text:
Qulqullina Qalbii-Kutaa 3ffaa
Insha Allah har’as dhukkuba qalbii fi qoricha ishii itti barbaaduf ni carraaqna. Yommuu namni dhukkuba qaamatin qabamuu ‘Ah, na dhukkube, gara mana yaalaa na geessaa, ogeessa natti barbaadaa…’jedhaa mitiree? Kan dhukkuba qalbiitin qabamee hoo maal jedhinna laata? Yeroo baay’ee dhibeen qalbii namatti hin beeksisu. Gadaa dhaloonni itti bade kanatti dhukkuba qalbii namni ofirratti beeke fayyisuuf carraaqu Insha Allah dhugumatti inni nama qaroo fi milkaa’uf carraaqudha. Jijjirama yeroo jedhamuu ‘Keessaa gara alaati’ moo ‘Alaa gara keessati’? Baay’een keenya jijjirama fiduuf ‘alaa gara keessatti’ carraaqa jirra. Kana jechuun keessa keenya osoo hin jijjiriin alaa fi naannoo keenya jijjiruuf carraaqna. Qabeenya baay’ee walitti kuusun ‘Abbaa Qabeenya’ akka jedhamnu barbaanna. Namoota biroo waliin wal dorgomuun takkamaan beekkamaa ta’uu barbaanna. Jijjiramni dhugaan dhufuu kan danda’uu ‘Keessaa gara alaatti’ jalqaba keessa kee qulqulleessuf carraaqi. Ergasii alaa fi naannoo kee sirreessun ni salphata. Of tuluun, sobuun, waanyuun, jibbii, dharrii dhibeewwan keessa keenyarraa burqanii mitiree? Dhibeewwan kanniin baadhanne osoo adeemnu alaa fi naannoo keenya jijjiruu dandeenya ree? Haayyee gara mata duree ijoo har’aa keenyatti isin haa dabarsuu.
Boonuu/Of Tuulu
Of tuulun amala fafee fi hin jallatamneedha. “Of tuulun (kibir) amala keessatiif kan ta’uudha. Amalli keessaa kuni gara alaatti ifatti bahuun qaamolen yoo hojjataman takabbur jedhama.” Of tuulun iblisaan jalqabamee. Ani isa olii, amaloota kana kana qaba jechuun wanta ajajame irraa garagale. ajaja Rabbii irraa fincile. Namni of tuulus haaluma kanaan ajaja Rabbii irraa fincila. badii hamaaf of saaxila.
Ergamaan Rabbii (SAW) waa’ee of tuulu haala kanaan nuuf ibsu:
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ” لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ كِبْرٍ ” . قَالَ رَجُلٌ إِنَّ الرَّجُلَ يُحِبُّ أَنْ يَكُونَ ثَوْبُهُ حَسَنًا وَنَعْلُهُ حَسَنَةً . قَالَ ” إِنَّ اللَّهَ جَمِيلٌ يُحِبُّ الْجَمَالَ الْكِبْرُ بَطَرُ الْحَقِّ وَغَمْطُ النَّاسِ ” .
Abdullah ibn Mas’uud (RA) akka gabaasanitti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: Namni hanga misqaala zarra (firii xaafii, hanga atami) kibir (boonuu) qalbii keessaa qabu Jannata hin seenu. Namtichi tokko ‘Namni tokko uffata gaarii fi kophee gaarii akka qabaatu ni jaallata. (Kuni boonuu ta’uu ni danda’aa?]’ jedhe. Ergamaan Rabbiis ni jedhan: Rabbiin bareedadha, bareedinna ni jaallata. Garuu kibir(boonun) jechuun haqa baxar (fudhachuu didu, tuffachuu, itti qoosu) fi namoota gadi xiqqeessudha.” (Sahih Muslim)
Hadiisa kana yoo ilaallu nuti eessa jirraa? Haqa fudhataa jirraa? Namni yommuu waa’ee Islaama nutti haasawu yookiin Qur’aanan nu gorsu isarraa ni fudhannaa? Of tuulun badaa fi dhuma hamatti nama geessu Ergaa Rabbii fudhachuu didudha. Qur’aana fi hadiisa fudhachuu didu fi itti qoosudha, ibaada Rabbii irraa garagaluu fi itti boonudha. Dhugumatti Rabbiin warroota kanniini adabbii hamaa waadaa seenefii jira.
“Yeroo keeyyatoonni (Aayanni) Keenya isarratti dubbifamtu, akka waan hin dhaga’initti, akka waan gurra isaa lamaan keessa duudummaan jiru boonaa ta’ee irraa garagala. Adaba laalessaan isa gammachiisi.” Suuraa Luqmaan 31:7
“Gooftan keessan ni jedhe “Na kadhaa isiniifan awwaadhaa. Dhugumatti warroonni Ana gabbaruu irraa boonan salphattoota ta’anii Jahaannam seenuf jiru.” Al-Gaafir 40:60
Gosoota Boonu
Boonun gosoota baay’ee qaba. Isaan keessaa mee muraasa maqaa haa dhofnu.
1.“Akkuma armaan olitti jedhame yommuu namtichi haqa fudhatuu diduu fi haqa faalleessuf mormii sobaa yommuu dhiheessu namtichi kuni of tuulaa jira jechuudha.
2.Yommuu namtichi bareedinna, qabeenya, uffata gaarii,nyaata, mana ofii dinqisifachuun namoota biroo ol of guddisee of ilaaludha. Qabeenya ofii dinqisifachuun ani hundaa olii jedhe yommuu yaadu of tuulaa jira jechuudha.”
Qur’aanni namticha hiriyyaa isaatin qabeenyan of tuulaa itti haasawu haala kanaan nu hima. “
“Inni fuduraa (firaafire) qabaa ture. Hiriyyaa isaa waliin osoo haasawu”Anatu qabeenyan si caala. Gosaanis sirra jabaadha.”,jedheen.” Suuraa Al-Kahf 18:34
Meeqa keenyatu qabeenya fi gosaan of tuula. Namoota nuu gadii akka namaatti isaan hin lakkoofnu. Gonkumaa qabeenyi qabnu nurra kan hin fudhatamne goone ilaalla. Qabeenya fi sadarkaa keenyan namoota miidhuf yaalla.
3.Beekumsaan of tuulu– namoonni tokko tokko akka waan waa hundaa beekanuu beekumsa xiqqishuu qabanitti of tuulu. Ni beeknaa malee hin beeknu hin jedhan.
Miidhaa fi dhuma boonu
Akkuma Aayatoota Qur’aana armaan olii keessatti ilaalle boonun badii guddaaf nama saaxila. Namni sababa of tuulutin haqa ibidarraa isa baraaru dhiisa. Haqaaf osoo hin ta’in jalqaba fedhii ofiitif bitama. Yoo haqa fudhate hordofe namoonni gadi na xiqqeessu danda’u, ani isa caalaa beekadha kanatu haqa natti himaa?’jechuun wanta isa fayyadu irraa dheessa. Yeroo amma garmalee nama ajaa’iba! Namoonni waa’ee Islaama yoo itti haasayan, “Aalimni keenya nu barsiisu heda, daawwan kee hin dhumu, tan akka teeti tanatu Islaama natti himaa, wanta jettu nan beekaa maal natti odeessita…” jechun dhugaa irraa garagalu. Garuu osoo waa’ee kubbaa miilaa yookiin sayintistii tokko itti haasayin gurra qeensani dhageefatu, wanta isaan hin fayyanne irratti sa’aati gubu. Kana of tuulu jechuun. Gorsa nama fayyaduu irraa garagalanii oduu hin fayyannen sammuu ofii xureesudha. Gorsa gaaritti gurra cufatu, oduu jireenya isaani keessatti homaa hin daballeef gingilchaa gurraa banatu. Miidhan kanaa maal ta’e ree?
Ani hundaa olii jechuun dhaadachuu, beekumsa xiqqoo qabaniin ani beekadha jedhanii balbala beekumsaa fi gammachuu ofirratti cufuu ta’e. Haqa namaa fi ofii hin bekan. Haqa malee nama miidhu.
Dhibee of tuulu kana baay’een keenya ofirratti hin beeknu. Namoota meeqa gadi xiqqeessina. Yaada walirraa fudhachuu hin barbaannu. Tan akka teeti tanatu na gorsa waliin jennaa mitiree yommuu of tuullu? Faayda waliirraa argachuu qabnu osoo hin argatin jaamaa taane hafna.
“First seek to Understand, then to be understood”
Jalqaba hubachuuf fedhii qabaadhu ergasii akka hubatamtuuf fedhi.
Kana jechuun jalqaba namoota biroo wanta isaan jedhan sirnaan dhageefadhu, itti hin boonin; ergasii immoo namoonni akka si hubataniif sirnaan itti haasayi. Dhibeen keenya guddaan kana- sirnaan wal hin dhageefannu, wal tufanna, yaada walii hin kabajnu, yeroo hundaa yaada kiyyatu caala, anatu beekumsa isaa caalaa qaba jenna. Mee yommuu walitti haasofnu osoo wali hin tufatin sirnaan wal haa dhageefannu. Wanta hin beekne walirraa baranna, wal kabajna, jaalalli nu jiddutti ni uumama. Ergamaan Rabbii(SAW) Musliimoota dhiisati yommuu mushrikoonni itti haasayan sirnaan dhageefatu. “Haasawa kee fixxe.” Jedhuun. Ergasii yaada ofii dabarfatu. Haala kanaan mushrikoota moo’atu.
Tokkummaan akka hin uumamneef sababa kan ta’uu keessaa tokko of tuulu, wal tuffachuu ,wal dhageefachuu dhiisu, yaada walii kabajuu dhiisudha.
Dogongora walirra barbaadun karaa nama san ittiin gadi xiqqeessinuun barbaanna. Dogongora keenya ifatti kan mul’atu dhiisne kan namoota biroo kan hin mul’anne barbaadun, ebalu nama akkasiti, jenna. Dogongora namoota ilaaluun kan keenya immoo dagachuun maleykaa goone of ilaalun namoota biroo gadi xiqqeessina. Kuni immoo baditti nu geeessa.
Sababa of tuulutin namoonni daangaa namoota biroo darbu. Kan humna qabu dadhabaa irratti ijjata. Garuu dhumni namticha of tuulu salphinnaa fi kasaaradha. Ergamaa Rabbii(SAW) akkana jedhan:
“ يُحْشَرُ الْمُتَكَبِّرُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَمْثَالَ الذَّرِّ فِي صُوَرِ الرِّجَالِ يَغْشَاهُمُ الذُّلُّ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ فَيُسَاقُونَ إِلَى سِجْنٍ فِي جَهَنَّمَ يُسَمَّى بُولَسَ تَعْلُوهُمْ نَارُ الأَنْيَارِ يُسْقَوْنَ مِنْ عُصَارَةِ أَهْلِ النَّارِ طِينَةِ الْخَبَالِ ”
“Warroonni of tuulan suuraa namaatin guyyaa Qiyaama mixii fakkaatanii walitti sassaabamu (kaafamu). Gara hundaan salphinni isaan haguuga; mana hidhaa Jahannam keessa jiru Buulas jedhamutti harkifamu. Ibiddi garmalee hoo’an isaanirratti olbaha. Xiinatal Khabaal (dhangala’oo fooli badaa qaama warroota Jahannam keessaa yaa’u) obaafamu (akka dhugan taasifamu). “ (Jaami’a At-Tirmizi )
Kuni hundi sababa isaan addunyaa irratti garmalee of tuulanii fi daangaa darbaniif. Of tuulun daangaa Rabbii nama wallaalchisa. Namoota irratti daangaa akka darban nama godha.
“Ishee keessatti kan haftan ta’aati balbaloota Jahannam seenaa,”isaanin jedhama. Dhugumatti teesson warroota boonanii waa fokkate!” Suura An-Nahl 16:29
Qoricha of tuuluu
Hirriba itti lixne keessaa dammaqne of tuuluf qoricha yoo itti barbaanne ni arganna. Dhibee of tuulu fayyisuuf:
1.Of beeku– ani eenyu jedhanii of gaafachu barbaachisa. Eessarra dhufe, garamitti deemaa jira, eessan jira jedhanii of gaafachudha. Bishaan furrii fakaatu irraa uumame. Kanaafu anaaf of tuulun ni malaa? Amma bakki jiru eessa? Humna kiyya qofaan as gahe? Humnaa fi beekumsa kiyyaan as gahe, qabeenya argadhe yoo jedhe, wanta Qaarun irra gahe hubachuun qaba. Qaarun qabeenya baay’een kennameef. Sadaqaa kennadhu yoo jedhamu, ‘Sadaqaa maalii! Kuni qabeenya kiyya, humnaa fi beekumsa kiyyaan argadhe’ jedhe of tuule. Dhumni isaa maal ta’e ree? Isaa fi qabeenya isaa ardiin akka liqimsitu Rabbiin godhe. Kanaafu wanta Rabbiin naa kenne irratti akkamitti boonaa? Yeroo fedhe narraa fudhata. San booda harka qullaa hafa.
Beekumsaanis akkamitti boonaa? Meeqa kamtu beekumsa qaba osoo jedhu maraata ta’e. Beekumsi ani argadhees Rabbirraayi, yoo fedhe sammuu irraa ni haaqa. Kanaafu of tuulun akkamitti naaf malaa/ta’aa? Jenne of haa gaafannu. Mee naannoo keenya haa mil’annu namoonni of tuulan dhumni isaani maal akka ta’e. Gariin dhibeedhaan rakkatu, gariin qabeenyi qaban guutun jalaa barbadaa’a, gariin salphinna keessaa hin baanetti taruu… Baruumsa isaan irraa fudhachuun gadi of qabuu qabna.
2.Cubbuu fi dogongora ofii waliin ko’oomu– namni cubbuu ofii yoo irraanfatu fi dogongora namoota yommuu barbaadu, boonaa ardii irra adeema. Namni cubbuu ofii yommuu beeku hangam akka dadhabaa ta’e ni beeka. Hojii gaggaari baay’ee yommuu hojjattu sheyxaanni cubbuu kee si irraanfachisuun akka boontu si godha. Ergasii waxmadii isaa keessa seenta. Namoota si caalan akka tufattu si taasisa. Yaada isaani akka hin fudhanne si godha. Karaa kanaan sheyxaanni namoota amantii keessaa isaan baasa. Kanaafu hojiin kee baay’ee yommuu sitti fakkaatu cubbuu kee yaadadhu of gadi qabi. Namoonni baay’een hojii gaarii si caala akka hojjatan yaadadhu. Hojiin gaariin kamiyyuu ati hojjattu mataa keetif carraaqa akka jirtu beeki- sadaqaa yoo kennatte guyyaa Qiyaama mindaa argachuuf deemta, namoota karaa sirritti yoo qajeelchite boru mindaa argatta. Kanaafu mataa keetif carraaqa jirta. Hojii gaarin of tuulun nuuf ni malaa ree?
Hojii gaarii san kan hojjatu mataa keetin osoo hin ta’in hayyama Rabbiitin akka ta’e hubadhu. Cubbuu irraas kan eeggamte rahmata Rabbiitin akka ta’e beeki. Namoota meeqatu cubbuu keessatti borcamuun jireenya isaani balleessaa jiru. Osoo rahmanni Rabbii si bira jiraachu baate silaa atillee akka isaani akka taatu yaadadhu. ‘Rabbii kanarraa na baraaref galanni haa galu.” Jedhi. Hangam dadhabaa akka taate hubadhu. Cubbuu irraayis eeggamu hin dandeessu rahmanni Rabbii si bira yoo hin jiraatin, hojii gaariis hin hojjattu Rabbiin yoo hin hayyamiin. Hangam dadhaboodha nuti! Kanaafu of tuulun nuuf ni malaa ree?
3. Dogongora ofii amanuu– namoonni yommuu dogongoran yaada sadarkaan kiyya ni hir’ata jedhuun dogongora ofii sirrii akka ta’ee mirkaneessuf carraaqu, hin amanan. Kuni immoo of tuuludha. Yommuu dogongorte,’Dogongorri kiyya, amane jira.’jedhii yeroodhan rakkoon akka hin uumamne balbala itti cufi. Hin mormiin. Sadarkaan kee gadi hin bu’u hin sodaatin.
4.Miidhaa of tuulu hubachuu– dhumni namoota of tuulanii maal akka ta’ee hubachuun of tuulu irraa fagaachu dandeenya. Dhumni isaan dhaqabe nullee akka hin dhaqabne barnoota irraa fudhachuu qabna.
5.Du’aayi gochuu– sheyxaanni karaa hin beekamne adda addaatin nama gowwomsa. Sheyxaana irraa tiikfamuuf karaan tokkichi du’aayi gochuu, Rabbiiti mangafachuu fi beekumsa barbaadudha. Yommuu sheyxaanni akka of tuultu si taasisu, “A’uzu billahi mina sheyxaani rajiim.” İrra deeddebi’i jedhi. Badi asii jedhiin. ‘Yaa Rabbii boonu irraa na tiksii. Sheyxaana irraa na tiksii.” Jedhii Rabbitti warwaadhu.
6.Ol guddisanii of yaadu dhiisu– karaan biraan sheyxaanni nama ittiin gowwomsi, ‘Ani beekadha, yaadni kiyya hunda caala, ani nama hundarra gaariidha…’yaadota jedhan qalbii irratti darba. Yaadonni akkana yommuu sitti dhufan A’uzu billahi mina sheyxaani rajim’ jedhi. Sammuu fi gurra kee banaa godhii yaada namoota biroo dhageefadhu. Of gadi qabi. Namni akkuma Rabbii jedhe of gadi qabuun sadarkaa fi jaalalli isaa dabalamaaf. Kan of tuulu immoo wanti inni argatu jibbaa fi salphinna. Namoota waliin barnoota irraa fudhachuuf yookiin gara daandii sirritti qajeelchuf yoo ta’ee malee guddinna kee itti agarsiisuf isaan waliin hin mormiin.
Barreefama har’aa Aayatoota Qur’aanatiin gudunfa.
“Boonaa maddi boqoo kee namoota irraa hin garagalchiin. Dachii keessas of tuulaa hin deemin. Dhugumatti Rabbiin of tuulaa, of dhaadaa hundaa hin jaallatu. Deemsa kee keessatti giddu galeessa ta’i; sagalee keetis gadi qabi. Dhugumatti irra jibbamaan sagalee sagalee harreeti.” (Suuraa Luqmaan 31:18-19)
Alhamdulillah Rabbil Aalamiin. Yaa Rabbii qalbii teenya boonuu irraa qulqulleessi. Warroota si jadhanii gadi of qaban keessaa nu taasisi.


