text:
Seenaa 43: Iyaasuun Geggeessaa Taʼe
MUSEEN Israaʼelootaa wajjin biyya Kanaʼaanitti galuu barbaadee ture. Kanaafuu: ‘Laga Yordaanos gama ceʼee biyyattii gaarii akkan ilaalu naaf heyyami’ jedhee Yihowaa gaafate. Yihowaan garuu: ‘Si gaʼa, lammata waaʼee kanaa natti hin kaasin!ʼ jedheen. Yihowaan maaliif akkas akka jedhe beektaa?
Museen yeroo kattaa sana rukute waan raawwatameen kan kaʼedha. Yeroo sanatti Museeniifi Aaron Yihowaadhaaf ulfina akka hin kennine yaadadhu. Katticha keessaa kan bishaan isaaniif baase Yihowaa taʼuusaa saba Israaʼelitti hin himne. Kanaan kan kaʼe Yihowaan, Museen saba Israaʼelii wajjin biyya Kanaʼaanitti akka hin galle itti hime.
Kanaafuu, Aaron duʼee jiʼoota muraasa booda Yihowaan Museedhaan akkas jedheen: ‘Iyaasuu fudhadhuutii Eleʼazaar lubichaafi guutummaa saba Israaʼel dura dhaabi. Iyaasuun geggeessaasaanii isa haaraa akka taʼu hundasaaniitti himi.’ Akkuma fakkii kanarratti argitu, Museen waan Yihowaan isaan jedhe godhe.
Achiis Yihowaan Iyaasuudhaan: ‘Jabaadhu, hin sodaatin. Ati Israaʼeloota biyya Kanaʼaan, isheen ani isaan abdachiisetti ni galchita; anis si wajjin nan taʼaʼ jedheen.
Booddees Yihowaan, Museen tulluu Neboo isa biyya Moʼaab keessa jirutti akka ol baʼu itti hime. Museen achirra dhaabatee, Laga Yordaanos gamatti biyya Kanaʼaan ishee bareedduu ilaale. Yihowaan akkas jedheen: ‘Biyyi kun, isheen ani sanyii Abrahaam, Yisihaqiifi Yaaqoobiif kennuuf kakadhedha. Ija keetiin akka argitu nan godha; garuu ceetee achi hin galtu.’
Museen tulluu Neboorratti duʼe. Umuriinsaa waggaa 120 ture. Yeroo sanattiyyuu jabaa ture; ijisaas sirriitti arguu dandaʼa ture. Museen waan duʼeef sabni Israaʼel baayʼee gaddanii booʼan. Haataʼu malee, Iyaasuun geggeessaasaanii isa haaraa taʼuusaatiin baayʼee gammadaniiru.
Lakkoobsa 27:12-23; Keessa Deebii 3:23-29; 31:1-8, 14-23; 32:45-52; 34:1-12.
Gaaffiiwwan
- Fakkicharratti namoonni lamaan Musee wajjin dhaabatan eenyufaʼi?
- Yihowaan Iyaasuudhaan maal jedheen?
- Museen fiixee Tulluu Nebootti kan ol baʼe maaliifi? Yihowaanoo achitti maal isaan jedhe?
- Museen yommuu duʼu umuriinsaa meeqa ture?
- Israaʼeloonni kan gaddan maaliifi? Haataʼu malee, gammadoo taʼuuf sababii maalii qabu?
Gaaffiiwwan dabalataa
- Lakkoobsa 27:12-23 dubbisi.
Yihowaan Iyaasuudhaaf hojii guddaa akkamii kenneef? Yeroo harʼaahoo Yihowaan sabasaa akka kunuunsu kan mulʼate akkamitti? (Lak. 27:15-19; HoE. 20:28; Ibr. 13:7)
- Keessa Deebii 3:23-29 dubbisi.
Yihowaan, Museeniifi Aaron biyyattii abdachiifamtetti akka hin galle kan godhe maaliifi? Nuyi kanarraa barumsa maalii arganna? (Kes. 3:25-27; Lak. 20:12, 13)
- Keessa Deebii 31:1-8, 14-23 dubbisi.
Museen ennaa duʼuuf jedhu wanti Israaʼelootatti dubbate, adaba Yihowaan kenneef gad of qabuudhaan fudhachuusaa kan argisiisu akkamitti? (Kes. 31:6-8, 23)
- Keessa Deebii 32:45-52 dubbisi.
Sagaleen Waaqayyoo jireenya keenya kan tuqu akkamitti? (Kes. 32:47; Lew. 18:5; Ibr. 4:12)
- Keessa Deebii 34:1-12 dubbisi.
Museen kallattumaan bifa Yihowaa kan hin argine taʼuyyuu, Keessa Deebii 34:10 walitti dhufeenya inni Yihowaa wajjin qabu ilaalchisee maal argisiisa? (Bau. 33:11, 20; Lak. 12:8)


c: text/html

text:
Guraandhala 23,2015 Gabaasa Qeerroo Naqamtee
Waggaa tokkoon dura gartuun hawwisoo Naqamtee karaa waajjira aadaa fi turizimii kan ijaaramte yeroo taatu,Walliftooti Oromoo lama Bulii Birhanuu fi Mohii Bulii Misgaanuu kanneen jedhaman sagalee isaaniin filatamanii yeroo mindeefamanitti wallee adda addaa sirbuun beekaman,keessattuu Walleen Gadaa Leeqaa jedhamu walliftoota kanaan yeroo wallifametti siyaasaa waan of keessaa qabuu fi uumata mootummaa irratti kakaasa sababaa jedhuun walliftooti kun akka arihaman taasifamee ture.
Yeroo ammaa kanas sababaa FDG Ebla 2014 keessa kaleen wal qabatee walliftooti Oromoo sadii walleelee uumata mootummaa irratti kakaasu wallisaa jirtu,dhaabota mormituu addattis Qeerroo Bilsiummaa waliin hidhata qabdu sababaa jedhuun hojii ogummaa isaanii irraa akka arihamuuf jiran waajjirri Civil Service jedhamu akeekkachiisee jira.
Walliftooti kunis:-
1 Sanyii Ammayyaa
2 Mulunaa Taakkalaa
3 Araarsaa Badhaadhaa
Kanneen jedhaman yeroo ta’u namoonni biro sirnichaaf amanamoo ta’an lama ammo bakka isaanii akka bu’anii hojjetaniif mindeefamuu isaanii Qeerroon gabaasa.
Warri sirna Wayyaaneef amanamummaan hojjetu jedhamanii mideeffaman kun lammii Oromoo tokkoo fi Habashaa kanneen ta’an 1,Balfaa Moosisaa fi 2,Yoseef Asaffaa jedhamani ta’uu gabaasi Naqamte irraa nu gahe addeessa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Seenaa 7: Nama Ija Jabeessa Taʼe
LAKKOOFSI namootaa yommuu lafarratti baayʼachaa adeemetti, baayʼeensaanii akkuma Qaayin waan gadhee hojjetu turan. Haataʼu malee, namni tokko garuu isaanirraa adda ture. Namichi kun maqaansaa Henok jedhama. Henok nama ija jabeessa ture. Namoonni naannoosaatti argaman hundi wantoota baayʼee gadhee taʼan raawwatu turan; inni garuu Waaqayyoon tajaajiluusaa itti fufe.
Namoonni bara sana turan wantoota gadhee taʼan baayʼee kan raawwatan maaliif akka taʼe beektaa? Mee yaadi, Addaamiifi Hewwaan, Waaqayyoof akka hin ajajamneefi ija mukaa Waaqayyo hin nyaatinaa jedhee isaan dhowwe akka nyaatan kan godhe eenyudha? Eeyyee, ergamaa hamaa tokko ture. Macaafni Qulqulluun ergamaa hamaa kana Seexana jedhee waama. Ergamaan kun, namoonni hundinuu hamoo akka taʼan gochuuf carraaqaa jira.
Yihowaan gaaf tokko, wanta isaan dhagaʼuu hin barbaanne akka itti himuuf Henokiin gara namootaatti erge. Ergaansaas, ‘gaaf tokko Waaqayyo namoota hamoo hundumaa akka balleessu’ kan dubbatu ture. Namoonni sun yeroo kana dhagaʼanitti utuu hin aarin hin hafne. Tarii, Henokiin ajjeesuu yaalanii taʼuu dandaʼa. Kanaafuu, Henok wanta Waaqayyo gochuuf jedhu namoota sanatti himuuf, ija jabeessa taʼuu isa barbaachisa ture.
Waaqayyo, Henok namoota hamoo sana gidduu yeroo dheeraadhaaf akka jiraatu hin heyyamne. Henok kan jiraate waggoota 365 qofa ture. “Waggoota 365 qofa” kan jennu maaliifi? Sababiinsaas, namoonni bara sana turan namoota bara keenya jiran caalaa jabina waan qabaniifi waggoota dheeraa jiraachuu dandaʼu turan. Kanaafuu, ilma Henok kan taʼe Matusaalaan waggoota 969 jiraateera!
Erga Henok duʼee boodas, namoonni caalaatti hamoo taʼani. Macaafni Qulqulluun, ‘wanti namoonni guyyaa hundumaa garaasaaniitti yaadanii qopheessan hundinuus jalʼina duwwaa’ akka taʼeefi ‘lafti humnaan walirratti kaʼuudhaan akka guutamte’ dubbata.
Bara sanatti lafti rakkina akkasiitiin kan guutamte maaliif akka taʼe beektaa? Seexanni, namoonni wanta gadhee taʼe akka raawwatan gochuuf mala haaraa waan baafatee tureefidha. Kanatti aansinee waaʼee kanaa baranna.
Uumama 5:21-24, 27; 6:5, 11-13; Ibroota 11:5; Yihudaa 14, 15.
Gaaffiiwwan
- Henok namoota yeroo sana turanirra adda kan ture akkamitti?
- Namoonni bara Heenok turan wantoota baayʼee gadhee taʼan kan hojjetan maaliifi?
- Wantoota gadhee akkamii hojjetu turan? (Fakkicha ilaali.)
- Henok ija jabeessa taʼuun kan isa barbaachise maaliif?
- Namoonni bara sanaa hammam jiraatu turan? Henok garuu hammam jiraate?
- Henok erga duʼee maaltu taʼe?
Gaaffiiwwan dabalataa
- Uumama 5:21-24, 27 dubbisi.
Henok Yihowaa wajjin walitti dhufeenya akkamii qaba ture? (Uma. 5:24)
Macaafni Qulqulluun akka jedhutti, namni namoota lafarra jiraatan hundumaa caalaa umurii dheeraa jiraate eenyu? Yommuu duʼu umuriinsaa meeqa ture? (Uma. 5:27)
- Uumama 6:5 dubbisi.
Henok erga duʼee booda hammeenyi lafarratti kan baayʼate akkamitti? Kun yeroo amma keessa jiraannu kanaa wajjin kan walfakkaatu akkamitti? (2 Xim. 3:13)
- Ibroota 11:5 dubbisi.
Amala Henok isa kamtu ‘Waaqayyoon gammachiise?’ Buʼaansaahoo maal taʼe? (Uma. 5:22)
- Yihudaa 14, 15 dubbisi.
Yeroo harʼaa Kiristiyaanonni waraana Armaagedoon isa fulduratti dhufu ilaalchisee, yommuu namoota akeekkachiisan, akka Henok ija jabeeyyii taʼuu kan dandaʼan akkamitti? (2 Xim. 4:2; Ibr. 13:6)


text:
Abdii Fiixee
Abdii Fiixee waloo, gaazexeessa, barreessaa, fi qabasaawa mirga Oromoo ti. Abdiin meeshaalee sab-qunnamtii adda addaa keessatti hojjachuu fi barreeffamoota walaloo fi asoosamaa adda addaa barreessuun beekkama.
Ijoollummaa Isaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Abdiin kan dhalate Wallagga Lixaa Boojji keessatti yoo ta'u yeroo inni daa'ima turetti maatiinsaa gara magaala Naqamteetti godaanan. Abdiinis maatii isaa wajjiniin Naqamte galuun Naqamtetti guddate. Abdiin barnootasaas kutaa tokkoo hanga kudhanii achuma Naqamtetti kan barate yoo ta'u kutaa kudha-tokkoo fi kudha-lamaa ammoo Najjootti barate. Barnoota sadarkaa lammaffaa erga xumuree booda, Abdiin gara Ameerikaatti godaane. Ameerikaattis mana barumsaa galuudhaan ogummaa fiilmii baratee xumure.
Hojii Saba-Qunnamtii Keessaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Abdiin miidiyaa adda addaa keessatti hojjateera. Yeroo ammaa Abdiin Oromo Media Network keessatti gaazexeessaa ta'ee hojjata.
Barreeffamoota Isaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Abdiin jaala barreessuu guddaa akka qabu dubbata. Irra guddinaan walaloo fi asoosama barreessudhaan beekkama. Barreessudhaaf namoota fakkeenya naa ta'an keessaa Onesimos Nasib, Asteer Gannoo fi Dhaabaa Wayyeessaa akka ta'an dubbata.
- Dhoksaa Jireenyaa (Mudde 2011)


text:
Buna
Bunni biqiltuu naanno oo'aatti biqilu yoo ta'u akka nama jajjabeessuuf(dadammaqsuuf) dhugama. Bunni mukunifi dadhabbiin akka namarraa badu kan godhu wayita ta'u danfifameet dhugama.
Bunni kan inni jalqaba argame Itoophiyaa kessatti akka ta'e dubbatama. Boodarra garuu Itoophiyaadhaa ka'ee ardii hundumattuu tatamsa'e. Adunyarratti buna oomishudhaan biyyoota beekkaman keessa Biraazil sadarkaa tokkoffaarra jirti. Biraazilitti aanudhan biyyooni akka Veetinaam, Kolombiyaa, Indoneeshiyaa, Honduraas, Itoophiyaa, Indiyaa, Meeksikoo, Gu'aatimaalaa, fi Peeruun sadarkaa 2ffaa hanga 10ffaatti qabatanii argamu.
Itoophiyaa keessatti, buni baayyinaan kan oomishamu naannoon Oromiyaa fi naannoon Sabaa fi Sab-lammoota Kibbaa keessatti. Nannoo Oromiyaa keessaa godinaalee akka Jimmaa, Iluu Abbaabooraa, Wallagga Dhihaa, Boorana fi godinaalee Hararge keessatti baayyinaan oomishama.


text:
Orgaanizimoota
Baayoloojii keessatti, orgaanizimii waan lubbu qabeessa kamiyyuu yoo ta'u kunis warra lafee dugdaa qaban, ilbiisota, biqiltootaa fi baakteeriyaa dabalata. Orgaanizimoonni hundi ergaa alaa dhufuuf (stimuli) deebii kennuu, wal-horuu, guddachuu fi dagaaguu, fi of-tooachuu (homeostasis) danda'u.
Orgaanizimiin seel-qeenxee ykn kan seelii tiriliyoona baayyee qabu ta'uu danda'a; warra seelii baayyee qaban keessatti seelin gurmaa'ee tishuu fi qaama uuma. Orgaanzimoonni seelii tokkoo ol qaban seel-hedduu jedhamu.
Orgaanizimiin pirookaariyootis ykn yuukaariyootis ta'uu danda'a. Pirookaariyootisiin doomeenii lama qaba: baakteeriyaa fi arkiyaa. Orgaanizimoonni yuukaariyootis niwukilasii seelii kan membireeniin marfamee fi kutaalee seelii kan biraa kan meebireenin marfame qabu (biqiltootaa fi bineeldota keessatti maayitookondiriyaa, biqiltootaa fi algee keessatti pilastiidsi, isaan hunduu indoosimbaayootiik baakteeriyaa irraa dhufan jedhamee yaaddama). Faangasiin, bineeldonnii fi biqiltoonni mootummaa orgaanizimoota yuukaariyootis jalatti ramadamu.


