text:
Sochii Oromummaa
Yaadi abbaa fi komee bubbucuun wayyooma nama tokkoo agarsiisuuf ga’oo tahuu dhiisuun ni mala.
Mesharkaa wayyaa murna biraa irra qabachuu kee ormichati hojiin agarsiis,
dadhabbii saa osoo hin tahin jabina kee,
godinaa yk dhugeeffannoo saa osoo hin tahin ati hunda haammataa tahuu kee,
gadgalummaa saa osoo hin tahin safeeffuu olhaanaa qabachuu kee,
gosaawummaa saa osoo hin tahin sabboonummaa kee,
gabaabaatti haammenya saa osoo hin dura tolaa kee agarsiifadhu,
isaanis hammuma kee waan inni tahe beeku.
Akka dudhaatti ijoolleen waggaa kudha jahaa waan naannaa saanii deemu baruuf bilcina gahaa qabu jedhama. Kanaaf nammi hardha waggaa shantamaa fi ol tahe haala sochiin Oromummaa keessatt jalqabeef bilchinaa fi muxannoo gahaa qaba ture jechuu dha. Qaroon sana duras waa hubachuu ni dandahu. Sun jechuun jireenyna gadadoo haalli saa tokkoo tokkoo kan amma gadi taheef ragaa tahuuf kan lubbuun jiran jiru jechuu dha. Haala yeros Oromiyaan keessa turteef kan hardhaa walitt yoo ilaale jijjiramii guddaan jireenya fi ilaalcha malbulchaa saa irra akka gahe hundu kan hubatuu dha. Yeros ambaa duratt Oromoon afaan saaniitiin of ifsuu hin dandahan turan. Maqaa ofii hin baafaneen waamamuunis dirqiin ture. Nammi tokkoo qoroo keessa jiruun malee ani Oromoo dhaa, Oromiyaan biyya kooti jechuun hamtu duuban dhuftu qabdi turte. Waliigalatt akka ilmoo namaatti hafee akka miseensa lammii tokkootti waan gaafachuu dandahan hin qaban turan. Karaa mirgoo fi gufuulee meeqa irra qaari’anii bakka amma jiran gahan. Ammawoo haalichi maal fakaata? Gufuun dhalatan dachaasuunii dandahaniiruu? gaafii jedhu waliin haa ilaallu.
Addunyaan jijjiirama malee jiraattee hin beektu. Tokko ni kufa kaan ni kaha malee badee hin beeku. Caasaan irraa yoo wal unkuru inni jalaa haala haaraan muuxataa deeme. Mootummooti duris hardhas geegeedaramaa jiraatan. Qaroommi garuu itt bahaa, ilmoon nama dhumargaa kanaan dura gahee hin beekne gahaa itt fufe. Wanti Oromoos sanaan adda miti. Oromoon bakka kufee ol jedhee awwaara dhadhahatee sonsomuu jalqabe malee arreeda guutuun utaaluutt hin kaane. Mataa olqabachuu kanatu hamajaajii baragsaa jira. Koloneefamoota keessa bu’aa guddaa hanga yoonaa galmeefatanuu, kanneen angoo saanii riphaan waan jalqaban hamma dhumaatt dhiibuu dandahuu saani ofi hin amansiifne jiru.
Sunis tahee maqaa halagaan moggaase dhiisee kan saan waamamuu dirqisiisee jira. Afaan halagaa angoon fudhachiifame hafee, kan ofiin hojjechuun mirga dhalootaa tahu amansiifatee jira. Biyya saa bakka meeqatti biinxa’mee ture deebisee tokkee tokkotti caafatee jira. Sunis yaayyoo addunyaa irratt aka yayyabamu taheera. Ijoolleen afaan orma saaniitiin barachuu eegalanii jiru. Amma afaan Oromoo Oromiyaa balloo keessatt akka afaan bulcha finnaatt dhimma itt bahama. Oromiyaan alaabaa adda akka qabdu ifatti beeksisuun dandahameera. Kun hunduu wareegama jaarraa tokkoo oliin argame. Haa tahu malee ammallee alaabaan halagaa Oromiyaa irra balali’uun hin hafne. Yoo hedduutu hafa tahellee walakkaa jaarraa darbe keessa bu’aa baayyeetu galmeeffame. Kan hafan immoo dhaawataan itt deemamaama jira malee sochiin jiru takkaa hin dhaabbanne. Suchiin bilisummaa Oromoo yeroo iyyaatiin waakkii ture eegale, innu kan finnaa koloniin dhuunfatame ture. Amma yeroo internet quunnamtii warraaqsisee, bara iyyaatii keessa jirra. Weeraraan golee hammeenya saa itt dhoffatu hin qabu. Iyyaati hin caasamne kan to’achuu dandahu hin jiru. Sun qabsoo Oromoof anja qabeessa. Duri Oromoo wallaalumaan gara barbaadamett oofama ture. Eeggannoon socho’uun saa amma wallaalumaan osoo hin tahin akka sarettii “utuu beeknuu hubaa wajjin nyaanna” jetteeti. Oromoon amma sobaa fi gana gurguddoo koloneeffatoo waan beekuuf irbuu konkaan hin gowwoomfamu.
Rakkoon amma jiru iyyaatii dhaba osoo hin tahin kutannoo fi dudhammi abba tokkeen dhibamuu dha. Kanneen sochii kana keessatt qooda fudhachaa turan waan hanga yoonaa tolchan waliin gamaggamanii sochii itt haanuuf of qopheessuu irra, itt gala lafa kaawwatan akka adda addaatt furachuun yoo wal danqanii fi lashessan mullatu. Erga karaa fagoo kana deemanii, ilmaanni Oromoo jannooti meeqa akka lubbuu saanii dabarsan tolchani booda kaan xurree ulfoo qabsichaa jijjirru aggaman jiru. Dhiigii dabaankufootaa iyyaa jira, imimmaan kan isaan dubatti dhiisaniis gonka hin qoorre. Keessa deebituuf haa hammatu malee karaa kaayyoo tokkicha, kaayyoo bilisummaa fi ofiin bulummaa irra quba tokkoo jallachuu didaa jira. Qayyabannoo bu’uura kana keessa deebi’anii sagantaa malbulchaaf fura addaa kennuun hin jijjiruu. Dambalii bilisummaa waliin deemuu dadhabuun sochii seenaa bakka gahett dhaabuuf geengoo saa jala tuggee kaa’uu kan yaalanis jiru. Haa tahu malee tuggeen saanii jalaa mucucaatama jira.
Kan waldanqaa jiranis kan tuggee jala kaa’aa jiranis sochichichi isaanii ala guddataa akka jiru hin hubanne. Sochichii qaama sochii addunyaati walabummaa, walqixxumma fi ofiin bulummaati. Addunyaan waan mirga ilmoo nama ilaalutt akka durii hangammeessa qara lamaa, didaa jira. Angoon mirga ilmoo nama ST erbala irra kaa’ame agarsiisa qofa osoo hin tahin hojiitti akka furamuu gaaffii hundaati. Sunimmoo ilaalcha haaraa fi caasaa haaraa “Sirna Addunyaa Haaraa” gaafataa jira. Bilisaa fi ofiin bullaa tahuun hawwa uumaa ormoota addunyaa hundaa kan eenyuu haquu hin dandeenye. Bilisaa fi ofiin bulaa tahuun qaabeenya ofii, yaada fi hariiroo ofii irratt abbaa tahuu jechuu dha. Gammachuu gula bu’uuf bilisa tahuu jechuu dha. Oromoof mirgi lammummaa hiree ofii hanga ofiin bulummaatt murteeffachuu wiirtuu gaaffii isaanii miseensummaa hawaasa ilmaan nama akka mirgaa fi waliin jiroo tokkoott ilalamuu keessatt argama.
Mirgi jedhaman kun keessaayyuu mirgi diinagdee fi, jiraachuu fi firii dafaqa ofii irratt qaban haalamuutu bakka kufee isa sochoose. Geengoon altokko konkolaachutt kahe kun fedha orma dubbiin laaltuu malee angoo isaa ala taheen dhaabbachuu hin dandahu. Abbaan yoo of gate yk gadii tahuu saa fudhate malee qaammi isaa ala angoon dhunfachuunii hin dandahu. Geengichii kan silaa ni masakuun jedhaman waliin jireenya tokkoo fi adda addaa qabu. Jeeqammi qabsaawota laamshessuyyuu kan geengichii konkolaachuu itt fufe kanaafi. Sirrini kolonummaa bososee erga burkutaawutt kahe bubbulee jira. Hanga lubbuun keessa jirutt dhidhiitachuun saa hin hafu. Hireen sirna kolonii Habashaa sirnoota empayeroota biraan dhabbataniin adda hin tahu. Jiraatoon kolonota Amerikaa miseensota hawaasa Britaniyaa turani. Garuu sun itt fufiisa empayera Britaniyaaf sababa tahuu hin dandeenye. Jiraatoon Oromiyaa ofiin bulummaa gaafachuuf kolonoota sana caalaa kaasaa qabu. Dhiddhiitata dhumaa kana keessa akka hin hubamne silaa tokkummaa qabsaawotaatu dandamachiisuu dandaha ture.
Nammi keenya bakka bakkatt ajjeefamaa, hidhamaa biyya bahaa fi waliigalatt gaaga’amaa jiraachuun sirni kolonii deebi’ee tasgabii argachuu akka hin dandeenye agarsiisa. Kanaaf Oromiyaa gooluuf nama see fixuu itt fufe. Ammayyuu sarmisiisee garaa ciifachuu hin dandeenye. Aarii sun maddisiise caalaattuu mormii ifaa fi lafjalaa jajjabeessaa jira. Maqaa Oromoon Itophiyummaa fudhatanii kan waliin hojjechuuf kaka seenan illee murni halagaa qawwee dhuunfate amanuu hin dandeenye. Guyyuu guyyuun furgaasaa itt silliqsaama jira. Sun hunduu orma balchummaa dheebote gad qabu akka hin dandeenye gocha diinaa fashalaa jiru irra hubachuun ni dandahama. Sochii biyya akkas bubbisaa jiru kana osoo kan qabsaawota ofiin jedhan jabaatanii bifa itt tolchanii hamaa saa gabaasuun ni dandahama ture.
Ormi keenyaa ABO gurra qeensee dhaggeeffata jira. ABOn namoota hoogganan oso hin tahin sagantaa qabatee ka’etu leelloo argamsiiseef. Itt gala inni bakkaan gahuuf kakatetu hundatt xiiqii uume. Itt galli sun itt gala kan garboomfatame hundi gahuu barbaada. Itt gala sanatt nu geessa jedheetu biyyi kan ABO eeggatu. Haa tahu malee ABOn qophaawee dhiisee sochii saanii irra hin mittiqani. Nammi sichi deebi’ee akka duritt hin gabbaru. Duri abbaa qawwee kirkirtuu arguun nama ababbarsiisa ture. Si’ana meeshaa haaraa koloneeffataan bobbaasuu dandahu hundaaf danta qabaachuu dhiiseera. Bu’aa qabsoo saa jaarraa oliin argate cimfataa haaraa galmeessuuf ittuma fufa. Koloneeffataan seeraan haa tahuu safeeffuun mirga itt Oromoo irra diriirfatee turu hin qabu. Seerawummaan himatu qawweerraa madda malee deggersa nama fi hundee seenaa irra miti. Kanaaf hireen saa akkuma koloneeffatoo addunya hundaa xaxatee dacha’uu dha. Yoom ? attamitt? kan jedhu hunda caalaa fedha kan koloneeffamee irratt hundaawa. Jechi turaan, “fedhi jiraannaan karaan jira” jedhuu Oromoofis ni hojjetaa.
Oromiyaan yero ammaa ibda irra jirti. suduudaa fi harka lafa jalaatiin koloneeffataan jeeqamaa jirti. Baasaan si’anaa Oromoo fi olloota saa fi Oromoo fi Oromoo walitt naquu dhaa. Oromoon uummata guddaa dha. Naannaa saatii, eenyu tuffiin itt bobbahun egeree ofii balleessuu dha. Dhaloota itt haanuuf abbaawummaa dhabuu dha. Naannaa sanaa kan tuffiin gad ilaaluu fi tuttuquu yaalu yoo jiraate hariiroo fuldura jiru irratt murteessuu gaditt hin laalamu. Itt gaafatama dhaloota egereef qaban irraanfachuu taha. Nuti hundi hawaasa dudhaa kan dhiiga qomoof nafii kennu keessaa baane. Kan isaan jajjabeessanii kakaasan kanneen naannaa sanatt barabaraan hafan miti. Kan bara baraan walitt hafan orma saanii qofa. Haatahu malee ormi of dandahe tokkoo waan godhuuf itt gaafatama akka qabu hin wallaalu. Qoodi maanguddoo Oromoo kan hin hubanne yoo jirate kana hubachiisuu dha. Bara laaffate keessa hamaa itt tolfameef gadoo bahuun uumaa ilmoo namaati.
Waanti godhamaa jiru Oromoo karaa bilisummaa fi nagaa qabate jirurraa maqsanii giphee xixinnoott akka qabamu tolchuu dha. Yeroof ni dogoggorsuun taha malee, adeemsisa kan hifannaa cunqurfamuu keessaa madde waan taheef gara itt deebi’u hin qabu. Itt galli akeekkatee kahe firomsaatt isa ture irraa caalaa dhiyoo fi karaan deemaa jirus gabaabaa dha. Akkeekatee kan ka’e fagoo dha. Kanaaf tuttuqaan giddutt itt dhufutu ni hifachiiftiin malee gala saa irra hin hankaaksitu. Naannaa saati lakkoofsaa, dandeettii, jannummaan haatahuu qabeenyaan kan isa firrisu hin jiru. Kanaaf bilisummaa hunduu argate dhabuuf dabaa yoo hin malee nammi sammuu nagaa bilisummaa haalamuu Oromiyaa hin fudhatu. Kan itt dabame qajeeltuu, kan garboome birmadummaa, kan gadde gammachuu, argachuun ajaja uumaati. Yeroof yoo danqeen malee eenyuu konkolata geengoo seenaa dhaabuu hin dandahu.
Koloneeffataan qabeenyuma Oromoon daallicha sossobataa jira. Biyya isaatii beesee cabduu fidee itt hin keennu. Kanuma saa dura qabee kolomsiisaa. Hamma of baree gaabbutt daallicha yeroo itt fudhata taha. Hammasitt orma ofii irratt hamajaajii koloneeffataa caaluu tahe bobbahuu dandaha. Addunyaan kan hojjetu hundaa, bu’aa ofiiti waan hojjetuuf gara laafummaa addaa irra eeguun gowwummaa dha. Hanga bu’aan saanii hin tuqamnett abbaan fedhe ibddaan yoo wal gube akka nama hin agarree bira darbu malee oolchuuf qubaa takkallee itt hin hixatani. Yeroo bu’aan tuqamu isa jedhuuf fakkeenyi dansi Zimbabwee dha. Faallaan saa immoo kan haalli saanii kan Zimbaabwee caalaa hammaatu Oromiyaa fi Ogaadeeniyaa dha. waa’ee Oromiyaa fi Ogaadeeniyaa gabaasi gahaan hin kennamu. Garuu kan Zimbaabwee harka sadiin olkaasuun nammuu haala dhugaa se’achuu dandaha.
Kanaaf bu’aan mootota addunyaa maal akka tahe baranii akka itt simatan maluun kan eegamu ture. Garuu akka muldhatutt garri tokkoo kan homaa hin arganeef isaanitt eegee raasuu filatee. Qabsoon saanii leelloo jarreen sanaa galmeeffachuuf malee, bilisummaa orma saanii argamsiisuu irratt kan xiyyeeffate hin fakkaatu. Jarri akkasii hin hubanne malee hundi kan sodaatuu fi kabaju kan ulfina ofii kennu malee, jala kaattuu of salphistu miti.
Oromoon kan sodatamaa jiru malummaa saatii fi humna riphaa bobbaasuu dandahuuf malee dhaabota lamsha’anii jedhamee miti. Ammaaf isaan keessaa kan gamtaa ittiin diina miidhu miseefate hin jiru. ABOn haala amma itt jiruun osoo hin tahin kaayyoo qabatee kaheef dhageettii argate ture. Kaayyoon sun ammayyuu kan hedduun balleesuuf itt xiyyeeffatani. Karaa abba tokkeen fi murnoota keessaa kaka’an, funyaan saanii irra fagoo ilaaluu hin dandeenye fi karaa luuxee galtuu ABO balleessanii isa keessaan kaayyicha haquu yaalamee ture. Garuu ayyaana biyya waan taheef sana balleessuun aangoo uumamaa oli. Dhaaba maqaa sana qabu laamshessuu ni dandahu taha garuu garuu maqaan ABO jedhamu xaxaa haamtuu hundarra haanee itt fufaa.
Gabaabatt waan Oromiyaa ilaalu irratt diinni birdhuu irra jira. Bibirdhachuun diinaa cimina sochii Oromoo agarsiisa. Kan silaa dura bu’anii fixeensa buusuun irra eegamu gufataniiru. Adeemsa qabsootti roga tolchuuf isaan hamma dandahanitt sochichii bilisummaa hin dhaabbatu. Hunduu karaa adda addaa diinaaf mataa bowwuu tahuun itt fufaa. Kan du’e du’ee, kan hidhame hidhamee, kan bade badee kan hafe mirga saa irratt waan dhoofsisu hin qabu. Qaawwaa argateen fulduratt loo’uun mooraa diinaa facaasa.
Kanaaf kan nambiyyaa Oromiyaa tahe hundi orma saa irra haa tahuu halagaa irra kabaja kan argatuu yoo of kabaje qofa tahuu hubachuu qabaa. Kan isa kabachisummoo qabsoo bilisummaa qofaa. Orma addunyaa keessa tokkoo tahanii herregamuuf lafti Oromiyaa, margi saa, nammi saa kkf yoo bilisome qofa. Orma bilisa fi ofiin bulaa qofa kan nagaa fi gammachuun jiraachuu dandahu. Kanaaf qabsaawaa Oromoo kan ofiin jedhu hundi, ofiffumaa irra cehee, tokkummaan sochii biyyaatt roga gochuu kan yaaluun irra jiru. Sana malee geengoon qabsoo isaan malee hin jedhuu, konkolaachuu saa ittuma fufaa. Gala malbulchaa dhumaatt geessuuf kan irra hin darbannee. Garuu sabi tokkoo kan abdii fi ayyaana bilisummaa kan lubbuu itt godhuu sochii noolaa fi hawaasomaa qabaachuu dandaha. Hoomishummaa saa guddifata harka walqabatee dilii dhumaatiif qophaawuu dandaha.
Yeroo qabsaawota kan jedhaman gosa, godinaa fi dhugeeffannoon wal hiranii wal gaarreffatan xiyyi diinaa sana hunda addan hin baafatu walitt akaawama jira. Waliin dhaabbatanii waliin yoo ajjeesan walii du’an waa oolfachuu ni dandahu. Kophaa dhaabbatanii osoo diina hin miidhin waliin d’uun garuu waan kolfaatii. Kun tokkummaa Oromoo gaaffii jala oolchuu caalaa diina waloo qabaachuun saanii ni cicachiisa. Ilaalchii qabsoon saanii ofi ilaalaa tahee jira. Afaan saanii kallatt adda addaa ifsuuf cabaaluqa sadootaa malee qooqa addaa hin qabu. Mee hundu ofi haa gaafatanuu. Diinni Oromoo eenyu? Oromoon gosa dhabe, godina dhabe, dhugeeffanoo dhabe hin jiruu. Sanaan adda walbaasee takka eenyummaa saa beeksifatee hin beeku. Erga waliin akka Maccaa fi Tuulamaa fi akka ABOtt bobba’ee beekame. Kanneen amma gargar isa baasuu akka mala malbulchatt fudhatan haa tahanii kan keettoo diinaa tahan, surraa waliin bobbanee sodaatamuu sana, nu dhabsiisuuf malee itt baha biraa hin argamsiisani. Garagarummaa afarsuun harkaa diinaatti of galchuu taha. Gandummaan baraa fi qabsoo bilisummaa Ormaan waliin walitt hin galuu.
Diinni Oromoo sirna empayera isa koloneeffate. Kan heera koloneeffataaf amanamoo tahuu fi hamaa irra faccisuuf fedhaan hala obblaatti dhukaasuuf isaan dandeessisu keessa kakaan seenanis jiru. Kan sitt dhukaasuuf qophaawee hundi diina Oromooti. Sadarkaan mormituu isaan fudhatanis yoo kan angoo irra jiru danqame hawwa nurra bahuuf carraa eeggachuu saani mirkaneessa. Waldhaantoon Oromoo diina waliini. Kan lola banus kan nagaa buususf diina kanaan wali. Oromoon wan halle caalaa nagaa jaallata. Kan hamaan itt dhufes hamaa ofirraa dachaasaa akka tures seenaan ragaa dha.
Qabsoo diinarratt tolfamu kana kan waliin dhaabbachuun dandahamu yoo diinni keenya eenyu akka tahe waliigalle qofa. Kana malee kaayyoo tokkoof bobbane jechuun wal gowwoomsuu taati. Kanaaf tarkaanfii Oromoo gagar baasu irra kan of qusatan, bilisummaa fi ofiin bulummaa Oromoo irratt ejjennoo saanii ifaa kan tahe fi diina waloo irratt kan waliigalan qofatu waliin deemuu dandaha. Kan darbe darbeera qeeqi xinnoon musiyemiitt erguunii dandeessi. Kan dhimma baasuu gara quluqulluun harka walqabatanii yeroo bade bakka buusuu dha. Hammamtu kanaaf qophii dha? Meeqatu amala maqaa xureessuu araddaa fi kutaa dhugeeffannoo irratt hundaawe ofirraa quncisuu dandahu?
Sochiin bilisummaa Oromoo taatotaa alatt dagaagaa itt bahaa deema jira. Laaffachuu dhaabotaa dhalandhaluutti yeroo balleesuudha. Kan qabsiifamee balali’aa jirutt ibda tuqachuu bu’aa qaba. Ijaaramuun adeemsa sochichaatt roga tolcha malee, geengoon seenaa isa malee hin kunkolaatuu jechuu mitii. Oromoon yoomuu caalaa amma kara amansiisaa irra jira. ABOn ergamsaa saa bakkann gahuuf itt gaafatama qabaachuun hin haalamuu. Qabsaawoti ABO eegalan walii galanii qooda saanii bahachuun sochii bilisummaa fi ofiin bulumaatt roga tolchuu dandaha taha. Garuu isaanuu qaama rakkina uumamee sana waan tahaniif nammi hedduun sana akka furmaata dandamatuutti hin laalanii. Dhuguma yoo dandahanii irra darbuun hin jiraanne fi garroota keessaa tokkoo garaa ballinaan tarkaanfii isa duraa gara nagaa fi araaraatt fudhate malee waan hin yaadamne. Of boonsii gadadamuu orma ofii salphisuuf hin dhiifamne jiraachuu hin qabu. sana malee Oromiyaan gaafii jijjiiramaan dorrobdee jirti. Haalichi akka kan isee hoogganuu dandahan dhalchu mirkanii dha.
Haalli dhaabota malbulchaa Oromoo keessaa jiru rifachiisaa dha. Kaan keessa hooggansi tokkoome maaliif akka tolu hin beekamnetu jira. Kalcha akeeki saa maal akka tahe hin beekamnen cacabuun, giidoon laaffachuu fi murna wiirtuu fi andara gidduu timjii ifaan dhibuun, mallattoo bitaa fi mirgaa tahaa jira. Yoo rakkinni kun furamuu baatee, gaaffiin hooggansaa lammii, hanga hoogana haaraa baafachuun dandahamutt, suuqa hin beekamne keessatt hafuuf deema jira.Waan kanneen biraa ilaalutt ammalee karaa deeman fagoo qabu. Seerawummaa gadhaabuun waan yeroo fixuu. Garagarummaa daayyaa (muldhataa) kan irra citan irra qaban agarsiisanii nama amansiifachuu barbaachisa. Yaadi abbaa fi komee bubbucuun wayyooma nama tokkoo agarsiisuuf ga’aa mit taha. Mesharkaa wayyaa murna biraa irra qabachuu kee ormichati hojiin agarsiis, dadhabbii saa osoo hin tahin jabina kee, godinaa yk dhugeeffannoo saa osoo hin tahin at hunda haammataa tahuu kee, gadgalummaa saa osoo hin tahin hamilee olhaanaa qabachuu kee, gosaawummaa saa osoo hin tahin sabboonummaa kee, gabaabaatti haammenya saa osoo hin tahin tolaa kee agarsiifadhu, isaanis hammuma kee waan inni tahe beeku. Gartokkee ofii balleessuun guutummaa ofii fafeessuu taha. Faallaa keessaa fi alaa gargar baafatan malee wanti goodhanii fi jedhan fira caalaa diina oo’isuutti nama geessuu dandaha.
Oromo struggle has come a long way; the wheel of freedom is still rolling vigorously. This wheel may be slowed but can never be turned back. Activists of the struggle lack strong unity that could harm the enemy. It will be of great service had they united for the common purpose. Their role would be to give shape to the already glowing movement. The struggle has never been as reliable as it is now. The fire must be kept on burning. The plight of our people must be clear to the world. Its consciousness to fight disease and ignorance must be accelerated. Its access to new ideas must be facilitated.
Intellectuals and the youth have a big role to play in that aspect. Every national should not be politician. It is a non-partisan service that is required at a time like this. To waste time complaining about weakness in organizations will not benefit our people that are being wiped-out. To shorten the life of an enemy that is unable to extract itself from the quagmire it put itself into and is shooting at every passing object, this is the time to come to each others alliance. Much has been done when every thing was dim more advance will be made in this light of informational revolution.
Qabsoon Oromoo karaa dheeraa dhufee jira, geengoon bilisummaas daddafiin konkolachuu hin dhabne. Geengoon kun yoo ni sutessama tahe malee dubatt deebisuun hin dandahamu. Qabsaawoti tokkumaa cimina diina midhuu dhabani. Osoo kaayyoo tokkoof tokkoman socho’u tahee maa’ii guddaa baasu turani. Qoodi saanii sochii qaata balali’uuti kahe kana roga itt gochuu ture. Qabsichii takkaa akka amma amansiisaa tahee hin beeku. Ibdisaa boba’uu akka hin dhaabne gochuu dha. hamaan nama keenya irra gahu addunyaaf taliila tahuu qaba. Of barri saa dhukkubaa fi wallaalina ofirraa ittisuuf shaffisiisamuu qaba. Karaan yada haaraa itt argachuun dandahu mijjeefamuun barbaachisaa dha. Qaroo fi dargaggoon sana keessatt qooda taphachuu dandahan guddaa qabu. Lammaawaa hundi malbulcheessaa tahuu hin qabu. Yeroo akkasii kana kan barbaachisu tajaajila gola malee dha. Namoota keenya dhumaa jiraniif waa’ee dadhabina dhaabotaa dhalandhaluun yeroo balleessuun dhimma hin baasuu. Lubbuu diina dhadhaqii keessa of galchee gara itt bahu waldhaaluun kara darbaa hundatt dhukaasaa jiru gabaabsuuf yeroon hundi itt walii birmatu amma. Yeroo wanti halle dimimmisa turellee hedduutu hojjetame; bara “warraqsa iyyaatii” kana immoo harka yeros jalaa baafatan deebisanii kennuun waan yaadamu miti. Sochiin Oromummaa jabaate itt fufaa.
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan lubbuun jiraniif; nagaa fi araarri Ayyaana abbooliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Adoolessa 2007
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo.


