text:
Waa’ee badhaasa Noobeelii sadarkaa adduunyaa irratti waggaa waggaadhaan kennamu beektuu? Badhaasi Noobeelii sadarkaa adduunyaa irraatti Saayinsii Fiiziiksii, Keemistirii, Fiziyolojii (waldhaansa fayyaa) Dinagdee fi Nagaa buusuudhaan adduunyaa keenyaaf namoota gumaachaa olaanaa galmeessisaniif kennamudha.Iddoon badhaasi kun itti kennamu biyya Siwidinii magaalaa Isitookholmii fi biyya Norweey magaalaa Osloo keessatti.
Kaayyoon barreefama kanaa seenaa ka’umsa badhaasa Nobelii fi namni dhaabbata badhaasa Nobelii kana hundeesse eenyuu akka ta’e yaada isinii kennuufii dha.
Dhaabbata badhaasa Noobeelii kan hundeesse lammii Siwidinii Alfred Nobel jedhama. Alfred Brenhard Nobel abbaa isaa Amaanu’eel Nobel haadhasaa Andrite Nobel irraa A.l.A. Onko.21 bara 1833 biyya Siwidinii magaalaa Istookhoolm keessatti dhalate. Abbaan isaa Amaanu’eel Nobel ogummaan isaanii Injinera.
Magaalaa Istookholm keessatti gamoowwanii fi riqichitoota guguddaa baay’ee ijaaraniiru. Hojii isaanii kana irratti dhagaa kattaa guguddaa caccabsuuf kan isaan gargaaru dhuka’aa hojjechuuf yaalaa turan.
Abbaan Alfred Nobel ijoollee afur qabu. Alfred Nobel ilma isaanii sadaffaadha. Amanu’el Nobel ijoolee isaanii afran biyya Ruusiyaa magaalaa Piiters bargitti fudhatanii yeroo deeman Alfred Nobel reefuu daa’ima xinnoo ture. Achittis ijoollee isaanii kanaaf barsiisaa dhuunfaa qaxaranii mana jireenyaa isaanii keessatti barsiisuudhaan sadarkaa jalqabaa akka xummuuran godhaniiru.
Dargaggoo Alfred Noobeel ijjoollummaa isaatti barumsa Keemistirii, afaanii fi Oggbarruuf fedhii guddaa waan qabuuf, dargaggeessa waggaa 17 yeroo ture Afaan Siwidinii, Ruusiyaa, Faransaayii, Ingilizii fi Jarmanii sirriitti qulqulleessee dubbata ture. Abbaan isaa garuu fedhii ilma isaanii kana hin jaallanne. Fedhiin isaanii, ijoolleen isaanii hundi akkuma isaanii Injinera akka isaaniif ta’an barbaadu ture. Kanumaan ilma isaanii Alfred Nobel biyya gara biraa deemee Injinerummaa Keemikaalaa (Chemical engineering) akka baratu ergan.
Dargaggoo Alfred Nobelis magaalaa Piitrs barg irraa gara biyyaa Siwidinii, Jarmanii, Faransaayii fi Ameerikaa kaabaa (USA) keessaa nanaanna’ee barumsa adda addaa barachuu danda’e. Keessumaa biyyaa Faransaayii, magaalaa Paaris keessatti Labraatoorii dhuunfaa tokko (mana keessatti yaalan) keessa yeroo hojjetu Saayintiistii lammii Xaaliyaanii, dargaggeessa ogeessa keemistirii, Asaniyoo Sibreenoo jedhamu wajjin walbare.Saayintiistiin Xaaliyaanii kun, keemikaalii dhangala’aa baayi’ee balaahamaa ta’e,kan Nayitro gilisiriin asiid jedhamu nama argatedha.
Dhangala’aan baayi’ee balaahamaa kun, asiidii salfarikiifi Naayitiriikii yeroo walitti makaman dhowiinsa guddaa kan uumudha. Keemikaaliin Saayintiistii Xaaliyaanii kanaan hojjetame kun, hojii egeree Alfred Noobeeliif gumaacha guddaa godheera.
Alfreed Nobeel, Keemikaalii Naayitroo Gilisiriiniif xiyyeeffannaa addaa kennuudhaan keemikaalichi hojii ijaarsaaf (konestrakshiniif )itti fayyadamuu akka danda’u hubate.Kun kanaan utuu jiruu abbaan isaa Amaanu’eel Nobeel warshaa biyya Ruusiyaa keessatti jalqaban akka isaan gargaaruuf ilmasaanii Alfred Nobeliin gara Piiters bargitti akka dhufu waaman. Nobelis waamicha abbaa isaa fudhatee magaalaa Piters barg dhaqe.Kana booda jabaatee hojiidhaan abbaasaa gargaaraa utuu jiruu, akka tasaa haala hin yaadamneen warshaan isaanii inni magaalaa Piiters barg keessatti dhaabbate kun kasaaraa irratti kufe.
Sababii kanaan abbaan isaanii ijoollee isaanii hunda fudhatanii gara magaalaa Istookolmitti deebi’an.
Iddoo dhaloota isaanii kan ta’e, magaalaa guddaa biyya Siwidinii Istookholmiitti erga deebi’an booda, Alfreed Noobeel keemikaalii balaahamaa Naayitroogilaayisriin jedhamu bara 1863A.L.A oomishuu jalqabe.Waggaa tokko booda A.L.A.bara 1864 keemikaaliin balaahamaa kun laaboraatoorii keessatti dhowiinsa hin yaadamne uumuudhaan balaa guddaa uume. Dhowiinisi uumame kun lubbuu obboleessa isaa Eemiil Nobeel fii namoota garabiraa baayi’ee galaafate.
Balaan kun, Alfred Nobeel irratti naasuu guddaa uume.Baayi’ees gadde.Balaa kana booda qondaaltoti mootummaa Siwidinii yaalliin Nayitro gilaayisiriin, kamillee akka hin godhamne uggure.
Alfred Nobels uggura kanaan utuu harka maratee hin taa’in, magaalaa Istookhoolm keessaa fagaatee ba’ee, haroo tokko biratti Asiidii Naayitroo gelaayisiriinii oomishuu itti fufe.Garuu Keemikaallin kun balaahamaa akka fidu obboleessa isaafi namoota isa waliin turan irratti badii geessise waan beekuuf, haala balaa hin uumneen qorannoo isaa itti fufe.Dhumarrattis Keemikaalli dhangala’aa kana, Keemikaalii “Kieselguhr” jedhamu wajjin yeroo walitti maku dhangala’aarraa gara goggoguutti geeddarame.Kunis salphaadhaan akka hin dhoone isa godhe.Kan amma argate kun biyya keenyaatti ”Dimaamitii “ yeroo jedhanu Afaan Ingiliziitiin immoo “Dynamite “jedhama.Kunis Kalaqa Alfred Nobel jedhamee, mirgi abbummaa (Patent Right )isaa kenname.
Alfreed Noobeel gurgurtaa Dimaamitii kanarraa qarshii baayi’ee argachuu jalqabe.Kanumaan dureessa ta’uu danda’e.Keessumaa biyyaa Jarmanii magaalaa Hamburg keessatti kan dhaabame warshaan oomisha Dimaamitii A.L.A.naannoo bara 1865 biyyooti Awurooppaafi Ameerikaa bitachuudhaan hojii albuudaa qotuuf, gaara jijjigsuufi dhagaa kattaattaa caccabsuuf itti fayyadamuu jalqaban.Hojii ijaarsa karaa irraatti gaara dhagaa diiguufi gaaricha keessa Dimaamitii awwaaluudhaan dhukaasanii jijjigsanii karaa tolchuuf itti gargaaramu jalqaban.
Alfred Noobeel yeroo baayi’ee kan jiraatu biyya Faransaayii magaalaa Paaris keessadha.Keessumaa al tokko tokko dabree darbee dhowiinsi Keemikaalii Naayitro glaayisiriinii kun lubbuu namoota tokko tokko waan galaafatuuf namoota tokko tokko biratti “daldalaa du’aati”(Merchant of death ) ittiin jechuudhaan baayi’ee qeeqama ture.Barreessaan kitaaba Asoosamaa biyya Faransaayii kan Viktoor Huugoo jedhamu immoo “waanbadee sooressa Awurooppaa” (Europ’s richest Vagabond) jedhee isa arrabsee ture.
Kanas ta’e sana Alfred Noobeel hojii kalaqa isaa kana itti fufuudhaan keemikaalota lakkoofsi isaanii baayi’ee ta’an uumeera.Utuu hin du’in dura qalaqa 355 ta’an uumee abbaa mirgaa ta’ee kabajaa guddaa itti argateera.
Alfred Noobeel jireenya isaa kana irratti iddoo tokko tasgabbaa’ee nama taa’u mit.Hojiinis baayi’ee waan isa dhamaasuuf umrii isaa waggaa 43 tti, qaamni isaafi haalli isaa maanguddoo umrii guddaa isa fakkeessa.
Alfred Noobeel, nagaa jaallataadha.Kana malees ogbarruuf jaalalaafi kennaa guddaa qaba.
Isaan kunniin lamaan jabeessee waan jaallatuuf, ulaagaa badhaasaa Noobeelii adduunyaa irratti waggaa waggaadhaan kennamu keessatti kunniin lamaan jiru. Alfred Noobeel utuu hin du’in waggaa tokko dura A.L.A bara 1895 ji’a sadaasa 27 namoota karaa nagaa,ogbarruu, Fiiziiksii,Keemistirii,Fiizi’olojii ykn waldhaansa fayyaatiin, adduunyaa kana irratti qooda olaanaa raawwataniif qabeenya isaarraa badhaasi akka kennamu mallatteesse. Dhumarrattis Alfred Noobeel A.L.A. Sadaasa 10 bara 1896 biyyaa Xaaliyaanii magaalaa San Roomee jedhamu keesatti umrii waggaa 63tti adduunyaa kanarraa du’aan buqote.
Alfred Noobeel bultii hin dhaabbanne.Dhalas hin qabu.Garuu Warshaa kaampaanii tokko keessatti midneeffamanii kan hojjetan dubartoota sadii wajjin walquunnamtii jaalalaa akka qabu namooti dhiyeenyatti isa beekan ni dubbatu
Badhaasi Noobeelii haala inni utuu hin du’in himateen waggaa waggaan utuu kennamuu, erga inni du’ee waggaa 73 booda A.L.A.bara 1968 baankiin giddu galeessi biyya Siwidinii, badhaasi Noobeelii namoota Saayinsiinis Ekonomiksiitiinis adduunyaaf gumaacha olaanaa baasaniifis akka kennamu murteesse. Hamma har’aatti waa’ee badhaasa Noobeelii Qabxiiwwan tokko tokko:
A.L.A.bara 1901 hamma 20015tti namooti 874 fi dhaabbileen adduunyaalessaa 26 badhaasa kana fudhataniiru.Isaan kunniin keessaa Looreetoti 76 saayinsii diinagdeedhaan kan argatanidha.
Badhaasa Noobeelii namoota badhaafaman keessaa umriidhaan xinnoon lammii Paakistaanii kan taate dargaggeettii waggaa 17 Isaam Maalaalaa Yusaafiiz jedhamtudha.(Mirga dubartootaaf waan qabsoofteef.)
Umrii guddumaa isaaniirratti kan badhaafamanimmoo jaarsa waggaa 90 Liwoniid Hurwiichi jedhamanidha.(Saayinsii diinagdeedhaan).
Baroota 1901 hamma 20015tti dubartooti badhaasa Noobeelii badhaafaman 49 qofadha. Badhaasa Noobeelii mo’atanii badhaasicha fudhachuu kan didan immoo namoota lamadha. Isaanis Falaasamaa fi barreessaa biyya Faransaayii Jiin Pool Saartireet jedhama.Kan mo’ate Ogbaruudhaan ture.Badhaasa Noobeelii maaliif fudhachuu akka dide gaafatamee yeroo deebisu;”Badhaasi akkasii malaamaltummaadha.(corruption)dha”jedhe.
Barreessaa fi falaasamaan Faransaayii kun kana qofa osoo hin taane badhaasa biyyasaa Faransaayii baayi’ees dideera.
Garabiraa badhaasa nagaa Noobeelii mo’atanii hin fudhadhu jedhanii kan didanimmoo, lammii Veetinaamii Leeduuk Too (Le duc Tho) fi ministira dhimma alaa biyya USA kan turan Henerii Kisiinger jedhamanidha.
Badhaasa Noobeelii mo’atanii mootummaan biyya isaanii akka hin fudhanne kan isaan dhowwemmoo, namoota afuridha.Tokko barreessaa biyya Ruusiyaa Booriis Pasternaak kan jedhamu si’a ta’u,sadanimmoo Jarmanootadha. Chansilerii biyyasaanii Adolf Hitilertu dhowwe.
Badhaasa Noobeelii mo’atanii mootummaan biyya isaanii kan isaan hidhemmoo gzeexeessaa biyya Jarmanii Kaarl Von Ossietcy,Lammii biyya Barmaa Auug San Suukyis filammii biyya Chaayinaa Liuxia jedhamanidha. Namni jalqaba badhaasa nagaa Noobeelii bara 1901tti fudhate, waldaa fannoo diimaa adduunyaa kan hundeesse Henerii Duunaadha.Waldaan fannoo diimaa adduunyaas akka waldaatti yeroo sadii badhaasa nagaa Noobeelii fudhateera.
Namooti badhaasa Noobeelii mo’atan; Dippiloomaa, Meedaaliyaa fi,Qarshii argatu.
Meedaaliyaan Noobeelii harkaan kan boocame, gatiinsaa baayi’ee mi’aa (qaalii) kan ta’e warqee magariisairraa kan hojjetame si’a ta’u warqee kaaraatii 18 fi 24 kan irratti dibamedha.
Alfreed Noobeel yeroo du’e mana baankii keessaa qarshii Siwidinii, (Siwidin Krooner) miliyoonii 31 qaba ture. Sharafa qarshii Siwidinii hardhaatti yeroo tilmaamamu biliyoonii 1 fi Miliyoonii kuma 3 fi miliyoonii 702dha.


