text:
Guutummaa Addunyaa irratti uummatni beela’ee garaa duwwaa ciisu Miliyoona dhibba lama. Namoota akkanaa nyaataan of dandeessisuun karaa danada’amu irratti, hoogganoonni Addunyaa Kora G-8f, dhuma torban dabree as Waashingtonitti walga’an, mari’ataa turan.
Keessumaa lammiwwan Afrikaa nyaataan akka of danda’an oomisha qonnaa ol kaasuu - yada jedhu irratti walii-galan hirmaattonni kora kanaa. Kanneen kroa biyyoota Addunyaa duureyyii - G8 jedhamuu kanatti afeeraman, Muummicha Ministaraa Itiyoophiyaa, Melles Zeenaawii dabalee hoogganoonni biyyoota Afrikaa afurii waa’ee imammatoota qonnaa biyya biyya isaanii keessatti jijjiirama fidanii fi rakkoolee wabii nyaaataa isaan mudatan irratti ibsa kennanii jiran.
Dhimmi ilaalchi guddaan itti kenname tokko qooda hojiin dhuunfaa qabaatu. Hariiroo fi wal-gargaarsi Mootummaa fi dhaabbatoota daldala dhuunfaa gidduu jiru, wabii nyaataa Afrikaa keessaa mirkaneessuuf akka ijoo tahetti fudhatame. Dhaabbatoota dhuunfaa wajjiin wal-gargaaruun daldalaa fi qonnaa walitti hidhuun barbaachisaa tahuu hubachiisan, Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa, Melles Zeenaawii.
Walitti-hidhachuun yokaan wal-gargaaruun hojjechuun faayida-qabeessa tahuu Ministarittiin Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets, Hilarii Kilinton illee dubbatanii jiran. Tahus, wanna jabeessanii aeekkkachiisan qaban. Kaampaaniileen alaa lafa kireeffatanii qonnaatti bobba’uunis tahe kanneen mi’awwan qonnaa gargaaran lammiwwan biyyaa qabatanii malee qabeenyaa lammiwwan biyyaa fudhatanii tahuu hin qabu. Toorri daldala dhuunfaa, hojii fi jireenya qonnaan-bultoota qabiyyee xiqqoo qabanii fooyyessee, martinuu akka faayidaa argatu gochuu qaba. Yoo qonnaan-bultoonni oomishan daldallis ni dadammaqa, jedhan.


c: text/html

text:
Waamicha Walga’ii WWDO, Fulbaana 02, 2012
Nagaa keenya kabajaa dargaggoota Oromoo DMV (DC, Maryland fi Varginia) jirrattan maraaf dabarsina.
Akkuma beekamu walga’iin WWDO ji’aa Dilbata Fulbaana 02, 2012 geggeeffama. Sagantaa guyyaa kanaatti qophilee adda addaa bashannansiisoo fi barsiisoo ta’an kan dhiyaatan yoo ta’u itti dabalaanis mariin waa’ee gargaarsa lammii miseensota waliin ni geggeeffama.
Kanaaf, guyyaa kanatti dargaggooti Oromoo naannoo DC, MD fi VA jirattan dhuftanii akka sagantaa kantti hirmaattan akkasumas tokkummaa Oromoo yoomiyyuu caalaa barbaadamu akka ibsitan WWDOn isin hafeera.
Guyyaan: Fulbaana 02, 2012
Bakki walga’ii: Wajjira Jaarmiyaa Hawaasa Oromoo
6212 3rd ST, NW
Washington, DC 20011
Sa’atii: 06:00W.B.
Galatoomaa!
Koree Gidduu Waldaa Walgargaarsa Dargaggoota Oromoo

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
WASHINGTON DC—
Lammiiwwan Ameerikaa kanneen hobomboleettii hamtuu gidduukanaan miidhaan irra ga’e kan gargaaraman ta’uu abdachiisan. Naannolee akka hamaatti hobomboleettii Sandy jedhamtuun dha’aman keessumaa kan akka Ny fi New Jersey keessatti tattaaffiin baraarsaa kaleessa eegalee jira. Yoo xiqqaate namoonni 40 ta’an balaa kanaan lubbuu dhabanii jiru Gabaasa margaret Basheer fi Adam Phillips NY irraa gabaasaniiru.
president Barack Obaman waajjira guddaa waldaa fannoo diimaa america kan washinton jiru irraa haasaa dhageessisaniin biyyattiin kanneen bubbee kanaan miidhaman cina ni dhaabbattee akka dandammatanifis ni gargaarti jedhan.
Keessumaa NY, New Jersey fi Connecticut kanneen uummanni miliyoonaan laka’aman ibsaa fi tajaajilli geejjibaa addaancite akkasumas daandiwwan manca’anii mukkeetiin jjigan keessatti gargaarsa guddaatu barbaachisa.
Magaalaa Ny keessaa bakka Queens jedhamu keessaa manneen jireenyaa 80 ta’antu miidhaan irra ga’e ykn ibiddi bubbee sanaan wal qabateen manca’an.
Bulchaan magaalaa Ny Michael Bloomberg akka jedhanttii uummati magaalattii miliyoona saddeetii ol ta’an hojii isaanii guyyuu akka duraaniitti itti fufuuf guyyoota hedduu fudhata. Daandiiwwan baaburaa lolaan irra danbala’iee baaburre geejjibaa illee miidhamaniiru. Jiraattonni NY kanneen kuma 750 ta’anis ibsaa dhabanii jiran.
Gabaasa guutuu


text:
Haadha gootota hedduu; Ammas diinni kee haa gaddu!
Jiituu Lammii; Unbarsiitii Finfinnee
Waxabajjii 13/2013
Dur, yoon daa’ima ture, ijoolleen dhiiraa arfaasaa laga, lafa ciraa deemanii gogorrii ykn. sololaa adamsu. Gogorrii ykn. sololaan kiyyoon qabanii galan “ ….alaa sagalee warraa ishee yoo dhageessee baduu yaaddi, nihuuqqatti.” Waan jedhamuuf hanga guyyaan qalmaa gahutti xaafii hammaaranii gurra isheetti naqu – Akka isheen sagalee dhugaa, qooqa fira ishee hindhageenyee gurra duuchanii, raatessanii haaduuf qopheessuudha akeekni isaa. Kun yaaddannoo ijoollummaati. Ittigala dubbii kanaa arguuf waliin haa turru!
Bitoottessa, 2003 murna guddina sabboonummaa Oromootti garmalee hinaafu tokkotu harka lafa jalaatiin walitti dhaamee, hasaasee dhoksaatti wal waamee, Finfinnee bakka ‘galma lotorii biyyoolessaa’ jedhamu keessatti sadoof wal gahe. Sadoon murna kanaa sabboonnummaa Oromoo dura dhaabbachuuf humna dabalataa horachuu akeekkatta. Akumma kanaan, sabboonummaa Oromoo yunbarsiitiifi dhaabbilee barnootaa heddu keessatti dagaagaa dhufe dura dhaabachuu dhimma dursaa godhatee barattoota dhalootaan Habashaa ta’an [ilmaan Amaaraafi Tigree] dhoksaatti walitti qabachuu karoorfate. Guyyaan gahee, namoonni dhoksaan waamaman qofa osoo hintaane warri hineegamnes wal gahee barii galmicha guute. Namoonni Prf. Masfin W/M fi Dr.Biraanuu Naggaa jedhaman mataa murna kanaa ta’uun fuulleetti yoo bahan, jaarmiyaaleen isaan oogganan [Ethiopian Human Rights Council -EHRCO, Ethiopian Economic Association - EEC] fi Profeesaroonni Olaantummaa Amaaraa leellisan harka lafa jalaan dubbii kana tumsu. Asirratti wanti hubatamuu qabu guyyichi guyyaa akeeka Oromomiyaa keessatti, Oromoorratti duuluuf qaban jabeeffatan waan ta’eef barattoota Oromoo dabalatee warri kibbaa biyyattiirraa dhufan waamicha kanatti akka hirmaatan hinbarbaadamu. Akka yaadan hintaane malee.
Pirof. Masfin W/M golgaa ‘academic freedom’ jedhutti dahachuun haasawa shira abbootiin isaanii uummatarratti hojjataa turan leellisu dhageessisuun ijoollee isaanii gochaa walfakkaatuuf kakaasu dhageessisuu eegalan. Adeemsa keessa, xiyyeeffannoon isaanii guddina Oromummaa Oromiyaa keessatti jabaachaa dhufe gufachiisuun olaantummaa Habashootaa deebisuu ta’uu akkaataan haasawa isaanii saaxiluu jalqabe. Takka haasa’anii gidduutti akka eegan, miira eegan dhabnaan waamichi isaanii akka yaadan waamicha dhoksaa ta’uu dhiisuu maman. Shakkii isaanii mirkaneeffachuuf jecha, “……namni Habashaa hintaane jiraa….?” Jechuun gaafatan. Galma guutuutu ittidheekkame. Jarri lamaanuu waan dubbatan wallaalanii ija keessa wal ilaalan. Duula dhoksaatti yaadaniin tasa afaan wal dhufuu hubatan. Ijibbaata dubbii, “…namni Itoophiyaawwii hintaanee hoo….?” Jedhan. Qaanuma isaanii golgachuuf malee ergaan gaaffilee laamaaniiyyuu walirraa fagoo hinturre. Kanaaf akka eegan nama “Itoophiyummaaf” eeboo mirmirsee geeraru, alaabaa isaanii jalatti kufee du’aaf hirbuu seenu; gowwaa akka harree ittife’atan…. argachuun rakkisaa ta’uu hubatan. Amma, barri akkasii darbee, hunduun kan ofii beekeera. Kiyyoon isaaniis deegamee – gogorrittiins miliqxeetti. Qooqa warra ishee, sagalee dhugaa dhagahuu jalqabdeetti. Gurri ija xaafiin duuchaan; sammuun kijibaan raatessan, mormi dagachiisanii haaduun eeggatan….. bilisomeera. Akka dur nama faaya isaa gatee moofaa ormaa aguuggatee ormaaf uggumu argachuun rakkisaa ta’uu qalbeeffatan. Lamaanuu miira qaaniitiin ija keessa wal ilaalan. ‘Harreen gaafa baasuu dhaqxeetu, gurra dhabdee galte!’ jedhama. Haata’uutii jarri kun abdii kutatanii dubbicha qadaadanii biraa hafu jechuumiti. Hinta’us. Dubbicha yeroo biraaf bulfannee gara yaadaa lammaaffaatti ceena.
