text:
Tafsiira Suuratu Luqmaan-Kutaa 14
Guyyaa Abbaa fi ilmi wal hin fayyanne san sodaadhaa
Dhugumatti, Guyyaan Qiyaamaa Guyyaa guddaa nama muddamsuu fi wal nama irraanfachiisuudha. Tokko kan biraa gargaaru dhiisiti achiyyu garagalee nama hin ilaalu. Inumaa, firri garmalee namatti dhiyoo ta’e namarraa dheessa. Guyyaan guyyaan cimaadha. Wanti guyyaa san nama baasu qabeenya walitti qaban osoo hin ta’in iimaanaa fi hojii gaggaarii addunyaa irratti walitti sassaabataniidha. Aayan armaan gadii ciminna Guyyaa Qiyaamaa nama yaadachisuu waliin jireenya addunyaa tanaatiin akka hin gowwoomne nama gorsiti.
“Yaa namoota! Gooftaa keessan sodaadhaa, Guyyaa abbaan ilma isaa homaa hin fayyanne, ilmis abbaa isaa homaa hin fayyanne san sodaadhaa. Dhugumatti, waadaan Rabbii haqa. Kanaafu, jireenyi addunyaa isin hin gowwoomsin. Gowwomsaanis waa’ee Rabbii isin hin gowwoomsin.” Suuratu Luqmaan 31:33
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa as keessatti Isa sodaachuutti ajaja. Rabbiin sodaachu jechuun wanta Rabbiin itti ajaje hojjachuu fi wanta Inni irraa dhoowwe dhiisudha. Asitti “Gooftaa keessan…” jechuun jalqabe. Gooftaan kan isaan uumee, jiraachisuu, qananiisu, ajjeesu, kaasu, qoratu, adabuu fi mindeessu waan ta’eef sodaatamu qaba. Kanaafu, haqni Gooftaan isaanii isaan irraa qabu: Isatti amanu, Isaaf ajajamu fi wanta Inni dhoowwe dhiisudha.
Yaa namoota! Gooftaa keessan sodaadhaa, sababni isaas Isatu isin uumee, jiraachisa, ajjeesa, du’aan booda isin kaasun isin qorata, ergasii jazaa isiniif kafala.
“Guyyaa abbaan ilma isaa homaa hin fayyanne, ilmis abbaa isaa homaa hin fayyanne san sodaadhaa.”
Guyyaa Qiyaamaa eenyullee ijoollee isaa irraa sharrii Guyyaa sanii deebisuu hin danda’u. Garuu addunyaa keessatti ijoollee isaa fayyadu danda’a, inumaa jireenya ijoollee isaatiif jedhe balaatti of darbuu danda’a. Garuu Aakhiratti akkasi miti. Kana irra, dhimmi akka Rabbiin olta’aan jedheedha:
“Guyyaa namni obboleessa isaa, haadhaa fi abbaa isaa, niiti isaatii fi ijoollee isaa irraa dheessu.” Suuratu Al-Abasa 80:34-36
Haqa isaanii hanqiseef natti rarra’an jedhee sodaachuun isaan irraa dheessa. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Yeroo xurunbaan afuufamu, Guyyaa san firummaan isaan jidduu hin jiru, walis hin gaafatan.” Suuratu Al-Mu’minuun 23:101
Tokko kan biraa haala keessa jiru hin gaafatu. Hundi isaanitu, nafsii, nafsii (lubbuu koo, lubbuu koo)” jedha. Sababni isaas, dhimmichi baay’ee guddaadha.
“Dhugumatti, waadaan Rabbii haqa.” kana jechuun du’aan booda kaafamuun, qorannoo fi jazaan haqa. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa du’aan booda namoota akka kaasu, ergasii qoratu fi jazaa isaaniif kafalu waadaa galee jira. kanaafu, waadaa haqa ta’eedha. Kana jechuun waadaa dhugaadhaan gara fuunduraatti argamuudha.
