c: text/html

text:
LibreOffice 7.2 Help
Wabeeffannoowwan, galmee qeenxee keessatti, dubbisaalee barruu iftaa'anii fi wantootatti akka ceenu nu gargaaru. Wabeeffannoon galtee fi wabii kan akka dirreewwaniitti galmee keessatti saagamu.
Wantootni godayyaawwanni fi torbarruuwwan waliin akka galteetti fayyaduu danda'u.
Wabeeffannaa galchuu keen dura, barruu kee keessatti galteewwan adda baasuu qabda.
Barruu akka galtee wabeeffannaaf fayyadamuu barbaaddu filadhu.
Saagii - Wabeeffannaa filadhu.
tarree, “Wabii Qindeessuu”n filadhu.
Galtee sanduuqa Maqaa keessatti maqaa barreessi. Barruun filatame sanduuqa Gatii keessatti mul'ata.
cuqaasi. Maqaan galtee tarree tti dabalama.
Qaaqa bani jedhu gad-dhiisiiti gara kutaa itti aanuutti ce'i.
Barruu keessatti bakka wabeeffannaa saaguu barbaaddutti qaree qubachiisi.
Yoo qaaqni duraan banamee hin jiru ta'e, qaaqa banuuf Saagii - Wabeeffannaa filadhu.
Tarree Akaakuu keessaa, "Insert Reference" filadhu.
Tarree Filannoo keessaa, galtee wabeessuu barbaaddu filadhu.
Tarree Wabii itti saagi keessaa, Wabeeffannaaf dhangii filadhu. Dhangiin dhangii akaakuu odeeffannoo akka wabeeffanaatti mul'atu adda baasa. Fakkeenyaaf, "Wabiin" barruu galtee saaga, fi "Fuulli" lakkoofsa fuulaa bakkatti galteen argamu saaga.
Saagi cuqaasi.
Yeroo xumuramu Cufi cuqaasi.
Wantoota hedduu galmee ke keessa jiran kan akka saxaatoo, wantoota fakkaasaa, wantoota OLE, fi gabateewwan, hanga isaan qabii qabanitti wabeessuu ni dandeessa. Goodayyaa wantatti dabaluuf, wanticha filadhu, sana booda Saagi - qabii filadhu.
Galmee keessatti iddoo wabeeffannaa saaguu barbaaddu cuqaasi.
Saagii - Wabeeffannaa filadhu.
Tarree Akaakuu keessaa, qabii akaakuu wantichaa filadhu.
Tarree Filannoo keessaa, lakkoofsa qabii wanta wabeessuu barbaadduu filadhu.
Tarree Wabii itti saagi keessaa, dhangii wabeeffannaa filadhu. Dhangiin akaakuu odeeffannoo akka wabeeffannaatti mul'atu adda baasa. Fakkeenyaaf, "Reference" akaakuu qabii fi barruu qabii wantichaa saaga.
Saagi cuqaasi.
Yeroo xumuramu Cufi cuqaasi.
To manually update the cross-references in a document, choose Tools - Update - Fields from the menu or press F9.
Choose View - Field Names to switch between viewing the reference names and the reference contents.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lixa Oromiyaa Godina Qellem Wallaggaa Keessatti Tarkaanfii Gootichi Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) Fudhate Sababeeffatuun Agaaziin Uummata magaalaa Gidaamii Dararaa Jiraachuu Gabaasan
[SQ, Bitootessa 14,2018] — Gootichi waraana Bilisummaa Oromoo gaachanni uummata Oromoo WBO Zoonii dhiyaa tarkaanfilee diinarratti fudhatu jabeessuun guyyaa har’aa Danbidoolloo bakka Garjeeda Laaloo jedhamutti tarkaanfii Waraana Wayyaaneerratti fudhateen Agaazii Pick up 2 konkolaata ishee waliin barbadeessuu odeessi gamasii Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo dhaqaabe addeeseera.
Tarkaanfii WBO fudhateen kanaan baaraguun waraanni TPLF magaalaa Gidaamii weeraruun uummatatti dhukaastee uummata ajjeesuuf yaalii gootuus uummanni daandiirraa dursee maquu kan nuu gaabasan, magaalicha keessaa Hospitaala Magaalattii deemuun hojjetoota Hospitaalaa mara akka isaan hinbaane gootee jiraachuu nuuf himan.
Sabaaban Hospitaalatti uummata gidirsaa jirtuuf Konkolaataa Ambuulaansii nuuf laadhee kan ittiin WBO dhoofnu jennaan konkolaachisaan hinjiru waan jedhaniif qofa hojjetoota maraan hinbaatan jettee itti marsitee jiraachuu nuu gabaasani.
Akkasumas konkolaataa IZUZU buna fe’atee deemu qabuun Bunasaa saamanii akka Kaampiisaanitti naqaa jiraniif konkolaatichaanis bakka tarkaanfii WBO deemuuf akka jiran Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoof gaabasan
Odeeffannoo – Oolmaa Oromiyaa
===========================
- Loltootni Itoophiyaa har’a Mooyyalee bakka Boolee jedhamutti mucaa ganna 8 rasaasaan ajjeesanii dubartii- 1 madeessani.
- Gujii keessa WBOn lolatti jira.
- Miidiiyaaleen biyya keeniyaa keessa jiran rakkoo kibba Oromiyaa irratti xiyyeeffatuun gabaasaa oolan FKN NTV, KTN, Gaazeexaa standard, Nation KKF
- Gochaa wayyanee baqatuun Kan Biyya Keeniyaatti godaanan hiriira ba’uun gochaa wayyanee dhabilee mirga dhala namaa falmanitti ibsaataa oolan,
- Lixa Oromiyaa Naannoo Beegiitti fi Garjedaa jedhamu tti naannooWBO lixaa konkolaataa Agazii fe’ee deemu irratti tarkaanfii fudhatan,
- Nannoo Gidaamii, Ashii fi Sayyoo tti Qeerroon daandii cufaa humni dabalataa Dambii Dolloo irraa gara Beegii fi Gidaamii lola WBO jira irraa dhorqaa oolan
Madda Oduu : Oromiyaa irraa


text:
Haasaa Ajaa’ibaa!Isinumaanuu OPDO tu gadi nutti ergee jetteen dubartiin kun. Mee saayntistiin siyaasaa Xawalwwaalleefi kijibduu Jawar Siraj Mohammed moo dubartii dacheen Lixa Oromiyaa biqilchite kanadhaa? Kun haasaashee keessaa ishee xiqqoodha. WBO’n ammoo Sammuudhaan isiniin kijibdoota kana akka caalan beekaa jette…uffff…Maaloo dubartii kana nuuf tiksaaka! Anumaan haadhookee haadha haqaakoo! Utuu duuteeyyuu dhukkubakee baafatteettaa ati. Baga kijibashee ijasheetti himte.
This is what those guys were did to Our Peoples in Ethiopia. There are thounds of Wounded Peoples like this which are hopeless of life today because of those unhumanity people. Today iam soo happy to see those guys are arresting!!
OBN Sad 04, 2011 – Tarkaanfii Mootummaan Federaalaa fudhachaa jirurratti Ejjennoo Mootummaa Naannoo Oromiyaa balballoomsu akka itti aanutti dhiyaate jira.
Namoota yakka suukanneessaa dhala namaatiifi biyyarratti raawwachuun shakkaman too’annaa jala oolchuun Olaantummaan seeraa akka kabajamu tarkaanfii Mootummaan Federaalaa Fudhachaa jiru Mootummaan Naannoo Oromiyaa dinqisiifannaa ol’aanaan kan ilaaluufi tumsa irraa eeggamu taasisuuf qophaawoo tahuu isaa beeksisa.
Biyya seeraafii heeraan bultu keessatti yakka dhala namaarratti raawwachuumitii yaaduunuu hin malle raawwachaa, qabeenya ummataa faayiddaa dhunfaaf oolchuun gochaa biyya ganuurraa adda baafamee ilaalamuu miti.
Yakka Saamichaa fi kira-sassaabdummaa bifa qindaa’aan raawwatamaa tureen diinagdeen biyyatti akka laamsha’uufi qabeenyi biyyaa harka murna xiqqaa qofatti akka galu gochuun ummanni bal’aan rakkoo fi gadadoo keessatti akka kufu ta’e jedhamee hojjetamaa akka ture kan namatti mullisuudha.
Haa ta’u malee tarkaanfiin amma fudhatamaa jiru qaamni kamtuu seera jalaa miliquu akka hin dandeenye, heera biyyatti ol akka hin taaneefi olaantummaan heera mootummaas akka mirkanaa’uuf buu’ura cimaa kan kaa’uudha.
mirgi namoomaa haala suukkaneessan dhiitamaa ture, qulqullaa’ee qaamota gocha suukkanneessa kana hojjetanirratti olaantummaan seeraa akka hojiirra ooluuf tarkaanfi mootummaa Federalaan fudhatamaa jiru biyya mirgi lammiilee itti kabajamee, hanni safuu itti tahu, akkanumaas qaamni qabeenya ummataa itti hatu dahoo itti dhabu ijaaruu keessatti ga’ee ol’aanaa kan gumaachuudha.
Kanaaf tarkaanfiin ol’aantummaa seeraa kabajchiisuuf fudhatamaa jiru kun Mootummaa Naannoo Oromiyaa biratti kan dinqisiifatamuufi hojiirra oolmaa isaaf kutannoon akka hoojjetu kan onnachiisuudha.
Tarkaanfichi biyya kana keessatti gocha seeraan alaa kamuu raawwachaa jiraachuun akka hin danda’amne baruumsa kan laatuusiidha. Hattuun yoomuu ijaaf gurra ummataa jalaa waan hin miliqneef Ummanni Naannoo Keenyaas gochaa seeraa alummaa kamirrattuu tumsa godhu cimsee itti fufuu akka qabu Mootummaan Naannoo Oromiyaa carraa kanaan waamicha dabarsuu barbaada.
BDhKMNO
Sadaasa 4, 2011
Finfinnee
ONN LIVE: QOPHII ADDAA SADAASA 13 2018 Sirna Yaadannoo Fincila Diddaa Gabrummaa Waggaa 13ffaa fi Warraaqsa akka haaratti Waggaa Sadi Dura Dhoohee Waggaa 3ffaa ilaalchisuun Qophii Saadaasa 12, 2018 Magaalaa Giincitti geggeeffame


text:
Eenyutu Yeroo Jalqabaatif Yesuus ilma Waaqayyoti jedhee?
Deebiin isaa kana fakkaata:
Yeroo jalqabaatiif Iyyasuusin Gooftaa ykn ilma gooftaati kan jedhe nama maqaan isaa Phaawulos jedhamuudha. Seenaa kiristaanaa keessatti seenaan Phaawulos seenaa gariiba (adda ta’ee) fi ajaa’ibaati. Amanti Kiristaanaa jallisuu keessatti gahee ol’aanaa kan taphateedha. Phaawulos nama Yahuudi ture. Maqaan isaa “Saa’ol” jedhamaa ture. Inni Nabii Iisaa hin argine. Yeroo Iisaan gara Amantii Rabbiitti namoota waamu fi isaan gammachisus hin dhageenye.
Yeroo isaa jalqabaa irratti, Phaawulos Kiristaanota Iisaa hordofanitti namoota diina ta’an gurguddaa keessaa tokko ture. Inumaa, isaan adabbaa fi garmalee rakkisaa ture.
Erga Rabbiin Olta’aan İisaa gara samii ol fuudhee booda Phaawulos tasa gara Kiristaanummaaa seenu isaa labse. Erga itti seenee booda oduu addaa odeessu jalqabe. Yeroo gara Damasqoo deemu ifni akka isa marsee fi gooftaan samii irraa akka itti lallabee ni dubbata. (Barreefama asii gadii keessatti Iisaa =Yesus)
Mee wanta Phaawulos (Saa’ol) jedhe Macaafa qulqulluu gara Afaan Oroomotti hiikkame, “Hojii Ergamtootaa Boqonnaa sagal” irraa fudhannee haa ilaallu:
“¹ Saa’ol amma illee bartoota gooftaa doorsisuudhaa fi ajjeesuutti banbanaa gara angafa lubootaa dhaqee, ³ Utuu adeemuus Damaasqootti dhi’aate, kunoo, dingata ifni waaqa irraa naannoo isaatti balaqqeessa’e.
⁴ Lafa dha’ees sagalee, “Saa’ol, Saa’ol, maaliif na ari’atta?” jedhuun dhaga’e.
⁵ Inni immoo, “Eenyu ati yaa gooftaa?” jedhe. Sagalichis deebisee, “Ana, Yesus, kan ati ari’attu;
⁶ garuu, ka’ii, gara mandaraatti lixi! Waan gochuun siif ta’us sitti in himama” jedheen…..
¹⁹ Nyaata nyaatees jabaate; bartoota warra Damaasqoo biras bubbule.
²⁰ Saa’ol ergasii utuu hin turin manneen sagadaa keessatti, ”Yesus kun ilma Waaqayyoo ti” jedhee lallabe.
²¹ Warri isa dhaga’an hundinuu garuu dinqifatanii, “Namichi kun, isa Yerusaalemitti warra maqaa Yesus waammatan balleessuuf dhama’aa ture mitii? Addana iyyuu isaanuma hidhee luboota warra angafootatti geessuudhaaf dhufee ture mitii?” jedhanii gaafatan.”
Madda: https://zoebible.page.link/ob
Keeyyata armaan olii keessatti lakkoofsa 20 fi 21 wanta jedhe sirratti hubadhaa!
(Barreefama armaan gadi keessatti Yahuuda=Yihudii)
Ammas Hojii Ergamtootaa Boqonnaa digdami lama (22) keessatti Phaawulos (Saa’ol) akkana jechuun dubbate:
³ “Ani Yihudii dha; Qiliiqiyaa keessaa Xarseesittan dhaladhe, addana Yerusaalemittan guddadhe. Gamaali’el birattis seera abaabilii keenyaaf kenname hundumaa ija irratti eegee bareera; akkuma keessan har’aa kanas Waaqayyoof nan hinaafan ture.
⁴ Namoota karaa barsiisa haaraa kana irra adeemanis hamma du’aatti nan ari’adhan ture, warra dhiiraas warra dubartiis qabeetan mana hidhaatti galchisiisan ture.
⁵ Angafni lubootaa, yaa’iin maanguddootaas guutummaatti waa’ee kanaaf dhugaa anaaf ba ‘u. Isaanuma biraa caaffata gara Yihudoota obboloota Damaasqoo jiraataniitti caafame baafadhee, jarreen kana qabee, akka isaan adabamanitti hidhee gara Yerusaalemitti fiduudhaaf, Damaasqoo nan dhaqan ture.
⁶ “Karaa irra adeemaa Damaasqootti yommuu ani dhi’aadhe, waareetti dingata ifni humna qabeessi naannoo kootti balaqqeessa’e.
⁷ Lafatti kufeen sagalee, ‘Saa’ol, Saa’ol, maaliif na ari’atta? jedhu dhaga’e.
⁸ ‘Eenyu ati yaa gooftaa?’ jedheetan deebise; inni immoo, ‘Ana, Yesus nama Naazireet, kan ati ari’achaa jirtu’ anaan jedhe.
⁹ Namoonni anaa wajjin turan ificha arganiiru; sagalee isa anatti dubbachaa ture garuu hin dhageenye.
¹⁰ Ani immoo, ‘Maal godhu, gooftaa?’ jedheen gaafadhe; gooftaan immoo,’Ka’ii, mandara Damaasqootti lixi, akka ati gootuuf waan Waaqayyo murtoo godhe, achitti sitti in himama’ anaan jedhe.
¹¹ Calaqqisa ifichaa irraa kan ka’es iji koo arguu dhabnaan, warri anaa wajjin jiran harka qabanii mandara Damaasqootti na galchan.
Madda: https://zoebible.page.link/ob
Yeroo kana irraa eegalee, Phaawulos Iisaan (Yesuus) ilma gooftaa (waaqeyyoo) akka ta’e lallabuu itti fufe. Kiristaanummaa keessatti kana barsiisuun namni jalqabaa hanga isa ta’u gahuutti dhiibbaa guddaa uume. Barnoota kana kan fudhatu gooftaa irraa akka ta’e himata. Wanta inni jedhu kanaan waa’ee isaa ilaalchise wanta namoonni beekan ni dhoksa. Barataa Yesus akka hin turree fi isaan akka wal hin qunnamne namoonni ni beeku. Garuu “Ani Gooftaa irraa barnoota argadha” jedhee waan dubbatuuf wanta namoonni irraa beekan ni haguuga. Himannaa sobaa kanaan hundee amantitti ni taphate Amalli yahuuda amanti jallisuu fi micciruudha. Kanaafu, Phaawulosis yahuuda waan tureef amanti jallisuu fi micciruu eegale. Sobaan ani Kiristaana ofiin jechuun amanti Kiristaanatti akkanatti taphate.
İisaan erga ol fuudhamee booda namtichi Yahudii kuni ergamtoota torbaatamaa hafuurri qulqulluun irratti bu’uu fi kiristaanummaan warra gammachiisaan keessaa tokko akka ta’ee Kiristaanonni ni amanu. Kiristaanonni warroota kanniin, “Ergamtoota torbaatama” jechuun moggaasu. Kana jechuun kallatti hundan ergamtoota kiristaanummaan nama gammachisaniidha.
Phaawulos hanga barsiisaa Maarqos ta’u gahuutti dhiibbaan isaa garmalee guddate. Maarqos namoota macaafa qulqulluu barreessan keessaa tokko. Maarqos garmalee Phaawulositti maxxanuun barnoota irra barate. Ammas ni jedhu, Luqaasis barataa jallatamaa Phaawulositti maxxanu ture. Luqaasi barreessa macaafa qulqulluu keessaa tokko ture.
Yaanni, “Iisaan (Yesus) ilma Gooftaati” jedhamu Phaawulos dura kan beekkamu hin turre. Garuu erga kiristaanummaa keessa sobaan seenee fi handhuura barnootaatti barsiisaa guddaa erga ta’ee booda naannoo adda addaa keessa deemun Kiristaanummaa haarawatti namoota waamu jalqabe. Ergaalee bakka adda addaatti ni erga. Ergaaleen isaa kunniin bu’uura barnoota amanti ta’an.
Tooftaa kanaan namtichi Yahuudi kuni kan isa faallessuu waan hin jirreef bu’uura amanti Kiristaanaa micciruu fi jallisuu danda’e jira. Sababni isaas, barnoota amantii kanniin Masiih Iisaa irraa argachaa jira isaaniin jedha. Isaanis kana amanuun ni fudhatan. Kiristaanummaa keessatti wanta seensisee ni seensise. Wanta micciree ni miccire[3].
Kanaafu, Iisaan (Yesus) (nageenyi isarratti haa jiraatu “Ani Gooftaadha na waaqefadhaa ykn ani ilma gooftaati” hin jenne. Garuu kan kana itti maxxanse Phaawulos. Ergasii Phaawulos irraa barattoonni isaa kan akka Marqoosi fi Luqaas macaafa keessatti barreessu jalqaban. San booda ummanni Kiristaanas wallaalummaan jara kana hordofuun jallinnaa fi dukkanatti kufan. Seenaa kana erga dubbisani booda gara ifaa fi karaa qajeelaatti akka bahan isaaniif hawwina. Karaan ifaa fi qajeelaan karaa Iisaan itti waamaa tureedha. Iisaan (Yesus) akkana jechuun ummata waamaa ture:
“Dhugumatti Rabbiin Gooftaa kiyyaa fi Gooftaa keessani. Kanaafu Isa qofa gabbaraa. Santu karaa qajeelaadha.” Suuratu Mariyam 19:36
Kitaabban wabii
[3]Kawaashif Zuyuuf – Fuula-25-29, Abdurahmaan Habanka