text:
Dhugaa Baatonni Yihowaa Macaafa Qulqulluu Mataasaanii Qabuu?
Dhugaa Baatonni Yihowaa Macaafa Qulqulluu yommuu qayyabatan, hiikawwan addaddaatti fayyadamaa turaniiru. Afaanota Macaafni Qulqulluun Hiikni Addunyaa Haaraa itti qophaaʼee jirutti garuu macaafa kanatti fayyadamna. Sababnisaas Macaafni kun maqaa Waaqayyootti ni fayyadama, akkasumas sirriitti kan hiikameefi ifa kan taʼedha.
Maqaa Waaqayyootti ni fayyadama. Namoonni Macaafa Qulqulluu maxxansan tokko tokko, qaama macaaficha barreessiseef ulfina utuu hin kennin hafaniiru. Fakkeenyaaf, hiikni Macaafa Qulqulluu tokko, maqaa namoota 70 ol taʼaniifi macaaficha qopheessuurratti hirmaatanii caqaseera. Haataʼu malee, macaafni kun maqaa qaama Macaafa Qulqulluu barreessisee, jechuunis maqaa Yihowaa iddoo tokkottiyyuu hin galchine!
Macaafni Qulqulluun Hiikni Addunyaa Haaraan garuu, iddoowwan maqaan Waaqayyoo Macaafa Qulqulluu isa jalqaba barreeffamerratti itti argamu hundarratti kan caqase siʼa taʼu, maqaa namoota hojii hiikkaa isaarratti hirmaatanii garuu utuu hin caqasin hafeera.
Sirriitti kan hiikame. Ergaa Macaafni Qulqulluun inni jalqabaa qabatee jiru sirriitti kan dabarsan hiikawwan Macaafa Qulqulluu hunda miti. Fakkeenyaaf, hiikni Macaafa Qulqulluu tokko, Maatewos 7:
13, “Balbala dhiphoodhaan ol seenaa, sababnisaas balballi siiʼol balʼaa, daandiin isatti geessus rakkina kan hin qabnedha” jechuudhaan hiikeera. Macaafni Qulqulluun inni jalqabaa garuu bakka kanatti jecha “siiʼol” jedhutti utuu hin taʼin jecha ‘badiisa’ jedhutti fayyadame.” Haataʼu malee, namoonni Macaafa Qulqulluu hiikan namoonni hamoon ibidda siiʼol keessatti gubatu jedhanii waan amananiif, bakka kanatti jecha “siiʼol” jedhu galchaniiru. Macaafni Qulqulluun garuu yaada kana hin deggeru. Kanaaf, Macaafni Qulqulluun Hiikni Addunyaa Haaraa yaada kana, ‘Karra isa dhiphaadhaan ol seenaa, sababiin isaas karri badiisatti ol galchu balʼaa, daandiin isaas guddaa dha’ jechuudhaan hiikeera.
Ifa kan taʼe. Hiikni gaariin, sirriitti kan hiikame qofa utuu hin taʼin ifa, jechuunis hubachuuf salphaa kan taʼe taʼuu qaba. Mee fakkeenya tokko haa ilaallu. Roomaa 12:11rratti Phaawulos ergamaan inni Kiristiyaana taʼe, yaada, “Hafuura gubaa qabaadhaa!” jedhutti kallattiidhaan fayyadameera. Afaan Oromoo isa ammayyaatiin yaada kana hubachuun ulfaataa waan taʼeef, Macaafni Qulqulluun Hiikni Addunyaa Haaraa haala salphaatti namaa galuu dandaʼuun hiikeera. Yaannisaa Kiristiyaanonni ‘hafuura gammachuu qabaachuu’ akka qaban dubbata.
Macaafni Qulqulluun Hiika Addunyaa Haaraa maqaa Waaqayyootti kan fayyadamu, sirriitti kan hiikameefi ifa kan taʼe taʼuusaa caalaayyuu kaffaltii malee kan raabsamu taʼuunsaa adda isa godha. Kanaan kan kaʼes, namoonni miliyoonaan lakkaaʼamaniifi Macaafa Qulqulluu bitachuu hin dandeenyellee afaan dhalootaasaaniitiin argatanii dubbisuu dandaʼaniiru.


text:
Yeroon du’u gara jannataa akkan dhaqu akkamiinan beekuu danda’aa?
Gaaffii: Yeroon du’u gara jannataa akkan dhaqu akkamiinan beekuu danda’aa?
Deebii: Dhugumatti jireenya barabaraa akka qabdu fi yeroo duutuu gara jannataa akka dhaqxu beektaa? Waaqayyo akka ati mirkaneeffattu barbaada! Macaafni Qulqulluun akkas jedha, “Isin warri maqaa ilma Waaqayyootti amantan jireenya bara baraa akka qabaattan akka beektaniifan kana hundumaa isniif caafe” (1 Yohaannis 5:13). Mee amma akka waan Waaqayyo dura dhaabbatteetti fudhadhuutii inni si gaafate akkas jedhee, “Gara Jannataatti akka ati galtuu maalifan siif hayyamee?” Maal jettee? Waan deebstu hinbeektu ta’a. waanti ati beekuun si barbaachisu Waaqayyo nu jaallata bara baraas eessatti akka dabarsinu akka beekuu dandeenyuudhaaf karaa nuuf qopheesseera. Macaafni Qulqulluun karaa kanaan ibsa, “Waaqayyo akkasitti tokkicha ilma isaa hamma kennuufitti biyya lafaa jallate; kun immo isatti kan amanu hundinuu jireenua bara baraa haa qabaatuuf malee haa baduuf miti. (Yohaannis 3:16).
Jalqaba rakkoo gara Jannataatti akka hin galle nu dhowwo haa hubannu. Rakkichis isa kana – uumama cubbamaan keenya akka nuyi walitti dhufeenya Waaqayyoo wajjin hin qabaanne nu dhowwa. Nuyi uumamaanis filannoodhaanis cubbamoota. “Hundinuu yakkaniiru hulfinni Waaqayyoos isanitti hir’ateera” (Roomaa 3:23). Mataa keenya fayyisuu hin dandeenyu. Isin ayyaana Waaqayyootiin karaa amantiifayyifamatan inni immoo kennaa Waaqayyooti malee gochaa ofii keessanii miti; hojiidhaan miti namni tokko illee akka ittiin of hin jenyetti” (Efeesoon 2:8-9). Si’oolii fi du’atu nuuf ta’a “Beenyaan nama cubbuu hojjetu du’a; (Roomaa 6:23).
Waaqayyo qulqulluudhaa tolaadhas kanaaf cubbuu adabuu qaba, amma iyyuu nu jaallata cubbuu keenyaafis araara nuuf qopheesse. Yesus akkas jedhe: “karichi, dhugaan, jireenyis ana; anaan yoo ta’e malee, eenyu iyyuu gara abbaa hin dhufu” Yohaannis 14:6). Yesus fannoo irratti nuuf du’e: “Kiristoos immoo gara Waaqayyootti isin fiduudhaaf jedhee, yeroo hundumaaf akka ta’utti al tokkicha cubbuu namoota baay’eetiif dhiphateera” (1 Pheexroos 3:18). Yesus warra du’an keessaa kaafaameera: “Yesus irra daddarbaa keenyaaf du’atti dabarfamee kenname; qajeelummaa akka argannuudhaafis du’aa kaafame” (Roomaa 4:25).
Kanaaf, gara gaaffii jalqabaatti deebi’I - “Yeroon du’u gara jannataa akkan dhaqu akkamiinan beekuu danda’aa?” deebiin isa kana – Gooftaa Yesusitti amani atis ni fayyita(Hojii Ergamootaa 16:31). “Hamma isa simataniif immoo iloollee Waaqayyoo akka ta’aniidhaaf aboo isaaniif kenne isaanis warra maqaa isaatti amananiidha” (Yohaannis 1:12). Jireenya bara baraa akka kennaa TOLAATTI fudhachuu dandeessa. “Beenyaan nama cubbuu hojjetu du’a; kennaan Waaqayyoo inni Kiristoos Yesus gooftaa keenyaa wajjin tola kennamu garuu jireenya bara baraati” (Roomaa 6:23). Jireenya guutuudhaa fi hiika qabu amma jiraachuu dandeessa. Yesus akkan jedhe, “Ani jireenya haa qabaataniif irraa hafaas haa qabaataniif dhufeera” (Yohaannis 10:10). Bara baraan Yesusii wajjin Jannata keessa jiraachuu dandeessa inni waadaa galeeera: “Yommuun dhaqee iddoo sana isiniif qopheessus, iddoodhuma ani jiru isinis akka jiraattaniif, deebi’ee dhufeetan gara ofii kootiitti isin fudhadha”(Yohaannis 14:3).
Akka fayyisaa keetti Yesus Kiristoositti amanuu fi araara Waaqayyo biraa argachuu yoo barbaadde, kadhannaan kunooti kadhachuu dandeessa. Kadhannaa kana kadhachuunis si hin fayyisu Yesus Kiristoositti amanuudha kan araara namaaf argamsiisu. Kadhatni kun salphaadhumatti karaa ati amantii kee Waaqayyo irratti qabdu itti agarsiiftu fi fayyina siif qopheessuu isattii isa galateeffattudha. “Waaqayyo, ani sirratti akkan cubbuu hojjedhe fi adabbiin akka naaf ta’u nan beeka. Garuu Yesus Kiristoos adabbii anaaf ta’u fudhateera kanaaf araara argachuu nan danda’a. Fayyinaaf amantii koo sirrattan kaa’adha. Ayyaana kee fi araara kee dinqisiisaadhaaf sin galateeffadha! Ameen!”
Sababa waantota bakka kanatti dubbisteef Kiristoosiif waanta murteeffatte qabdaa? kana taanaan, maaloo, kolbaa isa “An har’a Kiristoosiin simadheerra” jedhu tuqi.
Gara Mana fuula Afaan Oromootti deebi’aa
Yeroon du’u gara jannataa akkan dhaqu akkamiinan beekuu danda’aa?


text:
Pooliigonii
Ji'oomeetirii keessatti, pooliigoniin (jecha Giriik πoλύς (polús) "baayyee" fi Ywvίa (gōnía) "kornerii", "kofoo", ykn Yόvu (gónu) "jilba") danaa diriiraa kan sarara qajeelaa lakkoofsisaa beekkamaa ta'een daangeffamedha, sararri qajeelan kunis deebi'ee cufamuudhan cancala cufamaa ykn sarkiyuutii uuma. Sararri qajeelan kun bukkee danaa sanaa jedhama, bakka itti bukkeen tokko bukkee biraatin waltuqu ammoo verteeksii ykn kornerii jedhama. Keessi danaa kanaa yeroo tokko tokko qaama danaa jedhama.