Mootummaan wayyaanee Oromoo qalee, qalchiisee, gariin maatii guutuu mana waliin gubuun akka fiilmitti waraabee gola keessaa qabaachuu namuu beeka. Yeroo yaaddoon wayii ittidhagahamu fiilmii kana gola keessaa fuudhee daaraa irraa urgufee gara TV isaattiin figuunis waanuma barame. Dubbii nama raajjeffachiisus hinta’uu. Akeekni isaas dhokataa miti. Odeessa dhimma kana waliin godina Oromiyaa tokkorraa na qaqqabetu dubbii kana akkan kaasu na taasise. Maqaa godinichaa ammaaf na hingaafatiinaa – dubbichi garuu akkana. Tilmaamaan baatii sadi dura natti fakkaata. Akkuma barame fiilmicha suuqaa baasanii ittidabalanii, ittis daddabalchiisanii, boochiftuu garii barbaadanii gara TV isaaniittiin fiigan. Halkan tokko booyanii boochisuuf yaalan. Bubbultii keessa dubbichi akka eegan ta’uu didee harkatti qabbanoofnaan waan namni dhoksaatti jedhu dhokatanii funaanuu jalqaban. Jarri oduuf ergamanis suuqa suuqa seenanii waan namni fuulleetti (si’a kana namni aarii guddina fuullumatti dubbachuu jalqabeera.) jedhu ‘dhokatanii’ funaananii warra isaan ergeen geenyaan jarri rifaasuu adoodan jedhama. “Abbaan keenya bade…!” jechaa guca yaada ittiin walitti qabatan qopheessanii gara namoota harka isaanii jiranitti bobba’an. Gucichi gabaabumatti fiilmii sanarraa maal akka hubatan kan gaafatu ture. Deebiin isaan eeganis beekamaadha. Gucichi guutamee gaafa dhufu isa isaan dhokatanii dhaggeefataniin garaagarummaa wayiituu hinqabu. Harki 75 “….Nuffineeraa….! Hanga yoomiitti nu sobdu…!, Ofumaa nama qaltanii, ofumaa waraabdanii ofuma boossu….” Wanti hinjedhamiin hinturre. ‘Harreen gaafa baasuu dhaqxeetu, gurra dhabdee galte!’ isa jedhantu kana. Jarri qaanii isaanii walittis namattis hindubbanne. Achuma bobaa jala dhokfatan. Gogorrittiin kiyyoo kutatteetti. Qooqa warra ishee, sagalee dhugaa erga dhagahuu jalqabdee barri fagate. Warri kiyyo xaxan harka lamaan mataa haa qabatan! Warri kiyyoo diigee simbirrittii bilisa baasaa jiru na waliin - “Harmee, haadha gootota hedduu; Ammas diinni kee haa gaddu!” haa jedhaa.
Kabajamtoota dubbistoota barruu kanaa, amma gara waliigala dubbii kiyyaattan deebi’a. dhokataa Oromoo fi diina Oromoo gidduutti deemaa jirutu yaada armaan olii na yaadachiise. Diinni akka dhugaa dhageenyu ykn. dhugaa dubbannu hinfedhu. Yoo dhugaa dhageenye – dhugaa barra. Yoo dhugaa barre: diinummaa isaanii qalbeeffannee ofirraa fageessina. Kiyyoo isaanii akeekkanna. Diignee bilisa baana. Gaafas, “Kuni nuuf hinta’u!” jechuutu dhufa. Karaa isaan gamaa gamanattii nu qooduuf diriirfatantu cufama. Seenaatu jijjiirama. kuni isaaniif hanga du’aa ulfaata. Kanaaf bifa geeddaratanii, arraba jijjiirratanii halkanii guyyaa nurratti hojjatu. Akkuma gogorritti gurra duuchanii kiyyoo isaanii keessa nu tursuu hawwu. Ammuma yeroo barruu kana dubbiftanitti wanti ta’aa jiru hedduudha. Oromoon qe’ee isaarraa buqqa’a. Biyya Oromiyaa jedhamtu balleessuuf lafa Oromoo kukkutanii ollaatiif qoqqoodu. Magaalaa Oromiyaa keessaa Oromoon baqatee ormi akka dhuunfatu hojii bal’aatti jiru. (waan Finfinnef naannawaa isheetti hojjatamaa jiru qalbeeffadhaa!) Maqaa ‘qusannaa maatii’ jedhuun akka ilmoon hindhalanne, inni dhalatemmoo dhukkuba HIV/AIDSn dhumee – sanyiin saba kana akka badu harka lafa jalaatiin hojjatamaa jira. Oromoon barnoota ammaayyaa akka hinarganne bulchinsa barnootaa dabbaallee siyaasaatti kennuun barataafi barsiisaa goolu. Isa shira kana hubatee mormu adamsanii ajjeesuu, hidhuu, biyyaa hari’uu, qaqqobbii diinagdeetiin humna dhoowwuu; hariiroo hawaasaa keessaa moggaatti baasanii abdii kutachiisu. Warra faayidaaf bulu mooraa qabisoo Oromoo keessaa barbaaduun maallaqa guddaa dhangalaasanii qabsoo dura dhaabu….. duula hanga hinqabnetu geggeeffamaa jira.
Gama biraatiin, Oromoon kiyyoo bifa kamiiyyuu akeekkatee kallattii isaaf tolurratti erga fuulleffatee bubbuleera. Qaama faallaa akeeka isaa dhaabatu kamuu ofuulduraa darbachuuf bilchina gahaa horateera. Kuni qofti gahaa miti. Humna saba kanaa qindeessanii dammaqinsa jiru cimsanii manii diinaarratti qiyyaafachuutu murteessaadha. Kunimmoo atooma barbaada. Wal dhagahuu, fedhii sabaa dhugoomsuuf walii moo’amuu gaafata. Warra kiyyoo seenee baha dhabes hanga danda’ame gurri isaanii sagalee firaa akka dhagahu waan ormi ittinaqe keessaa urgufanii karaatti deebisuun ulaa diinaa cufachuuf tola. Warri dhugaa kana otoo beekanii faallaa akeeka sabaa hiriiruu filatan: bobbaa isaaniitu fuggisoodhaa – galgala hintolan. Ofiis niqaana’uu – diroon isaaniis dhufaa darbaa seenaa keessatti yeella’a. Kana ta’uurra -qalbiitti deebi’anii dhugaa wajjin araaramuun ulfina. Yoo akkanatti dubbatamu qoosaa fakkaata. Harkaan of yakkuu abbaatu of oolcha. Yookaniif ‘Hameessi Okolee dide Okkotee hindidu’ jedhumitii! Haadha gootota hedduu; Ammas diinni kee haa gaddu! Xumureera.
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
Comments are closed.


text:
Sardama Cabbiif Bu'uura
(Yeroo gannaatti lafa konkolaataa dhaaban laalchisee seera jiru "Winter Parking Basics." ka jedhu laali.)
Sardamni Cabbii Maali?
Yeroo cabbii hedduun bu'utti daandii fi bikka konkolaataa dhaaban guutummaatti haxaa'uuf jecha magaalaan Minneapolis, Sardama Cabbii labsa.
Sardama Cabbii jedhamee kan beekamu kun, seera ifatti lafa kaa'amee jiru fi gurmuu karaa haxaawaniif cabbii bu'e guutummaatti haxaa'uuf mirga kan kennu dha. Cabbii karaa irra jiru cufa haxaa'uuf akka mijeessutti konkolaataan karaa irra dhaabuun hin danda'amu.
Hubannoo dabalaa yoo feete Snow Emergency Parking Rules a lafa konkolaataa dhaabanii kan jedhu laali.
Konkolata ji’ota cabbiin bu’u keessa harkisamu irraa olchi (pdf)
Sardama Cabbii labsuuf eenyutu mirga qaba?
Akka Danbiin Magaalaa jedhutti, Ajajaan Poolisii fi Maandisi Magaalaa (Geggeessaa Hujii Uummataa) Sardama Cabbii labsuuf dirqama qabu. Erga warra dalaga irra jiran fi qondaalota nageenya uummataa eegan wajjin marihatanii booda kana tolchuuf aangoon kan isaaniiti.
Sardamni Cabbii kun yeroo (sa'a) meeqatti labsama?
Yeroo, baayyinni, dheerinni fi haalli qilleensa dhufaa jiruu erga tilmamamee booda murtiin labsii laalu fudhatama. Haa taatuu, hanga sa'a 6 w.b. tti yoo Magaalaadhaa Sardamni Cabbii hin labsamne tahe, telefoonaan tahe karaa oduu addaa addaa waan kana qorachuuf dirqamni hin jiru. Magaalaan Minneapolis sa'a 6 w. b. booda Sardama Cabbii hin labsu. Cabbiin bu'ee haalli isaa yoo feesisaa tahe, warri karaa haxaawan osoo Sardamni Cabbii illee hin labsamin galgala fi halkan san cabbii haxaa'uutti bobba'u. Haala akkanaatti, namuu ganama itti aanu fi guyyaa guutuu hanga sa'a 6 w. b. Sardamni Cabbii labsame fi hin labsamnee isaa qorachuu qabu.
Yoggaa cabbiin bu'utti guyyaa guutuu deddeebi'anii qorachuun hedduu feesisaa dha.
Yeroo tokko tokko, haalli isaa ifaa yoggaa tahutti Sardamni Cabbii guyyaa san labsamee seerri konkolaataa akkaataa itti dhaabanii galgala san yeroo 9 w. b. tii ka'ee hujii irra oola. Yeroo biraa immoo murtiin kan tahu takka tureeti.
Gaafa labsii Sardama Cabbii sa'a 6 w. b. dura bahuu hanqatutti warri karaa haxaawanii, cirracha fi ashaboo firfirsan dalaga isaanii itti haa fufan iyyuu malee uummataaf yeroo gahaan waan hin kennaminiif guyyaa san labsi Sardama Cabbii hin bahu.
Sardamni Cabbii Labsame fi hin Labsamnee isaa akkamiin ani Bara?
Yoo Minneapolis keessa jiraatta tahe ykn yeroo hedduu daandii magaalaa Minneapolis irra konkolaataa dhaabda tahe, haala qilleensaa laaltee Labsiin Sardama Cabbii baheera fi hin baanee baruun dirqama keeti.
Karaan kana itti tolchan hedduu dha.
Toorbelbeltuu sa'a 24 banaa taate kana bilbili:
Komputera irraa e-mail laali
Kan magaalaa kan taate E-Mail Snow Alert kana irraa ibsa dhimma labsii Sardama Cabbii fi seera lafa konkolaataa dhaabanii argachuu ni dandeessa.
Ammas kan magaalaa kan taate ( MinneapolisMN.gov) dhaqii laali.
Xurree Keebilaa 14, 79 ykn KBEM-FM (88.5 MHz) irraa soqi/caqasi.
Meeshaa sabquunnamtii ka akka -- raadiyo, televishena, gaazexaa irraas odeeffadhu.
Battala labsiin Sardama Cabbii bahetti, magaalaan Minneapolis toorbelbeltuu san, 348-SNOW (348-7669) dirree kompuuteraa fi xurree keebilaa 14 fi 79, ni haaressa, dhaamsa karaa e-mail alert warra galmaa'aniif ni dabarsa (bara kana dhaamsi gabaabaan warra karaa telefoona harkaa, karaa PDAs argachuu fedhaniif ni darba) akkasumas televiishena warra gurguddaa afran, dhaabiilee radiyoo 11 fi maxansitoota gaazexaa gurguddoo sadani tti ni dabra.
