text:
I. "Karaa lammaaffaa dhalachuu fi Chaappaa Hafuuraa Qulqulluun, Amantoonni Hundinuu akka
Humna Waaqayyoon eegicha barabaraa argatan in amanna."
A. Xiyyeeffannaan inni duraa
Keeyyattonni luqqisoota baay’ee kan isaan amantoota gargaaran fayyina takka argatani homaan iyyuu dhabuu hin dandeenyeedha. Akkasumas ammayyuu luqqisoonni baay’een namni altokko amanate fayyina argatee akka hin dhabnee kan deeggaran jiru.
Qabxilee gurguddoo lama akka mallattootti kaa’ame
1. Yoo luqqisoonni walfudhachuu dide yookiin yoo raawwatee ta’uudhaabate. Yommuu akkana ta’uu nuyi waan inni nuun jedhu tokko iyyuu amanuu hin dandeenyu.
2. Yoo amantoonni fayyina kana argachuudhaabata, yookiin yoo ta’uudhaabate. Yoo danda’ee, wanta jireenya isa dhabsiisuu irratti xiyyeeffachuudhaan hundeedhaan balleessu qaba. Yoo danda’ee ogummaa qabaachuun isa irra jiraata jireenya isaa wanta isa dhabsiisuu jalaa baafachuuf jechaadha. Kanas gochuuf wanta jireenya irraa gufachiisuu hundumaa irra fagaachuu fi gochuu dhiisudhanidha. Karaa biraatiin amanataan yoo fayyina isaa dhabuudhaa baatee, inni jiraachuu Waaqayyoo isa hundumaa gararraa fi eebbaa barabaraa keessa boqota.
Kanaafuu nuyis deebinee waan luqqisoonni sun jedhan haa ilaallu. Jalqaba irratti luqqisoota baay’ee waa’ee Eegichi barabaraa argamuu isaa deeggaran sakatta’uu haa eegallu. Kanaafuu luqqisoota kanneen keessaa muraasni akkaataa itti haalli argama eegicha jireenya barabaraa argamuu in jira.
B. Jireenya barabaraa argachuuf keeyyattoota gargaaran
Lallaba keenyatti boca gaarii kennuuf, lallaba AMC itti fayyadamuu haa eegallu.
"Amantootni Hundinuu Eegicha barabaraa argataniiru"
Yeroo eegichaa bara baraa amanataan dhugaan tasumaa hin dhabuu hin danda’uu inni jedhu kun, garuu barabaraaf abbummaa isaa qaba.
Yihuudaa 1:1: Ani Yihudaan garbichi Yesus Kiristos obboleessi Yaaqoob, isin warra waamamtanii, Waaqayyo abbaadhaan jaallatamtanii, Yesus Kiristosiin eegamtaniif kana caafuukoo ti.*
Akkasumas, 1 Phexiroos1:5: Amantootni, isin warra, karaa amantii fayyina bara booddeetti mul'achuuf qophaa'ee taa'u sanaaf, humna Waaqayyootiin eegamtanii jirtaniif in ta'a.*
Hiikaan jecha eegamtanii garaagarummaa qaba, garuu hiikni dhaabbataan tiksuu dha. Waaqayyoo: in tiksa, in eega, isaanis warra karaa Massihichaa amantoota fayyan yommuu ta’uu – yeroodhaaf miti - garuu karaa amantii fayyina bara booddeetti mul'achuuf qophaa'ee taa'u sanaaf, kunis, gooftaa isaanii wajjin hamma mana isaa isa samii keessa galee jiraatuttidha.
Walumagalatti hiikni jechicha kana iftoomina dhuunfaatti jira, garuu qabxiin lama dirqama yaadatamuu qaba.
1. Kan inni gargaaramee bifa karaa namoonni tattaaffi godhanitti gargaarameeti. Inni Waaqayyo isaa amantoota tiksuu, malee amantoota mata isaanii hin ilaallatu.
2. Paawulos waa’ee Humna Waaqayyo yeroo dubbatuu waa’ee abdii keenyaa isa dura keenya jiruu irratti xiyyeeffatetudha.
~ Efesoon 1:18-19 ~
Inni fayyina keenya eegu, isa guddaa fi hunma Waaqayyo isa hundumaa caaludha kan. Kan itti ta’uu dadhabbii fi jajjabina namootaatiin kan ta’uu miti.
Uumamni haaraan kan inni oomishuu, Uumama haaraa dha Massihicha Yesuus keessatti (2 Qoroontos 5:17). Uumamumaan mucaan dhalatu tokko sanyii maatii irraa dhaaleen dhalata, akkasumas sababa daddarbaa cubbuu dhaalaa karaa sanyii sanaan daddarbuun gara du’atti isa geessa. Garuu tokko inni Massihicha wajjin walitti firoomee, Isin sanyii baduttii utuu hin ta'in, sanyii hin badnettii sagalee Waaqayyoo isa jiraataa fi isa akka jirutti hafuun, haaraa taatanii dhalattaniittu (1 Pheexiros 1:23). Namni akkaana tasuma hafuuraan hin du’u, sanyii hin badnettii sagalee Waaqayyoo isa jiraataa fi isa akka jirutti hafuun, haaraa taatanii dhalattaniittu
"Keessa Jiraachuu"
Akkaataa Galaatiyaa 4:6, Hafuurri Qulqulluun amanataan kamii waktii inni fayyina argatetti isa keessa in jiraata: Isin ilmaan isaa ta'uu keessan argisiisuudhaaf, Waaqayyo hafuura ilma isaa isa, "Abbaa, abbaa" jedhee waammatu garaa keenya keessatti erge.*
Akkaataa Yohaannis 14:16, Hafuurri Qulqulluun amantoota kam keessa iyyuu ta’uun in jajjabeessa: Ani abbaa nan kadhadha, inni bara baraan isin bira haa jiraatuuf, kan biraa kan isiniif dubbatu, isiniif in kenna.*
Guyyaa amanatanii irraa kaasee isaan keessa jiraachuun hanga guyyaa inni dhumaa ga’utti isaan jajjabeessa, kanaafuu warra inni hafuura qulqulluudhaan keessa hin buufanne keessa qoodamni yeroo hin jiru. Amantoonni Hafuura Qulqulluudhaan jiraachuu in danda’a, yeroo kana hafuurri dursee ture isa dhiisee gara lafa onaatti deema. Malee inni gara boolla du’a bara baraatti hin gatamu.
"Hafuura Qulqulluun Chaappeffamuu."
Akkaataa 2 Qoroontos 1:22, Milikkita kan isaa ta'uu keenyaas nutti mallateesseera; qabsiisa garaa keenya keessa kaa'annus hafuura isaa nuuf kenneera.*
Akkaataa, Efesoon 4:30: Hafuura Waaqayyoo isa qulqulluu, isa guyyaa fayyinaatiif ittiin mallateeffamtan hin gaddisiisinaa!*
Hafuurri Qulqulluun amantoota keessatti Chaappeffameera gooftaa Yesuus Massihichaan haga guyyaa fayyinaatti, qaama isa du’aa kaafamee yookiin yeroo du’aa ka’uu isa geeddaramedha. Hafuurichi kun kan inni agarsiisuu amanatan kun lammaffaa deebi’ee akka hin kufne, akka adda irraa hin baanee, akkasumas ukkaamsee Yesuus irra adda baasuu akka hin dandeenyedha. Hafuurichi akkasumas isuma duraati, isa gatii malee, isa Waaqayyo hamma gara ofiisatti nu fudhatutti isa nurra kaa’e, qaamni fi lubbuun walwajjin ta’u gaafa sana jechuudha.
~ Efesoon 1:13-14 ~
C. Luqqisoota bal’inaan waa’ee Eegicha barabaraa deeggaran
1. Amanatan tokko karaa seeraa du’aadha, firdiin gama seera sun kan baay’ee dheeratu miti
Roomaa 6:4-10:
Galaatiyaa 2:19-20: Ani Waaqayyoof jiraachuudhaafan karaa seeraa, seera jalaa du'e; ani Kiristosii wajjin fannifameera*. Egaa si'achi Kiristos isa ana keessaatu jiraata malee, anatu jiraata miti; jireenya ani amma fooniin jiraadhu immoo, ilma Waaqayyoo isa na jaallate, ofii isaas dabarsee isa anaaf kennetti amanuudhaan nan jiraadha.
Keeyyattoonni kun warra kanatti aananii dhufan keessa fudhataman:
1. Namummaan amantoota inni keessa Massihii wajjin fannifameera, wajjin du’eera, akkasumas wajjin awwalameera.
2. Namummaan amantoota inni keessa raawwatee balleeffameera. Kanaafuu qaama cubbamaa jedhamee itti faradamuu hin qabu.
3. Inni du’ee kun immoo cubbuu irraa qulqullaa’eera. Amanataan Massihii wajjin du’ee sun cubbuu irraa qulqulleeffameera. Kan kana biraa darbuu qaama cubbamaa hin qabu, kanaafuu rakkoo qulqullummaatiin hin komatamu. Fayyinni isaa Yesuus keessatti yookin Massihichaan eegama.
4. Massihii keessa ta’uun isaa, Massihiin fayyisaan isaa, fayyinaa isaa akka eeguu taasisa.
Raawwatamaa ta’uuf, qajeelaa ta’uu fi guddinni hafuuraa keessatti hammatamaniiru
Paawulos dhugoomseera, Waaqayyo inni hojii gaarii isin keessatti jalqabe, hamma guyyaa Kiristos Yesus deebi'ee dhufutti, fiixaan akka baasu nan amanadha (Filiippiyoos 1:6). Jechichi kan inni hiikamee, hamma guyyaa Kiristos Yesus deebi'ee dhufutti, fiixaan akka baasu nan amanadha isa jedhuu hiika.
Akkasumas, 1 Qoroontos 1:8: Guyyicha gooftaa keenya Yesus Kiristos sanatti akka isin warra yakka hin qabne taataniif, gooftichi hamma dhuma barichaatti is in in cimsa.
Lallaboonni kun kan isaan cimsan, ifatti, fuulaa duratti qajeelummaadhaan argamuu, aboo guddaa dhaan kaayyoo Waaqayyoo isa inni amantoota keessatti jalqabee hamma inni mana isaa isa gubbaa samiirraa irratti walargutti humna beeksisuu akka qabamuu dubbatu.
3. Waluma galatti xiyyeeffannaan Yesuus amantoota isatti amanatan irratti
Asitti garuu sadiidha:
Yohaannis 5:24 irraa: "Dhuguma, dhuguman isinitti hima, dubbii koo dhaga'ee isa ana ergetti kan amanu jireenya bara baraa qaba; inni du'a keessaa gara jireenyaatti darbee malee, gara firdii hin dhaqu."
Labsiiwwan olitti labsaman keessaa, bakka tokkotti illee jireenyi barabaraa akka jireenya yerootti yookiin umrii xiqqootti hin ibsamne. Falleessitoota dhabamsiisi:
Isaan hin badu, garuu jireenya barabaraa qaba.
Isaan tasuma gara balleeffamutti kan dhufan miti.
Isaan tasuma barabaraan hin balleeffaman.
Eenyu iyyuu harka koo keessa isaan fudhachuu hin danda’au.
Homtinuu harka abbaa koo keessaa isaan fudhachuu hin danda’u.
Yoo nuti Yesuusiin amanuu dandeenyee, isa inni kallatti adda addaatiin humnaan
lallabaa turetti amanna isa inni amantoonni tasuma hin badan jedhe.
4. Fuula Abbaa duratti kan nuuf kadhatuu fi kan nu eeguu Yesuusidha
1 Yohaannis 2:1: Yaa ijoollee ko, akka isin cubbuu hin hojjenneef kana isiniifan caafa; namni tokko illee yoo cubbuu hojjete garuu, nama nuuf dhaabatu abbaa biraa qabna, innis Yesus Kiristos isa qajeelaa dha.
Akkaa, Ibroota 7:25: Kana irraa kan ka' es, inni yeroo hundumaa isaaniif kadhachuudhaaf waan jiraatuuf, warra karaa isaa gara Waaqayyootti dhi'aatan hamma dhumaatti fayyisuu in danda'a.*
Kaayyoon isaa inni guddaan Yesuus nuuf kadhatuu, fayyinni keenya itti cimsuudhaan amnsiisaa akka ta’uufidha.
Hiika bu’uuraa Macaafa Qulqulluu kan inni itti hiikee gara irra jireessa ta’uutti jechuun akka raawwatamuu isa dhumaattidha. Gara fayyina irra jireessaan raawwatanii fayyuu kanatti gallaan eenyuufuu gahaadha.
Kiristos iddoo isa hundumaa irra caalaa qulqulluu, harkaan ijaarame fakkaattii isa dhugaa sanatti gale miti inni bantii waaqaatti iddoo itti amma Waaqayyo duratti nuuf mul'atutti gale (Ibroota 9:24).
Labsiin inni Roomee 8 irra jiruu
Roomee 1-7 keessatti barreeffamee jiruu Kan inni bal’inaa of keessatti hammattee sochoosaa jiruu, hundinuu itti gaafatamummaa cubbuuti, fi dhiifamni inni barabaraa kan inni ta’uu Massihii qofaanidha (3:23; 6:23). Paawulos Roomee 7:24 irratti akkas jechuun goolaba; Ana nama gadadamaa, foon isa gara du'aatti na geessu kana harkaa eenyutu na baasa?
Roomee 8 irraa, waaqeffannaa baay’ee raajeffachiisuu keessa ta’anii itti fufuu jechuudha, eegichi fayyinaa isaa Massihii keessatti ta’eef galateeffachuu itti fufa. Yaadolee muraasni iddoo kana gaditti kaa’amaniiru:
1. Egaa amma firdiin, warra KiristosYesusitti qabamanii jiraatanitti faradamu tokko illee hin jiru.*
2. Seerri hafuuraa inni karaa Kiristos Yesus nama jiraachisu, seera cubbuu isa du'atti nama geessu jalaa si baaseera.
Amantootni yoo akka tasa cubbuu hojjetan illee bara baraaf hin balaleeffataman, sababni isaa seericha Waaqayyo gara du’a bara baraatti fiduu jalaa karaa isaa cubbuu keenyaaf adabame sanaan bilisaan gadhiiseera. Isa cubbuu tokko illee hin qabne, nuyi karaa isaa qajeelina Waaqayyoo akka argannutti, nuuf jedhee cubbamaal isa godheera. (2 Qoroontos 5:21).
15. Hafuurichi isin fudhattan hafuura ilmummaatti guddifamuu ti malee, hafuura garbummaa isa sodaa jalatti isin deebisu miti; hafuura kanaanis, "Abbaa keenya" jennee Waaqayyoon in waammanna.
Kanaafuu soda firdii barabaraa jalaa nu galchuu hin qabnu. Maatii Waaqqayyoo ta’uudhaaf aboo mucummaa arganneerra.
29. Warra duraan dursee beekumsa isaatiin fo'ate, fakkaattii ilma isaa isa obboloota baay'eedhaaf angafa ta'uuf jiru, akka ta'aniif yaadaan isaan qabe. Waaqayyoo, Warra duraan dursee beekumsa isaatiin fo'ate, filatamtootaan fakkaattii ilma isaa isa obboloota baay'eedhaaf angafa ta'uuf jiru, akka ta'aniif yaadaan isaan qabe.
Ajandaan Waaqayyoo namaoota jireenya foo’amaniif qabuu hin raawwatamuu yoo isaan adda of baasan? Wanta yeroon murtoofnee kana irratti carraa miti! Sana jechuun maaliif Paawuloos akka humnaan,
Homtinuu guutummaatti jireenya bara baraa keessatti hin argamu. Amantaanis ofii isaatiin ta’uun hafee jechuudha. Kana faana walqabsiisuun Paawulos homtinuu jireenya jaalalaa Waaqayyotti gargar nabaasuu hin danda’u isa jedhuu dubbatateera.
II. keeyyattoota hamma ammatti haalota waa’ee eegichaa deeggaran
Akkaataa eegichaa barabaraa jechuun amanataan sun jireenya isaa kallattidhaan jireenya barabaraa keessatti eeggachuu fi wantoota faallaa fayyina isaa ta’an immoo yommuu danda’u jechuudha. Kun kan inni muli’isu humni fayyisuu Waaqayyo amanaa tokko jireenya barabaraa keessatti eeguu ni danda’a jecha jedhu kan faalleessu miti, garuu yoo amanataan sun haalloowwan guutuu dide eegumsa isa irraa kaasa kan jedhuudha.
Nuyi raawwannee amantoota akka isaan; Kunis, isin warra, karaa amantii fayyina bara booddeetti mul'achuuf qophaa'ee taa'u sanaaf, humna Waaqayyootiin eegamtanii jirtaniif in ta'a. [1 Pheexiros1:5]). Sirritti irra jireessa itti hiquu danda’a, haalaa Eegichaa argamuu danda’a, akka yaada bal’aa asirra jirutti. Yoo inni haalan ta’ee haala kamiin fayyaan jireenya nama eegamuu danda’a birqaba jireenya Jannataan? Tokko iyyuu, haala Macaafni rakkinicha kana keessatti jechu irraa ka’uu yaadni kun dhugoomsuu fi dhugoomsuu dhiisuu hin danda’u.
Akkas Loyu’is Speerrii Kaafer lallabutti, "akka baay’ina keeyyattoota saddeettamii shan kunneen tarreessanii akkaataa doktiriiniin ilaalcha warra Armooniyaa haalota eegicha bara baraa hundeessanitti” (Maajor Baabil Themes, fuula 220. Yaadannoo isa dhumaa irra dubbisaa). Nuyi keeyyattoota 85 kanaan fuutuu qayyabachuu hin deemnu! Garuu haala walfakkaatuun yaadicha olii kan cimsanii fi haala dhaabbatan kan nu gargaaran, waa’ee jecha ilmaan namoota yeroo hundumaa hubatanii fi ajajaniidha.
Inni hiika keeyyattoota murtaa’anii qofa miti, kan akka eegicha hallawwan irratti hunda’e akka amannu kan nutaasisu, garuu akka shakkalluu fi ilaalluuf male. Baay’een keenya namoota gooftaaf inaaffaa qaban ni beekna, haata’u malee kan kan isa dagataniif cubbuutti kan goran. Ilaallchoota kanneen akkasiiti kan akka namoonni fayyina irraa gorani akka badanu akka yaadanu kan godhu.Haata’u malee ilaalchii namaafi muxxannoon dhugaa Macaafa Qulqulluu bakka bu’uu hin danda’u. Sagaleen Waaqayyoo kan inni nuuf kennameef muxxannoo fi shakkalannaa keenya akka madaaluuf malee fallaa akka yaadnuuf miti. Muxxannoo fi shakkalannaa keenya bora’aa, dogogoraa fi guutuu kan hin taane dha. Sirritti wayita ilaalluu, sagalee Waaqayyoo qofatu, dhuga qabeessaa fi ifa sadarkaa madaaluu daanda’u, faraduuf murtee xumuraa laachuu kan danda’uufi muxannoo fi shaakalannaa Kenya kan ifatti ilaalee murtoo kennuudha.
Egaan nuyi haala gaariin keeyyata amma ilaallee kana ilaaluu yaalleerra.
A. Amantoonni haga dhumaatti raawwatanii fayyifamuuf wanta baay’ee ulfaatuu keessa obsaan darbuu qabu
Yesuus bartoota isaatiin akkas jedhe, Namni hamma dhumaatti jabaatee dhaabatu garuu in fayya. (Maatewos 24:13).
Luqqisni kun kan inni jedhuu amantootni haga dhumatti wantoota keessaa darbanii jireenya isaanii waliin walii galuu hin dandeenye fayyina isaani isa dhabuu kan dhabanidha. Rakkinni isaa, luqqisichi amantoota sana hunda isaanii irratti hin xiyyeeffatu, waa’een fayyina isaa bara baraa haa hafuuti jechuudha. lakkoofsa 3, 14 fi 15 irra inni jiruu kan inni agarsiisuu, isa baay’ee ulfaata ta’eedha, lakkoofsa 15 fi 16 irraa immoo isa Yesuus warra Ibroota yookin Yihuudotatti agarsiisedha. Zakaariyaas 13:8-9 fi Hisqi’eel 20:38 irra akka agarsiisutti, bara yeroo rakkina “rakkoolee Yaaqob” jedhamanii (Jeremiah 30:7), haalichi daraan ulfaatan isaa, Waaqayyo warra tokko sadaffaa Uummatichaa hogganaa jiraniin dabdoota bulchitoota Israa’el keessa jiran ajjeessauuf, humnoota warra faalla (Antichrist) warra tokko sadaffatiin jedhuudha. Inni dhugaa Hafuura waliin aduumuu yookiin rakkoolee ulfaata-fiizikaalaaf gargaarsa Waaqayyo haga dhumaatti ta’eetu mul’ata. (Zakaariyas 12:10; 13:1).
Luqqisni amma kun haalota naannoo eegichaa jiruu ibsuuf yookin deeggaruuf hin gargaaru. Inni kan inni jecha jiruu waa’ee namoota warra hin amannee wajjin obsaan jiraachuti jedha.
