text:
Qondaalli ABO jaal Daawit Abdataa eenyu? Qabsootti yoom makame? seenaa Gabaabaa SQ qindeeffate dubbifadhaa
Ibsa Ajajaa Ol’aanaa ABO-WBO
Oromoon biyya isaa dhabee, qabeenyi isaa saamamee, biyya isaa irratti sirna ittiin mirga isaa tikfatu, sirni Gadaa, jalaa diigamee, qabeenya isaa irratti akka hin abboomne mirgi isaa sarbamee, hiyyummaa fi gadadoof saaxilamee jiraachuu ykn du’uu irra, kan jiruu baqa filatan hedduu dha. Haa ta’uuti, Oromoon biyyaa fi biyyoo isaa irratti jiraachuu dadhabe biyya ollaa fi biyya ambaatti haa baqatu malee hiraarfamaa fi du’a irra hamaaf saaxilamaa jira.
Haala kanaan, ajjeechaan sukkaneessaa Bitootessa 7, 2021 mana hidhaa Yaman keessatti raawwates kallattiin biyya dhabuu Oromoo waliin wal-hidhate dha. Ajjeechaan sukkaneessaa kun kan kabajaa Oromoo qofaa osoo hin taane kabajaa dhala namaa mara kan xiqqeesse dha jechuun dandahama. Ilmaan Oromoo tohannaa mootummaa jala jiran, gara itti baqatan hin qabne, badii yoo qabaatan seeraan gaafatamuu dandahan kun hiccitiin bifa sukkaneessaa kanaan fanjiidhaan dhumatan itti murteeffame hubachuun rakkisu waan ta’eef qorannoo jabaa barbaada.
Kanaaf, qorannoo jabaa kan qaama walaba irraa ijaarameen, sadarkaa idil-addunyaatti qabamee akka qoratamuu fi qaamni badii kana raawwate murtii seeraatti dhihatu ajajaan ol’aanaa ABO-WBO akeeka. Qorannoon kun lubbuu qaalii ilmaan Oromoo nuuf deebisuu hanqatus gochaan wal fakkaataa akka irra hin deebihamneef barnoota kennee darbuu qaba. Qorannoon kun akka gaggeeffamus beektoti Oromoo, abbootiin seeraa, aktivistootaa Oromoo, dhaabbileen mirga dhala namaaf falman marti amnesty international, human right watch, genocide watch dabalatee dhiibbaa godhan yaamicha dhiheessina.
Ilmaan Oromoo biyya ambaa keessa jirtan marti, akka gurmuu fi nam-tokkeen kabajaa saba Oromoo fi dhala namaa maraaf jecha, tokkummaadhaan sagalee keessan ol-kaasuun biyyoota jirtan keessatti ambaasaddara miidhamtootaa ta’uun akka mootummooti keessa jirtan yakkamtoota ilmaan namaa lafa irraa fixan marti seeratti dhihatan hojii jabaa hojjettan ajajaan ol’aanaa ABO-WBO dhaama.
Ajjeechaan sukkaneessaa ilmaan Oromoo mana hidhaa Yemen fi Oromiyaa keessatti raawwatamaa jiruuf sababaan jalqabaa gabrummaa uummata keenya irra jiru akka ta’e hubatamee, falli isaa ammoo biyya ofii dhuunfachuu, ijaarrachuu, tikfachuu fi sirna nagaa waaraa fiduu dandahu tolfachuun kabajaan jiraachuu akka ta’e fi gumaan obboloota keenyaas walabummaa Oromiyaa fi Bilisummaa Oromoo mirkaneessuun akka baafamu ajajaan ol’aanaa ABO-WBO hubachiisa.
Dhuma irratti gadda ulfaataa akka Oromootti nu mudate kana irra aanuuf Oromoon bakka jirutti akka wal jajjabeessuu fi wal gargaaru dhaamaa, ilmaan Oromoo Yemen fi biyya ambaa keessa jirtan, hiriyyoota, firoottan, maatii fi walumaa gala uummata Oromoo maraaf Ajajaan ol’aanaa ABO-WBO jajjabina isiniif hawwa.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Ajaja ol’aanaa ABO-WBO
Bitootessa 8, 2021
Qondaalli ABO jaal Daawit Abdataa eenyu? Qabsootti yoom makame? seenaa Gabaabaa SQ qindeeffate dubbifadhaa.
[SQ-Bitootessa 8/2021]
Daawit Abdataa Eenyu?
Daawit Abdataa maatii qabsaa’otaa irraa kan dhalate yoo tahu qabsoos maatiiwwan isaa kana irraa barachaa guddate. Maatiin Daawit Oromummaa isaaniin kan boonan qofa osoo hin taane hojiidhaanis qabsoo Oromoo ABOn durfamu keessatti hirmaachuun shoora isaan irraa eegamu bahachaa namoota biraaf fakkeenya tahaa qabsoof hawaasa ijaaraa akka turan namoonni itti dhiyyeenyaan beekan ragaa bahu.
Obbo Dastaa Hundeessaa Wasiila Daawit Abdataa yoo tahan qabsoo Oromoo keessatti gumaacha isaan godhan yoomillee galmeen seenaa of harkaa kan qabudha. Wasiilli Daawit Abdataa Obbo Dastaa Hundeessaa bara cee’umsaa magaalaa Maqii keessatti mana jireenyaa isaanii kan keessa jiraatan irraa gar tokkee muruun Waajjira ABOf akka tahu murteessun mana jireenyaa isaanii nama waajjira ABOf kennanii turanidha. Mooraan Wasiila Daawit obbo Dastaa Hundeessaa bara ceehumsaa sanatti waajjira ABO qofas osoo hin taane bakka qubsuma WBO ture.
Egaa Daawit Abdataa mooraa wasiila isaa kana keessatti waajjirri ABO banamee waan jiruuf dabalataanis bakka qubsuma WBO waan taheef ijoollummaan dhimma Oromummaa dabballoota ABO fi WBO kana irraa cichoomina qabsoo irraa barachaa ture.
Maatiin Daawit Abdataa hunduu kan qabsoo Oromoo Keessatti guddatan qofa osoo hin taane qabsoo Oromoofis warra gumaacha qabsoon gaafatu bahataa guddatanidha. Obbolaan hangafaa Daawit hedduun isaaniis qabsoo keessatti sochii gochuun qabsaa’anii ummata qabsootti guddisuu keessatti beekamu. Fakkeenyaaf obbolaa Daawwit Abdataa godina shawaa bahaa magaalaa Maqii ganda 01 keessatti dhalate. Baranoota isaa Sad. 1ffaa fi 2ffaa mana barumsaa Kaatolikii Maqiitti ( Meki Catholic School) jedhamutti baratee bara 1993 ALI ykn akka lakk. Awurooppatti 2002 xumure.
Daawit Abdataa warra qabsoo Oromoo ABOn durfamu keessatti sochii gochuun ummata dammaqsan dargaggoota qabsootti onnachiisaa turan keessaa muraasni Biraanuu Abdataa,Taklee Abdataa, Warqineesh Abdataa fi Mirkanaa Abdataa yoo tahan kanneen hunduu qabsoo ABOn durfamu keessatti shoora guddaa gumaachaa turan . Daawitis obboloota isaa kana irraa foolii qabsoo fuunfachaa deemsa qabsoo irraa barachaa qabsootti guddate.
Itti gaafatamaan Sabquunamtii ummataa ABO yeroo ammaa kan tahan jaal Battee Urgeessaa illee maatii Daawit Abdataa keessaa obboleettii Daawit hangafa kan taate Warqineesh Abdataa akka gara qabsoo oromoo ABOn durfamutti ilaalcha sabboonummaa fudhatee guddatuuf yeroo barnoota isaa kutaa 5ffaa fi kutaa 6ffaa baratu akka haalaan isa gorsaa turte ragaa ni baha. Akka jaal Battee Urgeessaa jedhanitti obboleettii Daawit Warqineesh Abdataa waliin kutaa 5ffaa fi 6ffaa yeroo barannu barcuma tokkorra teenyee deeskii tokko fayyadamaa akka baratan dubbachuun yeroo hunda kutaa barnootaa keessatti barsiisaan hin jiru yoo tahe Warqineesh Abdataa waan qabsoo Oromoo qofa na gorsiti anis baayyeen ishee caqasa ture waan qabsoo Oromoo kana dubbattee hin quuftu jechuun ragaa bahaaf.
Egaa Daawit Abdataa maatii sabboontotaa gidduutti waan dhalatee guddateef namoota ykn dargaggoota dammaqina qabsoo godhachaa guddatan keessaa tokko akka tures namootni itti dhiyyeenyaan beekan ni dubbatu. Daawit Abdataa Yeroo barnoota isaa Sad. 2ffaa barachaa ture sanatti ummurii isaa ijoollummaa sana keessatti WWBO(waldaa walgargaarsa barattota Oromoo) ykn maqaan iccitii isaa “Waldaa Waraana Bilisummaa Oromoo ” jedhuu kan bara 1989EC tti dhaabbate keessatti gahee isaas bahataa tureera. Waldaa wal gargaarsa Barattoota Oromoo maqaan icciitii isaa immoo Waldaa Waraana Bilisummaa Oromoo kan jedhu kana moggaasa maqaa kanaa Itti gaafatamaa sabquunnamtiin ummataa ABO yeroo ammaa Battee Urgeessaan kan moggaasame yoo tahu hundeefamee qabsoo Bilisummaa Oromoo fininsuu keessattis shoora dhaabbateef bahateera.
Yeroo waldaan kun dhaabbatu Daawit Abdataa fi Battee Urgeessaa barattoota kutaa 9ffaa baratan yoo tahu obboleessi Daawit Abdataa hangafti immoo Takilee kutaa 11ffaa barataa kan ture gorsaan isaan qajeelchaa fi waldaa kanas gaggeessummaan hogganaa ture.
Daawit Abdataas waldaakana keessatti hirmaannaa gochaa kan ture yoo tahu bara 1992EC-1993EC dura taa’ummaa waldaa kana kan gaggeessaa akka turee fi qabsoo sabaaf gahee isaa bahachuun gumaacha isa irraa eegamu bahachuu eegale. Daawit Abdataa umurii isaa kichuu irraa eegalee qqabsoo sabaaf gahee isaa gumachuu kan calqabes yeroo kanatti ture. Akkuma Barnoota Sad. 2ffaa xumureen qabxii ol aanaa galmeesisuudhaan bara 2003 ( 1993 ALI) Yuniivarsiitii Dillaatti ramadame baranootaa isaa eegale.
Barnoota isaas muummee Keemistirii keessatti ramadamuudhaan barachaa ture. Haa ta’u malee yeroo Yunivarsitii Diillaa barachaa ture sanatti sochii qabsoo bilisummaa Oromoof Wayyaanee irratti University Dillaa keessatti taasifamaa ture keessaatti namoota adda durummaan hirmaataa turan keessaa Daawwit Abdataa tokkodha. Kanaaf Wayyaaneen sochii inni QBO waahillan isaa waliin taasisaa ture hordofuun Waggaa tokkoof barnoota irraa uggurtee turte.
Wahilli isaa yeroo Sanaa fi itti gaafatamaan sabquunnamtii ummataa ABO yeroo ammaa jaal Battee Urgeessaas akkasuma isa waliin yuuniversitii biraa kan seene damee barnootaa biraan baruma kana kan seene akkuma Daawit Abdataa sochii qabsoo keessatti dargaggoota ijaarta jedhamuun shakkamee jaal Battee Urgeessaas wagga tokkoof yuuniversiitii irraa adabamuun seenaa wal fakkaatus ni qabu. Haaluma kanaan lamaan isaanii adabbii waggaa tokko booda barnoota isaaniitti deebi’uun barnoota isaanii Diigrii jalqabaa gosa barnootaa barataniin bara wal fakkaatutti 1997EC eebbifaman.
Daawit Abdataa fi Battee Urgeessaa dhalootaan magaalaa Maqiitti dhalatanii guddatanis carraan barnootaa waan isaan adda facaasteef Daawit Abdataa Yuuniversitii Diillaatti yoo baratu Battee Urgeessaa immoo yuuniversiitii Bahardaritti barate.
Daawit Abdataa fi Battee Urgeessaa yuuniversiitii baratan keessatti koree barruu Eebba barattoota Oromoo qopheessituu tahanis ammas dirqama dachaa qabsoon gaafattu karaa itti eenyummaa oromummaa yuuniversiitii keessatti argisiisamu irrattis walitti dhufuun hojjetaniiru.
Koree Eebba Barattoota Oromoo bara Sanaa Daawit Abdataa yuuniversiitii Diillaatti barattoota Oromoo bakka bu’uun qindeessaa kan ture yoo tahu yuuniversiitii Bahirdaritti immoo Battee Urgeessaa koree sana keessatti kan argamu karaa Lammii Beenyaa akka barruun sun maxxanu taasifame. Lammii Beenyaa barataa yuuniversiitii Bahirdaritti barataa engineering wagga 5ffaa eebbifamaa kan ture yoo tahu koree Eebba Barattoota Oromoo kanas adda dureen karaa caasaa dhaabaa [ABO] barruu sana maxxansiisee rabsuu keessatti shoora olaanaa taphateera.
Lammii Beenyaa fi Daawit Abdataa sababa barruu eebbifamtoota barattoota Oromoon bara 1997EC qophaaye irratti qopheessitoota yuuniversiitiilee itti baratanii tahanii osoo hojjetanii qabsoon wal isaan barsiifte. Gama biraan immoo Lammii Beenyaa fi Battee Urgeessaa yuuniversiitii Bahirdar keessatti sochii barattoota Oromoo keessatti bara 1994 irraa qabanii wal baranii waliin hojjechaa turan.
Daawit Abdataa Erga eebbifamee booda hojii barsiisummaa irratti bobba’uun magaalaa Finfinnee keessatti manneen barnootaa dhuunfaa bebbeekamoo hanga international School tti barsiisaa ture. Akkasumas osoo hojii barsiisummaa irra jiruu barnoota isaa Diigrii 2ffaa( MSC) Yunivarsitii Finfinneetti galmaa’ee ‘Food Engineering’ barachuudhaan bara 2008 qabxii gaariidhaan xumuree jira.
Erga barnoota isaa Diigrii 2ffaa xumuree booda Warshaa Shukkaaraa Mata Haaratti dorgomee darbuudhaan barnoota ittiin eebbifame qabatamaan hojii irra oolchuudhaan adda durummaan hawaasa isaa tajaajilaa tureera. Yeroo turtii Warshaa Shukkaara Mata Haaraa hojjachaa ture keessatti Daawwit Abdataa nama hojii isaa irratti dadhabe hin jenneefi halkanii guyyaa hojjachaa turuu isaa hiriyyoonni wajjin hojjachaa turan ragaa dha. Ammas dadhabe ykn nagahe osoo hin jedhin hojii itti ramadame hojjachaa barnoota fagoo( Distance Education ) Business Administration Yunivarsitii Finfinnee ( School of Commerce) irraa Diigrii biraa bara 2017 ( 2010) fudhateera.
Daawwit Abdataa yeroo qacaramee mindaa fudhachaa ture sanatti mindaa isaa qofaa nyaataa hin turre. Innis mindaa ji’aan argachaa ture irraa hiri’isuun ilmaan Oromummaa isaanitiif jecha mana hidhaatti dararamaa turan deddeebi’ee gaafachaa turuundhaan nama hanga isaaf danda’ameetti itti of kennee gargaaraa turee dha. Fknf yeroo Taayyee Danda’aan mataan mana hidhaa ture sanatti nama adda dureen mana hidhaatti deddeebi’uun gargaaŕaa ture keessaa nama tokko. Dabalataanis yeroo gaazexeessonni Oromoo Miidiyaa TV Afaan Oromoo irraa OPDOn ykn Wayyaaneen uuggurte sanas nama itti dhiyeenyaan ijoollee amma TV OBS keessaa jiran gargaaraa tureedha. Kana immoo inni himatee osoo hin taane namoota isatti dhiyaatan irraa qoratamee kan fudhatameedha.
Daawwit Abdataa nama naamusa qabeessa , nama nama kabaju , nama ol jedhee ija hamtuun nama ilaaluu miti, nama aadaa fi safuu Oromoo kabaju , nama waan itti amane fuulduratti baasee dubbatu . Yerroo baay’ee hiriyyaa baay’ee irra nama kitaaba dubbisu jaallatudha. Daawwit Abdataa yeroo baay’ee akka namni dubbisee of jijjiiruuf nama kallittii namatti agarsiisudha. Dandeettii hojii ( expertise work) irratti nama ogummaa fi dandeettii cimaa qabuu fi nama biyya kanaafillee bu’aa buusuu danda’a jedhamee yaadamuudha.
Daawit Abdataa naannawa Finfinnee laga xaafootti managera kampaanii tokkoo tahee kaffaltii guddaan qacaramee osoo jiruu qabsoo sabaaf yeroo isaa guutuu keennee hojjechuuf jecha hojii sanas lakkise. Kuni osoo kanaan jiruu bara 2018 jijjiirama Qabsoo Qeerroo Bilisummaa Oromoo itti wareegameen dhufeen sababeeffachuun mootummaan wal dhibdee Adda Bilisummaa Oromoo ( ABO) waggaa 27 ol waliin qabu araara buusuuf godhee akka gara biyyaatti galanii karaa nagaatiin biyya keessatti qabsaa’an heeyyamuun ni beekama.
Haaluma kanaan Daawwit Abdataatis dhaaba ijoollumaa isaa irraa kaasee deeggaru fi jaallatu biyya keessatti waliin qabsaa’uuf itti dabalamee Itti Gaafatamaa Ijaarsa fi Siyaasaa ABO Godina addaa naannoo Finfinnee ta’uun dargaggoota Oromoo qabsoo ABO keessatti karaa nagaa qabsaa’anii mirga isaanii qofaaf osoo hin taane kan Saba Oromoo fi Lammiilee Oromiyaaf nagaa fi Tasgabbiin akka jiraatuuf kaayyoo ,Heeraa fi seera ABOn taliigamanii akka qabsoo saba isaanii gaggeessaniif hojjachaa osoo jiruu ajjeechaa Haacaaluu Hundeessa booda jaala isaa waliin jiraatu dargaggoo Lammii Beenyaa waliin qabamee kan hidhame yoo tahu erga hidhamees manneen hidhaa gara garaa keessatti daddabarfamuun dararamaa jira.
Yeroo ammaa kanas jaala Qabsoo isaa waliin qabame Dargaggoo Lammii Beenyaa waliin mana hidhaa Daalattii kan magaalaa Sabbataatti argamu kan baayyee dhiphaa tahe bal’inni kutaa itti hidhamanii jiraniis kaaree meetirii 12 ( 3*4) ta’e kan nama 3 ykn 4 caalaa qabachuu hin dandeenyee keessatti yeroo hanga baayyinni namoota 25 waliin hidhamuun hirriiba Malee wal irra taa’aa bulanii Fi akkasumas qarshii amma dura guyyatti Qar 20 nyaataaf kennamuuf irraa hambisanii nyaata gahaa qulqullina hin qabnee fi bishaan dhugaatii fi dhiqannaa qaamaas tahe bakka itti huccuu miiccatan ykn qulqulleeffatan kan hin qabnetti hidhamanii kan jiran yoo tahu namoonni isaan waliin hidhamanii jiran illee namoota baadiyaa irraa mootummaan ofii isaatii dirqiin qarshii liqeessefii namoota qarshii liqii sana fudhatanii yeroon sababa dhala isaa waliin hin kaffalleef jecha hidhamanii jiran waliin hidhamanii jiru.


