text:
Kutaa 4ffaa | Sadaasa 19, 2019
Ayyaanaa Goobanaa fi Caalaa Hayiluu.
Akeeki fi muldhanni keenya biyya Walaboomtee fi ummata bilisoome qabaachuu dha.
Dhugaa Oromoon qabuu fi afaan-faajjii adeemaa jiru.
Akka nama dhuunfaa tokkoottis tahee hawaasaa bal’aatti sabni Oromoo sirna gabrummaa alagaa jala akka jiraataa jiru waan wal barsiifnu hin jiru. Haala akkanaa keessatti akeeka fi kaayyoon qabsoo Oromoo ifaa dha. Akeeki fi abjuun keenya biyya Walaboomtee fi ummata bilisoome qabaachuu taha. Kaayyoon kunis ammaa galma gahutti xiyyeeffannaan irratti hojjachuu barbabaachisa. Kaayyoon jaallan qaqqaalin saba kanaa irratti wareegaman biyya walaboomte ijaarrannee bilisaan sabi Oromoo akkuma saba adduunyaa kanaa akka jiraatuf jecha.
Haa tahu malee yeroo ammaa kana imaanaa jaallanii nyaachun, garee baayyeen maqaa saba Oromoon, maqaa adda addaa ofiif moggaasun warra afaan faajjii uumaa jiran argaa jirra. Dhugaa seenaa irratti hundaa’uun qabsoo bilisummaa fi walabummaa taasisuu irra, warra nurratti sanyii duguuggaa raawwatanii fi wakkiloota isaanii waliin qabsoo Oromoo irratti duulaa jiru.
Gaaffii Oromoo irra ejjechuun fedhii dhuunfaa ofii kan yeroo gabaabaa fiixan baafachufi olola adda addaa yeroo yeroon facaasaa jiru. Kunis dhugaa dubbachuun lafa dhugaa gahuu irra rakkoo qabsoo keessatti uumaa jiru. Isaan akkanaa kana keessaa yeroo ammaa kanas tahee waggootaa tokkoof namooti fooddaa TV. Irratti bahuun,” ilmaan Oromootu aangoo irra jira, Oromoon bilisoomeera, Gaaffiin Oromoo guutuun deebi’uu baatus waan amma qabanne (tarii Abiy Ahmed miseensi OPDO fi EPRDF waan MM-Xoophiyaa taheef tahuu mala) akka harka keenyaa hin baanee jijjiirama kana tumsuu qabna, jijjiiramni kuni akka hin guffanne jabaannee deeggaruu qofa furmaanni jiru…” jechuun ololan argaa turre, argaas jirra.
Fakkeenyaf, fincilaa yeroo darbe iratti akka yaada kennaan Marii bakka bu’oota paartiilee Oromoo jechuun LTV irratti Amaariffaan geggeeffame irratti affeeramuun namoonni maqaa jaarmiyaa dhahatanii dhiyaatan keessaa namni obbo Amiin Jundii jedhamu gama tokkoon sadarkaa Gorsaa Waajjirra G/G OPDO/ODP tti gorsaa itti aanaa Pirizidaantii mootummaa naannoo Oromiyaa tahee muudama osoo qabuu, karaa biraanimmoo dubbii himaa ABO-Tokkomee tahuun LTV irrat ”… Diinni Oromoon duraan qabaachaa turteef kan amma qabdu tokkoo miti wal adda.karaa cufuun wanjala jedhee jira. Dimokraasin ummata keenyaf suuta suuta taatu malee akka nama daai’imaaf qoricha 500 gram kenneeti” jechuun dubbachuun baayyee qaanfachiisadha. Dhaabbilee akkasii kuni akkuma bara Mallas Zeenaawwii, nama maqaan isaa Tolasaa Tasfaayee jedhamu paartii Prof. Mararaa irraa fudhachiisee, paartii sana bakka lamatti cabsuun hoogganaa jedhee of labsee, karaa biraa garuu namtichi dubbataa mootummaa EPRDF tahee fi gaafatamaa paartii mormituu tahuun isaa adda bahee kan beekamne tahuun hiibboo uummatatti tahaa ture.
Jarri kunis akkasiin afaanfaajjii Oromoo jidduutti facaasaa jiru. Hooggantoonni jara kanaa hedduun baasaastota, gorsitootaa fi muuddamaa mootummaa irraa argachuun gama biraan immoo daldala siyaasas faallaatti kaayyoo ABO qabanneet qabsoo goona jedhu.
Namooti akkana yeroo dheeraaf kaayyoo jaallan ” saba tokko, biyyaa tokkoo fi hiree tokko” jechun itti wareegaman ganuun, Oromoon sirna nama nyaataa akka leellisu dhiibbaa danda’an hunda yaalaa jiru.
Rakkoon qabsoo keenyaa keessaa fi alaan quucarsan keessaa dhugaa Oromoo dubbachuu hanqachuu dha. Dhugaa ofii dubbachuu irra fakkeessa mana barumsa habashaa keessatti baratameen of haguugnee rakkoo sabni keenya yeroo dheeraaf keessa jiru, dhugaa isaa dubbachuu dhadhabuu argaa jirra. Kaayyoo yeroo dheeraa ilmaan Oromoo qabsoo ABO’n akkuma maqaan isaa jedhu adda bilisa baasaa saba keenyaa 1974 sagantaa ifaan jaalqabe jijjiirama siyasaa Oromoo keessatti kan fidee fi sadarqaa olaanan geessisee dha. Akeeka fi kaayyoo dhugaaf jecha ilmaan Oromoon wareegaman dhugaa bade deeffachuuf ture. Yoo dhugaa kana dabsuun yaalame, ekeraan jaallan keenya bakka adeemnu hundatti of jibbinee akka jiraannu nu taasisa.
Akeeki fi muldhanni keenya biyya Walaboomtee fi ummata bilisoome qabaachuu erga tahee maal gochuutu nurraa eeggamaa?
Prof. Asafaa Jaalataa akkuma yeroo hunda gochaa ture, ammas raadiyoo sagalee walabummaa Oromiyaa(RSWO) irratti gaaffi fi deebii gaafa Onkoloolessa 29/2019 taasise keessatti waan qabsaawooti fi walii galatti sabi Oromoo gochuun irra jiru deddeebiin yaadachiisee jira. Akkasumas dargaggoo Lammii Beenyaa marii TV OBS waliin taasise irratti dhugaa gaaffii Oromoo kallattiin ibsee jira. Ilmaan Oromoo qabsoo haqaa saba keenyaa taakkun tokko hafe fiixan baasufi qabsoo irra jiru gorsa hayyuu kanaa fi deebii dargaggoon Lammii Beenya, Kaayyoo qabsoo Oromoo ilaalchise debiise dhaggeeffachuun gara hojiitti jijjiiruun barbaachisaa dha. Akkuma Prof. Asafaa Jaalataa, hayyoti Oromoo hundi beekumsa adda addaa qaban qabsoo saba ofiif gumaachun haala qabsoo Oromoof maal gochuu akka Oromoorraa eegamu ifa gochuun, dirqama Oromummaa bahuu qabu. Beekumsii akkanaa kun walitti kuufamuun Oromoon akka saba tokkootti deebi’ee akka ofii ijaaruu taasisa. Oromoon maalif akka qabsoo gochaa jiru dhugaa qabnu saba keenyas barsiisuu, alagaa fi diinaattis dhugaa hadhooftuu kana ibsuufin waan fardii dha. Dhugaa jiru kana WBOn dirree falmaa irraa, hayyooti Oromoo miidiyaalee sagalee Oromoo tahan kan akka raadiyoo sagalee Walabummaa Oromiyaa kanarratti misensootnii fi qondaalotni ABO kan kaayyoo ganamaa oso hin dagatin qabsoo irra jiran, ilmaan Oromoo miliyoonaan bifa adda addaan biyyaa keessaa fi alaan qabsoo fiixan baasuufi qabsa’aa jiran hunda caalatti of ijaarun sochii qabsoo bilisummaa fi walabummaa itti fufuun galmaan ga’uun imaanaa jaallan keenyaa fiixan baasuu ta’a. Qabsoo keenya yeroo dheeraa deemaa galma gahuuf taakkuun tokko hafe karaa irraa maqsuuf warri irratti hojjetan afaan faajjii uummun goota keenya kan akka jaal Laggasaa Waggii faa ittin daldaluu yaalun cubbuu guddaa akka tahe hubatamu qaba.
Kaayyoo jaal Laggasaa Wagii itti wareegameen daldalun bu’aa siyaasaa argachuun hin danda’amu!
Akkuma barruu keenya kutaa 3ffa keessatti xuxuquu yaalame, ilmaan saba keenyaa dammaqiinsa ol aanaa qabaachaa turan, lubbuu ofii kan wareegamaniif, kaayyoon isaan itti wareegaman osoo irraa hin sharafin bilisummaa fi walabummaa saba kanaa akka mirkanaa’uufi jecha. Isaan kana keessaa yeroo ammaa daldaala siyaasaafii dhimma itti bahuufii yaalamaa jiru keessaa tokko dhugaaf jecha kan wareegamee maqaa jaal Laggasaa Wagii irraa bu’aa siyaasaa argachuuf yaalamaa jira. Jaal Laggasaa Wagii goota kaayyoo manaa itti baheef akkuma jaallan hagafoota isaatti murannoo fi kutannoon waayee jireenyaa dhuunfaa, maatii isaa fi sadoo matayyaa hunda gatee dhugaaf jecha wareegamuun fakkii dhaloota dhufaa darbaa ta’eera.
Jaal Laggasaan bilisummaa fi walabummaa Oromiyaaf wareegame. Jaal Laggassa Wagii waaggaa 18 ol lixa Oromiyaa keessa osoo ummata isaa dammaqsuu, ijaaruu,loluufii lolchiisuu dugaaf jecha wareegame. Har’as faana isa bu’uudhan, kan akka jaal Marroo, Goollichaa, Sanyii ,jaal Ammee fi Jaal Bobbaasa faa fi warrii biraas imaanaa jaallan wareegaman hundumaa hin nyaatnu jechuun diina waliin lola hamtuu gaggeessaa jiru.
MM Itoophiyaa koloneel Abiy Ahmad, aadaa siyaasaa rakasa mana leenjii habashaa keessatti barateen maqa balleessiif ittiin daldaluu fi odeessuu osoo hin taane, jaal Laggasaa Wagii kaayyoo bilisummaa sabasaa fi walabummaa Oromiyaaf jecha,akka wareegame beekuu barbaachisa. Sanammoo itti amannaan olola rakasaa oofurra gochaan aangoo qabutti fayyadamee Oromoo agarsiisuu qaba.
Akkuma mootummaan EPRDF, jaal Laggasaa ajjeesee irratti garmaame geraree, dookumanatarii irratti hojjachiisee akka WBOs naannoo sana balleesse miidiyaa qabuun balballoomsee, mootumman EPRDF, koloneel Abiy Ahmadiin hoogganamu yeroo ammaa kanattis irra deebi’ee saba Oromoo irratti waraanaa itti bobbaasun, lixa Oromiyaa, Woallaggaa fi kibba Oromiyaa Gujii fi Boorana akkasumas giddugaleessa Oromiyaa Shawaa Lixaa fi Kaabaa keessatti Ilmaan Oromoo keessattuu qeerroo cunqursaa fi gabrummaa ofirraa lolaa jiran waraanaa itti duulsisuun ajjeesaa jira. Kun karaa siyasaas tahee safuu Oromoo fi amantii hundan fudhatama hin qabu.
Kaayyoo qabaachuun bakka yaadan ga’uu ni danda’ama!
Barruu keenya kutaa 3ffaa keessatti kaayyoo qabsoo Oromoo duriis kan jaallan irratti wareegaman ammas WBOn dirree falmii irratti kufee kuffisaa jiruu fi, ilmaan Oromoo hundi kaayyoo bilisummaa fi walabummaa saba keenyaa qabannee qabsoo geggeeffamaa jiru kana galmaan gahuun Oromoo akka sabaatti ,boohicha, saamicha, gadadoo, ajjeechaa,cunqursaa fi walumaa galatti biyya abbaa keenyaa irratti hiree keenya murteeffachuu ugguramuu jalaa akka bahee nagaan jiraatuf jecha. Kana gochuuf Oromoon akka sabaattii of ijaarun tokkummaan sochii walirraa hin cinne gochuu feesisa. Oromoon waan beeku qabu, akka sabaatti kabajaa nuuf malu argachuu fi sichis of jiraachisuuf qabsoo gochuun mirga namumaa akka tasuma dagachuu hin qabnu. Nuti Oromoon:-
Bilisa taanee dhalatnee, bilisa tanee du’uu beekuu,
Dantaa keenya beeknee akka hin sharfamnetti eegsifachuu danda’uu,
Mirga qabnu beekun tikfannee, dirqama akka sabaatti qabnus baruun nurraa eegama,
Tokkummaan dawaa waan hundaa tahuu beeknee Waliigalun alaa galuutti waan nama geessuf sana tikfachuu qabna.
Qabxiilee armaan oli kana hamma tokko gabaabatti kan kaasnef Oromoon akka saba tokkootti of ijaaruun akka barbaachisu ibsuu yaaluun, ” biyya tokko, saba tokko fi saba hiree tokko” waliin qabnu tahuu keenya beekun osoo wal hin qoodin bilisummaa keenyaf sochii gochuu barbaachisa.
Bilisa taanee dhalachuun bilisa tahani du’uu n bilisummaa dha.
Yoo uumaafi uumama ilaalle namni kamuu bilisa tahee akka dhalatu beekama dha. Haala baramaa tahe tokko keessattii abbaa fi haadh ofii itti rakkachun nama guddisuun seeruuma uumaati. Bineensonnillee akkasuma godhu. Biyya bilisa tahe keessatti safuu maatii waliin ijoollen seera biyyattiin qabduun masakamuun guddisu. Biyyoota guddatan keessatti kan akka biyya Siwidiin faa keessatti abbaa fi haati ijoollee of hamma waggaa 18 guutanitt ,seera biyyaa dhimma itti ba’uun guddifatu. Kunis yeroo guddatan akka of danda’an dabalatee taha. Waggaa 18 booda warri dirqama ofi raawwachuun,ijoollen mata ofi dandeesse bilisa taatee jiratati. Bilisa tahanii dhalatu, guddatu, hoji filatan hojjatu, soorama gahu, bilisa taha’niit du’us. Oromoonis dur Adeemsa Gadaasaatiin daa’imaa fi Dabballee ta’anii sadarkaalee fi marsaalee hunda keessa darbuun gadaamoojjii tahuun bilisaan akka jiraatanitti bilisummaan du’u ture osoo gabrummaan mataatti hin saarin.
Ammas Oromoon Bilisa taanee dhalannee, erga dhalannee booda diinni alaa humna qawween cabsee nutti seenuun qabeenya keenya saamun, lafa keenyaa fi albuuda achi keessa jiru, waan irraa oomishamu hunda dhuunfachun jireenya qananii yeroo inni jiraatu, ijoollen uummata gabroomee garuu rakkoo hiyyummaa fi gadadoo adda addaatti saaxilamaa akka jiraatanu tahe. Kanaaf jecha hundeen koloonii dhaa sammichaaf akka taheetti beekama. Amaarri fi Tigreen ( Habashoonni) kan itti jiranii fi gochaa turan kanuma. Kana jechuun biyya bilisa tahee fi gabroome keessatti adda addummaan akka jiruu dha.
Biyya gabroome kan akka biya Oromiyaa faa keessatti biyya abbaa fi haadhi ijoollee argachuun carraa guddifachu itti hin qabne argaa jirra. Kaan deegsaniit hongee fi beelan fixu, kan carraaf guddatee ija banachuun gaaffii mirgaa gaafatan immoo hundeetti haamanii gogsuun gadaamessa haadha Oromoo madeessaa, qe’ee Oromoo gaddaan haguugan. Biyya sirna apartheid akkanaa kana keessatti,haadha jalaa ijoollee ajjeesun reeffa irraa teesissun itti qoosaanii dha. Biyya abbaa fi haadhi itti rakkachun ijoollee barsiifatani gaafa tokko ilmaan keenya nu tajaajilu jedhanii osoo abdiin eeggatanii yommuu reeffi saanduqaan cufamee manatti ergamuuf, dhala isaanii qofaa miti kan awwaallatan, abdii egeree qabanis waliin awwaalu. Biyya haati Oromoo ,walumaa galatti dubartiin Oromoo kabajaa dhabdee itti salphatte, biyya haadhaa intala wal cinaatti dirqiin gudeedan, biyya shamarran rasaasan ajjeesun waraabeessa nyaachisanii dha. Walii galatti bilisaan dhaalannee gabrummaan jiraannee, gabrummaa dhuma baannee addunyaa tana gadhiisnee itti awwalamanii dha. Biyyaa jiru fi jireenyi Oromoo gadadoo fi boo’icha tahee dha. Egaa jireenya akkanaatin nu gahe jedhanii nagaa itti dhaammachuun bilisummaa Waaqayyoon namaaf laate deebisanii gonfachuun dirqama dhala Oromoo maraati.
Gochaa sirna faashistummaa fi appartaayidii kana keessattti qooda fudhachaa kan jiran diinaa beekama sirna kolonii nurratti fe’e(diina innikaa) duwwaa osoo hin taane diinaa keessoo kanneen sammuun gabroomee ergama diinaaf gugguufuu dabalatee akka tahe Oromoon dammaaqee hubachuu qaba. Kanaafuu Oromoon dammaqee kaayyoo hangafootaa keenya jalatti ijaaramuun diina keessoo fi diina innikaa irratti qabsoo gochuun bilisummaa fi walabummaa keenya mirkaneessuun waan fardiiti. Akkuma biyyootaa fi saboota addunyaa kanarratti yeroo ammaa walabummaa guutuu qabanitti, Oromoonis bilisummaan dhaalatee bilisummaan jiraatee bilisummaa isaa tikfachaa du’uuf qabsoo jabeessun barbaachisaa dha.
Dantaa keenya beeknee akka hin sharfamnetti eegsifachuu danda’uu.
Jaarraa 21ffaa keessa ammas ergamtootni ( neo- Gobaanaa’s) fi ilmaan nafxanyaa akkuma beekan, qabeenya akka dachii Oromoo kukkutachuun gabaa irratti gurgurachaa akka jiran argaa jirra. Dhuma jaarraa 19ffaa hanga jaarraa 20ffaatti bara Minilik Nafxanyaa fi warra qeesota amantii dahoo godhattee Oromoo basaastuf lafa saamaa fi akka kennaattimmoo jaraaf kennaa akkasumas loltoota isaanii qubachiisaa turan. Kanaan kan wal fakkaatu biyya abbaa hin qabne gochuun qabeenyan Oromoo hardhas samamaa jiru. Kallattii hundaan daangaan Oromoo cabaa fi dacheen Oromoo dantaa siyaasan sharafamee kennamaa jira. karaa baha Oromiyaatiin aanaleen lama Cinaaksan dabalatee, Kibba bahaatin aanaleen sadi godina Baalee irraa kuatamanii akkasumas Gujii Boorana irraayis kutamanii aanaleen hedduun Bulchiinsa naannoo Somaaleetif kennamaa jiraachuu waan hunduu beekuu fi ammallee uummanni naannoo sanaa iyyataa kan jiraniidha. Karaa kabaa Oromiyaa Walloon dhuunfachuuf uummaticha jumlaan Amhaarri fixaa jira.Gama lixaatin Goojjam Matakkalli rakko walfakkaataa Wallo keessa jiru qabu. Lixa Oromiyaas taanan biyya Oromoo Beenishaangul- Gumuziif ciranii laachun uummata nagaan waliin jiraachaa ture walirratti kaasaa guyyaa barbaadan Oromoo weeraraa jiru. Akka seenaan beekutti biyyi Oromiyaa 604 000 sq. Km. Qabeenyan akka albuudaa lafa keessa jiruu fi bineensi, bosonaa, bishaanii keessa jiru qabeenya keeti. Har’a diinni keenya qabeenya kana akkuma jirutti dhuunfachuun saamee saamsisaa jira. Yoo akka Oromootti of ijaartee qabeenyi kee akka hin saamamne fi diinaa sitti hin taane tikfachuu baatte yeroon ofii keefi ijoollee kee beelan dhabdu fagoo hin tahu. Kanafuu tokkumman of ijaarree dantaa keenyaa tikfachuun biyya abba keenyaarratti abbaa tahuuf qabsoo keenya jabeessuu qabna.
Mirga qabnu beeknee tikfannee, dirqama akka sabaatti qabnus baruun nurraa eegama.
Akkuma armaan olitti xuxxuquu yaallee namni hundi bilisa tahe dhalate. Mirga ofii beekun eeggachuun hundee jireenya namaati. Akka dhuunfattis tahee akka sabaatti mirga kee tolaan akka kennaatti kan siif kennu hin jiru. Mirga kee tikfachuuf akka dhuunfattis tahee akka sabaatti yoo jabaattee of kabachiifte qofa. Akka sabaatti, ijaaramtee yoo sochoote, humnaa fi dhageettii qabda, malli tokkichi sichi Oromoon qabus yoo jiraate mirgoota uumaan nuuf kennee fi kanneen biroos kabachiifachuuf yoo ijaaramne duwwaa dha. Mirgi guddaan nuti mulqamne keessaa guddaan hiree keenya ofii keenyan murteeffachuu dhabuu keenya. Mirgi hiree ofii ofiin murteeffachu duudhalee walii galtee mirgoota namoomaa jedhamuun matooti adduunyaa biyya Farasnsaayi bara 1948 titti mallatteeffamee jiruudha. Akka dhuunfattis tahee akka sabaatti Oromoon haala sirnaa gabrummaa amma jiru keessaa of baasun bilisoomee jiraachuu kan isa dhorku uumanis tahe seerri tokkollee hin jiru. Mirga keenya kabachiifachuun waan harka keenya keessaa qabnu kan garuu itti fayyadamuu dadhabneedha. Laafaa haatiyyuu hin jaalattu, yoo jabaanne garuu diinonnii fi kanneen moggaa taa’anii hardha nu ilaalan hunduu boru firoota keenya dha.
Walii galan alaa galan jedha Oromoon .
Seenaa ofii beekufii ittiin boonuun akka dhalootaa dhalootatti darbu taasisuun, qabsoo barbaachisa.Ummati Oromoo osoo sirna gabroomfataa alagaa jalatti hin kufin seenaa boonsaa, sirna dimookiraatawaa kan addunyaa kana keessaa hammaa har’aatti hin jirre( heeraa dhalli Oromoo kamuu jiruu isaa keessatti waggoota saddeetif biyya isaa bulchuu fi tajaajiluu qaba jedhuun aangoo seeraan yeroon waliif dabarsaa ture) sirna gadaatin seeraa uumaa fi uumaama gidduutti madaala jiru eeguun waliin jiraacha ture. Kabajaa lubbuu namaa irrallee darbee bineensaa bosonaa fi beeyladoota manaaf saba qabuu dha. Oromoon seenaa safuu irratti hundaa’e qabu, bilisa tahee dhaalate bilisa tahee jiraatee bilisummaasaa tiksee du’uu osoo qabu, mirga isaa kana walii galuu waan hanqatefi sarbamee jira.
Oromoon kan alaa galu yoo walii galee diinaa biyya isaa afaan qawween bitaa jiru, qawween ofirraa kaasee duwwaa dha. Diina safuu hin qabne karaa dimookiraasii wal dorgomuun rakkoo jiru hiikkanna jedhanii eegun gaangeen ni dhalti jedhaanii eeguu taha.
Xummura:
Yeroo ammaa dhugaa seenaa irratti hundaa’uun qabsoo bilisummaa fi walabummaa taasisuu irra, warra sanyii duguuggaa raawwatanii fi wakkiloota isaanii waliin qabsoo Oromoo irratti duulaamaa jira. Isaan kunis yeroo ammaa kana namooti fooddaa TV irrati bahuun ilmaan Oromootu aangoo irraa jira, Oromoon bilisoomee jechuun kaayyoo QBO qancarsuuf akka dhama’aa jiran argaa jirra. Akeekaa fi kaayyoo dhugaaf jecha ilmaan Oromoon wareegaman dhugaa saba keenyaa bade deeffachuuf ture. Yoo dhugaa kana dabsuu yaalame, ekeraan jaallan keenya bakka adeemnu hundatti of jibbinee akka jiraatnu nu taasisa.
Jaal Laggasaan bilisummaa fi walabummaa Oromiyaaf wareegame. Jaal Laggassa Wagii waaggaa 18 ol lixa Oromiyaa keessa osoo ummata isaa dammaqsuu, ijaaru, loluufii lolchiisuu dugaaf jecha wareegame. Har’as faana isa bu’uudhan, kan akka jaal Marroo, Goollichaa, Sanyii ,jaal Ammee fi Jaal Bobbaasa faa fi warrii biraa imaanaa jaallan wareegaman hundumaa hin nyaatnu jechuun diina waliin lola hamtuu gaggeessaa jiru. Kanaafuu, Oromoon daldalaa siyaasan gowwoomuu hin qabu.
Oromoon akka saba tokkootti of ijaarun” biyya tokko, saba tokko, hiree tokko” waliin qabaachuu keenya beekun osoo wal hin qoodin bilisummaa keenyaf qabsoo gochuu barbaachisa. Itoophiyaa jechuun Impaahera ilmaan cuunqurfamtootaf keessattuu Oromoof Walii galatti bilisaan dhalchanii ykn dahanii kan gabrummaan keessatti awwaalatanii dha. Biyya jiruu fi jireenya Oromoo gadadoo fi boo’icha tahee dha. Akkuma biyyoota walabummaa qabaniitti, Oromoonis bilisummaan dhaalannee bilisummaan du’uuf qabsoo jabeessun Oromoof waan filannoo osoo hin taane dirqama dhalootati.


