text:
(Ibsa ABO – Mudde 15, 2018) Guyyoota 6 dabraniif Kibba Oromiyaa naannoo magaalaa Moyaaleetti lola hidhattoota Somaalee kanneen meeshaa lolaa gurguddaa hidhachiifamaniin Ummata Oromoo naannoo sanaa irratti gaggeeffamaa jiruun gaaga’ama guddaatu lubbuu fi qabeenya Ummataa irra irra gahaa jira.
Akka jiraattota naannichaa irraa hubachuun danda’ametti hidhattootni Somaalotaa kun meeshaalee lolaa gurguddoo fagootti waa rukutuu danda’anitti fayyadamuudhaan manneen barnootaa, baankiilee, manneen amantii, manneen daldalaa fi manneen jireenyaa ummataa, akkasumas, buufata poolisii rukutuudhaan barbadeessaa fi ummata fixaa jiru. Lola kana ummata irraa ittisuun dandeeytii milishootaa fi poolisoota Naannootii ol tahaa jiraachuus jiraattotni naannoo himachaa jiru.
Haala kana keessatti Raayyaan Ittisa Biyyaa Itoophiyaa (Ethiopian Defense Force) yeroo kaan callisee taa’ee walitti ilaaluu fi yeroo milishootaa fi poolisootni Oromiyaa humna Somaalotaa kana of irraa dhiibuu argu ammoo Somaalotaaf baabsuudhaan Oromoo irratti dhukaasaa jiraachuun baramee jira. Akka kanaan lola guyyoota 6 dabraniif gaggeeffamaa jiru keessatti Raayyaan Ittisa Biyyaa Itoophiyaa yeroo sadii hidhattoota Somaalotaaf tumsee kan Oromootti dhukaasuudhaan 15 ajjeesee 19 ammoo madeessuu jiraattota naannichaa irraa hubachuun danda’amee jira.
Kana malees humnumti Raayyaa Ittisaa Itoophiyaa kun manneen jireenyaa Ummataa irra naanna’uudhaan namoota meesha-maleeyyii 3 ajjeesee jira. Gochaan Raayyaan Ittisaa Itoophiyaa gama biraatiif tumsee Oromoo irratti dhukaasuu fi ajjeesuu kun isa jalqabaa osoo hin taane amma duras bakkaa fi yeroo adda addaatti deddeebi’ee raaw’atamaa akka ture jiraattotni naannoo gara garaa miidiyaaleedhaaf ibsaa turuun ni yaadatama. Haalli akkasii deddeebi’ee mul’achuun (keessattuu haala yeroo ammaa kan akka adeemsa jijjiiramaa fi yeroo cehumsaatti ibsamaa jiru kana keessatti) Ummata keenyaaf hedduu yaaddessaa fi rifaasisaa dha. Raayyaan Ittisa Biyyaa silaa nageenya Ummataaf gaachana tahuu kan qabu malee yaaddoo tahuu hin malle.
Lola naannoo Moyaalee kanaan hanga ammaatti lubbuun namoota 36 dabree namootni 100 gahan ammoo madaawuun beekamee jira. Kana irraa kan ka’e yeroo ammaa ummatni naannichaa sodaa nageenyaatiif gara biyya ollaa (Keeniyaa)tti baqachuu eegalee jira.
Hidhattootuma Somaalee kanaan lolli karaa Baha Oromiyaa Ummata Oromoo irratti gaggeeffamus akkuma itti fufetti jira. Akka kanaan, keessattuu Cinaagsanii fi naannoo sanatti lubbuu fi qabeenya Ummataa irra miidhaan gahuun mudannoo guyyuu tahaa dhufee jira. Ajjeechaan kun Ummata keenya irraa akka dhaabbatu gaafachuufis hiriirri bakkoota adda addaatti bahamaa jira.
Gama Mootummaa Itoophiyaatiin miidhamaa fi gaaffii Ummataa kanaaf gurra kennuun mul’achaa hin jiru. Inumaa iyyuu Mootummaan Itoophiyaa kan dhimmi isaa waliigaltee fi karaa nagaatiin akka xumuramuuf irratti hojjetamaa jiru (Waraana Bilisummaa Oromoo) humnaan dhabamsiisuuf naannoo Waraanni kun jirutti loltoota isaa fi meeshaa lolaa guurrachaa jiraachuutu bal’inaan mul’achaa jira.
Walgahiilee adda addaa irratti Adda Bilisummaa Oromoo maqaa xureessuu fi kan nagaa hin barbaadne fakkeessuuf ololli gama qaamota Mootummaatiin ABO irratti oofamus babal’achaa dhufee jira. Adeemsi Mootummaa kun yoo akkanumaan kan itti fufu tahe nageenya Ummataa fi biyyaa balaa guddaa irra kan buusu malee abdii jijjiiramaa kan wareegama qaaliidhaan har’a argame kana fiixaan baasuu keessatti gumaacha kan hin qabne tahuu gadi jabeessinee hubachiisuu feena.
Maayyii irratti daangaa Oromiyaa hundaan (Dhihaan, Bahaan, Kibbaan, Kaabaan fi Kibba-Bahaa irraan) ajjeechaan Ummata Oromoo irratti gaggeeffamu dhaabbatee Ummatni Oromoos tahe Ummatootni hundi nageenyi isaanii akka mirkanaawuuf Mootummaan Naannoo Oromiyaa fi kan Federaalaas gaafatama isaanii akka bahatan Addi Bilisummaa Oromoo cimsee gaafata. Jijjiiramni haala siyaasaa kan qabsoo hadhaawaa fi wareegama ulfaataa Ummata keenyaatiin argame kun akka hin gufanne gochuun gaafatama hunda keenyaa tahuu qaba. Adeemsi jijjiiramaa eegale fiixaan bahee, Ummanti Oromoos tahe Ummatootni kaan biyya, qe’ee fi qabeenya ofii irratti yaaddoo fi sodaa nageenyaa tokko malee Bilisummaadhaan jiraachuu haalli itti danda’an akka uumamuuf ABOn dirqama isa irraa eegamu hunda bahachuu obsaan kan itti fufu tahuu hundaaf mirkaneessina.
Injifannoo Ummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oromoo
Mudde 15, 2018


c: text/html

text:
Torban kana Itoophiyaan maal keessa turte?
Keelloo: Hagayya 15,2021
Itoophiyaa biyya lolli keessoo jabaan keessatti adeemaa jiru ta’uu addunyaa quba qaba. Waraanni sun tarii goolaba argachuu mala, tarii ammoo hammaachuus mala yaadni jedhu nama hedduu keessa buleera.
Torban dabarsaa jirru kana keessa waan Impaayera Itoophiyaa daran rifaasisu, kan rakkoo ulfaataa itti ta’u guddaan dalagameera. Kun waraanaan haleelamuu loltoota mootummaa dabalata.
Riphe loltoonni biyyattii keessaa hedduun TPLF waliin hariiroo waraanaa uummachuun, waraanni mootummaa Itoophiyaa walii isaa walitti deebi’ee wal haleeluu torban dabarsine haalaan balballoomaa ture.
Addatti humni riphe lolaa Waraana Bilisummaa Oromoo dabalatee hedduun isaanii hariiroo waraanaa TPLF waliin torban uummatan ture. Torban darbe kana haala isaa wayiita ilaallu kasaaraa guddaan mootummaa irra gahera.
Humnoonni mootummaa dura dhaabbatan walii galtee irra gahuun isaanii daranuu sirnicha butuchuu danda’uu isaanii raagessee jira. Mootummaan Itoophiyaas dhimmicha qeeqaa tureera. Akkasuma waan ta’e kana miidiyaaleen addunyaa wal harkaa fuudhuun gabaasaa turaniiru.
WBO’n qaamota waggaa dheeraaf wal lole waliin wal ta’uu ilaalchisees ibsa baasee jira. Ibsi isaa kunis TPLF waliin wal ta’uuf haalli ammaa akka isa dirqamsiisu kan hubachiisu, ammatti diina tokko waliin qabaachuu ibsaa tureera. Akkasuma TPLF illee gama isaan WBO faana hariiroo waraanaa tolfachuu irratti yaada kennee jira.
Mootummaan gama isaan dhimmicha salphisee ilaaluun ibsa baaseen, WBO’n akka mana warra gumaa seenetti hubachiisa laataa jira. Uummati hedduun ammoo humna waraana mootummaa kan paartii badhaadhinaa hundeen dhabamsiisuuf hariiroo WBO’n uummate gammachuun simataniiru.
Kanaan alattis waraanni Bilisummaa Oromoo onaalee Oromiyaa keessaa hedduu lolaan injifachuu isaa labsaa jira. Waraana mootummaa hedduus tohachuu isaa beeksiseera. Akka odeessa torban kanaatti WBO’n Kibba Oromiyaa godiina Gujii Lixaa fi Lixa Oromiyaa Wallagga godinaalee arfan keessaa onootaaf magaalota hedduu tohachuu ibsaa jira. Daandiiwwan gurguddaa gofiinaaleef naannolee ollaan wal quunnamsiisan Lixa Oromiyaa bakka hedduutii kutee jiraachuus WBO’n beeksisee jira.
Mootummaan dhimma WBO’n lola gaggeessaa jiru ilaalchisuun yaada kenne hin qabu. Dhimma daandileen WBO’n citanii jiraachuu ilaalchisuun garuu; mootummaa irraa akka miidiyaa BBC tti himanitti ammoo humnooti hidhatan furtuu konkolaataa waan uummata irraa guuraniif geejibni dhaabbate jechuun ibsa laatan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Seife Nebelbal Radio Interviews and other news – July 30, 2020
Shira ABO diiguuf dalagamu dura ni dhaabbanna.
Ibsa miseensota ABO Konyaa Sawud Arabiyaa magaalaa Jiddaa.
Adoolessa 30/2020
Bu’uureffamuu Adda Bilisummaa Oromoo irraa eegalee diinni uummata Oromoo kallattii adda addaatiin ABO cabsuufi balleessuuf carraaqaa tureera. Diinni ABO balleessee Oromiyaa dhuunfachuu barbaadu, kan Oromoo hiyyoomsee qabeenya dachee Oromiyaatiin badhaadhuu barbaadu kun keessoo ABO keessattis ergamtoota ijaarratee alaanis waraana irratti geggeessaa tureera. ABOn garuu rakkoo keessaa fi alaan isarratti aggaame hunda ofirraa qolachaa qabsoo Oromoo dandamachiisee asiin ga’eera. Har’as duulli keessoofi alaa ABO irratti geggeeffamu hin dhaabbanne. Inumaayyu mootummaan abbaa irree hogganoota ABO keessatti gartuu ijaarratee shira ijibbaataa xaxaa jiraachuu hubanneerra. Kanas walga’ii Adoolessa 26-27/2020 waajjira ABO Gullalleetti argamutti geggeeffame irraa mirkaneeffanneerra. Kanas mirkaneeffachuu kan dandeenye sababoota adda addaa irraa ka’uuni. Innis:
- Walga’iin kun beekamtii Hayyu Duree ABO malee geggeeffamuu.
- Maqaa miseensota Gumii Sabaa ABO’tiin waamamee garuummoo miseensonni Gumii Sabaa naannawa Finfinnee jiraatanillee beekuu dhabuu.
- Seera dhaabaa cabsee bakka miseensonni Gumii Sabaa argamanii walga’ichi mijuu hin guunnetti geggeeffamuu.
- Haala baratamaa hin taaneen guyyoota lamaan walga’iin geggeeffametti humni waraanaa mootummaa mooraa waajjira ABO marsee turuufi mooraa seenee sakatta’insa geggeessuu.
- Eegdota waajjira ABO dirqiidhaan waraana itti waamanii doorsisuun mooraa bansiisuu.
- Walga’iin guyyoota lamaaf ture kun bajata dhaabaa malee kan maddi galiisaa eessa akka ta’e hin beekamneen geggeeffamuu.
- Hogganoonni ABO kaayyoof amanamoo ta’an badii fi shakkii tokko malee hidhamuun isaanii fi haga ammaatti mana murtiitti hin dhiyaatiin tursiifamuun isaanii shira kanaaf haala mijeeffachuuf akka ta’e hubachuun.
- Hayyu Dureen ABO Jaal Daawud Ibsaa akka manaa hin baane taasifamuufi bilbilli irraa cufamee odeeffannoo ala akka ta’an taasifamuun shira kanaaf ta’uu hubachuun.
- Seera dhaabaa cabsanii hoggana bakka buusuufi jijjiiruuf ajandaa qabachuu qindeessitoota walga’ii kanaa hubachuun.
- Walga’ii sana booda ibsi maqaa Gumii Sabaa ABO’tiin ba’e kan yeroo hin eegganneefi shiraan kan guutame ta’uu hubachuu fi wantoota kana fakkaatanirraa walga’iin kun ABO cabsuuf aggaamamee mootummaa biyya bulchuun kan deeggarame ta’uu hubanneerra.
Kanarraa ka’uudhaan nuti miseensonni ABO konyaa Sawud Arabiyaa magaalaa Jiddaa shira ABO diiguuf hojjetamu kamuu dura kan dhaabbannuufi saaxillu ta’uu keenya ibsina.
Dhaaba keenya kan kichuuwwan barattoota lakkoofsi itti hin baane irratti wareegaman, haawwan haadha daa’imaafi dubartii ulfaa kan itti wareegaman, maanguddoonniifi ga’eessonni kan aarsaa itti kaffalan, Qeerroon Bilisummaa Oromoo fi Waraanni Bilisummaa Oromoo wareegama dachaa kaffalee kan asiin ga’e dabarsinee diinatti hin kenninu.
Shira kana dura akka sabaatti dhaabbannee akka qolannuuf waamicha goona.
- Miseensonni ABO biyya keessaa fi biyya alaa jiraattan dammaqinsaan hordofuun shira kana saaxilaa ABO badiirraa baraaraa!
- Qeerroon Bilisummaa Oromoo aggaammii ABOtti dhufu kamuu qolachuuf akkuma itti jirtan cimsuun dirqama dachaa isinirra jiru ba’adhaa.
- Uummani bal’aan Oromoo shirri kun akka dhaabaatti qofa kan dhufe akka hin taane hubachuun uummata Oromoo abdii kutachiisuuf kan aggaamame ta’uu hubattanii akka dura dhaabbattan waamicha isiniif goona.
- Nutis miseensonni ABO konyaa Sawud Arabiyaa magaalaa Jiddaa akkuma ABOn nu barsiisetti shira Qabsoo Bilisummaa Oromoo laamshessuuf aggaamamu dura ni dhaabbanna.
- Qindeessitoonni shira kanaafi hirmaattonni isaa sadarkaa hubannoo uummata keenyaa hubachuurraa waan harkifattaniif shira kanaan akka hin milkoofne hubattanii akka dhaabbattan isiniin jenna.
Maayiirratti, uummanni keenya biyya keessaa fi ala jirtan Qabsoo Bilisummaa Oromoo wareegamni qaaliin irratti kaffalamaa as ga’e xumura itti gochuuf tokkummaafi wal hubannaadhaan socho’uun qabsoo akka itti fuftan dhaammanna.
Injifannoo Uummata Oromoof!
Miseensota ABO Konyaa Sawud Arabiyaa magaalaa Jiddaa.
Adoolessa 30/2020


text:
Itoophiyaatti lakkoofsi Namoota COVID-19’n qabamanii 272 gahuu gabaafame
Ministeerri Fayyaa Itoophiyaa sa’aa 24’n dabre keessa namoota 3580f qorannoon COVID-19 kan taasifame tahuu fi namoota kana jidduu namoonni faalaman 9 argamu ibse.
Namoota qabamuun isaanii mirkanaa’e jidduu afur seenaa imala biyya alqaban yoo tahu, sadi ammoo namoota amma dura qabamuun isaanii mirkanaa’e waliin tuttuqqaa kan qaban tahuu fi lama immoo seenaa imala fi tuttuqqaas kan hin qabne tahuu ragaan ministeerichaa ni mul’isa.
Itoophiyaatti walumaagalatti qorannoon laaboraatorii namoota 45,278 taasifame jira, isaan keessaa namoonni 272 qabamuu odeeyfannoon ni addeessa.


