text:
Kittaanaa Dubaraa Haa Lagannu!
MIIDHAAN DHAQNA QABAA DUBARAA FIDU MAALI?
Dhaqna qabaan mucaa dubaraa irratti raawwatu hundinuu miidhaa malee bu’aa tokko illee hin qabu. Dhaabbatni fayyaa addunyaas (WHO) kanuma sababeeffachuun, dhaqna qabaa dubaraa garee 4 (afur) tti hiree lafa kaa’un balaaleffata.
A. MIIDHAA AKKUMA DHAQNA QABAAN SUN RAAWWATEEN DHUFUU DANDA’AN:
1. Dhukkubii fi dhiiguu garmalee,
2. Gadi bu’uu dhiibbaa dhiigaa (shock),
3. Fincaan fincaa’uu dadhabuu,
4. Dhibee wantoota ijaan hin mul’anneen dhufan (infections),
5. Daddarbuu dhibee HIV/AIDS fi ‘Heepaatayitis’ B fi C jedhaman,
6. Miidhama nafaa naannoo qaama saalaa jiran,
7. Lubbuun darbuu (du’a)…. Du’i kan dhufuu danda’u, garmalee gadi bu’uu dhiibbaa dhiigaa kan garmalee dhiiguu yookiin dhukkubbii garmalee akkasumas ‘infeekshinii’ irraa kan dhufuu danda’uuni.
B. MIIDHAMNI YEROO DHEERAA BOODA DHUFUU DANDA’ANIS:
1. Dhukubbii yeroo dheeraa,
2. Madaa’uu qaama saalaa,
3. ‘Infeekshinii’ fi malaa godhachuu,
4. Godaannisa qaama saalaa irrattii hafu,
5. Kaka’umsii fi fedhiin wal-quunnamtii saalaa hir’achuu fi
6. Rakkina sammuu; dhiphina irraan dhufu dha fi kkf dha.
C. YOO GODAANNISNI UUMAMEE GUDDAA TA’E IMMOO:
1. Rakkoo marsaa laguu yeroo isaa eeguu dhabuu,
2. Dhukkubbii gaafa wal-quunnamtii saalaa godhan,
3. Daa’ima godhachuu dhabuu(Infertility)
4. Yeroo daa’imni dhalachuuf jedhu illee, godaannisni uumamee ture sun tarsa’uun rakkoo guddaa fiduu nii danda’a.
D. AKKAMITTIIN DHAQNA QABAA DUBARAA ITTISNA?
Egaan dhaqna qabaan mucaa dubaraa fayyaa irratti miidhaa fidu irratti dabalataan seeraan illee dhoorkaa yeroo ta’u, mirga dhala namaa cabsuu fi saala dubaraa dariitti dhiibuudha.
Miidhaa dhaqna qabaan dubaraa fiduu danda’an kan armaan olitti ilaalle hundumaa uummata biraan ga’uun, akka uummatni keenya hubannaa argatee dhaqna qabaa dubaraa balaaleffatu gochuun miidhaa dhufu hundumaa hir’isuun nii danda’ama!
Fayyaan Qabeenya!