Snow Emergency Basics - Oromo
Last updated Jan 31, 2014


text:
August 19, 2009
Waamicha Walgahii ABO Uummata Oromoo Minnesota fi Naannawaa Isaa Maraaf
Waamicha Walgahii ABO Uummata Oromoo Minnesota fi Naannawaa Isaa Maraaf
Hayyu Dureen ABO J/Dawuud Ibsa dhimmoota addaa addaa ilaalchisee Qaamota mootumma fi Hawaasaa Adunyaa waliin sochii qabsoo bilisumma ummata Oromoo ABO dhaan geggeeffamu ibsuu dhaaf bobbaa godhuu dhaan baatilee lamaan kana U.S.A keessa jiru. HDn ABO beellamoota qamoota mootumma Ameriikaa kanneen biro waliin qabaata turan xumurachuu dhaan carraa kanaan Ummata Oromoo Amerika kaaba jiru waliin mare godhuu dhaaf saganteeffattani magaalalee U.S.A. keessa jiran keessa bakkoota haawasni Oromoo hedduminaan qubatee jiru qaqqaabuuf sochii irra jiru. Haaluma kanaan dhuma Adoolessaa keessa Kora Gudda ABO ...
For more, see attachment
No comments:
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Rakkoo “Garee Shanaffaa” Qabsoo Bilisummaa Laamshessaa Jirurra Aaanuu
Gaachana Oromiyaa tiin
Onkoloolessa 30 (Oromo Press) — Tokkummaan dhaabbilee siyaasaafi miseensota isaanii, akkasumas tokkummaan ummata Oromoo waliigalaa qabsoo Oromoo galmaan ga’uu keessatti barbaachisaa akka ta’e dubbii haallamuu hindandeenye.
Garuu wayita waa’ee tokkummaa haasofinu wanti tuffannee irra taraa jirru nijira. Wanti irra darbaa jirru kunis bilisummaa ummanni Oromoo, yoomirrayyuu amma caalatti dheebotee jiru, warra qancarsaa, ballessaa, xureessafi xireessaa jirani. Rakkoon kun sochii ummatoota biroo cunqursaa hamaafi kolonii jala turan keessatti rakkoo “garee shanaffaa” (the problem of the fifth column) jedhamuun beekkama.
Gaffiiwwan Ijoo:
Oromiyaafi biyyambaa keessatti, “garee shanaffaa” akkamitti hiikkanna? (garee shanaffaan maali?)
Warri garee shanaffaa walumaagalatti eenyufaadha? Amala maali calaqqisiisaa jiru?
Guutumattillee gaaffiiwwan kanneen gadifageenyaan deebisuunis dadhabamu, barreeffamini kuni yaadota ijoo gaaffiiwwan kanneeniin hammataman xiinxaluu yaala.
Maalummaa Garee Shanaffaa Irratti
Rakkoon garee shanaffaa qabsoo farra-gabrummaa keessatti biyyoota ardii Afrikaa kolonii jala turan keessattis ta’e, biyyoota ardii biroo kan akka Laatiin Ameerikaafi biyyoota Awurooppaa gara bahaatti argaman keessatti, akkasumas Eziyaa keessatti guddinaan mul’atee ture. Garee shanaffaan ammalli waloo inni agarsiisu inni guddaan ummatuma gabrumaa jala jiru keessatti of gurmeessee ykn bifa nam-tokkeetiin diina wajjin tokkumaa ifaa ykn tokkummaa lafajalaa uummatee qabsoo haqaa balleessuudha.
Amalli garee shanaffaa guddaan inni lamaffaan gadaantummaa xiinsammuuti. Gaadantummaa xiinsamuu garee shanaffaa kana faranjiin “Stockholm Syndrome” [Mallatto Istookolm]. Kana jechuun, garee shanaffaan warra isaan booji’ee ofitti madaqiseen walfakkaachuu yaalu. Sirna gadaantummaa mataa kana keessatti booji’amaan (garbichi) ykn tajaajilaan diinaa warra isa booji’e jaalata. Ummata isaara gooftota isaatiif akka sareen warra isheetiif amanamtu amanama/mti. Gadaantummaan itti dhaga’amu kunis yaada sababii hinqabinerraa madda. Jarri kuni qabsoo Oromoo keessatti “buchiloota ykn lukeewwan diina, kittilayyota” jedhamu.
Rakkoon garee shanaffaa Qabsoo Oromoo keessa hinjiru jedhanii yaaduun of goyyoomisuu, ykn immoo mirqaanaa hubanno-dhabeessan guutamuudha. Eeyyen, garee shanaffaan waggooti dhiyooti asittis ta’e waggoota 21 darban keessa biyyattis biyya alaattis baayyachaa jiru.
Hiikini idilee “Garee Shanaffaa” isa asii gadiiti:
… garee namootaa ummatichuma keessaa bahanii/taa’anii icciitiidhaan fedhii ummata isa guddaa warra duradhaabbatu yk qancarsu ykn balleessuu yaalu…Garee shanaffaan gurmuu namoota iccitiidhaan [ykn ifaan) kaayyoo diinaa warra dinqisiifatan, deeggaraniifi hojiirra oolchani. Tooftaan inni ijoon garee shanaffan dhimma itti ba’u, deegartota diinaa ummata fi dhaabbilee siyaasa ummata bal’aafi haqaa keessa lixuun diina tajaajiluudha. Afaan Ingiliziitiin hiikaa bal’aa garee shanaffaa argachuuf, as dubbisi.
Oromiyaafi Ambatti Hojii Garee Shanaffaa Qabsoo Daddaaqisuufi Qancarsuurratti
Oromiyaa keessatti garee shanaffaan akka dhaabatti Adda Bilisumma Ummata Tigireetiin ijaaramee qabsoo Oromoo qancarsuufi garadabarsuurratti ifaan kan hojjetaa as gahe Dhaabbata Dimokirasummaa Ummata Oromoo (DhDUOdha). Akka garee shanaffaatti hojjechaa turuun DhDUO waan ifatti ummanni Oromoo hundi beeku. Kanaafuu, asitti waa’ee Dhaadiyoo kanuma eeree irra darbuun fedha.
Dhimmi yaachisaan baroota dhiyoodhaa asitti mul’achaafi margaa jiru garuu rakkoo garee shanaffaa mooricha qabsoo biliumumaa Oromoo keessaa warra waggoti kurnoota baay’eef hirmaachaa turaniiti. Garee Shanaffaan keessa qabsichaatii madde kaansarii hamaa ta’aa odoo jiruu, dhimmi kun akkamitti osoo hinaka’in har’a ga’e?
Bara kana keecha garee shanaffaan mooraa qabsichaa keessatti iccitiin ijaarraman amaloota ijoo muraasaan beekkamu: i) cimsanii waa’ee waggaa 40 darbeef qabsoon Oromoo bu’aa agarsiisuu dadhabuu irraa haasa’u; (ii) waa’een rakkoo garee shanaffummaa isaanii yoo ka’e, tokkummaa keenya diigufi jedhanii watwaatu; (iii) Itoophiyaafi Itoophiyummaaakka waan rakkoo hinqabineetti keessafi ala isaanitti uffatanii deemu–warruma Amaaraafi Tigireerrayyuu Itoophiyummaan caalanii mul’atu (iv) akka garee fooyya’oo mara-adunyaattti (global) ykn akka garee naannootti (regional) godhanii of dhiyeessu; (vi) umna gantoota heedduu barataniifi duraan qabsicha keessaa mufatanii ba’aniitti dhimma ba’u; (vii) horiin isaan ittiin hojii garee shanffummaa isaanii hojjetaniin horii kallattiidhaan mootummaa Itoophiyarra itti ergamu ykn maallaqa jabaa biyyoota warra lixaatiin iccitiin itti kennamu. Amaloonni kunneen gaaffii: “Garee shanaffaa akkamittan garee dhugaarraa addaan baafadha?” jedhuuf deebii ta’u.
Garee shanaffaan bara kanaa ummatichuma keessaa akka muka qottotti sababa biqileef, dhugumaan kaayyoo Oromoon bilisummaa Oromiyaatiif qabu dura dhabbata jedhanii mamuun rakkisaadha. Bifa garrarraa uffachuun qabsoo dhugaan of fakkeessanii ummata raatessu. Kanneen isaanii maqaan isaan dhaaba isanitiif moggaafatan guutumatti maqaa dhaaba haqaa waliin walfakkaata. Gochi isaanii garuu gocha diinati. Maqaan otoo hintaane, waan godhaniin adda ba’u. Yoo namini isaan shakke ykn isaan qeeqe garrarroonni holola banuudhaan amala namaa ajjeesuurratti xiyyeeffatu. Oromoodhaaf isaan malee Oromoon biraa beekufi akka hindadeenye akka hundabeektotaafi hundadanda’ootatti of dhiyeessu. Isaan yoo badan, qabsoonis nibada itti fakkaata. Aangootti ofumaaf cichu malee dhaloota haaraa ofitti makuus ta’ee leenjisuuf fedhii hinqabani. Yoo ofitti makakanis akka daballee jalee hojii isaanitti dhimma ittiba’uufi.
–Full Report at Oromo Press


text:
ODUU YUNIVARSITIWANI
Oduu, dhaamsa, walumaagalatti qabiyyeewwan adda addaa kan dhiheenya kanatti raawwataman fula kanarratti argamu,
Orommoonni nuuf birmadhaa,gumaa keenya nuuf bahaa...
Guyyaa kaleessaa jimaata galgala sa'aa 2:00 kaasee ilmaan tigiree barattoota keenya irratti waraana meeshaaf tooftaan qindaa'e nurratti bananii barattoota keenya baayyee gaga'anii jiru. Ka'umsi isaa barataa tigiree tokkotu yunivarsiitii Adaamaatti du'e kana ajjeese ammoo ijoollee orommoti kan jedhu. Barattooni keenya hedduuu buruqanii jiru,kaan caccabanii jiru......[bal'ina isaa argachuuf as tuqaa]
====================================================================================
Rorroo, cubbuu, hiraarfamaafi rebichii biyya Diinaatti-haarka diinaatin nuttii raawwatamaa jira.
( Waamicha Birmannaa Uummata Oromoo Hundaaf)
Dhugaa oso qabnuu dhabneeti jirra. Seerrii fi haaqni illee Oromoo irraa erga fagaatan bubbulaniru. Ilmaan Haabashaa toftaa fi shiira adda addaa Oromoo irratti xaxuun nageenya dhowwuu hojii godhataniru. Oromoo dhaanuu, hiraarsuu, hidhuu fi ajjeessuu duwwaa oso hin taane haallii isaan barattoota Oromoo qoor-qalbii midhuuf irratti hojjatttan illee ni jira. Kessattuu barattoota Oromoo sadarkaa ol'aanaa baratan yeroo isaan qormaata irra jiran ukkaamsani hidhuu, rebuu fi jecha........[bal'ina isaa argachuuf as tuqaa]
===================================================================================Barataa Isheetuu Niguusee irratti Boombii.........
Caamsaa 17, 2006
Barataa Isheetuu Nigusee guyyaa kamiisa dabree bombii itti darbatameen oto madaa'ee jiru guyyaa jimmataa wallakessa guyyaa irratti gara mana yaalaatti gessina jechuudhaan bulchinsii kaampaasichaa gara mana hidhaaatti darbeeti jira. kanaan wal qabatee barattotni oromoo yunivarsitichaa guyyuma mucaan hidhamee wal gayuudhaan galama gutani ..... [bal'inaan as tuqaa argadhaa]
====================================================================================
Ibsa ejjenno Gamtaa Barattoota Oromoo Yunivarsiitii Gondar.
Nuti barattotni Oromo yunivarsiti Gondar rakkoo mooraa yunivarsiti Maqalee keessatti raawatamaa jiruu waliin wal qabatee mari ball’aa erga goone boda ejenno keenya akka arman gaditti ummata kenyaaf ibsina.