c: text/html

text:
Qilleensi hamaan, ibidda Los Angeles cinatti ka’e akka hin dhaamsineef tattaaffii godhamaa jiru danqe jechuu dhaan haala hamaa jiru angawoonni Kaalifoorniyaa gama kibbaa beeksisan.
Qabeenyaan hagamii iyyuu haala kana tasgabbeessa jedhee hin yaadu jechuu dhaan direkterro kutaa ittisa ibidda Kaalifooriyaa Ken Pimlotti akeekkachiisan.
Bubbee sa’aatiitti km 145 fiigu hanga jirmaataatti itti fufa jedhamee waan eegamuuf uummati naannoo sana akka ba’an hoogganaan kutaa ittisa ibiddaa Los Angeles Daryl Osby akeekkachiisanii jiran.
Hamma har’a ganamaatti ibbiddi bosonaa LA fi konyaa Ventura gubaa jira. Ibiddi inni hmaan kan magaalaa la Kaaba gama dhiyaa keessaa lafa hectaara kuma 40 fi biilsaalee 150 mancaase.
Manneen barnootaa dhibbaan laka’aman kan LA keessaa har’a cufaatti iilan.
Waggaan barnaa ibiddi Kaalifoorniyaa keessatti Ka’e isa hamaa dha.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
JECHOOTA HOJIIF BARBAACHISOO: Kutaa Tokkoffaa
Taammanaa Bitimaa irraa
DURADUBBII
Dubbiftoota barreeffata kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, kunoo mataduree kanaa olitti agartan jalattan waa isiniif dhiyeessaa, mee na hoofkalchaa! Namni waan waraqaa fi qalama wajjin walqabatu hojjatu: barreessaa fi barreessituun, qorataa fi qorattuun, lallabaa fi lallabduun, galmeessaa fi galmeessituun, gabaasaa fi gabaaftuun, gulaalaa fi gulaaltuun, gaazexeessaa fi gaazexeessituun, barsiisaa fi barsiiftuun, barachiisaa fi barachiiftuun faa fi kanneen fafakkaatan cufti jechoota afaan ittiin hojjatanii sanii heddumminaan isaan barbaachisa. Namni martinuu waan afaan abbaa-haadha ofii (afaan dhaloota isaa) beekuuf, jechootaa fi sagaleewwan dassiiba-a (“common words“) irratti rakkoo hin qabu. Ammoo, sagaleewwan “jechoota ogeeyyii (“technical terms“) jedhaman irratti hanqina jechootaa qabaachuu dandaya. Keessumaa namoonni afaanota akka Afaan Oromoo jechuun isaan reefu, afaan manneen barumsaa fi manneen hojii faa tahanii irratti gufuuwwan tokko tokko isa dura jiraachuutu mala. Kanallee afaanonni addunyaa sadaffaa keessatti argaman marti ni qabu. Kana jalaa bawuuf, namni sun jechoota afaan san keessatti yeroo yeroon maddaa jiran duukaa-bu’uu qaba. Barreeffanni amma isiniif dhiyaatu kun karaa kanaan hamma wayii isin gargaaruu dandayaa, mee duukaa-bu’aatii galmee keessan irratti feetan keessatti facaafaddhaa!
SEENSA
Afaan Oromoo keenya jechoota hedduu, kanneen akka galaana Abbayyaa waraabamanii, akka cirracha Awaash guuramanii hin dhumne qaba. Afaan kun guutumaa guutuutti afaan sooressa; afaan raajeffamaa dha. Ginni-bittee Habashaa afaan keenya akka ittiin hin barreeffamne, akka ittiin hin baratamne, akka ittiin hin hojjatamne faa waggaalee 130 ol seera baasee, seeraan dhoowwullee fiixaan bawuu hin dandeenye. Phapphaasonnii fi qeessonni fannoo qabatanii: maqaa abbaatiin, maqaa ilmaa fi maqaa hafuura qulqulluutiin magananillee (basima-aab, basima-waldi, basima manfas-qiddus gazzichaalahu!” jedhanillee) homaa hin milkoofne. Ani mataan kiyya bara dhibba kudha sagalii fi saddeettamootaa (“1980s“) keessa ennaan waa barreessuu jalqabeeyyu karaa jechoota dassiibaa rakkoon tokkollee hin turre. Garuu, sagaleewwan ammayyaa irratti waa itti-rakkachuun kiyya hin oolle. Kan nama gammachiisu afaan kun waggaalee 20 keessatti rakkoo jechoota ogeeyyii sanis irra-aanuun sagaleewwan daran baay’ee maddisiifatee argame. Amma akka oggaa sanaa: “ikonomii“, “darajaa“, “pirograamii“, “— maaloo, maaloo faa jechuun loqoduun hin jiru. Oromoonni afaanuma isaanii keessaayyi jechoota kana burqisiifatani. Amma: “sadarkaa, sagantaa, hayyuduree, haalduree, dinagdee, binaggee, malbultii, jalbultii, xindachee, xinjiree — faa jedheetoo Oromoon koo yommuu dubbatu, waan walaloo dubbisu natti fakkaata. Oromoon uummata dubbii dhugaatiif uumame yoon jedhe, mirkana irratti hundaawuuni malee, dubbii hoowwisuu (hoo’isuu) kiyyaa miti!
Mee amma kanaa gadittan akka waayeen kanaa olitti badhaadhina Afaan Oromoo kaase kana, akka sirriitti qalbeeffattaniif isuma beektan keessaa waa isiniif dhiyeessa. Afaan Oromoo goosii (“verb“) tokko irraa goosiiwwan biroo gara jahaa baafachuu dandaya. Mee as irratti jecha “hojjachuu” jedhamu haa fudhannu:
hojjachuu
hojjatamuu
hojjachiisuu
hojjatachuu
hojjachiifachuu
hohojjachuu
hohojjachiisuu — faa.
Isaan kanneen irraayyis jechoota danuu baafachuun seeruma afaan biyya Gadaa kanaati:
hojjaa > hojii
hojjataa – hojjattuu
hojjatamaa
hojjachiisaa – hojjachiiftuu
hojjachiisa
hojjatama
hojjachiifataa – hojjachiifattuu — faa.
Ani isa kanaa olii kana akkuma fakkeenya bicuu wayiittan isiniif dhiyeesse malee, afaan Oromootaa, afaan abbootii Gadaa fi afaan haadhotii Siiqqee kun guutumaa guutuutti afaan sooressaa fi dilbaayaa dha. Afaan keenya kun badhaadhummaan of badheessa callaa otoo hin taane, afaan bareeddina isaatiin rajeffatamuu fi afaan gurraa fi qalbiitti tolu. Akkuma Afaan Xaaaliyaan kan midhagina isaatiin baayee raajeffatamuu saniiti. Eeyyee, inni afaan nadhii dammaa ti! Afaan Waaqni nadhii dammaa godhee nu badhaase kana, nutis kan ammaa caalaa akka badhaadhuu fi akka guddatuuf alaa-manaa irratti hojjachuu fi ittiin-hojjachuu qabna! Ani ergan ishii tana jedhee, mee amma armaan gadittan jechoota hardhaaf kutaa kana jalatti galuu qaban tokkoo hamma dhigamii-shaniitti isiniif tarreessa!
JECHOOTA DIGDAMII-SHANAN HARDHAAF DHIYAATAN:
1) adaala – desert ( = humma)
2) addoo – mask
3) barruulee – journal
4) barkurnee – decade
5) bardhibbee – century
6) barkumee – millennium
7) beenyaa – compensation
8) biyyalafaa – world (= addunyaa)
9) dinagdee – economy; economics
10) haaalduree – precondition
11) hayyuduree – secretary general
12) gamoo – building
13) jaagee – dwarf (= guuyyee)
14) jajjabee – militant
15) jirroo – corner (= golee)
16) labata – generation (= dhaloota)
17) malbultii – politics (= taliiga, siyaasaa, polotikaa)
18) rakaa – institution (= dhaabbata)
19) ribee – nerve
20) roogessa* – activist
21) sadarkaa – stage (= gulantaa)
22) Sagantaa – programme
23) sheeba – sea-coast, sea-shore (= moggagarbaa)
24) xindachee – geology
25) xinjiree – biology
WABIIWWAN
Maddawwanin jechoota kanneen irraa argaddhe gaafan barreeffata kana guutumaa guuttuutti xumureen hundaa isaanii isiniif dhiyeessa. Garuu, ammaaf: a) Tamene Bitima; A Dectionary of Oromoo Technical Terms, Oromoo-English; Rüdiger Köppe, Köln 2000; Finfinnee 2000 waa keessaa ilaaluu dandeessu!
______________________ Hubachiisa Miiljalee __________________________
* roogessa (dhiiraaf); roogettii (dubartiif) ; roogeyyii (nama baay’eef)!
Itti-fufa!
*************** // **************