c: text/html

text:
Sadallaa
You can choose among various bracket types to structure a LibreOffice Math formula. Bracket types are displayed in the lower part of the Elements pane. These brackets are also listed in the context menu of the Commands window. All brackets that are not contained in the Elements pane or in the context menu can be typed manually in the Commands window.
The following is a complete list of all available bracket types. The icon next to the bracket type indicates that it can be accessed through the Elements pane (menu View - Elements) or through the context menu of the Commands window.
Gosoota Sadallaa
Golboota korboo (golbee lakkuu)
Golboota korboo (golbee lakkuu) baratamoo keessatti iddooqa saagi. Dabalataan ( ) foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa.
Golbee arfakkuu
Golbee arfakkuu keessatti iddooqa saagi. Dabalataan [ ] foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa.
Golbee arfakkuu lama
Golbee arfakkuu lama keessatti iddooqa saagi. Dabalataan ldbracket   rdbracket foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa.
Sadalgoo (sadallaa marmaramaa)
Inserts a placeholder within braces (curly brackets). You can also type lbrace rbrace directly in the Commands window.
Kabala Sarjaa altokkee
Kabala sarjaa keessatti iddooqa saagi. Dabalataan lline   rline kallattiin foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa.
Kabala sarjaa dachaa
Kabala sarjaa dachaa keessatti iddooqa saagi. Dabalataan ldline   rdline kallattiin foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa.
Sadallaa kofa
Sadallaa kofa keessatti iddooqa saagi. Dabalataan langle   rangle foddaa Ajajoota keessatti barreessu ni dandeessa.
Sadallaa ogeejjii
Sadallaa ogeejjii keessatti iddooqa saagi. Dabalataan langle   mline   rangle foddaa Ajajoota keessatti barreessu ni dandeessa.
Sadallaa garee
Sadallaa garee saagi. Dabalataan { } foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa.
Sadallaa kolboo (safarjijjirama))
Iddooqa tokkoon sadallaa kolba'e safarjijjirama saagi. Dabalataan left(  right) foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa.
Golbee arfakkuu (safarjijjirama)
Iddooqa waliin golbee arfakkuu safarjijjirama saagi. Dabalataan left[  right] foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa. Hamamtaan sadallaa ofumaan mijeefama.
Golbee arfakkuu dachaa (safarjijjirama)
Iddooqa waliin golbee arfakkuu dachaa safarjijjirama saagi. Dabalataan left ldbracket   right rdbracket kallattiin foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa. Hamamtaan sadallaa ofumaan mijeefama.
Sadalgoo (safarjijjirama)
Iddooqa waliin sadalgoo safarjijjirama saagi. Dabalataan left lbrace   right rbrace foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa. Hamamtaan sadalgoo ofumaan mijeefama.
Kabala Sarjaa altokkee (safarjijjirama)
Iddooqa waliin kabala sarjaa altokkee safarjijjirama saagi. Dabalataan left lline   right rline foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa. Hamamtaan sadallaa ofumaan mijeefama.
Kabala Sarjaa dachaa (safarjijjirama)
Iddooqa waliin kabala sarjaa dachaa safarjijjirama saagi. Dabalataan left ldline   right rdline foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa. Hamamtaan sadallaa ofumaan mijeefama.
Golboota kofa (safarjijjirama)
Iddooqa waliin golboota kofa safarjijjirama saagi. Dabalataan left langle   right rangle foddaa Ajajoota keesssatti barreessuu ni dandeessa. Hamamtaan sadallaa ofumaan mijeefama.
Sadallaa ogeejjii (safarjijjirama)
Iddooqa waliin sadallaa ogeejjii safarjijjirama saagi. Dabalataan left langle   mline   right rangle foddaa Ajajoota keessatti barreessuu ni dandeessa. Hamamtaan sadallaa ofumaan mijeefama.
Sadalgoo gubba (safarjijjirama)
Iddooqa waliin sadalgoo surdala irraa safarjijjirama saagi. Dabalataan   overbrace   foddaa Ajajoota keessatti kallattiin galchuu ni dandeessa. Hamamtaan sadallaa ofumaan mijeefama.
sadalgoo jalaa (safarjijjirama)
Iddooqa waliin sadalgoo surdala jalaa safarjijjirama saagi. Dabalataan   underbrace   foddaa Ajajoota keessatti kallattiin barreessuu ni dandeessa. Hamamtaan sadallaa ofumaan mijeefama.
Sadallaa lafa saaguf, lfloor rfloor foddaa Ajajoota keessatti kallattiidhaan barreessi.
Sadallaa qinaaxxii saaguf, lceil rceil foddaa Ajajoota keessatti kallattiin barreessi.
Sadallaa lafaa safarjijjirama saaguuf, left lfloor right rfloor foddaa Ajajoota keessatti kallattiin barreessi.
Sadallaa qinaaxxii safarjijjirama saaguf, left lceil right rceil foddaa Ajajoota keessatti kallattiin barreessi.
Sadallaan ofumaan kan hamamtaa'u yeroo atii bitaa fi mirga ajaja sadallaa fuulduratti barreessitudha, fakkeenyaaf, bitaa(a'n b irra mirgaa). Hamamtaa fi addaan fageenya sadallaas Dhangii - Addaan Fageenya - Akaakuu - Sadallaa filachuun qindeessu ni dandeessa. Akkasumas dhibbeentaa yaadamen qindeessuuni. Safaraa sadallaa maraa mallatteessii sanduuqaitti jijjirama fayyadamtuu mara foormulaa sadallaa keessa mirkaneessis.
Sadallaa altokkees gargaaramu ni dandeessa. Kana gochuuf, ajaja fuulduratti haxaarroo \ barreessi. Fakkeenyaaf, yeroo atii \[, barreessituu golboon arfakkuu bitaa gara faallatiin alaatu mul'ata. Kun kan gargaaru sadallaa faalla uumuf ykn gidduutti ijaaruuf. Sadallaa safarjijjirama hin ta'in qofatuu qofatti gargaaramuu akka dandeessu yaadadha. Hamamtaa jijjiruuf, ajaja hagamta gararami.
Fakkeenyoota sadallaa altokkee
Sadallaa hin safaramiin:
a = \{ \( \[ b sarara haara
{} + c \] \) \ }
Sadallaa safarameef none akka maqaa sadallatti gargaarami.
a = bitaa ( a'n b irra mirgaa none sarara haara
bitaa none phantom {a'n b irra} + c mirgaa )
Himni phantom kun sadallaan inni dhumaa hamamta sirri akka ta'e mirkanneessa.
Yeroo foddaa ajajatiin kallattiin galchinuu iddoolee (addaan fageenya) miseensota gidduu keessu mirkaneefadhu. Kun caasaa sirri akka baramee nuu mirkaneessa.
Odeefannoon faayida qabeessa waa'ee kasaalee fi eksiponeentii akkasumaas safaruu haalan akka atii foormulaa kee caasessittuu si gargaara. Odeefannoo dabalataa waa'ee sadallaa, Sadallaa fi Gurmeessu ilaali.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Iizii Muulensi: Shamarree Ameerikaa baadiyyaa Jimmaa manashee godhatte
Iizii Muulensi jedhamti. Hojii tola-ooltummaadhaaf karaa Peace Corps kan Ameerikaa irraa dhufte. Godina Jimmaa Aanaa Limmuu Kossaa ganda Ciimmee jedhantu keessa waggaa tokkoof jiraatteetti.
Haata'u malee, hariiroo hawwaasa naannoo ishee waliin qabdu yeroo ilaalan garuu kan achumatti dhalattee guddatte fakkaatti. Olloonni ishee fagoofi dhiyoon akka maatiitti walitti dhiyeenyaan waliin jiraatu.
Bifaan faranjii taatus garuu akkaataan itti uffattu, akkaataan itti dubbattuufi jiruufi jireenya hawwaasummaa keessatti hirmaannan dammaqinaan taasiftuun warruma Jimmaa taateetti.
Namoonni baayyeen walakkaaa umurii isaaniiyyu hawwaasa keessatti dhalataniin ala jiraatanii afaan naannoo sanaaf keessummaa ta'anii hafu.
Iiziin garuu kanarraan adda. Yeroo waggaa tokkoo keessatti Afaan Oromoo sirriitti qajeelchitee dubbachuurra darbitee hanga ittiin barsiisuurra geesseetti.
Hojii guyyuu ishees Afaan Oromootiin sirriitti hawwaasa walii galuun dalagdi. Hojiin ishee barsiistuu fayyaa hawwaasaadha. Waa'ee sirna nyaataa, akkasumas qulqullina dhuunfaafi naannoo barsiifti.
Iiziin hawwasa keessatti akka jaalala horattu kan taasise simannaa hawwaasichaati jetti. "Jaalalli maatii yoo jiraate jireenyi salphaa akka ta'u ergan as dhufeen baradhe jetti. "Namni mooraakoo keessaa hundumtuu maatiidha.
Yeroo ani jalqaba as dhufu, isaanitu waan hundaan na gargaare," jechuun jaalawa haawwaasichaaf dhugaa baati.
Iiziin hojii manaas yeroo hojjettu dubartii Oromoo kameettii tokko fakkaatti. Akkuma dubartii baadiyyaa Oromoo tokkoo qoraan cabsattee, eelee dhaabdee biddeen tolchiti; buna danfisuus sirriitti dandeessi.
Iiziin akka jettutti namni hundinuu Afaan Oromoo barachuu akka ishee gargaaran himti.
Maaltu barbaachisa?
Akka Iiziitti wanti guddaan biyya guddaaafi maatii guddaa waan huduu guuteefi tole caalaa hariiroo gaarii nama waliin qabaachuufi maatii jaalalaa qabaachuudha. "Namaaf maatii wajjin yeroo baay'ee barbaachisaadha. As rakkoon hin jiru, namni hunduu bareedaadha," jechuun kokkolfaa dubbatti.
"Yeroo darbe na dhukkubee ture, baay'ee na dhukkube. Maatiin hunduu manakoo keessa turan. Manakoo dhufanii biddeena barbaaddaa? Bishaan qabdaa? Akkas naan jedhu. Ani waggaa tokkon as ture, isaan amma maatiikoodha."
Iiziin maatii bira jiraattuuf maalidha?
Aadde Faaxumaa Abbaa Malkaa mucaa intalaafi dhiira hiriyyaa Iizii taate qabdi. "Ani Iiziitiin akkuma mucaakoottin ilaala, isheenis akka haadhasheetti na ilaalti," jedhu.
Karoora gara fuula duraa
Gara fuula duraatti karoora Iiziin qabdu mana barumsa keessatti bakka harka itti dhiqatan ijaaruudha. Mana barumsaa keessatti barsiiftu keessatti ammoo barnoota idileen alattis Gumii Afaan Inglizii ijaarteetti.
"Gumii afaanii laman qaba. Gumiin tokko barattoota kutaa sagalii waliin, kaan ammoo kutaa 5-8 warra baratan waliin," jetti Iiziin.
Gumii Afaanii kanaan torban keessatti guyyaa lama lama akka Afaan Ingiliffaa barsiisftus ibsiteetti.
Kana malees, gumii shamarranii hundeessite waliin ammoo waa'ee jireenyaa, waa'ee HIV, waa'ee laguufi waan hunda isaan barsiisuun barbaada jetti.
Barsiisonni isheen waliin barsiistu ammoo Iiziin Afaan Oromoo danda'uun ishee akka isheen hedduu jaallatamtu ishee taasiseera jedhu.
Barsiisaa Asfaaw Qixxaataa jaalala Iiziin horatte dubbata. "Dur faranjoonni yeroo biyya keenya dhufan, uummanni akka addaatti isaan ilal ture. Kun maaliif, afaanillee hin beekan waan ta'eefidha.
Uummanni keenya ammoo namoota afaan isaniitiin dubbatanitti siquu babaada.
Iiziin gadi buutee barattoota ofitti hammattee Afaan Oromoodhaan barattoota waliin dubbii isheen gootu, akka barsiisotaattis akka mana barumsaattis baay'ee ishee ajaa'ibsiifanna."
'Bakka jaalalli jiruu hin galan'
Iiziin biyyasheetti deebitee galuu gaafa yaaddu maaltu akka itti dhaga'ullee ni dubbatti. Hollaafi mana barumsaa osoo hin hafiin guutummaa hawaasa naannichaa waliin hariiroo cimaa uummatteetti.
Akka yaada isheetti bakka jaalalli jiruu hin galan.
"Baay'ee rakkisaadha, akkamittan galuu danda'a? Kanaafuu, galuu hin barbaadu," jetti Iiziin.