Kitaabni seenaa saba kenyaa xuressu bareffame sun hatattaman akka qulqullahe barressaan kitaabichaas murti sera aka argatu, jarmiyaalen dhimmi kun isan ilaallatu hundi ta’i kana aka balaalefatan ni gafanna.
Barattotni kenya yunivarsiticha kessa jiran ...... [gabaasaa gutu]
==========================================================================
Xalayaa OSA'n (Oromo Studies Association) preezidaanti yunivarsiti Maqaleef dhimma seenaa barsiisaa yunivarsitichaatin xureessamee barreefamee ilaalchiisee barreesse. Caamsaa 13, 2006
Dr. Behailu Mintesinot, President
Mekelle University
Mekelle, Ethiopia
May 9, 2006
Dear Dr. Mintesinot:
The Oromo Studies Association (OSA) is a scholarly organization established by Oromo and non-Oromo scholars to promote studies on and relevant to the Oromo people (http://www.oromostudies.org). OSA promotes...... [gabaasa gutu]
===================================================================================
Waamichii laguu nyaataa barattoota Oromoo yunivarsitiwwan finfinnee fi maqaleen godhame. caamsaa 03, 2006
Akkuma bekkamutti yeroo amaa oromiyaa gutu keysatti fincillii diddaa gabrummaa gaggefamaati jira. kanarrattis lubbuun barattootaa fi ummata kenyaa baay'een wareegameera. wareegama kanaanis qabsoon ummata kenyaa of duratti tarkaanfattee kokkee dinaa qabeeti jira. Nutis barattootni oromoo yunivarsiti adda addaa kessa jirruu qaama haawaasa ....... [gabaasaa gutu]
Dhaamsa Barattootaaf
PROFESSOR ASSAFAA JAALATAA BARATTOOTAAF DHAAMSA DHAAMAN
OROMUMMAA FI DARGAGGOOTA OROMOO
ASAFA JALATA
Yuniveersitii Tenessii irraa
(Paper Presented at the Workshop of the Oromia Youth Association of Minnesota, January 7, 2006)
Waa hunda dura Waldaan Dargaggoota Oromiyaa Mineesotaa (the Oromia Youth Association of Minnesota) har’a asiitti na afeeruu isaaf baayyeen galatoomfadhaa. Dargaggooti Oromoo kan Oromummaa qaban abdii egeree Oromiyaa ti. Har’a dargaggooti akka keesanii, kan Oromummaan dhaabatan, Oromiyaa mara keesatti ficila diddaa gabrummaa fi sochii bilisummaa finiinisaa jiru. Barattooti Oromoo Oromiyaa keesaatti bara 2000 lama irraa qabanii haraka quulaa, diina qawwee hidhate dura dhaabbataanii mirga ummata Oromoo falmaa jiru. Keessumaa immoo yeroo ammaa nyaphaa fi Oromoota galtuu ta’an Goobanoota aara galfii dhowwachaa jiru. Baraa 2005 irraa kasaani dhaadannoo “Gadaan gadaa bilisummaa ti” jeedhu qabatanii waldhaanssoo finiinsaa jiru. Barattooti Oromoo fi sab-boontoti biraan reebamaa, hidhamaa, ajeefamaa wareegama kafalauun dhiga isaaniin seena Oromoo bareessaa akka jiran ifaa dha. Murnoota hawaasa Oromoo hafaniifis fakkeenya gaarii taa’aa jiru.
Ijjolleen Oromoo kan bilisummaa saba isaaniif dhaabatan warra Oromummaa qaban qoofa akka ta’es wal nama hin gaafachiisu. Namooti Oromoodha ofin jeedhan, Oromummaa hin qabne biyya keessaa fi ala jiran tokko tokko meesha motummaa Tigree ta’uun ummata Oromoo fi Adda Bilisummaa Oromoo irratti duulaa jiru. Kaan immoo aadaa kachachalaa, akkasumas dantaa mataa isaniif dhama’u. Kanafu waa’ee Oromummaa fi sab-bonummaa akka gaaritti baruun dirqama dargaggoota Oromoo irra jiru dha. Amma Ijjoo dubbii afur irrattin hasa’uu barbaadada.
Isaanis tokkoffaan uummata Oromoo kan ilaalu, lamafaan Oromummaan maal akka ta’e, sadaffaan Oromummaa fi sab-bonummaan Oromoo hidhata isaan qaban, afrafaan dirqama dargaggoota Oromoo irra jiru kan ilaalu dha. Dura mee waayee ummata Oromoo, jarraa baayyeedhaaf akkaataa issaan itti dinoota ofirraa dhoowwaa turanii fi issaan jaarraa kuudha sagal gara boodaatti humnoota Habashootaa kan faranjiin gargarameen caabe haa ilaallu.
Ummata Oromoo fi Oromiyaa
Ummati Oromoo akka saba tokkootti sirna gadaa jalati of ijaaree waggooti dhibba baayyeef diinoota isaa of irraa dhowwee walabummaan jiraachaa ture. Yeero sana Oromiyaa akka biyaatti ijare. Oromiyaan kan dhalate sirna poolitikaa gadaa jalatti ture. Booda yeero sirni gadaa iddo bayyeetti caacabuun, iddo tokko tokkotti sirni mootii dhalate humni pololitikaa Oromoo laafuu caalqabe. Keessumaa jaaraa kudha sagal keessa sirni mootii Oromiyaa keessaa iddo bayyeeti biqilan sirna gadaa baayyee laffisan. Jaarraa kudha sagal keessa sirni Kaappitaalismii Awurooppaa irraa gara Afrikaatti babalacha ture. Kun Habashootaaf caaraa isaan duraan qabaachaa hin turre kenneef.
Habashooti waggoota dheeraaf humna Oromoo dura dhaabbachuu hin dandeenye qawee, loltootaa fi gorsa faranji irraa argataniin Oromoo dura dhabbatan. Matootii gosaa fi qondaalota Oromoo kan akka Gobanaa Daanciifaa malaan ofitti qabatan. Akka kanaan gara waggaa shantamaa olii Oromoo irratti duulani, Oromiyaa cabsanii biyya Abisiiniyaa kan booda Ethiopia jedhanitti dabalatan. Waggoota shantamman kana keessa Oromoonni miliyoona shanii ol akka dhumaan seenaatu ragaa baha.
Oromiyaa , biyaa Oromoo, diigani bakka baayyeetti qoodanii maqaa adda addaa keenaniif. Shawaa, Haraghee, Wallo, Wallagga, Sidamoo, Arsii, Ilu Abbaboor, Kafaa xaqlaayi gizaati kan jedhuu fi kkf jedhanii moggaasan. Oromoota kaan immoo Gojjaamii fi Tigraayitti kutan. Seenaa, aadaa fi Afaan Oromoo baleessanii ummata tokko iddo adda adaatti hiranii wal lolchiisuu wal jibbisiisuu imaammata godhatan. Har’a illee Oromooti imaammata Habashootaa kanan afaan faajja’an baayyeetu jiru. Yaadaa fi ilaalcha hamaa akkasii amma Oromummaa fi sab-bonummaan bishaatee ijja goodhatutti guutummaatti ballessuun hin salphatu.
Oromooti iddo baayyeeti sirna Habashootaa didanii fincilaa turan. Lolli Rayyaa fi Azabo, Afran Qalloo, Shaggar, Baalee f Arsii, Sibuu, Guduru fi kan biraa fakeenya fudhachuutu danda’ama. Keessumaa lolli Baalee bara jaatamoota keessa turee fi dhalachuun Waldaa Macaa-Tuulama biqiluu sab-bonummaa Oromoof gudina Oromummaaf kara saaqaan. Waldaan Muuziqaa Arfaan Qal’oo kan Dirree Dadhawaatti baruma jaatamoota keessa dhalate gabbina Oromummaaf sab-bonummaf qooda guudda gumaachan. Sochii bara baayyeef iddo adda adaatti deemaa turetu bara torbaatamoota keessa dhalchuu Addi Bilisummaa Oromoof haala aanjesse. Addi Bilisummaa Oromoos karaa ykn boochoo Oromummaaf sab-bonummaan ittiin guddatu babalise.
Egaa warra seenaa kana hin beekne, warra Oromummaa fi sabbonummaa hin qabne dha kan Adda Bilisummaa Oromoo jibbu. Olola hamaa halkanfii fi guyyaa irratti oofu. Jaarmootiin politikaa Oromoo walaba ta’an , kan tokko irraa hafe, hundinuu ABO keessaa bahan. Oromummaa, sab-bonumma fi tokkummaa Oromoo cimsuuf jaarmootiin Oromoo agoobara ULFO jedhamu jalatti of ijaranii jiru. Garuu, jabina isaanii hojiin mul’isuu hin dandeenye. Kanaaf ABOs ana malee isa jedhu dhiisee, jaarmooti Oromoo biraas ABO jibbuu fi abaruu dhiisanii tokkummaa Oromoo jabeessuun diinoota irratti babba’uun dirqama ta’a. Jaarmayaa tokko qofa qabaachuun akkuma abbaa irree (dictatorship) baballisuu danda’u, jaarmootii baayyee qabaachun tokkummaa Oromoo laaffisuu danda’a. Oromoo hunduu kana baree politikaa keenya madala (balance), haqaa, walqixxummaaf dimookrasii irratti ijaruu qabna. Oromummaa, sab-bonummaa, tokkumma fi dimokrasiin hundee poolitika Oromoo ta’uu qaba. Bilisummaan daandi kanaan malee hin dhufu.
Oromummaan Maal?
Oromummaan akka ilaalcha seenaa, aadaa, poolitikaa fi sab-bonummaa Oromootti daandi bilisummaa saaqa. Daandiin bilisummaa kun wanta Oromoon marti wal wajiin qaban irratti ijarama. Oromummaan akka ilaalcha sab-boonummaatti Oromoo humna poolitika taasisuun bilisummaa namummaa (human liberation) goonfachiisuu danad’a jedhamee amanama. Akkasumas akka ummati Oromoo waayee ofi baratee, ummatoota biraa wajjin of madaalee, wanta irra hir’ate guuttatee mirga isaaf garaa guutuun lolatu isa kakaasa.
Oromummaan seenaa, aadaa fi kara bilisumaa Oromoo ti. Kanaafuu seenaa Oromoo isa diinni awwaale mul’isuun, aadaa isaa tuffatame deebisee ijaruun, namummaa Oromoo dhitamee bilisoomisuun, Oromummaa dha. Oromummaan ilaalcha ittiin motummaa fi dhaabbattoota (“institution”) koloneeffattoota Habashaa Oromiyaa keessaa ittin buqqisani dha. Akkasumas ilmaan Oromoo dubartii dhiira, beekaa fi wallaalaa, soreesaa fi deegaa utu hin jeedhin, qomoo fi gosaan laga utuu hin lakaa’in, sirna Oromoo kan gadaa fi “dimokiraasii” haqaan akka ijaaran karaa bana.
