text:
Haala Qabsoon Bilisummaa Oromoo yeroo ammaa irra jirurratti Qabsiisa Gabaabduu
Ibsa ABO – Hagayya 25, 2021
Addi Bilisummaa Oromoo (ABO) akka hangafa hoogganaa jaarmayaa siyaasaa Oromootti qabsoo hiree murteffannaa Oromoo dadhabbii tokko malee utuu walirraa hin citiin wagga 50 oliif qindeessee hoogganaa tureera. ABOn bu’uureffama isaarraa kaasee Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) bifa adda addaatiin, jechuun karaa hidhannoo, siyaaasaa fi diploomasii hoogganaa ture.
Waan haalamuu hin dandeenye garuu ABOn diinota keessaa fi alaa heduutu isa mudatee karaa qabsoo bilisummaa Oromoo bu’aa bahiitiin guutame keessaatti injifannoolee fi hudhaalee adda addaa keessa darbe. Rakkinni keessoo jaarmayaatti dhalatanii fi kan alaa isaan gargaaran akka qabsoon bilisummaa Oromoo daandii rakkisaa keessa deemu taasisaniiru. Muuxannoo waggaa 50 keessaa waan ABOn barate mormiin dhaaba keessatti dalatan hundi yeroo QBO galma gahuuf dhihaatu foxoqinsa dhaaba keessatti uummuu akka ta’ee dha. Akksumas waan hubanne ABO keessatti gartuu fottoqinsaa uummuun tooftaa fi shira dhaabbataa sirni impaayera Itophiyaa dhimma itti bahu fi deeggartoota isaanii biyya alaa kan sirna impaayera Itophiyaa (status quo) tikisuu barbaadaniif fi gargaarsa qabeenyaa fi basaasummaa (intelligence network) warra bara hedduuf kennanaa turanii dha.
Wagga darban sadeen keessattii fi hanga har’aattillee haala wal-fakkaataan shirri geggeeffamaa akka jiru argaa jirra. Shirri kunis, yoo milkaawuu baatuyyuu, dhaabota siyaasaa Oromoo, keessattu ABO addaan qooduu fi dhadhabsiisuu ture. Garuu irraa deebinee hubachiisuu kan barbaadnnu bilchina siyaasaa Oromoon irra gahee fi sadarkaa injifannoolee QBO amma jiru keessatti eenyuu birmadummaa guutuu argachuu fi biyya demokraatoftuu Oromiyaa ijaaruu irraa kan boodatti deebisu akka hin jirree dha. Haa ta’uutii, adeemsa xumura qabsoo kana keessatti tokkummaa qabsoo bilisummaa jabeeffachuu fi shira amma jiruu fi fulduratti nu eeggatu irra of eeguu qabna. Keessattii gartuu babal’ifannoo lafaa abjootanii fi warra aangoo harkaa baatee deebifachuuf halkanii guyyaa dhama’an irraa of-tiksuu fardii dha. Akka ABOn amanutti ammaan tana yeroo sirni Impaayera Itophiyaa awwaalamuuf boolla qarqara jirtu keessatti qaamni beekees ta’e utuu hin beekiin QBO addaan qooduu yaalu doggoggora ammaan duraa dabaluu qofa utuu hin taane seenaa gurraacha ufitti dibaa akka jira hubachuu qabu. Waan irraanfachuu hin qabne tooftaa bara dheeraa mootummaan dhufee darbaa Habashaa ummata keenya addaan qooduu fi jaarmayaa siyaasaa keenya diigee mataa irra asii gadi nu rukuchuu isaa ti. Qaamni yeroo ammaa tooftaa dulloomaa habashaa kana keessumsiisu QBO keessaatti atalaa (residue) ta’uu isaa hubatuu qabu. Waan humnoota alaa dantaaf deeman hubachiisuu feenu ammaa booda Oromoo akka meeshaatti dhimma bahu waan hin dandahamneef harka keessan dhimma Oromoo irraa kaasaa jenna.
Dhuma irratti waan hubachuu qabnu karaa adeemsa Oromiyaa bilisa taate ijaaruu keessatti humnoota keenyaa karaa adda addaa qindeeffachuu fi dandeettii keenya karaa hundaa gabbifachuu nu barbaachisa. Kunis dandeettii ufiin of bulchuu fi hariiroo obbolummaa horachuu, nageenya tiksuu fi naannoo ufii iggituu akkasumas karaa polotikaa, diploomaasii fi ijaarsa sivilii jabatnee Oromiyaan akka gaanfa Afrikaa keessatti iftee mul’attu taasisuu qabna. Kunis Oromiyaan hujii karaa hundaatiin jabbaachuu mirkaneessuu fi nagaadhan sabaa fi sab lammii olla waliin jiraachuu fi naannoo gaanfa Afrikaa fi sanaa olittillee nagaa buusuu dha.
Kanaaf, waan Oromoo fi lammilee Oromiyaa hubachiisuu feenu bal’isanii ilaaluu fi humnoota QBO karaa adda addaan geggeessaa jiran walitti qindeessuu fi naannoo ufii bulchuu akkasumas daangaa ufii harcaatuun sirna Habashaarraa tikfatuu fi Oromiyaa demokraatofte ijaaruurratti fuulleffatuu dha.
Injifannoo Ummata Bal’aaf!
Adda Bilisummaa Oromoo
Hagayya 25, 2021
Finfinnee, Oromiyaa


