text:
Qixxeessaa Lammii | Ebla 01, 2018
Waan ija nama harkisuu fi qalbii nama hawatuun namni hin gowwoomfamne hin jiru. Miha nama irraa hin bitamne ykn hin gurguramne dirretti baasanii bu’aa irraa argatuuf ifaajuun of dadhabsiisuu qofa osoo hin taane gowwaadha. Waan faaydaa hin qabne gatii horachiisuuf bara dheeraaf itti dhama’uun, yeroo gubuu, horii baleessuu, humna qisaasuun, kasaaraa fi kufaatii qofaan xumurama. Akkasuma huurrii jiidha hin qabne duumessa roobu seehanii abdiidhaan midhaan facaafachuun dura sirritti adda baafachuun qaroomina.
Kana gochuu hanqachuun kasaaraa shamatachuu taha. Kana malees shanyiin facaasan irraa shanyii gosa biraa argachuuf yaaduun waan hin jirre ni jira jedhanii abdachuudha. Waan bifa qabu ykn ifu, argaan tolu, dhageettiin mi’aawu dhala namaa ta’ee kan hin jaalatnee fi ittiin hin hawatamne hin jiru. Yoo jiraates tokkeedha. Waan haaraya wal duraa duubaan dhufu hunda akka dhugaatti fudhachuunmaxxafachuu dura dhugummaa isaa dura dursanii qajeellotti adda baafachuun barbaachisaadha.
Ummatni jaarraa tokkoo ol hadhaan gabrummaa dhugee garaa isa guutee bokokse, yoo hamma xiqqoo tokkos ta’u irraa bulgaafate waan fayye itti fakkaatee rafa. Akka kanaan qabsoo hadhaawaa jaarraa tokko oliif geggeesse ifa xiqqaa bilic cillimii bilisummaa fi walabummaa fakkaatutti quufee of dagachuun umrii gabrumaa of irra tursuu akka ta’e dagachuu ta’a. Kana hunda kan na jechisiise garuu maal akka ta’e dhala Oromoo ta’ee kan yeroo ammaa hin hubatne ni jira jedhee hin amanu. Haalli yeroo gara garaa ummata keenya qabsoo isaa irraa afanfaajessee duubatti harkise jira.
Fakkeenyaaf, bara 1991 yeroo mootummaa ceehumsaa sana Oromoon bilisoome jechuudhaan qabsoo qacalee hin bilchaatin abdachuudhaan wareegamni qaaliin kafalee dabre waan hin dagatamne. Kun bilchina dhabiinsa siyaasaa irraa kan madde akka ta’e ifaadha. Dhaabileen yeroo sana maqaa Oromoon ijaaramanii fi ummatni Oromoo walii galatti of dagatuun gabrummaa qaari’uuf dhihaate kufaatii irraa hambisee akka inni daranuu deebi’ee hidda isaa gadi jabeeffatu taasise Haala kana irraa kan ka’een ummatni Oromoo gabrummaa mootummaa Tigreen hoogganamu jalatti waggoota 27 oliif waqaramu turee har’as itti fufee hoqaramaa jira.
Balaa kanaaf sababaan guddaan yeroo sana diina irra caalaa kan wal dura dhaabbatee diinaa olitti wal mormaa ture dhaabota siyaasaa Oromoo akka ta’e ifaadha. Keessumaa IFLO fi ABO giddutti garaa garummaan ture qabsoo Oromoo qancarsuu fi Wayyaanee gadi dhaabuuf gumaachi godhe xiqqaa hin turre. Tigree bira gortee ABO rukutuun IFO fi OPDO balaa ummata keenya waggaa 27f mudateef sababa guddaa akka ta’e wallaaluu hin barbaachisu. Osoo gaafa sana dhaabileen Oromoo gamtooma qabaatanii bilisummaan sabaa fi walabummaan biyya keenyaa kan har’a haarayatti barbaadamu kun qaata harka keenya seene ture. Kun gara fuula duraas haala sanaan akka deebi’ee itti hin fufne gochuun barbaachisaadha. Dhaabbileen maqaa saba kanaan dhaabbatne jedhan cufti waliin diinatti duuluu dadhaban walitti duuluu dhiisanii gamaa gamanaan diinatti duuluu irratti xiyyeeffachuu qaban.
Ummatni keenyas dheebuu walabummaa fi bilisummaatiin hurure qofa ilaalee waan dukkana gabrummaa xiqomas ta’u irraa saaqu hundaa dhugaa fi dhara ta’uu isaa osoo addaan hin baafatin gammachuudhaan simachuu fi akka galaanaa duukaa dhangala’uun hin barbaachisu.
Adeemsi kun adeemsa sirna bittaa alagaa bara baraan isa irratti waarsu akka ta’e qaroominaan beekee irra aanuu danda’uu qaba. Kan haasawa qajeelu, jechoota mi’aawoo dubbatu, boohee boochusu, dhiichisee dhiichiisu, sirbee sirbisiisu, jedhee jechisiisu hunda waanuma isaaf jecha quuqame seehee akka galaanaa duukaa yaa’uu waan aadeffatame fakkaata.
Akka dheebotanii malkaa hin maddisan akkuma jedhamu, gaddaa fi gammachuu daangaa hin qabne keessummeessuu irraa of qusachuu barbaachisa. Dhugaan bakka mara hin jirtu. Bakka tokkocha hin beekkamnee fi akka salphatti nama cufatti hin mul’atne jirti. Gaafa chaartaaraa ABO duukaa dhangal’uun, gaafa ABOn dhiibamee mootummaa ceehumsaa keessaa baafame miseensota OPDO Tigree warra durii jala dhangal’uun fi har’as ammoo miseensota OPDO alaa fi keessaa, akkasuma miseensota OPCO, nama sirba warraaqsaa sirbee fi haasawa warraaqsaa mi’aawaa taasise hunda jala gugachuun osoo adda hin baafatin silaa hin malle.
Akkuma haala kale sana har’as wal gula dhaabbachuun hafee wal dura dhaabbachuun yeroo fiimee deemaa jiru kana keessatti ummatni keenya bitaa mirga osoo hinilaallatne cal’isee ceehuu hin qabu. Bakka dhugaan jirtu ija ittiin argu ija siyaasaa qabaachuu isa feesisa.
Dhukubni bule fira akkuma jedhamu dhaaba Tigreen ijaarame akka dhaaba dhala Oromoon Oromoof ijaaramee tokkotti ammatee bara dheeraa kana baatee turuun kun silaa ummata Oromoof baromsa cimaa isaaf ta’a jedhee yaada. Dhaabni saba isaaf dhugumatti quuqama qabu dhaaba alatti hanga ammaa dhiibamaa jiru ta’uu beekuu qofa osoo hin taane itti amananii haala inni bakka isaan malu irra itti dhufuu danda’u irratti bira dhaabbachuun yeroo tin’isuun malattutti har’alee nama Mallas guddifatee barsiifate biraa dabre kan onnee isaatiin hafuura baaratu barcuma mootummaa gabroomsa irra kaahutti gammaduun Oromoo maaliif?
Akka yaada kiyyaatti gaaffiin sabichaa gaaffii abbaa biyyummaa ta’ee osoo jiruu calalaqa mirga dhugaa dhugoomsu fakkaatutti kan garuu hidda hin qabnetti gammaduun Oromoo baay’ee na yaaddesse. Kun qabsoo galma bira geette duubatti deebisanii alatti hambisuuf shira Wayyaaneen ta’e jettee xaxxe ta’uu walaaluu ta’a. Bu’aalee xixxiqqaa akka saree nu duratti yero yeroon daddarbamuun hatamuun hidda gabrummaa of irratti gadi cimsuu akka ta’e hubachuu dhabuu hin barbaachisu. Doktor
Abbiyi Ahmad muumicha ministera impayera Itiphiyaa ta’uun kan muudameef sirna bittaa Impayerichaaf akka ta’e beekuun barbaachisaadha. Oromoon kan barbaadu jijjiirama fakekessii osoo hin taane jijjirama hundee kan dhala Oromoo hunda awwaala gabrumaa keessaa baasuudha. Abbaan aangoo irraa bu’ee ilmi bakka isaa bu’ee aangoo qabachuun jijjirama addaa sabaaf fida jedhanii abdachuun of gowwoomsuu akka ta’etti natti mul’ate.
Dhuguma doktor Abayi nama jijjirama guddaa isa hundee sana fidu osoo hin taane, nama jijjiram xixxiqaa achii gadii fiduu danda’uuyyuu yoo ta’e bay’ee sabboonaadha.
Dhuguma quuqama saba isaa yoo qabaatee fi hafuura Abbaaytsahaayyeen yoo deemuu baate sadarkaa duraatti labsii muddamaa kan ummata keenya waraana jalatti kuffisse kana hatattamaan akka ka’u gochuu, ummata shiftoota Somaalee fi Tigreetiin biyyaa fi qabeenya isaanii irraa buqqifamanii akka caleetti bakka maratti faca’anii jiran kana bakka isaaniitti deebisuu fi qabeenya isaan irraa saamame deebisiisuuf fi warra badii dhiifama hin qabne sana raawwatan seeraaf dhiheessee murtii akka argatan taasisuu, daangaa Oromiyaa fuula cufaan dhiibaman bakkatti deeibsiisuu, seera shoorarkeessitummaa kaasuu, namoota maqaa warraaqsa mootummaa kana irratti dhooheen hidhamanii fi maqaa ABOn hidhaman hunda haal duree tokko malee hidhaa gadi dhiisisiisuu fi dhala Oromoo qabeenya isaa irratti abbaa taasisuu yoo yaale dhuguma hamma tokko fudhatama qabaachuu danda’a.
Ummatni Oromoos bara baraan jijjirama fakkeessiif dhiichisuu fi sirbuu hin qabu. Bara chaartaraa Galaasaa fi Leencoof, achii as Mallasii fi miseensota OPDO durii hundaaf, bara kana miseensota OPDO alaa fi keessaa Jawaar, Magarsaa, Doktor Abbiy, Abbaa Duulaa, miseensota dhaaba OFCO, Maraaraa Obboo Baqalaa fa’aaf wal duraa duubaan akkuma sirbe, ammas itti fufee wabii Wayyaanee godhachuuf ilma Oromoo Tigreen barcuma intalishee irra keetteef sirbuun hin malle.
Yeroo sirbaa fi dhiisichaa keessa hin jiramu. Har’allee kallatti cufatti dhiga dhala Oromootu waraana Wayyaaneen dhagalaafamaa jirama. Osoo hin argin faarsuu fi arrabsuun dhala Oromoof aadaa dhaabbataa ta’uu hin qabu. Firii qabsoon bilisummaa Oromoo ABOn hoogganmtu Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi ummata Oromoo walii galaan finiinfamtee arma geette kolaasuuf qadhabaa Wayyaaneen dhoksaan kaahatteetti amanuun of dagachuu hin barbaachisu. Karaan tokkichi humna tokkummaa dhugoome kana humna cimaa injifatnoo dhumaan nama gahutti jijjiruudhaan bilisummaa Oromoo fi Walabummaa Oromiyaa mirkaneessuu malee falli gara biraa akka hin jirre hubatamuu feesisa. Kanaaf kallacha isaa ABO waliin qabsoo xumura gabrumaa fi jalbultii irraa walabummaa fi bilisummaa irra geette a duubatti deebi’uun armaa achi saba
Oromoof gahuu qaba.
Bu’aalee calalaqqee xixxinnoo gara garaan hatamuun hidda gabrummaa of irratti gadi jabeessuu akka ta’e dagachuu hin barbaachisu. Kanaaf aangoon amma ilmi Oromoo itti muudame kan jiruu fi jireenya Tigrootaaf haala mijjeessu malee kan saba oromoof bu’aa qabu natti hin fakkaatne. waan ta’eef, aangoon calalaqaan calaliin ykn hoffaan hidda gadi fagoo hin qabne ummata Oromoo hawachuun gowwoomsuu hin qabu. Duula gala malee baha jajuun hin barbaachisu waan ta’eef qaamaa fi qalbii keenya hundaan gara qabsoo
keenya ittiin galmaan geessinu irratti haa xiyyeeffatnu.
Qabsoon itti fufa!
Injifatnoon ni dhufa!
Qixxeessaa Lammii irraa.


c: text/html

text:
Gosi barnootaa hatamee fi qabxiin galmeeffame bakka hundatti wolfakkaata. Kun qormaannii Finfinnee irratti hatamuu isaa mirkaneessa.
Manniin barnoota naannoo Amaaraa qormanni itti hatame ykn deebiin qormaataa duratti barame haga himamaa fi tilmaamamaa turee oli. Akka qorannoon godhame ragaa bayutti yoo xiqqaate manniin barnoota 32 keessatti qormaannii gosa barnoota 5 (Bayolojii, Kemistirii, Ikonoomiksii, Siiviksii fi Seenaa) hatamuu isaa mirkanneeffanneera.
Hanni qormaataa hedduu badhaa ture. Manniin barnootaa qormaannii keessatti hatamuun hanga ammaa mirkanaaye mana barnoota Belay Zeleke, Gojem Ber, Dangila, Dembecha, Damot, Enjibara, Tana Haik, Merawi, Kidamaja, Addis Kidam, Agaw Midir, Shikudar, Yismala, Quarit, Abay Mich, Durbete, Jiga, Shindy, Gonji, Fitawurari Habtemariyam, Genet,Abo, Girchech fi Qunzila dha.
Manni barnootaa heddu kan qormaachisiise barattoota dhibba heddutti laakkayamu(bakka tokko tokkotti kumaa ol) ta’uun isaa barattoonni kuma heddutti laakkayaman deebii qormataa dursanii osoo hin argatin hin oolle.
Bal’innaa fi sadarkaan hanni kun itti qindeeffame kan akeeku dhimmi kun gadi fageenyaan qoratamuu kan qabu ta’uu isaati. Qabxiin seeraan ala galmeeffame haqamuu fi yakkamaan hanna kana keesssaa harka qabu qbamuu fi adabamuu qaba.
Barattoota naannoo biroo mitii ijoolleen naannoo Amaaraa fi maatiin isaanii akkamitti barattoonni manniin barnoota tokko tokko qabdii raajii jedhamu, kan ammas walfakkaatu, akka galmeessan gaafachuu qabu. Barattoonni qormaata hatan carraa barattoota naannoo biraa qofa osoo hin taane kan isaaniis akka cufaa jiran hubatamutu irra jira.
Ejensiin Qormaata Biyyoolessaa qabxii barattoota kutaa 12ffaa ibsuu isaa hordofee qormaanni hatamuun isaa bal’inaan himamaa tureera. Qorannoon geggeessines kanuma kan dhugoomsuudha. Ejensichii fi ministerri barnootaa qabxiin barattoota 5000 rakkoo kan qabu ta’uu ibseera. Akka ibsa Ejensichaatti rakkoo qaba jedhamee ammatti kan haqame qabxii barattoota 68 qofa. Dhimmi qabxii barattoota 846 qoratamaa kan jiru ta’uu ibseera, Ejensichi. Kun sadarkaa rakkoo uumamee tasuma waan ibsuu miti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ibsa Ijjennoo Miseensota ABO Kutaa Keniyaa
Magaalaa – Nairobi Kenya
Ebla 22, 2019
1. Labsiin hatattamaa/Komaand postiin seeraan ala uummata Oromoo irratti labsame hattattamaan akka ka’u ni gaafanna.
2. Badii maqaa komaandi postiin Raayyaa Ittisa mootummaa Itoophiyaan ummata Oromoo irratti raawwatame Itti gaafatamaan mootummaa Itiyoophiyaati. Kanaafuu Warreen gochaa kana raawwate seeratti akka dhihaatan ni gaafanna.
3. Sochii WBO hiikkachisuuf godhamaa jiru ni balaaleffanna.
4. Gochi sochii ABO ugguruu fi miseensota, akkasumas deggertoota ABO hidhuu hattamaan dhaabbatee, warreen hidhaa keessatti dararamaa jiran haal duree tokko malee akka hiikaman, akkasumas waajiraalee ABO cufaman hatattamaan akka banaman ni hubachiifna.
5. Yakki saboota adda addaa hidhachiisuudhaan Waraana daangaalee Oromiyaa kaabaa fi kibba, bahaa fi dhiha hunda irratti raawwataamaa jiru hatattamaan akka dhaabbatu, yakka dalagamaa jiru kanaaf mootummaan itoophiiyaa itti gaafatama akka fudhatu ni beeksifna.
6. Gochi WBO kabaja nagaayaatii fi uummata Oromoof jecha karaa nagaa qabsaa’uu filatee mooraa jiru summii nyaachisuun yakka. Gocha gara jabinaa kanaafis ittigaafatamaan mootummaa Itoophiyaa yoo ta’u, warreen gochaa suukanneessaa kana raawwattanis murtii seeraatti akka dhiyaatan ni gaafanna.
7. Finfinneen handhuuraa fi magaalaa guddittii Oromiyaati. Kanaafuu dhimmi magaalaa Finfinnee marii fi murtii uummata Oromoon alatti qaama kamiifuu akka dhihaatu hin hayyamnu.
8. Gochaaan Buulchiinsa OPDO/ODP umurii bittaa isaa dheereffachuuf hawaasa Oromoo gandaa fi amantiin adda qooduu hatattamaan akka dhaabu ni gaafanna.
Ebila 22/2019
Nairobi Kenya