B. Amantoonni warri Yesuus irratti qabamanii hin jirree muramanii gara abiddatti darbatamuu
Yohaannis 15:6 irra akka jedhutti amantoonni akka dame isa jirmichatti qabamee hin jiraanneetti ilaalaman, gooftaa irraa adda bahuun gara qilqiileetti gad gatamu. Mee luqqisoota ha qayyabannu.
Yesuu duuka buutota isaa alaagoridha jechuun barsiiseera. Kaayyon xiyyeeffannoo alaagoriitiin barsiisuu wanta barbaadamee sana qabxii isa dhugaa gochuu danda’udha. Akkasumas akeekkachisnii gadfaginaan hojii irra ooleera. Dalagaan Yesuus bartoota isaa irratti dalageessa jiruu duukaa buutotni akka isaan ija guutuu ta’an gochuu dha. Kanaafidha, kan inni dameen jirmichatti qabamee hin jiraannee muramuun gara abiddatti darbataman kan inni jedhe, akkasumas amantootni gooftatti qabamanii hin jiraannee, irra adda bahuun gara qiliileetti darbatamuu jechuudha. Kana jechuun warra isatti qabamanii jiratanii fi warra akka fedha isaatti jiraachuun fayyina isaanii waliin turanii ija guutuu naqachuun itti fufan jechuudha.
1 Qorontoos 3:11-15 irra inni jiruu yaada kana wajjin walfakkaatudha:
Dubbisichi kan inni ibsuu barbaadee jiruu, amantoonni warri gaggeeffama hafuura qulqulluun gaggeeffamaa jiran akka isaan adaba kana gochuu dadhabuun dhufuu jala akka isaan hin galledha. Yoomiyyuu, eessattiyyuu inni raawwatee fayyeera. Kanaafuu waa’ee warra jirmichatti qabamuu dhabuun muramanii abiddatti darbataman sanaa amantootni ija hin godhannee akkanuma walitti qabamanii gara abiddatti ykn qiliiletti gatamuu jechuu miti. Gabaabumatti kan inni jedhuu tajaajila amantoota warra haala nama gaddisiisuun iji isaan irra hin argamne jechuudha. Akka dabalataatti yeroo ilaallu, dame warra Yesuusitti qabamanii hin jiraanne, osoo isa hin amanatiin warra fedha isaanii duwwaa hojjetanii fayyuu barbaadanii jechuudha. Kun immoo dirqama jireenya isaa ija qabeessa gochuuf wantootni dalagamuu qaban jiru: kadhachuudhaan (Hojii Ergamoota 4:39), sagalee isaa xiinxaluudhaan (2 Ximeetewos 3:16), itti amanachuudhaan (Fakkeenya 3:5; Maatewos 28:18), fi hojiidhaan agarsiisuudhaan (Maatewos 28:19-20).
C. Amantoonni tarii mormitoota ta’aa dhufuu
1 Qoroontos 9:27 keessatti, Paawulos akkas jedha, “Ani warra kaan dorgomeetti waamee ofii kootii akkan keessaa hin hambifaneef, dhagni koo itti baree waan itti dhufu hundumaa akka danda'u” Jechichi akka kanatti heekameera karaa gadhiisuu in the King James is rendered akka hin kufneef yookiin ittifamuu yookiin walii galuu dhabuu isa jedhutti kan hiikamedha.
Asitti, dabaluun, baay’een akka jedhanitti keeyyattoonni kunnin kan inni agarsiisuu amantoonni sun akka isaan fayyina isaani dhabanidha, garuu Paawulos kan inni jedhu maalidha? Altakkaa daballee, akka qabiyyee barreeffamichaatti deebinee haa ilaallu.
Paawulos kuufama lallaba isaa waktii kanaa badhaasa karaa waldorgommiin argamuu wajjin walmadaalsisuun dhiheesse. Kunis kan inni ilaallatu, tokkichi isa inni badhaasa argatudha. Ibsi Paawulos kan inni xiyyeeffatu badhaasa isa kan yeroo irrattidha, badhaasa isa baduu isa kan yeroo jechuudha. Isaan kunis; warqii, meetii, fi dhagaa gatii qabeessaa 1 Qoroontos 3:12, inni kun immoo badhaasa isa fayyina amantoota wajjin kan walqabtu miti.
Fudhatama dhabaa ta’uuf, akkasumas akka qabiyyee nama amanee tokkootti, fayyina isaa dhabuu wanta inni godhuu tokko iyyuu hin jiruu, garuu badhaasa dhabuuf ta’uu danda’a.
D. Amantoonni ayyaana irraa kufuu danda’uu isaanii
Yaadni waa’ee ayyaana irraa kufuu Galaatiyaa 5:1-4 keessatti argama:
Baay’inaan ayyaana irraa kufuu jechuun kun kan inni hiikamuu, akka fayyina dhabuuttidha. Garuu luqqisii gara isa itti aanutti dabarsuu yommuu ilaalamuu akka inni agarsiisuu, lakkoofsa 5 Hiikawwan garagaraa ayyana irraa kufuu isa jedhu fayyina dhabuu jedhanii hiiku, haa ta’u malee xuqaan inni itti aanuu yaada kana kan faalleessuudha. 5. Nuyi karaa Hafuura Qulqulluu abdii qajeelotatti lakkaa'amu amantii keessaa eeggachaa jirra. Inni tokko ayyaana irra kan kufan warra karaa hafuuraa eeggachaa jiranidha. Amma warra hin amanneef karaa hafuuraa waan kam iyyuu hojjechuun hin danda’amu akka isaa hafuura hin qabnetti. Kanaafuu warri ayyaana irra kufan haga ammatti isaan kan eegamanidha. Jireenya irra kan hafee waan hundumaa jechuudha.
Maal jechuudha? Lakkoofsi 1 fi 2 birmadummaa karaa Massihiin isa argamuu fi garbummaa isa seera jalatti qamamuun walbiraa qabamee yeroo ilaalamuu fi lakk 2 kan inni lallabuu amantoonni ofii isaaniitiin akka seera jalatti garba ta’anii jiran kan ibsan warri akka qajeelota ta’anii barbaachisumma isaa hubatan ayyaana irraa kufaniiru. Isaan qulqulleeffamuuf hirkannaan isaanii ayyaana Waaqayyoo qofaa irra hin taane, garuu dabalatan seera eeguunis waliin makaniiru. Bifuma kanaan fi bifa sanaan qofa haata’uu garuu ayyaana irraa kufaniiru.
Dubbisni bakka kanaa kun waa’ee fayyinaa dhabuu hin dubbatu, garuu haala ifaa ta’ee namni akkasii seera jalatti qabamee akka jiruu ibsuu barbaadeetudha.
E. Yoo amantoonni cubbuu yaada garaa hin gaddaranneen du’an, akkasumas osoo Waaqayyo irraa dhiifama hin argatiin du’u
Yaadni inni kun immoo hanqina hubannaa erga 1Yohaannis 1:9 irraa dhufe: Cubbuu keenya yoo isatti himanne, inni amanamaa fi qajeelaa waan ta'eef, cubbuu keenya nuuf in dhiisa, jal'ina keenya hundumaattiis nu qulleessa.
Hanqinni hubannaa inni gara biraa lakkoofsichi akka inni warra Wangeela gara warra hin amanneetti waametti ilaaludha. Ibroota 2:1irra sirritti ibseera; Yohaannis warra kamiin akka inni dubbate, akkasumas kan inni lallabeefi amantoonni cubbuu keessa jiran akkaataa kamiin balaa kana irra bilisa akka isaan ta’anii karaa Yesuus samii irratti qooda argatan kallatti qabsiisa. Kanaafis nuyi karaa irraa akka hin gorreef, dubbii isa dhageenye kana caalchifnee yaadaan duukaa bu'uun in barbaachisa. Yohaanni kan inni gara amantootatti barreessee, abbaa wajjin walii galee. Akka inni agarsiisetti, waa’ee walii galtee Yesuus kan inni agarsiisuu amantoota cubbamoota ta’aniif fayyina isaanii dhugoomsuufidha. Kanaafuu osuma illee amanataan cubbamaa ta’ee tokko cubbuu isaa isa salphaa jedhamuu iyyuu hin himataniin du’ee isa hundumaa beekuu yookiin yaadachuu danda’uu fayyinni isaanii in eegama.
Waa’ee yaada garaa geeddarachuu inni Yohaannis asitti deeggaruu kun, waa’ee yaada garaa geeddarannaa isa kan fayyinaa jechuu isaa miti. Yaada garaa geeddaraannaan inni kan fayyinaa kan inni barbaaduu Yesuusiin akka gooftaatti (Romans 10:9) fudhachuu malee akka cubbuu irra of jijjiiranitti qofaa ilaaluun hin ta’u. akkasumas yaada garaa geeddarannaan inni Yohaannis jedhee gooftaa wajjin kuufama Waaqeeffanna qulqullaa’aa keessa ta’uun jireenya qajeelota isa fudhatame sana itti fufsiisuu ilaallata.
F. Yoo amanataan tokko isa gara biraa dhiifama hin godhiin du’ee, innis akkasuma osoo Waaqayyo biraa dhiifama hin argatin du’a
Hanqinni hubannaa kana immoo maddii isaa Wangeela Maatiwoos 6:15 irraati: Garuu isin namootaaf yoo dhiisuufii baattan, abbaan keessan immoo irra daddarbaa keessan isiniif hin dhiisu" jedhe.
Araara dhabuu cubbuu, Massihiin cubbuu hundumaaf du’e, isa darbeefis, isa ammaa fi isa dhufuufis isa nuuf taasisedha(Hojii Ergamootaa 3:19; Efesoon 1:7; Ibroota 9:28). Ammas iddoo kanatti dabalee gooftaan kan inni dubbachaa jiruu walitti dhufeenya namni tokko Abbaa isaa wajjin qabuu dubbata. Namni kam iyyuu garaa isaanii guutuu, Ollaa isaaf namoota naannoo isaa jiraaniif yoo gochuu dhaabatee, waaqeffannaan isaa garaa guutuun miti.
G. Yeroo amantoonni jireenya cubbamummaa wajjin walmakanii jiraatan, inni kun jireenya dhabuu argasiisa
Rakkinni kanaa inni agarsiifamee seensaa kutaa duraa keessatti ibsameera, garauu nuti nama akka kanaa karaa sirrii ta’ee qabxii lamatti hirree ilaalla.
1. Inni jalqabuma irraa iyyuu amanataa sirrii miti, fakkeessituudha (Maatewos 13:24-30).
2. Inni amantaa sirreedh, garuu cubbuu keessa osoo hin hubatiin deeddebi’uu agarsiisa. Inni kun birfa isa nuyi itti hubachuu qabdudha.
Haalli xalayyichaa sababa nama Qorontoos sana haadha abba buddeenaa isaa wajjin jiraatuu irratti kan hunduaa’edha(1 Corinthians 5). Nuyi akka inni amanataa ta’ee isa beekna, utuma ta’uudhaa baate iyyuu, Paawulos qaamni isaa Seexanaan miidhamuu jalaa isaa hin baraarre, akka inni raawwatee harka seexanaa keessa ta’uu isa dhiisee malee isa hin oolchinee, kunis akka abboommiin yeroo irratti argatuu ta’ee (Ibroota 2:14). Inni Yesuusidha, isa karaa sirrii gara du’atti fidudha (mul’ata 1:18); 1 Tasaloonqee 4:14 amantoonni akka isaan warri kufan akka isaan karaa Yesuus boqotan dubbata. Sababni isaa namichi raawwatee fayyeera, harka gooftaa Yesuusitti guyyaa isa Paawulos dabarsee harka seexanaatti isa laatuu sanaaf jechuudha.
Namni jireenya dhabuu dandee’eera? Miti. Paawulos sirritti sirnichi nama irratti ibseera, kanaafuu hafuurri tarii guyyaa gooftaa Yesuus ni fayyiti ta’a(15:5). Inni kan hojjetamuu danda’uu yeroo gooftaa raawwatee dhuunfatudha.
H. Lubbuun cubbamummaan hammeeffamti ni duuti
Kanarratti ibsa bal’aa kan qaban bal’inaan raajicha Hisqeel 18 keessatti argamu:
4: lubbuun cubbuu hojjettuu in duuti
13: inni xuraa’ummaa hundumaa hojjeteera; inni dhugumaan inni du’a; dhiigni isaas mata isaa irra in barbaadama.
18: inni yakka isaan in du’a.
20: lubbuun cubbamtee in duuti
24: ja’ina hojjetee fi cubbuu hojjetee sanaan in du’a.
26: inni yakka hojjeteen in du’a.
Ibsi kun amantootaaf warra cubbuu hojjetan gara adaba jireenya cubbamummatti akka inni geessuu fi adabni isaa du’a jala akka galchuu danda’uu qabateera, mee nuyis boqonnichaa haa qayyabannu.
Sababii kamifiyyuu, jechichi kan inni gargaaru lubbuu bifa qaamaatiin yommuu ilaalamudha. Afaan Ingiliffaa keessatti, lubbuun kutaa qaama akka gosa foonitti ilaalamuu barbaachisaa miti. Yoomiyyuu, Kakuu Moofaa keessaa ergoolee haala gaariin ibsan keessumaa waa’ee du’aa ilaalchisuun lubbuun haala kamii jireenya mata isaa dhaba isa jedhuuf, akka fakkenyatti 11:11 irraa: Isaan yommus warra mandara sana keessa jiraatan hundumaa billaadhaan in ajjeesan; waan hafuura baafatu tokko illee utuu hin hambisin raawwatanii in balleessan; Hazoorinis ibiddaan in guban.
Sirriimatti, biillaan qaama hargansuu ajjeesuuf gargaara. Inni ifaadha, inni Hisqeel 18 irratti barreeffamee jiruu gabaabumatti kan inni ibsuu du’a qaama namaa isa ta’edha. Garuu inni sababa quubsaadhaa?
Akka seensaa Charles Ryrie kitaaba Hisqeel irratti kennetti, Ministiriin Hisqeel kan inni eeguu namoota cubbuun ala ta’anii firdiin gooftaa isaan irraa bilisa ta’aniif …(kitaaba qayyabanna Ryrie). Namoonni biyya Baabiloon irraa adda ta’ee keessa bahanii dhufanii yeroodhaaf firdii addunya kana jala jiraachuun isaanii beekamadha. Boqonnaa 9 irratti inni raajamee Israa’eloota Yerusalem keessa naannoo murtaa’ee jiraachaa jiran balleessu, akkasumas boqonnaa 22:13-22 kan raajamee waa’ee du’a namoota Israa’el muraasaa yommuu ta’uu, kana booda garuu firdiin Yerusalem irra ta’uu isaati. Xiyyeeffanna guddaan kan inni irra jiruu garuu isa boqonnaa 18 irra jiruu yommuu ta’uu inni iyyuu waa’ee gama firdii du’aa qaama yookiin addunyaa kana irratti mudatu kan ta’uudha malee, firdii isaa barabaraa akka hin taanee hubachiisa.
Egaa akkuma ergaa boqonnicha irraa hubatamuutti, yoo namoonni waan gaarii hojjetan jireenya soda hin qabnee jiraachuu akka danda’anidha. Faalluma kan immoo namoonni waan hamaa hojjetan gatii isaan eeggatu du’a ta’uu isaati. Qabiyyeen firdii du’aa inni lafa kana irraa kan inni argisiisuu irra jireessaan akkuma dursee jedhamee waan nurra eegamuu gochuu dadhabuudhan du’a qaama keenya isa biyyoo irraa hojjetamee ta’uu isaati. Namoonni cubbamoota ta’anii gatiin isaani du’adha, sababni isaa waan cubbuu hojjetaniifidha. Warri qajeelina hojjetan immoo yookiin warri cubbuu hojjechuu irra deebi’an isaan namummaa isaanii guutummatti jireenyatti jiraata. Firdiin kana waliin walfakkaatuu Israa’eloota gidduu bara ijoollee Qoree kara Musee Waaqayyoo raawwatamee argineerra. Dhimmaa ijoolleen Qoree irratti hamaa hojjetan waliin kan walii galan hundinuu ijoollee Qoree wajjin Waaqayyo isaan ajjeesseera. Warri Musee wajjin ta’uudhaan gaarummaa hojjetan immoo araara Waaqayyoon golgamaniiru (seera Lakkoofsaa 16).
Isa kana irratti haala armaan gadiin ilaalla
1. Qoraahi ilmi Yizhaar akaakayyuun Qehaat inni sanyii Lewwii,
Daataanii fi Abiiram ilmaan Eliiyaabii fi On ilmi Phelet sanyiin Ruuben,
2. isaanii wajjinis namoota Israa'el keessaa namoonni dhibbi lamaa fi
shantamni warri waldaa geggeessuudhaaf waldaa keessaa fo'amanii beekamoo
turan Musee irratti in ka'an.
3. Isaan kun Museedhaa fi Aaroniin mormuudhaaf wal ga'anii dhufanii
isaaniin, "Isin amma dubbii baay'iftaniittu! Waldaan guutummaatti, warri
waldicha keessa jiranis hundinuu qullaa'oo dha, Waaqayyos isaanii wajjin
jira; isin garuu maaliif waldaa Waaqayyoo irratti ol of qabdu ree?"
jedhan.
Namoonni sababa gama abboota isaanii irraa kan ka’ee miiraa gammachuu keessa hin jira, isa Waaqayyoo karaa Raajotaa deebiseera, …...lubbuu isheen cubbamtee in duuti (lakkoofs. 4). Bifa akkamiin turee kan isaan rakkinni isaanitti hadhaa’e? ta’us garuu dhiphina isa barabaraa miti. Isaan haga ammaatti iyyuu jiraachaa jiru! Kana irra kan caaluu, tasuma luqqisni waa’ee badinsaa isa barabaraa wajjin wal qabatuu yookiin cubbuu hidda irraa dhaalamuun dhufuu waliin wal qabatuu ta’uu hin danda’a.
Waa’ee du’aa kan dubbatan hundumaa kan isaan jechaa jiran waa’ee du’a fooniti, isa kan barabaraa miti. Kanaafuu luqqisoonni waa’ee du’aaf kaafaman hundinuu boqonnicha keessatti kan argaman haala eegicha barabaraa irratti kan xiyyeeffatan miti.
I. Erga cubbamaan karaa amantii fayyina argata ta’ee, akkasumas amantii dhabuudhaan immoo fayyina dhabaa jechuudha
1 Pheexiros 1:5 akkuma jedhuu amantoonni, Kunis, isin warra, karaa amantii fayyina bara booddeetti mul'achuuf qophaa'ee taa'u sanaaf, humna Waaqayyootiin eegamtanii jirtaniif in ta'a. nuyi isa ilaalleera akka Waaqayyo isaan tiksee, eegicha, golgii Waaqayyoo in isaan oolchaa hamma amantoonni mana isaani isa samiirraa gooftaa isaanii wajjin jiraachuu bira gahanitti kun inni ta’aafi. Akkasumas Waaqayyo akkamiin eegichi amantoota kana tiksuudhaan tursuu danda’a: kunis kan inni ta’uu amantii laphee amantoota keessatti iddoo bal’aa yeroo argatudha. Kan Waaqayyo nu eeguu karaa amantiiti akkuma inni karaa amantii nu fayyisee (Efesoon 2:8) jechuudha. Inni karaa amantii fayyee, tasuma fayyina amantii isaa dhabuu hin danda’u, sababni isaa Waaqayyo wajjin jira.
Asitti gaaffiin ka’eera: inni amanataa isaa isa yeroo hundumaa waa’ee fayyina isaa shaakalli taasisuun irra jirudha, Waaqayyo miti. Akkamiin, kanaafuu, Waaqayyoo inni olaanuu amantii isaani deeggaraa amantoota keessatti karaa amantii isaan qabanii jechuudha. Kun immoo sochii nuti yeroo hundumaa karaa amantii keenyaa shaakallii nutii osoo wal irraa hin citin taasisnudha. Kanaafuu deebiin isaa, karaa walfakkaata inni itti Ilmaan namoota fayyisuu danda’uu yeroo kamiyyuu amantii duwwaadhanidha. Yohaannis 6:44 irratti, akka Yesuus jedhetti, Abbaan inni ana erge yoo isa harkisuu dhaabaate, homtinuu gara koo dhufuu hin danda'u; isa gara koo dhufu immoo ani guyyaa isa dhumaatti du'aa nan kaasa. Waaqayyoo nama Yesuusiif ibsee, namichi sun yeroo hundumaa bilisummaa isaaf kennamee karaa amanuu isaan fayyina argatee, dalagaa jiraata. Altakka namni fayyeera, hafuurrii fi Ilmi yeroo hundumaa kadhachaa jiraatu akkasumas fayyina isaa iddootti tursu.
Roomee 8 irratti, bakka Paawulos itti humna guddaadhaan waan kam illee yoo ta’ee jaalala Waaqayyoo irraa wanti gargaar baasuu akka hin jirree itti lallabedha, kan inni kana jedhees boqonnaa 8 lakkoofs 26-27 irrattidha.