text:
Check Also
2 comments
-
Beeksisa
Jala bultii kabajaa Ayyaana ‘’Eid Al faxir’’ sababeeffachuun Waamicha Tumsa Gamtaa Sabaa fiis ab-lammoota Impaayera Itiyoophiyaa jalatti dararamaa jiran maraaf
Waamicha Hiriiraa
Kabajamtoota lammiilee biyyaa, Sirna kabajaa Ayyaana ‘’Eid Al faxir’’ kanarrtti lammiileen biyyattii marti Sabaan, Gosaan, Amantiin, Kutaan, Naannoon osoo wal duuba hin hafin hiriira gamtaa jabaa Akka gootan hoogganni dhaaba ULFO dhaamsaisaa dabarsa. Lammiileen keenya biyya Ambaa jiraataniis deeggarsa ummata isaaniitiif qaban guutuu Addunyaarratti hiriiraan ibsuu qabu. Biyya keeysaa fii alatttiis dhaadannoolee kanaan gadii qabachuun mormii Mootummaa Wayyaaneratti qabdan mul’isuun barbaachisaadha.
1. Sirni abbaa irree EPRDF haadiigamu. !!
2. EPRDF farra guddinaa fii dimokraasiiti. !!
3. Gaafiin Ummata Islaamaa deebi’uun furtuu mirga Amantiilee hundaati. !!
4. Shoorarkeessituun wayyaaneedha. !!
5. lammiileen keenya gaafii mirgaatiif hidhaman haa hiikkaman. !!
6. Hanga kabajamuun mirgootaa fii Ol’aantummaan Seeraad hugoomutti Qabsoon ittifufa.!!
7. Biyyi keenya wayyaaneen alatti Shoorarkeessitummaarraa Walaba. !! kkf-
Dhagessissuun mormii keessan ibsuun gaafii belbeltuu yerooti. Gara biraatiin dhaabbiileen siyaasaa mirgaa fii haqa ummataa, Akkasuma walabummaa biyyaatiif qabsoo hidhannoo filataniis yeroo ummanni keenya harka duwwaa diinaan falmaa jiran kanatti yeroo kamuu caalaa cimanii diinarratti fuulleffachuun alatti, Mimmiluquu fii dahoo fagoo tolfatanii baqattoota waliin jiraachuun hafuu qaba. Eegaa kan bara kanaa baga ittiin nu gahe, Kan bara dhufuu oromiyaa walaboomteirratti waliin nu haa gahu jechuun ULFOnd haamsa isaa dabarsa.
Tokkummaan Human. !!
Oromiyaan Ni Walaboomti. !!
KHR ULFO/THBO
August, 6 – 2 013
-
08/08/2013 021/8//2013
Eid Mubarak !
Ayyaana hiikkaa Ramadaanaa kan bara 2013 ilaalchiseeIbsa dhaaba ULFO irra kenname.
Dhaabni tokkummaa humnoota bilisummaa OromiyaaULFOn ummata islaamaa kan biyya Oromiyaa, muslimtoota Impaayara Itiyoophiyaa jalatti rakkachaa jiranii fii Islaamota guutuu addunyaa hundaaf akkasuma, kabajamoo hoogganootaa fii miseensota dhaaba ULFO, kabajamoo gooticha human waraana ULFO biyya oromiyaa keeysaa diinaan falmaa jiru maraaf kabajaa Ayyaanaa kanaan baga geeysan jechuun hoogganni dhaaba ULFOn dhaamsa ergaa gammachuu isiniif dabarsa. Akkuma beekkamu impaayarri Itiyoophiyaa erga jaaramee jalqabee roorroo fii hacuuccaan daangaa hin qabne raawatamaa ture ammaas raawwatamaa jira. Addatti ammoo gidiraan fokkisaan ummata islaamaa irratti raawwatamaa ture ammaas deemaa jira.
Duulli bal’aan banamee ture Eenyummaa saba oromoo dhabamsiisuu fii abbaa biyyummaa oromiyaa mulquu qofaan kan dhaabbate hin turre. Imaammata biyya tokkoo fii amantii takka jedhuun mirgi lammiilee keenya kan amantii Islaamaa hordofan gara malee sarbamee ture, Ammaas akkuma ittifufetti jira. Kuniis tooftaa mootummoonni habashaa warra dhihaarraa gargaarsaan argachuuf tolfate malee duula haawaasni kiristiyaanaa ummata islaamaa irrtti banan kan musl’isumiti.
Hujiin farrummaa kan mootummoonni abbaa irree ifiin jaaruuf hojjataa turan kun ammaas ummata islaamaairratti cimee itti fufaa jiraachuu isaa ULFOn cimsee balaaleyfata.
Falmaa mirga Ammantii ummanni Islaamaa guutuu biyyattii keeysatti finiinsaa jiru kun sirriidhaa fii haqaa waan taheef itti fufuu kan qabu tahuu dhaabni keenya ULFOn deeggarsa isaa mul’isa. Gara biraatiin falmaan mirga ummata islaamaatiin godhamaa jiru kun gaafii sirriitii fii deebii male argachuun mirga hordoftoota Amantiilee, waaqeffataa fii kiristiyaanaatiifiis furmaata gamtaati, Jechuun lammiileen keenya kan amantii waqeeffataa fii kiristiyaanaa hordofan deeggarsa qaban ibsaa jiran.
Kuniis hordoftoota amantii jiddutti rakkoon wal dadhabuu tokkoyyuu akka hin jirre ifatti mul’isaa jira. Haa tahuu malee mootummaan wayyaanee mirga amantii keessa galuun jeequmsa ifiif Uume gaafii ummata islaamaa shoorarkaa fakkeessuuf oliif gad wixxisaa jira. Yaalii hanga ammaatti godhaa ture keessattiis fashalee jira.
Diraamaa sobaa kan gara fuul duratti mirga amantii sarbuun doolaara siyaasaa argachuuf godhu hundarrtti akka fashaluus hujiin gamtaan hojjatamuu qaba. Mootummaan abbaa irree kun akka buqqa’uufiis dhaabbiileen mormitoota siyaasaatii fii hiriirota miga amantii jiddutti hariiroon wal hubannoo fii waliif tumsaa cimaan diriiruu qaba.
Kabajamtoota lammiilee biyyaa, sirna kabajaa Ayyaana ‘’Eid Al~ faxir’’ kanarrtti lammiileen biyyattii marti Sabaan, Gosaan, Amantiin, Kutaan, Naannoon osoo wal duuba hin hafin hiriira gamtaa jabaan akkagootan hooggannid haaba ULFO dhaamsa isaa dabarsa. Lammiileen keenya biyya ambaa jiraataniis deeggarsa ummata isaaniitiif qaban guutuu addunyaarratti hiriiraan ibsuu qabu.
Biyya keeysaa fii alatttiis dhaadannoolee kanaan gadii qabachuun mormii Mootummaa Wayyaaneratti qabdan mul’isuun barbaachisaadha.
1. Sirni abbaa irree EPRDF haa diigamu. !!
2. EPRDF farra guddinaa fii dimokraasiiti. !!
3. Gaafiin ummata Islaamaa deebi’uun furtuu mirga Amantii hundaati. !!
4. Shoorarkeeysituun wayyaaneedha. !!
5. lammiileen keenya gaafii mirgaatiif hidhaman haa hiikkaman. !!
6. Biyyi keenya wayyaaneen alatti Shoorarkeessitummaarraa Walaba. !!
7. Hanga kabajamuun mirgootaa fii Ol’aantummaan Seeraa dhugoomutti Qabsoon itti fufa.!! kkf-
Dhagessissuun mormii keeysan ibsuun gaafii belbeltuu yerooti. Gara biraatiin dhaabbiileen siyaasaa mirgaa fii haqa ummataa, Akkasuma walabummaa biyyaatiif qabsoo hidhannoo filataniis yeroo ummanni keenya harka duwwaa diinaan falmaa jiran kanatti yeroo kamuu caalaa cimanii diinarratti fuulleffachuun alatti mimmiluquu fii dahoo fagoo tolfatanii baqattoota waliin jiraachuun hafuu qaba. Eegaa kan bara kanaa baga ittiin nu gahe kan bara dhufuu Oromiyaa walaboomteirratti waliin nu haa gahu jechuun ULFOn dhaamsa isaa dabarsa.
Tokkummaan Human. !!
Oromiyaan Ni Walaboomti. !!
KHR ULFO / THBO
August, 8 – 2013
Email:-info.ulfo2012@gmail.com


text:
Barataan Lama Yunivarsiitii Jijjigaatti du’aniiru
”Oduun Jijjigaa Yunivarsiitii dhuftee akka jetutti kaleessa walitti bu’iinsa barataa Oromoo tokkoofi barataa Somaalee tokko gidduutti ta’een wal-qabatee, rasaasa humna federaalaan dhalootan Somaalee kan ta’an baratonni lama du’aniiru. Akka oduu dhufteetti, barattoonni lamaan du’an kun akka loliisa dhaabaniif akekkachiisa itti kennaman tuffatanii waan itti caalaaniif humaa ol haala ta’een jetti. Ergamtoonnii Abdii Illee mooraa keessa waan guutanii jiraniif, haalli jiru hedduu sodaachisaa akka ta’ee oduun achii dhufte nimullisti.”
በትናንትናው ዕለት በጅጅጋ ዩኒቨርሲቲ የኦሮሞ ተወላጅ ተማሪዎች ላይ ያነጣጠረ ጥቃት ተፈፅሟል፡፡ ብዙ ተማሪዎች የአካል ጉዳት ደርሶባቸዋል፡፡ ምሽቱንም ሌላ ጥቃት ይደርስብናል በሚል ስጋት ራሳቸውን ለመከላከል በመመገቢያ አዳራሽ ውስጥ በጋራ ለማደር ተገደዋል፡፡ እጅግ በጣም አሳዛኝ እና አሳፋሪ ድርጊት ነው !!


text:
Kanumaan wal-qabatee “Yemusliim Guddaayooch – jechuun, Dhimmoota Musliimaa” gaazzexaa jedhamuuf qopheessaa ol’aanaa ka ture – gaazzexeessaa YOOSEEF GETAACHEW, hidhaa waggoota afurii tii booda gad-lakkisamuu isaatti ka gammade ta’uu --- gareen mirga gaazzexeessotaaf galmu – CPJ-n beeksisee jira. “Yooseef, duraanuu hidhamuun irra hin turre” jedha – gareen kun.
Kanneen otuu “hojii ogummaa isaanii hojjetanii hidhan” ittiin jedhu – gaazzexeessota hafan kaan illee Mootummaan Itiyoophiyaa akka hiiku gaafatee jira – CPJN.
Maatiileen hoogganoota Koongiresa Federaalawa Oromoo yeroo ammaa mana hidhaa jiranii, namoota isaanii mana-hidhaa Qilinxoo, kaan immoo mooraa Baatuu jiran ijaan arguu isaanii dubbatan iyyuu, “garuu, haalli itti namoota keenya arginuu fi yeroon waliin turru jijjiiramee jira” jedhu, maatiileen kun.
Eega Hagayya ja’a ibiddii fi dhukaasni mooraa Hidhaa Qilixoo keessatti ka’ee lubbuu hidhamtoota hedduu galaafatee booda har’a yeroo jalqabaatiif namoota isaanii arguu isaanii ti – maatiileen kun. Akka qajeelfama haaraatti, “hidhamaan tokko yeroo tokkotti maatii keessaa nam-tokko qofa wajjiin wal-arguu danda’a. Maatiin harka fuudhee dubbisuu irraa kan hafe fira isaa hidhame waliin homaa dubbachuu hin danda’u. Ka duraan maatiin haga daqiiqaa 30 illee finna isaa waliin turu, amma daqiiqaa lama caalaa turuu hin danda’u” jechuudhaan, jijjiirama amma tahe ibsan. Kan har’a mooraa hidhaa Baatuu deebi’anii deeman haati-warraa Obbo Dastaa Dinqaa, abbaan-manaa isaanii “haalli isaa jijjiiramee, ergaramee, miilla duwwaa, fiddoo fi qomee harka gabaabduu qofa uffatee natti dhufe. Torban tokko caalaaf akkanumatti ture” jedhan.
Daarektarri sab-qunnamtii kan manneen sirreessaa Itiyoophiyaa obboo Gizaaw Tasammaa himannaa maatiileen dhiheessan kana ilaalchisee gafatamanii "ani waanan beeku hin qabu, amma sirraa dhagahuu kooti" jechuudhan VOAti himanii jiru.


text:
Gaafa Amajjii 18,2016, Akka gabaasi Qeerroo ibsutti magaalota Moxee fi Qassoo keessatti alaabaan Wayyaanee erga guggubameefi qabeennaa Wayyaanee irratti tarkaanfiin fudhatamee kaase humni waraanaa aanicha goolaa akka jiru beekamaadha
Barattooti fi jiraattonni ukkaamsamaa utuu jranii ilmaan Oromoo ajjeestanii utuu qarshii gaafattanii barachuu hin dandeenyu jechuun FXG mormii dhaan sagalee isaanii dhageessisaa oolan. Dhumarratti humni waraanaa achii bittimsuu fi Barattoonni hedduun ukkaamsamuus oduun achii nu qaqqabe ifa taasiseera.
Gabaasi Qeerroo Waamaa Adaree Wallewwaan warraaqsa ciccimoo ta’anin
(Hoo baala kusa’e
DH.D.O Maal nurra ka’e
Waayyaanne maal nurra ka’e
Hoo yaa abbaa jiksa
Nafxanyaan maaf nu cunqursa
Hoo yaa abbaa daale
Diqaalicha enyummaasatan wal’ale
Hoo yaa birrole
Homaa hin qabnu kobbee malee
Hoo yaa birrole
Gabronfataadhan kajeele jechuun kan eegalan dhumarratti tarkanfiwwan qabeenyaa diinaaf basaastota,jalewaan TPLF (OPDO) irratti fudhatani Waajjiraalewwan magaalatti keessaa heddusaani barbadeessan.gadhee nama madoo taasisani akka itti fufan waadaan galan keessattu barattootni ukkanfaman hamma gaddhiifanitti,alaabaa keenya hanga fannifanutti itti fufna jedhan.
Godina Wallagaa Magaalaa Giddaa Ayyaanaa FXG.


text:
#OromoProtests, hiriira seena qabeessa magaalaa gudditti Oromiyaa Finfinnee keessatti alaabaan Oromoo sodaa tokko male mirmirfamaa jirti.Read More »
#OromoProtests, Kofalee yeroo ammaa
#OromoProtests, Dodolaa hanga Waabeetti guutanii deemaa jiru
Godina Boorana magaalaa bulee Horaatiis bifa kanaan itti fufe jia.
#Oromoprotest, kibba lixaa magaalaa Walisoo
Ilmaan Oromoo dhalootaan naannoo Jimmaa taatan maraaf!
(Waamicha kana hatattamaan walii raabsaa, keessumattuu warri gara Jimmaa) Waamicha seenaan isinii dhiheessaa jirtu jalaa yeroodhaan owwaadhaa! (Boruu Barraaqaatiin) Oromiyaan ciniinsuu warraaqsaa irra jirti. Bilisummaa …Read More »
#OromooProtests Dhaamsa Ariifachiisaa Amma Barattootni Yuunivarsiitii Madda Walaabuu dabarfachaa jiran.(waliif Dabarsaa)
Nuyi Barattootni Oromoo Yuunivarsiitii Madda Walaabuu halkan edaa yeroo sadaffaaf diddaa itti fufnee jirra. Halkan darbe kana humni waraanaa ifaa balleessuun mooraa Yuunivarsiitichaa weeraruun …Read More »
S I I F S I I N—Barruu Oromiyaa keessa caf’ jedhee guute….
Bu’aa Ba’ii Maraa Dabarsinee kunoo SIIFSIIN jildii 7ffaa saba Oromoon geenyee jirra. Dabalataanis, Jildii 8ffaa hojjennee xumuruurratti argamna. Qabiyyeewwan utubaa sadii gurguddoo jalatti kan …Read More »
MANDAROOTA FI MAGAALAAWWAN OROMIYAA – OROMIAN TOWNS AND CITIES: Kutaa Shanaffaa
Taammanaa Bitimaa irraa DURADUBBII Dubbiftoota barreeffa kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, baga nagaa fi nageenyaan naaf turtanii kutaa shanaffaa kana duukaa-buu’uuf dhuftani! Akkuma isin amma …Read More »
Kanaan dura finfinneen lammi ishi dhiifte alagaa sooraa turte….
Oromticha jimmaa GIDDU GALA GALMA AADAA OROMOO Kanaan dura finfinneen lammi ishi dhiifte alagaa sooraa turte kana males bosona ishee barbadaayun, bineensonnii fi simbirroowwan daggala …Read More »