c: text/html

text:
Dubbii Iimaana Diigu-Kutaa 6.6
Akkaataa Rabbiin ala wanta nama hin fayyannee fi miidhaa hin deebisne kadhachuun shirkii fi wanta iimaana diigu itti ta’u–Kutaa 3
Rabbiin ala wanta biraa waammachuun (du’aayin itti qajeelun) gosa hojii kaafiroota akka ta’e Ibn Taymiyaan ni dubbata: Namni gara qabrii nabiyyii ykn saaliha (nama gaarii) deemuun wanta Rabbiin malee homtu dandeetti irratti hin qabne haajaa nama awwaalame irraa kadhatu, fakkeenyaf dhibee isaa ykn dhibee beellada isaa akka isarraa kaasu ykn liqaa isarraa kafalu ykn diina isaa irraa akka isaaf haaloo bahu ykn nafsee fi maatii isaa nagaha taasisu fi kkf irraa kadhachuu, kuni hundi shirkii ifa bahaadha. Abbichi akka tawbatu ni gaafatama. Yoo tawbate tawbate, ta’uu baannan ni ajjeefama.”
Yoo akkana jedhe, “inni na caalaa Rabbitti dhiyoo waan ta’eef dhimmoota kana keessatti akka jaarsummaa (shafa’aa) naaf ta’uuf isa kadha. Akkuma sulxaanatti (abbaa aangootti) namoota addaa fi isa gargaaraniin isatti dhiyaatan, anis isaan (nabiyyi ykn saaliha kanaan) gara Rabbiitti dhiyaadha.” Kuni hojii mushrikootaati fi kiristaanotati. Hayyootaa fi moloksee isaanii jaarsummaa akka godhatan odeessu. Wanta barbaadan keessatti isaanin (hayyootaa fi molokseen) jaarsummaa barbaadu. Akkuma kana, mushrikoonni akkana akka jedhan Rabbiin beeksise:
“Gara Rabbiitti akka sirritti nu dhiyeessaniif qofa isaan gabbarra” [jedhu].” Suuratu Az-Zumar 39:3 (Majmuu’al fataawaa 27/82)
(D)- Wanta Rabbiin malee homtu dandeetti irratti hin qabne keessatti namni Rabbiin ala kan biraa waammate (kadhate) ykn birmanna irraa barbaade, inni kaafira, amanti Islaamaa keessaa kan bahee ta’uu warri beekumsa qaban irratti wali galanii jiru.
Ibn Taymiyaan (rahimahullahu) ni jedha: “Namni malaykoota yookiin nabiyyoota giddu-galaa (intermediary) gochuun isaan kadhatu, isaan irratti hirkatu, wanta nama fayyadu argachuu fi wanta nama miidhu ofirraa deebisuuf isaan kadhatu, fakkeenyaf, araarama cubbuutiif, qajeelcha qalbiitif, rakkoon akka deemuuf, hiyyummaan akka namarraa ka’uuf isaan kadhate, akka wali galtee Muslimootatti inni kaafira.” (Majmuu’ al-fataawaa 1/124)
Sheykh Suleymaan bin Abdullah bin Muhammad bin Abdulwahhaab kana irratti dabaluun ni jedha: “Suni wali galtee sirrii ta’eedha. Amanti irraa dirqamaan kan beekkamuudha. Mazhaba afrani fi kanneen biroo irraa aalimman boqonnaa murtii murtaddi (Islaama irraa duubatti deebi’ee) keessatti namni Rabbitti qindeesse kaafira akka ta’e jala muranii dubbatanii jiru.” (Taysirul Aziizil Hamiid-fuula 229)
Ibn Taymiyaan ni jedha: nabiyyis ta’ee kan biraas ta’ee nama du’aa fi nama fagoo dhaqqabu hin dandeenye kadhachuun akka wali galtee Muslimootatti wantoota dhoowwamanii fi fokkuu ta’an irraayyi. Rabbiin itti hin ajajne, Ergamaan Isaas itti hin ajajne. Imaamota Musliimaa irraayyis eenyullee hin hojjanne. Kuni amanti Muslimoota irraa wanta dirqamaan beekkamuudha. Mushrikoota kanniin keessaa rakkoon yommuu isatti bu’uu ykn haajaan isatti dhufte, nama du’aan, “Yaa ebalu kiyya! Ani sirratti hirkadhe. Yookiin haajaa kiyya naaf guuti.” Jedhaan. Sahaabota keessaas eenyullee du’a isaatiin booda Nabiyyi (sallallahu aleyh wassallam) irraa birmannaa [ykn gargaarsa] hin barbaanne. Isaan ala nabiyyota biroo irraayyis birmannaa fi gargaarsa hin kadhanne, qabrii isaani birattis, yommuu irraa fagaataniis hin kadhanne.” (Ar-Raddu alal bakrii-fuula 231)
Ibn AbdulHaadi ni jedha: osoo namni siree nama du’aa bira dhufuun Rabbii gadiitti isarraa (nama du’e kanarraa) birmannaa barbaadee, akka waligaltee Muslimootatti kuni shirkiidha, dhoowwamaadha.” (As-Saarimu mankii fuula 436)
Dubbii Beektotaa irraa Muraasa
6-Amma qorannoo kana keessatti dubbii warra beekumsa qabanii irraa muraasa isaa akka armaan gadi kanatti dhiyeessina:
Ibn Taymiyaan ni jedha: namni kamiyyuu nama jiraataa ykn nama gaarii tokko keessatti daangaa darbuun gabbarrii (ibaadaa) irraa waa isaaf godhe, fakkeenyaaf akkana jechuu: “Yaa ebalu kiyya naaf araarami ykn rahmata naaf godhi, ykn na gargaari ykn rizqii naaf kenni ykn naaf birmadhu ykn na baraari, ykn sirratti hirkadhe, ykn ati naaf gahaadha fi kkf”, kuni hundi shirkii fi jallinna. Abbichi akka tawbatu ni gaafatama. Yoo tawbate tawbate, ta’uu baannan ni ajjeefama. Dhugumatti Rabbiin Ergamtoota kan ergee fi kitaabban buusef Rabbii tokkicha shariika hin qabne akka gabbaranii fi Rabbiin waliin gabbaramaa biraa akka hin goonefi.” (Majmuu’ al-fataawaa 3/395)
Ammas ni jedha: Wanta Ergamaan ittin dhufe erge barree booda, namoota du’an irraa nabiyyotas ta’ii, saalihotas ta’i, namoota biroos ta’ii jecha birmannaa barbaadutin ykn jecha biraatin akka kadhatan ummata isaatiif karaa akka hin goone dirqamaan ni beekna. Akkuma nama du’ee fi hin duuneef sujuuda karaa hin goone (hin hayyamne), [namoota du’anis kadhachuu Nabiyyiin (SAW) ummata isaa itti hin ajajne]. Kana irra, dhimmoota kana hunda irraa akka dhoowwe beekna. Kuni (Namoota du’an kadhachuun) shirkii Rabbii fi Ergamaan Isaa haraama godheedha. Garuu namoota gara boodaa dhufan baay’ee keessatti wallaalummaan waan babal’ateef, haftee ergaa Rabbii subhaanahu beekun waan xiqqaatef, hanga wanta Rasuulli (SAW) ittiin dhufee fi wanta isa faallessu isaaniif ibsamutti kanaan isaan kafarsiisun hin turre…” (Ar-Raddu alal bakrii-fuula 376)
Amiiru Sana’aani ni jedha: “Namni halkanii guyyaa, dhoksaa fi ifatti, sodaa fi kajeellan, Rabbiin kadhate, ergasii Isa waliin wanta biraa kadhate, ibaadaa keessatti qindeessee jira (shirkii hojjate jira). Dhugumatti, du’aayin ibaadaa irraayyi. Rabbiin olta’aan “Na kadhaa isinifan awwaadhaa” erga jedhee booda du’aayi jecha Isaa keessatti ibaadaa jechuun moggaase:
“Dhugumatti, isaan Ana gabbaruu irraa boonan, salphattoota ta’anii Jahannam seenuf jiru.” Suuratu Ghaafir 40:60 (Taxhiirul I’itiqaadi-fuula 24)
(Hubachiisa: Asi olitti aalimman “ta’uu baannan ni ajjeefama” yommuu jedhan, adabbiin shari’aa isarratti dhaabbataa jechuudha. Adabbii ajjeesu kana kan raawwatu nama dhuunfaa osoo hin ta’in hogganaa Muslimootaati. Kanaafu, namni dhuunfaa gocha akkanaatti tarkaanfachu irraa of eegu qaba. Sababni isaas, badiin guddaan hawaasa keessatti ni babal’ata waan ta’eef.)
Madda:
“Nawaaqidul Iimaani al-qawliyah wal amalayah” fuula 150-153 Abdulaziz bin Muhammad