“Kanaafu, jireenyi addunyaa isin hin gowwoomsin.” Kana jechuun addunyaan faayaa fi mi’aa ishiitiin isin hin gowwoomsin. Namni addunyaan yoo gowwoome, Aakhiraaf hojjachuu ni dhiisa, addunyaatti ni tasgabbaa’a. Kanaafu, addunyaan gowwoomun Aakhiraaf qophaa’u hin dhiisinaa.
“Gowwomsaanis waa’ee Rabbii isin hin gowwoomsin.” Kana jechuun sheyxaanni isin hin gowwoomsin. Sheyxaanni waa’ee Rabbii ilaalchisee nama gowwoomsa. Fakkeenyaaf: akkana jechuun isatti wasawasa (hasaasa): osoo ati soba irra jiraatte, silaa Rabbiin olta’aan si adabaa ture. Yookiin, “Rahmanni Rabbii bal’aadha, Rabbiin ghafuuru rahiim.” isaan jechuun badii hojjachuu akka itti fufuu isatti hasaasa. Ammas, hanga waggaa afurtama geessutti hin salaatin jechuun namoota garii gowwoomsa.[1]
Ammas sheyxaanni nafsee namaa keessatti badii miidhagsuun nama gowwoomsa. Du’aan booda kaafamni, qorannoo fi jazaan akka jireetti namatti fakkeessuun nama gowwoomsa.
Jireenyi addunyaa ija namaa keessatti miidhaguun nama gowwoomsiti (Aakhiraaf akka hin hojjanne nama dagdi). Sheyxaanni immoo yaada adda addaa namatti hasaasun nama gowwoomsa (Aakhiraaf qophaa’u irraa duubatti nama harkisa).
[1] Tafsiiru Qur’aanil Kariim-Suuratu Luqmaan, Ibn Useymiin- fuula 193-197


c: text/html

text:
Zinaa Irraa Akkamitti Of Eegan?-Kutaa 4
5-Namni wanta haraamaa jaallatu Rabbiif jedhee dhiise, wanta san karaa halaalatiin argata ykn kan san caalu Rabbiin bakka isaaf buusa-Har’as imaamu ibn Al-Qayyim irraa jechoota mi’aawo haa habbuuqannu.
Mata-dureen boqonnaa kanaa fi bu’uurri isaa: “Namni wanta tokko Rabbiif jedhee dhiise, Rabbiin wanta san caalu bakka buusaaf.” Akkuma Yuusuf (aleyh salaam) Rabbiif jedhe niiti Aziiz dhiisee fi wanta fokkuu hojjjachuu irraa mana hidhaa filate, Rabbiin dachii keessatti iddoo isaaf mijeessun bakka buuseef. Dubartin suni xiqqaattu, kadhattuu fi karaa halaalatin isaa argachuuf dharra’aan isatti dhufte.
Mee ilaali, akkamitti Rabbiin subhaanahu dhiphinna mana hidhaa irratti jazaa Yuusufif kafale: dachii keessatti haala isaaf mijeessuun bakka fedhe akka qubatu taasise. Aziizi fi niiti isaa akka isaaf of gadi xiqqeessan taasise. Niitin isaati fi dubartoonni biroo inni qulqulluu akka ta’e ni mirkaneessan. Kuni seera Rabbii duraanii fi ammaa hanga Guyyaa Qiyaamaa turuudha.
