text:
Barattoonni Yunivarsitii Amboo, ka mooraa Awwaaroo akka jedhanitti, humnoonni mootummaa federaalaa baatii tokko duraa jalqabanii mooraa yunivarsitichaa keessa buufatanii jiran, otuma barattoonni hiriira mormii hin ba’iin itti bobba’anii reebaa hidhaa jiran.
Yeroo barattoota gar-malee reeban, prezidaantiin Yunivarsitichaa, Dr. Mitikkuu Teessoo ka callisanii isaan ilaalan ta’uu dubbatu, barattoonni. Sanbata dabre kana yeroo mooraa Yunivarsitichaa keessatti reebichi geggeessamu, barattoonni garii baqachuu isaanii fi humnoonni mootummaa qawweedhaan faana-bu’uudhaan, kanneen argatan qullaa isaanii lafa ciibsanii tuman, jedhu.
Dr. Militkkuun gaaffii VOAn dhiheesseef kaleessa ennaa deebii kennan, wanna ta’aa jira – jedhaman kana, “ani homaa hin beeku” jechuun isaanii ni yaadatama.
Shawaa Kaabaa, magaalaa Ejeree keessatti, akkasumas, Hararghee Lixaa, magaalaa Asaboot keessatti barattoota irra reebichi hamaan geggeessamuu isaa fi garii immoo qabamanii hidhamuu dubbataa jiran, barattoonni fi jiraattonni.
Gama biraatiin, barreessaan Kongiresa Federaalawa Oromoo, Obbo Baqqalaa Nagaa, hidhaa fi reebichi miseensota keenyaa fi uummata keenya irratti geggeessamu itti fufee jira, jedhu. “Aangawoonni Bulchiisa Naannoo Oromiyaa moggaatti dhiisamanii, Oromiyaan ajaja humna waraanaa federaalaan bulaa jirti” illee jedhan – Obbo Baqqalaan.


c: text/html

text:
Kamshaalee
Kutaan kun, ilaalcha gubbaa kan kamshaa Barreessaa LibreOffice keessa jiran laata.Ilaalchi gubbaa kuni qindaayina durtii kamshaa LibreOfficetiif ibsa.
Contents
- 1 Kabala Wanta Barruu
- 2 Kabala Rasaasawwan fi Lakkaawwii
- 3 Kabala Amalootaa Wanta Fakkasaa
- 4 Kabala Gabatee
- 5 Kabala Wanta-OLE
- 6 Kabala Goodayyaa
- 7 Kabala Fakkasaa
- 8 Kabala Goodayyaa
- 9 Kabala Dhangessuu
- 10 Kabalaa Foormulaa
- 11 Sarartuuwwan
- 12 Kabala Deetaa Gabatee
- 13 Durargii Fuulaa
- 14 Kabala Haalojii
- 15 Classification Bar
- 16 Saagi
- 17 Kabala Durtii
Kabala Wanta Barruu
Barruu warra wanta fakkasaa keessa jiraniif, ajajoota dhangeessuu of keessaa qaba. Kabalii Text Object, kan mul'atuu yammuu ati wanta fakkasaa keessa lama-cuqaastuudha.
Kabala Rasaasawwan fi Lakkaawwii
Kabalii Rasaasawwan fi Lakkaawwii dalagaalee caasaa kan keewwatawwan lakkoofsifamanii, tartiiba keewwatawwanii, fi sadarkaalee keewwataa adda addaa qindeessuu dabalatee, fooyyessuudhaaf garagaran of keessaa qabu.
Kabala Amalootaa Wanta Fakkasaa
You can see the Drawing Object Properties bar in Writer and Calc. Select the menu View - Toolbars - Drawing Object Properties. The controls are enabled when a drawing object is selected. You see some different icons by default, whether the current document is a text document or a spreadsheet.
Kabala Gabatee
Kabalii Gabatee , dalagaawwan isa ati yammuu gabateewwan waliin hojeechuudhaaf sibarbaachissu of keessaa qaba. Yammuu ati qaree gabatee keessatti siqsiitu mul'ata.
Kabala Wanta-OLE
Kabalii OLE-Object kan mul'atan, yammuu wantawwanii filatamaniidha, akkasuumas dalagawwan wantawwan dhangeessuu fi qubachiisuudhaaf gargaran baay'ee of keessaa qabu.
Kabala Goodayyaa
Yammuu goodayyaan filatamuu, Kabalii Goodayyaa dalagaawwan goodayyicha dhangeessuu fi qubachiisuuf baay'ee barbaachissaa tahan siif laata.
Kabala Fakkasaa
Mul'annoo Toorii keessaa, kabalii toorii meeshaalee gulaalii yeroo hedduu itti fayyadamtu of keessaa qaba. Click the arrow next to an icon to open a toolbar that contains additional commands. Kamshaa isa ajajawwan dabalataa of keessaa qabu banuu, xiyya sajootti aanee jiru cuqaasi.
Kabala Goodayyaa
Kabalii Fakkaattii, dalagawwan saxaatoo suurxiqqoo filatame dhangeessuu fi qubachiisuudhaaf garagaran of keessaa qaba.
Kabala Dhangessuu
Kabalii dhangeessuu, dalagawwan dhangeessaa barruu hedduu of keessaa qaba.
Kabalaa Foormulaa
Kabalii Formula, akka ati galmee barruu keessatti herregawwan uumtuu fi saagduu siif hayyama. Kabala Foormulaa kakaasuuf, F2 dhiibi.
Sarartuuwwan
Sarartuuwwanii, gara fuulaa, qubannoo caancalawwanii, galumsawwan, handaaraalee, fi tarjaawwan agarsiissu. Hantuttee dayyadamuun sarartuu irratti hunda kana fooyyessuu nidandeessa.
Kabala Deetaa Gabatee
Mul'annoo deetichaa too'achuuf, Kabala Deetaa Gabatichaa fayyadami.
Durargii Fuulaa
Kabalii Durargii Fuulaa kan mul'atu, yammuu ati galmee ammaa haalataa durargii fuulaa keessatti mul'istuudha.
Kabala Haalojii
Kabalii Haalojii, odeeffannoo waa'ee galmee ammaa fi qabduuwwan fooyii dalagawwan addaa waliin dhiyeessuu of keessaa qaba.
Classification Bar
The Classification bar contains tools to help secure document handling.
The Classification toolbar contains listboxes to help in selecting the security of the document, according to the BAF category policy and BAILS levels. LibreOffice will add custom fields in the document properties (File -> Properties, Custom fields tab) to store the classification policy as document metadata.
Go to menu View -> Toolbars and select Classification
Related Topics
- TSCP (Transglobal Secure Collaboration Participation, Inc.) website.
- Business Authentication Framework (BAF) document (PDF)
- Business Authorization Identification and Labeling Scheme (BAILS) document (PDF)
Saagi
Kamshaan goodayyaawwan, saxaatoo, gabateewwan, akkasuumas wantawwan kabiroo saaguudhaaf, faankishinii hedduu of keessaa qaba.
Kabala Durtii
Kabalichi Durtii fayyadama LibreOffice hundumaa keessatti argama.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
USA biyya addunya keessaa namii isii miliyoonii hedduun qawwee qabaachuun beekamu.Seeri bulmmaata isii lammeessoon second amendment akka abbaan fedhe qawwee bitatu eeyyamaaf.Qaawee miliyoon 300 dhiyaattutti harka nama Amerika jira.
Qawween tun gannuma gannaan nama kuma kunrya hedduu fixxi, kaan isumatti ufiin galaafataa kaan ammoo isatti namaan fixa.
Paartileen siyaasaa Amerikaa gugurdoon; Rippaabilikaafii fi Demokiraati fala qawwee Amerikaa tohachuun dandahan irratti yoo hedduu wal falaman.
Amerikaatti qawwee yoo fedhan suuqii, yoo fedhan ammoo interneetii irraa bitan.Kun seerama biyyitii baafatte.
Perezidaanti Obaamaan yo hardha TV irratti dubbate maatii namii irraa dhumee himimmaan xuruurrachaa nama dhumuu dhowwuuf fala jedhe TV irratti labse.
Hajajii kun:
Obaamaan rakkoo Amerikaa keesastti qawween fidde dhaabuuf bulchiinsa mootummaa Amerikaa, White House keessatti abbaa alangaa addaa USA, Loretta Lynch fi daarektera FBI, James Comey wal dubbatan.
"Falii kun rakkoo gama qawweetitin dhufu cufaaf fala taha jechuu baannullee, jimlaa walti qabanii qawween dhumuu irraa nama oolchuu baatullee, warra wanajala hojjachuun beekamu irraa qawwee guursisuu dhibaatullee, anaan lubbu hin baddu jechuu baannullee,maatii namii irra dhumee fala tahuu baatullee ammallee akkuma fala tokkootti laalla jedha.”
Perezidaanti Obaamaan Kongireesii Amerikaallee mari’achuu didee itti gaafatama mootummaan kenneefiin akka dhaabbileen qawwee gurguran eennummaa warra qawwee itti gurguranii fi waan tokko tokko qajeelchan hajaje.
Paartin Obaamaan Demokiraati yaada kana hin fudhattii paartii Rippaabilikaan ammoo kun mirga Heerii Mootummaa Amerikaa ummataa kenne irraa tuqa jechuun didan.
Dubbiin tun egerii mana murtii Amerikaa dhaquu fiu dhibaachuun ammatti mrikana tahuu baattullee perezidaanti Obaamaan akka Amerikaa keessaa qawwee bitachuu fi gurguruulleen seera jabaa jabaattu hajaje.


text:
Posted: Guraandhala/February 23, 2014 · Finfinne Tribune |
Taammanaa Bitimaa irraa*-
DURADUBBII
Barreeffamni matadureen isaa: “Stop Clearing Oromo from their Land in the name of boosting economic development – Who will stand for the Oromo’s living on the outskirts of Finfinnee?” jedhamu, kan maqaa “Sabbontoota Oromoo” jedhun, gaafa 11.02.14 mandhee Oromoo “ayyaantuu.com” irratti maxxanfamee baye, akkan ani amma waraqaa tana dhiyeessuuf na kaase. Wanni barreeffama sana keessatti kaafame kan hedduu nama naasisu, kan hedduu aariin nama bobeessuu fi kan xiiqii fi booree-dhaan ol nama kakaasu! Barreeffamni sun qorannoo fi xiinxala hunde-qabeessa irratti kan bu’ureeffame. Kan nama dhibu garuu, Oromoonni biyyambaa (“diaspora“) jiran dubbii cimtuu fi dubbii lafee tanaaf, qalbii fi xiyyeeffannoo hin kennineefi. Ani gaafan waraqaa sana dubbise, waan xiyyeeffannoon keenya akkuma waayee wallisaa Teddy Afroo jedhamuu fi waayee Biiraa Baddallee sanaa natti fakkaateyyu.
Dubbii sabaa fi uummata Oromoo sirriitti ilaalu kana, dhagayanii bira cewuun kun kan daran nama gaddisiisuu, ilaa amma callifni kun dhaabachuu qaba! Dubbiin tun dubbii Oromoota naannoo jedhame kana irraa buqqifamanii fi ammallee buqqifamaa jiranii qofa otoo hin taane, dubbii: uummata Oromoo, saba Oromoo fi biyya Oromoo, Oromiyaa ilaalu! Dubbii Oromoota alaa-manaa “iyyaa iyya dabarsaa“-n iyyisiisee olkaasuu qabu! Kanaaf, barreeffanni kiyya inni harraa kun kana irratti xiyyeeffamee, yoo yeroo argattan mee duukaa-bu’aa!
SEENSA
Habashoonni waggaalee 140 dura humna qawwee fi humna biyyoota alaatiin biyya keenya cabsanii harkatti galfatan kun, ammallee humna qawweetiin uummataa fi saba keenya jilbeeffachiisanii bitaa jiru. Bara himame isa akkaan dheeraa kana keessa, mootummoonni Habashaa gariin dhufanii dabranii jiru. Haatahu malee, kan dhufeetoo hin dabarre: hacuccaa, roorroo fi gabrummaa isaanii kana. Uummannii Oromoo hamma harraatti mootummoota Habashaa shan keessa kutee kunoo amma isa jahaffaa jalatti argama. Mootummoonni kun mootummaa: Minilik, Iyyaasuu, Zawudituu, Hayila-Sillaasee, Darguu (kan Mangistuu Hayila-Maaram) fi kan Wayyaaneeti. Mootummoonni shanan kun kan warra Amaaraa yoo tahan, inni jahaffaa fi inni ammaa kun kan warra Tigreeti. Habashoonni Amaaraa bara mootummoota isaanii wanneen hamoo fi suukkaneessoo kan humni isaanii dandaye mara, uummata Oromoo fi uummatoota Kibbaa irraatti adeemsisaniiti jiru.
Isaan waan akka Hitler Yihudoota gorraasisee qaama isaanii irraa gaasii baafachuu san duwwaatu isaan hafe. Kanas waan saayinsii fi teeknolojii- dhaan akka mootummaa Hitler san hin sokkineefi malee, Oromoo fi Walaayitaa faa, Somaalee fi Sidaamaa faa, Kafichoo fi Gimiraa faa, warra Gambeellaa fi uummatoota Sulula Laga Omoo faa mararfataniitii miti. Kan Minilik harma-muraa fi harka-muraa, dhiiga ilmoo namaa xuuxxachiisaa fi dhala namaatiin daldalaa sana, isa bara akkoolee fi akaakaawwan keenyaa adeemsifame callaaa otoo hin taane, ijuma keenya duratti mootummaan Darguu sun uummata gorra’ee, gorraasisee karaa irratti reeffa isaanii darbata ture. Kana bira kuteeyyuu horii fi horoo rasaasa namni ittiin ajjeefamee deebifachuuf, reeffa ilmoo nama mana fayyaa (hospitaala) keessatti gurguree, gurgursiifata ture.