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Seensa
Sabni oromoos aadaa fi seenaa mataa isaa, kan saba Kuush waliin walitti hidhatu qaba. Kanneen keessaa sirni Gadaa, kan oromoon ittiin walbulchaa ture bakka guddaa qaba. Sirni Gadaa sirna demokraasii ammayyaa waliin yeroo madaalamu seenaa uummata Afrikaa keessatti kan hiriyaa hin qabne ta’uu fi demokrasii Addunyaan kun yeroo ammaa faaristu waliin kan walqixu ykn kan caalu ta’uutti hubanna.
Sirni Gadaa gaaddisa ykn agoobara jiruu fi jireenya, akkasumas aadaa fi dhugeeffata Oromoo ti. Kanaaf yeroo sirna duudhaa gargaraa akka amantiittis ta’e, akka aadaatti raawwatu hunda seeraa fi heera Gadaa keessaa burqee fi tumameen qajeelfama. Haala kanaan ayyaanota waggaa keessatti tibboota adda addaatti kabajaman keessaa ayyaanni irreechaa isa tokkoo fi isa guddaadha.
Dhimma kabajaa irreechaa bal’inaan osoo hin laaliin dura hiikkaa irreecha jedhuu fi gosoota irreechaa hubachuun barbaachisaadha. Irreessa/ irreecha jechuun marga ykn coqorsaa fi daraaraa ykn lataa mukaa yeroo fi haala adda addaan ittiin bahaniidha.
Irreecha yeroo kamii fi maaliif dhimma itti bahu?
1. Irreecha Nagaa fi Araaraaf:- Yeroo namni waldhabu marga/coqorsa jiidhaa kutanii harkatti qabachuun maqaa Waaqaatiin araara akka buusan ykn nagaan akka ta’u kadhatu. Namni Waaqaan bulu kana bira darbee lola hin seenu. Cubbuudha.
2. Irreecha Jaarsummaaf:– Nama wallole yeroo araarsan marga ykn coqorsa qabachiisanii araaramuu isaanii ittiin mirkaneessu, akka lammata itti hin deebine ykn wal hin dhabne coqorsa ciniinsisanii kakasiisu. Haala kanaan namoota waldhaban gidduutti nagaan bu’uu isaa mirakeessu.
3. Irreecha Fuudhaa heerumaaf:- Yeroo dubra gaa’elaaf kadhatan jalqaba marga ergatu. Margi ergame kun irreessa/irreecha jedhama. Guyyaa ilma fuusisan abbaan eebbisee irreessaa fi alangaa ykn bokkuu itti kenna. Sirna fuudhaa fi heeruma, Sabbat marii ykn Irra dhaaba jedhamu yeroo raawwatanis jalqaba irreessa qabatanii kadhatu. Maqaa Waaqaatiin irreessa qabatanii yoo kadhatan hin dhaban. Nama irreessa qabatee waa kadhatu diduun cubbuu fi safuudha.
4. Irreecha Galmaaf:- Talacoon ykn dalagaan guyyaa kudharfee Galma Ayyaana gosaa yeroo dhaqan irreessa qabatu. Galmi Ayyaanota ( Qaallota) gosa irreecha isaaniif tumame qabu. Irreechi inni kun marga ykn coqorsa osoo hin taane gosa lataa mukaa kanneen akka birbirsa. urgeessaa fi qaraaruu fakkaatan lataa/damee isaa cabasuun qabatanii deemuun bakka itti irreeffatan yeroo gahan Ayyaana Galma sanaa kadhachuun ykn galateeffachuun irreeffatu.
5. Irreecha Tulluuf:- Irreechi Tulluu ammoo ji’a arfaasaa keessa ( yeroo bokkaan roobuu fi qonni/qotiisi eegalu) ummanni Waaqeffataan gamtaan Tulluutti bahuun kan kabaju dha. Kunis yeroo ji’i bonaa darbee, arfaasaan seenu, Bokkaan nagaa fi leekkee akka roobu, kan facaasan akka biqilu, kan biqile latee akka dagaaguu fi firii gaarii akka horatu, coociraa fi bineensa gara garaa irraa akka hoofkalu Waaqa kadhatanii Irreeffatu. Sirni kun bakka tokko tokkotti Tolcha jedhama. Akkas jechuun Arfaasaan yeroon akka Roobu, Qilleensi hamaa fi cabbiin midhaan balleessu akka hin mudanne akka Duudhaa fi Dhugeeffata Waaqennaatti falachuudha. Haala kanaan bokkaan yeroon yoo hin roobne, ummati Waaqeffannaan bulu, Safuu cabee fi Duudhaa jallate hooddachuun gamtaan bahee Waaqatti iyyata. Iyyannaa kana Waaqni battalatti dhagahee akka aadaatti Roobaaf. Garuu yeroo ammaa kana ummati keenya duudhaa fi aadaa kana irraa waan jallateef Waaqnis irraa garagalee hongee fi roobaan rakkisaa jira. Kanaaf Arfaasaan yeroon akka roobu, birraan yeroon akka caamu, duudhaan callate karaatti akka deebi’u gochuuf ummati keenya Aadaa fi Duudhaa isaa duriitti deebi’uu qaba. Yeroo sana Waaqnis akkuma isaa duriitti kadhata isaa ni guutaaf.
6. Irreecha Birraaf:- Ganni bacaqqee fi dukkanni roobaa darbee wayta birraan barihu, kan facaafatan daraaree gormee, lagni guute hir’atee yeroo lafti qooru, dhuma ji’a Birraatti ibsaa kormaatu gubama. Kunis ollaan walitti bahee waliin ibsaa birraan barihuu ibsu gubee, Waaqa kanaan isa gahe galateeffatee, waliin nyaatee dhugee sirbee dhiichisa. Itti aansuun ammoo Malkaatti walgahee gamtaan irreeffata. Kunis Waaqa nagaan ganna dukkana keessaa birraa booqaan nagaan isa gahe galateeffachuu fi bona dhufu nagaan akka hoofkalchu gaafachuudha.
7. Irreecha mallattoo Aadaa Oromoo fi Oromummaaf:-Yeroo ammaatti ayyaanni Irreechaa mallattoo Aadaa Oromoo fi Orummaa ta’ee jira. Biyya keessatti, magaalaa Bishooftuu, Hora Arsadiitti oromoon miliyoonaan lakkaa’amu kallattii hunda irraa walitti bahee Isiliaama, Kiristaanaa fi Waaqeffataa osoo hin jedhiin gamtaan kabajaa jira. Kunis bara baraan dabalaa fi guddataa jira. Biyyoota alaattis bal’inaan kabajamuu jira. Ayyaanni irreechaa Oromoo fi saboota biroo walitti fida. Alagaan aadaa oromoo fi eenyummaa oromoo akka baruu fi hubatu gumaacha olaanaa qaba.
Ayyaana Irreechaa bara 2016, Oromiyaa magaalaa Bishooftuutti kabajame irratti seenaa bara baraan hin dagatamnetu raawwate. Ilmaan Oromoo golee Oromiyaa mara irraa dhufanii, akkuma aadaatti Waaqa kadhachuu fi galateeffachuuf Malkaa Arsadiitti kanneen walgahan, miidhaa irra gahaa turee fi jiruuf sababaa iyyataniif haala hin yaadamnee fi suukaneessaa ta’een, akka Tasaa osoo hin taane, itti yaadamee Mootummaa biyyattiitiin rasaasa aara gaazii qabu itti roobsuun, garatti baqatanii fi bahan wallaalchisuun boollaa fi bishaanitti akka nam’an gochuun lubbuun dhibbootaan hedamu dabree, hedduun ammoo miidhaan qaamaa hangana hin jedhamne irra gahe. Kun seenaa Irreechaa keessatti madaa fi godaannisa yoomuu hin fayyine ta’ee galmeeffamee jira. Ilmaan Oromoo, Oromiyaa mara irraa, Jaarsa, Jaartii, Xiqqaa fi guddaa, akkasumas gandaa fi amantiin osoo adda hin bahiin Malkaa tokkotti waliin wareegamuun, Ayyaanni Irreechaa mallatoo Tokkummaa fi calaqqee eenyummaa Oromoo ta’ee seenaa keessatti akka galmaa’u godheera.
8. Irreecha yaadannoo wareegamtootaaf:-Ayyaana Irreechaa bara 2017 yeroo kabajnu, wareegama bara 2016 Malkaa Arsadiitti kafalame yaadachuun dirqama. Ayyaana Irreechaa bara 2016 irratti lubbuun dabree fi dhiigni Malkaa sanatti dhangala’e, daran akka waliin dhaabbannuu fi ayyaanni Irreechaa, mallattoo Aadaa Oromoo taasifannu nu taasisa. Diinni Ayyaana Irreechaa irartti akka addaan diigamnuuf irreeffattoota keenya Malkaa irartti rasaasaan fixe. Kun garuu kan daran nu tokkoomsuu fi walitti nu fidu malee kan amantii fi gandaan addaan nu baasu miti; kan daran nu jabeessu malee kan nu laaffisu miti. Ayyaana Irreechaa irratti waloon wareegamuun keenya, seenaa gootota keenay #Shinnigaa deebisee kan haaromse waan ta’eef daran walitti nu iticha; akka waloon kaayyoo Oromoof aarsaa taanu nu jajjabeessa.
Xumura
Irreechaan keenya mallattoo Oromummaa keentaa ti; ayyaana kana otuu addaan hin abhiin waliin baanee waliin Irreechaa Harsadii fi ardaalee Irreechaa mara irratti waloon kabajachuun nhu mara irraa eegama. Waan ta’eef, Oromoon biyya keessaa fi biyya alaa seenaa kana qalbeeffachuu fi yaadachuun Ayyaana Irreechaa bara 2017, afuura tokkummaa fi gamtaan akka waliin kabajnu, akkasumas fuula dura kanuma akka jabeeffannu waamicha Oromummaa isiniif dhiheessina! Source
Koree Qindeessituu Irreechaa 2017


text:
Biyyonni miseensa jaarmayaa daldala addunyaa walgahii guyyaa lamaaf Jeneevaa keessatti gaggeessan har’a xumuraa jira. Kunis mirga abbummaa talaalii dhukkuba Kooviid -19 isa haaraa irratti kan fulleefate ture.
Biyyoota miseensa jaarmayaa kanaa kan ta’an bakka buutonni biyyoota 164 yaada duraan onkooleessa keessa Afrikaa kibbaa fi Hindiin dhiyaatee kan abbummaaan talaalii argamanii yeroof haa dhabatuu jedhu irratti falmii gaggeessaa turan.
Kanneen yaada dhiyaate seggeran Talaaliicha irraa mirga abbummaa irraa kaasuun biyyonni guddatan oomishanii akka raabsan gochuun duubatti hafuummaa mudatee hambisaa jedhu.
Kaampaanileen dawaa garu kana gochuun gara fuula duraatti waan haaraa argachuuf yaalii ta’u miidhaa kana malees hatattamaan oomishuu danqa jedhan.
Prezidaant Baaydin dhimmi kana irratti murtii irra hin geenye jedhan. Yaada dhiyaate kana biyyonni miseensoonni hundumtuu irratti walii galuu qabu.


text:
Taltallee (aanaa)
Aanan Taltallee aanolee naannoo Oromiyaa keessaa tokko yoo ta'u Godina Booranaa keessatti argama. Taltalleen Godina Booranaa gara kibba-lixaatti kan argamu yoo ta'u, karaa kibb-lixaa Keeniyaadhan, karaa lixaa fi kaabaa Laga Saganiin (aanan Taltallee laga kana qofa qaba), karaa kaaba-bahaa Yaa'a Balloodhaan, fi kibba-bahaan ammoo Dirreedhaan daangeffamee argama. Lagni Saganii aanaa Taltallee Naannoo Sabaa fi Sab-lammoota Ummattoota Kibbaarraa gargar baasa.
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]


text:
Teeppiitti dhaabbileen mootummaa fi dhunfaa erga cufamanii guyyoota shan ta’e
(BBC Afaan Oromoo) — Dhaabbbileen tajaajila uummataa kan dhuunfaa fi mootummaa magaalaa Teeppii erga cufamanii guyyoota shan ta’uu jiraattonni BBCtti himan. Daandiin magaalattii magaalotaa fi aanaalee ollaa waliin wal qunnamsiisu erga cufame immoo waggaan tokko darbeera jedhan.
Bulchiinsi magaalattii geejiba addaan cite deebisuuf abbootii qabeenyaa konkolaataa qaban tajaajila akka kennan dirqisiisullee milkaa’uu waan hin dandeenyeef to’annoo jala oolaniiru.
‘’Manneetiin daldalaa kan cufaman daandiin Teeppii irraa Maashaa geessu bulchiinsi naannichaa dirqamaan bansiisuuf yaalee didnaan, abbootii konkolaataa hidhaa galchinaani,’’ jedhan jiraataan maqaan isaanii akka hin dhahamne barbaadan.
Bulchitoonni geejiba dirqamaan jalqabsiisuuf yaaluun, achii immoo warreen tajaajila kana kennuu didan hidhuun, hawaasni dhaabota daldalaa akka cufu isa taasise kan jedhan immoo jiraata biroo maqaan isaanii akka hin dhahamne fedhani dha.
Jiraataan magaalattii biraa immoo ’’qaamni naannichatti hidhatee socho’u manneetii daldalaa akka hin banne ajajuun dhaabota mootummaa dabalatee kaanillee erga cufamanii guyyaa shan darbeera,’’ jedhan.
Teeppii magaalaa Kubbiitoo jedhamun jiraadha kan jedhan immoo, ’’gaaffii caasaa uummatni kaase hanga yoonaa gatii hin deebineef komiitu mormii kana kaase” jedhan.
Naannichatti dhaabbileen mootummaas tahe kan dhuunfaa akka hin hojjenne kan himan jiraataan kun dargaggoonni daggalatti galaniiruu jedhan.
Jiraataan magaalattii biraa immoo,’’ hidhataan dhaabbata keessan cufaa jedhe hin jiru, hawaasni nageenya mataasaaf sodaateetu cufe,’’ jedheera.
Naannoo Kibbaatti ajajaan poolisiin humna addaa koomishinar Indaala Abarraa, amma dubbiin qabbanaa’uu himuun kana kan raawwatu ‘’shiftoota hidhate dha’’ jechuun BBCtti himan.
Shiftoonni naanichatti socho’an ‘’konkolaataa dhaabachiisanii hatu, mana namaarra deemanii qarshii saamu, yoo didan ajjeesu,’’ jechuun rakkoo qaqqabsiisan himu.
Jiraattonni BBCn dubbise dargaggoonni bosona galan jedhaman meeshaa waraanaa hidhachuu mirkaneessaniiru.
Koomishinarichi hawaasni nagaa akka barbaadu himuun, haa tahu malee ‘’dhaabbata daldalaa banuuf yoo jedhan hin baniinaa sin jalaa gubna,’’ akka jedhaman himu.
Qaamoti hidhatan kunneen,’’aanaa Yakkii jedhamu keessatti akka socho’an,’’ koomishinarichi dubbatu.
Miidhaa hidhattoonni kunneen qaqqabsiisaniin buqqa’anii kan Teeppii galaniifi Teeppii irraa immoo baqatanii kan deemaniifi qabeenyaan isaanii kan barbadaa’e fi kan du’an jiraachuu himu.
Mootummaan namoota kunneen qe’ee isaaniitti deebisuuf hojjechaa jiras jedhan.
Koomishinarichi warreen shiftaa dha jedhan keessa muraasni to’annoo jala ooluufi hokkora uumu warreen jedhamanis seeraan gaafatamuu isaanii dubbatu.
Jiraataan BBCn dubbise dargaggoonni bosona galan jedhaman naannichatti qonna bunaafi abukaadoodhaan kan jiraataniifi magaalaa mana kan qaban yoo tahu, ’’dargaggoonni kunneen miidhaa qaamoti nageenyaa qaqqabsiisan baqataniitu qonna isaanii eeguuf galanii dhokatan,’’ jedhan.
Dhaaboti kunneenis ergaa dargaggoonni dabarsaniin sodaadhaan cufame jedhu.
Naannoo Teeppiitti yeroo dheeraaf koomaand poostiin buufatee kan jiru yoo tahu. Raayyaa Ittisa Biyyaa fi polisiin addaa naannichaa illee akka socho’u himu.
Magaalattiitti dargaggoonni baayyee hidhamuufi rakkoon kun kan uumame jiraataan naannichaa gaaffii godina tahuu deebii argachuu dhabuufi ukkaamamuu dha jedhan.
Koomishinariichi immoo dargaggoonni gaaffii caasaa qabatanii addabaabaayitti bahanii jiru,’’hawaasni garuu gaaffiin keenyi caasaan mootummaan deebi’aa nuti nagaa barbaadna,’’ jechuu himuun,warreen hannaan qabeenya horatantu nagaa booressaa jedhan.
Waliitti bu’insa qaamota nageeyaa fi dargaggoota gidduutti uumameen dargaggoonni du’anillee jiru jedhan.
Gaaffiin ka’e maali?
Godinni Shakkaa dhalattoota saboota sadiitu baay’inaan keessa jiraata. Shakkaa, Shakkoo fi Mazangir.
Naannoo Kibbaa godina Shakkaa jala aanaalee sadiitu jira. Irra deddeebiin rakkoon bulchiinsaa akka irra gahu warreen komii dhiyyeessan kan aanaa Yakii keessa jiraatani dha.
Jiraattonni aanaa Shakkaa jalatti hin bullu jechuun irra deddeebiin komii dhiyeessaa turan. Rakkoon caasaa kun itoo hin hiikamiin turuu jiraattonni ni dubbatu.
Naannichatti nagaafi tasgabbiin yeroo garaagaraatti uumamuun jiraattonni qe’ee isaaniirraa waan buqqa’aniif komaand poostiin ramadamee nageenya eegsisaa jira.
Aanaa Yakkiis tahe magaalaa aanattii kan taate Teeppii daandiin quunnamsiisu erga cufamee bubbuluu jiraattonni dubbataniiru.
Karaan Jimmaa, Mizaan,Maashaa Goree fi Naannoo Gaambeellaatti geessu cufamuu fi tajaajilli geejibaa akka hin jirre dubbatu.
Aanaa Yakkii keessa sabaafi sablammoonni 18 ol akka jiraatan ni himama.


