text:
Ibsa Suuratu Qiyaamaa-Kutaa 2
Kutaa darbe irraa ibsa suuratu Al-Qiyaamaa itti haa fufnuu.
Namni wanta hojjatee dabarsee fi wanta dirqamaa osoo hin hojjatin dhiise hundi isatti himama
“(13)-Namni Guyyaa san wanti inni dabarfatee fi duubatti dhiise itti himama.” Suuratu Al-Qiyaamah 75:13
Wanti inni dabarfatee jechuun gaariis ta’ee badaa irraa wanta hojjatee dabarse. Wanti inni duubatti dhiise immoo wanta dirqama isatti ta’ee osoo hin hojjatin kan dhiisedha. Fkn, salaata, zakaa, sooma fi kkf.
Kana booda hiikni aayah: Guyyaa Qiyaamaa jireenya addunyaa jireenya qormaata tan taate keessatti wanta hojjateef yommuu qoratamu, gaariis ta’e badaa hojiin inni hojjatee dabarse hundi isatti himama. Ammas, wanta duubatti dhiisee fi tursiise, kana jechuun wanta isarratti dirqama ta’ee osoo hin hojjatin dhiise hundi isatti himama.
Hojiin namni jireenya addunyaa keessatti hojjate jecha “qaddama (fuunduratti dabarfate)” jedhuun ibsame. Sababni isaas, hojiin inni hojjate isa dursuun galmee hojii keessatti galmaa’a.
Hojiin dirqamaa namni jireenya addunyaa keessatti hin hojjanne immoo jecha, “Akkara (duubatti dhiise)” jedhuun ibsame. Sababni isaas, namni Guyyaa Qiyaamaa yommuu iddoo qorannoo dhufu, hojiin dirqamaa inni hin hojjanne isa waliin hin dhufu. Yeroo jireenya addunyaa keessatti osoo hin hojjatin akka dhiise ni hubata. Adeemsa jireenya isaa keessatti hojii isarratti dirqama ta’e duubatti kan hafuu taasise. Isatti gonkumaa deebi’u akka hin dandeenye ni hubata. Umrii wanta isa jala darbe itti dhaqqabu danda’u jiraate ture. Garuu inni hanga duuti isatti dhuftutti kana hin hojjanne. Guyyaa Qiyaamaa marsaan qormaata isaa dhumachuun marsaan qorannoo, murtii fi jazaa ni jalqabama. [1]
“(14)-Dhugumatti namni of irratti ragaa bahaadha. (15)-Osoo sababoota isaa dhiyeefateyyuu.” Suuratu Al-Qiyaamah 75:14-15
Qur’aana gara afaan biraatti dhibbaan dhibbatti hiikun waan ulfaatuf, wanti armaan olitti hiikame akka tafsiiraa (ibsaati) malee guutumaan guututti aayah Qur’aana bakka hin bu’u. Mee ibsa armaan olitti kenname waliin ibsa dabalataa ilaalun aayah tana ifa haa goonu.
As keessatti jechoota ijoo lama hiika guddaa qaban haa ilaallu:
Basiirah– kana jechuun sochii nafsee isaa, fedhii isaa, niyyaa isaa, hojii gaarii fi badaa isaa sirritti kan arguu fi beekuudha.[2]
Namni hundu wanta hojjate sirritti beeka. Namni kijibu addunyaa guutuu gowwoomsu danda’a, garuu mataa ofiiti kijibaa akka ta’ee ni beeka. Namni hatu tooftaa kuma yakka isaa itti dhoksu baasu danda’a, garuu hattuu akka ta’e of beeka. Namni kufrii, eetizimi (atheism) fi shirkiitti lixuun namoota amansiisuuf ragaalee sobaa dhiyeessu, kufriin, eetizimin fi shirkiin dogongora akka ta’e nafsee isaa keessatti ni beeka. Namni zaalimni haqaa fi mirga namootaa sarbuu fi nyaatu hojiin isaa kuni badaa akka ta’e sirritti beeka. Kanaafu, Guyyaa Qiyaamaa yommuu dadhacha qorannootti dhiyaatu, kaafirri hundi, munaafiqni hundi, namni badaa fi yakkamaan hundi wanta addunyaa keessatti hojjate takka takkaan beeka.[3] Kanaafu, namni hundi wanta hojjate sirritti waan beeku fi arguuf nafsee ofii irratti ragaa bahaadha.
“Osoo ma’aaziira isaa dhiyeefateyyuu.” Suuratu Al-Qiyaamah 75:15
Kana jechuun osoo nafsee isaa qulqulleessuuf sababoota sobaa uumuuf yaaleyyu namni wanta fokkuu nafsee isaa, yakka ishii, dogongora ifatti bahee fi dhoksaa guutumaan guututti beeka.[4]
Ma’aaziira jechuun nafsee ofii badii irraa ykn hanqinna irraa qulqulleessuf ragaalee, sababoota fi rakkoolee namni dhiyeefatuudha. Amaariffaan, “ምክንያቶቹን”, Ingiliffaan “excuses” jechuun hiikan. Fakkeenyaaf, mana barnoota ykn qormaata irraa yoo hafte, ragaa, sababa ykn rakkoo itti hafteef ni dhiyeefatta. Ammas, namni badiin yakkame, nafsee ofii yakkaa irraa qulqulleessuuf ragaa, sababa fi rakkoo ni dhiyeefata.
Yeroo baay’ee ma’aazirri sobaan kan walitti makameedha. Akka lugaa Yamaniitti ma’aazir hiika, “haguuggi” jedhu qaba. Ma’aazir hiika “ragaalee fi sababootatin” yoo ta’e, hugugggi namni hanqinnaa fi badii isaa ittiin haguugu fakkaata.
Namni ragaalee fi sababoota sobaa dhiyeefatu badii isaa ittiin dhoksuuf carraaqa. Kan kana godhuuf nama qulqulluu ta’uu akka isaaf murtaa’ufi. Garuu Guyyaa Qorannoo ragaalee fi sababoonni sobaa inni dhiyeefatu Rabbiin biratti homaa isa hin fayyadan. Rabbiin isaa fi wanta dhoksaa nafsee isaa sirritti beeka waan ta’eef. Wanti dhokatu tokkollee Isarraa hin dhokatu.
Guyyaa Qiyaamaa namni wanta addunyaa keessatti hojjataa ture takka takkaan yaadata. Kanarratti dabalatee, galmeen hojii isaa xiqqaa fi guddaas walitti qabu malee hin dhiifne isaaf dhiyaata. Galmeen kuni wanti inni hojjate, dubbate, itti amanee fi niyyaa isaa hunda kan of keessatti qabateedha.
Ammas, kanarratti dabalatee, gogan isaatii fi kutaaleen qaamaa badii ittiin hojjate isa irratti ragaa bahu. Kana hunda Qur’aanni fi hadiisonni Nabiyyii ni agarsiisu.
Namni Guyyaa san wanta hojjatee dabarsee fi osoo hin hojjatin dhiise isatti himama. Garuu inni badii hojjate kana ni morma, mirkaneessu ni dida. Ragaalee fi sababoota sobaa isaa dhiyeefachuuf yaala. Ragaalee fi sababoota kanniin dhiyeefachuuf osoo yaaleyyu nafsee ofii keessatti wanta hojjate fi dhiise sirritti beeka.[5] Qaamoleen isaa isarratti ragaa bahu.
“Ragaalee fi sababoonni sobaa isaan dhiyeefatan maalidha?” jedhe namni gaafachu danda’a. Qur’aanni iddoo adda addaatti kana ibse jira. Isaan keessaa:
“Gooftaa keenya! Shiqwaan keenya nu injifate, nutis ummata jallatan taane.” Suuratu Al-Mu’minuun 23:106
Shiqwaa jechuun rakkinna cimaa, dararaa, jallinna. Shiqwaan faallaa gammachuuti. Inni shaqiyy yommuu jedhamu, “Inni nama rakkinna cimaa keessa jiru gammachuu kan hin qabne jechuudha. “Shiqwaan keenya nu injifate” jechuun jallinni nuti fedhii lubbuu, hawwii qullaa fi faaya addunyaa irraa faayda gabaabdu ittiin hordofne kunoo nu moo’achuun rakkinna cimaa amma keessa jirru kana nutti fidee jira.[6] Fedhiin lubbuu isaan hordofan isaan moo’achuun rakkoo cimaa kanatti isaan geesse. “Fedhii lubbuutu nu moo’ate” jechuun Guyyaa Qorannoo sababa dhiyeefatu. Garuu kuni isaan irraa hin fuudhamu. Osoo qajeelcha Gooftaa isaanii irraa dhufe hordofanii silaa fedhiin lubbuu isaan hin moo’atu ture.
Ammas sababni biraa dhiyeefatan:
Ni jedhu, “Gooftaa keenya! Matooti keenyaa fi gurguddoota keenyaaf ajajamnee karaa [qajeelaa] irraa nu jallisan.” Suuratu Al-Ahzaab 33:67
Sababni dhiyeefatan kunis isaan hin fayyadu. Matootin (hoggantoonni) fi warroonni gurguddoon isaanii qalbii isaanii irratti aangoo hin qaban. Isaan faallessun karaa qajeelaa Gooftaa isaanii hordofuu ni danda’u turan.
Kutaaleen Qaamaa Nama irratti ragaa bahuu
Qur’aana irraa Guyyaa Qiyaamaa kutaalee qaamaa namarratti ragaa bahuu mee haa ilaallu:
“(20)-Yeroo ishii bira dhufan dhageettin, argituu fi gogaawwan isaanii waan isaan dalagaa turaniin ragaa isaan irratti bahu. (21)-Gogaawwan isaanitiin, “Maaliif ragaa nurratti baatuu?” Jedhu. [Gogaawwanis] ni jedhu, “Rabbii wanta hundaa dubbachiisetu nu dubbachiise.” Inni yeroo jalqabaa isin uume. Garuma Isaatti deebifamtu. (22)-Dhageettin, argituu fi gogaawwan keessan isin irratti ragaa bahuu irraa of hin dhoksitanu turtan. Garuu Rabbiin wanta hojjattan baay’ee kan hin beekne ta’uu yaaddan. (23)-Suni yaadaa keessan kan isin Gooftaa keessan ilaalchise yaaddantu isin balleesse. Kanaafu, warra kasaaran keessaa taatan.” Suuratu Fussilat 41:20-23
Guyyaa Qiyaamaa warri kafaran hiriiraan walitti qabamanii gara Jahannam oofamu. “Yeroo Jahannam bira gahan, dhageettin, argituu fi gogaawwan isaanii waan isaan dalagaa turaniin ragaa isaan irratti bahu.”
Kana jechuun jireenya addunyaa imala qormaataa taate keessatti wanta hojjataa turaniif ni qoratamu. Kanneen akka kufrii, shirkii fi badii gurguddaa birootiif ni qoratamu. Garuu isaan kana ni mormu. “Nuti warra shirkii hojjatan hin turre” jechuun mormu. Badii isaanii kana ragaa isaan irraa ta’een malee hin amanan. Kanaafu, Rabbiin kutaalee qaamaa isaanii dubbachiisuun isaan irratti ragaa taasisa.
Gurri isaanii wanta badaa dhagayeen ragaa isaan irratti baha. Ijji isaaniis wanta badaa argiteen ragaa isaan irratti baati. Gogaan isaaniis wanta isaan tuqaniin ragaa isaan irratti baha. (Fakkeenyaf, fedhii fooni karaa haraamaatin guuttachuu, harkaan badii hojjachuu…)
“Gogaawwan isaanitiin, “Maaliif ragaa nurratti baatu?” Jedhu.” Kana jechuun azaaba (adabbii) Gooftaa keessanii akka hin qunnamneef isin irraa falmina, isin immoo akkamitti nurratti ragaa baatuu? Asitti ijaa fi gurra hin kaasne. Sababni isaas, ragaan gogaa guddaa fi waan hundaa kan haguugudha. Gogaan ijaa fi gurra dabalatee qaama guutuu haguuga.
Gogaanis ni jedha, “Rabbii wanta hundaa dubbachiisetu nu dubbachiise.” Kana jechuun kan isin irratti ragaa baaneef Rabbiin waan nu dubbachiisefi. Rabbiin dandeetti Isaatiin akka dubbannu nu taasise. Nuti dubbachuu malee homaa gochuu hin dandeenyu. Akkuma wanta hundaa Isa faarsun dubbachiise nulle akka dubbannu nu taasise.
Guyyaa Qiyaamaa akkuma kaassettiin dubbatu, gogaan ilma namaas dubbata. Rabbiin waan hundaa irratti danda’aa waan ta’eef ijji, gurri fi gogaan akka dubbatan ni taasisa. Kuni Isa irratti salphaadha. Jirbiin (kirriin) kaasseetti wanta ishii keessatti waraabbameen ni dubbatti miti ree? Gogaanis hojii isaanii irraa wanta isa keessatti galmeefameen ni dubbata.
“Inni yeroo jalqabaa isin uume. Garuma Isaatti deebifamtu.” Kana jechuun Rabbiin wantoota hundaa akka dubbatan taasise, si’a jalqabaa irratti wanta lubbuu fi beekumsa hin qabne fi dubbachuu hin dandeenye irraa Kan isin uumedha. Lubbu-qabeenyi beekumsa qaban, dubbattanii fi dubbii isinitti qajeelu hubattan isin taasise. Jireenya addunyaa keessatti warra qoramanii fi dirqamni irra kaa’ame, dhumarratti immoo warra qorannoo, murtii fi jazaa qunnaman isin taasise. Karoora Isaa keessatti imala qormaataa booda akka duutanii ergasii kaayyoo qormaata keessanii akka guuttaniif Guyyaa Qiyaamaa isin kaasuuf ni qindeesse. Erga duutanii booda gara jireenyaa kaafamuun gara Rabbii deebitu. Isin qorachuuf, isin jidduutti murtii dabarsuuf, wanta imala qormaataa keessatti dabarsitaniif jazaa isiniif kafaluuf gara Isaatti ni deebitu.
“Dhageettin, argituu fi gogaan keessan isin irratti ragaa bahuu irraa of hin dhoksitanu turtan.”
Kana jechuun hojii akka kufrii, shirkii fi badii gurguddaa birootiin gurra, ijaa fi gogaa keessan irraa of dhoksuu hin dandeessan. Gurri, ijji fi gogaan kutaa qaama keessanii waan ta’aniif isaan irraa badii keessan dhoksuu hin dandeessan. Ammas, “gurrii, ijji fi gogaan keenya nurratti ragaa bahu” jettanii sodaachuun badii hojjachuu hin dhiistan.
Kaafirranii fi warri badii hojjatan yeroo garii badii hojjachuuf namoota biroo irraa of dhoksu. Garuu gurrii, ijji fi gogaan keenya nurratti ragaa bahu” jedhanii sodaachuun kutaalee qaamaa kanniin irraa of dhoksuu hin danda’an. Wantoonni kunniin kutaalee qaama namaa waan ta’aniif irraa of dhoksuun hin danda’amu. Akkasumas, Guyyoota keessaa guyyaa tokko gurri, ijji fi gogaan isaanii isaan irratti akka ragaa bahan hin amanan. Sababni isaas, du’aan booda kaafamutti waan hin amanneef.
“Garuu Rabbiin wanta hojjattan baay’ee kan hin beekne ta’uu yaaddan.”
Rabbiin wantoota isin hojjattan irraa baay’ee isaa kan hin beekne gootanii yaaddan. Kuni yaada badaa Rabbiif qabaniidha. Yommuu badii isaanii namoota irraa dhoksan, “Rabbiin irraayis ni dhoksina, wanta nuti addattii fi dhoksaatti hojjannu Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa hin beeku.” jedhanii yaadan.
“Suni yaadaa keessan kan isin Gooftaa keessan ilaalchise yaaddantu isin balleesse. Kanaafu, warra kasaaran keessaa taatan.”
Yaanni isin addunyaa irratti “Rabbiin wanta nuti hojjannu baay’ee hin beeku” jettanii yaaddantu isin balleesse. Kana jechuun yaanni badaan keessan kuni sulula badii, yakkaa fi kufriitti isin kuffise. “Kanaafu, warra kasaaran keessaa taatan.” Kasaaraan faallaa bu’aa buufachuuti. Namoonni kunniin waan kafaraniif, du’aan booda kaafamutti waan hin amannee fi badii gurguddaa hojjataniif, Guyyaa Qiyaamaa Jannata dhabuun ibiddatti kufu. Dhugumatti kuni kasaaraa guddaadha. Kasaaraa isaanii akkana jechuun ibsa:
“Yoo obsaniis ibiddi teessoo isaaniiti. Yoo ceephoo buufachuu barbaadanis, isaan warra ceephefaman irraayyi miti.” Suuratu Fussilat 41:24
Kaafironni diinota Rabbii ta’an qorannoo isaanii booda murtiin Rabbiin Jahannamiin akka seenan isaan irratti dabarse hojii irra akka oolu eeggatu. Yeroo kanatti dhimmoota lama jidduutti ta’u:
Takkaa murtii Rabbiin azza wa jalla isaan irratti dabarsee obsaan fudhachuudha.
“Yoo obsaniis ibiddi teessoo isaaniiti.” Kana jechuun abdi kutanii, gaabbanii fi obsanii yoo cal’isan, ibidda iddoo turtii fi qubannaa zalaalamiif keessa turaniidha.
Takkaa immoo tawbaa fi gaabbi isaanii labsuun kufrii fi yakka isaanitiif Rabbiin akka isaaniif araaramu kadhachuudha. Garuu isaan jireenya qormaataa osoo hin ta’in jireenya jazaa keessa waan jiraniif kuni isaan irraa hin fuudhamu (hin qeebalamu). Kana jechi Rabbii olta’aa ni agarsiisa: “Yoo ceephoo buufachuu barbaadanis, isaan warra ceephefaman irraayyi miti.” kana jechuun osoo waqqasaa fi adabbii badii isaanitiif malu isaan irratti murteefame akka isaan irraa kaasuuf Rabbiin kadhatanii, isaan warra Rabbiin kadhaa kana irraa fuudhu keessaa miti. Sababni isaas, isaan diinota Rabbiiti. Jireenya qormaataa keessatti Isatti kan kafaranii fi Ergamtoota Isaa kan kijibsiisan turan.[7]
Hima “Yoo ceephoo buufachuu barbaadanis, isaan warra ceephefaman irraayyi miti.” ilaalchise mufassiroonni ibsa dabalataa walitti dhiyaatu haala kanaan kennanii jiru:
-Osoo Rabbiin gammachiisuu fi sababoota dhiyeefachuuf yaalanii, homtu isaan irraa hin fuudhamu.
– Hojii gaggaarii hojjachuuf addunyatti deebi’uuf osoo kadhatanii, kadhaan kuni isaan irraa hin fuudhamu (hin qeebalamu).[8] Namni addunyaa keessa osoo jiruu Rabbiin gammachiisuuf yoo carraaqe fi sababoota dhiyeefachuun araarama yoo Isa kadhate, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa isatti gammada, ni araaramaaf. Garuu Guyyaan Qiyaamaa yeroo jazaa waan ta’eef Isa gammachiisuf carraaqu fi sababoota dhiyeefachuun nama hin fayyadu.
Kitaabban wabii
1] Ma’aariju tafakkuri-2/484-485[2] Ma’aariju tafakkuri-2/485[3] https://www.englishtafsir.com/Quran/75/index.html#sdfootnote10sym[4] Ma’aariju tafakkuri-2/486[5] Madda olii[6] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-14/505-506[7] Ma’aariju tafakkuri-12/490-494, akkasumas, hamma ta’e Tafsiiru Qur’aanil kariim-Tafsiiru Suuratu Fussilat, Ibn Useymiin, fuula-119-120, 123[8] Tafsiiru Ibn Kasiir-6/522