text:
Dhaamsa Begii irraa amma ergame…
“Dr Begiin jira. Isa duraan seene malee Loltuu Oraalii 18tu kaleessa malee dheengadda WBO loluuf seene. Kaleessuma ganamaan Begiirraa ka’uun WBO Begii fi Gidaamii gidduu qubatee jiru rukutuuf bobba’ani.
“Naannoo Gabaa Kamisaa jedhamutti humni ittisa Ummataa WBOn ijaaraamee jiru dursee waan itti qophaayeef dhukaasa itti banee daaraa godhe. Milishoota keessaa nama 3tu wareegame. Dubartii tokko dabalatee ummata nagaa nama 5 waraanni mootummaa itti dhukaasee ajjeese.
“Kana booda humna dabalatanii bobbaasaanii itti fufan. Naannoo “Gaara Akaayii ” jedhamutti haxxee hidhuun WBOn dhukaasa itti baneen hedduu irraa fixee jennaan madoo fi reeffasaanii guurratanii gara Begiitti deebi’an.
“Kan nama dhibu hajajooti waraana mootummaa Amaaraa fi Tigireedha. Loltuun lafoo Oromoo fi saba biraati.
“Akkuma ati barreefama kee keessatti jette jarri kaayyoon ishee Oromoo fi Oromoo wal nyaachistee Oromiyaa diiguudha. Jarri aangoorra jiran gochaa diinaa kana hubatanii yoo dhibdee ABO waliin qaban ilaa fi ilaameen yoo fixatan maal ta’a laata?””Solomon Ungashe
#TIM~Sagaagaltuun Siyaasaa daldalattee galte; dubbiishee kan dhumaa Oromoo Walloo bira dhaquutiin sagalee qallaa kan re’ee fakkaatu sanaan ‘Yaa uummata teennaa hidhannoo hiikkaadhaa….Mootummaa dhaga’aa…’jettee mar’attee gaafa isheedha gamu; gaafa qabsoon hololaashee jalaa bitaa galu as deebite. Lammata waan achi deebitu fakkaattii? Onneeshee ana beeka kkttkktk
Utuu dubbannuu, waliigaltee wayyaaneetiin ijoollee keenya basaasuuf as deebiteeti iccita itti erguurraa of eeggadhaa!!!


text:
Qophessaan xinxala kanaa Mulugeeta MMHAAGJttii AA Aanaa Cooraa Botor
Dhimmootni RTD dhaan ilaalaman mirga of irraa ittisuu shakkamaa kan hin sarbine ta’uu seerotaa fi Murtii dhaddacha Ijibaataa Mana Murtii Waliigala Federaalaa Jildii 17ffaa Lakk.Galmee 100712 ta’e irratti kenname
Barruu:- Xinxala Seeraa.
Qophessaan:- Mulugeta M.[1]
Bitootessa 2013
Jimmaa, Oromiyaa
- Seensa waligalaa
Namni himatame akkuma nama kamiyyuu mirgoota daangaa seeraa keessatti kabajameef qaba.Mirgoota kana keessaa mirga murtii saffisaa argachuun isa tokkoodha.Mirgi kunis Heera Mootummaa Federaalaa Dimookraatawaa Rippublika Itoophiyaa keewwata 20(1) irraa hubachuun ni danda’ama.Gama biraatin immoo dhimmi yakkaa osoo wal-irraa hin ciccitin yeroo gabaabaa keessatti kan dhagahamuu fi xummuramuu qabu ta’uu seera deemsa falmii yakkaa irraa hubachuun ni danda’ama.Kana qofa osoo hin taane seerota idila addunyaa biyyi keenya mallateessite keessa tokko kan ta’e Konveenshiniin Mirga sivilii fi siyaasaa mirga kanaaf beekkamtii fi eegumsa kenneet jira.Haa ta’u malee gaalee yeroo gabaabaa jedhu kun hiikoof kan saaxilame waan ta’eef dhimmuma walfakkaataa irratti murtiin kennamu garaagarummaan guyyootaa,torbanii fi darbees baatidhaan lakkaa’amu akka uumamu ta’eet jira.Kana Furuudhaaf jecha immoo yaadrimeen Tooftaa Saffisa Adeemsa Falmii Yakkaa (TSAFY) yookiin RTD (Real time Dispach) jedhu hojii irra ooluu danda’eera.Haa ta’u malee gama ogeessota adda addaatin ilaalchi fi hubannoon yaadrimee kana irratti muldhatu(mul’atu)murtiiwwan adda addaa akka kennamaniif sababa ta’aat jira.
Garaagarummaa ilaalchota dhimma kana irratti muldhatan (Mul’atan) keessaa mirga of irraa ittisuu himatamaa dhiphisaa, hanga murtiin dhumaa kennamutti mirga qulqulluu ta’ee tilmaamamuu himatamaa sarbaa.Mirga Abukkaattoo isaa faana mari’achuu sarba kan jedhan isaan ijoodha.Kanuma bu’ura godhachuudhaan dhugumayyuu tooftaan Saffisa Adeemsaa Falmii Yakkaa(TSAFY) yookiin RTD mirga of irraa ittisuu(ragaa ittisaa dhiyeeffachuu) himatamaa sarba moo? hin sarbu? kan jedhu barreeffama kana keessatti kan ilaallu ta’a.
Seenaa Dhufaatii
Adeemsi murtii battalaa (TSAFY) yookiin RTD dhuma bara 1994(GC) irratti biyya Faransaayitti kan jalqabamee fi booda irra gara guutuu Faransaayitti kan babaldhate(babal’ate) ta’uu odeeffannoowwan gama kanaan barreeffaman ni muldhisu(Mul’isu).Booda irra immoo bara 2006(Gc) biyya Yunaayitid Kingdam(UK)tti moggaasa ‘Next Day Justice’ jedhuun jijjiirama guddaa akka fide himama.Biyya Faransaayitti “Real Time Dispatch” Britaaniyaatti “Next Day Justice”kan jedhamu adeemsa addaa osoo hin taane tooftaa addaati.(RTD is not a special procedure as such.It is rather a technique).Yeroo baay’ee dhimmootni kun hojii irra kan oolan yakkoota harhaaf harkatti qabamaniifi.
Akka Biyya keenyaatti yeroo jalqabaatif dhimmi kun kan hojiirra oole biyya Harargeetti kabaja Ayyaanaa Gabreelii Qullubbiitti.Ergaa ennaa sanaati jala bultii Barkumee Itoophiyaatii jalqabee Magaalaa Finfinneetti kan ittiin hojjatamaa jirudha.Kana Qofaa osoo hin taane Biyya Hawaasaatti kabaja ayyaana Gabreeli irratti yakkoota harkaa fi harkaa irratti adeemsi kun kan baldhinaan itti hojjatamaa jiruudha..
Muuxannoo Biyya Ambaa
1.Faransaay:-Biyyi kun wixinneessituu yaada kanaa akka taate ni beekama.
Ulaagaawwan biyya kanatti itti fayyadaman yoo ilaallu
- Dhimmichi RDT’f mijataa ta’uu qaba
- A/A fi Himatamaan /Abukaattoon isaa dhimmichi RTD dhaan akka ilaalamu waliigaltee irra gahuu qabu.
- Gochi Yakkaa raawwatame hidhaa waggaa 7 olii kan hin adabsiifne ta’uu qaba
- Himatamaan Abokaattoo ittisaa faana dhiyaachuu qaba.
- Dhimmi guyyaa 1tti hin xummuramu yoo ta’e himatamaa hanga guyyaa 5tti to’annaa jala tursiisuun ni danda’ama.
2.Biyya Inglaand
- Aangoo Poolisiitii
- Aangoo galmee cufu qaba.
- Poolisiin dhimmichi adeemsa seeraa keessa darbuu qaba jedhe yoo itti amane A/Alangaatti dabarsa.
- Jalqaba dhimmichi RDT dhaan kan ilaalamu ta’uu seeraan tumamuu qaba.
- Aangoo M/Murtii Maajistireetii jalatti kan kufu ta’uu qaba.
- Hanga hidhaa baatii 6’tiin kan adabsiisu ta’uu fi
- Himatamaan gocha yakkaa kan raawwate ta’uu amanuu qaba.
3.Muuxannoo Biyya Keenyaa
Immaamata haqa yakkaa bara 2003 bahe irratti qaamotni haqaa yakkoota harkaaf harkaa qabiyyeen ragaa isaanii walxaxaa hin taanee fi yakkoota biroo sirna gabaabaan yeroodhuma sana M/Murtiif dhiyaatanii murtii akka argatan hojiimaata hojii irra oolchu jechuun ibsee jira.
Yakka harkaa fi harkaa fi yakkoota biro adeemsa gabaabaadhan akka ilaalaman murteessuuf aangoo kan A/A ta’uu ibsa.Kana yommuu murteessu garuu haala waliigala yakkichaa,qabiyyee fi dandeetti ragaa akkasumas fedhi miidhamaa fi shakkamaa ilaalcha keessa kan galche ta’uu seera deemsa falmii fi seerota biroo keessatti ifaan tumama ergaa jedhu qaba.Haa ta’u malee seera deemsa falmii yakkaa keessatti yakkoota harkaa fi harkaatin walqabatee haala eeru fi himannaan itti dhiyaatu ilaalchisee s/d/f/y/keewwata 21(1) jalatti yakkoota iyyannoo dhuunfaatin dhiyaatan irratti eerus ta’ee himannaa dhiyeessu osoo hin barbaachisin himannaa dhiyeessun ni danda’ama ergaa jedhu qaba kun hamma ta’e dhimmichi akka saffisaan ilaalamu furmaata kan kaa’e fakkaata haa ta’u malee yeroo hammamii keessatti isa jedhu hin ibsine.
4.Naannoo Oromiyaa
Jiijjiiramni Bu’uraa Adeemsa Hojii(JBAH)’n bara 2006 fooyya’ee bahe akka ibsutti dhimmi tokko RTD dha jedhamee ilaalamuuf ulaagaawwan guutamuu qaban:-
- Yakka harkaa fi harkatti qabaman
- Gocha yakkaa raawwatamee qoratamuun sa’aatii 48:00 keessatti himatni M/Murtii yoo dhiyaate
- Bu’aan ragaa teeknikaa yookiin taaktikaa deeggaramuu qabu sa’aatii 48:00 keessatti walqabatee dhiyaachuu yoo danda’e
- Yakki raawwatame miidhaan isaa fulduratti bu’aa gara biraa kan hin hordofsifne ta’uun isaa yoo mirkanaa’ee beekame.
Kanaaf barreeffamoota armaan olii irraa akka hubannutti dhimmichi raawwatamee sa’aatii 48 keessatti mana murtii dhiyaatee yoo murtii argate ta’uu hubanna.Haa ta’u malee gama kamiin mirga of irraa ittisuu himatamaa sarba kan jedhu irratti garaagarummaa ilaalchaa yoo ta’e malee seerichi waanti ifaan kaa’u jiraachuu baatus waanti ifaan hin dhorkamne immoo akka eeyyamametti lakkaa’ama qajeeltoo jedhu fudhachuudhaan me dhimma armaan gadii kana haa ilaallu.
Xinxala dhimmaa
Murtii Dhaddacha Ijibaataa M/M Waliigala Federaalaa Jildii 17 lakk.galmee 100712 irratti
Dhimmootni RTD dhaan ilaalaman mirga of irraa ittisuu himatamaa kan hambisu danda’an himatamaan karaa ifa ta’een mirga of irraa ittisuu isaa kan dhiise ta’uu yoo mirkaneesse qofa.
Murtiin dhaddachi kun kenne jildii 17ffaa lakk.galmee 100712 irratti yommuu ta’u dhimmichi kan jalqabe waamamaan ammaa iyyataa ammaa irratti himannaa dhiyeesse bu’ura godhachuudhani.Kunis iyyataan ammaa seera yakkaa MFDRI bara 1996 bahe keewwata 669(2) irra darbuun badhaadhina hin malle ofii argachuuf yookiin nama biroof argamsiisuuf yaadee gaafa guyyaa 18/02/2006 tilmaamaan guyyaa keessaa sa’aatii 6:00 yommuu ta’u kutaa addaa Kolfee Qaraaniyoo Aanaa 02 bakka addaa dhaabbata oomisha bu’aa pilaastikaa Kaarra Qoree Dagaamaan jedhamu keessatti Hojii Gaggeessaa(dura bu’aa) ta’ee qacaramee osoo hojjachaa jiruu qabeenya miidhamaa dhuunfaa Amaara Abrahaam kan ta’an pilaastika meeshaa dheedhii kophee karaxixi dhibba tokkoof shantama,gatiin karaxixix tokkoo qarshii 1100(kuma tokkoof dhibba tokko) waliigala tilmaama qarshii 165,000(Kuma dhibba tokkoo fi jahaatamii shan) baasu fudhatee himatamaa 2ffaa obbo Darajjee Fiqaaduutti kan gurguree qabame waan ta’eef yakka hannaa cimaa raawwateef himatame kan jedhudha.Himatamaanis M/Murtii dhiyaatee himannaan A/A dubbifameefi akka hubatu erga taasifamee booda jecha amantaa fi waakki gaafatamee kan waakkate waan ta’eef A/A ragoota himannaa isaa mirkaneessaniif dhiyeessee dhageessiseera.
Kana booda ragoonni A/A irratti kan mirkaneessan ta’uu hubachuun ragaa ittisaa fedhii iyyataatin kan bira darbe ta’uu caqasuun keewwatuma A/A himate jalatti balleessaadha erga jedhee booda bu’ura qajeelfama adabbiitin xinxaluu isaa caqasee hidhaa cimaa waggaa 8 fi baatii 5 akka adabamu murteesse.Iyyataanis murtii kana komachuun M/Murtii Ol’Aanaa Federaalaatti dhiyeeffachuun bitaaf mirgi erga wal falmaniii booda murtiin balleessuma Mana Murtii jalaa kan cime ta’us murtii adabbii kenname irratti garuu akkaataa qabiinsa sababoota adabbii cimsanii fi salphisan irratti dogoggorri kan jiru ta’uu fi dogoggora sana kan sirreesse ta’u ibsuun iyyataa hidhaa cimaa waggaa 6 fi baatii 6 tin akka adabamu murteesse.
Iyyatni ijibaata amma dhiyaate kun murtii kana komachuun yommuu ta’u qabiyyeen bu’uraa iyyatichaas manni murtii jalaa raga ittisaa nan qaba osoon jedhuu raga ittisaa iyyataa osoo hin dhagahin kan darbe A/A yakkichi raawwatamuu isaa hin mirkaneessine,yakki raawwatamee jedhamee fi keewwatni caqasame kan wal hin simne fi murtiin adabbii kenname sirri miti sababoota jedhan kan qabateedha.Iyyatichi qoratamee mirgi raga ittisaa himatamaa kan bira darbame sirrii ta’uu fi dhiisuu isaa qulqulleessuuf dhaddacha kanatti akka dhiyaatu kan taasifame yommuu ta’u waamamaanis dhiyaatee bitaaf mirgi barreeffamaan akka walfalman taasifameera.Akkasumas galmeen haadhoon mana murtii jalaa akka dhiyaatu taasifameera.
Jalaa Dhufaatin dhimmichaa gabaabinaan akka armaan olittii ibsame yommuu ta’u dhaddachi kun falmii bitaaf mirgaa murtii iyyata ijibaataaf ka’umsa ta’e tumaalee seeraa faana mirkaneessun ni dhiyeessisa jechuun ijoo qabame faana akka itti aanutti qorateera.
Iyyataan balleessaadha kan jedhame ragoota A/Alangaa dhiyeefateen iyyataan ragaa ittisaa hin qabu akka jedhe barreeffamaa fi jechaan mana murtiif mirkaneesse ta’uu garagalcha murtii Mana Murtii jalaa irraa hubanneerra.Iyyataan sadarkaa ijibaatatti immoo ibsi mana murtii jalaa kun fedhii isaanitiin ala galmaa’u fi raga ittisaa dhiyeeffachuuf gaaffii dhiyeeffatanii kan ture ta’u ibsuun falmaniiru.
Bu’urumaan mirga namoota himatamanii seeraan eegameef keessaa tokko raga isaan irratti dhiyaate kamiyyuu ilaaluu,ragoota isaan irratti dhiyaatan gaafachuu,ragaa ittisaaf isaan fayyadu dhiyeeffachuu yookiin dhiyeessifachuu akkasumas ragoonni isaani dhiyaatanii akka dhagahamaniif gaafachuu akka ta’e Heera Mootummaa FDRI keewwata 20(4) kan tume yommuu ta’u mirgi kun bu’ura Heera Mootummaa keewwata 9(4) tin waliigalteewwan Idila Addunyaa qaama seera biyyatti ta’en eegumsi kan taasifameef ta’uu waliigaltee Mirga Sivilii fi Siyaasaa keewwata 14(3)(B) irraa hubachuun ni danda’ama.Mirgi himatamaa tumaalee kana jalatti ibsaman kan hubachiisu himatamaan tokko ragaa hin taaneen balleessaa akka hin jedhamnee fi gama himataatinis ragaan dhiyaate yoo ta’e gama isaatin gocha balleesaa kan hin raawwannee fi qulqulluu ta’uu isaa ibsuu haala itti danda’u ta’uu dha.Kanaaf himannaa isa irratti dhiyaateef ittisa dhiyeeffachuuf waantoota barbaachisoo ta’anii fi yeroo gahaa argachuu akka qabu seerichi ni hubachiisa.Himatamaan mirga of irraa ittisuu heera mootummaan eegumsi taasifameef akka seeraan fayyadamu gochuun(Taasisuun) itti gaafatamummaa mana murtii ta’uu hafuura fi qabiyyee tumaa heera mootummaa keewwata 13(1) fi (2) irraa dhimma hubannuu dha.Kana ta’uu isaatin mirga of irraa ittisuu himatamaa bira darbuun kan danda’amu himatamaan mirga isaa kan itti hin fayyadamne ta’uu ifaan mana murtiif yommuu mirkaneessu qofa akka ta’e hafuura tumaalee irraa kan hubannuudha.Himatamaan mirga isaa dhiisuu bakka hin mirkanoofnetti garuu himatamaan mirga of irraa ittisuu dhiisera ibsa jedhuun manni murtii xinxala isaa irratti qofa caqasun seerummaa kennuun adeemsa sirrii miti.
Dheerina dhimmoota hambisuuf jechuudha tooftaan adeemsa murtii battalaa RTD kaayyoon isaa bu’uraa dhimmoota raga walxaxaa hin qabne haala salphaan murteessuf hojiimaata diriirsuun alatti mirgoota himatamaa heera mootummaa fi seerota biro raawwatinsa qabaniin egaman haala miidhuu danda’uun hojii irra oolchuu akka hin taane ni beekama.Kana ta’uu isaatin mirgootni seeraan eegamanii fi adeemsi seerummaa galumsa seeraatin hoojirra olchuun seerummaa kennuun alatti dhimmi tokko adeemsa murtii battalaa RTD bu’ura godhatee dhiyaachuu isaatin qofa kan hafu miti. Adeemsa murtii battalaa RTD bu’ura godhachuun dhimmi ilaalamu mirga of irraa ittisuu himatamaa dhiisuuf kan dandeessisu himatamaan mirga isaa kana haala shakkii hin uumnen dhiisuu isaa yoo mirkaneessedha.
Dhimma qabannetti yommuu deebinu manni murtii jalaa dhimmicha kan ilaale hojimaata adeemsa murtii battalaatin yommuu ta’u iyyataa balleessaa kan taasise raga A/Alangaatin itti mirkanaa’ee ragaa ittisaa akka qabu gaafatamee ragaa ittisaa nan qaba jechuun dhaddachaaf jechaafi barreeffamaan kan mirkaneesse sababa jedhuun ta’uu qabiyyee murtii irraa ilaallerra.Barreeffamni mana murtii jalaa kun iyyataan karaa tokkoon barreeffamaanis ta’ee jechaan ragaa ittisaa nan qaba jechuu kan agarsiisu yommuu ta’u gama biraatin immoo iyyataan raga ittisaa kan hin qabne ta’uu ibsuu kan mirkaneessedha.Barreefama mana murtii jalaa iftoomina dhabe kana dhugummaa isaa hubachuuf jecha galmee haadhoo dhiyeessifnee ilaallerra.Galmee mana murtii jalaa akka ilaaletti manni murtii jalaa iyyataadhaan jala murtii of irraa ittisi onkololeessa 28 bara 2008 dhaddacha ooleen yommuu kennu Jala Murtii guca/foormii dursee qophaa’een guutamee kan kenname yommuu ta’u qabiyyeen isaas iyyataan ragaa ittisaa hin qabu jechuun ibsuun kana kan ibse immoo dhaddacha irratti barreeffamaa fi jechaan ta’uu kan ibsu ta’us iyyataan jechaan ibsuu isaa Jala murtiin ala waraqaa dhaddachaa irratti kan hin galmoofne barreeffamaan mirkaneessera jechi jedhus sanadoota galmicha keessa jiran keessa kan hin jirre ta’uu dhaddachi kun hubateera.Kana ta’uu isaatin manni murtii jalaa foormii jala murtiif fi murtii dursee qophaa’e yommuu guutu jechootaa fi gaalewwan qalamaan(iskiribtoodhaan) haqee iyyataan ragaa ittisaa hin qabu jedhe jechaa fi barreeffamaan mirkaneessera jechuun raga ittisaa dhagahuu kan darbe ta’us ragaan kana mirkaneessu dhabamuun isaa galmee haadhoo mana murtii jalaa irraa hubanneerra.Karaa kanaan dhimmicha yommuu ilaallu iyyataan mirga seeraan eegameef mirga ragaa ittisaa dhageessifachuu manni murtii jalaa kan darbe iyyataan ifatti mirga isaatti fayyadamuu dhiisuu osoo hin mirkaneeffatin ta’uu isaatin murtiin dhimmicha irratti kenname dogoggora seeraa bu’uraa ta’e kan qabu ta’ee argineerra.
Yaada Xummuraa
Kanaaf akka waliigalaatti dhimmoota armaan olitti tarraa’an yommuu cuunfinee ilaallu muuxannoowwan biyya alaa keessattis ta’ee akka biyya keenyaatti jiran irratti dhimmi tokko adeemsa murtii battalaa(RTD) dhaan ilaalamuun isaa mirga of irraa ittisuu himatamaa kan hin sarbine ta’uudha.Dabalataan xinxala dhaddacha ijibaata kanaa irraa kan hubannu dhimmichi adeemsa murtii battalaatin(RTD) dhaan ilaalamuun isaa qofti mirga of irraa ittisuu himatamaa kan hin sarbine ta’uudha.Haa ta’u malee mirgi kun kan bira darbamuu danda’u himatamaan ifaan ifatti mirga kanatti fayyadamuu kan hin barbaanne ta’uu haala shakkii hin uumneen jechaa fi barreeffamaan yoo ibseedha.Kana jechuun akka qajeeltotti dhimmotni adeemsa murtii battalaatin (RDT) ilaalaman mirga of irraa ittisuu hin sarban garuu immoo haala addaatin himatamaan fedhii yoo qabaate bira darbamuu danda’a fedhii isaa kanas ifaan yoo ibse qofa ta’a jechuudha Kanaaf mirgi of irraa ittisuu himatamaa mirga heera mootummaa biyya keenyaanis ta’ee seerota idila addunyaa biyyi keenya mallatteessitee keessatti eegumsi taasifameef kana hojii irra oolchudhaan walqabatee garuu of-eeggannoo qaamni hunduu taasisuu akka qabuudha.Sababni isaammoo yakkoota RTD dhaan ilaalaman irratti dhimmichi RTD dhaan ilaalamun isaa qofti mirga of irraa ittisuu himatamaa kan hin sarbine ta’uu hubatamee qaamoleen haqaa hundi gahee isaanii bahachuu akka qaban hubatamuu qaba.
Mulugeetaa Magarsaa
Aanaa Cooraa Botor
Jimmaa Oromiyaa.
.
[1] Mana Hojii abbaa alangaa godina jimmaattii Abbaa Alangaa Aanaa Cooraa botoor fi qo’ataa seeraa. (LL.B)