text:
“Istiqaama jechuun namni tokko haala Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ajajetti shari’aa Rabbii irratti gadi dhaabbachuu fi hordofuudha. Kuni immoo iklaasan (Rabbiif qulqulleessun) kan durfame ta’uu qaba.” Read more
Torbaan darbee wantoota sammuu doomsanii fi hadoochan ilaalle turre. Yaadachisaaf wantoonni sammuu hadoochanii fi doomsan cubbuu keessatti lixu keessummaayyu shirkii, zinaa, maastarbeshiin, hamii fi kkf. Akkasumas araadonni akka fiilmi, alkooli, sigaara, caati fi kkf sammuu hadoochu fi qawwasiisu keessatti bakka ol’aanaa qabatu. Sammuun qabeenya qaalii takkaa hojiin ala taanan deebisuun garmalee ulfaatudha. Sammuu keenya badii irraa eeguf maal gochuu qabnaa? Sammuun keenya yoo doome akkamitti qaruu dandeenyaa? Mee har’a karaalee sammuu keenya itti qarruu muraasa isaanii haa ilaallu. Read more
Sammuun motora ilma namaati. Motorri kuni yoo hojiin ala ta’ee namni guutun suni hojiin ala ta’a. Motora kana yeroo hundaa boba’aa itti qicu (guutu), kunuunsu fi badii irraa eegu barbaachisa. Abbichi motora ofii kana yoo hin kunuunsin, miidhaf of saaxila. Wanti isin ajaa’ibsiisu sammuun ilma namaa motoras, jeneretaras. Garaagarummaan kanniin lamaani maalii? Read more
Salaanni utubaalee Islaama shanan keessaa tokkoodha. Salaanni wal-qabsiistu Gooftaa fi gabricha jidduu jirtuudha. Wal-qabsiistun tuni yoo citte gabrichi Gooftaa isaatirraa citaa jechuudha. Gooftaa isaatirraa fagaachun diina isaa kan ta’e sheyxaanatti hiriyyooma. Tuni hiriyummaa akkam fokkattee! Salaata dhiisun kasaara fi hoongoo akkamii!! Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Yaa warra amantan! Qabeenyi keessanii fi ilmaan keessan zikrii Rabbii irraa isin hin dagin. Namoonni kana dalagan isaanumatu hoonga’oota.” Suuratu Al-Munaafiqun 63:9 Read more
Barruun tuni barreefamoota gaggabaabo ji’a Onkololeessa (October) 2016 fuula Fesbuuki Jireenya Badhaatu irraa walitti funaannamtedha.
“Wantoota namoota balleessan sadii irraa fagaadhu, wantoota sadan nama baraaran sirritti qabadhu.
Wantoonni nama balleessan sadan: fedhii duwwaa hordofuu, of dinqisifachuu (ujb) fi garmalee haafayu.
Wantoonni sadan nama baraaran: Rabbiin iccitii fi ifatti sodaachu, yeroo dallansuu haqa ta’u, yeroo durummaa fi hiyyummaa madaallamaa ta’u.” Read more


text:
Siraaj Fageessaa, barreessaan Komaand Poostii fi ministerri Ittisa Biyyaa, kaabinee muummicha ministeraa Dr Abiyyi keessatti akka hin ammatamne barame. Siraaj Fageessaa hanga daqiiqaa dhumaatti Dr Abiyyi filtamuu hin qabu jedhee nama garee Woyyaanee waliin dhaabatee mormaa ture dha.
Dr Nagarii Leencoos bakka isaa dhabeera. Dr Nagariin gara sadarkaa Oromiyaatti gadi bu’eera. Namoota Dr Abiyyi filatamuu irra du’uu naaf woyya jedhaa ture keessaa inni tokko Dr Abraham Takastee, ministera Faayinaansii fi Diinagdee, ti. Hireen isaa maal akka ta’u hin beekamne. Jibbaa sadarkaa sanii baadhataa Dr Abiyyi waliin sadarkaa ministeraatti hojjachuun rakkisaa ta’uu mala.
Kaabineen Dr Abiyyi boru paarlaamaaf dhiyeessu keessatti fuulli haarofni akka mudhatutu eegama. Garuu, fuula beeknu keessaas worri ganduma san turan jiru. Dr Worqinaa Gabayyoo Ministera Haajaa Alaa akka ta’etti itti fufa. Ministerri Ittisa Biyyaa miseensa OPDO ta’uu mala oduun jettu jirti. Ob Mallas Alam (TPLF) Ministera Dhimma Kominikeeshinii akka ta’u beekameera. Shifarraa Shugguxee (Kibba) Ministera Qonnaa ta’eeti muudama.


text:
8/10/2017 Wayyaanee uummata Oromootti duuluushee ittuma fuftee jirti! Akkuma qeerroon aanichaa sinbeeksisaa ture karaa B/SH/gumuz irraanis mootummaan humna hidhannoo gutuun uumata godina Wallagga aanaa Haroo irratti tarkaanfii sukkaneessaa fedhachuu eegalee jira.
Guyyaa gaafa 26/1/2010 galgala keessaa sa’a 3:00irratti lammiileen Oromoo ta’an ofjiraachisuuf jecha abbaa qabeenyaa naannoo Beeniishaangul Gumuz keessaa lafa qonnaa qabaniif hojii eegumsaa qabeenyaaratti boba’aani jiran lama irratti doorsisaafi reebichaa cimaa irraan ga’uun dhaga’ame.heeruun kun akka addeessetti namoonni sodaa nageenyasaaniif maqaan isaani akka da’amu hin feene kun karaa daangaa Waallagga aanaa haaroo gandaa sagaroo jedhamurraan utuu gara tikishaa bakka hojii eegumsa saaniitii gara maatii deema jiranii humni hidhannoo guutuudhaan socha’u baayyinaan shan ta’anii nutti dhufan jedhu.sanaan booda afaan haamaaraatiin dhaabadhaa erga nuun jedhanii
booda isiin oromoodha mitii jedhanii nugaafatanii booda erga eyyee jennee isini mitii kan naannoo keenya keessatti waan
ta’u hunda kan naannoo oromiyaaf Qeerroof kan gabasuu.kanaa booda akka hin deebine jedhanii deeman jedhu.
Nutiis tole jennee dabarree deemne.erga xiqqoodeemnee ammas akkasuma kaneen hidhatanii deeman baayyinni isanii torba ta’antuu nutti dhufe jedhan sana booda dhabadhaa jedhanii dhaabannee waan baayyee erga jedhanii akka sirritti afaan haamaraa hin dandeenye himneef achii
nammi afaan oromoo danda’uu gaafa asa’u lammii gumuz ta’uunsa kan irraa beeksisuu akkas jedhe isin amma hin duutu
kan oduu asiif achii dabarsuu sini kan onegin mootummaarratti waamus sini kanaaf isa Oromoo keessan warra sumaalee keessarratte ta’e dhageessanii amma sun kankeesssani jedhee erga fixee booda hamaareffaan jarri afan nutti namani jilbeefadhaa jedhanii qawwee afaanitti nuqabanii reebbaafi dhidhiittaa humnaan olii nurratti raawwatani.erga nuti laafne maalummaa mootummaa kanaa sin agarsiisna kana booda asdeebitanii xiyyiitiidhaan rukkutamtu jedhanii karaarraa gadi nudarbanii deeman jedhu


text:
ONN:Oduu Amma Nu-Dhaqqabeen Baha Oromiyaatti Oromota Magaalaa Wacaalee Kessatti Hojjchaa jiran qabenya Isaanii irraa Saamanii Ilmaan Oromo nama 30tti shallagaman fuudhanii dhabamsiisanii jiru.
Mormi Qeerroo Awwaday: Hidhamtoonni siyasaa hundi ha’ hikammani jedhu.
Qeerroo Oromoo tana dhaggeefadha ofitta Amanamummaa isaanii fi gootummaa isaaniin gama tokkoon gammachuun natta dhaga’amee gama biraatiin ijoollee tana caalatti ijaaruu fi waan guutamuufii qabu guutuun dirqama ta’uu hubadhe. StopLiyuPolice


text:
Dhibichi umrii daa’imummaa irraa kaasee kan mudatu yammuu ta’u, daa’imman dhibee kanaan qabaman rakkoo hariiroo nama biraa wajjin uumuu, rakkoo haasa’uu, dubbachuu fi amala waa irra deddeeb’uu agarsiisu.
Mallattoo dhibee ootiizimii;
Guddinnii fi dagaaginni isaa duubatti deebi’uu,
Daa’imman dhibee kanaan qabaman, dandeettii dura of harkatti galfatan deebi’anii dadhabuu. Fkn jecha waamuu danda’e, deebi’ee dadhabuu.
Wanta barbaadanitti dandeettii quba qabuu dhabuu, ykn mallattoon agarsiisu dadhabuu.
Dafanii dubbachuu ykn dandeettii dubbachuu horachuu dadhabuu.
Haala hawaasummaa keessatti haala adda ta’een hirmachuu. Garmaalee jeequu ykn callisuu agarsiisu.
Hiriyaa horachuu dadhabuu,walumaa galattii dadhabina walitti dhufeenya hawaasummaa qabu. Yeroo taphatanis qofaa taphachuu filatu.
Dandeettii fuula irraa miira namaa dubbisuu dhabuu.Fkn gammachuu,aarii fi gadda namoota itti hiiqanii beekuuf ni rakkatu. Yeroo baay’ee kallattiin ija keessa nama hin ilaalan. Maatiin ijoollee kanaa al baay’ee nabeekayyuu hin se’u jedhu.
Ijoolleen ootiizimii qaban yeroo namni itti bu’amu ykn nama qaama isaaniitti bu’u hin jaalatan. Yeroo kana garmalee dheekkamu,boo’u.
Yeroo baay’ee filannoo adda ta’e cichaan /irra deddeebiin hojjechuu.Ijoolleen kun yeroo baay’ee wantoota ofirraa akka geengoo naanna’anii fi bifa ifaa qaban filatu.Fkn nyaata gosa tokko haala murtaa’aa ta’een nyaachuuu fiilmii gosa tokkoo meeshaa ittiin taphatan, haala ittiin rafan, karaa deemanii iddoo tokko itti ga’an illee tokko filatanii isuma irra deddeeb’u.
Sochii qaama adda ta’e kan faayidaa hin qabne irra deddeebiin godhu. Fkn harka facaasuu,mataa raasuu ,quba hodhuu,irra deddeebiin ofirra naanna’uu.
Ijoolleen kun rakkoo miiraa ni qabu. Fkn sagalee xiqqoo ol ka’aan isaan jeequu, tuqaatii xiqqoon isaan maraachuu ykn akka waan qaamni isaanii adoodaa ta’ee rukuttaa dandadamachuu,ho’a gar malee dandamachuu.
Darbee darbee amala of miidhuu gogaa ofii kutuu,mataa ofii waatti rukutuu.
Maqaa isaanitiif deebii kennuu dhabuu. Gaafa waamaman awwaachuu dhiisuu.
Simannaa ho’aa,urursaa jibbuu ykn qofaa filachuu.
Taphoota akkeessuu (qooda qoodan ) taphachuu dadhabuu.
Miidhaa fi eeggannoo(complications);
Dandeettii waabaruu fi jireenya of danda’aa qabaachuu ijoollee kanaa ni miidha. Sababa kanaan maatiin jireenya idilee ijoollee kana wayyeessuuf to’annaa fi gargaarsa gochuuf ni dirqamu.
Dhibee gaggabdootif (seizure) nama saaxila.
Dhibee faalama vaayirasii fi baakteeriyaaf saaxilamoodha.
Ijoollen kun hawaasa keessatti akka namoota addaatti waan ilaalamaniif loogiin garagaraa irra ni ga’a.
Hiraarsa qaamaa fi dirqisiifamanii gudeedamuuf saaxilamoodha.
Qaama isaanii waatti rukutuu,rifeensa fi gogaa isaanii buqqisuu,of ciniinuun qaama ofii miidhaa garagaraatiif saaxiluu danda’u.
Furmaata;
Ijoollen kun dandeettiin waa baruu isaanii duubatti harkifataa waan ta’eef, barnoota idilee hordofuun isaanitti jabaadha.
Ta’us barnoota ogummaa garagaraa yeroon yoo argatan dandeettii jireenya of danda’aa jiraachuu akka horatanii fi hariiroo hawaasummaa foyya’aa ta’e akka qabaatan gochuun ni danda’ama.
Kanaaf maatiin ijoollee ofii mallattoo aramaan olii agarsiisan manatti itti cufuu dhiisanii yeroon gara mana yaalaa geessuun gorsa ogeessa argachuu feesisa.
Gorsi; Dooktar Daawwit