Dirqama dadhabbiin keenya, wantoonni bu’uura ta’an, akkasumas wantoota kam illee haa ta’uu gama ittiin amantii keenya irraa kaa’annee daandii biraa hordofnuu ilaallata. Luqqisichi, kanaafuu, nutti hima akka Hafuurri qulqulluun nuuf kadhatuu; kanaafuu nuti amantiidhaan fayyina keenya hin dhabnu. Adam Clark kan jedhamuu luqqisii kana irratti yaada kenneera: "Waaqayyo keenya kan gidduu galee nuuf kadhatuu daandii nuuf hojjeteera, kunis walii galtee fi hoggansaani, yommuu kana godhus akka nutti dhiheenya qabutti godha" (Adam Clark Kommentarii Macaafa Qulqulluu irratti barreesse).
Hafuurri Qulqulluu nuuf Waaqayyo gidduu galee yeroo kadhatuu akka nuti fayyina jireenya keenya hin dhabnetti wabii nuuf ta’uutinidha. Osoma inni kun gahaa miti jennee iyyuu, bifuma walfakkaatuun Ilmis wabii nuuf ta’uun nuuf in kadhata.
J. yoo yaada garaa geeddaratan gooftaan in fayyisa, firdii sirrii kan gooftaatti amanuu dhabuu
Yaadni kun immoo isa sirritti ilaaluu qabnudha. Yoo Waaqayyo nama karaa amantii fayyiseera ta’ee, akkanuma inni ka’umsa irraa eegalee waa’ee fayyinaa karaa amantii ta’uu deeggaruu isaati.
Kan gooftaan osoo Pheexiroos isa hin ganin isaan jedhee maal ture(Maatewos 26:69-74)? 31 Yesus, "Simoon, Simoon, Seexanni akka namni qamadii gingilchu isin gingilchuudhaaf isin falmeera. 32 Ani garuu amantiin kee iddoodhaa akka hin badneef siif kadhadheera; ati yeroo itti gara Kootti deebitutti, obboloota kee jabeessi!" jedhe (Luqaas 22:31-32). Yoo namni tokko kan akka amantii fayyifamaniif waayyo isaaniif kadhateetti ilaalan, inni karaa du’aa ka’uu isaatiin jireenyatti isaan eega. Yoo inni akka karaa amantii tajaajila itti fufamuu qabudha jedhama ta’ee, yeroo tokko tokko jireenya amantii, kanaafuu jireenya mantii fayyifamuu dhabuu ijoo isaa ta’uu hin danda’u, akka amantii tajaajilaatti ilaalamee fudhatamuu hin qabuu ka’umsuma isaa irraa iyyuu amantiin fayyifamuun. Sababi kamifiyyuu hata’uu malee Pheexiroos amantii isaa amantii jireenya karaa amantii nama fayyisuu dhabuu ta’ee hin argamne. Inni tasuma gara nama gayyuu hin dandeenyetti kan dhihaatu miti.
Yesuus maal jechuu isaati? yoomi kan ati jijjiiramte? Pheexiroos raawwatee amaneera, kun isa akka inni hin kufneef isaaniif kadhatedha. Haasan Pheexiroos godhee, isa fiiguu tokko irraa gara isa rakkinatti kaatutti, kunis kan dhugoomsuu isa yeroo Pyeexiroos yeroo sadii gooftaa gane sanadha. (Maatewos 26:69-74), tokko ta’uudhaan warra cimina guddaan dhaabbatanii Hojii Ergamoota 4:18-20 dhugaa bahumsa isaani fiixan baasanidha.
Ganuun kun isa keessa osoo hin ta’iin isa afaanin ta’udha, gochaa karaa alaan ta’uu kun immoo tasuma amala gara keessatti xiyyeeffachuun faaluu hin danda’u. Akka irratti xiyyeeffatamee mari’atametti, dogoggorri ilma namaa inni guddaan as keessatti hammatama. Akka taatota warra waltajjii irraa afaanin yaada garaa geeddarannee gooftaa fudhanneerra jedhuu garuu lapheedhaan hin fudhannee. Akkuma tokko tokko laphee isaan yoo jibbuu dhiisee iyyuu, afaan isaan akka isa ganutti mul’isuu danda’a. pheexiroos kan inni gooftaa ganee namummaa isaa kana oolfachuu jecha dha malee, sababni amansiisaan akka inni laphee isaan gooftaa isaa ganee agarsiisuu hin jiru. Tarii sababoonni hedduun akka inni karaa alaan ykn afaaniin ganuu dirqisiisan jiraachuu danda’u. isaan keessa muraasni amaloota yara gaggeessitootaa Kiristaanota yookiin namootaa yaada isaanii hin fudhannee naannoo isaanii keessatti argaman balleessuuf ta’uu danda’a.
K. Amantoonni waan cubbuu ta’ee hojjechaa gara du’aatti deemu
Cubbuun gara du’aatti kan jedhu kun kan inni ilaallatu 1Yohaannis 5:16: Namni tokko obboleessi isaa cubbuu du'a [bara baraatti] isa hin geessine utuu hojjetuu yoo arge haa kadhatuuf, Waaqayyo jireenya isaaf in kenna. Kunis warra cubbuu du'a [bara baraatti] isaan hin geessine hojjetan duwwaadhaaf ta'a; cubbuun du'a [bara baraatti] nama geessu jira; namni isa akkasii kanaaf haa kadhatu jechuu koo miti. asitti akkasumas, luqqisichi baay’inaan kan inni wal qabatuu hiikni isaa waa’ee amantoonni fayyina isaanii dhabuuti.
Cubbuun gara du’aatti inni jedhuu kun maal jechuudha? Akka nuyi ilaalletti, 1 Qoroontos 5 irraa kan inni jechuu waa’ee amanataa isaa haadha manaa abbaa buddeenaa isaa wajjin ejjaa keessa jiruuti. Inni bulchiinsa seera Waldaa Kiristaana tuffateera, fi lakkoofsa 5 irratti, Paawulos akka Waldaan gara hojiitti jijjirtuuf, nama akka kanaa oolchuudhaaf fuudhaatii dabarsaa seexanatti kennaa, tarii hafuurrii isaa guyyaa gaafa gooftaatti fayyuu in danda’a. cubbuun du’atti geessu, rakkoo guddaan kanneen akka 1Qoroontos 5 keessatti uumamee yoo mudatee fudhachuun kan dhufudha. Adaba seexanaan argamuu sana ofirratti fudhachuun lubbuun oolfamuu dandeessi isa jedhudha.
Nuyis asitti maal argina? Namichi yaada garaa geeddarateera (2 Qoroontos 2:5-8); garuu yeroo kanatti akka inni hin geeddarannes ni argina; Seexanni foon isaa irratti aboo argatee isa ajjeeseera, garuu hafuurri isaa guyyaa gaafa gooftaa in oolfamti. Fayyinni isaa eegichaa Waaqayyoo isaa bara baraa keessatti hammatameera karaa inni guutummatti yaada garaa geeddarate jechuudha. Kanaafuu cubbuu du’atti geessu jechuun, cubbuu gara du’a foonitti geessuun lubbuu irratti aboo hin qabne jechuudha malee, isa lubbuu balleessu jechuu miti.
L. Amantoonni warra dhiifama cubbuu hin argannee kana soda irra kan ka’ee deeggaruu/warra hafuura qulqulluu tuffatan
Kan Yesuus lallabe,
Maatewos 12:31-32
Jireenya amantii kanaa tuffatan kun arrabsoodhan, laphee isaanii isa jal’aa keessa yaada jiruu Waaqayyotti mul’isu. Ibsi kun kan inni irratti xiyyeeffatuu amantootni baay’een kan isaan fayyina isaanii dhaban sababa warra tuffii jireenya Waaqayyoo amantoota irraan mul'atu irra kan ka’edha. Tiyooloojiin warra Farisoota kan inni cimsuu Massihiin gargaarsa tokko malee hojii hafuura xuraawotaa ari’a, akkasumas lamxoota fayyisa isa jedhudha. Akkasumas namicha dhaloota isaatii jalqabee agartuu hin qabneef agartuu deebiseera. Warren kana fakkaatan hojjeetera Yesuus bara tajaajila isaa keessatti. Maatiwos 12, Yesuus hafuura xuraawaa ifatee baaseera, namoonni warra isaa hadheessan sababii irratti barbaaduudhaaf, inni kun ilma Daawit mitii (hiikaa, Massihii) (lakkoofsa. 22-23)? Deebiin Farisootaa, Warri Fariisotaa yommuu kana dhaga'an garuu, "Namichi kun Bi'el Zebul angafa Seexanootaa duwwaadhaan hafuurota hamoota baasa" jedhan. (lakk. 24). Lallaba isaanii sana waliin, tiyooloojii kun yooma illee kan dhuunfaa isaanii ta’ee wal faalleesa. Gaggeessan amantii warra Israa’elootaa, jalqabuma tajaajila isaa isa hamaa sanaan akka isa hogganamutti hordoftoota Yesuusii mormuu itti fufame. Yeroo dabalatan uummatichi fudhachuu in dide. Israa’eloonni hunduu tajaajila Yesuusii hin mormine. Garuu akka guutummaa biyyichaatti seerri Massihummaa isaa hin fudhachiisnee Uummata amsiisuuf hojjetameera. Akka qabiyyee isaatti, warri faallaa Yesuus ta’an kun dhimmoota hafuura qulqulluu faalleessan kun lammii warra cubbamoota kan Israa’eloota fuudhanii gara hafuura isaa hamaa sanaan, amala hafuuraa dhugaa isaa Massihii keessan hojjetuun walmadaalchisanidha.
Waa’ee gaalee sanaa maalidha, inni isaaf dhiifamuu hin danda’u, yooma illee biyya lafaa kanatti (lakk. 32)? Jecha Ibroota kan Yesuus itti fayyadamee, biyyi lafaa kan isheen tahaa dhuftee, isa gaalee Massihii gara mootummaa Massihummaatti (Miliiniyaa).
Waa’ee dhiifama gochuu dhiisuu isa Yesuus dubbatee sanaas jireenya isa jireenya bara baraaf dhiifama gochuu dhiisuu waliin kan walqabatuu miti. Garuu waa’ee dhiifama dhabuu isaa Mootummaa Waaqayyoo wajjin wal qabatudha. Naannoo uummata warra Waaqayyoon gananii kanaa warra faallaa yookiin morkattoota hafuura qulqulluu ta’anii kanaaf, mootummaan isaaniif hin hundeeffamnee yeroo sanaaf, akkasumas baroota gara fulduraa dhufan kanatti illee arguuf tasuma warra yaada kana of keessa qaban miti. Garuu akka Yesuus lakk. 38 irratti labseetti, 38 Ilaa, manni keessan onee in hafa*. 39 Ani isinittan hima; ammaa jalqabee, 'Maqaa Waaqayyootiin kan dhufu galateeffamaa dha' hamma jettanitti ana hin argitan" (Maatiwos 23:38-39). Manni isaani yookiin waldaan isaanii kan inni barbadeeffamee bara 70 DH.K.D ture. Sabichi lammaffaa Massihii hin arguu haga deebi’ee Massihii ta’uu isaa itti amanee akka fayyisaa isaatti fudhatutti, yeroo inni deebi’ee mootummaa isaa biyyaa lafaa irratti hundeessutti kun in ta’a.
Warri hafuura qulqulluu tuffatan kun, cubbamummaan lammii warra Israa’elii amaleeffatamee fi akka amalatti ilaalama dhaloota waktii sanaa gidduutti (Maatewos 23:36), garuu akka dhuunfaatti cubbuun amala ta’uu isaa kan itti hin amannees jiru. Namichi amana hin turree maqaan isaa Saa’ol jedhamuu inni biyya Tarsiis ture sun lammii biyyicha ture yeroo sanaf, isaa booda gooftaan dhiifama godheefi isa fayyise (Hojii Ergamootaa 9:4-6). Akka Warri hafuura qulqulluu tuffatan kanatti, lammii warra cubbamoota fi warra faalamtoota sun gara dhuunfaatti makuu hin dandeenye, warri qofaa isaani jiraatan kunis osoo kana deeggaranii fayyina jireenya isaanii dhabuun isaani salphaatti ture, garuu Saa’olis kana hin deeggarre.
M. Keeyyatawwan akeekkachiisa kitaabota Ibrootaa
Kitaaba Ibroota muraasa keessatti bakka walfakkaatatti haala fi bakka itti amantootnni fayyina isaanii dhaban jira. Asitti, akka fakkeenyatti fudhachuun kan arginuu Ibroota 6:4-6 fi Ibroota 10:26-29 irraa arganna.
Itti daballee yeroo ilaalluu, mee dubbisichaa gama seenaatinis akkasumas gama Macaafa Quqlluutiinis qabiyyee isaa haa ilaallu.
Xalayyaan gara amantoota warra Yihuudaa Yerusalem keessa jiraatanitti bara mootummaa Roomee bara 70 DH. K. B barreeffameera. akka ajaja sana irratti, Yesuus duukaa buutota isaa akeekkachiiseera, 20 "Yesus itti fufee, "Yerusaalem loltuudhaan marfamuu ishee yommuu argitan garuu, diigamuun ishee akka dhi'aate beekaa. 21 Yommus Yihudaa kan jiran gara gaarotaatti haa baqatan, mandarattii keessa kan jiranis ba'anii haa adeeman, biyya keessa kan jiranis mandarattiitti ol hin galin (Luqaas 21:20-21).
Hordoftoonni isaa magaala keessatti walitti qabanii hin turree, garuu dheessuufidha. Inni kun inni mirkaneessuu qormaanni sun baay’ee guddaa ta’uudha. Inni jalqabaa isa warra Yihuudota, warraa gidduu isaanii jiraatani amantoonni gara amantaa rabbii Judayisimii isaaniitti akka deebi’anii dhiibbaa isaan irraan gahanidha. Inni lammaffaa uummanni Yerusalem Yihuudotaa hundaa warri hoggansaa jal’oota jala jiran humna ittisa warra Roomatti ammas deebi’anii dabalamani. The second was the expectation of all Jerusalem Jews by the Zealots, who were in control, to join the armed resistance against Rome.
Amantoonni miiraa wa’ee lola warra roomaa kana hin beekan, garuu gooftaan akkaata isaan oolfamaniif isaan gargaara ture, kanaafuu iddoo kanatti isaan gidduu galeessa qabatan. Kitaabni warra Ibroota rakkina seera eeguu dhabuu isaanii kana hiikuu isaaniif barreeffame. Akka isaan gara amanta Judisimii Rabbii warra Yihuudotaatti hin deebineef jechuudha. Garuu gaarotaatti baqachuun akka isaan miliqan taasisaa ture. Akeekkachiisuu warra abboota firdii kam keessatti iyyuu kan inni jajjabeessu akka isaan ajaja waggaa 70 D.K.B jiruu akka raawwatamudha.
Kiraabichi kaayyoo mata isaa qaba. Inni foddaa abboommi eeguuf kan banedha. Bara 66 D.K.B keessatti yeroo warri Roomaa akka barbaadanitti jijjiiruu barbaadanidha. Amantoonni Yerusam baqatanii Yordanosiin cee’anii gara gaaratti olbahanii eegduu Piilla keessa barbaadachuu eegalan.. dhaloota Kiristoosiin Boodaa 68 warri roomaa humna ittisaa isaanii bara 70 DH.K.B magaalitti fi mana qulqullummaa amantoota kana akka jirutti deebisanii balleessan.
Ajajni kitaaba warra Ibrootaa kan inni ofeeggachiisuu tokko illee hin akka ajaja bara baraatti ilaalamuun kan isaaf ta’u. garuu kan inni kaa’amee akka ajaja qaamattidha. Qalbii diddiirrachuun inni Ibroota boqonnaa 6 keessa jiruu sun waa’ee yaada garaa geeddarannaa fayyinaatiif kan hojjetuu tokko iyyuu waan hojjetu hin qabu. Garuu kan inni hojjetuu akka isaan gara ajaja eegutti baqatabiif kan isaan gargaarudha. Aarsaa guddaan sababa cubbuu hammaan xiqqaa ta’aniif hammana barbaachisaa miti akka seeraa Musee irraa nutti himutti, isaan kun cubbuu akka ejjummaa fi lubbuu ajjeesuufaa ta’an kanaaf aarsaan sababii cubbuu aarfamuu hin jiru. Garuu adabbii jala akka garbaa cubbuutti galfamaniiru. Aarsaan waa’ee cubbuu kanaaf hamma kanaa barbaachisuu hin jiruu, kitaaba sana irraa akka ragatti taa’ee hin jiruu osooma illee Waaqayyo aarsaa godhamee dheekkamsa abboommii eeguu dhiisuun jireenya isaanii irratti dhufuu kana jalaa isaan baasuu dada’a ta’ee, garuu qaama isaaniin turuu danda’u foon isaaniin miti.
Luqqisni Ibroota kam iyyuu, amantoonni akka lubbuu isaanii yookiin fayyina isaanii dhaban kan deeggaruu hin jiru.
III. Goolaba
Haala walfakkaatuun gara cimina tokko ta’etti akka inni dhufuuf ta’ee qayyabanneerra. Akkasumas keeyyattoonni muraasni haalota eegichi yookin eegannoo keessatti bifa kamiin akka isaan deeggaranis ilaaluuf yaalleerra, fi akkasumas bifa qeenxee ta’eef tasuma ibsamuu akka hin dandeenye hubanna. Akkasumas nuyi labsii raawwatee guutuu ta’ee eegicha barabaraaf labsameeruu arganeerra. Akkuma kanas Macaafni Qulqulluun karaa danuu Waaqayyo amantootaaf eegecha barabaraa akka inni godhuu ilaalleerra.
Akkuma kanallee kutaa Macaafa Qulqulluu tokko illee mata isaa akka inni hin faalleessinee ilaalleera. Kana malee garuu karaa danuu akka inni waltumsuudhaan kaayyoo Waaqayyo isaa ta’ee waa’ee fayyina namaaf hammam akka inni waligaluu argineerra. Akka fakkeenyatti Yohaannis 10:28 irraa fudhachuu dandeenya. Innis: Ani jireenya bara baraa isaaniif nan kenna, isaan bara baraan hin badan, namni tokko illee harka koo keessaa isaan hin butatu.*
Amantoonni gooftaa isaanii tajaajiluuf tarii fayyinaa koo nan dhaba jedhanii sodaachuun isaan irra hin eegamu. Garuu itti gammaduudhaaf yeroo hundumaa ayyaana isaa keessa akka ta’uun tajaajiluutu irra jiraata. Akka Yesuus jedhutti: Yesus isa amantii keenya jalqabee fiixaan baasu sanattii ija hin buqqifannu. Inni gammachuu fuula isaa dura jiru sanaaf jedhee, fannoo irratti du'uu isaatiif yeelloo isa irra ga'e homaatti utuu hin lakkaa'in, obsaan fannoo irratti du'uu in danda'e; ergasiis gara mirga teessoo Waaqayyoo taa'e (Ibroota 12:2).
Akkuma kana mee nutis isa haa tajaajillu!
Fayyuuf maal gochuu qabu?
" Gadis isaan baasee, "Ani akkan fayyuuf maal gochuutu anaaf ta'a? gooftolii ko" jedhee isaan gaafate" Filiippisus Jaayilor akka booyaa taran (HoE 16:30).
"Yesuus Kiristoos irratti haa amanna, yoo akkas ta’ee fayyinni jira" kun deebii Paawulos fi Sillaasii.
"Beenyaan nama cubbuu hojjetuu du'a; kennaan Waaqayyoo inni Kiristos Yesus gooftaa keenyaa wajjin tola kennamu garuu jireenya bara baraa ti (Roomaa 6:23).
"Waaqayyo, akkasitti tokkicha ilma isaa hamma kennuufitti biyya lafaa jaallate; kun immoo isatti kan amanu hundinuu jireenya bara baraa haa qabaatuuf malee, haa baduuf miti" (Yohaannis 3:16).
"obbolootakoo, ani wangeela isiniif nan lallaba.... Kiristoos inni cubbuu keenyaaf du’ee sun, akka dubbusa Macaafa Qulqulluutti, inni in awwaalame fi gaafa guyyaa sadaffaa inni du’aan kaafamee akka luqqisiin jedhutti" (1 Qoroontos 15:1-4).
Yesuus dhaggeeffatoota isaa yeroo gaafatuu, "Wangeelatti amanaa." Kanaafuu nuyis akkasuma jennee isin kadhanna.
Maaloo yoo amanuu eegalte nabeeksiisi.
Waaqayyo si ha eebbisu!
© Norman Manzon 2016.
Mirgi barreessaa seeraan eegamaadha.
Afaan Oromo Studies in Theological Order