c: text/html

text:
Mootummaan Itiyoophiyaa waltajjii siyaasaa bal’isuuf jecha waamicha jalqaba dhiyeesseen paartileen siyaasaa qabsoo hidhannoo gaggeessaa turan dabalatee kanneen biroonis biyyatti deebi’anii jiran. Jaarmayoota qabsoo hidhannoo geggeessaa turan keessaa tokko Adda Bilisummaa Oromoo kan ilaaleen minister de’etaan waajiira dhimmotii komunikeeshinii mootummaa Federaalaa Itiyoophiyaa Obbo Kaasaahun Gofee sabaa himaa mootummaa irratti har’a ibsa kennanii jiru.
Waamicha mootummaan jalqaba dhiyeesse warra karaa nagaan biyyatti deebi’ee sosso’uu barbaadan waan jedhuuf “hidhannoo hikkachuu” jedhu marii Asmaraa keessatti ABO fi mootummaan Itiyoophiyaa gaggeessan keessatti gonkumaa akka ajandaatti hin kaane jedhan.
Gama kaaniin hayyuu dureen Adda Bilisummaa Oromoo Obbo Daawud Ibsaa waa’een hidhannoo hikkachuu marii gaggeeffame keessa hin turre jedhan. Sababiin isaa waraanni ABO akkuma waraana mootummaa Itiyoophiyaa nageenya biyyattii eegsisuu keessatti haala itti hirmaatu irratti waan dubbataa turreef hidhannoo hikkachuun kan yaadamuu hin turre jedhan.
Waraanni ABO Ertraa irraa gama Zaalaambasaan Itiyophiyaa seene suun duraanis hidhannoo kan hin qabne malee akka amma dubbatamaa jiru hidhannoo kan hikkate miti kan jedhan Obbo Daauud. Isaan kana nutu mootummaa Itiyoophiyaatti kenne harka mootummaa jiru jedhan.
Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Dr.Abiyyi Ahmad miseensoota raayyaa murna waraanaa adda addaa irraa walitti dhufan waliin marii gaggeessan kan ilaaleen tuuta oduuf ibsa kennan dhumatti waa’ee hidhattoota ABO gaafatamanii turan. Isaanis deebii kennaniin ABOn hidhannoo hin hikkadhu jedha jedhee hin yaadu maraafuu isaanii fi kanneen biroo wajjiin dubbachuuf jirra jedhan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira?
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee
Kutaa Kudhasaglaffaa
Barreeffama kutaa dabree keessatti mootummaa wajjin mariitti dhiyaachuu dura jaarmayootni Oromoo waliin haasa’uu fi gaafii Oromoorratti ejjannoo tokko qabaachuu akka qaban; akksaumas mariin Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) fi jaarmayoota bilisummaa Oromiyaa hundaa hin dabalanne bu’aa fiduu akka hin dandeenye ibsuu yaaleen ture. Barreeffama kutaa kanaa keessattis dhimmuma kana keessaa osoo hin bahin waan tokko tokko kaasuun barbaada.
Hanga gaafiin biyyoolessaa Oromoo deebii argatutti, Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) hiikkachiisuun QBO awwaaluu ta’a
Namni tokko waan tokkoof lubbuu takkittii dabarsee kan kennu dirqamee ti malee lubbuun namaa yoo takka baate waan hin deebineef kuni qoosaa miti. Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBOn) abbuuma fedheenuu haa hogganamu; jaarmayaa kamiinuu ajajni haa kennamuuf, wanti inni qawwee baatee gaara fi bosona Oromiyaa keessatti wareegamuuf waan tokko qofaafi. Innis bilisummaa Oromoo argamasiisuufi. Bilisummaan Oromoo immoo warra bilisummaa kana jaalatanii fi hawwanis ta’ee warra isa kana hin feeneefillee waliqixa dha. Yoo sabni Oromoo bilisummaa argate kan gabrummaa keessatti hafu hin jiru. Kanaafuu, jaalatamus jibbamus, fudhatamus dhiisamus, WBOn ilmaan Oromoo fi warra bilisummaa fi haqa barbaadan hundaaf wareegamaa jira.
Waayeen WBO yoo ka’u, tarii namootni garee tokko wajjin walbira qabanii laaluu malu. Kuni garuu dogongora. Wanti laalamuu qabu garee kamiinuu wajjin walqunnamtii haa qabaatu, WBOn gaachana saba Oromoo ti. Hadhooftus dhugaan kun fudhatamuu qaba. Waayee WBO waanan kaaseef sababa adda addaan qaba. Fakkeenyaaf, akka haasa’a Obboo Lammaa Magrsaarraa hubatamaa jirutti, mormitoota (akka isaan jedhanitti morkitoota) wajjin haasa’uu dura warri hidhatan akka hiikkatan akka haal dureetti waan lafa kaa’an ykn lafa kaa’uu barbaadan fakkaata. Ani akka yaada fi laalcha kiyyaatitti, waayeen hiikkachiisuu qabsaa’otaa kun lammata haal duree ta’uu hin qabu. Dogongorri bara 1992 hojjetame sun barumsa guddaa ta’uu qaba. Hidhattoota hiikkachiisuun yoo gaafii Oromoo deebisuuf gutumaa guututti irratti waliigalamee fi kunis hojiitti jijjiiramee, uummatni Oromoo bal’aan ittigammade qofaa ta’uu qaba.
WBO dhabamsiisuus ta’ee uummata Oromoo hiikkachiisuu yaaluun badii daangaa hin qabnetti nama geessuu danda’a
Dhugaan hubatamuu qabu, uummatni Oromoo kan hidhatu warra duula irratti banan ofirraa ittisuuf malee, daangaa dabree uummata biraarratti weerara banuufii miti. Kuni osoo beekamuu; uummatni keenya qayee isaarratti shiftootaan ajjeefamaa osoo jiruu; silaa warra dura hiikkachuu qaban hiikkachiisuu dhiisanii uummata nagaatiin ati qawwee kee hiikkadhuutii du’i jechuun hangam uummata Oromootiif dhimma dhabuu agarsiisa. Alagaan silaa alagaa dhaa; diinnis silaa diinaa, warrumti uummata kanarraa dhalatanuu gochaa kana dalaguun isaanii hangam garaa akka jabaatan agarsiisa. Uummata irraa dhalatan caalaa kan isaan yaaddessu tokkummaa biyyattii tanaa ti. Isaaf halkanii guyyaa dhama’u; yoo uummatni keenya akka baalaa harca’u garuu wanti tokko isaanitti hin dhaga’amu. Kuni ajaa’iba!!
WBOs taanan,akkuman dursee ibsuu yaale, jaalatee ykn araada (suusii) nama ajjeesuu qabaatee osoo hin taane, gabrummaa fi roorroo uummata Oromoorra gahaa ture fi ammas jiru taa’ee laaluu dadhabee ti. Ba’aan sabaa kun ittiulfaannaan maatii, jiruu fi jireenya isaa dhiisee bosonatti galuu filate. Hanga gaafiin Oromoo deebii argatutti manni isaatis bosona fi gaara Oromiyaa ta’a jechuu dha. WBOn akkuma maqaan isaa ibsu bilisummaa Oromootiif malee saboota fi sab-lammoota biyyattii sanaarraa rakkoo qabaatee; isaan kanas miidhuuf akka hin taane hubatamuu qaba. WBOn gaachana uummata Oromoo ta’ee, hiree murteffannaan uummata kanaas akka mirkanaa’uuf lubbuu isaa kennaa jira malee, akka ololli irratti godhamaa jirutti biyyattii tana diiguufii miti.
Maqaa qabsoo hidhannootiin jaarmayoota Oromoo jidduutti walqoqqoodinsa uumuun shira hin milkoofnee dha
Akkan hubadhutti, adeemsi DhDUO ykn bulchinsi MNO fi Mootummaa Itoophiyaa warra qabsoo hidhannoo ala karaa nagaatiin hojjenna jedhanii fi warra qabsoo hidhannoo gaggeessan jidduutti gaara guddaa uumuu barbaada. Kana qofaan hin dhiisan; warra karaa nagaatiin qabsoofna jedhan ofitti qabanii; kan hafan kophaatti baasanii shiraan yookanis immoo humnaan (waraanaan) rukutanii dhabamsiisuuf waan deeman natti fakkaata. Akkuman dursee tuquu yaale, haasa’a Obboo Lammaarraa wanti hubatamu kan biraa tokko, warra karaa isaan barbaadan sana deemuu hin feene fi siyaasaa isaanii sana hin hordofne akka yaada dulloomaa fi yeroon irraa dabree tokkotti waan laalan fakkaata. Kanaafuu, isin achuma jirtanii; bu’aan isin fiddanis hinjiru; nutu isin bilisoomse jedhanii dhaadatu.
Obboo Lammaa Magarsaas ta’e MM Dr Abiyyi wanti isaan dagatan tokko, isaanuu kan sadarkaa kanaan isaan gahe, qabsoo hadhooftuu Sabboontotni Oromoo meeqa itti wareegamani dha. Wanti hin danda’amne lafa kanarra hin jiru waan ta’eef, qabsoo hadhooftuun tun immoo ittifuftee saba Oromoos gutumaa guutuutti bilisa baasuu akka dandeesu hubachuu qabu. Yoo dhuguma uummata kanaaf kan yaadan ta’e; yoo dhuguma uummata irraadhalatan kanaaf kan quuqaman ta’e; yoo dhugumatti gaafii Oromootiif deebiin akka argamu kan barbaadan ta’e; yoo dhugumatti nagaa fi tasgabbii biyyattii tanaafillee kan yaadan ta’e; yoo tokkummaa biyyattii tanaas jiraachisuu barbaadan, dura gaafii Oromoo deebisuuf isa kana ajandaa hangafa godhanii, jaarmayoota Oromoo hunda wajjinuu haal duree tokko malee walqixxummaadhaan marii godhuu qabu. Yoo kuni hin taane garuu jeequmsisi ittuma fufa; kan bu’aa argatus hin jiru. Wayyaanee qofaatu bayyanatee aangootti deebi’uuf carraa argata.
Dhimma biraatiin hanga walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee
Kutaa Diigdamiitokkoffaa
Barreeffama kutaa dabre keessatti mooraa Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) keessatti maaliif addaanbahinsi uumamaa akka as gahee fi sababa kanaan gareeleen akka heddooman kaaseen ture. Akkasumas jaarmayoota ykn gareelee ABOrraa kophaatti bahani fi jaarmayoota bilisummaa Oromiyaa kan biroos kanan beeku tarreesseen ture. Barreeffama kana keessatti qabxiilee lamaan hafanirratti waan tokko tokko kaasee yaadakoo ibsuun barbaada. Qabxiileen lamaan hafanis:
(2) Jaarmayootni Oromoo warri kaayyoo fi galii tokko ykn walfakkaataa qaban maaliif tokkoomuu akka dadhaban
(3) Mooraan QBO maal ta’uuf akka deemu fi dhiibbaan uummata Oromoo fi addatti kan Qeerroo jaarmayoota keenyarratti maal ta’uu akka qabu
2) Jaarmayootni Oromoo warri kaayyoo fi galii tokko ykn walfakkaataa qaban maaliif tokkoomuu dadhaban?
Jaarmayootni ykn gareeleen Oromoo kan duraan ABO tokko turani fi amma kophaatti bahanii jiran yeroo ammaa shantu jiru. Isaan kunis barreeffama kutaa dabree keessatti tarreeffamanii jiru. Akka naaf galutti, Adda Diimokraatawa Oromoo (ADO)rraa kan hafan afranuu kaayyoos ta’ee galii tokko akka qabanii dha. Innis “bilisummaa uummata Oromoo fi walabummaa Oromiyaa” ti jedhu. Erga kaayyoon isaanii tokko ta’etti immoo walittideebi’anii tokko ta’uu ykn walittibaqanii hoggansa tokko jalatti jaarmayaa tokko ta’uun yoo hin danda’amne tokkummaa kaayyoo (unity of purpose) uumanii waliin hojjechuun silaa dirqamallee ture. Kana godhuun hafee, waanuma waliin haasa’anuu hin fakkaatan. Kan caalatti nama gaddisiisu garuu yeroo tokko tokko walqeequu fi walirratti duuluu isaanii ti.
Qabsaa’otni ganama kaayyoo tokkoof manaa bahan, hanguma fedhe rakkoon dhuunfaa isaan jidduu jiraatullee, hanga uummata Oromootiif dhaabbatanitti; hanga gabrummaa xumuruu barbaadanitti, akka waliin hin hojjenne kan isaan taasisu naafi hin galu. Kopha kophaa deemaa, beekumsa, dandeettii fi qabeenya walumaagalatti humna isaanii gargar facaasuun injifatamuutti akka isaan geessu isaan caalaa kan beeku jira jedhee hin yaadu. Nutu dursee aangoo qabata jedhanii kan yaadanillee yoo ta’e, aangoon isaan irratti wal lolan sun ammaaf hin jiruu bar. Akka jaarmayoota siyaasaatti waldorgomuuf kan filannootti dhiyaatan osoo ta’ee, kophaa kophaa deemuun waanuma jiru. Isaan garuu akka jaarmayoota bilisa baastotaatti laalamu ykn oflaalu. Jaarmayaa bilisa baasaan tokko immoo kaayyoo tokko qofaa qaba.
Akkuman kanaa dura barreeffama kutaalee dabranii keessatti ibsuu yaale, Mootummaan Itoophiyaa jaarmayoota mormitootaa (morkitootaa) wajjin haasa’uu akka barbaadu ibsaa ture. Yaadni Mootummaa kun immoo dhugumatti nagaa fi araara barbaadee yookaanis shiraaf ta’uu isaa ragaan hin jiru. Amala mootummaa kanaarraa hubatamuu wanti danda’u garuu shirri duuba jiraachuu akka danda’uu dha. Karoorri Mootumichaa waanuma fedhes ta’u, shira dura dhaabbachuufis ta’ee; marii dhugaa ta’e tokkotti dhiyaachuu dura tokkummaan jaarmayoota Oromoo barbaachisaa qofaa osoo hin tane murteessaa dhas. Ejjannoo fi ajandaa waloo tokko qabatanii; gamtaadhaan mariitti yoo hin dhiyaanne fi kophaa kophaa deemanii haasa’uu kan barbaadan yoo ta’e kun gaaga’ama hundaa ta’a. Waan kana irradeddeebi’ee ibsaan ture.
Akkuma beekamu fi hubatamu, yeroo ammaa jaarmayootni Oromoo akka kaayyoo qabsoo isaaniitittti garee gurguddoo lamatti bahanii jiru.
1) Warra bilisummaa uummata Oromoo fi walabummaa Oromiyaa akka galiitti fudhatanii qabsaa’aa jiran fi
2) Warra Itoophiyaa diimookraatoftu keessatti gaafiin uummata Oromoo deebii argachuu ni danda’a jedhanii amananii fi kanaafis hojjechaa jiran
Adeemsi tokkummaa kaayyoo (unity of purpose) uumuus ta’ee; ejjannoo fi ajandaa waloo tokko qabatanii mootummaa wajjin mariitti dhiyaachuun garee lamaaniifuu tokko ta’uu qaba. Kanaafuu, warri garee lammaffaa keessa galuu danda’anis kan akka Kongresi Federalistii Oromoo (KFO), Adda Dimokraatawa Oromoo (ADO) fi jaarmayootni Oromoo walaba ta’an kan biroo, kan kaayyoo walfakkaataa qaban waliin mari’achuudhaan yoo barbaachisaa ta’e Koree Marii Waloo tokko uumanii karaa kanaan ejjannoo fi ajandaa waloo tokko qabatanii motummaa wajjin haasa’uun dirqama ta’uu qaba jedheen yaada. Tooftaa fi tarsiimoon kun warra garee tokkoffaa keessa jiraniifis walfakkaataa ta’uu qaba. Isaanis Koree Jaarmayoota (Humnoota) Bilisummaa Oromiyaa (Committee of Oromia Liberation Forces) jedhu ijaaranii karaa kanaan ajandaa waloo tokko qabatanii mariitti dhiyaachuu qabu.
(3) Mooraan QBO maal ta’uuf deema? Dhiibbaan uummata Oromoo fi Qeerroo, jaarmayoota keenyarratti maal ta’uu qaba?
Gabrummaa bar-dhibbee tokkoo fi wal’akkaa nurratti fe’amee jiru kana keessaa bahuufis ta’ee egeree keenya tolfachuuf gaafiileen akka mata dureetti dhiyaatan kun baay’ee murteessoo dha. Gaafiilee, Oromoon hunduu ofis ta’ee walgaafachuu qabanii dha jedheen amana. Moraan QBO maal ta’uuf akka deemu kan murteessan jaarmayoota Oromoo fi uummata Oromoo bal’aa dha. Uummatni Oromoo keessumaayyuu Qeerroon Oromiyaa waa hundaa jijjiiruuf humna akka qaban Addunyaattillee agarsiisanii jiru. Dhiibbaa uummata Oromoo fi sochii Qeerrootu OPDOllee akka garagaltee ofhubattu taasise. Sochii kanatu warra “Team Lammaa” jedhamu as baase; Muummichi Ministeerotaa (MM) biyyattii tanaa Oromoo akka ta’u taasise. Sochii kanatu diina jilbiifachiisee har’a qilleessa haaraa biyyattii sana keessatti uume. Humni uummata Oromoo fi kan Qeerroo waa hunda jijjiiruu akka danda’u shakkiin hin jiru.
Waan ta’eef, hanga ummatni Oromoo bilisa ta’ee, fuulduree isaa murteeffachuu danda’utti, jaarmayoota garee lamaaniirrattuu dhiibbaa godhuudhaan akka ejjannoo fi ajandaa tokko qabatan taasissuf, uummatni keenya fi addatti Qeerroon dhiibbaa cimaa godhuu qabu. Jaarmayootni keenyas filannoo biraa waan hin qabneef, dhiibba kana fudhatanii; garee kamiiyyuu haa ta’uu tokkummaa kaayyoo uumuun dirqama isaanii ta’uu qaba. “Yaa soogidda ofiif jedhii mi’aawi, yookaan dhagaa dha jedhanii achi si gatu” akkuma jedhamu, haala keessa jirru fi balaa nutti deemaa jirullee hubatanii waan barbaachisu hundaa godhun dirqama yeroo ti. Seenaa dabrerraa baratanii, waan dhufuuf ofqohpeessunis dhimma yeroon gaafattuu dha.
Dhumarratti, wanti tokko kan dagatamuu hin qabne fi hunduu hubachuu qaban, Wayyaaneen sagalee fi fuula ishii dhoksitee; OPDO duuba teessee, garuu aangoo qabdu hundatti fayyadamtee; shiroota adda addaa xaxaa akka jirtu dha. OPDO akka riqichaatitti ittifayyadamte bakkee barbaadutti ce’uu yaalti. Wayyanee yeroon ishii dabre; kana booda homaa godhuu hin dandeessu jechuun dogongora guddaa dha. Ammaaf humni murteessaa ta’e harka ishii akka jiru dagachuu hin qabnu. Kallattiidhaanis ta’ee al-kallattiidhaan ammallee aangoo ishiitti fayyadamtee shira xaxaa akka jirtu kan hin hubanne jira jedhee yaaduun na rakkisa. Karaa biraatiin immoo, OPDOf dirreen hunduu banaa yoo ta’e, karaa hin taanetti nu oofuu akka dandeesus hubachuun barbacisaa dha.
Jaarmayaan kun ammalle bakkabu’aa EPRDF/TPLF Oromiyaa ti malee bakkabu’aa uummata Oromoo akka hin taane dhugaan kun beekamuu qaba. Osoo bakka bu’aa uummata Oromoo taatee; osoo dhugumatti uummata kanaaf kan quuqamtu taatee, silaa nagaa uummata kanaa eegsisuu dandeessi ture; uummata kenyatti yartuun hin roorristu turte. Jaarmayaan tun har’as ta’ee boru nagaa uummata Oromoo eegsisuu hin dandeessu. Hooggantoota ishiis yoo ta’an tokkummaa Itoophiyaatiif dhiphachuu fi dhama’uu malee, miidhaan uummata Oromoo isaanitti hin dhaga’amu. Kanaaf, OPDOrraa waa eeguun gowwummaa dha.
Hanga dhimma biraatiin walitti deebinutti nagaan turaa!
Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira?
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee
Kutaa Diigdammaffaa
Barreeffama kutaa kana keessatti mee akka waliigalaatti mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) fi addatti immoo mooraa Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) laalchisee dhima yeroo dheeraa gaafii na keessatti uumaa ture tokkon kaasuu barbaada. Dhimma kana immoo bakkee (iddoo) saditti baaseen laaluu yaala.
(1) Mooraa ABO keessatti maaliif addaanbahinsi yeroo adda addaa uumamaa akka as gahee fi sababa kanaan gareeleen heddooman
(2) Jaarmayootni Oromoo warri kaayyoo fi galii tokko ykn walfakkaataa qaban maaliif tokkoomuu akka dadhaban
(3) Mooraan QBO maal ta’uuf akka deemu fi dhiibbaan uummata Oromoo fi addatti kan Qeerroo jaarmayoota keenyarratti maal ta’uu akka qabu
Duraan dursee, wanti ani dubbistoota barreeffama kanaa hubachiisuu fedhu, ani rakkoolee mooraa QBO fi ABO keessa jiran hin beeku garuu akka hubannoo kiyyaatitti yaada fi ilaalchan qabu ibsuufi. Barreeffamni kun yaada malee waraqaa qorannoo (research paper) akka hin taanes asuman beeksisuun barbaada.
1) Mooraa ABO keessatti maaliif addaanbahinsi uumamaa as gahee, sababa kanaan gareeleen heddooman?
Akka warri keessa beekan dubbatanitti, moraa ABO keessa ijaarsuma jaarmayaa kanaarraa kaasee rakkooleen bifa adda addaa jiraachaa akka turan himama. Sana hundaa seenaaf dhiisuudhaan, mee waanuma bara 1992 booda mul’achaa as gaherraa hubannoo kiyya ibsuun yaala.
Akkuma beekamu addaanbahinsi inni duraa kan uumame bara 2001 yoo ta’u, yeroo sana ABOn bakkee lamatti bahee; gareen tokko maqaa ABO Qaama Ce’umsaa (ABO QC) moggaafatee Obboo Dhugaasaa Bakakkootiin hogganmaa aka turen yaadadha. Rakkoo keessaa beekuu baadhullee, akka dubbatamaa turetti sababni addaan bahinsaa waan kaayyoon ganamaa sun cabeef ykn jijjiirameefi jedhama. Akka naaf galetti kaayyoo ganamaa kan jedhamu sun Walabummaa Oromiyaa mirkaneessuu fi Mootummaa Birmadummaa Oromiyaa ijaaruu natti fakkaata.
- Kaayyoon sun maaliif jijjiirame ykn cabe? Eenyutu jijjiire?
Ani akkan yaadutti rakkoo keessaa kan ani hin beekne ykn rakkoolee dhuunfaatu jiraatanii ta’a malee, hanga yeroo sanaatti kaayyoos ta’ee sagantaan ABO waan jijjiirame natti hin fakkaatu. Wanti fooyya’ellee yoo jiraate, akka himamaa turetti bara 2004 kora ABO sadaffaarratti wanti tokko tokko jijjiiramanii ta’uu danda’a. Kanaafuu, sababa dhuunfaa kan namoota jidduutti uumameen yoo ta’e malee, kaayyoo laalchisee wanti ifatti beekame hin jiru jechuu kooti. Yoo rakkoo namootaa ta’e immoo, gaafiileen: Eenyutu rakkoo sana uume? Maaliif rakkoon sun uumame? Sana hundaafuu eenyutu ittigaafatama? kan jedhan waan seenaaf taa’anii dha.
Sababni addaanbahinsa sanaa kan ta’es ta’u, warri addaan bahanii turan sun yeroo dheeraa booda araaramneetii, deebinee tokko taane jedhanii beeksisan. Kan nama gaddisiisu garuu tokkummaan sunis yeroo dheeraaf osoo hin turin, hoggansa ABO QC duraanii keessaa namootni tokko tokko ammas deebi’anii kophaatti bahuudhaan, garee biraa uuman. Gareen kunis ABO Obboo Galaasaa Dilbootiin hogganamuu dha jedhamee beekama. Kuni maaliif ta’e? Ammas kaayyootu cabee? Sagantaatu jijjiiramee? Akka natti fakkaatutti, amma dhugumatti sababa dhuunfaatu jira amantaa jedhutti nama geessa. Maaliif yoo jedhame, akka dhagahamutti, hunduu waanuma bilisummaa uummata Oromoo fi walabummaa Oromiyaatiif qabsaa’an fakkaata. Kana jechuun immoo kaayyoon isaanii tokkuma jechuu dha.
- Bara 2008 addaanbahinsi lammataa maaliif uumame? Sababni isaa hoo maali?
Akkuma yaadatamu, erga addaanbahinsi kun uumame booda mooraa QBO keessatti gareeleen kun walirratti duulaa akka turan gaddisiisaa ta’us seenaa Oromoo keessatti bakkee qabatee jira. Warri maqaa “ABO Jijjiiramaa” moggaafatanii kophaatti bahan sun jalqabarra dhugumatti waan jijjiirama guddaa tokko fidan fakkeessanii, hawaasota Oromoo biyya alaa jiran amansiisuu yaalanii turan. Nan yaadadhaa, gareen kun Onkoloolesa bara 2009 maqaa “Tokkummaa qabsaa’otaa, gurmuulee fi jaarmayoota Oromoo” jedhuun Tokkummaa tokko uumanii turan. Haa ta’u malee tokkummaan sun yeroo dheeraa waan ture natti hin fakkaatu.
Sun kanumaan osoo jiruu, sababa hinbeekamneen gareen kun deebi’ee bakkee lamatti bahuudhaan; gareen tokko “Jijjiirama” yoo jedhamu, kan Generaal Kamaal Galchuutiin hogganamu uumame. Gareen biraa maqaa ABO Koree Yeroo (ABO KY) jedhamu kan moggaafate yoo ta’u kan Obboo Ibraahiim Muummeetiin hogganamu ture. Osoo hin turin garee Jijjiiramaa keessattis ammas rakkoon uumamee, namootni keessaa bahnii jaarmayaa biraa uuman. Jaarmayichi haaraan kun Adda Dimookraatawa Oromoo (ADO) yoo ta’u, kan Obboo Leencoo Lataatiin hogganamuu fi yeroo ammaa kana gara biyyaatti galuuf qophiirra jiruu dha. Warri hafan immoo bara 2012 sagantaa ABO jijjiirree jirra jedhanii labsan. Kana qofaadhaan hin dhiisne; mooraa Habashootaa kessa tumsa uumuuf yaalii godhaa turan.
Habashaanis isaanitti fayyadamtee, warra hafanirratti olola oofuuf miidiyaa isaaniirratti hoggantoota warra Jijjiiramaa afeeranii hasofsiisuu sagantaa godhatan. Haa ta’u malee, tumsi barbaadamaa ture sunis osoo hin milkaayin hafee, warri ABO Jijjiiramaa kan Generaal Kamaal Galchuutiin hogganamu sun Habashootarraa deebi’anii, maqaa haaraas moggaafatanii; sagantaa ykn kaayyoo ABO jijjiirame jedhame sanas bakka duritti deebifne jedhanii; amma kunoo Kallacha Walabummaa Oromiyaa (KWO) jedhamanii beekamu. Egaa, asirratti kaayyootu cabee ree? Kaayyootu mooraa QBO keessatti waliigaltee isaan dhoowweeree? Isa kanatu walitti isaan mufachiieeree? Lakkii, wanti ifaa ifatti mul’achaa jiru rakkoolee biraatu jiru malee rakkoon rakkoo kaayyootii miti. Waanan kana hundaa kaasuuf, fuulduratti waan tokko tokko ibsuuf akka ka’umsa ta’uufi.
Warri ABO jijjiiramaa keessa turan gara ADO fi KWO qofaatti bahanii hin hafne. Gareen biraa tokko immoo maqaa ABO Tokkoome (ABO-T) jedhu qabatanii jiru. Isaan kuni hunduu ADO, KWO fi ABO-T warra bara 2008 ABO Obboo Daawud Ibsaatiin hogganamurraa kophaatti bahanii dha. Durumaanuu maaliif achirraa bahan? Sababni isaa maal ture? Akka booda haasa’aa turanitti, hoggansa ABOto nu hojjisiisuu dide; abbaa-irrummaatu jira waan jedhamu faatu dhagahamaa ture. Dhugumatti ABO Obboo Daawudiin hogganamu keessa rakkoo uummatni Oromoo hin beeknetu jiraa?? Dhugumatti abbaa-irrummaatu jiraa? Isa kanatu gaafii guddaa natti ta’ee, dhimma kana akkan kaasu na taasise.
Qabxiilee lamaan hafanitti osoo hin ce’in dura, barreeffama kutaa itti aanu keessatti hubachuuf akka gargaaru, jaarmayootni Oromoo, kan duraan ABO tokko turani fi amma kophaatti bahanii jiranis ta’ee jaarmayootni bilisummaa Oromiyaa kan biroo akka armaan gadii ti.
- A) Warra ABO tokko turan:
- ABO Shanee Gumiitiin beekamu kan Obboo Daawud Ibsaatiin hogganamu
- ABO Garee Obboo Galaasaa Dilbootiin hogganama jedhamu
- ABO-Tokkoome kan jedhamu kan duraan Dr Nuuroo Daddafootiin hogganamaa ture fi amma Obboo Abbaa Nagaa Jaarraatiin hogganamu
- KWO kan Generaal Kamaal Galchuutiin hogganamu
- ADO kan Obboo Leencoo Lataatiin hogganamu
- B) Tokkummaa Humnoota Bilisummaa Oromiyaa (THBO – ULFO)
Isaan kun jaarmayoota duraan kophaa kophaa turani fi bara 2010 walittibaqan’ee, jaarmayaa tokko taane jedhan:
- AWDO – Adda Walabummaa Dimokraatummaa Oromiyaa, kan Obboo Jaarraa Abbaa Gadaatiin hogganamaa ture
- GABUO – Gumii Adda Bilisummaa Ummata Oromiyaa, kan Obboo Sisaayi Ibsaatiin hogganamaa ture
- ATBUO – Adda Tokkummaa Bilisummaa Ummata Oromoo, kan General Waaqoo Guutuutiin hogganamaa ture
THBOn yeroo ammaa maalirra akka jiru wantin beeku hin jiru. Erga bara 2010 as waayee isaanii quba hin qabu jechuu kooti.
Qabxiilee lamaan hafan barreeffama kutaa itti aanu keessatti qabadheen dhiyaadha.
Hanga walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!