c: text/html

text:
Dorgommii Waancaa Kubbaa Miilaa Afirkaa,AFCON 2017 korommii lamatti walti hafe;Masrii fi Kaameruun iftaan waliin taphatan.Jarii lachuu jabeennaa fi qarooma kubbaa miila isaanii iftaa Gurrandhalaa 5,2017 gumi kuma dhibba dhibba hedduu durattu wayaa keessaa yaahee dirree Gaabon keessatti wal agarsiisfata.Tapha kana istaadiyoomii Stade De I'Amitie keessatti akka sagatana isaaniitti 19UTC irratti jalqaban.Saatii biyya jirataniitti jijjiiradhaa laalaa.
Jarii kun bara 2008 irralleetti akkanuma dorgommii Gaanaatti taphatan irratti akkanuma walti maree Masrin 1-0 moote.Gaanaan gaafasillee sadeessoo taate.
Kaameruun barana ijoollee kialbii EPL keessa taphatan ka akka Arnaud Djoum fi Clinton N'Jie guurrattee dhufte.
Masriin ammo EPL keessaa nama sadiin dhufatte;AhmedElmohamady (Hull) Mohamed Elneny (Arsenal) fi Ramadan Sobhi (Stoke), kana qofaa mitii taphataan kubbaa miilaa Chelsii ka durii Mohamed Salah fa.
Masriin tana waliin marroo 9 dorgommii akkanaa tana biyya lamaan walti hafan keessaa tokko taate.
Namichii goolii isii eegu,Essam El Hadary nama ganna 40ti. Goolii adabii lama qabeef barana.Baranallee badhaafamuu hin oolu.Qara bara 1998 keessa badhaafame
Leenjisaan Kaameruun Hugo Broos gareen teenna “ijoolleen teenna ta ajaahibaatii waancaa ufiin seena,”jedha.
Dorgommii waancaa Afrikaa dorgommi ganna lama lamatti taphatan. Dorgommiin tun amma ta 31essoo torbaan lamaan duratti jalqabii ammalle Gaabonitti itti jiran Gurrandhalaa 5, 2017,torbaanuma kana dhumatti.Biyya 16 jalqabee lamatti waancaaf walti hafe.
Ka moohame haraqaa kesaa galee ka moo’e ammoo qiliixamaa, gammachun dorgommi itti aaantuu kurfoo jira.Gaanaa,biyyitii taphattoota jajbjaaoo qabaachuu beekamtu hardhallee hin taaneefii dheebuu ganna 35n galatte.Bara 2015 Ayvori Koostiin waancaaf walti martee moohamte.
Bara kurnya hedduutii asitti waancaa hin moone taatullee sadrkaa sadeessootiif bori tapahtti bara
Masrii fi Kaameruun ammallee akkuma bara 2008 waancaa Afrikaatiif walti maran.Bara sun Masriitti 1-0 moo’e.
- Masriin ganna 7 waancaa Afrikaa mootee Afirkaa keessa tokkeessoo jirtii.
- Kaameruunii fi Gaanaan marroo afur afur moohan.
- AFCON 2017 irratti Masriin marroo shan tapahttee sadii mootee lama wal qixxee baate
- Kaameruun marroo shan taphattee marroo lama moote
- Sadarkaa FIFAn baaseen Masriin dandeeti kubba miilaatiin 35essoo
- Kaameruun ammoo 62essoo jirti.
- Tapha AFCON 2017 irratti ta adabbii waliin Kaameruun goolii 10 galfatte
- Masriin goolii 8 galfatte
- Masriin bara 2006, 2008 fi 2010 waluma gula moote, Kaameruun 2000 fi 2002 moote.
- Kaameruun barana asi geettii jedhee namii hedduun hin eenne.
- Taphattootii Kaameruun mootummaan isaanii waadaa silaa taphattoota horii dabaluuf gale hin guunneefi jedhee leenjiillee didanii hagii tokko taphaayyuu dhiissan.
Taphatootii kilabii Awurooppaa keessaa jiran ka akka, Joel Matip, Eric Choupo-Moting, fi Allan Nyom faatii warra biyya tana fulaa bu’ee dorgommii AFCON tanaaf dhufuu dide.
Bori Gaanaa fi Burkiinaa Faasootit taphataa iftaan ammoo Masrii fi Kaameruunitti waancaaf tapahta.AFCON 2019 ganna lamaan duubaa ammoo Kaameruunitti qopheessa.
Waancaa baranaa eennutti moo'ee mootummaan galata seetan?Me waan jettan jedha.
Gama kaaniin ammoo dorogommiin Amerikaatti beekamtu dorgommii kubbbaa harkaa miilaa Amerikaan football jedhan.Baranallee garee hedduutti waliin taphachaa bahee amma garee lamatti Super Bowl 51f walti hafe.Super Bowl jechuun waancaa kubbaa harkaa fi miilaa Amerikaa jechuu dandeenna.
Amma garee New England (Patriots) fi garee Atlaantaa (Falcons) ti walti hafe. Jarii ammoo Gurrandhalaa 5,2017 istaadiyoomi NRG godina Teksas magaalaa Husten jiru keesastti taphata.
Dorgommiin tun ta namii miliyoona dhibba hedduu daawwatu.Beeksisii yeroo boqonnaa dorgommii tana irratti himamu sekondii 30ti doolara biliyoona 5.02ti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Keeniyaa: Naayiroobii keessatti ajjeefamuun konkolaachisaa mormii kaase
Magaalaa gudditti Keeniyaa Naayiroobii keessatti eega waahillisaanii rasaasaan hospitaalaatti ajjeefamee booda konkolaachiftoonni hiriira bahaniiru. Konkolaachisaan poolisiin ajjeefame jedhame kunis daa'ima dhukkubsatte gargaaraa ture.
Daani'eel Mibuuruu ganna 24 yoo ta'u daa'ima dhukkubsate san baraaruuf kan Naayiroobii keessatti gara hospitaalaa geesse.
Innis mootorasaa gara kutaa yaala tasaa osoo ofuu eegdotaan ittifame. Atakaaroo uumame booda poolisiin waamame.
Dhimma kanarratti poolisiin yaadaa hin kennine. Namoonni immoo qorannoo akka taasifamu gaafachaa jiru.
Namni kun mootora 'Boodaa Boodaa ' jedhamuun beekamu oofa.
Tajaajjilli geejjiba motoraa boodaa boodaa jedhamuun beekamu kun sirna geejjibaa biyyattii keessatti tajaajilaa kennu keessaa isa tokkodha.
"Dargaggeessi daa'ima rakkatte kana gargaaraa ture. Innis balaan tasaa kamuu tajaajila fayyaa keessatti yeroo kamuu dursi ni kennamaaf jedhee yaadeeti," jedhan Dura taa'aan Waldaa Nageenya BoodaaBoodaa kan ta'an Keevin Mubaadi.
Innis abdii qaamni poolisii walaba ta'e dhimmicha ni qorata jedhuun miseensonni isaanii akka "tasgabbaa'an" gaafateera.
Haaluma kanaan poolisiin konkolaachisaa kana rasaasaan rukutee ajjeesses to'annaa jala ooleera.
Dhaabbanni Aminestii Internaashinaal dameen Keeniyaas dhimmichi akka qoratamuuf waamicha dhiheeseera.
Ibsi bahe akka agarsiisutti Daani'eel Mibuuruun humnoota nageenyaatiin arrabfamaa ture. Innis hospitaalatti dhukaasaa rasaasaa poolisiitiin akka ajjeefame ibsameera.
Miidiyaalee hawaasummaarratti namoonni hedduun poolisiin konkolaachisaa kana ajjeesee seeratti dhiyaatee akka qoratamu gaafatanis poolisiin garuu yaada kennuurraa of qusateera.
Daa'imni saffisaan hospitaalaa geeffamte "yaalaa haalaan argataa jirti, kanaafuu Daani'eel gootadha," jechuun Daayirektarri Aminstii Internaashinaal damee Keeniyaa kan ta'an Iruunguu Hawutan BBC'tti himaniiru.


text:
27/02/2015 060/01//2015
Gara Oromiyaa midea Netwok
Dhaabbiilee siyaasaa kan bilisummaafii walabummaa Oromiyaa tiif qabsaawaniif.
-Gootota Qeerroo dargaggootaa,Kan bilisummaa fii Dimocracy,
Bulchinsa Mootummaa naannoo Oromiyaa ittin jechuun sobamaa kan ture OPDOs dabalatee kutaalee hawaasa lammiilee Oromiyaa maraaf.
Dhimmi:- Marii Haala Qabatamaa Yeroo fi Dhaadanno Tigricha obbo Abbaay Tsahaye ilaalchisee afeeraa marii hatattamaa kan ilaalu.
Akkuma dhagahamaa jiru angawaan sirna TPLF obbo abbaay Tsahayeen osoo dhiigni barattoota Oromoo kan imaammata master planii mormuuf dhangala’e hin qoorin ammaas imaammata kana humnaan akka hujiirra oolchhu dhaadatee jira.Kuni tuffii saba keenyaaf qabu ifatti kan mul’isuudha.Dhima kanaafii haala qabatamaa yeroo irratti mariin jabaan akka godhamu ULFO afeeree jira.Dhaadaannoon tigirticha kanaa kan belbela ibiddaa keessaa dhaadateme tahuu isaa itti agarsiisuun dirqama hunda keenyaati.
Ummanni Oromiyaa kan abbaa biyyuma isaarratti roorrifamaa jiruufii dhaabbiilee siyaasaa bilisummaa fii walabummaa Oromiyaatiif falmaa jiran hundi Yeroo kamuu caalaa tokkummaa keenya cimsinee wal maddii dhaabbachuun tuffii kana jalaa ummata keenya baasuuf yeroon isaa amma.Dhaabbiileen siyaasaa Oromoo hundinuu haala qabatamaa amma mul’ataa jiru kanarratti rakkoolee xixiqqoo jidduu dhaabota turan maddumatti dhiisuudhaan gara marii walooti cee’uu qabna.Haalli amma argaa jirru kun murna TPLF kanaaf haala abdii kutannaa fii ijibbaata maayyii irra ga’uu isaa kan mul’isuudha.Haa tahuu malee Seenaa QBO tiif boqonnaa qabsoo haarawa kan banu tahuu qaba.OPDOn gama isaatiin,Sobni Mootummoonni naannoo hundi naannoo ofii irratti mirga wal qixaa qabu.Mootummaan Federaalaa fii kan naannoolee gara lamaan mirga walii ni kabaju Jechuun seeruma isaanirra kaayame ture kun soba tahuu isaa kan ibsu dhaadannoo kanaan ala wanti eeggamu hin jiru.Kanaaf dhaabbanni DHDUO kun yeroo inni bobaa TPLF jalaa itti luqqa’ee gara dhaaba ummataatti if jijjiiru amma jechuun Hogganni dhaaba ULFO dhaamsa isaa xumura.
Tokkumman Humna. !!!
Oromiyaan Ni Walaboomti. !!!
KHR ULFO\THBO
Feb – 27/5/2015
Odeeffannoo dabalataaf
E-mail, info.ulfo2012@gmail.com


text:
Fulbaana 16/ 2015(TOI) Itiyoo telekoom karoora tarsiimoo guddinaa dhaabbatichaa karoora waggoota sadan dhufanii ifa dodhe.
Dhaabbatichi tarsiimoo guddinaa waggoota sadan dhufaniifi karoora hojii kan waggaa kanaa guyyaa har’aa ifa taasiseera.
Hojii raawwachiiftuun kaampaanichaa Fireehiwoot Taammiruu wayita kanatti akka jedhanitti, tarsiimoo waggoota sadan darbaniin dhaabbatichi oppireetarii telekoomii ga’oomaa, dorgomaafi filatamaa akka ta’u bu’uura kaa’uusaa ibsaniiru.
Waggoota sadii keessatti lakkoofsa maamiltootaa miiliyoona 37 irraa gara miiliyoona 66tti guddisuudhaan dhibbantaa 75 akka dabalu taasisuusaa ibsaniiru.
Galii galchuudhaanis dhibbantaa 76 ga’uun danda’amuusaa dubbataniiru.Istiraateejiin haaraan kan waggaa sadii itiyoo telekoom “Liid” jedhamu Adoolessa bara 2014 irraa eegalee hojiirra oolaa jira jedhaniiru.
Waggoota sadan dhufanitti tarsiimoon kun tajaajila komunikeeshiniifi faayinaansii dijitaalaa dhiheessuudhaan tiraanisfoormeeshinii dijitaalaa Itiyoophiyaa si’eessuurratti xiyyeeffannoodhaan ni hojjeta jedhaniiru.
Gabaa telekoomii keessatti ga’ee olaanaa qabachuushaan qaqqabiinsaafi itti quufiinsa tajaajilaa guddisuuf akka hojjetu dubbataniiru.