text:
#Oduu Sinbirtuu!
#Walgahii Shiraan Guutame, Kora Jechuun Waajjira Muummee ABO Gulalletti Qophaa’ee Kan Qindeessee fi Qajeelfama Dabarse MM. EPRDF koloneel Abiyoot Kaasaahee Balaaynee ta’uun Barame.
Akka maddeen qabatamoon odeessa kana ifa godhanitti, walgahiin guyyaa hadhaa kana Adoolessa 26,2020 Waajjira Muummee ABO Gulalletti taasifamaa oole qajeelfama Koloneel Abiyoot Kaasaahee Balaaynee dabarseen akka ta’etuu mirkanaahe. Walgahiin kun akka milkaa’uufis baasii barbaachisu hunda mootummaan baasuun karaa Itti aanaa HD ABO Obbo Araarsoo Biqilaan Qarshiin Guyyoota walgahii kanaatiif tilmaamame fuudhamutuu ifa ta’e.
Milkaayina walgahii kanaa fi hoogansa haaraa ABO keessaa filatamee akka mootummaaf ta’utti dhihaatu kana boodas Muummichi Minesteraa Itiyoophiyaa Koloneel Abiyoot Kaasaahee Balaaynee Hooganoota ABO MSHGGS ABO kanneen maqaa malee mataa hin qabne,
1. #Araarsoo Biqilaa
1. #Ibsaa Nagawoo
3. #Atoomsaa Kumsaa
4. #Jabeessaa Gabbisaa
5. #Toleeraaa Adabaa fi
6. MGS ABO #Qajeelaa Mardaasaaf yoo isaan dirqama itti kenname kana galiin gahan Qarshiin miliyoonni 25 tokko tokkoo isaaniif akka keenamu Waadaa seeneefii dabalataan ammoo, sadarkaa gorsaatti qaamaa fi yaadaan akkamitti mooraa ABO isa HD ABO Daawud Ibsaatiin hooganamuu diiganii ABO isa mootummaaf ta’u Hoogansa haaraa filataniin akka ijaaran irratti Obbo Leencoo Lataa,
Nageenyumaa isaaniitiif ammoo tika barbaachisu kamuu akka godhamuufiif #Pr.Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Oromiyaa Duraanii , Ministera Waraanaa har’aa Obbo Lammaa Magarsaa fi #Hoogansa Qaama tika biyyattii keessaa tokko kan ta’an Obbo Danbalaash Gabramikaa’el akka cinaa dhaabbatu Koloneel Abiyoot Kaasaahee Balaaynee qajeelfama dabarsuu maddi kun ifa taasiseera.
Kana malees koloneel Abiyoot Kaasaahee Balaaynee Waadaa seeneefiin yoo dirqama isinitti kennine kana raawwattanii kaatan Hooganoota dabalatee, qondaalotaa fi miseensota isin barbaaddan gadi isinii dhiifna ittiin jedhuu isaas maddi kun dabalee ifa godheera.
Odeessuma walqabateen ammoo Walgahii Gullallee kanaan dura guyyaa tokko Paartiin Badhaadhinnaa walgahii isaa magaalaa Adaamaatti geggeeffate irratti, Paartiilee mirmittootaa karaa nagaan nu faana qabsaawan waliin marii barbaachisu ni xumurraa kan mootummaa faallessan ammoo olaantummaa seeraa irratti fudhachuun dirqama jechuun Itti aanaan Pr. Bulchiinsa mootummaa naannoo Oromiyaa Obbo Shimallis Abdiisaa akka dubbate odeessa gara biraati.
Haasaa armaan olitti Hooganoonni mootummaa kaan waadaa seenuun, kan ammoo doorsisa fakkeessuun dubatan kanaan wal qabatee, guyyama kana Obbo Araarsoon walgahii taasifamuuf deemu irratti dura dhaabbaannaa Qeerroo Bilisummaa Oromoon isaan mudateen, akeeka wal gahii isaanii sirrii himuu baatanis, Akka dhimma karaa nagaa irratti mootummaadhaan wal ta’anii hojjetaniifi iddoo duwwaa Hooggantoota ABO hidhamanii akkamitti cufuu dandeenyaa ilaallata jechuun yaada kennatan jedha odeessi guyyaa har’aa waajjira ABO Gullallee jiru irraa bahe.
Dabalataan Obbo Araarsoon, har’a Adooleessa 26, 2020 Dhimma walgahii Foqolchaa gaggeesuuf jedhan irratti nageenyummaa isaaniif jecha Itti bilbilanii manaa hin bahin Qeerroon isin rukuttii Seenaa Qabsoo Bilisummaa Orommootu badaa ittiin jennaan, “Qeerroo fi Qabsoo Bilisummaa Oromoo maaltuu waliin gahe? Yoo diddee seeraa olii miti mootummaan akka Poolisii itti ergu goona!” Jedhe jechuun Odeessi Waajjira Gulallee keessaa bahe ifa godheera. Dirqama diinaa fudhatan galiin gahuun Waadaa mootummaan galeef sana harkatti fudhachuuf hojjataa akka jiran darbannaan jechoota Obbo Araarsoo ragaa guddaa dha, Akkuma jedhe Ammoo humna waraanaa waamachuun walgahii gaggeeffate,garuu akka yaadetti itti hin milkoofne jedha maddi Gullallee kun.
Maammee Caffee
Haala Hamaa Uummatni Oromoo keessa jiru | Gochaalee hammeenyaa Uummata Oromoo irratti raawwatamaa jiran – Kibba-Baha Oromiyaa, Konyaa Arsii Lixaa | Adoolessa 26, 2020


text:
Hayyee, hayyee, hayyee!
Waaqa gurraacha
Gurraacha garaa garbaa
Leemuu garaa taliilaa
Tokkicha maqaa dhibbaa
Waaqa Bokkuu gurraachaa
Waaqa Ciicoo gurraattii
Waaqa uumee Walaabuu
Waaqa sagaltama gabraa
Waaqa salgan yaa'ii Booranaa
Waaqa torban Baarentumaa
Waaqa Caffee tumaa
Waaqa shanan Gadaa Oromoo!
*******************
Nagaan nu oolchitee, nagaan nu bulchi
Irraa gora nu oolchi
Dogoggora nu oolchi
Daafii sababii nu oolchi
Hamaa nurraa qabi, tolaa nutti qabi
Uumaan si kadhannaa, nuu dhagahi
Xiqqaa nuuf guddisi, guddaa nuuf bulchi
Kan afaaan qorshee caccabe kan abbaan gorsee dadhabe nu irraa qabi
Alaa galda'aa manaa manca'aa nu irraa dhowwi
Wallaalaa nuu beeksisi, beekaa keenya nuuf bulchi
Alaa mana nu tiksi
Bakka nu wallaalle Waaqa ati itti guuti!
Barri Roobaa nagaa
Gadaan quufaa gabbina
Gabbisi Waaqi!
Islaamni (Arabni) Quraana ni qaba, Faranjiin ykn Kiristaanni Kitaaba qulqulluu qaba. Habashoonniis ni qabna jiedhu. Waaqayyoo isaanii kennee jira. Oromoon (waaqeffataan) garuu hin qabu. Akka odeeffamutti (darbaa dabarsaa) waaqni oromoofis kitaaba kennee ture.
Dubbiin akkas ture: Kitaaba kana oromoon dubbisee boqonnaa fudhachuuf yoo gadi bahu hoolaan jalaa liqimsite. Oromtichi yeroo sana hedduu aaree lammaffaa waaqa yoo gaafatu waaqxi itti aaree isa dhorkate.
Waan kana ta'eef Oromoo yeroo hoolaa qalatu moora ishee baasee gara moora laaltuu deeme fuuldura isaaf raajii himsiifata. Moorri hoolaa akka kitaabaa ta'uu dhaa laata?
Madda : oduu durii


text:
Masaraan waayit Haawus deemsa seeraan alaa kan ittiin jedhe waa’ee prezidaant Traamp aangoo irraa buqqisuuf qorannaa gaggeessuu keessa kan hin seenne ta’u beeksisee jira.
Abukaatoon waayit Haawus xalayaa fuula 8 qabu hoggana Demokraatoota mana marii bakka bu’ootaa keessa jiraniif akkasumas afaan yaa’ii mana maree Nancy Pelosiitti ergan.
Kanneen kun prezidaant Traamp seera cabsuu fi dhisuu isaanii Qorataa kan jiran yoo ta’u kunis prezidaant Traamp giti isaanii kan Yukreen waa’ee Joo Baayden akka qoratan gaafatan kan jedhu ture.
Demokraatonni deemsa bu’uraa fi dirqama heeraa cabsan jechuun abukaatoon waayit Hawuus himatamnii jiru.
Kunis Traamp namoota ragaa ta’aniif carraa gaaffii gaaffii dhiyeessuu dhorkuun akkasumas/ raga ittiin aangoo irraa kaasuuf itti gargaaraman arguu dhorkan jedhan Abukaatoon.
Kun hunduu mirga heeraa fi seeraan kenname cabsa jedhu.


text:
Ajjeechaa Haacaaluu Hundeessaa: ‘Hanqina qabinsa mirgaa hidhamtootarra gahu hordofaan jira’ – Komishinii Mirga Namoomaa Itoophiyaa
Artiist Haacaaluu Hundeessaa ajjeefamuu isaa booda rakkoo nageenyaa dhalateen walqabatee namootni 200 ol ta’an ajjeefamanii, qabeenyarrattis miidhaan qaqqabeera.
(bbcafaanoromoo)–Kanuma wajjin walqabatees namootni hokkora kana keessaa harka qabaachuu malu jedhaman 7,000 ol to’annoo jala ooluufi kanneen ammallee barbaadamaa jiran jiraachuu mootummaan naannoo Oromiyaa BBC’tti himeera.
Kanneen to’annoo poolisii jala jiran obbo Jawaar Mohammad, obbo Baqqalaa Garbaa dabalatee hooggantootni dhaaba mormituu, gaazexessitootni, miseensotni dhaaba siyaasaafi aanga’ootni mootummaallee ni argamu.
Guyyaa Kamisaa mana murtiitti dhiyaatanii kan turan obbo Baqqalaa Garbaa, Jawaar Mohaammadifi kaanis mana ifti gahaan hin jirre keessatti hidhamuu fi maatiifi abukaatoo waliin haasa’ufi rakkachuuf kaaniis komatanii Manni murtii kun akka fooyya’u ajajeera.
Obbo Iskindir Naggaas guyyaa to’annoo jala oole Poolisiin reebamee akka ture komateera. Jimaata mana murtiitti kan dhiyaate hojjetaan OMN dargaggoo Shamshaddiin Xahaaas akkasuma guyyaa to’annoo jala oolu qaamolee nageenyaa mootummaan reebichi irratti raawwatamuu komateera.
Hidhaa namoota kumootaan lakkaawamanii kana wajjin walqabatee sarbama mirgaa mudachuu danda’uu fi komii hidhamtootni qabiinsa mirgaarratti qaban irratti Komishinara Komishinii Mirga Namoomaa Itoophiyaa Daani’eel Baqqalaa dubbifnee dhimma qabinsa hidhamtootaa to’achaa jirraa jedhan.
‘‘Hidhamtonni hedduun reebamaniiru, midhaan irra ga’eera odeeffannoon jedhu hedduun nanna’aa tureera. Obbo Jawar Mohammad, Baqqalaa Garbaafi iskindir Naggaa dabalatee mana hidhaa poolisii Finfinnee keessa kan jiran namoota 35 ta’u,’’ jedhan.
Hunda isaanii jechuun ni danda’ama si’a lama deemne hasofsiisneerra. Hojjataa OMN kan ta’an Obbo Shamshaddiin Xahaafi Obbo Iskindir Naggaan alatti hidhamtoonni hundi yeroo to’annoo jala oolanittis ta’e mana hidhaatti reebichis ta’e dararaan gosa kamiyyuu akka irra hin geenye ifatti nuu mirkaneessaniiru jedhan Dr. Daani’eel.
‘‘Obbo Shamshaddiiniifi Iskindir akka nutti himanitti yeroo to’annoo jala oolaniitti poolisootaan reebichi irra ga’eera. Kana irratti immoo poolisiin qorannoo gaggeesse akka tarkaanfii barbaachisaa fudhatuuf gorsineerra, hordofaas jirra.’’
Hidhamtoonni tokko tokko komii isaan dhiyeessan koronaavaayirasiin walqabatee maatii waliin wal arguufi nyaata ykn uffataa irrraa fudhachuun dhorkamuu isa irratti kan jedhan Komishinarichi, Kun immoo akka foyya’uuf aanga’oota mana hidhaa waliin haasofnee jirra jedhan.
Hidhamtoonni tokko tokko maatii isaanii waliin dafanii wal arguu dhabuufi maatiin eessatti akka hidhaman baruu dadhabuun rakkoo biraa komii kaasaa jiru akka ta’e hubachuu isaaniis ibsaniiru
‘‘Keessumaa maatiileen angaa’ota ABOfi KFO kana himu.’’
‘‘Kun wanta hatattamaan furamuu qabu waan ta’eef hordofaa jirra’’ jedhanii gama kaaniin hidhamtoonni tokko tokko akka heeraatti sa’aatii 48 keessatti mana murtiitti dhiyaachuu dhabuu isaanii hubachuullee BBC’tti dubbatan Dr. Dani’eel.
Kunis wanta hordoffii barbaachisudha jedhaniiru.
Finfinneen alatti naannoo Oromiyaa magaalota garaagaraa keessatti hidhaa gaggeeffamaa jiru irratti waan jiru komii ka’uu isa gaafatamaniifis ‘‘ammatti haala hidhamtoota Finfinnee keessa jiranii malee kan hidhamtoota hundumaa hordofnee bira hin geenye,” jechuun himan.
‘‘Fakkeenyaaf Finfinneen alatti Oromiyaa magaaloota akka Buraayyuu, Ciroo, Arsi Nageelleefi Dheeraa keessatti lakkoofsii hidhamtoota heddumminaan dabalaa jiraachuu odeeffannoon nu ga’eera isa ammoo hordofuuf qophaa’aa jirra.’’
Hidhamtoonni maatii keenyarra dorsiisi ga’aa jira jechuun kanneen BBC’n abukaatoo isaanii dubbise komataniiru.
‘‘Kanarratti odeeffannoo hin qabu. Hin geenye jechuu hin danda’u garu nu bira komiin akkanaa ammaaf hin geenye. Kun uumameera taanaan dogoggora waan ta’eef nuti hordofnee tarkaanfii barbaachisaa ta’e fudhachuu qabna,” jedhan.
Manneen midiyaa tokko tokkofi hojjjattoota miidiyaa sanaa irratti mootummaan yakka hojjataniiru kan jedhuun tarkaanfii fudhateera.
Kanarratti kan dubbatan Komishinar Daani’eel, ‘‘Kun qorannoorra waan jiruuf bu’aa qorannoo kanaa eeguu qabna. Dhugaa dubbachuuf hokkora uumame keessatti miidiyaan ga’ee tokko hin qabu jechuu hin dandeenyu,” jedhan.
‘‘Ta’us garuu miidiyaa kamtu ga’ee kam qaba isa jedhu irratti yaadni adda addaa jira.
Adeemsa qorannoo keessa kallattiin hirmaachuu baannuus namoota himataman kanaaf firdii qajeelaa kennamuufi adeemsi isaa mirga namummaa isaanii kan hin sarbine ta’uu isaa irratti hordoffiiifi taajjabbii keenya itti fufna,’’ jedhan Komishinar Daani’el.
Thank you BBC Afaan Oromo and you guys for watching , liking and sharing my tribute of Hachallu Hundessa. Most of us in diaspora and back home were not able to properly grieve for him and the pain is still fresh but at least we can vent using our art and social Media.
Thank you !