Buqqifamni uummata Oromoo isa Shaggar guddichaa fi naannoo isaa jiruu, kan jalqabame ammaa miti. Kun bara Minilik irraa jalqabee kan itti-fufamaa as gaye. Harra uummata Oromoo keessaa gosoolii sadiitu lafa bulchaa magaalaa Shaggar jalatti argama. Isaanis: Kurnaan Gullallee, Sadeen Eekkaa fi Jahan Galaani. Isaan kana keessaa immoo bara Minilik warri buqqifaman Gullallee fi Eekkaa dha. Akkuman kanaan dura barreefamoota kiyya lamaa-sadii keessatti ibsuuf yaale, gichilloonni Gullallee kun, ee gichilloonni sanyii gichillootaa waraana Minilik isa guguddaa ennaa lama moyanii ofirraa deebisaniiti, isa sadaffaa irratti humna qawwee ibiddaatiin moyamuu dandayani. Kanas isaan oggaa sana dhibbaa dhibbatti seera Gadaatiin bulu waan taheef, yaa’ii isaanii isa Tulluu Daalattii: bakka erga Mallas du’ee asii, Hayila-Maaram Dassaalanyi taa’ee, hojii warra Wayyaanee fixaan-baasu kana, jechuun kan warri abbaa qawwee afaan qawwee sanan “Taallaaquu Beeta-mangist” jedhaniin sana irratti. Kunoo akka armaan gadii jedheeti yaa’iin Kurnan Gullallee bara 1875 keessa, sagalee tokkoon waraana Minilik isa ibidda tufaa sa’aa-nama, margaa-lafa barbadeessaa deemu sana dura gore.
Murteen yaa’ii seena-qabeessa kanaa gariin isaa barreessaa fi qorataa, nama Biyya Xaaliyaanii: “Ernisto Cerulli – The Folk-Literature of the Galla of Southern Abyssinia, Cambridge, 1922“, keessatti barreeffamee jira. Kanaa gaditti kan Oromoon Kurnan Gullallee yaa’ii sana irratti dabarse keessaan isiniif dhiyeessa. Inni kun kanan ani manguddoolee naannoo Shaggar irraa dhagayuun, walitti qabe keessayyi fuudhame. Barreefama kiyya kan bara 2004 keessa, kitaabee ijaarsa Oromoo ULFO, tan “MANDIISUU” jedhamtu irratti baye, keessaa fuudhame*:
“Koottu,
Dhufe,
Akka ati dhufte,
Nagaan biyyattaa dhufu,
Toltuun warrattaa dhufu,
Kormi gorbattaa dhufu,
Midhaan qeyeettaa dhufu.
Tume seera,
Muree seera,
Seerri seera Gullalleeti,
Seerri seera Tuulamaati,
Seerri seera abbootii Oromooti,
Hin darbatamu,
Hin dagatamu!
Luugama fadarraan baasin,
Meendhacha harkarraan baasin,
Kan dhufaa jiru diinaa,
Diinatti harkan kennatin,
Dhakaa kattaa tayii,
Dura ijaajji,
Wantaa baldhaa tayii,
Dura ijaajji!
Tume seera,
Mure seera,
Hin darbatamu,
Hin dagatamu!”
“Seerri yaa’iin Oromoo Gullallee dabarse kun walaloo-dhaan tahuun isaa, walaloon hawaasa Oromoo keessatti hammam bakka olaanaa akka qabu nutti agarsiisa. Kurnan Gullallee murtee kana dabarsee, kutannoo cimaadhaan warana warra Abashaa isa meeshaa Oroppaa hidhatee, warra Oroppaatinis leenjifame dura dhaabate. Boods akka uummanni keenya jedhutti “qawwee ibiddaatin” gubatee, mo’amuu dandaye.“**
Mee ammas waan dubbii nuu gabaabsuufan kitaabee-dhuma “MAANDIISUU“, sana keessaa isiniif dhiyeessa. “San booda Minilik kun isa hanqatee, ammas haaloo bawuuf, Oromoo Gullallee jiddu-galeessa Shaggar keessa jiraatu, isaantu kana sade jedhee, kan dhumaatii irraa hafe buqqise. Oromoon Gullallee wiirtuu Shaggar, naannoo Hora Finfinnee faa jiraatu, warra warraan faffaca’ee, gara obbolaa isaa gara naannoo Oromoota birootti baqate. Kaan Meettaa, Galaan, Sooddo, Bacho, Ada’a Bargaa, Waliso, Kuttaaye faatti baqatee, boodas isaanin moggaafamee hafe.“*** Inni kun buqqifama Oromoota Kurnan Gullallee isa jalqabaati. Buqqifamni Oromoo Gullallee seena-qabeessichaa fi boonsisaa kanaa, ammas kitaabee-dhuma armaan olitti kaafamtee keessaayyyi isiniif dhiyaata.
Gara “Waggaa kudhanii booda (1887-1888) oggaa Minilik Inxooxxoo irraa gadi bu’ee, Shaggar magaalmataa impaayara isaa godhatu, Oromoon Gullallee inni naannoo amma “Araat-Kiiloo”, “Siddis-Kiiloo”, “Lidataa”, Markaatoo, Kaasaanichis, Piyaassaa faa jiru, buqqifamee Arsii naannoo Asallaa qubachiifame. Warri kana irraa hafes, akkuma Shaggar babaldhachaa deemu, innis buqqifamaa deeme. Tahullee, Oromoo Gullallee lafa irraa duguuganii fixuun daddhabamee, har’as Shaggar keessa fi naannoo isaas inuma jira.“*** Minilik akka kanaa olitti jedhame Oromoota Gullallee kan buqqise humna qawweetini. Boodas warra buqqifaman kana loltuu isaa kanneen meeshaa waraanaa hindataniin oofsisee geessuun, naannoo Asallaa qubachiise.
Amma kutaan kun akka dheeratee yeroo keessan hunda-caalaa kana, isin jalaa hin balleessineefan asuma irratti dhaabaa, mee nagaa fi nageenyaan naa bubbulaa!
==== Hubachiisa Miiljalee ====
* Taammanaa Bitimaa: “SEENAA OROMOOTA FINFINNEE SHAGGAR“, MANDIISUU, Hidhaa 6, Lakk.1, Bitootessa 2004, Fuulee 10 – 29, Waashingitan Diisii.
** MANDIISUU: Fuulee 23 – 24.
*** MANDIISUU: Fuulee 25 – 26.
——————–
*- Taammanaa Bitimaa: gurree@web.de


text:
Haala Libiyaa keessatti gaggeefamaa jiru irraa kan ka'e baqatanii ba'uuf sodaaf nageenyaa akka jiru ibsamaa jira.
Keesumaa baqatonni biyya alaa kanneen Tripolii fi magaalaalee ka biroo keessa jiraatan sababaa uummanni mootummaa cina gortanii nu waraantan jechuun isaan jibbuuf jecha, haalli jiru baqattotaaf daran hamaa dha jedhu.
Kanneen gara daangaa Tunisiyaa seenuuf carraa argatan keessaa tokko akka ibseetti, Tripoolii keessaa Awutobusaan daangaa Tunisiyaa seenu danda'u isaa dubbate. Achitti dhaabni baqatootaa (UNHCR) haga danda'ame gargaarsa kennaa akka jiru ibse.Waan fedhe ta'uus sodaa nageenyaa qabnuuf Tripoolii irraa Tunisiyaa wayya jedha.
MP3 tuquun dhaggefadhaa


text:
Barreessaan olaanaa Daldala Idil Addunyaa Briitaaniyaa Dooktar Liyaam Fooks Ityoophiyaa fi Briitaaniyaan hariiroo daldalaa isaanii guddisuuf deeggarsa faaynaansii ekispoortiif Briitaaniyaan taasistu dachaadhan guddisuushee ifoomsaniiru.
Dooktar Fooks kana kan jedhan jila daldalaa Briitaaniyaa waliin Ityoophiyaa wayita daawwatanitti.
Bara Faranjootaa 2015 hariiroon daldalaa biyyoota lamaanii Birrii biiliyoona 15.4 ta’ee galmaa’era.
Deeggarsi ammaa kun kan duraarra caalmaa Birrii biiliyoona 3.5 akka qabus eerameera.
Maallaqichis deeggarsa dhaabbilee Briitaaniyaa oomisha isaanii gara Ityoophiyaatti erganii fi lammiilee oomisha sana bitanii fi fayyadamaniif kan oolu.
Dooktar Fooks Daandii Xiyyaara Ityoophiyaa kan daawwatan yammuu ta’u, lammiilee 1500f carraa hojii uume Warshaa Kophee Piitaards ebbisanii bananiiru.
Muummee ministiraa Haaylamaariyaam Dassaalanyii fi ministiroota kaan waliinis kan mari’atan yammuu ta’u, dhaabbileen Briitaaniyaa Ityoophiyaatti invast akka godhan ni deeggarrra jedhaniiru.
Maddi:www.gov.uk


text:
Annuwanna Amuuwa—Oosoˈnera Gatote Kaaˈlitanno Hayyo Heedhannonsa Gede Kaaˈlensa
“Anjekkinni kayisse Kiristoosa Yesuusa ammanatenni, gato afiˈnanni roso [woy, hayyo] uyitannota Qullaawa Borrono afootto.”—2 XIM. 3:15.
FAARSO: 141, 134
1, 2. Mitu annuwinna amuuwi oosonsa heeshshonsa Yihowara sayisse uyite cuuama hasidhanno wote huluullamannohu mayira ikkara dandaanno?
DIRU KIIRO lowo kume ikkitannoti Qullaawu Maxaafi rosaano heeshshonsa Yihowara sayisse uyite cuuantanno. Kuri giddo batinyu halaalu mine lophino wedellaati; insa togo assansanni woyyitino doogo doodhitino. (Far. 1:1-3) Ati ooso ilootto Kiristaanchootiro, qaaqqikki woy qaaqqokki cuuantanno barra quqquxante agadhattoti dihuluullissannote.—Sayikki Yohaannisi kiiro 4te ledo heewisiisi.
2 Ikkirono, huluullisannohe coyi nooha ikkara dandaanno. Mitu cuuamino wedelli yannate gedensaanni Maganu biddishsha harunsa kaaˈlitannota huluullantinota afoottoha ikkara dandaanno. Batinyu wedelli isinni halaalu mininni fulino. Konninni kainohunni, ate qaaqqino Yihowa magansiˈra hanafirono, yannate gedensaanni halaaleho noosi baxilli qiidanno yite huluullamattoha ikkara dandaanno. Qaaqqikki woy qaaqqokki umi xibbi diro Efesooni songora heeˈrino Kiristaani gede ikkara dandaanno; Yesuusi insa “Albiha baxillekki agurootto” yiinonsa. (Aju. 2:4) Oosoˈnera halaaleho noonsa baxilli qiidannokki gedenna ‘gatote widira lophitanno gede’ kaaˈla dandiitinannihu hiittoonniiti? (1 Phe. 2:2) Tenne xaˈmora dawaro afiˈrate hanni Ximootewoosi lawishsha laˈno.
“QULLAAWA BORRONO AFOOTTO”
3. (a) Ximootewoosi Kiristaancho ikkinohu hiittoonniiti? Isi rosinore loosunni leellishinohu hiittoonniiti? (b) Phaawuloosi Ximootewoosi ma assanno gede amaalinosi?
3 Soqqamaasinchu Phaawuloosi umo Lisxira haˈrinohu 47 M.D.; Ximootewoosi Yesuusire rosinohu hatte yannara ikkara dandaanno. Hatte yannara Ximootewoosi wedellicha ikkirono, isi rosinore loosunni leellishanno. Lamu diri gedensaanni isi Phaawuloosira soqqanshote jaala ikkino. Phaawuloosi mitu 16 diri gedensaanni Ximootewoosi togo yiino: “Rosoottohunninna afootto [“ammante adhootto,” NW] halaalinni kaajjite heeˈri. Anjekkinni kayisse Kiristoosa Yesuusa ammanatenni, gato afiˈnanni roso [“hayyo,” NW] uyitannota Qullaawa Borrono afootto.” (2 Xim. 3:14, 15) Phaawuloosi Ximootewoosira (1) Qullaawa Borro afanno gede, (2) ammane adhanno gedenna (3) Kiristoosi Yesuusi widoonni gato afiˈnanni gede assitanno hayyo heedhannosi gede amaalinosi.
4. Ati qaaqquullekki qajeelsate hiikkuri uduunne horoonsirootto? (Hanafote noo misile lai.)
4 Kiristaancho ikkootto daafira, oosokki Qullaawa Borro affara hasiˈrattoti egennantinote; xaa yannara Qullaawa Borro yinanniti Ibiraawootu Afiite Qullaawa Borrootinna Giriikete Afiite Qullaawa Borrooti. Dandoonsa garinni baalunku qaaqquulli Qullaawu Maxaafi giddo kulloonni xaggenna manni daafira rosa dandiitanno. Yihowa dirijjite, annuwunna amuuwu qaaqquullensa qajeelsate horoonsidhannoha addi addi uduunne qixxeessitino. Kuri uduunni giddo ate afiinni qixxaawinohu no? Qaaqqikki Yihowa ledo muli jaalooma kalaqiˈranno gede, Qullaawu Maxaafi egenno hasiissannosita deˈooti.
“AMMANTE ADHOOTTO”
5. (a) ‘Ammane adhate’ yaa mayyaate? (b) Ximootewoosi Yesuusi daafira rosino halaale ammane adhinota mayinni anfeemmo?