text:
Kanneen Paaris keessatti walga’an biyyoonni 197 jijjiiramni haala qilleensa naannoo addunyaaf sodaachisaa ta’uu hubachuudhaan, aara qilleensa gubataa biyya isaanii keessaa, daran gad-muruuf dhaadatanii turan. Biyyoota walii-galtee sana mallatteessan keessaa Yunaayitid Isteets tokko turte.
Garuu, prezidaant Donaald Traamp eega taayitaa qabatanii as, waadaa Yunaayitid Isteets seentee turte sana duubatti deebisuuf, imammatoota sana duuba jiran jijjiiruutti irratti hojjetaa turan, Kanneen keessaa proojektii ujummoo boba’aa KEYSTONE XL jedhamuu, ka wal-mormsiisaa tahe sana deebisanii jalqabsiisuu fi to’annaa aara warshaalee ka mootummaan Obaamaa baase keessa deebi’anii barreessuu akka fakkeenyaatti fudhachuun ni danda’ama.
Kaleessa immoo, akka Yunaayitid Isteets, walii-galtee Paaris keessaa baatu labsan – Prezidaant Traamp.
Yunaayitid Isteets walii-galtee waa’ee qilleensa naannoo Paaris keessaa ba’uuf jirti – jedhan.
Dhaabuu hin dandeenyu! Dhaabuuf hin jirru! – jedhan, namoonni ejjennoo Prezidaant Buush kana morman – Waayit Haawus fuul-duratti hiriiranii. Bulchiinsi magaalaa Paarisis, labsii Prezidaant kana mormuudhaan, galma isaa ibsaa magarisaan ibse.
Aara gurbataa, warshaalee fi meeshaalee ka biroo keessaa ba’u, ka “Greenhouse Gas Emissions” jedhamu gad-xiqqeessuuf, biyyoonni gara dhibba lamaa ta’an BARA 2015 walii-galan. Kanneen walii-galtee sana adda-durummaan mallatteessan – Prezidaantiin duraanii – Baaraak Obaamaa, akkuma prezidaant Traamp akka biyyattiin keessaa baatu labsanitti, mormii isaanii dhageessisan.
“Biyyoonni walii-galtee Paaris sana keessatti hafan kanneen bu’aa isaa hoiiwwan haarawa uumamanii fi induustriilee uumaman irraa guurrachuuf jiran” - jedhan – Obaamaan.
Prezidaantii Faransaay haarawa – Imaanu’eel Maakroon dabalee – hoogganoonni biyyootaa hedduun Traampiin qeeqanii jiran.
Murtii kana nan kabaja. Garuu, dhumatti, murtii dogoggoraa ti – Yunaayitid Isteetsiifis tahe Addunyaadhaaf – jedhan.
Tokkummaan Mootummootaas, Yunaayitid Isteets, walii-galtee Paaris keessaa ba’uun, carraaqqii nageenya Addunyaaf godhamuuf, mufachiisaa akka tahe beeksise.
Akka Prezidaant tarkaanfii sana fudhatan ka dursanii ciicatan, Chaansilarittiin Jarmanii – Angelaa Merkel, biyyi isaanii akka walii-galtee Paaris sanatti dirqama irraa eegamu akka baatu mirkaneessan.
Tarkaanfii amma Prezidaant Traamp fudhatan kanaan, Yunaayitid Isteets, Addunyaa irratti biyyoota lameen walii-galtee Paaris sana duraanuu hin mallatteessin hafan – Nikaaraaguwaa fi Siiriyaatti dabalamti – jechuu dha.


text:
Baaroo Tumsaa
Baaroo Tumsaa (1942-1977) sabboonaa Oromoo fi qabsaawa mirga namummaa ti. Baaron kabajamuu mirga Oromootif falmaa kan ture yoo ta'u qabsoorratti lubbuunsaa dabarte.
Seenaa Isaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Baaroo Tumsaa bara 1942 Lixa Oromiyaa godina Wallagga Lixaa naannoo Gimbii ganda karkarroo jedhamtu keessatti abbaasaa obbo Tumsaa Silgaa fi harmeesaa aadde Naasisee Ciratoo jedhaman irraa dhalate.
Abbaansaa fi harmeensaa walitti aansuun du’aan irraa adda baanaan Baaroon obbolootasaa lamaan Raaheel fi Nagaasaa Tumsaa wajjin mana duwwaa keessatti hafe. Yeroo sanatti obboleessi isaa obbo Guddinaa Tumsaa hojiidhaan magaalaa Naqamtee keessa jiraachaa waan turaniif, qophummaa obboleessasaanii jibbuudhaan dhaqanii bakka jiraatan magaalaa Naqamteetti isa fidan.
Barnoota Isaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Baaroon barumsa isaa sadarkaa tokkoffaa fi lammafaa achuma magaalaa Naqamteetti erga xumuree booda, barumsasaa sadarkaa olaanaammoo kolleejjii Waldaa Makaana Yesuus Bishooftuutti argamurraa xumure. Itti aansuudhaan Yuunivarsiitii Finfinnee seenudhaan barnoota faarmaasiistiin digirii jalqabaa bara 1966tti fudhate. Itti fuufuudhaan utuu hinturiin yunivarsiitichumarraa seeraan digiriisaa jaaalqabaa fudhate. Baaroon egaa turtiisaa yunivarsiitii keessatti barattoota jijjiirama barbaadanii wajjin waliigaluudhaan sochii cimaa taasisaa ture. Barattoota kutannoodhaan saba isaaniif qabsaa’aa turanis sadarkaa garaagaraatti ijaaraa ture. Ijoolleen Oromoo muummee barnoota addaa addaarratti ramadamtee akka biyyaasheef hojjechuu qabduttillee gurmeessaa ture. Bara 1964-1965 waldaa Yunivarsiitii kolleejjii Finfinnee irratti pirezidaantii ta’uudhaan hojjete. Bara 1966 immoo waldaa waliigaltee Yuunivarsiitii Finfinneerratti barreessaa ta’uudhan hojachaa ture.
Qabsoo Keessa Seenuusaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Baroota kana keessatti baay’inni barattoota Oromoo yuunivarsiitii keessatti haa xiqqaatuyyuu malee, warruma jiran kanaa wajjin wal arguudhaan mirga uummata Oromoo kabachiisuurratti maree taasisaa tureera. Wal’aansoon barattoota yuunivarsiitiin jalqabame kun utuu hinturiin ifatti ba’uudhaan namoota hedduu sochooseera. Sochiin kunis kana qofaaf utuu hintaane, uummanni Oromoo akka inni mirgasaaf falmatuuf karaa baaseera. Baaroon itti fufuudhaan namoota paarlaamaa keessa hojjetanii wajjin wal argee mariyachuun warra akka Maammoo Mazammirfaa wajjin ta’uun Waldaa wal-gargaarsa Maccaa fi Tuulamaa keessatti mormii fiyuudalizimii baadiyyaa keessattis baballisuun sochii mormii bara 1966 keessa turerratti haala mijeessuun shoora olaanaa taphatera.
Finfinneefi magaalota kanbiroo keessatti yaada ‘lafti qoteebulaaf’ jedhu irratti dargaggoota hedduu gurmeessuudhaan bittaan warra nafxanyootaa akka gabaabbatu taasisuuratti gumaacha guddaa taasiseera. Wallaansoon bara 1966 ka’e kun duula guddina waliin jedhu uumee keessumaayyuu naannoo Oromiyaa keessatti fudhatama argateera. Fudhatama argachuusaatiif sababnisaa Baaroo ture. Baaron goota humna dargaggootaa ijaaruun sirna Nafxanyootaa barbadeessuuf kutatee ka’e ture.
Baaroon bara 1966 barnootasaa erga xumuree booda biiroo eegumsa fayyaatti miindefamee hojjechuu jalqabe. Waajjira kana keessa amma turetti loogii bara dheeraaf mana hojii sana keessaa ture qorachuudhaan qajeelfama ture sana jijjiiree namoota hedduudhaaf bu’aa ta’eera. Sobdootaafi warreen malaamaltummaadhaan jiraatanis qaanessaa tureera.
Haalli Baaro ofi garee hojjetootaa kanaa namoonni itti hintolin Baaroo hojiirraa ariyani. Miindaasaarra ariyatamuun cinatti akka shororkeessituu addaatti fudhatamee tureera. Haata’u malee dabni irratti raawwate kun Baaroon wallaansoosaatti akkanni cimu isa taasise malee dugda duubatti isa hindeebifne. Yeroo mara mootummaan bara sanaa Oromoorratti miidhaa dhoksaa waan taasisuuf, akka sabni Oromoo walitti dhufanii mariyatan waan hinbarbadneef Waldaan Maccaafi Tuulamaa akka cufamu taasisaniiru. Kun kan isa gaddisiise Baaroon ummanni Oromoo bakka maree akka hindhabneef Waldaa Dhaaba Dhidheessaa jedhu uume. Mul’anni Baaroo keessaa finiinaa ture sun boqonnaa waan isaaf hinlaanneef yoo isaan karaa tokko cufan inni ammoo karaa biraan mala dhaha malee sodaachisiifamuu mootummaa kanaaf goota hinjilbeenfanne ture. Faayidaalee yeroo qabsoo bilisummaa Oromoof jedhee dhabes homaa tokkottuu hin lakkoofne.
Baaroo Tumsaa bara 1964 aadde Warqinash Bultoo wajjin bultii ijaarrate. Aadde Warqinash Bultoo biyya Eertiraa keessatti dirqama loltummaarra utuu jirtuu bara 1982 loltoota amanamoo Mangistuu Haayilamaariyaamiin ajjeefamte. Aadde Warqinash Bultoo obboleettii jeneraal Demisee Bultoo yoo taatu, abbaanshii obbo Bultoo Ejersaammoo Waldaa Maccaafi Tuulamaa keessatti miseensa turani. Cidhi Baaroo Tumsaa Oromoota sadarkaa hojii adda addaarra bakka adda addaarra jiran hundaa biratti haala ho’aadhaan waan kabajameef, diina biratti akka sochii siyaasaatti fudhatamee isaan sodaachisaa ture.
Barruu amma ammaatti saba Oromoo hedduu biratti akka gaariitti dubbifamuu fi jaallatamu The Oromos voice against tyranny document 1971 jedhamu garee hojjetootasaa wajjin namoota hedduu bira akka ga’u taasiseera. Barreeffamni kun gara Amaariffaattillee hiikamee dubbifamaa ture. Kan inni barruu kana raabsaa tureefimmoo waan Waldaan maccaafi Tuulamaa cufameef Oromoota jajjabeessuuf qofaa utuu hintaane, baroota dheeraadhaaf cunqursaafi dabaa saba Oromoorra ga’aa ture barruun kun of keessatti waan qabatee jirtuufidha. Dararfamaafi cunqursaa tureef jiru saba Oromoo ittiin bariisuuf jedheetu. Baaroon bara 1972tti Afaan Oromoo akka qubee laatiiniin barreeffamuuf Hayilee Fidaa wajjin qo’atee yeroodhaaf garuu gaazeexaan Bariisaa qubee saabaatiin akka maxxanfamu taasisaniiru. Garuu utuu hinturiin mootummaan Dargii itti inaafuudhaan fuudhee ministeera beeksisaa jala galche.
Har'a gaazeexaan Bariisaa faayidaa siyaasaatiif jedhamee kan qophaa'u malee faayidaa eenyummaa saba Oromootiif jedhee miti. Baay’inaan waa’ee eenyummaa Oromoo irrattis kan hojjetaa jiru miti. Maqaa kana qabatee gaazexaan bahaa jiru garuu ammayyuu biyya Oromiyaa keessa jira. Qubee Afaan Oromoo har’a sabni Oromoo itti fayyadamu Baaroo Tumsaa fi Hayilee Fidaafaatu bara lubbuun jiran qopheessani. Bara 1973 qabsoon Oromoo akka inni sadarkaa olaanaarra ga’uuf kaayyoo balla’aa baasuudhaan Wiirtuu Qaama Qindoominaa dhaaba jedhu hundeesseera. Kunis immoo turee dhaaba Adda Bilisummaa Oromoo jedhutti jijjiirameera.
Bara 1974 daba mootummaan Hayila Sillaaseefi jaleensaa uummaatarratti geessisaa turan qaamni qoratu hundaa’e. Kana keessattis Baaroon miseensa ta’ee akka hojjetu erga taasifameen booda namoota Oromoo hinta’iniin rakkoo keessa galafamuuf tureera. Garuu rakkoo isaan Baaroorratti qopheessan kana namoota miseensa Dargii turaniin karaatti hafeera. Baaroon dhaabbata siyaasaa bara sana keessatti hundeeffaman hunda dhiisee saba bara mootummaa Haayila Sillaasee cunqrsaan irra ga’aa ture hundaa kan ofitti haammatu dhaaba Wala’ansoo saba balla’a cunqursamoota Itoophiyaa ‘Ye Itoophiyaa ciqunooch abiyootawwii Tigil’ jedhu hundeesse. Dhaabni kunis saba Oromoofi sabaafi sablammoota cunqurfamoota byyattii kan of-keessatti haammate ture. Isaan booda Dargiin yeroo jabaachaa deemu of-tuulummaasaa dabalaa deemuun dhaaba ‘EMALEDHI” jdhaman diiguutti kaanaan Oromoonni baay’een gara qabsootti seenuu jalqaban.
Du'a Isaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Bara 1974tti hundaa’ee baha Oromiyaa keessatti soch’aa kan ture Addi Bilisummaa Oromoo qabsaa’ota hedduu horachuu danda’ee ture. Baaroonis qabsoo kanatti seenuudhaan gara bahaatti deemee geggeessummaan hojjetaa utuu jiruu bara 1977tti lubbuunsaa darbe. Duutii Baaroo umurii gabaabaafi akka tasaa dhaaba Adda Bilisummaa Oromoofi uummata Oromoo akka malee naasiseera; miidheeras. Dargaggeessi umurii waggaa 35tti ajjeeffame kun bara hundumaa godaannisa hindagatamne saba Oromoo irratti maxxansee jira.
Akkaataa du’asaa ilaalchisee saba Oromootiif odeeffannoon hinkennamne. Haata’u malee, du’a Baaroo booda namoonni yeroo sana turan geggeessummaarratti dandeettii dhabuu qofaa utuu hintaane, ejjennoo dhabuusaaniirraan kan ka’e dhaaba saaniitiifis ta’e uummata saaniitiif ta’uu dadhabuudhaan ummata qaanessanii jiru. Kaayyoo innii fi kan isa fakkaatan itti wareegamaniif xiyyeeffannoo guddaan hinkennamne. Barreessitoonni tokko tokkorratti akka jedhanitti, Baaroo kan ajjeese loltuu WBO kan sammuunsaa fayyaa hinturre tokkoonii jedhu.


text:
Oduu biyya keessaa (8991)
Finfinnee, Caamsaa 13,2010(FBC)- Daawwii muummee ministiraa Dooktar Abiy Ahimad Saawdii Arabiyaatti taasisaniin booda Ityoophiyaanonni 1085 gara biyyaa deebi'aniiru.
Finfinnee, Caamsaa 13,2010(FBC) -Muummee ministiraa Dooktar Abiy Ahimad daawwii hojii Gaambeellaa xumuruun gara Finfinnee deebi'an.
Finfinnee, Caamsaa 13,2010(FBC) - Emmireetonni Araba Gamtooman, lammiilee Ityoophiyaa hidhaa jira gadhiisuufi.
Finfinnee, Caamsaa 13, 2010 (FBC)-Magaala Duukamitti manneen jireenya qubattootaa balaa rooba bubbeen wal makeen miidhame hojiin deebisanii ijaaruu eegalame.
Finfinnee, Caamsaa 12, 2010 (FBC) Ministirri Muummee Mootummaa Federaalaa Dimookraatawaa Itiyoophiyaa Doktar Abiy Ahmad naannoo Gaambeellaa Magaalaa Gaambeellaa jiru.
Finfinnee, Caamsaa 12, 2010 (FBC) Ministirri Muummee Doktar Abiy Ahmad Naannoo Gaambeellaa - Magaalaa Gaambeellaa galaniiru.
Finfinnee, Caamsaa 12, 2010 (FBC) Ministirri Muummee Doktar Abiy Ahmad jiraattota Godina Qeellam Wallaggaa waliin Magaalaa Danbidollootti mari’ataniiru.