text:
Marii Kurii
Marii Skiwoodofiskaa Kurii (Maria Salomea Skłodowska-Curie) (Sadaasa 7 1867 - Adoolessa 4 1934) fiizisistii fi kemistii beekkamtuu yoo taatu namoota qoraannoo wa'ee raadiyoo'aktiviitii irratti godhan keessaa kan jalqaba fi adda duree turte. Mariin dhalootaan lammii Poolaandi yoo taatu boodarra garuu lamummaa Firaansi argate. Mariin Badhaasa Noobelii argachuun dubartii jalqabaa yoo taatu, nama badhaasa kana si'a lama argate kan jalqabaa (dubartii keessaa kan qofaa) ti, nama saayinsii adda addaatin badhaasa kana si'a lama argate kan qofaa, fi maatii Kurii kan Badhaasa Noobelii shan argate keessaa nama tokko turte. Mariin Yuunivarsiitii Paarisitti dubartii pirofeesara taate kan jalqabaa yoo taatu bara 1995 dubartii jalqabaa kan hojii mataa ishiitin Paaris keessatti awwalcha namoota kabajamoof addatti qophaa'e keessati awwaalamte dha.
Mariin Waarsawu, kan yeroo sana Mootummaa Poolaandi jedhamu fi kutaa Impaayera Raashiyaa ta'e keessatti Mariyaa Saloomiyaa Skiwoodofiskaa taatee dhalatte. Mariin dhoksaan socho’u Yuunivarsiitii Filootingi (Floating University) Waarsawu keessatti barattee leenjii saayinisii hojiirrattii Waarsawu keessatti jalqabde. Bara 1891tti, umurii 24tti, obboleettii ishii angafaa hordofuun barnootaaf Paaris deemte. Paarisitti digirii ishii kan argate yoo ta'u hojiiwwan saayinsii hojjatte hundas Paaris keessatti hojjatte. Badhaasa Noobleii kan 1903 abbaa manaashii Piyeer Kurii fi fiizisisti Henrii Baakireel wajjin kan addaan qooddatte Mariin bara 1911tti ammoo Badhaasa Noobelii kan Kemistirii dhuunfaa ishiitti argatee jirti.
Argannoo Marii keessaa raadiyoo'aktiiviitii (jecha kana kan uume ishii dha), toofta ittiin ayissotooppota raadiyoo'aktiivii addaan baasanii fi elementoota haara lama kan polooniyeemii fi reediyeemii jedhaman kaasun ni danda'ama. Qajeelfama Mariitin, ayissotooppota raadiyoo'aktiivii ta'anitti fayyadamuun, qorannoon jalqabaa kan akkataa ittiin neoplasmas yaalanii fayyisuun danda'amu irratti xiyyeeffatu godhame. Mariin dhaaba Inistiitiyuutii Kurii jedhamu Paarisii fi Waarsawu keessatti kan dhaabdee yoo ta'u dhaabni hanga ammaatti giddugala qorannoo fayyaa ta'ee argama. Yeroo Waraana Addunyaa I, giddugala raadiyooloojii dirree waraanaa kan jalqaba dhaabde.
Lammii Firaansi yoo taateyyuu, Marii Skiwoodofiskaa Kurii (maqaa maatii lamaanuu ni fayyadamti) eenyummaa kan Poolish ta'uushii hin daganne. Ijoollee ishii kan durbaa lamaanuu Poolaandiffa kan barsiifte yoo ta'u akka daawwataniifis gara Poolaandi yeroo baayyee isaan geessitee jirti. Elementii jalqaba argate – Polooniyeemii kan jalqaba bara 1889 adda baafte – maqaa biyya dhaloota ishiin polooniyeemi jettee moggaafte.
Mariin bara 1934 Hospitaala Sanselomuuz (Sancellemoz - Haute-Savoie), Firaansi keessatii duute, sababiin du'a ishiis apilaastiik animiyaa yoo ta'u kunis kan dhufe raadiyeeshiniidhaaf saaxilamuu isheetin ture - kan saaxilamtes yeroo qorannoo teesti tuubii reediyeemii kiisii keessatti waan baachaa turtee fi tajaajila eksi-reyii yeroo waraanaa kenniteen ture.
Contents
Seenaa Jireenyaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Ijoollumaa Ishii[edit | Lakkaddaa gulaali]
Marii Skiwoodofiskaa Waarsawu, kutaa Poolaandi kan Impaayera Raashiyaa jala ture keessatti Sadaasa 7 1867 dhalatte. Mariin ilmoo shanaffaa fi kan dhumaa Birooniswaa, fi Waadiswaa Skiwoodofiskaa ti. Obbleeyyan Marii kan angafa ishii ta'an Zoofiyaa (1862 dhalate), Yoozeef (1863), Birooniiswaa (1865) fi Heleenaa (1866).
Karaa abbaas ta'ee karaa haadhaa, maatiin Marii qabeenyaa isaanii fincila bilisummaa Poolaandiif jecha godhaniin (kan dhiyoo sana ka'e Fincila Amajjii kan 1863-65) dhaban. Kunis dhaloota itti aane dhufu, Marii dabalatee, obboleeyyanshii kan durbaa fi obbleessa ishii, rakkina qabeenyaa fi jireenya moo'achuuf qabsoo keessa akka seenan godhe.
Akaakayyuun Marii kan karaa abbaa, Yoozeef Skiwoodofiskaa, Lubliin keessatti barsiisaa kabajamaa ture, achittiis Boleswaa Piruus kan seenaa ogbarruu Poolaandi keessatti nama guddaa ta'e yeroo ijoollummaasaa barsiisee ture. Abbaan ishii, Władysław Skłodowski, herregaa fi fiiziksii barsiisa ture, barnoota boodarraa Mariin ; akkasumas geggeessaa jiminaaziyemii dhiirotaa ture. Erga qondaaltonni Raashiyaa ajaja akkaata fayyadama laabiraatorii ibsu mana barumsaa Poolaandi kessaa balleessanii booda, abbaan ishii meeshaalee laabiraatorii baayyee kan manasaatti fide, akkasumas akkamitti akka fayyadaman ijoollee isaa barsiise.
Abbaan ishii boodarra qondaaltota Raashiyaatin deeggarsaa bilisummaa Poolandiif qaburraan kan ka'e hojiirraa ari'ame, kanarraan kan ka'e hojii miindaansaa xiqqoo ta'e hojjachuuf dirqame; kana malees, maatin Marii investimeentii godhaniin qarshii dhaban, kanaafuu galii argachuuf jecha dargaggoota mana isaanii akka bulan eeyyaman. Haatii Marii Bronisława mana barumsa fi jireenya dubartoota (boarding school) keessaa hojjatti turte, ergaa Mariin dhalattee hojii kana gadi lakkifte. Yeroo Mariin waggaa 10, Bronisławan dhibee tuubarkiloosisiin duute. Waggaa sadi'i dura, obboleettiin Marii Zoofiyaan, dhibee taayifesii kan mana barumsaatii ishii qabeen duute.
Abbaan Marii nama waaqatti amanu hin turre (atheist), haati ishii garuu Kaatolikii cimtuu turte. Duuti haadhaa fi obboleettii sihii Mariin amantii Kaatolikii dhiiftee aginoostikii taate.
Yeroo Mariin waggaa 10, mana barumsaa fi jireenyaa J. Sikorska galtee barachuu jalqabde; itti aansee jiminaaziyeemii dubartootaa kan baratte yoo ta'u gaafa Waxabajjii 12 1983 madaaliya warqeetin eebbifamte. Erga gaggabdee kuftee booda, tarii dippireeshiniidhaan ta'uu hin oolu, waggaa itti aanu sana baadiyyaa keessatti fira abbaa ishii biratti dabarsite. Wagga itti aanu ammoo Waarsawu keessatti abbaashii biratti nama qayyabachiisaa dabarsite. Barnoota sadarkaa olaanaa sababii dubartii taateef galuu waan hin dandeenyeef, ishiini fi obboleettiin ishii Bronisławan yuunivarsiitii dhoksaan hojjatu kan Yuunivarsiitii Filootingi jedhamu, dhaabbata barnoota olaanaa bilisummaa Poolandi deeggaruu fi kan dubartoota fudhatu, galan.
Mariin obboleettii ishii Bronisława wajjin waliigaltee uumte, kunis yeroo Bronisławan Paarisitti medisinii barattu gargaaruuf, waggaa lama boodammoo Bronisławan akkasuma Marii akka gargaartu ture. Kana wajjin wal qabatee, Mariin hojii maatii namaa wajiin jiraattee ijoollee isaanii barsiisuu (governess) jalqabde: jalqaba manaa ishiitii deddeebi'uun qayyabachiisu, achii booda waggaa lamaaf maatii wayii wajiin jiraattee ijoollee isaanii barsiisuu jalqabde; kunis iddoo Ischukii (Szczuki) jedhamu yoo ta'u maatin kunis kan Żorawskis jedhaman fira abbaa ishii turan. Yeroo maatii kanaaf jirtutti, ilma isaani Kazimierz Żorawski, kan sana booda herregaa beekkama ta'e, jaalatte. Maatin isaa garuu Mariin kan saantima cabduu hin qabne fuudhuun akka hin danda'amne itti himan, innis kan maatin isaa dura dhaabachuu hin dandeenye. Haala kanaan addaan ba'uun isaani jara lamaanifuu ulfaataa ture. Sana booda odoo hin turin Kazimierz Żorawski dafee doktireetii isaa argate, akka barsiisaa herreegaattis hojii jalqabe, Yuunivarsiitii Kirakoov keessatti pirofeesaraa fi dura ta'aa ta'e. Erga dulloomee booda, pirofeesara herregaa Waarsawu Pooliiteekniik (Warsaw Polytechnic) ta'e yeroo jirutti, siidaa Marii kan bara 1935tti Inistiitiyuutii Reediyeemii kan Mariin bara 1932 dhaabde fuuldura jiru jala taa'ee baayyee yaadan bada ture.
Jalqaba bara 1890tti, Bronisława — kan ji'a muraasa dura, kan doktarii fi qabsaawaa mirga namaa Poolaandi ta'e Kazimierz Dłuskitti heerumte — Mariin gara Paaris akka dhuftuuf ishii affeerte. Kaffaltii yuunivarsiitii waan hin dandeenyeef, Mariin affeerraa kana hin didde; qarshii ishii barbaachisu walitti qabuuf, waggaa tokkoo fi walakkaa ishiitti itti fudhate. Abbaanshii kan deebi'ee hojii mindaa guddaa qabu aragate, ishii gargaare. Yeroo kana hunda Mariin of barsiisuu itti fufte, kitaaba dubbisuu, xalayaa babarreesuun, fi tutooriyaalii (tutor) fudhacuun barachaa turte. Jalqaba bara 1889, Mariin Waarsawutti gara mana abbaashiitti deebite. Achittiis ijoolee namaa barsiisu ittuma fufte, hanga 1991ttis achuma turte. Mariin tuutooriyaalii ni kenniti, Yuunivarsiitii Filootingitti ni baratti, akkasumas leenjii saayinsii shaakalaan deeggarame laabiraatorii keemikaalaa keessatti jalqabde; laabiraatoriin kunis Godambaa Industirii fi Qonnaa keessatti, bakka Krakowskie Przedmieście 66 jedhamutti Waarsawu dulloomaa keessatti argama. Laabiraatoriin kun wasiilashii Józef Boguskin, kan kemistii Raashiyaa Dimiitirii Mendeleeviif gargaaraa ta'ee Seenti Petersibergi keessatti hojjachaa ture, kan hoogganamu ture.
Jireenya Ishii Kan Paarisi[edit | Lakkaddaa gulaali]
Gara dhuma 1891 keessaa Mariin Poolaandi gadi lakkiftee gara Paaris deemte. Paarisitti, hanga mana yuunivarsiitiitti dhiyaatu kan Latin Quarter jedhamu kireeffatutti, Mariin obboleettii ishii abbaa manaa obboleettii ishii bira quabatte. Bara 1891tti, Mariin Yuunivarsiitii Paarisitti galmooftee fiiziksii, kemistirii, fi herrega barachuu jalqabde. Mariin qabeenya xiqqo qabdutti fayyadamtee jiraatte, qora bonaa hamaadhan waaddamaa fi yeroo tokko tokko ammoo beelarraa kan ka'e gaggabdee kufaa turte.
Mariin guyyaa guyyaa barachaa alkan alkan ammoo qo'achiisaa turte, ittiin jirachuuf garuu ga'aa hin turre. Bara 1893tti, Mariin fiiziksiidhan digirii fudhatee laabiraatorii pirofeesara Gabriel Lippmann kessatti hojii jalqabe. Bukketti ammoo barnoota ishii kan Yuunivarsiitii Paaris ittuma fufte, carraa gargaarsa barnootaa argatteen, bara 1894tti digirii lammaffaa fudhatte.
Mariin ogummaa saayinsiishii isa dheeraa Paarisi keessatti amala maagineetawaa sibiila adda addaa qorachuun jalqabde, kan ishee hojjachiisiises Société d'encouragement pour l'industrie nationale ture. Baruma kana keessa Piyeer Kuriin jireenya ishii keessa seene; fedhii guddaan saayinsiif isaan lamaanu qaban walitti isaan harkise. Piyeer Mana barumsa Fiiziksii fi Kemistirii, École supérieure de physique et de chimie industrielles de la ville de Paris (ESPCI), keessatti barsiisaa ture. Kan wal isaan barsiises fiizisistii Poolaandi pirofeesara Józef Kowalski-Wierusz ture; kunis Mariin laabiraatorii guddaa akka barbaaddu waan bareef, kanammoo Piyeer qabaachuu danda'a yaada jedhuun ture. Piyeer laabiraatorii guddaa yoo qabaachuu baateyyuu, Mariif iddoo wayii qopheesseefii ishiinis achitti hojii jalqabde.
Jaalala guddaan lamaanuu saayinsiif qaban irra caala walitti akka isaan dhiyaachaa deeman gode, boodarras jaallalli keessa isaanitti biqile. Kana booda Piyeer gaa'ilaaf Marii gaafate; jalqabarratti Mariin kana hin fudhanne, sababinsaas gara biyya ishiitti deebi'uu barbaaddi ture. Piyeer garuu, ishii wajjin gara Poolaandi deemuf qophaa'aa ta'usaa itti hime, yoma kana jechuun saayinsii jaalatu dhiis hojii xiqqaa akka Firaansiffa qofa barsiisuu hojjachuuf ta'elle. Gidduu kanatti, boqonnaa gannaa 1894tti Mariin gara Waarsawutti deebi'te warrashii dubbifte. Amallee Mariin saayinsii isa jaalattu Poolaandi keessatti hojjachuu nan danda'a jettee yaaddi ture, garuu Yuunivarsiitii Kiraakoov keessatti sababii ishiin dubartii taateef iddoo dhowwatan. Xalayaan Piyeer ergeef gara Paarisitti deebitee PhD akka itti fuftu ishii amansiise. Jajjaabeessaa Mariitin, Piyeer qorannoo maagineetizimii irratti godheen bara 1895 PhD argate; mana barumsaasaa keessattis gara pirofeesaraatti guddate. Namoonni waa'ee Marii yeroo dubbatan "argannoo guddaa Piyeer" jedhu ture. Gaafa Adoolessa 26 1895 Suu (Sene) keessatti gaa'ila isaanii raawwatan; lamaanuu sirna ga'ilaa kan amantii hin barbaadne ture. Uffata aruzaa dhiiftee, uffata gurrracha cuquliisni Mariin gaafa gaa'ilaa sana uffatte, sana boodallee yeroo laabiraatorii keessa hojjachu baayyee ishii tajaajile. Jarri laamaanuu yeroo boqonnaa isaanii kan ittiin dabarsan waa lama qabu: karaa dheeraa saayikilii hoofuu, fi biyya alaa daawwachuu ture, kunis irra caala akka isaan walitti dhiyaatan godhe. Piyeer keessatti, Mariin jaalalaa haaraa, gargaaraa, fi nama saayinsii waliin hojjattu kan guutummaan itti abdachuu dandeessu argatte.
Elementii Haaraa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Bara 1895tti Viilheelmi Roontigan jiraachuu eksi-reyii (x-rays) argate, garuu akkaataa uummama isaanii irratti hubannoo ga'aan hin turre. Bara 1896 Henirii Baakireel ashaboon Yuraaniyemiin carallaa akka maddisiisuu fi carallaan kunis humna waantoota keessa seenuu danda'uu isaatin eksi-reyii akka fakkaatu argate. Baakireel raadiyeeshiniin kun, akka fosfaraseensii madda anniisaa alaarraa kan dhufe odoo hin taane yuraaniyemichuma irraa kan burqaa jiru akka fakkaatu agarsiise. Argannoo gurguddaa lamaan kanaan dhiibbamuun, Mariin qorannoo PhD ishii carallaa yuraaniyemii kana irratti akka gootu murteessite.
Saampiloota qorachuufis tooftaa haaraatti fayyadamte. Waggaa kudha-shan dura, abbaan manaashii Piyeerii fi obboleessi isaa elektiromeetirii hojjataan, kunis meeshaa siyaa'aa chaarjii elektirikii safaruuf gargaaru ture. Elektiromeetirii Piyeer kanatti fayyadamuun, carallaan yuraaniyemii qilleensi naannoo yuraaniyemii sanaa jiru elektirikii akka dabarsu kan godhu ta'u argatte. Tooftaa kanatti fayyadamuun, hojiin kampaawondii yuraaniyemii sanaa baayyina yuraaniyemii achi keessa jiruu irratti akka hundaa'u argatte. Raadiyeeshiniin kun walnyaatinsa molokiyuulotaa ta'urraan kan dhufu odoo hin taane atamiirraa kan dhufu jettee yaada dhiyeessite. Yaadni kunis yaada durii kan atamiin waan addaan cabuu hin dandeenye jedhu kuffise.
Bara 1897 intalshii Ayiriin deesse. Maatii ishii gargaarufis, Mariin Ikool Noormaal Supperiyeertti (École normale supérieure) barsiisuu jalqabde. Kuriiwwan (Piyeerii fi Mariin jechuudha) laabiraatorii hojii saayinsiif hojjatame hin qaban turan; hojiisaanii baayyee gamoo Mana Barumsa Fiiziksii fi Kemistirii bukkee jiru gara laabiraatoriitti jijjiiranii ittti fayyadamaa turan. Gamoon kun, kan duraan kutaa baqaqsanii yaaluu barnoota fayyaa ta'ee tajaajilaa ture, kan qilleensa seeran hin galchinee fi kan bishaan dhowwuuyyuu hin dandeenye turre. Jarri lamaanuu miidhaa hamaa raadiyeeshiniidhaaf saaxilamuun namarraan ga'uu waan hin beekneef ittisa wayiituu odoo hin fayyadamin wantoota raadiyoo'aaktiivii irratti hojjachaa turan. Manni barumsaashhii, Mariidhaa qorannoo kanaaf fandii wayiituu hin kennineefi, garuu kaampaanota sibiilaa fi albuuda baasuu irraa fi dhaabotaa adda addaa fi mootummootarra deeggarsa maalaqaa (subsidy) ni argatti ture.
Qorannoon tooftawaan Mariin geggeessite albuuda yuraaniyemii lama irratti ture, pitchblende fi torbernite (chalcolite ni jedhama). Elektiroomeetiriin pitchblenden yuraaniyemii dachaa afuriin akka caalu agarsiise, chalcolite ammoo dachaa lamaan akka caalu. Yoo yaadni ishii kan duraanii, kan raadiyoo'aktiiviitiin kampaawondii tokkoo baayyina yuraaniyemii irratti hundaa'a jedhu dhugaa ta'e, albuudonni lamaan sun wanta bira kan yuraaniyemii caalaa raadiyoo'aktiivii ta'e akka of keessaa qaban hubatte. Haala tooftawaa ta'eenis wantoota biraa kan carallaa burqisiisan barbaaduu jalqabde, bara 1998 elementiin tooriyeem raadiyoo'aktiivii akka ta'e argatte.
Piyeeris hojii ishii kanaan baayyee booji'ame. Bara 1898 walakkeessa keessa hojiishii kana keessatti baayyee harkifamuurraan kan ka'e qorannoo kan matasaa kan kiristaala irratti hojjachaa ture dhiise Marii wajjin hojjachuu jalqabe.
Yaadni qorannoo sanaa kan mataa ishii ti [Reyid yoo barreessu]; namni kamiyyuu mata duree kana filachuuf ishii hin gargarre, yoo abbaa manashiitti yaada isarraa fudhachuuf itti himteyyuu daftee abbumaa mataduree sanaa fudhatte. Boodarra seenaa jireenyaa abbaa manaashii keessatti si'a lama galmeessitee jriti, wanti ifa hin ta'in tokkoyyuu akka hin jiraanneef. Seenaa ogummaashii kan saayinsii kana gara jalqabaa irratti saayintistoonni baayyen dubartiin yaada qorannoo haaraa akkanaa kan ishiin irratti hojjachaa jirtu kana ni burqisiifti jedhanii amanuuf rakkachuu akka danda'an hubachuu hin oolle.
Mariin argannoo ishii kana maxxansiisuun murteessaa akka ta'e waan barteef dursa kennuufif murteessite. Waggaa lama dura, Baakireel odoo argannoosaa waa'ee raadiyo'aktiviitii Académie des Sciences dhaaf guyyaa lama booda dhiyeesseera ta'e kabajni nama raadiyoo'aaktiviitii argate jedhuu fi Badhaasni Noobelii Silvaanus Toomsaniif kennama ture. Mariinis mala argannoo ittiin maxxansan kan ariifataa ta'e filatte. Barruun ishii, kan hojii ishii gabaabsee fi salphisee ibsu, Académiedhaaf gaafa 12 Ebla 1898 pirofeesarashii kan duraanii Gabriyeel Liipmaan dhiyaateef. Sanayyuu ta'ee, akkuma Toomsan Baakireelin durfame, argannoo Marii kan tooriyeem akkuma yuraaniyemii carallaa burqisiisa jedhu akka Mariin argatteefitti hin galmoofneef; sanan ji'a lama dura, Geerhaardi Kaarli Shimiit Barliin keessatti argannoo kana maxxansiiseera ture.
Yeroo sanatti, addunyaarraa namni fiiziksii kamiyyuu waa'ee hima Mariin yaadannoo ishiirratti barreessite hin beeku, kunis pitchblende fi chalcolite yuraaniyemii caalaa ammam akka raadiyoo'aktiivii ta'an ibsa: "dhugaan kun baayyee adda, kanaafuu albuudonni kun elementii yuraaniyemii caala raadiyoo'aktiivii ta'an qabaachuu danda'u amantii jedhutti nama geessa". Boodarra yaadattee waan ishiitti dhaga'ame yoo dubbattu "yaada kana ariitidhaan mirkaneessuuf fedhii cimaatu na keessa ture" jette. Ebla 14 1898, Kuriiwwan (Piyeeri fi Mariin) piichibileendii (pitchblende) giraama 100 madaalanii fudhachuun mooyyee keessatti tumuu jalqaban. Yeroo sanatti wanti isaan barbaadan kun kan baayyee xiqqatee argamu waan ta'eef boodarra oorii tooniidhaan lakkaawwamu hujeessuu akka qaban battala sanatti hin hubanne ture.
Adoolessa 1898, Mariini fi abbaan manaashii barruu elementii haaraa argachuu isaanii isbu walii wajjin maxxansan, elementii haara kanas "polooniyeemii" jechuun kabaja biyya Marii Poolaanditti moggaasan, Poolaandi sana boodallee gara waggaa digdamaaf impaayera sadi'iin addaan qoqqoodamtee turte. Gaafa Mudde 26 1898, Kuriiwwan elementii haraa kan biraa argachuu isaanii beeksisan, elementii kana jecha Laatinii kan "radius" (carallaa) jedhurraa "reediyeemi" jechuun moggaasan. Qorannoosaanii kana keessattis, jecha "raadiyoo'aktiiviitii" jedhu uuman.
Argannoo isaanii kana shakkii tokko malee mrikaneessuuf, Kuriiwwan polooniyeemii fi reediyeemii qulqulluu baasuu barbaadan. Pitchblenden albuuda xaxamaa waan ta'eef ruuqoleesaa adda baasun ulfaataa ture. Polooniyeemii argachuun amma tokko salphaa ture; amalli keemikaalaasaa bismazii fakkaata, wanti oorii san keessaa bismazii fakkatu polooniyeemii qofa ture. Reediyeemiin garuu, argachuuf baayyee ulfaataa ture; amalli keemikaalaasaa baariyeemii kan fakkatu yoo ta'u bismazin lamaan isaanituu of keessaa qaba. Bara 1898 Kuriiwwan reediyeemii xiqqoo argatan, garuu reediyeemii baayyinaan jabaa ta'e, kan baariyeemin hin faalamne argachuun kan bira hin ga'amne ta'e. Kuriiwwan hojii ulfaataa ashaboo reediyeemii mala diferenshiyaal kiristaalaayizeeshiniidhan addaan baasuu jalqaban. Pitchblende toonii tokko keessaa, bara 1902tti reediyeem kilooraayidii kan amma giraamii tokko bakka kudhanitti qoodamtee ga'u adda baasan. Bara 1910tti Marii Kurii sibiila reediyeemii qulqulluu adda baafte. Mariin polooniyeemii, kan jireenya-walakka guyyaa 138 qofa qabu, adda baasurratti hin milkoofne.
Bara 1898 hanga 1902 gidduuttii, Kuriiwwan walii wajjin ykn dhuunfadhaan barruu saayinsii 32 maxxansiisan, kana keessaa tokko seelonnii xannachaa fidan yoo reediyeemitti saaxilaman seelota fayyaa caala dafanii du'u kan jedhu ture.
Bara 1900, Mariin miseensa faakaltii École Normale Supérieure ta'uun dubartii kan jalqabaa taate, abbaan manaashii ammoo faakaltii Yuunivarsiitii Paarisi gale. Bara 1902 sababa du'a abbaa ishiitin gara Poolaandi deemte.
Adoolessa 1903tti, Gabriel Lippmannin gorfamuun, Mariin dokitireeti ishii Yuunivarsiitii Paarisirraa argatte. Ji'uma sana keessa, Marii fi Piyeer Royaal Inistitushinii Landanittin waa'ee raadiyoo'aktiiviitii haasaa akka godhaniif affeeraman; Mariin akka hin dubbanne dhorkamte, Piyeer qofatu dubbate. Yeruma kana keessa, indastirii haaran reediyeemii irratti hundaa'e guddachuu jalqabe. Kuriiwwan argannoo isaanii kanaaf paatentii hin fudhanne, kanaafis bu'aan isaan bizinesii guddachaa jiru kanarraa argatan gadaanaa ture.
Badhaasa Noobelii[edit | Lakkaddaa gulaali]
Mudde bara 1903, Akkaadaamiin Saayinsii Iswiidin Piyeer Kurii, Marii Kurii fi Henrii Baakireel Badhaasa Noobelii kan Fiiziksii kenneef, kunis "yaadannoo tajaajila olaana isaan qorannoo wal faana raadiyeeshinii Pirofeesar Henrii Baakireel argate irratti godhaniin kennaniif beekkamtii kennuuf". Jalqaba irratti, koreen kun badhaasa kana Piyeerii fi Baakireelif qofa kennuuf yaade, garuu miseensa koree kanaa fi deeggaraa saayintistoota dubarti ta'n kan ture Herregaa Iswiidin Maagnus Jostaa Mittaag-Leefler dhimma kana Piyeeritti hime. Piyeer erga komii dhiyeessee booda, maqaan Marii filannoo kana keessa gale. Mariin Badhaasa Noobelii argachuudhaan dubartii jalqabaa ti.
Kurii fi abbaan manaashee qaaman Istookoolmi deemanii badhaasa fudhachuu hin didan; hojiitti baayyee qabamanii turan, Piyeeris yeroodhaa gara yerootti dhukkubsachaa ture, Piyeer ayyaneffata bakka ummanni walitti qabametti godhamu hin jaalatu ture. Looretiin Noobelii barnoota gabaabaa (lecture) kennuu waan qabuuf, Kuriiwwan bara 1905 gara sana deeman. Maallaqni badhaasa kanarraa argatan, Piyeerii fi Marii gargaartuu laabiraatorii kan jalqabaa akka qacaratan isaan dandeessise. Badhaasa Noobelii argachuutti aane, akkasumas affeerraa Yuunivarsiitiin Jeneevaa iddoo kennuufiif godhe, Yuunivarsiitin Paaris Piyeerif sadarkaa piroofeesarummaa kenneef, dura bu'aa fiiziksiis godhee muude. Kuriiwwan laabiraatorii seeran hojjatamellee hin qaban turan yeroo sana. Hiyyannoo Piyeer irraa ka'uun, Yuunivarsiitin Paaris laabiraatorii haaraa ijaaruu fi meeshaa itti guutuuf walii galan, garuu hanga bara 1906tti hin xumuramne ture.
Muddee 1904, Kuriin intalashii lammaffaa Iivi deesse. Mariin boodarraa nama afaan dhalootashee Poolaandiffa ijoollee ishii barsiisu mindeessiteefi, ijoollee ishiis Poolaandi akka daawwataniif ni ergiti, ofiifis fuuteet deemti ture.
Ebla 19 1906tti, Piyeer balaa karaarraatin du'e. Kuriin du'a abbaa manashee kanaan guyyatu itti dukkanaa'e. Caamsaa 13 1906tti, dippaartimentii fiiziksii Yuunivarsiitii Paaris dura ta'ummaa Piyeerif kennee ture Mariif kennuuf murteesse. Mariinis affeerraa kana laaboraatorii cimaa hojjachuudhaan yaadanoo Piyeerif oolchuf na gargaara jettee fudhatte. Mariin Yuunivarsiitii Paarisitti pirofeesara ta'udhaan dubartii jalqabaa taate.
Hawwiin Mariin laabiraatorii cimaa ijaaruf qabdu garuu Yuunivarsiitii Paarisitti hin xumuramne. Gara dhuma jireenyaa ishii keessa, Mariin Inistiitiyuutii Reediyemii (Institut du radium, amma Inistiitiyuutii Kurii, Institut Curie) hoogganaa turte, kunis laabiraatorii raadiyoo'aktiiviitii Yuunivarsiitii Paarisii fi Inistiitiyuutii Paasteriin ishiidhaaf hojjatame ture. Yaadni Inistiitiyuutii Reediyemii uumuu kan dhufe bara 1909 hoogganaa Inistiitiyuutii Paaster kan ture Piyeer Pool Emiila Ruudhaan ture. Piyeer Pool Emiila Ruun Yuunivarsiitiin Paaris Mariif laabiraatorii seeran hojjatamee kennuufii daddhabuu isaatiin baayyee gaddee gara Inistiitiyuutii Paaster akka dhuftu yaada dhiyeesse. Sana booda, Marii gadi lakkifti sodaa jedhuun, Yuunivarsiitiin Paaris kan duraan dide yaada jijjiiruun, gamoon Kurii, waliigaltee Yuunivarsiitii Paarisii fi Inistiitiyuutii Paasteriin ijaarrame.
Bara 1910tti Mariin reediyeemii addaan baafte; akkasumas sadarkaa addunyaalessaa madda raadiyoo'aaktivii kan kabaja ishii fi Piyeeriif kurii jedhamee moggaafame uumte. Haa ta'u malee, bara 1911 Akkaadaamiin Saayinsii Firaansi miseensa akka taatu harka tokko ykn lamaa jecha odoo hin filatamin hafe. Bakka ishiitti kan filame Iduwaardi Biroonii, kalaqaa Gulyeelmoo Maarkoonii telegiraafii wadaroo-maleessaa akka hojjatuuf gargaare, ture. Dubartiin Kurii jalattii doktireetii barattu, Maargariit Pereeyi, dubartii jalqaba miseensa akkaadaamii kanaa taatee filatamte - kunis walakkaa jaarraa tokkoo booda, bara 1962tti ture. Mariin saayintistii beekkamtuu Firaansif hojjattu ta'ee oduma jiruu, ilaalchi uummataa garuu gara nama biyya alaa ta'uu ishiitin gara jibbuutti deema - qisaasa Direeyfus irrattis mul'ateera - kunis oduun sobaa Mariin sanyii Yihudaa ti jedhu akka odeeffamu godhe. Yeroo filannoo Akkaadaamiin Saayinsii Firaansi geggeefamu, gaazexaa kaachoo mirgaa (right wing press) saba nama biyya ormaa taatee fi nama waaqatti hin amanne taateefi balaleffatanii maqaa ishii xureessan. Intalli ishii booda wa'ee kanaa yoo dubbattu gaazexoonni Firaansi yeroo Mariin badhaasa Firaansi keessatti kennamuuf filatamtu akka nama biyaa ormaa gatii hin qabneetti ishii dhiyeessu, yeroo badhaasa biyya alaa kan akka Badhaasa Noobelii fudhattu ammoo akka goota lammii Firaansi taatetti barreessu jechuun of tuulummaa isaani ibsite.
Mariin bara 1910-11tti walqunnamtii jaalalaa waggaa tokkoof fiizisistii Pool Loonzyevaa, kan duraan barataa Piyeer ture, wajjin akka qabdu bara 1911tti ifa ta'e. Namni kun nama fuudhee yoo ta'u garuu haadha manaasaa wajjin jiraachaa hin turre. Kunis qisaasa maxxansaalee gaazexoota fide, warri karaa hojii mormitoota ishii ta'an kanatti fayyadman. Kuriin (umuriin wagga 40n walakeessa kan turte) umuriidhaan Loonzyevaa waggaa shaniin caalti turte, gazeexootarrattis akka nama ormaa sanyii Yihuudi gaa'ila namaa diigdutti ibsamte. Yeroo qisaasni kuni jalqabu, Mariin Beeljiyeem turte; yeroo deebitu, uummata aaretu karra ishiirratti ishii eege, ishiinii fi ijoollenshii durbaa lamaan hiriyaashii biratti baqatanii turuun dirqama itti ta'e.
Beekkamtiin hojiishii sadarkaa addunyaalessaatti ol gudhachaa dhufe, Akkaadaamiin Saayinsii Iswiidinis mormii qisaasa Loonzyevaa irraa ka'ee dhufe bukkeetti qabuun, yeroo lammaffaatiif, Badhaasa Noobelii kan Kemistirii kan bara 1911 kenneef. Badhaasni kun "yaadannoo tajaajila ishiin guddina kemistiriitif elementii reediyemii fi polooniyemii argachuun, reediyemii adda baasun, fi qorannoo ummamaa fi kompaawondoota elementii addaa kanaa irratti gooten gumaachiteef beekkamtii kennuuf" jedhameeti kennameef. Mariin Badhaasa Noobelii lama moo'un ykn qooddachuun nama jalqabaa turte, namni badhaasa kana damee saayinsii adda addaatin argate lama qofa yoo ta'u kunis Marii fi Laayinas Poolin qofa. Jilli beektota biyya Poolaandi, barreessaa asoosamaa Henriik Shinkeeviichin durfamuun Mariin gara biyya ishiitti deebite qorannoo ishii akka achitti itti fuftu gaafatan. Badhaasni Noobelii inni lammataa Mariin mootummaa Firaansi Inistiitiyuutii Reediyemii akka deeggarana amansiisuuf ishii gargaare. Inistiitiyuutin kunis bara 1914tti kan hijaarrame yoo ta'u achi keessatti qorannoo kemistirii, fiiziksii, fi fayyaatu godhama ture. Badhaasa Noobelii kan bara 1911 erga fudhattee ji'a tokkoon booda, Mariin dippireeshinii (depression) fi dhukkuba kaleetin hospitaala seente. Bara 1912 baayyeesaa, Mariin jireenya ummataa dhiiftee garuu Ingilaandi keessa hiriyaashii fiizisistii Heertaa Ayirtan biratti dabariste. Laabiraatorii ishiitti kan deebite ji'a Muddee keessa yoo ta'u kunis ji'a 14 booda ture.
Bara 1912tti, Hawaasni Saayinsii Waarsawu aangoo hoogganummaa laabiraatorii haaraa Waarsawu keessa jiruu kennuufiff affeere, garuu Mariin ni didde, sababiinsaas Inistiitiyuutii Reediyemii kan Hagayya 1914tti xumurame irrattii fi karaa haaraa Gaabine Piyeer-Kurii jedhamee moggaafame irratti xiyyeeffachuu barbaadde. Mariin bara 1913tti Poolandi yoo deemtu Waarsawuttis simannaan godhameef garuu angaawonni Raashiyaa iddoo hin kennineefi. Guddinni Inistiitiyuutiichaa waraana dhufeen addaan cite, qorattoonni Firaansi baayyen Loltuu Firaansitti makamuuf dirqaman, inistiitiyuutichis hojiisaa bara 1919 deebi'ee jalqabe.
Wabii[edit | Lakkaddaa gulaali]
- "Marie Curie – Biography". Nobelprize.org. 4 July 1934. Retrieved 1 August 2012.
- "She had given a whole new area of physics its name." "The Genius of Marie Curie: The Woman Who Lit Up the World" on YouTube (a 2013 BBC documentary).
- See her signature, "M. Skłodowska Curie", in the infobox.
- Her 1911 Nobel Prize in Chemistry was granted to "Marie Sklodowska Curie"
- Barbara Goldsmith (2005). Obsessive Genius: The Inner World of Marie Curie. W. W. Norton & Company. p. 149. ISBN 978-0-393-05137-7.
- "The Genius of Marie Curie: The Woman Who Lit Up the World" on YouTube (a 2013BBC documentary).
- Tadeusz Estreicher (1938). "Curie, Maria ze Skłodowskich". Polski słownik biograficzny, vol. 4 (in Polish). p. 111.
- "Marie Curie – Polish Girlhood (1867–1891) Part 1". American Institute of Physics. Retrieved 7 November 2011.
- Wojciech A. Wierzewski (21 June 2008). "Mazowieckie korzenie Marii" [Maria's Mazowsze Roots]. Gwiazda Polarna 100 (13): 16–17. Retrieved 10 September 2012.
- Robert William Reid (1974). Marie Curie. New American Library. p. 12.ISBN 0002115395.