5 Qaaqquulleho Qullaawu Maxaafi egenno hasiissannonsati egennantinote. Ikkirono, insara ayyaanaamittete roso rosiisate yaa, Qullaawu Maxaafi giddo kulloonni xaggenna mannire kula calla diˈˈikkitino. Ximootewoosi rosino coye ‘ammane adhino.’ “Ammane adha” yaannohu Giriikete Afii handaari “buuxa” woy “mittu coyi halaale ikkinota taje xiinxalline huwata” yitanno tiro afiˈrino. Ximootewoosi Qullaawa Borro anjesinni kayise afino. Gedensaanni isi Yesuusi Mesihicha ikkinota ammane adhino. Isinni Ximootewoosi rosino halaale seekke ammanino daafira, gedensaanni cuuame Phaawuloosi ledo misiyoone ikke soqqama hanafino.
6. Oosoˈne Maganu Qaalinni rossinore ammante adhitanno gede kaaˈla dandiitinannihu hiittoonniiti?
6 Oosokki Ximootewoosi gede rossino halaale ammante adhitanno gede kaaˈla dandaattohu hiittoonniiti? Umihunni, cinca hasiissannohe. Mitto coye seekke ammanate yanna hasiissanno; qoleno ati mitto coye ammante adhootto daafira calla oosokkino hakkonne coye ammante adhitanno yaa diˈˈikkino. Mittu mittunku qaaqqi, Qullaawu Maxaafinni rosino halaale ‘fonqole lae’ ammana hasiissannosi. (1 Teselonqe 5:21 nabbawi.) Hakko iso qaaqqikki xaˈmo xaˈmannohe wote, ammanasi kaajjitanno gede kaaˈla dandaatto. Hanni mittu anni assinorinni maa ronseemmoro laˈno.
7, 8. (a) Mittu anni qaaqqosi rosiisanno wote cincannohu hiittoonniiti? (b) Ati cinca hasiissannota huwatoottohu hiittoonniiti?
7 Toomaasi yinannihu 11 diri qaaqqo noosi rodii togo yiino: “Qaaqqoˈya ‘Yihowa uullate aana heeshsho afiˈrinore kalaqate suutu soorro horoonsiˈrinohalla ikki? Dagoomu giddo mito coye woyyeessate sharrantannore mayira dikaaˈlineemmo, lawishshaho mirca mayira ditungeemmo?’ yite xaˈmitaera dandiitanno. Mito wote ani ammaneemmore iseno ammantanno gede xixiiweemmosekki gede qoropheemmo. Mitto halaale calla afa kaajjado ammana heedhannonke gede diassitanno. Mitto coye seekke ammanate addi addi taje xiinxalla hasiissanno.”
8 Toomaasi qaaqquulle rosiinsanni wote cinca hasiissannota huwatino. Hige baalunku Kiristaani cincannore ikka hasiissannonsa. (Qol. 3:12) Toomaasi mitte haja daafira duucha hinge hasaawa hasiissannota huwatino. Qaaqqosi rossino coye seekkite ammantanno gede Qullaawa Borronni taje shiqisha hasiissannosi. Toomaasi togo yiino: “Hakko iso shota ikkitinokki haja hasaambeemmo wote minaamaˈyanna ani qaaqqonke rossino coye ammantannoronna kuni coyi leellinosero afa hasiˈneemmo. Xaˈmo xaˈmitannonke wote tashshi yaannonke. Qaaqqonke mitto coye sammi yite ammante adhitanno wote huluullameemmo.”
9. Qaaqqulliˈne wodanira halaalu qaˈmiranno gede kaaˈla dandiitinannihu hiittoonniiti?
9 Annuwunna amuuwu qaaqquullensa cincite rosiissannoha ikkiro, qaaqquullinsa galte hosse halaalu “mageeshshi geeshsha halaˈladonna . . . diime” ikkinoro huwatanno. (Efe. 3:18) Dirinsanna dandoonsa ledo sumuu yaannore doorre rosiisa dandiineemmo. Insa rossino coye seekkite ammanturo, konne coye ledonsa rossannoriranna wolu mannira xawisa dandiitanno. (1 Phe. 3:15) Lawishshaho qaaqquullikki reyiniro ma ikkinanniro Qullaawu Maxaafinni xawisa dandiitanno? Qullaawu Maxaafi xawisannore ammantanno? * Ee, halaalu qaaqquulliˈne wodanira qaˈmiranno gede assate cincitine kaaˈla hasiissannoˈne; ikkirono togo assaˈne gaabbissannota diˈˈikkitino.—Mar. 6:6, 7.
10. Oosoˈne rosiisa dandiitinanniti wole doogo hiittenneeti?
10 Qaaqquulliˈnera dancha lawishsha ikkaˈne, ammanansa kaajjitanno gede kaaˈlitannonsa. Istefaani yinanniti sase seenne afidhino rodoo togo yitino: “Qaaqquulliˈya anje heeˈreenna, ‘Yihowa nooha ikkinota, isi baxillaancho ikkinotanna doogosi keeraancho ikkitinota ammaneemmahu mayiraatiro kuleemmansa? Qaaqquulliˈya ani addinta Yihowa baxeemmata affino?’ yee aneneeto xaˈmeemma. Ani ammanoommakki coye qaaqquulliˈya ammantanno yee heda didandeemmo.”
GATOTE KAAˈLITANNO HAYYO
11, 12. Hayyo maati? Mittu manchira hayyo noosita anfannihu dirisinni calla diˈˈikkino yineemmohu mayiraati?
11 Aleenni laˈnummonte gede Ximootewoosira (1) Qullaawa Borro egenno noosi, hattono isi (2) rosino coye ammane adhino. Phaawuloosi Qullaawa Borro Ximootewoosira “gato afiˈnanni hayyo” uyitannosita coyiˈrino; ikkina hatto yaa mayyaate?
12 Qullaawa Borro Seekke Huwata, Xiraaze 2 yinanni maxaafi togo yaanno: “Hayyote yaa, egennonna wodanchatenni qarra tirate, gawajjannonkere gargadhate, fushshiˈnoommo mixo wonshiˈratenna wolootuno mixonsa wonshidhanno gede amaalate dandooti. Hayyo gowimmate woy hambete gurchooti.” Qullaawu Maxaafi “oosote wodanira hambe [woy, gowwimma] heedhanno” yaanno. (Law. 22:15) Konni daafira, mittu manchira gowwimmate gurcho ikkitinoti hayyo heedhusiro, tini kuni manchi gikki yiinota leellishshanno. Mittu manchi ayyaanaamittetenni gikki yiinota anfannihu dirisinni diˈˈikkino; hatteentenni Yihowa waajjannohanna woˈmanka wote hajajosi agadhannoha ikkiro ayyaanaamittetenni gikki yiinoti leeltanno.—Faarso 111:10 nabbawi.
13. Qaaqquullu gato afiˈnanni gede assitanno hayyo noonsata leellisha dandiitannohu hiittoonniiti?
13 Ayyaanaamittetenni gikki yitino qaaqquulli, yortonsanna darawonsa ‘kawanna kaˈa shaffansaranna gatantarsitansara’ diwodhitanno. (Efe. 4:14) Hatteentenni insa “danchanna busha bade afate” dandoonsa qajeelsidhanno. (Ibi. 5:14) Insa annuwinsanna amuuwinsa woy wolu manni laˈˈannonsakkiwa noo yannarano danchare assitanno; tini insa, gikki yitinore woy hayyoota ikkitinota leellishshanno. (Fil. 2:12) Gato afiˈrate hattoo hayyo hasiissanno. (Lawishsha 24:14 nabbawi.) Oosoˈne togoo hayyo afidhanno gede kaaˈla dandiitinannihu hiittoonniiti? Umihunni, kiˈne Qullaawu Maxaafi biddishsha harunsitinannita affanno gede asse. Coyidhinannirinninna assitinannirinni Maganu Qaali giddo noohu Yihowa biddishshi garinni heedhinannita leellishshe.—Rom. 2:21-23.
14, 15. (a) Mittu qaaqqi cuuamara albaanni maa heda hasiissannosi? (b) Qaaqquulliˈne Yihowa seera harunsiniro afiˈnanni atoote hiincitanno gede kaaˈla dandiitinannihu hiittoonniiti?
14 Ikkollana, qaaqquulliˈnera garanna gara ikkinokkire kula calla kaajjado ammana heedhannonsa gede diassitanno. Aante noote gedee xaˈmuwa hedanno gede assa dandiitinanni: ‘Qullaawu Maxaafi giddo mannu ooso baxisannnoha lawannoha mito coye assitinoonte yine hoolloonnihu mayiraati? Qullaawu Maxaafi giddo noo biddishshi baalu kaaˈlannoha ikkinota ammaneemmo gede assinoeri maati?’—Isa. 48:17, 18.
15 Qaaqqiˈne cuuamate hedanni nooha ikkiro, isi huwatanno gede kaaˈla hasiissannoˈne coyi no; Kiristaana ikkini gedensaanni maa assinanniro seekke afa hasiissannosi. Kiristaancho ikka mayi horo afidhino? Kiristaana ikkiniro maa agurranni? Afiˈneemmo atooti agurrreemmo coye roorannohu hiittoonniiti? (Maq. 10:29, 30) Cuuammara albaanni kuri coyibba heda hasiissanno. Qaaqquullu hajajama afidhino horonna hajajama hooga abbitanno gawajjo heddanno gede kaaˈlineemmonsaha ikkiro, Qullaawu Maxaafi giddo noo biddishshi baalu kaaˈlannonsaha ikkinota ammantanno.—Mar. 30:19, 20.
CUUAMINO QAAQQI AMMANASI HULUULLAMA HANAFANNO WOTE
16. Annuwunna amuuwu qaaqqinsa cuuami gedensaanni ammanasi huluullamiro maa assa hasiissannonsa?
16 Qaaqqikki cuuami gedensaanni mito geeshsha ammanasi huluullamalla hanafi? Lawishshaho, cuuamino qaaqqi, alamete noo coyibba baxa hanafinoha woy Qullaawu Maxaafi biddishsha harunsa hayyo ikkitinota huluullama hanafinoha ikkara dandaanno. (Far. 73:1-3, 12, 13) Annuwunna amuuwu tenne yannara assitannori, qaaqqinsa Yihowawa shiqanno gede woy halaalu mininni xeertiˈranno gede assara dandaanno. Qaaqqiˈne jawa woy shiima ikkirono tenne haja kayissine giwantinannikki gede qorophe. Mixoˈne iso baxillunninna shaqqillunni kaaˈla ikkitinota deˈinoonte.
17, 18. Annuwunna amuuwu qaaqqinsa ammanasi huluullama hanafiro iso kaaˈla dandiitannohu hiittoonniiti?
17 Cuuamino qaaqqi heeshshosi Yihowara sayise uyinoho. Isi Magano baxatenna baalunkurinni roorse fajjosi wonshate qaale eino. (Maarqoosi 12:30 nabbawi.) Yihowa konne qaale mulluri gede asse dilaˈˈanno; Yihowara qaale einohu aye manchino eino qaale shotise laˈˈa dihasiissannosi. (Ros. 5:4, 5) Hasiissanno yannara shaqqillunni tenne qaaqqiˈnera qaagiissesi. Hatto assitinara albaanni Yihowa dirijjite annuwahonna amuuwaho qixxeessitino uduunne seekkitine horoonsidhe. Hatto assaˈne, heeshshonke Yihowara sayise aanna cuuame Kiristaancho ikka ajinshe laˈnannire ikkinokkitanna togo assa atoote afiˈnanni gede assitannota xawissine kultinanni gede kaaˈlitannoˈne.
18 Wedellu Xaˈmanno Xaˈmonna Mala Ikkitanno Dawaro Xiraaze 1, yaanno maxaafira jeefote qooli balla “Annuwunna Amuuwu Xaˈmitanno Xaˈmo” yaanno guwuurshi hunda kaaˈlitanno amaale afiˈra dandiinanni. Lawishshaho hakkiicho togo yitanno hedo no: “Qaaqqiˈne albi gede ayyaanaamittete coye assa agurinohu kiˈne ammaˈno harunsa giwino daafiraati yitine heddinoonte. Togo ikkanno gede assinohu wolu korkaati heeˈrara dandaanno.” Ayyaanaamittete coye albi geeshsha naadannokki gede assitinositi darawosi ikkitara dandiitanno. Isi ayyaanaamittete coye albi gede naada hooginohu, callatino daafira woy songote giddo noori wolu wedelli isinni roore ayyaanaamittetenni lophitino daafira ikkara dandaanno. Hakkiinni aanche guwuurshu togo yaanno: “Kuri coyibba qaaqqiˈne ammanaˈne huluullama hanafinota leellishshannohu gede assitine heddinoonte. Hatteentenni, qaaqqiˈne ayyaanaamittete coye albi geeshsha naada hooginohu, tenne ammana harunsa qarra ikkitannosi gede assannori iillinosi daafiraati. Hakkiinni aanche guwuurshu annuwunna amuuwu ammanansa shoshshoggitino qaaqquulle kaaˈla dandaannohu hiittoonniitiro xawisanno.
19. Annuwunna amuuwu oosonsara gatote kaaˈlitanno hayyo heedhannonsa gede kaaˈla dandiitannohu hiittoonniiti?
19 Annuwanna amuuwa, oosoˈne “Mootichu amaalenni seejjitinanni” lossate qeechinna qoosso nooˈne. (Efe. 6:4) Kageeshsha ronsummonte gede, oosote Qullaawu Maxaafi yaannore rosiisa calla diguddanno; hatteentenni rossinore ammante adhitanno gede kaaˈlensa. Insa heeshshonsa Yihowara sayise aatenna isira woˈmu wodaninni soqqamate kaajjado ammana hasiissannonsa. Yihowa Qaali, qullaawu ayyaanisinna kiˈne sharrantinanni sharro, oosoˈnera gato afiˈrate kaaˈlitanno hayyo heedhannonsa gede assitannonsa.