text:
Itti Gaafatamaan Waajjira ABO Gullallee humna tikaa Koloneel Abiy Ahmadiin magaalaa Finfinnee keessatti ukkaanfame.
Hawaasni Oromoo Norway iddoo abiyyi Ahimad baadhaasa Nobel itti fudhate waajjira noble peace prize duratti hiriira bahuun badhaasichi akka irraa fudhatamu gaafachaa jiru .
Itti Gaafatamaan Waajjira ABO Gullallee humna tikaa Koloneel Abiy Ahmadiin magaalaa Finfinnee keessatti ukkaanfame.
Dr Gadaa Oljirraa Adoolessa 20/2020 konkolaachisaa Iddoosaa Taaddasaa waliin
osoo gara manaatti galaa jiranii ukkaamfame.
Dr Gadaa fi Iddoosaan eessatti akka geeffaman hanga ammaatti hin baramne.
#OromoProtests #AbiyMustGo #HacaaluHundessaa #justice4hachaluhundessa


text:
Baatilee dhufan 6 ykn 12 keessatti lakkoofsii lammiwwan Itiyoophiyaa walitti bu'iinsaTigraay keessa dheessuun Sudaan seenan 200.000 akka ga'u maluu Tokkummaan Mootummotaa beeksisee jira.
Torban lama dura walitti bu'iinsii eega jalqabame as kanneen dheessuun daangaa Sudaan seenan 33,000 ga'u ibsamee jira.
Tokkummaan Mootummotaa akka jedhutti Dargageessii hedduun dheessanii kan ba'an yoo ta'u kunis duula waraanaa dhaqaa jechuun nu dirqisiisuu malu sodaa jedhuun ta'u ibsee jira.
Dhaabnii Da'immanii kan Tokkummaa Mootummotaa (UNICEF) gama isaan baqattoota kana keessaa harka 45 kan ta'an umriin isaanii waggaa 18 gadii ta'u dubbata.
Tigraay keessatti hojjachuuf carraan jiru ugguramee meeshaaleen qunnamtii martii addaan citanii waan jiraniif ijoolleen silaa gargaarsa dhala namaa argachuu qaban Miliyoona 2.3gargaarsa dhala namaa barbaadaa jiru kan jedhu Yuniiseeef kana malees iddoo dhaqqabuun hin danda'amne jiru jechuun Kamiisa kaleessaa hubachisee jira.
Gabaasa guutuu caqasaa


text:
Dubbii Iimaana Diigu-Kutaa 6.3
Kutaa dabre keessatti waa’ee tawhiida al-uluuhiyyah ilaalle jirra. Kutaa kana keessatti immoo ibaadaa keessaa dhuka kan ta’e du’aayi ilaalla. Sababni isaas, yeroo baay’ee shirkiin kan uumamu du’aayi keessatti.
Hiika fi barbaachisummaa Du’aayi
3-Amma gara hiika du’aayi fi birmanna barbaadu fi wanta isaaniin wal qabatutti dabarra. Ergasii barbaachisummaa du’aayi, guddinna dhimma isaatii fi gara Rabbii qofatti qajeelchu akeekna.
Hiikni du’aayi: waamu, kadhaa, gaafachu fi barbaadudha.
Istighaasa jechuun birmannaa barbaadudha.
Isti’aaza (maganfachuu) jechuun immoo eeggumsa barbaadu fi itti dheessudha. Isti’aana jechuun gargaarsa barbaadudha.
Al-Khaxxaabi ni jedha: hiikni du’aayi gabrichi eeggumsaaf, gargaarsa dabalataa argachuuf Gooftaa isaa waammachuudha (kadhachuudha). Haqiiqaan isaa (du’aayi): gara Isaatti haajaa agarsiisuu, tooftaa fi humna ofii irraa of qulqulleessudha. Kuni amala ibaadati. Dadhabinni ilma namaa namatti dhagahamuudha. Ammas, du’aayi keessa Rabbii olta’aa faarsuu fi arjummaa gara Isaatti deebisutu jira.” (Sha’anu Du’aa’i-fuula 4)
Wanta itti akeekun barbaachisu keessaa tokko du’aayin hiika baay’eef itti fayyadaman. Isaan keessaa: ibaadaa, tawhiida, lallabuu, birmannaa barbaadu, gaafachuu, gargaarsa barbaadu fi kanneen biroo.
Barbaachisummaa du’aayi ilaalchisee immoo dubbiin isaa bal’aadha. Garuu qorannoo kana keessatti wantoota armaan gadii irratti of gabaabsun gahaadha: Dhugumatti du’aayin ibaadaa keessa isa guddaa kan ta’eedha. Kanaafi Qur’aana keessatti gara bakka 300 dubbatame. Rabbiin olta’aan [du’aayi] ibaada jechuun moggaase jira. Nama of tuulun du’aayi dhiise Jahannam keessa salphataa ta’ee akka seenu itti zaate. Ni jedha:
“Gooftaan keessan ni jedhe, “Na kadhaa isinifan awwaadhaa. Dhugumatti, isaan Ana gabbaruu irraa boonan, salphattoota ta’anii Jahannam seenuf jiru.” Suuratu Ghaafir 40:60
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa du’aayi diin (amanti) jechuun waame, akkuma jecha Isaa keessatti:
“Yommuu doonii yaabbatan, amantii Isaaf qulqulleessun Rabbiin qofa kadhatu. Yommuu gara lafaatti nagaha isaan baase immoo, yeroma san isaan [Rabbitti] qindeessu.” Suuratu Al-Ankabuut 29:65
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Isaan ala wanta biraa nama hin fayyannee fi hin miine kadhachuu dhoowwe jira. Ni jedha:
“Rabbii gaditti wanta si hin fayyannee fi si hin miine hin kadhatin. Yoo akkas goote, dhugumatti yoosan ati zaalimoota keessaa taata.” Suuratu Yuunus 10:106
(“Yoo akkas goote” kana jechuun yoo wanta si hin fayyannee fi hin miine kadhatte, warroota nafsee ofii miidhanii fi balleessan keessaa taata. Sababni isaas, Rabbii olta’aa gaditti wanta nama hin fayyannee fi hin miine kadhachuun shirkii waan ta’eef, kasaaraa guddaa fi azaaba (adabbii) cimaatti nama geessa.)
Nu’maan ibn Bashiir (radiyallahu anhu) akkana jedha: Ergamaan Rabbii sallallahu aleyh wassallam osoo minbara irratti akkana jedhanu dhagayee: “Dhugumatti du’aayin ibaadadha.” Ergasii aayah tana dubbise: “Gooftaan keessan ni jedhe, “Na kadhaa isinifan awwaadhaa. Dhugumatti, isaan Ana gabbaruu irraa boonan, salphattoota ta’anii Jahannam seenuf jiru.” Suuratu Ghaafir 40:60 (Ahmad 3/267, Abu Daawud 1479, Tirmizii 3372)
Barbaachisummaa fi guddinnaa du’aayi ilaalchisee Sheykhu Sa’dii ni jedha: Rabbiin olta’aan ni jedhe:
“Osoo kaafironni jibbaniillee, amantii Isaaf qulqulleessuun Rabbiin kadhaa.” Suuratu Ghaafir 40:14
Bakka jecha “Du’aayi”, jecha “diin (amantii)” kaa’e. Kuni Qur’aana keessatti baay’eedha. Kuni du’aayin wiirtuu amantii fi ruuhi ibaadaa akka ta’e agarsiisa. Hiikni aayah: yommuu haajaa keessan barbaaddan Isaaf qulqulleessaa (Isa qofa kadhaa). Hojiiwwan toltuu fi xaa’ah Isaaf qulqulleessaa.” (Al-Fawaa’idul Hisaan fuula 155) (Xaa’ah jechuun Rabbiif ajajamuu, Ingliffaan-obedience)
4-Du’aayin ibaadaa keessaa ibaadaa hundarra guddaa ta’uu erga mirkanaa’e, gara Rabbii olta’aa qofatti qajeelchuun dirqama. Sababni isaas, wanta Rabbiin malee eenyullee dandeetti irratti hin qabne keessatti namni Rabbiin ala wanta biraa kadhate ykn birmanna ykn eeggumsaa irra barbaade, dhugamatti kafaree fi amanti keessaa bahee jira. Wanti biraa kuni nabiyyii ta’ii, waliyyii ta’ii, malaykaa ta’ii, jinni ta’ii ykn umamtoota keessaa kan biroo ta’i tokkoma. Akkuma Rabbiin olta’aan jedhe:
“Rabbii gaditti wanta si hin fayyannee fi si hin miine hin kadhatin. Yoo akkas goote, dhugumatti yoosan ati zaalimoota keessaa taata. Yoo Rabbiin rakkinnaan si tuqe, Isa malee kan [rakkoo kana] kaasu hin jiru. Yoo wanta gaarii siif fedhe, tola Isaa kan deebisu hin jiru. Gabroota Isaa irraa isaan nama fedhe tuqa. Inni araaramaa rahmata godhaadha.” Suuratu Yuunus 10:106-107
(Kan rakkoo namarraa kaasu fi waan gaarii namaaf fidu Rabbiin qofa erga ta’e, wanta nama hin fayyanne fi hin miine kadhachuun maaliif barbaachisaa? Namni du’e rakkoo namarraa kaasu fi faayda namaaf fidu danda’aa?)
Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Rabbiin bira rizqii barbaadaa, Isas gabbaraa.” Suuratu Al-Ankabuut 29:17
“Rabbiin waliin gabbaramaa biraa hin kadhatin, warra adabaman keessaa taatati.” Suuratu Ash-Shu’uraa’i 26:213
(Rabbiin waliin gabbaramaa biraa yoo kadhattee fi gabbartee, warra adabaman keessaa taata.)
Ammas ni jedha:
“Nama Rabbiin ala wanta hanga Guyyaa Qiyaamaatti deebii isaaf hin deebisne kadhatu caalaa jallataan eenyu? Isaan (warri kadhataman) kadhaa isaanii irraa gaafilota (quba hin qaban). Yommuu namoonni walitti qabaman, isaaniif diinota ta’u, gabbarri (waaqefanna) isaaniis ni mormu.” Suuratu al-Ahqaaf 46:5-6
(Nama Rabbiin alatti gabbaramtoota (wantoota waaqefataman) kadhaa isaa gonkumaa isaaf hin deebisnee kadhatu caalaa namni jallataa fi wallaalan hin jiru. Sababni isaas, gabbaramtoonni kunniin warra du’an ykn fagoo jiran ykn mukkeeni ykn dhagaalee fi kkf dha. Kadhaa namoota isaan waaqefatanii quba hin qaban (hin beekan, hin dhagayan). Yommuu namoonni Guyyaa Qiyaamaa qorannoo fi jazaaf walitti qabaman, wantoonni isaan gabbaraa turan kunniin diinota isaanitti ta’u, gabbarri (waaqefannaa) isaanii ni mormu. Akkana jechuun mormu: “Akka nu gabbaran (waaqefatan) isaan hin ajajne. Akka isaan nu gabbaraa jiranis nuti hin beekne. Yaa Gooftaa keenya isaan irraa gara keetti qulqulloofne.”[1])
[1] Tafsiiru Muyassar-502-503, Tafsiiru Xabari-21/117
“Nawaaqidul Iimaani al-qawliyah wal amalayah” fuula 138-139 Abdulaziz bin Muhammad


text:
Nyaata aadaa Oromoo
Nyaata aadaa Oromoo nyaata ummata Oromoo biratti beekkama ta'ee kan dhaloota keessa darba dhufe. Nyaatni aadaa ayyana, cidha, qophii fi yeroo adda addaa irratti ni dhiyaata. Nyaanni akka marqaa, ittoo fi qorii Oromiyaa maratti beekkamus, kan naannoo garii qofa keessa beekkamus jira.
Nyaata aadaa Oromoo yeroo hunda nyaatamu fi kan waqtii addaa nyaatamu jira. Nyaata yeroo hunda nyaataman kan jedhaman nyaata ummanni Oromoo gannas ta'ee bona, birraas ta'ee arfaasa nyaatu fi yeroo baayyee mana keessatti kan qophaawuudha. Fakkenyaaf, buddenaa baadudhaan ykn ittoodhan nyaachuu, akaawwii, buddena/maxinoo aannaniin/itittuun nyaachuu fi kkf. Nyaanni akka addaatti nyaatamu nyaata yeroo baayyee hin qophofne fi kan akka addaatti yeroo muraasa qofa qophaawu. Akka fakkeenyaatti, ancooteen nyaata ayyaanarratti nyaatama. Nyaanni akka cuukoo, qorii, gorsoddoma, fi kkf ammo yeroo fira dubbisuuf deeman kan firaaf/nama jaalataniif fuudhanii dhaqani dha. Nyaanni akkasii kun mana keessatti maatin akka nyaatuuf baayyee hin qophaawu.
Nyaannii aadaa Oromoo baayyeensaa dhadhaa of keessaa qaba. Kun immoo Oromoon loon waan sirriitti qabuuf, dhadhaadhaan nyaata isaa miyeessee nyaata.
Nyaata aadaa Oromoo beekkamaan keessaa:
- Waaddii - foon muramee ibiddarratti waaddame
- Ancootee - nyaata baayyinaan Oromiyaa Dhihaa naannoo Wallaggaatti beekkamu
- Baaduu - aannan raasanii dhadhaan erga irraa bahee booda baadun nyaataaf oola.
- Marqaa - ummata Oromoo biratti marqaan baayyee jalatamaa dha.
- Caccabsaa - maxinoo kukkutyanii dhadhaa baqsanii itti naquun qophaa'a
- Qoocco - Qooccoon baayyinaan Oromiyaa Dhihaa naannoo Wallagga keessatti beekkamaa dha. Kun qoccoo kan ummata Guraagee biratti baayyinaan beekkamu sana miti.
- Ittoo - Ittoon waan adda addaarraa qophaa'a: muduraa, foon, midhaan ittoof ta'u kan akka baaqelaa, daangulee, gaayyoo irraa qophaa'a
- Buddeen (Buddeena) - buddeenni nyaata ummanni Oromoo yeroo baayyee nyaatu yoo ta'u ittoo ykn baadudhaan nyaatama.
- Chuukkoo - a sweet flavor of whole grain also known as besso; flavored with butter and spices
- Cororsaa - Cororsaan baayyinaan Oromiyaa Dhihaa naannoo Wallagga keessatti nyaata jaalatamaa dha.
- Qorii - baayyinaan akaawwii garbuurraa qophaa'a
- Cuukkoo - Cuukkoon garbuu fi dhadhaarraa qopha'aa. Cuukkoon nyaata baayyee jaalatamaa dha.
- Gorsoddoma - kun naannoo Shawaa Dhihaatti (Gindabarat) nyaata beekkamu yoo ta'u qamadii irraa qophaa'a
- Cumboo-Cumboon nyaata aadaa Lixa Oromiyaa,keessattuu Godina Horroo Guduruu Wallaggaatti baay'ee beekamu dha.Cumboon Xaafii diimaa irraa kan qophaa'u dha.Xaafii diimaa furdisanii erga bukeessanii booda,eelee beeddee fi eelee haadhoo erga ho'isanii,bukoo qophaa'e sana eelee beeddeerratti gadi naqanii qadaadu.Gaafa bilchaatu baasanii baaduu irratti naqanii itti cororsu(baqsu).Cumboon gaafa ayyaanaa fi gaafa keessummaan(firri) dhufu qophaa'a.
aadaa saba guddaa
Gulaalan Mubarik gidi


text:
Dhaabbata Tajaajila Web Design fi App Development kennu
Addunyaa Dijitaalaa Irratti Yaadaa fi Hawwii Kee Dhugoomsuuf Ni Hojjanna. Akka Fedha Keetiin, Kafaltii Gad Aanaan Si Tajaajilla.
Dhaabbatni keenya Dreamlaal sadarkaa duraa irratti tajaajila Web Design fi App Development kan kennuudha. Itti aansee tajaajila isaanin wal qabatu kamuu maamilootaaf ni kenna. Tajaajiloota xixiqqaa irraa hanga ol’aanaatti gatii madaalawaa ta’een dhiheessina. Hojiilee keenya baay’ee wal qunnamtii sarara irraan raawwachuu kan dandeenyu yemmuu ta’u, kanneen qaamaan argamuu barbaadaniif Ogeessa ol’aanaa erginee qorachiifna.
Tajaajila 6 Dhiheessina. Tokkon tokkon isaanii gosa tajaajila 3 of jalaa qabu.
1. TAJAAJILA BLOG WEBSITE
Basic Plan
Pro Plan
Gold Plan
[Basic Plan]
➞ Blog Website dubbistootaf salphaa tahee fi ulaagaalee ijoo ta’an guuttate hojjannee siif kennina.
Gatii ETB: 3500
[Pro Plan]
➞ Blog Website dubbistootaf salphaa tahee fi ulaagaalee ijoo ta’an guuttate hojjannee siif kennina.
➞ DABALATA. website kee irraa Android App siif hojjanna. Google Play irrattis ni feena.
Gatii ETB: 7500
[Gold Plan]
➞ Blog Website dubbistootaf salphaa tahee fi ulaagaalee ijoo ta’an guuttate hojjannee siif kennina.
➞ Website kee irraa Native App (Android & IOS) siif hojjanna. Google Play fi Apple Store irrattis ni feena.
➞ DABALATA: Website kee social media’n wal qabsiisuun, Automatic ni taasifna. Application kee irratti mala ‘push notification’ itti daballa. kan birootis…
Gatii ETB: 9500


