text:
Sababoota Duubatti Deebi’iinsaa-Kutaa 20
Sababoota Islaama erga qabatanii booda duubatti akka deebi’an nama taasisan ilaalu osoo itti fufnu jidduun dhaabne. Amma bakka dhaabbanne irraa itti fufuun sababoota hafan haa ilaallu.
30-Tawbachuuf carraaqu dhiisu
Balaan kuni tarii Islaama keessaa bahuuf sababa ta’uu danda’a. Ilmaan Muslimootaa baay’een kanneen ma’asiyaa fi cubbuun qoraman, cubbuu irraa buqqa’uu fi hidda jalaa buqqisuuf hin ariifatan. Kana irra, badii kana hojjachuu fi itti gammaduu itti fufu. Isaan keessaa nama tokko yommuu gorsituu fi yaa eebalu Rabbiin sodaadhu, badii keetirraa buqqa’i jettuun, deebii garagara isaan irraa argatta. Isaan keessaa nama akkana jedhutu jira: ani ijoolledha.’ Ammas nama akkana jedhutu jira: “du’aayi naaf godhi…” Kuni shakkii hin qabu jecha gaariidha. Garuu akka Rabbiin anaa fi siif deebii deebisuuf wanti ati hojjattee fi tarkaanfin ati hordofte maalidhaa? Wanta Rabbiin sirraa jaallatu hojjattee agarsiistee? Wanta keessa jirtuu irraa buqqa’uuf carraaqqi gootee? Yookiin immoo daa’i cal’isisuuf osoo sababoota tawbaa hin hojjatin, jecha kana gadi furtaa?
Tawbaan hawwii qofa osoo hin ta’in carraaqqi fi hojiitti hajamti. Kunoo asitti dargaggeessa yommuu gorsitu akkana jedhutu jira: “dhugumatti Rabbiin gafuuru rahiim (Rabbiin araaramaa rahmata godhaadha).” Garuu Rabbiin adabbiin Isaa cimaa akka ta’e ni dagata. Qur’aana keessatti: “Dhugumatti Ani akkaan araaramaa, rahmataa godhaadha. Adabbiin Kiyyas adabbi laaleessadha (garmalee nama dhukkubsuudha)” jechuun gabroota Kiyyatti beeksisi.” Suuratu al-Hijr 15:49-50
Ija takkaan ilaalani ija biraatiin dunuunfachuun haqaan murteessu ni ta’aa?
Gariin namaa immoo Rabbiin ilaalchisee waan gaarii akka yaadutti ragaa dhiyeeffata. Ergasii tooftaa kanaan badii sheyxaanni isaaf miidhagsu hojjata. Asumaan dargaggeessa tokko kaasu barbaada. Ma’asiyaan inni hin hojjanne hin jiru, balbala haraamaa hunda dhadhayee. Akkuma ani waa’ee Rabbii isa yaadachisuun akkana naan jedha: “Ati naaf kan gaddituu fi haala kiyyaaf kan seenuftuudhaa?” Anis ‘Eeyyen, osoo qajeelinni gurguramee silaa gatii wuddiin siif bitaa ture.’ jedheen. Innis akkana naan jedhe: tasgabbaa’i, Rabbiin anarraa kan jaallatu yoo ta’e malee akka na hin ajjeesne kadhadhee jira. Ani waa’ee Rabbii ilaalchisee zanni (yaada) akka tolchu si gammachiisa. Rabbiin kan na qajeelchu ta’ee malee akka na hin ajjeefne abdii guddaan qaba.’ Anis ni jedheen: “akka keetitti sheyxaana kan gammachiisu ni jira jedhee hin yaadu. Haala kee kana keessatti wanta jette kana ni qabatta jedhee hin amanu. Kuni qajeelfama bu’uuraa kee erga ta’ee, waa’ee Rabbii ilaalchisee zanni tolchuun dirqama, keessumaayyu yeroo du’aa. Garuu cubbuu hojjachuu itti fufuu fi waa’ee Rabbii ilaalchisee zanni tolchuun bakka tokkotti walitti hin dhufan.” Ergasii akkana jedheen, “Dhugumatti sheyxaanni karaa waswasaatiin balbala guddaa tokko siif bana. Akkuma ati Islaama qabachuuf yaaddun, sheyxaanni sitti wasawasee (hasaase) akkana siin jedha: dhugumatti, ati Gooftaa kee ilaalchise zanni tolchite. Sirraa kan jaallatu ta’ee malee ruuhi kee hin fudhatu.’
Yaada kana qabachuun kee ajalli kee dhiyaachu fi imalli kee kalayuu malee wanta biraa ni ta’a jedhee hin yaadu. Ergasii uumamni namaa addunyaa jaallachuu fi du’a jibbu waan ta’eef kanarraa dheessitee tawbaa arifachiista. Sababni isaas, tawbaa du’aan walitti hiite. Yoo Rabbiin rahmata Isaatiin si hin dhaqqabin akka kanatti itti fufta.” Garuu inni haala isaa itti fufe. Nafsee tiyyaa fi isaaf Rabbiin irraa qajeelcha kadhanna.
Wanti garmalee gaddisiisaan Muslimoota irraa warra ma’asiyaa hojjatan gariin yommuu waa’ee Rabbii isaan yaadachiistu, akkana jedhu: ani haala kiyyatti kan gammadeedha. Kanaafu gorsaa fi waazi keetin qulqullinna jireenya kiyyaa hin booressin.’
Muslimni galmee jechootaa isaa irraa, “Haalli kiyya baay’ee gaariidha.” jedhu haaqee gara tawbaatti ariiifachu fi guyyaa gaabbin nama hin fayyanne dhufuun dura gara Rabbii deebi’uu qaba:
“Guyyaa nafseen hundi ofirraa falmaa dhuftuu fi wanta hojjatteef nafseen hundi mindaa guutuu itti argattu [yaadadhu], isaan homaayyu hin miidhaman.” Suuratu An-Nahl 16:111
31-Wanta Sadarkaa namaatiin wal-simatu filachuu dhiisu
Hiikni kuni dhoksaa wayii namatti haguugu danda’a, keessumaayyu guddinnaa fi barsiisuu keessatti nama muxannoo xiqqaa qabuuf. Dubbisaaf ifa gochuuf akkana jedha: dargaggeessi tokko tooftaa daa’in itti fayyadamuun keessi isaa tuqamuu danda’a. Dargaggeessi kunis beekumsa daa’i kanaa argachuu fi qajeelcha isaatiin qajeeluuf daa’i kana waliin akka hiriyyoomu gaafata. Wanti kanatti isa dhiibu fedhii guddaa ta’uu danda’a. Ergasii dargaggeessi kuni haala kana barachuu waan dadhabeef hifannaa keessa kan seene ta’ee of arga. Ergasii duubatti deebi’a. osoo nama qalbii qabu ta’ee silaa namoota yaadan isaan wal gitan qunnamaa ture. Ergasii barachuu keessatti isaan waliin sadarkaa sadarkaan deema. Isaan waliin rakkinna hin argu. Fakkeenyaaf, barataan barnoota sadarkaa 1ffaa baratu tokko barattoota yuniversitiitti makama. Ergasii barnoonni fi sagantaleen sadarkaa isaatii ol ta’a. Sababa kanaan barattoota kanniin irraa addaan baha. Faallaan kanaas dhugaadha. Fakkeenyaaf, barataan yuniversitii tokko barattoota sadarkaa lammafaatti ni dabalama. Barnooni fi sagantaaleen isaanii isaan kan wal hin simanne waan ta’aniif hifannaa isa keessatti uumu. Ergasii marsaa biraatti darbuu isaa labsuun barattoota kanniin ni dhiisa.
Akkuma kana, dargaggoota keessaa dargaggeessa kitaabban sadarkaa isaatii ol ta’an dubbisutu jira. Sababa kanaan, hifannaan isa tuqa ykn guutumatti dubbisee fixuu fi hubachuu dadhaba. Kanarraa kan ka’e shakkiin wayii isa keessatti uumama. Dhumti isaas, karaa kana dhiisu ta’a.
Dargaggeessi tokko kitaabban beekumsa ajaa’ibaa fi wantoota addaa sammuun dadhabaan fudhachuu hin dandeenye of keessaa qabu ni dubbisa. Bu’aan kanaa sharrii fi balaa isatti ta’e. Asumaan seenaa obboleessi Sudaan tokko natti hime nan kaasa: abbeeraa dubbisatti lixe tokko qaba. Garuu rakkoon isaa kitaabban sadarkaa isaati ol ta’an dubbisa. Yommuu gorfamu hin dhagayu. Yommuu nama mari’achiisi jedhamu deebii hin deebisu. Innis haala isaa kana itti fufe. Kitaabban bebbeekamoo keessaa kitaaba tokko ni dubbise. Osoo jiildii tokkoffayyu hin fixin Islaama irraa duubatti deebi’u isaa labse. Sababni isaas, jildiin tokkoffaan inni dubbisu kuni wanta ajaa’ibaa fi addaa sammuu isaa dhamaasen kan guuttameedha.
Dirqamni dargaggeessa irra jiru: namni waliin deemu eenyu ta’uu akka qabu fi kitaaba akkami dubbisuu akka qabu mari’achiisudha. Yoo Rabbiin fedhe duubatti deebi’u irraa nagaha ta’uuf wanta hunda keessatti mari’achiisuuf tattaafachu qaba.
Guduunfaa
☛Sababoota Islaama erga qabatanii booda duubatti akka deebi’an nama taasisan keessaa tokko: yeroma badii hojjatanitti dafanii tawbachuu dhiisudha. “Tiruun bulte lafee taati” jedhaa miti ree mammaaksi Oromoo? Akkuma kana, cubbuun dafanii irraa hin tawbatin, qalbii keessatti hidda qabachuun Islaama hordofuu akka dhiisan nama taasisti. Namni Islaama ni qabata. Ergasii fedhiin lubbuu isaa itti jabaachun badii (dilii) hojjata. Yoo dafee irraa hin buqqa’inii fi hin tawbatin, achumaan duubatti deebi’ee hafa.
☛Namni osoo ammaa amma cubbuu hojjateyyu tawbachuu fi istighfaara baay’isuu qaba. Kuni duubatti deebi’uu irraa isa baraara: Al-Hasan al-Basrin gaafa tokko akkana jedhamuun gaafatame,”Sila Rabbiin fuunduratti qaana’u hin qabnu yommuu cubbuu akka araaramuuf Isa kadhannu? Ammalle itti deebinee hojjanna, ergasiis cubbuu akka araaramuuf Isa kadhanna. Ammas ni hojjanna.” Al-Hasan akkana jechuun deebise,”Sheyxaanni sirratti injifannoo argachuu barbaada. Kanaafu, Rabbiin araarama kadhachuu hin hifatin.”
☛Namni wanta sadarkaa isaatiin wal simatu dubbisuu fi barachuu qaba. Takkamaan wanta hundaa beeku qaba jechuun gara sadarkaa ol’aanaa yoo darbe, mucucaate duubatti deebi’uu danda’a. Dhawaata dhawaataa fi sadarkaa sadarkaan deemun isarra haa jiraatu.


c: text/html

text:
Gosti Sanyii Bishingaa Sadii Hanqina Roobaa Dandamachuun Omisha Olaanaa Kennan Godina Harargee Lixaatti Agarsiisaaf Babal’ifamaa jiru
Godina Harargee Lixaa Aanaa Mi’eessootti Giddugaleessa Qorannoo Qonnaa Fadiis piroojektii Qindaawaa to'annoo aram-azab (Integrated striga control project) waliin ta’uun sanyii Bishingaa hanqina roobaa dandamachuun omishaa fi omishtummaan isaa olaanaa ta’e oyruu qonnaan bulaa lafa heektara 60 irratti babal’isaa jira.
Gosoonni sanyii Bishingaa kunneenis ESH4, EHS5 fi Malkaam yoo ta’an ji’a sadii hanga afurii keessatti kan omishaaf gahaniidha.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hayyamni dhaabbata Midrook Gold yeroof uggurame
Dhaabbatni Midrook Gold waggaa 20f iddoo albuuda Laga Dambii dhuufanchuun Albuuda warqii fi kanneen biree kan oomishaa ture yoo tahu, yeroo kana hunda ummata naannicha jiraatu irratti miidhaa guddaa gahaa ture. Mootummaan naannoo Oromiyaa wagga darbe keessa hayyamni kun akka hin haaromfamne dhoorkee kan ture tahus mootummaa Federaalaa dhiheenya kana hayyamni kampanii kanaa waggaa 10niif haaroomsuu isaa hordofuun ummanni naannichaa mormii godhaa jira.
Guyyaa hardhaa ummanni naannichaa poolii elektriikaa gara kaampaanii kanaa deemu kuffisuun akka ifaa hin arganne godhee jira.
Ministeerri Albuuda, Boba’aa fi Gaazii Uumamaa Warshaa Warqee Miidrook Laga Dambii hardha irraa kaasee yeroodhaaf dhaabbachuu isaa beeksise jechuun FBCn gabaase. Ministeerichatti daayrektarri dhimmoota koominikeeshinii obbo Baacaa Faajjii
“komii ummanni faalama naannoorraa ka’ee kaasaa ture xiyyeeffannaa keessa galchuun amma qorannaan gaggeeffamee ibsamutti dhaabbaticha ittisuun tarkaanfii sirriidha,ittifamuun eeyyamichaa gaaffii ummataatif deebiidha” jechuu isaa FBC’n gabaaseera.


text:
Haleellaan boombii of wareegaa jimaata har’aa waraana biyyootii alaa kanneen Kabuul keessaa irratti fuuleffate siiviloota lammii Afgaan afur yoo ajjeesu loltoota ameerikaa afur madeessuu angawoonni Afganistan beeksisaniiru.
Waraanni Yunaayitid Isteetiss haleellaa magaalaa galma mootummaa Afgaanistaan keessaa mirkaneessee, miseensota waraanaa irra miidhaan ga’e xiqqoo dha jechuu dhaan ibsa itti dabalaa garuu hin kennine.
Haleellaa magaalaa jamaan itti heddummaatu kan Kabuul magaalaa Jalalabad gama bahaa kanaaf Talibaantu itti gaafatama fudhate.
Dubbi himaan minsitrii dhimmi keessaa Afgaanistan Nasrat Rahimii kanneen miidhaman keessaa namoonni daandii sana irra darbaa turan hedduu dha jedhan.


text:
Ministriin dhimma alaa US Mike Pompeo wal ga’ii prezidaant Doonaald Traampii fi hoogganaa Kooriyaa kaabaa Kim Jong Un waliin karoorfame irratti mari’achuuf kan New York dhufaa jiran angawaa kooriyaa kaabaa waliin har’a gara boodaa wal argu.
Itti aanaa dura taa’aan Kooriyaa kaabaa Kim Young Chol gara NY dhufaa jiraachuu Traamp ergaa Twitter maxxansaaniin beeksisaniiru.
Sa’aatilee hanga tokko dura Kim Yong Chol itti aanaa dura taa’aan paartii biyya bulchu kan Kooriyaa Kaabaa fi hoogganaan basaasa waraana duraanii gara US-tti qajeeluuf ennaa jedhan viidiyoo dhaan argamee jira.
Dubbi himtuun White House Sarah Hucabee Sanders akka jedhanitti Traamp Waxabajjii 7 muummicha ministeeraa Jaappan Shinzo Abe waliin wal arguuf jiru, US gumii Traampii fi Kim gidduutti geggeessamuuf qophaa’aa jirti.
Angawaan White House gameessi Joe Hagin fi kanneen biroon bulchiinsa Traamp keessaa dilbata dheengaddaa gara bakka gumiin sun itti karoorfamee ture Singaporetti imalanii jiran.
Qoophee loojistikaaf jecha gara Singaporitti imaluu isaanii angawaan White House tokko VOAf kaleessa mirkaneessaniiru.


