text:
TPLF kophaa isaa WBO/UFEFCF malee PP wajjin marii araaraa ni godhaa?
Berhanu Hundee
Seensa
Akka yeroo ammaa fuula miidiyaalee hawaasaa irratti dubbatamaa ykn barreeffamaa jirutti, dokumantiin tokko kan waayee marii PP fi TPLF ibsu tasa miliqee akka bahee himamaa jira. Dokumantiin kun gara fuula shantamaa olii qaba jedhama ani garuu hangan barreeffama kana dhiheessetti dokumanticha hin argine. Kanaafuu, oduun kun soba ykn dhugaa ta’uu isaas ta’ee qabiyyeen isaa maal akka ta’e mirkaneessuu hin danda’u.
Akkuma yaadatamu Tumsi maqaan isaa United Front of Ethiopian Federalist and Confederalist Forces – UFEFCF jedhamu fi yoo Afaan Oromootti hiikamu Adda Tokkummaa Humnoota Federaalistii fi Konfederaalistii Itoophiyaa (ATHFKI) jedhamuu danda’u Sadaasa bara 2021 Waashingtan DCtti ijaaramee ture. Tumsi kun yeroo ijaarame sanatti jaaramyaalee sagal (9) kan hammatu yoo ta’u, addadurummaadhaan kan keessatti hirmaatan TDF fi WBO dha. Yeroo ammaatti garuu lakkoofsi miseensota isaa dabalaa akka dhufe himama. Miseensotni tumsa kanaa harki caalanii fi kan ijoo ta’an warra qabsoo hidhannoo gaggeessanii dha. Waliigaltee fi kaayyoon tumsichaa diina waloo jechuun Mootummaa Itoophiyaa kan PPn durfamu fi gargaartota isaanii lolaan injifachuu fi uummattootni isaan bakka bu’an hiree ofii akka murteeffatan taasisuu dha jedheen yaada.
Karaa biraatiin immoo, osoo ATHFKI hin ijaaramin dura WBO fi TDF waliigaltee tokko akka godhatan himamaa ture. Akka jedhamutti, waliigalteen kun waliigaltee tooftaa waraanaa akka ta’ee dha. Yeroo TDF waraana PP dhiibaa dhufee, magaalota gurguddoo Walloo qabatee, magaalaa Dabra Biraan (DB)itti dhihaatee ture sana WBO wajjin qindoomina uumanii gara Finfinneett imaluuf akka yaadan dubbatamaa ture. Haa ta’u malee, TDF dhiibbaalee garagraa isaanirra gahaniin dirqifamanii gara Tigraayitti akka deebi’an ibsamee ture. Adeemsi TDF gara DB godhan sun gaaga’ama baay’ee fide. Dhimma kana laalchisee yeroo biraan itti deebi’a.
Ergan akka seensaatti waa xiqqoo ibsuu yaale booda, gama mata dureetti deebi’uuf, TPLF/TDF missensota ATHFKI ala kophaa isaanii PP wajjin marii fi waliigaltee ni godhuu? Yoo kophaatti bahanii marii fi waliigaltee kan godhan ta’e, rakkoo maaltu uumamuuf deema? gaafiileen jedhan kaasee yaada kiyya ibsuu yaala.
Deebiin gaafii kanaa karaa adda addaatiin laalamuu ni danda’a.
Haala fi ittibahinsa 1 (Scenario 1)
Marii fi waliigalteen PP fi TPLF jidduutti godhamuufi jedhamu kun waliigaltee yeroo kan uummata Tigraayi karaa hundaan miidhame kana dandamachiisuuf kan ta’u yoo ta’e fi Tigraayiif bu’aa kan fidu yoo ta’e, tarii ATHFKI ala godhamuu ni danda’a. Yoo akkana ta’e garuu fedhii miseensota tumsichaa kan faallessu ta’uu hin qabu jedheen yaada. Gabaabumatti maalirratti akka mari’atanii fi irratti waliigalantu murteessa jechuu dha. Kun garuu rakkoo Itoophiyaa hiikuuf mala ykn fala waan ta’u natti hin fakkaatu.
Haala fi ittibahinsa 2 (Scenario 2)
ATHFKI ala marii fi waliigaltee ni godhu ta’a garuu tokkoffaa rakkoo Tigraayis ta’ee kan Itoophiyaatiif furmaata xumuraa hin fidu. Keessumaayuu karaadhuma kamiinuu haa ta’u marii fi waliigalteen WBO hin hammanne rakkoo biyya sanaa hin furu. Lammaffaa, ABUT ATHFKI ala PP wajjin kan araaraman yoo ta’e, tumsa sana keessatti akka gantuutti waan ilaalamaniif, haa xinnaatu haa baay’atu malee rakkoo biraa keessa galuun isaanii hin oolu. Ammaaf tumsa kana keessatti humna cimaa akka ta’an waan beekaniif ATHFKI wajjin walqabatee rakkoo booda isaanitti dhufuu malu tuffatanii dhiisuu malu. Haa ta’u malee, PP nuuf wayya jedhanii humoota saboota ykn uummattoota torba fi sanaa oli bakka bu’an diina godhachuun rakkoo biraa keessa isaan galcha. Humnoota hafan dhabamsiisuuf shirri biraa yoo duuba jiraate garuu kunis rakkoo dhuma hin qabnetti kan nama geessu ta’a.
Haala fi ittibahinsa 3 (Scenario 3)
Marii jedhamu kana duuba humnootni alaa kan akka Ameerikaa fi Gamtaa Awuroopaa faa kan jiran yoo ta’e fi tarii Tigraayiif furmaata xumuraa (lasting solution) fiduuf kan gargaaru yoo ta’e, ATHFKI ala PP wajjin waliigaltee godhuu danda’u ta’a. Asirratti garuu Tigraayiif furmaata xumuraa wanti fidu maali kan jedhu gaafii biraati. Hanga PPn jirtutti, hanga humnootni Amaaraa fi Eeritiraa jiranitti nagaa fi furmaatni xumuraa Tigraayiif ni argama jechuun baay’ee nama rakkisa. ATHFKI dabalatee ykn isaanii ala ta’ee, wanti TPLF barbaadu nagaa fi furmaata xumuraati. Karaadhuma fedheenuu haa ta’uu, yoo kun isaaniif mirkanaa’e fi wabii argatan fedhii tumsichaatiif dhimma waan qaban hin fakkaatu. Osoo tumsa kana keessa jiranuu karaa hin taane yoo deeman garuu hundaafuu rakkoon bioo uumamuu malu.
Gaafiin kun gaafii lammaffaa mata duree “Hireen WBO maal ta’uuf deema?” kan jedhutti nama geessa. Yoo haalli akkanaa kan uumamu ta’e, miseensota AHFKI itti gaaga’ama gara garaa fiduu mala. Haala kana ibsuuf WBO addatti baaseen laaluu yaala.
WBOn AHFKI keessatti yoo ganame, maal ta’uuf deema?
Siyaasa keessatti ykn waraana deemaa jiru tokko keessatti diina waloo tokko laaffisuuf ykn injifachuuf tooftaatlee adda addaatti fayyadamuun waanuma jiru. Wanti WBO fi TDF jidduutti godhames waanuma kana jedheen amana. Wayyaanee fi WBOn diina seenaa (historic enemy) turanillee, ammatti diinni hamaan kan waloo tokko bakka jirutti waliigaltee tooftaa waraanaa godhuun barbaachisaa dha. Haa ta’u malee, tumsi jiraatus jiraachuu baatus, WBOn duris ta’ee har’a uummata Oromootti hirkata malee fira biraa hin qabu. Firri QBOs hin jiru. Keessumaayyuu immoo humnootni alaa kan QBO deeggaranii fi gargaaran hin jiran. WBOn ammas taanan erga TDF Tigraayitti deebi’anii as meeshaa waraanaas kan argatu diinarraa hiikkatee ti malee hamma kana wanti WBOn Tigraayirraa argatu waan jiru natti hin fakkaatu. Dhugaa dha, akkuma yeroo dabre Wallotti ta’e sana yoo TDF wajjin qaamaan walargan ta’e, bu’aaleen tokko tokko argamuu malu. Waan ta’eef, WBOn caalaatti kan jabaatu tokkummaa Oromootiin malee wanti diinarraa eegu hin jiru.
Haa ta’u malee, akkuma baddaatti jedhame, QBOn addatti immoo WBOn fira alaa hin qabu. QBOrraa sodaa waan qabaniif; tokkummaa Impaayara Itoophiyaatiif rakkoo ta’a jedhanii waan yaadaniif, humnootni alaa kan akka Ameerikaa faa diinota WBOti jechuu ni danda’ama. WBO laaffisuuf yoo danda’ame sirumaayyuu dhabamsiisuuf humnootni alaa shiroota adda addaa dalagaa turan ammas ittijiru. Waan ta’eef ana kan natti mul’atu fi na yaaddessu, mariin PP fi TPLF akka haasa’amu kana dhugaa yoo ta’ee fi waliigaltee tokkorra gahan, WBO kophaatti baasanii irratti duuluuf karaa banuu danda’a. Addatti immoo, Ameerikaan shira kana keessa yoo jiratte, karaa adda addaatiin WBO miidhuun ni danda’ama. Karaa basaasummaatiinis ta’ee karaa biraatiin WBO laaffisuuf PP wajjin waliigaluu danda’u. Wanti dagatamuu hin qabne, Ameerikaan akka mootummaan PP kuftu hin barbaaddu. Yoo fedhiin TPLF/TDF guutamee fi PP wajjin waliigalan, diinni biraa kan isaan sodaatanii fi dhabamsiisuu barbaadan WBO qofaa dha. Kanaaf, WBOtti qormaattota cimootu uumamuuf deemu jechuu dha.
Haa ta’u malee, wanti hubatamuu qabu, WBOn ganamus dhiisus, wanti duubatti isa deebisu hin jiru. Kaayyoo manaa baheef qaba; isa kanas galmaan gahuuf cichoominaa, murannoo, kutannoo fi gootummaadhaan kufee kuffisaa jira. Erga TDF Tigraayitti deebi’anii kunoo ji’a tokkoo ol ta’uuf jira. Ergasii as WBOn cimaa dhufee, injifannoolees galmeessaa jira. Duubatti deebi’uun TDF WBO duubatti hin deebisne. Imalli isaa akkuma karoorfatame gara Finfinneeti.
Xumurarratti, PP fi TPLF waliigalanii, gama isaaniitiin waraana kana kan xumuran yoo ta’e; akkasumas PPn WBO diina isa hafe godhatanii caalaatti (tarii gargaarsa humnoota alaatiin) kan ittiduulan yoo ta’e, QBO irratti dhiibbaa akkamii qaba? Uummatni Oromoo haala akkanaa kana akkamitti laala, hubata? WBOn ni cima moo ni laaffata? Gaafiilee kanaa fi kan biroo yeroo biraan itti deebi’a.
Hanag walitti debinutti nagaatti.
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


c: text/html

text:
Ebla 15 Guyyaa Gootota Oromoo Yaadachuudhaan Kaayyoo Isaan Irratti Wareegaman Galmaan Gayuuf Irbuu Ni Haaromfanna
(Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo)
Qabsaawonni, sabboontonni fi ummanni Oromoo bal’aan baga Guyyaa Gootota Oromoo kan bara 2022 tiin isin gahe! Guyyaan Gootota Oromoo sabboontotaa fi qabsaawota Oromoo biratti guyyaa seena qabeessaa fi waggaa waggaan gaafa Ebla 15 kan yaadatamee oolu dha.Guyyaan kun guyyaa itti wareegamtoota Oromoo Oromiyaa fi Oromoof lubbuu isaanii kennan cufa kan itti yaadannudha.
Bara 1973 kan roorroon dhalche ABOn haala akkaan ulfaataa keessatti ijaaramuun qabsoo hidhannoo, dippiloomaasii, siyaasaa fi ummata Oromoo ijaaruu, dammaqsuu fi barsiisuu irratti hojjetaa ture.
Hogganoonni ABO yeroo sanaa qabsoo karaa hundaan jabeessuuf Bitootessa 1980 keessa jilli tokko kan Hayyu Duree fi Itti Aanaan Hayyu Duree ABO yeroo sanaa keessa jiru akka gara Somaaliyaa deemu murteessan. Hogganoonni ABO kunis 10 ta’uun dirqama qabsoof osoo deemanii gammoojjii Ogaadeen bakka Shinniiggaa jedhamutti Shiftoota Ziyaad Baarree tiin qabaman. Continue reading →
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
SEENAA GABAABAA GUYYAA GOOTOTA OROMOO (EBLA 15)
QOPHEESSAAN: Qeerroo Bilisummaa Oromoo
FINFINNEE, OROMIYAA
Seenaa Guyyaa Gootota Oromoo (Ebla 15)
ABOn bara 1973 Hundeeffamee Sagantaan Siyaasaa isaa bara 1974 barraa’uun bara 1976 ragga’ee hojii irra ooluu eegale. ABOn ijaaramuu irraa eegalee hojii gurguddaa hojjechaa ture; bara ABOn ijaarame Oromoon ani Oromoodha ofiin jedhu muraasa, ABOnis ijaaramuu irraa eegaluun eenyummaa Oromummaa barsiisaa ture. Haala kanaan qabsoo hidhannoo, Dippiloomaasii, Siyaasa ,Uummata Oromoo dammaqsuu irratti jabinaan hojjetaa ture. Bara 1978 walakkeessa irraa kaasee hanga dhuma 1979tti ABO’n haala akkaan rakkisaa keessa ture. Yeroon kun yeroo lolli Somaaliyaa fi Itoophiyaa dhumatee waraanni Ziyaad Barree ariamee bahedha. Mootummaan Dargii humna ABO kan reef ijaaramaa jiru dhabamsiisuuf duula wal-irraa hin citne itti bobbaasee lola jabaa ABO waliin geeggessaa ture. Waraanni Bilisummaa Oromoo Baalee, Arsii fi Harargee keessatti duula kana of irraa deebisuuf lola ciccimaatti seene. Bara sana haalli jiru ulfaataa waan tureef Quunnamtiin Waraana Bilisummaa Oromoo illee addaan citee waraanichi ni facaa yaaddoon jedhu guddaa ture. Garuu Waraanni Bilisummaa Oromoo akka yaadda’ame sana hin taane duula Dargii of irraa qolachuun injifannoo argatee Amajjii 1, 1980 walitti dhufuun ayyaana guddaa ayyaaneffate sanarraa ka’uunis Amajjii 1 bara baraan guyyaa Waraana Bilisummaa Oromoofi seensa Bara haaraa jedhamee akka kabajamu ABOn murteesse hanga har’aattis dhalootaa Continue reading →
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Zarihuun Wadaajoo
Zarihuun Wadaajoo weellisaa fi qabsaawaa mirga Oromoo beekkamaadha. Zarihuun wallee qabsoo adda addaa kufaatii sirna fiwudaalaa irraa kaasee hanga ammaatti sirbuun beekkama.
Seenaa Duubaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Zarihuun kan dhalatee Godina Wallagga Bahaa naannoo magaalaa Naqamteetti. Abbaansaa ijoollummaan kan irraa du'e Zarihuun, umurii ijoollummaasaa hedduu haadhasaa, akkoosaa lamaanii fi wasiilasaa biratti guddate. Yeroo sanas takka Gu'ii, yeroo biraa Gimbii, yeroo biraa ammoo Mandii jiraachaa ture.
Sirboota Qabsoo[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Kufaatii sirna fiwudaalaa erga kufee booda, hawwisoon 'Koree Aadaa Bultii Biyya Wallaggaa' Naqamtetti hundeeffame. Sana keessa kan gale Zarihuun, yeroodhuma sana sirba qabsoo beekkamaa 'koottaa aramaa aramnaa' kan jedhu barreessee sirbe. Sirba kanas namoonni Finfinneerraa dhufanii waraabun raadiyoodhan gadi lakkisan. Oduma baayyee hin turin, Zarihuun sirba qabsoo kan biraa 'injiraan mataakoo' kan jedhu sirbe.
Kanaan kan jalqabe Zarihuun, erga sana wallee qabsoo hedduu weeddiseera. Zarihuun umuriisaa guutuu wallee qabsoo jajjabeessan weellisuunii fi qabsaawun dabarse.