text:
Alii Birraa
Alii Birraa weellisaa, qindeessaa, walaleessaa fi sabboonaa Oromooti. Aliin Fulbaana 29, 1950 magaalaa Dirre Dhawaa naannoo Lagaharree jedhamutti dhalate.
Contents
Jireenyaa Ijoollummaa Isaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Aliin kan dhalate Dirre Dhawaa keessatti. Abbaa fi haati isaa Aliin dhalatee waggaa sadi’itti addaan bahan. Aliin sana booda abbaa isaa biratti guddate. Yeroo ijoollummaa isaa mana barumsaa Arabiffaa galee Afaan Arabaa barateera. Sana boodas mana barumsaa galee amma kutaa 6tti barate.
Yeroo ijoollummaa isaa karaa irratti daldala adda addaa hojjatee of gargaaraa ture. Wayita umuriin isaa 13 ta’u, hawwisoo Afran Qalloo kan aadaa Oromoo guddisuuf dhoksaadhan hojjachaa turetti makame. Sirbi inni jalqaba waltajjiirratti sirbe “Birraa dha bari’e” kan jedhamu ture. Kanarraa ka’ee maqaa Alii Birraa jedhamu argate. Mootummaan Hayila Sillaassee hawwisoo kana bara 1965tti cufee miseensota hawwisoo kanaas gartokkee mana hidhaatti naqe. Aliinis baqatee gara Finfinneetti gale.
Jireenya Isaa Finfinneetti[edit | Lakkaddaa gulaali]
Aliin erga [[Finfinneetti galee booda hojii sirbaa adda addaa hojjachuu jalqabe. Yeroo kana Aliin sabboonaa Oromoo Ahimad Taqii wajjin wal bare. Ahimad Taqiis Alidhaaf akka ittiin sirbuuf jedhee gitaara biteef. Beekkamtummaan Aliis magaalaa Finfinnee keessatti saffisaan dabale. Aliin Afaan Oromoon biratti Afaan Amaaraa, Afaan Arabaa, Afaan Hararii fi Afaan Sumaaleetiin sirbuu danda’a ture. Kunimmoo namoota adda addaa biratti akka jajamuu fi jaalatamu godhe. Namoota isa jaalatan keessaa tokko Iyyu’eel Yohaannis kan jedhamu dura bu’aa Kibur Zabanyaa kan ture tokko ture. Innis Aliin Kibur Zabanyaatti akka makamu godhe; achittis weellistoota beekkamoo kan akka Mahaammud Ahimad, Xilaahun Gassasaa, fi Buzunash Baqqalaafaatti makame.
Kibur Zabanyaa keessa yeroo turetti, carraa gara naanoo adda addaa deemee itti dandeettii isaa agarsiisu argate. Gara Sudaanis deemee wellistoota bebbeekkamoo akka Mahaammad Waardiifaa wajjin sirbe. Yeroo Finfinnee jiru, waltajjii gurguddaa akka Haagar Fiqirii fi Raas Tiyaatiriifaatti sirba ture. Boodarra abbaa isaa wajjin mariyatee Finfinnee gad lakkisee deeme. Bara 1970n keessa, yeroo Warraaqsi Itoophiyaa jalqabu, Ahimad Taqii baha Itoophiyaa keessatti loltuu mootummaatin odoo loluu du’e. Aliinis baayyee gaddee akkas jedhee sirbe
Yaa Hundee Bareedaa
Yaa Fiixee Miidhagaa
(Hundeen maqaa kan bira Ahimad Taqii ture)
Aliin hojii isaa weellisummaa fi qindeessumma itti fufe. Albamii isaa kan jalqabaas bara 1971 baase, kunis albamii sirba Afaan Oromoo kan jalqaba ture seenaa sirba Oromoo keessatti. Achii booda sirba jaallatamoo akka “Hin Yaadin”, “Asabalee”, “Ammalelee” fi “Gammachu” godhate. Albamiin isaa sirboota Afaan Sudaan kan akka “Al-Habiib Ween” fi sirba Hararii kan akka “Yidenqal” of keessaa qaba.
Biyya Alaatti[edit | Lakkaddaa gulaali]
Leellistuun Alii Birraa, Imbaasii Iswiidin kan Finfinnee jiru keessatti Itti-aantuu Sekreeterii (vice-secretary) kan turte, Alii gaa’ilaaf gaafatte. Aliinis gaaffii kana fudhatee bara 1985tti ishii fuudhe, maqaan ishii Birgittaa Astroom jedhama. Birgittaan kan dhalatte Istookoolmi Iswiidin keessatti (Adoolessa 21, 1942 – Fulbaana 13, 2009). Bara 1986tti, haati manaa Alii Sawud Arabiyaatti jijjirramate, Aliinis ishee faana Sawud Arabiyaatti gale. Haa ta’u malee, Sawud Arabiyaan Aliitti itti hin tolle. Kanaaf gara Iswiidinitti ce’ee achi waggaa lama jiraate. Bara 1988, Aartis Akkaadaamii Loos Aanjeles (Los Angeles Arts Academy)tti barachuuf gara USA deeme. Bara 1990tti erga eebbifameen booda bara 1992tti albamii lama Itoophiyaan alatti kan jalqabaa gad lakkise. Kunis addunyarratti akka beekkamu godhe. Aliin konsertii baayyee biyyoota adda addaa keessatti geggeesseera. Kana keessaa bara 20005tti ayyaana waggaa haaraa Itoophiyaa irraatti Sharaaten Addis kaasuun ni danda’ama.
Bara 2009tti, Aliin dhukkuba Kaanserii marrimaanii akka yaallamaa jiru yoo dubbatamu, garuu sirba akka itti fufuun hojjatu yoo dubbatu albamiin isaa kan dhiyoo baase garuu kan dhuma ta’uu hin hafu jedhama.
Badhaasa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Bara 1995tti, Aliin badhaasa Toroontoo Afrikaan meeritis Awwaard(Toronto African Merits Award) argateera. Bara 2010tti ammo, Yuunivarsiitii Jimmaa irraa Dokitreetii Kabajaa aragateera. Mudde 2012tti Dorgommii Daddaraaroorratti isa jalqabaa irratti marsa xumuraarratti keessummaa kabjaa ta’uun affeeramee argameera.


text:
Gootichi WBO Zoonii Kibbaa guyyaa har’aa Bitootessa 13,2018 waraana wayyaanee humna dabalataaf gara Mooyyaleetti konkolaataa 4n sossohaa ture irratti tarkaanfii boonsaa fudhatuun 50 ol ajjeesee injifannoo cululuqaa galmeesse.
(SBO/VOL – Bitootessa 13,2018) Irree fi gaachanni ummata Oromoo WBOn Zoonii Kibbaa keessa sossohu haleellaa diina irratti fudhatu cimsee itti fufuun, guyyaa har’aa Bitootessa 13,2018 waaree booda sa’aa 2:00 gubbaatti waraana wayyaanee humna dabalataaf gara Moyyaleetti konkolaataa 4n sossohaa ture Ona Moyyalee araddaa Illaamuu bakka Karbattee Bonayyaa Walee jedhamutti haleeluudhaan waraana wayyaanee konkolaataa sadii guutuu daaressuun loltoota 50 ol ajjeesuu fi hedduu madeessuu Ajaji WBO Zoonii Kibbaa beeksiseera. Lakkoobsi waraana wayyaanee du’anii dabaluu akka danda’us eerameera.
Sababa ummatni Oromoo Godina Gujii Lixaa karaa Asfaaltii cufeef, waraanni wayyaanee akka humna dabalataatti konkolaataa 4n Mooyyaleetti sossohaa ture kun karaa Nageellee, Liiban, Malkaa Gubaa irraan halkan edaa Ona Borbor seenuun diirama kana karaa Irdarii irraan Mogorree Ona Bayyanaa ykn Mogorree Wasankililiin karaa Asfaaltiitti deebi’uun gara Moyyaleetti osoo sossohaa jiruu ti kan haleelame.
Waraanni Bilisummaa Oromoo Zoonii Kibbaa Bitootessa 12,2018 halkan magaalaa Moyyalee keessatti waraana diinaa kan paatiroolii irra turee konkolaataa guutee gara mooraatti deebi’aa ture walakkeessa magaalaa Moyyalee naannoo Mannaaraatti tarkaanfii jabduu irratti fudhateen 10 yeroo ajjeesu, 15 ol ammoo madoo taasisuu gabaasuun keenya ni yaadatama.


text:
Dhaggeeffatoota keenyaa, Ayyaana Irreechaa Har’a Magaalaa Bishooftuu Haroo Harsadii irratti Ayyaaneffamuuf ture irratti, dhukaasa banamee fi namoonni miloiyoonaan lakkaawaman dhukaasa irraa dheessuuf ennaa fiigan wal-irra ba’anii wal-caccabsuu irraa lubbuun namoot dhibba tokko olii dhabamuu isaa hooggqanoonni mormitootaa fi hirmaattonni ayyaanichaa ijaan argina, jedhan dubbataa jiran. Sababaan du’aa fi miidhaa hedduu dhaqqabsiise kunis, yeroo ayyaanichi banamutti Abbaa-gadaa silaa eebbisanii banuuf turan, Abbaa-gadaa
Bayyanaa Sanbatuu sabababaa hin beekamneef boodatti harkifamuu, akkasumas, waltajjii ayyaanichaa irratti ayyaanichaa irratti halaabaan fannifamuu fi aagawaa mootummaa akka haasawan dhiheessuuf yaaluu ennaa uummatni mormetti humnoonni mootummaa dhukaasa gaazii imimmaansisuu fi rasaasaa jalqabuu isaanii akka tahe dubbatan.


text:
Kutaa 1ffaa Duubisuuf Addana Tuqaa
Yaada koo har’aa, yk kutaa 2ffaa, qabxiilee lama, kan kutaa 1ffaa keessatti itti fayyadameenin eegala. “Tokkummaan nu barbaachisu maal irratti? Tokkummaa nuuti barbaannu, tokkummaa maaliitii? Tokkummaa Bara Abbaa Biyyaa turreeti? Tokkummaa Bara Gadaan tureetii? Tokkummaa Dhiigaatii? Tokkummaa Siyaasaatii? Tokkummaa Ummataati? Tokkummaa Dhaabbilee Siyaasaatii ? Tokkummaa Sabummaatii? Tokkummaa yaadaatii? Tokkummaa ejjannoo Siyaasaatii? Tokkummaa Qabsootii? Tokkummaa Ilaalchaatii??Tokkummaa jireenya hawaasummaatii? Tokkummaa Amantii fi Gandummaa dhiifnee waliin jiraannudhaa? Tokkummaa maalii barbaanna? Tokkummaa Bilisummaa dura Qabsoo keenyaaf barbaachisu moo, kan Bilisummaan boodaati ?,,,,,,,,,,,” (kutaa 1ffaa keessaa ka fudhatame)


text:
Jaarmayaan fayyaa addunyaa gabaasa isaa waggaa dhiyeenya kana baaseen dhukkuba Busaa gama ittisuun jijjiramnii jabaan argamuu isaa fi keessumaa sagantaan to’annaa dhukkubichaa ijoollee fi dubartoota ulfaa kanneen Afrikaa keessaa irratti bu’aa qubsaan argamuu beeksisee jira.
Garuu hanqiinni maallaqaa mudate hojii to’annaa dhukkuba Busaa kanaa danquu mala jechuun akeekkachise.
Gama kaaniin addunyaa irratti uummata vaayrasii HIV waliin jiraatan keessaa harka 40 kan ta’an vaayrasichi qaama isaanii keessa jiraachu hin beekan jedha Jaarmayaan Fayyaa Addunyaa.
Meeshaan ittiin dhunfaan vaayrasiin HIV jiraachuu fi dhisuu isaa ittiin baran kun argamuun namoonni hedduun akka ofiin of qorataniif karaa bana jedhan daayreekterri walii galaa kan jaarmayaa fayyaa addunyaa Dr. Margareet Chaan.