c: text/html

text:
Bosonni Saambiisa Kaaba Naayigeeriyaatti argamuu oggoota dheeraa booda harras dahoo milishoota Bokoo Haraam ta'uu itti fufeera. Erga bokko haraam dhahuudha Saambiisaatti dulli ji'a bitootessaa banamee. Koloneeloota Kaameeruun ergama kanaaratti hirmaatan keessaa Koloneel Boowubakar Bakarii akka jedhutti , biyyi isaa erga haleellaa akkanaa irratti hirmaachuu qabdee oggaa tokko darbeera. Loolotoota Kaameeruun achi ergite keessaa lama jalaa du'uu , 30 immoo madaahuu biyyittin beeksisteetti.
Bosonni Saambisaa faraan guudaa fi gaaraa. Muka hedduu qaba. karaa gahaa hin qabu. Kun immoo Bokoo Haraamii dahoo mijataa isa godheera. Tarkaanfii fudhachuudhaafis gufuu cimaan guddina isaati. Waraanni Naaygeeriyaa bosonaa kana boombiidhan dhahee kaampii Bokoo Haraam bayyee mancaasu irratti milkoomera. Sodaa guddaan ijoolleeni fi dubartoonni milishoota Bokoo Haraamin fudhataman achii keessa jirachuu isaaniti. Koloneel Bakariin milishoonni kun jara fudhatan akka dahootti itti fayyadaman. Tarkaanfiin fudhatamuu ijoolee fi dubartoota dirqiidhan fudhatamanii achi keessa jiran midhuu mala sodaa jedhutu jira. Bosonichi boombii lafa jala awwalamanin, hoo namni irra ijjaate salphumatti dhoohaniin guttameera.
Intala oggaa 16 Bokoo Haraamin oggaa lama dura fudhatamte amma jala miliqxe simacuudha Sambata darbee namoonni dhibbaan lakkaawwaman Kaameeruun magaala Towuruu jedhamtutti walgahaniiru. Habiibbaa Assaleya, torbban darbe haleellaa loltoonni Naaygeeriyaa godhan keessa harka milishoota bokoo haraamii baatuus, da'ima ishii garu achumatii hafe.
Habiibaan, milishoonni erga dubaroota kaan wajjin ishii fudhatanii, holqaa bosona Sambisaa keessa jiru keessa torban lamaan tokko nutursiisan jetee, San boodas loltoota Bokoo Haramii nitummaadhan hiramuu isaanii himtee. "Leenjiin boombii dhoosuu nu kennameera," han jettu shamarreen tun, milishoonni leenjii kennaniif, " waraana allah jaalatuu irratti hoo du'tanis jannata galtan" jechuuni isanii ibsite.
Dhummarattis Habiiban, loltoota Naaygeeriyaa, harka Boko Haraamii akka baatu ishii qarqaaran galateeffatee, ijoolee fi dubartoonni baayyeen ammas bosona san keeesaa jiraachuu isaanii dubbate. Waraanni Kaameeruun namoota harka Bokkoo Haraamii miliqani nyaataa fi gargaarsa fayyaaa akka kennu ibsuus, lamiiwwan Kaameeruun meeqa harka jara kana akka jiran beekun rakkisaa akka ta'etu himama. Sababni isaas, maatiin namni jala fudhatame loogii hawaasnni irraan gahuu fi bokkoo harammirra han ka'e fudhatamuu ijoolee isaanii qama mootummaatti himuu irraa of qusatan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Imimmaan Hiyyeessaa
Hiyyeessa jechuun nama homaa hin qabne yookiin waa qabaate bu’uuraalee sadan sirnaan guuttachuu kan hin dandeenyedha. Bu’uuraalen sadan sunniin: nyaata, uffataa fi mana jireenyati. Akkuma namni kamu bu’uuraalee kanniin guuttachuuf battisu hiyyeessis ni battisa. Bu’aa bayii jireenyaa keessatti rakkoolee fi daraara baay’ee arga. Rakkoo fi daraaran kunniin kallatti garagaraatiin isa qunnamuu danda’a. Jireenya hiyyeessa keessatti rakkoon guddaan kan isa qunnamu miidhaa karaa ilma namaatiin itti dhufuudha. Har’a yoo Rabbii fedhe imimmaan hiyyeessaa ni ilaalla.
Imimmaan hiyyeessa bakka lamatti qoodu dandeenya. Isaanis; Imimmaan gammachuuti fi imimmaan gaddaati. Namni akkuma yeroo gaddaa booyu yeroo gammachuus ni booya. Hiyyeessi dukkana rakkoo keessaa gara ifaa, bal’innaa fi tolaatti yommuu ce’uu imimmaan gammachuu boqoo isaatirra ni dhangala’a. Yommuu ati rakkoo inni keessa jiru keessaa akka bahuuf gargaartu, imimmaan dhangalaasun siif du’aayi godha ykn si eebbisa. Du’aayin ykn eebbi isaa tuni jireenya kee keessatti bakka guddaa akka qabdu hin dagatin. Sababni isaas, onnee irraa du’aayi siif godha ykn si eebbisa. Kanaafu, hiyyeessa dhugaa ykn nama rakkataa gargaaru irraa duubatti hin jedhin. Gargaarsi qarshii qofaan osoo hin ta’in, gargaarsa humnaa, beekumsaa, yeroo fi kkf of keessatti kan hammateedha.
Zulmii– cunqursaa, hacuuccaa, miidhaa
Zaalima– nama miidhaa fi cunqursaa raawwatu
Aakhiraa –Jireenya Boodaa
Gara biraatin hiyyeessa miite boochisu dandeessa. Amma bal’innaan kan ilaallu imimmaan hiyyeessa cunqursaan dhangala’uudha.Zulmiin (cunqursaan) badii guddaadha. Akkuma Ergamaan Rabbii (SAW) jedhan:
“ اتَّقُوا الظُّلْمَ فَإِنَّ الظُّلْمَ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاتَّقُوا الشُّحَّ فَإِنَّ الشُّحَّ أَهْلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ حَمَلَهُمْ عَلَى أَنْ سَفَكُوا دِمَاءَهُمْ وَاسْتَحَلُّوا مَحَارِمَهُمْ ”
“Zulmii irraa of eeggadhaa, dhugumatti zulmiin guyyaa Qiyaamaa dukkana. Al-Shuhha (haafayu, doy’ummaa) of eeggadhaa, dhugumatti Al-Shuhha namoota isiniin duraa balleesse jira; dhiiga walii akka jiigsan, wanta dhowwame akka halaaleessan (hayyamama goosisssan) isaan taasise jira.” Musliim 2578
“Zulmiin gosa lama qaba. Tokko zulmii haqa Rabbiitin walqabate. Lamaffaan immoo zulmii haqa ilmaan namaatin walqabateedha. Zulmiin hundarra caalu zulmii haqa Rabbitiin walqabateedha. Innis, Rabbiitti waa qindeessuu ykn dabaluudha. Ergamaan Rabbii zulmiin kamtu hundarra guddaa akka ta’e yommuu gaafataman akkana jechuun deebisan:
“ أَنْ تَجْعَلَ لِلَّهِ نِدًّا وَهْوَ خَلَقَكَ ”
“Rabbiin si uumee osoo jiruu dorgomaa (wal-qixxaataa) Isaaf gochuudha.” Sahiih Al-Bukhaari
Dhugumatti Rabbitti waa qindeessuun ykn guutumatti isatti kafaruun hundee badii hundaati. Badiin hundii asirraa burqa. Qalbiin Rabbiin qofa gabbaruun (tawhiidaan) yoo tolte, haalli nama sanii ykn ummataa ni tola. Kana hubachuuf seenaa Araboota Islaama duraa fi booda ilaalun gahaadha. Yeroo ammaa kanattis miidhaa namoonni Rabbitti kafaran hojjatan ilaalun ni danda’ama.
Zulmiin haqa namootatiin walqabatu immoo wantoota sadii irra naanna’a. Isaaniis:
1.Zulmii lubbuu– kuni daangaa namatti darbuun dhiiga jiigsu, qaama madeessu fi kkf of keessatti qabata.
2.Zulmii qabeenyaa- wanta dirqama isarratti ta’e baasu dhiisun fakkeenya zakaa baasu dhiisun, liqaa deebisu dhiisun yookiin wanta dhowwame kennuun fakkeenyaf kan akka gubboo, yookiin qabeenya namaatti wanta dhowwamaa hojjachuun kan akka hannaa fi kkf gochuun namni tokko nama biraa miidha ykn cunqursa.
3.Zulmii kabajaa– sagaagalummaan, guddeeddan, maqaa xureessu fi kan kana fakkaataniin nama tokkotti daangaa darbuu of keessatti hammata.
Zulmiin hunduu dhowwamaadha; zaalimni (namni nama cunqursu) Rabbiin funduratti nama isa gargaaru hin argatu. Rabbiin ol’aane akkana jedha:
“[Guyyaa san] miidhaa raawwattootaf hiriyyaan yookiin maanguddoon fudhatama qabu hin jiru. “ Al-Ghaafir40:18
Guyyaa qiyaamaa zaalimni (namni miidhaa raawwatu) hiriyyaa adabbii Rabbii irraa isa baraaru hin argatu. Akkasumas, manguddoo isaaf shafa’aa ta’e shafa’ummaan isaa dhagahamu hin argatu. (shafa’aa jechuun walitti araarsuuf jidduu galuu). Zaalimni guyyaa Qiyaamaa nama isa gargaaru hin argatu.
“Zaalimtootaf (miidhaa raawwatootaf) gargaartoonni hin jiran.” Suura Al-Baqaraa2:270
Kana jechuun zaalimtoonni Guyyaa kana gargaartoota isaan gargaaranii fi adabbii Rabbii keessaa isaan baasan hin argatan.
Ergamaan Rabbii “zulmii of eeggadhaa” nuun jedhu. Kana jechuun eenyullee hin miidhinaa, ofiis namoota biroos hin miidhinaa. “Dhugumatti Guyyaa Qiyaama zulmiin dukkana.” Guyyaa Qiyaama ifni wayitu hin jiru nama Rabbiin ibseef malee. Nama Rabbiin ifa hin godhiniif isaaf ifni hin jiru. Namni Musliima ta’ee hanga Islaama isaatiin ifa qaba. Garuu zaalima yoo ta’e hanga zulmii (miidhaa) raawwateetin ifa kana ni dhaba Ergamaan Rabbii (SAW) akkana waan jedhaniif: “Zulmii irraa of eeggadhaa, dhugumatti zulmiin guyyaa Qiyaamaa dukkana.”
Ammas Ergamaan Rabbii (SAW) al-shuhha of eeggadhaa jedhu. Al-Shuhha jechuun qabeenyaf garmalee haafayu ykn garmalee doy’a ta’uudha.Qabeenyaf haafayuun karaa kaminuu qabeenya akka argatan nama taasisa. Haraama ta’ii halaala ta’ii hin ilaalu. Qabeenyaf haafayun gara dhiiga jigsuu, wanta dhowwamaa hojjachutti nama oofa. Namoonni haafayan qabeenya argachuun yommuu nama ajjeessan, qabeenya isaanii saaman ni argita.”[1] Hiyyeessa yommuu boochisan ni argina.
Miidhaan karaa adda addaatin hiyyeessarra gahuu hangana hin jedhamu. Namni qabeenya dhumtu tanaaf haafayuun ofii fi namoota biraa balleessa. Yommuu inni hiyyeessa boochisu miidhan inni hojjate isarratti gadi deebite isa boochisti. Miidhaa yeroo ammaa warroonni humnaa fi aangoo qabna jedhan warroota humna hin qabne irratti hojjatan keessaa mee seenaa tana isiniif haa odeessu.
Magaalaa takka keessatti dura taa’aa (Liqaambarii) gandaa tokkotu karaa baasu barbaade. Karaan mana dureessa tokkooti fi mana dubartii dadhabduu takkatti qajeele. Dura taa’an kuni mana dureessaa dhiise karaa mana hiyyeetti tanatti qabuun osoo ishiin iyyutu mana ishii jalaa diige. Boodden imimmaan hiyyeetti tanaa maal ta’e ree? Miidhan dubartii hiyyeetti tana irratti hojjate isumarratti deebi’uun isa boochise. Bariima san konkolaataa osoo oofu konkolaataan biraa itti bu’uun fuula isaa quncisee namummaa irraa isa baase. Maal kana qofatti dhaabbataa! Daa’ima isaattis bishaan danfaan itti jiguun miidhaa hamaa irraan gahe. Osoo addunyaa tana keessaa hin bahin miidhan inni hojjate isarratti gadi deebi’e. Kan Aakhiraa hoo maal ta’inna laata?
Hundii keenya naannoo irraa warroonni hiyyeessa boochisan boodden isaanii maal akka ta’e mee haa ilaallu. Ilaalu qofaa miti barnoota irraa fudhachuun zulmii (miidhaa, cunqursaa) irraa of eegu qabna akkuma Ergamaan Rabbii (SAW) nuuf dhaaman. Abaarsi nama miidhame badaa akka ta’ee Ergamaan Rabbii (SAW) nu akeekachisu.
“ اتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ، فَإِنَّهَا لَيْسَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ اللَّهِ حِجَابٌ ”.
“Kadhaa (abaarsa) nama miidhame of eeggadhu. Dhugumatti kadhaa isaati fi Rabbiin jidduu girdoon hin jiru.” Sahiih Al-Bukhaari
“Namni miidhame nama isa miidhe irratti Rabbiin yoo kadhate fi kadhaan isaa fudhatame yoo argatte, addunyaa tana keessatti haloo (gadoo) baafate jedhama. Garuu kadhatu dhiise yoo cal’ise fi irra yoo hin darbiniif, Guyyaa Qiyaamaa haloo baafata.”[2]
Humnaa fi aangoo qabna jenne nama kan miinu yoo taane akkamitti akka qabamnu hin beeknu. Qabaan Rabbii dhugumatti cimaadha.
Ergamaan Rabbii (SAW) ammas akkana jechuun nama nama miidhu akeekachiisu:
“ إِنَّ اللَّهَ لَيُمْلِي لِلظَّالِمِ حَتَّى إِذَا أَخَذَهُ لَمْ يُفْلِتْهُ ”
“Dhugumatti Rabbiin zaalimaaf (nama nama miidhuf) yeroo ni kenna. Garuu yeroo achii isa qabe Rabbiin isa gadi hin furu.” Sahiih Al-Bukhaari
Kana jechuun hanga zulmii keessatti tarutti ni dhiisa. Adabbii isaa itti hin ariifachisu. Rabbiin yeroo kenneefi dhumaratti qabaa jabaa fi hamaan isa qaba. Ergasi isa harkaa hin bahu. Ergamaan Rabbii dubbii armaan olii erga jedhanii booda Aaya tana qara’an:
“Qabaan Gooftaa keetiis osoo magaalonni miidhaa raawwattu qabe akkuma kana. Dhugumatti qabaan Isaa laaleessaa, jabaadha.” Suura Huud 11:102
Dirqamni nama zaalima irra jiru, nafsee ofiiti fi Rabbiin isa dhiisutiin gowwoomu hin qabu. Kuni balaa irratti balaadha. Sababni isaas, namni osoo ariitin adabame tarii yaadachuu fi gorfamuun zulmii (cunqursaa) isaa san dhiisu danda’a. Garuu yoo dhiifame fi miidhaa irratti miidhaa dabale, Rabbiin irraa nu haa tiiksu adabbii isaa akkasuma itti dabala.
Gudunfaa
Namni kamiyyuu zulmii (miidhaa, cunqursaa, hacuuccaa) gosa kamiyyu irraa of eegu qaba. Zulmii irraa faaydaa argachuu fi hatamtamaan adabbiin isatti bu’uu dhabuutiin gowwomuu hin qabu. Zulmii osoo hojjatuu hanga fedhe haa turu garuu guyyaa tokko qabaa hamaa fi laaleessa akka qabamuu danda’u haa yaadatu. Imimmaan hiyyeessa isatti ibidda akka ta’u haa hubatu.
Kitaaba wabii
[1]ShariihRiyaaduSaalihiin- ibnUseymiin-jiildi 2ffaa, fuula485-487
[2]ShariihRiyaaduSaalihiin- ibnUseymiin- jiildi 2ffaa, fuula 490, 498


text:
Laakkuma barii jijjiiramaa deemuun qaroomii baraalleen waan haaraan gadi dhufa.Waan haaraa kana keessaa tokko Roobooti.Roobootiin durii midhaadduu jechuu irraa amma qaroo jechaa maqaa itti baasaa dhufuutti jiran.
Torbaan kanallee agarsiisaa roobootii addunyaa tokkotti godina Nevaadaa, magaalaa Las Vegaasitti keessatti jalqabuuf deeman.
Roobootiin baranaa akkuma namaa namaan haasahaa wa hojjachaa namaa waahela tahuutti jirti.
Namii amma saree fi qaxurree fa dhiisee roobootii waliin ooluuf fa deema. Roobootiin waahela namaa taatu tun hagii tokko $1,500n bitatan.
Roobootin hagii tokko nama waliin teenisii dirree taphatti, hagii tokko ammoo ila lilibsatti,afaan mumunyuufattee waan akka akkaa hojjatti.
Hagii tokko hin hamoommattii,hagii to afaan namii hin beenne dubbatti.Bara kana roobootii akkanaa arginee hin beennuu jedha Rodolphne Hasselvander itti gaafatamaan dhaaba Roobtii Blue Forg Robotics.
Woma taateefuu barana Roobootii hedduutti Las Vegaasitti gadi yaahuutti jira.