text:
‘Yaa marqaa, si afuufuun si liqimsuufi’ jedhani? Kun OSA faarsuu natti hin fakkaatu. ‘OSAf tumsa uumna’ jechuun qabanii masaanuu OSA kan dantaa Wayyaanee/EPRDFiif hojjetu biyya keessatti hundeessuun Oromoo afanfaajjessuuf akka hin taane. Yoo dhuguma OSAdhaaf quudhan akka waldichi biyya keessa seenee hojii qorannoo hegeree Oromoo fi Oromiyaa milkeessu bilisummaan hojjetu hayyamuufii dha. Faaynaansii fi dhiheessiilee birootiin cinaa dhaabbachuu dha. Yoo kana gootan qofa isin amanna. ”Yaa harree sin amanu, madaadhaan gangalattee dhukkubbii dabalattaa” jedhe Eebbisaa Addunyaa.
Via: Yaya Beshir
OSA hajack by OPDO (TPLF)
PROFESSOR HISQEEL (Pirezedaantii OSA biyya alaa) Vs Dooktar Abiy Ahimad (Pirezedaantii OSA biyya keessaa). OSA Vs OSA
—————— – – – – – – — – – – – – –
OROMOOF HAAQULQULLAA’U
–
1. Waldaan Qorannoo Oromoo biyya Amarikaa kana keessaatti waggaa 31ffaasaa dhihoo kanatti Washington DC tti akka kabajatu quba qabna. Yeruma kanattimmoo FBC’dhaanis OSA’n akka geggeeffamaa jiru kaayyoosaa faana ifa kan godhate (Hidhaa gadii ilaali) geggeeffamaa akka jiru argaa jirra. Damee isa alaa kanatu Afaan Oromoon biyya keessa galemoo? Yoo akkana ta’emmoo akkamiin OSA’n mootummaa Wayyaanee jalatti geggeeffamaa jiru sun isa gamanaa eenyummaa Oromoo gadi fageenyaan qoratu kana faana walkiphe?
2. Waa’een qorannoo OSA kan biyya keessa jiru kanaa xiyyeeffannoonsaa maali? keessumattuu kan Dooktar Abiy Ahimad irratti dalagaa jiruufi miidiyaan ifa ta’e kun Waajjira aadaafi Turizimii Oromiyaa faana quba qabaa? Qorannoon dhimma Oromoo kun sirna sana keessatti bilisummaansaa hagam gaha?
3. OSA’n kun Alattis ta’u Keessatti dhimma Oromoo kan qoratu taanaan Afaan Oromootiin dhaloota qubee bira bu’aan qorannoo kun akka ga’uuf maaltu dalgame? keessumattuu qorannoowwan jajjaboon ala kanatti raawwatamaa jiran kunneen manneen barnootaa biyya oromiyaa hundumaa keessa galanii carraa ittiin dubbifamaa jiranirratti hagam ga’u? Biyya keessatti Yunivarsiitiifi kolleejjiiwwan kitaabota qorannoo jildii hedduurraa gahan kana hagam isaanii qaba? Isa hojjetamee jiru kanas koree itti godhamuun gara Afaan oromootti jijjiiruudhaan Afaan lamaan biyya keessatti dhiheessuudhaaf gama hayyoota ala kana jiraniitiin waan yaadame jira laataa?
4. Qabiyyee OSA biyya alaa kanaa namuma lamaaf sadiitu gara barbaadetti waan oofaa jiru fakkaata. Keessumattuu ogummaawwan toora Saayinsiifi Takinooloojii, Fayyaa, Qonnaa, Daldalaafi dinagdeefi kkf keessatti aammatamanii hinjiran? Tarii dhimmootiin akkanaa kun Oromoof yoo qoratamanii dhihaatan badii qabu laataa? Irratti haayaadamuufani, Saayinstistonni Oromoo copha sammuu isaanii dhimmisuu qabuufan jedhe.
5. Dhumarratti hariiroon harka wayyaa jalaatiin alaaf keessatti dalagamaa jirtu kun qollishee irraa baatee utuu saba Oromootiif ifa taatee jechuun ‘TAAJJABBII’n dhaamsa dabarfateera. Akkuma bekamu Taajjabbii’n waan saba Oromoo keessatti qulqullaa’uufi ifa ta’uu qabu diinqa kamiiyyuu seenuun dhiheessuutiin beekama.
Viva: Chali Ensermu


text:
Ilaalcha waliigalaa
Deebiin waamicha bilbila magaalaa kan yeroo rakkinaatiif kennamu, fedhii jiraattota hundumaa akka guutuuf fooyya’uu qaba. Odeeffannoon jiraattota kanneen Gurraacha, Dhalataa biyyaa, fi Namoota Bifaan adii hintaane (BIPOC) akka agarsiisutti:
- Jiraattota Minneapolis keessaa 37% kan ta’an BIPOC bakka bu’u.
- Jiraattota BIPOC keessaa 52% kan ta’an bilbila rakkoo fayyaa sammuun walqabate godhu.
Sagantaan paayletii nuti qopheessaa jirru:
- Bilbila rakkoo fayyaa sammuutiif deebii addaa kennuu
- Bilbila rakkoo fayyaa sammuu gamaaggamuuf warra waamicha bilbilaa deebisan leenjisuu
- Ogeessota fayyaa sammuu dipaartmentii 911 keessa kaa’uu
- Hawaasa BIPOC fi jiraattota hundaaf bahii fayyaa sammuu fooyya’aa ta’e dhiheessuu
Dhimmoota tokkoo tokko karaa gabaasa online ykn 311 keessummeessuu eeggalla.Yammuu namoonni dhimma kana kamiin iyyuu gabaasuuf bilbilanitti gabaasa karaa online akka taasisaniif ykn 311 irratti akka bilbilaniif kan isaan hubachiifnu ta’a.
- Miidhama kan qabeenyaa
- Gabaasa kan hannaa
- Rakkoo kan bakka dhaabbii konkolaataa
- Gabaasa kan biroo- bilbila qofaan


text:
Ibsa Dhuunfaa
Itti Fayyadama Walii Galtee Yeroo
Waa'ee ofii keessanii ibsuun hedduu barbaachisaa dha.Nutis waa'ee ofii keessanii ilaalchisee maalifi haala akkamin odeeffannoo akka walitti qabnu ,itti fayyadamnuu fi tamsaasnu imaammata hubachuuf dandeessan bocinee hojiirra oolchinee jirra .Imaammanii kunniin armaan gaditti tarreeffamanii jiru.
Toora kanatti fayyadamuuf jalqaba itti fayyadama waliigaltee yeroo , seera fi qajeelfama toorichaa eeguuf walii galuu qabda.Himannaa seeraan dhufuufis itti gaafatamummaa fudhachuu qabda.yoo kana hin gotu ta’e itti fayyadamuurra dhorkamuu dandeessa.meeshaleen toora kana keessatti haammataman mirga abbaa waa uumee fi mallattoo daldalaan eegamadha.Hayyama itti fayyadamaa
Koppii meeshalee tokko[odeeffannoo yookiin sooftiweerii]toora qeefirarra jiru dhuunfaaf tajaajila daldalaan alaaf yeroof daawonloodii gochuun ilaaluun ni danda’ama.kun wabii hayyamaati malee mataduree dabarsuuf miti.
Hayyama kana jalatti kan hin danda’amne
Meeshalee kana dhimma daldalaaf yookiin agarsiisaaf [ tajaajila daldalaafis ta’ee daldalaan alaaf] itti fayyadamuu
Qefira's web site for personal, non-commercial transit:
Erga hayyamni kee dhorkamee yookiin qeefiraan haqamee wanta bifa piriintiingiin yookiin elektirooniiksiin dawoonloodii gootee qabiyyee kee keessaa qabdu haquu qabda..
Qulqullina yookiin sirrummaa meeshaalee toora kanarra jiraniif qeefiraan itti gaafatamummaa hin fudhatu.mirgoonni abbaa waa uumeegaruu eegamoodha.The materials on Qefira' .
Qeefiraa yookiin dhiyeessitoonni haala kam keessattu meeshalee miidhamaniif ,badaniif kasaaramaniif hojiirratti dhibbaa dhufeef ittigaafatamummaa hin fudhatu.
Meeshaleen qeefirarra ta’an suurawwan garagaraa of keessatti hammatan guutu,sirrii fi yeroo kan eeggate ta’uu fi dhisuu isaaniif qeefiraan itti gafatamuummaa hin fudhatu. Garuu immoo beeksisa tokko malee jijjirama barbaachisu meeshicharatti taasisuu ni danda’a. haaresuuf waada hin galu.
Qeefiraan toorasa waliin liinkota wal qunnaman hin qoratu.qabiyyee isaaniifis itti gaafatamummaa hin fudhatu.liinkota kanatti dabalataan fayyadamuufis deeggarsa qeefiraa hin qabu. Abbumatu itti gaafatamuummaa fudhata.
Itti fayyadamuuf walii galtee yeroo waada galte bu’uura godhachuun dirqama ta’a.yoo kana hin taane qeefiraan beeksisa tokko malee yeroo waliigalteerratti jijjirama barbaachisu taasisuu danda’a.
Osoo seera keessoo toorichaa walitti hin buhin seera Itoophiyaan hogganama.Any claim relating to Qefira's
General Terms and Conditions applicable to Use of a Web Site.


text:
Sammuun Irreen Oli!
Qaamaan bilisa ta’anii sammuun gabroomuurra sammuun bilisoomanii qaamaan qabamuu wayya.
Baay’een qaamaan qabamee sammuun garuu qabaadhaa oli. Kaanimmoo, qaamaan iddoo fedhe ooluu danda’ullee, yaadaan saanduqa namni biraan hojjeteefii keessa jiraata.
Akkanaan gabrummmaa bilisummaa fakkaatu weeddisaa bara lakkaawwata. Hidhaan qaamaa irree keessa; kan sammuus sammuumarraati.
Hamma abbaan hineenyamnettis, namni sammuu ofii nama jalaa akka fedhe godhatu hinjiru. Sababnisaas eenyuyyuu hidhaa ittiin sammuu nama biraa hidhu ofharkaa hinqabu.
Abbaan irree/humnaa, humnasaan nama reebuu danda’a; qabees iddoo barbaade nama geessa ta’a, garuu sammuu namaa ofharka galfachuunsaa waan hinyaadamne.
Sammuun irreen oli! Humnaan jabaachuun yaadaan fagaachuu miti; yaadni kan sammuu qofaati! Kanaafuu, qaamakee tikfachuuf yookaan faayidaa yeroof, bilisummaa sammuukee nama biraaf hinkenniin. Sammuun bilisa bahe, qoricha waan hundaati. Warreen qaamaan qabamanii jiranis sammuun qabaman jechuu miti. Sammuun irreen oli! Harka hinkenniin!
Dubbisuun qarooma dubbisuu dhisuun doofummaadha.


text:
Hidhattoonni Maalii pirezedaantii buqqisan, mootummaa ce’umsaa hundeessuuf, UN ammoo balaaleffate.
Hidhattoonni Maalii erga qindaa’anii Pirezidaantii biyyattii Ibraahim Boubacar Keyitaa aangoorraa kaasanii booda hanga filannoo dhufuutti mootummaa ce’umsaa hundeessuuf fedhii akka qaban ibsaniiru.
Hidhattoonni kunneen erga pirezidaantichi aangoo gadi dhiisuu isaa labsanii as gammachuusaanii akkaan ibsachaa turan.
Pirezaantii fi Ministirri Muummee biyyattii meeshaa waraanaatiin doorsifamuun qabamanii gara mooraa waraanaa biyyattiitti erga geeffamaniiru.
Dhaabbati Biyyoota Gamtoomaniifi Gamtaan Afriikaa tarkaanfii humni waraanaa fudhate kana mormaniiru.
Dhaabbileen naannawa Sanaa kanneen akka Ecowas, daangaan biyyattii naanna’ee jiru akka cufamu labsan, madda maallaqaa biyyattiis gufachiisan.
Manni Maree Nageenyaa Dhaabbata Biyyoota Gamtoomanii dhimma kanarratti walga’uun mari’achuuf jedha.
Pirezidaant Ibraahim Boubacar Keyitaa maaltu mudate?
Pirezidaanti Ibraahim Boubacar Keyita kaleessa (Kibxata 18,08,20) aangoo gadi dhiisuu isaanii erga ibsanii booda paarlaamaa biyyattiis diiguu ibsaniiru.
“Aangoorra na tursiisuuf dhiigni nama kamiyyuu akka dhangala’u/jigu hin barbaadu”, jedhan.
Ibsa kana pirezedantichi kan kennan ministirri muummee Bohubu Siis wajjin sa’aatiiwwan muraasaaf maadhee humna waraana magaalaa guddoo biyyatti Bamaakoo cinaatti argamu geeffamuun hidhamuu, Firaans fi biyyootni naannichaa erga balaaleffatanii booda ture.
‘’ Har’a gartuun humna waraanaa hidhate wayita dhimma biyyatti gidduu seenetti filannoon biraa maaltu jira? ‘’jedhan keeyitaan.
Tarkaanfii loltootaa…
Loltoonni ajaja mootummaa biyyatti fudhachuu didan jalqabarratti maadhee/ kaampii waraanaa Keeti jedhamu to’achuurraa eegalan.
Loltoonni biyyattii kaffaltiin dhimma walqabatuufi walwaraansa jihaadistoota wajjiin otoo addaan hin citin itti fuferratti pirezedantii biyyatti duraanii wajjiinillee mufii qabu ture.
Keyitaan filaannoo pirezedantummaa marsaa lammaaffaaf waggaa lamaa dura injifatanillee malaammaltummaa, qisaasama dinagdee fi walitti bu’iinsi hawaasa biyyattii keessatti dabaluun mufii uumeera.
Kanarraa ka’uun mormii gurguddaatu ji’oota dhiyoo as biyyatti keessa ture.
Gartuun walta’iinsa paartii mormituu imaama Mohaammud Dikoo jedhamuun durfamu mootummaa waloo Keyitaa wajjiin hundeessuuf waamicha dhiyaate fudhachuu diduun jijjiramni biyyatti keessatti akka dhufuuf gaafataa ture.
Loltoonni kun ajaja fudhachuu diduun akkamitti jalqabame?
Hoogganaa ittaanaa maadhee waraanaa Keeti koloneel Maalik Dihaw fi jeneraal Sadiyoo Kamaratiin loltoonni durfaman pirezedanticha aangoorra buusuu keessatti hirmaataniiru.
Loltoonni maadhee waraanaa Bamaakoorraa 15km fagaatu akkuma to’ataniin booda, gara magaalaatti erga yaa’aanii namoota pirezedantichi aangoorra akka bu’an gaafachuuf walitti qabamaniin simataman.
Kibxata kaleessaa loltoonni kun mana jireenyaa pirezedantichaa haleeluun booda pirezedantichaa fi ministira muummee qabanii hidhan.
Kana malees qondaltonni biyyattii biroo hidhamanillee jiru.
Loltoonni hangamii gocha kana keessatti akka hirmaatan ammaaf waanti beekamu hin jiru.
Jaarmiyaaleen Afriikaa fi Idil-addunyaa maal jedhan?
Loltoonni mootummaa biyyattiif ajajamuu didanii hooggantoota biyyattis hidhuun wayita himamu Dhaabbanni biyyoota Gamtoomanii fi Gamtaan Afrikaa loltoonni akka gadhiisan battalamutti gaafatan.
Gartuun michummaa dinagdee biyyoota lixa Afrikaa (ECOWAS) haaluma walfakkaatuun morme.
Miseensonni gartuu michummaa biyyoonni 15 Maaliitti daangaa akka cufachuuf waliigalan beeksise.
Kana malees maallaqni biyyatti keessa akka hin baafamne ugguruun biyyattiin gartuu michummaa dinagdee kana keessatti murtoo akka hin kennine daangesse.
ECOWAS mootummaa biyyatti fi mormitoota walitti araarsuuf qoodaa jaarsummaa dhiyeenyatti qabaacha ture.
Manni maree tasgabbii Dhaabbata Biyyoota Gamtoomaniis Roobii har’aa kana dhimma Maalirraatti akka mariyachuuf jirutu eegama.
Koloneeffachuun biyyatti kan bulchaa turte Firaansi battaluma sana pirezedantichi hidhamuu balaaleffatte.


