c: text/html

text:
Manni marii bakka bu’oota ummataa walgahii ariifachiisaa har’a gaggeesseen, wixinee labsii filannoo biyyalessaa fi galmee paartilee siyaasaa, akkasumas naamusa filannoo koreen dhaabbii dhimma seeraa, haqaa fi demokraasii dhiyeesse ilaaluun raggaasise.
Labsi ragga’e kanaan Paartii biyyoolessaa hundeessuuf yoo xiqqaate miseensota kuma 10 akka barbaachisuu, paartii naannoo hundeessuuf ammoo yoo xiqqaate miseensota kuma 4 akka barbaachisu kan kaa’ame tahuu odeeyfannoon ni addeessa. Dabalataanis Paartileen siyaasaa miseensota isaanii sababa adda ddaatiin miseensummaarraa haquu yoo barbaadan, hayyama mana murtii malee raawwachuu akka danda’an mirga kennaaf.
Akkasumas hojjataan mootummaa miseensa paartii ta’ee duula na filadhaa fi dorgommi irratti yoo kan hirmaatu tahe, mindaan mootummaa osoo hin kafalaminiif hirmaachuu kan danda’u tahuu labsame.
Gama birootiin ammoo labsicha irratti dorgomtoota dhiiraa fi dubartootaa ilaalchisee yaada dhiyaatee ture; sagalee qixa yoo argatan dubartoonni akka injifatan kan kaa’ame yoo tahu, haata’u malee yaadni kun sagalee caalmaan kan kufe tahuun beekamee jira.
Labsii ragga’e kanaan dorgomtoota dhuunfaan hirmaataniifis mootummaan deeggarsa akka kennu murtaahee jira.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Addi Bilisummaa Oromoo ajjeechaan lammiilee nagaa irratti raawwatamaa jiru qaama walabaan qoratamee seeratti akka dhihaatu ibsa baaseen gaafateera. Mootummaan Itiyoophiyaa miidiyaalee dhuunfatee jirutti fayyadamee miira uummata dantaa siyaasaa ofiitiif fayyadama, jechuunis balaaleffatee jira.
Tajaajilli Komunikeshinii Mootummaa ammoo gama isaatiin ajjeechaa Godina Wallagga Lixaa Gimbii ganda Toleetti raawwatame gurmuu riphxe Loltootaa mootummaan "Shanee" ittiin jedhu tu raawwate jechuun ibseera. Dubbi himaan Idila Addunyaa WBO tibbana dhimma kana ilaalchisuun ibsa Sagalee Ameerikaaf kennaniin ajjeechaa sana kan raawwate WBO otuu hin tame humnoota mootummaa, jechuun ibsanii turan.


text:
Paartiileen lamaan haala siyaasaa yeroo ammaa biyyattii keessa jiru bu’uura godhachuun eega xiinxallnii booda, dhimmoota waloo irratti waliin hojjatuuf kan walii galan tahuu beeksisan. Waltajjii marii guyyaa har’aa geggeessan irratti hoggantoonni ADP 11 fi hoggantoonni Sochii Saba Amaaraa 9 kan argaman tahuu odeeyfannoon ni addeessa.
Paartiileen lamaan, dhimmoota nageenyaa, misoomaa fi dhimmoota ummata Amaaraa irratti waliin hojjatuuf, gama lamaan irraa koree hojii raawwachiistuu akka filanii fi namoota filaman fuul-duratti kan ifa godhan tahuu ibsan.


text:
Dhaabbanni Muslimoota biyya keenyaa Ameerikaa keessatti argamu Badr International waggaa waggaan Kora isaa magaaloota Ameerikaa kaabaa gara garaatti keessumoota biyyoota addunyaa heddu irraa affeeruun geggeessa.
Kora bara kanaa July 4-7/2019 magaalaa Siyaatilitti geggeessuuf qophii isaa xumuree Keeysummoota biyyoota gara garaa irraa affeeraman simataa jira.
Haaluma kanaan biyya irraa walitti qabaan Koree Furmaata Barbaadduu Hawaasa Muslimaa Ustaaz Abubakar Ahmad, Ustaaz Ahmaddiin Jabal fi Ustaaz Badruu Huseen kaleessa Ameerikaa seenaniii jiru.
Ustaaz Ahmaddiin Jabal Kora Bara Dabre irratti akka argamu affeeramee Imbaasii Ameerikaa irraa hayyama waraaqaa imalaa dhoorkatamuun ni yaadatama.


text:
OMN
Master pilaaniin Finfinnee kanaan dura mormii gaggeeffameen lubbuu Oromoota hedduu galaafate bara haaraa Itoophiyaa dhufaa jiru kanatti akka hojii irra oolu beeksifame.
Obbo Baqqalaa Nagaa gama isaaniin Master Pilaanii sana hojii irra oolchuun lubbuu namaatti qoosuu akka ta’e himanii jiru.
Master Pilaaniin Magaalaa fi Magaaloota Godina Addaa Oromiyaa hedduu hammaachuun bahe bara haaraa Itoophiyaa itti aanuu kanatti akka hojii irra ooluu Itti Aaanaa Hoogannaan Biiroo Misoomaa Magaalaa Finfinnee Obbo Hayaloom Xawuyyee Gaazeexaa Reporteritti himan.
Obbo Hayaloom Gaafii fi deebii gaazexxaa Reporter waliin gaggeessaniin karoorri magaalaa Finfinnee fi Magaloota naannoo Oromiyaa walitti hidhuu bifa gaariin deemaa jiraachuu himuun tarkaanfiin hafe yoo jiraate kaabiinee Magaalaatitti dhiheessanii raggasisuu qofaa akka ta’e beeksisan.
Karoorri Master Pilaanii Finfinnee utuu hojii irra hin oolin turuun isaa iyyuu waa hedduu akka fooyyeessinuuf isaan gargaare kan himan obbo Hayaloom marii sadarkaa adda addaatti gaggeeffame irrra waa hedduu baranneera jedhu.
Akka Amantaa isaaniitti Master Pilaniin Finfinnee bara haaraa Itoophiyaan simachuuf jettu jalqaba bara 2008 tti hojii irra akka oolu beeksisan.
Dhimma kana ilaalchisuun barreessaa paartii Kongressii Oromoo obbo Baqqalaa nagaa dubbisnee jirra. Isaanis akka himanitti bara darbe heerri biyyatti kabajamee Naanoon Oromiyaa of haa bulchitu jechuun lubbuun namoota hedduu darbe yaadachisuun gaaffiin sun utuu furmaata hin argatin ammas dubbi kan biraaf deemuun rakkoo hamaa akka fiduu danda’u dubbatan.
Jaarraa tokkoon dura lafa Finfinnee guutummaan kan qabate ture Oromoo ta’uu kan himan obboo Baqqalaan amma lafti Finfinnee waan hiramee dhumeef Oromiyaa ishee hafte saamuuf deemama akka jiru dubbatan.
Yoo hammenyaaf ta’e malee Magaala tokkoof Master Pilaniin lama hin barbaachisu kan jedhan obbo Baqqalaa Nagaa tarkaanfii Qonnaan bultootaa buqqisuu hanga ammatti fudhatameen Qonnaan bultonni Oromoo Naanawwa Finfinnee hedduun lafti irra fudhatamee daandii Magaalatti irratti bahanii akka jiran himaniiru.
Gabaasaan Alamaayyoo Qannaa ti.


text:
Dhiibbaa ifatti mul’atuufi dhokataa ta’een Afaan isaaniin uummata fuulduratti dubbachuu dabalatee, eenyummaa isaanii akka barbaadanitti ibsachuuf danqaaleen garagaraa turan.
Maddi rakkoo kanaas ‘aadaa baratamaa biyyaalessaa’ mul’isuu dhabuun qeeqa namootarraa dhiyaatu sodaachuurraa kan kahe ture.
Haa tahu malee, ofitti amanamummaan eenyummaa ofiifi aadaa ofiin boonuu dhaloota ammaa keessatti dagaagaa dhufe, faashinii uffata aadaan mul’achuu eegaleera.
Ayyaanni Irreechaa waggaa waggaan Birraa barii kabajamu ammoo, kana agarsiisuuf waltajjii isa olaanaafi namuu kan si’aayinaan eeggatudha.


text:
ADDA BILISUMMAA OROMOO/
WARAANA BILISUMMAA OROMOO
Oromoon Saba tokkicha kan biyya takkittii fi hiree tokkicha waliin qabu dha!
videoplayback
1. Qabeenyaan Oromiyaa akka hin miidhamne fi hin badne ni tiksa.
2. Bosona Oromiyaa tiksuu fi bakka irraa dhumetti sagantaa deebisanii bosoneessuu daddaaffiin ni diriirsa.
3. Bineensota hunda, keessattuu, kanneen Oromiyaa keessatti malee hin argamneef tika addaa kennuu.
4. Warshaalee qulqullina qilleensaa naannoo summeessan to’achuu.
5. Kosiin nuukleerii (Nuclear Waste) fi kkf akka Oromiyaa hin seenne dhoorkuu.
6. Waldootaa fi jaarmayoota akeeka eegumsa uumama naannoof dhaabbatan jajjabeessuu, ijaaruu fi gargaaruu.
7. Aramaan adda addaa midhaan gargaarsaa ala irraa dhufan wajjin Oromiyaa seenu ittisuuf midhaan gargaarsaa ala irraa dhufu qoratame malee akka hin seenne; akkasumas, keemikaalli abaaboo fi warshaa adda addaa irraa bahan lafaa fi laggeen Oromiyaa akka hin balleessine to’ata.
8. Tajaajila fi eegumsa bineensota Oromiyaaf godhamu jabeessuun tourism babal’isuuf, paarkiiwwan Oromiyaa keessa jiran kunuunsa, haaraa ijaara.


text:
Itiyoopiyaan kamisa darbe tokkummaan mootummootaa biyyattii keessatti lola geggeessameen dhiittaa mirga namaa raawwatame qorachuuf koreen sadarkaa addunyaa hundaa’e deggersa maallaqaa akka hin arganne dhorkuu hin dandeenye.
Mootummaa Itiyoopiyaan mormiin cimaan dhiyaatu iyyuu, komiishinni hayoota dhimmootii mirga namaa kan Jenevaa keessa maadheffate manai marii mirga namaa kan tokkummaa mootummootaaan hundaa’e. Haadha alangaa muummee mana murtii yakka qoratu kan addunyaa duraanii Fatou Bensouda-n kan durfamu komiishnni miseensota sadii qabu kun, Sadaasa bara 2020 humnootii Itiyoopiyaa fi TPLF gidduutti lollli erga ka’ee as biyyattii keessatti dhiittaa mirga namaa raawwatame qorachuuf kan haaromsamu aangoon waggaa tokkoo kennameefii jira.
Koreen bajataa kan gumii walii galaa ka tokkummaa mootummootaa kamisa darbe wal ga’ii geggeesse irratti Itiyoopiyaan deggersa maallaqaa sana ittisu yaaltu iyyuu sagalee ga’aa hin argatin hafe.
Akka sagaleen kenname mul’isutti biyyoonni miseensota ta’an 66 sagalee mormii Itiyoopiyaa irratti yoo dhiyeessan, sagalee deggersaa 27 fi 39 immoo calliinsaan darbaniiru.
Dubbi himaan tokkummaa mootummootaa Stefen Dujaariik komiishiniin keenya biyyoota miseensota ta’an, gumii mirga namaatiin deggeramuu akka qabu ni amanna jedhan.
Itti dabaluu dhaanis, Itiyooopiyaa ykn bakka biroo addunyaa keessa yoo ta’e, dhiittaan mirga namaa qoratamuu kan qabu, qaama utubaa itti gaafatamummaa fudhachuu ti jedhan. Gareen mirga namaa kan tokkummaa mootummootaa Human Rights Watch ba’ee sagalee kennuu sana simatee jira.
Itti gaafatamummaa yakka waraanaa fi dararaalee ka biroo raawwataman jalaa miliquuf orrannaan dhiittaa mirga namaa kan tokkummaa mootummootaa akka hin geggeessamne ittisuuf yaaluun fudhatama hin qabu jechuu dhaan biyyoonni miseensota tokkummaa mootummootaa Itiyoopiyaaf ergaa cimsaa dabarsaniiru jedha ibsi jarmiyichaan ba’e. Tokkummaan mootummootaas hatattamaan qorannaa sana geggeessuu qaba jechuu dhaan gareen hundaa’e gaafatee jira.


text:
Ebla 22/2014(TOI) – Ministirri dhimma alaa Ameerikaa Antoonii Biliinkeen karaa biiroo isaanii Itoophiyaatti hojiiwwan walitti bu’insaa dhaabuuf hojjetamaa jiru ilaalchisuun ibsa baasaniiru.
Ibsichi gareen shororkeessaa ABUT bakkeewwan weeraraan qabatee turetti akkasumas walitti bu’insa bakkeewwan birootti ta’een lammileen hedduun miidhamuu eeruun, rakkoo kan furuuf hojii mootummaan Federaalaafi naannolee hojjetaan dinqisiifateera.
Naannoo Affaariifi Tigiraayitti lammilee rakkoof saaxilaman deeggarsi namoomaa akka qabu gochuun hojii mootummaan hojjetes kan dinqisiifatan Biliinkeen, Pireezidaant Jo Baaydeenis lammilee sababa walitti bu’insaan rakkoof saaxilaman kanneeniif deeggarsi namoomaa walirraa hin cinnee akka barbaachisu himaniiru.
Ameerikaanis adeemsa kana keessatti deeggarsa barbaachisu kan taasistu ta’uu ibsi biiroo dhimma alaa biyyattirra argamee ni muli’isa.
Ibsichi Gama biroon nagaan hundaa hammate akka dhufuuf hojiin ministirri Muummee doktar Abiy Ahmad hojjechaa jiran kan dinqisiifate yoo ta’uu, naannoo Tigiraayitti adeemsi jiru akka walitti bu’insaan dura tureetti akka deebi’u hojiin hojjetamu cimuu qaba jedheera.
Ameerikaan Itoophiyaatti nagaan waaraa akka dhufuufi tokkumaa, birmadummaa kan eegame uumuf hojii hojjetamu Itoophiyaan kan deeggartu ta’uus ibsi kun addeesera.


text:
Submitted by Manager on Mon, 06/13/2022 - 15:20
Submitted by Manager on Thu, 06/09/2022 - 17:02
Submitted by Manager on Mon, 04/11/2022 - 13:33
Jiddugalli Qorannoo Qonna Sinaanaa godina Baalee aanaa Dalloo Mannaatti sanyii qamadii jallisii boneetiin baay'isaa jira.
Hojii gaggeessaan Jiddugala Qorannoo Qonna Sinaanaa, Obbo Taammanee Miidhaksaa hojii qonnaa tibba roobaa qofa deeggaraa turre, gara jallisii boneettis fooyyessuun qonnaan bultoota gargaaraa jirra jedhan.
Kanaanis, eeggatummaa roobaa jijjiiruun,Aadaan hojii hawaasaa akka fooyya'uuf goone jirra jedhan.
Submitted by Manager on Fri, 12/17/2021 - 15:36
Giddu-galeessa qorannoo qonnaa Adaamii Tulluutti qorannoo qaama biqilaarraa biqiltuu gosa adda addaa qaama biqiltuurraa baayyisuurratti hojjetamaa jiru Jila Obbo Shimallis Abdiisaa PMNOtiin durfamuun daawwatame.
Giddu galli kun waggoota lamaan darbanirraa eegalee biqiltuuwwandhukkuba dandamachuu danda'an: Muuzii gosa sadii, buna gosa afur, anaanaasii, camcamee fi moosee qaama mukaarraa ogeessota qorannoo goddu-galeessichaatiin baayyachaa jiru daawwachuun jajjabeessanii jiru.
Submitted by Manager on Fri, 12/17/2021 - 15:30
Hojii misooma qonnaarratti xiyyeeffannoon hojjechuun midhaan nyaataatiin of-danda'uun Dhiibbaa biyya alaarraa dhufu dandamachuuf hojiin Boonsaan hojjetamaa jira. Kab. Obbo Shimallis Abdiisaa PMNO.
Jilli Obbo Shimallis Abdiisaa PMNOtiin durfamu hojii misooma qamadii Bonaan gaggeeffamaa jiru G/Sh/Bahaatti argamuun daawwatan.
Qamadii jallisii marsaa jalqabaan lafa hektaara kuma 350 misoomsuuf karoorfame keessaa hanga ammaatti lafti hektaarri kuma 260 qophaa'uun kana keessaa hanga ammaatti kuma 153 faca'uu Obbo Abarraa Worquu Hog. BQO ibsaniiru.
Submitted by Manager on Fri, 11/26/2021 - 14:05
Submitted by Manager on Wed, 10/20/2021 - 12:33
OBN Onkoloolessa 7,2014-Hojii nuti midhaan Nyaataan akka of dandeenyuuf hojjechaa jirrukeessatti deeggarsi Qorannoon Qonnaa Fadis nuuf taasisaa jiru olaanaadhaa jedhan jiraattoonni Aanaa Mi'essoo.
Submitted by Manager on Tue, 09/07/2021 - 09:43
Biyya Dinagdeen of Dandeesse Ijaaruu Keessatti Qoodni Qorannoo Qonnaa Olaanaadha.
Biyya dinagdeen of dandeessee ijaaruufi badhaadhina fiduuf gaheen qorannoo qonnaa daraan olaanaadha. Kanuma mirkaneessuuf Giddugaleessonni qorannoo qonnaa IQQO hundi bonaafi ganna dhama’aa jiru. Giddugaleessi Qorannoo Qonnaa Beddellees hojii omisha Gannaa kanaan oyruu qotee bulaa fi buufata qorannoo irratti yaaliiwwan geggeessaa jiruun milkii gaariirra jira.
Submitted by Manager on Thu, 09/02/2021 - 14:29
Giddugaleessi Qorannoo Qonnaa Machaaraa Hojii Omisha Gannaatiin haala Abdachiisaarra Jira
Giddugaleessi Qorannoo Qonna Machaaraa hojii omisha gannaa bara kanaatiin milkii gaariirra jira. Giddugaleessichi qorannoowwan adda addaa geggeessuun teknoolojii fooyya’aa dhiyeessee jiruufi jireenya qotee/horsiisee bulaa jijjiiruu keessatti qooda olaanaa qaba.
Submitted by Manager on Fri, 08/27/2021 - 13:40
Giddugaleessi Qorannoo Qonnaa Booree hojiilee Qorannoon Milkaa’aa Jira.
Giddugaleessi Qorannoo Qonnaa Booree hojii omisha Gannaa bara kana geggeessaa jiruun milkaa’aa kan jiru yoo ta’u; akkasumas; teknoolojii ammayyaa’e kan jiruufi jireenya qotee /horsiisee bulaa jijjiiruu danda’an hedduu baasuu, madaksuufi raabsuun qooda isaa bahaa tureera.
Haaluma kanaan bara kanas teknoolojiiwwan adda addaa dhiyeessuun oyruu qotee/horsiisee bulaa fi buufata qorannoo irratti yaaliiwwan geggeessaa jiruun haala abdachiisaa ta’erra jira.


