text:
Waldaa Wal-gargaarsa Maccaa fi Tuulamaa
Waldaa Wal-gargaarsa Maccaa fi Tuulamaa waldaa mirga ummata Oromoof qabsaawuf dhaabbate. Dhaabbanni kun leellistoota Oromummaa kan akka Maammoo Mazammir, Hayilamaaraam Gammada fi Taaddasaa Birruu faatin dhaabbate. Waldaan kun maqaa kan kan argate gosoota Oromoo gurguddoo lama kan Maccaa fi Tuulama jedhamanirraayi. Waldaan Macaa fi Tuulamaa kan dhaabbate bara 1960n keessa yoo ta'u kaayyoon isaas eenyummaa Oromoo gabbisuu fi mirga Oromoof qabsaawuuf ture.
Seenaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Waldaa Wal-gargaarsa Maccaa fi Tuulamaa magaalaa Finfinnee keessatti Gullalleetti Amajjii 24, 1963 hundeeffame. Hundeeffamee waggaa tokko booda Caamsaa 1964tii akka waldaa gargaarsaatti akka socho'u mootummaa fiwudaalarraa eeyyama argate. Koloneel Alamuu Qixxeessaa pirezidaantii waldichaa fi hogganaa boordii, Baqqala Nadhii itti-aanaa pirezidaantii, koloneel Qadiidaa Gurmeessaa itti-aanaa pirezidaantii lammaffaa fi Hayilamaaraam Gammada barreessaa waliigalaaaldaa waldichaa ta'anii filataman. [1]
Koree seera ittiin-bulmaata waldichaa baasu kan hooggane abbaa seeraa kan ture Hayilamaaraam Gammada yoo ta'u maqaa waldaa kanaas Maccaa fi Tuulma akka jedhamu isatu moggaase. Kana malees, odaan asxaa waldichaa akka ta'us Hayilamaaraam Gammadatu murteesse. Waldaan kun koree adda addaa torba yoo qabaatu namoota himaammata baasan kudha-sadi'i qaba ture. [1]
Jalqaba Waldaan Maccaa fi Tuulamaa jalqaba kaayyon inni dhaabbateef:
- Mana barnootaa ijaarudhaan Oromiyaa keessatti barnoota baballissuu
- Buufata fayyaa ijaarudhaan rakkoo fayyaa Oromiyaa keessa ture furuu
- Daandii geejjibaa baasudhaan ummata Oromoo walqunnamsiisuu
- Namoota qaama miidhamtootaa fi hojii hin qabne gargaaruu
Boodarra garuu hacuuccaa ummata Oromoorragfi waldicharraa'urraan kan ka'e waldaan kun gara sochii siyaasaatti jijjiirrame.aa deeme
Walga'iin ummata wajjinii kan jalqabaa konyaa Jibaati fi Maccaa magaalaa Giincitti geggeeffame. Itti aansunis aanaa Jalduu keessatti walga'iin walfakkaataan geggeeffame. Achirratt koloneel Alamuu Qixxeessaa lafa hektaara 10,000 hojii misoomatiif akka itti fayyadamu waldichaaf kenne. Sochiin misoomaa waldichi godhe waan isa gammachiisef, koloneel Alamuun, ogeessota waraanaa bebbeekkamoo Oromoo ta'an miisensa waldichaa akka ta'an affeeruf murteesse. Namoota akkaataa kanaan affeeraman keessaa tokko jeneraal Taaddasaa Birruu ture. Leellisaa Itoophiyummaa fi Hayilasillaaseef amanaa kan ta'e Taaddasaan waldaa gosaan hundaa'e keessatti hinhirmaadhu jedhe dide. Hogganaa Dubbisuu fi Barreessuu Biyyaaleessaa waan tureef, hojii waldichi barnootarratti hojjaturratti garuu gargaaruf waadaa seene. Barnoota baballisuuf cichee hojjachaa kan ture Taaddasaan, gaaf tokko Muummichi Ministeeraa Itoophiyaa Akliluu Habtawaldi wajjin wayita haasa'an, Akliluun akkas jedheen "baradhaa baradhaa jedchuu guddifteetta. Kuni gariidha, garuu eenyu akka baratuu gargar baaftee beeku qabda. Nuti Oromoo jaarraa tokko duubatti akka hafu goone bulchina. Ummanni Oromoo galaana waan ta'eef yoo barate nu liqimsa" jedheen. Akliluun Taaddasaan Oromoo akka ta'e hinbeeku ture. Daba sirna fiwudaalaa ummata Oromorratti hojjatu kan baree fi kananis hedduu kan aare Taaddasaan dhaqee Waldaa Maccaa fi Tuulamaatti makame. Waldichis beekkamtummaa jeneraal Taaddasaan qabu keessattuu hariiroo cimaa inni Hayilasillaasee wajjin qabu fayyadamee hojii waldichaa gufuu tokko malee baballisuu barbaade. Yeroo gabaabaa kessatti Oromoonni ogummaa adda adda keessa hojjatan hedduun miseensa waldichaa ta'an. [1]
Maccaa fi Tuulamni ummata misoomaf dadammaqsuu fi qarshii misoomaf oolu walitti qabuuf, walga'ii gurguddaa ummata wajjin geggeessuu jalqabe. Walga'ii kana kan ispoonserii godhu Oromoota qabeenya fi mirga fooyya'aa qaban kan akka Kabbadaa Buzunash faatin geggeeffama ture. Kabbadaa Buzunash lafa hektaara 50,000 waldaan kun misoomaaf akka itti fayyadamuuf kenne. Yaa'ii seenaa qabeessa keessa tokko Yaa'ii Itayyaa kan Caamsaa 1966 dureessa Arsii keessaa Hajii Roobalee Tureetin qophaa'e yoo ta'u kunis Oromoota bahaa fi dhihaa, kiristaanaa fi islaama walitti fiduun tokkumaa Oromoo mirkaneessuu keessatti iddoo olaanaa qaba. Hajii Roobalee Turee yaa'icharratti yoo dubbatu "burqaan walitti dabalamtee laga taati, ummannis walqabatee biyya ta'a" jedhe. Hajii Roobaleen namoota muraasa waldichaa kan Oromoon biyya mataasaa akka qabaatu yaadan keessa isa tokko. Yeroo sana Afaan Oromootin yaa'ii kamiyyuu geggeessun seeran dhorkaa ta'uyyuu yaa'iin Itayyaa kun kan geggeeffame Afaan Oromootin ture. Yaa'icharrattis Oromoonni kiristaanni foon islaamni qale nyaachun, Oromoonni islamnis foon kiristaanni qale nyaachun tokkummaasaanii agarsiisan. Kun kan isaan naasise bulchitoonni Amaaraa, waldaa warra waaqa hinbeekne jechuun maqaa balleessuu jalqaban. Walga'ii wal fakkaatan ittuma fufuun kan geggeeffame yoo ta'u, kan keessa tokko Bishooftuutti Lammaa Guyyaatin (kaapiteenii umna qilleensaa) kan qindeeffame tokko ture. [1]
Damee Adda Addaa Banuu[edit | Lakkaddaa gulaali]
Waajirri Finfinnee dhaabbatee erga hojii eegalee booda, damee Waldaa Maccaa fi Tuulamaa kutaa-biyyaa addaa keessatti akka banamu sochiin jalqabame. Akkaatadhuma kanaan damee Arsii banuuf, Usmaan Sheek, Galatee Xaddachoo fi Ahmad Bunaa filatamanii sochii jalqaban. Maanguddoon Oromoo Arsii Hajii Roobalee Turee waajira Finfinnee dhufanii walga'ii Fulbaana 1966 irratti hirmaatanii sochii naannoo Arsii jiru warra waajira muummetti beeksisan. Hoggantoonni waajira muummes Dheeratti dhufanii ummataan akka walbaran walii galan.[2]
Warri bulchaa kutaa-biyyaa Arsii, waa'ee walga'ii kanaa erga dhaga'anii booda akka hingeggeeffamne waan hinbarbaadneef Haaji Roobalee Turoo fi namoota walga'ii kana qindeessan hidhan. Haa ta'u malee, hoggantoonnii muummee kan Finfinnee jiran haaluma beellamaatin Dheeraa deemuf kutatan. Haaluma kanaanis koreen hoggantootaa Dheeraa seenan. Ummanni Arsii hedduunis ba'anii jila Finfinneedhaa dhufe kana haala hoo'adhaan simatan. Walga'ichis haaluma karoorfameen adeemsifamee kaayyoon waldaa kanaa ummataaf ibsame.[1][2]
Bulchaa Arsii kan ture namni Saahiluu Difaayee jedhamu ummata walga'ii kanarraa ba'ee gara manaatti deebi'aa jiru kanaratti dhukaasa banuun namootarraan miidhaa geessisan. Lafa walga'iin irratti geggeeffamee fi naannoo san jiru hunda mootummaan waan dhaalee nama biraatif waan kenneefi ummanni irraa akka ka'u ajaja dabarsan. Ummanni lafarraa buqqa'e aanaatti, konyaatti, bulchiinsa kutaa biyyaatti iyyatanillee murtiin lafarraa ka'aa jedhu ittuma fufe. Dhumarratti Baqqalaa Nadhii gara mana murtii Hayila Silaasetti akka ol iyyatan gorsan. Hayila Silaasellee murtii gara gadiitti sinirratti murtaa'e cimseera jedhe. Ummanni lafti jalaa dhaalames ol ka'anii 'u u u u u, yaa waaqa sitti iyyanna' jedhanii iyyan. Hayila Silaasenis yaadasaa jijjiiree laftisaanii akka irraa hin fudhatamne murteesse.[1][2]
Damee Wallaggaa dhaabuu keessatti Aadde Atsadee Habtamaariyaam, Qana'aa Gumaa, Tasammaa Nagarii, Bayyanaa Abdii, Abdiisaa Moosisaa, Ol'aanaa Baatii fi Taasisoo Eebbaa fi namoonni biroo qooda guddaa qabu ture.
Damee Harargee akka dhaabbatu Abdulaziiz Muhammadii fi Abdulrahmaan Laazimaa sochii guddaa godhan. Waajira Sidaamoo dhaabuu keessatti Tasfaayee Dagaagaan kan hoogganamu yoo ta'u namoonni Oromoo hin taane kan akka W/Amaanu'eel Dubbalaa faa akka itti hirmaatan himama. Waajirri Jimmaa ammoo Abbaa Biyyaa Abbaa Joobirii fi Dr Moggaa Firrisaatin hoogganame. Waajirri Iluu Abbaa Booraa Balaachoo Dhaabaa fi Dr Jamaal Abdulqaadiriin akka geeggeeffame himama. Waajirri Yererii fi Karraayyuu ammoo Adaamaatti hunda'ee Baqqalaa Waldee, Daadhii Fayyisaa fi Gammachuu Taffasaa faatin geggeeffame. Waajirri Baalee Sheek Huseen Muhammad (Huseen Suraa) fi Haaji Aadam Saaddootin hoogganame[1].[2]
Hidhamuusaanii[edit | Lakkaddaa gulaali]
Sochii waldaa kanaa kan sodaate mootummaan gabroomfata Hayilasillaasee, waldaan kun akka hinsochoone bara 1967 dhorke. Hoggantootaa fi miseensota waldaa kanaa kan Finfinnees ta'e kan kutaa-biyyaarra jiran qabee mana hidhaatti naqe, mana murtiittis himannaa irratti bane. Galmeen himannaa hoggantootarratti baname bakka sadi'itti qoodama. Gareen tokkoffaan: Jeneraal Taaddasaa Birruu, Ajajaa dhibbaa Maammoo Mazammir, Seefuu Tasammaa, Daadhii Fayyisaa, Lammeessaa Boruu, Qanyaazmaach Mokonnin Wasanuu, Hayilamaariyaam Gammadaa, Koloneel Alamuu Qixxeessaa, Birgaader Jeneraal Daawit Abdii fa of keessatti qabata.
Garee lammaffaan ragaa sobaa ta'anii garee tokkoffaa keessa namoota jiranirratti ragaa akka ba'an mootummaan yaalee ture. Garuu isaan kana fudhachuu didnaan isanirrattis himanni baname. Gareen kun Taaffasaa Gammachuu, Tasfaayee Dagaagaa, Baqqalaa Mokonnin, loltuu Hayilamaariyaam Dimaanaa, fiixumaa Hiikaa faa of keessatti qabata.
Garee sadaffaan jalqaba mana murtii Baaletiin himataman. Boodarra garuu gara mana hidhaa Finfinneetti ol dabarfamana. Gareen kun Fitawuraarii Ahimad Imaamaa, Haaji Aadama Saaddoo, Giraazmaach Umar Huseen, Qanyazmaach Abuubakar Dargaa, Aliyyii Ahimad, Qaasim Huseen, fi Hasan Jimaa faadha.
Manni murtii mootummaa fiwudaalaa ilaalcha diinummaatin, Jeneraal Taaddasaa Birruu fi Ajajaa Dhibbaa Maammoo Mazammir adabbii du'aa yoo itti murteessu, koloneel Alamuu Qixxeessaa, Baqqalaa Makonnin, Seefuu Tasammaa, fi Daadhii Fayyisaarratti hidhaa cimaa waggaa kudhanii murteesse. Qanyaazmaach Mokonnin Wasanuurratti hidhaa waggaa torbaa, Lammeessaa Boruu hidhaa cimaa waggaa shanii, fi Daawit Abdiirratti hidhaa waggaa sadi'ii murteesse. Kana malee, qabeenyi himatamtootaa kan Finfinnee fi kutaa-biyyaa jiru hundi akka mootummaan dhaalllamu murteesse.
Hayilamaariyaam Gammadaa reebichaa fi dararaa isarra ga'erraan kan ka'e mana murtii dhufuu kan hin dandeenye ta'ullee sireedhan baattame akka dhufu ajajame. Kan dhaga'uun Raas Immiruun waan gaddeef Hayilasillaasetti dubbate. Sana booda gara mana yaalaa akka deemu eeyyamameef. Mana yaalaa deemee yaallamaa odoo jiruu baayyee waan miidhameef torban tokko booda Adoolessa 1, 1970 lubbuunsaa dabarte.
Ergaa waldichi akka hinsochoone dhorkamee booda, miseensonni muraasni gara Somaaliyaa deemun mootummaa fiwudaalaa kuffisuuf of ijaaruu jalqaban. Kaan ammoo, kan akka Ejjetaa Fayyisaa, gara Sudaan deemun damee waldichaa achitti banan. Miseensonni waldichaa kan Finfineetti hafan sochii lafa jalaa jalqaban; koree aadaa fi garee waliin qo'annoo adda addaa hundeessan. Gareen kunis barruu ummata dadammaqsu Afaan Oromootin, Amaariffaa fi Ingiliffaan qopheessee rabsaa ture. Barruu The Oromos: Voice Against Tyranny fi Kana Beekta jedhaman hacuucca Oromoo ga'u ibsan maxxansiisun ummata dadammaqsaa turan. Sochii lafa jalaa kana namoota qindeessan keessaa obboleeyyan lamaan waa'ee Oromootif wareegaman luba Guddinaa Tumsaa fi Baaroo Tumsaati. Baaroo Tumsaa sochii lafa jalaa kana qindeessuu qofa odoo hintaane, hundeeffama Adda Bilisummaa Oromoo keessattilee shoora guddaa qaba.
Yeroo ammaa, Waldaan Maccaa fi Tuulamaa erga mootummaan ADWUI akka hinsochoone dhorkamee miseensoni isaa hidhamanii booda biyya keessatti socho'aa hinjiru. Haa ta'u malee, yeroo ammaa deebi'e biyya Ameerikaatti of ijaarudhaan sochii gara agaraa gochaa jira.
Gumaacha[edit | Lakkaddaa gulaali]
Qabsoo farra diddaa gabrummaa Oromoo keessatti WMT ga'ee guddaa ba'e. Namoonni boodarra Adda Bilisummaa Oromoo hundeessan baayyen isaanii miseensota Maccaa fi Tuulmaa kan turan yoo ta'u hundeeffama ABOf haala mijeesse. Kana malees, Oromoo dadammaqsee aadaa fi afaan isaatin akka boonu gochuun shoora olaanaa ba'e.
Wabii[edit | Lakkaddaa gulaali]
- Merera Gudina. Ethiopia: From Autocracy to Revolutionary Democracy, 1960s-2011. Addis Ababa: [s.n.], 2011. p. 25
- Fessha, Yonatan Tesfaye. Ethnic Diversity and Federalism Constitution Making in South Africa and Ethiopia. Farnham: Ashgate, 2010. p. 173
- http://www.angelfire.com/alt2/gada-koo0/HISTORY.htm; Retrieved September 5, 2014
- Maccaa fi Tuulama