text:
Haadha warraa Obbo Barakat Simoon፡ "Ministirri Muummee waa'ee Barakat na waliin dubbataniiru"
Obbo Barakat Simooniifi Obbo Taaddasaa Kaasaa yakka malaammaltummaan shakkamanii to'anoo jala erga oolanii bubbuleera. Seenaa Obbo Barakat dabarsaniifi waan yeroo ammaa itti jiran haati warraa isaanii Aadde Asee Fantee kan dubbatan qabu.
Qabeenya Korporeeshinii Xirat qisaasessuutiin kan shakkaman Obbo Barakat Simooniifi Obbo Taaddasaa Kaasaa kan to'annaa seeraa jala oolfaman ji'oota dura ture. Mana murtii waliigalaa mootummaa naannoo Amaaraatiin himanni kan irratti baname garuu ALI Ebla 14, 2011 ture.
Gara waggoota 30 oliif siyaasa Itoophiyaa keessatti gahee guddaa kan qaban Obbo Barakat Simooniifi Obbo Taaddasaa Kaasaa yakka malaammaltummaan cimaatiin shakkaman erga to'annaa jala oolanii booda waa'een aanga'oota duraanii kan hedduun dubbatamaa jira.
Kan Obbo Barakat Simoon haati warraa isaanii Aadde Asiin kan BBC'tti himte akka harmaan gadiitti dhiyateera.
BBC: Obbo Barakat attamiin qabaman, yaadachuu dandeessuu?
Aadde Asii: Obbo Barakatiifi Obbo Taaddasaan guyyaa tokkorra qabaman. Amajji 15 ganama keessaa tilmaamaan saatii 12:30 irratti ture. Yeroo karri rurukutamu hin dhageenye ture mucaakoo mana barumsaa geessuudhaaf qophaa'aan ture.
Qabuudhaaf yeroo dhufan dhugaa natti hin fakkaanne ture. Isaan [ADP] yeroo isa itti qabuuf turaniifi yeroon sirrii isaan itti isa qaban gidduu garaa garummaan ture. Osoo hin yaadiiniifi itti hin qophaa'iin ture kan dhufanii fudhatan.
BBC: Obbo Barakat akka qabamuu danda'an odeeffannoo qabdu ture?
Aadde Asii: Egaan isaan dura karaa miidiyaa isaan [Obbo Barakatiifi Obbo Taaddasaa] osoo hin beekiin koree giddu-galeessaa ADP keessaa dhorkamuun dhaga'ameera. Isaan dura garuu namoonni paartii isaan ilaallatu walitti qabamanii yeroo gamagamanitti dhimmichi akka isaan hin gaafachiifne mirkaneessanii turan, sadarkaa murtee siyaasaatti jechuudha.
Kun ta'ee osoo jiruu bakka Obbo Barakatfaa irratti hin argamiin koree giddu-galeessaa keessaa dhorkamuun isaanii dhaga'ame. Kun kan eenyuyyu hin eegne ture. Sababiin isaas gama gama ture irratti Obbo Barakat walitti qabaa boordii [kan Korporeeshinii Xirat] ta'anii hojjetan malee hojii oppeseeshinii irratti hin bobba'u jedhanii turan.
Kanarra darbee isa qofaa osoo hin taane mallattoon miseensota boordii kan qabu waan ta'eef hanqina hojmaataadha jedhame malee malaamaltummaa cimaadhaan kan yakkamaa nama taasisu miti jedhamee ture. kana waliin walqabatee Obbo Barakat dubicha sirriitti miidiyaaf sirriitti ibsanii turan. Yeroo gara garaa akka himachuuf jedhan ni dhageenya ture.
Mirgi himachuufi himachuu dhabuu isaan harka ture. Yoomidha kan jedhu garuu hin beeknu ture. Kanaaf, akka tasaa ture.
BBC: Kan to'annoo jala oolfaman mana jireenyaa isaanii Booleetti argamu kessaati. Akkamiin gara Baahirdaar geeffaman?
Aadde Asii: Jalqaba yeroo poolisoonni dhufan poolisii federaalaati jedhee yaadee ture. Xalayaan akka dhiyaatan dhiyaate garuu mana murtii waliigalaa mootummaa naannoo Amaaraatiin. Inni isa kana hin fudhanne sababiin isaas inni hojjetaa federaalaa waan tureef.
Dhimma ittiin himatamera jedhame sirrii miti jechuun falmee ture. Gara mana isaatti deebiyuu hin dandeenye, nyaata hin nyaanne, qorichas hin fudhanne ture. Saatii lamaaf ture kan mormaa ture.
Ani isa cinaa waan tureef aanga'oota mootummaa gara garaatti bilbiluudhaan gargaarsa argachuudhaaf yaaleen ture. Tokkoon isaaniilleedubbisuudhaaf fedhii hin qaban ture.
Daa'imni keenya umuriin ishee waggaa 13 yeroo kun ta'u achuma turte. Dhuma irratti poolisoonni isaan kun warra ajajaman waan ta'aniif furmaanni hin dhufu, ofumakoo deemeen bilisa of baasee deebiya jedhee murteesse. Isaan booda Xiyyaara addatti qophaa'een Obbo Taaddasaa waliin gara Baahirdaar geeffaman. Achii ammoo buufata poolisii Zexenenyaa geeffaman. Guyyoota itti aananiifis dargaggoota gurmaa'aniin akka arrabsamaniifi irratti ga'ifamu taasifame.
BBC: Yeroo ammaa akkamiin deddeebitanii gaafattu?
Aadde Asii: Dhaddacha taasifamu mara irraa hafuu hin barbaadu. Sababiin isaa naannoo sanaa maatii hin qaban. Maatiin hunduu Finfinee jiraata. Kana irrattis isaaniin yakkamaa taasisuuf dargaggoota gurmaa'an malee murtoo biraa warra hin eegani tu achitti walitti qabama.
Kan itti himatamanis siyaasa malee dhugaa akka hin qabne waan beeknuuf sababa kanaatiif qofummaan akka itti hin dhaga'amneef jecha yeroo hunda argamuun nurra jira. Adeemsa mana murtiis hordofnee miidiyaadhaaf ifa gocuunis nurra jira. Jarri kun abukaatoos hin qaban.
Nama abukaatoo isaaniif ta'e irratti tarkaanfii fudhanna waan jedhamee miidiyaalee hawwaasummaa irratti gadhiifameef argachuu hin dandeenye. Abukaatonni lama dhufanii haala jiru qulqulleeffachuuf yaalanii turan garuu sodaachifamanii dhiisanii Finfinneetti deebiyan.
BBC: Mana sirreessaa sana keessatti akkaataan qabannaa Obbo Barakat maal fakkaata?
Aadde Asii: Manni hidhaa sun dhugaa dubbachuudhaaf haaraadha. Mana hidhaa biraa hin beeku yoon ta'eyyu akka dubbatan yoo ta'e foyyaa'aadha. Baardaar keessaa kan ba'edha. Qofaatti adda baasanii ture kan ramadan. Kanaaf isaan ni galateeffanna. Kana jechuun garuu rakkoon hin jiru jechuu miti. Yeroo darbe keessa maatiin yeroon dheeraan kennameefii akka gaafachuu danda'an ni hayyamamaaf.
Yeroo dhiyoo asitti garuu hiriirree eeggachuudhaan gaafanna. Kana irratti ammoo yeroon gabaabduun nuuf kenname osoo hin dhumiin isin ga'a jedhamna. Guddatus xiqqaatus bilbilaan wal ni argina ture; amma garuu sana gochuu hin dandeenye.
Finfinnee irraa abokaatota mariisifnee ergaa isaan nutti himan sirriitti dabarsuu hin dandeenye. Karaa tokko maatiin rakkachaa jira. Karaa biraa ammoo kitaabonni ni galuuf garuu kan itti barreessan kompiitara osoo hin taane qalamaan qofa.
BBC: Mana hidhaa keessatti Obbo Barakat waliin yeroo hedduu waa'ee maalii dubbattu?
Aadde Asii: Waan hedduu kaasnee haasofna. Waa'ee maatii ni haasofna. Yeroo hedduu garuu kan dabarsinu waa'ee dhimma adeemsa murtii mariyachuudhaan. Abukaatoo waan hin qabneefis gorsa abukaatota irraa nuuf kennames ni geessisna; gaaffiin yoo jiraates qabannee deebina. Waa'ee siyaasa biyyattiis ni haasofna. TV'n isaaniif galeera.
BBC: Obbo Barakat osoo hin hidhamiin dura biyyaa bahuu barbaaduu kan jedhu gaafatamanii akka hin feene ibsanii turan. Ammaa yaada adda ta'e qabuu?
Aadde Asii: Hanga ani beekutti hangan gaafa du'uutti fedhii Itoophiyaa keessa ba'uu hin qabu kan jedhun beeka ani. Gara fuula duraatti maaltu ta'a? hin beekamu. Nama waan ta'eef haalli dirqisiisu uumamuu danda'a.
Maatiifi firoonni hedduu akka dhiibaa turan nan yadadha, Itoophiyaa keessaa ba'i jedhanii jechuudha. Haata'u malee guyyaa tokkollee Itoophiyaa keessa ba'uudhaaf fedhii akka qabu yeroo dubbatu dhaga'ee hin beeku. Maatiirra miidhaan ga'uu danda'a kan jedhu sodaa qaba malee inni nama du'aaf qophaa'edha.
BBC: Obbo Barakat har'a kan itti gaabban jiraa laata?
Aadde Asii: Kan itti gaabbi jiraachuu mala ta'a. Sadarkaa kanatti kanan beeku hin qabu. Haala kanaan dhuma isaa ta'uun garuu isa gaddisiisa. Namoota warra isa hidhan hundaa ol ni amana ture. Aangoo isaa dabarsee isaaniif kenneera.
Anaan na ga'a jedhee, nuti ba'uu qabna jechuudhaan isin dhaalaa jedhee dabarseera. Itti gaabbuu danda'a jedhee kanan yaadu namni bakka bu'aa gaariin uumamuu dhabuun isaadha. Gama kanaan hir'inni akka jiru yeroo dubbatu nan dhaga'a.
BBC: Adeemsi Obbo Barakat itti himataman dhiibbaa siyaasaa qaba jettanii yaadduu?
Aadde Asii: Eyyeen, sirriitti! Maaliif? jettee yoo na gaafatte, tokkoffaa namoonni hedduun Itoophiyaa keessatti malaammaltummaan ni shakkamu. Isaan garuu hin gaafataman. Lammaffaa ammoo Obbo Barakatis ta'e Obbo Taaddasaan malaammaltummaan kan beekaman miti.
Namoota jireenya isaanii sadarkaa gadi aanaatiin jiraatanidha. Maqaa isaatiinis ta'e maqaa firoota isaatiin meeshaan galmaa'e tokkollee hin jiru. Lafa hin qaban; mana hin qaban; konkolataa ykn qabeenya biraa kan hin qabneefi galii mootummaan isaaniif kennuun kan jiraatanidha.
Kanaaf, har'a irra ga'amee malaammaltummaan shakkamuun isaa siyaasadha malee kan biraa maal ta'uu danda'a.
BBC: Himanni isaanii naannoo Amaaraa jalatti ilaalamaa kan jiru ta'us himata Obbo Barakat keessa harki mootummaa federaalaa jira jettanii yaadduu?
Aadde Asii: Egaa mootummaan federaalaa 'nuti gama keenyaan isaan hin barbaannu' jechuun ibsa baaseera. Akkas jedhes jechuu baatus garuu jarri kun jallinaan hidhamaniiru. Mirgi namoomaa isaanii dhiitamaa jira; haqaan himatamaa hn jiran.
Hanga yeroo dhiyootti mootummaa federaalaa dhimmi ilaallatuuf xalayaa barressinus kan deebii kennu hin argamne. Deebiin nuuf kennamu dhimma mana murtiin qabame waan ta'eef gidduu hin seennu kan jedhudha.
Torban lamaan dura Ministirri Muummeellee nu dubbisanii turan. Hidhamuu isaanii waliin walqabatees hanqina jiru isaaniif ibsineerra. Namoonni nu gargaaruu hin barbaanne akka jiran itti himnee rakkinichi akka furamuuf ajajas nuuf dabarsaniiru.
Adeemsa haqaa keessa galuu akka hin dandeenye garuu haqni saffisaan akka kennamuuf itti dubbachuuf jiraachuu nutti himaniiru. Kanaaf, isaan ni galateeffanna. Garuu baayyee ture; ammas turaa jira.