Kana gochuuf ummatummaa Oromoo isaa iddo baayyeetti caacabe deebisee ijaara. Poolitikaa Oromoo keessatti gandaa fi laga laka’uun, nyaaphaf meeshaa ta’uun, ummata biraatti of jijjiiruu yaaluun gadi aantummaa ta’uu mulisa. Oromooti wanta akaanaa beekaas ta’e, utuu hin beekin hojjetan waldhaansoo bilisumaaf godhamutti guufu dha. Keessumaa warri poolitika keessa jiran cubbu akkasi irraa of eeggachun dirqama Oromummaa ti.
Orommummaan dhiiga, gandummaa fi laga irratti hin ijaaramu. Kanaafuu biyyummaa, seenaa, aadaa, afaan, bilisummaa fi feedha ummata Oromoo hundaa irratti hunda’aa. Kun hunduu kan ta’uu danda’u yoo Oromoon aka ummata tokkootti of ijaaree jaarmayaa cimaa fi bishaataan geggeefame qofa. Jaarmaa bishaataf cimaan akeeka (policy) ummati Oromoo irratti walii galan baasee ummata irratti hojjeechisa. Jarmoota Oromoo keessaa kana itti dhihoo kan jiru Adda Bilisummaa Oromoo ti.
Ha ta’u malee innis hir’ina tokko tokko qabu irraa kan ka’e bilisummaan Oromoo amma hara’atti bubbule. Wanta hir’ate baruun, waldhaansoo qajeelchuun, dirqama daraggoota Oromoo ti. Tokkummaa Oromoo jabeessuf jaarmootiin Oromoo ULFO keessa jiranis jaarmaa maqaa irra gara jarmaa bishaata fi ciimaatti dafani of geeddaruu qaban. Kana gochuuf Oromummaaf sab-bonummaa hundeefachuu qabu. Addi Bilisummaa Oromoos rakkoo keessa darbeef keessa jiru qoratee, hubatee, dafee of fooyeesuu qaba. Ammaa kaasee akka mootummatti hojjechuu danda’uu qaba.
Oromummaa fi Sab-bonummaa Oromoo
Oromummaan hundee namummaa Oromoo ti. Oromoon akkuma ummata biraa aadaa, seenaa fi afaan ofii qaba. Akkuma ummata kaani aadaa, seena fi afaan isaa eeggachuu fi guddifachuu fedha. Akkasumas ulifina ykn kabajaa isa tikfachuu barbaada. Kana hunda goochuuf yoookis argachuuf beekumsa bilisaa (liberation knowledge) fi jaramayaa Oromoo walaba qabaachuun dirqama. Jaarmayaa walabi kun immoo kan diina cininee madeessuu danda’u ta’uu qaba. Kan hojjidhaan waldhaanssoo Oromoo gara fuula duuratti tarkanfachiisu ta’uu qaba.
Beekumsa iddo lamatti hiruu dandeenya. Tokkoffaan beekumsa ittin nama of wallaalchisan fi gowomsan ittiin bitani dha. Lamaffan beekumsa dhuugaa irratti hunda’ee dha. Beekumsa bilisa malee Oromummaan daagaaguu hin danda’u. Beekumsi bilisa ta’e Oromoon akka ummataatti kaleessa eessa akka ture, hara’a maal keessa akka jiru, bor eessa akka ga’uu danda’u xiinxalee haqaan mulisa. Beekumsi dhuuga ummati Oromoo mootumma gadaa tokoo jalaati aka bula turee, aka gadaan hundee adaa Oromoo fi seena Oromoo ta’ee, aka Oromiyaan iti dhalatee, wayee ilalicha (Oromo world views), wayee “philosophy,” wayee hundee amanti Oromoo siriti nama barsisa. Utu wayee dubbi cicima kana hin barin Oromummaaf sabbonummaa guutu qabachun hin danda’amu.
Aksumas aka mootumman Habashoota faranjoota wajin wali galani ummata Oromooti roorisa turanif, hara’aalee aka iti jiran nuhubachisa. Kana hundumma xinxalani barun Oromummaaf sabbonumma nukeesati dagagasa. Tofta fi tarsimo bishinan walabummaf aka loolanu nugargara; bilisummaa booda Oromiyaa akkami aka ijaru kara nu saqa. Jireenyi halaga jalaa bulu rakisaf xiiphina aka ta’ee nuf mirkaneesa. Biyaa qabachun, bilisummaaf dimookrasi qabachun jireenya guutuf gamachu ta’u nu yadachisa.
Beekumsi bilisa akka Oromooti of tuffachuu jalaa bahani ummatoota biraas fakkaachuus dhiisan gargara. Oromoon ummatoota biraa gadi aka hin taane hubachisa. Ummati Oromoo ummatoota Habashaa fi faranjootaa gadi illee akka hin tane nu barsiisa. Seenaan, aadaa fi amantii Oromoo kan Habashootaa fi kan faranjootaa gadi akka hin tane nuu dhugoomsa. Oromoo Oromummaa guutuu qabu akka nama tokkotti akka of kabaju, ummata isaa ija ulfinaan akka ilaalu nuti mul’isa. Oromummaan dhuugaa jechuun kana ta’usaa nu yaadachisa. “Barchuma ulfinaa abbaatu of jala baata” isa Oromoon jedhu maal akka ta’e nuuf ibsa.
Oromooti Oromummaa hin qabne garuu kabaja ofiifis hin qaban, ummata isaniifis hin qaban. Ummata biraa fakkachuuf halkani guuyaa kaatu. Qarshif jedhanii meeshaa diinaa ta’urraa dubatti hin deebi’an. Kanaaf Oromoon Oromummaa hin qabne biyyaafis ummataafis gatii hin qaban. Kaleessa Oromooti akkasii Amharaa fi Sumalooti ummata Oromoo irrati bobaasaa turan. Har’ a immoo Tigreen maqaa OPDO jedhuun Oromoo keessaa namoota garaaf bulan ijaarrattee kanuma dalagaa jirti. Oromooti akkasi buddeena, horii jedhanii diinaaf ergamuu ykn muuudamuu bira hin darban. Jarri akkasii akka Oromummaan guudachaa, waldhaansoon cimaa adeemun guuyyaan halkan itti ta’a. Boodi isaaniis salphina, badiisa fi rakkina.
Oromoota beekumsa bilisa qabantu Waldaa Macaa-Tuulama bara jaatamoota keessa, bara torbatamaa keessa immoo ABO ijaare. Jaaramayaan bilisa Oromoo aadaan, afaan, seenaan Oromoo awwala keessaa ba’ee akka dagaagu goodha. Namummaa Oromoo isa tufatame deebisee ijaara. Waayee abbaa biyummaa ummata Oromoo barsiisa. Hawaassa Oromoo isa nyaaphi garagar digee garaa fi dudga goodhe akka isan ummata tokko ta’an barisisee, deebisee ijaara. Yoo Oromooti garagar faca’an caalatti akka isaan garbummaaf saaxilaman itti agarsiisa. Seenaa ofii beekuun, afaan ofii dubbachuun, aadaa ofii guuddisuun, tokkummaa ofii namummaa ofii jabeessuun maal akka ta’e ummata Oromoo keessatti hojiin agarsiisa.
Daandii Waldaa Macaa-Tuulama fi Addi Bilisummaa Oromoo baasaniin Afaan Oromoo qubeen bareefamuu calqabe, seenaaf aadaan Oromoo awwalcha keessaa ba’an guddachuu jalqaban, Oromoon baayeen of baranii waayee Oromiyaa fi abba biyumma isanii beekan falmachu jalqaban. Har’a bilisummaa Oromoo dhugoomsuuf barattooti Oromoo waldhaansoo hadha’aa gochaa jiru.
Oromoota lakkbsaan baayyee hin taaneetu Waldaa Macaa-Tuulama fi Adda Bilisummaa Oromoo ijaare. Baayeen issani lubbuu isanii ummata Oromoo bilisoomsuuf dabarsanii keennan. Kan hafan amma illee wadhaansoo hadhawaa kana biyaa keessaa fi alatti itti fuufanii jiru. Jagnoota Oromoo kumaana laka’amantu waldhaansoo bilisummaa Oromoo irratti wareegame. Kanaaf Dargaggooti Oromoo gaheen keenya maal jedhani of gafatanii deebi hatatamaa ofumaan itti keenuun dirqama seenaa isaan irra jiru dha.
Xuumura
Oromummaa f sab-bonummaa qabaachuun fedhii ummata Oromoo eeguun mul’ata. Fedhiin ummata Oromoo maalfa’ii? 1) Nyapha jalaa ummata Oromoo baasuuf of ijaaruu, qabsaa’uu. 2) Tokkumma ummata Oromoo ijaaru, tiksuu. 3) Safuu, namummaa fi kabaja ummata Oromoo tiksuu. 4) Oromiyaa bilisoomsuuf karaa danda’ameen halkanii fi guuyyaa hojjechuu. 4) Ummata Oromoo iddo hundatti dammaqsuu, ijaaru fi akka inni haqa isaf falmatu kakaasuu. 5) Gadaan Oromoo akka inni bifa haaraan ijaaramu gochuu. 6) Waldhaansoon Oromoo walqixxumamaa fi dimookrasii dhugaa irratti akka ammaa kaasee ijaramu carraquu. 7) Rakkina Oromoota gidduu jiru ifatti irratti mari’achuun karaa dhugaan hikuu. 8) Beekumsa bilisa horachun beekumsa cunqursaa hundeen buqqisuu. 9)Afaan, seena fi aadaa Oromoo xiinxaluu, beekuu fi guudisu. 10) ABO fi ULFO karaa maraan gargaaruu.
Fedhi ummata Oromoo dhugoomsuuf, dargaggooti Oromoo of ijaaruuf waldhaansoo ummata isaniif baayee hojjechuutu irraa eegama. Halkani guuyaa barumisatti jabachuun, waayee Oromoo fi biyaa lafaa barachuun dirqama dargaggoota Oromoo ti. Nama waa beekutu biyaaf bu’aa baayee buusuu danda’a. Garuu, barumis Oromummaa fi sab-bonummaa hin qbane oofittummadha. Namootiin tokko tokko maqaaf baratanii har’a meeshaa Tigree ta’an warra Oromummaaf sab-bonummaan sammuu isaani keessa hin jirre dha. Dargaggooti Oromoo yaada yaraa kana akka qomoo, laga, fi amantiin Oromoo hiruu irraa of eeggachuun barbaachisaa dha. Har’a yaadoota salphaa akkasiin kan macha’aan baayeetu jira. Warra akkasii ifatti dura dhaabbachuun dirqama seenaa ti.
Dargaggooti Oromoo jagnooti kuma kumaan laka’aman lubbu isaanii keennuun Oromummaa fi sab-bonummaa akka ijaaran hubachuu qabu. Fakkeenyaaf, jagnoota Oromoo warra akka Haile Mariam Gamada, Mamo Mazamir, Elemo Qilxu, Magarsa Bari, Baro Tumsa, Mohe Abdo, Demise Techane, Nadhi Gamada, Sanbato Lubo, Gamachis/Zakkaariyaas Mulata, Gutama Hawas, Saartu Yusouf, Ibsitu Marga, Aradoola Abdalla, Juukii Bareento, Mohamed Aman, Dr. Temesgen, Lama Warqee, Dagaga Baissa, Ebissaa Adunya, Kasahun Habte, Yoseph A. Batii, Hunduma Kaba, Balcha Tola, Musxafa Idris, Waqo Tola, Terefe Qumbi, Gudisa Anissa, Shamsi Shambo, Zara Shek Bakiri, Sofiya Mohammed, Jaraa Uddessa, Roba Hanale, Bulti Gurmessa, Alamu Kiisii, Mammee Qasim, Kadir Adam, Hassan Rashid, Surur Ismael, Zahari Ali, Chalala Bekele, Tesfaye Nega, Yegazu Edea, Kumala Mirkana, Tesfaye hundessa, Habib Kadir Gobana, Lamessa Boru, Jirenya Ayana, Badhasa Dilgassa fi kan hafan Oromummaaf sab-bonumma dagagasuuf jagnummaan qabsa’anii wareegama seena qabeessa wareegaman.
