text:
Friday, March 13, 2015
Warraaqsa Ka’een Goototi Barattooti Oromoo Yuuniversitii Jimmaa Homaa Waraana Wayyaanee Waliin Wal Qabaa Jiru.
Bitootessaa 13,2015 Goototni Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii JimmaaFDG egaalaan jabeessuun itti fufuun guyyaa har’aa barruulee fi qalama isaanii qabachuun waraana Wayyaanee meeshaa waraana gurguddaa hidhachiifame waaliin wal dura dhaabbachuun, Kaardiin Filannoo wayyaaneen amma barattoota yuunibarsiitiif hiruuf jirtuu akka hin hirmneef dursanii mormii guddaan dura dhaabbatan.
Goototni barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa guyyaa har’aa barnoota dhaabuun mirgi keenyaa sarbamee waraanaa fi human tikaa mootummaa wayyaaneen doorsifama barachuu hin dandeenyu jechuun xalaayaa Iyyannoo gaaffii mirga abbaa biyyummaa Oromoo qabxii 14 of irraa qabu afaan Ingiliffaa fi Afaan Oromootiin qindeeffatan qaamotni bulchiinsa mootuummaa wayyaanee gaaffii barattoota irraa fudhuu irraa akka nama biyya keessa hin jirreetti waan dhokataniif humnoota poolisii fi Waraana barattoota fixuuf bobbaafama jirutti kennachuun isin iyyuu ni dandeessuu taanaan gaaffii keenyaaf deebii gahaa akka nuuf kennitan barbaadna jechuun warraaqsa FDG bifa jabaateen itti fufan.
Mootummaan Wayyaanee sodaa guddaa Sochii warraaqsaa FDG gootota Qeerroo barattoota Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa irraa qabu irraa ka’uun torbee tokkoo oliif human waraanaa fi humnoota tikaa biyyatti gara Godina Jimmatti guuruun sochii FDG ukkamsuuf yaaliin guddaan godhama ture, guyyaa har’aa immoo qophii fi sochii warraaqsaa barattootni Oromoo Yuunibarsiitii jimmaa godhanitti barraaguun human waraanaa fi poolisotaa ganama sa’aa lama irraa eegaluun mooraa Yuunibarsiitii irratti humnoota tikaa fi humnoota poolisii dachaan dabaluun barattoota Oromoo tokko irratti human poolisaa fi waraanaa lama ol ramaduun waldura dhaabbatnaan guddaan gaggeeffamera. Barattootni Oromoo fi barattootni yuunibarsiitii Jimmaa hundi namni tokko illee lama ta’ee akka wal duukaa hin adeemnee fi hin dhaabatne Mootummaan abbaa irree EPRDF/TPLF/OPDO/’n qoqqobbii guddaa waraana of harkaa qabuun kaa’uus Goototni barattootni oromoo Yuunibarsiitii jimmaa guyyaa baruu bItootessaa 14/2015 irraa eegaluun barnoota dhaabuun mirga isaanii afaan qawwee fi poolisootaan sarbamaa jiru deeffachuuf guyyaa har’aa bakka waraannii wayyaanee fi poolisootni wayyaanee jiranitti barruu warraaqsaa gaaffii mirga abbaa biyyummaa Oromoo fi gaaffii mirgota dimookiraasii of irraa qaban bittinneessuun diina rifaasisan.
Goototni barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa Mooraa Saayinsii fi Technology keessatti bifa haalan jajjabeessa fi abdachiisaa ta’een humnoota Waraana wayyaanee fi poolisoota wayyaanee dara dhaabbatan. Poolisootni wayyaanee mooraa kana seenuun doorsisuuf yaalanis diddaan barattoota Oromoo daran jabaachuun barruulee iyyaannoo isaanii wajjiraa poolisii mooraa Yuunibarsiitii jimmaa fulduratti bittinneessan.
Mootummaan abbaa Irree Wayyaanee guyyaa boruu irraa eegaluun kaardii Filannoo sobaa barattoota Oromoo fi barattoota dhaabbilee barnoota olaanoo yuunibarsiitii fi kolleejjoota Oromiyaa garaagaraaf bitootessaa 14/2015 irraa eegaluun hiruuf waan jirtuuf Goototni barattootni Oromoo olollii filanoo kijibaa/sobaa wayyaanee dhaabbachuu qaba jechuun goototni barattootni Oromoo sochii isaanii jabeesuun kaardii Filannoo sobaa Wayyaanee fudhachuun kan hin barbaachifne ta’uu hubachiisuun, guyyaa boruu barattootni Oromoo fi lammileen Cunqurfamoo biyyatti adeemsa kardii filannoo sobaa kana dura dhaabbachuun warraaqsaa FDG jabeessinee kan itti fuffan ta’uu jabeessanii hunbachiisan.
Waraabbbii sagalee fi suurawwaan sochii barattoota Oromoo guyyaa har’aa rakkoo network irraan dabarsuu ykn maxxansuu hin dandeenye.
Thursday, March 12, 2015
BISHAAN KEESSA DHAABBATANII DHEEBOCHUUN,QAANIIDHA
SEENAA Y.G(2005) -----kutaa 2ffaa..
Ummati Walabummaa fi Bilisummaa isaaf falmu, humna ta’ee argamuun murteessaadha. Humna ta’anii asi ba’uuf ammoo, gama hundaan waloon dhaabbachuun ykn Diina injifachuuf qaamaa qalbiin Tokkomanii waliin dhaabbatanii hojjachuun dirqama. Tokkummaan nu barbaachisu isa kana. Tokkummaa irratti barru kiyya Kutaa 1ffaa keessatti yaada bal’aa ta’uu baatus amma tokko kaa’uu yaaleera. Har’a kan hafte itti ida’een , yaada biraatti ce’a.
“TOKKUMMAA”
Gama kamiinu haa ta’uu, TOKKUMMAA nu barbaachisu kana goonfachuuf maal gochuu qabna ? Tokkummaan nuuti halkanii fi guyyaa himachaa jirru kana, akkamiin hojii irra oolchinee rakkoo keenya hiikkanna ? jedhee kan of gaafatef. deebiin isaa keessa isaa jiraachuu ni hubata. Kana malees, Tokkummaa argamsiisuu keessatti qoodi kiyya maalii ? jedhee of irraa eegalee kan gaafateef, Tokkummaa nuuti daangaa ceesifnee alaalatti ilaallu sun nu keessa jiraachuu hubata. Tokkummaa diina irratti ka’uuf nu barbaachiisu ummachuuf, nuutu gara Tokkummaatti deemuu qaba moo, Tokkummaatu miilaa fi harka baafatee nutti deemu qaba ? Tokkummaan gonkumaa nutti deemu hin danda’u. maaliif jennaan Tokkummaa kana diinatu nurraa dhorka ykn ofittummaa nu keessa jirutu achi nurraa dhiibaa waan jiruuf. Gonkumaa Tokkummaa nuuti barbaannu, qulqullaa’ee nutti deemuus hin danda’u. kana eeggachuun gawwummaadha. Dhala Oromoo hundaatu gara Tokkummaatti qajeeluu qaba. waan tokkummaa nurraa fageessee of keessaa baafnee fi shira diinaan mo’amuu dhiifnee Tokkummaatti qajeeluun dhuunfachuu qabna. Tokkummaan hojiidhaan ykn Hojiitu tokkummaa dhugeessa kan jedhamuuf kanaafi. Tokkummaan qabsaa’ootaa har’a hundee godhatee asi ba’aa jiru, waan dabree fi tokkummaa laaffise gara cinaatti dhiisanii, Tokkummaatti qajeeluuf murachuu isaaniitu hojii boonsaa akka hojjatan taasisee jira.
Tokkummaatti tarkaanfachuu wayita eegallu, wareegama akka baafnu hubachuu fi itti amanuun barbaachisaadha. addatti , fedhii dhuunfaan wal qabatee waan nu mudachuu danda’u irratti wareegamni ulfaataa akka nu eeggatu qalbifachuun dansaadha. fedhii dhuufaan mo’amnaan Waan tokkummaa jedhamu yaaduun gonkumaa hin danda’amu. “OFITTUMMAAN” diina Tokkummaati. “OF TUULUMMAAN” diina Tokkummaati. Ofittummaa fi of tuulummaan ammoo, aadaa Oromoo fi umama Oromoo keessa gonkumaa hin jiran. Bara keessa Tokkummaa keenya booressuuf diinatu nu keessa kaa’ee . kanaaf namni Tokkummaatti deemu, ofittummaa fi of tuulummaa of keessaa yoo darbate , Tokkummaaf fira bara baraa ta’a. kana hundaa mo’anii daandii tokkummaatti qajeeluuf, wareegama guddaa gaafata. Summiin kun lamaan tokkon tokko keenya keessatti mana ijaarrataniii nu miidhaa jiraataniiru.kanaaf kaleessa kan qabsoo komate, dallanee taa’aa jiru, maaltu na dhibeen of Moggeessee kan jiru, Nam-tokkee fi qabsoo Ummata kanaa sadarkaa tokko irra kaa’ee harkaa fi miila kan maratee taa’ee, dhimma Ummata isaa yaadachaa keessa ofitti kulkulfachaa kan jiraatu kkf hundumtuu summii diinni akka nuuti walii hin galleef nu keessa kaa’ee kana injifannee waan umama keenyaatti deebinee qabsoo kana tinnisuuf , wareegama guddaa nu gaafachuu hubannee , kan darbe seenaaf dhiifnee qabsoo Ummata kanaatti furmaata tolchuuf hunduu bakka jirutti socha’uun filamaata biraa akka hin qabne qalbifachuun dansaadha.
WALABUMMAA OROMIYAA FI BILISUMMAA OROMOO :
GOOTICHI AFRIIKAA KIBBAA MAANDEELLAAN, Biyyi isaanii wareegama Ummata Afriikaa Kibbaan Walaboomu fi Abbaan Biyyaa Bilisummaa goonfachuu isaatti Ummati akka malee gammachuun of wallaalee sirbu fi waan hundi akka xumurametti fudhatamuu ilaalanii Ayyaana tokko irratti akkas jedhanii dubbatan . “Bilisummaa kee wareegama keetiin argattee jirta . kun dhugumatti si gammachiisuu qaba . garuu waan qalbifachuu qabduutu jira. Bilisummaa jechuun , Alaabaa dhaabbachuu qofaa miti. Bilisummaa jechuun ajaja warra adii jalaa ba’uu qofaa miti. Bilisummaan kee inni dhugaa, gaafa guutummaatti Biyya kee waan hundaa dhunnfattee of Bulchiteedha. Dinagdeen Biyya keeti si harka hin jiru. Bulchiinsi Biyya keetii Ammas warruma adii harka jira. Qabeenyaan kee lafa keessaa fi lafa irra jiru, si harka hin jiru. kanaaf gaafa kana kan kee taasifte, atis duroomtee qabeenyaan warra adiin gittee fi isaa ol taate, Bilisummaa dhugaa goonfatta. Kanaaf of gattee sirbaaf hin jarjariin” jedhan. Kun kan dubbatame, waggaa 1ffaa guyyaa Bilisummaa isaanii wayita ayyaanefatanidha.
Haasaa wal fakkaataa akkasii Biyyoonni qabsoon of Bilisoomsan irra deddeebi’anii dubbatu. Bilisummaan Gabrofattoota dachee keenyaa dhuunfata irraa qofa Bilisoomun akka hin dhaabbannee, Bilisummaan boodas Gabrummaan addunyaa kan biraa jiraachuu nu hubachiisa. Kana irraa waa hedduu baranna.1.hanga Bilisummaatti sochii taasifnu, 2,yeroo Bilisummaa sochii taasfnu, 3 Bilisummaan booda hojii nu eeggatu salphaa akka hin taaneedha. Kanaaf adeemsa qabsoo keenyaa har’umaa bal’ifannee saganteeffachuu fi humna qabnu hundaa hubannee , waan nu barbaachisuu irra oolchinee hojjachuun akka nu barbaachisu nu akeeka .
Bilisummaan wareegama qaaliin argama . kana addunyaa irraa hubannee jirra. Bilisummaan keenya ammoo, wareegama warri kaan gaafataman caalaa akka gaafatamnu fi qophii jabaa akka nu barbaachisu hubachuun dansaadha. Diinni nu dura dhaabbatee jiru of irraa kaasuuf sochii wal irraa hin cinnee fi afuura hin laanneef ta’uu akka qabu hubachuun gaariidha. Qophii sochii kanaan wal gitu irratti hojjachuu nu barbaachisa. Ummata keenya gama hundaan qophii barbaachisu akka taasisuuf ijaaruun hedduu murteessaadha. humnaan diina dura dhaabbachuuf akkuma yaallu, diina keessa isaa laaffisuuf irratti hojjachuun hedduu fardiidha. Kun dhaaboota siyaasaa qofaaf kan dhiifamuu miti. diina innikkaa wayyaanee qophaattii hanbisuuf irratti hojjachuu qabna . saboota cunqurfamoo ofitti qabnee jechuudha. Bilisummaan keenya Biyyoota dhihaa fi Habashootaaf hin liqifamu. Kana humnaan fudhachiisuun akka jirutti ta’ee, Ummatoota hegareen isaanii nu waliin hidhata qabanis , Gaaffii Bilisumaa akka kaasan jajjabeessuun barbaachisaadha.
Kana gochuuf hundumtuu bakka jirutti fira horachuu, isa horatan gurmeessuun hedduu barbaachisaadha. Jecha Bilisummaa qofa jettu qabannee ykn saganteeffannee deemuun qofti ga’aa hin ta’u. waan Bilisummaa boodaa fi duura jiru har’umaa irratti hojjachuun kan nu barbaachisu hedduudha. Karaa seeraa , karaa seenaa kkf waan addunyaan itti nu gaafattu waan jiruuf kana walitti qabachuun itti qophaa’uun yoo jiraate, Dirree siyaasaa keessatti hundumtuu wal hin dhiphisu. Hunduu akka Ogummaa fi dandeetti ykn beekumsa isaatti , yeroon itti barbaadamu ni dhufa. Yakkamtoota yeroon seeraaf dhiheessinu ni dhufa. Abbootii qabeenyaa hattootaan wal ta’ee Qotee bulaa keenya dachee isaa irraa buqqaasee fi hiraarse yeroon itti gaafatamu ni dhufa. Abbootiin qabeenyaa wayyaanee saamicha gaggeessaniif yeroon itti gaataman ni dhufa. Kan akka wayyaanee ragaa balleessu hin jiru . kanaaf waan har’a jiru boruu hin argannee of harkatti qabachuuf yaaluun Abshaalummaadha. Gama hundaanu hojiin hojjatamu lakkoofsa hin qabu. Yoo har’a itti hin qophaa’iin garuu gaabbuutu dhufa. Dhalooti waa hundaan bilchaatee dhimma Ummata isaa kana addunyaa qaabsiisee jiru kun , hegaree Oromiyaa fi Oromoof waan tolu har’a lafa kaa’ee dabruu qaba. bor dhalooti dhufu waan addunyaa ofitti makee rakkoo uumu dhufuu waan danda’uuf. Gama kanaan sochii itti jiranu beeku baadhuus, beektoonni keenya riphanii jiran , akkaataa dhimma Ummata kanaa ajandaa addunyaa taasisuuf waltajjii adda addaa qopheessuuf hojjachuu qabu. Kun Ummata kiyyaaf waa gumaachuun qaba jedhanii kan hojjataniidha.