^ GUFO 9 “Qullaawu Maxaafi Addinta Mayyee Rosiisanno?” yitannoti xiinxallate kaaˈlitanno rosiishshuwa wedelluno ikko jajjabbu Qullaawu Maxaafi halaale huwatanna wolootaho xawisa dandiitanno gara afate kaaˈlannonsa. Kuri rosiishshuwa batinyu afiinni jw.org aana afiˈra dandiinanni. BIBLE TEACHINGS > BIBLE STUDY TOOLS yaannohu hunda lai.


text:
Jireenya bara baraa qabaadhuu?
Gaaffii: Jireenya bara baraa qabaadhuu?
Deebii: Macaafni Qulqulluun karaa gara jireenya bara baraatti geessuu qulqulluu dhiyeessa. Jalqaba, akka Waaqayyoon irratti cubbuu hojjenne beekuutu nurra jira: “hundinuu yakkaniiru hulfinni Waaqayyoos isanitti hir’ateera” (Roomaa 3:23). Hundumti keenya waantota Waaqayyoon hin gammachiisne hojjenneerra, akka addabbiin nuuf ta’u kan taasisu. Cubbuun keenya hundinuu guutummaatti Waaqayyo isa bara baraa irratti waan ta’eef, badiisini bara baraa qofaan ni ga’a. “Beenyaan nama cubbuu hojjetu du’a; kennaan Waaqayyoo inni Kiristoos Yesuus gooftaa keenyaa wajjin tola kennamu garuu jireenya bara baraati” (Roomaa 6:23).
Haa ta’u malee, Yesuus Kirsitoos inni cubbu maleeyyii (1 Phexroos 2:22), ilmi Waaqayyoo inni bara babaraa nama ta’e (Yohaannis 1:1,14) gatii adabbii keenyaa kaffaluudhaaf du’e. Waaqayyo garuu utuma nuyi cubbamoota taanee jirru Kiristoos nuuf du’uu isaatiin ammam akka nu jaallate ni agarsiisa. (Roomana 5:8). Yesuus Kiristoos fannoo irratti du’e (Yohaannis 19:31-42), addabbii nuuf ta’u fudhachuudhaan (2 Qorontoos 5:21). Guyyaa sadiin booda du’aa ka’e. (1 Qorontoos 15:1-4), du’aa fi cubbuu irratti gooftummaa qabu mirkaneessuudhaan. “Inni araara isaa isa guddaadhaan, Yesuus Kiristoos warra du’an keessaa ka’uu uisaatiin abdii isa jiraataa kanatti qabamnee akka jiraannuudhaaf haaraa godhee nu dhalchiiseera” (1 Pheexroos 1:3).
Amantiidhaan, ilaalchaa keenyaa geeddaruu nurra jiraata, Kiristoosiin ilaallatee- Inni eenyuu, maal akka hojjete, fayyinaafis maal (Hojii Ergamootaa 3:19). Yoo amantii keenya isa irratti keewwanne, gatii cubbuu keenyaa kaffaluudhaaf fannoo irratti du’uu isaatti yoo amanne nuyi dhiifama arganne abdii jireenya bara baraa waaqa irrattii fudhanna. Waaqayyo akkasitti tokkicha ilma isaa hamma kennuufitti biyya lafaa jallate; kun immo isatti kan amanu hundinuu jireenua bara baraa haa qabaatuuf malee haa baduuf miti. (Yohaannis 3:16). “Yesuus gooftaa akka ta’e afaan keetiin yoo beeksifte Waaqayyo du’aa akka isa kaase immoo garaa keetti yoo amante fayyina bara baraa ni argatta” (Roomaa 10:9). Hojii Kirisoos fannoo irratti hojjetetti amanuun gara jireenya bara baraatti daandii dhugaadha isa tokkicha! Isin ayyaana Waaqayyootiin karaa amantiifayyifamatan inni immoo kennaa Waaqayyooti malee gochaa ofii keessanii miti; hojiidhaan miti namni tokko illee akka ittiin of hin jenyetti” (Efeesoon 2:8-9).
Yesuus Kiristoosiin akka fayyisaa lubbuu keetiitti yo itti amante, asi kunoo kadhannaa salphaatu jira. Yaadadhu kadhannaa kana jechuun kee yookiin kadhannaan gasti kami iyyuu si hin fayyisu. Cubbuu irraa kan sifayyisu Kiristoostti amanuu kee duwwaadha. Kadhatni kun karaa ati amantii kee Waaqayyo irratti qabdu itti agarsiiftu fi fayyina siif qopheessuu isattii isa galateeffattudha. “Waaqayyo ani sirratti akkan cubbuu hojjedhe fi adabbiin akka naaf ta’u nan beeka. Fayyinaaf amantii koo sirran godhadha. Ayyana kee ajaaybsiisaadhaa fi dhiifama gochuu keetti singalateeffadha- kennaa jireenya bara baraatti! Ameen!”
Sababa waantota bakka kanatti dubbisteef Kiristoosiif waanta murteeffatte qabdaa? kana taanaan, maaloo, kolbaa isa “An har’a Kiristoosiin simadheerra” jedhu tuqi.
Gara Mana fuula Afaan Oromootti deebi’aa
Jireenya bara baraa qabaadhuu?


text:
Lubbuqabeeyyii: Qabeenya biyyattii qormaata keessa jiru
Lubbuqabeeyyiin jireenya dhala namaatiif bu'uura
Itoophiyaan biyyoota qabeenya lubbuqabeeyyiitiin (baayoo daayivarsitii) beekaman keessaa ishee tokko ta'uushii ragaaleen ni mul'isu.
Qabeenyi gama kanaan biyyattiin qabdu kun qorattoota Addunyaatiin kan mirkanaa'e yemmuu ta'u, qorataan lammii Ruusiyaa, Raavloov qabeenya lubbuqabeeyyii biyyattii qorachuudhaan Addunyaaf dhiheesseera.
Itoophiyaan biyyoota yeroo jalqabaatiif biqiltootniifi lubbuqabeeyyiiwwan gara garaa heddumminaan itti argaman saddeet keessaa ishee tokko ta'uu kan ragaa bahe Raavloov, haalli qilleensaa mijataan, teessumni lafaafi akaakuun biyyoo gara garaa jiraachuun immoo biyyattiin qabeenya kanaan akka beekamtu taasisuusaati kan eere.
Qabeenyi biyyattiin gama kanaan qabdu akkuma jirutti ta'ee garuu, yeroo ammaa sababoota garaa garaatiin miidhaa guddaaf saaxilamuudhaan hir'achaa jiraachuu Inistitiyuutiin Qabeenya Lubbuqabeeyyii Itoophiyaa marii dhiheenya kana Magaalaa Bishooftuutti taasiserratti ibseera.
Rakkoo qabeenya kanarra gahaa jiru furuuf sochii cimaa taasisaa jiraachuu kan himu inistitiyuutichi, hojiin dhaabbata tokko qofaan hojjatamu garuu rakkoo kana furuun waan hindanda'amneef hirmaannaa qaamota adda addaa gaafataa jira.
Qabeenyi uumamaa biyyattiin qabdu eegameefi kunuunfamee dhaloota egereetiif akka darbuuf inistitiyutichi kutannoodhaan hojjachaa jiraachuu kan eeran daariktarri inistitiyutichaa, Dr Mallasaa Maariyuu, akaakuuwwan lubbuqabeeyyii kuma tokkoo ol ta'aniif eegumsi taasifamaa jiraachuu dubbatu.
Hojiin kunuunsa lubbuqabeenyii inistitiyuticha qofaan adeemsifamuu waan hindandeenyeef qaamonni qabeenya kanarratti gocha seeraan alaa maal nadhibeedhaan raawwatan to'achuurratti hudhaa ta'uus ni eeru.
Lubbuqabeeyyiin jireenya dhala namaa wajjin kallattiidhaan waan walqabataniif kunuunsiifi eegumsisaa dhimma nama hundaa ta'uu akka qabus ni ibsu.
Inistitiyutichi dhamma kanarratti hojii hubannoo uumuu bal'inaan kan hinraawwanne ta'uu kan dubbatan daarektarichi, gara fuula duraatti hawaasni bal'aan lubbuqabeeyyii akka kunuunsuufi eegu gochuuf gadi fageenyaan hojjatama jedhaniiru.
Jijjiiramni haala qilleensaa, sanyiiwwan galtuu (haaraa dhufan) balaawwan namtolcheefi seeraan ala adamfamuu bineensotaafi barbadaa'uu bosonaa sababoota guguddoo qabeenya lubbuqabeeyyii irratti miidhaa geessisaa jiran ta'uus eeraniiru.
Qabeenyi lubbuqabeeyyii bifa itti fufiinsa qabuun akka eegamuuf hawaasa qofaa osoo hintaane dhaabbileenis qindaa'anii hojjachuu akka qaban kan himan immoo Ministeera Naannawaa, Bosonaafi Jjiirama Qilleensaatti dursaa pirojektii qindaa'aa bulchiinsa lafaafi wabii nyaataa Dr. Tasfaayee Hayilee, inistitiyutichi hanga humnasaatti socho'aa jiraatus qofaasaa bu'aan fidu akka jirre dubbatu.
Qabeenya lubbuqabeeyyii kunuunsuufi eeguun akka hojii dhaabbata tokkootti ilaalamuun dogoggora ta'uus eeranii, dhaabbileefi hawaasni bal'aan hojii kanarratti adda durummaadhaan hirmaatan malee furmaanni dhufu kan hinjirre ibsu.
Akka ibsa Dr. Tasfaayeetti; dhaabbilee hedduun hojii walfakkaataafi walitti dhihaatu osoo hojjatanuu garuu qindoomina hinqaban. Dhaabbanni tokko sanyii fooyyessuuf yemmuu hojjatu inni biraa immoo sanyiiwwan buleeyyii eegee tursiisuuf hojjata. Haata'uu malee sanyii fooyyeessuufi buleeyyii tursiisuu bifa walsimateen adeemsisuun hin danda'amne.
Walumaagalatti, lafti lubbuqabeeyyii malee hinmiidhaagdu, lubbuun dhala namaas lubbuqabeenyyii malee turuu hindanda'u. Kanaafuu miidhamuun lubbuqabeeyyii miidhama dhala namaa ta'uun hubatamee wajjummaan irratti hojjechuun daran murteessaadha.
Bayyanaa Ibraahimiin
Qindoominaan hojjechuu dhabuun misooma quucarsa
Babal’ina bu’uuraalee misoomaa guddina biyya tokkoo keessatti shoora guddaa taphata. Biyya keenyattis magaalaa hanga baadiyyaatti hojiin bu’uuraalee misoomaa babal’isuu xiyyeeffannaa addaatiin saffisaa jira.
Ta’us yeroo ammaa babal’ina bu’uuraalee misoomaa kunneeniin walqabatee hanqinoonni guddaan mul’ataa jiru. Daandii baasii guddaadhaan qaama tokkoon hojjetame osoo tajaajila gahaa hinkennin qaama biraatiin diigamuun gocha baratamaa ta’eera.
Biyya hiyyeetti babal’inni bu’uuraalee misooma sadarkaa daa’imaarra jiru keessatti isa qaamni tokko ijaaru qaamni tokko kan diiguu yoo ta’e ijaarsa bu’uuraalee misoomaa laamshessuun alatti qisaasama qabeenyaa guddaa dhaqqabsiisa.
Fagoo osoo hindeemiin Finfinnee keessatti daandii irra deddeebiin qotamee suphamu tajaajila hawaasummaarratti dhiibbaa uumaa jiru ilaalu qofti gahaadha. Akkuma 'Dhukkubsatanii wal’aanamuurraa dursanii of eeggachuu wayya' jedhamu san ijaaranii diiguun deebisanii suphuurraa dursanii wal hubatanii hojjechuun barbaachisaadha.
Tibbana dhimma kanarratti Ejensiin Qindeessa Bu’uuraalee Misoomaa Federaalaa qaamolee dhimmi ilaallatu waliin marii taasisee ture. Maricharratti dhimmootni babal’ina bu’uuraalee misoomaatti gufuu ta’an hedduun ka’aniiru. Eeggaataan daarektarri olaanaan ejensichaa, Obbo Solomoon Gabramadiin qindoominaan hojjechuu dhabuun babal’ina bu’uuraalee misoomaa quucarsaafi gufachiisaa jira.
Labsiin 857/2006 ba’e akka ibsutti dhaabbileen misoomaa mootummaa ijaarsa bu’uuraalee misoomaa gaggeessan kamuu ejensicharraa eeyyama fudhachuu qabu. Ejensichis dhaabbilee ulaagaa guutaniif eeyyama kenna.
Haaluma kanaan dhaabbileen misoomaa itti waamamnisaanii ejensichaaf ta’an Itiyoo-telekom, korporeeshinii daandii baaburaa, abbaa taayitaa daandiiwwanii, humnaafi tajaajila ibsaafi dhaabbata buufatoota xayyaara Itoophiyaati.
Dhaabbileen kunneen eeyyama ijaarsa bu’uuraalee misooma kan fudhatan ejensicharraati. Ejensichi eeyyama ijaarsa kennuu qofa osoo hintaane ijaarsa dhaabbileen kunneen taasisan ni to’ata ni hordofas.
Abbaa taayitaa daandiiwwaniirraa namootni yaada kaasan akka jedhanitti maastar pilaaniin dhibuunsaa ijaarsa daandiirratti gufuu guddaa ta’aa jira. Kunis wayita daandii hojjetan ujummoon bishaaniis ta’e sararri teelee qixa kamiin akka awwaalame wanti ibsu waan hinjirreef wayita ujummoon cabee akkasumas sararri telee cite dhaabbilee kunneen waliin waldhabbii uumamu danuudha.