text:
“DHALOOTI GUMAA” HUNDEE GADI DHAABEERA !!!
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 8/27/2017
Hagayya 27, 2017 | Seenaa Y.G (2005)
Har’aa Gootummaan Biyya keessatti argaa fi dhaga’aa jirru, akka sabaatti itti boonna. Gammachuun nu mirqaansaa jira. Dhiigni wareegamtootaa bilaashatti akka hin hafnee nu abdachiisa. Qabsaa’oonni Umurii isaanii guutuu saba kanaaf of kennan keessi isaanii boqonnaa argachuun haqa. Dadhabbiin isaanii sadarkaa kanarra ga’uutti ni gammadu. Dhalooti qabsoo kana dhaalaa jirus, rakkoo hedduu keessa dabranii har’arra ga’utti hamilee guddaa keessa jiru. Gumaa ka nu baasuu kumaa kitilaan horachuu keenyatti, abdiin guutameerra. Qabsoo akka nama tokkotti gaggeeffamaa jiru kanarra ga’uuf, wareegama waa hundaa itti baafneerra. Akka sabaatti, Har’arra dhaabbannee hegaree keenya wayita tilmaamnuu, hegareen keenya shakkii tokko malee harka keenya jiraachuu ifatti mirkaneeffanna. Waan barbaannee yeroo barbaanneetti raawwachuu akka dandeenyu dhugeeffanna. Kana tikifannee isa caalutti tarkaanfachuun ammoo murtee keenyadha.
Qabsoon gaggeeffachaa jirru sadarkaa irra ga’ee beekuuf, xiinxalaa ykn beektoota barbaachaa hin dhaqinuu. Yeroon isaa dabreera. Dhala Oromoo hundatu deebii itti kennuu danda’aa. kana ibsuuf karaa walitti hin dhiphifnuu. Nuuti Gootoonni waan hojjatan qofa dubbachuuf wayita sardamnutti Ijoolleen Qubee Lubbuu nu wareeguuf wal danquu qalbifachuu nu feesisa. Dhaloota gonkumaa Imaanaa abbootii isaa hin sharfnee ijaaree jiraachuu ijaan argaa jirra. Qabsoon har’aa sadarkaa sabaatti gaggeeffamaa jiru, addatti bara 2000 irraa kaasee haalaan jabaachaa dhufee, dhaloota hin boorofnee dhalchee jira. yoo xiqqaatee labsii yeroo gabaabaadhaan, ykn waamicha yeroo gabaabaadhaan kaayyoo tokkof hiriirsuu fi Hogganamuu irra geenyee jirra. Kanarra ga’uuf adeemsa dheeraa deemamee jira. Ilmaan Oromoo qaqqaalii itti dhabneerra. Qabeenyaa fi beekumsa akkasumas, humna dhala Oromoo itti dhabneerra. Kanaaf kabajaa qabnaa. Kanaaf waan bubuutuu irra, waan gurguddaa faarsuu jaalanna.
Qabsoo keessatti bu’aa ba’ii hedduutu jira. Bu’aa ba’ii kana dandamatanii Qabsoo kana asiin ga’uun waan laafaa miti. Qabsoo keessatti Ummata Ijaaruun bakka ol aanaa qaba. Humna ummataa qopheessuun murteessaadhaa. Oromoon har’aa kana mirkaneeffatee jira. Dhalootaa fi saba diinaaf duubatti hin jennee ummachuuf yeroo gaafata. Kanas Oromoon sadarkaa dhumaarra ga’eera. Ilmaan Oromoo dachee kana irra jiran , kanneen diina jala jiran dabalatee, Oromoon mirgi isaa sarbamee jiraachuu irratti waliif galu. Irra jireessi ammoo mirga Oromoon sarbamee kana waan barbaachisu kafalee deeffachuuf kunoo murannoon hiriiree jiraachuu Biyya keessaa mirkanaa’ee jira. Biyya keessatti kaabaa kibba, bahaa dhihaatti dhaamsi waliif dabree gootummaan raawwatamaa jiru, Qabsoon boqonnaa haaraatti ce’ee, Injifannootti dhihaachaa jiraachuu nu mirkaneessa.
Oromoon har’aa tokkummaa dhabnee jedhee of hin qeequ. Hin gaabbu. Humna wal hin buusuu. Kana irra aannee, irra jireessa Ummata keenyaa waamicha ifaan hiriirsuu dandeenye jirra. Deebiin argatamee kun ammo Tokkummaa nuuti hawwiinu dhugoomuu mirkaneessa. Oromoon Biyya Aabbaa isaa irratti falmachaa jira. Biyya biraa deemee bilisa of hin baasuu. Kanaaf kan ofirraa kaasuu ykn ofirraa baasuu diina qofaadhaa. Kana ega raawwatee booda Biyya isaa irratti bilisummaa isaa labsata. Seeraa fi heera isaa deeffata. Ofiin of Bulcha. Akka ammaa argaa jirrutti OPDO FI AGAAZII ari’ee Bilisummaa isaa labsata. Qabeenyaa isaa irratti abbummaa waan qabuuf barbaade cufee , barbaaduu banee abbummaa isaa ittin ibsata. Qabeenyaa keenya irratti nuutu abbaadhaa. Manakoo cufachuu fi dhiisuun mirgaa fi dirqama kiyya. Beela’uu fi dheebochuu of irratti murteessee Bilisummaa kiyya deeffachuuf murachuun mirga kiyya malee, abbaan fedhee dhuftee kan nurratti ajajju miti. Kanatu biyya keessatti dhugoomaa jira. Qabeenyaa keenya cufuun ykn dhaabuun mirga keenya akkuma ta’ee, banuufis mirga guutuu akka itti qabnuu, hubachiisuun hojii nu eeggatuudhaa.Qabsoo keessatti jarjartiin haalaan hamtuudhaa. Naamuusa har’aa arginuu kanaan masakamanii waa hundaa diina hubachiisaa deemanii tarkaanfii isa dhumaaf of qopheessuun haalaan barbaachisaadhaa. Yeroo hundaa karaa wareegama ol aanaa nu hin kafalsiifnee filannee deemuun hedduu barbaachisaadhaa. Wayyaanee caalaatti waan saaxilutti afeeraa, injifannoo galmeesisaa deemuun gootummaadhaa.
Har’aa hidhaa fi ajjeechaan qaama nuuf ta’ee itti seenerra. Kaleessa ammo akkas hin turre. Dhalootaa fi saba akkasii ijaaruu irratti yeroon fudhatamee waan taphaa mitii. Ifaajjii qabaatuus milkaa’eera. Ummati keenya sadarkaa amma irra jiru irraa duubatti akka hin deebinee tikifachuun hedduu barbaachisaadhaa. Har’aa diinatu dhiphataa jira malee Oromoo miti. Wayyaaneen humna qofaan jirtii. Siyaasaan fixattee jirti. Humna kana humnumaan irra aanna. Humna kana ummachuuf ammoo adeemsi fagoon deemamee milkaa’aa jira. Ummata waliif birmatu ijaaruun yeroo fudhateera. Durumaanu kan wayyaanee irraa fagoo jiru mitii, kan wayyaaneetti dhihoo jiru iyyuu haala jiru hubateera. Wareegamaa fi sochiin keenya gama kamiinuu fi qaama kamiinuu fudhatama argateera. Gabrummaa jala jiraachuun keenya mirkanaa’ee jira. Gabrummaa kana jalaa ba’uuf sochiin goonu hundumtuu kabajaa qabaata malee shororkeessaa nu hin jechiisiisu.
Dhalooti haaraan gama kamiinu haa ta’uu, yeroo barbaadeetti waan barbaade gochuun ifa ta’eera. Ummati yeroo barbaanneetti nu waliin dhaabbachuu akka danda’uu mirkaneffanneerra. Ummati Oromoo Mirga abbaa Biyyummaaf qabsoo hadhooftuu sa’aatii dhumaattillee kan duuba hin deebinee ta’uun mirkanaa’eera. Kun injifannoo guddaadhaa. Dhalooti Gumaa Ummata isaaf ba’uu kanatti ni jajjabaata. Saboonni biraa akka nu waliin dhaabbatan jalqabbii argaa jirra. Shirri wayyaanee saboota biraa nutti kaasuu fashaleera. Saboonni aantummaa isaanii nu ibsan ni caalu.
Har’aa tilmaamaan dubbachaa hin jirru. bakka ga’uu qabnurra geenyee jirra. Kan itti aanuu ammo qaamuuma isa ilaallatuutu sagantaa baasa. Sochiin Ummataa garuu sochii itti aanuuf isa hundee akka ta’ee beekuutu barbaachisa. Kaleessa isa diina waliin dhaabbatee karaa irraa maqisuuf murtee tokko hin qabnuu ture. Har’aa garuu sanarra dabarree kan obboleessa isaaf hin taanee Oromoof hin ta’uu jennee adabaa jirra. Kunimmoo bal’inaan itti fufuuf jira. Diinaan adeemsa keenya hubachiisaa deemuun kaleessa maaliif guyyaa tokkotti hin haxaanuu jennee qophii malee akka dubbannu nu akeekeera. Diina gara itti haxaa’anuu beeku barbaachisa. Har’aa waan dursa kennamuufii qabuuf dursa kennu irratti wal dhaga’uu keenyatti ykn waliif gallee dhaabbachuu keenya nama boonsa. Qabsoo keessatti wanti hundii duubaa fi dura qabdii. Ummata qaamaa qalbiin hin qophofnee ykn dhiiguma arguu rifatu qabattee lolatti seenuun dansaa miti. Ummata qabsoo wareegama barbaadu irratti waliin hin dhaabbannee qabattee qabsoo dhumaatti seenuun kufaatii hordofsiisa. Beektoota baayyee qabanaa jennee, waan xumura ta’uu jalqabarra ta’ee malee yoo jennee badii keessaa hin baanee hordofsiisa. Ummata qawwee argee hin beekneetti ykn gadi ba’ee sirna isa hacuucuu balaaleffachuu sodaatu keessa taatee lola bane malee yoo jettee ummata ficcisiifta. humna umurii isaa guutuu hidhannoon socha’uu fi ummata qawwee har’aa qabatee itti bobbaasuun injifachuuf miti. Hawaasa addatti dhaloota qalbii tokko keessa jiru osoo hin ijaariin lollee malee jechuun kasaaraa isaatu caalaa. Kanaaf har’aa gama hundaan Tumsi waliif taasifamaa jiru, gadi fageenyaan kan irratti hojjatamaa ture ta’uu beekuutu barbaachisa.
Kanaaf Ilmaan Oromoo Biyya keessaa fi ala jiru waan kana hubatee ijaarsa isaa bifa adda addaan itti fufu akka qabuu waliif dhaamuun barbaachisaadhaa. Hundumtuu ga’ee isaa bakka jirutti ba’uuf of haa qopheessu. Humna Ummataa uamamee keessa kan hin jirre, humna kana jiraachisuuf waan barbaachisu gochuuf of ijaaruu qaba.
Wareegama Biyya keessaa kafalamaa jiru irratti dantaa ofii gaggeeffachuuf yaaluun salphina ofii argisiisa. Waan hin beekneetti ykn waan ta’uuf jiru osoo hin hubannee, waa butachuuf jedhamee adeemsi taasifamu waa hedduu akka nu dhabsiisuu beekuu barbaachisa. gam hundaan , adeemsa walii galaa irratti hirkifannee deemuu akka qabnuu beekuun qabnaa. Wayyaaneen waan gaggeeffamaa jiru kana hidda isaa argachuuf haalaan ifaajjaa jirti. Goknumaa bira hin geessu. Garuu sochiilee kana waan gufachiisuu danda’aan irraa of qusachuun, waan gaggeeffamu kun akka milkaa’uuf gumaachuu ta’uu haa hubannu. Dhaloota Gumaaf muratee kana milkeessuuf malee gufachiisuuf kan socha’uu diinuma. Dhaloota Gumaa kana kunuunsuun haalaan barbaachisaadhaa. Qabsaa’oota halkanii fi guyyaa ifaajjanii waan kana asi baasaniif gama hundaan gargaarsa gochuun murteessaadhaa.
Marsaa 3ffaan kun yeroosaatti 4ffaa dhalchuun waan hin oollee. Guyyuu garaa jabaachaa deemna. Murannoon keenya dabalaa deema. Gootummaan keenyas akkasuma. Beela’uu fi dheebochuun, rakkachuu fi miidhamuun qaama nu ta’uu qabdii. Gonkumaa karaa eegallee irraa hin deebinuu. Saba keenya guutummaatti qabsoo kana keessatti hirmaachisanii, Qabsoo Ummata Oromootti dhageetti horuun ammallee itti fufa. Hundumtuu qe’ee isaa qulqulleeffachuun isa xumuraa ta’uu malaa of onneechiisaa. Daangaarraa gara gidduu galeessaatti, ykn gudduu galeessarraa gara Daangaatti diina furgaasuun, hammeenyu diinaa irratti hundaa’aa qaamaa qalbii itti qophaa’aa.
Magaalaa fi baadiyyaatti gammachuu hin qabnuu beeksifadhaa. Diinaa fi bitamtootaa gandaa fi bakkuma jirtanitti murannoo keessan bifa adda addaan itti mul’isaa. Sochii Ummata keenyaa kan deeggaree fi kabajee kabajaa tikisaa. Gargaaraallee. Galateeffadhaa. Murtee keenyaaf kabaja kan qabuu kabajaa. Isa didee garuu boqonnaa dhawwaa. Karaa isaa itti argisiisaa. Jarjarree waan aariin raawwannu haalaan nu miidhaa of eeggadhaa. Biyya keenya irratti of kabachiisuun kabajaadhaanii. Isa kabajaa wallaalee yerooma itti eegaa .”DHALOOTI GUMAA ” dhaloota aarii fi jarjartiin socha’uu miti.waan harka keenya keessa jiruun qabsoo keenya finiinsina. QABSOO UMMATAA WALII GALAAF ADEEMSA KEENYA HAA JABEEFFANNU !!! WAAN DURA RAAWWACHUU YKN UMMACHUU QABNUU HAA RAAWWANNU.
HORAA BULAA !!!
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Gaazzzexeessota Waayit Haawus irraa gabaasan waliin gaaffii fi deebii isaanii xumuraa geggeessanan kanaan – Prezidaantichi Yunaayitid Isteets yeroo bulchiinsa isaanii xumuratan – Baaraak Obaamaa, Prezidaantii haaraawa Boor muudamanii hojii jalqaban – Donaald Traampiif gorsa isaaniif danda’ame mara kennuu isaanii dubbatu.
Garuu, kanas ta’ee, xumura irratti kan irra-caalaa humna qabaatu, gorsa gurmuu Traamp irraa dhihaatu tahuu hubachiisan.
Ilaalchawwan isaa irra-caalaan yaada gorsitoonni isaa, namoonni naannawa isaa jiran kennaniif irratti hundaawa – jedheen yaada. Kanaafi, aagawoota inni dhiheeffate mirkaneessuuf gaaffii fi deebiiwwan mana-maree duratti geggeessamanitti ilaalcha kennuun barbaachisaa ka tahe – jedhu – Obaamaan.
Daldalaa abbaa-qabeenyaa manneenii ka ta’an – Doonaald Traamp, yeroo taayitaa prezidaantummaa biyyaa qabatanii geggeessuuf jiran kanatti gargaarsa akka isaan barbaachisu illee – Prezidaant Obaamaan hubachiisanii jiran.
Hojiin kun hojii baay’ee cimaa waan ta’eef, waan qofaa hojjechuun danda’amu miti – jedhu.
Hanna odeeffannoo fi iccitii karaa interneetii Yunaayitid Isteets irratti geggeessamu, ka biyyoonni akka Chaayinaa fi Raashiyaa geggeessan irraa of eeguuf imaammata eegumsa Saayiberii yokaan “Saayiber-sekiyuuriitii” baasuun biyyattiif barbaachisaa tahuu illee hubachiisanii jiran. Raashiyaan deemsa filannoo Yunaayitid Isteets dhiheenya kanaa gidduu seenuus balaaleffatan.
“Prezidaatiin Raashiyaa – Vilaadmiir Puutiin, ejjennoo farra-Yunaayitid Isteets qabatanii waan jiraniif, hariiroo Raashiyaa waliin qabaachuun rakkisaa tahe” – jedhan.


text:
Keeniyaa fi Itiyoophiyaan, akka Al-shaabaab daangaa isaaniitti cehee halellaa hin geggeessine ittisuuf yeroo carraaqaa jiranitti, uummata Siivilii Somaaliyaa irratti humna gitaa olii ka bobbaasan ta’uu dhaabbatoonni gargaarsaa Somaaliyaa keessaa hojjetan gabaasanii jiran.
Gabaasaan keessaa bahu, ka VOAn argate kun akka jedhutti, Keeniyaan Waxabajjii bara 2015 irraa jalqabdee, haleellaa humna qilleensaa kurna hedduu, hawaasa horsiisee-bulaa kutaa Geedoo keessa jiraatu irratti geggeessite.
Kanneen hojii daangaa tiksuutti akka bobba’an dirqsiisaman - ojjetoonni Tajaajila Eegumsa Bineensa Bosomaa, ka Keeniyaa – uummata Somaaliyaa hidhuu fi murtii-seeraa tii ala ajjeesuutti fuuleffatan – jedha – gabaasichi.
Akkasumas, Itiyoophiyaan, uummata horsiisee-bulaa Somaaliee kanneen naannawa daangaa Somaaliyaa fi Itiyoophiyaa qubatanii jiran of irraa dhiibuuf jecha, humnoota milishaa ishee daangaa irratti bobbaaftee jirti – jechuun beeksisee jira.
Dubbiu-himaan humnoota ittisaa Keeniyaa, Koloneel Jooseef Owuoth himannaa kana ni haalan. Keeniyaan qiyyaafatni ishee maadheelee Al-shabaab qofa akka tahe dubbatan.
Aangawoota Itiyoophiyaa ka naannawa sanaa argatanii dubbisuun hin danda’amne.
Garuu, Prezidaantiin naannoo sanaa, kan Itiyoophiyaa – Abdii Mohaammud Omaar, gochaale, milishaan addaa “Liyyuu Police” jedhamu geggee – jedhame mara haalanii turan.
Jiraattonni naannoolee kanaa garuu, wanneen gabaasaa sana keessatti waa’ee humnoota biyyoota lameenii ibsaman dhugaa ta’uu dubbatan.


text:
“Toorri haaromsaa keenya har’as imala jijiiramaa eegalame finiinsudhaan fayyaddamummaa ummata Oromoo caalmaatti mirkaneessuuf tarkaanfataa jira.”
Ummatni naannoo fi biyya keenyaa fedhiifi faayidaa isaanii mirkaneeffachuudhaaf qabsoo bara dheeraa gaggeessaa turaniin injifannoo boonsadhaan eega xumuranii waggoota 25 lakkoofsisaniiru. Sirna heerawaa dimokaatawaa fi federaalawaa fedhii guutuu isaanitiin eegga ijaarratanii asittis guddiina siyaas diinagdee amansiisaa gonfachuurratti argamu. Waggoota kanneen keessatti guddina diinagdee itti fufiinsa qabu fiduudhaan ummatni naannoo keenyaa jiruufi jireenyasaa fooyyefachuu, mirgoota dimokraasiifi namoomaa isaa kabachiifachuudhaan jijiirama olaanaa gnfachuu danda’eera.
Ummatni naannoo keenyaa sirna ofiisaa ittiin ofbulchu bu’ura cimaarra dhaabudhaan imala haaromsa biyya keenyaa fuulduratti tarkaanfachiisuurratti argama. Injifannoo kana galmeessuu keessatti gaheen ummataa olaanaa yoo ta’u, haala kana gahumsaan ogganuudhaan mootummaan nqaannoo oromiyaa imala haaromsaa keenya milkeessudhaaf sosochii cimaa gochaa tureera. Guddina argamaa jiru faanaa ummatni fedhiin misoomaa isaa daran dabaleefi sadarkaa hundatti gaafataa ta’e uumamuu danda’eera.
Haalli kun akkuma eegametti ta’ee rakkooleen bulchiisa gaarii deemsa guddiinaa faana nuqunnamaa dhufan marii hawaasa waliin taasifameen adda bahanii furmaata argataa kan jiran yoo ta’uu kanneen hafaniis ummatniifi mootummaan karoora addaatiin deebii itti kenuudhaaf tumsa olaanaa taasisuurratti argamau . kanaaf Gaaffilee bulchiisa gaarii misoomaa fi fedhii guddinaarraa ummatni kaasaa jru ilaalchisee mootummaan akkuma waadaa galee jiru dhaawaataan hiikurratti qophii ta’usaa irra deebiin mirkanessuu barbaada .
Haa ta’u malee, humnootni farra nageenyaa fi dhiphootaa fedhii qaxxaamuraan aangoo qabachuu isaanii dhugoomsudhaaf jecha gaaffilee ummataa, misoomaa fi bulchinsa gaariirattii xiyyefatanii dhihaatan hikamaa jiranuu fedhii isaaniitti jallisuudhaan naannoo keenya naannoo jeequmsaa taasisuudhaaf kufanii ka’uurratti argamu. Kanuma faanaa sirna heeraan ijaarae humnaan diigudhaaf yaalii godhan ammas itti fufuudhaan faayidaa ummatni Oromoo gabaafi jireenya tasgabbaawaa keessaa argatu dhabsiisudhaaf sirna bittaaf gurgurtaa gooludhaaf socho’aa jiru.
Fedhiin guddinaafi jijiiramaa ummata keenyaa yeroodhaa gara yerootti dabalaa akka deemu ganamumarraa karoorsee hojjetaa kan ture mootummaan naannoo oromiyaa gaaffiin ummataa misoomawaan deebii argachaa akka deemu hojjechuudhaaf kutannoo qabu yeroo addaddaa agarsiisaa tureera. Keessumaa guddinni ummataafi hawaas diinagdee nannnoo keenyaa hanguma dabalaa deemeen rakkooleen bulchiinsa gaarii hiikkachaa fi salphachaa, hirmaannaa ummataatiin furmaata argachaa akka deeman fedhiin mootummaan qabu olaanaadha. Fedhii olaanaa kanas hojiitti hiikudhaan aantummaa ummatummaasaa qabatamaan hojiitiin agarsiisudhaaf sosochii godhu cimsee itti fufa.
Humnootni dhiphootaa fi oftuultotaa carraa jijiiramaafi guddinaa ummatni oromoo qabsoo isaatiin harkasaatti galfate duubatti deebisuudhaaf aggaammii taasisan har’as itti fufanii kan jiran yemmuu ta’u, jireenya ummataa qilee hiyyummaa keessaa akka hinbaane gochuudhaaf carraa misoomaafi gabaa isaa cufuudhaaf wixirfachuusaanii itti fufaniiru. Gaaffii ummata oromoo misoomawaa ajandaa jallataa ofiisaaaniitti qabuudhaan ummata burjaajessuudhaaf ammas abjootuu hindhiisne.
Keessumaa yeroo bara haaraa miira haarawaaan simachuudhaaf ummatnii fi motummaan socho’aa jiran kana keessatti, akkasumas ayyaana Arafaa hawaasni musliimaa karaa nagayaan kabajachuudhaaf socho’aa jiru keessatti gabaafi jireenya ummatichaa gooludhaaf ergaa hammeenyummaa isaanii akkuma baran garaa miidiyaalee isaaniitiin tamsaasaa jiraatanis qonnaan bulaan, daldalaaniifi kutaaleen hawaasaa ummata naannoo keenyaa summii diinummaa isaan facaasan fudhatama dhabsiisee jira.
Humnootni badii kun fedhiinsaanii hanga galma gahetti amantaafi sabummaadhaan walitti bu’iinsa uumuurraa duubatti akka hin deebine qabatamaadhaan agarsiisaa jiru. Gaaffilee bulchiisa gaarii mootummaan hirmaannaa ummata bal’aatiin deebisuurratti argamu jallisuudhaan abdi kutannaa uumudhaaf sosochii taasisan hunda ummatnii fuuldura dhaabachaa akka jiru mootummaan dinqisiifannaa olaanadhaan simata.
Haalli kun ummata naannoo keenya jalaa dhokatee kan hin jirre yoo ta’ellee, burjaajii humnootni dhiphootaa uumudhaaf tumsaa jiraniin ijoolleen ummata oromoo bara haarawaan miira haarawaan jireenya haarawaaf akka hin tumsine, gabaa jeequu, sirna bittaa fi gurgurtaa tasgabbii dhorkuu, geejjiba dhaabuu fi karaa nagayaan warra hojjatee buluu barbaadu suukaneessudhaan jireenya dukkanaa sirna nafxanyaa keessa dabarsinetti nudeebsiuudhaaf halkanii guyyaa socho’aa jiru.
Haa ta’u malee, ummmatni naannoo keenyaafi mootummaaan gochaa sukaneessaa humnootni dhiphootaa jireenya qonnaan bulaa, daldalaa fi qaamolee hawaasaa addaddaarrattii aggaaman kana qolachuudhaaf humnaafi qophii gahaa akka qaban qabatamaadhaan agarssiisaa jiru. Mootummaanis qophaa’ummaa kana daran cimsee jireenya ummata keenyaa tasgabbaahaa gochuudhaaf hojii eegale cimsee itti fufa.
Humnoota badii jireenya ummata keenyaa jeequdhaaf tattaafatan saaxilaa tarkaanfii seera qabeessa fudhachuudhaan olaantummaa heera mootummaa akka mirkaneessu irra deebidhaan mirkaneessuu barbaada. Waan ta’eefis qonnaan bulaa, daldalaafi ummatni naannoo keenyaa sochii daldalaa, jireenya tasgabbaahaafi waliin jireenyaa armaan dura gagageessaa ture cimsee akka itti fufu, bara haarawa miira haarawaadhan misoomaa fi ijaarsa sirna dimokraasii naannoosaa akka cimsatu, nageenya naannoo isaatiif wabii dhaabachuu akka itti fufu waamicha dabarsa.
Qaammee 1/13/2008
BDHKMNO
Finfinnee