text:
Kan maqaa Bobi Wine, jedhuun beekaman Robert Kya-gu-la-nyi kibxata kaleessaa ganama sagalee dho’iinsaa dhaga’uun hirribaa dammqan. Boombii harkaa sadiitu mana isaaniitti darbatame. Garuu namni miidhaan irra ga’e hin jiru.
Kya-gula-nyi-n seeram tumtoota keessaa nama sadaffaa torbanneen darban keessa manni isaanii boombiin irratti darbame.
Balaan sun jireenya koo irratti ka fuuleffate ture. Konkolaataawwan adda addaa fi namoonni garaa garaa mana koo alaa natti roorrisaa turan. naaf bilbiluu dhaan yoo umuriin prezidaantummaa murteeffame hin ka’u taanaan si ajjeesna jnana jechaa turan. halkan edaa foddaa kutaa ilmi koo hangafaa keessa turetti darbame jedhan.
Waahiloonni Kyagulanyi VOAf akka ibsanitti gaaffii fi deebiin kun geggeessamee sa’aatii xiqqoo booda miseensi paarlaamaa kun baatii darbe keessa yeroo lama poolisii dhaan qabaman.
Dubbi himaan poolisii Kaampaalaa Emiliano Kayima VOAf akka ibsanitti waa’ee haleellaa boombii Sanaa qorannaan geggeessamaa jira jedhuu dhaan hidhamuu Kyagulanyi ilaalchisee garuu waan jedhan hin qaban.
Dubbi himaan mootummaa Ofwono Opondo kaleessa ergaa tweeter maxxansaniin momitoonni boombii harkaa sodaachisuuf itti gargaaramu jechuun qeeqan.
Seera tumtoonni garee mormituu hedduun to’annaa jala oolaa fi torbanneen dhiyoo as hookkara kakaastan uummata jeeqxan jechuun yeroo hamma tokkoof hidhamaa turan.
Hiriira mormii hoogganaa momituu Ugaandaa Kizza Besiygen waamamee utuu hin geggeeffamin hafeef jecha Humnotiin nagaa eegusisasn magaalaa galma mootumma keessa heddumminaan bobba’anii jiru.
Mormitoonni tattaaffii paartii biyya bulchu kan umurii prezidaantiin qabaachuu qabu kan heerri 75 jedhu murteessu isaa mormaa jiran.
Seerri fooyyeffame sun prezidaantii waggoogta hedduuf tajaajilan Yoweri Museveni marsaa ja’affaaf hamma bara 2021tti aangoo irra akka turaniif daandii saaqa.


text:
===============
1. Ras Alii Warra Ejjuu 1819-1866
Mootii warra Ejjuu kan haada isaa Giiftii Manan waliin Ejju irra dabree Abiisiiniyaa bulchaa turee dha. Ifatti amantii Kiristaanaa fudhateera jedhama, iccitiidhaan garuu Musliima jedhamee hamatama ture. Haatahu malee warri Abiisiiniyaa zamana bulchiinsa isaa fi kan Alii isaan dura turee beekkamtii dhowwatanii ‘Zemene Mesafint (Era of Lords)’ jedhanii moggaasan. Giddu galeessa bara 1850ootaa keessa kan ka’e Tewodroos bulchiinsa warra Alii cabsee Alii fi haadha isaas booji’ee salphise.
2. Iyyaasuu Mohammed Alii – 1913 -1916
Ilma mooticha Walloo Mohammad Alii kan booda kiristaanummaa fudhatee Mikaa’eel jedhameeti. Haati Iyyaasuu intala Miniliki. Minilik ilma dhiraa waan hin qabneef bara dhuma jireenya isaa keessa nama siree isaa dhaalchisu waan dhabeef akka seeraatti Iyyaasuu ilma intala isaaf dhaalchisuuf dirqame. Iyyaasuu Alii joollummaa isaa irraa qabee eega siree dhaalee booda amantiilee Kirstaanaa fi Islaamaa walitti dhiheessuuf hojjechuu eegale. Siree dhaaluun Iyyaasuu Alii kan durattuu yaaddoo jaratti tahee ture Amaarri Shawaa Iyyaasuu waan ittiin rukutanii karaa irraa maqsan argatan. ‘Amantii masaraa keenyaa jijjiiree kan warra isaa duriitti deebi’e, naamusa dhabe…’ jechuun waan baay’ee itti maxxasanii taphaa ala godhaniin. Durattuu akkamitti aangoon hidda keenya keessaa baha jechuun lolaa turan waan taheef Iyyaasuu dhiibanii, abbaa isaa kan Wallo irraa waraana bobbaasee birmateef dirree lolaa Sagalee irratti dhahan. Booda Raas Tafarii (Hayla Sillaasee) muudan. Iyyaasuu ALii cubbuu jaraatiin ajjeefamee karaatti hafe.
3. Abiyyi Ahmad Alii 1976 –
Zamana Oromoon wal quba qabuu fi waliin qabsoo mirga isaa godhu keessa dhalate. Hiree gaarii argate kanati fayyadamuun aangoo siyaaasaa Itoophiyaa qabate. Bara jireenya isaa keessatti mootummaa Tigree EPRDF jedhamu keessatti waan dabarseef muuxannoo achi keessatti kuufate qabatee aangoo qabachuuf of qopheesse. Ebla 2, bara 2018 Muummicha Ministeeraa Itoophiyaa tahuun moggaafame. Milkoomina isaaf qabsoon Qeerroon Oromoo godhe sababa guddaa ture. Akkasuma Abiyyi Alii sadarkaa kanaan gahuu irratti tarsiimoon jaala isaa Lammaa Magarsaa kan yeroo sanatti bulchaa Oromiyaa turee haalaan murteessaa akka tahe hayyoonni seenaa irratti walii galu. Abiyyi Alii maatii Musiimaa fi Kirstaana tahan keessaa waan dhalateef hariiroo hawaasota lamaanii jabeessuuf hojii milkaawaa akka hojjetetti beekama. Seenaa isaa keessatti hoggana Oromoo yeroo duraaf huccuu aadaa Oromoo masaraa mootummaa Itoophiyaa Shaggar seensise tahuun beekama. Seenaan Abiyyi Alii bifa kanaan eegale eessatti akka dhaabbatu seenaatu gara fuulduraaf barreessa.
==================
Aliiwwan sadan wantoota wal fakkeessan:
Sadanuu maatii Alii jedhamu keessaa bahan. Sadanuu warra sirna mootoma gonfoo (monarchy) shaakaluu ture keessaa dhalatan. Sadanuu amantii lamaan (Islaamaa fi Kiristaana) walitti dhiheessanii laalu, hundaan walii galu. Sadanuu warra aangoo mootummaa Itoophiyaa qabachuuf carraan isaan daaw’attee dha. Sadanuu Oromoo waan tahaniif warra hidda Kaabaa harkaa haangoo fudhachuuf laaftuu itti hin taane. Alii inni boodarraa kufaatii Aliiwwan duraa lamaan irraa barumsa fudhachuu danda’a. Raas Alii fi Iyyaasuu Mohammed Alii Oromoo saba isaanii birmachiifachuu waan hanqataniif harka alagaatiin dhahaman. Abiyyi Ahmad Alii yoo itti fayyadame carraa guddaa qaba. Bara sabni isaa dammaqiinsaa fi tokkummaa jabaa qabu keessa ka’e waan taheef haala saba isaa hin mufachiifnetti sochoonaan seenaa Oromoo biyyattii sana keessatti barreessee darba. Yoo hunda gammachiisuuf rakkachuutti saba sadarkaa kanaan isa gahe xiyyeeffannoo dhorkate garuu fagoo deemuu hin danda’u.


text:
Ergama
Qabeenya bishaan naannoo keenyaa beekumsaa fi dandeettii hawaasa nannichaa walitti qindeesuun hojii misooma jallisii tekinoloojii ammayyaan deeggaruu fi hirmachisuun oomishaa fi oomishtummaa haala itti-fufiinsa qabuun guddisuun wabiin midhaan nyaataa akka mirkanaa’uu fi diinagdeen hawaasaa gabaan akka dursamu, jiruu fi jireenyi isaa akka jijjiramuu ga’ee ol’aanaa taphachuudha.
Mul’ata
Bara 2012tti qabeenya bishaan naannoo keenyaa irraa qonna jallisii hammayyaa’een hawaasnii bu’aa ol’aanaa akka argatuu fi qonni jallisii guddina industiriif ga’ee ol’aanaa akka qabaatuu uumuu.
Duudhaalee
· Ittigaafatamummaa
· Iftoomina
· Tajaajila gahumsa qabu
· Qophaa’ina jijjiiramaa
· Aadaa fi duudhaalee hawaasaa kabajuu
· Hirmaachisummaa


text:
Inistiitiyuutiin Qorannoo Qonna Oromiyaa labsii mootummaa naannoo Oromiyaa lakk. 44/1993 ji’a Adoolessaa keessa heera mootummaa naannichaa bu’uura godhachuun hundeeffame. Hundeeffama isaarraa kaasee hanga ammaatti imaammata misooma qonnaa mootummaan baase galmaan gahuuf dhimmoota kamiyyuu caalaa hojii qorannoo qonnaaf xiyyeeffanna guddaa kennuun akkaataa agiroo ikolojii naannoo keenyaatti kan hundeeffaman giddugaleessota qorannoo qonnaa 17 keessatti argamaniin humna raawwachuu hojii qorannoo isaanii cimsanii akka hojjatan taasisuun; hojii qonnaa naannoo keenyaa hammayyeessuu kan dandeessisan teknoolojiiwwan hedduu baasuun, baay’isuufi tamsaasuun omishaafi omishtummaa qonnaa naannoo keenyaa bara baraan dabalaa akka deemuu danda’u hojii jajjabeessaa raawwachaa jira. Raawwiin kunis galma karoora guddinaafi tiraanisfoormeeshiniif aggaamame biraan gahuuf kan dandeessisu ta’uusaa agarsiisa.
Inistiitiyuutichi qorannoo yommuu geggeessu galmoota gurguddoo sadii irratti xiyyeeffata. Isaanis, hirmaachisummaa, fedhii maamiltootaafi haala gabaa waliin kan deemu ta’uu isaa irratti xiyyeeffateeti. Haaluma kanaan hojiiwwqn qorannoo kamiyyuu keessatti hirmaannaan fayyadamummaa dargaggoo, dubartootaa fi qooda fudhattootaa xiyyeeffannaan kan ilaalamu ta’a.
Kunimmoo, mirkanaa’uu isaa beekamuu kan danda’u teknoolojiiwwaan maddisiifamaniifi madaqfaman haala gaarii ta’een fayyadamtoota biratti yeroo fudhatama aragatudha.
Oromiyaa keesstti qorannoo geggeeffamu akkaataa aadaa hawaasaa, haala qilleensaa, haala qabatamaa sadarkaa maatii (household environment) ilaalcha keessa kan galchedha. Kanaafuu, giddugaleessonni qorannoo qonnaa fayyadamtootaafi qooda fudhattoota wajjin ta’uun fedhii teknoolojii battalumatti barbaachisaa ta’aniifi dursanii barbaadaman addaan baasu keesssatti walitti hidhiinsaan ni hojjatu. Hojmaatni kunis teknoolojiin maddisiifamu fedhii tajaajilamaa irratti kan hundaa’eefi fayyadamtootaan fudhatama akka argatu taasisa.
Haala kanaan teknoolojii argametti fayyadamuun omishaafi omishtummaa guddisuun midhaan nyaataan of danda’uu bira darbee omisha qulqullinaan dorgomaa ta’ee gabaaf dhiyaatuufi sharafa argamsiisuun dinagdee keenya guddisuu keessatti shoora guddaa kan taphatudha.
Walumaagalatti akkaataa haala qilleensa naannoo keenyaa kan bu’uureffate Godinaalee adda addaa keessatti kan argaman Giddugaleesoota Qorannoo 17 hundeessuun hojii qorannoo isaa gama kallattii hundaan kan gaggeessun teknolojii mijataa maddisiisuun omishitummaa keenya guddisu keessatti gahee guddaa taphataa jira.
Kaayyoo isaa galmaan gahuufis ergamaa fi mul’ata isaa irraatti kaayyeffatee hojjachaa kan jiru yommuu ta’u;


text:
Jaarmayaaleen hawaasa biyya keennaa kunniin magaalaa Washington keessatti kan argaman yoo tahu, garaagarummaa jidduu isaanii yeroo dheeraaf ture furuun tokkummaadhaan hawaasa muslimaa tajaajiluuf qophii tahuu isaanii ibsa baasan.
Jaarmayaaleen kunniin First Hijra Foundation, Badr Itoophiyaa, Salam Foundation fi Gamtaa warraaqsa Muslimoota Itoophiyaa tahuun beekameera. Walitti qabaa koree Furmaata barbaadduu hawaasa muslimaa Ustaaz Abubakar Ahmad, Ustaaz Badruu Huseenii fi Ustaaz Nabiyyuu Ayyalew Sagantaa hundeeffama First Hijra Foundation kan waggaa 30 fi Kora waliigalaa Badr 18ffaa torbee darbe keessa magaalaa Washington keessatti geggeefamaa ture irratti hirmaachuuf gara Ameerikaa kan imalan yoo tahu, rakkoo dhaabbilee hawaasa muslimaa kanneen jidduu ture jaarsummaan kan araarsan tahuun beekameera.
Dhaabbileen kunniin xumura marii isaanii irratti, rakkoowwan jidduu isaanii ture eega qoratanii booda, tokkummaan hojjatuuf walii galtee mallateessanii jiru.