Yommuu muhaajironni Rabbiif jedhanii manneeni fi biyya isaanii gadi dhiisanii bahan, addunyaa isaaniif banuu fi bahaa dhiya dachii akka bulchan isaan taasisuun bakka isaaniif buuse. Osoo namni hatuu Rabbiin sodaate fi qabeenya eeggamaa hatuu dhiise, sila Rabbiin karaa halaalatin fakkaatama sanii isaaf kennaa ture. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha: “Namni Rabbiin sodaatu, Inni karaa bahiinsaa isaaf godha. Bakka inni hin yaanne irraa rizqii isaaf kenna.” Suuratu Ax-Xalaaq 65:2-3
Namni wanta isaaf hin hayyamamne dhiisun yoo Rabbiin sodaate, gara inni hin yaanne irraa akka isa sooru Rabbiin olta’aan ni beeksise. Haaluma kanaan, namni zinaa raawwatu, Rabbiif jedhe karaa haraamaatin fedhii isaa guuttachuu osoo dhiise, silaa Rabbiin karaa halaalaatin wanta barbaade kana ykn kan san caalu akka argatu isa taasisa. Mee seenaalee muraasa waa’ee kana ilaalchise asitti haa eerru:
Akkana jedhamuun dubbatama: Namtichi tokko dubartii takka jaallate, ishiinis isa ni jaallatte. Gaafa tokko bakka tokkotti wal qunnaman. Dubartiin tuni isa ni barbaadde (kana jechuun fedhii foonii akka guutuf barbaadde). Garuu inni ni jedhe: ajalli (yeroon du’aa) kiyya harka kiyya keessa hin jiru. Yeroon du’aa keetis harka kee keessa hin jiru. Tarii yeroon du’aa dhiyaatu danda’a. Kanaafu, warra badii hojjatu taanee Rabbiin qunnamna! Ishiinis ni jette: “Dhugaa dubbatte.” Ergasii isaan lamaanu ni tawbatan, haalli isaanii ni tole. Dhumarratti ishiin isatti heerumte.
Bakr ibn Abdullah al-Muzaniyy akkana jechuun dubbata: gaafa tokko namtichi foon cicciruu fi gurguru tokko ollaa isaa keessaa intala takka irraa jaalalaan qabame. Warri intala tanaa haajaaf ganda biraatti ishii ergan. Namni kunis ishii hordofe duuka deemuun fedhii fooni isaaf akka guuttu ishii barbaade. Ishiinis ni jette: Hin hojjatin, sababni isaas, jaalalli ani siif qabu garmalee cimaadha. Garuu ani Rabbiin sodaadha. Innis ni jedhe: Ati Rabbiin sodaatta, ani hin sodaadhuu? Ergasii wanta yaade kanarraa tawbatee deebi’e.[1]
6-Filannoo lamaan keessaa tokko filachuu- filannoon kunis: takkaa adabbii fi laalaa yeroo gabaabaf turuu filachuu takkaa immoo mi’aa haraamaa yeroo gabaabaf turuu filachuu.
Imaamu ibn Al-Qayyim itti fufuun, mata-duree, “Waa’ee nama mi’aa haraamaa argachuu irra adabbii fi laalaa yeroo gabaabaf turu filate ilaalchise” jedhu jalatti ni jedha: boqonnaa kana namoota lamatu seena: 1ffaa-nama Aakhiratti, mindaa fi adabbii irraa wanta Rabbiin qopheessetti amanuu (iimaana) qalbii isaa keessatti hidda qabsiisedha. Namni kuni wantoota isa jala darban lamaan keessaa xiqqaa kan ta’ee fi adabbii lamaan keessaa salphaa kan ta’e filate. Namni lammataa immoo, nama sammuun (aqliin) isaa fedhii isaa moo’ateedha. Badii wanta fokkuu keessa jiruu fi faaydaa wanta fokkuu kanarraa garagaluu keessa jiru ni beeke. Kanaafu, wanta gadi aanaa irra wanta ol’aanaa filate.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aala Nabii Yuusufiif (aleyh salaam) dhimmoota lamaan kanniin walitti qabeefi jira. Nabii Yuusuf haraama hojjachuu irra mana hidhaa keessatti hidhamuun adabbii addunyaa filate. Dubartiin isa waliin haraama akka hojjatu barbaadde ni jetteen: “Wanta ani itti isa ajaju yoo hin hojjatin, dhugumatti isa hidha, innis xiqqaattota keessaa ta’a.” [Yuusufis] ni jedhe, ‘Yaa Rabbi! Wanta isaan itti na waaman irra hidhaan naaf jaallatamaadha. Yoo Ati shira isaanii narraa hin garagalchin, gara isaanitti dabee wallaaltoota keessaa ta’a.’ Gooftaan isaas isaaf awwaate. Shira isaanii isarraa garagalche. Dhugumatti Inni Dhagahaa, Beekaadha.” Suuratu Yuusuf 12:32-34
Wanta fokkuu hojjachuu irra mana hidhaa filate. Ergasii humnaa fi tooftaa ofii irraa qulqullaa’un gara Rabbiitti dheesse. Wanta fokkuu kana irraa fagaachun humnaa fi tooftaa isaatin osoo hin ta’in, gargaarsaa fi eeggumsa Rabbiitiin akka ta’e ni beeksise: “Yoo Ati shira isaanii narraa hin garagalchin, gara isaanitti dabee wallaaltoota keessaa ta’a.”