text:
Alberti Anistaayin
Alberti Anistaayin (/ˈælbərt ˈaɪnstaɪn/; Jarmanii: [ˈalbɐt ˈaɪnʃtaɪn]; 14 Bitootessa 1879 – 18 Ebla 1955) fiizisistii tiyoorii fi filoosooferii saayinsii Jarmanitti dhalatedha. Anistaayin tiyoorii rilaativiitii waliigalaa uume, kunis utubaa lamaan fiiziksii ammayyaa keessaa isa tokko (utubaan inni kan biraa quwaantam makaaniksiidha). Anistaayin ummata biratti foormulaa hanga-annisaa walqixxeessu E = mc2(foormulaan kun "qixxaatoo addunyaarratti hunda caala beekkamu" jedhama) beekkama. Anistaayin bara 1921 Badhaasa Noobelii kan Fiiziksii "tajaajila inni fiiziksii tiyooriitiif kenneef, fi keessaahuu argannoo seera galtee footoo'elektirikiitii argachuu isaatif" argate. Seerri galtee footoo'elektirikiitii tiyoorii quwaantamii bu'uuressuu keessatti baayyee murteessaa ture.


text:
Oromia: Tumsa Jaarmotaa Ilaalchisee Ibsa Qeerroo Bilisumaa: ABO Dabalatee Paartileen Mormituu Shan Gamtaa Uummachuun Dhimma Murteessaa fi Adeemmsa Qabsoo Bilisummaa Sabootaa Kan Saffisiisuu Dha. November 4, 2015Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: PAFD, the Genuinely-Multinational Alliance for Freedom & Democracy in Ethiopia, Tumsa Jaarmotaa Ilaalchisee Ibsa Qeerroo Bilisumaa, UNPO Welcomes Founding of the ‘Unprecedented Political Alliance’ – PAFD
add a comment
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Onkoloolessa 28, 2015
Finfinnee
Gamtaa fi wal hubannaa dhabuun jaarmiyaalee siyaasaa kanneen mirga hiree murteeffannaa fi kabajamuu mirgoota dimookiraasii fi namummaaf abbaa irree Wayyaanee EPRDF/TPLF irratti qabsoo gaggeessan dhabamuun mootummaa Wayyaaneef carraa kan bane fi umrii bittaa Wayyaanee kan dheeresse kessaa tokko kan ture yeroo kanatti furmaata argachuun umrii mootummaa Wayyaanee kan gababasuufi bilisummaa sabootaa fi sablamootaa kan mirkaneessuudha.
Sadarkaa jaarmiyaatti jaarmiyaaleen kanneen akka Addaa Bilisummaa Oromoo (ABO/OLF), Adda Bilisummaa Uummata Sidaamaa (SNLF), Addaa Bilisummaa Sochii Uummata Gambeellaa (GPLM), Adda Bilisummaa Sochii Uummataa Beenishaangul (BPLM) fi Adda Bilisummaa uummata Sumaalee (ONLF) irra walitti dhufuun Walga’ii Oslo Norwayitti Onkoloolessa 23/2015 ta’e irratti Gamtaa qabsoo bilisummaa uummachuun biyyatti keessatti dhiittaa mirga dimookirasii, mirga namummaa fi ukkaanfamuu mirga hiree ofii ofiin murteeffannaa Uummata Oromoo fi saboota kanneenii mootummaan Wayyaanee EPRDF/TPLF’n ukkanfamee jiru aangoo irraa qaarisuuf boqonnaa haaraa qabsoo bilisummaa keessatti uumamedha waan ta’eef nuti jaarmiyaan Qeerroon dargaggoota Oromoo gamtaa uumamee kana ni deeggarra, cina ni dhaabbanna, ni jabeessina walitti dhufeenyii fi gamtaan kun illee biyya keessatti uummata Oromoo fi saboota kanneen gidduutti akka jabaatee itti fufuuf irratti kan hojjennu ta’uu beeksifna!! SNLF, GPLM, BPLM fi ONLF walitti dhufeenya Jaarmiyalee hiree walfakkataa qabanii fi qabsoo bilisummaa saba isaaniif qabsoo gitaa gaggeessan gidduutti uumamee jiruu ilaalchisuun nuti Qeerroon Bilisummaa Oromoo uummata Oromoo fi saboota hiree fakkataa Oromoo qabanii fi jaarmiyaalee “Gamtaa” kana hundeessan keessatti qooda qaban hundaaf ibsa gabaaba qabxii shan qabu dabarsine.
1. Nuti Qeerroon Bilisummaa Oromoo tumsa gamtaa qabsoo bilisummaa furgaasuuf jaarmiyaaleen kun uumaan ni dinqisiifanna dhimma haala yeroo irratti hundaa’ee fi barbaachisummaan isaa qabsoo bilisummaa siffisiisuun mootummaa EPRDF/TPLFtti xumura kan godhu waan ta’eef Uummatni Oromoo fi sabootni Cunqurfamoon biyyatti hiree fakkataa Oromoo qaban yeroon ijaaraman amma waan ta’eef ijaarsaa uummataa gama hundaan akka jabeesanii fi jabeesinu waamicha goona!
*** Guutuu Ibsa Kanaaf:-
tumsa-jaarmotaa-ilaalchisee-ibsa-qeerroo-bilisumaa-onk-28-2015


text:
Maanguddoon Oromoo waggaa 107 dubartii umrii 33 fuudhan
(Oromedia, 15 Hagayya 2017) Maanguddoon Oromoo waggaa 107 gidduu kana gaa’ila raawwachuun dubartii waggaa 33 fuudhan.
Maanguddoon Oromoo gaa’ila ajaa’ibaa raawwatan kun Haaji Abdulqaadir Dheekkamaa Diidoo jedhamu. Maanguddoon Oromoo kun Godina Arsii Lixaa Aanaa Shaashamannee ganda Daannisaatti bara 1902 dhalatan.
Barnoota amantaa irra erga turanii booda bara 1942tti haadha warraa isaanii tan jalqabaatiin walitti worrooman.
Haadha warraa isaanii sana wajjiinis ijoollee 9 argachuun jiraataa turan.
Bara 1956tti ammoo haadha warraa lammaffaa fuudhanii jireenya isaanii itti fufan.
Haaji Abdulqaadir haadha warraa isaanii lameen irraa ijjoollee hedduu kan argatan ta’anis yeroo ammaa lubbuudhaan kan jiran dhiira 9 fi dubartoota 10.
Ilmi isaanii kan jalqabaa yeroo ammaa waggaa 60.
Maatii isaanii fi kan ilmaan ilmaan isaanii dabalatee yeroo ammaa kan jiran nama 108.
Rakkoo fi fedhii fuudhaaf qaban irraa ka’uun haadha warraa sadaffaa akka fuudhuu qaban baasanii buusanii murtee irra ga’an.
Maatii isaanii wajjinis mari’atanii walii galan.
Sanarraa ka’uun haala sirna aadaa fuudhaa fi heerumaatin jaarsa baasanii ergachuudhan kadhatanii Hagayya 07,2009 umrii isaanii waggaa 107ffaatti maatii fi firoottan akkasumas hiriyoota isaanii wajjiin ta’uun shamarree Furoo Guyyee jedhamtu waggaa 33 taatu waliin gaa’ila isaanii raawwataniiru.
Yoo Rabbi irraa taates ilmoo walirraas ni arganna jedhan.
Kana malees jaalalaa fi gammachuudhan ishee wajjiin jiraachuu akka barbaadanis himuu isaanii galaalchaan keenya Biqilaa Tufaan gabaasera.
Yeroo baay’ee namni tokko erga dhalatee umrii dargaggummaa keessatti gaa’ila kan raawwatu. Gaa’illi maanguddoo Oromoo kun garuu umrii maanguddummaa keessatti gaa’ila raawwataman keessaa kan dinqisiisaa ta’uu hin oolu.


text:
Shawaa Dhihaa
Shawaan Dhihaa (Shawaa Lixaa jedhames ni waammama) godinaalee Oromiyaa 12n keessaa tokko. Shawaan Dhihaa karaa kibbaan godina Shawaa Kibba Lixaa fi Mootummaa Naannoo Kibbaan yoo daangeffamu, karaa kibba dhihaan godina Jimmaatin, karaa kaabaa dhihaa godina Wallagga Bahaa, karaa kaabaa Mootummaa Naannoo Amaaraatiin, karaa kaaba bahaa godina Shawaa Kaabaatiin, karaa kibba bahaa ammo godina Shawaa Kibba Lixaatin daangeffama. Iddoo ol ka’aa inni guddaan Tulluu Wancii (meetira 3385) yoo ta’u tulloonni ol ka’oon kaan Tulluu Mannaaggashaa fi Tulluu Wacacaa ti. Magaalonni godina kana keessa jiran Ambo, Hoolota, Giincii, fi Geedoofaa dabalata.
Bara 2002 hanga 2005tti aanoleen baayyeen godina Shawaa Dhihaarraa citanii godina Shawaa Kibba Lixaa uuman.
Wa’ee Ummataa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Akka lakkoofsa ummata bara 2007 Abbaa Taayitaa Istaatistiksii Itoophiyaatin godhameetti, godinni Shawaa Dhihaa ummata 2,058,676 kan qabu yoo ta’u kana keessaa 1,028,501 dhiira 1,030,175 immoo dubartoota. Godinni kun ballina iskuweer kiilomeetirii 14,788.78 yoo qabaatu, tuuta’insa ummataa 139.21 qaba. Ummata godina kanaa keessa 6.10% (242,352) magaalaa keessa kan jiraatan yoo ta’u kan hafe baadiyyaa jiraata. Godina kana keessatti abbootii warraa 428, 689tu aragama; kanaan abbaan warraa tokko avreejidhaan nama 4.80 qaba.
Saboonni gurguddaan 3 godina keessa jiraatan Oromoo(89.78%), Amaara(6.66%), fi Guraagee(1.73%); saboonni kaan walumatti 1.83% ta’u. Afaan Oromoo ummata 89.47% akka afaan jalqabaatti kan dubbatan yoo ta’u, 7.32% Amaariffaa, akkasumas 1.16% Sabat Bet Guraagee dubbatu. Ummanni baayyeen amantii Ortodoksii akka hodofan kan dubbatan yoo ta’u, isaan dhibbantaa 80.6% ta’u, dhibbantaan 7% amantii aadaa akka hordofan, dhibbantaan 6.58% Piroteestaantii, fi dhibbantaan 5.34% Musliima ta’uu isaanii dubbatan.
Akka meemoraandamii Baankii Addunyaa Caamsaa 24, 2004tti, ummatni godina kanaa dhibbantaa 35% eleektriikii kan argatan yoo ta’u, tuuta’insa karaa(road density) iskuweer kiilomeetirii 1000f kiilometirii 29.2 qaba (avireejjiin biyyatti kiiloomeetirii 30). Ummatni baadiyyaa avireejjidhaan lafa heektaara 1.4 qaba (avireejjiin biyyatti heektaara 1.01 yoo ta’u, kan Oromiyaa ammo heektaara 1.14). Namoonnii 31.8% ta’an hojii qonnaan alaa irratti bobba’an, avireejjiin biyyattii 25% kan Oromiyaa ammo 24%. Barumsa ilaallatee, ijollee umuriin isaanii mana barumsaatiif ga’ee keessaa sadarkaa tokkoffaarratti dhibbantaa 66% kan barumsarra jiran yoo ta’u, sadarkaa lammaffaarratti dhibbantaa 28%. Karaa fayyaa, lafti godina kanaa 89% ta’u busaadhaan kan faallame. Memoraandamiin kun godina kana qabxii balaa gogiinsaa 406 kennaafi.
Gabaasa Shawaa Dhihaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Gabaasa Central Statistical Agency irra bara 1997 E.C. (2005 G.C.) akka ibsutti, godinni kun tilmaamaan baay'ina ummataa 3,294,232, yoo qabaatu kan keessaa 1,625,107 dhiiraa yoo ta'an kan hafan yookan immoo 1,669,125 immoo dubartoota dha. Baayyina ummataa olitti ibsame keessaa dhibbantaan 12.3 % yokan namni 403,776 badiyya alla jirrattu. Ballina lafa tilmamaan 21,551.98 square kilometers ta'u kessatti "density" (walitti-kufami) ummatta Shawaa dhihaa tilmamaan 152.85 people per square kilometer ta'a.[1]
Akka meemoraandamii Baankii Addunyaa Caamsaa 24, 2004 ibsutti, dhibbantaan 35% jiraattota Shawaa dhihaa elektirikii ni fayyadamu, akkasumas rukkina karaa konkolatta godina kanaa iskuweer kiilomeetirii 1000f kiilomeetirii 29.2 yoo ta'u (kunis kan biyyaa kilomeetirii 30 wajjin yoo walitti madalaan) [2], akkasumas avireejjiin abbaa manaa baadiyyaa tokko hektaara lafa 1.4 (kunis hektaara lafa biyyaa 1.01 fi hektaara lafa Oromiyaa 1.14 wajjin yoo walitti madaalamu) [3], akkasumas avireejjiin abba mana baadiyyaa tokko mataan horii mana hanga 0.7 qaba. Dhibbantaa 31.8% ummatta, namoota qonna malee jiraatan yoo ta'an, kunis yoo kan biyya dhibbantaa 25% fi kan Oromiyaa 24% wajjin yoo walitti madaalan. Ijoollee barachuu danda'an keessaa dhibbantaan 66% mana barumsaa sadarkaa tokkoffaatti galmaa'anii argamu, akkasumas dhibbantaan 28% mana barumsa sadarka lammaffatti galam'ani argamu. Dhibbantaan 89% dhibbantaa kana busaaf banaa kan jiran yoo ta'an, tokkoleen waraanaa bana miti. Memorandamiin zonii kana balaan qillensa gogaa qabachun qabxii 406 kenaf.[4]
Wabii[edit | Lakkaddaa gulaali]
- ↑ CSA 2005 National Statistics, Tables B.3 and B.4
- ↑ "Ethiopia - Second Road Sector Development Program Project", p.3 (World Bank Project Appraisal Document, published 19 May 2003)
- ↑ Comparative national and regional figures comes from the World Bank publication, Klaus Deininger et al. "Tenure Security and Land Related Investment", WP-2991 (accessed 23 March 2006).
- ↑ World Bank, Four Ethiopias: A Regional Characterization (accessed 23 March 2006).


text:
Dur ijoollummaa isheetti nannoo itti dhalatte godina shawaa dhiyaa, aanaa Calliyaa, ganda Jaarsoo Dirree Gadaa keessatti karaa mana barumsaa figichaan dorgomaa akka turte yaadatti. San booda akka naannoo jiraattutti eega dorgomaa turtee booda gara Finfinneetti galuun gartuu poolisii Oromiyaaf dorgomaa akka jirtu dubbatti. Yeroo jalqabaaf gara biyya alaatti imaluun kan dorgomte biyya Speen irratti ta’uu fi dorgommii sadarkaa addunyaa adda addaatti hirmaachuu ishee ibsitti, Atleet Maammituu Daskaa.
Torban lama dura jechuun Onkolooleessa 30 bara 2016 Fraakfart Jarmanii keessatti kan gaggeeffame fiigicha maaraatonii dubartootaa irratti injifachuu ishee sabaa-himaan addunyaa gabaasanii turan.Waan bobba’an irratti cichaan hojjachuun lafa yaadaniin nama ga’aa- jetti Atleet Maammituun.


