text:
Alhamdulillah, amaloota gaggaarii Gabroota Ar-Rahmaan osoo ilaallu kunoo dhumarra geenye jirra. Har’a kutaa dhumaati fi mindaa isaanii ilaalun amaloota isaanii ni guduunfina. Dhugumatti namoonni amaloota gaggaarii qabanii fi hojii gaggaarii iimaana irratti hundeessun hojjatan, mindaan isaanii Rabbii olta’aa biratti garmalee guddaadha. Yaa obboleessa/ yaa obboleetti koo! Nu keessaa eenyutu amaloota gaggaarii kanaan of faayun ganda lamaanitti sadarkaa fi kabaja ol’aanaa irra gahuu barbaadaa? In sha Allah amaloota kanniin gara dhumaarratti ni guduunfina. Amma amaloota hafan haa ilaallu:
Itti Fufi…
Kutaa darbe keessatti amaloota gabroota Ar-Rahmaan ilaalaa turreera. Har’as mee amaloota isaanii biroo haa ilaallu. Tarii nutis isaan ilaalun eessa akka jirru of qorannee jijjiramaaf tarkaanfi jalqabu dandeenya. Dhugumatti, namoota gaggaarri fakkeenya godhatanii isaan duuka bu’uun wanta milkaa’innatti nama baasudha.
Itti Fufi…
Kutaa darbe keessatti amaloota gabroota Ar-Rahmaan keessaa badiiwwan gurguddaa irraa fagaatan ilaalle jirra. Aayan armaan gadi immoo badii gurguddaa fi xixiqaa hundarraa fi wanta faaydi hin qabne irraa akka fagaatan ibsuun wanta darbe nuuf guduunfiti.
Itti Fufi…
Ammas gabroonni Ar-Rahmaan warra, “zinaa (sagaagalummaa) hin raawwanneedha.” Kana jechuun amaloota gabroota Ar-Rahmaan keessaa tokko isaan zinaa hin raawwatan. Sababni isaas, badii gurguddaa irraa fagaachu keessatti of eeggannoo cimaa godhu. Isaan iddoolee gara badii zinaatti nama kuffisan irraa ni fagaatu. Haada iffaa (kabaja ofii eegu) qabachuuf karaalee Rabbiin itti ajajee ni hordofu.
Itti fufi…
Kutaa darbe keessatti hojii babbadoo gabroonni Ar-Rahmaan irraa fagaatan ilaalu jalqabne turre. Badiwwan gurguddoo keessaa shirkii ilaalle jirra. Har’a immoo itti fufuun “ajjeechaa” ni ilaalla.
Itti Fufi…
Amaloota gaggaarii gabroota Ar-Rahmaan waliin barachuuf baga nagahaan walitti deebine. Kutaa darbe keessatti hojii gaggaarii gabroonni Ar-Rahmaan hojjatan ilaalaa turreera. Har’a immoo hojii badaa isaan irraa fagaatan ni ilaalla. Itti haa fufnuu…
Itti Fufi…
Rakkoolee gurguddaa jireenya keessatti nama muudatan keessaa tokko rakkoo diinagdeeti. Yommuu qabeenya argatan garmalee israafa gochuun (qisaasessuun) dhiphinna cimaatti seenu. Yookiin immoo doy’a ta’uun osoo itti hin fayyadamin, qabeenyi suni irraa fudhatama ykn inni irraa du’a. Gabroonni Ar-Rahmaan akkaataa diinagde itti horatanii fi bulchan warra beekaniidha. Kutaa darbe keessatti Gabroonni Ar-Rahmaan namoota waliin walitti dhufeenya akkami akka qabanii fi ibaada akkamitti akka hojjatan ilaalle turre. Har’a immoo diinagdee waliin hariiroo akkami akka qaban ni ilaalla. Amaloota kanniin qo’annee diinagdee keenya too’achuu fi haala sirriin bulchuuf nuti qophiidhaa? Waliin haa jalqabnu…
Itti Fufi…
Kutaa darbee keessatti amaloota Gabroota Ar-Rahmaan sadii ilaalle turre. Isaanis: (1)-yommuu dachii keessa deeman tasgabbii fi haala madaallamaan deemu. (2)-Yommuu wallaaltonni fi gowwoonni dubbii badaan isaan dubbisan, dubbii gaarii isaanitti deebisuun nagaha ta’u. (3)-Halkan irraa hanga danda’an salaataa bulu. Halkan isaanii tapha, badii fi wanta faaydi hin qabne irratti kan dabarsan osoo hin ta’in Gooftaa isaanii gabbaraa bulu. Badii fi hanqinna isaanitiif obboroo araarama kadhachuu baay’isu. Kuni hundi jireenya isaanii keessatti tasgabbii fi gammachuu dhangalaasa. Mee har’as itti fufuun amaloota isaanii haa ilaallu:
Itti fufi…
Kutaa darbe keessatti amaloota gaggaarii gabroota Ar-Rahmaan ilaalle jirra. Isaan warra amaloota hundarra baay’ee gaariin of faayaniidha. Amaloota kanniin keessaa lama ilaalle turre. Isaaniis, yeroo dachii irra deeman haala salphaa fi tasgabbiin kan deemaniidha. Yommuu wallaaltonni dubbii badaa isaanitti dubbatan, dubbii gaarii isaanitti deebisuun nagaha kan ta’aniidha. Of tuulu fi dubbii fokkuun isaan irraa hin mul’atu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa warroota kana keessaa nu haa taasisu jechaa amaloota itti aanan haa ilaallu:
Itti fufi…
Hawwin guddaan namni jireenya tana keessatti qabu keessaa tokko nama amalaa fi kabajaa guddaa qabu ta’ee argamuudha. Amala gaariin of faayee kabajamuu barbaada. Eenyullee taanan salphinnaan haguuggamee jiraachu hin barbaadu. Akkasi miti ree? Dhugumatti karaan amaloota gaggaarii fi kabaja guddaa itti argatan gabroota (ibaadu) ar-Rahmaan keessaa ta’uudha. Sababni isaas, yommuu isaan Rabbii Guddaa olta’aaf gabra ta’an, wantoota fokkuu fi salphinnatti nama geessan irraa ni fagaatu. Rabbiinis subhaanahu isaan qulqulleessun kabajaa fi sadarkaa isaanii olkaasa. Nu keessaa eenyutu amaloota kanniinin of faaye dachii irra tasgabbii fi kabajaan tarkaanfachuu jaallataa? Mee amaloota kanniin ibsa waliin suuratu Al-Furqaan irraa (aayah 63-76) haa ilaallu. Laa hawla walaa quwwata illaa billah.
Itti Fufii…


c: text/html

text:
Tokkummaan Uummata Oromoo fi Haleellaa WBO iddoo garaa garaatti fudhataa jiru kan ciisa ishee dhowwe mootummaan murna bicuu Wayyaanee, filannoo fi carraa ishee isa dhumaa Mootummaa naannoo Beenishaangul Gumuz godhattee jirti.
Kunis Magaalaa Asoosaa keessa Dhalattoota Tigiree TPLFn ramadaman Buufata meeshaa godhachuun Uummata Oromoo naannichaa, Mandii, Beegii, Najjoo fi Dambidoolloo jiraatu maqaa sobaa WBO rukkunne jedhuun Uummata nagaa barbadeessuuf qophii xumauranii jiru.
Magaala Asoosaa lafa itti Meeshaan waraanaa Kuufamee jirus beekamee jira:
1. Mana abbaa qabeenyaa “Semehal Hotel” kuusaa meeshaa waraanaa
2. Mana abbaa qabeenyaa “ Bilen Dana Hotel” Kuusaa meeshaa waraanaa
3. Mana aabbaa qabeenyaa Garree Kompiiterii : Kuusaa meeshaa (Faddaalaa fakkaachuun hojii basaasummaas ni hojjeta) Continue reading →
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Naannoo Beenishaangul Gumuzitti hacuuccaa fi hidhaan uummata romoo naannichaa irra gahaa jiru ammallee Karaa bakka bu’oota TPLF dhalattoota Shinaashaa fi Harcaatuu caasaa dulloomaa Dh.D.U.O kan haaromsi hin argineen cimee itti fufee jira.
Filatamuu MM wajjiin wal qabatee uummanni Oromoo naannicha Godina Matakkal jiraatu gammachuu isaa karaa nagaa utuu ibsachaa jiruu, Harcaatuun caasaa Dh.D.U.Os duraanii kan aantummaa Uummata Oromoo naannichaaf qaban fakkaachuun ergama TPLF fudhachuun Uummataa fi Qeerroo miira keessa galchuun akka tarkaanfii humnaa fudhatan dhiibbaa gochaa turaniiru. Yeroo itti gammachuu isaanii karaa nagaa ibsataa turanitti sirba siyaasaa sirbitan, mirga saba biraa naannichaa sarbaa jirtu jechuun Miseensonni DH.D.U.O duraan (Kan obbo Muktaar Kadir) ergama duraan “Uummata Oromoo naannichaa saboota biro naannichaa wajjin walitti buusuuf buqqisuu” jedhu qabatanii fi dhalattoota Shinaashaa Caasaa Dr. Amsaaluufaatiin eeramuun namoonni nagaan mana hidhaatti Guuramanii Hiraarfamaa jiru. Yeroo ammaas Sabboontonni 9 ta’an mana hidhaa tasa dhala namaaf hin mijanne keessatti hiraarfamaa jiru. Continue reading →
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Itoophiyaa fi Eertiraan biyya ollaati. Waraana daarii irratti wal dhabanii wal hadhaniin lola ganna lamaatti nama kuma 100 caalaatti irratti dhumate. Eegii sunii asi biyyitii lamaanuu waan waliin qabdu wal hanqifattee ganna hedduu jiraachaa baate.
Waan dabre bira dabranii yoo muummeen ministeraa Itoophiyaa imaltuuf Asmaraa,Eeritaa dhufetti pirezidaanti Isaayyaasa Afewarqii,bulchootaa fi ummatii bahee akkana simachuun akka abbootiin siyaasaa jedhanitti biyya tanaa fi olloota isiillee nagaatiin deema.


text:
Waldhibdee hooggantoota ABO: Boordiin Filannoo 'korri sabaa ABOn garee Obbo Araarsoo Biqilaa taasifate fudhatama hin qabu' jedhe
Boordiin Filannoo Biyyaalessaa Itoophiyaa korri sabaa hoggantoonni ABO garee Obbo Araarsoo Biqilaatiin durfamu taasifate fudhatama hin qabu jechuun murteesse.
Boordichi murtee kanarra gahuuf adeemsa seeraa hordofuufi labsiiwwan filannoo akkasumas kan dhaabaa waabeffachuu beeksise.
Ibsa boordichi Dilbata baasen, murtee kana hordofuun ''hogganoota haaraa kora kanaan filaman akka hoggantoota ABO'tti hin fudhadhu,'' jechuun ibseera.
Kanaafis, ''Filannoo keessa hirmaachuufi kaadhimaamtoota dhiheessuuf gaaffiin dhiheessan hooggansi amma filame fudhatama dhaburraan walqabatee boordichi gaafficha ilaaluun akka hin barbaachifne beeksisuun barbaada,'' jedheera.
Hooggansi Obbo Daawudin hoogganamu filannoo biyyaalessa Itoophiyaarra akka hin hirmaanne yoo beeksisu, hooggansi Obbo Araarsoo Biqilaan hoogganamu immoo filannoorratti hirmaachuu akka barbaadu hime.
Hagayya darbe eegalee qoodinsaafi waldhabbii hoggantoota ABO gidduu dhalateen Boordiin Filannoo rakkina isaanii kora taa'uun akka furan murteessee ture.
Ta'us, akkaataa korri taasifamu irratti gareen dura taa'aa dhaabichaa Obbo Daawud Ibsaafi dura taa'aa I/Aanaa dhaabichaa Obbo Araarsoo Biqilaan hoogganamu gidduu waldhibdeen biraa dhalate.
Kanaanis, hooggansi Dura Taa'aa I/Aanaa dhaabichaa Obbo Araarsoo Biqilaan hoogganamu kora taa'uun hooggana haaraafi dambii fooyyessuu beeksise.
Hooggansi Dura Taa'aa dhaabichaa Obbo Daawud Ibsaan hoogganamummoo kora kana mormuun Boordii Filannoo Biyyaalessaattti iyyatee ture.
Murtee kora kanaa boordichaaf kan dhaqqabe yoo ta'u, boordichis fudhatama dhabsiseera.
Boordichi maal jedhe?
Hooggansi Obbo Araarsoo Biqilaan hoogganamu kora taa'een waan irra gaheefi murteewwan darbe xalayaa barreessuun boordichatti beeksisee ture.
Rakkoo keessoo dhaabichaan yaa'ii waliigalaa gochuu akka hin dandeenye ibsuun filannoon mallattoofi galmeen kaadhimamtootaa akka taasisu, yaa'ii waliigalaas akka raggaasisu gaafatee ture jedheera boordichi.
Bordichis labsii 1162/2011 akkasumas dambii dhaabichaa bu'uura godhachuun dhimmicha qoratuu ibse.
Akkaataa dambii ittiin bulmaata dhaabichaatti koreen yaa'ii waliigalaa raawwachiisuu qabu miseensa koree hojii raawwachiiftuu keessaa 2/3ffaa osoo ta'u qabu kan argame miseensa koree hojii raawwachiiftuu sadii qofaadha jedhe.
Sababa kanaaf, koreen baayina miseensaa kora gaggeessuuf gahu osoo hin guutin kan hundaa'e waan ta'ef yaa'ii waliigalaa waamufis ta'e raawwachiisuu hin danda'u jechuun murteessuu boordichi beeksiseera.
Lammata, kanneen yaa'ii waliigalaa sanarratti hirmaatan akkaataa dambii ittiin bulmaata dhaabichaan raawwatu isaaf boordichi mirkaneessuu hin dandeenye jedhe.
Dabalataan, namni tokko miseensa yaa'ii waliigalaa ta'ee filatamuuf akkaataa dambii paartichaa keewwata 17.1'tti waggaa lamaaf kan tajaajileefi dirqama isaa kan raawwate ta'u qaba jedha.
Ta'us, korri dhaabichi A.L.I Bitoteessa 04, 2013 gaggeesse ulaagaa kana guutuu isaa mirkaneessuuf 'wanti dhihaate hin jiru' jedheera boordichi.
Yaa'iin waliigalaa yookiin korri taasifame dura taa'aa dhaabichaa akkasumas beekkamtii koree waldhibdee hoggantootaa dura dhaabbate jedhamen ala adeemsa osoo hin hordofiin raawwate mormiin jedhu isa dhaqqabuus boordichi eereera.
Akkasumas korri taasifame akkaataa boordichi kana dura hoggantoonni lamaan kora waamanii rakkoo isaanii akka furan kallattii kaa'een adeemsifamu isaa hin agarsiisu jedheera boordichi.
Hooggansi Obbo Araarsoo kora maaliif taa'e?
Boordiin filannoo osoo galmeessi paartilee siyaasaa hin taasifamiin dura korri taasifamee filannootti akka adeeman ibsee ture.
Ta'us, hooggansi Obbo Daawud Ibsaan hoogganamu 'filannoorra uggurame' jechuun filannoo biyyaalessaa keessaa of baasu beeksise.
Murtee kana garuu hooggansi dhaabichaa Obbo Araarsoo Biqilaan hoogganamu hin fudhanne. 'Murteen dura taa'aa dhaabichaan murtaa'e nu hin hirmaachisne jechuun' filannoorra hirmaachuuf fedhii akka qaban ibsan.
'Hayyu duree jechuun dhaaba jechuu miti' kan jedhan qondaalli dhaabichaa yeroos BBC'n dubbise filannoorra hirmaachuuf fedhii qabaannuus hayyu dureen waan irraa barbaadamu gochaa hin jirani jechuun himatan.
''Danqaa guddaa kan nutti ta'e jiru danqaa keessa keenyaati'' jechuun qophii filannoo taasisuuf yaalanis rakkachuu ibsaa ture.
Dabalataan hooggansi Obbo Daawudin hoogganamu filannoo keessaa bahuuf akka sababaatti dhimmoota kaase hooggansi Obbo Araarsoo kan keessaa mormu qaba.
Kanaafis, hooggansi Obbo Araarsoo kora gaggeessuun Dura Ta'aafi Dura - Taa'aa I/Aanaa lama filatee, heera dhaabichaas fooyyessuu ibse.
Ministiri Muummee Abiy Ahimad jalqaba torban kana paarlaamaatti dhihaatani ibsa yeroo kennan maqaa dhaabaa kaasuu dhabanis dhaabbileen filannoorratti hirmaachuu fedhii qaban boordichi akka gargaaru gaafataniiru.
Itoophiyaan baatii Caamsaa keessa filannoo biyyaaleessaa jahaffaa ni taasifti.
Paartiin ABO fi KFO dhaabbilee filannoorra of baasan yoo ta'an dhaabni biyya bulchu murtee dhaabbilee kanaa qeequun ni yaadatama.