text:
Seenaa Abdiisaa irra:
Lafti gaanfa Aafrikaa keessatti Oromoon irra tamsa’ee qubatee jiru Oromiyaa jedhamti. Oromiyaan biyya Oromooti. Biyyi kun teessuma lafaatin gaanfa Afrikaa, Empayera Toophiyaa keessatti argamti. Sarara sabbata lafaa (Equator) irraa gara kaabatti digrii 2 (Moyaalee) fi digirii 12.5 (Waajirati) gidduutti fi sarara/utubaa lafa (Earth Axis) gara bahaa (Longitued) digrii 34 fi 44 gidduutti argamti. Biyyoota ollaa Oromiyaa daangessan keessaa karaa bahaan Jibuuti fi Sumaaliyaa, kibbaan Ogaaden Sumaalee fi Keeniyaa, dhihaan Sudaan akkasumas kaaban naannoo Amaara fi Tigreen daangefamtee jirti. Bal’inni lafa ishii kiloo meetira kaarree 600,000 (kuma dhibba jaha) olitti shallagama. Oromiyaan bal’ina lafaatin biyyoota Afrikaa 50 ol ta’an keessaa sadarkaa 18ffaa irratti argamti. Haalli qilleensa Oromiyaa jireenyaa fi oomishaaf baayyee mijataa, kan ho’aa ykn qabbanaa’aa jedhamee hindaangeffamne, qilleensa qabbana’aa ho’atti madaalu giddu galeessa qabdi. Haalli qilleensa baddaa, baddadaree fi gammoojjii biyyittii keessatti nimul’atu. Haalli qilleensa Oromiyaa kunis waqtii afuritti hirama. Isaanis, birraa, bona, arfaasaa fi ganna jedhamuun beekamu. Oromiyaan uumamaan badhaatuu yoo taatu, lafa gabbataa qonnaa fi bosonaaf tolan kan qabdu qofa osoo hin taane, lafa kana keessatti albuudaa garagaraa heddutu argama. Albuudaa Oromiyaan qabdu keessaa albuudota sibiilaa kanneen akka warqee (dahaaba), meetii/birrii (Silver), pilaatiiniyeemii, yuuraaniyeemii, nikeelii (nickel), Koopparii (copper) fi ayiraanii (Iron) fi albuudota sibiilaloota kanneen akka dhagaa marbilii, boba’aa (natural gas), soogidda, kasala (Charcoal), suphee siirasmeeksii, simmintoo (cement) fi kkf maqaa waamuun ni danda’ama.
Oromiyaan bineensota bosonaa kanneen akka leencaa, qeerransaa, arba, bosonuu, jaldeessa, qamalee, saattawwaa, gafarsa, karkarroo, booyyee fi kkf qabdi. Qonnaan bultonni Oromoo horii manaa kanneen akka saawwaa (sa’aa fi sangaa), re’ee, hoolaa, farda, gaangee, harree, lukkuu (hindaanqoo) fi kkf bal’inaan horsiisu.
Lafti Oromiyaa midhaan kanneen akka xaafii, boqqoolloo, garbuu,atara, baaqelaa, mishingaa, qamadii, shunbura fi gaayyoo, loozii, akkasumas bunaa fi jimaafi kkf biqilchiti. Oromiyaan lageen, haroowwan, gaarreewwan fi bosona baayyee qabdi. Lageen hedduun har’a baha Afrikaatti argaman keessaa irra guddaan isaanii Oromiyaa keessaa maddu. Isaan keessa lageen akka, Abbayya (Mormor) ykn Naayilii gurracha (Blue nile) kan jedhamu, Hawaas, Waabee, Gannaalee, Gibee, Dhedheessa, Soor, Weeybi fi Gabbaa maqaa dhahuun ni danda’ama. Haroowwan Oromiyaa keessatti argaman keessaa, Naannoo Bishooftuutitti haroo jahatu argama, kan biraatis kan akka Qooqaa, Laaqii Dambal, Laanganoo, Shaalaa, Abiyaataa, Dandii, Wanci, Fincaawaa, Haromayaa, Ashangee fi Hayiqi (Wallo keessa) beekkamoodha. Oromiyaa keessa kan jiran gaarreewwan akka Kaarraa, Enkelloon, Baatuu, Tulluu Walal, Baddaa Roggee, Cuqqalaa fi Gaara Mul’ataa faatu jira.
Bishaan hoo’aa (spring water) Oromiyaa keessa jiran keessaa Finfinnee (bishaan daffu), Ambo, Wanci, Waliso, Soodaree, Gargadii, Wandoo fi kanneen sulula guddaa (Rift valley) keessatti argaman heddu.
Kanneen armaan olitti caqafaman akkuma fakkeenyaatti taa’an malee qabeenya uumamaan Oromiyaan qabdu mara tarreeffamee hinhobbaane. Haa ta’uyyuu malee Oromoon walakeessa jaarraa 19ffaa kaasee erga dhiibbaa sirna Habashaa jalatti kufee eegalee qabeenya isaa kanatti abbaa ta’uu hindandeenye. Gitni bittoota Habashaa Oromiyyaa qabatanii turanii fi ammas qabatanii jiran albuudaafi qabeenya Oromiyaatiin badhaadhanii, deebisanii ittiin nu bitaa turan, hardhas nu bitaa jiru. Keessattuu qabeenyi uumamaa haareffamuu hin dandeenye (non-renewable resources) kanneen akka albuudota biyyee keessaa saamamee haga sadarkaa barbadaa’ee dhumuutti ga’ee jira. Gama birootiin bosonni manca’ee, lageen fi haroowwan xuraahuu/ summaahuu (polute) hammaachuu qilleensa naannootiif sababa guddaa ta’aa jiru!!!.


text:
Waldaan Aksiyoona Barnoota Waliif Uummata Oromoo biyya keessaafi alaa,Abbootii aaksiyoona waldaa keenyaa,Hojjettootaafi Barattoota Manneen Barnootaa Waliif maraan baga Ayyaana Irreechaa bara 2015 nagaan geessan isiniin jedha.
Ayyaanni Irreechaa sirna dhugeeffannaa Oromoo ganamaa, keessaa madde adeemsa keessa dagaagee aadaalee calaqqee Sirna Gadaafi utubaalee eenyummaa uummata Oromoo calaqqisiisan keessaa isa olaanaadha.
Kabajni ayyaana Irreechaa qabsoo uummanni Oromoofi sabboontonni qabsoo Oromoo gaggessaniin har’a utubaa tokkummaafi mallattoo eenyummaa keenyaa ta’uu danda’eera.
Kana malees,ayyaanni Irreechaa waltajjii uummanni Oromoo kaabaa hanga kibbaa,baha hanga dhihaa akkasumas keessaafi alaa walitti dhufuun aadaafi eenyummaa isaa addunyaatti calaqqisiisu ta’eera. Kana gaafa jennu, ayyaanni Irreechaa dhiibbaa irratti raawwatamaa tureen duuba qabsoo abbootiin keenya uummanni Oromoo akka baratuuf taasisaniin, warri carraa barnootaa argatemmoo guddina aadaa,amantaafi eenyummaa ofiif shoora olaanaa taasisaniin kan deebi’e ta’uu dagatamuu hin qabu.
Bu’uuruma kanaan, Waldaan Aksiyoona Barnoota Waliif faalasama Sirna Gadaa hundee taasifachuun dhaloota eenyummaa isaan boonuufi guddisu oomishuuf sabboontota quuqama qabaniin hundaa’ee erga hojiitti seenee ganna ja’aa lakkofsisee jira.
Waldaan Aksiyoona barnoota waliif Yeroo ammaa kana Godinaaleefi Magaalota Naannoo Oromiyaa 12 keessatti Manneen Barnootaa banuun Afaan Oromoofi Afaan Ingiliziin barnoota qulqullina qabu KG irraa hanga kutaa 8ffaatti barsiisaa jira. Kana malees, Magaala Finfinnee dabalatee Magaalota Oromiyaa hundatti Mana Barnootaa banuuf sochii taasisaa kan jiru yoo ta’u,yeroo ammaa kana Magaalota akka Shaakkisoo, Baatuu,Amboofi Sabbataatti ijaarsa Manneen Barnootaa eegalee jira.Haaluma kanaan, Magaalota akka Bishooftuu,Lagaxaafoo,Hoolota,Moojoofi Jimmarraa lafa Mana Barumsaa irratti ijaarratu argatee kan jiru ta’ee, Magaalota akka Bulee Horaa,Sabbataafi Naqamteettimmoo bituun sochii ijaarsaafi babal’ifannaa Manneen Barnoota Waliif ciminaan itti fufee jira.
Waldaan Aksiyoona Barnoota Waliif irra deebiin Uummata Oromoo maraan Baga Kabaja Ayyaana Irreecha bara 2015 Fulbaana 21fi 22 walduraa boodaan Finfinneefi Bishooftuutti kabajamuun isin gahe jechaa aadaan, duudhaaleefi safuun Oromoon qabu akka guddatuufi dagaaguuf, dhaloonnis duudhaalee Oromummaa irraa barachaa itti guddatuuf xiyyeeffannoo addaa kennuun barsiisaa jira. Kana malees Abbootii Aksiyoona keenya dinagdeen humnoomsuuf carraaqqii guddaa taasisaa namootaafi dhaabbiilee fedhii qabaniif ammoo yeroo gurgurtaa sheerii dheeresse gurguruutti jira.
Irreechi Irreecha Nagaa, Milkii, Jaalalaafi Tokkummaan keenya itti dagaagu akka nuuf ta’u hawwina.
Waldaa Aksiyoona Barnoota Waliif
Fulbaana, 20/2014
Finfinnee


text:
Finfinnee, Caamsaa 31/2022- Aanga’ooni Tigraay humnootni Eertiraa dhuma torban darbe keessatti haleellaa waraanaa haaraa gaggeessaniiru jechuun himatan. Mootummaan Federaalaa Itoophiyaa ibsa isaatiin jalqaba waa’ee dhimma aanga’ootni Tigraay jedhan quba akka hin qabne ibse, haata’u malee haleellicha jalqabaniiru jechuun humnoota Tigraay himateera. Gorsaan Pirezidaantii naannoo Tigraay fi
Finfinnee, Caamsaa 30/2022- Gaazexeessituun FiB TV (Finfinne Integrated Broadcasting) Sabboontuu Ahmad sababa hin beekamneen hidhamuun ishee gabaafame jira. Sabboontuun kamisa Caamsaa 26/2022 galgala osoo hojiirraa baatee gara mana isheetti galaa jirtuu Poolisoota lamaan qabamtee gara waajjira Poolisii Magaalaa Finfinnee, Labuu naannoo addaa Muuziqaa Safar jedhamuutti
Finfinnee - Ministeerri Daldalaa fi Walitti hidhiinsa Naannawaa, dhaabbilee oomisha Jimaa gara biyya alaatti ergan 830 eeyyama daldalaa hin haaromsine fi tajaajila karaa hin malleen fayyadaman dabalatee “gocha seeraan alaa irratti bobba’aniiru” jedhe eeyyama daldalaa isaani haquu beeksise. Ministeerichi biyyattiin galii al ergii oomisha Jimaatin


text:
Diishii fi TV akkamiin qindoominaan hojjata?
Televiziyoona irratti daataa gosa lama jechuun suuraa fi sagaleetu darba.
Akkamiin dhaabbata TV (TV station) biraa ka’ee namoota TV ilaalan bira gahaa?
Jalqaba dhaabbilee TV irraa suuraa fi sagaleen walfaana gara samiitti ol dhukaafama. Yeroo dhukaafamu sana bifa habalakaan kan deemu yoo ta’u deemee saatalaayitii hawaa keessaa bira gaha. Saatalaayitiin immoo kofa itti dhukaafame sana kallattii faallaa isaatiin deebisee gara lafaatti gadi dhukaasa. Arabsat, Nilesat fi kkf kanneen jedhaman saatalaayitii gara lafaatti gadi dhukaafamanidha.
Suur-sagaleen saatalaayitii irraa gad dhukaafame sun nu bira gahuuf qaama ofitti fudhachuu danda’u nu barbaachisa. Kanaaf diishii ykn anteenaa qabaachuun dirqama ta’a.
Diishiin suuraa fi sagalee saatalaayitii irraa gad dhukaafame golboo isaa fayyadamuun ofitti fudhatee LNB isarra jirtuuf kenna. LNB’n immoo erga ofitti fudhatee qulqulleessee karaa shibootiin gara receiver tti erga.
Diishiin yoo hojjachuu didu maaliif naannessina?
Sababni diishiin naanneffamuuf kallattii ittii saatalaayitiin nuti barbaadne sun dhufu argachuufi. Saatalaayitiin TV hundaa kallattii fi kofa garagaraatiin osoo wal hin tuqin gara lafaatti dhufu. Saatalaayitiin tokko frequency fi kofa mataa isaa qaba, kanaaf diishii fi anteenaa keenya kallattii saatalaayitii barbaadne sanarra qajeelchuu qabna jechuudha. Roobni fi qilleensi diishii keenya yoo sochoose kallattii isaa jallisuun suuraa fi sagalee nu bira gahu akka addaan citu taasisa, akkasumas irraa balleessuu ni danda’a.
Tajaajila LNB lamaan:
LNB’n sirna TV keessatti gahee guddaa qaba. Tajaajilli isaa inni Tokkoffaan: sagalee fi suuraan saatalaayitii irraa gara dacheetti gad dhukaafame fageenya guddaa irraa waan dhufuuf yeroo diishii bira gahu humnaa fi qulqullinni isaa ni hir’ata, LNB’n qulqullina suuraa fi sagalee xiqqoodhuma sana ofitti fudhatee amplify gochuun qulqullina gaarii ta’etti deebisa.
Lammata, sagalee fi suuraan gad dhukaafame wantoota qilleensa keessa jiraniin faalamee waan dhufuuf LNB’n sagalee fi suuraa dhufe xurii isaa irraa qulqulleessee gara receiver tti erga. Dabalees suuraa fi sagalee gargar baasuun shiboof kenna. Fakeenyaaf: shiboo diishii fi receiver walqunnamsiisu quncisnee yoo ilaalle qaama lama qaba, tokko suuraa baatee kan deemu yoo ta’u tokko immoo sagalee baatee deema.


text:
US Wiixata ji’a Fulbaanaa cufa hojjatoota isiitii fi qooda isaan guddinna Amerikaatii qaban ulfeessiti.
Fulban 5 bara 1882 hojjatootii 10,000 guyyaa hojjatoota ulfeessuuf New York karaa guddaa Manhattan irra corooranii yaahan.
Guyyaan hojjatoota gaafas ulfeessuu jalqaban.
Waldaan Jiddu galeessa hojjatoota New York guyyaa kana warra akka mindaan hojjatoota wayyaahuuf, akka saatiin hujii gabaabattuuf,akka fulaa keesa hojjatan ta hujiif namaa mijooftu qabsaan ulfeessuuf yayyabame.
Guyyaa hojjataa ulfeessaa haalii ittiin hojjatan namaaf akka qajeelu ciniinnatanii guyyaa itti qabsaahanillee.
Barana vaayireessii koronaatti rakkoo jajjabdu lamaan dhufe.Rakkoon tun ammoo ta armaan duratti takkuma hin argin.
Akka namii dhukkuba kana walti hin dabarsineef namii miliyoon hedduu manaa hojjata.Kuma dhibba hedduutti ammoo akka dhukkuba kanaan wallaananiif duula kanatti jira.
Hojjattoota balaatii fi ogeeyyota fayyaa hedduutti lubbuu isaanii gurugree dhibamaan wallaanaa kaan siree irratti gargaarsaa oguma ufiitiin hojjachuutti jira.
Warrii miliyoona hedduu ammoo biyya durattiin deemuuf jedhee horii diqqaan hojjachuutti jirutti jira.
Midhaan bahuu qabu bahe ammoo namaa dhaqqabuu qabu kaan gabayaa gahuu,kaan ammoo waan nyaatu kuusaa midhaaniiti argachuu male.Tun cufti namaan taati.
Hujiin poosaataalleen hojjatamuu malte.
Hujiin warra warshaalleen hujiin warra bisaan qulleessuullee hujii bulchoota siyaasaatii gadi tahuu hin malle.Ta warra vaayireessii kornaa nama irraa dhowwuulleen akkanuma.
Saatii jabduu tana keesatti addunyaallee ammallee jabeenna Amerikaa ka namuu chochoosuu hin dandeenne kana hubachuu maltee jedha, Pirezidaanti Tiraampi.
“Jabaan keenna lafa teenna gamuma cufaanuu hujiitt jira.Doktorii fi narsiin lubbuu fayyisuuf hiriiba dhabuutti jiran.Qonnaan bulaa,warri makiinaa fahiisaa oofu,fi warrii kuusaa midhaanii akka namii waan nyaatu dhabee hin rakkanne hujiitti jira. Ollaalleen wal gargaaraa ummatilleen rakko himachuuf waliin jira,” jedha.
Taatullee tun akkuma biyyaa fi ummatii biyya tanaa waan dandahauun wal jireessuutti akkana.