text:
Gamteessaa Sabaatiin JECHOOTA GAMNAA KUTAA 8FFAA Waa Shan Booda Waa Shan Jirti Qabeenyaa heddu kuufame booda hanni jirti Rakkoo booda baldhoon jirti Carraaqqii booda …Read More »
Grand Afaan Oromoo Project: Jabaannee jabaadhaa !
Loqodoota Saddeeti Jaatanii Guddicha Afaan Oromoo keessatti irratti hojjatamaa jiran keessaa 1. Gumii Loqoda Harargee( Ituu, Humbannaa fi 4N Qalloo,Anniyya) 1ffaa bahuu fi ammallee jabaattanii …Read More »
Dhaamsa Nugusa Boqachuuf Qophaayee
Bara wayii keessa biyya wayii keessatti nugusa waytu ture. Innis ummata isaa hacuucuun beekamaa ture. Yeroo bulchiinsa isaa ummanni isaa hedduu hedduu dararame; nugusichi cunqursaa …Read More »
KANA KAN ISINII ERGE GAMTEESSAA SABAATI!!!!!!!!!!!!!!
HIN HAMADHU HIN HAMACHIISU Dureessaa fooqii koree oolaa Achii gadi ilaaalaa Hiyyeessa garatu isa goolaa Goolaa goolaa………………….. Dureessi gamoo meeqa ijaaraa Hiyyeessi kana bira gayuuf …Read More »
Kaayyoon keenna tokko
Bilisummaa Kaayyoon keenna tokko Hin faca’inaa lammii koo Gamtaan haa sochoonuu Walii haa tumsinuu Yoggasii kan moonuu!! (2) Dhaabbannee fiduuf bilisummaa Hifannee hin dhiifnuu yoomumaa …Read More »
WAAQATTI HIMADDHU!
Taammanaa Bitimaa irraa Yaa Irreecha olka’ii dubbaddhu Bishooftuu olka’ii dubbaddhu Yaa Oromoo olka’ii dhubbaddhu Oromiyaa oka’ii dubbaddhu Waan …Read More »
BIYYEE FI BIYYA
Taammanaa Bitimaa irraa Biyyee biyya Biyyee biyyii Biyyee irraa tolfamnee Biyya irratti dhalannee Biyyii taphachaa irratti guddannee Biyya …Read More »
Nuti nagaya feenaaf Nagayaan himannee Saniinis dadhabnee, Jumlaan ajjeefamnee Jarri nagaya hin feetu Agarree hubannee Tarkaanfii itti aanuuf Murannoon qophooyne.
— Kan nagaya hin feene Humaa irraa hin eeynuu Amma murteeffanne Tarkaanfii itti aanu. Gootummaa keenya Ni beekan duraanuu Waliin dhumna malee Wilii hin callifnu! …Read More »
Qabsoo bilisummaa afaan Oromoo
Jate Melkamuutiin *Malkamuu Jaatee, Waligayii marii afaan fi aadaa Oromoo irratti barruu dhiyaate, Jarmanii, Frankfurt, Waxabajjii 11 bara 2016 “The future depends on what you …Read More »
Kun ololaa mitii hojiidhaan mirkansee Oduu qofaa miti goochaan agarsiise.
Dhugaan dhugaa… kunoo agarree jirraa Soba dhagayuuf nuti hin qabnu gurra! Haasawaa oolaa kan dharaan as geessan Hin sobamnu lamuu kute faashinni keessan. Tooftaa jijjiradhaa …Read More »


text:
Eeritiraa(Redirected from Eertiraa)
Eeritiraan biyya Gaanfa Afrikaa keessatti argamtu. Eeritiraan naannoo Galaana Diimaatti argamti.
Eeritiraa n biyya baha Afrikaatti argamtu yoo tattu dhihaan Sudaaniin, kibbaan Itoophiyaan, kibba-bahaan Jibuutin dangeffamte argamtii. Bahaa fi kabba-bahaan Galaana Diimaan kan marfamte yoo taatu, Galaana Diimaa gama immo Sa'ud Arabiyaa fi Yamanitu argama. Odoloonni Dahilaak fi Odolli Hanish bayyen akka kutaa Eertiratti ilaallamu.
Mudde 1, 1890tti, Eertiraan bittaa gabrummaa (colony) Ixaaliyaa jala galte. Eertiraan ammaa kuni billisumma Itoophiyaarra kan argatte warrana wagga sodammaffi geggeffameen booda. Warranni kunis bara 1961 hanga 1991 geggeeffame. Heerri Eertiraa bara 1997tti ba'e akka ibsetti, Eertiraan riippabiliika pirezidaantin bultu (presidential republic) yoo taatu dimookiraasii paarlaamaa (Unicameral Parliamentary Democracy) qabdi. Haa ta'u malee sababa warrani Itoophiyaa fi Eertiraa jiddutti Caamsaa 1998 jalqabbeffi, Eeritraan seera kana hojji irra olchuu hin dandenye.
Eertiraan biyya afaan fi adaa adda adda qabdu fi gosa amantii lamma qabdi, kunis amantii Islaamaa Sunnii fi amantii Ortodoksii kan bahaa (Oriental Orthodox Christianity) ti. Ertiraa keessatti gosa sagalitti argamu. Eritraan afaan biyyaffi murteeffame hin qabdu, haa ta'u malee biyya keessatti afaani gosa sadiin hojjattu; kunis Tigriffa, Arabiffa fi Ixaaliyaaniffa dha.


text:
Thursday, November 17, 2016
#OromoRevolution Manni murtii Woyyaanee dhaddacha guyyaa har’aa taa’een barattoota Yunivarsiitii bara 2014 Maaster Pilaani Finfinnee morman jedhamanii qabamanii hidhan irratti murtee cimaa dabarse. Maaster Pilaannii mormaniif qofa barattoota Oromoo hidhaa yeroo dheeraatiin adabuun kan ifatti agarsiisu jibbaa fi tuffii sirni Woyyaanee Oromoo irraa qabuudha jedhu taajjabdoonni.
Akka mana murtii Woyyaanee kanatti barataa Addunyaa Keessoo fi Bilisummaa Daammanaa adabbii hidhaa woggaa afurii fi baatii shaniiti kan irratti murtaaye. Akkasumas, barataa Tashaalee Baqqalaa adabbbii hidhaa woggaa tokkoo fi baatii lamaan akka hidhamu itti murtaayee jira. Adabbiin Tashaalee Baqqalaa irratti dabre waan hanga amma inni hidhmee gadiidha. Kana jechuun Tashaalee Baqqalaa, adabbii isaa murtee mana murtii dura xumurate waan ta'eef, guyyaa muraasa keessati mana hidhaatii ni baya jechuudha. Kuni kan ta’u, garuu, yoo humni tika Woyyaanee murtii mana murtii kan dhagayuu fi kabaju ta’e qofa.
Barataa Abbabaa Urgeessaa, Shawaa Roobititti hidhamee ture, poolisiin mana hidhaa gara mana murtiitti osoo hin fidin hafaniiru. Sababni isaa maal akka ta'e hin beekamu. Garuu rakkoo fayyaa qabaatuu mala sodaan jedhu jira. Barataa Magarasaa Worquu yeroo dheeraadhaaf mana hidhaatti dararamaa fi itti taphatama erga turee boda badii tokko akka hin qabne itti himamee mana hidhaati gadi lakkifamuun isaa beekameera.
Sa’aa kanatti baratoonni, daldaltoonni fi qotee-bultoonni Oromoo kuma heddutti lakkawanman master pilaanii fi duguuggii sanyii mootummaan Woyyaanee Oromoo irraan gayu mormuu isaaniitiif qabamanii manniin hidhaa fi mooraa woraanaa addaddaa keessatti darraraama jira. Lammiileen keenna daandii fi mana isaniitii guuramanii manniin hidhaa keessatti dararaa sadarkaa addaddaa argaa jiran kumaatama. Woyyaaneen namoota hidhaman irratti ragaa sobaan murtii hidhaa irratti dabarsiti. Yeroo tokko tokko ammoo yeroodheeraadhaaf hiitee erga rakkistee fi fundura isanii era dukkaneesitee booda bilisa jedhaa gadi lakkisti. Oromoota saba isaniif jecha hidhamnii dararamaa jiran gadi lakkisiisuu fi erga gadi lakkifamaniis barnootaa fi jireenyatti akka debi’an godhuu irratti oromoon manniin hidhaan ala jiru hundi driqama isaa bayuu qaba. maddi Awash post
Akka mana murtii Woyyaanee kanatti barataa Addunyaa Keessoo fi Bilisummaa Daammanaa adabbii hidhaa woggaa afurii fi baatii shaniiti kan irratti murtaaye. Akkasumas, barataa Tashaalee Baqqalaa adabbbii hidhaa woggaa tokkoo fi baatii lamaan akka hidhamu itti murtaayee jira. Adabbiin Tashaalee Baqqalaa irratti dabre waan hanga amma inni hidhmee gadiidha. Kana jechuun Tashaalee Baqqalaa, adabbii isaa murtee mana murtii dura xumurate waan ta'eef, guyyaa muraasa keessati mana hidhaatii ni baya jechuudha. Kuni kan ta’u, garuu, yoo humni tika Woyyaanee murtii mana murtii kan dhagayuu fi kabaju ta’e qofa.
Barataa Abbabaa Urgeessaa, Shawaa Roobititti hidhamee ture, poolisiin mana hidhaa gara mana murtiitti osoo hin fidin hafaniiru. Sababni isaa maal akka ta'e hin beekamu. Garuu rakkoo fayyaa qabaatuu mala sodaan jedhu jira. Barataa Magarasaa Worquu yeroo dheeraadhaaf mana hidhaatti dararamaa fi itti taphatama erga turee boda badii tokko akka hin qabne itti himamee mana hidhaati gadi lakkifamuun isaa beekameera.
Sa’aa kanatti baratoonni, daldaltoonni fi qotee-bultoonni Oromoo kuma heddutti lakkawanman master pilaanii fi duguuggii sanyii mootummaan Woyyaanee Oromoo irraan gayu mormuu isaaniitiif qabamanii manniin hidhaa fi mooraa woraanaa addaddaa keessatti darraraama jira. Lammiileen keenna daandii fi mana isaniitii guuramanii manniin hidhaa keessatti dararaa sadarkaa addaddaa argaa jiran kumaatama. Woyyaaneen namoota hidhaman irratti ragaa sobaan murtii hidhaa irratti dabarsiti. Yeroo tokko tokko ammoo yeroodheeraadhaaf hiitee erga rakkistee fi fundura isanii era dukkaneesitee booda bilisa jedhaa gadi lakkisti. Oromoota saba isaniif jecha hidhamnii dararamaa jiran gadi lakkisiisuu fi erga gadi lakkifamaniis barnootaa fi jireenyatti akka debi’an godhuu irratti oromoon manniin hidhaan ala jiru hundi driqama isaa bayuu qaba. maddi Awash post
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Gola Seenaa Irraa
Aaqilli/qaroon namaa tokko gafa tokko mucaa ofiitin akkana jedhe,”Ilma koo yommuu balaan sitti bu’uu garmalee aarte abdii hin kütin. Kuni dhugumatti Rabbii ofii ilaalchise yaada badaa qabaachutin wal qixxaata. Akkasumas diinaf gammachuu kenna. Namoota birootti hin baacin/itti of hin jajin. Dhugumatti yeroo maraa ani nama tokkotti baacu namni biraas akkasuma natti baaca. Addunyaa tana keessatti namni galte(target) xiyyoota wal duraa duban itti dhufaniiti. Gariin bira darbuu,gariin ni hanqatu(bira hin gahan),gariin mirgaa isaatti kufu,gariin bitaa isaatti kufu,gariin immoo isa waraanu. Beeki hojii gaarii kamifiyyuu mindaa(ajrii) ni argatta. Akkuma ati nama waliin daldaaltu,namoonnis akkasuma si waliin daldaalanii beeki.(Kana jechuun yoo nama kabajje namnis akkasuma si kabaja. Yoo hin kabajinis akkasuma isaanis si hin kabajan.) Namni haadha abbaa isaatif ajajame fi tola oolef ijjoollen isaas akkasuma ajajamuu fi tola ooluf. Haafa’uu fi hawwii qullaa irraa fagaadhu. Dhugumatti isaan lamaan kunniin jireenya tanatti hiyyummaa bakka bu’aniiti. Hanga dandeessu Rabbiin sodaadhu. Har’a kaleessarra,boru immoo har’a irra,dhokataa kee mul’ataa keetirra yoo wayyeessu/foyyeessu dandeette,godhi(hojjadhu). Hojii dhiifama gaafachu qabduuf of eeggadhu,eenyullee hojii gaariif gonkumaa dhiifama hin gaafatu.( Yommuu salaataf(sagadaaf) dhaabbattu salaata nama nagaya dhaammatu salaati;ammaan booda salaatu akka hin dandeenye akka waan du’u heddu godhii salaati. Haya(saalfannatti) maxxanii, namoota haya(saalfannaa) qaban keessaa tokko taatati. Namoota miidhaa irraan hin geessin. Kana irra, waan gaarii kenniif/godhiif; yoo dandeesse isaani araarami. Yommuu waa gaafatamtu doy’a hin ta’in. Yommuu namni tokko gargaarsaf si gaafatu duubatti hin harkifatin. Namni yoo doqna(doy’a) ta’e ergasii Rabbiin wantoota isatti dhiphisa. Nama kenneef immoo Rabbiin wanta inni kenneef bakka buusaf.”141
Daandii Musliima Jireenya Isaa keessatti -147
Jireenyi Musliima bu’uuraale torba(7) irratti kan dhaabbattu ta’uu qabdi. Kitaaba(Qur’aana) Rabbiitti maxxanuu yookin qabachuu, karaa Ergamaa Rabbii(SAW) hordofuu,wanta haalala ta’e nyaachu,namoota biroo miidhu irraa of qusachuu,cubbuu/badii irraa fagaachu,yeroo hundaa towbachuu(gara Rabbii deebi’u),mirga(haajaa) namoota biroo guutu. Muftiwwaan gurguddoon Islaama yeroo darbee fi kan ammaa jireenyi Musliima wantoota armaan olitti eerame irratti hundeefamu akka qabu mirkaneessan. Obboleessa/obboleetti Musliima bu’uuraale torbaan armaan olii kanniin irratti gadi dhaabbadhu,fedhii Rabbiitin hanga duutu.
Nageenyi Boru dhufa -148
Hogganaan dhugaan qajeele fi akka muftiitti kan ilaallamu Umar bin Abdul-Aziz kuxbaa(sermon) isaa kan dhumaa keessatti akkana jedhe,”Yaa namoota isin kaayyoo malee hin uumamne. Akkanumatti hin haftan osoo hin herreegamiin(wanta hojjattaniif osoo hin gaafatamiin akkanumatti hin dhiifamtan). Ga’uumsa dhumaa qabdan kan Rabbiin isin jiddutti murteessu hedu. Namni rahamtaa Rabbii kan waa hunda of keessatti qabateen ala jiru dhugumatti ni kasaara. Namni Jannata hanga samii fi ardii bal’attu seenu dhowwame kasaare. Beekkadhaa, nageenyi boruu nama Gooftaa isaa sodaate fi wanta baay’ee argachuuf wanta xiqqoo kan gurgureefi(jannata argachuuf nama hojii gaarii hojjateefi) – wanta badu wanta hin banne kan turuun kan jijjireefi. Isin keessaa ana caalaa nama cubbuu qabuu kan hin beekne ta’ullee ergaa kana isiniif dhaama. Anaa fi isinillee Rabbiin akka araaramu nan kadha. “ Kuni damboobummaa (humility) namoota hojii gaarii hojjataniiti. Rahmanni Rabbii warroota hojii gaggaari dalaganitti dhihoodha.
Maal asirraa barattan? Wanti keessa koo rukute hima dhumaa Umar bin Abdul-Aziz jedhedha. Eessa jirra nuti? Hojii gaarii tokko hojjanaani fi bu’aan isaa nuu fi namoota irratti mul’annaan, maal ofiin jenna,namoota biroo hoo akkamitti ilaalla? Kaliifan kuni ummata dura dhaabbate,”Nama na caalaa cubbuu/badii qabuu isin keessaa hin beeku.” Nuti garagaltoo kanaa immoo “Nama na caalaa hojii gaarii hojjate hin jiru.”jenne yaadnaa mitiree? Cubbuu keenya daganne hojii keenyan of tuulla. Yaa Rabbii dhukkuba kanarraa nu fayyisi,nu qajeelchi,nuu araarami.
Maalik Ibn Dinaar -151
Gaafa tokko Maalik ibn Dinaar barattoota muraasa isaatin akkana jedhe,”Yommuu jabaachu/gogoga qalbii keessanii,laafinna qaama keessanii fi xiqqeenya soorata keessanii hubattan, waa’ee wanta isin hin galchine akka dubbattan beekaa.”
Jechoota hikmaa(wisdom) -157
Yommuu ibn A’un namticha biraatti nagaha dhaamu,akkana jedheen,”Sirratti sodaan Rabbii(taqwaan) haa jiraatu,nama taqwaa qabuuf addummeen (kophummaan) itti hin dhagahamu.”
Zayid bin Aslam akkana jedha:”Nama Rabbiin sodaatu namoonni isa jaallatu osoo san dura jibbaniyyuu.”
Imam Sawriin(Rabbiin rahmata isaa haa godhu) Ibni Abi Zaa’ibin akkana jedhe:”Yoo Rabbiin sodaatte Inni siif gahaadha,namoota hin barbaaddu. Yoo namoota sodaatte,isaan si hin quubsan yommuu hirkannaa guutu Rabbirraa ati qabduun wal bira qabamu”
Suleeymaan bin Dawuud akkana jedhe,”Wanta namootaa kenname nuufis kan akka isaaniti fi san caalu nuu kenname. Wanta namoonni beekan nutis ni beekna. Garuu wanta sodaa Rabbii dhoksaa fi ifatti,haqummaa yeroo gammachuu fi gaddaa,madaalama yeroo durummaa fi hiyyummaa caalu hin agarre.”
Dhiirsa Filachuu-171
Namtichi tokko Hasan bin Ali(RA) akkana jedhe gaafate,”Intala takka qaba. Namoonni fuudhaf na gaafatu. Eenyutti haa heerumsiisu?”
Hasan akkana jedheen,”Nama Rabbiin sodaatutti heerumsiisi. Yoo ishii jaallate ni kabaja. Yoo ishii jibbe immoo hin miidhu.”
Kanaafu yoo abbaa taatee intala qabaatte,ishiif yaadi nama Rabbiin sodaatutti heerumsiisi. Yoo ati immoo intala dhiirsa barbaadatu taate nama Rabbiin sodaatu barbaadadhu,yoo si jaallate si kabajaa,yoo si jibbe immoo si hin miidhuti. Tolee obboleetti too!
Caaltuu Dubartoota(The Best of Women) -174
Namni baadiyaa tokko kan dubartoota waliin muxannoo qabuu waa’ee dubartoota gaafatamee. Akkana jedhe,”dubartiin gaariin dheertu yommuu dhaabbattu,beekkamtu yommuu teettu,dhugaa tan dubbattu yommuu haasoftu. Ishiin yommuu aartu aariin ishii dafee kan irraa galu,kolfi ishii seeqata bareedadha(beautiful smiling). Yommuu waa hojjattu haala gaariin hojjatti.Dhiirsa ofiiti ni ajajamti,mana ofitti maxxanti. Ummata ishii keessatti ni kabajamti garuu sammuu ofii keessatti homattu of hin lakkooftu. Nama kan jaallattu fi bilchaattudha. Wanti ishii hunduu gaariidha.”
Hiriyummaan akkana ta’uu qaba -176
Abu Dardaa(RA) niiti ofiitin akkana jedhe,”Yommuu anaa aaru argite,aarii koo qabbaneessi. Yoo ati aartu aarii kee ani sii qabbaneessa. Akkana ta’uu baannan maalif walitti saahibomna(hiriyyoomna) ree?” Yommuu jechi kuni İmaam Zuhri gahu,akkana jedhe,”Hiriyummaan akkas ta’uu kan qabuudha.”
Kitaaba wabii
Gems And Jewels lakkoofsonni armaan olii fuula kitaabichaa agarsiisu
Hanga barruu biraatin walitti deebinutti Assalamu aleykum wr wb. Turtii gaarii