text:
“Beete Kiristiyaan” jechi jedhu jecha Afaan Gi’izii yoo ta’u, “beete” fi “kiristiyaan” jechoota jedhan irraa kan fudhatameedha. Kunis afaan Giriikiin jecha Aqleesiyaa (Ecclesia) jedhu waliin hiika walfakkaatu qaba. Jechi “Bet” jedhu gosa, hidda, sanyii, dhaloota, yaa’ii ykn waldaa jechuu akka ta’e Alaqaa Kidaaneweldi Kiflee kitaaba hiikaa jechootaa isaanii irratti caqasaniiru. (K.W.K fuula 268) Gosti Yaa’iqoob Mana Yaa’iqoob” ykn “beete Yaa’iqoob” (beete Israa’eel); Gosti Daawwit Mana Daawiit ykn “beete Daawwit” akka jedhamu iccitii hafuuraatiin Kiristoos irraa kan dhalatan Mana Kiristaanaa jedhamu. Mana Kiristoos (Gosa Kiristoos) ykn “Beete Kiristoos” akka jechuuti. Haa ta’u garuu bara keenya kana keessatti namoonni hojii fi maqaan garaagara ta’an fi karaa faallaa irra jiran osoo hin hafin maqaa kana itti waamamaa jiraachuu isaani ni hubanna. Barri keenya kun yeroo fakkeessitootni mana kiristaanaa isa dhugaa-qabeettii taate kana maqaa ishee fudhatanii ittiin waamamaniin weeraramte waan ta’eef ishee dhugaa adda baasanii beekun murteessadha. Barsiistonni hedduun jechi mana kiristaanaa jedhu kun hiika sadi qaba jedhaniit barsiisu. Hiika isaa gadi fageenyan kan laalef garuu wantoota afur ibsa.
Mana Kiristaanaa Jechuun Bultoo Kiristoos, Qaama/Jiruu Kiristaanotaa Jechuudha
“Mana” jechuun “bultoo” jechuu akkuma ta’e, mana kiristaanaa kan jedhus bultoo kiristoos jechuudha. Kiristaanni tokkoon tokkoon isaa bultoo Kiristoosi waan ta’eef mana kiristaanaa jedhama. Kunis bu’uraan jireenya kiristaanummaa kiristaana tokkoot mul’isa. Kanaafuu mana kiristaanaa yeroo jedhamu namoota amanan mul’isa. Kiristaanonni bultoo Kiristoosi waan ta’aniif. Kanaafuu mana kiristaanaa jechuun bultoo Kiristoos kan ta’an kiristaanota/qaama kiristaanotaa/ kan ilaallatudha.
Qulqulluun Phaawuloos “mana qulqullummaa Waaqayyoo akkuma taatan hafuurri Waaqayyoo akka isinirra jiraatu hin beektanii? Namuu mana qulqullummaa Waaqayyoo yoo diige Waaqayyoon immoo isa diiga. Manni qulqullummaa Waaqayyoo qulqulluudha waan ta’eef. Innis isini.” 1 Qor 3:16-17, Gal 1:13 akkasumas isin qonna Waaqayyooti; Isin gamoo Waaqayyooti; Isa wajjin waliin hojjenna waan ta’eef. 1 Qor 3:9. Mul’ata Yohaannis irrattis, kunoo ala dhaabadhee balbala keessan nan rukuta; namuu sagaleekoo yoo dhagahe balbala isaas yoo naaf bane; gara isaa nan seena isa waliinis irbaata nan nyaadha innis ana waliin ni nyaata. Mul 3:20. Kunneen kan ibsan tokkoon tokkoon kiristaanotaa bultoo Kiristoos (mana kiristaanaa) ta’uu isaati.
Mana Kiristaanaa Jechuun Waldaa Kiristaanotaa, Tokkummaa Kiristaanotaa Jechuudha
Akka ibsa beektota mana kiristaanatti mana kiristaanaa jechuun “walitti dhufeenya Waaqayyoon uumamtoota waliin qabudha” jedhu. Kanarraa ka’uunis umrii mana kiristaanaa iddoo saditti qoodu: tokkoffaa mana kiristaanaa ishee duraa namni uumamuudhan dura addunyaa ergamootaa keessa kan turte tokkummaa ergamootati. Umriin mana kiristaanaa inni lammaffaan tokkummaa namoota gaggaarii Abeel irraa eegalee haga seensa kakuu haaraatti jiraniiti. Kan sadaffaa fi kan dhumaa garuu dhiiga Kiristoosiin kan hundeeffamte tokkummaa kiristaanotaati. Isheenis madda qulqullummaa fi kenna Waaqayyooti. Olitti kan kaafaman lamaan garuu fakkeenyummaa qofa qabu turan.” (Seenaa mana kiristaanaa waltajjii addunyaatti, fuula 12). Olitti akkuma ibsame manni kiristaanaa Kiristoos qabxiilee kanaa gadiitin manneen amantaa ishee fakkaatanii ishee marsairraa adda taati.
Mana ykn “Beete” jechuun gosa, waldaa hiika jedhu qabaata. Fakkeenyafa Mana Israa’eel ykn “beete Israa’eel”, Mana Yaaqoob ykn “beete Yaa’iqoob”, Mana Aaroon ykn “beete Aaroon” yeroo jedhu; gosa Israa’eel, gosa Yaa’iqoob, gosa Aaroon akka jechuuti. Mat 16÷18 18 ÷17, Hoj 18÷22 20÷28, Far 117:3. Bu’ura kanaanis mana kiristaanaa jechuun gosa kiristaanaa jechuudha. Kiristaana kan ta’e hundi (Yaa’ii tokkummaa warra amananii) maqaan ittiin waamamu mana kiristaanati. Kunis walitti qabamiinsaa qofa osoo hin ta’in jaalala, waldaa, walitti hidhamiinsa fi tokkummaa kan ilaallatudha. Manni kiristaanaa tokkummaa warra amananii abbummaa Kiristoosin qaama tokko ta’aniiti.
“Innis mataa qaama mana kiristaanaati …” Qol 1:18-24. “Manneen kiristaanaa hundatti iddoolee waan kana dhagahan hundattis sodaan ni ta’e” jedha. Hoj 5:11. Boqonnaa fi lakkoofsa kanaratti “manneen kiristaanaa” kan jedhaman waldaa warra amananiiti. Iddoo biraatti: “manneen kiristaanaa Yihudaa, Samaariyaa fi Galiilaatti argaman nagaadhan jiraatan, ummatichis jajjabina Afuura Qulqulluutiin ni baay’atan.” Kan jedhu jira. Hoj 9:31 Qiddaasee irrattis “Tselliyuu be inte selaame beete kiristiyaan ahaattii qiddisti gubaa’ee inte hawaariyaat (nagaa mana kiristaanaa, ishii takkittii yaa’ii duuka bu’ootaa kan taateef, kadhadhaa)” kan jedhu kan ilaallatu waldaa kiristaanotaati dha.
Mana Kiristaanaa Jechuun Iddoo Jireenya Kiristaanotaa, Mana Waaqayyoo Jechuudha.
Mana kiristaanaa jechuun iddoo jireenya kiristaanotaa, mana Waaqayyooti. Mana jechuun iddoo jireenya jechuu akkuma ta’e mana kiristaanaa jechuun mana/iddoo jiraanya kiristaanotaa mana Waaqayyoo jechuudha. Fakkeenyaf “beete-Liheem” ykn “mana hibisti” mana biddeenaa jechuu akkuma ta’e jechuudha. “Waaqayyoon waanan fedhu tokkon kadhadhe … Bara jireenya kootii hunda mana Waaqayyoo keessa jiraachuu … Waaqayyo kan gammachiisu akkan arguuf jecha … mana qulqullumaa isaa akkan ilaaluf jecha …” (Far 27:4) Mana kiristaanaa jechuun gamoo mana kiristaanaa kan waaqeffannaan itti raawwatamu fi meeshaaleen qulqulummaa keessatti argaman, iccitiilee raawwatanii fi tajaajila kennamaa jiru hunda dabalateeti.
Asirratti gamoo mana kiristaanaa yeroo jennu tajaajilootas dabalatee kan ilaallatu ta’uun jala sararamuu qaba. Kunis iddoo kiristaanonni itti walitti qabamanii argaman, iddoo kiristaanonni walitti qabamanii itti kadhatan, foonifi dhiiga isaa itti fudhatan, iddoo itti jilbiiffatan, iddoo Waaqayyoo waliin itti walgahan mana kadhannaa jechuudha. Isa 56÷7, Eer 7÷10-11, Mat 21÷13, Mar 11÷17, Luq 19÷46. Iddoo biraatti “Ani garuu baayyina dhiifama keetiitiin gara mana keetii nan seena, si sodaachudhaan mana qulqullummaa keetiitti nan jilbiinfadha” akkuma jedhu. Far 5:7. Akkasumas “Ammas kadhannaa iddoo kanatti kadhatamuuf ijji koo ni banamu, gurri koos ni dhaggeeffatu. Ammas maqaan koo bara baraan achi akka jiraatuuf mana kana filadheera, eebbiseera, ijji koo fi onneen koo yeroo mara achi ni ta’a” jedheera. 2 Sen 7:15, (Isa 56:7, Eer 6:10-16, Mat 21:13, Mar 11:17, Luq 19:46) Gooftanis “Manni koo mana kadhannaa jedhamti” jechuun barbaachisummaa mana qulqullummaa nutti himeera. Gara mana qulqullummaa Kiristoos “Mana koo” jedheen sana deemnee har’as ni waaqeffanna. Asirratti “mana koo” jechuun isaa abbummaan kan isaa ta’uu mirkaneessa. Duuka bu’oonnis guyyuma guyyaadhan gara mana qulqullummaa deemaa akka turan macaafni ni dubbata (Hoj 3:1), mana kadhannaati waan taatef.
Mana Kiristaanaa Jechuun Dhaabbata Hafuurawaa Caasaa Fi Hojmaata Qabu Jechuudha.
Mana kiristaanaa jechi jedhu “qaama dhaabbatummaa” mana kiristaanaa kan mul’isudha. Kunis kanaa olitti kan caqafaman kana hunda ka hammatu yoo ta’u, caasaa walii galaa fi hojimaata hafuurawaa dhaabbatichaat mul’isa. Fakkeenyaf, “Mana Kiristaana Ortodoksii Tawaahidoo Itoophiyaa” yookan “Mana Kooptikii Ortodoksii Misir” yeroo jedhamu mana kiristaanaa walii galatti jiru akka dhaabbataatti kan ibsudha. Kunis Paatriyaarikii irraa haga tokkoon tokkoon kiristaanotaatti, mana lubummaa haga tokkoon tokkoon mana kiristaanaatti, qulqulluu siinoodoosii haga bulchiinsa yaa’ii afuurawaa lallabaatti kan jiru kan hammatudha. Hiikkaa kanaan mana kiristaanaa dur irraa kaastee turte, ammas kan jirtu, gara fuulduraattis kan jiraattu kan ibsu ta’uu hubanna. (Mat 16:18, Efe 5:23-27).
Namoonni tokko tokko “mana kiristaanaa” jechi jedhu “gamoo fi dhaabbaticha” hin ilaallatu jedhu. Namoonni kunniin mana kiristaanaa jechuun tokkoon tokkoon kiristaanaa fi waldaa kiristaanotaa ta’uu isaa garuu ni fudhatu. Macaafni qulqulluun garuu kan nutti agarsiisu hiikaa arfanuudha. Asirratti wanti hubachuu qabnu tokko ni jira. Tokkoon tokkoon namaa kiristaanummaa akka fudhatuu fi of eegees akka jiraatu taasisuuf (mana kiristaanaa akka ta’u) yoo xiqqaate hojimaatni fi gurmaa’insi hafuurawaa wayii ni barbaachisa. Kiristaanonnis waldaa tokkuummaatti akka wal gahaniif iddoo fi hogganaa akkasumas barsiisota jecha Waaqayyoo barsiisan ni barbaachisa. Barsiisonni kunneenis iddoo itti baratan/leenji’an manni barumsaa ni barbaachisa. Kanaafuu nuti mana kiristaanaa jechi jedhu gomoo fi dhaabbaticha hammata yeroo jennu dhugaa macaafonni ibsan, iccitii luboonni barsiisan bubachuudhanii fi hiikaa lamaan biroo hafan waliin kan adda hin bane waan ta’eefi.
Fakkeenya biraatiin, “maatii” jechuun namoota mana tokkoo, abbaa warraa tokkoon kan bulanii fi mana tokko keessa kan jiraatan jechuudha. Maatii tokko keessa tokkoon tokkoon miseensa maatii, tokkummaa miseensotaa mana keessa jiraatanii fi bulchaa/dursaan maatichaa (maatin dhaabbata waan ta’eef) ni jiru. Mana kiristaanaa jechuunis akkasuma. Mana kiristaanaa ishee jalqabaa kan taate mana haadha Maarqoostti hiikkaan mana kiristaanaa arfanuu ibsameera. Tokkoon tokkoon duuka bu’ootaa, tokkummaan duuka bu’ootaa, manni itti walitti qabamanii fi addunyaa biraa irraa adda baafamanii Kiristaanota jedhamuun isaanii hiikaa arfan hubachiisa.


text:
bitootessi 8 guyyaa biyyitii hedduun waan rakkooo haawwanii fi ijoollee dubraa irratti mari’chaa,waan isaan argachuu malan dubbachaa waan isaan keessa dabaran keessa jiranii fi itti yaahanii mari’atanii addunyaallee gurra buusan.
Minsiterri haajaa alaa Amerikaa ammoo guyyaa dubratoota addunyaa baranaatti, haawwan biyya jiranitti bulchiinsa dansaa bulchaa, waan jireenna namaa jijjiiraa hojjachaa rakko haawwanii fi ijoollee dubraa irra geettu dubbachaa fala itti barbaadan jedhee badhaase.
Badhaasa baranaa ka hagii guddaan biyya Musliimaatii kenname kana dubartoota biyya 10tti aragate.Hujii prezdaantummaatii haga hujii gaazexeessummaa hojajtanitti argate.
Jarii badhaafame kun hagii tokko ka biyya ijoollee dubraa itti barsiisuun wanjala taatetti dhossaan barachaa nama hedduu fkn tahan faha.Minsiteri haajaa alaa Amerikaa Hilary Clinton hujiin akkanaa tun waan jabeessuu malan jedhu.
Mee MP3 tana irraa oduu guyyaa dubartootaa caqasaa.
Ministeerri Haajaa Alaa Amerikaa Haawwan Hujii Jajjabduu Hojjatan Jedhe Badhaase
- VOA
bitootessi 8 guyyaa biyyitii hedduun waan rakkooo haawwanii fi ijoollee dubraa irratti mari’chaa,waan isaan argachuu malan dubbachaa waan isaan keessa dabaran keessa jiranii fi itti yaahanii mari’atanii addunyaallee gurra buusan.