c: text/html

text:
Donii waraanaa Indoneshiyaa kan bishaan keessa deenuu kan galaana Baalii keessatti liqiimfamee ture argamee jira.Iddoo 3tti kan caccabee yoo ta’u hojjatoonni keessa turan 53 du’u waraanni biyyatti Dilbata kaleessaa beeksisee jira.
Caccabaan donichaa Sambata darbee meeshaa addaan galaanicha jalaa kan argame ta’u kan labsee waraanni biyyatti kan irra deemuun irra ture irraa meetra 850 asii gad dhidhimee akka jiru agarsiisa jedhee jira.
Indoneeshiyaan umriin waggaa 42 kan qabdu Donii waraanaa kana waliin qunnamtiin ture kan yeroo dhumaaf kan addaan cite Roobii darbee ta’u beeksiiftee jirti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Waggaa haaraa bara 2011 sababeeffachuun bulchiinsa naannoo Oromiyaa Amaaraa fi Beneeshaanguul keessaa namoonni 8875 dhiifamaan gadhifamanii jiran.
Prezidaantiin mootummaa nannoo Oromiyaa Obbo Lammaa Magrsaa hidhamtoota 5325 dhiifamaan gadhisuu isaanii itti gaafatamaan waajiira komunikeshinii mootummaa naannoo Oromiyaa Dr. Nagarii Leencoo ibsanii jiru.
Mootummaan nannoo oromiyaa waggootii darban lama keessatti namoota kuma afurtama caalaa dhiifamaan gadhisuun isaa beekamee jira.
Bulchiinsa naannoo Amaaraa keessaa namnii kuma sadii bulchiinsa naannoo Beneshaangul Gumuuz 188 caalaa akkasumas bulchiinsa naannoo Gaambeellaa keessaa 370 caalaatu sababaa waggaa haaraan dhiifamaan gadhiifame.


text:
Kan haaraa filataman hoogganaa ol aanaan VOA hoogganoota dhaabolii caasaa sabaa himaa giddu galeessa bahaa, Radio Free Asia fi Radio Free Europe jedhamanii aangoo irraa kaasan.
Hoogganaan ol aanaan dhaaba sabaa himaa US Michael Pack kana kan beeksisan kaleessa galgala ture.
Asociated Press akka gabaasetti Pack namoota kana aangoo irraa waan kaasaniif sababa addaa hin dhiyeessine.
Angawoonni VOA gameeyyiin lamaan daayirktera VOA Amanda Benett fi itti aaantuu isaanii Sandy Sugawara Wixata darbe fedha ofiin aangoo gad dhiisan.
Koree hariiroo halaa irraa dimokraatichi gameesse senator Bob Menendez, tarkaanfii Pack qeequu dhaan kan isaan nama kana ramadaniif ergama dhaabbati sabaa himaa addunyaa kan US dhaabateef qooda seena qabeessa inni qabu mancaasuufi jedhan.
Hoogganoota caasaalee dhabotaa sabaa himaa kana hojii irraa kaasanii michuu siyaasaa prezidaant Traamp bakka buusuun akka inni deebi’ee hin dandammannetti seenaa ergama isaa balleessuu dha jedhan. “
Haleellaanboodanaa tattaaffii bulchiinsi Traamp waaltaalee US kanneen qajeelfama dimokraasii irratti hundaa’an ajendaa dhuunfaa prezidaantichaa akka leellisan gochuu dha jechuu dhaan Menendez ibsa kaleessa galgala kennaniin beeksisaniiru.
Kan caasaa sabaa himaa giddu galeessa bahaa hoogganaa turan Alberto Fernandez, akka jedhanitti caasaa kana waggoota sadiif hoogganuu isaanii akkasumas gaazexeessota oguma qaban kanneen US, Dubaay, Beeruutii fi bakka biroo waliin hojjechuu kootti nan boona jedhan.
Dhaabi USAGM rakkoo inni dhaggeeffattoota isaan oduu dhaqqabsiisuuf qabu illee tuqaniiru.
Kaleessa ganama Pack ergaa isaanii jalqabaa hojjettoota VOAf erganiin, dhaabbata mootummaa USn deggeramu ta’us gaazixeessummaa walabaa ta’uun qooda inni guutummaa addunyaatti qabu egama VOAn dhaabateef kan eegan ta’uu waadaa seenaniiru.
Qajeelfama VOA kabajuuf akkasumas walabummaan hojjechuu gaazixeessota keenya naannoo addunyaaf cichaan kan hojjetan ta’uu Pack ibsanii jiran.
Pack waggoota lama dura USGAM-n akka hooggananiif Prezidaant Doonaald Traampiin muudaman. Haa ta’u malee dimkraatonni guutummaan mormanis senetiin ripaablikaanotaan dhuunfatame turban lama dura waggoota sadiif dhaaba sabaa himaa kana akka hooggananiif raggaasisie.
Torbanneen dhiyoo dura Tramp VOAn ennaa weerara vaayiresii Koronaa Chaayinaa gabaase qeeqanii turan. Pack muudamuu isaanii gaafatamanii VOAn sirriitti hoogganamaa hin jiru,isaan sagalee Ameerikaa utuu hin ta’in faallaa sagalee Ameerikaa ti jechuun isaanii ni yaadatama.


text:
Namoonni kanneen dhukkuba dabalataa qaban dhukkuba COVID-19 kanaaf haala addaan saaxilamoo akka ta’an beekamaadha. Namoonni dhukkuba asmii qaban ammoo keessumatti addatti hubamu. Haala kana ilaalchisee dhabbanni fayyaa biyyyolessaa biyya ingilaandi, dhukkubsattoonni dhukkuba asmii qaban yoo xiqqaate torbanoota kudha lamaaf akka manaa hin baane, nyaata bitachuuf illee akka hin baane, yoo danda’an namni akka bituuf, yokaan manatti akka ajajatan, xalayaa fi ergaa gabaabaa ittiin ga’eera.
Biyya keenya keessatti ammoo haala kanaan haadholii fi abbootii akkasumas obbolaan keenya dhukkubsattoota dhukkuba asmiif ergaa dabarsuun waan ulfaatuuf haala kanaan nuuf haa qaqqabubqaba. Namni tokkollee ta’u yoo mana turee lubbuu ofii baraare waan guddadha.
Namoota dhukkuba asmii qaban keessaa ammoo addatti dhukkuba kanaan miidhamu jedhamee kan yaadamu, kanneen qoricha walitti fufiinsaa akka fudhatan ajajamanii fi kanneen sababa dhukkuba asmii kanaaf waggaa tokkoo asitti hospitaala ciisanii yaalamaniidha. Namoonni akkasii yoo danda’ame [osuma mootummaan akka ala hin baane hin dhorkiin illee] tasuma gadi ba’uu dhiisuu qabu.
Fayyaan Faaya
© Dr. Gurmeessaa1,1 tn
Check Also
Iitawuu/dhiita’uu hiidda dhiiga lukaa
Maaltu dhibee kanaaf nama saaxila? 1. Saalan dubara ta’uu, 2. Furdina garmalee, 3. Ulfaa’uu, 4. …


text:
(awashpost) Gareen kuni maqaa Kallacha Walabummaa Oromiyaa (KWO) jedhee kan ufmoggaase kora dhaabichaa Adoolessa 30 – 31 Ameerikaa magaalaa Minisotaatti geggeeffateen ta’uus labseera. Gareen ABO …Read More »
Kora ABO Kutaa Kanaadaa (Garee J/Kamaal Galchuu)
ABOn B/General Kemal Galchuun hooganamu Caamsaa 16-17, 2015 biyya Kanadaa, magaalaa Calgary keessatti kora isaa kan waggaa odhachuudhaan miseensotaa fi uummata Oromo waliin dhimmoota …Read More »
An Eritrean based Ethiopian opposition members reported to be in detention
Several members of the Eritrean based Ethiopian opposition party of Oromo Liberation Front (OLF) are reported to be in detention in the Eritrean military camp …Read More »
Ibsa Miseensota Adda Bilisummaa
Oromoo Godina Kaaba Ameerikaa Mootummaan dargii kufe erga wayyaanneen Aangoo qabatee waggaa sadii guutee osoo hin turni ummata miliyoona torbaa ol beelaan qabame jedhame lallabamee …Read More »
Ibsa Miseensota Adda Bilisummaa Oromoo Godina Awurophaa.
Guyyaa 24-02-2015 Nuti miseensoni Adda bilisumma oromoo godina Awuropha hala dhiyenaa kana matan motummaa wayyannee kan ta.e abbay tshayen dhamsaa karoora abbotii isaa kan …Read More »
Ibsa Ijjannoo Godina ABO Jijjiiramaa Giddu Gala Baha Eeeshiyaa
Nuti Miseensonni Giddu Gala Baha Eeshiyaa Ayyaana Amajjii 1 , bara 2015 Guyyaa Waraana Bilisummaa Oromoo WBO dhaa Sababeeffachuudhaan Walitti DHufnee Haala Gaariidhaa fi …Read More »
“Jenraal Kamaal Galchuu ganda bira kutee warratti gad deebi’e”
Gaafiif debisaa sarara Paltalk OMMWSO Jeneraal Hayluu Gonfaa fii Obboo Dhaabaa Walin taasise 20141025Read More »
“J. Hayluu Gonfaa; mata jabinaa fii heera dhaabaa waan cabseef aangoorraa arine”
Addi Bilisummaa Oromoo ABO jijjiramaan beekamutti HD ta’ee kan ture G/Kamal Galchuu hatattammaan hooggansa HDummaa isaa irraa akka ari’ame beeksisuu.
OROMO LIBERATION FRONT Gaafa: Onkoloolessa/23/2014 Date: 10/23/2014 Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo Irraa Kenname. G/Kamal Galchuu eerga HD ABO jijjiramaa ta’ee hojii eegalee kaasee,sababaa …Read More »
Hiriira Dargagoo Oromo Afrikaa Kibbaa- OLF – Change Group
GUYYAA HAR’AA OROMOONNI AFRIKAA KIBBAA JIRAATAN SABAA FI SAB-LAMMOOTA ETIYOOPHIYAA WAJJIIN TA’UUDHAAN HIRIIRA NAGAHAA UN IRRATTI BAHUUN, SAGALEE HO’AADHAAN FALMII MOOTUMMAA WAYYAANEE IRRATTI GEEGGESSEERA!Sabaa fi sab-lammoonni …Read More »


text:
Prezidaantiin Yunaayitid Isteets, Joo Baayidin, haala Itiyoophiyaa keessaa ilaalchisuun ibsa kaleessa baasaniin, Itiyoophiyaa keessatti hookkarri hammaachuu akkasumas, naannoo fi sab-lammiidhaan addaan wal-qoqqooduun jabaachaa dhufuun kan baay’ee isaan yaaddesse tahuu eeranii, hoogganoonnii fi dhaabbatoonni Itiyoophiyaa keessaa jiran hundi araara, kabajamuu mirga namoomaa fi kabajamuu sirna sab-daneessa yokaan sirna garee hunda hirmaachisuu akka jajjabeessan gaafatanii jiran.
Hookkara saalaa bal’inaan geggeessamu dabalee dhiittaaleen mirga namoomaa Tigiraay keessatti geggeessaman dhaabachuu qabu, jechuudhaan mootummaan Itiyoophiyaa fi qaamonni siyaasaa biyyattii keessaa qooda qaban hundinuu marii hunda hirmaachise geggeessuutti akka cichan hubachiisan – prezidaant Baayiden.


text:
Minsiteerri waajjira kominikeeshinii Itiyoopiyaa Geetaachew Reddaa labsiin yeroo hatattamaa bu’aa barbaachisu argamsiisuu dhaan biyyattiin akka tasgabbooftu godhee jira jedhan. Mnistrii dhimma alaa US keessa jiranii fi Itiyoopiyaan nageenya argachuu ishee amanuu hin feenetu jiru jedhaniiru.
Mootummaan Itiyoopiyaa ministriin dhimma alaa US imala biyyattii ilaalchisee akeekkachiisa inni kennetti mufatee jira.
Ministriin dhimma alaa US jimaata darbe akeekkachiisa imalaa kenneen sababaa jeequmsa keessumaa Oromiyaa fi naannoo Amaaraa keesatti ka’ee lubbuu nama hedduu galaafate kumaan kanneen laka’aman hidhaatti naqamanii qabeenyaa hedduun barbadaa’eef jecha lammiiwwan isaa imala barbaachisaa hin taane gara Itiyoopoiyaatti godhan irraa akka of qusatan gaafatee jira.
Mootummaan Itiyoopoiyaa jalqaba baatii kanaa labsii yeroo hatattamaa baatii ja’aaf kan turu labsuun isaa ni yaadatama.
Ministeerri waajjira dhimmootii kominikeeshinii Itiyoopoiyaa Geetaachew Reddaa akka jedhanitti labsiin yeroo hatattamaa bu’aa gaarii buuseen biyyattiin akka tasgabbooftu godhee jira. Ministrii dhimma alaa US keessa kanneen jiran hangi tokko garuu Itiyoopiyaan tasgabbii argachuu ishee kan hin simanne jiru jedhan.
Akka carraa ta’ee namoonni ministrii dhimma alaa keessa jiran hangi tokko sababaa dhugumatti nama dhibu dhiyeessuu dhaan akeekkachiisa imalaa akka kaa’amu godhan. Namni ministrii dhimma ala sana keessa jiru Itiyoopiyaan nagaa argachuun ishee kan isa yaaddessu waan jiru fakkaata.
Sababiin isaas akeekkachiisa sana keeyyata jalqabaa yooilaalte biyyattii keessa jeeqamni akka jiru akka amantu si godha. Biyya kana keessa jeeqamni deemaa jiru hin jiru jedhan.
Dura ta’aa kongresa federaalawaa Oromoo Dr. Mararaa Guddinaa obbo Geetaachoon biyyattiin nagaa ka jedhan uummata saamuu fi dararuu akkasumas jamaa hidhaatti naqaa utuu jiranii ti jedhan.
Getachoon jalqaba baatii kanaa VOA waliin gaaffii fi deebii geggeessaniin mootummaan isaanii hiriira farra mootummaa sana keessaa harki humnoota alaa jiraachuu ragaa qabna jedhanii turan, garuu ragaan sun maal akka ta’e dubbachuuf tole hin jedhin hafan.