text:
“Yeroo hiriyaankee mana aarfattu mana gubdi seetee?” Jedha Oromoon.
Qalbeessaa Dhangayaatiin
biyyi Impaayera Xoophiyaa bulchinsa akkaan jibbamaa kaleessaa, bulchiinsa Dargiif Hayilasillaasee sanatti deebiteetti. Wanti Oromiyaa jedhuu fi Oromoo jedhe sirna OPDO ammaa kana keessa hinjiru. Wanti Oromoo jedhus hinjiru. Biyya tokkoof afaan tokko qofa jedhan. Afaan isaan jedhan afaan Amaaraati. Barnootas afaan Amaaraan baratta. Biyyakee ammoo Xoophiyaa jetta malee Oromiyaan dhaadachuun, Oromiyaa leellisuun hindamda’amu. Kun bulchiinsa OPDO ammaa kanattidha.
Isa kana warri humna qabu harkaa fudhachuu didee waraana leenjifatee lolaaf qophii xumuratee jira. Tigiraay guutummaatti jedhamuun haala danda’aamun Xoophiyaa irraa citteetti.
Amma biyya isaanii tikfachuuf hojii jajjabaatti jirani. Waraana leenjisaa jiru. Waraanni leenji’u kun bor dhufee isa nu weeraruuf hawwudha. Uummata meeshaa ittiin nyaapha of irraa hindeebifne hinqabne abbaa argetu saama, abbaa argetu ajjeesas.
Oromoon yoo dammaqee Jaal Marroo, Jaal Goollichaa, Jaal Bobbaas fi Jaal Sanyii jabeeffachuu baate badiisatu eeggata.
TV’s ta’ee raadiyoo fi maxxaansaalee akka waan obbolaan wal waraanaa jiraniitti afarsan Oromoon of irraa adabuu, gadi taa’i jechuunii qaba. Kan wal lolaa jiru sirna halagaa fi sirna Oromooti. Oromoon of irraa halagaa fi ergamtoota halagaa deebisuuf ayyama qaama kamii eeguu hinqabu.
Jaal Marroo jabeeffadhu, meeshaa isa barbaachisu dhiyeessiif! Dargaggeessi ammoo irraa baradhu, irraa leenji’ii biyyakee tiksadhun jedha.


text:
Robart Mugaabee
Roobert Gabreel Mugaabee (A.L.A Gurraandhala 21, 1924 - ) pirezedaantii Zimbaabuwee duraanii filannoo eerga kolonii jalaa bahan godhame mo'uun bulchaa jalqabaa taheedhe.
Seenaa duubaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Gurraandhala 21, 1924 maatii hiyyeeyyii shoonaa irraa kibba dhiya Roodeeshiyaa, Kutaama jedhamutti dhalate. Barnoota isaa kolleejjii kutaamaatiif kan yuunvarsiitii Foort-haareetti barateen booda, manneen barnoota biyyoota Gaanaa kibbaaf kaaba Roodeeshiyaa barsiisaa tureera. Kolonii biyyoonni adiin Zimbaabuwee irratti godhan mormuun mirgi abbaa biyyummaa Afrikaa kabajamuu qaba jechuun, warra qabsaa'ee faranjiii lole keessaa tokko ture. Kanaafuu waggoota kudhan mana hidhaatti dabarsuun, erga achii gadi-lakkifameen booda gara Mozaambiikittii baqachuun paartii Izaanuu jedhamtu hundeesse. Filannoo Zimbaabuwee kan bara 19 saddeettamoota keessa godhame mo'uun bulchaa Zimbaabuwee kan jalqabaa ta'uu kitaabni isaa, 'The Dinner with Mugabe' jedhu ni mul'isa. Rooberta Mugaabee ergii du'ee waggaan lamaan booda awwaalli isaa diigamuun akka haaraatti awwaalamuuf jedhan.
Waa'ee falmisiisoo[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Namni kun Afrikaa jabduu jaalata. Warra adiif gadi hin jedhu. Jechoota faranjiif nadheen tuttuqan illee ni darbata. Barnootallee digirii torba qaba. Waggoota 37 oliif Zimbaabuwee bulchaa kan ture yoo ta'u, warroota aangoo akka haadhaatti jaalatan jedhaman keessaa sadarkaa duraa irratti yaamama. Bara 1945-60 tti manneen barnootaaf kolleejjii garaa garaa barsiisaa tureen booda, 1960 barnoota iskoolaar shiip argachuun gara biyya Ingiliiziitti imale. Achitti Paartii Biyyaalessa Afrikaa (African National Congress) tti makamuun marii hayyoonni Afrikaa irratti yaada kennan irratti argamuun qooddachuu jalqabe. Haasaa warra sooshaalistii jabduu jaalata. Maatama Gaandii immoo akka fakkeenyaatti fudhata. Sababbii ijoolluummaarraan kan ka'e, 'Faranjii lubbuun jirtu dhiisii, kan duutellee hin amanu' jedha. Mugaabeen siyaasaa caalaa barnootaaf nama iddoo guddaa qabu ture. Aangoo argachuun dura jechoota jibbisiisoo dubbatte jedhamee qabamee hidhamuun, mannee hidhaa gurguddaa sadii keessatti nama hidhameedha. Manneen hidhaa kana keessattis Mugaabeen barnoota akka Ingiliffaa fi Herreegaa nama barsiisaa turedha jedha seenaan isaa. Namoonni hedduun hayyuu jaare ganna 95 biyya bulchuu hin danda'u yoo jedhanii qeeqan, innimmoo 'Ani dhiira duulaati, yoo barbaaddan biyya bulchuu mitii durba guntutaayyuu hafuura kuttee raffisa' jechuun dhaadachaa ture. Jechoota isaa keessaa waa'ee adiif gurraachaa irratti waan inni dubbate waan nama ajaa'ibu garuu yeroo hundaa gaafan mana fincaanii deemu waraqaa adii waanan fayyadamuuf, baay'ee natti hin dhaga'amu. Waa'ee dubartootaa irratti hoo maal jedha? Utuu dubartoonni hanga qorichi HIV/AIDS argamutti wal- quunnamtii saalaa hin goonu jedhanii didaniitii, dhiironni guyyaa soddoma keessatti argatu.


text:
Fulbaana 22,2021 Ministirri Faayinaansii Itiyoophiyaa Ibsa baaseen koree liqaa garee biyyoota G20 f iyaannoo Itiyoophiyaan liqaan isheerra jiru akka fooyya’uuf dhiyyeessite fudhatama argachuu, akkasumas dhimmicha Chaayinaa fi Faraansaay akka gaggeessaniif filatamuu Mistira Faayinaansii Itiyoophiyaatti De’eetaan Ministiraa Doktor Iyyoob Takkaaliny wabeeffachuun Tajaajilli Oduu Itiyoophiyaa gabaasee ture.
Iyyannoo Itiyoophiyaan dhiyyeessites yaa’ii koreen liqaa biyyoota garee G20 gaafa Fulbaana 16, 2021 taa’een ta’uu gaabasni Tajaajila Oduu Itiyoophiyaa kun ni ibsa.
Ejeensiin Sadarkaa liqaa deebisuu biyyootaaf qabxii kennu kan “Standard and Poor” jedhamuun beekamu immoo gabaasa gaafa Fulbaana 24, 2021 qabatee ba’een Itiyoophiyaan biyya liqaa irra jiru deebisuu dadahabde jechuun qabxii ishee B- irraa CCC+ gadi buuseera.
Dhimma kanarratti gabaasaan keenya Mitikkuu Fiqaaduu ogeessa diinagdee fi Baankii intarnaashinaalii Bunnaatti hoogganaa tajaajila korporeetii kan ta’an Obbo Muluneeh Ayyaalew, akkasumas dhaabbata “Kuwait Institute of scientific Research” jedhamutti qorataa diinagdee kan ta’an Doktor Ayyalee Galaan dubbisee, gabaasaa qindeesse qaba.


text:
Bosona koo dhiisee isa galma ballaa
namaan harkifamee gaafan seene dallaa
gaafan hiriyaa koo gafarsa irraa maqe
karaaf garaa dhabee namatti madaqe
cafaqoo cuffadhee soogidda arraabadhee
gaafan waanjoo guddaa fedhii koon baadhadhee
soogiddaan mo’amee hidhata baduu koo
waanjoodhaan madaa’ee himata dhabuu koo
gonkumaa keessi koo gaafas kana hin yaanne
gaafas harra malee egeree hin tilmaamnee
yooman himee fixa doorsisa ilmoo namaa
gaabbiin of gaagureen yaadaan gidiramaa
arfaasaa nan qota lafan tattaraaraa
gannas bulleessuudhaaf waanjoon na hiraaraa
oliif gad naan jechaa na boodaa huyyisaa
narratti geerara qacceen na luqqisaa
yeroo hojiin geessu maqaan masoo dhibbaa
midhaanni biqillaan argaa koo iyyuu jibbaa
akkuma qamalee akkuma jaldeessaa
firii hojii koo irraa reebee na fageessaa
kan beela’e quubseen ofii koo beela’ee
huuqataa gabbiseen ofii yuuyyee ta’ee
cabduu soogiddaafin waggaa dhibba du’ee
WAYYOO ANA GURREE
yeroo gafarsifaa haala koo ilaalanii
“si afarsuun si liqimsuuf”jechaa natti mammaakanii
dubbiin dhugaa ta’uu gaafas yoom naaf galee
soogidda arraabachaa qeeraa lixnaan malee
cafaqoo naaf kennee siicoo na obaasee
akkan hin dhalchine tumee na kolaasee
huqqaannaan na coomsuuf marga natti haamee
coomnaan na qalachuuf ollaa natti waamee
kunoo murtiin dhumee miilli koo xaxamee
ollaan natti yaa’ee albeenis qaramee
utaaluu hin danda’u fiigee harkaa hin ba’u
duuti koo harra miti omaa hin yaadda’u
wayyoo ana gurree,wayyoo ana gurree
qalbii dhabaaf malee silaa akkana hin turree
dhagaa’aa jabbileen dhagaa’aa goromsaa
hafuura dhumaanan waa xiqqoo isin gorsaa
ilmoon bofaa yoomuu,eessattuu bofumaa
titiisarraa damma hin eegin ofumaa
hirkatummaa dhiisi of ta’uuf jabaadhu
soogiddii si hin sobin marguma kee nyaadhu
diina fira hin se’in fira kee iyyaafadhu
diinaaf jiraachuurra firaaf biyyoo nyaadhu
somba qofa ta’in onnees waa qabaadhu
walii wajjin coomi walumaan qalladhu
wal hin gaarreefatin gaariif wal abdadhu
gidiraa koo kana argi yaa dhalootaa
qalamuun koo isiniif haa ta’u barnootaa!!!!!!!
–
Seenaa Abdiisaatiin
JEDHEE BOO’E GURREEN-Seenaa Abdiisaa’tiin-Walalooo Ajaa”ibaa kana dubbisaa!! Xalayaa OPDOf barreeffame-ammoo irraa baratamu!
Bosona koo dhiisee isa galma ballaa


text:
Mootummaa Naannoo Amaaraaf daboo ba’ee, humna Naannoo Tigiraay (ABUT) irratti waraana akka banuuf jecha, Oromoo Walloof waamichi qaamota Mootummaa Naannoo Amaaraatiin taasifamaa jiraachuu.
Oromtichi maqaan isaa Mallasaa Caalaa jedhamu, Giddu-gala Oromiyaa Magaalaa Buraayyuu keessatti, mana hidhaa keessatti ajjeefamuun, reeffi isaa badheetti darbamuu.
Haaluma wal-fakkaatuun, dargaggeessi Oromoo, maqaa fi teessoon dhalootaa/jireenyaa isaa ammaaf kan hin qulqullaa'in jiruu fi kutaa Oromiyaa biraa irraa gamasitti geeffamuu isaa kan odeeffanne tokko, ajjeefamuun reeffi isaa Konyaa Arsii Bahaa Ona Gadab Asaasaa keessatti bakkeetti gatamuu.
Odeessa guutuu har'aaf qindeeffanne suur-sagalee armaan gadii irraa hordofuu ni dandeessu.


text:
Naatinaa’eel Fiixeetiin @NatieFit
Finfinnee, Fulbaana 29/2022 – Komishiniin Mirgoota Namoomaa Itoophiyaa gabaasa qorannoo sarbiinsa mirga namoomaa magaalaa Gambeellaatti hidhattootni humna nageenyaa naannichaa, Waraana Bilisummaa Oromoo (kan mootummaan Shanee jedhe waamu) fi hidhattoota Adda Bilisummaa Gaambeellaa (ABG) raawwatan irratti hojjechaa ture ifa godhe. Gabaasa kanaan namootni 50 ol haleellaa humnoota nageenyaa mootummaa naannichaa fi hidhattoota biroo gaggeessaniin akka ajjeefaman ibsameera.
Dhimma kana irratti Waxabajjii 27 hanga Hagayya, 2022tti qorannoo gaggeessaa akka ture kan ibse Komishiniin Mirgoota Namoomaa Itoophiyaa, qorannoo kana keessatti miidhamtoota, maatii miidhamtootaa, namoota ijaan arganii fi namoota biroo ragaa bahan waliin af-gaaffiin akka gaggeeffame, walumaa galatti namoota 58 (dubartoota 25 fi dhiirota 33) dubbisuu ibseera. Komishinichi hoggantoota dhaabbilee haqaafi nageenyaa fi qondaaltota mootummaa biroo waliin marii fi af-gaaffii akka gaggeesse; akkasumas ragaalee dokumeentii, suuraa, suur-sagalee fi dijitaalaa qorannoof barbaachisoo ta’an walitti qabuu ibse.
Komishinichi gabaasa kana irratti tarkaanfiiwwan Waxabajjii 14, 2022 guyyaa sa’aatii 7:00 booda eegalee hanga Waxabajjii 16tti adda durummaadhaan humnoonni nageenyaa naannichaa “Mana keessan keessa hidhattootaa fi meeshaan waraanaa Shanee akka jiru eeruun nutti laatameera”; “meeshaa waraanaa dhoksitan baasaa” jechuun dubartootaa fi namoota sammuun dhukkubsatan dabalatee yoo xiqqaate namoonni nagaa 50 ta’an daandii magaalattii irratti, dallaa mana isaanii keessatti akkasumas dirqamaan ala baasisuu fi gara naannoo waajjira komishinii poolisii naannichaatti geeffamuun dhuunfaa fi jumlaan ajjeefamuu mirkaneessuu ibse.
Yeroo haleellaan sun raawwatametti hidhattoonni WBO fi ABG sababa “nurratti dhukaaftaniittu” jedhuun yoo xiqqaate namoota nagaa karaa irratti socho’aa turan 7 ajjeesuun lammiilee nagaa irratti miidhaa salphaa fi cimaa geessisuu fi qabeenya namoota nagaa hedduus saamanii barbadeessuu ibsameera. Kana malees yeroo wal jijjiirraa dhukaasatti namoonni eenyuun akka ajjeefaman hin beekamne 6 ajjeefamaniiru.
Kana malees Waraana Bilisummaa Oromoo (ibsicha keessa maqaa ABO Shanee jedhuun kan eerame), Adda Bilisummaa Gambeellaa, humna addaa fi milishaa naannichaa, fi dargaggoonni namoota hedduu irratti mancaatii qabeenyaa fi saamicha raawwachuu ibseera.
Odeeffannoo maatii miidhamtootaa, jiraattotaa fi namoota ijaan arganii fi ragaalee biroo irraa sassaabame bu’uura godhachuun reeffi namoota nagaa humnoota nageenyaa naannichaatiin ajjeefaman humna addaa naannichaa fi poolisoota idilee 2 konkolaataa fe’umsaatiin walitti qabuun gara bakka hin beekamnetti geeffamuun jumlaan awwaalamuu fi maatiin reeffi akka isaaniif laatamu gaafatan dhorkamuu beeksiseera, komishinichi.
Magaalaa Gaambeellaa keessatti humni waloo Adda Bilisummaa/Waraana Gaambeellaa fi Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO) Waxabajjii 24, 2022 magaalattii keessatti tarkaanfii waloo gaggeessaa akka jiran erga beeksisanii guyyaa lama booda tarkaanfii deebii humnoonni nageenyaa mootummaa naannoo Gaambeellaa fudhataniin namootni nagaa hedduu ajjeefamuu Addis Standard gabaasuun isaa ni yaadatama. Yeroo kana suur-sagalee nama nagaa harki isaa dugda duubaatti hidhamee jiru irratti irra deddeebiin yeroo dhukaasaan mul’isu toora miidiyaa hawaasaa hedduu irratti naanna’aa ture.
Jiraataan magaalichaa taate kana ijaan arge yaada yeroos Addis Standardiif himetti, “Namoonni kudha tokko kan nuti beeknu walitti qabamaniiru. Tokko qofatu lubbuun hafe. Kan Viidiyoo irratti argitan qe’ee isaa irraa fuudhamee rasaasaan ajjeefame. Obboleettii isaatiin magaalaa Gaambeellaatti guddate. Umurii isaa guutuu as jiraate. Nageenya koo balaadhaaf osoo hin saaxilin odeeffannoo dabalataa ibsuu hin danda’u. Addunyaan akka nuuf beeku barbaanna.” jechuun haala jiru hime ture.
Qondaaltonni Naannoo Gambeellaa waa’ee walitti bu’iinsicha ilaalchisee ibsa yeroo adda addaa miidiyaaf kennaniin, gama tokkoon, “Hidhattoonni WBO fi ABG magaalattii seenan kanneen uffata humnoota nageenyaa mootummaa dabalatee uffata siiviilii uffatanii waan turanii fi loll gaggeeffamaa ture magaala keessa waan tureef lammiileen nagaa saboota garagaraarra ta’an kudha torba (17) ajjeefamaniiru,” jedhe. Waajjirri Komunikeeshinii Mootummaa Naannoo Gaambeellaas barreeffama marsariitii miidiyaa hawaasaa isaa irratti maxxanseen “lakkoofsi sirrii hin beekamu malee namoonni nagaa miidhamaniiru” jechuun ibseera.
Akkasumas komishiniin poolisii naannichaa lola gaggeeffameen namoonni nagaa 5 WBO fi ABGtiin akka ajjeefaman, kana malees namoonni nagaa kaan lama akka ajjeefaman, reeffi daandii hundarraa walitti qabamanii waajjira bulchiinsa magaalattiin awwaalamuu, akkasumas odeeffannoowwan saamichi raawwatamuu agarsiisan jiran garuu haala sarbiinsi itti raawwatame fi eenyuun akka raawwataman ilaalchisee wanti mirkanaa’e akka hin jirre KMNItti himeera.
Gaaffii KMNI reeffi namoota du’anii maaliif maatiidhaaf hin kennamnee fi maaliif bakki awwaalchaa maatiidhaaf hin ibsamne jechuun dhiyeesseef poolisiin naannichaa deebii laateen jiraataan magaalichaa reeffi nuuf haa laatamu jechuun komishinii poolisiif iyyate hin jiru kan jedhe yoo ta’u, gama biraatiin gaaffii walfakkaatu kan gaafatame bulchiinsi magaalichaa “Poolisii federaalaa gaafadhaa” jechuun deebii kenneera. Poolisiin Federaalaa gama biraatiin reeffa walitti qabamee bulchiinsa magaalaatin awwaalame jechuun ibseera.
KMNI gabaasa haaraa kanaan qaamoleen nageenyaa naannichaa fi dargaggoonni seeraan ala ajjeechaa, miidhama qaamaa fi saamicha raawwatan, akkasumas aanga’ootni gocha kana hogganaa turan irratti atattamaan qorannoo yakkaa raawwatame itti gaafatamummaa akka mirkanaa’u; maatiin miidhamtootaaf beenyaa barbaachisu akka kaffalamuuf; akkasumas mootummaan naannichaa namootni ajjeefaman haala itti ajjeefamanii fi eessa akka awwaalaman maatiif akka ibsu hubachiiseera. Kana malees, mootummaa federaalaa fi naannoo humnoota nageenyaa gahumsa qaban obbaasuun nageenya ummataa akka eegu komishinichi gaafateera. AS