Egaa dargaggooti Oromoo dhalooti ammaa akeeka isaan wareegamaniif bakkaan gahuuf qabsaa’uun dirqama seenaatu irra jira. Maqaa jagnoota Oromoo hunda asii irratti barreesuuf iddoon hin ga’u. Warra kana fakeenyan kaase. Dhiiga jagnoota kummootaatu har’a Oromummaa fi sab-bonummaan akka lalisu godhe. Oromummaa fi sab-boonummaa bara 1991 keessa ummata Oromoo bira ga’e. Jagnootii baayeetu itti wareegame, hidhame. Tolatti hin argamne. Sammuu Oromoo isa Habashooti laaqan, lasheessan, fi doomisan deebisanii ijaarun salpha hin ture. Har’a illee hojjin kun hin dhumanne. ABOn kana hunda wan hojjeteef uutuba waldhaanssoo Oromoo ta’eera.
Oromoo bilisa baasuf, ABOn dhadhabbii issa baree of fooyeesun dirqama. Dhadhabisa ofii beekee dafee of hin sireesiu taanaan ummata Oromoo bilisa baasuu hin danda’u. Ummati Oromoo marti dhaaba kana ciimisuun, waldhaansoon sireesuun dirqama. Dhaabi kun kan Oromoo maraa ti malee kan namoota geegeessanii qofaa miti. Waldhaansoo keesatti hirmachuun, sirna dimookraasiif seeraan buluun, geeggeessitooti ABO akka Isaayasiif akka Malas ta’urraa ammaa kaafnee dhoowuu qabna. Isaan kabjna, isaan jallanna, garuu akka isan hawa ummata Oromoo maraa irrati hojjeetan mirkaneesun kan keenya.
Seera gadaaf dimookiraasii afaanumaf akka Habashootaa duubbatan hin barbaannu. Amma irraa kaafnee gorsuu fi eeguu qabna. Wanti jennu hunduu hojiin mul’achuu qaba. Seerri hundee Oromummaaf sab-bonumaa ta’uu qaba. Gati seera beekuuf, Oromoon “Seerri ilmoo irra nama marara” jedha. Waldhaansoo keesatti hirmachuun wanta sirrii hin tane qajeelchaa adeemuu qabna. Waldhaansoo ala teenyee komi baayisuun gatii hin qabau. Kana dargagooti Oromoo akka gaaritti hubachuu qabu.
Bilisummaan Oromoo abjuu jagnoota Oromoo har’a dhugoomaa jira. Iti dhihaachaa jirra. Ijoolleen Oromoo baayeen kana hoji irra olshaa jiru. Kaan qawwee qabatee, kaan harka quula dhaabbatee waldhaansoo fininsaa jiru. Ummata dammaqee, of bare, of ijaare du’a hin sodanne kan qabsoo iraa deebisu ykn dhoowuu hin jiru. Motummaan Tigree iyyuu kan beeka. Dargaggooti Oromoo dirqama guuddaa isin irra jiru hubachuudhan ka’uu qabdu. “Kan kunoo jedhan kunnooti hin jedhin hin hafan” jedhama mitii ree! Bilisummaan Oromoo dhiyaachaa jirti, akka isheen daftee argamtuuf halkani guuyaya hojjechutu nu iirraa eegama.
Dargagoota Oromoo Waldaa Dargaggoota Oromiyaa Minnesota keessatti ijramtaniif kan hin ijaramin, har’a as kan jirtan Waaqayyo ija irraa isin haa hambisu! Guddadhaa mul’adhaa. Sochi barattoota Oromoo Oromiyaa keessaa karaa dandeesan hundaan gargaruun dirqama keessan. Waldaa keessan asitti cimsaa waldaan dargaggoota Oromoo adunyaa akka ijaartaniif waamicha isiniif godha. Galatoomaa!
Barattoota wareegaman keessaa.


text:
Dulguun nuuriin mungun mandald Tengeriin odod chuulan bujeed Holiin holoos zorin irsen Tumen shuvuud noirsoh ueer Zunii udshiin buleen salhi ni Tugliin dund shurgan sevsheed Zulzagan moddiin tumen navchsaar Zugaatsan naadaj shargih ueer Saatan huleeh amragiin bolzoond Sargui shuniin noiroo hugaslaad Zunii terteed bodol belcheej Zunii udesh uyaram saihan Naigan duslah namiraa boroond Henzhen tsetsegs guniglan anirtaad Navchsiin ungu namriig huleej Naigan ganhaj noirsoh ueer Sevshee hongor salhi ni ilbeed Setgel zurhiig durlal hulugluud Sargui shunuur ch saran giimeer Saihan chinii duriig uguilne Da: Hatsar dagah buleen dusluud Hairiin ugiig tseejind hagsaaj Nalan suugaa chinii harts shig Namuun dulguun udshiin tsagaar Saatan huleeh amragiin bolzoond Sargui shuniin noiroo Da: Back to HOME
- Zunii udesh amragiin bolzoo


text:
ADDIS ABABA— Jiloonni araaraa Sudanii fi Sudaan kibbaa jalqaba baatii Fulbaanaa irra finfinneetti marii isaanii deebi’anii jalqaban.
Mariin isaanii irra caalaa waa’ee zayita boba’aa, dinagdee fi daldala naga eegumsaa fi dhimma daangaatti fuuleffate. Minssteerri dhimma kaabinee ka sudaan kibbaa Deng Alor maariin kun yeroo dhiyootti walii galtee xumuraa irra gaha yaada jedhu qaban.
Dhimma abbummaa kutaa zayita boba’aan badhaate kan Abiyeh marii ammaa kana irratti lafaa hin kaane yaadni araarteessota gamtaa Afriikaatiin dhiyaate jiloota gama lameeniittu ergamee jira jedhan.
Jila araar-teessota Sudaan irraa Bedreldin Abdallaa yaada dhiyaate sana irratti ka marii geggeessaa jiran ta’uu dubbatan.
Gabaasa guutuu mallattoo armaan gadii


text:
WASHINGTON DC—
Ijoollummaa kootii kaasee wallee aadaa wellisaan guddadhe kan jedhu Kadiir Se’iid gaaf tokko carraa Raadiyoo irratti walleen koo dhiyaachu hinuma dhufa jedhee yeroo ijoollummaa isaa abdataa ka ture ta’uu dubbata.
Wellisaa Kadiir waggootii dheeraaf baqatummaan Jabuutii keessatti rakkataa eega ture booda dhiyeenya kana Yunaaytiid Steetes kutaa Minisootaa keessa qubate.
Jireenyii baqattummaa fedhii wellisuuf qabu yeroo dheeraaf danqee turuus ammaan booda garuu hawwii koo fixaan baasuuf hamilee jabaa akka isa bara ijoollummaa kootiitu natti dhaga’ama jedha wellisaa Kadiir Se’iid.
Dhaloonni har’aa kanneen biyya ambaa keessa jiran aadaa ofii guddisuu irratti of dagachuu hin qaban kan jedhu wellisaa kaiir eenyummaa ofiin boonuun akka irra jiru huubachisee jira.
Gaaffii deebii kutaa lamaan gaggeeffame armaa gadiitti caqasaa
Gaaffii fi deebii kutaa 2ffaa


text: 1"SHin ha77i taappe yelagiya asati tana baceessoosona. Eti ta dorssaa wudiyaa heemmiya kanata maaddana ginkka taani diggido aawatu naata. 2Eta aawati wolqqi ixxidoogeetanne bolli gilqqidoogeeta gidido gishshau, tana ainne maaddibookkona. 3Metuwaanne namisaa gaasuwan qammi denddidi, bazzo biiddi, xaphuwaa coommidosona. 4Qassi sharafaanne bonccuwaa maxidosona; mal77enna sankkaaraa xaphotakka miidosona. 5Asai waassiiddi, kaisota yedettidoogaadan, asaa giddoppe eta yedettiis. 6Eti zanggaaraa giddon, gonggolo giddooninne zaalla kooppo giddon de7idosona. 7Eti buuraa giddon bazzo do7atudan waassidosona; doobbiyaa garssan shiiqidi, issippe de7idosona. 8Eti xurqqayyiyan shocettidi, biittaappe goodettidosona. Eti sunttaara moorettidi, eeyya gididi de7idosona. 9"Ha77i eta naati tana yettan qilliiccoosona; taani eta giddon leemisidi odiyoobaa gidaas. 10Eti tana shenetidi, taappe haakkoosona; ainne yeellatennan ta som77uwan cuchchaa cuchchoosona. 11Xoossai ta wolqqaa laafettidi, tana kaushshido gishshau, eti tana qohanau, bixaalaa kessirggido paraadan, yeda gididosona. 12Ha seeri bainnan diccida naati ta bolli denddidi, tana yedettoosona; eti tana xaissanau ta bolli woraajjoosona. 13Eti ta hemettiyo ogiyaa gorddidi, tana xaissanau koyoosona; ooninne eti hegaa oottanaagaa diggenna. 14Olanchchati katamaa dirssaa menttidi geliyoogaadan, eti ta bolli yiidosona. 15Gita dagamai tana hitti oottiis; ta bonchchoikka carkkoi efiyoobaadan biis; ta ishaloikka shaaraadan xayiis. 16"Ta shemppiyaa hitaasu; tuggaa gallassai tana cirppintti oiqqiis. 17Qammi qammi sahoi ta meqettaa coommees; seelaikka shemppi ekkennan gede gujjees. 18Ta maayoi gunddidi moorettiis; qoliyaa qooriyaadan, tana cuulli oiqqiis. 19Xoossai tana urqqan oliis; olin taani biittaappe bidinttaappe kehenna asa gidaas. 20"Abeet Xoossau, taani neeyyo waassais; shin neeni taayyo allabaakka. Eqqada nena woossaas; shin neeni ta woosaa siyabaakka. 21Neeni kaseegaappe dummatada, taayyo meqettaa iitadasa; ne gita wolqqan tana yedettaasa. 22Neeni tana carkkuwan denttadasa; denttada a togissadasa; gotiyankka tana suragissadasa. 23Asau ubbau wurssetta gidida haiquwau neeni tana aattada immiyoogaa taani erais. 24"Kunddidi meqqida asi tuggatiiddi, 'Tana maaddarkkii' giidi waassin, au qarettenna asi de7ii? 25Tuggan de7iyaageetuyyo taani yeekkabeikkinaa? Hiyyeesatuyyo taani qarettabeikkinaa? 26Lo77obaa demmana gaada taani amottiyo wode, iitabai tana gakkiis. Taayyo sa7ai kehees gaada taani naagiyo wode, gallassai taayyo xumiis. 27Ta wozanai hirggiis; taani woppaa demmabeikke; gallassaappe gallassan ta tuggai yaa dariis. 28Ta bollai awaa suuluwan gidennan azzanuwan karexxiis; taani shiiquwan eqqada, 'Tana maaddite!' gaada waassais. 29Taani worakanatuyyo isha, yanchchatuyyookka dabbo gidaas. 30Ta gogai xiiximmidi, poqetti poqetti wodhdhees; ta bollaikka mishuwan xuugettees. 31Hegaa gishshau, ta maazinqqee zilaassau diixettiis; ta imbbiliiteekka yeehuwau punettiis.


