text:
WASHINGTON DC —
Addi paartiilee mormitootaa ja’a of keessaa qabu - Waltajjiin Tokkummaa Federaalaa Dimookitaatawa Itiyoophiyaa -- Ka yeroo ammaaf barbaachisuu fi hegeree biyyattiif furmaata waaraa akeeku - ittiin jedhe, Maanifeestoo yokaan ibsa baasee jira. Kora-sabaa toorbaffaa Sanbata dabre geggeesse ennaa xumuru ibsa kana baase - Medrek. Paartiilee miseensota Medrek keessaa tokko ka ta’e - Koongiresa Federaalawa Oromoof dura-taa’aa ka ta’an - Dr. Mararaa Guddinaa akka jedhanitti, ibsi sun dhimmoota ijoo lama of keessaa qaba. Tokkoffaa, haala itti hoogganni fi seerri ittiin bulmaataa fooyyessametti ka fuuleffate yoo tahu lammaffaan immoo haala polotikaa, dinagdee, hawaasummaa, barnootaa fi fayyaa uummata Itiyoophiyaa yerpoo ammaa xiinxaluudhaan akkaataa kun itti fooyya’u daandii akeekuu dha.
Mootummaa ol’aantummaa paartii tokkichaan geggeessamuu fi uummata irratti irree fe’ee bulchaa jiru irraa gara sirna paartii hedduu hirmaachisuu fi dimookiraasummaa dhugaa babal’isu hundeessuutti fuuleffachuudhaan akkaataa itti of keessatti hojjennuu fi paartiilee toora kana irra jiran waliin hojjennu irratti marii bal’aa geggeessinee ibsa kana baasne, jedhu – Dr. Mararaan.
Ibsi isaanii kun uummata beeksisuu fi paartiilee mormitootaa ka biroof waamicha godhuu ta’e iyyuu, Mootummaanis akka keessa deebi’ee of ilaalu, dippiloomaatonni alaas akka haala dhugaa Itiyoophiyaa keessa jiru hubatanii akka yaada keenya simatan barbaadna, jedhu.


c: text/html

text:
FINFINNEE —
Itiyoophiyaan Qarshii Biliyoonatti lakka’aman dhabuu ishee Oditarii olaanaa kan ta’an Obbo Gammachuu Dubbisoo paarlaamaa biyyattiif ibsanii jiru.Bajata bara 2005 kan ilaaleen gabaasa bal’aa dhiyessan kanaan waajiroonni herrega jiru yerootti cufanii oditaraaf dhiyeessu dadhabuun hammaataa dhufe jedhan.
Paarlaamaa keessatti koree dhabbataa kan bulchinsaa fi to’annaaf dura ta’aa kan ta’an obbo Girmaa Seeyfuu akka jedhanti rakkoon kun akka jiru yeroo yerootti gabaafamuus tarkaanfiin fudhatame tokko iyyu hin jiru.
Kan dhimmi kun kallattiin isaan ilaaluu mummewwan ministeera Itiyoophiyaa iyyu tarkaanfii

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Blog Archives
Kaayyoo Wareegamtoota Keenyaa Galmaan Ni Geenya!
Guyyaa Gootota Wareegamtoota Oromoo Ilaalchisee ibsa ABO irraa kenname.
(A4O, Ebla 15, 2020) Gootota Wareegamtoota Oromoo ti. Guyyaan kun Gootota qabsaawota keenya kanneen Bilisummaa Saba keenyaa mirkaneessuudhaaf dabarsanii of kennan/wareegaman kan itti yaadannee oolluu dha. Akeekni kabajaa fi yaadannoo guyyaa kanaa, injifannoo fi mirgoota wareegama isaaniitiin gonfanne tikfachuu fi Kaayyoo isaan (Goototni Wareegamtootni keenya) wareegamaniif itti fufnee guutummaatti galmaan gahuudhaaf Waadaa/Irbuu qabsoo haaromsachuu dha.
Guyyaan Gootota Wareegamtoota Oromoo (GGWO) kan bara kanaa sababoota gara garaatiin kanneen amma duraa hunda irraa addummaa ni qaba. Sababootni kunneenis: Ebli 15, 2020 waggaa 40ffaa wareegamni ulfaataan Shinniigaa kan Ebla 15, bara 1980 (kan seenaa Guyyaa kanaatiif sababa tahe sun) itti mudatee tahuu isaa, Ayyaana GGWO kan bara kanaa yeroo fi haalli keessatti kabajannu yeroo Golfaan hamaan Vaayiresii Koroonaa Addunyaa keenya girgireessaa jirutti tahuu fi hunda caalaa ammoo, haalli amma keessa jirru qabsoo Ummata keenyaa kan wareegama qaalii Gootota keenyaatiin boqonnaa injifannoo ol’aanaa keessa
seenee jiru duubatti deebisuudhaan Qabsoo Bilisummaa Saba keenyaa Galma isaa hanqisuu fi wareegama Gootota keenyaas gatii malee hambisuuf dabni siyaasaa farreenii fi diinota Qabsoo Saba keenyaatiin xaxamu kan yeroo kamuu caalaa sadarkaa ol’aanaa yeroo itti dhaqqabee jirutti tahuu isaa ti.
Kaayyoon Qabsoo Bilisummaa Saba keenyaa kan wareegama qaalii fi ulfaataa Gootota keenyaa gaafate sun, Sabni Oromoo biyya ofii irratti Bilisummaa guutuu gonfatee dhiibbaa tokko malee hiree isaa akka ofiin murteeffatu dandeessisuu dha. Qabsoo hadhaawaa fi wareegama qaalii Gootota keenyaatiin waggoota 2 dura siyaasa biyya kanaa keessatti jijjiiramni abdachiisaan mul’atee ture. Jijjiirama abdachiisaa ture kan bu’aa/gatii wareegama Gootota keenyaa tahuutti amannu sana irra dhaabbatamee Adda Bilisummaa Oromoo fi Paartii Itoophiyaa bulchaa ture gidduutti waltahiinsa godhameenis ABOn Hooggana isaa Ol’aanaa Finfinneetti deebise. Bu’uurri waltahiinsa sanaa qabsoon ABOn gaggeessu qabsoo haqaa mirga Ummataa kabajsiisuu tahuu isaa fi gama kaaniin ammoo karaan bulchitootni Itoophiyaa hordofaa turan farra dimokiraasii tahuun amanamee irraa deebi’uudhaan, kana booda humnootni siyaasaa hundi bilisa tahanii karaa nagaa akeeka siyaasaa ofii Ummatatti dhiheeffachuudhaan murtii Ummataaf abboomamuuf wal hubannoo irra gahamuu ture.
Har’a waadaan sun hangam takka kabajame? Gama eenyuutiin maaltu hanqate? Abdiin sun sadarkaa maalii irra jira? waan jedhu Ummata keenyatti himuun waan feesisu nutti hin fakkaatu. Waan ija isaa duratti tahaa jiru waan arguuf. Har’a miseensota Hooggana Ol’aanaa ABO akka J/Abdii Raggaasaa fi MGS fi qondaalota Dhaabichaa hedduu dabalatee deggertootni ABO fi qabsaawotni Oromoo biroo kan mirga Saba kanaa kabajsiisuuf wareegama baasaa turan kumootaan sababa gahaa fi murtii seeraa malee hidhaa keessa jiru. Mirga Sabni Oromoo wareegama qaalii Gootota isaatiin gonfate kan akka Oromiyaa, Afaan Oromoo, … kkf. sharafuuf (duubatti deebisuuf) shira hedduutu xaxamaa jira. Kun waan Sabni keenya xiyyeeffannoo addaatiin hordofuu fi irratti qabsaawee irra aanuu qabu dha.
Egaan, Ebla 15 (Guyyaa Gootota Wareegamtoota Oromoo) kan bara kanaa oggaa kabajannu haala akkanaa keessa jiraachuu keenya hubachuu fi akkamiin haala kana irra aanna? gaaffii jettu sammuu keenyatti qabachuudhaan tahuu qaba jenna.
Gama biraatiin, Sababaa dhibee Vaayiresii Koroonaa irraa kan ka’e, Guyyaa Yaadannoo Wareegamtoota keenyaa kan bara kanaa (Ebla 15, 2020) guutuu Addunyaa irratti (biyya keessaa fi biyyoota alaattis) akka baroota dabranii lakkoofsa namaa hedduudhaan walitti dhufnee sirna how’aa gara garaatiin miidhagsinee kabajachuu haala nu dandeessisu keessa hin jirru. Dhibee Vaayiresii Koroonaa amma Addunyaa raasaa jiru tatamsa’ina isaa xiqqeessuuf namootni lakkoofsaan hedduu tahan bakka tokkotti akka walitti hin qabamne gochuun maloota Addunyaan itti dhimma bahaa jirtu keessaa tokko waan taheef. Haa tahu malee, haalli rakkisaa fi danqaan fedhes jiraatu Ayyaana Guyyaa Yaadannoo Gootota
Wareegamtoota keenyaa kabajannee isaan yaadannee ooluu nu hin hanqisu. Akkuma isaan Bilisummaa keenyaaf jireenya ofii wareegan, nutis isaaniin hoggayyuu yaadachaa, Kaayyoo isaanii kan tahe galma gahiinsa Qabsoo Bilisummaa Saba keenyaa akka mirkaneessinu waadaa qabsoo haaromfachuuf haala kamuu keessatti sirna yaadannoo Gootota Wareegamtoota keenyaa ni gaggeeffanna.
Kana waan taheef, Ayyaanni Yaadannoo Gootota Wareegamtoota keenyaa kan bara kanaa haala armaan gadiitiin (seeraa fi tartiiba of eeggannoo ittisa dhibee Koroonaa wajjin haala wal hin faallessineen) akka kabajamee oolu Addi Bilisummaa Oromoo miseensotaa fi deggertoota isaa dabalatee Ummata bal’aa Oromoo kan biyya keessaa fi biyyoota alaas jiraniif dhaamsa dabarsa:
1. Namni hundi bakka jirutti haala isaaf danda’ameen galgala jal-bultii guyyichaa (Ebla 14, 2020) Yaadannoo Gootota Wareegamtoota Keenyaaf dungoo qabsiisuu fi Faaruu Wareegamtootaa “Maal dhaamanii, Jaallewwan Qabsoof Kufanii …?” jedhu dhaggeeffachuu fi faarfachuudhaan yaadachuu.
2. Ebla 15, 2020tti ammoo nam-tokkeenis tahe maatiidhaan ykn murnaan, akkuma akka walitti dhihoo fi waliin jiramutti qophii feesisuu fi danda’amu taasisuudhaan, Kaayyoo Gootota Wareegamtoota keenyaa galmaan gahuuf ni gargaara jennee waan itti amannu kanneen armaan gadii fi kan biroos raaw’achuudhaan Guyyicha kabajatanii ooluu:
a) Suuraa Wareegamtootaa, Faaruu fi Dhaadannoo Qabsoo, Walaloo, Diraamaa … kkf. keessaa waan dandeenye qopheeffachuun wal afeeruu fi haasawa, tapha, marii
wareegamtoota keenya ittiin yaadannuu fi Kaayyoo isaanii fiixaan baasuuf waadaa keenya itti haaromsannu waliin qabaachuu,
b) Kaayyoon Qabsoo Goototni Wareegamtootni keenya lubbuu isaanii wareeganiif akka galma gahuuf kan gargaaru deggersa dinagdee (maallaqas tahe qabeenya biroo) gumaachuu dandeenyu malaa fi caasaa qabnuun gumaacha gochuu,
c) Dhibee balaafamaa yeroo ammaa Addunyaa kana raasaa jiru ilaalchisee odeeffannoo jiru, mala of eeggannoo irratti qajeelfama karaa Dhaabbattootaa fi ogeeyyota wal’aansa fayyaa (WHO, Oggeeyyota Wal’aansa Fayyaa Keenyaa fi kan biroo) irraan tamsa’an wal dhageessisuu fi wal irraa dhagahuun dhimma itti bahuu,
d) Kan biyya keessaa lammiilee keenya sababa gahaa fi balleessaa malee bakka adda addaatti hidhamanii jiran gaafachuu fi haala isaan itti gadi lakkifaman irratti qaamota mootummaa isaan hidhe dubbisuu fi dhiibbaa feesisu taasisuu,
e) Namoota dhibee Koroonaa kanaan qabaman seera of eeggannoo ittisa dhibee kanaa haala hordofeen gargaaruudhaan du’a irraa baraaruuf waan dandeenyu gochuu,
f) Sababa tatamsa’ina dhibee kanaatiin uggura sochii fi tajaajila adda addaa irra kaa’ameen namoota harka-qalleeyyii rakkinaaf saaxilaman seera of eeggannoo ittisa dhibee kanaa haala hordofeen gargaaruuf waan danda’amu gochuu,
g) Hanga haalli hamaa fi yaaddoon dhibee Vaayiresii Koroonaa kanaan uumame furmaata irra wayyaa argatutti haala hojii qabsoo, sochii fi qunnamtii keenyaa akkamiin qindeeffachuu akka dandeenyu mari’achuu fi qindeeffachuu,
Kanneen armaan olii fi kan biroo waan Kaayyoo Wareegamtoota keenyaa fiixaan baasuuf ni gargaara jennu hunda gochuudhaan guyyaa ulfaataa fi kabajamaa tahe, Ebla 15 Guyyaa Gootota Wareegamtoota Oromoo (GGWO) kabajannee haa oollu jenna.
Ulfinaa fi Yaadannoon Bara-baraa Wareegamtoota Keenyaaf !
Injifannoo Ummata Bal’aaf !
Adda Bilisummaa Oromoo
Ebla 11,2020


text:
Finfinnee, Fulbaana 19, 2013 (TOI) – Ministeera Barnootaa Dooktar Injiinar Geetaahuun Makuriyaan akka beeksisanitti, barnoota eegalchiisuuf hojiileen haalduree fi qophaa’ummaa hojjetamaa jiru.
Qophaa’ummaa kana qulqulleessuufis koreen dameelee addaddaa hammachuun hundaa’e hojii jalqabuusaa ibsaniiru.
Korichi damee fayyaa, barnoota, bulchiinsaa fi maatirraa kan walitti babba’edha.
Maatiin barattootaa harka caalmaa hojii korichaa keessatti hirmaachifamaa jiru.
Korichi torbeewwan sadan itti aanan hojii qophaa’ummaa qulqulleessuurratti kan hojjetu ta’a jedhan ministirichi.
Kanaanis qophaa’ummaan manneen barnootaa, galteewwan ministeerichaa ergaman qaqqabuu, deeggarsa biraa qindeessuu, galteewwan barbaachisoon manneen barnootaa keessa jiraachuu, manneen barnootaa barnoota eegaluuf qophii ta’uu gamaaggama.
Gamaaggama korichaatinis manneen barnootaa barnoota akka eegalan taasifama jedhan.