c: text/html

text:
Miidhaa Itiyoophiyaa keessa tti Mootummaan saba Bicuu Tigree TPLF – EPRDF Uummata Oromoo irra gayaa jiru
Abinet Guddisa Abdisa
Impaayari itoophiyaa kan rasaasa shiftoota habashaatiin hundawe guyyaa guyyaatti ummata oromoo irra miidhaa fidaa jirra.lafti magariisni oromiyaa fi qabenya umamaa ishee badhaatuu ykn sooretti ummamaa tan albuuda, bosonafi kkf. Akkasumas badhaatuu bayyina beeladaa, qimamaafi gosa midhaanii bayyee Oomishuun bara 130 akka minilik 2ffaa boojiyamtuuf sababa tahe achi irraa eegalee ummaatni oromoo irraa gahaa jiruu fi haala rakkisaa hamma tokko.
1. Oromoon duguuggaa sanyii jala jirti oromiyaan garbummaaTPLF / Bilisa baaftuu ummata tigraay /tan angoo paartilee xurunbaa EPRDF hundaa guutuuttii dhunfattee jirti.kana ifa godhuudhaf akka namuu mootummaa waranaa tahuufi biyyaa sana eenyuu akka bulchaa jiru. akka hubatan hamma tokko ibsuudhaf
A. Samora Yunis ( tigree) ministeera ittisaa
B. Seare Mekonen (tigree) Daayretara loojistikii fi barnoota
C. Yohanes Gebre meskel (tigree)
D. Gebre Adehanona ( tigree) Daayrektara odeefannoofi intelijansii
E. Tele birhan walda Aregay (tigree)Daarektara INSA
F. Gebre medihin fekadu (tigree) Daarektara agaazii.
Kanaa Oli kana caala yeroo fincilli didaa gabrummaa guutuu oromiyaa keessaatti gageefamaa ture san oromoo kumaatamaatu ajjeefame, kumaatamaatuu madaawee , barattoni oromoo harka duuwaa karaa nagaatin gaffii hedduu dhiheesan , gaafile kaasan keessaa:-
A. maastar pilaanin finfinnee haa dhaabbatu
B. nuti bilisummaa fi haqa mirgaa barbaadna
C. hidhamtootni oromoo hundi haa hiikkaman
D. lafa oromiyaa saamuun haa dhaabbatuu fi gaafilee biraatis. Duguuggaan sanyii ummata oromoo irratti deemaa jiruu dhaabilee mirgaa namoomaa kan akka aministi internationaal ( 2014) HRW, VOA, Aljazeeraa fi kan biraatis hedduu dha.
1. ummatni oromoo jeeqamee gaffii waan takka dubbachuu sodaatee danqaramee hafe.
2. paartileen mormitootaa kan bilisummaa mirga saba kana irratti seeraan galmayanuu dubbatuu hin dandayan. Biloogaroota zooni 9, kongirasii oromoo fi hoggantooni OPC fi akkasumas miseensotni isaanii hidhamaniiru. Gaasixeesitoonii haala gariin dhiheesaniru. Gaasixeesitoonii oromoo kan dhunfaa impaayara itoophiyaa keessa tokkoyyuu hin jiru.
3. Qoodinsi angoo kan seera irrati hundaa’ee miti.
Dhugaa laluu dhaaf
A. ministeeri dhimma federaalaa Abbay tsahayyee tigree dha.
B. naashinaal intelijensii / intelijensii biyyoolessaa grtachew Asfaw tigreedha.
C. itti gaafamaan poolisii federaalaa Aregaash beeyen tigreedha.
D. ministee ittisaa samora yenus tigreedha.
E. muumich misteeraa duraanii malles zeenawii tigreedha.
Malaamaltummaan hamaan sadarkaa gubbaa hanga jalaatti biyyaa sana keessa jiru baankin addunyaatiin beekkamati mirkanaawee jira.
4. diinagdee isaanii alaa fi keessattis Cimsuudhaaf qabeenya oromiyaa biliyoona 83,710, 117,000 irratti dhangalaasanii dinagdee biyyaattii dhufachuudhaan kaampaanii EFFORT Jedhamuu ( kaampaani TPLF hedduu) kanneen kaampaani TPLF tahuun beekamaan 20 ol hundeesaniru.
5. Rakkoon biraa kan oromiyaa jeeqaa jiru mastar pilanni qindaawaa naannoo oromiyaa finfinneeti. Dokmantiin isaanii carraa qotee bultoota oromoo kan lafa qonnaa isaanii irraa buqqa’anii kara beenyas tahee bu’aa waan takka hin ibsuu kun duguuggaa sanyiiti jedhama.ummatni kun essa jiraatuuf deema? Galii maaliitiin ? Jiruun isaanii kan fulduraa maal fakkataata? Waan tokko wantii ibsame hin jiru. Sababni isaatis jecha yeroo tokko mallas zeenawiin jedhe.
” Saba guddaa saba xiqqaatti jijjiruun nidandayama” kana jechuun qama maastar pilaanii kanaani. Garuu jechii sirrii maastarii ajjeechaati.
6. mootummaan TPLF ‘n hogganamu barattota oromoo akka miseensa Xurunbaa OPDO tahaniif rakkisa, barattota oromoo kan eega ebifaman bakka barbaadanitti carraa hojjii argataniif unkaa miseensummaa guuchisiisun , namni miseensummaa isaanii kana dide tokko carraa hojii argachuu hin qabu. Hedduu rakkisu, carraan isaan qaban dhagaa cabsanii (falaxani) jiraachuu qofa. Osoo digri jalqabaa isaanii harkaa qabanii.
Yoo Oromoon walitti dhuftee ijaaramte OPDO’n deegartoota ABO ti jettee tilmaamtii.
Horaa bulaa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Waraanni Wayyaanee Lola Uumata Oromoo Irratti Baneen Baalee Roobee Keessatti Oromoonni Hedduu Wareegamuu fi Madhaawuun Gabaafame. Kanuma Waliin Loltooti Wayyaanee 2 ta’anis Akka Ajjeefaman Beekame.
Gabaasa Qeerroo Caamsaa 1,2014 Baalee Roobee
Hanga saa’aa amma kanatti humni Agaazii faashistii Wayyaanee baratoota Oromoo University Madda Walaabuu kanneen reeffi argame 20ma kan ajjeessan yoo tahu baratootaafi ummatni ajjeeffame lakkoofsaan sanii ol-akka tahe J/Q/A-amma gabaase. Hanga ammaatti magaalaa Roobee humni Agaazii Wayyaanee mana manaan seenuun ummata tumuutti jira. Dubartootni miidhaan hamaan irra gaye kudhan gahanii jiru. Ambulaansiin magaalaa guutuu keessa fiiguun reefaafi mado guuraa jirti jedha.Namni tokko manaa akka gadi bane labsame illee uummaani tole jedhee Wayyaaneef hin abboomamne.Haalli jiru guddoo gaddisiisaafi suukaneessaadha jedha.
FDG baratoota Oromoo Oromiyaa Yuuniversitiilee hunda keessatti argamaniin Oromiyaa keessatti dhoohe baratootni oromoo GKBahaa magaalaa Roobetti argaman kanneen Yuuniversiitii Madda Walaabuufi manneen barumsaa ol aanon sadarkaa 2ffaa baatuufi hedduun fincila guyyaan guyyaa walirraa hafnuu miiti,jechuun qophii akkaan guddaafii wayyaanota rifachiise qopheessanii hiriira nagaa ganamarraa hanga galgalatti bahuun suuraalee qabsawota sabaaf wareegamanii fi barattoota Oromoo Wayyaanotaan badii malee ajjeeffamaniifi faaruu alaabaa faarsuun ABOn dhaadataa turan.
Humni Agaazii wayaanee barattoota marsee jennaan ummatni gootummaan hiriira baratoota ilmaan isaatti makamuun dhaadannoolee dhageesisuun hanga wayyaanotaafii lukkeelee isii garaan gubatuttu ABO-faarsaa ilmaan oromoo badii malee mana hidhaatti guurtan haa hiikaman,baratoota oromoo qaroo ilmaan lafaa dhufan mirga saba isaanii gaafachuu isaaniitiif hidhuu,tumuu,rasaasaan ajjeessuu,biyya Oromoo humnaafi qawwee harka qabdan abdachuun ciccirtanii alaguuf gurguruun dhaabbachuu qaba,ummatni oromoo biyya abbaa isaa irratti guyyaa guyyaan akka gadamsaatti adanfamee ajjeeffamuu nurraa dhaabbatuu qabaafi gaaffiilee hedduu kkf kaasee dhageesisuun Wayaanota abdii kutachiisaa oole.humni Agaazii wayaanee baratoota yuuniversiitii madda walaabuu marsee jala buluun ganama kana saa’aa 08:00am irraa kaasee humnichi baratoota Yuuniversiitii madda walaabutti seenuun baratoota reebichaa fii tumuu aansuun baratootni gootummaan humna Agaazii wayaanee hanga funyaanitti hidhachiifamee itti ergame dura dhaabbatuun saa’aa sadihii ol-dhakaafii waan naannoo argataniin of irraa loluun humnicha harkaa cabsanii alatti yeroo baafatan humni agaazii Wayaanee baratoota irratti rasaasa roobsuu eegallaan ummatni guutuun ilmaan Oromoo hin hafnu jechuun baratootatti makamuun humni agaazii Wayaanee baratootaafi ummata Oromoo saa’aa 08:00am-irraa eegalee lola irratti adeemsisaa ture.
Lola kanaan humni agaazii Wayaanee lama (2)du’ee sadi(3),madaa’uutu mirkanaawe.Karaa baratootaa hedduun wareegamuu fi maayyii irratti dhukaasni heddumaaturraa namni madaaye fi du’e bakka bakkaatti hedduu tahuutu shakkama.Hanga ammaa wanni qulqullaawe hin jiru.hadaamaas walitti bu’iinsa fakkaataa taheen baratootni hedduun madaa’uufii wareegamuu himan.


text:
Abdii Boruu:- Tartiiba Qubee Afaan Oromoo jijjiiruun waan boba’aa jirurratti boba’aa dabaluu dha
Abdii Boruutiin* Kaayyoon Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) fi warraaqsi biyya keessatti akka ibiddaa boba’aa jiru injifannoolee hanga ammaatti argaman tikfachaa; waan hafe “Abbaa-Biyummaa Oromoo” mirkaneessuuf akka ta’e firaafis ta’ee diinaaf…
Abdii Boruu:- Yaa’ii Hoggansa Oromoo (OLC) fi Gumii Oromiyaa Addunyaa (GGO)
Lamaanuu Oromoo dha, lamaanuu Oromoof, lamaanuu Oromoon uumaman: Rakkoon jiru maali? Abdii Boruutiin* Akkuma beekamu fi namuu hubachuu danda’u yeroo ammaa mooraa QBO keessatti waan haaraa lamatu mul’atee jira. Isaan…
Abdii Boruu:- Faayidaa Addaa Naannoon Oromiyaa Finfinneerraa qabu laalchisee labsii Wayyaanee
Abdii Boruutiin* Dhiyoo kana faayidaa addaa naannoon Oromiyaa Finfinneerraa qabu ilaalchisee mootummaan Wayyaanee labsii mata dureen isaa “የኦሮሚያ ክልል በፊንፊኔ/አዲስ አበባ ላይ ያለውን ሕገ-መንግስታዊ ልዩ ጥቅምን አስመልክቶ የተዘጋጀ የጥናት ሰነድ“…
Abdii Boruu:- Dhaloota seenaa boonsaa galmeessaa jiru
Abdii Boruutiin* Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBOn) bu’aa bayii hedduu keessa dabartee as geessullee, waggoota shanii jaha ofduuba garagallee haala ture yoo yaadannu, qabsoon teenya laaftee abdii kutachiisaarra waan geesse fakkaata…
Abdii Boruu:- Qabsoon karaa nagaa dhugumatti Impaayara Itoophiyaa keessatti jijjiirama fiduu ni danda’aa?
Abdii Boruutiin* Gaafii akka mata dureetti dhiyaate kanaaf otuu deebii hin barbaadin dura gaafii biraa kaasuu fi walbira qabaniis ilaaluun barbaachisaa dha. Innii kunis, qabsoon hidhannoo maaliif barbaachisa ykn maaliif…
Abdii Boruu:- ABO -> AWO -> Jijjiirama -> ADO -> KWO -> ??? fi THBO … Qabsaa’otni fi jaarmayootni Oromoo eessaa ka’anii eessa jiru? Garamitt (karamitti) deemaas jiru?
Abdii Boruutiin* Otuu gara dhimma mata-duree kanaatti hin seenin dura, warra maqoota jaarmayaaota Oromoo kana hin beekneef ykn hirraanfataniif ibsi isaanii akka armaan gadii ti: ABO = Adda Bilisummaa Oromoo…
Abdii Boruu:- Garaagarummaa AFD fi PAFD
Abdii Boruutiin* Gara dhimma mata-duree kanaatti otuu hin seenin dura, jechootni lamaan AFD fi PAFD Afaan Ingiliziitiin (AFD = Alliance for Freedom and Democracy; PAFD = Peoples’ Alliance for Freedom…
Abdii Boruu:- Uummatni Oromoo, hanga yoomiitti gadadoo keessa jiraata?
Abdii Boruutiin* Uummatni ykn sabni gabrummaa keessa jiru yoomiyyuu jiruu fi jireenya gaarii qabaachuu baatullee, haalli uummatni keenya, uummatni Oromoo keessa jiru yeroodhaa yerootti hammaachaa dhufee; sadarkaa hamaarra akka gahe…
Abdii Boruu:- Afaan Oromoo wiirtuu (jiddugala) qorannoo qabaachuu qaba
Abdii Boruutiin* Dhimmi kun yeroo baay’ee sammuu kiyya keessa deddeebi’ullee, barruu gabaabaa kanaan yaada kiyya akkan dhiyeessu kan na taasise gaafii fi deebii Dr. Abdulsamad Mohammad OMN wajjin godhan OMN:…
Abdii Boruu:- Oromoon karaa nagaatiin qabsaayee bilisummaa argachuu hin danda’u
Abdii Boruutiin* Mirga namummaa kabajjiisuufis ta’ee bilisummaa dhaban deebisanii argachuuf qabsoon karaa nagaatiin godhamu filannoo (option) gaarii akka ta’u kun dhugaa waliigalaa ti. Haa ta’u malee, biyya akka impaayara Itoophiyaa,…


text:
Muumichi ministeeraa H/Maariyaam Dessaaleny kibxata darbe gaaffii fi deebii TV Itiyoopiyaa waliin geggeessaniin rakkoo inni guddaan ilaalcha nuti aangoo mootummaaf qabnu jedhan. Biyyi kun dinagdee kaapitaalisitii hundeesaa jirti waan ta’eef sirni kun aangoo mootummaa haala inni ittiin ilaaluu fi hojii irra itti oolchu yoo hin jijjiiramne, adeemsi keenya gufuun kan guute ta’a jechuu dha jedhan. Rakkoo jiru furuuf mul’inatti mari’achuun illee murteessaa Murteessaa dha jedhan
Martinuun keenya garaa tokko taanee yaada tokko qabaannee keessa deeba’uu dhaan gad fageenyaan haaromsamuu fi sirraa’uu qabna jennee murtii kan itti dabarsinee jedhanii obbo Haaila Maariyaam. Ejjennoo fi murtii IHADEG kana ilaalchisee dura taa’aan paartii Federaalistii dimokraatawaa Oromoo Dr. Mararaa Guddinaa, waggoottan 25n darbaniif jijjiiramni faarsaa turan hojii irra hin oolle jedhan.