text:
Fulbaana 16.2015/TOI/- Ministirri muummee Doktor Abiyyi Ahimad guyyaa Ayyaaneffanaa Masqalaa kan bara 2015 sababeeffachuun ergaa dabarsaniiru. Ergaan dabarsanis guutuunsaa akka armaan gadiitti dhihaateera.
Baga ayyaana Masqalaatiin isin ga’e!
Baatiin gannaa ba’ee baatii birraa jalqabuurratti argamna.
Lagni guute ni hir’ata, dhoqqeen ni goga, dukkanni ni ifa, qorri nihir’ata, dirreefi tabbi abaaboodhaan miidhagu, yeroo kanadha ayyaana Fannoo dhokatee ture kan itti argame kan kabajnu.
Wayitiiwwan Funyoon Itiyoophiyaanota walitti hidhe cimaafi cituu kan hindandeenye ta’uusaa argisiisan keessaa tokko baatii Fulbaanaati. Sabaafi sablammoonni biyyatti hedduun bara haaraa/ayyaana galateeffannaa kan kabajatan baatii Fulbaanaa keessadha. Kun ammoo akka tasaa kan ta’e miti. Ka’umsisaa hubannoo waliinii akka qabaatu agarsiisa. Ka’umsisaa tokkummaa keenya, akkaataan kabajaasaa addadda ta’uunsaammoogamtoomina keenya agarsiisa.
Akkaataa ayyaaneffannaa keenya sirni Damaraa, xomboorri,kabajni jaarsoliif kennamu, gammachuun daa’immaniifi ijoollee, hawwii gaariin waliif qabnu walfakkaata. Ayyaaneffannaa kana guutuu biyyattiitti wal fakkaataa ta’ee yoo arginu, hidda biyyi Itiyoophiyaa jedhamtu ittiin walitti hidhamte akka xiinxallu nu taasisa.
Damaraan wayita qabsiifamu dukkanni ifaan, qorri hoo’aan, jiitanaa’uun abdiidhaan bakka bu’a. Damaraan wayitii rakkisaa cehuu keenya. Abaaboon dirreefi qulqullinni samii, sagaleen qacceefi waci simbiraa utuu homtuu nutti hin himiin birraan akka bari’e raga nuuf ba’u. Abaaboon firiitti, firiin oomishatti kan jijjiiraman baatii Fulbaanaattidha.
Okkoteen goommana bilcheessaa ture marqaa fi asheetaan guutamuu jalqaba. Laggeen hir’atanii firri walgaafachuu jalqaba, barattoonni gara mana barumsaa dhaqu. ayyaaneffannaawwan addaddaa baatiin Fulbaanaa fidee dhufuun baatiin kun Itiyoophiyaanotaaf fakkeenya guddaadha.
Jaalatamoo Lammiilee Itiyoophiyaa,
Rakkoolee hedduu keessa darbinee har’a geenyeerra. Daandiin keenya akka dukkanaa’u, miilli keenya akka qal’atu dabni nurratti hojjetameera. Rakkoo guddaa keessa akka gallu waanti nurratti hinhojjetamne hin jiru. Numa harkaa nyaatanii harka keenya ciniinaniiru. Lagni akka nutti guutu, Lolaan akka nufudhatu, gaarri akka nurratti jigu nurratti hojjetameera. Uumaan keenya garuu dabarsee nunkennine.
Utuu waa’ee beelaa nurratti odeessanii laftu guuttee nuuf kennite. Utuu waa’ee gammoojjummaa nurratti moranii biyyi keenya magariisa uffatte. Utuu waa’ee kasaaraa nurratti odeessanii dinagdeen keenya qoraata cehee deemaa jra. Bitaa mirgaa utuu nu jeeqanii hidha haaromsaa si’a sadaffaaf bishaan guunnee motora keenya kaafne. Adda nubaasuuf yaalanis tokkummaan ummata keenyaa akka sibiilaa cime.Dhadhabaniiru jedhanii nutti duulanis cichinee dhaabanneerra. Pirojektoonni keenya eessaanuu gahuu hin danda’an jedhamne xumuramuurratti argamu.
Kun hundi ta’uufii dinnaan obsi keenya akka soda, nagaa barbaaduun keenya akka dadhabbiitti fudhatamee waraanni marsaa sadaffaa nurratti baname. Obsi keenya ummanni gara lamaanuu dhumu ummata keenya jenneetu. Wayita isaan garaa jabaatan nuyi kan obsineef mootummaan biyya tokkoofi fincilaan biyya tokkoo ummataaf walqixa hin yaadan jenneetu.
Waraana caalaa nageenyarraa bu’aa arganna jennee utuu lolluu nageenyaaf dursa kennuurraa duubatti hin jenne. Haata’u malee nageenyi qaama tokkoon qofa hinmirkanaa’u.
Kanaaf birmadummaa biyyaa eegsisuuf jecha gara ofirraa ittisuutti galuuf dirqamneerra. Kan har’aa qofa utuu hin ta’iin imaanaan dhaloota dhufuus nurra jira. Itiyoophiyaa baduurraa, ummata bittimuurraa baraaruuf akkasumas ijoolleen keenya biyya birmaduu akka dhaalan ofirraa ittisuuf dirqamneerra. Waraanni yeroo ammaa ofirraa ittisuu taasisaa jirru imaana kana ba’uufi faayidaa biyyaalessaa keenya balaarraa eeguuf kan yaadamedha.
Waa’ee nageenyaa Itiyoophiyaa barsiisuun qurxummii bishaan daakuu, simbira ammoo balallii barsiisuudha. Weerarri nunudate karaa nagaa akka xumuramu amma nurraa barbaadamuu ol deemneerra. Kana garuu namni baay’een hin hubanne. Harki nageenyyaaf diriirfame nagaa kan filate meeshaa waraanaa qabachuu waan hin dandeenyeef miti. Nageenya waan filateef qofa. Harki nageenyaaf diriirsine dhageettii waan dhabeef meeshaa waraanaa akka qabatu dirqisiifamaa jira.
Iddoo addaddaa teessabii ayyaana Masqalaa kabajaa kan jirtan hundi waan tokko isiniif mirkaneessuun barbaada. Bara kana Itiyoophiyaan harka lamaan hojjettee qormaata ishee mudate nidarbiti.Harka tokkoon faayidaa biyyaalessaashee eegsiftee yeroo xumuraaf rakkooshee hiikuuf niqabsoofti. Gama biraatiin ammoo hojjetee gootaraasaa akka guutu, nyaatasaa liqiin utuu hinta’iin oyiruu isaarraa akka nyaatu tarsiimoo baafnee hojjechuu ni jalqabna.
Adeensi keenya kun “Bu’aa leematii” jedhama. Kaayoonsaa karaa salphaa ta’een nyaata madaalawaadhaan gabataa keenya guutuudha. Kunis muduraafi kuduraa, horsiisa lukkuu, horsiisa saawwaafi qurxummii of keessaa qaba. Barri kun bara teekinooloojii xiqqaa fayyadamuudhaan nyaataan of danda’uuf carraan itti uumamedha. Biyyoonni lafa qonnaa bal’aa hin qabne haala kanaan bu’a qabeessa ta’aniiru. Akkuma ashaaraa magariisaatiin bu’a qabeessa taane, bara kana golliifi gootaraan keenya akka guutu cimnee ni hojjenna.
Ayyaanni Masqalaa rakkoo darbe kan ittiin dhabamsiifnuufi boriif abdii kan itti horannudha. Sirni kabajaafi eebbi maanguddootaa kana nutti argisiisa. Bara kana Itiyoophiyaan rakkoo irra turan akka hiiktuufi gabaanshee nyaata ijoollee isheetiif barbaachisuun guutuuf kanneen Itiyoophiyaa jaalattan hundi kutannoon akka kaanu waamichan dhiheessa.
Ammas baga ayyaana Masqalaatii isin ga’e, nu’a’e jechuun barbaada.
Itiyoophiyaan bara baraan kabajamtee haajiraattu!!
Waaqayyo Itiyoophiyaafi ummatashee haaeebbisu!
Fulbaana 16 bara 2015


text:
Abuu Bilaal
-
Og-Barruu
Lilmeen nama dhukkubsitu seenaa tahuuf deemti
Dawaaleen hammayyaa dhukkuba namarraa akka ittisaniif bifa talaalliitiin kennamanis tahee, kanneen dhukkuba namarra jiru fayyisuu dandahan jedhamanii yaadamanis harki caalu…Guutuu dubbisi...
-
NHTV
Sagantaan Hundeeffama TV NUURALHUDAA Waggaa 5ffaa Magaalaa Shaashamanneetti gaggeeffame
Miidiyaan Nuuralhudaa bara 2016 karaa miidiyaalee hawaasummaatiin Sagantaa Raadiyoo tamsaasuu kan eegale Yoo tahu, bara 2018tti immoo gama Saatalayitii cehuun…Guutuu dubbisi...
-
Og-Barruu
Dhaabbatni Fayyaa Addunyaa shirooppota qufaa Afur irratti akeekkachiisa baase
Gaambiyaa keessatti daa’imman 66 shirooppii qufaa Indiyaa keessatti oomishaman dhuganii akka du’an gabaafame. Kanuma hordofuun Dhaabbanni fayyaa Addunyaa (WHO)n gosa…Guutuu dubbisi...
-
Odeeyfannoo Biyyaa
Korri Waliigalaa Ulamoota Ityoophiyaa geggeeffamaa jiara
Manni maree dhimmoota Islaamummaa Ityoophiyaa guyyaa har’a hundeeffama yaa’ii ulamoota Ityoophiyaa Finfinnee hoteela Giyoonitti gaggeessaa jira. Korri waliigalaa ulamoota Ityoophiyaa…Guutuu dubbisi...
-
Odeeyfannoo Biyyaa
Ministeerri Barnootaa yeroo qormaatni biyyoolessaa Kutaa 12ffaa itti kennamu beeksise
Ministeerri Barnootaa qormaata biyyoolessaa bara 2014 Yunivarsitiilee filataman keessatti kennuudhaaf qophaahaa akka jiru ibsee ture. Ministeerichi guyyaa kaleessaa ammoo…Guutuu dubbisi...
-
Odeeyfannoo Biyyaa
Walgahiin Ulamoota Oromiyaa Finfinnee keessatti geggeeffamaa jira
Walgahiin ulamoonni Oromiyaa gurguddoon irratti hirmaataa jiran kun, Mana Marii Waliigalaa Dhimmoota Islaamummaa Naannoo Oromiyaatiin kan qophaahe yoo tahu, dhimma…Guutuu dubbisi...
-
Odeeyfannoo Biyyaa
Korri Mana Maree Dhimmoota Islaamaa hoggantoota haaraya muuduun goolabame
Kora Mana Maree Dhimmoota Islaama Ityoophiyaa Guyyaa har’aa Adoolessaa 11/2014 hoteela Sharaatonitti geggeeffameen, hoggantoota majliisaa waggaa sadihiif turan muuduun goolabame.…Guutuu dubbisi...
-
Odeeyfannoo Biyyaa
Seenaa Gabaabaa Perezdaantii Majlisa Oromiyaa
Sheikh Jamaal Muusaa Jiloo jedhaman. Sheikh Jamaal bara 1955 A.L.I Godina Harargee Lixaa Aanaa Doobbaatti dhalatan. Barnoota shari’aa –…Guutuu dubbisi...


text:
Magaala Harar keessa dur naannoo bara 1875 – 1885! Saba lakkooysaan xiqqaa tahe warra “Geey” Ykn Adaree ja’aamu jogola keessa qofa jiraachaa ture. Jogola gama alaatiin sabni Oromoo akka jiraachaa turee fi akkuma suuraa irratti argitan kana manneen Oromoo naannoo jogolaa marsee akka jiraatu ragaa hedduu jira.
Arraa garuu Adareen lafa Oromoo mara dhunfattee Naannoo Hararii jedhamuun akka Naannootti moggaafamtee dangaa isaanii lafa Oromoo irratti babal’ifachaa jiran. Naannoon Hararii wayta ammaa bahaan Erar dabartee gara Baabbilee dhihaattee jirti. Lixaan Hammarreessa dabartee Aawwaday gahaa jirti. Kaabaan immoo Dirree Xayyaaraa dabartee Biiftuu gahaa jirti. Akkasumaas gara Kibbaatiin Haakim qaxxaamurtee Fadisitti dhihaachaa jirti.
(Photo: FB Oromo Graphya)


text:
kitaaba
-
Muhammad Murteda bin Aaish Muhammad
HADIISA FILATAMAA HADIISA 80 ODESSITOOTAAFII BARNO...
Sagantaan kun hadiisa filatamoo 80 kan kitaabaan hiikkamee qophaawe ufkessaa qaba. Kan dorgommii sunnaa tiif qopheeffameedha.08/12/2019245
-
Muhammad Salih al-Munajjid
MALLATTOO LAAFINA IIMAANAA
Kitaabni kuni Rakkoo guddoo muslimtootaa tan taate rakkina dadhabina iimaanaati ibsa, furmaataafii wal'aansas ni akecka. DHUKKUBA - SABABA ISAA - WALL...08/12/2019460
-
Khalid bin Saleh Al salaamah
KAAYYOO HAJJII
kitaaba kana keessattii kaayyoo fii hikmaa hajjiin godhamtceftu ibsama. faaydaan bu'aa diiniif duniyaa kan hedduu tahe haijiraa akka argamu ibsamee ji...08/12/2019381
-
Said Ibn Ali Ibn Wahf Al-Qahtany
Hisnul muslim
Kitaaba kana keessatti zikrii ganamaaf galgalaa tiifii duaaiiwwan adda addaa barbaachiftu ibsamee jira.08/12/2019339
-
Abd Al Aziz Ibn Abd Allah Ibn Baz
AKKAATAA SALAATA NABIYYII S.A.W
kuni kitaaba akkataa salaata nabi muhammad (s.a.w.) jalqabarraa kaasee hanga dhumaatti ibsu. akka namni hundi isaanitti hidhatee salaatuu dandayuuf as...08/12/2019453
-
Muhammad bin Abdulwahhab
hundeelee sadeeniifii ragaa isii
kitaabni kuni kan barnoota bu’ura islaamaa nama barsiisu. waayee salaataatis uf keessaa qaba.09/12/2018517
-
Muhammad bin Jamil Zeno
Aqiidaa kee qabadhu
Barruun tun aqiidaa sirrooytu muslimtootaa (Ahlussunnati wal jamaa’ah) namaaf adeeysiti,bifa qaafi fi deebiitiin qophooyte.09/12/2018483
-
Ahmad ibn Abdul Halim ibn Taymiyyah
Aqiidaa waasixiyyaa
Barruun tun aqiidaa sirrooytu muslimtootaa (Ahlussunnati wal jamaa’ah) namaaf adeeysiti.09/12/2018700
-
Jamaal Muhammad Ahmed
Towhiid & utubaalee islaamaa fi iimaanaa
Sagantaan kun wayee tokkumaa rabbiiti nama barsiisa. Ammas utubaalee islaamaa fii iimaanaa uf keessaa qaba.09/12/2018542
-
Jamaal Muhammad Ahmed
Soomana ramadaanaa seera sadarkaa fii naamusa isaa
Soomana ramadaanaa seera sadarkaa fii naamusa isaa09/12/2018694
-
Abdulaziz Ibn Abdillah Ibn Baz
akkaataa salaata nabiyyii (s.a.w.)
kuni kitaaba akkataa salaata nabi muhammad (s.a.w.) jalqabarraa kaasee hanga dhumaatti ibsu. akka namni hundi isaanitti hidhatee salaatuu dandayuuf as...09/12/2018836
-
Jamaal Muhammad Ahmed
barnoota salaataa
kitaabni kuni barnoota salaataa guutuu nama barsiisa.09/12/20181476