text:
War that is declared on Tigray and Oromia by Abiy and Isayas.
ጥብቅ መረጃ፦ ኢትዮጵያ በሌላ ጦርነት ዋዜማ?፣ “በህዳሴው ግድብ አፋፍ ላይ የግብፅ ጀቶችና የኢትዮጵያ መንግስት”| ETHIO FORUM
(Dr. Etana Habte)
Dhimma duula marsaa haaraa Oromiyaa irratti banamaa jiru ilaalchisee dhim’uu odeeffannoo muraasa:
1. Qindoomina duula kanaa ilaalchisee kaleessa (Kibxata, Ebla 6) walga’iin taa’amee ture. Walga’ii kana irratti kan hirmaatan keessaa bebbeekamoon Abiy Ahmed, Demmeqee Mekonnin, Temesgeen Xirunee, Aagenyoo Teshaager fa’i. Duulli marsaa haaraa amma Lixa Oromiyaa irratti banamaa jiru kun opereeshinii lolaa bal’aa ta’e waan ta’uuf hooggansa ‘mootummaa federaalaa’ jalatti adeemsifama. Mootummaan Naannoo Amaaraa (MNA) qoodni isaa humna namaa (loltoota) Humna Addaa MNA keessa filee, qindeessee dhiyeessuu ta’a;
2. Duulli lolaa Lixa Oromiyaa ammaa kun humna loltuu addaa bifa haaraan qindaa’een adeemsifama. Humni kun isaan armaan gadii irraa ijaarame (1) Ejensii Basaasaa fi Nageenya Biyyoolessaa (2) loltoota Humna Addaa MNA (3) loltoota RIB keessaa filataman (4) loltoota poolisii federaalaa keessaa filataman, (5) loltoota poolisii Magaalaa Finfinnee keessaa filataman (6) loltoota RIB dhaloota Tigraay ta’an kan kanaan dura lola Tigraay irratti akka qooda hinfudhanneef tu’annoo jala oolfamanii Dhidheessa geeffamanii jiran keessa duuluuf kan fedha agarsiisan fa’i;
3. Humni loltuu addaa isaan armaan olitti tarrerffan irraa ijaarame keessaa kutatni inni duraa baay’inaan 1,450 ta’u kaleessa naannoo magaalaa Naqamtee qubsiifamee jira.
4. Humni addaa kun caaseffama sadarkaa hunda irratti ajejoota waraanaa dhalootaan Amaara ta’aniin kan hoogganamu yemmuu ta’u waliigalatti hooggansa federaalaa Temesgeen Xiruneen durfamun gaggeeffama;
5. Huni loltuu addaa kun Lixa Oromiyaa qofa osoo hintaane guutummaa Oromiyaa keessatti bobbaafamuuf akka deemu eeramee jira.


text:
Finfinnee, Mudde, 23/2013(TOI)-Homaan Awwaanisaa baha Afrikaatti irra deddeebiin weeraree miidhaa qaqqabsiisaa jiru kuni jalqaba bara kanaatti Oromiyaa gama bahaa Hanga shawaa Bahaatti jiru weeraruun omisha miidhaa ture.
Homaan Awwaannisaa kuni tibba kanas Somaaliyaa irraa ka’uun marsaa lammaffaadhaaf Oromiyaa weeraree jira.Hogganaan Biiroo qonnaa Oromiyaa Obbo Dhaabaa Dabalee BBC’tti akka himanitti hoomaan awwaanisaa ji’a lamaan dura godinaalee Oromiyaatti mudatee ture miidhaa cimaa osoo hin geessisne too’atemee ture.
“Weerara marsaa tokkoffaa irratti miidhaan kan gahe Godina Harargee lamaanitti.Boqqoolloo, mishingaa fi kuduraa fi muduraa irratti miidhaa geessisee ture. omisha waliigalaa keenyarraa miidhaa geessiseen yoo laalli xiqqaadha. Dhibbeentaa 0.6 qofaadha” jedhan.
Weerarri marsaa lammaffaa tibba kanatiinis godinoota omishtummaa Olaanaa qaban Baale lamaan dabalatee harargee lamaanittis mul’ateera.Iddoowwan amma weerarri kuni itti mul’ate bakka omishni jiru waan ta’eef saffisaan hojiin qoricha biifuu hojjetamaa jiraachuus eeran.
“Hoomaan marsaa lammaffaa mudate kuni cimaadha. Kanaaf osoo qabeenyarratti badii addaa hin geessisin xiyyaaraa fi konkolaataadhaan qorichi biifamaa jira. Xiyyaara hedduutu hojii kanarratti bobba’ee jira. Godina Baale lamaan keessaa samoona nibaasna.” Jedhan.Weerarri hoomaa Awwaanisaa marsaa marsaadhaan dhufaa jiru kuni sadarkaa humnaa ol ta’urra kan hin jirre ta’uus obbo Dhaabaan himan.
Maddi:- BBC News Afaan Oromoo


text:
ኦሮሚያ ውስጥ በብዙ ቦታ መንግስት የቀሰቀሰው ዓመፅ እየተካሄደ ነው።
ለዚህ አመፅ እና ተከትሎ ለሚመጣው ጥፋት መንግስት ተጠያቂ ነው።Dereje Gerefa Tullu
#EthiopianGenocide!#FakeAbbaGadaa
Abbaan Gadaa Dabbalelefi kaadiree mootummaa ta’uu hinqabu ture. Kankeenya garuu gaafa muudamtee kaatee dabballummaa guutuu fudhatti. Kanaf yeroo uummanni dhumu as baatee miidiyaa dabballeesheen watwwaatti. Oromoon gaaffii qabaaf ba’ee dhumaa jira malee isa inni xibaaru kanaaf miti. Kan qawween saba fixaa jiru mootumamadha
AKaakkachiisa Guddaa!-Dubbii jaarsummaa
–
OPDOn jaarsolii Abbaa gadaafi maaloo maaliyyoo guurtee #Jawar Mohammed bira dhaqaa jirti; OBN ishee snaarrattis as baatee xibaaruuf qophaa’aa jirti. Yaa Oromoo! Jaarsummaan aadaa keenyaadha. Oromoon dhugaa qaba. Garuu nibbaayyate. Kun lubbuun qosuudha. Jaarsummaan barbaachisu hinjiru. Oromoon wagga dheeraaf dhumaa jira. Oromoo kan araarsu Bilisummaa qofa. OPDOn wagga lama kana gidduutti jaarsummaa yeroo 20 ol teesse. Kuna mala siyaasa isaaniiti. Nama jaarsummaan sinii dhaqa jedhee miidiyaarratti sinitti baacu akka diina sanaatti ilaallaa. Oromoon gaaffii qaba. Gaaffiinsaa %5 hindeebineef. Oromiyaan kan bara dur caalaa reef garbummaa haaraa shaakalaa jira. Kolonel Abiy Ahmed ilma Minilik isa haangafa. Waggaa 28 darban keessas wayyaane ekeessa taa’ee dhiigakee xuuxaa ture. Har’as Dhiigakee Habashaan xuuchisaa jira. Harka walqabadhuuti qabsookee finiinsi. Gaaffiin gaaffii jawar Mohammed qofa miti. Innis xuqamuu hinqabu. Finfinnee kan Habahsaan keessaatti nu arrabsaa oolu keessaatti mana dhaqanii doorsisuun situffachuudha. Harka walqabadhuu ka’i.
#Oromoon waliin dhaabbata! Qabsoon keenya itti fufa!!
Elaamee yaa Qomoo ofii,
Sangaan kun dhaqee mana Jawar’tti qalamuunsaa dhumaatii Oromoo dagachiisuuf miti. Tarii balaa jarru kun akeekteen utuu Jawar waa ta’eera ta’ee maaltu ta’a ture? Yoona Finfinne edabalatee Oromiyaa mara keessaatti maal akak ta’u tilmaamaa. Akka xiinxalakootti Qalamuun korma kanaa:
1. habashoota ‘Bala Adaraa’ Finfinnee keessaa Jawar’n liqimsuuf hamuummattuuf ergaa qaba; Oromoon waliin jira jechuufidha.
2. Oromoon Kormasaa kormaa qaleefi jaalala isaaf qabu agarsiisuusaati malee waa’een dhumaatii namoota keenya qalamaa jiru kun jalaa dagatameetu miti.
Ammas qabsoon eegalame male hinxumuramne. Bor iftaanis Finfinnee keessaatti jarri kun Jawar’ irratti aggaamashee hindhiiftu. Ammallee tiki addaa taasifamuu qaba. Inni nama dhuunfaa tokkodha. Garuu uummata ofiifuu garbummaan qolee cabse kana kan sababa barbaaddatee fincilaaf qophaa’aa jiru dhaabuun hindanda’amu!
Dubbii kanarra hamtuutti deemaa jirra. Abbaan ‘Baqsaa habashaa faana walitti nubaqsuuf carraaqaa jira. Sunuu gatii jabaa nubaasisuuf jira. Hamma sirna kana jigsinutti boqonnaan hinjiru. Kanan erga waggaa 5 asii namaan walitti bu’aa tureefis kanuma argeen malee jibba namaa qabaadheef miti.
Dargaggoonni dhibba afurii ol harra naannawa mana Jawaar Mahaammad ka Finfinnee jirutti argamuun hiriira taasisanii jiru. (Rooyters). Dhimma kana laalchise an ibsa kennan Pireezedaantiin itti aanaa mootummaa naannoo Oromiyaa, Obbo Shimallis Abdiisaa kaleessa halkan eegdoota Jawwar Mahammad kaasuuf wanti raawwate fudhatama kan hin qabnee fi dogonggora tahu dubbatan.


text:
Gareen seera tumtoota Ameerikaa bulchiinsi Traamp uggura Raashiyaa irra kaa’amee jiru utuu Kongiresiin hin mirkaneessin akka hin kaasne seera ittisu baasan.
Flynn ambaasaaddora Raashyaa waliin dhoksaatti mari’achuun dhiyeenya saaxilamuun seerri kun ba’uun barbaachisaa taasisee jira jechuu dhaan miseensa mana maree kan ta’an Adam Schiff tuuta oduuf ibsaniiru.
Marii Flynn geggeessan kamuu haa ta’u prezidaantichi uggura Raashiyaa irra jiru kaasuun eeyamamuu hin qabu.
Chiff akka jedhanitti dura taa’aa garee basaasaa Devin Nunes waliin kaleessa wal arganii hariiroo Flynn Raashiyaa waliin qaban akkasumas jiddu seeninsa Raashiyaa kan yeroo filannoo akka qoratamu mari’ataniiru.


text:
Gabbaramaan (Ilaahni) Haqaa Rabbiin qofa-Kutaa 2
Kutaa darbe irraa itti fufuun maqaalee fi sifaata Rabbii olta’aa muraasaa haa ilaallu.
“Inni Allaah, Al-Khaaliq, Al-Baari, Al-Musawwir ta’eedha. Maqaaleen gaggaariin kan Isaati. Wanti samiiwwanii fi dachii keessa jiran Isa qulqulleessu. Inni Injifataa, Ogeessa.” Suuratu Al-Hashr 59:24
Imaamu Qurxubii fi Ibn Kasiir maqaalee kanniin ilaalchisee ni jedhu: Asitti Al-Khaaliq (Uumaa) jechuun [boca, hamma, bifa wanta tokko fi amaloota isaa biroo] Kan murteessu fi safaruudha. Al-Baari jechuun immoo wanta murteesse fi safare Kan argamsisuudha. Al-Musawwir immoo wantoota hundaaf suuraa fi boca barbaade kan kennuudha.[1] Maqaan al-Musawwir jedhu jecha “sawwara” jedhu irraa kan fudhatameedha. Sawwara jechuun “boca kennuufi ykn suuraa kaasu” jechuudha.[2]
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ilma namaa garaa haadhaa keessatti marsaalee uumamaa gurguddoo sadii keessa dabarsa: Dhangala’aa saalaa irraa alaqa (dhiiga ititaa) uuma, ergasi mudgha (muraa fooni) godha. Ergasii suuraa fi boca isaaf kenna.[3] Suuraa fi boca namaa erga isaaf kenne booda uumamtoota biroo irraa adda baafama. Suuraa fi boca isaaf kennun dura namni umamtoota biroo irraa adda hin baafamu.
Kanaafu, aaya armaan olii keessatti maqaalee kanniin tartiibaan dubbachuun hiikan kan walitti galaniidha. Jalqaba “uumuun (al-khalq)” hiika taqdiir (murteessu fi safaruu) qaba, itti aanse dhabama irraa argamsiisudha. Ergasii suuraa fi boca barbaade irratti gochuudha.[4] Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa boca, suuraa, bifaa fi amaloota biroo, nama uumuun dura murteesse fi safaree jira. Ergasii wanta murteesse fi safare ni argamsiisa. San booda boca fi suuraa barbaade isaaf kenna. Kanaafi, namoonni suuraa fi bocni isaanii kan beelladoota fi uumamtoota biroo irraa garagara. Akkasumas, namoota jidduutti suuraan isaanii garagara. Gariin diimaa, gariin gurraacha. Gariin bareedaa, gariin hin bareedu. Gariin dhiira, gariin dubartiidha. Rabbin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Inni Kan gadaameessa keessatti akka fedhetti isin bocuudha. Haqaan gabbaramaan Isa malee hin jiru. Inni Injifataa Ogeessa.” Suuratu Aali-Imraan 3:6
እርሱ ያ በማሕፀኖች ዉሰጥ እንደሚሻ አድርጎ የሚቀርጻችሁ ነዉ። ከርሱ በስተቀር ሌላ አምላክ የለም፤ አሸናፊዉ ጥበበኛዉ ነዉ።
Kana jechuun gadaamessa haadhaa keessatti suuraa fi boca fedhe irratti kan isin uumu Rabbiin qofaadha. Nama fedhe diimaa, kan fedhe gurraacha, nama fedhe dhiira, kan fedhe dubarti godha.
Kanaan wanti gadaamessi dubartootaa of keessatti qabate wanta Inni akka fedhetti uumee akka ta’e gabroota Isaatti beeksiisa. Iisaan (Iyyasuus) nama Rabbiin garaa haadhaa keessatti bocaa fi suuraa fedhe irratti godhee fi akka fedhetti uumee keessaa tokkoodha. Osoo Iyyasuus gooftaa ta’e silaa nama gadaamessi haadha isaa of keessatti hammate irraa hin ta’u ture. Sababni isaas, wanta gadaamessa keessa jiru kan uume gadaamessi isa (Uumaa) of keessatti qabachuu hin danda’u. Gadaamessi uumamaa (makhluuqa) qofa of keessatti qabata.[5]
Uumaan wanta gadaamessa keessa jiru kan uume ta’ee osoo jiru gadaamessi kuni Uumaa kana of keessatti qabachuu danda’aa? Kuni gonkumaa hin ta’u. Garaa haadhaa keessatti Iyyasuusin kan uume Rabbii olta’aadha. Kanaafu, Rabbiin Khaaliqa, Iyyasuus immoo makhluuqa (uumamaa) dha. Khaaliqni Gooftaadha, makhluuqni immoo gabricha. Kanaafu, haqaan gabbaramu (waaqefatamu) kan qabu Rabbii tokkicha. Kanaafi itti aanse ni jedha: Haqaan gabbaramaan Isa malee hin jiru. Inni Injifataa Ogeessa.”
“Rabbiin ala gabbaramaa biraa qabu moo? Rabbiin waan isaan itti qixxeessan irraa qulqullaa’e.” Suuratu Ax-Xuur 52:43
Jedhi, “Ani Gooftaa kiyya qofan kadha, eenyullee Isatti hin qindeessu.” Suuratu Al-Jinn 72:20
Kanaafu, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Gooftaa Tokkicha gabbaramuu qabuudha. Isaan alatti homtu gabbaramu (waaqeffatamu) hin qabu.
Gaafii: Namni sanama ykn nama du’e ykn wanta biraa gooftaa jechuun kadhatee ergasii wanta barbaade ni argata. Deebiin kanaa maalidhaa?
Akkana jenna: kadhaan (du’aayin) isaa homaa isa hin fayyanne. Garuu namoota wanta biraa waaqefatan kanniin qoruuf Rabbiin yeroo kadhaa wanti kuni akka argamu taasisa.[6] Shakkii tokko malee sanamni ykn namni du’ee osoo hanga Guyyaa Qiyaamatti kadhatameyyu deebisuu akka hin dandeenye jala murree amanna. Garuu Rabbiin yeroo kadhaa wanta tokko argamsiisuun gabroota qoruu danda’a. Tarii yeroo murtaa’a kadhaan itti kadhatamu kanatti wanti kuni akka argamu murteessu danda’a. Wanti kuni kadhaadhaan (du’aayin) hin argamne. Kana dhugaan ni beekna. Sababni isaas, Rabbiin akkana jedha:
“Nama Rabbiin ala wanta hanga Guyyaa Qiyaamaatti deebii isaaf hin deebisne kadhatu caalaa jallataan eenyu? Isaan (warri kadhataman) kadhaa isaanii irraa gaafilota (quba hin qaban).” Suuratu al-Ahqaaf 46:5
Wanta mirkaneessine kana keessatti of eeggannoo: kana jechuun namni sababni ma’asiyaa (badii) isaaf laafifamuu irraa of eeggachu qaba. Tarii namni qoramee sababoonni ma’asiyaa isaaf laafifamu danda’u. Ergasii nama Rabbiin fedhe malee ma’asiyaa kanatti kufa.
Wanti ijoon: Namoonni Rabbiin ala wanta biraa waaqefatanii fi Rabbiin ala wanta biraa kadhatan wanta barbaadan waan argataniif nu dhamaasuf osoo yaalanii, deebiin: kuni dhibbaan dhibbatti kadhaan (du’aayin) hin argamne. Garuu yeroo kadhaa argame.[7] (Isaan qoruuf Rabbiin yeroo kadhaa ykn kadhaa booda akka argamu taasisa.)
Kanaafu, namni warroonni Rabbiin alatti wanta biraa gabbaran (waaqeffattan) yommuu wanta kadhatan argatan gowwoomu hin qabu. Kuni isaaniif qormaata akka ta’e beeku qaba.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Qurxubii-20/393, Ibn Kasiir 7/238
[2] Walillahi asmaa’ul Husnaa fad’uuhu bihaa– lakk.48,49; AbdulAziz bin Naasir Jaliil
[3] Tafsiiru Qurxubii-20/393
[4] Fiqhu Al-Asmaa’il Husnaa– fuula 95, Abdurazzaaq bin AbdulMuhsin Badri
[5] Tafsiir Xabarii-5/186
[6] Tafsiir Suuratu Faaxir-131, Ibn Useymiin
[7] Tafsiir Qur’aani Kariim, Suuratu Al-Maa’idah 2/224-225, Ibn Useymiin