text:
Dhibama Malas
Seenaan ofirra naannofti jedhu. Du’i Minilik waggaa torba duuba (1906) labsamuutu himama. Waggootii sana hunda gurguddoon Shawaa golgaa duubatt eenyuun buusuu fi eenyuun baasuu akka qaban wal sukkumaa turuutu himama. Akkasitt Iyyaasuu, Zawudiituu fi Tafarii qora caalaaf fulduratt fidani. Si’anaas dhukuba hooggana saanii gadi bassuu rakkataa turani. Waan halle golgaa duubatt hambisuu yaalani. Koroota barbaachisoo irra ooluun saa sana erga saaxilee duuba dhukkuffatee jira dhiyootti hojiitt deebi’a jedhanii salphisanii, isa malee akka hojiin deemuu dandahu amansiisuu barbaadani. Sun dhugummaa saanii caalaatt nama ciicachiisa. Itiyoophiyaaf siirni Malas duubatt hafu dandahu jabaan ijaarameera jechuun of jajjabeessuuf yoo hin taane bakki Mallasaan sirnichaa halle dhuunfataa fi kanneen dhimma itt bahaniif hanqisu guddaa tahuu haaluun hin dandahamu.
Kan isaan gadi bahan hamajaajiin saa duru laafuu hamma du’uutt erga labsitee booda jecchuu dha. “Bagaa” malee “anaa hanyatu” kan jedhan hin xixne. Ofii fonqolchuu dadhabnaan dhukuba qoomu hawwaniifi. Amanteen saanii kana irratt maal akka jedhu illee kitaabota saanii irra deebi’anii hin laalle. Mallas sichi fayyus du’us hedduu garagarummmaa hin qabu. Jabina saatt irratt amanteen ture hundee socho’eera. Firris halagaanis gola gola saaniitt akkuma bara dhukkuba Minilik maree jalqabuun hin hafne. Marsaa kana kan dhimmamanis kan gaaaga eeggatus Tigrawayi.
Qabsaawoti bilisummaa akki itt ilaalan adda tahuu qaba. Qabsoon saanii farra kolonummaati malee Mallasiin addaan baasee kan irratt xiyyeeffate miti. Mootummaa Mallasiin dilii irrattis diriira dhoofsisaa irrattis wal agarreerra. Walirraa ajjeefneeraa waltahuus dadhabneerra. Dirree qabsoo irratt yoo ajjeesan ittiin dhaadachuun akka. Kan dhukkuffateef du’a hawwuun garuu safuu dha. Harka jaalbiyyoota Oromoon utuu hin tahin kanaan dura akka biraatt mootii hedduutu gaggeeffame. Sun gadadoo itt jabeessaa dhufe malee Oromoo hin walabomsine. Mallas buunaan kan biraatu bakka bu’a. Hanga Oromoon jabaatee sirna saa ofirraa hin finqilchinett du’i karaa biraa dhufu furmaata hin ta’u. Erga qabamee moototiin ja’a Oromoo irratt wal jijjiraniiruu. Torbafaan hamma ol bahutt ciisanii eeguun nama qaanessa. Sana hankaaksuuf yeroo jarri bitintiraa jirtu kanaa harka walqabatanii tattaafachuun cunqurfamoota hundaa keessaayyuu ilmaan Oromoo irra waan eegamu.
Mallas mirga namatt roorrisaa akka jiru ummaticha qofa osoo hin tahin dhaaboti mirga ilmoo nama addunyaas iyyaa bahani. Moototi saaniis sana beekuun ifaa dha. Itt dabalee biyya Oromoo ballinaan dureeyyii gabra gamaatti gurgurataa, ummata qonnaan bulu irra buqqisaa jiraachuun saas beekamaa dha. Qabeenya lafa irra fi lafa jalaaa findigee saammachuu fi samsisuu hojii saa guyyuuti. Yero Tigray ibsaa elektrika Oromiyaa dhaquufiin brinqistuu Oromoon gagaa qabsiifatu dhabee dukkanaan waldhaansoo qabaa jira. Biyya saaf karaa, waabarii, waldhaanoo fi kkf yeroo ballinaan diriirsuu kan qabeenya saa sanatt dhangalaase raafuu nyaatee bulu illee dhabaa jira. Inni kan gochaa jiru waan koloneeffatoon addunyaa hundi godhaa turan waan ta’eef nama hin dhibu. Yeroo ummati kaan hammeenya akkasii ofirraa buqqisan waanti Oromoon duddatt baatee taa’uuftu nama dhibaa. Ummati guddich akkasii kan seenaa jannummaa, arjummaa, nagaa, demokrasii, fir jaalala walabummaa qabu sababa malee haala fokkisaa kana keessatt hin kufne.
Oromoon akkuma ummata hundaa kan walabummaa saaf qabsaawu adda bilisummaa erga ijaarratee walakkaa jaarraa tokkoo ta’uufi. Abba tokkeef dhaaboti hardha nuti Oromoo dha jedhanii of waaman jiraachuun galata qabsoo sanaati. Barreessaa kana hatahu eenyu rakkina ummatichaa akkasitt baasanii dubbachuu kan dandahan wareegama qabsaawoti baasaniin akka tahe yoomuu irraanfachuu hin qabnu. Waggaa shantama dura addunyaa irratt bahanii hafee, karaa Finfinnee keessallee afaan Oromoo hasa’aa deemuun waan ceeraa fi nama sodachisus ture. Kanneen lubbuun jirru sana ragaa bahuu dandeenya. Bu’aan guddrguddaan akkasii haa jiraatan malee qabsichi bakka yaadame shaffisaan gahuu hin dandeenye. Kan hojjetu caalaa kan qeequ, kan ijaaru caalaa kan diiguu, iyya’uu caalaa kan basaasu, sammuu bubbucuu koobiin tulluu itt fakkaatu, tafkii fi arba gargar hin baafannetu malbulcheessoo gamnoota caalaa, jalbiyyoota caalaa goobanootatu yeroof yabboott saaqaa argate. Yeroof haa gufatu malee qabsichi bakka akeekkate utuu hin gahin akka hin hafne faara jiru irra arguun ni dandahama.
Namooti ganna shantamaa ol tahan mootota sadii aganiiru. Hundi ulfina ba’aa roorroo ummatoota irratt raawwatan jalatt kufanii of argani. Wayyaaneenis kerkerteetii. Dhukubi hooggana saanii cimaa Mallas fakkaatu, caalaatt isaan raasuu dandaha. Kan darbanirraa baratanii ammas akka carraan dhufee qophii dhabuun irra hin utaalle jabaachuu dha. Amma ilaalchi malbulchaa qabsaawota Oromoo ifatt beekameera. Kanneen ilaalcha walfakii walitt dhufanii akka qabsoo saanii hin qindeeffanne maal akka eegaa jiran hin beekamu. Kun dhaabotaa fi abbatokkoota, jaalbiyyoota hunda laala. Nama dhugaa fi keessaanlaalii walitt tahu qofa gaafata. Empayerittiin jijjiiramaaf of qopheesiteett. Sana kan argan hundi kara karaan gara ofii barbaadanitt ceesisuuf wuxxifataa jiru. Oromiyaan yeroo itt eenyummaa see agarsiiftu tokko amma. Wojjin, “lamuu akki durii hin jiru” jechuu qabu.
Kudha arfaniifuu haa taatuu liillanni xaxee ummata ittiin gulufaa ture Malasaa harkaa buteett. Deebi’ee akka walitt turett harka galfachuun gonkuma. Bubbultee akkuma Tafarii Makonnin fi Mangistuun abbaltii finqilcha mootummaa irratt ta’e duuba surraa saanii dhaban, isa harkaas luluqa’aa deemti. Kan dur ittiin qaban haa tahanii, kan hordofanii fi tumsaniif hundi haala tasaa kanaan rifataniiru. Kaan dursanii beekanuu dhossanii tursuu hanqachuun naasiseera. Sunis dadhabina sirnichaa tokko agarsiisaa. Dhukkubuu caalaa iccitiin qabamuunsaa hedduu abdii kutachiisuun beekamaa dha. Yakka saa hunda kophaa utuu hin tahin sadoon raawwate. Kan waliin sade hundi yaadoo seenee jira jechuu dha.
Beelaa fi rakkinni biraa amba ballaa guraaraa jira. Dhugeeffannoo ummataa keessa seenee borcuu jalqabuun mormii guddaa furgaasee. Lolla bakka bu’aa Somaliyaa keessatt qooda fudhachaa jiru warra ijoollee waraana keessa qaban bakka buutee saanii wallaaluun mufachiisaa jira. Ajjeesaa fi hidhaan abba fi hadha warroota irratt birdhuun gaggeessaa bahe warraa fi maatii mancaasaa jira. Kun hundu fayyaa dhabuu saan abdii kutachuutt dabalee kan laaffisuun malee kan jabeessu miti. Kanaaf colleen biraa dhufee osoo hundee hin godhatin dafanii harka walqabatanii ka’uun amma. Hariiroon anga’oota addunyaa waliin qabachuun dhuunfaa eenyuu miti. Kan kaayyoo qajeeltuun gara saa ta’e akeeka saaf kutannoo agarsiisee fi kaayyoo saatt dudhama qabu fira horachuun isa hin dhibu. “Fedha dhaabbataa malee dhibantaa dhaabbataan hin jiru” kan jedhamu irraanfachuu miti.
Mallas dhukkuffatee laalaan itt cimu haa tahu, du’uu saaf gammachuun agarsiifamu jiraachuu hin qabu. Dura du’i saa fi dandamati saa anjaa fi anja dhabina maalii akka qabaan ilaalamuun barbaachisaa dha. Hobbaati xiinxala irra dhaabbatani kan dhufu simachuuf qophaawuu dha. Mirga ofii harkaa baafachuuf harka ofiin utuu fonqolachisanii hin jibbamu; silaa “Ishooyee” jedhanii dhiichisuu. Gogocorooti akka saa, bakka isa bu’anii ummatoota irra qubachuuf batattisaa jiru. Kan shaffisaan itt qophaawuu barbaachisu hamaan Mallas akka itt hin fufne. “Sibiila yoo diimaan jiru tumi” jedhama. Kan kaayyoo tokkoo jala hiriiran hundi yeroon waliin alabaa qabsoo saanii qilleensaa Oromiyaa keessa balaliisaa dhiichan amma!!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Adolessa 2012
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo.


text:
Oromiyaa : Akkeekachisa Qeerroo bilisumaa irraa amma nu- gahe.
ከምእራብ ኦሮሚያ ቄሮ የተሰጠ ማሳሰቢያ ።
ማንኛውም ተሽከርካሪ በዝህ የገባያ ማቆም አድማ ወቅት በኦሮሚያ መንግደ ለይ የሚያንቀሳቅስ ተሽከርካሪ ከለ የሚደርስበት አደገ ከምን ጌዜውም በላይ ነው እና መንም አይጠየቅበትም ።
ስልዝህ ይህ የገባያ እና የስራ መቆም አድማ ግዜ እስክ አልፍ ድርስ መንኛውም ተሽከርካሪ በበላበት መቆም የግድ ነው ። ስለዝህ በለ መኪናዎች ይህንን መሳሰቢያ የልጣበቁ እና ማኪናቸውን ስራ ላይ የሚያሰመሩ ወገኖች ከሉ ከበድ እርምጃ ይውስድበታል። ስለዝህ በአስቸኳይ ይህንን አደገ አስወገዱ አደራ እንለሌን ።
አመሰግናለን ።
Akkeekachisa Qeerroo bilisumaa irraa amma nu- gahe.
Konkolatan alkaan deemu akka balaa irraa gahu beekati konkolata kesan bakka jiruti akka dhabdan jecha jirruu. Dhamsa kana nuf-dabarsa jecha jiruu. Akeekacha kana fudhacu banan konkolatan kesan dandii hunda Oromiyaa kesati bala abidatu irraa gaha jedhu.
Dandii hundi kunis amma gaba lagananan dhumuti konkolatan waraqu hin-qabu tokkolee . Kanafu warii qabenyaa konkolataa siriti offieganoo godha.
#Qerroo bilisumma lixaa irraa .
Share share ……
Abbaan biyyaa kunoo akkasitti eenyummaa ufii addaggeetti garsiisaa jira. VIVA Qeerroo qeerransa sabaa
#OromoRevolution #UpdateNews Guran. 12/2018 Sochii Warraaqsa FXG Duula gabaa Lagannaa, uggura geejjibaafi Hojii dhaabuun guutummaa Godina Iluu Abbaa Booraa Magaalaa Mattuufi Naannoo isheetti haala ajaa’uun finiina olee jira. Aanota Godinichaa :
1.Darimu
2. Hurumu
3.Algee
4.Nophaa
5.Goree
6.Ukkaa
7.Buree
8.yaayyoo
Akkuma itti fufetti jirachuu Qeerroo n gabaasera.


text:
Finfinnee: Industirii Zarufam, Waldaa Dhuunfaa Ittigaafatamummaansaa Murtaa'ee, industiriiwwan maanufaakchariingii omishaa galtee farniichariif ooluu kan omishuudha. Industirichatti omisha 'Doorskinii' dizaayinii gargaraatiin kan oomishu yoo ta'u, dandeettii qabu guutummaan omishuuf dhaabbaticha hanqinni sharafaa alaa mudatullee, gama biraatiin biyya keessatti oomishuu eegaluun sharafa biyyattiin baastu hanbisaa jiraachuu Geggeessaan Hojii Industirichaa Obbo Saamu'eel Zaruu ni ibsu.
Isaanis waltajjii woorkishooppii galma Hoteela Neeksaasitti Kibxata geggeffamerratti akka ibsanitti, dandeettiin oomisha industirichaa ji'atti kuma 33 yoo ta'u, yeroo amma ji'atti kuma 14 qofaa omishaa akka jiru dubbatu. Kunimmoo sababa hanqina sharafa alaatiin hanga barabaadame omishuun akka hindanda'amne himaniiru. Rakkoo kana hambisuudhaafis baankotarraa liqaa argatanillee, ammayyuu omishaa industiricha sadarkaa barbaadamerraan ga'uun akka hindanda'amne ibsaniiru.
Gama mootummaatiin deeggarsi taasifamuuf jiraatullee, hirkattummaa sharafa alaarraa ba'uuf dhaabbatichi omishasaa gara alaatti erguun rakkicha furachuuf carraaqaaa akka jiru himaniiru. Dhaabbannisaaniis hanqinna sharafa alaa mudatuunis meeshaa qophaa'aa galfamaa ture utuu hindhumatin galchuun biyya keessatti akka omishamu taasisuun sharafa alatti ba'u %80 habisaa akka jiran dubbataniiru.
Ministeera Industiriitti Daariktara Ittaanaa Seektara Galtee Konistiraakshinii Obbo Haddushom Xi'uum gamasaaniin akka jedhanitti, ergama inistitiyuutichaaf kennamee keessaa gufuuwwan adda baasuudhaan sirreeffama kennuudha. Akkasaan jedhanitti, industiriiwwan sababa hanqina sharafaatiin gabaarrattii dorgomaa ta'uu akka hindandeenye himaniiru. Kanaaf dandeettii qaban guutummaa akka gargaaramaniifi dorgomtoota ta'anii akka ba'aniif deeggarsii kan taasifamu ta'uu himaniiru. Ammayyuu taanaan meeshaaleen alaa fichisiifamaa akka jiru kan eeran Obbo Haddushoom, hanqinni gabaa waan jiruufi jedhaniiru.
Kana furuudhaaf dhaabbilee omishasaanii gara alatti erguu eegalan mootummaan onnachiiftuuwwan kaa'amaniin deeggarsa kan taasisuudha. Industiriin farniicharii hinbabal'anne waan ta'eef, abboottii qabeenyaa hawachuuf kan hojjetan ta'uullee dubbataniiru. Akka Obbo Haddushomitti, rakkoon hanqina sharafaa rakkoo guutummaa biyyattii ta'uufi baay'inaan galteewwan kan galaa jiran biyya alaatii waan ta'eef, rakkoo kana furuu hanga danda'amettii oomishaalee omishaman %5-10 gara biyya alaatti akka ergan taasisuudha. Sharafa alaa barbaachisuus ofiisaaniin akka bakka buusan gochuudha jedhaniiru. Kana gochuufis paakeejiin onnachiistuu ka'ameetti fayyadamtoota akka ta'an gochuu dubbatan. Kan gochuuf ammoo walitti hidhamiinsa gabaa taasifamaa akka jiru ibsaniiru.
Balballoommii Oduu
Dabalaa Taaddalaatiin