text:
Namni biyya Araba jiru maalif osoo biyyaa qaabu gubaachaa jira.
Wayyanen Mormitoota biyya keessa dhaadhabsitee Paarlamaa keessa ariatee erga qoofa isaa siirna biyyati dhunfatee booda tarkanfiin lamfa Diaspora fi Haawwasa biyya ala isaan mormuu facasuu fi wal dura dhaabuuf Dabalota fi SPY kumaa ol adunya irra facasun isaa ni beekama. Gummiin Paarlamaa Oromoo yeero bayee akkekachisa media hunda dabarsee jira
Dhaabbilee Siyyasa keessatu QINJITIn akka Shunkurt erga ququnciftee baleesitee booda ABO cacabsuu saganta isaa gudaa xumuratee jirti. Kan ishee hafee Diasporra baleesu ykn of jala galchuu boba’aa gudda gochuu ishee waltajii arganee hunda fi Media hunda irrati ibsa ture. Namoon heedun gura nu hin lanee hara garuu waan of eegannoo lacha ture sun Wayyanen hojii irra olchitee argina. Dhaabbilee fi Diasporan garuu utuu iti himamuu harka wayaneti kunfun nama gadisisa.
Boba’aa wayyanee kun bara 2007 kassee namoota VIP visan kan biyya ba’aan yamuu ta’uu erga biyya ala ga’aan booda Kezei keenameefin akka baqatatii harka keenan hoji basasa hojeetu kan amoo akka baratoota scholarship ergaman baracha diaspora basasuu. Dhimma kana kan hordofu Diaspora Directorati jeechun Departiment guda tokko Ministera ala keessati saquun Bajeeta Milioona heedu ramaduufn socha’aa turan sochasi jiru. Erga ba’aan booda SPY kun mal goocha turan?;
Dhabbilee siyyassa hunda keessati miseensaa fi actvisti ta’uun keessa ta’aan hojeechuu egalan;
Haawwasaa biyya ala hunda bakka adda addati akka faca’uu goodhan, Targeti gudda Haawwassa Oromoo facasuu ture ABO mada galii cufuuf heedu hojeetan, Bqatoota Ethiopia keessatu Baqatoota Oromoo Targeti goochun irrati hojeeta turan keesumati Baqatoota Siyyassa Keniya, Sudan fi Djibuoti irra Qabani deebsuun mana hidhatii guuran isaa kan amoo biyyma sunti soodachisan ofti debsuun SPY godhatan.
Baqatoon Oromoo siyyasa heedun bakka itti baqatan fi gara ABOti c’ee’uu ykn galuuf kara dha jeedhamee yaadamu Yemen irrati malaqa gudda dhangalasun, Mootuumaa Yemen, Militery fi Police Yemen Malaqa qabachuun, UNHCR keessa ilee namoota Yemen hunda qabachuun Baqatoota Oromoo irrati bara 2011 kassan wagga 1 fi walka dulla irrati goochun ajeesisuu, Daiman wagga 3 fi dubartoota jarasa Oromo utuu hin hafiin Dirqisian guddeedun (Rape) goochisisun, Mana hidha tokko keessa namoota Kuma heedu Bishan fi Manan Malee mana fincani malee darararaman biyya Ethiopiati dirqini akka galan goodhaman. Kan hin galuu jeedhan utuu gara Sauditi Milan deeman Kara irrati qalaman Onnee, Tiruu fi Ijia isaani keessa bassan arabi gurguratee. Dubartoon fi Dardaarii Oromoo heedun dirqisifaman erga gudeedaman booda abidan gubaman ajeefaman awalcha malee hafan.
Sagantan dula Dasipora irrati banamee kun barana amoo Caaraa saudiin banteen TPLF fayadamun mal akka goote gababati ibsun isaa kan qooratoota seenaf dhiifna. Sauid Arbia Hojeeta seeran ala biyya ishee galan basuuf ibsaa bafteen mootummata biyya hunda marsiftee wal galteen murteesun ishee ibsitee jirti. Biyyoole heedun namoota biyya isaa kara seera kabajan akka biyya isaanti deebiyyan, qeebeenyi isaan qaban akka hin xuqamnee, enyuman isaan fi naggenyi isaa akka egamuu, qabeenya qaban fudhatani akka ba’aan yeero wal galteee malateessan. Ethiopian garuu wayee lammi isheeti ba’uu haala dure tokko ilee utuu hin ka’iiin of isheeti ilee baqatoota kanafi utuu kara isaan itti ba’aan haalaa hin mijeesinif caalfte akka Saudi arituu fi bakka isaan amoo namoota haraa erguuf wali galuu ishee Saudin ibstee jirti.
Sa’uditi maltuu goodhamee?
Nammota kara deeman hojii irra jiran suqa isaan keessa hojeeta jiran qaban utuu waan tokko harkatii hin fudhatiin mana hidhati darban; Dargagoota Saudi gurmessan itti bobasun mana nama keessa bobasuun dhiira hunda qaban mana hidhati erga darban booda dubartoota fi da’iiman manati hafaan dirqisaan gudeeduu fi itti xabachuun dararan; Namoon biyya ala kun bakka Qacaraman hojeetan malaqa jaruma biirti waan kufacha turan hunda dhorkaman ariaman;
Namoon Maqa Araboota Konkolata gurguda bitatan ittin hojeetan fi Maqa Araban Suqi banatan ittin hojeetan Arboon ni ganan of irra ari’an; Waluma galati Qabeenya isaa hunda samaman, ni ajeefaman, ni reebama, dirqifaman gudedama, Bishan fi Manan malee hidhaman, biyya isaanti nama galchu daban giyya Onnge fi Galgala Qoora bakkee keessati hidhaman. Mootmmaa isaaf iyyatu dhaban lamiijn Ethiopia Milloon 90 iyyachuufif mirga dhabee caalisuu dirqamee. Haawwsi ala jiru akka hin iyyanee durasamee waan digameef TPLF mo’ichan xumurte garu seena badiisa ishee babaliftee.
Walumaagalati Sauditi lammi Oromoo fi Ethiopia irrati waan dhala namaafi hin malee hundatu irrati raawwatamee. Ethiopian yaakka akasii maliif lamii ishee irrati hojeete kan jeedhu gaafi hunda namati deebin isaa Ethiopian rakkoo lammii irra ga’uu kana irraa bu’aa siyyassa kana gadii argachuuf gaga’am lammi ishee irrati goodhamuu akka nama hin dhageenye caaliftee ilaalaa turte.
Nammoon kun siirna wayyanee baqatan kan karaa adda adda Sauidi galaan fi ajeeja waayanen kan hin fudhanee fi Bond Abay Wayyanen gurgurtu kan bituu didan waan ta’aanf akka isaan ariamuu fi darararamuu isaan irra bu’aa siyyasa argati, kara birra amoo Mootmitoota bu’aa fi degersa isaan baqatoota kana irra argatan irra kutuun; Sagaleen keenya Hadhaga’amuu kan jeedhu mormi Musilama biyya keessa Saudi Arabiya fi Namoota kanatu degera jeechun madda degersa kana cufufi yaaladan; Ajeechaa, Darara fi samiichi namoota Saudi Arabiyan Lammi Oromoo fi Ethiopia irra ga’een Musimi achii dararamee qabeenya isaa dhabee galuu kun utuu hin jalatiin Musilama Sunni Saudi jibee AlHabasha (Musilma TPLF ijarte) akka degeruuf waan dirqamuuf wayyanen bu’aa guda argati yeero tokkoti Musilma kuma 40 ol irra degersa argati kara birra musilma Sunni jibisifti.
Walmuagalati Saudi Arabiyan lammi isheef hojii banuuf jeecha lammii Ethiopia biyya ariuuf murteesun waayanee caaraa gudda baneef jira. Wayyane gidiira lammi Ethiopia irra ga’uuf denta waan hin qabneef ajjeecha lamii kana caaraa fi da’oo goodhatee danta siyyasaa ishee itti argatee jirti. Wayyanee Danta fi Malaqa bakka jiru keessa hin dhabamtuu, Danta argachuuf amoo cubuu hunda dalaguu irra dubati hin deebitu. Wayyane Angoo qabatee wagga 23 booda ilee akkuma yeeroo bosona turtee Uumataa Ethiopia akka diina hamatii ilaalti malee akka uumataa bulcha jijrtuti hin ilaaltuu.
Wayyanen erga balan kun ga’ee ilee lubu lamii kana bararuu dhiiftee soba fi olola facasuun, lammi darararama jirtii qoosun, yaakaa ishee gaafachisuu heedu dalaga jirti.
Mummichi Ministera H/Mariyam Dasalenyi Lammi kana irra balan ga’aa jiru akka dhabatuuf mediati bayee, xalaya Mootummaa Sauditi bareesun ykn Bilibila lubu lammii kana basuuf hin caraqine; Ministeri dhimma ala gara Sauditi Emailun qaman Mootumma Saudi dubsuun furmataa hin barbaneef; Ministeri dhimmaa ala Ethiopia Ambassadara Saudi Ethiopia jiru waamee of eganuu itti lachun lammi Ethiopia Saudi jiran akka hin xuqamnee goochuu hin yaalee; Lammiin kuma40 ti tilmamamuu rakkoo irra jirachuu erga hubatee boodasi lamiin kun akka biyyati deebiyyan xiyyara fi dooni qabuu gara biyya sunti hin erginee; Nammota mana hidha Saudi keessati qabaman jiran fi biyyati galuuf galmanan kuma 23 jirachuu erga beeke UHNCR, IOM, Red cros internationa fi kkf degersaa gafachuun lammin kun akka biyyati deebiyyan hin gonee.
Embassy Ethiopia Saudi jiru Mootummaa biyya sanati iyyachuun lammi isaa dura reebicha fi ajeechaa irra olchuu hin dandeenye, kana malee amoo akka isaan rakko hin qabnee bakka Bashananti kunnameef akka jiranti ibsaa VOA lachuun yaakka; Qabxiilee kana olti caqasaman kun kan nuuf ibsuu Mootumman Ethiopia darararama lammii Oromoo fi Ethiopia irra biyya Sauditi ga’ee harkan kan keessa qabuu qoofa utuu hin tanee darararamii kun ga’uun feedha isaa ta’uu mulisa. Mootummaa badisa uumataa isaati barbaduu amoo of isaati baduun isaa hin toluu. Wayyaneen danta ini argachuuf jeecha da’iman , dubartoota fi jarsolu irrati yaakaa dalgsisee kun samuu Uumata keessa yoomi ilee hin baduu, kun amoo yakka TPLF gaafa tokko ittingafatamuu keessa isaa tokko. Wayyaneen yaakka ittin ittigafatamuu ofuma isaati tolchata jira. Siirni waaynee ciimmina mormitootan kan kufuu utuu hin tanee yakka of dalagun Ofuma isaatiin of takklee of kufisa.


text:
HOJIILEE KADIIR
Ogumni Kadiir harki caalu; Waloo, Barreessaafi Gulaalaadha. Kanneen keessaa jechoota gamnaa bareedaafi barsiisaa tahan dubbatuun beekama!
1. JECHOOTA INNI DUBBATE
Wayyaaneen (TPLF) ijoollee buburraayxuu akka Jabbii, babbareedduu akka cabbii nujalaa nyaatte.”
Akkasumas…
Ati nama baay’eetti kolfuu dandeetta, gaafa tokko garuu namni baay’een sitti kolfuu danda’u.”
2. KITAABILEE KADIIR
1. Goonni Gosa Dhaala
Kitaabni Jalqabaa Kadiir “Goonni Gosa Dhaala” kan jedhu yommuu tahu, Muddee 30, 2017 Biyya Saudi Arabia Riyadh keessatti maxxanfamee, Istiraahaa Al-Majdiitti Amajjii 7, 2017 eebbifame!
2. Risaa Bokkaa Mooye
3. Wayyooma
4. Dhaloota Sodaa Cabse
3. Dhaabbata Kadiir (Kedir’s Organisation)


text:
Yunivarsiitiin beekamaa Hindii doktarootaa fayyaaf koorsii waa'ee ekeraa kennuuf
Yunivarsiitiin beekamaa Hindii doktaroota fayyaa waa'ee ekeraa barsiisuuf akka jiru beeksiseera.
Faayidaan isaas doktaroonni dhukkubsattoota ekeraa argan yookiin ekeraan isaan rakkise yaaluuf akka isaan dandeessisuuf akka ta'e ibsameera.
Barattoonni koorsii kana ji'a jahaf kan baratan yoo ta'u kanneen koorsii kana fudhataniif waraqaa ragaa ni kennama.
Barumsi kuni Kaaba biyyattii magaalaa Vaaraanaasii keessatti kan argamu Yunivarsiitii Banaraas Hinduu (BHU) keessatti Amajjii bara 2019 eegalee kennama.
Qondaaltonni akka jedhanitti koorsiin kuni rakkoowwan fayyaa sammuun walqabataniifi hubannoon cimaa irra hin jirrerratti xiyyeeffata.
Kan koorsii kanammoo kennu faakaltii Ayurvedaa dha. Ayurvedaan aadaa Hindii durii qorichaafi lubbuu baraaruuti.
Qondaalli Yunivarsiitichaa tajaajila miidiyaa IANS'f akka himanitti yunivarsiiticha keessatti bakki qorannoo ekeraa [Afaan Hindiin 'Bhoot Vidya'] hundaa'eera.
Diiniin faakaltii Ayurvedaa Yamiinii Bushaan Tiripaati, yunivarsiitichi akka biyyaatti koorsii kana kennuun isa jalqabaadha.
Wal'aansi Ayurvedik qorichoota baalarraa qixaa'an, soorata jijjiiiru, maasaajii, hargansuufi sochiiwwan kaan of keessatti qabata.
Akka qorannoon dhaabbanni 'National Institute of Mental Health and Neuroscience (Nimhans)' bara 2016 qoratetti lammiilee Hindii keessaa 14% rakkoo fayyaa sammuu qabu.
Dhaabbatni fayyaa addunyaa immoo yoo xiqqaate lammiilee Hindii keessaa 20% kan ta'an jireenya isaanii keessatti yeroo muraasaaf dhiiphinaan ni rakkatu jedha.
Ummata biyyattii biiliyoona 1.3 ta'u keessatti ogeeyyiin fayyaa sammuu 4,000 gaditu jira. Ammallee waa'ee fayyaa sammuu irratti hubannoon hawaasaa xiqqaadha.
Dabalataan, qollifannaa hawaasa keessa jirun muraasni deeggarsa gorsa fayyaaf yoo gaafatan lammiileen Hindii baay'ee, hiyyeeyyiifi baadiyyaa keessa jiraatan garuu kanneen tolcha fayyisu jedhaman biratti dhaqanii gargaarsa gaafatu.
Haa ta'u malee, oduun yunivarsiitiin koorsii waa'ee ekeraa kennu erga dhagahame booda namoonni muraasni miidiyaa hawaasummaa gubbaa jiran kanneen rakkoo fayyaa sammuu qaban yaaluf inni sirrii qorichaafi wiirtuu itti gargaarsa argatan galchuudha jechuun qeeqaniiru.
Inni tokko addunyaan waa'ee Artifishiyaal Inteeligeensiifi kaan qoratti Hindiin garuu waa'ee ekeraa qorachuutti deebite jedheera.
Kan biraas, har'a oduu qalbii na qabe jechuun tokko Chaayinaan neetworkii 5G gadhiisuun dura qoranno 6G eegaluu ishee ibsa. Hindiin garuu waa'ee ekeraa barsiisutti kaate jechun qeeqaa.
Kan biraammoo barumsa akkanaan akkamin Hindiin sadarkaa idil - addunyaatti dorgomti jechuun gaafata.