text:
Shaan Joons har’a magaalaa Baahir Daar daawwataa kan jiran yoo ta’u aangawoota mootummaa fi michoota naannoo Sanaa wajjiin wal arguuf ta’uun ibsamee jira.
USAID bulchiinsa naannoo Amaaraa keessatti waggoota dabran lama keessatti Doolaara Miliyoona 400 fi miliyoona 30 baasuu isaa ibsamee jira.Uummanni Amaaraa yeroo waan isa barbaachisaa jiru kanatti deggersa gochuuf iddoo kana jirra jechuun aangawaan kun oduu gabaastotaaf ibsan.
Guyyaa har’as naannoo magaala Baahir Daar keeessa kan jiru bakka daahannaa namoota jireenya isaanii irraa buqqa’anii kan daawwatan Joons, dargaggoota dhaloota borii 750 ooguuma ittisa balaan leenjisuuf kan ooluu Doolaaraa miliyoona 8 fi kokoolaataa USAID 8 waajiira eegumsa Fayyaa naannoo sanaaf kan kennamu ta’u labsan.
USAID baatii dabree keessa rakkoo caamaa Itiyoophiyaa mudateef kan ooluu Doolaara Miliyoona 400 fi Miliyoona 88 kan kenne ta’u isaa Asteer Misgaanaaw Baahir Daar irraa gabaastee jirti.


text:
Aadaan maal akka ta’e jecha gabaabaadhaan ibsuun rakkisaadha.Ta’us garuu aadaa jechuun amala yookaan akkaataa sabni tokkoo ittin walii wajjin jiraatudha. Haala jiruuf jireenya saba tokkoo jennee kaa’us ni dandeenya. Akkasumaas eenyummaan saba tokko kan ittiin beekamu afaaniifi aadaa isaatinidha.Akkaataa uffannaa,nyaataa,dhugaatii,gaddaa fi gammachuu,fuudhaaf heerumaa,Waaqeffannaa fi akkaataa ittin bulmaata isaani hundinu qabiyyee aadaati jechuun ni danda’ama.
Sabni Oromoos Akkuma saba biraa saba aadaa,afaanii fi eenyummaa mataa isaa kan qabudha. Aadaa bal’aa Oromoon qabu keessa tokko Siiqqeedha. Ga’ee Siiqqeen uummata Oromoo biratti qabduufi siiqqeen maal akka taate mee waliin haa ilaallu; Siiqqeen ulee qal’oo dheertu, si’ooftuu kan dubartiin Oromoo qabattudha.
Siiqqee durbii hin qabattu; kan heerumtee abba warraa qabdu yookaan kan bultii dhaabbattetu qabata. Sabaabiin isaas siiqqeen eegduu fi kabachiiftuu mirga dubartii akkasumaas mallattoo nageenyaa waan taateef. Durbii herumtee yeroo mana warratti batu haati ishee akka kenaatti keennitif siiqqeen mukaa harooressa jedhamu irra tolfamti. Mukti kun kan filatameef akka muka biraa akka layyotti hin cabu,hin baqaqus muka jabaadha. Kanaa malees yeroo biqilu wal qixxatee qajeelee biqilaa malee akka muka bira hundeen isaa furdateefiixeen isaa qal’ateeijoo godhatee hin biqiluu.siqqeen yeroo muramtee tolfamtu dhaarina dubartii ishaa qabattuttin safaramee murama malee dheerina barbaadamee miti. Yoo akkas hin taane yeroo qabattu itti hin tolu.siiqqeen erga muramtee bodaa qaqaa aaraa kessa turtee bifa dhalootaan qabdu irra jijjiramtee bay’ee osoo hin guracha’iin dimatee midhagduu ta;uu qabdi.murtii oromoo keessatti hayyun yeroo halagee muru ,abbaan bokku yeroo bokkun muru dubartiin immo siiqqee murtii.siqqe yeroo hundaa hin qabatani.
Rakkon yoo jirateefi sirnoota aayyana qofa irratti qabatuu.rakkoon dubartii siiqqee qabachisuu kessa murasnii waraana ,dhibee,caama,rooba hammatee,rakkoo dubartii mudatuu fi k.k.f dha. Yoo waranni ka’ee nagaa busuuf nama seera dabseetti seera muruuf, nama mirgaa dubartii sarbee adaba itti kenuuf,caama hammateef akka roobu waqaa kadhachuuf akkasumas, yeroo ayyaana irrechaa fi yeroo atettee facaafataan coqoorsaa laliisa ykn irresa waliin harkaa mirgaatti qabatuu dubartoonni.Siiqqe akka ulee biraa hiriin hin tikfaataani sareetti hin darbaatanni, haarreeen hin ofaatanni,dugdaaniis hin hoqaatanni. Kanaaf dubartiin siqqee qabatte,kabaaja qabatte ni kabajamtii . dubarii siiqqee qabatee demtuu yoo karaatti namatti dhuftee nama ofkaalchituu malee karaa ishee dura hin qaxxamuraan ,malkaas ishee dura hin ce’aani .
Walumma galatti siiqqeen nama wal dhabee kan araarsitu waraana kan dhabduu,beelaafibalaa kan dhorkituu ,dubartiin oromoos kan ittin mirga ishee kabachiifattu akkasumaas mallaattoo Nageenyati . kanaaf siiqqeen dubarti oromootiif gaachana dha.
Hundattuu Dirribsaa yuuniversitii wallaggaa irraa


text:
Jireenya keessatti namni dadhabaa waan ta’eef fedhii isaatiin qoramuun daandii qajeelaa irraa daba. Daandii qajeelaa irraa yommuu dabuu rakkoo baay’een isa muudata. Rakkoolee kanniin keessaa: jireenya keessatti gammachuu fi kabaja dhabuu, sooranni isaa itti dhiphachuu, sodaa fi gaddaan guuttamuudha. Namni daandii haqaa irraa erga jallatee adabbiif of saaxilee booda, karaan adabbii kana jalaa itti bahuu danda’u tawbadha.
Dabalata Dubbisi
Sharxiwwan (Ulaagaalee) Tawbah
Dabalata Dubbisi
Kutaalee darban keessatti waa’ee tawbah fi istighfaara fi faaydaalee isaanii ilaalaa turreera. Namni hiikaa fi faaydaa isaanii erga beeke, jireenya ofii jijjiruu fi sirreessuf tawbah fi istighfaaran tarkaanfi ni jalqaba. “Hanga yoomi dukkanaa fi dhiphinna keessa jiraadhaa? Hanga yoomi ba’aa badii baadha!” jechuun dukkana fi dhiphinna keessa bahuuf, ba’aa badii ofirraa buuse boqonnaa fi tasgabbii argachuuf ni tattaafata. Namni erga haala kanaan tarkaanfi jalqabe, firii yaade argachuuf uulaagaleen guuttamuu qaban ni jiru. Ulaagaalee kanniin yoo hin guutin abdii kutuun karatti hafuu danda’a. Jalqaba, ulaagaalee ykn sharxiwwan jechuun wanti tokko sirrii ta’uu fi bu’aa buusuf wantoota ykn haala-dureewwan guuttamuu qabaniidha. Tawbaan qulqulluun Rabbiin biratti fudhatamu qabdu fi bu’aa namaaf buustu sharxiiwwan armaan gadii qabdi:


text:
Wantoota haroowwan shaalaa fi Abjaataaf yaaddoo ta'an shan
Paarkiin Biyyaalessaa Abjaataa Shaalaa ALI bara 1963 wayita hundaa'u haroowwan Shaalaa fi Abjaataa bu'uura turan.
Haroon Shaalaa gadi fageenyaan beekama, Haroon Abiyaataa ammo haroowwan jiran keessaa gadi fageenya xiqqoo kan qabuu fi bineesnota bishaan galanii fi gosa sinbirrootaaf da'oo kan ta'eedha.
Haroowwan kunneen yeroo ammaa faalamuu fi qabiyyeensaanii hirdhachuudhaan tajaajilaan ala ta'aa jiraachuu kan dubbatan Hoogganaan Paarkii Biyyaalessaa Abjaataa Shaalaa Obbo Baankii Mudaamoo keessattuu haroo Abjaataa waggoota muraasa booda arguun nama dhiba jedhan.
Wantoonni Haroowwan Shaalaa fi Abjaataaf yaaddoo ta'an maal fa'i?
1. Qabiyyeen bishaanii haala nama rifaasisuun hir'ateera
ALI bara 1963 wayita paarkiin Biyyaalessaa Abjaataa Shaalaa hundaa'u bal'inni Haroo Abjaataa kiilomeetir iskuweerii 174 ture jedhan Obbo Baankiin.
Haata'u malee dhiibbaa irra ga'aa tureen yeroo ammaa gara kiilomeetir iskuweerii 70tti gadi bu'eera jedhan.
Kan baay'ee nama rifaasisu ammoo haroon kun gadi fageenyi isaa kan meetira 14 ture amma meetira 2 qofa ta'uusaati jedhu qondaalli kun.
Haroo shaalaa kan meetira 166 gadi fagaatuu fi bal'ina lafaa kiilomeetir iskuweerii 329 uwwisee jiru irrallee miidhaa hamaan ga'aa jiraachuu dubbatan.
''Naannoo haroo kanaatti qonni ni gaggeeffama, biyyeenis dhiqamaa jira kanaafuu baay'ee nu yaaddesseera,'' jedhan.
Ammatti garuu haroon Shaalaa akka Abjaataa bal'inni isaa dhiphachaa fi gadi fageenyisaa hir'achaa akka hin jirre dubbatan Obbo Baankiin.
2. Lageen haroo kanneen gabbisan gogaa jiru
Lageen xixiqqoon gaarreen Arsii keessaa gara haroowwan shaalaa fi abjaataatti yaa'uun haroowwan kunneen gabbisu.
Lageen kunneen yeroo ammaa hir'ataniiru hedduun isaaniimmoo maddisaaniiyyuu gogeera jedhan Obbo Baankiin.
Kun ammo qabiyeen bishaanii akka hir'atu taasiseera jedhan.
Uummanni naannoo jallisiiwwan xixiqqoo lageen haroowwan kunneenitti yaa'an irratti ni hojjeta, kunis dhiibbaa mataasaa qaba jedhan.
3. Namoonni 70,000 caalan Paarkii Abjaataa Shaalaa keessa jiraatu
Haroowwan Ajaataa fi Shaallaa yaaddoo hamaa keessa kan galchaa jiru kan biraan uummata naannooti.
Akka Obbo Baankiin jedhanitti baay'ina namoota Paarkii Biyyaalessaa Abjaataa Shaalaa keessa jiraatanii 80,000 caaleera.
Namoonni kunneen lafa qonnaa fi iddoo jireenyaa babal'ifachaa iddoowwan duraan irra jiraachaa hin turre naannawa qara haroo dhuunfachaa jiru jedhan Obbo Baankiin.
Qonnaan bultoonni qarqara haroowwan kunneenii waan qotaniif lolaan biyyoo fuudhee harootti naqa, haroon timaan guutamee badaa jira jedhan.
Kana malees dargaggoonni seeraan ala harootti seenanii qurxummii qabuun sanyii qurximmiiwwanii lafarraa balleessaa jiru jechuun dhiibbaa uummata naannoorraa haroowwan kunneen quunnamaa jiru ibsan.
Qurxummiin haroo kanaa yoo dhuman allaattiiwwan soorata waan dhabaniif dhumuu danda'u.
Kanaaf akka furmaataatti dargaggoota gurmeessinee qurxummiiwwan gurguddatanii soorataaf ga'an qofa akka kiyyeessan gochaa jirra jedhan.
4. Qabiyyeen bishaan haroowwan kunneenii faalameera
Warshaan Ilillii oomishu Sheer Itoophiyaa fi warshaan Soodaa Aash jedhamu handaara haroo Abjaataa kan jiran yoo ta'u haroo kana faaluudhaan yeroo hedduu komatamu.
Warshaan ilillii Sheer Itoophiyaa haroo uumamaan qulqulluu ta'ee fi hawaasi naannoollee itti fayyadamaa ture keemikaalaan faaluun fayyaa namaarraan miidhaa geessisaa ture.
Akka Obbo Baankiin jedhanitti qabiyyeen bishaan haroo Abjaataa sababa warshaalee naannoosaa jiraniin faalameera.
''Warshaan soodaa aash bishaan haroo Abjaataa kallattiidhaan fayyadama. Keemikaalaanis akka faalaa turetu himama.''
Kanan daranuu nama yaaddessummoo erga haroo Abjaataa faalee tajaajilaan ala godhee booda ammallee gara haroo shaalaatti babal'ifachuuf hojjechaa jira jedhu Obbo Baankiin.
''Hojiin kun milkaa'eefii yoo dhuguma haroo shaalaa irrattis banate yaaddoo guddaatu harkaa nu qaba.''
Miidhaa amma haroo Abjaataa mudateef soodaa aash itti gaafatamummaa guddaa qaba kan jedhan Obbo Baankiin sadarkaa biyyaatti irratti dubbachaa jirra jedhan.
''Warshaan soodaa aash bishaan kallattiidhaan ujummoodhaan haroo Abjaataarraa fudhachaa ture, waggaa 20 oliif. Kunimmoo qabiyyee bishaanii akkaan hir'iseera. Bishaan qulqulluu kan ture amma faalameera. Dhandhamni isaa gara soogiddaawaatti geeddarameera. Kanarraa kan ka'e amma qurxummiin tokko keessa hin jiru.''
5. Lubbu qabeeyyiin Haroowwan kunneen keessa galan badaa jiru
Paarkiin Biyyaalessaa Shaalaa fi Abjaataa gosoota simbirootaa fi bineesota hedduuf da'oo ture.
Sanyiin allaattiiwwan filaamiingoo haroowwan Abjaataa fi Shaalaa irra jiraatn naannoof bareedina, tuuristoota harkisuun madda galii ta'aa turan amma hin jiran jedhu Obbo Baankiin.
Haroon hirdhachuu fi faalamuun bidoolleerratti dhiibbaa guddaa uumeera kan jedhan Obbo Baankiin miidhaan haroo kana mudate hawaasa naannoos gaaga'eera jedhan.
Maaltu furmaata?
Obbo Baankiin rakkoo mudachaa jiru itti dhiyeenyaan beekuurraa kan ka'e waan furmaata jedhanii yaadan akkanaan ibsaniiru.
- Qubsuma naannoo haroowanii hir'isuu
- Kunuunsaa fi eegumsa naannoo
- Hawaasa naannoo gurmeessuun akka haroowwan kunneen kunuunsaa irraas fayyadaman gochuu
- Investeroonni miidhaa naannoorraan ga'uu irraa of qusachuu, keessattuu warshaa soodaa aash dabalatee warshaaleen handaara haroowwan abjaataa fi shaalaa badii qaqqabsiisaa jiran irraa of qusachuu qabu
- Yuuniverstiiwwanii fi giddu galoonni qorannoo akkaataa qabeenyota uumamaa kunneen baraaruun danda'amurratti qorannoo gaggeessssuu qabu.
- Xiyyeeffannoon mootummaa cimuu qaba, naannoon haroowwanii misoomuun tuuristoonni akka daawwatan gochuu qaba mootummaan.