text:
Seenaa dhaalota ilma namaa keessatti, dhibeen sombaa, dhibeewwan biroo caalaa yeroo gababaa keessatti namoota kan ajjeessaa ture yoo ta’u,kunis; weerara du’a gurrachaa ( The epidemics of the Black Death) jeedhamuun beekama ture. Dhibeen sombaa waggaa 4000 dhaalota kiristoos dura biyoota akka Missiraa, Girriik, Roomifi Hinddii keessa jira ture. Jaarraa 17faa keessa biyaa Loondoonitti namoota shan keessaa nama tokko ajjeessaa ture. Jaarraa 20ffaa keessa uummatni biyya Amaarikaa dhibeentaan 80n sadarkaa umurii 20 gadii dhibee kanaan qabamaa kan turaan yoo ta’uu; dhibeen sombaa kun dhukkuba balaahamaa lubuu namaa gaalafataa turedha..
Ka’umsi dhibee sombaa, namaa jaarmii baakteeriyaa “maayikoo baaktri’aam Tuuborkulosis koompleeks” ( “ Mycobacterium tuberculosis, Mycobactrium Bovis or Mycobacterium africanum“)qaburraa gara nama fayyaatti dabra. Dhibeen kun qaama hunduumaa kan midhu yoo ta’eelee bal’inaan/heeduminaan/ kan mul’atu garuu, dhibee sombaa ujumoo qilleensa itti baafatan irratti. Dhibee sombaa ujummoo qilleensa hintaneef ( Non-respiratory forms of TB) baayinaan kan saaxilamaan dargaaggota bakka ummatni baayi’inaan keessa jiraataniifi qaamni dhibee of-irraa ittisuu isaanii gad –bu’aa ta’e irratti.
A.l.A Bara 1882, mikroo byoologistii Roobert Kooch namni jeedhamu jaarmii dhukkuba sombaa ( tubercle bacillus) kan argatee yoo ta’uu, tibbi isaas tibba dhukkubni sombaa biyya Awuroopaa keessatti nama torbaa keessaa nama tokko itti ajjeessaa turedha. Roobert Kooch (Heinrich Hermann Robert Koch) kan dhalatee a.l.A.muddee11, 1843 Clausthal, Germany yoo ta’uu; kan du’ees a.l.A.caamsaa 27,1910 tti. Haakmiin kun walumaa galatti qorannoon kan argatees jaarmii dhukkuba beeyladaan dhufuu ( Bacillus anthracis), dhukkuba sombaa( Tuberculosis Bacillus)fi dhukkuba kooleeraa ( Cholera Vibrio).si’a ta’u hojii isaa kanaafis a.l.A bara 1905 badhaassa Noobllii fiisiyooloojiifi wal’aansaa argateera.
Dhibeen Daaranyoo sombaa kun, rakkoo guddaa fayyaa Itiyoopiyaafi guutummaa biyyoota addunyaadha. Itiyoopiyaan dhibeen sombaa biyyoota baay’inaan keessatti argamaan biyyoota adduunyaa 22 keessaa ishee tokkodha.Akkasumas biyyoota 27 rakkoon dhibee sombaa qoricha waliin wal baree [ MDR] keessatti argamaan keessaas ishee tokkodha.A.l.A bara 2012 qofa, tilmaamaman uummati milliyoona 8.6 dhibee sombaan kan qabamaan yoo ta’uu; milliyooniin 1.3 immoo lubuun isaanii kan darbeedha.Kunniin du’an keessaas 320,000 namoota dhibee eedsiin qabamaniidha.
Daaranyoon sombaa dhibee daddarbaa, yeroo qufa’an qileensaa keessa nama dhukkuba kan qaburraa nama fayyaatti dabruudhaan faffacca’uufi babal’atuudha. Namni dhukkuba kanaan qabame, yoo waldhaansa fayyaa hin arganne, giddu-galeessaan waggatti namoota 10 hanga 15 faalluu ykn itti dabarsuu ni danda’aa.Dhukkubi kun too’annoo jala ooleera erga jeedhameellee tilmaamaan waggatti lubbuu namoota milliyoona 1.5 kan gaalafataa jiruu yoo ta’uu, lakkofsi kun suuta suutaan waggaa waggaan dabalaa deemaa jira. ( Madda: Dhaabbata Fayyaa Addunyaa). Dhukkubni daaranyoo sombaa, qaama hawaasaa kamiyyuu ni midhaa. Haata’u malee, dhibeen kun yoo sirriitti waldhaansa fayyaa argatan kan fayyuu danda’uudha.
-
Sadarkaalee Daaranyoo Sombaa
Daaranyoon Sombaa sadarkaa lama qaba.
1. Jalqabamee kan hinguddatiin( Latent Stage)
2.Sadarkaa dhukkubaa ykn dhibee ( Active stage)
1. Jalqabamee kan hinguddatin- sadarkaan kun haalli ittin ibsamu :
-
.Jaarmiin dhukkuba sombaa qaama keessa jiraachuusaa;
-
.Mallattoo dhukkubaa hinqabuu;
-
.Sadarkaa kanatti gara nama birotti hin daddarbuu;
-
.Sadarkaan daaranyoo sombaa kun gara dhibeetti akka hinceene yeroo tokko tokko qoricha ni fayyaadamuu.
Maallatoolee Dhibee daaranyoo sombaa
Yeroo dhibee, sadarkaa maallattowwan dhibee sombaa itti mul’aatan:
Qaakkee,(qufa’uu), Hirdhina qaammaa, Hirdhina feedhii nyaataa, Naaf-gubaa( layidaa), Warransa laphee.
Dhibbeen sombaa nama irraa namatti kan dabruufi karaan( tooftan) ittin tamsa’uus yeroo qufa’aan, haxxifatan, kolfan, weellisaniifi odeessanidha.
-
Qorannoo dhibee Sombaaa
Raajjii laphee,(X-ray), gorora maayikroskooppiin qorachuu ykn baakteeriyaa kana laaboraatorii keessatti guddisuudhan[ sputum culture], qorannoon dhugaa ( definitive Diagnosis) baakteeriyaa kanaa gorora, malaafi fakkii xiqqoo gurmuu lubbiyyoo qaamaa [ tissue biopsy] addaan baasuun nidanda’ama.
Haalawwan Dhiibbee daaranyoo sombaaf nama saaxilan – M. Tuberculosis
-
Waantota balaa kanaaf nama saaxilan
-
Namoota dhibee Eedsiin qabamaniifi kanneen vaayireesii Eedsiin faalamaan garuu mallattoon dhibee Eedsii irratti hinmul’attiin
-
Araaraa dhugaatii Alkooliifi kanneen qoricha saammuu nama adoochu, hidda dhiigaan fudhatan.
-
Tamboo xuxxuu ,dhukkuba shukkaraa, hanqina nyaataa
-
Haala diinagdeefi jireenyaa haawasummaa- guutumaan guututti dhibbee kana lafa irraa dhaabamsisuuf dhugaan nama dandeessisu hinjiru
-
jireenya gadaadoo( hiyyummaa) warra jiraataniifi uummata baay’inaan bakka tokkotti walitti qabamanii jiraataan (Over crowding fak. Mana hidhaafi mana kan hinqabine ) .
Waa’ee dhibee daaranyoo sombaa hamam beektuu?
-
Daaaranyoo sombaa jeechuun maali? Dhibeen daaranyoo sombaa, irraa caalaa somba miidhun beekma. Rifeensaafi qeensarraa kan hafee qaama keenyaa hunduummaa miidhuu danda’a.Ka’umsi dhibichaas baakteeriyaa Maayikiroo baakteeram Tuuber kiloosis jeedhama.
-
Tooftaa dhibeen kun ittiin dabruu
Namni dhibee kanaan qaabame yeroo qufa’uu,haxxifatuufi dubatu,nama fayyaatti darbarsuu danda’a. Baakiteeryan Kun sa’atii heedduuf qileensarra turuu kan danada’u waan ta’eef namooti dhukkuba kana qaban, yeroo hafuura baafatan ,baakteeriyan isaan keessa jiru gara namoota fayyaatti dabruu danda’a.
-
Maallattowwan dhibee daaranyoo sombaa maal fa’ii?
Qufaa torbaan2- 3fi sana ol yeroo namarra turu, Goroorri ykn yeroo qufa’anii akkifatan dabre dabree dhiigan kan walmaake yoo ta’e, waraansa laphee yoo qaban, naafi namaa ni guba yoo ta’eefi halkaan, yoo baayi’ee daafiqu ta’e
Hir’ina feedhii nyaataa, hir’ina ulfinaafi raakkoo hafuura baafachuu yoo qabbatan
-
Wal’aansi isaa maalii?
-
Namni tokko dhibee daaranyoo sombaan qabamuunsaa haakiman( qoorannoon ) erga mirkanaa’e; dawaa ajjajame seeraan fudhaachuu qaba. Qoricha kana fixuuf ji’a 6 hanga ji’a 8 fudhata. Giddutil miirri foyya’insaa yoo jiraatelleee qoricha hakiimiin ajeje sana guutumaan guututti fiixuun dirqaama. Qoricha kana addaan kuutuun dhibeen akka hammatuufi deebi’ee akka mul’atuu godha.
-
Dhibee kanarraa fayyuun ni danada’amaa?
Eeyeen! Dhibee daaranyoo sombaarraa sirriitti fayyuun nidanda’ama. Kuniis kan ta’uu danda’u dhukkubsataan dursee maallattoo dhibee kanaa beekudhaan gara buufata fayyaa ykn hoospitaala dhiyootti argaamu deemuudhaan wal’aansa argaachuu yoo danda’eedha. Qoricha ajajameefiis fiixuudhaan dhibee kanarraa fayyuun ni danda’ama. Qoricha addaan kutuuniifi sa’atii eganii fudhaachuu dhiisuun, daaranyoon sombaa qoricha waliin akka wal baru godha.Kana malees dhibee daaranyoo sombaa kun akka saalphaan hin fayyine godha.Kanaafuu; dhibee kanarraa fayyuuf, qoricha hakiimiin ajeje, siirriifi sirnaan, sa’atii fudhatamutti fudhachuu barbachiisa.
-
Tooftaleen dhibee kana ofirraa ittisan maali?
Yaa’insi qilleensaa mana jireenyaa gaa’aafi ifaa kan galchu ta’uu akka qabuufi fooddaa konkoolataafi manaa banuu barbaachisa.Haala kanas aadaa godhachuu barbaachisa.Namni dhibee kanaan shaakamuufi dhibee kanaan qabamee yeroo qufaa’u caarqqii qulqulluu ykn maaarabaan afaan isaa/ishee qabachuu, Yerooi konkoolataa geejibaan deeman fooddaa bannuun dhibee kana ittisuuf karaa siiriidha.
-
Qoricha addaan kutuun rakkoo maalii fidaa?
Dhukkubsattoonni baayi’ee ji’oota lamaaf erga fudhtan booda kan fayyaan waan itti fakkaatuuf qoricha kana addaan kutu.Haalli kun baakteeriyaan qaama isaanii keessaa jiru akka lammata wal-hooru godha. Kanaafuu, dhibeen kun turee bifa haaraatiin akka itti hammatu godha.Qorichawwan kanaan duraa fudhachaa turan dhibee kanarraa fayyisuuf humna dhabuu. Sababiinsaas baakteeriyaan kun qoricha waliin wal barreera. Kanaafuu; qoricha daaranyoo sombaa addaan kuutuun baalaa hammaa fida.Kana malees qorichi dhibee sombaa salphaan akka hin fayyisne godha.
Dhibee Daranyoo sombaa Qoricha Waliin wal-bare
Kaa’umsi dhibee sombaa, qoricha walin wal-bare “Multi drug Resistant Tuberculosis” (MDR) jedhama.Baakteeriyaan dhibee daaranyoo sombaa fiduu- Mycobactrium Tuberculosis: yeroo qoricha wal’aansaaf kennamu daandamachuu danda’uudha. Qorichawwaan Asiinoyziid (TB-Isoniazed) fi Riifampsiin (rifampcin) olaantummaan dhibee daaranyoo sombaa waldhaanuun ittisuuf kan keennamanidha. Haata’u malee, Qorichawwaan asiin olitti ibsaman, dhibee daaranyoo sombaa yeroo ittisuu ykn yeroo fayyisuu dadhaaban, dhibee qoricha waliin wal baruudhaan uumame jeedhama.Sababiin isaas annisan fayyisuu qorichawwanii waan laafeefidha.(mancca’eefidha.) Dhibamtoonni daaranyoo sombaa waldhaansa fayyaa isaanii sirriitti hordofuu qabu. Qoricha isaaniif ajjajamee sa’atii eganiifi seeran fudhaachuu qabu. Yeroo baayi’ee dhibamtoonni daaranyoo sombaa, qoricha isaniif ajjajame osoo fudhachaa jiranii utuu hinfixin itti foyya’uu ni danda’a.Yeroo kana natti foyya’eera jeechuudhaan qoricha isaaniif ajjajame addaan kutu.Addaan kutuunisaanii immoo dhibee daranyoo sombaa qoricha waliin wal bareef isaan saaxila.
Kanaan dura dhibee isaaniif qorichi fudhachaa turan, dhukkubicha waliin waan walbaruuf humna fayyisuu dhabamsiisa. Qorichis tasumaa dhibicha hinfayyisuu.
Ka’umsi dhibichaa gara biroon immoo, nama dhibee kanaan dhukkubsate waliin turuun/ wajjin jiraachuudhaan,darbuu danda’a. Ammaan dura qoricha daaranyoo sombaa fudhatanii namoota dhibee kanaan deebi’anii qabamaan yoo ta’e, dhibeen kun isaanirratti mul’ata.
Dawwaa
Walumaa galatti dhibamaan tokko qoricha ji’oota 24iif fudhaachuu qaba. Dhibee kanarraa fayyuuf yeroo dheeraa itti fudhataa. Dhibamtoonni waldhaansa hinjalqabin, dhibee kana dabarsuu ni danda’u. Namni dhibee kanaan qabame hanga lubbuun turutti tilmaamaan namoota 20tti dhibee daaranyoo sombaa qoricha waliin wal-baree dabarsuu danada’a.Daaranyoon sombaa qoricha waliin wal baree yoo HIV/Eedsiin itti dabalame, aniisaa dhibee ofrraa ittisan baayi’ee dadhabsiisa. Namoota Hiv/Eedsiin qama isaanii keessatti argamu, umuriin isaanii akka gabaabbatu godha. Haata’u malee, HIV/Eedsiin mataa isaan dhibee daaranyoo sombaa qoricha dandaamatuuf nama hin saaxiluu. Waldhaansi dhibee kanaa hospitaalota dhukkuba kana waldhaanuuf qophaa’aan keessatti tolaan (kaffaltii malee)ni keennama.
Dursanii dhibee kana ofirraa ittisuu
Dhukkubsattoonni erga qoricha jalqabanii booda goonkuma addaan kutuu hinqabaan.Qoricha isaanii akkaataa haakimiin ajejeefitti fudhaachuu qabu. Qoricha sa’aatiifi sirnaan yoo fudhatan nifayyama. Kanaafuu; qoricha seeraan fudhaachun dhukkuba kana akka ofirraa ittisutti lakkawwama.Waa’ee dhibee daaranyoo sombaafi dhibee qoricha waliin wal-baree haawasa barsiisuun barbaachisaadha. Hedduun isaanii hubannoo ga’aa hinqaban. Dhibee kana ilaalchisee barumsi hubannoo kennuun tooftaa tokkodha. Dhukkubsattoonni dhibee sombaa qoricha waliin wal-bareen qabaman namoota fayyaatti akka hindabarsineef yeroo murta’eef uummatatti makamuu hinqabaan.
Yaadachisaa!
Akkaataa bu’uura ragaa dhaabbata fayyaa addunyaatti biyyoota 27 dhibben kun bayi’inaan muldhatu keessaa Itiyoopyaan sadarkaa 5ffaarratti kan argaamtu yoo taatu; Waggaa waggaan namoota baayyinni isaanii 2,000 ol ta’an dhibee sombaa qoricha waliin wal-bareen qabaamu.
Haayiluu Dhugumaatiin ( MPH ) 0924111572