text:
Addisu Aregga
(Gareeb maqaa qabsootiin bara 28 Asmaraarra kora guddaa, kora xiqqaa, guyyaa WBO jechuun hawaasa Oromoo diigaa baate yeroo ammaa biyya keessatti dargaa qindeessite amala sii oofa jirtu jedhu)
Olola jibbiinsaa dhuunfaadhaan tibbana narratti oofamaa jiru tuffadhee bira darbuu yaadeen ture. Ta’us ololli narratti oofamaa jiru karaa qindaa’een waan itti fufee jiruuf yaada gabaabaa kennuun barbaada.
Anaaf Oromummaan Oromoorraa dhalatanii, Oromoodhaaf waan tolu hunda hanga humni ofii danda’een gumaachanii, Oromoodhaaf afaaniin otuu hintaane gochaan waa gumaachanii darbuudha! Oromummaa olola sobaatiini namaaf kenuus ta’e namarraa mulquun hindanda’amu. Gareen tokko ka’ee olola feesbuukiitiin “sartifikeetii Oromummaa” namaaf kennuus ta’e namarraa mulquuf aangoo hinqabu. Nama garaagarummaa yaadaa waliin qaban yaada isaa yaada caaluun falmuu malee olola sobaa qinda’aa banuun olola jibbiinsaa oofuun duubatti hafummaaadha.


text:
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Sadaasa 4,2020
Qabxii ijoo:
Addi Bilisummaa Oromoo waan amma adeemaa jiru kana jala bu’ee hordofaa turuu bira taree, haala furmaata rakkoo siyaasa Xoophiyaa kana akeekaa as gahe.
Hogganni ABO erga biyya galee as akka dhaabaatti, badiif qiisasama har’a adeemaa jiru kana hanbisuuf qabxiileen furmaataa siyaasaa ABO dhaan lafa kaahamaa ture marti maal na dhibdee qofaan akkasuma akka qoosaatti ilaalamee bira darbuutu rakkoo ammaa kanaaf sababa ta’e.
Rakkinni biyya Impaayera Xoophiyaa keessatti dhalate kun, rakkoo sabummaa ykn rakkoo amantaa utuu hintaane rakkoo siyaasa biyyattii ta’uu fi rakkoon siyaasaa ammoo siyaasa qofaan kan furamu ta’uu dubbataa fi akeekamaa ture. Furmaata lafa kaahame sana irra tarkaanfatanii gara lolaa fi hololaatti tarkaanfatame.
Impaayera Xoophiyaa keessa rakkinoota wal xaxaa baroota dheeraaf dhaalmaan as gahantu jira. Rakkinichi rakkoo PP fi TPLF qofa utuu hintaane, Impaayera loogummaan ijaarame waan ta’eef wiirtuu rakkinaa isaa furuun baay’ee ulfaata. Rakkoo Impaayera Xoophiyaa furuun loogummaa barbadeessuudhaan saboota hundaaf mootummaa ta’u hundeessuutu furmaata bu’uuraa ta’a. Impaayera Loogummaa dhabamsiisanii mootummaa uummataa gadi dhaabuun ammoo akkuma ABO’n dhiyeenya labsaa jiru kana mootummaa Ce’umsaa barbaachisa.
Rakkinoota kana furuu utuu qabuu mootummaan, siyaasa Qawweedhaan furuudhaaf rakkoo siyaasaa irree isaan balleessuu barbaaduutu ittuu rakkina dhalate kanaaf balaa guddaa ta’e.
Waan Oromiyaa keessatti har’aa ta’aa jiru kun balaa qabaachuu fi rakkoon wayiita hogganni ABO gale mul’atan furamuu baannaan balaa guddaan dhalachuu mala yaadni jedhu utuu mootummaaf dhiyeeffamuu mootummaan didee gama irree isaatiin rakkoo furuutti adeeme. Irreedhaan rakkoon siyaasaa furamuus hindanda’u furamees hinbeeku.
Amma abidda har’a qabatee jiru kun utuu hinboba’in, kana bira darbeeyyuu giimiin balaa abiiddaa kanaa utuu fiilee irrattis hindammaqamin nagaaf qabbana buusuuf tarkaanfii furmaataa ABO’n akkasuma waayilli isaa KFO’n fudhataa turan marti bishaanitti nam’utu kanaan mootummaa gahe.
Abidda mana qabate, erga guutuu yaabee dhaamsuun hindanda’amu. Abidda guutuu manaa yaabeef rakkoo siyaasa wiirtuu hogganoota siyaasaa seene dhaamsuun ulfaata.
Amma Impaayera Xoophiyaa keessa rakkoowwan hedduu dhalatee jira. Rakkoo ABO/KFO fi PP gidduu, Rakkoo TPLF fi PP gidduu, Rakkoo Kibba Xoophiyaa fi PP, Rakkoo Amaaraa fi PP, Rakkoo Kush Kaabaa fi Amaara/PP gidduu, Rakkoo Somaalee fi PP gidduu.
Rakkoowwan kana furuun tasumaa kan hindanda’amnedha. Sababaan rakkinni Impaayera Xoophiyaatti Abidda ta’e kun dhaamuus ta’ee qabbanaa’uu hindanda’u. PP jechuun kanneen mootummaa ofiin jedhan loogummaa irraa walaba ta’uu dadhaban. Loogummaan saba tokko xiqqeessaa, saba tokkoof ammoo awwaataa, du’a saba tokkoo callisaa, mataa bo’uu saba jaallatanii ammoo arboomsuun dhaadeessuu walii gala loogummaan Impaayera Xoophiyaa keessaa hundeen goguu hindanda’u. Loogummaan kun hanga jirutti ammoo rakkootu dhalata, rakkootu uumamaa itti fufa!
Lola TPLF fi PP irratti
Wal waraansi TPLF fi PP gidduu jiru kun “anatu Oromiyaa dhuunfachuu qaba!” Irratti kan qiyyaafate yoo ta’u, biyya abbaa qabu Oromiyaa akka qircaa hirachuuf waraana walii waliinii isaaniitti banuu jaraan hubatamaadha.
Oromiyaan abbaa utuu qabduu halagaan qircachuuf irratti wal qabuu, oromiyaa irratti wal waraanuun mataansaa takka namas ajaa’ibsiisa. Takkammoo boorees namatti horee, biyya ofii akka tikfatan, daangaa biyya abbaa ofii akka kabachiifatan nama taasisa.
Lolli kun gama Qawween akka qabbanaa’u, akka Qawween dhaamuuf waamichi gama PP’n darbaa jiru, labsiin waraanaa gama PP tiin ta’aa jiru rakkoo kana kan furu utuu hintaane ittuu rakkinichaaf Gaazaaf Kibiratii ta’uu isaa hubachuunis barbaachisaadha.
Lola jara kana lamaanii gidduu seenuun saba keenya Oromiyaaf barbaachisaa miti! Jarri wal waraane lamaanuu Oromoof diina ta’uu hubachuun barbaachisaadha. Qaamolee lamaan kana gidduu seenuu ykn baabsuun Oromoof faayidaa hinqabu. Faayidaa irra darbeeyyuu miidhaa olaanaa malee, barbaachisummaan waraana TPLF fi PP irratti hirmaachuu Oromoof miidhaa qofa ta’uu wal hubachiisuu barbaachisa.
Jara kana lamaan gara PP’s ta’ee gara TPLF goranii du’a seenaa hinqabne du’uu irraa Oromoon of baraaruu qaba. Lolli jara kanaa gabaabbachuus ta’ee dheeraachuu danda’a.
Kana malees lolli jarreen lamaan gidduu kun furmaata numa argata. Asitti kanneen miidhaman miskiinota lola isaan hinilaallannetti hirmaatan ilmaan iyyeessaa Impaayera Xoophiyaa kana keessaa kanneen loltoota TPLF fi akkasuma loltoota PP ta’anii lola hinfeesifne kanatti hirmaatantu miidhaa guddaa rakkoo lubbuu dhabuu ofitti fida.
Lolichi akkamiin hammaate?
Muummicha Ministeeraa taasisee sirni EPRDF kan muude Dr. Abiyyi Ahemad aangoo sirna isaan kennameef, aangoo uummati itti hinlaanne erga of harka galfateen booda waayilummaa isaa Eertiraa faana taasifate. Eertiraa fi TPLF waggaa dheeraaf lola guddaa keessa turan. Akka maleettis wal dhabanii, lafa Baadimmee irratti lammiilee hedduun erga ajjeefamanii lafichi kan Tigiraay ta’ee waggaa dheeraaf garuu wal gaarreeffataa as gahame.
Eertiraa waliin waayilummaa uumuun Abiyyiin maaliif barbaachise?
Humna Oromoo sodaatame. Humna Oromoo kana hunkuteessuu barbadeessuun ala jiraachuun PP abjuu ta’uu cimsee amane. Kanaaf humna waraana Oromoon qabu WBO barbadeessuun furmaata kahame keessaa isa duraa taasisee fudhate. Kanaafuu Eertiraa waliin walii galuu barbaachise. WBO’n Eertiraa keessa baay’ee waan tureef, amala WBO, gahumsa WBO, Leenjii WBO beekuu barbaachise. Kana beekuuf bakka isaan itti leenji’aa turan Eertiraa faana waayilummaa uumee iciita WBO argachuu, lafa hanqina WBO fi gahumsa WBO beekuuf barbaade. Sababaa kanaa Isaayyaas waliin walitti dhufeenya uummate.
Isaayyas faana hariiromuuf fedhii Eertiraa guutuu qaba. Fedhiin Eertiraa lafa TPLF waliin irratti waldhaban deeffachuudha. Lafa sana waraanaan fudhachuu iyyuu waan barbaaduuf gaafa Abiyyi lafa kana siin deebisa jedhuun Eertiraaf gammachuu guddaa ture.
Qabeenya namni irratti murteeffachuu danda’u, fuudhee sii kenneera jedheen. Isaayyasiif Abiyyi kanumaan hariiroo tolfatan. TPLF waliin utuu hinaasa’in kana xumureef.
Kanumaan wal jala deemuu, wal jala fiiguuf waayilummaan Abiyyiif Eertiraa michummaa sadarkaa guddaa irra gahe ta’e.
Isaayyaas WBO dhabamsiisuuf mala barbaachisaa jedhamu mara Abiyyiif gumeessee himuu itti fufe.
TPLF hadiiduma michummaan Isaayyaasiif Abiyyi dabalaa adeeme gaarreeffannaan wal haalonfachuu irraa gara waraana hololaatti guddate. Waraana hololaan wal madeessanii amma tarkaanfii waraanaatti guddateera.
Lolli kun akkamiin qabbanaa’a?
Waraanni amma eegale kun xumura argachuu mala dhabuus mala. Xumura kan argatu yoo tokko fedhii isaa ajjeesedha. Kun ammoo TPLF lafa sana gattee dhiisuu ykn Isaayyas laficha gatee dhiisuudhaan lolli kun xumura argata. Lafa dhiigni baay’een irratti lola’e kana qaamoleen kun lamaanuu nii dhiisu jechuun garuu baay’ee ulfaata. Rakkinichi rakkoo siyaasaa waan ta’eef siyaasaan furamuu nii danda’a. Waraanaan furuu yaaluun abjuu ta’uu mala.
Egereen Oromiyaa maal fakkaata?
Lola amma gama Tigiraay baname kun haaraa ha ta’u malee Oromiyaa jaarraa tokkoof walakkaa oliif lola itti baname jala jiraachuu hubachuu barbaachisa. Lolli Oromiyaa keessaa Habashaa fi ilmaan PP tiin ilma Oromoo fi lammiilee Oromiyaa irratti adeemaa tureef jiru gaaga’ama lubbuuf qabeenyaa guddaa Oromiyaa irraan gaheera.
Kisaaraa waraana jaarraa tokkoof walakkaa tilmaamuun utuu baafamee hangam ga’a jedhanii xiinxaluun barbaachisaadha.
Addatti lola uummata nagaa irratti PP’n adeemsisaa jiru, ajjeechaa dargaggoota Oromoo irratti xiyyeeffatee adeemaa jiru waraana ilmaan Oromoo guyyaa guyyaan raawwataa jiru kunis rakkoo guddaa dhaleera. Oromoo fi impaayerri Xoophiyaa waliif gumaa ta’aniiru.
Oromiyaa keessatti lubbuun nama nagaa ajjeefamuun, akka hoolaatti morma kutanii gorra’uun, ulfa ajjeesuun, daa’imaaf gadamoojjii/jaarsa dabalatee lubbuu qaaliin aarsaa ta’aa oolu. Ajjeechaawwaan seeraan alaa, yakkoota waraana qaama ani mootummaadha jedhuun raawwataman kun seera hinarganne. Seerri uummata nagaaf dhaabbachuu kan male uummata nagaatti dabee gama qaama ani mootummaadha jedhuutti luucca’ee jira. Rakkoowwaaniif badii qisaasama lubbuuf qabeenyaa qaamoleen badi balleessitoonni mootummaa qaqqabsiisaniif beenyaa gahaniis ta’ee jarris seraaf hindhiyaanne. Kun ammoo daranuu maal na dhibdeef maal fiddiidhaan ilmaan Oromoo nagaa ajjeesuun babal’ataa dhufe. Dargaggeessa Oromoo akka midhaan birraatti walitti qabanii haamaa jirama.
Humna seeraan ol ta’e humna waraana humna addaa jedhamuu fi Raayyaa Ittisa Biyyaa jechuun of waamu seeraaf Heera biyyattii cabsee, nagaa balleessee daranuu rakkoo hammeessee jira. Oromiyaa fi PP walitti araarsuun yeroon isaa darbee jira. Kanaan booda Oromoo fi PP walitti araarsuun hindanda’amu.
Furmaata rakkoo siyaasa Impaayera Xoophiyaa!
Gabaabinaan furmaata kanaa kan ta’u sabooti impaayera biyyattii wal ta’anii mootummaa Ce’umsaa hundeeffachuudha.
Akka Oromoottis nagaaf tasgabbii Oromiyaa dhugoomsuuf mootummaa Ce’umsaa biyyoolessa Oromiyaa ijaarrachuudhaan humna lubbuu dhala namaaf marartoo dhabee, walii isaayyuu nyaachaa jiru kanatti adaba taasisuu barbaachisa.
Injifannoon uummata Oromoof!
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Sadaasa 4, 2020


text:
Raashaa fi Chaayinaan biyyoottan biroo waliin ta’udhaan kamisaa har’aa shakalii umnaa waraanaa taasisuu jalqabuu isaanii gabaasinii Asooshiyeetid prees ibseeraa.
Ministeerrii Itiisaa mootummaa Raashaa akka jedhetti Shaakallii waraanaa “Voostook Ykn baha 2022” jedhamee moggafamee fi amma Fulbaanaa Torbaatti Itti fufu kana irratti loltoonni lafoo kuma 50 , xiyyaarota waraanaa 140 fi dooniwan 60 dabalatee kutaaleen meeshaalee waraanaa 5000 ta’an ni hirmaatuu.
Walti dhufeenyii Chayinaa fi Raashaan Yunaayitid Isteets wajjin qaban muddama keessaa yemmuu jiru kanatti Shaakalli waraanaa taasifamuu kana irratti kan hirmaatan biyyootaan hedduu Repaabilikii Sooviiyeet duraanii jala turan, Chaayinaa, Indiyaa, Laa’os, Moongooliyaa, Nikaaraaguwaa fi Sooriyaa akka ta’an jeeneraala waraanaa Raashaa Olaanaa waabeffachudhaan Assoosheetid prees gabaasee jira.