Namni nafsee ofii, obsa isaa, haala isaatii fi kabaja ofii eegu irratti hirkachuu fi itti tasgabbaa’u hin qabu. Yeroma inni wantoota kana irratti hirkate, eeggumsi Rabbii isarraa fottoqa, gargaarsa dhabuun isa marsa. Dhugumatti, Rabbiin nama hundarra Isa biratti kabajamaa fi jaallatamaa ta’een akkana jedhee jira:
“Osoo gadi si dhaabu baanne silaa ati gara isaanitti waan xiqqoo dabde oolte.” (Suuratu Al-Israa 17:74)
Yaa Muhammad! Osoo gadi si dhaabu fi jabeessu baanne, silaa ati wanta garii mushrikoonni sirraa barbaadanitti xiqqoo dabuuf dhiyaatte turte. Garuu waan gadi si dhaabnef, wanta isaan sirraa barbaadanitti xiqqomayyu hin dabne. Kuni siif eeggumsa.
Kanaafi, du’aayi Ergamaa Rabbii (SAW) keessaa: “Yaa muqallibal quluub sabbit qalbii alaa diinika (Yaa Kan qalbii gaggaragalchu! Qalbii tiyya diini Kee irratti gadi dhaabi.”
Dhugumatti, seerri Rabbii uumamtoota Isaa keessatti hojiirra oola, seerri kunis: namni qunnamti haraamaa dhiisee laalaa yeroo gabaabaaf turu filate, Rabbiin subhaanahu addunyaa keessatti gammachuu isa badhaasa. Yoo du’ee immoo milkaa’inna guddaatu isaaf jira. Rabbiin olta’aan wanta gabrichi isaaf jedhe danda’e (baadhate) hin gatu.
Imaamu Ahmad kitaaba isaa “Az-Zuhd” jedhu keessatti seenaa kana gabaase jira: Bani Israa’il keessaa aabidni (namni Rabbiin baay’isee gabbaru) tokko gadaamo isaa keessatti ibaadaa hojjataa ture. Guyyaa tokko namoota irraa gareen jallattootaa tokko akkana waliin jedhan: namticha kana osoo wanta tokkoon gadi isa buusne.” Ergasi isaanis gara dubartii gumnaa deemun akkana jedhaniin, “Isaaf of dhiyeessi!” Ishiinis halkan dukkanaa’a fi roobaa keessa isatti dhuftee akkana jette, “Yaa gabricha Rabbii! Gara keetti akka dheessu naaf hayyami.” Inni dhaabbate salaataa ture. Duungoon isaa ni ifti. Inni gara ishii hin mil’anne. Ammas itti deebistee ni jette: Yaa gabricha Rabbii! Dukkanaa fi roobni cimaan [na marse]! Gara keetti akka dheessu naaf hayyami.” Ishiinis isa kadhachuu hin dhiisne hanga ishii seensisuutti. Ergasii inni dhaabbate osoo salaatu ishiin ni ciiste. Gaggaragaluu fi miidhaginna qaama ishii isatti agarsiisu jalqabde. Nafseen isaas ishitti isa waamte. Ergasi [nafsee ofiitin] ni jedhe: Rabbiin kakadhe! Hanga ibidda irratti obsi kee akkam akka ta’e ilaalutti gonkumaa kuni hin ta’u.” Ergasii duungootti dhiyaachun qubbiin isaa keessaa quba tokko hanga gubatutti irra godhe. Ergasii gara bakka salaatutti deebi’e. Ammas nafseen isaa isa waamte. Gara duungoo (kurraazi) dhiyaachun hanga gubatutti quba isaa biraa irra godhe. Ergasii gara bakka itti salaatutti deebi’e. Ammas, nafseen isaa isa waamte. Ergasii hanga qubni isaa biroo gubattutti gara duungoo deebi’e irra godhe. Dubartiin kana hunda ni ilaalti. Dhumarratti