text:
Gaa’ila Islaamaa-Lakk.5.2
Niiti Tee Akkamitti Filattaa? -Kutaa 2ffaa
Kutaa darbee keessatti kaayyoo niiti itti fuudhaniif murteessine turre. Ammas, namni adeemsa jireenyaa keessatti milkaa’uf hiika jechoota sadanii kanniin beeku qaba. Isaaniis, kaayyoo, sababaa fi milkaa’inna. Jechoonni kunniin galmee jireenyaa keessatti hiika ol’aanaa qaban. Kaayyoo jechuun bakka gahuumsaa ykn xumura namni tokko gahuuf yaadudha. Sababa jechuun immoo wanta gahuumsa ykn kaayyoo san gahuuf nama gargaaraniidha. Milkaa’inna jechuun immoo wanta jibban irraa nagaha bahuu fi gahuumsa erga gahanii booda wanta jaallatan argachuudha.
Kutaa darbee keessatti kaayyoo niiti fuudhanif waan murteessineef amma sababoota kaayyoo san gahuuf nu gargaaran ilaalla. Sababa sirrii ta’etti yoo hin fayyadamiin kaayyoo san gahuun ni ulfaata. Yaadachisaaf kaayyoon niiti itti fuunuf, wal gargaarre Daaru Salaam (Ganda Nageenya) gahuu fi ilma gaarii nuu fi hawaasa fayyadu argachuudha. Kana gochuuf dubartii kanaaf maltu fuudhun ni barbaachisaa miti ree? Dubartiin kaayyoo kanaaf taatu, amaloonni armaan gadii irraa barbaadamu:
1-Ad-Diin (Amantii) qabaachuu
Asitti amantii tan qabduu yommuu jennu tan iimaana qabduudha. Iimaana jechuun qalbiin dhugaan amananii wanta qalbii keessa jiru hojii fi dubbiin dhugoomsudha. Fakkeenyaf, dubartiin Rabbii fi Guyyaa Aakhiraatti amanuun yoo salaata salaatte fi hijaaba uffatte, iimaana qabdii jechuudha. Ifaa fi dhoksatti Rabbiin yoo sodaatte iimaanni ishii cimaadha jechuudha. Namni kaayyoo armaan olii kaayyefate dubartii akkanaa fuudhun, dhugumatti sababa cimaa isa gargaarudha. Kanaafi, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa akkana jedha:
“Hanga isaan amananiitti dubartoota mushriikaa hin fuudhinaa. Odoma isheen isin gammachiifteeyyuu gabritti mu’iminaatu mushrika caala.” Suuratu al-Baqarah 2:221
Sababni isaas, dubartiin mushrikaa gara hojii fokkuu ibiddatti nama geessutti nama waamti. Hojiin fokkuun hunda caalu Rabbitti waan qindeessu (shirkii)dha. Kanaafi, dubartiin mu’minaa gabrittiyyuu osoo taate, tan mushrikaa caalti. Sababni isaas, dubartiin iimaana qabdu tunii hojii gaarii hojjachuun Jannata akka seenaniif sababa namaaf taati. Akkasumas, Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“ تُنْكَحُ الْمَرْأَةُ لأَرْبَعٍ لِمَالِهَا وَلِحَسَبِهَا وَجَمَالِهَا وَلِدِينِهَا، فَاظْفَرْ بِذَاتِ الدِّينِ تَرِبَتْ يَدَاكَ ”.
“Dubartiin wanta afuriif fuudhaf barbaadamti: qabeenya ishiitiif, sanyii ishiitiif, miidhaginna ishiitiif, amanti ishiitiif. Tan amanti qabdu fuudhi, [ta’uu baannan] ni kasaartaa.” Sahiih Al-Bukhaari 5090
Tan amanti (iimaana) qabdu fuudhun kaayyoo barbaadan akka gahan karaa namaaf laafifti. Hundemaa, hiriyoonni kan wal jaallataniif xiqqaate xiqqaatu kaayyoo wal fakkaatu tokko waan qabaniifi. Niiti fi dhiirsis kaayyoo wal fakkaataa guddaa tokko yoo qabaatan hariiroon isaan jidduutti uumamu hangana hin sehin. Oromoon yommuu mammaaku, “Quuncen wal gargaarte Arba hiiti.” jedhaa mitii ree? Namni kaayyoo guddaa gahuuf yaadus niiti kaayyoo kana irratti isa gargaartu barbaadachu qaba.
Maaliif qabeenyaa, sanyii fi miidhaginna caalaa amantiin durfamee?
“Sababni isaas, qabeenyi, sanyii fi miidhaginni wantoota addunyaa keessatti badan waan ta’aniif Rabbiin biratti homaa siif hin hafan amanti dubartii tanaa malee.”
Akkuma uffanni halluu gadi lakkisu, qabeenyaa fi miidhaginnis namarraa deemu. Takkaa dhibeen, takkaa dullummaan takkaa immoo balaan namarraa fudhatamu. Sanyiinis balaadhaan duguugamuu danda’a. Wanti nama waliin hafu iimaana qalbii keessa jirudha.
Dubartiin hanga feete miidhagduu haa taatu, yoo amalli ishii badaa ta’e, akka fokkuu taatetti ilaallamti. Faallaa kanaa, dubartiin bushooftu taatee amalli ishii gaarii yoo ta’e, gaarii fi miidhagdu akka taatetti ilaallamti. Nama meeqatu dubartii miidhagdu fuudhee jireenyi isaa daaraa taate. Nama meeqatu dubarti miidhaginna hangas mara hin qabne garuu tan amanti qabdu fuudhee jireenya isaa guutuu nagahaan waliin jiraatu. Kanaafu, namni jireenya keessatti nagaha fi milkaa’inna barbaadu, dubartii iimaana qabdu haa fuudhu. Garuu yommuu akkana jennu, dhiirris iimaana qabaachu akka qabu ulaagaa kaa’aa jirra.
Yoo Faaximaa barbaadde, Aliyyiin ta’uun sirra jira
Yeroo fitnaan akkanatti baay’ate kanatti dargaggeessi akkana jechuun gaafata: “Akkamitti dubartii gaarii argadhaa?” Deebiin isaa, akkuma namoota gaggaarii duraan darban keessaa namni tokko jedheeti:
Yoo Faaximaa barbaadde, Aliyyiin ta’uun sirra jira. Kana jechuun dubartii gaarii akka intala Ergamaa Rabbii (SAW) yoo barbaadde, atis nama gaarii akka Aliyyii ta’uu qabda. Akkuma ati Rabbiif ajajamtuun Rabbiinis dubartii gaarii dhimma addunyaa fi Aakhiraa irratti si gargaartu siif fida. Kanaafu, namni dubartii iimaana qabdu barbaadu ofifiis nama iimaana qabu ta’uuf carraaqu qaba. Akkasumas, dubartiin dhiira iimaana qabu barbaaddu, ishiinis dubartii iimaana qabdu ta’uuf carraaqu qabdi.
2- Amala gaarii tan qabduu– Dubartiin amalli ishii yoo tole, waliin jiraachun ni salphata. Faallaa kanaa, amala badaa tan qabdu, arrabni ishii qara, tan nama arrabsitu yoo taate, jireenya keessatti qormaata guddaa dhandhaman. Kanaafu, dhiirri dubartii amala gaarii qabdu filachuuf haa tattaafatu.
3- Miidhaginna-Miidhaginni wanta uumama namni hundu barbaadudha. Namni tokko gubbaa yommuu ilaalu dubartoota iimaanan wal qixa ta’an garuu miidhaginnaan kanneen wal caalan yoo argate, tan irra miidhagdu haa fuudhu. Garuu yoo iimaanan wal caalan, tan iimaana qabdu haa fuudhu. Miidhaginni keessaa ni tura, miidhaginni alaa ni badaati.
Abu Hureeyraan akka gabaasetti, Ergamaan Rabbii (SAW), “Dubartii tamtu gaariidha?” jechuun gaafatame. Innis akkana jechuun deebise, “Yommuu ilaalu tan isa gammachiistu, yommuu ishii ajaju tan isaaf ajajamtu, lubbuu fi qabeenya ishii keessatti wanta inni jibbuun tan isa hin faalleessine.” An-Nisaa’I 3231
Asitti wanti dagatamuu hin qabne, miidhaginna waliin iimaana yoo qabaattedha. Iimaanaa fi miidhaginna yoo qabaatte, yommuu ilaalu isa gammachiisti, yommuu ajajuu isaaf tole jetti. Ammas, niitin dhiirsaf tan ajajamtu wanta gaaritti yoo ajaje qofa. Wanta badatti yoo ajajee, isaaf ajajamuun hin jiru. “Laa xaa’ata li makhluuqi fii ma’asiyatil Khaaliqi (Khaaliqa faallessanii makluuqaaf ajajamuun hin jiru)” waan ta’eef.
Eeti, dhiirti dubartii miidhagdu isatti toltuu fuudhun wanta shari’aan dhoowwu miti. Garuu miidhaginna caalaa amanti tan qabdu akka filatu isa gorsa. Sababni isaas, amantii tan qabdu ofii fi isa eegdi. Kana jechuun, Rabbiin waan sodaattuf kabaja ofii, qabeenya fi ijoollee isaa ni tiiksiti. Dhiiruma argite waliin akkuma feete hin taatu.
4-Sanyii fi naannoo gaaritti tan guddatte filachuu– sanyiin ishii amala gaariin beekkamoo, naannoon ishii naannoo Islaamni itti barsiifamu yoo ta’e, carraan ishiin dubartii gaarii ta’uu guddaadha. Kanaafu, dubartii akkanaa argatanii fuudhun maatii gaarii akka ijaaran nama gargaara.
5-Mahriin ishii salphaa kan ta’e– mahriin dubartii hanga dhiirri danda’uun yoo ta’e, jireenya isaanii keessatti barakaatu bu’a. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“ خَيْرُ النِّكَاحِ أَيْسَرُهُ ”
“Fuudhaa heerumni hundarra gaarii ta’e hundarra salphaa kan ta’eedha.” Abu Daawud 2117
Fuudhaa heerumni osoo of hin dhiphisinii fi baasi garmalee baay’ee ta’e osoo hin baasin gaggeefame, dhugumatti gaariidha. Namoonni haala kanaan wal fuudhun gammachuun jiraatu. Namoonni na argaaf baasi baay’ee gadi dhangalaasan immoo yoosu wal lolanii addaan bahu. Sababni isaa guddaan, na argaa fi dhaadannaaf mahrii fi cidha guddaa qopheessuf jedhanii maallaqa ni liqeefatu. Yommuu liqaa kafaluu dadhaban, wal lolu. San booda addaan diigamu. Kanaafu, baasi humnaa olii irraa of eegun karaa jireenya fuudha heerumaa gaarii itti jiraataniidha.
6- Alagaa fuudhu– Dubartii firaa caalaa dubartii firummaan fagoo namarraa taate fuudhun faayda baay’ee qaba. Isaan keessaa, hariiroo hawaasummaa cimsuu, firummaa babal’isuu, dhibeewwan dhaalan daddarban irraa nagaha bahuu fi kan biroo. Akkasumas, namni fira irraa yoo fuudhe wal lolli dhiirsa fi niiti jidduutti uumamu danda’a. Sababa saniin hariiroon firummaa fiixee biraatin citu danda’a.
Guduunfaa
♥Namni kaayyoo fuudhuf erge beeke booda milkaa’inna irraa argatuu fi sababa achi isa geessu cimsee beeku qaba.
♥Sababa jechuun kaayyoo yaade gahuuf wanta isa gargaarudha.
♥Fuudhaa heeruma keessatti milkaa’uf sababni guddaan isa gargaaru: mataa isaatii iimaana qabaachu fi dubartii iimaana qabdu filachuudha.
♥Dubartii iimaana qabdu filatanii fuudhun faayda baay’ee qaba. Isaan keessaa:
☂Rabbiif ajajamuun nama gammachiisti.
☂Ifaa fi dhoksaatti Rabbiin sodaachuun kabaja ofii eegdi, wanta fokkuu akka zinaa irraa of tiiksiti.
☂Ijoolle gaarii nama boonsitu guddisti.
☂Tan dhiirsa ofii jaallattuu fi isaaf amanamtu (amiin) taati, isa hin gantu.
☂Gaaddisa jireenyaa jalatti boqotan namaaf taati.
☂Haqa dhiirsaa beekun itti-gaafatamummaa ishii bahuuf carraaqxi.
☂Tan of hin tuullee fi ol’aantummaa tan hin agarsiisne taati. fi kkf.
♥Tan iimaana qabdu dhiisanii miidhaginnaa fi qabeenya tan qabdu qofa irratti ija bobaasun balaa baay’eef nama saaxila.
♥Namni iimaana ulaagaa (sharxii) jalqabaa erga godhee booda dubartii iimaana qabdu sanyii gaarii irraa yoo taate, miidhaginna fi qabeenyaa yoo qabaatte, ishii fuudhun wanta filatamaadha.
♥Dubartii iimaana qabdu yoo barbaadde atis nama iimaana qabu ta’ii argami. Abshiir abdii hin kutin!
Kitaaba Wabii
Az-zawaajul Islaamiyy Sa’iid,Mahmud Masrii, fuula 176-184


text:
Magaalaa Finfinnee aanaa Bolee bulbulaa ganda 12 bakka warra Ganuu jedhamu keessaa manneen seeraan ala jedhaman kan diigaman ta’uu jiraattonni dubbataniiru.
Walitti bu’iinsa humnootii naga eegumsaa waliin ta’eenis namoota irra miidhaan ga’uu ibsaniiru. Mootummaan dhimma kana ilaalchisee ibsa kenne hin qabu.
Text: kanneen sodaa nageenyaaf jecha maqaan isaanii akka hin tuqamne jiraattonni naannoo VOAf akka ibsanitti Boolee Bulbulaa Warra Ganuu bakka jedhamu keessaa mana seeraan ala ijaaraman jedhaman diiguun kan jalqabame Caamsaa 10 bara 2008 ta’uu jiraattonni haala kana ijaan argine jedhan fdubbataniiru.
Guyyaa roobii gaafa 10 jalqabame. Ijoolleen mana barnootaa dhaqaa hin jiran. Naannoo kana mana barnoootaa shan ta’utu jiru. Gara naannoo sa’aatii kudhanii jalqabame. Ammuma iyyuu kunoo diigaa jiru. Roobii darbe jechuunis Caamsaa 10 hamma galgala sa’aatii 2tti diigaa turan.
Kanneen daa’ima of harkaa qaban dubartoonni ulfaa alatti gataman. Guyyaa dhuma kana gara Ambulaance kudhanii kan ta’u dhufee namoota mana yaalaatti kan geese ta’uu ijaan argeen jira jedhan.
Manni kun ennaa diigamu miidhaan namoota irra ga’e yoo jiraate jiraataan kun gaafatamanii ambulaansiin ba’ee lixuu isaa malee itti dhiyaachuu hin dandeenye, namni itti siqa taanaan nama reebu jedhan. Humnootii addaa fi humnoota qilleensaatu bobba’ee namoota haleela jedhan. Loltoonni bobbaafamuuf sababaan maal akka ta’e ennaa dubbatan jiraataan kun akkas jedhan.
Uummanni kan inni jedhe mootummaatu jedhe taanaan hin kaanu hin jennu. Araat kiiloon, piyaassaan iyyuu diigameera mootummaatu barbaade taanaan. Mana nuti rakkoo dhaan ijaarre. Bishaan ibsaa hin qabnu. Bishaan boollaa waraabbanna. Seeraan ala jechuun mana nu irratti diigaa jiru jedhan.
Qaama mootummaa itti iyyatan yoo jiraate gaafatamanii:Gaafachuu hin dandeenye. Karaa kam gaafanna? Kan gaafachuu dhaqan iyyuu qabamanii mana hidhaa jiru. Nmaoota 150 oltu hidhaman. Jiraataa ka biroon mann isaanii diigame yoo ta’e gaafataman akkas jedhan.
Eeyee eegaa jirra. Boritti nu beellaman. Ni diigama nuun jedhaniiru. Akka jirutti hin lakkoofnu. Maal akka ta’e nuu galaa hin jiru. Lammiiwwan biyya biraati yoo jedhamnes yoo nutti himame gaarii dha. Misoomaaf yoo ta’e irraa kaana. Mana agabuu bullee kiraa manaa jalaa ooluuf ijaarranne waan ta’eef nu beeksisaa jennee turre.
Lammii ofii malee lammii alaa miti. diina miti kan reebichi hammi kun irratti raawwatamuuf. Diina yoo ta’e immoo nutis ofi irraa lolla. Ala oollee ennaa gallu manni akka hin taane ta’ee nu eege jedhan.
Jiraataan kun akka jedhanitti gara naannoo sanaatti nu dhiyeessuu waan didaniif fagoo dhaabannee ilaalaa turre. Dhukaasis ture jedhan. Dhukaasi sun hanga aanaalee naannoo jiranitti illee dhaga’amaa ture jedhan.
Gabaasi kun hanga qindaa’etti jedha Meleskachoon gama mootummaatiin dimma kana ilaalchisee ibsi kenname hin jiru. Gaazexeessonni gara naannoo sanaatti imalanis humnootii naga eegumsaan waan ittisamaniif itti dhiyaachuun akkahin danda’amin hunbatameera.


text:
Haalli nageenyaa addunyaa akkaan hammaachuun ibsame.
Inistiitiyutiin Nageenyaa fi Dinagdee jedhamu gabaasa bara 2022 baaseen haalli nageenyaa addunyaa akkaan hammaachuu ifa taasiseeti jira.
Weerara dhibee Koronaa booddee gaaga’ama dinagdee fi waraanni amma Yuukireenii fi Raashiyaa gidduutti deemaa jiru haala nageenya addunyaa waggoota 15 asitti isa garmalee hammaataa taasiseeti jira jedhe.
Waraanni Yuukireenii fi Raashiyaa gidduutti taasifamaa jiru gaaga’ama guddaa geessisuun gamatti dinagdee addunyaa irraannis dhiibbaa geessisuu gabaasichi eereeti jira.
Gabaasni Inistiitiyutii Nageenyaa fi Dinagdee kun sadarkaa biyyootii haala nageenyaa irratti argaman irratti hundaa’uun tarreesseeti jira.
Biyyoota 163 tarreeffaman keessaa Itoophiyaan sadarkaa 149ffaa qabattee jirti.
Siiriyaa, Yaman fi Afgaanistaan sadarkaa 161ffaa, 162ffaa fi 163ffaa walduraa duubaan qaataniiti jiru.