text:
Eddoo Addaa Addaatti Hiriira-mormiitifi Gaffilee akka OPDOtti Deebisuu Hindandeenyen Dhiphachaa Jirti
OPDOn biyyaa addaa addaatti mormiin ishe muuddata jira. Haaluma kanaan magaala Stockholm/Sweden irratti gaafa Guraandhala 7, 2015 gaaffileen dantaa oromoo kallattidhaan ilaalatan heddu kaan gaafataman yoota’u ergamaan OPDO, Dhaaba Dabalee akka OPDOti hanqni akka jiru ammanuuf dirqamuus deebi sirri itti kennu hindandeenye, silaays akka deebsu hindandeenye beekamaadha. Gaaffileen dhiyaatan dhimoota akka: Maqaa investmantiitin badiin oromoo irra gahaa jiru, Aangoo OPDO kan TPLFn danga’e ta’u isaa, Dhimma Finfinnee fi rakko oromoo, Ugguramuu guddina Afaan Oromoo fi aarti, Ugguramuu bilisummaa amantiilee fi miidiyaa (media) fii Rakkoolee daangaa Oromiyaa irratti kalattiidhan kan xiyyefatan ture. Gaaffilee ka’an keessa hangi tokko kan armaan gadi kana:
- Oromiyaa misomsaa jirraa jechaa nama biyyaa ala jiru afaanfajjesuuf odeessa jirtu. Ilmaan oromoo tiif garu mana hidhaa babaldhisaa jirtu. Kuni misomaa?
- Oromoon eddoo baayyedha (Finfinnee, Harargee, Baalee kkf) buqa’a jira. Keessumattu Oromiyaa bahaa irratti humni mootummaan qawwee hindhachiise ilmaan oromoo ajjeesaa lafaa fi qabeenya irraa saama jira. Issin warri OPDO maal eegdu yeroo ummanni dhumu kana? Yoo qawwee dhabdaan seerri jira jettan kuni ho maaf badii kana ittisuu dadhabe?
- Maqaa investmentitin ilmaan oromoo manca’a fi baqataa jira, nannoon summidhaan badaa jira. Badii kanaatti OPDOn itti hingaafatamtu?
- Finfinneen Magalaa gudditti Africa oso ta’eyyu maalif bulchiinsa Oromiyaa jalatti hingallee?
- Afaan Oromoo guddisne jettu, garu Afaan Oromoo maalif hanga amma afaan federalaa gochuu dadhabdan?
- Ijjoollee oromoo harka qullaa ba’ani mirga isaani waanta gaafataniif qofa, waraana Agazitiin rasaasan dhumuun isaani isin warraa OPDO hingaddisiisu?
- Biyyaa bulchaa fi misomsaa jirraa jettu, garuu akkuma OPDOtti amata 20 oliif ilmaan oromoo sadarkaa angoo murteessa ta’an kan akka muumchaa minsteeraa, minsteera dhimma alaa kkf qabachuu hindandeeny. Kanaafu OPDOn biyyaa bulcha hinjirtu. Hanga yoom akanatti itti fuftu?
- Minsteera ittisaa keessa ilmaan oromo sadarkaa olaanatti akka hinguddanne ugguramani, sadarkka gadi aanatti qabamani jiraachun isaani kun akka OPDOtti maaltu isinitti dhagayama? Hangaa yoomitti ofifis sodaachaa ummataas ficisisaa jiraattu?
- Dimookraasi guddisaa jirra jettu, gamaa biraatin ammoo dhaabolee akka OFC (oromo federalist congress) akka dorgomee hininjifanne ugguraa jirtu. Ilmaan oromoo barumsaa ga’a qaban kara OFC dorgomaani akka hininjifanne gochuun kun dimookirasii dagaagsudha?
- Ilmaan muslima waanuma mirgaa amantaa isaanii gaafataniif qofa ajjeefamun kuni maali?
- Hawaasa oromoo dubbifna jechaa biyya alaa keessa deema jirtu. Garuu bakka hundatti oromoota osoo hinta’in saba biraatu isin simachaa jira. Walga’i keessan Tigrootatu hordofa jira. Kuni isiin hinqaanessu?
Deeggartootni OPDO/TPLF tokko tokko OPDO dhaaf harka dhau’uf kan argamani turan carraa akka hinargannee waan ta’ef akkasumaas gaffilee armaan olii kanneen yeroo dhagayaan sodaatani osoo yaada deegarsaa hinkennin bahuuf dirqamanii jiru.


text:
Seenaa Gabaabduu – Seeyfuu Muummee 1948 – 2020
Abbaa Urjii tiin, Caamsaa 16, 2020
Qabsoon bilisummaa ummata Oromoo tan arra akka aduu barcaatti hangaatee diina keessaa fii alaa rooraasaa jirtu, kaleeysa dukkana wahuu keessatti arkuun hin dandayamne turte. Haala akkasii keessatti, ijji iftiina arraa arkuun, murannoo fii jeeynummaa hoonga hin qabneen, kanneen taraarrii xurree ganamaa tiif jiruu fii jireenya isaanii daammota godhan keessaa tokko Seeyfuu Muummee ti. Seeyfuun abbaa isaa Muummee Aadam Godii fii haadha isaa Mardiyaa Aadamirraa, Konyaa Harargee Bahaa, Aanaa Meettaa, Araddaa Duuyda-eelaa, Ganda Godii kan maqaa akaakayyuutti moggaafame-tti, toora bara 1948, nama dhalate.
Seeyfuun barnoota ammayyaa kan naannoo isaa jiru xumuree kan Jiddu Galaa tiif Biyyoo Adaree dhaqe. Achitti, san taree sadarkaa kutaa lammaffaatti dabree odoo barachaa jiruu, hujiin seedata jimaa jala hambifatte. Seedanni jimaa kan barnootarraa isa fudhate, akkaan tolaa dhufee, odoo hin turin, gurgura naannoo bira kutee, daldalaa Hargeeysatti ergu tahe. Tarkaanfiin jimaa biyya alaatti eerguu horiin walitti baasee, jiruun toltee fii, makiinaan mooraa dhaabatte. Garuu, lakkumaan, sadoo keeysa jiru daran, haalli jireenyaa ummata Oromoo tii fii miidhaan diinni irraan gayaa jiru yaachisutti seene. Kanarraa kan ka’e, namoota firummaan, waahelummaanii fii hujiin walitti fiddu waliin waanni haasawuu fedhu karaa ummanni Oromoo harqoota gabrummaa jalaa itti bahurratti fala barbaaduu tahe. Keessaa huu, eega Elemoo Qilxuu, qananii keessa ture dhiisee, qabsoo hidhannoo bilisummaa Oromoo tiif Adanirraa biyya seenee wareegame booda, sab-boonummaan daran qoma fudhattee, sammuu malees, khaznaa isaa tan sabaa godhuu murteeyfachiifte.
Akki isaa kan olii kuni, Bitooteessa 14, bara 1976, gaafa Jaarraa Abbaa Gadaa, hidhaa biyya Soomaalee tan bara shanii booda, qawwee Soomaaleen irraa fudhatteen oduu abdii hin kutin, harka qullaa, qabsoo hidhannoo jalqabuuf biyya seene, tin’isa yaadaa fii horii tiin itti dirmatan keessaa, Seeyfuu, warra angafaa godhe. San booda, Seeyfuun, dirree qabsoo qacalee diinaggee fii waan barbaadduun bira dhaabbachuu fii sossoohinsa magaalaa keessatti lammii dammaysuu, jaaruu fii murataa gama Dirree Qabsootti erguu shiddaan itti seene. Haala kanaa fiis, dukkaanaa fii mana isaa kan magaalaa Qobboo keessa jiran wiirtuu sab-boonotaa godhe. San bira taree, riqicha qabsaawota dirqama hujii tiif olii-gad deemanii taasise. Kilaash Elemoo Qilxuu-rraa hafe, kan Jaarraa Abbaa Gadaa daggala qabsoo tiin saaqerraa kaasee, miyoota iddoo adda-addaarraa karaa Dirree Qabsoo deemaniif, Seeyfuun, malkaa (buufata) tahe.
Seeyfuun akka olii kanatti ulee-qunnamtii tahuun, miyaa fii murattoota Dirree Qabsootti erguu qofatti quufuu didee, sadoo fii qananitti duuyda galee, miseensa Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) tahuuf, walakkaa bara 1977, Dirree Qabsoo dhaqe. Garuu, qabsaawonni jaallummaa WBO tiif if qaadhimee itti dhaqe, qabsoon achirra bakkuma turettii caalaa akka isa barbaaddu amansiisanii manatti deebi’e. San booda, Seeyfuun, gunaa dabballoota Dargii tiin bitamuu didee, kani ammaa-amma doorsifamuu fii hidhamu, qawwisaa tahee, bahaa-bu’ii amna qabsoo ganamaa keessa hulluuqee, akkuma kan Hayle Sillaaseetti, du’a Dargii tiis arkee, jijjiirama bara 1991 qabsaawotaa waliin simate.
Mootummaan Ceehumsaa jijjiirama bu’uraa akka hin finne gaafa hubatame, hidhata karaa daldalaa tiin Soomaalotaa waliin qaburratti irkachuun, bulchiinsa Soomaalota Hargeeysaa waliin hariiroo siyaasaa akka uumuuf ramadamee, jalqaba bara 1992, karas deeme. Eega achi dhaqe booda, hujuma wal fakkaattuuf, Hargeeysaa fii Jabuutii jidduu daddeemutti seene.
Isaa hujii olii biratti tan hawaasa jaaruu fii qabsoof miseensa horuurratti bobbaahaa jiru, ijibbaata qabsoo bilisummaa Oromoo laamsheeysuuf Wayyaaneen godhaa turteen, ijji isii itti dhaabbatee, qabdee biyyatti deebifachuuf shira Soomaalotaa waliin itti xaxaa jirtu dhagayee, walakkaa bara 2004, Eertiratti jalaa miliqe. Xiqqo turee, dhuma bara 2004-i Keeniyaa dhaqe. Achirraa, carraa qubsumaa arkatee, j’ia Onkololeessaa tan 2009 keessa biyya Ameerikaa dhufe.
Yaroon Seeyfuun qabsoo bilisummaa tiif muratee ofii fii qabeenya isaa gumaachaa ture san, yaroo tooftaan lammi adda qoqqooduu, tan diinni baroota hedduuf irratti hojjachaa ture karaa qabattee fii, ummanni keenya maqaa adda-addaa kan diinni baaseef fudhatee, jecha Oromoo ja’uun walitti alagoome. Sanirratti yaroo, bulchiinsi mootummaa Habashaa Oromiyaa keessatti sirritti hidda gadi jabeeffatee, nafxanyoonni “hadaraa Hayle Sillaasee!” qofaan, ummata Oromoo akka beeyladaatti bobbaasanii galchaa turani. Kana malees, yaroon san, yaroo Xophiyummaan a’oo fii onnee Oromoota hedduu dhunfattee, gariin lammii eenyummaa isaanii dagatani tan alagaa fudhatani. Garii niis, if dhooysuuf ijibbaata cimaa godhaa turani. Walii-galatti, yaroon san, yaroo, Oromoonni hedduun, harqoota mootummaa Habashaa jalaa bahuun akka hin dandayamne fudhatanii gabroomsaaf oggolani. Yaroo akkanaa ti, Seeyfuun, murannoo, gootummaa fii arjummaa ajaa’ibaa tiin Oromummaa sab-boonummaa fii qabsaawummaa tiif fakeenya seena-qabeeysa tahaa ture.
Lubbuun Seeyfuu Muummee yaroo dheertuu dura qabsoo saba isaa tiif irraa ka’e ykn gumaaffate, umrii dheeratteen badhaatee, dhuma bara 2018, qabsaawota ABO waliin biyya dhaqe. Gaafana, firootaa fii aalii yaroo dheertuuf adda turen, kanneen arkaa isaa dharra’an, naannoo adda-addaarraa odoo itti yaa’anuu, Seeyfuun, isaan waliin yaroo gaarii fii hara-galfii qabaachuu-rra, lammii jiruu fii jireenya isaa kenneef keessa daddeemee bilisummaa dhugaa tiif akka muratanii fii mudhii hidhatanii ka’an dhawwaaquu filate.
Seeyfuu Muummee, sab-boonummaa fii gootummaa daangaa hin qabne biratti, arjaa kennee hin quufne. Seeyfuun, dhukkaba Koovid-19 ja’amu, kan yaroo ammaa adunyaa rooraasaa jiruun qabamee, araraafama torbaan sadihii booda, Caamsaa 15, bara 2020, biyya Ameerikaa kutaa Nebraskaa, magaalaa Sioux City-tti boqote. Seeyfuun qeeyroo fii qarree Oromiyaa malees, abbaa joollee kudha tokkoo ti. Gumaachi sossooha qabsoo bilisummaa Oromoo tan ganamaa tiif godhe, galmee seenaa qabsoo keessatti qalama dahabaa tiin tan barreeyfamtu.
Rabbi isaaf jannata abbaa, firaa fii aalii hundaaf jabina haa kennu!


text:
Tafsiira Suuratu Al-Hadiid-Kutaa 6
Warri sadaqatanii fi karaa Rabbii keessatti qabeenya ofii arjooman mindaa dachaa argatu
“Dhugumatti, dhiironni fi dubartoonni sadaqatanii fi Rabbiif liqaa gaarii liqeessan, [mindaan isaanii] dachaa isaaniif ta’a. Isaaniif mindaa gaariitu jira.” Suuratu Al-Hadiid 57:18
“Dhugumatti, dhiironni fi dubartoonni sadaqatanii” kana jechuun dhiironni fi dubartoonni namoota haajaa qabanii fi rakkataniif qabeenya isaanii kennan, akkasumas, “Rabbiif liqaa gaarii liqeessan” kana jechuun niyyaa qulqulluun, jaalala Rabbii barbaaduun karaa kheeyri (gaarii) keessatti qabeenya isaanii baasan, mindaan kanaa isaaniif baay’ata. Kudhan irraa jalqabe hanga dhibba torba gahuu fi sani ol ta’utti dacha dachaa isaaniif ta’a.[1] Jecha gabaaban, dhiironnii fi dubartoonni sadaqaa kennatanii fi jaalala Rabbii fi mindaa Isa bira jiru kajeelun qabeenya isaanii karaa Isaa keessatti baasan, mindaan isaanii dacha dachaa isaaniif ta’a. Kanaa olitti immoo “Isaaniif mindaa gaariitu jira” Mindaan gaarii fi kabajamaan kunis Jannata.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa, “Rabbiif liqaa gaarii liqeessan” yommuu jedhu, liqatti hajamee osoo hin ta’in, nama liqeessuutti tola oolu waan barbaadefi. Akkasumas, namni guddinna mindaa akka beekufi. Rabbiin subhaanahu Dureessa homaattu hin hajamneedha.
Karaa Rabbii keessatti baasun, liqaa gaarii kan jedhameef nama karaa gaarii keessatti qabeenya akka baasu fi arjoomu kakaasuufi. Nama biratti wanta garmalee jaallatamaa ta’e keessaa tokko, “Qabeenya”. Qabeenya kana wanta nafsee isaa gammachiisuu fi faayda naaf fida jedhee yaadu irratti malee baasu hin barbaadu. Kanaafu, qabeenya inni baasu hin barbaanne kana, “Liqaa liqeessi dacha dachaa ta’ee siif deebi’a” yoo jedhame, liqeessuuf ni ariifata. Kanaafi, warri baanki seera Islaamaatin hin bulle, liqaa namaaf liqeessuuf ni ariifatu. Sababni isaas, liqaa yoo liqeessan maallaqni dacha ta’ee isaaniif deebi’a. Kuni dhala ykn ribaa waan ta’eef Islaama keessatti dhoowwamaa (haraama)dha. Garuu bakka dhalaa (ribaa) wanta dachaa namaaf ta’u Rabbiin bakka buuse. Wanti kunis sadaqaa fi karaa Rabbii keessatti baasu (liqaa gaariidha). Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Qabeenya namootaa keessatti akka dhaluuf wanti isin dhala irraa kennitan, Rabbiin biratti homaa hin dhalu. Garuu zakaa irraa Fuulaa Rabbii barbaadun wanti isin kennitan, [isatu isiniif dhala]. Isaan sun mindaan kan isaaniif baay’atuudha.” Suuratu Ar-Ruum 30:39
Kana jechuun dhala niyyachuu fi liqaan qabeenya namootaa keessatti akka isiniif dabalu barbaadun qabeenya irraa wanti isin akka liqaatti kennitan, Rabbiin biratti hin dabalu. Kana irra, Rabbiin ni balleessa. Garuu Jaalala Rabbii barbaadu fi mindaa Isaa kajeelun wanti isin akka zakaa fi sadaqaatti namoota haajaa qabanii fi rakkataniif kennitan, Rabbiin isiniif baay’isa, mindaa dacha dachaa isiniif godha.[2]
Aayan tuni akkana jechuunis ibsamte: “Namoonni wanta inni kenne caalaa dachaa godhanii akka isaaf deebisan barbaaduun namni kennaa kenne, namni kuni Rabbiin biratti mindaa hin argatu. Sababni isaas, kennaa kana keessatti jaalala Rabbii hin barbaanne.”[3]
Namni kuni mindaa haa dhabu malee badiin isarra hin jiru. Garuu namni liqaa liqeessun liqaan isaa dacha ta’e akka isaaf deebi’u barbaadu, badiin isarra jira. Mindaallee ni dhaba, dhala waan nyaatefis ni adabama.
“Isaan Rabbii fi Ergamtoota Isaatti amanan, isaan sun siddiquun fi Gooftaa isaanii biratti shuhadaa’a, mindaan isaaniitii fi ifni isaanii isaaniif jira. Isaan kafaranii fi aayaata Keenya kijibsiisan immoo isaan sun warra ibiddaati.” Suuratu Al-Hadiid 57:19
Siddiquun jechuun warra iimaanni isaanii guutuu ta’e, hojii gaggaarii hojjatan, beekumsa nama fayyadu fi yaqiina (mirkaneefannaa) dhugaa qabaniidha.[4] Jecha gabaaban, siddiquun jechuun amantii, dubbii fi hojii isaaniitin sirritti dhugaa kan ta’aniidha. Akka munaafiqotaa dubbii fi hojiin alaa amantii isaanitiin wal hin faallessu. Amaariffaan, “በጣም እውነተኞቹ” jechuun hiikan. Siddiquun qalbiidhaan shakkii tokko malee dhugaan amanuu, dubbii fi hojii isaanii keessatti dhugaa ta’u. Nabiyyootatti aanee sadarkaan guddaan sadarkaa siddiquunati.
Shuhadaa’a hiika lama qaba: 1ffaa-warra ragaa bahan, 2ffaa-warra karaa Rabbii keessatti ajjeefaman.
Hiika kana irraa ka’uun hayyoonni aayah tana ibsuu irratti yaada lama qabu:
1ffaa– himni “wallaziina aamanu…” jedhee jalqabu, “humu siddiquun” jedhu irratti dhaabbata. Kana booda himni lammataa, shuhadaa’a jechuun jalqaba. Akkaata ibsa kanaatti, hiikni aayah akkana ta’a: Isaan Rabbii fi Ergamtoota Isaatti amanan, dhugumatti isaan sun warra sirritti dhugaa ta’aniidha (siddiquun). Shuhadaa’a (warri karaa Rabbii keessatti ajjeefaman) immoo “mindaan isaaniitii fi ifni isaanii isaaniif jira.” Kuni ibsa Ibn Abbaas, Masruuq, Dahhak, Muqaatil fi kanneen biroo kennaniidha.
2ffaa– siddiquun fi shuhadaa’a osoo addaan hin baasin aayan guutuun walitti hidhamuun hima tokko taati. Akka ibsa kanaatti hiikni aayah akkana ta’a: “Isaan Rabbii fi Ergamtoota Isaatti amanan, isaan sun warra sirritti dhugaan ta’anii fi Gooftaa isaanii biratti warra ragaa bahaniidha, mindaan isaaniitii fi ifni isaanii isaaniif jira.” Mujaahid fi hayyoonni biroo ibsa kana kennanii jiru.[5]
Warroonni Rabbii fi Ergamtoota Isaatti amanan, addunyaa tana keessatti warra sirritti dhugaa ta’aniidha (siddiquun), Guyyaa Qiyaamaa immoo namoota irratti ragaa bahu (shuhadaa’a ta’u).[6] Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Namoota irratti raga baatota (shuhadaa’a) akka taatanii fi Ergamaanis isin irratti ragaa bahaa akka ta’uuf akka kanatti ummata jiddu-galeessaa isin goone.” Suuratu Al-Baqarah 2:143
Aayah keessatti Rabbii fi Ergamtoota Isaatti amanan jedhee kaasun Yahuudota fi Kiristaanota osoo ifatti hin baasin haala hubatamuun qeeqa. Yahuudonni Ergamtoota hundatti hin amanne. Nabii Muusatti amananii, Nabii Iisaa fi Nabii Muhammaditti kafaran. Kiristaanonnis Nabii Iisaatti amananii garuu Nabii Muhammaditti ni kafaran. Kana jechuun Nabii Muhammad (SAW) Ergamaa Rabbii ta’uu hin amanne. Akkasumas, waa’ee Rabbii olta’aa ilaalchise amantiin isaan qaban badaa kan ta’eedha. Kanaafu, yahuudonni fi kiristaanonni warra dhugaa (siddiquun) hin jedhaman. Warri sirritti dhugaan amanan, warra Rabbiitti haala sirrii ta’een amananii fi osoo Ergamtoota addaan hin baasin Ergamtoota hundatti amananiidha. Dhugumatti, warri kuni Guyyaa Qiyaamaa namoota irratti ragaa bahuun wanta isaaniif haqa ta’uudha.
“Isaan kafaranii fi aayaata Keenya kijibsiisan immoo isaan sun warra ibiddaati.”
Kana jechuun namoonni Rabbii fi Ergamtoota Isaatti hin amanne, keeyyattota fi ragaalee Isaa akka sobaatti ilaalan, isaan sun warra ibiddaati. Mindaas ta’e ifni isaaniif hin jiru. Warri kuni yahuudota, kiristaanota, mushrikootaa fi namoota biroo ni hammata. Zamana Nabiyyii (SAW) keessa mushrikoonni Makkaa haqa isaaniif dhufetti amanuu didan. Yahuudonnis Nabii Iisaa fi Nabii Muhammad Ergamtoota Rabbii ta’uu amanuu didan. Kiristaanonnis wanta Rabbiif hin malle jedhan. Kanarratti dabalatee, Nabii Muhammad (SAW) Ergamaa Rabbii ta’uu hin amanne. [7] Zamana kana wanti kana hundarra badaa ta’e immoo jiraachu Rabbiitti subhaanahu wa ta’aalaa warra hin amanne (eetist). Kunniin hundi yoo hin tawbatin warra ibiddaati. Rabbiin rahmata Isaatiin ibiddaa fi wantoota gara ibiddaatti nama geessan irraa nu haa tiiksu.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru ibn Kasiir-7/182-183, Tafsiiru Muyassar-539, Tafsiiru Sa’dii-991
[2] Tafsiiru Muyassar-408[3] Tafsiiru ibn Kasiir-6/97, Tafsiiru Xabarii-18/508
[4] Tafsiiru Sa’dii-991
[5] Tafsiiru Xabarii-22/413-415, https://www.englishtafsir.com/Quran/57/index.html#sdfootnote34sym, Bidaa’u Tafsiir-3/129-130, Ibn Al-Qayyim
[6] Bidaa’u Tafsiir-3/130, Ibn Al-Qayyim
[7] Tafsiiru tahriir wa tanwiir-27/400