text:
Tafsiira Suuratu Az-Zumar-kutaa 20
Tarii jireenya keessatti wantoota nama sodaachisanii fi rifachiisan baay’ee arguu fi dhagayuu dandeenya. Boombin ykn niwuklarri yommuu dhooyu hangam akka nama rifachiisu ni beekna. Garuu kunniin wanta manneen diigu ykn namoota fixuudha. Garuu Guyyaa tokko sagaleen cimaan addunyaa guutuu diddiigu, lubbu-qabeenyin itti dhuman ni argama. Guyyaa kana Guyyaa Qiyaamaa jennaan. Mee har’a kutaa gara dhumaa suuratu Az-Zumar kana keessatti wanta garmalee rifachisaa adeemsifamu kanaa fi jazaa namootaa haa ilaallu. Tarii Guyyaa cimaa kana beekun of qopheessuuf tattaafanna.
“Xurumbaan ni afuufama. Warrii samiiwwan keessaatii fi warri dachii keessa jiran hunduu ni dhumu, nama Rabbiin fedhe malee. Ergasii yeroo lammataas ni afuufama, yeroma san isaan dhaabbatanii kan ilaalan ta’u.” (Suuratu az-Zumar 39:68)
“Xurumbaan ni afuufama.”
Xurumbaa jechuun uumama guddaa akka gaafati. Garri tokko qaawwa dhiphoo qaba, gara fuunduraatin immoo qaawwa bal’aa kan qabuudha. Garaan isaa qullaadha. Keessaan yommuu afuufamu sagalee ni baasa. Xurumbaan Guyyaa Qiyaamaa afuufamu guddinna isaa Rabbii uumetu beeka. Malaykaan xurumbaa kana afuufu Israafil (aleyh salaam). Xurumbaan kuni si’a lama afuufama.
Afuuffi tokkoffaa keessatti, “Warrii samiiwwan keessaatii fi warri dachii keessa jiran hunduu ni dhumu, nama Rabbiin fedhe malee.”
Nama Rabbiin akka hin duune fedhe malee samii fi dachii keessa kanneen jiran hundi ni du’u.
Afuuffi lammataa keessatti immoo namoonni ni kaafamu. Yommuu Israafil yeroo lammataaf xurumbaa afuufu, namoonni du’an qabrii (awwaalcha) isaanii keessaa kaafamuun dachii mahashar (wal-gahii) ilaalu, dirree wal gahii kana keessatti wanta ijji isaanii irra buutu ni ilaalu.
Afuuffi lammataa kanaan ruuhin gara qaamaatti seenti. Addunyaa keessatti qaama keessa turte irraa du’aan erga addaan baate booda xurumbaan kuni yommuu afuufamu ruuhin hundi gara qaama ishiitti deebiti. Ergasii gara qorannoo, murtii fi jazaatti oofamu.[1]
“Dachiinis ifa Gooftaa ishiitin ni ifti. Galmeenis ni kaa’ama. Nabiyyoonni fi ragooleen ni fidamu. Gidduu isaanitti haqaan murteefama, isaan homaa hin miidhaman” Suuratu Az-Zumar 39:69
Guyyaa Qiyaamaa ifti amma jiru ni bada. Aduun ni maramti, jiiyni ifa dhaba, urjiileenis ifni isaanii haaqamun harca’u. Kanaafu, namoonni dukkana keessa ta’u. Yeroo kanatti “dachiin ifa Gooftaa ishiitin ni ifti.” Yommuu Rabbiin guddaan olta’ee namoota jidduutti murteessuf dhufu, dachiin ifa Isaatin ifti. “Galmeenis ni kaa’ama.” Kana jechuun kitaabni hojiin namootaa keessatti galmeefame ni dhiyeefama. Namni hundi wanta gaarii fi badaa hojjate kitaaba kana keessatti ni argata. Akkana isaan jedhama: “Kitaaba kee dubbisi. Har’a ati mataan kee of irratti herregaa ta’uuf gahaadha.” Suuratu Al-Israa 17:14
“Nabiyyoonni fi ragooleen ni fidamu.” Ummata isaanitti ergaa geessu isaanii gaafatamuf, isaan irratti ragaa bahuuf Nabiyyoonnis ni fidamu. Ragooleenis ni fidamu. Ragooleen kunniin, malaaykoota, kutaalee qaamaa, hordoftoota Nabiyyootaa namoota waan gaariitti ajajanii fi waan badaa irraa dhoowwaniidha.
“Gidduu isaanitti haqaan murteefama” Kana jechuun haqa guutuun namoota jidduutti murteefama. Sababni isaas, qorannoon Rabbii nama hin miine, wantoota hundaa takka takkaan beeku irraa kan baheedha. Ammas, wanti isaan hojjatan hundi Malaykoota kabajamoo ajaja Isaa gonkumaa hin faallessineen kan galmaa’edha. Ammas, ragooleen isaan irratti ragaa bahu. Kanaafu, osoo homaa hin miidhamin haqaan isaan jidduutti murteefama.[2] Hojii isaa irratti hundaa’e kan badhaafamu qabu ni badhaafama, kan adabamu qabu ni adabama.
“Lubbuun hundi wanta hojjatteef jazaan guutuun kennamaaf. Inni wanta isaan hojjatan hundarra beeka.” Suuratu Az-Zumar 39:70
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa yeroo sanitti kheeyris ta’e sharriis ta’e jazaa hojii nama hundaa ni kafalaaf. Isaaf ajajamuus ta’i Isa faallessuu irraa wanta namoonni addunyaa keessatti hojjatan hunda caalaa beeka. Kana beeku keessatti homtu Isa jalaa hin miliqu. Guyyaa Qiyaamaa hojii kana irratti jazaa ni kafalaaf. [3] (Jazaan mindaa fi adabbii of keessatti qabata. Namni Rabbii olta’aatti fi wanta Isarraa dhufetti erga amanee booda hojii gaggaarii hojjate, mindaa dacha dachaa argata. Namni amanuu dhiise fi Rabbiif ajajamu dide immoo adabbii isaaf malu adabama.)
Itti aanse jazaa namoota kafaranii (amanuu dhiisanii fi Gooftaa isaanitiif ajajamu didanii) dubbata:
“Warroonni kafaran gara Jahannam garee gareen oofamu. Yommuu ishii bira gahan, balbaloonni ishii ni banamu. Waardiyonni isaaniin ni jedhu, “Sila isin keessaa Ergamtoonni keeyyattoota Gooftaa keessanii isin irratti dubbisanii fi qunnamtii Guyyaa keessanii kana isin akeekachiisan isinitti hin dhufnee?” Isaanis ni jedhu, “Eeyyen! [Dhufanii jiru]. Garuu jechi adabbii kaafiroota irratti mirkanoofte.” Suuratu az-Zumar 39:71
Kufriin gosa lama: kufrii waakkachuu (kufr juhuud) fi kufrii of tuulu (kufr istikbaar). Haqa Rabbiin irraa dhufe kijibsiisuun kufrii waakkachuuti (osoo beekanu mormuuti). Wanta Rabbiin itti ajaje hojjachuu dhiisun kufrii of tuuluti. Aayan tuni gosoota kufrii lamaanu ni hammatti.[4]
Namoonni Rabbiitti, Malaykotatti, Kitaabanitti, Ergamtoota Isaatti, Guyyaa Qiyaamatti fi qadaratti amanuu didanii fi Isaaf ajajamuu irraa of tuulan, gara Jahannam garee gareen oofamu. Jahannam maqaa ganda azaabaa (adabbii)ti. Rabbiin namoota adabbiin isaaniif maluuf qopheesse. Oofamu jechuun namni tokko ykn sani oli duubarra deemun gara fuunduraatti akka deeman gochuudha. Zumar jechuun gareewwan addaan babahan (garee garee).
Namoonni kafaran hamma yakka isaanii irratti hundaa’e garee gareen gara Jahannam oofamu.
“Yommuu ishii bira gahan, balbaloonni ishii ni banamu.”
Namoonni kafaran kunniin dhufuun dura Jahannam cufaa turte. Garuu yeroma isaan Jahannamiin bira gahaniin balbaloonni takkamaan banamu. Takkamaan banamuun kuni wanta garmalee isaan jibbisiisuudha. Sababni isaas, Jahannamitti seenun dura osoo qarqara irrallee ta’e dhaabbatanii jaallatu. Garuu hatamtamaan adabbiitti akka seenaniif balbaloonni tasa isaanitti banamu. Rabbiin kanarraa nu haa tiiksu.
“Waardiyonni isaaniin ni jedhu, “Sila isin keessaa Ergamtoonni keeyyattoota Gooftaa keessanii isin irratti dubbisanii fi qunnamtii Guyyaa keessanii kana isin akeekachiisan isinitti hin dhufnee?”
“Waardiyoonni” Kunniin Malaykoota balbala Jahannam bira akka ta’anii fi eegan bakka buufamaniidha. Amalli isaanii gara-jabaataa, humni isaanii garmalee cimaadha.
“isin keessaa Ergamtoonni” kana jechuun isiniin ala osoo hin ta’in isin keessaa. Rabbiin osoo malaykoota Ergamtoota godhee namootatti ergee silaa irraa dheessu turan. Garuu Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) rahmata Isaatiin namoota keessaa nama tokko filachuun ergamaa godhee ergee. Kanaafu, ergamtoonni kunniin ilma namaa irraa kan ta’aniidha.
“keeyyattoota Gooftaa keessanii isin irratti dubbisanii” asitti keeyyattoonni beeksisa (wahyii) Rabbiin irraa bu’aniidha. Qur’aanaa fi kitaabban nabiyyoota darban irratti bu’an of keessatti hammata.[5]
“qunnamtii Guyyaa keessanii kana isin akeekachiisan” Ergamtoonni Guyyaa kana keessa wanta badaa isin qunnamu, guddinnaa fi ulfaatinna isaa isin akeekachisan.
Kana booda ibsi aayah: Waardiyoonni Jahannam eegan kunniin kaafirootaan akkana jedhu: “Sila Ergamtoonni isin keessaa ta’an, keeyyattoota Gooftaa keessanii isin irratti dubbisanii fi wanta Guyyaa keessan kana keessatti isin qunnamu isin akeekachisan isinitti hin dhufnee?”[6]
Kaafiroonni akkana jechuun deebisu: “Eeyyen! [Dhufanii jiru]. Garuu jechi adabbii kaafiroota irratti mirkanoofte.”
Kana jechuun: Eeyyeen Ergamtoonni Gooftaa keenyaa haqaan nutti dhufanii jira. Guyyaa kana nu akeekachisanii jiru. Garuu nuti isaan kijibsifnee fi faallessinee jechi Rabbii “Adabbiin Isaa warra kafaraniif ta’a” jettu nurratti mirkanoofte jirti.[7] Akkuma Rabbiin subhaanahu bakka biraatti jedhe:
“[Jahannam] dallansuu irraa kan ka’e ciccituutti dhiyaatti; dhawaata gareen wahii ishii keessatti darbamuun waardiyyoonni ishii, “Sila Akeekachisaan isinitti hin dhufnee?” [jechuun] isaan gaafatu. “Eeyyen; dhugumatti akeekachisaan nutti dhufeera, garuu ni sobsiifne. ‘Rabbiin homaa hin buufne; isin jallinna guddaa keessa jirtu.’ jenneen.” jedhu. “Osoo kan dhageenyu yookiin kan xinxallinu taanee, silaa warra ibidda boba’aa keessaa hin taanu turre.” jedhan.” Suuratu Al-Mulk (Tabaaraka) 67:8-10
Kaafironni kunniin erga waqqafamanii booda, akkana isaaniin jedhama:
“Achi keessatti hafoo ta’aatii balbaloota Jahannam seenaa. Iddoon jireenya of tuultoota waa fokkate!” jedhama.” Suuratu Az-Zumar 39:72
Isaan xiqqeessuu fi salphisuuf akkana isaaniin jedhama: achi keessa kan turtan, gonkumaa kan keessaa hin baane ta’aatii balbaloota Jahannam seenaa.
Jahannam balbala torba akka qabdu Qur’aana keessatti dhufee jira. Gareen hundii balbala isaaniif maluu fi hojii isaaniitiin wal gituun seenu. Erga seenanii booda abadii achi keessa turu. Rabbiin rahmata Isaatiin kanarraa nu haa eegu. “Iddoon jireenya of tuultoota waa fokkate!” kana jechuun iddoon gahuumsaa namoota Rabbitti amanuu fi shari’aa Isaatti buluu irraa of tuulanii garmalee fokkate.[8] Jahannam iddoo jireenyaa yeroo hundaa keessa turaniidha. Kunis, namoonni kunniin haqa irratti of tuulan. Gooftaa isaan uumee fi qananiisuuf gadi jechuu fi ajajamuu irraa ni boonan. Kanaafu, Rabbiin isaan xiqqeessuu fi salphisuun gosa hojii isaaniitiin isaan mindeesse.
Kuni jazaa (adabbii) warra amanuu didaniitii fi Gooftaa isaanitiif ajajamuu fi gadi jechuu irraa of tuulaniiti. Mindaan warra amananii fi Gooftaa isaanitiif ajajamanii hoo? Itti aanse ni dubbata:
“Warri Gooftaa isaanii sodaatan garee gareen gara Jannataa oofamu. Yeroma isaan ishiitti dhufanii balbaloonni ishii banaman, Waardiyoonni ishii, “Nageenyi isin irra haa jiraatu, qulqulluu taatanii jirtu. Keessatti hafoo ta’aatii ishii (Jannata) seenaa.” Isaaniin jedhu.” Suuratu Az-Zumar 39:73
Kutaa itti aanu keessatti ibsa kanaa In sha Allah ni ilaalla…
Kitaabban wabii:
[1] Ma’aariju Tafakkuri-12/276-277
[2] Tafsiiru sa’adii-858, Ma’aarij-12/278-279
[3] Tafsiiru Xabarii-20/264
[4] Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 478-479
[5] Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 480-482
[6] Tafsiiru Xabarii-20/264
[7] Tafsiiru Ibn Kasiir-6/471, Tafsiiru muyassar-466
[8] Tafsiiru muyassar-466


text:
.Na gargaaraa Adaraa!!!
Yeroo Dargaggummaa koo
Gaafa humni koo jirtu
Gaafa Lammiin Oromoo
Afaan sheetti qaanoftu
Harargee qaxxaamuree
Jimmaaf Aggaaroon ba’ee
Shawaa keessa Imalee
Baaleef Arsii Naanna’ee
Boorana irra jiraadhee
Wallagga waliin ga’ee
Aadaa keenya Guddisuuf
yeroos waan baayyeen ta’e.
har’a aadaa keessaniin
dhugaan akka boontaniif
Afaan keessan jaallachuun
akka ittiin dubbattaniif
gaafa Dargaggummaa koo
waan hunda carraaqeeraa
yeroo koo aarsaa godhee
akka dungoo copheeraa.
har’a humni koo dhumee
dhukkubnis natti duultee
akkan hin carraaqqannef
sireetti na galchitee
dhaabbachuus hin danda’u
Jilbi kiyya Laafeeraa
Godoo jireenya koottis
Dukkanni na dhaaleeraa.
Lammii koo isin malee
abdii biraas hin qabu
nan beeka Sabni kiyya
na gargaaruu hin dadhabu.
Harka kiyya diriirsee
Gargaarsa eegaan jiraa
Osoo Lubbuun koo jirtuu
na gargaaraa adaraa!!!
Weellistuu Haloo Daawwee!!!
kanneen gargaaruu feetan Lakkoofsa mana Baankii:-
Baankii Internaashinaalii Oromiyaa Damee Magaalaa-152154955 ykn
Baankii daldala Itoopiyaa Damee Magaalaa-1000063900568.
Bilbiluus yoo feetan 0937513560 irratti bilbiluu dhaan karaa Ilma ishee Guutamaa argachuu ni dandeessu!!
“Lammiin Gaaddisa Waliiti!!
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…
Sagantaan yaadannoo Artist Usmaayyoo Muussaa magaalaa Finfinnee Hoteela ILILI INTERNATIONAL tti torbaan dhufu ni qophaawa.…
Taammanaa Bitimaa irraa Jaalatamoo fi kabajamoo yaa dubbiftoota barreeffama kanaa, mee kunoo hardha irraa kaaseen:…
Dhumaatiin ummataa Oromiyaa keessatti geggeeffamaa jiru irratti maaf hin dubbanne komiin jedhu hedduutu dhufa. Gama…