text:
Berhanu Hundee
Akkuma hunduu beeku, jijjiirama har’a biyya Itoophiyaa jedhamtu tana keessatti argameef hundeen sochii uummata Oromoo fi addatti immoo Qeerroo Oromoo ti. Kana jechuun abbaan qabsichaas ta’e kan injifannoo silaa uummatuma Oromoo ti jechuu dha. Injifannoo booda hunduu nagaa fi gammachuudhaan jiraachuuf jedhameeti qabsoo hadhooftuun kan godhamu. Kan nama gaddisiisu garuu, injifannoo sochiin uummata Oromoo argamsiisetti har’a hunduu ittiin bashannanaa yeroo jiranitti, uummata Oromoorraa garuu ajjechaan hin dhaabbanne. Kuni maaliif ta’e?
Sochiin uummata Oromoo kan Qeerroon durfame, sirna Abbaa Irree Wayyaanee caccabsee, laaffisee, isaanis Maqaleetti galchee kunoo har’a jijjiirama argamsiisee jira. Humnootni hunduu kan uummata Oromootiif qabsaa’anis ta’ee kan farra-QBO ta’an hunduu biyyatti galanii akka barbaadanitti asii fi achi deemaa jiru. Waan barbaadan godhaa jiru; akka barbaadanitti dubbachaa jiru. Uummata kana galateeffachuun isaanirra osoo jiruu; Oromoo diina godhatanii shira irratti hojjechaas jiru. Kuni ta’aa osoo jiruu gama biraatiin ajjeechaan ilmaan Oromoorra gahu ittifufee jira.
Mee laalaa, yaadadhaa erguma jijjiiramni kun dhufee asi waan ta’aa jiru. Daangaa Sumaaleerratti lubbuun ilmaan Oromoo meeqa akka baala mukaa harca’aa ture. Miliyoonni qayee fi qabeenya isaaniirraa buqqa’anii har’alle rakkachaa jiru. Erga Abdii Illee too’annaa jala seenee as haalli baha fi kibba bahaa Oromiyaa jiru xinnoo waan tasgabbaaye fakkaatullee, haalli walfakkaataan lixa (dhiha) Oromiyaatti uumamee; lubbuun lammiilee keenyaa meeqatu galaafatame? Uummata keenya meeqatu ammas qayee fi qabeenya isaaiirraa buqqa’an?
Akka waan kun hiree daangaa Oromiyaa fi hiree uummata kanaa ta’etti, kunoo uummatni Oromoo Raayyaa keessattis ajjeefamaa jiru. Gama tokkoon biyyattiin tun tasgabboofte; badiirraa dandamatte; jijjiiramnis lafa qabachaa jira fi kkf haasa’amaa jiru. Mootummaan Itoophiyaa kan Dr Abiyyiin hogganamu biyyattii tana bira dabree naannoo Gaanfa Aafrikaatiifuu wabii dha jedhamee dubbatamas. Biyya keessatti uummatni Oromoo ajjeefamaa yeroo jirutti Baha Aafrikaatiif yaaduun ykn waayee kana afarsuun hiikni isaa maali?
Mootummaan Naannoo Oromiyaas ta’ee kan Federaalaa dhugumatti humna nagaa, nageenya fi tasgabbii eegsisuu danda’anii hin qabanii? Seer-dhablummaan akkamitti too’atamuu dadhaba? Nagaa, nageenyi fi tasgabbiin uummataa akkamitti eegamuu dadhaba? Maaliif yeroo hundaa bakkee hundattuu Oromoon xiyyeeffannaa keessa gala? Maaliif uummata kanarratti badiin godhama? Kan hanga har’aatti daangaalee Oromiyaarratti godhamaa turani fi jiran kun boru akka handhuura Oromiyaa Finfinnee keessatti hin godhamne wabii maaltu jira?
Humnootin (diinotni) sirna kana keessa turani fi jiran akkanatti dhiiga ilmaan Oromoo dhangalaasaa yeroo jiranitti; diinotni biroo gochaa walfakkaataa nurratti hijjechuuf jala qophaayaa jiru. Isan kana hubannee jirraa? Boru maal ta’uuf akka deemnu itti yaadnee jirraa? Badii nutti aggaamamaa jiru kana ofirraa qolachuuf itti qophoofnees jirraa? Humna Oromootu tilmaama keessa galchinee jirraa? Baay’ina keenya himachaatuma isa kanaan dhaadachaa jirra moo; human baay’ina kanaaf madaalu ijaaraa jirra? Yeroo diinni lafa jalaan of ijaaraa fi human isaa cimsaa jiru, Oromoon akkas godhaa jiraa? Uummatni keenya hangam ijaaramee jira? Humni Oromoo hangam cimaa fi abdachiisaa dha?
Oromoo, xiqqaa guddaan, beekaa fi wallaalaan; Oromoon kaabaa fi kibbaa; kan bahaa fi lixaa kan baadiyyaa fi magaalaa; kan keessaa fi alaa; jaarmayootni Oromoo kan uummata kanaaf dhaabbanna jettan hunduu; MNO fi kan Federaalaa walumaagalatti namtokkees ta’ee gamtaadhaan haala keessa jirru hubadhaa. Kan dabrerraa baradhaa; kan amma ta’aa jiru laalaa; kan nutti dhufuuf as deemaa jirus alaalatti arguu danda’aa. Hunda dura nagaa fi nageenyi uummata Oromoo akka eegaman waan danda’amu hundaa godhuun dirqama Oromummaa ti; yeroon isaas amma. Dhimmi uummata keenyaa kan yeroon kennamuufii miti. Kun dhimma hatattamaan furmaata argachuu qabuu dha.
Ulfaadhaa
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
Akkamiin turtii walqunnaamtii saalaa dheeressuu danda’uu?
Wantoota dafanii xumuruu hin barbaadamne keessa inni tokko walqunnamtii saalaa dha. Keessattu waarra dhiiraf walqunnamtii saalaa turtii gabaaba qabaachuun qaani ta’u danda’a. Haadha manasaani yookan jaalalleesaani gammachiisuf turtii yeroo dheera kannen hawwan danuu dha. Rakkoo kana furuuf yookan immo akkaata turtii gammachiisa kana dheerifachuuf isiin gargaaru keessa isa asii gadiitti tarreefamee dha. Dr. Gurmeessaa rakkoo kana warra kunnameef akkaata itti fooyyessuu dandeessan barruu gabaaba barumsa dhiirotaaf ta’u walitti qindeesseera.
Namoota rakkoo walqunnaamtii saalaa dafanii xumuruu qabaniif:
1. Afuura dheeraa (deap breath ) fudhachuu. Yoo xixiqqeessanii afuura baafatan gara dafanii sanyii kormaa dhangalaasuutti geessa.
2. Qofaatti shaakaluu. Kun mala tuttuquu (masturbation) fayyadamuun yoo sanyiin kormaa dhangala’uuf jedhu gidduutti dhaabuudha. Ammas irra deddeebi’anii hojjachuudhaan of shaakalsiisuudha. Yoo kana godhanyoo qaamaan haadha manaa yokaan jaalallee isaanii bira deeman illee qabachuu danda’an.
3. Yoo qunnaamtii saalaa godhan yoo miirri olka’ee sanyiin kormaa dhangala’uuf jedhu bakka qaamni saalaa dhiiraa (penis) qaamarraa itti ka’u jalaaan jabeessanii gadi qabuu (Squeezing) akka dafee hin dhangalaane gargaara. Kanas qofaa ofii shaakaluun gaariidha.
4. Yoo qunnaamtii saalaa goodhamu guutummaa guutuutti yaada keenya qaama saalaa keenyarra kaa’uu dhiifnee bakka biraa yaadaa raawwachuun hedduu gargaara.
5. Jarjaruu fi ariifannaa, sodaa fi miirota kana fakkaatan haga dandeenye ofirraa fageessuu qabna.
6. Namootni walqunnaamtii saalaa yeroo dheeraaf hin godhiin yoo turan waan kun akka mudatu ni taasisa. Akkuma deddeebineen raawwanneen garuu fooyya’aa deema.
7. Yoo qunnaamtii saalaa goonu akkuma miirri olka’aa deemee gara dhangala’uutti dhiyaateen sochii gadi xiqqeessuudha. Yoo garmalee sosocho’an dafee akka dhangala’u waan taasisuuf.
Fayyaan faaya
Dr. Gurmeessaa
__________
Gaaffilee kan kanaan wal fakkaatu gaafachuuf akkasumas waa’e fayyaafi dhukkuba qaama keenya huban keessa warri qabaattan toora Facebook Dr. Gurmeessaa seenuu dhan gaaffilee keessan gaafachuu dandeessan. Fayyaan Faaya waan ta’ef faayya keenya yeroo hunda eegu fi eegsifachuun dirqama mataa keenyaati!
Hanga barruu biraan walitti deebinuttii turtii gaari!
Galatooma!