text:
Abdii Boruutiin
Mata duree kanaan barruu kana akkan dhiyeessu kan na taasise, barreeffama dhiyoo kana mata duree“የኦሮሞ ፖለቲካ ጉዳይ” Ya Oromo politiikaa guddaay – Dhimma siyaasaa Oromoo” jedhuun Obboo Bulchaa Dammaqsaatiin Afaan Amaaraatiin dhiyaate dubbisuu kooti. Qabiyyee barreeffama sanaarratti yaada koo otuu hin dhiyeessin dura, Obboo Bulchaa ilaalchisee waan tokko tokko jechuun barbaada. Obboo Bulchaa Dammaqsaa, ilaalcha fedhan haa qabaatan, akka ilma Oromoo tokkootti; akka hayyuu Oromoo hangafa tokkoottii; akka manguddoo keenyaatti; nama kabaja fi ulfina guddaa argatanii dha. Karaa siyaasaatiinis yoo ta’e, kaayyoo fedhan haa qabaatan; galii fedhanis haa hawwan; xinnaatus baay’atus diina keessa taa’anii dhimma Oromootiif falmachuun; Paarlaamaa Wayyaanee keessa taa’anii Afaan Oromootiin dubbachuun; diina keenya qeequun, akka qaama qabsootti ilaalamuu qaba jedheen amana.
Akka yaada fi ilaalcha kiyyaatittii, barreeffamni isaanii sun bakkee tokko tokkotti yaada mormisiisaa mul’isus; akka waliigalaatti yoo ilaalame, waanuma dhugaarratti hundaaye ibsa. Yoon barreeffama isaanii sanarratti yaada koo dhiyeessu, akka ilaalcha kiyyaatitti mormii ani qabxiilee tokko tokkorratti qabu ibsuuf malee, beekumsa fi dandeettii Obboo Bulchaa gaafii keessa galchee, isaan qeequufii miti. Beekumsi fi dandeettiin kiyyas kan Obboo Bulchaa ni caala jedhee ofmul’isuuf akka hin taane dubbistoota barruu kiyyaa hubachiisuun barbaada. Akkan Afaan Amaaraarraa Afaan keenyatti hiikuu yaaletti, Obboo Bulchaan barreeffama isaanii yoo jalqaban, akkana jedhu: “የኦሮሞ የፖለቲካ ጉዳይ በየዘመኑአንድ እርምጃ ወደፊት ሁለት እርምጃ ወደኋላ ሲመሏ ለዘመናት ቆይቷል” – Dhimmi siyaasaa Oromoo bara baraan tarkaanfii tokko gara fuulduraatti, tarkaanfii lama gara duubaatti deemaa ture – jedhu. Mormiin kiyyas qabxii kanarraa jalqaba.
Haalota yeroo adda addaa keessatti uumaman keessatti carraaleen gara garaa nu haa dabran malee, hangan beeku fi hubadhutti, adeemsi siyaasaa Oromoo (qabsoon bilisummaa Oromoo) har’a bakkee tokko gayee gara fuulduraatti siquu dadhabullee; akka Obboo Bulchaan jedhan, tarkaanfii lama gara duubaatti waan deeme natti hin fakkaatu. Ofduuba gargallee yoo ilaalle, fakkeenyaaf warraaqsi bara 1974 impaayara Itoophiyaa keessatti dhalate, qaama qabsoo bilisummaa Oromoo akka ta’e dhara waan ta’u natti hin fakkaatu. Inni sun dhimma siyaasaa Oromoo ture jechuu dha. Innis xinnaatullee Oromoodhaaf bu’aa otuu hin argamsiisin hin hafne. Wanti guddaan argamuu baatullee, sirni Fiyudaalisimii nama-nyaataan sun kufee; lafti kan qotee bulaa akka ta’u taasisuun, innumtuu bu’aa tokko ture. Sun ammoo tarkaanfii tokko gara fuulduraatti deemuu dha.
Kan biraa ammoo, jijjiirama bara 1991 argamee dha. Bu’aa fi jijjiiramni bara sana argame, dhugaa dubbachuudhaaf, seenaa saba Oromoo keessatti kan bakkee guddaa argatuu dha. Carraa guddaan nu dabrus, akka diinni fi alagaan xinneessanii ilaalan otuu hin taane, nuuf Oromoodhaaf jijjiirama hamma kana hin jedhamnetu argame. Kun jijjiirama hundee ti. Biyyi teenya Oromiyaan kaartaarratti mul’achuun; Afaan Oromoo awwaalamuudhaaf fiixee boolloorra kan gaye sun dandamatee; qubee ittiin barreeffamu argatee; sadarkaa kanarra gawuun,… bu’aalee akka laayyootti ilaalamanii miti. Bara 1974 wajjin walbira qabnee yoo ilaalle, bara 1991 tarkaanfii guddaa gara fuulduraatti deemne jechuu ni dandeenya. Dammaqinsi uummata keenyaa guddachuun; dhalootni haaraan (dhalootni qubee) eenyummaa ofii hubatanii; mirga uummata Oromootiif falmachuun,…kun hunduu tarkaanfii biroo ti.
Har’as taanan, bara 1991 booda haalli Addunyaas jijjiiramaa dhufee; mooraan QBO laafee; qabsoon kun qabbanaayee; bakkee gayetti waan dhaabbate haa fakkaatu malee, tarkaanfii lama duubatti deeme jechuun hin danda’amu. Dhimmi siyaasaa keenyaa tarkaanfii lama duubatti deeme yoo jenne, sochii uummata keenyaa tuffachuu ta’a. Hamilee uummata keenyaa laaffisuu fi kan diinaa jabeessuu ta’a. Kanaafan yaada Obboo Bulchaa kanaan morma. Haalli har’a qabsoon keenya keessa jiru baay’ee rakkisaa fi walxaxaa akka ta’e; humni keenya gara gara faca’ee, mooraan keenya akka laafe waanuma mul’atuu dha. Bar-kurnee lamaan dabran kana keessatti bu’aa tokko malee turuun keenya baay’ee gaddisiisaa dha. Haa ta’u malee, tarkaanfii lama duubatti deebine jechuu hin dandeenyu. Yoo ta’ellee, bakkee geenye sanatti dhaabbannee hafne yoo jedhame kun dhara hin ta’u.
Kan biraa kanan barreeffama Oboo Bulchaa keessatti hubadhe, Obboo Bulchaan weerara Minilik akkamitti akka ilaalani fi ibsanii dha. Barreeffama isaanii keessatti, “ኦሮሞንና ሀገሩን አሸንፈው ለማስገበርየቻሉት አፄ ሚኒሊክ ብቻ ነበሩ – Oromoo fi biyya isaa injifachuudhaan gabbarsiisuu (bituu) kan danda’e Minilik qofaa dha” jedhu. Bakkee biraatti ammoo, “እኔ አቀኑ እላለሁ አንዳንድ ሰዎች ግን “ኮሎናይዝ” አደረጉ ነውየሚሉት – namootni tokko tokko “colonize” jedhu, ani garuu akkas hin jedhu” waan jedhan fakkaatu. Asirratti mee Obboo Bulchaan gaafii tokko gaafadha. Erga uummatni tokko diinaan injifatamee; biyyi isaa qabamee; uummatnis gabrummaa jalatti kufee; kun akkamitti “colonized” hin jedhamne? Akka yaada Obboo Bulchaatti, weerartuun Habashaa, kan harka fi harma uummata keenyaa murtee; aadaa fi amantii isaanii uummat keenyarratti feetee; eenyummaa keenya balleessuuf nutti dhufte; nu gabroomsuuf malee waan biraa akka hin taane otuu seenaan agarsiisuu; “colonize” hin jedhu jechuun isaanii hayyuu Oromoo tokkorraa ni eegamaa?
Weerara Minilik wajjin wal qabsiisanii yoo ibsan, Obboo Bulchaan, “እኔ እንደብዙ ወገኖቼ ጎበናንአላብጠለጥልም… – Ani akka lammiilee kiyyaa Gobana Daaccee hin balaalefadhu” jedhu. Ittifufuudhaan, “ራስ ጎበና ከሚኒሊክ ጋር ያደረጉት ስምምነት ለጊዜው ለኦሮሞ አንድ እርምጃ ወደፊት የሚሄድ መስሎ ነበር፡፡ ከዚያም በኋላ አፄ ሚኒሊክ ኦሮሞን የገዙበት የባሪያ አገዛዝ ሁለት እርምጃ ወደኋላ እንዲሄዱ አደረጋቸው፡፡Goobanaan Minilik wajjin waliigaltee kan godhe, Oromoodhaaf tarkaanfiin tokko gara fuulduraatti waan deemu ittifakkaatee ti. Sana booda Minilik uummata Oromoo gabrummaa jalatti kuffisuun isaa, uummatni kun tarkaanfii lama gara duubaatti akka deemu godhe” jedhu. Kun waan gurguddoo lama nutti agarsiisa. Inni tokko isaan amananii Habashaa wajjin waliigaltee godhuun xumurri isaa gaarii akka hin taane yoo ta’u; inni biraa ammoo, Habashootni nu gowwoomsanii nutti fayyadamuuf yoo ta’a malee, dhugaadhaan nu waliin hojjechuu akka hin barbaadne dha. Akka ilaalcha kiyyaatittti, dhugaa kanatu dhimma siyaasaa Oromoo tarkaanfii lama duubatti oofa.
Waan dabrerraa barachuu dadhabuutu akka tarkaanfii lama duubatti deeman nama taasisa. Waan OPDOn godhe fi OPDO haaraanis godhuuf deemu, kan Goobana Daaccee godherraa adda ta’uu hin danda’u. Yeroon adda adda haa ta’u malee, haalli walfakkaataa dha jechuu dha. Mee asirratti Obboo Bulchaadhaaf gaafii biraan dhiyeessa. Duraan dursee, jaarmayaan isaanii OFDM fi OPC walittibaqanii, OFC uumanii humna Oromoo tokko ta’uun isaanii baay’ee nama gammachiisa. Tokkummaan ilmaan Oromoo murteessaa waan ta’uufi. Karaa biraatiin garuu, humni haaraan uumame kun (OFCn) ammallee warra MEDREK jedhamurratti rarra’ee waan jiru natti fakkaata. Kanaaf, Obboo Bulchaa: Humna mooraa ofii (humna Oromoo) otuu hin cimsin; Habashoota wajjin hojjetanii galii hawwamu gahuun, tarkaanfii tokko gara fuulduratti nu oofa moo tarkaanfii lama gara duubaatti nu deebisa laata?
Dhumarratti, waan Obboo Bulchaan xumura barreeffama isaaniirratti ibsan tokko kaaseen; anis barruu kiyya xumura. “አንዳንድ ወዳጆቼ አንድ ጥያቄ ሁልጊዜ ይጠይቁኛል፡፡ “ለምን ሁልጊዜ ስለ ኦሮሞ ብቻ ትጽፋለህ?”መልሶቼ ባያጠግቡም ሁልጊዜ ተመሳሳይ ናቸው፡፡ “እኔ ደህና አድርጌ የማውቀው ስለ ኦሮሞዎች ስለሆነ ነው፡፡ …. እኔለኦሮሞ የምፅፍበት ሌላ ምክንያት የለኝም፡፡ Hiriyootni kiyya tokko tokko, maaliif yeroo hunda waayee Oromoo qofaa barreessita? jedhanii na gaafatu. Deebiin kiyya quubsaa ta’uu baatus, yeroo hundaa walfakkaataa dha. Ani gaariitti kanan beeku waayee Oromoo waan ta’eefi”…”Ani waayee Oromoo barreessuuf sababa biraa hin qabu” jedhu. Hayyuu Oromoo tokko dhiisii, waayee Oromoo alagaa fi diinnuu gaariitti beeku. Kanaaf, deebiin Obboo Bulchaa kun anaaf haphii dha. Sababa biraa hin qabu kan jedhan, ilma Oromoo ta’uun sababa hin ta’uu? Ani ilma Oromomoo waanan ta’eef; dhimmi saba kiyyaas waan na quuquuf,… jechuu maaltu nama sodaachisa? Akkana jechuun tarkaanfii lama duubatti deebi’uu ta’inaa laata?
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Guyyaa Har’aa Konkolaattota ISUZU sadi(3) araddaa UNKURUUREE jedhamtu keeysatti,qabuudhaan ummata Oromoo konkolaataa kanaan dalagachuuf deemu qabanii hidhanii of harkaa qabu.Aradduma Unkuruuree kanatti konkolaataa UD yokko yeroo qabuuf jedhan konkolaachisaan keeysaa bahee utaaluun hidhaa duraa bahee konkolaataa qabanii of harkaa qaban.
Abbootiin konkolaataa kanneenii keeysaa;
1,Ahmad Ibroo
2,Shakuul faadha.
Konkolaattonnii fi ummanni konkolaataa keeysa jiran walumaan harka Liyuu hidhaa jiran.
Karaa biraatiin Aanuma kana araddaa KARRA MARFATAA jedhamu keeysaa weerara bananii qabeenya ummataa Loonii,Gaalaa fikkf hedduu saamanii jiran.
Godina Harargee Bahaa Aanaa Mayyu Muluqqee keessatti weerarri Liyuu poolisii cimee itti fufee jira.
Guyyaa Har’aa Konkolaattota ISUZU sadi(3) araddaa UNKURUUREE jedhamtu keeysatti,qabuudhaan ummata Oromoo konkolaataa kanaan dalagachuuf deemu qabanii hidhanii of harkaa qabu.Aradduma Unkuruuree kanatti konkolaataa UD yokko yeroo qabuuf jedhan konkolaachisaan keeysaa bahee utaaluun hidhaa duraa bahee konkolaataa qabanii of harkaa qaban.


text:
Ozone
Ozone (O3) kan jedhamu molekula atomi-sadii qabu, kan atomotta oxygenaa sadii ofii kessa qabu dha. Kunis allotropeii oxygenaa yoo ta'uu diatomic O2 irra ofii danda'uun diqqatte argame. Ozoniin sadarka-lafa (Ground-level) irratti argamu qillensa kan hamessu fi akkatta qillensa basu fi galchu (respiratory system) binensotta kan midhuu dha. Ozoniin atmosferra gubba irratti argamu garuu cararii Ultraviolet jedhamu kan nama irratti midha dhaqabsu danda'u akka lafaa hin dhaqabne godhaa. Kuniis hamaa diqoon Atmosferra Lafa kessatti argama. Fayyadamtotta fi Industrii kessatti gochaa heduu qaba. Allotrope kemikalotta kessaa sayintistiin kan jalqaban bekkame Ozone yoo ta'uu, kuniis akka kemikala kompoundit kan gargara bafame bara 1840t namicha Christian Friedrich Schönbein jedhamun yoo ta'uu innis jechaa Greeka (ozein) irratti maqaa basef. Kuniis maqaa urgaa yeroo lightining jiruu dha. Urgaan yeroo lightiningii argamu kunii kan dhufuu jijjirama kemikalaa yeroo sunitii dafee ademsifamu irra malee ozoni irra kan dhufuu miti. Formulaan ozone, O3, hanga bara 1865faat hin murtefamne turee, bara kanatiis J.L.Soret namichi jedhamu murtessu yoo danda'uu bara 1867t immoo Schonbein namichi jedhamu dhugessu danda'erra.


text:
Xiyyaaronni waraana Afgaanistaan haleellaa madarasaa Qur’aanaa naannawa Kinduuz keessatti argamu irratti raawwataniin, yoo xiqqaate huffaazota dabalatee namoota 150 ol galaafatan. Irra hedduun namoota ajjeefamanii ijoollee Qur’aana haffazuun sirna eebbaa irra turan akka tahe gabaasni argame ni mul’isa.
Mootummaan Afgaanistaan hidhattoota Taalibaan 30 fi hoogganaa isaanii irratti tarkaanfii fudhatameen namoonni nagahaa du’an kan jedhe yoo tahu, gareen Taalibaan gama isaatiin hidhattoonni isaa tokkoollee iddoo san akka hin turinii fi namoonni du’an Huffaazotaa fi maatii isaanii tahuu beeksise.


text:
Sagantaan kun mata duree “Tokkummaa fi Markaza Salahuddiin Al-ayyuubiitiif galii walitti qabuu” jedhuun, naannoo Amaaraa Godina Walloo magaalaa Sanbateetti guyyaa hardhaa geggeefamaa jira. Sagantaa kana irratti Ulamaa’onni gurguddoon biyya keennaa, daa’iwwanii fi keessummoonni heddu kan argaman tahuun beekamee jira.
Ulamaa’otaa fi keessummoota sagantaa kana irratti argaman jidduu: Dr Jeeylaan Khadiir, Sheik Muhammad Haamiddiin, Sheik Alii Jimmaa, Sheik Alii Garbaa, Ustaaz Raayyaa Abbaa Maccaa, Ustaaz Yaasiin Nuuruu fi kanneen biro heddu keessatti argamu. Ummanni magaalaa Sanbatee fi nannawa isii Kumaatamaan lakkaahamus sagantaa kana irratti kan hirmaataa jiru tahuu odeeyfannoon arganne ni mul’isa.


text:
Finfinnee, Gurraandhala 8,2010(FBC) -Muummen ministiraa Haaylamaariyaam Dassaalany taayitaa gadhiisuuf xalayaa galfatan.
Muummen ministiraa ibsa laataniin sababiin taayitaa gadhiisuu isaanii yeroo hedduu tajaajiluu isaanii ta’uu ibsanii, dirree siyaasaa biyyattii bal’isuuf akka ta’es eeraniiru.
Rakkoon tasgabbaa’uu dhabuu fi siyaasni biyyattii akka hiikamu, ummanni naannoleerraa buqqa’uun akka dhaabbatu, barbadaa’uun qabeenyaa fi balaan invastimantiirratti aggaamamus akka furamuuf taayitaa gadhiisuuf xalayaa galfadheera jedhan.
Dabalataanis dirree siyaasaa biyyattii bal’isuuf fedhii mataa kiyyaan dura taa’ummaa Warraaqsa Demokraatawa Ummattoota Kibbaa fi muummee ministiraarraa gadhiisuuf xalayaa galfadheera jedhan.
Koreen hoji raawwachiistuu Warraaqsa Demokraatawa Ummattoota Kibbaa fi koreen hoji raawwachiistuu ADWUI xalayaa isaanii kan irraa fuudhe yammuu ta’u, Mana Maree ADWUIf ammoo dhiyeeffachuu ibsaniiru.
Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataatifis galfachuu eeranii, akka naaf ragga’us nan eega jedhaniiru.
Bakka isaanii dura taa’aa ADWUI ta’ee kan filatamu, muummee ministirummaan biyyattii akka hogganu, nagaa fi tasgabbiin akka bu’uuf akka hojjetus dhaamaniiru.
Buzu’aalam Beenyaatu gabaase.


text:
#DaayimtuuFINFINNEEoromiyaa irra #ganama kana
#oromoprotests Breaking news Gabaasa Qeerroo Finfinnee, Caamsaa 31, 2016
Magaazinni Kuufama Meeshaa Wayyaanotaa Goorootti Argamu Guutummatti Barbadaaye
Gabaasa Qeerroo Finfinnee, Caamsaa 31, 2016
Ummanni onneen isaa gabrummaan madaaye mirga isaa falmachuu fi qabeenya ofiif qabsaawuun gonkumaa hin dhaabbatu. Haala kanaan guyyaa Wayyaanonni ayyaana Gimbot 20 jechuun magaalaa Finfinee keessatti qophiitti jiran irratti humni hin beekamiin tokko qabeenya Investera Tigray kan ta’e magaazina kuufama meeshaa Wayyaanootaa guddaa naannoo Finfinnee lafa Gooroo jedhamutti kan argamu irratti tarkaanfii fudhatameen magaazinichi guutummaatti barbadaayee jira.
Yeroo magaazinni kun gubatutti kaabinooti mootummaa Wayyaanee hoteelotaa fi bakkoota adda addaatti ummata walitti qabuun duskurii siyaasa kijibaa fi guyyaa injifatnoo jedhanii umata irratti geeraraa dhaa osoo jiranii tarkaanfiin akkasii fudhatamuun naannicha fi qondaalota Wayyaanee guddoo waan rifaasiseef jecha humna waraanaa heddumminaan gara Goorootti bobbaasuun ummata naannichaa jequu fi hidhuutti bobbaa guddaa godhee akka jiru beekama.
Gubachuun magaazina kuufama meeshaa kun tilmaama maallaqa miliyoona 10 kan ta’u akka dhabame gabaasi achi irraa argame addeessa.
Diddaan ummataa kun kanaan osoo hin dhaabbatiin kutaalee Oromiyaa gara garaa keessattii fi University akkasumas manneen barnootaa gadii keessatti ummanni Oromoo ayyaana Gimboti 20 kana dura dhaabatee diddaa isaa muldhisee jira. Tarkaanfiileen fakkaatoos bakkoota gara garaati qondaalotaa fi milishoota Wayyaanee irratti fudhatamun beekamaa dha.
Qabsoon itti Fufa! Gabrummaan ni kufa!!