text:
Ummanni Oromoo durirraa kaase baala ceekhaa akka qorichaatti itti gargaaramaa ture. Qorattoonni addunyaas daawaa baalli ceekaa kun qabu akka asii gadii kanatti tarreeysan. 1. Infeekshinii …Read More »
Dubbitu dubbii kaasa – Erga kaatee garuu haa dubbatamtu!
Summii Tibbanaa…! Dubbiin ijoon tibbana ilaalaa arku tan Gandummaati. Dubbiin tun duruu turte, bara hundaa daarama keessa gangalatteet marguudhaaf dhidhiitatti. Ajandaan tun qaama sadih irraa …Read More »
Seenaa yaadannoo Abuubakar Muussaa
Abuubakar Muussaa ABUUBAKAR MUUSSAA WADAAY ROOBAA Abuubakar Muussaa Wadaay Harargee Bahaa, Aanaa Dadar, Leelee Gabaa bakka ja’amtutti Abbaasaa Obbo Muusaa Wadaay fi haadha isaa Aadde …Read More »
QAROO QAXARA QOORE
Abuubakar Muussaa Wadaay Jaarraa, Yaadannaan waan hedduu irraa barra, Gameeysa, gamna hayyuu ilma Sabaa, Daawitii hawaasaa gaafa guyyaa jabaa, Biiftuu aartiitiin ibse Oromiyaa balloo, Bu’ursee …Read More »
The Oromo of Harerghe:
On their Sub Divisions and Citizenship Modalities Written by Afandi Muteki The Oromo of Harerghe belong to the Barentuma/Barento confederation, one of the two main …Read More »
Sheek Hajjii Ibraahim Tufaa Prezidaantii Majlisa Federaalaa tahuun filaman
Yaa’ii Majliisa Dhimmoota Islaamaa Marsaa Lammaffaa har’a geggeeffamaa jiruun, sheek Hajjii Ibraahim Tufaa Prezidaantii Majlisa Federaalaa tahuun filatamanii jiru. Gumiin dhimma Islaamaa Federaala Toophiyaa guyyaa …Read More »
Failure to Deliver: The Journey of the Oromo Liberation Front in the Last Two Decades
Jawaar Mohamed By writing this article, I understand that I am touching on one of the most closely guarded taboos, the untouchability of the OLF. …Read More »
Sochii Oromoota Afran Qalloo (1567 – 1856)
Seenaa Afran QallooRead More »
Galmee Seenaarraa; Shoorri Jaal_Mullis_Gadaa qabsoo Bilisummaa Oromoo Keessatti qabu
Adam Tukkaale Alii Kan dhalate godina Hararghee bahaa aanaa Cinaaqsan, ganda Mullisaa Igguutti yoo tahu, warra gootota dhalchuun beekamuu, goota ilma Jaarsoo Dagaa Qallooti. Mullis …Read More »
Dhimmi qubee ‘k’ fi ‘kh’ falmisiisaa tahe
Afaan Oromoo keessatti qubeen dachaa dabalataa ni barbaachisaa? Wanti irraa hir’atu hoo jiraachuu malaa? Yoo tahes, adeemsi isaa akkam tahuu qaba? Inistitiyuutii Qo’annoofi Qorannoo Oromootti …Read More »


text:
Abdii Boruutiin
Kutaa afraffaa – Qabsoo bilisummaa keessatti heddoominni jaarmayoota uummataaf bu’aa hin fidu
Akkuma beekamu fi amanamu biyyoota gara garaa keessatti dhaabileen siyaasaa adda addaa kan ijaaraman dhimma uummata isaanii karaa gara garaatiin galii dhaan ga’uufi. Kanaaf sagantaalee adda addaa baafatanii isaan kanas hojii irra oolchuuf waldorgommii godhu. Dhimmi uummataa kuni ammoo guddina diinagdee, jiruu gaarii, dagaagina sabaa fi kkf ta’uu danda’a.
Waayeen akkanaa kuni kan mul’atu saba ykn uummata bilisummaa qabuu fi biyya walaba ta’e keessatti. Dhaabileen wal dorgomanis guddina fi dagaagina saba sanaatiif malee bilisummaa fi walabummaafii miti. Biyya walaba ta’e tokko keessatti dhaabileen heddoomuun akka yaadni fi sagantaan babal’atu; akka waldorgommii cimaan godhamu fi kan sagantaa gaarii fi amanamaa qabu akka injifatu waan taasisuuf dhaabileen gara garaa jiraachuun barbaachisaa dha.
Uummata bilisummaa hin qabne fi biyya walaba hin taane keessatti garuu gaafiin ka’uu qabu tokko qofaa waan ta’eef deebiin inni barbaadus tokko’uma. Gaafiin kunis gaafii bilisummaa uummataa fi walabummaa biyyaa yoo ta’u deebiin isaas kan dhabe sana argachuu dha. Kanaaf dhaaba ykn jaarmayaa bilisa baasaa tokko barbaada. Jaarmayaan kuni ammoo sagantaalee adda addaa qabaatu illee kaayyoo fi galii booddee tokkoof qabsaa’a.
Sababa adda addaatiinis haa ta’u ykn akka tasaa ta’ee jaarmayoonni bilisummaa fi walabummaa dhaaf dhaabbatan yoo heddooman gaafiin isaan dhaabbataniif akkasumas galiin booddee hundaatuu waan tokko ta’uuf garaa garummaan jidduu isaanii jiru hin mul’atu. Jaarmayaa keenyatu caala, nu wayya, nutu dafee galii booddee dhaan ga’a jedhanii waliin mormuu, wal dadhabsiisuu fi humna qaban gara gara hiruu malee uummata dhaabbataniif sanaaf bu’aan argamu hin jiraatu. Sirumaa akka waan wal saamuu waan ta’uuf qabsoo dadhabsiisa. Waayeen qabsoo bilisummaa Oromoos kanuma.
Uummanni Oromoo uummata bilisummaa hin qabne fi biyyi keenyas biyya walaba hin qabne akka ta’e dhugaa har’a dhalatee miti. Kan addunyaan illee beeku yoon jedhe waanan dogoggore natti hin fakkaatu. Gaafiin uummata keenyaas gaafii tokko kan bilisummaa fi walabummaa biyya isaa ti. Jaarmayaan bilisa baasaa isaas tokko’uma ta’uu ykn tokkoomuu qaba. Jaarmayoonni amma har’aatti ijaaramanii jirani illee deebi’anii tokkoomuu qabu jechuu dha. Yoo kophaa kophaa deemna jedhani illee qabeenya fi humna wal saamuu fi wal dadhabsiisuu ta’a. Kuni ammoo dhugaa mul’achaa ykn argamaa ture fi jiru dha.
Akka ilaalcha kiyyaatti hundi isaaniitu galii booddee tokko akka barbaadanii fi mana booda waliin itti galuuf jedhan tokko ijaaruuf waan jiran natti fakkaata. Akkuma Oromoon jedhu “Namnni mana tokko ijaaru citaa wal hin saamu” waan ta’eef mana kana walumaan ijaaranii xumuruu qabu malee kopha kophaa ijaaranii fixuun rakkisaa dha. Kanaaf tokkummaan barbaachisaa ta’a.
Yoo gadifageenyaan itti yaadamu, kan namaa hin galle jaarmayoonni Oromoo kan gara garatti ijaaraman kun dhuguma gaafii uummata Oromoof deebii argachuufii laata? Dhiifama naaf godhaa, kaayyoo qabsaa’onni dhugaa dhaabbatani fi itti wareegamani illee gaafii keessa galchuu barbaadeeti miti.
Erga gaafiin uummata Oromoo tokko ta’e, erga deebiin isaa illee tokko’uma ta’uu qabu (kuni ammoo bilisummaa isaa fi walabummaa biyya isaa ti) gaafii kanaaf deebii argachuuf rakkoolee jiraniif furmaata waliin barbaaduu dha malee kophaa kophaa karaa gara garaa deemuun hiikni isaa maali? Bu’aa eenyuutiif jedhamee ti? Ani akka natti mul’atutti uummata Oromoof otuu hin taane diinaaf bu’aa fidaa jira. Rakkoon saba keenyaa fi dhugaan argamaa jiru nutti hin mul’atuu? Otuu arginuu, otuu dhageenyuu maaliif hubachuu dadhabnna? Akka makmaaksa Oromoo: “Ijji hin argiti malee hin hubattu” jedhuu tii? Sammuun keenya fudhachuu malee hin hubatuu?
Yoo rakkooleen saba keenyaa nutti hin mul’anne, sagaleen uummata keenyaa hin dhaga’amne, gaafii uummata keenyaaf deebii hin argannee, maaliif uummata Oromoof dhaabbanna jenna? Maaliif of sobnnee uummata kenyas dhugaa jiru dhoksina? Maaliif oduu duwwaa dhaan yeroo fi umrii fixna? Maaliif uummata keenya afaanfaajjessina? Maaliif maqaa qabsoo bilisummaatiin daldalamuun yaalama? Gaafileen ka’uu danda’an baay’ee dha garuu ammaaf asuma irrattan dhaaba.
Ani yeroo tokko tokko akkan yaadutti gara gara hiramuu fi jaarmayoota heddoomsuun kun fe’ii ofiitiif malee durumaanuu dhuguma uummata Oromoof jedhamee natti hin fakkaatu. Otuu uummata keenyaaf ta’ee, kan duraan ta’es ta’ee, kan dabres dabree har’a illee haalduree tokko malee walitti deebi’anii tokkoomuu tu isaani irra ture. Haaldureen illee yoo jiraate kun fe’ii fi dhimmaa ofiitiif yoo ta’e malee tokkoomanii qabsoo kana finiinsuun, gaafii uummataaf deebii argachuun haalduree waan qabu fi barbaachisu natti hin fakkaatu. Har’as akkuma kaleessaa daandii’uma sana irra deemuu wayya kan jedhan yoo ta’e, daandiin sun eessanuu akka nu hin ga’in fi gara fuulduraas eessanuu nu ga’uu akka hin dandeenye jaalannus jibbinus dhugaa kanatti amanuu qabna.
Gaafiin uummata Oromoo inni guddaan bilisummaa isaa fi walabummaa biyya isaa ti. Haa ta’u malee gaafii guddaa sanaa asittuu gaafiileen biroo kan hatattamaan deebii argachuu qaban baay’ee tu jiru. Namnni tokko yoo lubbuun isaa jiraatte bilisummaa hawwa. Biyya walaba taate illee argachuu kan barbaadu yoo biyyi sun jiraatte dha.
Har’a uummanni Oromoo yoomiyyuu caalaa mana hidhaa keessatti dararamaa, du’aa, ajjeefamee karaa irratti gatamee bineensaan nyaatamaa jira. Erga lubbuun isaa dabartee bilisummaan inni barbaade yoomiif? Lagoonni fi harooleen keenya summii waarshaalee keessaa ba’uun badaa jiru, lafti uummata keenyaa gurguramee dhumaa jira. Namoonni keenya illee akka gabra duriitti wajjin bitamaa fi gurguramaa jira. Gabaabumatti biyya keenya dhabaa jirra. Erga biyyi keenya gurguramtee fi summii dhaan akkanatti badaa deemtee walabummaa ishiitiif lallabuu duwwaan maal godha? Badiin dhuma hin qabne kan godhamaa jiru maaliif nutti hin mul’anne?
Yoo har’a tokkoomnnee, humnna horannee, harka walqabannee, irree tokkoon diina keenya ofirraa hin kaafnne badiin dhuma hin qabne akka itti fufaa deemu mamiin hin jiru. Oromiyaan – biyyi jaalatamtuun teenya – gabrummaa diinaa jala haa turtu malee qabeenyi fi bareedummaan ishii otuu hin hir’atin as geesse. Har’a garuu diinni duula godhaa kan jiru uummata keenya irratti qofaa otuu hin taane biyya keenya irrattis waan ta’eef bareedummaa ishii kana balleessaa jira.
Lagoonni fi haroolee keenya summii dhaan jijjiiramaa jiru. Bosonni keenya badaa jira. Lafti gaariin biyyee gaariin bifa jijjiirrachaa jiru. Kuni kan agarsiisu ammoo diinni yoomiyyuu caalaa uummata keenya hidhuu fi ajjeesuu bira dabree biyya keenya irratti illee duula balleessaa akkanaa godhaa akka jiru dha.
Karaa biraatiin ammoo Oromoo – uummanni sooressi – isarraa hafee kan alagaa dhaaf illee laachaa ture, kan beela argee hin beeknne har’a kunoo biyya isaa dureettii keessatti beelaan akka baala mukaa harca’aa jira. Oromiyaan illee biyya beela hin beekne sana tu har’a maqaa xureessaa kanaan yaamamaa jira. Rakkooleen keenya kan lakkaawwamanii dhumanii miti. Egaa kuni hunduu nu jalaa dhokatee? Otuu hin beekin hafnnee? Nuuf hin galle moo akka nuuf galu hin barbaadne? Oromoo, dhugaan ifatti bayee jiru– badii guddaan nurra gayaa jiraa maaliif cal jettanii teessu? Furmaanni kanaa maali?
Ammaaf kanan jedhu furmaanni tokkummaa ilmaan Oromoo ti. Tokkummaa qabsaa’otaa, gurmuulee fi jaarmayoota Oromoo ti. Hunda caalaa ammoo walitti deebi’anii tokkoomuu ABO ti. Kana jalatti walitt deebisanii tokkoomsuu WBO fi ciminsa isaa ti. Rakkoo uummata Oromoof furmaanni jiru waraana cimaaqofaa dha. Karaan biraa natti hin mul’atu.
Qabsaa’onni fi jaaramayoonni Oromoo ammoo kan walaba taatanii qabsoo kana keessa jirtan rakkoo uummataa fi biyya keenyaa kana hubachuu dhaan akkasuma illee dhugaa jirutti amanuu dhaan fe’ii fi dhimmaa keessan dhiisaati dhimma uummata keenyaaf dursa kennaa. Haalduree malee waliigaltee godhaatii tokkummaa dhugaa ijaaraa. Nutu jaarmayaa dhugaa ti, nutu dhugaa dubbata, nutu dhugaa qaba, karaa keenyatu gaarii dha, tooftaa fi tarsiimoo keenya wayya jettanii ammas, kan boodas akkuma duritti itti fufuun uummata keenyaaf bu’aa tokko illee hin fidu. Waliigaltee fi tokkummaa dhabuu keessan irraa bu’aa kan argate fi argatu yoo jiraate diina keenya qofaa dha. Yoomiyyuu caalaa uummanni keenya kan dararamu fi ajjeeffamu; biyya keenya irratti illee badiin godhamaa kan jiru diinni waliigalee fi tokkummaa dhabuu keessan argee ti. Oromoon yoo makmaaku “ofiifuu duuti maaliif of huuti”” jedhe. Akka alagaan akkana nuun hin jenne; akka duula diinaa dura duula keenyaan wal hin balleessine; akka dhukkubnni keenya hin cimne dafnee qoricha haa barbaadnu. Qorichi dhukkuba kanaa ammoo waliigaltee fi tokkummaa, tokkummaa, ammas tokkummaa dha. Galatoomaa.
Amma walitti deebinutt nagaan turaa.
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Bitootessa 26/20149TOI) – Qindoomina Chaayinaa fi Itoophiyaan damee Indastirii irratti qaban caalaatti cimsuuf kan hojjetamu ta’uu Itoophiyaatti imbaasiin Chaayinaa beeksise.
Itoophiyaatti ambaasaaddarri Chaayinaa ambaasaaddar Zaahoo Ji’anihaa paarkiwwan indastirii Amahaaraa, Dirree dawaa, Sidaamaafi naannoo Saboota, sablamootaafi uummatoota kibbaatti argaman daawwataniiru.
Daawwanna kana ilaalchisuun imbaasichi ibsa baaseen qindoomina Itoophiyaa fi Chaayinaan damee Indastiriirratti qaban cimsuuf caalaatti ni hojjetama jedheera.
Hojii damicha cimsuuf hojjetamuun fayyadamummaa biyyoota lamaanii cimaa ta’uufi damee hojii kanaan carraa hojii uumuun akka danda’umuus hubatameera.
Chaayinaanfi Itoophiyaan damee hojii indastirii kanarratti dureeyyoota hirmaachisuun cinaatti waliitti hidhaminsa tekinolojiifi gabaa akkasuma ijaarsa humana namaarratti waliin ta’anii kan hojjetan ta’uun ni beekama.