text:
Duulawwan miidiyaalee hawaasaa maaliif?
Dhimmooti adda addaa yadachitoota barbaadu. Kanaafiidha rogeeyyiin midiyaalee hawaasaa waa’ee dhimmota adda addaa kaasuun xiyyeeffannaa akka argatan yaalii kan taasisan.
Kanaafis ka’umsa kan nuuf ta’ee ammo duula midiyaa hawaasaa tibbana ‘hidhamtoota sammuu fi siyaasaa yaa yaadannu’ jedhuun gaggeefameedha.
Bifawwan leeliftoota garaa garaa
Namoota sochii ‘Yeloo muvimanti’ bara 2011’tti barsiiftootaafi barattoota Yunivarsitii Finfineetiin hundeessan keessaa tokko Hiliinaa Biraanuu tokko. Hiliinaan barsiiftuu koornaayaa fi Seeraa yoo taatuu, jalqabbii sochiichaa akkasiin yaadatti.
”Miidhaa keessummeessituu ilama daandii qilleensaa Itoophiyaa kan turte Abaraash irratti raawwatamee fi isaan booda mariiwwan midiyaalee adda addaatiin taasifaman, hundeefama sochiichaatiif sababa ta’aniiru.”
Miidhaan saal bu’ureeffatan akkasii wayita raawwatamaniitti hundumtu ‘leenca tibba tokkoo’ ta’u kan jettu Hiliinaan, isaan booda garuu hondu yoo gara jiruu mataa isaatti deebii’uu miidhaan dubartootaa no dagatama. Kanaafuu nutis maree walitti fufiinsa qabu fi hubannoo uumuuf yaaduun hojachuu eegallee jetti.
Qindeessituu komunikeeshinii ‘seetaawiiti’ kan taate Firaa’ool Balaayi sochiin isaanii dhimmoota hawaasa keessatti hinxuqmne ta’an irratti marii uumuun hojachaa jira jetti.
Mariiwwan walitti fufiinsa akka qabaataniifis tibba ayyaana waggaa qofa osoo hintaane, karoorfachuun dulawwan midiyaalee hawaasaa gaggeessinas jettee jirti.
Leelftoonni walqixxummaa saalaa kunneenis hawaasichi dhimmi kanarratti waa gochuu qabaataa jedhu. Furmaanni rakkinichaa inni duraa dhimmicha irratti ilaalcha walfakkaataa qabaachudha jechuun waan yaadaniif mariiwwan gaggeessu.
Bafiqaadu Haayilu, barreessaa ‘Zoon Zaxeenyii’ dulawwan walitti fufiinsaa midiyaalee hawaasaa irratti taasisee yaadata.
”Akka mummeetti dhimmiita afur irratti waliitti aansuun duula taasifnee jirra. Isaanis, ‘heerri motummaa haa kabajamu, bilisummaan yaada ibsachu hundaaf amma, mirgi walitti qabamuu fi ijaaramuu yaa kabajamu fi waliin abjuu Itoophiyummaa haa abjoonnu,’ kan jedhan turn.”
Dulawwan Feesbuukii hundaa yoo gaggeessinu garee ijaaruudhaan, filannoo guyyaatii kaasee hanga qophii suuraa danaa akkasumas barrefammoota duliicha gargaaran sirriitti itti yaaduun turee kan eegaluu jedha.
Kanaan addattis sochiileen jijirama hawaasummaa, siyaasaa fi naannoo fiduuf ykn kaka’umsa uumuuf hojatamanis jiru. Dulawwan akkasii keessaa kan haalaan beekamu isaa, ‘sagaleen keenya haa dhagahamuu fi kan amma hidhamtoota sammuu haa yaadannu,’ jedhuun gaggeefameedha.
Duula dhaadannoo hidhamtoota sammuu haa yaadannu jedhuun torban kana karaa fesbukiitiin eegalamees kanaaf yaada kan maddisiisan oBBo Getachoo Shifaraawu. Kaayyoon isaas Hidhamtoota siyaafaa fi sammuu dagataman guyyaa tokkoof yaadachuufi akka haqa argataniif gaafachuudha,” jedha.
Dhimmoota xiyyeeffannoo dhaban
Biyya keenya keessatti dhimmoonni baayyee barbaachisoo ta’an garuummoo kan dagataman hedduun akka jiran ni dubbatama. Fakkeenyaaf dhimmoota akka farra malaammaltummaa, qulqullina barnootaa, daldala haqa qabeessa ta’ee fi kanneen biroo irratti namoonni hojjechuu malu.
Akka Obbo Geetaachoottimmoo dhimmi hacuuccaa xiinsammuu fi hidhamtoota siyaasaa kan dagatameedha. “Hidhamtoonni sababa gaaffii eenyummaa fi mirga amantaasaanii ilaallatu kaasaniif qofa kutaa dhiphoo tokko keessatti dararaan irra ga’a,” jedhan Obbo Geetaachoon.
“Kunimmoo mormii ummataa waggoota lamaan darbanii fi naannolee Oromiyaa fi amaaraa keessa ture daranuu hammeesseera. Hidhamtoota kanneen irra dararaan adda addaa irra ga’us, hamma mana murtiitti dhiyaatanii rakkoosaanii hin himaneetti kan isaan dhagawu hin jiru,” jedhu Obbo Geetaachoon itti dabaluun.
Kunimmoo, ummanni rakkoosaanirra ga’e dhagayee, ormi isaan miidhaa jirummoo har’as yoo ta’uu baate bor seeratti akka dhiyaataniif, odeeffannoon akkanaa akka hin tatamsaane taasisas jedhaniiru Obbo Geetaachoon.
Kanaafuu duulli torbee kana keessa taasifame, hunduu odeeffannoo waa’ee hidhamtootaa waan qabu akka waliif qoodu, waa’ee warra miidhaa geessisanii fi miidhamanii odeeffannoo wal jijjiiruun kan miidhe akka gaafatamu, miidhamaaf ammoo waanti danda’amu hundi akka godhamuuf kan kaayyeeffateedha jedhan.
Miidiyaa Hawaasummaa jijjiiramaaf
Miidiyaan hawaasummaa dhimmoota koorniyaa fi hidhamtoota siyaasaa dararamaa jiraniif namoonni dubbatan irratti walgahuun yaada isaanii qaaccessani hawaasa biraan ga’uuf akka riqichaatti kan gargaaruudha.
Yaadonni nuti miidiyaa hawaasummaarratti kaasnu qabxii marii akka ta’anii fi hubannoon akka uumamuuf cimsinee hojjenna kan jettu Hilliinaan,yaadonni barreeffaman dhiibbaa sirrii akka argamsiisaniif duula qorannoon deggerame gaggeessuun ni barbaachisa jetti.
Firaa’ool gamasheetiin kaayyoo gooroon keenya hawaasa Feesbuukii gidduutti waltajjii uumuudha jetti.Yoo carroomnemmoo miidiyaa gurguddoon fudhatanii dhimmicha bal’inaan hojjechuun hawaasa biraan ga’uu danda’us jetteetti.
Miidiyaa hawaasummaarratti namoonni dhuunfaa yaadota ka’an garasaaniitti fudhachuun ni tumsu, seenaasaaniis ni qooda, keessummaammoo yeroo baayyee feesbuukii, tuwiitarii fi inistaagiraamii irratti qabxii marii bakka danaasaaniitti fayyadamuun waltajjiin marii akka uumamu haala mijeessu jetteetti.
Egaan miidiyaa hawaasummaarratti kan deggeru qofa osoo hin taane kan yaadaan wal mormus waan jiruuf lamaanirraayyuu waa barachuu qabna jedhu Hilliinaa fi Firaa’ool.
Befiqaaduun gamasaatiin duulli gaggeessine hundinuu bu’a qabeessa turan jechuu nan danda’a jedhe. Duula geggeessineen baayyonni dammaqaniiru, yaadota nuti qoodneefis hedduusaanii fudhataniiru jedha Befiqaaduun..
Keessumaammoo heera mootummaarratti hubannoon akka cimee fi hundaa ol ergaansaanii aanga’oota mootummaa bira akka ga’e amanu rogeeyyiin kunneen.
Obbo Geetaachoonis duula miidiyaa hawaasummaarrati geggeeffamaa jiru kanarraa hirmaannaa namoota hedduu ni eegna jedhan.
Hudhaawwan maal turan
Haala interneetiin rakkisa jiru kana keessatti hirmaattota deebii gaarii argachaa jiraachuu kan dubbatan obbo Geetaachoon duulli miidiyaa hawaasummaa qabbanaa’uu garuu akka hudhaatti kaasu.
Obbo Bafiqaaduun gamasaaniitiin qophaa’ummaa dhabuu, dhaadannoowwan nama hin howwanne dhiyeessuu fi yeroo mariin miidiyaa hawaasummaa gaggeeffamuuf qabame keessatti dhimma biraan qabamuu dhabuu adda baafachuu dhabuu akka hudhaalee ijootti kaasu.
Dhumarrattis duula booda yaadni milkaa’ee fi hin milkaa’in kami jedhanii adda baafachuu dhabuun rakkoo hamaa leellistootaati jedhaniiru. Namoonni yaada duula miidiyaa hawaasaaf dhiyaate akka gaariitti hin ilaalles akka hudhaa tokkootti kaa’amaniiru.
Ta’us garuu miidiyaan hawaasummaa yaadni kamiyyuu ka’ee irratti mari’atamee hubannoon akka uumamu, dhimmoonni dagatamanis xiyyeeffannoo akka argatan kan gargaare ta’uu ni amanu.


text:
Qixxeessaa Lammii | Adoolessa 15, 2018
Bara dheeraaf dhaaba kan kan jaalatu ummata isaa inni qabsaawuuf qofa malee diinotaa fi farreen qabsichaa yeroon dhaaba kana diiguuf itti hin duulin hin jiru. waan hin jaalatneef jecha waan isaan hin jedhinii fi waan isa irratti hirn raawwatin hin qaban. Akka silaa hawwii fi fedhii isaaniitii qaata bada ture.
Dhiphaa, shorarkeessaa, fottoqsaa, wanbadee, diigaa, bulguu mee wanti isaan hin jedhamin maaltu jira? Dhugaan ni qal’atti malee hin citu, ni tiratti malee hin jarjartu waan ta’eef dhugaa irratti cichuu isaaf har’a kunoo bu’aa bahii ololaa fi lolaa hunda keessa qaxxaamuree asiin bahe. Ammalee taanaan akkuma kalee ololli jibbitoota isaan irratti deemsifamu daran itti hammaate malee irraa waan lash jedhe hin qabu. Keessumaa arrabsoon Oromoo fakkaatotaan irratti adeemsifamaa turee fi jiru daran cime. Dubbataa
salphisuun jalumaa cal’isuudha jedhee dhaaba dirree arrabsoo keessa seenuu irraa of qusate akka ta’e warri beeku ni beeka.
Duula farreenii fi diinotaan kallattii maraan itti baname a’atee as gahuu isaa jabina irraa kan ka’e malee osoo dhaaba dhara irratti hundaa’e ta’ee maqaan isaatuu kaafumaa silaa qaata dhiifama ture. Dhara karaa midiyaatiin many’ee baasee qabsoo bara dheeraaf inni irra ture gatii dhoorguuf itti roobsamu hunda obsee suuta tirachuun isaa dhugaa eenyullee haaluu hin dandeenye qabaachuu isaatti amantaa guutuu waan qabuufiidha.
Diihiin dhaaba kanaa fi hooggana isaa irratti yeroo ammaa qaamota gara garaan biyya keessaa fi alatti hojjatamaa jiru guddaadha. Fakeenyaaf miseensotaa fi hoogganoota dhaaba kanaa warreen turan, kan bara dheeraaf qabsoo kana keessaa ala of baasanii hojii dhuunfaa isaanii irratti bobba’anii biyyoota faranjiitti bashannanaa turan, of bariisaa fi maatii isaanii barsiisaa turan, qabeenya kuufatanii jireenya isaanii akka dhuunfaatti gadi dhaabbatan har’a dhaaba daqiiqaa tokkoofillee qabsoo saba isaa irraa boqatee hin beekne xiqqeessuuf fiiganii biyyatti lixaniin maqaa isaatiin gabayaa siyaasaa rakasaa ummata keessa ceehanii hennaa oowwisan argamu. Hedduun isaanii warra lammii biyya biraa qabanii fi yoo tarii boru haalli hamaan biyyattii keessatti kan dhalatu ta’e akkuma xayyaaraan dhufan xayyaaraan keessaa godaanan akka ta’e beekkamaadha.
Akka isaaniitti qabsaawota erga qabsoof gadi bahiin qabsoo irraa boqatanii hin beekne of seehan. Jeneraal Kamaal Galchuu yoo ta’e malee bakka bu’oota dhaabbilee ata’anii gara biyyaatti namootni dhangala’an kun mee eenyu fa’atu Oromiyaa mitii biyyoota Afrikaa keessaa biyyatti gale? dhugaa kana ummatni keenya gadi fageenyaan beekuu qaba. Qaama ani ABO jedheen hunda ABO jedhee keessummeessuu irraa of qusachuu isa barbaachisa. Murnootni maqaa qabsoo dhahatanii biyyatti dacha’an cuftuu yeroo gabaabaa keessatti akka biyyoota irraa dhufanitti dacha’an dagachuu hin batbaachisu.
Waan hunda irraa kan ma ajaa’ibsiisu warri biyyatti galanii fi qacceen isaanii biyyoota faranjiitti hafanilee sab-himaalee adda addaa irratti yaa’anii qaanii tokko malee dhaaba akka mootummaatti waan hunda guuttatee jiru hennaa qeeqan dhagahamuu isaaniiti. Morka Arbaa uttaalaaf hilleettii miilaa fattaate akka ta’an of hin beekan. Mootummaan mala of tasgabbeessuu baafatee huubaa fi huura ala keessaa itti waccu walitti guuree mooyyee tokkotti naqee tumuuuf akka isaan waame hanga ammaattuu hin galleef. Itti
dhufanii hojiidhaan hanga arganii xiyyeeffatnaan isaanii dhaaba keessaa gananii bahan irratti akka ta’e haasawoota isaan gochaa jiran irraa hubachuun ni danda’ama. Hinaaffaan qaamota kanaa ABO ni cimsa malee hin dadhabsiisu.
Akka isaaniitti biyyatti yoo deebi’ellee kabajaan inni ummata isaa fi diina birattis argachuuf deemu kan saba isaan boonsu malee kan xiqqeessu akka hin taane taatewwan achii as ta’aa jiran irraayuu mul’achaa jira. 0PDOn kalee ilmaan Oromoo dhiiga dhangalaasaa baate har’a afaan guuttattee ABOn gaafa ummatni keenya dhumu ummata keenyaaf hin dirmatin har’a eessaa as bahe jettee teessuma isii irratti hennaa dubbattu nama ajaa’ibiisisa. Kan ummata keenya fixee fi ficchisiise eenyu ta’ee dhiiga sana irraa akka nama qululluuti har’a gaaffii akkasii kaasti?
Abbootiin ummata keenya irratti badii dhiifama hin qabne raawwachaa bahan mataa wal jala qabataniif murtii seeraa jalaa miliquu hin danda’an. Murnoota ABO diiguu irratti bobba’anii karaa qaxxaamuraan biyyatti dacha’an dabalatee gaafa dhugaan baate akka amma bakka dhugaan hin jirre keessa dhaabbatanii lallaban kana akka hin taane beekuun barbaachisaadha. Nama waan yaate beekan waan inni udaanu hin gaafatan. Diigduu fi dhiibduun akka banjii lafaa yaatee qabsaawaa dhugaa of gootee ummata keessa keessa yommuu cecceetu hammuma abbaan dhugaa itti dhufuuf saammachuudhaaf akka ta’e hubatamaadha. Dhara gabbatte dhugaa seehee ummatni keenya waliin girrisuunis yeromaaf malee waan umrii qabu osoo hin taane fixeensa barraaqa tokkooti.
Ilma abbaa hin qabnetti haaddii baratan akkuma jedhamu bakka abbaan qabsoo irree fi gaachenni Oromoo WBO fi dhaabni kallacha ummata Oromoo ABOn hin jirretti ABO ofiin jechuun hoomacha ta’ee afuuf akka jiratu beekuu barbaachisa. ABO biyyaan dhugaa durumaa biyya keessa jira. Bosonaa fi magaalaa keessa jira waan ta’eef biyyatti galuuf xayyaaraa fi konkolaataa isa hin barbaachisu. Waajjira banachuu fi ifatti ummata isaatti bahee waltajii dirreelee magaalota Oromiyaa keessatti geggeessuu qofatu isa hanqate malee dhaaba baqataa miti. Fira, farraa fi diinnis tolchanii beeku. Dhugaa mul’ate deebisanii awwaaluuf asii achi baduun armaa achi bu’aa hin qabu.
ABOn kaayyoo fi akeeka isaa akka qabatetti yoo gales gala malee walii galtee beekkamaa tokko irra osoo hin gahin diina firmoofatee galuuf qophii miti. Dhalli Oromoo waggoota 28 kana keessatti maqaa siaan mootummaa kanaan galaafatame bakka argachuu qaba. Kan lubbuun jiru mu’achuu, kan hin jirre beekkamuu, kan hidhame kiisamuu, kan diigame hadhaahiyyamuu, kan buqqifame gadi dhaabsifamuu, kan saamame hirpamuu, miseensotaa fi deeggartootni isaa bakka isaaniin malu argachuu, ummatni Oromoo mirga hiree murteeffatnaa argachuu qaba dhaabbii jedhu qaba.
Tokkummaa madamarrii booda mammanxarii saba isaatti taatu yoomiyyuu keessummeessuuf qophii miti. Qaamotni hurrubisanii biyyatti galan walumaa galatti warra addistuwaa Itophiyaa jalatti ummata isaanii ittisuuf harramatan akka ta’an ummatni keenya dursee beekee jira. Warri duraan hin hubatin jiranis amma suutasuutaan hubachaa jiru. Sababaan uleen ololaa ABO irratti cimee deemaa jiruufis amana isaanii akka gufachiisu waan beekaniifiidha. Ummata Oromoo sobuuf haasawa mi’aawuun Leencoo Lataa irratti guduunfame. Warri har’a miidiyaa dhuunfaa horatan irraa wocanis mi’aan haasawa isaanii suuta suutaan bushaawaa deemuun isaa waan hafa hin qabneedha.
Gabaabatti karaa ololaa fi ololaanis ABOtti yeroo ammaa duuluun ABO daran cimsa malee hin laaffisu waan ta’eef farreenii fi diinnan hojii ololaa hamilee ummata keenyaa cabsuuf itti jiran kana irraa daddaaffiidhaan soo of qusatanii itti gaafatama seeraa fi seenaa boru itti dhihaachuuf jiraatan irraa hafuuf isaan gargaaruu dand’a yaada jedhu qaba.
Barruun kun yaada akka dhuunfaatti natti dhagahame callaqqisa malee yaada dhaaba kamuu ilaallatuu miti. Tokkummaa dhugaa gaabbisuuf dhara hushaalatanii fiiguun yeroo ammaa dhala Oromoo kamiifuu hin barbaachisu.
IUOf!
Qixxeessaa Lammii