Waldhabbii qofa osoo hintaane baasii dabalataan baasuun wayita suphan yookiin beenyaa kaffalanis ni jira. Caalaatti daandiiwwan biyyattii kanaan dura ijaaraman pilaanii ammayyaatiin waan hintaaneef rakkoon kun dabala deema.
Ejensicharraa haala kenniinsa eeyyama ijaarsa bu’uuraalee misoomaa ilaalchisee ibsa kan kennan Aadde Tsaggaa Fayyisaa akka jedhanitti, maastar pilaanii ilaalchisee komiin dhaabbilee misoomaa biraa ka’u sirrii ta’us hanga maastar pilaaniin qophaa’utti dhaabbatni bu’uuraalee misoomaa ijaaru kamuu abbootii gaheen waliigaltee qabaachuusaa ragaa dhiyeessuu qaba.
Bu’uuraaleen misoomaa ijaaraman kunneenis eegumsa naannawaarratti bifa dhiibbaa hinuumneen ta’uu qaba. Dabalataanis mashinootaafi humna namaa gahaa qabaachuun ulaagaalee eeyyama ijaarsaaf fudhachuuf gargaaran keessaa isaan tokko.
Walumaagalatti, guddina biyyi keenya eegalte gara caalutti ceesisuu keessatti babal’inni bu’uuraalee misoomaa haalaan barbaachisa. Ta’us qindoominaan hojjechuu dhabuurraa kan ka’e isa inni tokko ijaare inni kaan diigaa wayita diigu arguu gocha baratamaa ta’aa dhufeera. Kanaan booda garuu dhaabbatni kamuu hirmaannaa abbootii gaheen ala ijaarsa bu’uuraalee misoomaa akka hindandeenye qajeelfamni ba’eera.
Qindoominaan hojjechuu dhabuun bu'uuraalee misoomaa miidhagoo akkanaa miidha
Waaqshuum Fiqaaduutiin
Tokkoomuun dhimmoota hundaaf bu'uura
Jirbiin waliigaltee arba hiiti akkuma jedhame waliigalteen milkaa’inaaf bu’uura. Ummatni Oromoo ummata guddaa, gaanfa Afirikaati.
Itoophiyaa keessatti baay’inaan sadarkaa duraarra jira. Haa ta’u malee, ummatni kun baay’inasaarra kan darbe dhiibbaan siyaasaafi dinagdee uumaa jiru sadarkaa barbaadameen miti.
Kanaafis sababni tokkummaa dhabuusaati. Ummatni kun rakkoo kana waliin dhalate osoo hintaane summii gitoonni bittaa darban ummata kana qoodanii bituuf akka isaaniif ta’utti facaasaa turanirraa madda.
Injifannoon ummatni Oromoo kaleessa diinotasaarratti galmeessaa ture meeshaa waraanaa ammayyaatiin osoo hintaane tokkummaasaatiini. Summiin yeroo sana ummata jabaa kana gidduutti faca’e akka ijoolleen ilmaan abbaa tokkoo waliif hingalle, ija shakkiitiin wal ilaalan taasiseera.
Kanumarraa ka’uun godinaan, aanaafi gandaan walqooduurra darbee ilaalchi lagaan walqooduu dagaaguu danda’e. Walqoqqoodiinsi kun ummata jabaa kana humna dhowwuun alagaaf humna jabaa uumaa ture. Ministirri muummee Itoophiyaa duraanii, Obba Mallas Zeenaawwii jeequmsa Oromiyaa keessatti mudatee ture ilaalchisanii, “Ummatni Oromoo ummata guddaadha.
Ummatni kun jeequmsaaf kanaan loltuu Itoophiyaa miti loltuun Afrikaayyuu dhaabuu hindanda’u,” jedhanii turan. Kun kan mul’isu ummatichi tokkummaan kanaan humna guddaa qabaachuu mul’isa.
Hayyootni, abbootiin gadaa, jaarsoliin, dargaggoonniifi artistoonni Oromoo tokkummaafi waliigaltee jedhame kana arguuf ifaaja guddaa taasisaa turan. Angafa aartii Oromoo kan ta’e dooktarri Kabajaa Artisti Alii Birraa, “Namamoo Rabbumaa kan seera jallisee, haati keenya takka maaltu addaan nu baase?” jechuun tokkummaa Oromoo labsaa tureera.
Ifaajji gama maraan taasifame ummata naannichaa golee arfan jiran walitti fidee tokkummeesseera. Dhimma kana ilaalchisee paartiileen morkattootaa tokkummaan barana argame seenaa qabsoo Oromoo keessatti isa olaanaadha.
Akka paartiileen morkattootaa Oromoo kunneen jedhanitti dur yommuu godina tokkorra rakkoon ga’u godinaaleen biroo callisaan ilaalaa turan. Amma garuu ilaalchi kun seenaa ta’uun walii birmachuufi waliif dhukkubsachuun bifa addaatiin taasifamaa jira.
Tokkummaa argame kana gara fuulduraatti tarkaanfachiisuufis qaamolee biyya keessaas ta’e biyya alaa waliin qindoominaan kan hojjetan ta’a. Dhimma Oromoorratti garaagarummaa siyaasaa tokko malee hojjechuufis fedhii guutuu qabu.
Amma barri bara itti garaagarummaa ilaalcha siyaasaatiin wal gaarerfatan miti. Caalaattuu, walhubatanii yeroo itti waliin hojjetaniidha. Warraaqsa siyaasaa amma uumameenis ummatni Oromoo kana kan barbaadu.
Akka paartiileen kunneen jedhanitti gamaafi gamana dhaabatanii dhagaa walitti darbachuun qabsoo Oromoo boodatti harkisaa turuu hunduu hubateera. Amma garuu akka kana duraa hojii walitti bishaan dhangalaasuu caalaa paartii Oromoof waan gaarii hojjete tumsaa, kan faallaa kanaa socho’uu ammoo yeroo itti sirreessaa deemaniidha.
Hundaa ol qaamolee hawaasaa gara garaa waliin hojjechuuf carraaqqii guddaa taasisu. Kaleessi seenaa waan ta'eef irraa barachaa har’i ammoo carraa ta’uu hubatamee kan irratti hojjetaniidha. Gara garummaan paartiilee maqaa Oromootiin socho'aa jiran jidduu tures daran dhiphachaa dhufeera.
Walumaagalatti, tokkummaan yeroo ammaa argame seenaa qabsoo Oromoo keessatti isa olaanaadha. Tokkummaa kana caalaatti kan fide miidhaa sababa walitti bu'iinsa daangaatiin qaqqabeedha. Tikkummaan kun walii birmannaa ummanni Oromoo daangaa hanga daangaatti taasiseen mirkanaa'eera.
Kanaafuu, tokkoomuun dhimmoota hundaaf bu'uura ta'uun hubatamee miirri eegalame kun dhimmoota hundarratti caalaatti cimee ittifufuu qaba.
Waaqshuum Fiqaaduutiin
“Keeyyatoonni heerichaa sirreeffamuu qaban jiru” -Doktar Nagaasoo Gidaadaa
Doktar Nagaasoo Gidaadaa bara 1987 hanga 1993tti pirezidaantii Mootummaa Rippaabiliikii Federaalawaa Dimokraatawaa Itoophiyaa (RFDI) jalqabaa turan. Isaan hayyuu oggaa heerri RFDI ragga'u qooda guddaa fudhataniidha.
Gaazexaan Bariisaas tibbana mana jireenyaasaaniitti argamee dhimmoota gara garaa keessumaa dhimma heera biyyattiifi walitti bu'iinsa daangaa Oromiyaafi Somaalee Itoophiyaa irratti xiyyeeffachuun isaan wajjin gaafdeebii geggeesseera.
Akka Doktar Nagaasoon jedhanitti, keeyyatoota heera biyyattii hundarratti namni hundi waliif hingalle. Kanneen hojiirra hinoolle akkasumas sirreeffamuu qabaniiifi qabxiileen yeroo heerichi qophaa'e irraanfataman jiru.
Biyya sabaafi sablammii hedduu qabutti sirna dimokraasii isa kamiin wayya kan jedhurratti heera Itoophiyaa sakatta'een ture kan jedhan Doktar Nagaasoon, keeyyattoota heerichaa tokko tokkorratti waldhabdeen akka jiru, keeyyattoonni hundumtuu irratti waliif hingalles akka jiraniifi yeroo heerricha qopheessinitti qabxiileen irraanfataman kan jiran ta'uu dubbatu.
Keeyyatoonni heerichaa sirreeffamuu qaban akka jiran eeranii, heerri tokko yoo ummata harka caalaadhaan fudhatame malee mootummaa heera sanarratti hundaa'ee ijaarame mootummaa heera sana irratti hundaa'ee ijaarame fudhachuu hin danda'u. Kanaafuu keeyyattoota heera biyyattiirratti walii hingalamin jiranirratti waliigalteen akka uumamamuuf hojjetamuutu irra jira. Qabxiileen yeroo heerichi qophaa'u irraanfatamanis utuu xiyyeeffannaa argatanii sirrii ta'uu himu.
Yeroo heerri amma hojiirra jiru qophaa'etti paartiileen mormitootaafi dhaabbileen irratti hinargamne akka jiranillee addeessanii, deggertoonnisaaniis adeemsa heericha qopheessuufi mirkaneessuu keessatti qooda hinfudhanne jedhu.
Wixineen heerichaa qopheessuuf gaaffiileen 73 qophaa'anii ummatni akka irratti mari'atu ta'uu kan eeranii, gaaffilee dhiyaatanis “Sirna federaalizimii moo sirna durii tokkummaa wayya? Waa'ee hiree ofii ofiin murteeffachuu ummataa heera keessa galuu qaba moo hinqabu? Lafti kan dhuunfaa haata'u moo kan mootummaa ta'ee haa turuu”fi kan kana fakkaatan ta'uu himu.
Akka Doktar Nagaasoon jedhanitti, ummatni wixinee heeraarratti hinmari'anne. Wixineen heeraa kan qophaa'e gaaffiilee 73 ummatni irratti mari'aterratti hundaa'uudhaani. Nama meeqatu mari'ate jennee yoo ilaalle fakkeenyaaf gandi tokko namoota kuma tokko yoo qabaate kana keessaa kan gaaffiilee dhiyaatan irratti mari'atan namoota 200 hincaalan. Kun ammoo ummatni bal'aan akka irratti hinhirmaanne kan agarsiisuudha. Kun hanqina qophii heerichaarratti ture keessaa isa tokkodha.
Wixinee heerichaa namoota 29 ta'anii qopheessan paarlaamaa ce'umsaatiif dhiyeessuusaaniis eeranii, paarlaamichi wixinee heerichaa dhiyaateefiirratti walfalmee mirkaneessuuf yaa'iin akka qophaa'u taasisea. Namootni aanaalee 547 dhufan yaa'icharratti argamuun wixinee heerichaa mirkaneessuu irratti qooda fudhataniiru. Paarlaamaan ce'umsaafi namoonni aanaaleerraa filatamanii dhufan dhimmoota hundarratti waliigaluun qabxiilee lama irratti walfalmaniiru. Qabxiileen kunniinis waa'ee hiree ofii ofiin murteeffachuufi waa'ee lafaati kan uummataa moo kan mootummaa haa ta'u kan jedhurratti ture.
Akka Doktar Nagaasoon jedhanitti, dhimmoota alaabaa, afaanii, federaalizimii, lafaa, hiree ofii ofiin murteeffachuu irratti ammayyuu falmiin ni jira. Kanaafuu ummatni bal'aan gaafatamee heera kanarratti mari'atamee furmaanni utuu itti kennamee gaariidha yaada jedhu qabu.
Keeyyattootni heerichaa hojiirra hinoolle kanneen akka keeyyata 49(5) waa'ee faayidaa addaa Oromiyaan Finfinneerraa argachuu qabdi jedhuufi keeyyanni waa'ee mirga namummaa ibsufaan waggoota 23f utuu hojiirra hinoolin jiraachuus ni eeru.
Keeyyati 30 waa'een walitti qabamuufi hiriira ba'uu, keeyyatini 31 abbaan barbaade yaada barbaade qabaatee ijaaramuu ni danda'a jedhu, keeyyatni 38 waa'ee filannnoo ibsu, keeyyatoonni 50 hanga 52tti jiraniifi waa'ee federaalizimii ibsan haalaan hojiirra oolaa akka hinjirre qeequ.
Heera irratti waldhabdeen jiraachuu ni mala. Heera mootummaa irratti waldhabdeen yeroo uumamu kan sirreessu Mana Maree Federeeshiniiti jenne yeroo heerichi ba'u. Miseensonni mana marichaa kan babahan paartiidhuma tokko keessaa waan ta'eef waldhabdee uumamu akka paartichaaf ta'utti murteessu. Kun sirrii miti jedhu.
Heera akka Macaafa Qulqulluufi Quraanaa hinjijjiiramu jechuurra ummatni bal'aan, hayyootni, abbootiin amantiifi paartiileen biyya keessaafi biyya alaa jiran hundi irratti mari'atanii fooyyessuu akka barbaachisu dubbatu.
“Heera kan baasu Mana Marii Bakka Bu'oota Ummataa waan ta'eef keeyyatoota heerichaa sirriitti otoo hojiirra hinooliin turaniifis manni marichaa gaafatamuu qaba. Mana marii miseensonni harka caalu Oromoo ta'anitti waa'een faayidaa addaa Oromiyaa utuu hojiirra hinoolin waggoota 23 lakkoofsisuun sirrii miti” jedhu.