text:
Sababa Duubatti Deebi’Iinsaa-Kutaa 18.2
Kutaa darbe keessatti Islaama qabachuu keessatti dhiibbaa maatiin namarraan gahu ilaalle jirra. Amma seenaa warra dhiibbaa maatii danda’anii ilaalla. Tarii kanaaf fakkeenyi ifaa seenaa Nabiyyi Rabbii Ibraahimi. Ibraahim (aleyh salaam) yommuu da`awaa babal’isuu fi qabachuu irraa isa dhoowwuuf dhiibbaan abbaa fi ummata isaa irraa ni qunname. Garuu inni dhiibbaa kanaaf gadi jechuu ni dide. Amantii isaatiif jedhee nafsee fi qabeenya isaatiin wareega kafalun karaa isaa itti fufe. Kanaafi, Rabbiin akkana jechuun isa faarse:
“Dhugumatti, Ibraahimii fi warra isa waliin turan keessa itti hidhannaa gaariin isiniif ta’eera. Yeroo isaan ummata isaaniitiin, “Dhugumatti, nuti isinii fi wanta isin Rabbiin alatti gabbartan irraa qulqulluudha, isin morminee jirra. Hanga Rabbii Tokkichatti amantanitti nuu fi isin jidduutti diinummaa fi jibbummaan abadii ifa bahee jira.” jedhan, [itti hidhannaa gaariitu isiniif jira.] Jecha Ibraahim abbaa isaatiin: ‘Araarama siif kadha, [adabbii] Rabbii irraa homaa siif gochuu hin danda’u.’ jedhe malee. Gooftaa keenya sirratti hirkanne, gara Keettis deebine, deebiin garuma keeti. ” Suuratu Al-Mumtahinah 60:4
Yaa warra amantan! Yommuu Ibraahimii fi namoonni amanan isa waliin jiran ummataa kaafiraatiin akkana jedhan fakkeenya gaarii isiniif ta’u: Dhugumatti nuti isinii fi wanta Rabbii gaditti gabbartan irraa qulqulluudha. Isin dinnee fi amanti keessan morminee jirra. Hanga Rabbii Tokkichatti amantanii fi Isa qofa gabbartanitti nuu fi isin jidduutti diinummaa fi jibbummaan abadii ifa bahee jira. Garuu jechi Ibraahim abbaa isaatiin ‘Rabbiin irraa araarama siif kadha’ jedhu hidhanna kana keessa hin seenu. Kuni kan ta’e abbaan isaa Rabbiif diina ta’uu isaaf ifa ta’uun dura. Yommuu abbaan isaa Rabbiif diina ta’u isaaf ifa ta’u, Ibraahim isarraa qulqullaa’e.[1] Kanaafu, Muslimni tokko osoo abbaan isaa kaafira ta’e, Rabbiin irraa araarama isaaf kadhachuun hin ta’u. (ilaali suuratu At-Tawbah 9:113)
Abbaan Ibraahimii fi ummanni isaa karaa kanarraa isa dhoowwu keessatti hin milkoofne. Kana irra, Ibraahim gara tawhiidaa fi Rabbiin gabbaruutti isaan waamuuf qabsoo guddaa adeemsise. Rabbiin olta’aan akkana jedha:
“Kitaaba keessatti Ibraahimin dubbadhu, dhugumatti inni nama dhugaa fi nabiyyii ture. Yommuu abbaa isaatiin [akkana] jedhe: Yaa abbaa koo! Maaliif wanta hin dhageenyee, hin arginee fi homaa si hin fayyanne gabbartaa? Yaa abbaa koo! Dhugumatti, beekumsa irraa wanti sitti hin dhufne natti dhufee jira. Kanaafu, ana hordofi karaa qajeelaa si qajeelchati. Yaa abbaa koo! Sheyxaana hin gabbarin, dhugumatti sheyxaanni Rahmaanif didaa ta’e jira. Yaa abbaa koo! Rahmaan irraa adabbiin si tuqee [ibidda Jahannam keessatti] sheyxaanaaf hiriyyaa taata [jedhee] sodaadha. [Abbaanis] ni jedhe: Yaa Ibraahim! Sila ati gabbaramtoota koo dhiistee irraa garagaltaa? Yoo hin dhiisin dhagaan si buruqsa (cafaqa). Yeroo dheeraaf narraa fagaadhu. [Ibraahimis] ni jedhe: Nageenyi sirra haa jiraatu. Gooftaa kiyya irraa araarama siif kadha. Dhugumatti, Inni anaaf rahmata godhaadha. Isinii fi wanta isin Rabbii gaditti gabbartan irraa adda baha, Gooftaa kiyyan kadha. ‘Gooftaa kiyya kadhachuun hoonga’aa hin ta’u’ jedheen abdadha.” Suuratu Mariyam 19:41-48
‘Yaa Ibraahim! Sila ati gabbaramtoota koo dhiistee irraa garagaltaa? Yoo hin dhiisin dhagaan si buruqsa (cafaqa).` Kana jechuun yaa Ibraahim wantoota ani waaqefadhu waaqefachu dhiistee irraa garagaltaa? Gabbaramtoota kanniin arrabsuu yoo hin dhiisin dhagaan buruqsee si ajjeesa. Narraa deemi, na hin qunnamin. Yeroo dheeraaf na hin dubbisin.[2]
Naannoon badaan amanti isaa akka qabatu fi itti fufu carraa hin kennineef. Abbaan isaa isa ari’uun sodaachisuu waliin Ibraahim da’awaa itti godha.
“Yommuu Ibraahim abbaa isaa Aazaraan,‘Sila sanamoota gabbaramtoota godhattaa? Dhugumatti ani, si fi ummata kee jallinna ifa bahaa keessa jiraachun arga.’ Jedhe [yaadadhu].” Suuratu Al-An’aam 6:83
Yaa obboleessa jaallatamaa! Yeroo ulfaatinnaa humni Ibraahim dadhabee jiraa? Iimaanni isaa laafee jiraa? Lakki, amanti kanaaf jedhee adeemsa walitti hidhee itti fufee, waa baay’ee danda’e. Inumaa wanta ummanni isaa gabbaru ni qeeqe:
“Yommuu abbaa isaatii fi ummata isaatiin akkana jedhe: maal gabbartuu? Sila kijibaan Rabbiin alatti gabbaramtoota barbaaddu?’” Suuratu As-Saffaat 36:85-86
Kana jechuun sila Rabbiin gabbaruu dhiistanii gabbaramtoota sobaa gabbaruu barbaaddu?[3]
Kana beekuun waan hafuu hin qabneedha: Rabbiin faallessu keessatti abbaaf ajajamuu hin qabu. Khaaliqa dallansiisee makhluuqa dallansiisuu hin qabu. Jaalalli Rabbii wanta namni aaqilaa hundi barbaadudha.
Tarii dubbisan dhaabbatee akkana jechuu danda’a: nabiyyoota waliin wal bira nu qabdaa? Ani nan jedha: lakki. Garuu isaan irraa barnootaa fi gorsa fudhanna. Rabbiin Ibraahimaa fi warroota isa waliin jiran fakkeenya gaarii (role model) muslimni hundi itti hidhatu godhee jira. Kana ilaalchisee seenaa sahaabota garii nan dubbadha. Galmee seenaa keessatti Zahabiin waa’ee Sa’d ibn Abi Waqqaas ilaalchisee wanta armaan gadi dubbatee jira:
Sa’d akkana jedha: Aayan tuni ana ilaalchistee buute:
وَإِن جَٰهَدَاكَ عَلَىٰٓ أَن تُشۡرِكَ بِي مَا لَيۡسَ لَكَ بِهِۦ عِلۡمٞ فَلَا تُطِعۡهُمَاۖ وَصَاحِبۡهُمَا فِي ٱلدُّنۡيَا مَعۡرُوفٗاۖ
“Yoo isaan lamaan waan beekumsa itti hin qabne irratti akka Natti qindeessituuf sitti qabsaa’an, tole isaaniif hin jedhin. Garuu duniyaa keessatti haala gaariin isaan waliin jiraadhu.” (Suuratu Luqmaan 31:15)
Haadha tiyyatti tola kan oolu ture. Yommuu ani sallamu (Islaama keessa seenu) ishiin akkana jette: Yaa Sa`ad amantiin ati haarawa fidde kuni maalidhaa? Takkaa amanti kana ni dhiista yookiin immoo hanga du’utti hin nyaadhu hin dhugu. Ergasii ni qeeqamta. `Yaa nama haadha isaa ajjeesa` jedhama. Anis ni jedhe: Yaa haadha koo akkas hin godhin. Ani homaafiyyuu jedhee amanti kiyya kana hin dhiisu. Guyyaa tokko fi halkan tokko osoo homaa hin nyaatin turte. Dadhabdu taate ni bariisifatte. Ammas, guyyaa fi halkan itti aanu osoo homaa hin nyaatin ni turte. Dadhabdu taate ni bariisifatte. Ammas, guyyaa fi halkan itti aanu osoo homaa hin nyaatin ni turte. Garmalee tan dadhabdu taate bariisifatte. Yommuu kana argu ani ni jedhe: Yaa haadha koo! Ni beekta, Rabbiin kakadhe! Osoo ati nafsee dhibba (100) qabaatte, nafseen hundi takka takkaan si keessaa baate, amanti kiyya kana homaafiyyuu jedhee hin dhiisu. Yoo feete nyaadhu, yoo feete immoo hin nyaatin. Ergasii ishiinis ni nyaatte.”
Haati tuni ilma ishii Islaama irraa deebisuuf mararfannaa isaatti fayyadamte. Mararfannaa inni ishiif qabu sochoosuf tooftaa dharaa fayyadamte. Garuu mararafannaan kuni ykn wanti biraa imaana dhugaatti gufuu hin ta’u.
Mee amma gara sahaabaa biraa seenaa seena kanatti dhiyoo ta’e qabuutti haa dabarru. Sunis seenaa Mus’ab ibn Umeyr. Inni dargaggeessa qanani’a uffata gaarii uffatu, kophee gaarii godhatuu fi shittoo gaarii ofitti dibuudha. Haati isaa garmalee isa jaallachuu irraa kan ka’e, yommuu hirribaa ka’u akka nyaatuuf teemira, eeybi fi dhadhaa walitti makte kubbaayyaa keessa gochuun mataa isaa bira keetti.
Mus’ab Ergamaan Rabbii (SAW) namoota gara Islaamatti waamu yommuu dhagahuu, jireenyi isaa jijjiramuu jalqabe. Mus’abis Daarul Arqamatti gara Nabiyyii (SAW) deemun ni Islaamawe, ni dhugoomse. Achii erga bahee haadha fi namoota isaa irraa sodaachun Islaama ofii ni dhokse. Gara Ergamaa Rabbiitti (SAW) dhoksaan ni deddebi’aa ture. Garuu dhoksaan kuni homaa hin turre. Gaafa tokko osoo Mus’ab salaatu Usmaan bin Xalah isa arguun haadha fi namoota isaatti beeksise. Isaanis isa qabanii hidhan.
Haati isaa Islaama irraa isa dhoowwuuf sharrii fi tooftaa adda addaa xaxuu jalqabde. Yeroo garii dhaalaa fi qabeenya isa dhoowwachuun sodaachisti. Yeroo biraa immoo jaalala inni ishiif qabu waan beektuuf nafsee ofii rakkisuun sodaachisti. Ergasii marsa isa rakkisuutti dabarte. Garuu inni ni obse, mindaa Rabbiin irraa abdate. Dhugumatti, nama iimaanni qalbii isaa keessa seeneef yaaliwwan kunniin hin milkaa’an.
Iccitiin obsa warra kanaa keessa jiru; isaan hamma musiibaa fi ifaajee amanti kanaan wal qabatu ni beeku. Inni karaa qoreen, musiibaan, rakkoo fi ifaajeen guuttameedha. Kanaafi, wareegamuu fi obsuun karaa tokkicha amanti kana ittiin qabatan akka ta’e ni argan. Saniif karaa ulfaata kana deeman, milkaa’innaanis darban. “Mu’mintoota irraa dhiirota waan Rabbiif waadaa galan dhugoomsantu jiru.” Suuratu Al-Ahzaab 33:23
Yaa obboleessa jaallatamaa isaanitti hidhachuun ulfaataa akka ta’etti hin yaadin. Kana irra, nama Rabbiin waliin dhugaa ta’ee fi mindaa kajeelef salphaadha.
[1] Tafsiiru Muyassar-549, Tafsiiru Ibn Kasiir-7/245[2] Tafsiiru Muyassar-308 [3] Madda olii