c: text/html

text:
Biriteen dabalatee biyyoonni 56 konkolaataa karaa bitaarra oofu
Ingilaanditti konkolaataan maaliif karaa bitaarra oofama? ''Gaaffiin jedhu gaaffii yeroo hedduu sammuukootti dhufu'' dha jedha Gaareez Eedmuunds, maanguddoon ganna 59 kana Bristool jiraatu. Gaareez baratootaa kutaa addunyaa garaagaraa irraa barnootaaf gara Yunaaytid Kiingidam deemaniif bakka jireenyaa dhiyeessa.
''Wayita isaan wajjin miillaan adeemnu, yeroo konkolaataan karaa mirgaarra nutti siiqu isaanii sodaatun arga waan nutti bu'u itti fakkaata''
Karaa bitaarra biyyoonni konkolaachisan hedduun biyyootaa warren kolonii Briiteen jala turaniidha. Kaan ammoo dhiyeenya teessuma lafaa isaan biyyoota koloneefatamanifi Briteenitti qabanirraa kan ka'e sirna kanatti madaqan.
Jalqaba jaarraa 20ffaa keessa biyyoonni kolonii jala turan erga birmaduu bahanii booda, karaa mirgaa oofuu eegalan. Kaan keessatti garuu akkuma duraatti itti fufe. Biyyooota odola Ameerikaa Afaan Ingilizii dubbatan akka Jaamaayikaa, Bahaamaas, Barbados, Triindaadiif Toobagoo fa'a keessatti karaa bitaaan oofuun yoo itti fufu, Ameeikaa Kibbaa keessatti Mirgaan oofuun amaleefatamaa deeme.
Aardilee biro keessatti fakkeenyaaf Eezhiyaatti biyyoota akka Indiyaa, Jaapan, Taayiland, ykn HongKoong keessatti, Oshiiniyaatti Awstiraaliyaafi Neewizilanditti, Aafrikaa keessaa Keeniyaa, Afrikaa Kibbaa, Moozaambiikitti, Awroopaa keessaa Ayeerlaand, Saaypreesi fi Maaltaan biyyoota karaa bitaa ofuu itti fufan keessaati.
Dhugaan qorannoo Yuniivarsiitii of Fraankifertiin qoratame kana mul'isuu daandiiwwan konkolaataa jiran keessaa nuusa qofatu karaa bitaa akka irra oofamuuf hojjetame.
Maarree aadaan durii kaasee ture kun eessaa dhufe?
''Tiiwooriin koo maalinnii, wayita nama hin beekne bira dabartu harkii isaa inni meeshaa baatu karaa harka isa bitaarra aana'' jedha Edmunds
Steefen Laayings yaada Edmunds kanatti waliigala. Laayiing akka jedhutti ammalli kun bara Room irraa eegalee ture.
''Namoonni baayyeen mirgaan waa dalagu, farda isaaniimmoo harka bitaan ajaju. Kanaaf harka isaanii mirgaa bilisa gochuun ittiin waraanuu'' jedha Laayings.
Wayita konkolaataan baayyatu fardeen gara bitaatti hiriiranii eegu.
Waayee konkolaatotaa irratti kitaaba kan maxxanse Giilees Chaapmaan labsiin daandii Briiteen 1835 akka jedhutti biyya kanaafii biyyoota kolonii Briteen ta'an keessatti karaa bitaanii kan nu konkolaachisuu qabnuu jedha.
Seerri kun erga Briiteen Jaapaan keessatti daandii baaburaa karaa bitaarra oofamu dirirsuuf karoora baaftee booda biyyoottii keessatti daandiin konkolaataas kan bitaarra oofamu ta'ee hafeera.
Maaliif biyyoonni kaan karaa mirgaarra oofu?
Dur soorreyyiin karaa bitaarra oofu. Warraaqsa Freenchiin booda garuu hiyyeeyyii fi sooreyyiin walmakuu waan eegalaniif karaa mirgaarra oofuun itti fufe.
Biyyoonni Awroopaa baayyeenis muuxannoo Fraans fudhatan.
Yunaaytid Kiingidam karaa mirgaarra oofuu akka hin eegalle maaltu rakkisaa itti ta'a?
Mootummaan Biriteen bara 1969, erga Swiidin karaa mirgaan oofuu eegaltee booda seera kana keessa debi'ee kan ilaale ta'us, gatii guddaa gaafata, balaas fiduu danda'a jedhamuun akka duriitti akka itti fufu murtaa'e.
Bara sana jijjiirama hedame hojiirra oolchuuf baasii paawundii miiliyoona 264 akka barbaachisu mootummaan herregee ture.
Hojiilee hedduu gama erga bara 1969 gama misooma dandiitiin hojjetameen amma osoo jijjiiramni kun hojiirra haa oolu jedhamee basii Sanaa ol gaafachuu ni mala.
Laaying jijjiirama san gochuun barbaachisaa jedhee hin amanuu.
''Akka natti fakkaatuttu, haala kanatti sirriitti madaqne, daandiiwwan hojjetamaniis karaa bitaan akka irra oofamuuf hojetaman kanaaf fuldurattis ni jijjiirama jedhee hin yaadu''
Muummeen geejibaa biyyattiis '' hojimaata kan ilaalchisee imaammata hin qabnu. Yeroo kanatti waanuma hedduu qalbiin keenya itti jirus miti,'' Jedha.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
OROMIA: LEENCI BADDAA NUUNNUU WAREEGAMUUN/BOQOCHUUNSAA MIRKANAA’E!! September 4, 2016Posted by OromianEconomist in Biraanuu Haroo Yadataa, Oromia, Oromo.
Tags: Africa, Biraanuu Haroo Yaadataa, Biranu Haro Yadata, LEENCA BADDAA NUUNNUU, Oromia, Oromo
add a comment
LEENCI BADDAA NUUNNUU WAREEGAMUUN/BOQOCHUUNSAA MIRKANAA’E!!
Barruu kana akkan barreessuufi qoradhuuf kan nakakaase maatiin Jaal Biraanuu Haroo Yaadataa barbaacha qaroo ilma isaaniif taasisan keessatti waggaa 25 oliif jiraachuf du’uusaa waan adda hinbaafatiiniif har’a gala yookaan bor galaadhaan imiimmaan isaanii soorachaa jiraachuu isaaniiti. Anis boqochuu hayyuu kanaa dhaga’uunkoo bubbulus akka maatiin garaa kutatanii hirmii baafataniif jecha ifa taasisuu murteesse. Akka nama seenaa hayyuu kanaa dhaga’aa guddateefi fira dhiigaa haad ha nadeessee tokkootti; akka Oromoo seenaa dhokate ifa baasuuf dirqama qabu tokkoottis odeeffannoo walitti qabachuufi jaallan waliin turan argachuuf yeroo natti fudhateera. Seenaa Jaal Biraanuun kan walfakkaatu kan jaallan qabsoo keessatti gaaffii abbaa biyyummaatiif wareegaman kumataman akka jiran wal nama hingaafachiisu. Akkuma yeroo arganneefi madden raga arganneetti seenaa gootowwan kufani kana galmee seenaa qabsiisuudhaaf Oromoon baranne jennu dirqama qabna.
Birhaanuu Haroo Yaadata jedhama. Kan dhalatees abbaasaa Obbo Haroo Yaadataafi Haadhasaa aadde Taamuni Qixxeessaa irraati. Maatii qotee bulaa keessatti bara 1970 kan dhalate Birhaanuun lafti dhalootasaafi maatiisaa godina Wallagga Bahaa Aanaa Nuunnuu Qumbaa jedhamutti. Yeroo ammaatti maatiinsaa Nuunnuu ganda 01 keessa jiraatu. Akkuma umuriinsaa barumsaaf gaheen mana barumsaa Nuunnuu Gabaa Roobii jedhamutti sadarkaa 1ffaa (1-8) achumatti barate. Barumsasaa keessatti adda duree ta’uurra darbee akka mana barumsichaatti urjii ta’uun waggoota maran barate keessatti badhaasaan xumure. Qorumsa minisitirii biyyoolessaa kan kutaa 8ffaa barasaas 100% galmessee akka godinaatti nama addaafi badhaafamaa ture.
Bifuma walfakkaatuun yeroo sanatti manni barumsaa sadarkaa lammaffaa aanaa Nuunnuu keessaa waan hinjirreef imalasaa gara wallagga bahaa aanaa Jimmaa Arjootti taasifate. Geejjibni konkolaataas waan hinjirreef miillasaan sa’a 4 ol deemuun aduuf qorra utuu hinjedhiin barnootasaa itti fufe. Kutaa 9-12 ttis akkasuma daree keessaa baratu keessatti utuu namaan hindurfamiin barnootasaa haaluma walfakkaataan xumurate. Maatiin Biraanuu Haroo qotee bulaa waan turaniifi baayi’ina maatiirraan kan ka’e harka qalleeyyii waan turaniif jireenya siqiqii maatiinsaa keessa jiran kana seenaa taasisuuf kutannoon ciniinnate barataa ture. Biraanuun kanaafi sanan dhabe jedhee nama maatiisaa hinrakkisne, nama rakkoo obsuufi mar’immaansaa hidhatee argatu nyaatee dhabus hagabuu kaayyoof cite nama dalagaa ture ta’uu hiriyoonnisaa qaamaan isa beekaan addeessaniiru. Maatiinis mudhii isaanii hidhatani tokkicha maatiisaarra darbee biyyaasaa maqaa dhoofsisaa ture kana gargaaruuf waan danda’an maraan itti daguuggatan.
Jaal Biraanuu Haroo Yaadataa nama hojjaan giddu galeessa; magaala ifaa, dhaabbii toluufi maatiisaatiif mucaa jalqabaati. Hayyuun qaroo kun yeroo maatii isaatti boqonnaadhaaf galu namoonni isa arguufi gorsaaf haasaasaa dhaggeeffachuuf mana maatiisaatti walga’u. Haasaafi gorsi Biraanuu kan hinquufamneefi dhaloota naannoo sana jiraataniif fakkeenyummaa guddaa kan qabu ture. Biraanuun maatiisaatiif kabajaa guddaa nama qabudha. Yeroo boqonnaasaas maatisaa hojii gargaaruufi daa’immaan quxisuuwwansaa nama fakekenyummaan guddisaa tureefi maatiisaan eebba qabudha. Barattoota naannoosaati baratan gurmBiraanuu 22eessuun kan barsiisuufi kan gorsu ta’uunsaa hawaasasaa biratti kabajaa addaa isaaf kennisiiseera. Biraanuun qabxii olaanaa kutaa 12ffaa tti galmeessiseen Yunivarsiitii Finfinnee seenuun ogummaa bulchiinsaan (Public Administration) digiriisaa jalqabaa bara 1987 ALA qabxii olaanaan xumureera. Akkuma digiriisaa jalqabaa fudhateen magaalaa Finfinnee keessatti hojiif ramadamee hojjechuu eegale. Hanga mootummaan Dargii bara 1991 tti barbada’uutti Biraanuun hojiisaa kana si’aa’ina guddaan dalaguun itti fufe.
Jaal Biraanuu Haroo muummee qorannoosaa kana kan fuuleffateef inni guddaan hanqina ogummaa bulchiinsaa akka biyyattiitti jiru furuuf akka ta’eefi itti fufinsaan barnootasaa baratee akka biyyaatti rakkoowwan jiran furuuf nama kutate ta’uu hiriyoonni isa faana baratan nidubbatu. Keessumattuu sirna faashistii mootummaa Dargii keessatti daba argaa guddate sana qajeelchuuf nama hidhatee halkani guyyaa hojjetaa tureefi Prof. Hayile Fidaa faana (hayyuu abbaa qubee baddaa Arjoo) faana quba akka walqabaniifi akka ijoollee naannoo tokkootti gara dhiha biyyichaarratti jijjiirama addaa argamsiisuuf kan hojjeta ture ta’uu ragaan xalayaa isaan waliif katabaa turan tokkorraa beekuun danda’ameera. Hayyuun biyya sanaaf akka qaroo ijaatti ilaalamu kun gaafa mootummaan Dargii galagalu qabsoo Addi Bilisummaa Oromoo (ABO) taasisaa turetti makamuun biyyicha harka Oromoo galchuurratti mul’atasaa godhatee kutannoon qabsootti dabalame.
Jaal Biraanuun hacuucamuu sabasaa nama balaaleffatuufi itti gaafatamummaan barnootaan fudhe kana hojiitti hiikuun qaba jedhee garaa qulqulluun nama sabaaf dalagaa turedha. Dalagaasaa mara keessatti dhaota qaruufi fuulduree Oromumama dhaloota agarsiisuu keessatti nama dorgomaa hinqabnedha. Jaal Biraanuun goota Oromoo qalbii qabuufi dubbiitti hin ariifanneef obsaa yaada bilchinaa dubbachuun beekamudha.
Jaal Biraanuu Haroo sabboonaa sabaafi biyyasaatiin boonu qaxalee du’a hinsodaanne ture. Erga Dargiin kufee bara mootummaan cehumsaa ijaarameeti kaasee sadarkaa ooggansaa garaagaraarratti muudamuun garaa guutuun sabasaaf dalagaa ture. Jaal Biraanuun sababa Oromummaasaatiif Magaalaa Finfinneefi laga dhidheessaa lafa jedhamutti hidhameera. Yeroo garaagaraattis du’a mootummaan Waayyaanee irratti xiyyeeffate jalaa miliquun Oromiyaa keessa nama naanna’aa ture ta’uu hiriyoonnisaa duraanii nidubbatu. Mana hidhaa Wayyaanee keessatti gidiramaa kan ture Biraanuun bara 1993 booda Oromiyaa keessaatti hinargamne. Akka keessa beektonni jedhanitti Adda Bilisummaa Oromoo faana ta’uun Keeniyaa keessa bosona akka tureefi gumaacha hayyummaasaati dhaabasaaf nama ba’aa ture ta’uu dubbatama.
Biraanuun maqaan qabsoosaati Ibsaa Jaawwee akka jedhamu hiriyoonnisaa nidubbatu. Biraanuun Oromoo Maccaa balbala warra Abbas Bil’ii Adaroo jedhamu keessaa dhalate. Nama ogummaa oogantummaa qofa utuu hintaane nama seenaafi aadaa gadi fagenyaan qoratee beekuufi galmeessaa ture ta’uunsaa nibeekama. Bara mana barnootaa ture keessatti barnoota qofaan utuu hintaane, dargaggoota sochoosuufi gumiilee akka naannoofi godinaatti qophaa’aan keessatti dorgomaafi adda duree nama turedha.
Abbaaf haati Jaal Biraanuu ilma isaanii kana rakkina guddaa keessa taa’uun kan barsiisan ta’uu imimmaaniin dubbataa nuuf himan. Ofii beela’anii qullaa adeemuun isa uffisuun, afaanii baasanii isa nyaachisuun ofiifi biyyaaf kana abdatan kun daraaraa bakkeetti hafe ta’uun garaa maatii qofa utuu hintaane saba naannoo sanaafi uummata Oromoo seenaa qabsoo Oromoo beeku mara kan dallansiisedha. Keessumattuu, maatiin akka jedhanitti gaafa kaassetta Abitoo Kabbadaa raadiyooniin darbu ‘fageenyaa nadhowwee malee siyaaduu hindhiisne deesseekoo…jedhu dhaggeeffatan imimmaan kan hinqabanneefi akka muka adaamii cobuudhaan Ilma isaanii waggaa 25 lafa inni jiru hinbeekne kana duukaa dararama seena hedduu baataniiru.Sababa kanaafis dhyukkubsatoo ta’anii sireetti galaniiru. Yeroo nama barate hunda arganitti boo’uufi cobuun amala itti ta’eera.
Haatiifi abbaan Biraanuu Haroo yeroo ammaa lubbuun kan jiraniifi haatiisaa akka waliigalaatti ijoollee torba (dhiira 6 fi dubara 1) kan qabaniifi abbaansaa haadha warraa biroorraa dabalataan ijoollee dubaraa 4 waliigalatti abbaa maatii ijoollee 11 ti. Hunduma isaaniif fakkeenyummaa gaarii dhiisee kan darbe Jaal Biraanuun ammas ijoolleen Obbo Haroo Yaadataa barnootaan jajjaboofi namoota hawaasa keessatti kabajaa qabanidha. Obboloonni Biraanuu marti isaanii lafa obboleessisaa kun jiru barbaachaaf waggaa 20 ol dhama’anii jirani. Akka obbolootasaa kana tokko tokko dubbisuuf yaalletti obboleessisaanii kun tarii jiraatinnaadhaan abdiin guutamaa ammoo shakkaa imimmaaniin seenasaa nuuf himani turan. Yoom obboleessa keenyaa kana ijaan argina jedhanis karaa ilaalaa akka jiraniifi isa argachuuf jecha miidiyaalee hedduu hordofaa akka turan quban qaba. Maal haagodhaniree obboleessisaanii akka isaan karaa eegan utuu hintaane akka lammata isaan arguu hindandeenyetti dhaammatee deemewo!
Dargaggoon utuu manallee hindhaabbattiin qabsoo barumsaarraa gara qabsoo sabaatti cehe kun utuu aara hingalfatiin addunyaa kana gadi lakkisee deemuun dirqama itti ta’e. Sabasaa qabsaa’uufi akka lubbuusaatti jaallatu; maatiisaa rakkatanii isa guddisaniifi barsiisan hunda karaa ilaalaa akka hafan ta’e. Duuti Jaal Biraanuu Haroo maatii qofa utuu hintaane Oromoo naannoo sana jiraatuufi akka waliigalaatti isa beekan hundaa garaa raase. Geeraraan Oromoo naannoo Nuunnuu;
‘’Marqaan gala ta’aaree,
Akka garaa taa’aree?’’ jedhu nidhugoome. Qaroon biyya bulcha jedhame eegamaa ture karaatti cituun wareegama qaalii kaffale. Utuu akka garaa ofiiti isa akkas lammii keessaa baratee ba’etu gaaffii sabaa haqaan deebisa ture. Magaalaan Nuunnuu Qabsaa’ota gurguddoo kaneen akka Nugusee Taaddasaa, Takkalenyi Dagoofi Geetinet Baqqalaa jedhamaniifi kanbiroo dhoksaafi mul’anitti biyya isaaniif qabsa’an hedduu magarsiteetti.
Keessumattuu rasaasa Wayyaaneetiin galaafattamuun Jaal Nugusee Taaddasaa kan uummata Oromoo keessaa baraan hinbannedha. Nugusee Taaddasaa, Geetinnet Baqqalaa,Takkaalinyi Degoo, Shifaa (maqaa abbaasaa hinbeeku) gandi isaa waalgaa Qacamaa, Nagaasaa Duulaa, Geetaachoo Dinqaa,Taammiruu Kabbadaa. Shifaafi Takkaalinyi Degoo amma eessa akka jiran hin beekamu. Barsiisaa Taammiruu Kabbadaa du’aan boqotaniiru. Nagaasaa Duulaa,Geetinnat Baqqalaafi Geetaachoo Dinqaa biyya keessa jiru. Gootichi Takkaalinyi Degoo goota cimaafi nama wayyaanee harkaa hidhaa kutee badedha. Akka wallagga bahaafi dhihaatti yeroo san baay’ee beekama ture.
Keessumattuu Nugusee, Geetinnat, Nagaasaa, Shifaa, Barsiisaa Taammiruu, Geetaachoo fi Takkaalinyi Degoo waliin turan. Isaan keessaa yeroo sana hoogganaa cimaa fi kan wayyaanee miliquuniifi tooftaa lolaa baasuun beekamu Takkaalinyi Degoo ture. Gaaf tokko aanaa jimmaa Arjoo naannoo mandaraa jedhamutti Wayyaanee halkan itti marsitee qabattee deemte, sibaagoo (foyaa cimaan) harkasaa hiitee osoo gara Arjootti geessaa jirtuu naannoo gabataa jedhamutti haada San harka isaa duubatti hidhamee jiru suuta suutaan laaffisuun of irraa hiikee citaa keessa harkaa miliqe. Wayyaanonni dhukaasa hedduu itti bantus hunda isaanii gidduu akka billaachaatti miliquun bakkeetti ishee hambisee kute. Salphinaanis harka qullaa manatti galan. Dhuguma inni dhiira.Leenca eenyuufuu hin jilbeeffanne. Amma garuu eessa akka jiru hin beekamu. Haatiifi abbaan isaa Nuunnuu Qumbaa ganda dur Daalattii jedhamtu ammammoo Horaa Baacaa jedhamtu keessa jiraatu. Oobboleessisaa yeroo har’aa kana magaalaa Nuunnuu keessa jiraata. Geetaachoo Dinqaa fi Geetinnat godina jimmaa jiru. Nagaasaan yeroo sana wayyaanee qabattee waggaa lamaa ol osoo itti xabattuu booda karchallee naqamtee geessitee achitti gatte. Achitti xiqqoo hidhamee waggaa lama booda gadi dhiifame. Amma magaalaa Finfinnee jiraata. Gootonni Nuunnuun Qumbaa magarsite hedduu waan ta’aniif irraa jalaan qindeessina…
Jaal Biraanuun dirqama dhaaba keessatti isatti kenname amanamummaan nama dalagaa tureefi hojii hundaa ija hayyummaatiin nama dirqamasaa ba’aa tureefi abbaa furmaataa jedhamuun nama beekamu akka ta’e jaallan isa faana turan nidhugoomsu.
Jaal Biraanuun dararaa bosonaafi jireenya qabsoo keessatti mudannoo qabaataa tureen dhukkubaachaa turee dandamachuu dadhabee Amajjii 2, bara 2000 tti du’aan addunyaa kanarraa godaane. Lafti awwalcha hayyuufi qaroo Oromoo kanaas Keeniyaa Magaalaa Nayiroobii bakka Laangaataa jedhamu akka ta’e keessa beektonni jaallan qabsoo waliin turan ifa nuuf godhaniiru.
Jaal Biraanuu Haroo Yaadata lubbuun keessaa ba’uun dura dhaamsa kanaa gadii dhaammate jedhu jaallan Qabsoo keessa waliin turan. Ani waanan fayyee maatiikoofi Oromoo qabsaa’eef deebi’ee argu miti. Kaayyoonkoo Oromiyaan dhala Oromootiin buluu, Oromoon abbaa biyyaafi kansaarratti hiree ofiin akka murteeffatu ture; hamma humnakoofi beekumsakooti dalageen jira. Obbloonnikoo quxisuuwwankoo gargaarsakoo eeggachaa turani anarra adhaban akka nan komanne; kaayyookoo kana ogummaa barataa jiraniifi toora irra jiraniin akka naa fdhugoomsan; maatiikoo anaaf jecha agartuun isaanii cabee cabani naguddisaniin garaa isinitti hinjaabaanne; roorrootu biyyaa nabaasee anaaf siniin gargar hambise waan ta’eef obsaan mudhii naaf hidhaa; abbaakoof haadhakoon imaanaan isin narra keessan uummata Oromoo qabsoon ani taasiseen marganin akka deebi’u haata’u naa jedhani jedhe. Keesumattuu, namoota barataniin ammoo, barumsi sabaafi biyya ofiif hintaane duwwaadha jechuun jaallan baratan ogummaa isaaniin imimmaaniifi gaaffii saba Oromoo jaarraa tokkoo ol ture akka deebisan jechuun imaanaa dabarfateera.
Maatifi firoottan Jaal Biraanuu Haroo Yaadataa, uummata wallagga Bahaa aanaa Nuunnuu Qumbaafii uummata Oromoo maraf jajjabina guddaa hawwina. Maatiifi firoottnisaa marti akka hirmii baafataniifi boqochuun qaroo isaanii kun akka ifatti itti himamuuf murteessinee gaafa qaammee 3,09,2016 akka boossifamaniif murtaeera’. Jaallan odeeffannoo hayyuu kanaa naaf kennitan marti maqaa uummata Oromoo kabajamaadhaan singalatoomfanna.
–
Seenaan Jaal Biraanuu Haroo Yaadataa yeroo ‘#OromoProtests’ kana keessatti ifa ba’uunsaa seena qabeessaafi hoj-mannee akka sabaatti qabnu kan nutti agarsiisu ta’uusaa kudhammachuun dirqam seenaa ta’a!!
Kan qindeessee barreesse:


text:
5 GaafiiGaafilee Haaraya
5 GaafiiKan namni heddu dubbise
5 GaafiiKan namni heddu jaalate
- Sagantaa Raadiyoo Nuuralhudaa Karaa Kamiin Dhageeffadha?
- Akkamitti Miseensa Nuuralhudaa tahuu dandaya?
-
Ulamaa’iin Nuuralhudaa irratti deebisaa kennan Eenyu fa?
Ulamaa’iin haga ammaatti Fataawaa Nuuralhudaa irratti hirmaatan;
1. Sheikh Jaabir Abdallaah (Dr. Liwaa’ulislaam)
2. Sheikh Alii Jimmaa (Abuu Khaalid)
3. Sheikh Abdussalaam Xaahir
4. Dr. JIbriil Qamar
5. Sheikh Muhammad Haamiddiin
6. Sheikh Abdurrahmaan Shariif
Ulamaa’iin amma booda hirmaachuuf karoora qaban;
- Dr. Jeylaan Haaji Kadiir
- Sheikh Yuusuf ciroo fii Ulamaa’ilee gurguddoo birootis hirmaachisuuf tattaafii godhutti jirra in shaa ALLAAH.
-
Deebisaan Fataawaa Nuuralhudaa yoo Qur’aanafi Hadiisa Sahiihaan walitti bu’e maal godha?
hanga danda’ameen nuti deebisaa Qur’aanaafi hadiisaan walitti bu’u hin dhiheessinu. yoo dogongora akkasii argite deebisaa nuti maxxansine ofirraa dhiisii Qur’aanaafi hadiisa hordofi. dogongora nurraa argites gama keessaatiin nuu katabi. in shaa ALLAAH dogongora keenya sirreeffachuuf qophiidha.
-
Gaafii ariifachiisaa ammatti deebisaa barbaadu qaba.
Gaafii ariifachiisaa ulamaa’ii sitti dhihoo jiran gaafadhu. ykn ulamaa’ii beeytu telefoonaan gaafadhu.
-
Gaafii haaraya karaa kamiin gaafachuu dandaya?
Yeroo gaafii haaraya keessummeessinu kallattii hundaan beeksisa maxxansina. Facebook, Telegram, WhatsApp fii Twitter irratti beeksisa maxxansina. kanaafuu beeksisa maxxanfamu hordofi.


text:
LibreOffice 7.3 Help
Yeroo rogarfee ykn sanduuqa balbaltoo fankishinoota fakkaasi gargaaramuun saagduu fi sajoo tuqaalee kamshaa fakkasi irraa kakaastu, goodayyaa xiqqoo gama bitaan gubbaa xiyyoo wantaa irraa ilaaluu dandeessa. Goodayyaan xiyyoon hagamiin akka siiqe agarsiisa. Yommuu goodayyaan xiyyoo bitaa irraan taa`u, siiquun hin uumamu. Yommuu goodayyan gubbaa wantaa handhuura qabannoo irra taa`u, xiyyooleen hanga danda`ameti ni siiqa. Digirii siiquu goodayyaa bakkoota lamaan gidduu siiqsuudhaan sirreesuun ni danda`ama.
Osoo qabee sanduuqa irraa keessan mallattota hark ni jijjiira. Hanga siiqe jijjiiruuf sanduuqa harkisuu ni dandeessa. Tooriin bu`aa durargii agarsiisa.