c: text/html

text:
Ani daa’ima nama waliin hin deemne ykn daa’ima adda ba’ee yaaddoo eegumsaa qabudha/ Ani daa’ima miidhaa, tuffii, jeequmsa ykn faayidaarra ga’udha, eenyuun qunnamuu qaba?
Karaa imeelii hojiirra jiruun kallattiin kutaa Eegumsa Daa’immanii qunnamuu dandeessu ([email protected])
Yookaan
Yeroo hojiitti lakkoofsa kanaan sarara bilbilaa UNHCR qunnamaa (Wiixata hanga Roobii 08:15– 15:00 fi Kamisa 08:15– 12:00): 0227390400
Ani daa'ima nama waliin hin deemne ykn addaan ba'eedha. Tajaajilli akkamiitu na gargaaruu danda’a?
UNHCR dhaabbilee hedduu waliin ta’uun daa’imman nama waliin hin deemnee fi adda ba’aniif deeggarsa fi tajaajila kennuudhaaf hojjeta. Kunis gargaarsa hojjetaa dhimmaa dhuunfaa irraa fayyaa, barnoota, mana jireenyaa, fi fedhii biroo keetiin si deeggaru dabalata. Bal’ina isaa hunda barruulee kana keessaa argachuu dandeessu: Arabic | English | Tigrinya
Daa’imman ulaagaa guutan kanneen nama waliin hin deemnee fi addaan ba’an gargaarsa maallaqaa isaanii akkamitti argachuu danda’u?
- UASC ulaagaa guutan umuriin isaanii waggaa 16 fi 17 gargaarsa maallaqaa isaanii ji’a ji’aan karaa Waajjira Poostaa ni argatu. Ergaan gabaabaa tokkoon tokkoon daa’imaaf dhuunfaan, yeroo walitti qabuu waliin ni ergama. Ijoolleen FA isaanii Kaardii UNHCR isaanii isa jalqabaa fayyadamuun walitti qabu. Sa’aatiin hojii Waajjira Poostaa ganama sa’aatii 8:00 – galgala sa’aatii 3:00, Wiixata hanga Kamisaatti. Ijoolleen naannoo isaaniitti Waajjira Poostaa kamiyyuutti dhiyaachuu ni danda’u.
- UASC ulaagaa guutan umuriin isaanii 15 fi isaa gadi ta’e maallaqa callaa kaawuntarii irraa Caritas keessatti argachuu itti fufa, akkasumas ergaa gabaabaa guyyaa beellama isaanii isaan beeksisu ni argatu.
Gargaarsa walitti qabuu irratti qormaanni yoo si mudate, hojjetaa dhimma kee qunnami ykn [email protected]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gaazzexeessaan Itiyoophiyaa Tamasgeen Dassaalenyi har’a waajira isaa magaalaa Finfinnee jiru keessaa har’a humna poolisiin qabamee fudhatamuu isaa obbboleessi isaa Sagalee Ameerikaatti himee jira.
Tamasgeen Dassaalenyi gulaalaa hoogganaa barruulee “Fitih” jedhamuu ti. Dubbi-himaan Ministirii Dhimma-alaa Yunaayitid Isteetis – Need Praayis, jalqaba torban kanaa irra ibsa baasaniin, “Yunaayitid Isteetis, waa’ee Itiyoophiyaa keessatti walabummaa yaada ibsachuu fi walabummaa miidiyaatti balballi dhiphachaa dhufuu yaaddoo qabdi,” jedhanii turan – jechuun Kenedii Abaatee Finfinnee irraa gabaasee jira.


text:
Dura taa’an gamtaa Afrikaa fi Prezidaantiin Seenegaal Maakii Saal Yuukreen buuftaa doonii Odeessaa isaa dhodhoowaa galaana keessaan cufamee bantee ykn "dimine," gootee Qamadiin akka achiin fe’amuu danda’uu gaafachuun isaanii gabasameeraa.
Maakii Saal kaleesaa Paariis keessatti walgahii ministirootaa dhaabbataa walti dhufeenyaa diinagdee fi misoomaa (Organization for Economic Co-operation and Development) irratti haasaa taasisaniin, yukreen irraa Qamadii gara Afrikaatti fe’uun itti fufuu baannaan haalii beelaa hamaan Afrikaa keessatti umamuu ardicha tasgabbii dhabsiisuu danda’a jechuu isaanii dhaabileen Oduu biyya Fraans "France 24 fi RFI gabaasaniiru.
Yuukreen garuu dhodhoowaan galaanaa jalatti buufata dooniiti marsitee jirtu sana yoo kaafette Raashaan akka salphaatti buufata doonichaa qabachuu dandeessi jechuudhaan gaafii dura taa’aa gamtaa Afrikaa hin fudhanne. Torban darbee prezidaantii Raashaa Vilaadimiir Puutin wajjin kan wal argan Maakii Saali dhimma kana kaasanii dubbachuu isaanii ibsanii , puutins, yoo Yuukreen dhodhoowaa buufata doonii Odeesaa irraa kaaftee waraanni isaanii akka gara sanatti hin deemnee waadaa akka seenaniif ibsuun isaani gabaasameeraa.
Maakii Saalii omisha Qamadii Raashaa irraa fe’uudhaaf walgalteen uumamus mootummawwan Awurooppaa sochii baankiwan Raashaa(TWIFT Bank) irratii waan qoqqobii labsaniif , biyyootan Afrikaa karaa baankotaa Awurooppaatiin qarshii dhabarsuu akka hin dandeenyee ibsameeraa.
Dhimmaa kan fi kanneen biroo irratti prezidaant Maakii Saal fi preszdaantin Fraans Emanu’eel Maakiroon jimaataa Har’aa marii taasisuun isaanii beekameeraa.