text:
Namootnii yeroo ykn sa’ati jalqabaaf yeroo fayyadamuu jalqabaan enyuu fi akkamitti akka ta’ee beektu? Akka ragaan tokkoo tokko ibsutti yeroo jalqabaaf yeroo ykn sa’atii fayyadamuun kan jalqabamee dhaloota kiriistoos dura bara 1500 yemmu ta’u innis bishaan meeshatti naquun hangaa inni hir’achaa deemuu shallaguun ture. Maree egaa yeroo fayyadamuun waggoota 3000 duraa ta’uus har’a isiin yeroo kessaan akkamitti fayyadamaa jirtu?
Badhaansi “Nobel prize” yeroo jalqabaaf yoom jalqabamee fi eenyutu injifate? Badhaasni kun namoota adduunya kaanaaf bu’aa guddaa buusan jedhan filachuun kan kenamuu yommuu ta’u kan jalqabamee bara 1901. Yeroo kanatti badhaasa dhimmaa nageenyaa kan injifatee, Nama maqaan isaa Henry Dunant jedhamuu yemmuu ta’u hundeessa fannoo diimaa ture.
Maddii :- Internet


text:
Finfinnee, Sadaasa 1/ 2014 (TOI) – Magaalaa Finfinnee fi naannawaasheetti rakkoo addaan ciccituu humna elektirikaa furuuf piroojektiin deebisanii ijaaruu fi dandeettii guddisuu Doolaara miiliyoona 85’iin hojjetamaa jiraachuu Tajaajilli Elektirikaa Itoophiyaa beeksiseera.
Piroojektichi magaalota naannawaa Finfinnee raadiyeesii kiilomeetira 50 keessatti argaman keessatti hojiirra ooluu eegaluu ibsameera.
Piroojektichi rakkoo addaan ciccituu humna elektirikaa sababa dulloomuu sararawwan daddabarsa elektirikaan dhufu furuuf hojiirra kan ooludha jedhame.
Piroojektichi dhaabbilee Chaayinaa ‘ Chaayinaa Elektirik Paawor Ekuu’ipment Teekinooloojii fi Chaayinaa Naashinaal Heevii Maashinarii’ jedhamaniin ijaaramaa jiraachuu ibsameera.
Ijaarsa piroojektichaaf baajanni Doolaarri miiliyoonni 85 fi kumni dhibbi 1Baankii Misooma Afrikaa fi Mootummaa Jaappaanirraa liqaan argamuu eerameera.
Ijaarsa Proojektichaa hanga baatii Eebilaa, 2014tti guutumaan guutuutti xumuruuf hojjetaamaa jiraachuu ibsameera.


text:
Bulchiisa naannoo Benishaangul Gumuz, aanaa Gubaa keessatti Roobii dabre jehuun Adoolessa 27, bara 2020, gurmuun hidhatan dhalatoota Amaaraa irratti haleellaa raaw’ataniin lubbuun namoota 14 du’uunii fi ka biroon 6 madaa’uu, Daarekatarri Biiroo Dhimmoota Koomunikeehsinii Mootummaa naannoo Amaaraa Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran.
Aangawichi Obbo Gizaachew Xiruneh, ibsa kennaniin, “kan gochaa sana raaw’ate, fiinxaaleyyii ergamtoota Adda Bilisummaa Uummata Tigiraayi” jedhan. Namoonni haleellaa sanaan miidhaman, kanneen VOAn dubbise, halellaan sun adda-addummaa sabummaatti ka xiyyeeffate tahuu dubbatan.
Itti-aanaa ittii-gaafatamaan Biiroo Bulchiisaa fi Nageenyaa – Obbo Abdulaaziz Mohammed garuu, haleellaan sun kan sabummaa irratti hundaa’ee geggeessame miti. Hidhaan laga Abbayaa bishaaniin guutumuu hordofee, milkaa’ina sana danquuf jechaa, ergamtoonni raaw’atani, jechuun – Aster Misgaanaaw Baahir Daar irraa gabaastee jirti.


text:
OMN:Oduu Haga.10,2015 . Oromia Media Network
Itoophiyaa bakkeewwan adda addaa keessatti dhabamuu roobaa irra kan ka’e loowwan fi beeladonni hedduun dhumaa jiraachuun Asoosheetid piress gabaase.
Mootummaan Itoophiyaa balaa gahaa jiru kana goggiinsa jedhe yoo waames Haallii beela fi dhumaatii beeladotaa Itoophiyaa kaaabaa kaaba bahaa fi Baha biyyatitti gahaa jiru hedduu yaadeessa akka ta’e beeksiseera.
Asoosheetid piressi konkolaachiftootaa fi jiraatoota dubbisuun akka gabaasetti Magaalaa Finfinnee tii hanga Hanga Naannoo Afar Maggaala Samaraatti loowwann kumaan lakka’aman nyaata fi bishaanii dhugaatii waan dhabaniif daandii irratti kukkufanii argamu jedheera.
Dubbi himaan Ministira Qonna biyyattii Wondimu Filatee gama isaaniin balaa gahe kana yoo haalu baatanis Mootummaan miidhaan gahaa kuusa keessa akka qabu himanii qonnaan bultoonnis akka miidhaan gogiinsa dandamtu oomishaniif gargaarsa adda adda kennaa jiraachuu himan.
Jijjiramni haala qilleensaa Itoophiyaa keessatti gahaa jiru qonnaan bultoota Itoophiyaa lafa xixxiqaa irratti oomishaniif baayyee ulfaataa akka ta’e gabaasi kun ni mullisa.
Itoophiyaa keessatti bokkaa roobuu qofaa eegachuun Omiishni adda addaa kan oomishamu akka ta’e beekamaa dha kan jedhe Asoosheetid Piress haa ta’u malee diinagdeen biyyattii qonna irratti kan hundaa’ee dha. Lammiileen Itoophiyaa dhibeentaa 85 qonnaan bultootaa yemmuu ta’an Omishaa waliigalaa biyyattii GDP dhaaf dhibeentaa 45 kan gummaachuu dha.
Hongee fi Gogiinsa bara baraan deddebi’ee yemmuu akkasitti ka’u Omishaa fi Beeladoota irraan balaa hamaa gahuu irra darbee diinagdee biyyatti akka miidhu kan gabaase Maddeewwan Oduu US news fi Asoosheetid Pirees.
Gabaasaan Alamaayyoo Qannaa ti.


text:
Go to GoFundMe to donate.
Yaa Saba Oromoo!
Bilisummmaan saba Oromoo karaa qabsoo hidhannoon argamu lubbuu namoota heedduu galaafata jedhamuun ibsamuuf yaalamu: (a) Kan lubbuu ilmaan keetii, impaayerittii keessatti balleessaa tokko malee dhumaa jiran kan hin geenye ta’uu fi; (b) Kan dantaa koloneeffatoota habashaa kabachiisuuf waraana mootummaa habashaa keessatti qooda fudhachuun Itoophiyaa jiraachisuuf jecha harca’aa jiran har’aas lubbuu ilmaan keettii ta’uu; hin dagatin!...
Lubbuun ilmaan Oromoo impaayera Itoophiyaa jiraachisuuf duguugame, osoo qabsootti hiriiree, kan Oromiyaa bilisoomsuu danda’u qofaa osoo hin taane, kan biyyoota akka Oromiyaa hedduu walaboomsuun bilisummaa saboota hedduus dhugoomsuu danda’u ta’uun kan wal falmisiisu miti!.
Qabsoon impaayera Itoophiyaa jiraachisuuf carraaqamu … kan ilmaan Oromoo taasisan hundi, kan lubbuu isaanii dhabamsiise fi kan bara kolonii saba Oromoo dheeresse.
RSWO - Mudde 11, 2016 (Gudeeddaan Shamarranii Loltoota Agaaziin Raawwatamu Cime Itti Fufe : Jiraattota)
Page 73 of 87


text:
Daldaltoonni Hawaasaa carraa magaalattii keessatti uumametti fayyadamaa hin jiran jechuu dhaan prezidaantiin mana maree waldoolii fi damee daldalaa obbo Mikiyaasa Andeboo dubbataniiru.
Carraa uumame jedhan keessaa adda durummaan kan isaan kaasan paarkii industrii tuqaniiru.
Paarkii industrii fi hawaasa daldaltoota magaalattii gidduu hariiroon daldalaa akkasumas daldaltoonni kun paarkichaf gumaacha gama isaanii akka dhiyeessaniif haalli mijataan hin uumamne.
Naannoo kanatti akkuma beekamu daldalaan bu’aa argatee galii isaa mootummaafis daldalaa galchu dha.
Dilaala waliin dhimmi wal qabates hedduutu jira.kanaaf paarkiin hagas ga’u meeshaalee gurguddaa adda addaa Finfinnee fi bakka garaa garaatii ennaa galchu daldalaa gurguddaan as isa bira jiru immoo carraa akkasii haala inni itti hin arganne waan jiruuf. Kana ilaalchisnee ti kan nuti qorannaa geggeessine jedhan.
Paarkiin industrii kun ragaa kamiinuu argachuuf cufataa ta’uu isaa fi mootummaa federaalaa yoo ta’e malee mootummaan naannoo kan isa hin ilaallanne keessumaa dallaalota seeraan alaa, dhiyeessii meeshaalee fi mindeessuu hojjettootaa irratti dhiibbaa guddaan jiraachuu qorannaan sun ibsee jira.
Abbootii qabeenyaa naannoo haala hirmaachisuu danda’u irratti iftoominatu itti hanqata jedha qorannaan sun.


text:
Dura teessuun koree Noobeelii Noorweey kan miseensota shan qabuu fi noobeelii nagaa badhaasu, Beriit Riis Andeersen akka jedhanitti Abiy kan muudaman walitti bu’iinsa biyyi isaanii Eertraa waliin qabdu furuuf bara 2018 aangootti dhufanii baatilee xiqqoo keessatti kaka’umsa ijoo isaan godhaniif jecha.
Koreen Noobeelii Noorweey Abiy erga muummicha ministeeraa ta’anii guyyoota duraa 100 keessatti labsii yeroo hatattamaa kaasan, hidhamtoota siyaasaa kumaan laka’aman akka gad dhiisaman labsan, saansuriin sabaa himaalee akka hafu taasisan, gareelee mormitootaa ugguramanii turan seeraan akka galmaa’an godhan, hoogganoota waraanaa fi siivilii kanneen malaammaltummaan shakkaman aangoo irraa kaasan, dubartoonni siyaasaa fi jireenya hawaasummaa keesatti dhiibbaa isaan qabaatan akkaan akka dabalu taasisaniiru.
Koreen sun dimokraasii Itiyoophiyaa keessaa jajjabeessuuf hojiin hafee kan jiru ta’uu ibsee, walii galteen nageenyaa Eertraa fi Itiyoophiyaa gidduu garuu biyyoota lamaan gara jijjiirama gaarii ta’etti geessa jedhee kan abdatu ta’uu beeksise.
Koreen Noobelii itti dabaluu dhaan muummichi ministeeraa Abiy adeemsa araaraa Afriikaa bahaa fi Kaaba gama bahaa keessatti gumaacha isaan qabaataniif beekkannaa kenneefii jira. Badhaasi doolaara kuma 900 Muddee 10 Osloo keessatti kennamuuf jira.


text:
Kan aangoo irraa bu’an hogganaan Burkibaafaasoo Letenaa Koloneel Pool Henrii Damibaa biyya isaanii gadhisanii gara Togootti qajeelaa akka jiran Diploomaatonni ibsanii jiru.
Duraan kanneen maanguddummaan gidduu seenan Dilbata kaleessaa akka jedhanti, Daamibaan hanga nageenyaa fi haal-dureewwan biroon guutamantti aangoo gadhiisuuf walii gale jedhanii turan.
Juntaan ykn humnii waraanaa amma Burkinaa Faasootti itti gaafatamaa ta’e guyyaa duraa Kaapteen Ibraahim Traore hogganaa mootummaa ta’uu labsee ture. Kunis fonqolcha mootummaa haaraan Jimaata darbe erga gaggeeffameen booda sirnaan kan labsame yoo ta’u, fonqolchii mootummaa kunis bara kana keessa yeroo lammataaf ta’uu ibsameera.
Fonqolcha mootummaa baatii Guraandhalaa keessa gaggeeffameen taangootti kan dhufan Damibaan, finxaaleyyii Islaamummaa waliin walqabatee jeequumsa jiru guutuu biyyattiitti waan itti fufeef jaalatama isaanii gadi bu’uu arganii jiran.
Ekowaas Ibsa Dilbata kaleessaa galgala baaseen, pirezidaantii Niijeer duraanii Mahaamadu Issoofoo dabalatee garee maanguddootaa wiixata har’a gara Ogaaduuguutti erguu akka jiru ibseera.


text:
UQAFIQOO UFAFA
Naaru kambiqaaninnainaina Yoohaneena uqafiqoo ufafa.
1
1 Dauni kambiqaaninna ainainara Anutufa narí asauku mundirana Yisuna akooroommamufanoo mifa quandakinoo narí faiqi namu qimannimianifeera Yoohaneena kooroomma aminau. Asauku mundirafa maa ainainausara narí qangiroo aqiqoofanoo qumureenoo Yisuna ainainira faiqi Yoohaneena kooroomma aminau. 2 Yoohaneefa aiqama ainaina qafeemaruna faqa irimaruna faqa qangiroo fannoo qimamuna aiqama maa papiqanaki kooroo inau. Maa ufana Yisufa asauku mundirafa narí akoona Anutuna anoona ufa Yoohaneena qimamufanoo akara rumaqoo ufafa maa akarafa maridanoo. 3 Faiqí moo fannoo maa akarana asaana rinafa asasiannoo. Maa tamummaqara ufana irisee eedoo qinausa misa asasifaranoo. Maa ufanakinaa ainaina koorooinausa qusasaa kambiqainara maa ufana asaana rimariasa faqa eedoo qimariasa faqa asasifaranoo.
Qisauku dinni taikasee dinni ani qaara marasee maqusakinaasa amaana maqaki keeqee mariasa misa Yoohaneefa nimandoo ufafa.
4 Asia maqa maaqaki mariasa amaana maqa qisauku dinni taikasee dinni ani qaara mararanaki keeqee mariasa qinee Yoohaneesa akara rumannimaqaidaqa.
Anutufa ooqai marufa maqee faqa kaqi marifa kasooqaqee naaru faqa marianinafa narí afaarirana faqa narí asooarana faqa inni nimidanoo. Anutuna ufa irira qaari oorinni Anutuna maraquna namu qisauku dinni taikasee dinni qaara marasee mariasa miqi kai mandee Anutuna afaarirana faqa asooarana faqa inni nimidaqa. 5-6 Yisufa asauku mundirafa andeeqasee kooroo imarifa Anutuna ooqa faiqi kuqiranakiqari findifufa maa maqa maaqanakinaasa karaambaiqauqa uriqararafa marifa mifa faqa narí afaarirana faqa asooarana faqa inni nimidanoo. Mifa maasara amuqusammidanoo. Mifa narí kuqiranannai maasa mandainainakinaana idukunniseenoo maasa qumareeqeenoo narí akoona Anutuna aanaiqikirausa mariaqee qimaseenoo quqaqisaifaqa maridaqa. Anutuna asauku mundirana Yisuna afaaqa areenarana faqa afeeka faqa firaaqoo minaindi marianifeera.
7 Qafaaqa, mifa Yisufa asuruki qumidanoo. Mina faaqaana raquramusa misa faqa kuqiranakiqari findifi qafeefaranoo. Maa maqa maaqanakinaa maqusa maqusa mariasa aiqama minara ikiraqeeqa soofaarifaranoo. Doo kuqaa uqanna miqifaranoo. 8 Anutufa uriqararafa karaambaiqa ooqai marufa maqee faqa kaqi marifa naaru faqa kaqi marianinafa nariara maaqi qidanoo. Qinee oosana aroo aukuana mariafanausa naaru taikara aukuana faqa kaqi marianausa maridaqa.
Yoohaneena afu pisipasamandoofanoo asauku mundirana Yisuna qafanau.
9 Yoohaneefa narí qafoo ainainna maaqi qimasee akara rinau. Qinee Yoohaneesa inni nifasausa nauraiqi maridaqa. Qinee innisaimbaqa Yisuna anoonufa qimannimunaqa nári unna Anutufa marifaqa kuqaa qira Anutunara nikooqaifaqa aupurarana faqa narirana faqa innisaimbaqa qimimariafaqa maraidaqa. Qinee faqa innee faqa Yisuna ququsaki marunausa maridaqa, maasa mina teeroo quqaranaki maraidaqa sia minara aupureeqa mina minniseeqa kaqi minaki doori runusee maraqa fidaqa, qinee Yoohaneesa Anutuna ufa faqa Yisuna koorooira anoonufa faqa qimannimiafannanara Roomma maqannaasa qini karabusa rumbaranaki qisoofaqa maridaqa. Ooruku nammari qambaana Patamoosa afumaki Roomma maqannaa karabusaki mariafananoo Yisufa oosana oosana ainaina kambiqaaninnanara qimaqiminau. 10 Karaambaiqa qimaqoo faasaanna karabusaki mariafananoo amaanasaa Anutuna maraquna fannoo daakufufanoo inaaqianaindari firaa ufireena miqirafa faiqiara foora ufa qinau. 11 Mi ufafa maaqi qimasee qimaqiminau. Yoohanee maqee uqafiqaanna ainaina anee papiqaki akara rumasee dinni qisauku taikasee dinni ani qaara marasee maqusanaasa nári amaana maqakiaqa keeqee mariasa akara rumannimaqaa. Eefeesusa maqusa amaana maqaki keeqee mariasa faqa Samirana maqusa amaana maqaki keeqee mariasa faqa Peerakamumma maqusa amaana maqaki keeqee mariasa faqa Tiatira maqusa amaana maqaki keeqee mariasa faqa Firadeerafia maqusa amaana maqaki keeqee mariasa faqa Raoodiseea maqusa amaana maqaki keeqee mariasa faqa miqimasee amaana maqanamuara akara rumannimia.
12 Mi ufana qimaqimisoofaqa qinee yafee inaaqiannaindari qimaqimidanoo fee qimasee quandaki qafaafananoo rambi kuradee mari ainainausa qisauku dinni taikasee dinni ani qaara marasee marufanoo rambi aiqamasaa marida qeemarinau. 13 Mi rambisa qambainai faiqiara foora kikiqinoo marufaqa qinee qafaqiafana. Mi fasiqana qamunna kisaaqa karaambaiqa qamunna maqasaa qumumarufaqa qafaqiafana koora auqira raitanda karaambaiqaindi mina aradauqanna rumbanoo marinau. 14 Mina akiqa asausi qafeeqa eekara asausiara foora kaaqa eekara arinoo marinau. Mina afu fannoo idauru miqirafa qeemarinau. 15 Mina aiku fannoo anukara barasara foora tandi tandimarinau. Mina ufa fannoo oondainni nammariara foora aiqanaiqana imarinau. 16 Mina asaukuqannai asaukuki qisauku dinni taikasee dinni ani qaara marasee fasaunamu uaqee inau. Mina ookiqari qaseema miqirafa raiqarafa afaidarafa animarinau. Mina oori afiri suani qambaanai ururee firaaqoo qaindee imarinau.
17 Qinee mina qafamasee kaaqa rufiasee mina aramandunnai maqasaa aqufiqa kuqiara foora iqa mariafananoo narí asauku uqannai qinisaa munduseenoo qimaqiminoo qinau. Oo maa fasiqa sia rufiaa. Qinee indaaruqaasa faqa inaaqianaasa faqa maridaqa. 18 Qinee ooqai kaqi mariafanausa maridaqa, qinee kuquafanausa maridaqa doo qiqafa kaqi marunausa maridaqa naaru naaru marianaura. Qinee kuqiranara rakisirausa uriqararausa maridaqa mina kooqi kiqa uaqeeiunausa maridaqa kuqiranaki mariasa mandoosana mareeusa misa mariaqoo faqa uriqararausa maridaqa mina kooqi kiqa faqa uaqeeidaqa. 19 Yoohanee anee qafa qafeemarianna ainainna irimarianna ainainna aiqama papiqaki akara rua. Maqee qafeemarianna ainainna faqa kasooqaqee kambiqaaninna ainainna faqa akara rua. 20 Qini qisauku uqannai qisaukukinaa fasau qisauku dinni taikasee dinni ani qaaraqanda marasee fasau mina kukeeqarana oosana maaqimminoo maridanoo. Qisauku dinni taikasee dinni ani qaaraqanda marasee amaana maqasaa rakisimaria Paatoosa fasau maridaqa. Qisauku dinni taikasee dinni ani qaara marasee rambi kuradee maria ainainna mina kukeeqarana oosana maaqimminoo maridanoo. Maqusa maqusa amaana maqa mifa maridanoo. Qisauku dinni taikasee dinni ani qaaraqanda marasee amaana maqara qidaqa.