text:
Marroo 20 taphatanii goolii 40 gale hagii tokko keessaa galee hagii tokkolleen faanuma jira.Dorgommii AFCON 2017 eegii jalqabani guyyaa 10 keessa jiran.Hardha tapha lamatti jiraa biyya 4ti taphata.
Hardha Toogoo,DRC,Nyeenca fi Morookooti taphata.Taphii kun daqiiqaa 30n duubatti jalqaba.Togo fi DRC fi Morookoo fi Ayvori Kosti waliin tapahta.
Aljeeriyaan galtee Gaaboon keessaa bahyanii bahanii biyya 16 jalqabee biyya 8 walti hafuuf deema.DRC biyya 8n walti hafan tahuuf deemuutti jirti tapha lamaan taphatte keessa hin moohamne.Tapha Jimaata dabree irratti Ayvoorii Koostiin 2-2 gargar baate
Tapha kana irratti Toogoon moohuu baannaan keessaa galti Ayvori Kosti dabruuf ammoo Morookoo moohuu malte.
Tapha duraan taphatan irratti Morookoon Toogoo 3-1 moote.Leenjisaan Toogoo taphataa Arsenaalii fi Kiristaal Paalaasi ka durii, Emmanuel Adebayor waan guddoo irraa eegata.
Namii Toogoon abdattu ka dhibiin Marheu Dosseviiti ka biyya Giriikii tapha biyya isaa DRC moohachiisa
Sadarkaa FIFA,Waldaan Federeshiinii Kubbaa Miilaa Addunyaa baasetti Toogoon 90essoo jirtii DRCn ammoo 49essoo.
Ayvori Kosti shaampiyoonaa AFCON bara 2015 taatullee amma akka qaraa kaan hin jirtuu duubatti deemuutti jirti.Morookoon ammoo wayyaahaa deemuutti jirti.
Tapha jalqabaa lamaan warra waliin taphatte walqixxee baate.Tapha kana mootee jennaan tapha itt aanutti dabartii tahuu baannaan xaxattee keessaa galti.Yoo walqixxee baatellee hinuma dabarti yoo qabxii tokkoon caaltellee hinuma dabarti.
Morookoon dorgommii sadarkaa addunyaa 14 bara dabre taphatte keessaa shan qofa moohamte.
Ayvori Kosti tapha sadarka addunyaa ganna dabre taphatte keessaa 14 taphattee 8 walqixxee baate
Ilmaan Turee lamaanii fi Diroogbaan dorgommii addunyaa keessaa bahanii hardhallee Ayvoorii Koostiif taphachuu dhabuun isaanii Ayvori Koosti wa dhabsiifti.
Ayvorii Kosti tapha AFCONiif dabruuf tokko qofa akka dansaa moote. Morookoon ammoo taphuma dorgommii itti seente cufaa warra waliin taphatte ufuma dura qajeelchaa asi geette.


text:
Waggoota dheeraadhaaf wanni akkaan na yaachisaa as gaye akkaata ummanni tokko sirna abbaa-irree ofirraa
ittisuufi dhabamsiisuu itti dandayani. Kuniis, hamma tokko, ilmi namaa cunqursaa akkanaa mudachuus, sarna
akkasiitin dhabamsiifamuus hinqabu yaanni jedhu na keessatti uumamuurraa dhalate. Amantii tuniis waa‟ee
barbaachisummaa bilisummaa ilma namaa, waa‟ee akkaagara abbootii irree (Arstootilirraa hanga xiinxaltoota sirna ukkaamsaatti) seenaa sirna abbootii irree (keessumattuu sirnoota Naaziitiifi kan Staaliinistootaa) dubbisuu kiyyaan daranuu na keessatti akka cimtu taate.
Waggoota dabran keessatti warra mooraalee hidhaa jumlaa (concentration camps) Naazii keessa hiraariin jiraateefi kanneen dandamatanii as gayan qunnamee dubbisuuf hiree argadheera. Norweeyitti warra bittaa faashistootaatiin mormeefi kanneen dandamate qunnameera; warra laboobamaniis waa‟ee saanii dhagayeera. Yahuudoota mooraa Naazii keessaa baafataniifi warra isaan dandamachiisees argee odeeyfadheera.
Shoorarkaa bittaa kooministootaa jalatti biyyoota adda addaa keessatti taate oduudhaan osoo hintahin kitaaboota garagaraa dubbisuudhaanin hubadhe. Shoorarkaan sirnoota kanaa maqaa cunqursaafi samicha jalaa bilisoomutiin waan irratti fe‟ameef baay‟ee nama gaddisiisa.
Kurneelee muraasa as dhihoo kana keessattiis warra biyyoota sirna abbaa-irree jalatti kufan kanneen akka Panama, Poland, Tibetiifi Burma waliin walqunnamee dhugaa waa‟ee sirna abbaa irree kanneenii hubadheera. Warra Tibet kanneen weerara kooministoota China dura dhaabbatee lole, warra Russia kanneen yaalii fonqolcha mootummaa ji‟a Hagayyaa bara 1991 keessa fiinxaaleyyii godhame cabse, Taaylaandota yaalii biyya isaanii gara bittaa waraanaatti deebisuuf godhamte karaa nagayaatiin fashalsiisan ilaalchisee amala hamaafi ajaa‟ibsiisaa sirni abbaa irree waan baay‟ee barachuu dandayeetin jira.
Qabsoon bittoota garajaboo kanarra aanuuf godhamteefi aarsaan kafalame gadda hadhaawaa haa uumu malee,
biyyoota ammayyuu balaa irra-hamaa jala jiraniifi mormii jajjabduun keessatti mul‟atu daaw‟achuun murannoofi gootummaan haawaasa biyyoota sanii nama jajjabeessa. Kanneen keessaa, Panama bittaa abbaa irree Noriega jalatti, ummanni Vilnius /Lithuania ukkaamsitoota Sooviyeet durii jalatti, Beijing murruqii addababayii Tiananmen irratti raaw‟atameefi balaa „Burmaa bilisa baate‟ keessatti waajjira humnoota demokraatawoorratti bakka Manerplaw jedhamutti raaw‟atame akka fakkeenyaatti kaafamu.
Takkee bakkoota gootoonni itti kufan dhaqee daaw‟adheera: awwaalaafi utubaa TV Vinius/Riga/ keessatti argamu, parkiilee namoonni itti rashanaman, Ferrara kaaba Italia keessatti bakka fashistoonni mormitoo murruq itti godhan, akkasumas, Manerplaw keessatti awwaala jimlaa reefki azeebban kichuutiin guutame arguu danda‟eera. Abbootiin irree hundinuu fixiinsaafi badiinsa nama suukaneessu dhiisanii dabruu isaaniiti hubanna.
Moyxannoofi yaaddoo tana keessaahis cunqursaa ittisuun akka dandayamu, ,murriqiin osoo hinjirre qabsoo milkii qabdu sirna abbaa irreerratti akka dandayamu, sirna abbaa irree cabsuufi hahhaarayniniis daaraa duraanii keessaa akka hin dhalanne ittisuun akka dandayamu abdii guddoo murannoo cimtuu qabdu arganne. Gaaga‟ama lubbuutiifi gadadoo ummataa hamma danda‟ametti gad xiqqeessuudhaan sirna abbootii irree cabsuuf karaalee qabsoo milkii qabdu gochuun itti dandayamu qajeellotti if eeggachaa itti yaaduu yaaleen jira.Waggoota baay‟eef waa‟ee sirnoota abbootii irree, sochiilee diddaa cunqursaa, warraaqsa garagaraa, ilaalcha siyaasaa adda addaa, sirnoota taligaa mootummaatiifi keessaafuu qabsoo malchiiftuu karaa nagayaatiin godhamtu qorachuudhaan waanin hubadherraahin ka’e.
Kitaabni kuniis qormaata kanarraa dhalate.
Bal’ina Kitaabichaa mallattoo ittaanu tuqaatii dubbisaa: FDTD_Afan_Oromo


text:
(Oromedia, Finfinnee, 3 Sadaasa 2015) Mootummaan Wayyaanee karooraa Gaaduu (spy) haaraa Raawwii Saddeet biyya keessa, biyya ollaa fi biyya alaatti facaasuun beekame.
Odeessi nu gahe akak addeessetti, mootummaan Wayyaanee tasgabbii fi jabina moora qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti uumamaa dhufetti yaaddaúun gaadduu haaraa bobbaasaa jirti.
“Walii galteen ABO fi jaarmiyooti bilisummaa sabootaa gidduu kana tolfatan naasuu fi yaaddoo itti uumee jira,” kan jedhu odeessi nu gahe kun, “naasuu fi sodaa itti bule kana keessaa bahuuf ijoolleen Tigiree karooraa haaraa saddeet qopheefatanii socho’aa jiran,”jedheera.
A. Ummatni biyyaa akka hin baqanne gochuu fi kan baqatellee tooftaa fi mala adda addaatiin biyyatti akka deebi’an gochuu,
B. ABO dadhabsiisuuf jecha, ilmaan Oromoo biyya ambaatti baqatan gara biyyaatti galchuu,
C. Miseensotaa fi qondaalota, akkasumas namoota sab-boonummaa fi dhageettii ummata biratti qaban ofitti qabuu,
E. ABO keessatti caasaa diriirsuuf waan barbaachisu qopheessuun jaarmayichaa diiguu,
F. Murna Gaadduu (tikaa) jabaa fi qaroo qopheessuun hawaasa fakkaatee hawaasa keessatti maadheffachuun murni kun hawaasa Oromoo akka laaffisu keessaan irratti hojjechuu,
G. Hoogganootaa ABO-jidduutti wal-shakkiin akka uumamu gochuu,
H. Namooti maqaa diyaasporaa jedhamuun biyyatti afeeramanii magaalaa Adaamaa turan biyya alaatti deebisuun akka isaan leenjii kennameef hojjaa irra oolchan gochuu, fi
I. Jaarmiyaa hawaasa Oromoo Oromummaa irratti hundaaée ijaaramee jiruu fi ijaaramaa jiru akka gosaan walqoodanii waldiigan irratti hojjachuun dha.
Odeessi kun dabalee akka adeessetti, miidiyaalee biyya alaa keessa jiran keessatti immoo odeeffannoon sobaa kan maqaa ABO xureessu facaasuun akka umamti Oromoo ABO irraa abdii dhabu taasisuuf karoorfamee jira.
Karoorri wayyaane biraa bahe kun dhuma irrattis, keessayyuu namootiin amma dura hooggana ABO-turanii wayyaanetti galan dirqama kana olaantummaan akka raawwataniif ramadamanii jiru.
Gareen gaadduu kun raawwii hojii kanaa hoggantoota humna tikaa wayyaaneef guyyuu kan gabaasu taúun hubatameera.
Yeroo ammaa kanas namni Biqilaa jedhamu, Lichoo Bukuraa fi Kumsaa Gadaa waliin icciitiin wal qunamuudhaan ABO diiguuf hojjachaa akka jiran odeessi kun dabalee saaxileera.


text:
ODUU HAARAWA
Booyichi magaalaa Amboo keessa jiru baayyee nama gaddisiisa. bakka Addis Ketema jedhamutti reenfa nama torbaa Warri feedaraalaa utuu uummanni ni fudhanna,ni awwaallanna reeffa nama keeenyaa jedhanii iyyanuu kaasanii dhoksuuf gara Finfineetti ergan. Araadaa bakka jedhamuttis reenfi nama saddeetii kaafamee Finfinneetti ergameera.Reenfa torban Addis ketema dhaa kaafame keessaa sadii barattoota Yuunivarsiitii Amboo yoo ta’an, afur immoo jiraattoota uummata magaalaa Ambooti. Id Barattoota kanaas ijoolleen fuutee ragaadhaaf harkaa qabu.Oromoo dhumannee maalif nurraa callistan jedhu uummanni magaala Amboo.
walumaa galatti Namoonni Ambotti du’an gara soddomi shanititti(35) tilmaamama. reeffa kaan ammoo Finfinneetti dhoksaafi humnaan guuramaa jira. Rakkoon hamaatu Tuqur incinniittimmoo raawwatamaa jira.
Magaalaa Gudarirraas kaleessa nama lama, har’a ammoo namni shan du’uu namoonni ija isaanitiin arganiifi keessa turan ragaa bahaniiru. uummata karaa nagaa mormiisaanii dhageessisa turanitti, raasasa roobsan malee badiin uummatni dalage tokkolee akka hin jirre himan raga baatonni.
Lootee seentoonni wayyaaneefi humni tikaa basaastuu waliin tahuudhaan maqaa uummataa yakkuuf, Tuqur incinniitti Galma investmeentii tokko guutummaatti guban. uummanni ajjeefamaniirus konkolaataa shantu gubate. waajjiraalee aanaa muraasa keessattis abiddi qabatee jiraa.
Gama biraatin immoo barattoonni Oromoo walgahiif yuunivarsiitii saayinsiifi teknolojii adaammatti Dr.Tolaa Bariisootiin waammamanii utuu xiqqoo hin turin poolisoonni federaalaa konkolaataa shaniin ijoollee guuraniigara dabarsan jedham..kanneen kana jalaa miliqanimmoo Finfinneefiiddoolee birootti baqachaa jiran.
Akkasumas Yuunivarsiitii Finfinnee keessattis daqiiqaa muraasa dura hiriiraa nagaa bahanii gaaffilee seera qabeessa waan gaafatanii jecha humni tika wayyanee barattoota oromoo yun.finf heddu qabun mooraa keessa gad guuraa akka ture odeessi keenya ni ibsa.
Oduu amma nu dhaqqabeen immoo barattoonni mana barumsa sadarkaa lammaffaa olaanaa Garba gurraachaa,kan teeknikaafi ogummaa akkasumas barattoonni kolleejji Mogor hiriira nagaa bahuudhaan uummanni magaalaa Garba gurraachas waliin hirmaatan.
QABSOON ITTI FUFA!