text:
Monthly Archives
November 2020
Finfinnee, Sadaasa 21, 2013 (FBC) – Baatiwwan arfan darbaniitti ijaarsa Hidha Haaromsaaf Birriin miiliyoonni dhibbi 6 fi miiliyoonni 24 walitti qabamuu Waajjirri Mana Maree…
Waggaa waggaan namoonni kumni dhibbi 4 ol dhibee Busaan lubbuu ni dhabu – Dhaabbata Fayyaa Addunyaa
Finfinnee, Sadaasa 21, 2013 (FBC) – Waggaa waggaan namoonni kumni dhibbi 4 ol sababa dhibee Busaan lubbuu isaanii kan dhaban ta’uu Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa gabaasa waggaa baaseen…
Obbo Dammaqaan Ministira dhimma alaa Neezarlaandis waliin mari’atan
Finfinnee, Sadaasa 21, 2013 (FBC) –Itti aanaan Muummee Ministiraa fi Ministirri Ministeera Dhimma Alaa obbo Dammaqaa Makkoonniin Ministira Ministeera Dhimma Alaa Neezarlaand Siitiif Blook…
Magaalaa Jimmaatti namoonni sanada sobaa qopheessuun shakkaman harkaaf harkatti too’ataman
Finfinnee, Sadaasa 21, 2013 (FBC) – Magaalaa Jimmaatti sanadoota sobaa tajaajila garaagaraaf oolan qopheessuun namooni shakkaman harkaaf harkatti too’atamuu Qajeelchi Poolisii magaalichaa…
Preezdaant Saahilawarq Jibuuttiiti bu’uuraalee misoomaa Loojastiksii daawwatan
Finfinnee, Sadaasa 21, 2013 (FBC) – Preezdaantiin FDRI Saahilawarq Zawdeen Jibuuttiiti bu’uuraalee misoomaa Loojastiksii daawwataniiru. Diinagdee Ityoophiyaaf murteessaa kan ta’e…
Tajaajilli loojistiiksii qindaa’aa dhiyaachuun injiffannoo raayyaa ittisa biyyaaf ga’ee olaanaa ture…
Tajaajilli loojistiiksii qindaa’aa dhiyaachuun injiffannoo raayyaa ittisa biyyaaf ga’ee olaanaa ture – Meejar Jenaraal Abduraahmaan Ismaa’eel Finfinnee, Sadaasa 21, 2013 (FBC)…
Hariiroo cimaa Ityoophiyaa fi Jibuutii gama dhiigaan, aadaa, amantaa fi afaaniin jiru waliiti…
Finfinnee, Sadaasa 21, 2013 (FBC) – Preezdaantiin FDRI Saahilawarq Zawdeen Mana Maree Biyyaleessa Jibuutiitti argamuun haasawa taasiisaniiru. Mana marichaatti keessummaa kabajaa ta’uun…
Ityoophiyaatti meeshaan yaalaa carallaa /radio therapy/ eebbifamuun tajaajila laachuu eegale
Finfinnee, Sadaasa 21, 2013 (FBC) –Ityoophiyaatti meeshaan yaalaa carallaa /radio therapy/ eebbifamuun tajaajila laachuu eegale. Hospitaalli Ispeeshaalizdii Xiqur Anbassaa kanaan…
Sirna bulchiinsa ragaa barnootaa fooyyeessuuf hojjetamaa jiraachuu himame
Finfinnee, Sadaasa 21, 2013 (FBC) – Sirna bulchiinsa ragaa barnootaa fooyyeessuf hojjetamaa jiraachuu Ministeerri Barnootaa beeksise. Sirna bulchiinsa ragaa barnootaa fooyyeessuuf…
Ityoophiyaannoonni 295 Sawuud Arabiyaa gara biyyaa deebi’an
Finfinnee, Sadaasa 21, 2013 (FBC)- Lammileen Ityoophiyaa 295 Sawuud Arabiyaati gara biyyaa deebi’uu Ministeerrii Dhimma Alaa beeksise. Lammiileen kunneen gara biyyaa akka deebi’aniif…


text:
BY Bosona Oromiyaa
AKEEKNI mammaaka kanaa kan dhinyeenya kana MAQAA MIIDIYAA Dahatanii dhimma nama dhuunfaa fi garee takkaan duula ilmaan oromoo irratti akekkate akka oromoon burjaajahuu fi amaluma kaleessa baratan san deebisuuf jecha oliif gad warra dhama’aa jiraniif dhaamsa lammummaa , jaallummaa , biyyummaa fi sabummaa fi foonummaa waliif qabnu dabarsuu barbaade .
kanaaf yaadaa fi Gurri keessan ana waliin haa tahu jechaa gara yaada koo isa baheetti isin deebisuu fedha .
Dura yaada koo Gaafiin isinii Eegala .
*** Miidiyaan tokko kan dhaabbatuuf maali ?
Jennee yoo wal gaafanne namuu yaada adda addaa kennuu dandaha . ani immoo miidiyaan tokko kan dhaabbatuuf ” ERGAA DABARSUUF DHAABBATE ”
Ergaan inni dabarsuuf dhaabbatu waa lama ( 2 ) qofa . innis Ergaa keeyrii ykn Toltuu fi SHarrii ykn fokkatuu Gurra ummataa buusuufi .
1 . Ergaa keeyrii ykn Toltuu <<< Isiin tun Hawaasa Gabrummaa jalatti waggaa 100 kufee jiru Sammuu Isaa itichuun akka inni MI’AA Bilisummaa Baratee akkasuma Hadhaa Gabrummaas Maal akka taate baratee Daandii bilisummaa fi Waraaqsaa baratee akka inni wal jala Hiriiruuf kan karaa saaqudha ykn banuudha . kana males Saba tokko Seenaa , Aadaa , Afaan ISaa , Biyya isaa fi kkf saba fi biyya san guddisuun Doofummaa jalaa baasuun Adunyatti ol qixxeesseen dhaloota itti aanuuf karaa sassaaqee kan kaahuudha .
2 . Ergaa SHarrii ykn Fokkattuu <<<< Hawaasuma akka ummata oromoo kana Gabrummaa jalatti akka kufuu fi akka inni Mi’aa Bilisummaa hin barre doofaa tahee Ergamtuu namaa tahee hafu fi Gabrumaa jalatti kufee Daandii Bilisummaa fi Walabummaa hin gonfanne yeroo gara yerootti sammuu isa burjaajessuun kaayyoo isaa jeeqanii bara dhufaa darbaa diina jalatti kufee hafuuf kan dhaabbatuudha . Miidiyaan kun kaayyoo nama san dhaabee fi waan inni irratti dhaabbateef san galmaan gahuun kan socho’uudha .
Kana hubannee Hawaasni oromoo Gabrummaa jalatti Waggaa 100 oliif kufee jiru Kaayyoo hawaasa keenya galmaan gahu irratti deemuu fi Hawaasa biraan gahuun dirqama bu’uressitootaa fi itti gaafatamtoota warra miidiyaa irra taa’anii haasawa dabarsan Gaazexeessota dabalatee abbootii seenaa cufa isaanii kan ilaaluudha .
Gaazexeessota ykn Oduu dabarsitoota dabalatee Hayyootaa fi barsiistonni Hawaasa oromoo Miliyoona 62 olitti shallagamu dura dhaabbatan oduu hin taane tamsaasuu fi odeessuun Diiggamsaaf karaa nutti banuu irraa uf eeggachuu qaban jenna .
Miidiyaan tokko ummata oromoof dhaabbate jechaa ilma oromoo ija wal qixaatiin laaluu fi farsuun isarraa kan eeggamuudha . Kana kan nu jechisiise Akkumma Hammeenya Juneeydii Saaddoo irraa dubbattanitti maali OBBO ALAMAAYYOO ATOOMSAA hin dubbatinaan gaafii yeroo ammaati . Miidiyamaan kamiiyyuu Gadda fi faarfannaa Obbo alamaayyoo Atoomsaaa akka nama jabaa tokkotti kan irra dubbatan Juneeydiin hoo maal isin godhee fi hammeenyi isaa hanganuma hunda maali . waan ummani oromoo hin beekne isinirratti raawwate moo qurrama isarraa dhuunfaan qabdan gara miidiyaa ummata oromoof bu’uureffame irratti fiddanii kan oduu hin taane dabarsitaniif .
Miidiyaan keenya kan du’e gara qabrii keesatti gad kutee gaddee itti dhagahame ibsuu fi Boohuu akkasuma faarsuu malee kan jiruun dararaa fi rakkinna keessa jiru kan boru irraa fayadamuu fi nu gargaaruu dandahu irraa dubbatuu hin dandahuu . Kan du’e waan dalageen gara fuula rabbii kute . kan nuti boohuu fi gaddus faarsus dandeenyu kanuma jiru kana tahuu hubannee Aadaa kan jiruuf boonnuu wal dhaalchisuu qabna . ” Jiraan naman qabuu ” du’aan namandhabu “jetti oromoon
Kana kan Nu Yaadachiisu Miidiyaa shanee Torbaanitti ykn Baatitti kan daqiiqaa 30 dabarsu nu yaadachiisa . Inni Sunuu Torbaanuma ykn Baatitti yeroo dhufu Kijiba gorguddaa Gaangeen Baachuu hin dandeenye fidanii kan wanti takka lafa hin jirree fi homa hin dalagamin akka waan dalaganiitti haasawaa turan kan nuti cufti yaadannu Waraanni WBO Zoonii baha oromiyaa keessa socho’o waraana 500 ol ajjeesee gara 800 olitti tilmaamu madeessuun kan hafan booji’uun meesaa waraanaa wayyaanee irraa saamuuf dantaa qabsoo bilisummaa oromoof akka galu goone jechaa turan . yoom kana qofa Waraanni WBO Qabsoo godhetti milkaawuun FINFINNEE Toohachuuf Kiilo meetira waa xinno qofatuu nu hafe jechaa turanii . Osomaa kanaa jechaa turanii Torbaan osoo hin geenye Mootummaa wayyaaneetiin walii gallee jechuun AMAARA Wajjiin harka wal qabatanii ka’aa ni gallaa jechuun kan lafa jalaan walitti gungumantuu as bahe . kun waan kolfaati wanti jara tanaa waan dubbatamee dhumuu miti . AKKA MAMMAKNI JEDHE ( OSOO BEEKUU huuba wajjiin ) jette sareen .
Miidiyaan SHaneeTorbaanitti ykn Baatitti DHufee HAR’A Obbo Juneeydii Saaddoon Akkana jedhuu fi tarree warra diina hamaa Gubbaa kaahus tahee SHaneen umrii isii guutuu dalagan Tan Juneeydii SAADDOO ummata oromoo fi oromiyaaf buuse takka ( 1 ) cinaa hin Geettu .
Kanaafuu Waan namni nuun jedhe nutti MAMMAKE Takka isiniif himaa .
( Jaarmenyi Oromoodhaa Torbaan dhiichisaaf wal waama  >>walitti dhufa jechuun nuuf mammakan ) Amanni yeroo ammaa gama miidiyaalee fi ijaarama jaarmayoota keenyaa gamanumatti deemaa jira fakkaata .
Kanarraa ka’uun ERGAA UF EEGGANNOO MIIDIYOOTA OROMOO Kamiifuu dabarsuu fi akka dhaamsa kiyyattis isiniif qabu ibsuu barbaada .
Dursa warri irratti ololaa fi kijibaa buufaa jirtan nu baruu yoo feetan Nuti Oromoodha . Warra Qaanqee Bosonaati . Nuti Ilmaan Muhaammad Alii wallooti . Kan MILILIK Jilbiiffachiise . Haftee Iyyaasuuti . NAAFXANYAA Biyya Oromiyaa qabanne jennaan osomaa inni hin beekin Ibidda garaa jalaan itti Bobeesseedha . yoom kana qofaa Hortee Jeneraal Waaqoo Guutuuti . Goota QAWWEE DHONBIR RASAASA Takka nyaatuun Xayaara Ingilizii fi Faransaa Samii keessaa harcaasaa tureedha . SHanyii Elemoo Qilxuuxi Kan muka qawwee halkan Diina ufirratti fincoofsisee Mukaan Diinarraa qawwee gooraa tureedha .
Yoom kana qofa Lafa jalaa fi Gubbaan Guggubee Nuti Qaanqeen Bosonaa <<< Warran gaafa oromoon shaneedhaa sujuuddu , SHaneen Daandii Haqaa irraa hin jirtu jechuun Lafa gubbaa fi jalaan jara guggubaa tureedha . Achirraa QAANQEEN Teenya Gurachomsinaan ummanni oromoo itti dammaqanii guutuun walii galee ufirraa damma darbe . nuti nama sani beekuu qabdan .
Lolaa fi Qabsoo akka kaleessaa Ganda keessatti nu hin deebisinaa . inni kun Tattaafii shaneeti . Kan kaleessa maqaa amantiitii fi kutaan adda nu qoqqoodaa ture Tattaaffii shaneeti . Qabsoo ummanni oromoo yeroo ammaa Diinarratti Xiyyeeffate tana gara ganda keessatti As nuuf deebisuuf akkana godhaa jiran .
Isa kanaaf Deebiin Nuti kenninuuf akka mammaakni jedhe sani . <<< Jaarsa tokkotuu Nama Bitamaa Itti Erginaan akkana jedheen ( Sidhiisi Nama Si Ergeeyyuu Beekaa ufirraa hin xaarinii itti dhiisi . ) jechuun kan inni deemuuni fi kayyoo isaa harkatti busheessee uf duuba deebise .
Na faana turuu keessaniif galanni keessan dachaa . galatooma .
BY Bosona Oromiyaa @ gmail.com


text:
The Orange Door maali?
The Orange Door jechuun mala haaraa dubartootni, ijoolloonnii fi daa’ima laccee jeequmsa maatii keessattiin rakkatan; fi maatiiwwan ijoollee fi daa’imma lacceef kunuunsa taasisuurratti gargaarsa barbaadan tajaajila kara ittiin argatan jechuu dha. The Orange Door irraa gargaarsaa fi deeggarsa argachuuf erguun si hin barbaachisu.
The Orange Door maal naaf godha?
The Orange Door qunnami yoo:
- Jaalalloo (partner), miseensi maatii, namni ati waliin galtu yokan kunuunsituun kee, namni sitti dhihaatu si miidhe, si to’ate yokan soda sitti naqe.
- Sababa jeequmsa maatii, rakkoo maallaqaa, dhukkubbii, amala dhugaatii adoochaa ykn qorichaa (addiction), gadda yokan qofummaa irraa kan ka’e rakkoo maatii kee jiraachisuu qabda yoo tahe
- Waa’ee nageenyaa fi fayyummaa daa’imaa yokan ijoollee laccee kan si yaaddessu yoo tahe
- Waa’een nageenya hirriyaa yokan maatii kee kan si yaaddessu yoo tahe
Yoo godaanaa yokan dahataa yokan hayyama biyya keessa dhaabbataan jiraachuuf hin qabdu yoo tahe, nuti si gargaaruu dandeenya. Sababii sadarkaa godaantummaa keetiif jecha gargaarsa gaafachuu hin sodaatiin. Tajaajilli kun tola.
Bilbila irraan yookaan fuulaa fi fuulaan wal agartee haala kee irraa dubbatuu filatta yoo tahe hojjetoota The Orange Door beeksisi.
Afaan kan naaf hiikuun barbaada
Nama afaan siif hiikuu ni barbaadda yoo tahe tajaajilli haa beeku. Tajaajillichi beeku kan qabu:
- lakkoofsa bilbila kee
- afaan kee
- siif bilbiluuf yoom akka siif mijjatu.
Eegasuu kara afaan hiiktuun/hiikaan deebisamee siif bilbilama.
Tajaajilli The Orange Door kan anaaf qopheessameedhaa?
The Orange Door namoota umurii, saala, saalummaa kamiiyyuu ni simata. Fo’annoon aadaa fi amantii hundi ni kabajama. Hojjetaa dhiiraa yokan dhalaan akka si gargaaran filatta yoo tahe itti hubachiisi. The Orange Door fedhii gara garaa kan matayyaa fi maatiiwwanii guutuuf jecha tajaajila aad-danuu, tajaajilawwan (dubartii fi dubartii, dhiiraa fi dhiira, kan saala lamaan waliinuu quunnamtii taasisan, warra saala geeddaratanii fi kan saala lamanu qaban (LGBTI) fi tajaajila miidhama qaamaa waliin dalaga. Hojjetaan waa’ee filmaattota jira irratti odeeffannoo siif kennuun tajaajila barbaaddu waliinis wal si agarsiisa.
The Orange Door eessa jira?
The Orange Door yoom banama?
The Orange Door Wiixataa hanga Jimaataa sa’aa 9am hanga 5 pm tti banaa dha (guyyoota ayyaanaa cufaa dha).
Yeroo The Orange Door banaa hin taane eessa deemuun qaba?
Sa’aa jedhamee kanaan alatti tajaajilawwan kanaa gadi jiran qunnami:
- Tajaajila Erguu Dhiirotaa (Men’s Referral Service) bilbila 1300 766 491 Wiixata-Jimaataa sa’aa 8am-9pm akkasumas Sanbata fi Dilbata sa’aa 9am-5pm (karaa bilbilaatiin gorsaa, odeffannoo jeequmsa maatii dhiirotaa fi kan tajajila birootti qajeelchuu ni argattu)
- Safe Steps toora gargaarsa bilbilaa 1800 015 188 namoota gajahumsa yookaan jeequmsa maatiidhaan miidhaman kan gargaaru (guyyaatti sa’aa 24, torbanitti guyyoota 7) kan tajaajiluu dha. Akkasumas Safe Steps email itti erguu yookaan tajaajila gargaarsaa mar-sariitee gubbaan dubbatuu (live web chat support service) gargaaramuu dandeessa
- Sararaa gargaarsa Miidhama Yakkaa (Victims of Crime) (miidhama yakka hundaa fi dhiira jeequmsa maatiidhaan miidhameef) bilbila 1800 819 817 (sa’aa 8am – 11 pm, guyyaa hunda)
- Toorri Dandamata Dhaaninsa Saalummaa namoota miidhaan dhaaninsa saalummaa argateef lakoysa bilbilaa 1800 806 292 (guyyaatti sa’aa 24, torbanitti guyyoota 7) kan tajaajiluu dha.
Yoo ati yokan namni biroo balaa atattamaa jala jira ta’e , gargaarsa hariifachiisaa argachuuf Duwwaa Saden (000) bilbili.