text:
Atileeti Fayyisaan eegii Hagayya 21,2016 dorgommii Olompikii Riyoo,Biraazil irratti fkn mormii Oromoo agarsiisee asitti media,Sub-Qunnamtiin addunyaa waluma irra fuudhaa wa gaafachuutti jiran.
Biraazilitti jalqabee Amerikaa dhufee jennaanillee ittuma jira.Yoo waajjira guddaa VOA Waashingiton,DC jiru dhufellee afaan hedduun wa gaafatan.
Yoo innii Istuudioo VOA Afaan Oromoo dhufellee waan hedduu gaafanne.Tana keessaa keessaa tokko ‘atileeti moo, qabsaahaa mirga namaa moo namuma lamaanuu wati oofatu sii jenna jenneen.’
“Ani atileetii, fiigichaan fiiga.Nama siyaasaatii mitii nama siyaasaa beeku miti.Sadarkaan barumsa kiyyas jidduu-galeessaa kuta 10 caalaa hin baranne.Garuu kun beekumsa hin gaafatuu.Dhala namaa waan taheef yeroo ilmee namaa dhiignii isaa biyya sun keessatti dhangalu taahee laaluu natti ulfaate kanatti gara kanatti na fide malee ani beekaa tahee ykn nama siyaasaa tahee miti,” jedhe.
Tanaaf “ani hardhas gara fuunduras atileetuma,” jedha Fayyisaan.
Barii ati ‘baga atileetii tahee,’ ufiin jette jiraa jennaan “odoo atileetii tahuu baadhee sadarkaa kana gaheetoo ummata koo amma natti gammadaa jiru kana gamachiisuu hin dandahuu turee kanaaf bagan atileeti tahee baayyeen boona.”
Akka innii jedhutti jaalaltii innii atileetuu tahuuf qabu isumaa asii achi dabalaa deemti.
Fayyisaan,abbaa Sookooti.Sookoon maqaa ilma isaa ka angafaati.Ilmee ke akka innii atileeti tahu feetaa jennaan rakkoo guddoo keessa dabarree asi geennee innii adoo oguma dhibii qabaatee fedha jedha.
Mallattoon mormii Oromoo eegii Fayyisaan agarsiise duubatti haga duriillee caalaa beekamte,eegii sunii asitti media addunyaa hedduutti rakkoo Oromootii fi walumattuu rakkoo siyaasaa Itoophiyaa dubbachuutti jira.
‘Wantii ati jettee fi mallattoon ati agarsiifte sun hagana mataa dubbii addunyaa taati jettee eegdee,’ jennaan “anaayyuu na ajaabhisiise,” jedha.
Fayyisaan ‘yoo akka malee dallantu Shimala butatta moo dallansuu ufi irraa balleessuuf wayaa ispoortii naqattee dirreetti dabarta? Jennaan. “Anin yeroo aaru tarakaanfii fudhu fudhu na godhaa… eeguma jajjabaadhen dhiisuu jalqabe malee yo namaan walitti hin buhin natti hin toluu.garuu eegii guddadhe yaada sun nan dhiise.”
Eegii Fayyisaan Amerikaa dhufee hawaasii Oromoo DC fi naannoo isii jiraatu fi saba hedduulleen bahee simatee irbaataataa fi qophii bashannanaa hawaasii Oromoo qopheesseef irralleetti walti dhufee simate.
Fayyisaan nama isa jaalatu cufaa waadaa gale “ummannii kiyya akka ani waltajjii addunyaa irraa hin dhabamne na eegaa waan taheef fiigichaatti deebihee haala kanaan itti fufuu fedha,”jedha.


text:
“Bara Chaarteraa TPLF chaartera keessaa dhiibee ABO baasuutti nii gaabbina”
Qondaalota olaanoo TPLF keessaa tokko kan ta’an Obbo Geetaachoo Raddaa waliin guyyaa har’aa turtii taasifnee jirra.
Turtii kanas waayila keenya Gaazixeessituu Mooneet Badhaasaa kan taasifte yoo ta’u dhimmoota adda addaa irratti waliin turtiin godhameera.
Obbo Geetaachoo Raddaa qondaalota mootummaa ammaa keessaa tokko kan ta’an Obbo Shimallis Abdiisaa akka guddisaniitti dubbatan. Akkasuma aangoo dheebochuuf jecha OPDO’n jaakkeettii keenya baataa turan kan jedhus yaada qondaala olaanaa TPLF obbo Geetaachoo Raddaa har’aati.
Dhimma garaa garaa irratti gaaffiin kan godhameef yoo ta’u, WBO fi TPLF hariiroo durumaan waliin qabaachaa turuu kan mootummaan miidiyaan afarsaa jiru irratti illee gaafatamanii deebisaniiru. Akka obbo Geetaachoo Raddaa jedhanitti kanaan dura WBO waliin hariiroon qabaataa turan hariiroo waraanaa kan qaamolee walitti dhukaasan gidduu akka ta’e himu.
“Bara bara qabnu osoo WBO gargaarree ta’ee hin gaabbinu ture” kan jedhan gorsaan Peresedaantii naannoo Tigraay Qondaalli TPLF kun, waan kanaan dura ABO- WBO irratti gochaa turaniif kan gaabban ta’uu himu.
Waan gurgurtaa lafaa OPDO’n kan wal qabatu kan dubbate qondaalli olaanaa TPLF kun “bar tokko Alamuu Simee waajjira lafaa irra turee achii kaasuun gara hogganaa Ispoortiitti ramadan. Guyyaa tokko dorgommiin yeroo taasifamu gaazixeessaan haala dorgommii wayiita isa gaafatutti ‘amma dorgommiin taasifamy kuma tokko, kuma shan, kuma kudhan KM iskuqeerii dha jechuun isa lafa chabachabee gurguri sana se’ee dubbate. Alamuu Simeefaa nama lafa Oromoo haga godina tokkoo ta’u jatee saamee qabatee jirufaafi nu cabsuuf yaalaa jira” jechuun dubbate obbo Geetaachoo Raddaa.
Kana malees “da’imman dhiyeenya Wallaggatti dhumaaniif sagalee ta’uu dhabuu kiyyatti nan gaabba” jechuun ajjeechaawwan suukanneessoo Wallagga keessatti bara kana raawwatamaa jiran irraa illee xuquu yaalaniiru.
Ajjeechaan suukanneessaan baruma kana Wallagga magaalaa Naqamtee keessatti dargaggoonni shan bakka tokkotti rasaasaan yoo ajjeefaman, Magaalaa Dambidoolloo keessatti ammoo dargaggoon Oromoo maqaa Abbaa Torbeeti jedhamuun adda baaba’ii irratti waraana mootummaa Itoophiyaan ajjeefameera.
Akka haasaa qondaala TPLF kanaatti isaan kanaaf sagalee ta’uu dhabuutti illee akka ofitti mufate kaaseera. Turtii keelloo waliin taasiseen dhimma ajjeewwaan bara aangoo isaanii keessa raawwataman ilaalchisuun sanaaf gaafatama kan fudhatu OPDO ta’uu akeeke.
Kunis ta’ii sana ofii raawwachuu OPDO eeruudhaan gootummaan na jala dhaabbachuu qabu utuma ajaja dabarsineeyyuu yaada jedhu kenneera.
Bara Chaarteraa OPDO’n qabatanii ABO dhiibanii chaarteera keessaa baasuutti qondaalonni isaan TPLF isaan duraa gaabbii akka qaban kan ibsu Obbo Geetaachoon, ofii wayiita sana barataa turuu isaa dubbateera.
ቆይታ ከህውሃት ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ አባል እና የትግራይ ሴንትራል ኮማንድ ቃል አቀባይ አቶ ጌታቸው ረዳ ጋር | KELLO MEDIA (August 20, 2021)
obbo getachoo raddaa turtii kello media waliin taasisan ummata oromoo kan fixaa turee tplf


text:
Ibidda Waraanaa fi Fitnaa Sheyxaanaa-kutaa-1
Guyyaa guyyaan lubbuun ilma namaa ibidda waraanaatin yommuu darbu, takkaa garmalee nama gaddisisa takkaa immoo akka abdii muratanii fi qalbiin gogdu nama taasisa. Dhalli namaa hanga jireenya tana keessa jiraatu waan badaa fi gaariin ni qorama. Rabbiin subhaanahu wa taa’alaa ni jedha:
“Lubbuun hundi du’a ni dhandhamti. Isin qormaatuuf hamtuu fi gaariin isin mokkorra. Garuma Keenyatti deebifamtu.” Suuratu Al-Anbiyaa 21:35
Namni umriin isaa hanga fedhe haa dheeratu, haa duroomu haa hiyyoomu guyyaa tokko hadhaa du’aa ni dhandhama. Keeyyata armaan olii keessatti Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wanta badaa fi gaariin, wanta isaan jibbanii fi jaallataniin, hiyyummaa fi durummaan, waraanaa fi nageenyan, dhibee fi fayyaan akka ilmaan nama qoru ni beeksisa. Wanti keeyyata tanaan xumure immoo “Garuma Keenyatti deebifamtu.” Kan jedhuuni. Kuni kan agarsiisu, ilmi namaa akkanumatti qoramee kan baduu osoo hin ta’in firiin qormaata isaa Guyyaa Qiyaamaa ni mul’ata.
Addunyaan tuni iddoo qormaatati, Aakhiraan immoo iddoo firii (bu’aa) qormaataa itti arganiidha. Kanaafu, dhalli namaa hanga jireenya tana keessa jiraatu, qormaata irraa bilisa kan ta’uu miti. Karaa adda addaatin ni qorama. Qormaata kana keessaa “Ibiddi waraanati fi fitnaan sheyxaanaa” isaan gurguddoodha. Ibidda waraanaa yommuu jennu beekkamadha garuu fitnaa sheyxaanaa yommuu jennu maal jechuu keenyaa? Fitnaa sheyxaanaa yommuu jennu sheyxaanni karaa hin beeknen namatti dhufuun yaada badaa namatti hasaasun karaa haqaa irraa nama baasu ykn jallisuudha. Ibiddi waraanaa qaama namaa kan miidhu fi ajjeesu yommuu ta’uu fitnaan sheyxaanaa immoo qalbii namaa kan miidhu fi ajjeesudha.
Akkuma qaamni du’u qalbiinis ni duuti. Qalbiin du’uu jechuun imaana irraa duwwaa (qullaa) ta’uudha. Jecha biraatin qalbiin dukkana kufrii fi baditti taruudha. San booda namtichi wanta isa fayyadu fi miidhu addaan hin baafatu. Qalbiin namtichaa yoo duute, bineensa caalaa miidhaa guddaa geessa. Namaaf rahmata gochuu fi mararfachuun isa bira hin jiru. Qalbiin yommuu duutu mitii namni boombi daa’immani fi namoota nagahaa irratti kan roobsu? Qalbiin yommuu duutu miidhaa fi cunqursaa raawwate kanaaf akka adabamu (azzabamuu) isatti hin dhagahamu. Garuu fuggisoo kanaa namni qalbiin imaanaan guuttamte yoo ajjeefame, In sha Allah namoota milkaa’an irraa ta’a. Kanaafu, amma of haa gaafannu, zaalimaan qaamni namaa du’uu wayya moo, sheyxaanan qalbiin namaa du’uu wayyaa?
Akka ifa ta’uuf fakkeenyan haa ilaallu. Namoota kuma kudhan (10,000) iimaana (amantii dhugaa) kan qaban haa fudhannu. Namoota kanniin keessaa waraanni ka’uun namoota 5000 fixe (ajjeese) haa jennu. Namoonni hafan bakka adda addaatti baqatan. Namoota baqatan kanniin keessaa gariin isaanii, “Rabbiin akkamitti akkana hojjata?” jechuun yoo kafaran, fitnaa kamtu irra guddaadhaa? Namoonni ajjeefamuudha moo namoonni kafaruudhaa? Kanneen ajjeefaman imaana irratti yoo ajjeefaman, in sha Allah Jannata seenu. Warroonni kafaran immoo kufrii irratti yoo du’an gahuumsi isaanii ibidda. Rabbiin kanarraa nu haa tiiksu. Kanaafu, ibidda waraanatu caalaa moo fitnaa sheyxaanatu caala ree?
Rabbiin yommuu akkana jedhu dhuguma dubbate:
“Fitnaan ajjeechaa caalaa hamaa (badaa) dha.” (Suuratu Al-Baqarah 2:191)
Hayyoonni Qur’aana ibsan akka jedhanittii, aayaa tana keessatti fitnaa jechuun kufrii fi shirkiidha. Kanaafu, kufrii fi shirkiin ajjeechaa caalaa jechuudha. Dhumti nama kafaree fi shirkii hojjatee ibidda waan ta’eef.
Gara waraanaa fi fitnaa yeroo ammaatti yommuu deebinu, lamaan isaanitu bakka lamatti qoodu dandeenya. (1) Waraana meeshaati fi waraanaa sammuu, (2) fitnaa keessaati fi fitnaa alaa. Waraanaa meeshaa yommuu jennu meeshaa waraanaa kanneen akka taanki, boombii, qawwee fi kkf nin walitti duuludha. Waraanaa sammuu yommuu jennu immoo sammuu laamshessuu fi daandii haqaa irraa jallisuuf odeefannoo sobaa fi yaada jallataa tamsaasu ykn raabsudha. Fakkeenyaf, “Qullaa deemun qaroominna, amanti hordofuun duubatti haftummaadha” jechuun yaada fokkuu tamsaasu. Filmii badaa sammuu laamshessu hojjachuu (fkn, pornografi) , yaadotaa fi gochoota fokkuu biroo babal’isu. Kan jalqaba qaama yommuu ajjeesu, kan lamataa immoo sammuu ajjeesa. Sammuun sirnaan akka hin yaanne hojiin ala taasisa.
Fitnaa keessaa fi alaa yommuu jennu immoo qormaata qalbii nama hurgufaniidha. Fitnaan keessaa sheyxaanni waan badaa namatti hasaasun daandii sirrii irraa jallachuu ykn asi fi achi reeqqisudha. Fakkeenyaf, kufrii, nifaaqa fi kkf. Fitnaa alaa yommuu jennu immoo badii guyyaa guyyaan bakka adda addaatti arginuudha. Fakkeenyaf, zinaan (sagaagalummaan) baay’achu, alkooli, dubartiin qullaa yaa’u fi kkf.
Kanaafu, dhalli namaa kanniin hunda akkamitti too’achu danda’aa? Furmaanni kanniin hundaa gara Rabbii deebi’uun Isa qofa gabbaruudha. Wanta Rabbiin itti ajaje hojjachuu fi wanta Inni irraa dhoowwe dhiisun malee wanti addunyaa tana fooyyeessu tokkollee hin jiru. Fasaanni (wanti badaan) hundii dachii kana irratti kan uumamu sababa namoonni ajaja Rabbii fi Ergamtoota Isaa faallessuun wanta badaa hojjataniifi. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) ni jedha:
“Magaalota irraa heddutu ajaja Rabbii ishii fi Ergamtoota Isaa faallessitee qormaata cimaa ishii qormaanne, adabbii fokkataas ishii adabne.” Suuratu Ax-Xalaaq 65:8
Magaalota yommuu jennuu namoota achi keessa jiraataniidha. Namoonni yommuu ajaja Rabbii faallessan, qormaata cimaa fi adabbii fokkataan Rabbiin isaan qaba. Fakkeenyaf, hoonge, jireenyi itti dhiphachuu, beela, dachiin socho’u, lolaan magaalatti balleessu, waraanaa fi kkf.
Namni tokko “kaafironni kunoo badii fi wanta fokkuu ni hojjatu, maaliif hin adabamne?” jechuun gaafachu danda’a. Yoo gara Rabbii deebi’anii of hin foyyeessin ni adabamu, hin muddamin. Rabbiin ni jedha:
“Magaalota meeqa osoo ishiin miidhaa raawwattu Ani yeroo kenneef, ergasii adabbiin ishii qabe. Deebiin (gahuumsi) garuma Kiyya.” Suuratu Al-Hajj 22:48
Namoonni yommuu badii fi miidhaa adda addaa raawwatan, akka gara Isaa deebi’aniif Rabbiin yeroo ni kennaaf. Gara Isaa deebi’uu baatanii badii isaanii yoo itti fufan tasa adabbii cimaan isan qaba. Kuni sunnaa (karaa) Rabbiiti. Kanaafu, kaafirota badii hojjataniin gowwoomu hin qabnu.
Waraanni hundi fitnaadha (qormaata). Garuu fitnaan hundi waraanaa miti. Akkuma duratti jenne fitnaan guddaan fitnaa kufrii fi shirkiiti. Wanti mata duree kana akka barreessu na kakaase keessaa tokko akkuma fitnaan (qormaanni) baay’atuun namoonni amanti irraa fagaacha ykn gadi dhiisaa jiru. Waraana bakka adda addaatti baay’atu yommuu ilaalan, “Rabbiin maaliif kana addunyaa irratti hayyama?” jechuun Isatti kafaru. Islaama gadi dhiisu ykn ni shakku. Yoo kafaran, sila Rabbiin waan miidhan isaanitti fakkaataa? Kafaruu fi amanti keessaa bahuun deebii ni argatuu? Rabbiin ni jedha:
“Namni isin keessaa amantii isaa (Islaama) irraa garagalee fi kaafira ta’ee du’e, warri suni addunyaa fi Aakhiratti dalagaaleen isaanii baddee jirti. Warri sun warra ibiddaati; isaan achi keessatti hafoodha.” Suuratu Al-Baqara 2:217
Dhugumatti Islaama irraa garagaluu fi kafaruun fitnaa akkam badaa ta’eedhaa! Hojiin gaariin hojjatan hundi addunyaa fi aakhiratti ni baddi. Ergasii gara ibidda cimaatti seenu. Kanaafu, namni yoo kafare mataa ofii malee eenyun miidha ree? Namoonni kan kafaran waraana qofa ilaalanii osoo hin ta’in namoota naannoo fi badii hojjataniinis amanti gadi furu. Isaan keessaa hiriyyaa badaa, miidiyaa, ergamtoota qarshiin nama jallisan (missionaries)fi kkf. Namoota meeqatu sababa peenxetitiin Islaama gadi furu. Islaamni ifa ta’e fi peenxen baaxila ta’ee osoo jiru. Ammas aaya biraa isiniif haa dabaluu.
“Yoo kafartan dhugumatti Rabbiin isin irraa Dureessa. Garuu gabroota Isaatiif kufrii hin jaallatu. Yoo galateefattan, san isiniif jaallata. [Lubbuun] dillii (cubbuu) hojjattu tokko dillii nama biraa hin baadhattu. Ergasii deebiin keessan gara Gooftaa keessaniiti. Innis waan isin dalagaa turtan isinitti hima. Dhugumatti, Inni Beekaa waan qoma keessaati.” Suuratu Az-Zumar 39:7
Namni yoo Rabbitti kafare, gonkumaa Rabbiin miidhu hin danda’u. Rabbiin dureessa fi of gahaa waan ta’eef. Garuu gabrootaf kufrii hin jaallatu, kufriin ibiddatti waan nama geessuf. Kana irra, akka Isa galateefatan ni jaallata, Isa galateefachuun Jannatatti waan nama geessuf. Namni wanta zaalimman (cunqursitoonni fi miidhaa raawwattoonni) hojjatan ilaalun yoo kafare ykn cubbuu hojjate, badii kufrii ykn cubbuu isaa eenyullee irraa hin baadhatu; isumatu baadhata. Ergasii ilmi namaa hundi gara Rabbii deebi’uun wanta hojjataa ture hundi isatti himama. Rabbiin wanta hundaa ni beeka waan ta’eef. Inuma wanta qoma (laphee) keessatti dhoksan hunda ni beeka. Laphee fi qaamolee namaa hunda kan uume Isa ta’ee osoo jiruu, iccitii namni qalbii keessatti dhokse akkamitti hin beekne ree? Namni kufrii, shakkii, yaada badaa fi yaada gaarii adda addaa qalbii keessatti yoo dhokse, Rabbiin kana hundaa ni beeka. Rabbiin ni jedha:
“[Rabbiin] wantoota samii fi dachii keessa jiran hunda ni beeka. Akkasumas, waan isin dhoksitanii fi waan isin ifa baastan ni beeka. Rabbiin waan qoma keessaa Beekaadha.” (suuratu at-Taghaabun 64:4)
Kanaafu, wanta yaannu fi hojjannu of eeggachu barbaachisa.
Guduunfaa
✍ Addunyaan tuni iddoo qormaatati. Aakhiraan immoo iddoo firii (bu’aa) itti arganiidha.
✍ Qormaata jechuun wanta jibbaniin qoramu qofa osoo hin ta’in wanta gaariniis qoramuun ni jira. Inuma wanta badaan qoramu irra wanta gaariin qoramuutu ulfaatadha. Namoota meeqatu yommuu hiyyooman Rabbiif galata galchu. Garuu yommuu durooman Rabbitti kafaranii daangaa Isaa darbuu. Rabbiin nu haa tiiksu
✍ Badiin waraanaan dhufu baay’ee guddaadha. Garuu fitnaan (qormaanni) sheyxaanaan dhufu badii waraanaa caala.
✍ Fitnaan sheyxaanaa namoota kafarsiisun ibiddatti isaan geessudha. Badiin waraanaa immoo dhiiga namaa dhangalaasu fi qe’ee irraa ari’uudha.
✍ Namni yoo kafaree dhumti isaa ibidda. Fuggisoo kanaa, namni imaana qabuu waraanaa irratti obsuun yoo du’e, in sha Allah manni isaa Jannata ta’a.
✍ Namni tokko qananii kaafirota fi daraara Muslimoota ilaalun yoo kafare, mataa ofii malee eenyullee hin miidhu.
Fitnaa kana akkamitti akka jala darban torban In sha Allah ni ilaalla.