text:
Barreessaa fi walaleessaa beekamaa Somaaliyaa Mohaammad Ibraahim Warsaamee maqaa qalamaa Hadraawiin jedhuun kan beekamu Kamisa kaleessaa magaalaa guddoo Somaalilaand Hargeisaa keessatti du’uu miseensonni maatii isaa himaniiru. Umuriin isaa 79 ture.
Walaleessaa Somaalee lubbuun jiru keessaa isa guddaa ta’ee bal’inaan kabajaan kan ilaalamu, fi “Sheekspir Somaaliyaa” jedhamee kan waamamu Warsameen, waggootaaf dhukkuba hospitaala akka ciisu isa taasise waliin wal’aansoo qabaa ture. Preezdaantiin Somaaliyaa Hasan Sheek Mohaammad gadda biyyattii-tti dhaga’ame ibsaniiru.
"Ogbarruu Somaalee keessatti nama mallattoo dhabne,'' jedhan Mohaammad. Nama nagaa ijaaruu fi waldhabdee furuu keessatti gahee qabu, ogummaa fi walaloo isaatiin yaada lammiilee Somaalee hedduu ijaaruun fooyya'iinsaa fi tokkummaa Somaaleetiif kan yaadu dhabne jedhanii, uummata Somaalee fi maatii isaa hundaaf jajjaabinan hawwa jedhaniiru.
Pirezidaantiin Somaalilaand Musee Bihii Abdiis nama guddaa aartii fi xalayaa Somaaliyaa dhabuu isaaniif gadda isaanii ibsaniiru.


text:
Uumama Namaatti Xinxallu-Kutaa 6
Akkuma gabrichi Gooftaa Isaa beekuuf tarkaanfi fudhatuu fi Isaaf ajajamuun mi’aa iimaanaa dhandhamaa adeema. Akkuma iimaanaa dhandhamuun gammachuu fi tasgabbiin gara hundaan isa marsu. Gammachuu fi tasgabbiin iimaana irraa argamuu garmalee guddaa ta’uu irraa kan ka’e jecha ittiin ibsu hin qabu. Abbuma iimaana dhandhametu kana beeka. Akkuma gabrichi hiyyeessi fi dadhabaan gara Rabbii Dureessaa fi Jabaatti dhiyaatuun ulfaatinni, dhiphinni fi gadadoon jireenyaa hir’ataafi adeema. Garuu kana jechuun maallaqa fi qabeenya baay’ee ni argata jechuudhaa? Tarii argachuu danda’a. Haa ta’uu malee, wanta qabeenya caalu argata. Innis, tasgabbii fi gammachuu qalbiiti. Qabeenya addunyaa guutuu osoo walitti qabanii tasgabbii fi gammachuu kana bituuf tattaafatanii, gonkumaa bitu hin danda’an. Kanaafu, gabrichi akkuma Mawlaatti dhiyaatun wanta maallaqaan gonkumaa hin bitamne argata. Innis tasgabbii fi gammachuu namni hunduu dharra’uudha. Maal qaba Rabbii ofiitiif ajajamanii tasgabbii fi gammachuu tana osoo bitatanii. Gabayaan banaadha. Garuu gatii ishii kafaluu didan malee. Gatiin tasgabbii fi gammachuu, Rabbitti, Aakhiraatti fi hundeewwan iimaana hafanitti amanuu fi Isaaf ajajamuudha. Har’as uumama keenyatti xinxalluu itti haa fufnu. Kuni iimaana keenya dabaluun wanta guddaa jireenya keessatti dharraanu akka argannuu nu taasisa.
Mee ilaali ajaa’iba sirna nyaata daakuu keessa jiru! Nyaanni nuti nyaannu akkamitti daakamuun gara dhiigaa fi anniisaatti jijjiramaa? Nyaata booda xuriin hafee akkamitti gara alaa bahaa? Wantoota kana galmaan akka gahuuf Rabbiin Guddaan akkamitti meeshaa nyaata daaku fi bulleessu nama keessatti akka uumee ilaali. Namni sirriitti itti xinxalluu Ogummaa fi Beekumsaa Rabbii Guddaa ni arga. Nyaata afaan keessa erga kaayannee, ilkaan ni bulleessa, xannachoonni anchufaa anchufa burqisiisuun nyaata jiisu. Arrabni nyaata afaan keessa oli gadi oofun gara kokkeetti dhiiba. Mee ilaali afaan akka garaachaa garmalee bal’aa hin goone, akka ujumoos garmalee dhiphaa hin goone. Bal’inna afaanii jidduu galeessa gochuun akka nyaata fudhatuu fi gara keessaatti dabarsu taasise. Nyaanni erga afaan keessatti daakkamee gara ujumoo nyaatatti darba. Ujumoon nyaataa nyaata baadhachuun gara garaachaatti dabarsa. Dhuma ujumoo nyaataa irratti wanti akka geengoo isfiniktar (sphincter) jedhamu ni argama. Isfiniktariin kuni dhuma ujumoo nyaataa cufuun nyaanni garaacha keessatti akka qabamu taasisa. Eenyutu akkanatti tolchee?
Garaachi wanta akka qubee J fakkaatuu fi nyaata kuusuuf kan ooludha. Akkuma rootton bishaanii yeroof bishaan kuusu, garaachis yeroo muraasaf nyaata ni kuusa. Garaachi nyaata kuusu qofa osoo hin ta’in, nyaata walitti makuu fi sochoosun, asiidi fi inzaayimii burqisiisuun nyaata daran ni bulleessa. Mee itti haa xinxallinu, nuti mataa keenyaan hamma fi boca garaachaa murteessu dandeenyaa? Namni biraa nuuf murteessu danda’aa? Kanaafu, eenyutu akkanatti hammaa fi boca isaa murteessaa? Eenyutu gubbaan ujumoo qal’aa, jalaanis ujumaa qal’aa itti galchuun sirna daakkaa nyaataa akka adeemsisuu taasisaa? Kuni ofiin walitti galuu danda’aa? Deebiin keenya, Rabbii olta’aa Ogeessaa fi beekaa ta’e malee kan biraa ta’uu danda’aa? Ogummaa fi Beekumsa Isaatiin ujumoowwanii fi garaacha akkamitti akka walitti galchee mee ilaali.
Ammas itti fufuun ajaa’iba tiruu fi afuuffeen hadhooftuu qaban ilaali. Tiruun hojiiwwan baay’ee qabdi. Garuu hojiin ishii guddaan dhiiga dhinbiibu fi hadhooftu maddisiisuudha. Hadhooftun maddite tuni qaraxiixii ykn afuuffee naannawa tiruu irratti argamu keessatti ni kuufamti. Ergasii qaraxixii keessaa gara mar’imaa qal’aa yaa’un nyaata akka fooni bulleessiti. Nyaanni inzaayimi Pankiriisii keessaa burquu fi hodhooftu tiruu keessa burquun mari’aama qala’aa keessatti garmalee erga bullaa’e booda qaamni ni xuuxa.
Xuuxamuun nyaataa garaacha keessatti jalqaba. Garuu xuuxamni baay’een mari’amaa qal’aa keessatti adeemsifama. Mar’imaan qal’aan rukkinnaan kan walitti dacha’eedha. Kuni haala salphaan nyaata akka xuuxu gargaara. Ujumooleen dhiigaa xixiqoon mar’imaa keessatti argaman nyaata xuuxamee fuudhun gara qaamatti baadhatu. Ergasii nyaanni xuuxamee gara dhiigaatti jijjiramuun qaamaaf bu’aa buusa. Nyaanni bullaa’ee hojii irra hin oolle immoo mar’imaa furdaa keessatti hafa. Kuni haala sagaraatiin yeroo muraasaf ni kuufama. Ergasii namni yommuu fedhutti of keessaa baasa. Mari’amaan furdaan nyaata hin xuuxamiin kuusu qofa osoo hin ta’in bishaan, ashaboo, sukkaara fi vitaaminoota lamuu ni xuuxa. Akkasumas, baakteriyaa xurii xuuxan of keessaa qaba.
Eenyutu akkanatti tiruu, mari’aamaa, hadhooftu fi inzaayimoota nyaata bulleessan bakka isaanii qabsiisee? Eenyutu hojii isaaniif malu akka hojjatan taasisee? Rabbii Guddaa malee eenyullee ta’uu hin danda’u. Mee itti xinxalli karaan xuriin dhangala’oo fi jajjaboon qaama keessaa itti bahuu tokko miti. Jajjaboof karaa isaaf malu, dhangala’aafis karaa isaaf maluu taasise. Mee ilaali meeshaa midhan daaku kamtu nyaata gara dhiigaatti jijjiraa? Gonkumaa meeshaan ykn maashiniin midhaan daakuun gara dhiigaatti jijjiruu hin jiru. Garuu meeshaaleen nyaata daakan qaama namaa keessatti argaman nyaata bulleessun gara dhiigaatti jijjiru. Kuni Ogummaa, Beekumsaa fi Dandeetti Rabbii olta’aa kan agarsiisuudha.
Ilma namaa hundaafu sirna nyaata daaku wal fakkaataa gochuun Tokkichummaa fi Dandeetti Rabbii kan agarsiisuudha. Namoota lakkoofsi isaanii biliyoona fi biliyoonatti lakkaawaman haala wal-fakkaatun meeshaa nyaata daaku isaan keessatti uumuun Tokkichummaa Isaa agarsiisa. Osoo Uumaan biraa Isa waliin kan jiru ta’e silaa meeshaan nyaata daaku namoota gariif adda haa ta’u jechuun mormaa ture. Garuu sirni nyaata daaku namoota hundaa kan wal fakkaatudha. Dur irraa kaasee hanga ammaa fi gara fuunduraatti namoota lakkoofsan hangana hin jedhamne meeshaa nyaata daaku akkanatti wal xaxe uumuu fi too’achuun Rabbiin wantoota hundaa irratti Danda’aa akka ta’e agarsiisa. Namni maashini midhaan daaku hojjachuu fi too’achu danda’a. Garuu maashinii miliyoonatti lakkaawamu yeroo tokkotti hojjachuu fi too’achuu danda’aa? Gonkumaa hin danda’u. Garuu Rabbiin Guddaan Olta’e, Tokkichi fakkaataa hin qabne namoota biiliyoona keessatti maashinii ajaa’ibaa nyaata daaku kana uumuun ni too’ata. Rabbiin hin nyaatu, hin dhugu, fakkaataa fi ilmoo hin qabu. Ee badii isaanii warroota Rabbiif ilmoo taasisuun Isarratti kijiba odeessan. Rabbiin ni jedha:
“Odoo Inni isaan uumee jiruu Jinnoota Rabbiif shariika taasisan; isaan beekumsa malee ilmaan dhiiraa fi dubaraa Isaaf godhan. Inni wantoota isaan kijibaan Isatti maxxansan irraa qulqulluu fi olta’aadha. Jalqabaa samii fi dachiiti. Inni waan hundaa kan uumee fi niiti kan hin qabne ta’ee osoo jiruu akkamitti ilmoon Isaaf ta’aa? Inni waan hundaa beekaadha. Suni Allah, Gooftaa keessani. Isa malee dhugaan gabbaramaan hin jiru. Inni Uumaa waan hundaati, kanaafu Isa qofa gabbaraa. Inni waan hundaa irratti Wakiila. Agartuun guutumaan guututti Isa hin agartu, Inni immoo guutumaan guututti agartuu hunda arga. Inni Mararfataa keessa Beekaadha.” Suuratu Al-An’aam 6:100-103
Mushrikoonni (Warroonni Rabbiitti waa qindeessan) Jinnii Rabbiif shariika taasisan. Kana jechuun akkuma Rabbiif ajajaman Jinnifiis ajajaman. Akkuma Rabbiin kadhatan Jinniis kadhatu. Sheyxaanni Jinnii irraa waan ta’eef wanta badaa inni itti ajaju hojjachuun isa gabbaru. Rabbiin dhiisanii taabotaa, dhagaa fi uumamtoota biroo akka gabbaran kan itti nama ajaju sheyxaana. Kanaafu, namoonni isaaf tole jechuun yommuu wantoota kanniin gabbaran dhugumatti sheyxaana gabbaraa jiru. Gabbaru jechuun gabbaramaaf of gadi qabuu, ajajamuu, wanta Inni jaallatu hojjachuu fi wanta Inni dhoowwe dhiisudha. Gabbarriin guddaan du’aayi (kadhannaa)dha.
Jallinni lammataa Mushrikoonni Arabaa fi kan biro hojjatan, Rabbiin Qulqullaa’an ilmoo dhiiraa fi dubaraa qaba jechuun kijiba Isarratti uumudha. Beekumsa malee kijiba garmalee guddatu kana uuman. Beekumsaa fi ragaa wayiitu hin qaban. Kijiba ofii uuman malee. Namoonni Iyyasuus ilma Gooftaati jedhanii kijiba uuman beekumsa sirrii Rabbiin irraa dhufe hin qaban. Kuni kijiba isaan uumun kitaaba keessatti barreessan malee ragaa Rabbiin irraa dhufee miti. Mee itti xinxallii
“Rabbiin Jalqabaa samii fi dachiiti.” Kana jechuun osoo homaa Isa hin dursin samii fi dachii dhabama irraa kan argamsiiseedha. “Niiti kan hin qabne ta’ee osoo jiruu akkamitti ilmoon Isaaf ta’aa?” Eessaa fi akkamitti osoo niiti hin qabaatin ilmoo godhataa? Samii fi dachii dhabama irraa kan argamsiiseedha. Sammii fi dachii uumuu duraa fi booda niiti hin qabu. Inni wanta hundaa irraa dureessa waan ta’eef niititti hin hajamu. Kanaafu, ilmi eessaa dhufaaf? Akkasumas, ilmi sanyii abbaa irraa ta’uu qaba. Ilmi abbaa fakkaata. Rabbiin Olta’aan ilma qaba jedhanii dubbachuun ‘Rabbiin fakkaataa qaba’ jedhanii dubbachuudha. Kuni kijiba guddaadha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Tokkicha fakkaataa wayiitu hin qabneedha. “Inni waan hundaa uume”- Rabbiin samii fi dachii fi wantoota isaan keessa jiran hunda kan uumee fi argamsiiseedha. Akkamitti wanti Inni uume ilma Isarraa bahuu ta’uu danda’aa? Namni rooboti (meeshaa socho’aa) yoo hojjate, “roobotin ilma isaati” jechuu dandeenyaa? Dhugumatti, Rabbiin ilma qabaachu irraa qulqullaa’adha. Wantoonni Inni uume uumamtoota Isaa ta’uu malee ilmaan ta’uu hin danda’an. Sababni isaas, ilmi wanta tokko irraa kan baheedha. Rabbiin kanarraa qulqulluudha. Kanaafu, “Rabbiin ilma qaba” jedhanii dubbachuun kijiba guddaa akka ta’e haala kanaan ifa ta’a.
“Inni waan hundaa beekaadha.” Kana jechuun Rabbiin wanta guddaa fi xiqqaa, dhokataa fi ifa hunda kan beekudha. Isa waliin shariikni homaatu akka hin jirre ni beeka. Ilmoo akka hin qabne ni beeka. Inni Guddate Olta’e, haqa beeku ni beeksiisa. Osoo shariika (qindaa’aa) yookiin ilmoo wayii kan qabaatu ta’ee silaa ni beeksiisa. Hin dhoksu. Kijiba warroota Isarratti kijibanii hin haaqu ture. Garuu shariikaa fi ilmoo waan hin qabneef, “Rabbiin shariikaa fi ilmoo qaba” jedhanii dubbachuun kijiba guddaa akka ta’e ni beeksiisa.
“Suni Allah, Gooftaa keessani.” Kana jechuun wantoota uumu hundaa kan uume, shariikaa fi ilma irraa qulqulluu kan ta’e Allah Gooftaa keessanii. Gooftaa jechuun kan uumuu, guddisu, kunuunsu, bulchuu fi too’atuudha. Kan isin uume, rooba isiniif roobsun isin nyaachisuu fi obaasu, qananii adda addaatin isin kunuunsu fi guddisuu Allah dha. Kanaafu, Inni Gooftaa keessani. Allah (Rabbiin) Gooftaa keessan erga ta’e isin gabroota Isaati. Haqni Gooftaan gabricha irraa qabu Isa qofa gabbaruudha. Kanaafu, Isa qofa gabbaraa.
“Isa malee dhugaan gabbaramaan hin jiru.” Kana jechuun haqaan kan gabbaramuu Rabbiin malee hin jiru. Isaan ala wantoonni gabbaraman (waaqefataman) hundi baaxila (soba). “Inni Uumaa waan hundaati..” Kana jechuun akkuma wanta darbe hunda uume wanta gara fuunduraatti dhufu hundaa Kan Uumuudha. Wanti yeroo darbe ta’e, ammatti ta’uu ykn gara fuunduraatti ta’u hin jiru Inni Kan uumuu yoo ta’e malee. Wanta darban, ammatti jiranii fi gara fuunduraatti dhufan hundi uumamtoota Isaati. “kanaafu, Isa qofa gabbaraa.” Erga haqaan gabbaramaan Rabbiin malee akka hin jirre mirkanaa’e, gabbarrii (ibaadaa) gosa kamiyyuu Isaaf godhaa, Rabbiif qulqulleessaa, Jaalala Isaa argachuuf niyyadhaa. Ibsa biraatiin “Gabbarrii (ibaadaa)” jechuun jaalala Rabbii argachuuf seera Inni kaa’e hordofuun hojii fi dubbii irraa wanta Inni jaallatu hojjachuudha. Fakkeenyaf, salaata, du’aayi, zakaa, qalma, sooma fi kkf.
“Inni waan hundaa irratti Wakiila.” Kana jechuun Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wantoota jiran hunda kan tiiksu fi eegudha. Lubbu-qabeenyi fi lubbu-dhabeenyi jiraachuuf wantoota isaan barbaachisan isaaniif kennuun ykn laaffisuun isaan tiiksa. Akkasumas, wanta isaan hojjatan hunda ni ilaala, ni too’ata.
“Agartuun guutumaan guututti Isa hin agartu..” Guddinnaa fi Guutummaa Isaatirraa kan ka’e ijji ilma namaa Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa guutumaan guututti arguu hin dandeessu. Addunyaa tana keessatti Isa arguu hin danda’an. Garuu Aakhiratti warroonni amanan ni argu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa immoo guutumaan guututti wanta hundaa ni arga. Wanti Isarraa dhokatu tokkollee hin jiru. Kanaafi, itti aansee, “Inni Mararfataa keessa Beekaadha” jedhe. Rabbiin Olta’aan keesso wanta hundaa kan beekudha. Wanta samii fi dachii keessa jiruu fi adeemsifamuu, wanta biyyee jala jiru, wanta sammuu fi qalbii namaa keessa jiru hunda kan beekuudha. Wanti Isarraa dhokatu tokkollee hin jiru. Yaanni fi miironni namni sammuu fi qalbii keessatti kuufatu hundii Isaaf ifa. Gonkuma namni yaadaa fi miira isaa Rabbiin irraa dhoksuu hin danda’u.
Kitaabban Wabii
https://www.innerbody.com/image/digeov.html
https://www.webmd.com/heartburn-gerd/your-digestive-system#3
https://www.myvmc.com/anatomy/gastrointestinal-system/
Tafsiroota: Ma’aariju at-tafakkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 11/359-366, Abdurahman Habanka
Tafsiir Sa’diyy-fuula 298-299