text: 1Aneen :nyi Chuuta, wēēriingʼwaangʼ Chēēmis, nyoo ā-irēy pāyiisyoo Yēēsu Kiriistō. Āsirwookwaan piich choo kiikuurook akichāmook :Paapaan Iriin, akuriipook :Yēēsu Kiriistō. 2Kuriireenaak :Iriin kitya akukōōnook kaalya ākōō choomnyoot. 3Choo kituupchō, koomārēy kitya asirwaak akipō sopoon nyoo rēēl nyoo kirāmtooy :tōkōl, aku kaaroo kilē karaam asirwaak ākiilook tooriipō koonēētuutēchoochēē kyaaran choo kiitē :Iriin piichiich asip ākoongʼo kipaat. 4Kiikuulēēpu keey :piich walak choo chuunsōōt chamataa Iriin kilē kichāmwēēch kee-ira takal kilēē wōloo kimārtooy, akutay Yēēsu Kiriistō nyoo :inyeentee ākityōōn Kiptaayaanteenyoon nyoo pāyuuy kir aka tōkōl. /Kiikēēsip keesir kēny kilē /kuurwoochinii piich choo lēē choochēē. 5Amārēy āpkootwook kilē mpō ntā kiisāru :Iriin piichiich kupeera Miisiri, ku kiingʼam piich lētuun choo maaran inyeentee. 6Apkaata kee malaykeen choo kiisiiru kaamuuka nyoo /kiikuutē, akumētō wōloo kiimangʼēy. Kiitē :Iriin malaykeenichoochēē wōloo tuur akurātootēēn nkōō āngʼōōy ākōy pērēētuunoonēē ōōw pō kiirwook. 7Aroo kee mpō kiyoo kii-ira mu Sotom, Komoora ākōō kōōrootinēēchu kiilēēkitēē yoonēē. Kiitakalaan :mpō piipō kōōrootinēēchoochēē kitya. Kiikungʼama kōōrootinēēchoochēē ma, akungʼuutwēēch :nyoonēē kilē nyōōruuy siitoo ma nyēpō ākōy piich choo ka-ir ngʼal choo lēē choochēē. 8Nkōō oor nyoo lēē nyoonēē, ku nyēērēē :koonēētichoochēē ruchinii pōōrwēēyiikwaak nkōō ngʼōōki choo irēy. Rēēngʼēy :pichoochēē kaamuukaa Iriin akumuulēy toomirmiirēy choo tingʼēy kaamuuka. 9Mpō kupoorsōōt :Mikayeel, malaykayaantaanoonēē ōōw, ākōō Kipngʼōōkiyoon akipō muusyoontoo Muusa, ku kiiwar kumuul Kipngʼōōkiyoontoonoonēē. Kimwoochi kilē, "Pkoongʼin :Iriin." 10Aku nyuun muulēy :pichoochēē mpō tukun choo mēēnkēt. Irēy ngʼāl kilēē tyoongʼin choo mātingʼēy sōwuunō. Mii kungʼāmēy keey pichoochēē. 11Ōchēy :pichoochēē! Āmu kiituup araa Kaayin. Kyoop :kimoopō rōōpiyō kilēē Palaam. Kiikuchuunnyō :pichoochēē kilēē Koora akēēngʼāmēy mpō akwaaneek kilēē Koora. 12Piich :pichoochēē choo mānyooluuy nkōō tuumwēyiikwook chēpō choomnyoot, nēē ā-āmiisyēy :tōkōl kuuntuulchinii keey āmiisyō nyoo mēēwāriisyēy. Lēē :pichoochēē pool choo mātingʼēy roop choo āpēy :yoomēt. Lēē keet choo mātingʼēy lokor mpō nēē pērēētuus choo nāmēy lokor, aku nyuun /kupāluuy kipootō iriinēkwaak. Mēērsōōt kunyil ārēēny. 13Lēē :pichoochēē kipirti nyēpō araaray nyoo wiirchinii tapan tukun tōkōl chaa raacheen. Lēē :pichoochēē kookeel choo rōōmrōōmānootēy choo kiikuchēpchi :Iriin tuurin nyoo ōōw nyēpō ākōy. 14Kiingʼoor :Eenok, nyoo kiipō āpēn pō tisap kungʼeetee Aatam, ngʼaleepō pichu. Kimwooru kilē, "Aroo kee! Chōōnēy :Kiptaayaan ākōō lukoo piichiich chaa chaangʼ kitya. 15Chōōnēy kurwoochinii chiich aka tōkōl akipō ngʼal choo kiiku-ir. Tilchinii kiirwook piich tōkōl choo mā pō Iriin akipō ngʼōōkiikwaak choo kiiku-ir, ākōō ngʼal tōkōl choo raacheen choo kiikumwaarteera :pichoochēē Iriin." 16Nyinyēēy akukwiintoonēy :pichu. Tuupēy :akwaaneek kimootangʼwaangʼ nyaa ra. Lāsootēy keey akungʼoolēē piich walak tākusāpō yoonēē. 17Aku oo, chamanichuuch, mooruutyēērēē kiyoo kiisip kumwooru :kāāyooytooyiipō Kiptaayaantēēnyoon Yēēsu Kiriistō. 18Kiimwoorwook :pichoochēē kilē, "Nkōō pērēētuusyēpō lēt kupkoonēy :piich choo muulsyēy, kupāyuuy :mākuut chaa raacheen chēpō pōōrwēyiikwaak." 19Piich choo lēē chu choo āpuuy pēēsyoot. Tuupēy :pichoochēē ātēpuutēpō piipō ngʼwēny, piich choo mātingʼēy Toomirmiir nyoo Tiliil. 20Aku nyuun akwaan chamanichuuch, acheera keey nkōō kaaraneengʼwoongʼ nyoo tiliil ākoosooyēy nkōō Toomirmiir nyoo Tiliil. 21Āriipō keey akaanam choomnyoo Iriin āmii ākānyēy pērēētuunoonēē chōōnēy :Kiptaayaantēēnyoon Yēēsu Kiriistō nyoo riirēēnook akichō kukōōnook sopoon nyēpō ākōy. 22Ariiree piich choo toomtoomēnsōōt nkōō kaaraneengʼwaangʼ. 23Āsāruu choo mii kupēētii ma. Ariiree ākooriipēē keey piich choo irēy ngʼōōki akaasas ātēpuutēkwaak chaa raacheen. 24Kutōrōriit :Iriin nyoo muukēy kuriipook simooputyō, akuumutaak apa taayuunyiin āpēērēy keey ākoopāypāyō kitya. 25Kutōrōriit :inyeentee nyoo Iriin ākityōōn nyoo kiisārwēēch kupunuunō Yēēsu Kiriistō Kiptaayaantēēnyoon. Ōōw Iriin aku tingʼēy :inyeentee kaamuuka tōkōl. Aku nyaanyiin pāyuunātō. Kiipāyuuy :inyeentee tukun tōkōl kēny, aku pāyuuy aniin ākōō mpō ākōy. Lēē nyoonēē.


text:
Dhaloota Fincilaa
Ilmi Oromoo guyyaa mirgi abbaa biyyumaa isaa irraa mulqamee eegalee, didda inni yeroo adda addaan taasisu jabaataa deemuun isaa seenaan nu yaadachiisa. Qabsoo bilisummaaf godhamu kana keessatti hirmaannaan barattoota Oromoo bara 1970 eegale, gara humana jabaatti jijjiramuun Jaarmiyaa siayaasaa guddaa uummata Oromoo biratti kabajamaafi jaalatamaa ABO gad dhaabuun qabsoo hidhannoo finiinsuutti seene. Jaarmiyaan siyaasaa kun dhibbaan dhibbatti milkaahuu baatus bu’aalee gurguddaa ijaan argamanis tahe kan hin argamne saba isaaf gumaachee jira. San keesssa tokko dhaloota amma jiru, kan eenyummaa isaa irratti dammaqe, an diinaaf hin bitamu jedhu; Dhaloota fincilaa dhalchee dabre.
Anis waan haaraa barreessuuf odoo hin taane, akka barataa Oromoo tokkootti shoorri barattonni Oromoo Fincila diddaa gabrummaa bara 2000 irraa eegalee keessatti taphatan wal yaadachiisuun dirqama taatee natti mul’atte jennaan qalama koo ol qabe. Fincila diddaa gabrummaa barattoonni Oromoo taasisan san keessatti qooda fudhadhee dabruun koo akka an obboleeyyan Oromoo waliin barnootaaf manaa bane, warreen Oromummaaf jecha wareegaman, kan qaamni irraa hir’ate kan hidhaatti dabramee fi kan bakka isaan jiran hin beekamnetu sammuu keessaa na belbelee boqonnaa na dhorke. Sochii gootonni barattoonni Oromoo qabsoo bilisummaa saba isaaniif taasisan bara 2000 irraa eegalee golee Oromiyaa mara keessatti akka malee finiinuun diina meeshaa waraanaa hidhate waliin hudhee wal qabe. Kana keessatti guyyaa Fincilla diddaa gabrummaa Saadasa 09/2005 Uummata Oromoof waamicha godhame keessatti hirmaannaan baratoota Oromoo akkam ture ? Wareegamuufi qaamaa hir’achuu gootota baratoota Oromoo meeqan keenyatu quba qaba? Meeqan keenyatu yaadata?
Fincila diddaa gabrummaa barattoonni Oromoo bara 2005 taasisan kan adda isa taasisu, barattooni Oromoo diina meeshaa hidhatee jiru waliin harka qullaa soda tokko malee hudhanii wal qabuu isaaniiti. Fincilli kun Oromiyaa mara kan hammate yoo tahu, wal quunnamtiifi tokkommaa barataan Oromoo bakka cufatti qabu kan diina rifachiise ture. Diinnis akka malee rifachuun Waraana harkaa qabu, Oromiyaa keessatti facaasuun gootota barattoota Oromoo sodaachisuuf yaale. Dargaggoon Oromoo kaabaaf kibbaa, bahaaf dhihaa waliif dirmachuun fincila finiinse. Gaaffiilee barattooni Oromoo dheeheessa turan keessaa inni gurguddaan, Mirgi abbaa biyyummaa Oromoo haa kabajamu, Mirgi Hiree ofii Ofiin murteeffachuu Uummata Oromoo haa mirkanaahu, Hidhamtoonni siyaasaa Oromummaan yakkaman gad haa lakkifaman, ABOn nu haa bulchu, fi kan biro ture. Gaaffii barattootaa kanaaf deebii diinni qopheesse, gara laafina tokko malee baratoota harkaa qullaa jiran irratti Rasaasa gad roobsuu ture. Kanaafis Ragaa kan tahu, wareegamuu baratoota Oromoo sadarkaa 2ffaa Amboo, barataa Jagamaa Badhaaneefi Kabbadaa Badhaasaa ti. Barattooni kun lameen hiriira nagayaa guyyaa san gudhamaa jiru irraa qooda fudhachaa odoo jiranii tarkaanfiin gara jabinaa battalumatti irratti fudhatame. Tarkaanfiin diinni guyyaa san fudhate sochii Oromiyaa fincilaa keessatti eegale sodaachisuuf haata’u iyyuu malee, gootonni barattoota Oromoo caalatti bakka maraa fincila finiinsuun Mootummaa biyyatti rifaasisuun Magaalaafi baadiyyaa Oromiyaa gara dirree lolaatti jijjiire.