text:
Artist Laggasaan jaalala tapha masiinqoon kan booji’me yeroo artistii beekamaa biraa Wasinuu Didoo jedhamu masiinqoon weellisu arguun akka tahe kanaan dura ibsaa tureera.
Artisti Wasanuu Didoo, hiriyyaa abbaa isaa Obbo Abdii yoo tahan, isuma irraa masiinqoo taphachuu barachuun yeroo umuriin isaa gara waggaa 20 tahu gara magaalaa Finfinnee dhaquun mana tiyaatiraa Haager Fiqiritti sirbuu eegale.
Laggasaa Abdii Tiyaatiraa Hagar fiqir, Tiyaatira Biyyaalessaa, Tiyaatiraa fi Aadaa Magaalaa Finfinnee, Orkeestiraa Poolisii, Kiburzabanyaa fi kanneen biroo keessatti yeroo dheeraaf hojjeteera.
Artisti Laggasaa Abdii sirboota isaan nama onnee namatti horu jedhamuun beekama.
”Maasaan gamaa lafa hin baatuu, talbaa facaafata taati
Tokko du’ee tokko hin nyaatu wal gaggalaafata taati” jechuun kan masiinqoon weellisaa ture hanga ammaattiyyuu fudhatama guddaa qaba.
Weellisaan kun dandeettii meeshaalee muuziqaa garaagaraa illee barachuun guddina aartii Oromoo keessatti nama shoora olaanaa bahatedha.
Artis Laggasaa Abdii bara 1952 aadde Ijjigee Ababaa waliin bultoo dhaabuun ijoollee dhiiraa afurii fi dubara sadii godhataniiru.
Dabalataan bara 1970 keessa hiriyootaa isaa fi artistoota kanneen akka Dammisee Dastaa, Lammaa Gabrehiwoot, Ayyaalee Yimaanuu waliin tahuun dhuunfaadhaan ‘garee muuziqaa Aadaa biyyaa’ jedhamu tokko hundeessuun guddina aartii keessatti gumaacha olaanaa gochaa turaniiru.
Yeroo garaagaraatti biyyoota akka Keeniyaa, Sudaan fi Kooriyaa Kibbaa deemuun aadaa fi sirboota Oromoo agarsiisuunis dinqisiifannaa guddaa argataniru.
Walumaa galatti artist Laggasaa Abdii dhiibbaa ulfaataa bara Afaan Oromoodhaan dubbachuun qaanii turee fi maqaan namootaa illee Afaan Oromoo irraa jijjirama ture keessa darbuun waggoota 60 oliif guddina aartii Oromoof gumaacha olaanaa taphateera. BBc Afaan Oromoo


text:
Skip to content
- Tokko Jennee, lama Jenna jedhuu Oromoon.
- Aariin abbaa ajjeeftu, ilmatti ceeti.
- “Abbaan kee eenyu?” jennaan “haati koo farda” jette gaangeen.
- Abdii olla, niitiin dhirsa heexoo obaafti.
- Adaamii olla agamsaa, imimmaan irraa hin qooru.
- Afaaniin maqanii, miillaan hooda dhaqu.
- Afaan leencaa, huubni hin kajeelu.
- Akka hiree malee, akka hiriyaa hin bulan.
- Arrabaan arraba hidhu.
- Bakka qeerransi ka’e, jaldeessi taa’a.
- Bara bishaan hammaate, yaatuun nama kajeela
- Bara eeganii, barruu horatu.
- Bookeen bakka kooba hin qabne, “na koobaa!” jetti.
- Buna lubbuuf xaaxahu, warri naatolii kadhata.
- Daa’ima sooressaa dhungachuun, gabbarsa fakkaatti.
- Daakaniif hin marqani; yaadaniif hin argani.
- Dhamaatuun dhama raaftee, ro’oo komatti.
- Dheeratteef miti; lukkuun ulfina manaaf, gadi jettee seenti.
- Dhoqqee miilaan dheessan, fuulaan itti kufu.
- Dhukkubni funyaan qabe, afaaniif deema.
- Dubbii salphisuuf, jalaa calllisu.
- Dullachi saree ofiif seera tumeetu, ofiif dura dhagaa arraaba.
Like this:
Like Loading...
Related


text:
Jiddu seeninisi Ameerikaa kan Siiriyaa keessaa xmuratti dhiyaachuun gabaasamus prezidaant Doonaald Traamp humnootiin US gamasii biyyatti akka deebi’an irra deddeebi’un dubbatanis White House yoom akka ta’e dubbachuuf tole hin jedhin hafe.
Gurmuun waraanaa kan ISIS kan Siiriyaa keessaa dhabamsiisuun gareen kun barbadaa’uutti waan dhiyaateef dhumatuuf jira jechuu dhaan White House har’a ibsa kenneen beekiseera.
Itti fufees US fi michoonni ishee garee xiqqaa ISIS kan Siiriyaa keessaa kan humnootiin keenya duruu barbadeessan dhabamsiisuuf cicha qabu jedha ibsichi. Karoora hegeree ilaalchisees michoota keenya waliin mari’achuu itti fufna jedha.
Kun kan dhaga’ame erga prezidaant Traamp loltoota keenya mara biyyattan deebisa jedhanii fi prezidaantii Ferensaay Emmanuel Macron, mooticha Saaudii Salman bin Abdulaziz fi muummicha ministeeraa Israael Benjamin Natanyaahuu waliin bilbilaan mari’atanii booda. US tattaaffii IS mancaasuuf ta’u keessatti hirmaachuuf loltoota kuma lama Siiriyaa keessaa qabdi.


text:
Mohaammad Saalaa gurbaan dhalootaan Marsii EPL keessaaa Liver Pool keessa taphatu goolii isaa 30essoo yoo kilabiin isaa kalee Bournemouth waliin taphatte 3-0 mootetti galfate.
Namii kun kilabii tanaaf(Liver pool) marroo 45 taphate yoo inni keessa jiru kilabiin isaa marroo 27 mootee maroo 7 moo’amte.
Waldaan Kubbaa Miilaa Addunyaa, FIFA 18 Saalaan taphataa ariifataa jedhee barana maqaa baaseef. Gurbaan kun nama ganna 25ti lakkoofsa 11 keeyyate fuula dura taphata.
Saalaan Pierre-Emerick Aubameyang, Cristiano Ronaldo caalee taaphataa ariifataa jedhamee filatame.Morookoon waancaa kubbaa miilaa bara 2026 qopheessuuf dorgomuutti jriti
Morookoon dorgommii tana qopheessuuf Meksikoo, Kanadaa fi USA waliin irratti wal dorgomuutti jirti.
Yoo taateef Morookoon Afrikaa Kibbaa bara 2010 keessaa dorgommi Waancaa Kubbaa miilaa qophessitee aantee lammeessoo taati.
Akka Morookoon dorogmmii tana qopheessituu Afrikaan Kibbaallee ya deeggarte.Morookoon tana waliin marroo shan dorgommii waancaa kubbaa miilaa tana qopheessuuf dorgomte.
Giinii Bisawuu fi Aljeeriyaalleen akka Morookoon qopheessitu fedhan.Abbaa dorgommii bara 2026 qopheessuu waancaa kubbaa miilaa Waxabajjii dhuftu Raashiyaatti taphatan irratti abbaa muranii muran.
Senegaalii fi Dorgommii Waancaa Kubbaa Miilaa bara 2018
Senegaal dorgommi waancaa kubbaa miilaa addunyaa ji’a dhufu keessa Raashiyaatti taphataniif namii 23n filateee hin qixeeffannee gurbaa kilabi Goztepe ka Turkii keesa taphatu Den Baabaa yaammachuu feeti.
Demba Ba kun bara 2015 asitti kilabii biyya isaa Senegaalii taphatee hin beeku.
Senegaal waancaa kubbaa miilaa baranaa kana irratti Poolaandi,Kolombiyaa fi Jappaaniin walti martee ijoollee isii biyya alaatii qabdu yaammattee taphaaf qophaahuutti jirti.
Gurbaan Gaanaa ka kilabii EPL Swansea keessa taphatu Jordan Ayew kilabii isaa silaa diqquma EPL keessaa barana hin bahin lubbu itti hore.
Goolii takkitti innii kalee galcheefitti akka kilaiin isaa Evertoniin 1-1 walqixxee baatu tolche.
Jordan Ayewu kun barana qofa goolii 11 Swanseaf galche.Swasnea tun EPL keessaa bahuuf qabxii shan qofa qabdxi.
Tapha baranaa sadii keessaa goolii tokko qofa galfatte


text:
Ethio Telecom osoo hin beekamin kallattii afuriin ummata Itoophiyaa saamaa jira
Ethio Telecom akkam godhee ummata saamaa jira?
1. osoo isin hin beekin guyya guyyaan kaardiin bilbila keessanii irra hatamaa deema. Kana booda Ethio Telecomitti bilbiltanii yammuu gaafattan “lakkoofsa dijiitii sadii ykn afur qabu tokko (fknf, 8031) irratti galmoofteetta, kanaaf guyyaatti qarshii 1 isinirraa kuta” isiniin jedhama.
Garuu isin lakkoofsicharratti hin galmeeffanne ta’a, Message keessa seentanii yoo ilaaltanis waanti itti ergitan hinjiru. Kana kan godhee qarshii keessan kukkutu hojjattoota teelee sana keessa taa’anii hojii hannaatti bobba’anidha.
Mee yaadaa! Guyyaatti qarshii 1 kan isinirraa muran simcard miliyoona 1 irratti yoo akkas godhan, guyyaatti qarshii miliyoona hatanii oolu jechuudha. Kana ofirraa dhaabsisuuf 994 tti bilbiltanii ofirraa dhaabsisuu qofa. isumayyuu altokko tokko sobanii dhaabneerra isiniin jedhu, garuu hin dhaabbatu. Kun yeroo baay’ee kan nama mudatuudha.
Tole, mee kana booda nurraa dhaabbateera haa jennu, isa kanaan dura seeraan ala nurra citeef hoo eenyutu itti gaafatama? Sagalee maamilaa kan dhaggeeffatuu fi komii jiru sassaabee furmaata kan itti kennu jiraa? Hamma yoonaatti hattoonni Ethio Telecom qarshii ummataa saaman tokkolleen seeratti hin dhiyaanne.
2. Karaa kuufama (package) altokko tokko karaa paakeejii nuti bitannuutiin haala kanaan nu hatu: Fakkeenyaaf, bilbila keessanirra kaardiin homaayyuu hinjiru haa jennu. Kana booda kaardii 25 tokko guuttu. itti aansuun paakeejii internetii qarshii 5 bitattanii 20 immoo bilbilaaf hambifattan haa jennu. Kana booda internetii yoo seentan paakeejii keessan dhiisee isa qarshii 20 irraa kutuu eegala. Kana booda yoo ofirratti dammaqxanii teeleetti bilbiltanii gaafattan “Kun rakkoo system ti” isiniin jedhu. Dhugaan jiru garuu rakkoo system utuu hin taane, qarshii isin jalaa karaa malee bahe sana faayidaa dhuunfaasaaniif oolfachuu isaaniiti. isa kanaas namoota kumaan lakkaa’amanirraa yammuu akkasitti kukkutan maallaqa hedduu irraa argatu jechuudha.
3. inni kanbiroon simcard isin jalaa bade hatuudhaan. Bilbila keessantu simcard wajjin bade ykn hatame haa jennu, yeroo kanatti simcard bade cufsiistanii banachuu teelee deemtu. Teelee yeroo deemtan “Lakkoofsi kun kan keessan miti” isiniin jedhu. Kan eenyuuti? jettanii yoo gaafattanis kan obbo abaluuti isiniin jedhu. Kana booda hojjetaan teelee sun simcard sana cufee eenyummaa nama birootiin banee gatii guddaatti gurgurata. Dhugaa qabaattanillee kan isin dhagahu hinjiru. Kun yeroo baay’ee teelee godinaa fi aanaa keessatti kan raawwatamudha.
4. Ariitii fi gatii Broadband/wifi ilaalchisee: Ethio telecom mul’inatti tarkaanfii 1 fuulduraatti nu tarkaanfachiisee dhoksaattimmoo tarkaanfii 2 duubatti nu deebisaa jira. Ammayyuu itti fufee ummata Itiyoophiyaa gowwumsuu fi saamuu itti fufee jira.
Baay’ee keenyaaf Ethio Telecom bifa haaraatiin broadband/wifi nuuf galchuurratti argama. Haaluma kanaan ariitii internetii garagaraan filannoo gatii garagaraa kennuun “gatiinsaa %69 hir’ateera” jedha. sababa kanaaf namoonni baay’een broadband/wifi galfataniiru.
Iccitii keessa jiru yoo hubattan garuu gatii hir’ise osoo hin taane folloqsee saamicha guddaa isin saame.
Gatiin hir’afame jedhame ji’atti:
1mb/s = 499 birr
2mb/s = 699 birr
3mb/s = 899 birr
4mb/s = 1099 birr… jedhee itti fufa.
Fakkeenyaaf, wifi ariitii 2mb/s qabun galfadhe haa jennu. Ji’atti qarshii 699 kaffalee jechuudha. Haa ta’u malee ariitiidhaan isaa dachaa lamaa ol hir’atee argama. Kunis:- Kan galfanne 1mb/s yoo ta’e, kan nu qaqqabu garuu 200kb/s gadi. Kan galfanne 2mb/s yoo ta’e, kan nu qaqqabu 700kb/s gadi. Kan galfanne 3mb/s yoo ta’e kan nu qaqqabu 1mb/s gadi.
isa kana haqa isaa beekuuf website speedtest.net seenuun check godhaa. Yookiinimmoo app android Speed checker jedhamu fayyadamuun adda baafachuu dandeessu.
Kanaafuu, Ethio Telecom saamichaan “waggaatti bu’aa biliyoonan lakkayyamu argadhe” jechuu dhiisee haqaan hamma argachuu qabu akka argatuu fi saamicha karaa malee akka nurraa dhaabu jenna.


text:
Aanaa koonsoo gandeen tokko tokko keessatti walitti bu’iinsi uumame gaaf tokko qabana’aa gaaf kaan ho’aa itti fufaa jira.
Namoota uummata Konsoon bakka buufamne jedhan 23 keessaa Obbo Gammachuu Gansee akka jedhantti raayyaan ittisaa, humnootin addaa fi polisiin federaalaa miseensoota koree hundumaa qabuuf gandeen yeroo seenantti uummanni mormii dhageesise jedhu.
Sana booda humnootiin kun dhukaasa bananii nama lama ajjesanii kanneen biroo lama madeessan. Kanneen ajjaefaman lamaan keessaa tokko har’a kan awwaalame yoo ta’u reeffi inni kaan mootummaan eessa akka buuse hin beekamne jedhan.
Gama kaaniin namoonni kaleessa haleellaa ta’een mada’an hospitaala naannoo erga turanii booda humnaan ol taanaan gara hospitaala Arbaa Minc geessaman jedhu Obbo Gammachuun.
Haalli isaaniis lubbuuf sodachisaa ta’uu odeeffannoo qabna jedhu.