TOFTAA DIINAA HORDOFANII FASHALSUU :
Gama kanaan Ummati keenya, addatti dhalooti qubee sochii boonsaatti jira jechuutu danda’ama. Diinni har’a nu dagee nu laaffifachuu barbaada. Shiroota adda addaan nu xaxee nu kuffisuu barbaada. Sabboonummaan akka nu keessatti hin dagaagneef waan qabnu nu dhabsiisuu barbaada. Wayyaaneen har’a , sabboonummaa Oromoo dhabamsiisuuf Aadaa fi Qooqa/Afaan Oromoo irratti dhiibbaan geesisaa jirtu salphaa miti. isheen kana haa yaaddu malee Ummati addatti Artistoonni sochiin itti jiran akka laayyootti kan ilaalamuu miti. wayyaaneen addatti dhaloota jiru tu’achuu fi hirkattuu Afaan fedaraalaa taasisuuf sochiin gama Artiin fi miidiyaan hojjachaa jirtu lakkoofsa hin qabu. Gabaabaatti qorichi shira ishe kanaa, sochii Artistootaa fi Ogeessitoota aadaa ol guddisanii , hojii isaanii tu’annaa wayyaaneen ala taasisuudha. Gama kanaan Ummati Oromoo addatti kanneen ogummaa kana of harkaa qaban Biyya keessaas haa ta’uu Biyya alaa deeggarsa irraa eegamu taasisuu qaban. Artistoonni kun maal dhaban ? deeggarsa maalii taasifnaaf ? kkf qoratanii Artistoonni biyya alaa humna ta’uufii qaban. Toftaan diinaa gama kanaan jiru, Artistoota kana hiyyoomsanii sochi isaanii akka dhaaban taasisuu waan ta’eef. Fakkeenyaaf, Ilmaan Oromoo Ogummaa Gaazexessummaa qaban , addatti haa xiqqaatanii Biyya alaa keessatti maal hojjachaa akka jiran ilaaluun ga’aadha. Odeeffannoon Ummati qalbii tokko akka qabaatu taasisuu keessatti qoodi gumaachaa jiran hedduu kan nama jajjabeessuudha. Hundumtuu ogummaa qabuun atakaaroo dhiisee gumaacha irraa eegamu yoo gumaache, kan kuunnooti jennu kunooti jechuun hin hafu. Toftaa diinaa kanaa itti fashalsan hundaa Ummata barsiisuu, Ummati waan eegalee akka hin dhaabne jajjabeessuu, sochii wayyaanee hundee ishee irraa buqqiisuu gaggeessuuf qophii ga’aa taasisuuf hundumtuu toftaa diinaa fashalsanii kan ofii irra aansuu irratti hojjachuun fardiidha.
NAAMUUSA SIYAASAA QABAACHUU :
Siyaasa keessatti Naamuus bakka ol aanaa qaba. dhaabaa fi Ummati Qabsoo gaggeessaa jiru, Naamuusa siyaasaa qabaachuun fardiidha. Har’a diinni nama basaasuu fi odeeffannoo argachuuf tattaaffiin taasisuu Teekinoolojiin deeggaramee sadarkaa tu’annaa dhala namaa ol ta’uuf deema. Oromoon garraamiidhaa yoo itti dhihaatan waan keessa isaa jiru hundaa dubbataa jedhama.kun amma tokko dhugaadha. Nama jaalachuu fi jibbuun ykn itti dhihaachuu fi irraa fagaachuun keenya tokkuma. Kun siyaasa keessatti bakka hin qabu. Sochii qabsoo Oromoo keessatti Naamuusa Siyaasaa dhaabuu irraa, balaan nu irra ga’ee salphaa miti. kanaaf iccitti ofii tikifachuun, Mata duree humni tokko irratti dubbate gadi baasanii kaaffee faa’aa keesstti irratti mari’achuu yaaluun, waan Ummati ofii itti jiru cidhaa fi bakka bashannanaa akkasumas lafa du’a ga’ii keessatti odeessuun, waan hundaa bakkaa fi yeroo isaa malee haasa’uun, Nama isa hin ilaallanne waliin dhimma siyaasaan qabame irratti dudubbachuun, Hojii gaazexessummaa fakkeessanii sochii jiru irratti gaaffii fi deebii humna kamiifuu kennuu irratti kkf irratti of eeggannoo gochuun barbaachisaadha. fkn. Wayyaaneen TV ebs jedhamu kan banteef, sochii dhaabbilees ta’uu namoota dhuunfaa Biyya alaa ittin basaasuuf, Namoota bebbeekamoo intarviiwu fakkeessanii haasofsiisuu fi Biyyatti akka galu taasisuu, miidiyaa wayyaanee irratti dhihaate jedhamee akka jibbamu taasisuu, sochii hawaasa alaa qorachuu fi warra Ummata dammaqisan adda baafatanii maallaqaan gawwamsuu kkf gaggeessuuf ebsn umami. Sadarkaan hojii basaasummaa kana irra ga’eera.
Addatti humna tokko keessatti Biyya keessaas haa ta’uu Biyya alaatti , Nama sochii tokkof bu’ura ta’ee bakka fedhetti isa faarsuun, dhaadheessuun diinaaf saaxiluudha. Diinni sochii san dhaabuuf nama sana dhaabuu irratti akka hojjattu taasisuudha. Naamuusi siyaasaa waa hedduu of keessaa qaba. aarii ofi of keessatti qabaatanii gumaa ba’uun, waan boruu gochuuf deemnu har’a aariin dubbannee waan yaadine fashalsiisuun akka jiru hubachuun dansaadha. Walumaa galatti , sochiin gama Naamuusa Siyaasaa taasifamuu hedduu hedduu murteessaadha. Wayyaanee Afaan Oromoo nu caalaa dubbattu irraa of eeggachuuf carraan qabnu hedduu dhiphaa waan ta’eef waan hundaa bakka maraatti firfirsuu irraa of qusachuun barbaachisaadha.Walumaa galatti , Qabsoon nu eeggatu bal’aadha. Qophii gama hundaa nu gaafata. Kana gochuuf hundumtu wal dhaggeeffachuu fi qooda isaa gumaachuu irratti hojjachuu qaba. Abbootiin seeraa gurmaa’anii yakka Oromoo irratti raawwatamu Mana murtii edila addunyaa irratti falmuu qaban. Hundumtuu yoo akkas godhe adeemsi Oromoo hundi gama tokkotti qajeela. Taa’aanii hawwuun eessaanu nu hin ga’u. Sochii kana keessatti hirmaachuun yoo nuuf hin taane illee Dinagdeen akkaataa qabsoo kana itti deeggaruu danda’an jira. Kun hundi qindaa’ee Bilisummaatti nu geessuu qaba. Tokkummaan nu barbaachisu isa kanadha. Kun hundi aadaa kaleessaa keessa jira ture. warri har’a jirrus jiraachuu isaa ni beekna . garuu itti hin gargaaramne. Kanaafan “BISHAAN KEESSA
. garuu itti hin gargaaramne. Kanaafan “BISHAAN KEESSA DHAABBATANII DHEEBOCHUUN QAANIIDHAA ” jedhe. Kan hafee waaqayyoo itti haa guutu.
GALATOOMAA ! HORAA BULAA !!1
guutu. jirrusjiraachuu isaa ni beekna . garuu it
Wednesday, March 11, 2015
BISHAAN KEESSA DHAABBATANII DHEEBOCHUUN,QAANIIDHA !
SEENAA Y.G(2005)
Ummti Oromoo Biyya keessaa fi alatti sagalee tokkon, Diina balaaleffachaa fi falmachaa jiraachuun diina rifaasisun mamii hin qabu. Diinni yeroo dheeraaf Mooraa qabsoo Oromoo diigee , Umurii bittaa isaa dheereffachuuf ifaajjiin taasisie fashalee, Qabsaa’oonni bakka maraa yoo xiqqaate dhimma Ummata isaa fi Oromiyaa irratti wal dhaga’uu eegaluu fi Tokkummaa qabatamaatti tarkaanfachaa jiraachuun, ammas diina irratti shororkaa jabaa uumuun shakkii hin qabu. Diinni Gaaffii Abbaa Biyyummaa Oromoo gara dabarsuuf, addunyaa irrattillee fudhatama dhabsiisuuf, Qabsoo isaas Biyya keessaa baasanii , Ummata isaaniif jilbeenfatu qofaa ummachuuf shirri hammeenyaan guutame fashalee, Biyyuma keessaa falmaa cimaan isaan mudachuun, wayyaanoota irriiba dhawwuu irra dabree, Anga’oonni waltajjii irratti bookkisaa arraba darbaa dubbachuutti ceesisuun haqadha. Wayyaaneen akka saree maraattee sagal ciniinaa fi doorsiisaa kan jirtuuf, sochiin Biyya keessaa fi alatti jiru itti jabaachuu irraa malee, qabsoo ofii akka nuuti tuffannee qeeqa irratti baayyisaa jirrun akka hin taane ifadha. Adeemsuma Qabsoo Ummata keenya kana keessatti waan taajjabaa jirruu fi odoo sirreeffannee jedhee qabxiilee tokko tokko kaasuun barbaada.
1. Ilmaan Oromoo yeroo hedduu karaa irraa maqanii kan taajjabamniif, fedhii Ummata Oromoo gadi fageenyaan hubachuu dhabuu fi waan akkasii dura qabnee hawwanna jedhanii murteeffachuu irraati. Ilmaan Oromoo addunyaa kana irra jiran, Daa’imaa hanga warra Umuriin raaganii lubbuun jiranitti, Siyaasa Biyya Itoophiyaa jedhamtu keessatti gaggeffamuu miti, kan addunyaan keessa jirtuyyuu hubachiisuuf yaaluun of taajjabsiisuudha. Addatti Ummati kun waa hin hubatu jedhanii, fedhii isaanii ittiin golgachuuf kanneen abbalan , dhugumatti namummaa keessaa kanneen ba’an qofaa ta’u jedheen amana. Har’a Oromoon kan yeroo kamirrayyuu caalaa dubbii hubatee hegaree isaaf lubbuu wareeguun akka kabajaatti fudhatee, wareegamaaf yeroo itti of qopheessaa jiruudha. Har’a maaltu nu barbaachisa ? maal sirreeffannee wal gula yaana ? toftaa akkamii baafannee diina karaa maraa irriiba dhawwiina ? qabsoo kana cinaa bifa kamiin hiriiruu dandeenya ? akka kaleessaa waan hunda diinatti laannee taa’uun maal nuu fayyade ? kan diina jala bade, diinatti caalaatti akka maxxanu taasisuu irra ofitti qabnee akkamiin dhimma itti baana ? Sochiin gama siyaasaa gara tokkotti hanga luucca’uutti , aadaa fi seenaa , Afaanii fi JIreenya hawaasummaa keenya jabeessuuf maaltu nu irraa eegama ? ....kkf of gaafatanii qooda ofii yeroo itti gumaachan malee, ajandaa kan biraa of keessatti uumuuf kanneen yaalan of irraa dhaabuun hedduu barbaachisaadha.
2
BISHAAN KEESSA DHAABBATANII DHEEBOCHUN QAANIIDHAA ! kanan jedheef waa malee miti. yoo xiqqaate waan keessa jiran ykn waanuma ifatti gaggeeffamaa jiruuf kabajaa kennuun gaariidha. Sochiin Ummati Oromoo itti jiru nuun nu boonsuu irra , diina rifaasisuu fi hollachiisuu isaatu nu gammachiisuu qaba. Humna ta’uun keenya , kan boonnee ittiin of himachuuf jarjarru caalaa, humni keenya kun diina konkolaachiisuu isaatu bu’aa keenya dhumaa ta’uu qalbifachuu qabna. beekumsii fi dandeettiin nuuti qabnu , Nama tokko ykn maatii tokko jiraachiisuu isaan madaalama odoo hin taanee, saba bal’aaf bu’aa buuseen madaalamee dinqisiifatamu qaba. hidhaa , ajjeechaa, hiraarrii, godaansa addunyaa irraa adda ta’een miidhamaa, karaa qabsoo gaafachaa jiraachuun nama qaaneessa . Bilisummaan Ummata keenyaa fi walabummaan Oromiyaa gonkumaa harka halagaa keessa hin jiru. humnaan nu dhorkanii ta’a. garuu harkuma keenya keessa kan jirudha. Bilisummaa fi walbummaa kana argachuuf maal akka nu barbaachisu ammas harkuma keenya keessa jira. Waan harka keenya keessa jiru kana irratti hojjachuu dadhabnee , akka nurraa fagoo jiruutti ibsuuf yaaluun , waan Bishaan keessa dhaabbatanii dheebochuun tokko ta’a.
Seenaan Ummata tokko seenaadha. Seenaan qabsoo Ummata tokkos akkasuma seenaadha. Seenaa kana himachaa hafuun qofti, gonkumaa gootummaa ykn Ummata kanaaf yaaduu hin argisiisu. Oromoon akka walii galaatti ajjeefamnee , hidhamnee, hiraaree , godaanee, kkf himachaa jiraachuu keessaa of baasuu qaba. Seenaa miidhama keenyaa kan himannu caalaa, seenaa qaanfachiisaa isa caaluutu nu irratti hojjatamaa jiraa yaa jarana. Gonkumaa seenaa qabana jennu sana bakka itti dubbannu, waan qabna jennu akka hin qabneetti dubbatamuuf nu irratti hojjatamaa jira obboleeyyan kiyya . miidhaa Ummata keenyaa guyyuu dhaga’aa fi argaa jirru , yoo xiqqaatee nagaan warri baanee gallu tilmaama keessa galchinee, miidhama keenya kaleessaa tursinee miidhama isa ammaa qacaleen keenya itti dhumaa jirtu dhaabuuf hojjachuu hin wayyuu ?Gootoonni keenya qabsoo saba isaaniif gaggeessan keessatti wareegaman, wareegama har’aa kana dhaabuuf ture. dhalooti har’a harka qullaa Taankii dura dhaabbatee wareegama kafalaa jiru, Gumaa Gootoota keenyaa ba’uu fi dhalooti itti aanu Labbuun akka jiraatufidha. Kan har’a hidhamaa , ajjeefamaa fi hiraarfamaa jiruuf waa tokkon cinaa isaanii osoo hin dhaabbatiin , kan kaleessaa qofaa irratti dubbachuun maal godha ? warri ykn dhalooti itti dubbachuu barbaannu, yaadaan nu bira taranii wareegamaaf of kennaa jiru mitii ?
Har’a Oromoon galaana miidhamaa keessa jira. Gumaa Lammiilee Oromoo miliyoona 5 oltu nu irra jira. Ilmaan Oromoo qabsoo saba isaaniif jedhanii waan gumaachaa jiran , bitaa fi mirga ilaallachuu qaban. Gabaabaatti, sochiin kamuu Sochii Qeerroo fi Ummata Oromoo Biyya keessaa lubbuu itti wareegamaa jiran tilmaama keessa galchamee, yoo hin hojjatamiin, hin
Seenaan Ummata tokko seenaadha. Seenaan qabsoo Ummata tokkos akkasuma seenaadha. Seenaa kana himachaa hafuun qofti, gonkumaa gootummaa ykn Ummata kanaaf yaaduu hin argisiisu. Oromoon akka walii galaatti ajjeefamnee , hidhamnee, hiraaree , godaanee, kkf himachaa jiraachuu keessaa of baasuu qaba. Seenaa miidhama keenyaa kan himannu caalaa, seenaa qaanfachiisaa isa caaluutu nu irratti hojjatamaa jiraa yaa jarana. Gonkumaa seenaa qabana jennu sana bakka itti dubbannu, waan qabna jennu akka hin qabneetti dubbatamuuf nu irratti hojjatamaa jira obboleeyyan kiyya . miidhaa Ummata keenyaa guyyuu dhaga’aa fi argaa jirru , yoo xiqqaatee nagaan warri baanee gallu tilmaama keessa galchinee, miidhama keenya kaleessaa tursinee miidhama isa ammaa qacaleen keenya itti dhumaa jirtu dhaabuuf hojjachuu hin wayyuu ?Gootoonni keenya qabsoo saba isaaniif gaggeessan keessatti wareegaman, wareegama har’aa kana dhaabuuf ture. dhalooti har’a harka qullaa Taankii dura dhaabbatee wareegama kafalaa jiru, Gumaa Gootoota keenyaa ba’uu fi dhalooti itti aanu Labbuun akka jiraatufidha. Kan har’a hidhamaa , ajjeefamaa fi hiraarfamaa jiruuf waa tokkon cinaa isaanii osoo hin dhaabbatiin , kan kaleessaa qofaa irratti dubbachuun maal godha ? warri ykn dhalooti itti dubbachuu barbaannu, yaadaan nu bira taranii wareegamaaf of kennaa jiru mitii ?
Har’a Oromoon galaana miidhamaa keessa jira. Gumaa Lammiilee Oromoo miliyoona 5 oltu nu irra jira. Ilmaan Oromoo qabsoo saba isaaniif jedhanii waan gumaachaa jiran , bitaa fi mirga ilaallachuu qaban. Gabaabaatti, sochiin kamuu Sochii Qeerroo fi Ummata Oromoo Biyya keessaa lubbuu itti wareegamaa jiran tilmaama keessa galchamee, yoo hin hojjatamiin, hin
3
dubbatiin , hin katabiin, kkf miidhaa inni qabu ol-aanaadha. Sochii Biyya keessaa hamilee kan buusu, yaaddoo keessa kan galchu yoo ta’ee, Ummata kanaaf hojjachaa jirra ykn dhaabbanne akkamiin jenna ? wayyaaneen har’a Angoo Ilmaan Tigiraayi kuma 60 labbuu itti dhaban, kuma 100 ol qaamaa itti hiri’atan hin gadhiifnu. Barbaachisaa taanaan warra haftanu ni galaaffannaa jechuun isaanii, warra wareegameef bakka laatanii nu fixaa hin jiranii ? seenaa qofaa dubbatanii dhaadachaa jiruu ? Mee haqummaan gochaa isaanii kanaan kan keenya bira qabnee haa ilaallu ?
2. gama biraan, Waldaaleen, Afooshaaleen, Kominiitiin kkf , Ijaaramanii jiran, Sochii siyaasaa , dhaabbilee siyaasaan gaggeeffamu waliin qindoomiina akka godhatu yoo hin tattaafatiin, galii tokko godhachuu akka hin dandeenye hubachuu nu feesisa. Ummati Oromoo miliyoona 40 haa jennu. Ummati kun martii miseensa dhaaba tokko ta’uun dirqama kan jedhu fayyaa hin qabu. Fedhiin Ummata kanaa sagalee caalmaan hubatamee waloon hojjachuuf, walitti dhihaachuu fi akka wal hin gufachiifneef waliin dubbachuun barbaachisaa ta’uun waan dhokataa miti. waan nu barbaachisu keessa jiraachaa , qaama biraa irraa eeggachuun bishaan keessa dhaabbachuu sanaan tokko. Qabsoo Biyyoonni adda addaa gaggeeffatan keessatti qoodamiinsi hojii adda addaa Bilisummaa isaaniif bu’ura jedhiin dubbatu. Hogganni dhaabaa jira. Qondaaltoonni dhaabaa sadarkaa adda addaa jiru. Miseensi jira. Deeggaraa dhaabbataan jira. Hawaasi ykn Ummati jira. Qabsoo saba tokko keessatti kana qindeeffachuun bakka ol aanaa qaba. sadarkaa nuuti irra jirru isa kana. Kana keessatti hojiileen qabsoo saba sanaaf barbaachisan qindoomiinaa fi duraa fi duuba isaanii ilaalanii gaggeeffachuun akka barbaachisu warri muuxannoo qaban ni dubbatu . kanaaf bifa kamiinu haa ijaarmnu , akkamiin qabsoo kana keessatti qooda fudhachuu akka qabnuu fi maal irratti gumaacha taasiisuu akka qabnu, qulqullummaan dhaabbilee siyaasaa qabnu waliin dubbachuu fi haaloota mijeeffachuun barbaachisaadha.
fakkeenya tokko haa fudhadhu. Miidiyaaleen amma Ummata isaaniif jedhanii gama hundaan banamanii jiran, waanuma itti fakkaate fi miidhamuma ummata isaanii dhageesisuuf jedhanii sagantaa yeroo isaa hin eeggatiinii fi gali wal fakkaataa irratti hin hundoofne yoo tamsaasan , bu’aa isaa irra miidhaan isaa akka caalu mamii hin qabu. Kanaaf , walii isaanii gidduutti quunnamtii odeeffannoo fi kkf ummachuun barbaachisaadha. kana irras dabree waan isaan tamsaasan sochii dhaabbilee siyaasaa Oromoo irratti dhiibbaa taasiisuu fi dhiisuu irratti dhaaboota kana waliin akka itti mari’achuu danda’an ykn odeeffachuu danda’an irratti hojjachuun hedduu barbaachisaadha. miidiyaan ykn waldaan, ykn Afooshaan tokko ykn dhaabni siyaasaa tokko rakkoo gama kanaan isa mudatu keessa qophaa kiyyan keessa dabraa jedhee ykn Oromoof
2. gama biraan, Waldaaleen, Afooshaaleen, Kominiitiin kkf , Ijaaramanii jiran, Sochii siyaasaa , dhaabbilee siyaasaan gaggeeffamu waliin qindoomiina akka godhatu yoo hin tattaafatiin, galii tokko godhachuu akka hin dandeenye hubachuu nu feesisa. Ummati Oromoo miliyoona 40 haa jennu. Ummati kun martii miseensa dhaaba tokko ta’uun dirqama kan jedhu fayyaa hin qabu. Fedhiin Ummata kanaa sagalee caalmaan hubatamee waloon hojjachuuf, walitti dhihaachuu fi akka wal hin gufachiifneef waliin dubbachuun barbaachisaa ta’uun waan dhokataa miti. waan nu barbaachisu keessa jiraachaa , qaama biraa irraa eeggachuun bishaan keessa dhaabbachuu sanaan tokko. Qabsoo Biyyoonni adda addaa gaggeeffatan keessatti qoodamiinsi hojii adda addaa Bilisummaa isaaniif bu’ura jedhiin dubbatu. Hogganni dhaabaa jira. Qondaaltoonni dhaabaa sadarkaa adda addaa jiru. Miseensi jira. Deeggaraa dhaabbataan jira. Hawaasi ykn Ummati jira. Qabsoo saba tokko keessatti kana qindeeffachuun bakka ol aanaa qaba. sadarkaa nuuti irra jirru isa kana. Kana keessatti hojiileen qabsoo saba sanaaf barbaachisan qindoomiinaa fi duraa fi duuba isaanii ilaalanii gaggeeffachuun akka barbaachisu warri muuxannoo qaban ni dubbatu . kanaaf bifa kamiinu haa ijaarmnu , akkamiin qabsoo kana keessatti qooda fudhachuu akka qabnuu fi maal irratti gumaacha taasiisuu akka qabnu, qulqullummaan dhaabbilee siyaasaa qabnu waliin dubbachuu fi haaloota mijeeffachuun barbaachisaadha.
fakkeenya tokko haa fudhadhu. Miidiyaaleen amma Ummata isaaniif jedhanii gama hundaan banamanii jiran, waanuma itti fakkaate fi miidhamuma ummata isaanii dhageesisuuf jedhanii sagantaa yeroo isaa hin eeggatiinii fi gali wal fakkaataa irratti hin hundoofne yoo tamsaasan , bu’aa isaa irra miidhaan isaa akka caalu mamii hin qabu. Kanaaf , walii isaanii gidduutti quunnamtii odeeffannoo fi kkf ummachuun barbaachisaadha. kana irras dabree waan isaan tamsaasan sochii dhaabbilee siyaasaa Oromoo irratti dhiibbaa taasiisuu fi dhiisuu irratti dhaaboota kana waliin akka itti mari’achuu danda’an ykn odeeffachuu danda’an irratti hojjachuun hedduu barbaachisaadha. miidiyaan ykn waldaan, ykn Afooshaan tokko ykn dhaabni siyaasaa tokko rakkoo gama kanaan isa mudatu keessa qophaa kiyyan keessa dabraa jedhee ykn Oromoof
4
furmaatan argamsiisa jedhee calliseema kan deemu yoo ta’ee , kun dhugaa irraa fagaachuu ta’a.
Miidiyaaleen kun, tokko waa’ee tokkummaa kan dubbatu yoo ta’e, tokko ammoo wal tumsuu dadhabnee kan jedhu yoo ta’e, tokko ammoo, seenaa kaleessaa qofaa kan haasa’uu yoo ta’e, kaan ammoo kan qeerroo har’aa kan dubbatu yoo ta’ee, kaan amma baayyina keenyaa ga’uu dadhabuu keenyatu nu miidhe yennaa jedhu, tokko ammoo, ammi walii galee sochoonaan ni ga’aa yoo jedhe,,,,,,bu’aan keessaa argannu maalii ? kanaaf kan Ummata kanaaf gumaacha mataa isaa taasisee bilisummaa Ummata kanaa asi dhiheessuu barbaadu wal tumsee waliin hojjachuun barbaachisaadha. bu’urri tumsa kanaa ammoo, waliin haasa’uu fi mari’achuudha. Kana odoo hin dhugeessin furmaata Ummata kanaaf argamsiisuun gonkumaa hin danda’amu. Isa halgaan yeroo wal nuffan isaanu ni dhaabuu , mana mana isaanitti galanii wal hamatu isa jedhan sana dhugeessuu qofaa ta’a. sadarkaa sochii Qabsoo Ummati Oromoo irra jiru yennaa ilaalluu, hojiin miidiyaalee Oromoo walabaa maal ta’uu qabaa ? jennee yaadoota tokko tokko kennuun ni danda’ama. Qabxiilee kana dirree kana irratti tarriisuun danda’amuu baatuus, qabxii jabaa tokko garuu kaasuun ni danda’ama. Miidiyaaleen kun, madaalliin isaanii hangafaa waan bu’aa Ummata isaaf argamsiisuu hordofuu fi keessummeessuu TA’A. Kan mul’achuu fi anis jira jedhee of mul’isuuf tattaafatu Ummata kana irraa dhaabuun, hegaree qabsoo Ummata kana gama tokkotti luucceessuu keessatti qooda olaanaa gumaachuuf hojjachuu ykn of qopheessuu akka qabaniidha.
Fakkeenya biraa haa fudhannu. Ogummaa fi dandeetti keenyaan Ummata keenya tajaajiluu odoo dandeenyu, meeqan keenyatu haaluma Oromoon keessa jiru carraa gaafa dhalateetti fudhatee kan harka marannee taa’aa jirra ?? Artistoota, Gaazexessitoota, Dokitaroota ... meeqatu miidhama keenya alanfachaa jiraata ? kun garuu furmaata tokkollee hin argamsiisu . waan hundaa odoo qabnuu , maalii odoo akkas ta’ee jennee bishaan keessa ciifnee dheebuun duuna. Artistoonni Biyya hanbaa jiran, Oromummaa isaanii qofaan gumaacha ol aanaa taasisiuu danda’u turan. Ogeessitoonni fayyaa kumootaan lakkaa’aman , inni kaan isaan biraa gargaarsa guurratee qabsaa’oota isaa waldhaanee Bilisummaa yennaa goonfatu isaan callisaniima taa’anii ilaalan. Artistoonni Biyya alaa waa barbaadan weellisuu danda’an amma irraa eegamu osoo hin dubbannee, inni biyya keessa jiru Bilisummaa faarfatee du’aa jira. Kana caalaa Bishaan keessa dhaabbatanii dheebochuun kan wal gitu maalii ?
3. Biyya keessaa fi alatti Ilmaan Oromoo fardeessanii kan dubbatan, addatti Miidiyaaleen Oromoo hundi kan irratti xiyyeeffatan jecha tokkotu jira. Jecha “TOKKUMMAA” jedhu. Tokkummaa kana eessaa barbaachaa akka jirru naaf hin galu. Tokkummaan ammatti nu barbaachisaa jiru isa kam ? kan jedhus waan xiyyaaffannaan itti kenname hin fakkaatu. Tokkummaan hedduu nu
Miidiyaaleen kun, tokko waa’ee tokkummaa kan dubbatu yoo ta’e, tokko ammoo wal tumsuu dadhabnee kan jedhu yoo ta’e, tokko ammoo, seenaa kaleessaa qofaa kan haasa’uu yoo ta’e, kaan ammoo kan qeerroo har’aa kan dubbatu yoo ta’ee, kaan amma baayyina keenyaa ga’uu dadhabuu keenyatu nu miidhe yennaa jedhu, tokko ammoo, ammi walii galee sochoonaan ni ga’aa yoo jedhe,,,,,,bu’aan keessaa argannu maalii ? kanaaf kan Ummata kanaaf gumaacha mataa isaa taasisee bilisummaa Ummata kanaa asi dhiheessuu barbaadu wal tumsee waliin hojjachuun barbaachisaadha. bu’urri tumsa kanaa ammoo, waliin haasa’uu fi mari’achuudha. Kana odoo hin dhugeessin furmaata Ummata kanaaf argamsiisuun gonkumaa hin danda’amu. Isa halgaan yeroo wal nuffan isaanu ni dhaabuu , mana mana isaanitti galanii wal hamatu isa jedhan sana dhugeessuu qofaa ta’a. sadarkaa sochii Qabsoo Ummati Oromoo irra jiru yennaa ilaalluu, hojiin miidiyaalee Oromoo walabaa maal ta’uu qabaa ? jennee yaadoota tokko tokko kennuun ni danda’ama. Qabxiilee kana dirree kana irratti tarriisuun danda’amuu baatuus, qabxii jabaa tokko garuu kaasuun ni danda’ama. Miidiyaaleen kun, madaalliin isaanii hangafaa waan bu’aa Ummata isaaf argamsiisuu hordofuu fi keessummeessuu TA’A. Kan mul’achuu fi anis jira jedhee of mul’isuuf tattaafatu Ummata kana irraa dhaabuun, hegaree qabsoo Ummata kana gama tokkotti luucceessuu keessatti qooda olaanaa gumaachuuf hojjachuu ykn of qopheessuu akka qabaniidha.
Fakkeenya biraa haa fudhannu. Ogummaa fi dandeetti keenyaan Ummata keenya tajaajiluu odoo dandeenyu, meeqan keenyatu haaluma Oromoon keessa jiru carraa gaafa dhalateetti fudhatee kan harka marannee taa’aa jirra ?? Artistoota, Gaazexessitoota, Dokitaroota ... meeqatu miidhama keenya alanfachaa jiraata ? kun garuu furmaata tokkollee hin argamsiisu . waan hundaa odoo qabnuu , maalii odoo akkas ta’ee jennee bishaan keessa ciifnee dheebuun duuna. Artistoonni Biyya hanbaa jiran, Oromummaa isaanii qofaan gumaacha ol aanaa taasisiuu danda’u turan. Ogeessitoonni fayyaa kumootaan lakkaa’aman , inni kaan isaan biraa gargaarsa guurratee qabsaa’oota isaa waldhaanee Bilisummaa yennaa goonfatu isaan callisaniima taa’anii ilaalan. Artistoonni Biyya alaa waa barbaadan weellisuu danda’an amma irraa eegamu osoo hin dubbannee, inni biyya keessa jiru Bilisummaa faarfatee du’aa jira. Kana caalaa Bishaan keessa dhaabbatanii dheebochuun kan wal gitu maalii ?
3. Biyya keessaa fi alatti Ilmaan Oromoo fardeessanii kan dubbatan, addatti Miidiyaaleen Oromoo hundi kan irratti xiyyeeffatan jecha tokkotu jira. Jecha “TOKKUMMAA” jedhu. Tokkummaa kana eessaa barbaachaa akka jirru naaf hin galu. Tokkummaan ammatti nu barbaachisaa jiru isa kam ? kan jedhus waan xiyyaaffannaan itti kenname hin fakkaatu. Tokkummaan hedduu nu
5
yaaddeessee waltajjii fi bakkoota gara garaatti lallabaa jirru isa kam ? yeroo ammaan tana, diina caalaa tokkummaa dhabuu keenya lallabuun, faayidaan isaa eenyuf ? faayidaa keenyaaf kan dubbannu yoo ta’ees, Tokkummaa isa kam dubbachaa jirra ? “yaa ilmaan Oromoo tokkummaa keenya haa jabeeffannu! Tokkummaa dhabuu keenyatu humna xiqqaa kanaaf nu jilbeenfachiise ! yennaa jennu, maal jechuu keenyadha ? Miidiyaa irratti Ummata Oromoof tokkummaa hawwuu keenya yennaa dubbaannu fi katabnu, Ummata Oromootu tokkummaa dhabee moo , dhaabbilee siyaasaa keenyatu Tokkummaa dhabuu isaanii dubbachaa jirra ? Tokkummaan Ummata Oromoo keessatti barbaachisu , Tokkummaa akkamiiti ? Tokkummaan dhaabbilee siyaasaa gidduutti hawwiinu tokkummaa kan akkamiiti ? kana qalbifachuun barbaachisaadha. waan nu keessa jiru , kan isa kaanii ilaallee akka nu keessa hin jirretti hawwiin lallabaa ooluun furmaata hin ta’u. har’a tokkummaa dhabuu keenya diina caalaa dubbachaa fi of irratti hololaa akka jirru yaadachuu qabna. Hundeen keenya tokko ta’uu wallaallee , Oromoon akka tokko hin taanetti hololuun, Bishaan keessa dhaabbatanii dheebochuudha. Hundee keenyaan tokko ta’uu keenyatu hafee ? qabsoof tokkoomuu keenyatu hanqatee ? Ummataa fi dhaabbilee siyaasaatu tokkomuu dadhabee ? Ilaalchaan tokko ta’uu dhabnee? Wayyaanee dhabamsiisuu irratti tokkummaatu dhibee ? kana adda baafannee dubbachuu nu barbaachisa.
Ummati Oromoo, Oromoo ta’uu isaan tokko. Waan addunyaan fiddeetti mo’amee kan umama biraatti of harkisu yoo jiraate, inni tokkummaa dhabuu miti. of dhabanii wawwaachuudha. Warri akkasitti yaadan yoo jiraatan , Tokkummaa nuuti barbaannu keessa gonkumaa hin jiran. Oromoon Biyya keessaa fi alatti ykn Goodinaa adda addaa keessa jiraachuu isaa irraa Akka Barakat simoon faa’aa jedhanitti, tokko ta’uu dhiisuu keenyaaf sababaa kan godhatu yoo jiraate, inni gara itti bade kan wallaaleedha. Ani Oromoo Oromummaa isaa ganee saba Biraatti of himate argee hin beeku. seenaa wallaaluu , ykn seenaa saba isaa barachuu fi hubachu hanqachuu irraa yeroof kan kan doggoraan kaanitti of himatu yoo hin ta’iin. Kanaaf dhimma Tokkummaa kaafnee yennaa dubbannu fi katabnu, adda baasuun barbaachisaadha. Oromoon tokko. Hidda tokko. Kun gaaffii keessa hin galu. Kan amma Oromiyaa keessa jiru miti, Keeniyaa, Sudaan, Yugaandaa, warra huutuu, Afriikaa Kibbaa, Raayaa, Walloo kkf dhiiga keenyaa jennee kan dubbachaa fi falmachaa jirruuf, Oromoo ta’uu fi tokko ta’uu keenya mirkaneessuufi. Oromoon tokko ta’uu isaaf, Biyya keessaa fi alatti sagalee tokkon diina balaaleffachaa jiraachuun ala ragaa maalii dhiheessuu barbaanna? Kanaaf Ummata keenyatu tokkummaa dhabee yennaa jennu qaanfachuu qabna.
Namni tokkummaan barbaachisaadha jedhu, jalqaba waan tokkummaa faalleessuu irraa of fageessuu qaba. ta’anii argamuu ykn ofii fakkeenya ta’anii
Ummati Oromoo, Oromoo ta’uu isaan tokko. Waan addunyaan fiddeetti mo’amee kan umama biraatti of harkisu yoo jiraate, inni tokkummaa dhabuu miti. of dhabanii wawwaachuudha. Warri akkasitti yaadan yoo jiraatan , Tokkummaa nuuti barbaannu keessa gonkumaa hin jiran. Oromoon Biyya keessaa fi alatti ykn Goodinaa adda addaa keessa jiraachuu isaa irraa Akka Barakat simoon faa’aa jedhanitti, tokko ta’uu dhiisuu keenyaaf sababaa kan godhatu yoo jiraate, inni gara itti bade kan wallaaleedha. Ani Oromoo Oromummaa isaa ganee saba Biraatti of himate argee hin beeku. seenaa wallaaluu , ykn seenaa saba isaa barachuu fi hubachu hanqachuu irraa yeroof kan kan doggoraan kaanitti of himatu yoo hin ta’iin. Kanaaf dhimma Tokkummaa kaafnee yennaa dubbannu fi katabnu, adda baasuun barbaachisaadha. Oromoon tokko. Hidda tokko. Kun gaaffii keessa hin galu. Kan amma Oromiyaa keessa jiru miti, Keeniyaa, Sudaan, Yugaandaa, warra huutuu, Afriikaa Kibbaa, Raayaa, Walloo kkf dhiiga keenyaa jennee kan dubbachaa fi falmachaa jirruuf, Oromoo ta’uu fi tokko ta’uu keenya mirkaneessuufi. Oromoon tokko ta’uu isaaf, Biyya keessaa fi alatti sagalee tokkon diina balaaleffachaa jiraachuun ala ragaa maalii dhiheessuu barbaanna? Kanaaf Ummata keenyatu tokkummaa dhabee yennaa jennu qaanfachuu qabna.
Namni tokkummaan barbaachisaadha jedhu, jalqaba waan tokkummaa faalleessuu irraa of fageessuu qaba. ta’anii argamuu ykn ofii fakkeenya ta’anii
6
argamuu gaafata. Afooshaa Nama 30 qabu keessatti Oromoo dhiigaan tokko ta’ee ollaa kiyya osoo jiruu, bakka dhalootaan kiiloo meetira meeqa irraa wal barbaachaa , waa’ee tokkummaa yoo dubbanna yoo ta’ee, ofitti qoosaa jirra. Tokkummaa nuuti keessa keenyaa barbaannu argamsiisuuf, Ija ofii keessa jirma jiru odoo hin arginee, Ija Namaa keessaa huuba barbaachuu dhiisuu qabana.Ilaalcha siyaasaan garagar ta’uun tokkummaaf gufu ta’us, gufuun sun lamaan keenya akka hin dhoofne taasisuun ni danda’ama. Ilaalchaan kan wal fakkaatu walitti deebi’uun , yoo xiqqaate isa afaaniin qofaa dubbatu irra fooyya’aanii argamuudha. Ani tokkummaa sana keessaa dhibuu jechuun, isayyuu fedhiin koo hanqachuu irraa keessaa mucucaadhee hafee, akka tokkummaan Oromoo hin jirreetti yoon dubbadhee, kun dhukkuba. Kaleessa Tokkummaa dhaaboota siyaasaa Ilaalchaan tokko ta’anii mul’achuu dhabuu akka hanqinaatti ilaallee qabsoo keessaa baanee, ykn harka keessaa baafannee yoo jedhame , har’awoo ? waggaa tokko duras sobaniitu malee hin tokkomanii kanneen jechaa turan har’awoo ? deemee deemee waan fedhii keenyaa keessaa dhabnee dubbannu, ifatti ba’aa deemuun hin hafu.
Tokkummaan har’a nu barbaachisu, Tokkummaa qabsoo qindeeffachuuti. Tokkummaa wayyaanee irratti duuluuti. Tokkummaan diina falmachuu danda’uuti. Ummati keenya gonkumaa tokko ta’uu irraa jal’atee hin beeku. addatti Biyya keessatti . Dhaabbileen siyaasaa akeeka tokko qaban tokkomuu dhabuun isaanii hanqina keenya. Tokkummaa kana qabatamaan argaa jirra. Tokkummaa Ilaalchaa fi garaagarummaa ilaalchaa ni qabna. Kun ammoo addunyaa irraa adda nu hin taasisu. Muuxannooma irraa barannee fooyyeefachaa deemna. Tokkoomuu dhabuu Qabsaa’ootaa komachaa turre sun, Tokkummaa dhabuu Ummata Oromoof ragaa ta’uu hin danda’u. wayyaanee irratti qalbiin Ummata Oromoo tokkodha. Diina kana of irraa kaasuuf Tokkummaan duuluu nu barbaachisa. Tokkummaan kun ammoo, Tokkummaa Oromoo ykn Tokkummaa kaayyoo sanaatti fudhatamu hin danda’u. kana hubachuu nu barbaachisa. qabsoo jiru qindeeffachuu hanqachuun Tokkummaa dhabuu miti. qaama waan kana walitti qindeessee Ummata of kennee jiru hiriirsee gara tokkotti qajeelchu hanqachuu irraa tokkoomu dhabuutti fudhatamaa jira.
Kan abdii namatti horu, Tokkummaa Qeerroo fi Ummata Oromooti. Kanumatti illee of qixxeessuun gootummaa tokko. Kanatti amanuunis hojii tokko. Tokkummaa kana hundee irraa kan irratti hojjatan ammoo , warruma Tokkummaa dhabanii nu miidhan jennee quba itti qabnu ta’uun dansaadha. Kanaaf TOKKUMMAAN Oromoon barbaadu, Tokkummaa humna taanee itti asi baanuudha. Diina irratti duuluudha. Kana qofaatu nu hafe. Tokkummaa Ummata M.40 hawwuun gaariidha. Wayyaaneef garuu Ummata keenya kuma 100 qindeeffannee iyyuu ga’aa ta’uu beekuun gaariidha. Tokkummaa kanas asi dhiheessuuf murteessaan Hojjachuu qofaadha. Bishaan keessa
Tokkummaan har’a nu barbaachisu, Tokkummaa qabsoo qindeeffachuuti. Tokkummaa wayyaanee irratti duuluuti. Tokkummaan diina falmachuu danda’uuti. Ummati keenya gonkumaa tokko ta’uu irraa jal’atee hin beeku. addatti Biyya keessatti . Dhaabbileen siyaasaa akeeka tokko qaban tokkomuu dhabuun isaanii hanqina keenya. Tokkummaa kana qabatamaan argaa jirra. Tokkummaa Ilaalchaa fi garaagarummaa ilaalchaa ni qabna. Kun ammoo addunyaa irraa adda nu hin taasisu. Muuxannooma irraa barannee fooyyeefachaa deemna. Tokkoomuu dhabuu Qabsaa’ootaa komachaa turre sun, Tokkummaa dhabuu Ummata Oromoof ragaa ta’uu hin danda’u. wayyaanee irratti qalbiin Ummata Oromoo tokkodha. Diina kana of irraa kaasuuf Tokkummaan duuluu nu barbaachisa. Tokkummaan kun ammoo, Tokkummaa Oromoo ykn Tokkummaa kaayyoo sanaatti fudhatamu hin danda’u. kana hubachuu nu barbaachisa. qabsoo jiru qindeeffachuu hanqachuun Tokkummaa dhabuu miti. qaama waan kana walitti qindeessee Ummata of kennee jiru hiriirsee gara tokkotti qajeelchu hanqachuu irraa tokkoomu dhabuutti fudhatamaa jira.
Kan abdii namatti horu, Tokkummaa Qeerroo fi Ummata Oromooti. Kanumatti illee of qixxeessuun gootummaa tokko. Kanatti amanuunis hojii tokko. Tokkummaa kana hundee irraa kan irratti hojjatan ammoo , warruma Tokkummaa dhabanii nu miidhan jennee quba itti qabnu ta’uun dansaadha. Kanaaf TOKKUMMAAN Oromoon barbaadu, Tokkummaa humna taanee itti asi baanuudha. Diina irratti duuluudha. Kana qofaatu nu hafe. Tokkummaa Ummata M.40 hawwuun gaariidha. Wayyaaneef garuu Ummata keenya kuma 100 qindeeffannee iyyuu ga’aa ta’uu beekuun gaariidha. Tokkummaa kanas asi dhiheessuuf murteessaan Hojjachuu qofaadha. Bishaan keessa
7
dhaabbatanii dheebochuu keessaa of baasuudha..... Kutaa 2ffaan Itti fufa .GALATOOMAA !
HORAA BULAA !!!
Burqaa430@gmail.com
HORAA BULAA !!!
Burqaa430@gmail.com
Subscribe to: Posts (Atom)


c: text/html

text:
Friday, February 12, 2016
Qondaali TPLF Shewangizawu Abebe jedhamu Humna Addaa WBOn ajjeefame.
(SBO – GURRAANDHALA 11,2016) Godinoota Lixaa fi Kibba Lixa Shawaa keessatti dhiiga ilmaan Oromoo dhangalaasuu keessaa harka kan qabu basaasni wayyaanee Gurraandhala 06,2016 ajjeefame.
Oduun SBO dhaqqabe akka ifa godhutti FXG Godinoota Lixaa fi Kibba Lixa Shawaatti deemaa jiru keessatti ilmaan Oromoo hedduun akka ajjeefamanii fi hidhaman kan godhe basaasni wayyaanee Shewangizawu Abebe jedhamu Gurraandhala 06,2016 naannoo Mojootti tarkaanfii Humni Addaa irratti fudhateen ajjeefameera.
Humni Addaa tarkaanfii kana fudhate basaasa diinaa kana yeroo dheeraaf hordofaa akka turee fi xumura irratti naannoo Mojootti du’aan akka adabe beekuun danda’ameera.
Subscribe to: Post Comments (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ఎన్ని వేల వర్ణాలో…
aMtavaraku teleedu telugulO oka vij~naana bhaaMDaagaaraM tayaaravutuMdani. 2005lO googul^lO Telugu ani TaipiMchi vetukutunnaanu. vachchina phalitaalanu terachi choostuMTE aaMgla vikeepeeDiyaa kanipiMchiMdi. aMdulO kaasta ekkuva samaachaaraM unnaTTanipiMchi chaduvutunnaanu. chaalaa baaguMdi. ekkuva samaachaaraannE poMduparichaaranipiMchi aa pEjee mottaanni parikistunnaanu. vikeepuTaki eDamavaipuna chaalaa bhaashalalO laMkelu kanipiMchaayi. avEmiTO arthaM kaalEdu. varusagaa choosukuMToopOtE telugu anna padaM laMketO darSanamichchiMdi. daanni nokkitE O puTa bhaaraMgaa teruchukuMdi (iMTar^neT seMTaru; aMdunaa ryaamu, praasesar vEgaM takkuva kadaa; aMdulOnoo yooneekOD kaabaTTi). daanilO telugu guriMchi samaachaaraM baagaanE uMdi. daani veb^ chirunaamaa choostE http://te.wikipedia.org. appuDappuDE aMtarjaalaMlO aaalu nErchukuMTunna naaku aa chirunaamaa EmiTO bOdapaDalEdu. tarvaattarvaata telisiMdi adi telugu vikeepeeDiyaaku pratyEkaMgaa unna chirunaamaa ani.
aapai naaku udyOgamochchina tarvaata kaaryaalayaMlO khaaLee dorikinappuDu modaTagaa sirivennela seetaaraamaSaasri guriMchina vyaasaM modaleTTaanu. appaTiki naaku vikeepeeDiyaa aMTE telugulO samaachaaraanni poMduparichEdi ani maatramE telusu. appaTikE aMtarjaalaMlO mana paityaanni paaMDityaannee telugu blaagu roopENaa veLlagakkukOvachchani telisi blaag^spaaT^lO konni Tapaalu raasina anubhavamuMdi. aa anubhavaMtOnE vikeepeeDiyaalO naa modaTi vyaasaanni raasaanu naa dRkkONaMlO . appaTikE vikeepeeDiyaalO anubhavamunna chaduvari, vaijaasatyalu naa vyaasaanni vikeeki anuguNaMgaa elaa raayaalO sarididdutoo soochanalichchaaru. appaTinuMDi EdO itOdhikaMgaa O mooDELLu adeeidee raasaananukOMDi. naaku maatraM blaagulO raasEkannaa vikeepeeDiyaalO raayaDaM ekkuva saMtRptinichchiMdi. adi vErE saMgati.
iMtakee cheppochchEdEMTaMTE…
vikeepeeDiyaa telugulO vastunna vaartalu, vyaasaalu, rachanalu, chaalaa baagunnaayi. ilaaMTi marinni telugu kathanaalanu maMchi vishayaalanu poMduparchaalani mEmu kOrukuMTunnaaM


text:
Tuesday, 24 February 2015
Eenyudharee Goonni??
Jiituu Lammii |Guraandhala 24, 2015
Hayyoonni seenaa warra dhiyaa “Tamerlane.” Jechuun yaadatu. “Timur the Lame” Isa jedhu gabaabsanii yoo waaman. Miilli isaa inni mirgaa waraanarratti miidhameetu naafatti fayye. Kannaf akkasiin moggaafame. Maqaan dhugaa ‘Timur’ jedhama. Bara 1336 – 1405tti jiraate. Timur Impaayera “Mongol Empire” jedhamu erga dhaalee booda weerara babal’aa geggeessun handhuura Eezyiyaa kessatti bulchinsa ‘Timurid dynasty’ jedhamu hundeessuu danda’eera.
Waa’een hammeenyaa fi gara jabinaa yoo ka’e “… kan isatti akeeku addunyaa kanarratti takkata.” Jedhu warrii seenaa isaa himan. Uzbeekistaan har’aa dabalatee biyyoota akka Parshaa, Mesoppotaamiyaa, Raashaa, Gorgiyaa, Indiyaa, Sooriyaa fi Tarkii weerareera. Lammilee biyyota sanaa miliyoonaan lakkaa’aman ajaja isaan qalamaniiru. Jiraa awwaalamaniiru. Taaksii ykn. gabbara naa kennuu diddan sababa jedhuun Iraanitti waraana ergee magaala tokko keessatti qofa daa’imaa fi dubartii dabalatee namoota 70,000 ta’an guyyoota lama keessatti akka qalaman taasiseera. Wanti lubbuu qabu dachee sanarratti akka hin mul’anne jecha shimbirroo samii keessaa fi antuunni bool’a keessaa otoo hin hafne adamsuun ajjeefamaniiru. Lafee mataa namaatiin gamoo guddaa ijaarsiseera.
Timur bara 1398, Saaminsa Warqeef jecha biyya Indiyaa weeraruun magaala Deelihi keessatti ummata nagaa 100,000tti lakkaa’amu guyyaa tokko qofatti sootalaa fi eeboon ficcisiiseera. Yakkii fi hammeenya seenaa nama kanaa waliin ka’u yoo tarreessan dhageettii gurraaf hin tolu. Warri seenaa nama kanaa qoratan akka dubbatanitti lubbuun miliyoona hedduutti lakkaa’amu ajaja nama kanaatiin akka qalamte raga lakkaa’anii dhiyeessu. Timur hammeenya walfakkaataaf Chaayinaatti bobbaarra otoo jiruu Gidduutti harki Rabbii qaqqabee du’aaf yoo wargamu “… qoricha barbaachas hin dadhabiinaa, anaaf jecha gadda guddina wayyaa keessaniis of irraa hin baqaqsiinaa…. Anaaf dhiifama qofa Rabbirraa naaf kadhaa…” jechuun sagalee dadhabaan namoota wargamsuu keessatti afuura isaa dhaggeeffataa jiraniif dhaame jedhama.
Kuni seenaa dhugaa ti. Seenaa hammeenya nama garii garii mul’isu. Namoota afuura akkasii qabantu har’allee addunyaarratti biqilaa jira. Addattimmoo qe’ee keenya keessatti bobba’ee argama. Dubbiin dhiyeenya kana dhagahaa jirutu seenaa kanaan wal natti fakkaate. Ijoon dubbii kiyyaas kanarratti fuulleffata.
Xinxaltoonni xinsammuu hawaasaa warra amala akkasii qabaniin ‘Malignant narcissists’ jedhu. Namoonni amala akka kanaa qaban: ofittoo dha; eenyumaa ol akka ta’anitti of ilaalu. Namummaan nama kaanii itti hin argamu. Kanaaf yeroo fedhan balleessuu ykn. akka fedhan tolchuu akka waan danda’anitti hubatu. Gaaddidduu isaanii shakku. Nama hunda akka diinaatti ilaalu. Kanaaf bakka deeman hundatti eeboo darbatu. Sagalee guddaan dhaadatanii warra bulchinsa isaanii jala jiran hunda gaadiddisaa soda keessatti tiksuuf yaalu. Soba guddatu. Kakuu heddummeessu; garuu yoosuu cabsu. Lubbuu galaafachuutti gammadu. Maal naan jedhuu fi qaanii hin beekan. Shororkeessitoota. Jeequmsa uumuun xiyyeeffannoo hawachuu yaalu.
Adunyaan kuni namoota Afuura akka kanaa qaban hedduu horatteetti. Fagoo otoo hin deemne hooggantoota TPLF yaadachuun fakkeenya dubbii kanaa salphaatti dhiyeessuun ni danda’ama. Abbay Tsahaayyee oggantoota wayyaanee amala ‘Malignant narcissists’ qaban keessaa isa tokko. Dhiiga malee jiraachuu hin danda’u. Mudde 2003 labsii duguuginsa sanyii saba Anyuwaakirratti labseen ummata nagaa 1200-3000 ta’an ajjeechisiiseera. Maatii guutuu manaa waliin gubsiiseera. Harkaa miila walitti hidhanii karaa konkolaataa gubbaatti guuruun jiraatti konkolaataa irra oofsiseera.
Bara 2007 humna waraanaa moggaasa ‘liyyuu Force’ jedhamu ijaaruun Oromiyaa Bahaa, Onoota Mayyu Muluqqee, Asabot, Bordoddee fi Mi’essoo keessatti Oromoo lakkoofsaan hedduu ta’an ficcisiiseera. Baruma kana seenaa ajjeechaa Gaara Suufiillee yoo yaadanne, qoodni nama kanaa jabaa ta’uu hubanna. Ogaadeniyaa bakkeewwan Qabridahar, Qallaafee, Dhagahabuurii fi bakkoota biroo keessatti sagantaa baasuun ummanni ajaja nama kaanaatiin guyyuu dhumaa jiru hanga hin qabu.
Bara 2005 eegalee duula saamicha lafaa Oromiyaa, Ogadeniyaa, Sidaama, Omoo, Affaarii fi Gambeellaa keessatti raawwachaa jiru oogganuun ummata hedduu qe’eerraa buqqisee rakkina adda addaan akka dhuman taasiseera. Bara 2004 eegalee karoora magaalaaleen Oromiyaa: Jimma, Adaamaa, Bushooftuu, Dirreedawaa, Awwadaay, Mooyyalee fi kanneen biroo maqaa “bulchinsa federaalaa jala galchuu” jedhuun kallattiin daldaltoota Tigreef akka kennaman yaalii jabaa godheera.
Bara 2014 saamicha lafa Oromoo naannawaa Finfinneetti argamu aanjessuuf humna Agaazii jedhamu dhaabbilee barnootaa fi magaalota Oromiyaa hedduu keessatti bobbaasuun daa’ima ganna sagalii dabalatee ilmaan Oromoo dhibbootaan lakkaawaman ficcisiiseera.
Hunda caalaammoo itti fufiinsa karoora kanaa dhiyeenyatti kan itti fufu ta’uu haala amala naarkisistummaa isaa mirkaneessuun fuulleetti dhaadateera. Namuma kaleessa dhalattuu saba kanaa dhiiga karaarratti dhangalaasaa turetu har’as balbala dhaabbatee “… meerre dhiirri…?” jechaa jira. Kuni Oromoof dubbii booree ti. Yoo akka koof kuni dhalataa dhugaadhumaan maqaa saba kanaa lakkaawwatu kamiifuu qaanii jabaa dha. Maal taaneetu hanga kanatti tuffatamna? Warri dubbii akka kanaa nurratti bulgaafatan uumamaani moo Uumaan nu caalaniitu? Moo nutu beekaa fi goota dhabe laata? Waa hedduu deddeebifnee ofis walis gaafachuu qabna. Tarii “sodaatu akkas waakkachiisa.” jechuu malla. Yoo akkasis ta’e “Ashuu!” Garuummoo dhugumatti hanga diinni nu sodaatu geenyaa? Isuma sodaataa nutti deemaa jiru kana dhuguma akka warra diina sodaachisuutti of irraa qolachuu dandeenyaa? Ammas Seenaan dubbii eenyummaa keenya madaalu qabattee marroo biraaf nutti marmaarteetti. Isin waan jettan mooji malee ana qalbiin goota gaafa xiiqiin na dhaggeeffachaa jirti. Isa dachaa lama sadii furga’ee roorroo diinaa qolatu; isa miixuu roorroo keessaa dhalatee roorrisaa sabarraa deebisu; kan ofii wareegamee fakkaattii warra ‘Timurlane’ sabarraa qolatu waamti. Eenyuudha ree Goonni! Owwaannaa isaan eega!
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
“Himata” dhaqanii waan hin taane abjoochuun,
Tasa bajuu baddee; maaf dhama’uu jarreen?
Dalagaatu muldhisa maqaa fi eenyummaa abbaa,
Nuti kan nyi beeknu seerri keenya saba;
„Mana seeraa“ isaanii eenyutu quba qaba?
Jarreen maaf maraatuu? Maaf dalagu daba?
Aadaa fi seenaan ala Safuuf saalfii gatan;
Lammii tuffatanii halagaa abdatan.
Dhugaa haguuganii kijibaan booqqatan;
Amantee gatanii gantummaa filatan.
Maqaa abbaa gatanii "AFD" jedhan;
Mee maal barbaacha egaa har’a kan dhama’an?
Oromiyaaf falmuu irra "Toopiyuummaa" filatan;
“Addunyaan luucofte” jechuun qabsoo dabsan;
“Diimokaraasii” jechuun bilsummaa dhiisan;
Maqaa isa kamiree kan jarreen barbaadan?
Kaleessa gananoo har’a eessa hafidan?
Doolaara kuma shantam ofumaa kan gatan.
Sabini isaan tufeeraa kana haa beekkatan;
Murtee jiru kanaa adaba haa godhatan.
Kaleessa utuu hin dhihin; namni utuu hin dhaga’in,
Xurii fi qullaan isaanii utuu bakkee hin ba’in;
Jaarsaaf hayyuun meeqa yoo isaanitti himu,
Gurra duuchatanii yennaa dhaban sammuu;
Jalee diinaaf ta’uuf tumsa waliin tuman,
Maqaa yennas gatanii har’a eessaa haafidan?
Eessa geessi jechuun lammii tuffatanii,
Maqaa ofii gatanii dantaa jaaldhatani;
“Qinjit, Arbaynooch” jechuun tarreessanii,
Tokkuumma Ethiopiyaaf tarree tataa’anii;
“AFD” jechuun of moggaasatanii,
Kabaja Oromummaa of irra mulqani.
Saphina isa gadhee yennaas unatanii,
Har’a maqaaf iyyuu kaleessa of gatanii?
Egaa maal hawwuree Shaneen Toophiyootaa?
Qinjit, Arbanyooch kan ta’aniif “tooftaa”
Ilmaan habashootaa kan godhatan gooftaa,
Mana seeraa hin jirre kan dhaqan himata.
Duruu qaanii beekuu? duroo gumaa nyaatan;
Ilmaan gabroomfattuu maddii kan dhungatan.
Halaaba Habashaa jala yennaa boqotan;
Safuu wallaalanii dantaadhaaf of gatan.
Lammii ofii gananii diinaan fira jedhan;
Nu hin ajaa’ibsiisu guyyaan yoo abjootan.
Dur gumaa nyaattanii maqaa abbaa gatnoo;
Eenyu isaaniif naha yoo dhaqan iyyanoo?
Dirmata hin qabani tasa dhaggeeffanoo!!!
Yaa raajii gantootaa hooda kan keessanoo!
Maqaa bilsumman dalaguudhaa daba,
Bitamtanii diinaaf gowwoomsuudhaaf saba;
Of hin gowwoomsinaa sabni ija qabaa!
Shirri isin xaxxan burkutaayee cabaa!!!
Kan sin dura turan gantoonni kaleessaas,
Warrii abbaa garaa Tigroota keessaas;
Kan Amaaratti galtan isin warri hardhaas,
Oromoon isin beekaa hin fiiginaa hangas.
Maqaan isin qabdan kan isiniif malu,
AFD irratti yoo feetan dabaluu;
GANTUU isiniin jenna!!! kan isiif tolu;
Egaa maal barbaaddu maqaa kan caaluu?
Dhugaatu isin tufe; Sabatu isin jibbe;
Waan gumaa nyaattaniif cubbuun isin gube.
Ekeraatu iyyee boqota isin dhowwa,
Imaanaa nyaattanii sichuu buutu bowwaa.
Maqaa abbaa gattanii; iyyaa ammallee booyaa!
Dhugaa irraa maqxanii gubadhaa bobayaa!
Qabsoon ummatichaa jallan hedduu qabaa,
Kanneen isa tiksan ta’aniif utubaa;
Kan kaayyoo isaa tiksan gallii isaa xumuraa,
Maqaa isaantu qabaa gantoota achi goraa.
Dadhabdanii jirtuu dhaqaatii boqodhaa!


text:
KALLACHA WOLABUMMAA OROMIYA FRONT FOR INDEPENDENCE OF OROMIA
LakK: kwo – 064-2016 REF.NO : oif-064-2016
Guyyaa : Onk. 2, 2016 Date : Oct. 2, 2016
Dhiigni Oromoo Bishooftutti dhangala’e, danbali worraaqsaa kan sirna gita bittu Tigree hiddaan buqqisee, Oromiyaa Walabaa ijaaru uuma
Onkololeessa 2, bara 2016, ummata Oromoo daangaa Oromiyaa mara irraa miliyoonotaan Bishooftutti yaa’ee nagayaan IRREEFFATAA oole, sirni gita bittuu Tigree qilleensaa fi lafaan humna waraanaa itti bobbaaftee gara jabeennaan namoota dhibbootaan laakkayamu galaafattee jirti. Mootummaan Tigree, ummata coqorsa fi daraaraa jiidhaa malee hidhannoo hinqabne irratti, meeshaa woraanaa haga xayyaaraan baatutti itti duulchiftee haala suukaneessaan tarkaanfii sanyii duguuggaa irratti raawwachuu isii Kallachi Walabummaa Oromiyaa (KWOn), dalansuu guddaan yaadata; gochaa diinaa kanas cimsee balaleffata.
Kallachi Walabummaa Oromiyaa, lubbuu ummata Oromoo dhibba heddutti laakayaman, kan sirni bulguu kun galaafateef, marartoo ufii ibsachaatiin, woreegamtootaaf jeennata, ummata Oromootiif ammoo, gumaa ummata sirna cubbuutiin dhumee kana baasuuf tokkummaan harka walqabannee akka kaanuu waamicha qabsoo dhiyeessa.
Dhiigni dargageessaa, dubartii, manguddoo fi daa’iman Oromoo gita bittuu Tigreetiin dhangala’e kun, aarsaa tasa bade otuu hintaane, dhibaayyuu sirna kolonii xuruuree Oromiyaa keessaa yaasuuf deemu ta’ee galmee seenaa qabata. Goototni Oromoo guyyaa adhaa nagayaan manaa baayanii, karaa irratti diinni hambise, duuti teessan qabsoo Ummanni Oromoo walabummaa biyya ufiitiif godhaa jiru gara boqonnaa harawaatitti ceesiftee jirti. Woreegamni keessan, ka diinaaf nu jilbiiffachiisu otuu hintaane, ka daran nu morkachiisee waldhaansoo walabummaaf godhamaa jirtu xumura itti godhu ta’a.
Guyyaa adhaa Bishooftuun Aanolee fi Calanqoo gadaa teennaa taatee galmooftee jirti. Harmaa fi harka muraa Anooleetii fi Calii Calanqoo, mootummaan gita bittuu Amaaraa ummata keenna irratti raawwatte gaabbii fi aarii guddoon yaadana. Mootummaan Tigree ammoo, hidhee ibiddaan ummata keenna woddaa, qe’ee teenna iratti rasaasaan nu akaaya, kana hunda bira dabarsee, bakka ayyaana hundee Oromummaa keennaa ta’e IRREESSA itti kabajannu gubbatti nu fixuun isaa, guddisee nu laalessee jira.
Sirni gita bittuu woyyaanee, kashalabboota, faaydaa ufii eegsisuuf, dhala ilma namaa hidda kutuu irraa uf hinqusanne akka ta’an, dalagaawwan isaan raawwatan kan nama qaajjibbeessan himanii hindhumatu. Qabsoon ummata keennaallee, amala diinaa kanaan wolgitee yoo hindeemin, ijifannoo otuu hintaane, woreegama barbaachisaa hintaane kafaluu calla ta’a. Kallachi Walabummaa Oromiyaa, woyyaaneen, afaan qawweetiin nu mooyatte, qawwee malee akka hinkufne yeroo gara garaatitti ejjannoo isaa ummata Oromootii ibsuu bira darbee, dalagaadhaanis ummata Oromoo bira dhaabachuu isaa argarsiisaa jira. Hujiiwwan gulantaa jalaqabaa irra jiran kanniin ammoo, sadarkaa diina haleelee, Oromiyaa keessaa haxayee baasu danda’u irra geessuuf hirmaannaa olaanaa ummata Oromoo biyyaa keessaa fi alaa gaafata.
Nagayaan biyya keenna irra jiraachuu, hojjachuu, barachuu, fi dubbachuu yoo hindanda’in, qabeenna keenna irratti abbaa ta’uu yoo dadhabne, nagayaan IRREEFFATUU yoo hindanda’in, walumaa galatti OROMUMMAAN YAKKA biyya itti ta’e keessatti, WALABUMMAA YOOKAAN DU’A jennee qabsotti bayuu malee wanti nubaasu hinjiru. Kanaa ol obsuun, ykn karaa nagayaatiin mirga keenna gonfanna jechuun, hawwii GAANGEE DHALA EEGUUTIIN adda hinjiru. Nagayaan bayanii galuun yoo kan hindandeennee, “QABSOON NAGAYAA” akkamitti danda’ama? Woreegama haga adha kan falame firii itti godhuuf QABSOON HIDHANNOO jabaatuu qaba. Qabsoon nagayaa, yoo qabsoo hidhannootiin hin deegaramin , QABSOO KADHAA ta’a. Bilisummaan kadhaan argamte hin jirtu.