text:
Koronaavaayiras: Covid-19 ittisuu keessatti maashina takkaatti waan hedduu dhimma baasu Itoophiyaatti kalqame
Waggaa darbe keessa wantoota jajjaboo addunyaa keenya mudatan keessaa tokko dhukkuba koroonaavaayirasiiti.
Weerarichi dhiibbaa garaagaraa geesisaa tureera. Lakkoofsi namoota du’anii dabalaa yoo deemu lakkoofsi namoota vaayirasichaan qabamaniiis akkasuma dabalaa jira.
Biyyoota tokko tokko keessatti ammoo weerarichi irra deebiin hammaateera.
Gorsa ogeessotaa hordofuun tooftaalee ittisaa yoo fayyadaman garuu saffisni facaatii vaayirasichaa hir’achuu akka qabu dhaamamaa jira.
Carraaqqiiwwan dhibee kana ittisuuf taasifaman hordofee kalaqooxtni garaagaraas mul’ataniiru.
Itoophiyaatti bara 2012 darbe keessa dhukkubicha ittisuufi to’achuuf kan dandeessisan kalaqootni saddet tahan waajjira abbaa kalqaaatti galmaa’uu isaanii ogeessa dhaabbatichaa kan tahan Obbo Geetaachoo Xaafaa BBCtti himaniiru.
Kalaqni kun al takkaatti hojii baay’ee waan hojjetuuf dhiphina namoota baay’ee kan hir’ise fakkaata.
Soolii kophee ni qulqulleessa. Uffata osoo hin jiisiin farra ilbiisotaan ni mica. Ho’ina qaamaa ni safara.
Rakkoo fayyaa nama mudate ammoo barreeffamaafi sagaleen akka gara dhaabbilee fayya deeman ajaja kenna.
Kana qofa osoo hin taane adeemsa barbaachisu osoo hin eegiin callisanii darbuuf yoo jettan waan akka ulee qabuun karaa siniti cufa.
Yoo ho’insi qaama keessanii kan nama fayyaa tokkoon ol tahes haaluma wal fakkaatatu isin mudata.
Akkamiin yoo jettan abbaan kalaqaa Takilewald Waldeyesuusu akkamiin akka hojjetu akkasiin BBCtti himeera.
Abbaan kalaqaa kun akka jedhanittis maashinichi dijitaalawaadha. Kaayyoon maashinii kanaa inni guddaan ammoo dhukkubni Covid-19 tuttuqqaan darba waan taheef isa ibsameen ol wal irraa fagaachuun tajaajila eegamu akka kennu gochuu danda’eera.
Kanaan alas manattis tahe biirootti baakteriyaa ykn vaayirasii kamirrayyuu bilisa gochuuf yaadameeti.
Maashinichi mallattoo koroonaavaayirasii kannen tahan keessa tokko ho’ina qaamas ni safara.
Tutuqaa irra bilisa kan tahe waan ittiin harka qulqulleesanis qaba. Kana malees, kophee bakkuma dhaabatanii jiranitti qulqulleesuu danda’a.
Maashinichi gorsa kennuu kan jalqabu yeroo keessa darbuuf yaaltan osoo hin taane dursee, "Harka keessan qulqulleessaa,’’ jechuun karaa iskiriinii irratti hidhamee jiruun barreeffamaafi sagaleen ergaa dabarsa.
Maashiniin kun kan qophaa’e afaan Ingiliffaan akka tahe kan himu abbaan kalqaichaa Takilewald, afaanota biyya keessaan qopheesuuf yaalaa akka jirus himeera.
Hojiin kalqaa kun mana jireenyaafi biiroo kamiyyuu irratti salphaatti hidhamuun hojjechuu kan danda’udha.
Kanaaf jecha meeshaan kun hamma garaagaraan akka hojjetamuu akka danda’u kan himu abbaan kalqichaa, amma meeshichi hojjaa Meetira lamaafi saantimeetira 20 kan dheeratu tahee bal’inni isaa ammoo meetira tokko taha.
Konkolaatotaafi namoota maashinicha keessa darban hundaa dhaabbii isaaniifi hamma isaaniis safaruu danda’a.
Keemikaala farra ilbiisotaas akkuma hamma ykn hojjaa isaaniitti biifa jechuudha.
Uffata osooo hin jiisin akkamiin keemikaalichi qulqulleessuu danda’a?
Keemikaalonni hedduun kanaan dura beekaman yeroo biifaman kan uffata jiisan yoo tahu, kan Takilewald garuu osoo uffata hin jiisin qulqulleesuu kan danda’udha.
Kana hojjechuuf maashinichi tooftaa lama fayyadama. Tokko, ho’a guddaa yoo tahu keemikaalichi yeroo uffata jiisu ho’ichi guddaan sun akka keemikaalichi bittinaa’u godha.
Uffata irra kan gahus waan muraasadha. Kanaaf waan uffata jiisuus miti.
Tooftaa biraan ammoo Awutomaayizeeshin [waan dhangala’aa ykn waan jajjaboo gara waan baayyee xixiqaatti’ kan jijjiirudha.
Kunis meeshaa Altirasoonik Awutomaayizeshin jedhamu fayyadamuun hojjeta. Kun keemikaala farra ilbiisotaa gara hurriitti jijjiiruun qulqulleessa.
Kophees yoo qulqulleessu osoo ofirraa baasuun hin barbaachisiin boolla meeshicha irratti hidhamee jiru irra qofa dhaabuun boca kophee keessanii adda baasuun karaa jalaa keemikaala itti biifuun akkuma konkolaataan bakka dhaabbatetti dhiqamtutti qulqulleessa.
Ka’umsa hojii kalaqichaa
Takilewald dhibeen koroonaavaayirasii adunyaa yaadesseefi lubbuu namoota hedduu balleesse dhiphina guddaa uumuu isaa irraa kan ka’e akka kalaqichatti gale dubbata.
Kana qofa osoo hin taane, ‘’Vaayirasichi sibiila irra hamma kana tura, pilaastika irra hanga kana tura, jedhamuun karaan dadar buu isaa rakko tahuun isaa yeroon biiroo galuufi manatti galu akkan yaadda’u na taasiseera,’’ jedha.
Harka keenya qulqulleesinuyu waan qabanne hundaafi uffata keenya irraas vaayirasichi nu hordofuu akka danda’u hima.
Kalqichas kan dhugoomse maashinichi harkas, uffatas, miilas bakka tokkotti qulqulleessuun ho’ina qaaamas safaruun isaa ofitti amanamummaa isaa waan dabaleef akka tahe hima.
Yaaddoo gara lafa hojii deemuu akka hir’isus himeera.
Meeshaa kalaqicha ittiin hojjetes salphaatti biyya keessaa argachuu waan hin dandeenyeef akka biyya alaatti namoota waliin walii barreessee galfates himeera.
Maallaqatti Birrii meeqa akka isa fudhate galmeessuu baatus, gara Birrii 50,000 akka fixuu hin hafne himeera.
Kalqa isaas akka xumureen hoggantoota mootummaafi qaamota isaan ilaallatu biroof dabarsuuf akka karoorses himeera Takilwald.


text:
Lola dhiheenya kana magaalaa Mooyyaalee keessatti hidhattoota naannoo Somaaleetiin raawwatameen, namni heddu ajjeefamuu fi kanneen biroo ammoo miidhamuun ni yaadatama. Qabeeny baay’een barbaada’ee, ummatni lakkoofsaan hedduu gara keeniyaa fi aanaalee godina Booranaatti baqate.
Namoota kanneen jidduu Jiraataan magaalaa Mooyyaalee ganda 02 haala turee fi akkaataa yeroo ammaa ummanni keessa jiru kan nuuf hime yoo tahu, jiraataan kun akki jedhe;
” Waraana dhihoo kana guyyaa sagaliif nurratti geggeefameen miidhaa guddatu nurra gahe, anayyuu qabeenyi guddaan narraa barbadaa’ee rakkoof saaxilame, Sababni miidhaan hagana ga’u nurra gahuu danda’eefis waan mootummaan ummataaf eegumsa godhuu dadhabeef ummatni nagayaa diidatti bahee walfixee” jedhe.
Jiraatan kun yaada isaa itti fufuun “ammallee eegii lolli dhaabbatee asitti fulaa itti galuu hin argane, maatiin keenya baqatee raasaa jira, fulaa itti baqannetti ummatni nu gargaaraa jiraatullee deeggarsa mootummaa irraa hin arganne, ammallee lafti nagaya haa taatu malee sodaan guddaan waan jiruuf garasitti deebi’uu ni sodaanna” jedhe.
Akka yaada Jiraataa kanaatti, rakkoo Mooyyalee tanaaf sababni guddaan rakkoo wal dhabbii daangaa tahullee, hoggantoonni mootummaa harka keessaa waan qabaniif rakkoon kun salphatti furamaataa argachuu hin dandeenye.


text:
Hidhattoonni Prezidaantii Venezuweelaa – Nikoolaas Maaduuroo deggeran, kaleessa, mana-maree bakka-bu’ootaa biyyattii garee mormitootaan guutame irratti haleellaa geggeessuudhaan, seera-tumtoota haga tokko reebanii, kaan immoo sa’atiilee sagaliif gamoo sana keessatti ugguranii turan – jedhama.
Miseensota mana-maree fi hojjetoota gamoo sana keessaa dabalee namoota 12 tu haleellaa kanaan madaawe.
Dura-taa’aa mana-maree biyyattii – Juuliyoo Borges, haleellaa geggeessamee fi haala hamaa Venezuweelaa keessatti uumame kanaaf – Prezidaanticha biyyattii – Nikoolaas Maaduuroo balaaleffatan.
Rakkoo siyaasaa fi dinagdee baatiileef biyyattii mudate irraa kan ka’e, hiriirawwan mormii deggertoota mootummaa fi mormitoota mootummaan gamaa fi gamanaan geggeessamaa ture yeroo hedduu hookkaratti jijjiramaa ture. Sababaa kanaan haga ammaatti namoota dhibba tokko tu ajjeesame.