text:
Rippabliikii Federaalawaa Dimokraatawaa Itiyoophiyaa jedhamuudhaan kan beekamtu biyya Gaanfa Afrikaatti argamtu yoo taatu, erga Eertiraan irraa bara 1993 G.C. cittee booda biyya lafa qofaan marfamte taatee jirti. Itoophiyaan kaabaan Eertiraan, dhihaan Sudaanin, kibbaan Keeniyaan, kaaba-bahaan Jibuutiin fi bahaan immoo Somaaliyaan daangeffamtee argamti.
Itiyoophiyaan biyyoota umrii guddaa qaban (biyyoota qaroomsa durii qaban)jalatti yoo ramadamtu, Afrikaa keessaa baay'inna ummataan lammaffaa irratti argamti. Barbaadina dhufaati ilma namaa irratti ga'e guddaa kan qabdu biyyittiin tun, maqaa cradle of mankind (bakka dhaloota sanyii nama jechuudha) jedhamuuf filatamuu dandeessee jirti. Itiyoophiyaan biyyoota Afrikaa keessaa koloniin kan hin qabamin keessaa tokko dha. Laayibeeriyaan koloniin qabamu baatullee, biyyittin Laayibeeriyaa kanitti dhaabatte koloni Afrikaanota Ameerikaa taate want turteefi. Itoophiyaan waggaa shaniif 1936-1941 G.C. Faashistii Xaaliyaann haa qabamtu malee, dhuma irratti Itiyoophiyaan gragaarsa Ingilaandiitiin mo'achuu dandeesseetti. Jaarraa 4ffaa kessatti kan gara kiristaanummaatti jijjiramte biyyi kuni, addunyaa keessaa biyya mootummaa kiristaana qabanii turan keessaa ishee lammaffaa dha.
Haa ta'u malee biyyi Itoophiyaa seenaa hacuuccaa fi ukkaamsaa dheeraa keessa kan turte yoo ta'u keessaayyuu bara mootummaa Minilik, Hayila Sillaasee, Dargii, fi ADWUI hidhaa, reebicha(tortue), fi ajjeechaa keessa darbite. Namoonni mirgaa fi wal qixxummaaf qabsaahan hedduun haala kanaan ukkaamfamaniiru.


text:
Akkuma Beekamu Guyyaa Arraa 22/01/2015 Bulchaan Yaman (Abdurabo mansur hadi) fi Muumichi Ministera Biyyattii Sababii Jeequmsa Biyyattii keesa deemaa jiru isaanii oltehuudhaan Hujii gadhiisan,
Sababa kanaaf Yaroo ammaa kana Biyti Yaman tan Mootummaa hinqabne yootaatu,Kuniis Fuldureen Nageenya Baqattoota Oromoo biyya Yaman kan Balaaf kan Saaxilame tahuun Hawaasa Baqattoota Oromoo Haalaan Yaachisaa jira.
Kanaaf Waajjirri Tokkummaa Baqattoota Hawaasa Oromoo Yaman, iyyata Lammummaa Oromummaa Gara Hawaasa keenya kanneen Biyya Ambbaa keesa Jiran ammallee Miidiyaalee Dhimma Hawaasa Baqattoota Oromootiif Dhaabbatan akkasuma Walii gala Warroota Rakkina Baqattoota Oromootiif dhaabbatan Maraahu akka Haala Rakkoo Baqattootni Oromoo Biyya Yaman yaroo ammaa Keesa Jiraataa jiran Kana Hubattanii Gocha barbaachisu Hojjachuun Lubbuu Baqattoota Oromoo Kumaantamaan lakkaawamu Balaa kana jalaa baraartan, Maqaa Baqattoota Oromoo Biyya Yamaniin Kabajaan isin gaafanna,
GALATOOMAA,
Koree Waajjira Kominiiti Tokkummaa Baqattoota Hawaasa Oromoo Yaman,


text:
Ayyaana Tamsaasa Sagalee Bilisummaa Oromoo (SBO) waggaa 33-ffaa Waxabajjii 19, 2021
Ayyaana hundeeffama Waggaa 33ffaa Sagalee Bilisummaa Oromoo (SBO) ummata keenya Oromiyaa fi addunyaa mara irratti argamu waliin yoo kabajannu gammachuu gudaatu nutti dhagahama. Hundi keessanuu bakkuma jirtanitti nu waliin tahuun ayyaana seena qabeessa kana irraa akka qooda fudhattan afeeramtanii jirtu.
Waggoottan 33an dabraniif SBO jiraachisuuf karaa adda addaa haala seenaan hin daganneen warra gumaachaa turtan maraaf galatni bilisummaa dha. Ayyaana kana milkeessuuf, akkasumas, gara fuula duraattis SBO raadiyoo keessan tamsaasa irra jiraachisuuf karaa maallaqaa, yaadaa fi gorsa ijaaraa gumaachuun akka nu cinaa dhaabbattan hiree kanaan waamicha goona.
Nu qunnamuuf:
Email: sbo.radio88@gmail.com
Injifannoo Ummata Oromoof!
Koree SBO Idil Addunya


text:
Waxabajjii 2, 2021
Dhaddechi Mootummaan abbaa irree Abiy Ahmad ilmaan Oromoo irratti murtii dabaa dabarse.
Maqaaleen ilmaan Oromoo shira Abiyyi Ahmadiin murteen dabaa itti murame, miseensota ABO jedhamuun 2017 kanneen qabaman, akak kanaa gadii ti.
Oromoota kanaa gadii irratti murteen kan darbe, Adoolessa 27/2020ture.
1. Shaashoo Ambassaa waggaa 20
2. Addisuu Fayyee waggaa 20
3. Bojaa Girmaa waggaa 20
Hiriira abbaa irricha Abiyyi Ahmadiif adda babahii Masqalaatti bahameen wal qabatee, boombii darbattan jedhamuun kenneen bara 2018 ukkaafamuun murteen dabaa itti darbe, miseensotaa ABO fi shororkeessummaa jechuun Onkoloolessa 17/2020 murteen dabaa irratti darbe.
1. Geetuu Girmaa waggaa 22,
2. Xilahuun Geetaachoo umurii guutuu,
3. Biraanuu Jifaaraa waggaa18,
4. Baahiruu Tolaa waggaa 16 fi
5. Dassaalany Geetaachoo waggaa 5 dha.
Simannaa Adda Bilisummaa Oromoo Fulbaana 15/2018 taasifamuuf qophaa’een, Finfinnee seentanii hin simattan jechuun mootummaan faashistii Abiyyiin durfamuu fi gareen Nafxanyootaa lola bananiin ilmaan Oromoo magaalaa Buraayyuutti qabamuun murteen dabaa kun itti darbe. Wiixata caamsaa 24/2021 murteen kun irratti darbe.
1. Tolasaa Beegii waggaa 14,
2. Biraanuu Lammii waggaa 15,
3. Magarsaa Kaasayee waggaa 15,
4. Rattaa Raggaasaa waggaa13,
5. Bareechaa Kabbadaa waggaa 9,
6. Addisuu Dachaasaa waggss 9,
7. Tarreessaa Margaa waggaa 7,
8. Guddisaa Mararaa waggaa 7,
9. Urgeessaa Gabbisaa waggaa 7 fi
10. Girmaa Baqqalaa waggaa 5 dha.
Garee lammaffaa simannaa ABO irratti Buraayyuudhumatti qabamuun murteen shiraa tikaan Roobii Caamsaa 26/2021 irratti darbe,
1. H/Mikaa’el Taaffasaa waggaa 19,
2. Alam Taaffasaa waggaa 19,
3. Charinnat Taaffasaa waggaa 18 ji’a 6
4. Tigisti Tasfaayee waggaa 18,
5. Lataa Baqqalaa waggaa 18,
6. Galaanaa Adaraa waggaa 18,
7. Adimaas Araarsaa waggaa 18,
8. Hirphasaa Galaanaa waggaa 18,
9. Tasammaa Galaanaa waggaa 18,
10. Iziraa Efreem waggaa 4 fi ji’a 6 fi
11. Asmaraa Abbabaa waggaa 18 fi ji’a dha.
Hub. Loogii sanyummaa – yakka sanyii duguuggaa fi yakka waraanaa saba Oromoo irratti sirni abbaa irree Abiyyi Ahmad gaggeessaa jiruun – Ajjeechaa fi hidhaa gita hin qabne ummata Oromoo irratti raawwatamaa jiru – Dhalli Oromoo biyya keessaa fi ala jirtan ilaalcha kamiinuu otoo wal hin qoodiin waliif birmachuu fi obboloota keessaniif sagalee ta’uun dirqama Oromummaa fi yerooti.
Injifannoon Ummata Oromoof!


text:
OPDOn Lafa Gurguratte ODPn Biyyaa Oromoo Gurguratti!
Damee Boruutin, Bitootessa 26, 2019
Yaa Qeerroo fi yaa Qarree Orommo yaroo OPDOn gabaa baaftee isin gurgurtu tole jettanii ilaaltuu? Utuu OPDOn dhugaa jijjirama kana dhiiga keessanitu fide jettee kan fudhatu tahee gaaffii dhiigni keenya itti dhangalafnee fi qaroon ilmaan Oromoo kumaatamni itti araarsa tahe keessa kamitu nuuf deebi’ee jiraa? Abbaa biyyummaa keenya argannee? Hiree keeny ofiin murteefachuuf haqni qabnu nuuf mirkanaa’ee? Qabeenya keenya irratti abboomuu dandeenyee jirraa? Afaan keenya Afaan federaalaa nuuf haa tahu yaroo jennu Afaan Amhaaraa Afaan Afrikaa haa tahu jechuun isaa dhufaa? Namni kun eenyyuuf akka dhaabbatee fi akka hojjetu nuuf hin galuu? Ykn akkuma jedhan nuyi gowwaa dhaa? Kan abbaan fedhe gara barbaadetti nu oofu dha? Nuyi kaayyoo fi akeeka hin qabnu? Daballoota OPDO bitamtee nu sobdu dhaga’uu dhaabuu hin qabnuu?
Waan OPDOn nu sobaa fi sosobaan jirtuun amma yoom dhiigni uummata keenyaa dhangalaa’aa jiraataa? Har’a maqaa ODPn OPDOn nan jijjirame jettee lafa Oromoo gurguruun xiqqaatee biyya Oromoo ija keenya duratti gurgurachaa jirti. Amhaarri magaalota Oromiyaa kan kooti jedhee dhaadachuu irra darbee ilmaan Oromoo magala kanaa bahaa badaa jechaa jira. Kana malee mootummaa mataa isaa magaala Oromiyyaa akka Finfinnee keessatti ijaaratee miidhaa guddaa qabeenya ilmaan Oromoo fi lubbuu namaa irraan gahaa jira. Magaalota biraa keesattis deemanii ijaarachuuf dhaadachaa jiru. Uummatni Oromoo nagaan bahee galuuf yaaddoo guddaa keessa jira.Kan keenya eegaa maal jedhamaa? sodaa immoo obsa?
Har’a Muumichi ministeeraa karaa mirga isaa Alemuu Simee karaa bitaa Damaqee Mokonnon prezedantii ADP jidhuu dhaabatee Uummatni Oromoo wal qixxumman uummata biraa wajjin wal jaalatee akka jiraachaa ture dubbata. Of sobuun bareedaa dha. Qeerroo fi Qarree waamee qabsoo isin fidan kanan uummatni keenya bilisoomee gara fuula duraa tarkaanfachaa jira jechuun kijiba. OPDOn yaroo uummata keenya gabaa baaftee gurguruu barbaadu uummatni gaariin akka Oromoo hin jiru jetti. Achi galagaltee uummata keenya lafa isaa wajjin gurgurachaa akka jirtu immoo ni agarra. Har’a biyya Oromoo guututun gurguramaa jira. Akka kaleessaa qotee bulaa naannoo Finfinnee duwwaa miti kan buqqa’aa jiru. Ummatni Oromoo Kibaa, Kabaa, Bahaa fi Dhihaa buqaa’aa jira. Eeenyyu bakka Uummatni Oromoo irraa buqqa’u akka qubataa jiru wal nama hin gaafachiisu. Amhaarri qophaa’ee hidhatee ofii isaa iyyuu uuummata keenyatti bobba’ee buqqisuu jalqabee jira. Jidduu kana Karrayuu keessatti kan tahaa jiru namni quba hin qabne yoo jiraate hidhataan Amhaaraa Oromoota lafa irraa dugugaa jiru.
Amhaarri hidhachuun aadaa isaa waan taheef wal gahii irraa illee yaroo qawween nama ari’u kan itti dubbatu hin jiru. Ilmaan Oromoo haqa saba isaanii kabachiisu jecha ija mukaa nyaatanii dagala mana godhatan warra qabsoo haqaaf godhan madaafaa fi madhifiin gahuu didee OPDOn xiyaaran gubaa jirti. Biyya lafaa irratti bineensa adamsuunuu bara heeraa f seera qabu kana OPDOn ilmaan Oromoo akka bineesaa adamsaa, hidhaa fi ajjeessaa jirti. Ajjeechaan waggaa digdamii sadetti garaa waan isaan hin geenyeef bara kana ajjechaa isa o’aa keessa jiru. Namni dhiiga nama dhuguu baree amma fedhe iyyuu yoo ajjeesse garaa isa hin gahu. Caalaa iyyuu dabalee ajjeessuu barbaada. Warri isaan ajjeessan halkan abjuun waan itti dhufanii warra isaan fakkaatu hundaa ajjeessanii lafa irraa fixxuun waan hiikaa tahuuf itti fakkaata.
Jawaar Mohammed ergamtuun OPDO tokkoffaan namni balaafattu Alemuu Simee harka mirgaa Muumicha Ministeeraa bukkee yaroo dhaabbatu arguun ammam ODPn akka OPDO gadi taate agarsiisa. ODPn nu ceesisaa jedhee warri eegatu warra abjuun dhadhaa dhugaa bulu qofa. ODPn namaa fi biyya ceesisuu miti ofii ishee iyyuu ce’aa hin jiru. Utuu isa gamaa fi gamana jiru walitti araarsuuf jidduu deemtu kan dura qilee bu’u ishee dha. Qeerroo fi Qarreen Oromoo warra seenaa nyaatu utuu hin taane warra seenaa hojjetu.
WBOn har’a ODPn adamsamaa jirtu Qeerroo f Qarree waggaa shanan darban qabsoo bilisummaa fininsaa turan akka tahe dagatamuu hin qabu. Akka OPDOn ololtu waraanni kun kan ijaarsa nama tokko utuu hin kan uummata Oromoo bal’aa ti. Bakka har’a lolli guddaan itti deema jiru naannoo adda addaa haa tahu malee ilmaan Oromoo naannoo hundaatu keessa jira. Hammeenyi OPDOn naannoo tokko tokkotti gochaa jirtu dhiyeenyatti bakka hundaa akka qaqqabu mamuu hin qabnu.Kanaafuu irree tokkoon kaanee of irraa darbuu qofatu filmaata dha.
Miseesota WBO warra Abbootii Gadaa fi Uummata Oromoo ammanee gale OPDOn mana hidhaa galchitee hiraarsaa fi haamilee isaanii cabsitee akka maraatan gochaa jirti. Kana malee busaa fi dhukkuba adda addaaf saaxilamanii akka dhumanii gammoojjii keessatti hidhaman jiru. Gochi kun seera jalataa kan mirga dhala nama wajjin wal mormu tahuu isaa caala ammam OPDOn akka gadi galtuu taate agrsiisa. Ijoollee kana lolan hin moone. Soban moote. Akka jecha miseensa Koree Tekinkii nama turee Obbo Baqalaa Garba jedhuu yoo tahe nama 827 galshuuf mootummaan kun lola waggaa sadetii amma waggaa kudhanii isa fudhatu danda’u bararree jirra jedha. Inni illee hojii isaa kana akka waan gaarii godheetti himata. Garuu hojii fokkisaa, abaramaa fi yakkamaa guyyaa tokko isa gaafachiisu akka tahe dagachuu hin qabu. Mootummaan OPDO sobduu akka taate utuu beeku maaliif ilmaan Oromoo sobee hidhaatti galchuun barbaachisaa tahe? yoo innis bitamtuu fi ergamtuu OPDO hin taane? Guyyaa tokko hunduu kan hojii isaa ni argata.Yoo nama biratti utuu seeraaf hin dhiyaatiin hafe seera Waaqaaa jalaa namni milquu danda’u hin jiru. Hundaaf akka hojii isaa!
Injifanno Ummata Oromoof!
Gadaan Gadaa Bilisumma Ti!