text:
Kora Sabaa 4ffaa ABOn gaggeeffadhe jedhu dhuguma kora dimokraatawaa fi seerawa turee? Korri kun dhuguma milkii fi injifannoon xumuramee? Jabinni kora kanaa maal ture laafina hoo qaba turee? Deemsii fi filmaatni hogganaa dhuguma bilisa turee? Barruu gabaabduu dhiheessuun gaaffiilee kana deebisuu yaala. Obsaan akka dubbiftan isin gaafadha.
Korii dhaabaa maaliif gaggeeffama?
Korri jaarmayaa yeroo godhamu jaarmayaa sana karaa tarsiimoo fi tooftaa, karaa hoggansaa, karaa barruulee bu’uraa xiinxala bal’aa godhee haala yeroo keessa jiramuu wajjin akka wal fudhatuu fi qabsoo fuula dura tarkaanfachiisuuf haaromsa barbaachisu godha. Qabsicha sadarkaa tokkotti ol tarkaanfachiisa jedhamee eegama. Dhaabni tokko haalaa fi yeroo keessatti of gurmeessee, of haaromsee, tarsiimoo fi tooftaa isaa gilgaalee hin deemu yoo tahe bakkuma jirutti lafa dhiituu taha. Kaayyoon ganamaa, waaree, waaree boodaa fi galgala hin qabu taanaan bakka jirutti deemuu taha. Haalaa fi yeroon waan hundaa geeddara. Kanaa wajjin deemuun ammoo qaroomina. Qabsoon ABOn gaggeeffamu bara 1970ta jalqaba keessa yeroo bu’ureeffame haala yeroo sana sabni Oromoo fi addunyaan keessa ture irratti hundaa’ee ti. Har’a waggaa 40 ol booda tooftaa gaafa sanaatiin qabsoo goona jechuun dogoggora. Waggoota kana hundaa qabsoon godhame mirga galmeesse, sadarkaa itti guddate hin qabu jechuun wal qixa. Qabsoon tokko bakka irra gahe irraa gara fuulduraatti deema malee bakkuma jiru dhaabbatee lafa hin dhiitu. Haalaa fi yeroo jiru wajjin deemuu danda’uu qaba. Kanaa achi tufamee alatti hafa. Korri dhaabaa muuxannoo hoogganni darbe hojii irratti argate fi haala jiru xiinxalee fi sana irratti hundaawee jijjiirama toofta fi yoo barbaachisaa tahe kan kaayoos gochuutu irraa eegama. Barruuleen bu’uuraa gilgaalamaniif wayyeessi godhamu malu sagantaa siyaasaa fi heera.
Sagantaa Siyaasaa irratti
KS 4ffaan karaa kana kufaatii maleee injifannoo galmeesse hin qabu. Sagantaa Siyaasaa kan haala yeroo wajjin hin deemne raggaase. Hirmaatoti koraa haala yeroo ammaa hubachuu hin dandeenye jechuu hin danda’u. Har’a akka dhaaba siyaasaatti yeroo waa’ee kolonii kan haasofnu miti. Kolonii dhaa lakkii mitii haasa’uu warra academy dhaf dhiisuu wayya. Gaaffiin mirga hiree murteeffannaa, kan har’a seera addunyaa tahe, sagantaa siyaasaa keessaa haquun dogoggora guddaa dha. Oromiyaa walaboomte argamsiisuuf qabsoo godhun haalaa fi yeroo wajjin deemuu qaba. Qabsoon haala jiopolitikaa jiru wajjin hin deemu yoo tahe ofiin of ajjeesuu dha. Waan barbaadan bira gahuun salphaa miti yookaan hin danda’amu. Oromiyaan bulchiinsa alagaa jala turte yookan jirti haa jennu malee daangaan Oromiyaa hin sararamne. Saboota 25 ol tu olla Oromiyaa jiru. Isaan kana hundaa wajjin daangaan hin sararamne. Lolli daangaa irratti tahu kan amma Somaalee wajjin deemu qofa osoo hin taane saboota naannoo Oromiyaa jiran hundaa wajjin lolli kan hin oolle tahuutu mala. Ummatni Oromoo akka nagaan jiraattu dandeessissuuf sagantaa amma Korri Sabaa raggaase ka’e hin baasu. Qabsoo Oromootti diina heddummeessee ka’e korri. Har’a gaaffiin miseensota ABO fi ummata Oromoo kaasaa jiran gaaffii kaayyoo miti. Gaaffii hoogganummaa fi qindoomina kaayyoo lafa jiru hojii irra oolchuu ti. Sagantaan tokko hagamuu miidhagee waraqaa irra taa’e yoo hojiitti hiikuun hin danda’amu ta’e hiika hin qabu. Korri haala QBOn keessa dabre, keessa jiru fi isa as deemu gamaaggamee waa hin fooyyessu yoo ta’e maal gochuuf wal gaha. HD gadaa isaa fixate itti fufsiisuuf wal gaha yoo tahe kisaaraa dha. Dhugaa dha korri kun humna haaraa hogannatti fiduuf yaaleera. Kun qabxii bagee jechiisiisuu dha. Garuu idileetti yoo ilaalame KS ABO 4ffaa hin milkoofne jechuutu danda’ama. KS ABO 4ffaa maaliif QBO milkaawuu dadhabee, maaltu isa danqe, rakkoon keenyi maal jedhee hin ilaalle. Wal faarsee, namoota dhuunfaa faarsee ka’e. Gabaasaa GS jedhamee kan Koraaf dhihaate hundee rakkoo dhaabichaa, maaliif miseensoti jajjaboon irraa harca’anii, maaliif laaffataa deemnee qabxii jedhu hin tuqne. Injifannoo argaman jedhu tarreessu yaale. Furmaata rakkoolee dhaabichi, qabsoon qabu hin akeekne. Ummata Oromoo lolaa fi jeequmsatti kan geessu sagantaa siyaasaa raggaasee ka’e. Nama gaddisiisa.
Heera ABO irratti
Heerri tokko kanuma akka barbadan tumanii yoo hin feene jijjiran miti. Heerri ni wayyeeffama malee hin haqamu. Heerri yoo haqame jaarmayaan sun diigameera yookaan waan biraatti of jijjireera jechuu dha. Heerri kora 3ffaa irratti ragga’e maal na dhibdee dhaan kunoo yeroo lama geeddarame. Walgahiin Berlinitti godhame araara godhame irratti GStiin jijjirame. GS heera jijjiiruuf mirga itti hin qabu. Kan mirga qabu Kora Sabaa qofa. Korri sabaa 3ffaan HDn term lama caalaa filamuu hin qabu jedhee akka kanatti murteesse: “Hayyu Dureen GS, GS tiin miseensota ofii keessaa waggaa afuriif filama. Si’a lama caalaa walitti aansee filamuu hin danda’u.”
Kora kana irratti namoonni argaman 371 keessaa sagalee kennachuuf mirga kanneen qaban 367 qofa. HD yeroo lama caalaa walitti fufee filamuu hin danda’u qabxii jedhu heera keessaa kaasuu ykn tursuu ilaalchisee : akka ka’u sagalee kannen kennatan 238. Heera kana kaasuuf immoo sagalee barbaachisu yoo xiqqaate 243. Kunis kan agarsiisu heerri kun kan kaafame sirnaa ala tahuudha. DI heera fi sirnaa ala filame! Dhaaba keenya, ABO, baraaruuf maal tahuu akka qabu ifa.
Kan nama dhibu ammoo warrumti gaafa sana term lama jedhee murteesse har’a ammoo sagalee lam-sadee malee HDn haga barbaade filamuu danda’a jedhanii heera jijjiiran. Kun waanuma Paul Kagameen of filchiisuuf heera biyyaa akka fedha isaatti jijjiirsise wajjin wal fakkaata. Haalli fakkaataan biyyoota Afrikaa biroo keessatti mul’ataniilee waan bilisummaa booda itti ce’ameedha. Erga akka barbaadan of filchiisuu murteeffatanii heera tumachuun maaliif barbaachise?
Gaaffiin miseensotaa bal’aa fi ummataa Oromoo HD basaasa Wayyaanee wajjin hojjatee miseensota hedduu hiisise, amma illee hiisisaa jiru, geeddaruu tahee odoo jiruu korri ABO 4ffan HD geeddaramuu qabu itti deebisee abbaa irrummaa nama tokkoo raggaasee ka’e. Sababaan dhihataa turan HDn achii kaanaan dhaabni ni diigama, hojiin biyya keessaa ni faca’a fi kkf ture. Haile Sillaaseen yoo teessoo irraa bu’e biyyi Itophiyaa ni diigamti isa jedhamaa ture nama yaadachiisa. ABO keessatti hogganummaan kennamu kan walo ti malee kan nama tokkoo hin turre. Amma garuu kan nama tokko tahuu irraa yoo inni achii ka’ee dhaabni ni diigama jedhama. HDn hojii dameelee qindeessa malee akka nam-tokkootti gad bu’ee jaarmayaa biyya keessaa waan ijaaruuf hin qabu. Hubadhaa! Abbaa irrummaatu sirnaan gad dhaabbataa jira. Gochaan akkanaa farra aadaa Oromoo kan sirna gadaa keessatti beekamee fi addunyaan farfamuu miti. Haala korri sun itti qophaa’ee dhiibbaa guddaa akka qabu nan hubadha. Haga haalli jiru jijjiramee korri bilisa ta’e bakka bilisummaan marihachuun danda’amutti hin taa’initti rakkoon kun akka itti fufu shakkiin hin jiru.
DI Ammas HD ABO Tahe Filame!!
Daawud Ibsaa (DI) ammas haayyu durummaatti Kora Sabaa ABO 4ffaa irratti filame! Filamuun DI kun heera ABOn ala moo mitii booda irra itti deebina. Daawud 1999tti keessa yeroo jalqabaafi haayyu durummaatti filame. Erga HD ta’ee amma waggoota 18 taheera. KS hatattamaa waan murteessee ka’e keessa tokko yeroo ji’a ja’a keessatti KS 3ffaan akka yaamamu ture. Haata’u malee DIfaa sababa quubsaa malee waggoota 5 tursanii KS 3ffaa yaaman. Korri kun harkifachuu irraatti miseensoti buleeyyiin muuxannoo yeroo dheeraa hojii dhaaba kanaa irratti qaban, DI ABO nu sarbeera jechuun, cabsatanii Qaama Cehumsaa ABO utuban. Walumaa galaa kun qabsoo ummati keenya bilisummaaf geggeessaa jiruuf gufuu fi kisaaraa akka tahe Oromooti hedduun ni hubatu.
Daawud KS 3ffaa irrattis HD tahee filamee waggoota 13f, jechuun hanga KS-4ffaan taa’utti, haayyu duree ture. KS 3ffaa booda, ammas miseensoti ciccimoon cabsatanii bahuun Koree Yeroo ABO ijaaran. Sababa foxxoqiinsa yeroo darbee fi isa kanaan kisaaraa hangana hin jedhamnetu miseensota, dabree qabsicha irra bifa waliigalaan gahe. Diinni dagatamee walii keenyatti galagalle. Sababa kanaan ilmaan Oromoo qaqqara meeqatu galaafatame. Kun marti osoo jiruu DI deebisee if filchiisuun Oromootaa fi alagoota firoota qabsoo bilisummaa Oromoo tahan hedduu gaddisiiseerra. HD tahee ammas filamuu isaatti kan gammadde Wayyaanee duwwaa dha. Haayyu durummaan DI yoo itti fufee balaa biroo qabsoo kanatti harkisa jechuun sab-boontota hedduutu yaaddawaa jiru.
Mee Daawud Ibsaa waggaa 18 HD tahee maal buuse jennee hanga tokko gad fageenyaan haa ilaallu. Bara inni aangoo fudhate irraa kaasee ABOn cacaccabee karaa hundaa gad deeme malee ol hin kaane. WBO gaafa inni HD tahe gudddaa ture. Ergasii yeroo hedduu leenjifamee biyyatti erguu yaalamee faca’e. Waanti Daawud Ibsaa hojjatu tokko bakka gahee hin beeku. Kana yeroon jedhu jibbamsa irraa odoo hin taane dhugaa jiruu dha. Inni waan hojjatu fiixa baasuuf halkanii fi guyyaa dhama’a. Dhaamaatiin isaa garuu bilaasha taha. Gorsa namaa fudhatee beekumsa, karooraani fi mariidhaan hojjachuu hin fedhu. Hundaa shakka. Miseensa hogganaa isaa wajjin hojjatu hin amanu. Caasaa hoggani jedhee itti kennee, karaa duubaan miseensa qunnamee hojii basaasummaa hojjata. Hojii isaa milkii kan dhabsiisu keessaa tokko isa kana. Yoo caasaan injifannoo yookaan milkii argamsiise hinaaffaa irraa keessa lixee laaqa yookaan caasaa sana dhuunfata. Miseensoti jajjaboo fi hayyuu tahan, kan barnoota qaban wal duraa duuba dhaaba kana keessaa bahan hogganummaa Daawud Ibsaa tuffatani fi jibbanii ti. Warri isa leellisan dhalootaan naannoo Horroo kan tahanii dha. Har’a ABO humna namaa barate fi muxannoo gahaa qabsoo keessatti horate hin qabu.
Akkuma olitti jedhe karaa waraanaas gadaa DI keessatti kufaatii malee injifannoon argame hin jiru. Daawud Ibsaa waraana bilisummaa Oromoo yeroo dhumaaf kan diige bara 2006 akka jirutti humna Eritrea keessa jiru marii fi murtii hogganootaa malee murtii mataa isaan Somaliyaatti feesisee harka Wayyaanee gaafa galchee dha. Warri biyya alaa irraa kora dhaqan WBO leenjii irra jiru arganii mirqaaqanan. Dhugaa qabu. Waraanni isaan Wii’aa yookan Tasaneetti argan sun guddaa ittifakkaata. Garuu waraanni sun karaa itti biyya gahu hin qabu, lolee ibidaan qoramee waraana itite waan hin taaneef yoo carraa biyya gahuu jiraate illee lola guyyaa jalqabaa irratti faca’a. Keessa waraana kanaa dhibdee fi mufii guddaatu jira. Waraanni sun mataa damee waraanaa irratti gungummii jabaa qaba. Dabballoti siyaasaa waan gaaffii kaasaniif hojii irraa dhorkamanii jiru. Waraanni sun harki caalaan isaa waggaa kudhanii ol gammoojjii Eritrea keessa kan ture, lola seenee kan hin beekne, gariin isaa Asab kan ture, qaamaa fi qalbii dhaan kan daadarkaa’e tuullaa iddii ti. Waraanni jabaa fi abdachiisaa kan tahu yoo lola seenee muuxannoo qabaate duwwaa dha.
Gadaa DI keessatti dhaabni ABO caasaan isaa diigame. Har’a Damee fi Birkiileen maqaaf haa jiraatan malee tokkoon isaanii hin dalagan. DI akka isaan dalagan itti hin dhiisu. Caasaa hundaa keessa harka kaa’ee akka miseensi gadii qondaala isaaf hin ajajamne godha. Kan ABO laaffise tokko isa kana. DI gorsa hin fudhatu, ofii ammoo yaada hin qabu. Nama akkasiif heera haqanii umrii aangoo isaa dheeressuun dhaabicha ajjeesuudha. Sababa namooti ganda isaatii kora irratti kennan ‘yoo inni itti hin fufne qabsoo biyya keessaa inni hoogganutu bada’ kan jedhu dha. Caasaan dhoksaatti HD duwwaan beeku kan hooggana dhaabicha biratti hin beekamne caasaa dhaabaa hin ta’u. Uummati Oromoo biyya keessaa ABO malee Daawud Ibsaa maqaan iyyuu hin beeku. Uummata keessa hin jiru. Warri maqaa isaa dhaga’an iyyuu ergamaa ittiin jedhu. Qabsoo biyya keessaa uummatatu ofitti fudhatee geggeessaa jira. Alaabaa fi maqaa ABO jedhu kan kaasaniif Wayyaanee ittin garaa gubuuf malee ABO Daawud Ibsaa beekanii fi jaallatanii miti. Walumaa gala ABO hogannumaa DI jalatti du’aa jira.
Daawud Ibsaa heera ABO jijjirsisee waggaa 18 aangoo irra turee nagahera jechuu hanqatee ammas deebisee of filchiise. Warri akka inni deebi’ee filamu wawwaataa turan Jireenyaa Guddataa faa dha. Sababni kennames hojii biyya keessaa isatu quba qabaa; yoo inni itti hin fufne ni diigama kan jedhuu dha. Hojiin biyya keessaa kan Daawud Ibsaa gaggeessu guutummaatti caasaa Tikni Wayyaanee Geetachoo Asaffaa dhuunfatee dha. Nama tokkotu maqaa email lama – sadii baafatee isa qunnama. Caasaan jaarmayaa biyya keessaa kan Daawud fi Gaashun kallattin gaggeessan harka tika Wayyaaneen jira. Kanaaf ragaa guddaan Girmaa Xurunee ti. Miseensota caasaa hojii biyya keessatti ijaaramanii mana hidhaa Qilinxoo, Ma’ikalaawii fi Qaallittii kkf jiran yoo gaafatan kan isaan hiisise GX ti. Dhimmi GX koree dhaan qoratamee qabatamaatti tika wayyaanee tahuu isaa mirkanaawee jira. Horii ummatni fi miseesoti buusan GXtu itti bashannana. Horiin hojii biyya keessaaf jedhamee ergamu dursee tika Wayyaanee bira gaheetu tohannoo isaanii jalatti akka ittin hojjatamuuf gad dhiifama. Gabaabaatti caasaan DI biyya keessatti ijaare harka diinaa jira. Warri innii fi Gaashuu ijaaran ilmaan Horroo warra tika Wayyaanee keessa jiranii dha. Dhimma kana irratti Yaazacheew faa gaafachuun ni danda’ama.
Daawud Ibsaa deebi’ee filamuutti kan gammadan garee lama. Gareen tokko warra jala kaattuu isaa tahan, wal ijaaranii maqaa namoota hoggana tahanii balleessaa turanii ti. Isaan kun Gaashuu, Odaa fi Shugux Galataa ti. Warri kaan firfaarii funaannachuuf kan jala fiiganii dha. Garee filamuu isaatti gammade lammaffaan Tika Wayyaanee ti. Akka Daawud filame jedhamee labsameen Wayyaaneen guddaa gammadde. Maal jennaan isaan wajjin hojjataa jira waan taheef. Namni haaraan yoo filame caasaa jalaa geeddara. Wayyaanee kan gammachiise keessaa tokko ammoo akkaataa DI qabsoo kana itti gaggeessuu dha. Tooftaa dullomaa kan haala yeroo wajjin hin deemne, kan Wayyaaneen moggeessuuf hin rakkifne qabatee sababa DI hoggana kennuuf. Siyaasaa waan hin beekneef DI maneuver godhee tooftaa jijjiiree Wayyaanee saaxiluu ykn dadhabsiisuu hin dandeenye. Wayyaaneen isa kana jaallatteetti. Farreen qabsoo Oromoo kanneen filamuu DI hin feene yoo jiraatan yartuudha.
Bakka-bu’oota Kora Sabaa
ABO keessatti miseensoti caasaa isaanii eeggatanii nama bakka buufachuu dhaan kora irraa hirmaatu. Nama meeqatti bakka-bu’aan tokko filama kan jedhu GStu murteessa. Koree Qopheessituun sana hojii irra oolchiti. Kora 4ffaaf qajeelfamni bakka-bu’oota filuuf bahe hojii irra hin oolle. Miseensoti biyya alaa miseensota 15tti tokko ergatu jedhame. Miseensoti akkasitti bakka-bu’oota isaanii filatanii erga xumuramee booda ajaja HDtiin qondaaloti kutaa filmaata malee akka Kora irraa hirmaatan tahe. Namoota filmaata bakka bu’ummaa irratti kufantu ajaja HDn akka kora irraa qooda fudhatan taasifame. Kunis kan godhame deggertooti isaa akka kora irratti argamanii isaaf harka baasaniif. Dhimmi kun walgahii KHR fi Gumii Sabaa irratti ka’ee koree qopheessituun HDtu ajaje malee kun qajeelfama keenyan miti jedhan. Haa tahumalee koree qopheessituu qeequun bira dabrame.
Waraana keessattis kan godhame nama gaddisiisa. Akka heera ABOtti miseensi bakka-bu’aa koraa tahee filamuu fi filuu danda’u kan waggaa sadii dhaaba keessa turee dha. Kun faallomee miseensoti kaadhimamoo kan leenjisa waraanaa fudhataa jiran akka nama saddeetitti tokko filatan taasifame. Kanneen waggaa sadii ol dhaaba keessa turan immoo qajeelfama saddeetitti tokko akka filatan jedhame haqamee saditti tokko akka filatan taasifame. Wixinee heeraa haaraa kootaan hirmaannaa WBO 51% akka tahu jedhu kan silaa kora 4ffaa booda hojii irra ooluu malee osoo koraaf dhihaatee hin raggaafamin hojii irra oole. Namoonni KS-4ffaaf yaaman waluumaa gala 482 kan argaman 371. Isaan kana keessaa sagalee kan qaban 367 qofa. Akka kanatti ture hirmaatoota kora sabaa 4ffaa 367 keessaa 180 waraana irraa kan bakka-buufaman. Bakka-bu’ooti waraanaa kun heeraa fi sagantaa siyaasaa illee warra hin baratin, kakuu miseensummaa kan hin seenin keessa turan. Harka baasaa yeroo jedhaman warra baasan turan.
Kana malees maqaa adda addaa itti baasuun namooti filannoo malee kora irratti argaman lakoobsi isaanii baayyee dha. Isaan kun namoota HD yoo argaman na filu jedhee gaafatama qabuun dahaatee waammate dha. Waan nama dhibu kanneen GStti filaman baayeen isaanii namoota bifa kanaan kora sana dhaqanii dha. Fakkeenyi tokko qofa fudhannee haa ilaallu. Miseensota dirqama adda addaan ykn waldhaansaan Asmaraa jiraatanii fi kanneen WHD jalatti dalagan hunda filannoo malee kora irratti argaman keesaa nama torbatu GStti muudame. Miseensoti umriin ijoollummaa qaban filamuun nama gammachiisa. Garuu isaan kun yaada mataa isaanii bilisa tahanii dhiheessuu ni dhiba. Waanuma DIn jedhu tole jedhanii kan fudhatani dha.
Akkaataa qondaaloti teessumaa itti gaggeessan fi marii godhame
Sirnaa fi tartiiba Korri Sabaa itti geggeeffamuun koreen qopheessitu akka korri mijuu guodoo? labseen qondaalota teessumaatu filamu. Erga qondaaloti teessumaa filamanii booda koreen qopheessituu KS dirqama ishee raawwate jechuu dha. Kun garuu kora 4ffaa irratti faallomee ture. Koree qopheessituun akka waan dirqama irra jirtuutti walgahii yeroo geggeessitu ni ture. Hunda caalaa kan nama dhibe qondaalota teessumaa sadan filaman: Ibrahim Mummee, Toleraa Adabaa fi Odaa Xasee turan. Mummeen kora gaggeessuu ni dhibe. Sirnuma walgahiin itti geggeeffamuu hin hordofne. Manaaf carraa wal qixa hin kennine. Gama tokko yoo ilaale gama kaaniif carraa kennuun hin turre. DI akkuma miseensota bakka-bu’oota kaaniitti ilaalamuu fi carraa haasa’uu kennamuufii qaba malee waan addatti ilaalamuuf hin turre. Garuu DI akka barbaade osoo harka hin basin, eeyyamas hin gaafatin waanuma xixiqqaa irratti ka’ee haasa’a ture. Gara biraan Mummeen ofumaa dura taa’aa jedhame malee kan walgahii gaggeesse Odaa Xasee fi Tolera dha jechuun ni danda’ama. Nama yaada isaaniin mormuuf carraa haasa’uu dhorkataa turan. Warri isaaniin mormaan yeroo haasa’an irratti gungummu. Afaan keessa rukutamu. Kana irratti dabballeen cimaan tokko shira dalagamaa jiru ifaa-ifatti itti himee ture. Kanaafis GStti akka hin filamne uggurame. Itichaa Guddataa jedhama.
Dhimmoota dhaabaa ciccimoo kan akka Sagantaa Siyaasaa irratti namooti keessummaa kabajaa tahanii afeeraman akka yaada kennatan tahe. Dhaabicha diiguuf of qulquleessuu qabna warri jedhan warra akkasiifaa dha. Namoota miseensa dhaabaa ta’uuf fedhii hin qabne, of kenniinsa hin qabnetu miseensota dhaaba buleeyyii fi hooggana dhaabichaa dhaaba keessaa akka arihaman yaada kenna. Kun tartiiba kora sabaa ala qofa odoo hin taane balleessaa guddaa dha. Kun akkas tahee karaa biraa immoo bakka-bu’ooti baayyeen yaada fudhatanii dhaqan osoo hin ibsatin deebi’an hedduu dha. Marii kora irratti godhame kan dhuunfate Daawud Ibsaa ture. Gara biraan kan baayyee naamusa qabsaawotaa ala ture nama faarsuu dha. Kan faarsinu goota isa wareegamee dha malee qabsaawaa qabsoo irra jiru faarsuun aadaa warraaqxootaa fi kan ABO miti. Miseensoti kora sabaa 4ffaa irratti argaman garii garuu haala baayyee fokkisaa fi qaanfachiisaa taheen DI faarsan. Kanaaf fakkeenya kan tahan namoota lama Norway Stavanger fi Nairobi irraa dhufan DI farsanii dubbataniidha. Kan nama raajutu immoo akka isaan ka’anii haasa’an akka hayyama kennamuuf kan gaafatu ykn ajaju DI ture. Namoota isa faarsan qopheeffatee hiree kenniif jedhee dura ta’aa koraatti lallaba. Kun qaama nama suukanneessa. Korri sabaa 4ffaan haala akkasii faa keessatti gaggeeffame. Itti aansee ammoo akkaataa filmaatni GS itti gaggeeffame ibsa.
Tartiibaa fi sirna filmaata miseensota Gumii Sabaa
Sirni filmaata GS kora 4ffaa irratti geggeeffamee shiraan kan guutame ture. ABO kora sabaa dhaabbatoo 3 fi kan hatattamaa tokko gaggeeffatee jira. Koroota kana irratti takkaa dursee dirjitaawii siraa dhaan maqaan namoota filamuu qabanii tarrifamee hin beeku. Miseensi filmaataaf dhihaatu koruma irratti eerama malee dursee maqaan tarrifamee koraaf hin dhihaatu. Dirijjitaawii siraa dhaan filmaata kan geggeessaa ture Dargii beekna. Korri sabaa 4ffaan Dargii irraa kan bare fakkaata, maqaa miseensota filamuu qabani dursee qopheessee GS irratti dhihaatee erga ragga’ee booda Kora Sabaaf dhihaate. KS nama hafe jedhu itti dabale malee waan godhe hin qabu. GS nama 42 dhaabbataa fi 10 jijjjiiramaa filuuf kan kaadhimame namoota 101 tokko turan.
Filmaatni kan godhame baala dhoksaan ture. Kun sirnuma hordofamuu qabuu dha. Akkaataa maqaan kaadhimamtoota 101 itti tarrifame fi dhaamsi dabre garuu shiraan kan guutamee dha. Shira kana kan mataa itti tahee hojjate DT Koree Qopheessituu Araarsoo Biqilaa ti. Meensoti koree qopheessituu lamaan hafan waan inni hojjatu hin beekan turan. Araarso listii kaadhamtoota GS yeroo tarrisu tokko kaasee haga 52tti warra filamuu qaban tarrise. Silaa tarrisi akkasii yeroo qophawu fair and free akka tahuuf tartiiba qubee faa hordofamuu qaba ture. Kun hin taane. Araarso warra akka filaman barbaadu tokko irraa kaasee gad tarrise. I/A HD ta’ee akka filamu DI wajjin walii galtee waan uummateef waan DI barbaadu hundaa godhaa ture. Daawud yoo hin filamne warri Eritrea gargaarsa nu dhorkatu faa jechaa ture. Kessa hin beeku!
Kan biraa, WBO irraa bakka-bu’anii kan argaman lakkoobsa guddaa waan turaniif abaluun filaa abaluun hin filinaa jedhamee dursee itti himamee qopheessan. Kan qajeelfama kana bakka-bu’oota WBOf kenne Abdii Raggasaa ti. Erga bakka koraa dhaqamee tarrisi tolfamee Araarsoo Biqilaa fi Qajeelchaa Tolaa irra deemanii waraanaan lakkobsa tokko irraa haga 42 tti gurracheessaa, lakkoobsa akkasii faa irra utaalaa jedhanii gorsa kennan. Kan nam dhibu immoo miseensoti WBO mooraa leenjiitii dhaqan isaan irraa kan hafe namoota birootti akka hin dhihaanne fuulaa fuulatti itti himame. Kun dirijitaawii asaraar kan Dargii keessatti iyyuu tahee hin beekne ABO dhaaba dimokraasii, Gadaa hordofna jedhu keessatti sadarkaa ajaa’ibsiisaatti mul’ate. Baayyee nama gaddisiisa. HD deebisanii filuuf akka Paul Kagameefaati heerri geeddarama, nama barbaadan filchiisuuf tarrisa maqaa irratti shirri hojjatama. Kun ABO isa dur beekamu tahuun hafee kan Dargi Isappaa fi EPRPn dhuunfate tahe. Namoota akka Shugux Galataa miseensa Isappaa kan ture isa jaarmayaa ABO Jarman keessaa diigetu filame. ABOn amma DI hogganaan jira jedhu ABO ummatni Oromoo beeku sana miti. Waan gara biraa taheera. Dhugaan jiru isuma kana.
Diraamaan filmaata GS bifa kanaan Araarso Biqilaa jalqabe shira Asfaw Beyyenee hojjateen xumurame. Asfaw osoo USA dhaa hin ka’in akka feene goone Daawud Ibsaa deebifnee filchiifna jedhee dhadataa ture. Akkuma jedhes shira EPRP keessatti bare kora ABO keessatti hojii irra olche. Akkaataan isaa akkasi:-
Akka sirna Kora Sabaatti filmaata gaggeessuuf manni of keessaa koree filchiiftu filata. Dura taa’aa koree filchiiftuu of keessaa fila. Kan kora ABO 4ffaa garuu akkas miti. Koree Qipheessituutu maqaa isaanii tarrisee dhiheesse. Dura taa’aa koree filchiiftuus isaanumatu moggaase. Namni dura taa’aa koree filchiiftuu tahu bakka murteessaa qabata. Lafa jala dirijjitaawii siraa dhaan DI fi Araarso faa marihatanii Asfaw akka koree filchiiftuu hogganu murteessan. Asfaw dirqama DI irraa fudhateen filmaata kanaan of qulqulleessuu qabna, namoota hin barbaachifne akka hin fille jedhee gad jabeessee dubbataa ture. Kan nama dhibu EPRP tu qabsaawota ABO qulqulleessa. Filuu irrattis yeroo ibsa kennu namoota sababa adda addan kora irratti argamu hin dandeenye hin filinaa, bira dabruu dandeessu jedhee ifatti labsee mana dogoggorse. Itti fufuu dhaan tarrisa kadhimamtoota 101 dhihaate keessaa nama 52 duwwaa filtu jedhaa yoo 52 filuu hin barbaadne haguma beektan qofa filuu dandeessu jedhee manatti beeksise. Araarso tarrisa maqaa tokko irraa haga 52tti gurraachessaa jedhe. Asfaw ammoo haga beektan duwwaa gurraachessaa jedhe. Shirri Araarsoo fi Asfaw akkasitti wal fudhate. Asfaw odoo USA dhaa hin ka’in ‘akka taanu – taanee Daawud akka filamu goona’ jedhee nama dubbataa turee dha.
Filmaatni galgala tahee itti bahi isaa bor himama jedhame. Halkan sana hojiin dirijjitaawii siraa hojjatamaa bule. Halkan sana Asfaw bakka ciisicha isaa akka hin bulle warri waliin turan ragaa bahu. Asfaw waraqaa filmaataa qabatee Daawud Ibsaa bira deemuun taphi siyaasaa taphatamaa bule. Sagalee kenname osoo hin taane akka ofii barbaadanitti sagalee raabsaa bulan. Namoota gariif kan isaan argachuu malan olitti sagaleen kennameef. Haga beektan ykn feetan duwwaa gurraachesuu dandeessu kan Asfaw jedheef shira kanaaf akka isa gargaaruuf ture. Asfaw erga filmaatni ta’ee booda waraqaa filmaataa nama tokkotti illee hin argisiifne. Miseensoti koree filchiiftuu garee gareetti qoodamanii baala filmaataa sassaaban. Sagalee garee isaanii duwwaa tally godhanii beeku malee hundaa beekuu hin dandeenye. Kan sana beeku Asfaw fi DI fi warra shira walin hojjatan turan. Halkan sana isa kuffisan kuffisanii isa dabarsan dabarsanii diraamaan filmaata GS akkasitti xumuramee ganama koraaf labsan.
Shirri fi diraamaan filmaataa kora sabaa 4ffaa irratti dalagame asitti hin raawwanne. GS bifa armaa olitti hirmaattota kora sabaatiin filaman walgahanii HD, I/A HD fi miseensota ShG of keessaa filuu qaban. Walgahii GS isa jalqabaa kana ammas koree filchiiftuutu gaggeessuu qaba. Kanaaf ammas Asfaw Bayyenee shira isaa xumuraan gahuuf carraa argate. Miseensota Shanee Gumii (Executive Committee) kan tahan duraan tolfamee qabatanii walgahiitti seename. Eenyu eenyuun akka maqaa dhawu dursee walitti himameetu seename. Kana malees ABO Shanee irraa nama meeqa, Qaama Cehumsaa, Gurmuu Qabsaawotaa irraa nama meeqa, Koree Yeroo irraa nama meeqa fi naannoo Oromiyaa illee ilaalcha keessa galchuun kanneen filamuu qaban dursanii lafa kaa’aniitu filmaatni gaggeeffame. Kunis tahee sagalee kenname manipulate godhuuf yaaluun ni ture jedhama. Waan an jedhaa jiru kana hundaaf ragaa tokko lama jedhee dhiheessun danda’a. Fakkii akkaataa filmaatni Shanee Gumii itti tahe armaa gadii ilaalaa.
- HD fi I/A/HD fi namoota 13 Shaneetti dhufuu qaban dursanii murteessan
- Yeroo filmaati ta’u namoota tokko lamaan walitti hidhan. Xarnafee Wayyaanee jechuu dha. Lamaan keessaa tokko nama inni nominate gochuu qabu itti himameera. Namoota 13 filamuu qabanis itti himameera. Namni isa bira taa’u nama hin barbaadamne yoo maqaa dhahe harkaan akka tuqu itti himame. Filmaatni Shanee Gumii akka kanatti gaggeeffame.
Diraamaa akkasii hojjatamee tu Shanee Gumii namni 15 muudaman. Filmaatichi akka jaarmayaatti raabsaa godhame of keessa qaba. Fakkeenyiaf QC nama sadii, GQ nama tokko, KY nama tokko, kan hafe ABO shanee dha. Akka naannoottis waan shalagame ni jira.
Cuunfaa
- KS ABO 4ffaan akka hirmaatotni jedhanitti injifannoon kan xumurame miti. Inumaahu dhaabicha kan of duuba deebise kisaasaa kan nagadee dha.
- Namooti umrii ijoollummaa qaban GStti filamuun waan jajjabeeffamuu qabu dha. Garuu warri filaman yaada bilisa dhiheessanii kan DI mormuu fi tooftaa haaraa as baasuu warra danda’an miti.
- Aynaan hogganoota filamanii kan durii irra gad bu’ee jira. Warri DI akka filaman godhe warra yaada isaan hin mormine, waan inni jedhu tole jedhanii warra fudhatanii dha. Miseensota yaada mataa isaaniin deemanii fi dubbatan of irraa fageessee qulqulleeffatee jira. Asafaw ni qulqulleessine kan jedhu dhaabicha keessa miseensota yaada qaban arinee jechuu dha.
- WBO kan hirmaatotni koraa arganii gammadan tuullaa iddii ti malee waraana lolaan qaramee cimee abdatamu miti. Sadarkaa duraatti waraanni kun karaa itti biyya seenu hin qabu. Lola seenee ibiddaan qaramee kan du’e du’e kan faca’u faca’ee irraa kan hafe deebi’ee ijaarame waraana cimaa tahuuf carraa hin qabu. Carraa waraanni gammoojii Eritraa keessa jiru qonnaatti bobba’ee horii argamsisuu (kan Abdii Raggasaa itti bashannanu), hoolaa fi re’ee horsiisee hogganootaaf kennuu duwwaa dha. Lafa akka Wi’aa keessa namni waggaa shan miti ji’a 6 ture achii bahee nama tahuu hin danda’u. Ho’ii bakka sanaa sammuu nama baqsa. WBOn hirmaatotni doowwatan warra waggaa torbaa ol achi jiraatanii dha.
- Hogganni amma filame dhugumaan kan hojjatee jijjiiraa lafa irratti argamsiisuu miti. Daawud akka caasaan hojjatu hin godhu. Kanaaf hogganni haaraan hojii dhaan isa duraan ture irra jijjiirraa argamsiisa jedhanii eeguun of gowwoomsuu taha.
- Miseensota hogganaa nama 31 kan biyya keessaa akka DI filu korri mirga kenneef walakkaan ol tika Wayyaanee ti. Akkamitti DI Eritrea taa’ee nama guyyaa tokko qaamaan hin argine haalaa fi amala isaa hin beekne miseensa GS godhee ramada? Baayyee nama dhiba.
- KS 4ffaan dhaaba kabajamaa fi ulfaataa ABO harka nama tokkotti galche. Dikteetarummaaf ulaa banee gad dhiise. Fardi harree wajjin oolte … akka jedhan sana DI biyya Eritrea Isaayyas bulchu keessa waan waggaa 19 jiraateef amalli Isaayyaas itti dabruu hin oolle. Abbaa irree tahee as bahee jira DI. ABO kana tahun nama gaddisiisa.
ABO kiyyoo Daawud Ibsaa seene keessaa bahee bilisoomuu qaba. Kanaa achi du’a seenaa hin qabne du’ee hafa. Miseensotaa fi ummatni Oromoo kana hubatanii daba hojjatame sirreessuuf hojjachuu qaban. Daawud Ibsaa fi gartuun isaa qeeqa kana fudhatanii of sirreessuu irra barruu kana eenyutu barreesse, eenyutu facaase qorachuuf horii fi yeroo qaalii tahe qisaasu. Qaama Daawud irraa dullumti mul’atu inaaffaa isa guutee dha. Rabbi isa haa furu.
Hubachiisa:
Yeroo ammaa Oromiyaa keessa warraaqsa cimaatu deemaa jira. DI fi gartuun isaa warraaqsa kana yoo nuti hogganne malee jedhaa jiru. Haala KS itti geggeeffame irraa gartuun DI gara Oromiyaa bulchuutti dhufu taanaan jeequmsa dhuma hin qabnetu Oromiyaa keessatti dhalata. Dimokraasiin sirna Gadaa hawwamu abjuu tahee hafa. Oromoon hundi kana beekuu qaba. Ummatni Oromoo ABO ni jaalllata. ABOn amma jiru garuu ABO isa ummatni beeku, hawwuu fi jaallatu sana miti. Of eeggannoo godhuu feesisa.
Dhugoomsaa Dhugaasaa