text:
Biiroo daiwaa Rabwaa
Card Assembly
mataduree: Biiroo daiwaa Rabwaa
guyyaa edaame: 2013-10-10
Short Link: http://IslamHouse.com/443021
waraqaan tuun afaanoowwan itti aanu kanatti hiikamtee jirti: afaan arabii - chaayiniffa - urduu - jarmaniffaa - asbaaniffaa - portuugaalii - afaan taaymilii - turkii - indoneeshiffa - bengaalii - denmaarkiffaa - pershiyaaniffaa - afaan faransaayii - tagaaloogii \filippiinii - ingiliffaa - taaylaandiffaa - boolandiffaa - afaan ruusiyaa - afaan qergiizii - teligu - jaappaaniffaa - buusnii - uzbeekiffaa - aygooriffa - malayalaam - kurdiffaa - hindiffaa - neeppaaliffa - afaan veetanaam - xaajikiffa - afaan hoolandaa - albaaniyaanii - amaariffaa - bishtuu - sinhaalii - kanaadiffaa - soomaaliffa - sooniinkee - afaan roomaanii - afaan affar - afaan giriik - armeeniyaanii - iixaaliffa - afaan sarbiyaa - afaan tigriffaa - asaamii. - woloof - sawaahiilii - moorii - afaan turkumaan - sharkisii
mata dureewwan kanaan walqabatu ( 492 )
afaan oromooAqiidaa ahlussunnaa fi kijiba ahbaash ( afaan oromoo )
Aqiidaa ahlussunnaa wal jamaa’ah ( afaan oromoo )
Aqiidaa kee qabadhu ( afaan oromoo )
Aqiidaa sirraawaafii faallaasaa ( afaan oromoo )
Aqiidaa waasixiyyaa ( afaan oromoo )
Barnoota dubartii muslimaa ( afaan oromoo )
Hadiisa filatamaa /dorgommii sunnaa/ ( afaan oromoo )
Heera hajji fii umraa ( afaan oromoo )
Hiikaa suuraalee gaggabaabaa qur’aanaa irraa(tabaarak fi ammaa) ( afaan oromoo )
Kaayyoo hajjii ( afaan oromoo )
Soomana ramadaanaa seera sadarkaa fii naamusa isaa ( afaan oromoo )
Towhiid & utubaalee islaamaa fi iimaanaa ( afaan oromoo )
Xahaaraa fi salaata ( afaan oromoo )
akkaataa salaata nabiyyii (s.a.w.) ( afaan oromoo )
soomana Ramadaanaa Namusoota fii sadarkaa isaa ( afaan oromoo )
Akkataa salaata nabiyyii (sifatu salaatinnabiyyi) ( afaan oromoo )
Akkataa salaataa ( afaan oromoo )
Ayyaana kaafiraa wajji kabajuun dhoowwaadha ( afaan oromoo )
Badiilee gurguddoo ( afaan oromoo )
Barnoota Hadiisa filatamaa ( afaan oromoo )
Barnoota adda addaa ( afaan oromoo )
Barnoota hajjiifi umraa ( afaan oromoo )
Barnoota salaataa ( afaan oromoo )
Barnoota seenaa nabii s.a.w. (siiraa) ( afaan oromoo )
Barnoota soomana Ramadaanaa ( afaan oromoo )
Barnoota zakaa ( afaan oromoo )
Bernoota zakaataa ( afaan oromoo )
Bultii islaamaa ( afaan oromoo )
Carraa osoo hindabarre dhaqqabadhu ( afaan oromoo )
Dhaamsa abbootii muslimaatiif ( afaan oromoo )
Dhaamsa dargaggoota muslimaatiif ( afaan oromoo )
Du’aaf qophaawuu toltuu dalaguudhaan ( afaan oromoo )
Firummaa maxxansuu ( afaan oromoo )
Firummaa mururraa dhoowwuu ( afaan oromoo )
Garee jallatte irraa wal baqachiisuu ( afaan oromoo )
Gorsa barbaachisaa ( afaan oromoo )
Gorsa qur’aanaa irraa ( afaan oromoo )
Gosa 2ffaa Hiikkaa Qur’aana kabajamaa (guutuu) ( afaan oromoo )
Guyyaa dhaloota nabii (s.a.w.) kabajuun dhoowwamaadha ( afaan oromoo )
Haadhaaf abbatti tola ooluu ( afaan oromoo )
Hagooggi dubartii muslimaa ( afaan oromoo )
Haqa nabiin s.a.w. ummatarraa qabu ( afaan oromoo )
Hiikkaa Qur’aana Kabajamaa (Tafsiira) 3ffa ( afaan oromoo )
Hin hiraarin (hinyaaddawin) ( afaan oromoo )
Hundi keessan gama Rabbii towbadhaa ( afaan oromoo )
Irra caalaan sinqii soda Rabbiiti ( afaan oromoo )
Jireenya gammachuu ( afaan oromoo )
Karaa injifannoo ( afaan oromoo )
Karaa milkii ( afaan oromoo )
Kitaaba beyquunaa kan barnoota hundee hadiisaa (musxalahaa) ( afaan oromoo )
Mallatoo laafina iimaanaa ( afaan oromoo )
Mee Ramadaana akkamitti simanna ? ( afaan oromoo )
Milkii fii hobbahuu ( afaan oromoo )
Nabii keenyaaf s.a.w. tumsuun dirqama ( afaan oromoo )
Rabbirratti irkachuu ( afaan oromoo )
Ramadaana booda qajeellorratti gadi dhaabbachu ( afaan oromoo )
Sababaa injifannoo ( afaan oromoo )
Sadarkaa fii seera soomana Ramadaanaa ( afaan oromoo )
Sadarkaa salaanni qabu ( afaan oromoo )
Sadarkaa salaata jamaa’ah ( afaan oromoo )
Sahiiha Bukhaarii (kitaaba guutuu) ( afaan oromoo )
Sahiiha muslim (kitaaba guutuu) ( afaan oromoo )
Salaata dhiisurraa baqachiisuu ( afaan oromoo )
Salaatoowwan sunnaa ( afaan oromoo )
Seera iida fixrii ( afaan oromoo )
Seera salaata jum’ah ( afaan oromoo )
Seera zakaa fixrii ( afaan oromoo )
Sunana abii daawu ( kitaaba guutuu) ( afaan oromoo )
Sunana ibnumaajah (kitaaba guutuu) ( afaan oromoo )
Tafsiira qur’aanaa gabaabaa(gosa 4ffaa) ( afaan oromoo )
Teessuma masgiidaa (iitikaafa) ( afaan oromoo )
Waan qoma namaaf bal’isu ( afaan oromoo )
Walhamachuun dhoowwaadha ( afaan oromoo )
Yaa nama dilaaye uf yaadadhu ( afaan oromoo )
Zikriilee salaata boodaa ( afaan oromoo )
uf gadi qabuu(khushuu’a) salaataaa ( afaan oromoo )
Hadisoowwan nabiirraa S.A.W. fiffilatamoo ( afaan oromoo )
Ibaadaa (gabbartii Rabbii) tii fi hiikkaa isii ( afaan oromoo )
Naamusa kadhaa Rabbii ( afaan oromoo )
Naamusa karaa deemsaa ( afaan oromoo )
Naamusa nyaataa fii dhugaatii ( afaan oromoo )
Naamusa salamtaa ( afaan oromoo )
Naamusoota islaamaa ( afaan oromoo )
Sadarkaa ji’a muharrami fii Soomana Aashuuraa. ( afaan oromoo )
Seera hajji fi umraa ( afaan oromoo )
Wantoota islaamummaa balleysu ( afaan oromoo )
(1) Hiikkaa ( afaan oromoo )
(2) Hiikkaa ( afaan oromoo )
10n baatii zulhijjaah ( afaan oromoo )
Barniitaa siiraa seenaa Nabii S.A.W 01 ( afaan oromoo )
Barniitaa siiraa seenaa Nabii S.A.W 02 ( afaan oromoo )
Barniitaa siiraa seenaa Nabii S.A.W 03 ( afaan oromoo )
Barniitaa siiraa seenaa Nabii S.A.W 04 ( afaan oromoo )
Barniitaa siiraa seenaa Nabii S.A.W 05 ( afaan oromoo )
Barniitaa siiraa seenaa Nabii S.A.W 06 ( afaan oromoo )
Barniitaa siiraa seenaa Nabii S.A.W 07 ( afaan oromoo )
Barniitaa siiraa seenaa Nabii S.A.W 08 ( afaan oromoo )
Barniitaa siiraa seenaa Nabii S.A.W 09 ( afaan oromoo )
Barniitaa siiraa seenaa Nabii S.A.W 10 ( afaan oromoo )
Barniitaa siiraa seenaa Nabii S.A.W 11 ( afaan oromoo )
Barniitaa siiraa seenaa Nabii S.A.W 12 ( afaan oromoo )
Barniitaa siiraa seenaa Nabii S.A.W 13 ( afaan oromoo )
Barniitaa siiraa seenaa Nabii S.A.W 14 ( afaan oromoo )
Barniitaa siiraa seenaa Nabii S.A.W 15 ( afaan oromoo )
Barniitaa siiraa seenaa Nabii S.A.W 16 ( afaan oromoo )
Barniitaa siiraa seenaa Nabii S.A.W 17 ( afaan oromoo )
Barniitaa siiraa seenaa Nabii S.A.W 18 ( afaan oromoo )
Barniitaa siiraa seenaa Nabii S.A.W 19 ( afaan oromoo )
Barniitaa siiraa seenaa Nabii S.A.W 20 ( afaan oromoo )
Barnoota soomana ramadaanaa (sadarkaa isaa kutaa 1ffaa) ( afaan oromoo )
Barnoota soomana ramadaanaa (sadarkaa isaa kutaa 2ffaa) ( afaan oromoo )
Barnoota soomana ramadaanaa namusoota isaa ( afaan oromoo )
Barnoota soomana ramadaanaa ulaagaalee isaa ( afaan oromoo )
Barnoota soomana ramadaanaa waan soomana balleessaa ( afaan oromoo )
Barnoota soomana ramadaanaa walaloo soomanaa ( afaan oromoo )
Barnoota utubaalee iimaanaa (01 - iimaana akka waliigalaatti) ( afaan oromoo )
Barnoota utubaalee iimaanaa (02 - Rabbitti amanuu) ( afaan oromoo )
Barnoota utubaalee iimaanaa (04- Malaaykaalee isaatti amanuu) ( afaan oromoo )
Barnoota utubaalee iimaanaa (05- Kitaaba Rabbiitti amanuu) ( afaan oromoo )
Barnoota utubaalee iimaanaa (06- Ergamtoota Rabbiitti amanuu) ( afaan oromoo )
Barnoota utubaalee iimaanaa (07- gaafii fii azaaba qabrii) ( afaan oromoo )
Barnoota utubaalee iimaanaa (09- guyyaa qiyaamaattii amanuu) ( afaan oromoo )
Barnoota utubaalee iimaanaa (10- murtii Rabbiitti amanuu kutaa1) ( afaan oromoo )
Barnoota utubaalee iimaanaa (11- murtii Rabbiitti amanuu kutaa2) ( afaan oromoo )
Barnoota utubaalee iimaanaa (12- murtii Rabbiitti amanuu kutaa3) ( afaan oromoo )
Barnoota utubaalee iimaanaa (13- murtii Rabbiitti amanuu kutaa4) ( afaan oromoo )
Barnoota xahaaraa (qulqullinnaa) ( afaan oromoo )
Barnoota xahaaraafii salaataa - 1 ( afaan oromoo )
Barnoota xahaaraafii salaataa - 2 ( afaan oromoo )
Barnoota xahaaraafii salaataa - 3 ( afaan oromoo )
Barnoota xahaaraafii salaataa - 4 ( afaan oromoo )
Eenyummaa muslimaa (haqa muslimtoonni walirraa qaban) ( afaan oromoo )
Guddisa joollee islaamaa keessatti 01 ( afaan oromoo )
Guddisa joollee islaamaa keessatti 02 ( afaan oromoo )
Guddisa joollee islaamaa keessatti 03 ( afaan oromoo )
Guddisa joollee islaamaa keessatti 04 ( afaan oromoo )
Guddisa joollee islaamaa keessatti 05 ( afaan oromoo )
Guddisa joollee islaamaa keessatti 06 ( afaan oromoo )
Haadhaafii abbatti tola ooluu - 01 ( afaan oromoo )
Haadhaafii abbatti tola ooluu - 02 ( afaan oromoo )
Haadhaafii abbatti tola ooluu - 03 ( afaan oromoo )
Haadhaafii abbatti tola ooluu - 04 ( afaan oromoo )
Haadhaafii abbatti tola ooluu - 05 ( afaan oromoo )
Haadhaafii abbatti tola ooluu - 06 ( afaan oromoo )
Haadhaafii abbatti tola ooluu - 07 ( afaan oromoo )
Haadhaafii abbatti tola ooluu - 08 ( afaan oromoo )
Haadhaafii abbatti tola ooluu - 09 ( afaan oromoo )
Haadhaafii abbatti tola ooluu - 10 ( afaan oromoo )
Haalaaf amala gaarii 1 ( afaan oromoo )
Haalaaf amala gaarii 3 ( afaan oromoo )
Haalaaf amala gaarii 4 ( afaan oromoo )
Haalaaf amala gaarii 5 ( afaan oromoo )
Haalaaf amala gaarii 6 ( afaan oromoo )
Haalaaf amala gaarii 7 ( afaan oromoo )
Haalaaf amala gaarii 8 ( afaan oromoo )
Haalaaf amala gaarii 9 ( afaan oromoo )
Haqa jaarsaaf jaartii islaama keessatti 01 ( afaan oromoo )
Haqa jaarsaaf jaartii islaama keessatti 02 ( afaan oromoo )
Haqa jaarsaaf jaartii islaama keessatti 03 ( afaan oromoo )
Haqa jaarsaaf jaartii islaama keessatti 04 ( afaan oromoo )
Haqa jaarsaaf jaartii islaama keessatti 05 ( afaan oromoo )
Haqa jaarsaaf jaartii islaama keessatti 06 ( afaan oromoo )
Haqa jaarsaaf jaartii islaama keessatti 07 ( afaan oromoo )
Haqa jaarsaaf jaartii islaama keessatti 08 ( afaan oromoo )
Haqa muslimtoonni walirraa qaban ( afaan oromoo )
Heddumina karaa kheyrii ibsuu ( afaan oromoo )
Hijraa (godaansa) nabiyyii S.A.W 1 ( afaan oromoo )
Hijraa (godaansa) nabiyyii S.A.W 2 ( afaan oromoo )
Hijraa (godaansa) nabiyyii S.A.W 3 ( afaan oromoo )
Hijraa (godaansa) nabiyyii S.A.W 4 ( afaan oromoo )
Maaliif sijaaraa aarsita 1 ( afaan oromoo )
Maaliif sijaaraa aarsita 2 ( afaan oromoo )
Maaliif sijaaraa aarsita 3 ( afaan oromoo )
Maaliif sijaaraa aarsita 4 ( afaan oromoo )
Maaliif sijaaraa aarsita 5 ( afaan oromoo )
Miidhaa shirkii ( afaan oromoo )
Sadarkaa ji’a muharrami fii Soomana Aashuuraa -1 ( afaan oromoo )
Sadarkaa ji’a muharrami fii Soomana Aashuuraa -2 ( afaan oromoo )
Sadarkaa ji’a muharrami fii Soomana Aashuuraa -3 ( afaan oromoo )
Sadarkaa ji’a muharrami fii Soomana Aashuuraa -4 ( afaan oromoo )
Salaata duhaa ( afaan oromoo )
Salaata sunnaa raatibaa jajjabeyfamtuu ( afaan oromoo )
Salaata witrii ( afaan oromoo )
Salaatoowwan sunnaa kan raatibaa hintahin ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 01 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 02 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 03 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 04 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 05 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 06 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 07 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 08 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 09 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 10 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 11 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 12 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 13 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 14 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 15 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 16 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 17 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 18 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 19 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 20 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 21 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 22 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 23 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 24 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 25 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 26 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 27 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 28 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 29 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 30 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 31 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 32 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 33 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 34 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 35 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 36 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 37 ( afaan oromoo )
Seera soomana Ramadaanaa - 39 ( afaan oromoo )
Sifa mallatoo gabroottan Rahmaan. (4-jahannamirraa sodaachuu) ( afaan oromoo )
Sifa mallattoo gabroottan Rahmaan (3 salaata halkanii) ( afaan oromoo )
Sifa mallattoo gabroottan Rahmaan. (2 obsa qabaachuu) ( afaan oromoo )
Sifa mallattoo gabroottan Rahmaan. (1-Rabbiif jecha ufgadiqabuu.) ( afaan oromoo )
Sifa mallattoo gabroottan Rahmaan. (5-karaa Rabbii keessatti kennachuu jiddu galeessa tahuudhaan wajji) ( afaan oromoo )
Sifa mallattoo gabroottan Rahmaan. (6-Rabbuma qofa gabbaruu) ( afaan oromoo )
Tooftaa jiruu gammachuu -01 ( afaan oromoo )
Tooftaa jiruu gammachuu -02 ( afaan oromoo )
Tooftaa jiruu gammachuu -03 ( afaan oromoo )
Tooftaa jiruu gammachuu -04 ( afaan oromoo )
Tooftaa jiruu gammachuu -05 ( afaan oromoo )
Tooftaa jiruu gammachuu -06 ( afaan oromoo )
Tooftaa jiruu gammachuu -07 ( afaan oromoo )
Tooftaa jiruu gammachuu -08 ( afaan oromoo )
Tooftaa jiruu gammachuu -09 ( afaan oromoo )
Torban Rabbiin isaaniif gaaddiseeysa ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -01 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -02 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -03 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -04 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -05 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -06 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -07 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -08 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -09 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -10 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -11 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -12 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -13 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -14 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -15 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -16 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -17 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -18 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -19 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -20 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -21 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -22 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -23 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -24 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -25 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -26 ( afaan oromoo )
Waan diin Rabbiirratti gadi nama jajjabeessu -27 ( afaan oromoo )
Waan haraam fakkaatu eeggadhaa ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - jaartii hadha ufiitti fakkeessuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - 2n walmaqachuu kan 3ffaa dhiisanii ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Bakka duubaatiin jaartii qunnamuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Bittaa gowwoomsuudhaa ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Dachii namaa saamuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Dhaamsa jallisuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Dhala nyaachuu 1 ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Dhala nyaachuu 2 ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Dhala nyaachuu 3 ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Dhala nyaachuu 4 ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Dhalaa alagaa harka fuudhuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Dhiirti dahaba faayeffachuu uffachuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Dorgommiilee garii ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Dubartii alagaa laaluu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Dubartii alagaan wajji kophaa tahuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Dubartiin Uffata haphii gabaabaafii dhiphaa uffachuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Falafel godhu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Farshoo dhuguu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Fincaaniif dhokachuu dhabuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Fokkinna meeshaa gurguranii dhooysuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Fuula dhawuu fii gubuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Guyyaa 3 ol muslimaan ooduu_1 ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Guyyaa 3 ol muslimaan ooduu_2 ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Guyyaa jumaa azaana booda daldaluu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Hanna ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Haram nyaachuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Hojjachiifatanii kafaluufii diduu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Hooddannaa ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Ibaadaa keessatti garsiifachuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Ilmaan walqixxeessuu dhabuu 1 ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Ilmaan walqixxeessuu dhabuu 2 ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Jaartii 2n walqixxeessuu dhabuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Kijibaan manaama himachuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Liqii fuudhanii galchuu diduu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Liwaaxii walqunnamtii dhiira jedduu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Maimuumni imaama dura dabruu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Malaan maltummaa ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Mana namaa laaluu hayyamaan malee ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Mooziqaa dhaggeeyfachuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Muimina abaaruu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Nama duerratti iyyuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Ollatti hammaachuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Qabirra taauu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Qabroota gabbaruu 1 ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Qabroota gabbaruu 2 ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Qarxaasaa fii asmaa ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Qumaaraafii kasaaraa 1 ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Qumaaraafii kasaaraa 2 ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Raaga godhuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Rabbi malee waanbirootiif qaluu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Rabbitti qindeessuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Raga dharaa bahuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Rakkinaan maletti kadhachuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Rifeensa qalama gurraacha godhachuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Sagaggaalummaa zinaa ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Salaata keessatti ziqii dhiisuu 1 ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Salaata keessatti ziqii dhiisuu 2 ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Shanyii ufii jirjiiruu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Uffata gayuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Urjiin nifayyaddii yaaduu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Waan Rabbi malee jiruun kakachuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Waan lubbu qabuu suuraa kaasuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Walfaraduu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Walhamachuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Weelummaa hinaafaa dhabuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - Yeroo xurii jaartii qunnamuu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - duree 1 ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - duree 2 ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - duree 3 ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - duree 4 ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - duree 5 ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - duree 6 ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - duree 7 ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - duree 8 ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - munaafiqoota wajji taauu ( afaan oromoo )
Waan haraam ta namni laaffise - qullubbii nyaatanii masgiida dhufuu ( afaan oromoo )
Walmiidhuun haraami ( afaan oromoo )
Yoo walgargaaran Rabbiin nama gargaara ( afaan oromoo )
baatiiwwan kabajamtuu ( afaan oromoo )
barnoota hajjii fi umraa 07 ( afaan oromoo )
barnoota hajjii kutaa 11ffaa ( afaan oromoo )
barnoota hajjiifi umraa kutaa10ffaa ( afaan oromoo )
barnoota hajjiifi umraa kutaa12ffaa. ( afaan oromoo )
barnoota hajjiifi umraa kutaa13ffaa ( afaan oromoo )
barnoota hajjiifii umraa kutaa 14ffaa. ( afaan oromoo )
barnoota hajjiifii umraa kutaa 15ffaa ( afaan oromoo )
barnoota hajjiifii umraa kutaa 16ffaa. ( afaan oromoo )
barnoota hajjiifii umraa kutaa 17ffaa. ( afaan oromoo )
barnoota hajjiifii umraa kutaa 18ffaa. ( afaan oromoo )
barnoota iidaa ( afaan oromoo )
barnoota seera jum’ah sadarkaafi namusoota isii -01 ( afaan oromoo )
barnoota seera jum’ah sadarkaafi namusoota isii -02 ( afaan oromoo )
barnoota seera jum’ah sadarkaafi namusoota isii -03 ( afaan oromoo )
barnoota seera jum’ah sadarkaafi namusoota isii -04 ( afaan oromoo )
barnoota seera jum’ah sadarkaafi namusoota isii -05 ( afaan oromoo )
barnoota seera jum’ah sadarkaafi namusoota isii -06 ( afaan oromoo )
barnoota seera jum’ah sadarkaafi namusoota isii -07 ( afaan oromoo )
barnoota seera jum’ah sadarkaafi namusoota isii -08 ( afaan oromoo )
barnoota seera jum’ah sadarkaafi namusoota isii -09 ( afaan oromoo )
barnoota seera jum’ah sadarkaafi namusoota isii -10 ( afaan oromoo )
deebisaa garee jallatterratti.kutaa 3ffaa ( afaan oromoo )
garee jallatterraat deebii kennuu kutaa 1ffaa ( afaan oromoo )
garee jallatterratti deebisuu kuta 2ffaa ( afaan oromoo )
hidhannaa hajjiifii umraa miiqaatarraa ( afaan oromoo )
jaalalaafii jibbaa islaama keessatti - 01 ( afaan oromoo )
jaalalaafii jibbaa islaama keessatti - 02 ( afaan oromoo )
jaalalaafii jibbaa islaama keessatti - 03 ( afaan oromoo )
jaalalaafii jibbaa islaama keessatti - 04 ( afaan oromoo )
jaalalaafii jibbaa islaama keessatti - 05 ( afaan oromoo )
jaalalaafii jibbaa islaama keessatti - 06 ( afaan oromoo )
jaalalaafii jibbaa islaama keessatti - 07 ( afaan oromoo )
jaalalaafii jibbaa islaama keessatti - 08 ( afaan oromoo )
jaalalaafii jibbaa islaama keessatti - 09 ( afaan oromoo )
jaalalaafii jibbaa islaama keessatti - 10 ( afaan oromoo )
jaalalaafii jibbaa islaama keessatti - 11 ( afaan oromoo )
jaalalaafii jibbaa islaama keessatti - 12 ( afaan oromoo )
jaalalaafii jibbaa islaama keessatti - 13 ( afaan oromoo )
mallattoo laafina iimaanaa 1 ( afaan oromoo )
mallattoo laafina iimaanaa 2 ( afaan oromoo )
mallattoo laafina iimaanaa 3 ( afaan oromoo )
mallattoo laafina iimaanaa 4 ( afaan oromoo )
mallattoo laafina iimaanaa 5 ( afaan oromoo )
mallattoo laafina iimaanaa 6 ( afaan oromoo )
mallattoo laafina iimaanaa 7 ( afaan oromoo )
mallattoo laafina iimaanaa 8 ( afaan oromoo )
nabiin s.a.w. rahmata aalamaatiif ergaman 01 ( afaan oromoo )
nabiin s.a.w. rahmata aalamaatiif ergaman 02 ( afaan oromoo )
nabiin s.a.w. rahmata aalamaatiif ergaman 03 ( afaan oromoo )
nabiin s.a.w. rahmata aalamaatiif ergaman 04 ( afaan oromoo )
nabiin s.a.w. rahmata aalamaatiif ergaman 05 ( afaan oromoo )
nabiin s.a.w. rahmata aalamaatiif ergaman 06 ( afaan oromoo )
nabiin s.a.w. rahmata aalamaatiif ergaman 07 ( afaan oromoo )
nabiin s.a.w. rahmata aalamaatiif ergaman 08 ( afaan oromoo )
nabiin s.a.w. rahmata aalamaatiif ergaman 09 ( afaan oromoo )
nabiin s.a.w. rahmata aalamaatiif ergaman 10 ( afaan oromoo )
nabiin s.a.w. rahmata aalamaatiif ergaman 11 ( afaan oromoo )
nabiin s.a.w. rahmata aalamaatiif ergaman 12 ( afaan oromoo )
nabiin s.a.w. rahmata aalamaatiif ergaman 13 ( afaan oromoo )
sadarkaa hajjii fii umraa 01 ( afaan oromoo )
sadarkaa hajjii fii umraa 02 ( afaan oromoo )
sadarkaa hajjii fii umraa 03 ( afaan oromoo )
sadarkaa hajjii fii umraa 04 ( afaan oromoo )
sadarkaa hajjii fii umraa 05 ( afaan oromoo )
sadarkaa hajjii fii umraa 06 ( afaan oromoo )
sadarkaa qaraatii quraanaa 1 ( afaan oromoo )
sadarkaa qaraatii quraanaa 2 ( afaan oromoo )
sadarkaa qaraatii quraanaa 3 ( afaan oromoo )
sadarkaa qaraatii quraanaa 4 ( afaan oromoo )
sadarkaa qaraatii quraanaa 5 ( afaan oromoo )
sadarkaa qaraatii quraanaa 6 ( afaan oromoo )
sadarkaa qaraatii quraanaa 7 ( afaan oromoo )
sadarkaa qaraatii quraanaa 8 ( afaan oromoo )
sadarkaa qaraatii quraanaa 9 ( afaan oromoo )
sadarkaa soomana aashuuraa ( afaan oromoo )
sahaabaa nabii jaalachuun iimaanarraayi 1 ( afaan oromoo )
sahaabaa nabii jaalachuun iimaanarraayi 2 ( afaan oromoo )
sahaabaa nabii jaalachuun iimaanarraayi 3 ( afaan oromoo )
sahaabaa nabii jaalachuun iimaanarraayi 4 ( afaan oromoo )
sahaabaa nabii jaalachuun iimaanarraayi 5 ( afaan oromoo )
sahaabaa nabii jaalachuun iimaanarraayi 6 ( afaan oromoo )
sahaabaa nabii jaalachuun iimaanarraayi 7 ( afaan oromoo )
sahaabaa nabii jaalachuun iimaanarraayi 8 ( afaan oromoo )
sahaabaa nabii jaalachuun iimaanarraayi 9 ( afaan oromoo )
seenaa makkaa 01 ( afaan oromoo )
seenaa makkaa 02 ( afaan oromoo )
seenaa makkaa 03 ( afaan oromoo )
seenaa makkaa 04 ( afaan oromoo )
seenaa makkaa 05 ( afaan oromoo )
seera qalma udhiyyaa 1 ( afaan oromoo )
seera qalma udhiyyaa kutaa 2 ( afaan oromoo )
seera zakaa 1 ( afaan oromoo )
seera zakaa 2 ( afaan oromoo )
seera zakaa 3 ( afaan oromoo )
seera zakaa 4 ( afaan oromoo )
seera zakaa 5 ( afaan oromoo )
seera zakaa 6 ( afaan oromoo )
seera zakaa 7 ( afaan oromoo )
seera zakaa 8 ( afaan oromoo )
seera zakaa 9 ( afaan oromoo )
soomana aashuuraa seenaa isaa ( afaan oromoo )
waan nama hajjii hidhaterratti dhoowwaadhaa ( afaan oromoo )
wantoota islaamummaa namarraa balleessu - 1 ( afaan oromoo )
wantoota islaamummaa namarraa balleessu - 2 ( afaan oromoo )
wantoota islaamummaa namarraa balleessu - 3 ( afaan oromoo )
wantoota islaamummaa namarraa balleessu - 4 ( afaan oromoo )
wantoota islaamummaa namarraa balleessu - 5 ( afaan oromoo )
wantoota islaamummaa namarraa balleessu - 6 ( afaan oromoo )
ziyaraa masgiida nabii kan madiinaa 1 ( afaan oromoo )
ziyaraa masgiida nabii kan madiinaa 2 ( afaan oromoo )
ziyaraa masgiida nabii kan madiinaa 3 ( afaan oromoo )
Aqiidaa sirroytuu ( afaan oromoo )
Aqiidaa waasixiyyaa ( afaan oromoo )
Arbaiina (hadiisa afurtam) ( afaan oromoo )
Barnoota akkaataa hajji fii umraa ( afaan oromoo )
Barnoota salaataa ( afaan oromoo )
Barnoota xahaaraa (Qulqullinaa) ( afaan oromoo )
Bulugul maraam (kitaabaguutuu) ( afaan oromoo )
Bu’uroota afreen ( afaan oromoo )
Guddisa ilmaanii ( afaan oromoo )
Hagooggii dubartii muslimaa ( afaan oromoo )
Hiikkaa Qur’aana kabajamaa (guutuu) ( afaan oromoo )
Hiikkaa garii suuraalee gaggabaabaa qur’aanaa irraa ( afaan oromoo )
Hundeelee sadeen ( afaan oromoo )
Ibsa karaa nabiis.a.w. (sharhussunnaa) ( afaan oromoo )
Kitaaba towhiidaa (tokkummaa Rabbii) ( afaan oromoo )
Nama nama fayyadu tahi eeysallee jiraattu ( afaan oromoo )
Riyaadu ssaalihiin (kitaaba guutuu) ( afaan oromoo )
Sadarkaa sawaaba salaata jamaa’ah ( afaan oromoo )
Tajriida (gabaabsamaa bukhaarii)kitaaba guutuu ( afaan oromoo )
Tolina amantii islaamaa ( afaan oromoo )
Ulaagaalee salaataa ( afaan oromoo )
Aqiidaa sirraawaafii faallaasaa ( afaan oromoo )
نتيجة المسابقة الثقافية الرمضانية للجاليات لعام 1435 للغة الأورومية ( afaan oromoo )