“Waa'ee faayidaa addaa Oromiyaarratti manni marii ministirotaa wixinee qopheessee paarlaamaaf dhiyeesse keessatti wantoonni galuun irra jiraatu tokko tokko galaniiru. Garuu yaada ummatni Oromoo irratti mari'ateeraa jedhurratti gaaffiin qaba”.
“Heerri kan jedhu naannoo Oromiyaatiif bulchiinsi Finfinnee jedha malee waa'ee nama dhuunfaa Oromoo tokko waan jedhu hinqabu. Lafti Oromoota Finfinnee keessaa haa kennamu kan jedhu waa'ee nama dhuunfaati malee naannoo Oromiyaa bakka hinbu'u”.
Sirna federaalaatiin bulla, giddugaleessi sirna federaalaa kun Finfinneedha erga jennee itti waliigaluu qabna. Finfinneen kan hunda keenyaati jennee erga irratti walii gallee Finfinneen kan hunda keenyaa ta'uu qabdi. Finfinneen dur lafa Oromoo waan turteef kan Oromoo ta'uutu irra jira waanti jedhamu sirrii miti. Namootni dhuunfaa mootummaa federaalaafi bulchiinsa Finfinnee keessa hojjetan daldalaafi hojiilee gara garaatiin dhufanis jiru. Mirgisaanii akka heerri eyyamutti kabajamuu qaba. Finfinneen kan Oromiyaa waan taateef fudhachuutu nurra jira inni jedhamu anaaf rakkoo qaba jedhu Doktar Nagaasoon.
“Namootni Finfinnee keessa jiraataniifi naannoleen nutis waa'ee Oromiyaafi Finfinneerratti murteessuu qabna jedhan jiru. Kun sirrii miti. Finfinneen handhuura Oromiyaa waan taateef faayidaa Oromiyaan Finfinnee irraa argachuu qabdu heeraan taa'eera. Faayidaa addaa Oromiyaan Finfinneerraa argachuu qabdu kabajamuun lammiilee biroo keessatti sodaa uumuu hinqabu. Mirgi namummaafi dimokraasii nama kamiiyyuu akka kabajamuuf heeraan tumameera. Mirgi ummata Finfinnee keessa jiraatuu eegamuu qaba. Erga mirgoonni kunniin hundumaafuu kabajamanii waanti sodaa fidu hinjiru.”
Gama biraatiin bu'uura keeyyata 30n lammiin kamuu mana keessattis ta'e alatti walga'ee yaadasaa ibsachuuf mirga qaba kan jedhan Doktar Nagaasoon, garuu yeroo yaadasaa dhiyeeffatu akkama barbaadetti karaa qaamni, lubbuu akkasumas qabeenyi lammii biraa, ummataafi mootummaa hintuqamneen ta'uu qaba. Mirgi kun karaa mootummaatiin sirriitti kabajamuu qaba jedhu.
Akka Doktar Nagaasoon jedhanitti, qaamni hiriira ba'ee yaadasaa dhiyeeffachuu barbaadu dursee guyyaa, bakka, dhimmaafi nama hammanaa qabatee akka ba'u poolisii naannawa sanaatti beeksisuu qaba. Poolisiinis sa'aatii 48 keessatti haala jiru xiinxalee deebii kennuu qaba. Deebii poolisiin kennu kun dhowwuu ykn eeyyamuu miti. Dirqamni poolisii nageenya namoota ba'anii eeguufis ta'e yakka uumamuu danda'u ittisuuf humna qopheeffachuudha.
Humna isaa ilaalee yoo battala sanatti humna nageenya eegumsaa gahaa hinqabu yoo ta'e naaf obsaa jedhee guyyaan akka dheeratuufiif qaama hiriira ba'uuf gaaffii dhiyeesse waliin walitti dhufeenyaan hojjeta. Poolisiin sa'aatii 48 keesatti xalayaadhaan deebii yoo kennuu baate sa'aatii 72tti hiriira ba'uun ni danda'ama. Seerri kun qaamolee mootummaa birattis ta'e hiriira ba'an biratti sirriitti hojiirra ooluu qaba jedhu.
Lafumaa ka'anii har'uma hiriira nagaa bahuun rakkoodha. Hiriira nagaa ba'uun yaada ofii ibsachuun, karaa nagaatiin ta'uu qaba. Dhagaa darbachuufi qabeenya barbadeessuuf ta'uu hinqabu. Qaamni hiriira sana qindeessus jiraachuu qaba.
Sababa walitti bu'iinsa daangaa Oromiyaafi Somaaleetiin lammiileen kuma 600 ta'an qe'ee ofiiirraa buqqa'aniiru. Kun erga ta'ee ji'oonni lakkaa'amaniiru. Ummatni biyyattii gochicha ba'ee balaaleffaachuu qaba ture. Sochii Mootummaan Federaalaa dhimma kanarratti taasises laafaadha. Rakkoon kun kan uumame mootummaan waan bara 1997 daangaa naannolee lameenii ilaachisuun murteeffame hojiirra ooluu dhabuusaatiin waan ta'eef kun ammas itti yaadamuu qaba. Warra seeraan ala socho'aniifi rakkoo kun akka uumamu taasisuu keessaa harka qabanis seera jala oolchuu akka qabu dubbatu.
Waggaa lamaan kana keessatti namoonni baay'een hidhamaniiru. Isa duras kan hidhamaniifi hanga yoonaatti murtii hinargatin mana sirreessaa keessa jiran jiru. Ani balleessaniiru hinballeessine jechuu hindanda'u. Ani waantin beeku mootummaan kun akka isaaf ta'utti seera tuma. Murtees dafee hinkennu. Haalli kun jijjiramuu qaba.
Doktar Nagaasoon ibsa ADWUIn tibbana kennerratti nuuf kennaniin, “Ummata Oromoo heddu ajjeefame, qaamni hir'ate, qabeenyisaa manca'eefi buqqa'ee baqatee kaampii keessatti rakkataa jira, kan lakkoofsaan kuma 600 caaluuf aanga'oonni sababa ta'an ittigaafatamanii tarkaanfiin adabaa irratti fudhatamuu qaba.”
Rakkoolee armaan olitti eeraman furuuf paartiin biyya bulchaa jir paartiilee siyaasaa ummataafi hayyoota biyya keessaafi alaa mariisisuun daran barbaachisaadha jechuun yaadasaanii goolabaniiru.
Natsaannat Taaddasaafi Charinnat Hundeessaatiin
Argannoon odiitii qabatamaan hojiitti hiikamuu qaba
Itoophiyaa hiyyummaafi boodatti hafummaa keessaa ba’uuf tattaafachaa jirtutti baajanni waggaa waggaadhaan ramadamuufi qabeenyi biroon sirnaan ogganamuufi hojii hojiirra ooluun daran murteessaadha.
Maallaqa biyyattiin sabbata haadha hiyyeessaarraa eegalee bifa gibiraatiin sassaabdee deebiftee bu’uuraalee misoomaa ittiin babal'isuuf ramaddu sirnaan hojiirra oolchuun dirqama ta'us, babal'achuu sassaabdummaa kiraatiin walqabatee qisaasamni maallaqaafi qabeenyaa waajjiraalee mootummaa fooyya'uu gaafata.
Gabaasni odiitii gama kanaan akka biyyaattis ta'e naannoleetti yeroo adda addaa qaamolee dhimmi ilaallatuuf dhiyaatanis dhugaadhuma olitti eerre kan jabeessuudha.
Fakkeenyaaf, Manni Hojii Odiitara Muummichaa Oromiyaa gabaasasaa raawwii hojiisaa Caffee Oromiyaa baatii Adoolessaa darbe dhiyeesseen qisaamni qabeenya mootummaafi ummataarratti raawwatamu xiyyeeffannaa guddaa akka barbaaduu hubachiiseera.
Odiitarri ittaanaan mana hojichaa, Obbo Amantee Machaaluu tibbana akka jedhanitti, manni hojiisaanii aangoo seeraan kennameef irratti hundaa'uun sirna ittifaayyadama bajtaa, raawwiifi karoora hojii, dhimmoota faayinaansii, hojmaata malaanmaltummaan walqabatanirratti hojjetee argannoosaa qaamaa dhimmi ilaaluuf yoo dhiyeessellee tarkaanfiin sirreessaa fudhatamu laafaadha.
Manni hojichaa odiitii geggeesseen hanqinoota kaffaltii danbiifi qajeelfamarratti osoo hinhundaa’in raawwatamu, maallaqa hangaa ol kaffalamu, kaffaltii raawwatameef ragaan dhiyaatu dhabamuu, bittaan meeshaalee qajeelfamaan ala raawwatamuu, pirojektotaafi sassaabbii gibiraa fa'iin walqabatanirratti argannoo irra gahe qaama dhimmi ilaallatuuf dhiyeesseera.
Waajjiraaleen dhimmi ilaallatuufi qaamni gabaasichi dhyaateef garuu argannoo odiitii manni hojichaa ragaa qabatamaa wajjin qindeessee yoo dhiyeessellee ammayyuu tarkaanfiin sirreessaa fudhatamaa jiru ifatti hinmul'atu.
Kana malees sirna qabiinsaafi ittifayyadama meeshaaleerratti hanqinoonni hedduun jiru. Meeshaaleen bitaman hedduun sadarkaasaanii kan eeggatan miti. Haalli bittaas sassaabdummaa kiraatiif kan saaxilamaadha.
Waajjiraalee hedduu keessa sanadoonni baay’inaafi akaakuu meeshaalee ibsan hinjiran. Meeshaaleen bitamaniifi ergifaman akkasumas mankuusawwan keessa jiran hedduun galmee hinqaban.
Meeshaalee dhaabbataafi dhumeeyyii jiran sirriitti addaan baasanii beekuun rakkisaasha. Kun ammmoo abbaan fedhe qabeenya barbaade akka saamuuf karra kan saaquudha.
Keessumaa, Oromiyaatti konkolaattonni danuun waan ragaa hinqabneef qabeenyichi kan eenyuu akka ta'e hanga addaan baasuun nama rakkisutti rakkoon mudataa jira. Suphaa konkolaataatiin walqabatees hanqinoonni jiru. Suphaan konkolaataa qaama seeraan caalbaasii mo’ateen kan raawwatamu osoo hintaane namni fedhe qarshii fedheen bakka fedhetti suphisiisa. Kunis qisaasama maallaqaatiif sababa guddaa ta’aa jira.
Raawwiifi qulqullina pirojektota guguddoo naannicha keessatti hojjetamaa jiraniin walqabatees komii guddaan hawaasa bira jira. Odiitii taasifameenis ijaarsa pirojektotarratti hanqinoonni jiru.
Galii sassaabuurratti madda galii qorannoon deggaranii karoorsuufi galii duguuganii sassaaburratti rakkoo guddaatu jira. Kaffaltoota gibiraa hordofuufi to’achuun daran laafaadha. Sassaabbii gibiraa wanti walxaxaa taasisu kaffaltoonni gibiraa hedduun galmee qabaachuu dhabuudha.
Waajjiraalee naannicha hunda keessa rakkoon jiraatus kan Abbaa Taayitaa Daandiiwwan, Biiroo Bishaanii, Albuudaafi Inarjii, Biiroo Eegumsa Fayyaa, Ejensii Bittaa, bulchiinsa qorichaaafi to’annoo meeshaalee wal'aansaa, Abbaa Taayita Galiiwwanii, Biiroo Maallaqaafi Walta'insa Dinagdee ni eeramu.
walumaa galatti, yaadni odiitii digadee biyyattii baraaruuf sadarkaa gadaanaarra jiraachuu isa kan mul’isu waan ta’eef hooggantoonni manneen hojii mootuummaa xiyyeeffannoo kennuun qabeenyi muraasa qabnu haala dinagdaawaafi si’aawaa ta’een tajaajila ummataatiif oolchuun irraa eegama. Waajjiraaleefi dhimmi ilaallatuufi qaamni gabaasni argannoon odiitii dhiyaateefis tarkaanfii sirreessaa fudhachuu qabu.
Jaarsummaa aadaa Oromoofi ummatoota Benishaangul Gumuz
Ummatoota lammeen biratti jaarsummaan aadaa bakka olaanaa qaba
Itoophiyaan biyya saboonniifi sablammoonni 76 keessatti argamaniifi naannolee sagal qabdu yoo taatu, daangaa bulchiinsaa sababa godhachuun naannolee gidduutti walitti bu’insi takka takka ni oggaa uumamu mul'a.
Kun ta’us walitti bu’insa uumameen balaa hamaan osoo hinqaqqabiin mala aadaatiin dhimmicha gadi fageenyaan ilaalanii karaa salphaa ta’een furuuf yeroo kan fudhatu ta’ee argamee hinbeeku.
Sababnisaas saboonni waldaangessan hedduunsaanii gaa’elaan, afaaniin, aadaadhaan waan walmakanii jiraniif rakkoo uumame jaalalaan hiikuun alatti filannoon biraa hinjiru. Darbees sosochii hawaas dinagdee saboota gidduutti uumamu kanarraa hunduu fayyadamaa waan ta’eef waldhabdeen uumame dafee akka dhaabatuuf shoorri jaarsolii biyyaa guddaadha.
Jaarsi biyyaa akka Oromiyaattis ta’e akka Beenishaangul Gumuzitti kabaja waan qabuuf murtee jaarsi biyyaa dabarse hojiirra oola. Haaluma kanaan Oromoofi ummatoonni Benishaangul Gumuz kallattii lixaatiin kan waldaangessan yoo ta’u, sosochii hawaasummaatiin kan walitti hidhamaniidha.
Keessumaa odeeffannoon kitaaba, “Ethinography of Ethiopia” jedhamurraa arganne, dur Oromoonni jirbii gabaa Benishaangul Gumuziif yoo dhiyeessan warreen Benishaangul Gumuz ammoo warqee dhiyeessuun soosochii hawaas dinagdee isaaniirratti walutubuun as gahaniiru.
