text:
Isumannaallisaanermut ataatsimiititat
Ujarliutit
1 - Qaqugukkut isumannaallisaanermut ataatsimiititat pilersinneqassappat?
2 - Isumannaallisaanermut ataatsimiititap inuttalersornera
3 - Isumannaallisaanermut ataatsimiititat ilaasortaannik qinersineq
4 - Isumannaallisaanermut ataatsimiititap ataatsimiittarneri
5 - Isumannaallisaanermut ataatsimiititap aamma isumannaallisaanermik suleqatigiissitat akornanni ataatsimiinnerit
6 - Ataatsimiinnissamik malittarisassanit immikkut ittumik akuersissutit
7 - Isumannaallisaanermut ataatsimiititap aamma isumannaallisaanermik suleqatigiissitap akornanni suliat agguataarneri
8 - Isumannaallisaanermut ataatsimiititap suliassai
9 - Suliffimmik naliliiffiginnissutit
10 - Nakkutilliineq aamma paasissutissiineq?
11 - Misissuinerit
At-ilitsersuut isumannaallisaanermut ataatsimiititat suliaat, atuuffii pilersinnerilu pillugit paasissutissiivoq. Tamakku saniatigut ilitsersuut isumannaallisaanermik sulinermi ulluinnarni aqutsisoq, kiisalu qullersaasussamik isumannaallisaanermut ataatsimiititaliorsinnaaneq pillugit paasissutissiivoq.
Suliffeqarfimmi isumannaallisaaniaqatigiinnut isumannaallisaanermut ataatsimiititat ilaapput. Suliffinni angisuuni arlalinnik isumannaallisaanermut ataatsimiititartaqartunik qullersaasumik isumannaallisaanermut ataatsimiititaqarsinnaasunik amerlasuunik isumannaallisaanermik suleqatigiissitaqarsinnaavoq, suliffeqarfinnili mikisuni isumannaallisaaniaqatigiit taamaallaat isumannaallisaanermik suleqatigiissitanit ataasiinnarnik attuumaffeqarlutik iluseqarsinnaallutik.
sumannaallisaanermik peqqinnissamillu sulinerup pilersaarusiornissaa ataqatigiissinnissaalu isumannaallisaanermut ataatsimiititap suliassaraa.
Ilitsersuummi nassuiarneqartutut allaanerusumik isumannaallisaanermik peqqinnissamillu suliarisat aaqqiissuunneqarnissaat pillugit suliffeqarfimmi sulisitsisoq sulisorisallu isumaqatigiissuteqarsinnaapput. Suliffeqarfiit isumannaallisaanermik peqqinnissamillu suliarisaat pillugit isumaqatigiissutaasut pillugit Sullivinnik Nakkutilliisoqarfiup ilitsersuutaani tamatumunnga periarfissaasoq erseqqinnerusumik nassuiarneqarpoq.
1. Qaqugukkut isumannaallisaanermut ataatsimiititat pilersinneqassappat?
Suliffeqarfik 20-nik imaluunniit amerlanernik sulisoqaruni isumannaallisaanermut ataatsimiititaliussaaq. Suliffeqarfimmi isumannaallisaanermik suleqatigiissitaq/-tat isumannaallisaanermut ataatsimiititani sinniisoqassaaq/-sapput. Suliffeqarfinni anginerusuni arlalinnik isumannaallisaanermut ataatsimiititaliortoqarsinnaavoq.
Suliffeqarfiup isumannaallisaanermik ataatsimiitialiortussaanera pillugu aalajangiunneqassatillugu sulisorisat tamaasa ilanngunneqarnissaat malittarisassani pingaarnerutitaavoq. Aammattaaq sap. akunneranut nal. akunneri qulit inorlugit sulisartuusut ilanngunneqassapput, tamannali atuutinngilaq suliffeqarfik pisiniarfiuppat, imaluunniit allaffimmi imaluunniit allaffissornermik sulianik suliaqarfiusuuppat.
Suliffiugallartunut aamma paarlakaattunik suliffiusunut, tassunga ilanngullugit illuliorlunilu sanaartornermik sulinermut, kiisalu umiarsuarnik usingiaallunilu usilersuinermut immikkut ittunik malittarisassat atuuttuupput.
2. Isumannaallisaanermut ataatsimiititap inuttalersornera
Isumannaallisaanermut ataatsimiititaq isumannaallisaanermik suleqatigiissitat sinniisaannit aammalu siulittaasumit inuttaqarpoq. Siulittaasoq tassaavoq sulisitsisoq/suliffeqarfimmi pisortaq, imaluunniit pisortaqarfik sinnerlugu sinniisi pisinnaatitaaffiligaasoq. Tamatuma pineqartup sullivimmi avatangiisinut tunngasunut apeqqutini suliffeqarfiup pisortaatulli aalajangiisinnaassuseqartariaqarneranik nassataqarpoq.
Suliffeqarfinni ataatsimik isumannaallisaanermik suleqatigiissitaqarfiusuni isumannaallisaanermut ataatsimiititat suleqatigiissitat ilaasortaanit siulittaasumillu – tassalu inunnik pingasunik – inuttaqarput. Suliffeqarfimmi marlunnik isumannaallisaanermik suleqatigiissitaqarpat isumannaallisaanermut ataatsimiititai isumannaallisaanermik suleqatigiissitat ilaasortaanit siulittaasumillu – tassalu inunnit tallimanit – inuttaqarput.
Suliffeqarfinni marluk sinnerlugit isumannaallisaanermik suleqatigiissitaqarfiusuni isumannaallisaanermik sinniisit akunnerminni isumannaallisaanermut ataatsimiititani ilaasortassanik marlunnik qinigaqassapput. Taamatuttaaq isumannaallisaanermik suleqatigiissitani sulinermik siulersuisut akunnerminni marlunnik sinniisinik qinigaqassapput. Isumannaallisaanermut ataatsimiititani sulisitsisoq imaluunniit taassuma akisussaatitatut sinniisaa siulittaasuuvoq. Taamaalilluni isumannaallisaanermut ataatsimiititat aallaavigalugu tallimanik ilaasortaqarput, suliffeqarfimmi qanorluunnit amerlatigisunik isumannaallisaanermik suleqatigiissitaqaraluarpat.
Isumannaallisaanermut sinniisit marluk aammalu sulinermik siulersuisut sinniisaat marluk saniatigut marlunnik isumannaallisaanermut sinniisinik marlunnillu sulinermik siulersuisut sinniisaannik sinniisussanik qinersisoqassaaq.
Suliffeqarfinni pingasunik isumannaallisaanermik suleqatigiissitalinni Sullivinnik Nakkutilliisoqarfiup akuerisartuuaa isumannaallisaanermik ataatsimiititat taakkunannga aammalu siulittaasumit – tassalu katillugit inunnit arfineq-marlunnik – inuttaqartarnerat. Tamatuminnga akuersaartoqarnissaa tunngavigisaavoq.
Sulinermik siulersuisoq isumannaallisaanermik suleqatigiissitaneereersoq sulisitsisumit siulittaasutut toqqarneqarsimasinnaavoq. Taamaattoqarneratigut isumannaallisaanermut ataatsimiititat marlunnik aamma sisamanik inuttaqartarput.
3. Isumannaallisaanermut ataatsimiititat ilaasortaannik qinersineq
Isumannaallisaanermut ataatsimiititani ilaasortat sinniisillu ukiut marlukkaarlugit qinerneqartarput. Suliffeqarfimmi isumannaallisaanermik sinniisit ukiut marluk aamma sisamat akornanni qinerneqartarnissaat pillugu isumaqatigiittoqarsimappat isumannaallisaanermut ataatsimiititap qinigaasarfiata isumannaallisaanermik sinniisip qinigaasarfigisaa malissavaa. Qinigaasoqaqqissinnaavoq.
Sulinermik siulersuisut aamma isumannaallisaanermik sinniisit isumannaallisaanermik suleqatigiissitani ilaasortaajunnaarnerminni isumannaallisaanermut ataatsimiititami ilaasortaajunnaassapput.
Isumannaallisaanermut ataatsimiititamut qinersinermi malittarisassaasut najoqqutaralugit isumannaallisaanermut ataatsimiititani ilaasortat sinniisissaat qinerneqassapput. Tamanna sinniisit isumannaallisaanermik suleqatigiissitani ilaasortaasariaqarnerannik nassataqarpoq. Suliffeqarfinni ataatsimik imaluunniit marlunnik isumannaallisaanermik suleqatigiissitaqartuni sinniisinik qinersisoqassanngilaq. Tamatumunnga patsisaavoq isumannaallisaanermik suleqatigiissitap/-tat ilaasortai aamma isumannaallisaanermut ataatsimiititani ilaasortaaneri.
Isumannaallisaanermut ataatsimiititani sinniisit atorfimminni sumi inissisimanertik najoqqutaralugu qinigaapput, inuullu nammineq aalajangigaattut sinniisaanatik.
Sinniisit ilaasortaasup ilaasortaajunnaarnerani atuuffeqalissapput. Isumannaallisaanermut ataatsimiititami ilaasortaq ataatsimiititamut ilaasortaajunnaarpat sinniisoq qinigaaffiup sinnerisaani ilaasortanngussaaq.
4. Isumannaallisaanermut ataatsimiititap ataatsimiittarneri
Isumannaallisaanermut ataatsimiititaq ukiup sisamararterutaani minnerpaamik ataasiarluni ataatsimiittassaaq. Piffissaqarluartumik ataatsimiigiaqqusisoqartassaaq. Kingusinnerpaamik ullut qulit ataatsimiinneq sioqqullugu isumannaallisaanermut ataatsimiititat ilaasortaannut sulisuusunullu sinnerinut ullormut oqaluuserisassat ilanngussaasinnaasullu nassiunneqarsimassapput.
Piffissap suliffiusup nalinginnaasup iluani isumannaallisaanermut ataatsimiititap ataatsimiittarneri ingerlanneqartartuusariaqarput. Ataatsimiinnerit nalinginnaasut oqarasuaatikkut ataatsimiinnertut, interneti aqqutigalugu il.il. ingerlanneqarsinnaanngillat.
Suliffeqarfimmi ajutoornernit annertuunik, peqqissutsikkut ajutoornernik imaluunniit taamatut pisoqariartuaarnerani, imaluunniit pisariaqalerneratigut immikkut ittunik ataatsimiittoqartassaaq. Siulittaasup pisariaqartuusutut nalilerpagu, imaluunniit minnerpaamik ilaasortat marluk piumasaqaatigippassuk immikkut ittumik ataatsimiittoqassaaq.
Ulluinnarni isumannaallisaanermik aqutsisuusoq isumannaallisaanermut ataatsimiititap ataatsimiittarnerani peqataassaaq. Isumannaallisaanermik aqutsisuusoq taasisinnaatitaanngilaq – ataatsimiititamut ilaasortaariinngikkuni.
Pisariaqarnera najoqqutaralugu peqataasussanik allanik isumannaallisaanermut ataatsimiititaq qaaqqusaqarsinnaavoq. Ataatsimiinnernit nalinginnaasunit aamma immikkut ittunit allakkatigut imaqarnilialiortoqassaaq. Tassannga makku erseqqissumik nalunaarneqassapput:
- ataatsimiinnerup qaqugukkut pisimanera
- suut oqaluuserineqarnersut
- sunik aalajangiisoqarnersoq, aammalu arlalinnik inassuteqartoqarsimanersoq
- aalajangiussat piviusunngortinnissaannik kina isumaginnissanersoq, aamma
qaqugu aalajangiussat naammassineqarsimassanersut.
Imaqarniliaq isumannaallisaaniaqatigiit ilaasortaannut, ulluinnarni isumannaallisaanermik aqutsisuusumut, sulisitsisumut, sulinermik siulersuisunut, sulisut sinniisaannut aamma suleqatigiinnermut ataatsimiititamut nassiunneqassaaq.
Sullivinnik Nakkutilliisoqarfiup qinnuigisimanngippagu imaqarniliaq Sullivinnik Nakkutilliisoqarfimmut nassiunneqassanngilaq.
5. Isumannaallisaanermut ataatsimiititap aamma isumannaallisaanermik suleqatigiissitat akornanni ataatsimiinnerit
Isumannaallisaanermut ataatsimiititaq ataatsimiinnerit nalinginnaasut sisamat saniatigut isumannaallisaanermik suleqatigiissitanit tamanik ukiumut minnerpaamik marloriarluni ataatsimeeqateqartassaaq. Isumannaallisaanermik suleqatigiissitat amerlasoorsuuppata ataatsimiinnerit arlalinnut agguataarneqarsinnaapput.
6. Ataatsimiinnissamik malittarisassanit immikkut ittumik akuersissutit
Sullivinnik Nakkutilliisoqarfiup isumannaallisaanermut ataatsimiititap taamaallaat ukiumut marloriarluni ataatsimiittarnissaanut, aammalu isumannaallisaanermik suleqatigiissitanit tamanit ukiumut ataasiarluni ataatsimeeqateqartarnissaanut immikkut ittumik akuersissuteqarsinnaavoq. Suliffeqarfik taamaallaat immikkut ittumik akuersissuteqarnermik pissarsisinnaavoq ikinnerusunik ataatsimiittoqartarnissaa tulluarluni isumannaatsuuppat. Ataatsimiittarnerit ikinnerunissaat pillugit suliffeqarfimmi isumaqatigiittoqarnera qinnuteqaammi uppernarsarneqassaaq.
Immikkut ittumik akuersissuteqarsinnaaneq nalunaarutigineqassaaq isumannaallisaanermut ataatsimiititami ilaasortaq ataaseq ataatsimiinnissamik qinnuteqassappat tamatuma ingerlanneqassaneranik piumasaqaateqartoqarluni. Taamaattorli isumannaallisaanermut ataatsimiititami ukiumut ataatsimiinnerit nalinginnaasut sisamat sinnerlugit aammalu isumannaallisaanermik suleqatigiissitanit tamanik ukiumut marloriarluni ataatsimiinnerit pillugit piumasaqaateqartoqarsinnaanngilaq.
7. Isumannaallisaanermut ataatsimiititap aamma isumannaallisaanermik suleqatigiissitap akornanni suliat agguataarneri
Suliffeqarfimmi isumannaallisaaneq peqqinnissarlu pillugit qullersatut aqutsinermik aamma suleqatigiinnermik ataqatigiissaarinermik isumannaallisaanermut ataatsimiititaq isumaginnissaaq, aammalu ungasinnerusumut pilersaarusiornerusutullu ilusilinnik suliassanik isumaginnilluni. Suliassaminnik isumannaallisaanermik suleqatigiissitat isumaginnissinnaanissaannut isumannaallisaanermut ataatsimiititat tunngaviliissapput.
Isumannaallisaanermik suleqatigiissitat sullivinni isumannaallisaanermi pissutsit tigussaanerusut isumagissavaat. Ulluinnarni immikkoortortani/suliaqarfigisani ataasiakkaani sullivinni isumannaallisaaneq isumannaallisaanermik suleqatigiissitat nakkutigissavaat, tassungalu ilanngullugit immikkoortortami aaqqiissutissat pillugit nakkutiginnillutillu siunnersuissallutik. Sullivinnik isumannaallisaanermik sulineq sulisuusut qanimut tikillugit isumagineqassaaq, taamaalilluni pimoorussisoqartitsisoqarlunilu kajumissuseqalersitsisoqassammat.
Pitsaasumik isumannaallisaanikkut peqqinnissakkullu iliuuseqalernissaq pillugu sulisunik sunniuteqarlunilu ilisimatitaqarnissaq isumannaallisaanermik suleqatigiissitat suliassaraat, kiisalu sulisut isumannaallisaanermullu ataatsimiititap akornanni attaveqaataassallutik. Isumannaallisaanermik peqqinnissamillu sulineq sunniuteqarluartumik atuutissappat isumannaallisaanermik suleqatigiissitani piginnaassuseqartoqarnissaa pisariaqarpoq. Taamaattoqanngippat ajornartorsiutit tamarmik – allaat minnerpaat – isumannaallisaanermut ataatsimiititani isumagineqartariaqassapput. Tamatuma nassatarisinnaavaa isumannaallisaanermik suleqatigiissitat ulluinnarni sullivinni isumannaallisaanermik suliamit attaveerutsinneqavinnerat. Taamaattumik sullivinni isumannaallisaanermi ajornartorsiutit tigussaasut tamarmik immikkoortortami/suliaqarfigisami ajornartorsiuteqarfimmi isumannaallisaanermik suleqatigiissitanit siullermeerutaasumik aaqqiiviginiarneqaqqaassapput.
Isumannaallisaanermik suliamik ulluinnarni aqutsisussamik toqqaasoqassaaq/atorfinitsitsisoqassaaq. Isumannaallisaanermut ataatsimiititat aamma isumannaallisaanermik suleqatigiissitat akornanni ulluinnarni isumannaallisaanermik aqutsisoq attaveqaataavoq, ilisimasaqassutsiminik ilapittuisuuvoq, aammalu ulluinnarni aallarniisartuullunilu ataqatigiissitsisartuuvoq. Sullivinni isumannaallisaanermi ajornartorsiutit pinngorfiini tamani ulluinnarni isumannaallisaanermik aqutsisup ajornartorsiutinik aaqqiiniartarneq suliassarinngilaa, tamanna isumannaallisaanermik suleqatigiissitaniippoq.
Suliffeqarfinni arlalinnik isumannaallisaanermut ataatsimiititaqartuusuni qullersaasussatut isumannaallisaanermut ataatsimiititaliorneq iluaqutaasinnaavoq. Taassuma isumannaallisaanermut ataatsimiititat ataasiakkaat suliassaat pilersaarusiorlugillu ataqatigiissinnissaat suliassarai.