text:
Kamshaa Saxaxa Unkaa
Kamshaan Saxaxa Unkaan kan mul'atuu, akkuuma ati haalataa saxaxaan hojeechaa wanta unkaa yammuu filatuudha.
Fili
Sajoon kun haalta filuuf qaree hantuutee jijjiira. ykn haalata kana kaka'uumsala godha. Haalata filataman too'annoo unkaa ammee filuuf gargaaru.
Haalata wixinee bani/cufi
Toggles the Design mode on or off. This function is used to switch quickly between Design and User mode. Activate to edit the form controls, deactivate to use the form controls.
Amaloota too'annoo
Amaloota unkaa
Qaaqa kana keessatti kan biraa irraa ibsuu dandeesaa? Qaaqa kana keessatti kanneen biroo keessaa ibsuu dandeessa, madda deetaa fi taatewwan unkaa hundaaf.
Naanneessa Deetaa
Caasaa deetaa galmee DhangiiwwanX ammee ifteessa.
Unkaa Naanna'aa
Opens the Form Navigator. The Form Navigator displays all forms and subforms of the current document with their respective controls.
Dirree Ida'i
Tartiiba cancalaa
In the Tab Order dialog you can modify the order in which control fields get the focus when the user presses the tab key.
Haalata Saxatoon Bani
Unkaawwan Haalata Wixinee keessaa bana kanaafuu unkaan gulaalamuu danda'a.
Too'annoo xiyyeeffannoo ofumaanii
Yoo Too'annoo xiyyeeffannoo ofumaanii ka'aa ta'e,Unkaan too'annoo jalqabaa yero galmee bante kan filamudha. Yoo qabduun ka'aa ta'uu baatte,barruun baniinsa booda filama. Tarree cancalaa that you have specified determines which is the first form control.
Hammamtaa fi Qubannoo
Wanta filatame hagamtaa jijjiira, sochoosa, marsaa ykn duufessa.
Fulduratti Fidi
Wanticha filatame duuraa duubaa kallatti irraa sochoosam, kunis fuldura wantota.birootti.
Gara Duubatti Ergi
Wanticha filatame gara duuraa duubaa tarreeffama gaditti siksa, kunis wantoota biraa duuba jira.
Gurmuu
Garbaasi
Gurmuu Galchi
Gurmuu filatamee akka tokkoon tokkoo wantoota gulaaluu dandeessutti bana. Yoo gurmuun filatame gurmuu man'aaye qabate, ajaja kana gareewwan xixiqqoo irratti irra debi'uu ni dandeessa.
Gurmuu Keessaa Bahi
Tarsaa Agarsiisi
Tarsaa gara Ariitii
Wantawwan isa ati tuqaalee tarsaa qofaa gidduu ittiin siqsuu dandeessuu ifteessa.


text:
EeshiyaaOdeeyfannooUncategorizedUSA
Ameerikaan dhimma Niwukileeraa irratti Kooriyaa Kaabaa waliin haal-duree tokkoon maletti mari’achuuf waamicha goote
Ministeerri haajaa alaa Ameerikaa Riiks Tilarsan, Mootummaan Ameerikaa dhimma Niwukileera Kooriyaa Kaabaa ilaalchisee haalduree tokko malee prezdaant Kim Jong-Un waliin mar’achuuf fedhii kan qabu tahe ibse.
Tilarsan guyyaa kaleessa magaalaa Washington DC dhaabbata Atlantic council jedhumutti haasawa godheen, biyyi isaa Kooriyaan Kaabaa Niwukilerii akka hidhattu fedhii kan hinqabne tahuu ibsuun, haata’u malee biyyoonni lamaan kallattiidhaan marii akka jalqaban Kooriyaa kaabaatiif waamicha dabarse.
Mr Tilarsan haasawa isaa kanaan “Yeroo Kooriyaan Kaabaa mariidhaaf qophii taatee argamte kamittuu, Ameerikaan haalduree tokko malee marii jalqabuuf qophiidha” jechuun beeksise. Tilarsan itti dabaluudhaan “Kooriyaan Kaabaa Karoora Niwukileera ishii kana irratii humna guddaa kan itti baafte tahuu Ameerikaan ni hubatti, yeroo kanatti Kooriyaan kaabaa karoora Niwukilera isii dhaabdu malee marii hin geggeessinu jechuun waan nu baasuu miti’ jedhe.
Kooriyaan Kaabaa gama isitiin yeroo dhihoo keessatti dabalataan,misa’ela Niwukilarii heddu oomishuudhaaf qophii kan xumurte tahuu beeksifte.