text:
Tafsiira Suuratu Qaaf-Kutaa 1
Suuratu Qaaf! Boqonnaa jaallatamtu waa baay’ee nama yaadachiistu. Boqonnaan tuni waa’ee Guyyaa Qiyaamaa ilaalchise dubbatti. Namoota du’aan booda kaafamutti hin amanne irratti deebii gahaa deebisti. Haala namoonni itti kaafamanii fi gara ooydi mahashar itti oofaman ni dubbatti.
Maqaa Rabbii Ar-Rahmaan Ar-Rahiim ta’een [jalqaba]
(1)-Qaaf. Qur’aana Kabajamaan kakadha. (2)-Garuu isaan keessaa akeekachiisaan isaanitti dhufuu dinqisiifatan. Kaafironni ni jedhan, “Kuni wanta dinqisiisadha. (3)-Sila erga duunee biyyee taane [ni kaafamnaa]? Suni deebii fagoodha.” Suuratu Qaaf 50:1-3
Dhugumatti, Qur’aanni mu’jizaa yeroo hundaa turu kan Ergamaa Rabbiitif kennameedha. Qur’aanni mu’jizaa ta’uun kuni Ergamaan Rabbii Muhammad (SAW) dhugaa fi haqa ta’uu mirkaneessa. Wanta Rabbiin irraa beeksisuu keessatti inni dhugaa dubbata. Kana keessaa oduu du’aan booda jireenya lammataatiif kaafamuuti.
“Al-Majiid”-kabajamaa, sadarkaa ol’aanaa, amaloota baay’ee fi gurguddaa kan qabuudha.
Dubbiin hundarra amala kanaan ibsamu qabu Qur’aana kana. Dhugumatti Qur’aanni kuni beekumsa warra jalqabaa fi xumuraa, jecha hundarra bareedaa, hiika hundarra gadi fagoo fi amaloota guutuu biroo of keessatti kan qabateedha.[1] Kanaafu, Qur’aanni kabajamaa sadarkaa ol’aanaa qabuu fi amaloota baay’ee fi gurguddaa of keessaa kan qabuudha. Wantoonni gugguutuu fi gurguddaan Qur’aana keessa jiran Qur’aanni jecha Rabbii ta’uu agarsiisu.
“Garuu isaan keessaa akeekachiisaan isaanitti dhufuu dinqisiifatan.” Kana jechuun namoonni Ergamaa Rabbii kijibsiisan Ergamaa ilma namaa irraa ta’e isaanitti erguu ni dinqisiifatan. “Akeekachiisaa”-nama balaa gara fuunduraatti dhufu beeksisuu fi akeekachisuudha.
Asitti kaafironni waa lama dinqisiifatan:
1ffaa-Ergamaan ilma namaa ta’e Rabbiin irraa isaanitti ergamu. “Akkamitti Rabbiin ilma namaa keessaa nama tokko Ergamaa godhe ergaa?” jechuun ajaa’ibsiifatan. Akka yaada isaaniitti ergamaan Rabbiin irraa dhufu malaykaadha. Garuu kuni hin ta’u. Sababni isaas, malaykaan suuraa irratti uumameen osoo isaanitti ergamee, isa ilaaluu fi dubbisuu hin danda’an. Suuraan isaa suuraa namaa irraa adda waan ta’eef sodaatanii isarraa ni dheessu turan. Kanaaf, karaan hundarra gaariin nama tokko isaan keessaa filachuun isaanitti erguudha. Kanaafu, kana ilaalchisee wanti nama dinqisiisuu hin jiruu jechuudha.
2ffaa- Du’aan booda kaafamu ni ajaa’ibsiifatan.
Dinqisifachuu kanniin lamaan haala kanaan arganna: Kaafironni ni jedhan, “Kuni wanta dinqisiisadha. Sila erga duunee biyyee taane [ni kaafamnaa]? Suni deebii fagoodha.”
Kaafironni baay’inna kaafiraati. Kaafirri baay’een kaafirota ta’u. “Kaafira” jecha “kafara” jedhu irraa horsifame. Akka garee jechootaatti: Kaafira -hojjataa (doer), kafara-xumura (verb), kufr-maqaa (noun).
Akka lugaatti ni jedhama: “kafara shey’a, kafara aleyh kafran.” Kana jechuun wanta tokko haguuge, dhokse. Kafara turaabu maa tahtahu-kana jechuun biyyeen wanta isa jala jiru haguuge. Kanaafi, qotee buleen “Kaafira” jedhame. Sababni isaas, qotee bulaan sanyii midhaanii biyyeen haguuga ykn dhoksa.
Ammas, lugaa keessatti “kufriin” hiika “qananii waakkachuu” ni qaba. Inni kuni faallaa galateefachuuti. Yommuu namni tokko qananii waakkatee fi dhoksee akkana jedhama, kafara bini’mati (qananiitti kafare). Kana jechuun qananii waakkate, galata hin galchine.
Amantiitti kafaruun: haqa ragaalee isaatiin erga beekanii booda fudhachuu diduu fi waakkachuudha. Kafaruun kuni ragaalee haqni kuni dhugaa ta’uu mirkaneessan dhoksuu, shakkisisuu, jechoota dinqisiifannaa darbuu, akka sammuutti dhimmichi fudhatamaa miti jechuun odeessu fi wantoota biroo warri sobaa uuman irra dhaabbata.
Kaafironni ni jedhan, “Kuni wanta dinqisiisadha.“
Asitti kaafironni namoota waamicha Ergamaa Rabbiitiif deebii hin deebisne irraa namoota haqa beekanii haqa kanaa fi ragaalee isaa dhoksanii fi waakkataniidha.[2] “Kuni wanta dinqisiisadha.” Kana jechuun Ilmaan Aadam irraa namni tokko nu keessaa ergaa Rabbiitiin gara keenyaatti dhufuun wanta dinqisiisaadha. Sila maaliif malaykaan isarratti bu’ee isa waliin akeekachiisaa hin taanee?[3]
Ammas, kaafironni du’aan booda kaafamu dinqisiifachuun ni jedhan: “Sila erga duunee biyyee taane [ni kaafamnaa]? Suni deebii fagoodha.” Kana jechuun erga duunee biyyee taanee akkamitti kana booda haala duraan irra turetti deebi’uun danda’amaa? Du’aan booda deebi’uun kuni wanta fagoo ta’eedha.” Hiikni kanaa: kaafironni du’aan booda kaafamu akka hin danda’amnetti amanu.[4] Rabbiin isaan irratti deebii deebisuun akkana jedha:
“(4)-Dhugumatti, wanta dachiin isaan irraa hir’iftu beeknee jirra. Nu bira galmee tiiksatu jira. (5)-Garuu isaan haqni yommuu isaanitti dhufu, ni kijibsiisan, kanaafu isaan dhimma walitti naqame keessa jiru.” Suuratu Qaaf 50:4-5
Aayat tana keessatti yaada sobaa warra du’aan booda kaafamu mormanii keessaa yaada sobaa tokko ittisa. Waa’ee du’aan booda kaafamu ilaalchisee kaafironni sirnaan akka hin yaanne wanta isaan taasisu keessaa tokko, “Rabbiin subhaanahu akka duraan turanitti namoota deebisuuf kutaalee xixxiqoo qaama namoota du’anii fi amaloota isaanii hin beeku.” Jechuun yaada sobaa yaadudha. Yaada sobaa kana oofuuf ibsi Qur’aana akkana jechuun ni dhufe:
“Dhugumatti, wanta dachiin isaan irraa hir’iftu beeknee jirra. Nu bira galmee tiiksatu jira.” Kana jechuun lafee, foon, gogaa fi rifeensa isaanii irraa wanta dachiin nyaattu dhugumatti ni beekna. [Erga du’anii booda] eessatti qaamni isaanii akka bittinaa’e fi lafeen isaanii bututte takka takkaan ni beekna. Dabalataan galmeen kuni hundi keessatti galmaa’e Nu bira jira.[5] (Maq-dhalli “Nu” jedhu Guddinna Rabbii agarsiisa.)
“Qad alimnaa (dhugumatti beeknee jirra)” kana jechuun namoota uumuu, isaan jiraachisuu, ergasii isaan ajjeesun dura wanta safarree fi murteessineen du’a isaanii booda wanta qaama isaanii irraa dachiin hir’iftu beekumsa Keenya keessatti darbee jira. Ibsi kuni harfi mirkaneessuu (qad) jedhuun jabeessu waliin xumura yeroo darbii agarsiisutti fayyadamuun dhufe. Kuni kan agarsiisu ijaaru fi diiguun gocha uumuu hojii irra oolchuun dura karoora uumiinsaa beekudha. (Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa argamsiisuun ykn balleessun dura wanta hundaa dursee beekee jira.)
Dhugumatti, dhimmi argamsiisuu, jiraachisuu, ajjeesu, balleessu, du’aan booda deebisuu, dachii fi samii keessatti hojiiwwan biroo karoora qadaa fi qadaraa keessatti kan raawwatamuudha. Homtu nafsee isaatiin samii fi dachii keessatti hin adeemsifamu qadaa fi qadaraan yoo ta’e malee. (Qadara jechuun wanti tokko argamuun dura hamma, boca, amaloota isaa, bakka fi yeroo itti uumamu ykn badu murteessudha. Qadaa jechuun immoo wanta murtaa’e kana hojii irra oolchudha.)
Namoonni waa’ee Rabbii ilaalchisee beekumsa hir’uu qaban, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa namoonni du’an erga awwaalamanii booda qaama isaanii irraa wantoota hir’atan hin beeku jechuun yaadu. Rabbiin wanta isaan yaadan kana hundarraa qulqullaa’e.
Akkuma uumama namoota jalqabuu fi qaama isaanii ijaaruun karoora uuminsaa beekumsa waan hundaa haguugen durfame keessatti ta’e, duuti, qaama isaanii balleessuun, wanti qaamaa fi nafsee isaanii irratti adeemsifamu hundi beekumsa waan hundaa haguugee fi karoora balleessutiin kan durfameedha. Haala beekumsa Isaatiin walitti galuun dandeetti Rabbiitiin kuni hundi hojii irra oola. (Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa karoora uuminsaa keessatti namoota uumuu fi qaama isaanii ijaarun dura dursee beekee fi murteesse jira. Haaluma kanaan du’a isaanii, du’aan booda wanta qaamaa fi nafsee isaanii irratti adeemsifamu hunda takka takkaan beeke jira. Ergasii yoomi fi akkamitti akka isaan kaasu beekee fi murteesse jira.)
Namni Rabbiin Gooftaa, Khaaliqa, waan hundaa irratti danda’aa akka ta’e amane, akkamitti beekumsa Rabbii jalaa waa ni miliqa jedhee yaadaa? Wanta samii fi dachii keessatti adeemsifamu hunda dursee Rabbiin beekee jira. Kanarratti dabalatee beekumsi wanta adeemsifamu hundaa kitaaba waan hundaa of keessatti qabu keessatti kan galmaa’e fi barraa’edha.[6] Kanaafu, qaama namaa irraa lafa keessatti wanti nyaatamu hundi Rabbiin biratti kan beekkamee fi katabameedha. Wanti beekumsa Isaa jalaa miliqu tokkollee hin jiru.
“Garuu isaan haqni yommuu isaanitti dhufe ni kijibsiisan, kanaafu isaan dhimma walitti naqame keessa jiru.”
Aayan afraffaan beekumsi Rabbii wanta dachiin qaama namoota du’anii irraa hir’istuu akka marsee fi wanti kuni hundi kitaaba keessatti akka galmaa’e erga ibsitee booda, aayan shanaffaan dhugaa wanta nafsee fi qalbii kaafiroota kijibsisanii keessa jiru saaxilti. Jechi dinqisiifannaa isaan jedhan shakkii dhugaa irraa kan burqee miti. Kana irra, isaan Muhammad Ergamaa Rabbii ergaa Isaa isaanitti geessu akka ta’e ni beeku. Garuu isaan isa hordofuu irraa of tuulan yookin immoo badii fi fedhii qullaa hordofan dhiisu hin barbaanne. Kanaafu, zulmii fi daangaa darbuun isa kijibsiisan. Isaan kana waliinu wanti inni Gooftaa isaanii irraa isaanitti fidee haqa ta’uu ni beeku. (Osoo beekanu haqa Rabbiin irraa dhufe ni kijibsiisan.)
“kanaafu isaan dhimma walitti naqame keessa jiru.”
Haqa fuula tokko ta’e kan ummanni Rabbii fi Ergamaa Isaatti amanan itti amanan yoo kijibsiisan, kaafironni hubannoo, yaadaa fi amantii isaanii keessatti mazhaba (ilaalchaa fi adeemsa) tokko irratti walitti qabamu danda’uu?[7] Haqni takka taate osoo jirtuu kaafironni haqa takkatti tana yoo kijibsiisan dhimma tokko irratti tokkoomu danda’uu? Yommuu adeemsa kaafiroota sirritti hubannu, jireenya keessatti dhimmi isaanii kan walitti naqamee fi makameedha. Isaan dhimma tokko irratti gadi hin dhaabbatan. Mee ilaali, namoota Islaaman ala jiran. Amantiin isaanii kan wal diigu fi wal dhayuudha. Amanti isaanii keessatti dhimma walitti naqamee fi nama dhamaasu argita.
“Haaluma kanaan namni haqa [Rabbiin irraa dhufe (Qur’aana)] kijibsiisee dhimma walitti naqamaa fi dhama’iinsa keessa ta’a. Gara isaa hin beeku. Dhimma isaa kan wal diiguu fi addaan bittinnaa’e ta’ee argita. Namni haqa hordofee fi dhugoomse immoo dhimmi isaa ni qajeela, karaan isaa ni sirraa’a, hojiin isaa dubbii isaa dhugoomsa.”[8]
Guduunfaa
Du’anii lafeen erga bututtee booda kaafamuu kaafironni akka hin danda’amneetti ilaalu. Kuni beekumsaa fi dandeetti Rabbii wallaalu irraa madda. Namni Rabbiin wanta hundaa akka beeku fi wanta hunda irratti danda’aa akka ta’e amanu du’aan booda kaafamu hin shakku. Kanarratti dabalate, qadaa fi qadaratti yoo amane, shakkiin homaatu isa keessatti hin hafu. Qadaa fi qadaratti amanuun wantoota afur of keessatti qabata: Rabbiin wantoota hundaa akka beeku amanuu, wantoota kanniin hundaa Lawhal Mahfuuz (Galmee Eeggamaa) keessatti akka katabe amanuu, wantoonni hundii fedhii Isaatiin qofa akka raawwataman amanuu fi wantoota hundaa kan Uumuu fi argamsiisu Rabbiin akka ta’e amanuudha. Yoo kana amanan Qiyaamaan akka dhuftu ni mirkaneefatan. Sababni isaas, Rabbiin olta’aan wantoota darban, ammaa fi dhufan hunda Kan beekuu fi argamsiisu ykn dhabamsiisudha. Du’aan booda qaamni namootaa eessatti akka bade, lakkoofsa fi amaloota isaanii hunda beekee fi katabee jira.
Wantoota uumuu fi argamsiisu, dhabamsiisuu fi balleessu hunda dursee beekee fi katabee jira. Wanta dhabamsiisuu fi argamsiisu keessaa tokko wanta Guyyaa Qiyaamaa raawwatamuudha. Yoomi fi akkamitti addunyaan tuni itti baddu fi namoota du’an kaasu beekee fi katabee jira. Kanaafu, du’aan booda namoota kaasun karoora Isaa keessaa karoora tokko. Yeroon karoora kana hojii irra oolchu yoo dhufe, namoonni dirqamaan ni kaafamu.
Kitaabban wabii:
[1] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-3/16, Tafsiiru Sa’dii-947 [2] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-3/24-25[3] Tafsiiru Xabarii-21/402[4] Tafsiiru Muyassar-518, Misbaahul muniir fii zahziib Tafsiir Ibn Kasiir-1357[5] Misbaahul muniir fii zahziib Tafsiir Ibn Kasiir-1357[6] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-3/27-29[7] Madda olii [8] Tafsiiru Sa’dii-948