text:
Monthly Archives: May 2014
Caamsaa 2,2014 Oromoonni Ardii Australia Kutaalee Gara garaa Keessa Jiraatan Bakka Tokkotti Hiriira Mormii Sirna Wayyaanee Bahuufi.
Aside
Australia’s Oromo people rally in Canberra, Australia
PRESS RELEASE
Rally starts at Parliament Drive in Canberra on Monday 2nd June at 10am
More than 400 Oromo across Victoria, NSW, QLD, TAS, SA and WA will be gathering at Canberra’s Parliament house in a bid to expose the Ethiopian government’s recent human rights violations dubbed “Oromo Protests”. Since April 25, leaked photographs and videos show Ethiopian security forces shooting live ammunition at unarmed students in universities across Oromia. Reports of 85 students are confirmed as dead, 500 protestors wounded and over 5000 people detained in unknown camp locations as the Ethiopian government restriction of public media is in full force.
In response, more than 30 international cities including Washington, Oslo, Tel Aviv and London have staged mass peace protests, picking up interest globally and trending heavily on social media. US Congress members have also released legislature on May 9 to publicly condemn the violence perpetrated by the Ethiopian government against its people as well as publicly acknowledge and urge the Ethiopian government to respect human rights and democratic processes.
The government violence in Ethiopia continues to escalate in a bid to silence dissent for the proposed land grabbing in the capital city Finfinne (Addis Ababa). The “Master Plan expansion” seeks to dispossess Oromo farmers and displace 1.1 million hectares of land.
Ethiopia’s human rights abuses are well documented by human rights watch and US state departments and the current Oromo protests has renewed support to launch an international investigation to bring the responsible perpetrators to justice.
Federal Melbourne MP, Adam Bandt called for support of the Oromo people during Oromo protests held at Victoria’s State Parliament House.
On Monday, Australian Oromo communities will call on the Australian government to set an example by using its influence in the United Nations to put political, economic and diplomatic pressures upon the Ethiopian government to stop its continued attack on Oromo lives, their political organisations, educational establishments and the right to self-determination.
400 people from Australian Oromo communities Victoria, NSW, QLD, TAS, SA and WA will be gathering at Parliament Drive in Canberra on Monday 2ND June at 10am.
For information, please call Aliye (0422602204) Dereje (0432 639 074) or Yadata (0412 795 909)
“ABO” Walaleessituu Oromoon
Aside
Mootummaan Wayyaanee Humna Dabalataa Maqaa Jedhuun Gaafatamoota Tikaa 18 Magaalaa Amboof,Humna Tikaa fi Bulchiisa Naannoo Jechuun Ammoo 3 Xuqur Incinnitti Ramade.
Aside
Caamsaa 30,2014 Gabaasa Qeerroo Amboo
Magaalaa Amboo fi Nannoo isheetti poolisootni dhalootaan Oromoo hin ta’iin barattoota Oromoo dararaa jiraachuun saaxilamera. Haala kanaan ilmaan Oromoo illee nyaatni maatii irraa yoo dhufeef irraa fuudhanii lafatti darbachuun millaa kan dhidhitan ta’uun gabaafamera.Haaluma kanaan kenneen Magaalaa Ambootti ramadamanii Oromoota bifa isaan barbaachise maraan dararaa jiran keessaa:-
- Ajajaa Poolisii Laggasee Mannayee dhalootan Amhaara, kan hidhamtoota Oromoo reebichaan darara jiru fi nama nyaatni illee hidhamtoota ilmaan Oromoof yoo maatii irraa ergameef harkaa fudhee millaan awwaara keessatti dhidhiita jirudha.
- Poolisii Dhugaasaa kan jedhamu,kan barattoota Oromoo reebuun ilmaan Oromoo qaama hir’isaa jiru.
- Leejjisaa Jootee Baasaasaa olaanaa yeroo garaagaraatti ilmaan Oromoo dararaa tureeammas itti jiru.
- Gizaachoow Kumsaa Itti gaafatamaa dhimma nageenya Godina lixa Shawaa, nama qajeelfama Wayyaanee uummata karaa nagaa gaaffii dhiyeeffacha jiru irratti dabarsite fudhatee uummata Oromoo magaalaa Amboo rukuchiise keessaa isa tokkodha.
- Yibalxaal Warquu itti gaafatamaa basaasaa Wayyaanee ta’ee m/b Amboo sadarkaa 2ffaa fi qopha’ina irratti kan ramadamee gochaa diinummaa dalagaa kan jiru.
- Dajanee Kabbadaa, qondaala tikaa Wayyaanee barattootaa fi Yuuniversitii fi barsiisota irratti kan ramadame.
- Dandanaa Eejjetaa basaasaa Wayyaanee, hojiin idlee barsiisa.
- Baashawu Mangashaa basaastuu Wayyaanee hojiin idilee konkolaachisaa fakkaatee uumata konkolaataa fe’u irratti akka basaasu kan ramadame.
- Kalifaa Sheek Musaa barataa Yuunibarsiitii Amboo Farmasiistii waggaa 5ffaa barachaa kan jiru.
- Begaashawu Dabalaa ajajaa pooliisii mooraa Yuunibarsiitii Amboo fi basaasa ta’ee kan ramadame.
- Xilaahuun Hoomaa Itti aanaa ajaja poolisii mooraa Yuunibarsiitii Amboo ta’ee kan ramadame.
- Tammanaa Wachimoo Poolisii Basaastuu Wayyaanee ta’ee magaalaa keessaa fi manneen daldalaa irratti kan ramadame.
- Makuriyaa Abarraa barataa seeraa waggaa 4ffaa Yuunibarsiitii Amboo, sanyii amhaara basastuu wayyaanee
- Fayisaa kan jedhamu bakkaa bu’aa OPDO mooraa Yuunibarsiitii Amboo.
- Yuhaannis Kaasayee dhalootan Tigiree barataa mechanichal engineering waggaa 2ffaa Yuunibarsiiti Amboo keessatti diinii barattootaa irratti kan ramadame.
- Yaared Tashoomee dhalootaan Tigree bulchiinsa Magaalaa Amboo keessa ramadame.
- Kumalaa Abdiisaa dura taa’aa ganda 03 kan ta’eef barattoota Oromoo hordofsisee qabsiisuun diinatti dabarsee kennaa kan jiru.
- Sintaayyoo bulchiinsa magaalaa Amboo keessa kan hojjetu, yeroo dheeraaf ilmaan Oromoo basaasuun hisisaa kan ture.
Xiqur Incinnii: Yeroo ammaa kanatti ergamtootni Wayyaanee aanaa Xuuqur Incinnii irratti ramadamanii uumata dararaa jiran keessaa gariin:
1ffaa Dhaabaa Badhaadhaa bulchiinsaa fi nageenya Aanaa Xiquur Inciinnii
2ffaa Alamuu Abdiisaa dura taa’aa waajjira OPDO aanaa Xiiquur Incinnii
3ffaa Immaanaa Hundeessaa Abbaa adeemsa hojii aanaa Xuuqur Incinnii keessattu barattootni Oromoo akka rukutamanii fi hidhamaniif kanneen yakka dalagaa jiran ta’uun beekamee jira.
Uummaanni Oromoo fi dargaggoonni Oromoo ergamtoota Wayyaanee kanneen hubatee osoo isaanii hin jilbeffatiin FDG itti fufaa jiraachuunis beekamee jira.
Godina Lixa Shawaa Bakkoota Adda Addaa Keessatti FDG Barattoota Oromoon Itti Fufe. Humni Waraana Wayyaanees Ummata irratti Duula Bane.
Aside
Caamsaa 30.2014 Amboo
Caamsaa 30,2014 Godina Lixa Shawaatti goototni barattootni Oromoo kutaa 10ffaa qormaata Biyyoolessaa kutaa 10ffaa qoramaa turan har’a xummuruun FDG kaachisan.
Goototni barattootni Oromoo manneen barnootaa Sadarkaa 2ffaa kutaa 10ffaa Lixa Shawaa Amboo, Gudar, Xuuqur Incinnii, Geedoo, Midaa Qanyii qormaata biyyoolessa Kutaa 10ffaa humna poolisaa guddaan eegamaa fi doorsifamaa qorumsa guyyaa 3f qoraamaa turan irratti humnoota waraanaa fi tikoota mootummaa fashistii Wayyaanee EPRDF’n dorsifamaa turan.Akka kanaan guyyaa har’aa qorumsa biyyooleessa qoramaa turan xummuruun FDG itti fufuun gaaffii mirga uumata Oromoof falmaa itti fufan.
Sochii warraqsaa FDG barattootni kaachiisuuf qophaa’an duraa waraannii fi humni bittinneessa Wayyaanee Liyuuhayil jedhamuu barattoota irratti baay’inaan bobbaafamuun manneen barnootaa Amboo sadarkaa 2ffaa M/b Liibaan Maccaa Amboo, M/b Amboo sadarkaa 2ffaa lakkoofsa 2 fi m/b Amboo sadarkaa 2ffaa fi Qopha’inaa, M/b Gudar Sadarkaa 2ffaa fi qophaa’ina, M/b Geedoo sadarkaa 2ffaa fi Qophaa’ina, M/b barumsaa Baallammii sadarka 2ffaa fi Qophaa’ina, barattootni humna waraanaa Waayyaanee humnaa ol itti bobbaafameen bittinneeffamaniru.
Addaatti Sabboontootni Gootootni Barattootni Oromoo Aanaa Xiiquur Inicinnii M/b Dirree Badhaas Sadarkaa 2ffaa gaaffii mirgaa kaasaniin waraanaa Wayyaanee irratti fincilan, waraannii Wayyaanee Barattoota Oromoo karaa nagaa gaaffii mirgaa fi dimookiraasii gaafachuuf jiran afaan qawwee fi humnaan dura dhaabbate. Waraanni wayyaanees barattoota Oromoo dararuu itti fufe jira. Baraataa Oromoo Diinaaol (Mokonnoon) Taaddasaa Barataa Mana barumsaa Dirree Badhaas kutaa 11ffaa humna Waraanaa Wayyaaneen qabamee eessa buteen isaa dhabamuun gabaafamera.
Manneen Uumataa fi Nagadaa Magaalaa Gudar Sirnaan Ala Waraana Wayyaaneen Sakata’amaa Jiraachuun Beekame.
Aside
Gabaasa Caamsaa 30,2014 Gudar
Caamsaa 27,2014 irraa eegalee mootummaan Abbaa Irree Wayyaanee humna poolisaa fi waraanaa heddumina qabu magaalaa Gudartitti bobbaasuun sakkatta’insa guddaa gaggeessaa jira. Mannenne dhuunfaa fi galmi adda addaa magaalaa Gudar tokko illee utuu hin hafiin sakkatta’insii guddaan irratti gaggeeffamera.
Adeemsi yeroo ammaa Mootummaan Wayyaanee Uummaata Oromoo irratti karaa loltoota isaa gaggeessa jiru, daran suukkaneessaa kana ta’ee fi yakka gara jabinaa uummata Oromoo irraatti Wayyaaneen garboomsaan guyyaa irraa gara guyyaatti jabeessa jira. Yeroo ammaa kanatti mootummaan Wayyaanee loltootaa fi poolisota isaa uummatatti bobbaasuun magaalaa Gudaar, Amboo fi Naannoo isheetti guyyaa guyyaa sakkatta’insa halkaan halkan immoo sammichaan uummaanni dararamaa jira. Hallii kun magaalaa Gudarii fi gandoota baadiyyaa aanaa Tokkee Kuttaayyee keessatti haalan jabaatee uummaanni dararaa guddaa keessa seenaa jira. Loltootni Wayyaanee qabeenyaa uummataa saamaa, yakkaa dirqisiisanii gudeeduu uummatarratti rawwachaa, uummata reebaa jiru.
Gama biraan Caamsaa 25/2014 uumni magaalichaa walitti dhufanii maanguddoota filachuun gaaffii bilchiisa naannoof dhiheeffatan keessaa akka waraanni Wayyaanee irraa ka’uu fi sodaan qawween doorsifaman akka dhaabbatu ture,un ta’uu hanqatnaan uumanni wal gahee waraanaa maal nurraa fuudhaa nurraa kaasaa nuti hidhannee hin jirruu jechuun gaaffii bulchiinsa godinaa Lixa Shawaaf dhiyyeessuullee hanga ammaa deebiin kenname kan hin jirree ta’uun gabaafamera.
Waan baay’ee nama gaddisiisuu loltootni fi poolisootni Sirna abbaa irree Wayyaanee ijoollee umriin iraasii waggaa 14 gadii qabee, maatii ijoolleetiin immoo hanga qarshii nuuf fiddanitti hin gadhiifnu jechuun qabeenyaa uummataa fi mirga uuummataa sarbaa jiru. Namoota rakkoon akkasii irra ga’ee keessa tokko Obboo Goobanaa Amansiisaa daldalaa jiraataa magaalaa Gudaar kan ta’ee humnootni waraanaa Wayyaanee liyuu hayilii jedhaman muchaa isaa umrii waggaa 13 qabuun, mana hidhaa galchuun qarshii nuuf kennitu malee hin gadhiifnu jechuun qarshii 4000 kennee mucaa isaa gadhiisifachuu danda’ee jira.
Bekele, get LinkedIn for your mobile
Aside
Waayee FDG fi Haala Uumata Oromoo Walliftooti Oromoo Akkamitti Ibsuu???
Aside
Qindeessaan Daani’eel Bariisoo Areerii Galata Guddaa Qaba!
Seife Nebelbal Radio on May 30, 2014
Aside
Raadiyoo Simbirtuu Simbirtuu Caamsaa,29 Bara 2014
Aside


text:
Sirni gaggeessaa Qondaala Poolisii Humna Addaa Oromiyaa kan lola Waraana Bilisummaa Oromoo WBO waliin Shawaa Bahaa Boosetitti godhame irratti ijjeeffame raawwatame.
Sirni awwaalchaa iddoo dhaloota isa godina Baalee Bahaatti rawwatamuu Waajjirri Kominikeeshinii Godinichaa beeksiseera.
Komaandar Ziyaad Ahmad qondaala olaanaa poolisii Oromiyaa keessaa tokko yommuu ta’u, lola humnoota mootummaa fi Waraana Bilisummaa Oromoo jiddutti godhameen ajjeefamuu isaa Bulchaan Bulchinsaa Godina Baalee Bahaa Obboo Isheetuu Baqqalaa himaniiru.
Mootummaan yeroo heddu irra deddeebiin ji’a tokko keessattin WBO balleessa jedhaa ture.
Yeroo dheeraa booddee immoo WBO sadarkaa sodaa nagenyaa hin taane irraan gahuu mootummaan irra deddeebiin hime.
Haata’uutii garuu kutaalee Oromiyaa heddu keessatti walwaraansi gurguddaan WBO fi humnoota mootummaa gidduutti adeemsifamaa akka jiru jiraattotatu hima.
Inumaa walwaraansi kun garmalee hammaataa jira jedhu jiraattonni.
WBOn gama isaatiin yeroo gara yerootti cimaa deemuun humnoota mootummaa irratti injifannoowwan gurguddaa akka argataa jiru beeksiseera.
Ajajaan Waliigalaa WBO Marroo Dirribaa tibba darbe duula mootummaan WBO balleessuuf bane akka carraatti itti fayyadamnee jedhe.
WBOn sadarkaa ofduuba hin deebine irra akka jirus himeeti jira.


text:
Caamsaa 11 Yaadannoo Boqonnaa Qulqulluu Yaareed
Soorii Moosisaa
Guyya kanattis fakkeenya Suraafeel kan ta’e abbaan faaruu lammii Itiyoophiyaa kan ta’e Qulqulluu Yaareed boqateera. Qulqulluun kunis gosa firoota Abbaa Geedeewooni dha. Innis Manneen Kiristaanota Itiyoophiyaa Keessatti Ijaaraman kan dursitu luba Mana Kiristaanaa Aksuumi dha. Manni Kiristaanaa Kunis Amantaan abbaa kabajaa kan ta’e Gooftaa keenya Iyyasuus Kiristoos kan keessatti lallabamee fi Waaqa kan deesse Giiftii keenya Qulqulleettii Dubroo Maariyaamiidhaan kan kabajamtee dha. Abbaa Geedeewoonis Qulqulluu Yaareed baruumsa barsiisuu yeroo eegalutti baroota baay’eedhaaf qabachuus ta’ee qo’achuu dadhabe. Guyyaa tokko barsiisaan isaa isatti aaree rukutee dhukkubse. Qulqulluun Yaaredis baqatee urufatti, baay’ina gadda isaa irraa kan ka’e gaaddisa mukaa jala taa’ee Yeroo raammon muka irra baatus arge. Raammon sunis walakkaa mukichaa geessee kufaa turte. Yeroo baay’ee erga kufteen booda dhiphina guddaadhaan mukicha irra baate. Qulqulluun Yaareedis ciminaa raammoo sanaa erga argeen booda gara barsiisaa isaa Afuurawaatti deebi’ee, yaa abbaa koo dhiifama naaf godhitii waan feete nagodhi jedheeni; barsiisaan isaas ofitti isa simate.
Kana boodaa boo’icha baay’eedhaan gara Waaqayyootti kadhannaan lapheen isaa ifeefi yeroo gabaabduu keessatti kitaabolee Kakuu Duraa fi Kakuu Haaraa xummuree aangoo daaqonummaanis muudame. Yeroo sanatti sagalee gadi qabaadhaani malee akka har’aa kanatti sagalee guddaadhan faarfannan Mahaaleetii hin jiru ture. Waaqayyos yaadannoo isaaf dhabbuu feenaan /Gannata Edoom/ keessaa sinbirroota sadi ergeefi. Isaanis afaan namaatin itti dubbatanii gara Iyyaruusaalem ishee samiitti isaan waliin ol isa baasan. Achittis luboonni 24 kan ittiin galateeffatan Mahaaleetii isaanii barate. Gara qalbii isaa gara lafaattis yeroo deebi’etti Mana Kiristaanaa qarqara Aksumitti argamtu takkas sa’atii saditti seenee sagalee guddaadhan, “Hallee Luyaa Abbaaf, Hallee Luyaa Ilmaaf Hallee Luyaa Afuura Qulqulluuf, arjaan Tsiyoon samii uume. Lammaaffas akkamitti akka ishee ijaaru akkaataa ijaarsa dunkaanaa museetti agarsiise, isa barsiisee,” jedhe. Galata kanas Ariyaam jedhee moggaase. Sagalee isaa yeroo dhagahanitti mootichi, mootittiin, Phaaphaasiin luboota hunda waliin, qondaaltotni mootummaa fi uummanni gara isaatti fiigichaan dhufanii isa dhaggeeffachaa oolan.
Sana boodaa waggaa hanga waggaatti, akkaataa kutaa baraatin, gannaa fi bona, birraa fi arfaasaa waqtii soomaa fi ayyaanotaa, sanbattan, akkasumas ayyaanota Ergamootaa, Raajotaa fi Duuka Bu’ootaa, Toloota fi Wareegamtootaa, Danaagiliif akka ta’u taasisee yeedaloowwan sadaniin hojjate. Yeedaloowwan sadan kunis Gi’iizii, Izilii fi Araaraayii dha. Dubbiin namootaa, iyyi sinbirrootaa, bineeldotaa fi bineensootaa yeedaloowwan sadan kana keessaa hin bahu.
Guyyaa tokkos Qulqulluu Yaareed mootii Gabramsaqal fuul-dura dhaabbatee osoo faarfatu, mootichi sagalee yeedaloo Yaareed osoo dhaggeeffatuu lapheen isaa faaruudhaan waan fudhatameef ulee sibilaa isaatiin miila Qulqulluu Yaareditti gadi dhaabbate. Miilaa isaa keessaayis dhiigni fi bishaan ni dhangalaa’e. Qulqulluu Yaareedis Maahileet hanga xummurutti itti hin dhagahamne ture. Mootichis kana arginaan ni rifate; ulee isaas miila Qulqulluu Yaared irraa buqqise; gatii dhiiga keetif waan barbaadde na gaafadhu jedheen; Qulqulluun Yaaredis akka nan hin dhowwanneef naaf kakadhu jedheen. Mootichi yeroo kakateefitti gara Kawaalaa deemee akkan Monokkosuuf naaf eeyyami jedheen. Mootichi erga dhagaheen booda aangawoota isaa waliin baay’ee gadde, akka hin dhorkineef kakuu sana sodaatee osuma gadduu gaggeesse. Sana booda Qulqulluun Yaareed gara Mana Kiristaanaatti seenun Taabota Tsiyoon fuuldura dhaabbatee, “gonkaa kan taate, kan galateeffamte, ulfina ol’aanaa kan gofatte, baha ifaa, gulantaa jireenyaa kan taate” galata jedhu hanga xummuraatti yeroo dubbatu ciqilee tokko lafa irra ol ka’e.
Kana booda gara kaaba biyyattiitti deemuun soomaf kadhaannaan murtaa’uun foon isaa baay’ee dadhabsiisuun jiraachuun; Qabsuura isaas achitti goolabe. Maqaa isaa nama waamuuf, yaadannoo isaa nama kabajuuf Waaqayyoon waadaa kenneefi. Kana booda nagaadhan boqote.
Galanni Waaqayyoof haa ta’u, kadhannaa Qulqulluu Yaareedin dhiifama nuuf haa taasisu. Eebbi isaa bara baraan nu waliin haa ta’u. Ameen!