text:
Mudde 26,2017
(OROMOON DHALOOTA MEEQA HORATEE? DUBBISAA!)
Nama taanee dhalannee nama taanee uumamnee cunqursaa halagaaf namummaa molqamne. Akka namaatti jiraachuurra akka wayii fakkaannee waggoottan yedduu dabarsiineerra. Ejjeta halagaatiin dugdi ni goopha’eera. Akkifata halagaan fuulli nu manca’eera. Jiraachuun akka dhagaa nutti jabaatee jira. Haala ulfaattuu keessa teenyee halagaaf gugguufuu hinfeene. Haala cinqii jabduu keessa teenyee halagaa gabbarree buluu jibbine. Kun ta’uus qaba. Gootummaa abboota keenya kanneen akka Garasuu Dhukii, Gendaa Buushan, Elemoo Qilxuu, Laggasaa Wagii, akkasuma qabsaa’ota qaqqaalii irraa dhaalle sanaaf gadjennee buluu hinfeene. “Abbootuma keemyatu cunqursaa keessa taa’ee diina isaaf gad jedhee bulaa hinturre. Nus warra dabeettii halagaaf gadjedhu akka hintaane ragaa guddaan garsiisaa jirra.
Har’a rakkoon hammaataan nu quunnamee jira. Ijji Oromoo imimmaaniin guyyaa mara bololi’ee dhiqamaa oola. Nyaarri harmee keenyaa gadadoo gaddaan irraa buqqaa’ee dhumuurra ga’eera. Harmeetu rakkinaaf rakkachuurra qabeenya isheef rakkattee rakkattuu cuulxoftuu fakkaatte. Imimmaantu irraa qooruu fagaate. Garaatu boonbaa’aa oola. Tokko awwaaltee galtee manaas du’ee boossi. Mar’immaan Harmeetu madaadha, mar’immaan keenyatu gubataadha. Gubataa mar’immaan ofii kan qabbaneessu cuunfaa qabsoo haqaati.
Cuunfaan dhugaatii gubataa garaa qabbaneessudha. Cuunfaan Habukaadoo, Maangoo, Burtukaana, paappayyaa irraa tolfama. Dhugaatii qabbaneessaadha. Cuunfaan yaaltuu garaa gubataati. Yeroo kamuu namni dhibee garaachaa qabu Cuunfaa fayyadamuun nageenya isaa sarbame bakkatti akka deebi’u nii gargaara.
Cuunfaan qabsoo haqaa qabsaa’ota haqaa haqaan haqa barbaaduuf dirree qabsoo jiraniif qabsaa’ota haqaa haqa uummataa addunyaaf lallabuuf sagalee isaanii addunyaatti dhageessisan isaan afaan Qawwee dhaabuu dadhabe Qeerroo Bilisummaa irraa madda. Cuunfaan qabaoo haqaa garaacha gubataa,qabaneessa. Cuunfaan qabsoo haqaa ija boohichaaf arguu dhaba dimimmiste saaqee agartuun akka waan egereef mul’ataa argu kan gargaarudha. Cuunfaa qabsoo haqaa humna uddeellaa halagaa saggoorraa nama qoorbaasisee ba’aa garbummaa namarraa lafaan dhahudha. Mogolee imala dheeraa, luka damdamattuu gufuu qabsoo, obsituu jireenya gadadoo kan jabeessee hawwiif akeeka isaa biraan ga’u cuunfaa qabsoo haqaati. Kanaaf cuunfaan qabsoo haqaa nu barbaachisa.
Har’a gununiituu namaa ta’uu hinqabnu. Ilma Booree ilma Xiiqii ilma gumaa baasu ta’uu dandaa’uudhaa qabna. Ijji keenya qaama biraa hawwuu, qaama biraa fagootti abdachuun ofii taa’uuf of kaadhimuu hinqabu. Dirqmaa isaa qaamni kamuu bahachuu qaba. Dirqmaani Bilisummaan sirraa barbaadu kamiin bahadhu. Waan dandeessuun qabsoo tumsi. Waan siif mijateen qabsoo uummataa fuulduratti dhiibuu shaakali. “Harreeyyuu hinqabdu Farda namaan ” Chee” jetti” jedha Oromoon. Qaama Bilisummaa keef ifaajaa jiru kamiin komachuu, abaaruun sirra hinjiraatu. Yoo dandeesse qaama sana deggaruu, qaama sana tumsuu. Yoo hindandeenyemmoo callistee ilaaluun kees wayya. Har’aa dhaloota 3 Oromoon horateera.
1, Dhaloota Kutatoo
2, Dhaloota Komatoo
3, Dhaloota Gaggalagalaa
1, Dhaloota Kutatoo
Egereen Oromoo dhaloota kana keessatti dubbifama. Gaafa fuula dhaloota kutatoo ilalaan gammachuuti nama birqaansa. Fuulli isaanillee fuula abdiiti.warra muratoo addunyaa kanarratti gammachuu saba Oromoo bulanii ka’anii hawwan. Ilmaan qabsoo haqaa Bilisummaa Oromiyaatti amananidha. Isaan kun hedduun isaanii ilmaan Oromoo humnaaf qabeenya ittiin qabsoo tumsan hinqabnedha. Warra ganamaa galgala madaan uummata isaanii keessa isaanii waadee waxaludha. Qabeenyaan qabsoo kana tumsanii meeshaa gurguddaa bitanii utuu WBO hidhachiisanii warra dheebotoodha. Akkasuma deemanii dirree Leenjii dhaqanii dhukaasaa baratanii diina Uummata isaanii utuu konkolaachiisuu danda’anii addunyaan kun isaan gammachiifti. Ta’ullee Dhalootni kunneen hanqina Maallaqaaf, hanqina humnaaf akka yaadanitti qabsoo sabaa shaffisiisuu hindandeenye. Ta’us “Hanga fiigan susukkuu, hanga taa’an quphanuu” Akka Sareen jette. Ta’aa hinjiran. Rafaa hinjiran. Tooftaaf tarsiimoo qabsoo guyyaa gara guyyaatti jijjiirrataa humna afaan qawween socho’u dura sodaaf yaaddoo tokko malee dhaabbatanii falmaa jiru.
Dhaloonni kutatoon kun qareeyyii kitaabolee seenaa Oromoo qaban hedduu qorataa oolanidha. Akkasuma warra aadaaf seenaa uummata Oromoo haalaan gadfageessanii qorataa oolanidha. Dhalootni kun biyya Xoophiiyaa jedhamtu utuu hintaane biyya Oromiyaa jedhamtu warra arguu barbaadudha. Dhalootaa aadaaf seenaa uummataa barbadaa’uurra ga’e qorachuun addunyaaf illee ragaa qabatamaa document godhuun olkaahuu irratti argamanidha. Qabsoo Bilisummaa Oromoo kanatti waan dandaa’aniin akka dandaa’anitti makamanii duukaa qabsaa’aa jiru. Waan hanqina qabsoo warra lallabuu fedhurra warra qaa’aa qabsoo saba Oromoo keessaa cuqqaaluuf tattaafataa ooludha. Dhaloota qabsaa’ota kaleessaa galateeffatuuf dhaloota xiiqaa’oo nutis akkuma jaallan kaleessaa qabsoo uummataa kana haalaan fardeessuu qabna jedhanii amanannidha. Ilmaan Oromoo qareeyyii kanaan Dhaloota kutatoo jechuu dandeenya.
2, Dhaloota Komatoo
Dhaloota har’aa keessaa parsantaan muraasni dhaloota komatoodha. Dhaloonni kun ciminas qabu. Laafinas hedduu qabu. Ciminni dhaloota kanaa, Seenaaf Duudhaa Oromoo hanga tokko warra beekudha. Akkasuma ciminni dhaloota kanaa uummanni kun afaan Qawween ala bilisummaa argachuu akka hindandeenye kan beeku keessa jira. Faallaa isaaniis dhalootuma kana keessa, kanneen qabsoo Adda Bilisummaa Oromoo balaaleffachuuf dhaloota kana burjaajessaa oolan hangafa isaanii ta’anii fuudhanii adeemaa jiru.
Dhaloonni kun bilchachuu qaba. Bilchaachuu baannan waan karaa dhaloota kanaa dhufuuf deemu garbummaa hamtuu keessa bahuu hindandeenyedha. Komeen dhaloota kanaa yeroo hedduu ABO irrattidha. WBO’n maaf dhufee waraanuu dhiise, maaf ajjeesuu dhiise, maaf mul’achuu didaadha. Waan komatan kana duuchuu hinbarbadan. Qa’aa Argan duuchuurra Qa’aa sana bal’isuuf warra quba itti dha’udha. Qabsoo Bilisummaaf godhamu keessatti qooda utuu hinba’atin warra Bilisummaa barbaadudha.
ABO keessatti gumaata isaanirraa barbaadamu utuu hinbaa’atin komachuuf warra hiixatudha. Isaan kun dhaloota komatoo, waa hojjechuurra waan hojjetame bishaanitti naquuf socho’anidha. Gariin isaanii ammayyuu waan qabsoo kun ifa waan hinta’iniif quba isaanii dhaaba ABO tti qabaa oolu. Jaroota kanaan warra Komatoo jedheeraan
3, Dhaloota Gaggalagalaa
“Namni seenaa isaa hinbeekne bishaan gabateerraati, gara argetti jallata” J/Eebbisaa Addunyaa jedhe, Ekeraan isaa Booka haa dhugdu
Jarootni kun qabsoo gochaa jirruuf hedduu warra danqaa ta’edha. Dhaloonni kun fakkeenya kubbaa Miillaati. Kubbaa Miillaa abbaa qilleensa guutetu dhiitee ittiin bohaara. Abbaan fedhe abbaan humna qabu qilleensa itti guutuu dandeenyaan kubbaa kana dhiitee ittiin taphataa oola.
Dhaloota gaggalagaloo Kanas nama oduun isaan guutu maratu akka kubbaatti asii achi dhiitaa oola. Dhaloonni kun hedduun dhaloota fb horatedha. Dhalootni kun dafee beekumsa gahaa argachuu baannan egeree Oromoo kan balleessuuf, Oromiyaa barnadeessuu keessatti qooda jabaa bahachuu malu. Dhaloonni kun dhaloota miidiyaatis. Dhaloonni kun kaayyoo qabsaa’aniif hinbeekan jechuu dandeenya. Garuu; waan gaariin Oromoof ta’uu nii jaallatu. Yeroo kamuu TV akkasuma Live Video jala ta’aa warra ooludha. Waan hojjetamurra warra waan dubbatamun baraqanudha. Dhaloonni kun har’a Tolaan haalaan dubbateera taanan “Tolaan keessakooti” jedhu. Kaleessa Goobanaan Yakkamaa ta’ee har’a arrabaan bakka dhibee uummataa subbataa jira taanaan, Goobanaan Qeerroo hedduu hiisisee ajjeesaa tureera har’ammoo qabsoon keenya jechuun waan uummanni barbaadu yoo afaaniin dubbate “Goobanaan Goota Keenya” dhaloota jedhudha.
Walumaa gala fuuldurri dhaloota kanaa dukkana. Dhaloota of hinbeekneef seenaa hinqorannedha jechuun dandeenya. Dhaloonni kun guyyaatti shaniif shantama naannaa’aa oolu. Irra jireessa dhaloota dhiichisa sirbaan baraqanudha. Dhaloota kana bilcheeffachuun dirqama Oromoo maraati.
Qalbeessaa Dhangi’aati
Mudde 26,2017


text:
Laayberiyaa hardha pirezidaantiin haaraatti bulcha.Joorji Wihaa,ahaa tapahtaa kubbaa miilaa biyya sunii beekama.
Hardha teessoo mootummaa biyya isaa,Monorooviyaa keessatti kakatee hujiitti dabre.Jila isaa guddoo tanatti pirezidaantii Gaabon,Gaanaa,Seraaliyoonii fi bulchoota Afrikaa hedduutti dhufeef.
Taphattootii kubbaa miilaa bebeekamoollee warra dhufe keessaa tokko.
"Bara kiyya hedduu Istadiyoomu keessatti dabarse amma ammoo akkuma nama cufaa jiraa jedhe Weahn.Nama hujii tana irraa fuudhe, pirezidaantii Laaybeeriyaa ta durii, Ellen Johnson Sir leaf faatti fulaa hardha irra dhaabannee dubbannu tana nuu kopheesse,”jedhe Wihaan.
Wihaan itti aanaa pirezidaantii Laayberiyaa Joosefii Bohaakii marroo lama itti aanee biyya buclha bahe moo’e.
Wannii ani qaraa fiixee hojjannu hori ummataa malaa fi malteen nyaatanii balleessaan badi dhowwaa jedha Weahan.
Tana maleellee ijoollee kahimaa hujiif leenjisuu,investimentii jabeessuu,demikiraasii biyyaa guddisuu fa.
Biyyitii tun anna 70 keessatti gannuma kana ka duriillee caala nagaan gadii walii dabarsite.
Joorji Wihaa addunyaa irratti dorgommii kubbaa miilaatiinb eekan.Ganna 14 keessatti kilabii Faransaay,Xaliyaanaa,Ingilaandii faa taphatee badhaasa hedduu guurrate.
Tapha dhaabuu gahee jennaan EPL keessaa kilabii Chelsii fi Manchester Sitii taphate waan FA moo’e. Biyya isaatii ganna 14 taphatee Waancaa Afrikaa irratti marroo lama taphatee.


text:
Sadarkaa humna waraanaatti mariin akka gaggeeffamuuf waamicha koriyaan kibbaa gara jalqaba torban kanaatti dhiyeessitee turteef Koriyaan kaabaa haga ammaa deebii itti hin kenniin jirti.
Ministriin ittisaa koriyaa kibbaa koriyaan kaabaa gaaffii keenyaaf battalumatti deebii kennuu qabdi jechuun irra deebi’uun yaadachiisan.
Kan baatii caamsaa darbe aangoo qabatan prezidaantiin koriyaa kibbaa sagantaa Nukleera koriyaa kaabaa danqaa isa mudatee furuu akkasumas uggura Amerikaan keesse deggeruu kan ilaaleen mootummaan koriyaa kaabaa fi kibbaa irraa furmaanni gama lameeniin barbaadamuu qaba jedhu.
Ministriin ittisaa suul irraa yaada dhiyeesseen Jimaata har’a koriyaa kaabaa wajjiin marii gaggeessuun waraana biyyoota lamaanii giddutti karaa banuu kan jedhu karoorfatanii turan.Kunis koriyaan kaabaa yaalii dhukaasa meeshaalee Nukleeraa fi misaa’eela balistiik itti fuftee yeroo jirtu kanatti muddamnii hammaatee qunnamtii fi odeeffannoo dhabuun akka hin uumaneef ta’uun ibsamee jira.