text:
Jannata Isiniif waadaa galamte kafaruu fi shirkii hojjachuun hin dhabinaa-Kutaa 1
Bismillah. Alhamdulillah. Rabbii jireenya lama uumee ergasii jireenya tokkoffaa iddoo qormaataa, jireenya lammataa immoo iddoo jazaa taasiseef galanni haa galu. Addunyaan tuni iddoo qormaataa fi hojiiti. Aakhiraan immoo iddoo jazaati fi turtiiti. Addunyaan tuni iddoo qormaataa fi hojii waan taatef yeroo muraasaf turti. Akhiraan immoo gahuumsa namaa waan taateef yeroo hundaa turti. Namni iddoo qormaataa osoo jiruu wanta isarraa barbaadame hojjate, iddoo jazaatti badhaasa guddaa fi qananii abadii argata. Namni iddoo qormaatatti wanta isarraa barbaadame hojjachuu dhiise immoo badhaasa dhabuun dararaa abadiitif of saaxila.
Namoonni gariin akkana jechuun gaafatu, “Aakhiraan isin jettan meeti? Namni du’e kan lamu kaafamu hin argine.” Deebiin namoota kanniinif kenninu: jalqaba qormaanni yeroo fi bakka qaba, firiin qormaataas akkasuma. Osoo yeroon qormaataa hin dhumatin firiin qormaataa ni ibsimaa? Addunyaan tuni iddoo qormaataa waan taatef, yeroon qormaataa Rabbiin olta’aan murteesse hin dhumanne. Wanta namoonni ittiin qoraman keessaa tokko wanta ijaan hin mul’annetti (ghaybitti) amanuudha. Du’aan booda kaafamun, Jannataa fi Jahannam wanta ghaybi (ijaan hin mul’anne) irraayyi. Kanaafu, yeroon qormaataa osoo hin dhumatin namni du’e osoo kaafamee fi Jannataaf Jahannam mul’atanii, silaa qormaanni namoonni ittiin qoraman akka barattoota qoruun dura deebii isaanitti agarsiisu ta’a. Deebii qormaataa erga itti agarsiistee booda barattoota qoruun maal faaydaa qabaa?
Akkasumas, yeroon qormaataa dhumachuun dura osoo namoonni du’an kaafamanii fi Jannataaf Jahannam mul’atanii, silaa mu’minaa fi kaafirri addaan hin baafamu ture. Mu’minni du’aan booda kaafamatti, Jannataa fi Jahannamitti amanuun kaafira irraa adda baha.
Hanga yeroon qormaata addunyaa tanaa dhumatutti Jannataa fi Jahannam namarraa dhokatoo ta’anii turu. Yeroon qormaataa yommuu xumuramu, ifatti bahu. Sa’aatin yeroon qormaata addunyaa tanaa itti xumuramu, yommuu Qiyaamaan dhootudha. Akkuma barattoonni yommuu firiin qormaata ibsamu wanta yeroo qormaataa hojjatan beekan, namoonnis Guyyaa san wanta addunyaa keessatti hojjatan ni beeku. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Yeroo galmeewwan banaman. Yeroo samiin buqqifamtee maramte. Yeroo Jahannam qabsiifamte, Yeroo Jannanis dhiyeefamte. Nafseen hundi wanta fidde ni beekti.” Suuratu At-Takwiir 81:10-14
Suurah tana keessatti Guyyaa kam firiin qormaata akka mul’atu ibsa. Guyyaan firiin qormaata addunyaa tanaa itti mul’atus yeroo galmeewwan hojiin namootaa keessatti galmaa’e banamanii fi raabsaman, yeroo samiin buqqifamtee maramtu, yeroo Jahannam qabsiifamtu fi Jannanii dhiyeefamtuudha. Yeroo wantoonni kunniin argaman nafseen hundi wanta hojjattee dabarsite ni beekti. Namni hundi wanta hojjatee dabarse ni beeka, jazaa hojii isaas ni bara. Jecha biraatin firii qormaataa addunyaa keessatti qoramaa ture ni beeka. Jazaan kuni takkaa gara Jannataa, takkaa immoo gara Jahannam ta’a. (Qormaanni asitti barbaadame, qormaata waraqaa irratti qoraman osoo hin ta’in, wantoota namoonni addunyaa keessatti ittiin qoramaniidha. Bal’innaan kitaaba “Kaayyoo Jireenyi Tuni fi Ilmi Namaa Itti Uumamaniif” ilaalun ni danda’ama.)
Kanaafu, hanga yeroon qormaata addunyaa xumuramutti firiin qormaataa ifa hin bahu. Namni qormaata keessatti milkaa’inna guddaa barbaadu, yeroo qormaataa cime hojjata. Dhugumatti, milkaa’inni guddaan Guyyaa Murtii ibidda jalaa nagaha bahuun Jannata seenudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Lubbuun hundi du’a ni dhandhamti. Mindaawwan keessanis guutumaatti kan argattan Guyyaa Qiyaamati. Namni ibidda irraa fageeffamee Jannata seensifame, dhugumatti milkaa’eera. Jireenyi addunyaas meeshaa gowwoomsaa qofa.” (Suuratu Aali-Imraan 3:185)
Mata-duree keenya, “Jannata isiniif waadaa galamte kafaruu fi shirkii hojjachuun hin dhabinaa” jechuun qabannee kan dhiyaannef sababa sadiifi:
1ffaa-Waa’ee iimaanaa fi faallaa iimaana kan ta’e kufrii ilaalaa turreera. Iimaana kan waliif dhaamnu fi kufrii irraa wal dhoowwinuuf addunyaa fi Aakhiratti milkii guddaan milkaa’ufi. Namni Jannata kan seenu iimaana sirrii yoo qabaate qofa.
2ffaa– Waa’ee tawhiidaa fi faallaa isaa kan ta’ee shirkii ilaalaa turreera. Namni Jannata seenu kan danda’u, tawhiida yoo qabaate fi shirkii irraa yoo qulqullaa’edha. Namni shirkii guddaa hojjate, gonkumaa Jannata hin seenu.
3ffaa– Wantoota armaan olii yommuu ibsinu adabbii nama kafaree fi shirkii hojjate ibsinee jirra. Nafseen namaa tuni wanta sodaachisaa qofa yoo ibsaniif ni sunturti, ni dheessiti. Garuu yoo wanta abdachiisaa ibsaniif ni diriirti, ni gammaddi. Kanaafi, Qur’aana keessatti wanta sodaachisaa fi abdachiisa lakkuu ta’anii waliin arganna. Wanti sodaachisan jalqaba yoo eerame, itti aanse wanti abdachiisan ni ibsama. Yookiin wanti abdachiisan jalqaba yoo eerame, itti aanse wanti sodaachisan ni ibsama. Tooftaa sodaachisuu fi abdachisu kana fayyadamuun wal barsiisuu fi jireenya keenya foyyeesuuf haa carraaqnu.
Namni yeroma addunyaa tanaan ala addunyaan biraa garmalee bal’oo taate akka jirtu yaadu fi amanu, bal’inni fi tasgabbiin isatti dhagahama. Namni addunyaa tana malee addunyaan biraa hin jirtu jedhe immoo dhiphinnatu isatti dhagahama. Sababni isaas, addunyaan tuni dhiphoo waan taatef wanta dharra’uu fi abdatu hunda hin argatu.
Dhugumatti, Jannani biyya bal’oo bal’inni ishii akka samii fi dachii ta’eedha. Bal’inna kana waliin qananii ishii keessa jiru wanta takkuu ijji hin argine, gurri hin dhageenye fi qalbii namaa irra hin qaxxaamurreedha.
Bal’inna Jannataa
Ilmi namaa marsaalee jireenyaa afur qaba. Isaaniis: garaa haadhaa, addunyaa tana, barzakha fi gahuumsa dhumaa Jannata ykn Jahannam. Bal’inni Jannataa bal’innaa addunyaa tanaatin yommuu wal bira qabamu, akka bal’inna addunyaa tanaa garaa haadhaatiin wal bira qabamuuti. Akkuma garaan haadhati fi addunyaan tuni yommuu wal bira qabaman, addunyaan garaa haadhaa caalaa garmalee bal’oo taate, Jannataa fi addunyaan tunis yommuu wal bira qabaman, Jannani addunyaa tana caalaa garmalee bal’oodha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Gara araarama Gooftaa keessan irraa ta’ee fi Jannata warra Rabbiin sodaataniif qophoofte kan bal’inni ishii akka samiiwwanii fi dachii taatetti ariifadhaa.” Suuratu Aali-Imraan (3):133
Araarama (maghfirah) jechuun badii haguuguu, irra darbuu fi adabuu dhiisudha. Gara Araarama Rabbiitti fiigun takkaa araarama kadhachuun takkaa immoo hojii gaggaarii hojjachuun ta’a. Istighfaara (araarama kadhachuun)- Allaahumma-ghfirlii (Yaa Rabbii naaf araarami), Astaghfirullah (Rabbiin araarama kadha) fi kkf jechuudha. Hojiin gaariin immoo hojii badaa oofa (haaqa). Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa sababa hojii gaggaariitiin badii namarraa haxaawa. Kan akka salaata shananii, sooma Ramadaanaa, Hajji, umraa fi kkf.
Asi olitti gara “araaramaa Gooftaa keessan irraa ta’e fi Jannataa… ariifadhaa (fiigaa)” jedhe. Sababni isaas, gammachuun ilma namaa waa lamaan malee hin guuttamu: wanti jibban namarraa deemu fi wanta barbaadan argachuudha.[1] (Araaramaan wanti jibban namarraa deema, Jannata keessa immoo wanta barbaadantu jira.)
“Jannata warra Rabbiin sodaataniif qophoofte kan bal’inni ishii akka samiiwwanii fi dachii taatetti ariifadhaa.”
Kana jechuun gara Jannata bal’inni ishii akka samiiwwanii fi dachii taatetti fiigaa. (Kunis amanuu fi hojii gaggaarii hojjachuun ta’a. Namni addunyaa keessatti amanuu fi hojii gaggaarii hojjachuun namoota durse, Guyyaa Qiyaamas gara Jannataatti isaan dursa. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dursitoonni Dursitoonni, Isaan sun kan dhiyeefamaniidha. Jannata Qananii keessa ta’u.” Suuratu Al-Waaqi’a 56:10-12
Namoonni addunyaa keessatti gara iimaanaa fi hojii gaaritti dursan, Aakhirattis gara sadarkaa ol’aanaatti dursiitoota ta’u. Isaan sun Rabbiin biratti dhiyeefamu. Gooftaan isaanii Jannata qananii isaan seensisa.*)
Bal’inni Jannataa akka bal’inna samii torbanii fi dachii torbanii yommuu walitti dabalamanii (sufamaniiti). Ibn Abbaas ni jedha: akkuma uffannii walitti sufamu, samiin torbanii fi dachiin torban walitti sufamu. Kuni bal’inna Jannataati.[2] (Kuni bal’inna Jannataa bal’inna samii fi dachii yommuu walitti dabalamaniin wal faakkeesudha.) Kuni Jannani garmalee bal’oo ta’uu agarsiisa. Rahmaan rahmataa fi tola Isaatiin warra Jannataa keessaa nu haa taasisu.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu Aali-Imraan 2/166-167, Ibn Useymiin
[2] Tafsiir Xabarii-6/52
*Tafsiiru Muyassar-534


text:
Bitooteessa,05, 2016 Abbaa Urjii tiin: Intifaadaan jecha afaan Arabaa ti. Hikkaan, sossooha waa ifirraa hurgufuu jechuu dha. Sossoohinsi kuniis, kan akka sareen bishaan …Read More »
Wallisaa Afandii Siiyyoo: “Hamaa khoo hamataa khoo, numaa wal qabataa gaafa guyyaa rakkoo”
Baraatu hammaate moo namaatu hammaatee?
Najiib ZannuunRead More »
Seenaa gabaabaa waayee Sooreessaa J Jaarraa Abbaa Gadaa
Bara 1936 ykn 37 Xaaliyaan hoggaa biyya seente, Harargee Bahaa Watar bakka je’amutti Abdukariim Ibraahim (Jaarraan Abbaa Gadaa) dhalate. Jaarraan Jollummaan barnoota diin erga baratee, …Read More »
Qabsaawaan Ni Kufaa, Qabsoon Itti Fufa!
Irraanfachuu hin qabnuu hogguu haa yaadannuu, Haa wal yaadachiifnuu namuu haa qaabannuu, Waan dhaammatan qabuu gootowwan kaleessaa, Kan haqamuu hin qabne sammuu keenya keessaa. (2) …Read More »