text:
Jimaata darbe Muddee 8, bara 2017 galgala guyyaa sabaa fi sablammoota akkasumas uummattootaa kabajuuf barattonni yunivarsitii kanaa walitti qabamanii agarsiisa wallee dhiyaataa tureetu ittiin ka’uumsa walitti bu’iinsa kanaati jedhu barattonni. Walitti bu’iinsii suun hanga kutaa cisiicha barattootaatti (Dormii) itti fufee dhagaan wal reebuun waan hammaateef Brataan bulchiinsa naannoo Amaaraa irraa ta’e tokko du’u daayreekteerri kutaa qunnamtii uummataa kan Yunivarsirii Addigraat Obbo Yohaannis Kabbadaa lubbuun barataa Sanaa darbuu isaaf yunivarsichii gadda guddaan itti dhaga’amuu fi warraa fi maatii barataa du’eef jajjabiina hawwina jedhan.
Brattonni Oromoo kan mooraa sana keessa jiran akka jedhanti qiyyaafanni haleellaa kanaaa barattoota Amaaraati haa jedhamu malee Oromoonis rukutamanii jiran jedhu. Gaaf sana galgala Barataa Boruu Halakee jedhamu dhalataa naannoo Moyyalee barattonni dhaloota Tigraay rukutuuf yeroo itti gaman gamoo lamaffaa irraa foddaan utaaluuf dirqame jedhu.
Gaafa lafa ga’u qoma isaan waan kufeef akkasumas erga kufee booda qaama isaa kan saalaa keessa dhaanamuu ka dubbatan hiriyyonni isaa milla isaa irratti midhaan dhaqqabee wal’ansaaf ergamee akka ture dubbatu.
Obbo Yohannes Kabbadaa akka jedhanti hogganoota amantii jaarsolii biyyaa akkasumas bulchiinsa Yunivarstii dabalachuun barattoota waliin mariin gaggeeffamee araara buusuuf carraaqqii ta’een yeroo ammaa moraan Yunivarsitichaa tasagabii guutuu keessa jiara jedhan.
Barattonni garu hanaga har’atti tasagabiin akka hin jirree fi ijoolleen mooraa gadhisanii ba’uu feenu iyyu ba’u nu dhorkan haallii jiru muddamasaan guutamaa dha jedhu.
Gbaasa guutuu caqasaa


text:
Shaashamanneetti namoonni nama ajjeessun gadi garagalchanii fannisan irratti himanni banamuufi
Finfinnee, Onkolooleessa 1,2011(FBC)-Magaala Shaashamanneetti shakkamtoota nama ajjeessun gadi garagalchanii fannisan 14 too’ataman keessaa namoota 6 irratti himanni banamuuf akka ta’e Poolisiin magaalichaa beeksiise.
Namoonni kunneen simannaa Daarektar OMN fi xinxalaa siyaasaa obbo Jawaar Mohaammad Hagayya 6,2010 magaala Shaashamanneetti taasifame irratti jeequmsa uumun nama tokko haala sukkanneessan ajjeesun gadi garagalchanii fanniisuun shakkamanii too’atamuu galmeen abbaa alangaa ni agarsiisa.
Qajeelcha Poolisii magaalichaatti qorataan Poolisii Komaandar Makoonnin Taaddasaa akka ibsanitti,shakkamtoota 6 irratti ragaan quubsan waan argameef abbaan alangaa himata banuufi jedhaniiru.
Shakkamtootni kunneenis guyyaa har’aa mana murtii olaanaa magaala Shaashamanneetti ni dhiyaatu jedhaniiru.
Hagayya 6,2010 magaalichatti rakkoo simannaa irratti umaameen lubbuun namoota 3 darbuu fi konkolaatan Poolisii tokko gubachuun ni yaadatama.


text:
Yuniversitiin Haro-Mayaa yuniverstii biyyitii qabdu keesaa tokko.Akka ijoolleen achii dubbifne jedhanitti ijoolleen achi barattu eegii barumsa dhaabanii ji’a tokko aaluutti jiran.
Wannii warrii gaafate akka barattootii jedhanitti akka barattootii Har-Mayaa ka qabaman hiikaman,akka waraanii mootummaa yuniversitii keessaa bahuu fi akka wannii hedduun qajeeltuuf gaafatan.
“Guyyaa Roobii laaqana irratti akka hin nyaanne ijoollee dhoorkaa turan. Ijoolleen bakka tokkotti wal gettee maaliif nyaata nu dhoorkattuu namnii hidhameeyyuu nyaata hin dhoorrgamuu jettee yoo ijoolleen wal geettu poolisiin federaalaa ijoollee ari’atanii aaraa bombii darbuudhaan ijoollee baayyee doormiitti dhaanuun miidhan.”
Akka ijoolleen tun jedhanitti tana keessa nama 32 akka malee miidhame ka ilkaan caphanii fi matan dhoofamelleen hedduu“ isaan keessaa namnii afur hospitaala Hararitti wallaanamaa jira hagii tokko hospitaala Hiywet Faanaa jira.”
Aara bombii tana doormii dhiiraa ta “amel” jedhanii fi ka dubraa ka “Wiig” jedhanitti darbatan.
Ijoolleen hidhaman jedhan tana haga tokko yuniversitii keessaa haga tokko ammoo yo jari boqonnaaf maatii isaaniitti galuuf karaa qaban.
Waraanii mootummaa akka ijoolleen jettutti ijoolleen doormii(manneen bultii barattootaa) irra deemee humnaan barnootaatti oofuu fedha.
Bulchiinsii ijoolleen hidhaman guyyaa shan keessatti gadi dhiifsan jedhullee haga ammaatti hin baane jedhan.
Ijoollee tana haga tokko Hararitti hidhanii haga tokko Dirree Dhawaatti hidhan.
Tana maleellee barattootii tun akka waraanii mootummaa yuniverstii keessaa bahuf gaafatanillee.
“Nuuti mooraa barnootaa keessa jirraa malee mooraa waraanaa keessa hin jirru kanaaf waraanii federaalaa,poolisii federalaa jedhamu kun nurraa haa bahuu jechaa jirra,” jedhan.
Waan ijoolleen himatte tana bulchootallee gaafachuuf jennee bilbillee ufi jibbaanne.


text:
Godina Gujii lixaa aanaa Qarcaa keessatti kamisa darbee qabee walitti bu’iinsa naannoo daangaa Ummattoota kibbaa Geedi’oo cina jiru irratti ka’een lubbuun namaa bade qabeenyaan barbadaa’uu jiraattonni naannoo, gareeleen mormituuf angawaan gama kibbaa nuuf ibsaniiru.
Biiroon Bulchiinsaa fi nageenya Oromiyaas humnoota rakkoo daangaa babal’isuuf yaalii godhantu uummata jeequuf sochii gochaa jira jechuun fuula Feesbuukii isaa irratti ibsa gabaabaa maxxansee jira.
Angawaa uummattoota kibbaa ka duraanii keessaa tokko akka ibsanitti
Haala amma jiruun waantin ani itti hin amanne tokko yoo jiraate lakkoobsi keenya asitti waan heddummaateef gara zoonii Kibbaat Geeidiootti cinna kan jedhu waan hundee hin qabaannee dha. Gaaffii sirriis miti jedhan.
Afaan Geedi’ootin haa barannu jechuun xalayaan gaafatame kan jedhus kan sirnaa miti. Dhimmi isaa qoratamuu qaba. Kanneen baqatanii gara Diillaatti ol dhufan akka jedhanitti lafa keenya irraa nuu deemaa nuun jedhan.
Uummanni kun lamaan daangaa irra waan jiraniif afaan walii dubbataa waliin yeroo dheeraaf kan jiraataa waan turaniif afaan walii dubbataa inni gamaa gamanatti darhee jiraataa ture. daangaaleen naannoo Kibbaa daangaa Oromityaatti dhiyoo jiran hollaa Oromiyaa ti malee lafti sun kan Oromoo ti jedhaniiru.


text:
Berhanu Hundee
Waayeen Finfinnee yeroo baay’ee ka’aa turullee yeroo ammaa kanatti garuu addatti waan xiyyeeffannaa argate fakkaata. Dhimma kana laalchisee afaanfaajjiin adda addaas uumamaa jira. Keessumaayyuu humnootni bilisummaa fi abbaabiyyummaa Oromoo hin fudhanne dhimma Finfinneerratti waan danda’an hundaa godhuuf kutatanii waan ka’anis fakkaata. Mormiini humnootni kun Finfinnerratti qaban karaa adda addaatiin ibsamullee; sababoota gurguddoo ta’an akka fakkeenyaatti dhiyeessuuf:
- Osoo beekanuu seenaa Finfinnee awwaaluudhaan, akka magaalaan tun kan warra Amaaraa taate godhanii ibsuu yaalu. Kana godhuun isaanii immoo dhugumatti haqa qabaatanii osoo hin taane, badii Minilik Oromoorratti raawwate sana fudhachuu diduufi. Finfinneen badii sana wajjin waan walqabatteef jechuu dha.
- Finfinneen haadha ishii Oromiyaati yoo deebite, akka waan jiraattotni magaalaa tanaa kan Oromoo hin taane dhiibamanii achii bahanitti laalu. Oromoon sabaa fi sablammii biroo akka hin miine; uummata nagaa jaalatu fi alagaallee ofittiqabee jiraachisu akka ta’e osoo beekanuu, garuu shakkii fi sodaa qabanirraa kan madde dhimma Finfinneerratti cimsanii mormu.
- Finfinneen wiirtuu aangoo fi jiddugaleessa qabsoo waan taateef, hunduu Finfinnee akka furtuu tarsiimoo siyaasaa fi diinagdeetti fudhatu. Humnootni abbaabiyummaa Oromoo hin fudhanne fi farra-Oromoo ta’an, magaalaa tana dhabuun Itoophiyaa dhabuu ta’a jedhanii waan yaadaniif ykn amananiif, Finfinneen gonkumaa akka Oromiyaa jala hin galle qabsoo hadhooftuu godhuu barbaadu.
Dhimma Finfinneetiin mormuuf sababaaleen fedhanillee dhiyaatan, Oromoodhaaf garuu jaalatamus jibbamus, amanamus amanamuu baatus dhimmi Finfinnee dhimma Abbaabiyyummaa Oromoo ti. Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBOn) kaayyoo isaa hangafa godhatee kan eegaleef abbaabiyyummaa Oromoo mirkaneessuuf waan ta’eef, handhuura Oromiyaa Finfinnee keessaa baasee gatuu ykn dhiisuu hin danda’u. Kanaafuu, dhimma Finfinneerratti gama Oromootiin haal-dureen takkallee fudhatamuu hin qabu. Finfinneen gara seenaatiinis ta’ee gara seeaatiin qaama Oromiyaa ti. Oromiyaan handhuura ishii ofkeessaa baastee jiraachuu hin dandeessu. Waan ta’eef Finfinneen haadha ishii jalatti deebi’uun dirqama ta’a.
Ani akkan yaadutti fi amanutti, durumaanuu faayidaa addaa Oromiyaan Finfinneerraa qabdu jedhamee lafa kaa’amuun sunuu dogongora ture. Faayidaa haati ykn abbaan ilmoorraa qabu maali?? Oromoon Finfinneerraa wanti qabu abbaabiyyummaa ti malee faayidaa addaa wanti jedhu hin jniru, jiraachuus hin qabu. Faayidaa addaa qabaachuu ykn argachuu kan qaban, jiraattota magaalaa Finfinnee, kan Oromoo hin taane dha. Akkana jechuun jiraattotni kun guutumaa guutuutti mirgoota adda addaa qabachuun dirqama ta’a. Faayidaa addaa isaan argachuu kan danda’an immoo dura Finfinnen bulchinsa Mootummaa Oromiyaa jala galtee; sana booda bulchinsa magaalaattii keessatti jiraattotni Oromoo hin taane akka lakkoofsa isaaniitti bakka bu’oota qabaachuu jechuu dha.
Dhumarratti, humni kamuu dhiichisus, bookkisus, dhaadatus, waan barbaade hundaa godhuuf kutatee ka’us, bilisummaa fi abbaabiyyummaan tolaan waan hin argamneef, Oromoon tokko ta’ee; tokkummaa fi humna isaa cimsee; karaa barbaachisaa ta’e hundaanuu ofqopheessee, dhimma Finfinnee kana xumur ittigodhuu qaba malee asii fi achi jechuun; haalduree nurratti godhamuu malu fudhachuun waanuma hin yaadamamnee dha. Oromoon aangoo argatee biyyattii tana bulchaa jira yeroo jedhamutti dhimma Finfinneerratti laafina agarsiisuun badii biraatti nu geessuu mala. Balaa nutti deemaa jiru alaalatti arguun barbaachisaa fi murteessaa dha. Oromoon finfinneerraa kan barbaadu faayidaa addaa osoo hin taane abbaabiyyummaa dha. Kun mirga Oromoo kan uumaa fi uumamaa ti. Dhugaan kun firaafis ta’ee diinaaf ifa ta’uu qaba.
Hanga walitti deebinutti nagaatti.


text:
Marroo 20 taphatanii goolii 40 gale hagii tokko keessaa galee hagii tokkolleen faanuma jira.Dorgommii AFCON 2017 eegii jalqabani guyyaa 10 keessa jiran.Hardha tapha lamatti jiraa biyya 4ti taphata.
Hardha Toogoo,DRC,Nyeenca fi Morookooti taphata.Taphii kun daqiiqaa 30n duubatti jalqaba.Togo fi DRC fi Morookoo fi Ayvori Kosti waliin tapahta.
Aljeeriyaan galtee Gaaboon keessaa bahyanii bahanii biyya 16 jalqabee biyya 8 walti hafuuf deema.DRC biyya 8n walti hafan tahuuf deemuutti jirti tapha lamaan taphatte keessa hin moohamne.Tapha Jimaata dabree irratti Ayvoorii Koostiin 2-2 gargar baate
Tapha kana irratti Toogoon moohuu baannaan keessaa galti Ayvori Kosti dabruuf ammoo Morookoo moohuu malte.
Tapha duraan taphatan irratti Morookoon Toogoo 3-1 moote.Leenjisaan Toogoo taphataa Arsenaalii fi Kiristaal Paalaasi ka durii, Emmanuel Adebayor waan guddoo irraa eegata.
Namii Toogoon abdattu ka dhibiin Marheu Dosseviiti ka biyya Giriikii tapha biyya isaa DRC moohachiisa
Sadarkaa FIFA,Waldaan Federeshiinii Kubbaa Miilaa Addunyaa baasetti Toogoon 90essoo jirtii DRCn ammoo 49essoo.
Ayvori Kosti shaampiyoonaa AFCON bara 2015 taatullee amma akka qaraa kaan hin jirtuu duubatti deemuutti jirti.Morookoon ammoo wayyaahaa deemuutti jirti.
Tapha jalqabaa lamaan warra waliin taphatte walqixxee baate.Tapha kana mootee jennaan tapha itt aanutti dabartii tahuu baannaan xaxattee keessaa galti.Yoo walqixxee baatellee hinuma dabarti yoo qabxii tokkoon caaltellee hinuma dabarti.
Morookoon dorgommii sadarkaa addunyaa 14 bara dabre taphatte keessaa shan qofa moohamte.
Ayvori Kosti tapha sadarka addunyaa ganna dabre taphatte keessaa 14 taphattee 8 walqixxee baate
Ilmaan Turee lamaanii fi Diroogbaan dorgommii addunyaa keessaa bahanii hardhallee Ayvoorii Koostiif taphachuu dhabuun isaanii Ayvori Koosti wa dhabsiifti.
Ayvorii Kosti tapha AFCONiif dabruuf tokko qofa akka dansaa moote. Morookoon ammoo taphuma dorgommii itti seente cufaa warra waliin taphatte ufuma dura qajeelchaa asi geette.