text:
Dawaa Jaalalaa-Kutaa 1ffaa
Akkuma dhukkuboonni baay’een dawaa qaban jaalallis dawaa qaba. Namni dhimma jaalalaa jabeesse fi keessaa bahuu ofitti ulfeesse, wanta hojjatuuf hin dhiifamu ykn osoo hin adabamin irra hin darbamu. Akkuma dhukkoobata birootiif dawaa (qoricha) barbaadatu, jaalalaafis dawaa barbaadatu qaba. Dawaan nama san kan fayyadu bakka fi yeroo sirriitti yoo fayyadamedha. Abbichi dawaa kana sirnaan yoo itti hin fayyadamiin jireenya ofii qisaasessaa jiraa jechuudha.
Asii gaditti jaalala daangaa darbee irraa qulqullaa’uuf sababoonni nama gargaran tarreefamani jiru. Barreefaommii armaan gadii irra caalaan isaa gaababbinaa fi filaannon kitaaba ‘Al-Ishq’ jedhamu irraa fudhatame. Gara jallaatti linkii diimtu irra tuqun buusu dandeessu.
1.Rabbiif qulqulleessu (Ikhlaasa qabaachu)– dhugumatti ikhlaasni (Rabbiif hojii hojjatan qulqulleessun) dawaa hundarra caaludha. Yommuu namni tokko dhibee jaalalaa irraa of qulqulleessee gara Rabbii isaa dhugaan deebi’e, Rabbiin kanarratti ni gargaara, gufuuwwan tawbaa (gara Rabbiitti deebi’uu) irraa isa dhowwan karaa irraa ni kaasaf.
Shekhul Islaam ibn Taymiyaa (Rabbiin rahmataa isaa haa godhuu) akkana jedha, “ Yommuu qalbiin mi’aa ibaada Rabbii fi Isaaf hojii qulqulleessu (ikhlaasa) dhandhamte, gonkuma wanti kana caalaa mi’aawaa, qananii’a, urgaa’a ta’e qalbii keessatti hin argamu. Namni nama jaalalan irraa qabame san hin dhiisu hanga jaalalli nama biraa jaalala nama sanii kan caalu yoo ta’ee malee. Yookiin (miidhaa jaalala sanirraa dhalatu) yoo sodaate malee (nama jaallate san hin dhiisu). Jaalala badaa irraa qalbii garagalchuun kan danda’amu jaalala gaariin yoo bakka buusaniidha yookiin miidhaa jaalala sanirraa dhalatuu yoo sodaataniidha.
Rabbiin Olta’e waa’ee Nabii Yusuuf ilaalchise akkana jedha,
”Dhugumatti ishiin isatti yaadde turte. Odoo ragaa Gooftaa isaa arguu baate innis isheetti yaadee ture. Akka kanatti hamtuu fi hojii fokkataa isa irraa deebisuuf (ragaa keenya isa agarsiisne). Dhugumatti inni gabroota keenya qulqulleefamoo (al-mukhlisiin) irraayyi.” Suura Yuusuf 12:24
Rabbiin gabricha irraa wanta gara fakkiitti (suura nama saniitti) isa dabsuu fi ishitti hidhamu irraa wanta isa miidhu irraa deebisa. Iklaasa qabaachu isaatin wanta fokkuu irraa garagalcha. Namtichi mi’aa ikhlaasa yoo dhandhame fi (Iklaasni) qalbii isaa keessatti yoo jabaate, fedhii lubbuu isaa irratti salphamatti injifannoo ni argata.”
Ammas akkana jedha, “Yommuu namtichi Rabbiif ikhlaasa qabaatu Rabbiin isa ni filata, qalbii isaa ni jiraachisa, gara Ofitti harkisa, hamtuu fi wantoota fokkuu isa irraa ni deebisa.
Fuggisoo kanaa namni Rabbiif ikhlaasa hin qabaanne, isa keessa (lubbuuu) wanta hundaa barbaaddu, feetu fi guutumatti jaallattutu jira. Wanta sammuu isaa qaxxaamure hunda argachuuf fedha.” (Al-Ubudiyyata fuula 99)
Imaam ibn Al-Qayyim akkana jedha,”Qalbii tartiiba hin qabnetu jira. Gara Rabbii qajeeltu malee tartiiba hin horattu. Addummee (kophummaatu) itti dhagahama, addatti Rabbitti dhiyaatu (yaadatu) malee kophummaan kuni gadi hin lakkisu. Isa keessa gadda cimatu jira, Rabbiin beekuu keessatti gammachuu fi hojii isaa keessatti haqummaa qabaatu malee gaddii kuni irraa hin deemu. Isa keessa jeequmsatu jira. Yaada isaa guutu gara Rabbii sassaabu fi jeequmsa irraa gara Isaatti fiigu malee tasgabbii hin argatu. Isa keessa ibidda gaabbitu jira. Hanga inni ajajaa Rabbii fi wanta Inni dhowwee irraa dhowwamuun itti gammadu fi murtoo Rabbii irratti sabrii qabaatu malee ibiddi gaabbii kuni hin dhaamu. Garmalee wanta tokko barbaada. Hanga wanta hundaa Rabbiin qofarraa barbaadutti malee garmalee barbaadun (dharra’uun) kuni isarraa hin dhaabbatu. Dabalataaf (namoota biroo caaluuf) garmalee haafaya. Kana ofirraa ittisuu hin danda’uu hanga Rabbiin jaallatu, yeroo hundaa Isaa yaadatu fi ikhlaasa qabaatu malee. Osoo addunyaa fi wanti ishii keessa jiru guutun kennameef dharraa namoota biroo caaluuf haafayu gonkumaa irraa hin ittisu. “ (Madaaraja saalikin 3/156)
Kanaafu namni tokko hanga fedhe qabeenya haa qabaatu, dubartii miidhagdu haa fuudhu, wanta fedhe haa qabaatu, yoo Rabbiin irraa fagaate wanti inni fedhu hundi adabbii itti ta’u, ibidda gaabbi fi gaddaa itti qabsiisu. Wanti isa quubsu fi gammachiisu hin jiru.
Kanaafu, dawaan jaalala lakk. 1ffaa gara Rabbitti dhiyaachu fi hojii keenya keessatti ikhlaasa qabaachudha.
2.Du’aayi (Rabbiin kadhachuu fi Isatti warwaachu)– dhibeen jaalala rakkoo fi balaadha. Rakkoo kana keessaa bahuuf namni tokko Rabbitti warwaachu fi kadhachuu qaba. Dhugumatti Rabbiin kadhaa nama rakkate ni deebiisaaf. Du’aayin diina balaati. Du’aayin balaa namarraa deebisa, namarraa kaasa. Yookiin balaan yoo namatti bu’ees ulfaatinna isaa salphisa.
3.Ija gadi qabachuu– ija gadi qabachuun boqonnaa namaaf kenna. Yommuu namtichi ija ofii gadi qabatu, fedhii fi hawwii qalbii isaa gadi qabaa jiraa jechuudha. Rabbiin (Subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Ija isaanii akka gadi qabatanii fi qaama saala isaanii akka eegan mu’umintootatti (warroota amananitti) himi. Santu isaaniif irra qulqulludha. Dhugumatti Rabbiin keessa beekaa waan isaan dalaganitti.” Suuraa An-Nuur 24:30
Ibna Taymiyaan akkana jedha,”Ija ofii gadii qabachuu fi qaama saala eegu Rabbiin qulqullummaa nafseetiif jabeenya taasise (Namni yommuu ija ofii gadi qabatu fi qaama saalaa ofii eegu jabeenya argata.) Qulqullummaan nafsee (lubbuu) wantoota fokkuu hundaa hojjachuu dhiisu, miidhaa fi shirkii raawwachuu dhiisu, sobaa fi kkf irraa fagaachu kan of keessatti hammateedha.” Al-Ubudiyyata fuula 100-101
Ibn Jawzii (Rabbiin rahmata isaa haa godhuu) akkana jedha,”Namni ijji isaa fuula midhagaa (dubartii) irra buute fi qalbii isaa keessatti gammachuu argate, ija isaa irraa garagalchuun isarratti dirqama. Argaa kana keessatti ija yoo irra tursiise yookiin itti deddeebise, karaa shari’atiinii fi sammuutin komii (cubbuu) keessatti kufa.
Osoo akkana jedhame,”Ilaalcha jalqabaatin jaalalaan osoo qabame, komii kamtu nama ilaalu kanarra jiraa?”
Deebiin isaa: Yoo ilaalchi ilaalcha tasaa taate, tuni wanta jaalalaan nama qabsiistu miti jechuun ni danda’ama. Jaalalaan tan nama qabsiistu hanga qalbii keessatti hidda qabattu yoo ija itti rakkisaniidha. Kuni dhowwamaadha. Osoo ilaalcha jalqabaatin jaalalli ni jiraata jenne tilmaamneyyu, dhiibban isaa baay’ee xiqqaadha. “
Ammas akkana jedha ibn Jawziin, ‘Ilaalcha tasaa jalqabaatin jaalaalan yoo qabaman dawaan isaa maaliidha? Osoo jedhame
Deebiin isaa: Dawaan isaa deddeebisanii ilaaluu irraa garagaluudha. Ilaalchi ijaa akka sanyii miidhaani lafatti darbamteeti. Yoo kunuunsa hin argatin achumaan gogde hafti. Garuu yoo bishaan obaafamte ni biqilti. Ilaalchis haaluma kanaani. (Yoo qalbii itti rarraaste, akkuma sanyii miidhanii biqilti. Yoo qalbii tee itti rarraasu dhiistee irraa garagalte, achumaan sanyiin jaalalaa baddee hafti.)” Zammul hawaa fuula 439-440
Ibn Qayyim akkana jedha,”Nama sammuu qabuuf jaalala suuraa ofirratti moo’achiisu hin qabu. Gara badii kanaatti yookiin kan san caalutti yookiin muraasa isaatti akka isaa hin qajeelchine jaalala suuraa irraa of eegu qaba. Namni kana hojjatu nafsee ofii irratti daangaa darbe, ishiidhaan gowwoome. Yoo nafseen isaa badde, kan ishii balleesse isuma. Osoo gara nama jaallate sanii ijaa ofii itti deddeebisuu fi dhaqqabuuf dharra’uu baate, silaa jaalalli nama sanii onnee keessatti lafa hin qabatu ture.” (Al jawaabul kaafi fuula 506)
Dhuguma jedhe hayyuun kuni, Rabbiin rahmata isaa haa godhu. Dargaggoonni yeroo ammaa suuraa fi filmii wal qunnamtii saalatin telefoona fi compiyutara isaanii guutanii jiru. Kana osoo ilaalanu ibidda jaalalaatin gubatan. Nafsee ofii dararaa fi gidiraa jiru. Namni gorsoota armaan olii fudhate hojii irra oolche daraara kana jalaa ni baha. Kan dide immoo maal goonaf ree?
Namoonni gariin akkana jedhu, “Yoo ilaalcha takka ilaale, ilaalcha kootiif qalbiin tiyya itti rarra’uun yoo natti jabaate,ija tiyya itti deddeebise ilaalu nan danda’aa? Wanta nafsee tiyya keessa jiruun ala isa akka ilaaluf.”
Deebiin isaa: kuni waswasaa sheyxaana nama ittiin gowwoomsudha. Kuni sababa baay’ee irraa kan ka’ee ija itti deddeeebisanii ilaalun hin danda’amu. Tokkoffaa Rabbiin ija ofii akka gadi qabatan itti ajaje. Wanta dhowwee keessatti qalbii gabrichaatif dawaa hin taasisu. Lamaffaa yommuu Ergamaan Rabbii ilaalcha tasaa gaafataman, ija ofii akka irraa garagalchuu fi lamuu akka itti hin deebsine itti ajaje. Sadaffaan ilaalchi jalqabaa tan isaati. Garuu tan lammataa cubbuudha. Afraffaa tarii wanta nafsee isaa keessa jiru caalaa arguu danda’a. Ergasii adabbii ofitti dabala. Shanaffaa namtichi yommuu ilaalcha lamaffaa ilaalu sheyxaanni suuraa ishii garmalee itti miidhagsuun balaa (daraaraa) isaa itti guutaf.
Kanaafu ija ofii gadi qabachuun nageenya, tasgabbii fi boqonnaadha.
4.Gadi fageessanii Xinxalluu fi yaadachu– namni jaalalaan qabame badii jaalalle isaa qunnamuu irraa dhalatu itti haa xinxallu. Yommuu inni ishii qunnamuu madaa irratti madaa, gubaa irratti gubaa dabaltiif. Haasawa ishii waliin adeemsisu itti haa yaadu. Haasawa kanarraa ni gaafatama. Haasofni kuni ibidda irratti ibidda qabsiisu malee bu’aa biraa hin buusuf.
Mee seenaa tana akka barnootatti waliin haa ilaallu:
Dubartii miidhagduu takkatu Makkaan keessa jiraachaa türe. Dhiirsa qabdii turte. Guyyaa tokko daawwitii keessatti fuula ofii ilaalun dhiirsa ofiitin, “Nama fuula kana ilaale ittiin hin qoramne ni argitaa?” jetten. Innis ni jedhe ‘Eeyyen.” Ishiinis,”Eenyudha?” jetten. Innis,”Abiid ibn Amiir”jedheen. Ishiinis “Naaf hayyamii nan qoraa.”jetten. Innis,’siif hayyame.’jedheen. Ergasii dubartiin tuni Abiid ibn Amiiritti akka nama fatwaa (murtii Islaama) gaafatu fakkaatte itti dhufte. Innis gara cinaa masjiidatti kophaa waliin ta’e. Ergasii fuula ofitirraa haguuggi buuste. Innis ishiidhaan, “Yaa gabritti Rabbii fuula kee haguugi.”jedheen. Ishiinis,”Dhugumatti siin qoramee jira.”jetteen. Innis ni jedheen,”Gaafii wayii si gaafadha. Yoo dhugaa dubbatte, dhimma kee nan ilaala.” Ishiinis,”Homaa na hin gaafattu ani dhugaa kan dubbadhu yoo ta’e malee.”jetteen. Innis ni jedheen,”Mee natti himi, osoo Malaaykan du’aa ruhii tee qabuuf sitti dhufee, haajaa kee kana ani si guutun si gammachiisaa?” Ishiinis “Yaa Rabbii (na eegi), lakki!(na hin gammachiisu)”jetteen. Innis “Dhugaa dubbatte.”jedheen. Ammas akkana jedheen,”Osoo qabrii seente gaafiif dhiyaatte, haajaa kee kana ani sii guutun si gammachiisaa?” Ishiinis,” lakkii!” Innis ‘Dhugaa dubbatte.’jedheen. Ammas akkana jedheen,”Osoo namoonni (Guyyaa Qiyaama) kitaaba isaanii kennameefi, ati kitaaba kee mirgaan yookiin bitaan fudhachuu kan hin beekne taate osoo jirtu, haajaa kee kana ani sii guutun si gammachiisaa?” Ishiiniis, “ lakki!”jetten.
Ammas akkana jedheen,”Osoo siraaxa (riqicha Jahannamiin irra jiru) irraa darbuu barbaadde, ibidda irraa baraaramu yookiin baraaramu dhiisu kee kan hin beekne taate osoo jirtu, haajaa kee kana ani sii guutun si gammachiisaa?” Ishiinis,” lakkii!”jetteen.
Ammas akkana jedheen, “Yommuu miizanni (madaalli hojiiwwan namoota) fidame miizanni kee xiqqaatu yookiin ulfaatu isaa kan hin beekne taate osoo jirtu, haajaa kee kana ani sii guutun si gammachiisaa?” Ishiinis,” lakkii!”jetteen.
Ammas akkana jedheen, “Osoo gaafiif Rabbiin funduratti dhiyaatte, haajaa kee kana ani sii guutun si gammachiisaa?” Ishiinis,” lakkii!”jetteen.
Innis, “Rabbiin sodaadhu. Rabbiin si qananiise jira. Si miidhagse jira.”
Dubartiin tuni gara dhiirsa ishiitti deebite. Innis,”Maal raawwatte?” jedheen. Ishiinis,”Ati nama dadhabaadha. Nutis dadhaboodha.” Ergasii gara salaata, sooma fi ibaadaatti qajeelte. Dhiirsi ishii akkana jechaa türe,”Maal naa qaba, Abiid ibn Amiir niiti tiyya na jalaa balleesse. Halkan hundaa misirroo (mushurraa) taate jirti.” (Madda: Rewdatul muhibbiin fuula 241)
Kanaafu, adabbii addunyaa tanaa fi aakhiratti nama eeggatu sirritti itti xinxalluun, badii jaalala irraa dhufu salphatti irraa fagaachun ni danda’ama.
5.Jaalalle irraa fagaachu- namni akkuma jaalalle isaatti karaa haraamatin itti dhiyaatuf carraaqun nafsee ofii rakkisaa adeema. Tarii badii kanatti erga kufanii jalqaba irratti walirraa fagaachun itti ulfaachu danda’a. Garuu namtichi obsaan yoo dabarsee, hadhaan kuni ni darba. Jaalallee isaati fi wantoota isii isa yaadachisan kanneenakka telefoona, interneeti fa’arraa fagaachu qaba. Dargaggeessa tokkotu jaalalaan mucayyoo takka irraa qabame. Wanti inni jalqaba godhee bakka ishiin jirtu irraa fagaachu fi telefoona, fesbuuki ishii ofirraa cufe. “Na qorti “jedhe lakkoofsa telefoona ishii bilbila ofitirraa haaqe. Guyyaa tokkollee fesbuuki, whatsapp fi kkf irratti ishii waliin chaati godhe hin beeku. Haala kanaan qormaata jaalalaa irraa nagaha bahe. Kanaafu, jaalalle irraa fagaachun dawaa jaalalaati.
6.Hojii gaggaariin of ko’oomsu– akkuma kutaa darbee keessatti jenne jaalali daangaa darbe kan dhufu yommuu namni hojii malee ta’uudha. Hojii gaggaariin of ko’oomsun balbala jaalala daangaa darbee cufa.
Kitaaba wabii
al-ishq fuula 57- 68