text:
Waamicha Hiriira deeggarsa MCBO fi Mormii PP!
Oromiyaan teessuma lafaanis tahe baay’ina uummataan addunyaaf bakka tarsiimoftuu dha. Jaarraa hedduun duraa eegalee alagaan qe’ee nagaa kana nyaachuuf ilkaan qarachaa ture. Jaarraa tokkoo fi walakkaa as immoo hammaatee Oromoon qe’ee isaa irratti aadaan,afaan, safuun, amantiin,barteen isaa salphifame. Dhiitamee, ajjeefamee haamileen isaa akka cabus taasifame. Kun ilmaan isaa qaroo tahan wareegama lubbuu kumaatama kaffaalchiise akka itti wareeganii as geenyu nu taasise. Qabsoo hadhaa’aa dhaabotni, waldaaleen, Jaarmayaaleen Oromoo taasisaa turanii fi jiraniin sadarkaa akka lammiitti akka jiraatnu irra geenyee jirra. Haa tahu malee, jijjiiramni lafee fi dhiiga Qeerroo Bilisummaa Oromoo kumaatamaan dhufe harkuma dhiiga Qeerroo dhangalaasaa ture, PPdhaan butamee yeroo ammaa kana Oromoon sadarkaa salphinaa irra jira. Gochi ijaa fi gurra namaaf hin tolle mootummoota darbanii ol hamaatu gaggeeffamaa jira. Mirga lammiilee Oromiyaaf kanneen qabsaa’an Jumlaan mana hidhaatti ukkaamfaman, hedduun mana hidhaa keessaa baafamanii ajjeefaman, gariin manni murtii bilisa erga jedhee mana hiraarsaa keessatti argamu,waajjiraaleen ABO fi KFO hunduu cufaa dha, Ilmaan Oromoo qaaliin kanneen akka Artist Haacaaluu Hundeessaa ajjeefamuun haqa dhaban,doorsisni, basaasummaan lammiilee biyya alaan deeggarame hooggantoota Qabsoo Bilisummaa Oromoo irratti gaggeeffamaa jira. Kana kan hifatan hidhamtootni siyaasaa bakkeewwan hedduutti nyaata lagannaa irratti argamu. Oromoonis oromummaan isaa itti dhagahamus karaa danda’uun mirga hidhamtootaa fi lammiilee Oromiyaaf qabsootti jira. Sochiin uffata booraa(yellow movement) qaama kanaati.
Qeerroon bilisummaa Oromoo jijjiirama siyaasaa, dammaqinsa uummatni keenya keessa jiru kana fide ABOdhaan ijaaramee gaanfa Afrikaa kana keessatti qabatamaan cehumsa siyaasaa fi hawaasummaa akkasumas kan dinagdee fidee jira. Jijjiiramni dhufee ture butame kun sirnaan Oromoo fi lammiileen Oromiyaa akka irraa fayyadamanitti Qeerroon Bilisummaa Oromoo waamicha ABO kan tahe ijaarsa Mootummaa cehumsa Biyyoolessa Oromiyaa ofitti fudhachuun wareegama barbaachisu kaffalee hojiitti ni hiika. Kanaafis Oromiyaa mara keessatti hiriirri nagaan deeggarsa Mootummaa Cehumsa Biyyoolessa Oromiyaa fi mormii bulchinsa PP Guraandhala 2021 irraa eegalee ni gaggeeffama.
Kanaaf, ilmaan Oromoo hiriira deeggarsaa seenaa qabeessa kan hidhamtootni siyaasaa hiikaman, nagaan waaraa lammiilee Oromiyaaf argamu, Oromoon biyya isaa irratti aangomfamu keessatti akka hirmaattan waamicha oromummaa kan isiniif taasisnu yoo tahu, dhaadannoon keenyas kan armaan gadiiti.
1. Mootummaan Cehumsaa hatattamaan haa ijaaramu
2. Hidhamtootni siyaasaa haa hiikaman
3. Ajjeechaa, dhiittaan mirga namummaa haa dhaabbatu
4. Duullii fi ololli maqaa Shaneen Oromoo fi qabsoo Oromoo irratti gaggeeffamu haa dhaabbatu
5. Justice for Hachalu Hundesa
6. Nuti Qeerroo dha
7. Nagaa waaraa lammiilee
Oromiyaaf
Kanneen jedhan dhageessisuun imaanaa gootota Oromoo bilisummaa lammiilee Oromiyaaf nu biraa wareegaman akka baanu waamicha dhiyeessina.
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Guraandhala 2021


text:
ODUU Hatattama WBON hidhamtota siyasaa 130 ol basu lola jaba tplf fi nafxanya kuno |Moha Oromo
TAMISASAA ODUU IJOO AFAAN OROMO
Uummanni Oromoo Beelaaf saaxilamaa jiraachuu: Ona Najjoo
Lixa Oromiyaa, keessattuu, Konyaa Lixa Wallaggaa fi Qeellem Wallaggaa keessatti, Uummanni Oromoo LMKII’n dirqisiifamuun, yeroo dheeraaf akka midhaan hin oomishanne taasifamaa; oomisha ooyiruu irraa qabus akka hin galfanneef, ooyiruu irratti jalaa gubamaa turuun wal-qabatee, yeroo ammaatti Uummanni Oromoo Ona Najjoo keessa jiru beelaaf saaxilamee jiraachuu.
Matakkal: Maanguddoon Oromoo, Obbo Dhinsaa Goobanaa jedhaman, Kamisa Adoolessa 15, 2021, Konyaa Matakkal, Ganda Goongoo jedhamuun waamamu keessatti, ooyiruu isaanii irraa gara manaatti osoo galaa jiranii, Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan karaatti qabamuun, mana isaanii fuul-duratti geeffamuun, sa’aa lamaa oliif mukatti hidhamuun erga turfamanii booda rasaasaan ajjeefamuu; haati warraa isaaniis LMKII’n akka malee dhaanamuun miidhaa qaamaa irra ga’eef hanga har’aatti wal-aansa fayyaa tokkollee hin argatin jiraachuu.


text:
OPDO (ODP)n Saree maraate tate, hunduma ciininti. Maali taatee?
AKEEKKACHIISAA!!
Konkolaachistoon HD Jaal Dawuud Ibsaa Jaal Siraajii fi Ismaa’eela Hatattaamaan Pooliisi Amma Qabe Hin Gadhiisuu Taanaan Balaa Dhuufuuf opdo’n ni gaafatama
#Konkolaachistootni, Hayyu duree ABO, J/Daawud Ibsaa lafa boba’aa konkolaataa guuttachuuf diroo eeggachaa turanitti poolisiidhan qabaman.
Siraaj Lammuu fi Ismaa’el Abdurrazaq kan jedhaman konkolaachistootni waajjira Hayyu-Duree, ganama kana too’annoo poolisaa jala kan oolaniifi Waajjira poolisii Walattee jedhamutti kan hidhamanii jiran yemmuu ta’u, hanga yoonaatti sababiin hidhamuu konkolaachisoota kanaaf wanti ibsame hinjiru!
Mootummaa, sababa tokko malee, Miseensota ABO fi Dabballoota ABO hidhaa kan jiru ta’uun ni beekama!
Debisaa Wayyessa
S a g a l e e B o s o n a a
Amajjii 16/2019
Godina Shaggar Dhigaa magaalaa Ambootti “Hiriira araaraa” mata duree jedhuun bahame, poolisii federaalaa fi humna kora bittinneessaan gufate.Manneen barnootaa olaanaa (Yuuniversiitii) Amboo, mana barumsaa qophaa’inaa fi manneen barnoota sadarkaa 2ffaa hiriira bahamuuf turuu waraanaan gufachiifaman.
Hiriirri Dhaaba kamiifuu hin loognetu godhamuuf ture jedhi barattootni nuti dubbifne.Hanga sa’aa kanatti haalli Yuuniversiitii Amboo keessa jiru baay’ee ulfaataadha. Boombii imimmaanessu barattootatti darbuun gaaga’amni gaheera jedhu.Barattootni qophaa’inaa fi sadarkaa lammeessoos ugguramanii gara isteedeemitti akka deeman dirqisiifaman.
Waluma galatti haalli baruu fi barsiisuu hin jiru.Hiriirri eebbifamaa fi mul’ata qabu gufachiifamuu hin qabu ture.Dhiigni saba Oromoo dhangala’uu kan gammadu jira natti hin fakkaatu.Dhibdee wal hubannoon hanqatte fiddee lola keessa jiru furuuf hiriira akeekkatamedha jedhu qaamotni hiriira kana qindeessan.
Kan biroo hidhuu, reebuu fi yaada ummataa ukkaamsuun furmaata maayii hin fidu.Kan araaraa fi nagaa fidu, ilaa fi elaameedha.Yaada ummataa dhagahuudha.Xiiqiin kufaatii fida. Anatu irra humna qabaan diigumsa harkisa.


text:
Teessuma Eeshiyaa
Dirqaalawwa sarara dachaadhaaf afaanota Eeshiyaatiif barreessuu qindessa Arfiilee barruu kee keessaa fili,ittansuu dhaan ajaja kana fili.
Sararama-dachaa
Dirqaalawwa Sarara dachaa barruu filatameef qindeessi.
Sararoota dachaan barreessi
Allows you to write in double lines in the area that you selected in the current document.
Arfiilee marsuu
Arfiilee bal'ina sararama dachaa marsuuf ifteessa.
Arfiilee xumuraa
Select the character to define the start of Arfii jalqaba bal'ina sararama dachaa hiikuuf fili. Arfii maammi 100 filuu yoo barbaadde Arfiilee Biroofili.
Arfiilee xumuraa
Arfii dhuma bal'ina sararama dachaa hiikuu fili Arfii maammiloo filuuf yoo barbaadde Arfiilee Biroo fili.


text:
Shira nutti xaxamu hunda qabsoon irra aanna waliin jenneerraam?
Shira nutti xaxamu hunda qabsoon irra aanna waliin jenneerraam?
Baga Gammaddan, Baga gammanne!
Jilli ABO, miseensa Shanee Gumii –Gumii Sabaa ABO
Jaal Jabeessaa Gabbisaatiin durfamu Bobbaa isaa gara
Godinoota Kibba-Baha Oromiyaatti taasisuuf Qophii isaa
xumurateera.
Jila gara Godinoota Arsii Bahaa, Arsii Lixaa fi Baalee
bobbahu kana keessattis miseensonni Gumii Sabaa
ABO: Jaal Haaji Hajjii Waaqayyoo, Jaal Qeerransoo
Abdiisaa, Jaal Muhammad Abbayyii, Jaal Gumabaas
Cabsii fi Jaal Firaa’ol Jaalataa kan argaman yoo tahu,
qondaalonni fi miseensonni dhaabaa akkasumas gareen
Miidiyaa TV Gaaddisa Dhugaa, SBO fi Sagalee Qeerroo
Bilisummaa Oromoo jila kana waliin imalu.
Haaluma kanaan:
Jimaata: Onkoloolessa 19,2018(Onk. 9,2011) Godina
Arsii Bahaa Ona Heexosaa -Itayyatti,
Sambata: Onkoloolessa 20,2018(Onk. 10,2011)
Zuwaay-dugdaa, magaalaa Ogolchotti,
Dilbata: Onkoloolessa 21,2018(Onk. 11,2011)
Muunessa, magaalaa Qarsaatti
Wiixata: Onkoloolessa 22,2018(Onk. 12,2011)
Adaabbaatti,
Onkoloolessa 23,2018(Onk. 13,2011) Godina Baalee
magaalaa Diinshootti,
Onkoloolessa 24,2018(Onk. 14,2011) Godina Baalee
magaalaa Roobetti,
Onkoloolessa 25,2018(Onk. 15,2011) Goobbatti,
Jimaata: Onkoloolessa 26,2018(Onk. 16,2011)
Kaarratti,
Sambata: Onkoloolessa 27,2018(Onk. 17,2011)
Gindhiiritti,
Dilbata: Onkoloolessa 28,2018(Onk. 18,2011) Dambal
Misraatti,
Wiixata: Onkoloolessa 30,2018(Onk. 20,2011) Dalloo
mannaatti,
Onkoloolessa 31,2018(Onk. 21,2011) Godina Baalee
–Hangeetuutti ummata keenya barootaaf qabsaawota
ilmaan isaa ijaan arguuf hawwaa ture jidduutti kan
argamu tahuu gammachuun ibsina.
Tartiiba bobbaa jila kanaa kan iddoowwan biroo
hafaniitis itti fufuudhaan kan isin beeksisnu tahuu
kanuma waliin yaadachiisna.
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaa ti!
Injifannoo Ummata Oromoof!
Koree Qindeessituu Sagantichaa
Falmataa Taarraqany Cimdii, waaqni hawwiikee siif haa dhugoomsu. Humni walitti qabame kun silaa osoo suura qofatti hafuu baate humna Oromoo bira darbee wabii Afriikaa ta’u ture. Waan maraafuu, dhaloonni hawwee hin dhiisu hanga dhugeeffatutti; ni dhugooma.


text:
1 thought on “SBO: Caamsaa 2 bara 2018. Oduu, Qophii Haala Yeroo Irratti Fuulleffatee fi Sirna Kabajaa Guyyaa Gootota Oromoo: biyya Afrikaa Kibbaa magaalaa Johaanisbargitti Gaggeeffame Irratti Gabaasa Qindaa’e Akkasumas SBO Sagantaa Afaan Amaaraa.”
-
Injifannoo keenyarra gahuun daangaan oromiyaa kabajamee,alaabaan bilisummaa oromoo finfinnee irratti fannifamtee,diinagdee teenya ofumaa itti fayyadamnee, WBOn waraana ittisa biyyaa tahee,manni hojii mootummaa mana murtiis dabalatee afaan oromootiin ummata keenya tajaajilanii yoo tahe malee oromiyaan bilisoomte jechuun hin danda’amu.
Kanaaf haalli hanga ammaa tahaa jiru tokkolleen akka kun guutame hin agatsiisu.
Waan kana taheef qabsoon ABOn hogganamu dachaa dachaadhaan cimee itti fufuu qaba.kanaaf halkanii guyyaa hojjachuu qabna.