8. Isumannaallisaanermut ataatsimiititap suliassai
Suliffeqarfimmi isumannaallisaanermik peqqinnissamillu sulinermik, tassunga ilanngullugit isumannaallisaanermik suleqatigiissitat suliarisaannik isumannaallisaanermut ataatsimiititat pilersaarusiorlugillu, siulersorlugillu ataqatigiissaarissavaat.
Sullivimmi isumannaallisaanermut pingaaruteqarpat nutaanik tunisassiornerup pilersaarusiorneranut aammalu tunisassiornerup pioreersup allanngortiterneranut isumannaallisaanermut ataatsimiitat peqataasassaaq. Ilaatigut tamanna makkununnga atuuppoq:
- Suliffeqarfiup allinera imaluunniit allanngortiternera
- Maskiinanik teknikkikkullu atortunik pissarsineq aammalu allannguineq
- Teknologiimik nutaamik atugaqartitsilerneq
- Akuutissanik atortussianillu pisiortorneq atugaqarnerlu
- Qaqugukkut sulisarnerit, sulinermik ingerlatsinerit suleriaatsillu nutaat imaluunniit allanngortinneqartut.
Pilersaarusiornermi sulinermik ingerlatsinerit, suliffigisaq, teknikkikkut atortut, kiisalu akuutissat atortussiallu sulisunut ataasiakkaanut naleqqussarnerat isumannaallisaanermut ataatsimiititap isumannaassavai.
Isumannaallisaanermut ataatsimiititap aamma assersuutigalugit sulisunut inuusuttunut, utoqqarnut innarluuteqartunullu immikkut ittumik sianiginnittoqarnissaa isumannaassavaa.
Sulisut ataasiakkaat sulinerani atuuffigisaanik pilersaarusiornermi isumannaallisaanermik suleqatigiissitat ilanngunneqarnissaat pingaartuuvoq.
8.1 Suliffimmik naliliiffiginnissutit
Suliffimmik naliliiffiginnissut pillugu malittarisassat atuutilerpata tamatumunnga atatillugu isumannaallisaaniaqatigiit qitiusumik inissisimalerumaarput.
Suliffimmik naliliiffiginnissummik suliarinninnermut atatillugu isumannaallisaanermik suleqatigiissitat suliffimmik naliliiffiginnissutimik suliarinninnerannut killissarisat erseqqinnerusut pilersaarusiorlugillu, ataqatigiissillugillu aalajangiunnissaat isumannaallisaanermut ataatsimiititaliap suliassaasa pingaarnersarissavaat.
Suliffimmik naliliiffiginnissummi napparsimalluni suliartunngitsoornerup ilanngunneqarnissaa isumannaallisaanermut ataatsimiititaliap isumannaassavaa.
Suliffimmi naliliiffiginnissut immikkoortukkuutaat ataasiakkaat naammassinniffiginissaanut atatillugu isumannaallisaanermut ataatsimiititat, isumannaallisaanermik suleqatigiissitat aammalu sulisorisat akornanni suliassat agguataarnissaat isumannaallisaanermut ataatsimiititat aalajangersussavaat.
Suliffeqarfinni arlalinnik isumannaallisaanermut ataatsimiititaqarfiusuni, qullersatulli isumannaallisaanermut ataatsimiititaqanngitsuni suliffimmik naliliiffiginnissummik sulineq isumannaallisaanermik suleqatigiissitanit tamanik suleqateqarnikkut naammassineqassaaq.
8.2 Nakkutilliineq aamma paasissutissiineq
Suliffeqarfiup isumannaallisaanermik peqqinnissamillu suliaqarneranik isumannaallisaanermut ataatsimiititat nakkutilliissapput, isumannaallisaanermullu maleruagassat najoqqutarinerinik nakkutilliisoqartuarnissaanik isumaginnissallutik.
Suliffeqarfiup isumannaallisaanermik peqqinnissamillu suliaqarnera pillugu isumannaallisaanermik suleqatigiissitat paasitinneqarnissaannik isumannaallisaanermut ataatsimiititat isumaginnissapput. Tamanna ilutigalugu isumannaallisaanermik suleqatigiissitanut ataatsimiititat siunnersuisutut ilitsersuisutullu suliassaqartuupput. Sullivimmi isumannaallisaanermi pissutsit pillugit isumannaallisaanermut ataatsimiititap paasissutissat ilisimasallu pissarsiarisaat isumaannaallisaanermik suleqatigiissitanut tamakkuninnga ilisimannittariaqartunut ingerlateqittarnissaannik tamanna nassataqarpoq. Tamanna ilutigalugu isumannaallisaanermut ataatsimiititat aalajangiussaannik isumannaallisaanermik peqqinnissamillu suliamut tunngaviusunik isumannaallisaanermik suleqatigiissitat ilisimatinneqarnissaat pingaaruteqarpoq. Isumannaallisaanermik suleqatigiissitat anguniakkanik atugassanillu ilisimasaqarnissaat pingaaruteqarpoq isumannaallisaanermut ataatsimiititaliap ataqatigiissaariniarnermik suliarisassaat sunniuteqarluassappat.
Isumannaallisaanermut aamma peqqinnissamut malittarisassat pillugit isumannaallisaanermut ataatsimiititat ilisimanninniartuussapput, isumannaallisaanermillu suleqatigiissitanut paasissutissat pisariaqartut ingerlateqqinneqarnerannik isumannaarissallutik.
8.3 Misissuinerit
Ajutoornernut, peqqissutsimi ajoqusernerit taamaalisoqarsinnaaneranullu patsisaasut misissorneqarnissaat isumannaallisaanermut ataatsimiititat isumannaassavaat, aammalu pisoqaqqinnginnissaanik iliuutsinik naammassisaqarnissaq isumannaarlugu.
Suliffeqarfimmi ajutoornernik, toqunartuninnernik aamma peqqissutsimi ajoqusernernik ukiut tamaasa ataatsimoorussamik naatsorsuusiortoqartarnissaa isumannaallisaanermut ataatsimiititat isumagissavaat.
Sulinermi ajutoornerit il.il. pillugit atortussianut tamanut isumannaallisaanermut ataatsimiititaq suliffeqarfiup pissarsiorsinnaatissavaa.
8.4 Ilinniartitsineq ilitsersuinerlu
Sulisut naammaginartumik pisarialimmillu ilinniartinnissaannut ilitsersornissaannullu tunngavigisassanik isumannaallisaanermut ataatsimiititaq inissitsiterissaaq. Suliffeqarfimmi sulinermi pissutsinut ilinniartitsineq ilitsersuinerlu naleqqussarneqarsimassapput. Aammattaaq isumannaallisaanermut malittarisassat naapertorlugit nakkutilliisoqarnissaa ataatsimiititat isumannaassavaat.
8.5 Aaqqissuussineq suleqatigiinnerlu
Isumannaallisaaniaqatigiit qanoq aaqqissuussaaneranut takussutissaliortoqarnissaanik isumannaallisaanermut ataatsimiititat isumaginnissapput. Tassani isumannaallisaanermik suleqatigiissitani, isumannaallisaanermut ataatsimiititami (ataatsimiititani) ilaasortat kikkuunerinik, isumannaallisaanermillu sulinermi ulluinnarni kina aqutsisuunersoq paasissutissiissutigineqassaaq. Isumannaallisaanermik suleqatigiissitat sulisuusullu takussutissiaq tamanna ilisimassavaat. Suliffeqarfimmi qullersatut isumannaallisaanermut ataatsimiititaqarpat taassuma tamanna suliassarigajuttuuaa.
Sullivimmi isumannaallisaanermi ajornartorsiutit aaqqiiviginissaannut ikiorneqarnissaq pillugu immikkut ilisimasalimmut sulisitsisup saaffiginnissinnaanera sioqqullugu isumannaallisaanermut ataatsimiititat tusarniaaffigineqaqqaassapput. Tamatumunnga tunuliaqutaasoq tassaavoq isumannaallisaanermut ataatsimiititat isumannaallisaanermik suleqatigiissitat aqqutigalugit immikkoortortanik, avataanit sullivimmi isumannaallisaanermut siunnersortit siunnersuusiorfigisinnaasaannik aaqqiiviginninniagassaannullu ilisimasaqarnerpaanerat.
Suliffigisami ataatsimi suliffeqarfiit arlallit suliaqarneranni sulinerup ataqatigiissinnissaanut isumannaallisaanermut ataatsimiititat peqataaqataallutillu isumannaarissapput.
Ulluinnarni isumannaallisaanermik aqutsisumik qinersisoqannginnerani isumannaallisaanermut ataatsimiititat ilanngunneqaqqaarlutillu tusarniaavigineqaqqaassapput. Isumannaallisaanermik peqqinnissamillu suliaqarnermi ulluinnarni kia aqutsisuunissaa pillugu sulisitsisoq ataatsimiititanik oqaloqatiginninnissaminut pisussaatitaavoq.
8.6 Isumannaallisaanermut ataatsimiititat siunnersuutaannik sulisitsisoq malinnaanngikkaangat
Sullivimmi isumannaallisaanermi apeqqutit aaqqiivigineqarnissaat pillugit isumannaallisaanermut ataatsimiititap suliffeqarfik siunnersortarpaa. Ataatsimiititamit isumaqatigiissutigalugu inassuteqarnermi suliffeqarfiup siunnersuutaasumik malinninnissaa tunngaviusussaavoq. Tassalu suliffeqarfimmi pisortaqarfik ataatsimiititami siulittaasuuffeqarneranit tamanna pissusissamisut pisartussaavoq.
Sulisitsisup isumannaallisaanermut ataatsimiititap inassutigisaanik malinninngikkuni tamanna inassutigisap ulloq tunniuffigisaanit sap. akunneri pingasut qaangiutsinnagit tullinnguutsitami immikkut ittumik ataatsimiittoqarnerani tunngavilersorneqassaaq. Tamannalu nalinginnaasumik atuutissaaq ataatsimiititap sammisamut ataatsimut arlalinnik inassuteqarneratigut. Ataatsimiititap siunnersuutigisaanik sulisitsisup malinninnginerani ataatsimiinnermi imaqarniliaq tunngavilersuutigisamik imaqassaaq.
9. Isumannaallisaanermik peqqinnissamillu sulinermik ulluinnarni aqutsisoq
Isumannaallisaanermut ataatsimiititanit tusarniaqqaareerluni ulluinnarni isumannaallisaanermik peqqinnissamillu sulinermik aqutsisussamik sulisitsisoq toqqaassaaq.
Ulluinnarni isumannaallisaanermut aqutsisoq isumannaallisaanermut ataatsimiititap ilaasortaata ilagisinnaavaa, imaluunniit isumannaallisaaniaqatigiit suleqatigalugit suliffeqarfimmi sullivimmi isumannaallisaanermik suliaqarnissamik isumaginnittussatut atorfinitsitaasinnaavoq.
Isumannaallisaanermut ataatsimiititap suliassarisai ulluinnarni sunniuteqarluartumik naammassineqarsinnaanissaannut ataatsimiititaq sinnerlugu iliuuseqarsinnaasumik inoqarnissaa pisariaqarpoq. Tassaavoq ulluinnarni isumannaallisaanermik aqutsisup taanna atuuffigisassaa.
Suliffeqarfinni angisuuni ulluinnarni isumannaallisaanermik aqutsisut arlaqarsinnaapput. Sulisorisat ima amerlatigippata inummut ataatsimut isumannaallisaanermik aqutsisup suliassaanik naammassinnissinnaasoqartinnagu taamaattoqarsinnaavoq. Suliffeqarfimmi isumannaallisaanermi peqqinnissamilu ajornartorsiutaasunit aalajangerneqartarpoq, kiisalu suliffeqarfiup suuneranik pitsaassusaanillu – tassunga ilanngullugu sullivimmi isumannaallisaanermik suliaqarnerup qanoq aaqqissuussaasimaneranik qanorlu atuuffeqarneranik – aammattaarlu amerlanernik isumannaallisaanermik siulersuisussanik pisariaqartitsisoqarneranik.
Ulluinnarni isumannaallisaanermik aqutsisoq isumannaallissaanermik suleqatigiissitanik aamma isumannaallisaanermut ataatsimiititanik suleqateqassaaq, tassaavorlu sulisitsisup isumannaallisaanermullu ataatsimiititat akornanni attaveqaataasoq. Tamanna isumaqarpoq sammisanut, sulisitsisumut saqqummiunneqartussanut isumannaallisaanermut aqutsisoq ataavartumik ilanngunneqartassasoq, taamaalillutik ajornartorsiutit suut nalinginnaanerusutut imaluunniit pingaarnerusutut iluseqarnerisa paasiniarnissaat periarfissaqalissammata.
10. Qaqugukkut qullersaasutut isumannaallisaanermut ataatsimiititaliortoqassava?
Suliffeqarfiup ilusaata tapersersimappagu suliffeqarfinni anginerusuni arlalinnik isumannaallisaanermut ataatsimiititaqartuni qullersaasutut isumannaallisaanermut ataatsimiititaliortoqassaaq. Isumannaallisaanermut ataatsimiititat ataasiakkaat suliaqarnernik qullersaasutut isumannaallisaanermut ataatsimiititaq pilersaarusiorlunilu ataqatigiissaarissaaq.
Suliffeqarfimmi qitiusumik sullivimmi isumannaallisaanikkut allannguutit, alliliinerit, tunisassiornerup allanngortinnera il.il. pillugit aalajangiisoqarpat, imaluunniit sullivimmi isumannaallisaanikkut ajornartorsiutit nalinginnaasut qitiusumit pilersaarusiornissaannut ataqatigiissaarnissaannullu pisariaqalersarneratigut qullersatut isumannaallisaanermut ataatsimiititaliortoqartariaqarpoq.
Qullersatut isumannaallisaanermut ataatsimiititaliortoqarnissaanik pisussaasoqarnera pillugu nalornisoqartillugu Sullivinnik Nakkutilliisoqarfik aalajangiisuussaaq.
10.1 Qullersatut isumannaallisaanermut ataatsimiititaliami ilaasortanut qinersineq
Isumannaallisaanermut ataatsimiititat inuttalersornissaannut malittarisassat assingi najoqqutaralugit qullersatut isumannaallisaanermut ataatsimiititami ilaasortaq qinerneqarlutillu toqqarneqartarput. Taamaalillutik qullersatut isumannaallisaanermut ataatsimiititat ilaasortaat marluk isumannaallisaanermut ataatsimiititami isumannaallisaanermik sinniisunit qinerneqarlutillu taakku akornanniipput, ilaasortat marluk sulinermik siulersuisunit qinerneqarlutillu taakku akornanniipput, kiisalu ataaseq tassaalluni sulisitsisoq/sullivimmi pisortaq imaluunniit taassuma akisussaatitatut sinniisigisaa – katillugit inuit tallimat.
Qullersatut isumannaallisaanermut ataatsimiititaliamuttaaq sinniisussanik qinersisoqassaaq. Taamaatittoqarneratigut sinniisuusut ilaasortanngussapput. Qullersatut isumannaallisaanermut ataatsimiititami ilaasortaq atuuffimminit soraarpat qinersiviup sinnerani sinniisuusoq ilaasortanngussaaq.
11. Qullersatut isumannaallisaanermut ataatsimiititap suliassai
Isumannaallisaanermik suleqatigiissitat ataasiakkaat suliaannik qullersatut isumannaallisaanermut ataatsimiititaq pilersaarusiorlunilu ataqatigiissaarissaaq. Isumannaallisaaneq peqqinnissarlu pillugu suleqatigiinnermi qullersaqarfimmit ataqatigiissaarinermik siulersuinissamillu suliffeqarfiup isumannaallisaaniaqatigiillu pisariaqartitsinerisa piviusutut naliliiffigineqarnerannik aallaaveqartumik qullersatut isumannaallisaanermut ataatsimiititap suliassaasa atuuffiisalu aalajangersarneri pisariaqarput.
Isumannaallisaanermik suleqatigiissitat ataasiakkaat suliaannik pilersaarusiornermik ataqatigiissaarinermillu atuuffimminik isumaginnissinnaanissaminut qullersatut isumannaallisaanermut ataatsimiititat pisariaqartitaminnik ataatsimiittariaqartassapput.
Qullersatut isumannaallisaanermut ataatsimiititat ataatsimiinnerinit imaqarniliat isumannaallisaanermut ataatsimiititanut, isumannaallisaanermik siulersuisumut, sulisitsisumut, ataatsimoorussatut sulisut sinniisuanut, kiisalu qullersatut suleqatigiinnermik ataatsimiititamut nassiunneqassapput.
Jens Jensen
Aammattaaq Sullivinnik Nakkutilliisoqarfiup makkununnga ilitsersuutai atuakkit:
(1) Suliffiit isumannaallisaanermik peqqinnissamillu suliarisaat
(2) Suliffeqarfiit isumannaallisaanikkut peqqinnissakkullu suliaat pillugit isumaqatigiissutit
(3) Isumannaallisaanermik suleqatigiissitat aamma isumannaallisaanermik sinniisut
(4) Suliffiugallartuni aamma paarlakaattuni suliffinni, taakkununnga ilanngullugit illuliornermik sanaartornermillu suliffinni isumannaallisaanermik peqqinnissamillu suliaqarneq
At-ilitsersuut GL.6.3 November 2006


c: text/html

text:
Doonaald Traamp, ka wal-mormii cimaan yeroo dheeraaf guutame dorgommii filannoo Yunaayitid Isteets injifachuuf sagalee hin yaadamiin argachuun isaanii lammiwwan waadaa namoonni siyaasaa biyyattii filafnnoolee ammaan dura turan irratti seenanii hojii irra oolchuu hanqatanitti dal’anuu isaanii fi nama siyaasaa keessa hin turiinii fi yaada garaa isaanii dubbate filachuu isaanii agarsiisa, jedhu – xiinxaltoonni siyaasaa.
Kan ammaan dura kutaa Teksaas irraa seneetara Yunaayitid Isteetsiif dorgomanii turanii fi ammaa Koolin Koolejitti proofeesara barnoota dinagee ta’uun hojjetan – Dr. Mohaammed Xaahirhoo bal’inaan haasofsiisnee jirra.
Filatamuu Donaald Traamp, Ija Xiinxalaatiin: Kutaa 1ffaa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Andy Warhol
Andii Warhol (Afaan Ingiliish: Andrew Warhol, Jr. yookin Andy Warhol; A.L.A Hagayya 6, 1928 - Guraandhala 22, 1987) artistoota beekamoo Ameerikaa jaarraa 20ffaa keessaa isa tokko. Namootni baay'een Warhol ′′bellwether of the art market" jedhuun ibsu.
Warhol iddoo Pittsburgh, Pennsylvania gaafa Hagayya 6, 1928 kan dhalate yoo ta'u gara Niiw Yoorki dhaquun dura Carnegie Institute of Technology irraa eebbifamee ture. Hojii guddaan isaa inni jalqabaa Hagayya 1949 keessa Barruu Glamouriif fakkii akka kaasu yeroo gaafatame kan hojjateedha. Inni dhuma maqaa isaa irraa 'a' hirrisuun barreeffama "fakkii Andrew Warhol" jedhuun barruu irra kan galateeffame. Warhol Campbells' and Watties' soup cans halluu dibuuniis kan beekamu dibata adda adda 300 dibeera. Jalqaba akka artistii daldalaa ta'etti yeroo hojjatu wantoota akka advertisements fi window displays mana kuusaaf dizaayinii godhaa ture. Yeroo gabaabaatti sochii aartii Pop kan yeroo hunda wantoota fi suuraawwan miidiyaa fayyadaman keessatti beekkamaa ta'e. Fakkiin isaa beekamoo keessaa tokko fakkii taatoo American movie, Marilyn Monroeti. Erga isheen duute booda gadi fageenyaan itti waan dhagahameef yaadannoo muraasa uumuu barbaadeeti.
Bara 1968 Warhol Valerie Solanasiin rukutame. Innii istuudiyoo isaa warshaa magaalaa Niiw Yoorkitti argamu kan hojiin isaa baay'een itti uumamaniin kan beekamu.
Bara 1987 Warhol hospitaala magaalaa Niiw Yoorki keessatti opireeshinii garaa irra ture. Hirriba keessa osoo jiruu sababa post-operative cardiac arrhythmian umuri 58tti kan inni du'e. Maatiin isaa arrhythmian sababa kunuunsa dhabuu fi summi bishaaniin mudate jechuun hospitaala himataniiru.
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Geessituu alaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Warhol Foundation in New York City
- Andy Warhol Collection in Pittsburgh
- Time Capsules: the Andy Warhol Collection
- Documentation of recent exhibitions of work by Andy Warhol
- The work of Andy Warhol spoken about by David Cronenberg on UbuWeb
- Andy Warhol on IMDb
- Warhol in Paris—slideshow by The First Post
- Andy Warhol makes a digital painting of Debbie Harry at the Commodore Amiga product launch press conference in 1985
- Andy Warhol: A Documentary film by Ric Burns for PBS


text:
Haxeerarrii Hasawa Jawaar Mohammed kan guyyaa arraa magaalaa guddoo biyya Suweedin Stookholmitti godhe keessaa hanga tokkko
1ffaa An isin sobuu hin barbaadu, sobaan akka harka naaf dhoytan hin barbaadu, feetan na jibbaa malee isinitti kijibuu hin barbaadu.
2ffaa Oromoo bakka turre fii bakka irraa kaane yaadachuun gaariidha, kalee jallaa ormaatti duula baane arraa ammoo jallaa keenyati qabsoo godhaa jirra
3ffaa obboleeyyan lama wal injifaachuu hin danda’an, sabaabni isaa maatiin bakka lamaatti qodama waan ta’eef jecha. Yoo orma tahee malee obboleeyyan lamaan jidduutti wal moohun hin jiru
4ffaa ormii walitti nu qabee “baala taraa” nun jedha, walumatti nu qabee nu arraabsa. Ummanni keenya ummata haqaati, waan wayyaanee nu goote oso hin dagatin, yeroo jallaan keenya ummata Tigray miidhu mootummaa kanaan mormun sirriidha
5ffaa Yeroo hedduu hoggontoonni keenya isin sobu, walabummaa Oromiyaa afaanin soban malee waan afaaniin dubbatan dalagaa fii ejjannoo qabatanii fuulduraatti deemanii hin beekan. Ar’a bakka isaan jiran isinuu ni gartan. Ani akka nama tokkotti sirna federaalizimi kana dimokraateessu qofaan karaa nagayaatiin rakkoo jirtu furuu qofa furmaanni jiru jedheen amana.


text:
Fulbaana 13/2015 (TOI) – Sagantaan misoomaa dhaabbata mootummoota gamtoomanii /’UNDP’/n muuxannoo sagantaa ashaaraa magariisaa Itiyoophiyaa biyyoota Afiriikaa 10f qooduuf jedha.
Yaa’ii dhaabbata mootummoota gamtoomanii 77ffaa Niyoorkitti adeemsifamaa jiru cinaatti Sagantaan misoomaa dhaabbata mootummoota gamtoomanii muuxannoo sagantaa ashaaraa magariisaa Itiyoophiyaa irratti mari’ateera.
Itti aanaan muummee ministiraafi ministirri dhimma alaa Dammaqaa Mokonnon, sagantaan ashaaraa magariisaa kun walitti hidhiinsa riijinootaa kan cimsuufi Itiyoophiyaafi gaanfa Afriikaatti nagaafi tasgabbii fiduuf murteessaa ta’uu dubbataniiru.
Itiyoohiyaan biyyoota Afriikaa muraasaaf biqiltuu dhiheessuushee yaadatanii, walitti hidhiinsa riijinootaa cimsuufi dhiibbaa jijjiirama qilleensaa ittisuuf biqiltuun dhihaatu itti fufa jedhaniiru.
Sagantaan kun jijjiirama haala qilleensaa ittisuufi rakkoo hawaas-dinagdee akka salphisu eeranii sagantaa ashaaraa magariisaa yaada muummeen ministiraa Abiyyi Ahimadiin adeemsifamuuf deeggarsa ‘UNDP’n qabu dinqisiifataniiru.
Deegarsasaas cimsee akka itti fufu gaafataniiru.
Sagantaa kana deeggaruun faayidaa olaanaa qaba kan jedhan ob. Dammaqaan, dhiibbaa jijjiirama haala qilleensaa ittisuuf, lubbu qabeeyyii addaddaa eeguuf, gammoojjummaa ittisuuf, misooma magariisaa mirkaneessuuf, wabii nyaataa mirkaneessuufi galmoota misooma egeree milkeessuuf murteessaa ta’uu eeraniiru.
‘UNDP’ bakka bu’uudhaan waltajjii kanarratt kanargaman Alhaajii Fool, sagantaan kun misooma egeree Itiyoophiaaf murteessaa akka ta’e ibsaniiru.
‘UNDP’n muuxannoo sagantaa ashaaraa magariisaa kana biyyoota Afriikaa 10f akkaqoodu beeksisaniiru.


text:
Saphalo Education Foundation, eegii maqaa fi hujii Sheek Bakrii Saphaloo uleeffeesuuf hujii jalqabee ganna 11 keessa jira.Haga ammaatti baqataa Oromoo ka Keenyaatti baqatan kuma caalaan afaan,aadaa fi seenaa barsiisa.
Obbo Kadir Jaallee itti gaafatamaa dhaaba kanaa damee Keenyati,”marroo sadii guyyaatti barsiifna.Ganamaa,guyyaa fi galgalaa ni barsiifna nama 270 akkas ni gaha ka amma barachutti jiru.”
Wannii amma barsiisuuti jiran afaan Oromoo qofaa mitii afaan Ingililiizillee hin barsiisan.
Akka itti gaafatamaa kanaatti “rakkoo ufii namatti himattee namii sii himuun jechuun barnoota dhabuu irraa tanaafuu nama gargaara.
“Namii waan dabre hin beenne ka fuula duraa akeekuu dhiisii ka keessa jiru hin beeku tanaafuu waan nama keenna barachuun faaydaa qabdii jedha.”
Mani barumsaa kun seenaa nama barsiisaa afaan Oromoo beekamaa,Sheek Bakrii Saphaloo ka bara duriituu keessa afaan Oromootiin hojjachu jalqabe ulfeessuuf hujii jalqabe.
Maqaa kanaayyuu maqaa Sheek Bakrii Saphalootiin banuu jechuun maqaan nama akkanaa baduu dhowwuu jechuu gaafa namii barumsallee hin jabaatanitti Sheek Bakriin hagas nama barsiisuun akka Kadiritti waan nama boonsaati maqaa fi hujii nama jabaa akkanaa baduu dhowwuun waan nama boonsaati jedha.
Mee Hujii Mana Barumsa Kanaa MP3 tana irraa caqasaa


text:
(Gammachuu Kadir)
Aadaan mallattoo eenyummaa saba tokkoo yoo ta’u, meeshaa isa mul’isus ni qaba; innis, afaani. Afaan bifa barrreeffamaafi afoolaatiin seenaafi aadaa ibsuun eenyummaa saba tokkoo calaqqisiisa. Guddina aadaafi seenaa saba keesaatti shoorri afaanii guddaadha. Kana jechuun ammoo aadaan afaan malee mul’achuu hindanda’u.
Oromoon ummata bal’aa aadaa boonsaafi bareedaa qabudha. Ummanni kunis aadaasaa haala addaddaatiin ibsata. Kanneen keessaas fudhaafi heerumaa, nyaataa, uffannaa, sirbaa, geerarsaafi kanneen biroo kaasuun ni danda’ama. Barreeffama har’aatiinis aadaa geerarsa Wallaggaa ilaalchisuun Kitaaba Qees Dafaa Jamoo barreessan irraa kan dubbisne qindeessinee gabaabinaan isin dubbisiisuu yaalla. Geersi dhihaate kan xiyyeeffatuun geerarsa kutaa Oromiyaa Wallaggaarratti.
Kana jalattis aadaa geerarsa Wallaggaa yoo ilaalle Oromoon yoomessa geerara? Maal jedhee geerara? Eenyutu geerara? Geerarsaaf wanti isa kakaasu maali? qabxiilee jedhan ilaaluu yaalla. Akka aadaa Oromootti geerarsi jaalala hiriyaa, biyyaa, hadhaafi loonii ibsuuf akkasumas, yeroo cidhaa, ateetee, daboo(guuza), ajjeesaa, buttaa qaluu, ayyaanoota gurguddaa kan akka Irreechaafi ta’iwwan biroorratti ni geeraramaa.
Oromoon bashannanaaf darbees, gaddaafi gammachuusaa ibsachuuf ni geerara. Oromoon kamiyyuu sagaleesaa geerarsa shaakalsifachuuf geeraruu ni danda’a. Akka aadaan geerarsa Oromoo qajeelchutti bakka namoonni walitti qabamanitti, bakka cidhaattiis ta’e, of danda’ee ayyaana dhaabbatee geeraruuf mirga geeraru idillaa’ee kan qabu nama hojii gootummaa hawaasa keessatti hojjete qofadha. Hojii gootummaa kan jedhamuus leenca, arba, gafarsaafi bineensoota kaan ajjeessuun dibatee abbaafi haadhasaa akkasumas, sanyiisaa kan maqaa waamsisu iddoo namoonni walitti qabamanitti akka geeraruu ni eyyamamaaf.
Ajjeesaan kabaja guddaa qaba. Dubartoonnifi shamarran yeroo inni geeraru ililleen simatu, dhadhaa baqsaa dibuu. Bakka waamichaattis dursa geeraruutu kennamaaf; bakka namoonni walitti qabamanii jiranitti geeraree of yaadachiisa. Ayyaanni ajjeesaa qomoon isaa kan itti isa faarsaniifi jajan ta’e ayyaanotarraa adda ba’ee beekamaaf. Yeroon turtii ajjeesaan tokko dibatee turu akaakuu waan ajjeese irratti hundaa’uun daangaa qaba. Kan leencaafi gafarsa ajjeese waggaa tokkoof dibatee isa booda mataa balleesse. Arba kan ajjeese waggaa sadii booda mataa balleessa. Rifeensi ajjeesaa deebi’ee biqilee akka mataa namoota kanneen biroo erga ta’ee booda akaakuu mirgi ajjeesaa ittiin beekamu shan yoo ajjeese mirga ilkee guttate shan ajjeese “shanfixaa” jechuun maqaa moggaasuu. Namni kunis hamma umriisaa guutuu mirga dibachuu ni qaba.
Ajjeesaan dhaadhaa baqsaa dibachuun ofirra yaasaa cululuqaa deemuun beekama; hawaasni hundis kabaja ni kennaaf. Goota waan ta’eef tilmaama biyya bulchuutu itti kennamuun toora namoota gurguddoo keessatti ilaalama.
Aadaan boonsaa kun kan agarsiisu Oromoon gootummaaf iddoo guddaa kennuurra darbee bakka goota itti oomishu duudhaa aadaa achii dhufteesaa keessaa akka qabu agarsiisa.
Haata’u malee, haala qabatamaa jaarraa keessa jirru kanaan walqabsiifnee yoo ilaallu, bineesota bosonaa madda galii biyyaa ta’an ajjeesuun dibatanii goota jedhamuu mitii bosona isaan keessa jiraatan ciruun iyyuu yakka nama adabsiisudha. Ta’us, wanti nama ajaa’ibsiisu garuu goota misoomaaf aadaan Oromoo mirga geeraruu kennuunsaa Oromoon misoomaaf ilaalcha guddaa qabaachuusaa agarsiisa.
Walumaa galatti, Oromoon dur ajjeesee mirga kan qabuufi ajjeesuun kan hinmilkoofneef akkamittifi maal jedhee geeraraa akka ture akka akaakuusaatti geerarsa gaggabaabaa armaan gaditti dhihaateera.
Geerarsa Ajjeesaan Gafarsaa(abbaa mirgaa) geeraru
Gurraalee yaa gurraale, gurraalee goda Baaroo,
Gurraan qabannaan hinobsuu,
Namni akka koo waa yaade mataa qaqqabuun hinobsu,Namni dhukaasee bare qaataa qaqabuu hinobsu.
Gadi ilaallaan Baariidha, Baarii biyya leencaati,
Ol ilaallaan aariidha, aarii biyya keenyaati,
Bishaan baargamatti baargelloo gamanatti.
Kokoriin tarkaanfadhe boorarra bargaanfadhe,
Tubbaadhaan dalaandalee shukkaadh-
aan gamaddale.
Tubbaa afaan waraqataa sagalee barakataa,
Dib godhee lafaan dha’e akka ba’aa qalqalaa
Bira naanna’een sirbe akka gaafa masqalaa.
Ishoooo….ilili…(warra jalaa qabu)
Geerarsa ajjeesaan Arbaa geeraru
Arba yaa guddicha koo guddicha irree jirmaa,
Gowwaa gurra weedaraa hallaallessee dheekkama.
Shimala garaa mure hundee lafaattan dhiisee,
Arba ganna duchiisee lubbuu Waaqattan dhiise.
Arba yaabaa dheeressaa guddicha baqqoo keessaa,
Arbi tokkicha hinqabu bu’ee malkaa booressa.
Arbi yoom qoosaa ta’e dhugaa bishaan bariidhaa,
Dutaa funyaan gaaniidhaa ilki isaa dagaagaadha.
Lootii yaa lootii gurra jala oltuukoo,
Lubbuu yaa mi’ooftuukoo morma jala oltuukoo.
Sanyiin koo yaa’ee sirbee abbaa koo garaa ciibsee,
Durbeen yaatee sirbitee haadha koo garaa ciibsee.
Yammuun arba arge kumbiifi gurra isaa arge,
Baqaaf garagalee gurra abbaa koo safaree arba dha’ee kuffise,
Maqaa abbaa koo mul’ise
Adeemanii sussukkuu miilla abbaan barsiifatee hinbarsiifne miillaa koo,
Biraga’anii dheessuu garaa abbaan barsiifate hinbarsiisu garaa koo.
Yoon darbadhee dhabe nancaccabsa eeboo koo tumaa qawwee,
Yoon arbarraa seesse nanbaqaqsa garaa koo isa mame.
Arba yaabaa dheeressaa gurra ajjeesaa dheeressaa,
Namni kumbii isaa ilaale bishaan okkoteetti hindhuguu,
Namni mataa isaa ilaale midhaan gombisaa hinnyaatu,
Namni dugda isaa ilaale tulluutti hinirreeffatu,
Namnik ilka isaa ilaale falaxaa hinbobeeffatu.
Nama arbatti mixiire lootiin gurra mixiire,
Ajjeesan mucaa ta’u, mucaa maanula ta’u hundatu dhungata,
Yoo dhaban budaa ta’u, budaa furgummaa ta’u hundumatu tuffata.
Kanaafan itti muree faachoo isaa irraa mure.
Arba yaa guddicha koo guddicha irree jirmaa gowwaa, weedaraa kan miilli Moonyee tumaa,
Arbi tokkichan qabu lixe malkaa booressaa,
Namni arba tokkicha qabu gale lammii midhagsa
Cookaa Boorrii kabaa hinraasu hinrigata(2)
Si wayya yabooraa kan kabaa hinraafne kan rigattu(2 Gooti dhadhaa hinnyaatu hindibata(2)Siwayya yagootaa kan dhadhaa hinnyaanne kan dibattu
Koori amallee(2)
Geerarsa warri hinajjeesin geeraran
Sa’a guddaa horanii bora dhabuun farra,
Nama guddaa horanii qondaala dhab-
uun farra.
Garaachi garaaf malee homaa hingoone
qoonqoof
Dabeessi haadhaf malee homaa hingoo-
ne lammiif
(2 Ishooooooo…….
Geerarsa hiyyeessi geeraru
Deegaan hinqotatuuree maarasha-
atu awwaajee
Gindiitu seera tumeree?
Dhabaan hingeeraruuree mootiitu
seera tumeeree?
Yoon geerare maal qabaa sanyiif
calliyan qabaa.
Garaakootu aarii qabaa lammii kootu
booree qaba.
Ajjeesee mataa hinqabuu ajjeesuuf garaa
hinqabu,
Utuu hinajjeesin yaa Waaqi na hinajjeesin
(2) Ishooo….
*********
* Originally published on Bariisa, titled “Aadaa Geerarsa Wallaggaa”


text:
Itiyoophiyaan tajaajiila intarnettii torban lamaaf eega cuftee turtee booda hanga tokko banuun ishee ni yaadatama.
Mootummaa Itiyoophiyaa akka jedhutti tarkaanfii cufiinsaa kana kan fudhate jecha jibbinsaa fi hokkaraa kan dinagdee fi daldala irratti dhiibbaa qabu dhaabuuf ta'u dubbata.
Kan tajaajiila Intarnettii addunyaa fi nageenya saaybarii ykn narsaa itaranettii irraa to'atu fi jaarmayaan kan mootummaa hin ta'iin Neetblook akka gabaaseetti guyyaa guyyaan Intarnettiin Itiyoophiyaa keessaa cufaa dha.
Kanaafis biyyattiin doolaara hanga Miliyoona 4.5 dhabdee jirti


text:
Gamtaan Ulamaa’ota Oromoo magaalaa Makkaa fi Waldaan Minbaruu Da’awaa haala yeroo irratti ibsa baasan
Gamtaan Ulamaa’ota Oromoo Magaalaa kabajamtuu Makkaa keessa jiruu fi waldaan Minbaruu Da’awaa ganama hardhaa haala yeroo biyya keenyaa irratti ibsa ijjannoo kan baasan yoo tahu, ibsa isaanii kana irratti jijjiirama Siyaasaa yeroo ammaa biyya keessa jiru kan deeggaran tahuu beeksisan. Waldaaleen lama ibsa isaanii kanaan, yakkoota iddoowwan amantaa irratti raawwatamu fi qaamota amantaa dawoo godhatuun hawaasa walitti buusuuf deeman kan balaaleeffatan tahuu, akkasumas qaamolee gocha kana raawwatan mootummaan tarkaanfii irratti akka fudhatu gaafatan.
Dabalataanis koree jijjiirama dhaabbilee hawaasa muslimaa saglan muummicha ministeeraatiin hundeeffame kan deeggaran tahuu fi mootummaan immoo koree kanaaf haala akka mijeessu gaafatan.
Ulamaa’ota fi miseensota ibsa kana baasan jidduu:
- Sheik Gazaalii Haaj Xaahaa
- Sheik Huseen Haaj Aadam
- Sheik Umar Maammaa
- Sheik Adnaan Haaj Ya’iquub
- Sheik Umar haaj AbdaaAhmad-aarif Muhammad
- Aliyyii Haaj Huseen
- Sheik Xaaluut Sheik Tamaam kan keessatti argaman tahuu beekameera.


text:
Walgahii wabii midhaan nyaataa kan idilee adduunyaa dhiheenyaa kana taasisamee irratii kan dubbatan ministirrii dhimma alaa Yunaayitid Isteets Antoonii Biliken, yeroo ammaa namoonni miiliyoonii 200 ta’an adduunyaa irratti hanqina midhaan nyaataa hamaa ta’een akka rakkachaa jiran ibsan.
Ji’a Caamsaa keessaa dhaabbanni mootumootaa gamtoomanii karooraa wabii midhaan nyaataa adduunyaa ifa godhe. Waamichaa tarkaanfii fudhannaa. Waamichi Kun, Gabaa midhaanii fi qotiinsaa banaa gochuu, omishaa xaa’oo dabaluu, qonnaa haalaa jijjirama qileensaa dandamatuu irratti xiyyeeffachuu dabalatee bakkaawwan tarkaanfiin itti fudhatamuu qaban Torba kan of keessaa qabuudha.
Biyyoottan 100 ol karooraa kana irratti kan malateessan yoo ta’u, ammi tokko waan isaan irraa eegamuu gochaa jiru. “Hojiidhaan agarsiisuun murteessaadha” kan jedhan ministirrii dhimma alaa Biliinken, “sababinii isaas, rakkoon amma jiru kun waan biyyii tokko qoftii ykn gareen muraastii kophaa isaanii hiikuu danda’anu mitti’’ jedhaniru.
Prezidaant Baayiden gargaarsaa dabalataa hirdhinaa wabii midhaan nyaataatiif olu doolaaraa Biiliyoonii 2.9 akka kennan Yaa’ii mootumootaa gamtoomaanii irrati ibsaniiru. Kunis bara kana keessaa wabii midhaan nyaataa degeruudhaaf gargaarsa Yunaayitid Isteets taasisuudhaaf waadaa seente doolaara Biiliyoonii 6.9 irratti kan dabalameedhaa.
Warreen gumaacha taasisaa hin jirree akka jiran kan eeran ministirrii dhimmaa alaa Biliinken, biyyoottan tokko tokko ittu caalaa gochuu danda’anii waan yaraa gumaachaa jiru. Waan jijjiramuu qabuudhaa. Biyyoottan amma ammaatti gargaarsaa taasisan dabalatee biyyii hunduu akka gargaarsaa dabalataa taasisan gaafatamaanii jiru” irujedhan Biliinken.
Itti dabaluudhaanis, “karaan biraa nu gargaarsaa namoomaa deggeruu dandeenyu, waliigaltee midhaan nyaataa fi omishaalee qotiinsaa buufatalee doonii galaanaa goraachaa irraa ka’udhaan biyyoottan birootti akka ergaman taasisee isaa dhaabbanni mootummoota gamtoomanii fi biyyii Tarkii, Raashaa fi Yuukireen Gidduutti taasisan akka itti fufu dhiibbaa gochuudha” jedhaniiru.
Tarkaanfiin lammataa immoo, dandeettii biyyoottan midhaan nyaataa ofii isaaniitif omishaa jiran gargaaruu akka ta’e ibsan ministirrii dhimmaa alaa Biliinken.
Bilinken itti fufuudhaan, “Waggoottan Shanan Dhufan keessatti yunaayitid Isteets doolaaraa biiliyoonii 11 ol baasuudhaan akeeka omishaa qotiinsaa waarii qabeessaa ta’e mirkaneesuudhaaf kongreesii keenyaa waliin ni hojjatti. Ji’a darbee biyyoottan Afrikaa warren egeree nyaachisan Sadeet michummaatti daballee jirra. Kunis, sirna midhaan nyaataa jabeesudhaa fi nyaata madaalawaa fooyesuudhaaf seeftii neetii hawaasaa baldhina qabuu irrati karoora sagantaa keenyaati.” Jedhanii jiru.
Dhuma irratis, waliin hojjachaa jiraachuu mirkaneesuudhaaf mootummoota, qaamoolee kutaa biyyoottanii, faawundeeshinota fi dhaabbilee miti-mootummaa giduutti qindoominni jiraachuun barbaachisaadha.
“garuu tarii, waan afaaniin dubbannu duuba wantii nu hojjanu irra caalaa barbaachisaadha” kan jedhan ministrrii dhimmaa alaa Biliinken , “ Nageenyii, tasgabbiin fi jireenyii saba keenyaa wabii midhaan nyaataa waloodhaan ijaaruu irrati kan hundaa’edhaa” jedhaniiru jrdha ibsii gulaalaa mootummaa Yunaayiti isteets.


text:
Caamsaa 19/2014(TOI) – Bara bajataa kana Ji’a Hagayyaa hanga jalqaba Caamsaatti deeggarsi namoomaa midhaan nyaataafi meeshaaleen biroo gara meetiriktoonii kuma 72 ol gara naannoo Tigiraayitti ergamuu Komishiiniin ittisa sodaa balaa beeksise.
Gargaarsi namoomaa gara Tigiraay geeffamu osoo hin danqamiin akka deemuuf hojii jalqabe cimsee itti fufuus Komishiinichi beeksiseera.
Daarektarri dubbi himaa komishiinichaa obbo Dabbabaa Zawudee akka himanitti, mootummaan dhaabbilee deeggartootaafi kanneen biroo waliin ta’uun deeggarsi namooma gara naannichaa galu osoo hin danqamiin akka qaqqabu taasisaa jira.
Haluma kanaan midhaan nyaataafi bu’uraalee biroo kanneen akka Boba’aafi Qorichaa dabalatee gara Tigiraayitti imaalchifamuu himaniiru.
Bara bajata 2014 jalqaba baatii Hagayyaa irraa jalqabee hanga jalqaba baatii Caamsaatti deeggarsi namoomaa midhaan nyaataafi kanneen biroo meetirikitooniin kuma 72 fi 485 gara Tigiraayitti ergameera.
Kana keessaas midhaan nyaataafi nyaata madaalawaa da’immaanii meetirikitoonii kuma 61 fi 442 karaa Affaar gara naannichaatti imaalchifamuu himaniiru.
Deeggarsi namoomaa meetirikitoonii kuma 11 fi 043 immoo bishaan, Meeshalee qulqullina ittiin eeggatan ta’uu himaniiru.
Deeggarsi baatii jedhame kanatti naannichaaf dhihaate kana balalii xayyaaraa 223 fi konkolaataa fe’umsaa 1947 kan imaalchifamedhas jedhameera.
Deeggarsi kun akka qaqqabuufis dhaabbileen deeggarsa namoomaarratti hojjetan 93 hirmaataniiru jedhaniiru.
Komishiinichi deeggarsi namoomaa kun osoo hin gifatiin dhaabbilee deeggarsa kana waliin ta’uun naannicha akka qaqqabu taasisaa jiraachiis himaniiru.


text:
MM Abiy Ahimad haala yeroo ilaalchisuun ergaa dabarsan.
Ministirri Mummee Abiy haala tibbana umameen walqabatee, badiinsa lubbuufi qabeenyaa umameef gaddi olaanaan akka itti dhagahame ibsaniiru.
Ergaa galgala kana fuula feesbuukii waajjira isaaniirratti maxxansaniin akka ibsaniitti, rakkina umamee ture bifa walitti bu’iinsa sabaafi amantaa akka qabaatuuf yaalameera. Kanaan kan ka’ees lammileen haala sukkaneessaa ta’een wareegamaniiru. Qabeenyaanis barbadaa’eera jedhan.
Haala gaddisisaa umameen namoonni miidhaan irra gahee akka bayyanataniif, kanneen nama isaanitii buqqaafaman akka deebii’aniif, kanneen qabeenyaan isaanii jalaa barbadaa’eef ammoo deebiifamanii akka dhaabbataniif ummata waliin ta’uun ni hojjanna jedhan.
Kana malees, olaantummaa seeraa kabachiisuufi kanneen yakka raawwatan seeratti dhiyeessuuf ni hojjannas jedhaniiru.
Kanas fiixaan baasuun dhaabbileen amantaa, waldaaleen sivil fi ummanni hundi nu maddii dhaabbadhaa jechuunis waamicha dhiyeessaniiru.
Odeessaalee gara biraa argachuuf https://bbc.in/3429MXR mil’adhaa.
OBN Onk.15,2012-Ibsa Ministirri Muummee Itiyoophiyaa Dr Abiyyi Ahimad haala yeroo irratti kennan.
Kabajamtoota Ummattoota biyya koo,
Hunda dura taatee walitti bu’iinsaa tibbana mudateen lubbuun lammiilee darbeefi qabeenyi manca’e baayyee kan na gaddisiise ta’uu ibsuun barbaada.
Itiyoophiyaanonni Qormaata nu mudate wal tumsinee tokkummaan yoo hin dhaabbanne daandiin keenya hangam rakkisaafi sodaachisaa ta’uu akka maluuf agarsiiftuudha.
Rakkinichas, rakkoo sabaafi amantii gochuuf yaalameera.
Kanarraa ka’uun lammiileen keenya haala suukaneessaadhaan aarsaa ta’aniiru.
Manneen sagadaa gubataniiru. Dhaabbileen daldalaa fi manneen jireenyaas manca’aniiru. Namoonni mana isaaniirraa buqqa’anis iddoo adda addaa qubataniiru.
Lammiileen karaa ittiin darban dhabanis magaalota keessa turaniiru. Kana ijaan arguu mitii gochi dhagahuufuu nama jibbisiisu firoota keenyarratti raawwatameera.
Taatee Onnee Nama Cabsu Kanaan ,gaddinus ,Itiyoophiyaannoonni Har’aas Uummataa Guddaa ,Hubataa fi Madaallee Ilaaluu kan dandeenyu tahuu hubanneera.
Manni Amaantaa Kirsitaanaa Akka Hin Gubbanne Musilamoota Dhorkan
,Masgiiddinni Akka Hin Gubbannee ,Kirstaanoota Dahoo Tahan Qabana.
Lammiilee Saba Biroof Jecha Aarsaa Kaffalaan Qabana.Halkaanii Guyyaa Osoo Hin Jedhiin Nagaafi Tasgabbiif Jarsoota Dadhabaan Qabana. ,Qabeenyi Kanneen Jala Gubbateef ,Dahoo Kan Tahan ,Daandii Kan Itti Cuufateef Iddoo Bultii Kan Qopheessan Lammiilee Akkasii Hedduuu Qabanna.
Kayyoo Qormaaticha Abdii Kunnee ,Daandii Keenyaa Addaan kan Kunnu akka hin taane Beeknee Waan Har’aa Taheen Osoo Hin Rifaatiin ,Boruu Ilaaluu Lammiilee Danda’aan Qabanna.
Seeraa fii Xin -Samuudhaaf Kan Dhaabbatan Raayyaa Ittisaa Fi Poolisii Qabanna.
Kun Hundi Maaliif Akka Tahee Ni Beekna,Qormaanni Kan Oolis Osoo Nu Mudaatee Deemsa Eegalee Addaan Hin Kunnu.
Araamaa Buqqifne .Qamaaddii Kunuunsa Deemana Malee ,Araamichaaf Jenne Qamaddichaa Hin Dhifnu .
Imala Keenyarratti Rakkoowwan Mudatan ,Maqsaa Deemna Malee ,Bitaa Fi Mirgaatti Hin Jennu.
Olantummaa seera mirkanneessuu fi qaama balleessaa rawwaate addabbii barbachiisaa akka argataniif osoo oli gadi hin jenne ni hojjanna.
Taatee Gaddisiisaa rawwateen namoota midhaman akka dandamaataniif, namoonni qabeenya fi qe`ee isaanii irraa buqqa`an akka deebi`aniif namoonni qabeenyi isaanii jala bades akka bayyanataniif ummata waliin ta`un kuttannoon ni hojjanna.
Kana galmaan gahuuf dhaabbileen amnataa ,dhaabbileen sivilii , fi ummanni biyyattii hundi nu cinaa akka dhaabbataniif wamiicha keenya dabarsina.
Rakkoon kana caalu akka hin mudanneef motummaa fi ummanni wantoota isaanii irraa eeggamu rawwachuu qabu. Mootummaan wanta mootummaa irraa eeggamu hunda ni rawwata.
Ummannis osoo gargar wal hin qoonne ,
ajandaa balleesitootaaf osoo hin saxilamiin tokko kan biroof dawoo
ta`uun yakkamtoota seeraatti dhiyyeessuun , qamolee midhaman
gargaruun aantummaa isaa mirkanneessuu qabu.
Itoophiyaan carraqqii ijoollee isheen kabajamitee fi badhaatee yeroo hundaaf yaa jiraattu.
Waaqni Itoophiyaa fi ummata ishee yaa eebbisu.
Fulbaana 15 bara 2012 Finfinnee.


text:
Jaarmayonni siyaasaa tokko tokko dhaabattoota amantii aguuggii godhachuun shirri rawwatan dhaabachuu qaba jechuun har’a magaalaa Baahir Daar keessatti Museeleemonni hiriira mormiif ba’an hubachisanii jiru.
Olaantummaan seeraa akka kabajamuuf waamicha dhiyeessanii jiru.Gama kaaniin mootummaan bulchiinsa naannoo Amaaraa hidhamtoota kuma 2 caalaaf dhiifama gochuun isaa abbaa alangaa mummichi kan bulchiinsa Sanaa ibsanii jiru. Kanneen keessaa 3 barattoota Yunivarsitii seenuu qabxii isaan dandeesisuu kanneen argatan ta’u Aster Misgaanaaw Baahir Daar irraa gabaastee jirti.


text:
Caamsaa 11/2014 (TOI) – Daayrektarri Olaanaan Dhaabbata Fayyaa Addunyaa Doktar Teedroos Adihaanoom aangoo isaanii fayyadamuun kaayyoo garee shororkeessaa ABUT raawwachiisuu akka dhaaban gaafataman.
Dhaabbileen 9 xalayaa waloon Dhaabbata Fayyaa addunyaaf barreessaniin, aangoo isaanii fayyadamuun kaayyoo ABUT raawwachiisuu akka dhaaban gaafataniiru.
Dhaabbileen xalayaa kana barreessan Waldaa Yaala Fayyaa Itoophiyaa, Waldaa Eugumsa Fayyaa Itoophiyaa, Koree Dhimma Hawaasa Itoophiyaa Ameerikaa, Ethiopian Diaspora High Level Advisory Council of Covid-19, Ethiopian Scholars in Nordic Countries, Waldaa Yaala Fayyaa Afrikaa Kibbaafi People to People ta’uu eerameera.
Walitti bu’iinsa kaaba Itoophiyaa irratti Dooktar Teedroos adeemsa madaalawaa hin taanee fi fedhii siyaasaa qabu hordofuu ibsuun, hasawaa fi gochaa isaaniitiin hawaasni idil addunyaa Itoophiyaarratti hubannoo dogoggoraa akka qabaatu taasisuu dhaabbileen kunneen ibsaniiru.
Doktar Teedroos ibsawwan laataniin, barreeffamoota barreessaniin, ergaawwan gama miidiyaa hawaasummaa isaaniin dabarsaniin, miidhaa gareen shororkeessaa ABUT naannolee Amaaraa fi Afaar irraan ga’erratti callisuu filachuu isaanii dhaabbileen kunneen eeraniiru.
Dooktar Teedroos itti gaafatamummaa fayyaa uummata addunyaa akka eeganiif itti laatame kaayyoo ABUT raawwachiisuuf itti gargaaramaa jiraachuu fi gocha isaanii kanarraa of qusachuu akka qaban dhaabbileen kunneen yaadachiisaniiiru.


text:
Warraaqsa Barattoota Itoophiyaa Kan Durii fi Ammaa
March 1 2019 , Written by Raabbiirraa Oromiyaa Waggoota darban muraasa keessa barattoonni yunivarsitoota Itoophiyaa adda addaa keessatti argaman mormii siyaasaa fi sochiilee bal'aa gaggeessa turaniiru. Barattoonni itti cichanii sagalee uumatasaanii dhageesisaniiru....
Warraaqsa Barattoota Itoophiyaa Kan Durii fi Ammaa
Waggoota darban muraasa keessa barattoonni yunivarsitoota Itoophiyaa adda addaa keessatti argaman mormii siyaasaa fi sochiilee bal'aa gaggeessa turaniiru. Barattoonni itti cichanii sagalee uumatasaanii dhageesisaniiru. Sabaab waldhabuun mooraa yuuniversitoota...
በሶማሌ ክልል ጅግጅጋ የተነሳው ብጥብጥ ወደ ሌሎች አካባቢዎች እየተስፋፋ ነው
በሶማሌ ክልል ጅግጅጋ የተነሳው ብጥብጥ ወደ ሌሎች አካባቢዎች እየተስፋፋ ነው 4 August 2018 በጋዜጣዉ ሪፓርተር ቅዳሜ ሐምሌ 28 ቀን 2010 ዓ.ም. በሶማሌ ክልል ጅግጅጋ ከተማ የተከሰተው ሁከትና ብጥብጥ ወደ ሌሎች የክልሉ ከተሞች እየተስፋፋ መሆኑ ታወቀ፡፡ የሪፖርተር ምንጮች ከስፍራው እንዳስታወቁት፣ የክልሉ ተወላጆች ከሌላ ስፍራ የመጡ ግለሰቦችን በመለየት እያጠቁ ሲሆን፣ ንብረቶች እየተዘረፉና...
Ministirri Ittisa Biyyaa rakkoo naannoo Somaalee Magaalaa Jigjigaa keessatti uumame to’achuufi uummata naannichaa miidha jalaa baraaruuf bu’ura heera mootummaatiin tarkaanfii akka fudhatu ibsa galgala kana baaseen beeksisee jira.
Ministirri Ittisa Biyyaa rakkoo naannoo Somaalee Magaalaa Jigjigaa keessatti uumame to’achuufi uummata naannichaa miidha jalaa baraaruuf bu’ura heera mootummaatiin tarkaanfii akka fudhatu ibsa galgala kana baaseen beeksisee jira. Raayyaan ittisa biyyaa...
Ministira muummee Dr. Abiy Ahimad,irraa maaltu eegamaa?
Jalqabaa irraatti gaaffilee uummanni Oromoo waggoota hedduuf kaasaa jiru sagantaa keessa galfachuun uummataa, paartilee siyaasaafi qaamoota adda addaa waliin mariisisuun walitti fiduu yoo danda'e haala rakkoo Oromiyaafi Itiyoophiyaaf nagaa argamsiisu...
Published from Overblog and Twitter
https://www.facebook.com/Raabbiirraa.Abdi/videos/1573111359475846/?t=18
Gootichi WBO Zoonii kibbaa Moyyaleetti loltoota diinaa 25 ol galaafate.
Gootichi WBO Zoonii kibbaa Moyyaleetti loltoota diinaa 25 ol galaafate. on March 13, 2018 105 Shares Share Tweet Pin Email Gootichi WBO Zoonii Kibbaa tarkaanfii humna gabroomfattuu waraana wayyaanee irratti fudhatu itti fufuun Bitootessa 12,2018 Moyyaleetti...
Kan Paartiilee Mormitootaa Hedduu Hirmaachise Korri London Keessatti Geggeessame, Koree Hojii Gamtaa Qindeessu Dhaabbachuun Xumurame
Kan Paartiilee Mormitootaa Hedduu Hirmaachise Korri London Keessatti Geggeessame, Koree Hojii Gamtaa Qindeessu Dhaabbachuun Xumurame WAASHINGITAN, DIISII — Gamtaa dhaabota mormitootaa, Kan Gamtaa Bilisummaa fi Dimookiraasii Uummatootaa yokaan PAFD jedhamuun...
Obboo Olbaanaa Lelisaa Eenyuu? Waggaa Meeqaf Mana hidhaa Keessatti Dararamaanii?
Uummanni Oromoo fi maatiin Obbo Olbaanaa Lelisaa baga gammaddan!! Aarsaan Obbo Olbaanaan kaffalan Dr # Mararaatti aanee kan Olbaanaa Leellisaa dursu hin jiru. Paartii ONC fi WFDO tokkomsuu keessatti gahee guddaa qabu. OFCf lafee dugdaa turan. Obbo Olbaanaan...
Afaan Oromoo Afaan Hojii Mootummaa Federaalaa
Afaan Oromoo, Afaan Amaaratti dabalataan Afaan hojii mootummaa Federaalaa akka ta'u nan qabsaa'a jechuun ibsi DHDUO xumura walgahii koree gidduu galeessa isaarratti baasee namoota garagaraatiin akka murtee gaariitti leellifamaa jira. Jiraataa magaalaa...


text:
Gabaasa wal falmisiisaa ta’e kan prezidaant Donald Traamp shoroorkaa fi dhimmi immigreshinii walitti hidhuun baasan irratti gareen angawoota naga eegumsaa duraanii duubatti dhiibaa jiru.
Akka jecha garee kanaatti gabaasni kun haleellaa shoroorkeessotaa Amerikaa keessatti dhaqqabe godaantoota biyya biraa irraa dhufuun Amerikaa keessa qubatan irratti quuba qabuun dhaamsa dogoggoraa dabarsa jedhan.
Gareen aangawoota nageenyaa duraanii kun abbaa alangaa mummicha Jeff seeshin fi ministeera tika nagaaf akkasumas aangawoota kanneen biroof xalayaa kamiisa kaleessaa ergeen gabaasii kun ergaa dogoggorsaa kan dabarsuu fi yaaddoo waan uumeef jecha gaaffilee deddebi’aa jiraniif bulchiinsii jiru deebii akka kennu gaafatan.


text:
Godinaalee Oromiyaa, Shawaa Bahaa fi Arsii keesatti lolaa bishaanii lagi Awaashi guutuu irraa uumameen, namoonni gara kuma digdamaatti dhihaatan manaa fi qehee ofii irraa buqqa’uu isaanii Koomishinni Qajeelcha To’annaa Yaaddoo Balaa, kan naannichaa beeksisee jira.
Haga ammaatti lubbuu namaa fi horii irra miidhaan gahe akka hin jirre ka dubbate Koomishinichi, godinaalee lameen keessa kanneen jiran – aanaalee sagal keessatti namoota balaa kanaan buqqa’aniif mootummaan gargaarsa yeroo balaa ka kennaa jiru tahuu ibsee jira. Muktar Jamaal tu gabaase.


text:
Blog Archives
Oromo Martyrs Day: some ideas on how to commemorate and celebrate Oromo Martyrs Day
Oromo Martyrs Day originally established by Oromo Liberation Front in 1980. Every April 15, on Oromo Martyrs Day, the Oromo Liberation Front (OLF) and the Oromo nation honour the bravery of those who sacrifice their lives in the line of duty, fighting for the freedom and liberation of Oromia.
It is held across the world each year in April, to commemorate our selfless and brave Oromos, constantly present themselves in harm’s way for the greatest cause of Oromo nation.
Here are some ideas on how to commemorate and celebrate Oromo Martyrs Day:
- Display the Oromo Martyrs Day Poster or other Oromo posters around your areas.
- Start your own hall of fame featuring Oromo role models.
- Listen to Oromo freedom songs or watch a movie about Oromo freedom struggle history.
- Make your own Oromo trivia quiz.
- Study a famous Oromo history.
- Research the Oromo resistance and freedom struggle of your area.
- Study Oromo arts of resistance.
- Work with an Oromo artist to produce an artwork representing the theme.
- Run an art competition for your community.
- Research Oromo history online or visit your library to find books about Oromo people.
- Visit local Oromo sites of significance or interest.
- Learn the meanings of local or national Oromo place names and words.
- Invite local Oromo Elders to speak or give a blessing in Oromo context
- Invite an Oromo freedom fighters to give speeches or testimonies on your event.
- Invite Oromo dancers to perform.
- Host an Oromo Coffee Ceremony.
- Hold an Oromo flag raising ceremony.
- Organise a candlelight ceremony.
- Wear Oromo cultural dresses
Our martyrs lost their lives while dreaming and fighting for freedom, justice, democracy and development of their people and their country. They recognized that agitating, educating, organizing, and mobilizing a colonized and dehumanized nation for liberation requires courage, determination, bravery and self-sacrifice without fear of suffering and death in the hands of the
enemy and their collaborators.
For further knowledge read the article written by Dr Asafa Jalata: CELEBRATING OROMO HEROISM AND COMMEMORATING THE OROMO MARYTRS’ DAY
Kaayyoo Wareegamtoota Keenyaa Galmaan Ni Geenya!
Guyyaa Gootota Wareegamtoota Oromoo Ilaalchisee ibsa ABO irraa kenname.
(A4O, Ebla 15, 2020) Gootota Wareegamtoota Oromoo ti. Guyyaan kun Gootota qabsaawota keenya kanneen Bilisummaa Saba keenyaa mirkaneessuudhaaf dabarsanii of kennan/wareegaman kan itti yaadannee oolluu dha. Akeekni kabajaa fi yaadannoo guyyaa kanaa, injifannoo fi mirgoota wareegama isaaniitiin gonfanne tikfachuu fi Kaayyoo isaan (Goototni Wareegamtootni keenya) wareegamaniif itti fufnee guutummaatti galmaan gahuudhaaf Waadaa/Irbuu qabsoo haaromsachuu dha.
Guyyaan Gootota Wareegamtoota Oromoo (GGWO) kan bara kanaa sababoota gara garaatiin kanneen amma duraa hunda irraa addummaa ni qaba. Sababootni kunneenis: Ebli 15, 2020 waggaa 40ffaa wareegamni ulfaataan Shinniigaa kan Ebla 15, bara 1980 (kan seenaa Guyyaa kanaatiif sababa tahe sun) itti mudatee tahuu isaa, Ayyaana GGWO kan bara kanaa yeroo fi haalli keessatti kabajannu yeroo Golfaan hamaan Vaayiresii Koroonaa Addunyaa keenya girgireessaa jirutti tahuu fi hunda caalaa ammoo, haalli amma keessa jirru qabsoo Ummata keenyaa kan wareegama qaalii Gootota keenyaatiin boqonnaa injifannoo ol’aanaa keessa
seenee jiru duubatti deebisuudhaan Qabsoo Bilisummaa Saba keenyaa Galma isaa hanqisuu fi wareegama Gootota keenyaas gatii malee hambisuuf dabni siyaasaa farreenii fi diinota Qabsoo Saba keenyaatiin xaxamu kan yeroo kamuu caalaa sadarkaa ol’aanaa yeroo itti dhaqqabee jirutti tahuu isaa ti.
Kaayyoon Qabsoo Bilisummaa Saba keenyaa kan wareegama qaalii fi ulfaataa Gootota keenyaa gaafate sun, Sabni Oromoo biyya ofii irratti Bilisummaa guutuu gonfatee dhiibbaa tokko malee hiree isaa akka ofiin murteeffatu dandeessisuu dha. Qabsoo hadhaawaa fi wareegama qaalii Gootota keenyaatiin waggoota 2 dura siyaasa biyya kanaa keessatti jijjiiramni abdachiisaan mul’atee ture. Jijjiirama abdachiisaa ture kan bu’aa/gatii wareegama Gootota keenyaa tahuutti amannu sana irra dhaabbatamee Adda Bilisummaa Oromoo fi Paartii Itoophiyaa bulchaa ture gidduutti waltahiinsa godhameenis ABOn Hooggana isaa Ol’aanaa Finfinneetti deebise. Bu’uurri waltahiinsa sanaa qabsoon ABOn gaggeessu qabsoo haqaa mirga Ummataa kabajsiisuu tahuu isaa fi gama kaaniin ammoo karaan bulchitootni Itoophiyaa hordofaa turan farra dimokiraasii tahuun amanamee irraa deebi’uudhaan, kana booda humnootni siyaasaa hundi bilisa tahanii karaa nagaa akeeka siyaasaa ofii Ummatatti dhiheeffachuudhaan murtii Ummataaf abboomamuuf wal hubannoo irra gahamuu ture.
Har’a waadaan sun hangam takka kabajame? Gama eenyuutiin maaltu hanqate? Abdiin sun sadarkaa maalii irra jira? waan jedhu Ummata keenyatti himuun waan feesisu nutti hin fakkaatu. Waan ija isaa duratti tahaa jiru waan arguuf. Har’a miseensota Hooggana Ol’aanaa ABO akka J/Abdii Raggaasaa fi MGS fi qondaalota Dhaabichaa hedduu dabalatee deggertootni ABO fi qabsaawotni Oromoo biroo kan mirga Saba kanaa kabajsiisuuf wareegama baasaa turan kumootaan sababa gahaa fi murtii seeraa malee hidhaa keessa jiru. Mirga Sabni Oromoo wareegama qaalii Gootota isaatiin gonfate kan akka Oromiyaa, Afaan Oromoo, … kkf. sharafuuf (duubatti deebisuuf) shira hedduutu xaxamaa jira. Kun waan Sabni keenya xiyyeeffannoo addaatiin hordofuu fi irratti qabsaawee irra aanuu qabu dha.
Egaan, Ebla 15 (Guyyaa Gootota Wareegamtoota Oromoo) kan bara kanaa oggaa kabajannu haala akkanaa keessa jiraachuu keenya hubachuu fi akkamiin haala kana irra aanna? gaaffii jettu sammuu keenyatti qabachuudhaan tahuu qaba jenna.
Gama biraatiin, Sababaa dhibee Vaayiresii Koroonaa irraa kan ka’e, Guyyaa Yaadannoo Wareegamtoota keenyaa kan bara kanaa (Ebla 15, 2020) guutuu Addunyaa irratti (biyya keessaa fi biyyoota alaattis) akka baroota dabranii lakkoofsa namaa hedduudhaan walitti dhufnee sirna how’aa gara garaatiin miidhagsinee kabajachuu haala nu dandeessisu keessa hin jirru. Dhibee Vaayiresii Koroonaa amma Addunyaa raasaa jiru tatamsa’ina isaa xiqqeessuuf namootni lakkoofsaan hedduu tahan bakka tokkotti akka walitti hin qabamne gochuun maloota Addunyaan itti dhimma bahaa jirtu keessaa tokko waan taheef. Haa tahu malee, haalli rakkisaa fi danqaan fedhes jiraatu Ayyaana Guyyaa Yaadannoo Gootota
Wareegamtoota keenyaa kabajannee isaan yaadannee ooluu nu hin hanqisu. Akkuma isaan Bilisummaa keenyaaf jireenya ofii wareegan, nutis isaaniin hoggayyuu yaadachaa, Kaayyoo isaanii kan tahe galma gahiinsa Qabsoo Bilisummaa Saba keenyaa akka mirkaneessinu waadaa qabsoo haaromfachuuf haala kamuu keessatti sirna yaadannoo Gootota Wareegamtoota keenyaa ni gaggeeffanna.
Kana waan taheef, Ayyaanni Yaadannoo Gootota Wareegamtoota keenyaa kan bara kanaa haala armaan gadiitiin (seeraa fi tartiiba of eeggannoo ittisa dhibee Koroonaa wajjin haala wal hin faallessineen) akka kabajamee oolu Addi Bilisummaa Oromoo miseensotaa fi deggertoota isaa dabalatee Ummata bal’aa Oromoo kan biyya keessaa fi biyyoota alaas jiraniif dhaamsa dabarsa:
1. Namni hundi bakka jirutti haala isaaf danda’ameen galgala jal-bultii guyyichaa (Ebla 14, 2020) Yaadannoo Gootota Wareegamtoota Keenyaaf dungoo qabsiisuu fi Faaruu Wareegamtootaa “Maal dhaamanii, Jaallewwan Qabsoof Kufanii …?” jedhu dhaggeeffachuu fi faarfachuudhaan yaadachuu.
2. Ebla 15, 2020tti ammoo nam-tokkeenis tahe maatiidhaan ykn murnaan, akkuma akka walitti dhihoo fi waliin jiramutti qophii feesisuu fi danda’amu taasisuudhaan, Kaayyoo Gootota Wareegamtoota keenyaa galmaan gahuuf ni gargaara jennee waan itti amannu kanneen armaan gadii fi kan biroos raaw’achuudhaan Guyyicha kabajatanii ooluu:
a) Suuraa Wareegamtootaa, Faaruu fi Dhaadannoo Qabsoo, Walaloo, Diraamaa … kkf. keessaa waan dandeenye qopheeffachuun wal afeeruu fi haasawa, tapha, marii
wareegamtoota keenya ittiin yaadannuu fi Kaayyoo isaanii fiixaan baasuuf waadaa keenya itti haaromsannu waliin qabaachuu,
b) Kaayyoon Qabsoo Goototni Wareegamtootni keenya lubbuu isaanii wareeganiif akka galma gahuuf kan gargaaru deggersa dinagdee (maallaqas tahe qabeenya biroo) gumaachuu dandeenyu malaa fi caasaa qabnuun gumaacha gochuu,
c) Dhibee balaafamaa yeroo ammaa Addunyaa kana raasaa jiru ilaalchisee odeeffannoo jiru, mala of eeggannoo irratti qajeelfama karaa Dhaabbattootaa fi ogeeyyota wal’aansa fayyaa (WHO, Oggeeyyota Wal’aansa Fayyaa Keenyaa fi kan biroo) irraan tamsa’an wal dhageessisuu fi wal irraa dhagahuun dhimma itti bahuu,
d) Kan biyya keessaa lammiilee keenya sababa gahaa fi balleessaa malee bakka adda addaatti hidhamanii jiran gaafachuu fi haala isaan itti gadi lakkifaman irratti qaamota mootummaa isaan hidhe dubbisuu fi dhiibbaa feesisu taasisuu,
e) Namoota dhibee Koroonaa kanaan qabaman seera of eeggannoo ittisa dhibee kanaa haala hordofeen gargaaruudhaan du’a irraa baraaruuf waan dandeenyu gochuu,
f) Sababa tatamsa’ina dhibee kanaatiin uggura sochii fi tajaajila adda addaa irra kaa’ameen namoota harka-qalleeyyii rakkinaaf saaxilaman seera of eeggannoo ittisa dhibee kanaa haala hordofeen gargaaruuf waan danda’amu gochuu,
g) Hanga haalli hamaa fi yaaddoon dhibee Vaayiresii Koroonaa kanaan uumame furmaata irra wayyaa argatutti haala hojii qabsoo, sochii fi qunnamtii keenyaa akkamiin qindeeffachuu akka dandeenyu mari’achuu fi qindeeffachuu,
Kanneen armaan olii fi kan biroo waan Kaayyoo Wareegamtoota keenyaa fiixaan baasuuf ni gargaara jennu hunda gochuudhaan guyyaa ulfaataa fi kabajamaa tahe, Ebla 15 Guyyaa Gootota Wareegamtoota Oromoo (GGWO) kabajannee haa oollu jenna.
Ulfinaa fi Yaadannoon Bara-baraa Wareegamtoota Keenyaaf !
Injifannoo Ummata Bal’aaf !
Adda Bilisummaa Oromoo
Ebla 11,2020


text:
Hawaasni Oromo fi Mesenssonni Caayaa Tokkommaa Baqattota Oromo Biyya Masrii Magaalaa Cairotti jiraatan ebela 26/2015 kabajaa Ayyaana Gotota Oromo 2015…
Hegeree Oromiyaa Ebela 15/2015 Godaanttonni Ethiopia namni 19 qabamee harka Motummaa Masrii jiraachuun isaanii gabaafamee jira. Akka gaazexaan Sagalee "Nubaa…
Hegeree Oromiyaa Kora yk konfarannssi Xiqqaa Caayaan Baqqattota Oromo Biyya Masrii Bioteysa 24/2015tti godhatte laalchise akka armaan gadi kanatti .…
Three countries sign deal amid fears that dam being built by Ethiopia would reduce water supply to Egypt and Sudan.…
Oduu Gaddaa : Bitoteysa 19/2015 Magaalaa Cairo: Aaddee Munaan kan itti dhalatte Baha Oromiyaa Aanaa Dadar Araddaa Soddomaa bakka ja'amtutti…
Jaallan Gaddaa/Ayyaantuu.com Nagaan haa dursu Rakkoo Kaayroo keessaa jechuun Koree Caayaa baqattoota Oromoo biyya Masrii waan facaase dubbisnee jirra .Nuhi…
Hegeree Oromiyaa Aaddee Fathiyaa Shaafii Hassan Guraandhala 4/2015 Magaalaa Cairotti Du`aan Addunyaa Kanarraa Boqatte jirti. Aaddee Fathiyaa Shaafii Dhiha Oromiyaa…
Hegeree Oromiyaatiin Oduu Ethiopia fii Masrii : Muddee 18/2014 Dura ta'aan Barlamaana Ethiopia Abbaa Dulaa Gammada jiilota 70 waliin kibxata…
Muddee 11/2014 1. Akkuma Yaadatamuu dhaabbanni UNHCR fii Motummaan Yaman Gabaasa Muddee 4/2014 waliin baasaniin Bqattonni Ethiopia namni 71 sababa…
Hegeree Oromiyaatiin Hiriira yeroo ammaa Mormii Habshotaa fii Embaassii Ethiopia Kaayroo rratti Baqattota Oromoo fuula UNHCR Duratti Onkololeysa 28/2014 baayyinaan raawwachaa…


text:
FEDHII OFIIN OFIRRAA BAASUU/ SEEGAA (MASTURBATION)
Fedhii ofiin of irraa baasun (Seegaan) akka guutuu addunyaattii gocha saala lachuunuu (dhiiranis dubaranis) raawwatamuufi baay’ee beekkamudha. Qorannoon garagaraa akka jedhutti dhiirri dubartii caalaa gocha kana ni fayyadama jedha. Gochi kun yeroo baay’ee akka ilaalcha hawaasa garagaraatti, biyya keenya dabalatee, akkasumas amantii tokko tokko biratti akka wan baay’ee hamaafi cubbuu ta’eetti lakkaawwama. Dabalataanis, miidhaa fayyaa hedduu kan akka ijji baduu, ka’u dhabuu qaama saala dhiiraa, xiqqaachuu qaama saalaa dhiiraa, hir’achuu lakkoofsa sanyii kormaa (sperm), hariiroo gaa’ila boodaa jeequu, dhalchuu dadhabuu ykn dhala dhabuu, miidhaa sammuu fi qaamaa fa’a nama irraan gaha jedhamee yaaddama. Haa ta’u malee, saayinsiin wantoonni kun hundi himtedha (myths) ykn ragaan kan mirkanaa’ee miti jedha. Garuu gochi kun, darbee darbee rakkoolee tokko tokkoof nama saaxiluu danda’a. Isaanis :-
👍Ilaalchi olitti jenne kun, nu keessa osoo jiruufi keessi keenya hin godhin osoo jedhu yoo raawwatame, erga raawwatamee booda ofitti gadduu, miirri cubbuu namatti dhagahamuu fa’aaf nama saaxiluu danda’a. Kun immoo, xiinsammuu keenya miidhuu danda’a. Akkasumas, rakkoolee xiyyeeffannoo dhabuu, waa dhagachuu fa’a fiduu danda’a.
Furmaanni: isaa Yoo gochuun si hin gammachiisu ykn shakkii qabda ta’e dhiisuu siif wayya. Dhiifteef homtuu si hin komatu.
👍 Araada namatti ta’uun hojiiwwan idilee akka seeraan hin hojjenne gochuu danda’a.
Furmaata: Akka araada namatti hin taane of eeggannoo gochuun barbaachisaadha. Akkasumas, yoo araada namatti ta’e keessaa bahuun barbaachisaadha waan ta’eef, ogeessa fayyaa mariisiisuun barbaachisaadha.
👍 Yoo kan jalqabaa ta’e, yeroo hedduu irra deddeebiiniifi wanta dhiphaa fayyadaman rakkoo akka qaama saalaa madeessuu, iiteessu fa’a geessisuu danda’a.
Furmaata: Irra deddeebiin ykn wanta dhiphaa fayyadamuu dhiisuu. Akkasumas, dafee waan fayyuuf nama hin dhiphisu.
👍 Dubartoonni meeshaa guddaa fayyadamu yoo ta’e qaama saalaa isaanii baldhisuu danda’a. Dabalataniis, miidhaa geessisuu danda’a. Kanneen irraa kan hafe, miidhaan dalgaa inni fayyaa keenya irratti fidu hanga ammaatti qorannoodhaan mirkanaa’e hin jiru. Kana yoon jedhu garuu, akka isin gocha kana gootan isin jajjabeessaas ta’ee gorsaa hin jiru. Gochuu fi dhiisuun filannoon kan keessan.
#FAAYIDAALEE_ISAA…..
Yeroo gochi kun raawwatamu hormonoonni akka dopamine (hormoonii gammachuu), endorphins (hormoonii dhukkubbii hir’isan), Oxytocin (hormoonii jaalalaa), testosterone, prolactin fa’a gadi lakkifamu. Isaanis faayidaalee hedduu qabu. Isaanis:-
*Hir’iba gaarii akka rafnuuf ni gargaara.
*Yaaddoo, dhiphinaafi dibirtii nurraa hir’isuuf ni tola.
*Si’aa’inafi xiyyeeffannaa dabaluuf ni fayyada.
*Miira gaarii akka qabaannuf ni gargaara.
*Dhukkubbii kamuu, kan yeroo marsaa laguu dabalatee hir’isuuf ni gargaara.
*Walqunnamtii saalaa fayyaa qabeessa ta’e raawwachuuf, yeroo baay’ee namoota rakkoo fedhii walqunnamtii saalaa dafanii xumuruu qabaniif, gocha kana fayyadamuun akka of shakalsiisan godhama.
*Ofitti amanamummaa dabaluuf ni gargaara.
*Dabalataniis walqunnamtii saalaa danga hin qabne hir’isuun rakkoolee fayyaa sababa kanaan dhufan fknf HIV fa’a fi ulfa hin barbaachifnee hir’isuuf fa’aaf ni oola.
Galatoomaa!


text:
Tafsiira Suuratu Az-Zumar-Kutaa-3
Kutaa kana keessatti mallattoolee gurguddoo Rabbiin Tokkicha ta’uu fi Inni qofti gabbaramu akka qabu agarsiisan ni ilaalla.
“(5)-Samiiwwanii fi dachii Haqaan uume. Halkan guyyaa irratti mara, guyyaas halkan irratti mara. Aduu fi ji’as ni laaffise. Hunduu yeroo murtaa’ef ni deemu. Dhagayaa Inni Injifataa Araaramaadha.” Suuratu Az-Zumar 39:5
“Samiiwwanii fi dachii Haqaan uume.” Taphachuuf osoo hin ta’in haqaaf samii torbanii fi dachii uume. Akkuma Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa jedhe:
“Samiiwwan, dachii fi wantoota isaan lamaan jidduu jiran taphaaf hin uumne. Haqaan malee isaan lamaan hin uumne. Garuu irra hedduun isaanii hin beekan.” Suuratu Ad-Dukhaan 44:38-39
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa samii, dachii fi wantoota isaan jidduu jiran taphaaf hin uumne. Kan uumeef, dandeetti, beekumsaa fi Tokkichummaa Isaa agarsiisuuf, akka namoonni uumamtoota Isaatti xinxalluun Inni Khaaliqa guddaa akka ta’ee fi sifaata biroo guutuu qabaachu Isaa akka hubataniif. Kanaafu, Ibaadan (gabbarriin) Khaaliqaaf malee akka hin taane haa beekaniif.[1] Ammas kaayyoon guddaan wantoota kana itti uumeef, namoota qoruun dhumarratti Guyyaa Qiyaamaa nama gaarii hojjatee gaariin mindeessuf, nama badaa hojjate immoo adabuufi. Kaayyoowwan kanniin walitti cuunfun haala kanaan tarreessun ni danda’ama:
- Namoota qoruu (Qur’aana keessatti Suuratu Huud 11:7 ilaali)
- Sifaata Rabbii beekuu fi Isa qofa gabbaruu (Suuratu Ax-Xalaaq 65:12 fi Suuratu Az-Zaariyat 51:56)
- Ergasii jazaa (mindeessuu fi adabuuf)
Kaayyoowwan gurguddoon armaan olii hundi akka sansalataa wal keessa seenu. Addunyaan tuni iddoo qormaatati. Qormaanni kuni gara Abbaa humnaatti akka fiigan nama taasisa. Kanaafu, Rabbii olta’aa akka gabbaran nama taasisa. Ammas, samiin, dachii fi wantoonni isaan lamaan keessa jiran sifaanni Rabbii guutuu akka ta’an agarsiisu. Namni ibaadaa sirnaan kan hojjatu yoo Rabbii isa uume beekedha. Karaan Isa itti beekan keessaa tokko uumamtootatti xinxalluudha. Kanaafu, qormaanni fi wantoota uumaman kanniinitti xinxalluun ibaadaa namarraa barbaadamu galmaan akka gahan nama taasisa.
Namni ibaadaa isarraa barbaadamu galmaan gahu ykn dhiisuu isaa Guyyaan itti beekkamuu fi jazaa itti argatu jiraachu qaba. Ta’uu baannan, namoota qoruun tapha ta’a. Kanaafu, nama waan gaarii hojjateef mindaa kafaluu fi nama badii hojjate adabuuf dirqama Guyyaan Qiyaamaa jiraachu qaba.
“Halkan guyyaa irratti mara, guyyaas halkan irratti mara.”
Dhuma guyyaatti, halkan guyyaa irratti marama, kanaafu suuta suutan halkan guyyaa haguuga. Guyyaanis dhuma halkanii irratti suutan suutan halkan irratti marama. Bakka isaatii guyyaan waan mul’atuuf.[2] (Yeroo fajriin (subiin) dhooyu guyyaan xiqqoo ta’uun mul’ata. Ergasii suutuma suuta dabaluun halkan irratti marama. Kanaafu, guyyaan mul’ate halkan ni dhokata.)
“Aduu fi ji’as ni laaffise. Hunduu yeroo murtaa’ef ni deemu.”
Faaydaa gabrootaatiif jecha Aduu fi ji’as laaffifamoo ajaja Isaatiin deeman taasise. Hundi isaaniitu (aduu fi jiiyni) hanga yeroo murtaa’e orbiiti (sarara) isaanii irra ni deemu. Yeroon murtaa’e kunis Guyyaa Qiyaamaati. Yommuu Qiyaamaan dhaabbattu, aduun ni maramti, jiiyni ifa dhaba. Haala kanaan adeemsi aduu, ji’aa, urjiilee fi pilaanetoota biroo ni dhaabbata. San booda daarul qaraar (ganda qubannaa) dhumaa keessatti uumamtoonni akka jiraataniif jireenya haarofti ni jalqabama. Gandi qubannaa dhumaa kuni takkaa Jannata takkaa immoo Jahannam ta’a.
“Dhagayaa! Inni Injifataa Araaramaadha.” Yaa namoota dhagayaa! Xiyyeefannoo itti kennaa! Gooftaan keessan wanta aayah tana keessatti ibse Kan uume, yoo shirkii fi kufrii keessan itti fuftan humna waa hundaa moo’atuun isin irraa haaloo baafachuu irratti danda’aadha. Garuu yoo amantan, Isaaf harka kennitanii fi gara Isaatti deebitan wanta dabarsitaniif isiniif araarama.[3] Araaramuu jechuun badii haguugu (dhoksuu) fi adabbii malee namaaf irra darbuudha.[4] Namni badii kam irraayyu gara Rabbii olta’aa deebi’e, Rabbiin (subhaanahu) isaaf araarama. Kana jechuun badii isaa ni dhoksaaf, irra darbaaf.
“(6)-Nafsee takka irraa isin uume. Ergasii ishii irraa cimdii ishii taasise. Beelladoota irraa cimdiwwan saddeet isiniif buuse. Garaa haawwan keessanii keessatti uumama [tokkoon] booda uumama [biraa] dukkana sadii keessatti isin uuma. Suni Rabbii Gooftaa keessan ta’eedha. Mootummaan kan Isaati. Isa malee haqaan gabbaramaan hin jiru. Kanaafu, akkamitti garagalfamtu ree?” Suuratu Az-Zumar 39:6
Yaa namoota! Rabbiin subhaanahu nafsee takka irraa isin uume. Nafseen takkattin tuni Aadami. “Ergasii ishii irraa cimdii ishii taasise.” Kana jechuun Aadam irraa haadha manaa isaa “Hawwaa” uume. “Beelladoota irraa cimdiwwan saddeet isiniif buuse.” Kana jechuun beelladdoota irraa cimdii saddeet ajaja samii bu’uun isiniif uumee. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wanta fedhe, “Ta’i” jechuun uuma. Ajajni kuni Isarraa gadi bu’a. Cimdiwwan ykn gosoonni beelladootaa kunniin suuratu Al-An’aam (144) keessatti dubbatame jira. Isaanis: hoolota cimdii (kormaa fi dhaltuu), re’oota cimdii (re’ee kormaa fi dhaltuu), gaala cimdii (kormaa fi dhalaa) fi horii cimdii (sa’aa fi qotilee).[5] (Azwaaj hiika “cimdiiwwan, gosoota” qaba. Kanaafu, asitti beelladonni dubbataman gosoota saddeeti: hoolaa korma, hoola dhaltuu, re’ee kormaa, re’ee dhaltuu, gaala kormaa, gaala dhaltuu, sa’a, qotiyyoo)
Uumama jalqabaa namaa erga kaase booda umama lammataa sanyiin namaa ittiin baay’attu fi itti fuftu ni kaase:
“Garaa haawwan keessanii keessatti uumama [tokkoon] booda uumama [biraa] dukkana sadii keessatti isin uuma.” Kana jechuun garaa haadha keessanii keessatti marsaa tokko irraa gara marsaa biraatti isin dabarsuun dukkana sadii keessatti isin uuma. Marsaaleen kunniin: copha dhangala’aa saalaa irraa gara dhiiga ititaa. Dhiiga ititaa irraa gara muraa fooni (mudgaa). Muraa fooni irraa gara lafee. Ergasii lafee foon uwwisuun qaamolee uuma. San booda nama guutuu gochuun uuma. Kanniin hunda dukkana sadii keessatti uuma. Dukkanni sadiin kunniin: dukkana garaa haadhaa, dukkana gadaamessaa fi dukkana obbaati daa’ima haguuguti.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa dukkana sadan kanniin daa’imaaf eeggumsa godhe. Osoo xiyyi ifaa ulfa dhaqqabee silaa ni balleessaa ture. Garuu Rabbiin daa’ima dukkana sadii keessa godhe. Ergasii dugda daa’imaa gara garaa haadhatti naannesse, fuula isaa immoo gara dugda haadhatti naannesse. Kunis akka daa’imni wanta garaa haadhaatiin walitti bu’uun hin miidhamneefi. Dugdi daa’imaa jabaa waan ta’eef wanta garaa haadhatti bu’uun hangas mara hin miidhamu. Fuula gara dugda haadhatti garagalchuun immoo dugdi haadhaa cimaa waan ta’eef fuula daa’imaa miidhaa irraa eega.
Yommuu Rabbiin daa’ima kana baasu barbaadu, daa’ima mataa isaa gara jalaatti gochuun gadi garagalcha. Bahiinsa isaa salphaa akka ta’uuf mataan jalqaba ni baha. Osoo jalqaba lukaan kan bahu ta’ee silaa miidhaa fi balaa guddaatu uumama. Fakkeenyaaf, harka isaa lamaan keessaa harki tokko gama tokkootti rarra’uun miidhaan guddaan irra gahuu danda’a.
Wanti barbaachisaan: Dhugumatti Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa xiyyeefannoo fi kunuunsa guutuu nuuf godhe. Garaa haadha keenyaa keessatti fi yeroo achi keessaa baanu xiyyefannoo fi kunuunsa guddaa nuuf godhe. Kanaafi ni jedha:“Suni Rabbii Gooftaa keessan ta’eedha.” Gooftaa akkam tole![6]
“Suni Rabbii Gooftaa keessan ta’eedha.” Kana jechuun Samiiwwanii fi dachii, wantoota isaan lamaan jidduu jiran, isinii fi abbooti keessan Kan uume Gooftaa keessanii. Wantoota kanniin hundarratti aangoo fi too’annaa guutuu qaba.[7] Yaa namoota hojii gurguddaa kanniin kan hojjate Gooftaa keessani. Sanamootaa fi wantoota isin gabbartan irraa kan mataa ofiitiif faayda hin finne, miidhas ofirraa hin deebisne, waan gaarii isiniif hin finne fi badii isin irraa hin deebisne kana hin hojjanne.[8]
Sanamni, taabonni fi wantoonni biroo namoonni Rabbii olta’aan alatti waaqefatan, samii fi dachii, ilma namaati fi beelladoota uumuu danda’uu? Gonkumaa hin danda’an. Kanaafu, isaan gabbaramu (waaqefatamu) hin qabanii jechuudha. Gabbaramu Kan qabu, samii fi dachii, wantoota isaan lamaan jidduu jiran, isinii fi beelladoota Kan uumee fi kanniin hunda keessatti aangoo fi too’anna guutuu Kan qabu Gooftaa keessan Allaah (Rabbii) dha. Kanaafi itti aanse ni jedha: “Isa malee haqaan gabbaramaan hin jiru.” Kana jechuun Isaan ala gabbaramaan biraa jiraachuun hin malu (hin ta’u). Ibaadan Rabbiif malee wanta biraatiif hin ta’u. “Kanaafu, akkamitti garagalfamtu ree?” Kana jechuun yaa namoota akkamitti garagalfamuun Gooftaa samii, dachii fi isin uumee fi qananiisu gabbaruu dhiistanii wanta isin hin miinee fi hin fayyannee gabbaruuf (waaqefachuuf) deemtanii?[9]
“garagalfamtu ree?” jedhu garagalfamuu agarsiisa, sababni isaas, isaan ni garagalfaman. Fedhiin qullaan isaaniitii fi sheyxaanni [haqa irraa] isaan garagalchan.[10] Osoo gadi dhaabbatanii itti yaadanii fi sheyxaanaf fedhii qullaa hordofuu baatanii silaa haqa guddaa kana hubatanii hordofu. Haqni guddaan kuni: Laa ilaah illallah (Rabbiin malee haqaan gabbaramaan hin jiru). Kanaafu, namni fedhii qullaa fi sheyxaana hordofuun haqa guddaa kana irraa garagaluu hin qabu. Yoo Laa ilaah illallah’tti amanuu didee fi Rabbii olta’aa qofa gabbaruu dide, lubbuma ofii miidha. Kanaafi itti aanse ni jedha:
“Yoo kafartan, dhugumatti Rabbiin isin irraa dureessa. Garuu gabroota Isaatiif kufrii hin jaallatu. Yoo galateefattan, isiniif jaallata. Ba’aa baadhattuun ba’aa biraa hin baadhattu. Ergasii deebiin keessan garuma Gooftaa keessaniiti. Innis wanta hojjataa turtan isinitti hima. Dhugumatti Inni beekaa wanta qoma keessa jiruuti.” Suuratu Zumar 39:7
Ibsa aayah tanaa kutaa itti aanu keessatti In sha Allah ni ilaalla…
Kitaabban Tafsiiraa wabii:
[1] Tafsiiru Sa’dii-fuula 606, Zaadul Masiir-Ibn Al-Jawzi- fuula 925, (Dabalataaf: Tafsiiru Ibn Kasiir 5/326)
[2] Mara’aariju tafakkuri-12/158
[3] Madda olii-160
[4] Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 49, Ibn Useymiin
[5] Tafsiiru Qurxubii-18/250
[6] Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 58-59, Ibn Useymiin
[7] Tafsiiru Ibn Kasiir-6/440-441 [8] Tafsiiru Xabarii-20/167[9] Madda olii [10] Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 61, Ibn Useymiin


text:
Dhiirri Roomaa Durii yeroo barbaadetti ilma isaa ajjeesuu mirga qaba
Tana Quba Qabduu?
Qaroomina addunyaan teenya argite keessaa inni tokko qaroomina Roomaa duriiti. Bulchiinsi Roomaa haalaan bal’aa ture. Biyyoota Awrooppaa heddu, Ardii Afriikaatii fi Eeshiyaanis bulchiinsa Roomaa jala turan. Warri roomaa yeroo sanitti wantoota garagaraa biyyoota hedduun wal barsiisanii turan. Haa tahu malee seerri Roomaa gariin kan haalaan nama suukaneessuufi kan nama sodaachisu ture. barruu tana keessatti seerota Roomaa durii keessaa 10 fillee isinii dhiheessina.
Uffata bifa Purple uffatuun yakka
Akka Qaroomina Roomaatti halluuwwan jiran keessaa inni Purple jedhamu isa haalaan kabajamaa fi qulqulluu jedhamee amanama. Hooggantoonni Roomaa ganama yeroo hunda uffata bifa Purple irraa hojjatame uffatuun aadaadha. Kanaafuu namni biraa uffata san akka uffatu hin hayyaman. Seerri kun akka warri sadarkaa gadi aanaarra jiru uffata bifa Purple hin uffanne kan dhoorkuu fi, walumaa galatti warri sadarkaa gadii irra jiru osoo qabeenya haga fedhe qabaatanillee uffata Purple uffatuudhaan akka qabeenya isaanii mul’isan hi hayyamu. Namni uffata Purple uffate tarii qabeenyi irraa saamamee biyyaallee ari’amuu dandaya.
Dubartootaaf ta’ziyaa dhaquun hin hayyamamu
Sirna ta’ziyaa Roomaa keessaa inni tokko refka baadhatanii booyaa karaa irra deemuudha. Sadarkaan nama du’ee saniin madaalama. Yoo namni heddu daandiirratti yaa’ee booyeef, namni sun haalaan beekamaadha jechu. Sababa kanaaf jecha namni firri jalaa du’e, ummatatti mul’ifatuuf jecha dubartoota mallaqaan qaxaree reefka faana deemaa akka booyan godha. Dubartoota akkanaatiif mallaqni guddaan waan kaffalamuuf, dubartoonni hedduun mallaqaaf jecha rifeensa ofirraa buqqisaa, fuula isaanii qeensaan of ciraa booyaa turan. Kana kan hubate mootummaan roomaa durii, dubartoonni akka ta’ziyaa irratti hin argamne uggura kaaye. Eega seerri kun labsamee booda dubartoonni ta’ziyaa irraa ugguraman.
Abbaan intalaa dhiira intala isaa wajji zinaa raawwate ajjeesuu mirga qaba
Namni tokko jaartiin isaa dhiira biraa wajji zinaa osoo raawwattu yoo arge, isii fi nama sanis mana keessatti itti cufuu qaba. San booda ollaa fi nama karaa dabrus waamee waan jaartii fi jaalalleen isii waliin dalagan kana mul’isuu qaba. Waan kana sa’aatii 20f raawwata. San booda guyyaa 3 keessatti waan jaartiin isaa raawwatte, akkaataa itti raawwatanii fi mudannoo hunda gabaasa dhiheessuu qaba. San booda jaartii isaa hiikuun dirqama isaati. Yoo hin taane innis galmee warra sagaaggaltuu keessatti galmaaya.
Namni jaartii isaa wajjiin zinaa raawwate sun yoo gabra tahe ajjeesuu qaba. Yoo namni zinaa raawwate sun lammii Roomaa tahe, abbaa jaartii isaatiif dabarsee kenna. Soddaan isaatis namni sun sadarkaa haga fedhe qabaatus ajjeesuu qaba. Faallaa Kanaatiin jaartiin yoo jaarsi isii osoo zinaa dalagu argite, mirgi isiin qabdu teessee booyuu qofa. Kanaan ala waan takkallee godhuun isiif hin hayyamamu.
yakkoonni roomaa keessatti dalagaman irra hedduun adabbii du’aa qabu.
Qaroomina roomaa durii keessatti namni yakka gurguddaa dalage irra hedduun isaa ni ajjeeffama. Garuu akkaataan itti ajjeesan wal dhaba. Yoo yakki isaa yakka gurguddoo keessaa irra xiqqaa tahe, morma irraa muranii ajjeesan. Yoo yakki isaa san irra hamaa tahe ammoo, gamoo dheeraa gubbaa baasanii achirraa darban. Namni abbaa ofii ajjeese ammoo adabbii haalaan hamaa adabama.
Nama abbaa ofii ajjeese jalqaba carqii gurraachaan ija hidhanii amma booda ifa arguun sirratti haraama jedhaniin. San booda magaalaa keessaa baasanii laga biraan gahan. Achittis uffata irraa mulqanii garafan. Yoo garafanii dadhaban; qalqalloo guddaa fidanii achi keessa kaayan. Bofa, Saree, Qamaleefi lukkuus isa wajji qalqalloo san keessa kaayanii qalqalloo afaan hidhan. Xumurarratti namticha bofaafi saree wajji qalqalloo keessatti hidhame kana akkasumatti lagatti darbanii biraa deebi’an.
Roomaa keessatti namootni of ajjeesuu barbaadan hayyama mootummaa argachuu qaban
Summii mana kaayatuun warra roomaa biratti dhoorkaadha. Summii nama ajjeesu mootota qofatu mana keessaa qabaatuu mirga qaba. Namni haalaan dhukkubsatee fayyuu dadhabe yoo of ajjeesuu barbaade, du’uun duratti qaamota mootummaatti iyyatuu qaba. Warri mootummaatis namni sun loltuu, yakkamaa fi gabra tahuu dhabuu isaa eega adda baafataniin booda summii san kennaniifii akka du’u hayyamaniif. Loltuun biyyaaf barbaadama. Warri yakka raawwate ammoo haga itti murtaawutti of ajjeesuun isaaniif hin hayyamamu. Osoo itti hin murtaayin yoo of ajjeesan mootummaan qabeenya isaanii dhaaluu hin danda’u. Gama biraatiin gabri yoo of ajjeese ammoo abbaan gabra san gurgurate mallaqa guutuu nama bite saniif deebisuu qaba. Kan kanarraa hafe namni cinqamee jiruun isa jibbisiisee fi kan dhibamee fayyuu dadhabe, mootummatti iyyatee du’uu barbaada jedhee hayyamsiisuu mirga qaba. Yoo paarlaamaan murteesseef summiin kennameefii du’a. Saniin ala of ajjeesuun dhoorkaadha.
Namni bakakkaan itti bu’ee ajjeese hin awwaalamu.
Akka warri Roomaa amanutti bakakkaan ykn hangaasuun gooftaa isaanii kan Juppitar jedhamuun darbama. Namas tahe mana akkasumas muka yoo bakakkaan dhahe juppitartu jibbe jedhamee amanama. Kanaafuu nama bakakkaan dhahe kana awwaaluun dhoorkaadha. Wanti hayyamamu akka fooliin isaa nama hin dararre bakka sanii kaasanii darbuudha. Garuu wayta kaasan kanas of eeggannaa godhamuu qabutu jira. Reefka san lafaa yoo kaasan ol fuudhanii jilba bira dabarsuu hin qaban. Duydaan gad jedhanii ykn meeshaan lafarra harkisaa deemaniin. Nama bakakkaan dhahe namni ol kaasee ceekuurratti baadhatee awwale, yakka guddaa raawwate. Namni sun juppitariin waan dallansiiseef wareegaaf dhihaata.
Abbaan tokko ilma isaa yeroo 2 qofa akka gabraatti gurguruu danda’a.
Qaroomina roomaa durii keessatti lammiileen biyyattii ilmaan isaanii akka gabraatti gurgurataa turan. Abbaan ilma isaa akka gabraatti yeroo 3 gurguratuu ni dandaya. Garuu kasaaraa qaba. Abbaa fi namni bitate sun eega walii galtee mallatteessanii booda fudhatee gara manaa deema. Gaafa walii galteen xumurame abbaaf deebisuu qaba. Yeroo lama gurguratee ilmi isaa manatti isaaf deebi’uu ni dandaya. Yeroo sadaffaa garuu eega walii galteen xumuramee booda gurbaan mana abbaa isaatti hin deebi’u. Abbaan ilma isaa yeroo 3 gurgure mirgi abbummaa irraa mulqamee mucaan qabeenya mootummaa taha. Kanaafuu namni ilma isaa yeroo 2 gurgurate akka ilmi mootummaan jalaa hin dhaalamneef jecha, Ilma tokko yeroo 2 gurguratee gama ilma itti aanuu cehuu qaba.
Dubartoonni waggaa tokkoof osoo addaan hin kutin mana abbaa warraa isaanii yoo turan qabeenya dhuunfaa isaa tahu.
Warri roomaa seera qabeenya dhaaluu jedhamu tokko qabu. Akka seera kanaatti namas dhaalanii qabeenya dhuunfaa godhachuu ni dandayu. ijoolleen dubraa qabeenya abbaa isaaniiti. Gaafa guddatan ammoo heerumuu dandayu. Gaafa heeruman irraa kaasee mana abbaa warraa isaanii jiraatanis qabeenyummaan kanuma abbaa isaan guddiseeti. Haa tahu malee osoo addaan hin kutin guyyaa 365 ykn waggaa guutuu mana abbaa warraa yoo bulan, guutumaan guututti qabeenya isaa tahu. Gurguratuu fi waan barbaade godhuu mirga qaba. Kanaaf jecha dubartoonni roomaa waggaa waggaan mana abbaa warraatii badaa, bosonaa fi goda garagaraa keessatti guyyaa sadihiif dhokatu. Haala Kanaan bilisa tahanii turuudhaaf carraaqu.
Dhiirri Roomaa yeroo barbaadetti ijooollee isaa ajjeesuu mirga qaba.
Qaroominni Roomaa mirgi dhiiraaf kennu daangaa hin qabu. Abbaan tokko yoo ilma isaatti dallane ajjeesuu mirga qaba. Ijoolleen isaa intala yoo tahan eega heerumanii boodas ajjeefamuu dandayu. Warri dhiiraa garuu gaafa fuudhan bilisummaa goonfatu. Impaayerri Roomaa seera kana boodarratti xiqqoo laaffisee jira. Abbaan waan fedheef qofa osoo hin taane yoo ilmii fi intalti isaa yakkoota dhoorkamaa tahan dalagan ajjeesuu mirga qaba kan jedhutti jijjiiran. Gama hundattuu akka qaroomina roomaatti abbaan warraa mootii manaati. Ilmaan isaatiifi jaartiin isaa akkuma meeshaa manaatti laallaman. Sa’aa fedhetti ilmaan dhiiraa baasee mallaqaan gurgurata. Ka itti dallane ni ajjeesa. Mootummaa abbaa irree mana keessaa tahee jiraataa jechuudha.
Qophii: Abuu Ibtisaam


text:
Finfinnee, Bitootessa 15/2014 (TOI) – Jilli Ministira Geejjibaa fi Loojistikii aadde Daagmaawwit Mogasiin durfamu Paarkii indaastirii Dirree Dawaa daawwate.
Daawwanicharratti aadde Daagmaawwit Mogas dabalatee Kantiibaan magaalaa Dirree Dawaa obbo Kadir Juhaar, Ittaanaan hogganaa Waajjira Paartii Badhaadhinaa fi hogganaa damee gurmaa’ina obbo Saadaat Nashaa fi hoggantoonni mootummaa olaanoon biroon argamaniiru.
Paarkichi waggoota 2 dura baasii Doolaara Miiliyoona dhibba 1 fi miiliyoona 50 ijaaramee Muummee Ministiraa Abiy Ahimadiin eebbifamee gara hojiitti galuun ni yaadatama.


text:
Waggaa tokko dura hogganaa qabsoo Oromoo tokko waliin haasa’aa ture. Yeroo sanatti jaarsoliin Baalee irraa gara bakka jirrutti imalaa turan waan turaniif hogganaan kun akkan isaan waliin haasa’u baay’ee barbaada ture. Maaliif akkan isaan waliin haasa’u barbaadu naaf hin galle, kun namoota yeroo dheeraaf qabsoo keessa turan, ani dargaggoo dha. Jechuun kiyya, jechi kiyya hagas mara maaluma isaan fayyada jedheetin uf gafaachaa ture. Garuu, tole jedheen, guyyaan wal arginu dhufe. Guyyaa sanis waanuman jedhu jedheen, achitti dhiisne. Hogganaan jaarsolii kana waliin akkan wal qunnamsiisu barbaadu; dhuguma akeeka isaa akkan hin hubanne hubate, garuu achitti dhiise.
Amma gara torban tokko dura yoo dhufne, hirriyaan kiyya kan biyya jiru waayee mootummaa ce’eumsaa 1991 kaasee, lolli qabsaa’ota keenna gidduu kan eegale, kan namni baayyee keessatti du’e natti kaasee. “Kanaaf, kan hardha llee Arsii fi Baalee keessatti hardha WBO jabeessuun kan laafe”, naan jedhe. Yaadni hogganni sun yeroo san natti kaase amma sirriitti naaf gale. Seenaa kanas yo hanga wa’ii beekee ture, dhaloota har’aa kana keessatti waanan qabsoo keessa hirmaadheef, dhiibbaan seenaa kanaa naaf hin galle. Wareegama Jaal Kamaal Heebboo irraa garuu, dhiibbaan seenaa kanaa naaf galee jira.
WBO kan hardhaa, kan yeroo wal ajjeesuun sun ta’aa ture waliin tokko miti.
Nu akka sabaatti, yoo tokkumma keenna dhabne, yaadaa bilisuumaa dhiisuus dandeenna. Tokummaa keenna eeguun madaan kan durii akka carraa hardhaa hin diigne eeggachuudha. Madaan immoo yoo hin fayyine, irraa deebi’ee dhiiga, dhiigni sun du’as fiduu danda’a. Madaan wa’ii fayyuuf immoo, dhiifama waliif gochuutu barbaachisa. Kan ani qulqulleessee jedhuu barbaadu, waraanni Bilisuummaa Oromoo kan hardhaa, kan yeroo wal ajjeesuun sun ta’aa ture waliin tokko miti. Jaallan kan yeroo sanii, Jaallan kan hardhaa waliin tokko miti. Namaan madaa kee dagadhu jechuun illee hin danda’amu. Garuu, kan gaafatuun danda’amu, waggaa dhibbaa oliif roorroo jalatti du’aa otuu jirruu hardha qabsoon keenna carraa kanarra ga’e. Yoo ofiif illee hin taane, dhaloota keenna dhufuuf jennee qabsoo fi tokkummaa keenna jabeessuun nurra hin jiru? Madaa ufitti qabnee, gad lakkissuu didnee, gara wanta amma argaa jirru nu fiduun isaa, madaa san gadi lakkisuun hin wayyuu? Ilaalchi kan ‘Jaal Kamaal Heeboo jaala isaatu ajjeese’ jedhu dhiiga madaa durii dha, qabsoo keenna illee ajjeesuu danda’a.
Jaal Kamal Heebboo’n qabsoo keessatti wareegame; osoo kilaashii reeffa diinaarraa guuruu dhahame. Lolli 11/06/2022 kibba bahaa godina Arsii Bahaa fi Baalee keessa socho’u, cibraan Madda Walaabuu fi cibraan Hambaa Aanolee, buttaan J/Waaqoo Guutuu fi buttaan Leenjisoo Diigaa godina Arsii aanaa Shirkaatti humna diinaa waliin lola keessa turan. Lolli guyyaa lammaffaan itti fufee, kan guyyaa 12/06/2022, sa’aa 5:00am hanga 6:20 lolli itti fufee, Jaal Kamaal Heebboon lola booda osoo kilaashii guuruu dhahamee wareegame. Kana dhugaan. Wareegama isaa dhageennerra; gaddaa jirra. Garuu, jaalaln hedduu guyyaa guyyyaan wareegamaa jiran, qabsoo kana keessatti. Jaal Kamaal Heebboon irbuu fudhatee irbuu sanarra osoo jiraataa jiru wareegame.
Jaal Gammachuu Aboyyee, Itti aanaa Ajaajaa waliigalaa aana Warana Bilisuumaa Oromoo, bilbilaan haasofsiise, dhamsi isa kana:
“Warannii Bilisummaa Oromoo namusa qaba. Yoo waan kayyoo faalessu dalagde, seeratu jira, seera sanaan gaafatamta. Akkanumaan nama ajjeesun shifta ta’uu dha. Waraanii Bilisummaa Oromoo shifta miti, aadaa qaba, seeraa qaba, akkataa nama itti sirreesu qaba, yoo sun hin jiraatiin namni waliin jiraatu hin danda’uu. Nu seera ittin bullu kan ittin oollu qabna. Seera kan dirre lola ni jira, kan namusa adaba ni jira, safutu jira. Fakeenyaaf, seera ala nama hin ajjeesini, seera ala namatti hin roorrisin, gocha ummatatti roorrifamu, hin godhini, yoo goote adabbiin kee kanaaf kana jedhama. Kaayyoo naamusa qabna. Kan boji’ame, hin hiraarsiin. Ummata hin mufachiisin. Waan hedduu qaba. Waraana Bilisummaa Oromoo ammaa keessatti yadaan rakkoo furra. Amma yoo seera jala taa’et, badiin kee ilaalame, yookan bilisa baata yoo kan, gara wal-arsuu deemuu dha. Heeraa keesatti wal loluun fi wal arabsuun dhorgaa dha .
Yoo wal dhaban, nama san addaan baaftee gaafatta, yoo walii galu dadhaban, nama sadaffaatu hirmaata. Hoggana birayyu hin ga’uu, miseensootumatu wanta kana geggeessa. Warra akkanatti heera qabu, warra akkaniti namusa qabu, Jaala kan guddatee ummata damaqsa ture, kan qawwee malee bilisummaan hin jiru jedhe lalabbuu, ijoolleen namaa faruun jajjabeessuun, waan guddaa dalage. Amantaas qabaatee, nu birattii amantaa qabachuun rakkoon hin jiru. Seeraan kan dhorga ta’ee amaantii kiyyaa tu siiri dha kiyyaa fudhadhaan maale, amantaan rakkoon hin jiru. Yeeroon sooma hin eegama, sooma’ra dadhabuun, wanta akkasi, hin eggaatama, nyaataf dhugaatin hin kennama. Nu warra akkanaati.
Namni dhugaaf jiru wanta kanatti hin amanu. Diinatu wanta kanatti amana. Mootummaa dadhabdee jirti. Harargeef kibba baha harkaa qabna jedhanii, kibba baha dhabu jirra, nurraa fudhatuu jiranii (Waraana Bilisummaa Oromotu fudhataa jira, jechuudha) akkamitti laaffinna isaani fayyadamne diigna hojii kan hojaata jiran. Kamal jechun, nama irbuu waliin seenne, safu qabna, nu obboleessa keenna, hadha keenna, abba keenma caalaa Jaala keenna jaalannu. Diinatu wanta kana godhaa jira, ummatatti hiimaa, wanta akkana lallabuun hojii diinatii. Diinagdee keesatti wanti gudda kan carra hardha irra nu geesse, meeshaa diinarra hiiku dha. Guyyaa tokkoffa, lollaa guddaa tu ture, waan baayyeetu ture lolla san keesatti, guyyaa lamaffa irratti osoo diinarra kilaashii hiiku, wareegamee. Kun waan jiru dha, goota Oromootu wareegame. Waraannii Bilisummaa Oromoo abadan wanti gargar baasuu danda’uu tokko hin jiru. ”
Soba liqimsitanii, madaa durii keessan dhiigsitanii diina keessan hin gammachiisiinaa, yaa Oromoo.
Diinonni keenna kan barbaadan, tokkummaan keenna akka bittinnaa’u. Soba liqimsitanii, madaa durii keessan dhiigsitanii diina keessan hin gammachiisiinaa, yaa Oromoo. Madaa durii kana fayyina isaaf, kara marii siyaas’aa barbaaduun yoo barbaaciise haalatu jira; yerootu jira. Haalli fi yeroon kan itti adeemama jira garuu, qabsoo keenna cacabsuu danda’a, kana beeka. Jechaa Waaqoo Guutuu, kan “gabrummaa ni buqqifna, dadhabnu ilmaan itti guddisna” jedhamu nan yaadadha.
Ilaa kaa, itti guddistan; jirra; hirmaanne. Nu immoo, ilmaan itti guddisuu hin barbaannu; dhaloota keennaan fixnee buqqisuu barbaanna; madaa durii kana, kan dhugaa namatti dhaga’amu, bara baraaf illee nama aarsuu danda’u; nuuf jedhaa, ilmaan keessaniif gaddi lakkisaa. Warri dhaloota hardhaa, kan dhiigni madaa durii kun isinirratti dhiige, dhuguma haalaa fi yeroo keenna ilaalaa, yaadaa fi jecha keessan eeggadhaa.
Wal malee homa hin qabnu.
Injifannoon kan ummata Oromoo ti!
- Jaal Kamaal Heebboon Qabsoo keesatti wareegame - 4th July 2022
- Oromia’s Prison Walls Speak - 20th February 2021
- Liberation by any means necessary: in defense of the Oromo’s right to an armed struggle. - 27th September 2020