text:
Koronaavaayiras: Namoonni tokko tokko maaliif Covid-19 irraa dafanii hin fayyine?
Namoonni baayyeen Covid-19n qabamuun yeroo gabaabaa keessatti bayyanatu. Tokko tokko garuu dhukkubichi itti cima. Ji'ootaaf haura baafachuufi dadhabiin kan itti dhagahamu ni jiru.
Osoo fagoo hin deemiin kan dadhabbiin itti dhagahamu jiru. Dhukkubichis yeroo dheeraaf irra tura.
Ofii Covid-19 namoota tokko tokkoorra yeroo dheeraaf kan turu maaliifii? gaaffii jedhuuf deebiin ifa ta'e hin argamne.
Koronaavaayirasiin yeroo dheeraaf ture jedhamu kamii?
Namoonni dhukkubni kun yeroo dheeraaf irra tures waliigalatti mallattoowwan wal fakkaatu hin qabaatan. Haata'u malee, hunduu akka dadhabbiin itti dhagahamu dubbatu.
Hafuura baafachuun itti xiqqaachuu, qufaa, dhukkubbii maashaa, miira dhandhamannaafi waa urgeeffachuu dadhabuu, dhukkubbii mataa, akkasumas dhibeen onnee, kalee, marrumaaniifi sombaa kan isaan mudatu jiru.
Dabalataanis kanneen miira mukaa'uu, dhiphachuufi ifatti yaaduuf rakkatan akka jiran ni mul'ata.
Jeed Gireyi Kiresitii, ''dadhabbiin akka kanaa natti dhagahamee hin beeku ture,'' jechuun miire ishee ibsiti.
Pirofesar Deeviid Istireeyiin ammoo, ''dhukkubichi namoota tokko tokkoo irra akka turu hin shakkinu,'' jedhan.
Namoota meeqatu kana keessa darbaa?
Qorannoo Hospitaala Roomiitti dhukkubsattoota 143 irratti gaggeeffameen, namoota parsantaa 87 ta'an irratti yoo xinnaate baatiiwwan lamaaf mallattoon lama akka irratti mullatu ibseera. Kanneen wallaakkaan ol ta'an ni dadhabu.
Appiin UK keessatti hojjatu tokko akka mul'isuutti ammoo, namoonni parsantaa 12 ta'an dhukkubsatanii guyyoota 30 boodalleen mallattooleen dhukkubichaa irratti ni mul'atu. Kanneen 50 ta'an keesaa tokko irratti mallattoonni dhukkubbii guyyoota 90 booda irratti mullateera.
Namoonni yeroo dheeraaf dhukkubsatanis kanneen dhukkubichi jalqabaraa kaasee itti cime qofa miti.
Qorannoon Dabliin keessatti hojjatamee akka mul'iseetti, erga dhukkubichaan qabamanii torban 10 booda kanneen dadhabbiin itti dhagahamees jiru. Isaan keessaa harki sadii keessaa tokko kan ta'an gara hojiitti deebii'u hindandeenye.
Prof. Kiriis Biraayitiliingi akka dubbataniitti namoonni sombiisaanii miidhamees dhukkuba sombaa nimoniyaaf saaxilamaniiru.
Vaayirasichi qaama isaanii keessaa bahulleen, qamoolee tokko tokko keessatti hafu akka danda'u oggeessoonni ni dubbatu.
Pirof. Tiim Isipektar ''Yeroo dheeraadhaaf garaa kaasaan umamnaan vaayorasichi marumaan keessatti hafeera jechuudha. Urgeeffachuu dadhabe taanaan ammoo, vaayirasichi miira keessatti hafeer jechuudha,'' jedhu.
Vaayirasichi yoo miira miidhu, qaamnis garmalee dhukkuba ittisuuf wayita yaaluutti, qaamni keenya ni dadha. Dhukkubichisi sochilee qamaa keenya ni gufachiisa.
Sochii dhiigaa irratti dhiibbaa waan taasisuuf haala ammantaa sukkaara isaanii to'achuuf kan rakkatan jiru tura. Haala caasaa sammuu irrattis dhiibbaa qabaatuuf ragaalee agarsiisan jiraatan illeen hanga ammaatti hinmirkanoofne jedhameera.
Haalli dhukkubaa kun kan hin barmneedhaa?
Erga vaayirasichaan qabamtaniin booda dadhabbiin ykn qufaan kan barameedha.
Namoota 10 keessaa tokko hanga ji'aatti dhukkubbiin itti dhagahamu danda'a.
Erga weerara bara 1918 mudateetiin asi qufaan dhukkubbii mallattoo paarkinsan ( Parkinson)fakkatuu yoo hordofsiisu hubatameera.
Covid-19n hordofees mallattoowwan dhukkubbii adda addaa mudachu akka danda'an Prof. Kiriis ni dubbatu.
''Vaayirasichi namoota adda addaa karaawwa garaa garaatiin miidhu danda'a. Dhiibbaan inni qaamoota irraan gahuus adda addaa. Kaan irratti yoo cimu kaan ammoo ni salphataaf,'' jedhu.
Namoonni gutuumaan fayyuu danda'u?
Lakkoofsi namoota koronaavaayirasiin yeroo dheeraaf irra turu yeroo gara yerootti hirrataa kan jiru fakkaata. Haa ta'u malee adeemsa keessa kan umamu maal akka ta'e hinbeekamu.
Pirof. Kiriis namoota waggota 25 hordoofuuf akka murteessaniifi dhukkubbichis waggaa tokko ol ni turan ejdhanii akka amanan dubbatu.
Hatulleen garuu namoonni amma fayyan illeen dhukkubbichi dhiibbaa yeroo dheera irraan gahuu carraan jiraachu dubbatu.
Namoonni baayyee dadhaban miirri yeroo dheeraaf irra turu danda'a.
Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa akka jedhuutti dargaggoonni osoo hinhafne dhukkuba onneetiif saaxilamu danda'u.
Kanaafuu namoonni koronaavaayirasiirraa bayyanataa jiran osoo of hindhiphisiin akka boqataniif gorfamu.
Hojii cimaa kan hojjatan yoo ta'e, walitti fufiinsaan osoo hintaanee jidduun bayyanachaa hojjachuun ni gargara.
Kana mlaees saffisa eeganiin yoo hinbayyanane gara mana yaalaa deemutu isaan irraa eeggama.
- SALPHAATTI ADDA BAASUUF: Mallattoowwan koronaavaayirasii maal fa'i?
- KORONAAVAAYIRASII: Gaaffilee keessaniif deebii
- MAAL GOCHUUN QABA: Walirraa fagaachuufi adda of baasanii turuu
- WANTOOTA SAGAL: Waa'ee koronaavaayiras nuti hin beekne
- QUBA QABDUU?: Wal-qunnamtii saalaa fi Koronaavaayiras


text:
Yeroo ammaa kanatti Sooreyyii irraa yoo dubbatamu wanti sammuu keenya keessa dhufu, dureeyyii Addunyaa akka Bernard Arnault, Bil geet, Warren Bufet, Mark Zukembergii fi kkf dha. Haata’u malee durreessa Addunyaa ardii Afrikaa Mootii Maalii kan jarraa 14ffaa keessa jiraate, qabeenyi isaa dachaa Dureeyyii amma maqaa dhoofnee kanneenii ta’uu hagam keenyatu beeka?
Akka lakkoofsa Miiladiyaatti bara 1280 keessa dhalate, bara 1312-1337 waggoota 25niif Mootii Biyya lixa Afrikaa kan tate , Mootii Maalii tahuun kan bulchaa ture Mansaa Muusaa, qabeenyi inni yeroo sanitti horatee qabu, kan dureeyyiin Addunyaa hanga hardhaa jiran horatanii hin beekne tahuu seenaan isaa ni mul’isa. Qabeenyi inni yeroo sanitti horate qabu Dolaraa Ameerikaa Biliyoona 400 ni gaha jedhamee tilmaamama.
Mootii 10ffaa Maali kan ture Maansaa Muusaa, Yeroo mootummaa isaatti, ogummaa fi beekumsa ijaarsaa manneenii, iddoowwan seena qabeessaa fi maanneen amantaa haala addaatiin babal’isuu danda’ee jira. Ashaaraan kun hanga har’aatti qaroomina zamana sanii akka mul’isanitti argamu.
Maddi qabeenya isaa, Dahaaba(Warqee) fi Sogidda Impaayara isaa irra walitti qabamu akkasumas gibira daldala Garba Atlaantiik irraa haga gammoojjii Saharaatti daldaltoota Awurooppaa fi Arabootaan diriirfame ture irra waliitti qabamu tahuus himama. Magaalaan Tumbuuktuu Wirtuu daldaala fi magaalaa guddoo teessoo mootichaa turte.
Jarraa 13ffaa -14ffaa yeroon ture, waqtii Biyyoonni Awrooppaa walii isaanii itti wal nyaataa turan, waqtii jidduu isaaniitti waldhabbiin hamaan itti ture yoo tahu, waqtiin sun Afrikaaf immoo yeroo nagayaa, badhaadhinaa fi guddinaa ture.
Yeroo sanitti Maalii dabalatee biyyoonni akka Senegaal, Gaambiyaa, Nijeer, Mooritaniyaa, Giinii, Burkinafaasoo, Naayijeeriyaa fi Chaad, walumaa galatti lafti maayilii 2000 ol uwwisu bulchiinsa Mansaa Muusaa jala turan.
Taatteewwan Mansaa Muusaa gurguddoo adda dureen seenaa keessatti galmaahanii argaman jidduu tokko imala isaa gara Makkaati. Arkaana Islaamaa 5ffaa kan ta’e Sirna Hajjii raawwatuuf bara 1324tti Maalii irra Masri keessa qaxxaamuruun, fageenya Maayila 4000 irratti kan argamtu gara Magaalaa Kabajamtuu Makkaatti imale.
Imalli kun Imala Gaalaa fi Fardeeniin godhame yoo tahu, Imalli isaa kun Addunyaa irraa qaalii fi kan qabeenyi guddaan itti dhangala’e jechuun dinqisiifatame, akkasumas Imala kana irratti ture dureessa Addunyaa tahuun isaatis kan beekame.
Magaalota keessa qaxxaamuree fi keessa boqate hundatti, qabeenya isaa irraa harka qalleeyyiifi namoota rakkataniif gumachaa ture.
Imala hajjii Seenaa Qabeessa fi aja’ibsiisaa jedhame kana irratti, loltoota 60,000, tajaajiltoota heddu,Gaala 100 akkasumas fardeen hedduu Dahaabaa fi birrii fe’atan irratti hirmaatanii jiru.
Magaaloota mootichi qabeenya qabatee imala turerraa gumaacha guddaa itti gumaache jidduu , magaalaa guddoo Masri kan taate magaalaan Kaayiroo tokko yoo taatu, yeroo sanitti jiraattonni magaalaa Kaayiroo rakkoo hamaaf saxxilamanii wan turaniif, daawwannaa isaa kan magaalaa Kaayirootti godhe irratti, gumaata guddaa Dahaabaa fi birrii qabatee imalaa ture irra kenne. kennaan Mansaa Muusaa kun kan diinagdee biyyatti yeroo dheeraaf deggare tahuu himama.
Mansaa Muusaa Mootii sooressa qofa hin turre. Nama Barnoonni Ardii Afrikaa keessatti akka babaldhaatu Zamana sanitti shoora guddaa baheedha. Keessumattu Barnoonni Diin Islaam, Herreegaa, Barnoonni Fayyaa, falaasama Bulchiinsa isaa dabalatee Afrikaa keessatti akka babaldhatu shoora guddaa bahee jira
Masjiidoonni, Madrasaaleen, dhaabbileen barnoota gurguddoo, manneen kitaabaa fi masaraan mootummaa inni yeroo sanitti magaalaa Timbuuktuutti ijaarsise hanga hara’aa Maalii keessatti tajaajila keenna jiru.
Mansaa Muusaa Imala Hajjii irra yoo deebi’u qaroomina biyyoota Arabaa keessatti arge gara biyya isaa fiduun beeksiise jira. Keessumattu yeroo sanitti nama ogummaa Mahandisuummaatiin beekamaa ture ISHAA ALTAAJUUNII gara biyya isaatti affeeruun, Ijaarsa gurguddaa seenaa qabeessa tahan Maalii keessatti ijaarsisuun Adduunyaaf beeksiise jira.


text:
Prezdaantiin Falasxiin Mahmuuda Abbaas Kiibxata har’aa gara Riyaaditti imaluun, Malik Salmaan waliin haal Al-Quds keessa jiruu fi dararaa Israa’el dhiheenya kana Falasxiinota irratti hammeessite ilaalchisee kan mari’ate tahuu ejensiin Odeeyfannoo Falasxiin gabaase.
Akka gabaasa kanaatti, hoggantoonni lamaan wal dhabbii Falasxiin fi Israa’el jidduu jiru ilaalchiisee wixinee “walii galtee nageenyaa” Ameerikaan qopheessaa jirtu irrattis kan mari’atan tahuu gabaafame. Wixinee waliigaltee nageenyaa Ameerikaan qopheessaa jirtu kana bulchiinsi Falasxiin “kan loogiin guutamee fi fedhii Israa’el qofa irratti kan hundaaye” jechuun gamanumaa kan hin fudhanne tahuu ibsaa jira. Haata’u malee mootummaan Sa’uudii wixinee kana dhoksaan kan deeggaru tahuu miidiyaaleen gabaasaa turan.
Ameerikaan xumura bara 2017 keessa Al-Quds/Jerusalem magaalaa guddoo Israa’el jechuun eega labsitee booda, bulchiinsi Falasxiin dhimma nageenya naannichaa irratti Jaarsummaa Ameerikaa tokkollee kan hin fudhanne tahuu ibsuun isaa ni yaadatama. Israa’el bara 1967 Al-Quds humnaan eega qabattee booda, Falasxiinota dachii isaanii irraa buqqiisuun qubsuma Yahuudotaa seeraan ala tahe kan babal’isaa jirtu tahuun ni beekama.


text:
Finfinnee,Muddee 27, 2013(TOI) – Waliigalteen galmee galmeessaafi mirkaneessa ragaalee bu’uraa biyyattii cimsuu dandeessisu taasifame.
Ejansiin Galmeessaafi Mirkaneessa Ragaalee Bu’uraa Lammiilee Immigireeshinii, galmee galmeessaafi mirkaneessaa ragaalee bu’uraa biyyatti cimsuuf Dhaabbilee Amantaa Itoophiyaafi Waldaa Deechistoota Itoophiyaa waliin waliigaltee mallatteesse.
Galmeen galmeessaafi mirkaneessa ragaalee bu’uraa Itoophiyaa kan biyyoota biroon walbira qabamee yemmuu ilaalamu baay’ee gadi aanaa ta’uun ibsameera.Daarektarri Olaanaan Ejansii Galmeessaafi Mirkaneessa Ragaalee Lammiilee Immigireeshinii obbo Muujiib Jamaal akka himanitti; waliigaltichi raawwii galmee galmeessaafi mirkaneessa ragaalee bu’uraa biyyattii fooyyeessuuf kan gargaaruudha jedhaniiru.
Kanaafuu qaamolee qooda fudhattoota galmichaa wajjiin qindaa’uufi walta’uun hojjechuun barbaachisaa ta’uus himaniiru.Dhaabbileen Amantaa hordoftoota isaaf tajaajila gaa’ilaa, gaa’ila hiikuu, guyyaa dhalootaafi tajaajila awwaalchaa kan kennan ta’uurraa kan ka’e galmee galmeessaafi mirkaneessa ragaalee bu’uraa fooyyeessuun jijjiirama fiduuf gahee olaanaa akka qaban ibsaniiru.
Bakka bu’oonni Dhaabbilee Amantaa gama isaaniin ragaalee bu’uraa galmeessuun hawaasaafis ta’ee mootummaaf faayidaa guddaa akka qabu dubbataniiru.Kanaaf ummata barsiisuufi hubachiisuuf ittigaafatamummaa isaanii akka bahatan waada galaniiru.
Pireezidaantiin Waldaa Deechistootaa Itoophiyaa obbo Zanabee Akkalee, waliigalteen irra gahame galmee galmeesa ragaalee bu’uraa biyyattii fooyyessuun jijjiirama fiduu akka danda’u amantaa qaban himaniiru.


text:
Dizaayinarootni biyya keessaa kanneen akka Antiko Design, uffata aadaa Oromoo duraan turerraa kahuun, ammayyeessanii midhaassu.
Haalluuwwan uummata Oromoo ibsan keessaa diimaa, gurraachaafi adiin, huccuu gosa hedduu irratti muldhatu.
Suuraa armaan olii kanarratti, kittaan warri dhiiraa uffataniifi adda-jaleen mataarra maratan hawaasa biratti durumayyuu kan baratame oggaa tahu, kan shamarran irra keessaan uffatan garuu ammayyaawee kan tolchamedha.
Siinqeen ammoo dubartoota Oromoo dhaanamuu, arrabsamuufi akka malee tuqamuu irraa eegdi – gaachana dubartiiti.