text:
Kan Nama Du'ee Guyyaa 4 Qabrii Buleen Kasa Qabrii Na Banaa Jee Ka'ii Jechulen Yalii Gageesee Qabame. Video watch and download with MP4,3GP format.You can convert online Kan Nama Du'ee Guyyaa 4 Qabrii Buleen Kasa Qabrii Na Banaa Jee Ka'ii Jechulen Yalii Gageesee Qabame. video to MP3 for free download
Goodina Wallagga Bahaa Magaalaa Galiilaa keessatti Namtichi reeffa guyyaa afur bule nan kaasa jechuun awwaala qotee kaasuuf yaale hidhame!! Goodina ...
Explore more related video for Kan Nama Du'ee Guyyaa 4 Qabrii Buleen Kasa Qabrii Na Banaa Jee Ka'ii Jechulen Yalii Gageesee Qabame.
Download Lyrics
Watch On Wikipedia visualy
Kan Nama Du'ee Guyyaa 4 Qabrii Buleen Kasa Qabrii Na Banaa Jee Ka'ii Jechulen Yalii Gageesee Qabame. Video watch and download with MP4,3GP format.You can convert online Kan Nama Du'ee Guyyaa 4 Qabrii Buleen Kasa Qabrii Na Banaa Jee Ka'ii Jechulen Yalii Gageesee Qabame. video to MP3 for free download


text:
Daily Archives: June 1, 2018
SBO Sagalee Bilisummaa Oromoo, Waxabajji 1, 2018
Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa 18ffaa
Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? – Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu – Berhanu Hundee, Caamsaa 31, 2018 Kutaa Kudhasaddeettaffaa Mootummaan Itoophiyaa jaarmayoota mormitootaa wajjin haasa’uu barbaaduu duuba shirri jiraachuu akka danda’u barreeffama kutaa isa kana… Read More »
Kononel Mangistuu Amma Kononel Abiyi
Kononel Mangistuu Amma Kononel Abiyi Damee Boruutin, Caamsaa 31, 2018 Uummatni Impaayeera Itoophiyaa keessa jiraatu baayyee ayyan dhabeessa tahuu isaa kan agrsiisu bara baraan afuutota kijibaan aangootti rarra’uuf jechaa isaa burjaajjessuu fi ilmaan isaa fixaa jiruun dhiitamuu fi bitamuu isaa… Read More »


text:
Primary tabs
Bu'uura Mootummaan Federaalaa Mootummaa Naannolii Keessatti Giddu-lixaa Ta'uu Danda'u Ilaalchisee
Bu'uura Mootummaan Federaalaa Mootummaa Naannolii Keessatti Giddu-lixaa Ta'uu Danda'u kanaan wal-qabatee seerri raawwii qabu labsii lakk.359/2003 dha. Labsiin kunis sababoota armaan gadii SADIITIIN federaalli dhimmoota naannoo keessa seenuu akka danda'u haal-dureewwan barbaachisoo ta'anii wajjin tuma. ISAANIS:-
1) Inni jalqabaa "NAGEENYI NAANNICHAA YOO BOORA'EE MOOTUMMAAN NAANNICHAAS NAGEENYA KABACHIISUU HIN DANDA'U JEDHEE AMANUUN FUDHATE" dha. Sababni kunis raawwii qabaatee mootummaan federaalaa dhimma naannoo keessa seenuu kan danda'u "PREZIDAANTIIN NAANNICHAA YKN CAFFEEN MOOTUMMAA NAANNICHAA" nageenya kabachiisuu dadhabneerra waan ta'eef federaalli haa seenu jechuun muummee ministeera biyyichaatti karaa ministeera federaaliitiin yoo iyyata galfatan QOFA dha. (Labsicha keewwata 3-6)
2) Lammaffaa, "MIRGOONNI NAMOOMAA NAMOOTA NAANNICHA KEESSA JIRAATANII KAN SARBAMEE FI MOOTUMMAAN NAANNICHAA QAAMA SARBE HAQATTI DHIHEESSUUF OSOO HIN YAALIN HAFEE KUNIS KAN RAGAA QABATAMAAN DEEGGARAMEE BIRA GAHAME YOO TA'E" dha. Kun kan qoratamu mana maree uummataa federaal kan qoratamu yoo ta'u; manni maree gumii qorattootaa miseensota mana marichaa hundeessuu dhimmichi akka qoratamu taasisa. Gabaasi gumicha irraa dhihaatus kanneen armaan gadii ragaa qabatamaa irratti hundaa'uun yoo hin agarsiifne dhimmichi kufaa ta'a. 1ffaa, mirgoonni namoomaa kan sarbaman ta'uu agarsiisuu qaba; 2ffaa, namoota mirga jedhame sarban kana adda baafachuu qaba; 3ffaa, mootummaa naannichaan dhimmichaaf furmaata kennuuf yaalii godhameef tarkaanfiiwwan fudhataman sirriitti gabaasuu qaba; 4ffaa, dhumarrattis, naannichi namoota mirga sarbe jedhan haqatti dhiheessuu kan hin dandeenye ta'uu sababaa waliin gabaasuu qaba. Manni marichaas gabaasa kana mana maree federeeshinii waliin dhagahuun wantichi dhugumaan qabatamaa yoo ta'ee dhimmichi akka sirratuuf MOOTUMMAA NAANNICHAAF QAJEELFAMA KENNA. Asirratti kan isin hubachhuu qabdan manni marichaa qajeelfama qofa kenna malee federaalli dhimma naannoo keessa akka seenu hin taasisu. (Labsicha keewwata 7-11)
3) Dhumarrattis, MOOTUMMAAN NAANNOO SIRNA HEERA MOOTUMMAAF BALAA TA'U IRRATTI QABATAMAAN KAN HIRMAATE YOO TA'E dha. Balaa kan jedhaman kunis: 1) mormii rasaasaa (armed upraising), 2) walitti bu'iinsa naannoolee karaa nagaa balleessuun (using non-peaceful ways) hiikuu yaaluu; 3) nagaa fi nageenyummaa (peace and security) mootummaa federaalaa jeequu (kun maal jechuu akka ta'e labsicha keessatti hin ibsamne...garuu dhimmoota aangoo federaalaa ta'uun Heeraan tumaman keessa naannoleen yeroo seenan jechuun dhiphifamee hiikamuu qaba); fi 4) qajeelfama mana maree uummataa federaalaatiin naannoof kenname kabajuu dhiisuu (armaan olitti kan sababa 2ffaa irratti kaayame jechuu dha) dha. Kunis kan raawwii qabaatu Manni Maree Federeeshinaa gumii qorattootaan sirriitti qoratee dhugummaan isaa raggaasifame dha. Dhugaa ta'uun yoo raggaasifame qofa ammoo MAnni marichaa naannichatti mootummaan yeroofii (provisional administration) akka hundaa'u taasisuun federaalli akkka naannicha bulchu taasisuu haala itti danda'u uumuu danda'a. Kunis prezidaantii naannichaa dabalatee hojjettoota mootummaa naannichaa hidhuuf carraa banuuf ta'uu isaa labsichi ni kaa'a. (Labsicha keewwata 12-17)Horaa Bulaa!


text:
Dooniin namoota 300 ol fe’attee imalaa turte Khamiisa kaleessaa Taanzaaniyaa hora Viiktooriyaa keessatti dhidhimuun, yoo xiqqaate namoonni 136 kan du’an tahuu poolisiin Taanzaaniyaa beeksise. Dooniin tun buufata iddoola Ukaaraa jedhamtutti eega dhihaatteen booda kan dhidhimte yoo tahu, hanga ganama Juma’aa har’aatti namoonni 37 lubbuun kan baraaraman tahuu gabaasichi ni ibsa.
Hogganaan Poolisii naannichaa tokko Rooytarsiif akka himetti, “lakkofsi namoota doonii tana irra turanii qabatamaan hin beekamu, haa ta’u malee hanga ganama har’aattii reeffi namoota 136 argameera” jedhe. Poolisiin biyyattii hojjattoota yeroo balaa waliin barbaacha namoota dhabamanii kan itti fufe tahuun beekameera. Namoonni doonii irra turan irra hedduun gabaa torbaanii iddoola Ukaaraa keessatti dhaabbattu dhaqachuuf imalaa turan. Taanzaaniyaa keessatti balaan akkanaa yeroo heddu kan muudatu tahuu odeeyfannoon arganne ni addeessa.


text:
Hundee Iimaana 4ffaa:Ergamtootatti Amanuu-1 - Jireenya Badhaatu
Offline dubbisufDownload PDFPrintDhalli namaa jireenya keessatti tooftaa fi haala jireenya walirraa baratuun tokko tokko hordofa. Kanaafu, namoonni tooftaa jireenya isaan hordofan irratti hundaa’e bakka lamatti qoodun ni danda’ama. Tokkoffaa hoggantoota, lammaffaa hordoftoota. Namni takkaa hordofaa ta’a, takkaa hogganaa ta’a, takka immoo lamaanu ta’u danda’a. Hogganaan tokko hogganaa biraa hordofuun nama saniif hordofaa ta’a. Namoonni kan wal hordofaniif faayda fi gammachuu


text:
Sadaasa 17, 2006 (Oromiyaa) - Abdii kutannaan wayyaanee Gochaa Hammeenyaan muldhachaa jira! Sochii Oromiyaa mara keessatti godhamaa jiru irraan kan ka`e Wayyaanneen abdii kutachuu irraan tarkaaniffii akka reebichaa, hidhaa fi ajjeechaa miseensota ishee shakituu fi yeroo mara gaaffii mirgaa gaafatan irratti hammeenya dalagaa jirti. Kunis lubbuushee gabaabsuuf ni ariifachiisa. Haala kanaan godina wallagga bahaa keessatti ummata nagaa fi miseensota ishee shakkuun gochaa hammeenyaa dalagaa jiraachuun hubatame.
*********
Zoonii Jimmaaa Ona Deedoo Keessatti Alaabaan ABO Fannifamee!
Godina Jimmaa Ona Deedootti Alaabaan ABO 3 gaafa guyyaa 6/3/99 ALHtti magaalaa Deedootti hidhameera. Akka kanaan
1. Waajjira Barnootaa Ona Deedootti hidhame.
2. Magaalaa dhuma Deedoo Sheekii keessatti bakka Gabaatti.
3. Bakka Kattaa jedhamuttis hidhamee
Bulee hanga gaafa 6/3/99 guyyaa irraa Sa’aa 3.00tti bakkoota kana 3tti hidhamee balali`aa oolte. Hidhamuun isaa gaafa guyyaa 5/3/99 halkan irraa hidhamee bulee hanga gaafa guyyaa 6/3/99 guyyaa irraa 3.00tti balali`aa ture.
Haaluma kanaan yaroo wanti kun raawwatamu Alaabaa kana buusuuf Ummata magaalaa kanaa baayyinaan erga Poolisoonni waamaniin booda fuuldura ummataatti fi Poolisoonni hundi dhiyaatanitti Alaabaan kun kabajaan buufamee gara waajjira Poolisa Ona Deedootti geeffame. Sana booda wal-gayii hataattamaa Bulchiifni Ona Deedoo fi Poolisaa taa’anii akka namoonni shakkaman qabamanu murteessani. Yaroo ammaa kana Daldaltoota 5 ol qabamanii hidhamanii jiru. Dargaggoota magaalaa Sheekii heddus qabuuf ademsaa jiru.
Magaalaa Deedoo kana keessatti yaroo ammaa kana uggura yeroo PM Sa’aa 1.00 booda namni bakkeetti argame akka rukutamu labsamee jira. Gara biraan Konkolaataan Atomoobiliin Lakk. Gabatee isaa 30891 Finfinnee ta’e Poolisootaan too’atamee jira. Abbaan Konkolaataa kanaa Ahimad nama jedhamuudha. Ahimad kun ammoo qabamuuf barbaadamaa jira. Sababni konkolaataan kun qabamee fi namni kun qabamuuf barbaadamaa jiruuf Abbaa mana Muziiqaa Madda Walaabuu Finfinnee waan ta’eef; akkasumas Dameen Mana Muziiqaa Madda Walaabuu
magaalaa Deedoo keessatti namni kun banee waan jirtuuf situ harra Fifinnee dhufe; mana Muziiqaa asitti bantee jirta jedhamuuni.
Akkuma walii galaatti magaalaan Deedoo kun yaroo ammaa jeequmsa guddaa keessa galtee jirti. WBO nis naannoo kana galeera jedhamee shakkii guddaa keessa galanii ummata goolaa jiru. Maadheleen hojii boonsaa kana raawwatan akkas jedhu ``nuti miseensonni maadhee Ona Deedoo keessatti argamnu tarkaanfiin kun hiree ummata keenyaa deeggarfachuun amma illee kan itti fufu ta’uu isaa hubachiisaniiru. Kana irratti ilmoon Oromoo martuu akka bukkee keenya dhaabbatus jedhaniiru.``
**********
Ilmaan Oromoo Hidhuu Fi Gidirsuun Itti Fufe!
Godina Iluu A/Booraa magaalaa Mattuutti namoonni lama wayyanotaan hidhamanii baayyee gidirfamaa jiru. Akka kanaan 1. Ba/saa Hayiluu Laggasee, 2. Ballaxee W/Samaayat jedhamanu miseensa ABO jedhamanii erga hidhamanii Baatii 1 ol ta’anii jiru. Haaluma kanaan Ballaxee W/Samaayat kana Alaabaa ABO hodhitee waggaa waggaan raabsitee ummata goolta jedhamee yakkamuun gidirfamaa jira. Namni kun yaroo ammaa kana kanaan yakkamee mana murtii ol’aanaa godina Iluu A/Booraatti galmeen isaa darbee hiraarfamaa kan jiru ta’uu isaa maddeen achii kulkulfatanii dubbatu.
Barsiisaa Hayiluu Laggasee ammoo duraan miseensa OPDO turtee otoo jiruu, amma nugantee nurratti holola oofta; ABO faarsita jechuun himatamee yaroo beellamaatiin mana murtii Onaa magaalaa Mattuutti deddebifamaa jira. Egaa akkuma walii galaatti yakka tokko malee namoota kana gidirsaa jiru.
Gara biraan godina Jimmaa Ona Qarsaa keessatti namoota hiikamanii turan deebiftee hidhaa jirti. Nama 6 ammoo guyyaa kaleessaa gara Karchallee jimmaatti beellama tokko malee geeffamanii jiru. Egaa namoota waliin himataman waliin nama 6 waliin Karchallee buufamanii jiru. Kaan waajjira Poolisii magaalaa Sarbootti hidhamanii jiru. Akkasumas sabboontota haala cimaa dhaan eegamaa jiru; magaalaa keessa, Daandii Konkolaataa Jimmaa hanga Gibee waraana fi Poolisa dabalattee halkanii fi guyyaa eegamaa jira.
Injifannoo Ummata Oromoof!!
Gadaan Gadaa Bilisummaa ti!!


text:
AADAA/CULTURE
Saturday, August 23, 2014
JECHI TOKKO DUBBII FIXAA TOKKO DUBBII FIDA JETTE OROMOON MAMMAAKTE,====>>MAMMAAKSA KANA DUBBISAA!
Morki baduu mannaa mormi cituu woyya!
Akka ija tiyyaa maaltu naaf kajeela jete sareen!
Gaafa maal nyaanna jedhan damma nyaatan!
Hirribin hiryaa du'aati!
Afaaniin sheekuseen lukaan gara mukaa!
Afaan lafa taa'u lafee alansha!
Horiin deegaa qilee irra dheeda!
Lafa itti hin deebine maqaaf hin badadan!
Bishaan malaan woddan!
Baraan barruu horan!
Dhugaan hin qaldhatti malee hin cittu!
Jaarsi du'uu ka'e si hin abaarin daa'imni guddatu si hin jibbin!
Waaqatu nu eega jedhanii balbala banaa hin bulan!
Hin ta'a jennee saganee woma ta'uu dhabne!
Hin taane kristinaan Badhaanee!
Guddateef dubbii harretti hin fe'an!
Qaallu salphattu nama du'utti waaman!
Graan badaan waan nyaatan nama himsiisa "jedhe abbaan kiyya"!
Harkaan dhaabatan lukaan dhiitan!
Ka Arba ajjeese furrii hin baafatuu?
Waanyoon yoo kufan waan caban nama seeti!
Namni Farda koorse galgala kooraa baata!
Farda hidhatan machiin tolti!
Gowwaa sobii Qaroo qeensaan qabi!
Karaan dheeraan lubbuu nama dheeressa!
Soddaa jiruu sanuu balbala jiruu wol hin lolan!
Saturday, July 26, 2014
QUOTE OF YEAR!
Wednesday, July 23, 2014
RUN FOR OROMIYAA
GORSAAF JECHA
Waa sadii Kabajii-Manguddoo,Jaalala fi Aadda tee.
*.
waa sadii Kunuunsi-namootaaf yaaduu, gammachuu fi waan argattee.
*.
waa sadii Towadhuu-Arrabaa kee, Aarii fi waan hojjatuu.
*.
waa sadii Hubadhuu-Jechoota ,Amalaa fi Qalbii.
*.
waa sadii Dinqiisiifadhuu-Beekumsaa ,Miidhaginaa fi Ogummaa.
*.
waa sadii Jabesii-Hiriyyummaa,Jaalala fi Wareega.