text:
2 TEESAROONIKA
Teesaroonika Maqannaa Inaaqianna Nimu Akarafa.
1
1 Innee Teesaroonika maqannaasa Anutuna ufa irimariasa innee maasa qikoona Anutuna aiku asauku maqasaa fasiqa anaasee mariasa Anutuna asauku mundirana karaambaiqa Yisunaindi faqa mariasa qinee Pauroosa inni akara rumannimaqaidaqa, qaara fasiqa Sirasisa Timootisa faqa inni akara rumannimaqaidaqa.
2 Innaarunai nikoona Anutuna faqa Anutuna asauku mundirana karaambaiqa Yisuna miqanda kaqi nári afaarirana faqa nári naundura asooarana faqa inni nimiani.
Yisufa kafaa qumureenoo Anutuna ufa rukiee mariasa naruannoo.
3 Oo qini qikaqaafasaauqa maasa inniara maqee maqee Anutufinai dufi dufi qimamaqaidaqa. Innee Yisuna saqarikirafa firaaqoo kambiqainara iriseeqa sia minara dufi dufi qiana aaqaannoo. Inniara Anutufinnai dufi dufi qimarunafa andeeqaidanoo. 4 Innee Teesaroonika maqusanaasa Yisuna ufa irimarianasaara narirana faqa oosana oosana aupurarana faqa kaqi maraqa fimariana faqa Yisuna ufa kaqi iriqa fimarianara faqa iriseeqa maaqanna maaqanna fidaqa inni amiqira oosanara amaana maqaki keeqee mariasa qimannimidaqa qeeqa qimooqidaqa.
5 Anutuna andeeqara narira ufa anoona kasooqaqee maaqi qimasee kambiqaannoo, innee maqee Yisuna ufasaara aupurarana maraqa fimariana akiaqara kasooqaqee maaqimminoo mariannoo. Mi aupurarafa Anutuna marira ququsaki keeqarana amanaikamma nimaqaannoo. 6 Anutufa narí andeeqara oosana maraseenoo inni aupurararana nimimariasa mina akiaqara nári faqa aupurarana nimiannoo, innee mina ufasaara aupurarana mareemariasa asooarana nimidanoo maasa faqa nimiannoo. 7 Karaambaiqa Yisufa innaarunaindari narí afeekafaqaa qangiroo namufaqa ida aurunamu faqa koorooira faasaana asooarana maasa nimiseenoo aupurarana misa nimiannoo. 8 Miqimmandee kooroomafinoo Yisufa Anutunara sia irimariasa faqa maasa karaambaiqa Yisuna amiqira fasaasa ufara nikoo nikaa imariasa narirana nimiannoo. 9 Yisufa naaru naaru taikarana misa niminaqa naaru naaru karaambaiqa mariqooqari nianai naadumasaa maridaqa sia mina areenara afeeka qafeefaranoo. 10 Mi faasaannasaa Yisufa maasa faqa aiqama narí aiku asauku amooqirana irirara qumuannoo, aiqama mina ufa irimariasa naaquqarana faqa mararara qumuannoo. 11 Maasa mi ainainafa kambiqaaninnanara iriseeqa maqee maqee inni Teesaroonika maqusanaasara innaaru qidaqa Anutufa inni naundurai naakapaifaqa mina ufamau uqeerara aatata fimariafanoo minara qidaqa. Anutufa inni dadaaqinaqa inni marirafa nirafa uqeerara aana amana kai fuaqeera innaaru qidaqa. Anutufa narí afeekannai innee Anutuna ufamau firanara amiqiranee qimariana anoonaikiani, innee mina saqarikira saika faqa anoonaikiani. 12 Innee miqifaqa aiqamausa inni andeeqarana qafamasee Yisuna auqu areenarana amooqifanoo Yisufa quandafi inni nimooqiannoo, Anutufa faqa Anutuna asauku mundirafa karaambaiqa Yisuna faqa kaqi afaariranannai maa ainainafa mariannoo.


text:
Itti aanaa dura ta’aa paartii mormituu Warraaqsa Federaalistii Dimokraatawaa Oromoo kan turan Obbo Baqqalaa Garbaa hidhaa waggaa sadii fi baatii torbaa booda kaleessa Bitooteessa 30 bara 2015 hiikamanii jiran. Himannaan shoroorkeessummaa irratti dhiyaatEe murtiin hidhaa waggaa saddeetiI eega irratti muramee booda ol-iyyannaa dhiyeeeffatanii turaniin gara hidhaa waggaa sadii fi baatii torbaatti gad cabeef. Akka seera Itiyoophiyaatti hidhaa na irratti murame sadii keessaa harka lama akkaan xumureetti mirgi gadhiifamuu naa kennamuutu irra ture kan jedhan obbo Baqqalaa Garbaa garuU kanas dhorkameen hidhaa na irratti murame xumuree ba’uuf dirqame jedhu.
Kaleessuuma yeroo gadhiifamuuf turantti illee eega baafamanii booda, waan qoratamuu qabuutu jira jechuun yeroof mana hidhaatti isaan deebisuu isaanii dubbatu Obbo Baqqalaan. Booda garuu magaalaa Finfinneetti si geessinee qoranna jedhanii Zuwaay irraa kokolaataa seennee Moojoo akka geenyeetti achuumatti na gadhiisan jedhhan. Akka Obbo Baqqalaan jedhantti himnannaan irratti dhiyaatee ittiin adabaman kan sobaa ta’uu fi ragaan dhiyaates qindeeffamee ta’uu dubabtanii jiru. Haallii fayyaa isaanii ogeessa wal’ansa fayyaan ilaalamuu kan fedhu ta’uus kan sadarkaa hamaa irra hin jirre ta’uu Raadiyoo Sagalee Amerikaaf Ibsanii jiru.


text:
Torbaan darbe irraa itti fufuun kunoo dawaa jaalalaa har’as waliin ni ilaalla.
7.Fuudhuu ykn heerumu– osoo jaalalaan qabamuu baateyyuu fuudhaa heeruma keessa quufa, tasgabbii fi gammachuutu jira. Dubartii jaalalaan irraa qabamee fuudhu kan danda’u yoo ta’ee haa fuudhu. Kuni dawaa hundarra nama fayyaduudha. Fuudhaa heerumni jaalala daangaa darbee waan haaquf. Yoo fuudhun itti ulfaate karaa fuudhaa akka laaffisuuf gara Rabbii haa baqatu. Hanga fuudhu wanta Rabbiin dhowwe irraa obsaan haa fagaatu. Tarii hawwiin isaa ariifachuufi danda’a. Yookiin immoo namni inni jaallate sun isatti heerumu kan hin barbaanne yoo ta’e, haa obsu. Jabeenyaf Rabbiin haa kadhatu. Read more
Akkuma waraanni lubbuu namaa galaafatu danda’u jaalallis yoo daangaa darbee qalbii fi lubbuu namaa galaafachu danda’a. Duraan dursinee hiikni jaalalaa maal akka ta’ee mee ilaallu. Jaalalli afaan ingiffaatin ‘Love’ yommuu jedhamu Afaan Arabiffaatin immoo Al-Hubb fi Al-ishq jedhamu. Afaan Arabiffaa hiika gaarii fi bal’aa jaalalaaf kenna. Beektoota armaan gadii wabii godhachuun hiika jaalala beekuf mee haa carraaqnu. Read more
Akkuma torbaan darbee eerre fedhii lubbuu hordofuun miidhaa baay’ee fida. Namni tokko fedhii lubbuu hordofuu yookiin hordofuu dhiisu isaa akkamitti beekaa? Yeroo baay’ee namtichi fedhii lubbuu hordofuu, yommuu gocha fedhiin isaa itti ajajju raawwatu fedhii lubbuu hordofuu hin beeku. Kan inni beeku yommuu miidhaa wanta raawwate sanii arguudha. Read more


text:
Koreen to’annaa kun hoogganoota FIIFAA ol’aanoo kana irratti tarkaanfii fudhachuun --- eega abbootiin-alangaa SWITZERLAND – Himannaa yakkaa, ka BALATTER --- bara 2011, PLAATINII-f kaffaltii Miliyoona lamaa baasuu of keessaa qabu dhiheessanii, torban lamaa booda ta’uu isaa ti.
BLATTER – karaa kamiin iyyuu, jaarmayaa kana bakka-bu’uu hin danda’an jedha – FIIFAA-n.
Itti-aanaa Prezidaantiin FIIFAA fi Prezidaantii Kubbaa Miillaa FIIFAA ka ta’an – Lammiin Kaameruun ISSAA HAYAATUU, Prezidaantii FIIFAA ka yeroofii ta’uun akka tajaajijan filatamanii jiran.
Isaa Hayaatuu filatamuun --- eega Koomishinni to’annoo FiiFAA ---Prezidaantii Federeeshinichaa – SEP BILAATER fi bakka isaanii bu’u – jedhamanii kan eegamaa turan – MISHEEL PILAATIINII, baatiilee sadi’iif hojii irraa dhaabuu isaa beeksisee booda.
Isaa Hayaatuu jaarsa ganna 69 bara 1992 jalqabee itti gaafata mtoota FIFA gugurdoo keessaa tokko. Hayaatuun perzdaantii Federeshiini Kubbaa Miilaa Afrikaa(CAF)tahuun hojjachaa jira.
Bulchoota FIFA balleessaa 14 himachaa turan


text:
Abbaan alangaa addaa mootummaa Itoophiyaa Jawaar,OMN,ESATtii fi Dr., Birhaanuu biyya nagaa dhowwan jedhee himachaa bahe. Amma waan himachaa baheen sun ya irraa dhiise.
Akka abbaan alangaa addaa mootummaa Itoophiyaa jedhetti warra kana waliin mootummaa nama 567 waan himatee dhiiseef.
Itti gaafatamaa Oromia Media Network (OMN),Jawaar Mohaadii fi itti gaafatamaa Ginbot-7,Dr., Birhaanuu Neggaa biyya nagaa dhowwan jedhanii himatanii amma ya dhiisaniif jedhan.
Itti gaafatamaan Ginbot-7 ka durii obboo Andaargaachoo Tsiggeelleen warra waan kanaan himatanii ganna afuri hidhamee hardha bahe keessaa tokko.
Walumattuu hardha nama 567 waan himataniin irraa dhiisan.Akka kanaan hardhaayyuu namii hidhaa bahuutti jira.
Namaa fi paartiin 137 biyyaa nagaa dhowwan jedhanii himachaa bahanilleen warra waan himataniin dhiisaniif jedhanii keessaa tokko.
Akka oduu himaan abbaa alangaa addaa Itoophiyaa obboo Tesfaayee Alemnewu VOA-tti himetti jarii dhiifama tolchaniif itti gaafatamaa Ginbot-7 Dr.,Birhaanu Neggaatii fi itti gaafatamaan OMN obboo Jawaar Mohaammad fa.
Warrii biyya nagaa dhowwa jedhanii himatan kun qaraayyuu biyya alaa jira.