text:
Garaagarummaa Jaalala fi hariiroo Haraamaa
Gaafi fi deebiin kuni websayiti www.islamqa.info irraa fudhatame. Ummata ni fayyada jechuun hanga danda’een gara Afaan Oromootti hiikuf yaale jira. Dubbisa gaarii!
Ani intala umriin koo waggaa 24 ta’eedha. Gurbaa tokko irraa jaalalaan qabame. Garuu bakka tokkotti wal qunnamuuf walii hin beellamnu. Jaalala qulqulluu nama amantii qulqulluu qabu jaalladhe.
Akka na fuudhu waadaa naaf gale. Haa ta’uu malee haalli inni keessa jiru rakkisaa waan ta’eef akka isa eegu na gaafate. Yeroo tokko caalaa waan naaf bilbile natti hin fakkaatu. Akka naaf hin bilbille itti hime. Sababni isaas, isa haa jaalladhuyyu malee naaf bilbiluun kuni sirrii akka hin taane natti dhagahame. Jaalalli keenya kallattiin deema akka jiru natti dhagahame. Innis wanta natti dhagahame kanaan walii gale, yaada kiyyas ni kabaje. Garuu oduu isaa akka beekuf yeroo baay’ee interneetin imeeli (xalayaa) naaf erga. Waggaa tokkoof hariiroo jaalalaa keessa turre. Nama kanaa fi maatii isaa nan beeka. Isaanis sirritti nu beeku. Rabbiif jedhe isa jaalladha, innis akkasuma na jaallata. Wanti rakkoo ta’e, namoonni heerumaaf na kadhatan natti dhufu eegalan, hanga amma gara namoota 8 ni gahu. Yeroo hundaa isaan ni dida mucaa (gurbaa) sanii waadaa waan galeef. Amma garuu dhama’e. Wanti ani hojjachaa jiru halaala moo haraamaa? Alhamdulillah, salaata dirqamoota ta’an hundaa fi salaata sunnaa nan salaata. Salaata halkaniis (qiyaam) nan salaata. Hariiroo jaalala kanaaf hojiiwwan gaggaarii nan dhaba jedhe sodaadha. Jaalalli kabajamaan qulqulluun haraamaa? Isa jaallachuun koo halaala moo haraamaa?
Deebii
Galanni Rabbii olta’eef haa galu.
Jalqaba irratti, Rabbiin akka si qajeelchu fi gammachuu siif kennu nan kadha. Shamarran akka teeti qulqullummaa ofii eeguf fedhii ol’aanaa qabanii fi dhimma isaanii keessatti daangaa Rabbii eegan lakkoofsa isaanii akka dabalu Rabbiin kadha. Dhimmoota keessaa garmalee barbaachisaa kan ta’e fi namoonni baay’een akka salphaatti kan ilaalan hariiroo miirati (emotional relationship). Sababa kanaan mallattoo fi daangaa Rabbii qulqulluu kan ta’e darbu. Rabbiinis rakkoo adda addaa kan nuti dubbisnuu fi dhageenyun isaan qora. Qormaata kana keessa Muslimoota hundaa fi nama qaroo maraaf barnootatu jira.
Wanti hubachuu qabdu saala lamaan jidduu walii barreessu fi wal qunnamuun balbala fitnaa (qormaata guddatti) nama geessudha. Dhimma kana irratti waxmadii sheyxaanatti akka hin kufne of eeggachu akka qaban ragaaleen agarsiisan shari’a (seera Islaamaa) keessa guute jira. Ergamaan Rabbii (SAW) yommuu dargaggeessa akkanumaan dubartii dargaggeetti ilaalu argu, dargaggeessi kuni gara biraa akka ilaaluf mataa isaa naannessu turan. Ergasii akkana jedhu:“ رَأَيْتُ شَابًّا وَشَابَّةً فَلَمْ آمَنِ الشَّيْطَانَ عَلَيْهِمَا ”Dargaggeessaa fi shamarre arge. Isaan lamaan irratti sheyxaana hin amanu. (Kana jechuun Sheyxaanni isaan hin qoru (hin mokkoru) jedhe hin amanu.)” (Al-Tirmizii 885, Sahiih al-Tirmizii keessatti Al-Albaanin haasan jalatti ramade jira.
Dargaggeessa kana waliin wal qunnamtii addaan kutuu keetif waan gaarii hojjatte jirta. Walii barreessullee akka dhiistu ni abdanna. Sababni isaas, walii barreessun balbala badiinsaa isa guddaa namoota yeroo ammaatif banameedha.
Kana jechuun nama murtaa’a tokko kan inni niiti akka isaaf taatu filate yookiin kan ishiin dhiirsa ishii akka ta’uuf filatte jaallachu fi yoo danda’ame fuudhun ykn itti heerumun haraama jechuu miti. Jaalalli qalbii keessatti hojjachuu qaba. Sababa beekkamuun yookiin hin beekkamneen qalbii namtichaa keessatti mul’achuu danda’a. Garuu jaalalli sababa walitti makamuutin yookiin ilaalutin yookiin haasawa haraamatin yoo ta’e, suni haraama. Haa ta’uu malee, sababa duraan wal baruutin yookiin sababa waa’ee nama sanii dhagayuutin jaalalli yoo uumame fi namni suni jaalala ofirraa deebisu yoo dadhabe, jaalala san waliin rakkoon homaatu hin jiru, daangaa Rabbiin kaa’e yoo eege fi darbuu yoo dhiise.
Imaam ibn Al-Qayyim (Rabbiin rahmata Isaaf haa godhu) akkana jedha:
“Sababa haraama hin taanen jaalalli yoo guddate, namtichi saniif hin komatamu (hin waqqafamu). Fakkeenyaf kan akka nama niiti ofii jaallate ergasii ishii dhiise. Garuu jaalalli kan isa waliin turu fi gadi isa hin lakkisne kan ta’e. Sababa kanaaf namtichi kuni hin komatamu. Akkasumas, dubartii takka tasa ilaale ergasii yoo ija ofii irraa naannesse garuu osoo inni hin barbaadin jaalalli onnee isaa keessa yoo qubate, jaalala akkanaatif hin komatamu. Garuu jaalala kana ofirraa ittisuuf tattaafachu fi ija ofii irraa garagalchu qaba. (Rawdat al-Muhibbiin fuula 147)
Sheykh ibn Usaymiin (Rabbiin rahmata Isaaf haa godhu) akkana jedha: “Namni tokko dubartii amala gaarii, imaana fi beekumsa qabdu dhagayuun fuudhaf ishii barbaadu danda’a. Yookiin immoo dubartiin takka dhiira amala gaarii, imaana fi beekumsa qabu dhagayuun isatti heerumuuf barbaadu dandeessi. Garuu wal-qunnamtiin isaan lamaan jidduu Islaamummaa keessatti fudhatama hin qabne rakkoodha, badii guddatti kan geessudha. Haala kana keessatti dhiirri dubartii qunnamu yookiin dubartiin dhiira qunnamuun ‘si fuudhu barbaada’ jechuun isaaniif hin hayyamamu. Kana irra, akka dubartii tana fuudhu barbaadu waliyyi (kan ishii guddisetti) himu qaba. Yookiin immoo, dhiira kanatti heerumu akka barbaaddu warra ishiitti himu qabdi. Akkuma Umar ibn al-Khaxxaab (Rabbiin isarraa haa jaallatu) intala isaa Hafsaa heerumaf Abu Bakari fi Usmaani (jara lachuu Rabbiin irraa haa jaallatu) kenneef. Garuu dubartiin qajeelloon dhiiricha yoo qunnamte, kuni wanta gara fitnaa (qormaata guddatti) nama geessudha. “[Liqaa’aat al-Baabil-Maftuuh (gaafi 26, lakk.13)]
Wanti si gorsinuu dargaggeessa kana waliin walii barreessu dhiisun baay’ee barbaachisadha. Dhuguma fuudhaf yoo si barbaade, karaa warra keetitiin fuudhaf akka si kadhatu itti himi. Haala qabeenya isaa ykn wanta biraa akka gufuututti (girdootti) ilaalu hin qabu. In sha Allah yoo namtichi wanta xiqqotti gammade fi quufe dhimmichi salphaadha. Rabbiin rahmata fi tola Isaatin nama of danda’u isa taasisa. Dargaggeessi kuni xiqqaate xiqqaatu waliyyi (nama si guddise fakkeenyaf kan akka abbaa) qunnamuun waliigalte fuudha heeruma shari’aa (ykn nikaha) raawwatu qaba. Waligalteen gaa’ilaa erga raawwatame booda mana tokkotti walitti dhufuun yoo ture homaa rakkoo hin qabu. (Kana jechuun nikaha erga raawwatani booda Intalli mana warraa yoo turte homaa rakkoo hin qabu.) Haa ta’uu malee kuni akka waadaa wal fuudhutti yoo ture fi walii barreessun yoo itti fufe, akka shari’aatittii fi jireenya qabatamaatti karaa dogongoraa balbala badii fi cubbuu banuudha. Rabbii ajajamuu fi daangaa shari’aan kaa’e eegun malee gammachuun akka hin argamne sirritti mirkaneessu dandeessa. Karaaleen hayyamamaan gahaadha, karaa haraamatin deemun hin barbaachisu. Garuu mataa keenyatti jabeessun sheyxaanni carraa argametti fayyadamuun nu gowwoomsa.
Heeruma tursiisuun kee miidha kan sitti fiduudha. Umriin kee deema fi haalli gurbaa kanaa foyya’aa hin jiru; isattis heerumaa hin jirtu nama biraattis heeruma hin jirtu. Heeruma tursiisuu of eeggadhu gara fuunduraatti si miidhati. Wanti hubachuu qabdu namoota fuudhaf si kadhatan keessaa dhiirri gurbaa kana caalaa amanti jabeessu fi imaanan isa caalu jiraachu danda’a. Akkasumas, gurbaa kanaa fi si jidduu caalaa jaalalli si fi nama san jidduu jiru guddaa ta’uu danda’a.
Rabbiin hundarra beeka.
Madda: https://islamqa.info/en/82010