text:
Hiika Faatiha Beekuf-kutaa 1
Suuratu Al-Faatihan “Faatiha” jedhamte tan moggaafamteef Qur’aanni waan ittiin banamuufi. Suuraa tana ilaalchisee Aalimman akki jedhan “Hiika Qur’aanaa tawhiida, Ahkaama (murtiwwaan), mindaa, daandii ilmaan Aadam fi kan biroo ilaalchise tan of keessatti cuunfite qabatteedha. Kanaafi, Ummul Qur’aan (Haadho Qur’aana)” jedhamte tan moggaafamteef.”[1]
Bismi-llahi-rrahmaani-rrahiim
Maqaa Rabbii Rahmaan, Rahiim ta’eetin [jalqaba]
Alhamdu lillahi Rabbil aalamiin
Faaruun hundi kan Rabbii Gooftaa Aalamaati.
Arrahmaani-rrahiim
Ar-Rahmaan, Ar-Rahiim
Maaliki yawmi-ddiin
Abbaa (Mootii) Guyyaa Murtii
Suuratu Al-Faatiha 1-4
Hiika Jechootaa
Bismi– kuni jecha fi maxxantu irraa ijaarrame. Maxxantuun “bi”dha jechi immoo “ism”-hiikni isaa “maqaa” jechuudha. Maxxantuun bi gara Afaan Oromootti hiikni dhiyoon maxxantuu “-tin”jettuudha.
Allah– maqaa Rabbiti. Rabbiin ala namni ykn wanti biraa maqaa kanaan waamamu hin danda’u.
Kanaafu, bismillah yommuu jennu maqaa Rabbitin hojii gaarii kana jalqaba jechuu keenya.
Ar-Rahmaan– Abbaa rahmata bal’aa fi guutuu jechuudha. Rabbiin abbaa Rahmata bal’aati. Rahmanni Isaa wanta hundaa kan haguugedha. Rabbiin mu’iminaafis kaafiraafis rahmata ni godha. Osoo Rahmanni Isaa jiraachu baate silaa kaafirri qananii Rabbii itti fayyadamaa Isatti kafaree osoo jiruu? Kanaafu, rahmanni Rabbii wanta hundaa kan haguugedha.
Ar-Rahiim– Aalimman akki jedhan “ar-rahmaan fi ar-rahiim hiika wal fakkaata qabu garuu ar-rahmaan rahmata uumamtoota hundaa kan of keessatti qabate yommuu ta’u ar-rahiim immoo rahmata Aakhiratti mu’imintootaf qofa ta’uudha. Rabbiin akkana jedhe waan jiruuf:
﴾وَكَانَ بِٱلۡمُؤۡمِنِينَ رَحِيمٗا﴿
“Inni mu’imintootaaf Akkaan Rahmata godhaa (Rahiim) ta’eera.” Suuratu Al-Ahzaab 33:43[2]
Warroonni Qur’aana gara Afaan Oromootti hiikan jecha Ar-Rahmaan jedhuu “Akkaan Mararfataa”, Ar-Rahiim “Akkaan Rahmata godhaa” jedhutti hiikani jiru. Kanaafu, akka sammuu keessatti qabamuuf, Bismi-llahi-rrahmaani-rrahiim yommuu jennuu “Maqaa Rabbii akkaan Mararfataa, Akkaan Rahmataa godhaa ta’eetin jalqaba” jechuun qabachuu dandeenya.
Alhamdulillah– Faaruu fi Galanni hundi kan Rabbiiti. Alhamdulillah yommuu jennu amalootaa fi maqaalee gaggaarii fi guutuu hanqinna wayitu hin qabne kan Inni ittiin of faarsen Isa faarsina.[3] Faarun kuni Jaalalaa fi Olguddisuu (Ta’aziim) waliin kan wal qabate ta’uu qaba. Kanaafu, namni tokko yommuu Rabbiin faarsu Jaalalaa fi Olguddisuu (kabajaan) Rabbiin faarsu qaba[4]. Gabaabumatti Alhamdulillah yommuu jedhu Rabbiin onnee irraa jaallate fi kabaje Faaruu fi Galanni kan Rabbiiti jechuu qaba.
Gara biraatin namni tokko yommuu Alhamdulillah jedhu qananii fi tola lakkoofsa hin qabne kan Rabbiin irratti oolef Isa galateefataa jiraa jechuudha. Gara Islaamatti kan nu qajeelchef galanni Isaaf haa galu; Ijaa gurra, Afaanii funyaan, sammuuf qalbii kan nuuf kenne, qananii fi tola lakkoofsa hin qabne Rabbii nurratti oolef galanni haa galu.
Rabbil aalamiin– as jecha lamatu jira. Tokko;
Rabb– Gooftaa
Jecha Rabb jedhu keessa amaloota sadiitu jira. Isaaniis, Al-Khalqu (Uumu), Al-Mulk (Mootummaa) fi Al-tadbiir (dhimmi hundaa gaggaragalchuu, sirreessu fi too’achu). Rabbiin wanta hundaa uuma, Inni Mootii wantoota hundaati; dhimma hundaa Kan sirreessu, bakka isaa maluu kan kaa’u fi too’atudha. [5]
Jechi lammataa immoo Al-Aalamiin-hikni isaa wantoonni Rabbiin ala jiran hundi Aalamiin jedhamu. Jecha biraatin, addunyaa tanaa fi Aakhiratti wantoonni Rabbiin uume hundi Aalamiin jedhamu.
Uumamtoonni hundi maaliif Aalamiin jedhamanii?
Sababni isaas, gara Khaaliqa (Uumaa) isaanii akeeku (alama). Uumamtoota hunda keessa mallattoo gara Khaaliqa agarsiisutu jira. Dandeetti Isaa, Ogummaa Isaa, Rahmata Isaa, Jabeenya Isaa, fi kanneen biroo mallattoo akeekutu jira. Mee fakkeenyaf, dachii fi samii, aduu, ji’a fi urjiwwan ilaali. Gara maalii akeeku? Uuman (Khaaliqni) jiraachu fi Dandeetti Isaa agarsiisu. Roobaa ilaali. Gara rahmata Isaa akeeka.
Yommuu salaata keessa dhaabbattu, qananii Rabbii yaadachuun “Alhamdu lillahi Rabbil aalamiin” jedhi mee maaltu sitti dhagahamaa?
Maaliki yawmi-ddiin-Abbaa (Mootii) Guyyaa Murtii
Yawm-Guyyaa
Asitti ad-diin jechuun herreegu, mindeessu ykn adabuudha. Kana jechuun, Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) mootii guyyaa kanaati; uumamtoota kan itti herreegu, mindeessu fi adabuudha. Guyyaa kana Rabbiin ala eenyullee mootii ta’uu hin danda’u, namni guyyaa kana aangoos ta’i qabeenyas hin qabu. Ad-diin hiika lama qaba. tokko akkuma aaya tana keessatti ka’e hiika herreegu, mindeessu fi adabuu fudhata. Yeroo biraa immoo hiika hojii ykn amantii fudhata. Akkuma aaya tana keessatti “Isinifis amanti keessantu jira, Anaafis amanti kiyya jira.” Suuratu al-kaafiruun 109:6
Namni amanti tokko yoo hordofe hojii hojjachuu qabaa miti ree?
Gaafii: Osoo gaafataan akkana jedhe, “Rabbiin Mootii Guyyaa Qiyaamaa fi kan addunyaati mitii?”
Eetii! Rabbiin Mootii Guyyaa Qiyaamati fi kan addunyaati. Garuu motummaan, aangoo fi Taaytan Rabbii ifa kan bahu Guyyaa Qiyaamati. Dabalataanis, Guyyaa kana Rabbiin ala wanti ykn namni mootummaa ykn aangoo wayitu qabu hin jiru. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala Guyyaa Kana akkana jedha, “Har’a mootummaan kan eenyuti?” (Ghaafir 40:16). Eenyullee deebii kan deebisu hin jiru. Ergasi Rabbiin ni jedha, “Kan Rabbii Tokkicha [waa] hunda Injifataa ta’eeti.” (Ghaafir 40:16).
Addunyaa tana keessatti mootonni garagaraa ni mul’atu. Inuma isaan malee mootiin akka hin jirre godhanii yaadu.[6] Garuu guyyaa Qiyaamaa kijibni isaanii kuni ifa baha. Mootummoonni duniya mootummaan isaanii ni cita. Guyyaa kana mootiinis, gabris fi namni kamiyyuu Mootii Haqaa kan ta’ee Rabbiin fuundurratti mataa gonbise dhaabbata.
“Guyyaa san waamaa (lallabaa) hordofuu. Asii fi achi irraa dabuun isaaniif hin jiru. Sagaleen hunduu Rahmaaniif gadi jetti. Shokoksaa malee homaa hin dhageessu.” Suuratu Xaahaa 20:108
“[Guyyaa san] fuulli [hundi]Rabbii Al-Hayyul Qayyuum ta’eef gadi jetti. Dhugumatti namni zulmii (miidhaa, cunqursaa, shirkii) baadhate hoonga’e.” Suuraatu Xaahaa 20:111
Kanaafu Guyyaan Qiyaamaa Guyyaa salphaa fi laafaa miti. Guyyaa ilmaan namaa sodaa fi naasun itti guuttamaniidha. Guyyaa onneen sodaa irraa kan ka’e kokkee geessudha. Guyyaa samiin itti dhodhootu fi urjiwwan itti harca’aniidha. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha:
يَسَۡٔلُونَكَ عَنِ ٱلسَّاعَةِ أَيَّانَ مُرۡسَىٰهَاۖ قُلۡ إِنَّمَا عِلۡمُهَا عِندَ رَبِّيۖ لَا يُجَلِّيهَا لِوَقۡتِهَآ إِلَّا هُوَۚ ثَقُلَتۡ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۚ لَا تَأۡتِيكُمۡ إِلَّا بَغۡتَةٗۗ يَسَۡٔلُونَكَ كَأَنَّكَ حَفِيٌّ عَنۡهَاۖ قُلۡ إِنَّمَا عِلۡمُهَا عِندَ ٱللَّهِ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ
“Waa’ee Guyyaa Qiyaamaa ilaalchise yoom akka dhaabbattu (dhuftu) si gaafatu. Jedhi, “Beekumsi ishii Gooftaa kiyya bira qofa. Yeroo ishii ifa kan baasu Isa malee hin jiru. [Guyyaan Qiyaamaa] samii fi dachii keessatti ulfaatte. Ishiin (Guyyaan Qiyaama) tasa malee isinitti hin dhuftu.” Akka waan ati ishii sirritti beektu si gaafatu. “Beekumsi ishii Rabbiin bira qofa jira. Garuu irra hedduun namoota hin beekan.” Jedhi.” (Suuratu Al-A’araaf 7:187)
Cuunfaa
•Suuraa Faatiha xinxallii fi hubannaan dubbisuun salaata irraa mi’aa fi gammachuu akka argatan nama taasisa.
•Alhamdulillah Rabbil aalamiin yommuu jettu “yaa Rabbii wanti ani qabu hundii qananii Ati narratti oolte; ani miskiina homaa hin qabne; qananii fi tola lakkoofsa hin qabneef galanni siif haa galu” miira jedhu of keessatti fidi.
•Mee hubadhu yommuu Rabbil aalamiin jettu! Kan si uume, dhimma kee kan too’atu, mootiin kee Rabbiin akka ta’e ni hubatta. Rabbiin dhiiste gara eenyu dheessita ree?
•Ar-Rahmaani-rahiim yommuu jettu mee xinxalli! Rahmanni Rabbii bal’aa wantoota hundaa haguuge fi namni abdii irraa kutachuu kan hin qabneedha.
•Ilmaan namaa hundi haqaa fi mindaa guutu kan argatan Guyyaa Murtiiti (Qiyaamati). Guyyaa kana ilma namaa jiddutti kan murteessu, kan badhaasu, kan adabu ilma namaa osoo hin ta’in Rabbii isaan uumedha.
•Guyyaan Qiyaamaa Guyyaa cimaa fi ulfaataa waan ta’eef namni hojii gaarii hojjachuu fi hojii badaa irraa of qusachuun of qopheessu qaba.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiira Suuratu Al-Faatih-Al-Baqarah- fuula 3 ibn Useymiin
[2] Tafsiir ibn Kasiir-jildi-1-fuula 66-67 ibn Kasiir English Translation
[3] Tafsiir ibn Kasiir-jildi-1-fuula 70
[4] Tafsiira Suuratu Al-Faatih-Al-Baqarah- fuula 9
[5] Tafsiira Suuratu Al-Faatih-Al-Baqarah- fuula 10
[6] Tafsiira Suuratu Al-Faatih-Al-Baqarah- fuula 12