text:
Buufatiiwwa doonii Asabii fi Mitsiwaa sadarkaa maaliirra jiru?
Galaanni Diimaa kan boba’aan addunyaa harki 60 tahu irra deddeebi’u fi kaabaa hanga kibbaatti km 1000 dheerata irraa Ertraan odolawwaan xixiqqoo 300 qabdi.
Achis magaalaawwan buufataalee kanneenii Asabii fi Mitsiwaa jedhaman jiru. Buufataaleen kunneen waggootii 60 dura daldalli al-ergiifi al-galchii irra deddeebi’a ture.
Yeroo qabsoo hidhannoo Ertiraa kanneen miidhaman suphaan erga taasifamee booda bara 1991-1998tti faayidaa kennaa turan.
Waraana Ertiraa fi Itoophiyaan booda garuu Itoophiyaan buufata Jibuutii fayyadamuu jalqabde.
Sababa kanaanis buufataaleen dadhabanii turan kunneen erga MM Itoophiyaa Abiy Ahimad gara aangootti dhufaniin booda sosochii agarsiisu jedhamee abdatamee ture.
Yeroo ammaa waldaa yaabaltootaa Ertiraa keessattii miseensa kan taheef doonii daldalaa irratti kan hojjetu Kaapteen Mahaarii Habte galaana Ertiraa gama tajaajilawwangeejibaan, qurxummii, tuurizimii fi albuudaan qoodanii ilaaluun ni danda’ama jedha.
Buufataaleen doonii Asabii fi Mitsiwaa tajaajilawwan meeshaalee fe’uufi buusuu akkasumas tajaajila man-kuusaafi kaaninllee kan kennan yoo tahu meeshaan bahaniifi galan harki 94 kan Itoophiyaa akka ture Injinariin gameessi Paawuloo Antooniyoon dubbatu.
Bara 1991 hanga 1996tti miini fe’umsaa toonii miiliyoo 3.06 tahu buufaticharratti doonii 802 tahuun deddeebi’uusaa hima.
Waggoota 1994-1997 jiranitti buufataaleen kunneen dooniiwwan 1150 keessummeesaniiru, fee’umsa toonii 3.287 tahus hurgufuu himu.
Bara 1997tti qofa dooniiwwaan 2695 yoo keessummeessan meeshaaleen toonii 395 tahu akka fe’ameefi hurgufame Injinar Paawuloon dubbata.
Dandeettiin buufataalee kunneenii
• Baatsa’aan meetira 1007 kan dheeratu yoo tahu takkaatti dooniiwwan jaha dhaabuu danda’a
• Buufatni doonii kuni lafa kuusaa meeshaalee iskuweer kiloomeetirii 204,057 tahu qaba.
• Buufatni doonii Asab meetira 1025 kan diriiru yoo tahu boca ‘U’ qaba, takkaatti dooniiwwan torba dhaabuu danda’a.
• Buufatichi lafa kuusaa meeshaalee iskuweer kiloomeetira 275,320 kan qabu yoo tahu miya kuma 385 hanga 930 qabachuu danda’a.
Dandeettii buufataalee kan biyyoota ollaa biratti
Buufataaleen Ertiraa kan Jibuutii waliin yoo dorgomsiifaman sadarkaa gad-aanaarratti argamu.
Kun imaammata biyyootni lamaan kuni hordofan waliin kan wal-qabatu yoo tahu, Jibuutiin buufataalee doonii biyyoota baay’eef wiirtuu tahuunshee keesumaa bara 1998 booda tajaajila kennuu jalqabuunshee yabalaa Ertiraa kan ture Kaapteen Tasfaa Itbaarah dubbata.
Buufatni Sudaan Maariitaayim Siilk Rood jedhamuun kan beekamuufi piroojektii Chaayinaa tahe erga tajaajila kennu jalqabee guddataa jira.
Buufataaleen doonii Ertiraa UAE waraana Yaman waliin taasiftuuf itti fayyadamtus jijjiiramni homaa irratti hin taasifamiin hafuun sochii galaannarraa kan hordofu Ahimad Abduun dubbata
Pireezidant Isaayyaas Afwarqiin sab-himaalee biyyttiif af-gaaffii tibba-tokko kennaniin ‘’warqee galaanaa kan jedhamtu Baatsa’aan garuu jirti? Amma homaayyuu fayyadaaa hin jirtu,’’ jechuun buufatni kuni dadhabuu dubbataniiru.
Yeroo ammaa Siwiidiinitti doonii irratti kan hojjetaa jiru Biiniyaam Taaddasa, ’’uummanni Ertiraa fi Itoophiyaa sababa waraanaan maallaqa galaanarraa buufachuu malan biiliyoonaan lakkaa’amu kaasaaraniiru,’’ jedha.
Akka Biiniyaam jedhutti, ’’galaanni Ertiraa geejibaaf qofa otoo hin taane qurxummii gosa adda addaa, albuuda gatiu-jabeessafi ashaboo sharafa alaa argamsiisuu danda’u qaba,’’ jedha.
Ertiraan doonii meeqa qabdi?
Qorannoo bara 2002tti taasifameen Ertiraatti dooniiwwan saddeet tahan galmaa’aniiru.
Dooniiwwan kunneen Yohaanaa, Bayiluul, Salaam, Anjaloos, Dandan, Meerabgaashfi Saliinaa maqaa jedhu qabu
Dooniiwwan kunneen walumaaggalatti toonii GRT 31245 akka ulfaatan yaabaltoonni Ertiraa dubbatu.
Esiroom, doonii fe’umsaa guddoo yoo taatu toonii GRT 12333 ulfaatti, Kubbaanniyyaan DMT jedhamu abbaa qabeenyaa doonii kanaati.
Marabgaash doonii boba’aa gaazii dhaan hojjettu yoo tahu kubbaaniyaa Kaaren Shipping tu bulcha.
Saliinaan doonii fe’umsaa dhuunfaa yoo taatu Zaaf Shippiing Laayiniitu bulcha.
Haa tahu malee jedha Biiniyaam ‘’yeroo ammaa dooniiwwan kunneen hundi tajaajila dhaabanii hojjettoonni isaaniis baqannaarraa jiru,’’
Kana dura Hoolaand,Tarkii fi Hindii deemanii yaabaltoonni leenjia’an, ’’walabummaan boodas Taanzaaniyaafi Dubaay dabalatee iddoo garaagaraa deemanii leenjia’anii turan,’’ jechuun yaadata.
Tahus kuni itti fufinsa dhabuu kan dubbatu Kaapiteen Tasfaay,’’ yeroo ammaa yaabaltoonni Ertiraa humna gadi-aanaarra jiru,‘’ jedha.
Waldaan Yabaltoota Ertiraa bara 1975 Baatsa’aatti hundeeffamee tures sababa garaagraan itti fufuu waan hin dandeenyeef 2015tti waldaan biraa dhaabbatee amma miseensa 1500 qaba.


text:
Humnoonni mootummaa Itiyoopiyaa fi mootummaa Ertiraa waraana mootummaa naannoo Tigraay irratti bakka hedduudhaan lola banuu Wiirtuun ajajaa ykn Komaandi poostiin mootummaa naannoo Tigraay Kbxata har’aa ibsaa baaseen beekisisee jiraa.
Akka ibsichii jedhutti, waraanii mootummaa Itiyoophiyaa, humnii addaa mootummaa naannoo Amaaraa, gareen hidhatootaa Faannoo jedhamuu fi waraanni mootummaa Ertiraa ganamaa har’aa irraa kaasanii Takazee irraa amma Iroobitti haleellaa baldhinaa qabuu taasisaa jiru.
Waraanii mootummaa Ertiraa karaa Zaala Anbasa, Tsoraanaa, Raamaa, Addi Awwaalaa, Hiret, Maayi-Kuhiil, Maay-Hutsaa fi Zibaan Gedena jedhamaniin haleellaa isaa kan jalqaee jira; waraanii mootummaa Itiyoophiyaa fi hidhattoonni Mootummaa naannoo Amaraa karaa Tsalamti fi Maay-Kuhiil jedhamanuun haleellaa raawachaa jiru, jedha Wiirtuun Ajajaa Humnoota Tigraay ibsa baaseen.
Haleellaan qindoominaan raawwachaa jiru kun “Saba Tigraay jilbeenfachiisuudhaaf” kan jedhe ibsi Komaandi poosti humnoota Tigraay, humnoonni isaa chichoominaan akka humnoota kana of irraa ittisaa jiru ibsee jira.
Ibsaa kana irratii mootummaa Itiyoophiyaas mootummaa Eritraas irraa deebiin battalatti kenname amma oduun kun qopphaa’eetti hin jiru.
Sambata dabree kana mootummaan kaanaadaa, Ertraan humnootii waraanaa sossosaa akka jiru kunis Tigraay keessatti wal waraansii waan itti fufeef ta’u beeksisee ture. Ministeerrii odeeffannoo kan Ertraa Yemaane Gabra masqal dhuma torban dabree irra biyyi isaanii waraana eeggataa qabdu keessaa hanga tokko waamamuu ibsanii garu mootummaan Asmaraa guutummaan uummata hin sochoofne jedhanii turan.


text:
Dubbii qulqullootaa Kutaa-1ffaa
Dubbii qulqullootaa
Kutaa-1ffaa
Qulqullummaan maalidha?
Qulqulluu jechuun “qulqulleesse” kan jedhamu irraa kan dhufe yoo tahu hiikni isaas:-galateeffate,file,addaan baasee kabaje jechuu dha. Qulqullummaan bakka lamatti qoodamu danda’a.
A) kan kennaa (የፀጋ ቅድስና) waaqayyo irraa kennaadhaan(laataan) kan argame jechuu dha. Kunis kan laatamu uumamtootaafi dha. Ani waaqayyoo qulqulluu waanaan ta’eefi isinis qulqulluu ta’aa. Zel 19:2
B)Qulqullummaa Akkeenyaa(የባህርይ ቅድስና) kan jedhamu qulqullummaan isa irraa kan addaan hin bane,eenyuyyuu irraa fudhachuu hin dandeenye qabeenya mataasaa kan ta’e jechudha. Inni kun waaqa duwwaafi dha.
Jechi qulqulluu jedhu uumamtoota keessaa warra kana gadiif ooluu danda’a.
- Ergamoota qulqulloota (ቅዱሳን መላእክት): Uumamaan qulqulloota kan ta’an jireenyi isaanii qulqullummaan kan guutame qulqullota dha. Addunyaa hafuuraatti (በመንፈሳዊ አለም) samii irrattis lafarrattis Waaqayyoo fi nama fuulduratti hojii hafuuraa hojjetu. Hojii kanatiin Waaqayyoo fi qulqulloota wajjin tokkummaa qabu. Sa’atii fi guyyaa uumamanii jalqabanii faarsaa fi galata Waaqayyoof dhiyeessuu irraa adda hin baane. Isa 6:7,ra’I 4:8. Galanni Waaqayyoof dhiyeessan boqonnaa isaaniiti, boqonnaan isaanii galata Waaqayyoof dhiyeessani dha. Kana wajjiniinis kennaa Waaqayyoo gara namaa,kadhaa fi aarsaa namaa immoo gara Waaqayyoo nuuf geessu. Dan 9:22,hoj.du. 10:4. Boqonnaa malee waaqayyo sa’aatii 24 guutuu kan tajaajilani dha.
- Bakkeen Qulqullaa’oo( ቅዱሳን መካናት) :Iddoo hunda irraa adda ta’anii waaqayyoo hojii gurguddaa kan itti hojjete kan akka Gadaamii fi mannen kiristaanaa dha. Kanaaf bakka filatame waan tahef Waaqayyo museen bakka Dabra Siinaatti waamee akkas jedhe:Seera bah.3:5 as hin hiiqiin iddo ati dhaabatte qulqulluu waan ta’eef kophee kee miila keerraa baasi. Iya 5:13-15 manni kiristaana keenya fakkeenya kana godhattee kophee keenya akka miila keenya irraa baasnee gara mana qulqullummaa akka seennu nu ajajji. Qulqulluun Pheexiroos immoo ulfina mootummaa gooftaa keenya Iyyesuus kiristoosin,waaqummaa Isaa bakka Dabra Taaboritti yeroo nuuf ibsetti akkasumas tokkummaa fi sadummaa ifatti yammuu nu hubachiisetti yaadachuun “Gooftaan keenya Iyyesuus kiristoos humni isaa,deebi’ee dhufuun isaas isin biratti akka beekamu yammuu goone,nuyi surraa guddina isaa ija keenyaa arginee beeksifne malee,mammaaksa ogummaadhaan yaadame duuka buune miti. Inni Waaqayyo biraa ulfinaa fi guddina yammuu fudhate sagaleen “kun ilma koo isa ani Jaalladhu,isa gammachuun koo itti raawwatamu dha” jedhu isa guddicha surra-qabeessa” sana biraa dhufeeraafii,Nuyi warri gaara qullaa’aa gubbaatti isaa wajjin turre immoo,sagalee waaqa irraa isaaf dhufe kana dhageenyeerra ” jechuun gaara sana qulqulluu jedheera.(2fa.phex.1:16-18) kuni hundi Kakuu Haaraa keessatti kan argamu dhiiga Kiristoos irratti kan hundaa’e fakkenya bakkeen qulqullaa’oo (ቅዱሳን መካናት ) faadha.
Bakki qulqulluu kana kan filate,kabaje fi qulqulleesse Waaqayyo mataasaa dha. Akkasumas Kakuu Moofaa keessatti mootichi Solomon Waaqayyoof kan tahu Bataskaanaa erga ijaaree xumuree Waaqayyoo bakka qulqulluu mootichi Solomon kadhaa isaa itti dhiyeesse dha (2ffa sena bara 6:18-32,7:1-18). Kanaafidha egaa Waaqayyo bakka qulqulluu kan qulqulleesse bakka kabajaan kan guutame kan jenneefuu.
Haratoo Dabre Tsiyoon Qulq.Maariyaam(Horro Guduruu Wallaggaa)
- Guyyoota qulqullaa’oo (ቅዱሳን ዕለት) :-Waaqayyoo hojiiwwan gurguddaa guyyaa itti hojjete dha.(seera uum.2:2-3) Waaqayyoo guyyaa torbaffaa eebbise,qulqulleesses. Kanaaf guyyaa waaqayyo itti dhalate, fannifame,cuuphame,du’aa ka’e,afuura qulqulluu ergamootaf erge fi kkf guyyoota qulqulluu jedhamu.
- Qodaa ykn mi’a qulqulluu (ቅዱሳን ንዋያት):-mini mana qulqullummaa keessatti tajaajilan kun qulqulluu dha.
- Namoota qulqulluu (ቅዱሳን ሰዎች):-Namootni Qulqulluu hojii garaa garaaf garuu kaayyoo tokkoof Waaqayyo kan isaan waame dha. Waamamuu qofa otoo hin tahin kan waamaman keessaa adda bahanii kan filatamani dha. “Kan waamaman baay’ee dha kan filataman garuu muraasa dha.” Kan jedhame kanaafi. (Mat 22:14). Namoota waaqayyo sirriitti amananii karaa Isaa irra deemani dha. Isaanis:Qulqullota Raajotaa(ቅዱሳን ነቢያት),Qulqulloota Duuka Buutotaa(ቅዱሳን ሐዋርያት),Qulqullota Toltoota (ቅዱሳን ፃድቃን),Qulqulloota Wareegamtoota (ቅዱሳን ሰማዕታት),Qulqullota Abboolii(ቅዱሳን አበዉ),Mootota Qulqullootaa(ቅዱሳን ነግስታት),Qulqulloota Beektotaa(ቅዱሳን ሊቃዉንት),Qulqulloota Phaphaasii(ቅዱሳን ጳጳሳት),Qulqulloota Monokosaatii(ቅዱሳን መነኮሳት), isaan keessaa muraasa isaanii akka armaan gadiitti haa ilaallu.
- Qulqulloota Wareegamtoota(ቅዱሳን ሰማእታት):-Du’aa fi gidiraa adda addaa otoo hin sodaatiin waa’ee waaqayyoo kan dhugaa bahani dha….(Ibira.11:8:-)dhugaadhaaf reebamanii qoramanis magaaziidhaan tarsaafaman,albeedhaanis ajjeefamanis hunda dhabanii gidiraaf ta’ani. Fkf: Qulq. Isxiifanos,Qulq. Giyorgis,Qul.Morqoriyos
- Qulqulloota Toltoota (ቅዱሳን ጻድቃን);-Warri kuni immoo akkuma gooftaan gadaamii Qoronxositti galee guyyaa 40 fi halkan 40 soome fi kadhate, isaanis isa hordofanii kan qaban dhiisanii,addunyaa tuffatanii,gidiraa adda addaa fudhatanii,monokosanii bahitaawwii ta’anii gadaamiikanjiraatanidha.Fkf:Qulq.Inxoos,Qulq.Phaalamon,Qulq.Teklehayimanot.
- Qulqulloota Beektota(ቅዱሳን ሊቃወንት):-warri kuni immoo akkuma gooftaan addunyaa kana irratti waggaa sadii fi ji’a sadii barsiise,fakkeenya godhatanii addunyaa kana warra barsiisani dha. Fkf :Qulq. Atinaatiwoos,Qulq.Yohaannis Afewerq,Qulq.Qeerlos fi kkf dha.
- Kitaabolii Qulqullaa’oo (ቅዱሳን መጻሕፍት)፡Kitaabolii qulqulluu kan jedhaman kakuu Moofaa fi Haaraa kan monokosotaa fi Beektotaa akkasumas Kitaabota dhalatoo faadha. Qulqulloonni Raajotaa fi Duuka Buutotni afuura qulqulluun gaggeeffamuunbaroota garaagaraa Afaan (qooqa) garaa garaatiin kan barreessan,soba fi shakkii irraa adda kan ta’an,namaan sadarkaa qulqullummaa kan geessisu kan ulfina qaban tahuu isaanii Kakuu Moofaa fi Haaraa walitti kan qabate dha.
- Fakkiiwwan Qulqullaa’oo (ቅዱሳት ሥዕላት): Mana Kiristaanaa keenya keessatti Waaqayyoon,Dubre Qulqulleettii Maariyaamiin,Duuka Buutotaa,Toltoota,Wareegamtoota fi Beektotaa kan ibsan fakkiiwwan baay’een jiru. Qulqulluu kan jedhamaniifis:
- Addunyaa foonii kan ibsan fakkiiwwan addunyaa irraa gonkumaa adda tahuu isaaniiti.
- Fakkiiwwan mataansaanii raajota garaa garaa waan raawataniif qulqulluu isaan jechisiiseera.
- Fakkiiwwan Qulqullootaa ta’uun isaanii qulqulluu jechisiisera.
Hiikaan Dn Zalaalam Daggafaa
Madda
Dubbii Qulqullootaa kan yaa’ii mooraa


text:
-
Yaalin jireenya gaarii jirachuudhaaf taasifamu hojii dadhabsiisaa dhuma hin qabneedha. Baay’onni keenya hojiilee keenya isaan badaa ta’an too’achuuf ni dhamaana; akkasumas hojii garii ta’e h
-
Barreeffamni armaan gadii kun Muhaammad ergamaa Waaqaa isa dhugaadha jedhanii warra amananiif amantiin isaanii sirrii akka hin taane qabxiilee agarsiisan ja’a qabatee jira. Musliimota barreeffama kana dubbisan yaadota kanneen of eeggannannoo fi kadhannaa keessa ta
-
Kun gabaasa jecha tokko qofa irratti hundaa’edha. Jechi kunis Masgiida (Maskiida) kan jedhu yemmuu ta’u dhaabbata yeroo hundaa oduu sab-qunnamtii gara garaatin dhageenyu kan bakka bu’uudha. Baroota dhihoon booda Masgiidota biyya Ingiliizi fi Awrooppaa keessatti argaman keessatti meeshaalen waraana fi barreeffamoonni
-
Seensa fi Macaafa Qululluu Waliin Wal-madaalchisuu
Kan akka gaafii “Yesus Kiristoos raajii qofa moo Waaqa foonin ml’ate?” jedhuu Macaafa Qulqulluu Qur’aana irraa aadda foo’e hin jiru. Kutaalen Qur’aanaa 88 barreeffama kana keessatti gabaabbinaan ibsaman
To top