text:
Dura taa’aan Kongresii Federaalawaa oromoo Dr. Mararaa Guddninaa har’a mana murtii Federaalaa dhaddacha Araadaatti dhiyaatanii jiran. Dhimma Dr. Mararaa Guddinaa akka qoratuuf poolisiin yeroo sadaffaaf har’as qorannaa itti dabalaa akka geggeessuuf goyyoonni 28 kennameefii jira. Abukaatoleen isaanii mirgi wabii akka eegamuuf gaaffii isaan dhiyeessan manni murtii fudhatama dhabsiisee jira. Abukaatoo Dr. Mararaa keessaa tokko kan ta’an obbo Wandimmuu Ibsaa ibsanii jiru.
Poolisiin Dr. Mararaa irratti qorannaa geggeessu mana murtiif akka himetti herrega isaanii baankii keessa maallaqa hedduu dhaaba shorokeessotaa irraa ergame akkasumas galmeelee hedduu dhaabolii akkasii biraa ergametu jira. Afaan Oromoon waan jiruuf gara Afaan Amaaraatti hamman hiikutti akkasumas ragaa ka biroo hangan yeroo itti dabalaan barbaada jechuun mana murtii gaafate.
Manni murtichaas himannaa kana dhaggeeffachuuf akka lakkoobsa Itiyoopiyaa Guraandhala 16 bara 2009tti beellama ka biroo kennee jira.


text:
Haqiiqaa (Dhugaa) Jireenya Addunyaa-Kutaa 2
Kutaa darbe keessatti maalumma jireenya addunyaa tanaa fakkeenyaan ilaaluf carraaqne jirra. Jireenya tana keessatti namoonni wantoota shanin gowwoomfamuun qananii guddaa gara fuunduraatti dhufuuf hojjachuu irraa garagalu. Wantoonni shanan kunniin: tapha, bashannana, faaya, wal jidduutti dhaadachu (na beekaa, na argaa, na jajaa), qabeenyaa fi ijoollee baay’ifachuudha. Ibsa taphaa fi bashannana ilaalle. Har’a immoo faaya ni ilaalla.
3-Az-Ziinata (Faaya)- hundemaa faaya jechuun wanta ittiin of faayaniif maqaa wali galaa ta’eedha. Faayu jechuun hanga nafseen itti mirqaantu fi qaamoleen miiraa itti dabanitti wanta tokko tolchuu fi miidhagsuudha. Wanti faayamu kuni keessi isaa bu’aa kan buusu fi gatii kan qabu ta’uun isarraa hin eeggamu. Tarii wanta miidhaa qabuu fi adabbii namatti fidu ta’uu danda’a. Faayni yommuu qaamoleen miiraa akka bareedatti ilaalan nafsee hawwisiisa.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa namoota qoruuf wanta dachii irra jiru dachiif faaya akka godhe ifa godha:
“Dhugumatti, Nuti isaan irraa eenyutu hojii irra gaarii akka hojjatu isaan qoruuf waan dachii irra jiru isheef faaya taasifne.” Suuratu Al-Kahf 18:7
Kana jechuun dirree faayaa qaamolee miiraa gowwoomsu keessatti isaan qormaatuf, [wanta dachii irra jiru dachiif faaya goone]. Qormaata kanaan isaan keessaa eenyutu hojii irra gaarii akka hojjatu ifa baha. Mindaa guddaa Rabbiin bira jiru argachuuf namni sirritti hojjatuu ifatti baha. Akkasumas, qormaataa kanaan, isaan keessaa faaya addunyaatiin gowwoomee wanta Aakhiratti gammachuu zalaalamii isaaf mirkaneessu irraa kan garagalu eenyu akka ta’e ifa baha.
Rabbiin tabaaraka wa ta’aalaa qabeenyaa fi ijoollee faaya addunyaa irraa faaya akka ta’an ni moggaase. Hojiin gaariin turu Isa biratti mindaa fi abdiidhaan irra gaarii akka ta’e ni ibse. Ni jedha:
“Qabeenyi fi ilmaan faaya jireenya addunyaati. Hojiiwwan gaggaarii turaa ta’antu Gooftaa kee biratti mindaadhaan irra caala, ammas abdiidhaan irra caala.” Suuratu Al-Kahf 18:46
Hojiiwwan gaggaariin turan hojiiwwan Rabbiin gammachiisanii fi jaalala Isaa ittiin barbaadaniidha. Hojiiwwan kunniin yeroo hundaa kan turaniidha. Sababni isaas, mindaan isaanii Guyyaa murtii ganda qananii keessatti kan hafuu fi yeroo hundaa kan turuudha. Kanaafi, hojii gaariin akka mindaatti qabeenyaa fi ijoolle caala. (Faaydan qabeenya fi ijoollee irraa argamu kan baduudha. Garuu mindaan (ajriin) hojii gaarii turaadha.)
Ammas, hojii gaggaariin abdiidhaan irra caalaa ta’uu yommuu namoonni qabeenya baay’ee walitti qabanii fi ijoollee kajeelan arginu nuuf ifa ta’a. Jireenya isaanii gara fuunduraa keessatti faayda qabeenyi fi ijoolleen isaaniif fidan abdachuun qabeenya walitti haru, ijoollee argachuuf ni kajeelu. Garuu jireenya addunyaa keessatti qabeenyaa fi ijoollee irraa wanta namoonni abdii itti rarraasan caalaa hojiin gaggaariin mindaan isaa turaa ta’ee nafsee mu’mintoota keessatti abdii guddaa uuma.[1] Jecha biraatin, wanti warroonni amanan hojii gaarii irraa abdatan wanta namoonni qabeenyaa fi ijoollee irraa abdatan caalaa guddaadha.
Namni qabeenyaa fi ijoollee keessatti dhimma argamuun isaa shakkamu fi yeroon isaa gabaabaa ta’e abdata. Namni mindaa hojii gaarii abdatu immoo waadaa guutuu keessatti hundarra dhugaa kan ta’ee (Rabbiin) irraa dhimma waadaa galame argachuuf abdata. Hojii gaarii kanaan faayda addunyaa fi Aakhiratti argamu abdata.[2] Akkuma Rabbii subhanaahu wa ta’aalaa jedhe:
“Dhiiras ta’ii dubartii irraa nama mu’mina (dhugaan kan amane) ta’ee dalagaa gaarii hojjate, dhugumatti jireenya gaarii isa jiraachifna. Mindaa isaaniis irra gaarii waan isaan dalagaa turanitiin isaan mindeessina.” (Suuratu An-Nahl 16:97)
Qur’aana keessatti faaya jireenya addunyaa ibsuuf jecha “Zahrah (habaabo)” jedhu ni fayyadame. Sababni isaas, habaaboon bocaan, bifaan, fooli fi tuqaatin tan faayamteedha. Bocnii fi bifti habaaboo ni bareeda, foolin ni urgaa’a, yommuu tuqan laaftu namatti toltuudha. Faaya biqiltuuti. Garuu habaabon tuni yoosu baddi, umriin ishii gabaabadha, faaydan ishii xiqqoodha. Qananiin jireenya addunyaas akkanuma. Akkuma habaabo ni bareeddi, bocni, fooli fi bifti ishii nama hawwata. Garuu gabaabdu yoosu badduudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Isaan keessaa wanta gareewwan adda addaa ittiin qananiisnetti ija kee hin diriirsin. [Suni] habaaboo jireenya addunyaa kan ittiin isaan qormaatuuf [isaan qananiisnedha]. Rizqiin Gooftaa keeti irra gaarii fi turaadha.” Suuratu Xaahaa 20:131
Asitti “habaaboo jireenya addunyaa” jechuun jireenya addunyaa irraa mi’aa, faayaa fi wanta nafseen hawwitu biroo agarsiisa. Kana booda ibsi aayah:
Qananii garagaraa irraa wanta mushrikota, kaafiroota fi namoota akka isaanii qananiisnetti ija kee itti rakkistee hin ilaalin. (Isaanii fi qananii keessa jiran hin ajaa’ibsifatin). Qananiin gabaabdun tuni jireenya addunyaa tana keessatti faaya baduudha. Ishiidhaan kan isaan qananiisneef isaan qoruufi (fattanuufi). Wanta isaan ittiin qananiisne irra rizqii Gooftaa keeti fi mindaa Isaatu siif caala. Akkasumas rizqiin kuni turaa fi itti fufaadha. [3] Rizqiin kuni maalidha jedhame yoo gaafatame, akkana jedhama: “Addunyaa keessatti beekumsa, iimaana, soorata fi wanta jireenya namaa gahu kan jeequmsaa irra bilisa ta’ee fi qalbiin itti tasgabbooftu isaaf kennuudha. Aakhiratti immoo Jannata keessatti qananii gaarii yeroo hundaa turaa ta’ee isaaf kennuudha.”[4])
Wanta jireenya addunyaa keessa jiru sirritti yoo itti xinxallinee fi manasxirii dhugaatiin yoo ilaalle, faaydaan namoonni irratti wal lolanii fi wal ajjeesaniif faaya gubbaan isaa balaqqeessa ta’e qofa. “Faaya kana keessa faayda guddaa fi turatu jira” jedhanii gowwoomuun nafseen itti dadhabdi, qaamoleen miiraa itti harkifamu. Faaya keessi isaa faayda hangas mara hin qabneef ifaajee baay’ee ifaaju, garuu mi’aan achirraa argamu baay’ee xiqqaa fi gabaabadha. Akka copha bishaanii sibiila ibiddaan hoo’ifamu irratti firfirsameeti. Aakhiraa fi qananii turaa ishii keessa jiruuf qophaa’u dhiisanii faaya addunyaa qofaan ko’oomun gosa taphaati.
Eeyyen, daangaalee Rabbiin kaa’e osoo hin darbin faaya addunyaatti fayyadamuun Aakhiraaf hojjachuun wal hin falleessu. Inumaa, Aakhiraaf hojjachuuf kan nama gargaaru ta’uu danda’a. Inumaa yoo niyyaa gaarii Rabbiif ajajamuun keessa jiruun wal qabsiifame Aakhiraf hojjachuu irraa kutaa tokko ta’uu danda’a. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Jedhi, “Faaya Rabbii kan gabroota Isaatiif baasee fi rizqii irraa wantoota gaggaarii eenyutu haraamaa godhee?” Jedhi, “Ishiin jireenya addunyaa keessatti warra amananiif, Guyyaa Qiyaamaa isaaniif qofa.” Akka kanatti keeyyattoota namoota beekaniif addeessina.” Suuratu Al-A’araaf 7:32
Yaa Rasuula! Mushrikoota kanniinin akkana jedhi, “Dhugumatti Rabbiin gara Masjiida yoo deeman uffata miidhagaa akka uffatan ajajee jira. Ilmaan Aadam hunda qaamaa hormaataa fi naannawa isaa haguugutti ajajee jira. Eenyutu Qureeshotaa fi namoota biroo Ka’abaa irra naannawan qullaa akka naannawan ajajee ree? Uffata gaarii qaama haguugu uffachuu irraa eenyutu dhoowwee? Ammas, Rabbiin azza wa jalla wantoota gaggaarii halaala ta’an irraa akka nyaatanii fi dhugan gabroota Isaa ajajee jira. Eeenyutu nyaataa fi dhugaati halaalaa dhoowwe ree?
Jedhi, “Ishiin jireenya addunyaa keessatti warra amananiif, Guyyaa Qiyaamaa isaaniif qofa.” Kana jechuun, faayni Rabbiin gabroota Isaatiif baasee fi soorata irraa wantoota gaggaarii jireenya addunyaa keessatti warri amananii fi namoonni biroo akka itti fayyadamaniif uume. Garuu faayni fi sooranni kuni Guyyaa Qiyaamaa warra amanan qofaaf ta’a. Kaafironni isaan waliin qooda hin fudhatan. Kana jechuun Guyyaa Qiyaamaa kaafironni faaya fi soorata gaarii hin argatan. Sababni isaas, Guyyaa san faayni fi sooranni kuni qananii Jannataa irraa ta’a.[5] Jannata kan seenu warra dhugaan amanan qofa. Kaafironni immoo Jannata hin seenan.
Faayni halaalaa warri amanan argatan isaan akka itti fayyadamaniif kan uumame erga ta’e, addunyaa tana keessatti faaya kanatti fayyadamuuf ulaagaaleen ni kaa’amu:
1-Faaya irraa wanta Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa dhoowwetti fayyadamu dhiisu. Yookiin haala Inni dhoowwen itti fayyadamu dhiisu.
2- Faaya kanatti yommuu fayyadaman dirqama faaya kanaan wal qabatee cabsuu fi daangaa darbuu hin qaban. Fkn, warqiitti yoo fayyadamanii fi warqiin kuni hamma zakaa itti baasan yoo gahe, zakaa baasun isaan irratti dirqama.
3-Yaadannoo (Zikrii) Rabbii irraa kan isaan hin garagalchine ta’uu.
Sadarkaan ol’aanaan faaya addunyaatti fayyadamu Rabbiif ajajamuu fi Isaaf galata galchuu irratti wanta nama gargaaru fi niyyaa qulqulluun itti fayyadamaniidha.
Faaya addunyaatti fayyadamuun murtiwwan shari’aa shanan ni tuqa. Waajiba (dirqama) ta’uu danda’a, kan akka lubbuun jiraachuuf nyaachu fi dhuguu. Jajjabeefamaa (manduub) ta’uu danda’a, kan akka dargaggeessi ba’aa fuudhaa heerumaa danda’uu fuudhuu. Halaala ta’uu danda’a, kan akka waan lubbuun feetef wanta halaala dhuguu. Makruuh (jibbamaa) ta’uu danda’a, kan akka haajaa ol nyaata nyaachu fi dhugaati dhuguu. Kana keessa miidhaan waan jiruuf. Ammas, haraama ta’uu danda’a, kan akka wantoota Rabbiin dhoowwetti fayyadamu.
Kaayyon Islaamni addunyaa fi faaya ishii xiqqoo fi gadi aantu akka taatetti akka ilaalaniif Muslimoota itti kakaaseef, faaya fi itti fayyadamu irraa dhoowwufi miti. Ammas, jireenya addunyaa akka tapha, bashannana, ijoollee fi qabeenya baay’ifachuu akka taatetti ilaalun Islaamni Muslimoota wantoota kanarraa guutumaan guututti ni dhoowwa jechuu miti. Kana irra, wanti (kaayyoon) asirraa barbaadame, qalbiin ishitti garmalee akka hin rarraaneef ilaalcha mu’minaa (nama dhugaan amanee) keessatti dhimma addunyaa xiqqeessuu, gara Aakhiraa fi qananii turaa akka ilaaluu fi carraaqqi barbaachisu akka godhuufi. Akkasumas wanta guddaa ta’ee kajeelun nafsee fi qabeenya isaatiin wareegamun isarratti akka salphatuufi.[6]
[1] Al-Akhlaaqul Islaamiyyati-2/541-542
[2] Tafsiiru tahriir wa tanwiir 15/334
[3] Tafsiiru muyassar-321
[4] Tafsiiru Sa’dii-602, ma’aariju tafakkuri-8/375
[5] Ma’aariju tafakkuri-4/186-188
[6] Al-Akhlaaqul Islaamiyyati -2/542-545