text:
Bilbilli harkaa(mobile) jireenya keenya guyyaa guyyaa kessatti heddu barbachisaa ta’uurra kan ka’e yeroo amma kana daqiiqaa tokkoof of bira dhabuun namoota hedduuf ulfaataa akka ta’e hundi keenyaa beekna. Kanaaf ka Mata duree barreeffama kana ilaalee qofa namni natti dheekkamu hin dhabamu; maali bilbilli harkaa(mobile) immoo rakkoo maal qaba jechuudhaan. Marree dhugaan isinitti himuuf ka’e kana; kaampaaniwwan(warshaawwan)
1.Dhukkubbii mormaa fi dugdaa:
-saaynsiin akka jedhutti namni gadi jedhee moobayillii fayyadamu(wa dubbisuuf ykn barreessuuf) nama morma isa irratti meeshaa 12kg ulfaaltuu rarrafate/batuun wal-qixa. kun ammoo suuta suutan maashaa mormaa fi dugda osoo nutti hin beekkamne akka citan taasisa. Haala kanaan yeroo dheera booda dhukkubbi mormaa fi dugdaaf nu saaxila. Namoonni baay’een yeroo amma dhukkubbii dugdaan rakkachuurrati argamu. Kanaaf jechas yaalii hin barbaachisneef(operation) godhu.Dhukkubbii dugdaaf sababoonni baay’een jiraatanis kunis sababa akka ta’uu danda’u haa beeknu.
2.Jarmii dhukkuba fidaniif madda ta’uu danda’a
-Haala nama aja’ibuun qorannoon akka mul’isuutti moobayiliin namoota hedduu qulqullumaadha harka 18tiin mana fincaaniiti gadi. sababni isaas namni harka isaa yoo dhiqatuu, moobayilii dhiquu garuu hin danda’amu. Sila kana ta’eef yeroo garagaraati harka xuraawaan moobayilii tuttuquun keenya hin oolu.kun ammoo jarmiiwwan(baakteriyaan) deebisani dhukkuba nutti fidan akka irratti wal horan taasiisa.
Harkuma bilbila keenya tuttuqneen osoo hin dhiqatin nyaata sooranna.
3.Carraa kaansariin qabamuu keenya dabala
-Qorannoo godhameen guutumatti adda baasuun dadhabamus yeroo heddu moobayillii fayyadamuun kaansariiwwan sammuu,ijaa,dhiigaa,cidhaa
4.Balaa Tiraafiikaa
-Kun wanta akka laayyootti ilaallamuu miti. Balaa tiraafiikaa qaqqabu 4 keessaa 1 konkolaachisaan yoguu bilbila tuttuqu/haasa’u akka ta’eedha ragaan kan mul’isu. Hanga har’aatti lubbuun meeqa sababa kanaan darbe laata?
5.Tamsaasni “WI-FI” sanyii dhiiraa midhuu danda’ – barreeffamni” journal fertility & sterility” jedhuun maxxanfame akka mul’isitti WI-FI yoguu fayyadamnu “electromagnetic radiation” kan jedhamuu tamsaasa kun ammoo sanyii dhiiraa lakkoofsan hir’isuun hanga carra dhala nama dhabsiisuu (maseenumma,infertility) geesisuu danda’a.
***Dabalataanis
>Dandeetii xiyyeeffannaa keenya ni hir’ata
>Hirriba dhabuuf sababa ta’a:-hirriba duraa yoo xiqaate sa’aatii lamaaf ilalaa yoo ture ta’e hirribni nu qabuu baachuu danda’a kun ammo sababa ifitti bilbilaa sammuu keenyarrati qabuun dhufa.
>Dhageettii gurraa hir’isa:-sagalee ol qabnee ‘head phone’ ykn ‘ear phone’ niidhan muuziqaa ni dhageeffana yoo ta’e.
>Ija midhuu (fuuldurati nu jaamsuu) danda’a:- yeroo dheeraadhaaf osoo adda hin kutin bilbila ilaaluun.
>Jireenya hawaasumaa midhuu:- nama waliin hariiroo hawaasumma akka hin qabanne nu taasisa.
>Araada nuti ta’uu
>Dhukkubbi harka :- yeroo baay’ee wa barressuu fi ‘scroll’gochurra kan ka’e.
MAAl WAYYAREE?
*Hanga danda’ameen yeroo bilila keenyarrati dabarsinu ya hir’isnu. Kana jechuunis dhimma barbadnu itti fayyadamnee lafa ka’uu fakkeenyaaf ‘facebook’ yoo fayyadamnu erga qabnu dabarsine; odeeffannoo barbaadnu ilaalee bahuun ni gaarii ta’a
.Bilbilaan yoo nama dubbisnus hasawa gaggababaa fi ergaa barbaachisu dabarsuurrati haa xiyyeeffannu.
*Bilbilaa yeroo dheeraaf hin ilaaliin:-daqiiqaa 20 yoo ilaaltee sekondii 20 ammoo waan birra fuldura kee jiru ilaali itti deebi’i. Kana yeroo yerootti gochuun gaariidha.
*Nama wajjiin jirta tanaan bilbila akka hiriyaati hin ilaaliin. Hariiroo hawaasummatiif si fayyadaa nama waliin hasa’i. Hiriyaa kee ‘facebook’ irratti itti haasoftu caalaa kan cinaa kee jirutti hasa’uutu bu’a qaba.
Keessatuu haati mana fi abbaan manaa yeroo waliif kennuu qabdu.
*Hirriba dura sa’atii dheeraadhaf(>2) bilbila hin ilaaliin, hirriba sin dhoowuu dandaati.
*Muuziqaa sagalee ol aanaadhan hin dhaggeefatin.
*Bilbila madda ibsa(chaarjii) irra gootanii gonkumaa nama hin dubbisinaa. Akkasuma yeroo akkasii ‘ear phone ykn headphone’ dhaan waa hin dhaggeeffatinaa. Akkas gochuun balaa hanga du’a namarran gaha. Namooni du’anis jiru.
*Yoo danda’ame bilbila kiisii keessa godhachuurra waan itti qabannu kan akka boorsaa keessa godhachuu osoo baranne.Akkas gochuun raadiyeeshinii bilbila irraa maddee qaama keenya miidhu xiqqeessa.
*Halkan yoo raftan bilbilli eegdan yoo hin qabaanne cufa ka’aa ykn of irra fageesuun ka’a. Dammaqsituu(alarm) guutanii warri mataa dura ka’atan akkas gochurra of qusadhaa.
*Ijoollee daa’imaati gonkuma bilbila hin kennina. keessatuu umriin isaanii waggaa 3 gadi warra ta’anitti. Yeroon kun yeroo sammuun ijoollee itti guddatu waan ta’eef guddina sammuu isaanii dangessa. kanarra kan ka’e daa’imman rakkoo cimaadhaaf saaxila’an ni jiru.
Galatoomaa!!!FAYYAA TA’AA!
@@@Dr.Yona. @@@


text:
Lolli Itoophiyaa fi Ertiraan daagga irratti godhan erga xumuramee ogoota 16 booda daangaa biyyoota lamaanii, nannoo Tsooronaa jedhamutti sambata kaleessa dhukaasni dhagahamuu fi lolli jiraachuu isaa gabaafamaa jira. Ammaaf biyyoonni lamaanuu quba walitti qabaa jiran. Karaa Eertiraatiin dubbii kana qulquleeffachuudhaa yaaliin goone milkaahuu baatus, ibssi mootumman Eertiraa kaleessa baase ; " Mootummaan TPLF harra jechuun Sanbata Amajjii 12 bara 2016, karaa Adda Tsoronaatin Eertiraa irratti haleellaa baneera. Sababni haleellaa kana itti bananis ta'e bu'an isaan barbaadan ammaaf ifa miti. Mootummaan Eertiraa dhimma kana iratti ibsa dabalata akka kennu beeksisna" jedha.
Itti gaafatamaan dhimma kominikeeshinii Itoophiyaa obboo Getaachoo Raddaa garuu " Han dubbii kakaase Eertiraadha, humnni keenyaa deebii kenuutu irra ture" jedha. Obboo Getachoon dabalees “Mootumman Asmaaraa jiru, humna waraanaa keenyaratti hubaatii geechisuu erga yaalere booda, humni waraanaa Itoophiyaas tarkaanfii barbaachisu fudhachuusa gaafii fi deebii Heenook Samaagzabeer wajjin godhee irratti himeera.
Obboo Getachew Radaa sababnni Eeriraan dubbii kaasteef gabaasnni dhitta mirga dhala namaa mootumman Eertiraa lammiiwwan biyyichaa iratti geechiisaa jiru Mootummota Gamtoomanitti, komishiniin mirga dhala namaatin dhiheenya kana waan baheef, addunyaan akka san dagatee kanatti gurra qabuufi jedha.
Jiraattonni nanoo Tsoorona gama isaanitin dhukaasaa meeshaa waraanaa gurguddaa dhagahuu isaanifii dangaa Itoophiyaa gara Kaabaatti sochii loltootaa meeshaa jajjabaa hidhatanii arguu isaanii midiiyaawaan biyyaa keessaa fi biyya alaatti himaan.
Lola Itoophiyaa fi Ertiraan bara 1998 jalqabee gara oggaq lamaa olii godhamee irratti namni kuma 70 dhummuutu tilmaamama. Ergasii as Biyyootnni Ollaa ta’an lamaan walitti dhufeenya gaarii hin qaban.


text:
Obbo Baqqalaa Garbaa faa dabalatee dhimmi miseensota hoji raawwachiistuu paartii Kanogresii Federaalawaa Oromoo dhaddacha cufataadhaan akka ilaalamu gaaffii Abbaan-alangaa dhiyeesse manni murtii federaalaa dhaddachi afuraffaan sagalee guutuun kuffisee jira.
Adeemsi murtii sun dhaddacha ifa ta’een jalqabamee ragaaleen abbootii-alangaa ragaa dhiyeessuu jalqabanii jiru.
Abbaan-alangaa himatamtoota irratti ragaa namaa 43 kan lakaa’e yoo ta’u hanga sadaasa 13 bara 2009tti, ragaalee kana dhaggeeffachuun ni xumurama - jedhamee eegama. Himatamtoota kana irratti himannaan eega dhiyaatee baatileen torba darbuu isaa gabaase Mallaskachoo Amahaa. Har’a manicha-murtiitti kan argaman itti aanaa dura-taa’aa Kongaresii Federaalawaa Oromoo Obbo Mulaatuu Gammachuu Jallanneen haasofsiistee jirti.


text:
Labsiin yeroo muddamaa Itiyoophiyaa keessatti Jimaata dabre raggaasisamuu irraa kan ka’e - Sanbataa fi Dilbata dabre kanas, magaalaalee Oromiyaa adda addaa keessatti, qeerroon mormiin karaawwan cufuu isaa fi magaalaalee tokko tokko keessatti, haleellaa raayyaa ittisaatiin namoonni ajjeesamuu, jiraattonni – Raadiyoo Sagalee Ameerikaa, Sagantaa Afaan Amaaraaf ibsanii turan.
Waahelli keenya – Tsiyoon Girmaa, jiraattota haasofiisuun akka gabaastetti, bulchiinsa naannoo Oromiyaa, godinaalee akka Shawaa Lixaa, Wallagga Lixaa, Wallagga Bahaa, Qellem Wallaggaa fi Horroo-Guduruu Wallaggaa keessatti, humnoonni raayyaa ittisaa jiraattootatti dhukaasuu isaaniitiin, namoonni du’uu fi madaa’uu tu himame.
Shawaa Lixaa, Gudaritti, raayyaan ittisaa karaa cufame akka banan jiraattota dirqisiisuuf jecha mooraa namaatti cabsanii seenuun, abbaa fi ilmoo rasaasaan haleelanii, abbaan achumatti du’uu isaanii fi ilmi isaanii yeroo sanaaf akka hamaatti madaa’ee gara hospitaalaatti ergamuu jraataan akka ollaa isaa ta’an dubbatan tokko waahila keenya Tsiyoon Girmaaf ennaa ibsan, “ganama sa’aa tokko irratti mooraa namaa cabsanii seenan. Abbaa fi mucaa tu mana keessa ture. Abaan hirriba keessaa ka’e. Mucaanis mana sana keessa ture. Seenanii ennaa abbaa rukkutan, mucaan irra dhufnaan mucaas rukkutan. Abbaa har’a awwaalle. Mucaan immoo, gara Hospitaala Ambootti referii godhamee ture. Achitti wal’aanuun waan dadhabameef gara Finfinneetti ergame. Lubbuun mucaa hin dabarre, garuu baay’ee miidhamee jira. Mataa isaa irra rukktamee jira, irree isaa irras, garaa isaa irras rukkutamee jira. Lubbuun isaa ni hafa, jennee hin yaadnu. Garuu, ammaaf lubbuun isaa hin baane” jedhan.
Booda, gaafa Wixataa, Bitootessa 5, gara Gudaritti ennaa bilbillu immoo, mucaan sun du’uu haati isaa VOAtti himanii jiran. Digaafee Dandanaa kan jedhaman – maanguddoon umuriin jaatamii shanii olii kun abbaa ijoollee kudhanii tahuu isaanii fi ijoollee dhiiraa lama qaban keessa tokko ka tahe – mucaan Terrefee jedhamu abbaa koo hin tuqiinaa, jedhee irra goruu isaatiin lameenuu rasaasaan haleelan – jedhan namni ollaa isaanii tahuu dubbatan kun.
Achuma, Shawaa Lixaa, magaalaa Amboo keessattis, Sanbatuma dabre kana walitti-bu’insi akka uumamee, namoonni lama humnoota waraanaan haleelamanii du’uu isaanii – jiraattonni VOA, Sagantaa Afaan Amaaraaf ibsanii turan. Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa.