text:
Atileetotii Keenyaa ta durbaa ammoo maratoonii fi meetira 10,000 ufumatti guurratan
Magaalaan Kooriyaan Kibbaa,Deagun dhiyoo tana waan takka argitee hin beenne argitei.Wadorgommii IAAF,Waldorgommii Federeshiinii Waldaa Atileetiksii Addunyaa marroo 13eessoo kopheessite.
Qophii tanaa atileetota hedduutti addunyaa walti dhufe.Waldorgommiin tun fiigichaa dabalee waan hedduun walti jiran.haga guyyaa sagaliillee akkanuma.
Ibraahim Jeylaan gurbaa ganna 22 ti,duraanuu waan hedduun beekamullee barana seenaa hojjate,atileetii Britan beekamaa Mo Faaraa ka dorgommii meetira 10,000 namii irraa hin fudhatu jedhan kaan sekodnii jahaan moohatee badhaasa argate.
Faaraalleen moohamee jennaan humna qabu cufaa itti fixadhee bara tokkoo hin moohanii bara tokkoo ammoo hin moohaman jedhee harka kennate.
Gama kaaniin ammoo atileetotii Keenyaa ta dubraa fiigicha maraatoonii fi ka meetirii 10,000 ufumatti qabaadhatanii moohatan.
Mee MP3 tana irraa qophii teenna caqasa.