text:
Ragaalee Dhugummaa Ergamaa-Kutaa 4
Kutaalee darban keessatti karaalee dhugummaa Ergamaa Rabbii itti mirkaneessan ilaalle turre. Har’as itti fufuun kutaa dhumaa ilaalla. Akkuma seenaa irraa beeknu Nabiyyoonni baay’een ummata garagaraatti ergamanii jiru. Ummanni kuni dhugaan ergamaa Rabbii ta’uu isaa mirkaneessuuf ragaa ifaa Nabiyyii kana irraa barbaadan. Ragaa kanaa isarraa barbaadun haqa isaaniti, yoo itti of-tuuluu fi itti baacuuf hin ta’in. Kanaafu, ragaan ifaa kuni haala mu’jizaatin isaaniif dhufa. Tarii mu’jizaan kuni akkuma isaan barbaadanitti yookiin immoo haala biraatin dhufuu danda’a. Tolee mu’jizaa jechuun maal jechuudhaa? Ulaagaaleen isaa hoo maalii? Eenyuuf kennamaa?
Hiika Mu’jizaa (Raajii)
Jechi mu’jizaa jedhu jecha “i’ijaaz” yookiin “ajz” jedhu irraa kan horsifameedha. Ajz jechuun dadhabinna. (Mu’jizaan ilma namaa kan dadhabsisuudha). Kanaafu, Mu’jizaa jechuun aadaa irraa adda kan ta’ee, ilmi namaa hojjachuu kan hin dandeenye fi Rabbiin dhugummaa ergamaa Isaa agarsiisuuf harka Ergamaa Isaa irratti kan mul’isuudha.[2] Kanaafu, mu’jizaan wantoota gurguddoo sadii of keessaa qabaa jechuudha. Wantoota sadan kanniin ulaagaalee (sharxiwwan) mu’jizaa jechuunii dandeenya. Isaaniis:
1-Mu’jizaan aadaa irraa adda ta’uu- kana jechuun haala namoonni beekanii fi bartee godhatan irraa adda ta’uu.
2- Ergamaan namoota ergaan isaa isaan gahe mu’jizaa akka isaa kana akka fidan isaan affeeru. “Osoo homaa hin jijjiriin mu’jizaa akka kiyyaa kana isinis fidaa” jechuun isaan waama. Yoo fidu dadhaban, inni ergamaa Rabbii ta’uu ni beeku. Sababni isaas, mu’jizaa kana Rabbiin malee ilmi namaa hojjachuu hin danda’u. Kanaafu, mu’jizaan dhugummaa ergamaa Isaa agarsiisuuf wanta Rabbiin harka Ergamaa Isaa irratti mul’isuudha jechuudha.
3- Ummanni fi ilmaan namaa guutuun fakkaataa mu’jizaa san faalleessu fiduu dadhabuu- asitti waa lamatu jira: 1ffaa- fakkaataa mu’jizaa sanii fiduu, 2ffaa- haala fi bifa wal fakkaatun fakkaataa mu’jizaa sanii fiduu danda’udha. Namoonni mu’jizaa san faalleessuf fakkaataa mu’jizaa sanii yoo hojjatan garuu haalli fi bifti isaan itti hojjatan, haala fi bifa mu’jizaa Nabiyyii irraa garagara yoo ta’e, faallessuun isaanii kuni sirrii hin ta’u. Fakkeenyaf, Mu’jizaa Nabii Iisaa (aleyh salaam) keessaa tokko nama dhukkubsata harkaan haxaawuun hayyama Rabbiitiin fayyisuudha. Doktorrii dhufee qoricha fayyadamuun nama dhukkubsataa san yoo fayyisee, kuni mu’jizaa hin jedhamu. Sababni isaas, bifni dhukkubsataa itti fayyisee kan Nabii Iisaa irraa garagara. Qorichaan nama fayyisuun aadaadhaan baramaa kan ta’eedha. Garuu harkaan haxaawanii fayyisuun aadaadhaan kan baramee miti. Kanaafu, mu’jizaan ilmi namaa kamiyyuu hojjachuu kan hin dandeenyedha. Inuma Ergamtoonni mataan isaanitu hojjachuu hin danda’an. Rabbiin qofatu harka isaanii irratti mu’jizaa kana mul’isa.
Asirraa ka’uun dogongora Kiristaanota baruun ni danda’ama. Mu’jizaa (raajii) Rabbiin nabii Iisaaf kenne fayyadamuun “Iyyasuus nama fayyisa, Iyyasuus nama fayyisa.” Jechuun ilma namaa dogongorsu. Eeti, nama dhukkubsate fayyisuun mu’jizaa (raajii) Rabbiin isaaf kenneedha. Garuu kuni Gooftaa isa hin taasisu. Sababni isaas, dhukkubsataa kan fayyise dandeetti isaatiin osoo hin ta’in hayyamaa fi dandeetti Rabbiitiin.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Ergamtoota Isaatiif mu’jizaa adda addaa kenneefi jira. Fakkeenyaf, Nabii Muusaaf (aleyh salaam) gara mu’jizaa sagalii kenneefi jira. Isaan keessaa uleen Nabii Muusaa gara bofaatti jijjiramuu, galaanni guddaan Bani Israa’iliif banamuun lafa gogaa irra deeman ta’uu fi kan biroo eeruun ni danda’ama. Akkuma duratti eerre Nabii Iisaafis mu’jizaan baay’een kennameefi jira.
Mu’jizaan Ergamtoota duraanitiif kenname mu’jizaa yeroo gabaabaf turuu fi namoonni achi jiran qofti arguu kan danda’aniidha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Nabiyyi xumuraa erguu yommuu barbaadu, mu’jizaa yeroo hundaa turuu fi namoonni hunduu ragaa bahuu kan danda’an Nabii Muhammadiif (SAW) kenne. Mu’jizaan (raajin) guddaan Nabii Muhammadiif (SAW) kenname maal akka ta’e beektu? Dhagayaa! Mu’jizaan guddaan kuni Qur’aana.
Mee amma Qur’aanni mu’jizaa (raajii) ta’uu hiika ykn ulaagaalee mu’jizaa jalqaba irratti eerren haa qorannu.
1ffaa- mu’jizaan aadaa ykn bartee namootaa irraa adda ta’u. Qur’aana yommuu ilaallu haalli ijaarsa jechootaa, himoota fi keeyyattoota isaa haala namoonni beekanii fi baran irraa adda kan ta’eedha. Kana hubachuuf mee barreefama Arabiffaa tokkoo fi keeyyatoota Qur’aanaa muraasa wal bira qabuun sagalee olkaasaa dubbisaa. Barreefamni Arabiffaa akka Qur’aanatti sagaleen isaa hin mi’aawu.
2ffaa- Mu’jizaa san wanta fakkaatu namoonni akka fidan affeeru (challenging)- Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Araboota wanta akka Qur’aanaa akka fidan isaan affeeraa ture. Garuu wanta Qur’aana fakkaatu fiduu hin dandeenye. Rabbiin ni jedha:
“Waan Nuti gabricha keenya irratti buufne irraa shakkii keessa yoo taatan, suurah akka isaa tokko fidaa. Dhugaa kan dubbattan yoo taatan, Rabbiin ala ragoota (deeggartootaa fi gargaartota) keessan waamadhaa.” Suuratu Al-Baqarah 2:23
Kanaafu, keeyyata tana irraa waa lama ni hubannaa jechuudha: 1ffaa- Qur’aanni Rabbiin irraa bu’uu fi kalaama (dubbii) Isaa ta’uu. 2ffaa- Nabii Muhammad (SAW) ergamaa dhugaa ta’uu. Sababni isaas, Qur’aana kana gara keenyatti Rabbiin irraa kan geesse isa. Karaa isaatiin ala karaa biraa hin beeknu.
3ffaa- ilmaan namaa guutuun mu’jizaa san fakkaatu fiduun faallessu dadhabuu- seenaa keessatti wanta Qur’aana fakkaatu fiduun namni Qur’aana faallesse hanga ammaatu hin argamne. Ilmaan namaa fi jinniin wanta Qur’aana fakkaatu fiduu akka hin dandeenye jala muree dubbata.
Jedhi, “Osoo ilmi namaatii fi Jinnooni fakkaataa Qur’aanaa fiduu irratti walitti qabamanii, osoo gariin isaanii gariif gargaaraa ta’aniyyuu, fakkaataa isaa fidu hin danda’an.” Suuratu Al-Isra 17:88
Kanaafu, Qur’aanni mu’jiza mu’jizaa hunda caaludha jechuudha.
Qur’aana booda mu’jizaan guddaan Ergamaa Rabbiitif (SAW) kenname mu’jizaa Israa wal mi’raaj. Ergamaan Rabbii (SAW) ruuhi fi qaaman halkan tokkoon gara samii ol fuudhamee jira. Kuni akkamitti ta’ee jechuun gaafachuu dandeessu. Akkuma duratti jennee mu’jizaan wanta raajii fi dinqisiisaa ta’e fi aadaa (bartee) namootaa irraa adda kan ta’eedha. Rabbiin waan hundaa irratti danda’aa waan ta’eef, Ergamaa Isaa sa’aati muraasa keessatti samitti ol fuudhu ni danda’a. Qur’aanni waa’ee Israa (Adeemsa halkanii) kana yommuu dubbatu akkana jedha:
“Inni gabricha Isaa halkan Masjiidal Haraam irraa Masjiid Al-Aqsaa kan naannoo isaa barakaa goonee ,mallattoowwan keenya akka isatti agarsifnuuf deemsisee qulqullaa’e. Dhugumatti, Inni Dhaga’aa, Argaadha.” Suuratu Al-Israa17:1
Kana jechuun Rabbiin kan gabricha Isaa Muhammadin (SAW) Masjiida Haraam Makkatti argamu irraa gara Masjiida Al-Aqsaa Filisxeemi keessatti argamutti halkan tokkoon fuudhe, hanqinnaa fi dadhabinna hunda irra qulqullaa’e. Halkan tokkoon Makkaan irraa gara Al-Quds (Jerusaalam) geessun wanta Isa dhibuu fi Isarratti ulfaatu miti. Yeroo ammaa namni halkan tokkoon biyya tokko irraa biyya biraatti xiyaaran balali’a hin jiruu? Garuu haalli Ergamaan Rabbii (SAW) Makkaan irraa Al-Qudsitti geefaman haala namoonni xiyaaran itti balali’an irra adda. Kanaafi, adeemsi halkanii Makkaan irraa gara Al-Qudsitti ergasii gara samitti Ergamaan Rabbii (SAW) taasisan mu’jizaadha. Ergamaan Rabbii (SAW) gara samii ol’aantu bahuu Qur’aanni suuratu an-Najm keessatti ni dubbata.
Mu’jizaan biraa Ergamaa Rabbiitif (SAW) kenname keessaa jiiyni bakka lamatti dhooyudha. Anas akka jedhetti, “Warri Makkaa Ergamaa Rabbii (SAW) mallatoo akka isaanitti agarsiisu gaafatan. Innis dhoohinsa Ji’aa itti agarsiise.” Sahiih Bukhaari 3637 fi Muslim 2802
Jiyni bakka lamatti baqaquun Qur’aanni haala kanaan dubbata:
“Qiyaaman kaloofte (dhiyaatte); Jiinnis lamatti dhoohe.” Suuratu Al-Qamar 54:1
Al-Haafiz ibn Kasiir (Rabbiin rahmata isaaf haa godhu) akkana jedha: “Akkuma hadiisa sahiih mutawaatira ta’e keessatti dhufetti [dhooyun ji’a] gadaa Rasuulaa (SAW) keessa ta’ee jira. Dhooyun ji’aa gadaa Rasuulaa (SAW) keessa kan adeemsifame ta’uu isaa hayyoota Islaamaa jiddutti kan irratti wali galameedha.. Mu’ijizaa beekkamaa keessaa isa tokko ture.” (Tafsiir ibn Kasiir 7/472)
Mee gabaabbinaan Mu’jizaa Ergamaa Rabbii(SAW) biroo muraasa isaanii haa eerru:
➹Nyaanni hangaan xiqqaa ta’e baay’achuu.
➹Bishaan baay’achuu fi qubbiin isaa jidduu burquu
➹Nama dhukkubsate wayyeessu, harka isaa irratti sahaabonni isaa gariin osoo dawaa hin fayyadamiin fayyuu. Yeroo tokko Museylimatal Kazzaab (Museylimaa Kijibaa) akkana jechuun gaafatamee, “Muhammad nama ijji isaa dhukkubsatte itti tufuun fayyisa. Mee atille akka isaa hojjachuun nutti agarsiisi.” Museylimanis ija dhukkubsatetti tufe. Ergasi ijji ni jaamte.
Akkuma Ergamaan Rabbii (SAW) du’aniin Museylimaan “Ani Nabiyyiidha” jechuun ummata gowwoomsaa ture. Kanaafi, Museeylimal kazzaab jedhame. Kanaafu, Nabiyyiin dhugaati fi namni kijibaan salphatti addaan bahu.
➹Mu’jizaa Nabiyyii keessaa kan biraa wanta gara fuunduraatti dhufuu beeksisu. Isaan keessaa wanta ajaa’iba hundi keenya ragaa baanu haa eerru. Hadiisa Abu Hureyran gabaase keessatti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“Namoota gosa lamaa warra ibiddaa irraa ta’an kanneen ani hin agarretu [dhufa]. [1ffaa]: namoota alangee akka eegee horii fakkaatu qabanii fi alangee kanaan namoota ittiin reebaniidha. [2ffaa]: dubartoota uffatanii garuu qullaa mul’atan. Ofiillee dabanii namootas baditti kan dabsaniidha. Mataan isaanii akka dalluu gaala bukhti gara tokkotti dabuuti. Isaan Jannata hin seenan, fooli ishiis hin argatan. Fooliin ishii fageenya hanganaa hanganaa irratti osoo argameyyu.” Sahih Muslim 2128
“Dubartoota uffatanii garuu qullaa mul’atan” himni jedhu nama ajaa’ibsisa. Akkuma Nabiyyiin jedhan dubartoota akkanaa gadaa kana ragaa bahaa jirra. Uffata xiqqoo ofitti maxxansanii qaamni isaanii irra caalaan qullaadha. Kuni sidq (dhugummaa) Ergamaa Rabbii (SAW) wanta agarsiisuu keessaa tokko.
Guduunfaa
➽Mu’jizaa jechuun wanta namoonni baran irraa adda kan ta’e, namoonni hojjachuu kan hin dandeenye fi dhugummaa Ergamaa agarsiisuuf kan Rabbiin harka Ergamaa Isaa irratti mul’isuudha.
➽Mu’jizaan Ergamtoota Rabbii qofaaf kennama.
➽Wanti awliyaa Rabbitiif kennamu immoo karaamaa jedhama.
➽Mu’jizaan ragaa ifaa Ergamaan suni dhugaadhaan Rabbiin isa ergu kan agarsiisudha. Sababni isaas, mu’jiza isaaf kenname Rabbiin malee eenyullee hojjachuu hin danda’u.
➽Ergamtoota hundaafu mu’jizaan garagaraa kennameefi jira. Mu’jizaan Ergamtoota duraanii kan yeroo gabaabaf turuu fi namoonni achi jiran qofti kan arganiidha.
➽Rabbiin Nabiyyi xumuraa erguu yommuu barbaadu, mu’jizaa yeroo hundaa turuu fi namoonni hunduu ragaa bahu danda’an Nabiyyi xumuraa kanaaf kenne.
➽ Mu’jizaan guddaa fi yeroo hundaa turu kunis Qur’aana Nabii Muhammadiif (SAW) kennameedha.
Kitaabban wabii:
[1] al-aqiidatul Islaamiyyatu wa ususuhaa By Abdurahmaan Hasan Madiniyyi, fuula 300-301
[2] Al-Imaanu haqiiqatuh, khawaarimuh, nawaaqiduh inda ahli sunnati wal jama’a-fuula 272 Abdullah bin Abdulhamid Al-Asari


text:
Kan Sagalee hin qabneef sagalee tana: “OBN Sagalee Ummataa Oromooti.
ባለፈው ቅዳሜና እሁድ የኢሕአዴግ ስራ አስፈጻሚ ኮሚቴ ስብሰባ ላይ፤ “ይሄን ሁከት አስቁሙት” ተብሎ መመሪያ ተሰጠ፤ ሁከቱም ቆመ።
በቃ!? ገራሚ ነው።
ፊክሽን እንጂ የምር ሀገር ውስጥ የምንኖር አይመስልም።
Via: Daniel Berhane
ብለን ነበር፡፡ አቁሙት ብሌን ስንለምናችሁ ነበር፡፡ በኢህአዴግ ስራ አስፈፃሚ ስብሰባ ላይ ኦህዴዶች ሁከቱን ማን እንደሚመራ በግልፅ 1 2 3 4 ብሎ ዘረዘሩት፡፡ ከዛን ተደራደሩ፣ የተያዙ ኤጀንቶችም እንዲለቀቁ ተደረገ፣ ሁከቱም ቆመ፡፡ በቃ ይሄው ነው፡፡
Via: Milkeessa Midhagasa, nuti dubbi shira deemaa turee fi amma illee itti jiru dursinee isinitti himnee turre. Dubbiin basaasa kun diraamaa hogganoota OPDO olaanoo fi kan wayyaanee akka ta,e himneerra. Basaasonni wayyaanee meeshaa waraana waliin qabame halkan tokkotti yammuu mana hidhaa keessaa gadlakkifamu, ilmaan oromoo mirga isaaniif dubbatan ammoo umurii guutuu mana hidhaa keessatti gidirfamu. OPDON utuu shira diraamaa wayyaanee kana keessaa harka hin qabdu ta,ee akkamitti baasaasa guyyaa saafaa meeshaa hidhatee deemu poolisiin oromiyaa qabe halkan tokkotti lakkifamaa? Kana murtiisaa qabsaawota Qeerroo bilisummaaf dhiisna.


text:
Muummichi ministeeraa Dr. Abiy Ahimed jiraattota magaalaa Aksum waliin erga mari’atanii booda magaalaa Aksum keessaa kan walitti dhufan abboota amantii, jaasolii biyyaa fi dargaggoota qaama hawaasa adda addaa irraa dhufan waliin mari’atanii jiran.
Ennaa marii isaanis siidaawwan Akusm miidhaan irra ga’eef furmaati akka kennamu gaafataniiru. Siidaawwan kun kan biyyaa qofa utuu hin taane hambaa seenaa addunyaa waan ta’aniif mootummaan ilaalcha itti kennuu qaba, rakkina bishaanii magaalattii hanqisuuf mootummaan deggersa akka godhu gaafataniiru. Magaalaan Aksuum daawattoota kan hawattu waan taateef misoomni bu’uuraa gutamuufiin akka irra jiraatus gaafataniiru.
Sirna federaalaa fi heera biyyaa hojii irra oolchuu dhaaf ilaalchi kennamuufii qaba jechuu dhaan jiraattonni kun ennaa marii sanaa gaafataniiru.
Filannoo dhufaa jiru ilaalchisee hagam amansiisaa dha kan jedhuun fi naannolee hanga tokko keessaa nageenyi dhabamuun wal qabatee gaaffilee hedduu kaasaniiru.
Muummichi ministeerichaas deebii kennaniin rakkoon bishaanii kan magaalattii mootummaa naannoon deebii akka argatu tuqanii, mootummaan Federaalaa deggersa akka godhu dubbataniiru.
Muummichi Ministeeraa Abiy Ahimed Aksumiin Daawwatan
- VOA
WAASHINGITAN, DIISII —
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
21-10-2021
Feesbuukin maqaa geeddarachuufi
-
-
-
21-10-2021
Sudaan Kibbaa lolaadhaan hubamaa jirtti
-


text:
Naayil
Naayil maqaan jedhuu kan dhufee Afaan Ijiipti irrayi. Naayil laga gara kaaba yaa'u kan Afrikaa keessatti argamu yoo ta'u addunya keessatti dheerinaan laga dhericha jedhamee beekkama. Naayil tributary (bishaan kara irratti isatti makaman yookan isaa irra gargar ba'an) lama qaba. Kunis Waayit Naayil(White Nile) (White Nile) fi Biluu Naayil(Blue Nile)dha. Haa ta'u malee, Biluu Naayil bishaan guddoo Naayil kan keessaa burquu fi biyyee badhadha kan qabu dha. Kan duraa Waayit Naayil immo dheerinaan Biluu Naayil ni caala. Waayit Naayilin African Great Lakes jiddu Afrikaa (Afrikaa Giddu galaa)tti argamu ka'a. Lagni kunis madda (burqaa) dheeraa kibba Ruwaandaa qabatte, achii ka'e gara kaabaa adeema, innis kanneen keessaa ba'uun adeema: Tanzaaniyaa, Haroo Viktooriyaa, Yugaanda fi Kibba Sudaan. Biluu Naayil immo Haroo Xaanaa Itoophiya kessatti argamu jalqabe, kibba-baha irra gara Sudaan senna. Lagi lamaan (Biluu Naayil fi Waayit Naayil) dhihoo Kaartum (magaalaaa guddoo Sudaanit) wal-qunamu.
Kutaan laga kaabatti argamu bayyinaan gammoojjii keessa adeema, kunis Sudaan gara Ijiipti adeema. Bara durii ansee qarommi Ijiipti laga kan irratti kan hundeffame ture. Ummatti bayyen Ijiipti fi annotti baayyee Ijiipti keessatti argaman (biyyotta qarqaratti argaman malee) hundinu qarqara Sulula Naayil kaaba Aswaanitti argamatti argamu. Bakki adda fi senna Ijiipti baayyeen Ijiipti Durii qarqara laga Naayil kanatti argamu.
Naayil bakki itti dhabatu River delta guddicha kan gara Galaana Meditiraaniyaaniiit jigutti dha.