text:
Abbaan Gadaa Tulamaa duraanii: “Nuyi Irreechas hin dhaqnu, hin barbaadnu”
Madda BBC Afaan Oromoo
Walgahii haala nageenyaa irreechaa irratti waaman akka hin teenye dhorkamu isaanii Abbaa Gadaa Tuulamaa duraanii Bayyanaa Sanbatu BBC’tti himaniiru.
Xalayaan chaappaa waajjira tokkummaa abbootii gadaa Oromoo jedhuun, guyyaa 14/12/2011 barreeffame fi Abbaa Gadaa Tuulamaa duraanii Bayyanaa Sanbattun mallattaa’e dhimma Irreechawwan Hora Finfinnee fi Hora Harsadii irratti magaala Bishooftuutti mariin waan adeemsifamuf miidiyaaleen akka gabaasaniif affeera.
Haa ta’u malee mariin Sanbata xiqqaa ganama sa’aa 2:30tti eegala jedhame osoo hin taa’amin haqameera.
“Biiroo Aadaafi Tuurizimii Oromiyaa, waajjira kantiibaa bulchiinsa magaala Bishooftuu akkasumas poolisii fi waajjira bulchiinsaafi nageenya magaala Bishooftuus affeerree turre” kan jedhan Abbaan Gadaa Tuulamaa duraanii Bayyanaa Sanbatu, gara galma walgahii akka hin deemne dhorkamuu isaanii BBC’tti himan.
“Ajajaan poolisii magaala Bishooftuu natti bilbilanii ‘irranaa qajeelfamni waan nuf kennamef gara walgahii akka hin deemne, poolisii waliinis akka walitti hin buune of eegaa’ naan jedhan jechuun BBC’tti dubbatan.
Namootni kuma tokkoo ol walgahiif waammamuu isaanii kan himan Abbaan Gadaa duraanii kun, “reefu yoon manaa bahu natti bilbilanii ‘manaa hin bahinaa. Namni tokko achi geenyaan tarkaanfii fudhanna’ naan jedhan” jechuunis himan.
“Amma irreechatti dhiyaachaa jirra waan ta’eef nuyi waa’edhuma nageenyaa mari’achuuf akka hayyuu fi Gumii Tokkummaa Abbootii Gadaatti waamne. Haa ta’u malee erga gumiis jigsanii deemi jedhan dhiisuu malee maal goona? Nuyi irreechas hin dhaqnu fuldurumaafu hin barbaadnu” jechuunis dubbatan.
Walgahiin kun akka adeemsifamuf Biiroo Aadaafi Tuurizimii Oromiyaa walin waliigallee ture kan jedhan Abbaan Gadaa duraanii Bayyanaan, Abbootii Gadaa Gamtaa Abbootii Gadaa Oromoo hogganaa jiran kan akka Abbaa Gadaa Jiloo Maandhoo fi Abbaa Gadaa Goobanaa Hoolaas affeeramanii akka turan himan.
Gumiin Tokkummaa Abbootii Gadaa Oromoo Gamtaa Abbootii Gadaa Oromoon bakka bu’uusaa kan gaafataman Abbaan Gadaa Bayyanaa Sanbatu, “Gamtaa fi gumiin adda. Jigsuufis mirga hin qaban. Nuyi ittin bulmaata qabna. Nuyi gaafatamuu qabna malee gamtaas boru abbaan fedhe yoo jigse keessaa ari’amu jechuudha” jedhan.
Walgahii har’aa irratti namoota gumicha dhaaban qofa osoo hin taanee, dargaggootni waamamuu isaanii, waa’ee nageenyaa irratti erga mari’atamee boodas wiixataafi kibxata Soodareetti kan wal lole araaramee gara irreechaa akka deemamuuf yaadamuu isaa malee karoora biraa gonkumaa akka hin qabne himan.
Gumiin tokkummaa abbootii gadaa akka hin diigamne kan dubbatan abbaan gadaa Bayyanaa, “lammata waan kana keessa hin seennu. Namas hin waamnu. Hojii dhuunfaa keenyaan hojjenna. Qaamni ilaallatu itti yaa deemu malee nuyi keessaa galleerra” jedhan.
Walgahichi maaliif akka dhorkame ilaalchisuun kan gaafanne ajajaan poolisii Magaala Bishooftuu Komaandar Tolasaa Haayilu, waa’ee walgahichaa gonkumaa quba akka hin qabne BBCtti himaniiru. Akkasumas dhimma kanan qulqulleeffachuuf Biiroo Aadaafi Tuurizimii Oromiyaa irraa argachuuf yaaliin bilbilaa irra deddeebin taasiifne osoo nuuf hin milkaa’iin hafeera. Qaamni motummaa dhimma kanarratti ibsa nuuf kennu yoo jiraate ni keessumeessina.


text:
Keeniyaan seenaa biyyattii keessatti Meejer Jeneraala dubartii jalqabaa muudde
Meejer Jeneraal Faatuma Ahimad sirna Pirezedaanti Uhuuruu Keeniyaataa irratti argamaniin muudamte kun Humna Ittisa Keeniyaatti Dursituu Damee Humna Namaafi Loojistikiidha.
Faatumaan Humna Ittisaa Keeniyaa keessatti waggoota 35 kan tajaajilte yommuu ta'u, bara 2015 yeroo gara sadarkaa Birgaaderaatti guddachuufis dubartii jalqabaa turte.
Oduu jijjiirama aangoo Humna Ittisaa Keeniyaa keessatti taasifameen, Jeneraalli Itti-aanaa Joseef Kasaa'on soorama baasuun bakka isaa ammoo Meejer Jeneraal Rooberti Kiboochii muudameera.
Haasawaa sirna kanarratti taasisaniin Pirezedaanti Uhuuruu Keeniyaataa milkaa'inni Faatumaan tajaajila kana keessatti argamsiiste kun dubartoota biyyattii keessa jiraniif kaka'umsa guddaa uuma jechuun dubartoota biroo biyya isaanii tajaajilan akka gorsistuufi fakkeenyummasheetiin itti fuftullee abdii qaban himaniiru.


text:
Itoophiyaatti dhiyoo tattana nama hedduu mana hidhaattii yaasuutti jiran. Hagii tokko ka hidhaa umurii guutuu,lubbuu fi ganna hedduu itti muran.
Jaatanii Kunnoo,Godaanaa Dooyyoo,Jaldeessa Waaqoo,Liiban Waariyoo faatilleen warra mana hidhaa Itoophiyaa fulaa akka akkaatii irraan maranii eegee gadi dhidhiisan keesaa haga tokko.
Jaldeessa Waaqoo akka jecha isaatti gaafa qaban ganna 20 keessa jiru. Ganna nna 4 fi ji’a7 hidhame bahe. Durii tissituu looniitii loonuma keessaa na qabani jedha.
"Akka Itoophiyaatti bara 2006 Keenyaa ollaa Ajaalleetii na qaban, achii kaambi federaala Mooyyale na geessan.”
Akka Jaldeessii jedhutti innii guyyaa tokko horii tissaa marroo taan ammoo hin barata.Akkuma kanaan kutaa jaha gahee eegee ammoo waraana naannoo Mooyyalee hadhe keessa jirtan jedhani hidhanii barumsallee dhabee jedha.
'Baatii lama caalaa kaambii waraana Mooyyalee bulee.Harkaa fi miila na hidhanii waan ilmee namaa hin tolchine na tolchan. Achitti Waariyoo Xaaxessaatiin walti nu fidan.”
Akka innii jedhutti bulti 45 harkaa fi miila hidhan,guyyaa ammoo miila irraa hidhaa hiikani halkan itti deebisan.Bisaan nafaallee hin argatanii rarraasanii lichoon nama dhaanan jedha.
Achii Finfinneetti fulaa namii hin beenne, achii ammmoo Maaykelaawii,Qilinxoo, geessanii ganna 15 itti muranii eegee gadi dhiisan.
Maykelaawii ji’a afuru achii ammoo Qilinxoo waggaa 2 turee eegee ammoo ganna 15 itti muran.Milkiin amma nama ganna 25ti.
“Ammallee deebihee barumsa dhaabe sun barachuu fedha. Jaatanii Kunnoo, nama ganna mana 50 keessa jiru. Durii nagadaan bulu akka jecha isaattii ABO waliin jirta jedhanii Mooyyalee qabanii kaambi waraanaatti hidhan.
Jaatani Mooyyale bultii 18 bulchanii eegee Finfinneetiin dabran. Mooyyalee ammoo Finfinneen dhaqan. “ Finfinnee fulaa dhossaa nu geessan,kaambi waraanaa hin fakkaattu.Nu nama sadii,mana nu cinaallee namatti jira.”
Jaataniin amma hidhaa bahee gammachuu qaba taatullee akka innii jedhutti yaadaa fi yaaddoon guddoon isaa ka warrii hidhaatti hafeeti. Akka amma jiran kanatti abdiitti jiraa taatullee warrii hamaan fuluma duriitti nama deebisuu fedhu hin dhabamuu jedha.
Wannii na hidhaniif duriillee tanumaa ammallee daba ummata kiyya irra gahu, walqixummaa fi dimokiraasiif hojjadhaa.Haga ummatii kiyya tana argatutti qaraa itti du’ee ammallee sunuma hojjadhaa taan ammoo jireenna kiyya oofadha jedha.
Nama akka Dabbasaa Guyyoo,Nadhii Gammadaa,Moluu Boruu,tissaa horii Rimseessa, Soloolo Keenyaa qaban,Jaldeessa Waaqoo ka waraanii Itoophiyaa qabee lafaa dhabanillee iyyaatiillee hin dhageenne jedha.Warii Jaatanii eegii qabanii barbaada ganna sadiitiin duubatti arge.
Milkii Dooyyoo ammoo godina Booranaa aanaa Mooyyalee keesaa qaban.
“Halkanuma anaa waariitt jiru na qaban.Hidhataatti na qabe. Immigration Mooyyalee na geessan,achii kaambii waraana Mooyyaleetti naan dabran.”
Milkii fi nama sadii dhibii walti fidan. “Ji’a afurin duubati Maaykelaawii nu geessan. Suniin duratti Finfinnee keessatti dhossaatti nu hidhan. Achii ammoo halkan saatii 6-7 hirriibaa nu kaasanii nu dhaanan.”
Milkiin nama ganna 33.Akka innii jedhutti mana akka dhaamotu keessatti nama hidhanii sunumaan dhibii TB fuudhee amma oli qajeeleetuu deemuu hin dandahu.
Maaykelaawwitti ammoo mana dhipha tokko keesaa nama haga 370 harkii 80 Oromoo tahe itti hidhan.
"Namii waan akka siree tokko irra jalaa fi gubbaa rafa. Kaan ammoo. Warra lafa rafuun domoqaa jedhan.Yoo halkan fincanii baatu nama irra sirbaa deemta.Akkuma midhaanii wal irratti tuulan.”
Dureeyyiin ammoo fulaa namii itti hin buune siree dansaa kennaniifii rafan jedha.
Nama miseensa ABO jedhanii himatan dubbiitti itti jabaata.Yoo dhibame akka fedhe hin akimatu yoo akimi geessanillee jarjarsanii akka innii akka fedhe doktoriitti dhiba hin himanne jarjarsan. Beellamallee akka dansaa hin qabaniif.
Akka jecha Milkiitti isaa fi injineeri Tesfaayee Camadaa fi injineeri Mesfiin Abbebee faallee manuma nama 300 caalaa itti keessatti hidhan. Jara kannoo akka jecha isaatti galgaluma tokko harka walti hiitee poolisiin dhaanaa dabarteen.Abbebee Urgeessaa faalleen warra wallaansa dhabee lubbuu dhabe jedha.
Liiban Waariyoo ammoo bara 2010 keessa Solooloo,Keenyaa qaban.
“Galgala mana kiyyaa na qaban. Poolisi Keenyaatti na qabe yoosuma Itoophiyaatti na kenne.”
Akka Liiban jedhetti yoo qaraa qaban kaambii waraana Itoophiyaa Mooyyale jirtu Fulleessa jedhanitti hidhanii achii Finfineetti dabarsanii fulaa akka akkaatti hidhamee hidhaa ganna hedduutiin duubatti eegee Qaallittii bahe.
Silaa akka aadoyyee oduu irraa fuuna jennee bilbili jidduutti citee seenuu dide. Itoophiyaa barana nama kuma hedduutti hidhaa bahe