text:
Zoonii Tigraay gama bahaa aanaa Iiroob keessa kan jiru uummat magaalaa Daaw-Haan walii galteen Aljers hojii irra akka ooluuf murtii darbe mull’inatti mormii jira.
Hiriira mormii kan ba’e uummati magaalattii murtiin kun hojii irra oollaan uummata Iiroob balaaf kan saaxilu dta’uu dubbatan.
Murtiin sun kan haqaa miti kan jedhe uummatichi nageenyi murtii haqaa hin qabaanne jiraachuu hin danda’u jedhan.
Ibsi adda bilisummaa uummata Tigraay biraa ba’eef amma nu dhaqqabe murtii uummati hin amanne hojii irra hin oolu jechuu isaa beeksisee jira.


text:
Aljeeriyaan filanoo prezidaantummaa geggeessuuf yeroon baatii lamaa gadii hafee jiru kanatti kanneen prezidaant Abdul Aziiz Botefliikaa marsaa shanaffaaf akka hin dorgomne morman daandiitti ba’uun mormii dhageessisaa jiran. Maanguddoon waggaa 82 yeroo ammaa dhibee onneen dhukkubsataa kan jiran yoo ta’u weelcheerii irra ta’anii deemu.
Kanneen prezidaanticha morman magaalaalee gurguddoo kan akka Aanbaa fi Ooraan irratti ba’anii mormii dhageessisaa jiran. Mormiin kun magaalaalee xixiqqoo kanneen biroo keessatti illee geggeessamuun gabaasamee jira.
Sabaa himaan Arabaa viidiyoo poolisiin hiriirtota bitimsuuf gaazii imimmaansu biifu mul’isee jira. Balaa hamaan dhaqqabe garuu hin gabaasamne.
Muummichi ministeeraa Ahimad Ouyaahiyaa haasaa paarlaamaaf Wiixata kaleessaa dhageessisaniin akka jedhanitti angawoonni hiriira sana hanga kan nagaa ta’etti hin morman. Botfilikaan erga bara 1999 qabee aangoo irra kan jiran yoo ta’u akka waajjirri isaanii jedhetti dilbata galgala wal’aansa fayyaaf gara swiizerlaanditti imalaniiru. Deggerisi pdrezidaantichaaf jiru ennaa bara 2014 isaan prezidaantummaaf erra deebi’uun dorgoman caalaa amma cimaa dha jechuu dhaan hoogganaan duula filannoo prezidaantichaa fi muummichi ministeeraa duraanii Abdul Maleek al Sallaal ibsaniiru.
Haa ta’u malee haalli yeroo ammaa jiru wal xaxaa fi to’annaa ala jiraachuu xiinxaltoonni ni dubbatu. Marsaa hojii prezidaant Botfliikaa ilaalchisuun angawoota biyyattii ijoo, dhaaba tajaajila tika nagaa, waraana biyyattii poolisii fi deggertoota przidaantichaa gidduu falmiin jiraachuun gabaasameera.
Prezidaantiin Aljeeriyaa Mormiin Irratti Dhiyaatu Hammaataa Adeeme
- VOA
WAASHINGITAN, DIISII —


text:
Kaarikulamiin Haaraan Tartiiba Dubbisa Qubee Afaan Oromoo Jijjiire Wal-falmsiisaa Ta’aa Jira
WAASHINGITAN, DIISII — (VOA Afaan Oromoo) — Dhiheenya kana Televiiziyoonni Motummaa naannoo, Televiiviisiyooni Oromiyaa, Kaarikulamiin yokaan sirni barnootaa haraan sadarkaa tokkoffaa naannoo sana keessaa fi bahuu isaa, tartiiba barsiisa qubee Afaan Oromoo irratti jijjiiramni ta’uu eega beeksisee as yaadawwanii fi wal-falmiilee hedduu tu miidiyaa hawaasummaa irratti geggeessamaa jira. Akka maddeen adda addaa gabaasanitti, Biiroon barnootaa Oromiyaa, kaarikulamii haarawa kana, semistaroota sadii dura gad-baase. Kana irratti hundaa’uudhaan kitaabonni haaraan maxxansamanii raabsamanii jiran. Barsiisotaafis leenjiin kennamee jira.
Gabaasaa TV Oromiyaa ka dhiheenya kanaan akka himametti, jijjiirama wal-falmsiisaa tahe kanaaf bu’ura ka tahe, xiinxala yokaan qorannaa dandeettii dubbisa ijoollee sadarkaa duraa, ka garagaarsa USAID-n geggeessame.Qorannaa dandeettii dubbisa ijoollee baatii Caamsaa bara 2010 irraa haga Waxabajjii bara 2010tti geggeessame kana ka geggeesse, dhaabbata Yunaayitid Isteets keessa maadheffate, ka Early Grade Reading Assesment yokaan ERGA jedhamu yoo tahu, hayyoonni barnootaa biyya keessaas gargaartummaan itti hirmaatanii jiran.USAIDn, qorannaan kanaaf, duulaara miliyoona 90 baase.
Qorannaa yeroo sana geggeessame irraa jalqabee akka gorsaa gameessaatti ka tajaajilaa turanii fi hojii kaariklulamii haaraa bocuu kanattis hirmaatan – Yunivarsitii Finfinneetti, ogeessa xiin-qooqaa yokaan Lingustiksii fi barsiisaa damee Afaan Oromoo – Dr. Tola-Maariyaam Fufaa, akka dhimma kana irratti ibsa nuuf kennan, Finfinnee irraa telefoonaan dubbisnee jira.
Gaaffii fi deebii kutaa duraa dhaggeeffadhaa


text:
#ODUU_AMMEE!! Gareen Bilxiginnaa kan Abiy Ahmed durfamu guyyaa boru gara Baalee Gindhiirfi Gaasaraa akka imalu beekamee jira!
“Nuti Qeerroo Baalee, Gindhiir, Gaasarsa, Boru ummata keessa Wallaggaa, Boorana, Gujiif akka sagalee taanu walii gallee jirra Dhaadannoo
1, Command post Wallaggaa Gujii Boorana irraa hatattamaan akka kaafamu,
2, dhiigni Wallaggaa, Boorana, Gujii Dirree Dhawaatti Jigaa jiru dhiiga keenya,
3, Oromoo hidhuun, reebuun, ajjeessuun haa dhaabbattu,
4, Gaaffiin mirga Abbaa biyyummaa Oromoo Finfinnee, Dirree Dhawaa, Harar hatattamaan nu haa deebi’u,
5, Barattoota Oromoo University irraa Sababaa Oromummaa isaa qofaaf ari’uun haa dhaabatu,
6, Mootummaa ummata Amantaa walitti buusuuf maallaqa guddaa ramadee mana Amantaa 35 ol gube hin Simannuu,
7, Warri Wallaggaa, Gujii, Boorana, Walloo, Hararghee, Baalee, Shawaa, Arsii…keessatti Ilmaan Oromoo fixe seeraaf dhiyyaachu qaba..fkkf Dhaadannoo boru dhageesiisnu kana maxxansi Qeerroo hunda biran nu ga’i”
Sagalee Qeerroo Oromiyaa Baalee irraa!
Waliif Dabarsaa?
Wayyaane used to disrespect the Oromos a lot; now this guy is disrespecting our Southern brothers. Not only that, he has assigned long time corrupt big belly Abbaa Dulaa to represent him in the South to ‘reorganize’ the state. He has forgotten the constitution completely, he utters nonsense. He appears to have threatened to undue the Sidama referendum result. Our southern brothers will have to fight for their rights to self-determination, this guy is hellbent on depriving their rights.
Obbo Jawar itayyaa fi walaleessitoota Caalaa Carcarii fi Itachaa Dabalo
Alemneh Wase BeZehabesha – (አለምነህ ዋሴ በዘ-ሐበሻ): የአስራ ዘጠኙ ጥምረት ወዴት?