text:
Liyyuu Poolisiin Naannoo Somaalee Godina Harargee Bahaa Aanaa Cinaaksan keessatti ganama har’aa aradalee heddu weeraruun hawaasa nagayaa irratti dhukaasa banteen, namoonni heddu akka ajjeefamanii fi namoonni kudhanii ol tahan ammoo kan madaayan tahuu gabaasni arganne ni ibsa. Namootaa guyyaa har’aa aanaa cinaaqsan keessatti wareegaman jidduu: Huseen Aadam arddaa darbigaa irraa, Abdii Umar Ali, Muusaa Ahmad fi Farhaan Rashiid araddaa Qaliigaa irraa tahuun beekameera.
Weerarri Liyyuu poolisiin raawwattu dhiheenya kana aanicha keessatti babaldhataa kan dhufe yoo tahu, yeroo ammaa gandoota Qobboo, Odaa fi Ulaanula jedhaman keessaa humnaan qubatanii jiraattota dararaa kan jiran tahuun beekkameera.
Gama biraatiin ammoo Magaalaa Hararitti dargaggoonni Oromoo heddu rasaasa poolisoota naannoo Harariitiin kan rukutaman akka tahe gabaasni arganne ni mul’isa. Bulchiinsi mootummaa naannoo Hararii lafa Oromootaa abbootii lafaa irraa buqqisuun, qaamota biraatiif dabarsee kennuudhaaf yaalii godheen mormiin kan uumame tahuun beekameera.
Lammiileen Oromoo dhiibbaa Bulchiinsi naannoo Harar isaan irratti raawwatu mormuun mormii ganama har’aa magaalaa Harar keessatti kan geggessan yoo tahu, poolisoonni naannichaa dhukaasa bananiin dargaggoota heddu madeessanii jiru. Waraanni Makkalaakayaa naannicha jirus Aanaalee Fadiis irraa ummanni akka hin birmanneef daandii cufee akka ture gabaasni arganne ni mul’isa.


text:
Imbaasiin Yunaaytid Isteets Muummeen Ministiraa Itoophiyaa Dr. Abiyyi Ahimad badhaasa Noobeelii Nagahaa baranaa moo’achuu isaanitiin erga baga gammaddanni ummata Itoophiyaatif dabarse.
“..ifaajjee nagahaa fi wal-ta’iinsaaf godhan akkasumas walitti bu’iinsa daangaa biyya oollaa, Eertiraa, wajjin ture furuuf murtee kutannoodhan fudhatanif,” badhaasni Noobeelii 100ffaa, kan baranaa kabajamoo Dr Abiyyi kennamuu isaatin nu’is gammachuu kana ummata Itoophiyaa fi Muummicha Ministiraa wajjin hirmaanna, jedha ibsi Immaasii Yunaaytis Isteetsin Jimaata harraa, Onkoloolessa11 bahe kun.
Ibsichi dabaluudhaniis, badhaasni Kabajamaan kun jijjiirramaa ajaa’ibsiisaa hoggansa Dr. Abiyyin dhufe agarsiisuu eera.
Ifaajjii guddaa hariiroo Eertiraa wajjin ture deebisee ijaaruuf godhe malees, Dr Abiyyi, kutannoo fi amantaa sirna dimookiraasii fi bulchiinsa hunda hirmaachisu ijaaruuf qabu, akkasumas dirree siyaasa balliisuu fi walabummaa piresii jabeessuudhan, hidhamtoota siyaasaa bilisa baasuudhan,Itoophiyaa dinagdeen ceesisuu irratti waan guddaa agarsiisera, an jedhu, ibsi Imbaasichaa, “Yunaaytid Isteets kana bira dhabbachuu fi qarqaaruuf kutannoon qabdu ammas itti fufa,” jechuudhan xumura.


text:
Magaalaalee oromiyaa adda addaa irraa qabamne kanneen jedhan himatamtoonni 25 waajira muummicha-ministaraa fi Jaarmayaalee mirga namoomaaf xalayaa iyyannaa mallatteessanii ergatan.
Otuu himannaan nu irratti hin dhihaatiin baatiileef mana hidhaatti rakkataa jirra, jedhan.
Akka abukaatoon garii isaanii jedhanitti akka seeraa biyyattiitti maammiloonni isaanii otuu himannaan irratti hin dhihaatiin baatiileef mana hidhaa kaa’amuun irra hin turre.
Koomishiniin poolisii Oromiyaa immoo dhimma isaanii qorannee xumuree waajira Abbaa Alangaa Waliigalaa Oromiyaatti dabarseen jira jedha. Waajirri Abbaa-Alangaas deebii kenneen dhimmi keessa deebi'ee qulqull'uu qabu waan jiruuf hanga tokko polisitti deebisnee kaan immoo torbanneen dhufan keessa mana murtii duratti dhiyaatu jiru jedha.
Kan mana murtii duratti dhiyaatanii walaba ba'anis akka jiran ibsamee jira.
Gabaasa guutuu caqasaa.


text:
Nama eega waraanni goolabamee booda waggaa 30 kophaa isaa qabsoo irra ture
Hiroo Onodaa jedheama. Lammii Jaappaaniiti. Bara 1922 dhalate. Waggaa 20 booda bara 1942tti waraana Jaappaaniitti makame. Hiroon ergama waraanaa addaatiif Komaandoo leenjifame. Kutaan Komaandoo “Futaamaataa” jedhamuun beekkamu leenjii waraanaa qofa osoo hin taane, baruumsa idileetis ni barsiifama. Ergama basaasummaatiifis leenjii addaatu kennamaaf. Leenjii isaa waggaa lamaa eega xumureen booda bara 1944tti isaa fi waahillan isaa waraana addunyaa lammaffaa Jaappaan godhaa jirtuuf, gara Biyya Filippiin eddoola Lubaang jedhamtuu ergaman. Miseensi waraanaa ergame kun dirqama tokkotu itti kenname. Osoo wanti feetes galtee akka harka hin kennanneefi, wareegamaaf qofa akka qabsaayan ajajaman.
Gama biraatiin Birgeediin waraana Ameerikaa tokko ammoo Ji’a Gurraandhalaa bara 1945 eddoola tanarra qubate. Kana hordofuun Ameerikaa fi Jaappaan jiddutti waraanni jabaan eegalame. Waraanni hammaataa dhufe. Jaappaan waraana kanaan caalamnaan hoogganaan waraana sanii Meejar Yoshimii Taaniguchii murtee takka dabarse. Isaa fi Miseensonni waraanaa Muraasni gara Jaappaan deebi’uun humna dabalataa qabatanii dhufuuf karoorfatan. Haa tahu malee haga deebi’anitti ammoo namni muraasni achuma Filippiin keessa turuun waraana Ameerikaa hirriba dhoorkuu akka qabu murteessan. Haala kanaan Hiroo Onodaa fi waahillan isaa 3 Achuma Filippiin keessa turuun Ameerikaa waliin akka kokkee wal qaban ajaje. Harka kennachuu akka hin qabnes itti dhaame. Ajajaan Hiroo kunis yoo jabaate waggaa 5 keessatti deebi’ee dhufuun akka isaan fuudhu waadaa seenee gara jaappaan deebi’e. Hiroo fi waahellan isaa waraana isaanii ittuma fufan. Nama afuriin bosona keessa maandheeffataanii waraana Ameerikaa fi Poolisii Filippiin irratti haleellaa raawwatan.
Osoma haala kana keessa jiran Ji’a Onkololeessaa bara 1945 Jaappaan waraana addunyaa lammataatiin moohamuu isii amante. Moohamuu isiitis fudhattee harka kennatte. Harka kennachuu qofaan hin dhaabne, Hiroo Onodaa fi hiriyyoota isaa sadih kan bosona Filippiin keessa jiran gara biyyaa deebisuudhaaf flyer ykn dhaamsa waraqaa irratti barreeffame bosona keessatti xayyaaraan harcaafte. Hiroo fi Hiriyyoonni isaa xalayaa kana arganii turan. Haa tahu malee olola waraanni Ameerikaa harka isaan kennachiisuuf raawwate jedheanii waan amananiif waraana isaanii ittuma fufan. Jaappaan ammoo lubbuun osoo jiraatanii dhaamsa san arganii ni deebi’u. Kanaafuu eega hanga ammaatti hin deebi’inii jarri dhumanii jiran jettee dhiistee deebite.
Hiroo fi Hiriyyoonni isaatis qabeenya warra Filippiinoo saamaa Poolisii isaanitti dhufu ofirraa qolataa turan. Qawwee qaban qulqulleeffataa, dhukkubaa fi rakkoo bosona keessaa dandamataa, nama diina jedhanii shakkan ajjeessaa, ajaja hogganaa isaaniitiif bitamaa turuu dandayaniiru. Haa tahu malee haalli kun turuu hin dandeenye. Waggaa 5 booda waraana godhameen hiriyyaan Hiroo Onodaa tokko harka kennatee, tokko ammoo ni ajjeefame. Amma nama lama qofatu hafe. Hiroo Onodaa fi Hiriyyaan isaa ajaja hoogganaa isaanii kan gaafa duraa itti himame raawwachaa jireenya bosona keessaa itti fufan. Hiriyyaan isaa kan sadaffaatis bara 1972 walitti bu’iinsi Filippiinota naannoo bosonaa jiraatan waliin godhameen rasaasaan dhahamee ajjeefame. Amma Onodaan kophaa isaa bosona keessatti hafe.
Osoma haala kanaan jiru Bara 1974 lammiin jaappaan biyyoota garagaraa keessa deddeemuun waa funaanu (Adventurer) Nooriyoo Suzukii jedhamu, gara eddoola Lubang dhaquun waa’ee Onodaa qoratuu murteesse. Akkuma dhaqeen heddu osoo hin turin milkaayee Onodaan wal arguu dandaye. Beenu gara biyyaa deebinaa, waraanni goolabameera, Jaappaan moohamtee jirti jedheee Onodaa amansiisuu yaale. Garuu Onodaan hin fudhanne, ni dide. Inumaa seyfii itti luqqifate. Haga hoogganaan na ajaje dhufee gali naan jedhutti hin galu jedheee dide. Suzukiin yeroo wal argan sanitti suuraa Hiroo Onoodaa waliin ka’ee ture. Suuraa kana qabatee gara Jaappaan deebi’uun mootummaa biyyattiitii kenne. Mootummaanis hoogganaa Onodaa kan ture Meejar Yoshimii Taaniguchii barbaachatti seene. Namni kun yeroo Onodaan argamu kanatti waraana keessaa soorama baafamee mana kitaaba banatee saniin jiraata. Mootummaanis namni kun gara Filippiin deemee Onodaa akka fidu ajaje. Namichis dhaqee Waraanni goolabamuu isaa ibseefii, dirqama itti kenname guutumaan guututti waan raawwateef akka gara biyyaa deebi’u ajaje. Onodaanis akkuma eegaa turetti ajaja hogganaa isaa fudhatee gara biyyaa deebi’e.
Onodaan ajjeechaa fi yakka garagaraa Filippiin keessatti raawwataa tureef himatamee ture. Haa tahu malee Onodaan saamichaaf osoo hin taane, waraana keessa jira itti fakkaatee waan raawwateef Prezidaantiin biyyatti dhiifama isaaf godhee gara biyyaa akka deebi’u hayyame. Onodaanis wayta deebi’u Seeyfii mootummaan itti kenne, kilaashii rasaasa 500tti dhihaatu waliin, akkasumas cuubee yoo qabame ittiin of ajjeesuuf qopheeffatee, boombii Muraasa waliin mootummaa Jaappaaniif deebise. Gaafa deebi’u ummanni biyyattii fi mootummaan simannaa ajaa’ibaa isaa godhe. Mootummaan Jaappaanis waraanni dhugaan goolabamuu guyyaa san labse. Walumaa galatti bara 1944 irraa kaasee haga bara 1974tti waggaa 30f Hiroo Onodaa waraana keessa ture. Boodarra haakima geessanii fayyaa isaa qoratan. Qorannoo kanaanis qaamni isaa fayyaa guutuu akka qabu mirkanaaye. Sammuun isaatis nagaya. Hiroo Onodaa Bara 2014tti dhalatee waggaa 91ffaa isaatti dhukkuba onneetiin du’ee addunyaa tanarraa godaane.
Qophii: Abu Ibtisam


text:
Dubbii Iimaana Diigu-Kutaa 5.2
Kutaa darbe keessatti maqaalee fi sifaata Rabbii keessatti dubbii imaana diigu jalqabne jirra. Yaadachisuuf maqaalee fi sifaata keessatti dubbiin iimaana diigu: sifaata (amaloota) Rabbii amaloota uumamtootatiin wal fakkeessu, maqaalee fi sifaata Qur’aanaa fi hadiisa sahiih ta’an keessatti mirkanaa’an fudhachuu diduu fi mormuudha. Har’a kuni akkamitti akka kufrii ta’uu ni ilaalla.
Maqaa ykn sifata Rabbii olta’aa mormuun kufrii fi wantoota iimaana diigan keessaa ta’uu karaa baay’een ilaallamu danda’a:
(A)-Keyyattoonni maqaalee fi sifaata of keessaa qaban erga nama gahani booda mormuun Qur’aana fi hadiisa kijibsiisu fi odeefannoo sirrii deebisu akka ta’etti ilaallama. Kana mirkaneessu keessatti dubbiin warra beekumsaa (beektotaa) kan wal cimsuudha.
Abu Haniifaan-rahimahullahu-nama akkana jedhu ilaalchise gaafatame: “Gooftaan kiyya samii keessa jiraachu ykn dachii keessa jiraachu hin beeku.” Abu Haniifaanis ni jedhe, “Kafartee jirta. Sababni isaas, Rabbiin akkana jedha:
“Ar-Rahmaan Arshii ol olta’ee.” Suuratu Xaahaa 20:5
Arshiin Isaa samiiwwan olii. Ammas Abu Haniifaadhaan akkana jedhame: namtichi akkana jedha: “Arshii ol olta’e. Garuu Arshiin samii keessa jiraachuu ykn dachii keessa jiraachu hin beeku.” Abu Haniifaanis ni jedhe: Arshiin samii keessa ta’uu yoo morme, kafaree jira.” (Mukhtasaru uluwwi-Az-Zahbii/Albaani, fuula 136)
Imaamu Shaafi’iin yommuu waa’ee sifaata Rabbii fi wanta inni itti amanu gaafatamu akkana jedhe: “Rabbiin olta’aan maqaalee fi sifaata Qur’aanni ittiin dhufee fi Nabiyyiin ummata isaa beeksise qaba. Uumamtoota Rabbii keessaa namni ragaan irratti dhaabbate kamiyyuu deebisuu hin danda’u. Sababni isaas, Qur’aanni isaaniin (maqaalee fi sifaataan) bu’e, wanta warri haqaa fi qajeelinnaa gabaasan keessatti Ergamaa irraa sirrii ta’uun mirkanaa’e. Kana booda, ragaan erga isarratti dhaabbate booda yoo faallesse, inni kaafira. Garuu ragaan isarratti dhaabbachuun dura [yoo faallesse], sababa wallaalummaatiin dhiifamni ni godhamaaf. Sababni isaas, kana (maqaalee fi sifaata) sammuun, xinxallii fi qalbiin beekuun hin danda’amu. Isaan wallaalu isaatiif nama tokkoyyuu hin kafarsiisnu, odeefannoo isaan (sifaata) beeksisu isa erga gahee booda malee. Sifaata kanniin ni mirkaneessina. Akkuma Rabbiin Of irraa fakkeessu (tashbiih) dhabamsiise, sifaata kanniin irraa fakkeessu ni dhabamsiisna. Rabbiin olta’aan ni jedhe:
“Wanti Isa fakkaatu tokkollee hin jiru. Inni Dhagahaa, Argaadha.” (Suuratu Ash-Shuura 42:11) (Kitaabu Isbaatul Uluwwi-Ibn Qudaamah fuula 123, ilaali Mukhtasar uluwwi-177)
Imaamu Ahmad ni jedha: Ergamaa Rabbii sallallahu aleyh wassalam irraa odeefannoo sirrii ta’uun mirkanaa’e jira, akkana jedha: “Harki Isaa lamaanu mirga.” Sahiih Muslim 1827, Sunan An-Nasaa’i-5379
Akkuma Ergamaan Rabbii (sallallahu aleyh wassallam) jedhan, kuni haqa ta’uu osoo beeku, namni kanatti hin amanne, Ergamaa Rabbii (sallallahu aleyh wassallam) kijibsiisaa jira.” (Al-Masaa’ilu wa Rasaa’ilul Marwiyatu ani imam Ahmad, Aqiida keessatti-1/308)
Abu Abbaas Sarraaj ni jedha: Namni “Rabbiin akka dinqisiifatu, akka kolfuu, halkan hundaa gara samii addunyaatti gadi bu’uun, “Eenyutu Na kadhata, isaaf kennaati.” Akka jedhu hin mirkaneessinee fi hin amanne, inni kaafira. Akka tawbatu ni gaafatama. Yoo tawbate tawbatee. Ta’uu baannan, mormii isaa ni dhayama. Isa irratti hin salaatamu. Qabrii Muslimoota keessatti hin awwaalamu.
Az-Zahbiin karratti dabaluun akkana jedha: Kan inni kafaru Rasuulli kana jechuu erge beekee booda fi ergasii kana yoo kijibsiisee fi itti amanuu dide qofaadha.” (Mukhtasaral Uluww-fuula 232)
Al-Aajuriyy ni jedha: Wanta Nabiyyiin sallallahu aleyh wassallam ummata isaatiif ifa godhee keessaa tokko “Dhugumatti isin Gooftaa keessan jabaa guddaa ni argitu.”[1] jedhu hadiisa baay’ee keessatti isaanitti beeksiisee jira. Sahaabota isaa irraa gareen baay’een hadiisa kana gabaasan. Beektonnis fudhannaa gaarii isaan irraa fudhatan. Akkuma beekumsa xahaaraa, salaata, zakaa, soomaa, hajjii, jihaada fi beekumsa halaala fi haraamaa fudhatan, odeefanoo mu’mintoonni Gooftaa isaanii akka ilaalan fudhatanii jiru. Kana keessatti hin shakkan. Ergasii ni jedhan: namni odeefannoo kanniin deebisee (fudhachuu didee), kafaree jira.” (Ash-Sharii’ah fuula 253)
Ibn Qudaamah Al-Maqdisi rahimahullahu ni jedha: “[Rabbiin Arshii ol] olta’uu waakkachuun (mormuun) kufriidha. Sababni isaas, odeefannoo Rabbii deebisuu fi jecha Rabbiitti kafaruudha. Namni harfii (qubee) [shari’aa] irratti wali galametti kafaree, inni kaafira. Aayat torbatti namni kafaree fi kitaaba Isaa irraa bakka torba keessatti odeefannoo Rabbii olta’aa deebisee hoo akkam ta’inna laata? (Aayan torban kunniin aayata Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Arshii ol olta’uu agarsiisaniidha.) (Zammu Ta’awiili-fuula 26)
Ibn Taymiyaan ni jedha: wanti sirriin, wanta Rasuulli sallallahu aleyh wassallam fide kan mirkaneessu yoo ta’ee fi wanta wallaalee akka beeku kan isa taasisu yoo isa hin gahin, maqaalee fi sifaata Rabbii muraasa wallaaluun abbichi kaafira hin ta’u…” (Majmuu’al Fataawaa 7/538)
Ammas akkana jedha: namni “Rabbiin Nabii Muusaa haasawa hin haasofsiifne” jedhe, namni kuni Qur’aana yoo hin dhagayin, kuni (Rabbiin Nabii Muusaa haasofsiisun) keeyyata Qur’aanaa akka ta’e isatti himama. Kana booda yoo morme, akka tawbatu ni gaafatan. Yoo tawbate tawbate. Ta’uu baannan, ni ajjeefama. Keeyyata Qur’aanaa waakkachu isaa booda jechi isaa isarraa hin fuudhamu. Inumaa, “hiikni jecha kiyyaa: sagalee qilleensa keessatti uumee Muusaa dhageesise.” Osoo jedheeyyu, dubbiin isaa kunis kufriidha. Kuni dubbii Jahmiyyah salafni kafarsiisaniidha. Ni jedhan, “Jahmiyyan akka tawbatan ni gaafatamu. Yoo tawbatan tawbatan. Ta’uu baannan ni ajjeefamu.”
Garuu namni guutuman guututti Rabbii fi Ergamaa Isaatti amane, beekumsa irraa wanti [dubbi] sirrii isaaf ibsu isa hin geenye, hanga ragaan isarratti dhaabbatutti kufriin isarratti hin murteefamu…” (Majmuu’al Fataawaa 12/523-524)
Dubbiin armaan olii dhiyeessu kana irraa maqaa ykn sifata Rabbii olta’aa mormuun kufrii fi wanta iimaana diigu ta’uu ifa ta’a. Sababni isaas, mormuu kana keessa keeyyattoota shari’aa kijibsiisuutu jira.
(Hubachiisa: Asi olitti aalimman “ta’uu baannan ni ajjeefama” yommuu jedhan, adabbiin shari’aa isarratti dhaabbataa jechuudha. Adabbii ajjeesu kana kan raawwatu nama dhuunfaa osoo hin ta’in hogganaa Muslimootaati. Kanaafu, namni dhuunfaa gocha akkanaatti tarkaanfachu irraa of eegu qaba. Sababni isaas, badiin guddaan hawaasa keessatti ni babal’ata waan ta’eef.)
[1] Al-Bukhaari-7434, Muslim-299
“Nawaaqidul Iimaani al-qawliyah wal amalayah” fuula 120-124-Abdulaziz bin Muhammad