text:
Haaluma kanaan Onkoloolessa 27 bara 2016 Godina Baalee Ona Raayituu bakka Waldaya Laga Dharroo jedhamutti galgala keessaa sa’aatii 5:00 hanga 6:00tti Humni Addaa WBO waraana mootummaa wayyaanee sochii Warraaqsa Biyyoolessaa Oromiyaa FXG fi sochii WBO dhabamsiisuu akeekkatee Somaaliyaarraa Gammoojjii Baalee keessa qubsiifame haleelee jira. Humni diinaa heddummina qabu kun akeeka diinummaa bakkaan gahuuf halkanii fi guyyaa odoo olii-gadi fiiguu gootowwan miseensota WBOtiin haleelamee kasaaraa mudateera. Gootichi Humni Addaa WBO Godina Kibba-Bahaa lola
Waldaya Laga Dharroo irratti wareegama qaalii baasuudhaan injifannoo galmeessaniin:
- Loltoota wayyaanee 10 battalumatti ajjeesuu,
- 15nii ol madoo akkaan hamaa taasisuu
- Qawwee AKM-47, 10 hidhannoo guutuu waliin
- Bombii harkaa F1 jedhamu 30
- Rasaasa AKM baay’inni isaa 1200 tahu,
- Boorsaa duydaa 10 lola kanarratti humna diinaarraa booji’uudhaan qabsoo bilisummaa ABOn hogganamuuf akka oolche Ajajni WBO Godina Kibba-Baha Oromiyaa beeksisee jira.
Guyyuma kana galgala gartuun Mahaandisoota Humna Addaa WBO, Miinoo farra-namaatiin daandiiwwan kallattii Sadiin Ona Raayituu, Qarsaa Allaattii fi Ona Sawweenaa irraa humni waraanaa wayyaanee ittiin loltoota isaaf birmachuuf malurratti tarkaanfii fudhatee jira. Mahaandisootni WBO miinoo farra-namaa daandilee waraanni wayyaanee humna isaa WBOdhaan haleelameef birmachuuf irra gulufaa turerra kallattii Sadeeninuu dursanii awwaaluudhaan:
- Loltoonni 10 battalummatti miinoon itti dhuka’ee daaraa yoo tahan
- 16 ammoo haalaan madaa’anii qaamaa hir’achuun kasaaraan irra gahuu Ajajni WBO Godina Kibba-Bahaa dhaamee jira.
Irree fi gaachanni saba Oromoo WBOn godina Baalee keessa socho’u haleellaa humnoota wayyaanee Oromiyaa weeraran irratti raawwatu jabeessee itti fufuun, Onkoloolessa 28 bara 2016 Ona Sawweenaa bakka Kaarra Dhaddoo jedhamu lafa marfata gaaraa keessatti tarkaanfii haxxeetiin diinarratti milkii gonfateera.
Gootichi Humni Addaa WBO ganama sa’aatii 6:20 hanga 7:00tti tarkaanfii haxxee hidhee miinoo farr-namaa awwaaleen fudhateen humna waraana wayyaanee sakattaa WBOf bobbaafaman keessaa 8 ajjeesee, 12 ol kan madeesse yoo tahu, loltoonni diinaa tarkaanfii WBOtiin madaahanis waldhaansaaf gara mana Yaalaa Gindhiiritti geeffamuun mirkanaawee jira. Madoon loltoota wayyaanee keessumaa kanneen miinoo farra-namaatiin madaahan miidhaan irra gahe akkaan cimaa tahuurraa Gindhiir irraa gara Finfinneetti dabarfamaa jiraachuu Ajajni WBO Godinichaa dhaamsa ergeen hubachiiseera.
Guyyuma kana, Onkoloolessa 29 bara 2016, humni addaa WBO loltoota wayyaanee madoo isaanii fe’atanii deemaa turan Ona Sawweenaa Mudhii Harooressaa bakka jedhamtutti haxxee hidhee dhukaasa sardaa itti banuun madoolee baatanii deemaa turan dabalatee loltoota wayyaanee 12 hojiin ala gochuun qawwee AKM-47, 6 hidhannoo guutuu waliin booji’eera.
Waraanni Bilisummaa Oromoo lola hadhaawaa Godina Baalee bakkoota adda addaatti taasisee injifannoo cululuqaa itti galmeesse kanarratti wareegama gootummaa qaalii baasuullee Ajajni WBO godinichaa dabaluun hubachiiseera.
Ajajni WBO Godina Kibba-Baha Oromiyaa dhaamsa dabaluudhaan dabarseen falmaa hadhaawaa fi ulfaataa goototni muratoon WBOn lubbuu jijjiirraa hin qabne baasanii gaggeessaa jiran akkasumas wareegama Qeerroo fi ummanni Oromoo biyya keessaa itti dhumatee kafaluun qabsoo finiinsaa jiru kana gariin dhala Oromoo odeeffannoo haala adda addaatiin dhageenyuun itti qoosuu fi gara-dabarsuuf yoo tattaafatanii fi dhiigaa-lafee teenyatti qoosuu wayta barbaadan dhageenya.
Oromoo! Nuti kan duunee awwalcha malee hafaa jirru maaliifi? Wareegamni keenya garaa isin hin nyaanne? Qeerroon guutummaa Oromiyaa keessatti akka bosonuutti adamfamuun waraana weerartoota wayyaaneen ajjeefamanii akka saree gatamaa jiranis akkuma WBOdhaa awwaalcha dhabanii, ummatni keenya yeroo ammaa kana baddaa fi gammoojjiin hundi waraanaan marfamee akkuma bosonuu adamfamaa jira. Sabni bakka seenuu fi waan tahu wallaalee halkanii fi guyyaa hiraaraa jira. Qeerroon hammi carraa argatan bosonatti nutti dabalamee ajjeesee du’uun seenaa yoo hojjataniis hedduun carraa kana dhaban, ilmaan boru biyyaa fi sabaaf bu’aa meeqa buusan, hegereen abdii Oromiyaa dargaggoonnii fi shamarran hedduun harka duwwaa shiftoota wayyaaneen qacaleetti nu jalaa nyaatamaa jiran. Kun qaama eenyuu ti? Kun isin hin laalessuu? Maraafuu ilmaan Oromoo dhiiga Oromummaa dhugaa qabdan hundaaf dhaamsi keenya akkaan ifaa fi gabaabaa dha.
ABO fi WBOn kallacha, gaachana abdii saba Oromoo ti. Dhalli Oromoo bilisummaa hawwu kamuu ABO fi WBO jabeeffachuun alatti falli qabu hin jiru. Kanaaf dhalli Oromoo ABO fi WBO diina ajjeesee ofiif wareegama baasaa jirurratti olola ergama diinummaa oofuufii oofsisuun yakka diinummaa irraa adda baafnee tasa hin ilaallu.
Beekaas tahe wallaalaan namootni, murnootni biyyoota alaa teessanii nyaattanii, uffattanii, maatii teessan akka gaarii guddifatuun nuhii dhiiga keenya dhangalaasaa dawaa tokkoon maleetti madoo teenya qunbii itti hidhannee yaallachaa jaallan wareegaman irra tarkaanfannee falmaa hadhaawaa gochaa jirrurratti gochi ololaa fi sochiin Warraaqsa Biyyoolessaa akka dadhabuu fi laaffatuuf karaa fi bifa fedheenuu hojii farrummaa fi yakkaa QBO irratti raawwataa jirtan akka irraa dhaabbattan akeekkachiifna. Tahuu baannaan sabni keenya sabummaan itti dhagayamu diinaa fi isin hunda ija takkaan akka ilaaluu qabu gadi jabeesinee dhaammanna.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Ajaja WBO Godina Kibba-Baha Oromiyaa
Odeeffannoo waraana wayyaanee keessaa bahe
Sadaasa 9,2016
(Oromia press) — Naannawa Qabridaar Zoonii Bahaa Kutaa Waraanaa 33ffaa keessatti Waraanni Wayyaanee Walitti gara galuudhaan Qondaalotni Wayyaanee kan Sabaan Tigree tahan Afur (4) akka Ajjeefaman dubbata. Sababni walwaraansi kun irratti eegalames, Warraana zoonii bahaa kutaa waraanaa 33ffaa tin ” Deemtanii Nageenya Harargee Bahaa fi Lixaa ykn Addeellee fi Cirootti akka eegsiftan” kan jedhu Ajajni erga dabree booda, waraanninis Dhaadannoo ” Gaaffiin ummataa haa deebi’u, Ajajoonni TPLF qofti nun ajaju, ABO’n Gaachan ummataatii fi kkf erga jedhan booda walitti gara galuudhaan wal dhahan jedha maddi oduu amanamoo kun.
Kanumaan wal qabatee, Warri meeshaa waraanaa wajjiin badanis Hedduu akka tahaniifi Joollee waraana kana keessa jirtus Nama 52 akka hidhanis ni dubbata.
Odeeffannoo dabalataas hordofnee isiniin geenya,
Gadaan Gadaa bilisummaati.
Qabsoon itti fufa!


text:
Dachiitti Xinxalluu-Kutaa 2
Namoonni baay’een dachii keessa daaw’annaaf ni deemu. Garuu kaayyoon daaw’annaa isaanii sammuu bashannansiisuuf malee wantoota daaww’atan kanatti xinxalluun Khaaliqatti hin amanan. Akkuma imaam ibn al-Qayyim jedhe, wanta uumaman kanniin ilaaluun gosa lama. 1ffaa- Ijaan qofa ilaalu yoo ta’uu lamaffaan immoo argituu qalbiitiin ilaalun Khaaliqatti amanuu fi Isa gabbaruudha. Ija qofaan wantoota uumaman kanniin ilaalanii itti bashanannuun wanta namoonni hundu hojjataniidha. Garuu kan barbaadame kanaa miti. Wanti barbaadame uumamtoota kanniinitti xinxalluun Guddinna fi Tokkichummaa Rabbii, Dandeettin, Beekumsi fi Ogummaan Isaa guutuu akka ta’an hubachuudha. Ergasii Isaaf ajajamuu fi gadi of qabuudha. Haa ta’uu malee namoonni baay’een kanarraa garagalanii jiru. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Mallatoo meeqa samii fi dachii keessa irraa kan garagalan ta’anii ishii irra darbanii.” Suura Yuusuf:105
Kana jechuun mallattoolee baay’etu samii fi dachii keessa jira kan gara Rabbiin Tokkicha ta’uu agarsiisan. Garuu namoonni baay’een mallattolee kanniin irraa garagaluu fi kan itti hin xinxalline ta’uun irra darbu. Kanaafu namni najaa (nagaha bahuu) barbaadu mallattoolee kanniinitti xinxalluun iimaana isaa cimsachuu danda’a.
Mee ilaali wantoota dachiin of keessatti qabatte. Galaanota hamma isaanii garmalee guddatu, laggeen dhedheeroo, gaarreen, biqiltoota, bineensotaa fi uumamtoota lakkaawamanii hin dhumne ofirratti baadhatte. Dachiin dhibbantaa keessaa harki 71 ol bishaanin tan uwwifamteedha. Harki caalaan bishaan kanaa galaanotaa fi garboota. Osoo galaanota kanniin ilaalle bakka isaanii kan qabataniidha. Gara iddoo jireenyaa yaa’un addunyaa guutuu hin balleessan. Kan akkanatti bakka isaanii qabsiisee fi hamma galaanota murteesse Rabbii Guddaa olta’e malee kan biraa ta’uu danda’aa? Galaanonni dachii irra baay’achuun hikmaa (ogummaa) baay’ee qaba. Isaan keessaa hurka gara duumeessaatti jijjiramu maddisisuu keessatti gahee ol’aanaa taphatu. Ammas, xiyya aduu irraa dhufuu xuuxun hoo’a addunyaa hir’isu. Akkasumas, lubbu-qabeenyi hangana hin jedhamneef mandhee (iddoo jireenyaa) ta’u.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aala gara uumamtoota ilaalun akka isaanitti xinxallinuu fi Isa beeknu nu affeera:
“Sila gara gaalaa hin ilaalanii akkamitti akka uumamte? Gara samiis akkamitti akka olfuudhamte? Gara gaarreenis akkamitti akka dhaabbaman? Gara dachiis akkamitti akka diriirfamte?” Suuratu Al-Ghaashiyah 88:17-20
Uumamni gaalaa uumama ajaa’ibaa fi ijaarsi qaaama ishii adda kan ta’eedha. Humnaa fi jabeenya guddaa qabdi. Garuu kana waliinu ba’aa ulfaataa fi nama dadhabaa ishii masakuuf ni laafti. Namoonni foon ishii ni nyaatu, rifeensa ishiitti ni fayyadamu, aannan ishii ni dhugu[1]. Gaalaa guddoo tana kan qaama ishii akkanatti ijaare, namootaf akka jilbafattuu fi masakamtu kan laaffise Khaaliqa Guddaa malee kan biraa jiraa? Gara samiis ilaalaa, Rabbiin Olta’aan akkamitti lafa irraa utubaa malee ol kaase. Ammas, gara gaarreenis ilaalaa akkamitti dachii keessatti gadi dhaabun kan bakkaa hin sochoone godhe. Akkasumas, lafas uumamtootaaf ni diriirse. Kuni hundi gara Dandeetti fi Tokkichummaa Khaaliqaa akeeku. Wanta hunda irratti Inni Danda’aa akka ta’e agarsiisu.
Mee gara dachii yeroo bonaa ilaali. Biqiltoonni waan irra hin jirreef tan duutee fi gogdeedha. Yommuu Rabbiin guddaan bishaan ishii irratti buusu ni dhiitofti, ni sochooti, ol kaati. Magariisa ta’uun biqiltoota nama hawwisiisan gosa kamirrayyuu ni biqilchiti. Biqiltoota nama ajaa’ibsisanii fi habaaboon isaanii nama gammachiisan ni baasti. Akkasumas, midhaan gosa garagaraa, kuduraa fi fuduraa adda addaa fi biqiltoota dawaa fi nyaata horiitiif ta’an ni magarsiti. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dachiis gogduu taatee agarta. Yeroo Nuti bishaan [bokkaa] ishii irratti buufne, ni sochooti, ni iitoftis, akaaku biqiltootaa bareedinna qaban hunda irraas ni biqilchiti. Suni Rabbiin Haqa waan ta’eefi, Inni kanneen du’aan waan jiraachisuufi, Inni wanta hundaa irratti Danda’aa waan ta’eefi. Dhugumatti Qiyaaman dhuftuudha; ishee keessa shakkiin wayitu hin jiru. Dhugumatti Rabbiin namoota awwaalcha (qabrii) keessa jiran hundaa ni kaasa” Suuratu Al-Hajj 22:5-7
“Suni” aayah keessatti marsaalee uumama namaa isiniif ibsee fi dachii gogdee bishaan itti roobsun jiraachifamte. “Rabbiin Haqa waan ta’eefi” Haqa jechuun jiraataa fi yeroo hundaa turaa, gonkumaa kan hin jijjiramne fi hin banneedh[2]. Kanaafu, hiikni“Suni Rabbiin Haqa waan ta’eefi” jedhu kana ta’a: uumamni keessanii fi dachii gogde jiraachisuun kan raawwatame sababa Rabbiin jiraataa fi yeroo hundaa turaa gonkumaa hin jijjiramne fi hin banne ta’eefi. Wantoonni Rabbiin ala jiran hundi ni jijjiramu, ni badu. Rabbiin Guddaan Olta’aan gonkumaa hin jijjiramu. Kanaafu, yeroo hundaa wanta fedhe hojjata, wanta fedhe uuma. “Inni kanneen du’aan waan jiraachisuufi” akkuma uumama keessan jalqabee fi dachii duute ykn gogde jiraachise namoota du’anis ni jiraachisa. Inni wanta hundaa irratti Danda’aa waan ta’eef, dhugumatti Guyyaa Qiyaamaa namoota awwaalcha (qabrii) keessa jiran hundaa ni kaasa.
Pilaanetota hanga ammaa beekkaman keessaa dachiin iddoo jireenya namaatiif toltuudha. Pilaneetonni hafan jireenya namaatiif hin tolan. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa dachii iddoo namoonni itti qubatanii fi jireenya isaanii itti gaggeessan taasiseef. Ni jedha:
“Rabbiin Kan dachii iddoo qubannaa, samii immoo ijaarsa gubbaa (xaaraa) isiniif godhe, isin uumee suuraa keessan miidhagse, wantoota gaggaarii irraas isiniif kenneedha. [Inni kana godhee] suni Allah Gooftaa keessani. Allah Gooftaa aalamaa ta’e tolti Isaa baay’ate. Inni Jiraatadha. Isa malee dhugaan gabbaramaan hin jiru. Kanaafu amanti Isaaf qulqulleessuun Isa kadhaa. Faaruun kan Rabbii Gooftaa aalama hundaa ta’eeti.” Suuratu Ghaafir 40:64-65
Aayah tana keessatti qananiiwwan afur dubbata. 1ffaa-dachii namootaaf iddoo qubannaa fi jireenyaaf mijooftu taate gochudha. Akka pilaanetota biroo garmalee tan hoo’itu hin goone. Kana irra hoo’a dachii madallamaa, biyyee ishii biqiltoota magarsuuf mijaawa taasise. 2ffaa- Gubbaa keessan irratti samii ijaarsaa guddaa utubaa hin qabne taasisuun aduu, ji’aa fi urjiilee keessa godhe. Kunniin hundi faaydaalee ilma namaatiif. 3ffaa– Isin uumuun suuraa ykn boca keessan ni miidhagse. Nama akka horii gadi jedhe kan deemu hin goone. Kana irra, dhaabbatee fi luka lamaan kan deemu godhe. Ogummaa fi Beekumsa Rabbii guddaa hubachuuf mee uumama keetitti xinxalli. Kutaalee qaamaa hundaa bakka isaaniif maluu ni kaa’e, faayda isaanii irratti hundaa’e hamma isaanii ni murteesse. Nama harka sadii ykn luka sadi qabu argitee beektaa? Nama ijji isaa luka irra taate argitee beektaa? Kanaafu eenyutu akkanatti lakkoofsaa fi hamma kutaalee qaamaa murteessee bakka isaaniif malu kaa’aa? Rabbii Guddaa olta’aa malee kan biraa jiraa?
4ffaa-wantoota gaggaarii isiniif kenne- nyaata dhugaati, uffata, geejjiba fi kan biroo ilma namaatiif godhe. “[Inni kana godhee] suni Allah Gooftaa keessani.” Gooftaan (Rabb) hiika “uumuu, bulchuu, kunuunsu fi guddisu” qaba. Kanaafu, Kan dachii iddoo qubannaa isiniif taasise, samii xaaraa isiniif godhee jidduu lamaanitti isin uumee fi suuraa keessan waan hunda caalaa miidhagsee, Gooftaa keessan Kan isin uumee, kunuunsu, qananii adda addaatin isin qananiisu fi too’atudha. “Allah Gooftaa aalamaa ta’e tolti Isaa baay’ate.” Aalama jechuun wantoota Rabbiin ala jiran hunda. Jechi aalama jedhu jecha “Alama” jedhu irraa kan dhufeedha. Alama jechuun mallattoo gara wanta tokkotti akeekudha. Kanaafu, uumamtoonni aalama kana jedhamaniif gara Uumaa isaanii waan akeekaniif.
“Inni Jiraatadha. Isa malee dhugaan gabbaramaan hin jiru. Kanaafu amanti Isaaf qulqulleessuun Isa kadhaa. Faaruun kan Rabbii Gooftaa aalama hundaa ta’eeti.”
“Inni Jiraatadha.” Rabbiin yeroo hundaa jiraataa gonkumaa hin duunedha. Faallaa kanaa jiraattoni biroo ni du’u, ni badu. Garuu Rabbiin Tokkicha yeroo hundaa jiraataa ta’eedha. “Isa malee dhugaan gabbaramaan hin jiru.” Kana jechuun dhugaan kan gadi jedhaniif, garmalee jaallatan, garmalee ol guddisan, sodaatan, waan hundaa irraa kajeelanii fi kadhatan, sagadaniif Rabbiin malee hin jiru[3]. Sababni isaas, Isa malee Gooftaan biraa nama uume, faayda namaaf fidu fi miidhaa namarraa deebisuu waan hin jirreef.
[1] Ibn Kasiir 7/551
[2] Tafsiir Qurxubii 13/326
[3]Ash-shirku fil qadiimi wal hadiisi– 1/fuula 53-54
Kitaabban Tafsiira biroo
Miftaahu Daaru sa’aadah-fuula 570-571, Imaamu ibn Al-Qayyiim