text:
Qixxeessaa Lammii | Amajjii 16, 2018
Addunyaa tana irratti wanti dhaabbataan hin jiru. Akkuma beekkamu wanti akkuma barri jijjiramu wanti cufti jijjiramu. Mootummaan ummata bulchus akkasuma wal duraa duubaan ykn dhawaataan jijjiiramaa dhufaa, lufa. Bifa fedheenuu haa ta’uu mootummaan akka mootometti dhaabbatee hafu ykn waaru hin jiru. Addunyaa tana irratti wanti akka dhalatetti hafu ykn waaru yoo jiraate Rabbiin qofa. Amantiilee hawaasota ykn ummattoota addunyaa kana irratti dhalatanii jiraatan gara garaan hordofaman keessattis kan barsiifamu kanuma
Kanaaf, waaraan hin duune, hin dhalle, hin dhalchinee fi hin jijjiiramne ykn hin dulloomne kan jiru Rabbi tokkicha qofa akka ta’etti dhala namaa maraan amanama. Rabbii guddicha malee Rabbiin gara biraas akka hin jiretti beekkama. Uumo isa callaadha jedhamee abbootii amantaadhaatiin barsiifama. Kuuwwan isa irraa gadi hafan cufti garuu uumamtoota isaan uumaman waan ta’aniif umrii waartummaa inni qabu sana qabaachuu hin danda’an. Mootiin mootii olii kan isa irraa ol ta’e kan biraa tokkolleen hin jiru jechuudha. Ibsa kanaan barreeffama kiyya eegaluu kootiif barmoota amantaa kennuuf deemta akka naan hin jetne abdiin qaba. Dhimmi amantaa abboota manta qaba waan ta’eef waan na hin ilaallatne keessa gadi fageenyaan seenuu hin danda’u. Hamma ofii dhagahee fi hubadhe ibsuu kootiif garuu waan irraa saalfadhu ykn of komadhu, namoota biraatiinis komatamu hin qabu jedhee amana. Gara ijoo barruu kiyyaatti hennaa deebi’u ammoo waa’ee mootummoota abbootii irree ta’an irratti waa jechuu fedheeti.
Mootummootni akka carraa ummattoota gara garaa irratti humna qawween abboota of taasisan hedduun isaanii hamma lubbuun jiran Rabbii olitti of bikku. Isaan malee mootiin biraa akka jiru hin amanan. Gooftota addunyaa of taasisanii jiru. Badiin dalagan isaaniif tolcha gaaritti fudhatama. Qalbii fi sammuu dogongora irraa ittiin of tikkisan hin qaban. Ija bishaanii, surrii furrii fi gurra erbeen qajeelfamu. Sammuu ittiin of madaalan, ija ittiin of argan, gurra ittiin of caqasan yaada ittiin of masakkan tasa hin qaban. Akka beeyladaa fi bineensaa miiraan ajajamu. Warra har’a jiru boru taru akka tahan hin beekan. Maala malee mala hin beekan. Halkanii- guyyaa, barii- dhiha, du’aa-jiruu fi kufaa ka’a addaan hin beekan. Humni, beekkoomsi, gootummaa fi jabinni hundi harka isaaniin ala waan jiru hin seehan.
Wanti godhan ykn raawwatan, dubbatan ykn haasawan cufti isaan biratti sirriidha ykn gaariidha. Wanti quba qabeenya ykn ajaja ykn yaada isaaniitiin ala qaama biraatiin raawwatame marti isaan biratti badii ykn yakka ta’a. Gabroomfattootni qawweedhaan ummata gabroomfatan hundi humnatti amanu. Gabaabatti sammuu hamaa fi gaarii itti addaan baafatan hin qaban. Surrii addunyaa itti dhihoo ittiin argan malee sammuu addunyaa irraa fagoo jirtu ittiin argan hin qaban. Ilaalchaa fi yaadni isaanii buqqee lafee mataa isaanii irra dhiphaadha. Sababaan balleessaa malee tolchaa hin beekin hafaniif irra guddaan sababa kanaaf jechuudha. Kanaaf hamma gaafa badanitti balleessuu malee tolchuu hin beekan. Yaadni ijaaraan, Jijjiiramni gammachiisaan, nageenyi waaraan, mul’atni mishaan isaan irraa abadatamu ykn eeggamu hin jiru.
Jijjirama gosa mara kan fide, fidu, argamsiise, argamsiisu, balleessu, tolchu Rabbiin qofa yoo ta’es, uumamoota isaan uumaman keessaa hammi tokko waa uumuu ykn jijjiiruu ni danda’u. Akkasuma umrii dheeraa hamma tokkoo ni qabaatu. Lafa ykn dachii fi dhala namaa akka fakkeenyaatti fudhachuun ni danda’ama. Dacheen galma waan hunda baatte akka taate beekkamaadha. Dhalli namaas isii irratti wal horaa, wal hambisaa, wal irraa hafaa, wal duraa duubaan dhawaataan lafaa irraa godaaana. Dhalli namaa akka wal hora deemuun seenaa wal irraa daddabarfachaa ykn wal irraa dhaalaa deema. Kan dabre seenaa dhiisee dabra. Kan dhufe seenaa isa dabre irraa dhaale barsiisee babal’isa. Kun adeemsa jiruu fi jireenya dhala namaa keessatti ta’aa dabruudha. Gabroomfattootni qawweedhaan ummata gabroomfatan hedduun garuu taatota kanatti hin amanan. Sirni isaan ummataan bulchan hamma dhumaatti akkasumatti akka itti fufetti waara yaada jedhu qabu. Kanaaf, jijiirama kamuttuu hin amanan.
Akkuma barruu kiyya kana gara jalqabaa irratti akeeke, dhimma amantaa gadi fageenyaan hin beekne keessa gadi seenuu kan hin feeene ta’ullee, dhugaa natti mul’ate ibsuu irraa of duuba hin jedhu. Waan dhagahan, arganii fi itti amananii fudhatan ykn dhugeeffatan dhugoomsuuf qabsaawuun dirqama dhala namaati. Nama ta’anii namootni namooma namaatti hin amanne hedduun kan ofiifuu lafa tana irratti akka hin waarre beekan, nama akkuma isaaniitti hamma ta’eefuu ta’u qilleensa biyya lafaa tana irra jiraachuu barbaadan ykn hawwan jiraachuu dhoorgan ykn lubbuu balleessan. Balleessanii baduun kaayyoo isaaniiti.Dhalli namaa wal horee, dabra, wal hambisaa tara malee yeroo tokko dhalatee yeroo tokkotti hin badu. Uumamootni cufti dachii dabalatanii jijjiirama hedduu keessa qaxxaamuranii akkuma as gahan gara fuula duraas jijjiramoota hedduu keessa deemuu malu. Akka dhalatetti wanti hafu hin jiru. Jijjiiramoonni agarsiisan ykn argamsiisan garuu jijjirama oloo fi gadoo keessaa tokko ta’uu mala. Akka marattuu jijjirama irraa bilisa ta’uu hin danda’an jechuudha. Lubbu qabeeyyiin dhala namaa dabalatanii jiraatanii horanii baay’achuu fi suuta suutaan dhumanii dhabamuu ykn haphachuu mudachuu ni malan. Dachiilleen akkasuma harka namaan ykn uumaa uumeen goguu ykn badhaadhuu dandeetti. Jijjiiramni kanuma kana jechuudha.
Lubbu qabeessi erga takka dhalate turii dafii du’a irraa hafuu akkuma hin dandeenye lubbu maleessis akkasuma akka argametti waaruu hin danda’u. Lubbu qabeessii fi lubbu maleessis hamma lafa tana irratti argamanitti jijjiramoota gosa gosaa keessa taruun isaanii waan hin oolamneedha. Akkuma dhalataniin du’uun ykn du’uu dhabuun ykn baduun ykn baduu dhabuun carraa isaanii isaanii taha. Jijjiirama wanti jedhamu gabaabatti caccabuun bullaawuun, bifa, uunkaa, akaakuu, sagalee, haala, amala, sochii, lubbuu dhabuu fi lubbuu horachuu fi wanneen kkf hunda mudachuu dha. Jijjiiramootni kun cufti abbootii irree biratti fudhatama hin qaban. Ummata ibiddaan gubanii qabatanii irratti abbaa ta’an irraa gadi bu’uu hin hayyaman. Mootota waartota ta’utti of beeku. Yoo akkuma Mallas duuti waaqa irraa itti dhufte ykn qawwema ittiin mootoman sanaan eega dhabaman booda of arganii dhugeeffatan ykn beekan malee hamma aangoo irra jiran waartotuma of seehu. Hamma sadarkaa sana irra gahanii of arganitti sodaa, bir’aa fi yaaddoo tokko malee of irratti abdii guutuun jiraatu. Mootummota akkasii keessaa mootummootni Abashaa dabran fakkeenya gaarii ta’uu dandanda’u. Keessumaa inni imperattii yaabbatee irra jiru, ABUT kan addaati.
Waggoota gara *27f *mootii ummattoota impahera tana jala jiran maraa of taasise har’as mootoma isaa irraa gadi bu’uuf fedhii hin qabu. Fincila QBO ykn Qeerroo Bilisummaa Oromoo hudhee isa qabe irraa waan barate hin fakkaatne. Inumaahuu mootoma isaa daran cimsee itti fufuuf halkanii guyyaa dhama’aa jira. Balleessuu malee akka hin balleeffamnetti of amansiisee jira. Akka fedha TPLFitti dacheen isiin irra hin jirre jiraachuu hin qabdu. Isiin baddu ummataa fi dacheen isiin bulchaa turtes isima waliin baduu qaban. Barcuma kana irra turuuf akkuma ganama irraa godhaa turte galgala kanaanis gocha hmaa nagaya balleessuu, biyya diiguu, ummata hiyyoomsuu, fixuu, biyya irraa ari’achuu, dhibuu, hidhuu, hiraarsuu, wal ficcisiisuu fi kkf itti fufaa jirti. Murna xiqqoo dhophoo dhiphiftuu tanaaf riqicha guddaa kan ta’an keessaa OPDOn tokko. Ummata Oromoo waggaa 27 kana keessatti dhumeef adda durummaan kan gaafatamu OPDOdha. Mootummaa Tigree kan gaafa ummatni Oromoo dhume gammachuu baga dhumaniif dibbee gilliiddee ililchitee sirbitu jalatti har’as ummata hayyisuuf yaaluun isii hin dhaabbatne.
Mootummaa abbaa irree kan biyyi misoomuun, ummatni duroomuun, nageenyi bu’uunii fi ummatni Oromoo wal dhagahuun bowwoo daanaa itti tahe jalatti sababaan ummata Oromoo ittisaniif naaf hin galle. Gaaffii kanaaf deebiin maal ta’uu akka qabu dhalli Oromoo kan hin beekne hin jiru. Mootummaa ummata biyyattii guutuuf tuffii qabu jala ceehuun hin malle. Murna qawween ummata bulchutti amane jalatti buluuf cecehuun gowwummaadha. Dawaan isiin qawwee qofa akka ta’e isinuu hin haalle Qawwee malee aangoo qawween argadhe akka gadi hin dhiifne himattee jirti. Mootummaa qawwee malee wanti aangoo irraa gadi na buusu hin jiru jedhee kakate karaa nagayaa haasawa barcuma laafaa irratti godhamuun aangoo irraa fuunee harka ummataatti deebifna jechuun abajuudha. Yaada kana dhaaboti Oromoo kanneen biyya keessaa fi ala kanaa karaa kana malee Oromoo wayitti baasuun hin danda’amu jedhanii fi dhaabbileen mormitoota mootummaa kanaa ta’an kanneen sabaa fi saboota biyyattii tanaaf ni qabsofna jedhanis hunduu fudhachuu qabu.
Addatti ummatni Oromoo armaa achi mootummaa xiqqoo gadi dhiisan lafa guuttu qaban qabaa hin guutne tana waliin karaa nagayaan haasawee mirga sarbame irraa deeffadha jedhee kajeeluu irraa dhaabbachuu qaba. Mootummaa dhuma Oromoo irraa gammachuu qabdu gadda dhuma isiitti jijjiiruun barbaachisaadha. Mootummaa warraaqsa Qeerroo Bilisummaa Oromootiin akka hamaa rukutamtee kuftee gaggabdee du’aaf dhidhiitattu huccuu itti hafarsuun hafuura keessatti deebisuuf yaalii godhuun OPDO biyyaa fi alaas as irratti xumuramuu qaba.Abbootiin garaa kan akka Siraaji Fageessaa, Abbaa Duulaa Gammadaa, Dr Warqinaa fi fakkaatota akka wayyaanee aanfatanii ummata isaanii irratti labsa lolaa hennaa baasan dhageenya. Ummata dura dhume baga dhume, inni hafes dhumuu qaba murtii jedhu fudhachuu isaanii dirre bahatti agarsiisaa jiru. Hidhaa fi ajjeechaan ummata keenya qofaaf male Tigreef laguu maaltu godhe? Gowwaan hin dhalatin, dhalatulee hin guddatin kan akka miseensota OPDO dha.
Hamma fedhellee turu mootummaan kun ni jiga. Ajaja mootummaa kanaa jalatti yakka hiriyyaa hin qabne namootni ummata fayyaalessa irratti raawwatan har’a ta’uu baatu boru seenaan gaafatamuun isaanii hin oolamu. Yeroo lubbuun jiran badii hojjatan irraa seenawanii hojii gaariin ofii fi ummatas fayyisuun gamnooma. Jiruun seenaa dhabanii ekeraanis abaaramuun salphina hiriyyaa hin qabne. Kanaaf seenaa Gobanaa Dacee irra deebi’anii horachuuf diina waliin ummata ofii fixuun baay’ee qaanessaadha. Akkuma Lammaa Magarsaa fi Abbiy Ahamadillee ta’u fakkeessuu fi fakkeeffachuun irra wayya. Itophiyummaa malee jiraachuu hin dandeenyu jechuu isaaniittu hir’ina itti uume malee haasofni mi’aawaan ummata keenyatti isaan haasawan silaa baay’ee bareeda ture. Diina xiqqeessuu fi fira baay’ifachuuf tooftaa sanatti gargaaramuuf kan yaalan yoo ta’e garuu isaanis dogongora hamaa keessa jiru. Diinni fira tooftaa isa godhachuuf dhaadhessan innis akkasuma fira tooftaa nama godhachiif akka nama dhaadhessu dagatamuu hin qabu. Barri bara qaroominaati. Qaroomina nama irratti dalagna jedhanii qaroominni nama irratti dalagamuu akka danda’u beekuun barbaachisaadha.
Furmaatni gaariin bara kana nama baasu kaayyoo fi akeeka qaban osoo hin dhokfatin ifaan ifatti walitti himanii waliif beekanii waliin deemuu irra wanti nama baasu hin jiru. Ganama wal sobuun galgala wal nama dhabisiisa. Ganama dhugaa walitti himuun galgala walitti nama firoomsa. Ijoon guddaan dhugaa jirtu hadhooftullee wal amaniisanii wal fudhachiisuu irratti irkatuudha. Adeemsa tooftaa fi tarsimoo jechuudhaan hamma waliin deemuu danda’an waliin deemanii bakka karaan itti addaan nama gorsetti wal irraa maquun gara galgalaa irratti balaa qabaata. Nagayaan waliin deemanii nagayaan gargar bahuu wanti caalu hin jiru. Dinummaa dur seenaan waliif qaban waliif dhiisanii firummaa boruuf wal amananii waliin tarkaanfachuu irratti hojjachuu barbaachisa. Mirgi kiyya kana, kan kee kana jedhanii walitti himuu sodaachuun gara fuula duraaf balaa haqaaranii bira dabruu ta’a. Mootummaa ABUT kana kuffisuuf tumsa ummattoota biyyatti cufa argachuuf bilisoomuu fi walaboomuu Oromoo fi Oromiyaa mirkanaawuun ummattoota hafaniifis bu’uura gaarii ta’uu tolchanii itti himuun amansiisuu irratti duula bal’aa wal irraa hin citne geggeessuu feesisa. TPLF mootummaa waaraa biyyattii tanaa taatee of ramadde jala ceehanii abaqaauluun ykn kunuunsuun sirna gabrummaa boodatti hafaa jaarraa tokkoon dura du’e deebisanii lubbuu itti horanii matatti baachuuf of qopheessuudha. Qawween furmaata qawwee akka ta’e kan hin hubatin hubatee qawwee isaa kaasee Tigrootatti naannessuun furmaata furtuudha. Mootummaa fi mootiin dhaabbataan
Rabbiin malee akka hin jirre haa beeknu.
Qabsoon Dhaabbataan Furmaata Dhaabbataa Maddisiisa!
Qexxeessaa Lammii irraa.