text:
Naannoo Oromiyaa Gujii fi Geedi’oo waliin wal daangessu irra uummata jiraatan gidduutti walitti bu’iinsa uumameen lubbuun namaa darbuu fi qabeenyaan barbadaa’uu akkasumas uummanni qe’ee ofii irraa godaanuun gabaasamee jira.
Haala gamas jiru jiraattota fi angawoota naannoo lamaanii biraa deebii argannee jirra.
Lammiin Geedioo Gujii lixaa keessa jiraatan tokko haala uumame ennaa dubbatan haala suukaneessaa dhaan namoonni nu duraa du’aniiru jechuun himatan.
Dura taa’aan dhaaba dimokraasummaa uummata Geed’oo obbo Alastaa Mangashaa
akka jedhanitti tilmaama naannolee adda addaa irraa argataniin uummanni walakkaa miliyoonaa buqqa’ee kanneen 75 ta’u du’aniiru yoo jedhan bulchaan godina Gujii Lixaa Obbo Abarraa Buunoo immoo ragaa qabatamaa of harkaa qabnuun gam lachuu irraa uummata kuma 100 oltu buqqa’e kanneen 30 ta’an du’aniiru jedhan.


text:
Faaydaa guyyatti bishaan gayaa dhuuguun qaama keenyaaf qabu beekna. Bishaan damma qabuu dhuguun hoo faaydaa dabalataa nuuf laata? Eeyyen!
Bishaan damma qabu dhuguun hedduu bu’a qabeessa ta’uu isaati kan ragaaleen addadaa mul’isan. Faaydaa dammi qaamaaf laatu kana argachuun kan danda’amu bishaan xiqqoo oo’etti damma bulbulanii dhuguudhaan. Kana godhuu dandeenye taanaan faaydaalee dammaa kanniin asii gaditti tarreeffaman wolitti baana jechuudha.
- Sukkaara dhiigaa madaalawaa taasisa.
- Balaa dhibee onneef saaxilamuu hir’isa.
- Qaamni akka dhibee garagaraa irraa uftiksu taasisa (boosts immune system)
- Gogaa qaamaa qullqulleessa, qaamni akka ifuufi bareedu taasisa.
- Qilleensa garaa nama bokossu hir’isa.
- Summii fi balfa qaama keessaa dhiqee baasa.
- Kokkee goggogde (sababa qufaanis ta’uun nimalaa) laaffisa ykn fayyisa.
Faydaalee asii olitti tarreefamaniin alatti, dammi faaydaa adanyoo (allergy) namarraa hir’isuu, yaadannoo namaa gabbisuu, humna cimsuu, akka hirribni nama fudhatu taasisuufi madaa fayyisuus akka qabu beekameera.
Dammi sukkaara qama. Sukkaarri dammaa sukkaara adii guyyuu fayyadamnuun adda. Ta’us garuu, damma heddummeessuun rakkoo fayyaa (ilkaan balleessuus dabalatee) addaddaa qabaachuu mala. Faaydaan dammaa gara gubbaatti tuqaman kan argannu yoo damma daangaa osoo hindabarsin itti fayyadamne qofa ta’uu hubachutu nurra jira.


text:
Guyyaa sabaa fi sablamootaa akkasumas uummattootaa Itiyoophiyaa har’a yeroo 12ffaaf bulchiinsa mootummaa naannoo Afaar magaalaa Samaraa keessatti kabajamee jira.
Ayyaana kana irratti haasawaa kan dhageesiisan mummichi ministeera Itiyoophiyaa Haayle Maariyaam Dassaaleny walitti bu’iinsa dhiyeenya kana uumamee ilaalchisee eega dubbatanii booda kanaafis humnootii badii fi jarreen kontrobaandii oofan ittiin jedhan himatan.Sababiin walitti bu’iinsa Sanaa maal akka ta’e haga ammaatti hin beekamne jedhu Obbo Haayla Maariyaam.
Ittiin ka’umsii walitti bu’iinsa kanaa qoratamee furmaata duubatti hin deebine kennina jedhan.Waluumaagala haasawaan mummicha ministeeraa harka caalaan waa’ee sabaa fi sablamootaa akkasumas walitti dhufeenya isaan giddu jira jedhan irratti kan fulleefate ture.
Qabxiin biraa kaasan ka Itiyoophiyaa haaraan irratti waggotii 27f irratti hundofte heeraa fi seera biyyatti akka jecha isaanti isa warqee sana maqaa dhahan.waggaa digdamii sadan har’a raggaasifamee waan ta’eef guyyaan kun seena qabeessa jedhu.
Sirna har’a kana irratti prezidaantiin Sudaan Omaar Al- Bashir kan Jabuutii prezidaant Ismaael Omaar Gelee akkasumas Ripaablikii Federaala Somaaliyaaf itti aanaa mummich ministeera ka ta’an Mahaadii Mohammad Guleed argamanii haasawaa gaggabaabaa dhagesisuu isaa Gabaafamee jira.


text:
Komiishinerri komiishina nagaa fi nageenya gamtaa Afriikaa Ambaasaaddor Ismaael Chiruguwii waajjira haadhoo gamtichaatti tuuta oduuf ibsa kennaniin haalli Liibiyaa kan yeroo ammaa mara keenyaaf yaaddoo guddaa dha jedhan.
Kan yaaddessaa ta’es adeemsi siyaasaa fi kan araaraa dhaabachuu isaa qofaa miti jedhan. kan haala jiru daran hammeessu ka biroon illee jira jedhu komishiner Chiruguwii.
Mootummaan Liibiyaa kan yeroo ammaa tajaajila bu’uuraa uummataaf oolu kennuu hin dandeenye. Amma ennaa nuti dubbataa jirru kanatti illee Liibiyaa keessa rakkoo humna elektrikiitu jira. Tajaajilli fayyaaf kanneen biroon hin jiran. Kun haala jiru kan hammeessuuf yaada furmaataa dhiyaatu illee kan dadhabsiisu jedhan.
Komiishinerichi akka dubbatanitti gamtaan Afriikaa rakkoo Liibiyaa furuuf hojii adda addaa hojjetaa jira. Hoogganoonni Ardittii koree ol aanaa dhimma Libiyaa hundeessaniiru. Koreen sunis murtii hanga tokko dabarsee jira. Dursees mootummaa Liibiyaaf mana maree bakka bu’ootaa dabalatee qaamni dhimmi ilaallatu martinuu rakkoo jiru furuuf akka wal ta’an waamicha dabarsinee jirra jechuu dhaan Ambaasaadder Chiru Guwii beeksisaniiru.
Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffdhaa


text:
eRoTiKa wrote:
Hamgiin zuv garts bol huvisgal hiij tamgiin gazriin dargaas deesh bvh uls turiin tomilgoo nariig, saiduud bolon UIH gishvvdtei ni, mun AH, MAH 2 namiin jiriin gishvvnees deesh yamar ch hamaagvi alban tushaaliin hvmvvsiig bvgdiig ni tsaazaar avah esvel bvh nasaar ni shorond hiij, tsoo shine urid umnu ni henii ch tanidaggvi bsan hvmvvsiig bolosvrol, uls turiin vzemjeer ni songuulid oruulj , tedniig songoh yum
Zugeer undsen huulia sain bolgoj uurchluhud l hangalttai. Buh ayandaa shiidegdeh bolno.


text:
Kaleessa waaree irratti paatiin guutummaa tokkummaa Itiyoopioyaa MEAD kan Finfinneetti argamu waajjira isaa haadhoo irraa ibsi inni barreeffamaan raabse mata dureen isaa lammiiwwan manni isaan waggoota dheeraaf keessa jiraatan diigamee daandii irra buluuf dirqamuu cimsee balaaleffata jedha.
Itti aansuu dhaanis yeroo dhiyoo kutaa magaalaa Laaftoo ganda 01 keessaa manneen kuma 20 ol ta’an garee mana diigu kan mootummaan akka diigaman taasisamuu isaaf kana keessattis qabeenyaan barbadaa’uu lubbuun namaa baduu tuquu dhaan gadda itti dhaga’ame ibsee jira.
MEAD lammiiwwan qe’ee isaanii irraa buqa’an ittiin jedhe jireenya isaanii akka sirreessu mootummaan tarkaanfii adda addaa akka fudhatu gaafateera. Barreessaan paartichaa obbo Adaanee Xilaahun ibsa sana dubbisaan dhageessianiii turan.
Lubbuu bade fi qabeenyaa barbadaa’eef sababaa kanneen ta’an angawoonni aangoo mootummaa irra jiran murtiitti akka dhiyaatan. Yeroo gannaa kana lammiiwwan daandii irratti gatamaniif mootummaan hatattamaan huccuu, midhaan nyaataa, qubsumaa fi kanneen biroon guutamuufiin irra jiru akka guutu, gara fuula duraattis kutaa biyyaa qabee hanga walakkeessa biyyaa Finfinneetti uummaticha qabeenyaa isaa barbadeessuu dhaan mana isaa diiguun hojii itti gaafatamni itti hir’ate irraa akka of qusatu MEAD cimsee yaadachiisa jedhaniiru.
Obbo Alii Yusuf Yimer ka jedhaman kutaa magaalaa Nifaas Silk Laaftoo jiraataa ganda tokkoo ti jedhu. Ibsa tuuta oduuf kenname kana irratti ragaa MEAD dhiyeesse keessaa tokko. Namoota manni isaanii duraa diigame keessaa tokko ta’uu isaanii fi waggoota 20f kan keessa jiraatan ta’uu dubbatu. Haala naannoo santti uumame illee ibsaniiru.
Guyyaa sana namni angawaa qaama ol aanaa ti jedhame dhufee ni haxaa’amtu nuun jedhe. Maal nuti dikee dhaa ittiin jenne. Ijoolleen gaaffii dhiyeessan hedduun to’annaa jala oolaniiru. Ammas kan barbaadamaa jiran jiru.
Mootummaan Itiyoopiyaa uummata Eertraa addaan citee jiru illee qubsuma tolcheefii simataa jira. Nuti lammiiwwan biyyattii ittisa laga Abbayaaf gumaachinu irratti mootummaan keenya attamiin kana nu irratti raawwata? Ennaa jennu qubsuma isinii kenninaa utuu hin taane deebiin arganne ni haxaa’amtuu jechuu dhaan mana nu irratti diigan.


text:
Kubbaaniyaan MIDROC Gold Mine PLC, qabeenya Allaamuddiin, hayyamni worqii Laga Danbii, Godina Gujii, akka haaromuuf Ministera Albuudaa gaafatuun isaa beekame. Gaafiin kuni kan dhiyaate woliigalteen woggaa 20’f ture bara 2018 waan dhumatuuf. Woliigalteen haarofni ni mallattaya taanaan kana boooda, tarii woggaa 20 biraatiif, Laga Danbii kan elmatu Sheek Allaamuddiin ta’a jechuudha. Dhimmi hayyama kana haaromsuu kan jiru harka Ob. Tewodiroos Gabraigzaabeer, itti aanaa Ministera Albuudaati.
Bara 1997 MIDROC worqii Laga Dambii mootummaa Itoophiyaa irraa Birrii miliyoona 172 bite. MIDROC woggaa kudhan keessatti Doolaara Ameerikaa miliyoona 500 worqii Laga Dambii gurguree argate. Kuni kan MIDROC amane. Dhugatti garuu faaydaan Laga Danbii irraa argamaa ture dachaa hedduun waan MIDROC gabaase kan caalu ta’uu isaati kan kan taajjabdoonni dubbatan.
Isa Laga Dambiin alatti worqii Saakarroos (godina Gujii) fi Beenishaangul Gumuz kan gurgurataa jiru MIDROC dha. MIDROC’n alatti kubbaaniyaaleen naannoo dhibba tokkotii kalaayanidha worqii baasuu irratti bobba’anii kan jiran. KEFI fi Ezana kannii keessaa isaan tokko.
Itoophiyaan woggatti Doolaara Ameerikaa 350 oli alergii worqii irraa argatti. Worqiifi albuudni biyyattiif madda sharafa biyya alaa ta’an baay’inaan kan bayan Oromiyaa keessaati. Faaydaa isaa kan haamataa jiru mootummaa naannoo Oromiyaafi Oromoo miti, garuu. Galiin hundi kan yaa’u gara kiisa mootummaa federaalaafi kubbaaniyaalee dhuunfaatti.
Faaydaan biraa hafee, kubbaaniyaaleen seektara albuudaa irratti bobba’an gibira kan hin kaffaleefi waadaa mootummaaf seenan kan hin kabajne ta’uu isaati kan ob. Gammachuu Dubbisoo, daayireektarri Waajjira Oodiitii Itoophiyaa, koree toohannoo paarlaamaatti kan himan. Akka gabaasa Ob. Gammachuutti naannoon Oromiyaa dhaabbilee albuuda baasuu irratti bobba’an irraa woggaa tokko keessatti (bara 2013) qarshii miliyoona 427 argachuun isiirra ture dhabe. Haala kana keessatti hayyama Laga Danbii haaromsuun ummata fayyadamaa taasisuu osoo hin taane maqaa investimentiin saamsisuudha.


text:
Ateetee
Ateeteen ayyaana sanyii fi hormaata qajeelchitu yoo taatu kan ayyaneffatus irra caala dubartoota. Ayyaanni Ateetee waggaati al tokko kabajama. Guyyaa ayyaana Ateetee, dubartiin uffata addaa kan mata isaa danda’ee, Caaccuu fi Calleen kan jifaarrame uuffatee, dhangaa adda ta’e nyaachisuudhan kabajji. Ateeteen yeroo Oromoon dur akka Kuushiiti jiraataa ture (waggoota ca. 5500 dura) jalqabame jedhameeti tilmaamama.
Contents
Akaakuu Ateetee[edit | Lakkaddaa gulaali]
Guyyaan ayyaanaa kun seera Ateetee qabatee bakka sadiitti qooddama:
- Ateetee Furmaa (Ateetee Amajjii)
- Ateetee Hagayyaa (Ateetee Sanyii ykn Midhaanii)
- Ateetee Loonii (Ateetee Sadaasaa)
Ateetee Furmaa (Ateetee Amajjii)[edit | Lakkaddaa gulaali]
Ayyaani kun ji’a Amajjii keessa kan kabajamu, kan dubartiin ijoollee ofii Ateetee naqxee itti eebbiftuudha. Haati ijoollee ishiif dhangaa qopheessitee, kan deesse hundaa walitti qabdee Ateetee itti naqxee eebbifti. Guyyaa sana hortee haadha manaa sanaa kan ta’an hundi tokkollee osoo hin hafiin, mana ishiitti wal ga’anii eebba Ateetee fudhatu. Guyyaan kun guyyaa firri itti wal arguudha.
Ateetee Hagayyaa (Ayyaana Sanyii ykn Midhaanii)[edit | Lakkaddaa gulaali]
Ayyaani Ateetee kun immoo Gindii hiikoo ykn Ateetee Midhaanii jedhama. Ayyaani kun ji’a Hagayyaa keessa yeroo qotee-bulaan qonna raawwatee gindii hiikee, midhaan facaase hundatti Ateetee naqee, qotiyyootti addoo mataatti maree eebbisee gad-dhiisu dha. Kun mallattoo xumura qonnaati. Sana booda bakka qonnaa hundaarra deemudhaan seerri dhibaayyuu xumuurama. Dhumaa irratti bakkuma dhibaayyuu sanati gamtaan taa’nii, wanna qabatan, farsoo dhuganii marqaa nyaatanii galu. Walumaagalatti ayyaani kun Ayyaana Sanyii jedhama.
Ateetee Loonii (Ateetee Sadaasaa)[edit | Lakkaddaa gulaali]
Ayyaani Ateetee kun bakka tokko tokkotti Jaarii Kormaa ykn Gannii Loonii jedhama. Ateeteen Loonii ji’a Sadaasaa keessa kabajama. Sirni kun kan ayyaaneffamu dallaan loonii bakka duraa irraa jijjiiramee erga ijaaramee booda mukni birbirsaa (kan kormoomsaa jedhamu) wiirtuu dalaatti dhaabudhhani. Bakki muki itti dhaabate kun sirritti erga jifaaramee booda sirni Ateetee naquu kormoomsaa jalatti kabajama. Dallaan loonii guyyaa sana galma misirroo fakkaata. Dubartiin kormoomsaa jalatti marqaa marqiti. Sirn dhibaayyuu erga xumuree booda abbaan warraa waan qalmaaf qopheese qala. Dhiiga sana bitaa fi mirga karraa tuqsiisa. Gogaan horii qalamee sun babaqaffamee miila fi mataa looniitti ni hidhama ykn ni marama. Kana booda dhangaan qophaa’ee fi foon nyaatamee, farsoon dhugamee sirnichi xumuura.