text:
Ilmi Namaa Maaliif Uumamee?
Gaafin guddaan sammuu namaa keessa naanna’an keessaa tokko, “Ani maaliif uumame?” kan jedhuudha. Namni gaafi kanaaf deebii gahaa deebise, jireenya keessatti tasgabbi fi boqonnaan jiraata. Kaayyoo itti uumameef waan beekuf wanta isarraa barbaadamu ni hojjata. Namni kaayyoo itti uumamee fi wanta isarraa barbaadamu hin beekne immoo jireenya keessatti ni dhama’a. Eessarraa ka’ee garam deemaa akka jiru hin hubatu. Kanaafu, namni dukkana’a jireenyaa keessaa bahuuf kaayyoo itti uumameef qorachuu fi wanta isarraa barbaadamu hojjachuuf tattaafachu qaba. Ta’uu baannan, yeroo hundaa jireenya gammachuu hin qabnee fi nuffiin guuttamte jiraata.
Torbii darban keessa jireenyi maaliif akka uumamte ifa Qur’aanaatiin ilaalaa turreera. Jireenyi tuni iddoo qormaata akka taate hubanne jirra. Jireenyi tuni iddoo qormaata erga taate namoonni immoo warroota ishii keessatti qoramaniidha. Yaadachisaaf mee aayah waa’ee qormaata dubbattu haa dhiyeessinu:
“[Rabbii] Mootummaan waan hundaa harka Isaa jiru tolli Isaa baay’ate. Inni waan hundaa irratti Danda’aadha. [Rabbiin] eenyu keessantu irra gaarii akka hojjatu isin qoruuf Kan du’aa fi jireenya uumedha. Inni Injifataa, Araaramaadha.” Suuratu Al-Mulk 67:1-2
“[Rabbiin] eenyu keessantu irra gaarii akka hojjatu isin qoruuf Kan du’aa fi jireenya uumedha.” Kana jechuun Rabbiin isin qoruu fi qormaata kanaan eenyutu hojii irra gaarii akka hojjatu ifa baasuf ergasii hojii isaa irratti hundaa’e nama hundaafu mindaa kennuuf ykn adabuuf du’aa fi jireenya uume[1]. Ibn al-Jawzin (Rabbiin rahmata Isaaf haa godhu) akkana jechuun keeyyata (aayah) tana ibsa: Jireenya tana keessatti isin qoruuf jireenya uume, du’a immoo isin kaasu fi jazaa isiniif kafaluuf uume[2].
Namoonni jireenya tana keessatti qoramuuf ulaagaaleen qormaataa isaaniif guuttame jira. Ulaagaaleen kunniinis, fedhii bilisaa fi dandeettidha.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa addunyaa tana keessatti ilmaan namaa qoruuf fedhii waa ittiin filatan, sammuu ittiin yaadan, ija ittiin argan, gurra ittiin dhagahanii fi dandeetti waan fedhan ittiin hojjatan isaaniif kennee jira. Namni fedhii ofiitiin Rabbitti amanuu danda’a, dhiisus danda’a. Amanti irratti hin dirqisifamu. (Laa ikraah fi-ddiini-Amanti keessatti dirqisisuun hin jiru) (Ilaali suuratu Al-Baqarah 2:256). Namni fedhe kafaruu, namni fedhee immoo amanuu danda’a. Garuu dhuma irratti namni hundu jazaa waan hojjate ni argata. Yoo kafare, adabbii kufrii Guyyaa Murtii ni baadhata. Kana jechuun namni kafare (Rabbitti amanuu didee fi Isa qofa gabbaruu didee) ibidda Jahannam seena. Yoo amane immoo mindaa guddaa argata. Innis Jannata seenudha.
Asirraa ka’uun, gaafi maaliif amantiin namootaa gargar ta’e jedhuufis deebii ni arganna. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
﴾ وَلَوۡ شَآءَ ٱللَّهُ لَجَعَلَكُمۡ أُمَّةٗ وَٰحِدَةٗ وَلَٰكِن لِّيَبۡلُوَكُمۡ فِي مَآ ءَاتَىٰكُمۡۖ فَٱسۡتَبِقُواْ ٱلۡخَيۡرَٰتِۚ إِلَى ٱللَّهِ مَرۡجِعُكُمۡ جَمِيعٗا فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمۡ فِيهِ تَخۡتَلِفُونَ ﴿
“Rabbiin osoo fedhee silaa ummata tokko isin godhaa ture. Garuu wanta isiniif kenne keessatti isin qoruuf, [gargar isin godhe]. Hojii gaarii keessatti wal-dorgomaa. Hunda taatanii deebiin keessan gara Rabbiiti. Waan isin keessatti wal dhabaa turtaniis isinitti hima.” Suuratu Al-Maa’ida 5:48
Kana jechuun Rabbiin osoo fedhe haqa irratti walitti isin qaba, hunda keessanu amantii tokko qofa akka qabaattan isin godhaa ture. Garuu kitaabban isiniif buusun amanti ibse, haqaa fi soba addaan baase. Kana booda kitaabban buuse kanaan namoota qora. Kana jechuun nama kitaaba kanatti buluun Isaaf ajajamuu fi nama kitaaba kanatti buluu diduun Isa faallessu adda baasa. Ergasii hunda isaanitiif wanta hojjataa turaniif jazaa isaaniif kafala.
“Hojii gaarii keessatti wal-dorgomaa.” Kana jechuun gara hojii gaarii hojjachuutti fiigaa. Kuni kan agarsiisuu hojii namarratti dirqama ta’an (waajiba) yeroo jalqabaa isaatti hojjachuun irra gaarii akka ta’eedha. Fakkeenyaaf salaata yeroon akkuma gaheen salaatun irra gaarii fi jaallatamaadha. Namni hojii gaarii keessatti namoota dursuuf waa lama yoo hojjateedha. 1ffaa- hojii san yeroo isaa keessatti hojjachu. Yeroon suni akkuma gaheen gara hojii sanii fiigu fi carraa argame hundatti fayyadamuun hojii jaallatamoo ta’an hojjachuudha. 2ffaa-hojii san haala namarraa barbaadamuun guutanii hojjachu[3]. Fakkeenyaf, namni salaata yeroo isaa eege salaatu fi sharxiiwwanii fi arkaanaa isaa guute salaatu namoota ni dursa.
“Hunda taatanii deebiin keessan gara Rabbiiti. Waan isin keessatti wal dhabaa turtaniis isinitti hima.” Kana jechuun Aakhiratti hundi keessanu gara Rabbii deebitu. Addunyaa tana keessatti wanta keessatti wal dhabaa turtan Guyyaa Qiyaamaa isinitti beeksisa. San booda shakkiin ni deema. Hayyuun beekkaman Ibn Jariir ni jedha, “Rabbiin addunyaa keessatti wanta namoonni keessatti wal dhaban ragaaleen ibsee jira. Boru (Guyyaa Qiyaamaa) immoo jazaa kafaluun ifa godha.[4]” (Rabbiin subhaanahu amantii dhugaa kitaaba buusun ifa godhe jira. Namoonni fedhii qullaa hordofuu fi kitaaba Inni buuse irraa jallachuun amanti keessatti wal dhaban. Rabbiin guyyaa Qiyaama nama kitaaba Isaatii fi amanti dhugaa hordofe, mindaa Guddaa kennaaf. Nama kitaaba Isaati fi amanti dhugaa irraa garagalee immoo adabbii cimaa adaba. Haala kanaan, shakkiin ni deema, dhugaa fi sobni adda baha.)
Kanaafu, namoonni amantiin gargar kan ta’aniif kitaaba Rabbiin buuse keessatti waan wal dhabanii fi qajeelcha Isaa irraa waan jallataniifi. Gariin isaanii kitaabatti amanuun ni hordofan, gariin isaanii immoo kitaabatti kafaruun daandii haqaa irraa bahan. (Ilaali suuratu Al-Baqarah 2:213 fi 253)
Namoonni yaadan, amantiin, qabeenyaan, dandeettiin, beekumsaa fi kan kana fakkaataniin gargar ta’uun qormaata. Akkuma yeroo darbe jenne namoonni addunyaa tana keessatti karaa adda addaatin ni qoramu. Namoota qoraman irraa wantoonni barbaadaman: obsa, shukrii, Rabbiif ajajamu, wanta Inni dhoowwe irraa fagaachu fi kkf. Garuu wantoonni kunniin jecha wali galaa tokko jalatti walitti qabamu danda’u. Jechi suni maal akka ta’e beektuu? Jechi suni jecha, “Ibaada” jettuudha. Ibaadan yaad-rimee bal’aa kan qabuudha. Kanaafi, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Qur’aana keessatti bakka adda addaatti namoota akka qoruu fi wanta isaan irraa barbaadamu ni dubbata. Ergasii jecha tokkoon wanta isaan irraa barbaadamu suuratu az-Zaariyaat keessatti walitti qaba. Ni jedha:
“Jinnii fi ilma namaa akka Ana qofa gabbaraniif malee hin uumne.” Suurat Az-Zaariyaat 51:56
Aayah tanaaf mufassiroonni (hayyoonni Qur’aana ibsan) ibsa adda addaa kennanii jiru. Isaan keessaa mee muraasa haa eerru. Aliyy bin Abi Xaalib (radiyallahu anhu) ni jedha, “Jinnii fi ilma namaa akka Ana qofa gabbaraniif malee hin uumne.” Jechuun Jinnii fi ilma namaa hin uumne ibaadatti ajajuuf malee. Jechi Rabbii olta’aan kana ni agarsiisa, “Gooftaa Tokkicha gabbaruutti malee hin ajajamne” (suuratu At-Tawbaa 9:32, akkasumas suuratu al-bayyinnah 98:5 ilaali). Abdullah bin Abbaas (Radiyallahu anhu) ni jedha, “Jaallatanis jibbanis ibaada akka mirkaneessaniif malee hin uumne.” Ammas akkana jedhamee jira, “Akka Anaaf gadi jedhaniif malee hin uumne.” [5]
Dubbin akkana erga ta’e mee hiika ibaada haa ilaallu. Al-Azhariyyi ni jedha: akka lugaatti ibaada jechuun of gadi qabuun ajajamuudha. Karaan yeroo baay’ee irra deddeemun yoo qaacca’e “Xariiqu mu’abbadu” jedhama.
Ammas hayyuun lugaa Arabiffaa Al-Jawhariyy ni jedha, “Hundeen ibaadaa al-Khuduu’u (gadi of qabuu) fi az-zillatu (xiqqeenya)dha.”
Akka shari’aatti ibaadan hundee gadi of qabuu fi of gadi xiqqeessu irraa kan fudhatamee fi yaada bal’aa kan of keessatti qabuudha. Hayyoonni Ibaadaf hiika garagaraa kennanii jiru. Garaagarummaan hiikaa kuni gara wanta lamaatti deebi’a:
1ffaa jechi ibaada jedhu akka masdaraatti yoo itti fayyadaman “at-ta’abbud (gabbaruu)” ta’a. At-ta’abbud (gabbaruun) hojii gabrichaati. (Masdara jechuun jecha xumura irraa ijaarramun yeroo itti hojjatamu hin agarsiisnedha. Fkn, deeme, adeemsa. “Deeme” xumura ta’a. “Adeemsi” immoo masdara ta’a. Xumurri“deeme” jedhu gochi yeroo darbe akka raawwatame agarsiisa. Garuu jechi “adeemsa” jedhu gochi yeroo kamiin akka raawwatame hin agarsiisu.)
2ffaa jechi ibaadah jedhu akka maqaatti yoo itti fayyadaman, “al-Muta’abbad bihi (wanta ittiin gabbaran)” ta’a.
Kanaafu, ibaada jecha “at-ta’abbud (gabbaruu)” jedhutti yoo fayyadamne, hiikni isaa, “Akkaata shari’aan Rabbii itti dhufeen hojiiwwan Inni itti ajajee hojjachuu fi hojiwwan Inni dhoowwe dhiisun Jaalalaa fi ol guddisuun Rabbiif of gadi xiqqeessudha.” Jechi Sheykhul Islaam Ibn Taymiyah, “Ibaadan jaalala guutuu fi gadi of xiqqeessu guutuu of keessatti qabata.” Jedhu, hiika ta’abbud jedhu jalatti ramadama. Haaluma wal fakkaatun jecha Imaamu Ibn Al-Qayyimis as jalatti ramaduun ni danda’ama. Imaamu ibn Al-Qayyim ni jedha, “At-Ta’abbud (gabbaruu) jechuun jaalala daangaa ol’aanaa irra gahee fi of gadi xiqqeessu daangaa ol’aana irra gaheedha. (Ibaadan bu’uura lama irra kan naanna’uudha. Isaan lamaan kunniin hundee ibaadati: Jaalala guutuu fi of gadi xiqqeessu guutuu)”. Ammas ibn Kasiir ni jedha, “Ibaadan jecha jaalala, of gadi qabuu fi sodaa guutuu of keessaa qabuudha.)
Gabaabumatti ibaadan hiika “at-ta’abbud (gabbaruutiin)” yoo ta’e, hiikni isaa “ajajamuu (xaa’a) gadi of qabuu fi jaalala daangaa ol’aanaa irra gahe of keessaa qabuudha”. Maal keessatti ajajamuun (xaa’an) kuni ta’aa? Kuni gara hiika lamaffaa akka deemnu nu taasisa[6].
Ibaadan akka maqaatti itti fayyadamuun “al-Muta’abbad bihi (wanta ittiin gabbaran)” yoo ta’e, hiikni isaa, “maqaa waligalaa dubbii irraa, hojii keessaa fi alaa irraa wanta Rabbiin jaallatu fi itti gammaduudha. Salaanni, zakaan, soomni, hajjiin, dubbiin dhugaan, amaanaa eegun, haadha abbaa toola oolun, firummaa eegun, waadaa guutun, wanta gaaritti ajajuun, wanta badaa irraa dhowwuun, kaafirota fi munaafiqootatti qabsaa’uun, ollaatti, yatimootatti, harka qalleeyyitti, karaa deemaa fi tajaajilaatti tola oolu fi beeladoota kunuunsun, du’aayi (Rabbiin kadhachuun), zikriin, Qur’aana qara’uun fi kkf ibaadaa (gabbarrii) irraayyi. Haaluma kanaan, Rabbii fi Ergamaa isaa jaallachuun, Rabbiin sodaachun, amantii isaaf qulqulleessun (iklaasa qabaachun), murtii Isaatif obsuun (balaa nama qunnameef obsuun), qananii Isaatiif galata galchuun (shukriin), murtii Isaatti gammaduun, Isarratti hirkachuun, rahmataa Isaa kajeelun, adabbii isaa sodaachunii fi kan kana fakkaatan ibaada (gabbarri) Rabbii irraayyi.[7]”
Hiika jalqabaati fi kan lammataa akkamitti gargar baasu dandeenya jechuun namni gaafachu danda’a. Hiika jalqabaa irratti ibaadaa jechuun jaalalaa fi of gadi qabuu guutuudha. Namni wanta tokko garmalee yoo jaallatee fi of gadi qabeef wanta san gabbaraa jiraa jechuudha. Akka hiika lamaffaatti immoo ibaada jechuun wantoota Rabbiin itti ajajeedha. Fkn, kan akka salaata, zakaa, sooma, hajjii fi kkf. Namni wantoota kanaan Rabbiin gabbara. Kanaafu, hiikni ibaada lamaan kunniin wal keessa kan seenaniidha. Namni Rabbiin gabbaru jaalala fi of gadi qabuu guutuun wanta Inni itti ajaje nama hojjatuudha.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa namoota karaa adda addaatin qora. Wantoonni namoota qoraman irraa barbaadaman: Obsa, shukrii, wantoota Rabbiin itti ajaje hojjachu, wanta Inni dhoowwe dhiisu, iklaasa, Isaaf of gadi qabuudha…” Hiika ibaada armaan olii yoo ilaalle, ibaadan wantoota armaan olii kanniin of keessa qaba. Kana jechuun obsi, shukriin, wantoota Rabbiin itti ajaje hojjachuun, wanta Inni dhoowwe dhiisun, iklaasni, Isaaf of gadi qabuu fi kkf “ibaada” jalatti walitti qabamu. Kanaafu, namoonni jireenya addunyaa tana keessatti yommuu qoraman wanti isaan irraa barbaadamu “Ibaadadha” jechuudha.
Kanarraa ka’uun namoonni maaliif uumaman jenne yoo of gaafanne, deebiin isaa kana ta’a: namoonni kan uumamaniif qoramuun ibaadah isaan irraa barbaadamu akka mirkaneessaniifi ykn galmaan gahaniifi. Ergasii jazaa hojii isaanii ni argatu.
Namoonni jaallataniis jibbanis ibaadah ni mirkaneessu. Namni Rabbiin gabbaru didee fi ibaadaa irraa of tuulu, yeroo rakkoo ibaada ni mirkaneessa. Kana jechuun yeroo rakkoon garmalee itti cimu gara Rabbii deebi’un Isa ni kadhata, of gadi qabaaf. Warroonni amanan immoo filannoo isaaniitiin yeroo rakkoo fi tolaa Rabbiin ni gabbaru, ibaada isaan irraa barbaadamu ni hojjatu. Kanaafu, namoonni jaallatanis jibbanis ibaada ni mirkaneessu. Garuu ibaada kana irraa eenyutu fayyadamaa?
Rabbiin subhaanahu wa ta’aala ilmaan namaa irraa ibaada kan barbaaduf mindaa gaarii isaaniif kennuufi. Ibaada isaanii irraa gonkumaa hin fayyadamu. Sababni isaas, Inni Dureessa, Of Danda’aa fi Of Gahaadha. Namoonni Isa gabbaranii dhiisanii wanti Isarraa hir’atu ykn dabaluuf hin jiru. Kanaafu, ibaada irraa kan fayyadamu namuma ibaada hojjatuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Namni qabsaa’e kan inni qabsaa’u lubbuma isaatiifi. Rabbiin dhugumatti aalama hundarraa Dureessa. Isaan amananii fi hojii gaggaarii hojjatan, badii isaanii isaan irraa haaqna. Dhugumatti gaarii waan isaan dalagaa turanii isaan mindeessina.” Suuratu Al-Ankabuut 29:6-7
Namni nafsee isaatti, sheyxaanaa fi diinotatti qabsaa’un wanta itti ajajame hojjate, kan inni qabsaa’u fi hojjatu lubbuma isaatiifi. Kana jechuun bu’aa fi mindaan qabsoo fi hojii isaa gara isaatti kan deebi’uudha. Rabbiin hojii isaanitti hin fayyadamu, Inni wantoota uumaman hundarraa Dureessa waan ta’eef. Hojii badaa irraa isaan dhoowwun hojii gaaritti kan ajajeef mindaa gaarii isaaniif kennuufi. Kanaafi, itti aanse ni jedha, Isaan amananii fi hojii gaggaarii hojjatan, badii isaanii isaan irraa haaqna. Dhugumatti gaarii waan isaan dalagaa turanii isaan mindeessina.”
Rabbiin warroota amananii fi hojii gaggaarii hojjatan badii isaan irraa haaqa. Kana jechuun badiin suni hanga akka hin hojjatamne ta’utti isaan irraa haaxawa. Akkasumas, hojii gaarii isaan hojjataniin isaan mindeessa. Kana jechuun Isaaf ajajamuun hojii gaarii hojjataniif mindaa guddaa kennaaf[8].
Garuu ibaadan kuni nama fayyaduuf ulaagaalee sadii guutuu qaba. 1ffaa-Iimaana qabaachu. Kana jechuun Rabbitti amanuu, Malaykota Isaatti, Kitaabban Isaatti, Ergamtoota Isaatti, Guyyaa Aakhiraatti fi qadaratti amanuudha. 2ffaa-Rabbiif jedhanii hojjachuu (iklaasa). 3ffaa-Akkaata shari’aan ajajeen hojjachuu- kana jechuun Nabiyyii (SAW) hordofu.
In sha Allah kana booda waa’ee fi gosoota ibaada ni ilaalla. Jireenya keessatti wanti guddaan namarraa barbaadamu ibaada erga ta’e, namni wanta isarraa barbaadamu kana guutuun adabbii cimaa jalaa bahuu fi mindaa guddaa argachuuf waa’ee fi gosoota ibaadaa bal’innaan beeku qabaa jechuudha. Akkasumas, wanta ibaada isaa jalaa balleessu beeku qaba.
Kitaabban wabii
[1] Ma’aarij Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabbur– Abdurahmaan Hasan Habankaa 14/615
[2] Zaadul Masiir 1456, Ibn Al-Jawzi
[3] Tafsiiru Sa’diyy-fuula 258
[4] Zaadul Masiir 389, Ibn Al-Jawzi
[5] Tafsiiru Qurxubii 19/507, Zaadul Masiir 1352
[6] Ash-Shirku fiil qadiimi wal hadiisi-fuula 149-152, Abu Bakr Muhammad Zakariya
[7] al-ubudiyata fuula 6, Ibn Taymiyah
[8] Tafsiiru Sa’diyy-fuula 735, Zaadul Masiir 1077