text:
Milkeessaa Miidhagaatiin @milkessam
Ibsa Fulbaana 11, 2022 baaseen, Koomishiniin Gamtaan Afrikaa kutannoo Mootummaan Naannoo Tigraay waraana karaa nagaatiin hiikuu fi waliigaltee waraana dhaabuu karaa Gamtaa Afrikaatiin godhamuutti hirmaachuuf mul’ise simatee jira.
Oduun kuni kan himame, waraanni Tigraay dhaabbatee ture Hagayya 24, 2022 irraa eegalee itti fufee fi walitti bu’iinsa Oromiyaa keessaa kan akka addaatti Ebla 19, 2022 eegalee boodadha.
Waraanni Kaaba biyyattii daran cimaa dhufuunsaa gabbaafamaa waan jiruuf, waamichi waraana dhaabuu taasifamaa tures waan fashalaa’e fakkaata.
Iddoowwan Tigraay, Amaaraa, Affaarii fi Oromia waraanaan miidhaman irraa kan hafe, hongeennaannoowwan gammoojjii Itoophiyaa kan akka naannoo Somali, Bahaa fi Kibba Oromiyaa fi walakkaa Naannoo Sabaa fi Sablammootaa fi Ummmatoota Kibbaatti uumame haala namoomaa hammeessee jira.
Akka gabaasaawwan tokko tokkootti, sababoota waraanaa, hongee fi qaala’iinsa jireenyaatiin ummanni Itoophiyaa miliyoona 23 ol ta’an gargaarsa midhaan nyaataa hattatamaa barbaadu.
Itoophiyaa keessatti fedhii saboota qubsuma mataa isaanii irra jiraatan irraa kan madde ta’uusaa kan falmu dha. Haata’u malee, dandeettiin federeeshinii seera-qabeessa hawaasa hundaan fudhatama gahaa qabu hin ijaaramne
Barruun kuni qabxiilee hidhata qaban lama addeessuuf dubiiftoota gara jalqabaatti deebisuu barbaada. Qabxiin inni jalqabaa sababiin walitti bu’iinsa naannoowwan Tigraayii fi Oromiyaa keessaa bu’uurri isaa waldhabbii yaadrimee ‘siyaasa naationalism’ fi ‘siyaasa ethnicity’ gidduu jiru ta’uusaa kan hubachiisu ta’a.
Qabxiin lammataammoo sababiin barbachisummaa federaalizimii biyya, Itoophiyaa keessatti fedhii saboota qubsuma mataa isaanii irra jiraatan irraa kan madde ta’uusaa kan falmu dha. Haata’u malee, dandeettiin federeeshinii seera-qabeessa hawaasa hundaan fudhatama gahaa qabu hin ijaaramne. Ta’us guddachuu qaba.
Barruun kuni burjaaja’iinsa rakkinoota hawaasaa [Itoophiyaatiin] wal qabatanii jiran ifa gochuun taajjabdoota addunyaa fi yaada laattota rakkina siyaasa Itoophiyaa ijoon maal akka ta’e beekuu barbaadaniif haala adda ta’een gargaaruu danda’a.
Mee jalqaba gaaffii siyaasa ‘politics of nationalism’ fi ‘ethnic politics’ gargar nuuf baasuu danda’u haa gaafannu. Adeemsa haala Itoophiyaa keessa jiru sirriitti kan ibsu isa kami? Wal dhabbii yaadrimee siyaasa armaan olii yeroo kaafnu, jechoonni nationalism fi ethnicity hariiroo kan qaban ta’us tokkoo miti.
Akka qor-hawaasummaatti, gareen tokko akka garee national yookiin akka garee ethnic ilaalamuuf afaan, eenyummaa, seenaa, aadaa fi duudhaa, fi xiinsammuu waloo qabaachuu qaba kan jedhu lamaansaaniyyuu ni fudhatu.
Nation ta’uuf garuu fedhiin “akka biyyaatti ofiin of bulchuu” yookiin daangaa biyyattii keessatti bulchiiinsa mataa ofii qabaachuu jedhu waan dabalatuuf dhimmoota kanneen biras ni darba.
Yoo garaagarummaan yaadota armaan olii garaagarummaa sadarkaa guddina hawaasaati yoo ta’e, nation/sabni siyaasaan kan guddate ta’uu agarsiisa jedhuudha.
Walumaagalatti, sabaa fi sablammoonni Itoophiyaa (national groups) uummatoota qubsuma mataa isaanii qabanii fi ofiin of bulchaa turaniidha. Mootummaan giddu galeessaa garuu isaanitti dhaqee, isaan weeraree isaan dhuunfate malee isaan isatti hin dhaqne.
Akkuma Will Kymlicka ibsetti ‘ethnic group’ jechuun garee lakkoofsaan xiqqoo ta’anii fedhasaaniitiin gara uummata lakkoofsaan baay’ee ta’aniitti makaman, gaaffiin isaaniis mirgoota hawasdinagdee kan hin dabarre yoo ta’u, kan lammataa immoo ‘national group’ kan jedhaman warra humnaan weeraramanii qabamani yoo ta’u gaaffiin isaaniis gaaffii siyaasaa ofiin ofbulchuu fi akka biyyaattis bakka bu’insa sirrii qabaachuudha. (Fuula 75).
Inni lammataa biyyoota akka Kanaadaa, Beeljiyemii fi Ispeenii keessatti feedereshinii sab-daneessummaa kan fideedha. Itoophiyaa keessatti, humnooni hawaasaa fi siyaasaa ofiin of bulchuuf falman naannoowwan ofiin of bulchaa turanii boodarra garuu dhuunfatamanii dha.
Hawaasni naannoo tokkoo gara naannoo biraatti godaane, qubsuma mataa isaa hin qabne amala adda isaan taasisu qabatee jiraatu yookaanimmoo saboota gurguddoodhaan walitti makamu.
Seenaa yoo ilaalle, Itoophiyaan kan ijaaramte naannoo marsaa xumuraa jaarraa kudha saglaffaa keessa yeroo qoqqoodannaa Afrikaa keessa saboota Kaaba-baha Afrikaa keessa turan mootummoota Abisiiniyaatiin humnaan kan to’atamuunii fi of jalatti bitamuudhaani.
Mootummoonni Abisiiniyaa mootummoota Awurooppaa wajjiin ta’uun, dharaanii fi walitti buusuudhaan saboota daangaa murtaa’e qabanii fi ofiin of bulchaa turan kan akka Oromoo [harka tokko sadaffaa Itoophiyaa kan ta’an], Somaalee, Tigraay, Affaar, Sidaamaa, Walaayittaa fi saboota biroo baay’ee gara bulchiinsa Impaayera isaanitti humnaan galchaniiru.
Yaalii ummata walfakkaataa kan afaan Amaaraa dubbatu, amantaa Ortodooksii hordofu, aadaa Amaaraa hordofu uumuuf godhamuun sabaa fi sablammoonni biroo afaan isaanii bilisaan akka hin fayyadamne, amantaan isaanii akka hin adeemsifne, seenaa akka hin barree, fi aadaa fi duudhaa isaanii akka hin guddifne dhowwamanii turan.
Itti aansuun, impaayerri heera haaraa bara 1931 baheetti dhimma bahuun, sabaa fi sablammoota humnaan bitaman irratti bulchiinsa sirna mootii itti fe’e.
“Seerichi kabajni impaayerichaa qaccee sanyii mootii Mooticha Saahlee Sillaasee kan ta’e Mooticha Haaylasillaasee I, kan sarara sanyii Miniliik tokkooffaa ilma mooticha Yihuudaa Salamoonii fi mootittii Itoophiyaa Sheebaatiin qofa kan walqabatee ta’uusaa murteessa.
Hubannoo inni ijaarsa Itoophiyaarratti qabu, “Ummanni Itoophiyaa eenyuufaa irraa ijaarame? jedhee gaafatu irratti kan eeramee ture.
Teessoon mootichaa fi muudamni aangoo seera Impaayeratti hordofuun sanyii mootichaatti [Haylasillaasee] kan darbu ta’a. (Keeyyata 3 fi 4). Kanaafuu, Itoophiyaan biyya impaayera sab-danuu turuun ishee ifa ture.
Bara 1960moota keessa, yeroo koloneeffattoonni Awurooppaa ardii Afrikaa dhiisanii deemanitti, saboonni Itoophiyaa keessaas sosochii bilisummaa gochaaa turte. Ka’umsi (hundeen) sosochii sanaas Sochii Barattoota Itoophiyaa(SBI) ture. Bara 1969 keessa, gaggeessaan SBI, Waalaliny Makonniin barruu mata-dureen isaa “gaaffii saboota Itoophiyaarratti” jedhu maxxanse.
Hubannoo inni ijaarsa Itoophiyaarratti qabu, “Ummanni Itoophiyaa eenyuufaa irraa ijaarame? jedhee gaafatu irratti kan eeramee ture.
Jecha ummatoota jedhurratti xiyyeeffannoon laadha sababiinsaas sadarkaa qor-hawaasummaatiin Itoophiyaan hawaasa uummata tokko hin taane waan ta’eef. Itoophiyaan sabootaafaan ofii isaanii, haala uffannaa, seenaa, ijaarsa hawaasaa fi daangaa mataasaanii qaban irraa kan ijaaramtee dha. Hiikaan biyyaa kan biraa hoo maali?
Kanaafuu, saba (nation) Oromoo, saba Tigray, saba Guraagee, saba Walaayittaa, saba Sidaamaa, saba Adaree( Harari), fi saba Somaaleetu biyyattii keessa jira jedhee goolabuu nan danda’a. Inni kuni fakkii Itoophiyaa isa sirrii dha.
Kanaafuu, bara 1960mootaa eegalee gaaffin lafaa, mirga ofiin of bulchuu mormii hayyootaa ta’ee tureera. Sochiin kuni suuta suutaan bara 1974 gara warraaqsaatti geeeddaramuun mootummma fiiwuudaalaa aangoorraa buusuun mootummaaa abbaa irreetiin bakka buuse.
Sababa mootummaan abbaa irree fedhii federashinii ijaaruu dhabeef, carraan saboota qubsuma mataa isaanii qabanii, aadaa fi afaan ofii qaban ofiin ofbulchuu fedhan kan barattoonni federaalizimii William Livingston irraa fudhachuun “hawaasa federaalawaaf mootummaa federaalawaatu mala” jedhan bara 1974 ni fashalaaye.
Impaayerri Itoophiyaa kan mootummaa tokkummaawaaa irratti ijaaramte, sababoota aadaa marii fi marabbaan rakkoo keessoo ofii furachuu hin barreef, saboota ofiifuu fedhii federeeshinii ijaaruu qabaniif caaseffamaa haguuggii siyaasaa uumuu waan fedhii hin qabneef, “federalawuu hin dandeessu” jedhamees baldhinaan ni ka’a.
Sababa kanaan, waraanni cimaan waggoota kudha torbaaf erga adeemsifamee booda, garee loltoota humna ciccimoo [Adda Bilisummaa Ummata Tigray(ABUT), Adda Bilisummaa Ummata Eritriyaa (ABUE) fi Adda Billisummaa Oromootiin (ABO)]bara 1991 mootummaa abbaa irree Darguu aangoorra kuffisuun goolabame.
ABUE fottoquu yommuu filatu, isaan hafan immoo keessumaa ABUT fi ABOn chaartarii ce’umsaa baasuun caasaa Impaayera sana fooyyessuun caasaa Itoophiyaa sabaa fi sablammoonni ofiin of bulchuu akka danada’anitti ijaarurratti waliif galteerra gahan. (Keeyyata 2).
Eejjannoo kuni caasaa mootummaa tokkummaawaa sana diiguun gara bulchiinsa sab-daneessummaa waan geeddareef akka jijjiirama guddaatti fudhatamee ture.
Adeemsi siyaasaa kuni bara 1995 yennaa heerri Itoophiyaa raggaasifame san seera ta’ee tumamee caaseffama siyaasaa ta’ee ijaaramuu eegale.
Haata’u malee, akkuma ABUT “tuuta siyaasaa olaanaa” ta’uun ABO fi humnoota jijjiramaa biroo cinaatti dhiibuun paartiilee Dhaabbilee Dimookraatawaa Ummataa (DHDU) [dhaabbattoota miseensa dhaaba siyaasaa Adda Dimokraatawaa Warraaqsa Uummata Itoophiyaa (ADWUI) jedhaman sobaan ijaaruun carraa gaarii kana si’a lammaaffaaf qisaasessanii jiru.
Rakkina haa qabaatu malee, heerri bara 1995 bahe gaaffii caasaa hawaasaa fi bulchiinsa mootummaa Itoophiyaa walsimsiisuun federaalessuuf yaalee ture. Fedhii feederaalizimii dura tureefis heera gubbaatti hiika laatee ture.
Seensi heericha akkana jechuun eegala, “Nuti, sabaa fi sablammoonnifi ummatoonni Itoophiyaa ofiin of bulcuun hawaasa siyaasaa olaantummaa seeraarratii hundaa’e ijaaruu fi nageenya, adeemsa dimookraatawaa fi dinagdee fi hawaasa keenya guddisu guutuumatti hojii irra oolchuuf fedhii guddaa qabna.”
Kanaafuu, siyaasni sabaa fi sabboonummaan achirraa madde qabsoo federaalizmii dhugaa ijaaruuf godhamu keessatti shoora guddaa qaba jechuu dha.
Haaluma wal fakkaatuun, Keeyyati 39 heerichaa, “saba, sablammoonnii fi uummatoonni Itoophiyaa hundinuu mirga ofiin of bulchuu hanga fottoquutti haalduree tokko malee ni qabaatu…Saboonni, sablammoonnii fi uummatoonni Itoophiyaa mirga ofiin of bulchuu guutuu naannoo isaanitti jaarmayaa siyaasaa ijaarrachuu fi mootummaa feederalaa keessatti bakka bu’iinsa madaalawaa qabaachuu guutuu qabu…. Saba, sablammii fi uummata kan jedhu heera kana keessa jiru garee uummatoota aadaa fi duudhaa, afaan walfakkaataa, ilaalcha waloo, xiinsammuu waloo, caalmaatti daangaa beekamaa qubsuma tokko qaban jechuu dha.”
Kanaafuu, siyaasni sabaa fi sabboonummaan achirraa madde qabsoo federaalizmii dhugaa ijaaruuf godhamu keessatti shoora guddaa qaba jechuu dha.
Jechi “ethnic” jedhu heericha keessatti bakka tokkottuu hin eeramne. Kanaafuu heerri Itoophiyaa madda siyaasa ethnic miti jechuudha. Yaanni kuni siyaasa sabaa fi sabboonummaa akkasumas heera Itoophiyaa maqaa balleessuuf kan dhufe jedheen morma.
Karaa biraaatinimmoo, warroota Itoophiyaa walitti baqxee tokko taate, afaan tokko dubbattu, aadaa tokko qabdu, amantaa tokko hordoftu ijaaruu barbaadantu malaan federaalizmii sabdaneessa maqaa balleessudhaa fi sochii heera gochuuf godhamuu mormuu barbaadanii dha.
Siyaasa federaalizmii Itoophiyaa bara 1991 boodaa fakkeenyota federeeshinii Awurooppa Lixaa fi Ameerikaa Kaabaa cinatti dhiibuun isa kan warra federeshinoota kufanii kan Awurooppaa Bahaatiinis walfakkeessanii jiru.
Federeshinii akka Awurooppaa Lixaa fi Ameerikaa Kaabaa hundeessuun dimookraasii ijaaruu fi Itoophiyaa sab-daneettii ijaaruurratti xiyyeeffachuu isaan akka gaafatu waan hubataniif ta’uu danda’a. Federeeshiniin Awurooppaa Bahaa kan baay’een isaanii kan kufaniif hanqina dimokiraasii irraan kan ka’e malee, waan federaalawaniif miti.
Akkuma ABUT olaantummaa ADWUI keessatti qabu dhabee, Abiy Ahmad bara 2018 muummicha ministeeraa ta’ee muudameen mormiin siyaasaa federeeshinii sab-daneessuummaa irratti ka’aa ture ammas deebi’ee dhufe. Carraan hawaasa biyyattii sab-daneessa ta’eef mootummaa federeeshinii sab-daneessa ta’e uummuun dimokraatessuuf carraan argame si’a sadaffaaf fashalaa’e.
Yaadonni federaalizmii kan akka ofiin of bulchuu fi qoodama aangoo bara 1960 keessaa eegalee kan turee dha.
Preston King akka kaahetti, “federaalizmiin feedereshinii malee jiraachuu danda’a”. (Mika’eel Burgees F. 47 kan fudhatame). Kunis, haala Itoophiyaa sirriitti ibsa jedheen amana.
Bara 1991 dura siyaasni tokkummaa iddoo guddaa kan qabuu yoo ta’u mirga ofiin of bulchuu kan tuffatu ture. Haata’u malee humnoonni federaalizmii deeggaran ABUTiin dabalatee gurmaa’anii gaaffii ofiin of bulchuu fi waliinis biyya bulchuu kaasan.
Biyyi Itoophiyaa sirna dulloomaa waaltawaa ijaaruuf gubbaaarraa asii gadi buusu jijjiiruun sirna federaalawaa sab-daneessummaa fedhii sabaa fi sablammootaa guutuu danda’u jalaa-ol ijaaruu jalqabuu qabdi.
Kanaafuu, walitti bu’iinsi naannoo Oromiyaa, Tigraay, Gaambeellaa yookiin Beenishaangul Gumuuz keessatti uumamuuf sababni guddaan dhimma gaaffii ofiin of bulchuu fi mootummaa federeshinii dhugummaan isaan fakkaatu hundeessuudha.
Biyyi Itoophiyaa sirna dulloomaa waaltawaa ijaaruuf gubbaaarraa asii gadi buusu jijjiiruun sirna federaalawaa sab-daneessummaa fedhii sabaa fi sablammootaa guutuu danda’u jalaa-ol ijaaruu jalqabuu qabdi. Fedhiin federaalizimii fi mootummaan federeeshinichaa walsimuu qabu.
Biyyi Itoophiyaan haala hawaasa hunda hirmaachisaa haaraa ta’een ijaaramuu qabdi. Ilaalchi “waraanni biyya uume, tokkummaan biyyaas waraanaan tikfama” kan jedhu ilaalcha duubatti hafaadha. [D5]
Itoophiyaan filannoo siyaasa sab-daneessummaa filachuun federeeshinii sab-danaa’e ijaaruu yookiinimmoo eejjannoo ishee duraa cimsitee itti fufuun biyyattii fi gahee isheen siyaasa Gaanfa Afrikaa keessatti qabdus akka daran dadhabaa deemu gochuu ni dandeessi. AS
Milkeessaa Miidhagaa Gammachu (PhD), Hogganaa Biiroo Lafa Oromiyaa fi Miseensa Koree Giddu Galeessaa ODP duraanii. Amma barsiisaa Saayinsii Siyaasaa Kolleejjii Albion. Twitter: @milkessam


text:
Yunaayitid Isteetis duruu biyyoota hollaa ishee Meeksiikoo fi Kanaadaa dhaaf talaallii liqaa dhaan kenniteetti. Kanaaf Ameerikaan talaallii ga’aan hundumaa akka wal ga’uuf michoota addunyaa kanneen oomishan waliin ni hojjetti. Dhuma irrattis, Ameerikaan weerara gara fuula duraatti mudachuu malu dura dhaabbachuuf qophii barbaachisu ni gooti jedhan Bilinken.
“kun biyyoonni iftoominaan Ogeessota sadarkaa adduyaa waliin odeeffannoo wa jijjiiruu gaafata. Maallaqa, dandeettii rakkoo dura dhaabbachuu, fi itti gaafatamummaan akka jiraatu barbaanna.
Akka kanaan biyyoonni martinuu, weerara itti aanu ittisuuf hatattamaan tarkaanfii fudhaachuu danda’u. kanaaf maal akka uumamee fi weerarri kun attamiin akka jalqabe qorannoon guutuu fi ifaa ta’e akka geggeessamu dhiibbaa gochuu itti fufna. Deebi’ee lammata akka hin mudanneetti.
Galmaawwan kana bakkaan ga’uuf, ministrichi Blinken Gayle Smith-n dhimma COVID-19f deebii kennuu fi fayyummaa uummataa amansiisaa ta’ee akka jiraatu akka qindeessan muudanii jiran. Yeroon kun yeroo barbaachisaa dha. Yeroo itti waan guddaa yaannuu fi ija jabinaan itti hojjennu. Ministrichi Biliinken, kanaaf Yunaayitd Isteetis haala rakkisaa kanaaf deebii kennuuf ciminaan ni dhaabatti jedhan jechuu dhaan gulaalaan har’aa yaada isaa xumura.


text:
Abunichi kaatolika Roomaa Pope fransis kaleessa galgala as Washington keessatti ennaa simatamanitti sagaleen bilbilaawwan manneen sagadaa dhaadannoowwan dhaga’amaa ture.
Uummati kumaan laka’amu simannaa fi lallaba isaanii dhaga’uuf waldicha kaatolika Roomaa Ameerikaa fuulleetti wal ga’ee turan.
Pope francis haasaa dhageessisaniin waldooliin Amerikaa keessaa maatiiwwan gargaarsa barbaadaniif dhaabachuuf cicha qaban nan galateeffadha jedhan.
Sirna kaleessa mana sagadaa kaatolika Roomaa guddicha Ameerikaatti geggeessameen akka amantii waldattiitti abuunii qulqulluu Junipero Serra muudanii jiran.