text:
Naamusa Du’aayi -kutaa 1
Naamusa du’aayi yommuu jennu yeroo du’aayin godhamu sirnaa fi adaba hordofuu qabanii jechuudha. Du’aayin teenya fudhatama akka argattuuf naamusa akkamii akka hordofu qabnu muraasa isaanii mee haa ilaallu.
1.Yommuu du’aayi jalqaban Rabbiin faarsu fi Ergamaa Rabbii (SAW) irratti salawaata buusu– Sababni kanaa, namtichi Gooftaa isaatirraa araarama, rahmata fi soorata waan kadhatuuf, kadhaa isaa faaruu Rabbiitin jalqabuun wanta gabricha irraa eeggamuudha. Fudaalah ibn Ubayd akka dabarsetti gaafa tokko Ergamaan Rabbii (SAW) osoo masgiida keessa taa’u, namtichi tokko dhufe raka’aa lama salaate. Erga salaate fixe booda, “Yaa Rabbii naaf araarami, Yaa Rabbii rahmata naaf godhi.” jedhe. Ergasii Ergamaan Rabbii (SAW) ni jedhan: “Yaa gabricha! Jarjartee jirta. Salaata kee yommuu fixxu, gadi taa’i faaru Rabbii maluun Rabbiin faarsi. Narrattis salaawata buusi. Ergasi du’aayi tee jedhi.”
Achiin booda, namtichi biraa dhufee salaate. Ergasii Rabbiin faarse, Ergamaa Rabbii (SAW) irratti salawaata buuse. Ergamaan Rabbii (SAW) isaan ni jedhan: “Yaa gabricha! Du’aayi tee godhi, ni qeebalamti.” (Jami’a at-Tirmizi fi An-Nasaa’i gabaase- Albaniin Sahiih al-Jaami lakk.3988 keessatti eere jira)
Rabbiin faarsu yommuu jennu maqaalee fi amaloota miidhagoo fi guutu ta’aniin Isa faarsudha. Ergamaa Rabbii irratti salawaata buusu yommu jennu immoo “Salallaahu aleyh wa sallam (Nageenyi Rabbii isarratti haa jiraatu)” ykn “Allaahumma Salli alaa Muhammadin wa ‘alaa `Aali Muhammadin, kamaa salleyta ‘alaa ibraahiima wa ‘alaa aali ibraahima innaka Hamiidun Majiid.” (“Yaa Rabbi akkuma Ibraahiimiifi maatii Ibraahiim irratti Rahmata buufte Muhammadiifi Maatii Muhammad irratti Rahmata buusi; Ati faarfamaa guddaa waan taateef.) jechuudha.
Rabbiin faarsuf Qur’aana fi sunnaah irraa fayyadamu dandeenya. Akka fakkeenyatti Qur’aana irraa:
ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلْحَىُّ ٱلْقَيُّومُ
Allaahu laa ilaha illa huwa-l-hayyul Qayyuum
Rabbiin malee kan dhugaan gabbaramu hin jiru. [Inni] Al-Hayyul-Qayyuum (Inni yeroo hundaa Jiraataa gonkumaa hin duunedha. Wanta hundaa kan jiraachisuu fi kan dhaabudha. Uumamtonni Isatti hajamu (Isa kadhatu), Isarratti hirkatu. Garuu Inni dureessa homattu hin hajamneedha.) Suuratu Ali-imraan 3:2
Al-Hayyul-Qayyuum maqaa gurguddaa Rabbii keessaa tokko. Maqaalee kanniin Isa kadhachuun du’aayin teenya fudhatama akka argattu taasisa. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Maqaan Rabbii garmalee guddaa ta’e fi yommuu maqaa kanaan kadhatamu awwaatu, suuraa sadii keessa jira. Isaanis: Suuratu al-Baqara, Ali-Imraan fi Xaaha.” (Ax-Xabaraani- 8:282) Suura Al-Baqara 2:255 keessatti argama. Suuratu Ali-imraan immoo aaya armaan oliiti. Suura Xaaha keessatti immoo lakkoofsa 111 keessatti argama.
2.Booyu– karaa dhugummaa fi of gadi qabuun itti mul’atu keessaa tokko, yeroo du’aayi godhan booyudha. Kuni immoo hiyyummaa fi dadhabinna ofii Rabbitti himachudha. Namtichi yommuu booyun du’aayi godhu carraan du’aayin isaa deebii argachuu baay’ee guddaadha. Garuu yommuu booyu namoonni na haa arganiif jedhe yaadu hin qabu.
3.Rabbiin irraa waan gaarii eegu-Naamusa du’aayi keessaa tokko namtichi du’aayi godhu waan gaarii Rabbiin irraa eegu fi deebii argachuu akka danda’u abdachuudha. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) Zakariyya (AS) akkana jechuun kaasa:
هُنَالِكَ دَعَا زَكَرِيَّا رَبَّهُۥ ۖ قَالَ رَبِّ هَبْ لِى مِن لَّدُنكَ ذُرِّيَّةًۭ طَيِّبَةً ۖ إِنَّكَ سَمِيعُ ٱلدُّعَآءِ
“Bakka sanitti Zakariyyaan, ‘Gooftaa kiyya! Ati Sima biraa ilmaan gaarii naaf kenni. Dhugumatti Ati Dhagayaa kadhaati (Kadhaa namoota hundaa ni Dhageessa).” jedhe. Suura Ali-Imraan 3:38
Kanaafu, Rabbiin du’aayi teenya deebisu akka danda’u itti amanuun (yaqinan), wanta barbaanne Rabbiin kadhachuu qabna. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhanii jiru: “Du’aayin teessan akka qeebalamtu dhugaa (irgixanyaa) ta’uun Rabbiin kadhaa.” Jaami’a at-Tirmizii https://sunnah.com/tirmidhi/48/110 Du’aayin teenya deebii akka argattu erga dhugaa taane booda wanti dagatamu hin qabne, wanta barbaannu san erga argannee booda akkamitti akka itti fayyadamnuudha. Fakkeenyaf, qabeenyaf Rabbiin yoo kadhanne, qabeenya san erga arganne booda maal ittiin goona? Sadaqaa ni kenninaa?, Yookiin badii ittiin hojjannaa? Dhugumatti, Rabbiin waa hunda beeku, amala nama qabeenyaf du’aayi godhe fi erga qabeenya argate booda maal akka ta’e haala kanaan ibsa: “Isaan irraas namoota, ‘Yoo [Rabbiin] tola isaa irraa nuuf kenne, dhugumatti silaa ni arjoomna, warroota gaggaarii irraas ni taana.’[jechuun] Rabbiif waadaa seenantu jiru. Yeroma [Rabbiin] tola Isaa irraa isaaniif kenne, doy’omanii kan garagalan ta’anii duugda duuba deebi’an.” Suuratu At-Tawbaa 9:75-76
Kanaafu, du’aayi yommuu goonu wanta arganneen waan gaarii hojjachuuf yaadu fi erga arganne booda, wanta Rabbii waadaa galle hojii irra oolchudha. Fakkeenyaf, yoo dhibamte, dhibee kana Rabbiin akka sirraa kaasu hidda onnee jalaa kadhu. Maaliif dhibeen kuni akka sirraa ka’u hawwita? Deebiin isaas, fayyaa argadhe hojiwwan gaggaari gara Rabbii nama dhiyeessu hojjachuuf. Rabbiin dhibee kee akka sirraa kaasu danda’u sirritti itti amani.
4.Gadi of qabuu fi sodaan Rabbiin kadhachuu- akka of gadi qabnuu fi sodaan Rabbiin kadhannu Rabbiin itti nu ajaja.
ٱدْعُوا۟ رَبَّكُمْ تَضَرُّعًۭا وَخُفْيَةً ۚ إِنَّهُۥ لَا يُحِبُّ ٱلْمُعْتَدِينَ
“Gooftaa keessan gadi of qabuu fi dhoksaan kadhaa. Dhugumatti, Inni daangaa darbitoota hin jaallatu.” Suuratu Al-A’araaf 7:55
إِنَّهُمْ كَانُوا۟ يُسَٰرِعُونَ فِى ٱلْخَيْرَٰتِ وَيَدْعُونَنَا رَغَبًۭا وَرَهَبًۭا ۖ وَكَانُوا۟ لَنَا خَٰشِعِينَ
“Dhugumatti isaan toltutti kan ariifatanii fi kajeellaa fi sodaan [guuttamanii] kan Nu kadhatan (du’aayi godhan) turan. Kanneen Nu sodaatanis turan.” Suuratu Al-Anbiyaa 21:90
Kajeellan (abdii), gadi of qabuu fi sodaan dhuka du’aayiti jechuun ni danda’ama. Gadi of qabuu jechuun dugdaan gadi jechuu osoo hin ta’in, qalbiin Gooftaa ishii fuunduratti cabuu fi gadi of qabuudha, oftuula fi quufinsa irraa bilisa ta’uun akka miskiina (hiyyeessa) homaa hin qabne ykn homaa hojjachuu hin dandeenye ta’anii Rabbiin kadhachuudha. Kana gochuuf qalbii tee Rabbiin fuunduratti gadi cabsi. Humna kee qofaan homaa hojjachuu akka hin dandeenyetti yaadi. Kanaafu, keessa kee irraa “Yaa Rabbii! Ani miskiina waa hin qabne, humna kiyya qofaan homaa hojjachuu hin dandenyedha; balaa ofirraa deebisu humna kan hin qabneedha. Yaa Rabbii kophatti na hin dhiisin, na gargaari.” Jedhi.
5.Rabbiin qofatti iyyachuu– Rabbiin qofatti iyyachuun guutu tawhiida nama tokko agarsiisa. Ergamtoonni Rabbii yommuu haalli ulfaata fi wal xaxaan isaan qunnamu gargaarsaf gara Rabbii fiigu turan.
6.Sagalee gadi qabuun du’aayi gochuu-namni tokko yommuu du’aayi godhu, jama’adhaan yoo hin ta’in namooni biroo akka dhagahanitti sagalee isaa olkaasu hin qabu. Karaan sirriin du’aayi itti godhan sagalee ofii gadi qabuudha. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) du’aayi Zakariyyaa akkana jechuun faarse:
إِذْ نَادَىٰ رَبَّهُۥ نِدَآءً خَفِيًّۭا
“Yeroo inni Gooftaa isaa kadhaa dhoksaatin kadhate [yaadadhu].” Suuratu Mariyam 19:3
Ayaa lakkoofsa afur jalatti eeramte keessatti Rabbiin cal’isaa fi dhoksaan akka Isa kadhannu itti nu ajaja. “Gooftaa keessan gadi of qabuu fi dhoksaan kadhaa.” Al-A’araaf 7:55 Sagalee gadi qabanii du’aayi gochuun faayda baay’ee qaba. Isaan keessaa; ciminna imaana nama sanii agarsiisa, karaa iklaasa galmaan ittiin gahaniidha. Namtichi yommuu sagalee olkaase du’aayi godhu na argaa fi na dhagayaa irraa qulqullaa’un isatti ulfaata. Sagalee gadi qabuun Rabbiin fuunduratti gadi of qabuu fi of xiqqeessu agarsiisa. Gabrichi bulchaa isaa fuunduratti sagalee ol ni kaasaa? Sagalee yommuu gadi qabu kabaja Gooftaa isaati qabu agarsiisaa jiraa jechuudha. Ammallee sagalee ofii gadi qabuun du’aayi irratti akka xiyyeefatanii fi yaada ofii sassaaban nama taasisa.
kitaaba wabii: Du’a weapon of the believer fuula 70-86
Guduunfaa
•Du’aayi Rabbiin faarsu fi Ergamaa Rabbii irratti salawaata buusun jalqabuun mi’aa du’aayi akka argatanii fi du’aayin deebii akka argattu taasisa.
•Rabbiin faarsuf maqaa garmalee guddaa ta’an (Greatest Name) keessaa Al-Hayyul Qayyuum du’aayi keessatti fayyadamuun, carraa du’aayin deebii argachu dabala.
•Yeroo du’aayi godhan dhoksaan booyanii Rabbiin kadhachuun ba’aa rakkoo, dhiphinnaa fi cubbuu namarraa buusa.
•Akkuma ati Rabbiin irraa waan gaarii eegun du’aayi gootu, balballi milkaa’innaa fi gammachuu siif banamaa adeema.
•Yeroo du’aayi godhan abdachuun, gadi of qabuu fi sodaachuun du’aayin deebii akka argattu taasisa.
•Dhoksaa fi sagalee gadi qabuun du’aayi gochuun wanta barbaadan Rabbitti akka himatanii fi du’aayi keessatti iklaasa akka qabaatan nama taasisa.


text:
Maqaalee Rabbii Keessaa Muraasa-Kutaa 3
Galannii fi Faaruun hundi Rabbii kitaaba gabricha Isaa irratti buusee fi kitaabicha keessatti jallinna wayitu kan hin godhiniiti. Galanni fi faaruun hundi Qur’aana ibsaa jireenyaa namoonni itti qajeelanii fi dukkana keessaa itti bahan Rabbii taasiseef haa ta’uu. Ibsaa kana keessaa tokko namoonni Gooftaa ofii beekuudha. Osoo Qur’aanni bu’uu baate silaa namoonni akkamitti Gooftaa isaan uumee fi kunuunsu beekanii? Kanaafi, namoonni Qur’aana irraa garagalan dukkana kufrii keessa jiraatu. Namni dukkana fi rakkoo jireenyaa keessaa bahuu fedhe, Rabbiin sirritti beekuuf haa carraaqu. Namni Rabbii ofii beeku barbaade, Qur’aana haa ilaalu. Qur’aanni haala gaarii fi ifa ta’een waa’ee Rabbii ilaalchise ibsa. Wal-diiggaa fi wanti nama dhamaasu isa keessatti hin argamu. Har’as itti fufuun mee maqaalee Rabbii muraasa haa ilaallu.
Al-Malik (Mootii)
Imaam ibn Al-Qayyiim (rahimahullahu) akkana jedha: “Al-Malik (mootii)- jechuun Kan ajaju, Kan dhoowwu, kan jabeessu, kan salphisudha. Akkasumas, Kan dhimmoota gabroota Isaa akka fedhetti jijjiruu fi gaggaragalchuudha. Rabbiin Al-Malik (Mootiidha)- jechuun Kan ajajuu fi dhoowwu, kan mindaa kennuu fi adabu, kan salphisuu fi kabaju, kan jabeessu fi xiqqeessu Isa jechuudha.” [1] (ilaali suuratu Ali imraan 3:26)
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni uuma, ni ajaja, ni dhoowwas. Rabbiin ni jedha:
أَلَا لَهُ ٱلۡخَلۡقُ وَٱلۡأَمۡرُۗ تَبَارَكَ ٱللَّهُ رَبُّ ٱلۡعَٰلَمِين
“Dhagayaa! Uumuunii fi ajajuun kan Isaati. Rabbiin Gooftaa aalamaa ta’e toltuun Isaa baay’atte.” Suuratu Al-A’araaf 7:54
Uumamtoota erga uumee akkanumatti hin dhiisne.
Imaamu Shaafi’iin aayaa tana ilaalchisee ni jedha: Kan hin ajajamnee fi kan hin dhoowwamne ta’ee akkanumatti kan hafuu [ta’uu isaa yaadaa?], Aalimni biraas akkana jedhe, “Wanta gaarii fi badaa hojjateef jazaa hin argatu, hin mindeefamu, hin adabamu ta’uu isaa yaadaa?”
Himoonni lamaan kan wal qabataniidha. Imaamu Shaafi’iin mindaa fi adabbiif wanta sababa ta’e dubbate. Sababni kunis, ajajuu fi dhoowwudha. Aalimni lammataa immoo kaayyoo ajajuu fi dhoowwu dubbate. Innis, mindeessuu fi adabuudha.
Kanaafu, Rabbiin ilmaan namaa wanta tokko akka hojjatan ni ajaja, wanta tokko irraa ni dhoowwa. Dhumarratti, nama ajaja Isaa fudhatee hordofe ni badhaasa ykn mindaa kennaaf, nama dide immoo ni adaba. Kana irraa kan ka’e, Ergamtoota erge, kitaabban buuse, daa’iwwan uummata keessa facaase. Wanta ilmaan namaa hojjachuu fi dhiisu qaban kitaabban buusun ifa taasise. Akkasumas, badhaasa nama ajaja Isaa fudhatee fi adabbii nama Isa dide kitaabban keessatti ni tarreesse. Kuni sifaata (amaloota) mootiiti.
Yaa namoota “Nuti taphumaaf waan isin uumne…yaaddu?” kana jechuun akkanumatti fi sobaan waan isin uumne seetu (yaaddu)? Ni nyaattu, ni dhugdu, ni bashannantu, faaydaa addunyaatti ni fayyadamtu, ergasii osoo isin hin ajajinii fi hin dhoowwin, hin mindeessinii fi hin adabin akkanumatti isin ni dhiisnaa? Kanaaf akkana jedhe, “gara Keenyatti kan hin deebifamne ta’uu yaaddu? (Kana jechuun “Ganda Aakhiraa keessatti gara Keenyatti hin deebifamnu.” jettanii ni yaaddu?) “Rabbiin Mootii haqaa ta’e olta’e” kana jechuun yaada sobaa kanarraa Rabbiin guddate, olta’e, qulqullaa’e. Yaanni sobaa kuni hikmaa (ogummaa) Rabbitiin kan wal faallessudha. Akkamitti Rabbiin wanta tokko uumee ergasii akkanumatti dhiisaa? Namoota badii garmalee hojjatan osoo hin adabin, namoota hojii gaggaarii halkanii guyyaa hojjatan osoo hin badhaasin akkanumatti ni dhiisaa? Lamuu kaafamuu amanuuf haala umama ofii ilaalun ni danda’ama. Bishaan cobaa san irraa nama lafee fi fooniin guuttame Kan uumee akkamitti lamuu deebisee uumuun isa dhibaa?
Rabbiin Mootii haqaa ta’e olta’ee. Isa malee kan haqaan gabbaramu hin jiru.” Uumamtoota hundaaf Mootii haqaa ta’uun Isaa dubbii Isaa keessatti, waadaa fi akeekachisaa Isaa keessatti Inni haqa ta’uu Isaa agarsiisa. (Kana jechuun dubbiin Inni dubbatu dhugaa sobaan walitti hin makamneedha. Waadaan Inni warroota amananii fi hojii gaggaarii hojjataniif seene haqa. Akeekachisni (adabbiin) Inni warroota kafaranii fi hojii badaa hojjataniif seene haqa.) Gama hundaan Guutuu waan ta’eef haqaan gabbaramuu kan qabu Isa. “Inni Gooftaa Arshii kabajamaati.” [4]
Hubannoo– Mootiin Haqaa Rabbiin malee hin jiru. Ilmi namaa mootii ta’uu danda’a. Garuu mootummaan isaa hanquu, biyyaa fi yeroo murtaa’atti kan daangefameedha. Garuu Mootummaan Rabbii samii, dachii fi wantoota isaan keessa jiran hunda kan haguugudha. Inni yeroo hundaa Mootiidha. Ni ajaja, ni dhoowwa, nama gaarii hojjate ni badhaasa, nama badaa hojjate karaa adda addaatiin ni adaba. Nama fedhe ni kabaja, nama fedhe ni salphisa. Nama fedhe ni jabeessa nama fedhe ni xiqqeessa. Wanti guddaan Rabbiin Mootii ta’uu irraa barannu, Rabbiin akkuma jalqaba nu uume, Kan nu ajaju fi dhoowwu, kan nu mindeessu fi adabu, kan dhimmoota keenya akka fedhetti jijjiruu Isa. Kana yoo beekne addunyaa tana keessatti akka horii akka hin jiraanne nu taasisa. Kana jechuun adabbii Rabbii jalaa bahuu fi badhaasa Isaa argachuuf hojii gaarii ni hojjanna, hojii badaa irraa immoo ni dheessina. Rabbiin dhumarratti hojii keenyaf nu badhaasa ykn nu adaba jennee waan amannuuf.
Ash-Shahiid (Ragaa Bahaa)
Maqaalee gaggaarii Rabbii keessaa tokko Ash-Shahiid. Ash-Shahiid jechuun wantoota hundaa irratti ragaa kan bahu, kan arguu, kan beeku fi homtuu Isarraa kan hin dhokanneedha. Maqaan kuni kan nutti agarsiisu, wanti ija namaatti hin mul’anne, Rabbitti ni mul’ata. Dachii fi samii keessatti wanti Isa jalaa dhokatuu fi miliquu waan hin jirreef.[1][2]
Shahaadan (ragaa bahuun) sadarkaalee afur qaba. Isaanis:
1. Beekumsa fi baruu- wanta ragaa irratti bahan beeku fi dhugaa ta’uu isaa mirkaneessu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wanta hundaa waan beekuf wanta hundaa irratti ragaa baha.
2. Sadarkaan 2ffaa shahaada- wanta beeke san dubbachuu. Namoota birootti osoo beeksisu baateyyu nafsee ofii keessatti wanta argee fi beeke ni dubbata.
3.Wanta ragaa bahee ykn argee namoota birootti beeksisuu, ifa baasu fi ibsuudha. Kuni gosa lama qaba. Gochaan beeksisuu fi dubbiin beeksisu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa jiraachu fi Tokkicha ta’uu Isaa gochaa fi dubbiin beeksisee jira. Gochaan yommuu jennu hojii hojjatuun. Samii, dachii fi wantoota isaan keessa jiran uumun, qindeessu fi too’achuun gochaan agarsiise fi beeksise jira. Kuni jiraachu fi Tokkicha ta’uu Isaa wanta ragaa bahuudha. 2ffaa Kitaabban buusun dubbiidhaan ilma namaatti beeksise jira.
4. Itti ajajuu fi hojii irra akka oolchu qabsiisu- Rabbiin Tokkicha ta’uu fi Isa malee gabbaramaan dhugaa akka hin jirree ragaa bahee jira. Akkasumas, ilma namaatti beeksisee jira. Wanta beeksisee kana hojii irra akka oolchan itti ajaja. Kana jechuun Isa qofa akka gabbaran ni ajaja, wanta biraa gabbaruu irraa ni dhoowwa.[3]
Rabbiin subhaanahu wantoota hundaa irratti ragaa baha. Rabbiin ni jedha:
Rabbiin Ash-Shahiid (wantoota hunda irratti ragaa kan bahu) ta’uu yoo amanne, hojii gaarii akka hojjannuu fi hojii badaa irraa akka of qusannu nu taasisa. Hojiin gaariin keenya Rabbiin biratti kan hin banne ta’uu abdachuun hojii gaarii dabalataa hojjachuuf ni carraaqna.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa sochii fi taa’umsaa gabroota keessatti haala isaanii hunda akka arguu, beeku fi ragaa irratti bahuu ni beeksisa. Dhimma addunyaas ta’ii Aakhiraa, “Haala kamillee keessatti hin taatu” Rabbiin kan ragaa irratti bahuu ykn arguu yoo ta’e malee. Haala kamiyyuu keessatti yoo taate, Inni si arga. Qur’aana irraas hanga ta’e hin qaraatu Rabbiin kan irratti ragaa bahu yoo ta’ee malee. Wanta Qur’aana irraa hamma ta’e qaraatu Rabbiin ni arga, ni beeka. Hojii irraa guddaas ta’i xiqqaas, gaariis ta’ii badaa yommuu hojjachuu jalqabdaani fi itti fuftan, Rabbiin hojii san irratti ragaa bahaadha. Kana jechuun ni ilaala, ni beeka. Kanaafu, hojiiwwaan keessan keessatti Rabbiin ofirratti eegaa. Wanta Rabbiin jibbuu isin irraa arguu irraa of eeggadhaa. Inni isin kan arguu fi keessaa fi ala keessan kan beeku waan ta’eef.[4]
Guduunfaa
♠Al-Malik (Mootiin) kan ajajuu, dhoowwu, gaarii kan hojjateef kan badhaasu, badaa kan hojjateef kan adabuudha.
♥Rabbiin Mootii haqaati. Akkuma ilmaan namaa uume, hojii gaaritti ni ajaja, hojii badaa irraa ni dhoowwa. Nama ajaja Isaa tolee jedheef mindaa gaarii qopheesse, nama ajaja isaa dide immoo adabbii cimaa qopheessee jira.
♥Rabbiin ilmaan namaa akkanumatti uumee kan dhiisu miti. Guyyaa Qiyaamaa ilmaan namaa hundii gara Isaatti deebifamuun wanta hojjataa turaniif ni qoratamu. Namni amanee fi gaarii hojjate gara Jannata, namni kafaree fi badaa hojjatee gara Jahannam deema.
♥Rabbiin wantoota hunda irratti ragaa bahaadha. Wanta tokko irratti ragaa bahuun wanta san sirritti beeku fi dhugaa ta’uu mirkaneessu, dubbachuu, beeksisuu fi itti ajajuu ykn hojii irra oolchu of keessatti qabata.
♥Rabbiin haala ilmaan namaatii fi wantoota isaan hojjatan hunda irratti ragaa bahaadha. Kana jechuun ni beeka, ni arga yoo barbaachisaa ta’e immoo ni beeksise. Fakkeenyaf, yeroo Qur’aanni bu’uu wanta munaafiqonni fi kaafiroonni dhoksaa fi halkaniin hojjataa turan ifaa baase jira. Wanta badaa isaan yaadan ifa godha. Guyyaa Qiyaamaas wanta namoonni hojjataa turan ifa baasa, isaanitti ni beeksiisa.
♣Namni kamiyyuu “kophaa jiraa wanta fedhee yoo hojjadhe kan na argu hin jiru” jechuun of gowwoomsu hin qabu. Isaa ol Rabbii isarratti ragaa bahutu jira.
Kitaabbilee Wabii
[1] Sharih Ibn Al-Qayyim li asmaa’il husnaa-fuula 46, 118
[2] In The Company of God – fuula 157
[3] Bidaa’u Tafsiir-1/217-220, Imaamu ibn Al-Qayyim
[4]Taysiral Kariimul Rahmaani fii tafsiiri Kalaamil Mannaani–Abdurahmaan Naasir Sa’dii- Daarus salaam


text:
Gatiin mini’aan nyaataa yeroo amma Itiyoophiyaa keessa jiru daballa deemuudhaan Qaali’iinsii jireenyaa biyyatii yeroo kamiinuu caalaa dhibba keesaa haraka 23.7% akka gahuu taasisuun isaa gabasameera.. Rakkinaa kana xiqqeesuudhaaf Mootummaan warren mini’aan biyya alaati galchan akka sharafa alaa karaa baankiitin argamuuf hin rakkaneef seeraa Frankoo Vaalutaa ji’a 6 turu baasus, tarkaanfichii rakkina qaalinsa jireenyaa akka hiikuu hin dandeenyee ogeesii dinagedee himaniiru.
Gabaastuun VOA Simenyish Yeqoyyee kan haasofsitee ogeesii diinagdee Waasiihun Balay waan jedhan irraa akka hubachuun danda’ameti, rakkinichii kan umamee omishinni biyaa keessaa gudachuu dhabuu, lakkoofsii namaa garmalee dabalaa deemuu, nyaata biyya allatii bitanii galchuudhaaf rakinii sharafa alaa jiraachuu ,akkasumaas biyyatii keesaa bakka adda addaati waliti bu’iinsii jiru namii akka tasgabaa’ee omishuu hin dandeenyee garagaarsaa barbaadaa waan ta’eef akka ta’e himaniiru.
Rakkin Covid 19 fi haalii jijirama qileensaa Adduunyaa muudhachaa jirus gumaata mataa isaa akka qabu himameera.
Rakkina kana hiikuudhaafs omishinii qotiinsaa akka dabalu gochuun , waan qotiinsaaf gargaaran kan akka sanyii filatammaf xaa’oo gaha ta’e dhiheesuu fi namootan qe’ee isaanii irraa buqa’n deebisanii dhaabuu irrati akka ojjatamuu qabu ogeesi diinagdee himuu isanii gabaasin kun ibseera.


text:
Sagantaan da’awaa magaalaa Harar, Istaadiyoomii Imaamu Ahmad keessatti kan geggeeffame yoo tahu, jiraattonni magaalaa Hararii fi naannawa sanii kumaatamaan lakkaahaman sagantaa kana irratti argamanii jiru. Akkasumas keessummoonni saganticha irratti argaman ummataaf dhaamsa dabarsaniiru.
Keessummoota argaman jidduu;
Ustaaz Ahmaddiin Jabal
Ustaaz Raayyaa Abbaa Maccaa
Ustaaz Haydar Khadiir fi Ustaaz Jamal Aliyyii kan keessatti argaman tahuun beekameera.
Odeeyfannoo wal fakkaatuun naannoo Amaaraa magaalaa Daseettis sagantaan Da’awaa guddaan kan geggeeffame yoo tahu, ulamaa’onni biyya keenyaa gurguddoon irratti hirmaatuun gabaafame.
Ulamaa’ota fi Ustaazota sagantaa kana irratti argaman jidduu;
Sheikh Sa’id Ahmad Musxafaa
Sheikh Muhammad Haamiddiin
Sheikh Hamiid Muusaa
Ustaaz Abubakar Ahmad
Ustaaz Kaamil Shamsuu
Ustaaz Abdulfattah
Sheikh Sa’id Ibraahiim fi Sheikh Muhammad Ibraahiim jiraatuu beekameera.


text:
Ummanni naannoo Hararii kanaan dura hoggantoota majliisa seeraan alaa buusuun, hoggantoota ofii kan filate tahuun ni yaadatama. Haata’u malee majliisni seeraan alaa hoggantoota ummataan filataman kana nammota ofii fedheen bakka buusuudhaaf sochii kan jalqabe tahuun beekamee jira.
Haaluma kanaan majliisni seeraan alaa bakka bu’aa ministeera Nageenyaa Obbo Geetawaa Dastaa dabalatee namoota jaha, guyyaa 30/7/2011 irraa eegalee gara naannoo Hararii kan bobbaase tahuu, xalayaa majliisichi bulchiinsa naannoo Harariitiif barreesse irraa hubachuun danda’ameera.
Majliisni seeraan alaa kun dhiheenya kana naannolee heddu keessa socho’uun shira adda addaa kan xaxaa jiru tahus, sochiin amma naannoo Hararii keessatti jalqabame kun garuu mootummaan Federaalaatis majliisicha waliin ummata muslimaa irratti badii kan dalagaa jiru tahuu ifatti mul’isa.


text:
Mootummaan Sa’uudii sababa dhukkuba Koroonaa-vaayrasiif ji’oota muraasa dura lammiilee biyyoota garagaraa hayyama jireenyaa hin qabne biyya isaaniitti kan deebisu tahuu ibsee ture.
Kanuma hordofuun magaalota biyyattii garagaraatti Itiyoophiyaanoonni hedduun qabamanii mana hidhaatti dararfamaa jiraatuun dhagahame.
Akka namni Sa’uudii magaalaa Riyaad irraa dubbisne tokko ibsetti, tarkaanfiin kun Sa’uudii magaaloota hunda keessatti fudhatamaa jira. Garuu duraan nama hayyama jireenyaa hin qabne qofa irratti tarkaanfiin kun fudhatama ture. Amma ammoo nama lammii Itoophiyaa waraqaa hayyama jireenyaa qabuuf hin qabnees daandii irratti yoo argame tarkaanfiin kun kan irratti fudhatamu tahuu hime.
Itti ida’uun namni kun “duraan namoota waraqaa hayyama jireenyaa hin qabne qabanii biyyatti deebisuun baratamaadha. Haa ta’uu malee kan ammaa kun adda. Amma sababa kanaan manneen hidhaa gurguddoon magaalaa Riyaad keessatti argaman guutamanii namoonni hedduun alatti hidhamaa jiran” jedhe.
Hidhamtoonni hedduun haala fayyaa isaaniitif yaaddeessaa tahe keessa jiraachuus kaase.
Sababa mootummaan Itoophiyaa dhimma isaanii lafarra harkisee biyyatti isaan deebisuu dagateef manneen hidhaa kana keessa tursiifamaa jiraachuus dubbatan.
Odeeyfannoo walfakkaatuun Lammiileen Itoophiyaa ji’oota 3 dura Biyya Yaman keessaa Mootummaa Yamaniin Magaalaa Algahhaar, sa’aadaa fi Atiiq keessaa baafamanii daangarratti facaafaman Sa’uudii Mana hidhaa Jiizaan keessatti rakkoo cimaaf saaxilamaa jiraachuu gabaafame.
Baqattoonni kunneen gaafa daangaa Su’uudii irratti poolisoota Sa’uuditiin too’ataman namoonni muraasni yoo ajjeefaman, namoonni gariin madaa’anii, namoonni hedduun immoo saamamuu dubbatu. warreen too’atamanii yeroo ammaa mana hidhaa Jiizaan keessatti argaman.
Hidhamtoonni mana hidhaa Jiizaan keessatti argaman gara namoota 4000 tti kan tilmaamaman yoo tahu, mana tokko keessa Namoota 380 – 400 tahantu jiraata.
Lammiileen kunneen mana hidhaa kana keessatti rakkoo midhaan nyaataa, bishaan dhugaatii fi dhibee adda addaatiif saaxilamaa kan jiran yoommuu tahu, hoo’a dandamachuu dadhabuun sammuu tuqaman hedduun jiraachuus addeessaniiru. Kanneen qaamni isaanii laamshayee dhaabbachuu hin dandeenyes hedduudha.
Yeroo Koroonaa Vaayrasiin addunyaa weeraree Lubbuu namoota baay’ee galaafachaa jiru kanatti, nuti hidhamtoonni mana tokko keessa Namoota 400 ol ta’aniin jiraachun, dhukkubichi akka salphatti nu miidhuu dandaha sodaa jedhu kan qaban tahuu ibsatanii jiru.
Ji’oota muraasa dura Lammiileen kanneen Yeroo daangaa irratti harcaafaman Humnoota Mootummaa yeman Huutii fi Waraana Sa’uudi Arabiyaa jiddutti miidhamuun, Kanneen madaayan osoo yaala hin argatin mana hidhaa Jiizaan keessatti rakkoo hamaa kanaaf saaxilaman.
Lammiileen kun yeroo gara garaatti mootummaan itiyoophiyaa dirmateefi karaa Imbaasii Itiyoophiyaa Sa’uuditti argamuun akka gara biyyaa isaan deebisu iyyatanis hanga ammaatti qaamni isaanif dirmate kan hin jirre tahuu himan.


text:
UN gabaasa guyyaa har’aa baase kana irratti, lakkoofsi lammiilee Afgaanistaan sababa caamaatiin qe’ee isaanii gad lakkisaanii baqatanii, baay’ina lammiilee biyyattii bara kana sababa walitti bu’iinsaatiin qe’ee irraa buqqifamanii 57,000’n kan caalu tahuu ibse. Dabalataanis ummanni miiliyoona lama tahuu hanqina nyaataa fi bishaaniitiin rakkina hamaa keessa kan jiru tahuu gabaasni UN ni addeessa.
Jireenyi lammiilee Afgaanistaan miiliyoona 20 tahanii qonna irratti kan hundaaye. Akka gabaasa kanaatti qotee bulaan biyyattii harki caalu bara darbe sababa caamaatiin oomishini guututti kan irraa bade akka tahee fi horiin 40% ol ammoo kan irraa dhumate tahuu mul’isa.
Gama biraatiin ammoo sababa walitti bu’iinsaatiin guutuu biyyattii keessatti lammiileen heddu qe’ee isaanii irraa buqqifamanii kaampiilee keessa qubatanii kan jiran yoo tahu, lakkoofsi lammiilee Afgaanistaan lola mootummaa fi gareewwan hidhattootaa jiddutti geggeefamaa jiruun bara kana qe’ee isaanii irraa baqatanii 218,000 akka tahe gabaasni kun ni mul’isa.


text:
Namoonni tokko tokko uffata aadaa Oromoo osoo hin jijjiiramu ta’ee yaada jedhu qabu. Sodaan ykn yaaddoon isaanii sirrii ta’uu mala. Garuu akka namatti tolutti tolfamuun barbaachisaadha.
Akka ejjennoo Abaabootti, aadummaan isaa osoo hin badiin miidhagaa fi hawwataa taasisuun ni danda’ama. Kun ammoo beekumsa, kennaa fi xiyyeeffanaan hojjechuu gaafata.
Uffata kana foyyeessuu fi ammayyeessuun hundee aadaa Oromoo osoo hin gadhiisiin ta’uu qaba kan jettu Abaaboon, karaa qorannootiin wantoota tokko itti dabaluun akka namatti tolu taasisanii dhiyeessuun gaarii ta’uu dubbatti.
Inni biroon ammoo uffanni aadaa keenya yeroo baay’ee yeroo ayyaanaa qofaaf ta’uun isaa hafee, akkamiin uffata yeroo maraa (guyyuu) uffatamu gochu akka danda’amu irratti hojjechuunis kaayyooshee keessa tokkodha.


text:
“Ye Hibre-Biheer Federaalist Hayilooch Ximiret, Le Heeger Medihin” yokaan “Tumsa Humnoota Federaalummaa Gamtaa Sabootaa,” jedhama, kun Prezidaantiin tumsa paartiile kanaa – dura-taa’aan Sochii Bilisummaa Oromoo - Obbo Darajjee Beqqelee, walga’iin “Foramii Humnoota Federaalummaa” jedhamu, kan paartiilee kutaalee biyyattii hunda irraa itti hirmaatan kaleessa geggeessamuu isaa fi tumsi kun mallatteessamuu isaa dubbatan.
Paartiile afurtamaa ol tahan tu danbii naamumsaa fi danbii ittiin bulmaataa tumsichaa mallatteesse – kan jedhan, Obbo Darajeen, paartiileen gurmuu kana keessa turan garuu kaleessa hin mallatteessiin, mata mataatti kora paartiilee isaanii irratti murteeffatanii ttumsichatti akka makaman dubbatan.
Tumsi kun filannoo dhufaa jiru agobora tokko jalatti qindaa’uun mallattoo tokkichaan akka dorgomuuf jirus himanii jiru.
Itti-aanaa walitti-qabaan “Foramii Humnoota Federaalummaa” - Obbo Tigistuu Awwaluu, torban dabre, foramicha dhiisanii bahuu isaanii ibsanii turan.
“HIWEHAAT, “Paartiin Badhaadhinaa, paartii tokko tahuu ti” jechuudhaan qalbii sabaa fi sablammootaa hawachuun miseensa qaamichaa gochuuf malee, tumsichi ol’aantummaa HIWEHAAT deebisuutti ka fuuleffate,” jechuun morman – Obbo Tigistuun. Obbo Darajjeen garuu, “obbo Misgaanuun duraanuu hanqina naamusaatiin foramicha keessaa hari’atamanii turan” jedhu. Caqasaa


text:
Rooba cimaa Indooneezhiyaa keessatti roobaa jiru hordofuun, balaa lolaa baha biyyattii kutaa Papuwaa keessatti muudateen namoonni 58 ol kan du’an yoo tahu, qabeenyi heddus lolaan kan barbadaaye tahuu gabaafame.
Hojjatoonni ittisa balaa biyyattii akka jedhanitti, iddoowwan seenuuf rakkisaa tahan heddu akka jiraniifi, lakkoofsi namoota du’aaniis kan caala dabaluu mala soda jedhu kan qaban tahuu ibsan. Dabalataanis sigiiga laafaa fi mukkeen kufuun daandiiwwan akka cufamanii fi akkasumas riqichi bakka heddutti waan cabeef tattaaffii lubbuu baraaruu irratti danqaa kan uume tahuu himan.
Balaa kanaan jiraattonni naannichaa 4000 ol manneen isaanii irraa buqqa’anii buufataalee gara garaa keessatti qubsiifamuu gabaafame. Indooneezhiyaa keessatti balaan lolaa yeroo heddu kan muudatu yoo tahu, January dabre balaa lolaa kutaa Silawaasii jedhamtu keessatti muudateen yoo xiqqaate namoonni 70 ol du’uun ni yaadatama.


text:
“Utubaan haga dhiiban qaba, haga dhiisan qaba” jedha Oromoon. Faranjoonnis ” enough is enough” jedhu. Waan hinhubanne keessatti gubachuun gowwumaadha. To: J/Dawud Ibsa. OLF’s Chairman …Read More »
Hoogganummaa Daawuud Ibsaa, Dhugaasaa Bakakkoo fi Bultum Biyyoo irraay gonkuma bilisummaa Oromoo dhugoomsuun hin danda’amu
Qabsoon bilisummaa Oromoo sadarkaa kam irra jira? Guutuu Guraandhala 2015 Gaafii kana Oromoota heddutu gaafataa jira. Deebiin kennamaa jiruus, akkasuma hedduu dha. Walumaa galatti deebii …Read More »
“Ar’aas boruus guyyaa gootootaa irra daddeebinee ayyaaneeffannaa”
Hayyu duree ABO garee shanee ABO Jaal Daawud Ibsaa..ibsaa guyyaa gootota Oromo laalchisee…Read More »


text:
___//___
Ergaa Haala Yeroo Ilaalchisee Caffee Mootummaa Naannoo Oromiyaatiin Qophaa'e!
Biyyi keenya gootota dachee ishiirraa biqilaniin diinaaf osoo hin jilbeeffatiin saboonni, sablammoonniifi uummattoonni biyyittii tokkummaan ka'anii sirna koloneeffataa ofirraa qolachuun birmadummaa biyyaaf wareegama aarsaa lubbuun dhiigaafi lafeen kaffalanii injifannoo Aduwaa dhaloota har'aa dhaalchisuu keessatti qoodni gootonni Oromoo qaban olaanaadha.
Biyyi wareegama qaaliin dhaloota har'aa harka geesse gantuufi baandaa, murna shororkeessaa hattuu, saamtuufi yakkamtuudhaan akka diigamtuuf hin hayyamnu. Diina alaafi keessaa qindaa'ee biyya bittinneessuuf abjootu kaleessa gamtaan qolannee abjuu diinota keenyaa maseensuu dandeenyee jirra.
Murni shororkeessaa TPLFfi Fardeen ishii biyya diiguu malee ijaaruu hin beekne, dantaa, fedhiif faayidaa lammiileefi biyyaa cinaatti dhiistee, qabeenya biyyaa saamuun miira ofittummaan faallaa dantaa ummataa jiraachaa kan turteefi har’as kaayyoofi akeekni ishii kan hin milkoofne ta'ullee yaalii biyya diiguu taasisuu irratti argamti.
TPLF uumama ishii irraa eegalee aangoo mootummaa giddu galeessaa to'attee hanga irraa ari'amtutti shirriifi daba ittiin dhalattee guddatteen, yakkoota gurguddaa saamicha qabeenyaa, hanna, sarbamiinsa mirga dhala namaafi daldala kontirobaandii seeraan alaa raawwachuun diinagdeen of ijaaraa ummanni biyyitti immoo maraammartoo hiyyummaa keessa akka jiraatu gochaa turuun ishii yaadannoofi godaannisa qooree osoo hin fayyiin jirudha.
Kanarra ce'uunis, mirga jiraachuu uumamaafi Heeraan dhala namaaf kenname mulquun qeerroofi qarree naannoo Oromoo irratti reebichaafi dararaa hammaataa dubbachuufis qorqalbii nama cabsuu kanneen akka qeensa buqqisuu, miila muruufi ajjeechaa sukkanneessaa raawwachuun wareegama hadhaawaa kaffalchiisaa turuun ishii godaannisa seenaa hin dagatamnedha.
Qeerroofi qarreen Oromoos, hidhaafi dararaa akkasumas ajjeechaa sukkanneessaaf osoo harka kenniin ummattoota obbolaa isaa waliin ta’uun wareegama qaaliin jijjiiramni bu'uuraa biyya kanaaf akka dhufu taasisuu keessatti gumaacha guddaa taasisaniiru.
Murni ilaalcha dulloomaafi yaada boodatti hafaa qabatee Maqaleetti gale kun, saamichaafi ajjeechaa amaleeffate injifatamuu isaa amanuu dadhabee yaadama ittiin dhalate osoo hin jijjiiriin aangoo irraa mulqame qaxxaamuraan deebisee qabachuuf humna qabu hundaa walitti coree jiraadhes bades biyyi diigamuu qabdi yaadama jedhuun boolla qarqara dhaabbatee ijibbaata falmachuu irratti argama.
Juuntaan Raayyaa Ittisa Biyyaa Ajaja Kaabaa irratti, baandummaa isaa irra deebiin uumata biyyittiif ifatti kan mirkaneesse, raayyaa gaachana biyyaafi wabii ummata Tigraay ta’ee waggoota hedduuf waliin jiraate shira dhoksaan xaxaa tureen Onkoloolessa 24 Bara 2013 haleellaa raawwateen gantummaa isaa ifatti labse. Gochi murni kun raawwates kallattiin birmadummaa biyyaa irratti kan qiyyaafate ta'uu ummanni Oromoo hubatee diina ummata Tigraay jala dhokachuun akeekaafi dheebuu aangoof qabu deebisuun gaddaafi gadadoo kaleessaatti nu deebisuuf carraaqu kana gooticha raayyaa keenya bira dhaabbachuufi bakka barbaachisaa ta'ettis hirmaannaa taasisiin aantummaa qabu akka mirkaneessuuf Caffeen Oromiyaa waamicha taasisa.
Murni TPLF waggoota 27n aangoorra turetti, hannaafi saamicha qabeenyaa irratti bobba'uun faayidaa dhuunfaa isaaf oolfachaa kan ture yommuu ta’u, ummata Tigraayiin hiyyummaafi hirkattummaa jalaa baasuu hin dandeenye. Mootummaafi Raayyaan keenya aantummaa lammiilee isaaf qabu qabatamaan mirkaneessuuf wabii ummata Tigraay ta'ee tokkicha lubbuusaa ummata kanaaf wareegaa akkuma ture har'as nagaafi tasgabbii waaraa fiduufi dantaa ummatichaaf jecha dhukaasa gamtokkee dhaabuun nagaan bu'ee ummanni Tigraay jiruu idilee isaatti akka deebi'uuf carraa uumuun isaa ni yaadatama.
Murni kun garuu, olola sobaa facaasuun akka waan injifatee of fakkeessuun, duula babal'iina lafaa gara naannolee ollaa isaa jiraniitti babal'ifachuu itti fufe. Kana malees, diinota alaafi keessaa biyya keenya bittinneessuuf carraaqan waliin michoomuun gocha diigumsa biyyaafi mootummaa dadhabsiisuuf qoqqobbiiwwan adda addaa labsuufi miidiyaalee qabaniin dhara dhugaa fakkeessanii lallabuu itti fufani.
Qabsoo taasifamaa ture keessatti qoodni gootonni Oromoo qaban ijaarsa biyya kanaa keessatti adda durummaan kan eeramudha. Oromoon ummattoota obbolaa isaa waliin ta'uun jaalala biyyaaf qabu gootummaa isaan kan mirkaneesse daangaa biyya isaa dhiigaafi lafee isaan sararee dhaloota har'aan gahuu keessatti qooda olaanaa qaba.
Har'as, diina birmadummaa biyyaa irratti alaafi keessaa qiyyaafatee jiru ummanni naannoo keenyaa walta'ee qolachuun mootummaa sagalee isaan hundeeffate cimsuun nageenya naannoo isaaf waardiyyaa ta'uun abjuun diinota keenyaa akka fashalaa'u taasisuu keessatti qooda isaa bahachaa akkuma ture cimsee itti fufuu qaba.
Dambaliin ummata keenyaa har'a guutummaa Oromiyaatti taasifamaa tures iccitii injifannoo keenya kaleessaa ta'uu isaa qabatamaan kan mirkaneesse yommuu ta'u, imala fuuldura keenya jiruufis wabii keenya ta'uu isaa qabatamaatti diinaafis firaafis agarsiisuu danda'ee jira. Ummata keenya qabannee rakkoolee nageenyaa amma nu qoraa jiran injifannoon ceenee badhaadhina naannoo keenyaa mirkaneessuu akka dandeenyu shakkii tokko hin qabnu.
Kanaaf, hojiiwwan misoomaa jalqabne ummata keenyaa waliin itti fufsiifna. Ummanni naannoo keenyas, Raayyaa Ittisaa keenya cinaa dhaabbachuun awwaalli murna shororkeessaa TPLFfi ergamtoota ishii dhiyaatee jiru akka saffisuuf humnaafi qabeenya qabuun deeggaruutu irra jiraata. Gama biraan, Oromoon olola sobaa murni shororkeessaa TPLFfi fardeen isaanii facaasaniin osoo hin burjaaja'iin qe'eefi naannoo isaa qaamolee nageenyaa waliin ta'uun dammaqinaan tikfachuutu irra jiraata.
Tokkummaan humna; sabni tokkoomeefi gamtoome immoo yeroo hunda injifataadha. Diina alaafi keessaa isa weeraruuf carraaqu kamiyyuu gootummaan qolatee injifannoo labsuun sabasaafi biyyasaa boqonnaa haaraatti ceessisa. Kanaaf, lammiileen xiiqiin diina birmadummaa biyya keenyaa irratti qiyyaafate lamuu deebi'ee akka hin kaanetti awwalcha isaa gadi fageessinee awwaluutu nurraa eegama.
Caffee Mootummaa Naannoo Oromiyaa
Onkoloolessa 26, 2014
Finfinnee


text:
“Oromo Design” Uffata Aadaa Oromo Kamiyyuu Bifa Miidhagaa Taheen Biyya Addunyaa Kamirrattuu Babaldhisnee Dhiheessuudha Namoota Uffata aadaa barbaadan kamiifu biyya hundatti Dhaqqabsiisuu Kana malees Aadaa oromo bifa uffataatiin addunyarrati beeksisuufi Yeroo Dhihoo keessatti Dhaabbata uffataa kan aadaa oromo akka idi-addunyaati dhaabbata guddaa dhaabuudha .Kanaaf namoonni Bakka bu’iinsaan uffata Bifa jumlaatiin fudhattaniii gurguruu barbaaddan gatii madaalawaa taheen guutu idil-addunyaarratti hayyama fudhachuudhan gurguruu ni dandeessu . karaa toora sab-qunnamtii profile keenyaan nu argachuu dandeessu waliin ta’uudhaan aadaa oromo haa cimsinuu.
Leave a Reply Cancel reply
Related posts
Close
Recent
- If you have any questions, please fell free to get in touch with us.
- Dizaayinarootni biyya keessaa kanneen akka Oromo Design,
- Dhaabbanni Keenya “Oromo Design” Uffata Aadaa Oromo Kamiyyuu Bifa Miidhagaa Taheen Biyya Addunyaa Kamirrattuu Babaldhisnee Dhiheessuudha
- Uffata Barbaaddan Filachuun Order Godhadha…
- Uffata aadaa Oromoo sabootni biroollee akka uffatan gochuu qabna’


text:
Hundeessaa fi hoogganaan “Facebook” Mark Zuckerberg dhaabbnni isaa amantaa fayyadamtoonni irra kaayatanii fi “qajeelfama dhaabbatichaa kan iccittii fayyadamtootaa eeguu” jedhu cabsuudhaan, dhoksaan odeeyfannoo fayyadamtoota 50,000,000 dhaabbata “Cambridge Analytica” jedhamuuf dabarsee kennuu isaatiif dhiifama gaafate.
Dhaabbanni Facebook bara 2015 keessa odeeyfannoo fayyadamtootaa 50,000,000 dhoksaan dhaabbata biyya Briteen “Cambridge Analytica” jedhamu kan fedhii fi ilaalcha siyaasaa ummataa qoratuuf dabarsee kenne. Dhaabbanni Cambridge Analytikaa ammoo odeeyfannoo ummataa walitti qabe kana duula filannoo Prezdaant Donaald Traampiif kennuu isaa iccitiin eega baheen booda, dhaabbilee fi biyyoonni addunyaa heddu dhaabbatichi dhimmicha irratti deebii gayaa tahe akka kennu gaafataa jiru.
Hundeessaa fi Hoogganaan “Facebook” Mark Zuckerberg gaafii fi deebisaa televizyoona CNN waliin gaggeesseen “Icitii Odeeyfannoo fayyadamtoota eeguun itti gaafatamummaa dhaabbatichaa ture, kana yoo hin godhin ammoo ummata tajaajiluu mirga hinqabnu, kanaafuu dogongora uumameef dhiifama gaafadha” jedhe. Haata’u malee Zuckerberg badii kana amanuuf waggaa sadi guutuu maaliif akka ture hin himne.
Yakki dhaabbatichi hojjate eega saaxilameen asitti guyyoota shanan dabran keessaa, gatiin gurgurtaa aksiyoonaa “Facebook” garmalee kufuun, dhaabbatichi gatii aksiyoonii dollaara billiyoona 60 ol tahu kan kasaare tahuu odeeyfannoon argame ni mul’isa. Hogganaa fi hundeessaan dhaabbatichaatis doollara billyoona 5tti shallagamu kan kasaare tahuu gabaasni Rooyters ni mul’isa.


text:
Browsing Tag
Mobile
Maxxansa har'aa keessatti akkaataa faayiloota keessan (Suuraa, Sagalee, Vidiyoo, Barreeffamaa fi Lakkoofsa namootaa) ol kaayachuu dandeessan isin agarsiifna. Ati nama faayilli jalaa baduun rakkate yoo taate kuni furmaata filannoo hin!-->…
Bilbila siif bilbilamu osoo harkaan hin tuqin kaasuf
Bilbila siif bilbalamu osoo harkaan Mobaayila hin tuqin kaasuf sababootni si barbaachisan hedduun jiraachuu danda'u. Fakkeenyaf; Yeroo harki kee lameen hojii qabee jiru, Yeroo konkolaataa ykn saayikila oofaa jirtu, yeroo Tapha taphachuuf!-->…
Waa’ee Vaayirasii bilbilaa hangam beektu?
Qiinqanii (virus) jechuun koodii kompiitaraa ykn kan progiraamaa yemmuu ta'u, yeroo hedduu kan uumamu namoota ogummaa kompiitaraa gad fageenyan qabaniin hojjatama. Vaayirasiin gosoota hedduutu jira. isaan keessaa: Spyware virus, Malware!-->…
Mana suphaa mobaayilaa banachuuf meeshaalee barbaachisan 14
Addunyaa yeroo ammaa keessatti Mobaayilli harkaa Technology ariitin guddataa jiruudha. akkuma biyya keenyatti yoo ilaalle faayyadamtoonni mobaayila harkaa Mill. 44.5 darbee jira. kun immoo akka biyya keenyattiis ta'ee, akka addunyaatti!-->…
Barnoota Telegram kutaa 8ffaa – waa’ee Bot baradhu
Telegram irratti Bot faayyadamuun Appii playsore fi website kamirraayyuu jiru buufachuu fi suuraa barreeffama qabu irraa barreeffama isaa qofa karaan ittiin fudhachuu dandeenyu. 1. Bot Appii barbaadne ittiin buufannu Appii update!-->!-->!-->!-->!-->…
Barnoota Telegram kutaa 6ffaa – waa’ee Bot baradhu
Barntoota Telegram kutaa 6ffaa kana keessatti kan ilaallu; Bot Youtube irraa vidiyoo buusuBot vidiyoo sagaleetti jijjiiree nuuf buusuAkkasuma Bot Facebook irraa vidiyoo ittiin buufachuu dandeenyu Akkuma beekamu Data faayyadamuun!-->!-->!-->!-->!-->…
Seenaa dhufaatii Facebook bara 2003 irraa kaasee
Facebook kan eegale dargaggeessa maqaan isaa Mark Zuckerberg jedhamuuni. Mark Zuckerberg daa'imummaa isaarraa kaasee nama barnoota kompiitaraa gosa programming barateedha. Namni kun kaka’umsa abbaan isaa itti horeen dandeettiin isaa!-->!-->!-->…
Pattern ykn Password’n mobaayilaa akkamiin hojjata?
Akkuma beeknu pattern mobaayila keenyaa tuqaalee sagal jiran walqunnamsiisuudhaan uumama. Yeroo kanatti yoo xiqqaate tuqaaleen afur walqunnamuu qabu, akkasumas tuqaa tokko al lama irra deebiin filachuu hin dandeenyu. Pattern'n itti!-->!-->!-->…
WinRAR maali? Akkamiin hojjata?
WinRAR'n sooftiweera daataa guddaa walitti cuunfanii (compress) kaa'uuf gargaarudha. Kunis tajaajila gurguddaa nuuf kenna. Fknf, email dhaan data guddatee nuuf ergamuu dide hamma isaa xiqqeessuun erguu nu dandeessisa. Dabalees bakka!-->…
Android maali?
Android'n sirna dalagaa (operating system) mobaayilaa kan yeroo ammaa bali'naan jirudha. Operating system mobaayilaa jechuun gosa sooftiweeraa mobaayila keessatti argamu kan qaamoleen mobaayilaa hundi waliigalanii waliin akka dalagan!-->…


text:
Caamsaa 28,2012 Adaamaa
Mooraan Yuunivarsiitii Adaamaa filannoo gamtaa barattootaaf taasifamuuf ulaagaa miseensummaa OPDO qabu lafa kaa’e.Haalli kunis mooraa yuunivarsiitii Adaamaa keessatti mormii jabaa kaasaa kan jiru yoommuu tahu,Mootummaa wayyaanees yaaddoo guddaa keessa buusee jira.Filannoo gamtaa barattootaa deemsifamu keessatti miseensota OPDO hin taane keessatti hiriirsinaan miseensota ABO horuu danda’u soda jedhuun aanga’oonni Wayyaanee ulaagaa kana lafa kaa’ee jira.Barattootni mooraa yuunivarsiitichaa mootummaa Wayyaanee waliin harka wal keessa naqachuun kaayyoo kana fiixaan baasuuf kanneen yaalan keessaa
1. Barataa Dajanee Gaaddisaa Alamuu,
2. Barataa Kamaal Mahaammad fi
3. Barataa Addunyaa (hoogganaa OPDO Dallaa yuunivarsiitii Adaamaa) Gocha diinummaa fi tooftaa mootummaan wayyaanee umrii dheeressuuf fiigu irraa of hin qusatan taanaan barattootii Oromoo Universiitichaa akeekachiisa maxxansanii jiru .
Kana malees sabboontotaa fi hojjettoota mooraa University Adamaa hedduu dhaabota siyaasaa waliin hariiroo qabduu fi sochii Qeerroo mooraa Adamaa duubaan jirtu jechuun galmee irratti banamaa akka jiruu fi gabaasa sabboontota irratti gabaafame dookumanii baldhaa fi dheeraa galmee mootummaa keessaa harka Qeerroo akka gahe ni beekama.
Yuunivarsiitii Adaamaatti Ulaagaan filannoo gamtaa barattootaaf Miseensummaa OPDO gaafate mormii kaase!
Caamsaa 28,2012 Adaamaa


text:
Siiraa-Lakk.1
Nabii Muhammad (SAW) ergamuun dura jaarraa 6ffaa keessa haala addunyaa (Zamana Wallaalumma (Jaahiliyyah))
Addunyaan wantoota wal faalleessan lamaan tan guuttamteedha. Ifa fi dukkanni, adii fi gurraachi, mu’minaa fi kaafirri, fi kkf wantoota wal faallessaniidha. Seenaa dhala namaa keessatti nabiyyoonni ifa beekumsaa namootaaf ibsuun dukkana namarraa oofu. Yeroma Nabiyyoonni kunniin du’anii fi hordoftoonni isaanii itti gaafatamummaa isaanii bahuu dhiisan, dukkanni wallaalummaa fi zulmii addunyaa haguuga. Seenaa keessatti, nabiyyoonni dukkana kana oofan yeroo adda addaa ni bahu. Wal-duraa duubaan yeroo isaanii eeggatanii erga dhufanii booda Nabiyyiin xumuraa Nabii Muhammad (SAW) dhufuun addunyaaf ibsaa guddaa ta’anii jiru. Ibsaa kana dura haalli addunyaa jaarraa 6ffaa maal akka ture beekun, gatii nabiyummaa, maaliif akka ergamee fi jijjirama inni fide salphatti akka hubannu nu taasisa. Waa’ee kana osoo hin beekin cal’isne dhaloota nabiyyii irraa yoo kaane rakkoodha. Kanaafi, hayyuun beekkamaan Abul Hasan Nadawii akkana jedha:
“Dubbisaan taatewwanii fi murtiwwan kitaabban siiraa (seenaa Nabiyyii) keessatti argu hubachuu hin danda’u, haala hawaasummaa, diinagdee, siyaasaa, uumamaa fi teessuma lafaa biyya tanaa fi naannawa ishii, wanta hawaasni irraa ijaarramee fi qileensa baramaa, walitti dhufeenya isaanii, hijra fi Islaamni babal’achuun dura aadaa fi haala waliin jireenyaa ummataa yoo beeke malee. Dubbisaan kana hunda yoo wallaalee fi kitaabban siiraa keessatti adeemsa yoo jalqabe, akka waan holqa keessa deemaa jiru isatti fakkaata. Holqa keessatti waan naannawa isaa jiru hin argu. Dhimma irraa homaa quba hin qabu.
Haaluma kanaan, mootummoota yeroo sanii fi biyyoota ollaa [yoo wallaale], balaa guddaa daaw’an Islaama deebisee fi humni guddaan isaaf ifa hin ta’u. Hamma mootummoota naannawa san jiran Islaamni dubbise, Nabiyyiin (SAW) ergaa isaatti akka amananii fi murtii Islaama akka fudhatan waame, qaroominna isaan irra gahan, humna waraanaa fi badhaadhinna, irree fi aangoo mootummoonni kuni itti fayyadamaa turan yoo beeke malee [wareegaa fi humna guddaa Nabiyyii fi sahaabonni isaa kafalan beekuu hin danda’u].”[1]
Kanaafu, seenaa Nabiiyyitti seenun dura haala mootummoota yeroo sanii, haala amanti, haala hawaasummaa fi teessumma lafa Arabiyaa beekun nu barbaachisa. Kuni hundi barbaachisummaa Nabiyyii akka hubannuu fi gaafii guddaa, “Nabiyyin xumuraa (SAW) maaliif Makkaa fi Araba keessaa filatame?” jedhuuf deebii akka argannu nu taasisa.
Kutaa kana bakka sadiitti qoodun ilaalla: Isaanis: (1)-Mootummoota Gurguddoo yeroo sanii, (2)-Haala ummata Hindii,Awrooppaa, Arabaa fi (3) haala amantiiwwan yeroo sanii
1-Motummoota Gurguddoo Addunyaa Jaarraa 6ffaa
Jaarraa 6ffaa yommuu jennu Nabii Muhammad (SAW) dhalachuu fi ergamuun dura akka lakkofsa Awrooppatti baroota 500 keessa. Yeroo kanatti mootummoonni bebbeekamoon gurgudoon addunyaa lama. Isaanis: Impaayara Roomaa fi Impaayara Pershiyaa (Iraan). Impaayara jechuun mootummaa lafa bal’aa qabatee fi biyyoota baay’ee too’atedha.
1.1 Impaayara Roomaa
Impaayarri Roomaa impaayara bahaa “impaayara Bezantaayin” jedhamun kan beekkamuudha. Biyyoota akka Giriik, Balkaan, Eeshiyaa, Sooriyaa, Filisxeem, Ijibt fi Kaaba Afrikaa guutuu bulchaa turan. Magaalan guddittiin isaanii Konistantipol (Istanbul yeroo ammaa) turte. Impaayarri Roomaa kuni mootummaa zaalimaa (cunqursaa guddaa raawwatu)fi ummata bulchuu garmalee kan hacuucu ture. Akkuma beekkamu yoo humni alaa biyya tokko qabatu, jiraattota biyya sanii too’anna jala oolchuuf tooftaaleen badaan inni hin fayyadamne hin jiru. Mootummonni abbaa irree kunniin ummata bulchaniif mararfannaa wayitu hin agarsiisaniif. Ummanni Sooriyaa liqaa isaanii kafaluuf hanga ijoollee isaanii gurguruu gahanitti rakkoon diinagde impaayara Roomaa jalatti garmalee itti cime.
Ijibtis cunqursaa amantii fi siyaasa jalatti kufuun hanga Bezantayinonni (Romaanonni) akka hoolaa elmamtu godhan gahanitti haalli jireenyaa itti cime. Kana jechuun wanta ummanni Ijibt qabuu irraa fudhatu ykn isaanitti ni fayyadamu, garuu mirga isaanii ni sarbu.
Gama biraatin hawaasni Roomaa wal faalleessuu fi jeequmsa guddaan kan guuttameedha. Kitaaba “Qaroominna Darbee fi Ammaa” jedhu keessatti jechi kuni dhufee jira:
“Jireenya hawaasumma Bezantaayin keessatti jeequmsaa fi wal faallessuu guddaatu ture. Amantin sammuu isaanii keessatti hidda qabatee jira, moloksummaan kan babal’ateedha. Biyyatti keessatti namni aadaan (tara saw) qorannoo amanti keessatti garmalee kan gadi lixuu fi falmii Bezantayiinin kan of ko’oomsu ta’e. Gama biraatin ummanni wanta faaydaa hin qabnee, taphaa, bashannanu fi badii keessatti taruun kan haguuggamaniidha…”[2] (Civilisation, Past and Present, fuula 261-262, By T.Walter Wallbank and Alastair M.Taylor, 1954)
1.2 Impaayera Pershiyaa (Iraan)
Impaayerri Pershiyaa impaayara Bezantayin caalaa guddaa fi humna cimaa qabaa ture. Amantin kijibaa akka Zorostrayinismi fi Misraayism lafa Pershiyaa keessatti kan babal’ataniidha. Amanti Misraayismi (maaniyya) jaarraa 3ffaa keessa nama Maani jedhamutu hundeesse. Ergasii jalqaba jaarraa 5ffaa amantin Mazdakiyyah wanta badaa hunda hayyamu mul’ate. Kanarraa kan ka’e, fincilli qotee bultootaa ni babal’ate, saamtonni mana dureeyyi seenun ni saamu. Dubartoota ni qabu ykn ni hidhu, qabeenyaa fi manneen ni too’atu. Lafti, qonni fi manneen akka waan duraan homtu keessa hin jiraanne ta’an. Sababni isaas, qotee bultoonni waan irraa dheessaniif lafa kana kan qotu hin jiru.
Moottonni isaanii dhaalan bulchu. Ilmaan Aadami ol bakka guddaa kanneen of kaa’anii fi garmalee mufsidoota (balleessaa kan babal’isan) turan. Sababni isaas, sanyii gooftaa isaanii akka ta’anitti of ilaalu. Wanti Pershiyaa keessatti oomishame hundi qabeenyi mootota ta’a. Ergasii haala hin yaaddamneen qisaasessu daangaa darbee qisaasessu. Qotee bultoonni baay’een takkaa gibira humnaa olii sodaachun takkaa immoo loltummatti seenu irraa sodaachuun lafa isaanii gatanii iddoolee waaqefannaatti baqatan. Lolli impaayara Pershiyaa fi Roomaa jidduutti yoo baname mootumman pershiyaa kuni ummata isaa kaayyoo ofii gahuuf itti fayyadama. Lola ykn waraana kanarraa ummanni homaa hin fayyadamu. Kan fayyadamu mootii qofa.
2-Haala ummata Hindii,Awrooppaa fi Arabaa
2.1 Ummata Hindi
Islaamni dhufuun dura naannawa jaarraa 6ffaa keessa Hindiin wallaalumma keessatti tan tarteedha. Gochoonni fokkuun jirraattota hindiitiin akka qulqulluutti ilaallaman manneen waaqefanna keessatti raawwatama turan. Dubartoonni gatii fi kabaja homaatu akka hin qabnetti ilaallamaa turan. Dubartii abbaan manaa irraa du’e gubuun aadaa ta’uun ummata kana keessa babal’ate jira. Dhiirsi ishii erga du’ee booda yoo jiraatte, kan biraatti heerumuun ishii irratti haraama (dhoowwamaa) dha. Hindin addunyaa irraa kophatti bahuun gara wallaalumma guddaatti geesse. Jiraattoonni biyyatti seeraa nyaata ofirratti jabeessan (Fkn, foonii fi oomisha horii soorachu dhiisu. Biqiltoota qofa nyaatu).
Sadarka hawaasummaa yoo ilaalle, warroonni amanti seera baasan jiraattota biyyatti sadarkaalee afuritti qoodu:
Sadarkaa 1ffaa- Raagdu fi namoota amantii. Isaan kuniin “Baraahama” jedhamu.
Sadarkaa 2ffaa- Dhiirota waraanaa fi loltoota. Kunniin, “Shatraa” jedhamu
Sadarkaa 3ffaa- Qotee bultootaa fi daldaltoota. Kunniin “Vaysyas” jedhamu
Sadarkaa 4ffaa- Tajaajiltoota,hojjattootaa fi gabroota- Kunniin “Sudras” jedhamu. Kunniin sadarka hundarra sadarkaa gadi aanoo ta’aniidha. Khaaliqni Warroota kanniin namoota sadarkaa 1ffaa, 2ffaa fi 3ffaa tajaajiluuf malee wanta biraatiif hin uumne jechuun kijibu.
Seerri kuni Baraahamaf bakka ol’aanaa eenyullee isaan waliin hin hirmaanne kenneefi jira. Baraahaman nama isaaf araaramni godhame. Badii fedhe yoo hojjate hin adabamu. Warri “Sudras” jedhaman immoo mirga qabeenya horachuu ykn kuufachu hin qaban. Baraahama waliin taa’u ykn harkaan isaan tuquu ykn kitaabban qulqulluu barachuu hin danda’an.
Dhugumatti, Hind haala badaa keessa turte. Bulchitoonni dhibbaatamatti lakkaawaman ni jeequ, waraanni fi wal dorgoommin biyyatti garmalee dadhabsiisee. Jeequmsi, bulchiinsi badaan fi nageenyi dhabamuun biyyatti kan haguugedha. Yuniversitii hindii keessaa tokotti barsiisaa fi barreessaan seenaa Hindii tokko waa’ee yeroo durii seensa Islaamaa gara Hind ilaalchise akkana jechuun dubbata:
“Ummanni Hindi addunyaa irraa kan citanii fi kophatti kan bahaniidha. Haala addunyaa ilaalchise homaa quba hin qaban. Wallaalummaan kuni sadarkaa isaanii ni dadhabsiise. Isaan keessatti gogiinsi ni guddate, mallatooleen kufaatii fi badiinsa isaan keessatti ni mul’atan. Yeroo kana keessatti naamusni lubbuu kan hin qabne ture.
Hawaasni hindii duubatti hafaa fi gogaa ture. Sadarkaalee hawaasaa fi maatii keessa garaagarummaa fi addaan bahiinsa guddaatu ture. Dubartii dhiirsi irraa du’eef akka heerumtu hin hayyaman. Nyaata fi dhugaati keessatti garmalee of irratti jabeessu. Warroonni hawaasa irraa badhetti darbaman, biyyaa fi magaalaa irraa fagaatanii daangaa irra jiraatu.” (Muslim Rule in India-Page 33 by Vidyadhar Mahanan (New Delhi 1970))[3]
2.2 Awrooppaa
Ummanni Awrooppaa Kaabaa fi Dhiyaan dukkana wallaalumma keessatti taranii fi waraanaa itti fufaa keessa kanneen jiraatan turan. Qaroominna ilma namaa fi beekumsa naamusaa irraa kanneen fagaataniidha. Addunyaan haajaa isaanii hin qabdu, isaaniis haajaa addunyaa biroo hin qaban.
Qaamni isaanii xuraawaa, mataan isaanii hawwii qullaan kan guuttameedha. Qulqullinnaa fi bishaan fayyadamuu irraa garmalee of qusatu. Isaan keessatti molokseen qaama ofii miidhu fi namoota irraa dheessu keessatti daangaa gaha. Dubartiin nama moo beellada, lubbuu yeroo hundaa turtu qabdi moo hin qabdu, mirga qabeenya horachu, bituu fi gurguruu ni qabdi moo hin qabdu jechuun qoratuu turan. Robert Briffault akkana jedha:
“Jaarraa 5ffaa irraa kaasee hanga jaarraa 10 ffaatti halkan nama balleessu Awrooppaa irratti kan dukkanaa’e ture. Halkan kuni dukkanaa fi gurraachinnaan dabalaa adeeme. Gara jabeenya yeroo durii caalaa gara-jabeenyi yeroo kanaa garmalee cimaa fi rooressaa ture. Sababni isaas, kuni akka reefa qaroominna guddaa tortoreetiin wal fakkaata. Mallattoon qaroominna kana barbadaa’e, badiinsi irratti murtaa’e…” (The Making of Humanity, Page 164)[4]
2.3 Haala Arabootaa
Nabiyyin rahmataa (SAW) ergamuun dura haalli Arabaas garmalee kan bade ture. Amalli isaanii kan bade, alkooli dhuguu fi qumaarin kan machaa’aniidha. Gogiinsi fi garaa jabaachun hanga ijoollee durbaa awwaalan gahanitti isaan geesse. Shiftaa fi daldaltoota saamun isaan keessa kan babal’ateedha. Sadarkaan dubartii kan kufeedha. Akkuma meeshaan ykn hoorin dhaalamu ishiinis ni dhaalamti. Nyaata irraayis dubartii irratti dhoowwamuun dhiira qofaaf kan hayyamametu ture.
Isaan keessatti gosummaa fi dhiigummaan of tuuluun gogiinsa guddaadha. Hanga lolli isaaniif bashannanaa fi booharti ta’u gahuutti waraana keessatti kan lixaniidha. Fedhii lubbuu guutuuf karaa lola itti banan barbaadu. Dhiiga jiigsun isaan biratti garmalee salphaadha. Wanti baay’ee xiqqoon ibidda waraanaa kaasti. Waraannis hanga waggaa afurtamaa fa’aa tura. Waraana kana keessatti namoonni kumaatamatti lakkaawaman ni dhumu.
Gama amalaatin (akhlaaqatinis) yoo ilaalle, isaan keessa dhibee lafa qabatetu jira. Khamrii (alkooli) dhuguun wanta isaan keessatti garmalee babal’atee fi hidda qabateedha. Warroonni walaloo walaleessanis araada fi khamrii dhuguu irratti walitti qabamuu namootaa ilaalchise garmalee dubbatu. Lugaa, hogbarruu fi seenaa isaanii keessatti khamriin bakka guddaa qabachuun isaan ko’oomsite jirti. Daldalli khamrii babal’achuu irraa kan ka’e hanga jechi “Tijaarah (Daldala)” jedhu gurgurtaa khamriitin wal fakkaatu gahe.
Qumaarinis dhaadanna isaanii ture. Islaamni Araba keessa babal’achuun dura qumaari taphachuun dhaadannoo guddaa ture. Namni qumaari taphachuu keessatti hin hirmaanne akka salphataa ta’eetti ilaallama.
Hayyuun Qataadaa jedhamu akkana jedha: “Islaaman dura namni tokko maatii fi qabeenya isaatiin qumaari taphata. Ergasii kan gaddee fi saamame ta’ee gadi taa’a. Qabeenya isaa harka nama biroo keessa ilaala. Qumaarin isaan jidduutti diinummaa fi jibba uumaa ture.”
Warri Hijaaz, Arabaa fi Yahuudaan ribaa (dhalaan) dalagaa turan. Isaan keessatti dhalli kan babal’ateedha. Hanga daangaa darbuutti garmalee dhalaan hojjatu. Dhalli nama tokkoof waggoota keessatti dachaa ta’uun liqaa caala. Namni tokko nama biraatirraa maallaqa yoo liqafate, yeroon liqaa yoo gahe, namni maallaqa liqeesse kuni liqeefataan akkana jedha, “Maallaqa siif liqeesse naaf kafalta moo naaf dabaltaa?” Yoo wanti kafalu isa bira jiraate ni kafala. Taa’u baannan, gara waggaa dhufuutti jijjiruun maallaqa irratti dabalee kafalaaf. Fakkeenyaf, santima yeroo san ittiin daldalan Diinaaraa 500 yoo liqeefate, yeroon itti deebisu yoo dhumate Diinara 500 fi dinaara hamma ta’e itti dabalee deebisa. Kuni zulmii guddaa waan ta’eef Islaamni kana hunda ni dhabamsiise ykn ni dhoowwe.
Hanga isaan lubbuun awwaalu gahanitti ijoollee dubaraa garmalee jibbu. Islaamni dhufuun dura ijoollee dubaraa lubbuun awwaalun wanta gosoota Arabaa keessa babal’ateedha. Adeemsi Araboota ijoollee lubbuun awwaalu garagara. Gariin isaanii sababa dubartiitin salphinni na qunnama jedhee sodaachuun jirtuu ishii awwaala. Gariin immoo gurraatti waan taateef, gariin dhibee waan qabduuf jirtuu awwaalu.
Yeroo garii sababa abbaan imala deemef ykn ko’oomef osoo jirtu ishii hin awwaalin intalli hanga of beektu ni guddatti. Wanta nama boochisu waa’ee kana ni himu. Gariin isaanii qilee fagoo irraa intala ofii darbu. Ammas isaan keessaa hiyyummaa sodaachun ijoollee ofii kan ajjeesantu jiru.[5]
Kuni hundi addunyaan nuura (ibsaa) nabiyummaa yoo dhabde hangam dukkana keessatti akka tartu nutti agarsiisa. Seenaa darbe qorachuun haala namoota ammaas akka beeknu fi hubannu nu gargaara. Namoonni ammas qaroominna jechuun wantuma badaa namoonni durii hojjatan irra deebi’anii karaa adda addaatin hojjataa jiru. Qilee gadii fagoo fi dukkana cillimi ummanni darbe itti tare, namoonni yeroo ammaa Qur’aanaa fi qajeelcha Nabiyyii irraa fagaatanis qilee fi dukkana wal fakkaatutti taraa jiru. Inumaa san caalu hin oolu. Cunqursaan, faahishaan (wanti fokkuun), dhala (ribaa) nyaachun, gara-jabeenyi, ummata jumlaan fixuuni fi kkf dukkana addunyaan ammaa keessa jirtuudha.
Maddoota
[1] Siiratu Nabawi– fuula 49, Abul Hasan Nadawi
[2] Madda olii- fuula 70
[3] Madda olii- 77
[4] Madda olii-78
[5] Madda olii- 78-83
As-Siiratu Nabawiyyati–fuula 13-15, Alii Muhammad Sallaabi [Arabic]
Noble Life of The Prophet [English]


text:
Ayyaana Irreechaa Onkoloolessa 1, bara 2017 magaalaa Bishooftuu, Hora Arsadii irratti ayyaaneffamuuf jiru irratti humnoonni hidhatan akka hin argamnee fi deemsi ayyaanichaa akka sirna Gadaatti, dargaggaoota “Foollee” jedhamaniin kan to’atamu ta’uu gamtaan Abboota Gadaa fi Mootummaan naannoo Oromiyaa walii-galuu isaanii itti-gaafatamtoonni gam-lameenii Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran.
Itti-gaafatamtuun Biiroo Aadaa fi Tuuriizimii Oromiyaa, Aadde Loomii Badhoo akka jedhanitti, sirni Irreechaa sirna aadaa dur irraa qabee Oromoon nagaadhaan ayyaaneffataa ture waan taheef akkuma sirna durii sanatti akka geggeeffamu, dhimmoonni siyaasaa akka achitti hin dhihaanne, barruulee fi dhaadannooleen sana calaqqisan akka achitti hin facaasamne, qaamni mootummaa hidhates akka achitti hin argamne walii-galamuu dubbatu.
Garuu, nageenya uummata ayyaaneffanaaf yaa’uu eeguuf jecha humni poolisii Oromiyaa, humni naga-eegumsaa Shawaa Bahaa fi Magaalaa Bishooftuu abboota Gadaa wajjiin walii-galuudhaan akka fageenyatti sakattaa geggeessuu fi fageenyatti eegu abboota Gadaa waliin mari’ataa jirra, jedhan – Aadde Loomiin. “Kaayyoo biraa yokaan uummata gara jeeqamaatti geessuuf yoo tahe malee humna hidhate Malkaa Irreessaatti bobbaasuun waan barbaachisus, waan fudhatama qabu miti” kan jedhan – Abbaan Gadaa Maccaa – Obbo Taakkalaa Dhinsaa, akkuma Aadde Loomiin jedhan, akka humni hidhate naannoo sanatti hin argamnee fi deemsi jiru Foolleen to’aamu walii-galuu isaanii dubbatu. Haala itti humni poolisii Oromiyaa fageenya irraa eeguu fi fageenya hagamii irraa akka eegu murteessuuf mootummaa naannoo Oromiyaa fi abboota Gadaa gidduutti kan mariin geggeessamaa jiru ta’uu hubachiisan – Abbaa Gadaa Taakkalaan.
Paartiin mormituu, Kongiresiin Federaalawa Oromoos, ejjennoo isaa har’a beeksiseen, motummaa federaalaa irraas tahe mootummaa naannoo Oromiyaa irraa humni hidhate achitti argamuu akka hin qabne hubachiisee jira.
Qophii guutuu dhaggeeffadhaa


text:
Koronaavaayiras: Amala vaayirasichi agarsiisu haaraa maaltu barame?
Weerarri Koronaavaayirasii biyyoota harka caalu walgahee lubbuu namoota 145,000 ol galaafachuun namoota miliyoona 2 ol caalan qabeera.
Qorannoon qorataman akka agarsiisanitti namoonni harki 80'n dhukkubbii xiqqaadhaan dhibee kanarraa dandamatu, namoonni muraasni mallattoo otoo hin agarsiisiin fayyuu danda'u.
Vaayirasicha mallattoo maaliin adda baafna?
Mallattoo ijoon dhibichi agarsiisu gubaa qaamaa olaanaa/bulluqa fi qufaa gogaadha.
Qufaa gogduun furrii hin qabne sa'aatii tokko oliif ittifufinsaan kan nama qufaasisu .
Sa'aatii 24 keessatti marsaa 3 fi isaa oliif qufaan gogduun deddebi'ee mul'ata.
Kunis hafurri namaa addaan ciccitu taasisa, harganuu dadhabuu fi ukkaamamuu hordofsiisu danda'a.
Ho'i qaamaas 37.8C ol taanaan gubaa qaamaa qabaachuu akeeka. Kunis akka malee bulluquu, ykn akka malee dhaamochuu hordofsiisa.
Kana malees, qoonqoo keessa nama hooksisuu, bowwoo mataa fi garaa kaasaas akka hordofsisutu gabaafame.
Kana malees, foolii fi dhandhama addaan baasuus nama dhorku mala.
Giddu galeessaan guyyoota shan keessatti mallattolee agarsiisuu eegala. Garuu yeroon dhibichi mallattoo agarsiisuu guyyoota 14 akka qaqqabu Dhaabbanni Fayyaa ibseera.
Qo'annoon tibbana barruu dhimma fayyaa British Medical irratti maxxafamte akka himtutti, namoonni vaayirasichi qabe harki 78 mallattoo hin agarsiisan.
Qorannoo sadarkaa idila addunyaatti qo'atame namoonni vaayirasichi qabe harki 80'n mallattoo hin agarsiisan jedhe guduunfaa yaada walitti dhiyeenya qabu agarsiisan.
Ayislaandittis namoota dhukkubichaan qabaman keessaa harki walakkaan mallattoo hin agarsiisan ture.
Ragaan dhukkubsattoota 56,000 irraa funaaname garuu ,namoota harka 80'n mallattoo giddugaleessa agarsiisan jedhe - qufaa, gubaatii qaamaa dabalatee nimooniyaa irratti mul'ateera.
Namoonni harki 6 dhukkubbii amma du'aatti isaan saaxiluu kan akka sombiifi qaamoonni biroo hojii dhaabuuf amma du'uutti irratti mulateera.
Namoonni vaayirasichi qabe harki caalaan hirriba gahaa rafanii, qoricha mataa bowwoo fudhatanii fayyuu danda'u.
Mallattooleen akka hafuurri addaan ciccituufi ho'ii qaamaa cimaan yoo mudatu gorsa ogeeyyii gaafachuutu filatamaadha.
Namni harganuu dadhabuu hoospitaalaatti yaalamuu qabaata. Hakiimoonni ammi sombii miidhame erga sakatta'anii tarii gara iddoo itti dhiyeenyaan hordofamanitti dabarsuu malu. Ogeeyyiin akkaata oksijiinii kennnuufi irraa kaasee amma meeshaalee harganuu gargaaraniin dhukkubsataa gargaarutti qaqqabuu malu.
Eenyutu dhibichaaf saaxilamaadha?
Maanguddoonni fi namoonni duraanu dhukkubsatan(Aazmii/xiixaa, dhibee sukkaaraa fi onnee) caalaatti dhukkubichi yoo qabe itti hammaachu danda'a.
Koorniyaan walbira yoo qabame dhiiroonni dhibee kanaan dubartoota caala du'uu danda'u.
Dhukkubsattoonni guyyoota muraaasa keessatti bayyanatu garuu kanneen kunuunsi addaatti barbaachisu amma ji'a tokkoo turu.
Koronaa vaayirasiin namoonni qabaman ni fayyu harka xiqqaas ta'u garuu lubbuu namaa baasuu danda'a.
Akkamittan of eeggadha?
Ogeeyyiin otoo addaan hin citiin harka ofii bishaaniif saamunaan dhiqachuu gorsan.
Kana malees, nama axxifatu ykn qufa'uurraa fagaachuun carraa dhibichaan qabamuu xiqqeessa.
Vaayirasichi qaamaa keessa seenuuf carraa kan argatu wayita ija, funyaanii fi afaan keenya argatu akka ta'e ogeeyyiin kan himan.
Kanaafuu, fuula ofii otoo harka hin dhiqatiin tuttuquu dhiisuu, harkaa deddebi'anii dhiqachuu, nama dhukkubicha qaburraa fagaachuu fa'aatu ogeeyyiin gorfama.


text:
Lammiiwwan Ameerikaa hidda dhalata Afriikaa irra hedduun shaakala adda addaa fi akkaataan guddina isaanii adda adda ta’us gurraacha ta’uun giddu galeessa eenyummaa isaanii ta’uu dubbatu jedha waaltaan qorannaa Pew haaraan ba’e. Guraachonni afur keessaa sadii eessa irraas haa dhufan dinagdeen ykn barnoonni isaanii sadarkaa isa kamiinuu haa ta’u martinuu yaada wal fakkaatu qabu.
Dhibba irraa harka 14 kan ta’an gurraacha ta’uun hang tokko kan isaan fayyadu ta’uu yoo dubbatan dhibba irraa harki sagal immoo dhiibbaa tokko iyyuu hin qabu jedhu. Kunis lammiiwwan Ameerikaa hidda dhalata Ameerikaa koolu galtoota gurraachotaa gosoosta adda addaa, kanneen paartii siyaasaattii hidhata qabaniif umuriin isaanii wal caalu gidduu yaadi jiru adda adda ta’uu isaa ibsa.


text:
State Fair Vaccine
Sagantaa Guddicha walitti qabama Minnesootaa irratti Talaallii keessan fudhadhaa!
Kiliniika Talaallii Hawaasaa COVID-19 iddoo yaaroo Isteeta Minnestootaati (State fair)
Talaallii keessan fudhadaa. $100 Fudhadhaa!
Dameen Fayyaa Minnesota, Ramsey County fi Homeland Health namoota namoota gara yaaroo Isteeta dhufani fii talaallii fudhachuuf ga’umsa qaban maraaf talaallii COVID-19 akka fudhataniif carraa keenna. Namootni Yaaroo Isteetaa dhufan talaallii Pfizer ykn Johnson & Johnson fudhachuuf Muummee Taatee Dhumaa Kaabaatti (North End Event Center) argamu kiliniika talaalii hawaasichaa dhaquu ni danda’u, akkasumas yeroo eeggachuu gabaabaa booda, gara gammachuu kan Sagantaa Walgahii Guddaa Minnesootaattidebi’u. Jiraattoti Minnesota umurii 12 fi isaa ol ta’an tallaallii fudhachuuf ga’oodha dha.
$100 Onneessituu Talaallii
Namootni doozii jalqabaa isaanii Yaaroo Isteeta Minnesota Kiliniika Talaallii Hawaasaa COVID-19 irratti fudhatan erga talaallii isaanii fudhatan booda ariitiin kaardii Kennaa Visa $100 ni fudhatu. Kaardiiwwan Kennaan kun nammoota talaallii doozii jalqabaa isaanii yaaroo Isteetaatti fudhatan namoota 3,600 jalqabaatiif ni kennama. Hin Turinaa!
- Maaskii akka kaawwatanii fi ulaagaa fageenya hawaasaa irratti walii galuun isin irraa eegama.
- Maqaa jalqabaa, maqaa akaakayyuu, guyyaa dhalootaa, fi tessoo mana keessani mirkaneessuun isini barbaachisa.
- Waraqaa Eenyummaa agarsiisuun isini hin barbaachisu.
- Baraarsa wal’aansaa isiniif hin barbaachisu.
- Hiikaa Afaanii fi Mallattoo Afaanii Ameerikaanii (ASL) iddoo irratti fi sarara afaanii keessatti ni argama.
- Haalli Mijjataa ADA iddoo irratti ni argama.
- Kaartaa fi bakka Jila Mootummaa Iddoo Talaallii COVID-19 (State Fair COVID-19 Vaccination Site) (PDF)


text:
Hidha Haaromsaa: Masriifi Keeniyaan dhimma Hidha Haaromsaa Guddicha Itoophiyaarratti waliin dubbatan
Pirezidaantiin Masrii Abdulfattaa al-Siisii gitasaanii kan Keeniyaa Uhuruu Keeniyaataa waliin waa'ee waldhibdee Hidha Haaromsaa Guddicha Itoophiyaa laga Abbayyaarratti hojjetamaa jiruu irratti mari'achuu qondaaltonni Masrii himan.
Aanga'oonni lameen Dilbata darbe magaalaa Kaayiroottti kan mari'atan yoo ta'u, Pirezidaant Uhuruu Keeniyaataan osoo Firaansi irraa deebi'aa jiranii itti goran.
Ibsi Dubbi Himaa Mootummaa Masrii akka mul'isutti, qondaaltonni lameen haala yeroo ammaa naannawaa kana keessa jiru kan biyyoota lameen walitti fidu, keessattuu dhimma Hidha Haaromsaa irratti kan xiyyeeffateedha.
Aanga'oonni kunneen gara fuulduraatti michummaasaanii cimsuun dhimmoota garaagaraa irratti waliin hojjechuuf walii galaniiru jedha ibsi kun.
Keeniyaan gamasheetiin pirezidaantiin ishee waa'ee Hidha Haaromsaarratti mari'achuu hin ibsine, garuu dhimmoota fedhii biyyoota lameenii eegsisan akka nageenyaa, tasgabbii, daldalaafi weerara Covid-19 ittisuurratti waliin dubbachuu eerteetti.
Dolaara Ameerikaa Biilyoona 5tti siquun hojjetamaa kan jiru Hidhi Haaromsaa Guddicha Itoophiyaa lammiilee Itoophiyaa miiliyoona 65f humna ibsaa kenna jedhamee eegama.
Jiruufi jireenyishee laga Naayil irratti kan bu'uureffame ta'uu kan irra deddeebiin dubbattu Masriin, Hidhi kun lubbuun jireenya lammiileesheef balaa akka ta'etti ibsite.
Keeniyaan biyyoota Gamtaa Afriikaa marii dhimma Hidha Haaromsaa taajjaban keessaati.
Yoggaa ijaaramuu jalqaberraa eegalee waa'een Hidha Haaromsaa biyyoota sadeen Itoophiyaa, Sudaaniifi Masrii gidduutti inuma mari'atama, garuu gar-tokkotti hin cinne.
Itoophiyaan bishaan guutuu eegaluunsheemmoo biyyoota sadeen daranuu garagar fageese.
Tibbana yaa'ii waliinii Mana Maree Federeeshiniifi Mana Maree Bakka Bu'oota irratti haasawa kan taasisan Pirezidaantii Rippaabilika Federaalawaa Dimokiraatawaa Itoophiyaa Sahleworqi Zawudee, dhimmoota xiyyeeffannaan hojjetaman keessaa Hidha Haaromsaa xumuruun hojii ijoo ta'uu himanii turan.
Itoophiyaan akkaataa fedhiifi dantaa biyyoota yaa'a gadii Sudaaniifi Masrii hin miineen Hidha Haaromsaarraa lammiileesheef faaydaa kennuurraa booddeetti akka hin jirre ibsaniiru.
Inni Itoophiyaan walii galtee malee bishaan guuttu garuu Masriin akkuma mufachiisetti jira.
Itoophiyaa, Masiriifi Sudaan itti fayyadama bishaan laga Abbayyaafi dhimma Hidha Haaromsaa Guddichaa irratti erga marii jalqabanii waggootni torbaa ol darbaniiru.
Itoophiyaan Hidhi Haaromsa Guddichi lammiilee Itoophiyaan hojjetamaa jiru kun Masirii irratti miidhaa fidu hin qabu jetti.
Masiriin garuu tasumaa yaadichatti walii hin galtu.
Itoophiyaan gama isheen akkaataa seeraa idil-adunyaa bishaan daangaa ce'ee deemu ilaalchisee jiruun karaa sirrii taheen qabeenya uumamaa koo waan taheef akka biyya tokkootti mirga guutuun qaba jechuun mormiti.
'Masiriin Hidhi Abbayyaa waan miidhuuf osoo hin taane ol-aantummaa siyaasaaf mormiti'
Yuunvarsiitii Finfinnee kolleejjii Saayinsii Hawwaasaatti Dhaabbata Qorannoo Afrikaa keessa kan hojjatan pirofeesar Tesfaayee Taaffasaa kanaan dura turtii BBC waliin taasisaniin MasiriinHidha Haaromsaa Abbayyaa waan ishee miidhuuf osoo hin taane ol-aantummaa siyaasaaf mormiti jedhan.
Masiriin laga Abbayyaa waliin hidhata seenaafi uumamaa qabna; hanga ammaattis nutu itti fayyadamaa ture waan taheef nageenyifi faayidaan keenya yoo nuuf hin mirkanoofne fayyadamuu hin dandeessan kan jedhu ejjennoo isaanii isa cimaadha jedhu Pirofeser Tasfaayeen.
Kun ammoo Itoophiyaafis waan hin liqimfamneef fudhatama hin qabu jedhu
Masiriin Biyyoota Afrikaa keessaa humna guddaa akka qabdutti ilaalamaa turte.
Ol aantummaa siyaasaa waggoota dheeraaf qaban irraa ka'uun Itoophiyaa tuffataa turaniiru.
Amma garuu haalli waan jijjiramaa dhufeef ol aantummaa siyaasaa qaban ture sana tursiifachuu barbaadu waan taheef callisuu hin barbaanne jedhu Pirofesr Tasfaayee Taaffasaa.
Dhimmi hidha Abbayyaa kun siyaasa Baha Afrikaa keessaa jijjiiruu danda'a jedhu.
Itoophiyaan Hidha kana yoo xumurtu kallattii hundaan biyya dhaggeettii gudddaa kana caalaa qabdu tahuu malti.
Masiriin yoo Hidha kana callisnee ilaalle biyyootni akka Keeniyaa, Ruwaandaa, Ugaandaafi kaanis akkasuma bishaan kanatti fayyadamuu qabna jedhanii ka'uu waan danda'aniif ammuma cimsinee morminee waa argachuu qabna jedhanii hojjechaa jiru jedheen akka ogeessa tokkootti yaada jedhan Pirofeser Tasfaaayeen.


text:
LibreOffice 7.4 Help
Olaantoof jalaantoon bakka gubbee fi jaleen mudanaa fuulaati, iddoo itti barruu ykn saxaatoo itti galchuu dandeessu dha.Olaantotnif jalaantoonni akkaataalee fuulaa ammeetti kan dabalamani dha.Fuulli kammiyyuu kan akkaataalee wal fakkaataa fayyadamu Olaantoo fi jalaantoo isa itti dabaluun keesse ofumaan fudhata Dirreewwan keessa, kan akka lakkoofsota fuulaa fi mata dureewwan boqoonnaa, olaantoo fi gadaantoo barruu galmee keessatti saaguu dandessa.
Akkaataaleen fuulaa fuulaa ammeef Kabala Haalojii keessatti agarsiifama.
To add a header to a page, choose Insert - Header and Footer - Header, and then select the page style for the current page from the submenu.
To add a footer to a page, choose Insert - Header and Footer - Footer, and then select the page style for the current page from the submenu.
Akkasumasfiluu dandeessa, caancala ykn keessa cuqaasiitii or filadhu. Yoo fuuloota qaraa fi guutuuf olaantoo fi gadaantoo gara biraa ramaduu barbaadde, sanduuqa filannoo haqi.
Galmee kee keessatti olaantoowwan ykn gadaantoowwan gara biraa fayyadamuuf, dirqiin Akkaataalee Fuulaa gara biraatti dabaluu qabda, itti aansuun akkaataalee gara fuuloota iddoo itti olaantoota fi jalaantoota agarsiisuu barbaaddu fayyadami.
Akkasumas gariin dirqalaalee olaantoo fi jalaantoo galmeewwan HTML keessatti ni argamu. Olaantootni fi jalaantootni HTMLdhaan hin degaramu fi isa irra iyyaatoowwan addaa fayyadamun alergama, kanan booda sakkata'ii keesatti arguu dandeessa.Yoo teessuma halaata saphaphuu keessatti hojii eegalsiifte,olaantootni fi jalaantootni galmeewwan HTML qofan alergama. Yommuu galmee LibreOffice keessaa dabalbantu, olaantootni fi jalaantootni sirriin , dirreewwan kamiyyuu saagdee dabalachuun agarsiifamu.


text:
Bitootessa 6/2014(TOI) – Sararri Faayibarii Optiksii sababa weerara garee shororkeessa ABUT tiin miidhaan irra gahe suphaamaa jira.
Utubaawwaan sarara humana ibsaa daddabarsaan kan Kombolchaa – Samaraa, Shawaa Roobii – Kombolchaa, Kombolchaa- Allamaaxaa, Kombolchaa Agastaa garichaanmanaca’ee turuun himameera.
Dabalatan kallattii kanaan sararri Faayibarii Optiksi diriiree tures manca’uun himameera.
Sararoonni Faayibarii Optiksi kunneen sararoota daddarsa humna Elektirikaaf uwwisa ittisaa ta’uurra darbee hojii Teeleekoominikeeshinnii fi Maddaa fi Raabsa humnaaf ragaalee gara Giddugala To’annoo Humna waliigalaa biyyaalessaatti dabarsuuf qooda qabaachuu Humna Elektirikaa Itoophiyaatti Hojii Gaggeessaan Biiroo Oppireeshinii fi Suphaa obbo Eermiyaa Gabra Madihiin ibsaniiru.


text:
Faayilii
Bafatii kun ajajawwan waliigalaa akka galmeewwan foormulaa waliin hojeetuuf, kunis banuu, olkaa'uu, fi maxxansuu of keessaa qaba.
Haaraa
Galmee haaraa LibreOffice Uuma.
Open
Galmeewwan Dhihoo
Faayiloota yeroo baay'ee dhihoo banaman tarreessa. Faayilii tarree keessa banuuf, maqaa isaa cuqaasi.
Masaka
Xalayaalee firaa fi hojii, faaksiiwwan, ajanawwan, pirezanteeshiniiwwan, fi dabala uumun si qajeelcha.
Cufi
Galmee ammee sagantaa osoo hin balasiin cufa.
Olkaa'i
Galmeeammee olkaa'a yeroo galfata.
Akka------olkaa'i
Saves the current document in a different location, or with a different file name or file type.
Mara Olkaa'i
Galmeewwan fooyya`an LibreOffice mara olkaa`i.
Deebi'aa fe'aa
Galmee ammee maxxansa xumura olkaa'ameen bakka buusi.
Fooyya'insa
Fooyya'insa hedduu galmee amme faayyilii walfakkaataa keessatti olkaa'a akkasumas gurmeessa. Dabalataanis fooyya'insa duraani banuu,haquu fi waliin dorgomsiisuu ni dandeessa
Alerguu
Galmee ammee maqaa gara garaawalinii fi dhangii gara iddoo itti murteessitutti olkaa'a.
Ergi
Jalteessa galmee ammee gara fayyadamawwan garagaraatti erga.
Document Properties
Amaloota faayiliiammeedhaaf, xinannoo dabalatee kanneen akka lakkoofsa jechaa fi guyyaa faayilichi itti uumame agarsiisa.
Bahi
Galmee,filannoo ykn fuula ammee kan ifteessitu maxxansa Dabalataanis dirqaalawwan maxxansa galmee ammee qindeessuu ni dandeessa. Dirqaalawwan maxxansuu akkaafaa maxxansaa fi sirnadala gaaitti fayyadamtu keetiin geeddaramuudanda'a.
Printer Settings
Bahi
Closes all LibreOffice programs and prompts you to save your changes. This command does not exist on macOS systems.


text:
Maalummaa Irreechaa
Irreechi iddowwan garaagaraatti irreessa jedhamuun kan beekamu ta’ee, waaqeffannaa (aadaa) uummata Oromotiin kabajaman keessaa isa tokkoo fi adda dureedha.
Irreechi sirna waaqeffannaa fi galatni waaqaaf ittiin taasifamuudha. Waaqeffannaa fi galatni godhamu kunis, iddoowwanii fi waktiilee murtaa’oo keessatti raawwatamu kan ofii isaa qaba. Sirni irreechaa kunis kan ogganamu jaarmiyaa Qaalluutiin.
Gosoota Irreechaa
Irreechi garaagaraa iddowwan adda addaatti gaggeeffamullee, kanneen gurguddoon Irreecha Arfaasaa fi Irreecha Tulluu jedhamuun bakka lamatti qoodamu. Ayyaanni waaqeffannaa kun waggaatti yeroo birraa fi arfaasaa kabajama.
Irreechi Malkaa: yeroo birraan bari’u, malkaatti baa’amee irreeffatama. Sababnisaas, waaqa bacaqii gannaa baasee booqaa birraan isaan ga’e, galateeffachuuf raawwatama. kunis, Eebba abbaa Gadaa fi Hangafootaan booda marga jiidhaa fi abaaboo birraa qabatan bishaaniin tuqanii waaqa kadhatu.
Irreechi Tulluu: waqtii arfaasaa keessa Tulluu irratti kabajama. Sababni, ayyaanni kun uummata Oromoo biratti waqtii kana geggeeffamuuf, waaqnni bubbee, qaqawwee fi rooba cabbie akka isarra dabarsuuf kadhata. Guyyaa ayyaanaa kanatti namoonni uffata aadaan faayamuun harka isaaniitti marga jiidhaa qabatanii, waliin hiriiranii deemu. Abbaan Gadaa bokkuu qabatee, kallacha hidhatee deema. Haati Golaa immoo siinqee qabattee, caaccuu naqattee deemti. Uummanni Oromoo kaan illee, isaan duuba hiriiranii “MAREEWOO YAA MAREEWOO” jedhanii waaqa galata dhiyeeffatu.


text:
“Waliso yeroo ammaa kana fakkaatti. Opdo n Oromiyaa irraa dhufte akka gaariitti salphattee erga deebitee booda magaalaan akkuma qorritetti jirti.”
“Olankomii
Guyyaa har’aa 12/11/2009 OPDO’n Daldaltootaa Magaalaa Olankomii keessa jiran hundaa Wajjiraa Aanaa Ejersa Lafoo tii waamtee marsissaa jirti.hata’uu malee Miseensaa OPDO’n Immoo Wajjiraa Mottumaa Cuufuudhan Daandii gubbaa ta’anii namootaa walgahii demmanii fi hin deemnee ilala turan.Daandii gubbaa ta’ani ilalaa kan turan keessa.kanaan Ani suuraa kaasse,Itti gafatamaa Bulchinsaa Magaalaa ykn Kanatibaa Obboo Salamoon Hayiluu fi Itti gaafatamaa Bulchinsaa Lafa Magaalaa Obboo Danyachoo Guutaa dha.suuraa kanaan isaan kaasse nannoo sa,atii 5:00 tti.Jawar Akkamiti Dawoo jala ta’ani akka jiran Qillensaraa naaf olchii.Halii magaalaa guyyaa akkam akka jirtu suuraa kaasse kanaas Qillensaara naag olchii.Wajjiraa Bulchinsa Magaalaa Cuufaa dha,Wajjiraa polisiin Cuufaa dha.”


text:
Oduu Haarawa Asmaraa Irraa
Dubbataan ABO Obbo Toleeraa Adabaa dhiyeenya kana qaamoota lamaan ABO kan bara 2014 walitti dabalaman QC-ABO fi ShG gidduutti rakkinni hamaan dhalatee jiraatuu hime. Haata’u malee, rakkinna dhalate jedhe maal akka ta’e ifa hin goone. Garuu, akka dubbataan kun jedhetti sadarkaa waliin hojjatuu hin dandeenye irra geenyee jira kan jedhu dubbate. Akka Obbo Toleeraan himaa jirutti, rakkinna kana kan uume QC-ABO ti.
Akka murni rakkinna kana uume qoratamuuf, Koreen qorannoo utubamuun isaallee dubbate. Durataa’aan Koree qorannoo kanaa Obbo Ibrahim Muummee ta’uu hime. Kan nama gaddisiisu, garuu, Obbo Ibraahim Muummee koree utubame keessaa hojjii gad-dhiisse jedhe. Rakkinni dhalate maalii dha jedhamee irra deddeebi’amee gaafatamnaan, akka makmaakni Oromoo“Saani dorrobe dhaluun isaa hin hafu” jedhu rakkinni dhalate kunis oolii-bulii, turii-dafii ifatti gad- bahuun isaa waan ooluu miti jedhe. Kanaaf, ammaaf mee na dhiisi jedhe. Ani stole jedhee dhiise.


text:
#OromProtests
Namni gariin sochii ollonnii keenya torban kana godhan ilaaluun qabsoofi injifannoo ummanni Oromiyaa baatii saddeetiif galmeessaa keessa dabre xiqqeessuuf yeroo yaalan agarra. Kanaafuu qabxiilee takkaa lama wal yaadachiisuun feesisaadha.
1. Oromoon diina hin ajjeefne kan jedhuuf…maal waan hin lallabiniifi moo? Mootummaanuuu looltoonni meeqa akka jalaa du’an akka amane ni dagattani? Dhugaa jiru yoo barbaaddaan seenaa Bosona Cilliomoo, laga Mogor, Shaallaafi Gaara Mul’ataatti hojjatame qorachuun barbaachisaadha. Shawaa Lixaa naannoo Gaalessaatti dargaggoon qawwee diinarraa hiikkateen humna addaa ( commando) Wayyaaneen bobbaase ji’a lamaa oliif ofirraa ittisee rasaasni harkaa akka dhume beektuu laata? Dubartiin teenya muka mooyyeetin Agaazi mataa dhooftee kilaash hiikkachuun isii hagasumatti irraanfatamee laata? Ummanni keenya qawween bahee ajjeesee geeraruu kan dhiise akka gariin yaadutti qawwee waan dhabeefillee miti. Xiqqaattus takka nyaattee taatus waa numa jiran. Bakka dhabetti ammoo akkuma qabatamaan agartaan dhibbaatamaan hidhattoota mootummaa irraa hiikkachuu akka danda’u mirkaneessee jira. Hoggansi sadarkaan jiru lola qawweetti seenuun tarsiimoo isaa hin turre. Qabsoo keessatti ajjeesuun miira yeroo oowwisuu danda’a, tarsiimoofi qophii itti fufiinsa mirkaneessu qabaachuu baannaan gaaga’ama malee faaydaan isaa muraasa. Ummanni keenya tarsiimoofi jaarmaya waraanaaf qophaayen maletti qawwee qabatee osoo bahee jiraate ji’a saddeet dhiisaa torban sadihiifusadarkaa bal’aa sanitti itti fufee qabsaayuu hin danda’u ture. Injifannoolee gurguddoo argate kanas hin goonfatu ture. Kanaaf ummanni keenya qawwee ammayyaa dhiisaati meeshaalee waraanaa aadaatuu qabatee akka hin baane itti waywaatamaa turuu hin irraanfatinaa! Yoo waraanuu hin henne hin luqqufatiniin makmaaksa Oromooti.
2. Kan Gondaritti ta’e kan naannawa Shaashamanneetti ta’een wal fakkaata. Humnoota Tigreen ergitetu hidhattoota mootummaa naannootiin ajjeefame. Yoo yaadattan Ajjeetti ( naannoo Shaashamanneetti) poolisootaafi hidhattoota Oromiyaatu humnoota federaalaa fixe.
3. Qabsoo faara qabdu godhuuf saffisaa ( intensity) fi turmaata ( sustainability) wal madaalchisuun barbaachisaadha. Sochiin tokko lamaan keessaa saffisa qofa irratti yoo fuulleeffate yoo dafee sirna san lafaan hin dhahin humna fixatee gaggabee faca’a. Kana ammoo qabsoon teenya sadarkaa adda addaatti keessa dabarteet muuxannorraa ka’uun sochii bifa tasgabbaa’een ji’a saddeetiif turu uumte.
4. Qabsoo Oromiyaa keessatti godhametu sodaa cabsee naannolee bira onnachiise. Ji’a saddeetiif haleellaa mootummaatin osoo of duubatti hin shubamin itti fufuu isaatitu naannawa biraatiif onnee kenne. Tooftaa xixiqqaan osoo hin hafin Oromiyaa irraa akka baratame ni muldhata.
5. Paartiin Amaara kan Wayyaaneen bixxilame tibba kana aantummaa ummataa agarsiisuun ifa. Jarri OPDOs hamma barbaadamus ta’uu baatus hojii sirnicha laaffisee qabsoo gargaaree baay’ee hojjatan. Jarri ANDM tarkaanfi amma fudhataniif fakkeenya kan ta’e waan OPDOn gariin Oromiyaa keessatti goote ta’uu hin shakkinaa. Kana jechuun OPDOn waan dandeessu hunda goote jechuu miti. Hoggansi isaanii gaafa dubbiin jabaattee duubatti shirgigaatuun, kaabineen gara gadii diinummaan ummata miidhuun ni jira.
6. Naannoo Amaaratti fincilli dhoohuun qabsoo Oromiyaa keessaatiif hiree guddaadha. Sababni isaas maddi fincila kanaa gaafii eenyummaafi abba biyyummaa waan ta’eef qabsoo Oromootiif dhugaa galcha. Itti dabalees fincilli bakka bakkaa dhoowuun sirnicha saffisaan laaffisuuf fayyada.
7. Qawween ummata keenyaaf hin barbaachisu jechuu miti. Ni barbaachisa. Qawwee qofaa miti kan barbaachisu. Jaarmayaafi tarsiimoo waraanaa barbaachisa. Kana ammoo mootummaa tana kuffisuuf qofaa miti. Kana kan barbaannu Wayyaanee gara nuuf tolutti jiigsuu qofaaf osoo hin taane gara fuulduratti dantaa siyaasaafi diinaggee Oromoo naannawa sanitti kabachiisuuf humni waraanaa cimaa jaarrachuun murteessaa waan ta’eefi.
Walumaagalatti hojii ollaan hojjatu qalbiin ilaaluun waa irraa barachuuf faaydaa guddaa qaba. Hinaafuunis yoo kan hojii san daran hojjachuuf nama kan kakaasu taate hamaa miti. Garuu hojii ambaa laalanii hamilee of cabsuudhaan gootummaa, murannoofi injifannoo saba ofii xiqqeessuun gad-aantummaadha. Ummanni keenya qabsoo nagayaa ( nonviolent resistance) kan biyya sanitti hin danda’amu jedhamaa ture akka danda’amu qabatamaan agarsiisee ollaas barsiisee jira. Qabsoo hidhannoo har’a hin danda’amtu jedhamtus gaafa tarsiimoofi qophiin itt seene shakkii malee galmaan gaha. Warri qabsoo hidhannootin diina haleeluu barbaadu kan ormaa laalee of tuffachuu ykn ammoo qabsoo nagayaa saba keenyaa xiqqeessuurra, tarsiimoofi jaarmaya qabsoo hidhannootif barbaachisu qopheessutti osoo fuulleeffatee wayya.


text:
Afrikaatti nama harka 75 eletirikii abdatan hin qabne harkii 85 ammoo tana arg
achuu dhiisii ittuu hin dhihaatu. Biyya haga tokkotti ammoo elktirikiin hammaachaa jireenna namaa harka shan faan diqqeessiti.
Baaddiyaa biyyoota Afrikaa Gammoojii Sahaaraatii gadii jiran jahatti ammoo nama miliyoona 240 ibsee hin qamne. Awurooppaa fi Amerikaan faan ammoo guddoo bisiti.
Mootummaan Perzdaanti Obaamaa sagatana isaa Power ‘Initiative Africa’jedhaniin biyyoota Afrikaa jaha ganna 15 keessatti dukkana hamtuu akkanaati baasaa jedhee hojjachuutti jira. Karoora kana doolara ufii baase dooalra biliyoona torba caaltu alatti waliin doolara biliyoona 26 hojjachuutti jira.
Biyyootii karoorii kun baheef jedhan Itoophiyaa, Gaanaa, Keenyaa, Laaybeeriyaa,Naayjeeriyaa fi Tanzaaniyaa.Afrikaan ibsee dhabdee maan taate,karoorii kun hagam isii gargaara?Biyyoota tana keessaa tamtii irra faay aa argata?
Porofeeserii yuniversitii university San Diego ka barumsa ‘Mechanical Engineering’ fi gorsaa barattoota barumsa PhDti tahee hojjatu,porofeeser Asfawu Beyyenee maan jedha?
Qorannoon isaa hagii guddaan akka humna ibsee ta hin dhumanne ta akka ibsee, bisaanii, aduu, bubbee fi waan akkanaa kanaan hojjachu dandahanii fi humna ibsee ta lafa keessaa fi qilleensa keessaalleen hojjachuu dandahan qorata.Afrikaan ibsee dhabdee humna ibsee dhabuun maal dhabde?Mee kutaa duraa caqasaa.


text:
Bitootessa 09/2014(TOI) – Dhaabbata Biyyoota Gamtoomanitti Dhaabbanni Gargaarsa Daa’immanii ‘UNICEF’deeggrsa maallaqaa fi tekinikaa Itoophiyaaf taasisu cimsee kan ittibfufe ta’uu beeksise.
Dhaabbatichatti Gorsaan Naannawaa Eegumsa Daa’immanii Biiroo Naannawaa Bahaa fi Kibba Afrikaa Andiiw Berookis, Ministira dhimma hawaasummaa fi Dubartootaa Dr Hergoogee Tasfaayee waliin dhimmoota gara garaa irratti mari’ataniiru.
Mootummaan naannolee sababa waraanaa fi hongeen miidhamaniifi kutaalee hawaasa gara garaa buqqa’an, keessattuu daa’immanii fi dubartoota deeggaraa jiraachuu fi deebisanii dhaabuuf xiyyeeffanoo olaanaan hojjechaa jira jedhan, Dr. Hergoogeen.
Dhaabbatichis deeggrsa hawaasummaa Lammiilee miidhamaniif gumaachu karaa qindoomina qabuu fi dhaqabamummaa qabuun cimsee itti fufuu akka qabu waamicha dhiyeessaniiru.
Dhaabbata UNICEF’tti Gorsaan Naannawaa Andiiw Berookis gama isaaniitiin, naannolee sababa waraanaa fi hongeen miidhamanii fi kutaalee hawaasa gara garaatiif gumaacha taasisu kan duraanii caalaa bifa qindoomina qabuun cimsee kan itti fufu ta’uu mirkaneessaniiru. DhPI