text:
2-Obsa Nabii Ayyuub (Aleyh salaam)–kutaa 2
Itti Haa Fufnu
Kutaa darbe keessatti obsa Nabii Ayyuub ilaalle turre. Har’as itti fufuun kutaa dhumaa ni ilaalla. Rabbiin olta’aan Nabii Ayyuubin ilaalchisee ni jedha:
2-Obsa Ayyuub (Aleyh salaam)–kutaa 1
Itti Haa Fufnu
Fakkeenyota ajaa’ibsiisoo obsaa keessaa tokko obsa nabii Ayyuubi (aleyh salaam). Fakkeenya ittii hidhatanii fi hordofan dhiyeessee jira.
Kutaa darbe keessatti rakkoolee irratti obsuun bu’aa guddaa akka qabu ilaalle jirra. Namni bu’aa kana argachuuf waa lama ilaalla. 1ffaa-namni na dura balaa fi rakkoolee gurguddaa irratti obsuun bu’aa kana argatee jiraa? 2ffaa-Ani yoo obse bu’aa kana nan argadhaa? Gaafi kanniin lamaaniif deebiin keenya gara seera Rabbii ilaaludha. Seerri Rabbii uumamtoota Isaa keessatti gadi dhaabbataa waan ta’eef, namni balaa isatti bu’eef obsee fi ulaagaalee isarraa barbaadamu yoo guute, mindaa fi bu’aa obsaa ni argata. Dhugaa kana beekuuf mee seenaa irraa fakkeenyota ajaa’ibaa haa ilaallu.
Itti Haa Fufnu
Wantoota namni ittiin qoramu keessaa rakkoo fi wantoota jibbamoodha. Rakkooleen yommuu namatti bu’an namni wanta lama yaadachun hadhaa obsaa laaffisu danda’a: 1ffaa-Rakkooleen badii fi cubbuu namarraa haxaawu, 2ffaa-sababa obsaatiin mindaa guddaa argatan. (Dhugaa kanaa seenaa irraa fakkeenyaan kutaa dhumaa keessatti ni ilaalla. In sha Allah).
Itti Haa Fufnu
Rakkooleen zanbii (badii) haaqu
Itti Haa Fufnu
Mu’minni Rabbiin hamma obsa isaatii fi hammam Gooftaa isaa irraa akka jaallatu ifatti baasuf, akkasumas, mindaa guddaa isa biratti isaaf katabuuf akka isa qoru yommuu beeku, rakkoolee obsaan baadhata ykn danda’a.
Bismillah. Qananii keessattis ta’i yeroo rakkoo obsi wanta garmalee barbaachisaa fi hafuu hin qabneedha. Waa’ee obsaa waggaa sadiin dura mata-duree “Obsa:Furtuu milkaa’inna fi Gammachu” jedhu jalatti ilaalle turre. Kana haa ilaallu malee, irra deddeebinee obsa waliif dhaamun warroota kasaaraa jalaa nagaha bahan keessaa nu taasisa. Qur’aana keessatti:
Ittı Haa Fufnu
Sodaa fi Rakkoo Booda Gargaarsi fi Injifannoon yommuu dhufu
Read more
Hanga ammaatti duula Khandaq/Ahzaab keessatti sodaa fi rakkoo cimaa Muslimoota muudate ilaalaa turreera. Wanta qormaata kanarraa barbaadamee fi haala namootaas hubanne jirra. Kuni nuuf barnoota guddaa ta’a. Amma gara xumuraatti dhufaa jirra. Qormaata sodaatii fi rakkoo booda gargaarsi fi injifannoon ni dhufa. Kunoo qormaata cimaa san booda gargaarsi fi injifannoon ni dhufe:
Kutaa darbe keessatti yeroo qormaata haala mu’mintoota ilaalu jalqabne turre. Har’as itti fufuun ni ilaalla.
Itti Haa Fufnu
Kutaa darbe keessatti yeroo sodaa fi rakkoo cimaa amaloota munaafiqota ilaalle turre. Akka yaadachisaatti munaafiqonni yeroo sodaa fi rakkoon dhalatu, garmalee sodaan guuttamu. Akka nama du’uu ijji isaanii naannofti. Lola irraa ni dheessu. Garuu rakkoo fi sodaan erga deeme booda dubbiin goottota. Hojiin dabeessota, dubbiin goottota. Namoota dhugaa cimanii hojjatanii fi hawaasaa Muslimaa irraa badii deebisuuf carraaqan arraba isaanii qaraan rakkisu. Amalli isaanii badaan biroo waadaa Rabbii fi Ergamaan Isaa galan hin dhugoomsan, itti hin amanan. Kanaafu, hojiin isaanii Rabbiin biratti fudhatama hin qabu.
Itti Haa Fufnu
Kutaa darbee keessatti yeroo lolaa fi sodaa haala munaafiqotaa ilaalle turre. Achirraa itti fufuun haala isaanii xumuraa ni ilaalla:
Itti Haa Fufnu


text:
Roobii kaleessaa waaree ykn walakeessa guyyaa irratti humnootiin waraana mootummaa kokolaataa tokko irratti dhukaasa banuu isaanii kan dubbatan jiraattonni dhukaasa sana giddutti barataan umriin isaa kudha lamaa kan gara mana barumsaatti adeemaa ture rasaasaan ajjefamu jiraattonni dubbatanii jiru.Reeffii mucaa kanaas hospitaala keessa kan jiru ta’uu fi maatiin isaa baadiyyaa keessaa barbaadamaa akka jiru ibsamee jira.Mgaalaa Bulee Horaas ta’e godiina sana keessaa namoonni hidhamaa akka jiran kunis yeroodhaa gara yarootti hammaataa deemuu jiraataan kun ibsan.
Bulchaan magaalaa Bulee Horaa Obbo Morkataa Teroo akka jedhantti konkolaataan irratti dhukafame sun kontrobaandii fe’uun kan shakkame ture jedhan. Dargaggoon tilmaamaan umriin isaa kudha afur ynk kudha shan ta’u ajjefamuu ibsanii ajjeechaa dhaqqabeen akka bulchiinsaatti gadduu isaanii ibsan. Maatiin mucaa ajjefamees baadiyyaa dhufanii dubbachaa jirra jedhanii namnii ajjechaa kana rawwates to’annaa jala ooleera jedhan.
Hokkara nannoo sana keessatti gaggeeffame waliin hidhata kan qaban to’annaa jala oolchuun leenjiin kennamaafii akka jirus ibsaniiru.


text:
Harras kunoo afaanum kalessa dhadhaa dibatee ittin Uummata Oromoo gowwomsee abdiddatti naqaa tureen irra iyyuu darbee dirqama Wayyanee irra fudhateen mooraa QBO bakka sagalitti ciree Oromoo wal ficcisisuutti erga hanga tokko milkawee biooda harras dhumaatii biraaf oromoo qopeessuuf Yohannisoota isaa warra gara itti deemanii fi waan deemaniif hin beekne hrkatti qabatee Booledhuma baheen finfinnee seenera Obbo Yohannis lataa
Mee namnni harra Finfinnee dhaa Habashotaaf qommaha jiru kun waan inn kaleessa echaa ture dhageeffadhaa. Seenaan waan baayyee of harkaa qabaa .


text:
Paarkin Baalee paarkii bineensota achi qofa jiraatan baayyee kan qabu yoo ta’u bineensota Itoophiyaa keessa qofa jiraatan garuu balaa keessa warra jiran baayyedhaaf iddoo murteessadha. PBGB hoosiftoota Itoophiyaa keessa qofa jiraatan 20 fi hoosiftoota Gaarren Baalee keessa qofa jiraatan shaniif iddoo jireenyaati. Hoosiftoonni PBGB keessaa faayidaa guddaa qaban jeedala fardaa (anis simensis), gadamsa gaarrenii (Tragelaphus buxtoni), tuqaa mataa guddaa fi qamalee Baaleeti. Naannon Afroo-alpaayinii, iddoo jeedalli fardaa addunyaan kun qabdu keessaa walakkaan jiraatanidha, jeedalli fardaa addunyaarraa kaaniidii baayyinaan xiqqoo yoo ta’u yeroo ammaa 400 kan ta’an qofatu addunyaarra jira. Bosonni gaattiraa fi heexoo kan gara kaabaatti argamu akkasuma iddoo jireenyaa bineensa balaa jala jiru kan biraa kan ta’e kan gadamsa gaarrenii ti. Gadamsi PBGB keessa jiraatu, baayyina addunyaan kun qabdu keessaa harka lama-sadaffaa ta’a. Dabalataanis, tuqaan mataa guddaa addunyaan kun qabdu martii fi qamaleen Baalee addunyaan kun qabdu baayyeen paarkicha keessa jiraatu. Kana malees, amfibiyaanota Itoophiyaa keessa qofa jiraatan 12 fi reptaayiloota Itoophiyaa keessa qofa jiraatan afur PBGB keessa jiraatu.
Jeedalli fardaa tullu-gubbaa lafa ol ka’aa Itoophiyaa ja’a irratti murta’anii jiru. Walumaagalatti baayyinni jeedala fardaa 400 ta’a, kanaafis sorattoota foonii Afrikaa balaa keessa jiran keessa kan jalqabaati, akkasumas addunyaarraa kaaniidii balaa keessa jiranidha. Sababa kanaaf, seeraan waan jireenya isaanii balaa keessa galchu kamirraayyuu ni eeggamu. Miidhama bidoollee sababa baballina lafa qonnaa fi horii horsiisuutin kan ka’e dhufe balaa isa hamaadha fi guddaadha, garuu dhibeen adda addaa (dhibee saree maraatuu fi canine distemper) kan saree manaarraa jeedala fardaatti darbu balaa ariifachiisaadha, yeroo as dhihootti Garreen Baalerratti ka’uudhaan jeedaloota fardaa baayyee ajjeesee baayyina isaanii ittuu gadi xiqqeesse.
Dabalataan, paarkin kun sanyii Itoophiyaa keessa qofa jiran keessa dhibbantaa 26% qabata, kunis qaroo tokko, hilleentii tokko, bineensa horii fakkaatu tokko (bovid), sanyii ilkaan rigoo saddeetii fi tuqaa guddaa kan addunyaa kun qabdu marti achitti argamu. Akkasumas, amfibiyaanota hedduu kan achi qofa jiraataniifi baayyee hinargamnes jiru, reptaayiloonni lama kan Baale keessatti qofa argaman nijiru.
Hoosiftoota 47n kan PBGB keessa jiraatan keessa harki tokko-sadaffaan ilkaan rigoo dha. Maatin ilkaan rigoo, keessattuu pilaatoo Afiroo-alpaayin keessatti, sanyii murteessaa PBGBti. Isaan nyaata jeedala fardaati, akkasumas margaa dheedduu naannoo Afroo-alpaayini, bakka itti adeemsi kiraayotarbeeshin (cryoturbation) raawwatamu, ti.
Hoosiftoonni PBGB keessa jiran kan biraan bosonuu achi qofa jiraatu, borofa, klipspringer, grey duiker, karkarroo, jeedala magaala, waraabessa burree, deeroo, weennii, leenca, qeerransaa fi yayyiidha.