text:
Oromia (Finfinnee): KFO fi Fincila Diddaa Saamicha Lafaa (FDSL). The public meeting convened by Oromo Federalist Congress (OFC) in Finfinne on Sunday, October 18, discussed the so called the ‘Master Plan’ and concluded that it is a land grab policy disguised as a development plan and called on Ethiopian authorities to halt it, and on the public to continue rejecting it. October 22, 2015Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Addis Ababa Master Plan, Genocidal Master Plan, Oromia (Finfinnee): The public meeting convened by Oromo Federalist Congress (OFC) in Finfinnee, SAY NO
1 comment so far
“Siyaasi guddaan siyaasa lafaati. Namni lafa isaarraa buqqa’e eenyummaan isaas achitti dhaabbate.” Dr Maraaraa Guddinaa
“Dubbiin Lafaa Dubbii Lafeeti.”
Obbo Baqqalaa Garbaa
Ibsa Ejjannoo
============
Labsiin Fulbaana 21/2008 caffeen Oromiyaa raggaasise heera sirna federalummaan buluuf ba’e kan diiguu waan ta’eef jabeessinee balaaleffachaa akka haqamu gaafanna
============================================
Mootummoonni habashaa waggoota dhibbaan dura humna qawween deeggaramanii lafa Oromoo fi ummata kibbaa weeraranii qabachuun Qe’ee fi lafa isaarraa buqqisanii aangoo isaaniitti dhimma ba’uudhaan dinagdee saba humnaan bitan laaffisuuf sadarkaa adda addaatti aangoo siyaasa murteessaa ta’e namoota isaanii muuddatanii magaalota waraanni isaanii keessa qubatu hundeeffachuun jiraattoota naannoo balleessuun aangoo siyaas-dinagdee isaanii cimsatanii aadaaf afaan jiraattoota naannoo keessumaa kan Oromoo balleessuun aadaa, afaanii fi amantii isaanii hundeessanii cimsachaa akka turan ni beekkama.Haaluma kanaan mootonni isaanii jijjiiramanus tooftaa ittiin ummata Oromoo dadhabsiisaanii qe’ee fi lafa isaarraa buqqisan baafachuun samichi lafa isaan gaggeessan itti fufeeti argama.
Seeronni isaaan baafatan hundi sirna saamichaa fi garboofannaa isaanii qofa kan jabeessu ture. Har’as waggoota dhibba tokkoo booda mootummaan ADWUI wayyaaneen hoogganamu karoora ummata Oromoo gabroomsuu, qe’ee isaarraa buqqisuun saamicha lafaa karoorfamee cimsee itti fufuudhaaf akka isaatti tolutti maqaa misoomaa magaalaa fi investimentiitiin Finfinneerraa ka’ee kallattii arfaniinuu hanga kilo-metira dhibba tokkoof shantamaatti jiru hunda qonnaan bultoota Oromoo hedduu buqqisuun aangoo murteessaaa fi mirga ofiin-of-bulchuu naannolee heera mootummaan tumame cabsuun mirga ofiin of bulchuu ummata Oromoo sarbuun weerara Miinilikii as yeroo lammaffaaf jibbaaf gara jabeenyaan ummata Oromoo qe’eesaarraa buqqisuuf karaa bakka buutoota DHDUO/OPDO saba Oromoo irraatti labsii baasee jira. Labsiin Caffeen Oromiyaa ajajamee Oromoo hedduu qe’eef lafa isaarraa buqqisuuf baase kun seera ofiin of bulchuu heeraan tumame sabni Oromoo qabu kan irraa mulquu fi qonnaan bultoota Oromoo daran buqqisuuf kan karoorfame waan ta’eef hatattamaan akka haqamee bulchiinsi magaalota Oromiyaa handhura Oromiyaa finfinnee dabalatee aangoo siyaasaa murteessaa ta’ee Oromoon akka argatu qabsoo karaa nagaatiin aarsaa gafatamu hunda baasuuf qophoofnee jirra.
Yeroo ammaa kana itti yaadamee maqaa misooma magaalaa fi investimeentiitiin qonnaan bultoota Oromoo naannoo magaalaa jiran dachee isaaniirraaa buqqisuuf Maaster pilaanii Finfinnee fi magaalota godina addaa naannawaa finfinnee walitti hiina jechuun Minilikiitti aanee waggoottan dhibbaa booda yeroo lammaaffaaf Oromoo lafa isaarra buqqisuuf dabni Ummata keenyarratti raawwatamaa jiru akka dhaabbatu Cimsinee ni balaaleffanna akkanni dhaabbatus ni gaafanna! Kanarraatti hundaa’uudhaan ibsa ejjaannoo qabxii sagal qabu kana baafnee jirra.
1. Qonnaan bulaan Oromoo lafa isaa irratti of ijaaree iddoo jirutti abbaa qabeenyaa akka ta’u gaafanna. Lafti isaa misoomaaf yo barbaadame Yeroo ammaa kana itti yaadamee maqaa misooma magaalaa fi investimeentiitiin qonnaan bultoota Oromoo naannoo magaalaa qubatan dachee isaaniirraaa buqqisuuf Maaster pilaanii Finfinnee fi magaalota godina addaa naannawaa finfinnee walitti hiina jechuun dabna Ummata keenyarratti raawwatamaa jiru Cimsinee ni balaaleffanna akkanni dhaabbatus ni gaafanna!
2. Labsiin magaalota Oromiyaa hundeessu jedhuun caffeen Oromiyaa gafa Fulbaana 21/2008 raggaasise;
a. Aangoo Oromoo Naannoo isaa bulchuuf heera Motummaatiin kennameef mulquun jiraattoota magaalaatii kan kennu waan ta’eef
b. Maqaa misoomaatiin Qonnaan bultoota Oromoo hedduu lafa isaarraa buqqisuuf kan karoorfamee waan ta’eef
c. Jiraattoota Oromoo Naannawaa Finfinnee buqqisuun Aadaa, Afaan, Seenaa fi Eenyummaa Saba Oromoo dhabamsiisuuf waan ta’eef
Seera sirna fideraalummaa diiguu fi faallaa heera mootummaa waan ta’eef akka haqamu jabeessinee gafanna. Hanga haqamee mirgii hiree murteeffaannaa Oromoo mirkanaa’utti Oromoo hundi cichee akka falmatu waamicha dhiyeessina.
3. Dacheen Oromoo yeroo saamamuu fi fudhatamu Ummanni Oromoo callisee laalee hin beeku. Mirga isaatiif gara kuteenyaan falmaa akka ture seenaan raga ni ba’a. Har’as taanaan saamicha lafa Oromoo mormuun karaa nagaa osoo qabsaa’anii kan kufan maraa ni yaadanna. Keessumaa barattoota Oromoo karoora master pilaanii magaalaa Finfinnee fi godina addaa naannawaa Finfinnee walitti hidhuu fi saba Oromoo lafasaarraa buqqisu mormuun Eebla 22/2006 fi karaa nagaa osoo falmanii gootummaadhaan lubbuu kaffalan guyyaa isaan itti wareegaman yaadachuun qabsoo mirgaaf abbaa biyyummaa ummanni Oromoo godhu keessatti iddoo seenaa guddaa qabatee jiru ta’uu amannee guyyaan kun seenaa qabsoo Oromoo keessatti weerara isa lammaffaa dura dhaabbachuun guyyaa itti du’an waan ta’eef Oromoon Eebla-22 hanga qabsoon Oromoo galma ga’ee mirgi hiree murteeffannaa ummata Oromoo dhugoomutti guyyaa gaddaa guddaa ta’ee waggaa waggaan akka yaadatamee kabajamu jennee labsineerra. Ummanni keenyaas kanuma hubatee akka hojiirra oolchu waamicha dabarsina.
4. Qabsoon ummanni Oromoo mirgaa fi abbaa biyyummaa isaatii karaa nagaatiin godhu daran akka cimee galma isaa ga’uuf Oromoon hundi ilaalcha: naannummaa, siyaasaa fi amantiidhaan osoo wal hin qoodin tokkummaa isaa cimsee ijaarsa tooftaa qabsoof barbaachisuun hundeeffatee ciminaan akka itti fufu waamicha dhiyeessina!
5. Bakka Oromoon jiru hundatti mormii fi diddaan karaa nagaa cimuun qabsoon itti fufinsa qabu akka qindaa’uuf soda tokko malee Oromoo hundi aarsaa bilisummaaf kanfalee akka waliif birmatu ta’ee Sagantaan hiriira nagaa Oromiyaa iddoo hundatti kan qophaa’u ta’uu ibsina. Qabsaa’oonni Oromoo hundi qabsoo saba isaanii waliin tokko ta’anii akka dhaabbatan waamicha seenaa dabarsina.
6. Mirgi sabummaa fi dimokiraasummaa ummata Oromo kabajamee hireen murteeffaannaa hanga dhugoomutti arsaa qabsoon karaa nagaa gaafatu hunda cichaan Oromoon marti biyya keessaas ta’ee biyya ambaa jiran walta’uudhaan milkaa’ina qabsoo saba Oromoof qooda keessan akka gumaachitan waamicha isiniif goona!
7. Sabaa fi sablammoonni biyya keenyaa deeggartoonnii fi falmitoonni mirga namoomaa yeroo rakkoo eenyummaan Oromoo sarbamee lafarraa buqqifamuuf qophiin godhamaa jiru kanatti waliin dhaabbachuun deeggarsa barbaachisu gochuudhaan sirna gabroofataa kana dhaabamsiisuun jaalalaaf kabajaan wal qixxummaan akka waliin jiraannu ga’ee keessan akka gumaachitan waamicha seenaa isiniif goona.
8. Oromoon Hojjattoota mootummaa, raayyaa ittisa biyyaa ,poolisii humni tikaa fi abbootii amantaa taatan hundi seerri yeroo amma Oromoo Miliyoonotaan dachee isaarraa buqqisuun dhabamsiif weerara lafaa fi fixinsa sanyii yeroo lammaffaa Oromoo irratti aggaamamaa jiru ta’uu hubattanii qabsoo seena qabeessa Oromoon mirga isaatii gochaa jiru bira akka daabattan waamicha isinii goona
9.Seer a faallaa heera mootummaa ta’ee fi sirna federaalizimii diigu baasuudhaan Ummata keenya dachee isaarra dhamsiisuuf godhaamaa jiru mormuuf qabsoo karaa nagaa ummaanni keenya gochaa jiru gufachisuuf tarkaanfii fudhatamaa tureefi fudhatamuuf jiru motummaan biyya bulchaa jiru itti gaafatamaa fudhachuu kan qabu ta’uusaa addunyaan akka nuuf hubatu gaafanna
Injifannoo Ummata Oromootiif
Kongiresii Federaalawaa Oromoo (KFO)
Onkololeessa 18/2015
Finfinnee
The public meeting convened by Oromo Federalist Congress (OFC) in Finfinne Sunday, October 18, to discuss the so-called Addis Ababa and Oromia Special Zone Integrated Development Master Plan has ended adopting a 9-point resolution.The meeting concluded that the Master Plan is a land grab policy disguised as a development plan and called on Ethiopian authorities to halt it, and on the public to continue rejecting it.
____
Walgayiin ummataa Kongreseii Federaalawaa Oromootiin Finfinneetti har’a (Dilbata, 18/10/15) geggeeffamee ture ejjennoo qabxii 9 qabu irratti waliigaleetee uummachuun xumurameera. Walgayichi maqaa Maastar Pilaan jedhuun karoorri mootummaan Itoophiyaa Finfinnee fi Godiina Addaa Oromiyaa keessatti hojiirra oolchuuf qophaawaa jiru karoora saamicha lafaa akka ta’e hubachiisee hatattamaan akka dhaabu gaafateera. Ummatis mormii isaa akka itti fufu dhaamsa dabarseera.
https://www.youtube.com/watch?v=qZQXRKFIgrw&feature=youtu.be&app=desktop
http://www.oromiapress.com/breaking-news-the-public-meeting-convened-by-oromo-federalist-congress-ofc-in-finfinne-sunday-october-18/
Mormiin karoora Maaster pilaanii Finfinnee irratti taasifamu cimee itti fufuu qaba jedhame.
https://www.oromiamedia.org/2015/10/omn-london-oduu-onkololeessa-18-2015/
(OMN:Oduu Onk 18,2015) Paartiin Koongireensii Federalawa Oromoo har’a magaalaa Finfinneetti dhimma maaster pilaanii Finfinnee irratti marii hawaasaa gaggeesseera. Marii hawaasaa kanarratti bakka bu’oonni Paartii kanaa godinaalee Oromiyaa hundumaarraa bakka bu’uun irratti argamaniiran. Mariin kunille ijannoo tokkoon, uummanni Oromoo Maaster pilaanii Finfinnee dura dhaabachuun akka irra irra jiraatu walii gaaluudhaan, ibsa ijannoollee bafachuun mariin kun raawwateera.
Dura bu’aan paartii KFO Dr. Mararaa Guddinaa OMNtti akka himanitti, “kaayoon guddaan walgayii uummataa kana waamneef, maqaa maaster pilaanii Finfinneetiin lafa qonnaan bulaa keennaa Oromoorraa fudhachuuf yennaa mootummaan Itoophiyaa yaalii taasise, baratoota mormii dhageessisan hedduu ajjeeseera. Barana immoo mala malatanii karaa biraatiin seera lafa Oromoo ittiin saman hojiirraa olfachuuf socho’aa waan jiraniif, uummaanni Oromoo kana beekuun waan irra jiraatuuf” jedhaneeran.
Uummanni Oromoo barattoota universiitii dabalatee godinaallee adda addaa irraa kora kanarratti hiramaachuun, Maaster pilaanii Finfinnee kana dura dhaabachuu akka qaban yaadaa kennaaniin himuu isaanii Dr. Mararaan Dubbataneeran.
Lafti Oromoo waggaa dhibba dura saamamaa ture, bara dargii keessatti qonnaan bulaaf deebi’ee, ammalle kunoo yeroo lammeessoof lafti Oromoo qonnaan bulaa irraa fudhatamaa akka jiru, marii kanarratti dubbatamaa akka ture Dr. Maraaraan dabalanii himaneeran.
Guyyaa lafti Oromoo yeroo lameessoof Oromoo irraa fudhatameefi guyyaa ilmaan Oromoo itti dhuman yaadachuuf, Paartiin isaanii guyyaa gaddaa guddaa biyya keessaafi biyya alaatitti labsuuf akka karoofatanille Dr. Mararaan yaadachiisaneeran.
Partiin KFO marii taasiseen ibsa ijannoo bal’aa bafateera. Mariifi ibsa ijjannoo keessattille akka kaafametti, Oromoonni mootummaa mirga Oromoo sarbaa jiran wajjiin hojjatanille gara saba isaanitti akka deebi’aniif ibsa ijannoo kanaan waamichi akka dhihaateef Dr. Mararaan addeessaneeran.
Gabrummaa marsa lammeessoof itti dhufte kana, uummanni Oromoo sadarkaan jiru hundumtu, osoo ilaalchaafi amantaan wal-hinqoodin ka’ee qabsa’uun akka irra jiraatu Dr. Maraaraan dhaamsa gama isaanii dhaamaneeran.
Gabaasaan Daani’el Bariisoo Areeriiti
https://www.oromiamedia.org/2015/10/mormiin-karoora-master-pilaanii-finfinnee-irratti-taasifamu-cimee-itti-fufuu-qaba-jedhame/
KFO fi Fincila Diddaa Saamicha Lafaa (FDSL)
Onkololeessa 18, 2015 KFOn abbaa quba shani Walgahi Fincila Diddaa Saamicha Lafaa (FDSL) uummata Oromoo waliin godhee ammallee Wabii uummata Oromoo ta’ee akka qabsoo itti fufu ibsa ejjannoo qabxii sagal of keessa qabu baafachuun milkii guddaan xummurateera. Walgahi sanirratti namootni Oromoo hundi fageenyaf umuriin osoo hin daangeffamne kutaa Oromiyaa hundarraa dhufuun irratti hirmaataniiru. Qeerroo qacalee kan takkaa areeda hin baasinirraa qabee hanga manguddoo lafa bulan kan mataa isaanirra aarrii jibrii fakkaattu malee rifeensa gurraacha tokkicha irraa hin argineetti walgahi sanirratti hirmaataniiru. Walgahi guyyaa kana taasifame irrattii ajandaawwan akka armaan gadii ka’uun irratti mari’atameera.
1.Saamichi lafaa haala akka ammaa kanatti Oromiyaarratti gaggeeffamaa jiru kun dhaabbachu qaba.
2.Mana qotatee bulaa Oromoorraa diigani qabeenya isaatirraa buqqisuun hafuu qaba.
3. Maqaawwaan biyyaatifi kan naannoo jijjiirun hafuu qaba.
4. Manneen Barnoota afaan Oromoo magaala Finfinnee keessatti baballate afaan Oromoo afaan Hojii Finfinnee Keessatti ta’uu qaba kan jedhuufi ajandaaleen biroollee ka’ani irratti mari’atameera.
Walgahii kana kan hoogganan Dura taa’an KFO abbaa quba Shani Dr.Mararaa Guddinaa “Oromiyaa cunqursaaf gabrummaa jalaa baasuf dura of ijaaruf achiin booda biyya ijaarun dirqama keenya bahuu qabna” jechuun gorsa kennaniru.
Hirmaattotni walgahii kanarratti hirmaatan jechamoota hamilee namaa kakaasan hedduu tokko kaasaniru mee hangan yaadadhu keessa kunoo sadeen kana akka armaan gadiitti isiniin gaheera.
1. Ilmi laafan lafa abbaa isaat dhaba; Soddaa jabaan lafa abbiyyuut dhaala.
2. Maqaa jijiirun lafa keenyaa tuffidha; Yoo abbaa tuffatan malee qotiyyoo isaa maqaa sareetin hin waaman.
3.Diinni jalqaba barruu harkaat nama qabata. Yoo barruu harkaa nama qabatu ofirraa dhoowwuu yoo dadhaban ciqilee nama qabata. Yoo ciqilee nama qabatu ofirraa dhoowwuu yoo dadhaban morma qabeet hudhee nama kuffisa. Kanaafu, qabsoo keenya jalqabne kana hanga lafeen nu cabduufi lubbuun teenya baatutti itti fufuu qabna malee duubatti deebi’uu hin qabnu jedhaniiru.
Itti aanaan dura taa’aa KFO abbaa quba shani Ob. Baqqalaa Garbaa “Yeroo ammaa kana Oromiyaa keessatti namni hidhamee hin beekne nama hunda hidhanii fixani ana na tuffatanit na dhiisan moo anatu sabboonaa miti jedheet aaraa of gaafachaa jiraa” jechuun bifa qoosatin dubbatani warra wal gahiirratti hirmaate hunda kofalchiisaa erga cimaa dabarsaniiru.
Walumaagalatti, haalli wal gahii guyyaa kanaa irra hubatamu wayyaaneen uummata Oromoo ofumaa ofitti tuttuqtee umurii aangoo isii gabaabsa akka jirtu waan ifaaf bilisa ta’e. Yaa hattuu harree tana oofte ooftee booda abbaaf galchuu teessaa kan jedhan san waan dhihootti jechaan osoo hin ta’in gochaan arguuf deemnu fakkaata. Dhumarratti eebbi erga Godhamee booda ibsa ejjannoo qabxii sagal qabu baafachuun walgahiin kun xumurameera.
Fincilli Diddaa Saamicha Lafaa itti fufa.
#La_Lutta_Continua
https://www.facebook.com/oromoresearchfoundation
Google is supporting yet another huge clean energy project in Africa October 22, 2015Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Akon and Solar academy for Africa, Alternative sources of Energy, Facebook and Africa
add a comment
It is no secret that Google wants to grow its users in Africa—the company’s investment in last-mile internet infrastructure and its Project Loon initiative to bring connectivity to remote areas in Africa points to this. But to grow its users, Google needs electricity. Internet providers need it to distribute internet and people need it to power up their devices.
Source: Google is supporting yet another huge clean energy project in Africa


text:
Qabsaa’aa gameessi Hajii Qaasim Hajii Huseen Xaahiiroo du’aan addunyaa kana irraa boqatan.
Haaji Huseen bara mootummaa Hayilasillaasee irraa jalqabee dargitti fulla’uun hanga Wayyaaneetti goota lolanii lolchiisan ta’uu seenaan ragaa baha.
Haaji Huseen Xaahiroo godina Arsii Lixaa Aanaa Dodolaa ganda Eddoo naannawa Bariisaa jedhamutti dhalatan.
Haaji Huseen bara mootummaa Hayilasillaasee irraa jalqabee dargitti fulla’uun hanga Wayyaaneetti gota lolanii lolchiisan ta’uu seenaan ragaa baha.
Qabsaa’aan gameessi kun bara kudha sagal jahaatammoota irraa kaasee qabsoo hidhannootti dabalamuun Baale keessatti sochii cimaa geggeessaa turuu waahilonni qabsoo isaanii ni himu.
Waraana hedduu Somaaliyaatti leenjisanii eebbisiisuun hogganaa ta’anii lolanii lolchiisaa akka turan himameeti jira.
Haaji Qaasim Jeneraal Waaqoo Guutuu, Kadiir Boruu Jaarraa, Hajii Abdullaahii Ganamoo fi Xaahaa Abbaa Nashaa faa wajjiin nama hoggansa waraanaa kennaa turanidha.
Bara Soowraa dhoombirii kaasee haga walakkaa sagaltamootaatti iddowwaan akka Dodola, Jaafara, Tuutticha, Bariisaa, Allummaa Shifaa, Hara Daakiyee, Eddoo, Qacama, Garambamoo, Leensho, Canoo, Seerofta, Huummo, Araar, Calqoo, Osse’efii kan birootti gootummaan diina dura dhaabatanii lolanii lolchiiisaa turan jechuun kan katabe ammoo Mohammed Adamooti.
Hajii Qaasim bara qawwee argachuun rakkoo ta’e sanatti Waahila qabsoo isaanii jeneraal Waaqoo Guutuu faa wajjiin tahuun biyya Somaaliyaa irraa qabsoo hidhannoo tin’isuuf qawwee galchaa akka turanis miseensa maatii fi waahilli qabsoo isaanii OMN dubbise ibsaniiru.
Hajii Qaasim Qabsoo hidhannoo Jaallan wajjiin Baale keessatti eegalan qofaan osoo hin dhaabin gara ABOtti dabalamuun qabsoo hidhannoo WBO jajjabeessuu keessatti shoora olaanaa taphataniiru.
Gameessi Qabsoo kun Magarsaa Barii fi Hajii Huseen Suraa faa qunnamuun waanjoo gabrummaa sirnoonni abbaa irree Oromotti fe’an irratti nama qabsaa’aa turan akka ta’es Jaallan qabsoo isaa addeessaniiru.
Hajii Qaasim dhiibbaa kallattii adda addaatiin irra gahaa tureen biyyarraa bahuun Sa’uud Arabiyaa jiraachaa akka turan miseensonni maatii OMN dubbise ni himu.
Oromiyaa irraa dirqiin dhiibamanii bahaniif Hajii Qaasiim qabsoo hin dhiifne kan jedhan namoonni seenaa isaanii beekan, Jireenya baqatti rakkataa gargaaruun nama hedduuf carraa uumanii akka turan himu.
Ergasii bara ce’umsaa 1991 waytii Chaartaraa gara biyyatti deebi’uun qabsaa’aa akka turanis himameera.
Erga Ameerikaa Minnesota dhaqabii boodas akka miseensa buulessa Adda Bilisummaa Oromootti yaadaan, maallaqaan, eebbaan qabsoo Oromoo utubaa akka turanis himaniiru.
Hajii Qaasim dheengadda du’aan addunyaa kana irraa boqataniiru.