text:
Imaammata amala jibbaa
Amala jibbaa: Isin sanyii, gosa, biyyaa dhalootaa, sadarkaa, saala walqunnamtiidhaf filatan, saalaa, eenyummaa saalaa, amantii hordofan, umurii, hir'ina qaamaa, yookan dhibee hamaa irratti hundaa'udhaan namoota biroo irratti miidhaan akka gahu kakaasuu ykn kallattiidhan miidhuu yookan sodaachisuu hin dandeessan. Nutis eenyummeessitoota kaayyoon jalqabaa isaanii ramaddiiwwan kanneen irratti hundaa'udhaan namoota biroo irratti miidhan akka gahu kakaasuu ta’e hin eeyyamnu.
Suurawwan jibbiinsaa fi maqaawwan agarsiisaa: Suurawwan ykn mallattoolee jibbiinsaa suuraa piroofaayilii keessan ykn mata-duree piroofaayilii keessan keessatti fayyadamuu hin dandeessan. Akkasumas amala hacuuccaa kan akka hacuuccaa xiyyeeffame ykn nama tokko, garee ykn ramaddii eegumsa qabu irratti jibba ibsuu ta'e keessatti hirmaachuf, maqaa fayyadamaa, maqaa agarsiisaa ykn seenaa piroofaayilii keessan fayyadamuu hin dandeessan.
Sababa
Ergamni Twitter, namoonni hundi yaadotaa fi odeeffannoo akka uumanii fi qoodan, akkasumas ilaalchotaa fi amantaawwan isaanii daangaawwan malee akka ibsataniif aangoo kennuu dha. Bilisaan of ibsuun mirga namummaati – namni hundi sagalee akka qabuu fi itti fayyadamuudhaf mirga akka qaban amanna. Gaheen keenya haasaa uummataa, kan bakka bu'ummaa ilaalchota garaa garaa barbaadu tajaajiluu dha.
Namoonni yoo Twitter irratti miidhan isaan mudate, dandeettii isaan ittiin of ibsan akka miidhu ni hubanna. Qorannoon akka agarsiisutti, gareewwan namoota tokko tokko haala madaalawaa hin taanen sarara interneetii irratti miidhan isaan irratti xiyyeeffatama. Kunis kan hammatu; dubartoota, namoota adii hin taane, lesbiyaan, geey, baayseekshuwaal, tiraansjeender, qu'eer, interseeks, namoota asseekshuwaal ta'an, hawaasota dhiibbamanii fi seenandhaan bakka bu'iinsa gahaa hin qabneedha. Isaan gareewwan bakka bu'iinsa gahaa hin qabne hedduudhan of ibsaniif, miidhan caalaatti kan baratame, haalan baay'ee kan cimee fi caalatti miidhaa kan geessisu ta'uu mala.
Nuti miidhaa jibbiinsa, akkasumaan jibbuu ykn wal danda'uu dhabuu irraa ka'an, keessumattuu miidhaa sagaleewwan warreen seenadhaan dhiibbaman callisiisuu barbaadu dhaabsisuuf kutannoo qabna. Sababa kanaaf, amala miidhaa bu'uura miseensummaa ramaddii eegumsa qabuutin namoota yookan gareewwan irratti xiyyeefatu ni dhorkina.
Yoo wanta imaammata amala jibbaa keenya cabsa jettanii yaaddan Twitter irratti agartan, maaloo nutti gabaasaa.
Yeroo kuni hojiirra ooluu
Gabaasota eenyummeessitoota namootaa yookan garee namootaa irratti Tiwiitota ta'e Ergaawwan Kallattii keessatti amaloota armaan gadiitin irratti xiyyeeffatan qorannee tarkaanfii ni fudhanna.
Doorsisawwan hamoo ta'an
Qabiyyee qaama addaan bahee beekamuu danda'u irratti doorsisawwan hamoo geessisu ni dhorkina. Doorsisoonni hamoon himoota ibsa fedhii miidhamoota geessisuu kan miidhama qaamaa hamaa fi yeroo dheeraa turu geessisu, kan namni tokko itti du'uu ykn garmalee itti miidhamu, fkn. "Ani sin ajjeesa" jedhanii dha.
Hubachiisa: nuti doorsisoota hamoo ta'an irratti imaammata obsa hooma hin qabne qabna. Warreen doorsisoota hamoo qoodan jedhaman eenyummeessan isaanii battalumattii fi dhaabbidhaan akka ittifaman ta'u.
Miidhan hamaan nama tokko irratti ykn garee namootaa irratti akka gahu fedhuu, hawwuu ykn kakaasuu
Qabiyyee ramaddii eegumsa qabu guutuu fi/ykn namoota miseensota ramaddii sanaa ta'uu malan irratti du'a, miidhaa qaamaa cimaa, ykn dhibee hamaa fedhu, hawwu, jajjabeessu, kakaasu ykn ibsu ni dhorkina. Kunis kanneen armaan gadii hammata, garuu kanneenin hin daangeffamu:
- Garee eegumsa qabu guutuu fi/yookan namoota miseensota garee sanaa ta'uu malan dhibee hamaadhan akka du'an hawwuu, fkf., “Ani [sabni] hundi COVID dhan qabamanii akka du'an hawwa.”
- Namni tokko balaa hamaadhaf akka saaxilamu hawwuu, fkf., “Yeroo itti aanu afaan kee bannaan konkolaatadhaan akka ati dhahamtun hawwa.”
- Gareen namootaa tokkoof miidhaa qaamaa hamaatu isaanif mala jechuu, fkn., “Yoo gareen [arrabsoo] afaan qabachuu baate, rasaasan dhahamuu qabu.”
- Miseensummaa isaanii ramaddii eegumsa qabu tokkoo irratti hundaa'udhaan, namoonni biroo miidhaa nama tokko ykn garee tokko irraan akka gahan jajjabeessuu fkn., “Ani [arrabsoo sabaa] aboottidhaan rukutuufani, eenyutu na faana jira?”
Bakka gareewwan eegumsa qaban irratti adda-dureedhan xiyyeeffachuun, ajjeechaa jumlaa, taatewwan hamoo ta'an, ykn karaawwan jeequmsaa murtaa'oo ta'an caqasuu
Qabiyyee ramaddiiwwan eegumsa qaban irratti adda-dureedhan xiyyeeffachuun, ajjeechaa jumlaa, taatewwan hamoo ta'an, yookan karaawwan jeequmsaa murtaa'oo ta'an caqasuun namoota yookan gareewwan irratti xiyyeeffachuu ni dhorkina. Kunis miidiyaa ykn barreeffama kanneen armaan gadii agarsiisu ykn ibsu hammata, garuu kanaan hin daangeffamu:
- Balleessaa sanyii, (fkn, Hoolookaastii);
- Daboodhan nama ajjeesuu.
Ramaddiiwwan eegumsa qaban irratti kakaasuu
Amala namoota ykn garee namoota miseensota ramaddiiwwan eegumsa qabanii ta'an irratti kakaasu ni dhorkina. Kuni kan hammatu qabiyyee:
- Sodaa kakaasuf ykn miseensonni ramaddii eegumsa qabu tokkoo gochaalee hamoo ykn seeran alaa irratti carraan hirmaachuu isaanii guddaa ta'uu cimsanii dubbachuu dabalatee, waa'ee ramaddii eegumsa qabuu tokko yaadota dogongoraa sodaachisoo ta'an faffacaasuuf yaadame, fkn., “[garee amantaa] hundi shororkeessitoota.”
- Namoonni biroo miseensota ramaddii eegumsa qabu tokkoo hujeffannoo irratti ykn hujeffannoo alatti akka hacuucan kakaasuf yaadame., “Ani [garee amantaa] kuni nu caalla jedhanii yaaduu isaanii nuffe, yoo nama [mallattoo amantaa garee amantaa] uffate agartan, irraa mulqaatii suuraa maxxansaa!“
- Sababa namni tokko ykn gareen tokko miseensa ramaddii eegumsa qabu tokooti jedhamee yaadameef, namoonni biroo bifa dhaabbata diinagdee isaatif deeggarsa gochuu dhiisutiin akka loogii irratti godhan kakaasuf yaadame fkn, “Yoo isin suuqii [garee amantaa] dhaqxan, isin [arrabsoo] sanneen deeggaraa jirtu, maallaqa keenya [arrabsoo amantaa] sanneenif kennuu haa dhaabnu." Kuni qabiyyee uumamaan siyaasaf yaadaman, kanneen akka ibsa siyaasaa ykn qabiyyee qoqqoobbiwwan ykn mormiiwwaniin walqabatan dabalachuu dhiisuu mala.
Qabiyyeen miidhaa ramaddii eegumsa qabu tokko irratti kakaasuf yaadame, bu'uura Miidhan hamaan nama tokko irratti ykn garee namootaa irratti akka gahu fedhuu, hawwuu ykn kakaasuutin dhorkamaa ta’uu isaa hubbadhaa.
Qabiyyee sodaa kakaasuf ykn miseensonni ramaddii eegumsa qabu tokkoo gochaalee hamoo fi seeran alaa irratti carraan hirmaachuu isaanii guddaa ta'uu cimsanii dubbachuu dabalatee, waa'ee ramaddii eegumsa qabuu tokko yaadota dogongoraa sodaachisoo ta'an faffacaasuuf yaadameen namootaa fi gareewwan irratti xiyyeeffachuu ni dhorkina fkn “[garee amantaa] hundi shororkeessitoota.”
Arrabsoowwan irra deddeebi'uu fi/ykn fedhii irratti hin hundoofne, ibsoonni mooggasaa, sanyummaa fi saalummaa ykn qabiyyee biraa nama tokko xiqqeessu
Arrabsoowwan irra deddeebi'amaniin, ibsoota moggaasaa ykn qabiyyee biroo nama xiqqeessun, gadi-buusun ykn yaadota hin barbaachifne ykn dogongoraa waa'ee ramaddii eegumsa qabu tokkootin namoota biroo irratti xiyyeeffachuu ni dhorkina. Kuni namoota tiraansjeendarii ta'an saala dogongoraatin waamuu ykn maqaa duraatin waamuu dabalata. Akkasumas garee namootaa amantaa, sadarkaa, umurii, hir'ina qaamaa, dhibee hamaa, biyya dhalootaa, sanyii, ykn gosa isaanii irratti hundaa'un xiqqeessuu ni dhorkina. Haalota kaayyon jalqabaa namoota biroo hacuucuu ykn sodaachisuu ta'e keessatti, kanneen akka (garuu kanneenin hin daangeffamu) arrabsoo, maqaalee moggaasaa ykn fakkiiwwan sanyummaa/saalummaa hamaa, irra deddeebiidhaan fayyadamuu tokko tokko keessatti, Tweet haquun nurra jiraachuu mala. Haalota biroo kaayyon jalqabaa namoota biroo hacuucuu ykn sodaachisuu itti ta'e, kanneen akka (garuu kanneenin hin daangeffamu) itti fayyadamni giddugaleessaa, foo'amaa ta'e keessatti, akkaataa armaan gaditti caalaatti ibsametti Tweet'n akka hin mul'anne daangeessuu malla.
Fakkii jibbiinsaa
Fakkiiwwan jibbiinsaa aasxaawwan, mallattoowwan ykn fakkiiwwan kaayyon isaa namoota biroo irratti sanyii, amantaa, hir'ina qaamaa, saala walqunnamtii saalatiif filatanii, eenyummaa saalaa ykn gosaan/biyya dhalootaa isaanitiin jibbiinsaa fi hammeenya jajjabeessu akka ta'an ni hubanna. Fakkeenyonni muraasni fakkiiwwan jibbiinsaa kanneen armaan gadii hammatu, garuu kanneenin hin daangeffaman:
- Mallattoolee seenadhaan garee jibbiinsaa wajjiin hidhata qaban, fkn., Nazi swastika;
- Fakkiiwwan namoonni biroo akka namaa gadi ta'anitti agarsiisan, ykn mallattoolee jibbiinsaa dabalachuuf jijjiirraman, fkn., suuraa namootaa amala bineensaa itti dabaluuf jijjiiruu; ykn
- Fakkiiwwan mallattoolee jibbiinsaa dabalachuuf ykn ajjeechaa jumlaa ramaddii eegumsa qabu tokkoo agarsiisuf jijjiirraman, fkn, Hoolookaastii agarsiisuf, aasxaa Urjii Keelloo Daawit itti dabaluuf suurawwan namootaa jijjiiruu.
Miidiyaan fakkiiwwan jibbiinsaa agarsiisu viidiyoo kallattii keessatti, seenaa eenyummeessa, piroofaayilii ykn suurawwan mata-duree irratti hin eeyyamamu. Haalonni biroo hundi akka miidiyaa of-eeggannoo barbaadanitti kaa'amuu qabu. Dabalataan, fakkiiwwan jibbaa barbaachisoo hin taane nama tokkotti erguun imaammata amala miidhaa geessisuu keenya cabsuudha.
Qabiyyeen kuni Danbiiwwan Twitter cabsuudhaf ani xiyyeeffannoo isaa ta'uun qabaa?
Tiwiitonni tokko tokko yeroo addatti ilaalaman kan jibbiinsaa fakkaachuu malu, garuu haala haasawa waliigalaa keessatti yommuu ilaalaman ta'uu dhiisuu malu. Fakkeenyaf, miseensonni ramaddii eegumsa qabu tokkoo jechoota akka arrabsootti fudhatamaniin wal waamuu malu. Yeroo waliigaltee keessatti fayyadaman, yaadni duuba jechoota kanneenii miidhaa kan geessisan miti, garuu karaa jechoota seenadhaan namoota xiqqeessuf faayidaa irra oolaa turan ittiin deebisaniidha.
Yeroo qabiyyee akkanaa madaallu, haala isaanii eegumsa qabu irratti hundaa'udhaan nama tokko irraan miidhaa geessisuuf kan yaadame ykn qaamaa haasawa waligaltee ta'uun isaa ifa ta'uu dhiisuu mala. Gareen keenya qabiyyicha akka hubatuuf, tarkaanfii fudhachuu keenyan dura odeeffannoo barbaachisu argachuu keenya mirkaneessuf, yeroo tokko tokko nama kallattiidhan xiyyeeffannoon irratti godhame irraa dhagahuu nu barbaachisa.
Hubachiisa: nuti tarkaanfii akka fudhannu namoonni miseensa garee eegumsa qabu tokkoo ta'uun irra hin jiraatu. Namoonni miseensummaa garee eegumsa qabu kamiyyuu ta'uu yookan ta'uu dhiisuu isaanii akka mirkaneessan gonkumaa hin gaafannu akkasumas odeeffannoo kana hin qorannu.
Bu'aawwan
Imaammata kana jalatti, amala namoota ykn ramaddii eegumsa qabu guutuu amala jibbaatiin, akka armaan olitti ibsametti irratti xiyyeeffatu irratti tarkaanfii fudhanna. Irratti xiyyeeffachuun karaa hedduudhan ta'uu danda'a, fakkeenyaf, suuraa nama tokkoo, nama tokko maqaa guutudhaan waamuu, kkf. dabalatee maqaa waamuu.
Yeroo adabbii imaammata kana cabsuu murteessinu, ulfaatina imaammatichaa cabsuu fi galmee danbii cabsuu duraanii nama tokkoo dabalatee wantoota hedduu ilaalla, garuu kanneenin hin daangeffamnu. Kan armaan gadii qabiyyee imaammatichaa kana cabsaniif tarreeffama filannoowwan tarkaanfii ta'uu malaniiti:
- Yeroo fayyadamaan barreessaa Tiwiitichaa kan hordofu ta'e malee, deebiwwan keessatti sadarkaa Tiwiitota gadi buusuu.
- Fayyadamtoota barreessaa Tiwiitichaa hin hordofneef, Tiwiitonni bu'aawwan barbaachaa Olaanoo keessatti fi/ykn sarara yeroowwanii irratti agarsiifamuuf gahumsa akka hin qabaanne gochuu
- Tiwiitotaa fi/ykn eenyummeessaa iimeelii ykn oomishoota keessaa akka yaadotaatti dhiheessuu dhiisuu.
- Tiwiitin akka haqamu gaafachuu.
- Fakkeenyaf, namni tokko qabiyyee imaammata cabsuu akka haqu ni gaafanna akkasumas lammata tiwiitii gochuu danda’uun dura yeroo ta'eef haalata dubbisuu qofa irra kka turan goona. Irra deddeebidhaan cabsuun, yeroo dheeradhaaf dubbisuu qofa akka danda'an akkasumas dhuma irratti guutumaan guututti akka dhorkaman taasisa.
- Eenyummeessitoonni faayidaan jalqabaa isaanii akkaataa imaammata kana keessatti ibsameen amala jibbaa keessatti hirmaachuu akka ta'e addaan baasne, ykn doorsisoota hamaa ta'a qoodan dhorkuu.
Waa'ee Hamma filannoowwan tarkaanfii keenyaa caalaatti hubadhaa.
Yoo namni tokko eenyummeessan isaa dogongoraan akka dhorkame amane oliyyannoo galfachuu danda'a.