text:
Inistiitiyuutiin Qorannoo Qonnaa Oromiyaa dhimma siivil sarviisii fi meeshaalee riformii qidaa’aa irratti qopheessee miseensota maanajimantii Giddugaleessa Qorannoo Qonnaa 17 fi IQQO irraa waamamaniif leenjii guyyaa 4 kenneera.
Leenjii kana irratti mata dureewwan JBAH, SMBKT, Falaasama Kaayizanii fi Chaartarii lammilee ilaalchisee ogeeyyota Biiroo paablik sarviisii fi misooma Namaa fi IQQO irraa dhufaniin kennameera.
Leenjii kenname kanaan leenjifamtootni hubannoo gaarii kan argame yemmuu ta’u; leenjifamtootni leenjii kan fudhatanii hojjattoota Giddugaleessotaa kan leenjisan ta’uusaa hubatameera.
Kanumaan walqabatee Inistitiyuutichi Teknoolojii Qonnaa mijaataa ta’e Qotee Bulaa, Horsiisee Bulaa akkasumas fayyadamtoota biroo fi qooda fudhattoota dabalatee dhiyeessiin isaa haala barbadamuun akkaataa itti dhiyaatu fi teeknolojiwwaan kana argachuuf immoo itti fayyadamtonnii haal-dureewwan guuttachuu qaban kan of keessatti hammate sanadni Chartarii lammiilee walbeeksisee labsateera.
Haaluma kanaan, hojii geggeessitootni G/galeessota Qorannoo Qonnaa 17 Oromiyaa keessatti argamanii fi Daarektarri olaanaa Inistitiyuutiichaa Dr Fatoo Ismoo hirmaattoota leenjichaa fulduraa bahuun kaayyoo chaartaricha gara hojiitti jijjiiruuf waadaa seenaniiru.


text:
FXG lagannaa gabaa guutummaa Oromiyaatti taasifame wajjin wal qabatee akkuma magaalotaa fi baadiyyaa Oromiyaa maratti taasifame naannawa Finfinnee kutaa bulchinsa Laga xaafoo- Laga daadhiittis taasifamee ture. Uummanni Oromoo kutaa magaalichaa, Hojjetaan Mootummaa fi Miseensonni Poolisii Oromiyaa Humnaa fi kallacha qabsoo kan ta’e Qeerroo kutaa magaalichaa deeggaruun mormii isaanii mul’isaniiru.
Haa ta’uyyuu malee gaafa guyyaa mormii fi lagannaa gabaa (Guyyaa 2ffaa) Obbo Haayiluu Daraarsaa( Itti gaafatamaa waajira dhaabaa kan ta’ee) fi Obbo Biraanuu Asaffaa(Dhimma nageenyaa) kan ta’an Humna tikaa wayyaanee jechuunis Makkalaakayaa fi Agaazii waamuun qeerroo magaalichaa manarra deemuun eeruu kennaniin tumsiisaa oolaniiru. Uummanni Oromoo magaalichaa dhibba sadii ol ta’anis wal gahii waamaman irratti Humnoota magaalicha weeraranii jiran akka baasasan, ijoollee qabanii karaa fi kaampiitti galchanii tumanis akka gad lakkisan akeekkachiisanii turan. Ijoolleen (Qeerroon) qabamanii tumamaa turan gadhiifamaniyyuu Humnoonni makkalaakayaa fi Agaazii ammayyuu magaalicha weeraranii Qeerroo magaalichaatti roorrisuun bahuu fi galuu dhorkaa jiru.
Eelaa fi Madaan Agaaziin Obboloota keenya naannoo Oromiyaa garaa garaa fi naannoo Somaalee irratti raawwatte utuu nu keessaa hin ba’iin, balbala keenyarratti nutti waamuun Qeerroo tumsiisuu fi nutti roosiisuun Tuffii Uummata Oromoof qabdaniifi Mootummaa nama nyaataa wayyaanee wajjin ta’uun duguuggaa sanyii fi danqaa qabsoo Uummata Oromoo akka ta’aa jirtan hubanneerra.
Kanaafuu, humnoota Uummata nagaatti waamtanii hatattamaan akka magaalicha keessaa baaftanii, Qeerroo manarra deemtanii tumsiistan akka dhaabdaniifi qabsoo Uummata Oromoo Cinaa akka dhaabbattan Carraa isa dhumaa isiniif kennina.


text:
Qaamni Dhimma Filannoo Keeniyaa, kaadhimamtoota dorgommiitti dhihaatan waan raggaasiseef jecha, duulli filannoo sirnaan biyyattii keessatti jalqabamee jira.
Filannoo baatii Agayyaa keessa geggeessamu dhaqqabuuf guyyoota toorbaatama tu hafe.
Koomishinni filannoo fi dhimmoota daangaa ka biyyattii, haga ammaatti, kaadhimamtoota filannoo toorba qofa raggaasise. Kaadhimamtoota sadii immoo, sababa loojistikaan – jechuudhaan fudhatama dhabsiise.
Kan marsaa lammataa filatamuuf barbaadan – Prezidaantiin Keeniyaa – Uhuruu Keeniyaataa, kaadhimamtoota Keeniyaa dorgommiif dabran keessaa tokko. Gama mormitootaa tii immoo, hoogganaan mormituu beekamaan – Raayilaa Odiingaa, kanneen Dilbata dhufu raggaaisamu – jedhamee abdatamu keessaa ti.
Odingaan kaadhimamaa jabaa – Prezidaanticha dura dhaabbatu – jedhamanii eegamani


text:
Investimentiin biyya-alaa irraa gara Itoophiyaatti seenu baatii jahan darban keessa dhibbeentaa digadamaan (%20) gadi bu’uun isaa beekame. Itoophiyaan baatii 6 dabran keessaa sochii investimentii doolaara Ameerikaa biliyoona 1.2 tti tilmaamamu qofa kan harkisuu dandeette. Kuni isa woggaa dabree irra %20 gadi bu’aadha.
Bifuma walfakkaatuun, sochiin ummataa bara 2016 guddina diinagdee biyyattiis gadi buusuu isaati kan ragaaleen IMF agarsiisan. Mootummaan garuu yeroo heddu fincilli ummataa diinagdee irratti dhiibbaa tokkos hin uumne jedhaati kan dubbatu.
Sochii investimentii kana bara 2016 keessa kan taasisan dhaabbilee biyya-alaa yeroo dheeraadhaaf mootummaa waliin dubbataa turaniidha. Erga sochiin ummataa bara 2016 keessa finiinee kaasee dhaabbileen haarofni Itoophiyaa keessatti ugganii maallqa isaanii dhangalaasuu hin dandeenne. Hedduun isaanii tasgabbiin biyyattii gara itti adeemaa jiru dhaabatanii ilaaluu filataniiru, akka gabaasni Bloomberg agarsiisutti.
Gama biraatiin, dhaabbilee (kubbaaniyaalee) qabeenyi jalaa barbadaayeef hanga ammaatti qarshiin doolaara Ameerikaa miliyoona 4.4 kaffalameera. Irra caalatti kaffaltiin kuni kan raawwatame dhaabilee biyya keessaatiif. Mootummaan Woyyaanee namootaa fi dhaabbilee isa deeggaran deebisee dhaabuu irratti bobba’uu isaaf kuni ragaa tokko, jedhu xiinxallitoonni.


text:
Seena Seena
Itoophiyan biyya seenaa mataishee qabiduu kan Afirika kessat Argamtuudha fi biyya umuri dheera qabidudha Aduunya kana kessat.kan amanamuu kara turmatatiin sanyii ilimma nama kan duri kan keessat argamudha,innis kan wagga mili'oona shan tureedha,kan argamess dalolla awashii jedhamuu Itoophiya kessatidha. Kunis foyya'aa ta'uunisa kan argamef "Lucy", umurin lafe kana wagga mili'oona 3.2 kan ta'udha.Lafeen kun amas lamata bara 1974 achummat lamata argamera. Seenaan Griiki Herodotus, jarraa shan BC,yemuu ibisuu barreesudhan seenaa Itoophiya kan duri,akkuma macaafa qulqulluu kakuu moofa bareefamettii Queen Sheban Iyeerusalam dhaqeettii Solomon gaafii cima gafateera ("she proved Solomon with hard questions".).Akkasumas quliqulinan inni durii motiin Minilik caaladhan hangoon Itoophiya(Ethiopian Empire) kun ilmma Qu'een fi solomondha.


text:
Magaalota godinaalee Oromiyaa adda addaa keessatti mormiin cimaan geggeeffamaa jira
Duguggaa Sanyii godina Harargee bahaa aanaa Meettaa keessatti waraanni Makkalaakayaa raawwate hordofuun, godinaalee Oromiyaa adda addaa keessaatti mormiin cimaan geggeeffama jira. Barattoonni manneen barnoota sadarkaa 1ffaa hanga Yuunivarsitii jiran mormii geggeessa jiru, magaaloota tokko tokkootti ummanni manneen daldalaa cufuunii fi manaa bahuu diduun mormaa jiru.
Godina Harargee Lixaa aanaa Burqaa Dhiintuutti hojjattoonni mootummaa waajjira cufuun,daldalttoonni ammoo manneen daldalaa cufuun mormii dhageessisan. Magaalaa Baddeessaattis ummanni bahee mormii cimaa geggeessaa ole. Magaalaa Asaabootiittis barattoonni ummanni keenya dhumaa teenyee hin barannu jechuun barumsa dhiisanii bahuu maddeen nuuf gabaasaniiru.
Magaalaa Cirootti manneen barnootaa sadarkaa 1ffaa hanga Yuunivarsitii,hundi akkasumas ummanni bahee mormii geggeessaa kan jiru akka tahe maddeen nuuf gabaasan.
Godina Harargee bahaa aanaa Jaarsootti barattoonni manneen barnoota sadarkaa 1ffaa hanga qophaa’iinaa jiraan dhaddaannoo adda addaa dhageesisaa hiriira bayan. Haaluma walfakkattuun magaalaa Amboo keessatti mormiin cimaan kan geggeeffame akka ta’eefi Konkolaachiftoonni sochii dhaabaniiru, dukkaanoonni hundi cufamanii jiru, ummanni manaa baha hin jiru. Mormii naannawa Yuunivarsitii Amboo kaampaasii Awwaroo cinatti geggeeffame waraanni makkalaakayaa ummata reebuu yeroo jalqabetti poolisoonni Oromiyaa jidduu seenuun kan walitti dhukaasan tahuu gabaasni arganne ni mul’isa.
Haaluma kanaan loltoonni agaazii lamaa fi poolisii Oromiyaa irraa ammoo namni tokko kan madaahe tahuu gabaasni arganne ni mul’isa. Mormiin magaaloota biroo heddu keessattis haaluma walfakkaatun godhamaa jiraachuu odeeffannoon arganne ni addeessa.
Comments
Loading...


text:
Waamicha Seminara Tokkummaa Barattota Oromoo Jarmanii (TBOJ)
Gara:
1. Hawaasa (Gamtaa) Oromoo Frankfurt
2. Hawaasa Oromoo Munschin
3. Hawaasa Oromoo Dusseldorf
4. Hawaasa Oromoo Barlin
5. Waldaa Dubartootaa (Oromtitti) Frankfurt
Irraa: Koree qindeesituu seminara tokkummaa barattoota Oromoo Jarmanii (TBOJ)
Nagaan waaqayyoo hunda haa dursu.
TBOJ kora 33ffaa sababeefachuun sagantaa seeminaraa Guyyaa gaafa Onkoololessa (October) 31 (Sanbata-duraa) bara 2009 Waaree booda saatii 14:00 irraa jalqabee magalaa Frankfurt, Johann Wolfgang Univert´┐Żt (Mertonstr 26 -28) geggessuuf qindessaa jira.
Seminaarri kun mata-durooti armaan gadii sadan (3) xiyyefata.
1. Ibsa haala qabsoo bilisummaa Oromoo yeroo ammaa ABO dhaan geggefamaa jiru
2. Qoda barattota Oromoo addemsa qabsoo bilisummaa Oromoo kessa itti fi
3. Marii waligalaa kanneen ijaarsoota Oromoo biyya Jarmanii ilaalan
Kanaafuu marii haala seminaraan qopheesine kana irra itti argamuun akka qooda fudhattaniif kabajaan isin afeerra.
Injifatnoon ummata Oromoof!
Koree hojii geggesitu TBOJ
Frankfurt , Jarmanii
Fulbaana 30 bara 2009


text:
Oromedia
For better Oromia
Month: September 2017
(Oromedia, 16 Fulbaana 2017) Wayyaanoonni Tigiraayii fi warri Tiwulidda Itoophiyaawwii biyya keessaa lammiilee gawwamsanii biyyoota...
Lubbuu fi Qabeenyi Ummata Nagaa (Meesh-maleeyyii) Tikfamuu Qaba
(Oromedia, Ibsa ABO, 15 Fulbana 2017)Baatii Caamsaa/May bara 1991 afaan qawweetiin aangoo mooummaa Itoophiyaa kan...
Murtiilee fi Kutannoolee Teessuma GS-ABO 1ffaa – Fulbaana 3, 2017
Gumiin Sabaa Adda Bilisummaa Oromoo teessuma isaa jalqabaa kan Kora Sabaa 4ffaa ABO boodaa, Fulbaana...
Hawaasti Oromoo Toronto Irreecha kabajatan; wareegamtoota Irreechaas yaadatan
(Oromedia, 5 Fulbaana 2017) Hawaasni Oromoo Toroontoo Fulbaana 2 bara 2017 ayyaana Irreechaa kabajatan; #YaadannooDhumaatiiIrreechaas gamtaan...