text:
Nikaah Buusu-Lakk.3.1
Gosoota Nikaah buusu
Nikaah buusu bakka adda addaatti qoodun ni danda’ama:
1-Jecha dubbatamu irratti hundaa’e, ifa kan ta’ee fi ifa kan hin taane (al-kinaaya) jechuun bakka lamatti qoodu. Kana kutaa darbe keessatti ilaalle jirra.
2-Bu’aa irraa dhalatu irratti hundaa’e, “kan deebifamuu fi Addaan bahiinsaa” jechuun bakka lamatti qoodu.
3-Amala isaa irratti hundaa’e, “Sunnaah fi bid’aa” jechuun bakka lamatti qoodu.
4-Waqtii irratti hundaa’e, “Munajjiz (ammatti kan mirkanaa’e fi hojii irra oole), sharxiin kan walqabatee fi gara fuunduraatti kan maxxanfame” jechuun bakka sadiitti qoodun ni danda’ama.
Gosa tokkoffaa waan ilaalleef gosoota hafan sadan In sha Allah gargaarsa Rabbiitin ni ilaalla.
➦Dhiifama! Barreefama kana bakka lamatti qoodu barbaade ture. Garuu yaanni mata-duree tokko jalatti ramadamu qabu waan ciccituuf bakka tokkotti walitti fide. Kanaafi, ni dheerate.
1ffaa-Nikaah buusu deebifamuu danda’u fi Nikaah Buusu Addaan Bahiinsaa (Ax-Xalaaqu raji’iyy wal baa’in)
Ammaaf niikaah buusu deebifamu danda’u ni ilaalla. In sha Allaah kutaa itti aanu keessatti Nikaah buusu addaan bahiinsaa ilaalla. Jecha ijoo:
Iddaa jechuun dubartiin takka erga hiikkamte ykn dhiirsi irraa du’ee booda yeroo turtii ishiin turtuudha.
A-Nikaah Buusu Deebifamu Danda’u (Ax-Xalaaqu raj’iyy)
Namni niiti isaa irraa nikaah erga buuse, nama biraatti heerumuun dura iddaan (yeroon turtii) ishiin lakkaawwachuu qabdu ni jira. Tan ulfa hin qabne yoo taate yeroon turtii ishii marsaa laguu (heydii) sadii arguudha. Yeroo kana keessatti namni niiti isaa yoo nikaah irraa buuse osoo haala haarawaan nikaah hin hidhatin deebifachu danda’a. Nikaah buusun akkanaa Ax-Xalaaqu raj’iyy (nikaah Buusu deebifamuu danda’u) jedhama. Garuu niiti isaa deebifachuu kan danda’u: yeroo tokkoffaa fi lamaffaa nikaah yoo irraa buusee fi yeroon turtii xumuramuun dura yoo ta’eedha. Yeroon turtii yoo xumurame, nikaah haarawa hidhachuun malee deebifachuu hin danda’u. Akkasumas, yeroo sadaffaaf nikaah yoo irraa buuse deebifachuu hin danda’u hanga ishiin nama biraatti heerumtutti malee. Mee kana fakkeenyaan haa ibsinuu:
Faaxuma fi Ahmad wal fuudhan haa jennu. Waggaa muraasan booda wal ta’uu waan didaniif, Ahmad “Nikaah sirraa buuse”, Faaxumaan jedha. Amma Faaxumaan mana isaatii bahuu fi nama biraatti heerumuun dura marsaa laguu sadii arguu qabdi. Tarii Ahmad gaabbun Faaxumaa deebifachuu barbaada. Garuu marsaan laguu sadii xumuramuun dura, nikaah haarawa osoo isaa hin barbaachisin ishii deebifachuu danda’a. Yeroon turtii xumuramnaan nikaah haarawa yoo hidhate malee deebifachuu hin danda’u. Ammas, erga Faaxuma deebifatee booda yeroo lamaffaaf yoo nikaah irraa buuse, ishiin yeroo turtii ni lakkaawwatti. Ahmadis yeroo turtii kana keessatti ishii deebifachuu danda’a. Nikaah erga irraa buusanii booda, osoo nikaah haarawa hin hidhatin, yeroon turtii xumuramuun dura niiti ofii deebifachuun, “Nikaah Buusu Deebifamu Danda’u (Ax-Xalaaqu raj’iyy)” jedhama. Garuu Ahmad yeroo sadaffaaf Faaxumaa yoo hiike, yeroo turtii keessattis ta’i yeroon turtii erga xumurame boodas ta’i deebifachuu hin danda’u, hanga ishiin nama biraatti heerumtutti malee.
Niiti Ofii Deebifachuun Hayyamamaa ta’uu fi karaa godhamuu
Hundeen kana jecha Rabbii Olta’aati:
“Hiikkan yeroo lama. Sana booda haala gaariin qabachuu yookiin bifa gaariin gadi lakkisuudha.” Suuratu Al-Baqarah 2:229
“haala gaariin qabachuu” jechuun gara nikaahatti ishii deebisuu fi haala gaariin ishii waliin jiraachudha.
“Dubartoonni hiikkaman marsaa laguu sadii ofii isaanitiif eegu qabu. Yoo kan Rabbii fi Guyyaa Aakhiraatti amanan ta’an, waan Rabbiin gadaamessa isaanii keessatti uume dhoksuun isaaniif halaalaa miti. Yeroo san keessatti yoo tolchuu (fooyyessuu) fedhan isaan deebifachuu keessatti irra caalaa mirga kan qaban dhiirsota isaaniiti.” Suuratu Al-Baqarah 2:228
Dubartoonni erga hiikkamanii heeydi (laguu) sadii lakkaawwachu qabu. Yeroo turtii kana keessa faaydaa baay’etu jira. Isaan keessaa, dubartiin ulfa irraa qulqulluu ta’uu mirkaneefachu. Kanaafi, Rabbiin subhaanahu wa ta’aala wanta garaa isaanii keessatti uumee akka beeksiisan dubartoota irratti dirqama godhe. Ulfas ta’i laguu (heydii) dhoksuu isaan irratti haraama godhe. Kana dhoksuun badii baay’etti waan nama geessuf. Ulfa yommuu dhoksitee nama biraatti heerumtu ilma isaa kan hin taane isatti maxxansiti. Kuni immoo rahimummaa kutuu fi haqa malee dhaala akka fudhatu taasisa. Tarii daa’imni kuni yeroo guddate fira isaa fuudhun haraamatti kufa. Kuni immoo sharrii guddaadha.
Laguu (heydii) dhoksuunis akkasuma badii guddaa qaba. Marsaan laguu dhumatuun dura dursitee kijibaan yoo isatti beeksiistee, haqa dhiirsaa addaan kutuu fi nama biraatiif of kennuudha. Kuni sharrii baay’ee fida. Gama biraatiin laguun akka hin jirre sobaan yoo isatti himte, baasii isarratti dirqama hin taane fudhatti. Kuni immoo karaa lamaan ishii irratti haraama ta’a: Tokkoffaa-haqa malee qabeenya isaa nyaachu. Lamaffaan karaa shari’aatiin kijiba dubbachu. Tarii yeroon turtii erga xumuramee booda ishii deebisuu danda’a. Kuni immoo sagaagalummaa ta’a, yeroon turtii erga xumurame booda ishiin isaaf ajnabiyyah (nyaapha) waan taatuf. Kanaafi, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa akkana jedhe, “Yoo kan Rabbii fi Guyyaa Aakhiraatti amanan ta’an, waan Rabbiin gadaamessa isaanii keessatti uume dhoksuun isaaniif halaalaa miti.”
Wanta isaan keessa jiru dhoksuun Rabbii fi Aakhiratti amanuu dhabuu isaanii agarsiisa. Osoo Rabbii fi Aakhiratti amananii fi hojii isaaniitiif akka adabaman osoo beekanii, waan isaan keessa jiru dhoksuu fi kijibuun isaan irraa hin bahuu ture. Kanaafu, wanta garaa isaanii keessa jiru dhoksuu hin qaban. Yoo dhoksan ofii fi nama biraas miidhu.
“Yeroo san keessatti yoo tolchuu (fooyyessuu) fedhan isaan deebifachuu keessatti irra caalaa mirga kan qaban dhiirsota isaaniiti.” Kana jechuun niitin yeroo turtii (iddaa) kana keessa osoo jirtu abbaan manaa ishii deebifachuu danda’a. Garuu yoo tolchuu (fooyyessuu) fedhaniidha. Kana jechuun walitti yommuu deebi’an yoo gamtooman, wal jaallatanii fi haala isaanii fooyyessaniidha. Ishii miidhuf kan deebisu yoo ta’e, kuni dhoowwamaadha[1].
Faaydan biraa yeroo turtii keessa jiru: Tarii namtichi miira ofii too’achu dadhabuun niiti isaa hiika. Garuu akkuma yeroon darbuun waan ishii hiikeef garmalee gaabbu danda’a. Akkuma Rabbiin Guddaan jedhe, “Yoo tasa Rabbiin san booda dhimma haarawa (walitti deebi’u gidduu keessanitti) uume hin beektu.” Suuratu Ax-Xalaaq 65:1
Namtichis niiti tana deebifachuu ni barbaada. Osoo deebisuun jiraachu baate silaa ishii argachuu hin danda’u. Tarii ishiin nikaah haarawaan isatti deebi’uu waan didu dandeessuf. Innis ishii irraa obsuu hin danda’u. Ergasii sagaagalummatti kufa. Kanaafi, deebisaan hayyamamee. Kuni hikmaa (ogummaa) guddaadha. Rabbii ogeessota hunda caalaa Ogeessa ta’e tolti Isaa baay’atte.
Yeroo Sadaffaaf Yoo Hiike hoo?
Namtichi niiti isaa yeroo tokkoffaa fi lamaffaa hiikee yeroo turtii keessatti deebifachuu danda’a. Garuu yeroo sadaffaa yoo hiike, hanga nama biraatti heerumtutti deebifachuu hin danda’a. Rabbiin (Subhaanahu wa ta’aalaa) ni jedha:
“Yoo [hiikkaa sadaffaa] ishii hiike, san booda hanga dhiirsa biraatti heerumtutti isaaf hin hayyamamtu. Yoo inni (dhiirsi lammataa) ishii hiike, daangaa Rabbii eeguu isaanii yaadnan isaan lamaan yoo walitti deebi’an badiin isaan irra hin jiru. Kuni daangaawwan Rabbii kan Inni ummata beekaniif ibsuudha.” Suuratu Al-Baqarah 2:230
Namni lammataa ishiin itti heerumtu nikaah sirrii ta’een ishii fuudhu fi qunnamti sirrii raawwachu qaba. Dhiirsa jalqabaatiif halaala gochuuf yoo ishii fuudhe, kuni hin ta’u, dhoowwamadha.
Ahkaama (Murtiwwan) Niiti Deebifachuu keessaa
▶Ulaagaalee Niiti Deebifachuun sirrii itti ta’uu
1-Niiti hiikkamte deebifachuun nikaah buusu tokkoffaa fi lamaffaa keessatti ta’uu qaba. yeroo tokkoffaa nikaah yoo irraa buuse, yeroo turtii keessatti deebifachuu danda’an. Yeroo lamaffaas haaluma kanaan deebifachu danda’a. Garuu yeroo sadaffaaf nikaah yoo irraa buuse, deebifachuu hin danda’u, nama biraatti yoo heerumte malee.
2-Deebifachuun erga niititti seenee booda ta’a- kana jechuun niitin inni hiike, walqunnamti saalaa waliin kan raawwate ta’uu qabdi. Dubartii itti hin seenne nikaah irraa buusee deebifachuu yoo barbaade, ishii deebifachuu hin danda’u. Sababni isaas, yeroon turtii ishiin lakkaawwattu hin jiru. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Yaa warra amantan! Yeroo dubartoota mu’minaa fuutanii sana booda osoo qunnamtii hin raawwatin isaan hiiktan, iddaan (yeroon turtii) isin isaan irratti lakkaawwattan isiniif hin jiru. Isaan qananiisaa, gadi dhiisuu bareedaas isaan gadi dhiisaa.” Suuratu Al-Ahzaab 33:49
3-Deebifachuun yeroo turtii (iddaa) keessatti ta’uu– yeroon turtii yoo xumurame, nikaah haarawaan malee mirga deebifachu hin qabu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala ni jedha: Dubartoonni hiikkaman marsaa laguu sadii ofii isaanitiif eegu qabu.” Ergasii itti aanse ni jedhe, “Yeroo san keessatti yoo tolchuu (fooyyessuu) fedhan isaan deebifachuu keessatti irra caalaa mirga kan qaban dhiirsota isaaniiti.”
4-Addaan bahiinsi dhiirsaa fi niiti kaasaan ta’uu dhiisu- kana jechuun dubartiin abbaa manaa ishiitiif qabeenya kennitee yoo isarraa addaan baate, inni ishii deebifachuu hin danda’u. sababni isaas, isarraa guutumatti addaan baate fi hariiroo addaan kuttee jirti.
5-Deebifachuun ammatti hojii irra kan oolu ta’uu– sharxiin wal qabsiisuun ykn gara fuunduraatti maxxansuun hin ta’u. Fakkeenyaf, yoo wanti kuni akkana ta’e, ani si deebifadha jechuun sharxiidhaan wal qabsiisuun hin ta’u. osoo wanti suni ta’uu baate, silaa maal godhaa?
6-Sababa adda addaatin nikeenyi kan diiggame ta’uu dhiisu– duubartoota fuudhun dhoowwaman namni yoo fuudhe nikeenyi isaa ni diiggama. Kanaafu, dubartii tana deebifachuu hin danda’u.
▶Deebifachuun haqaa fi mirga dhiirsati- haqa isaa kana eenyullee jala fuudhachuu hin danda’u.
▶Dubartiin hiikkamte hanga yeroo turtii (iddaa) ishii xumurtuutti abbaan manaa ishii baasii (qallaba) ishii irratti baasu qaba. Akkasumas, wanta fokkuu yoo raawwatte malee manaa ishii baasu hin danda’u. Ishiinis yeroon turtii xumuramuun dura manaa bahuu hin qabdu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Yaa Nabiyyicha! Yeroo dubartoota hiiktan, iddaa isaaniitiin isaan hiikaa, iddaas lakkaa’aa. Rabbii Gooftaa keessan ta’es sodaadhaa. Yoo gocha fokkataa ifa ta’een dhufan malee manneen isaanii keessaa isaan hin baasinaa; isaaniis akka hin baane. Sun daangaawwan Rabbiiti. Namni daangaawwan Rabbii darbe, dhugumatti inni lubbuu ofii miidhee jira.Yoo tasa Rabbiin san booda dhimma haarawa uume hin beektu.” Suuratu Ax-Xalaaq 65:1
Ajajni kuni Nabiyyii fi warroota isa hordofan hundaaf kan darbeedha. Sababa amansiisaa ta’een dubartoota hiiku yommuu barbaaddan, iddaa isaaniitiin isaan hiikaa. Kana jechuun ishiin laguu irraa qulqulluu fi kan dhiirsi ishii hin qunnamne taatee osoo jirtuu ishii hiikaa. “iddaa lakkaa’aa” Iddaa (yeroo turtii) lakkaawun kan danda’amu takkaa laguun takkaa immoo ji’aanii. Tan ulfa hin qabnee fi marsaa laguu tan argituu yoo taate si’a sadii laguu arguun iddaa lakkaawwatti. Ammas tan hin ulfoofne fi laguu hin argine yoo taate, ji’a sadii lakkaawwatti. Tan ulfa qabdu immoo hanga deessutti.
“Rabbii Gooftaa keessan ta’es sodaadhaa.” Dhimma keessan hunda keessatti Rabbiin sodaadhaa. Haqa dubartoota hiikkamanii keessattis Isa sodaadhaa. Yeroo turtii (iddaa) keessa osoo jiranu mana isaaniitii isaan hin baasinaa. Dubartoonni hiikkamaniis iddaan isaanii xumuramuun dura akka manaa hin baane. Manaa ishii baasun kan dhoowwameef iddaa ishii akka xumurtuuf. Iddaan haqa isaa waan of keessaa qabuuf dhiirsi mana jireenyaa fi qallaba ishiif dhiyeessun isarratti dirqama. Haqni isaa yeroo turtii keessatti ishii deebifachuudha. Kanaafu, hanga iddaa xumurtuu mana isaa keessa turuu qabdi. Garuu dubbiniis ta’ii hojiin wanta fokkuu maatii miidhu yoo hojjatte, haala kana keessatti manaa ishii baasun ni danda’ama. Fakkeenyaf hojii keessaa wanti fokkuun kan akka zinaa, dubbiin immoo warra arrabsuu fi garmalee isaan rakkisuu.
“Sun daangaawwan Rabbiiti…” kana jechuun suni daangaawwan Rabbiin gabroota Isaatiif murteesse, karaa godhee fi akka qabatanii irratti gadii dhaabbatan ajajeedha. Namni daangaawwan kanniin irratti gadi dhaabachuu diduun irra darbe ykn hanqise, dhugumatti lubbuu ofii miidhee jira. Kana jechuun daangaawwan Rabbii hordofuu fi eegu diduu isaatiin qooda ofii dhabe. Sababni isaas, addunyaa fi Aakhiraatti daangaawwan Rabbiin kaa’e ilma namaatiif fooyya’insa, milkaa’innaa fi gammachuu fidu. “Yoo tasa Rabbiin san booda dhimma haarawa uume hin beektu.” Tarii Rabbiin subhaanahu wa ta’aala qalbii namtichaa keessatti jaalalaa fi rahmata buusun yeroo turtii kana keessatti ishii deebisuu danda’a. Tarii namtichi sababa wayitiin ishii hiiku danda’a. Garuu yeroo iddaan xumuramu sababni kuni ishii irraa deemun inni ishii deebifatu danda’a[2].
▶Namni nikaah irraa buusee yoo deebise, hammi nikaah buusu ni hir’ata. Fakkeenyaf, yeroo jalqabaatiif nikaah tokko buusee yoo deebise, nikaah buusu lama qofatu isa hafa. Ergasiis, nikaah buuse yoo deebise, nikaah buusu tokkotu isa hafa. Yeroo sadaffaaf nikaah yoo buuse, san booda deebifachu hin danda’u. Isarraa addaan baati. Yoo nama biraatti heerumte malee lamuu fuudhu hin danda’u.
▶Yeroo turtii keessa osoo jirtuu abbaan manaa ishii yoo irraa du’e, ishiin qabeenya isaa ni dhaalti.
▶Dubartii Hiikkamte Akkamitti deebisuun ta’aa?
1ffaa-jecha dubbachuun deebisuu- jecha deebisu agarsiisu dubbachuun deebisuun sirrii akka ta’e aalimman irratti wali galanii jiru. Fkn, Inni, “Ani si deebifadhe, ati deebifamte, niiti tiyya deebifadhe fi kkf.” Ishiin jechuu.
2ffaa-Hojiin deebisuu-kana jechuun hojii dhiirsi hojjachuun niiti isaa itti deebifatuudha. Kanneen akka ishii waliin qunnamti saalaa raawwachuu fi dhungachuu. Aalimman baay’een abbaan manaa wantoota kanniin yoo raawwate niiti isaa akka deebiseetti ilaalu. Aalimoonni gariin immoo dubbachuu kan danda’u yoo ta’e jecha dubbachuu qaba jedhu. Namni kilaafa (garaagarummaa yaadaa) keessaa bahuuf jalqaba jecha dubbachuun ergasii hojii hojjachuun niiti isaa deebifachuu danda’a.
▶Niiti deebisuu irratti Ragaa Gochuu
Yeroo niiti deebisuu ragaa gochuun wanta jaallatamuu fi jajjabeefamuudha. Inuma aalimonni gariin akka dirqamaatti ilaalu. Rabbiin ni jedha:
“Yeroo beellama isaanii gahan haala gaariin isaan qabadhaa yookiin haala gaariin isaaniin addaan bahaa. Isin keessaa warra haqaa [nama] lamaa ragaa godhaa. [Warri ragaa baataniis] Rabbiif jedhaatii ragaa sirreessaa. Kuni kan namni Rabbii fi Guyyaa Aakhiraatti amanu ittiin gorfamuudha. Namni Rabbiin sodaatu, [Rabbis] karaa bahiinsaa isaaf godha.” Suuratu Ax-Xalaaq 65:2
Kana jechuun yeroo iddaan xumuramuutti dhiyaate, takkaa niiti teessan deebifachuun haala gaariin waliin jiraadhaa takkaa immoo haala gaariin isaan gadi furaa. Yeroo niiti deebistanii fi gadi furtan isin keessaa namoota lama haqa dubbatanii fi haqaan hojjatan ragaa godhaa. Yeroo nikaah buusanii fi niiti deebisan namoota haqaa lama ragaa gochuun mirgi fi haqni isaanii akka hin sarbamne taasisa. Wal-mormii fi miidhaa baay’ee hanbisa.
Guduunfaa
➦Iddaa jechuun dubartiin takka erga hiikkamte ykn dhiirsi irraa du’ee booda yeroo turtii ishiin turtuudha.
➦Dubartiin yommuu hiikkamtu takkamaan manaa hin ari’amtu. Mana ishii keessa turuun yeroo turtii (iddaa) lakkaawwatti. Tan ulfa hin qabne yoo taate, iddaan ishii heeydi (laguu) sadii arguudha. Tan heeydi hin arginee yoo taate immoo iddaan ishii ji’a sadii. Tan ulfaa immoo hanga deessutti.
➦Abbaan manaa yeroo turtii kana keessatti yeroo tokkoffaa fi lamaffaaf nikaah yoo irraa buuse, niiti isaa osoo nikaah hin haaromsin deebifachuu danda’a. Garuu yeroo sadaffaaf nikaah yoo irraa buuse, iddaa keessattis ta’ii iddaan ala deebifachu hin danda’u nama biraatti yoo heerumte malee.
➦ Iddaan dura yoo hin deebifatinii fi iddaan erga xumuramee booda niiti isaa deebifachuu yoo barbaade, nikaah haarawa mahrii kennuun hidhachuu qaba.
➦Dubartiin yeroo 1ffaa fi 2ffaaf yoo hiikkamte hanga iddaa ishii xumurtutti manaa baasun hin danda’amu, ishiinis bahuu hin qabdu, yoo wanta fokkuu hojjatte malee.
➦Namtichi yeroo iddaa keessatti niiti hiike deebifachuu yoo hin barbaadin, ishii waliin qunnamti saalaa raawwachu hin qabu.
➦Niitin iddaa keessa osoo jirtuu jecha deebifachu agarsiisu itti dubbachuun ykn wal-qunnamti ishii waliin raawwachuun deebifachuu danda’a.
Kitaaba Nikah buusu buusuf: https://islaama.files.wordpress.com/2020/01/nikah-buusu.pdf
Kitaabban Wabii
[1] Tafsiir Sa’diyy-fuula 101-102
[2] Madda olii-fuula 1025-1026
al-Fiqhul Waadih – Jiildi 2-fuula 113-115, Dr.Muhammad Bakr Ismaa’il
Sahih Fiqhu Sunnaah -Jiildi 3 -fuula 260-274, Abu Maalik


text:
Hiika Iimaanaa-Kutaa 3
(B)- Ammas iimaanni dubbii Arrabaa fi hojii qaamolees of keessatti qabata. Dubbiin arrabaa shahaadateyni dubbachuu fi wantoota isaaniin wal qabatan mirkaneessudha. (Shahaadateynin: “Ash’hadu an laa ilaah illallah wa ash’hadu anna Muhammadan abduhu wa rasuuluhu.” (Rabbin malee haqaan gabbaramaan akka hin jirre ragaa nan baha, ammas Muhammad gabrichaa fi Ergamaa Isaa ta’uu ragaa nan baha) jechuudha.)
Hojiin qaamolee immoo wanta qaaman malee hin hojjatamneedha. Fakkeenyaaf, salaata, hajjii, qabsoo (jihaada), waan gaariitti ajajuu fi waan badaa irraa dhoowwudha.
Dubbiin arrabaa dhimma hafuu hin qabneedha. Zaahiraan (gubbaadhaa) iimaanni gadi dhaabbatuu keessatti hundeedha. Beektonni salafaa dhimma kana jabeessanii jiru. kunoo Abu Sawr barbaachisummaa arrabaan mirkanessuu akkana jechuun mirkaneessa: namni tokko osoo akkana jedhe, “Rabbiin azza wa jalla tokkicha akka ta’e ragaa nan baha, wanti Ergamtoonni ittiin dhufan haqa, shari’aa hundaa nan mirkaneessa.” Ergasii yoo akkana jedhe, “Kana keessaa qalbiin tiyya homattu hin amanne, ani hin dhugoomsu”, namni kuni Muslima akka hin taanee warra beekumsaa jidduutti wal dhabbiin hin jiru. Osoo, “Al-Masiih Rabbiidha.” Jedhee fi dhimma Islaamaa mormee akkana jedhee, “Kana keessaa qalbiin tiyya homattu hin amantu.”, kana ifatti baasuu isaatiif inni kaafira, mu’minaa miti. Dhugoomsun isa bira yoo hin jiraatin [arrabaan] mirkaneessu qofaan mu’mina hin ta’u. Ammas, mirkaneessun isa bira yoo hin jiraatin dhugoomsu qofaan mu’mina hin ta’u. Hanga qalbii isaatiin dhugoomsu fi arraba isaatiin mirkaneessutti malee mu’mina (nama dhugaan amane) hin ta’u.” (Sharih Usuul I’itiqaadi ahli sunnati- Lalaalakaa’i- 4/849) (Qalbii isaatiin yoo dhugoomse, arrabaan dubbatee fi qaaman hojii hojjate, inni mu’mina ta’a.)
Ibn Taymiyaan ni jedha: dandeetti waliin namni arraba isaatiin hin dhugoomsine, lugaa namootaa keessatti mu’mina hin jedhamu. Akkuma sahaabota fi warroonni gaarummaa keessatti isaan hordofan irraa salafni ummata kanaa irratti wali galan.” (Majmuu’al Fataawaa-7/337)
Ammas ni jedha: “Namni qalbii isaatiin dhugoomsee garuu arraba isaatiin yoo hin dubbatin, addunyaattis ta’e Aakhiratti murtiwwan iimaana keessatti homtu isatti hin rarra’u.” (Majmuu’al Fataawaa-7/140)
“Keessaanii fi haqiiqadhaan dubbiin arrabaa iimaana ta’uu, dubbii amantii fi dhugoomsu qalbiitiin walqabateedha. Ta’uu baannan, akka wali-galtee Muslimootatti dubbiin amanti irraa qullaa ta’ee iimaanaa miti. (ilaali Majmuu’al Fataawaa-7/550)
Ammas, Iimaanni hojii qaamolee of keessatti qabata. Akkuma wanta beeksisan keessatti Ergamtoota dhugoomsuun umamtoota irratti dirqama ta’e, wanta ajajan keessattis isaaniif ajajamuun namarra jira. Guutumatti ajajamuu dhiisu waliin Ergamtootatti amanuun (iimaanni) galma hin gahu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Ergamaa tokkollee hin erginee hayyama Rabbiitiin akka ajajni isaa fudhatamuuf malee.” Suuratu An-Nisaa 4:64
(Ergamtoota keessaa ergamaa tokkollee hin erginee ajajaa fi murtii Rabbiitiin namoonni isaaf akka ajajamaniif yoo ta’ee malee. Kana keessa namoonni Ergamaaf akka ajajamaniif kakaasutu jira. Wanta Ergamaan ajaje hojjachuu fi wanta inni dhoowwe dhiisudha.)
Hojiiwwan qaamolee hojiiwwan qalbii kan hordofanii fi barbaachisaniidha. “Qalbii keessa beekumsi fi fedhiin yoo jiraate, kuni dirqamaan gara qaamatti yaa’a. Qaamni wanta qalbiin barbaaddu irraa duubatti hin hafu. Kanaafi, Ergamaan Rabbiin sallallahu aleyh wassalam hadiisa sahiih keessatti akkana jedhan: “Xiyyefannoo itti kennaa! Dhugaumatti qaama keessa muraa fooni takkatu jira. Yoo ishiin tolte, qaamni guutuun tole. Yoo ishiin badde, qaamni guutuun bade. Xiyyeefoo itti kennaa! Ishiin qalbiidha.” (Sahiih Al-Bukhaari 52)
Iimaana keessa jiruun qalbiin yoo tolte, qaamni dubbii fi hojiin ni tola. Akkuma imaamonni hadiisaa jedhan: “[iimaanni] dubbii fi hojiidha.” Dubbii keessaa fi zaahiraa (gubbaa), hojii keessaa fi gubbaa. Gubbaan keessa kan hordofuu fi isaaf barbaachisuudha. Yeroma keessi tole, gubbaan tola. Yoo keessi bade gubbaanis bade.” (Majmuu’al Fataawaa-7/187)
Kan darbe irratti dabalatee, hojiiwwan gubbaa dhabamuun iimaana keessaa dhabamsiisa. Kanaafi, Rabbiin nama wantoonni iimaanaaf barbaachisan isarraa dhabaman irraa iimaana dhabamsiisa. Akkuma Rabbiin olta’aan jedhe:
“Osoo Rabbitti, Nabiiyyii fi wanta isatti bu’etti kan amanan ta’anii, silaa awliyaa’a isaan hin godhatanii turan. Garuu baay’een isaanii faasiqoota.” Suuratu Al-Maa’idah 5:81
Yahuudonni mushrikoota gargaaran kunniin osoo Rabbiitti, Nabii Muhammaditti (SAW) amananii fi Qur’aana gara isaatti bu’e mirkaneessanii, silaa kaafiroota hiriyyootaa fi gargaartota hin godhatanii turan. Garuu baay’een isaanii ajaja Rabbii fi Ergamaa Isaa keessaa kan bahaniidha.[1]
Keessaa fi alli kan wal qabataniidha. Keessi yoo qajeelee malee alli qajeelu hin danda’u. Yoo keessi qajeele, alli qajeelun waan hin hafneedha. (Majmuu’al Fataawaa-18/272)
Sababni kanaa, iimaanni keessaa qalbii keessatti hidda yoo qabate, kuni ala irratti dhiibbaa (bu’aa) fida. Tokko kan biraa irraa adda bahuun gonkumaa hin danda’amu.
Dandeetti guutuu waliin hojiif fedhii cimaa qabachuun wanti danda’amu suni akka argamu taasisa. Rabbii fi Ergamaa Isaa jaallachuun qalbii keessatti yoo hidda qabate, kuni awliyoota Isaa jaallachuu fi gargaaruu, diinota Isaatti diina ta’uu namarraa barbaada.
Namni tokko Rabbii olta’aatti kan amanuu fi wantoota Inni dirqama godhe kan mirkaneessu ta’ee ergasi kana waliinu ajajamoota kanniin kan dhiisu fi hojjachuu kan didu ta’uun waan hin danda’amneedha.
Ibn Taymiyaan akkana jedha: namtichi tokko Rabbiin isarratti salaata shanan, zakaa, soomaa fi hajjii dirqama akka godhe qalbii keessatti amanti gadi dhaabbataa amanee ergasii jireenya isaa guutuu Rabbiif sujuuda takkallee kan hin sujuunne, Ramadaana hin soomne, Rabbiif jedhee zakaa hin kenninee, gara Mana Isaatti hin hajjinee mu’mina (nama dhugaan amane) ta’uun waan hin danda’amneedha. Qalbii keessa nifaaqa fi zandiiqni jiraachu waliin malee iimaana sirrii waliin kuni hin argamu. Kanaafi, Rabbiin subhaanahu kan sujuuda didu kaafira qofa akka ta’e ibsa. Akkuma jecha Isaa:
“Guyyaa mogolee irraa saaqamuu fi gara sujuudaa waamamanii isaan sujuudu hin dandeenye [yaadadhu]. Ijji isaanii sodaattu taate xiqqeenyis isaan haguuga. Osoo fayyaa qabanuu gara sujuudaatti waamamaa turan.” Suuratu Al-Qalam 68:42-43 (Majmuu’al Fataawaa-7/187)
Guduunfaa
Iimaanni akkuma qalbiin amanuu fi dhugoomsu of keessatti qabatu, arrabaan dubbachuu fi qaaman hojjachuus of keessatti qabata. Namni qalbii isaatin hundeewwan iimaanatti erga amanee fi dhugoomse booda, iimaanni isaa sirrii fi dhugaa ta’uuf arrabaan dubbachuu fi qaaman hojjachuu qaba.
Keessaa fi alli kan wal qabataniidha. Keessi yoo qajeele allis ni qajeela, keessi yoo bade allis ni bada.
Madda: “Nawaaqidul Iimaani al-qawliyah wal amalayah” fuula 18-23, Abdulaziz bin Muhammad
[1] Tafsiiru Muyassar-fuula 121