text:
Duraa ta’aan paartii biyya bulchuuf muummichi ministeeraa Itiyoophiyaa Haayilamaariyaam Dassaaleny xalayaa aangoo ittiin gad dhiisan dhiyeessanii torbanneen hanga tokko bood bakka bu’aan isaanii filatamuuf waan dhiyaate fakkaata.
Haa ta’u malee isa dhumaa isaanii kan ta’u wal ga’ii koree hoji raawwachiistuu IHADEG dura teessummaa dhaan hoogganaa jiru.
Wal ga’ii koree hoji raawwachiistuu kana ilaalchisee kan dubbatan itti gaafatamaan waajjira mana maree IHADEG obbo Shifarraa Shugguxee wal ga’iin mana maree xumura torban dhuftuu kan jalqabamu ta’uu ibsaniiru.
Koreen hoji raawwachiistuu dhaabichaa hojii koreewwan sadarkaa adda addaatti hundeessee gamaaggamuu dhaan gabaasa inni koree giddu galeessa IHADEGf dhiyeessu illee kan ilaalamu ta’uu tuqaniiru.
Jalqaba torban dhuftuu wal ga’ii kan jalqabu manni maree IHADEG immoo gabaasa sana erga gamaaggamee booda bakka duwwaa bulchiinsaa kan guutu ta’uu ibsaniiru.
Kanaaf dura ta’aan IHADEG fi muummichi ministeeraa inni itt aanu torban dhuftu kan beekamu ta’uu tuqaniiru.
Miseensa ARENA kan ta’an kana dura miseenso bulchiinsa ol aanaa IHADEG ta’uun tajaajilaniiru. Akka isaan jedhanitti dhaabonni miseensa ta’an arfanuu dura taa’aa itti aanuu fi muummicha ministeeraa biyyattii eenyuun ta’uu qaba isa jedhu walii galuuf kan yaalan wal ga’ii toban dhuftu geggeessamu dura murtaa’a jedhan. .
Egaa kan filatamu achuma mana maree keessatti kan jedhan obbo Gebruun keessumaa haala amma jiruun dursanii walii galteetu barbaachisa. Dhaabolii kana hameetu gidduu isaanii jira. Adda addummaan gidduu isaanii waan jiruuf utuu hin murtaa’in dursanii walii galuu qabu jedhan.
Waliin dubbatanii eenyuun akka filatan walii galanii seenu malee akka duraanii dhuunfaa isaaniin waan filatan hin qaban.
Sababiin isaas eenyutu geggeessaa ta’a inni jedhu yeroo ammaa falmisiisaa dha.
Duraan hoogganaan filatamu beekamaa dha. Amma walii galteen waan hin jirreef dura irratti walii galanii mana maree keessatti sagaleen kennama jedhaniiru.


text:
Ammatti qabsoo finiinsuu malee filmaanni biraa hin jiru
(Waamicha ABO Haala Ammaa Irratti)
Mormiin
diddaa diddaa mootummaa gabroomfattuu Wayyaanee bifa adda
addaatiin yeroo babal’ataa jiru kanatti Oromoon qabsoo ofii
finiinsuu malee karaa fi filmaanni biraa fedhii isaa ittiin
guuttatu akka hin jirre hubachiifna.
Wagootii
kudha afran dabraniif murni Wayyaanee U/Oromoo fi ummattoota
biraas hacuuccaa fi miidhaa hiriyaa hin qabne irraan geessisaa
ture.Saboonni mirga isaanii gonfachuuf qabsoo addaan hin citne
gaggeessaa turaniiru. Qabsoo kanarrattiis wareegamni
qaqqaaliin baafameera. Mormiin diddaa Wayyaanee kan U/Oromoo
dhiiga ilmaan isaa qaqqaaliin qabsiise kunoo ar’a golee
biyyattii hundumaa keessatti babal’atee magaalaa fi
baadiyyaa raasaa jira.
Kanaaf,
U/Oromoo fedhii isaa dhaabbataa irratti hundaawee, murannoon
qabsoo isaa murna cunqursaa Wayyaanee kanarratti xiyyeefatuun
fincila bifa hundaa gaggeessu qaba. Danqaa biyyattii fi
naannoo sana mudate irra aanuuf U/Oromoo wareegama hadhaawaa
qabsoon gaafattu kafaluudhan humna murteessaa tahee as bahuun
yeroon amma.
Yeroon
kan callisanii garaa hiranii taa’anii miti. Wayyaaneen gufuu
dimokraasii fi nageenyaa ti. Fedhiin Wayyaanee Oromoo sosobdee
hawwii bilisummaa fi mirga abbaa-biyyummaa isaa keessatti
kolaasuu dha. Mootummaan kun nagaa dhugaaf qophii miti.
Nageenyi dhugaa jabina qofaan dhufa. Kaanaaf, Oromoon qabsoo
ofii finiinsee shaffisaan galii isaa gahuu malee kanraa fi
filmaanni biraa fedhii isaa ittiin guuttatu akka hin jirre
hubachiifna.
Wanti
Wayyaaneen dubbattuu fi raawwattu yoomuu wal gitee hin beeku.
Araarri isiin baantu araara dhugaa osoo hintahin kan
ol’aantummaa TPLF mirkaneessee umrii sirna bittaa isaanii
dheeressuufi. Kan isiin Oromoo afaaniin sosobduufis yeroo
bitachuu fi qalbii ummata keenyaa hatuufi malee gaaffii Oromoo
dhugaan furuufii miti. Soba isii kanaan ummataa fi qabsaawonni
Oromoo dagamuu hin qaban jenna.
Ummanni
Oromoo gaafa Afrikaa keessatti humna murteessaa tahuu isaa
mirkaneessuun boru osoo hin tahin ar’a. Filmaanni tokkichi
jiru fincila golee hundatti babal’ataa jiru kana
finiinsuudhan akka furmaanni waliigalaa fi nageenyi waaraan
argamu taasisuu dha.
Kana
dhugoomsuuf Addi Bilisummaa Oromoo wamichaa fi gaaffilee
armaan gadii kana dabarsa.
1. Haala ammaa kana dhunfachuu keessatti gootichi gaachana ummata
Oromoo WBOn dirqama isaa caalatti finiinsuu akka dandahutti;
ummanni Oromoo akka sochii isaa cinaa dhaabbatu waamicha goona;
2. Ummanni Oromoo xiqqaa-guddaan bakka jiru maraa ka’ee toftaalee
adda addaatti dhimma bahuudhan fincila isaa daran jabeessee
naannoo isaa akka dhuunfatu;
3. Ilamaan Oromoo beekaanis tahe osoo hin beekin mootummaa ummata
keenya miidhaa jirtu tana tajaajilan hiree qabanitti dhimma
bahuudhan fincila ummata keenyaa utubanii badii darberraa akka
if qulqulleessan gaafanna;
4. Sabootni cunqurfamoon fi humnootni mirga dimokraasii kabajanii
fi kan dhugoomsuuf warraaqaa jiran hundi qabsoo diddaa
gabrummaa hanga ammaa gaggeessaa turanii fi ittis jiran
daranuu harka walqabatuudhaan akka finiinsan ABOn yaamicha
godha;
5. Mootummaan Wayyaanee dhibdee siyaasaa biyyattiin keessa jirtu
karaa nagaa furmaata itti soquu irra humnaan ukkaamsuu waan
filateef; waggoota 14n dabraniif biyyattii fi ummtoota nagaa
dhoorkateera. Balaa waggoota kana keessatti dhaqqabee fi
ammaas dhaqabaa jiruuf kan itti gaafatamu mootummaa Wayyaanee
farra ummatootaa waan taheef warri sirna kana deeggaran
deeggarsa isaanii akka dhaaban gaafanna;
6. Gaag’amaa lubbuu fi qabeenya Oromoo, Sidaamaa, Anuak, Somalee,
Amaara, Shakkoo-majangir ….hanga ammaa gahee fi kan ammaas
gahaa jiru komishinni Wayyaanee irraa walaba tahe dhaabbatee
akka qoratu gaafanna;
7. Jeequmsa siyaasaa biyyicha raasaa jiruuf furmaata waaraa
argamsiisuuf dhaabotni siyaasaa TPLF/EPRDF dabalee marii
bal’aa yo deemsisan duwwaa waan taheef kanneen biyyattii
balaa irraa ittisuu barbaadan hundi kana dhugoomsuu irratti
akka hojjetan gaafanna;
8. Mootummaan Wayyaanee tumsa diplomasii fi deeggarsa diinagddee
hawaasni addunyaa itti kennuun bittaa abbaa irrummaa itti
fufuun karoora isii ti. Waan taheef hawaasni adduyaa imaammata
biyyattiif qabu irra deebi’anii ilaaluun biyyattiin balaa
irra hammaataa keessa osoo hin seenne furmaata waliigalaa
argamsiisuu irratti akka fuulleeffatan ABOn waamicha isaa
dhiheessa.
Injifannoo
ummata Oromoof!!
Gadaan
Gadaa Bilisummaati!
Adda
Bilisummaa Oromoo,
Sadaasa,
2005


text:
Irradibaa
Meeshaawwan halagaan qabsoo Oromoo ittiin cabsuuf gargaaramu keessa tokko Irradiba. Irra diba keessatti wantoota hedduutu bukoodha, muraasatu bilchaataa fakkaata. Irra diba jechuun, keessatti utuu hintaane buddeen irraan dhadhaa dibamudha. Irradibaan keessisaa dhadhaa hinqabu. Sabababan nii dibame males waliin hinbilchaanne.
Qabsoo keessattis garboonfataan irra diba nii fayyadama. Irradiba kanaan uummata burjaajessuu, ko’omsuu, gowwomsuu danda’a. Amma Oromiyaa keessa irradibatu hojjetaa jira. TPLF meeshaa Irradibaaf oolu kana haalan mijeessitee bobbaafteetti. Akka agartuu Qeerroo tibbanaatti wantoota qabsoo naaffisuuf halagaan xaxaa jiru keessaa tokko Irradiba. Irradiba haalaan lafa qabachiisuun of miidhuudha. Dafanii hongeessuun qabxii Bilisummaatti nu geessu fuulduraa dalaguuf nu qarqaara.
Irradiba haala dhiyeessisaaf, haala hojiisaarratti hundoofnee qoqqoduu dandeenya. Isaanis
Irradiba Suutaa fi Irradiba Furguggataadha
1, Irradiba Suutaa
Caasaa irra dibaa keessaa isa olaanaaf balaa guddaa uummata cunqurfamaaf fidudha. Irradiba Suutaa akkuma maqaasaa ariifataa miti, suuta uummata keessa qaxxisa. Irradiba uummata fakkaatee uummata nyaatudha. Qaamonni balballoomsan qaamota Bilisummaa uummataa jibbanidha. Irradiba kana keessa caasaawwan xixiqqoo Hanna Qabsoo, Burjaajjii Qabsoo, Saamicha Qabsaa’otaatu mul’ata. Hanna qabsoo kanaan waggaa dheeraa uummata Oromoo irratti habashoonni taphataniiru.
Irradiba irraan gaarii fakkaatee keessaa qoraattii qabu, kun Qoraattii Qabsoo naaffisu kan qabudha. Ilkee Qoraattii busheessuuf Ijaarsa jabaan itti deemuu barbaada. Ishee suutaa kana injifachuun akkanni jalqabetti duukaa jalqabuudha. Kanarratti Qeerroo Bilisummaa Oromoo waan guddaanni dalage, Irra diba suutaa maqaa “Qonna gara industirii, Guddina magaalaa Finfinnee, Misooma…” Jechoota jedhuun kana TPLF fayyadamuuf turte mara irra aanuu danda’e. Gama Irra diba suutaa, kana Irra ejjetuu danda’eera.
Irra diba suutaa kana Irra aanuu keessatti qooda jabaa fudhachuun of wareeguun ajandaa halagaa suutaa uummata buqqaasuuf jedhu fashalsee jira. Duuchaatti Irra diba suutaa kun siyyaasa keessatti Irra keessoon kuulamtee dhufti, irra keessa kan cululuqxuuf irra keessa bareedduu keessan icciita saamichaa, icciita daguuggaa sanyii, icciita godaansa qabeenyaaf qe’ee ofii qabatee dhufudha.
2, Irra Diba Furguggataa
Caasaa Irra dibaa muddamsaan bocamtudha. Caasaan kun gosoota irra dibaa keessaa kanneen haala muddamaa, yeroo gabaabduu keessatti garboonfataa mudatan furuuf kan dhuftudha. Irra Diba Furguggataa kana gaafa bocamee halagaarraa bobbaafamu, mirqaansaaf, birqaansuun kan uummata gowwomsudha.
Yeroo hedduu Irra Diba Furguggataa keessatti Garbbummaatu Bilisummaa fakkaatee nama hollachiisa, nama fiigsisee kaachisa. Kana keessatti qaacummattoota qabsoo haqaan qabantu secca’ee beeka. Habukkaakkummaa Irra Diba Furguggataa kana kan irra aanu namoota ija siyyaasaa fagootti argu qabanidha. Gaafa halagaan ajandaa tokko fudhatee miidiyaatti baahu
Maaliif kana jedhaa jiru? Karaan isaan dhufaa jiran eessaan nu miidhaa? Akkamitti haala kana keessatti kana dubbatan? Gaaffilee jedhan of gaafachuu feesisa.
Irra Diba Furguggataa Torban kanaa keessaa agartuun Qeerroo arge. Kan gidduu kanaa mormiin gaafa jabaatu “Hidhamaa Siyyaasaa baasna!” jedhan. Muddamanii garatti deebi’an dhabanii muddama keessatti murteessan. Hidhamtoota hedduu baasuu baatan kanneen mana hiraarsaa jiran muraasa baasaniiru. Kun Irra Diba Furguggataadha. Sababaan nama muraasa yoo baafne uummanni kun nurraa afaansaa cufama jedhee waan yaadeefi. Kanaaf ammoo namoota hawwaasi ‘target” beeku qofa baasuu kan jedhutti fuulleffatan. Kanaan ala nama hawwaasi hedduun hinbeekne, kanneen shora olaanoo riphanii uummataaf gumaachaa turan ammoo akkuma Budummaasaaniitti mana dukkanaatti lafeef dhiiga isaanii dhangalaasanii nyaachuu murteeffatan.
Hidhamtoota Siyyaasaa Oromoo kitila keessaa muraasa baasan, Akaafan hammaaranii Konyeen nutti qicuu abbalan. Sun Marti ammas akka yaadan ta’uu dide. Qeerroon Bilisummaa Oromoo uummatasaaf falmatu ammas gadjabeessee falmii hadhaawaa taasise. Burjaajjii uumuuf FXG hinfeesisu gabaa lagadhaa qofaan bira darbamuu kan male, gara FXG hiriiraan sagalee dhageessifachuutti kute. Qabsootuu qabsaa’ota haqaa barbaaduudha, kanneen kufan lafeesaanii ekeraasaanii boqochiisuudhaaf kan akeekkatedha. Qabsootu kaayyoo Wareegamtootaa, sababaa wareegamni kaffalameef sana bira kan gahuuf kan bobbaa’amedha. Qabsoo Abbaa Biyyummaa uummataa mirkaneessuuf kaatedha. Kanaaf hanga guyyaa har’aatti Qeerroon ABO fi WBO faarfataa, diina kokkee qabuuf gidirsuu kunaanuu jalaa bahuuf sagalee mormii dhageessifachuu, mootumaa ce’umsaa gaafachuu itti fufe.
Ammas Irra diba Furguggataa qabatanii uummatatti bahutu barbaachise. Har’ammoo maqaa aangoo gad lakkiseera jedhuun prime minister irraa hobonboleettii siyyaasaan bubbifamte. Dubbiin kun shira akka duubaa qabu shakkaa deemuu wayya. Waan halagaan godhu martuu nu hinfayyadu, nu mirqaansuu nu gammachiisuu hinqabu. Gaaffii nutti uumuu danda’uu qaba. Namtichi kaleessas Biyya gaggeessaa hinturre, har’as gaggeessummaan wayyaanee badeera jechuu hindandeenye. Bilisoomneerra jechuu hindandeenye. Utuu bilisoomnee alaabaa keenyaan alaabaa Shororkeessaa jedhamee dargaggoonni hinqabaman, hin jibbaman ka.
Kanaaf Irra Dibaawwaan kana akkuma nutti lallabameetti dhiichisuu, sirbuu qofaan nu miidha. Sababaan jarri waan karoorfatte qabaachuu qabdi. Amma Lammaa, Dr. Abiyyii Warqinaa gabayyoo filatanii dhiisanii waan nu ilaallatuuf qabsoo keenya keessa jirus miti. Qabsoon keenya, OPDO prime minister taasisuu utuu hintaane, Uummataaf abbaa biyyummaa isaa mirkaneessuudha. Kanaaf ilaallataa haa kaanu, ilaallataa haa teenyu!. Ilaallataa haa fiignu! Kanaaf of eeggannoo barbaada
Agartuu Qeerroo
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Gurraandhala 15,2018
Finfinnee Oromiyaa