text:
Qeerroo Power – regime admits
Oduu tarkaanfii
Irree fi gachaana ummata oromoo wbon iddugala oromiyaa kaabaa lixaa shagaar keessa socho’uu waraana gabroomfataa mootummaa shiftaa itiyoophiyaa aanaa Dagam Ganda Yaayyaa Haroo bakka loomii jedhamutti sakattaa bobba’e guyyaa 2 / 08 / 2020 tooftaa lolaa isii WBON jalaa maseensuun guyyaa guutuu sharorkaa itti buusee walii isiiti deebiseen guyyaa guutuu dhokaasa ooltee, loltuu 3 iraa ajjeesee ajajaa fi namooti hedduu madoo taasisee jira .waraanni gabroofataa lola kanan baarage gana hari’aa ummata beetakirsitaan madanaalamii Haroo deemuu tti dhukaasee namoota hedduu akka madeesse, nama maqaa isaa ammatti arganne nama Nagaashuu Tolosaa jedhamu keessatti argama. Waraanni mootummaa shiftaa kun ummata nagaa ganda yaayyaa_ haroo hedduminaan mana hidhaatti guuree daraaraa fi hiraarisaa hamaa irratti gaggeessaa jira.
I U Of
Hagayya 3 /2020


text:
Amajjii 21,2016 Warraaqsii FXGn Dargaggoota Hojii Dhuunfaa fi Dafqaan Bultootaa Oromoon Magaalaa Finfinnee keessatti Ayyaana Cuphaa irratti Waraana Wayyaanee Oromiyaa keessatti Yakka Waraanaa Rawwachaa jiruu dura dhaabbachuun eegalame daran Jabaachuun itti fufe!, Uummata Ayyaana Cuuphaa Ayyaaneffachuuf baee Poolisootni Wayyaanee Dargaggoota Oromoo irratti Kutaa magaalaa Finfinnee Yakkaa Daandii gara Laga Xaafootti geessuu bakka Karraa jedhamutti dhukaasa baneen Magaalaan Finfinnee sochii dargaggoota Oromoon raafama keessa seente Walitti buinsi guddaan Poolisoota dhalootaan Oromoo taanii fi Tigirootaa gidduutti dhalateen Ayyaanni cuuphaa gara Fincilaatti jijjiraame, Poolisootni dhalootaan Oromoo taaan ilmaan Oromoo hanga qabeenyaa fi namarraan midhaa gahaa hin jirreetti Sagalee diddaa waan Dhageesisaaniif reebuu fi irratti dhukaasuu hin qabnu jechuun waan didaniif poolisoota gidduutti walitti buinsii uumamuun bakkuma Ayyaanaa Cuuphaa kanatti Utuu uummatni ilaaluu Poolisiin Tigiree tokkoo fi Poolisiin dhalootaan Oromoo tokko wal qabachuun wal reebuun, uummatni fi Daraggaggootni gara Poolisii Oromoo goruun Poolisii Tigiree reebuun akka achii ariian madden ijaan arganitu nuuf gabaase. Goototni Dargaggootni Oromoo Wallee Warraaqsaan Haalaan ABO,Oromiyaa fi Goototota dargaggoota Oromoo barakana Warraaqsarratti wareegaman faarsuun hin hafuu gumaan barattootaa keenyaa Beenyaa yabeenyaa hin haftu gumaan barattoota keenyaa, Sifaan Lolaa ABO narra hin gortuu, dargaggoon Oromoo kaatee bosona hin galtuu fi dhaadannoo Oromiyaa, Bilisummaa, Walabummaa , abbaa biyyummaa barbaadna jedhuu sagalee guddaan dhageesisan, Sochii kana dhaabsisuuf poolisiin Federaalaa Finfinnee yaalii guddaa wayita gochaa jiruutti walitti buinsii uumamee Dargaggootni oromoo hedduun poolisootaan reebamuun namootni 15 ukkanfamuun kan qabamanii hidhaman yoo tauu, dargaggootni Oromoos boodarra tarkaanfii of irraa Ittisuu fudhachuun poolisoota hedduu dhagaan tumuun konkolaataa poolisotaa lama dhagaan hojiin ala gochuun warraaqqasii jabaachuun itti fufaa jira, gabaasaan itti fufa.
2 thoughts on “Amajjii 21/2016 Warraaqsii Dargaggoota Oromoo Hojii Dhuunfaa fi Dafqaan Bultootaan Magaalaa Finfinnee keessatti Waraana Oromiyaa keessatti ilmaan Oromoo ajjeesaa turee, Ayyaanaa Cuuphaa irratti hiriiree uummata gooluuf dhaabbatu FXG’n dura dhaabbachuu ee”
-
Magaalaan Adamaa keessatti, gaafa guyyaa 12/05/2008, ayyana cuuphaa yeroo kabajamaa jirutti dargaggoon oromootaa waallu “Oromoon angafaa, oromoon abbaa biyyati jedhee sirbaa ooleera. Yeroodhuma kanati sabaan kan Tigiroota ta’an yeroo dinner isaanitiin otaalutti jedhan dargaggoon oromootaa dhakaadhaan tumuun erga reebanii booda poolisoon jidduu galuun adda baasuuf yaalaniiru!
-
Pingback: Oromia: #OromoProtests: Gabaasa Fincila Xumura Garbummaa (FXG) Oromiyaa 2016 | OromianEconomist


text:
Lammiileen Oromoo Liyyuu poolisiin qe’ee isaanii irraa buqqifamanii Godina Baalee keessa qubsiifaman rakkoo hamaa keessaa jiraatuun beekkame
Godina Baalee keessatti naannoo gammoojjii fi daangaa irraa sababaa walitti bu’iinsa daangaatiin haleellaa Liyyuu poolisii bulchiinsa naannoo Somaalee dheessuun yeroo ammaa Raayituu, Daawwee Qaachan, Madda Walaabuu, Daawwee Sarar fi Addeellee keessatti lammiileen qubatan rakkoo hanqina nyaataa, hanqina bishaan dhugaatii fi rakkoo wal’aansaa fayyaatiif kan saaxilaman tahuu beekame. Hanqina nyaataa irraa kan ka’e guyyaa guyyaan lubbuun namaa kan bahaa jirtu tahuun gabaasni arganne ni ibsa.
Lammiileen kunniin mootummaa irraa gargaarsa midhaan nyaataa kan hin argatinii fi mana keessa qubatanis wanta hin qabneef daasii sharaa fi laastikii irraa tolfachuun bosona keessatti kan rakkinaaf saaxilaman tahuu himan.
Haaluma walfakkaatuun Oromoonni wucaalee Somaaliilaand irraa ari’amanii bayuun gara Itoophiyaa seenan keessaa, namoonni 300 ta’an kanneen godina Baalee keessa qubatanis gargaarsa dhabuudhaan rakkoo guddaa keessa kan jiran tahuu gabaasni VOA ni mul’isa.


text:
Waamicha Qeerroo Bilisummaa Oromoo ilmaan Oromoo waraana mootummaa keessa jiraniif
Qawween Sabaa fi Dantaa Sabaaf!
#Miseensota_Raayyaa_Ittisa_Biyyaaf
#Polisii_Oromiyaaf
#Humna_Addaa_Oromiyaa fi
#Milishaa_Oromiyaaf
Oromummaa kan wareegama ilmaan Oromoo hedduun biqile buqqisuuf tattaafachuun, Oromiyaa lafee gototaan ijaaramuu jalqabde diiguuf yaaluun yakka dha. Wareegama ilmaan Oromoo baasan bilisummaa sabaaf malee ajjeechaa, hidhaa, saamichaa, mancaafamaa fi gadadoo saba Oromoo irraan gahuuf hin turre. Warreen maqaa saba Oromoon aangootti baahes Oromoof oolmaa ooluu malee itti roorrisuu hin malle.
Yeroo ammaa Roorroon Oromoo irra gahaa jiru fiixee irra gahee jira. Haalli kun Oromoo aarsee warraaqsatti seensisaa jira. Warraaqsi kun gaaffii bu’uuraa fi dhugaa waan harkaa qabuuf ummatni warraaqsa kana keessatti hirmaatu tikfamuu qaba malee ajjeefamuu hin qabu. Ilmaan Oromoo qawwee harkaa qabdan qawwee keessan uummata keenya ittiin tiksuuf oolchuun warraaqsichatti hirmaachuun, aantummaa keessan mirkaneessa.
Qawween meeshaa saba ofii ittiin tiksan malee kan saba ofii ittiin doorsisani fi ajjeesan ta’uu hin malle. Qawween saba doorsistu qawwee diinaati. Qawween saba ajjeestus qawwee diinaati. Diinni uummata Oromoo hiyyoomsee, ijoollee hiyyeeyyii qawwee baachisee saba isaanii akka doorsisan, hiraarsan, ajjeesanii fi jilbeeffachiisan dhama’uun toftaa dulloomaa koloneeffattoota irraa barate dha.
Abbaan irree ijoollee hiyyeeyyii qulqulluu erga itti dhimma bahee booda ni yakka, ni hidha, hojii irraas ni ariha. Yeroo aangoo isaa dheereffachuuf aantummaa uummataa waan qabu fakkeeffachuuf seeratti dhihessuun adabuus dandaha. Abbaan irree farra uummataa qofaa osoo hin taane farra miseensota isaatis. Abbaan irree har’a humna qabu fakkaatu, boru ni dadhaba, ni laafa, ni kufas. Loltuun qawwee baatu humna uummataa qawweedhan jilbeeffachiisuu hin dandahu. Abbaan irree ilmaan hiyyeeyyii meeshaa godhatee aangoo isaa tikfachuu yaalee, yakka dalagee, gaafa injifatamuu ni baqata. Kan baqatee fagoo deemuu hin dandeenye harka uummataa galee murtii seenaa fi seeraan gaafatama.
Furmaati uummataa fi qorichi abbaa irree diddaa gama hundaati. Diddaan kun kan uummata guddeessaati. Diddaa uummatni guddeesi gaggeessuf abbaan irree deebbii humnaa kennuu mala. Qajeelfama abbaan irree Miseensota Raayyaa Ittisa Biyyaaf, Polisii Oromiyaaf, Humna Addaa Oromiyaa fi Milishaa Oromiyaaf kennu fudhachuu diduun biyyittiin hokkara hamaa irraa oolcha. Rakkoon biyyittii afaan qawweetiin osoo hin taane gaaffii siyaasaa deebisuun kan furamu dha. Ijoolleen Oromoo saba Oromoo waliin dhaabbadhaa! Abbaa irree uummata keessan irratti dhukaasee ajjeesu ammoo #Sajin_Musxafaa fakkeenya godhachuun afaan qawwee keessan abbaa irreetti galagalchuun seenaa bara baraan yaadatamu hojjedha. Kun dirqama Oromummaa fi Oromiyaa tiksuu dha!
Injifannoo Ummata Oromoof! Qeerroo bilisummaa Oromiyaa, Waxabajjii 7, 2020


text:
Abdii Boruutiin
Yeroo baay’ee yoo dubbatamu ykn barreeffamu, sabboonummaan Oromoo guddachaa akka dhufe agarsiisa. Dhugaa dhas; galanni qabsoo bilisummaa Oromootiif akkasumas gootota keenya kan qabsoo kana keessatti wareegamaniif haa ta’u, Sabboonummaan Oromoo dhugumatti guddachaa dhufee jira. Keessumaayuu erga bara 1991 jijjiiramni hamma kan hin jedhamne argame booda, guddinni Sabboonummaa Oromoo sadarkaa ol aanaarra gahaa akka jiru hubatama. Haa ta’u malee, dhugumatti hiikni sabboonummaa hunda keenyaafuu galee jiraa? Namni tokko ani sabboonaa dha ykn sabboontuu dha yookaanis ammoo abalu sabboonaa/sabboontuu dha yoo jedhu, sabboonummaa maaliin madaaleti akkana jedhaa?Gara Sabboonummaa Oromootti otuu hin cehin dura, jecha sabboonummaa jedhu hiika isaa ilaaluun barbaachisaa dha. Jechi “sabboonummaa” jedhu Afaan Ingliziitiin “nationalism” jechuu yoo ta’u, hiikni isaa akka armaan gadii ti.
Afaan Ingiliziitiin, akka “The Free Online Dictionary”n hiikutti, nationalism:
1) Devotion to the interests or culture of one’s nation; loyalty to one’s country; patriotism
2) The belief that nations will benefit from acting independently rather than collectively, emphasizing national rather than international goals
3) Aspirations for national independence in a country under foreign domination
Dogoggoruu malullee, isaan kana Afaan Oromootti hiikuu yoon yaalu, akkana ta’a:
1) Fedhii ykn aadaa saba ofiitiif of kennanii hojjechuu; biyya ofii jaalachuu fi isaafis wareegamuuf qophii ta’uu
2) Sabootni yoo walaba ta’an caalaatti bu’aa argacguu akka danda’an amantaa qabaachuu; kaayyoo dunyaalessaa caalaa kan sabaatti (biyyoolessaatti) xiyyeeffachuu
3) Jajjabeessuu kaayyoo walabummaa sabaa, kan gabroonfataa alaatiin weeraraman ykn qabaman
Hiikni Sabboonummaa Oromoos (Oromo nationalism) kan asitti kennaman kanaa ala hin ta’u. Ani akkan ofii kiyyaa hubadhutti ykn akka naaf galutti, Sabboonummaa Oromoo jechuun gabaabumatti qabxiilee armaan olitti kennaman kanatti dabalachuudhaan, fedhii saba Oromoo eeguu; seenaa, aadaa fi Afaan Oromoo jaalachuu fi ittiin boonuu; eenyummaa ofii (Oromummaa) jaalachuu fi kabajuu; isa kanaafis dursa (priority) kennuu fi kkf dha. Obboo IBSAA GUUTAMAA barreeffama isaanii tokko keessatti, Sabboonummaa akkana jedhanii ibsanii turan: “Sabboonummaan onnnee Oromummaan guute malee barumsa yk leenjisa addaa hin gaafatu.”Dhugaa dha, Sabboonummaan Oromoo bilchina, guddina fi dagaagina Oromummaarraa madda malee, kan barumsarraa ykn leenjii keessaa argamuu miti. Otuu kan barumsarraa ykn leenjiirraa argamu ta’ee, diinni fi alagaanuu silaa Sabboonummaa Oromoo barachuu ni danda’an. Haa ta’u malee, onnee Oromummaan guutame qabaachuu hin danda’an; kun eenyummaarraa waan madduufi. Eenyummaa ammoo abbaan fedheeyyuu bituus gurguruus hin danda’u.
Egaa, gaafii kanaa olitti ka’etti deebi’uudhaaf, warri nuti sabboontota ofiin jedhan ykn abalu sabboonaa/sabboontuu dha jedhan hiika kana hubatanii jiruu laata? Asirratti ani nan shakka; hiikni Sabboonummaa Oromoo kun hunduma birattuu waan hubatamu natti hin fakkaatu jechuu kooti. Shakkiin kiyya maalirraa akka madde ibsuun yaala. Fakkeenya salphaa ta’e tokko mee Afaan Oromoo haa fudhannu. Afaan Oromoo hundee Oromummaa ti. Akkuma kanaa olitti ibsame, Oromummaan ammoo hundee Sabboonummaa Oromoo ti. Afaan Oromoo Afaan haadha fi abbaa keenyaa, kan ittiin dhalannee fi guddanne, kan ilkaan itti buqqifanne waan ta’eef, isa kana jaalachuun, isaaf dursa kennuun, akka inni guddatu tattaaffachuun fedhii keenya (Oromootaa) qofaa otuu hin taane dirqama lammummaallee ta’uu qaba ture. Yoo fedhii fi dirqama kana qabaanne fi hojiidhaan agarsiisne, nuti Sabboontota ofiin jechuu dandeenya.
Akkan yeroo tokko tokko arguu fi hubadhutti, namootni nuti Oromoo dha ofiin jedhan; kan dhalootaan dhugumatti Oromoos ta’an, gama tokkoon nuti Oromoo dha jechaa; kana birallee dabranii nuti Sabboontota ofiin jechaa; gama biraatiin garuu, Afaan ofii kana dagatanii yookaanis lagatanii? Afaan Amaaraatti fayyadamanii yoo dubbatan argamu. Asirratti, wanti hubatamuu qabu, Afaan biraatti fayyadamuu hin qaban jechuu kiyyaa miti. Nuti hundi keenyaa bakka barbaachisaa ta’etti, Afaan biraatti (Afaan alagaatti) fayyadamaa waan jirruuf kun cubbuu miti jechuu kooti. Haa ta’u malee, kan nama dinqu Afaan dhalootaa, Afaan waloo otuu qabanuu maaliif isa dagatanii kan ormaatti, keessumaayuu Afaan gabroonfataa kanatti fayyadamu kan jedhutu gaafii kaasa. Namootni akkanaa kun, hiika Sabboonummaa Oromoo gara maleetti hubatan moo waanuma akkas jedhamuuf isa kana akka muuziqaa godhanii weellisuu?
Kan baay’ee nama dinqu ammoo, namootni fakkeessitootni kun, warra Sabboontota ta’anii fi ijoollee isaaniitiif maqaa Oromoo baasan, kan ijoollee isaaniis Afaan Oromoo barsiisan qeequu isaanii ti. Fakkeenyaaf, Afaanuma arrabni isaanii bare kanatti fiiguudhaan akkana jedhu: “Lijoochuu Amaarinyaa ayichiluum indee? La mindinnawu Amaarinyaa yamaataastamiruuti?” … Afaan Oromootti yoo hiikamu: Ijoolleen Afaan Amaaraa hin danda’aniiyii? Maaliif ijoollee Afaan Amaaraa hinbarsiisne? jechuudhaan akka waan Sabboonummaan Oromoo walcaalchisa sanyii (racism) ykn dhiphina ta’eetti ilaalanii Sabboontota qeequ. Akka yaada fi ilaalcha isaaniitti tarii Afaan Amaaraa dubbachuun hamayyummaa waan ta’e isaanitti fakkaata jedheen yaada. Kun fakkeenyota baay’ee keessaa isa tokko dha. Namootni akkanaa kun eenyummaa isaanii (Oromoo ta’uu isaanii) jaalatani jibbanis ofirraa dhiquu hin danda’an. Oromoo ta’anii dhalatani, Oromoo ta’anii du’u. Hiikni Sabboonummaa Oromoo sirriitti isaaniif otuu hin galin garuu jecha kanaan of yaamuun isaanii hojii isaanii faallessa.
Waayee dhimma Sabboonummaa kanarratti waa baa’yeetu jedhamuu fi fakkeenyota hedduutu dhiyaachuus danda’u. Namootni nuti Sabboontota ofiin jechaa; karaa biraatiin garuu faallaa kanaa dalagan, tarii dammaqinsi (consciousness) isaanii guutuu hin ta’u ta’a. Isaan kun hafanii warruma dammaqinsa guutuu qaban, kan beekumsa fi dandeettiis qaban, kan waayee saba Oromoo sirriitti beekan, kan ulaagaa Sabboonummaa guutuu danda’an yoo ilaalle, isaanumti kunuu hiika Sabboonummaa Oromoo akka armaan olitti kennametti waan hubatan hin fakkaatan. Shakkii kana ibsuuf mee hiika Sabboonummaa isa 3ffaa irratti kenname haa fudhannu. 3) Jajjabeessuu kaayyoo walabummaa sabaa, kan gabroonfataa alaatiin weeraraman ykn qabaman (Aspirations for national independence in a country under foreign domination).
Sabni ykn uummatni Orommoo qawweedhaan injifatamee, gabrummaa Habashaa jalatti akka kufe fi ergasii kaase hanga har’aattis gabrummaa kana keessa akka jiru, dhugaan kun Orommoo dhiisii alagaa fi diina jalaayuu waan dhokatuu miti. Kun seenaa saba Oromoo ti. Warri seenaa kana hin beekne yookaanis isa kanaan morman ejjannoon isaanii kan biraa ti. Waayee kana amma kaasuu hin barbaadu. Egaa dubbii gabaabsuuf, sabni Oromoo saba gabroonfataa alaa itti dhufeen qabame; saba kolonii jala jiru dha. Sabni kolonii keessa jiru ammoo sirna kolonii kana caccabsee fi diigee; hundeedhaan buqqisee, biyya walaba taate ijaarrachuuf mirga qaba; ijaarrachuu qabas. Humna biyaa isaa weeraree fi weeraraa jirus ofirraa kaasee abbaabiyyummaa isaa deebisee argachuu qaba jechuu dha. Akka hiika Sabboonummaa kanaatti, silaa Oromoo waayee kana hubatuu fi kaayyoo kanatti amanutu ani Sabboonaa dha ofiin jechuu danda’a.
Maarree, humnootni Oromoo kan impaayara Itoophiyaa diimookraatessina jedhanii garee dhaabbatan, nutis Sabboontota yoo ofiin jedhan hiika kana akkamitti ilaalu? Wantin hubachiisuu barbaadu, ejjannoo kana waan hin qabneef yookaanis kaayyoo walabummaa kanatti waan hin amanneef jecha, ani gama kiyyaan akka ilma Oromoo tokkootti, jara (garee) kanaan isin Sabboontotaa mit jechuun na rakkisa. Haa ta’u malee, ammas gaafiin kiyya: Jarri kun hiika Sabboonummaa Oromoo kan akkanatti ibsame kana akkamitti ilaalu, akkamitti fudhatus? kan jedhu ta’a. Jarri kun ofiisaaniitiif dammaqinsa guutuu akka qaban; uummata keenyallee barsiisaa fi dammaqsaa akka turan waan dhara hin taaneef, otuu beekumsa kana qabanuu; otuu hiika Sabboonummaas sirriitti beekanuu garuu faallaa hiika kanaa agarsiisaa waan jiraniif isaan kanaan Sabboontota jechuun dhugumatti nama hin rakkisuu? Waayee kana fi kan kana fakkaatutu gaafiilee mata duree barreeffama kanaa akkan kaasu na taasisan.
Gootonni keenya kan qabsoo kana keessatti wareegaman garuu guutumaa guututti hiika Sabboonummaa waan hubataniif, isa kana hojiin agarsiisuuf jedhanii lubbuu isaanii dhaban. Isaan dhugumatti Sabboontota Sabboontotaa olii ti. Kanaaf bara baraaan isaan yaadanna. Haa turu yookaanis yeroonis achi haa dheeratu malee, kaayyoon isaan wareegamaniif galii hawwame otuu hin gayin hin hafu. Uummatni Oromoos sirna koloneeffataa Habashaa caccabsee fi diigee abbaabiyummaa isaa deebisee akka argatu mamiin hin jiru. Injifannoon xumuraa kan uummata keenyaa ti jechuu dha. Oromiyaan ni bilisoomti!!
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Ayyaantuu.com
Artistiin beekamaa fi sabboonaan Gammachiis Bayyanaa dhukkubsatee yaala dhabuun manatti galee akka jiruu fi yaalamuufis humna isaa waan hin qabneef gargaarsa akka barbaadu sabboontonni Oromoo ibsan.
Yeroo dheeraaf walaloowwan, diraamaa gaggaababoo fi sirboota adda addaa rakkoo fi miidhaa ummata Oromoo ibsan, kan haqaa fi duudhaa Oromoo calaqqisan qopheessun uummataaf gumaachaa, ummatas hamleessaa kan ture yoo ta’u, hojiiwwan isaa keeyssaa diraamaan gabaaboo fi walaloowwan akka “Dache”, “Bubbee” kkf kanneen ummata biratti fudhata argatanidha.
Hojiiwwan isaa keessaa “Bubbee” kan jedhu caqasaa.