text:
IBSA EJJENNOO GUMII TOKKUMMAA ABBOOTII GADAA OROMOO WALTAJJII MARII ABBOOTII GADAA GODINOOTA OROMIYAA MARA IRRAA WALITTI DHUFAN MARII GUYYAA SADIIF (HAGAYYA 24- 26/2008 A.L.H) GAGGEEFFAME
BAKKA: HOTEELA RIZORTII SOODAREE
Nuti Abbootiin Gadaa Oromoo rakkoolee hawaasummaa, dinagdee fi siyaasaa hiikuuf mootummaa fi uummata gidduu taanee hojjechaa turuun keenya ni beekama. Keessattu rakkoolee nageenyaa biyya keenya keessatti uumame ilaalchisee yaada furmaataa akka mootummaaf dhiyeessinetti guutummaa guutuutti hojiirra oolee hin jiru.
Gaaffilee ummatni qabatee hiriira bahullee abbootiin taayitaa irra jiran gaaffiii uummataa kana seeraan dhiyaatanii deebii kennuurra humna waraanaa qofaan fayyadamuun rakkoo hiikuu hin dandeenye. Sababuma kanaan yeroo yeroodhaan reebichi, ajjeechaan, hidaan uummata keenya miidhaa jira.
Kanaafuu, shakkii qofaadhaan hidhaa fi reebichi ajjeechaan hammaataa jira. Ammas irra deebinee yaada furmaataa kan kenninu haala armaan gadiitiin ibsa ejjennoo qabxii kudha sadii(13) qabuun ibsina.
1. Ummatni Oromoo kamiyyuu godiinaan ,aanaan, gandaan, amantiinii fi ilaalcha siyaasaatiin osoo wal hin qoodiin gaaddisa Sirna Gadaa jalatti duudhaa Sirna Gadaa Oromootiin tokkummaa keenyaan Gadaa keenyani jabeeffanna.
2. Waraanni mootummaa Fedreraalaa daangaa biyyattii eeguurra taree , seeraan ala daangaa mootummaa naannoo Oromiyaa cabsee seenuun, kutaawwan Oromiyaa adda addaa irra qubatee jiru, waraanni kunis aadaa , duudhaa fi afaan ummatichaa waan hin
beekneef hubaatii fidee jira , akkaata Sirni Gadaa kaa’uun hogganaan waraanaa Abbaa Duulaa jedhamu dhaabbannee isa jalattiimmoo kuusaa, dabballee fi foolleedhaan rakkoowwan naannoo keenyaa kamirrattuu akka ofii keenyaan furannu ummata keenyaaf dhaamsa
dabarsaa waraanni kun akka nurraa kahu mootummaa federaalaa ni gaafanna.
3. Badii fi seera malee namoonni keenya mana hidhaatti guuraman yeroo dhihootti akka gadi lakkifaman sagalee tokkoon gaafanna.
4. Namoonni dhiiga Oromoo taatanii lammii keessanajjeestanii fi ajjeesaa turtan, waan hamaaf dabarsitanii kennitan sobaaf raga baatan , guyyaa har’aatii kaasee yaa’ii tokkummaa abbootii gadaa oromoo kun maqaa uummata oromoo kabajamaa fi guddaatiin badii darbeef dhiifama gaafattanii,dhugaa lammii keessaniitiif akka dhaabbatan isinii dhaamaa, kanarra kan darbe kana booda gocha kana irra deebitanii yoo raawwattan lafee fi dhiigni ilmaan oromoo, akka safuu fi safeeffannaa.Sirna Gadaatiin kan isin gaafatu taha.
5. Ilmaan Oromoo naannawaa Finfinnee lafarraa buqqaa’an akka deebi’anii manni jirenyaa kennamuuf ni gaafanna.
6. Irreechi hora Finfinnee akka nuuf deebi’uuf fulbaana 24/2009 ummatni Oromoo fi Abbootiin Gadaa achirratti argamuun akka kabajannu beeksisaa akka nuuf mirkanaa’u ni gaafanna.
7. Qotee bulaan sababa baballina masterpilaanii magaalaatiinii fi investimentiitiin uummata keenya lafarraa buqqisaa jiraachuun akka nurraa dhaabbatu ni gaafanna.
8. Hojii dhabdummaa Naannoo Oromiyaatti babal’ataa jiruufi naannoowwan magaalotaa fi Finfinnee jirurratti dargaggoota yuniversitii fi koollejii irraa eebbifamaniif rakkoo hojiidhabdummaatiin dararaman haalli mijachuun deeggersi barbaachisaa tahe akkagodhamuuf ni gaafanna.
9. Nuti uummatni Oromoo sabaa fi sablammiiwwan jiran waliin nagaan jiraachuu barbaadna. Sababa daangaan keenya sharafamaa jiruuf uummatni keenya sabaa fi sablammiiwwan ollaa jiruun walitti bu’aa jira. Kanaafuu, mootummaaan kara lachanuu ilaaluun furmaata akka kennuuf ni gaafanna.
10. Sirni Gadaa Oromoo safuu fi safeeffannaa isaa ganamaa eegee caasaa qabuun akka ijaaramuu fi kan ijaaramee jiru jabinaan akka itti fufu imaanaa guddaasaba keenyaaf kallattii hundaan cimsinee haa hojjennu.
11. Sirni Gadaa Oromoo Sirna Bulchiinsa Oromoo karaa nagaa fi tasgabbii qabuun rakkoowwa hawaasaa hiikuun aadaa fi duudhaa hawasaa babl’isuun abbaa qabeenyummaa dinagdee hawaasichaa kan mirkaneessudha waan taheef sirni kun jabeeffamuu kan qabuu fi kan ittiin bullu tahuu uumata keenyaaf dhaamsa dabarsiina.
12. Sirni Gadaa Oromoo faajjii mataa isaa: Gurraacha, Diimaa Fi Adii kan qabu dha.kanaafuu ummatni Oromoofi ummatni Ayyaana Irreechaa fuuldura keenyaa kamirratuu kabajamu irratti Faajjii kanaan ala alaabaa dhaaba siyaasaa kamiyyuu qabatee akka hin dhufne niakeekkachiisna.
13. Afaan Oromoo afaan hojii federaalaa akka tahu ni gaafanna.
KAN MALLATTEESSAN ABBOOTI GADAA OROMIYAA MARA
HAGAYYA 26 BARA 2008 A.L.H
SOODAREE OROMIYAA


text:
Sagantaa Tumsaa fi Eebba TV Nuuralhudaa Magaalaa Makkaatti geggeeffamu irratti Ustaaz Abdurrahmaan Huseen (Xaalibuu Ridallaah) kan hirmaatu tahuu beekame
Magaalaa Kabajamtuu Makkaatti Khamiisa dhuftu April 4/2019 sagantaan Tumsa Miidiyaa Nuuralhudaa kan geggeeffamu yoo tahu, sagantaa kana irratti Daayrektarri Ol aanaan Miidiyaa Nuuralhudaa Ustaaz Abdurrahmaan Huseen gama toora Skypiin kan hirmaatu tahuu gabaasnee turre. Haata’u malee Ustaaz Abdurrahmaan Huseen saganticha irratti qaaman hirmaatuudhaaf gara Makkaatti imaluuf qophii kan xumure tahuu beekameera.
Sagantaa guddaa kana irratti Ulamaa’onni gurguddoon biyya keenyaa fi keessummoonni hedduun kan affeeraman yoo tahu, hawaasni muslimaa biyya keenyaa naannawa magaalaa Makkaatti argamanis ni hirmaatu jedhamee eegama.
Keessummoota sagantaa kana irratti affeeraman jidduu:
1. Sheik Gazaalii H/Xaahaa ““ Makka irraa
2. Dr. Liwaa’ul Islaam ““ Riyaad irraa
4. Sheik Huseen Abdurrahmaan ““ Jidda irraa
5. Sheik Naziif Jamaal ““ Makka irraa
6. Sheik Jeylaan H/Aadam – Xaa’if irraa
7. Sheik Mahammad-Saanii Aadam ““ Makka irraa
8. Sheik Abdurrahmaan Da’waa ““ Riyaad irraa
9. Sheik Mahammad Daaluu – Xaa’if irraa yoo tahan, dabalataanis keessummoonni birootis sagantaa kanarraatti kan affeeraman tahuu beekameera.


text:
Prof. Asafaa Tafarraa Dibaabaati! Dhaloonnisaa Macca. Barreessa kitaabota hedduuti. Maatii qotee bulaa keessatti dhalatee guddate. Hayyuu kanarraa gadi taa’ee baradheen beeka.Qabsoo barataan Oromoo kamuu dabarsu keessa nama dabarsedha. Gaaffii eenyummaa hedduu gaafataa nama tureefi sababa kanaafis yeroo gargaaraatti nama mana hidhaatti darbatamaa turedha. Kolleejjii Jimmaas barsiisaa ture. Booda kana yeroo Amarikaa deemuuf ka’etti ammoo Yunivarsiitii Finfinneettis barsiisaa ture. Barattoota digirii jalqabaafi digirii lammataa ta’an haala gaariin nama barsiisaa tureefi falaasama Oromoon qabdu mara qotee baasuun hojjetee nama hojjechiisaa turedha. Guyyaa kaleessaa yunivarsiitii Amarikaa keessa jirtu kan Biluumgiton’ jedhamtu keessatti dooktorummaasaa qabxii adda ta’e galmeessisuun eebbifameera. Qabxii hunda dursu galmeessisuusaatiinis waraqaa ragaa addaa dhang’iameera. Prof. Asafaan hayyoota Oromoo addunyaa kanarratti sammuu guddaa qaban keessatti ramadama. Oromoof qabeenyaa guddaadha. Seenaa Prof. Asafaafi hayyoota keenya akka addunyaatti waan baay’eetiin adda ta’an bifa kitaabaatiin yeroo dhiyootti kan qopheessinee dhalootaaf raabsinu yoo ta’u, ammaaf jireenya Asafaarraa dhaloonni maal barata kan jedhuunan goolaba.
1. Cimanii/jabaatanii barnoota ofiitti cichanii garaa diinotaa gubuu.
2. Ofitti amanamummaa guutuu qabaachuun mul’ata ofii sabaaf arjoomuu…
3. Namni dabafama haqaan gadi qabamu Waaqayyo/Rabbiin cinaasaa waan jiruuf lafa yaade ga’uufi kkf…
Egaa:
1. Prof. Asafaa Tafarraa Dibaabaa gara biyyaatti as deebitee dhaloota haaraa beekumsa dheebotaa jiru kana akka dheebuuf baaftu, atis akkuma warra kaanii biyya faranjiitti akka nujalaa hinhafne kabajaan sigaafanna.
2. Profeeseroonni Oromoo biyya ormaarraa faranjii barsiisaa jirtan dhaloota dhiiga keessan ta’ee sammuunsaa waan baay’ee uumuu utuu danda’uu barsiisota wallaalchifamoodhaan wallaalchifamaa jiranitti deebitanii akka barsiistan, ijaartan, guddistan ammas daddaballee isin gaafanna…
3. Ardiin Amarikaa,Awurooppaa, Awustiraaliyaa isheen sammuu hayyoota keenyaa bitaa jirtu hayyootaafi qaroowwan keenya gadi nuuf haalakkistu.
4. Mootummaan amma biyya kana bulchaa jirus hayyoota kanaaf waan isaan barbaachisu guuteefi hayyoota keenya yunivarsiitiitti akka nuuf dachaasu dhaloonni kun nifedha/nigaafatas.
5. Dhaloonni amma qixa irra jirrutti saba kenya keessa baane kanaaf falmuu, hojjechuufi carrraaquutu nurraa eegama..
Prof. Asafaa Tafarraa Dibaabaa baga gammadde/baga gammanne..CONGRATULATIONS!!!
Hub. Kana booda innis kitaaba isiniif gulaaluu danda’a. Teessoosaa asafadibaba@gmail.com kanaan baga gammadde jedhanii…baga gammaddan!!


text:
Haaji Sa’idoo Muhammad gara Ganda Aakiraa godaanan
Nuuralhudaa: October 2, 2022
INNAA NILLAAHI WA INNAA ILEEYHI RAAJI’UUN
Haaji Sa’idoo Muhammad dhalataa godina Wallooti. Markaza Hifzii Qur’aanaa fi Masjida iddoowwan gara garaatti ijaarsisuudhaan beekaman. Dabalataan keessummoota diin Islaamaa kaddamuudhaaf gara Naannoo walloo Magaalaa Kamisee imalan simatanii keessummeessuudhaan beekamu. Hojii kheyrii heddu keessaa harka kan qaban haaji Sa’idoo Muhammad Kamisee, dhukkuba harkaa isaan qabu dandamachuu dadhabanii gama ganda aakhiraa godaananii jiru.
Haaji Sa’idoo Muhammad Rabbiin Jannataan haa qananiisu jenna. Maatii isaaniitiifi hawaasa isaan dhabeef jajjabina hawwina.