text:
Oduu Gadaa : Muddee 2/2014
Obbo Alwaan Jaabir Marzuuq Oromiyaa Harrgee Bahaa Aanaa Haaromaayaa Arddaa Qabrii Darrabbaatti dhalatee guddate.
Dhuma jahaatamotaa Bara Bulchiinsa Halasillaasee keysa akkuma Oromota biro biyya gadi dhiisee baqatuuf dirqame. Akka biyyaa baheen Sumaaliyaa Magaalaa Mogdishotti Qabsaawota Oromotti dabalame.
Qabsaawota Oromo kaannen waliin Liinjiif Gara Magaalaa Aden Kabajamaa Obbo Abdullaahi Lungoo fii waahellan heddu waliin Aden gale yk dhaqee . Garuu yaroo san umriin xiqqaa waan taheef qabsaawotaa Oromo waliin linjifamuu hin dandenye.
Haalaa kanaan Gara Biyya Sa`udii Arabiyaatti sossohe . Akka Sa`udii galeen Yaroo Bulchiinssi “Malik Al-Feysal” Biyya Sa`udii Bulchaa jiru naanno Jiizaanitti qabamee waraanaa Sa`uditti dabalamuuf dirqame .
Haalaa kanaan waraanaa Sa`udii keysatti dabalamee Daangaa Yamanii fii Sa`udii jiddutti waggaa16 ol tajaajile. Kanaan bodaa dhiifama gaafateen hayyama argatee turee.
Bifa kanaan xaleyaan biyyaa kennamteefii Ummata tahee akka jiraatu hayyamameef bodaan Gara Magaalaa Riyaaditti godaane ture .
Saddetamota keysaa nama kenyaan walarge.
Gaafasii kaasee nama kenyaa waliin jiraachaa jira.
Obbo Alwaan Jaabir Marzuuq Nama Ganna 74ti .Akkasuma Abbaa Ijollee 7ti. Gara Biraatiin Obbo Alwaan Jaabir Marzuuq Nama saba Isaatiif Heddu dhimmamu tahuuni bekkama.
Biyya Sa`udii Keysatti Ilmaan Oromo 100%45 isaatuu Irraa “Kafiila”Akka Isaan Hojjatanii Nageyaan jiraataniif deggarsa guddaa halkanii guyyaa oso hin jenne Ummata isaa tajaajilaan cinaa dhaabbachaa as geye.
Garuu gara bodaa kanatti dhukkubaa Sukkuraan hedduu erga miidhamee bodaan Muddee 2/2014 Mana Yaalaa “Shumeysiitti ” Du`aan Addunyaa kanarraa boqatee jira.
Gutuun Oromota Magaalaa Riyaad Du`aan Addunyaarraa Boqachuu Abu Nawwaaf kanaaf Hedduu Gadda hamaa fii naasuu cimaa keysatti argamu . Sirni gadda Alwaan Jaabir “Istiraahaa Najjoo ” Sh/Mansuriyaatti haalaa baayyee hawwataa taheen gad geyfamaa jira.
Nuus Gama kenyaan Obbo Alwaan jaabir Marzuuq yk Abu Nawwaafiif Araarama kadhachaa Warra isaatii fii ijollee isaa akkasuma firaafii
Aalii isaa hundaaf jajjabina hawwina.
G/Hegeree Oromiyaa
Muddee 2/2014.


text:
Itti-gaafatamaan waajira bulchiinsaa nageenyaa godinaa Walloo Kibbaa – Obbo Qoyyaachew Ayyaalew, walitti-bu’insa dhiheenya kana, bulchiinsa naannoo Amaaraa, bulchiinsa Hawaasa Oromoo fi godinaa Shawaa Kaabaa keessatti lubbuu namaa galaafate balaaleffachuudhaan, walitti-bu’insi kun gara godinaa isaaniitti akka hin dabarre ittisuuf jecha, hojii cimaa kan hojjetaa jiran tahuu dubbatu.
“Godinaan kun, godinaa sabaa fi sab-lammoonni adda addaa keessa jiraatani. Kana ilaalcha keessa galchuudhaan, gama keenyaan qophii waliigalaa goonee jirra. Inni jalqabaa hawaasichi nageenya naannoo isaa eeguudhaan maal gochuu akka qabu, keessumaa dargaggoonni humna guddaa dha naannoo kanatti. Humni kun nageenya naannoo isaa eeguu eeguu qaba. Rakkoolee nageenya naannoo isaaf gufuu tahan, ofii isaa sirreessaa deemuu danda’uu qaba. Kana irratti hubannaa uumuudhaaf, waltajjiilee marii qopheessinee jirra, jedhu - itti-gaafatamaan bulchiisaa fi nageenyaa Walloo Kibbaa – Obbo Qoyyaachew Ayyaalew.
Godinaa Walloo Kibbaa keessatti, kanneen yaaddoo nageenyaa fi madda walitti-bu’insaa tahuu malan – jedhaman, aanaaleen 6 adda-baasamuu isaaniis dubbatanii jiran.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
(Ibsa: Qeerroo Bilisummaa Oromoo, Mudde 24,2018) Hidhaa fi Ajjeechaan ummata Oromoo irraa dhaabbatuu qaba!
Waggaa 27 sirni EPRDF dhaabbilee afur hogganu, jalatti ilmaan Oromoo jimlaan ajjeefamaa, miliyoonaan lafarraa buqqaa’aa yoona geenye ammas sanuma. Dabalataan yakka ulfaataan sammuu Oromoo keessaa hinbanne, Jaal Nadhii Gammadaa, Wellisaa Jireenyaa Ayyaanaa fi Jaal Lammeessaa Boruu dabalatee as buuteesaanii dhoksuun reeffa isaaniillee argatee akka uummatni awwaallatee garaa hinkutanne godhanii, maatiif uummata Oromoo rooraasaa bakkee ilaalchisaa hanbisuun sirna EPRDF kan wal nama gaafachiisu miti.
Yakka sussukanneessoo kanatti dabaluudhaan, erga OPDO/ODP aangomee afuura fudhannee ajjeechaan nurraa dhaabbataa jennee yeroo abdannuttis ulfa garaa keessaa waliin ajjeechaa Dambidoollootti aadde Biraanee nama jedhamturra gaheerraa kaanee, yakkoota suukanneessoof ajjeechaa gurraaf ijaaf hintolle kan uummatni keenya keessummeesse uummatichi haa lakkaa’u. Yakka fokkisaan kunneen wayiita raawwatamu obsi uummata Oromoo fi Qeerroo Bilisummaa Oromoo ajaa’ibisfatamuun irra deddeebiidhaan karaa nagaadhaan ajjeechaan akka irraa dhaabatu gaafataa turee har’allee itti jira. Faallaa karaa nagaa rakkoo furuu kan waraana labsu deddeebi’e sirna EPRDF ta’uun hubatamaadha. Yakkoota ajjeechaa baatii tokkko asitti Oromoo irra karaa Raayyaa Ittisa biyyaa sirna EPRDF’n ijaaramee isumaan hogganamuun raawwate yoo tarrifne
1. Kibba Oromiyaa moyyaalee keessatti hoteelatti seenanii namoota nagaatti dhukaasuudhaan nama 12 kan ajjeese Raayyaa Ittisa Biyyaa ta’uu gabaasni miidiyaalee torbanoota darbanii mirkaneessee jira.
2. Lixa Oromiyaatti Kamisa Darbe. Ajjeechaa Jimlaa Fanjii awwaaluudhaan Raayyaan Ittisa Biyyaa lubbuu 10 galaafatuu miidiyaaleen torban darbe gabaasaa turan.
3. Laaloo Asaabiitti nama 6 ol bakka tokkotti gidduu kana ajjeechaan uummata nagaa irratti Raayyaa Ittisa Biyyaan raawwatee jira.
4. Najjoo fi Gimbii gidduutti naannoo Maqa Najjoo jedhamutti uummata buna Funaannatutti dhukaasuudhaan lubbuun nama
10 Oromoo irraa Raayyaa Ittisa Biyyaa tiin dabeera.
5. Lixa Oromiyaa Jimmaa Horroo magaalaa Nuunnuu keessatti nama mana isaatii halkan baasanii ajjeesanii gatan.
6. Lixa Oromiyaa Qellem Wallaggaa Aanaa Hawaa Galaan keessatti dargaggoota 2 Raayyaa Ittisa Biyyaa tiin ajjeefamaniiru.
7. Lixa Oromiyaa Gimbii keessatti Raayyaan Ittisa Biyyaa walitti aansuutiin Mudde 23, fi Mudde 24, 2018 keessatti dargaggoota 2 galaafatanii kaan madeessanii jiru.
8. Kibba Bahaa Oromiyaa Baalee Aanaa Barbaree Ganda Haroo Dumaar keessatti Raayyaa Ittisa Biyyaa tiin lubbuun Oromoota 2 dabartee jirti. Aanaa Dalloo mannaa fi Harannaa Bulluq fi bakkoota hedduutti saamichi Raayyaa Ittisa Biyyaa tiin uummatarra gahaa jira.
Walumaa gala daataan Qeerroo Bilisummaa Oromoo Baatii tokkoo asitti qofa nama 45 Oromoo irraa waraana Raayyaa Ittisa Biyyaa tiin wareegamuu nii hubachiisa. Gabaasni kun kanneen nu dhaqqaban muraasa malee lubbuun Oromoo guyyaa guyyaan darbaa jiru dabalaa adeemaa jira malee takkaa dhaabbatee waan hinbeekneef kanaan ol ta’uu nii hubanna.
Dabalataan hidhaan ilmaan Oromoo irratti bakkoota addaa addaatti bifa haaraadhaan adeemaa jira. Bultii 14 asitti bakka biraa utuu hindabalatin magaalaa Finfinnee qofa keessatti ilmaan Oromoo 115 ol hidhamanii jiru. Kanneen keessaa qondaaloonni Adda Bilisummaa Oromoo ABO nii jiru. Hidhaa ilmaan Oromoo irratti raawwataa jiru kun, akkaatuma baroota 27 godhaa turan halkan edaa jechuun Mudde 23,2018 ilmaan Oromoo 15 mana hiraarsaa Maakalaawwii keessaa baasanii as buuteensaanii dhabamee jira.
Kun ta’ee osoo jiruu yakka EPRDF raawwate haguuguudhaaf Itti gaafatamaan Foolisii Oromiyaa qaama biraatti harka qabuun hindandaa’amu. Yakka Raayyaan Ittisa Biyyaa Oromoo irratti raawwatamaa jiruuf itti gaafatamaan isuma ta’uu cimsinee hubachiifna. Ammas taanan ajjeechaan uummata Oromoo irratti adeemaa jiru akka dhaabbatuuf amala obsaa qabnuun Qeerroo Bilisummaa Oromoo cimsimee qaama yakka raawwatuun akka ajjeechaa nurraa dhaabuuf nii gaafanna! Akkasuma hidhaan uummata keenyaarraa akka dhaabbatu gaafanna!
Injifannoon uummata Oromoof
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Mudde 24,2018


text:
Nannoo Addi Bilisummaa Uummata Tigraay(ABUT) to’ataa jiru kan Walloo Kaabaa fi Gondar keessatti gochii beekaa bu’uura misoomaa kan uummataa barbadeessuu gaggeessuu isaa mootummaan Itiyoophiyaa beeksisee jira.
Ministriin dantaa alaa Itiyoophiyaa ibsa baaseen, shoroorkeessaa kan ittiin jedhe looltonni ABUT fi wal taatoonni isaanii oomiisha dhaqqabee saamaa akka jiru qonnaan bultoonni nannoo gabaasuu isaanii ibse.
Kana malees iddoo hedduutti dhaabattoota hawaasa tajaajiilan barbadeessuu isaa ibsii ba’e hubachiisee, gocha kanas uummata Amaaraa fi Tigraay giddutti jibbaa fi haaloo hammeessuu caalaa uummata Tigraayiif waan fayyadan akka hin qabne ibsee jira.
Dhimma kana irratti ibsa kan kennan dubbii himaan ministrii haajaa alaa Itiyoophiyaa Ambaasaaddar Dinaa Muftii, hawaasnii addunyaa karaa haqa qabuun deggersa akka godhuuf gaafatan.
Ibsa kanaaf kallattiin deebii kan hin laannee ABUT ammaan dura ibsa kennaa tureen, himata wal fakkaataa dhiyaatan fudhatama dhabsisaa turuun isaa ni yaadatam jechuun Keeneedii Abaatee Finfinnee irraa gabaasee jira.


text:
OMN:Oduu Wax.27,2016 Godina Hararghee lixaa aanaa Hawwii Guddina keessatti poolisoonni Liyyuu Hayil, namoota nagaa dhalataan Oromoo ta’an sadii haala sukkanneessaan ajjeessuun isaanii himame.
Godina Baalee aanaa Gindhiir irraa namoonni sadii sangoota hedduu qabeenya guddaatti lakka’aman, abbootii qabeenyaan bitamaanii gara godina Harargeetti osoo qarshiin oofaaf jiranii, garee humnoota somaalee ‘Liyyuu haayil’ jedhamaniin haala sukkanneessaan ajjeefamuun isaanii himame.
Jiraataan godina Harargee lixaa aanaa Hawwii Guddinnaa tokko akka jedhanitti, dhalattoonni Oromoo kun haala sukkaneessaa ta’een ajjeefamuu qofa osoo hin taane qabeenyi isaaniitis saamamuu ragaa bahanKan hedduu nama gaddisiisuu jedhu namni kun, ilmaan Oromoo kunneen guyyaa kamisaakan ajjeeffaman yommuu tahu, reeffii isaanii guyyaa tokkoon booda argamuun gaddaa guddaa tahu dubbatu.
Ilmaan Oromoo sadeen kanneen keessaainni tokko, ergaa rasaasaan rukkutamee wal’aansaaf gara buufata fayyaa geeffamuus carraqqiin ogeessootaa lubbuu nama kanaa baraaruu hin dandeeyees jedhaniruDhimma kana furuudhaaf, bulchiinsi gama Oromiyaaniis tahee bulchiinsi naannoo Somaaleen taasifame yeroodhaaf, namoota sossobuudhaaf kan fakkeessan malee, kan dhugaan rakkicha furuu irratti fuullefatee miti kan jedhanis jiraataa aanaa Hawwii GuddinaatiJiraattota godina harargee fi saboota Somaalee jiddutti wayta gara garaatti wal dhibdee uumamaa jiruun, lubbuun namoota heddu darbee jira.
Qabeenyaan jiraattotaas jalaa samaameera samaamas jira. Rakkoon akkasiis poolisoota liyyuu Hayiliin, kan isaan muudataa kan jiru yoo ta’u, jiraattoonnis qaama itti iyyatan dhabanii rakkoodhaaf saaxilamanii jiru.Loltoonni Liyyuu Hayil kun mootummaa Itiyoophiyaatiin leenjifamanii, meeshaa waraanaa gurguddaa hidhachuun namoota nagaa irratti tarkaanfii ajjeechaa raawwataa jiran ammas halaanjabaatee jiraachuuniis himame jira.Itichaa Guddataatiin.


text:
Caamsaa 21,2016 Guyyaa har’aas Waraannii wayyaanee konkolaataan 10 Dabalataan Magaalaa Amboo irra qubsiifamee,Magaalaa Ambootti daandiin keessa keessas Waraanaa agaaziin qabamee olee!!
Sochiin Warraaqsaa Biyyoolessa Oromiyaa utuu wal irraa hin citiin ji’ota ja’aa(6)f gaggeeffamuu fi Oromiyaan kallattiin bulchiinsa waraanaa jala galtee waraanaan Shororkeeffamaa fi hiraarfamaa jiraachuun itti fufee jira. Mootummaan abbaa irree wayyaanee gaaffii mirga abbaa biyyummaa fi Dimookiraasii Qeerroon barattootni dargaggootni Oromoo fi waliigalatti uummatni Oromoo dhiyeeffachaa jiruuf deebii tokko illee kennuu dadhabuun biyyatti dirqisiisee waraanaan cabsee bulchuuf kan karoorfate ta’uu ifatti muldhisee jira.
Kabajamaa fi gootni uummatni Oromoo afaan qawween hin bulluu, gaaffii keenyaaf tarkaanfiin waraanaa fi bulchiinsi waraanaa deebii ta’uu hin
danda’uu jechuun ejjennoo isaanii roga hundaan jabeeffachuun hanga gaaffiin mirga abbaa biyyummaa fi dimookiraasii nuuf kabajamutti sochiin akka dhaabbachuu hin dandeenye kallattii hundaan abbaa irree hubachiisuun warraaqsii FXG godinaalee Oromiyaa cufa keessatti jabaachuun itti fufee jira. Kanuma irraa soda guddaa keessa galuun abbaan irree wayyaanee waraanaa dabalataan Oromiyaa irra qubsiisuu irratti argama!!
Waraannii Wayyaanee konkolaataan 10 Dabalataan Magaalaa Amboo irra qubsiifamee,Magaalaa Ambootti daandiin keessa keessas Waraanaa agaaziin qabamee olee!!
Caamsaa 21,2016 Guyyaa har’aas Waraannii wayyaanee konkolaataan 10 Dabalataan Magaalaa Amboo irra qubsiifamee,Magaalaa Ambootti daandiin keessa keessas Waraanaa agaaziin qabamee olee!!