text:
Gudina ilma nama keessatti gahee arti (OROMO)
Art is, indeed, the spearhead of human development, social and individual.
Susanne K. Langer
Dhugaa dubbachuuf artiin dura deemtuu gudina ilma namaa hawwasafi dhuunfati.
Namni aartiitti fayyadamuu kan eegalee gaafa yaaduu eegale.Yaannii aartii uumee, aartiin deebi’ee yaada uumee, yaanni gudina uume, guddinni jiruu ilma namaa fooyyese.
Haala kanaan shoorii aartiin gudina ilma namaa keessatti taphatee akkanaaf akkas kan jedhamuu miti.Kaniin keessa mee isaan gurguddoo haala jireenyaa ilma namaa jijjiran yaa ilaaluu.
Aartif sab-qunnamtii
Aartii,safuufi baruumsa
Aartif Dimokiraasii
Aartiif diinagdee
Aartiif aadaa
1. Artii, sab-qunnamtiif gudina ilma nama
Akka beektonni meesha sab-qunnamtii jedhanitti adunyaarratti jijjirma sirnaa kan fide jijjirama meesha sab-qunnamtitii.Namni gara beladarraa adda kan ta’e Afaan gaafe uummate. Yeruma kana afaan haala addaafi haaran itti fayyadamuu jalqabe. Kuni immo artidha. Artiin bayyinaan waan haaraa haala haaran jechuudha.fakeenyaf
Beekan waan dubbatu beeka
Walaalan waan beeku dubata
Hala kanaan afaan ofii midhagfachaa dhufan.Afaan qofa otoo hin ta’in erga tokko dabarfachuuf fakki kaasuu eegalan. Fakkiin ergaa ciccimaa heduu dabarsuu eegala.
Fakeenyaf
Fakkiin yaada ibsachuun walii galtee ifaa fiduu irratti rakoo horate. Yeroo darbe yero amma fi kan dhufu argisiisu hin dandeenye. Kanaaf waan tokkof qubee tokko ka’uun jalqabame. Fakkeenya qubee ummat kuushii laalun ni danda’ama.
Qubeen akkasii kun ammas biyya baha eshiyaa keessatuu Chiyinaatti ittiin hojatama. Egaa dhufaatii qubeetu sirna fiwudaalismii fide. Artiin waan haaraa fiduuf fayyadamuuf safisuu dafee qubee fayyadamuun of babbalisuu qofa otoo hin ta’in qubeese babbalisuun fedhii arti hawwasaa guutun barumsa karaa saaqee jira. Barreefamnii waan haaraa haala haaran barreesun haala haaran yaaduu waan fideef tekinoolojii haaraa uumee.Asirrattii gahee artii laaluf Daantee fakeenya gudaadha. Dura Daantetuu adunyaa ijaa hin baramniin laalun sammuun namaa akka dammaqu kan godhe.Kaka’umsa kanatu barreesitoota hedduu uume. Barreesitoota kaniintu ayyana waa uumuu uumun namoota teknolojii haaraa akka uuman haala mijeesee. Daanten Xaaliyaanii, Sarvanteesi Ispeenii otoo barreesuu baatanii Gutambargi maashina maxxansaa uumaa laata? Otoo Arabonnii seenaa imaalaa aja’ibaa barreesuu baatanii Kolombos imaalaf kaka’ee Ameerikaa arga laata. Majilaan lafa naanna’a laata?
Maashinni maxxansaa kitaabota heddu maxxansuu waan eegaleef kitaabni iddoo muraasatti namoota muraasa qofaaf turan mana mana galuu eegalan.Hojjiin barreesuu baruumsarraa dhufu namoota xinnoo gita olaanaa bulchuun umamanii dhufu gajallas bahuu eegale.Ilmi iyyeesas baratee dureesa akkusama bulcha ta’uu eegale. Galata Gutambargi.Kun ilaacha ilmi iyyeessaa iyyesuma jedhe fallese.
Roobisan Kursoo taatoo isaa wagaa digdamii afurii qophaa jiraachisuun, hawwasan ala namni jiraachuu akka danda’u amansiisun, hundee kapitaalizmii kan ta’e dhunfummaa(individualism) lallabuun Kapitaalizmiif dhagaa bu’uuraa kaa’e.
Aduun Fiwudalizmii yoo qaartuu kan Kapitaalizmii suphoofte.Manni baruumsaa barreesitoota heduu uumee, barreesitoonni heduun dubbistoota heduu uumun hawwasa sochoosan. Sochichii ayyaana waa uumun teknolojii haaraa uumun Fiwudaliizmii awwalee Kapitaalizmii guddifate.
Kapitaalizmiin artistoota hedduun irkifamee bara kana gahee jira. Fakeenyaf erga, maqaa ammayyeesun koloneefachuu Sheekispiirii jaarra 16ffa diraamaa ze teepestin itti hemee wagaa dhibba lamaan booda hojjirra oolchan. Kanaaf sanyii koloniyaalizmii dursee kan faccasee Sheksipiir dha.
Haala kanaan aartiin meeshaa sab-qunnamtii ta’uun guddina ilma namaaf hedduu gummachitee jirti.
2.Artiif safuu
Akkuma armaan olitti ilaalee fayyeda aartii tokko kan hin argamne arguun kan hin dhagahamne dhageesisuun kallattii guddinaa eerudha. Guddinni kophaa isaa gahaa mitii, guddinicha to’achuuf haalan itti fayyadamuuf safuu wajjin guddisuun barbaachisaadha. Fakeenyaf dame artii keessa tokko kan ta’e Afoola Hindii keessaa tokko fudhanne yaa ilaallu
Hayyoota afurtu ture . Guyyaa tokko hayyoonni kun maa callisnee baruumsa jennee bosona keessaa deemnaa?Beekumsi qarshii hin finne maal gatii qaba. Kanaaf magaalatti deebinee dandeetti keenya motichatti yaa argisiisnu yoo sana arge qarshii heduu nu kenna nutis ni duroomna jedha. Tolee jedhanii gara magaalaa otoo deemanu tokko qarshicha hunda keenya miti kan argachu qabu. Kani hunda keenya irra beeku malee jedhe. Namoonni sadeen nuti ijoollummaa kaasinee waliin guddanne, waliin barranne har’a qarshii arganna jenne wali hin qoodnu jedhanii isa morman. Otoo haala kanaan deemanuu lenca du’e tokko argan. Inni beekan suni amma beekumsa keenya asitti argisiisuu dandeenya. Mee wal yaa qorru jedheen. Tole jedha.
Inni tokko anii lafee leencaa kan walitti fidee nin dhaabun beekumsa koo nin argissisa jedhe lafee saa walitti qabee dhabe
Inni lammaffa anii fooni, dhiigaf gogaa itti niin godha jedhe foon, dhiiga fi gogga itt godhe
Inni sadafaan ani lubbu itti nin hora jedhee afuura itti baafatee lubbuu itti hore.
Inni arfaffaa yoo kan argu muka kore
Lencichi lubbuu horate isa muka kore malee ka hafan hundaa nyaate. Inni gamin fageesee yaade sun kophaa isaa mallaqa hedduu moticha irraa fudhate.
Beekumsii waan hedduu beeku ottoo hin ta’in waan xinnoos taatu fayeedaaf miidhaa isaa gargar basuni xiinxaluudha.
Yeroo durii jalqabee artiin meeshaa ilmi namaa safuu ittiin barsiisu ture.Fakeenyaf mammaaksa Oromoo tokko yoo fudhanne
Ani duunan araddaan hin margin jette harreen kan jedhu du’a harree nutti himuuf otoo hin ta’in of hin jaalatin jechuuf. Kun kan nutty argisiisuu dhalli keenya haalan lammii garii ta’anii akka guddatan artiin gahee guddaa qaba.
Kan Oromoo kana bahaa jiraan gaafii tokko. Kan jiranuu hagamii maalii irraa eegna? Kanuma jiranirra garuu ni argina. Eelarraa hameenya namaa arguu ni dandeenya. Kana males kitaabonni akka illaa, kuusaa gadoo,jaalala dhugaa fakeenya ni ta’u.
Garuu halli amma jiruu bayye nama yaachisaadha. Fedhii dargaggonnii keenya fiilmii laaluu qaban guutuu hin dandeenye. Kanaaf dargaggonni keenya iddoo oolan dhabuu qofa otoo hin ta’in araada adda addaf saaxilamaa jiru. Filmii balfaa warrii mallaaqa malee homaa hin yaanne hojatan(sex film) saxilamaa jiru. Weeraraa aadaa adii of irraa hin dandeenye. Kun dhumnii maal akka ta’u tilmaamuun nama hin rakkisu. Isaan ha’a mataa gaafa godhanii deeman boruu enyuyyuu gafa sanaan akka hin dirre wabii hin qabnu. Dhibee edis babalachaa jiru, fayeda hoji, jaalala ilma namaa, rakkoo yeroof harka kennachuu dhiisanii cimanii hojachuun iyyummaa akka moo’atan yoo artiin hin barsiisin maaliin barsiisuu qabna? Gaafaii guddaa?????????????????????
Artiif baruumsa
Joysi lewuraansi
Art can bring awareness to people. It is a powerful means of presenting truths about humankind that cannot be expressed any other way. Art also connects people in a society by presenting an idea that everyone can relate to in a universal way. The awareness that comes from art will only lead to a better society if the people take action based on the ideas they discover in art.
Aartiin nama dammaqsa. Aartii meeshaa baayye cimaa dhugaa karaa kamiiniyyuu ibsamuu hin dandeenye ittiin ibsinudha. Aartiin akkasuma hawwasa wal qabsiisaa. Yaadaa walii gala dhiyeesaa. Dammqinni artii irraa dhufuu hawwasini akka tarkaanfii fudhatu gochuun isaan foyyesa.
Egaa kana irraa yoo ilaalluu artiin kara dhala namaa wanta karaa biraan barachuu hin dandeenye ittin barsiisinu. Fakeenyaf jaalala ilma namaa,miidhaa garaa jabaachuu, hawwii saba tokko aartiin yoo jiraachuu baate maalin barsiisna? Baruumsi kana barsiisu hin jiru.
Aartiin gama kanaan gocha hamaa ta’e hamaadha jedhee nama barsiisaa,kan barate immo gocha sana balaalefata. Fakeenyaafa Asoosamnii Hareet Bicheer Uncle tom cabin garbumma balaalefachuun dhaadannoo warra garbumma balaalefatuu ta’ee fudhatama gudda argachuun garbumma lafa irra ballesee jira.Akka Pileeton jedhuttii formiin yookin Aartiin yaadaa walii gala kaasuun nama hedduu yookin adunyaa yeroo tokkon barisiisuu nu dandeesisa. Garbummaan adunyaa kamituu waan hin jaalatamneef aartiin dursee itti qabsaa’un hawwaasini akka isa ballesu godhe.
Aartiin jijjirama akkasii fiduuf akka Joon Duwe jedhutti ummata gadaanaa fi baraataa hunda gahuu qaba.
Walumaa galattii gaheen aartiin baruumsaa qabuu waan haalamuu miti
3.Artif Dimokrasii
Biyya dimokraasin jiru keessaa namni haala adda addan yaadaa, yadunis irraa eegama. Biyya akkasiitti mariin mallattoo dimokiraasitti.kanaaf yaadinni kallattii tokkorraa hin dhufu.Tory young;2008
Wayee aartif dimokiraasii yoo kaasinu, firii dimokiraasii keessa tokko mirga yaada ibisachuuti .mirgi yaada ibsachuu hundee dimokraasii lubbuu artitti. Bakka mirgi yaada ibsachuu hin jerretti artin piroopagnada waan taatuuf artii dhugaa ta’uun ishii mamiidha. Egaa artiin yoo jiraatee dimokiraasin dhugan muldhata, dimokiraasin yoo jiraate aartin muldhata.
Kana hubachuuf filmiif asoosama fakeenya yaafudhannu. Baktiin akka jedhuttii miti artii wanti dubbannufi wanati barreesinu hunduu ilaalcha adunyaa of keessa qaba jedha.Hunduu kan dubbatu yookin barreesu dhageefataa yookin dubbisaa amanisiisufi. Dimokiraasini immo marii’achuuf wal amansiisudha. Kana keessattii kitaabinni ykn filmii tokko yoo bahuu ergaa tokko qabatee hawwasaa bira gaha. Abbaan kitaabichaa yookin fiilmichaa ergaa isaa san ummatatti barrefate yookin amansiisuu yalee. Ummanni sirridha jedhee wanta san fudhata, darbees wanta jedhame san rawwachuuf socho’a. yookin immo wanticha mormuun wantichi akka sirrii hin taane ibsata.
Haala kanaan aartin marii artistiif hawwasa jedduutti gaggefamu jechuudha. Hawwasichaan wal amanaa walmormaa walmormaa wal amanaa deemuu. Mallattoof barruumsi dimokiraasii kana caalu maal inn?
Artin kana qofa otoo hin ta’in kana olis. Akka armaan olitti jennetti dubbiin yookin barrefamni ilaacha qaba jenne jirra. Ilaalcha eenyuu,kan iyyeessaa, kan dureesaa, kan yartuu, kan mortuu, kan toshatuu,kan bitaa kan bitamaa,kan dhiiraa kan dubartii. Kun hunduu adunyaa keessa jira. Adunyaa qofaa miti artii(asoosamaaf filmii) keessas jira. Kanaaf fimiifi asoosamnii adunyaa adunyaa ittiin ilaalu kan jedhamu.Kanaaf artiin jiruuf jireenya hawwasa tokkoo akka dawwitiitti nutti argisiisa.
Egaa kuni deebi’ee enyumma hawwasa tokko, cimina hawwasa tokko, aadaa garii, barmaatilee bodatti hafaa fi kan kana fakaatan tutti argisiisu. Kana keessatti iddoofii sagalee artisitichi taatoo isaa kennuun ilaalchii artisitichaa maal akka fakaatuu, ilaalchi hawwasichaa bara sanii maal akka fakaatuf bakka bu’umman hojii artii maal akka ta’e nutti muldhisa.
Fakeenyaf barreefama Afaan Amaaraa fi Gi’izii durii keessatti Oromoon gara -jabaataa, doofaa fakaatee muldhata. Kitaabni Abba Baahiree waayee umataa nama ajjesuf halkanii guyyaa tattafatuu kanan isinitti hima jedhee jalqaba.kuni ilaalcha loogii fallaa dimokiraasii nutti muldhisa.
Egaa walumaa galatti aartii guddisuu jechuun dimokiraasii guddisuu jechuudha.
4. Aartif Diinagdee
Gama diinagdeen yoo laale aartiin gahee gudda bahuu danda’a. guddina adunyaa argisiisa jirtu kana keessatti biyyoon guddatanii galii guddaa kan argatan seektara tajajilaa kan irra yoo ta’u kan keessas dameen bashananaa (entertainment) guddadha. Fakeenyaf galii walii galaa Ameerikaa keessaa dameen filmiifi teeleviziyoonaa nama miliyeena 2.4 carra hojji uumun galii biliyoona 140 argamisiisun hunde(bed rock) ta’e sadarkaa sadafaa irra jira. Ingiliizidha wagaatti miliyeena 600 argamisiisun sadarkaa shanafaa irra jira.
Indiyaadha carraa hojji miliyeena 1.8 uumun waggatti biliyeena 6 galcha. Haala kanaan human nama baayye waan barbaaduf(yoo xinnate namni 50 kallattinis ta’e al kalattin waan hirmaatuf carra hojjii hedduu bana, galii baayye argamisiisa.
Haala kanaan human namaa filmii hoomishuu(produce) fiilmii hojatu,fimii argisiisu yookin rabsu, fi hojjatoota galma itti muldhatuu dabalatee filmii tokko yoo xinnate nama dhibba sadii kallattinis ta’e al kallattin itti hirmaata.
Gama kitaaban yoo ilaalle barreesuu, kan barreefamee gulaaluu, pabiliisharii(kan kitaabicha madalee sirreesee mana maxxansaa dhiyeesuu), hojjatoota mana maxxansaa, rabisitoota fii gurgurtoonni kitaabaa hojjatootaa mana kitaaba dabalatee carraa hojii nama 500 kan uumudha. Keessatuu baratoota Afaan Oromoo carraa hojii yoo kan umuu ta’e.
Darbees aartin ilaalcha gaarii wanta tokko akka qabaannu kan godhuudha. Kanaaf Joon Kiitis wanti faayaa gammachuu bara baraatii kan jedhu. Kanaafi dhabbanni adda addaa qarshii meeqa baasee namootin aartii meeshaa isaanii kan beeksifatan. Kookaa fakeenya fudhachuu dandeenya.
4.Aartiif aadaa
Ummanni aadaa hin qabne hin jiru. Aadaan jiruuf jireenya ummata tokkos ta’u kan baayyinaan calaqisu hoomiishi aadaa jedhamuu kanaani. Homishaa aadaa kan jennu bayyinaan hojii artiti. Fakeenyaaf fiilmiin yookin kitaabni tokko walumaa galatti jiruuf jireenyaa ummata tokko waan argisiisuf bakka bu’aa umata sanaa akkasumas gumbii aadaa ummata saniiti. Haalaa kanaan ummata tokko yookin biyya kan barsiisufii, hamilee kufte kan kaasudha.
Biyyi aartiin guddate qaban salphumatti aadaa isaanii biyya biraatti beeksifachuu meeshaa isaanii gurgurachuu akkasumas olaantumma siyaasa gonfachuu ni danda’u.
Fakeenyaaf gahee holiiwudiin olantummaa ameerikaaf taphatu caqasuun ni danda’ama.
Kanuma wajjin aartiin ambaasadara umata tokkooti. Iddoo ummatichi hin jirreetii hojii artii sanatuu ummatichaa bakka bu’ee waayee ummata sanii dubbataafi.
Kitaabota yookin filmii warra chiyinaa laalun waayee ummata chayina barra.
Walumaa galattii fayedaan aartii dubbatamee kan dhumuu miti.
Kanaaf eenyuu irraaa maalii eegna?
Kana irra kan hubannu dameen diinagdee kun baayyee akka nu barbaachisu kan nuu ibsuudha.
- Artisitoonnii ,dubbisuun xiinxaluun hojii gaarii ummata isaanii bakka bu’u dhiyeesuu
- Mootummaan haala mijjeesuf gaargaarsa gochuu
- Hawwasichii artii simachii ,fayyadamuufi dinqisiifachuu.
4 CommentsLeave a Comment
-
Kaffaalee birhaanuu addis ababa unversity / May 21 2013 9:55 pm
DHUGUMAYYUU AARTIIN MALLATTOO DHALA NAMAATI
-
dereje haile / Jun 25 2013 7:04 am
EYYEEN ARTIIN MALLATTOO GUDDINAAFII QAROOMINA BIYYA TOKKOO WAAN TA’EEF OROMONNI KAMIYYUU TANAAN MAQAAN OSOO WAL HIN QOODIN ARTII OFII GUDDISUU QABU
-
dereje haile / Jun 25 2013 7:06 am
Dereje Haile Gondar unversity
-
MERGA REGASSA FROM JIMMA UNIVERSITY / Oct 22 2013 7:13 am
bu’uurri ilmaan keenyaa artiidhaa


text:
Akka dhaabbanni Freedom House jedhamu kan dhimmoota mirga dhala namaa, walabummaa dimookraasii fi siyaasaa hojjachuun beekkamu gabaasa qorannoo isaa kan bara 2017 baasetti: Itoophiyaan intarneeti cufuun Chaayinaatti aantee Sooriyaa waliin qabxii wal-madaalu galmeessuun fayyadamtoota interneetii fi moobaayilaa daangeessuun adduunyaa keessatti sadarkaa lamaffaa irratti argamti.
Mootummaan Itoophiyaa gaaffii mirgaa fi abbaa biyyummaa naannoleedhaan ka’an keessattu kan naannoo Oromiyaa ukkaamsuuf tajaajila interneetii irra dedebin cufaa turuu addessera. Labsii hatattamaa sababeeffachuun baati lamaaf interneetni itoophiyaa keessatti guututti uggurameera. Wayita qormaatni biyyooleessa kennamutti Feesbuukii fi midiyaaleen haawaasaa kan birootis darbaa darbaa akka cufaman ibseera.
Biyyattii keessatti midiyaaleen mootummaa bilisa ta’an waan hin jirreef namoonni quunnamtii interneetaa fi moobaayilaa fayyadamuun wal argu, wal ijaaru, dhaamsa dabarfatu, yaadaa waliif hiruu, fi ittiin wal-dadamaqsuuf akka itti fayyadaman kaaseera. Haalli kun immoo mootummaa baay’ee kan yaaddeesse waan ta’eef marsaritii ofii hinbarbaanne akka cufu, tajaajila interneetii fi moobaayilaas yeroo barbaadetti ugguruun amaleefatamaadha jedheera. Marsariitiin waa’ee siyaasa faalla mootummaa gabaasan cufamaa tureeraniiru jechuun himeera.
Heerri mootummaa keeyyata 29 jelatti yaadaa ofii bilisummaan ibsachuu fi bilisummaa odeeffannoo jechuun kan ibsu yoo ta’es yaada ufi bilisa ta’ani ibsachuu fi dabarfachuun tasuma itoophiyaa keessatti kan hin danda’ame ta’u ragaa baheera.
Itti dabaluunis biyyatti keessatti dhaabbanni ethio tele koom miisooma bu’uuraa dadhabaa ta’e, guututti to’annoo mootummaa jala jiraachuu fi imaammata tajaajila hawaasaa laamshessu hordoofuun isaa sababoota Intarneetii fi itti fayyadama miidiyaalee hawaasaa danquun guddinni dimookraasi biyyatti keessatti akka quucaru kan taasise keessa sababa adda dureedha jedheera.