text:
Dargaggoo Mujiib Amiinoo Mana Murtii dhiyaate.
Dargaggoo Mujiib Amiinoo muslimoota galmee Khadiir Eliyaas jalatti himataman irratti ragaa dharaa akka bahu gaafatamee diduu isaatiin, mana hidhaa Ma’akelaawiitti dararaan hamaan eega irratti raawwatamee booda galmee lamaan himatamee, adabbiin hidhaa waggaa 1f ji’a 6 irratti murteeffamuun ni yaadatama.
Dargaggoo Mujiib Amiinoo adabbii isarratti murteefame mormuun ol iyyannoo mana murtii Federaalaatti kan dhiheeffate yoo tahu, guyyaa hardhaa Abbaa Alangaa waliin falmii godhe. Manni murtiitis falmii isaan lamaan jiddutti godhame eega dhageeffatee booda murtii dhumaa dabarsuuf Amajjii 15/2010niif kan beellame tahuu odeeyfannoon argame ni addeessa.
Obboleeyyan muslimaa dhiheenya kana hidhaa irraa hiikaman dabalatee, hawaasni muslimaa lakkoofsaan hedduu tahe mana murtii Federaalaatti argamuun dhaddacha kan hordofe tahuunis beekameera.


text:
Do you know who enforced unplugging the phone and internet connections in Oromia?
Summary
The blockade of telephone and internet services in Western Shawa, Wallaga, Guji and Borana zones were personally ordered by Prime Minister Abiy Ahmed, in cooperation with a woman named Chercher. Chercher has direct contact with the Prime Minister to unplug the lines. The power to disconnect the phones and internet in Oromia is at the fingertips of Abiy Ahmed and Chercher, (her phone: 0911220836)
Via (Inbox) Tsegaye Ararsa, March 26, 2020
Original in Afaan Oromo
#Uggurrii_Bilbilaafi_Intarneetaa_Eenyuun_Raawwatamaa_jiraa? (Inbox)
——-
“Uggurri tajaajila telefoonaa fi intarneetii Wallaggaa, Gujiifi Booranaa, akkasumas kibba lixaafi lixa Shawwaa adda durummaan kan ogganamu mummichaan yoo tahu, gama Teeleen ammoo dubartii Carar jedhamtuun oogganama. Kallattiin ajaja muummicha irraa fudhachuun kan fedhan ni uggurti kan fedhan ni lakkisti.
“Taayyee Danda’aa faaggaa/xurumbee dha. Faaggaa muummicha. Kan inni ajajee bakkeetti ba’ee alaaka. Ija keessan isa irraa kaasaa jara kana lammeen irratti xiyyeeffadhaa. Taayyeen ergamaadha. Ashkara muummichaa jechuudha. Faayidaa argateef iyya. Akka fakkeenyaatti dhiyeenya kana Taayyee appartamaa keessaa baasanii mana viillaa kutaa 12 qabu bifa addaan qophaa’eefi faasilitii guutuu waliin Booleetivwaan kennaameef si’a 1000 alaakuun itti xinnaata. Bilbilaafi intarneeti harka Abiyyii Ahimadiifi Aadde Carar jira.
Kunooti bilbilli ishee itti oofaa warri bakkee.
0911220836 Charar
#Simbirtuubarii_Gola_Oromiyaa irraa


text:
Deployment of additional Eritrean Troops to the Oromia region is underway.
Abiy is deploying additional Eritrean troops to the Oromia region. These troops arrived at Bole Airport and transported from there to Dambi Dolo, Asosa, Jima and Hawassa airports by plane. This is in addition to the more than 30,000 deployed recently.
Ethiopian airlines is no more civilian.
Humni loltuu waraana Ertiraa haaraan dabalataan Oromiyaa seenee! Humni kuni kan seene xiyaaraan kara buufata xiyaaraa Bolee ta’uun mirkana’eera. Yeroo humni kuni seenuu uummataa biyyichaa fi adunyaa dhoksuuf jechaa buufanni xiyaaraa Bolee yeroo gabaabaaf ummataaf cufaa ta’uus maddeen keenya mirkaneessaniiru.
Humni kunis Dami Doolloo, Jimmaa, Hawaasaa fi Asoosaatti xiyyarumaan akka bobbaafamnii maddeen keenya ni mirkaneessaniiru. Uummanii keenyaa, qabsa’onnii fi WBOn of eegannoon akka godhani asuuman dhaammanna. Keessattuu WBOn sirnaan ni keessumeessu jennees abdanna!


text:
Dhaabbannii Aartii Oromoo,"Oromo Art Institute" leenjii saayinsiin deegaree kennuu kaayyoo godhate Magaala Adaama keessatti eebbifamee baname jira.
Kunis baasi qarshii miliyoona jahaa oliin kan qindeessee kan bane dargaggoo Gammadoo Jamaal ta’uun beekamee jira.
Dargaggoo Gammadoo Jamaal Filmii afaan Oromoon qopheesse dhiyeessuun kan beekamu yoo ta’u biyya Noorweey keessatti barataa ture.
Banamuun dhaabata kanaa danqaa aartii oromoo mudate heddu fura jedhamee abdatama.
Sirna eebba isaa irratti kan argaman Hogganaan Biroo Aadaa fi Turiizimii Oromiyaa Dr Garramoo Hulluqaa akka jedhanti akka mootumaatti tumsaa hundaa Taasifnee waliin dhaabana jedhan.