text:
Bekele Gerba: Afaan Oromo
Guyyaa har’aa Obboo Baqqalaa Garbaa Kaanaateeraa keessaa; Kofoo gabaabduu fi miila duwwaa mana murtiititti dhiyaatan;
” Gaggeessitoonni Bulchiinsa Manneen Sirreessaa hamma hin jijjiiramnetti jiruun keenna rakkoo guddaa keessa jira; beellama itti aanuf nabsedhaanuu argamuu keenna ni shakkina”
” Gara kutaa dukkanaatti fuudhanii nuun deeman. Nu keessaa gartokkee keenya akka malee nu tuman”
” Akka Lammii Biyyattiitti lakkaawwamaa hin jirru”
Obbboo Baqqalaa Garbaa
—————
” Beellama keenna isa dabre irratti uffata gurraacha mana murtiitti dhiyaachudhaaf uffanne baafadhaa nuun jedhan. Nutis hin baafannu jennee mormine. Uffata barbaanne kaawwachuun mirga heera biyyattiittiin nuuf kenname jenneen. Nuti uffata gurraacha kan uffanneef Lammileen Sabaan Oromoo ta’an Kuma 50 ol mana hidhaa keessatti kan argamaniifii dabalataan waggaa kana keessatti qofa lammiilen Oromoo 200 – 300 ajjeefamuu isaaniitiif gadda nutti dhagayame ibsuuf ture. Gochi nuti raawwanne hundi seera fi hojmaata mana sirreessaa haala hin tuqneen ture. Kuni gonkumaa hin ta’u jedhanii nu dhoowwan, nutti dallanan, nu sodaachisuudhaaf yaalan, nu arrabsan.
” Kaleessa sa’aa booda namoonni mana murtiitti dhiyaannu adda baafamne akka dhufnu godhamne. Eddoo jirruu uffata keenya qabannee akka baanu godhame. Uffata keenya keessaa uffata gurraacha barbaadanii fudhatan. Nutis ” uffata keenya hunda isaa nuuf deebisuu qabdu jennee gaafanne. Isaanis gara mana dukkanaa fuudhanii nuun deeman. Nu keessaayis namoota tokko tokko garmalee tumaadhaan dararan. Namootni tumamanis asuma waan jiraniif dhadacha fuulduratti waan irra ga’r kana ibsachuu ni danda’u. Uffatni keenya hundi isaa lafarratti waan bittinneeffameef hidhamtoonni biroo kan barbaadan keessaa fudhatan. Isa hafe fidanii kutaa keenya keessatti darban. Hanga har’aatti midhaan hin nyaanne. Harki keenya hamma ganamaatti Kaateenaadhaan hidhamee ture. Gochi suukaneessaan nurratti raawwatame hundi kan Oromummaa keenyarratii xiyyeffateedha. Lammiin sabaan Oromoo ta’e qofti filatamee garmalee tumamaa jira. Eddoon itti hidhamne kan ilmi namaa sababa sabummaa isaatif qofa itti adabamuudha. Anaanis ‘ Kan kana godhu sihi, si arganna’ naan jedhanii jiru.
Manni murtii eddoo turtii biraa akka nuuf mijeessu ni gaafanna. Ammas yoo gara mana hidhaa Qiliinxootti nu deebistan waan nurra ga’u hin beeknu. Sodaa guddaa qabna. Hoggantoonni mana sirreesichaa hamma hin jijjiiramnetti nabsee keennaaf ni sodaanna. Haala kanaan Beellama itti aanuf nabseedhaan argamuu danda’uu keenyas amantii hin qabnu. Maatin keenya akka nu hin daawwanne dhorgamaa jiru. Har’as erga dallaa mana murtii keessa seennee booda Namootni akka nu hin argine godhameera. Wanti akkanaa kuni mootummaadhaaf maal isaaf godhaa? Akka lammiitti lakkaawwamaa hin jirru.”
Bekele Gerba speach Amahric translation
#OromoProtests here is Bekele Gerba’s speech at the court in Amharic as reported by journalist Elias Gebru Godana who was at the court
ዛሬ አቶ በቀለ ገርማ በውስጥ ከነቴራ፣ በቁምጣና በባዶ እግራቸው ፍርድ ቤት ቀረቡ
‹‹የማረሚያ ቤቱ ኃላፊዎች እስካልተቀየሩ ድረስ ሕይወታችን የከፋ አደጋ ላይ ነው፤ …ለቀጣይ ቀጠሮ መገኘታችንምም እርግጠኞች አይደለንም››
‹‹ወደጨለማ ክፍል ወሰዱን፡፡ ከመካከላችን የተወሰኑትንም ክፉኛ ደበደቧቸው››
‹‹እንደዜጎች እየተቆጠርን አይደለም››
አቶ በቀለ ገርባ
—————
‹‹በባለፈው ቀጠሯችን ለብሰን ፍርድ ቤት ልንቀርብ የነበረውን ጥቁር ልብስ አውልቁ ተባልን፡፡ አናወልቅም አለን፡፡ የፈለግነውን የመልበስ ሕገ-መንግስታዊ መብታችን ነው፡፡ ጥቁር ልብስ የለበስነውም፤ ከ50ሺህ በላይ የአንድ ብሄር ተወላጆች እስር ቤት መገኘታቸውንና በዚህ ዓመትም በጥቂት ወራት ውስጥ ከ200-300 የሚደርሱ የኦሮሚያ ክልል ተወላጆች መገደላቸውን በማዘን ለመግለጽ ነው፡፡ ድርጊታችንም ይሆን የነበረው የፍርድ ቤትን አሰራርን ምንም በማይነካ መልኩ በሰላም ነው፡፡ ይሄ አይሆንም ተብለን ዛቻና ስድብ ተደሰብን፡፡
ትናንት ከሰዓት በኋላ ዛሬ ፍርድ ቤት የምንቀርብ ሰዎች ለይተን ከየክፍላችን እንድንመጣ ተደረገ፡፡ ልብሶቻችንንም ይዘን እንድንወጣ አደረጉ፡፡ ከልብሶቻችን መካከል ጥቁር ልብስ እየተፈለገ ተወሰደ፡፡ እኛም ‹ልብሶቻችንን በሙሉ ልትመልሱልን ይገባል› ብለን ጠየቅን፡፡ ወደጨለማ ክፍል ወሰዱን፡፡ ከመካከላችን የተወሰኑትንም ክፉኛ ደበደቧቸው፡፡ የተደበደቡት ሰዎች እዚሁ ስላሉ ለችሎቱ መናገር ይችላሉ፡፡ ልብሶቻችን ሜዳ ላይ ተበትኖ ስለነበረ ሌሎች እስረኞች የሚፈልጉትን ወሰዱ (ተቀራመቱት)፡፡ የተረፈውን አምጥተው ክፍላችን ውስጥ አስቀመጡት፡፡
ዛሬም ድረስ ምግብ አልበላንም፡፡ እጆቻችን ጥዋት ድረስ በካቴና ታስሮ ነበር፡፡ በዘረኝነት ላይ የተመሰረተ ድርጊት ነው የተፈጸመብን፡፡ የኦሮሞ ተወላጅ ብቻ እየተመረጠ ተደብድቧል፡፡ የታሰርንበት ቦታ በዘረኝነት ላይ የተመሰረተ ተቋም ነው፡፡ ‹አንተ ነህ እንዲህ የምታደርገው፡፡ እናገኝሃለን› ብለውኛልም፡፡ ፍርድ ቤቱ ተለዋጭ/ ተቀያሪ ማቆያ ቦታ ያዘጋጅልን፡፡ አሁንም ተመልሰን ቂሊንጦ ስንሄድ ምን እንደሚደርስብን አናውቅም፤ ስጋት አለን፡፡ የማረሚያ ቤቱ ኃላፊዎች እስካልተቀየሩ ድረስ ሕይወታችን የከፋ አደጋ ላይ ነው፤ በጣም ያሰጋናል፡፡ ለቀጣይ ቀጠሮ መገኘታችንምም እርግጠኞች አይደለንም፡፡ ቤተሰቦቻችን እንዳያዩን እየተደረገ ነው፡፡ ዛሬም ፍርድ ቤት ቅጥር ግቢ ውስጥ ከገባን በኋላ ሰዎች እንዳያዩን ተደርጓል፡፡ እንዲህ የተድበሰበሰ ነገር መንግስት ለምን ይሰራል? እንደዜጎች እየተቆጠርን አይደለም፡፡››


text:
Fiigicha fardaa ta gannatti marroo tokko wal dorgoman ta marroo 137-essoo tana John Velazquezitti farda isaa Animal Kingdom-n eegee dhufee moohate.
Gama kaaniin ammo atileetiin Itoophiyaa Yenewu Alaamirroo dorgomii fiigicha meetirii 3000 Dohatti dorgoman daqiiqaa 7:27:06 moohatee nama addunyaan ariifatee fiiguun beettu torbeessoo tahee beekame.
Dorgommii fiigihcaa meetira 200 Diamond League jedhan ta Doohaatti dorgoman irratti Walter Dixitti secondii 20:06 moohate.
Qophii Ispoortii tana MP3 irraa nuu caqasaa


text:
Irreechi Ayyaana Galfannaa Oromoo waggaa waggaatti, xumura gannaa fi itti gala Birraatti ayyaaneffafu. Ayyaanni kun, yeroo ammaa, Oromoo biyyoota alaa jiraatan dabalatee Uummata Oromoo keessatti bakka adda addaatti kan ayyaaneffamu yoo tahu ayyaaneffannaan inni guddaan Dilbata dhufu kana, magaalaa Bishooftuu ka jiru Hara Arsadii irratti ayyaaneffamu. Biyyoota alaa tii garuu, torban dabre kana jalqabe. Dilbata dabre, gaafa Fuulbaana 27 Oromoonni Waashington DC fi naannawa ishee jiraatan kan handaara Waashington, kutaa Maryland keessa jiru Hara Artimesia jedhamutti ayyaaneffatan.
Irreechaa, Hara Artemesia irratti ayyaaneffame irratti, ijoollee xixiqqoo dhaa jalqabee haga maanguddootaatti Oromoota hedduu tu argame. Marti isaanii jechuun ni danda’ama, uffataa fi faayaa aadaa Oromootiin of kuulanii, abaaboo fakkaatanii turan. Yeroo gara malkaatti yaa’an, wallee ani dura isin dhageessise sana faa wallisaa turan. Eega malkaa irra ga’anii booda, maanguddoonni akka aadaatti “as keessaa namni walitti gadde yokaan mufate yoo jiraate, otuu hin irreeffatiin dura waliif dhiisaa” jedhanii gaafatan. Achii booda, dhiiraa fi dubartiin wal-harkaa fuudhaan, galataa fi kadhannaan, abaaboo bishaanitti cuubanii irreefftaa turan.