Kanaafuu, ummanni Oromoo, bakka jirtu maratti, sirna bulguu, KAN ILMAAN TEE NYAATAA JIRU, kan amala namooma uf keessaa hinqabne kana, hiddaan buqqifsuuf tokkumaan waldhaansoo finiinsi. Qabeennaan, humna namaatiin, qaamaa fi surriin ijaaramtee, hidhattee, damaqinnaan qabsoo Kallachi Walabummaa Oromiyaa biyya keessatti geggeessaa jiru cinaa akka dhaabattu waamicha isinii goona. Yaa ummata Oromoo, kaabaa fi kibbaa, bahaa fi dhiyaa waliif birmachuudhaan danbalii worraaqsaa uumnee, woyyaannee hagatti akka galchinu fi gumaa ummata keennaa akka baafanu adha irraa eeglee waan qabdan maraan qabsoo bilisumaa fi wolabuummaa Oromiyaf godhamtu bira akka dhaabbatan waamicha lammumaa isniif goona .
Sirni cubbuu hinkufa, Qabsoon itti sufa!
Oromiyaan Ni Walaboomti!
Kallacha Walabummaa Oromiyaa
FRONT FOR INDEPENDENCE OF OROMIA (FIO)
KALLACHA WOLABUMMAA OROMIYA FRONT FOR INDEPENDENCE OF OROMIA
LakK: KWO – 065-2016 REF.NO : FIO -065-2016
Guyyaa : Onk. 2, 2016 Date : Oct. 2, 2016
Front for Independence of Oromia’s Statement on Bishooftuu Massacre
The Bishooftuu carnage of Oromo people by the minority Tigre regime will not
deter Oromo struggle except for expediting the demise of the tyranny
The Front for Independence of Oromia (FIO) is deeply maimed by the TPLF’s
meticulously planned and executed atrocious crime on Oromo people, who were
peacefully celebrating “Ayyaana-Irreecha,” annual ceremony at Bishooftuu
historical site. On Sunday, October 2, 2016, the Tigrean government ruling
Ethiopia deployed its elite killing squad under the disguise of police and massacred
hundreds of innocent Oromo people gathered holding nothing but Crown grass and
flowers. Dozens of innocent men and women: young children and pregnant
mothers, senior citizens, and other people who have come-out to take part in the
Irreechaa ceremony were dreadfully killed and gravely injured from the top-down
drizzling bullets and tear gas. Hundreds were drowned in the Bishooftuu Lake,
trying to shield self; more troubling, thousands of Oromo people were handcuffed
and transported to the TPLF-Woyane prison cells, and that includes badly
wounded and unconscious victims.
Front for Independent of Oromia (FIO) is tormented by this heinous genocidal act
perpetrated by tyrant regime and condemns the evil act with the strongest term
possible. Front for Independence of Oromia (FIO) mourns for the loss of hundreds
of innocent lives by the sinister regime, and concurrently would like to call upon
Oromo in all walks of life, abroad and at home, to unite and intensify the fight until
those perpetrators brought to justice.
We still mourn and remember Anole and Chalanqo, the right arm mutilation of
men and breast of girls and women by minority Amhara elites in the 19th century.
Today, the deliberate destruction of innocent Oromo lives by the Tigre regime at
Bishooftuu “Irreechaa” celebration has gone down in history books as the
replication of those despicable cruelties of Anole and Chalanqo.
Front for Indpendence of Oromia (FIO) calls up on international community: the
US, EU, AU, and the UN to immediately deploy an independent body for the
investigation of the inhuman act the TPLF regime inflicted on the Oromo nation
for the last one year and the Bishooftuu massacre in particular.
Herewith, the FIO would like to reiterate its commitment more than ever before to
stand with the Oromo resistance and contribute its part to the Oromo people’s
struggle for regaining its God given rights, until such noble cause is achieved.
Front for Independence of Oromia (FIO), therefore, would like to send a strong
message to all Oromos to keep up its resistance at every front against this tyrant
regime until it is fully deposed of Oromia. To this end, all Oromo shall work hard
to gather its strength, organize resources, deploy every bit of knowledge and stand
by the Front for Independence of Oromia (FIO) in the fight against the common
enemy.
Qabsoon itti sufa, Sirni cubbuu hinkufa!
Oromiyaan Ni Walaboomti!
Kallacha Walabummaa Oromiyaa


text:
Yoosef akka
namni isa ilaalutti hinjiraatu.osoo akka namni isa ilaalutti jiraate Yoosef
fedhinna isaa raawachuudhaaf haalli hundi isaaf mijaa’e jira.haalalummaa
raawachuuf isheen fedhinnaa niqabdi,namni isaan argu hinjiru,sireen tolfamee
miidhagee jira, … wanti hundi dhoksaadhaan raawatamuu ni danda’ama.kun hundi
garuu akka namaatti malee akka Waaqayyootti wanti dhoksaa ta’e hinmula’ane
tokkoleen hinjiru.isa duratti dukkani ifa dha.isa duraas fagaachunis ta’e
dhokachuun bakka inni hinjirretti jiraachuun
hindanda’amu.(Miil.7÷8,Faar.138÷12)
Qulqulluun Yoosef wanti hundi isaaf mija’a
ta’us; isheenis isa kadhachuu qofa osoo hintaane fiigdee “koottu ana wajjin
halaalummaa raawadhuu” jettee yemmuu qabdu “ani Waaqayyoo duratti akkamitti
cubbuu raawadha!?” jedhee huccuu harka isheetti dhiisee fiigaati ala
bahe.sababii kanaan sobaan himatamee mana hidhaa seene.bareedini fi
dargagummaan Yoosef kan barbaadame qulqulluumaafi osoo hintaane xuraawamudhaaf.
Hara’as bareedina ofiif barbaadu malee bareedini Waaqayyoof nama jedhu arguun
ni danda’amaa laata?! Biyyi lafaa tun dargagoota qulqullumaaf kan barbaadus
miti;humnaa fi sammuu isaani sababii adda addaatiin xureesuuf malee.
Qulqullumaa isaa Waaqayoo duratti malee
qulqulluumaa isa nama duratti jiruuf(mulatuuf)Yoosef hincinqamne. Kanaaf
Waaqayyoo duratti akkamitti cubbuu raawadha jedhee mana hidhaa seene.Yoosef qaamni isaa hidhamuus sammuun isaa
garuu bilisa dha.isheen garuu qaamni ishii bilisa ta’us sammuun ishee garuu kan
hidhamee dha.namni yakka(badii) raawatee ragaan waan isa irratti
hinmirkaneesineef bilisa jedhamuus sammuun isaa garuu bilisa ta’u hindanda’u.
nama akkanatiif Manni Murtii bilisummaa qaamaa malee bilisummaa sammuu kennuu
hindanda’u.
Eeni! Namni akka Waaqayyoon guddaan isa
argutti jiraatu himannaa sammuu irraa bilisa dha.haaluma walfakkatuun namootni
kan hidhamanis waanuma yakka raawataniif osoo hintaane halaalummaa hinraawannu
,malaamaltummaa hinfudhannuu,nama hinajjeesnu,waan jedhaniifis akka Yoosefitti
hidhamuu nidanda’u. hara’as dhugaan jiru kanuma.namootni haalalummaa
hinraawannu ,hinsirbinu , … jedhan akka nama hinqaroomneetti akka walaalaatti
laakawamu.
Lubaan Zakariyaasifi haati manaa isaa
Waaqayyoo duratti seera isaa raawachuun,jireenya qajeelaa jiraachuun jaalatamaa
turan.(Luuqa.1÷6) akka namni fedhutti jiraachuun rakkisaa fi ulfaataa dha.namni
eenyumaniifi haalli isaa dhaabataa osoo hintaane jijjiiramaa waan ta’ef. Akka
Waaqayyoon fedhutti jiraachuuf garuu salphaa fi wanta nama gammachiisu
dha.Waaqayyoon;
•
Haalli fi akkeenyi isaa hinjijjiiramu.Waaqayyoo
kaleessa,hara’as borus hanga bara baraatti inni kan hinjijjiramne
dha.(Heb.13÷7) kanaaf kan kaleessa nuun jedheen alatti waan haaraya hara’a
nutti dabaluu hinqabu. Jechuma kaleessa nuun jedhee saniif hara’as
bitamnaaf.namni garuu waan kaleessa sana dagatee hara’a kakuu fi wanta
haarayaan nutti dhufa.
Kanaaf Waqayyoo
hinjijjiiramne kanaaf akka inni nu argutti jiraachuun gatti guddaa qaba.
•
Waqayyoon seera isaa raawadhaa jedhee kan nu
dhiisuus miti.raawadhaa jedhee humna ittiin raawannus nuuf kenneera.dhiigni
Gooftaa Iyesuus Kirstoos waan hunda akka raawachuu dandeenyu human keenya isa
guddaa dha.dhiiga isaatiin alatti wanta gaarii raawachuu hindandeenyu. dhiiga
isaatiiniifi Hafuura qulqulluutiin waan hunda raawachuu ni dandeenya.
Namni garuu naaf raawadhuu malee human
isaaf ittiin raawatu siif hinkennu.ofiifu dadhabaa waan ta’ef. Kanaaf
Waaqayyoon guddaan akka nu argutti yaa jiraanu. Akka inni nu argutti jiraachuun jiruu bara baraa kan hindhumne nu
badhasiisa.
Ayyaani Gooftaa
Kiristoos nu wajjin haa ta’u.Ameen.


text:
Hammachiisa Dabe
…..Ganamaan Cireekoo nyaadheen,boorsaa barruulee kan keeshaarraa abbaankoo Limmoon naaf hodhe keessa Kitaabaaf Qalama meeshaalee barnoota hunda itti naqadheen mana barumsaatti kubbaakoo harkatti qabadhee imale,ollaakootii hiriyootakoo waameen karaarraa kubbaa moofaarra toche kan kaalsii ciccitaarraa feestaalaan udumamtee dhiitoftee dhohuu kaatu dhiitaa taphaan hanga mana barumsaatti qajeelle…..
Akkuma mana barumsaatti dhiyaanneen Jireenyaa of fuula duratti arginee isatti takka qoosnee darbuuf adeemne…..Jireenyaan har’a akka duraa miti ba’aa dugdatti baatu hunda waan garaatti naqe fakkaata,uffanni qomaa tullaa moofaa kuusaa feestaalaa fakkaata,Garaansaa fulduratti dheeratee Tulluu/Gaara dheeraa isa fakkeeseera.Namni halaalatti akkasuma duraan isa hin beekne ulfa isa se’a dhiira ta’uu yoo hubate ulfa jaalloonni bara kana dhiiga namaa Xuuxanii ulfaa’an itti fakkaachuu mala……Garaasaa of fulduratti ilaalaa,Siree shaqaxaa kan gabaa roobii irratti saamunaaf shittoo durbi qalbii dhiiraa ittiin boojitu,of urgeessitee laphee dhiiraa ittiin daaktu kan irratti gurguran irra taa’ee,ciqileesaa sarbaasaan ciqilfatee barruu harkasaa maddiin utubatee takka harka facaasaa irraa
bu’aa yaabaa ol ka’aa gad taa’aa gerarsa isaa xaaxessuu eegale”
Yaa gootakoo Likkaasaa Wagii
Yaa gooftaa bandootaa
Garaan siin baatee si dahe
Garaan Daawwanee haadha dhiira
Yoona maal abjootaa
Likkee qixxee kumaa
Utuu at naa jiraattee
Maafan baha biyyaa
Atoo feetu nuu gaagurtee
Diinas nuu qenditee
Nu taasifta fayyaa
Yaa Likkeekoo hiriyaa
Oliqaa Dingil
Hiriyaa Dinqaa Jumaa
Utuu jiraattanii
Maa dinni nu tuma
Mardaasaa Moochoo
Yaa Biqilaa Oofaa
Eessa jira waadaan keessan
Fuudheen itti fufaa
Yaa Saaphuuraa Dhinsaa
Likkeef Oliqaa wajjiniin
Maal dhaammatan laata
Kaayyoon keessan kunoo
Na Jireenyaa nyaataa
Jireenyaa Ilmaa dhiiraa
Dur ol hedhan si laalan
Lafan namaan siba
Har’a akkas taatee
Bohaarsita dhibba
Siin maccas si beeka
Warra Qaaqeef Sayyoo
Ammayyuu hin dubbatu
Canqaaf danbi doollo
At asi qoladhu
Tafkiif injiraankee
Maraatas jedhamii
Xureessi maqaakee
An Jireenyaan
Abbee tokko ajjeesuu
Hin beeku yoo isaa olii malee
Shan waraanee jaha gorra’ee
Kudha tokko qalee……jechuun waan hedduu kaasee Geeraruu eegale,warri gadhooti fincan araqeen dhalatte karaarra darbuuf arganii”Jireenyaa Jireenyi Maraache,Jireenyaa maal har’ammoo si geerarsiisahoo??”jedhanii yoona kana aaree achii akka qeerransaa harkifatee yaa gadhee,”elaa argitee garaakoo gadhee nyaattee haguu malee isheen akkakee jireenyaa maalitti beekti?Kanneen akkakeessani
kan of hin argine warra raatuu akka keetiti hammachiisa dabe Maraatu naan jedha malee ani qeerransa,ilma goota warra Daallee Sayyoo “jeedhe ijasaa barbaree uffachiisee dhaadatee arrabsuu eegale,guyyaa sanan Jireenyaa sodaadhe ijasaa akka jara sana ilaaleen utuu na ilaalee kirkireen bitintiree kufa innis beeka haa ta’uu nu hin ilaalle..
Gerarsasaa ittuma akaahuu eegale….
Leeqaakoo yaa biyya Jootee
Feetu damma aannan qabda
Barbaddu ancootee
Goota durbas qabda
Kan Gudareen dhalche
Hin wal’aalu waqeetee
Waqeetee warqee intalaa
Oliqaaf Likkaasaakoof
Baras siif waaqat jira
Hin nyaachifne ija mukaa
Si nyaatasaaniif gigiraa
Atoo teessee hin cabsanne
Seentee daggala raaste
Galaas gaggalaasaafii
Hidhattee diina raafte
Waqeete Gudaree
Utuun har’a argadhe
An kan akkakeen fuudha
An biddeena si tolchiisu
Mudhiikettan sinnaara hidha
Disaasaaf fakkattonisaa Shirree
Maaliif dhaqan morkakee
Likkasaa Wagii hin beekanmoo
Ciraasaaf shaanfoo
Likkee abbaa dhiigaa hin agarree
Leenca hudhukee hin beekanmoo
Daadhii garmalee dhiguun Likkaasaa galaafatee
Hambaa Likkaasaa dhuguun Oriyoo galaafate
Utuun Didaasasaa ta’ee Disaasaa Shirree ta’ee
Likkaasaan mortuu hin jedhu afaankoo qapheen dhiisa
Utuun Likkaasaa ta’e Disaasa hin ajjeesu
Dhibba fudhadheen dhiisa
Kunoo utuun ka’ee adeemee
Naqamteerra arjoon darbee
Gimbii Ariyaa taree
Nan gaha lafa handhuurakoo
Utuun Qeerroo har’aa ta’ee
Sanyii Disaasaa qalee
Gobaanticha fannisee
Nan bahadha booreekoo…...jechaa geerarsa dhangalaasuu eegale,ani ijolummaa kaasee seena hordofuun jaalladha yoo maqaa inni kaasu haala geerarsasaa dhaga’u akkuman Waldaadhaa yoo Qeesiin keenya seenaa saba isiraa’el akka keenyatti nuu lallabu jala taa’e sammuukootti elmuttan waraabuu jalqabe,ijjikoo akka camera har’atti sochiisaa naa fuudha
gurriko……
Itti fufa
Beekan Erena
Latest posts by Beekan Erena (see all)
- MAAL WAYYA - February 3, 2017
- XIMQATAA KUMARRAA (WALOOFI BARREESSAA KITAABA AFAAN OROMOO) Kutaa 1ffaa - January 30, 2017
- Jechoota mana Jireenyaa dhala namaa fi gola bineeldotaa Waliin wal qabatan muraasa:Abdiisaa Guuttataa’tiin - January 29, 2017


text:
Dargaggummaa
Akkawaaq Jaalataa
jeudi 24 janvier 2013
jeudi 17 janvier 2013
Dubbiin makmaaksa hin qabnee fi ittoon soogidda hin qabne tokkodha
- Kan abbaan quba kaa'e oromi(namni, halagaan)
- dhumdhuma kaa'a
- Kan afaanii bahee fi kan muccaa bahehin deebi'u
- Kan bishaaan nyaate hoomacha qabata
- Kan citaa qabaa tokko namaa hin kennine mana bal'isii gorsiti
- Kan dandeessu dhaan jennaan gowwaan galee nitii dhaane Adaamiin ollaa hagamsaa jiru bara baraan boo'aa jiraata
- Kan gabaa dhagahe gowwaan galee niitii dhokse
- Kan hanna bare dooluutu sosso'a
- Kan hordaa natti fiiges, kan haaduun natti kaates bagan arge jette saani du'uuf edda fayyitee booda
- Kan humnaan lafaa hin kaane yaadaan Sudaanitti nagada
- Kan ilkaan dhalchu kormi hin dhalchu
- Kan namni nama arabsi irr, kan abbaan of arabsutu caala
- Kan of jaju hin dogoggoru
- Kan quufe ni utaala, kan utaale ni caba
- Kan tolu fidi jennaan, sidaama biyya fide
- Kan tuffatantu nama caala, kan jibbanitu nama dhaala
- Kan tuta wajjin hin nyaanne hantuuta wajjin nyaatti
- Kan waaqni namaa kaaße cululleen hin fudhattu
- Karaa foolii nun hin jedhani jette wacwacoon
- Karaan baheef maqaan bahe hin deebi'u
- Karaan sobaan darban, deebi'iitti nama dhiba
- Karaa dheeraa milatu gabaabsa, dubbii dheeraa jaarsatu gabaabsa
- Karaa fi halagaatu gargar nama baasa
- Keessummaan waan dhubbattu dhabde mucaa kee harma guusi jetti
- Keessummaan lolaa dha abbaatu dabarfata
- Keessa marqaa boojjitootu beeka
- Kijiba baranaa manna dhugaa bara egeree wayya
- Kokkolfaa haati goota hin seetu
- Kormi biyya isaatti bookkisu biyya namaatti ni mar'ata
- Kursii irra taa'anii muka hin hamatani
- Lafa rukuchuun yartuu ofiin qixxeessuu dha
- Lafa sooriin du'e baataatu garmaama
- Lafaa fuudhuutti ukaa nama bu'a
- Laga marqaa jennaan ijoolleen fal'aanaan yaate
- Lama na hin suufani jette jaartiin qullubbii hattee
- Leenci maal nyaata jennaan, liqeeffatte jedhe, maal kanfala jennaan, eenyuisa gaafata jedhe
- Lilmoon qaawwaa ishee hin agartu, qaawwaa namaa duuchiti
- Lukkuun(hindaaqqoon) haatee haateealbee ittiin qalan baafti
- Maa hin nyaatiin jedha dhirsi hamaan
- Maal haa baasuuf dhama raasu
- Mammaaksi tokko tokko dubbii fida tokko tokko dubbii fida
- Mana haadha koon dhaqa jettee goraa bira hin darbiin
- Mana karaa irra kessumaatu itti baayyata
- Manni Abbaan Gube Iyya Hin Qabu
- Maraataa fi sareen mana ofii hin wallalani
- Maraatuun jecha beektu, waan jettu garuu hin beektu
- Marqaa afuufuun sossobanii liqimsuufi
- Marqaan distii badaa miti, irri ni bukata, jalli ni gubata
- Marxoon otoo fiiganii hidhatan otuma fiiganii nama irraa bu'a
- Mataa hiyyaassaatti haaduu baru
- Midhaan eeguun baalatti hafe
- Mucaa keetiin qabii mucaa koo naa qabi jettehaati mucaa
- Muka jabana qabu reejjiitti dhibaafatu
- Morkii dhaaf haaduu liqimsu
- Nama foon beeku sombaan hin sobani
- Namni akka fardaa nyaatu, gaafa akka namaa nyaate rakkata
- Namni beela'e waan quufu hin se'u
- Namni dhadhaa afaan kaa'an, dhakaa afaan nama kaa'a
- Namni gaafa irrechaa duude, sirba irreechaa sirbaa hafa
- Namni guyyaa bofa arge halkan teepha dheessa
- Namni hudduu kooban galannii isaa dhuufuu dha
- Namni mana tokko ijaaru citaa wal hin saamu
- Namni nama arabsu nama hin faarsu
- Namni badaan bakka itti badutti mari'ata
- Namni gabaabaan otoo kabaja hin argatiin du'a
- Namni qotiyyoo hin qabne qacceen qalqala guutuu dha
- Nama kokkolfaa nama miidhuu fi bokkaan aduu baasaa roobu tokko
- Niitiin dhirsaaf kafana
- Niitiin marii malee fuudhan marii malee baati
- Niitiin afaan kaa'aami'eeffatte yoo kabaluuf jedhan afaan banti
- Nitaati jennaan harree qalle, hin tatuu jennaan harree ganne, qoricha jennaan isuma iyyuu dhaqnee dhabne
- Obboleessa laga gamaa mannaa gogaa dugduu(faaqqii) ollaa ofii wayya
- Obsaan aannan goromsaa dhuga
- Obsan malee hn warroomani
- Ofii badanii namaa hin malani
- Of jajjuun saree qarriffaan udaani
- Ofi iyyuu ni duuti maaliif of huuti
- Ofii jedhii na dhugi jedhe dhadhaan
- Okolee diddu okkotee hin diddu
- Ollaa araban jira akkamittin guddadha jette gurri
- Ollaan akkam bultee beeka, akkatti bule abbaatu beeka
- Ollaafi garaan nama hin diddiin
- Ollaa fi kateen nama xiqqeessiti
- Ol hin liqeessiin horii keetu badaa, gadi hin asaasiin hasa'aa keetu bushaa'a
- Otoo beeknuu huuba wajjin jette sareen
- Otoo garaan tarsa'e jiruu, darsa tarsa'eef boossi
- Otoo farda hin bitiin dirree bite
- Otoo fi eegeen gara boodaati
- Otoo garaan dudda duuba jiraate, qiletti nama darbata
- Otoo sireen nama hin dadhabiin tafkii fi tukaaniin nama dadhabdi
- Qaalluun kan ishee hin beektu kan namaa xibaarti
- Qaban qabaa hin guunnee gad-lakkisan bakkee guutti
- Qabbanaa'u harkaan gubnaan fal'aanan
- Qabanootuharkaa, hoo'itu fal'aanaan
- Qabeenyi fixeensa ganamaati
- Qalloo keessi sibiila
- Qalladhu illee ani obboleessa eebooti jette lilmoon
- qaaqeen yoo mataan ishee marge bade jetti
- Qarri lama wal hin waraanu
- Qeesiinwaaqayyoo itti dheekkam, daawwitii gurgurtee harree bitatte
- Qoonqoon darbu, maqaa hin dabarre nama irra kaa'a
- Qoonqoon bilchina eeggattee, qabbana dadhabde
- Qorichaofii beekan namaa kudhaamu
- Qotee bulaa doofaan, miila kee dhiqadhu jennaa, maalan dhiqadha borus nan qota jedhe
- Qurcii dhaan aboottadhu jennaan, qophoofneerra jedhe
- Raadni harree keessa ooltedhuufuu barattee galti
- Sa'a bonni ajjeese ganni maqaa fuudhe
- Saddetin heerume jarjarrsaa akka baranaa hin agarre jette jaartiin, salgaffaa irratti waraabessi bunnaan
- Salphoo soqolatte soqolaa gargaaru
- Saree soroobduun afaan isheef bukoo ykn. dudda isheef falaxaa hin dhabdu
- Sabni namatti jiguu irra gaarri (tulluun) namatti jiguu wayya
- Sareen duttu nama hin ciniintu
- Sanyii ibiddaa daaraatu nama guba
- Sareen warra nyaattuuf dutti
- Seenaa bar dhibbaa baruuf bardhibba jiraachuun dirqama miti
- Shanis elmamu kudhanis, kan koo qiraaciitti jette adurreen
- Sirbituu aggaammii beeku
- Sii uggum yaa gollobaa, anaafoo goommani ni dorroba inni gurr'uu soddomaa jette jaartiin horii ishee gollobaan fixnaan
- Sodaa abjuu hriba malee hin bulani
- Soogidda ofiif jettu mi'aayi kanaachi dhakaa taata
- Sombaaf aalbee hin barbaadani
- Suphee dhooftuun fayyaa gorgurtee, cabaatti nyaatti
- Taa'anii fannisanii dhaabatanii fuudhuun nama dhiba
- Takkaa dhuufuun namummaa dh, lammmeessuun harrummaadha
- Tikseen dhiyootti dhiifte fagootti barbaacha deemti
- Tiksee haaraan horii irraa silmii buqqisaa oolti
- Tokko cabe jedhe maraataan dhakaa gabaatti darbatee
- tokko kophee dhabeetu booha, tokko immoo miila dhabee booha
- Tufani hin arraabani
- Udaan lafatti jibban funyaan nama tuqa
- Ulee bofa itti ajjeesan alumatti gatu
- Ulee fi dubbiin gabaabduu wayya
- Ulfinaa fi marcuma abbaatu of jala baata
- Waa'een garbaa daakuu fi bishaani
- Waan ergisaa galu fokkisa
- Waan jiilaniin kakatu
- Waan kocaan kaa'e allaattiin hin argu
- Waan namaa kaballaa malee hin quufani
- Waan samii bu'e dacheen baachuu hin dadhabu
- Waan uffattu hin qabdu haguuggatee bobbaa teessi
- Waan warri waarii hasa'aan, Ijoolen waaree odeesiti
- Wadalli harree nitii isaa irraa waraabessa hin dhowwu
- Wal-fakkaattiin wal barbaaddi
- Wali galan, alaa galan
- Wallaalaan waan beeku dubbata, beekaan waan dubbatu beeka
- Waaqaaf safuu jette hindaaqqoon bishaan liqimsitee
- Warra gowwaa sareen torba
- Waraabessi bakka takkaa nyaatetti sagal deddeebi'a
- Waraabessi biyya hin beekne dhaqee gogaa naa afaa jedhe
- Waraabessi waan halkan hojjete beekee guyyaa dhokata
- Yaa marqaa si afuufuun si liqimsuufi
- Yoo ala dhiisan mana seenan, yoo mana dhiisan eessa seenan
- Yoo boora'e malee hin taliilu
- Yoo ejjennaa tolan darbatanii haleelu
- Yoo iyyan malee hin dhalchanii jedhe korbeesi hoolaa kan re'eetiin
- Yoo suuta ejjetan qoreen suuta nama waraanti
- yoo dhaqna of jaalatan fuula dhiqatu
- Yoo namaa oogan eelee jalatti namaa


text:
By Admin on January 15, 2013
Amaan Hedatoo Qeerransoo, Mohammed Badasso, Radiyoon Marii
Culture, Culture/History/Language/Religion, Language, News
Radio Marii: G/D Dr. Mohammed Badasso fi Obbo Amaan Hedatoo
By Admin on January 8, 2013
Radiyoon Marii
Advocacy/Activism, Human Rights, News, Politics
Radio Marii: Amajjii 6, 2013
By Admin on January 3, 2013
Oromo Struggle, Oromo Videoman (YouTube), Radiyoon Marii
News, Politics
Radio Marii: Amajjii 1, 2013
By Admin on January 2, 2013
Oromo Struggle, Oromo Videoman (YouTube), Radiyoon Marii
News, Politics
Radio Marii: Amajjii 1, 2013
By Admin on December 24, 2012
Radiyoon Marii, Zalaalam Gamachuu
Advocacy/Activism, Culture, News, Politics
Radio Marii: KUTAA 2FFAA: Gaaffii fi Deebii Gaazexeessaa Zalaalam Gamachuu
By Admin on December 17, 2012
Haaj Aadam Saaddoo, Radiyoon Marii, Zalaalam Gamachuu
Advocacy/Activism, Culture/History/Language/Religion, History, News
Radio Marii: Gaaffii fi Deebii Gaazexeessaa Zalaalam Gamachuu; Seenaa Haaj Aadam Saaddoo
By Admin on December 15, 2012
Abdata Shukke, Dagim Mekonnen, Radiyoon Marii
Advocacy/Activism, Dagim Mekonnen, News
Gaaffii fi Deebii A/ Dagim Mekonnen, G/D Obbo Abdata Shuke Kutaa 2ffaa (Radio Marii) Radion Marii tasmasa isaa Muddee 9 2012 keessatti marii obbo Abdata Shuke waliin tahe kutaa 2ffaa fi isaxumuraa akkasumas G/D A/Dagim Mekonin walin tahe kutaa 2ffaa qabatee dhihaateera. Itti dabales barru gabaabaa waa’ee sirna Gadaa fi malbulchiinsa Oromoo irratti dhihate kutaa […]
By Admin on December 3, 2012
Abdata Shukke, Dagim Mekonnen, Ezekiel Gebissa, Radiyoon Marii
Advocacy/Activism, Dagim Mekonnen, News, Politics
Radiyoon Marii: Gaaffii fi Deebii Dr. Ezekiel Gebissa (K/4ffaa), G/D Dagim Mekonnen, G/D Obbo Abdata Shukke Ijoo Dubbii: – OromianExplorer.org Shaneen Gumii ABO fi QC ABO gara garummaa gidduu isanitti uumamee ture eega irratti marihtaniin booda, walhbannoo fi araaraan xumurachuu isaanii ibsaanii turan. Ibsa baasan sana sagantaa darbe irratti gabaasnee ture. ABOn gachana qabsoo bilisummaa […]
By Admin on November 18, 2012
Ezekiel Gebissa, Radiyoon Marii
News, Politics
Radio Marii: Gaaffi fi Deebii Dr. Ezekiel Gebissa – K/3ffaa
By Admin on November 12, 2012
Ezekiel Gebissa, Radiyoon Marii
Advocacy/Activism, Human Rights, News, Politics
Murtoon himannaa dharaa fi raga sobaan mana dhaddachaa wayyaneen sabboontota Oromoo Obbo Beqqelee Garbaa, Obbo Olbaanaa Leellisaa, Olbaanaa Lammii, Adam Buusaa, Dubree Hawwaa Waaqoo, Obbo Mohaammed Muluu, Darajjee Katamaa, Addisuu Mokiree fi Galgaloo Gufaa irratti darbe qaama gochaa farra Oromummaa ta’e murna wayyaneen raawatamaa turee fi jiruu dha. Jarreen kana qofaa miti. Oromoota kuma hedduun […]
By Admin on November 4, 2012
Ezekiel Gebissa, Radiyoon Marii
News, Politics
Wal-dorgommii Presidentummaa America fi Deemsa Diimokiraasii fi Qabsoo Bilisummaa Oromoo Filmaanni Pirezidantummaa Ameerikaa guyyoota murtaawaniin booda adeemsifama. Kaadhimmamtootni paartiiwwan gurguddoo lamaanii, Democratotaa fi Ripublikaana, bakka bu’anii taayitaa guddaa kana qabachuudhaaf qophii fi dandeetti qabna jedhan duula dorgommii saanii yaroo dheeraadhaaf taasisaa turan xumuranii murtii sagalee uummataatiin kennamu eegachaa jiru. Paartii Democratic bakka bu’uudhaan kan dorgoman […]
By Admin on October 29, 2012
Oromo Dialogue Forum (ODF), Radiyoon Marii
News, Politics
Radiyoon Marii: Onkoloolessa 28, 2012
By Admin on October 21, 2012
Biraanu Gammachuu, Radiyoon Marii
News, Politics
Oduun biyyarraa nu qaqqabe tokko akka addeessutti humni polisa federal Walloo kibbaa magaalaa Garbaa keessatti hordoftoota amantii islaamaa filmaata majilisan walqabatee dhimma majilisa keessa harka galfachuu mootummaa morman jedhe sadii ajjeesee kaan madesse. Akkasumas walitti’e bu’iinsa ta’e kanaan humna poolisa federalaa keessas nam-tokko kan galaafatame tahuun hubatame akka oduu biyyaaraa nu gahetti. Akkuma yaadatamu baatii […]
By Admin on October 14, 2012
Biraanu Gammachuu, Radiyoon Marii
News, Politics
Listen Here (Alternative Link) Obbo Biraanaa Gammachuu fincila diddaa garbummaa barattoota Oromoon waggoota muraasa dura biyya keessatti ta’ee ture sabboontota gaggeessaa fi hogganaa turan keessaa nama tokko yoo ta’u, eegaa mana hidhaa wayyanee keessaa baheen boodas qabsoorraa utuu hin fagaatin, qabsoo bilisummaa Oromoo ABOn hogganamutti makamuun dirqama olaanaa fudhatee nama socho’aa jiruu dha. Obbo Biraanuun […]
By Admin on October 8, 2012
Dirribii Demissie, Irreechaa, Irreechaa 2012, Radiyoon Marii
Culture, Culture/History/Language/Religion, Irreechaa, News
Radio Marii: Gaaffii fi Deebii Obbo Dirribii Bokku, Akkasumas Marii Hoggaanoota Jarmiyaa Mangudoota Oromoo Minnesota K/2ffaa
By Admin on October 8, 2012
Dirribii Demissie, Irreechaa, Irreechaa 2012, Radiyoon Marii
Culture, Culture/History/Language/Religion, Irreechaa, News
Radio Marii: Gaaffii fi Deebii Obbo Dirribii Bokku, Akkasumas Marii Hoggaanoota Jarmiyaa Mangudoota Oromoo Minnesota K/2ffaa
By Admin on October 2, 2012
Radiyoon Marii
News, Politics
Gaaffii fi deebii Hogganoota Jarmiyaa Manguddoota Oromo MN, Dr. Seifu fi Haji Bushura – K/1ffaa
By Admin on September 25, 2012
Abba Liban Dabbasaa Guyyoo, Irreechaa, Irreechaa 2012, Radiyoon Marii
Culture, Culture/History/Language/Religion, Irreechaa
Dhaggeeffattoota keenyaa sagantaa armaan duraa keessatti gahee safuun, araarrii fi mariin ilaa fi ilaamee aadaa akkasumas jiruu fi jireenya Oromoo keessatti qabu waiin ilaallee turre. Itti dabaluunis dhaloonni har’aa seenaa Oromoo bade ykn boodatti harkifamee ture deebisee dagaagsuuf, biyyaa ofiirratti abba biyyummaa ofii mirkaneeffatee fi kabaja namummaa horatee misoomarratti akka fuullefatuuf adaa, dudhaa fi safuu […]
By Admin on September 25, 2012
Abba Liban Dabbasaa Guyyoo, Irreechaa, Irreechaa 2012, Radiyoon Marii
Culture, Culture/History/Language/Religion, Irreechaa
Dhaggeeffattoota keenyaa sagantaa armaan duraa keessatti gahee safuun, araarrii fi mariin ilaa fi ilaamee aadaa akkasumas jiruu fi jireenya Oromoo keessatti qabu waiin ilaallee turre. Itti dabaluunis dhaloonni har’aa seenaa Oromoo bade ykn boodatti harkifamee ture deebisee dagaagsuuf, biyyaa ofiirratti abba biyyummaa ofii mirkaneeffatee fi kabaja namummaa horatee misoomarratti akka fuullefatuuf adaa, dudhaa fi safuu […]
By Admin on September 17, 2012
Jawar Mohammed, Legacy and Post-Era of Tyrant Meles Zenawi, Radiyoon Marii
News, Politics
Baatiiwwan sadan darban kana median dhimma Empayeera Ethiopia irratti gabaasan kan xiyyeefftana waa’ee dhukkubsachuu fi hjiirraa dhabamuu fi booda s du’an aangoo gad-dhiisuu Mallas Zeenaawwii ture. Tarii du’a Mallasin wal qabtaee biyyattin carraa gara dirree dimokrasitti deemuu argattii laata jechuun kan abdatan akkuma jiran, kanneen tokkummaa biyyatti lellisanii fi sirna darbe deebisuuf tattaffatanis hiree aangoo […]


text:
Magaalaan Bulee Horaa Arsii Nagallee fi Gandeen Arsii Bahaa Lama Maal Keessa Jiru ?
Barataan Yunivarsitii Bulee Horaa Abdisaa Adulaa Kibxata Onkolooleessa 25 bara 2016 galgala magaalaa Bulee Horaa keessatti humnootii hidhataniin ajjefamuu jiraattonni Ibsanii jiru. Sirni Awwaala isaas naannoo maatiin isaa jiraaatanitti Robii Onkolooleessa 26 bara 2016 rawwatamuu ibsamee jira. Poolisiin magaalaa Bulee Horaa waa’ee ajjefamuu barataa Abdisaa waaniin beeku hin qabu jedhan. Bulchiinsi magaalaa fi kan aanaa Bulee Horaa deebii kennuu hin feene. Yunivarsitiin Bulee Horaa garuu barataa isaanii ta’u mirkaneessee jira.
Gama kaaniin godina Arsii Lixaa aanaa Arsii Nagallee keessaa namoota hidhuun hammaachuu isaa fi kanneen hidhaman gara adda waraanaatti duultu, jedhamuun guuramuu isaanii jiraattonni dubbatanii jiran.
Masriin karaa daangaa hidha laga Abbayyaa duula waraanaa waan banteef kanneen jeeqama kaasanii hidhaman looltoota dura duuluu qabu, jechuun kokolaataan fe’anii guuran jedhu jiraattonni. Angawoonni garuu, deebii kennuu hin feene.
Godiina Arsii bahaa, ganda Alaagaa Dureettii fi Alaagaa Doree keeessatti akkasuma namoota hidhaa keessa jiran guuruu irraa kan ka’e gandeen kun sodaa guddaa keessa jiru jedhu jiraattonni. Maatiin, namootni isaanii eessatti akka ergaman itti hin himamnee, gaafachuufis tarkaanfii fudhatamu sodaatu, jedhu. Angawoonni garuu, namoonni hiriiranii dhagaa darbachuu isaaniif hidhamanii jiru, jedhu. Garuu, bakka biraatti geeffaman isa jedhu irratti deebii hin lane
Gaaffii fi deebii guutuu kana cuqaasuun dhaggefadhaa


text:
“Namni gowwaan, yaada aarii garaa isaatii hundumaa in dubata, namni ogeessi garu in obsa, of qabaas in dubbata” Fk. 29:11.
Ergaa gabaabaa yeroo fannifamuu fi du’aa ka’uu ilaalchisee, kessaa iyyuu madda aarii isa gooftaa Yesuusiin fannisiise.
Yeroo waa’ee firdii fi du’atti dabarfamee kennamuu Yesuus Kiristoos Wangeela kessatti dubbifanu, waanta gurguddaa lamatu seenaa sana keessa mul’ata. Aarii geggessitoota amantii, akkasumas saba isaan duuka jiranii fi soda warra aangoo qabanii ti. Isaan kana lamaantu walii galee, Yesuusiin kan cubbuun tokko illee irratti hin argamne, fira hiyyaassaa fi cubbamootaa, kan warra hawwaasii gadii gate olqabe, akka cubamaa fi hattuutti muka googaa irratti saafaan fannisani. Haala yeroo sana keessatti yoo ilaalli haalli isa nama qalbii nagaa fi hafuura qajeelaa qabuu hundumaaf hedduu ulfaataa dha. Mel Gibson, haala kana filmii isaa kan ‘The Passion of the Christ’ jedhu keessatti haala gaariin olfuudhee mullisa. Yakkii fi hammnnii raawwate, yoo senaa sana kessatti ilaallee guyyaa dukkaneesse, haffurra warra abdii hara’umssaa godhatanii isa duukaa turan cabsee, ‘meerre Waaqayyoo?’ jechisuus argina.
Plaxoos, bulchaan biyyaa yeroo sanaa kan durabuutotti amantii Yesuusiin itti dhi’afatan, mudaa tokko akka irratti hin agarre dhugaa ba’ee akka gadii dhiifamuu yeroo innii yaada dhi’eesse kan isa dhaga’e hin turre. Hunduu sagalee tokkoon ‘hafannifamu … haafannifamuu’ jedhanni wacani. Plaaxos yoo dhugaa dubbichaa hubate iyyuu angoo isaatiif waan sodaateef wacaa namootaa fi fedha abboota amantii hojii irra oolchuu filate.
Maal kan akka kana abboota warra amantii aarsee, nama qulqullu kana akka kanatti akka du’uuf dabarsanii akka kennaniif isaan oofe? Hubachuuf, isa kana yoo duubatti deebinee seenaa Yesuus haala yeroo sanaa keessatti dubbifannee hubachuu in dandeenya jedheen amana. Yeroo gadii fageenyatti ilaallu, hammnii hamma kana ga’uu kan dhufe aarii dhidha ( challenge) barsiisa, jireenyee fi hojii gooftaa Yesuus isa abboota amantii eenyummaa fi hubannaa isaanii wa’ee ayyaana Waqayyoo otuu hin taanee, amntii seeraan kan oofaman, keessa kan maddeedha. Hubanaan isaanii, kan eenyessi isaanii iraatti ijaarame, kan isaan ofii isaaniti iyyuu itti jiraachuu hin dandeenye hojii fi jireenya gooftaa Yesuusiin qeeqa jala galuu isaati. Inni kun imoo ilaalchaa fi hubanannan isaan waa’ee ofii isaan qaban, jireenya itti fakkessaa irraati kan ijaarame (hypocrisy, ὑπόkpισις (hypokrisis), saaxilamuun ( fakeenyaaf Yohn. 8: 1-11) aarii qaanii waa’ee enyummaa isaanii fi soda tuqama angoo isaanii irraa kan ka’ee seesa tokko malee Yesuusiin fannisisuusaanii argina.
Waanti kun arra nuuf haaraa miti. Yoo galagallee arra naannoo keenya ilaalle, arriin, hammina garaagaraa, jibbaa fi maqballeessin jiru, Waldaa Kiristiyaanaa kessat ta’ee ta’e ala, akkasumas gooliin dhiiga namaa dhangalaassu, irra caala hawwii qabqajeelummaa irraa otuu hin taane aarii garaa garaa, shaakala hamaa keessa darbame, kulkula qabnuu, milkaa’uu dabina, hawwaa fi ofhubee dogoggoraa, akkasumas sodaa irraa akka ta’ee hubachuun nama hin rakkisu, dhugaan yoo gadi fageessinee ilaalle.
Isa kaanfi egaa kan gooftaa Yesuus, otuu dhiphatuu fannoo irra taa’ee ‘waan godhan hin beekanii isaaniif dhiisi’ jedhe. Yeroo hafuurri keenyaa aarii fi sodaan guutuu dhugumaan wanata dubbanuu fi goonu hin beeknu.
Aarii fi sodaan gar tokko nammi eenyessi (personhood) isaa yeroo tuqamu yokan kan tuqame itti fakkaatu, off irraa facisuuf kan inni godhuu itti dhaga’ama umamaa ti. Kanaaf yeroo aariin nu qabatuu, butamnee itti dhaga’ama keenyaaf bitamuu duraa, maddi aarii keenyaa maal akka ta’e, dhugummaa isaa, akkasumas eenyessi keenyaa kallatti inni ittiin tuqamee yoo qalbeefannee xiinxallee ilaaluu dandeenye aarii gara diinummaa hamaa fi goolii hin taaneetti geesuu irraa ooluu dandeenya. As irratti kan ani jechuu barbaadee, aarii keenyaa gadi qabuu yookaan haaluu otuu hin taanee, maddaa aarii keenyaa gadi fageessinee hafuura ofii keenyaa keessatti xiinxaluun, hamaa hundumaa nu olcha. Sagaleen waqayyoo akkas jedha, “Namni gowwaan, yaada aarii garaa isaatii hundumaa in dubata, namni ogeessi garu in obsa, of qabaas in dubbata” Fk. 29:11. As keessatti sageleen kun kan inni nu gorsuu, yeroo arriin nu qabatuu obsinee, hundumaa duraa ofii keenya keessa ilaaluun, aariin keenyaa maalii wajjin, keessumaa eenyessa keenya ilaalchisee, yoo yeroo fudhannee ilaalle qabanoofnee yaadaa qajeelaatti deebinee deebii hubannaa fi dhuugaa qabuu laachuu dandeenya. Mee wanta kana fakeenyaanan ibsa. Baayyeen keenya yeroo ijoolleen keenyaa waa itti dubannee, isaan immoo yaada keenya sana fudhachuu irra asii oli nutti deebisan aariin dheekamnee lafa irraa isaan kaafana. Yoo waanta kana gadii fageessinee ilaalle, duta kana kan fidu, gochaa isaanii caalaa akkaataa nuti itti of ilaalluu, waa’ee tuqama eenyummaa keenya ti. Ijooleen achii ol nutti dubachuun eenyessi keenyaa gaaffii jala waanta galee waan nutti fakkaatuu, tasgabiin yaada keenya ijoollee hubachiisuu irra, achii gadii itti dunna. Baayeen isaa kun immoo dhaalaan kan nutti darbe, shakalaa fi hubannaa kuufamee dha. Ariin baayyee keenyaa, arra kan dhalate otuu hin taanee, dhaalan shakalaan kan arganeedha. Arra yoo ilaalle, baayeen keenyaa yaadi keenya wanta hin fudhatamneef, yookaan haala jiru akka biraatti wanata dubbifnuuf, yokan immoo shaakala darbe keessatti hidhamnee waan jiruuf dheekamsaa fi lolaan malee walitti dubbachuun nu danqa. Kanaaf, Waldaa kiristyaanaa kessattis ta’e hawaasa keenya keessatti, arii fi sodaan dhuunfatamnee wal diiguu, wal loluu, maqaa wal balleessuu aadaa ta’ee jira. Sagaleen Waqayyo garuu akka jedha, “Dheekkamsi nama Waaqayyoo duratti qajeelina namaaf hin hojjetu” Yaq. 1:20
Aaariin akkuma olitti iaalalle itti dhaga’ama waa’ee tuqamuu eenyessa keenyaan kan walqabate waan ta’eef, yeroo tokko aaruun keenya hin oolu. Sagaleen Waqayyoos aaruun cubbuudha hin jedhu, aarii keenyaan wanta nuti goonu malee. “Yoo aartan iyyuu aariin keessan gara cubbuutti isn hin geessin. Utuma aarti jirtaniis aduun isn duarti hin lixin” Ef. 4:26 Sababiin isaa yeroo aariin nu dhuunfatu, qalbii isa qajeelaa keessaa baanee human balleessuu, diiguu, fi goolii taana (Ef.4:27). Fannifamuu gooftaa Yesuus Kiristoos yoo ilaalle Fariisotii fi geggessitoonni amantii warrii hojii, barsiisaa fi jireenyi Yesuusiin didhaman, kan eenyessi isaan ijaarratan jalaa tuqame itti fakkaate, hadhaa’ummaa hamaa aariin guddaan guuteen gooftaa Yersuusiin seesuu tokko malee fannisiisani. Yoo teenyee ilaalle gooftaa Yesuus isa isaan warraa eeyummaa isaanii amantii seeraa isa hafuura namaa hidhuu fi cubbuu oftulummaa, jibbiinsa, tuffii fi hadhaa’ummaa hundaa horu irraa hiikuuf dhufe simachuu hin dandeenye.
Mee gara ofii keenyaatti haa deebinuu, jireenyi keenyaa maal fakkaata? Aarii keenyaa akkamitti qabachaa jira? Sagaleen Waaqayyoo “Hadha’ummaa, dheekamsi, aariin, waci, maqaa wal balleesuun, hamminni hundinuu isin irraa haafagaatu. Walitti kan toltan, garaas kan waliif laaftan ta’aa; akkuma Waaqayyo karaa Kiristos cubbuu keessan isiniif dhiise, isinis akkasuma waliif dhiisaa.” Efs. 4:31-32. Kanaaf mee yeroo du’uu fi du’aa ka’uu gooftaa Yesuus ayyaanefannu kanattii, asii achii waa’e aarii keenyaaf quba namatti qabuu, wal balaalefachuu irraa hafuura ofii keenyaa qorree ilaaluu akka dandeenyu Waaqayyoo ayyaana isaa nuuf habaayyisu. Haara’umsaa fi geddaramsa kan fiduu goolii, dheekamsa, fi duutuu otuu hin taane jaalalaa fi nagaa jaalalaa fi kabacha kessaa maddu duwwaadha. Inni kun immoo kan ta’uu nammuu dhuunfaa dhuunfaa isaatti hafuuraa ofii isaa ilaalee xiinxalee yoo of mo’achuu danda’e qofa. Kan hundumaa kan bu’uura ta’ee waa’een eenyummaa keenyaa mirkanaan isaa namoota naannoo keenyaa, hojii, qabeenyaa, aangoo yookaan qomoo irraa otuu hin taane, Waaqayyo isa karaa gooftaa Yesuus eenyummaa gati-jabeessa nuuf kennne waan ta’eef, off irraa hiikamnee isa kana gochuu akka dandeenyuu Waaqayyoo ayyaanaa isaa nuuf haabayyisu.
Lb. Dr. Gemechu Olana, Barrefame