text:
Itoophiyaa keessatti kallattii arfaniin gaaffiiwwan naannoo, godina akkasumas aanaa hataanuu wayita ka’an hubatama. Naannolee Amaaraa, Biiniishaangul Gumuz, naannoo ummattoota kibbaa, naannoo Oromiyaattis yeroo adda addaatti gaaffiiwwan caasaan naaf hata’u jedhan ni ka’u.
Gaaffiiwwan naannoo hataanuu kun gama tokko tokkoon yaadni sirrii dha jedhu wayita ka’u; gama biraatiin immoo lakkii! heera mootummaa irraa jalqabee dogongora falmiin jedhu ni dhaga’ama. Kun hundi hanga ammaatti dhimma falmisiisaa ta’eera.
Gaaffiin caasaa tokko deebii argachuu; kan biraa barfachuu akkasumas dhorkamuun qaamolee gaaffii dhiyeessanu biratti komii ta’aa jira. Itoophiyaa keessatti kallattii adda addaatti kan argamanuu fi qaamoleen gaaffii caasaa dhiyeessan komiin kaasanu gaaffiin isa tokkoo deebi’ee kan biraa deebii dhabuun isaa gochaa walqixxummaa hinqabneedha jechuun dubbatu.
Kanaan dura kan ka’an gaaffiiwwan naannoo ykn godina hataanuu muraasni deebiin sirriin kan kennameef yoo ta’u; tokko tokko immoo gaaffii isaanii dhiyeessaa jiru. Gaaffiin naannoo ta’uun qaba jedhu keessumattuu kutaa Itoophiyaa kibbaatti ammas akkuma itti fufetti jira.
Hata’u malee; gaaffiiwwan akkasii fi raawwiin isaanii karaa kallattiinis ta’e al-kallattiin faayidaa isaanii irra miidhaan isaanii caalaa jiraachuu hayyoonni damee kana agama isaaniitiin yaada itti kennaa jiru.
Yeroo adda addaatti kan ka’anii fi kan ka’aa jiran gaaffiiwwan “naannoo, godina, aanaa” hataanu jedhan faayidaa isaanii irra miidhaan isaanii kan caalu fakkaatakan jedhan xiinxalaa siyaasaa Suraafeel Ayyaaloo ti. Akka ibsa hayyichaa yoo ta’e; gaaffiin caasaa kun faayidaa isaa irra miidhaan isaa kan baay’atu bulchiinsaaf akka tolutti naannoodhaan caaseffamuun filatamaa ta’ee utuu jiruu; hojmaanni aantummaa qaamolee caasicha dursauu waan caaluuf biyya yaaduu irra carraan naannoo irratti xiyyeeffachuu bal’achaa waan dhufeef.
Suraafeel Addis Maaledaatti akka ibsanitti yoo ta’e; gaaffiin kun yeroo tokko tokko keessumattuu naannolee gidduutti babal’ina sanyummaa fi finxaaleyyummaatiif ka’umsa ta’uu akka hinhafnee dha. Haala yeroo Itoophiyaan keessa jirtuun arifachiisaa fi furmaata fiduuf kan tolu gaaffii caasaa kaasuu irra waraana waliin waliinii sabummaa ka’umsa taasifachuun babal’achaa jiruuf ka’umsi isaa wal qooduu ta’uu hubachuu dha jedhu xiinxalaan siyaasaa kun.
Caasaan baay’achuu fi qorumsa itti aanan
Bakkeewwan kanaan dura gaaffiin isaanii kanaan dura deebi’eef jalqaba isaa irraa hanga deebii argatanitti gaaga’ama hedduu akka dabarsan dubbatama. Karaa nagaa fi seera-qabeessa ta’een keessumaa’u jedhamanii eegamaa kan turan gaaffiiwwan naannoon nuuf hata’uu dhiiga dhangalaasuu fi lubbuu dabarsuu akkasumas barbadaa’uu qabeenyaa hordofsiisaniiru.
Naannoleen bifa haaraadhaan erga hunda’anii boodas jiraattonni rakkoowwan hedduutti wayita saaxilaman hubatamu. Fakkeenyaafis jiraattonni naannoo haaraa Itoophiyaa kibba lixaatti argaman naannichi dhiyeenya kana hundeeffamuu isaa hordofee rakkoowwan baay’een isaan mudataniiru.
Jiraattonni godinaalee naannicha jala galan keessa jiraatan akka jedhan yoo ta’e; misooma bu’uraalee bishaanii, hanqina meeshaalee barnootaa, rakkoowwan nyaataa fi kan biraa baay’eetti saaxilamtoota ta’aniiru.
Kana qofa osoo hintaane naannoolee Amaaraa, Biiniishaangul Gumuz akkasumas naannoo Oromiyaatti caasaalee godinaa taasifameen bu’aa ba’iin salphaa hintaane jiraattota mudataniiru.
Yeroo fi bakkeewwan adda addaatti naannoo, godina akkasumas aanaa ta’uu qabna qaamolee jedhan irratti miidhaan hanga du’aatti gahe raawwatameera. Gaaffiiwwan dhimmichaan cinatti ka’anus qaamoleen achi keessaa qooda qaban deebii sirrii dhowwachuun isaanii akkasumas gaaffii baay’ee irra-deddeebi’ame boodas gaaffiiwwan tokko tokkoof deebii kennuun isaanii ni beekama.
Hata’u malee gaaffiin isa tokkoo deebii sirrii argachuun; “nuti maaliin hanqanna” dhaadannoo jedhuun gaaffii caasaan naaf ta’aa isa biraa caalaatti yoo jajjabeessu mul’ateera. Mana mare federeeshiiniitiif bara baraan gaaffiin irra-deddeebi’ame dhiyaataafii kan ture gaaffiin Sidaamaa naannoo taana jedhu deebii erga argatee booda gaaffiin naannoo hataanuu Guraagee hammaateera.
Hiyyi naannoo hataanuu uummata Guraagee Sidaamaaf naannoo ta’uun erga hayyamameefii gaaffiin Guraagee sababni hinkeessummoofneef hinjiru kan jedhuu dha. Gaaffii naannoo ta’uu Guraagee bu’aa akka fiduu fi naannoo ta’uuf akka hinhanqanne kan ittiin ibsan gidduudhaa; kanaan dura kan kanaan dura hayyama naannoo ta’uu argatanii gadi akka hintaane baay’ina aanaalee isaa ibsuudhaan.
Fakkeenyaafis “gaaffii fi hiyya naannoo ta’uu uummata Guraagee” jedhamuun kan moggaafame gareen tarkaanfachiisa sagalee jiraattotaa; “Harar naannoo ta’ee kan caaseffame aanaalee sagaliin yoo ta’u; Guraageen caasaa haaraadhaan aanaalee gara 16 ta’an utuu qabuu manni mare federeeshiinii maaliif deebii hinkennu; Guraageen naannoo ta’uutu isaaf mala; qabsoon keenyas itti fufa” yaadonni jedhan keessatti argamu.
Gama biraatiin; sadarkaa naannootti erga caaseffamee ji’oota saddeet kan lakkoofsise naannoo haaraan Itoophiyaa kibba lixaa keessa lammiiwwan jiraatan lubbuu isaanii dhabuu irraa jalqabee qaqqabamummaan misooma bu’uraalee qormaata akka isaanitti ta’e dubbatu.
Dhimmoota ittiin qoraman keessaas gama barattootaatiin kan hubatamu guutamuu hafuun galteewwan barnootaa ni eeramu. Barattoonni naannichatti argaman hanqina kitaabaa furmaata dhabe akka qaban irra-deddeebiidhaan dubbatu. Keessumattuu barattoonni kutaa 12 kanaan dura “maal dubbisnee ha qoramnu; kitaaba omaa hinqabnu” jechuun dubbatanii turan.
Barsiisonni gama isaaniitiin; miindaan waan hinkaffalaminiif barsiisuu dhiisuuf murteessuu isaanii hordofeebarattoonni barnoota isaanii hordofuuf carraan itti hindanda’in hubatameera. Naannolee fi godinaalee haaraa caaseffaman keessatti rakkoon bishaanii lammiiwwan mudates hiyyata isa biraa ti.
Dhiyeenya kana kan hundaa’e naannoo Itoophiyaa kibba-lixaa keessa lammiiwwan jiraatan rakkattoota hanqina bishaanii ta’uunis; waggoota 12f duubatti kan harkifate piroojeektiin bishaan dhugaatii magaalaa Boongaa dabalatee magaalota biraa keessas kan jiru rakkoon dhiyeessii bishaan qulqulluu akka furamuuf naannichi ji’a Caamsaa bara 2014 keessa mootummaa federaalaatiif gaaffii dhiyeessuun isaa ni yaadatama.
Naannoo ta’uun hayyamamuun ni fayyada?
Gaaffiiwwan caasaa naannoo, godina, akkasumas aanaa hataanu jedhan yeroo yeroon ni ka’u. Hata’umalee bu’aan murtichaa faayidaa isaa irra miidhaan isaa akka caalu hayyoonni ni dubbatu.
Faayidaa isaa irra miidhaa isaatu caala kan jedhan gaaffii caasaa kana qaamni biyya bulchu teessoo ittiin argachuuf kan ittiin fayyadamu ta’uu kaasuun. Gurmuun biyya bulchu teessoo irra taa’e malee carraa rakkoo furuu hinuumne kan jedhan ministeera dhimma alaatti qorataa olaanaa Dr. Wuhii Begzeer Farrada ti.
Sirna federaalizimii sababa godhachuun aangootti bahuuf hayyoonnii fi namoonni siyaasa tarkaanfachiisan kan wixxifatan “enyummaan kee tuqameera; ka’i” jechuudhaan ummata kakaasaa akka meeshaatti itti fayyadamuun gamatti; sadarkaa caasaatti jijjiiramni madaala kaase hinmul’anne jedhan.
Gareen bittootaa uummataan “enyummaan kee dhiibameera ka’i” tuttuqaa jedhuun teessoo ofii isaa mijeeffachuu irra darbee adeemsa sirrii federaaizimiitti kan fayyadamu hinjiru jedhan WuhiiBegzeer.
“Akka hubatamu yoo ta’e; naannoo ta’uun kan uummataaf fayyadu osoo hintaane miidhaa isaatu waan caalu fakkaata; gaaffiin naannoo hataanuu kan kaasu hundi kan teessoo barbaaduu fi uummata xuuxuu dha.” Kan jedhan WuhiiBegzeer; gaaffiin caasaa Itoophiyaa keessatti hubatamu warra biyya hooggananiif malee ummataaf omaa kan hinfayyadne ta’uu dubbataniiru. Kanaaf kan humna qabaatu gareen biyya bulchu aangoof gaggabuu yoo dhiisee dha jechuun dubbataniiru. Kana waan ta’eef faayidaa qabaachuu kan danda’u qaamni biyya bulchu aangoof wuxxifachuu yoo dhiisee dha jechuun hubachiisaniiru.
Sidaamaan misooma bu’uraalee, bulchiinsa uummataa fi wantoota kan biraa baay’eedhaan jijjiirama agarsiiseera wayita jedhamu ni dhaga’ama. Hata’u malee akka ibsa xiinxaltoota siyaasaa yoo ta’e; Sidaamaan sadarkaa naannoo jedhamu irratti hinargamu.
Hayyama naannoo ta’uu kan argatan keessaa naannoon Sidaamaa baay’inaan cimeera, misoomeera akka jedhan miti kan jedhan WuhiiBagzeer; mallattoo isaaniitiin garuu naannoon Sidaamaa akka dadhabe malee misoomtee akka hinargin Addis Maaledaatti ibsaniiru.
Xiinxalaan siyaasaa Izaanaa Zemenfes; barreeffama isaanii “federaalizimii fi keewwata 39” jedhuun kaasaniiru. Sana irratti wayita ibsan; keewwanni 39 gara caalu kan hammatu saboonni, sablammoonnii fi ummattoonni Itoophiyaa hariiroo sirrii hintaane seenaa isaanii darbe irraa dhaalan sadarkaa sadarkaadhaan sirreessaa tokkummaa diimookiraatawaa obbolummaa biyyaa irratti hundaa’e ijaaruu akka danda’an taasisuuf galma hawwe kan kaa’ate yoo ta’es; paartileen siyaasaa mormitootaa garuu milkaa’ina fedhii dhiphaa ofii isaaniitiif haala mijatuun hiikuuf wayita yaalan mul’atu jechuun kaa’aniiru.
Itoophiyaa ammaatiif kan wayyuuf …?
Itoophiyaan keessumattuu waggootaa as lammiiwwan ishee sadarkaa walumaan diina walitti ta’an irra geesseetti. “jaamaan walqabattee bishan ceeti” akkuma jedhamu Itoophiyaanonni baroota duraan darbanitti tokkummaan dhaabbatanii diinota alaa kan biraa wayita qolatan malee; akka amma mula’atu Adiwaa faarfataa lammiin lammii irratti kan itti ka’e gochaa qaanessaa akka hinkeessummeessin seenaan ni ibsa.
Wuhii Bagzeer gama isaaniitiin; sirni federaalizimii utuu hindhufin dura Itoophiyaan seenaa isheetiin waraanni waliin waliinii kan yeroo ammaa fakkaatu ishee mudatee hinbeeku jedhaniiru.
Itoophiyaa keessatti waliin wal ajjeesuun taatee yeroo dhiyoo as jalqabamee dha kan jedhan WuhiiBegzeer; kunis kan madde yaadni fottoqaan “kan keenya” jedhu erga dhufee booddee dha.
Kana waan ta’eef; uummata tokko gidduutti wal qoodinsa uumuun Itoophiyaa amma jirtuuf kan mijatu akka hintaane Wuubegzeer hubachiisaniiru. Fakkeenyaafis Itoophiyummaaf giddugala ni ta’a jedhamee kan ture naannoon kibbaa kukkutamaa jiraachuu kan eeran Wuubegzeer; bu’aan kanaan argamu immoo waliin wal ajjeesuu; wal qooduu fi gosaan adda bahuu dha jedhu.
Itoophiyaa rakkoo amma keessa jirtu keessaa baasuuf yeroo ammaatti gaaffiin caasaa arifachiisaa ta’uu akka hinqabne eerameera. Gaaffiiwwan naannoo hataanu jechuun kanaan dura irra-deddeebiin ka’aa turaniif deebiin kennamuu hordofuun kutaaleen hawaasaa gaaffii baay’ee kaasanii fi kaasaa jiran ni jiru.
Hata’u malee; Itoophiyaa yeroo ammaatti kan ishee fayyadu kallattii arfaniin gaaffiiwwan caasaa kaasuu utuu hintaane; tokkummaadhaan ta’anii gamtoomuun diinota alaa of irraa qoluu dha. Kun ta’uu hafnaan dinagdeen Itoophiyaas akkuma naannoon baay’ataa adeemeen fedhii bajataa kana hordofee dhufu guutuun deebii kennuun akka dadhabsiisu ka’eera.
Hundumtuu dabareedhaan gaaffii caasaa yoo kaasu; ummanni biyya tokkoo akka waan alaa dhufeetti akka ormaatti wal ilaaluuf karaa bana jechuun yaaddoo isaanii ibsaniiru. Kana waan ta’eef caasaan baay’achuun jijjiirama dinagdee cimaa waliin ta’uun uumamuu fi walitti hidhamiinsa hawaasummaa akkasumas gurmaa’ina siyaasaa cimaa yoo gufachiise malee hawwii dhugoomsuu hindanda’u jechuun Wuhiibegzeer turtii Addis Maaledaa wajjin taasisaniin ibsaniiru.
Seeraa fi gaaffii caasaa
Bu’uura heera mootumaa keewwata 39tiin sabni, sab-lammii fi uummanni Itoophiyaa kamiyyuu mirgi carraa ofii isaa ofiin murteeffachuu fi hanga fottoquutti qabu bifa kamiinuu daangeffama malee kan eegame ta’uu; afaan isaa guddifachuu fi aadaa fi seenaa isaa ibsachuu; gabbifachuu; babal’isuu fi kununfachuuf mirga guutuu akka qabu ogeeyyiin seeraa ni dubbatu.
Kutaaleen hawaasaa gaaffii caasaa kaasanus sadarkaa jalqabaa irratti gaaffii isaanii kan dhiyeessanu heera mootummaa bu’ura godhachuun. Gaaffiiwwan naannoo, godina, ykn aanaa addaa ta’uuf yeroo yeroon dhiyaatan seerichaan hayyama akka qaban ogeeyyiin seeraa ni ibsu.
Gaaffiin caasaa ofiin of bulchuu; dhimma ofii ofiin murteeffachuu wajjin kan walqabate mirga heera mootummaa ti kan jedhan yuunivarsiitii Baahie Daaritti barsiisaa seeraa piroofeeseer Tamasgeen Sisaay.
Mootummaan federaalaa; naannoleen akkamiin hundaa’u; akkasumas daangessuun maal fakkaachuu qabaqabxiiwwan jedhan heerri mootummaa amma tokko yoo ta’es kaa’eera kan jedhna barsiisaan seeraa kun; sabaa fi sab-lammiin Itoophiyaa kamiyyuu mirgi carraa isaa ofiin murteeffachuu daangeffama tokko malee taa’uun isaa heera mootummaa Itoophiyaatiin tumameera jedhan.
Carraa ofii ofiin murteeffachuu ilaalchisee keewwata 39 keewwati xiqqaan lama; sabaa fi sab-lammiin Itoophiyaa kamiyyuu mirga afaan isaa guddifachuu; aadaa isaa ibsachuu akkasumas seenaa kunuunfachuu akka qabu ni kaa’a jedhu Tamasgeen.
Hata’u malee seerichi sirriitti rawatamummaa haalli itti hinarganne akka jirus eerameera. Akka ibsa ogeessichaa yoo ta’e; keewwanni 39 sirrummaa dhimmichaa yoo tumes; gaaffiin caasichaa deebiin utuu hinkennaminiif waggoottaniif turuu fi deebii kennuuf qaamni hayyamamoo ta’e dhabamuun dhimma karaa nagaa fi seeraatiin hiikamu bifa isaa akka jijjiirratuuf sababa ta’eeraaf.
Gaaffiiwwan naannoo ta’uun naaf malaa karaa hawaasaatiin dhiyaatan gama tokkoon qaamoleen qeeqan ni jiru. Gama biraatiin immoo seericha irratti hundaa’uun gaaffii isaanii dhiyeeffatan sirrii ta’uu isaanii cimsanii falmatu.
Addis Maaledaan kan aasofsiiste hayyoonni seeraa gama isaaniitiin; bu’ura seerichaatiin gaaffiin hawaasa biraa ka’u sirrii fakkaatee yoo mul’ates; heerri mootummaa garuu keewwata 39 irratti kan tume hubannoon kan isa hanqatuu fi sababaan kan guutame federaalizimii sabummaa kan jajjabeessu ta’uu dubbatu.
Heerri mootummaa Itoophiyaa amalaa fi qabiyyee isaatiin; gaaffii bahachuu fi deebisuu hindandeenye kan baatee fi kan deebise natty fakkaata jedhu hayyuun seeraa Tamasgeen. Kutaaleen hawaasaa gaaffiin caasaa isaanii utuu deebii hinargatin oolee yoo bule komiin itti dhaga’amu jiraachuun kan beekamu yoo ta’u; gama biraatiin immoo deebii argatees qormaanni bulchiinsaa haalli itti aggaamamu akka hinbadin dubbatama.
Gaaffii caasaa dhiyeessanii deebiin kennameefii dhiyeenya kana naannoo kan ta’an naannoleen Sidaamaa fi Itoophiyaa-kibba-lixaa; misooma bu’uraalee irraa jalqabee rakkoowwan hedduu akka qaban irra-deddeebiin dubbachuun isaanii hinhaalamu.
Barsiisaan seeraa kun akka jedhanitti yoo ta’e; gaaffiiwwan caasaa jijjiiramaa fi harkifamaa yoo dhufan sadarkaa dhimmoonni bulchiinsaa deebii itti kennuu hindandeenye irraan gahuu akka danda’an tilmaamama.
Gaaffii caasaa kutaaleen hawaasaa tokko tokko kaasaniif mootummaan deebii kennee kaan tursiisuun isaa; hedduu isaanii immoo mirgi alqixxummaa isaanii akka hinkabajaminiif miira fakkaatu wayita itti uumu mul’ata.
Barsiisaan seeraa kun gama isaaniitiin; Itoophiyaa keessatti wantoota bifa adda addaa qaban ilaalla jedhan. Keessumattuu gaaffiin naannoo, godina, aanaa hataanu jedhu bakkeewwan adda addaatti ka’u. Mootummaan wayita waan siyaasni itti ulfaate fakkaatutti haalli isa tokkoof hayyamee kan biraa dhorku jiraachuu eeruun; kutaan seeraa isa tokko dhorkanii isa tokkoof ittiin hayyaman immoo hinjiru jedhu.
Deebiin mootummaan kennu seera dhimmichaaf deebii kaa’e wajjin wayita wal cinatti ilaalamu; keessumattuu gama ofiin of bulchuu fi sadarkaa walqixxummaatiin wayita ilaalamu qaawwaatu keessatti hubatama jedhaniiru.
Dhimmi bulchiinsaa yeroo fudhachuun dhimmicha irratti yaaduu fi bajata olaanaa kan gaafatuu dha kan jedhan Tamasgeen; heera mootummaa sana irratti rakkoowwan haala-duree yaada keessa hingalchin ni hubatamu jechuun Addis Maaledaatti ibsaniiru.
አዲስ ማለዳ Adoolessa 9 2014 No 57


text:
LibreOffice 7.4 Help
Qabeentaa keessatti dhangii kan galfatootaa ifteessi.
Sadarkaa isa qindeessuu barbaadduu filadhu.
SararichiCaasaa galfataawwan kasaa keessaa, akkamiin akka barqiifaman murteessa. Danaa galfata tokkoo jijjiiruuf, lakkadda yk barruu saanduqaawwan duwwaa sarara kana iraa jiranitti, lakkadda yk barruu galchuu ni danddeessaa. Akkasumas, saaduqa duwwaa yk lakkadda tokko keessatii cuqaasuu fi ittaansitee qabduu lakkaddaa tokko cuqaasuu nidandeessa.
Sarara Caasaa irraa lakkadda tokko haquuf, lakkaddicha cuqaasiitii isa booddee furtuu Haqi dhiibi.
Sarara Caasaa irraa lakkadda tokko bakka buusuuf, lakkadicha cuqaasiitii, itti aansii qabduu lakkaddaa tokko cuqaasi.
Sarara Caasaa irraatti lakkadda tokko ida'uuf, saanduqa duwwaa tokko cuqaasiitii, itti aansii qabduu lakkaddaa tokko cuqaasi
Inserts the chapter number. To assign chapter numbering to a heading style, choose Tools - Chapter Numbering.
Barruu kan mataduree boqonnaa saaga.
Dhaabduu caancalaa tokko saaga. Xuqaawwan dursaa dhaabduu caancalaatti ida'uudhaaf, Fill character box keessaa arfii tokko filadhu. Qubannoo dhaabduu caancalaa jijjiiruudhaaf, saanduqa Qubannoo dhaabduu caancalaa keessaatti gatii tokko galchi, yk ammoo saanduqa filannoo Mirga hiriirsi filadhu.
Lakkoofsa fuulaa kan galfataa saaga.
Geesituu qaama galfataawwanii, isa iyyaatoo geessituuwwan banuu (LS) fi cufuu (LE)dhaan marsite, uuma. Sarara Caasaa irraa, saanduqa duwwaa fuuldura qaama isa ati geessituu uumuufii barbaadduutti argamu cuqaasiitii, sana booda qabduu kana cuqaasi. Saanduqa duwwa, isa qaama geessuu barbaadde sanatti aanee jiru, keessatti cuqaasiitii, isa booda geessituu kana ammas cuqaasi. Geessituuwwan martinuu addataa tahuu qabu. Qabeentaa qofaaf jiraata.
Applies the current settings to all levels without closing the dialog.
Akkaataa dhangeessuu, Sarara caasaa irraa, qaama isa filatameef ifteessa.
Qaaqa bakka akkaataa arfii filatamee itti gulaaluu dandeessu bana.
Ajajaa caancalaa isa fayyadamuu barbaaddu filadhu.
Mudana fuula bitaa fi dhaabduu caancalaa gidduutti fageenya dhiifamuu malu gachi.
Gara mudana fuula mirgaatti dhaabduu caancalaa hiriirsa.
Yammuu qabduu E# Caasaa sararaa keessaa cuqaaste qofa mul'ata. Lakkoofsa boqonnaa fooyaa wajjin ykn fooyaa malee mul'isuuf ana filadhu.
Dhaabduu caancalaa, gatii "galumsa bitaa irraa", isa akkaataa keewwataa caancala Akkaataawwani irratti filatameen murteeffame, waliin haala firoomeen qubachiisa. Kana malee dhaabduun caancalaa sun kallattii galumsa fuula bitaatiin qubachiifama.


text:
Sa’uudiin Birkaan mooraa mana jireenya hogganaa qonsilaa Istanbul keessatti argamu akka hin sakatta’amne dhoorkite
Turkiyaan ajjeechaa Gaazexeessaa Jamaal Khaashoqjiitiin walqabatee qorannoo jalqabde kan itti fufte yoo tahu, Prezdaant Rajaba Xayyib Erdogaan guyyaa kaleessaa reeffi gaazexeessaa kanaa eessa akka jiru Mootummaan Sa’uudii deebisaa kennuu qaba jedhe.
Poolisiin Turkiyaa torbee dabre waajjiraalee qonsilaa fi mana jireenya itti gaafatamaa qonsilichaa yeroo sakatta’etti, qondaaltonni Sa’uudii Birkaan mooraa mana jireenyaa hogganaa qonsilaa keessatti argamuu akka hin sakatta’amne kan dhoorkan tahuu, maddeewwan poolisii eeruudhaan Anaadooluu Niiwus gabaase. Miidiyaaleen tokko tokko garuu Turkiyaan qaama reeffa Jamaal ciccirame muraasa kan argite tahuu gabaasaa jiran.


text:
Dhaabbanni Raadiyoo fi Televijiini Ahaaduu qophiilee Miidiyaalee biyaa alaa irraa Liinkiidhaan fuudhee tamsaasu akka dhaabu abbaan taayitaa sabaa imaa/midiyaa Itiyoophiyaa ajaja dabarseera.
Buufannii Midiyaa Ahaaduu Onkoloolessa 19/2013 eegalee akka tamsaasa addan kutu xalayaadhaan ajaje. Xalayichii "kaayyoo Ittin dhaabateen ala," jechuu irra kan darbe sababa addaa hin kennine.
Xalaayaan qaama mootummaa kun kan qaqqabe sagalee Amerikaa isaa tamsaasaa ture Ahaaduu dabalatee, jarmiyaalee midiyaa warren dhaabata midiyaa alaa irraa qophii fudhaanii tamsaasan hundumaaf akka ta’e gabaasaan sagalee Amerikaa Iskindir Fireewu ibseera.
Xalayaan abbaa aangoo eeyyama hojii midiyaa daarekteera galmee fi beekumsaatiin mallatteeffamee bahe kun murtichii kan yeroo ykn immoo dhaabataadhaan ta’uu fi dhiisuu isaa irratti waan jedhe hin qabu.
Buufannii Raadiyoo fi Televijiinii Ahaaduu ajaja abbaa taayitaa kan irraa kennameen tamsaasa sagalee Amerikaa har’aa jalqabee dabarsuu dhaabeera.