text:
Gaa’ila Islaamaa-Lakk.11.1
Haqa Niitin Abbaa warraa irraa Qabdu-Kutaa 1ffaa
Akkuma abbaan warraa niiti isaa irraa haqa qabuu haati warraas isa irraa haqa baay’ee qabdi. Kutaa darbe keessatti haqa abbaan warraa niiti isaa irraa qabu ilaalle turra. Amma immoo haqa niitin abbaa warraa ishii irraa qabdu ni ilaalla.
Haqa niitin abbaa warraa irraa qabdu bakka gurguddoo lamatti qoodun ni danda’ama. 1ffaa-Haqa qabeenyaa (huququ maaliyyah). Kan akka mahrii, qallaba, uffata, mana jireenyaa fi kkf. 2ffaa-Haqa qabeenyan ala ta’e. Kanneen akka ishiif mararfachuu.
Mee amma haqoota lamaan kanniin wal duraa duuban haala armaan gaditiin haa ilaallu:
1-Mahrii– yeroo darbe waa’ee mahrii ilaalle turre. Mahrii jechuun kennaa dhiirri tokko dubartii fuudhu barbaaduf kennuudha. Mahrii ishiif kennuun haqa ishiiti. Gonkumaa haqa kana jalaa saamu hin danda’u. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Dubartootaaf mahrii isaanii
kenniinsa jaalalaa ta’e kennaaf.” Suuratu An-Nisaa 4:4
Kana jechuun dubartoota fuudhu barbaaddaniif kennaa lubbuun teessan jaallattee fi itti gammadde kennaaf.
2-Nafaqaa (baasii)- niiti fi ijoollee isaa irratti baasi isaan barbaachisu baasun abbaa warraa irratti dirqama. Baasiin kuni qallaba, uffata, mana jireenyaa fi kkf of keessatti hammata. Dhiirsi niiti irratti baasii baasun dirqama akka ta’e Qur’aana, Sunnah, waligaltee Muslimootaa fi aqliin kan mirkanaa’edha.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Qur’aana keessatti ni jedha:
“Abbaan dandeetti qabu, dandeetti isaa irraa haa qallabu. Namni sooranni isaa isa irratti dhiphifame, waan Rabbiin isaaf kenne irraa haa qallabu. Rabbiin lubbuu tamiyyuu waan ishiif kenneen ala hin dirqisiisu. Rabbiin dhiphinna booda bal’inna ni godhaaf.” Suuratu Ax-Xalaaq 65:7
“Abbaan dandeetti qabu, dandeetti isaa irraa haa qallabu.” Kana jechuun namni qabeenya bal’aa qabu qabeenya isaa irraa niiti fi ijoolle irratti wanta isaan gahu haa baasu. “Namni sooranni isaa isa irratti dhiphifame, waan Rabbiin isaaf kenne irraa haa qallabu.” Namni hiyyeessi rizqiin isaa itti dhiphatte, wanta Rabbiin isaaf kenne irraa maatii isaa irratti haa baasu.
Ammas Aayah biraa keessatti ni jedha:
“Nama yeroo hoosisaa guutuu fedheef haadholiin ilmaan isaanii waggaa lama guutuu hoosisu. Soorataa fi uffata isaanii haala fudhatamaa fi beekkamaa ta’een kennuun nama ilmi isaaf dhalate irra jira.” Suuratu Al-Baqarah 2:233
Kana jechuun abbaa manaa fi haati manaa waliin mari’achuun daa’ima ofii waggaa lama guutuu hoosisu yoo barbaadan, haati waggaa lama guutuu hoosisu dandeessi. Namni ilmi isaaf dhalate (abbaan) soorataa fi uffata haadha ilma isaatiif kennuun dirqama. Jecha biraatiin niiti isaatiif qallabaa fi uffata kennu qaba. Hangi qallabaa fi uffataa kunis haala namoota keessatti beekkamaa ta’eenii fi dandeetti dhiirsaa irratti hundaa’a. Osoo hin qisaasessinii fi hin doy’oomin hanga dandeettin isaa hayyamuun ishii qallabuu fi uwwisuu qaba.
Baasin dhiirsa irratti dirqama ta’uu mirkaneessu Sunnaah irraa, hadiisa Mu’awiyaan gabaasedha.
Mu’awiyah Al-Qusheyriyy akkana jedha: Yaa Ergamaa Rabbii! Tokkoon keenya keessaa haqni niitin isarraa qabdu maaliidhaa?” Ergamaan Rabbiis (SAW) ni jedhan, “Yommuu nyaattu nyaachisu, yommuu uffattu ishii uffisuu, fuula ishiitirra hin rukutin, ishii hin fokkisin, manatti malee ishiin hin oodin.” Sunan Abu Daawud 2142 ‘ishii hin fokkisin’ jechuun ‘Rabbiin si haa fokkisu’ hin jedhiin.
Dhiironni gariin alatti foon cicciranii ni nyaatu. Garuu niiti isaaniitii waa hin kennan. Kuni amala badaadha. Hadiisni armaan olii amala badaa kanarraa nama dhoowwun amala gaaritti nama qajeelcha. “Teeti quuftee ishii beela hin bulchin, teeti uffattee ishii hin daarsin, fuula ishii irra hin rukutin, hin arrabsin” yaada jedhu qaba.
Mana jireenyaa qopheessunis abbaa warraa irratti dirqama akka ta’e Qur’aana keessatti Rabbiin olta’aan ni dubbata:
“Dandeetti keessan irraa bakka qubattan isaan qubsiisaa. Isaan irratti dhiphisuuf jecha isaan hin rakkisinaa.” Suuratu Ax-Xalaaq 65:6
Dandeetti keessan irratti hundaa’e bakka ofii jiraattan niitiwwan keessanis jiraachisaa. Niitiwwan keessan irratti dhiphisuuf jecha dubbii fi hojii badaan isaan hin dararinaa ykn hin rakkisinaa.
3-Haala gaariin niiti isaa waliin jiraachuu
Wanti asitti barbaadame haala gaariin waliin gamtoomu, ishii rakkisuu irraa of qusachuu, dandeetti osoo qabanuu haqa ishii dhoowwachu dhiisuu, fuulaan ishiitti tolu fi itti seeqachuudha. Hundeen kanaa jecha Rabbii olta’aati:
“Haala gaariin isaan waliin jiraadhaa. Yoo isaan jibbitan, [obsaa]; tarii isin waan tokko ni jibbitu, Rabbiin isa keessa kheeyri baay’ee gochuu danda’a.” suuratu An-Nisaa 4:19
Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“ خَيْرُكُمْ خَيْرُكُمْ لأَهْلِهِ وَأَنَا خَيْرُكُمْ لأَهْلِي ”
“Irra gaariin keessan haadha warraa isaatiif gaarii kan ta’eedha. Ani haadha warraa kootiif hunda keessan irra gaarii kan ta’eedha.” Sunan Ibn Maajah 1977, Jaami’a At-Tirmizii 3895
Dhugaa kana haati manaa Rasuulaa (SAW) Aa’ishaan ragaa baati. Akkana jechuun gaafatamte, “Ergamaan Rabbii (SAW) mana keessatti maal hojjataa turee?” Ishiinis ni jette, “Maatii isaa tajaajiluun of ko’oomsa. Yommuu salaanni gahu, gara salaataa deema.” Sahiih al-Bukhaari 6039
Haala gaariin waliin jiraachuun jecha walii gala haqni hundi keessa seenudha. Wantoonni armaan olitti dubbannee fi kan armaan gaditti itti dhufnu hundi haala gaariin waliin jiraachu keessa seena. Namni haadha warraa isaa irratti baasi ishii barbaachisu yoo kenneef, dubbii gaarii yoo itti dubbate, fuula gaarii yoo itti agarsiise, ishii miidhu irraa yoo of qabe fi haqoota ishii biroo yoo bakkaan gahe, haala gaariin ishii waliin jiraachaa jiraa jechuudha.
4-Niiti isaatiif mararfachuu, ishii taphachiisuu fi umriin ishii xiqqaa akka ta’etti ilaalu
Dhiirsa kanaaf Rasuula (SAW) keessa fakkeenyatu jira. Nabiyyiin (SAW) Aa’isha waliin figicha irratti wal dorgomaa ture. Akkana jedhaan, “Koottu si dorgomaa” Ishiinis isa ni dursiti. Erga furdattee foon horattee booda ishii waliin ni dorgome. Ergasii ishii ni durse. Itti kolfuun akkana jedheen, “Tuni moo’atamuu saniini” (Kana jechuun akkuma ati yeroo darbe na moo’atte anis har’a si moo’adhe).” (Musnad Ahmad 6/264, Abu Daawud 2578)
Waliif mararfachuu fi waliin taphachuun, jalqaba fuudhaa heerumaa irratti garmalee hoo’adha. Garuu akkuma yeroon darbuun ligidaa’a (qorraa) adeema. Inuma niiti ofii caalaa nama namoota badheef mararfatuu fi waliin taphatutu jira. Niiti isaatti gogogiinsaa fi jabeenya itti agarsiisa. Ishiif mararfachuu fi waliin taphachuun hin jiru. Kuni jecha, “Haala gaariin waliin jiraadhaa” jedhu faallessa. Kanaafu, namni niiti isaatiif mararfachuu qaba. Akkasumas, ishii waliin taphachuun hariiroo wal jaalalaa jabeessun ni danda’ama.
5-Niiti isaa waliin haasawuu fi wanta ishiin jettu sirnaan dhageefachu– haala jireenyaa waliin haasawunii fi wal dhageefachuun bu’aa guddaa fida. Namni yoo wal dhageefate, rakkoo walii fura. Boonaa walirraa garagaluun immoo amala badaa fi rakkoo kan hin furreedha. Rabbiin olta’aan Qur’aana keessatti ni jedha:
“[Boonun] maddii [boqoo] kee namoota irraa hin garagalchin; dachii keessa oftuulaa hin deemin. Dhugumatti Rabbiin oftuulaa, of dhaadaa hunda hin jaallatu.” Suuratu Luqmaan 31:18
Kana jechuun yommuu namoonni sitti haasawan, isaan tufachuu fi irratti of-tuuluun isaan irraa hin garagalin. Garuu isaaniif laafi, fuula kee diriirsif. [Wanta isaan jedhan dhageefadhu]. Of-tuulaa jechuun nama nafsee ofii dinqisifatuu fi of jajuudha. Of dhaadaan immoo dubbiin namoota irratti kan of dhaadatuudha. “Ani hojii guddaa akkanaa hojjadhe, ani amala gaarii akkanaa qaba, qabeenya hanganaa qaba…” jechuun namoota irratti of dhaadachuudha. Rabbiin kana hunda hin jaallatu. (Tafsiir ibn Kasiir, tafsiira suuratu Luqmaan aayah 18ffaa fi kitaabban tafsiira biroo irraa)
Kanaafu, abbaan warraa niiti waliin yommuu haasawu ishii tufachuu osoo hin ta’in ishii dhageefachu qaba.
Kitaabban Wabii
Sahih Fiqhu Sunnaah -Jiildi 3,fuula 197-204, Abu Maalik
Fiqhu Maysiir fii daw’il Kitaabi wa sunnati– fuula 304


text:
Kan dhabamuun isaa mormii doktorootaa kaasisee ture doktorri Zimbaabwee lubbuun argamee jira.
Sagantaa VOA tajaajila Zimbabwee kalessaa irratti Doktorri akkaataan haasaa isaa wal dha’aa fakkaatu Dr. Peter Magombeeyii prezidaantii waldaa doktoroota hospitaala Zimbabwee ti.
Doktorichi ennaa dubbatanitti attamin eenyummaa koo akkan ibsu hin beeku garuu ani Dr. Peter Magombeyii ti, Hospitaala Haraareetiin hojjedha jedhan.
Fulbaana 15 ennaa achi buuteen isaanii dhabame mindaan doktorotaa akka dabalu falmaa turan. haa ta’u malee Haraaree irraa fageenya km 33 irratti kan argamu naannoo Niyaabiraa jedhamu akkataan itti dhufe hin beeku jedhan.
Kan isaan yaadatan namoota hin beekamneen korreentii dhaan shookii ta’uu koo qofa jedhaniiru. Mootummaan Zimbaabwee fi poolisiin dhabamuu Dr. Magombeeyii keessaa harka qabaachuu haalaniiru, garuu doktorri kun akka argamaniif waan danda’ame mara gochaa kan turan ta’uu ibsaniiru. Waa’ee kanaa


text:
Tigraay keessatti ajjeechaa, humnaan buqqisuu fi godaansisuu, humnaan gudeeddii fi dhiittaa mirga namoomaa hahamoo kanneen biroo akkasumas dararaa qaamota hedduun raaw’atame, kan dhaabatonni hedduun gabaasan jabeessinee mormiina, jechuun Ministarri Dhimma-alaa Yunaayitid Isteetis, Antonii Bilinken ibsa baasan.
Humnoonni Ertiraa fi humnoonni naannoo Amaaraa akka Tigiraay keessaa bahanis gaafatanii jiru.
Ibsichaaf ka deebii kenne Ministiriin Dhimma-alaa Itiyoophiyaa immoo “Kan nama gaddisiisu,” jechuun kun akka dhimma keessoo biyya walabaa tokko gidduu seenuutti kan ilaalamu tahuu dubbate.
Ibsa Ministeera Dhimma alaa Yunaayitid Isteetisii fi deebii Ministiriin Dhimma alaa Itiyoophiyaa kenne caqasaa.


text:
LibreOffice 7.4 Help
Herrega, suduudan galmee barruu ykn gabatee barruu irratti saagu nidandessa.
Galmee kessatti iddoo herrega saagu barbaadutti cuqaasi, kana booda F2 dhiibi. Yoo man'ee gabatee kessaa jiratte mallattoo qixxee = barreessi.
Herrega saagu barbaadu barreessi, fakkeenyaaf, =10000/12, itti aansuun Galchi dhiibi.
Dabalataanissajoo irratti, fi itti aansuun foormulaa keetiif faankishinii filadhu.
Gara man'ee wabiitti gabatee barruu barreessi, teessoo man'ee ykn hangii man'ee golboota kofaan marsuu nidandessa. Fakkeenyaaf man'ee wabii A1 irratti gara man'ee kabiroo, man'eetti =
To make a table cell entry that starts with = sign, first enter a space, then the = sign, and then delete the space.


text:
Gamtaan Awurooppaa boba’an Raashaa Awuroopaa akka hin sennee ugguruun akka isheen duula waraanaa Yukreen irratti gaggeessituuf qabeenyaa fi maallaqa xiqqaa akka argattu taasiisa jechuun qondaallii imaammata alaa kan Gamtichaa Josep Boreel har’a ibsanii jiru.
Hogganoonnii gamtaa Awuroopaa Wiixata kaleessaa Raashaa irratti dhiibbaa gochuuf jecha, zayiita boba’a Raashaa irraa seenuu 3 keessaa harka 2 ugguruuf walii galan. Uggurri kunis zayiita booba’aa Raashaan karaa galaana irra ergiitu ittisuun kan karaa ujjummoo boba’an dhaqqaban qofa ehame.
Prezidaantiin Yukreen Volodmiir Zeleenskii Wiixata kaleessaa ganama gamtaa Awuroopaaf haasawaa dhageesisaniin, iyyata isaanii irra deebi’uun dhiyeessan.
Hogganoonni gamtaa Awurooppaa Yukreeniif Doolaara Biliyoona 10 biyyatti dinadee fi biyyatti deebisanii ijaaruuf kan ooluu kennuuf walii galan.
Walgahii guyyaa lamaaf ture kun Kibxata har’a xumuramee jira.Mariin kunis, waa’ee madda eneerjii ittisaa fi wabii nageenyaa irratti akkasumas waa’ee Yukreen irratti qiyyaafachuun gaggeessaa ture.