text:
Dargaggeessa Karaan Jalaa Badee
Dhugumatti yeroo ammaa rakkoo fi fitnaa guddaa keessa jirra. Galaana fitnaa kana keessatti gosoonni namoota jalqaba nyaataman dargaggoota fi dubartoota. Dhugumatti dargaggoonni yeroo ammaa garam akka deeman malli harkaa bade, dukkanni jireenyaa isaan marse jira. Akkuma haati yoo ilma ofii dhabde raatoftu, dargaggoo fi shamarran ammaas kallattiin jireenya yommuu harkaa badu raata’aa jiru. Haati hanga daa’ima ofii argatutti hirriba gaarii ni raftii? Dargaggoon ammaas hirribaa gaarii ni rafu? Boqonnaa gaarii ni argatu? Sababni raata’u fi dukkana jireenya keessatti baduu maal ta’inna laata? Of gaafanne beeknaa? Maaliif jireenyi natti dukkanoofte jennee beeknaa?
Dhugumatti jireenyi isaaniif nuffiin tan guuttamte fi hiika tan hin qabne taate jirti? Gubaa fi wal nyaatinsa keessatti adeemsifamu qabbaneessun kan ulfaatudha. Dukkana gara hundaan isaan marsetu jira keessaa bahuun kan itti ulfaatu. Sababni kana hundaa maaliidhaa? “Eessarraa akka dhufan, maaliif akka jiraatan, eessa deemaa akka jiran” deebii quubsaa hin arganne sila? Gaafiwwan sadan kanaaf deebii quubsaa osoo argatanii jireenyi isaanii tan ifaan guuttamte hin taatu sila? Garuu dargaggoonni ammaa maaliif karaan jalaa badee? Maaliif dhama’iinsa fi dukkana jireenyaa keessatti kufanii? Sababni kanaa baay’ee haa ta’uyyu malee mee ijoo kan ta’an muraasa isaanii haa ilaallu.
Hubachiisa: Ayaata(keeyyatoota) Qur’aana armaan gadii keessatti Rabbiin ‘Nuu,Keenya’ yeroo jedhu baay’inna agarsiisuf osoo hin taane kabaja fi guddinna Isaaf malu agarsiisufi. Rabbii guddaa dhiisati mootiin biyya tokko bulchuu, ‘Nuti akkas goone…’ jedhe maqdhaala baay’inna fayyadama. Hatta Barreessan tokko kitaaba ofii keessatti,’Mata duree kana bal’innaan ibsinee jirra,ni ibsina..’ ofiin jedha. Kanaafu bakka kanatti ‘Nuu fi Keenya’ maqdhaala baay’inna osoo hin ta’iin kan kabajaa fi guddinaati. Rabbiin Tokkicha, fakkaataa fi dorgomaa hin qabneedha. “Rabbiinis, ‘gabbaramoota lama hin godhatinaa. Dhugumatti, Inni Gooftaa tokko qofa. Anuma qofa sodaadhaa.’jedhe.” (Suura An-Nahl 16:51) Kanaafu, sheyxaanni (seexaanni) wanta badaa qalbii keessanitti akka hin darbine of eeggadhaa. Sababoota karaan akka jalaa badu taasisan keessaa:
1.Maaliif akka jiraatan ni dagatan yookiin ni wallaalan- kunii sababa hangafaati fi jalqabaa karaan akka isaan jalaa badu taasisedha. Namni maaliif akka jiraatu yoo hin beekin akkamitti jireenya gaarii gaggeessaa? Namoonni baay’een maaliif akka jiraatan yommuu gaafataman, deebiin isaanii,”Hojii gaarii argachuu, bakka gaarii tokko gahuu, fuudhu ykn heerumu, ijjoolle gaarii argachuu. Ergasii du’uu.” Ilmi namaa hawwii isaa wanta bineensoonnis raawwatan qofatti yoo gabaabse dhugumatti bineensota caalaa dukkana jireenyaa keessatti bada. İlma namaa kabajamaa kanaaf kaayyoo murtaa’a fi ol’aanaa ta’e jiraachu qaba. Kaayyoo kana yommuu beeku fi galmaan gahuuf yeroo hundaa carraaqu, sadarkaan isaa kan dabaluu, jireenyi isaa kan keessatti iftu kaayyoon ol’aanaan (ultimate goal) jiraachu qaba. Kaayyoo kana irraa dabnaan wanti isa eeggatu dukkana, gaabbi, dallansuu, gaddaa, rakkoo fi kkf dha. Kanaafu, kaayyoon ilma namaa guutu maaliidhaa?
Kaayyoo ilma namaa guutu Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) haala kanaan keenyata takkaan guduunfa:
“Jinnii fi ilma namaa akka Ana qofa gabbaraniif malee hin uumne.” Suurat Az-Zaariyaat 51:56
Dhugumatti namni yommuu ibaadaa (gabbarrii) Rabbii irraa fottoquu jireenyi isaa dukkanaa fi dhiphinnaan tan guuttamte taati. ibaada yoo jennu afaan oromotti yoo deebisnu Rabbiin gabbaruu yoo ta’uu hiikni isaa bal’aan jaalala Rabbii barbaadun wanta Rabbiin irraa nama dhowwe irraa dhowwamuu fi wanta itti nama ajajee hojjachuudha. Karaa biraatin Rabbii harka kennu jechuudha. Salaanni, zikriin, du’aayin, soomni, zakaan, hajjiin ibaadadha. Garuu ibaadan kanniin qofatti kan daangeefamee miti. Hiika fi yaadrimee bal’aa kan of keessatti hammateedha.
Osoo kaayyoon keenya kana ta’ee hoo?
Jedhi, “Dhugumatti, salaanni kiyya, qalmi kiyya, jireenyi tiyyaa fi duuti tiyya Rabbii Gooftaa aalamaa (addunyaa) hundaatifii.” Al-Qur’aan suurat Al-An’aam 6:162
Salaanni, qalmii (wareegni), jireenyi fi duuti teenya guutun yoo Rabbiif taate, maaltu nu dhiphisa? Halkanii guyyaa kan dhiphannuuf bar, hojiin keenya Rabbiin ala wanta biraatiif yommuu ta’uudha. Rabbiif jiraachu dhiisne yommuu wanta biraa jala fiignu mucucaanne kufna. Kanaafu, salaanni, ibaadan kamiyyuu, yoo Rabbiif ta’ee yeroo san ni milkoofna. Yoo Rabbii jenne jaalanne, yoo Rabbii jenne jibbine, Rabbiin na arga jenne wanta fokkuu irraa yoo fagaanne, Rabbiif jenne wanta gaarii yoo hojjanne ykn dubbanne, Rabbiif jenne yoo cal’isne, rakkoo nu qunnameef Rabbii jennee yoo obsine, jireenyi teenya milkaa’innaa fi gammachuun guuttamti. Kanaafu wanta biraatif jiraachu fi du’uu dhiisne Rabbiif jenne haa jiraannu, haa duunu.
Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) daandii qajeela fi ifaa yommuu nutti agarsiisu ammas akkana jedha:
أَلَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يَا بَنِي آدَمَ أَن لَّا تَعْبُدُوا الشَّيْطَانَ ۖ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِينٌ
وَأَنِ اعْبُدُونِي ۚ هَٰذَا صِرَاطٌ مُّسْتَقِيمٌ
“Yaa ilmaan Aadam! Sheyxaana hin gabbarinaa, inni isiniif diina ifa ba’aadha.”jechuun waadaa gara keessanitti hin dabarsinee?
“Ana gabbaraa, kanatu karaa qajeeladha.” (Isiniin hin jennee?) Suuratu Yaasin 36:60-61
Ilmi namaa yoo Rabbiin qofa hin gabbarin, wantoonni inni gabbaru lakkoofsa hin qaban. Fedhiin isaa, sheyxaanni, ilmii namaa fi kkf gabraa fi tajaajilaa isa godhatu. Harqoota gabrummaa isaanii jalatti kufuun jireenya daraaraa fi dhiphinnaa jiraata. Rabbiin qofa gabbaruun, Isaaf qofa jedhanii jiraachun immoo bilisummaa fi gammachuu dhugaa nama goonfachiisa. Nama ibaada Rabbii dhandhametu bilisummaa fi gammachuu dhugaa kana beeka. Kanaafu, sababni guddaan dargaggoota jalaa karaan akka baduu fi jireenyi akka itti dukkanooftu taasise, kaayyoo uumamaniif wallaalu, sheyxaana hordofuu fi Rabbiin gabbaruu (ajajamuu) irraa garagaluudha.
Sababni kanaa guddaan immoo
2.Ifa irraa garagalan– manni yoo ifa hin qabaatin hangam akka dukkanaa’u ni beekna. Mana kana keessaa haala salphaan deemanii waa hojjachuun ni ulfaata. Haaluma kanaan, namni jireenyi isaa dukkana taate, haala salphaan ishii keessa deeme wanta isa fayyadu hojjachuu fi wanta isa miidhu irraa dheessun itti ulfaata. Akkuma manaaf ampuulin ibsaa barbaachisu, jireenyaafis ifni ni barbaachisa. Ifni suni maaliidhaa? Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Yaa ilmaan namaa! Dhugumatti ragaan Gooftaa keessan irraa ta’e isinitti dhufee jira. Ifa mul’ataa taasifnees gara keessanitti buufne jirra. “ Suura An-Nisaa 4:174
Ifni kunis Qur’aana.
“Alif,Laam, Raa.(Yaa Muhammad) [Kuni] Kitaaba akka ati ilma namaa dukkana keessaa gara ifa [Islaamatti] hayyama Gooftaa isaanitiin gara karaa [Rabbii] injifataa, faarfamaa ta’e baaftuuf gara keetti buufnedha.” (Suura Ibraahim 14:1)
Kanaafu, ilmi namaa Qur’aanatti yoo gore hayyama Rabbiitin dukkana cillimii keessaa gara ifaatti baha. Qur’aana irraa yoo gore immoo jireenya rakkoo fi danqaa (cinqii) jiraata.
قَالَ اهْبِطَا مِنْهَا جَمِيعًا ۖ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ ۖ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَىٰ
وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكًا وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَىٰ
“(Rabbiin) ni jedhe ‘Gariin keessan gariif diina ta’aatii, isin lamaanu walumaan ishee (jannata) keessaa (gara dachiitti) gadi bu’aa. Ergasii Ana irraa qajeelfamni yoo isinitti dhufe, namni qajeelfama Kiyya hordofe (addunyaa tana keessatti) hin jallatus, (Aakhirattis) hin rakkatu.
Garuu namni yaadanno (Qur’aana) Kiyya irraa garagale- dhugumatti jireenya dhiphoo ta’etu isaaf jira. Guyyaa Qiyaamas jaamaa goonee isa Kaafna” Suura Xaahaa 20:123-124
‘Namni qajeelfama Kiyya hordofe (addunyaa tana keessatti) hin jallatus, (Aakhirattis) hin rakkatu (hin dararamu).’ Ilmi namaa yommuu qajeelfama Rabbii hordofuu, addunyaa tana keessatti jallatuu fi Aakhiratti immoo dararamu irraa ni baraarama. Jallachuu fi dararamuun kan jiruudha. Garuu Rabbiin gabroottan Isaa kanneen qajeelchaa Isaa hordofan badii kanarraa ni eega. Dararaan kan dhalatu yommuu jallinna hordofaniidha. Namnitichi hanga fedhe wanta addunyaan isaa kennitu osoo qabaateyyu, yoo jallinna irra jiraate, isaaf addunyaa fi aakhiratti dararaa fi rakkinnatu jira. Qananii dhowwamaa hunda irraa kan dhalatu laalaa fi dhuma badaadha. Yommuu ilmaan namaa qajeelcha Rabbii irraa jallatan, dhiphinna, dhama’iinsa fi tasgabbii dhabuu keessatti lixu. Asi achi warraaqu, oli gadi battisu. Dararaan dhiphinni fi dhama’iinsi kanarraa kan dhalatuudha, namtichi osoo hanga fedhe qananii addunyaa tanaa kuufateyyu. Dararaan guddaa fi hamaan hundarra caalu dararaa aakhiraati (jireenya boodati). Garuu warroonni qajeelcha Rabbii hordofan jallinnaa fi dararaa kana irraa nagaha bahu. “
Yommuu ilmi namaa hariiroo isaa fi Rabbiin jiddu jiru addaan kutu fi rahmata Isaa bal’aa dhabu, namni ni dhiphata, ni gidirama osoo hanga fedhe qananii addunyaatin dureessa ta’eeyyu. Inuma qananiin tuni madda dararaa fi dhiphinnaa itti taati. Gosoota dhiphinnaa keessaa dhiphinni badaan dhiphinna Rabbii fi rahmata Isaa irraa fagaachu irraa dhalatuudha. Yaaddo, shakkii fi dhama’iinsa keessatti dhiphinni ifatti of mul’isa. Wanta qabutti garmalee dhiphachuun sirritti itti rakkatee qabata, tasa kasaaru sodaata.(Wanta takka jalaa badeef garmalee gadda, jireenya isaa funduraatif garmalee dhiphata.) Yeroo hundaa jireenya toltuu fi qananii kamu dharra’a, hawwii addaan hin cinne of keessatti gabbisa. (Kuni hundi bokkaa dhiphinnaa fi dararaa itti roobsa). Namoonni gonkumaa tasgabbii dhugaa argachuu hin danda’an hanga isaan amantaa isaanii guutu Rabbiin irra godhanii fi funyoo (Qur’aana) Isaa sirritti qabatan malee. (Yommuu isaan Rabbiin irratti hirkatanii fi Qur’aana Isaa sirritti qabatan, tasgabbii dhugaa argatu, nageenyi qalbii isaani keessa diriira.Wanta isaan jala darbeefis gadduu osoo hin ta’in obsuun mindaa Rabbiin irraa eeggatu, jireenya funduraa isaanitiif Rabbiin abdachuun ba’aa yaaddo ofirraa kaasu.Namni Rabbiin irratti hin hirkanne immoo gammachuu fi tasgabbii akkanaa eessaa argataa?) Namni kana irraa fottoqe yeroo hundaa jireenya dhiphinnaa fi dararaa jiraata. Namni ergaa Rabbii irraa duubatti deebi’e dhugumatti daangaa darbee jira. Qananii hundarra guddaa fi ergaa garmalee qaalii ta’e kan Ergamaan Rabbii itti fide irraa garagaluun gara duubatti deema. (Akkuma inni addunya tana keessatti Ergaa Rabbii irraa jaamaa ta’e Guyyaa Qiyaamas jaamaa (ballaa) ta’ee kaafama.)“ In The Shade of The Qur’an Volume 11 (fuula 365) irraa fudhatame.
Kanaafu sababni guddaan lamaffaan dargaggoonni akka karaan jalaa badu taasise, ‘Ifa (Ergaa) Rabbii irraa garagalan.’ Yookaa gadi taa’ani hin baratan yookiin hin qo’atan. Osoma fedhii lubbuu jala deemanii fi addunyaa ari’anu Qur’aana irraa garagaluun jireenyi itti dukkanoofte. Kitaaba meeqa dubbisu, interneeti irratti sa’aati meeqa gubu garuu Qur’aana banatanii jireenya isaanii foyyeefachuun isaan jibbisiisa. Sababni kanaa maaliidhaa?
3.Cubbuu hojjachuu itti fufuu fi gara Rabbii deebi’uu dhiisudha. Uumamaan ilmi namaa ni dogongora. Garuu dogongora san keessa turuun jireenya isaa dukkaneessun wanta isaaf maluu miti. Dhugumatti cubbuun ba’aa guddaa namatti ta’a. Yommuu cubbuu raawwattu wanti guddaan tokko akka sitti fe’amee fi sammuu keessatti dhiphinna sirraa hin kaanetu sitti dhagahama. Ba’aa kana ofirraa buusuf karaan hundarra caalu gara Rabbii deebi’anii araarama Isa kadhachuudha. Yommuu araarama Isa kadhattu, ba’aa kana sirraa kaasun jireenya tasgabbii fi nageenyaa jiraatta. Sammuun tee ni banamti, ijji tee wanta gaarii argiti. Hubannoo fi gamnummaa horatta. Kanaafu, sababni sadaffaan jireenya ilma namaa guutu namatti dukkaneessu cubbuu raawwachuu fi erga raawwatanii gara Rabbii deebi’uu dhiisudha. Yommuu namtichi cubbuu erga raawwate booda gara Rabbii deebi’uun araarama kadhachuu dhiisu, cubbu irratti cubbuu dabalun daran galaana cubbuutti lixa. Kanaafu, dogongoraa fi cubbuu erga raawwanne booda dafne gara Rabbii haa deebinu.
Har’aaf asirratti nu gaha. Insha Allah, torbaan furmaata isaa ni ilaalla. Hin badina, deebi’a. Turtii gaarii.