text:
Yeroo ammaa filannoon pireezdaantummaa Ameerikaa qalbii addunyaa hawwatee jirachuu issaatin dhagahamuu baachuu mala malee, Somaaliyaanis qophii filannootti jirtii. Biyyattin paarlaamaa haraa qabaachuuf deemti; paarlaamaa Mana Maree Olaanaaa han Fedeeshinii fi Mana Maree Gadii han bakka bu’oota ummataa qabu jechuudha.
Miseensi paarlaamaa Somaaliyaa Abdiweeli Qanyaaree, amma ammaatti qophiin godhamaa jiruu sirumatti deemaa jiraa jedha.
Somaaliyaatti bakka bu’aan Mootummoota Gamtoomanii Maaykil Keetingi garuu, Somaaliyaan lola oggoota 30 fi seera dhabiinsa ittin raafamaa ture irraa damdamachaa jirachuu yaadachiise, hata’au malee ammas rakkinoonni filannoo biyyatiin itti deemtu kana gufuuchisaan bayyee dha, jedha


text:
Godiina Boranaa aanaa miyoo Hiddii Lolaa keessatti Kibxata har’a hiriirri mormii gaggeffamuu jiraattonni ibsanii jiru. Kunis aanaalee Oromiyaa mootummaan gara bulchiinsa naannoo Somaaleetti kutuuf jira jechuun ka mormuu fi kanneen hidhaman akka hiikaman kan gafatu ture.
Bulchaan aanaa Miyoo Obbo Jambaree Abarraa garuu, lafti gara bulchiinsa naannoo Somaaleetti citu hin jiru, kun mootummaa uummataan filatame humnaan fonqolchuuf yaalii kashalabonni gaggeessani dha ittiin jedhan.
Gama kaaniin Godina Arsii Lixaa aanaalee adda addaa keessatti Wiixata kaleessaa mormiin gaggeeffamuu Jiraattonni beeksiisanii jiru.Kanneen Oromiyaa irraa hidhamanii jiran fi 400 caalan haa gadhiifaman, reebichaa fi doorsisi haa dhaabatu jedhu - Hiriirtonni. Bulchinsii Godina Arsii Lixaa deebii kennuu irraa of qusatee jra.
Guutuummaa Gabaasa kanaa armaa gadiitti caqasaa


text:
(Bayyanaa Ibiraahim)
Yeroo tokko tokko “Ammayyummaa badaarra doofummaa gaarii woyyaa laata?” najechisiisa. Qaroominni seera uumaatiin mormu qarooma natti hinfakkaatu. Heerri uumaa gaafa ilmi namaa dachee kanarra jiraachuu eegaleen jalqabdee tumamte. Jijjiiramni yeroo, siyaasaa, hawaasummaafi mootummaas heera uumamaa jijjiiruu danda’a jedhees hinyaadu. Sababnisaas, qaroominni ilma namaa wantoota hedduurran gahus seera uumaa jijjiiruuf garuu humnis ta’ee beekkumsi hamma har’aatti waan argame natti hinfakkaatu.
Akka kitaaboti amataa eeranitti Rabbi ilma namaa dachee kanarratti erga uumeen booda kophaasaa akka jiraatuuf hin feene. Lafee cinaachaasaa kan taate haadha warraa heyyameef. Jarreen kana lamaanis saalaan adda baasee dhiiraafi dhalaa jechuun moggaase. yeroo sanaa eegalee namni saala garaa garaa qabu, jechuunis dhiiraaf dubartiin wol-fuudhanii ykn wolitti heerumanii wol-horuun heera uumaa taatee tumamte.
Dhalli namaas wol-horuufis ta’ee wajjiin jiraachuuf seera uumaa kana hordofuun dirqama uuma itti ta’e. Haala fuudhaa fi heerumaa kana keessattis firri fira ykn dhalli dhala hin fuudhus ittis hin heerumsiisu walitti heerumsiisuufi walirraa fuudhuun safuu dhiifama hin qabneedha.
Ka’umsi barreeffama koo kanaa dubbachuuf wanta dubbitti hintolle, dhaggeeffachuuf wanta gurratti hin tolle, callisuufis wanta ummataaf hintolledha. Mukukula abiddaati; Kan bakka qabatan hin qabne. sa’aa abidda dhale; Kan hoosisuunis ta’ee itti dhiisuun nama dhibu.
Du’a dhoksanii awwala eessa geessan jedha mitiiree? Oromoon gaafa mammaaku. Kanaaf osuma gurri sin jibbuu dhaga’aa; Waa taajjabduutii. Osuma iji isin quuqtuus dubbisaa waa irraa barattuutii. Yoon kana jedhu garuu wanta adunyaa kanarra hinjirre nu dhaggeesisinnaa laata? jechuun keessan hin hafu. Ani garuu wanta adunyarra hin jirre qofa osoo hintaane, wanta heera uumaa dabsuudhaan faallaa heera uumaa ganamaan raawwatamaa jiru tokkotu hirriba na dhoorkeet kobbeekoo kanan kaase.
Dhiirri dhiira gudeedaa jira yoo isiniin jedhe maal naan jedhittu laata ? “Waan dubbatu dhabe, safuu hin beeku, niqoosa moo ni maraate” naan jedhittu laata? Homafeetanis yoo naanjettan ni fudhadha. Ni maraattes jennaan siriidha gocha kanatu gocha nama maraateeti. Safuu hinbeeku naan jennaanis sirriidha nama safuu hin beeknetu wanta akkanaa raawwata waan ta’eef. Ni qoosa naan jennaanis kunis sirriidha dubbichatu qoosaa faakkaata wanta waan ta’eef.
Kana qofaa miti daa’imman umrii afuriifi shanii gudeeddamaa jiru yoon jedhehoo amantuu laata? baayyeen keessan jechuu kooti namootni wanta akkanaa kana dhaga’ee gurraa qabus hedduudha waan ta’eef.
Dhimmi ijoon garuu wanta kana akka oduu gaarii tokkootti isinitti himuuf osoo hin taane wanta heera uumaa keessa hinjirre, wanta aadaa hawaasaa keessatti hin baramne, wanta gadhee fi fokkisiisaa darbee Rabbi nu’uumes dallansiisu kana akka hin babal’anneef bakka jirutti akka dhaabtu akkasumas akka dhabamsiifamu gochuudhaaf ummata hubachiisuufi kakasuun murteessaa waan ta’eef dhimmicha akka ajandaatti kaasuuf dirqame.
Onkololeessa 9-10tti mata duree ”Barmaatiilee miidhaa geessisani ittisuu irratti ga’ee ogeeyyii miidiyaa” jedhuun magaala Bushooftuu hoteela hiwotitti leenjiin ogeeyyii miidiyaatiif kennamee ture. Leenjicharratti qorannoon garaa garaa dhiyaatanii mariin bal’aan irratti kan geggeefame yemmuu ta’u, wanti haaroftii fi kanaan dura hin dhaga’amne tokko walga’icharratti dhaga’ame ture. Iddoonsaa aanaa Walmaraa fi Sabbataa Hawaas keessatti yoo ta’u gudeeddaan dhiirota 16rratti raawwatamuudha oduun rifachiisaan himame. Daa’imman shamarree umriinsaanii waggaa afuriifi shan hin caalles guddeeddamuun kan ibsame waltajjichumarratti ture.
Egaa nutis wanta kana akkuma dhageenneen ummata biraan gahuun duratti wanti kun ummataafi dhiyaachuu qaba moo hinqabu? Yaada jedhurratti falminee turre. Gareen tokko “Wanti kun ummata biratti waan hin baramneefi aadaa ummataa keessa wanta hinjirre akkasumas ummanni wanta gadhee akkanaa dhaga’uun hinbarbaachisu” yoo jeedhu, garee biraan ammoo “Dhimmi kun ummata biratti wanta barame ta’uu baatullee hawaasa kan barsiisu waan ta’eef ummataan gahamuu qaba kan jedhuu ture. Dhumarratti garuu yaanni garee lammataa yaada irratti waliigalame ta’ee anis dhugaa kana isiniiqooduuf milkoomeera.
Waa hundaafuu gochii aadaafi seenaa hawaasa biyya keenyaa kana waliin wal hinsimanne kun sukkanneessaadha. Namooti gocha kana raawwataniis seeratti dhiyaatanii waan isaaniif malu argataniiru. Mudannoonsaanii rifachiisaa ta’us garuu dhaamsa akeekkachiisaa hawaasaaf kan dabarsu waan ta’eef hawaasi keessumattuu maatiin daa’imman qaban bahuu-galuu daa’immansaanii ilaalchisee ofeeggannoo malchiisaa taasisuu qabu jenna.
*******
*Bariisaa – March 2014


text:
Dr Abiy Ahmad wal gahii Tumsaa Jaappaan fi Afrikaa (TICAD) jedhamu kan hoggantooni biyyoota Afrikaa 42 muummicha ministeera Jaappaan Shinzo Abee waliin mari’atan irratti hirmaachuuf har’a ganama gara Jaappaan imale.
Jilli Ministeera haajaa Alaa Obbo Gadduu Aandaargaachawtiin durfamu kaleessa galgala Jaappaan magaalaa Yokohaamaa seenuun, kora hoggantootaa dursuun walga’ii ministeerota Afrikaa fi Jaappaan irratti kan hirmaataa jiru tahuu odeeyfannoon ni addeessa.
Korri Tumsa Afrikaa fi Jaappaan bara kana yeroo torbaffaaf mata duree “ misooma humna namaa, teeknoolojii fi kalaqa Afrikaa” jedhuun hagayya 28-30/2019tti kan geggeeffamu tahuun beekamee jira.


text:
M.M.M.W Ariifachiisaa 2ffaa Gaggeesseen Turtiin Labsii Yeroo Ariifachiisaa Akka Gabaabbatu Murtoo Dabarse
(FBC) – Manni Maree Ministirootaa walga’ii Ariifachiisaa 2ffaa guyyaa har’aa gaggeesseen turtiin labsii yeroo ariifachiisaa akka gabaabbatu murtoo dabarseera.
Manni Marichaa labsii yeroo ariifachiisaa balaa birmadummaa biyyaarratti aggaamame ittisuuf ba’e lakkoofsa 5/2014 ilaalchisee yaadata murtoo dhiyaateerratti mari’achuun murtoo dabarseera.
Balaa gareen shororkeessaa ABUT fi jaallewwan isaa birmadummaa biyyaarratti aggaaman seera idileen ittisuun waan dadhabameef Manni Maree Ministirootaa Onkololeessaa 23, 2014 Labsii Yeroo Ariifachiisaa lakkoofsa 5/ 2014 labseera.
Labsichi Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataaf dhiyaachuun labsii lakkoofsa 1264/2014 ta’uun ragga’ee hojiirra oolaa tureera.
Yaa ta’uutii haalli ture jijjiirramuun sadarkaa sodaa birmadummaa biyyaa seera idileen kabachiisuu fi ittisuun danda’amurra ga’amuu isaa hordofee labsii baatii jahaaf labsame yeroo turtii isaa gabaabsuun barbaachisaa ta’ee argamuu Manni Marichaa walga’ii gaggeesseen himeera.
Akkaataa labsii lakkoofsa 1264/2014 keewwata 11 muraa 2 jalatti tumameen Manni Maree Bakka Bu’oota Ummataa labsiin baatii jahaaf labsame yeroon isaa osoo hin xumuramin haalli jiru yoo jijjiirramee fi rakkoo uumama seera idileen kabachiisuu fi ittisuun danda’amnaan yeroo labsichaa gabaabsuuf aangoo akka qabu kaa’ameera.
Yeroo turtii isaa ilaalchisee yaada murtoo dhiyaaterratti manni Maree Ministirootaa mar’achuun erga raggaasiisee booda Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataaf akka qajeelfamu murteesseera.


text:
Smart Phone
Lakkoofsi IMEI maali? Bilbila bade argachuuf nu gargaaraa?
Barnoota Barruulee
Godaansa gara Ameerikaa DV 2022 guutun eegalame
Hiikkaa Google Afaan Oromoo irratti haa hirmaannuu
Oduu Technology
Youtube seera haaraya baasen Gibira 24% isinirraa sassaaba jedha
Recent Posts
Lakkoofsi IMEI maali? Bilbila bade argachuuf nu gargaaraa?
Tajaajila Ammayyaa Dhaabbatni ‘Dreamlaal’ Kennu 18
Technology Addunyaa sodaa keessa galche ‘Deepfake’
Youtube irraa Maallaqa argachuuf qabxiilee beekamuu qaban 15
Faayila kamuu akka yoomuu hin bannetti ol kaayachuuf
Youtube seera haaraya baasen Gibira 24% isinirraa sassaaba jedha
Bilbila siif bilbilamu osoo harkaan hin tuqin kaasuf
URJII NET – Quation & Answer
Newsletter
Subscribe our newsletter to stay updated.
Powered by