text:
Oromoo Maccaa
Oromoon Maccaa gosa Oromoo Oromiyaa Dhihaa keessa jiratu. Macci Laga Mormor (Blue Nile) gara kibbaatti lafa argamu keessa kan jiraatu yoo ta'u kunis naannoo Oromiyaa gara kaaba-dhihaa kutaa bulchiinsa durii kan Wallaggaa, Iluu Abbaa Booraa, Kafaa fi Shawaa keessa. Ummanni xiqqoon ammoo kaaba Mormor kutaa bulchiinsa Goojjam keessa iddoo Wambaraa jedhamu jiraatu.
Lafti Macci keessa jiraatu lafa ol ka'aa kan gaarreen walqabataa fi tulluuwwan qabu keessa. Akka aadaatti Macci 1500m gadi gadi bu'ee hin beeku, kunis sababa dhibee busaa fi sodaa hirriiba dhabuu ti.
Seenaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Oromoon Maccaa naannoo kana kan qubate jaarraa 16ffaa walakkeessa lammaffaa keessa yeroo Oromoon gara kibba Mormoritti babaallachaa tureti. Mootummaan duraan naannoo san ture Impaayera Itoophiyaa fi Sulxaana Adaal bulchinsa Ahimad Giraanyi jalaltti waraana geeggeeffamen kan dadhabe yoo ta'u waraana fi buttaa garbaa kan abbootin waranaa warra Kiristaanaa geggeessaa turaniin ummannii duraan naannoo sana ture bayyee xiqqeesseti ture.
Qubsumni Maccii naannoo amma jiraataniitti godhe kun garee guguddaan odoo hin taane garee xixiqqoon kan godhame ture, maqaan gosoota Maccaa ammallee akka maqaa iddoowwaniitti bakka baayyeetti tajaajilaa jira. Ummanni afaan Omootiikii fi Naayiloo-Sahaara dubbatu kan duraan naannoo sana ture jalqaba gabaro (gabbara) yoo godhaman dhawaata garuu gosa Maccaatti makamanii Oromoo ta'an.
Oromoon Maccaa Oromoo Tuulamaa wajjin sirna Gadaa tokko kan qabu yoo ta'u caffeen isaan kibba Finfinnee harraa kana ture. Jaarraa 16ffaa gara dhumaa keessa, Oromoon Maccaa sirna Gadaa mataa isaa kan dhaabbate yoo ta'u Caffeen isaas Odaa Bilii /Tute Bisil ture; kunis yaa'aa olii Gibee keessatti argama. Makkoo Bilii gadaa Maccaa kana waame. Addaan bayiinsa kanaaf Maccaa fi Tuulamni walii walii isaanii itti gaafatamaa godhu.
Bara 1963tti, Waldaan Wal-gargaarsa Maccaa fi Tuulamaa irra caalaa Oromootan yoo dhaabbatu dabalataan gosoota ummattoota kibba Itoophiyaas keessatti hirmaatanii jiru. Waldaan kun jalqaba waa'ee dhimmoota naannoo irratti kan socho'uu fi guddina kan jajjabeessu kan ture yoo ta'u, yeroo gabaabaa keessatti bilisummaa siyaasa fi aadaa Oromoo hundaaf falmuu jalqabe. Haaluma kanaan, bara 1967tti waldaan kun akka hin sochoone dhorkame; bara 1994tti waldaan kun lammata yoo dhaabbatu yeroo lammataaf bara 2004tti dhorkame.
Gosoota Maccaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Macci ijoollee shan qaba, isaanis shanan Maccaa jedhamu. Shanan Maccaa kunis: Liiban, Jaawwii, Guduru, Daallee (Daadhii) fi Jidda.
Ijoolleen Maccaa shanan eenyuun horan jennee yoo gaafannu:
- Sadan Liiban – Ammayya, Waliso fi Kuttaaye.
- Ja'an Jaawwii – Amuuru, Horro, Jimma, Ebantuu, Libaan fi Jidda.
- Torban Guduruu – Maloolee, Aammillee, Illaamuu, Lukkuu, Sirbaa fi Hndaraasa.
- Torban Daallee (Daadhii) – Obo, Sayyo, Sibuu, Tummee, Limmu, Noonnoo fi Daanno.
- Arfan Jiddaa – Akaako, Jimma, Sadaacha fi Badii.
References[edit | Lakkaddaa gulaali]
- http://de.wikipedia.org/wiki/Macha-Oromo
- Jan Hultin: Mäč̣č̣a und Mäč̣č̣a and Tulama, in: Siegbert Uhlig (Hrsg.): Encyclopaedia Aethiopica, Band 3, 2008, ISBN 978-3447056076
- Alessandro Triulzi: United and Divided. Boorana and Gabaro among the Macha Oromo in Western Ethiopia, in: Paul TW Baxter, Jan Hultin, Alessandro Triulzi: Being and Becoming Oromo. Historical and Anthropological Enquiries. Nordiska Afrikainstitutet, Uppsala, 1996, ISBN 9789171063793 (p. 251-264)