Yeroo tokko tokko dhimmuma faaydaa daldalarraa argamu kana wajjin walqabatee wayita walitti bu’insi mudatu jaarsi biyyaa naannolee lamaan keessaa babahan walitti dhufanii araarri akka bu’u gochaa turan, jirus.
Adeemsa kanaan sababa waldhabdeetiin dhiigni namaa akka hindhangalaane, lubbuun akka hinbaane, qaamni akka hin hir’anneef jaarsi jidduu galee mala furmaataa kenna, araaras buusa.
Araara barbaadame buusuufi walitti dhufeenya naannoolee lamaanii mijataa taasisuuf jaarsoliin naannoolerraa filataman kunneen sangaa qalmaa biftisaa adii lama qopheessu.
Sangoonni qalmaaf dhiyaatan kunneen bifti isaanii adii kan ta’eef ilaalcha qulqullummaa, muudaa hinqabneefi mallattoo dhiifamaafi nagaa buusuuti jedhamee waan yaadamuufi.
Sangoonni qophaa'an lamaan keessaa tokko Oromiyaarraa inni biraammoo Benishaangul Gumuziin kan dhiyaatu yoo ta’u, daangaa bulchiinsaa naannolee lamaanii irratti bakka ummatni walitti qabametti waleebbisanii qalmicha raawwatu.
Qalmi sangootaa namoota kabaja hawaasaa qaban naannolee lamaan keessaa filatamaniin erga raawwatee dhiiga sangoota kanneenii warabuun gabatee mijuutti walitti maku.
Walittimakamuun dhiiga kanaa ergaa, “Saboonni lamaan dhiigaan tokko. Kana booda waldhabdeen isaan gidduutti hinuumamu” jedhu of keessaa qaba.
Dhiigaan tokko ta’anii gargar bahuun, ija hamaadhaan walilaaluun akka aadaa jaarsa biyyaatti dogoggora waan ta’eef jiruufi jireenya tasgabbii qabu akka gaggeessaniif kan aggaamameedha.
Eddii qalmichi raawwatamee dhiignis walitti makamee booda foon affeelanii gabatee tokkotti dhiyeessanii wajummaan nyaachuun waleebbisanii araara buusanii galu.
Guyyaa araarri bu’erraa kaasee gadoo qabachuun hindandahamu. Waliif yaaduu, waliin nyaachuu, waliin dhuguu, gaddaafi gammachuu waliin hirmaachuun ittifufa.
Gochi aadaa akkasii barootaaf hojiirra oolaa kan ture yoo ta’u, guddina saayinsiifi teknolojii waliin walqabatee ilaalchi dur ture bakka dhabaa jira.
Dhaloonni haaraan biyyittiif abdii boruu ta’anis jaalalaafi nageenya naannolee lamaan gidduu jiru kana itti fufsiisuuf aadaa abbootii keenyaa dhaaluu qabu.
Waasihuun Takleetiin
Ayyaana Cuuphaa, duudhaaleen aadaafi jaalalaa calaqqisan
Itoophiyaatti ayyaanonni amantii waggaa wagaadhaan kabajaman duudhaa gama amantiitiin qabaniin gamatti duudhaa hawataa aadaadhaan walqabatanirraa ka'uun wayita ayyaanota kanneeniitti daaw'attoonni heddu as yaa'u.
Ayyaanota duudhaa kanaan badhaadhan keessaa tokko ayyaana cuupaati. Jalabultiin ayyaanichaa hordoftoota amantii Ortodoksii biratti kataraa jedhamee beekama.
Itoophiyaatti taabota baatanii ayyaana cuuphaa kabajuun kan eegalame bara mootummaa Atsee Gabramasqal (bara 1486-1500) akka ta'e himama.
Oggaa taabonni gara laga cuuphaa geeffamuufi deebifamu hordoftoonni amantichaa uffannaawwan gara garaatiin miidhaganii dhiironni shubbisaan dubartoonni ililleedhaan waa'elchu.
Cuuphaan kan kabajamu cuuphamuu Yesuus Kiristoos Laga Hordaanositti raawwatame yaadachuuf yoo ta'u, hordoftooni amantichaa duudhaasaa eeggatanii bishaan facaafachuun kabaju.
Ayyaanni cuuphaa sirna amantii maddiitti dhuudhaalee aadaas kan of keessatti qabateedha. Ayyaana kanarratti saboonniifi sablammoonni Itoophiyaa taphawwansaanii daran miidhagu afaanota adda addaatiin ni dhiyeessu.
Namoonni ayyaanicha kabajamuuf deeman walbeekanis beekuu baatanis gaafa sana wajjummaan taphatu, burraaqu, shubbisu.
Kanaan walqabatees ayyaanichi dargaggoota walkaadhimmachuu barbaadaniifis carraa gaarii ni uuma. Umanni ayyaana kana sanyiifi halluu otoo addaan hinbaasin tokkummaadhaan kabaju. Kanaafuu ayyaanichi ummata walitti dhiyeessa, aadaa walgargaarsaas ni guddisa.
Ayyaana cuuphaa kabajuuf lammiileen biyyoota adda addaa, dippiloomaatoonni, ambaasaaddaroonniifi qondaaltonni mootummaa olaanaan akkasumas abbootiin amantiifi amantoonni ni argamu.
Ayyaanni kun naannawawwan biyyattii hundatti yoo kabajamellee mogaalota Gondar, Laallibalaa, Maqalee, Aksuumiifi Finfinneetti sirna addaatiin iddoowwan qophaa'eefitti sirna ho'aadhaan ayyaaneffama.
Ayyaanonni amantii biyya keenyatti kabajaman akkuma irranatti eeruun yaalame aadaa waljaalalaa, tokkummaa, nageenyaa, walgargaaruufi walutubuu ummatootaa kan cimsan waan ta'eef lammiileen biyyattii duudhaa kana caalaatti cimsanii eeguun akka dhalootatti ce'u gochuu qabu.
Qophii tapha guutuu Oromiyaatiif taasisfamaa jiru
Taphni Guutuu Oromiyaa maqaa ammaa kana moggaafachuun dura Shaampiyoonaa Ispoortii Oromiyaa jedhamuun bara 1986 irraa kaasee waggoottan baay'eedhaaf adeemsifamaa tureera; hanga har'aattis adeemsifamaa jira. Maqaan kunis Mana Maree Ispoortii Oromiyaatiin jijjiiramuu akka danda'edha, kan hubatamu.
Tapha kanarratti Godinaaleefi Bulchiinsonni Magaalootaa sochi ispoortii taasisan keessatti walitti dhufeenya, jaalalaafi tokkummaa, akkasumas aadaafi duudhaa isaanii walirraa barachuufi wal-barsiisuu kaayyoo godhachuun waldorgomaa turaniiru.
Mootummaan Naannoo Oromiyaafi Biiroon Dhimma Dargaggootaafi Ispoortii Oromiyaas immaamataafi tarsiimmoo gama ispoortiin qabame daran milkeessuuf, “Oromiyaan burqaa qofa miti galaana atileetotaa ni taati”dhaadannoo jedhuun taphoota Guutuu Oromiyaa jedhamu kana gandaa kaasee hanga sadarkaa naannootti waggaa waggaadhaan adeemsisaa kan turaniifi jiraniidha. Taphichi baranas yeroo 24faf Amajjii 20 bara 2010 Bulchiinsa Magaalaa Bishooftuutti kan adeemsifamu ta'uu Biiroon Dhimma Dargaggootaafi Ispoortii Oromiyaa ibseera.
Ittaanaan Ogganaa biirichaa Obbo Fissahaa G/Mikaa'eel tibbana ibsa kennaniin, taphiwwan Guutuu Oromiyaa baranaa kanarratti bulchiinsonni magaalootaafi Godinaaleen martuu hirmaachuuf qophii olaanaa taasisaa turuusaanii himaniiru.
Qophii kanaafs godinaaleefi bulchiinsonni magaalotaa ispoorteessitoota ciccimoo qabatanii gosawwan ispoortii ittiin hirmaataniin sadarkaa sadarkaadhaan dorgommaa akka turan ibsanii, tapha kanarratti waliigalaan bulchiinsota magaalotaa 18fi godinaaleen Oromiyaa 20 ta'an hirmaachuun kan dorgomaniidhaa jedhaniiru.
Tapha Guutuu Oromiyaa baranaas kan keessummeessu bulchiinsi magaalaa Bishooftuus qophii barbaachisaa maraa xumuruudhaan keessummootashee simachuuf guyyicha hawwiidhaan eegaa akka jirtu hubachuun danda'ameera.
Manni Maree Ispoortii Oromiyaas shaampiyoonicha sadarkaa sadarkaan gaggeessuuf bajeta qarshi mil. lamaa ol ramaduusaa kan ibsan Obbo Fissahaan milkaa'inasaaf hordoffiin walirraa hincitne taasifamaa jiraa jedhaniiru. Kaayyoon tapha kanaas Tapha Guutuu Itoophiyaa 6fa barana ji'a Bitooteessaa qopheesummaa naannoo Tigiraayiin; Maqaleetti adeemsifamurratti taphattoota ciccimoo Oromiyaa bakka bu'uun hirmaatan filuuf ta'uusaas beekameera.
Taphni Guutuu Oromiyaa kun bara 1986 yeroo jalqabaaf magaalaa Jimmaatti kan adeemsifame yoo ta'u, hirmaatonni godinaalee Oromiyaa 12 irraa bobba'aniifi atileetonni 500 ta'an gosoota ispoortii shaniin waldorgomuusaanii kan yaadatamuudha. Jimmis ofumaan qopheessuun bara sana shaampiyoonaa ta'ee ture.
Balballoommii Oduu
Tashoomaa Qadiidaatiin
Guyyaan filannoo federeshinii kubbaa miilaa ammas dheerate
Filannoon pirezidaantummaafi koree raawwachiiftu hojii adeemsifamuuf karoorfame gaaffii, Federeeshiniin Kubbaa Miilaa Addunyaa(FIFA)n dhiheesseen yeroo arfaffaaf dheerachuusaa Federeeshiniin Kubbaa Miilaa Itoophiyaa beeksise.
Guyyaa filannoon itti adeemsifamu Amajjii 5 bara 2010 Naannoo Affaar, magaalaa Samaraatti taasifama jedhamee beellamni qabamus gara Guraandhala 24 bara 2010tti kan darbe ta'uusaa federeeshinichi addeesseera.
Federeeshiniin Kubbaa Miilaa Addunyaa(FIFA) tibbana xalayaa Federeeshina Kubbaa Miilaa Itoophiyaaf barreesseen akka ibsetti, filannoo dura federeeshinichi adeemsa isaarratti dhimmoota qoratu waan qabuufi guyyichatti bakka bu'oonni 'FIFA'fi 'CAF' sababa waancaa kubbaa miilaa Afrikaa adeemsifamaa jiruuf argamuu waan hindandeenyeef guyyaan qabame akka dheeratu gaafateera.
Filannoon pirezidaantummaafi koree raawwachiiftuu federeeshichaa adeemsifamuun kan isarra ture Sadaasa 1 bara 2010 ta'uu kan beekamuudha. Ta'us, yaa'ii mana maree federeeshinchaarratti gaaffii miseensonni dhiyeessaniin filannichi Mudde 16 bara 2010 akka adeemsifamu murtaa'us Federeeshiniin Kubbaa Miilaa Itoophiyaa ammoo gara Amajjii 5 bara 2010 dabarsuunsaa kan yaadatamuudha.
Guyyaan filannoon itti adeemsifamu akkaataa kanaan ammas si'a arfaffaaf fagaachuunsaa jaalattoota kubbaa miilaa, miseensotaa mana maree federeeshinichaafi kilabootaa biyyattii gaddisiisuu akka danda'e hubatameera.
Tashoomaa Qadiidaatiin
Seerri federeeshinii kubbaa miilaa biyyattii akka geddaramuu gaafatame
Filannoo pirezidaantummaafi koree raawwachiiftuu hojii Federeeshina Kubbaa Miilaa Itoophiyaaf dorgomaa kan jiran kaadhimamtonni naannoo Oromiyaa seerri federeeshichaa jijjiiramuu akka qabu ibsani. Kaadhimamtootnni kunneen kana kan ibsani wayita karoora hojiisaanii miidiyaaleef ibsa kennanittidha.
Pirezidaantummaaf dorgomaa kan jiran Obbo Isaayyaas Jirraa karoorasaanii akka ibsanitti, seerri Federeeshiniin Kubbaa Miilaa Itoophiyaa ittin hojjechaa jiru guddina kubbaa miilaa biyyattiirratti dhiibbaa olaanaa waan uumeef geddaramu qaba. Kunis, seera Federeeshinii Kubbaa Miilaa Addunyaa(FIFA)fi Konfedereeshina Kubbaa Miilaa Afrikaa(CAF) baasaniin alatti sochiin kubbaa miilaa taasifamaa jiraa jedhanii, kunimmoo seerota kanneen waliin waan walfaallessuuf jijjiiramuu akka qabu ibsaniiru.
Isaanis waggootan 23n darbaniif sochiwwan adda addaa koree kubbaa miilaa Oromiyaa keessatti taasisaa turuusaanii yaadatnii, muuxannoo olaanaa qabaachusaanitti pirezidaantummaadhaan gaggeesuuf dorgomaa jiraachusaanii himaniiru.
Akka ibsa kaadhimamaa kanaatti, seenaa kubbaa miilaa Afrikaa keessatti Itoophiyaan waancaa kubbaa miilaa Afrikaa akka jalqabamu adda dureedhaan ga'ee olaanaa taphattus ammaan tana maqaadhaaf malee kubbaa miilaarraa edda fagaattee oolee buleera. Biyyoonni kaleessa wayita gareen kubbaa miilaa biyyattii taphatu jajaa turan har'a ammoo Itoophiyaan duubatti deebi'uudhaan faallaasaa teessee ilaalaa jirtii, jedhaniiru. Kunimmoo dhaloota har'aa waliin bakka kaleessaatti deebisuuf ciminaan hojjechuun murteessaa ta'uusaa mul'isaa, jedhaniiru.