text:
Iraan akkuma Kooriyaa Kaabaa faayidaa Ameerikaa miidhuuf biyya raftee hin bulles jedhan.
Preezdaant Doonaald Traamp kanaan dura sagantaan nuukleera Iiraan akka sirriitti ilaallamu ajajaniit turan.
Haata’uutii Teehraan garuu waliigaltee bara Faranjootaa 2015 galame hojiirra oolchaan jiraan iyyachaa turte.
Tiilarsan biyyattii ilaalchisuun kana haa jedhan malee Teehraan garuu amma ammaatti yaada hin laanne.
Biyyoonni dhihaa Iiraan nuukleera gabbisaa jirtiin ishee himatanis, isheen garuu dubbiin isaanii dharaan balaaleffachaa turteetti.


text:
YAA LAMMII NAN BO'AA
AMUMA YOOMTAN NAMA GADI TA'AA?
JAALAN KOO KALLESSAA
WARRAA QORREE KESSAA
BONA HAWWARA KESSAA
GANA DHOQQEE KESSAA
AKAM GODHEEN OBSAA
LAMMII NA DAMQSAA
MAALLOO NA JABBESSAA?
DHIIGAA WAJJIN QABNA ISAA ONNEE KESSAA
LAMMII ANA NABOO'AA AKKAM GODHEEN OBSAA?
MAAFAN HIRANFADHA SEENA ISA KALLESSAA?
BIYYAA ALA BANAN QARSHIIN NAGOWOOMSAA?
AKAMAN DAGADHAA KAN HURUFA KESSAA
ANI HIN DAGADHUU KUNNOO NA BOSISSAA
LAPHEE KOO NA RASSAA!!!
LAMMII NA DHAGESSAA?
KAN WAJJIN OLKANEE JAALAN BARATOOTA
HIRREE QABSOOKANA ANA GALFATA
HIRRIYYOON KAN KOO DHAAMSAN NA YAADATA
KAN NAGATEE YAATE MORMITEETU BITTA
ANI ASUMAN JIRA HINUMAN NANNA'AA MEEQA SIGAAFATA
HIRRAYYAA JAALALA MEEQAN ITTI DHABEE
RIFEENSKOO JIGAA NARAA ADDAAME ALBEE
DHIIGAKOO LOLLA'EE LAFEEN KOO SO CABBEE
ATAMAN DAGADHAA QAAMAN ITTI DHABEE!
SABONAAF SABOOTUUN KAN RAGAA BA'AAN
MIILAKOO LAMAANU YEROO LAMSHA'AAN
TORCHII IBDAAMOO ISAA KAN BISHAAN?
DHALA AKKAN DHABUUF ANA KOLASSAN
JIRAAN UTTUN JIRUU BOOLA BISHAANTII ANA RARASAAN
QARQARAA BOLICHARAA ANA TESSISAN
JIRAA DHAAF HIN JIREE NUF HIMMI JEDHAAN
QALBII DA'AAF JIRUUN ANA DHIPHISSAAN
LAMMII KOO JAALADHUU DABARSEE HINKENU
QABSA'OTAA HIMMIIN DIRQAMA NAKENUU
HIRBUUN SEENEF JECHA AKAMIN HA KENU
MURMATI NARAKATA,LAPHEEN KOO HIN AMANU
ABO JECHUUN MAQA SALPHAA HINSENU
BIYYAA KESSAA TENYEE DU'ARAA HIN SESINU!
HARDHAAF BOR DHUFATI QALBIIN ALA JIRA
HARKA KEENAYA DUWWAA DIINAN ABACHARA!
RASSASA DHUKA'UU DURA ABRARAA
DHAGAAN DIINA CIRAA
INNI SILA HIN DUFUU ABO NITURA
NUT AKAN HIN SEENU OFI WACCABARA!
GARMALEE DHANAMNE
KAN LU ITTI DHABNEE
HIRRIYYAA FI JAALALLEEN WAL BIRA GODDANE!
IJI KEENYA KUNNOO DANDDII GUBA JIRTI
WABO LAGA GAMA DIINNI GAD NU CIRTI
MAQA ABOTI HIDHAATI NUGURTI,
FINCILAA ITTI KAFNA MEESHAN NURA CAALTI
WABO UTTU DHUFEE DIINNII MAALI NUGOOTTII?
WABOn LAGA JIRAAN HUMNA IJARATTI
DEGERAA ABO ABDAAN QOQQATTII!
KANIIS GAD BAFTEE RASSAASAN HAXXOFTI
YOOMI GA'AA KAN KEENYA KUNNO AKANATI
TOKUMMAA HIN QABNUU GANDAAN WALCIRAATI.
AKUMA MARTUU WAL CICCININEETI
WAYYAANNEE KOMANAA? ITTI WAL LANEETI?
CUBBUU HIN DUBBADHUU,
HUMNA HOMA HIN QABDU ANI KANA HUBADHU
KAN BUDDEENAF BADEE GANTUU MAAN HUBADHU
AMAN YEROO HUNDAA HALGAA KOMADHUU
KAN GARAAF KURKURUU LAMMII KOO HIN GORFADHUU?
NUTI TOKKOO TANAN MAALI MAQAAN HALGAA
OF BULCHUU DANDEENYA HAGA'UU GALAAGGAA
ISAANU HIN DUBBATAAN KUN EGA MIRGAA
TOKUMMAA QABANAAN DHIISI KAN HALGAA!!
HUMNA HOMA HINQABDUU
OROMOO DHUMAAN KAN ISHEEN NUTI FAGDUU
AFAAN ITI AXOOFTEE HUDDAAN IRRAATI ADDU
WARRII OPDO ISAA KAN EGA QUBAYYUU HIN QABDUU!
WARRII QABSOO KESSAA QABSAA OFI MUDDUU
TARRII AN NAN SHAKAA ISIIN QUBA DHABDUU ?
SEENA SIIF GALMESSAA DABBA FI GARRII ATI DALAGDU!
ANI ITTAN DHIISA QABSOO KEENYA DURAA ENYUU INNI DHABTUU
YAALAMMII MURTESSAA ISIIN KAN UBBATUU!
QALBII FI YAADA TOKKOO ISIIN HALTUU
BILISUMMAA HAWWITAAN ISIIN HAALATUU?
ONNEE ITTIIN FALMATAAN GOOTUMMAAN HAAGUUTTUU!!!
SURRAA DHUGAA
MILKEE DU'AA JALA !!!!!!


text:
An ammumayyu nama kabajaa guddaa Obboo Galaasa Dilbootiif qabu keessaa tokko. Obboo Galaasaan nama jireenyii isaanii bilisummaa Oromootiif jedhe erdarame keessa nama tokko ta’un …Read More »
Tokkummaa mooraa qabsoo fi qabsa’otaa jabeessuuf labsa walii-galtee ABO fi IBSO
Waamicha ummati oromoo jaarmiyaalee siyaasaa Oromoof taasisaa turee fi jiru ka’umsa taasifachuun, qabsoo Oromoo gara fuuladuraatti tarkanfachiisuuf, tokkummaan jaarmiyaa Oromoo murteessaa ta’uun isaa ifaadha. …Read More »
Gareen ABO Jeneraal Kamaal Galchuun hoogganamu (ABO’n Jijjiiramaa) maqaa haarawa moggaafachuu isaa ibsa baaseen ifa godheera.
(awashpost) Gareen kuni maqaa Kallacha Walabummaa Oromiyaa (KWO) jedhee kan ufmoggaase kora dhaabichaa Adoolessa 30 – 31 Ameerikaa magaalaa Minisotaatti geggeeffateen ta’uus labseera. Gareen ABO …Read More »
ABOn jabaatu malee Carraan Oromoon qabu kan ‘native’ warra USA fii Canada ala hinta’u.
Qabsoon ummanni keenya roorroo diina jalaa bilisa ta’ee ulfinnaafi kabajaan jiraatuufi geeggeffamaa ture milkiin isaa bakka gayuu dhabullee injiffannooleen goonffatame kan akka salphatti shalagamuu miti. …Read More »
Waadaa Wayyaanee Kijibaan Hawwatamanii Owwaatuun, Dantaa Ummata Oromoo Fi Wareegama Qabsaawotaa Kabajaa Dhorkatuu Dha
Mootummaan Itophiyaa murna bicuu Wayyaaneen durfamu QBO gufachiisuuf tooftaalee adda addaa baafatee hojjataa akka turee fi jiru lammii Oromoo jalaa dhokataa tahee hin beeku. Haalli …Read More »
Murtee fi ijjannoo hooggana olaanaa Adda Bilisummaa Oromoo
Hoogganni olaanaa Adda Bilisummaa Oromoo eega jaarmiyaleen siyaasa Oromoo tokkummaa fi walitti baqiinsa injifannoon xumuratanii booda, teessuma idilee jalqabaa gaafa waxabajjii 20 fi 21 bara …Read More »
“Kaayyoon qabsoo Bilisummaa Oromoo abbaa biyyummaa Oromoo mirkaneessuu dha,” jedha Ittaanaa Hayyudureen ABO, Ob Bultum Biyyoo.
Gaaffii fi Deebii Ittaanaa Hayyuduree ABO, Obboo Bultum Biyyoo, waliin Oromeidan taasise, Kutaa tokkoffaaRead More »
VOA. Lola ABO fi Waraana Itiyoopiyaa
Jaallannee Gammadaa WASHINGTON DC—Dilbata darbe Naannoo daangaa Itiyoopiyaa fi Keeniyaa irratti waraana mootummaa Itiyoopiyaa fi adda bilisummaa Oromoo gidduutti wal waraansi geggeeffamuu isaa gaazexaan Keenyaa …Read More »
Ibsa waraqaa Ibsaa Nagawoo Caamsaa 28, 2015 Intarneetti Irratti facaaseef
Addi Bilisummaa Oromoo (ABOn) seenaa miseensota isaa sirriti beekaa.Kan waan gaarii hojjataan saba isaaniii biraatti kabajaan beekamuu. Worrii waan gadhee hojjataan ammoo akkasumaa gadhumaa isaanitiin …Read More »
Jeeqama ABO muddatee fi madda isaa
ABO fi qabsoon bilisummaa Oromoo jeeqama keessa turuunii fi jiraatuun waan haalamamuu miti. Jeqamni kun, dhokataa miti; ifaa dha; ija keenya dura jira. Akkuma Oromoon yoo …Read More »


text:
VOA
Labsiin Yeeroo Hatattamaa Itiyoophiyaa Dheeressamuun Maal Jechuu Dha?
WAASHINGITAN, DIISII — Mootummaan Itiyoophiyaa labsii yeroo hatattamaa baatiilee ja’aaf biyyattii ittiin bulchaa ture baatiilee afur ka biraaf dheeressuu isaa torban dabre beeksisee jira. Labsii yeroo hatattamaa sana Onkoloolessa bara 2016 labsuun isaa eega mormiin guddaan guutummaa Oromiyaa fi naannoo Amhaaraatti gara waggaa tokkoof geggeessamee turee booda ture. Yeroo mormiin sun geggeessametti, namoonni dhibba shanii ol ta’an humnoota mootummaan ajjeesamu isaanii gareen mirga dhala-namaa Hiyuumaan Raayits Waach gabaasee ture. Booda mootummaan illee kanuma dubbate.
Kan torban dabre labsiin yeroo hatattamaa sana ilaalchisuun mana-maree Itiyoophiyaaf ibsa kennan – ministarri ittisaa Itiyoophiyaa fi itti-gaafatamaan waajira Taask Foorsii labsichaan hundeessamee, Obbo Siraaj Fageessaa, “dhimmoonni akka humni ittisa biyyaa ajaja tokko jalatti bobbaasamu taasisan guutummaatti hin dhabamne. Amma illee farreen nageenyaa, kanneen wal-falmii bulchitoota naannoo gidduutti uumametti dhimma ba’uun wal-dhibddee sana babal’isuu fedhan ni jiran” jedhan.
Kanumaa labsiin yeroo hatattamaa kun maali? Dheeressamuun isaa moootummaa fi uummata biyyaattiif bu’aa maalii qaba? Yokaan dhiibbaa maalii qabaata?
Kana irratti ka biyya Briteen jiru, Kiil Yunivarsitii irraa hayyuu seeraa, Dr. Awwal Aloo, ka kutaa Teksaas jiru, Kaatoolik Yunivarsitii of Daalaas irraa immoo proofesara dhimma dirnagee fi dorgomaa Seneetii Yunaayitid Isteets duraanii, Mohammed Xaahiroo dubbisnee jirra.


text:
Maalummaa Mirga Hiree Ofii Ofiin Murteeffannaa fi Mirga Hiree Murteeffannaa irratti Ejjennaa ADO
Yaadni Hiree Ofii Ofiin Murteeffachuu jedhu, sabni tokko akka sabaatti egeree jireenya isaa karaa siyaasaa, diinagdee fi hawaasummaa akka isaa ta’utti utubachuudhaaf mirga inni qabu agarsiisa. Mirgi Hiree Murteeffannaa hojiitti yeroo hiikamu, mootummaa ofii qofaatti dhaabbachuu irraa ka’ee amma saba biraa wajjin guutummaatti wol makanii jiraachuu filachuutti deemuu danda’a. Hiika mirga Hiree Murteeffannaa keessatti iddoo guddaa kan qabu “yaadichi yeroo hojiitti hiikamu xumurri isaa maalii?” kan jedhu osoo hin ta’iin, sabi tokko jireenya isaaf ta’u murteeffachuuf filmaata adda addaa qabaachuu isaati.
RBO – June 2013
Here you will find Radio bilisummaa Oromoo programing from June. It covers the Foundation of ODF and stances it takes on different issues concerning the Oromo.
RBO – May 2013
Here you will find Radio bilisummaa Oromoo programing from May. It covers the Foundation of ODF and stances it takes on different issues concerning the Oromo.
Tokkummaa Itoophiyaa ilaalchissee Ergaa Gulaalaa Imaammata ADO
Waggoota jaatamman darbanii kaasee amma ammaatti falmii siyaasaa Impaayera Itoophiyaa keessatti geggeffamaa jiruuf hundeen “Tokkummaa” Itoophiyaa kan ilaalu akka ta’ee hubatamaa dha. Dhimmi “tokkummaa” Itoophiyaa ilaalu hundee falmii siyaasa biyyiittii keessatti adeemsifamaa turee fi har’as adeemsifamaa jiruu akka ta’e hubachuun, maalummaa Itoophiyaa agarsiisuu irra darbee rakkoowwan siyaasaa, hawaasummaa fi diinagdee biyyaatii xaxanii jiraniif furmaata hundee qabu barabaaduudhaaf, akkasumas egeree ummattoota biyyattii keessa jiraatanii fi haariiroo waliin qaban bu’ura harayaa irraatti ijaarudhaaf gargaara.
Walgahiin Adda Demokiraatawaa Oromoo Munich Germany’tti gaggeeffame milkiin xumurame
Adda Demokiratawaa Oromoon yaamamee Munich German keessatti kan gaggeeffame walgahii Miseensota, Deeggarrtootaa fi hawaasa Oromoo milkiin xumuramuu isaa oduun achii nu ga’e addeesse. Walgahii kana irrattis miseensotnii fi deeggartootni Adda Dimokiratawaa Oromoo biyyoota Awurophaa adda addaa, kan akka Norway, Swizerland, Holland, England, Sweeden, France fi magaalota German adda addaa irraa dhufanii kan qooda fudhatan yoo ta’u Hawaasni Oromoo Magaalaa Munich fi naannoo isaa jiraatanis baayyinaan argamanii walgahii kana irraa qooda fudhataniiru.
Qabsoo karaa nagaa filachuun, mala qabsoo yeroon gaafatuuti!
Lolli, wal dhabbiin, mormii fi bortaan walitti bu’uun jireenya ilma namaa keessatti kan ture garafuulduraa illee kanuma jiraatuu dha. Haalli kun sadarkaa jireenya nam tokkee irraa kaasee hanga sadarkaalee maatii, gurmuu, sabaa fi motummoolee gidduutti mul’achaa turan fuuldura ille hinuma jiraatu. Lollii fi wal dhabbiin kun tokko tokko ifatti mul’atu; kaan ammo dhoksaa fi garaa keessatti osoo walnyaatanii, yeroo eeggatanii gadi bahu. Hundee fi madda wal dhabbii sababoota ta’an keessa kan akka sirna gita bittaa fi bitamaa gidduu , addaa addummaa kaayyoo , aangoo fi bu’aa, ilaalchaa xalilawaa fi itti gala akeekaa sirritti walhubachuu dhabuu irraa shakkii keessa galuun sababoota…
ODF Political Program
Adopted by Founding Congress 25-27 March 2013 Introduction Since its emergence as a modern state at the end of the 19th century through the brutal war of conquest under Menelik II, Ethiopia has been the prison of nations and nationalities, the Oromo being one of them. The conquest was one of genocidal campaigns leading to massive loss of life, disease and famine. Consequently the Oromo lost their freedom, land and other resources, and were reduced to serfs under the notorious gabbar system. Ever since, they have waged relentless struggles to regain their freedom and dignity by every available means at…
Itoophiyaa akka Federeshinaatti caaseffammuu ilaalchisee Ergaa Gulaa Imaammata ADO
Addi Demokratawaa Oromoo(ADO) ummanni Oromoo biyya isaa irratti abbaa, qabeenya isaa irratti abboomaa, jireennya isaa irratti murteessaa ta’ee saboota biyyattii hundaa waliin sirna mootummaa Federaalaa dhugaa, kan dimokiraasii, haqaan bulmaataa, fi wal qixxummaan keessatti dagaagu uumuu akeekkatee socho’a. Ejjannaan kunis tarkaanfii bara 1991 booddee Itoophiyaa gara federeshina sabootaatti caasessuudhaaf fudhatame ka’umsa godhachuu dhaani. Tarkaanfii qajeelaa kana keessatti ashaaraan ABO fi qabsaa’ota Oromoo kan warra hangafaa har’as akka aduu ganamaatti keessaa hanga’a. Kana irratti dabalees gaafa akka ammaa kana kan maqaa fi fakkeessaa ta’uun hafee dhugaan federeshina sab-daneessaatti itiopiyaan ijaaramtu empaayerummaan biyyattii akka raawwatu qabsa’ota Oromoo keessaa kanneen maman ni xiqqaatu.