text:
Waldaa Qorannoo Oromoo
Waldaan Qorannoo Oromoo (WQO) dhaabbata qorannoo bu'aaf hin dhaabbanne yoo ta'u hayyoota Oromoo fi miti-Oromoo ta'aniin Oromoorrattii fi waan Oromoo wajiin wal-qabaturratti qorannoo geggessuuf kan dhaabbate dha. WQO dhaabbata barnootaa kan sadarkaa addunyaa (international academic organization) qorannoo fi galmeessuu seenaa fi aadaa Oromoo irratti xiyyeeffatee kan hojjatudha. Dhaabbanni kun kan hundeeffame hayyoota beekkumsi ummata Oromoorratti jiru xiqqaachuun ykn dhabamuun isaa isaan yaaddesseeni.
Dhaabbachuu Isaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
WQO akka dhaabaatti of danda'ee kan dhaabbate bara 1990ti. Bara kana bu'ureffamuu dhaaba kanaatif piroppoozaalin dhiyaatee kora wagga kan Tokkummaa Oromootaa Kaaba Ameerikaa (Union of Oromos in North America - UONA) irraatti mari'atame. Bara 1991tti, dhaabni kun Dr Ismaa'el Abdallaa dura bu'aasaa jalqabaa gochuun file. Dr Ismaa'el dhaaba kana hanga 1992tti kan tajaajilan yoo ta'u dhaabni kun TOKA(UONA) jalaa ba'ee dhaaba of danda'e akka ta'u gochuu keessatti ga'ee guddaa tabatan.
WQO bara 1990 of haa danda'u malee, qorannoon Oromoo kora waggaa kan Tokkummaa Oromootaa Kaaba Ameerikaa (UONA) irratti sana duralee dhiyaachaa ture. Qorannoon jalqaba waa'ee Oromoorratti sadarakaa idila addunyaarratti dhiyaate kan jalqabaa bara 1984 Dhaabbata Qorannoo Aafrikaa (African Studies Association - ASA) konfaransii wagga irratti ture; kunis magaalaa Loos Aanjelesitti godhame. Milkaa'ina konfaransii kanarratti argameen jajjabaachuun, bara 1985 kora waggaa TOKA (UONA) irratti qorannoon adda addaa waa'ee Oromoo irratti yeroo jalqabaaf dhiyaate. Haaluma kaanaan waggaa waggaadhaan hanga bara 1990tti itti fufe.
Kaayyoo Dhaaba Kanaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
WQO kayyoowwan armaan gadii qaba:
- Qorannoo seenaa, diinagdee, aadaa, fayyaa, barumsa, siyaasa, seera, fi nageenyaa hawaasa Oromoo irratti godhamuu jajjabeessuu fi qindeessuu
- Hayyoonni waa'ee Oromoo qoratan ballisanii yaaduu (critical thinking) fi jireenya hayyummaa guutuu ta'e akka qabaatan gargaaruu
- Waltajjii hayyoonni Oromoo irratti waliin hojjatanii fi wal gargaaran uumuu
- Hayyoonni Oromoo hin ta'in kan waa'ee Oromoo qorataniif haala mijeessuu fi qorannoo Oromoorratti godhan jajjabeessu
- Qabeenyaa fi maallaqa qorannoo Oromoof barbaachisu addan baasuu fi namootarraa walitii qabuun qorannoo Oromoof akka oolu gochuu


text:
Seenaa 28: Akkaataa Museen Itti Oole
MUCAA quba intalattii qabatee booʼaa jiru kana ilaali. Mucichi Musee jedhama. Intalli bareedduun kun eenyu akka taate beektaa? Intala Faraʼoon mootii Gibxiiti.
Haati Musee mucaanshee warra Gibxiin akka duraa ajjeefamu waan hin barbaadneef, hamma jiʼa sadii guututti isa dhoksite. Haataʼu malee, Museen akka duraa argamu waan beektuuf, isa oolchuuf jettee waan goote haa ilaallu.
Dhallaadduu fudhattee akka bishaan hin galchinetti guuboo hojjette. Musee erga keessa keessee boodas, guubicha fuutee jajjaba Laga Abbayyaa qarqara jiru gidduu keesse. Miiryaam obboleettiin Musee, naannoo sana dhaabattee waan isarra gaʼu akka ilaaltu itti himamee ture.
Yeruma sana intalli Faraʼoon qaamashee dhiqachuuf gara Laga Abbayyaa dhufte. Akkuma tasaa jajjaba keessatti guuboo tokko argite. Hojjettootashee keessaa ishee tokkoon: ‘Dhaqiitii guuboo sana fidi’ jetteen. Intalli mootichaa guubicha ennaa bantu mucaa baayʼee bareedu tokko keessatti argite. Mucichi booʼaa waan tureef baayʼee ishee marare. Kanaaf akka ajjeefamu hin barbaanne.
Achiis Miiryaamni dhufte. Fakkii kanarratti ishee arguu dandeessa. Miiryaam intala Faraʼooniin: ‘Mucaa kana akka siif guddistu dubartii Israaʼel tokko siif waamuu?ʼ jetteen.
Isheenis: ‘Eeyyee naaf waami’ jetteen.
Kanaafuu, Miiryaam haadhasheetti himuuf fiigdee deemte. Haati musee gara intala mootichaa yeroo dhuftu, intalli mootichaa: ‘Mucaa kana fuudhiitii naaf guddisi; ani siifan kaffalaa’ jetteen.
Achiis, haati Musee mucaashee guddisuu jalqabde. Booddee yommuu Museen guddatetti, intala mootichaa ishee musee akka ilmasheetti ilaaltuutti kennite. Museen mana Faraʼoonitti guddachuu kan dandaʼe akkaataa kanaani.
Baʼuu 2:1-10.
Gaaffiiwwan
- Mucaan fakkii kanarra jiru eenyu? Kan inni qabate jiruhoo quba eenyuuti?
- Haati Musee mucaashee duʼarraa oolchuuf maal goote?
- Intalli xinnoon fakkii kanarra jirtu eenyudha? Isheenoo maal gochaa jirti?
- Intalli Faraʼoon mucicha yommuu argattutti, Miiryaam yaada maalii dhiheessiteef?
- Intalli mootichaa haadha Museetiin maal jette?
Gaaffiiwwan dabalataa
- Baʼuu 2:1-10 dubbisi.
Haati Musee yeroo inni mucaa xinnoo turetti isa leenjisuufi isa barsiisuuf carraa akkamii argattee turte? Kunoo warra yeroo harʼaa argamaniif fakkeenya akkamii taʼa? (Bau. 2:9, 10; Kes. 6:6-9; Fak. 22:6; Efe. 6:4; 2 Xim. 3:15)


text:
Seenaa 40: Museen Katticha Rukute
WAGGAAN waggaa dhalee, waggaan 10, waggaan 20ni, waggaan 30ni, waggaan 39 ni darbe! Israaʼeloonni ammayyuu lafa onaa keessa jiru. Haataʼu malee, waggoota kana hundaatti Yihowaan sabasaa kunuunseera. Maannaa isaan nyaachiseera. Guyyaa duumessaan, halkanimmoo ibiddaan isaan geggeessa ture. Waggoota kana hundaatti wayyaansaanii hin moofofne; miillisaaniis hin dhiitofne.
Amma erga Gibxii baʼanii waggaa 40ffaa jiʼa jalqabaa keessa jiru. Israaʼeloonni ammas Qaadeshiin safaran. Qaadesh, waggaa 40 dura gaaddonni 12n biyya Kanaʼaan akka gaadan yommuu ergamanitti bakka Israaʼeloonni keessa turanidha. Miiryaam obboleettiin Musee Qaadeshitti duute. Akkuma kanaan duraa ammas bakka kanatti rakkinni ni uumame.
Israaʼeloonni bishaan argachuu hin dandeenye. Kanaafuu, akkas jechuudhaan Museetti dubbatan: ‘Utuu duunee nuuf wayya ture. Biyya Gibxii nu baastee bakka rakkinaa wanti tokkoyyuu itti hin margine kan nu fidde maaliifi? Midhaan hin jiru, harbuun, wayniiniifi rumaaniinis hin jiru. Bishaan dhugamullee hin jiru.ʼ
Museeniifi Aaron kadhannaa dhiheessuuf gara mana qulqullummaa yommuu dhaqan, Yihowaan Museedhaan akkas jedheen: ʼIsraaʼeloota sassaabiitii bakka hundisaanii jiranitti kattaa iddoo sana jirutti dubbadhu. Isaaniifis taʼe horiiwwansaaniitiif bishaan baayʼeen isa keessaa ni baʼa.ʼ
Kanaafuu, Museen sabicha walitti qabee akkas jedheen: ‘Isin warri Waaqayyotti hin amanamne, dhaggeeffadhaa! Aaroniifi ani kattaa kana keessaa bishaan isiniif ni baasnaa?ʼ Achiis Museen, uleesaatiin katticha al lama rukute; bishaan baayʼeen katticha keessaa yaaʼe. Amma isaaniifis taʼe horiiwwansaaniitiif bishaan gaʼaan jira.
Yihowaan garuu Museefi Aaronitti aaree ture. Maaliif akka taʼe beektaa? Museeniifi Aaron kattaa sana keessaa bishaan kan baasan Isaan akka taʼan dubbachuusaaniitiini. Bishaan kan baaseef garuu Yihowaa ture. Museeniifi Aaron waaʼee kanaa dhugaasaa waan hin dubbanneef, Yihowaan akka isaan adabu itti hime. ‘Saba koo biyya Kanaʼaanitti hin geessitan’ jedheen.
Baayʼee utuu hin turin Israaʼeloonni Qaadeshii baʼan. Yeroo xinnoo booda Gaara Hoor bira gaʼan. Aaron gaara kanarratti duʼe. Yommuu duʼu umuriinsaa waggaa 123 ture. Israaʼeloonni baayʼee waan gaddaniif, guyyaa 30 guutuu Aaroniif booʼan. Isatti aanee ilmisaa Eleʼazaar saba Israaʼelirratti hangafa lubaa taʼe.
Lakkoobsa 20:1-13, 22-29; Keessa Deebii 29:5; Nahimiiyaa 9:21.
Gaaffiiwwan
- Israaʼeloonni lafa onaa keessa yeroo turanitti Yihowaan kan isaan kunuunse akkamitti?
- Israaʼeloonni Qaadeshitti safaranii yommuu jiran maal jedhanii gunguman?
- Yihowaan Israaʼelootaafi horiiwwansaaniitiif bishaan kan kenne akkamitti?
- Fakkii kanarratti namichi quba ofitti qabee jiru eenyu? Kana kan gochaa jiru maaliifi?
- Yihowaan Museefi Aaronitti kan aare maaliifi? Kan adabamanoo akkamitti?
- Tulluu Hoorirratti maaltu taʼe? Eenyutu hangafa lubootaa Israaʼel taʼe?
Gaaffiiwwan dabalataa
- Lakkoobsa 20:1-13, 22-29 fi Keessa Deebii 29:5 dubbisi.
Akkaataa Yihowaan lafa onaa keessatti Israaʼeloota kunuunserraa maal baranna? (Kes. 29:5; Mat. 6:31; Ibr. 13:5; Yaq. 1:17)
Museeniifi Aaron saba Israaʼel duratti isaaf ulfina kennuu dhiisuusaanii Yihowaan kan ilaale akkamitti? (Lak. 20:12; 1 Qor. 10:12; Mul. 4:11)
Akkaataa Museen adaba Yihowaan isaaf kenne fudhaterraa maal baranna? (Lak. 12:3; 20:12, 27, 28; Kes. 32:4; Ibr. 12:7-11)


text:
Garba Paasifiik
Garbi Paasifiik garba addunyaa keessaa isa guddaadha. Kaaban Arkitiik irraa ka'ee hanga Galaana Kibbaatti kan fulla'u yoo ta'u, karaa dhihaa Eshiyaa fi Awustireliyaadhaan, karaa bahaa immoo ardii Ameerikaa lamaanin marfamee argama.
Garbi kun lafa isquweer km miliyoona 165.2 kan uwwisu yoo ta'u, lafa bishaanin aguuggame keessaa kun parsentii 46% ta'a akkasumas gutumma addunyaa keenyyaa keessaa parsentii 30% qabata. Mudhiin lafaa garba kana bakka lamatti qoodudhaan Paasifiikii Kaabaa fi Paasifiikii Kibbaa uuma. Dhooqni Mariyaanaa kan Dhiha Paasifiikii Kaabaatti argamu iddoo addunyaa keenyarra garmalee gad dhooqqatu yoo ta'u kunis meetira 10,911 (35,797 ft) ta'a.
Garba kanaa maqaa Paasifiik jedhu kan baaseef abuurtuu biyya Poorchugaal Ferdinaand Maajelaani. Sababni inni maqaa kana baaseefis garbi kun tasgabba'aa fi bidiruu ofuuf mijataa waan tureefi maqaa Garba Nagaa(Paasifiik jechuun nagaa jechuu dha) jedhu kenneefi.