Rakkoolee gurmaa'ina ispoortii kubbaa miilaa keessatti mul'ataniin kan ka'e kufaatii garee kubbaa miilaa biyyaaleessaaf qaamni abbummaadhaan itti gaafatamu waan hinjirreef seerri haaraa bahu akka falaatti kan fudhatamu ta'uusaa himaniiru.
Koree raawwachiiftuu hojiif Oromiyaa bakka bu'uun kan dorgoman Doktar Haayilee Ittichaafi Obbo Kamaal Huseen gamasaaniin, kufaatii ispoortii kubbaa miilaa Itoophiyaa baraaruuf walta'iinsaan hojjechuun barbaachisaa ta'uu eeraniiru. Furuufis nuffii malee kan hojjetan ta'uusaaniis ibsaniiru.


text:
(Oromedia, Melbourne, 27 Ebla 2013) Sabboontoti Oromoo biyya Australia magaalaa Melbourne keessa jiraatan Guyyaa Gootota Oromoo sirna miidhagaa, imimmaanii fi callisaan guutameen kabajatan.
Sirna yaadannoo dungoo qabsiisuun eegalame kana irratti hirmaattonni bakka taa’anii ka’anii gootota Oromoo bilisummaa Oromoof wareegaman daqiiqaa muraasaaf yaadatanniru.
Sirna kana haasaan Dura Taa’aan Konyaa ABO Victoria, Jaal Bantii Oliiqaa dubbii dubbatan keessatti guyyaa kana ‘yeroo yaadannu, waan goototi keenya dalaganii darban fakkeenya godhachuun waan nurraa eegamu kennuuf yeroo itti hirbuu keenya haaromsannuu dha,” jedhan.
“Gootota keenya wareegaman yeroo yaadannu gadda guddaatu nutti dhagayama,” kan jedhan Jaal Bantiin, “haata’uutii wareegaa gootota keenyaan injifannooleen argaman akka jabaannee Kaayyoo isaan wareegaman milkeessuu irratti hojjannu nu taasisa,” jedhanii jiru.
Jaal Gaashuu Lammeessaa, MGS ABO fi Gaafatamaan Birkii Beeksisii fi Odeessii Alaa, gama isaaniitiin sirna baniinsa guyyaa yaadannoo kana irratti dubbii dubbataniin Guyyaan Gootota Oromoo “guyyaa seenaa fi eenyummaa Oromoodeebisanii jiraachisuuf wareegota baafaman mara itti yaadatamuu dha,” jedhan.
“Wareega gootota Oromootiin seenaa fi eenyummaan Oromoo badii jalaa bararee sadarkaa olaanaatti deebi’aa jira,” kan jedhan Jaal Gaashuun, “ goototi Oromoo guyyaa kana wareegaman kanneen seenaa fi eenyummaa Oromoo badii jalaa oolchuuf wareega ulfaataa baasan waan ta’aniif bara baraan yaadatamaa jiraatu,” jedhan.
Waraanni Bilisummaa Oromoo akkuma kaleessatti ergama isaa bahuu jabeessee akka jiru kan ibsan Jaal Gaashuun, “dhalooti haaraas biyya keessatti bifa Qeerroon walijaaranii qabsoo Bilisummaaf tinnisa jabaa gochaa jiran,” jedhanii jiru.
Sabboontoti guyyaa gootota Oromoo kana irratti argamanis walaloo gootota Oromoo faarsanii fi leellisan dhiyeessuun ayyaanichaaf miidhagina kennanii jiru. Dhalooti Qubees walaloo gootata Oromoo roga hundatti otuu falmaa eenyummaa gaggeessanii wareegaman faarsus dhiyaatee jira.
Sirna kana irratti seenaa Oromoo balleessuuf shiroota olaanaa hojjatamaa turan jalaa bahuun kan danda’ame jabinaa fi kutannoo ummati keenya qabuun ta’uu illee ibsamee jira.
Qophiin caalbaasii fi madda galii illee meeshaalee gurgurtaaf dhiyeessan irraa galii maallaqaa kan qabsoo bilisummaa Oromoof oolu maddisiisanii jiru.
Ijoolleen, jaarsoliin, dargaggooti fi shamarran Oromoo alaabaa Oromoon faayamanii sirna kana irratti hirmaatanis, dhalooti haaraan seenaa guyyaa kanaa sirnaan akka hubatutti barreessanii kaayuun barbaachisaa akka ta’e ibsanii jiran.
Guyyaan gootota Oromoo kun wareega ulfaataa ilmaan oromoo dirree falmaa keessatti baasaa jiran yaadachuuf bara 1980 irraa
eegalee dirree falmaa fi maadhee biyyaa keessatti kabajamaa dhufe. Yeroo ammaa kanatti immoo guyyaan kun dirree falmaa fi biyya keessaa bira darbee addunya mara, biyyoota sabboontoti Oromoo, keessa qubatanii jiran keessatti
sadarkaa olaanaan kabajamaa jira.
Guyyaan kun Oromoo akkamii akka taane qofaa otuu hin taane, saba akkamii akka taanu illee kan nuuf akeekuu guyyaa seena qabeessa ta’aa akka jiru hayyooti hedduun ibsaa jiran dha.


text:
Yoo kaane hin dhabnu bilisummaa by Anonymous / go back to Fourth Issue
Yoo kaane hin dhabnu bilisummaa
Dammaqaa ka’aa, maaliif gadi jennaa ?
Yeroon keenya ammaa, mataa olqabannaa
Tan duraatuu nu geessii, gadi qabaan diinaa
Harras jaluma ciisuuf, callifnee tetteenyaa
Gogaa akkamii uffannee , dhiiga akkamii qabnaa?
Kan nurratti hadoodee, taa’u qabsoo diinaa
Silaa akka gabrummaatii, lafarraayyuu dhumnaa
Kan jirutu horaa, akkamiin dhabamnaa ?
Osoo biyya qabnuu , irra jiraachuu dadhabnee
Osoo afaan qabnuu, diinaan lugaamamnee
Roorroon nu baaftee, biyyarraa baqannee
Kan biyyatti hafnes, beela mudannee
Kuun rasaasaanuu dhumaa, salphumatti ajjeefamee
Gatiin lubbuu keenyaa , tayfiitti madaallamee
Namaan gadi taanee, namummaa dhabne.
Harras akkasumaa, nuti coraa hin qabnuu
Kan siree korree, hirriibaaf kurruufnuu
Yaa ummata keenya, dammaqaa haa kaanuu
Namaan wal qixxaachuuf, nutis haafalmannuu
Qabeenya keenyarratti, falmii haa garsiifnuu
Usnee tattaa’uu mitii, gamuma hundaanuu.
Kan qawwee hidhates, rasaasa qabatee
Kan barnoota qabus, qalama fudhatee
Dubartiif dhiiraan, hundumtuu hirmaatee
Qooda qaburratti, dirqama bahatee
Akka nama bilisoomee, osoo tahuu baatee
Gabrummaa jalaa bahuuf, ka’ee dhidhiitatee
Silaa diina ufirraa buusuun, way fagoo taatee ?
Garuu waatu jiraa, san nu martuu ni beeynaa
Tan gufuu nutti taatee, bilisummaa teenyaa
Isiittis ni duullaa tunis waan salphinaa
Fira ofii dhiifnee, alagaaf bitamnaa
Mammaaksa Oromoo, kan dabre hubannaa
Gorsaaf nuu dhiisanii, daganne moo beeynaa
Akkana jedhaa kunoo, ilmoon bofaa bofumaa
Alagaan waa siif hin godhuu, firumatu sitti aanaa
Lakki mee hubadhuu, itti yaadi kanaa
Numatu wal dhibee, jechuun salphinaa
Nyaata kokkee laallee, ummata keenya hubnaa
Isaan jechuun ammoo, abbaaf haadha keenyaa
Qarshiitti gurgurree, qabeenyaan jijjiirannaa
Tan boodaa hin laalluu, tan ammaa qofa garraa
Yoo beelofnes , jabeeffachuu dadhabnaa
Lakki mee hubadhuu, itti yaadi tanaa.
Bu’aa siif qabaa, firatu sitti aanaa
Qabsoo bu’aa hin qabne, dhiisi harran tanaa
Tan haqatti hiriirii, ka’i waliin kaanaa
Kaayyoo dhugaa taate, waliin jabeeffannaa
Yoos qabsoo taatii, tan firaaf falmannaa
Tan duraanii kijibaa, maaliif wal sossobnaa
Ammas gaafiin keenya kanaa, isarratti du’uu qabna.
Kan ormaa saamuufii mitii, kan keenya bilisa baafnaa
Afaanii fi aadaa keenya, jennee ni guddifannaa
Koottaa nuu baraa mitii, keenyuma barsiifannaa
Lafa baldhoo qabnaa, hin jenne teessan nuuf muraa
Nuu dhiisaa jennee teenya, tanuma gaafa duraa
Jennaan nu didanii, balleessaa maal qabnaa ?
Nutis tanuma jennee, addunyaatti himannaa
Garaa jalaanis, isii wawwaraanaa
Tana hin dhiifnu kaa, isiirratti ni dhumnaa
Mirga rabbi nuu kennee, isiif jennee dhiifnaa ?
Yoo dubbiin jabaattees, tahuu hin ooltu boodaa
Lola mancaaf albee, tan gaafa Ruwaandaa
Tan halkan tokkotti dhume, kumaatamni ummataa
Sanuu caalchifnee, godhuun ni salphataa
Akka lukkuu qufaan qabe yeroo ammaa
Barbaadanii gubuudha, maal qabnaaf beellama
Rabbiin nuhaa gargaaruu, kan jenne hundumaa
Nutis yoo kaane, hin dhabnu bilisummaa.
______________________


text:
Abbaa isaa ka ufiifuu durii dorgommii boksii,buuyyaa ykn tantoommuutin addunyaa iratti beekamutti ilma isaa leenjifatee asiin gahate.
Floyd Maweather “Money Man” ka gama mirgaati mullatu kun atileetii Amerikaa harkii isaa dorogmmii akkanaa irratti dureessa beekamaa tolche.
Floyd dorgommii dirree seenee jennaan nama harkii isaa itti qajeelee dhahee cinaacha lafaan gahu malee hin deebi’u.
Nami kun nama ganna 40ti haga ammaatti marroo 49 dorgome ta guyyaa dheegaddaa waliin marroo 50essoo moo’ate.
Dorgommii haga ammaatti taphate 50 keessaa 26 knock out( dhahee lafaan dhahee) moo’e.
Yoo Guyyaa dheengaddaallee atileetii Irish dorgommii UFC(Ultimate Fighting Championship) irratti maqaa baafate Connor McGregor wal dorgomellee akkana tolche.
McGregor nama ganna 29ti.Marroo 24 dorgomee marroo 21 moo’ee tana keessaa 18 dhahee lafaan dhahee (knock out)n moo’e.
Jara kana guyyaa dheengaddaa Amerikaa magaalaa Las Vegas hoteelii MGM keesstti walti gadi lakkisan. Nama miliyoona dhibba hedduutti TV fi achitti dhufee daawwate.
Akkana wal tolcha dibbi, dibbi! buffi, buffi!,dha,dhaa!,ka, kakkaka,akkana wal dhaanaa wal tittimsaa,hafuura wal kutan.Daqiiqaa 3 wal dhaanaa daqiiqaa 1 hafuura fudhachaa walti deebi’an.
Wal dorogmmii boksii,addunyaa marroo 12 daqiiqaa sadii sadii wal dhaanani daqiiqaa 36tit fixatan.Floyd ammoo daqiiqaa 30essoo irratti marroo 10essoo irratti moo’e.
Giloovi,wannii jarii harkatti naqatee waliin dhaanu giraama 226 ulfaatti.Floyd dorgommummaa akkanaa tanaan doolara miliyoona hedduu harachaa bahee miliyoona dhibba hedduu kennaniif malee hin tapahtu.
Eeguma ganna lamaan duratti dorgommii dhiise ammallee McGregor waliin dorgomuuf itti deebi’e.
“Dhugama isaanii jedhaa asii achi itti hin deebi’u.Daqiiqaa 36 keessatti namii doolara miliyoona 350 argachuu hin feene jiraa? Tanaaf itti deebi’e,” jedhe Floyd.
Jari kun wal dorgomuun duratti ji’a caalaa biyya akka akkaa dhaqee walti dhaadachaa akka namii bahee isaan filatu gaafachaa bahe.
“Dhahee liphi si tolcha,sekondi diqqoo keessatti cinaachaaa lafaan si gahaa.Harka kiyya irraa hin haftuu,” fi waan hedduu waliin jechaa bahan.
Harkii isaanii akka dhagaachaa darbatanii hargufamaa fuula keessa nama dhufa.Waan itti qajeele hin tittimsaa ykn hin gaggabsa.
McGregor nama dorgommi ‘martial art’ irratti guddoo beekamu.Dorgommii Floyd waliin dormge irraa doolara miliyoona 30 caalaa argate.
“Horii diqqaa hin argannee beeki” jedhee gammachuun dubbate.Yoo walumattu deebisan ammoo ka innii beeksisa irraa argate waliin innilleen haga doolara miliyoona 100 caalaan galate.
Floyd lammata dorgommitti hin deebi’u jedhee kakatee McGregor ammoo irrumatti ilaallaa jedhe.Hagasitti waan tuulatan mi’eeffachaa ta itti aantu eegatan.