text:
Kitaabni Seenaa Oromoo hanga Jaarraa 16ffaa maddoota garaa garaa eeruun “Maqaan Itoophiyaa jedhu Absiniyaadhaaf kan kenname namoota kitaaba 4. (Toleeraa Tasammaa fi Hundasaa Waaqwayyaa) irraa. Dhibbaa alagaa bitamuu waggaa dhibbaa Oromoo irra turuurraa kan ka’e hedduun. Kitaaba Matoomaa kan Afaan Oromoo: Seenaa, Kitaaba 1. Alternative Titles: Oromo Language Stories, Book 1. Edition: Second edition. Issue Date:
Tuulam keessatti — Foollee jedhamu. Oromoonni karaa Qaalluu Waaqaan walqunnamuu malee, akkaataa biraas niqabu. Log In Sign Up. Inniniis waanuma hangafummaafi quxxusummaa hawaasa Oromoo keessa turerraa kifaaba nimala. Filmaata qondaaloota Gaddfi marii biyyaarratti argamuudhaan gargaaru.
OROMUMMAAFI HABASHAA | Beekan Irranaa –
Gadaa jaarsummaa ykn manguddummaati. Isaniis Raabamaafi Doorama tahu. Sirna Gadaa keessatti yeroo garagaraatti aadaan jireenya hafuura ilmaan Oromoo calaqqisan jiru.
Luwis jedutti isaan kanatti aanee kan godaane Oromoodha. Gaammoma waggaa 9- 16 3. Sadarkaalee Gadaafi Murnoota Gadaa a. Dargaggooma waggaa 24 4. Gaammoonni sadarkaa Gadaa yeroo itti ijoolleen jabbiilee tiksan, hojii warraarratti gargaaraniifi xeenaa tiksaniidha. Akkaataa dinagdeefi polotikaa issaarraa aadaan hawaasa Oromoo keessatti, bara Gadaa dagaagee beekamaa ture. Skip to main content. Marsaan Gadaa naannawutti walitti fidee ijoolleefi jaarsoolii hiriyyaa taasisaa.
Inniniis yeroo itti ilmaan kormaa Doorii jedhamaniidha. Kun hundi dinagdeefi polotikaa sirna hawaasaarratti hundeeyfamau; kanneenirraa calaqqisa argamaniidha.
Humni Oromoo jabaachuun warra wal lolaa turan gidduutti nagaya buuse. Aadaa kanaafi kana fakkaatan ala bahuun hawaasa keessaa nama baasa. Dhimma jireenya ummata Oromoo fuula hundaan kan ilaalu sirna siyaasa, aada diinagdeefi amantiiti. Help Center Find new research papers in: Jecha qofa osoo hintaane ummatni habashaas Itoophiyaa akka hintaaneefi alaa akka dhufan seenaan dhugaa baha.
Ilmi Marsaa tokko fixee, Gadaan isaa kan abbaa tahe, kan itti aanu kan ilmaan isaa taha jechuudha. Hojiin keenyas akka bofa garaa seeneeti. Maqaan sirna kanaas Gadaa jedhama. Gosoota Oromoo keessaa Booranni hangafa.
Kitaabni Seenaa Oromoo Kan Waggoota Dheeraa Duraa Ibsu Afaan Oromootti Hiikame
Namuu roorroo biyyarra geesse ittisuuf waan ittiin lolu- xiyyaas tahee, eeboofii gaachana mataa isaatii qopheeyfatee farda lolaas qabaate taha. Sadarkaa Gadaa kanatti ijoolleen hojii beekamaa kitsaba.
Hatahuu malee, geggeessaan Islaama Harar Amiir Nuur jedhamu humna walitti qabatee bara tti Habashatti duulee ture. Dalagaa kana fi kana fakkaataniin akka ummanni amantii Waaqatti amanuufi hordofu godhu; ummataafi Waaqa walqunnamsiisu.
Hamma Gadaan dagaagutti akkaataan bulmaata Oromoo sirna kanaan ture. Kanaaf Oromoon jaarraa 16ffaa keessa godaanuu jalqabee utuu hintaane, jaarraa hedduun dura suuta suutaan, ilmi quxxisuun dabree qubachaa, lafa margaafi bishaan qabu barbaadaa godaane.
Ilmi hangafni kabajamuu qaba. Eegaa xumuruudhaaf, geggeessaa amantii kan tahe Qaalluun jireenya hawaasa Oromoo sirna Gadaa keessatti qooda guddaa sadii qabaata. Sirna hawaasaa guutuu ture jechuudha. Kun jireenya hawaasa Oromoo bara sirna Gadaa keesaatti akkaataa Qabannoo aangoo polotikaa kan murteessuudha. Guutuu hawaasichaa keessatti yeroo itti aangoon polotikaa Gadaa tokkorraa kanitti dabru, ayyaana kanarratti horiin loon qalamanii, nyaachisni guddaan godhama.
Gadaan tokko waggaa saddeet qaba. Sadarkaalee Gadaa garagaraakeessatti ilmaan Oromoo dirqama dalagaa adda addaatu isa eeggata.
KITAABA HAARAYA: Imala Qabsoo Oromoo Fi Mul’ata ADO
Carraan aangoo polotikaa keessaa qooda qabaachuufi dhiisuun isaa yeroo itti dhalaterratti hundeeyfama. Gujii keessatti — Raaba jedhama. Dhugaan kunimmoo abbaa biyyummaa Oromoo kan ibsudha. Goggeessi Gadaa shanan paartiilee shan kan ijoolleefii manguddoota hiriyyaa godhuus paartii tokkicha waliin qabaachuudha.
Manguddoota lammii keessaa ammoo, kan weenaa hangafaa hunda dursu. Yaa rabbii ilmaan Kitaava haqa garsiisi warra haqa isa ka dhabe karaa haqaatii fii gootummaan ifirratti falmatee deeffatu godhi!! Hariiroon ku yeroo dheeraaf hawaasa Oromoo keessatti hojjate. Gaafa Afaan Oromoo dubbachuufi ani Oromoodha jedhanii ofwaamuun mootummaa habashaa yeroo sanaatiin hin eeyyamamnetti, Ormoonni lagaafi gosaan garaa gara akka hinbaane gochuudhaan Oromummaan akka gadi dhaabbatu hiriyootasaa waliin nama dalagedha.
Harmuuf Gadaan isaa dhumee Robaleen harka fudhate. Kanaaf aangoo polotikaa keessaa qooda fudhachuu dandayu. Kanneen utuu kana godhanii, yeroo yerotti dhaqanii Qaalluu muudu. Hawaasa Oromoo bara sirna gadaa keessatti, kun murna lolu ture. Ituu keessatti — Doorii Raaba-dorii jedhamu.
Tuulama keessatti — Dabballee jedhamu. Hatahuu malee, Biifoleen akka Luboota isa duraa lafa haaraya qabachuudhaan hinmilkooyne. Osoo gaarri, hoqiifi hallayyaan hinjiru tahee, namni hafu hinjiru jedhaa ture barreeysaan Habashaa Alaqaa Atsimeen.


text:
Niyyaa keenya qulqulleessuf
Torbaan darbee waa’ee niyyaa tuttuquuf yaalle turre. Yaadachisaf, hojiin kamiyyuu niyyaa irratti kan ijaarrameedha. Sababa namoonni niyyaa garagaraa qabaniif milkaa’inni fi gammachuun isaani garagara. Hojiima walfakkaatu osoo hojjatun niyyaan isaanii garagara waan ta’eef milkaa’inni fi bu’aan isaan buusan akka ardii fi samii addaan fagaata. Iccitiin kanaa niyyaa ofii qulqulleessu fi qulqulleessu dhiisu irratti hundaa’a. Nama waggaa kudhaan keessatti garmalee osoo hojjatu bu’aa gaarii hin buusne fi nama waggaa shan ykn sanii gadi keessatti bu’aa hangana hin jedhamne yommuu buusu yeroo argite si hin dinqisiisin. Iccitiin kanaa inni guddaan niyyaan isaanii garagara waan ta’eefi. Kanaafu, yeroo gabaaba keessatti, bu’aa guddaa fidu yoo barbaanne niyyaa keenya qulqulleessun hin barbaachisu ree?
Niyyaa ofii qulqulleessun bu’aa akkamii nuuf buusaa? Niyyaa ofii qulqulleessun;
- Ijjannoo fi kutannoo cimsa
- Dallansuu, jeequmsaa fi abdii kutuu irraa si eega
- Daandii milkaa’innaa laaffisa
- Yeroo gabaaba keessatti bu’aa guddaa buusta
- Ofitti amanamummaa (self-confidence) horatta
- Gargaarsa guddaa Rabbiin irraa argatta
- Milkaa’inna fi gammachuu kee arifachiisa
- Hojiin kee qulqullinna qabaata
- Qalbiin tee tasgabbii fi nageenyan guuttamti
- Nama dhugaa (saadiqa) taata fi kkf
Kanaafu, bu’aa lakkawame hin dhumne kanniin argachuuf niyyaa keenya qulqulleessuf carraaqu nu hin barbaachisu ree? Yeroo ammaa baay’een keenya qalbii teenya qulqulleessu daganne jirra. Sababa kanaan niyyaan keenya gaarii waan hin taanef jireenya keessaa gammachuu fi milkaa’inna dhandhamu dadhabne.
Wanti hanga niyyaa qulqulleessu ulfaatu hin jiru. Akkasuma, bu’aan hanga niyyaa qulqulleessu irraa argamu gahu hin jiru.
“Qalbiin kan toltu toliinsa hojiitini. Toliinsi hojii immoo niyyaan yoo toleedha.” (Muxarriif ibn Abdullah)
Kanaafu Rabbi qofaaf qulqulleessun wanta salphaa miti. Nafsiyyatti (lubbuu ofitti) qabsoo guddaa barbaachisa. Niyyaa ofii qulqulleessuf karaawwan kanniin hordofuuf mee haa tattaafannu;
1.Beekumsa barbaadu– dhugumatti beekumsa barbaadun dhibee lakkoofsa hin qabneef qoricha ta’a. Garuu dhibee hamaa qalbii teenya huubaa jiru fayyisuuf beekumsa akkamii barbaadu qabnaa? Beekumsi saayinsii yookiin filoosofii qalbii teenya dhibeewwan akka waanyu, jibbaa fi kkf irraa fayyisuu akka hin dandeenye ni dhugoomsina. Kanaafu qalbii teenya fayyisuu yoo barbaanne gara beekumsa Islaama deebi’u qabna. Beekumsi Islaama karaa adda addaatin ni argama. Garuu karaa fi carraawwan jiranitti fayyadamuun qalbii teenya qulqulleessuf yoo hin tattaafatin, gonkumaa niyyaa keenya qulqulleessu hin dandeenyu.
Muxannoo koo irraa yommuu isiniif himu, yommuu kaayyoo jireenya kiyya bocu gaafiin ‘Maaliif’ jedhu garmalee na rakkise. Keessi koo maaliif kana ta’uu barbaaddaa? Maaliif kana hojjattaa? Jechuun iyya. Gaafii kanaaf deebii argachuuf kitaabban adda addaa garagalchu eegale. Keessattu kitaaba waa’ee niyyaa ykn iklaasaa dubbatu arginaan dubbisu malee hin dhiisu. Kitaaba tokko yommuu dubbisu deebii ‘Maaliif’ jedhuuf nan dhaba. Ammallee kitaaba biraa nan dubbisa. Ammas deebii gahaa hin argadhu. Garuu gaafii maaliif jedhuuf deebii quubsaa kan argadhe Tafsiira Qur’aana keessayyi. Ammas taanan niyyaan kiyya dhibbaan dhibbatti qulqulluudha jechuu hin danda’u. Qulqullummaa niyyaa Rabbii qofatu beeka. Eeti gaafiin ‘Maaliif’ jedhu qulqullummaa niyyaa murteessa. Namni gaafii kanaaf deebii gahaa fi sirrii argachuuf tattaafate Rabbiin ni gargaara.
Mujaahid (Rabbiin rahmata isaa godhuu) akkana jedha: “Niyyaa sirrii osoo hin qabaatin beekumsa kana barbaadu eegalle. Ergasii Rabbiin niyyaa sirrii nuuf kenne.”
Namoonni gariin beekumsa Islaama yommuu barachuuf tattaafatan niyyaan isaanii kan jalqabaa addunyaa tana irraa qabeenya fi beekkamtii argachuu ta’e. Beekumsa saniin niyyaa ofii Rabbiif qulquullessuuf hin tattaafanne. Akkuma niyyatan san wanta niyyataniif addunyaa irraa qabeenya fi beekkamti argatan yookin ni dhaban. Garuu kasaaran guddaan jaalala Rabbii fi ganda Aaakhiraa dhabuudha.
Muxarriif ibn Abdullah: “Hojii Aakhiraatin wanta addunyaa barbaadun dhugumatti fokkate.”
Namoonni gariin immoo niyyaa ofii Rabbii qofaaf qulqulleessuf tattaafatan. Akkasuma Rabbiin isaan qajeelche. Kunoo hojii irra oolmaa Hadiisa Ergamaa Rabbii (SAW) asitti ni hubanna. “Dhugumatti hojiiwwan hunduu niyyaani. Nama hundaafu wanta niyyate qofatu isaaf jira.”
Namni tokko jireenyaa isaa keessatti jalqaba niyyaa ofii hojii fi sochii kam keessattu qulqulleessuf yoo tattaafate, gammachuu fi milkaa’inna hin yaaddamne argata. Garuu namni niyyaa ofii qulqulleessu dagate akkamitti akka kufu hin beeku.
2.Hojii ykn eenyummaa ofii dhoksuu– amala ilma namaa keessaa tokko hojii gaarii tokkoon beekkamaa ta’uu barbaada. Wanta gaarii hojjatu hundaa namoonni osoo arganii ykn beekanii fedha. Garuu kuni yeroo baay’ee miidhaa malee bu’aa kan isaaf buusu miti. Kana jechuun namni yeroo hundaa hojii gaarii dhoksu qaba jechuu miti. Haa ta’uu malee bakki fi yeron hojii itti dhoksan ni jira, akkasamus kan ifa itti baasan ni jira. Rabbiin hiika Qur’aana kana keessatti akkana jedha:
“Sadaqaa yoo mul’iftanii (kennattan) isheen waa tolte; yoo ishee dhoksitanii hiyyeeyyif kennitaniis isatu isiniif caala. (Rabbiin) hamtuwwan keessan isin irraa harcaasa. Rabbiin waan isin dalagdan keessa beekadha.” Suuratu Al-Baqaraa 2:271
Aaya tana keessatti sadaqa ifa baasanii kennun toltuu akka taate ni ibsa. Garuu dhoksanii hiyyeeyyif kennuun irra gaarii (caalaa) akka ta’e ni hubanna. Sadaqaa dhoksuun niyyaa nama kennuus ni eega, kabajaa nama sadaqaa san fudhatus ni tiksa. Kanaafu, karaan niyyaa ofii itti qulqulleessan keessaa tokko osoo namni hin argin, jaalala Rabbii qofa barbaaduf, hojii gaarii kee dhoksuudha. Namoonni akka arganii fi beekan hin fedhin. Yoo argan inuma si waanyun si jibbuu fi si miidhu eegalu.
Aliyyi ibn Abu Xaalih: “Hojiin gaariin- Rabbiin malee namni tokkollee ittiin si faarsu kan ati hin barbaannedha.” Kana jechuun hojii gaarii kan hojjattuuf namoonni akka si faarsanii fi galateefatan osoo hin ta’in Rabbiin irraa mindaa gaarii kajeelun Rabbii qofaaf hojjatta. (Hayatu salaf: 226)
Sufyaan as-Sawrii: “Ani namoota beekee osoo namoonni na beeku baatanii jaalladha.” (Hayatu salaf: 250)
Fudaayl ibn Iyaad: “Namni akka yaadatamu (beekkamu) jaallatu hin yaadatamu (bekkamaa hin ta’u). Namni yaadatamu (beekkamaa ta’uu) jibbu ni yaadatama (ni beekkama).” (Hayatu salaf: 250)
Abdah ibn Sulaymaan al-Maruuzi akkana jedha: garee loltoota taane Abdullaah ibn Mubarak waliin gara biyyaa Ruum seennee diinan wal-qunnamne. Diina keessaa namtichi tokko bahe dorgommiif nama waame. Nu keessaa namni tokko yommuu bahu namtichi diinaa kuni nama kana ni ajjeese. Ammallee namni biraa itti bahe. Ammas namtichi diinaa kuni ni ajjeese. Ammas namni biraa itti bahe, ammallee ni ajjeese. Ammas dorgomiif nama waame. Amma namni tokko Muslimoota keessaa itti bahuun yeroo muraasan booda diina kana waraane ajjeese. Muslimoonni nama kana ni marsan. Yoo isa ilaalu edaa inni Abdullah ibn Mubaraak. Yeroo san inni fuula ofii haguuggin of dhokse. Fiixe haguuggi isaa qabuun irraa harkise. Ergasii Abdullah ibn Mubaraak akkana jedhe: Yaa abbaa Amr sihii sila kan nu salphisaa jiru (kana jechuun namootatti na beeksisuun).” (Hayatu salaf: 250)
Kanoo hanga kana namoonni gaggaariin durii eenyummaa fi hojii ofii dhoksu.
3.Rabbiin irraa iklaasa fi gargaarsa kadhachuu– hojiin gaariin kamiyyuu iklaasa malee fudhatama akka hin arganne beekun yeroo hundaa Rabbiin irraa iklaasa kadhachuu nu barbaachisa. “Yaa Rabbii hojii kiyya hunda keessatti iklaasa naaf kenni.”jedhanii kadhachuu barbaachisadha. Yoo hidda onnee jalaa sirritti kadhanne Rabbiin iklaasa nuuf kenna. Umar ibn Al-Khaxxaab (RA) akkana jechaa ture:
اللهم جعل عملي كله صالحاً وجعله لوجهك خالصاً ولا تجعل لعحد فيه شيئاً
“Allaahumma ja’al amalii kullahu saalihan wa ja’alhu li wajihika khaalisan, walaa taj’al li ahdi fiihi shey’an.”
Hiikni: “Yaa Rabbii! Hojii kiyyaa guutuu gaarii taasisi, Fuula kee qofaaf qulqulluu akka ta’u isa taasisi, isa keessatti eenyufillee qooda homaatu hin taasisin.”
Nama itti fayyadameef du’aayi akkam bareedu!
4.Mindaa Rabbiin siif qopheesse wanta addunyaan qabatte hunda caala– yeroo baay’ee niyyaan keenya kan baduuf mindaa Rabbii daganne ykn wallaalle, yookiin immoo Rabbiin irratti hirkachuu waan dhiisnef addunyaaf haafa’uun niyyaa keenya balleessina. Kana beeknaa silaa, niyyaa keenya Rabbii qofaaf yoo qulqulleessine fi hojii gaarii sirnaan yoo hojjanne, jireenya gammachuu fi tasgabbii addunyaa tana keessatti jiraanna. Jireenya gammachuu fi tasgabbii kana caalu immoo In shaa Allah Aakhiratti ni arganna. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha:
“Dhiiras ta’ee dubartii irraa nama mu’imina ta’ee dalagaa gaarii hojjate, dhugumatti jireenya gaarii isa jiraachifna; mindaa isaaniis irra gaarii waan isaan dalagaa turaniitiin isaan mindeessina.” Suuratu An-Nahl 16:97
“Kuni waadaa Rabbiin ilmaan Aadam irraa namoota hojii gaarii hojjataniif galeedha. Hojiin gaariin suniis Kitaaba Rabbii fi Sunnaah Ergamaa Isaa (SAW) waliin kan deemu ta’uu qaba. Qalbiin immoo Rabbii fi Ergamaa Isaatti amanuu qabdi. Hojiiwwan kunniinis kanneen Rabbiin itti ajaje ta’uu amanuudha. Rabbiin addunyaa tana keessatti jireenya gaarii isaan jiraachisu fi Aakharitti irra gaarii waan isaan hojjatanitiin isaan mindeessun Jannata seensisa. Jireenyi gaariin haala hunda keessattu tasgabbii fi gammachuun namatti dhagahamu, rizqii halaala qabaachu, ibaada (gabbarrii) Rabbii irratti jabaachuu fi mi’aa irraa argachuu fi kkf of keessatti hammata.”
Jireenyi gaariin baay’inna qabeenyatin kan madaallamu miti. Namoota meeqatu qabeenya baay’ee qabu garuu tasgabbii fi nageenya hin qaban. Jireenya tana keessatti tasgabbii fi gammachuu argachuu wanti caalee eessa jiraa? Hojii hojjatanii addunyaa tana keessatti jireenya gaarii jiraachu yoo barbaanne, hojii keenya keessatti iklaasa qabaachu qabna, yeroo hundaa niyyaa keenya qulqulleessuf carraaqu qabna.
Kanaafu, mindaan Rabbiin addunyaa fi Aaakhiratti nuuf qopheesse wanta namoota irraa fi addunyaa tana keessatti arganu akka caalu beekun niyyaa keenya qulqulleessuf tattaafachu qabna. Addunyaa tana nan dhaba yookiin namoonni na jibban jette hin yaaddawin, atummaa hojii kee Rabbii qofaaf qulqulleessi, ni argita jireenya akkami akka jiraattu.
Karaan niyyaa kee itti qulqulleessitu inni biraa akkana jedhi of gaafadhu:
“Yoo Rabbiin faallesse namoonni na hin fayyadan, akkasumas adabbii irraa na hin baraaran. Yoo Rabbiif ajajame, sawaaba (mindaa) naaf hin kennan. Kan mindaa nama kennuu fi adabbii namarraa deebisu Rabbiin qofa. Haalli yoo akkana ta’ee maaliif Rabbitti qindeessaa? Namootatti dhiyaachuuf ibaadaa kiyyaan maaliif niyyadhaa? Kanaafu, namoonni gonkumaa homaa na hin fayyadan. Hojii gaarii kiyya beekani dhiisanii wanti na fayyadan hin jiru.”
5.Obsa qabaachu– Niyyaa ofii qulqulleessun wanta halkan tokkon galma gahuu miti. Yeroo dheeraa fi qabsoo guddaa namarraa fudhata. Yeroo tokko tokko niyyaa kee yoo hin qulqulleessin akkamitti akka dallantuu fi abdii akka kuttu ni beektaa miti ree. Kanaafi, namoonni amananii hojii gaarii dalagan dallansuu fi abdii kutuu irraa baraaramuun jireenyaa gaarii jiraatu, niyyaa ofii Rabbiif waan qulqulleessaniif. Namoonni isaan irraa jaallatanii jibbanii wanti isaan dhiphisu hin jiru, kaayyoon isaanii Rabbiin qofa gammachisu waan ta’eef. Nutis galma kana gahuuf obsaan niyyaa keenya qulqulleessuf carraaqu qabna.
Sufyaan ibn Uyeeynah (Rabbiin rahmata isaa haa godhuu) akkana jedha: Hayyoota Islaama keessa namtichi tokko akkana jedha,”Waggoota soddomaaf wantoota lama wal’aanaa jira. Isaanis; kajeellaa anaa fi namoota jidduu jiru dhiisu fi Hojii Rabbiif qulqulleessudha.” (Hayatu salaf: 229)
Kanaafu waggaan soddomni xiqqaa miti. Hojii gaarii yommuu hojjannu ‘Na argaaf (riyaaf) hojjachaa jira’jenne hojiicha dhiisu hin qabnu. Akkuma namticha kanaa niyyaa keenya qulqulleessuf carraaqu qabna.
Guduunfaa
Yeroo hundaa hojii kamiyyuu yommuu hojjannu,”Maaliif hojii kana hojjadha? Maal barbaadeti? Maaliif kana dubbadha?…”jenne of gaafachun niyyaa keenya qulqulleessuf carraaqu qabna. ‘Niyyaan kiyyaa qulqulluudha ykn hojiin kiyyaa Rabbiin biratti fudhatama argate jira.’ jechuun of gowwoomsu hin qabnu. Milkaa’innaa fi gammachuu guddaa yoo barbaanne niyyaa keenya yeroo hundaa sakatta’u (fattashu) qabna. Niyyaa keenya qulqulleessuf; beekumsa barbaadu, hojii fi eenyummaa keenya dhoskuu, mindaa Rabbiin irraa eegu, du’aayi gochuu, obsuu fi kkf.
Kitaabni seenaa fi jechoonni hayyoota irraa fuudhataman:
Hayatu Salafi; beyna al-qawli wa al-amali


text:
Baqattoonni Yemen lolli deebi’ee ka’uu mala jechuun soda qaban ibsan. Lollis deebi’ee itti fufe
VOA WASHINGTON DC— Baqattoonni Yemen keessa jiraatan gargaarsi namoomaa Tokkummaan motummootaa waadaa seene biyyattii ga’us kanneen Aden keessa jiran hin dhaqqabin jiraachuu ibsaniiru. Lolli yeroof …Read More »
VOA. Lola ABO fi Waraana Itiyoopiyaa
Jaallannee Gammadaa WASHINGTON DC—Dilbata darbe Naannoo daangaa Itiyoopiyaa fi Keeniyaa irratti waraana mootummaa Itiyoopiyaa fi adda bilisummaa Oromoo gidduutti wal waraansi geggeeffamuu isaa gaazexaan Keenyaa …Read More »
Mootummaan Korojoo Filannoo Saametti Akka Taajjabdoonni Mallatteessan Humnaan Dirqsiisa, Jedhu Mormitoonni
VOA afaan Oromoo Aanaalee Filannoo Oromiyaa hedduu keessatti humnoonni hidhattootaa Mootummaa akka taajjabdoonni korojoo humnaan harkaa fudhatamee fi irraa hariyatamnitti mallatteessanii fi seera-qabeessa fakkeessan doorsia, …Read More »
Qophii Addaa Ka Guyyaa Filannoo Biyyoolessaa Itiyoophiyaa
Sirna sagalee kennuu magaalaa Amboo Filannoo har’a, Caamsaa 24, bara 2015 Itiyoophiyaa keessatti geggeessamaa jiru ilaalchisuun, gabaasaalee keenya magaalaalee adda addaatti bobba’anii jiran dubbisnee jirra. …Read More »
Lolli Yemen keessaa itti fufee jira. Baqattoonnis lola kana giddutti danqamne jedhu
WASHINGTON DC— Baqattoonni Yemen keessa jiran yeroo ammaa rakkoo hamaa keessa jiraachuu isaanii dubbatu. Dhukaasi magaalaa nuti keessa jirru Aden keessatti waan geggeessamaa jirruuf gad …Read More »
President Obama’s annual budget is the largest of any in the world. So is the amount set to be spent on defense: $585 billion dollars.
Voice of America The global implications for conflicts in Africa, Europe, and the Middle East:http://www.voanews.com/…/defense-swallows-near…/2625649.htmlRead More »
Toltuu Tufaa, Porojeektii Afaanii fi Eennummaa Oromoo Addunyaatti Guddisuuf Jalqabde, ‘Afan Publications’ Eebbisiisuutti Jirti
WASHINGTON,DC— Gaafa tokkoo manii barumsaa tokko ijoollee cufaan afaan keessaniin suuraa kaasaa,wa barreessaa kootta jedhe,jennaan daahimii tokko dadhabe maaliif akka dadhabe gale maatii isaa gaafate. …Read More »
Atileetotii Naannoo Oromiyaa Addunyaa Fiigichaan Moohumatti Jiran
Soraa Halakee 25.11.2014 04:53 Abbebee Biqilaa,ilmaan obboo Dibaabaa,Daraartuu,Qananiisaa,Hayilee dabalee yoo dorgommii fiigichaa maqaa dhaahan yoo hedduu Oromiyumatti mooha. Dorgommii biyya keessaa fi biyya alaallee taatu …Read More »
Baqattoonni Yemen dararaan nu irratti raawwatamaa jira jedhu
November 14, 2014, WASHINGTON DC(VOA Afaan Oromoo) — Baqattoonni Oromoo kanneen Yemen keessa jiraatan yeroo ammaa rakkoo keessa jiraachuu isaanii dubbatu. Lammiiwwan Yemen kanneen Sana’aa …Read More »


text:
Koloombiyaa keessatti namoonni 5 miseensoota shakkamtoota riphxee looltoota jedhamaniin ajjeefamuu aangawoonni biyyatti Dilbata kaleessaa beeksisanii jiru.
Ajjeechaan kunis baadiyyaa Tumaakoo jedhamtu bakka uummataaf qophaa’ee,kan Naarinoo gama kibbaa keessatti dhaqqabuu waraanni biyyatti beeksisee jira.
Bara 2016 humnootii hidhatan kan waraaqsaa ykn Faark jedhaman waliin Kolombiyaan walii galtee nageenyaa eega mallatteesite as haleellaa hamaa hanga tokko irratti gaggeeffamaa jira.
Hidhattonni kun bakka uummataaf qophaa’ee kana konkolaataan dhufanii namoota adda ituu hin baasiin dhukaasa irratti banuu isaanii waraanni biyyatti ibsa baaseen beeksisee jira.
Namoonni lama achumatti kan du’an yoo ta’u, kanneen biroon 3 rasaasaan rukutamanii hospitaala eega geessamanii booda du’an.Namoonni kan biroon 6 immo mada’auun ibsamee jira.


text:
Itiyoopiyaan naannoo Oromiyaa keessatti jeeqama dhiyeenya uumameen badii ga’e ilaalchisuun ibsa baste.
Daayiriktera sabquunnamtii Oromiyaa Geetaachoo Baalchaa VOAf akka ibsanitti manneen dhuunfaa fi daldalaawwan kummi tokko yoo gubatan konkolaataan dhuunfaa 240 erga artist Haacaaluun ajjeefamee booda mormii ka’ee jeeqama ka’een manca’aniiru jedhan.
Obbo Geetaachoon akka jedhanitti hookkara ka’een uummanni kuma 10 qe’ee ofii irraa godaananii manneen sagadaa fi buufata poolisii keessa qubatanii jiru.
Koreen dhuunfaa miidhaa dhqqabe galmeessuu dhaan viidiyoo akkasumas kanneen miidhaan irra ga’e haasofsiiseera jedhan. Siiviiloonni 167 fi humnoonni naga eegumsaa 11 du’uu isaanii poolisiin beekiseera.


text:
Walabummaa Pireesii: Pirezidant Isaayyaas Afawarqiirratti himatni yakka namoomaa dhiyaate
Dhaabbatni Gaazexessitootaa daangaa maleeyyii, ‘Reporters Without Borders (RSF), damee Siwiidiin Pireezidantii Eertiraa Isaayyas Afawarqiifi aanga’oota biyyattii biroo torba irratti himata yakka namoomaa dhiyeesse.
(bbcafaanoromoo)—Dhaabbatichi himata kana kan dhiyeesse Abbaa alangaa biyya Swiidiin jirutti yommuu ta’u, mootummaan Eertiraa gaazexessaa lammuummaa Eertiraafi Siwiidiin qabu Daawwit Isaaq bara 2001 irraa hanga ammaatti dhoksaatti hidhu isaatiin.
Akka dhaabbatichi jedhutti gaazexessaan kun addunyaarratti gaazexessa waggaa dheeraaf hidhameedhaa jiruudha.
Dhaabbatichi himannaa dhiyeesse kanaan aanga’ootni Ertiraa saddeet kun Daawitiin butanii hidhuun, dararuufi achi buutee isaa dhoksuun akka qorataman gaafate.
Dhaabbata gaazexessitoota daangaa maleeyyii kana bakka bu’uun aabbotiin seeraa lama himata kana Mana Murtii Istookhoolm jirutti kan dhiiyesssan yoo ta’u, Pireezidantiin Eertiraa waggoota 27 Isaayyaas Afawarqii, Ministirri haajaa alaa, haqaafi odeeffannoo dabalee aanga’oonni olaanoon afur keessatti argamu.
Badhaafamaan Noobeelii nagaa oogummaan abbaa seeraa ta’an looreet Shiriin Ebaadii, aangoon isaanii hangamuu guddaa ta’u, namootni Daawitiin hidhanii waggoota 20tti siiqaniif isa dararaa jiran yakkaan himatamuu qabuu,” jedhan.
Daawwit Isaaq eenyu?
Daawwit Isaaq ogummaa isaatiin gaazexessaa yoo ta’u kan dhalate Eertiraatti ta’uu isaatiin lammuummaa biyya sanii qaba. Baqatee erga biyyaa bahee ammoo biyya Siwiidinitti lammuummaa argateera. Daawwit bara 2001 wagga 19 dura biyya isaa bilisummaa argattetti deebi’uun gaazexaa rifoormii leellisu Seetiitu jedhamu maxxansuu eegale ture Fulbaana bara 2001’tti duula mootummaan sabaa himaalee ofiin dhaabbatan irratti baneen Daawwit butamee achi buuteen isaa dhabame. Waggoota 19’n darbaniifis maatii isaas ta’u abukaatoo isaa arguuf hin hayyamamneef. Rogeeyyin Ertiraa Gamtaa Awuroppaa komatan Bakka buutoota UN fi Siwiidin irraa is arguuf dhiyaatees fudhatama hin arganne. Yeroo dhumaatiif Daawwit lubbuun akka jiru kan beekame bara 2005’tti. Gaazexessaa Daawwiit naannoo gammoojjii kaaba galaanaa diimaatti hidhamee jira jedhamee akka abdatamuus dhaabbatni kun ibseera.
Himatni dhaabbatni RSF’ dhiyeesse kun hoogganoonni haqaa Siwiidiin namoota hidhaa fi dararaa gaazexessaa Daawwit keessaa harka qaban Siwiidi yoo dhufan akka qabaman yoo barbaachisaa ta’e ammoo ajajni idila addunyaa bakka jiranii akka qabaman ajaju akka bahu dhiibbaa gochuufi. Mootummaan Eertiraa maal jedhe? Mootummaan Eertiraa gaaffii gaazexessan kun akka hiikamu ykn maatiifi dhaabbileen idila addunyaa akka isa ilaala gaaffii torbanoota dura dhiyaateefii ture kufaa tasiseera. Haala qabatamaa gaazexessaa Daawwit keessaa jiru ilaalchisee homaa kan hin jenne mootummaan Eertiraa gaaffi kan kanaaf deebii kenneen gamtaan Awrooppaa Eertiraa keessatti jijjiirama fiduuf yaalaa tureef milkii dhabuu isaa ibseera. Jijjiiramoota shan lammiileen Eertiraa arguu fedhan Gaaffii dhiyaate kanaaniis gidduu sentummaa balaa qabu ittiin jedheera. Dhaabbanni Reporters without Borders gabaasa waggaa ‘2020 World Press Freedom Index’ walabummaa pireesii kan 2020’n biyyoota addunyaa sakatta’e 180 keessaa Eertiraa 178’ffaarra kaaheera.


text:
Gidirfamni Mootummaan Koloneeffataan Impaayera Itoophiyaa daangaa darbuun, Uummata Oromoo biyyoota ormaatti baqatanii jiran irratti raawwatu torbee darbe irraa qabuun, gama Biyya Arabaatti daran hammaatee jiraachuu.
Daafii kanaanis, baqattoonni Oromoo biyya Saa’udii Arabiyaa keessa jiraatan, kanneen kumaatamaan lakkaa’aman, Kamisa Waxabajjii 10, 2021 irraa qabuun hanga har’a, Waxabajjii 17, 2021’tti, mana hidhaa Magaalaa Jiddaa keessatti argamutti hidhamuun dararamaa jiraachuu.
Oromoonni hidhamanii jiran kunis gara biyya isaanii, Oromiyaatti akka hin deebifamne, akkasumas, mana hidhaa sana keessatti nyaataa fi bishaan dhugaatii ga’aa akka hin argannee fi bilbilli moobaayilaa isaanii eegdota mana hidhaa sanaan akka harkaa fudhatamuuf, Imbaasii Mootummaa Itoophiyaa biyya Saa’udii Arabiyaatiin eegdota/ajajoota mana hidhaa biyyasiif ajajni kennamee kan jiru ta’uu.
Odeessa guutuu waa’ee baqattoota Oromoo biyya Saa’udii Arabiyaatti dabalataan, odeessaaleen gama Kaaba Oromiyaa, Raayyaa fi Baha Oromiyaatti bilbiluun haala Oromoonni gamasii keessa jiran irratti qindeeffanne, suur-sagalee armaan gadii keessatti haammatamanii jiru.


text:
Weerara vaayiresii dhabamsiisuun kan danda’amu tattaaffii qinndoome kan lammiiwwaniitiin malee, qaama murtaa’e qofaan kan akka hin ta’in ogeessonni fayyaa bulchiinsa magaalaa Hawaasaa har’a daandilee magaalattii keessa miillaan deemuu dhaan dadammaqiinsa kennaa turan dubbatanii jiru.
Gama biraatiin magaalattii keessa deddeebi’uun dadammaqiinsa kennaa kan turan kantiibaan magalattii obbo Xiraatuu Beyeyne gabaa irra uggurri kaa’amus sochiin uummataa amma iyyuu sadarkaa yaaddessaa irra kan jiru ta’uu ibsaniiru.


text:
Koreen Bulchinsa MCBNO hidhamtoota Siyaasaa hiiksisuu eegale!
Akka kanaan guyyaa Har’aa Adoolessa 23/2021 hidhamtootni siyaasaa 228 Yoo hiikaman bakkootni irraa hiikamanis:
- Nagallee nama 21
- Gidaamii 34
- Booranaa 173
Walumaa gala hidhamtootni 228 hiiksifamanii jiru. Haaluma kanaan Aanaalee fi Godinaaleen kaanis hidhamtota siyaasaa Lammiilee Oromiyaa hiiksisuu sochii keessan akka itti fuftanii hubachiifna. Kanneen hiikamanis Hawaasni akka hirphuu fi hadhaadhiyyuu irratti akka hojjattan kanuma waliin hubachiifna.
Lammiileen Oromiyaa MCBNO buluun itti fufa!