Fincili diddaa gabrummaa kun babal’achuun, wareegamuun barattoota Oromoo bakka adda addaatti daddabalaa deeme. Kaan mana hidhaatti dabree reebicha gara jabinaa irratti gaggeessuun, barataa waggaa 4ffaa Yuuniversitii Finfinnee kan tahe barataa Gaaddisaa Hirphasaa du’aaf akka inni saaxilamu godhan. Achuma barataa moraa Yuuniversitii Finfinnee bartataa Alamaayyo Garbaa uumamaan qaama hir’uu ta’e mana hidhaa keessa baduuf jedhe jechuun rasaasan tumanii ajjeessan. Diddaa barattooni eegalan kun Oromiyaan ala baratoota barnoota Olaanaa baarachaa jiran birattis deggersa guddaan itti fufe. Baarataan Oromoo Impaayera biyyatti keessatti tarkaanfiin adda addaa akka fudhatamuuf wal quunnamtiin baratoota Oromoo caalaatti akka jabaatu taasise. Addunyaa birattis dhageettii guddaa argate.Bakkootii adda addaattis Alabaan ABO guyyaa murtaahef gad dhaabbuun akka balali’u gochuu irra dabree Qabsoo bilisummaaf godhamu dhugaa ta’uu isaa mul’ise. Ilmi Oromoo barnootaaf manaa bahe reeffi isaa yeroo maatii issaf deebi’u, eenyutu rafee haa buluree? Kanatu baratoota baratoota Oromoo bakka jiran maraa wal faana hiriisuun tokkummaan gaaffii mirgaa akka kaasan taasise.
Wareegamuu, qaamaa hir’achuu, barnoota irraa adabamuu fi mana hidhaatti dabramuun barataa Oromoo yeroo sanii, meeqan keenyatu yaadata? Meeqan keenyatu immoo kaayyoo isaan irratti wareegaman san galmaan gahuuf bakka jirru maraa waan dandeenyuun dirqama lammummaa bahaa jirra? Moo gaaffii barattonni Oromoo gaafataa turan sun deebii argattee jirti? Dhugaa dha, bara 2008 irraa eegalee haalli mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti dhalate sochii siyaasaa haa laaffisu malee waan har’aa taa’aa jiru san duubatti dhiifannee , meeqan keenyatu daandii gootonni Oromoo bilisummaa saba isaaniif eegalan san galmaan gahuuf dalaguutti jira.? Gaaffiin kun kan dargaggoo Oromoo ilaallattu taati. Yaa ilmaan biyyaa, nuti dhallotni har’a waan warri nu afoo turan tolchan ykn balleessan komachuun yeroo keenya gubaa jiraanna yoo tahe, dhalootni nutti aanee jiru immoo waahee keenya maal dubbata laata? Of gaafadhaa. Waa maraafuu Torbeen fuuldura keenya jirtu kun waqtii/ waktii baratoota Oromoo fincila diddaa gabrummaa irratti wareegaman itti yaadannu waan taheef waliin haa yaadannun jedha.
Bakka jirru maraa waan bilisummaa saba keenyaaf ta’u irratti haa dalagnu.
Fincila Diddaa Gabrummaa Sadaasa 09/2005 godhame ilaalchisee
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
9 Comments
-
waatolee:
Ilmaan Oromoo kanneen Mirga saba isaanii kabachiisuuf waan jijjiirraa hin qabne lubbuu takkittii qaban wareegan Hundaafuu kabajaa ( Ulfina ) hammana hin jadhamneen qabaaf. Waan jaallan Irratti wareegamanis bakkaan ga’uufis waaniin dandayou mara wareeguufiis qophiidha. Time to move forword. Action Action Action now !!!! No more siting there doing nothing.
-
Ahmad Kamaal:
Barattoonni Oromoo seenaa QBO keessatti akka urjii ifanii keessaa mul’atu.Galmee jaallan QBOf kufaniittii dabalamanii jiru.Akka kaayyoo isaan kufaniif galma ga’u hojjachuun qooda barattoota lubbuun jiranii fi lammii Oromoo hundaa ti.
-
Barisso G:
Duran dureesse baruu yadanoo baratoota oromoo dhaloota fincilee jedhe nama bareese galatomin jedha,!!!!!!
Seena qabsoo bilisummaa keenyaa of duba deebinee yeeroo xixaluun waan heduu nu yaadachissa, karaa dheeraa fi jeeqama kuns ajjechaa,hidhaa,saammamu fi biyyaa baqchuu tumaamamuu (torture) Ajjeefamu maqa Oromootin himamee hin dhumuu.Lubbu jagnoota Oromiyaa heduutuu galaafame, ajjeefame,miseensoota fi deegartootaa ABO jedhaman. Seena garboonfataa keesatti, Uummatni gabroonfatame tokko akka hin bilisoomne kaara danda hundanu irratti hojjachu dha. Haa ta’uu maal dhaloota fincillee ka’ee dura dhabchoon innuumaa hin jire,gumaa jaginootaa keena basuu fi halkan guyyaa irratii haa daalgiinuu. Oromiyaa bilisoomite(FREE) arguu fi amaallee dachaan haa qabisoofinuu keesatuu dargaggoota (barattootaa) illiman keena garbuumaa dhalchissu hin qabinu nu irrati haa dhabatuu nu dhabaminee bilisuumman haa maargiituu yeeroon ama haa jabanuu.
B.W.G
-
Baayisa:
Hanga gabrumaa jalaa hin baanetii akaa barota/motumota darban motumaan hardha angoo irra jirus ta’e borisii impayerra sana keesati mo’uufi carraqu, wanaa waya’aa fidee hin dhufu. Kanaafu, nuti Oromooni biyaa ambaa kesaa jiru hangaa dandeetii keenya ABO bira dhabachudhan isaa dargagoni, shamraani fi mangudoni Oromoo dabraan lubu isaanitini kafalan, nuti wana lubu namaa hin baasifinee, baasii keenya garmalee baasnu iraa kunee dhabaa keenya ABO hagargaaru.
-
Filmataa biyyasaa:
Yaa ijjollee Abbaa gadaa,
Harkaa fuunee hundaan.
Jagnootiif gootin Oromoo waan isaan saba saanii Oromoof ta’anii dubbatamee hin dhumu. Lubbuu saanii dabarsanii kennanii seenaa bareedaa ka’aniiru. Garuu amma yeroo kenyaa kana, unniimoo maal hojjeechaa jiraa? Itti yaadamee. Ilmaan Oromoo bor maaliin nu yaadatuu? Gantuu wollanssoo Oromoo mo, gaachaana qabsoo Oromoott nun jeedhuu?
Ulfinaa wojjin,
Filmataa
-
Gaachana:
Barattoottnii fi dargaggoon Oromoo Qabsoo saba kamuu keessatti (warraaqsa) bakka tokko irraa bakka tokkotti gara barbaachisutti geessuuf tarree hangafaa irratti argamu. Qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti ammoo wareegamni isaan baasan bakka guddaa qaba. Biyya lafaa kana irratti kabajjaan bilisummaa sabaaf jecha wareega lubbuu baasuu kan caalu tookko illeen hin jiru. Barattoonni Oromoo fi dargaggoon akkasumas kannee fincila diddaa gabrummaa yeroodhaa gara yerootti iddoo adda addaatti haala adda addaatiin lubbuu dhaban seenaa isaanii bara baraan yaadatama. Hin duune , ni jiraatu.
Inni yaaddoo nutti ta’uu qabu nuti hoo kanneen lubbuun jirru seenaa akkamii qabaachuuf jiraanna isa jedhuu dha. Kanaafuu yaa ilmaan Oromoo , bakkuma jirtan hundatti saba keenna gabrummaa akka malee bira kutee lafaa fi lafee nu seena kana gamtaan akka uf irraa hiddaan buqqifnee darbinu bakka jirtan hundatti jajjabaadha. Youth..you know that we are the future . Booreen akka nutti hin hafne. Gumaa lammii keennaa bifuma ta’u hundaan baasuuf haa wal qabannuu!!! Oromia shall be free!!
-
Mirga:
Jallaan gammeeyyi kalessa qabsoo irraatti kufaan yeroo yaadannu gaddaaf miraa haloo bahuu of kessaatti biqilchaa, kan nu kessaatti biqilee ammo dagagsaa torbaan kana dabaarsina. kessaatuu ijoolee(baratoota) dandii baruumsa irratti gaara jabbina dinaan waregaaman yaadachun qofti gaha hin ta`uu, kayyo isaan kaleessaa itti midhaamanif, gaffi isaan kaleessa gafaatnif deebi barbaadutu nuti egama!! Jallaan dandii barumsaa irraatti kaleessaa kuftaan guyyaan yaadanno kessaani seenaa ilmaan oroomo waalin jirata!!
GUUMA KESSANIF SAABA DHABAATUU RABBI NU HA TAASISU!!
-
Chala Obora:
Ilmaan Oromoo kan taatan hundinu gaaffii armaan gadii kana ifgaafachu qabna??
1.Namootni diddaa gabrummaaf jecha diina dura dhaabbatani wareegaman kun akka kiyyaafi keeysanitti jireenya bareedaa jiraachu ni jibbani?
2.Wanni isaan irratti wareegaman san eenyyuf jecha?
3.Erga nuuf jecha wareegaman,lubbuu isaani nuuf kannan nuti hoo waan isaan irratti wareegaman san bakkaan gayuuf maal godhaa jirra?
3.Yoo humaa godhaa hin jiraatin,amma irraa eegale maalin godhuu qaba???
4.Qoodni narraa eegamu maali???
kanneen kana if gaafanne ammuma kana irraa kaane qabsoo bilisummaaf godhamu cinaa dhaabbachu qabna.Qabsaawaan ni kufa Qabsoon itti fufa!!!!!!!!!!!
-
Booree FDG:
Yaa ilmmaan Oromoo Dirqama dachaa baatan jirataan, kesaahuu dhaloota haaraa (Qubee Generation) obboolaan keesan qalammaa fi Dabtaraa baattan Qawee diina duraa dhabatani waregama lubuu itti kafalan Walabummaa Oromiyyaa fi Bilisummaa sabaa Oromoottif. kaayyoo isaan waregammanif kan fixaan basuu isinii. kanaaf Qooqqodamsaa fi fara tokkummaa sabaa oromoo kan ta’ee gandummaa AWAALA ITTI TOOLCHITANI tokummaa sabin keesan umamaan qabuu tikisaa, kaayoo Obbolaan kessan itti darban(waregaman) fixaan akka basataan seenaan isiin gafatti
Kan sabaaf waregaamee Goota!!
kan gummaa baasuu dhalootaa!!
Booree FDG