text:
Nano Technology’n maali?
Nano Technology’n maali? Yoom eegale? Faayidaa akkamii qaba? Miidhaan isaa hoo?
Nano Technology jechuun maal jechuudha?
Nano Technology jechuun Teknooloojii yeroo ammaa itti fayyadamaa jirru kana hamma (size) isaa xiqqeessuuf yaaluu jechuudha. Fakkeenyaaf, kompiitarri yeroo jalqabaaf uumame ENIAC kan jedhamu guddinni isaa hamma mana tokkoo kan gahu ture. Kanumatti fufuun Transistor fi Integrated circuit erga uumamee booda hammi guddina kompiitarichaa baay’ee xiqqaachuu danda’eera. yeroo dhiyoo asittimmoo naanoo teknoolojiin kun dachaa dachaan hojii hojjachuurratti argama.
‘Nano’ jechuun jecha Grikii yoo ta’u ‘Dwarf’ ykn baay’ee xiqqoo kan jedhamu yoo ta’u lakkoofsaan yeroo ibsinu tokko biliyoonaffaa: 1/10^9 or 10^-9 jechuudha. Teknooloojiin kun muummee fayyaarratti , akkasumas industirii konkolaataa fi xiyyaaraa keessatti gahee ol’aanaa taphachuurratti argama.
Mobaayilaa wajjin akkamiin walqabata?
Yeroo ammaa kanatti addunyaarratti beekamtii guddaa argachuun bilbila garagaraafillee tajaajila kennuurratti argama. Keessumaa iskiriinii bilbilaaf hedduu tajaajilaa jira.
Akkamiin mobaayilarratti hojjata?
Baga gara addunyaa silicon dioxide (SiO2) nagaan dhuftan. Kana beektuu laata? iskriiniin bilbilaa SiO2 akka ta’e. Elementiin kun bifa dhangala’aatiin dhufee bilbilarratti dibamee akka gogu ta’a. Erga gogee booda qal’inni isaa 100nm akka ta’e himama. Kun ija uumamaan kan argamuu miti. kan yeroo ammaa beeksifamaa jiru isa kanadha.
Faayidaa inni qabu:
1. Akka fuullee (glass) ijaan kan hin mul’anne waan ta’eef bareedinni bilbila keenyaa hin hir’atu.
2. Duugamuu ykn soofamuu iskriinii ni hir’isa.
3. Waterproof ta’uusaatiin bishaan hin seensisu. Akkasumas huuba garagaraa ni ittisa.
4. Uv light ittisuu ni danda’a.
5. Baay’ee lallaafaa ta’uusaarraan kan ka’e fuullee (glass) caalaatti tuttuquuf mijataadha.
Rakkoolee kanaan walqabatan ijoo:
Asirratti kan adda baafachuu qabnu page fi miidiyaan hawaasaa tokko tokko ‘wanti kun sobadha, namoonni iskriiniin jalaa cabetu jira’ kan jedhanidha. Garuu teknooloojiin kun bilbila keenyaaf digitizer ykn touch malee iskriinii keessoo isaatii hin jabeessu. Iskriiniin uumamaan dhangala’aa waan ta’eef bakka fagoorraa ykn waan cabsuu danda’urratti yoo kufe dhangala’uu ni danda’a. Karaa biroo immoo tarii fakkeessitoonni keemikaala garagaraa fayyadamuun waan sirrii hin taane waan sirrii fakkeessanii hojjachuu danda’u.
Rakkoon tokko immoo yeroo ammaa miidiyaan mootummaa fi dhuunfaa garaagaraa ‘Waanti kun dhibee kaanserii fida’ jechuu isaaniiti. Kun garuu qorannoon kan hin mirkanoofneedha. Kan miidiyaan dubbatu akka inni balaa qabudha. Kan warra gurguranirraa dhageenyummoo ‘Bilbilli akka hin cabneef gargaara’ kan jedhudha. Gatiin dhangala’aa Kanaaf qarshii kuma 12 yoo ta’u , mobaayila tokkorratti dibsiisuufimmoo qarshii 250 dha.


text:
Waraanni US garee IS kanneen Liibiyaa keessaa irrati haleellaa samii irraanii haaraa raawwachuu angawoonni VOAf ibsaniiru.
Dubbi himaan waaltaa ajajaa US kan Afriikaa Robyn Mack akka jedhanitti haleellaan sun Sadaasa 17 fi 19 Fuqaha cinatti kan geggeessame mootumaa Liibiyaa waliin ta’uun gabaasameera.
Angawaan waraanaa ka biroon leellistoonni IS hedduun ajjeefamuu illee mirkaneessaniiru.
Mack akka jedhanitti dahata akka hin tolfamne ittisuuf jecha caasaa shororkeessaa kana irra dhiibbaa gochuuf cicha qabnu itti fufna.


text:
Toltu Tufa akkasitti uffata aadaasheetiin miidhagdee dhufte. Haasaa gabaabduu gooteenis imimmaanshee harcaastee qeerroofi qarree Oromoo kabachiisuuf lubbuusaanii wareegan galateeffatteetti!
Warri loowwan simatu sun hardha eessa jiru.
Taayyee danda’aan faanti.?
#tooltuu tufaa dubartii kabajni maluudhaafi. Oromoon Finfinnee keessa afaan oromoo dubbachuu yeroo hin dandeenyee tti isheen biyya alaatti afaan ofii baratte dhala oromoos barsiisuu irratti qooda guddaa kan Bahachaa turteedha.Mohammednur Guye
— Kichuu (@kichuu24) September 15, 2019
Afaan Amaaraa malee!
Akkas tahuusaa egaa cimina of se’a.
TOLTUU TUFAA intala Oromoo Awustaraaliyaatti dhalattee guddatteedha.Afaan Abbaashee dubbachuurra dabartee “Afaan Oromoo application ” jettee maloota garaagaraa gargaaramtee daa’imman Afaan Oromoo barsiisuuf tolu qopheessuun biyyoota Awuurooppaa baayee irra deemtee Afaan abbaasaanii akka barataniif hojjechaa kan turteefi jirtuudha.
Toltuun fakkeenyummaan ishee waan hedduu nu keessatti uuma.
Walumaagalatti ,irreechaaf gara dachee Oromiyaa Finfinnee dhufteetti baga nagaan dhufte jechuun barbaada .Odaa Habtaamuu Tafa Irraa
LANDED IN FINFINNEE!!!!
I CANT WAIT TO SEE YOU!!!
#OROMOPRIDE #FINFINNEE2019 #AFAANPUBLICATIONS


text:
-10-[audio:http://www.opride.com/hamba/audio/Xalaya/XH kutaa 10ffaa.MP3|loop=yes]
Ka jiruun itti tolte, ilmi Gabra Xaadiq, Lammaan akka barbaade dubbata. Nama wol gahii irrattis ta’ee bakka biraatti isa dura dhaabate “eennu akka taate wol beenna” jedhee sodaachisa. Namoota karaa isaatiin qabamanii dhabaman “anatu qabsiise” jedhe dubbachuu irraa waan hafe waan dhoffatu hin qabu. Deeggartoota ABO arrabsuu yoo barbaade jecha dur irraa itti fayyadamu qaba. “ABOn eegee lootuuti! Qaama dabaree, ka gatii hin qabne!” jedha. Bakka tana dura ture, woltajjii bartoota wolitti qaban tokko irratti, inni jecha kana dubbannaan barataan tokko ol ka’ee, “eegeen lootuu akkuma jettan qaama dabaree ka gatii hin qabne ta’uu dandeetti. Garuu yoo muramte deebitee bahuun isii waan hin hafne ta’uun akkuma jirutti ta’ee, isin qaama dabaree ka gatii hin qabne kana sodaattanii waanuma isaa qaaquun maaliif? Ammallee lootuun duutu malee eegeen sun biqiluun waan hafu isinitti fakkaataa?” jedhee waan jedhu wollaalchise. Barataa bara san kana isaan jedhe dabalatee, qurxummiileen tana dura bishaan keessaa guursisaa ture heddu, lubbuun jiraachuu fi jiraachuu dhabuu hin beeku. Jiraatanii baatanii ammoo dhimma isaatii miti. Waan sodaatu hin qabu. “Eegee lootuu” jedhee Oromoo arrabsee sodaachisaa, farsoo hambuuqee qasha’aa, Shaashamannee keessa biqiqa. Baldee taphata. Kolfee fandalali’a.
Jireenni qilleensaa tun ammoo tokko kolfisiiftee yookiin gammachiiftee kaan boochisuu bira tartee kolfa yookiin gammachuu tokkoo booyicha kaanii godhuun qooda isiiti.
Ijoolleen sadiin didiqqoon woyii balbala mana Damboobaatti waan gara garaa wolitti guuranii taphataa woliin qaaqan.
“Hin du’e!” jedhe tokko.
“Hin duunee!” jedhe ka biraa.
“Hin du’e” jedhe kuun ammallee deebi’ee.
“Hin duune”jedhe kuunillee.
“Eeessatti beetta?! Hin du’ee”
“Yoom du’e hin ajjeesan malee”
“Hin du’ee cadhisi!”
“Hin ajjeesanii atuu caldhisi!” jechuudhaan wol morman.
“Atuu cadhisi! Abbaan kiyyaa hin ajjeesan jedheera”
“Cadhisi atuu! Haati tiyya hin du’e hin jennee?” Wol arrabatti taran.
“Cadhisi! Kijibaa!” jedhe ka irra jira fakkaatu.
“Atuu kijibaa!” jedhe kuunillee deebisee.
“Dabeessa mataa kosii!”
“Atuu dabeessa mataa kosii” jedhe kuunille. Wol lolatti taran.
“Anaa dabeessi mataa kosii!? Anaa!?” jedhee itti qajeele ka irra jiru.
“Ee si’i” jedhee ija babaase kuunillee. Namoota lamaan booyaa dhufan woyiittu wol lola ijoollee sanii jidduu baye. Wol lola, dhiisanii namoota booyaa moonaa seenan faana fifiigan. Haga isaan wol mormii irraa wol lolatti taran dhaabatee laalaa ka ture Hayyuunillee, isaan faana fiige. Moonaan mana booyaa booyichaan wolitti bu’e. Maayii irra namni wol obsisiisee dacha’ee taa’eera.
“Mee reeffa akkamitti argitan!”jedhe namoota haarawa dhufan keessaa tokko. Jaarsa woyiiti.
“Worruma waajjira poolisaattu fe’ee fide” jedhe namni ka’imoomatu, ka gaabii uffatee battala taa’u.
“Tolee!” jedhan jaarsi gaafatan afaan qabatanii.
“Manuma nuu fidan!?” jedhe ka odeeffatan.
“Namni waa gaafate jiraa?” jedhan jaarsi waanuma jedhan wollaalanii.
“Maaliif ajjeeftan jedhee woyii moo?” jedhe namni jalaa qabe.
“Bada gurbaa! barri afaan hin beenne afaan nama wollaalchisa. Afaan hin qabuu… afaan nama qabaa caldhisi” jedhan.
Gurbaan sun qoonqa gaddaatiin “ajjeefnee maal taatan! Wonni gootan hin jiru. Yoo dubbattan akkana isin goonaa jechuufii miti ka kana godhan. Kaan afaan qabachiisuuf. Akka sodaatee hin dubbanne godhuuf… ” jennaan namni firaashii afameeru marsee taa’u ija gaddaatiin isa laale. Itti fufe gurbaan sun.
“Akka namoota heddu du’aa jiruu isaanii wollaalchisanii hambisan godhuu hin wollaalle. Sodaa nu keessatti uumanii wolii rifachuu nu dhoogguuf. Namni sodaan keessatti jabaatte onnee jabduu hin qabu. Namni onnee jabduu hin qabne hin aaru. Aarullee uguruu hin gahu. Jarri ammoo karaa kanaan milkaayaniiran. Sodaa nu keessatti uumachuu bira taranii jabeefataniiran. Nu ammoo sodaa nu keessatti uumatan kana uf keessaa baasuun haa hafuu, akkuma sodaaneyyuu ufiif amanuu hin dandeenne. Mee an Waarituun garaa kiyya woliin dhaladhe ‘sii ajjeefnee awwaaladhu yoo naan jedhan maal godhe? Maal ta’e? Waan takkallee! Kana maaltu na godhe? Sodaa na keessatti uuman” jedhee uduu gurbaan aarii gadda makateen itti fufaaru keessummaan dhufte.
——————————————————-
Eega du’a Damboobaa dhageettee torbaan gahaniiran. Keessummaan irraa hin qoorre.
“Xalayaa an barreesse agartee aayyitee?” jedhe mucaan haadha teettee yaadduun. Mucaan kana jennaan bootte Ruufo. Namni mana guutu. Gariin isii woliin booya. Gariin ammoo akka obsitu gorsa. Akkaataa xalayaa itti barreessan qofa uduu hin taane, waan heddu ka abbaan mucaa barsiisaa ture yaadattee cadhisuu dadhabde.
“Kunoo laali” jedhe mucaan, woraqaa woyii qabatee isii boottu bira dhaabatee.
“Hayyee hin laalaa” jettee irraa fuutee akkuma woraqaa san harkatti qabattetti ammallee isa ufitti qabdee bootte. Hennaa san abbaan waan inni barreesse dubbisee “akkas leenca kiyya! Waan an ardha siif ta’u hin agarta!…” jedhee jajee harka dhayaaf ture. Ka ardha haadha irraa eegellee kanuma. Akka xalayaa san dubbiftee ufitti qabdee dhungattee, harka dhoofteefii waan isaaf gootu itti himtu barbaada. Ruufo mucaan dhiisuu dinnaan xalayaa mucaan itti kenne san dubbiftee uduu hin fixin booyichaan manni sun wolitti bu’e.
“Abbaa kiyya akkam jirta? Nagaa jirtaa? An nagaa jira. Aayyoon hin bootti. Yeroo maraa hin bootti. Anillee isii laalee booye. Namnillee hin booya. Namni martinuu hin booya. Birraan yoo woliin taphannu, ‘abbaa kee hin ajjeesan’ naan jedhe. Boonaan ammoo ‘hin du’e malee yoom ajjeesan?’ jedhee Birraan wol lolan. Ati maaliif nama si ajjeese san ufirraa hin dhayin. An si hin jaaladhu. Ati qara maaliif hin gala jettee galuu didde. Ati qara maaliif na jalaa duute? Haga fuula nagayaatiin wol agarrutti nagayatti.
Ilma kee Hayyuu irraa” jedha xalayaan Hayyuun abbaa isaatiif barreesse.
******** ********* ********
—–Xumurame—-


text:
Dhiheenya kana Televiiziyoonni Motummaa naannoo, Televiiviisiyooni Oromiyaa, Kaarikulamiin yokaan sirni barnootaa haraan sadarkaa tokkoffaa naannoo sanaaf bahuu isaa fi tartiiba barsiisa qubee Afaan Oromoo irratti jijjiiramni ta’uu eega beeksisee as yaadawwanii fi mormiilee hedduu tu dhaga’amaa jira. Eega Televiiziyoonni Oromiyaa oduu sana baasee booda kan fuula Feesbuuk isaanii irratti barreessan – Hoogganaan Biiroo Komiyunikeeshinii mootummaa Oromiyaa – Obbo Addisuu Argaggaa, “tartiibni Qubee hin jijjiiramne. Gara fuul-duraattis hin jijjiiramu” jechuun beeksisan.
Achii booda immoo, Itti-gaafatamaan Biiroo Barnootaa Oromiyaa – Dr. Tolaa Bariisoo, Feesbuukii irratti, “Tartiibni qubee hin jijjiiramne. Garuu, kitaaba kutaa tokkoffaa irratti, dogoggoraan gabateen qubee otuu hin maxxanfamiin waan hafeef, kun dogoggora sirreessuun dandaf’ame” jechuun barreessan. Dhimma jijjiirama Kaarikulamii Oromiyaa kana ilaalchisee, ogeeyyii fi hayyoota adda addaa sagantaa keenya irratti haasofsiisaa jira. Yunivarsitii Finfinneetti dura-taa’aa Muummee Afaan Oromoo, Dt. Xilaahun Taliilaa, Yuniversitii Finfinnee, Muummee Afaanota Alaa fi Hog-barruu irraa, barsiisaa Afaanii fi og-barruu Afaan Oromoo irraa – Obbo Qulqulluu Ijoo fi ka duraan Yunivarsitii Jimmaatti gargaaraa proofesaraa turan – ogeessa lingustiksii yokaan Xiinqooqaa fi qorataa Afaan Oromoo – Amaanu’eel Raagaa ti hayyoonni haasofsiisne.


text:
Oromiyaan waraana cimaa qaama tokkoon hogganamu qabaachuu baannaan haalli Somaaliyaa fi Ruwaandaa mudachaa ture Oromiyaa mudachuuf kan jiraatu tahuun wal-nama hin gaafachiisu.[Hegeree 24 News Amajjii 17/2019] Dhimma WBO irratti ODP fi ABOn walii galtee Isaanii hujitti hiikuu dhabuu kanaan walitti bu’iinsi waraanaa kan yeroo ammaa lixa Oromiyaa fi Gujitti WBO fi waraana Fedraalaa Motummaa Itoopiyaa ODPn hogganamu jiddutti deemaa jiru kuni hawaasa Oromoo jiddutti tokkummaa Sabaa kana balleeysuufii hijaa umuu malee bu’aa tokkollee buusuuf hin jiraatu.
1.Wal-waraansa ABO fi ODP jiddutti gaggeeyfamaa jiru kanaan
ABOn motummaa irraa bu’aa siyaasaa buufachuu dandeenyaan
qaamoonni Siyaasaa Oromoo birootiis waraana dhunfaa isaanii ijaarratanii motummaa irraa bu’aa siyaasaa akka ABOn motummaa irraa buufatee buufachuu qabna jechuun isaanii hin olamu.
2.Waraanni ODPn hogganamaa jiru kuni Oromiyaa keeysatti WBO injifate jennaan maqaa WBO nyaanyisaa ykn kunuunsa turtan ja’uun hawaasa nageyaa hidhuu , reebuu , doorsisuu fi biyyaa baasuun cimee itti fufuuf jiraata.
Haalli Kun tahee jennaan motummaa fi hawaasa Oromoo jiddutti wal-shakkii fi wal-jibbaa guddaa kan umuuf jiraatu tahuu caalaa Oromiyaan haala Somaaliyaa fi Ruwaandaa keeysatti deemaa turee fi deemaa jirutti tarkaanfachuun isii halkaniimiti guyyaa adiidha.
Eyyee
Ummanni Oromoo meeshaa lolaa kan diina isaa ittiin injifatu “Nukleera” if harkaa qaba.
Meeshaan saniis tokkummaa isaati.
Gaa kana waan taheef haaloonni armaan olitti ibsinee kuni ni taha taanaan tokkummaan Ummata Oromoo akka dhadhaa ibidda bu’eetti bayxi waan taheef Abboottiin Gadaa fi Abboottiin Amantaa Akkasuma Haadhooleen siiqqee Oromoo daddaffiin waraana ODP fi ABO jiddutti deemaa jiru kana dhaabanii WBOn mooraa leenjiitti seenee akkuma waliif galtee ABO fi ODP sanitti Kora bittinneeysaa fi Polisii Oromiyaatti makamee nageyaa Oromiyaa tiysuu keeysatti shoora gama isaa akka bahuuf haala mijjeeysuutu isin irraa eggamaa jira.
Haala filmaata biyyooleeysaa kan 2020tti guutuu biyyatti keeysatti
gaggeeyfamuuf jiraatu laalchisee Paartileen Siyaasaa Oromoo hunduu ODP waliin tahuudhaan ODP deeggaruu baannaan qaamoonni G7 waliin maqaa tokkummaa Itoopiyaatiin Oromiyaa keeysatti if ijaaraa Jiran kunneen Paartilee Siyaasaa Oromoo 14n kana laafatti mohachuu dandeyuutu dhufuuf jiraata.
Kun tahee jennaan waggaa 500 kan biraa Ummata Oromoo gabrummaa haareyaaf saaxiluuf jiraanna waan taheef Oromiyaa fi Ummata Oromoof jannee waliif irra kutuu , Gadaa walii waliif kabajuu fi waliif hogganamuu baruudhaan dhaloota dhufaa jiru waan gaarii haa dhaalchifnuu.!
Ammallee akka Oromiyaatti waraana cimaa qaama tokko jalatti hogganamuudhaan guutuu daangaa Oromiyaa jihaa hundaan tiiysuu dandeyu daddaffiin ummachuu qabna jechuuniin barreeyfama kiyya gabaabaa kana xumura.
Galatoomaa.
(Abdusalam Suutee )
Amajjii 17/2019


text:
“Bara Wayyaanee cal’isanii, bara namni keenya aangoo qabate itti duulan, obsa dhaban, aangoof boloolan, alagaan mataa gad-qabatee hojii siyaasaa yemmuu hojjatu, warri keenya mootummaa waliin xiiqii seenaa ture. Waraanas akka filannootti qabatan, hidhata waliin qabu, yakka kanaaf hidhaman. Of-hinqopheessine,miseensi yoo hidhamu,kan bakka bu’u hinqopheessine….”
Nama siyaasa beeku fi siyaasaa oromoo hordofaa tureef, waan kun dhokataa miti, xiinxalli madda olola akkasiis gamnummaa addaa hinbarbaadu. Garuu kanas nama hinhubanne hubachiisun dirqama keenya waan ta’eef, ni deebsina hubannoof.
Bara Wayyaanee ciisanii kan jedhu nu hinilaallatu, nuti ciifnee hinbeeknu. Qabsoon bilisummaa haala qabsicha mudate waliin takka takka laafaa yeroo kaan jabaataa deemu mala. Garuu warri ofii ciisaa bahee eengadda qabsoo qeerrotiin aangon itti mul’annaan dammaqe, warri waggoota 27 ergamaa bahe, saba keenya irratti Wayyaanef meeshaa tahe gidiraa raawwachaa ture, osoo safuu beekee,nuun ciisaa baatan jechuuf haamilee hinqabaatu. Maalirratti obsa dhabnee? Seensa hoggana ABO irratti hookkara yemmuu kaasan, nama simannaaf dhufe, Burraayyuu irratti yemmuu ugguran, ajjeesan, hogganoota ABO hoteela Giyoon qubate ajjeessudhaaf hoomaa baasanii poolisiin hindeebifnee maal dubbanne? HD-dhaabbichaa akka Eritiraa irraa biyya hinseenne guyyaa simannaa jalaan gahanii, tikeettii xiyaaraa yeroo dhoowwatan,himanne? Dirree buufata xiyaaraa Booletti yaalin ajjeechaa yemmuu raawwatamu, hoteela Ilillii keessatti waan ta’e, yeroo Hogganoota WBO mariisisuuf Beegii dhaqanitti, Mandii irratti yaalii ajjeechaa harkaafi harkatti qabame himannee, hoo’ifannee?
Aangoof boloolle maal jenne? Dhuguma ji’a saditti aangoo qabanna jennee dubbannee beeknaa? Warri aangof boloole bar, karaa qaxxaamura warra filate, nu abaarun warra michooma tolfate. Nu abaaranii, nu arrabsanii, nu hamatanii, nu goomatanii isiniin firoomanii warri Beta-Mangistii sirbaa osoo jiru, akkamiin boloola aangotiin himatamna?
Dhuguma alagaan jedhame, hanga keenya mataa gad-qabatee? “Yoo barbaanne, reenfa miliyoona 20 lakkoofsisuu dandeenya!’ kan jedhee dhaadate bar nuu mitii. “Road Map nutu tolcheef, nutu hooggana kennaafi jira. Namni akka abaluu faa biyya keenya bulchuu mitii itti dhalachuuf gahuumsa hinqabu. Nu qixa uumaatti kabajamuu qabna, Oromoo nutu kanaaf sana barsiise…” maal hinjedhin?Maal hinjedhamin? “Barri keenya, yeroo keenya!” jedhee nutu fandala’ee? Har’a Qeerron jijjiirama fidde eessa jirti? Kan hanga keenya obse, kan akka keenya mataa gad-qabatee waa hunda danda’e inuma hinjirre. Miidhamaa maqaa balleessun garuu sirrii miti.
Tole, nuti mootummaan xiiqii qabanne haa jennu, gabbaruufii diddan jechuu sanaaf. Warri abdatee itti gale, warri “sumaaf yoo harka rukunne ni gaha!” jedhee sagada Waaqaf male kenneef eessa jira. Warri nu busheessaa midhaawuf carraaqe hoo? Warri amanee sirree jalatti qabuu dhama’e hoo?
ADO dursee baqeef, galanni maal ture? Leencoo Baatii Akkasitti Midiyaa Addunyaa irratti sobee isaaniif of-salphise maal badhaasan? Birhana-Masqal, dhittanee “ABOn baduu qabdi!” jedhe maaf xinnoo tursuu didan? Warra Waraana araarsee galchuuf dhama’e har’a akkamti qaban? Lammaa aangoo isaanif dabarsee kenne eessan gahan?
Osoo waahilota isaanitiif tolanii, nu mata jabnaan komachuuf hiree argatu ture.
Hidhata Waraana waliin qabnuuf adamfamna yoo ta’e, maaliif warra shakkiin hidhan irratti ragaa dhaban?
“Ofi hinqopheessine, yaada hinqabnu, caasaa hinqabnu!” yoo ta’e, kun isiniif galtee mitii maaltu isin cinqe? OBN irratti nu affeertanii, wallaalummaa keenyan nutti kolfuuf carraa qabdu ture. Yaada qabdu taanan, yaada maaliif dhukkaamsitu? Morkataa maaliif harkaaf miila hiitu?
Hanga meeqa hiitanitti nama bakka buufna? 50,000 harkaa qabdu, meeqa itti isiniif daballa? Hidhaa itti fufee jiruuf nama hingeeddarre jechuun, kan hafe naaf eeri jechuudha! Kan hidhame, yakka hidhamee osoo qabaatee, adeemsa seeratiin osoo murtoo argatee, ni fakkaatti ture. Namoota A/alangaa galmee isaanii cufe sirna hidhee taa’uf nama mormu Oromoo keessaa argutu salphina!
ADO, ABO-QC, ABO-T,PBO, KBO…. warra isaan abdate mara akka diiganii hogganoota jaarmiyaalee kanaa dhuunfaan akka dhiyaatan godhan namni argu, ABO ijjannoo isaatin jiru yoo kabajuu hanqate illee qeequf, haamilee eessaa argata?
2. “ABO filannoo keessaa bahuu hinqabu ture. Dheessee bahuun yaaddoo injifatamuuti!…”
ABOn filannoo keessaa bahe hinjenne! Ajandaa Ololaaf isinitti kenname, dursitanii dhangalaaftan. Kan injifatame, isa seera taphaa balleesse. Isa morkatoota ugguree, kophaa garmaamuf filate.
Waajirri Muummen poolisiin ugguramee eegama, Qodaalotni waajirichaa namni lama yoo hafu, namni 32 hidhaa jiru. Kun dhoorka dhaabicha irratti labsame. Kan jenne “Dhoorki, uggurri nurraa haa ka’u!” dha. Hindhoorkamne abbaan jedhu, Gullallee dhaqee haa ilaalu! “Dhoorkamtanii, garuu hirmaadhaa!” dubbiin jedhu garuu haasaa namaa miti!
—————————————————————————————————————————————-‘


text:
Phexiroosi Xaafida
Nam77antho Kiitaa
Gaatha Qofaa
Hawaariya Phexiroosi xaafida nam77antho kiitay xaafettiday, dumma dumma bessan de7iya bini ammaniyaa asaassa. Ha kiitaa ayfe qofay, worddo asttamaareta iita oosuwanne entta timirttiya gaason medhettida yeellayaa de7uwa ixxana melassa. He medhettida metota digganaw oge gidanay, Yesuusa bantta ayfiyaan be7ida asatinne I tamaarssiya wode bantta haythan si7ida asati tamaarssida timirttiya baggara Xoossabaanne Godaa Yesuus Kiristtoosabaa ammanthiya eraa oykkanayssa. Xaafey minthidi odiday, “Kiristtoosi nam77antho yeenna” yaagiya worddo timirttiyabaa. He qofaa minthidi odishe, “Kiristtoosi simmidi yoonna gam77iday, asa ubbay ba nagaraappe simmana melappe attin oonikka dhayana mela koyonna gishossa” yaagees.
2 Phexiroosa kiitaa ayfe qofata
Sarotho 1:1-2
Ammaniya asaa xeessaa 1:3-21
Worddo asttamaareta 2:1-22
Kiristtoosa nam77antho yuussaa 3:1-18
1
1 Yesuus Kiristtoosa hawaareynne iya aylley, taani, Simoon Phexiroosi, nu Xoossaanne nuna ashshiya Yesuus Kiristtoosa xillotethaa baggara nuyssa mela al77o ammano ekkidayssatas ha dabddaabbiya xaafas.
2 Xoossaanne nu Godaa Yesuusa eron aadho keehatethaynne saroy hinttew kumo.
Xoossaa xeessanne dooruwa
3 Ba bonchchoninne lo77otethan nuna xeegida iya eron de7osinne Xoossaa daanidi daanaw koshshiyaba ubbaa Xoossay ba wolqqan nuus immis. 4 Hintte iita amo gaason medhettiya ha alamiyan de7iya bashshaafe kessi ekkanaadanne Xoossaa xoossatethan shaakettanaada, ha imotata baggara daro al77onne gita ufayssaa nuus immis. 5 Hessa gisho, minnidi, hintte ammanuwa bolla lo77otethi, lo77otetha bolla eratethi, 6 eratetha bolla bana haaro, bana haaro bolla gencca, gencca bolla Xoossaa daano, 7 Xoossaa daano bolla ishatetha keehatethi, ishatetha keehatetha bolla siiqo gujjite. 8 Hayssati hinttew daridi de7iyabaa gidikko, Godaa Yesuus Kiristtoosa eron maaddiya asinne ayfera de7iya asi oothana. 9 Shin hessati baynna oonikka matan de7iyabaa xalaala be7iya qooqe. I ba kase nagaraappe geeyidayssa dogis.
10 Hessa gisho, ta ishato, hintte xeessanne hintte dooruwa minthanaw kaseyssafe aathidi minnite. Hintte hessata oothiyabaa gidikko, dhubetteketa. 11 Hessan nu Godaanne nuna ashshiya Yesuus Kiristtoosa merinaa kawotethaa geliya kumetha maatay hinttew imettana.
12 Hessa gisho, hintte hayssata eriyabaanne he oykkida tuman minnidi de7iyabaa gidikkoka, taani hayssata ubba wode hinttena hassayiso aggike. 13 Taani shemppora de7ida wode ubban hinttena hassayisanayssi koshshiyabaa gada qoppays. 14 Nu Godaa Yesuus Kiristtoosi taw qonccisadayssada taani ha hayqqiya asatethaa gam77onna qaara yeggada baanayssa erays. 15 Taani hinttefe shaakettikokka hintte hayssata ubba wode akeekana mela taw dandda7ettiyabaa ubbaa oothana.
16
Nuuni Godaa Kiristtoosa wolqqaanne iya yuussabaa hinttew odey, iya gita bonchchuwa be7idippe attin medhdhi kessida hayse gidenna. 17
Daro wolqqaama bonchchuwafe, “Taani ufayttiya, ta dosiya na7ay hayssa” yaagiya qaalay yida wode Xoossaa Aawappe bonchchonne galata ekkis. 18
Nuuni geeshsha deriya bolla iyara de7iya wode he qaalay saloppe yishin si7ida.
19 Nuus hessafe aadhdhiya ammanettida tinbbite qaali de7ees. Sa7i wonttana gakkanawunne bakkali hintte wozanan dolana gakkanaw, dhuman poo7iya poo7o asi naageyssada, hintte he qaalaa naagikko lo77o ootheeta. 20 Ubbaafe kasetidi hayssa erite. Geeshsha Maxaafan xaafettida tinbbite qaala oonikka ba dosidaada birshshanaw dandda7enna. 21 Tinbbite ubbaa, Xoossay kiittida asati Geeshsha Ayyaanay kaalethin, odidosonappe attin asa shenen odibookkona.