text:
Siiraa-Lakk.18.4
Azaa fi rakkisuu sahaabota Nabiyyii (SAW) qunname–kutaa 5ffaa
7-Abdullah ibn Mas’uud (radiyallahu anhu)
Akkaataan Ergamaan Rabbii (SAW) namoota waliin jiraatan ogummaa fi gamnummaan kan guuttame ture. Namoota gurguddoo fi hoggantoota gosaa gaarummaa fi gara laafinnaan kan keessumeessan turan. Haaluma kanaan, ijoollee xixxiqoos. Kuni Abdullah İbn Mas’uud yommuu yeroo jalqabaatif Ergamaa Rabbiitiin (SAW) wal qunnamu gaarummaa isa irraa arge akkana jechuun dubbata: Ani yeroo ijoolle turetti Aqbah ibn Abi Mu’ayxiif hoolota tiiksaa ture. Gaafa tokko Ergamaan Rabbii (SAW) fi Abu Bakr na biraan darban. Ergamaan Rabbii (SAW) ni jedhan, “Yaa mucaa! Aannan wayii jiraa?” Anis ni jedhe, “Eeyyen. Garuu [hoolota tanniin eeguf] nama amaanan itti kennameedha.” Ni jedhe, “Hoolaan kormii ishii hin tuqne jirtii? (Kana jechuun hoolaan gur’uu ishii keessa aannan hin jirree jirtii? Yeroo baay’ee hoolan korpheessi irra hin baane aannan hin qabdu waan taatef.)” Anis hoola takka qabee itti fide. Nabiyyiin (SAW) gur’uu ishii ni haxaawan. Aannan ishii gadi dhangala’e, qodaa (qabee) keessatti elmuun ofii fi Abu Bakrin obaase. Ergasii gur’uun ni jedhe: “Sunturi.” Gur’uunis ni sunture. Kana booda ani isatti dhufee akkana jedheen: Yaa Ergamaa Rabbii! Jecha kanarraa na barsiisi.” Nabiyyinis mataa kiyya irra qaqqabuun, “Rabbiin rahmata siif haa godhu. Dhugumatti ati mucaa Mu’allam taatedha. (Kana jechuun nama gara wanta sirrii fi gaarii ta’eetti qajeelfameedha.)” (Bidaayah wa nihaayah-3/32, Siyyar A’alaami Nublaa’a 1/465)
Haala kanaan Islaamawu Abdullah Ibn Mas’uuditiif jechoonni lamaan gurguddoon sababa isaaf ta’anii jiru. 1ffaa-Mataa ofii irraa, “Ani nama amaanan itti kennameedha.” jechuu. 2ffaa: Jecha Nabiyyiin (SAW) isaan jedhaniidha: “Rabbiin rahmata siif haa godhu. Dhugumatti ati mucaa Mu’allam taatedha.” Jechoonni lamaan kunniin jireenya isaa keessatti dhiibbaa guddaa uumanii jiru. San booda sahaabota aalimman ta’an keessaa aalima hundarra beekkama ta’ee jira. Abdullah warroota yeroo jalqabaatif gara Islaamatti dursan keessa tokko ta’uu waliinu gara Habashaa fi Madiinaatti godaanee jira. Akkasumas, nabiyyii (SAW) walin lola Badri keessatti hirmaate jira. Nabiyyitti maxxanuun tajaajila ture.
Namni Jalqabaa Qur’aana ifatti baasee qara’e
Abdullah ibn Mas’uud gosa isa eegu kan hin qabne fi qaamni isaa dadhabaa, lukti isaa qal’oo haa ta’uyyuu malee gootummaa isaatiin Ergamaa Rabbii (SAW) booda namni jalqabaa Qur’aana ifatti baasee Qureeshota fuunduratti qara’eedha. Guyyaa tokko sahaabonni Nabiyyii (SAW) bakka tokkotti walitti qabamanii akkana waliin jedhan, “Rabbiin kakanne! Qureeshonni Qur’aana kana kan ifa bahee isaaniif dubbifamu hin dhageenye. Eenyutu isaan dhageessisaa? Abdullah ibn Mas’uud ni jedhe: “Ana” Isaanis ni jedhan, isaan sirratti sodaana. Nuti nama gosa isa eegdu qabu barbaanna.” Innis ni jedhe, “Na dhiisaa, Rabbiin na eegati.” Abdullah Ibn Mas’uudis ganamaan yommuu Qureeshonni walitti qabaman Maqaama Ibraahima bira dhaabbate, Suuratu Ar-Rahmaan qara’uu jalqabe. Innis gara Qureeshotatti garagalee sagalee olkaase qara’e. Qureeshonnis wanta inni jedhu itti xinxallanii akkana waliin jechuu jalqaban: Mucaan Umm Abd maal jedhee?” Isaanis walitti deebisuun ni jedhan: Inni wanta muraasa Muhammad fide dubbisa.” Isaanis gara isaatti ka’anii fuula isaa irra rukutuu jalqaban. Innis hanga Rabbiin fedhe hanga gahuutti qara’u itti fufe. Fuula isaa miidhani osoo jiru gara sahaabotaa deebi’e. Isaanis ni jedhaniin: Kuni wanta sirratti sodaannedha!” Innis ni jedhe: Dur caalaa amma diinonni Rabbii na biratti gatii kan hin qabne ta’an. Yoo feetan borus haala wal fakkaatan isaaniif bariisifadha.” Isaanis ni jedhan: Si gaha. Wanta isaan jibban isaan dhageesistee jirta.”
Haala kanaan Abdullah ibn Mas’uud Ergamaa Rabbii (SAW) booda nama jalqabaa Qur’aana ifatti baasun qara’e ta’e.
8-Khaalid ibn Sa’iid ibn Al-Aas (radiyallahu anhu)
Khaalidiif wanti akka Islaamawu sababa ta’eef, yeroo Nabiyyiin (SAW) mul’atan abjuu arguu isaati. Abjuu keessatti caafi boolloo ibiddaa irra kan dhaabbatu ta’ee of arge. Naannawa kanatti nama isa itti dhiibutu jira, Nabiyyiin immoo akka boolloo ibiddaa tanatti hin kufneef isa qabu. Khaalidis abjuun kuni dhugaa akka ta’ee amanuun hirriba isaa keessaa ni dammaqe. Innis Abu Bakr Siddiiqitti odeesse. Abu Bakris ni jedheen: Kheeyriin siif barbaadame, Kuni Ergamaa Rabbiiti, kanaafu hordofi.” Innis gara isaa deemun ni Islaamawe. Abbaa isaa sodaachun Islaama ni dhokse. Garuu abbaan isaa yeroo baay’ee isa fuunduratti kan hin mul’anne ta’uu yommuu argu Islaamawu isaa ni beeke. Abbaanis obboleeyyan Khaalid yeroo sanitti hin Islaamofne akka isa barbaadan itti erge. Innis obboleeyyan isaa waliin ni dhufe. Abbaanis hanga mataa isaa irratti cabsutti ulee harka isaa jirtuun ni rukute. Ergasii Makkaan keessatti isa hidhe. Isa waliin akka hin dubbanne obboleeyyan isaa ni dhoowwe. Hojii isaatirraa isaan akeekachiise. Haala isatti dhiphisuun isa beelesse. Guyyaa sadiif bishaan irraa küte. Khaalidis kanarratti kan obsuu fi mindaa Rabbiin irraa abdatu ture. Ergasii abbaan isaa ni jedheen: Rabbiin kakadhe, soorata irraa si dhoowwa.” Khaalidis ni jedheen: Yoo na dhoowwite, dhugumatti Rabbiin wanta ittiin jiraadhu naaf kenna.“ Ergasii isa jalaa miliqee gara Ergamaa Rabbii (SAW) deeme. Isa kan kabajuu fi isa waliin ta’aa ture. Yeroo Muslimoonni gara Habashaa yeroo lammatatiif godaanan Khaalidis isaan waliin godaane.” (Siiratu A’alaamu Nubalaa’a 1/260)
9-Usmaan ibn Maz’uun (Radiyallahu anhu)
Usmaan ibn Maz’uun yommuu Islaamawu gosti isaa Banu Jumh isatti diina taate. Isa ni rakkisan. Isaan keessaa namni hundarra isa rakkisaa fi azzabaa ture Umayyah ibn Khalaf. Rakkoo kana jalaa dheessun Usmaan gara Habashaa godaane. Yeroo muraasaaf Habashaa keessa erga turee booda Muslimoota gara Makkaa deebi’an waliin ni deebi’e. Garuu eeggumsa Waliid ibn Mughiraatin malee Makkaan keessa seenu hin dandeenye. Yeroo sanitti namni tokko eeggumsa nama beekkama tokko jala yoo seene namoonni isa hin tuqan. Usmaanis eeggumsa waliid jalatti tasgabbaa’a ta’ee jiraachu itti fufe. Garuu rakkoo sahaabota Nabiyyii (SAW) irratti roobu yommuu argu, nageenya isaa kana ofirratti jibbe. Ni jedhe: Rabbiin kakadhe! Balaa irraa wanti ana hin tuqne hiriyoota kiyyaa fi warra amantii kiyyaa karaa Rabbii keessatti isaan muudataa osoo jiru ani ganamaa galgala namticha warra shirkii irraa ta’ee jalatti nagaha ta’a. Kuni nafsee kiyya keessatti hanqinna guddaadha.”
Innis gara Waliid ibn Mughiirah deemun akkana jedheen: “Yaa Abbaa abdu shams (Kana jechuu Waliid) dirqama kee guuttee jirta. Eeggumsa kee siif deebisee jira.” Innis ni jedha: Maaliif yaa ilma obboleessa kiyyaa? Tarii ni rakkifamte yookiin mirgi kee ni sarbame.” Usmaanis ni jedhe, Lakki. Garuu eeggumsa Rabbii olta’aa barbaada. Isaan ala eenyurraallee eeggumsa hin barbaadu.” Ni jedhe: Gara Masjiidaa deemitii akkuma labsee eeggumsa siif kenne, akkasuma atis labsii eeggumsa ani siif godhu naaf deebisi.” Isaan lamaanu gara Masjiida deeman, namoota fuunduratti eeggumsa isaa deebiseef. Ergasii Usmaan gara iddoo Qureeshonni walitti qabamanitti garagalee. İsaan waliin ni taa’e. İsaan keessa nama walaleessa Labiid ibn Rabii’ah jedhamutu jira. Akkana jechun walaleessu jalqabe: “Dhugumatti Rabbiin ala wanti hundu soba.” Usmaan ni jedheen dhugaa dubbatte. Labiidis walaleessu itti fufee: “Shakkii hin qabu, qananiin hundi kan baduudha.” Usmaanis ni jedheen, sobde qananiin Jannataa hin badu. Labiidis ni jedhe, “Yaa tuuta Qureeshaa! Kana dura eenyullee nama isa waliin taa’e hin rakkisu ture. Kuni urga yoomiti isin keessatti dhalatee?” Namoota keessaa namtichi tokko ni jedhe: inni kuni namoota gowwoota isa waliin jiran keessaa tokko. Dhugumatti amanti keenya gadi dhiisanii jiru. Jecha isaatiif homaa hin yaaddawin.” Hanga dhimmi isaan lamaan jidduutti badaa ta’utti Usmaan isatti deebii deebise. Namtichi kuni olka’ee ija isaa keessa dhaye. Ijji isaas bulee taate. Wanta Usmaan irra gahee Waliid ibn Mughiirah dhiyoo irraa argaa ture. Akkanas jedheen: Yaa ilma obboleessa kiyyaa! Ijji tee wanta ishii tuqee irraa duroomtudha. Eeggumsa kiyya jalatti tan eeggamtu turte.” Usmaanis ni jedheen: “Rabbiin kakadhe! Ijji tiyya fayyaan karaa Rabbii keessatti wanta akka obboleetti ishii (ija biraa) tuqetti garmalee hajamti. Yaa Abbaa Abdu shams kan si caalaa jabaa fi danda’aa ta’ee jalatti eeggumsa qaba. (Kana jechuun eeggumsa Rabbii si caalaa jabaa fi danda’aa ta’e jala jira.)” Ergasii Waliid yeroo lammataatif eeggumsa isaaf dhiyeesse garuu Usmaan ni dide.
Kuni kan agarsiisu ciminna iimaana isaatii fi Rabbiin biratti mindaa guddaa kajeelu isaati. Kanaafi, yommuu inni du’u, ummu Al-Alaa’a Ansaariyyah abjuu keessatti burqaa isaaf yaatu argite. Ishiinis gara Nabiyyii dhufte itti beeksifte. Nabiyyiinis (SAW) ni jedhan: “Suni hojii isaati.” (Sahiih Al-Bukhaari 7004)
Sahaabonni hanga ammaatti eerre akka fakkeenyaati malee sahaabonni biroo harka mushrikoota keessatti rakkatanii fi azzabaman baay’eedha. Rakkoo abbooti fi firoota isaanii irraa isaan haa qunnamuu malee da’waa Rasuulaatitti ni qajeelan. Islaama keessa seenun dura qananii argatanii fi wanta isaan adda godhu hunda ni wareegan. Mindaa guddaa Rabbiin bira jiruu kajeelun rakkoof ni saaxilaman, rakkoolee obsaan danda’an. Kuni nafsee keessatti hojii iimaanati. Yommuu iimaanni nafseen walitti makamu ulfaatinni hundi namarratti salphata.
Rakkoo fi azaan dhiirota qofarratti kan gabaabbate osoo hin ta’in dubartootas kan muudateedha. Dubartoonni akka Sumayyah bint Khayyaax, Faaximah bint Khaxxaab, Labiibah dubara Banu Mu’ammal irraa taate, Zinniirah Ar-Ruumiyyah, An-Nahdiyyah fi intala ishii, Umm Ubays, Humaamah haadha Bilaal fi kanneen biroo rakkoo fi adabbiif saaxilamanii jiru. Rabbiin isaan hunda irraayu haa jaalatu.
Kitaabban wabii:
As-Siiratu Nabawiyyati–fuula159-162, Alii Muhammad Sallaabi, Noble Life of The Prophet [English] 1/409-423


text:
Kutaa darbee keessatti wanta Guyyaa Murtii taasifamu muraasa isaa ilaalle turre. Har’as itti fufuun kutaa xumuraa suuratu Al-Mursalaat ni ilaalla.
Read more
Suuratu Al-Mursalaat suurah waa’ee Guyyaa Qiyaamaa fi haala namootaa dubbattuudha. Dhugumatti, Suurah tana keessa ragaalee amansiisoo Qiyaamaan haqa ta’uu agarsiisanii fi wanta Guyyaa san raawwatamantu jira. Kanaafu, eenyutu ragaalee kanniinitti xinxalluun amanee Guyyaa san adabbii ibsame jalaa nagaha bahaa? Kutaa darbe irraa itti haa fufnu…
Itti Fufi…
Kutaa darbe keessatti Qiyaamaan haqa akka taate ilaalle turre. Akkasumas, wantoota rifachisoo Guyyaa san adeemsifaman ilaalle jira. Har’as itti fufuun ragaalee ifaa Guyyaan Qiyaamaa akka dhuftu agarsiisan ni ilaalla. Guyyaa Qiyaamaa jechuun Guyyaa namoonni du’an hundi kaafamuun qoratamanii fi murtiin isaan jidduutti darbee takkaa gara Jannataa takkaa immoo gara Jahannam itti deemaniidha.
Itti Fufii
Bismillah rahmaani rahiim (Maqaa Rabbii rahmaan, rahiim ta’een jalqaba) Dhugumatti Faaruun hundi kan Rabbiiti. Isa ni faarsina, ni gargaarsifanna, araarama Isa kadhanna. Sharriwwan nafsee teenyaa fi hamtuwwan hojiiwwan keenyaa irraa Rabbiin eeggamna. Nama Rabbiin qajeelche kan isa jallisu hin jiru. Nama Rabbiin jallise kan isa qajeelchu hin jiru. Rabbii Tokkicha shariika hin qabne malee dhugaan gabbaramaan akka hin jirre ragaa nan baha. Akkasumas, Muhammad gabrichaa fi Ergamaa Isaa ta’uu ragaa nan baha.
Itti Fufi…
Mormii 3ffaa- Nabiyummaa Ergamaa Rabbii (SAW) faallessuu
Ittı fufi
Mushrikoonni namummaa Nabiyyii irratti mormii cimaa agarsiisan. Ergamaan Rabbii akka isaanii nama ooso hin ta’in malaayka ta’uu qaba ykn malaykan isa waliin kan deemu ta’uu qaba jedhanii yaadu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
Qur’aana ilaalchisee Mormii Mushrikoota-kutaa 2ffaa
Dabalata Dubbisi
Ammas Mushrikoonni kijiba biraa Nabiyyitti (SAW) maxxansan. Kijibni kunis, “Qur’aana kana Muhammadtu ofirraa fuudhe dubbate. Yookiin namoota durii irraa waraabe.” Kiristaanonni ammaas kijiba kana keessatti yommuu akkana jedhan isaan waliin hirmaatu: “Muhammad Qur’aana macaafa qulqulluu irraa garagalche.” Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa akkana jechuun Mushrikootaa, Kiristaanota fi garee biraatiif deebii deebisa:
Akkuma yeroo darbee jenne kitaabbanitti amanuu jechuun Rabbiin irraa haqaan bu’uu isaanii, ergaan kitaabban kanniin keessa jiru dhugaa akka ta’ee itti amanuu fi hojii irra oolchudha. Kitaabban Qur’aana dura bu’an yeroo ammaa kan jijjiramanii fi micciramaniidha. Kanaafu, kitaabni tokkichi osoo hin jijjiramin hanga Guyyaa Dhumaa turu Qur’aanaa jechuudha. Sababni isaas, kitaaba dhumaa Rabbiin buusedha. Ragaan kanaa maal yoo jettan, karaa lamaan ilaalun ni danda’ama.
Dabalata dubbisı
Gammachuu fi Milkaa’inna argachuu
Dabalata Dubbisi
Jireenya tana keessatti namoonni hunduu gammachuu argachuuf jecha halkanii guyyaa carraaqu. Gariin hojii humna hojjachuun, gariin hojii sammuu hojjachuun gammachuu barbaadu. Garuu gammachuun ilma namaa kan guuttamu wantoota sadii of keessaa yoo qabaatedha. Isaaniis: qalbiin amanuu, qaaman hojii gaggaarii hojjachuu fi hojii badaa irraa of tiiksudha. Namni tokko wantoota kanniin hojjachuuf qajeelcha isa barbaachisaa miti ree? Qajeelchi waa’ee wantoota kanniinii isaanitti himu kitaabban Rabbiin irraa bu’aniidha. Kanaafu, firiiwwan kitaabbanitti amanuu keessaa tokko wantoota armaan olii sadanitti qajeelun gammachuu fi milkaa’inna argachuudhaa jechuudha.
Kutaalee darban keessatti waa’ee Qur’aanaa ilaalchise shakkii qalbii namaa keessatti uumamaniif karaalee ittiin qulqulleessan ilaalle turre. Har’as itti fufuun shakkii namoonni qalbii namaatti darban deebii quubsaa waliin ilaalla. Seenaa keessatti Qur’aanni jireenya namootaa irrati jijjirrama guddaa akka hin finneef adduwwiin (diinni) Islaamaa tooftaalee adda addaatti fayyadamanii jiru. Tooftaalee sanniin keessaa sababa fi gaafilee adda addaa dhiyeessun namoota dhamaasudha. Sababa ykn gaafilee isaanii keessaa isaan gurguddoo ta’an deebii waliin mee haa ilaallu. Read more
Kutaa darbee keessatti Qur’aanni jecha Rabbii (subhaanahu wa ta’aalaa) ta’uu ragaalee agarsiisan ilaalle jira. Ammas itti fufun ragaa afraffaa ilaalla. Innis:
4.Wantoonni Qur’aana keessatti dubbataman wanta jiruun wal qunnamu
Wantoonni Qur’aana keessatti dubbataman haala nama ajaa’ibsiisuun saayinsii ammayyaati fi muxannoo namaa waliin kan wal simatanii fi walitti galaniidha. Saayintistoonni yeroo ammaa wanta Qur’aana keessa jiru yommuu argan, Qur’aanni kitaaba Rabbiin irraa bu’e malee kitaaba namni barreesse akka hin taane mirkaneessanii jiru. Mee amma Qur’aana irraa Aayaata (keeyyattoota) muraasa saayinsi ammayyaatin wal qabatan haa ilaallu. Read more


text:
Manni murtii Ispeen Ministeeroota Kaatalooniyaa saddeet sababaa labsii Walabummaatti cichaniif kan hidhe tahuu BBC’n gabaase. Ministeeroonni Kaatalooniyaa kunniin ajaja mootummaa Ispeeniin gaafii deebisuuf gara Maadriid kan deeman yoo tahu, abbootiin alangaa mootummaa Ispeen, gaafii akka hidhaman abbaa murtiitiif dhiheessaniin akka ta’e gabaasni kun ni mul’isa.
Haaluma walfakkaatuun Abbaan alangaa mootummaa Ispeen, Prezdaantii Kaatalooniyaa duraanii Karles Pijmonti dabalatee, qondaaltota biroo afur kanneen yeroo ammaa Ispeeniin ala jiran, akka qabamaniif gamtaa Awurooppaa gaafate.
Torbaan darbe keessa Paarlaamaan Kaatalooniyaa Ispeen irraa walaba bayuu eega labsee booda, Mootummaan jiddu galaa Ispeen Paarlaamaa fi Bulchiinsa Kataalaan diguun isaa ni yaadatama.


text:
Filannoo Aljeeriyaa: Ministirri muummee duraanii Pireezdaantummaan muudaman
Ministirri muummee Aljeeriyaa duraanii kan turaniifi miseensa paartii Aljeeriyaa yeroo dheeraaf bulchaa ture, Adda bilisummaa biyyaaleessa (FLN) kan ta'an Albelmajiid Tebuune, pireezdaantii biyyatti haaraa ta'uun har'a ifatti aangoo fudhataniiru.
Mr. Tebuune aangosaanii ifatti har'a kan fudhatan sirna masaraa mootummaa kan magaalaa Aljeersitti tamsaasa TV kallattiin dabarfamee irratti kakuu raawwachuun ture.
Mormiin guddaa kan taasifamaa ture ta'ulleen, filannoo biyyaaleessa Muddee 12 gaggeefameen sagalee parsantaa 58 argachuun injifataniiru.
Haa ta'u malees battalamu bu'aan filannoo Mudde 13 labsameen booda TV biyyaaleessaa hima ibsa isaa ''filannoo Aljeeriyaa'' irraa gara ''Mo'ataa Aljeeriyaatti'' geedaree ture.
Jimaata darbe ammoo namootni kumaatamaan lakka'aaman Mr Tebuunee kan pirezdaantii duranii aangoorraa kaafame; Abdelaziz Botifikaaf amanamaa tran mormuun dhaadannoowwan qabachuun daandiwwan Aljeersitti hiriraaf ba'aniiru.
Mormiitonni kun dhaabbatni siyaasaa kun guutummaan akka badu gaafachaa turani.
Mormiitoonni "Bu'aan filannoo kanaa sirri miti. Filannoon keessaniif dhimma hin qabnu, pirezdaantiin keessannis nu hin bulchuu," jechuun dhaadacha turani.
Bootifikaan waggaa jaha dura dhibee istrokiin erga mudateen booda haalaan adeemuus ta'e haasa'uu hin danda'u ture. Kun immoo namoota hedduu biratti gaaffii akkamiin biyyatti bulchaa jira jedhu kaase ture.
Botifikaan mormii guddaa biyyaatti guuttutti gaggeefame booda aangoo waggoota digdamaaf irra turan baatii Ebla keessa gadhiisaniiru
Oduu kana waliin walitti dhiyaatan biroof: