text:
(OromoDemocraticFront.org) – Walgahiin Hoganootaa ADO waxabajjii 29 hanga Adolessa 3 bara 2013tti gaggeeffame milkee yaamameef guutuun xumuramuun isaa hubatame.
[gpslideshow exclude=”” caption=”on”]
Waxabajjii 29 hanga Adolessa 3 bara 2013tti kan gaggeeffame walgahiin Koree Hoji Raawwachiiftuu fi Koree Gidduu ADO dhimmoota jajjaboo sochii Adda Dimokiratawaa Oromoo irratti marii bal’aa gaggeesse. Walgahiin kun erga ADOn bu’ureeffame isa jalqabaa waan ta’eefis, hojii dhaabichaa baatii sadan darban kana keessa raawwataman, kan saganteeffamanii jiranii fi akeeka hojii fuula duraa irrattis gamaaggama bal’aa gaggeesse.
Addi Democraatrawaa Oromoo (ADO)n akka dhaabaa haaraa yaadaa fi sagantaa siyaasaa haaraa qabatee ka’eetti, kayyoo isaa kana bakkaan gahuuf kan dandeessisu, qajeelfamoota dhabichi ittin hojjetu, caasaa ijaarsaa fi tarsiimoo adda addaa irratti hojii hanga ammaatti raawwataman keessa deebi’ees ilaaleera.
Itti dabaluunis Jaarmaya Haaraa kana yaada haaraa fi ilaalcha jabanaa kan hubannaa fi beekumsaan masakameen gaggeessuuf waraqaa qorannaa adda addaa dhihaatan irrattis maree godheera. Dhuma irrattis Korri hogganota kun hojii ADO fuula duraa irratti tarttiba hojii bal’aa lafa kaawwate fiixa baasuuf jabinaan muratee wal gahii isaa xumure.
Marsaa Adda Dimokiraatawaa Oromoo Minneapolis, MN jiruun kan qophaawe Irbaanni ADO sirna gaariin gaggeeffamuun isaa hubatame. Akeekni sagantaa irbaata kanaa hoggantoota ADO fi Hawaasa Oromoo Minneapolis fi naannoo isaa jiran wal agarsiisuu fi maree gaggeessuuf kan akeekkate yoo ta’u, sagantaa hirbaataa kana irratti Pirezidantii ADO Obbo Leencoo Lataa dabalatee Meseensonni KHR fi KG ADO argamuun hawaasa Oromoo baayyinaan sagantaa hirbaataa kana irraa qooda fudhatan waliin maree gaggeessan.
Sagantaa Irbaataa Hotela Crown Plaza ti gaggeeffame kana irrattis Pirezdantiin ADO Obbo Leencoo Lataa fi Gafatamaan Damee Dantaa Alaa ADO Dr. Bayyan Asoobaa sochii ADO hanga ammaa fi tarkaanfii dhaabichaa fuula duraa ilaalchisee, akkasumas simannaa dhaabni kun ummata Oromoo biraa argachaa jiruu fi siyaasa biyya Ethiopia keessatti bakka inni qabaachaa jiru irratti ibsa kennan. Hayyoonni Oromoo Dr Hizqel Gabbisaa fi Dr. Gammachuu Magarsaas sagantaa hirbaataa kana irratti argamuun haala qabatamaa ummanni Oromoo biyya keessaatti amma keessa jiruu fi siyaasni Ethiopia maal akka fakkaatu irratti hubannaa dhuunfaa qaban hirmaattota sagantaa irbaata kanaarra jiraniif qoodan.
Ibsuma kana irratti hundaa’uudhaan, ummatni qophii irbaataa kana irratti argame, gaaffii, yaadaa fi yaaddoo qabu akka ibsatan carraan walattajii irraa kennameefitti dhimma bahuun gaaffiilee fi yaadota addaa addaa irraa dhihaateef deebiin quufsaan akka kenname namoota gaaffii gaafatanii deebii kennameef irraa quufa akka qaban yaada isaanii ibsatan irraa hubachuun danda’mee jira.
Qophii kana irratti namootni aragaman, umuriidhaan, naannoodhaan, amantiidhaan, saalaan, wal hubannoo dhaan Oromoo hunda bakka akka bu’anitti hubatama. Akka ibsa Obbo Bulaa Atoomsaa qindeessa qophii fi walatajjii kanaa irraa hubachuun danda’ametti.
Obbo Bulaan Itti dabaluun akeekni qophii kanaa ummata Oromoo walitti qabnee akka dhaaba keenyaaf gumaata horii godhaniif utuu hin tahin, kaayyoo fi akeeka ADOn ittiin masakamu, adeemsa baatiiwwan darban sadan kana keessa keessa jiru irratti ummanni hubannaa gahaa akka aragatuu fi gaaffii qulleeffachuu qabu akka gaafatuuf kan qophaa’e tahuu dha. Gatiin tikeeta gurguramees qophii kana irraatti nyaataa fi dhugaatii dhihaateef kan oolu qofa akka tahe hubachiisuun, dhaabni keenya gargaarsa yoo barbaade fuulduratti ummata isaa ifatti akka gaafatuu fi ummatni kaayyoo fi adeemsi dhaabichaa galeefii “Dhaaba koo” jedhee akka gargaaruuf deemu shakkiin akka hin jirre ibsameera.
Hordoftoota keenyaa haala qophii kanaa, ibsoota kennaman, gaaffilee fi yaadota hirmaattota irra dhihaatan, haala walii gala galgala aadaa kanaa RBO irraa dhaggeeffadhaa. Galgalli aadaa walfakkaataan kunis yeroo dhihoo keessatti Washington DC fi Columbos OH keessatti gaggeeffamuuf akka jirus hubatameera.
Odeessa dabalataaf; www.OromoDemocraticFront.orgn nu barbaadaa.


c: text/html

text:
BADDAN YAA WAYYAANOTAA !!
Daangaan sobaa goobee hamma gaaraa ga’us
Qabsoonis finiinee lubbuu hedduun darbus,
Kan dura taanerra caaleef miti gochi ammaa
Saba haqa harkaa qabuuf hunduu nidanda’ama
Qabsoon aarsaa hinqabdu, jennee mitiim durattuu
Gadi cabanii buluun kanumaan haa dhaabbattuu
Jarris duutee dudduudeetuu aangoo kanarra geesse
Malee muudamaan mitiim kan mataarra nuteessee
Saba guddaadhaa jechaa, bicuudhaan garboomfamnee
Beekaa, wallaalaa, xiqqaa, guddaafi hundaan salphannee
Hayyoota jaboo jennuus harka jaraatti dhabnee
Afaan qabannee teenye mana hidhaatti naqnee
Beekaa barri kun keenyaa qabsoonis hadhaa qabdi
Duuba deebina taanaan tarii maqaan nubaddii
Galiisaa ga’u malee hindhaabatiin fincilli
Leenci iddoo haaqabatu, mee nun nyaatiin adalli
Namni hunduu gama jiruun gumaacha yoo taasisee
Maaliif nurraa hincaccabduu? Waaqa nurra teessisee?
Falmachuun bu’aa qaba kan namaatti hindarbineem
Nu saba garraamotaa kan ormaa saamna hinjenneem
Kankeenyarratti duunee ajjeefamne maleessaa
Rasaasni nutti roobuun akka bokkaa arfaasaa
Ittumaa nuxiiqessa malee hinjennu duubaatti
Hunduu qabsoof haaka’u marti dhiiraa dubartii
Yoo akkas goone kukkunna hidhaaf xaxaa garbummaa
Waggoota hinlakkoofsfnuu murteeffannaan ammumaa
Qeerroof qarreen baratee hojii dhabaa ta’eera
Biyya abbaasaatiirratti jooraa ta’ee hafeeraa
Sammuu biyya bulchutuu soorata rirmaa ta’ee
Kan bosonaa ba’etu mataa gubbaa nuba’ee
Haati hiyyeessaa barsiiftee hallaayyaaf laattee teessee
Gantuuf maltuun waltaa’ee ajjeechaaf mallatteessee
Shirri nurratti ta’e badii seenaaf siyaasaa
Boqonnaa nama dhowwee hirribaa nama kaasaa
Warra kutate ka’e duutuu duuba hindeebisu
Jarris of haabeekkattu silaa amma namaa hingeessuu
Utuu qonnaa qotanii duuba ilaaluun ta’aaree?
Hordaa harkaan qabanii mil’annaan nubaasaaree?
Itti adeemuutu fala boojuu guuree dacha’a
Dhugaan qallattus jirti teessoo sobaa manca’a
Goota xiiqqiin banbane bishaan cabbie hindhaabsisuu
Lafa keenyarra jirra eenyu kan nunaasisuu?
Golaaf galashee beeknaa keessa fiignee fincilla
Warshaa diinaas guggubnaa maal abbashee isheef hilla?
Qabeenyishee hindagaaguu raawwatee numarratti
Gaafuma abdii kutattu ishumtuu nimalalatti
Firaaf diina adda baafnee haleeluun amma dhiiroo
Diina faana hintaa’iinaa maladhaa warri biiroo
Obbolaan keenya dhiigaa jaarmiyaan OPDO
Wayyaaneef hinergamiin lammiikee dhumeem maaloo
Duutullee du’i malee badii seenaa hindalagiin
Dhaloonni ati har’a cabsitee bor nadhiisa hinse’iin
Amma carraa niqabda hiriiri qeerroo duukaa
Bor abbaan biyyaa sumaa maal dhabnee si hankaakaa?
Sabni haqaaf falmate malee maraatee mitii
Waayyaanumaa hin hojjetiin qabsoo sabaatti lixii
Saba qabna hinshakkinu saba akka galaanotaa
Sinirra galgalla baddan Yaa Wayyaanotaa!!
====//=========//==========
@Beekan Gulummaa Irranaa -2016

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
As United States kutaa Michigan bakka Orchard View jedhamu keessa jiraataa kan turan baqataa Oromoo Obbo Kamaal Abubakar Abdul Kariim himannaa irratti dhiyaateen Amajji shan jechun guyyaa borii America keessaa akka baafamanii biyyatti ergaman abbootiin seeraa murteessuu isaanii abukaatoon immigration United States Televiziyoona News 8 jedhamu kan naannoo Michiganf ibsanii jiru.
As United States erga seenanii waggaa kudhan kan ta’an Obbo kamal abbaa ijoollee torbaa yoo ta’an himata irratti dhiyaateen waggaa lamaa oliif hidhaa keessa turan.
Obbo Kamaal kan hidhamaniif kophee Naayikii jedhamu kan kijibaa gurguran akkasumas Caatiin suuqii isaanii keessatti argame himannaan jedhu waan irratti dhiyaateef jecha.
Haati warraa isaanii aadde Jamiilaa Alii Kamaal Itoopiyaatti yoo deebifame sodaa nageenyaa kan qaban ta’uu dubbatu.
Abukaatoon obbo Kamaal Jessie Levine dhimma isaanii hordofaa kan jiraniif yeroon isaa yeroo ga’u sadarkaa dhimmi obbo Kamaal irra jiru kan ibsan ta’uu ibsaniiru. Intalli isaanii hangafaa Aanshaa Kamaalis mootummaan abbaa koof Yoo carraa lammataa kenneef maatii koo fure jetti. Guutummaa gabaasa kanaa MP3 tuquun dhaggeeffadha.


text:
Dhaabatii waliin misomaa kan biyyoota Afrikaa Bahaa ykn IGAAD turban darbe yeroo duraaf dhimmootii fayyaa kan ilaaleen waa’ee Ibolaa fi dhukkuboota yaaddoo uuman ka biro irratti marii guyyaa Afurii gaggeesse jira.
Walgahii kan irrattis biyyonni miseensa IGAAD ta’an kan hirmaatan yoo ta’u keessumaa dhukkuba Ibolaa kan ilaaleen irratti qiyyaafatanii mari’atan.Itiyoophiyaa bakka bu’uun haasawaa kan dhageesisan Dr.Daadhii Jimaa hogganoonni kun carraa wal arguuf qaban hundumaa irratti waa’ee Ibolaa dubbachuu qabu jedhan.
Ogeessonni eegumsa fayyaa qofti WAA’EE Ibolaa irratti mari’achuun dhukkubicha ittisuuf ga’aa miti jedhan.Gaaffii fi Deebii Dr Daadhii Jimaa wajjiin gaggeeffame armaa gadiitti caqasaa.


text:
Waldaan fannoo dhiimaa uummata Gambia, Mauritania, Malawi, Namaibia, Senegal fi Zimbabwe keessa jiruuf gargaarsa hatattamaaf kan oolu doolaara miliyoona 8 gaafatee jira. Gargaarsi kun uummata balaaf saaxilaman miliyoona hedduu keessaa kanneen akkaan miidhamaniif oola.
Afriikaan hanqina midhaan nyaataan kan miidhamte ennaa ta’u yeroo hedduu balaa lolaa fi hongee oomisha mancaasuun dararamiti, kunis uummanni miliyoonaan laka’amu lubbuu ooluuf gargaarsa midhaan nyaataa irratti akka hirkatu dirqisiise. Waldaan fannoo diimaa akka jedhetti jijjiirama qilleensaan kan dhufu Elninon waggaa dhufu cimaa ennaa adeemutti haalli jiru daran hamaa ta’uuf jira.
El Ninon balaa kan akka lolaa Afriikaa waaltaa keessatti kan hammeessu ennaa ta’u biyyootii kibba Afriikaa haga tokkoo fi naannoo Sahel keessatti immoo hongee dhaqqabsiisuu mala.
Dubbi himaan Federeeshinii fannoo diimaa Benoit Capetier VOAf akka ibsanitti uummatichi balaa jijjiiramni qilleensaa fide irraa dandammachuuf yeroon qaban xiqqoo waan ta’eef hanqina nyaataa isaan mudatu dura dhaabachuun rakkisaa itti ta’a jedhan.
Dhaabi isaaniis kan inni fuuleffatu hawaasaaleen qonnaa xixiqqoo irratti akka bobba’an, sanyii midhaanii raabsuu, projektii galii isaanii ol kaasu irratti. Yoo kana goone jijjiirama qilleensaa itti dabalaa dhufu dura dhaabachuu danda’u jedhan.
Hanqinni nyaata madaalawaa Afriikaa keessaa ol ka’aa ta’uu fannoo diimaan akeekkachiisee, hanqinni akkasii immoo lubbuu ijoollee, namoota viresii HIV waliin jirataniif kanneen biroo qaamni isaanii dadhabaa ta’eef sodaachisaa dha. Carpentier akka jedhanitti beelli maatiiwwan hedduun ijoollee isaanii mana barnootaa keessaa deebisanii hojiitti akka bobbaasan dirqisiisee, dubartoonni immoo nyaata barbaachaaf quunnamtii saalaaf dabarsanii of kennu kukn immoo balaa HIVf isaan saaxila jedhan.


text:
WASHINGTON,DC —
Eegii hujii jalqabee amma ganna 10 keessa jira. Haga guddaan nama baaddiyaa ka bisaan dansaa hin arganne,ka manii barnootaa irraa fagaatu fi walumattu warra humna laafaa gargaara.
‘Waan dandeennuun umamta keennaa gargaaruuf jenneeti huji jalqamne,’ jedha warra HOPE 2020
yayyabe keessaa obboo Guddataa Galalchaa.Obboo Guddataan daarektera dhaaba kanaati.
“Ummata baaddiyaa irra caalaatti ka fayyadu… bisaan qulqulloo,mana barumsaa deebisnee ijaaruu,kilinikii baaddiyaati ijaaruu…ganna 10n kana keessatti ummata gara kuma 100 fi kuma 50 gargaarre.”
Dhaabii kun yoo bisaan baasu ammaaf humna aduu fi ta qilleensaatiin hojjachaa itti aansee ammoo humna akka biofuel
itti dabalee hojjachuuf qophii jiraa jedha obboo Guddataan.
Dhaabii kun amma Shawaa Keessaa aanaalee akka Walisoo,Soolee, Amboo,fi Jalduu dabalee aanaa 5-6 keessatti hojjachuutti jira itti aanee naannolee Oromiyaa gara garaatti oli guddisuuf itti jira.
Manneen barnootaa jaaraan keessatti akak isaan bisaan qulqulloollee argatan tolchan.Bisaan kun ammo ka namaa qofaa miti ka horiilleen walumaan baasan akka jedhan.
Akka ummtii baaddiyaa yoo gabayaa dhufellee mana fincaanii barbaadaaf hin rakkanneef gabayaa keessalleetti manneen fincaanii baasan,mana bisaan itti dhiqatanillee akkanuma ummataa qopheessinaa jedha.
Akka ummatii ammoo waan argate kana jabeeffatullee leenjii kenninaaf jedha HOPE 2020.


text:
Angawoonni Oromiyaa aangoo irraa kaafaman kun rakkoolee nageenyaa naannoo Oromiyaa keessaan wal qabateen ta'uu itti aanaan pirezidaantii mootummaa naannoo Oromiyaa, obboo Isheetuu Dasee beeksisaniiru. Itti gaafatamni kanneen aangoo irraa buusaman kanaa sadarkaa jidduu-galeessaa haga gadiiitti kan jiru ta'uu illee itti dabaluun ibsaniiru.
Hiriira mormii Oromiyaa keessatti geggeessame irratti itti gaafatama isaanii sirriitti hojii irra hin oolchine komeen jedhu aangoo irraa kaafamuuf sababaa ta'uun illee beekameera.
Itti aanaan prezidaantiin Oromiyaa kun tarkaanfiin wal fakkaatu kan itti fufu ta'uu beeksisan. Kanneen taayitaa irraa kaafaman hagi tokko itti gaafatama isaanii irraa kan ka'an ennaa ta'u kaan immoo taayitaa qaban irraa gad kan gad butaman ta'uu itti aanaan prezidaantichi dubbataniiru.


text:
Suraa: Wellistoota Oromoof Yeroo Buufata Xiyaaraa Duulasitti Simmanaan godhamuufi
Wellistoonni Oromoo afur : Zarihuun Wadaajoo, Shukurii Jamaal, Yaaneet Dinquu, Kadir Martuuu) fi qindeessaa muuziqaa kan ta’e Daawwit Taasisaa gaafa Bitootessa 17/2016 gara biyya Ameerikaatti imalaniiru jiru. Isaanis garasitti kan imalan Oromoota kutaa bulchinsa Ameerikaa adda addaa keessa jiraataniif hojii muuziqaa isaanii dhiyeesuufi. Akka isaan gara Ameerikkaa deeman Dhaabbata Piroomooshinii Shew Entertainment jedhamu akka ta’e beekameera.
Wellistoonni kunneen gaafa Buufaa Xiyaara Duules kan magaala Washingitan argamutti gahan simannaan ho’aan Oromoota achi jiraataniin taasifameera. Guyyaa itti aanu, jechuun, gaafa Bitootessa 19, 2016 qophii konsartii ‘Oromoo Benefit Concert’ kan Waldaan Maccaa fi Tuulamaa Oromoota biyya keessatti osoo qabsaa’anii midhamaniif gargaarsa gochuuf qopheesse irratti argamuun dinqisiifatootaa fi jaallattoota isaanii waliin wal arganiiru. Waltajjii kanarratti Kadir Martuu osoo haasaa’aa taasisaa jiruu, dararaa mootummaa Wayyaaneetiin dargaggoota fi barattoota Oromoo irraan gahaa jiru yaadate boo’uudhaan, namoota hedduu yeroo boosisu argamee jira.
Wellistoonni Oromoo Oromiyaa keessa jiran biyya alaa deemanii muuziqaa isaanii dhiyeessuun kan baratame hinturre. Kunis kan ta’eefi wellistooni Oromoo yeroo baay’ee sirboota qabsoo waan sirbaniif akka isaan gara biyya alaa hindeemne gama mootummaatiin dhiibbaan cimaa irratti godhamaa ture. Kana malees, dhaabbanni wellistoota Oromoo akka qophii isaanii dhiyeessatan haala mijeessu hinturre. Yeroo dhiyoo as garuu (bara 2012/3 irraa kaasee) wellistoonni Oromoo gara biyyoota Ammeriikaa fi Awurooppa deemuun qophii isaanii dhiyeeffachaa jiru. Bara 2013, wellistooni Oromoo afur jechuun Haacaaluu Hundeessaa, Jamboo Jootee, Abbush Zallaqaa fi Nugusuu Taamiraat haala Shewa Entertainment mijeeseefiin gara Ameerikaa deemuu danda’aniiru. Isaan boodas wellistoonni akka Addisuu Mangistuu, Addisuu Furgaasaa, Astar Walda Gabri’eel fi Adinaan Mohaammad gara Ameerikaatti imaluu danda’aaniiru. Bara 2015 immoo Shukurii Jamaal fi Yaaneet Dinquu qindeessaa muuziqaa Daawwit Taasisaa wajjin ta’uun gara Awurooppaa deemuun sirboota isaanii dinqisiiftoota isaaniif dhiyeessu danda’aniiru. Yeroo adda addaaatti wellistoonni Oromoo gara giddu galeessa bahaas deemuudhaan sagantaa adda addaa irratti hirmaachaa jiru.
Akkuma beekamu wellistoonni Oromoo sirboota qabsoo Oromoo finiinsan waan sirbaniif karaa diinagdee fayyadamtoota hintaa’ane. Isaanis kaayyoon isaanii qarshii osoo hintaane aadaa, afaan, seenaa fi qabsoo uummata Oromoo akka inni gara fuulduraatti tarkaanfatu gochuudha. Gaheen wellistooni Oromoo qabsoo Oromoo keessatti qaban baay’ee guddaadha. Wellistoonni Oromoo sabaaba sabbontota ta’aniif, sababa Oromummaa jedhaniif, sababa hacuuccaa fi cunqurasaa uummta Oromoorra gaha jiruu sirbaniif, mootummaa abba irree waan balaalefataniif yeroo adda addaatti ajjefamaniiru, mana hidhaatti dararamaniiru, biyyi isaan gad lakkisanii akka baqatan godhamaniiru.
Yeroo ammaa garuu tattaaffii Oromoonni biyya alaa jiraatan (Oromoo Diaspora) godhaniin wellistonni keenya karaa dinagdees fayyadamtoota akka ta’an haala mija’aafi jira. Kun baay’ee kan nama gammachiisu dha. Akkasumas dargaggoota Oromoo yeroo amma kana muuziiqaa ajaa’ibaa nu buhaarsaa jiraniif hamilee guddaa kenna. Kun immoo muuziqaan Oromoo akka inni guddatu shoora guddaa ni taphata.


text:
Oromiyaa naannoo Arsii yoo nama abaaran, keessattuu yoo ijoollee abaaran, darbee darbee jechuu dha, Qileen Ashalamoo ta ilmaan aayyaa nyaatte sun si haa nyaattu jedhu. Yookin Qilee Ashuutee lixi ati jedhu.
Qileen Ashalamoo maali? Ashalamoon maqaa qileeti. Ashuute jechuun gadi fagoo jechuu dha. Lamaanuu qilee gadi fagooti. Lamaan keessaa Ashalamo qilee seenaa qabduu dha. Ashalamo naannoo Arsii Nageellee Hora Laangannoo cinatti argamti.
Zamana Haile Selassie Oromoon Arsii Amaaraan wal lolaa ture. Hangamis Haile Sellaien caasaa mootummaa diriirfatuu danda’us ummanni Oromoo Arsii harka hin kennanneen ture. Hanga dhumaatti Amaaraan wal waraanaa ture. Akkuma aadaa Oromootti Arsiin gaafa lolaa warra humna hin qabne, daa’imman, ijoollee, fi beera bakka itti dhokfatan qabaniin ture. Bakkeewwan dhoksaa keessaa qileen Ashalamoo tokko turte.
Bara 1936, bara Haile Selassie’n Xaaliyaanii jalaa baqatee biyya England galu sana Amaarri (Wattaaddarri Haile Selassie) biyya Oromoo irraa gara Finfinneetti waamamanii turan. Oromoon Arsii karaa irratti eegaa waraana itti banaa ture. Amaarri akka tasaa karaa loltoonni Oromoo eeganiin dhiiftee osoo deemtuu ijoollee, beeraa fi dadhaboo Oromoo itti dhokfaman kanatti dhufte. Baayi’inni ijoollee dha. Laakkofsi namoota kanneenii dhibbootaan kan laakkayamu ture. Namni yeroo sanitti beekkamaa ture Gooftaa Bulloo jedhamu qofti ijoollee 40 achitti dhokfatee ture. Amaarri ijoollee kanatti dhufte hunda isaaniituu muxux gootee fixxe. Horri/Harri Laanganoo dhiigaa uffatee halluu jijjiiree diimaa ta’e. Lafeen ilmaan namaa kun hanga har’aas ni mul’ata jedhamee himama. Kanaaf, hanga ammaatti sammuu Oromootaa keessaa hin badn’e.
Qileen biraa ta ilmaan Aayyaa itti dhumte mataa gubaa Arsii Nageellee naannoo Leephis jedhamtu dha. Tana sirritti qulqulleeffadhu malee irraa hin dubbadhu.
Ashalamoon lammaffaan qilee kaleessa Tigreen itti nu fixxe ta’ee argame. Bishooftuu!! Jaarraa 21ffaa keessatti wanti jaarraa 20ffaa keessa ta’e bifa jijjiiree kaleessa dirree Oromoon nagaya, jaalala, kabajaa, itti labsu qilee awwaala keenyaa ta’ee dhiigaan booraye. Qileetti nu darbanii nu fixan. Gubbaa irraa ummata nagayaatti keemikaala roobsan. Jalaan xiyyiitiin nu akaawan. Reeffa akka hin soqannes biyyee itti dachaasan. Warra ajjeefate booyicha dhoorgan. Firri firaaf booyee akka hin geggeessine dhoorgan.
Dubbiin hin baay’atin mee. Ashalamoon Sadaffaa (3ffaa) osoo nutti hin deebine diina keenya qotnee Ashuutetti awwaaluu qabna!!


text:
Uummanni Oromoo Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) baay’ee jaalata. Oromoo ta’ee ABO kan balalesatu arguun nama dhiba. Dhugaadha, miseensonni Dhabbata Dimookiraatawaa Uummatta Oromoo (DHDUO) ABOtiin nibalaaleffatu; ni jibbus. Deeggartoonni fi miseensonni DHDUO ABO yoo jibban nama hindhibu. Sababni isaas DHDUOn dhaabbata of danda’e dhaabbachuu danda’u miti. Adda Bilisa Baasaa Uummata Tigraayi (TPLF)tu isaan dhaabe.
Kaayyoon DHDUO uummata Oromoo bakka bu’uu miti. Kaayyoon isaanii uummata Oromoof qabsaa’u miti. Isaan ergamtoota. Ofii yaaduu hindanda’an. Ofis hinbeekan. Maqaatiin Oromoo bakka buuna jedhu malee, isaan uummata Oromoo bakka bu’uu hindanda’an. Isaan fedhii gooftota isaanii guutuuf uummata Oromoo dura kandhaabbatanidha. Hojiin isaanii uummata Oromoo qabeenya isaa saamsisuudha. Waggota digdaman darbaniif, DHDUOn uummata Oromoo hiisisaa, ajjesisaa, lafa isaarraa isa buqqisiisaa fi qabeenya isaa saamsisaa turan. Ammas kanumatti jiru. Uummanni Oromoos, DHDUOn dhaabbata Oromoo bakka bu’uu ta’uu akka hin dandeenye sirriitti ni beeka. Jibba isaanii qabus karaa adda addaa ibsachaa tureera.
Uummanni Oromoo, dhabbanni dhugaan uummata Oromoo bakka bu’uu danda’aa, mirga Oromoos ni kabachiisa jedhani amanan Adda Bilisummaa Oromooti. ABOn bara 1970mootaa jalqabee qabsoo Oromoo adda durumman gaggeessaa kan turedha. Mootummaan abbaa irree Darguu, Itoophiyaa waggoota 17 kan bulche, kuffisuu keessatti ABOn shoora oolaana taphateera. Kufaatii Darguun booda, Mootummaa Ce’umsaa Itoophiyaa keessatti hirmachuu danda’eera. Yeroo sanatti dhaabbanni siyaasaa Adda Dimookiraatawaa Warraaqsa Ummatoota Itoophiyaa (ADWUI) ciminaan morkataa kanture ABO dha.
Garuu, ABOn mootummaa ce’umsaa keessa yeroo gabaabaaf ture; ji’a saddeeetiif qofa. ABOn fudhatama inni yeroosanatti uummata Oromoo biratti argate hiriba kan isaan dhowwe warri ADWUI, karaa DHADUO miseensotaa fi deeggartoota ABO irratti duula bananii, ABOn akka Oromiyaa keessa socho’ee sagantaa isaa uummata Oromoo akka hinbarsiifannee danqaraa itti ta’an. Miseensota ABO ajjeesuu, hidhuu fi dararuu jalqaban. Haalli kun daran dabalaa waan deemeef ABOn mootummaa ce’umsaa lakkisee ba’uuf dirqame. Karaa nagaatiin mirga uummata Oromoo kabachiisuu akka hindan’amne waan hubateef, ammas qabsoof gara bosonaatti dacha’e.
ABOn kaayyoo Oromiyaa bilisoomte hundeessuuf qabsoon taasise galma ga’uu baatus, uummata Oromoof bu’aa gurguddoo heddu buuseera. Afaan Oromoo, afaan barreeffama hinturiin akka inni afaan barreefamaa ta’u godheera. ABOn, qubee Afaan Oromoo bara 1978 kaasee ofii barreeffamaaf itti fayyadamaa ture, uummatni Oromoo itti fayyadamu akka danda’u taasiseera. Yeroo mootummaa ce’umsaa keessatti hirmaata ture, ABOn beektoota afaanii konfiransii guddaa qopheesuun qubee Afaan Oromoo Oromiyaa keessatti afaan barumsaa fi afaan hojii akka ta’u murtoo guddaa dabarse. Yeroo sanatti ministeera barnoota kanturan Obbo Ibsaa Guutama kitaabni Qubee Afaan Oromootiin maxxanfamanii hojiirra akka oolu taasisan. Dhugumaatti kun, hojii seenaa qabeessa ABOn uummata Oromoof taasise dha.
ABOn, hacuucaa fi gabrummaan uummata Oromoorra waggaa dhibbaaf ture akka inni irra ka’u taasiseera. Sabboonummaa fi uffitti amanumman uummata Oromoo keessatti akka dagaagu kan godhe ABO dha. Mootummaan feederaalaa Itoophiyaa keessatti akka uumamu kan godhee fi Keeyyanni 39 heera biyyiti keessatti akka taa’u kan godhe ABO dha. Yeroo sanatti kaayyoon ABO Oromiyaa bilisoomte dhaabbachuu waan ta’eef, warri ADWUI, yoo mootummaa tokkummaa yoodhaabuu yaalan, uummanni Oromoo ABO wajjin hiriira jedhani waan sodaataniif, mootummaa feederaalaa hara’a jiruu kan dhaabuuf dirqaman. Namoonni baay’een mootummaa feederaalaa afaan irratti hundaa’e kana, mootummaan ADWUI kan fide itti fakkaata; garuu dhugaan jiru isa miti.
Uummanni Oromoo dhugaa kana waan beekuuf yeroo hundaa ABOff jaalala fi kabaja guddaa qaba. Kana immmoo DHADUO fi ADWUIn sirriitti beeku. Kanaaf, fudhatama ABOn uummata Oromoo biratti qabu dhabamsiisuuf halkanii guyyaa kan hojjetaniif. Yeroo hundaa ABOn shoror keessaa akka ta’e, uummata Oromoos ta’e uummata bira akka qalu; sirna darbe (sirna abbaa lafaa) deebisuu akka barbaadu fi kkf hololuun uummaanni Oromoo akka ABO jibbu waggoota digdamman darbaniif hojjechaa turaniiru. Garuu, uummata Oromoo gara offiitti deebisachuu hindandeenye. Uummanni Oromoo yeroo hundaa ABO akka abdiisaatti ilaala; cunqursaa, hacuuccaa fi saamichaa irra ga’aa jiru kana ABOtu narraa deebisa jedhee amana.
Dargaggoonni Oromoo carraa argataniin ABO yeroo deeggaran fi leelissan arguun kan barame dha. Mootummaan ADWUI dargagoota Oromoo nuun dhiistanii maaliif ABO deeggartu jechuudhaan gara mana hidhaatti guura, ni darara, ni ajjeessa akkasumas akka biyyaa bahan godha. Kana hundaa godhullee, Oromoota gara ofiitti deebifachuu hindandeenye. ABOn qabsoon gochaa jiru laafullee, uummanni Oromoo, ammayyuu abdii hin kunne…guyyaa tokoo ABOn tokkoomee, jabaatee, cimee uummata kana bilisa akka isa baasu abdata. ABOn Oromoodha;Oromoon ABO dha.


text:
Ibsa Ejjannoo ADO Ajjeechaa Ilmaan Oromoo irratti Raawwatamaa Jiru Ilaalchisee!
Torbaan afuran dabran keessa mootummaa EPRDF fi ummata Oromoo giddutti walitti bu’iinsi hamaan godhamaa jira. Sababaan sochii Oromootaa kunis Karooraa Guddicha magaalaa Finfinneetii fi magaalota ollaa isiitti argaman walitti qindeessuuf (Masterplan) jedhu labsuu hundee taasifate. Karoorri jedhame kunis magaalaa Finfinnee badhisuuf jecha qonnaan bulaa Oromoo lafa isaa irraa buqqisuuf kan akeekkate tawuun hubatame. Yaaddoo kanarraa ka’uun barattootaa fi ummanni baldhaan Oromoo biyya guutuu keessatti hiriira nagayaa godhuu jalqaban. Mormiin Oromoon karaa nagayaatiin godhaa jiru kunis hariiroo xaxaa seenaa dheeraatii fi bara as aanaa kanas hamaataa deeme kan Saba Oromootii fi mootummaa Itoophiyaa gidduu jiru agarsiisa. Sochiin kun dhugaan muldhise yoo jiraate hundee cimoomaa eenyummaa qonnaan bulaa fi mirga inni qabeenyaa isaa irratti qabu garuu kan maqaa misoominaatiin mootummaan abbaa-irree mulquuf aggaammate irra deebi’ee mirkaneesse.
Tarkaanfiin mootummaan biyya bitaa jiru barattoota Oromoo karaa nagayaatin mirga isaanii gaafatanii fi falmataa jiran irratti raawwataa jiru heddu nu gaddisiisee jira. Barattoonni lakkoofsi isaanii danuu ajjeefaman kanneen kanarraa hafan dhibbootaan hidhamanii jiru. Tarkaanfii fokkataa fi gara-jabeessa barattootaa fi ummata nagayaa irratti fudhatamaa jiru kana haddeeffannee balaaleffanna!
Addi Demokraatawaa Oromoo (ADOn) sababiilee gurguddoo armaa gadii hundee taasifachuun Karoora Qindoomina Magaalaa Finfinnee fi Magaalota naannoo isitti argaman maqaa jedhuun waamamu jabeessinee dura dhaabbata:
Tokkoffaa, magaalaan muummittiin Itoophiyaa hanga ardhaatti jijjiirraa biyyatti keessatti gara Federeshina Sab-daneessatti godhamaa jiru calaqisiisuun hafee ammallee suuraa saba tokkichaa afaan Amaaraa dubbatu muldhifti. Mudaan kun mirga sabaa-sabootin magaalaa tana keessa jiraatan jireenyaa isaanii muldhisuuf qaban kanneen akka waltajjii aadaa tolfachuu, maqoota karaa maqaa isaanitiin moggaafachuu, afaan ofiitiin barachuu, soodduu dhaabbachuu, kkf kabajuudhaan sirrachuu qaba jenna. Sab-danessummaa heera sirna federaalaa keessatti tumame hujii irra oolchuun akka dandayamu tarkaanfiileen barbaachisoon fudhatamuun fi immaammanni qajeelaan tolfamee hujii irra ooluu qaba. Osoo hanga hardhaatti magaalaan muummittiin bifuma duraan qabdu kan afaan, aadaa fi eennyummaa saba tokkichaa itti fuftee jirtu gogaa isii dhisanii baldhisuun murnoota federashina sab-daneessa dura dhaabbatan jabeessuu ta’a. Kanaafuu humnoonni federashina sab-daneessa irraa dantaa qaban hundumtuu hujitti hiikamuu Mastarplan jedhumuu kana dura dhaabbachuu qaban!
Lammafaa, yoo ija heera biyyichaatiin laalamu Masterplaan baanan kun seera qabeessaa miti. Mirga keeyyata 49 keessatti tuqame hujii irraa oolchuu seera dandeessisuu tarreessanii hujii irra oolchuu duratti master plan kana dirqiin raawwachiisuuf dhiibuun mirga heeraan keenname mulqa. Akkuma keeyyata 49 jalatti tuqame dantaa addaa Oromiyaan Finfinnee irraa qabdu seeraa ifaan beekamee hujii irra ooluu qaba. Garuu Masterplaan jedhumu kun bu’ura hafuura heeraa cabsuu bira dabree faallaa kanaatiin dantaa Oromiyaan Finfinnee irraa qabdu hambisee dantaa Finfinneen Oromiyaa irraa qabduun bakka buusa.
Sadaffaa, Ija seenaatiin yoo laalame magaalaan muummittiin madaa bara weerara alagaan Oromoo irratti geggeesse humnaan cabsee qabate fayyisuuf tattaaffiin hin godhamne. Akka seenaan ragaa bahuttii Magaalaan Finfinneetii fi magaalaalee Oromiyaa birollee dabalatee ummata Oromoo lafa isaa irraa humnaan buqqisuun ijaaramte. Kana jechuun magaalotiin Oromiyaa qubsummaa waraana weerartuu irraa gara magaalaatti guddatan. Daannooleen siyaasaa waraana humna weeratuu alagaa ummata magaalota Oromiyaa keessa qabatus hundeen jijjiiruu isaa hubachuun gamnummaadha. Kana jechuun ummata Oromoo lafa isaa irraa buqqisee alagaa dhaalchise. Kanaafuu Masterplaanichi roorroo fi yakka seenaa keessatti ummata Oromootii fi Oromiyaa irratti raawwatame raggaasisa.
Afuraffaa, MP kana ummata dhimmi ilaalu osoo hin mariyachiisin gubbaa irraa ummatatti fe’uuf yaaluun sirna bulchiisa gaarii fi demokiraatwaa hundeen faallessa. Adeemsaa fi tarkaanfiin abba-humnaa kun itti-gaafatummaa fi didhaa sirna Federaalawaa haqaa keessatti eeggamuu qabu bu’uraan faallessa.
Dimshaashumati, Magaalota guddisuu fi waarshaalee babaldhisuun magaalaa muummitti qofaa keessatti naannigamee(tuulamee) hafuu hin qabu. Magaalotni hundumtuu hiree guddinaa walqixa argachuu qaban. Guddinaa fi carraan baldhachuu walqixa raabsamuu irraa eeggama.
Addi Demokiraatwaa Oromoo (ADOn) tarkaanfiilee armaa gadii akka fudhatee hujii oolchu muutummaa Federaalaa gaafata:
1. Master plan fedhaa fi dantaa ummata Oromoo hin tarkaanfachiifne haqee hafuu isaa ifatti labsuu qaba
2. Ajjeechaa ilmaan Oromoo irratti deemsisaa jiru haal-duree tokko malee dhaabee, barattoota Oromootii fi ilmaan Oromoo kan akka maletti ajjeefaman qaama qoratee (Komiishina qorannoo) namoota yakka kana hojjatanis seeraa fi murtiif akka dhiyeessu
3. Barattootaa fi namoota Oromoo kanneen hidhaman akka daddaffiin hiiku. Kanarrattis dabalee hidhamtoota siyaasaa hundumaa akka hiiku.
4. Tarkaanfii Itoophiyaan akka biyya sabaa fi sabootaatti calaqqisiisuu fudhachuu qaba: daandiilee maqaa sabaa fi sabootaatiin moggaasuu, walajjiilee aadaa sabootaa muldhisan tolchuu, kkf..
5. Daangaa magaalaa muummicha daangaa yaroo mootummaan jijjiirame jiru, 1991 kabajamee sararamuu qaba
6. Naannoon magaalaa hagafootaa (Metropolitan area) tolfamee bulchiisaa fi tajaajilli magaalota naannootii fi magaalaa muummitti qindeessu tolfamuu qaba
7. Mootummichi namoonni biroo heera akka kabajan gaafachuu isaatiin duratti heera ofumaa tumee labse adda durummaan kabajuun dirqama isaa tawuu hubatee kabajuu qaba.
8. Seeronni biroo kanneen heera biyyichaa faallessan hundumtuu haqamuu qaban
Bilisummaa fi Haqa Ummataa Hundaaf!
ADO
Ibsa Ejjannoo ADO Ajjeechaa Ilmaan Oromoo Irraati Raawwatamaa jiru


text:
WASHINGTON,DC —
Lammiwwan Ameerikaa Har’a, Fulbaana 11, bara 2001 waggaa kudha-lammaffaa Har’aa, haleellaa shororkeessummaa hamaa Yunaayitid keessatti geggeessamee lubbuu namaa gara kuma sadii galaafate, gadda guddaan yaadatanii oolan.
Biilsaalee lakkuu ka Daldala Addunyaa NEW YORK keessa turanii fi Biilsa Pentaagon andaara Waashingten jirutti xayyaarota buusuudhaan, akkasumas Pesilvaaniyaa keessatti, xayyaara ka biraa kuffisuun balaan guddaan gurmuun shororkeessotaa Alqaa’idaa jedhamu dhaqqabsiise sun ilaalcha Ameerikaa fi biyyoota Addunyaa hedduu jijjiire.
As kutaa Michigaan ka jiru, Keeteriing Yunivarsitii irraa - proofesara seenaa ka ta’an – Dr. Izqeel Gabbisaa, Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsa kennaniin, “haleellaan sun, halellaa guddaa dinagdee, siyaasaa fi haal jireenyaa Ameerikaa irra dhiibbaa guddaa kaa’e” jedhan.
“Yeroo haleellaan shororkeessotaa Yunaayitid Isteets irratti geggeessametti, Ameerikaan lola Addunyaa qabbanaawaa injifattee, dinagdee fi siyaasaan cimtee Addunyaa irratti humna guddoo tokkittii taatee turte. Addunyaan marti akka fakkeenyaatti gara Yunaayitid Isteets ilaalaa ture” kan jedhan, Dr. Ezqeel halellaa sanaa booda ilaalchi Addunyaan Ameerikaaf qabu gad-cabaa deemuu dubbatu.
Biyya keessattis, lammiwwan fi Mooutmmaan Ameerikaa yaaddoo keessa waan galeef, bilisummaan biyyattii keessaa ni dhiphate. Ulaa cufatti eegumsi cimee, akka fedhan sosso’uunii fi bakka fedhan sakattaa malee seenuun seenaa ta’ee hafe – jedhu – Dr. Izqeel.
Haleellaan shororkeessotaa kun Musliimota Ameerikaa fi biyyoota Addunyaa keessaa irratti dhiibbaa hamaa fiduu illee dubbatanii jiran.
Guutummaa gaaffii fi deebii kanaa dhaggeeffadhaa


text:
Motummaan Itoophiyaa gatiin gurgurtaa meeshaalee gadi cabsuun baase namoota fayyadaman yoo gammachisu; daladaltoota immoo mufachiise. Kanneen gatiin isaani gadi cabee gatii rakasaatiin gurguraman akaakuu 18. Isaan keessaa Sukkaara, Muzii, Paastaa, Daabboo fi saamunaan akka fakkenyaatti ka'u. Keessumattu foon qarshii 90 olitti gurguramaa ture qarshii 52matti gad bu'e. Zayitiin qarshii 30tti gurguramaa ture qarshii 16fi saantima 20tti gurgurame. Namoota gatii dabalanii gurguran irrattis tarkaanfiin seeraa fudhatameera.
Mootummaan Itoopiyaa gatii haaraa kana kan baase Muddee 23 bara 2003tti ture. Dhimmi kunis kan ifa ta'e muummichi ministeeraa Melles Zeenaawwii erga daldaltoota waliin maree geggeessan booda. Labsiileen dhimma kana hojii irra oolchuuf tajaajilanis bar dheengaddaa ture kan Paarlaamaa dhaan muartaa'an.
Daldaltoonni ammoo meshaaleen kun yammuu warshaadhaa dhufan baasii fi adeemasa jiru akkanumas kiraa manaaf kaffallu illee qiyyaafata keessa utuu hin galchin ba'uun isaa sirrii miti jedhaniiru.


text:
Eeggannoon icciitii haaraa gadhiifame kun burjaajjiiwwan koompiitararraa irra ga’u hambisa jedhameera.
Qorattoonni eeggannoowwan icciitii teeknooloojii torbee darbe akka ifoomsanitti, rakkooleen miiliyoonan lakkaa’amu damichaan mudachaa jira.
Maaykiroosooft, Googil, Aappilii fi dhaabbileen teeknooloojii kaan rakkoo saaxilamtummaa hambisuuf hojiilee jajjaboo hojjechaa jiru.
Eeggannoon icciitii ammaa bilbila sochootuuf gadhiifame iOS 11.2.2 jedhama.
Kunis barbaadduuwwan(broowzaroota) Aappil Saafaarii fi WeebKiit, moosaajii fuulota marsaalee qaba.
Fayyadamtoonni Aappilii fi Aaypaadiis ariitiin moosaajiilee haaraa kanneen buufachuun geeddarachuu akka qaban eerameera.
Fayyadamtoonni “Mac” moosaajii “macOS High Sierra” 10.13.2 laaptooppii fi deeskitooppiif buufachuu akka danda’anis eerameera.
Maamiltoonni moosaajiilee kanneen buufatanii fayyadamuu eegalan, burjaajjii icciitii fi hojii dhaabuu meeshaalee isaanii jalaa akka baraaraman eerameera.
Maddi; CNN


text:
Atileetoonni dawaa humna jajjabeessuu kamuu fayyadamanii argaman kana booda umirii guutuu waldorgommii Atileetiksii irraa akka ittisaman Pireezdaantiin fedareeshiinii Atleetikisii Itoophiyaa Kumaalaa Haayilee Gabrasillaasee toora oduu Rooyitarisiitti himeera. Ji’oota muraasaan dura Atileetoonni Itoophiyaa jaha yeroo waldorgommii dawaa humna namaa jajjabeessuu fayyadamanii argamaniiru jechuu qoratamaa akka jiran ni yaadatamaa. Murtiin Federeshiiniicha amma kun Atileetoota jahan miidhuu danda’a jedhameera Atileetoonni dawaa kana fudhatanii ...Read More »
Naannoo Gambeellaatti rakkoon kenniniisa lafa qonnaa Invastimantii ilaalchisuun gabaasni koree wajjiira ministira muummeettiin dhiyaate abbooti qabeenya hunda kan hin hirmaachisne jedhameera
Abbootiin Qabeenyaa naannoo Gambeellaatti invasimantii qonnaa irratti bobba’an bu’aan qorannoo wajjiira muummeetiin dhiyaate abbooti qabeenya kan hin hirmaachisne fi dhugaa irraa kan faagate jechuun mormaniiru. Abootiin qabeenya dhunfaadhaan baankoota irra birrii kan liqeeffatan ta’uus, bu’aan qoranichaa raawwii hojii isaanii dimishaashaan kan ka’ee jedhaniiru Naannichaatti karaa seera- qabeessaan lafa fudhatanii mallaaqqa baay’ee ramaduun hojii jalqabuusaanii abbootiin qabeenyaa kunniin dubbataniiru. Abbootii Qabeenya ...Read More »
Naannoo Xaanaa Balaas Soostiitti warshaan shukkaraa ni hundeeffama jedhamee shankoorri lafa hektaaraa kuma 12 irratti misoome ibiddaan akka gubatu murta’uusa maddeen oduu ESATitti himaniiru
Mootummaan Shankoorri lafa hektaaraa kuma 12 irratti misoomee kun akka gubatuuf kan murteesseera. Sababni isaa immoo warshaan shukkaraa waan hin xumuramneef shankoorii sadarkaa guddinaa xumuruun manca’uu waan jalqabeef jedhameera. Shankoora lafa hektaara tokkoo irraa shukkaarri kumtaalaa 200 akka omishamu himameera. shankoora lafa hektaaraa kuma 12 irratti misoomee kun akka gubatu waan murta’eef kisaaraa birrii biiliyoonaa 5 qaqqabsiisa jedhameera. Kisaaraa kana ...Read More »
Abbootii Qabeenyaa Warshaa huccuu biyya Tarkii lama liqii qarshii biliyoqona tokkotti dhiyaatu Mootummaa Itoophiyaa irraa liiqeeffatan osoo hin kaffalin biyyaa bahan.
Abbooti Qabeenyaa biyyaa Tarkii laman hojii invastimantii warshaa Uccuutiif baankii misooma Itoophiyaa irraa birrii akka liiqeffatan himameera. Baankiin Misoomaa Itoophiyaa namoonni laman kun biyyaa akka hin baaneef qaama dhimmii ilaalatuu gaaffii dhiyeessee turee. Yaa ta’u malee, gaaffiin baankich dhiyeesse hatattaamaan deebii waan hin arganeef namoonni laman gara Tarkiitti akka deebi’an beekameera. Abbooti qabeenya Tarkii Sayifatiin fi Imaam Altiinbaa jedhaman liiqii ...Read More »
Jirattoonni saba Amaaraa naannoo Beenishanguul Gumuuz Aanaa Bulaan jiirataan miidhaa guddaan irra gahaa akka jiru beeksiisan.
Jiraattoonni saba Amaaraa Aanaa Bulaan jiirataan maqaa meeshaa waaraanaa naanneesituu jedhuun miidhaa guddaan irra gahaa akka jiru beeksiisaniiru Sabni Amaaraa naannoo Beenishanguul Gumuuz jiiratan yeroo adda addaa loltoota mootummaatiin miidhaan irra gaha tureera. Sababa kanan jiirattoonni saba Amaaraa baay’een mana jireenyaa isaaniitti baqachuuf dirqamaniiru. Keessaattuu bara 2005 jalqabee miidhaan hidhaa, reebichaa fi mana jireenyaa isaanii gadi dhiisaanii baqachuu waan itti ...Read More »
Lammiileen Itoophiyaa biyyaa bahuuf yaalan to’aanno jala Ooluusaanii pooliisiin beeksiiseera.
lammiileen Itoophiyaa 105 konkolattoota fe’uumsaa lamaan gara naannoo Sumaaleettin biyyaa bahuuf yaalaan to’aannoo jala akka olchee pooliisiin naanniichaa beeksiiseera Lammiilee gara biyyaa alaatti baqachuuf osoo yaalaan to’aanno jala oolaan keessa 24 dubartoota jedhameera. Konkolachistoota namoota gara seeraan alaatiin biyyaa baasuuf yaalaan 2 keessa tokko to’aanno jala wayita qabamu tokkoo yeroof akka hin qabamne pooliisiin naanniichaa beeksiiseera. Lakkofsi lammiileen Itoophiyaa baqatan ...Read More »
Gargaarsa meeshaa waaraanaa Amaayyaa Mootummaan Amerikaa hidhattoota Sooriyaatiif kennuuf karoorfate Raashaan mormite
Gargaarsi meeshaa waaraanaa amaayyaa Amerikaan hidhattoota Sooriiyaatiif kennuuf karoorfate nageenya loltoota ishee Sooriiyaa keessa jiraniif ni soodachisa jechuun Raashaan balaleeffattee jirti. Amerikaan hidhattoota mootummaa Bashaar Alasaad kuffisuuf qabsa’aniif Misaa’eelii Xiyyaara waaraanaa kuffisuu danda’uu fi meshaalee waaraanaa ammaayyaa biroo gargaarsaan kennuuf dhiyeenya murteesuun ishee ni yaadatama. Raashaan gama isheetiin, gargaarsi meeshaa waaraanaa amerikaan hidhattootaaf kennuuf karoorfate kun nageenya loltoota ishee Baashaar ...Read More »
Hidhamtootaa siyaasa hunda mana hidhaatti akka gadi dhiifaman Dhaabbata Mootummoota Gamtomaniitti Ambasaddar Amerikaa waamicha dhiyeessan.
Hidhamtoonni siyaasa biyyoota gara gara keessatti hidhamanii jiran akka gadi dhiifamniif dhaabbata Mootummoota Gamtoomaniitti Ambasaddar Amerikaa duulaa jalqabuun isaanii ni yaadatama. Mootummaan Itoophiyaa hidhamtoota siyaasa hidhee jiru gadi dhiisuun mirga ummata biyyaatti heeraa mootummaatiin mirkana’ee akka kabaju gaafataniiru. Itti-aanaa duraa ta’aa Paartii kongraasii Federaliistii Oromoo erga mana isaanii Adaamaatii loltoota mootummaa Itoophiyaatiin qabamanii hidhamanii waggaa tokko akka ta’e beekameera. Dhaabbata ...Read More »
Dhaabbanni Motummoota Gamtoomanii Yaada qoqqophii bittaa meeshaa waaraana sudaan kibbaa irra akka ka’aamuu dhiyaate irratti sagalee kennuuf
Yaadni qqqophii meeshaa waaraanaa sudaan kibbaa irra ka’uuf mootummaa Amerikaatiin dhiyaate kana Biiriteen fi Faransaayii deeggaraniiru. Yaa ta’u malee dhaabbaticha keessatti sagalee sagaleen kuffisuun aangoo kan qaban Chaayinaa fi Raashaan yaada qoqqophii bittaa meeshaa waaraanaa kana hambisuu danda’u jedhameera. Amerikaan qoqqophiin bittaa meeshaa waaraanaa kun biyyaatti keessatti nagaa amansiisa fiduuf akka gargaaru beeksiistee jirti. Biyyoonni biroo immoo tarkaniiffiin kun nagaa ...Read More »
labsi yeroo hatattamaa sarbamuu mirga namoomaatiif gumaachaa akka jiru dhaabbanni Human right Watch Beeksiise
Labsiin yeroo hatattamaa mootummaan Itoophiyaa labse sarbamuu mirga namoomaatiif gumaacha dabalataa gumaachaa akka jiru dhaabbanni Human right Waach Beeksiseera. Yeroo ammaas sababa labsii kanaatiin namoonni baay’een hidhamaa akka jiran dhaabbatichi beeksiseera. Mootummaan namoota kuma 20 ol hiriira mormii waan bahaniif hidhe keessaa namoota gara kuma 10nitti dhiyaatan gadhiisuun oduu gaarii akka ta’e dhaabbatichi beeksiiseera. Gaaffiin ummaataa labsiin kun akka labsamuuf ...Read More »


text:
Finfinnee bakka Carqos jedhamutikan dorgoman Dr. Nagaasoo Gidaadaa lafti iccitiin sagalee itti kennan hin qophoofne, moseensonni ADWUI shan shaniin gurma'anii wal-faana seenanuu dhaan sagalee kennaa turan jedhan. Gama biraatiin immoo achuma Carqositti ADWUI bakka-bu’uun ka dorgoman, Misistarri Albuudaa fi Inerjii, Obbo Alamaayyoo Taganuu garuu, “ Deemsii filannoo haala Dimokratawaa, nagaa fi haqaan gaggeefame. Himannaaleen dhihaataa jiran ka ragaa qubsaan deggeraman otoo hin taane ka tilmaamaan dhihaatani. Uummatti ADWUI akka filatu abdii guddaan qaba.” Jedhan.
Dr. Nagaasoo Gidaadaa akka jedhanitti “Iddo tokko tokkootti otuu tajjabdonni wiirtuu filannoo hin ga’iin meeshaa ittiin filannoo gaggeessan qophessan, akkaataa filannoo kana itti gaggeessan ilaalchisuun ibsi dafee waan hin kennamiiniif jecha sirni sagalee kennuu boodatti harkifatuu jalqabame, lafti iccitiin sagalee itti kennan hin qophoofne, moseensonni ADWUI shan shaniin gurma'anii wal-faana seenanii sagalee kennaa turan” jedhan.
Obbo Feyisel, Embaasii Itiyoophiyaa as Washington jiru irraa telefoonaan haala deemsa filannoo ennaa xiinxalan, “Filannoon bilisaa fi haala dimokratawaa ta'een gaggeefame. Dhaabileen siyaasaa adda addaa uummatatti sagantaa isaanii dhiheessuu danda'anii jiru. Gama sabaa himaanis akkasuma tajaajilaman. Sagalee kennuun bakka tajjabdoonni jiranitti iccitiidhaan geggeessame” jedhan. Kan as Istuudiyoo keenyatti argamuun deemsa filannoo sana xiixalan, qorataa fi xiinxalaan siyaasaa fi dhimma naga-eegumsaa, Jawaar Siraaj Mohammed ammoo “wagoota shanan dabran keessa mootummaan mormitoota dadhabsiisuu irratti hojjetaa ture, paartiin biyyatti bulchaa jiru ammoo humna horate. Jireenyi uummata biyyattii hedduu mootummaa irratti waan hirkatuuf qaama motummaa mormu filachuu irratti sodaa qaba. Mootummaanis uummata irraa waan sodaa qabuuf jecha, shan shaniin walitti-hidhee akka wal-eeganii isaaf qofa sagalee kennan tolfate.” Jechuun qeeqe.
Ka buufata filannoo Amboo lammaffaa keessatti dorgoman, Dr. Mararaa Guddinaa “Miseensota Bulchiinsa aanaa fi gandaa kanneen Kaabinee jehdhaman tu filannoo gaggeessaa jira, warri filannoo gaggeessuuf achi ka'aman isaan kanaaf haala mijessu,kanniisa gubbaatti mallattoo godha jedhanii uummata dirqisisuu, taajjabdonni otuu hin seeniin korojoo saaqan, tajjabdoota hidhuu har'uu, akkasumas iddoon itti aangawonni ofii isaanii kanniisa irratti mallatto gochuun keessa busan illee mul’atee jira. Raayyaan waraanaa itti marsee eega.” Jedhan.
Godina Shawaa Lixaa aanaa Jalduu irratti MEIADiin bakka-bu’uun ka dorgoman, Obbo Abebe Kaasaa
“Tajjabdoonni keenya reebamanii jiru. Ani ofii koo illee hidhamee mana murtii duratti dhiheffameen ture” jedhu.
Miseensi MEIAD ka biraan, Shambel Gammachuu Dajanee lafa Obbo Juneddi saaaddoo itti dorgoman, Dheeraatti dorgoman. “Paartiin biyyattii bulchaa jiru guyyaa filannoo sana dura akka uummanni uummanni waraqaa irratti kanniisa filatu waan taasisaniif, filannoon kan gaggeefame waan duraan dhumate waan beekamaa dha” jedhan.
Obbo Muda Gumii Jaarsoo, Gamtaa Medirek irraa, Godinaa Booranaa, aanaa Bulee Horaa irraa isaan dabalatee namoonni 7 dorgommicha keessaa bahuu beeksisan.
Ka Medrekiin bakka-bu’uun magaalaa Naqamtee fi naannawa isheetti dorgoman, Obbo Mokonnin Dinqaa “komishinni filannoo paartii biyya bulchaa jiruuf looga, sabaa himaan biyyattii (OTV) rakkoo keenya nu gaafatee ture. Garuu qilleensa irra nuuf hin olchine. Taajjabdoonni nu jalaa rebamanii jiru” jedhan.


text:
Caamsaa 02, 2016 | Finfinnee
Mariin Araara buuse, Ararri Wal Hubachiisee Tokkummaa Hawwamuun gaha
Nuti Qeerroon Bilisummaa Oromoo walitti dhufeenyaa fi araaramuu dhaabota qabsoo bilisummaa Oromoo (ABO, KWO, ADO, ABO tokkoomee) Yeroo dhageenyu bilisummaa Ummata Oromoo fi walabummaa Oromiyaa dhiyeessuun Umurii gabroomfataa gabaabsee, Injifannoo maayyiin nu gahuutu nutti dhagaa’ame.
Tokkummaan Uummata Oromoo akka sabaattis ta’ee akka qabsoo bilisummaa Oromootti lafee fi dhiiga gootota qaaliin ijaaramee ture. Qabsaa’onni Oromoo haalota adda addaan wal hubachuu dhabuun gargar bahanii diina innikaa kan taate sirna Wayyaanee irratti qabsaa’urra gufuu wal jala kaahuun fedhii fi dantaa Ummata Oromoo miidhee kan gabroomfataa gabbisaa turuurraa Oromoon hin aarre, hin gubanne hin turre. Har’a garuu sun hundi seenaa ta’ee akka hafutti dhaaboleen Qabsoo Bilisummaa Oromoo walitti dhufanii mari’achuun dantaa saba Oromoof dursa kennanii araara buusuu isaanii yommuu dhagahamuu nu hundaaf akka sabaatti gammachuu gammachuu oliiti. Kanaaf yeroo ammaa kana Oromiyaan gammachuu keessa jiraachuu ibsuu barbaanna.
Ararri bu’e gaafii Ummata Oromoo fi qabsaa’ota Oromoo maraa kan ta’e tokkoomuu jaarmayoota Oromoof bu’ura akka lafa kaahametti hubatna. Akkuma ibsa bakka bu’oota dhaabolee bilisummaa Oromoo araaraman irraa dhagame wareegamni nuti Qeerroon bilisummaa Oromoo, dargaggoo fi shamarran Oromoo, abbootii fi hawwan keenya FDG – FXG yeroo dhiyoo as baasaa turree fi jirru, akkasumas injifannoolen cululuqoon mooraa QBO keessatti galmeeffame Araara kanaaf dhiibbaan uumne jiraachuu amanna. Ammas akkuma abbootiin keenya dhiigaa fi lafee isaaniitiin tokkummaa Ummata Oromoo mirkanessanii nuun gahan hubachuun nuti Qeerroon bilisummaa Oromoo mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo tasgabbeessuun tokkummaa Jaarmayoota Oromoo bu’urri taa’e kana fiixaan baasuu keessatti gahee nurraa eegamu akka bahannu beeksisuu feena.
Akka Oromootti aadaa bareeda qabnu keessaa tokko waldhabdee ilaa fi ilaalmeen hikkachuu danda’uu keenya. Manguddoonni keenya jabeessanii qabeenyi nuuf tiksuu qaban aadaa bareedaa fi qabsoo bilisummaa Oromoof murteessaa ta’e kanaa dha. Manguddoonnii fi hayyoonni Oromoo araara kana milkeessuuf dadhabdan dirqama keessan sirnaan bahattaniittuu gaalatoomaa jechaa ammas daandiin hedduun akka isin hafee jiru yaadachiisuu barbaanna.
Nuti Qeerroon Oromoo warraaqsa biyyoolessaa bifa qindaa’ee fi ijaarameen Ebila 11/2014 ifaa fi labsiin eegalle yeroo irraa gara yerootti muuxannoo horanneen Ummata keenya ijaarrataa, humna keenya jabeeffachuun sochii keenya bal’ifatnee wareegama qaaliin abbaa irree kan ta’e Wayyaanee raasuun dhaadannoo aanga’oota wayyaanee “likki Inaasgabaachawaallen” jedhanitti akka gaabban taasisuun dandeenyeerra; kana irra kan nu boonsu akeeka kaaneef galmaan gahuuf afaanii fi afuura tokkoon dhaaboleen Qabsoo Bilisummaa Oromoo nu waliin dhaabbachuu keessan.
Kanaaf tumsi guddaan isin irraa barbaannu afuura tokkummaa, ilaalcha tokkummaa, jaalala Oromummaa kan walitti nu ijaaruu fi wal nu abdachiisu eegaltan hojiin nutty mul’isuu keessan. Kun jiraannaan karoorri FXG marsaa 5ffaa Qeerroo Bilisummaa Oromoon qophaa’ee gara balbala bilisummaa Oromootti nu geessu daandii sirrii qabatee ariitiin galma keenya akka dhyaataa jirru yaadachiifna.
Maayyiirratti dhaamsi dhaabolee bilisummaa Oromoo oduu gammachiisaa fi hamlachiisaa kana nuun geessan arfaniif qabnu miseensotni fi deeggartootni keessan hundi, waliigalattii uummata Oromoo sabboonaa fi sabboontuun, Qeerroo fi Qarreen, qabsa’onni dirree fi gootota barattootni Oromoo hundi karoora FXG kan marsaa 5ffaa, bara 2016 fiixaan baasuu keessatti gaheen keessan olaanaa ta’uu hubattanii qabsooftanii qabsoofsiftan dhaammanna. Warraaqsaa FXG marsaa 5ffaa gaggeessinu cinattiqabsoo bilisummaa Oromoof eeggannoo cimaa akka goonuu fi lootee galtuu ergamtuu diinaa dammaqinsaan akka of irraa eeggannuu dhaammachuun walitti dhufeenyi fi araarri ABO fi dhaabolee qabsoo bilisummaa Oromoo gammachuu guddaa nutti dhaga’amee fi gaaffii uummataa keenyaa fi sabboontoota Oromoof deebii kennuu keessaniif galatoomaa jechaa, dhimma araaraa fi tokkummaa kana ilaalchisee fuunduratti ibsa bal’aa uummata keenyaaf akka kenninu beeksifna.
Injifannoon Uummata Oromoof!!
Gadaan Gadaa Bilisummaati!!
Tokkummaan Humna!!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Garagalchaa
- Adda Bilisummaa Oromoo (ABOf)
- Adda Bilisummaa Oromoo Tokkoomef
- Kallacha Walabummaa Orormiyaaf fi
- Adda dimokiraatawaa Oromoo (ADO)


text:
Magaalaa Finfinnee kutaa magalaa Laaftoo aanaa tokko bakkeewwan Haannaa Maariyaam, Furii, Qarsaa Kontomaa fi Maangoo Caffee jedhaman keessaa roobii darbe haala manneen jireenyaa diigamuu waliin wal qabatee jiraattota naannoo fi poolisii gidduutti walitti bu’iinsi uumamuun isaa ni yaadatama. Jiraattonni naannolee kanaa manneen jireenyaa isaanii kaleessaa jaqabee Doozeraan irraa diigamaa akka jiru, keessumaa warri dhiiraa naannoo sanatti akka hin dhiyaanne akka dhorkamaa jiran dubbatu.
“Ergan da’e reefuu guyyaa sadaffaa koo ti” kan jedhan haati mucaa tokko, mana amma irraa diigame keessa waggoota hedduudhaaf akka maatii isaanii waliin jiraatan dubbatu. Yeroo manni isaanii irraa diigamu, ijoollee isaanii keessaa lama achuma dhiisee, mana hiriyyaa koo deemuu ciisuu tu na irra ture, jedhu.
Guutummaa qophii kanaa dhaggeeffadhaa


text:
Duula Abbaa Biyyummaa Oromoon Finfinnee Irratti Qabu Haquuf Baname
Ibsa Waldaa Maccaa fi Tuulamaa
Ummatni Oromoo Jaarraa 16faa dhufaatii Poortugaalotaa fi Jaarraa 18ffaa,
19ffaa fi 20ffaa keessa weerartootni Habashaa gargaarsa meeshaa waraanaa,
gargaarsaa fi gorsa humnoota alaa irraa argataniin biyya isaa gabroomfatuu
dura ummatni Oromoo sirna dimokraatawaa hanga har'aa addunyaa irratti
dorgomaa hin qabneen birmadummaa biyya isaa, aadaa isaa fi dantaa isaa
eeggatee ummata jiraachaa turee dha. Dhufaatii weerartootaa boodas aadaa fi
afaan isaa akka hin haqamneef haalaa fi bakkoota adda addaa keessatti
gabroomfattoota mormaa har'a gahe. Fkf, falmaa ummatni Oromoo Calanqoo,
Arsii, Aannolee fi bakkoota birootti godhe kakaasuutu danda'ama. Haala
eenyummaa ummata Oromoo falmuuf diddaan itti fufe keessatti waggaa 40 dura
waldaan Maccaa fi Tuulamaa rakkina fayyaa, barmootaa fi karaa xiqqeessuuf
gootota ilmaan Oromoon gad-dhaabbate.
Waldaan kun dabaa fi hammeenya ummata Oromoo irratti raawwatamu kamiinuu usee
hin laalu; usee ilaaluus hin qabu.Kanaaf manni marii bakka bu'ootaa
mootummaa naannoo Oromiyaa baatii Adoolessaa bara 2000 walgahii isaa 9ffaa isa
xumuraa godhateen magaalaan guddaa Oromiyaa Finfinnee ta'uun hafee
Adaamaatti akka jijjiiramuuf yeroo murteesse Waldaan Maccaa fi Tuulamaa
walgahii hatattamaa waamuudhaan ummatni Oromoo murtii Finfinnee irratti
dabarfame akka mormu yaamicha godhuutti dabalee, Manni Marii Mootummaa Naannoo
Oromiyaa murtii darbe akka haqu gaafachuudhaan guyyaan kun waggaa waggaan
guyyaa gaddaa ta'ee akka yaadatamu walgahii ALG Adoolessa 16 bara 1992
godhateen murteessuudhaan guyyaan kun guyyaa gaddaa ta'uun yaadatamaa
jira.Har'as murtiin Finfinnee irratti darbe mootummaa naannoo Oromiyaan ni
haqame jedhnee haala eegaa jirru keessatti mootummichi gaaffii ummata Oromoo
bakka dhabsiisuudhaan seera mootummaa federaalaa Itoophiyaa keeyyata 49
lakk.shan irratti Finfinneen handhuura Oromiyaa keessa waan jirtuuf ummatni
Oromoo dantaa addaa irraa argata kan jedhu haaluudhaan mootummaan naannoo
Oromiyaa waajjiroota Finfinnee keessaa qabu Finfinnee keessaa akka baasuuf
ajajni piresidaantii naannoo Oromiyaan mallatteeffame lakkoobsa xalayaa
BMN01/134/75-5iin Sadaasa 23 bara 2003 irraa hanga Sadaasa 30 bara 2003 akka
bahan ajajni darbe oduu gammachiisaa fakkeeffamee miidiyaan afarfamaa
jira.Kanaaf, mirga abbaa biyyummaa ummatni Oromoo uumamaa fi heera biyyaan
qabu eenyu iyyuu mulquuf mirga hin qabu; hin danda'us.
Mootummaan Federaalaa Itoophiyaas mormii ummatni Oromoo fi Waldaan Maccaa fi
Tuulamaa dhageessisaniif osoo deebii hin kennin, osoo keessa seenee rakkinicha
hin furin tarkaanfii amma fudhatama irra gaheera. Cal'isni mootummaa
federaalaas tuffii mootummichi ummataaf qabu mul'isa waan ta'eef, Waldaan
Maccaa fi Tuulamaa quurramaan ilaala. Salphinaa fi dhiittaan mirgaa, quurramaa
fi diddaaf hundee akka ta'us ifaa dha.Kanaaf Boordiin Waldaa Maccaa fi
Tuulamaa Sadaasa 22 bara 2003 walgahee mari'achuudhaan murtii diddaa armaan
gadii dabarseera. Murtii Manni Maree Bakka Bu'ootaa Oromiyaa murtii inni
bara 2000 Oromoo Finfinnee keessaa buqqisuuf murteesse hojiitti hiikuun:
1. Mirga abbaa biyyummaa ummatni Oromoo dhalootaan Finfinnee irratti
qabu kan dhiibu waan ta'eef, bara bittaa H/Sillaasees taanaan Finfinneen
magaalaa guddittii Xaqilaayi Gizaatii Shawaa fi magaalaa guddittii Itoophiyaa
ta'uun tajaajilaa waan turteef har'as magaalaa guddittii Oromiyaa fi
federaalaa ta'uuf aanjaa waan qabduuf Oromoon Finfinnee gad-dhiisuu hin
qabdu.
2. Finfinneen dhaabbattoota biyyoolessaa fi idil addunyaaf tajaajila guddaa haala
kennitu keessatti Oromoon abbaan biyyaa qe'ee isaa gad-dhiisee bahuun karaa waan hin taaneef,
3. Ta'e jedhamee baay'ina ummata Oromoo Finfinnee keessaa xiqqeessuuf shira xaxame waan ta'eef,
4. Seerri mootummaa federaalaa Itoophiyaa keeyyata 45 lakkoobsi 5,
keeyyatni 62 lakkoobsi 9 naannoon kam iyyuu seera federaalaa kan cabse
sirnicha balaaf yoo saaxile mootummaan federaalaa akka keessa seenuuf waan
ajajuuf,
5. Murtiin murtaawe hojjettootni Oromoo fi maatiin isaanii mirga
lammummaa, dinagdee fi hawaasummaa kan dhabsiisuu fi baqataa taasisu waan
ta'eef,
6. Walumaa gala Oromoon akka Finfinnee gad-dhiisuuf murteessuun
birmadummaa, mirgaa fi eenyummaa ummata Oromoo balaaf kan saaxilu waan
ta'eef,
7. Waldaan Maccaa fi Tuulamaa murtii kana ilaalchisuun gaaffilee
yeroo adda addaatti dhiheesseef deebii kennuu dhabuun ummata keenya tuffachuu
waan ta'eef,
8. Tarkaanfiin amma fudhatamaa jiru tarkaanfii mootummaan
Appaartaayidii gurraacha Afrikaa fi Adii addaan qooduuf fudhachaa turee wajjin
tokko waan ta'eef, akka Oromoon Finfinnee gad-dhiisuuf murteessuun fudhatama
hin qabu. Mootummaan Federaalaas ta'e Mootummaan Nannoo Oromiyaa gaaffii
Waldaan Maccaa fi Tuulamaas ta'e ummata keenyaan dhihaateef deebii qaceelloo
kennuu dhabuun tuffii isaan waldaa keenyaa fi ummata keenyaaf qaban mul'isa
waan ta'eef, gad-jabeessinee mormaa, mootummaan naannoo Oromiyaa tarkaanfii
itti jiru irraa akka dhaabbatu, Finfinneen magaalaa guddittii Oromiyaa taatee
akka itti fuftuu fi mirga bu'aa addaa ummatni Oromoo seera biyyaan qabu akka
kabajamu gaafatna.
Mootummaan Federaalaas ta'e kan Naannoo Oromiyaa gaaffilee dhiheessineef
yoo deebii hin kennine Waldaan Maccaa fi Tuulamaa fi ummatni Oromoo
tokkummaadhaan diddaa keenya gara hiriira nagaatti kan jijjiirru ta'uu
hubachiisaa ummatni keenya hiriira seena qabeessa kanaaf qophiin akka turu
gaafatna.
Xumura Qaamni har'a Finfinnee keessaa bahaa nuun jedhe bor Adaamaa keessas
ta'e Oromiyaa keessaa naa bahaa jechuu irraa kan isa dhorku maal? Yaa ummata
Oromoo! Ajajni biyya keessan keessaa nuu bahaa jedhu kun yeroo Dajjaazmaach
Saahiluu Difaayee Xaqilaayi Gizaatii Arsii bulchaa ture darbee ture. Yeroo
sanas ummatichi ari'atamuu irraa kan hafe gaaffii angafootni Waldaa Maccaa
fi Tuulamaa kanneen akka Haaj Roobalee Turee nugusichatti dhiheessaniin ture.
Kanaaf mootummaan Itoophiyaa ammaa kan rakkina bittoota isa dura turaniin
uumame kan itti fufu ta'uu hin qabu.Yaa ummata Oromoo! Tarkaanfiin ummata
Oromoo biyya dhabsiisuu kun cal'isaan yoo tarame dhaloota Oromoo umuriin
waggaa saddeetii olii fi 80 gad-jiru hunduma seenaa duratti tuffatamaa
taasisa.
Dhimma kana irrattis saalaa fi amantiin ummata Oromoo gidduutti garaagarummaa
hin uumu. Yeroon isaa yeroo itti nuti Oromootni inni kun deggeraa Gumii
Biyyoolessa Oromoo ti, inni kun deggeraa Oromoo Aabboo ti, inni kun deggeraa
Tokkichummaa ti, inni kun deggeraa ABO ti jechuun wal qoodnuu miti. Garaa
garummaa kaayyoo polotikaa irratti haasa'uudhaaf jalqaba ummatni Oromoo
jedhamuu fi biyyi Oromiyaa jedhamu jaraatuu qabu. Haala Oromootni dachee
isaanii irraa buqqa'uu qabu, godaanuu qabu jedhame keessatti garaagarummaan
polotikaa Oromoota gidduu hin hojjetu. Garaa garummaan jiraatu illee haala
rakkinaa akkanaa keessatti nuti Oromoon adda tokkummaa uummachuun kan jiruu fi
jiraatuu dha. FKF. Yeroo lola Aduwaa 2ffaa mootummaan Ingilizii weerara Naazii
of irraa deebisuuf dhaabbii siyaasaatiin amajaajii isaa kan ture mootummaa
Raashaa Koministii ta'e waliin adda uummatee Naazii dhabamsiiseera.
Nuti Oromootnis osoo dhaabbii siyaasaan wal hin qoodne dhimma biyya keenyaa
Oromiyaa irratti wal cinaa dhaabbachuun dirqii taati. Waan ta'eef
hojjettootni Oromoo, barattootni, daldaltootni, Oromootni jaarmayaa waraana
wayyaanee keessa jirtan, qonnaan bulaa fi hayyootni Oromoo akkasumas firootni
Oromoo biyya keessaa fi ala jirtan hundi keessan waldaa keessan Waldaa Maccaa
fi Tuulamaa cinaa dhaabbachuun bakka jirtan hundaatti tarkaanfii abaaramaa
ummata Oromoo irratti fudhatame kana gara galchuuf bakka jirtan hundaatti
qabsoo akka gootan waamicha dabarsina. Eenyummaa ummata Oromootti qoosuudhaan
nagaa waaraa fiduun hin danda'amu.
Boordii Waldaa Maccaa fi Tuulamaa


text:
Sodaan guddaan woyyaane’ee, uummata Oromooti: Woyyaanneen Carraa
qawwe’ee argatteen akkuma nafxanyaa Minilikii Oromoo ajjeeftee, hiitee,
biyyaalle’ee ariitee waan gootu wollaalte.
Mootummaan woyyaane’ee, uummata Oromoo irratti sodaafi jibba
guddaa waan qabuuf, dhimma Oromoorratti
gaafa tokkolle dhugaa dubbatee hin beeku; ammas dhugaa dubbata jettanii hin
eegina. Ani miidiyaa Itoophiyaa keessa hojjachaa waan tureef, amala woyyaane’ee
bareechee beeka. Yeroo adda addaatti bifa leenjiilleen kan isaan leenjii
jechuun nutti ‘hoqqisaa’ turan, “isin gaazexeessitoota warra lixaati miti; isin
gaazexeessitoota Itoophiyaati. Isin gaazexeessitoota uummataati miti,
gaazexeessitoota mootummaati male. Kanaafuu waan uummanni jedhu osoo hin ta’in
waan fedhii mootummaa qofa gabaasa. Yoo
namni ille du’ee jiraate, du’a namaa sanirrattis yoo mootummaan hin feene ta’e,
osoo argitanii akka nama hin agarreetti didaa; namni hin duune jedha. Afaan
mootummaa ta’a…” jechuudhaan dhoqqee leenjii nutti facaasaa turan.
Ammas, yaada hin jirre akka waan namoonni bilbilanii yookiin
xalayaa barreessanii yaadaa gaarii
mootummaaf erganiitti, “yaadaafi xalayaa
kalaqa barreessaati qilleessarra oolchaa...” jechuun nu dirqisiisaa turan.
Namoonni yookiin gaazexeessitoonni sammuu nama komatu hin qabne hedduun hojii
kana hojjachuun jiraatan. Keessumattu
Dhaabbanni Raadiyoofi Televiziyoona Oromiyaa,
quuqama ilmaan Oromoo dhaabbata sana keessa jiranii dursee waan hubateef,
akkasuma, falmii ilmaan Oromoo irraa
gara fuulduraatti itti ka’uu maltu waan shakkeef, ilmaan Oromoo oromoof quuqaman dhaabbaticha
keessaa erga yaasuu(ari’uu) eegale waggoottan sadi darban.
Yoo afaan banamu sammuun ni mul’ata akkuma jedhamu, yeroo
hedduu sammuu jala yaatuu Woyyaane’ee haasawa isaanii keessatti argee jira. Mee yaaduma armaan olitti tuquu yaade itti
deebi’e ibsa. Osoo haqa jiru moosisane, uummataan male mootummaan mo’u eennuu? Isin
gaaxesssitoota mootummaati male kan uummataati moti jechuun isaanii maal
agarsiisaa? Silaa mootummaan karaa filannootiin uummataan filame tokko fedhii
uummataatiif hojjata. Yoo uummanni fedhe qofa kan filatamu; sana miti jennaan uummanni filannoodhaan
kuffisee lafaan dhaha. Osoo dhugaan filannoon Itoophiyaa keessatti hojjatu ta’e
mootummaan woyyaane’ee yoona hanga gaggeefamee as irranfatamee ture; garuu
mootummaan woyyaane’ee maqaa dimokiraasii jedhu faranjii irraa dhage’ee
gaaddidduu filannoo jalatti dukkaneeffatee humna qawweetiin garii ijjeessaa ,
garii hidhaa, garii isaanii biyyaa ari’achaa
garii isaanii immoo maallaqaan
bituun umurii isaa dheereffachaa jira. Mootummaan woyyaanne’ee gaazexeessitootaan “isin gaazexeessitoota
kooti male kan uummataati miti; waan ani jedhu malee waan uummanni jedhu hin
dhaga’ina...” jechuun isaa akka uummanni isa hin jaalanneefi akka uummata humnaan
bulchaa jiru agarsiisa.
Mucaa bohuuf jedhu jabbiin miilarra ijjatte akkuma mammaaksi
Oromoo jedhutti, maqaa ‘shororkeessaa’ jedhu Ameerikaarraa kan dhaga’e
mootummaan Woyyaane’ee, jibba Oromoorraa qabu galmaan gahachuuf ‘labsii farra shororkeessaa’ jechuudhaan
labsii baasee dhaaba Oromoo ABO dhaan ‘shororkeessa’ jedhee maqaa xureesse. Sodaafi
jibbiinsaa guddaa uummatta Oromoorraa kan qabu wayyaaneen, faashinii ‘shororkeessaa’ jedhamu kanaan, uummata Oromoo burjaajessuu akka danda’u baree
labsii baafatee hojiirra oolfate. Maqaa ‘labsii shororkeessaa’ kanaan adda
dureedhaan uummata Oromoo mana hidhaatti naqachuufi ajjeesuuf, akkasuma
burjaajeessee biyyaa ari’achuuf erga karaa saaqateen booda, mirgoota dhala
namaatiifi mirgoota siyaasaa kan heerri biyyattii namaaf kennulle ittiin
danqeera.
Mootummaa woyyaane’ee dhugaa dubbata jettanii irraa hin
eegina. Midiyaaleen biyya keessaa hundi isaanii, harki Woyyaane’ee keessa waan jiruuf dhugaa
dubbata jettanii irraa hin eegina. Kan na dhibe, miidiyaa biyya sanaa
keessatti, waan biraa dhiisaati sirboonni miidiyaa sanaan gadi dhiifamulleen
loogii hima, nama itti yaadee dubbatee
nama sobu dhiisaati. FKN. Sirboota afaan
Tigireefi Amaaraa ilaalchisuudhaan namoonni
kilaashii yookiin qawwee qabatanii yoo sirban rakkoo hin qabu. Oromoon
qawwee qabatee yoo sirbe garuu sirbi sun miidiyaan hin darbu. Mootummaan Woyyaane’ee karaa miidiyaa isaatiin
forfoqaandaa (propaganda) yoo oofe, gurra itti hin kennina. Dhuufuun harreef amala waan ta’eef, yoo
harreen dhuufte namni dhimma itti kennu hin jiru. Bifuma wal-fakkaatuun,
forfoqaandaan mootummaa Woyyaane’ee dhugaadha jedhee yeroo kanatti namni fudhatu, keessumattuu Oromoo ta’ee forfoqaandaa woyyaaneen
Oromoorratti gorortu kanaan dhugaadha
namni jedhu yoo jiraate, sammuun isaa akka yaaduu dande’uuf osoo
qurxummii nyaatee gaariidha.
Gaaffii mirgaa barattoonni kaasanii uummanni bal’aan irratti
hirmaate kanaaf Woyyaaneen deebii gootee kan laatte rasaasa yookiin ‘xiyyitii’ ture. Gaaffiin
barattoonniifi uummanni kaasan gaaffii sirrii waan ta’eef, akkasuma gaaffii
sana deebisuu waan hin dandeenyeef yaadni isaanii, “nama hedduu yoo ajjeefne
uummanni sodaatee caldhisaa…” jedhuudhaan ajjeechaafi hidhaa deebii taasise.
Nama gaaffii Woyyaaneen deebistee hin dandeenye Woyyaanee gaafate, Woyyaaneen
harka lafa jalaatiin ajjeechaafi hidhaan haaluu baati yookiin adabdi.
Gaaffii miilana yookiin dhiheenyatti barattoonni kaastee
uummata baldhaa hiriirsisuudhaan gara FDG (Fincila Diddaa Garbummaatti)
geeddarame kanatti Woyyaaneen rifattee hundeerraa kirkirtee jirti. Kessummattu, yeroo OPDO fi Woyyaaneen uummanni
cal’isnaan akkuma isaanii jira
seetee, “ABO balleessinee jirra. ABOn
maseenee hafe. ABOn biittanna’ee badee jira...” jechuudhaan yeroo miila wolirra naqatanii taa’anitti, FDG
bifa haaraan dhohee Oromiyaa mara waliin gahe. Akkuma namni sigaaraa xuuxu
kibiriitiifi sigaaraa kiisii isaatti qabatee yoo araadni itti dhufe kibiriitii baafatee,
salfariifi oksijiinii qola kibiriitii irratti yoo wal-nyaachisu abidda hin
jirre uumuun ibidda qabsiifatee akka
xuuxutti, uummanni ABO kiisii onneesaa keessatti dhokfate gadii baasee
fedhiisaa mul’ifate. Iddoo baay’etti , wajjiraalee gara garaa keessattis alaabaan
ABO alaabaa OPDO buusuudhaan qilleensa Oromiyaarratti of mirmirsee Oromiyaa nageya
gaafate.
Ummanni mataa isaatu WBO ta’u kan dagade Woyyaanee-OPDOn, WBO
daangaarratti eegna osoo jedhanii, WBOn
uummataa jiddumaa isaaniitii itti ka’een rifatan. Haala kana sodaatee kan kirkire Woyyaaneen “harka
diinaatti keessa jira. Tokkoon tokkoo isaanii murteef nan dhiheessa…” jedhee karaa
midiyaa ifii ittiin forfoqisuun gadi forfoqe.
Mootummaan Woyyaanee-OPDO, rifuu alabaa ABO qilleensaa
Oromiyaarratti argeerraa kan ka’e, uummataafi barattoota dhooksaafi ifaan
ifatti ajjeessaa, akkasuma kaan isaanii mana hidhaatti guuraa jira. Reeffii
yookiin reenfi ilmaan Oromoo caakkaa/baddaa keessaa guuramaa jira. Ilmaan Oromoo
qabanii mana murtii isaanitittu geessuun akka hiree ta’ee jira; ilmaan Oromoo
qaban dhoksaan caakkaafi hallayyaatti fudhatin ajjeesanii biraa deemaa jiru. Reeffi
nama keenyaas dachii Oromiyaarra guutaa jira. Reeffii/reenfi ilmaan Oromoo mana
hidhaa Woyyaaneerraa bahaa jirulle heddummaachaa dhufeera.
Mataan isaatuu
hidhamaa kan ta’e muummichi ministeera Itoophiyaa Hayilemaariyaam Dassaleyn, waan jedhi jedhaniin, “barattootaafi namoota
Oromoo gaaffii dhiiheessan duuba harki diinaa waan jiruuf tokko tokkoon isaanii
murteef dhiheessina” jedhee dhaadate. Maqaa murtiitiin daldalu malee, hidhaadhaan
gidira agarsiifne ajjeefna jechuusaati malee manni murtii walabaa Itoophiyaa
keessa eessa jiraa? Mana murtiitti geeffamanis abbaan mutee, poolisiin, abbaan
amantaa, boordiin filannoo, fi kkf hundunuu muudamtoota Woyyaaneeti. “abbaan
daanyaa ilmi immoo saamaa” akkuma jedhamu; eenyutti eenyuuf murteessaa?
Eenyutti eenyutti murteessaa?
Uummanni Oromoo ficila harkaa qabu kana yoo addaan kute,
woyyaaneen nama Oromo’oo kan ija banatee hubannoo qabu hundumaa duuchi balleessiin manchaasuuf karoorfatee
socho’aa jirti. Koroora ishees jalqabdee jirti. Barattoota iddoo isaan barataa
jiranitti, yunivarsiitii seenuun kutaa barnootaa, mana nyaataa, kutaa ciisichaa
yookiin doormii keessaa guuranii kaan hidhaa, kan akka malee itti aaran immoo
akka nama gaaffii irraa qabanuutti qabanii
deemaniinii ajjeessaa jiru. Yaa Oromoo
ajjeesii du’i malee akka horii teettee/teessee hin du’in. Falmiin yookiin fincilli amma jalqabame kun
yoo dhaabate yookiin yoo addaan cite, qeeramsa eegee qabne gadi dhiisne
jechuudha. Qeeramsa eegee hin qabanu, qabanu gadi hin dhiisanu. Diina aggatanii
dhiisuun ofitti kaasuu waan ta’eef, fincilli kun yoo dhaabate, haada (funnoo,
funyoo, wadaroo) ittiin of ajjeesnu lubbutti of kaa’uu jechuudha.
Namni fayyaa qabu kamiiyyuu kan soodda/soogidda malee nyaata nyaachuu
fedhu jira jedhee hin yaadu. Bifuma wal-fakkaatuun jiruun garbummaa keessa, nama nyaata bushaawaa nyaate jiraatu fakkaata. Jiruun Oromoo impayeera Itoophiyaa
keessatti, nama soodda/soogidda malee nyaata nyaataa jiratuu fakkaatti. Barumsalle baranne nutti bushaawe; hojiille
qabannee nutti bushaawe, jiraachulle
jalqabnee nutti bushaawe. Bilsisummaan dhuftu malee hundinuu bushaawe bushaawe
bushaawe… Jiruu bushooftuu jiraachuurraa qabsaa’anii jiruu ofii mi’aawaa godhachuun
dhimma filannoo hin qabne ta’ee jiraa quba qabaadhaa!
Uummanni Oromoo kan
beekuu qabu, ‘ani balleessaa tokko hin qabu...” jedhee taa’uu hin qabu.
Weenniin gogaa ofiitiif duuti akkuma mammaaksi jedhutti, biyya impayeera
Itoophiyaa keessatti Oromoo ta’uun yakkaa ta’ee jira; qabeenyi keenyaa diina nutti
bitee jira. Oromoon hundinu kana beekuu qaba malee akkasumaan taa’ee du’uu
yookiin hidhamuu hin qabu. Kan biraa immoo akka nama waa caararreeffatutti
wanti ani lammii kootiin jedhu kan biraa immoo kana: mootummaan kun akka saree maraattee yuqee nama
hundumaa laanbubee nama hundaan wal-dhabee jira.
Namaan wal-dhabee
amantaa hin dhiisne, amantaa keessalle galee laqee diina guddaa horatee jira. Filannoon
duraanuu mo’ee hin beeku, harkuma ofiitiin humnaan of moosisa malee. Barri itti aanu barri 2015 bara filannoo
guutuu biyyolessaati. Namni tokko isa filu hin jiru, yoo bitamtootaafi worra qircaa galee biyya saamaa jiraatu
malee. Yoo dubbiin karaa filannoolleen dhufte, uummanni sagalee ofiirratti dhumee kabachisiifachuuf
kutatee qopha’aa jira. Akkuma abbaan sa’aa
sa’a aannan dhoowateen , “Okelee diddu okkotee hin diddu” jedheen jedhanitti,
namni jiru hundinu kallattii maraan mootummaa Woyyaane’ee ajeeffatee funyaan
qabatee jira waan ta’eef, kallattii maraanuu mirga ofii kabachisiisanii
mootummaa kana angoorraa darbuuf qophiin bifa addaatiin godhamuu qaba. Yoo inni
akkuma kana humnaan namatti gamee filannoo
sagalee uummataa saame immoo, humnaanis of gurmeessuun barbaachisaa ta’a. Akkuma mammaaksi Oromoo
jedhutti, fugguu karaa dhufte dhalchiisan malee, fugguudha jedhanii dhalchiisuu
hin dhiisanu.
Dubbii filannoo Itoophiyaa
kana mee muuxannoo qaburraa isiniif haa qoodu. Filannoo Itoophiyaa bara 2010 (2002) guutuu
biyyaa keessatti filame irratti, filannoo sana akka gabaassuuf Dhaabbanni
Raadiyoofi Televiziyoona Oromiyaa gara
godina Gujii ana ergee ture. Itoophiyaa
keessatti yoo uummanni saamama sagaleesaatiif warraqsa kaasee mootummatti
fincilee mootummaa kuffise malee, karaa Filannootiin mootummaan kun akka angoo
gadi hin dhiisne ani gaafa sana arge. Akkuma
beekamu, Fillannoo bara 2010 (2002), mootummaan Woyyaane’ee guutummaa guututti
mo’adhee jira jedhee labsachuusaa biyya hundatti beeka. Mee haala filanoo sanaa, waan iddoo ergametti
ila tiyyaan argee gurra kiyyaan dhage’e isinitti hima, obsaan na hordofa.
Filannoo
bara 2010 (2002 A.L.I.) haala achi jiru gabaasuuf gara Godina Guji’iitti kan ergame ana ture. Buufatoota aanaalee godina Guji’ii Adoolaa, Shaakkisoo,
Annaa Sorraa, Me’ee Bokkoo fi Booree keessa jiran kan haalasaa gabaase ana
ture. Gaafa sana kan ija kootiin arge, kaadiroonni OPDO uummata hiriirsisanii,
kinniisa (Kanniisa) filadhaa yeroo jedhaa
ibsaafi mallattoo kinniisaa itti argisiisan ija kootiin argee jira.
Garuu miidiyaa isaaniirratti waan dhugaa
yoo dubbadhe, yeroo sanatti waan hin
dabarsineef, akkasuma anaaniyyu waan karaa qabuu malaniifi woreegama
barbaachisaa hin taane akka hin kafalleef,
guyyaa tokkotti akka dubbachuu malu galmee onnee koorratti galmeefadhe.
Keessumatu, aanaa Adoolaa buufata filannoo Abaaloo fi Maleekkaa jedhamuufi
buufata filannoo naannoo Me’ee Bokkoo,
Irbaa Muudaa fi Booreetti baay’ee gadde.
Buufata Filannnoo Abaalootti,
kaadiroonni dhaabatanii laftis lafa baaddiyyaa waan taateef, uummataan,
“kanniisa filadhaa malee waan biraa hin filatinaa…” ittiin jedhaa turan.
Naannoo Me’ee Bokkootti, dargaggoota hojii dhabeeyyiin “hojii isiniif kennina,
filannoo boodaa isin qacarraa waan ta’eef amma waraqaa ittiin filatan isiniif
hirra irra deddeebi’aa sagalee kennaa...” ittiin jechuudhaan namni tokko yeroo
kudhaa shan sagalee akka kenne afaan isaatiin natti hime; erga ani hojiirraa ari’amee biyyatti deebi’e
innis jaraan wal-dhabee ture. Namni sunis kan natti himuu danda’eef waadaa
galaniifii turan hojii waan hin kennineef dogongora guddaa akka hojjate miira
gaddaatiin natti hime.
Naannoo buufata Irbaa Muudatti,
galgala lafaa yeroo ani achi gahu, dargaggeessi tokko paartilee mormitootaa
irraa taajjaba ta’e kan buufata filannoo keessa oole tokko, yeroo ani dhufee
“uummata rakkoon jira moo, filannoon akkam?” yoo ani jedhu, gurbaan paartiilee
mormitootaa bakka bu’ee taajjabaa ture sun, “ee rakkoo hama jiraa” naan jedhe.
Anis itti siqee yoo rakkoo isaa gaafadhe, “guyyaa guutu namoonni baay’een kanumti ani beeku irra deddeebi’anee
sagalee kennaa oolan. Ani dubbannaan kunoo kaabinoonni aanaa natti gamaa oolan.
Si hiina naan jedhaa oolaan…” naan jedhe.
Anis keessi koo madaa’ee jira waan ta’eef, gurbatti siqee bilbila keeti naaf kenni si
hordofa jedheenii bilbila koos kenneef deeme; wal-jajjabeessuuf jaartiin intala
woliin jette akkuma mammaaksi jedhutti.
Haa ta’uutii garuu haafuura koo bu’aa hin qabne sanaan, akka tasaa kaabinoonni aanaa sana rifatanii
gurbaa irraa dhaabbatan.
Akka godina Gujiitti, aanaafi buufata filannoo
tokko malee buufata hunda keessatti
kaadiroonni mootuummaa sagalee uummataa saamanii mo’an. Ganda baay’ee fagoo kan aanaa Booree jilatti
argamu tokko, kan maqaan Isaa ganda qonnaan bulaa Murii Muratoo jedhamu qofa keessatti sagalee uummataa hatuu
dadhaban. Boorreessummaadhaan anis magaalaa Booree waan buleef, ganama yeroo
odeeffannoo yookiin gabaasni akka Godina Gujiitti kaabineen aanaa Booree
haasawanu, “akka godina Gujiitti ganda aanaa keenya keessa jiru tokko qofa
keessatti kufne. Iddoo sanatti waan kufneef beekna. Barsiistonniifi hojjatannoo
achi jiran warra rakkoo qaban. Kana booda itti agarsiisna! Gatii isaanii ni
kafallaaf! Daragoonniifi hojjatoonni mootummaa achi jiranis rakkoo ilaalchaa
kan qabaniidha…” jedhaa yeroo odeessan dhaga’ee garaan koo na gubate. Nama
dhuga’aatti amanuufi nama sagalee isaanii uummata wajjiin eegateef isaan‘rakkoo
ilaalchaa’ qabu warra ittiin jedhaneen fageenyatti ramaduu amaluma isaaniiti.
Yeroo sanatti, galmee garaatti barreessu malee waan tokko dubbachuu akka hin
dandeenye ni beeka; garuu guyyaan afaan banadhee itti dubbadhu akka dhufu ni
beeka ture.
Yeroo ani hojiirraa (Dhaabbata
Raadiyoofi Televiziyoona Oromiyaa) irraa ari’amee gara biyyaatti deebi’ettis,
namoonni hedduun shira gaafa filannoo sana xaxaa turan natti himan. Kan dhaga’e
keessaa kan akka ulfaatti garatti na hafte, “sagalee uummataa guurree lagaafi
mana fincaanitti darbanne amma achii nu lolaa jirti. Cubbuun sagalee uummataa
nuun qabattee amma gaabbinee jirraa…” naan jedhan. Adoolatti immoo gurbaan sagalee uummataa mana
finchaanitti naqe tokko, yeroon booda, kaabineen aanaa qorannoon rakkisanii ‘rakkoo
ilaalchaa’ qabda jedhaneeniin, innis
gaabbee akkana jedheen, “isinii miti, sagalee uummataa ani bara 2002 mana
fincaanitti darbadhetu achi na abaaraa jira…” ittiin jedheen jechuu maddeen mirkanaa irraa dhaga’ee jira.
Yeroo filannoof gara godina Gujii
deemee jiru sanatti, jecha kaabineen aanaa Booree jette tokko yomiiyyuu hin
dagadhu. Ganama lafaa hojii hojjachaa turan yeroo walitti himan, akka guutumaa gututti mo’atan yoo dudubbatan, isaan keessa tokko, “ hojii hojjannee jirra. Hojii hojjachuun akkana. Doktoroota warren ofiin
jedhanis kuffisnee jirra. Dr. Mararaan faa maqaa harreen baachuu hin dandeenye baatanii
kufaniiru. Doktoroota kuffisuun keenya waan guddaadha...” jedhaa haasawu.
Jarreen akkanatti haasawaa turan
sun eenyummaa koo hin beekan. Gaazexeessaan mootummaa sila waan mootummaan
gabroonfataan hojjatu dhadhaa itti buusee mi’eessaa malee, waan garaa dhiiraa
jiraa isaan hin beekanu ture. Maqaa gaazexeessummaa misoomaatiin mootummaan
Itoophiyaa miidhaa guddaa uummatarraan gahaa jira. Waajjirri kominikeeshiinis
kan duraan, ‘waajjirra qunnamtii uummataa’kan jedhu, amma ‘wajjira
komikeeshiinii mootummaa’ kan jedhaniin kanumaaf natti fakkaata. Impaayeera
Itoophiyaa keessatti gaazexeessaa ta’anii,
afaan mootummaa dubbachuurraan ka hafe, afaan uummataa dubbachuun dhoowwaadha.
Mee waanuma baasa filannoo keessa osoo hin bane, kan biraa immoo kan
dhaga’ee garaa koo na gube osoo hin dubbatin bira hin darbu. Naannoo dhaloota
Juuneddiin Saaddoo Itayyatti Juuneddiin ni mo’ame. Abbaan Duulas akkasuma
achitti mo’ame. Yeroo sanatti Mallas Zeenaawiin Juuneddiin Saaddoo Biiroo
isaatti waamuun, “akkamiin filannoo sana hachisiisu dadhabdanii? Akkamiin sagalee
uummataa saamsisuu dadhabdanii?” jechuun
kaballaan akaawe. Sanaan booda, woyyaneen, “filannoon naannoo sanatti
waliin dhahameera” jechuun manuma murtii isaanitti ajaja dabarsanii filannoo
irra deebisanii Juuneddiiniifi Abbaa Duulas akka darbu taasifatan. Oromiyaa
iddoo gara garaatitti, sagalee uummata kabajsiisuuf taajjabdoonnifi
sabboontonni dubbatan hedduun isaanii,
kan irbaata rasaasa wayyaanne’ee ta’anis hedduudha. Kan maallaqa guddaa argatanii sagalee uummataa
gurguratanis hedduu turan.
Kan biraa ammas paartilee siyaasaaa
Wayyaaneen maallaqa guddaa ramaddeefii akka paartilee mormituutti hundeessitee
jirtu hedduudha. Gaafa ganni galee waaqni roobu waan heddutti lafaa lata (biqila).
Wanta waan sana fakkaata, gaafa dubbiin filannoo biyyoleessaa dhuftu, paartileen
siyaasaa eessa akka turaniifi maal hojjachaa akka turan kanneen hin beekamne,
“nuuti paartilee siyaasaa kan mormitootaati…” jechuun as yaa’u. Isaan keessa
paartiin Tasfaayee Tolasaatiin hogganamu isa tokko. Mootummaan woyyaane’ee
karaa heeraatiin deemuurra labsii gara garaa baasee akka isaaf toltutti biyya
bituuf socho’a. Filannoo irrattis, akka salphaatti filannoo hatuuf labsii
filannoorrattis yoo baasu, paartileen mormitoota dhuga’aa yoo didan, paartileen
mormitoota sobaa kan wayyaaneen hundeessite immoo ni mallatteesitiif.
Woyyaaneen kana waan godhuuf “kophaa koo miti paartileen mormitoota hanga kanas
kunoo dhimma kanarratti wolii gallee jirraa…” jedhee faranjoota ittiin sobuuf.
Paartileen kunneen haala filannoo hunda woyyaaneef erga mijeessaniif booda,
yeroo filannoon dhihaatu fedhii isaaniitiin filannoo keessa of baasuun
woyyaanee gara filannootti ‘ajjabanii’ fidanii biraa deebi’u. Dhugaafi haqni
filannoo Itoophiyaa kana ta’ee osoo jiruu, dargaggoonniifi namoonni karaa filannootiin angoo qabachuun ni danda’ama jedhanii abdii
godhatan filannoo biraalle cinatti qabachuun barbaachisaa akka ta’e osoo
hubatanii gaariidha.
Gadaan gadaa qabsooti. Qabsa’an
malee injifannoon hin jirtu.
Gadaan gadaa injifannooti, Injifatan
malee bilisummaan hin jirtu,
Gadaan gadaa Tokkummaati, tokkummaa
malee bilisummaan hin jirtu
Gadaan gadaa nagaati, Bilisummaa
malee nagaan hin jiru.
Gadaan gadaa quufaati, bilisummaan
malee quufni hin jiru.
Gadaan gadaa qananiiti,Bilisummaa
malee qaniin hin jiru.
Gadaan gadaa Oromiyaati, Bilisummaa
malee Oromiyaan hin jirtu.
Gadaan gadaa bilisummaati, Wareegama
malee bilisummaan hin jirtu
Oromiyaa too siif wareegamaa jirra,
Harras, borus, yomille siif woregamna.
Bilisummaa siif hawwina, Hawwiirra
darbinee immoo gochaan agarsiifna!


text:
Posted: Onkoloolessa/October 27, 2014 · Finfinne Tribune | Gadaa.com | Comments off
Abdii Boruutiin*
Gara ogummaatiin yoo ilaalame, ani barumsa siyaasaa fi seenaa qabaachuu baadhullee, akkan adeemsa siyaasaa keessatti hubadhutti garuu, galii barbaadan tokko gahuuf tarsiimoolee fi tooftaalee adda addaatti fayyadamuun waanuma jiru dha. Karaan tokko bakkee barbaadan tokkotti yoo nama geessuu baates, karaa biraa barbaaduunis akkasuma. Mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) keessattis, haaluma walfakkaataatu mul’achaa jira. Tooftaalee adeemsa siyaasaa keessatti godhaman keessaa inni tokko, dhaadannoo “Diinni diina kiyyaa fira kiyya” jedhus yeroo tokko tokko waan mul’atu fakkaata. Haa ta’u malee, gara QBOtiin yoo ilaalle, diinni diina kiyyaa fira kiyya kan jedhu kun waan hojjetu natti hin fakkaatu. Qabsoo bara 1991 dura godhame keessatti, nafxanyoota haaraa (Wayyaanota) fira ykn tumsa godhatanii nafxanyoota moofaa kuffisuun hanga tokko hojjetee jira garuu booddeen isaa QBOf bu’aa hin fidne.
Gara mata-duree barreeffama kanaatti deebi’uuf, maaliif akkan dhimma kana kaase fi barreeffama gabaabaa kana dhiyeesseef ibsuun yaala. OMN dabalatee, akkuma miidiyaalee gara garaarratti argamaa fi dhagayamaa jiru Adda Bilsummaa Oromoo warra Jijjiiramaa ofiin jedhan keessatti waljeequmsi akka uumame hubatama. Warri jeequmsa walitti uumanis hunduu ejjannoo ofii iittisuuf ibsa gara garaa kennaa jiru. Fakkeenyaaf waan J/ Hayiluu Goonfaa fi J/ Kamaal Galchuu OMNrratti dubbatan kaasuun gahaa dha. Dubbii J/ Hayiluun dubbatan irraa hubachuun akka danda’amutti, komiin isaan J/ Kamaaliif dhyeessan keessaa inni tokko J/Kamaal mooraa diinaatti nu geesse kan jedhu dha. Akkan hubadhutti, kun waayee warra Ginbot 7 (Nafxanyoota moofaa) wajjin tumsa uumuuf yaalii godhan waan agarsiisu natti fakkaata. J/ Kamaal ammoo gama isaaniitiin akka ibsanitti, warri jeequmsa uuman kun warra ADO faa wajjin biyyatti deebinee ykn gallee; Wayyaanee (Nafxanyoota haaraa) wajjin waliigaltee uumnee achitti qabsoofna jedhan, wajjin tokkummaa uumuu barbaadanii dha waan jedhu fakkaata.
Asirratti, akka ilaalcha kiyyaatitti, wanti Oromoon hubachuu qabu, jarreen kun lamaanuu (nafxanyoonni moofaa fi haaraan) warra bilisummaa fi abbaabiyummaa keenya nurraa fudhatani fi biyya keenyarratti abbaa qabeenyaa fi abbaa biyyaa ta’uu fedhani fi/ykn ta’anii dha malee, warra qabsoo kanarratti nu gargaaran akka hin taane dha. Eenyu wajjin hojjenneeti eenyurraayis bilisummaa barbaadnnaa? Warra Ginbot 7s yoo ta’an, yeroodhaaf isaan wajjin hojjennee Wayyaanee laaffisna ykn kuffisna jechuuf yoo ta’e malee, dhugumatti otuu yaaliin kunuu milkaayee, isaan kunis bar yoo humna horatan booda numatt gargalanii nu balleessuuf akka deeman dagachuun nurra hin jiru. Wayyaanotnis dhugumatti Oromoo wajjin waliigaltee uumanii; karaa nagaatiin hojjetamee; bilisummaan Oromoo ni argama jechuun of gowwoomsuu natti fakkaata. Waayeen kun bara 1991 dabalatee; sanaa asis yaalamaa hin turree? Yaalii isa kamtu milkaaye? Yaalii kamtu milkaayuu danda’a jedhamees yaadama? Walumaagalatti projektiin karaa lamaaniituu waan milkaayu natti hin fakkaatu.
Dhugaa lafarratti mul’ate fi mula’chaas jiru kanarraa ka’een jarree lamaan kana (nafxanyoota moofaa fi haaraa) wajjin hojjetanii bilisummaa Oromoo argamsiisuun akka hin danda’amne ibsuu yaale. Maarree, ABO warri Jijjiiramaa ofiin jedhan fedhii dhuunfaa (tarii gaafii aangoo) irratti jeequmsa walirratti uumanii yoo ta’e malee, dhugumattii adeemsi isaanii waliigaltee isaan dhoowwoo; sababa kanaan rakkoon waan uumame natti hin fakkaatu. Hunduu ejjannoo isaanii miidhagsuuf jedhanii wal komachuun, sabaa-himaaleerratti walirratti duuluun qabsoo keenyaaf bu’aa fida jedhee hin yaadu. Rakkoo inni guddaan mooraa QBO keessatti mul’atu tokko, humna fi qabeenya ofiitti amanuu dadhabanii; alagaa fi diinarratti rarra’uu dha. Keessumaayuu Habashootaa wajjin hojjennee galii barbaadnu tokko ni geenya jechuun projektii irra deddeebi’amee yaalamee, otuu hin milkaayin hafe waan ta’eef, maaliif isa kanarrtti qabeenya, beekumsa, dandeettii fi humna keenya akka balleessinu naaf hin galu.
Akkuman yeroo adda addaa keessatti, barruulee gara garaatiin ibsuu yaale, akka ilaalcha fi hubannoo kiyyaatitti, wanti ta’uu qabu silaa hunda dura tokkummaa mooraa ofii ijaaranii; karaa kanaan humna jabaa fi abdachiisaa yoo uuman booda, tumsa alaa barbaaduun karaa gaarii ta’a ture. Fakkeenyaaf:
http://gadaa.com/oduu/5136/2010/08/04/tumsa-hunda-hammataa-alaa-dura-tokkummaan-ykn-tumsi-mooraa-qbo-keessatti-ijaaramuu-qaba/
Tumsi barbaadamu kunis dura tumsa saboota cunqurfamoo, kan saba Oromoo wajjin seenaa fi kaayyoo walfakkaataa qaban, wajjin kan uumamu ta’uu qaba jedheen amana. Yoo tumsi akkanaa humna jabaa, cimaa fi sodaachisaa ta’e uume booda, Habashootatu (isaanuu dhugumatti warra diimookraasii fi federaalsisimii dhugaatti amanan) nu wajji tumsa uumuu barbaadu malee; nuti isaan bira deemuun barbaachisaa hin ta’u. Humni abdachiisaan akkanaa yoo jiraate, Habashoota, warra bilisummaa saboota cunqurfamoo dura dhaabbatan, jilbiifachiisuun wanti hin danda’amneef hin jiru jedheen yaada. Yoo humni akkanaa hin jiraatne garuu, keessumaayuu yoo humni Oromoo laafaa ta’e, gara gara deemuun kophaa kophaatti rukutamuuf yoo ta’e malee bu’aa hin fidu.
Yeroo ammaa, yeroo tokkummaan uummata Oromoo bifa gammachiisaa ta’e agarsiisaa jiru kanatti; yeroo ilmaan Oromoo keessumaayuu dhalootni Qubee diina dura dhaabbatanii mirga saba isaaniitiif yoomiyyuu caalaa qabsoo hadhaawaa godhaa jiran kanatti, rakkoodhuma dur qabnu sanatti deebinee; madaa fayyaa jirus tuttuquun nagaa fi tasgabbii mooraa keenyaa booressuu ta’a malee, uummata bal’aa Oromootiif yookaanis qabsoo bilisummaa isaatiif bu’aa inni fidu hin jiru. Kanaaf, jeequmsa uumameef fala ykn mala barbaaduu dha malee, sabaa-himaaleerratti walirrtti duuluun ammas humna mooraa keenyaa laaffisuu bira dabree; diina qabsoo keenyaatiif karaa baasa; qaawwa uuma. Isaan ammoo karaa fi qaawwa kanaan nu keessa seenanii tokkummaa ilmaan Oromoo laaffisuuf carraa gaarii argatu. Dogoggorri akkanaa kun sirraayuu qaba; kan dabrerraa barachuu qabna. Yoo kun hin taane, karaan bilisummaa achi dheerachaa akka deemu dagachuu hin qabnu.
Galatoomaa.
* Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Hoggana Paartilee mormituu lama ofii giddutti wal dhibdee qaban akka furataniif carraan kenname hin milkoofne jedha Bordiin Filannoo kan Itiyoophiyaa. Kanaafis jecha hoggana paartilee lameenii jiran keessaa hanga tokko filannoo keessatti akka hirmaataniif ehamee kanneen biroo immoo kan seeraan alaa ti jechuun ugguree jira.
Akka kanaanis Dhaabata Tokkummaa Guutummaa Itiyoophiyaa kan hogganan Obbo Ababaaw Maharii akkasumas paartii Tokkummaa Domokraasii fi Haqaa kan Obbo Tigistuu Awwaluu filannootti akka hirmaataniif murteesse jira. Kanneen murtii kana morman obbo Girmaa seeyfuu fi Obbo Maamusheet Amaaree hoggana paartilee lameenii irraa yaada kennaniin murtiin kenname kan siyaasaa ti. Paartii Itiyoophiyaa bulchaa jiruutu bordii filannootti ajaja kennee kana murteesiisa jedhan. Murtiin kenname deggersa seeraa kan hin qabnee fi loogii jabaa bordiin filannoo gaggeessu kan mirkaneesse jedhan.


text:
Kuusdeetaa Masakaa
Masakni kuusdeetaa faayila kuusdeetaauuma innis odeeffannoo waa'ee kuusdeetaa of keessatti qabata.
Gosa dalagaa fi kuusdeetaa irratti hundaa'ee, Masakni Kuusdeetaa tarreeffama adda addaa qabata.
- Yoo faayila kuusdeetaa haaraa uumte,masakni tarreffama lama qabata:
Filannaa Kuusdeetaa
Kuusdeetaa haaraa uuma, faayila kuusdeetaa bana, yknkuusdeetaa dura tureen walqabsiisa.
Olkaa'ii fi itti fufi
Akka ati kuusdeetaa galmeessuuf, gulaaluuf kuusdeetaa banuu, ykn gabatee haaraa galchuu ifeessa.
- Yoo Masaka Kuusdeetaa walindhaa dura tureef faayila kuusdeetaa uumuuf bante, tarii gulantaan hedduun xurree, odeeffannoo dhugoomsuu, fi kan kna fakkaatan adda baasuuf gargaaran jiraachuu danda'u.
Walindhaa faayila barruu qinddeessi.
Walindhaa kuusdeetaa Oracle qindeessi
Dhiisi
Dhiisi cuqaasuun jijjiirama wrramee tokkolee osso olhinkaaiin qaaqa cufa.
Duuba
Filannoowwan qaaqa keessatti ejattoo duraa irratti uumaman mul'isi. Qabduun kun fuula lama irraa qofa kakkaafamuu danda'a.
Itti aanee
Qabduu itti aanee cuqaaasi, akkasumas masakichi haalataalee qaaqa ammee fayyadama sana booda gara eejjatoo itti aanutti fufa. Yoo eejattoo xumuraa irra jiraatte, qabduun kun Uumi ta'a.


text:
Kayyoo Guddaadhaf nan Waammame (Called to a higher purpose)
Azad from Iraq Kurdistan
(Kan Hiike fi Kan Qindeesse, Qopheessaa)
Ani kanan dhaladhee fi kanan guddadhe kaaba Iraaq keessatti yoo ta’u warri kootis galii giddu galeessa ta’e kan qaban turan. Haati koo kan duute ani daa’ima waggaa afurii yemmuun turetti yoo ta’u abbaan kootis niitii biraa fuudhudhaaf hin barbaadu ture. Akkuma abbaa gaarii kamiituu haala dansaadhan na kunuunsu fi na jaalachuudhan na guddisee jira.
Abbaan koo waa’ee barumsa Islaamummaa baay’ee yaada ture. Qubeelee Arabiffaa, Qur’aana fi seera Islaamummaa xinnummaa koo irraa eegalee na barsiisa ture. Innis sagalee baay’ee bareedaa qaba waan tureef galgala galgala rafuu keenyan duratti sagalee isaa ol kaasudhaan Qur’aana ni dubbisa ture. Wanti inni jedhu naaf galuu baatus garuu gammachuu adda ta’e naaf kenna ture. Erga inni du’ee boodas taanan waa’ee hafuuraa yaaduu yemmuun barbaadutti sagalee isaa sammuu koo keessati nan yaadadhan ture. Umriin koo waggaa ja’a erga guute irraa jalaqabee Qur’aana dubbisuu danda’een ture, akkasumas ramadaana soomu fi kadhannaa waggaa saglaffaa kootitti eegaleen ture.
Ganna keessa yeroo boqonnaa gara masgiida dhiheenyatti argamuu adeemudhaan waa’ee Qur’aanaa barachuu koo ittuman fufe; akkasumas Qur’aana akkamitti hiikun akka danda’amu, waa’ee Muhaammadii fi waa’ee kaalifootaa barachuu koo ittuman fufe. Barataa mana barumsa sadarkaa ol aanaa yemmuun turetti paartii siyaasaa barattoota Musliima ilaalcha tarkaanfataa qabaniitti nan makame. Paarticha keessattis torbee torbeedhan walga’ii ni qabna turre. Walga’icha irrattis karaa Islaamummaa fi akkamitti akka barattoota Musliimaa dammaqqii qaban ta’uu dnadeenyu ni mari’anna turre. Jidduuttis ani barumsa seera Islaamummaa barachuu ittin fufe; dabalataanis Qur’aana karaa sirriidhan dubbisuu akkamitti akka dandeenyu, jireenya Muhaammad, hadisa, siiraa fi luga Arabiffaa nan baradhe. Barnoota sadarkaa lammaffaa ergan xumuree boodas particha keessatti miseensa guutuu ta’een ture. Waggaa 18ffaa kootittis kolleejjii seenen ture. yunivarsitichis kan argamu magaalaa biroo keessa ture. Achittis barattoota miseensa paartichaa turan heddu waliin wal baruu nan eegale.
Yeroo kanattis gaafileen heddu gara sammuu kiyyaatti dhufuu jalqaban. Gaafilee kanneenifis debii hin qabun ture. Fakkeenyaf :- “kaayyon jireenyaa maali?”, “Waaqayyo kan hordofnuu fi seera isaa kan eegnu maalifi?” kan jedhan turan. Deebileen “ani jinnii fi namoota kanan uumef akka na waaqeffataniifi” jedhu na quubsuu hin dandeenye (52:57). Ani kaayyoo kana caalu akkan qabu naaf galee ture. Kunis waliti dhufeenya gabraa fi gooftaa caalu Waaqa waliin qabaachuf akkan uummame hubadheen ture. Dabalataanis wantootan guyyaa guyyaatti naannoo kootitti arguun nan dhiphadhan ture. Kitaabonni seenatis na jeequ turan. Fakkeenyaf jireenyi Muhaammadii fi amalli isaa akkasumas fincilli akka amma ilaalaa jirru kanaa fi Qur’aana fi seenaa keessatti fincila dubbisnu kan fakkatu dabalatee hundinuu na jeequ turan.
Bara kolleejjii duraa keessatti amantiin Islaamummaa irratti qabu nan gate. Booddes dammaqqiidhan gaafilee kootif deebii argachuuf barbaadun eegale. Jalqaba irratti amantii isaanii qooduu irratti of eegganno kan taasisan Kiristiyaanota Iraaq jidduutti, itti aansudhaan Yaazidoota jidduutti, jechuunis warra amantii Kurdi durii hordofan jidduutti, boodas Itiizimii (Waaqayyo hin jiru jedhanii warra amanan) jidduutti barbaacha koo ittuman fufe. Haata’u malee ani Waaqayyo akka jiruu nan beekan ture garuu karaa isatti nama geessuu danda’u hin beekun ture yookin immoo yeroo tokko tokko namni isa waliin walitti dhufeenya qabaachuu akka qabu hin beekun ture.
Waggoota booda gaafa tokko Waaltar nama jedhamu nan argadhe. Innis umriin isaa soddomman keessa seenee ture. Isa waliin hamma sa’aatii tokkoo waa’ee siyaasaa ni haasofne. Waa’ee baha giddu galeessaa, waa’ee Ameerikaa, waa’ee seenaa, waa’ee amantii fi waa’ee Waaqayyoo ni haasofne. Yeroo jalqabaatif Kiristiyaana aadaa osoon hin ta’in Yesusitti amanuu akkan danda’u nan dhagahe. Akkasumas Waaqayyo nama kan uume isa waliin akka ta’uu fi isa waliin walitti dhufeenya akka qabuuf akka ta’e, cal jedheetuma isa waaqeffachuudhaf akka hin taane nan dhagahe. Nuti ijoollee finciltoota taanus Waaqayyo abbaa keenya akka ta’e akkasumas akka nu jaalatu nan dhagahe. Haala nama ajaa’ibsiisunis Addaam irraa eegalee hamma Yesus Kiristoositti seenan Macaafa Qulqulluu akka wal qabatuu fi xiyyeeffannoon hundaatuu waa’ee Yesus fayyisaa akka ta’e nan dhagahe. Yaanni inni dhumaa kun baay’ee ajaa’ibsiisaa ta’ee nan argadhe, sababni isaatis waa’ee beekkumsa koo kan Qur’aanaa irraa kan ka’eedha.
Waaltar ji’oota lamaaf deebisee arguunii hin dandeenye. Irra deebidhaan akkan isa dubbisu dhiibban miiraa hamma gaafa natti dhagahameetti isa dagadheen ture. Isa barbaaduu nan jalqabe, dhuma irrattis teessoo imeela isaa nan argadhe. Imeelas nan ergeef, innis naaf deebise. Dhma irrattis wal arguudhaf murteessinee torbee muraasa keessatti wal arguu dandeenye.
Kitaaba caalatti na gargaaruu danda’u akka naaf kennu isa nan gaafadhe. Yeroon isa gaafadhettis kitaaba nama Islaamummaa yookin kurdi irraa gara Kiristiyaanummaatti jijjiirramee barreeffame naaf laata jedhee eegen ture. Haata’u malee inni kan na gorse Macaafa Qulqulluu akkan dubbisuudha. Ani Macaafa Baroota dheeraa lakkoofsisetti akkan amanu taasisee na lakkaa’uun isaa baay’ee na dinqisiisee ture. Hundumaafuu yaada isaa irraa fudhadhee Macaafa Qulqulluu dubbisuu ittin fufe, kanan jalqabes wangeela yohaannis irraan ture. Jechoonni jalqabaa wantootan sana dura dhagahe hunda irraa baay’ee adda turan.
“Jalqabatti dubbiittu ture; dubbichis Waaqayyo wajjiin ture; dubbiin sunis Waaqayyo ture. Innis jalqabatti Waaqayyo wajjiin ture. Wanni hundinuu isaan uumame; waan uumame hunda keessaas wanni isaan malee uumame tokkoyyuu hin turre. Jireenni isa keessa ture; jireenni sunis ifa namootaa ture” Yohannis 1:1-4
Dubbisuu koo ittuman fufe. Waa’ee Hafuura Qulqulluu yemmuun dubbisutti miira cimaa kana dura hin qabne keessa seenen ture. Kunis guutumaa guututti nama hafuuraa ta’uu fi yaaduu danda’uudha. Torbeewwan itti fufanii jiran muraasa keessatti Macaafa Qulqulluu dubbisuu irraa kan hafe hojii biraa hin qabun ture. Gaafilee koo hundaafis wanta deebii ta’u nan argadhe. Jireenya koo keessatti yeroo jalqabaatif seenaa ilma namaa jalqaba irraa eegalee hamma ammaatitti jiru hubachuu danda’een ture. Innis yaada guddaa tokkoo fi isa qofaa keessatti kan argamuudha. Yaanni gudaan kunis:- Yesus fayyisaa ilmaan namootati kan jedhuudha.
Gaaf tokko obboleetti koo magalaa biroo keessa jiraattu irraa naaf bilbilame. Isheenis akkan bira dhaqu barbaaddee turte. Ishee bira deemuu nan barbaade, haata’u malee Macaafa Qulqulluu qabadhee deemuu akkan hin dandeenye bareen ture. Sbabni isaas kokolaataa guddaadhan waanan deemu fi sakatta’iinsonni baay’een karaa irra waan jiraniifi. Anis Macaafa Qulqulluu sana yoo argan rakkoo keessa nan gala jedhee sodaadhen ture. Obboleettin koo ulfa waan turteefi dhukkubsattee waan turteef yoo xinnaate rorbee tokkoof achi turuun narra jiraata. Yeroon achi turettis kutaa Macaafa Qulqulluu tokko qofa argacuu osoon danda’ee jedhee hawween ture. Yeroo sanattis macaafni Qulqulluun intarneetii irra akka jiru gra sammuu kootitti hin dhufne ture. Guyyaa jimaataa tokko galgala ergaa imeelaa tokko Waaltar biraa akkan qabu nan bare. Ergichas nan bane, innis kanneen biroo irra adda ture. Akkana kan jedhu ture:-
“Waaqayyo tiksee kooti,ani homaa hin dhabu!
Inni marga lalisaa keessa akkan boqodhu in godha, gara laga itti aara galfatanittis na geessa.
Ani bowwaa dukkanaa sodaachisaa keessa yoon deeme iyyuu, hamaan anatti dhufa jedhee hin sodaadhu; ati ana wajjiin jirta, uleen keeti fi dhaabbanni kee ana in jajjabeessu.
Utuma warri na cunqursan laalanii, ati maaddii naaf in dhiheessita mataa koos dhadhaa ejersaa in dibda, xoofon koos guutee irra in dhangala’a.
Eeyyee bara jireenya koo hundumatti gaarummaan kee fi arjummaan kee ana duuka in bu’u; guyyoota kana hundumaafis mana Waaqayyoo keessa nan jiraadha.” Faarfannaa 23:1-6
Galgala hafe sanas kutaa kana deebisee deddeebisee dubbisuudhan nan dabarse. Gammachuu fi wabii sagaleen kun kennu irraa kan ka’e ija koo keessaa imimmaan ni dhangala’a ture. Yeroon rafes ganama bari’uu isaa malee yerichi hammam akka deeme hin beeknen ture. Haata’u malee guyyichi sanbata osoo hin turin diilbata ture. Haata’u malee ammas Faarfannaan 23 gurra koo irratti ni bilbila ture. Obboleettin kootis ta’ee dhirsi ishee maalif hammas akkan rafe na hin gaafanne. Anis gaafa sanbataa guyyaa guutuu rafuu koo fi rafuu dhiisuu koo isaan gaafachuuf barbaadus garuu qaana’ee (saalfadhee) isaan hin gaafanne. Gaafachuun bu’aa hin qabu, sababni isaatis ani du’ee du’aa ka’uun koo (jireenya haarawa argachuun koo) natti waan dhagahameefi.
Guyyoota muraasa itti fufanii jiran keessatti ani jijjiiramuu kooti fi nama biraa ta’uu koo hiriyoota kootitti nan hime. Yemmuun waa’ee amantaa kootii itti himus miira keessa ta’een ture. Haata’u malee waa’ee Waaqayyoo dhagahuuf eenyumtuu dantaa waan hin qabaannef abdii nan kutadhe. Namni hunduu wa’ee Waaqayyoo dhagahuuf yeroo kan hin qabne fakkaata ture. Maatin koo jijjiirramuu koo ni ganan, tarii anaa fi amantii koo jidduu filannoo jiru baadhachuu waan hin dandeenyef ta’a.
Deebii namoonni agarsiisaniin baay’ee garaa na hanqata ture; haata’u malee booddee irra kanan hubadhe namoota kan jijjiirru nu akka hin taanedha. Onnee namootaa jjjiiruu kan danda’u ayyaana Waaqayyoo qofadha. Carraaqqii mataa kootitiin namoota jijjiiruf yaalii taasisuu irra namootaf kadhachuudhan yeroo fudhachuun akka na barbaachisu hubadheen jira. Deebiin ani isaanitt agarsiisuu qabu jaalalaa fi araara malee murtii ta’uu akka hin qabne hubadheen jira.
Azaad, Iraaq irraa
Maddi hiikkaa Called to a higher purpose
Islaamummaadhaf Deebii, Afaan Oromoo Fuula Duraa


text:
FINFINNEE —
Itiyoopiyaan miseensota 47 kan of keessaa qabu miseensa council mirga namaa kan tokkummaa mootummootaa taatee filatamuun ishee kan ibsame kaleessa ture. Biyyattiin councilichaaf kaadhiamamtuu gochuun ofii ishee erga dhiyeessitee qabee qaamotii adda addaa biraa deggersii fi mormiin dhiyaachuu erga jalqabee garuu bubbuleera.
Itiyoopiyaan miseensa counslichaa ta’uuf ulaagaa kan guuttu ta’uu mootummaan ibsee jira. Amabsador Diinaa Muftii VOAf akka ibsanitti Itiyoopiyaan akka lak. hanga bara 2006tti miseensa komiishina mirga namtaa ta’uunis yeroon itti tajaajilte tureera jedhan. Miseensummaaf gaafii kan dhiyeessites waggaa tokko dura ta’uu isaaf gaaffiin sunis qoratamaa turuu isaa dubbi hiamaan minitera dhimma alaa Ethiopia Ambasador diinaan ibsaniiru.
Ambaasaaddor Diinaan akka jedhanitti komishinichaaf maaltu miseensa akka taatu kan ishee dandeessisu mara dhiyeeffattee jirti. Sakarkaa addunyaattis dhimmootii mirga namaan wal qabatan irratti Itiyoopiyaan maal gochuun akka irra jiraatu dhiyaatee ilaalameera.
Fakkeenyaaf mirga namaa kabajuu ilaalchisee seerawwan jiran kabajuu, seerawwan loogii sanyii morman kabajuu, mirga dinagdee, aadaa fi hawaasaa kan tokummaa mootummootaa gama kabajuutiin sadarkaa ardiitti dhimmootii mirga namaa eeganii fi eegisan kabajuu, bulchiinsa gaarii hundeessuu, sirna uummata hirmaachisu hundeessuu adarkaa addunyaatti hojii nagaa fi tasgabbii keessatti hirmaachuu ilaalchisee miseensa councilichaa akka taatu biyyootiin Afriikaa martinuu, akkasumas biyyoota 193 keessaa 178 Itiyoopiyaa filataniiru jedhan.
Mormitootaa fi gareeleen mirga namaa kan sadarkaa addunyaa garuu Itiyoopiyaan miseensa counicli mirga namaa akka hin taane sagalee isaanii dhageesisaa turan. Itti aanaa paartii Medrek fi itti gaafatamaan quunnamtii uummataa profesor Beyenee Peexroos har’a VOAf akka ibsanitti mormii isaanii kan ibsanii jiran.