text:
Dargaggoonni hedduun, keessattuu kanneen kubbaa miilaa jaalatan Emaanuel Eebooyee ni wallaalu jedhee hin yaadu. Eebooyen dhalataa Ardii Adeikaa lammii Kotdivuwaar yommuu ta’u biyya isaa dabalatee Primiyeer Liigii Ingiliz keessatti yeroo hedduuf garee jaalatamaa ta’e Arsanaalif waggoota hedduuf taphateera. Sana boodas gara Awrooppaa imaluun garee kubbaa miilaa Turkii Gaalaataasaraaayiif taphateera. Namni kuni anbaa ijoollee lamaati. Akkuma taphattoota biroo maallaqa ol’aanaa kanneen argatan keessaa isa tokko. Jireenyi isaa jireenya qananiiti ~ Manni inni keessa jiraatufi konkolaataan inni oofu kan gatiinsaanii qaalii ta’aniifi mimmiidhagoodha.
Har’a garuu Eebooyeen qabeenya qabu hunda sana keessaa ari’amee, harka qullaatti hafee eddoo ciisichaa dhabee al tokko tokko mana hiriyaa isaa lafarra akka ciisu dubbateera. Maashina uffataan miiccatu dhabuu isaatinis uffata isaa harkaan akka miiccatu akkasumas uummataan waliin geejjiba akka fayyadamu addeesseera. Har’arratti namni kaleessa durummaa isaatiin waan fedhe godhu danda’u suni harka duwwatti hafee deeggarsa eenyuyyuu fudhachuuf qophii ta’uu isaa dubbachaa jira.
Garuu Maalif?
Dubichi akkana ~ Eebooyeen akkuma biyyoota Afrikaa hunda keessaa carraa barnootaa nama argate hin turre. Galiinsaa baay’ee ol’aanaa haa ta’u malee maallaqa isaa akkamitti akka hogganu hin beeku ture. Maallaqa isaa kan too’attuufii akka feete tan gootu haadha manaa isaa turte (faranjii). Akka inni dubbatutti yeroo heddu haati manaa isaa kuni waraqaa garagaraa irratti isa mallatteessisifti. Innis mallatteessuu malee maali jedhee wanni inni ishee gaafatu hin jiru. Inni fayyaalummaafi kubbaa dirree keessa olii gadi ari’u malee mooqqaa duubaan ‘niitiin’ isaa itti diruudhaaf qopheeffachaa jirtu wanti inni beeku hin jiru. Wanti hundi kan ifa ta’eef yeroo jidduu isaaniitti lolli uumamee qabeenya isaa guutumana guututti, manas dabalatee, akka dhuunfattu manni murtii isheedhaaf murteesseettu ture.
Ofduuba deebi’ee waan dabre yeroo dubbatu, yeroo Garee Turkii Gaalaataasarayiif taphadhu yuuroo miiliyoona saddeet argadheen ture. Kana keessaa yuuroo miiliyoona torba maatii koof ( niitifi ilmaan isaatiif) akka erge dubbata. Yeroo hedduu ilmaan koo waliinis nan haasa’an ture. Amma garuu ilmaanuma kootinuu osoon wal hin dubisin ji’ootni heddu dabraniiru jedha Eebooyen. Sababuma kanaanis ammarratti Eebooyeen namarraa adda maqee, rakkatee, al toko tokkos lubbuu ofii balleessudhaaf akka yaadu gaafif deebii gaazexaa Ingiliizii Za Mirror jedhamu waliin gaggeesseeratti himeera. Taphataan kamiyyuu isarraa akka baratuufis dhaamsa akeekkachiisaa dhaameera. Balballi isaas deeggarsaaf banaa ta’uu isaa dubbatee Arsanaal osoo isa hojii kenneefii hojjachuudhaaf akka fedhii qabu dubbateera.
Waamicha isaa kanatti aansudhaan dinqisiifattoonni isaatis eddoo jiranii #YouarenotAloneEboe jechuudhaan akka isa cinaa dhaabbatanii deeggarsa barbaachisu godhaniif dubbachaa jiru. Waan hundaafuu, hundi keenyayyuu ( akka Isaatyi qarshii Miiliyoonota hedduun lakkaawwamu qabaachuu baannus) jireenya keenya keessatti seenaa kanarraa waan guddaa tokko barachuu qabna jedheen amana. Kan isarra gaye kuni bifaafi haala garagaraatiin eenyuma keenyarrayyuu gahuu danda’a. Waan tokko osoo namatti hin dhufin dura ‘ Pro Active’ ta’anii itti qophaawuun erga rakkoon ol’aanaan uumamee booda furuudhaaf caccabuu irra faaydaansaa guddaadha. Kanaafuu eddoo jirru hundatti, jireenya keessatti ofeeggannoo haa goonun dhaamsa kooti
Kanuma
Keenyas Oluma
#HawiAnole
- 48Shares
- Tweet


text:
Fayyaa ija keenyaf maal soorrannu?
Dhibamnee rakkoorra bu’uu keenyan dura waan salphaa naannoo keenyatti argannu sirriitti fayyadamuun fayyaa keenya eeguu dandeenya.
Soorata guyyaa guyyaa keenya keessaa waan magariisaa, fudraa fi mudraa osoo dhabuu baannee fayyaa waliigalaa keenyaf ni gorfama.
Fayyaa ija keenyaaf vaaytaamin A fi beettaa kaarootiin osoo argannee ni gorfamu.
Nyaata argannuun ala oolmaa fi amaleeffannaa ija keenya miidhanirraa fagaachuu qabna.
Aduu keessatti dubbisuu, hojii yoo hojjennu of eeggannaa gochuu dhabuu, guutumatti wantoota nu miidhanirraa fagaachuun gaariidha.Dabalataan qulqullina keenyas eeggachuun murteessaadha.
Soorrattoonni kanneen fayyaa ijaaf ni gorfamu;
Hanqaaquu, luutiyanii fi zaakaantiin, vaaytaamiin A, ziinkii qaba. Kanneenis reetinana fi koorniyaan akka fayyaa ta’an gargaaru. Halkan argaan akka nutti hin ulfaannee fi rakkoon ijaa umrii waliin dhufu akka nu hin miine oolu.
Qurxummii, Faaty asiidii Ratinaa ijaa keessatti argamuun badhaadhaadha. Faatii asiidiin kun hanqachuun dhibee ijaa ‘dry eye syndrome ‘ hariiroo akka qabu ogeeyyiin fayyaa ni- ibsu.
Lawzii, vaaytaamiin E qaba. Kun ammoo miidhaa ijaa umrii waliin uumamu hir’isuuf gargaara. Ijjis akka hin gogne fayyada.
Aannanii fi bu’aawwan aannanii, vaaytaamiin A fi ziinkii fayyaa ijaaf fayyadan qabu. Vaaytaamiin A reetiinaan akka hin miidhamne ittisa. Ziinkin ammoo tiruurraa vaaytaamiinni faayidaa ijaaf oolu akka dhufu gargaara. Ziinkin qaamni ijaa akka hin mammadoofnee fi halkan argaan akka nutti hin ulfaanne gargaara.
Kaarotii, vaaytaamiin A qaba. Ijji infeekshiniiwwan addaddaaf akka hin saaxilamnee fi sirriitti akka agarru gargaara.
Raafuu, vaaytaaminootaa fi albuudota fayyaa keenyaf oolan hedduu qaba. Dhibee yookin rakkoo ijaa umrii waliin walqabatanii dhufan ni hir’isa. Aantii ooksiidantoota hedduus ni qaba.
Burtukaana;vaaytaamiina fayyaa waliigalaaf oolu qaba. Ijji akka hin mammadoofne, infeekshiniif akka hin saaxilamne, fayyaa ujummoowwan ija keessaas eeguuf ni oola.
Qabiyyeewwan gosoota soorataa kanneenirraa kan argannus; dimimmisaa’uu argaa, dhibee yookin rakkoo ijaa umrii waliin dhufu, glaakoomaa, gogoo ijaa fi halkan sirriitti arguu dhabuurraa nu baraaru.
Madda:www.health.com


text:
Waaqayyo/Kitaabni qulqulluun abukaatoo saalaati?
Gaaffii: Waaqayyo/Kitaabni qulqulluun abukaatoo saalaati?
Deebii: Seksititizimiin saala tokkoo dha. Baayinaan dhiira dha saala kan biraa irratti olaantummaa kan qabu, baayinaan dhiirri dubbartii irratti. Kitaabni qulqulluun barichi dubbartootaaf yaadni inni qabu loogii kan uumu akka ta'e kan fakkeessu ragaa heedduu qabateera. Ta'us garuu kitaabni qulqulluun gocha tokko yeroo ibsu kitaabni qulqulluun gocha sana kan deggeruudha jechuu miti. Kitaabni qulqulluun dubbartoota qabeenyaa tokko irra xiqqoo kan ol jettu godhee kan keessumsiisu akka turan kitaabni qulqulluun ni dubbata; garuu gocha sana Waaqayyo ni deggera jechuu miti. Kitaabni qulqulluun haawaasa keenya caalaa lubbuu keenya jijjiruudhaa fi haarressuu irratti xiyyaafata. Waaqayyo laphee jijjirame amala jijjiramu akka fidu ni beeka.
Bara kakuu moofaatti walumaa galatti aadaawwan guutummaa biyya lafaa irratti seera hidda sanyii kan hordofanii dha. Inni sun haalli seenaa isaa baay'ee ifaa dha; kitaaba qulqulluu keessatti qofa osoo hin taane hawaasa birratti seera hojii irra oolu keessattis dabalateera. Dudhaan seera ammayyaa fi ilaalcha namoota addunyaa "loogiin saalaa" "sexist." Jedhama. Namoota utuu hin taane Waaqayyo hawaasicha dirirseera. Inni immoo kan bulchiisichaa barreessaa qajeelfamichaa haa ta'u iyyuu malee akkuma amantoota biroo namni kufe abboommii kana hin kabajne. Kunis seenaa keessatti haalotni dhirootaa fi dubartootaa wal qixummaan akka hin jiraanne godheera. Addunyaa irratti kan nutti arginu wal qooduu fi loogiin waan haaraa miti. Baduu namaati fi bu'a seensa cubbuutti "sexism" jechaa fi shaakalli bu'aa cubbuutti jechuun sirri dha. Kitaabni qulqulluun sadarkaa sadarkaadhaan kan inni mul'isuu fi nu geggeessuu walitti dhufeenya saalaa loogii fi dhugumatti sanyiin namaa gochawwan cubbuu fi fayyina akka taanuu dha.
Waaqayyoodhaan mudaama taayitaa gidduutti madaallii hafuuraa jiru argachuudhaan kunuunsuuf gara kitaaba qulqulluu ilaalu qabna. Kakuu haaraan raawwata kakuu moofaati; kanaafiyyuu duraa booda aboo fi namni hundumtuu kan ittiin dhukkubne fayyina cubbuu rakkoo sanyii namaa hundumaa fi saala irratti kan hundaa'ee qajeelfama loogii irraa argana.
Fannoon Kristoos gocha guddaa wal qixaati Yoha. 3:16 "Namni kam iyyuu kan amane" jedha eenyuunis osoo hin dhiisiin hundumaa jecha hammatuu dha; hawaasicha keessatti dandeetti sammuutiin yookaan saala irratti hundaa'uudhaan eenyu iyyuu osoo hin hafiin labsii hundumaa hamaatuu dha. Dabalataanis fayyuudhaaf carraa wal qixa ta'e kan qabnu dubbifamni Galaatiyaa keessa jiru ni dubbata karaa amantiitiin "hundumti keessan Kristoos Yesusiin ijoollee Waaqayyooti, Kristoosii wajjin tokko akka taatan kan cuubamtan hundumtuu Kristoosiin hufataniitu. Yihuudii yookaan namni Girikii hin jiru, garba yookaan cawwaan hin jiru, dhiirri ykn dubartiin hin jiru, hundumti keessan karaa Kiristoos Yesuus nama tokko." (Gal 3:26-28) fannoo irratti loogiin garaagarummaan saalaa hin jiru.
Macaafni Qulqulluun saala lammaniinu dhiirotaa fi dubartoota bu'aa cubbuu sirriitti bifa ibsuun loogii saalaa kan qabu "Sexis" miti. Macaafnii Qulqulluun gosa cubbuu hundumaa ni galmeessa, garbumaa fi hidhaan akkasumasi kufaatii goototaa gurguddoo ni tareessa. Ta'us garuu Waaqayyo irrattii fi seera inni kaa'e irratti cubbuun godhamee fi fayyinaa fi furmaati kenname Waaqayyoo wajjin waliti dhuufeenya ta'u hundumaa dha. Kakuu Moofaan aarsaa baayyee caalu dheebuudhaan ni eega ture cubbuu dhaafis yeroo kam iyyuu aarsaan ni godhama ture Waaqayyoo dhaa wajjin barbaachisummaa araarsuu barsiisaa ture.Kakuu Haaraatti "hoolaa cubbuu biyya lafaa dhabamsiisu" ni dhalate, ni du'e ni awwaalame deebi'ee ka'e achirraas gara isaatti gara samitti ol ba'e achittis nuuf kadhata.fayyina cubbuu irraa isatti amanuu dhaan, innis loogiin saalaa gochaa ofkeesatti hammata.
Macaafa Qulqulluu keessatti loogii saalaa "sexism" komii kan banu beekumsa macaafa Qulqulluu dhabuu irratti. Umurii hundumaa keessa kan jiran dhirotaa fi dubartoota Waaqayyoo kan kenneef bakka isaanii qabatanii "Gooftaan akka isaaniin jedhu" yeroo jiraatanitti saalaa gidduutti madaallii ajaa'ibsiisa ta'a. madaalliin sunii Waaqayyoon kan jalqabeedha kan xumurus isa. Bu'aa cubbuu addaa addaa xiyaafannoo sirrii hin taane jira malee hundee isaatiin rakkoo isa guddaa miti. Walqixxummaan dhugaan Waaqayyoo wajjin karaa Kiristoos Waaqayyoo wajjin dhuunfaan araaramuu qofa. "Dhugaas ni beektuu dhugaanis bilisa isin baasa" (Yoh 8:32).
Dabalataanis dhiirotaa fi dubartootaaf ga'ee hojii addaa addaa akka qaban Macaafin Qulqulluun yaadachiisuun isaa loogii saalaa hin fidu. Macaafni Qulqulluun dhiiroonni waldoota kiristaanaatiif manattis ga'ee geggeessummaa akka taphatan Waaqayyoon akka isaan irraa eegu ifatti dubbata. Kun dubartoota gadi'aana godha? Tasumaa miti. Kana jechuun dubartoonni caalaatti abishaala miti dandeettii hin qaban ykn Waaqayyoo duratti akka waan xiqqoottii ilaalamu jechuu dha? Tassuma miti! Kun maal jechuu dha biyya lafaatiin cubbuu dhaan addunyaa bade keesatti caasaa fi aboon jiraachuu qaba. Waaqayyoon aboo irraa fi jalaan bu'aa keenyaaf techiiseera. Loogiin saalaa gochi kun jiraachuu isaa osoo hin taanee gochalee kana akka malee fayyadamuu dha.
English
Waaqayyo/Kitaabni qulqulluun abukaatoo saalaati?