text:
Gargaarsa ati barbaaddu argachuuf maloota kanneen keessaa kam iyyuu fayyadami.
· Onlaayiniin gaaffii kee dhiyeessigargaarsi addaa kan sibarbaachisu yoo ta’e
· Bilbila__ bilbili 703-594-2168 Sagalee baga nagahaan dhuftee afaan Ingiliffaan waraabbamee jiru ni dhageessa; Achirraan erga sagalee dhageesseen booda ergaa kee barreessi. Hiiktotni afaanii deebii akka kenninu nu gargaaru.
· Ati ofii keetii- mana barnootaa daa’ima keetii qaaman daawwadhu. Namni afaan ati dubattu beeku argamuun isaa hamma kana amansiisaa miti. Haata’u malee hojjetaan odeeffannoo sassaabuun sigargaaruuf jecha poostarii fi gaafannoo adda addaa ni fayyadama.
Dhimmoota hunda keessatti, kanneen armaan gadi akka ati kennitu ni gaafatamta.
o Maqaa kee fi maqaa daa’ima keetii;
o Mana barnootaa daa’ima keetii, kutaa barnootaa, fi maqaa barsiisaa isaa;
o Nama dhuunfaa ati isa waliin dubbachuu barbaaddu, fi mata duree waa’ee ati mari’achuu barbaaddu (maqaa yookin hojii isaatin) Fi
o Lakkoofsa bilbila keetii fi yeroo ati irra caalaatti itti argamuu dandeessu.


text:
Help:Contents/Ballinan
Herrega fi Formulotta[edit | Lakkaddaa gulaali]
Kunii Herrega fi Formula akkam akka barresitanni bekuuf isaani qarqara
Dagaleen 1ffan maqaa formulaa ibsaa
Dagaleen 2ffa Herrega yokan formula sunii argachuf mani akka barressu qabdanii isaani agarsisaa
Dagaleen 3ffa Herregi yokan Formulan akkam akka jiruu agarsisaa
Formula[edit | Lakkaddaa gulaali]
Symbol[edit | Lakkaddaa gulaali]
- Beksisaa: Symbolii Delta (δ) barresuuf kaneen cuftuu kessaa jiraan katabuu qabdu: duraan (''') itti anee (&) itti anee (delta) itti anee (;) itti anee immo (''').
Others[edit | Lakkaddaa gulaali]
- Square


text:
FINFINNEE—
Danbii Naamusa Filannoo bara 2002 tumame irraa ka’uudhaan – Dhaabbatni Dimookiraatawa Uummata Oromoo yokaan DH.D.U.O-n ka keessatti argamu Mana-maree Walitti-dhufeenyaa hundeeffatanii akka socho’aa turan kan ibsan Hoogganonni paartiile kanaa, DH-D-U-O fi paartiileen ja’an baatiitti si’a tokko walga’uun akka irra turee fi ennaa dhimmi hatattamaa jiraatu immoo, sanaa asitti iyyuu akka walga’an waamuu danda’an dubbatan.
“Amma garuu ka baatiitti si’a tokko wal-geenyu illee hafee jira” jedhu Paartiilee ja’an keessaa tokko ka ta’e Koongiresa Biyyoolessaa Oromoo Obbo Tolasaa Tesfaayee.
Hoogganaan paartii ka biraa, ka Paartii tarkaanfachiisa Gadaa kanuma dubbatan. DHDUO bakka bu’uun ka Mana-maree Paartiilee toorba of keessaa qau sanatti hirmaatan Obbo Moges Ida’ee garuu “hojiin walitti-dhufeenyaan hojjennu hin dhaabbanne. Walga’iin Mana-maree baatii tokko qofaaf dabarsame. Innis ka DhDUOn qofa dabarsame otuu hin taane, walii-galtee paartiilee hundaatiini” jedhan.
Gabaasa guutuu armaan gaditti caqasaa


text:
Yesus gaafa guyyaa Jimaataa du’e?
Gaaffii: Yesus gaafa guyyaa Jimaataa du’e? yoo akkas ta’e, inni gaafa guyyaa Dilbataa du’aa kaafame ta’e ini akkamiin guyyaa sadii fi halkan sadii boolla keessatti dabarsee?
Deebii: Yesus guyyaa kam akka ajjeefame Macaafni Qulqulluun adda baasee hin dubbatu. Ilaalchi lamaan baay’ee geggeefamu Jimaataa fi Roobii dha. Kaan, ta’us, falmii jimaataa fi Roobii walitti fidanii, guyyichi Kamisa akka ta’e agarsiisu.
Yesus Maatewoos 12:40 keessatti, “Akkuma Yoonaas garaa qurxummii isa guddichaa keessa guyyaa sadii fi halkan sadii ture ilmi namaas guyyaa sadii fi halkan sadii garaa lafaa keessa turuuf jira” jedhe. Fannnifamuun Jimaata akka ta’e kan falman karaan inni guyyaa sadii fi halkan sadii boolla keesa ture sirriidha jedhu. Akkaataa Yihudootaatti jaarraa jalqabaatti, walakkaan guyyaa akka guyyaa guutuutti fudhatama. Yesus walakkaa guyyaa Jimaataatiif boollaa keessa erga ture, Sanbata duraa guutuu fi walakkaa Dilbataa- inni guyyaa sadiif guutuuf akka boolla keessa ture ni ilaalama. Jimaataaf falmii inni angafni guddaan Maarqoos 15:42 keessatti argama, Yesus “guyyaa Sanbata dura” akka ajjeefamee ture kan kaa’u. Inni Sanbata isa torbanii turee, fakkeenyaaf, Sanbata duraa, dhugaan isaa gara Jimaatin guyyaa fannifamuu isaa akka ta’etti nama geessa. Falmiin garri biraan kan Jimaataa kan jedhu waraabbiileen kan akka Maatewoos 16:21 fi Luuqaas 9:22 Yesuus gaafa guyyaa sadaffaatti akka du’aa ka’u barsiisu; sababa kanaatiif, guyyaa sadii fi halkan sadii guutuu boolla keessa turuun isa hin barbaachisu jedhu. Garuu, hiikoon tokko tokko waraaabbii kanaaf “gaafa guyyaa sadaffaa” kan jedhutti gargaaramu hunduu isa kana hin godhan, tokkoon tokkoon jaraa hiika inni “gaafa guyyaa sadaffaa” jedhuu waraabbi kana hiikuudhaaf karaa sirrii akka ta’e walii hin galanu. Sana irra dabalee, Maarqoos 8:31 Yesus guyyaa sadii “boodda” akka du’aa ka’u dubbata.
Falmiin Kamisaa ilaalcha Jimaataa irratti babl’ata keessattuu ta’umsi heedduun akka jiranis falma (kaan akka digdamaa ta’an) awwaalamuu Kiristoos fi Dilbata ganama gidduutti kan ta’an Jimaata galgalaa kaasee hanga Dilbata ganamaatti kan ta’an. Ilaalcha Kamisaa kan deeggaranu keessattuu akka rakkinaatti kan kaasanu yeroo guyyaan inni guutuun Jimaataa fi Dilbata gidduu Sanbat-duraa qofa ta’edha, innia Sanbata Yihudotaa. Guyyaan dabalataa yookiin rakkinicha xiqqeessuudhaaaf. Kamisa kan deeggaranu kana dababeeffachuu danda’u: Wixata ganamaa kaastee michuu kee akka hin arginetti yaadi. Yeroo isa ittaanutti Kamisa ganama argite akkas jetteenis, “goyyoottan sadiidhaaf si hin agarre” ta’us inni sa’a 60 qofa (guyyoota 2.5). Yesus gaafa Kamisaa ajjeefameera taanaan fakkeenyi kun akkamiin akka guyyoota sadii ta’uu danda’u agarsiisa.
Roobiidha yaada jedhu kan qaban immoo gaafa torbee sanaa Sanbata lamatu turan jedhu. Isa duraa booda (tokko isa gaafa ajjeefamuu isaa galgalaa ta’e [Maarqoos 15:42; Luuqaas 23:52-54]), dubartoonnni urgooftuu sana bittuun jaraa bittaa isaanii kan geggeessan Sanbata booda ta’uu isaa agarsiisa (Maarqoos 16:1). Ilaalchi guyyaa Roobii “Sanbanni” kun ayyaana Faasikaa akka ta’etti waliigala (Seera Lewootaa 16:29-31, 23:24-32, 39 ilaali bakka ayyaanni qulqullaa’oon warri gurguddaan dirqama sanbata isa torbee torbeedhaan dhufu ta’uu hin qabne). Sanbannni inni ittaanu kan torbee sanaa Sanbaata isa torbeedhuma sanaa ture. Luuqaas 23:56 ilaali, dubartoonni warri urgooftuu sana bittanii turan Sanbata isa duraa booda deebi’anii urgooftuu sana qopheessaniiru, sana booda “gaafa Sanbataa boqottanii” (Luuqaas 23:56). Falmichi kun jarri Sanbata booddee urgooftuu bitachuu akka hin dandeenye dubbata, urgoofticha illee Sanbatinni utuu hin ga'in dura qopheessu-Sanbanni lama jiraachuu yoo dhabaatan. Ilaalcha Sanbata lamaatiin, Kiristoos gaafa guyyaa Kamisaa fannifame, achumaan Sanbatini inni guddichi (ayyaana Faasikaa) Kamisa yeroo aduun lixxu kaasee Jimaata yeroo aduun lixxutti xumuramuu qaba- jalqaba Sanbata isa kan torbee yookiin Sanbat-duraa. Sanbata isa jalqabaatti (ayyaana Faasikaa) dura urgooftuu bituun jarri boqonnaa Sanbataa gidduutti gaafa Sanbat-duraa bitan jechuun ni danda’ama.
Sababa kanaatiif, akkaataa ilaalcha warra guyyaa Roobiitti, ibsi inni tokkichi kan galmee Macaafa Qulqulluu kan urgooftuutii fi dubartootaatiin hin mormu hubannaa jechumaa jechatti ta'e Mateewoos 12:40 wajjinis walii gala, Kiristoos gaafa guyyaa Roobii akka ajjeefamee ture. Sabanni inni ayyaana inni guddaan (Faasikaan) gaafa Kamisaa ta’e ture, dubartoonni orgooftuu sana (sana booddee) gaafa guyyaa Jimaataa bitan guyyaadhuma sana deebi’anii urgooftuu sana qopheessan, gaafa Sanbat-duraa boqotan, isa Sanbata kan torbanii ta’etti, achumaan urgooftuu sana Dilbata ganama gara awwaalaa fudhatanii dhufan. Yesus gaafa Roobii yeroo aduun lixxuuf jettutti awwaalamee ture, akkaataa gabatee yeroo kan Yihudotaatti Kamisatti kan lakkaa’amutti. Gabatee yeroo yookiin kalaanderii Yihudotaatti gargaaramuudhaan Kamisa galgala qabda (galgala tokko), Kamisa guyyaa (guyyaa tokko), Jimaata galgala (galgala lama), Jimaata guyyaa (guyyaa lama), Sanbat-duraa galgala (galgala sadii), Sanbat-duraa guyyaa (guyyaa sadii). Yeroo inni itti ka’e yeroo isaa sirriitti hin beeknu, garuu Dilbata utuu hin bar’in dura akka ta’e ni beekna (Yohaannis 20:1, Maariyaam Magdalittiin “utuu dukkanaa’ee jiruu” dhufte), kanaaf Inni barii akkuma lixa aduu booda Sanbat-duraa galgala ka’uu danda’a, isa torban Yihudootaatiif guyyaa isa duraa eegalutti.
Ilaalcha guyyaa Roobii irratti rakkina ta’uu kan danda’u duukabuutonni karaa Emaa’us irra Yesusii wajjin deemaa turan du’aa kaafamuu isaatii wajjin “guyyaadhuma tokkicha” ture (Luuqaas 24:13). Duukabuutonni, kan Yesusiin hin hubanne, waa’ee ajjeefamuu Yesus itti himan (24:31) “kun erga ta’es har’i guyyaa sadaffaa isaati” jedhaniin (24:22). Roobii kaasee hanga Dilbataatti guyyoota afuri. Ibsi ta’uudhaaf qabu jarri tarii Roobii galgalaa kaasee lakkaa’aniiti ta’a awwaalamuu Kiristoosi kaasanii, isa Kamisa Yihudootaa jalqabu, kanaaf Kamisaa jalqabee hanga Dilbataatti akka guyyoota sadiitti lakkaa’amuu danda’a.
Buu’uura waantota kanaatti, torban sana keessaa gaafa guyyaa kamii akka du’e ture beekuun amma kana barbaachisaa miti. Inni waanta baay’e barbaachisaa utuu ta’eera ta’e, ittaansuun sagaleen Waaqayyoo ifatti guyyicha nuuf kenna ture. Kan barbaachisaa ta’u inni du’eera dhagna isaatiinis warra du’an keessaa kaafameera kan barbaachisaa ta’e sababaa inni du’e dha-adabbii cubbamoonni hundi isaanii ta’uf fudhachuudhaaf. Yohaannis 3:16 fi 3:36 lamaanuu isatti amanuun jireenya bara baraa akka namaa argamsiisuu labsu! Inni yoo Roobii, Kamisa, yookiin Jimaata du’eera ta’es kun waluma qixxee sirriidha.
Gara Mana fuula Afaan Oromootti deebi’aa
Yesus gaafa guyyaa Jimaataa du’e?