text:
Dhimmi hoggantoota Koongiresii Federaalawaa oromoo - Baqqalaa Garbaa Gurmeessaa Ayyaanoo, Dejenee Xaafaa, Addisuu Bulaalaa dabalatee himatamtoota 22 - nageenyaa wabii dhiheeffatuu eegsisuuf jecha akka yakka laalcha cufaadhan lallamuu abbaan alangaa gaafate. Abbaan alangaa gaafii barreeffaman mana murtiitii dhiheesse kana irratti heerri biyyaatti kana heeyama jedhuus, abukaatonni hidhamtootaa garuu gaafichi heera biyyattii cabsa jechuudhan morman.
Yakki tokko laaalcha cufaadhan lallamuu han geechisu hoo iccitii jireenya dhuunfaa himatamtootaa, hamilee haawaasaa fi nageenya biyyaa irratti rakkoo fide qofa jedhan abukaatonni himatamtootaa.
Dabalaniis, “himatamtoonni keenya yakka ulfaataadhaan waan himataniif ija ummataa funuratti, bakka diploomaatonnii fi gazexeesonni dhimmicha hordofuu danda’aniin akka laallamu filanna,” han jedhan abukaatonni himatamtootaa keessumattuu himatamtoonni mana murtii kana irraa amantaa akka hin qabnee waan ibsachaa turaniif gaafii abba alangaatiin akka walii hin galle ibsan.
Manni murtiis gama lachuu erga dhaggeeffatee booda murtii kennuudhaa boruu bellama qabeera.
Torbban darbe himatamtoonni shan, Galaanaa Nagaraa, Cimsaa Abdiisaa, Darejjee Margaa, Gammachuu Shaanqoo fi Magarsaa Asfaaw mana murtiitti odoo hin dhiheeffamin hafan ture. Harra garuu akkuma manni murti ajejeetti 22 isaanii dhiheesse poolisiin.
Abbaan alangaa himatamtoota digdamii lamaan irratti ji’a Eblaa bara 2015 shororkeessummaadhan himata banuun isaa hin yaadatama.


text:
Weerara Namoota Nagaa – Oromoota Walloo irratti Mootummaa PP fi Mootummaa Naannoo Amaaraatiin Gaggeeffamaa Jiru Ilaalchisee Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo
Ibsa ABO – Eebla 21, 2022
ABO Mootummaan Paartii Bilxginnaa (PP) Itiyoophiyaa Dr. Abiyyi Ahmadiin durfamu, ka’umsumaa haaromsa idoolojii fi piroojektii Minilik II’tiin gaggeeffamaa jira jedhne amana. Kunis, fedhii daangaa babaldhifannaa garee finxaaleyyii jajjabeessuu fi daangaa sabaa fi sablammoota cunqurfamoo Itiyoophiyaa kanneen biroo gad xiqqeessuu fi gatii dhabsiisuu ni dabalata. Idoolojii balaafatamaaa kana keessatti, mootummaan Bilxiginnaa Partii uummatoota cunqurfamoo hundarra dhiibbaa geessisaa kan jiru yommuu ta’u; daangaa babaldhifannaa gartuu aangoorra jiruu ammoo ittuma baldhisaa jira. Adeemsa kana keessatti, sabaa fi sablammiiwwan kanneen akka Naannoo Oromiyaa, Beenishaangul Gumuz fi Tigraay fa’a kanneen Naannoo Amaaraa daangessan hedduun isaanii rakkoo kanaaf saaxilamanii jiru. Addatti, Naannoon Oromiyaa kallattii Kaabaa, Bahaa fi Lixaan dabalatee daangaa hedduun haleelamaa jira; akkasumas, garee daangaa babaldhifannaa mootummaa Bilxiginnaa Partiitiin deeggaramaniin itti fufiinsaan weeraramaa jira. Milishaan Mootummoota Naannolee kanneen Paartii Badhaadhinaa waliin gamtaan hojjetan fi Waraanni Eertiraa waggoota sadii fi walakkaa darbaniif waraana mancaasaa fi addaan hin cinne kana irratti bifa dhaabbataadhaan hirmaachaa jiru.
Waraanaa fi ajjeechaan namoota nagaa tooftaadhaan gaggaffamu kun akkasumas duulli daangaa babaldhifattoota kanneenii yeroo Dr. Abiyyi gara aangootti dhufe irraa eegalee waggaa sadii fi walakkaa darbaniif adeemsifamaa jiraatus; ajjeechaa fi buqqa’iinsi yeroo ammaa namoota nagaa Oromoota Walloo irratti gaggeeffamaa jiru guddoo yaaddessaa ta’eera. Yeroo kanatti, mootummaan naannoo Amaaraa, mootummaa giddugaleessaa waliin qindoomuun, Oromoo nagaa Walloo irratti waraana baldhaa labsee jira. Amma wayita ibsa kana baasaa jirruttis, daa’immanii fi manguddoota dabalatee, Oromootni nagaa Walloo, haleellaa gareewwan shororkeessaa Milishaa Amaaraa fi Faannoo Amaaraa mootummaan deegaramaniin akkasumas gartuuwwan isaan waliin hidhata qabaniin haleelamaa jiru. Ajjeechaan Oromoota nagaa Walloo irratti gaggeeffamaa jiru, sabummaa irratti kan xiyyeeffatee fi jumlaan ta’ee; manneen isaanii gubuun, qabeenyaalee isaanii mancaasuun, beeyladoota isaanii ooffachuu fi qabeenyaalee dhuunfaa isaanii saamuun qonnaan bultootaa nagaa buqqisuu kan kaayyeffate dha.
Weerarri kun yeroo baatii Ramadaanaa babaldhachuun matumtisaa kan mul’isu, garaa jabinaa fi cubbuu sirni aangoorra jiru Oromoota Walloo irratti qabu ifa taasisa. Gareen aangoo harkaa qabu kun, wayita isaan sooma irra jiran kanatti namoota nagaa fi qulqulluu ajjeessuun amantaa Musliimaa irra hedduun Oromoota Walloo hordofan gad xiqqeessaa jira. Kunis, qajeelfama bu’uraa bulchiinsaa Impaayerri Itiyoophiyaa ittin ijaarame, jechuunis: afaan tokko, amantaa tokko, biyya tokko jedhu sana tumsa.
Dabalataanis, Impaayerri Itiyoophiyaa: Humna Raayyaa Ittisa Biyyaa Itiyoophiyaa, Eegdota Rippaabilikaa, Loltoota Eertiraa fi garee daangaa babaldhifannaa Faannoo Amaaraa 80,000 ol ta’an bobbaasuun kutaalee Oromiyaa biroo keessatti waraana weeraraa baldhinaan itti taa’ee jira. Loltootni kunneenis manneen jireenyaa uummata nagaa (jiruu fi jireenya) madda galii isaanii, mana, beeyladoota, midhaan, fi midhaan oyruurra jiran kan guban yommuu ta’u; waraanumti kunis daa’immanii fi maatii Oromoo lafa isaaniirraa dhabamsiisuudhaaf wixineeffame. Kanaafuu, ABOn gochaa weeraraa kana cimsee balaaleffachaa; waamicha armaan gadii ni dhiyeessa:
1. Humnootni weerartuu kunneen hatattamaan kutaa Walloo keessaa akka bahan waamicha ni taasisna. Mootummaan Bilxiginnaa Partii Dr. Abiyyi Ahimadiin durfamu gartuuwwan shororkeessitoota kanneen qindeessee fi bobbaase, ajjeechaa fi manca’iinsa Walloo keessatti raawwatamaa jiruuf itti gaafatama akka fudhatu jabeessinee dhaamna. Dabalataanis, walitti bu’iinsa saboota gidduutti babaldhisuun kun nagaa, tasgabbii, fi waliin jireenya uummatoota Itiyoophiyaa gidduutti dhiibbaa hammaataa kan qaqqabsiisu yommuu ta’u; akka biyyaattis Itiyoophiyaa irratti miidhaa guddaa akka qaqqabsiisu daballee ni hubachiifna.
2. Gareewwan Amaaraa hidhatanii jiran, mootummaan naannoo Amaaraa fi addatti dhalattootni Amaaraa dhiibbaa uumuu danda’an fedhii daangaa babaldhifannaa kanarraa akka of qusatan waamicha ni taasifna. Addatti, Milishaa fi Faannoon Amaaraa abjuu daangaa babaldhifannaa isaanii lubbuu namoota nagaa kumaatamootaa gaaga’aa jiru akkasumas waliin jireenya uummatni Amaaraa fi sabaa-sablammoota Itiyoophiyaa biroo waliin qabu balaarra buuse kana akka dhaaban ni gaafanna.
3. Ammas, loltootni Eertiraa (alagaa) Oromiyaa keessaa akka bahanii fi gochi giddu-seentummaa mootummaa Eertiraatiin raawwatamaa jiru hariiroo gara fuula duraa Oromiyaa fi Eertiraa kan miidhu waan ta’eef uummatni Eertiraa gocha mootummaa isaanii kana akka morman ni gaafanna.
4. Mootummootni naannolee fi Milishootni sabaa fi sablammoota cunqurfamoo kanneen duula daangaa babaldhifannaa garee finxaaleyyii kana irratti hirmaachaa jiran, walitti bu’iinsa kana keessatti hirmaachuu akka dhaaban waamicha ni taasifna. Addatti, Milishaan Affaar, Milishaan Somaalee, fi Milishootni Uummatoota Kibbaa hirmaannaa duula kanaa keessaa akka of baasan ni dhaamnaaf. Wanti kun itti fufnaan, mootummootni naannolee kunneeniis miidhaa hin barbaachifne, kan gocha isaanii badaa ta’e kana hordofee dhufuuf itti gaafatamumma ni fudhatu.
Maayyii irratti, yeroo ulfaataa kanatti Oromoon Walloo mana, maatii fi qabeenyaa keessan tokkummaan dhaabbattanii akka eeggattan waamicha isiniif taasifna. Akkasumas, hawaasni Oromoo baldhaan fi lammiileen Oromiyaa biyya keessaa fi alaa jiran obbolaa keessan Walloo cina akka dhaabbattan waamicha isiniif taasifna. Uummatni Oromoo fi lammiileen Oromiyaa biyya keessa jirtan karaa dandeessan hundaan Walloo waliin akka dhaabbattan ni dhaammanna. Uummatni Oromoo biyya alaa jiru duula gaggeessuun, sagalee ta’uun akkasumas qabeenyaan obbolaa isaanii kutaa Walloo akka gargaaran ni gaafanna.
Hawaasni Idil-Addunyaa fi Jaarmiyaaleen Mirga Namoomaa Idil-Addunyaa, gareen aangoo Mootummaa Itiyoophiyaa of harkaa qabu kun, aangoorra bubbuluuf jecha, sarbamiinsa mirga dhala namaa fi waraana qindaawaa gocha lubbuu namaan taphachuu fi biyya diiguu gaggeessaa jiru kana akka dhaabu dhiibbaa akka taasisan irra deebiin waamicha ni taasifna.
Injifannoon Uummata Bal’aaf!
Adda Bilisummaa Oromoo!
Eebla 21, 2022
Finfinne


text:
Barreffamni koo kun gaaffii lama of keessaa qabdi. Tokkooffan Oromoon biyya Itophiyaa jedhamtu keessatti karaa filannoo nagaan mo’atee wayyaanee angoo irraa busee angoo qabachuu ni danda’a? Lammaffaan ammo Oromoon biyya Tiphiyama jedhamtu kana keessaatti ilmaan habashotaa waliin ta’ee enyummaa fi mirgii isaa kabajamee jiraachuu ni danda? Kan jedhu dha.
Garaa qaama barrefamakotti gaafan seenu,akkuma beekamu Ummatni Oromoo akkuma saboota addunyaa kana irratti argamanitti, ummata seenaa of danda’ee, biyya sarara daangaa beekamaa qabu, aadaa, afaan, duudha fi qora-qalbi sabbummaa kan barootaa kumaatamaan lakkaawwaman kuufachaa dhufe kan qabuu fi seenaa bulchiinsa fi aadaa siyaasaa adunyaa kanaaf bu’ura dimokiraasi kan ta’ee, sirna gadaa kan qabu akka turee seenaan jiruu ragaa ni ba’a.
Haa ta’u malee garuu ummatnii Oromoo akka nagaan hin jiraanne bara minilik humnaan biyya isaa weraree lafaafi qabenyaa isaa irra fudhatee enyuummaa Oromoo kan Amaraatti akka jijjiramu taasisee kasee senaan, afaani fi Aadaan Oromoo yeroo yerootti babadaafi cunqurfaamaa kan dhufee yoo ta’uu Ammalee jijjiirama bifaa fi maqaa yoo ta’ee malee ittuma fufee jira,Barota dheraa darban kessa eegdoota sirna kiyoo gabroonfatoota Amaaraara (warren saba Oromoo human Amaaromsan), waggota 22 as ammo egdota sirna kiyoo Itoophiyaa kan ta’an hogganoota Wayyaaneetiin warranni Oromoo balessuu ittuma jira.
Fuldurattii kun Oromoo irraa ni dhaba hin dhabbatuu waluumaan ilaalla. Waanin kaasuu barbaadu garuu akka kiyyattii, gitni bittaa garee lamaan kun bifa isaanituu adda adda malee isaan Oromoof tokkuma, sabaabni isaas sirni kiyyoo gabrummaan ummata Oromoo fi Oromiyaa irratti dirriirfame kuni dantaa gita bittuu Habashotaa kan walii gala kan eeguu fi tiksuu malee dantaa Oromoo kan eguu fi tiksu miti. Sirni gittota bittaa Habashaa lammeenu sirna aadaafi Afaan Oromoo jibbuu garuu sirnaa qabeenya ummata Oromoo jaallatu fi saamuu dhan jiraachuf barbaadu dha.
Waldhabiin gittota lammanii kun Oromiyaa irratti ool aantumaa gartumaa siyaasaa qabaachuuf irraan kan ka’ee altokko tokko wal moormu, yeroo Oromoon jabbaate tokko ta’ee ka’uu garuu lammen isaanu oromorratti ka’uuf tokkumma umuu. Kanaaf ammo raga kan ta’uu seenaa walhubannoo fi waliigalteen Miniliki fi Yohaannis kan Dirree Boruu ni himaa.