text:
OMN: Haala yeroo irratti turtii Xiinxalaa Siyaasaa Jawaar Mohammad Waliin (waxabajji 27,2019). Oromia Media Network interviewed (in Afaan Oromoo & Amharic languages) Political Analyst Jawaar Mohammad on Ethiopia’s current situation. Tune in the Afaan Oromoo & Amharic videos June 30, 2019Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Current Oromia News, Horn of Africa Affairs, OMN, Oromian Current Affairs
add a comment
Related:-
Ethiopia’s Amhara state president killed amid regional failed coup attempt. Yaalii Fonqolcha Mootummaa Naannoo Amaaraatti Fashala’een Preezidantiin Naannoo Amaaraa Dhukaasa Banameen Ajjeefaman June 23, 2019Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Amhara, Ethiopia, failed regional coup, Horn of Africa Affairs
11 comments
Ethiopia’s Amhara state chief killed amid regional coup attempt, AL JAZEERA NEWS
The president of Ethiopia‘s Amhara region and his top adviser were killed in an attempted coup in which the country’s army chief was also shot dead, the office of Ethiopian Prime Minister Abiy Ahmed said.
Spokeswoman Billene Seyoum told journalists a “hit squad” led by Amhara’s security chief Asaminew Tsige burst into a meeting in the state offices of Amhara’s capital, Bahir Dar, on Saturday and shot regional government President Ambachew Mekonnen and his adviser Ezez Wassie.
The men were “gravely injured in the attack and later died of their wounds,” she said.
“Several hours later, in what seems like a coordinated attack, the chief of the staff of the national security forces Seare Mekonnen was killed in his home by his bodyguard in Addis Ababa.”
Also shot dead was a retired general who had been visiting him, Billene added.
The bodyguard has been apprehended while Asaminew is still on the loose, sources said.
Al Jazeera’s Leah Harding, reporting from Addis Ababa, said Abiy called those responsible “mercenaries”.
“The army intelligence general said the coup was meant to create chaos and division in the military. He said the military now has control over the situation … and he reiterated that there are no divisions within the military,” Harding reported.
“This is particularly important because the two generals that were killed in Addis Ababa are part of the Tigre ethnic group, and the person who we believe is responsible for the coup plot is part of the Amhara group.”
Analysts said the incident showed the seriousness of the political crisis in Ethiopia, where efforts by Abiy to loosen the iron-fisted grip of his predecessors and push through reforms have unleashed a wave of unrest.
“These tragic incidents, unfortunately, demonstrate the depth of Ethiopia’s political crisis,” said International Crisis Group analyst William Davison.
“It is now critical that actors across the country do not worsen the instability by reacting violently or trying to exploit this unfolding situation for their own political ends,” the expert said.
Ethiopia Prime Minister Abiy Ahmed condemned the unrest in an appearance on state television [Reuters]
Residents of Bahir Dar said late on Saturday there was gunfire in some neighbourhoods and some roads had been closed off.
The US embassy issued alerts about reported gunfire in Addis Ababa and violence around Bahir Dar.View image on Twitter
Travel – State Dept✔@TravelGov
#Ethiopia: The U.S Embassy is aware of reports of gunfire in Addis Ababa. Chief of Mission personnel are advised to shelter in place. http://ow.ly/kcLf50uKB0w 12111:04 PM – Jun 22, 2019159 people are talking about thisTwitter Ads info and privacy
Early on Sunday, Brigadier General Tefera Mamo, the head of special forces in Amhara, told state television that “most of the people who attempted the coup have been arrested, although there are a few still at large.”
Since coming to power last year, Abiy has tried to spearhead political reforms to open up the once isolated, security-obsessed Horn of Africa country of 100 million people.
He has released political prisoners, lifted bans on political parties and prosecuted officials accused of gross human rights abuses, but his government is battling mounting violence.
Ethnic bloodshed – long held in check by the state’s iron grip – has flared up in many areas, including Amhara, where the regional government was led by Ambachew Mekonnen.
“Since Abiy Ahmed took power and the country moved towards democratisation … there have been different forms of mobilisations, by different actors, particularly nationalists.” Awol Allo, a lecturer in law at Keele University, told Al Jazeera.
“[In] Amhara regional state, there is this feeling that they were marginalised, and these individuals that were suspected to be behind the coup recently said that Amhara people have never been subordinated.. so there is this sense of grievance and victimhood that is driving the nationalist movements,” he added.
Ethiopia is due to hold a national parliamentary election next year. Several opposition groups have called for the polls to be held on time despite the unrest and displacement. Ethiopia is due to hold a national parliamentary election next year. Several opposition groups have called for the polls to be held on time despite the unrest and displacement.
Related News from Oromian Economist sources:
Yaalii Fonqolcha Mootummaa Naannoo Amaaraatti raawwatameen Preezidantiin Naannoo Amaaraa dhukaasa banameen ajjeefaman, BBC Afaan Oromoo
Ethiopia’s chief of staff killed in coup attempt in Amhara state, Reuters
The Amhara state president, Ambachew Mekonnen, and his adviser were shot dead and the state’s attorney general was wounded in Amhara’s capital, Bahir Dar, on Saturday evening, according to a statement from the office of the prime minister, Abiy Ahmed, The Guardian
Yaalii fonqolchaa kana akka itti hubatamuu qaburratti aktivistoonni Amaaraa bakka lamatti bahanii wal falmaa jiru. Gareen ija jabeessi ‘kun diraamaa Abiyyi tahe jedhee raawwatedha’ jechuun yakkamtoota isaaniirraa dhiiga dhiquu yaalaa jiru. Gareen kaan ammoo Abiyyiin jibbinuyyuu dhugaa kana haaluun rakkisaa dha, nun baasu jechuun haqa liqimsaa jiru. Kan nama qaanfachiisu garuu, warra maqaa Oromoon of waamaa ‘hojiin kun diraamaa Abiyyi malee yaalii fonqolchaa miti’ jechuun gartuu Asaamminoo Tsiggee irraa dhiiga dhiquuf dhama’us arguu dha. https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=903553573365016&id=100011311443078
Jeneraal Se’are kan ajjeesse waardiyaa isaa Mesafint jedhamu ta’uun himameera. Bakki dhaloota isaa Gondar, Amhara dha. Ajjeechaa sana erga raawwatee booda of ajjeesuu yaalee kan ture yoo ta’u of madeessee lubbuun keessa jirti.
Dr. Ambachew Bahirdaaritti kan ajjeese Jeneral Asaaminew Tsige ta’uunis himamaa jira. Amma Bahirdar keessaa miliqee bakka hin beekamne dhokatee jira jedhama. Walgayii magaalattii walakkaa keessatti ta’e keessatti nama lama ajjeessee dhokachuu danda’uun isaa bulchiinsa Amaaraa keessaa deggertootaa hedduuf cimdaa bal’aa qabaachuu isaa agarsiisa. Hatattamaan hin qabamu yoo ta’e dhiyootti deggertoota isaa wajjin waraanaa mootummaa federaalaa irratti banuun isaa waan hin oolle. Caasaan ABN isa cina dhaabbachuun falmisiisaa miti. Qaamni kun Amaara keessa qofa otuu hin taane biyyattii bakka hundatti caasaa diriirfatee jira. Keessumaa magaalota Oromiyaa kanneen akka Adaamaa, Asallaa, Goobbaa fi Finfinnee keessatti caasaan ABN cimaa ta’uu hin oolu. Kanaaf ummatni keenya of eeggannoo cimaa godhuu qaba. Poolisii Oromiyaa cina dhaabbatee nageenya isaa tiksuu qaba.
Solomon Ungashe tiin. https://www.facebook.com/daniel.areerii/posts/3080992428584542
Oromia: Iyyi iyya dabarsi: Oromoon Walloo naa dhaqabaa jedhee lammiitt iyyataa jiraa June 20, 2019Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Kamisee, Oromoo Walloo
add a comment
Iyyi iyya dabarsi: Oromoon Walloo naa dhaqabaa jedhee lammiitt iyyataa jiraa
Iyyi iyya dabarsi: Oromoon Walloo naa dhaqabaa jedhee lammiitt iyyataa jiraa. Amaarri goleett galchanii federaalaan dahachuun itt roorrisuu eegalanii jiru. Biyya keessan miti nu keessaa maal gootu faa jedhamuutu dhagahama. Seenaa fi seeraan Oromoon kan himatan caalaanu hafee jira. Seenaa hololaaf dur dur uumame irra deddeebi’uun waan isa tokkoo kan biraaf hin ragaasisuu. Oromoon Kaabaa, bara dhufee darbe hunda diina ofirraa qolata yoonaa gahanii. Yeroo isaan weeraran, dachaasanii golee saaniitt galchuun akka itt hin xiixne karoora baasanii bulchaanis turanii. Haaloo sanaati, namichi gargaarsa faranjiin aangoott ol bahe Teedros jedhamu arfan irraa ciruun rifachiisuu kan yaale. Faranjiin ka’iisa saa gargaare kufaatii saafis maqaa haa fudhatu malee, Maqadallaa irratt kan biyyoo nyaachisaniin Oromoo sana turani. Garaa laaffifachuuf faranjii hidhe yoo gad dhiisu, hogganota Oromoo hidhaa saa turan qalee qileett gad darbe. Haaloo bahachuun mootota isa duuba dhufaniinis, Oromoo irraa dhaabbatee hin beeku. Miseensoti EPRDFis sanuma itt fufaa jiru. ODPiin ummata maqaa saaf ijaarameef dhaqabuu mamuun, kakuu ADWUI waliin qabu kan mararfate fakkeesisa. Kun, Oromoo hafan didha kan galchuu dandahu tahuu hin hubanne taha. Dhugaa, nagaa, tukkummaa, walqixxummaa fi jaalallli Dr. Abiy lallabu qilleensa keessatt akka hin hafne ni sodaachisa. Kanaaf shaffisaan itt yaaduu feesisaa. Amaarri hanga daba kanaan dura hogganooti saanii raawwatan amananii, gumaa baasuun, nagaa, walqixxumma, bilisummaa fi obbolummaan Oromoo waliin jiraachuun barbaadna jedhanii waltahiinsa haaraa mallateessanitt araarri bu’uu ni rakkata. Kun tartiiba dudhaa kan waldhaban hordofan hundi beekanii. Gaaffii bu’uuraa hunda dura deebii barbaaduu. Gurguddoon Amaaraa hamma yoonaa aarii Oromoon bilisummaa gaafachuu saani si’anaaf qaban malee, abbootin saanii badii irraan gahaniif gaabbii hin agarsiisne. Dadhabbii fi kufaatii saanii hundaaf Oromummaa saa qofaaf ABO bakka deeman hundatt abaaru. Isaaniif ABOn mallatoo Oromummaa waliigalaati. Goototi saanii kanneen gara laafina malee Oromoott roorrisan, Tediros, Minilik fi Hayila Sillaaseen guyyuu afaanii hin buhani. Oromoo hedduun, awwaalaa baasee lafee saaniillee utuu gubee hin jibbu. Abiy akka ofiitt malee akka jarri barbaadanitt gaggeessuuf fedha waan hin agarsiifneef balaaleffachuu eegalaa jiru. Garuu Taabota meeqaa wareegan, kan hamma saa yeroo si’anaaf hin argatanii. Hayyooti saanii akka Daawwit Walda Gorgis faa mootummaan abbaa gonfoof kan itt haananii dhufan maaliif akka kufan qorachuullee hin dhimmamne. Abiy heera rarraasee Oromoo fi somaalee callisiisu yoo hin dandeenye taahitaa akka gaddhiisu gorsaa jiru. Gorsii Daawit W/Gorgis Amaartichi amma saddeettaman keessa jiru, haaraa mitii; Dargii fi qondaalota Itophiyaa hedduu galaafate Wayyaanee fi Shaabiyyaa injifannoon gahe. Inni ofii miliqee jireenya saa durii irra basha’aa jiraataa. Yaadi isaa yeroo waliin hin deemu. Qarooma utuu hin tahin mura honga’aa. Empayerri Itophiyaa bosose utuu argu, barumsaa fi muuxannoo qabuun saboota fi sabaawoti akkamitt walitt hafuu dandahuu faluu dhiisee empayera bututtuu walitt erbuuf hidhatee as bahe. Dhugaa inni dubate, Itophiyaan finnaa (state) hoongaate tahuu seetii. “Qinyi gizatoch” (Kolonooti) see erga didanii of soneessuu dadhabdee burjaaja’aa jirti. Sabooti isee keessa jiran akka Amaaraa, Tigray, Agawuu fi Qimaanti eenyummaa ofiin of dandahanii dhaabbachuuf tattaafataa jiruu. Itophiyaa dullattiin arraba isaa fi abdattu sirna Nafxanyaa akka isaa irratt qofaa hafaa jirti. Daawitii baddaa Habashaa irra gad yoo ilaalan kan bilisummaaf lolatu karisaa, kan kufaatii empayeraa jala gugatanii lafa saammatan jaalbiyyoota tahanii mullatu. Empayericha keessa karisummaanis “saranyummaanis” hin jiranii; kan mirga ofiif qabsaawanii fi sana ukkaamsuu kan yaalan qofa. Oromoon hardha qabsoo saaniitiin haala “Qinyii” (kolonii) akka itt hin deebi’amnett jijjiiranii jiru. Sana yoo tolchan mirgoota ilmaan namaa fi seera abbaa gadaa irra hin ejjenne. Isaan garuu akka harka badu tuttuqaa jiru. Garuu namoota nagaan jiraatan, keessa sodaa Oromoon isin fixuuf jedhuu facaasuun bakka yartuu dha hanga buqqa’ee baqatuun gahanii jiru. Sanaaf kashalabbee ofii malee Oromoo komachuu hin qabanii. Seenaa darbe dabaluuf, gurguddoon Amaaraa akkuma durii saanii “Nagaariit” (dibbee) dillissuun ni dhagahama. Godina Oromoo bulcha saanii jala jiruu fi olla tokko tokkott roorrisuu eegaluun argamaa jira. Oromoon amma dhiisee duruu mirga ofii tole jedhe gaddhiisee hin beeku. Kan baasu, Itophiyaa dullattii deebisanii kabeebsuu utuu hin tahin, seera fi sirna kanaan dura jallatan hunda sirreessanii, kakuu haaraa irratt walii galuun wal qixxummaa, bilisummaa fi wal kabajan nagaa fi gammachuun jiraachuuf ifaajja’uu dha. “Akka durii fi harka xuriitt hin hafan” jedha Oromoon. Kaleessi dhiitee seenaa tahaa, hardhi jalaan bariitee egeree ifsaa jirtii. Dubbiin Walloo bariisaa jarjarsiti malee dukkanni ni deebi’aa hin yaadamu. Oromoon iyyaati isaan caalaa yoo hin tane isaaniin gadi hin qabu. Inni akka durii Taaboti deemuu didee, qoolloo isinii harca’ee jira, lafa kennaafi jedhan sadarkaa Oromoon si’anaa irra jiru baruu dadhabuun sadarkaa guddina saanii qofa agarsiisa. Daa’immi Oromoollee muka irraa harkaan bocamuu saa beekti. Kanaaf gargar cita hariiroo akka hin taane beekoti Amaaraa itt haa yaadanii. Qabateewan si’ana galmoota magaalaa keessatt, irratt mari’ataman godina keenyaaf utuu hin tahin dureeyyii fi kanneen aangoo qaban qofaaf dhimma baasuu. Sana irraa bu’aa argachuuf rakkinni bu’aaraa nuti qabnu, Gaaffiin Sabummaa furmaata argatee tokkummaan addunyaa waliin dorgomuu jalqabuu dandahuu qabna. Sana maleee fedha xixinnoof utuu wal danqinu korporeeshinoota addunyaan akka hiratamnu abaraamuu dandeenya. Rakkina fedha xixinnoo furru malee waan gurgudaa dandahuun keenyas mamii qaba. Oromiyaan haa jiraattu
Xinxala gabaabaa haala yeroo June 16, 2019Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
add a comment
Xiinxala gabaabaa haala yeroo
Yaya Beshir irraa
Oromoon of kabajsiisuuf ammas karaan qabsoo fagoo akka tahe dhihoo kana katabeen ture. Dubbii kana maaliif akkan jedhe keessa deebi’een gad jabeessuuf dirqama.
Humni Amaaraa aangootti deebi’uuf karaa gurguddaa lamaan
didichaa jira. Mooraan siyaasaa Amaaraa kun waan irratti sirriitti walii galan qabu. Oromoota maqaa ODPtiin aangoo federaalaa irra jiran yoo danda’an dhiibbaa irratti godhanii Oromoo gansiisuudhaaf hojjechaa jiru. Dr. Abiyyi faa aangoo jabeeffachuu yoo barbaadan Oromoo gananii jara waliin dhaabbachuu malee akka fala hin qabne itti himaa jiru. ”Maqaa Oromoo dhahachaa Itoophiyaa bulchuuf mirga hin qabdu” hanga jechuus gahaniiru. Warri ifa baafatee Amaarummaan deemus (ABN) “yoo Amaara tahe malee sabni biraa biyya kanatti abbaa tahuu hin danda’u” jechaa jiru, saalfii tokko malee.
Hogganoonni maqaa Oromoo dhahatanii masaraa jiran yoo dhiibbaa kana sodaachuu didanii saba keessaa dhalataniif dhimman ammoo hookkara irratti kaasanii dhiibanii aangoo irraa buusuun ofii bakka bu’uuf haala mijeeffachaa jiru. Wanni Dawit Walda Goorgis dhihoo kana DCitti dubbate iccitii jarri dhoksaan itti jiran ifa nuu baasa. Abiyyi irratti hookkara kaasanii mootummaa federaalizimii sabummaa kana diiguun mootummaa cehumsaa ittiin aangotti of deebisan dhaabuu dha kaayyoon. Dhiibbaa kana kana irraa ka’uun Dr. Abiyyi ejjennoo Oromummaan dhaabachuu irratti daddaaqama agarsiisuun waanuma tilmaamamu. Takka as fakkaachaa takka achi fakkaachaa urursaa deemuu akka falaatti kan fudhatee deemaa jiru fakkaata. Kun ammoo hin baasu. Gamattis gamanatti hin milkeessu. Oromoof hin amanamu, jaraafis hin amanamu. Haala kana keessatti osoo hoookkarri dhalatee kophaatti isa hambisa. Oromoon kooti jedhee akka sagalee guutuun isa hin abdannee fi isa hin ittifne qalbii guutuudhaan Oromoof hin amaamne. Jara gammachiisuuf jedhee dantaa Oromoo irratti laaffachuu isaaf Oromoo keessatti shakkiin laalama. Kun ammoo kufaatii cehumsichaaf karaa mijeessa.
Rakkoo kana hunda wanni fide tuffii Habashoonni ammas Oromoof qabduu dha. Humni karaa lamaan olitti eerreen deemaa jiru lachuu ergaan isaa ifaa dha. Abadan Oromoo waliin wal qixxaannee hin bullu, olaantummaan keenya deebi’uu qabaa dha. Humna Oromoon ittiin Wayyaanee buqqise sanis waan dagatan fakkaata. Akka dagatan kan godhe ammoo tokkummaan keenya akka bara Wayyaanee sanatti jabaa tahuu hanqachuu dha. Ummanni kun ofiif baay’ate malee laalcha dhaabota siyaasaa adda addaa jalatti qoqqoodamee kan wal gaarreffatu waan taheef yoo jabaanne mogolee isaa cabsinee bakkatti deebi’uu dandeenya jedhanii wal amansiisanii jiru. Xiqqoo wanti yaaddoo itti tahaa jiru hariiroo Oromoo fi saboota ollaa gara gadii, bahaa fi dhihaa gidduutti cimfamaa jiru kana. Kanas diiganii madaala humnaa gama ofii deebisuuf duula bal’aaf qophaahaa jiru.
Kanaafan Oromoon ammallee likkii isaa diina isa tuffattutti agarsiisuuf qabsoo cimaatu isa eega jedha. Oromoon humna siiviilii kan akka gaafa Wayyaanee sana ammas irra deebi’ee agarsiisuuf waan hundaaf fala taha:
1. Warra Oromoo keessaa dhalatee aangoo irra jiru kan takka gama takka gamana fakkaachuun dantaa Oromoo salphisaa deemaa jiruuf ergaa dabarsa. Nu ceesifta taanaan Oromoof amanamii nu ceesisi, tahuu baannaan waan si goonu beeyna jechuun cita dubbii itti hima. Jarris humna Oromootti abdatanii akka arraba jabaatanii dantaa Oromoof dursa kennan hamilcha, dirqa.
2. Humna Oromoo tuffattee gamaa fi gamasiin owwaara kaasuu barbaaddu abdii kutachiisa. Amma biyya kanaaf fala barbaaduun dabareen kan Oromoo akka tahe dirqiidhaan waga’a. Guddina Oromoo amananii fudhachuudhaan abjuu olaantummaa ofii deebisuuf qaban akka of keessatti ajjeesan godha. Itoophiyaan isaan deebisuu barbaadan kana booda gonkumaa akka hin dhufnee fi yoo nagaa barbaadan Oromoo kabajanii, dhagahanii buluu malee fala biraa kan hin qabne tahuu akka amanan taasisa.
3. Ummanni ollaa akka Sidaamaa, Somaalii, Affaar, Benis Shangul, Gaambeellaa, Tigraay fi ummatoonni gama Kibbaa jiraa hundi Oromootti firoomuu malee karaan biraa akka isaan hin baafne, akka humna Amaaraatiin hin dogoggorfamne karaa iftuu itti garsiisa.
Oromoon akkasitti madaala humna siyaasaa biyyattii harkatti jabeeffachuu yoo danda’e qofa rakkoo dhufaa jiru mara irra aana.
…………………………………………………………………………………………….
”Olaantummaa Oromootu olaantummaa Tigraayi bakka bu’ee jira” jechuun yaada ilmaan Nafxanyaa Daseetti itti kaasaniif Dr. Abiyy yeroo deebisu, ”Eega an aangootti dhufee booda Oromoon 0.1% yoo waan dabalataa argatee jiraateef sa’aa 24 keessan aangoo gadhiisa” jedhe. Jecha kana keessatti waan baay’een arga. Tokkoffaa, akka gaaffiin Oromoon qabsaayeef inni muudamuudhaan deebii hin argatin ibsa, innis akka sana beeku agarsiisa. Lammaffaa, kan jijjiirama dhufetti waan dabalataa argate Amaara malee Oromoo akka hin tahin amanuu isaa mul’isa. Sadaffaa, jarri gonkumaa galata akka hin qabne hubachuu isaas ni mul’isa. Afraffaa, ‘Oromoof waan addaa godhuuf as hin jiru, yoon sana godhe aangoo gadhiisuudhaanin isiniif adabama’ yaada jedhus qaba (waan kana jara gowwoomsuuf akka jedhetti hubachuun filadha). Kana jechuun ammoo (akka inni kakatetti) hoggansa isaa jalatti gaaffiin Oromoon kaasaa jiru deebii argataan shakkisiisaa taha.
Asirratti wannin hubadhe, Amaarri gama gaafatee gamana hargachaa jiraachuu isaati. Dr. Abiyyi osoo haqa jal’ate eenyuyyuu caalaa argaa jiruu hanga eessaatti jara sossobee akka deemu ifaa miti. Jarri bu’aa Oromoon hin argatin hoggansa Abiyyi irraa argate kun galanni jarri garsiisaa jiran abaarsa Oromootiin ibsamuun akka qabaan Dr. Abiyyi ittiin deemaa jiru kun milkiidhaan fagoo hin deemne mirkaneessa. Kana gidduutti Oromoonis callisa isaa cabsee ”Gahe!” jechuun waanuma eegamu. Dr. Abiyyi yoo abshaala tahe warra maaluu goonaanif galata hin qabne urursuu dhiisee dafee qehee isaa jabeessee of faana hiriirsuu qofatu kufaatii dhufaa jiru jalaa isas biyyas baasa. Sana gochuu dhiisee akkuma deemaa jiru kanatti itti fufnaan gaafa balaan dhufte lamaanuu of cinaadhaa dhabuudhaan xumura fokkataa mudata. Sun akka tahu hin hawwuuf.
OBN: Anadhufu Gammachuu Magarsaa (PhD), Hayyuu Seenaa fi Antiroopolojii June 9, 2019Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Dr. Gammachuu Magarsaa, Gammachuu Magarsaa
add a comment
Responding to the new Cold War June 5, 2019Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: China and USA, The new cold war
add a comment
‘Suppose the world entered a new Cold War with the United States on one side and China, on the other. The United States has carved out a sphere of influence similar to that in the previous Cold War, though with weaker control of South America and with most of Eastern Europe on its side. China’s sphere of influence comprises most Asian nations, with the notable exceptions of India, which is non-aligned but leaning towards the US, and Japan, as US ally.Africa and South America have again become a stage for proxy wars in which forces sponsored by the two sides fight over control of countries. The same applies to the Middle East, though the development of renewables and US energy independence mean that access to Middle Eastern oil is much more important to China than the United States.Russia is not aligned with either bloc but leans towards China.’
Read more at https://knowledge.insead.edu/…/responding-to-the-new-cold-w…
https://knowledge.insead.edu/…/responding-to-the-new-cold-w…
Relief Web: Ethiopia: Food insecurity intensifies despite late and erratic Gu/Gena/Belg season rainfall, (Update, May 2019) June 4, 2019Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Ethiopia food insecurity, Relief Web
add a comment
Food insecurity intensifies despite late and erratic Gu/Gena/Belg season rainfall
Key Messages
Despite enhanced rainfall in the second dekad of May 2019 over many areas of Ethiopia, due to the late starting, erratic, and below-average Gu/Genna rains, particularly in southern and southeastern pastoral areas, food security outcomes in these areas are expected to deteriorate. In East and West Hararghe zones of Oromia food consumption gaps consistent with Crisis (IPC Phase 3) food security outcomes are likely from June to September. Northern Somali, major parts of East and West Hararghe, Northeastern Amhara, and Borena and Guji zones of Oromia are expected to move from Stressed (IPC Phase 2) to Crisis (IPC Phase 3) in June due to low household purchasing power, a lack of confirmed humanitarian assistance, and lack of pasture for livestock.
The Gu/Genna season rainfall in the second decade of May 2019 rejuvenated water points for both livestock and human consumption in some woredas of Somali Region, Borena and Guji zones of Oromia, and South Omo in southern SNNPR, where improved water availability is reported. Pasture and water are expected to remain improved for a short period, but improved livestock body conditions and productivity are not expected until the Deyr/Hageya season in October. In East and West Hararghe zones of Oromia, livestock deaths are being reported.
Below normal area-planted and suppressed crop growth in Belg-producing areas due to the below-average rainfall season will likely lead to Belg crop failure in East and West Hararghe. In other parts of the country below-average Belg production is likely despite improved rainfall in May. Meher long-cycle crops, and Belg-planted Meher maize and sorghum, especially in East and West Hararghe, the Rift Valley of Oromia, and SNNPR also suffered growth delays due to the poor rainfall which will negatively affect production.
In East and West Hararghe, Bale lowlands, parts of Guji and Borena Zones of Oromia and Somali region, poor households are already experiencing constrained food access, as they are highly market dependent during the peak of the lean season. Staple food prices, especially for maize, and wheat flour remain atypically high.Children’s nutrition status is deteriorating in East and West Hararghe and Bale zones of Oromia and in large parts of Somali and North-eastern Afar. The situation may further deteriorate as the lean season progresses.
With some improvement in the security situation across the country, the Government of Ethiopia has begun to facilitate the return of IDP households to their homes in East and West Wolega, Gedio, and Amehra. This has been a smooth transition for IDPs in East and West Wollega zones of Oromia, and North Gonder zone of Amehra. However, Gedio IDPs did not feel secure returning to their homes and returned only at the insistence of the government. Monthly food assistance rations are being provided to IDPs by CRS (using JEOP resources), WFP, and the government of Ethiopia. This is expected to continue until IDPs are readjusted and able to return fully to their normal livelihoods and incomes.