text:
Seenaa Gabaabaa Nimoonaa Xilahuun Imaanaa(1986-2014). Short Biography of Nimoonaa Tilahuun Imaanaa June 9, 2014Posted by OromianEconomist in Ethnic Cleansing, Finfinne is Oromia's land, Finfinnee, Finfinnee is the Capital City of Oromia, Finfinnee n Kan Oromoo ti, Genocidal Master plan of Ethiopia, Human Rights Watch on Human Rights Violations Against Oromo People by TPLF Ethiopia, Nimoona Xilahuun Imaanaa, Nimoonaa Tilahun, No to land grabs in Oromia, No to the Addis Ababa Master Plan, NO to the Evictions of Oromo Nationals from Finfinnee (Central Oromia), Oromia, Oromia wide Oromo Universtiy students Protested Addis Ababa Expansion Master Plan, Oromians Protests, Oromiyaa, Oromo, Oromo and the call for justice and freedom, Oromo Media Network, Oromo Protests, Oromo Protests in Ambo, Oromo students movement, Oromo students protests, Oromo University students and their national demands, Oromummaa, State of Oromia, Stop evicting Oromo people from Cities, The Colonizing Structure & The Development Problems of Oromia, The Tyranny of Ethiopia, Uncategorized.
Tags: #OromoProtests 2014, Genocide against the Oromo, Human rights violations, Land Grabs in Oromia, Nimoonaa Xilahuun Imaanaa, Oromo, Oromo people, Tyranny
add a comment
Nimonaa Xilaahuun Imaanaa (1986-2014)
Banking and Insurance graduate of Finfinne (AAU) University and High School teacher
Murdered by TPLF on 6th june 2014 while in jail as political prisoner. His funeral was held on 8th June 2014 in Arjo his birth town.
In an increasingly repressive and cruel TPLF run Ethiopian state, being an Oromo national itself is in practice a crime. Nimoonaa TilahunImaanaa, Banking and Insurance graduate of Finfinne (Addis Ababa) University and former high school teacher, was initially arrested in 2004 along with members of the Macha Tulama Association during widespread protests opposing the relocation of Oromia’s seat from Finfinne to Adama. He was released after a year of incarceration and returned to complete his studies, according to reports by Canada-based Radio Afurra Biyya.
Born in 1986 in Arjo town (Jimma Arjo), Western Oromia, Nimoanaa also known as Firomsaa was re-arrested in 2011 from his teaching job in Shano, a town in north Shewa (Central Oromia) about 80kms from Finfinne (Addis Ababa). He was briefly held at Maekelawi prison, known for torturing inmates and denying legal counsel to prisoners. And later transferred between Kaliti, Kilinto and Zuway where he was continuously tortured over the last three years. Tilahun was denied medical treatment despite being terminally ill. His death on 6th June 2014 in jail is another very shocking sad news that the Oromo people are experiencing under the tyrannic Afro-fascist rule of TPLF Ethiopia.
(Oromedia, 7 Waxabajjii 2014) Nimonaa Tilaahun Imana Godina Wallaga bahaa Magalaa Jimmaa arjootti bara 1986 dhalate. Nimoonaan abbaa isaa Obbo Xilahuun Imaanaa fi haadha isaa Aadde Laaqechi Indaalammaa Mul’ataa irraa godina Wallaggaa Bahaa magaalaa Arjootti dhalate.
Barnoota isaa kutaa tokkoo eegalee hanga kudha lamaatti achuma magaalaa Arjootti baratee xumuruun barnoota sadarkaa olaanaatti fufuuf bara 2004 Unvarsiitii Finfinnee seene. Baruma kana diddaa barattoota Oromoo dhimma Finfinnee waliin walqabatee ka’een murtii jal’aa mootummaa wayyaaneen barattoota Oromoo 400 ol ta’an irratti dabreen, Nimoonaa Xilahuun waggaa tokkoof barnoota irraa arihatame.
Nimoonaa Xilahuun Imaanaa (1986 2014)
Waggaa tokko boodas barumsa isaatti debi’ee bara 2005-2007tti “BSc / Banking and Insurance “ dhaan eebbifame. San booda bara 2007 keessa godina Shawaa Kaabaa aanaa Qimibitti/magalaa Shanootti barsiisummaan mindeeffamee achitti hojii eegale. Achitti utuu barsiisuu hiriyoota isaa biraa konkolataan Lakk Gabatee 3F kan jedhamuun humnooti tika wayyanee ukkaamsanii fudhatan.
Haga ji’a tokkootti Mayikalawwitti dhoksaan hidhamee mana dukkana akeessatti gidiraa guddaa argaa ture. Dhiibbaa fi iyyannaa qaamota miran namoomaatiin dhiyaachaa tureenis, himannaan itti banamee gara mana Hidhaa Qaallittiitti dabarfame. Manni murtii Wayyaanees dhaddecha jallootiin murtii jalloo waggaa 11 akka hidhamuuf itti murteesse.
Nimoonaan mana hidhaa Qaalittii, Zuwayii fi Qilinxoo keessaatti garafamaa ture; Reebicha garmalee irra ga’eenis dhibeef saaxilame. Mana hidha akeessatti wal’aansa gahaa waan dhabeef hedduu miidhame. Dhukkuba kanaan erga hiraarfamee boodas, bara 2012 keessa gara Hospitalaa Xiqur-Anbassaatti geeffamee ture.
Sirna Awwaalchaa NimoonaaHaata’uutii, wal’aansa garaa baqaqsaa godhameef iyyuu sirnaan otuu madaan isaa hin qoorin gara mana hidhaa Qaallititti deebifame. Achitti doorsisaafi dararaa guddaattu irra ga’aa ture.
Dhukkubni isaa itti hamaachaa waan dhufeef, dhiyeenya kana gara Hospitaala Xiqur-Anbassaatti deebisan. Garuu, qaamni laafee, bututee waan jiruuf dhibee san irraa dandamachuu dadhabee Waxabajjii 6, bara 2014 ganama barii keessaa saatii 6:00 irratti lubbuun isaa addunyaa kana irraa dabarte.
Sirni awwaalcha Nimoonaa Xilahuun bakka warrii fi lammileen hedduu argamanitti raawwatee jira.
“Qabsaa’aan ni kufa; qabsoon itti fufa.”
DUBBADHU QAALLIITTI!!!
dubbadhu qaallitti abaaramtuu lafaa
yoo dubbachuu baatte xuriinsaa sitti hafaa
ajjeechaa Niimoonaa akkaataa du’a isaa
si qofaatu beeka jalqabaaf dhuma isaa
dubbadhu qaallitti Oromoon si hin dhiisu
maal jedhe Niimoonaan yeroo qofaa ciisu?
yeroo kophaa ciisee dukkana daawwatu
hunduu dabaree dhaan yeroo gadi dhiittu
yeroo midhaan dhabee mar’ummaan wal rige
yeroo bishaan dhabee qoonqoon itti goge
yeroo madaa irratti madaa dabalate
yeroo lammiif jecha waanjoo guddaa baate
atis akka isaanii garaa itti jabaattee?
Moo,bakka keenya buutee jabaadhu ittiin jette?
dhiitichaaf kaballaa ciniinatee obsee
iccitii keessa isaa yeroo diina dhokse
maal jedhe Niimoonaan waa’ee miidhama isaa
afaan keen itti himi si eegu maatiin saa
dubbadhu qaallitti ol kaasi sagalee
namni beeku hin jiru yoo waaqaaf si malee
uummata isaaf jedhee rakkoo hunda obsee
iji imimmaan didee yeroo dhiiga cobse
Niimoonaan maal jedhe dhaamsa maal dabarse?
dubbadhu Qaallitti himi waan dhageesse!!
sirna awwaalchaa Niimoonaa Tilaahuun Imaanaa!!!
http://qeerroo.org/2014/06/07/sbo-waxabajjii-08-bara-2014-oduu-ibsa-abo-waxabajjii-15-guyyaa-hundeeffama-sbo-waggaa-26ffaa-ilaachisee-dhaamsota-baga-ittiin-isin-gahee-fi-qophiilee-biroo-of-keessatti-hammatee-jira/
June 7, 2014 by Oromedia
(Oromedia, 7 Waxabajjii 2014) Nimonaa Tilaahun Imana Godina Wallaga bahaa Magalaa Jimmaa arjootti bara 1986 dhalate. Nimoonaan abbaa isaa Obbo Xilahuun Imaanaa fi haadha isaa Aadde Laaqechi Indaalammaa Mul’ataa irraa godina Wallaggaa Bahaa magaalaa Arjootti dhalate.
Barnoota isaa kutaa tokkoo eegalee hanga kudha lamaatti achuma magaalaa Arjootti baratee xumuruun barnoota sadarkaa olaanaatti fufuuf bara 2004 Unvarsiitii Finfinnee seene. Baruma kana diddaa barattoota Oromoo dhimma Finfinnee waliin walqabatee ka’een murtii jal’aa mootummaa wayyaaneen barattoota Oromoo 400 ol ta’an irratti dabreen, Nimoonaa Xilahuun waggaa tokkoof barnoota irraa arihatame.
Waggaa tokko boodas barumsa isaatti debi’ee bara 2005-2007tti “BSc / Banking and Insurance “ dhaan eebbifame. San booda bara 2007 keessa godina Shawaa Kaabaa aanaa Qimibitti/magalaa Shanootti barsiisummaan mindeeffamee achitti hojii eegale. Achitti utuu barsiisuu hiriyoota isaa biraa konkolataan Lakk Gabatee 3F kan jedhamuun humnooti tika wayyanee ukkaamsanii fudhatan.
Haga ji’a tokkootti Mayikalawwitti dhoksaan hidhamee mana…
View original post 153 more words


text:
Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa Weerarri COVID-19 Afrikaatti Saffisaan babal’ataa jiraatuu beeksise
Damee Afrikaatti dareekterri dhaabbatichaa Dr. Maatshiidisoo Mo’eetii, gabaasa Waajira muummee WHO magaalaa Jenevaatti argamutti dhiheesse irratti, lakkoofsi namoota dhibee kanaan qabamanii 200,000 dabruu fi namoonni 5,000 ol du’uu ibse.
Itti dabaluunis “dhukkubni kun magaaloota gurguddoo irraa gara Kutaalee biyyoota ardiichaatti saffisaan babalataa jira” jedhe.
Dhaabbatichi guyyoota 98 keessatti lakkoofsi namoota dhibee kanaan qabamanii 100,000 qofa ture, ammatti garuu guyyoota 18 keessatti 200,000 dabru beeksise.


text:
Jilli Baha Baalee irraa lammitu lammiif dhaqqaba jechuun lixa oromiyaa wallaga naqamteetti imale uummata keenya sabaa fi sablamoota naannoo beenshaguul gumuziin buqqa’an kaanbii gommaa fabrikaa/warshaa gommaa /dawwachuun gadda itti dhagahamee ibsatee jira.
Awel Mohammed
Yaya Beshir
Xiyyeeffannoo Ariifachiisaa!
Godina Baalee Aanaa Barbareetti Buqqaafamtoonni Ganda Goraa Iddootti argaman yeroo dheertuurraa Xiyyeeffannoo Qaama Kamiituu dhabuudhaan Gaaga’ama addaatiif Saaxilamaa jiru!
ለቱሉ ዲምቱ ጋራ መኖሪያ ቤት ግንባታ የተፈናቀሉ አርሶ አደሮች ለመሬታቸው የተከፈላቸው ካሳ በቂ ባለመሆኑና መንግስት በዘለቂነት የሚቋቋሙበትን ምቹ ሁኔታ በለመፍጠሩ ለችግር መዳረጋቸውን ለአዲስ ቴሌቪዥን ተናገሩ፡፡
Who are these people ?? It was Oromo land, now tigre came and second land grabbing from them too. Where are the oromo farmers??


text:
OdeeyfannooOdeeyfannoo Biyyaa
Majlisni Naannoo Oromiyaa Masjidoonni akka cufaman ajaje
Manni Marii Dhimmoota Islaamaa Naannoo Oromiyaa(Majlisni), tatamsaa’a dhibee Koroonaa Vaayiras to’achuuf Salaatni Jum’aa fi Jam’aa Masjidatti akka hin geggeeffamne murteesse. Haa ta’u malee Masjida irraa Azaanni yeroo Salaataa ummata yaadachiisuuf kan bahu tahuu ibsame.
Sagantaaleen Da’waa fi barnoonni Diin Islaam kan namoota hedduu walitti qabuun barsiifaman yeroodhaaf dhoorkamuu labse.
Yeroo rakkinaa kanatti harka qalleeyyii gargaaruun akka cimu, namoota hubannaa hin qabneef hubannoo raabsuun itti fufuu akka qabu jechuun Majlisni Oromiyaa dhaame.