text:
UQAFÍQOO UFAFA
Náaru kambíqaaninnainaina Yoohaneena uqafíqoo ufafa.
1
1 Dauní kambíqaaninna ainainara Ánutufa narí ásauku mundírana Yísuna akooroommámufanoo mifá quándakinoo narí faiqi námu qímannimianifeera Yoohaneena kooroommá áminau. Ásauku mundírafa maa-ainaináusara narí qangiroo aqiqoofanoo qumuréenoo Yísuna aináinira faiqi Yoohaneena kooroommá áminau. 2 Yoohaneefa aiqáma ainaina qáfeemaruna faqa írimaruna faqa qangiroo fannoo qímamúna aiqáma maa-papiqánaki kooroo inau. Maa-ufána Yísufa ásauku mundírafa narí ákoona Ánutuna ánoona ufa Yoohaneena qímamufanoo ákara rúmaqoo úfafa maa-akaráfa máridanoo. 3 Faiqí moó fannoo maa-akarána ásaana rínafa asasíannoo. Maa-tamummaqara ufána irisée eedóo qínausa misá asasifáranoo. Maa-ufánakinaa ainaina koorooínausa qúsasaa kambíqainara maa-ufána ásaana rímariasa faqa eedóo qímariasa faqa asasifáranoo.
Qísauku dínni taikásee dínni ani qaara marasée maqúsakinaasa amaana máqaki kéeqee maríasa misá Yoohaneefa nímandoo úfafa.
4 Asia máqa maaqaki máriasa amaana máqa qísauku dínni taikásee dínni ani qaara máraranaki kéeqee maríasa qinée Yoohaneesa ákara rúmannimaqaidaqa.
Ánutufa óoqai márufa maqee faqa káqi márifa kásooqaqee náaru faqa márianinafa narí áfaarirana faqa narí asooárana faqa ínni nímidanoo. Ánutuna ufa írira qaari óorinni Ánutuna maraquna námu qísauku dínni taikásee dínni qaara marasée maríasa miqí kai mándee Ánutuna áfaarirana faqa asooárana faqa ínni nímidaqa. 5-6 Yísufa ásauku mundírafa andeeqásee kooroo ímarifa Ánutuna óoqa faiqi kúqiranakiqari fíndifufa maa-maqa maaqánakinaasa karaambáiqauqa úriqararafa márifa mifá faqa narí áfaarirana faqa asooárana faqa ínni nímidanoo. Mifá maasára ámuqusámmidanoo. Mifá narí kúqiranannai maasá mandáinainakinaana idukúnniseenoo maasá qumáreeqeenoo narí ákoona Ánutuna aanáiqikirausa máriaqee qímaseenoo quqáqisáifaqa máridaqa. Ánutuna ásauku mundírana Yísuna afaaqa aréenarana faqa afeeka faqa firaaqóo mináindi márianifeera.
7 Qáfaaqa, mifá Yísufa asurukí qúmidanoo. Miná faaqaaná raqúramusa misá faqa kúqiranakiqari fíndifi qáfeefaranoo. Maa-maqa maaqánakinaa maqúsa maqusa máriasa aiqáma minára ikíraqéeqa soofaarifáranoo. Dóo kúqaa uqanna miqífaranoo. 8 Ánutufa úriqararafa karaambáiqa óoqai márufa maqee faqa káqi márifa náaru faqa káqi márianinafa naríara maaqí qídanoo. Qinée óosana ároo aukuana máriafanausa náaru taikára aukuana faqa káqi márianausa máridaqa.
Yoohaneena áfu pisipasamándoofanoo ásauku mundírana Yísuna qáfanau.
9 Yoohaneefa narí qáfoo ainainna maaqí qímasee ákara rínau. Qinée Yoohaneesa ínni nífasausa náuraiqi máridaqa. Qinée ínnisaimbaqa Yísuna ánoonufa qímannimunaqa nári únna Ánutufa márifaqa kúqaa qíra Ánutunara níkooqaifaqa aupúrarana faqa nárirana faqa ínnisaimbaqa qímimariafaqa máraidaqa. Qinée faqa ínnee faqa Yísuna quqúsaki márunausa máridaqa, maasá miná teeroo quqáranaki máraidaqa sía minára aupúreeqa miná minníseeqa káqi minakí dóori runúsee máraqa fídaqa, qinée Yoohaneesa Ánutuna ufa faqa Yísuna koorooíra ánoonufa faqa qímannimiafannanara Roomma máqannaasa qiní karabúsa rumbáranaki qísoofaqa máridaqa. Ooruku námmari qámbaana Patamoosa áfumaki Roomma máqannaa karabúsaki máriafananoo Yísufa óosana óosana ainaina kambíqaaninnanara qímaqiminau. 10 Karaambáiqa qímaqoo faasaanna karabúsaki máriafananoo amaanasáa Ánutuna maraquna fannoo dáakufufanoo ínaaqianaindari firaa ufireena miqírafa faiqíara foora ufa qinau. 11 Mi-ufáfa maaqí qímasee qímaqiminau. Yoohanee maqee uqafíqaanna áinaina anée papiqakí ákara rúmasee dínni qísauku taikásee dínni ani qaara marasée máqusanaasa nári amaana máqakiaqa kéeqee maríasa ákara rúmannimaqaa. Eefeesusa máqusa amaana máqaki kéeqee maríasa faqa Samirana máqusa amaana máqaki kéeqee maríasa faqa Peerakamumma máqusa amaana máqaki kéeqee maríasa faqa Tiatira máqusa amaana máqaki kéeqee maríasa faqa Firadeerafia máqusa amaana máqaki kéeqee maríasa faqa Raoodiseea máqusa amaana máqaki kéeqee maríasa faqa miqímasee amaana máqanamuara ákara rúmannimia.
12 Mi-ufána qímaqimisoofaqa qinée yáfee ínaaqiannaindari qímaqimidanoo fee qímasee quándaki qáfaafananoo rambi kúradee mári ainainausa qísauku dínni taikásee dínni ani qaara marasée márufanoo rambi aiqámasaa márida qéemarinau. 13 Mi-rambísa qámbainai faiqíara foora kikíqinoo márufaqa qinée qáfaqiafana. Mi-fasiqána qamunna kísaaqa karaambáiqa qamunna maqásaa qumumárufaqa qáfaqiafana kóora áuqira ráitanda karaambáiqaindi miná áradauqanna rumbánoo márinau. 14 Miná ákiqa asausí qáfeeqa éekara asausíara foora káaqa éekara árinoo márinau. Miná áfu fannoo idáuru miqírafa qéemarinau. 15 Miná áiku fannoo ánukara barásara foora tandí tandímarínau. Miná ufa fannoo óondainni nammáriara foora aiqanáiqana ímarinau. 16 Miná ásaukuqannai ásaukuki qísauku dínni taikásee dínni ani qaara marasée fásaunamu uaqée inau. Miná óokiqari qaseema miqírafa raiqárafa áfaidarafa animárinau. Miná óori áfiri súani qámbaanai ururée firaaqóo qaindée ímarinau.
17 Qinée miná qáfamasee káaqa rufíasee miná áramandunnai maqásaa áqufiqa kúqiara foora iqá máriafananoo narí ásauku uqannái qinísaa mundúseenoo qímaqíminoo qinau. Óo maa-fasiqa sía rufíaa. Qinée indaarúqaasa faqa ínaaqianaasa faqa máridaqa. 18 Qinée óoqai káqi máriafanausa máridaqa, qinée kúquafanausa máridaqa dóo qíqafa káqi márunausa máridaqa náaru náaru márianaura. Qinée kúqiranara rakísirausa úriqararausa máridaqa miná kooqí kíqa uaqéeiunausa máridaqa kúqiranaki máriasa mandóosana máreeusa misá máriaqoo faqa úriqararausa máridaqa miná kooqí kíqa faqa uaqéeidaqa. 19 Yoohanee anée qáfa qáfeemarianna ainainna írimarianna ainainna aiqáma pápiqakí ákara rúa. Maqee qáfeemarianna ainainna faqa kásooqaqee kambíqaaninna ainainna faqa ákara rúa. 20 Qiní qísauku uqannái qísaukukinaa fásau qísauku dínni taikásee dínni ani qaaraqánda marasée fasau miná kukéeqarana óosana maaqímminoo máridanoo. Qísauku dínni taikásee dínni ani qaaraqánda marasée amaana máqasaa rakísimaria Paatoosa fásau máridaqa. Qísauku dínni taikásee dínni ani qaara marasée rambi kúradee maría ainainna miná kukéeqarana óosana maaqímminoo máridanoo. Maqúsa maqúsa amaana máqa mifá máridanoo. Qísauku dínni taikásee dínni ani qaaraqánda marasée amaana máqara qídaqa.


text:
An akkamiinan Hafuura Qulqulluudhaan guutama?
Gaaffii: An akkamiinan Hafuura Qulqulluudhaan guutama?
Deebii: Hafuura Qulqulluudhaan guutamuu hubachuudhaaf waraabbiin barbaachisaan Yohaannis 14:16, bakka Yesus amanoota keessa Hafuurri Qulqulluun keessa jiraatu fi keessa isaanii jiraachuun sunis dhaabbataa akka ta’e abdii kennee. Hafuura Qulqulluudhaan guutamuu fi Hafuurri Qulqulluun nama keessa ta’uu adda baasuun barbaachisaadha. Hafuuri Qulqulluun dhaabbataan nama keessa jiraachuun amantoota muraasaaf miti, garuu amantoota hundumaaf. Goollabbii kana kan deeggaranu eertuuwwan heedduutu caaffata qulqullaa’oo keessa jiru. Jalqaba irratti Hafuurri qulqulluun daangaa malee kennaa amantoota hundumaaf kennamedha kennaa kanaaf Kiristostti amanuu malee haaldureen umtuu hin jiru (Yohaannis 7:37-39). Lammata, Hafuurri Qulqulluun battala fayyinaa kenname (Efesoos 1:13). Galaatiyaa 3:2, Hafuurri nama keessa jiraachuunii fi qabdii fudhachuun yeroodhuma fayyinaatti akka raawwatame dubbachuudhaan dhugaa kana irratti xiyyeeffata. Sadaffaa, Hafuurri Qulqulluun amanataa tokko keessa yeroo dhaabbataadhaaf jiraata. Hafuurri Qulqulluun amantootaaf akka qabdiitti, yookiin kiristositti ulfina isaanii isa fuulduraa mirkaneessuudhaaf kennameera (2 Qorontoos 1:22; Efesoon 4:30).
Inni kun Hafuuraan guutamuu isa Efesoon 5:18 keessatti agarsiisamee wajjin garaa gara. Nuyi guutummaa guutuutti isa irratti ofgatuu qabna innis guutummaatti akka nu dhuunfatu fi haala sanaan, nu guuta. Roomaa 8:9 fi Efesoon 1:13-14 amantoota hundumaa keessa akka buufatu dubbata, garuu inni gadduu danda’a (Efesoon 4:30), nu keessa jiraachaas dhaamuu danda’a (1 Teseloonqee 5:19). Inni kun akka ta’u yeroo hayyamnu, humni Hafuurri Qulqulluun guutummaatti nu keessattiifi karaa keenyaan akka hojjetu hin shaakallu. Hafuura Qulqulluudhaan guutamuun kutaa jireenya keenyaa hundumaa akka dhuunfatuuf, akka geggeessuudhaa fi toachuudhaaf walabummaa kennaafii agarsiisa. kanaaf humni isaa karaa keenyaan fayyadamee kan nuyi hojjennu Waaqayyoodhaaf bu’aa buusa. Hafuura Qulqulluudhaan guutamuun gochaa bekkeedhaan ta’u duwwaadhaan hin agarsiifamu; inni darbees yaada keessa namaa, fi fedhii gochaa keenyaatiif hojii irra oola. Faarsaan 19:14, “Yaa Waaqayyo kattaa koo fi furii ko, waanti ani si duratti afaan kooiin dubbadhu, garaa koottis yaadu fudhatamaa anaaf haa ta’u” jedha.
Cubbuun Hafuura Qulqluudhaan guuttamuu kan ittisuudha, Waaqayyoodhaaf abboomamuun immo Hafuuraan Guutamuun akkaataa ittiin argamuudha. Efesoosn 5:18 akka nuyi Hafuura Qulqulluudhaan guutamnu abbooma; haa ta’u malee, Hafuura Qulqulluudhaan guutamuudhaaf kadhachuu miti akka guutamnu kan taasisu. Waaqayyoodhaaf abboomamuu keenya duwwaatu walabummaadhaan Hafuurri Qulqulluun akka nu keessatti hojjetu taasisa. Sababni isaa nuyi amma iyyuu cubbuudhaan faalamneera, yeroo hundumaa Hafuura Qulqulluudhaan guutamuun kan danda’amu miti. Nuyi yeroo cubbuu hojjennu, aluma sana Waaqayyoon duratti qalbii diddiirachuu fi amanamummaa Hafuuraan guutamuu fi Hafuuraan geggeeffamuu keenyaa haaressuu qabna.
Gara Mana fuula Afaan Oromootti deebi’aa
An akkamiinan Hafuura Qulqulluudhaan guutama?


text:
Mars
Marsiin aduu irra planet affuraffa irratti argamtuu dha. Marsiin yeroo tokko tokko Red Planet (Planet Dimtuu) jedhamtee bekkamti, kunis waan yeroo [[Ardii Kenya|Lafaa kenya (Earth)] irra ilallani dimmena qabdufi. Planetii kunii maqaa kana kan argatee Roman irra yoo ta'u Mars jechun immo Roman god of war (waqqa warranna Rommanotta) jechu dha. Planet Gosa Lafaa Kenya (Terrestrial Planet) kan ta'e Marsiin kuni Atmosferra qalla qaba. Marsiin laftii ishe dhoqaa fi fakkena gossa Batti (Moon), Volkanoo Lafaa, dhoqaa lafaa fi Fixxe Lafaa Cabbi|Polar Ice Cap qaba. Marsiin bakka Olympus Mons, garaa dherinaa gudda adunya kessa qabu itti argamu fi akkasumas bakka Valles Marineris dhoqaa bishan kessa ce'anni adunya kessaa guddicha ofii kessa qaba. Fulli Marsii qofaa osoo hin ta'in Rotational Period (Marsaa Lafaa) fi jijjirami yeroo yerooni qabdu lafaa kenya wajjin walii fakkattin qaba.
Addemsa gara Marsii yeroo tokkoffafi Mariner 4 iin bara 1884(G.C.) godhame jalabe marsiin bishan qabachu dandetti jedhame yadattam ture. Kunii immo kan hundeffame, Marsiin jijjirama iffa fi dukkana kessattu bakka cabiin jiruutti qabdu ilallun, illaltotti waan arganu sunii bishan waan itti fakkatef. Yoo foto kana fixee issa ilaltani cabiin suni bishan fakkatte namatti mulatta [1]. Haa ta'u malee yadni kuni akka sirri hiin tanne himame. Garuu Marsiin planetotta jiranii kessa (Lafaa kenya osoo walitti hin qabin) bishan qabachu akkasumasi nami irra jirachu hin danda'a kan jedhamu isaa tokko qofaa dha.
Marsiin Spacecraft gosa sadii kessumesu dandettera, kuniis Mars Odyssey, Mars Express, fi Mars Reconnaissance Orbiter kan jedhamanii dha. Kunis planetotta biraa irra adda ishe godha. Laftii kunii Mars Exploration Rover's MER lammafi, kuniis Spirit Rover (MER-A) fi Opportunity Rover (MER-B)fi mana tatterti. Yalli kana fi kanan duraa irratti hunda'unni Marsiin bishan bayye qabachu akka dandettu mirkanessanirru. Yalluma kana irrattii hunda'un Marsiin bishan Fillewa(Amariffa) diqqo akka qabdu mirkaneffamera. Ilalchi Mars Global Surveyor Of NASA godhame akka agarsisutti cabbin fixxe marsii kibban argamu akka digama yokan caccaba jira.
Marsiin Batti (Moon) lamma qabdi, kuniis Phobos fi Deimos jedhamni. Lachu diddiqa yoo ta'an, irregular shape qaban. Kunii immo asteroid qabamanii kan 5261 Eureka, Trojan Asteroid Marsii wajjin wal fakkatu. Marsiin illa duwaan lafaa kenna irra ni mulatti. Apparent Magnitude iin Marsii -2.9 ni ta'a, kunis iffa Venus, Batti fi Aduu qofaani mo'attama. Jupiteriin illa namafi iffe haa mulattu malee, iffani Marsiin Jupiter ni calla.


text:
Iinterliinguwaa
Iinterliinguwaan afaan addunyaalessaa dabalataa (AAD) (international auxiliary language (IAL)) yoo ta'u gosa Laatinii kan ammayyaa ti. Iinterliinguwaan bara 1937 fi 1951 gidduutti Dhaabbata Addunyaalessaa Afaan Dabalataatin (International Auxiliary Language Association (IALA)) uummame. Iinterliinguwaan kan uummameef seerluga salphaa fi irra jireessa qajeeltoo ta'e jechoota afaan baayyee keessatti beekkaman wajjin walitti fiduuf ture; kun immoo afaan kana baruu baayyee salphaa taasise, yoo xiqqaate namoota afaan Iinterliinguwaan jechootaa fi seerluga irraa fudhateef. Haala faallaa ta'een, afaan ummamaatiif akka ittiin lixa salphaatti tajaajila.