text:
Waraana Tigraay: Lola naannoo Affaariin namoonni kumaatamni qe’eerraa buqqa’an
Naannoo Affaar keessatti guyyoota afran darbaniif lolli jabaan humnoota Tigraay fi Raayyaa Ittisa Biyyaa akkasumas humna addaa fi milishaa naannolee jidduutti adeemaa jiraachuu gabaasaaleen bahaa jiran ni mul’isu.
(bbcafaanoromoo)—Lola kanaan yoo xiqqaate namoonni 70,000 ta’an qe’ee isaaniirraa buqqa’uu mootummaan naannoo Affaar beeksisee jira.
Waraanni baatilee saddeetiif mootummaa federaalaa fi humnoota Tigraay jidduutti Tigraay keessatti adeemaa ture torban darbe gara naannoo Affaaritti cehe.
Raayyaan Ittisa Biyyaa Itoophiyaa ibsa Roobii baaseen lola naannoo Affaar keessatti gaggeeffameen humnoota Tigraay irratti olaantummaa argachuu beeksiseera.
Humnooti Tigraay gama kaaniin haleellaan naannoo Affaar keessatti raawwatan humna addaa fi milishaa naannoo Oromiyaa irraa lolaaf garas imalerratti kan qiyyaafate akka ture himan.
Naannoon Affaar waa’ee namoota buqqa’anii maal jedhe?
Lola Sanbata Adoolessa 17 bara 2021 irraa eegalee naannicha godina Afur Aanaa Fantirasuu Yaaloo jedhamutti adeemaa jiruun namoonni kumaatamni buqqa’anii rakkoof saaxilamuu mootummaan naannoo Affaar beeksiseera.
Aanaan kun bakka naannoon Affaar naannolee Tigraayi fi Amaaraa waliin wal daangessutti argamti.
“Humnoonni Tigraay daangaa cabsanii seenuun hawaasa horsiisee bulaa naannichaa waliin walitti bu’ani,” jedhu hogganaan biiroo Ittisa Balaa fi Wabii Nyaataa naannoo Affaar Obbo Mohaammad Huseen.
Roobii galgala BBC’tti wayita dubbatan, odeeffannoo qabaniin aanaalee akka Goolinaa, Awuraa fi Awunaa Teeruu dabalatee walumaagalatti namoonni 70,000 ol sababa lola kanaatiin qe’ee isaaniirraa buqqa’uu himan.
Lolichi babal’achaa yoo deeme lakkoofsi namoota buqqa’anii dabaluu danda’a yaaddoon jedhu jiraachuu eeranii, “walumaagalatti namoonni miliyoona walakkaa ta’an yaaddoo keessa jiraachuu UN fi dhaabbilee deeggarsaaf ergaa dabarsineerra,” jedhan.
Akka aanga’aan kun jedhanitti namoonni buqqa’an hedduun manneen barnootaa fi buufataalee fayyaa keessa qubatanii kan jiran yoo ta’u, gariin gara magaalota gurguddoo akka Samaraa fi Loogiyaa firoota isaanii biratti baqatan, gariin ammoo bosonaa fi holqa keessa dhokatanii jiru.
Mootummaan naannoo namoota kuma tokko ta’aniif deeggarsa nyaataa fi uffannaa kan godhe yoo ta’u mootummaa federaalaa fi dhaabbilee gargaarsaatti iyyatanii deebii eegaa akka jiran dubbatu Obbo Mohaammad.
Lola naannoo Affaaritti guyyoota muraasa darban gaggeeffameen namoonni nagaa miidhaman jiraachuu jiraattonni BBC’tti himaniiru.
Dubbi himaan TPLF Obbo Geetaachoo Raddaan garuu lola naannicha keessatti adeemsifamaa jiruun lammilee nagaa irratti akka hin qiyyaafanne dubbatu.
“Lolli keenya uummata cunqurfamaa Affaar ykn Amaaraa ykn kaan waliin miti, milishaa isaanii waliinis miti,” jechuun Twitter gubbaatti barreessan.
የትግራይ ሰራዊት የድል ግስጋሴ ቀጥሏል። እነኣቢይ የቀሯቸውን የተወሰኑ መደበኛ ክፍለጦሮች በኣዲስ ምልምል እየሞሉ ቢልኩም ምንም ለውጥ ሊያመጡ ኣልቻሉም። እነአገኘሁ ተሻገር ሓፍረታቸውን ዋጥ ኣርገው ከየክልሉ የጠሯቸውን ልዩ ሃይሎችና የኣማራ
— Getachew K Reda (@reda_getachew) July 21, 2021
Mootummaan federaalaa gama isaatiin lola naannoo Affaaritti gaggeeffameen gareen TPLF daa’immanii fi dubartoota waraanaaf hiriirse jechuun himateera.
TPLF reeffa daa’immanii fi dubartoonni 300 lola irratti ajjeefamanii namoota nagaa jumlaan ajjeefaman fakkeessuuf fe’ee gara Maqalee ittiin gala jira jedha maxxansi fuula twitter qulqulleessa ragaalee mootummaa federaalaa.
Fake massacre in the making by TPLF pic.twitter.com/pdImn2FkSv
— Ethiopia Current Issues Fact Check (@ETFactCheck) July 22, 2021
Naannoo Affaariin alatti naannoo Amaaraa dhiyeenya magaalota akka Qobboo fi Woldiyaatti lolli adeemaa jiraachuu gabaasaaleen ni eeru.
Gabaasaalee kanneen haala walaba ta’een mirkaneeffachuun rakkisaadha.
Tibbana konkolaattonni deeggarsa fe’anii gara Tigraay imalaa turan haleelamuu fi kunis hojii deeggarsa dhiyeessuu rakkisaa akka taasisu UN beeksisee ture.


text:
ODUU AMMEE!
“Odeessa Kessaa Miliqxee Baate.
Tibba darbe kanneen ABO keessaa maqan Miseensota Shanee Gumii-Gumii Sabaa ABO Araarsoo Biqilaa fi Jabeessaa Gabbisaa dabalatee, Miseensi Gumii Sabaa ABO ‘Captain’ Xilahuun Bantii jedhamu, ‘sobaa fi sossobbaa dantaatiin nu gowwomsuu dhaan dhaaba umrii keenya keessatti dadhabne keessaa nu baasuun ummata keenya keessatti seenaa gurracha akka hojjannuuf murni nu dirqisiisu jiraachuu hin qabu’ jechuun Wwalgahii guyyaa hardhaa marii biyyaalessaa (Building a Democratic system In Ethiopia : Towards a Culture of Dialogue and Peaceful relationships) jedhu kan guyyaa lamaaf taa’amaa jiru Onkoloolessa 30-31/ 2020 irraa hirmaachuu diduutu dhagahame.
Akka odeessi keessa beektota irraa nu dhaqqabe addeessutti, murnoonni ABO irraa kophatti bahuun Hoteela Hiltonitti labsatanii turan kunneen namoota sadiin kana waan nu godhaa jenne hin gootan, nu faana hiriirtanii akka nu jennetti hin deemtan yoo ta’e isin hiisifna; mana tokko keessa waliin hin jiraannu, maallaqni mootummaa nyaataa turre kophaa keenya osoo hin taane waloodhaan nyaanne waan ta’eef, dirqama mootummaan hunda keenyatti kenne bahachuun Ethiopia tokkomte jalatti ummanni keenya gurmaayee karaa kanaan mirga ummata keenyaa akka kabachiifnuuf paartii biyya bulchu faana taanee hojjachuu qabna! kana nu faana hin gootan taanaan isintu lubbuu keessanitti murteesse jechuun itti dhaadataa jiran.
Beekaa haa ta’uu wallaalaan, badii jarri balleessaniif, gaafatama seeraa fi seenaa jalaa akka hin baane itti himaa. Ummanni keenya namoota akka Daabboo Difoo irraa fi jalaan ibidda jiddutti ukkaanfamee, dantaa fi sirna shifaata jiddutti ukkaanfame kanneen bira dhaabachuun gargaaruu qaba jenna.
Hubannoodhumaaf, seenaan jarreen dadan kanaa:-
1. Araarsoo Biqilaa:- Itti Anaa HD ABO kan ture nama Qabsoo Bilisummaa Oromoo ABOn durfamu keessatti umrii ijoolummaa isaa irraa kaasee hanga dirreetti lolee lolchiisuutti qooda Qabsoo kennaa ture, hiriyaa Guutamaa Hawaas jeyna daraboo hin qabne kan hanga har’aatti miila isaa keessatti rasaasa baatee deemaa jiru dha. Dabalataan gaafa ABOn kan Wallaggaati, Walaggaan malee ofitti hin butanii nama naannawa biraa ni ajjeesan jedhanii holola rakasha Oromoo fi Qabsaawota Oromoo bakka hin buune oofaa turan nama ‘mee ani duran dhaqaati, yoo na ajjeesan narrratti laaltanii haftuut na hordofaa’ jedhee jalqaba Asmaraa Eertiiriyaa dhaqe dha. Namni kun amma maatii isaa facaasee ummanni Oromoo maatii isaa bakkayyuu walitti qabeefii jiraachisaa ture, nama garraamii sobaa fi sossobbaa diinaa fi lukkeelee diinaatiin dandii irraa maqe dha.
2. Jabeessaa Gabbisaa:- Namni kun Miseensa Shanee Gumii-Gumii Sabaa ABO itti gaafatanmaa Damee Dantaa Siyaasaa ture. Jabeessaan umrii isaa ijoolummaa irraa jalqabee nama umrii jireenya isaa guutuu SUDAAN, YUGAANDAA, KEENYAA, SOMAALIYAA fi EERITIIRIYAA keessatti fixee dha.
Qabsoo kanaaf jecha nama dhalallee osoo hin godhatiin hardha gahe, nama dantaatiin sobamee dhaaba keessa maqe, kan ammaan tanatti sababa inni dhaaba isaa keessaa maquu fi ummata isaa biratti jibbamuu baree gaabbee fi diinaa fi lukkeeleen diinaa albee itti qarataa jiranii dha
3. Balaliisaaa/’Captain’ Xilahuun Bantii Miseensa Gumii Sabaa ABO ture.
Nama beekumsa, ogummaa fi dandeettii qabuun dhaaba kana jiraachisuuf jecha sirna Darguu keessaa xiyyaara balaliisu ogummaa jabaa moggaatti gatuun ABOtti dabalamee dirqama dhaabni isaa itti kennaa ture cufa dadhabe, hifadhe osoo hin jedhiin bahataa turee dha. Har’aan tana sababa inni shira diinaa fi lukkeelee diinaatti dammaqeef ableen qaramaafii jira.
Walumaa galatti
“Aare jedhanii yoo keessaa fuudhan mara dhaama “ waan ta’eef namoota armaan olitti maqaan isaanii tarrifame sadan Oromoon akka sabaatti yeroon itti ablee diinaa jalaa baraaru amma!”
Ummanni waan kanarrattj yaada isaa bilisaan kennachuu ni danda’a.
Garee Dammallaashotaa keessaa isaan kun sadeen “badiin keenya tahuu amannee ummata Oromoo fi ABO dhiifama gaafanna” jedhaa jiru.
Toleeraa Adabaa fi Bilisummaa Alamaayyoo.
Moyibul biluu qawwee kun tika biyyaalessaa xoophiyaa (ENSA) fi hojii oromaaraa kana walitti qabee hojjechuun itti hin ulfaatuu?
Tokkicha Qeerroo Hoteela Hilton
Dammallaashonni, fiinyaawwan hoteela Hilton sun waan Abbay fi waan Abiy irratti mari’achuuf Adaamaa tataayu! Gantuu fi sareen qixuma, hambaa argattus hin diddu!
Related


text:
LibreOffice 7.2 Help
Yoo barruun kee ofumaan murfisamaa fi jechootni murfisaman yoo fokkisan, ykn yoo jechootni gooree siruma akka hin mursifamne barbaadde jechoota kanaaf murfiisa dhaamsuu dandeessa:
Choose LibreOffice - PreferencesTools - Options - Language Settings - Writing Aids
Furaa tarree hiika fayyadamaa keessa jiru fili, itti aansuun Gulaali cuqaasi.
Yoo tarreen duwwaa ta'e, furaa uumuudhaf Haaraa cuqaasi.
Sanduuqa Jechaa keessatti, jecha murfisa irraa dhorkuu barbaadde katabi, kan walqixaan(=) itti fufu, fakkeenyaf, "pretentious=".
Haaraa cuqaasi, sana booda Cufi cuqaasi.
Jecha hatattamaan murfiisa irra dhorkuuf, jecha fili, Dhangeessi - Arfii fili, caancala Bocquu cuqaasi, sana booda "homaa" sanduuqa Afaanii keessaa fili.
Jechoonni tokko tokko arfoota addaa kan LibreOffice akka murfiitti waldhaanamu qabaatu. Yoo jechoonni akkasii akka hin murfinne barbaadde, lakkadda addaa kan murfisa iddoo lakkaddi addaa itti saagame dhoowwu saaguu dandeessa. Akka gadiitti adeemsifama:
Enable the special features of complex text layout (CTL) languages: Choose and check Enabled for complex text layout (CTL). Click OK.
Qaree iddoo murfisa hin uumamne kaa'i.
Choose.
Arfiin addaa yeroo tokko yoo saagame, tarii irra deebi'iitii CTL dhaamsi. Deeggarsi CTL arfii addaa saaguuf qofa barbaachise.


text:
Kaadhimamtoonni lameen, filannoo prezidaantummaa Yunaayitid Isteets baatii dhufu geggeessamuuf wal-dorgomaa jiran – Dimookiraatittiin Hilarii Kilintanii fi Ripubilinkaantichi – Doonaald Traamp, wal-falmiin marsaa lammataa geggeessan, kallattiin televiiziyoonaan tamsaasamaa ture. Kana irratti hawaasaalee Oromoo keessaa, sadii kutaalee adda adda irraa dubbisneerra: Obbo Abdulaxiif Dirree – Minisootaa irraa, Obbo Daanyee Turee, Merilaand irraa, Dubree Seena Jimjimoo Chikaagoo irraa.
Walfalmii Kaadhimamtoota Pireezdaantummaa Ameerikaa Ija Hawaasa Oromootin
WASHINGTON, DC —
Oduu
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
22-10-2021