text:
Fascist Ethiopia’s regime (TPLF) paramilitary forces (Liyu Police) continues with its ethnic cleansing and genocide against Oromo people August 19, 2017Posted by OromianEconomist in #OromoProtests.
Tags: Africa, Ethiopia’s secret genocide, Genocide Against Oromo People, Janjaweed in Darfur Liyu Police in Oromia, Janjaweed in Darfur Liyu Police of Ethiopian in Oromia, Lafti Oromiyaa hundi lafee teenya, Liyu Police, Liyu Police of Ethiopia, Oromia, Oromo
trackback
TPLF Ethiopia’s Somali Liyu Police and the federal defence forces jointly invaded Oromia and currently conducting their ethnic cleansing in five Oromia Zones and 14 Districts. The following are some of the Oromia’s districts currently under attack:
i. Qumbi, Cinaksan, Midhaga Tola, Gursum, Mayu Muluqe and Babile in East Hararghe Zone;
ii. Bordode in West Hararghe Zone;
iii. Dawe Sarar, Sawena, Mada Walabu and Rayitu in Bale Zone;
iv. Gumi Eldelo and Liban in Guji Zone; and
v. Moyale in Borana
Profile of the Invading Somali Liyu Police that Invaded Five Oromia Zones and 14 Oromia Districts
The ONLF also accused the Liyou (special) police of the Somali regional government of committing rape, abduction and killings against the Oromo and even against their own Somali communities with backing of the brutal regime.
Hassan Abdulahi in an interview with ESAT said the main culprits were the TPLF generals who are behind the Somali special police that just takes orders from the generals.
Abdulahi says the Somali special police have since 2007 committed inconceivable crimes against Somali, Oromo and other communities.
He said there are over a million people who are internally displaced due to the brutal actions of the Liyou police under the auspices of regime generals.
Border clashes between the two communities resulted in the death of hundreds of people, abduction and cattle raiding, according to the ONLF and other Oromo political parties.
“#LIYUU POOLISII AJAJNI ISII WAYYAANEDHA…
Ummata keenya kan Daangarratti argamu kan Somaalee itti diree kan ajjeesisaa fi saamsisaa jiru, TPLF tahuun beekkamaadha.
Humni nama keenyaa naannawa daangaa hundaatin akka darratu ( meeshaa lolaa, Waan akka Mancaa fi kkf akka irraa guuramu) kan godhe ergamtoota OPDOti. Wayyaaneen ummanni oromoo yoo qawwee qabaachuu baatellee Meeshaa qonnaaf itti gargaaramaniin Somaalee ofirraa dhoorkuu akka danda’an waan beekaniif, OPDO Keessan akka ummanni oromoo mi’a tokkollee hin horre irratti dalagamaa ture. Wanni kana go dhaniif, mormii biyya keessaa muddee isaan qabe kana gufachiisuf gurri oromoo akka gara wayyaanee dhiisee gara Liyuu poolisii deebi’u gochuufi. Hangasan isaan hafuura akka fudhataniifi. Haalli kun waan amma qofa godhame osoo hin tahin, yeruma ummanni keenya biyya keessaa qabsoo finiinsee wayyaanee hudhe hunda waan godhamaa ture.
Gochi Torbaan kana NAANNOO #Cinaaksan, Gursum walumaa galatti Ona Jaarsoo fi Baabbilee kanatti tahaa jirus kan duraan godhamaa turerraa addaa miti. Wanni torbee kana Liyuu poolisii ummatatti bobbaasaniifis, MORMII UMMANNI KEENYA MARSAA 3FFAA godhuuf qophaawaa jiru sodaatteeti wayyaaneen humna teenya bittinneessuun kana eegalte.
OPDO n Ergamtuu wayyaanee waan taatef, Afaan isaanii dhugaa seetanii hin sobaminaa,
Dheengadduma Bulchaan OPDO #Lammaa Magarsaa baantan #Gursundhaqee amma booda Somaalen isin hin tuyxu je’ee Waadaa ummataaf galee, Gaala badhaasanii biraa gale.
Guyyaan itti aanu kanuma #Ganda Ulaan’ulaatti nama keenya qe’ee isaanii irratti hidhanii tumaa, Saamaa jiran namuu argaa jirra.
Silaa opdon tun jiraatuu baattee hunda diinatti beekeeti sabni keenya ulelleen tahu diina ofirraa dhoorka. Amma kan ummata keenya meeshaa akkan horre godhaa turee fi jirus Opdo dha. Yoo duraan hubachullee baate, ummanne keenya Bulchiinsi OPDO Haada diina duratti isaan Gaadi’u tahuu hubatanii, akka haalli isaanii aanjawetti, Mancaa, Qawwee, Eeboo, Shimala, dhagaas dabalatee ofirraa qolachuu qaba.
Duulli Liyuu poolisin gootu kun kan Daangaa Oromiyaa kan Naannoo Shaniitin Waldaangessu Tahuu ummanni keenya ni beeka. (Baabbile, Gursum, Erer, Mi’eesso, Bordodde, Baale, Booranaa fi kkf, …)
Jeeqaa turuun isaanii ni yaadatama, ammas ummanni keenya kan naannoo kanaa bifa Qophii fi Bayyanootaa taheen ofirraa eeguu qaba. Namoonni biyya alaa jirus Kan gara Leeccallootin Ummata gargaarsa rabbii malee homaa hin qabne kana bifa danda’ameen akka hidhatan hatattamaan itti yaadamuufii qaba.
Galatoomaa! Injifannoon kan Abbaa Haqa qabuuti.
S/A”
Guyyaa kaleessaa woraanii somalee Aanaa cinaaqseenitti gandootaa Araddaa ulaan ulee hedduu tooyatee jira. Mana barnootaa kaampii woraanaa godhatee jira. Dubartoon hedduu fudhatamaniiru. Ummatni halkani edaa gaaratti galeera.
Aanaa Gursumitti Araddootaa seenaa qabeessaa akka Hujubaa funyaan biraa keessaatti kan argamani gandootiin babadhaan 8 qabamaniiru. gandootii kana keessaa somaaleen tokkoollee hin jiru. somaaleenillee gaafii irratti hin dhiyeessinee.
Aanaa Aanaa baabbileetti guyyootaa sadani darbani keessaa qofa somaalooni kuma 100 oli ta’ani maqaa godaantuun qubataniiru.
Amma magaalaa Baabbilee keessaatti hojjatoonii mootummaa jibuuti kan sooramaa bahani maneen viillaa 1320 magaalaa Baabbileetti ijaarataniiru isaani kan eeguu humna woraanaa somaaleeti
woraanaa somaaleetiifi baajetaa, uffataa , meeshaa woraanaa kan kennu mootummaa Jibuutiit.
****DAANGAA OROMIYAA FI LIYYUU POOLISII SOMAALEE****
Uummatni kenya kan naannoo Harargee yeroo ammaatti jiruu hadhaawaa keessa jira. Ajjeechaan keessaa fi allan itti hammateera. Keessaan bittaa wayyaanee, alaan ajjeechaa Liyu Police Somalee kan meeshaa ammayyaa hidhateen ajjeefamaa jira. Kun maali?
1. Liyu Polisii Somalee kan jedhan kun, ergamoota wayyaaneeti (paramilitary) kan jedhan. Fakkeenyaaf, lola Sudan fi South Sudan gidduutti gaggeeffamaa kan ture wayita jabaatee turetti, President Omar Al-Bashi qaama milishaa Janjaweed jedhamu leenjisee uummata South Sudan kumaatamootan lakkaa’am ficciisiise. Kun maalif? Itti gaafatamummaa gara boodaa dhufuu malu jalaa baqachuuf jecha akka waan qaamni waraanaa kun kan mootummaa hinta’inii fakkeessuudha. Mootummootni abba irree Afiriikaa hedduun qaamollee milishaa kan akka mercenery fi paramilitay jedhaman dhoksaatti leenjisani uummata karaa nagaa biyya keessaa isaaniin mormu itti ficcisiisu.
Mormii uummatni Oromoo waggoota dhihoo as keessatti wayyaanee irratti gaggeessaa jiru wayyaanee kuffisuu akka danda’u jarri haalaan hubattee jirti. Kanumaaf jecha, xiyyeeffannoon uummataa mormii biyya keessaa (internal protest) irraa gara daangaatti (border conflict) jijjiiruudhaan diinni uummata Oromo Wayyaanee osoo hinta’in Liyyuu Poolisii qofa akka ta’e fakkeessuf jecha qindaa’ee kan gaggeeffamaa jiru fakkaata.
Torban ykn ji’a muraasa booda, uummatni keenya hedduun dhumee kaan erga dadhabeen booda, wayyaneen as baate, jaarsummaa taa’uudhaan Mootummaa naannoo Somaale (Abdi Ilee) fi Oromiyaa (Lammaa Magarsaa) walitti araarsuuf teessi. Ofii isheetii wayyaaneen qaama qulqulluu fakkaachuun araara sobaa buufti jechuudha. Akkas natti fakkaata.
2. Haata’u malee, uummatni keenya kan hubachuu qabu, Liyyuu poolisii kan baajata itti baasee leenjisaa jiruu fi hidhachiisaa kan jiru Wayyaaneedha. Liyuu Poolisii jechuun wayyaanee jechuudha. Lola uummatni keenya gaggeessa jiru Wayyaanee waliin jechuudha.
3. Qondaltotni OPDO haarawaan kan akka Lammaa, Addisuu, Abiy etc yoo ilaallee isaan illee lola daangaa irratti Liyyuu Poolisiin gaggeessa jirtu haalaan waan isaan gammachiisu natti fakkaata. Maaliif yoo jettan? Lammaa fi kaabineen isaa ji’a 6 darbee keessa abdii sobaa erga uummatatti guutaniin booda, deebii uummataa deebisuu akka hindandeenye hubataniiru. Nyaatamuu akka danda’an illee hubataniiru. Kanaaf, tarsiimoo isaan ittiin mootummaa irra turuu danda’an tokko yoo jiraate ajjeechaa fi darara daangaa Oromo kana uruursaa ittiin uummata Oromoo gowomsaa yoo turan qofa. Gaaffii uummatni keenya siyaasa biyya keessaa mormaa jiru irraa xiyyeeffannoo (attention) kaasuudhaan gara siyaasa daangaatti waan geessuuf, mormii biyya keessaa irraa boqonnaa arganna jedhanii waan yaadan natti fakkaata.
4. Furmaatni maali? Wayyaaneen yoo hinjirre, Liyyuu Poolisiin hinjirtu. Wayyaaneen yoo hinjirre, OPDOn hinjirtu. UUmmatni Oromo miliyoona 50 ta’u mormii biyya keessaa fi lola daangaa irratti itti baname ofirraa faccisuuf dandeettii qabaachuu qaba. Mirga uumamaa qaba. Of gurmeessee, walgurmeessee of hidhachiisuu, walhidhachiisuu qaba. The right to defend oneself from enemy is a God given right. Haallii Oromoiyaa yeroo ammaa kan duraanii irra adda.
“Beware of TPLF’s minority card
Recently you might have noticed that TPLF is propagating ‘Somalis’ protesting against OLF, G7 etc. Its important to know that these are members of the TPLF’s puppet party in Somali region ( its like OPDO and ANDM members rallying in support of the regime). In fact many of the thugs are not from Somali regional state but from Djibouti, Somalia, Somaliland and even Kenya. Back home the psychopathic president of the region has forced residents of Jigjiga to stage a rally. Why all this? First it shows the regime have given up on its puppet parties in Oromia and Amhara regions. Pro-regime rallies planned in Oromia and Amhara were either cancelled due to fear of turning into protest or no one showed up.
But there is more sinister motive than just this. It is part of the minority card TPLF leaders are trying to play as they fight for survival. Two weeks ago Seyoum Mesfin and Abay Tsehaye gave interview where they repeatedly pulled the minority card. They have two objectives in doing so. First they want to mislead and gain sympathy of the liberal international community that their minority ethnic group (Tigreans) are facing genocide from alliance of the two largest ethnic groups Oromo and Amhara. They have been telling diplomats that it’s not just Tigreans facing existential threat but also other minorities. Second, they want to implement their long held plan of ‘minority coalition’ to withstand pressure from Amhara and Oromo forces. Since the days of their armed struggle, TPLF leaders believed that the best way to cope with being outnumbered is to forge alliance (under their domination) with other minorities. The controversial map that connects Tigray with Benishangul-Gumuz and all the way down to Gambela on the West, and Afar and Somali through the East is not some simple error or latest development. It has been on the works since 1980s. Although it failed due to economic competition with Tigrean businessmen, they have also tried to bring urban minorities to their side as well.
But is TPLF an ally of minorities in Ethiopia? Its records say NO!
– Its military carried out ethnic cleansing against Ethiopian Somalis as meticulously recorded by human rights organizations. Abdi Illey was their henchmen who was facilitating the massacre.
– It massacred the Agnuwak in Gambella region in 2003 and still continue to kill in the region.
– The Sidama were massacred at Loqe in 2002.
– Entire villages in Konso are being burned down as we speak.
– The Mursi are killed en mass and those captured alive are chained like animals as might have seen on pictures
– Silte and Gurage businessmen have been pushed out of the market and replaced by Tigreans.
– Afar land is all but taken over by Tigrean land grabbers.
– On and on and on……
Yet as it faces increasing resistance in Oromo and Amhara, TPLF will be aggressively using this ‘minority card’ in the up coming weeks and months. This will be done with action that will create rift between minority ethnic groups and Oromo/Amhara. We should henceforth expect the following:
– More rallies in diaspora and targeted regions in Ethiopia with participants holding slogans that offend Oromo/Amhara.
– Intensified campaign on media using languages that provoke debate and counter attack.
– Physical attack on Oromo/Amhara activists and institutions with the aim of provoking counter attack on Somalis.
– They will intensify instigating conflict on regional boarders. We are already hearing provocation on Benishangul-Amhara boarders, Somali -Oromia boarders.
If left unchallenged, these tactics could cause serious short and long term problem between various nations of the country. Therefore, the following steps should be taken to counter that:
– Oromos and Amharas shouldn’t fall for the provocative trap. Avoid debates and arguments against Somalis and others.
– Let activists, political leaders and organizations respond to debunk them.
– Beware that the regime’s agents will engage in nasty exchanges pretending to be Oromo, Amhara, Somali etc.
– Prominent activists, political leaders should be careful against attacks by hired thugs. Community and religious institutions should be protected. In case attacks occur, the situation must be wisely contained. No doubt the regime agents in Amhara and Oromo communities will try to instigate counter attack on Somali and others. Hence no matter the severity, the possible attack on Amhara/Oromo personalities, the response should never be communal; the individual who committed the crime should be singled out and brought to justice.
Such old and tired tactic of divide and rule cannot extend TPLF’s dictatorship.”
JM: September 27-2016
Comments»
- 1. Conversations in Ideas: Liyu Police and the Oromia-Ogaden Border Conflict | OromianEconomist - August 28, 2017
-
[…] Fascist Ethiopia’s regime (TPLF) paramilitary forces (Liyu Police) continues with its ethnic clean… […]


text:
Kan walitti-bu’insi keessatti uumamee fi miidhaan keessatti dhaqqabe - Bulchiinsa Naannoo Kibbaa keessatti kanneen argaman - hoogganoonni aanaalee fi godinaalee itti gaafatama fudhachuudhaan akka fedha isaaniitiin taayitaa isaanii gad-lakkisan, muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa – Dr. Abiyyi Ahimed dubbachuu isaanii, Itti-gaafatamaan Waajira Muummicha-ministaraa – Obbo Fitsum Araggaa Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti himanii jiran.
Naannooleen walitti-bu’insoonni kun itti geggeessaman, naannoo Hawaasaa, Walaayittaa Sooddoo, Wal-qixxee, Naannoo Guraagee fi Qabanaa tahuu ka dubbatan – Obbo Fitsum Areggaa, walitti-bu’insa kanaaf itti-gaafatamoo dha, hoogganoota jedhaman ilaalchisuun akkana jedhan.
“Walitti-bu’insa sana kanneen hammeessanis tahe kanneen itti gaafatama fuddhatanii qabbaneessuu dhiisan – itti-gaafatamtoonni aanaalee tahe godinaalee naannoo sanatti qajeelfama kennaa turan badii kanaaf itti gaafatama fudhatanii taayitaa isaanii akka gad-lakkisan – muummichi-ministaraa gaaffii dhiheessan. Akkasumas mootummaan naannoo sirna jiru hordofee gamaaggamuudhaan, kanneen fudha isaaniin tarkaanfii kana hin fudhanne irratti tarkaanfii maluuf akka fudhatan dabalatee waan taheef, hawaasichis dhimma kana akka hordofu,” jedhan – itti-gaafatmaan waajjira muummicha-ministaraa – Obbo Fistsum Areggaa.
Keessumaa kanneen miidhaan irra gahe akka deebisamanii gad-dhaabaman, warri miidhaan na irra gahe – jedhan akka hirphamanii fi gara jireenya isaanii duraatti akka deebisaman hubachiisuu isaaniis beeksisanii jiran.


text:
Kaanaadaan ajjeechaa fi dararaan Muslimoota Rohingiyaa irratti raawwatame duguuggaa sanyii tahuu labsite
UN garee ogeeyyotaa hundeessuun ajjechaa fi dararaa Miyanmaar keessatti Muslimoota Rohingiyaa iratti raawwatame ilaalchisee , qorannoo geggeessaa ture ji’a dabre keessa ifa godhuun isaa ni yaadatama. UN gabaasa qorannoo kanaan, Miyanmaar keessatti Muslimoota Rohingiyaa irratti Yakki duguuggaa sanyii kan raawwatame tahuu ibse. Paarlaamaan Kaanaadaa Khamiisa kaleessaa bu’aa qorannoo UN kana sagalee guutuun raggaasise.
Wixineen seeraa paarlaamaan Kaanaadaa raggaasise kun, ajjeechaa fi dararaa Muslimoota Rohingiyaa irratti raawwatame bal’inaan kan ibsu yoo tahu, waraanni mootummaa Miyanmaarii fi hordoftoonni amantaa Bud’haa, Muslimoota Rohingiyaa irratti ajjeechaa jumlaa, gudeeddaa, ganda guutuu ibiddaan gubuu dabalatee Yakka dhala namaa hunda kan raawwatan tahuu ibsa.
Gareewwan mirga namoomaatiif falman, labsii Kaanaadaa kana mootummaa Miyanmaar fi gareewwan duguuggaa sanyii kana keessaa harka qaban hunda, mana murtii addunyaatti dhiheessuudhaaf tarkaanfii murteessaa tahe jechuun jajan. Dabalataanis dhaabbanni mootummoota gamtoomanii qorannoo isaa kana mana murtii addunyaa (ICC)tti akka ergu gaafatanii jiru.
Muslimmoonni Rohingiyaa 700,000 ol tahan ajjeechaa fi dararaa August/2017 Myanmaar kutaa Rakhaayin keessatti raawwatame jalaa baqachuudhaan, Bangilaadish keessa kan qubatan tahuun ni beekama.