text:
Imbaasii Itoophiyaa Keeniyaa jiru: 'Mirgi lammiilee Itoophiyaa Keeniyaa jirani akka kabajamu hojjenna'
Siyaasni Itoophiyaa keessa ture yaadaaf dursa kan hin kennineefi waan cime waan hin taanef mootummaafi ummata gidduu rakkootu ture jedhan Keeniyaatti Ambaasaaddarri Itoophiyaa.
Ambaasaaddar Mallas Alam ibsa har'a kennanin walitti dhufeenya lammiilee Itoophiyaa Keeniyaa keessa jiraataniifi imbaasicha cimsuuf akka hojjetan himaniiru.
Kanaan dura baqattoonni Itoophiyaa Keeniyaa jiraniifi hawaasi Oromoo waggoota dheeraaf qeeqa guddaa Imbaasii Itoophiyaa irratti kaasu.
Kunis sarbama mirga namoomaa, mirga gurmaa'uu dhowwamuufi hidhaafi achi buutee dhabamuu lammiilee Itoophiyaati Keniyaatti baqatan irratti raawwatun walqabata.
Wanta kana fooyyessuuf maal hojjettan kan jennee Obbo Mallas kana nuuf deebisan.
''Biyya keessatti walitti dhufeenyi mootummaaif ummataa rakkoo qaba yeroo jedhamu, biyya alaatti qaama mootummaa bakka bu'ufi lammiilee biyya alaa jiraatan gidduus rakkoo qabaa jechuudha.
''Dallaan sun jigeera. Kan keeniya keessaas jigeera. Lammiileen yeroo rakkoon isaan dhaqqabe dursinee geenya. Hojiin keenya ijoo mirga isaanii kabachiisuudha,'' jedhaniiru.
''Unuuf Keeniyaan biyya biraa miti,'' jechuun kan jajan Obbo Mallas, darbe darbe rakkoon akka dhalatu garuu hin haalle.
Dhihoo pirezidantiin Keeniyaa Itoophiyaa yeroo daawwatanillee lammiileen Itoophiyaa Keeniyaa keessa akka biyya isaanitti akka jiraatan himani turan.
Ambaasaaddar Mallas dheengadda qondaala dhimmi biyya keessaa Keeniyaa waliin yeroo mari'atanis, imbaasichi mirgi lammiilee kabajamuu isaa akka hordofu itti dubbachuu himan.
Walitti dhufeenya Itoophiyaafi Keeniyaa yeroo haasa'aan biyyoonni lamman akka wul utuban himan.
''Itoophiyaa fi Keeniyaan atileetiksii qofaa irratti wal dorgomu,'' jechuun kan ibsan.
Piroojektiwwan garaa garaa hojjetamaa jiran keessaa tokko pirojektii Lamu jedhamuufi biyyoonni Baha Afrikaa buufata doonii waliinii ijaaraa jiranidha.
Kuni Itoophiyaan Jibuutin ala carraa biraa akka qabaattu ni taasisa. Adeemsa gaariirra akka jirus dubbatu.
''Buufatawwan ilaalchisuun sadan isaanii %62 - 99 xumurameera. Inni %99 xumurame Waxabajjii 2011 xumurame sadarkaa hojii itti eegalu gahuu danda'a.''
Biyyoonni lamaan magaalaa Mooyyale lafa gabaa biyyoonni garaa garaa dhufani itti daldalan akka ta'an hojjetamaa jiraachuu himaniiru.


text:
Symbiosis
The term symbiosis (Greekiin hiikan waliin jirachuu) kan ta'ee kunii kan tajajilamuu danda'uu gosaa waliin jirenya garagara organizimotta gosaa adda adda jidutti ta'uu ibsuuf. Yeroo tokko tokko kuniin waliin jirenya organizimonni lachuu irraa fayyadataman qofaa ibsuuf tajajilamuu danda'a, yeroo biraa immoo walumma galattii waliin jirenyaa bayee walitti maxanee kan akka maxxantumma (predation miti) ibsuuf tajajilamma. Haa ta'u malee namni tokko tokko hangaa predationii ibsuut itti tajajilama. [1]. Kunii immoo waliin jirenyaa organizimiin tokko organizimii biraa irraa yokan kessaa jiratuu ibsuuf yokan waliin jirenyaa organizimonii laman waliin dhabaanii itti fayyadaman ibsuuf tajajilama.
Garuu lamanuu kessatti symbiosisiin adunyaa lubuu qabatotta kessatti waan jiruu fi barbachisumman isaa kan namii yaduu danda'u olii. Organizimonii bayeen maxantuu kessaa ni qabu. Persentiin gudaan herbivore ta'aanii waliin jirenyaa lachuu fayadamanii gut fauna wajiin qabuu, kunis nyanni akkaa margaa... isaan kessatti akka dakamuu danda'u isaan dandessa, kunii immo nyataa fonii calaa dakuun nama dhibaa.
- ↑ * Surindar Paracer and Vernon Ahmadjian, "Symbiosis: An Introduction to Biological Associations" Oxford University Press. 2nd Ed. 2000. ISBN 0-19-511806-5


text:
Dhaabbata Mootummoota Gamtoomaniittii, bakkabuutuu Jaarmaayaa Qonnaa Addunyaa (FAO) damee Itoophyaa an ta'an aaddee Faatumaa Sa’id, dhaabbatni isaanii mootummaa wajjin ta'uun qoricha biifsisaa jiraachuu dubbatan.
Qonnan bultoonni Kombolchaa midhaan gahe homaa hawaanistaatin jalaa barbadaahe, "qarqarsa argannu malee maatii keenya waan ittiin jiraachisnu in qabnu," jedhan.
Dhaabbata Mootummoota Gamtoomaniittii, bakkabuutuu Jaarmaayaa Qonnaa Addunyaa (FAO) damee Itoophyaa an ta'an aaddee Faatumaa Sa’id, dhaabbatni isaanii mootummaa wajjin ta'uun qoricha biifsisaa jiraachuu dubbatan.
Dhaabbata Mootummoota Gamtoomaniittii, bakkabuutuu Jaarmaayaa Qonnaa Addunyaa (FAO) damee Itoophyaa an ta'an aaddee Faatumaa Sa’id, dhaabbatni isaanii mootummaa wajjin ta'uun qoricha biifsisaa jiraachuu dubbatan.
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
26-10-2021
Sudaanii fi Mormii Ishee Mudatee
-
-
-
-
-


text:
Oduu Gaddaa:Harmeen HD ABO jaal Daawud Ibsaa addunyaa kana irraa du’an boqochuu:
Harmeen Hayyu Duree ABO (Jaal Daawud Ibsaa) Aadde Alamii Gaarii Tullam umrii isaanii waggaa 93tti har’a Caamsaa 15, 2020tti du’aan Addunyaa irraa boqotan.
Sirni awwaalcha isaanii Caamsaa 17, 2020tti Oromiyaa, Godina Horro Guduruu Wallaggaa, Ona Horroo, Ganda Abuunaatti raaw’atamuuf jira.
Addi Bilisummaa Oromoo HD-ABO J/Daawud Ibsaa, maatii fi firoottan hundaaf jajjabina hawwa.
ABO
Caamsa 15/2020
“Kana kanan hin gammanne, maaliin gammada?” Harmee J Daawud Ibsaa, Fulbaana 15, 2018.
Harmeen HD ABO guyyaa har’aa boqotan. Maatii isaaniif jajjabina hawwina.
Harmeen kun waan hedduu keessa darban. Namni Jaal Daawud waliin hidhmanii turan tokko akka himanitti, Harmeen Jaal Daawud bara 1970 jalqaba yemmuu Ilmi isaanii magaalaa Shambootti Dargiin hidhamee ture galaa deddebisaa turan. Guyyaa tokko galaa ilma isaaniif kennuu deeman poolisootni hidhata warra farreen qabsoo Oromoo qaban waliin ta’uun waan Daawud mana hidhaa milquuf jedhe jechuun ija ishee duratti rasaasaan rukutan ni kufe deddebisanii dhukaasanis gangalatee kufee, yemmuu kana harmeen isaa fiigdee mucaa koo jettu poolisiin sadafiin dhaanee darbatee kuffise lukti isaan cabe. Ummatni waan baayyee balaalleffateef poolisa sana qabuun mana murtii dhiyeessan ilmi isaanii akka ragaa ba’u gaafatan . Jaal Daawud lakkisaa ani poolisii tokkorratti osoo hin taane sirna Poolisii namatti bobbasee gidirsaa jiru irratti qabsaa’uun sirna dhabamsiisuudha jedhe jedhan.
Kana hundaa keessa ba’anii waggaa 40 booda ilma isaanii Fulbaana 15 bara 2018 ijaan argan. Guyyaa kana namni isaan waliin ture, wagga 2n gaafa simannaaf Finfinne dirree xiyyaaraa dhaqan akkas jedheenii gaafate.”Gammaddanii?” jedheen. Isaanis,”Kan kana hin gammadne, kam gammadu? Yoo ammas na jalaa hin ariineef “ jedhan .Eehee, harmeen goota goota! Baga dhalatan; baga jiraatan, nagaan ilm
a isaanii arganii jiru; nagaan haa boqotan; biyyeen ittaa salphatu!!
Gaddi kun gadda Oromoo cufaati sirna haadha gootaaf malu taasisuu nurraa eegama!
Leta Kenei Aga
“Gaaftokko jaal #Daawud Ibsaa waa’ee harmeesaanii akkas jedhanii nutti himan:
“Bara 1970moota keessa yommuun mana hidhaa ture harmeen koo torban torbaniin deddeebitee na gaafatti. Nyaatas naaf fiddi. Nagaa natti dhaamtee gaafa deemuuf kaatu yeroo hunda imimmaan fuulasheerra yaa’a. Hangan deebi’ee kutaan itti hidhamu seenutti dhaabattee na ilaalti. Gaaftokko nagaa natti dhaamtee yommuu deebi’uuf jettu garaanshee baay’ee raafame. Poolisoonni yeroon kee dhumeera jedhanii gara kutaan itti hidhamuutti ol na deebisaa jiru. Harmeen koo achuma dhaabattee boossi. Kanuma gidduutti poolisiin tokko dhaqee deemi asii jedhee harmee koo darbate. Harmeen koo utuu iji koo ilaaluu bo’oo wayii keessatti kufte. Dallaan nu gidduu jira, poolisiin harka koo qabee jira. Lafti natti dukkanaa’e. Dhaabadhee waan sana ija koon ilaaluurra du’uun hawwe. Dirqamumaan ol na deebisan. Harmeen koo sanumarraan kan ka’e miillishee tokko ni naafate/laamsha’e.
~
Booda poolisii harmee koo darbate sana qabanii mana murtiitti dhiyeessan. Anaan immoo ragaa na waaman. Itti murteessuuf jenna maal jetta naan jedhan.
Akkas jedheen deebiseef:
Ani kanin qabsaa’aa jiru poolisiin tokkittiin harmee koo darbattee kuffifte kun akka hidhamtuuf miti. Sirni poolisii akkasii bobbaasee harmee koofi harmee ilmaan Oromoo hundaa boossisu akka manca’u, Oromoon biyyaafi qabeenyasaarra kabajamee akka jiraatuuf malee. Poolisiin kun yakkaa hin qabu. Yakkamaan sinuma mataa keessani. Poolisii kanaaf eyyama nama darbachuu, nama gidirsuufi ajjeessu kan kenneef sirna keessani. Haqni haadha kootii kaninni deebi’u sirni kun diigamee sirni dhalli namaa hundi kabajaafi walqixxummaadhaan keessa jiraatu gaafa hundeeffamu malee poolisii tokkittii hidhuudhaan miti jedheen deebiseef” jedhan.
~
Har’a harmeensaanii kun boqotte jechuun dhaga’e. Boolla kee daadhiin haa guuttu, yaa harmee gootaa!”
Haati gooticha Oromoo Jaal Daawud Ibsaa addunyaa kana irraa boqotaniiru.
Haati Oromoon ayyaantuun kun umurii harraagessaa akka qabataniif Waaqa kadhachaafii turre. Kunoo, ilma isaanii, qabsoo Oromoo keessatti of kennee ture ijaan arganii, addunyaa kana irraa boqoatan. Jaal daawud dabalatee obbolaan, maatii fi firoottan marti Waaqayyoo isaan haa jabeessu!
Haati Oromoo keenya kun, milkii qabu; ekeraan isaanii booka haa unatu!
Nagaan Haa Boqoatan!!
Waggaa 50 guutuu nagaafi tasgaabbii, boqonnaa hin arganne.
Ijoollee qaban lamaan faana mana
hiidhaa Shamburraa amma Dambi-
Dollootti, Dambii-Dollorraa amma
Finfinneetti guddoo dhama’aniiru.
Ilmi isaanii inni Quxusuun Tolasaan
hidhaa waggoota dheeraan booda
hiikamee osoo hin bubbulle midhaa
mana hiidhaa Dargii keessatti irra
gaheen adunyaa kanarraa erga godaanee turee jira.
Adde Alamii Gaarii Ijoollee Qaban
lamaan guddisaanii Qabsoo Oromoof keennuun jireenya nagaafi tasgaabbii hin qabine waliin baroota dheeraa jiraataniyyuu,
har’a lubbuun isaanii dabartee
bakka namuu irraa hafuu hin dandeenye dhaquun isaanii bay’ee nama gaddisiisa.
Waaqi umaa lubbuu isaanii qabbana,
maatii isaaniif ammoo jajjabiina haa kennu.
”Nuyis akkuma haadhaaf abbaa keenyaa duuneerra jennee ture”
Ijoollee magaalaa Ambootti haadhaafi abbaan isaanii jalaa duunaan jireenya daandiitti bahan. Amma maal irra gahan?
Viidiyoo kana daawwadhaa!


text:
Mootummaan Abiy hudhamee jira. Amma rakkoo hudhee qabe keessa bahuuf dhagaa mara garagalcha jira.
Abbaa Duulaa jaarsummaaf gara Naayiroobiitti ergee jira. Pirofeessarri Oromoo tokkos marii ‘marii-malee’ milkeesuuf Ameerikaa irraa ka’ee Naayiroobiitti Abbaa Duulaa waliin walargee jira.
Akeeni kun WBOn akak Itoophiyummaa fudhatee Abiy waliin hojjatu sossobuuf jedhame. Dabalaatnis, WBO godinoota addaddaa jiran gidduutti walshakkii kaasuuf akeekame.
Mootummaa Ce’umsaa Oromiyaa hundeeffame irrattis kan biraa biyya alaatti hundeessanii ololaa fi walshakkii uumuuf gareen Abbaa Duulaa waliin hojjatu kun bitittisa jira.
Leencoo Lataa biyya keessaa ABOn akka dhabamu miidiyaa arge irratti lallabaa jira.
Diimaa Nogoos baatilee muraasa dura ‘Marii Biyyaalessaa’ balfaa akka hin turretti, amma faaruu ‘Marii Biyyaalessaa’ faarfachuu eegaleera.
Waanti gaariin Oromoon amma bakka kalee hin jiru. Waan isa gargaaruu fi isa hin gargaarre adda baasee jira. Oromoon bara kana dantaa alagaa lubbuu fi qabeenya isaa qisaasu lakoofsaan xiqqaachaa jira.
Lubbuu fi qabeenyaan Oromoo kan wareegamuu qabu, bilisummaa Oromoo qofaaf ta’uu qaba. Gootonni Oromoo lakkoofsaan hedduu ta’an haga Itoophiyaa dullattii eeguuf wareegama baasan san, otuu bilisummaa Oromoof oolchaniiru ta’ee, yoona hireen Oromoo sadarkaa biraatti ce’a ture.
Ammas yeroon hin dabarre; amma illee Oromoon ajjeefamaa fi hidhamaa jkan iran; waan gatii jabaa qabuuf; innis Bilisummaa Oromoo dhugoomsuu qofaaf!
Hiree alagaa tiksuuf, YEROON Abbaa Duulaa waliin waliigallu hin jiru; yeroon wareegama lubbuu fi qabeenya Oromoo baafnu dhumateera; xumura itti gochuun immoo harka keenya jira!!
Dammaqi Oromoo!! Yayyaboota kee akka #ABO, #KFO, #WBO #MCO jabeeffadhu!
Source: FB Dabessa Gemelal


text:
Kalee Amerikaatti nama miliyoona 40 caalutti bahee bulchoota filate.Fulaa kuma 170 keessatti nama filatan.
Filannoon tanaan paartiin Demokiraati Miseensa Mana Marii US 222 moote, Rippaabilikaan ammoo 196 argatte.Manii Marii US ganna lama lamatti miseensa filataa nama 435 qabaata.
Senetiin ammoo harkuma paartii Rippaabilikaanitti hafe. Senetii Amerikaa ganna jaha jahatti filanii miseensa nama 100 qabaata.Akka amma jirutti paartii Rippaabilikaan Senetii 51 qabdii Demokiraati ammoo 46 argatte kaan kaardi lakkahuutti jiran. US yoo walti deebisan miseensa Kongireesii 535 qabdi.
Warra filannoo baranaa moo’e keessaa tokko intala Somaalee Ilaan Omar nama ganna 37 Somaalee magaalaa Raas,Cabaaditti dhalatte haadha ijoollee sadiiti.
Miseensa Mana Marii taatee paartii Demokiraatiif godina Minisootaatii filatamte North Dakota State University keessaa eebbifamte.Baqattee kaambii baqaa asiin baate.
Kaan ammoo gurbaa Eertiraa,Joe(Joseph) Nugusee .Nama ganna 34-35 keessa jiru. Bakersfield, California dhalate. Yuniverstii Denver,Koloraadii damee Boulder keessaa eebbifame.
Innilleen Denver aanaa lammeessoo keessaa miseensa Mana Mariitiif filame. Faaxummaa Nuurdoo Daddafoo jara paarti Demokiraati fulaa bu’ee akka namii MN keessatti paartii suni bahee filatu filannoof nama baannachaa bahe keessaa tokko.
Filannoo namii baqataa biyya alaallee tahe abbaa fedhe itti filan tanaan ijoollee Oromoollee tahe ijoollee saba Itoophiyaa waan hedduu irraa baratti jetti.