text:
Telugu Sex Stories ii sanghaTana gata aeDaadi jarigindi.appuDu naa vayasu 18.okarOju naenu mundu gaa inTiki vacci kaaru bangaLaa pOrTikOlo paark caesi inTlOki veLLaanu.inTlO evaruu laeru.appuDu gurutu vaccindi mammii bhaanupriya aanTii inTiki veLtaanu ani tellavaari ceppina vishayamu.sarae ani naenu naDucukoni pakkane vunna bhaanupriya aanTii vaaLLa bangaLaalOki veLLaanu.
kinda naukarulu vunnaaru.naenu pai antastuku veLLaanu mammii akkaDa bhaanupriya aanTii tO maaTalaaDukunTunnnadi anikoni.akkaDa evaruu laeru.antalO pakkanae vunna baatroomlO nunDi navvulu vinipistunaayi.aa navvulu mammii bhaanupriya lavi ani telisi talupu koTTaanu.evaruu annadi mammii naenu mammii annaanu.gaDiya vaeyalaedu raa annadi
lOpaliki veLLaanu.akkaDa peddaa baat Tab lO mammii bhaanupriya aanTii eduredurugaa vunnaaru.iddari bhujaala varaku neeLLu vunnaayi.naaku aedO teliyani talupu gaa vundi.iddaruu navvukunTuu okari meeda okaru neeLLu callukunTunnaaru.maa Tavals teesukuraa annaaru.naenu tecci ivvagaanae nuvvu bayaTa vunDu vastaanu andi mammii.
naenu bayaTa kuurcuni alaa cuusaanu.bhaanupriya aanTii FOTO vundi.39 vayasu ayinaa 30 laa kanipistundi.5’6 poDavu naajuuku Sariiramu vampulu tirigina naDumu, mammii tarvaata anta andamugaa vundi.koddisaepaTiki iddaruu bayaTa vaccaaru.mammii bhujaalanunDi toDala varaku kaTTukunnadi.bhaanupriya aanTii daadaapu nipil daggra nunDi mOkaaLLa varaku kaTTukunnadi.
divinunDi digi vaccina Srungaara daevatallaa vunnaaru mammii aanTii. DaaDii bhaanupriya aanTii bhartha kalasi pedda bijines caestaaru.iddaru manci frenDs.andukae mammii baagaa klOj bhaanupriya aanTiiki.nannu inkaa cinnapillaaDilaa cuustaaru.andukaenaemO naa mundu Taval tO tirugutunnaaru.mammii ceera kaTTukunnadi.iddaramuu maa bangaLaaku vaccaesaamu.
marusaTi rOju naenu kaalaej nunDi raagaanae mammii pilici naaku tala noppigaa vundi veLLi bhaanupriya ku ii ceera icciraa saayantramu adi paarTiiki veLLaali annadi.naenu veLLinappaTiki bhaanupriya aanTii ninnlaagae Taval lO vundi.kuurcO diliip annadi.naenu kuurcunna. naa mundu kuurconi elaa vunnaavu anTuu tana vanTiki raasukonae lOshan teesukoni caetulaku kaaLLaku poosukunTunnadi.
naa mundu alaa sagamu saLLu cuupistuu cuupistuu vunTae naalO vaeDi modalayindi.caetiLoni kriimu kinda paDaDamutO daanni andukO bOtunDagaa Taval jaaripOyindi.abbaa bangaaru bindellaanTi sthana dwayamu kanipincaayi.Thakkuna vangi Taval teeso kaTTukoni naa vaipi cilipigaa navvindi.sarae ilaa ivvu ani mammii pampina ceera teesukoni veLLi kaTTukoni vacci elaa vunnaavu annadi.apsarasa laa vunnaavu aanTii .nijaaniki ceera laekunTaenae baagunTaavu annaanu.
navvi naaTii bOy annadi.kaLLa mundu bhaanupriya aanTii andaalu kadalaaDutunDagaa inTiki vaccaanu.marusaTi rOju mammii ceppindi.manamu mugguramuu gOvaa veldaamu.mammii naenu bhaanupriya aanTii gOvaa veLLaamu.akkaDa biic cuuDagaanae mammii aanTii cinnapillallaa ayipOyaaru.laaDj lO tondaragaa ceeralu vippi nikkarlu Tii sharTlu vaesukoni raa ani nannu laakkuni biic ki vellaaru.
mugguramuu neeLLalO aaDukunnaamu.okarinokaru tOsukOvaDamu tarumukOvaDamu. mellagaa neeLLalO aanTii sallu pisikaanu.navvutuu mammii kuuDaa vacci aanTiivi pisikindi.tarvaata aanTii naenu kalisi mammiivi pisikaamu.alaa ayyaaka mugguramu pakkana vunna gadilOki veLLi vanTiki anTukunna burada pOvaDaaniki snaanamu ceyaali anukunnaamu kaanee akkaDa manci neeru laedu.
sarae oka pani caeddaamu mana daggara Tavals vunnaayi kadaa ani aanTii Tii sharT viipindi.lOpala braa pagilipOyaelaa vundi.nikkaru kuuDaa vippaDamutO braa paanTiia meeda vunnadi.mammii veLLi aanTii ni tuDustunaDagaa aagamani aanTii braa paanTii kuuDaa teesaesindi.ippuDu haayigaa vundi ani alaa nilcunnadi.naaku nOTa maaTa raalaedu .eanTi veeLLu nannu magaaDu kaadu cinnapillaaDu anukunTunnaaraa ani.naa raaDDu gaTTipaDutunnadi.
naenu akkaDa vunDalaeka mammii naenu inkO gadilOkeLLi tuDucukunTaa ani veLtunDagaa aanTii aagavayya siggenduku nannu baTTalu cuusaavu kadaa ninnu cuuDanii.ayinaa naa daggara siggenduku nuvvu puTTinappuDununDi cuustunnaagaa annadi.mammii navvutuu avunraa annadi.iddaruu naa daggaraku vacci naa Tii sharT naa nikkar tiisaesaaru.appaTikae naadi baagaa nigiDi vundi.
iddaru daanni cuusi navvukunnaaru.nannu gadi madhyalO nilabeTTi mammii naa mundu kuurcuni TavaltO naa raaDDunu naa baals nu tuDavasaagindi.aanTii venaka tuDavasaagindi.aanTii munduku vacci nuvvu caalaa manci pillaaDivi andukae neeku bahumati ani naa mundu kuurcuni naadi paTTukoni voopasaagindi.naa vaLLa kaavaDam laedu. aanTii pliij vadulu vadulu aanTii anTunaDagaanae naaku kaaripOyindi.jivvuna FounTain laa cimmi aanTii pedavula paina paDindi.aanTii naalukatO pedavulu taDumukoni baagundi ani mammiini nuvvu TaesT ceyyi annadi.
ii vishayamu evarikii ceppaku annaaru.naa daggra oTTu vaeyincukunaaru. mugguramuu bayalu daeraamu.daarilO aDigindi diliip naenu neeku hasta pryOgamu caesinapuDu baagundaa ani.caala baagundi aanTii annaanu.inkaa caalaa cuupistaalae annadi bhaanupriya aanTii.
appaTinunDi rOju naenu kaalaej nunDi maa bangaLaaku veLLakundaa bhaanupriya aanTii bangaLaaku vellaevaaDini.akkaDa mammii naenu aanTii baat Tab lO kuurcuni okarinokaru pisukkonae vaaLLamu.kaanee iddaruu eppuDu naa daggara seks gurinci ettalaedu.naenu eppuDU aDagalaedu.
pratirOjuu mammii naadi voopi taagaDamu alavaaTu caesukundi. DADi vunnaa aemi anaevaaDu kaadu.okarOju mammii pilici kaaLLu noppi koddigaa massaaj ceyyi annadi.mammii pakkana DADI Tiivii cuustunnaaDu. mammii naiTii koddigaa jaripi ruddutunnaa.kodisaepaTiki mammii naa ceyyi paTTukoni tana toDala paina peTTi nemmadigaa ceyyi annadi.
mellagaa ruddutuu ceyyi toDalanunDi paiki pOnicci akkaDa taDumutunnaa.pakkanae DADI vunnnaa paTTincukOlaedu.mellagaa ruddutuu naa vaeLLu renDu pooremmala paina peTTi adimaanu.mattugaa mooligindi mammii.bhayamaesindi DADI aemayinaa anTaaDaemO ani kaanee aemii analaedu.mellagaa renDu vaeLLU duurci kelikaanu.mammii mattugaa muulugutuu poo kanDaraalu bigincindi.koddigaa speeDugaa vopaanu.koddisaepTiki naaku kinda kaaripOyindi.inka caallae ani mammii nannu muddu peTTukundi.
marusaTi rOju tellavaari DADI mammii naenu Tifin caetunDagaa mammii naa toDala paina ceyyi vaesi naa raaDDu paTTukonnadi.mammii voopuDuku 3 nimishaalaku kaaripOyindi naaku .mammii aa rOju saayantramu ceppindi iirOju raatriki bhaanu inTlO paDukO ani.thaanks mammii annaanu.mammii ceppinaTlae bhaanu aanTii kuuDaa kaaLLu masaaj ceyyamandi.alaagae caesaanu.bhaanu aanTi nannu meccukundi.kaniisamu ippuDayinaa seks ceyyamanTundi anukunnaa.aDagalaedu.naadi mooDu saarlu voopi nannu balaheenuDini caesi inkO gadilO paDUkundi.aemiTO aaDavaaru anukunnaa.
marusaTi rOju naenu veLLae sariki mammii aanTii pooku naakukutunnadi.adi cuusi naenu aagalaeka mammii pooku naakutunnaa.mammii moolugutuu inkaa duurcu nee naaluka anTunnadi.naaluka peTTu kelukutunnaa.koddisaepaTiki aanTii ila raa ani pilici caTukkuna naa raaDDu teesi nOTlO peTTukoni ceekutunnadi.
okka cukka vadalakunDaa mottam nOTlO kaarcaesaanu.
marusaTi rOju tellavaari nidra laevagaane naadi laecivundi.vanTa gadilOkellii mammii ceeku annaanu.kudaradu mee DADI vunnaaDu annadi.laedu aagalaekunna annaanu.gaba gabaa naa baTTalu teesi nOTlO peTTukoni ceekindi.
eTTakaela ku aa rOju saayantramu iddaru ceppaaru.innaaLLu ninnu parrikshincaamu.maaku naccavu.inka modaleTTu annaaru.appaTinunDi pratirOjuu mammiini aanTiini vaayincaanu naenu amerikaa vaccae varaku.vaccae nela maLLii inDiyaa veLtunnaa mammii aanTiila kOsamu.


text:
Ka’umsi sanyii gara garaa maalii dhaa?
Gaaffii: Ka’umsi sanyii gara garaa maalii dhaa?
Deebii: Macaafni qulqulluun “sanyii” adda addaa yookaan halluu gogaa namootaa ka’umsa isaa haala ibsameen nuuf hin laatu. Dhugumatti tokko qofa sanyiin namaa. Sanyii namaa keessatti halluun gogaa fi amalli qaamoolee adda addaa baayina qaba. Namoonni tokko tokkoo akka tilmaamanitti, Waaqayyo gamoo Baabiloon qooqa namaa yeroo waliin dha’eetti (Uumama 11:1-9), Inni immoo baayina sanyii uumeera. Waaqayyo ijoollee namaatiif jijjirama genetikii godheera jechuun hin danda’amu. Ijooleen namaa ikoolojii adda addaatiin haala wayyuun akka jiraataniif fakkeenyaaf Afirikaanoonni halluu guraacha haala Genetekitiin bakka ho’aa Afrikaa danda’aani jiraachuu danda’u. Haala ilaalcha kanaatiin, Waaqayyo qooqa waliin dha’e kunis namootni haala qooqaatiin qoqoodamuudhaaf, achi irraas kan Genetikii jijjirama sanyii uume. Tokkoon tokkoon sanyii yookiis gosni naannoo buufate irratti hundaa’uudhaan. Ta’us yoo danda’ee ilaalcha kanaaf adda kan ta’ee hundee kan macaafa qulqulluu hin qabu. Sanyiin namootaa/halluun gogaa bakka kamitti iyyuu hin heeramne gamoo Baabeeli wajjin kan wal qabate.
Bishaan badiisaa boodaa qooqi gara garaa uumamuu yeroo jalqabeetti, qooqa tokko kan dubbatan gosoonni kan biroo qooqa wal fakkaataa kan dubbatanii wajjin socho’uu jalqaban. Kana gochuudhaanis gosa murtaa’ee tokkoo fi ramaddiin Genetikii jiru haala ajaa’ibsiisaa ta’een gad bu’uu jalqabe, gareen sun isa booda akka wal makuu fi sanyii namaa guutuu hin qabaatu. Kan walitti dhi’aatan bakka qabatan. Kanaaf yeroo keessatti kallatiiwwan ta’an gosoota adda addaa kanaan of mul’isaa dhufan mallattoo adda addumaa Genetikii qabaachuu kan danda’an carraan jira. Dhaloota keessatti sanyiin dabalataa yeroo uumamu ramaddiin sanyii olkaasaa ol kaasaa dhufe kan namoota qooqa maatii tokkoo hundumtuu kallatti wal fakkaatuu akka qabaatanitti.
Ibsi kan biraa kan ta’uu Addaamii fi Heewwan sanyii isaan dhaalaan gurrachaa, magaala, adii ijoollee akka godhatan kan isaan godhuu (kan biraan hundumtuu kana giddutti). Kunis wal fakkeenya qaba, sanyii wal makaa kan ta’an hidhati yeroo tokko tokkoo bifaan gargar kan ta’aan daa’ima qabaatuu. Waaqayyo ifatti ijoollee namaa kallatti isaaniitiin adda adddaa akka ta’an hanga barbaadeeti hiika qabaachuu kan danda’uu Waaqayyoo, Addaamii fi Heewwanii halluu gogaa adda addaa kan qabaatan akka dhalanii fi kan kenneefi dha. Booda irra biishaan badiisaa booda kan hafan Nohii fi haadha manaan isaa, ijoollee sadan Nohii fi haadha manooti isaanitu ture_ walumaa gala nama sadeet turan (Uumama 7:13) tarii haadha manoonni ilm,aan Nohii sanyii addaa ta’uu danda’u. kan biraannis ta’uu kan danda’u haadhi manaan Nohii sanyii addaa taati. Tarii sadeettan isaanii sanyii wal makaa ta’uu danda’u. Ibsi isaa kaminis ha ta’u kam gaaffiin kun kallatti baay’ee faayida qabeessa hundumti keenya sanyii wal fakkaataa ta’uu keenya, hundumti keenya Waaqa tokkoon kan uumamne, hundumti keenya kaayyoo tokkoof kan uumamne isa kabajuudhaaf.
English
Gara Mana fuula Afaan Oromootti deebi’aa
Ka’umsi sanyii gara garaa maalii dhaa?


text:
Qeerroo abdin bilisummaa dhuhumman issinumma!
Qeerroo jabaadha sagaleen keessan keenya!!
https://youtu.be/nR4CTL9IYOg
Qeeerroo qophiin bishaan dheebote,budeena beelaye, abidda dhaamotee jedhu haalaan qophii gaarii waan ta’eefuu oromoon hundi odoo dhageeffatee gaarii jedha.irra deddeebi’aati nuu dhihyeessa.
Honne nama cabsaa. Haa ta’u iyyuu male warrii nutti garagalaan daga’uu qabu. Bayy’ee garii dha.
Alisomali on Oromo protesters have time and hope on their side, the TPLF face gloom and doom
Berhanu on Har’a maaltu taanaan OPDOn afaan biraa dubbachuu jalqabdee?
kejela fekadu on OCO: Presents New Year 2018 Concert In Washington, DC
Sobdu on Har’a maaltu taanaan OPDOn afaan biraa dubbachuu jalqabdee?