text:
Halkan Dheerate: Kutaa 1ffaa
Addunyaan tun addunyaa waaniin isii namaa hin galle. addunyama tana keessa sooressi duniyaa waan godhu wollaales jira. addunyama tana keessa hiyyeessi jiruun cinqaa itti taatee waan godhu wollaaletu jira. gandi tokko ganda qananii, gandi biroo ganda rakkinaa, gandi kuun ganda dhukkubaa, kuun immoo ganda fayyaa fii nageenyaa, addunyaa tana jechi ittiin ibsan dhibaadha. waan addunyaa keessatti deemutti jiru hunda Rabbii tokkichatu harkaa qaba. nuti waan nuuf mul’attee fii waanuma argine qofarraa haasoyna.
Ganda jabbiin keessaa hin mar’anne. Ganda aarri tokkee malee heddumminaan hin aarre. Ganda laafaa madda galii takkallee hinqabne kana keessatti; aayyoon takka ilmaan ofii waliin; jiruu hiyyummaa hadhooytuu wajji waldhaansoo jabduutti jirti. Guyyaa ganda namaa keessa deemtee da’oo warra sooreyyii qulqulleessiti. Waanuma san irraa argattuun ilmaan guddifatti. Abbaan Manaa isii kan dhagaa mukatti bu’ee ifaajee isaan bulfatus; shororkeeysummaan himatamee hidhaa eega bu’ee baatii 6 dabre. Ilmi isii kan hangafaa barumsa kutaa 12ffaa magaalaa roobeetti barata. Madda galii waan hin qabneef yeroo barumsaatiin ala kophee namaa haxaawaa galima achirraa argatuun barumsa barata. Gargaarsa Rabbiitiin barumsa kutaa 12ffaa xumuree boqonnaaf ganda maatiin isaa jiraatutti deebie. Yoo qe’ee maatii ofii gahee halaalarraa mana aayyoo ofii mil’atu imimmaan ija keessa dhaabachuu dide. Inni dura nama fiigichaan dhufee isa reebbatu eegaa ture. Garuu joollee karrarra teeysee boottu malee humaa hin argine. Manni ayyoo isaatis cinaa tokkoon kabaan irraa ka’ee cinaa tokkoon jidaarri diigamee daglatti qaari’ee mukaan irkifamee dhaabbata. iJoolleen qooqaan miidhamtee balbalarra teessee bootti. Yoo inni balbalatti achi dhihaatu obboleewwaan isaa keessaa kan irra jabaa Ahmad; “Ibroo…..”jedhee lafaa ol utaalee reebbachuuf gama isaa fiige. Ijoolleeen tuuwwanis imimmaan haqataa fiigichaan dhayxee itti maramte. Eega hanga boohan boohanii booda “Ayyoon hoo! Eessa deemte?” jedhee Ibraahim Ahmadiin gaafate. Ahmadis “sila hojii isii ni beeytaamii? Ganda namaa haxaayuuf deemte kaa! Har’a nu jalaa turtee beelofnee teennee isii eegutti jirra” jedheen. Ibraahim Imimmaan qabachuu dadhabe. Lafaa ol utaalee mana ol seenee waan aayyoon manaa qabduu lallaale. Qamboon dakuu lafatti gad gombifamtee jirti. Badaan dhaamaadha. Firaashni citaa kan irra ciisanis madaabaraan irraa ciccitee citaan keessaa harca’u mana ooyruu ayiiddaa fakkeessee jira. Midhaan bilchaataa mitii dheedhiinis mana hin jiru. Duuba Ibraahim haala jiru hunda obsa itti dhabee jilbaan lafatti gad kufe. Isaa jilbiiyfatee imimmaan dhangalaasuu; obboleewwan isaa balbalarra tataa’an “Aayyoo… Aayyoo tiyyaa…” jedhaa gammachuun burraaqaa haadha ofii simatan. Innis gammadee bakka jilbiiffatee ol utaalee fiigichaan gara aayyoo ofii qajeele. Haati ilmaaniitis tasa niyyaa malee Ibraahimiin arginaan gammachuun “ibroo kiyya..” jettee itti maramte. Ibraahimii fi Haati walitti maramanii booyan; ijoolleen immoo meeshaa haati baattee deemtuun keessa hanbaa nyaataa kan haati martee gaalteen fudhattee wal saamachuu eegalte.
Galgala san eega salaata ishaahii salaatanii booda badaa marsanii buna ibraahiim haadhaa bitee dhufe dhugaa haasawan, Ibraahimii fii haati ilmaanii hedduu haasawuu barbaadanis ijoolleen itti dhiisuu didde. ijoolleen oduu durii haati himtuuf baratanii waan biroo haasawa dhoorgan; haati ibraahim ijoolleef oduu durii gabaabduu himtee ijoollee raffiftee ilma isii ibraahim wajji haasawatti seente. ibraahim waahee abbaa isaa irraa gaafata. haatis ibraahim gaafatti. lameenuu humaa quba hin qaban, mana hidhaa dhaqanii gaafachuufis fageenya dheeraa irra jiran, mallaqa geejjibaa karaa dheeraa san ittiin deeman qabaachuu mitii, wanti nyaatanii dhuganuu rakkoodha. Qabeenyi harka haadhaa jiru, loon huhuqqoo garaan walitti dhommoqee eegayee fii ooyruu Abbaan Ibraahiim irraa hidhame malee hin jiru; ooyruu sanis haati Ibraahiim qotuu dhadhabdee obboleeysi abbaa ibraahiim guddataan irraa qotata. hanga takka namni isaan gargaarus guddataadha. “Lafa san Guddataan siif hin qonnee barana?” jedhee gaafate Ibraahiim “Sanyii kam nuu facaasa? eentu nuu arama, xaa’oon hoo? yoma facaafamee eentu haamee nuu ayiida?” jettee gaafii isaa gaafiin deebisteef haati ibraahiim; osoma akkanatti haasawan haati ibraahiim, “Aaah” jettee duyda qabattee cinaatti ciiste, ibraahiimis “maal aayyoo” jedhee lafaa utaalee ol qabe, “xiqqoo qabbanaatu na dhahee jira, homaa waan guddaa miti ibroo kiyya” jetteen, ibraahiim hedduu rifate, osooma haadha isaa irkisee taa’utti jiruu haati ibraahiim ” Ka’i Ibroo kiyya, gamanaan taa’i as biraa ka’ii” jetteen, ibraahim bakkuma taa’uu fuulli isaa jijjiirame, ijji isaa imimmaaniin guutamte, badaa qabsiifame keessaa muka tokko fuudhee of duubatti ibsee laale. wanti inni arge haalaan qalbii nama cabsa. Ibraahiim imimmaan qabachuu dadhabe. fuulli isaa imimmaaniin jiidhe. manni aayyoo isaa gama haati teettu saniin dhoqqeen irraa diigamee jira. haati haga humna isiitiin waan dandeettuun qaawwa hunda cuqqaaltee waan san bira dabree dhufu duyda ofii itti aansitee ilmaan isii qabbanarraa ittisti. woy yaa haadha. haadha jechuun akkana. ofii qabbanaan miidhamaa ilmaan ofii tiyfatti. miidhama ilmaan isii malee miidhamni isii itti hin mul’atu. haala isiin keessa jirtu ibraahiim hardha argus, isiin haaluma kana keessa jiraatti. ibraahiim imimmaaniin fuula of dhiquu malee homaa waan takkas dubbachuu dadhabe. haati ibraahimis dhukkubbiin irraa laafnaan kaatee isa sossobuu eegalte. osoma isaan wal sossobutti jiran, ganda ollaa isaaniitii iyyi dhagahamte. ibraahiimiifii haati ibraahimis lafaa ol utaalanii fiigichaan gara ganda ollaa qajeelan…
itti fufa in shaa ALLAAH


text:
Naannoo Uummattoota Kibbaa Godina Koonsootti, jiraattonni nagaa ajjeefamuufi qe’eerraa buqqaafamuun hammaachaa dhufuudhaan hanga ammaatti maatiin kuma sagaltamii afur (94, 000) qe’eerraa buqqa’uun ibsame.
Itti gaafatamaa dhimma nageenyaa Godina Koonsoo kan ta’e Obbo Hasan Waleeloo akka jedhanitti, lolli kun kan eegale ji’a shan (5) oliif kan ture yoo ta’u, qaamota eenyummaansaanii hin beekamneen hanga ammaatti namoonni 70 ol kan ajjeefaman yoo ta’u, jarreen ajjeefaman keessatti qaamoleen nageenyaa Federaalaa, Nageenyaa naannoo fi Godinichaa kan keessatti argamanidha.
Akka Itti gaafamaan waajjira Qonnaafi qabeenya uumamaa Godinichaa obbo Kabbadee Kaasusaa Addis standardiif himanitti ammoo, sababa lola kanaatiin maatiin kuma 94,586 qe’eesaaniirraa buqqa’aniiru. Manni 1000 ol ammoo, aanaawwan Ariibaa Geelalaa, Kalanigoo, Gaarichafi Fuchichaa jedhaman keessatti gubataniiru.
Gabaasni kan Addis Standard