text:
Awustiraaliyaatti xiyyaaronni lama qilleensarratti walitti bu'uun lubbuu namoota afurii galaafate
Awustiraaliyaa bulchiiinsa Viktooriyaa keessatti xiyyaaronni balaliirra turan lama walitti bu'uudhaan lubbuu namoota afurii galaafachuu poolisiin mirkaneesse.
Balaan kun xiyyaarota motora lakkuu qaban lama Kaaba Meelboorn, buufata xiyyaara Maangalor cinatti walitti bu'e.
Dubbi himaan poolisii biyyatti akka himetti,dumeessi naannicha haguugee wanta tureef balaliistonni wal arguu dadhabuun balaan kun mudachuu hin hafnee jedhe.
Xiyyaarota xixiqqaa lamaan isaanii keessa namoota lama ,lama keessa kan turan yo ta'u,buufata xiyyaaraa garaagaraa irraa ka'an.
Xiyyaaronni lama qilleensatti walitti bu'uun waggoota 10 keessatti Awustiraaliyaatti kan jalqabaati.
' Xiyyaarota kana lamaan karaa tokkorratti maaltu akka walitti fide ifa miti garuu, akka carraa qilleensarratti walitti bu'aaniiru' jedhan to'ataan poolisii Viktooriyaa Piitar Kooger tajaajila oduu ABC tti wayita himan.
Xiyyaaronni lama isaanii baay'ee caccabaniitu lafa rukutanii jedhan.
Xiyyaaronni kun wayita walitti bu'an ol fageenya 4,000ft (1,219m) irra balali'aa akka turan dubbi himaan Abbaan Taayita nageenya aviyeeshinii biyyatti himan.
Xiyyaaronni lamaan kan kufanii caccaban otoo shaakalarra jiraniitti akka ta'e 9 News immoo kan gabaase.
Xiyyaarri tokko kan tajaajila Aviyeeshinii Moorabbiin jedhamuu yoo ta'u, xiyyaarri inni lammaaffan immoo kan giddugaleessa leenjii balalii Peninsula Aero Club Tayab jedhamuti.


text:
Komiishiniin Tuuriizimii Oromiyaa galii tuurizimii walitti-fufinsa fi waarinsa qabu mirkaneessuuf daawwattoota biyya keessaaf xiyyeeffannaa duraa kennuun kan hojjetaa jiru tahuu beeksise.
Koomishinichi waaltaalee tuurizimii biyyattii adda baasee beeksisuu fi akka misooman haala miijessuun kan hojjetaa jiru tahuu, Koomishinichatti itti-aanaa koomishinaraa Abiyyi Tasammaa ibsanii jiru. Lakkobsi daawwattoota sadarkaa addunyaa sababaa KOVID fi tasgabbii-dhabinsa biyyattii keessatti uumameen, waggoota lamaan dabraniif hanqachuu isaa dubbatan.


text:
Waraana Yunaaytiid Isteetes guutuummaatti Afgaanistaan keessaa hojiin baasuu kan jalqabamee ta’u ajajaan humnootii waraanaa Amerikaa kanneen Afgaanistaan keessaa beeksiisanii jiru.Jeneeraal Skaat Miilar magaalaa galma mootummaa Afgaaniistaan Kaabuul keessatti oduu gabaastoota naannoof Dilbata kaleessaa akka ibsanti, ajaja fudhadhu jalatti waraaanni Amerikaa ba’uuf qophii dha. Prezidaant Baaydiin torban lama dura waraanni Amerikaa achitti hafan kuma 3 ta’an hanga Fuulbaana 11 fullee keenyaa gaafa shoroorkeessonnii Amerikaa haleelan waggaa 20ffaan kabajamuutti achii ba’u qabu jedhanii turan.
Kunis kan jalqabamuu Caamsaa 1 akka ta’e ibsamee jira.Miller waraana Amerikaa fi kan wal taatoota Neetoo kanneen imala waraanaaf gamas jiran hogganaa turan.Wal taatoonni Neetoo waraana isaanii kuma 7 baasuuf walii galanii jiru.
Kunis walii galtee Amerikaan lootee seentoota Afgaanistaan waliin waggaa tokko dura tolfattee irratti hundaa’uun ta’uun ibsamee jira.


text:
Taatullee akkii warri keessa beeku jedhutti Federeshiiniin Ispoortii Oromiyaa akka silaa hojjachuu maletti hojjachuutti hin jiru.
Waan Federeshiiniin Oromiyaatti hojjachuutti hin jiru jedhaniin keessaa; dorgommii qophii guddoo malee qopheessuu,gadi bu’ee godina cufaa waliin gahee ispoortii qopheessuu hanqachuu,maqaa atileeti Abbebee Biqilaatiin dorgommi qopheessuu dadhabuu, marsaan interneetii isaanii hojjachuu dadhabuu fi waan hedduu.
Taatullee Obbo Neggaa Tujubaa,I/G Tekinikaa Federeshiinii Ispoorti Oromiyaa jedhetti rakkoolee jedhan hagii jiru jiraatullee;akka duriitiin yoo walti laalan isumaa wayyaahaa deemuutti jirti.
Gama kubbaa miilaalleen Oromiyaan naannolee hedduun yoo walti ilaalan dura jirtii akka jecha obboo Neggaatti.
Isan ammoo maan jettan?Woma taateefuu, Oromiyaan dhiyoottuu Ambootti dorgommii maratoonii km 42 fi km 21 qopheessitii itti aantee ammoo dorgommii Guutuu Oromiyaatti dhufa.
Mee waan obboo Neggaa gaafannellee caqasaa karaa silaa Oromiyaatti Ispoorti guddisuu malalaniinillee irratti yaada keessan nuu dhaamaa.


text:
Yunivarsitii Waldiyaa keessatti Sambata darbee jechuun Onkolooleessa 9 bara 2019 galgala rakkoo nageenyaa uumameen Lubbbuun barattoota oromoo lama darbuu fi kanneen biroon 15 ta’an madaa’uu barattonni ibsanii jiru.
Barattonni Wiixata har’a akka jedhanti sodaa keessa akka jiranii fi tsagabiin kan hin argamnee ta’u dubbatan.Kana malees barnootii addaan cite akka jiru dubbatan.
Daayreekteerri Waajiira Komunikeeshinii Yunivarsitii Waldiyaa Obbo Tafarraa Asnaaqe akka jedhanti namoonni shakkaman 13 to’annaa seeraa jala ooluu isaanii fi kaleessaa qabdee tasagabii fi nagaan argamuu sabaa himaa mootummaa naannoo Amaaraaf ibsuu isaanii waabeefachuun Teleeviziyoonni mootumma Itiyoophiyaa gabaasee jira.
Barattonni humnootii nageenyaan ukkaamfamanii fudhataman oduun jedhu soba ta’u itti gaafatamaan qajeelfama Polisii godina walloo kaabaa Komaandar Haabtaamuu Sisaay ibsanii jiru.
Rakkoo uumamee dhabamsisuun deemsa barnootaa akka itti fufuu gochuuf hojjatamaa kan jiru ta’u kan ibsan immo qondaala dame barnootaa ykn Akaadaamii Obbo Saamuu’eel Nigaatee ibsanii jiru.
Gabaasa Guutuu Caqasaa


text:
Prezidaantummaa Donaald Traamp jalqabee guyyotoa xiqqoo keessatti, “keeyyata heera biyyattii tokko cabsee jira” – jechuudhaan gurmuun naamusa biyyattii tiksu tokko himannaa irratti dhiheessuuf karoorfachuu isaa dubbata.
Lammiwwan kan Itti-gaafatamummaa fi Naamusaa Waashinton keessaa – yokaan CREW jedhamuun beekamu – gurmuun kun – har’a, mana-murtii Federaalaa, ka magaalaa New York, Manhaataan keessa jiru irratti himannaa sana prezidaantummaa Donaald Traamp irratti dhiheessuu yaadu isaa beeksise.
Keeyyatni heera Yunaaitid Isteets keessa jiru tokko --- “mootummoota dabalatee humnoonni biyyoota alaa, otuu manni-maree bakka-bu’ootaa yokaan Koongiresiin Yunaayitid Isteets hin mirkaneessiin kaffaltii yokaan kennaa prezidaantii Yunaayitid Isteetsiif kennuu hin danda’an.” – jedha.
Traamp amma illee dhaabbatoota isaanii daldalaa irraa guutummaatti addaan hin citne. Amma illee mootummoota alaa irraa karaa keessummootaa fi ayyaanawwan hoteelaa isaanii fi gamoo isaanii daldalaa keessatti geggeessamanii maallaqaa fi kenna argataa jiran – jechuun himata – gurmuun naamusa Mootummaa qoratuu fi tiksu kun.


text:
Naannoo Itiyiipiyaa 11ffaa ta’uu mala kan jedhame kibba gama dhiyaatti kanneen argaman godinaaleen shanii fi aanaan addaa tokko waliin ta’uu naannoo tokko hundeessuuf gaaffii mana maree federeeshiniif dhiyaate sagalee guutuun raggaasisame.
Waggaan shanaffaan paarlaamaa gumii ja’affaa gggeessaa kan jiru manni maree federeeshinii uummanni Itiyoopiyaa kibba gama dhiyaa gaaffii waliin ta’uun naannoo uummachuu dhiyeessaniif hojii raawwachiisuu boordii filannoo biyyoolessaatiin murtii uummatan akka hunddeeffamu yaadi dhiyaates murtii argatee jira.
VOA waliin gaaffii fi deebii kan geggeessan afaan yaa’iin mana maree godinaalee Sanaa jiraattonnii fi bakka buutonni uummataa gaaffii heeraa barootaaf ukkaamamee ture yeroo gabaabaa keessatti deebii ni argata jedhanii aka hin yaadin dubbatan.
Uummati naannoo Sanaa kana dura irra ga’aa kan ture rakkoo qixxummaa, bulchiinsa gaarii dhabamuu, misoomaa fi haqaa hiikamuun amantii nutti hore jedhan jedha Yonatan zebdwos Hawaasaa irraa.


text:
Perzdaantiin Afrikaa Kibbaa ka durii,Nelson Maandellaa nama addunyaan waan hedduun faarsitu.
Akka xiinxalyaan siyaasaa Jawaar Mohaammad yuniversitii New Yorkii jirtu irraa jedhetti wannii Maandellaa jaalauuf “nama kana nama bilisummaa sabaatii fi ummata isaatiif falmeen jaalatama… jaarmiyaa paartii Afrikaa Kibbaa bulchitu, ANC jijjiiree paartii ummataa godhee.Ummatii cunqurfamoon addunyaa ammoo isa akka fkn laalan.”
Akka Jawaaritti wanti Maandellaa biyya alaatti akkana jaalataniif bara Maandeellaan hidhaa bahe sunitti:
“Oggaa innii qabsoo san injifannoon irra aanee mana hidhaatii bahu san sodaan guddaan… ummata isaa sun qabatee ummata adii biyya san jiru biyya sanii hari’uu, biiluu bahuu dandahaa sodaa jettutti jira..sun ammoo hin taane.”
Dubbii tana araaraan fixuutti akka Maandellaan jaalatamu tolche.Gama kaaniin ammoo Maandellaan gaafa leenjii waraanaatiif Finfinnee dhufe jeneraalii waraanaa bara sunii Taaddasaa Birruu jalatti leenjifame.
Itti gaafatamtootii waraana Oromoo ta bara 1960s keessaa tun Jeneraal Taaddasaa Birruu, Koloneel Fiqaaduu Waakkanneetii,Kumaalaa Fiqaaduu Dibaabaatii fi Kumaalaa Guutaa Dinqaa faan Perz.Maandellaa leenjisanii nagaa isaallee eegaa bahe.haga Maandellaan Finfinnee jiru sunitti leenjisaa waan hedduun gargaaraa bahan.
Kumaalaa Guutaa Dinqaa akka Maandellaa ijjeesu sobamulee “sobamuu didee lubbu Maandeellaa oolche.”
Gaafa Maandeellaan leenjii fixatee Afrikaa Kibbaatti deebihullee kumaalaa Guutaan shugguxii tokkoo fi rasaasa 200 Maandellaa kenne.Jennaan Maandellaan poolisiin itti dhufnaan shugguxii sun gatee ammallee horii guddaan barbaaduutti jiran.
Gama kaaniin ammoo dhaabi fiilmii Amerikaa baasu Holly Woodii fi ka Afrikaa Kibbaalleen seenaa Maandellaafaa shugguxi Maandellaa ta baddee fi seenaa Oromoota isa waliin turanii irralleetti wa hojjachuutti jira.


text:
Help:Contents/Nama Birran Wali-Barressu
Beksisaa: Namaan walii barressu danda'uf nami barressu fi nami barrefamuf accountii qabachuu qaba. Accountii qabachuuf immo e-mailii qabachuu qabdu
- Akkam akka account banaan bekuuf Accounti Ban kan jedhuu bani.
- Fuula fayyadatama kankee akka fedhii ketiit midhagsu ni dandetta, haa ta'u malee namii si baressu akka danda'u tasisuu qabda.
Namaan walii barressun bayee salpha dha. Ergaa accountii kanketiin sentee bodaa dubii kiyya kan jedhuu tuqii. Yoo ergaa homaa hin qabanee ergaan homaa hin mulatuu.
Nama Barressu[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Nama barressuf maqaa-fayyadatama nama sunii bekuu qabda, akkasumas fuula suni hunda dubisuun bakki kamiin akka barressu dandettu si tasisuu gargari bafachuu qabda. Fakkenaf maqaa-fayyadatama kiyya irratti, anii fuula adda ta'ee barresitotaaf qopheserra. Kanaas ilaluuf accountii kiyya DE kan jedhuu banii, ergaa dubistenni bodaa immoo User talk pagen na barresuf kana bana.... kan jedhutti jiraa. Suni immo gara fuula itti barresu dandetanit isaan gessa.
Ergaa Dubbisuu[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Yoo ergaa qabatee ergaa kankee dubisuuf salphatti dubii kiyya kan jedhuu tuqxee argachuu ni dandetta.


text:
Finfinnee, Onkololeessa 6, 2013 (TOI) – Manni Maree Bakka Bu’oota Ummataa FDRI walga’ii 5ffaa bara hojii 6ffaa walga’ii addaa 1ffaa Wiixata dhufu ni gaggeessa.
Manni marichaa galma walga’ii Waajjira Muummee Ministiraatti walga’ii addaa 1ffaa kana ni gaggeessa jedhame.
Walga’icharratti Muummeen Ministiraa FDRI Dooktar Abiy Ahimad ni argamu jedhameera.
Akkasumas koreen dhaabbii qonnaa, horsiisee bulaa fi dhimmoota eeggumsaa naannoo fi koreen dhaabbii hariiroo alaa fi dhimmoota nageenyaa Wiixata walga’ii ni gaggeessu jedhamee eeggama.
Koreewwan dhaabbii kunneen Wiixata waaree booda sa’aatii 8:00 irraa eegaluun galma yaa’ii mana marichaatti walga’ii ni gaggeessu jedhameera.
Maddi:- Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataa


text:
Mootummoonni biyyoota Addunyaa irraa, gabaasaa gaazzexeessota-qorannaa ifa bahe irraa ka’uudhaan – namoota duureyyii, humna-qabeeyyii fi beekamoo qabeenyaalee isaanii dhoksuu fi gibira yokaan dilaala jalaa miliquuf jecha Herregaa Baankii biyyoota alaa keessatti banatan adamsuuf dhaadataa jiran.
“Wanni amma argaa jirru. Seerawwan adda addaa jalatti, Kaampaaniilee iccitii hundeessanii, eenyummaa isaanii aguuguun salphaa ta’uu isaa ti. Kun immoo, maallaqa kaayyatanitti hidhata qabaachuu isaanii dhoksuuf karaa salphaa dha” – jedhu – Maagii Marfii, dhaabbata farra malaammaltummaa, ka sadarkaa Addunyaa – TRANSPARENCY INTERNATIONAL irraa.