text:
Hospitaalli Rifaraala Yunivarsiitii Wallaggaa, namoota Vaayirasii Koroonaan qabamanii Hospitaalicha keessatti yaalii argataa turan 88 keessaa 7 dhibee vaayirasii Koroonaarraa damdamachuu beeksise.
Haaluma wal fakkaatuun, namoota Hospitaala Rifaraala Yunivarsiitii Ambootti qoratamanii dhibee Vaayirasii Koroonaatiin qabaman keessaas namootni 13 damdamachuu hospitaalichi ibseera.
Namoota dhibamanii Vaayirasii Koroonaarraa fayyan keessaa tokko, ammallee hawaasni akka dhibee kanarraa jabaatee of eegu dhaama.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
Browsing Tag
Baha Jiddu-Galaa
Gamtaan Biyyoota Islaamaa Haleellaa Isra’eel Falisxiin irratti raawwachuu jirtu irratti mari’achuuf, walgahii ariifachisaa!-->…
Turkiyaan Hariiroo Emreets waliin qabdu addaan kutuu kan maltu tahuu ibsite
Emreets Khaamis dabre Israa’el waliin hariiroo uumuu eega labsitee booda, Falasxiin fi Turkiyaa dabalatee biyyoonni Islaamaa…
Dhaabbileen Falsxiinotaa Waliigaltee Israa’el fi Emreets sagalee guutuun…
Israa’el fi Emreets hariroo siyaasaa fi dippilomasii waliin jalqabuuf walii galuu isaanii Khamiisa kaleessaa labsuun ni beeka.…
Emreets Wiirtuu Gabbisa Niwkilarii biyyoota Arabaatiif kan jalqabaa tahe…
Emreets Wiirtuu Gabbisa Niwkilarii “Barakaa” jechuun moggaafate kana, daangaa biyyattii gama Qaxar aanu irratti kan ijaarte yoo…
Mootummaan Gamtaa Israa’el haaraya hundeeffame danqaa keessa galuu…
Filannoo Paarlaamaa Israa’el kanaan dura waggaa tokko keessatti yeroo sadi geggeeffameen, paartiin mootummaa kophatti hundeessuuf…
Lammiileen Iiraan lama dhukkuba Vaayirasii Koronaatiin qabamanii turan…
Qondaaltonni ministeera fayyaa Iiraan akka jedhanitti, namni lama dhibee Vayirasii Koroonaatiin qabamuun isaanii eega mirkanaahee…
Turkiyaan Waraana Mootummaa Suuriyaa rukutuu kan itti fuftu tahuu…
Duula waraanaa mootummaan Suuriyaa naannawa Idlib keessatti geggeessaa jiru hordofuun, Turkiyaan baatii dabre irraa jalqabee…
Lammiileen Falasxiin Wixinee Bulchiinsi Traamp karoora nageenyaa jechuun…
Prezdaant Traamp wixinee “karoora nageenya baha jiddu galaa” jechuun bulchiinsi isaa qopheesse, guyyaa kaleessaa muummicha…
Bulchiinsi Falasxiin wixinee maqaa karoora nageenyaa jedhuun Ameerikaan…
Prezdaant Traamp, wixineen “karoora nageenya baha jiddu galaa” bulchiinsi isaa qopheesse, torbee dhuftu keessa ni labsama jechuu…
Isara’el ajajaa ol’aanaa Waraana Bilisummaa Falasxiin Bahaa Abu-ataa…
Gareen hidhattoota Falasxiin ibsa baaseen, “waraanni Israa’el haleellaa halkan edaa xiyyaaraan mana jireenyaa Bahaa Abu-ataa…