text:
OMN: Collaborative public forum by Oromo Community of MN March 17, 2016Posted by OromianEconomist in #OromoProtests, Africa, Ethiopia's Colonizing Structure and the Development Problems of People of Oromia, Afar, Ogaden, Sidama, Southern Ethiopia and the Omo Valley, Oromia, Oromo, Oromo and the call for justice and freedom.
Tags: #OromoProtests, Afar, Africa, Collaborative public forum by Oromo Community of MN, Ethiopia's Colonizing Structure and the Development Problems of People of Oromia, Land grab in Oromia & Gambella, Land Grabs, Ogaden, Oromia, Sidama, Southern Ethiopia and the Omo Valley
1 comment so far
Oromia (WBO): Irree fi Gaachanni Ummata Oromoo WBOn Loltoota Gabroomfattuu Wayyaane 71 Hojii ala Godhe March 17, 2016Posted by OromianEconomist in Oromia, Oromia (WBO), Oromo.
Tags: Oduu Tarkaanfii WBO, Oromia, Oromo, WBO, WBOn L otoota Gabroomfattuu Wayyaane 71 hojii ala godhe
add a comment
(SBO/VOL – Bitootessa 17, 2016) Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n… Kibba-Baha Oromiyaa Godina Baalee Keessa Sossohu Kasaaraa Guddaa Waraana Wayyaanee Irraan Gahuun Injifannoo Boonsaa Galmeesse.
Irree fi Gaachanni Ummata Oromoo WBOn Godina Kibba-Baha Oromiyaa keessa sossohu Bitootessa 13 fi 14,2016 Baalee Onoota gara garaa keessatti waraana gabroomfattuu wayyaanee FXG dhaamsuuf ummata Oromoo irratti rorrisaa jiruu fi sochii WBO danquuf socho’u irratti tarkaanfii laalessaa fudhateen loltoota diinaa 71 ol hojiin ala gochuu fi mi’oota waraanaa adda addaa booji’uu Ajaji WBO Godina Kibba-Baha Oromiyaa ifa godhee jira.
Haaluma kanaan WBOn Godina Kibba-Baha Oromiyaa Bitootessa 13,2016 Baalee Ona Haroo Dibbee bakka Kosii jedhamutti waraana wayyaanee kan sakattaa WBO irra oolee bakka kana bule bariin weeraruun loltoota 12 yeroo irraa ajjeesu, 9 ol ammoo madeessee jira.
Lola kana irratti gootichi WBO qawwee AKM-47 12, Boombii harkaa F1 20, Rasaasa AKM-47 500 fi boorsaa duydaa 10 diina irraa booji’uun qabeenya ABO taasisuu Ajaji WBO Godina Kibba-Baha Oromiyaa beeksisee jira.
Gootichi WBO Godina Kibba-Baha Oromiyaa tarkaanfii isaa itti fufuun, Bitootessa 14,2016 waraana wayyaanee karaa sadiin itti bobbahee isa haleeluuf adeemaa ture Ona Raayituu Laga Dharroo bakka Hoofii jedhamutti ganama keessaa sa’aa 7:20tti dursee lola irratti baneen loltoota wayyaanee 18 ajjeesee, 10 ol ammoo akkaan madeessuu fi kanneen hafan tokko tokkoon faffaca’anii akka baqaan of duuba deebi’an taasisuun injifannoo boonsaa galmeessuu Ajaji WBO Godina Kibba-Bahaa dabalee hubachiiseera.
Lolli kun daqiiqaa 40f geggeeffamuu kan beeksise Ajaji WBO Godina Kibba-Bahaa, tarkaanfii kanaanis qawwee AKM-47 15 hidhannoo guutuu waliin, Bombii harkaa F1 20, Rasaasa AKM-47 1000, borsaa duydaa 18 fi mi’oota adda addaa booji’uu mirkaneesseera.
Loluma kanaan walqabatee waraanni wayyaanee magaalaa Sallahaatii fi Dhiboo irraa dirmatnaaf karaa lamaan socho’aa turan fanjii farra namaa gartuu mahandisoota WBOn kiyyeeffameefiin haleelamanii loltootni 10 battalumatti oggaa du’an, 12 ammoo haala baay’ee ulfaataa ta’een mammadaa’anii harkii fi miilli akka irraa ciccite gabaafameera.
Tarkaanfii laalessaa WBOn waraana isaa irratti fudhatamaa jiruun kan baarage mootummaan wayyaanee kufuuf daddaaqamaa jiru, dabalataan waraana guddaa konkolaataa waraanaa ORALII 14 Waabee gamaan Jijjiga irraa fe’ee gara magaalaa Imeetti akka sossoose barameera. Loltoota wayyaanee Imee seenan keessaa walakkaan magaalaa Qarsaa Allaattii ykn Sallahaat akka seenanis ibsameera.
Dhuma irratti WBOn waraana mootummaa faashistii wayyaanee kan ummata Oromoo karaa nagaan harka duwwaa gaaffii mirgaa gaafataa fi warraaqsa finiinsaa jiru irratti yakka waraanaa raawwataa jiru haleeluu fi lukkeelee diinaa gufuu qabsoo bilisummaa Oromoo ta’an adabuu cimsee kan itti fufu ta’uu Ajaji WBO Godina Kibba-Baha Oromiyaa beeksisee jira.
Oduu wal fakkaatu (related News):
(Oromia Press, Bitootessa 14 bara 2016): Oduu Tarkaanfii Amma Nu Gaheen
Ona Ebantuutti Itti Gaafatamaa Dhimma Tikaa fi Nageenyaa Wayyaanee Kan Ture Ajjeefame.
Godina Baha Wallaggaa Ona Ebantuutti yeroo dheeraadhaaf itti gaafatamaa dhimma tikaa fi nageenyaa Onichaa ta’uun hojjechaa fi ummata irraan dararaa ulfaataa ga’aa kan ture namni Geetaachoo Xilahun jedhamu Bitootessa 13,2016 Dilbata kaleessaa tarkaanfii irratti fudhatameen ajjeefame.
Farra ummataa fi gufuu QBO kan ta’e lukkee Geetaachoo Xilahun magaalaa Hindee maadheffatuun barattoota Oromoo fi sabboontota ilmaan Oromoo basaasaa, hiisisaa fi dararaan gara garaa akka Oromoota irra gahuuf yakka dhiifama hin qabne hanga guyyaa ajjeefamuutti raawwataa akka ture oduun SBO dhaqqabe ifa godha.
Namni kun gochaa isaa diinummaa fi farra ummataa ta’e kana irraa akka dhaabbatuuf dhaamsi isa dhaqqabus irraa dhaabbatuu waan dideef tarkaanfiin xumuraa irratti fudhatamee jira.
Tarkaanfii lukkee diinaa irratti fudhatame kanatti ummatni Oromoo Ona Ebantuu gammachuu isaa ibsataa jira jechuun oduun nu dhaqqabe ifa godhee jira.
Kanneen lukkee diinaa ta’uun warraaqsa ummata Oromoo FXG dura dhaabbatanii gufuu ta’uuf abbalaa jiran hundi akka karaa irraa maqanii fi warraaqsa ummataatti makaman irra deddeebiin dhaamsi darbaafii jira.


text:
Hima afaan alagaa kana mee dubbisaa: “ahun andi sewu mexto ‘Abbabaa Kabbadaa’ bil min tilaallaachihu?” jedhe namichi. Namni deebii kenne hin turre; garuu hundinuu ni kolfe! Anis nan kolfe. Hima kana kanan dhagahe Yunivarsiitii Finfinnee keessatti waggoota 30 dura ture. Namichis barsiisaa (lecturer) ture. Barumsi inni wayitii sanatti barsiisaa ture ‘Sociolinguistics’ jedhama. Wanti ani irraanfachuu dadhabe yeroo ormi dhimma keenyatti kolfu anillee wajjin kolfuu koo ti. Dheekkamuu yoon dadhabe callisuutu narra ture, natti fakkaata. Dallansuu agarsiisuu jechuu dha. Dallanuun koo dhiibbaa fidus fiduu baatus dhimmi itti baacame dhimma uummata kootii ta’uu agarsiisuun waan tokko ture! (Namichi immoo namni kolfinaaniif naa kolfani hoo jedheetu guyyoota adda addaatti irra deddeebi’aa ture).
Egaa dubbiin itti gala qabdi. Itti galli (ka’umsi) dhimma kanaa moggaasa qubee irratti ibsa xiqqoo kennuu dha. Moggaasni qubee ka’umsa guddaa of keessaa qaba. Warri duraan itti yaadanii moggaasan galata haa argatan. Moggaasni qubee akkaataa sirna dubbachuu Afaan Oromoo irratti kan hundaa’e ta’uu nuhubachiisa. (Afaanotni biroo hedduunis akkaataa dubbachuu afaanota isaanii irratti hundaa’anii qopheeffatan. Dhimma kana yeroo biroo itti deebina ta’a. Dubbii keenya irratti barreeffama kana akkaataan anitti qopheesse hangan danda’etti jecha tokko qofa qofaan kaa’uu dhaani. Jechoota lama sadii ‘walitti’ hidhuun dheerina barreeffama keenyaatiin wal biratti yeroo ilaalamu gaarii natti hin fakkaatu. Kompiyuutarris bakka duduwwaa dheeressee kaa’a waan ta’eef hin bareedu; bakkas nuuf hin qusatu!).
A,B,C,D… (a,b,c,d…) jennee qubee waamuun keenya itti gala qaba. Adeemsi moggaasa kanaa ka’umsa qaba. Ka’umsi moggaasa kanaa bu’uura amala Afaan Oromoo (Oromo language characteristics) ti. Maqaan Oromoos kana irratti hundaa’ee jira. Fakkeenya maqaa Oromoo mee haa ilaallu: Amantee, Ayyaantuu, Badhaasaa, Caalii, Dagaagaa, Dhaabaa, Dotii, Eebbaa, Fufaa, Gaarii, Gaaddisee, Hundasaa, Irrecho/Irresso, Jaatanii, Kamisoo, Korbessoo, Lammeessaa, Margaa, Morkaa, Nadhaa, Olaanii, Qananii, Reebu, Roorroo, Surraa, Suphaa, Tolaa, Turaa, Uummataa, Urgeessoo/Urgeechoo Waariyoo, Xaddachoo, Yaadanii/Yaadashii, Yuubee, Nyaaroo, Shuuramuu.
Maqootiin armaan olitti tarreeffaman akkaataa Oromoon maqaa moggaasuu fi waamu mul’isu. Sagalee fi sirna ykn seera afaanichi qabu irratti hundoofnee itti fayyadamna jechuu dha. Sagalee fi sirna afaanichaa tiin ala deemuu hin dandeenyu; yoo deemne illee ni dogoggorra malee waan firii qabu buusuu hin dandeenyu. Maaliif jennaan afaan sirna ittiin ijaarame qaba waan ta’eef sirna sana sirriitti hordofnee itti hin fayyadamnu taanaan ergaa dabarsuu hin dandeenyu waan ta’eefi!
Ormi keessa maqichaa hin beekne jibba mul’isuu danda’a. Jibbi kunis ka’umsa adda addaa qabaachuu mala. Ka’umsi jibbichaa inni tokko duuchaadhumatti “maaliifan dubba-tamuu afaanichaa dhagaha?” kan jedhu ta’uu danda’a. Inni biroo tokko immoo maaliif afaanichi as bahee mul’ata, maaliif guddata kan jedhus ni jiraata. Yaadni akkasii tarii afaan isaanii duraan hunda biratti beekameera jedhamu irratti dhiibbaa hamaa fida sodaa jedhu irraa kan madde ta’uu danda’a. Qubee irratti bifa baacootiin waan dubbatame kana mee haa ilaallu:
“Ke abacada yishalal cemdaaddaa” jedhan. Jechi kun jibbas tuffiis of keessaa qaba. Itti galli isaa garuu deemee deemee qubee jibbisiisuu dhaan yeroo dheeraa keessatti akka inni hafu/badu gochuu dha. Keessumattuu daa’imman beenu galoo hin beekne jibbi akka keessa isaaniitti uumamu gochuu dha. Dhimmicha gadi fageenyaan yoo ilaaluu baatne qoosaa xiqqoo nama kofalchiisuuf yaadame fakkaata. Gadi fageessinee yoo ilaalle garuu summiidhaan makamaa ta’uu hubanna.
Wanti qoosaa fakkaatu biroo tokkos jira. Mee ilaalaa: “’Six’ sil yihenne new meshesh aalee”.Ishee kana cimsinee xiinxaluu qabna dhiiro dubaro! Dhimmichi isa qubeen Afaan Oromoof akka tolutti tolfame akka dogoggoraatti nama fudhachiisuuf kan yaalame. Qubee keessatti akkuma hundi keenya warri qubee beeknuu fi itti fayyadamnu hubannu qubeen “X” jedhamu maqaan biraa kennameefii sagalee Afaan Oromoo keessa jiru akka bakka bu’u godhameera. Kana waan ta’eef, jechi Afaan Ingilizii “six” (jaha) jedhu sababa “x”n Afaan Oromo keessatti jijjiirameef ijoolleen Afaan Ingilizii sirriitti hin dubbistu ergaa jedhu dabarsuuf waan itti yaadamee kaa’ame. Deebii sirreessaa dhimma kanaa gabaabumatti Afaan tokko yeroo barannu bu’uura amala afaanichaa fudhannee ta’uu qaba. Kanaaf moggaasa qubee dursinee barachuun amala Afaan Oromoo beekuuf gatii nu gargaaruuf. (Bal’ina isaa keessa ooluun mata duree keenya irraa maquu/qoluu waan ta’uuf hanga mata duree birootiin itti deebinutti bira haa tarru!) Moggaasa qubeetti yoo deebinu osoo dubbistootni keenya nu hin nuffin maaltu akka qubee adda taasisu waa xiqqoo ishee ilaallee xumurra. Qubee maaltu akka adda taasisu: Qubee wanti adda taasisu dhimmi guddichi qubeen (letter) tokko yeroo hundumaa sagalee tokko qofaa qabaachuu isaa ti. (Dubbistuun gabaabbachuu fi dheerachuun, dubbifamaan laafuu fi jabaachuun jijjiirama jechaa fiduun akka jirutti ta’ee!) Kana jechuun ‘a’ /a/ irraa eegalee hanga ‘y’ /y/tti ykn ‘z’ /z/tti qubeen tokko sagalee (sound) tokko qofaa qaba. Kun dhimma baay’ee guddaa dha. Barreeffamni afaanota biroo kanaan wal hin fakkaatan. Fakkeenyaaf, Afaan Ingilizii yoo ilaalle qubeen ‘a’ /a/ qofti berreeffama keessatti akki itti dubbifamu gara afurii ykn afurii olii ti. Fakkeenya: ‘a’n ‘art’ keessa jiru akkuma qubee keenyaa ti. ‘a’ n ‘wall’ keessa jiru sagalee ‘o’ qaba; sagaleen /a/ ‘age’ keessa jiru sagalee /e/ nuti jennu qaba; /a/n ‘village’ keessa jiru isa nuti /i/ jennu fakkaata. Afaan Inglizii keessa wantootni akkasii hedduudha. Qubeewwan osoo sagalee hin qabaatin callisanii barreeffamanis hedduutu jiru. (Psychology, knife, chateau…)
Qabxiin biroo tokko immoo qubeen (letter) tokko sagalee tokko waan agarsiisuuf barreeffama ammayyaa warra jedhaman keessaa isa tokko ta’eera. Tarii yeroo ijaan ilaallu baay’inni qubee haa jiraatu malee barreeffama ammayyaati qubeen. Warra “Alphabetic Writing” jedhaman keessaa tokko jechuu dha. Qubee ‘Sabean’ yoo fudhanne akkana miti. Jarri “syllabic writing” jedhamu. Qubeen (letter) isaanii tokko sagalee lama ykn sadii qaba. Qubee keenyaan wal bira qabnee yeroo ilaallu sadarkaa tokkoon duubatti hafaniiru jechuu dha. Kanaaf yeroo qubeedhaan barreessinu baay‘ina qubee (letters) tiin wal dorgomsiisuun (comparing) dogoggora; wal hin fakkaatan waan ta’eef. (Gama biroo tiin immoo fuul duratti mee dhimma qubee sakatta’uu – Review – irratti mariyachuu dandeenya)
Kanaaf akkaataan qubeen itti qopheeffamte bifa ammayyaatiin irratti yaadamee ti. Hayyootni dhimma kana irratti yaadanii qopheessan (Hayilee Fidaafaan) galata guddaa haa argatanu! Barreeffamattii kana beekaan gabaabse. Yoo dheerate nama nuffisiisa ta’aaf. Fincaan sangaa wanti jedhamu tokko jira. Barreffamni akkas ta’uu hin qabu jedheen amana. Gosti adda addaa baay’achuu wayya malee tokkichi gar malee baay’achuun hin bareedu natti fakkaata. (Kanaaf Ingliziin “variety is spice of life” jedhan). Mee isa dhufutti immoo bu’aa qubeen qabdu ilaalla. Ittiin nu haa gahu!
Qubeen Afaan Oromoo Faaya Oromooti!
Taaddalaa Tafarraa tiin!