text:
Haala Yeroo Ammaa Itiyoophiyaa Keessa Jiru Ilaalchisee Labsa ADO
Haala Yeroo Ammaa Itiyoophiyaa keessa jiru ilaalchisee labsa ADO Guraandhala 17, 2016 Koreen Hojii Raw’achiiftuu Adda Demokraatawaa Oromo (ADO), baatii sadeen dabran kana keessa sochii fi halleen Oromiyaa keessatti deemaa jiru gadi-fageenyaan xinxaluun erga irratti mari’atee booda toftaa fi tattaafiin Wayyaaneen aangoo ishee bakka duriitti deebifachuuf carraaqaa jirttu kan fashalee fi bu’a-dhabeessa ta’uu isaa mirkaneessee jira. Qabsoo ummanni Oromoo hidhannoo-malee fincilaa fi diddaan geggeessaa jiru ADOn ni deggera; mamii tokko malee bira dhaabbatas. Haa ta’u malee cunqursaa fi hacuuccaan gosa kamiiyyuu ummata Oromomoo harka kennisiisee diinaaf gadi-galoo akka hin taasifne hubatamuu qaba. Ummanni Oromoo mirga abbaa biyyummaa deebifachuuf, biyya guutuu…
ADO – Dhaamssa bara Haarayaa 2016
BAGA BARA HAARAYAATTI CEENE! Yeroon amma kun seena ummataa Oromoo keessati yeroo kamu caalaa ka ummani keenya itti ajjeefamaa jiru fi dararamaa jiru dha. Yeroo kana keessati baga bara haarayaan si gahe fi baga gammade isiniin hin jennu; yeroo kun ka gammachuu waliif hawwaan mitti. Lammiiwwan keenyaatu ajjeefamaa jira, dhala Oromootu hidhaatti guuramaa jira, heegaree saba keenyaatu dararamaa jira; jijjiirama baraa ayyaaneffachuun nutti hadhaawaa jira. Akkasis ta’ee, “Baga bara haaraatti tarkaanfanne” waliin jechuun karaa dha. Amma barri 2015 dhumatee, barri 2016 jalqabaa jira. Yeroo akkasii waan bara dabre keessa turre of duuba mil’achuun barbaachisaa ta’a. Sana irraa ka’uudhaan waan bara…
Ibsa Ejjannoo ADO Ajjeechaa Ilmaan Oromoo irratti Raawwatamaa Jiru Ilaalchisee!
Torbaan afuran dabran keessa mootummaa EPRDF fi ummata Oromoo giddutti walitti bu’iinsi hamaan godhamaa jira. Sababaan sochii Oromootaa kunis Karooraa Guddicha magaalaa Finfinneetii fi magaalota ollaa isiitti argaman walitti qindeessuuf (Masterplan) jedhu labsuu hundee taasifate. Karoorri jedhame kunis magaalaa Finfinnee badhisuuf jecha qonnaan bulaa Oromoo lafa isaa irraa buqqisuuf kan akeekkate tawuun hubatame. Yaaddoo kanarraa ka’uun barattootaa fi ummanni baldhaan Oromoo biyya guutuu keessatti hiriira nagayaa godhuu jalqaban. Mormiin Oromoon karaa nagayaatiin godhaa jiru kunis hariiroo xaxaa seenaa dheeraatii fi bara as aanaa kanas hamaataa deeme kan Saba Oromootii fi mootummaa Itoophiyaa gidduu jiru agarsiisa. Sochiin kun dhugaan muldhise yoo…
Sagantaa Siyaasaa ADO
SEENSA SAGANTAA SIYAASAA ADDA DEMOOKRAATAWAA OROMOO (ADO) Itoophiyaan erga dhuma jaarraa 19ffaatti, lola gabroomsaa fi gara-jabeessa mootummaa Menikin geggeefamen, akka biyyaatti ijaaramtee jalqabdee mana hidhaa fi dararama sabootaa, sab-lamootaa fi ummataa ti. Hidhamtoota kanneen keessaa Oromoon saba tokko. Weerarri gabroomsaa Minilikin geggeessame kunis duguuggaa sanyii ummata biyyichaa irraan gahuu bira dabre lubbuu hedduu beelaa fi dhukkubaan galaafatee. Balaa lola kanarraa maddeen Oromoon bilisummaa dhabee, abbaa biyyummaa sarbamee, qabeenya isaa saamamee sadarkkaa gabrichaatti (faanshotti) gadi bu’uu bira lufee (serfs) sirna jibbamaa gabbaarummaa (gabbar system) jalatti kufe. Oromoon yeroo sana irraa eegalee bilisummaa fi kabajaa eenyummaa isaa deebisee gonffachuudhaaf lola walirraa hincitne…
Labsa Kora Bu’ureessaa Adda Dimokiraatawaa Oromoo (ADO)
Nuti, miseensonni Kora Bu’uressaa Adda Dimokiraatawaa Oromoo (ADO) sochii politikaa Oromoo haaraya dhugoomsuu keenya labsina. Sochiin haarayni kunis, kan haqa Oromoo fi saboota Itophiyaa maraaf falmu ta’a. Tarkaanfiin fudhanne kun seenaa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti boqonnaa haaraya saaqa. Kana qofa osoo hin taane, empayerummaa Itophiyaa hundeedhaan buqqisee sirna federalummaa demokraatawaadhaan bakka buusuu akeekkata.


text:
Lammiilee biyyoota biraatti dabarsuu fi gurguruun heddummaachaa dhufe.
(Oromedia, 16 Fulbaana 2017) Wayyaanoonni Tigiraayii fi warri Tiwulidda Itoophiyaawwii biyya keessaa lammiilee gawwamsanii biyyoota adda addaatti dabarsuu fi mirga namuummaa isaanii mulqaa jiraachuun gabaafame.
Kanaan duras anga’oonni fi Abbootiin qabeenyaa wayyaanee keessaa, lammiilee Itoophiyaa kumootaan lakkaa’aman addatti shamarran, akka mi’aatti biyyoota Arabaatti gurguruun qabeenyaa kuufachuutti jiran.
Yeroo ammaa kanas ijoollee isaanitti gadi bu’ee, Ilmaan cunqurfamoo maqaa hojii argattuu fi biyyoota alaatti isin ceesifnaa jechuun lammiilee hedduu biyyoota ollaa keessatti akka dhumanii fi dararaman taasisaa jiru.
Shamarran lameen suuraa isaanii argitan kunniin, Lammii Oromoo Warqee jedhamtuu fi Lammii Amaaraa kan taatee Sarkaalam jedhaman, jara Afaan Tigiree dubbatanii fi guutummaatti paasporta Itoopihyaan socha’aniin biyyaa fudhatamanii Keeniyaa irraan Ugaandaa geeffaman.
Shamarran lameen kun biyya Ugaandaatii hojii argattuu ni sooramtuu yoofeetanis, Biyyoota Awuroppaatti isin dabarsinaa jechuun gawwamsanii kan fudhatamanii dha. Achi ega ga’anis yeroo dheeraaf mana keessatti itti cufamee akka jiraatan, Pass-porta isaanii harkaa fudhatanii isaan dorsisan dubbatan.
Jarri Afaan Tigiriffaa dubbatan kun lammiilee hedduu bifa kanaan biyyaa yaasuu fi gocha hammeenyaa akka irratti raawwatan dubbatan. Shamarran kun kana kan saaxilan carraa argataniin dallaati ba’anii lammiilee Itoophiyaatti himachuun akka ta’eefii, Baqattoonni Biyya sana jiranis isaaniif dirmachuun bakka itti cufamee isaan baasanii enbaasii geessuu fi paasportiin isaanii akka deebi’uuf ega taasifamee booda, namoonni kana raawwatan baqattootatti dhaadachuutu ibsame.
Jarri kana raawwatan Embaasii Itoophiyaa wayita dhaqanitti kunuunsi akka godhameefii soda tokkollee akka irraa hin mul’annee kanneen haalicha hordofan ibsaniiru. Haalli kun Polisatti gabaafamee qoratamaa osoo jiru fi bakka hojjachaa turaniitii mindaan osoo hin kafalamneefii, shamarran kun osoo hin yaadamnee biyyatti deebisuutu dhaga’ame.
Jarri gurmaa’anii Biyyoota afriikaa keessatti hammeenya kana dalagan irra jireessi isaanii, MANA SIREE AKKA NAMA KIREESSUU ta’anii lammiillee Biyyaa gawwamsaan fidan waan barbaadan akka irratti raawwatan beekameera.
Jarreen hammeenya kana hojjatan Hamlasat, Yoonaas ….jedhamu suuraan isaanii kanneen keessaa muraasa.
Sirni wayyaanee sadarkaa dhala namaa gurguru irra dabranii, lammiilee Biyyaa Biyyaa baasanii , humnoota addaa ddaan qabamanii ajjeefamanii keessa qaamni isaanii akka gurguramuu taasisuun akka malee duroomaa jiraachu keessa beektoonni ni dubbatu.Namoonni baqattummaan jiraataniis maallaqaaf jedhanii hammeenya kana keessatti hirmaataa jiran gara fuula duraatti kan dhiheessinuu ta’aa. Baqattoonni Biyyoota adda addaa jiraatan hammeenya lammiilee irratti hojjatamaa jiru addunyaatti saaxiluun dirqama lammummaa ba’uu akka qaban dhaamameera.
Wayyaanoonni seera addunyaa cabsuun dhala namaa xiqqaa hanga guddaatti gurguruun beekaman.Dallaalaa ta’uun, lammiilee hedduu biyyaa baasanii itti taphatan. Keessattuu Lammiilee hedduu BIYYA keessaa baasanii caasaa adda addaa biyyota Sudaan fi Sudaan kibbaa, Gibitsii, Liibiyaa, Keniyaa, Somaaliyaa, Jibuutii, Ugaandaa fi Afiriikaa kibbaa keessaa qabaniin akka malee itti taphachaa jiraachuun beekameera.
Wayyaanoonni Lammiilee addatti shamarran gawwamsanii Biyyoota arabaatti ergan keessaa hedduun isaanii Saa’udi Arabiyaan deebistee akka ariitu gochuun , yeroo ammaa waraqaa seeraqabeessaan deemtu jedhanii deebisanii biyyaa baasaa fi maallaqa saamaa jiraachuutu dubbatamaa jira. Ilmaan wayyaanee fi Tiwulidda Itoophiyaawwii warri jedhaman shiroota kanaa fi hammeenya kana raawwachuuf kan ittin socha’an Paasporta Itoophiyaan ta’uun beekameera.
Sirni wayyaanee, Lammilee Biyyoota alaa addatti Ertiraa kuma 800,000 (kuma dhibba saddeet) ta’an baqattummaan simatee, akka of danda’anii Industirii guddaa ijaaruufiif addunyaa irraa Dolaara Biliyoonaan gaafachaa wayita jirutti fi hedduun isaanii sooramanii wayita jiranitti lammiileen Biyyaa haala hamaa keessa jiraniif kana yaaduu dandhabuun isaa hedduu namata ajjabsiisa kannen jedhan hedduudha.


text:
Haromaayaatti Barattooti Fincilan
(Oduu Qeerroo, Haromayaa, Ebla 12, 2011) Barattooti Oromoo Yunivarsitii Haromayaa keessa baratan guyyaa kaleessaa mooraa isaanii keessatti hiriira bahuun barattooti ukkaamsamani akka gad-lakkifamn gaafatan.
Barattooti Oromoo kunneen hiriira nagaa godhan kana irratti barattooti humna tikaatiin ukkaamfamanii hidhaman akka gadhifaman kan gaafatan yoo ta’u, barattooti kunneen hin gadhiifaman taanaan garuu barnoota dhabnee gara warra keenyatti galla; qabsoo Oromummaas itti fufna” jedhanii jiru.
Wayituma kana barsisonni illee gaaffii barattootaa kana kan deeggaran yoo ta’u, haalli akkanaa kun yoo fala hin argatiin sirni baruu fi barsiisuu gufachuu akka malu hubachiisanii jiru.
Warri gaaffiin itti dhiyaate, presedantiin Yuniversitichaas, “nutis mootummaa gaafannee jirra; hamma Jimaatatti isiniif himna,” ittiin jechuun deebii kenni iyyuu barattooti garuu “amma jimaataatti hin obsinu; har’uma bakki isaan jiran nuuf haahimamu; yoo ta’uu baate mormii keenya hin dhaabnu,” jedhanii jiru.
Yeroo ammaa kanas humnooti tikaa fi basaasaa barattoota hordofaa kan jiran yoo ta’u mooraan Yunivarsitichaan hidhattoota wayyaanee hedduudhaan eegamaa jira.
Kana malees, network kan telfona fi internate illee balleessanii waan jiraniif akka salphaatti qunamtii gochuun hin jiru. Barattooti garuu gama hundaan qunnamtii isaanii jabeeffachaa fi diddaa karaa nagaatiin godhamuuf of-qopheessaa jiru.
Oduu Qeerroo


text:
Warrana Adunya 1
Waraana Addunyaa 1ffaa akkasumas Great War fi Waraana waraana hunda dhaabuu (The War To End All Wars) kan jedhamu waraana biyyoota addunyaa baay'ee jidduutti godhame yoo ta'u, kan itti geggeeffames Awurooppaa keessatti bara 1914-1918tti. loltootni fi namoonni nagaa miliyoona sagal caalan du'aniiru. Waraanni kun immoo seenaa jaarraa 20ffaa keessatti faayidaa guddaa qaba.
Allied Powers kan jedhamani Firaansi, Raashiyaa, Yunaayitid Kiingdem akkasumas bara 1917 kan waraana seente United States ta'anii Central Powers kan jedhamanii Austria-Hungary, Jarmanii fi Ottoman Empire mo'ataniiru.


text:
Pooliigonii
Ji'oomeetirii keessatti, pooliigoniin (jecha Giriik πoλύς (polús) "baayyee" fi Ywvίa (gōnía) "kornerii", "kofoo", ykn Yόvu (gónu) "jilba") danaa diriiraa kan sarara qajeelaa lakkoofsisaa beekkamaa ta'een daangeffamedha, sararri qajeelan kunis deebi'ee cufamuudhan cancala cufamaa ykn sarkiyuutii uuma. Sararri qajeelan kun bukkee danaa sanaa jedhama, bakka itti bukkeen tokko bukkee biraatin waltuqu ammoo verteeksii ykn kornerii jedhama. Keessi danaa kanaa yeroo tokko tokko qaama danaa jedhama.


text:
Gareen Hutii, ka biyya Yemen keessaa haleellaa Misaahelaa magaalaalee Saawudii Arabiyaa irratti geggeesse, Yunaayitid Isteets balaaleffattee jirti.
Ministiriin dhimma-alaa Yunaayitid Isteets, ibsa har’a baaseen, “michoonni Saawudii Arabiyaa, haalawwan sodaachisoo akkanaa irraa daangaa biyya isaanii eeggachuu fi of irraa faccisuuf mirga qaban ni deggerra” jedhan.
Misaahela Baalaastik gargaarsa Iraaniin finciltoota Hutiitiin dhukaasame jedhame irraa, faca’aan magaalaa Riyaad keessatti nama tokko ajjeesee, ka biroo lama madeesse – jedhama. Kanneen haleellaa kanaan miidhaman, lammiwwan Masrii ganda magaalattii keessa jiraatan tahuu tu himame.
Humni qilleensaa Saawudii Arabiyaa, kanneen magaalaa Riyaadii fi magaalaalee biyyattii ka biroo sadiitti xiyyeeffatanii dhukaasaman – misaaheloota toorba fashalsiisuu isaa dubbate.
Dhohinsa cimaa fi balaqqee guddaa samii irratti arguu dubbatu – namoonni naannoo turan.


text:
Waggaa lama dura galmee Obbo Fraaol Daanieel jalatti himannaan shoroorkeessummaa irratti dhihaatee mana murtiitti deddebi’aa kan turan namoota saddeet keessaa manni murtii torban darbee afur bilisaan gadhisee jira. kanneen galmee kana irraa mana hidhaa keessatti hafan arfan ragaa ittisaa akka dhiyeeffatan manni murtii ajaje .
Saddeettanuu himannaan ituu irratti hin dhiyaatin baatii saddeet Maakalaawwii keessatti dararamaa akka turan keessumaa himatamaan inni tokko kan kan galmee kana irra ture umriin isaa 60 ta’uus reebamaa ture jedhu.
Kanneen torban dabree ba’an keessaa tokko jireenyii Maakalaawwii fi mana hidhaa Qilinxoo keessa sukanneessaa ta’u dubbatan.
Kanneen nu biraa hidhaa keessatti hafan galfata nutti kennatan qabu.“Haala keessa jirru uummata keenyatti nu himaa” jechuun dhaammatan jedhan. Uummanni sagalee tokkoon akka baanuuf nuuf haa iyyu jechu isaanii ibsan.
Gama kaaniin mannii murtii fedeeraala Olaanaa Lidetaa dhaddachii 4ffaan kanneen galmee kana irraa hidhaa keessatti hafan arfan keessaa tokko himannaan isaanii gara yakka idileetti jijjiruun guyyaa har’a inni haga ammaatti hidhaman ni ga’a jechuun biliisaan baasuu isaa abukaatoonn ibsanii jiru.
Kanneen hafa sadeen immoo baatii dhufu ragaa ittisaa akka dhiyeeffatan bellamamee jira.


text:
- Huseen Abubaakar Ganamoo (Muldhataa Dirree)
Jaal Huseen Abubaakar Ganamoo (Muldhataa Dirree) Hogganoota waraanaa ABO baha Oromiyaa keessa tokko kan tahe fi bara 1995 A.L.A. Lola Baale nannoo Gindhiiritti godhame booda kan dhabame. Jaal Muldhataa Dirree goota gootowwanii hiikaa harka keessan jira ykn nuuf himaa iddoo itti awwaaltan.
- Simmanyi Dayyaasaa (Hawwii)
Simmanyi Dayyaasaa ykn Hawwii jedhamti, Jiraattuu Amboo yoo taatu, Fincila bara 1998 keessa humna tika wayyaaneetiin qabamtee mana hidhaa qaallittii seentee turte. Yeroo muraasa booda mana hidhaa keessaa baatee Qabsoo Adda Bilisummaa oromootti makamte. achi keessaas sababa hin beekamneen bara 2000 baatee gara Magaalaa Ambootti deebitee utuu dhoksaan jiraattuu haaluma yeroo keessa achi buuteen ishee dhabamee afe!
- Dabbassa Guyyoo Saffaroo
Dabbassa Guyyoo Saffaroo maanguddoo dhalataan naannaa Booranaa, Taltallee yoo ta’an Yaa’abal’otti guddatanii Dirree Liiban jjiraachudhaan waggaa dheeraf Gadaa Oromoo qorataa turan, nama gara ganna 80 ta’ani. Waggaa 35 duraa dhiibbaa mootummaa Darguutin gara keenyaa galan. Waggoota keenyaa jiraatan kana keessa Aabbo Dabbasaa Guyyoo Saffaroo Gadaa Oromoo hayyoota hedduu barsiisaa, odeeffannoo kennaa turan. Hayyuu waayee Gadaa qorate hunduu kan Dabbasaa hindubbisin heddu miti. Aabbo Dabbasaan waggaa 15 dura namooota fedha Gadaa qaban waliin ta’uudhan ARGAA DHAGEETTII GADAA OROMOO Keenyatti – Daagoratitti hundeessan. Kunillee maandhee Gadaa Oromoo keessatti barsiisan jechuudha. San booda kanumaan walitti qabsiisun biyyoo Amerikaa kibbaa- Guatemala, Rusiyaa, Amerikaa kaabaa, Noorway kkf deemudhaan waayee Gadaa, aadaa, duudhaa Oromoo barsiisaa turan. Beekumsi maanguddoon kuni qaban kan addaa ta’uu namoonni isa dhaggeeffatan hunduu ragaa bahu. Aabbo Dabbasaan seenaa, raaga, aadaa, safuu, seeda, kkf bakka fi guyyaa akkasumas akkaataa waliin yaadachuudhan tarreessanii seenaa bara kuma hedduu duraa akka hara’a waan ta’eetti qulqulleessanii kaahudhaan nama himuu danda’ani. Hayyuun kun akka tasaa Naaroobii-Keenyaa keessatti guyyaa Birraa 27.09.2015 Irreecha oolanii yoo galan humna tikaa Itoophiyaa fi Keeniyaan butamanii achi buuteen isaanii dhabame. Haga ammaatti hin argamne.
- Mulugeetaa Baqqalaa Hirphaa
Mulugeetaa Baqqalaa Hirphaa jedhama bakki dhalootaa Wallagga bahaa aanaa Ibantuu Ganda Qeelloo yommuu ta'u bara 1983 humna tikaa wayyaneen Finfinneetti qabamee achi buuteen isaa dhabame.
- Ibraahim Usmaan
Ibraahim Usmaan jedhama.Oboleessa Nadhii Gammaadaati. Nadhii barbaacha manaa bahee haga ammaa hin argamne. Nuuf deebisaa!
- Raashid Qaasim Ismoo
Raashid Qaasim Ismoo jedhaama bakki dhalota isaa Arsi anaa Suudee abukooy. Arsitti hadhaltu male bakki itti guddate fi baaratee magaala dire dawaatti turee.
Barumsaa issaa addan kute qabsoo oromottii makaamuf ergaa mana bahee bubule jiraa
Yeroo dhumaatif baraa 1996 E.C harargee lixaa maagalaa baddessatti mulaa'te saan bodaa achii buteen issaa hin bekkamnee. Maati fi firooni isaa baraa heddu essa jedhaani bakkuma barbadan dhabani rakkatta jiruu.
- Mitikuu Wadajoo Amuumaa
Namini Suuraan isaa armaan gaditti Argitan kun ; MITIKUU WADAJOO AMUUMAA jedhamuun beekama. Biyyi inni itti dhalate Goodina Walagga Lixaatti Magaalaa Mandiiti. HumnootaTPLFn YKN WAYYANEEN magaalaa Finffineettii akka lakk.habashatti bara 1983 butamee haga har'aatti achi buuteen isaa hin beekamu; Namni kun akkuma ilmaan Oromoo wayyaaneen dhoksitee jirtuttu hubatama; Kanaaf qaamni Oromoo kamuu barbaacha ilmaan oromoo wayyaaneen gooree butamanitti dabalatee akka isaan barbaannu haa ta'u; Wal-bira buunee warra dhimma oromoo achi buuteen isaanii dhabame kana wal taanee haa barbaannu haa barbaachifnu. Kaneen ilmaan keenya akka kanaan nu jalaa milqisan isinitti dhaga'amuu sheerii gochuun nu tumsaa.
- Margaa Tarfaa
Akkuma hundi keenyi beeknu sabboontonni Oromoo hedduun bara 1991 irraa jalqabee yeroo adda addaatti mootummaa wayyaaneetiin ukkaamfamanii kan maatii fi firri jiraachuu fi boqochuu isaanii hin beekne hedduu dha. Isaan keessaa tokko barsiisaa kabajamaa fi quuqama sabaa qabu; kan haqaaf dhaabbatu barsiisaa Margaa Tarfaa Godina Horroo Guduraa Wallaggaa mana barumsaa Gitiloo irraa isaan keessa tokko. Mee haa iyyaaffannu!! Margaa Tarfaa qabsaa`ota Oromoo kanneen akka Milkeessaa Gadaa fi Araarsaa Assabaa warra bara kudha sagal sagaltamoota keessa Wallaggaa naannoo Horrootti wareegaman waliin kan ture dha. Margaa Tarfaa haalli yeroo sanaa ulfaataa waan tureef gara Ameerikaatti balali`uuf haalli hundi xumuramee qophii irra osoo jiruuti halkan sana magaalaa Finfinneetti human tikaa wayyaaneen kan butame.
- Gammachu Butta Barisoo
Gammachu Butta Barisoo bara 1984 Geologe dhan ebbifamuuf (GC) ture kan inni itti dhalatee Anaa kofalee ganda Garmamatti yeeroo barumsaa irra turettis ABO wojjin hoojjata ture jira ergasii bara 1984 namoota karaa balee deeman wolin bahe yeeroo sani irraa egalee achii buteen isaa hin Bekamnee.
- Ahmed Sheikh Umar Ali
Maqaan isaa Ahmed sheikh Umar Ali ja'ama. Nannoo Gaara Mullataa magala Gobeelletti dhalatee. Jireenyaaf magaala Dirre Dhawaa ganda Lagaharre kara ganda Guggubaa ja'amutti qubacha ture. Abba ilmaan afurii dhira 3 fii dubra takkati. Muazzina (nama azaanu) kan duraa kan Masjida Bilal Dirre Dhawati. Bara 1994 keessa Halakan walakkaa mana isaa, Ilmaan isaa keesa fudhamee hanga ammaatti bakka kana jiraa hin beekkamu. Yoo oduu isaa qabaattan llaman isaa qunnamma.
- Badiru Umar
Iyyaafanno maqaan isa Badiru Umar. jedhama kan dhalate godina Wallagaa Farmakiis Magalaa Kober, Begii dha 2002 ALH mootummaa Wayyaaneetiin ukkaamsamee adaara nuf iyyaafadha
- Alfiya Yusuf Ahmad
Alfiya yusuf Ahmad ykn hangatu Ja.aamtii Bareysitu Jaal Nadhii Gammada Turte. Kan Dhalatte Godina Harargee Bahaa Magaala Haroomayya Erga Gaaf Jaal Nadhii Wajiin Qabaamte Hanga Ammaati Essa Butteen hin Bekkamne.
- Addessa Gadaa (Amin Abdo)
J/ Addessa Gadaa maqaan dhallota Amin Abdo k/J / ABO fi Barressa dhabaatii Tahe bara 2000 kessa fillame sanan bodda dirqamanii itii lataame shageriiti kute akka caraa tahe diina afan bu,ee shiira irratii dalagamen diinaan butame bara 1993 ALH tii jechudha J/Addessan kan dhalate G/Balle Anaa dello mena Aba issa Abdo Tukko fi Hadhaa issa Meka usman walluma galatii sadarkan barumssa issa B.A degree in History bara 1981 ALH tii kana ebiifame kanafuu essa akka inii jiru oddun male qamaan argachuu hin dandenye kanaf eeruu nuf barabada jiratus seenaa dha warregamus Gota sabatii.
- Muzayyan Hasan Abba Duulaa
Maqaan isa J/Muzayyan Hasan Abba Duulaa jedhama kan dhalate godina Wallagaa Farmakiis (Kober, Begii) dha 1988 ALH Gimbii irraa osso Finfinnee demaa jiru mootummaa Wayyaaneetiin ukkaamsamee.
- Jireenyaa Ayanaa
Artist Jireenyaan bakki dhaloota isaa godina Wallagga bahaa, ona Giddaa Ayyaanaa ganda Gabaa Jimaataa jedhamtu.Artistii Oromoo kun aadaa, seenaa fi eenyummaan Oromoo akka gaariitti akka guddatuu fi beekamu hojjachaa ture.
Wallee artistii kanaa keessaa kan akka ''Baddaa Finfinnee keessattan arge Hoomii dorrobaa fi marataa Jawwee, kottu Botoroo sirna Abbaa Gadaa halagaa ormaa lamuu hin dhannamuu luba keen hawwe'' har'a illee seenaa fi hojii weellisaa Jireenyaa Ayyaanaa waliin guyyuu kan yaadatamuu dha.
Artistiin kun artistii dhugaa aadaa Oromoo keessatti guddatee, eenyummaa Oromoo beeksisuuf otuu hojjatuu bara 1996 Finfinnee keessaa humnoorta tikaa mootummaa Wayyaaneetiin ukkaamsamee- achi buuteen isaa dhabamee dha. Artisti Jireenyaa erga gaafa humnoota tikaatiin butamee as amma har'aatti eessa akka bu'e hin beeekamne. Oromoon artistii akkasiifaa qabdi.
- Ashiquu Abbaanashaa
Namni Suuraa isaa argitan kuni Dhalataa Godina Baalee Magaalaa Dodolaati Ashiquu Abbaanashaa jedhama.dhuma bara 2000 fi jalqaba bara 2001 jiduttii Harka diinaa/ Mana hidhaa woyyaanee seene kan jedhu dhageenne Namooni Mana Hidhaa bakka adda addaa keessa turtan yoo kan beektan ta’e akka nuuf eertan isiin gaafanna.
- Jamal H/faqqo
Barsisa jamal. H/ faqqo jedhamu isaan jiddu jirran kunni. Eddoon dhalloota godinna arsii baha. Anna jajju ganda danab guddootti. Bara. 1992 achii butte isaanni ergaa dhabne hin du.e hin jiran hin bekkamu yerro sannitti. Miseensa Abotti jedhame hordoffi cimman barbaadame qabamme. Gara mana hiidhaa garra mulla.atta geessan oduun jettu qofti jirti san booda haffurrii hin jiruu.
- Roobaa Mohammed
Roobaa Mohammed,bara 1986 keessa Imaan Haramaayaa humnoota tika wayyaaneetiin achi buuteen isaanii dhabne keessa tokko isa kanakana, Roobaan yeroo sana dargageessa umrii kudha 18 kan butame galga nannoo sa'aa 1fi 2 gidduudha. jiraatu gad haanuu lakisanii,ajeesan ammoo iddoo awaala isaa nuhaa garsiisanii.
- Firdiisaa Bayyanaa Hordofaa
Firdiisaa Bayyanaa Hordofaa Go/Ho/Guduruu magaalaa jaardagaa keessaa bara 1984 A.L.H tti butame.hanga ammaa hiyyaafannee du'uusaafi jiraachuusaa hin beeknu.
- Saafawoo Tufaa
Saafawoo Tufaa jedhama. Dhaloonni isaa godina Arsii Lixaa Aanaa Arsii Nageellee ganda Godee Duurooti. Qabsaa'ota keenya dhabaman keessaa innis tokko.
- Tujii Raggaasa
Jaal Tujii Raggaasa hoggaana waraanaa ABO ture chaartaraa keeysa dhabamsisan du'e jiratee isaa nuuf gaafadhu.
- Hirphaa Miidhaksaa
Hirphaa Miidhaksaa jedhama magaalaa Gudar irraa bara 1992 kaasee as buuteen sa'a dhabame. Maqaa ABO Jechuun Daninnaatiin yeroo sanaa kan shawaa lixaa Namticha Abbaa Giddii Ajjamaa jedhamuun barbaadamaa ture. Qabamee bakka kaampii Agaazii warshaa xiyyitii Hoomachoo jedhamutti hidhame achi cabsee bahe. Amma eessa akka jiru hin beekamu.
- Sadiiq Umar
Maqaan isa Sadiiq Umar jedhama kan dhalate godina Wallagaa magaala Kober, Begii magaala Finfiinee keeaaa butamee 1993 keessa achii buute Isaa hanga haratti wan dhagenye hin jiru maati isa Kober irraa.
- Jamaal Abdulqadir Ganamoo
Jaal Jamaal Abdulqadir Ganamoo(Ifaa Ija Baatirii kan akka Jamaal Abdulqadir jette Shaabee Sheekaa kan wellifteef) hogganoota waraanaa ABO keessa tokko kan tahe fi Nadhii Gammadaa waliin goota Baaleen Bosonatti deebi'ee bara 1994 diigamuu chartaraa booda jiraaf du'ee hin beekamne.
- Qaasim Musxafaa
Qaasim Musxafaa jedhama. Godina Iluu Abbaa Booraa Aanaa Algeetii bara 1986 A.L.H sababa sabboonummaa isaatiif weyyaaneen qabamee achi buuteen isaa hinbeekamne. Maatiin Qaasim Musxafaa adaraa Oromummaa nuuf iyyaafadhaa jedhaniiru.
- Darajjee Qana'aa Waltajjii
Wallagga lixaa, Boojji Dirmajjii, Biilaa
Oogummaa:- Barsiisaa
Barri itti qabame Gurraandhala 11, 1984 ALH tti.Bakki dhalootaa achuma Boojji Dirmajjii
- Qananii
Jaal Qananii jedhamti Miseensa WBO turte iddoon dhalootaa godina Arsii lixaa Aanaa Dodolaati. Gaafa ABOn chaarteraa bahe falmaaf dirretti baate hanga har'aatti achi buuteen isii hin beekkamu.
- Abdata Adem
Abdata Adem obbollesa Galmoo Ademi Maqaan dhaloota saa (Abdulwahab Adem dhalata magaala Hirna tti. Barataa cimaa fi barnoota qubee joollee Hirnaa Barsiisa ture. Abdataanis akuma obbollesa isaa bara 1989 achii buutte tahe hafe. du'aa fi jiruu saani maattiin fi firootan walalcha akuma oromoota hunda tti qalbiin ala raraate hafte jirti.
- Galmo Adem
Galmo Adem Maqaan dhaloota saa (Abdulqadir Adem) Dhalotaan magaala Hirnaatti bara dargi keesa itti gaafatamaa biroo Barnoota Hararghe lixa ture. Bara 1984 waarana adda billisumaa keesa gale. Hojjii adda addaa hojjachuun oda bultum tti ni beekama. Erga bara 1989 booda achii buute tahe hafe. Yeroo tokkotti isaa fi obbollesa isaa Abdataa maqaa dhaloota isaa Abdulwahab Adem. Maattii fi firootan Galmo fi Abdata baruma tokko kessa ilmaan isaani lama dhaban hanga amma barbaada jiran.
EESSA JIRAN? Galmee Qabsaawota Oromoo achi buuteen isanii dhabame keessa namoota 29 suuraa isanii waliin [Collected from social media]
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 6/02/2018
Waxabajji 01, 2018
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Chyinaan kan US meeshaalee ishee gurgurtaa irra taarifa guddaa keesseef deebii kennuuf jecha meeshaalee US irra taarifa doolaara biyliyoona 50 kaa’uuf karoorfachuu ishee har’a labsitee jirti.
Trakaanfii Chayinaan fudhatte kun meeshaalee US biyya ishee seenan konkolaataa fi xayyaara dabalatee meeshaalee Ameerikaa 106tti taarifa dabala.
Ministeerri dhimma daldalaa Chaayinaa Ameerikaan meeshaalee biyya isaa irra taarifa keessee sa’aatilee 11 booda tarkaanfii ofii isaa fudhate.
Prezidaant Doonaald Traamp baatii darbe meeshaalee Chaayinaa dhaa galan irra taarifa doolaara biliyoona shantamaa kaa’uuf kan barbaadan ta’uu labsanii jiran.
Kibxata kaleessaa immoo bakka bu’aan dhimma daldalaa US meeshaalee hawaa dabalatee, meeshaalee wal’aansa fayyaa fi IT ykn teeknooloojii odeeffannoo toora meeshaalee 1300 tarreessanii jiran.