text:
Islaama fi Iimaana
Kutaa darbee keessatti hiika iimaanaa ilaalle turre. Caalatti ifa gochuuf har’as fakkeenya waliin ni ilaala. Fakkeenya waliin ilaalun salphatti waa’ee iimaanaa fi Islaamaa akka hubatan nama gargaara. Fakkeenya kanatti seenun dura mee garaagarummaa fi wal-fakkeenya Islaama fi iimaana jiddu jiru haa ilaallu.
Akka Lugaatti: Islaama jechuun Rabbiif harka kennu fi ibaadadhaan Isaaf gadi jechuudha. İimaana jechuun immoo dhugoomsu fi mirkaneessudha.
Akka shari’aatti immoo Islaama fi iimaanaa haala lamaan ilaalu dandeenya.
Haala 1ffaa:[1] Jechi “Islaama fi iimaana” jedhu bakka garagaraatti dhufuu– Islaamni fi iimaanni hima ykn keeyyata keessatti kophaa kophaa yoo dhufan hiikni isaanii wal fakkaata. Kana jechuun Islaamni hima ykn keeyyata tokko keessatti dubbatamee iimaanni waliin yoo hin dubbatamin ykn iimaanni dubbatamee Islaamni waliin yoo hin dubbatamin, yoosan hiikni Islaamaa fi iimaana tokko ta’a. Lamaan isaanitu hundee fi damee amantii guutuu, dubbii fi hojiwwan keessaa fi alaa of keessatti qabatu. Rabbiin Qur’aana keessatti ni jedha:
“Namni Islaaman alatti amantii biraa barbaade isarraa hin qeebalamu (hin fudhatamu). Aakhirattis inni warra hoonga’an irraayi.” Suuraa Aali-imraan 3:85
“Namni iimaanatti kafare, hojiin isaa jalaa badee jira. Inni Aakhiraatti warroota hoonga’an irraa ta’a.” Suuratu al-Maa’ida 5:5
Dabalataan Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“Iimaanni dameewwan torbaatamaa ol yookiin jahaatamaa ol qaba; isaan hundarra kan caalu jecha “Laa ilaah illallah” dha. Gadi aantun immoo wanta nama rakkisu karaa irraa kaasudha. Qaanin (hayaan) damee iimaanaa irraayyi.” Sahih Muslim 35 b
Kanaafu, asitti iimaanni amanti guutuu of keessatti hammataa jechuudha. Bakka waan fudhatuufi malee hadiisa biraas dhiyeessun ni danda’ama.
Arabiffa keessatti jechoonni bakka garagaraatti yommuu dhufan hiika wal fakkaataa qaban ni jiru. Fakkeenyaf, jechoonni faqiir fi miskiin jedhan bakka garagaraatti yommuu dhufan hiikni isaanii tokko ta’a. Hima tokko keessatti yoo dhufan immoo hiikni isaanii garagara ta’a. Akkasumas, at-taqwaa fi al-birr, al-ism fi al-udwaan. Haaluma kanaan Islaamni fi iimaanni bakka garagaraatti yoo dhufan hiikni isaanii tokko ta’a. Kanaafi, kutaa darbe keessatti hojii fi dubbiin iimaana irraayyi jenne.
Haala 2ffaa[2]: Islaamni fi iimaanni bakka tokkotti dhufuu– Islaamni fi iimaanni yoo wal-qabsiifaman hiikni isaanii garagara ta’a. Kana jechuun hima yookiin keeyyata tokko keessatti jechi Islaama fi iimaana jedhu yoo dubbataman hiikni isaanii kan armaan gadi ta’a:
Islaamni hojii alaa fi dubbii kanneen akka shahaadateyn, salaata, zakaa, sooma, hajjii fi kanneen biroo of keessatti qabata.
Imaanni immoo hojii keessaa kanneen akka Rabbii olta’etti amanuu, Malaykoota Isaatti, kitaabban Isaatti, Ergamtoota Isaatti, Guyyaa Qiyaamatti fi qadaa wal qadariti amanuu, obsuu, tawakkula, sodaa, Rahmata Rabbii kajeelu fi kkf of keessatti qabata.
Hiika armaan olii kana hadiisa Jibriliin ifa gochuu dandeenya.
Hogganaa mu’mintoota kan ta’e Umar ibn al-Khaxxaab (Rabbiin isarraa haa jaallatu) akkana jedha:
“Gaafa tokko osoo Ergamaa Rabbii (SAW) bira teenyu, namtichi uffata adii qulqulluu uffate, rifeensi isaa garmalee gurraacha ta’e nu fuunduratti mul’ate. Mallattoon imalaa isarraa hin mul’atu, nu keessaa eenyullee isa hin beeku. Dhumarratti, Ergamaa Rabbii (SAW) waliin jilbifate taa’e. Ganaa isaa sarbaa irra gochuun akkana jedhe, “Yaa Muhammad! Waa’ee Islaamaa natti himi.” Ergamaan Rabbii (SAW) ni jedhan: “Islaamni Rabbiin malee haqaan kan gabbaramu akka hin jirree fi Muhammad Ergamaa Rabbii ta’uu ragaa bahuu, salaata sirnaan salaatu, zakaa kennuu, Ramadaana soomu, wanta ittiin hajjituun yoo qabaatte hajjii hajjuudha.” Gaafataan ni jedhe, “Dhugaa dubbatte.” Umar ni jedhe, “Isa ni ajaa’ibsifanne! Ni gaafata ergasii dhugaa ta’uu isaa mirkaneessaf.” Gaafataan ni jedhe, “Waa’ee iimaana natti himi.” Ergamaan Rabbiis ni jedhan, “[Imaana jechuun] Rabbitti, Malaykoota Isaatti, kitaabban Isaatti, Ergamtoota Isaatti, Guyyaa Dhumaatti fi keyriis ta’e sharriis ta’e qadara (wanta murteefametti) amanuudha.” Gaafataan ni jedhe, “Dhugaa dubbatte.” Itti aanse, “Waa’ee ihsaanaa natti himi.” jedhe. Ergamaan Rabbis (SAW) ni jedhan: “[Ihsaana jechuun] Akka waan Isa argituutti Rabbiin gabbaruudha. Osoo ati Isa arguu baatteyyuu dhugumatti Inni si arga.” Gaafataan ni jedhe, “Waa’ee Guyyaa Qiyaamaa natti himi.” Ergamaan Rabbis (SAW) ni jedhan, “Gaafatamaan gaafataa caalaa waa’ee Qiyaamaa kan beeku miti.” Gaafataan ni jedhe, “Mallatoolee ishii (Qiyaamaa) natti himi kaa.” Ergamaan Rabbii (SAW) ni jedhan, “Yommuu gabrittiin bulchaa ishii deessu, al-hufaata (miila duwwaa kophee hin qabne), al-uraata (qullaa), hiyeeyyi fi tiikse re’ootaa kanneen ta’an gamoo dhedheeroo ijaaruf [yommuu] wal dorgoman argituudha.” Umar ni jedhe, “Ergasi gaafataan ni deeme. Ani yeroo dheeraaf ni ture.” Ergamaan Rabbis (SAW) akkana nan jedhan, “Yaa Umar! Gaafataan eenyu akka ta’e beektaa?” Anis ni jedhe, “Rabbii fi Ergamaan Isaa hundarra beeku.” Ni jedhe, “Inni Jibriili. Amantii keessan isin barsiisuuf kan dhufeedha.” Sahih Muslim 8 a
Hadiisa kana keessatti Islaamni fi iimaanni dubbatamanii jiru. Kanaafu, hiikni isaanii akkuma hadiisa keessatti dubbatame garagara ta’a. Kana ifa gochuuf mee fakkeenyan haa ilaallu.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aala Qur’aana keessatti iimaana muka yeroo hundaa firii kennuun wal fakkeessa.
Rabbiin akkamitti jecha gaarii akka muka gaarii hundeen ishii gadi dhaabbataa ta’ee fi dameen ishii samii keessatti [ol dheeraa] ta’etti fakkeenya akka godhe hin argine?
Yeroo hundaa hayyamaa Gooftaa ishiitiin firii ishii ni kenniti. Akka gorfamaniif jecha Rabbiin namootaf fakkeenya dhiyeessa.” Suuratu Ibraahim 14:24-25
Amma mee Islaama fi iimaana muka gaarii kanaan wal bira haa qabnu.[3]
1.Hiddi mukaa lafa keessatti gadi lixe harkaana iimaanaa qalbii keessa jiruun wal fakkaata. Akkuma hidda mukaa yoo dachii qonne malee ijaan hin argine iimaanni qalbii namoota biroo keessa jiruus nutti hin mul’atu. Harkaana (hundeewwan) iimaanaa jechuun Rabbitti, Malaykoota Isaatti, kitaabban Isaatti, Ergamtoota Isaatti, Guyyaa Dhumaatti fi keyriis ta’e sharriis ta’e qadara (wanta murteefametti) amanuudha.
2.Muka irraa fuula dachii irratti wanti mul’atu hojii Musliimni hojjatuun wal fakkaata. Hojiin kuni iimaana qalbii keessatti lixe irraa kan burquudha.
3.Jirmi hidda mukaatin wal-qabate shahaadateyn labsuun wal fakkaata. Sababni isaas, akkuma dameewwan mukaa jirma irratti hirkatan, hojiin Muslimni hojjatu hundii shahaadateyn irratti kan hirkateedha. Shahaadateyn jechuun “Laa ilaah illallah Muhammadan rasuulullah.”Rabbiin malee kan haqaan gabbaramu akka hin jirree fi Muhammad Ergamaa Isaa ta’uu” ragaa bahuudha.
4.Dameewwan gurguddoon muka irra jiran harkaana (hundeewwan) Islaamaa hafanii fi dirqamoota birootin wal fakkaatu. Kanneen akka salaataa, zakaa, sooma fi hajjii.
5.Dameewwan xixxiqoon dameewwan gurguddoo irratti bahanii fi baalli damee irra jiru; murtiwwan biroo, beekumsa, akhlaaqa fi naamusa Islaamatiin wal fakkaatu.
6.Bishaan hidda irraa ka’e hanga baalaa gahu niyyaa Musliimni hojii isaa keessatti qabuun wal fakkaata. Akkuma bishaan qaamolee mukaa guutuu keessa naanna’u, niyyaan Muslimas hojii isaa keessa naanna’a. Niyyaan isaa gaarii yoo taate, iimaanni isaa ni cima.
7.Firiin mukni yeroo hundaa hayyama Rabbitiin kennitu, kaayyoo ykn milkaa’inna Muslimni bira gahuun wal fakkaata. Kaayyoo kanatti amantii, gochaa fi niyyaa isaa qajeelcha. Kaayyoon ykn milkaa’inni kuni Jaalala Rabbii argachuu, Jannata seenu, addunyaa keessatti jireenya tasgabbii jiraachudha. Kuni firii iimaanati.
8.Mukni hidda hin qabne muka jedhamu hin danda’u. Haaluma kanaan hojiin namni hojjatu iimaana irratti yoo hin hundaa’in Rabbiin biratti fudhatama hin argatu. Akkasumas, mukni bishaan keessa hin naannofne firii kennu hin danda’u. Haaluma kanaan hojiin namni hojjatu keessatti niyyaan isaa Rabbiif yoo hin ta’in, hojiin isaa firii kennu hin danda’u.
9.Mukni yeroo garii bubbee hamaaf saaxilamu danda’a. Garuu mukni hiddi isaa lafa keessatti gadi lixe, bubbeen cimaan jabeenya dabalaaf malee bakkaa hin buqqisu. Haaluma kanaan mukni iimaanaa qalbii keessatti lafa qabate rakkoo fi qormaata adda addaatif yommuu saaxilamu, jabeenyi ni dabalamaaf. Mukni sirritti lafa hin qabanne immoo bubbeen salphatti buqqistee iddoo fagootti darbiti. Haaluma kanaan imaanni sirritti qalbii keessatti gadi hin lixne, rakkoo fi qormaanni salphatti kuffisa.
10.Hiddi mukaa albuuda fi nyaata lafa keessaa gara qaamolee mukaatti dabarsa. Ergasii hiddi fi mukni kuni ni guddatu. Akkasumas, damee fi baalli nyaata, aduu fi qalleensa irraa fuudhun gara qaamolee mukaa birootti dabarsu. Haala kanaan mukni ni jabaata, ni guddata.
Haaluma wal fakkaatun, mukni iimaanaa hiddi isaa qalbii keessatti lafa qabate adeemsa fi hojii isaatiif nyaata dabarsa, ni cimsa. Kana jechuun harkaanni iimaana jahan qalbii keessa jiru yoo sirritti qalbii keessatti lafa qabate, namni hojii gaarii hojjatutti ni fiiga.
Akkasumas, hojiin gaariin mul’atu muka iimaanaa guutu jabeessa. Namni akkuma hojii gaggaarii iklaasan hojjatu fi beekumsa barbaadun iimaanni qalbii keessa jiru ni cima.
Guduunfaa
Tuqaalee kurnaan armaan olii irraa tuqaalee garmalee ijoo ta’an afur guduunfun ni danda’ama.
1.Arkaanni (hundeewwan) iimaanaa jahan hidda hojii namni hojjatuuti. Hundeewwan kunniin qalbii keessa yoo hin jiraatin, hojiin Rabbiin biratti fudhatama hin argatu. Kanaafi, Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) hojii gaarii kaafirotaa fi munaafiqotaa akka daaraa jalaa bittineessa. Hojiin isaanii Rabbitti amanuu fi harkaana iimaanaa biroo irratti waan hin hundeefaminiif.
2. Hojii fi iimaanni gonkumaa addaan bahuu hin danda’an. Akkuma hiddi jirmaa fi damee hin qabne firii hin kenninee, iimaanni qalbii keessa jiru hojiin yoo wal hin qabatin firii kennu hin danda’u. Kanaafi, Qur’aana keessatti Rabbiin iimaana fi hojii gaarii wal-qabsiisa.
3.Akkasumas, mukni firii kennuuf bishaan, qilleensa fi aduu isa barbaachisa, iimaannis firii kennuuf iklaasa (hojii Rabbiif jedhanii hojjachuu) fi sunnaah hordofuu barbaachisa. Hojiin iklaasa hin qabnee fi sunnaah hin hordofne fudhatama hin argatu.
4. Akkuma mukni kunuunsa yoo argate hiddi isaa lafa keessatti gadi lixuu fi dameen isaa samii keessatti ol dheeratu, akkasuma iimaanni kunuunsa yoo argate hundeen isaa qalbii keessatti gadi lixa. Dameen isaas kana jechuun hojiin namni hojjatu ni dabala. Iimaana kunuunsuf hojii badaa irraa dheessu, hojii gaggaarii hojjachuu, tafakkura gochuu (wantoota Rabbiin uume irratti xinxalluu) fi beekumsa barbaadudha.
Barruu armaan olii irra deddeebi’anii dubbisun daran yaad-rimee keessa jiru akka hubatan nama taasisa.
Wamaa tawfiiqii illaa billaah- milkaa’inni kiyya Rabbiin yoo gargaarsifadhe malee kan ta’u miti.
Kitaabban wabii
[1] Al-Imaanu haqiiqatuh, khawaarimuh, nawaaqiduh inda ahli sunnati wal jama’a-fuula 211-214, Abdullah bin Abdulhamid Al-Asarii
[2] Madda olii-fuula 207-210
[3] al-aqiidatul Islaamiyyatu wa ususuhaa By Abdurahmaan Hasan Madiniyyi, fuula 77-78
Dabalataan kitaabban kanniinis ilaalun ni danda’ama
Commentary on the Forty Hadith of An-Nawawi-vol 1-fuula 199-200, Jamaal Zarabozo
Ziyaadatul İmaanii wa nuqsaanihi-fuula 279, Abdurazzaq bin AbdulMuhsin Badri


text:
Daily Archives: October 30, 2017
Wayyaanee nurraa balleessaa jedhu Goototi Qeerroo Naqamtee.
Aside
KIYYOO DIINARRAA OF EEGUUN, HUNDEE INJIFANNOOTI !
Aside
Ayyaana Irreechaa 2017 asitti , shiroota diinaa hedduu taajjabneerra. Fakkeessitootaa fi hayyaallaalattota hedduu argineerra. Loote seentootaa fi ergamtoota haaraa argaas jirra. Ayyaana Irreechaa Bishooftuutti kabajamee ilaalchisee ibsoota ayyaana duraa fi duubaa hedduu dhageenyes, arginees. Ibsoonni ayyaana duraa, qaamoota adda addaan ba’aa turan, figichaa hanna siyaasaan kan haguugaman turan. Maqaa Ayyaana kanaan siyaasi dantaa qaama gargaraaf qophaa’ee tureera. Kanneen keessaa kanan raajefadhe tokko qofa kaa


text:
Itoophiyaa Olomipikii London bara 2012 maratoonii fi fiigicha M5000-10,000 atileetota hedduu kopheeffachuutti jirti.Maratooniif atileetoa saddeetitti filatamee dorgommii metirii 5000-10,000 ammoo atileetota keessaa filachuutti jirti.
Warra barana hin filatamin keessaa tokko atileeti Hayilee G/Sillaaseeti.Hayileen qabxii dorgommii Olompikii Londonfiif fedhan hin arganenef hafe.Akka leenjisaa Malaakuu Darrasaatti Hayileen hafullee yaadaa fi gargaarsaan waan isaanuma waliin jiruuf waan nama yaaddessaa hin qabu.
Dorgomtootii maratoonii haga dorgommiin London geettutti asi achi dorgommii gugurdoo hin qabanii shaakaluma irra turan.
Atileetiin Keenyaa beekamaan Gefry Mutaayiillee Olompikii London 2012 dabruu hin dandeenneef hafe.
Gama dhibiin ammoo atileeti Taariku Beqqelee,Leellisaa Addunyaa,fi Sileshi Siin dorgommii kalee Nezerlaanditti dorgoman 1-3 bahanii moohatan.


text:
Manni murtii mummichi kan keniyaa wiliyaam Ruttoo injifatanii prezidaantii Keniyaa ta’uun filatamuu isaanii beeksisee jira. Rutoonis sana booda haasawaa dhageesisaniin uummata keniyaaf kan hojjatan ta’u dubbatan.
Manni murtii iyyata Raailaa Odingaa fi kanneen biroon dhiyaate kan shiiratu hojjatame jedhu sana sagalee guutuun gatii dhabsisee.
Murtii har’a kana kan simatan Rutoon uummata Keniyaa tajaajiluuf kan jiran ta’u waadaa seenan.
Manni murtii abbootii murtii 7 qabu kun ba’iin filannoo Hagayya 9 gaggeeffame akka heera biyyattii fi seera filannoo jiruutti kan gaggefefame jedhee jira.
Abbootiin murtii kun waan seeraan ala hojjatame fi qabatamaa ta’e hin arginee jedhanii jiru.