text:
Siyaasa Itoophiyaa: Rakkoon nageenyaafi qabiinsi mirgoota namoomaa Oromiyaa maaliif 'hadhaba' keessaa hin ba'amne ta'e?
Itoophiyaa keessatti wantoota komiifi qeeqa guddaa kaasan keessaa tokko qabiinsa mirga namoomaati. Waggoota lama dura erga mootummaan jijjiirama siyaasaa biyyattii keessatti bu’uuressuuf onnadhe jedhu aangoo qabatee asitti hidhaafi dararaan ni dhaabbata yookiin ni hir’ata abdiin jedhu biyya keessaafi alaallee tureera.
Garuu maqaatu jijjiirama malee haalli hidhaa fi ajjeechaa inumaa isa duraa caaleera jedhu miseensa koree hoji-raawwachiiftuu Adda Bilisummaa Oromoo kan ta’an Aab Mikaa’el Booran.
Gama biraan Naannoo Oromiyaatti Abbaa Alangaa Itti Aanaa kan ta’an Aab Nageessaa Oddoo Duubee mootummaan amma jiru akka isa kanaan duraa ta’e jedhee seera ittiin lammiilee dararan baasee hojjechaa hin jiru jedhu.
Haala qabiinsa mirga namoomaa fi nageenya Oromiyaa irratti keessummoota lameen kanneen dubbisneerra.
Qabiinsa mirga namoomaa---Oromiyaatti
Itti-Aanaa Abbaa AlangaaOromiyaa kan ta’an Obbo Nageessaa Oddoo Duubee Ji’a Eblaa bara 2018 irraa eegalee haalli qabiinsa mirga dhala namaa fi dararaan namarra ga’aa ture jijjiiramee fooyya’iinsi argameera jedhan.
Mootummaan akka kanaan dura itti yaadee seera ittiin mirga namaa sarban baasee hojjechaa hin jiru kan jedhan Aab Nageessaan,’’Garuu qaamonni sadarkaa garaagaraa irra jiran, aanga’oonni mootummaa, qaamoleen nageenyaa akka dhuunfaatti mirga namaa sarbaa jiraachuu malu.Garuu akka mootummoota duraanii itti yaadamee tarsimoodhaan kan raawwatamu miti’’ Jedhan.
Seerrii fi heerri wabii mirga namoomaa jiraatus haala garaagaraa keessatti namoonni mirga dhalaa sarban jiru jedhan Aab Nageessaan.
Miseensi koree hoji-raawwachiistuu Adda Bilisummaa Oromoo(ABO) Obbo Mikaa’el Booran, ammas taanaan humni nageenyaa bakkumatti tarkaanfii barbaade fudhachaa jira waan ta’eef sirna duraan turerraa adda miti jedhan.
Ajaja mootummaan gubbaa kennuun osoo hin taane tarkaanfii namonin dhuunfaa fudhataniin mirgi lammiilee sarbamaa jira isa Obbo Nageessaan jedhanirratti Obbo Mikaa’el wayita yaada kennan,’’Yoo namoonni dhuunfaa mirga lammiilee sarbaa jiraachuunsaanii hubatame maaliif mootummaan gabaasa Amnastii Intarnaashinaal dhiittaa mirga namoomaa Itoophiyaa irratti baase morma?
Maaliif namota yakka raawwatan seeratti hin dhiyeessu? Wayita yakkamtoota seeraan gaafatu argaa hin jirru,’’ jedhan.
Waggoota dheeraaf biyya ambaa wayita turanitti dhiittaa mirga namaa yaaddessaa ta’e taajjabaa turuusaanii kan dubbatan Obbo Mikaa’el, ‘’mootummaan Itoophiyaa wayita akka biyya galluuf nu affere gara jalqabaa qalbii uummataa hawwachuuf jecha waan hedduu godheera. Dirree siyaasaa bal’isuufi hidhamtoota hiikuun isaan ijoo turan.
Garuu haala amma keessa jirru yoo ilaallu isa duraa kan caaluudha.
Dararaa fi hidhaan hammaateera,’’ jedhan.
Jaarmiyaalee dubbiin mirga dhala namaa isaan ilaallatu keessaa tokko kan ta’e Abbaa Alangaa Oromiyaatti dabalamuunsaanii dhiyeenya kana ta’uu dubbatan Aab Nageessaan,’’Yeroo gabaabaa kana keessatti hangan beekutti qaamoleen dhiittaa mirga namoomaa raawwataniin himataman jiru. Kan adabamanillee jiru.
Garuu miidiyaarra waan hin baaneef waan gaafatamaa jiran hin fakkaatu. Ammallee waan kanarratti hojjechaa jirra. Qaamolee nageenyaa yakka raawwatan keessaa kan himataman akkuma jiran kan hin himatamnellee inuma jiru. Isaan himatamuu qabu. Kun hanqina’’ jedhan.
‘’Dhiittaa mirga namoomaarratti eeruun yoo jiraate hawaasi nuun ga’uu danda’a. Jaarmiyaaleen idil-addunyaa kanneen akka Amnastii Intarnaashinaal yoo gabaasa baasan ammoo itti adeemnee qoranna’’
‘’Adeemsa seeraan himachuu malee, reebuufi ajjeesuun seeraan ala’’
Namni tokko yoo yakka raawwate adeemsa seeraa(due process of the law) eegee gaafatama malee reebuu fi kabaja isaa gadi buusuun sirrii miti kan jedhan Aab Nageessaa Oddoo Duubee,’’Garuu yeroo adeemsi sirna seeraa kun itti cabu jira. Garuu sirrii miti. Nama nama ajjeese harkaa fi harkatti yoo qabdeyyuu adeemsa seeraa keessa darbee gaafatamuu qaba.
Qaamni nageenya eegsisuuf ba’e tokko yakka yoo namarratti raawwate haalli inni keessatti raawwate ilaalamuu qaba jedhan Aab Nageessaan.
‘’Adeemsa seeraa osoo hin kabajin yoo ajjeesa, reeban itti gaafatamuu qabu. Dirqama kanammoo mootummaan ba’eeramoo hin bane kan jedhu adeemsa keessa kan ilaallu ta’a.’’ jedhan.
‘’Mirga namoomaa mootummaa qofaa miti kan sarbaa jiru’’
Tibba darbe gabaasi Amnastii intarnaashinaal baase bakka dhaloota kiyyaa kan taate Gujii irratti kan xiyyeeffate ture kan jedhan Aab Nageessaan,’’achi keessatti mirga namoomaa mootummaan sarbaa jira, garuu mootumaa qofaa miti kan sarbaa jiru. Mootummaan sarbuu qaba jechaa hin jiru. Mootummaan qaamolee hidhatanii lolaniin walqixxaachuu hin qabu. Garuu qaamoleen hidhatanii dhiittaa mirga namoomaa raawwatanillee itti gaafatamuu qabu,’’ jedhan.
‘’Kan gama mootummaatiin jiru ni qoranna. Namoota yakka raawwatan seeraan ni gaafanna. Mootummaan qaama mirga mirga dhala namaa raawwate seeraan hin gaafatu taanaan ofii gaafatama. Garuu mootummaa caalaa kanneen hidhatanii socho’antu mirga dhala namaa sarbaa jiru.’’
Godinaalee Oromiyaa, Gujii fi Wallaggaa, keessatti qaamoleen hidhatanii socho’an kanneen mirga dhala namaa sarban seeraan to’achuuf humnaa ol nutti ta’aniiru kan jedhan Aab Nageessaan qaamni nageenyaa mootummaalee akka bobba’ee miidhaa geessisuuf kan haala mijeesse isaani jedhan.
Gama biraan miseensi koree hoji-raawwachiistuu ABO Obbo Mikaa’el Booran,’’uummanni hidhattoota mootummaatu nu saamaa, nu ajjeesaa fi nu hidhaa jira jedhanii nutti himaa jiru waan ta’eef eenyu akka mirga namaa sarbaa jiru beekamaadha.’’ Jedhan.
‘’Kaleessas ta’e har’a waraanni biyyaa meeshaa siyaasaati. Mootummaa kana nan jijjiira jedhee waadaa seenus hin jijjiirre. Waraannii fi poolisiin seeraa ol ta’anii uummata hiraarsaa jiru, ajajaa fi murtii mana murtii qaamolee nageenyaatu diigaa jiru’’ jedhan Obbo Mikaa’el.
Isa Aab Nageessaan qaamoleen mirga namaa sarban hunduu qoratamanii seeraan gaafatamu jedhanirrattis ‘’erga mootummaan kun biyya bulchuu eegalee waan jedhamuudha garuu qabatamaan arginee hin beeknu. Kanaafuu abdii irraa hin qabnu’’ jedhan Aab Mikaa’el.
Qaamlee hidhatanii bosona jirantu hidhattoonni mootummaa akka mirga dhala namaa sarbaniif haala mijeessan isa jedhurrattis ‘’mootummaan qaama hidhate sana loluu qaba malee sababa kanaan lammiilee nagaa dararuunsaa qaaniidha’’ jedhan Aab Mikaa’el.
‘’Sababa ilama keetu shanee keessa jira jedhuun abbaa fi haadha ajjeesuun ni mul’ata. Biyya kamittuu mootummaan riphe lolaa haleela malee haalatu naaf mijate jedhee akkamiin uummata lola?
Seera kamtu iyyama? Kanaaf eenyuyyuu dhiittaa mirga namaa haa gaggeessu, mootummaadha kan gaafachuu qabu. Amma garuu mootummaan ofumaa raawwataa jira.’’ Jedhan.
Aab Nageessaa Oddoo Duubee gamasaaniin ‘’qaamni nageenyaa mootummaa akka badii raawwatuuf haala mijeessuu jechuun fakkeenyaaf qaamoleen hidhatan kunneen bakka namni walitti heddummaatee jiru keessa dhokachuun boombii gara qaamolee nageenyaatti darbatu. Yeroo kana qaamoleen nageenyaa dhukaasuu eegalu, gidduu kanatti namni nagaa ajjeefama,haala mijeessuu jechuun isa kana’’ jedhan.
Garuu jedhan Aab Nageessaan qaamoleen WBO ofiin jedhanii bosona jiran mataansaanii mootummaa caalaa uumata ajjeesaniiru jedha.
‘’Waggoota lamaan darban keessa qofa nama 700 ajjeesuu isaanii raga harkaa qabna.Nama ukkaamsuu fi dubartoota gudeeduutu jira, qabeenya barbaadeessuu fi nama hiraarsuun tureera’’ jedhan.
ABO fi waraanni bosona jiru hidhata qabuu?
Waraanni Bilisummaa Oromoo amma bosonatti hafee jiru ABO waliin hidhata qabaachuu shakkina kan jedhan Aab Nageessaan,’’hooggansuma isin waliin turetu amma bosona seenee hoogganaa jira.’’ Jedhan.
Suuraa fi viidiyoon gocha suukanneessaa humnoota nageenyaa mootummaatiin akka waan raawwatameetti agarsiifaman hawaasa burjaajessuu kan dubbatan Aab Nageessaan mootummaan kan hunda jala deemee deebii kennaa hin oolu jedhan.
Akka fakkeenyaatti dhiyeenya Godina Qellem Wallaggaa Aanaa Anfilloo magaalaa Muggiitti kana haadhaa fi abbaa ilmi keessan shaneedha jedhamuun ajjeefaman kan kaasnee gaafanne Aab Nageessaan,’’sana qaama mootummaa achi jirutu beeka. An sana quba hin qabu. Waanti kun poolisii ilaallata.
Akka waajjira keenyaatti eeruun hawaasaa yoo nu ga’e qorannee seeraaf dhiyeessina’’ jedhan.
‘’Qaamni mootummaa yakka kana raawwatu yoo mootummaa kana keessattillee gaafatamuu baate mootummaa biraa keessatti gaafatamuunsaa hin hafu’’
Isa ABOn waraana bosona jiru waliin ammallee hidhata qaba jedhameef Obbo Mikaa’el,’’waraana keenya galchuuf mootummaa caalaa nutu fedhii qaba ture. Ammas waraanni hafe galee akka nagana bu’u fedhii qabna. Garuu mootummaatu ‘shira xaxee’ akka hin galle godhe.
ABOn waraana alaa waan qabuuf nu waraanaa jira jedhanii ittiin nu hadheessuuf akka waraanni bosonaa gumaayee hin galle godhan.’’ Jedhan.
Nuti ifaan ifatti waraana akka bosonaa hin qabnu jennee ibsineerra kan jedhan Aab Mikaa’el ammas mootummaan yoo dhuguma fedhii nageenyaa qabaate waraana hafe galchee nagana bu’uu danda’a kan jedhan Aab Mikaa’el fedhii sanatu mootummaa bira hin jiru jedhan.
Akkamiin nageenyi bu'a?
Mootummaan kun gadaasayyuu fixate jira kan jedhan Aab Mikaa’el,’’baatii Fulbaanaa dhufu booda gadaansaa hin jiru. Kanaafuu furmaati kan ta’u humnoonni siyaasaa biyya kanaa waliin mari’atanii waliin mala dhahuu qabu.’’ Jedhan.
‘’Rakkoon biyya kanaa rakkoo seeraa yookiin rakoo nageenyaa osoo hin taane rakkoo siyaasaati. Uummanni mirga siyaasaa waan dhabeef furmaanni siyaasaa dhufuu qaba. Yaadni qaamolee siyaasaa hundaa fudhatamee biyya kana gara filannoo gaggeessuu qabna.’’ Jedhan.
Jijjiirama kana kan fide qabsoo uummataati kan jedhan Aab Mikaa’el,’’mootummaan kun isa carraa qabsoo uummataatti fayyadamanii aangoo qabatan akka waan uummanni filateetti fudhatee waan kaleessaa dagateera. Kunimmoo gara hamaatti deema,’’ jedhan.
Kanaafuu marii fi nagaadhaan malee waanti humnaan furamu tokkollee biyya kana keessa hin jiru jedhan Aab Mikaa’el.
Aab Nageessaan gamasaaniitiin haga gara aangoo mootummaatti dhufanitti namni seeraan ala akka hin hidhamnee fi hin adabamne hojjechaa jirra jedhan.
Garuu kun gumaata karaa mootummaa qofaan waan hin milkoofneef lammiin hundinuu akka mirgi namoomaa hin sarbamne gargaaruu qaba jedhan.
Warri ABO’s ta’u yakka mootummaan raawwateera jedhame malee kan hidhattoonni raawwatan wayita balaaleffatan hin arginu kan jedhan Aab Nageessaan kun immoo hojii olaantummaa seeraafi mirga lammiilee kabachisuuf hojjennu boodatti harkisa jedhan.
‘’An akka mootummaatti osoo hin taane akka nama dhuunfaatti wayitan yaada kiyya kennu mootummaan nagayaa buusuuf carraaquu qaba. Karaa nagana haasayanii gara nagayaatti osoo fidanii dansa. Dantaa uummata keenyaa kabachiisuuf waan danda’ame hunda gochuu qabna.’’


text:
No’oxxi kore
Matosike maxxafii hafuura adhdha 19 lakosa (Mat 19 :14) 'shshixxarama oose anibaa dago’a waale harango hoyyitinoque umixxi mootumana koneenshsha heddhekeeten.'
Qulichchi maxxaafi oosete hedhdiyyo iyyesu kiristosi oosele egenemeeke kado’a lelishshendeexxa qulichchi maxxafixxa xingo no wele weli labaaka miyyuwa duuchha boncho bonchononge’n gargariti hedhdheeka midyyana wele wele forme la’onfatati brasa’ise xexxecratee worlde wayyide weeb angatika bilbila/PDA hujjete’ni hossissa. Hiseene kin maxxansandeexxa harumama borro na eloxxe bifa maxxaaafa garganti garariti higeeke laagadin la’oonfateiten.
Tini qulichchi maxxafixi xingo bogaduuchin hexxeexxe 1.8 biliyone gellaxxe oose’a hexxeexxe baka duuchchani geesisaten.


text:
Humnootiin Raashaa magaalaa ijoo taatee kan gama kibba bahaa Zaporijaa qabachuuf yaadu jechuun Prezidaantiin Yukreen eega dubbatanii booda, humnootiin Yukreenii fi Raashaa magaalaa biyyatti gama bahaa Siviyerdoneesk keessatti wiixata kaleessaa daandii irratti wal waraanaa turan.
Haallii magaala siviyeerdoneesk keessaa sa’atii sa’atiin kan jijjiiramuu ta’u hogganaan bulchiinsa magaalatti Televiziyoona biyyatti irratti ibsanii jiru.
Prezidaant Volaadmiir akka jedhanti, humnootiin Yukreen magaalatti to’achuuf carraa hundumaa qabu turan.Kanas kan jedhan bulchaan kutaa Luhansk yukreen yukreen lafa qabatte gadhiifte jechuun eega dubbatanii booda.
Raashaa fi Yukreen inni tokko isa kaan irraa lakkoobsa namoota miidhaman ibsaa jiru.
Zeleenskiin tuuta oduuf Wiixata kaleessaa akka ibsanti, humnootiin Raashaa Zaporijaa qabachuuf yaaluu isaanii kunis gara walakeessa biyyatitti tarkaanfachuuf akka isaan dandeesisuuf jedhan.
Magaallii kun wal waraansa dura uummanni lakoobsi isaa kuma 700 caaluu keessa jiraataa tureef industriwwan hedduun kan keessatti aragamii dha.
Mummichi ministeeraa Briteen Booris Jaansan gargaarsa ittisaa kan dabalataa haaraa erguuf akka jiran mirkanii argadheera jedhan zeleenskiin.Lameenuu buufata Donii yukreen banaa gochuun rakkoo nyaataa dhabamsisuun barbaachisaa ta’u dubbatanii jiru.


text:
Ulamaa’onni kunniin guyyaa kaleessaa magaalaa Sanbateetti walgahuun kan mari’atan yoo tahu, murtii Ulamaa’onni Harargee Bahaa dhiheenya kana hooggantoota majliisa seeraan alaa ilaalchisee dabarsaan kan deeggaran tahuu ibsan.
Ulamaa’onni kunniin jijjiirama Siyaasaa yeroo ammaa biyyatti keessatti muldhataa jiru kan deeggaran tahuu ibsuun, Majliisonni seeraan alaa hundi aangoo gad lakkisuun , ummanni nama naaf taha jedhe akka filatu jechuun dhaamsa dabarsaniiru.
Ulamaa’ota marii kana irratti qooda fudhatan jidduu
1.Sheikh Hasan Bichuu
2.Sheikh Ahmad Aliyyii
3.Sheikh Alii Muusaa
4.Sheikh Ahmad Jaaddee
5.Sheikh Aadamee Ahmad.
6.Sheikh Mukhtaar Sheikh Xaahaa fi
7.Sheikh Umar Sheikh Awwal kan argaman tahuun beekameera.


text:
Markazni Daarul Aytam Mana Baruumsa Awwaliyaa jalaatti kan argamu yoo tahu, ijoollee Yatiimotaa ufitti fudhatee barsiisaa ture. Haata’u malee Markazni Daarul Aytam waggoota sadan darban garee Ahbaashotaatiin dhuunfatamee Aqiidaa isaanii qofa keessatti leenjiisaa kan turan yoo tahu, guyyaa kaleessaa Ahbaashoota irraa fuudhamee hawaasa muslimaatiif kan deebifame tahuun beekameera.
Gaaffii hawaasni muslimaa waggaa 6 dura kaase jidduu manni barumsaa Awwaliyaa bordii hawaasa muslimaa jalatti akka bulu kan jedhu yoo tahu, mootummaan Ahbaashota biyya alaatii fiduun harka isaaniitti kan galche tahuun ni yaadatama. Haata’uu malee jijjiirama dhiheenya biyyaatti keessatti muldhataa jiru hordofuun, Markazni iddoo jireenyaa fi barnoota Yaatimoota tahe kun Ahbaashota harkaa bahuun beekameera.


text:
Mootummaan Sa’udii namoota beekkamoo maqaa malaammaltummaatiin too’annaa jala oolche, bitamtoota biyya alaa qaxaree kan dararaa jiru ta’uu “Daily mail” gabaase. Torbaan sadi dura ajaja Mahammad Bin Salmaaniin irraa baheen, namoota maatii warra Malikaa ta’an 11 dabalatee, dureeyyotaa fi qondaaltota biyyattii walumagalatti namoonni 200 ol to’annaa jala ooluun ni yaadatama.
Namoota kanniin keessaa dureessi bekkamaan kan maatii warra malikaa ta’e Alwaliid Bin Xalaali fi dureessi Itoophiyatti dhalate Mahammad Huseen Allaamuddiin akkasumas namoonni biyyattii keessatti beekkamoo ta’an hoteela Riitz Kaarliton jedhamu keessatti hidhamanii jiru.
Related Posts
Mootummaan Sa’uudii dureeyyotaa fi qondaaltota kanniin, dhaabbata tikaa “Black water” jedhamu irraa bitamtoota qaxaruudhaan dararaa akka jiru gabaasni kun ni addeessa.
Bitamtoonni kunniin namoota kana yeroo qoratan fuula isaanii keessa akka kabalanii fi akkasumas kan arrabsan tahuun himameera. Dhaabbanni “Black water” jedhamu, dhaabbata dhuunfaa biyya Ameerikaa Kan hujii tikaa irratti bobba’e yoo tahu, kana duras Iiraaq keessatti hidhamtoota irratti dararaa geessuun, akkasumas Baghdaad keessatti lammiilee nagayaa irratti dhukaasa banee ajjeessuu isaatiin himatamee maqaa isaa “Academi” tti kan jijjiire tahuu gabaasni kun ni mul’isa.
Akka gabaasa kanaatti Mahammad Bin Salmaan kaampanii kana irraa loltoota 150 qaxare Abu-Daabii irraa Sa’udii kan seensise yoo tahu, eeggumsa dhuunfaa isaatii fi namoota akka biyyaa hin baanee eegamaniitiif bitamtoota kanatti kan fayyadamu akka ta’es gabaafameera
Comments
Loading...