text:
“Tokkummaa Oromoo” Uumu jechuun maal jechuudha?
Biqiltuu Birbirsaa
Feb 19 (Bilisummaa) – Yeroo ammaa kana Biyya keessattis ta’u Biyya alaatti, Mooraa qabsoo Oromoo keessatti, Marsaa Intarneetaa dhalli Oromoo irratti mari’atu ykn irratti wal abaaru keessatti amma nuffinutti kan dubbisnus ta’ee kan dhageenyu waa’eema TOKKUMMAA OROMOO irratti kan xiyyeefatudha. Tokkummaa hawwuu fi Ummachuun waan wal irraa fagoo jiraniidha. Kana malees, Tokkommaan barbaadamu isa akkamii akka ta’e ifa ta’uu baatuus, tokkummaan kamuu kan argamuu ykn hojii irra ooluu ka danda’u, akka amma itti jirru kana, Intareeta irratti osoo hin taane ykn wal ga’ii irratti odeessuun odoo hin taane, ykn miidiyaa irratti ba’uun gara laafiinaan, diinni akka dhaga’uttis dubbachuun osoo hin taane , ta’anii argamun kan dhufu qofaadha.
Har’a namni harka isaa komputara irra keyyate hundumtu waa’ee tokkummaa yennaa katabu ykn ibsa yennaa kennu, tokkummaan barbaachisaa ta’uu malee , akkamiin dhufaa ? ykn tokkummaa nuuti barbaannu isa kamii ? jedhanii adda baasanii hin kaa’an . garuu inuma hawwan. Tokkummaa uummachuuf falaasama addunyaa irra hin jirre nu hin barbaachisu. Ani akka kiyyatti, Ummata Oromoo miyoona 40 ol ta’ee jiru kana gidduutti tokkummaan bu’e malee furmaata hin arganu jennee yaanna yoo ta’e, sammuu keenyatu hedduu xiqqaatee nu rakkisaa jira jechuudha.
Mee Addunyaa irratti Biyyoota mirga isaanii kabachiisanii jiran keessatti, tokkummaa akkamiitu jiraannaan Bilisummaa isaanii argatan ? jennee haa gaafannu. Fagoo dhaquu dhiifnee, wayyaaneen har’a angoo qabattee akka hurrii bonaa gargar nu facaasaa jirtu, Ummata Tigiree Addunyaa kana keessa jiru tokkomsaniitu moo ammuma garaa kutatantu tokkomee mo’ate, isa hafe ofitti harkisuu yaale ? Warri Ertiraa woo, hundatu tokko ta’ee Bilisoomanii ? moo ammuma walii galeetu kan ija qabu ta’e ? warri oromoo miliyoona amma kana tokkomsine malee, Furmaati hin jiru warri jedhan, warri Tigirees, warri Ertiraas hundumtu tokko ta’aniitu nuun jedhu ta’a. dogoggorri guddaan isa kanadha. Jarri kun Ummata qaban hundumaa tokkomsanii yoo jenna ta’e, wari har’a isaan mormanii qawwee itti fudhataa jiran eessaa dhufan ? Afriikaa Kibbaas yoo fudhanne,Ummati walii galee haa fincile malee, dhaabbileen siyaasaa yeroos turan, dhimma ummata isaanii irratti walii galanii, diina kuffisuuirratti walii galanii , har’a kunoo gamtaan Ummata bulchaa jiran.
Siyaasaan bilchaachuu dhabuu ykn hojjatanii ammi jiru akka muratee diina falmu taasisuu dadhabu irraa , tokkummaa dhibuutti haqachuun gaarii natti hin fakkaatu. Jaallannus jibbinus, har’a Oromoo Amantiinis gandaanis tokko taasifne malee furmaatii hin jiru kan jedhu kun dadhabbii mataa isaa kan qabuudha. Ani akka natti mulatutti hawaasa oromoo Addunyaa kana irra jiruuf , yaadaa fi fedhii isaa eeguutu barbaachisaadhan jedha. Kana jechuun maal jechuudha ? Jaallannus jibbinus addunyaa keessa ba’uu hin dandeenyu. Biyyoonni keessa jirann hundi jechuu dandeenyaa, Paarlaamaa isaanii keessaa paartiileen jiran 3 ol malee isaa gadii miti. Yoo abbootii irree hin ta’iin.Wayyaanee har’a kan abaarru sirna paartii tokko qofa ijaarrattee jennee nuuti Dimokiraatawaa taanee komanna yoo ta’e, Oromoon paartilee siyaasaa hedduu of keessaa qabaachuu akka malu yaaduu nu barbaachisa.paartilee gara garaa qabaachuuf osoo hin taane, Ilaalchi fi fedhiin ummata kanaa waa tokko jennee cufuu waan hin dandeenyef. Egaa tokkummaa jennee akka nuuf qofaa galeetti kanneen yaannee katabnu ykn dubbannu Ilaalcha halagaa kan hegaree waliin buluu mitii , ilaalchuma oromootaa ykn paartiilee siyaasaa oromoo gara fuula duraa akkamitti yaaneetii laata ?
Tokkummaa kana waanuma keessatti dhalannee hin guddanne taasifnee dhiheessuun kun caalaattu of irraa fageessaa akka hin deemneen sodaadha. Tokkummaa yennaa jennu , dhala oromoo lafa kana irra jiru Amantiinis, Gandaanis, Ilaalchaanis, kkf tokko taasisu jechuudha moo, Ilaalcha fedhayyuu haa qabaatu, Bilisummaa oromiyaa irratti wal taasisudha moo, Yaada Itoophiyummaa qabaatus wal haa dandeenyudha moo, Amantii barri fide fi ilaalcha siyaasaa barri fide hundumtu dhiisee Gadaai fi aadaatti haa deebi’uu dhamoo, saboota biro of keessaa haa baasnuu fi waliin haa jiraannu irratti tokko ta’uu moo,diina irratti walii haa taanuudha . isa kam yaannaa ??????????????
Kana adda baasanii mari’achuu barbaachisa. Har’a abbaan fedhe ka’ee tokkummaa malee jedhee cichee waan dubbateef kan Ummataaf dhimmu , kaan ammo callisee waan taa’eef kan ummatichaaf hin yaannetti ilaaluun gara dogoggoraatti nu geessa. Akka ani taaajjabaa jirutti tokkummaa habjoonnu kana kan cabsu iyyuu, warri tokkummaa malee jedhanii wawwaatan kanadha. Akkamitti jettu yoo ta’e, Biyya keessa rakkoon tokkummaa dhabuu hin jiru. Alaa seenaa jira yoo ta’e malee. Biyya keessatti rakkoon isaa kan hin jirreef kan profesarummaa ittin fudhachuuf lallabun waan hin jirreefidha. Faallaa kanaa , waa’een tokkummaa kan afarsamu Biyya alaatti . kan garagar nama diigee dhaaballee laamshesses alatti . ka’umsi isaas aluma. Rakkoon achii dhalate Biyya hin seennee jechuu miti. Sammuun dhibame biyya seene dhibamuun hin hafu.
Dhalli Oormoo tokko waanuma gandummaa fi Amntiin wal qoodu kan dhaga’u yennaa Biyya keessaa alatti tarkaanfatu qofaadha. Kana malees, waa’ee tokkummaa kana lallabuu kan jaallatuu fi isa odeesse fudhatama argachuu kan barbaadu namuma baratedha. Kan ittiin diigamee , diigullee isumadha. Diinni irra jireessa namoota hin baratiin ofitti qabanii siyaasa isaanii gaggeeffatu. Wayyaaneenis har’a warra wallaalaa walitti qabdee ummata kana cafaqxee jiraachutti jirti. Warri wallaalaa jennun kun gandummaan yeroo wal qoodan hin agarru. Warri qaroon rakkoo gandummaa illee dhaloota barsiisan garuu gandummaa sanaan cabanii yennaa okkolan agarra. Wallaalaan wallaalummaa isaanii diinni itti taphata. Beekaanoo maalif waan Ummati ittiin miidhaa jiraateen wal miidhee gabrummaa jiraachisa ?
Egaa, tokkummaa yennaa kaafnu kana hundaa hubachuu nu barbaachisa. Waan ta’anii hin argamne irratti, jabaa fakkaachuun baruma lakkaawwachuu taatii. Tokkummaa waan maraan tokko ta’uu eegana yoo ta’e gawwummadha. Ilaalcha siyaasaa keenya qabannee dhimma keenya irratti tokko haa taanu qofaatu nu baasa yaa firaa . Oromo keessatti Ilaalcha tokko fi yaada tokko qofaatu jiraachuu qabna jennee lallabna yoo ta’e wallaalumma keenya mul’isa malee furmaata keenya ta’uu hin danda’u. Oromoon amma kana keessaa , deeggarsa Ummatichaa iyyuu dhiisee, miliyoona tokko osoo qopheeffate ni ga’an . kuniyyuu yaadaan walii galuu qofaanii. Kan yeroo hundaa nuuf galu didu, Hawaasa oromoo yaada wal danda’u fudhachiisuf, qabsoo isa amma har’a dabarsine caalaa nu gaafachuu akka malu yaadu dhiisuu keenyadha.
Yeroo waa’ee tokkummaa dubannu, tokkummaa ummachuuf, halgaa dhiisaatii Oromoo keessaayyuu diina nu dura dhaabbatu jiraachuu akka malu herreegu qabna. Kan argaa jirruus isuma kanadha. Kanaaf, rakkoon nu dadhabsuu danda’u oromoo keessaa dhalachuu danda’a jennee yaadu qabna . dhaabni kamuu ta’uu , hawaasi siyaasa gaggeeffatu, sagantaan isaa diina qofa irrtti yoo ta;ee tirachaama jiraata. Rakkoo ofii keessaafis sagantaa irratti hojjatamuu qabu nu barbaachisa. Kana hanga har’aattu, yaada walii galuu fi walii hin gallee walitti ukkaamsinee deemaa jirruutu nu miidhaa jira. siyaasa keessatti bal’isanii dubbii ilaaluun gaariidha. Bal’isanii ilaalanii isa xinnoo hin dhaban waan ta’eef. .
Dubbii kiyya guduunfuuf, warri har’a tokko taane malee jennu kun , dhaabbilee siyaasaa Oromoo kan biro jiraachu hin qabanii kan jennu yoo ta’ee dogoggora. Ummata Oromoof ABOn qofti ga’aadha jennee yaanna yoo ta’ee, dogoggora. Maalif yoo jedhame, yoo xiqqaate, amma halagaan dhiiga keenya ofitti qabee nu miidhu , wallaalaa keenyas haa ta’ee akka ilaalcha isaatti ijaarunii wayya. ABOn alatti hin barbaannu jechuun, isa ilaalcha biraa qabaatee , ABO waliin yaadaan walii galee deemu danda’a dhabaa jirraa ykn dhaabichumayyuu qobxeessaa fi abbaa irree taasisaa jirraa hubadhaa.har’a kan adda nu baasaa jiru tokkummaa Oromomummaa irraa maddu dhabuu osoo hin taane, kan ilaalchaati. Oromoo ta’uu irratti addummaan umamee iyyuu hin beeku. Tokkummaa nuuti lallabnu isa kana yoo ta’e dogoggora. Yaadi wal buusuu kan argaa jirru, Oromoo ta’uun duubadha. TOKKUMMAA jennee yennaa katabnu, haasofnu, weellifnu, leellifnu, tokkummaa Oromoo ta’uun duubaa malee, Oromoo ta’u fi dhiisuu ganuu keenyaan ta’u hin qabu. Kana kanan jedheef, ammi qabsootti seenu ykn rakkoon siyaasaa Ummatichaa kan galeef hundi, Oromoo ta’uu isaatti waan amanuufii. Kanatti ega amane, wanni irratti wal dhabaa jiru, dhimma isa guddaaf osoo hin taane, waanuam yaadaa fi fedhii ofiin wal qabatuudha jechuudha.
Kana irratti wanni hedduu nama gaddisiisu , dhaaba Oromoo biro dhaabuun akka yakkaati ilaalamee waan jiruuf, hundumtu maqaa ABO jedhu irratti wal nyaachuuf dirqamu isaatii. Human Oromoof furmaatan fida jedhee kan yaadu yoo jiraate, maqaa tokko irratti wal galaafatanii nu salphisuu irra, maaliif maqaa moggaafatee akka socha’u hin hayyamnuuf ? bu’aa yoo argamsiise maa karaa itti cufna. Angoof kan bolalus haa ta’uu kan onnee isaa irraa hojjachuu yaadee na hojjachiisu didanii , jedhee yoo kophaatti ba’e, abaarru irra maaliif hin ilaallu ? murteessaan hojii fi ummaticha mitii ? wal danda’uu jechun kanuama jechu mitii ? Oromoon sirna Dimokiraasiif haaraa mitii , Addunyaanu nu irraa barattee jenna mitii ?
Gama biroon Ummatichaaf furmaata argamsiisuuf illee waan wal falmu wal bira jiraachuun gaariidha mitii ?. Kana jechuun kiyya ABOf yaada biro qabaadhee odooi hin taane, mana boruu ijaarrannu keessa ilaalcha tokko qofatu jiraata jedhee waan hin yaanneefidha.yaada akkasiis, har’aa kaasani muuxeffachuun gaariidha jechuu kiyya . warri tokkummaa jennuu yaada laannu hundumtu furmaata isaa waliin kaa’uun hin mul’atu kanan jedheef kanaafii . hundumtu tokkummaa faarsa. Waggaa 30 lallabameera. Akkamittin dhufaan waan hin kaa’amneef dhaloota itti aanus rakksuuf teenya.
Tokkummaa yeroo jennu, ilaalcha walitti dhufuu hin dandeenye , walitti harkifna jenna yoo ta’e , waan hin beekne dafqa duwwaadhaa sana taana. Dhaabbilee siyaasaa oromoo Ilaalchaan tokko ta’an gar-tokkottii, warra hin taane ammo gara tokkotti baasuutu murteessadha. Ilaalchaan tokko ta’u baatanis , galii siyaasa oromoo irratti garuu walii galanii , ykn qabsicha Ummataan ga’uu fi ummati haa filatu irrattille walii galuun ni danda’ama. Tokkummaan dubbannu, Oromoo ta’uun alatti, tokkummaa dhaabbilee siyaasa Oromoo, tokkummaa Amantii osoo hin taane, hordoftoota Amantii gara garaa, Tokkummaa ilaalcha ofiin alatti wal-danda’uu, Tokkummaa oromummaan alatt yaadu dhiisuu, Tokkummaa yaadaa, Tokkumma wal dhaggeeffachuu, Tokkummaa wal utubuu, Tokkummaa jiruu fi jireenyaa, Hawaasummaa jennee wal gorsuu qabna. Waa guddaa tokko of harkaa qabna. Garuu itti gargaramu dadhabnee jirra. Innis, “Ani Oromoodha ofiin jechu” ykn Oromoo ta’uu amananii fudhachuu.
Kanaan ala, Warri har’a tokkummaa malee jettanii karaa maraa dubbachaa jirtanii fi katabaa jirtan , bakka jirtanitti tokkumma kana dhugeessuuf maal carraaqxan ? of moggeessuu hin qabdanii ? ABO n tokkumaa ummatichaaf qabsaa’aa jedhamaa , warri tokkummaa har’aa umama jedhamu kanallee kanneen morminu maal jechuu keenyadha ? tokkumma ajechun Gandummaa fi Amantiin yaadu dhiisuudhaa ? yoo nama tokkummaa lallabnu taane Amantii , gandumaan nu hin xuxuqu jechuudhaa ? waan Ummataaf yaannu maraa, ni barsiifna moo nuuf qofaa galee jennee marmarannee ciifna ? ani tokkummaa ummachuuf, AMANTII FI GANDUMAAn yaadu dhiisuudha jedhee hin xumuru. Kun kan diinni nuuf lafa kaa’ee ittiin nutti taphachaa bara 150 lakkofsiiseedha. Shirri waggaa 150 kun maa nurraa dhaabachuu dide ? yoo xiqqaate mooraa qabsoo keessaa maaliif hin badine ? kana yeroo biroon itti deebi’a. garuu tokkummaan kana irratti yoo hundaa’a ta’ee yoomiyyuu tokko hin taanu.
Tokkummaan jiruu fi jirenya keenya irratti hundaa’uu qaba. Jalqaba Oromoon tokko , Oromo inni kaan isaaf maal akka ta’e hubachuu qaba. Kana jechuun , Oromoonni hundi ilmaan abbaa tokko ta’uu walii fudhachuu qaban. Amantii keessanis ta’a gandummaa keessaan kan akka wal miinu kan nu taasisu isa kanadha. Walii yaadu , walii gaddu , walii nahuu , wal gargaaru , wal jajjabessuu, eenyun duratti walii birmachuu, wal amanuu, walii dhukkuffachuu, kkf. Waa xiqqoo kan fakkaatan garuu umaa keenya kan ta’e, garu har’a nu harkaa gatani joonjofnee kana, deffachuu barbaachisa. Oromoon har’a tokkummaa isaa mallattoon walii mirkaneessuuf wal rakkisuun isaa nama gaddisiisa. Waan qaaniitis. Wal amanu dhabanii ragaa keyyatanii walii mallatteessuu jechuun waan kakaa’e kana dhabuu keenya nutti mul;isa. Baadiyyaan keenya ODAA jalatti walii kakatee wal amanee wal irraa gala. Inni barate ammo malkaa bu’etti wal kaksiifata.Haala kanaan egaa, tokkummaan isin jettan isa kamii yaa firaa ? yoo xiqqaate waan ta’uu danda’u irratti dubbadhaa.
Biqiltuu Birbirsaa dhqqabuuf…


text:
WASHINGTON, DC— Baatii Caamsaa darbe dhukkubi pooliyoo ykn laamsheessaa biyyoota gaanfa Afrikaa keessatti mul’ate jira. Somaaliyaa keessa qofa namoota 160tu vaayrasii poliyoon qabame. Vaayrasiin Poliyoo biyyoota ollaa kan ta’an keniyaa fi Itiyoophiyaa keesattis faca’aa jira.
Jalqaba waggaa kanaa poliyoon Naayjeriyaa Afgaanistaan fi Pakistan keessaatti argame.Xinxaltonni akka jedhanti vaayrasichi inni amma biyyoota gaanfa Afrikaa keessatti argame isa Naayjeriyaa keessa jiru waliin wal fakkaata. Gareeleen michoomaan poliyoo dhabamsisuuf hojjatan dhiyeenya kana poliyoo guutuummaa addunyaa irraa yeroo dhumaaf dhabamsisuuf karoora waggaa shaniif lafa ka’ataniin Doolaara Biliyoona 5.5 kennuuf waadaa seenan.
Gama kaaniin uummata addunyaa irra jiraatu keessaa dhukkuba sukkaaraa kan qaban miliyoona dhibba sadii fi miliyoona 71 ta’uu qorannaan gaggeeffame hubachisee jira.Isaan kana keessaa miliyoona 15 kan caalan biyyoota Afrikaa kanneen uffee sahaaraa gadii keessa jiraatu.
Kutaa kana keessatti namoota dhukkuba sukkaaraan qabaman keessaa harka 80 kan ta’an dhukkubicha qabaachuu isaanii illee hin beekan. Namonni dhukkuba sukkaaraan qabaman kun harka caaalaan umriin isaanii Afurtamaa fi shantamii sagala giddu ta’uun ibsamee jira.