gaggabde duute. Yommuu bari’u wanta ishiin hojjatte ilaaluuf deeman. Yommuu ilaalan, ishiin duute. Ni jedhan: Yaa diina Rabbii! Yaa nama hojii ofii agarsiifatu! Ishii irratti kuftee ergasii ajjeefte!” Ergasii gara mootii isaanii isaan deemanii ragaa isarratti baasan. Mootichis akka ajjeefamu ajaje. Aabidni kunis ni jedhe, “Hanga raka’a lama saalatu na dhiisaa.” Ergasii salaate akkana jechuun du’aayi godhe: Yaa Rabbii kiyya! Wanta ani hin hojjanneef akka Ati na hin qabne nan beeka. Garuu na booda dubbistoota irratti salphataa akka hin taane si kadha.” Ergasii Rabbiin nafsee ishii dubartii sanitti ni deebise. Ishiinis ni jette: gara harka isaa ilaalaa.” Ergasii du’atti deebite.[2] (Kitaabu Az-Zuhd-fuula 100-101)
Kuni dhiirota fedhii lubbuu karaa haraamatin guuttachu irra adabbii xiqqaa filataniidha. Dubartoota irraa hoo! Qissaan (seenaan) akkana hin jiru jechuun obboleettiwwan teenya gaafachu danda’u. Eenyen ni jira:
Namtichi tokko Araba irraa intala takka jaallate. Intalli tuni intala naamusaa fi aqlii qabduudha. Hanga halkan dukkanaa garmalee gurraacha’u keessatti wal qunnamanitti dhimma ishii ilaalchisee mala dhayu hin dhiisne. Erga halkan gurraacha kana keessatti wal qunnamani sa’aati tokkoof ishitti haasawe booda, nafseen isaa ishitti isa waamte. Ni jedhe: Yaa dubartii tana! Yaaddon ani siif qabu dheerate!” Ishiinis ni jette: “Anis akkasuma.” Ergasi ni jedhe: Halkan kuni deemaa jira, subiin (bariin) immoo dhiyaataa jira.” Ishiinis ni jette: “Akkuma kana fedhiin lubbuus bada, mi’aanis addaan cita!” Innis ni jedhe: “Maal qaba osoo natti dhiyaatte.” Ishiinis ni jette: [Wanti ati itti na waamtu kuni] fagaate (hin ta’u)! Ani Rabbiin irraa fagaachu fi adabbii Isaa sodaadha.” Innis ni jedhe: kanaafu maaltu akka asitti na waliin argamtu si waame ree?” Ishiinis ni jette: “Gammachuu dhabuu fi balaa kiyya!” Innis ni jedhe: Yoom si argaa?” Ishiinis ni jette, “Hanga si dagadhutti! Si waliin wal qunnamuun immoo ni ta’a jedhee hin yaadu.” Ergasii garagaltee deemte. Innis ni jedh: “Wanta ishii irraa dhagaheen ni saalfadhe. Qalbii tiyya keessaa jaalalli ani ishiif qabu ni bahe. Akkana jechuun walaloo walaleesse:
Adabbii haalon isaa hin danda’amne irraa of eegdee
Ittiin adabamu wanta sodaatte hin hojjannee
Jecha qaanii cimaa irraa kan ka’e kufutti dhiyaadhe jettee
Jaalala jaaminsa nama dhaalchisuu fi ibidda nama seensisuun uff
Anis yaadaa bakka ka’etti deebi’ee
Qalbii tiyya irraa jaaminsi hulluuqe deemee[3]
7-fuudhu ykn heerumu, yoo kana dadhaban soomu–dhugumatti fuudhun ykn heerumuun fedhii uumama karaa halaalatiin guuttachuuf waan nama gargaaruf furmaata guddaadha. Namni wanta horatuun yoo qabaate, fuudhun karaalee zinaa irraa ittiin of eegu keessaa tokkoodha. Namni zinaatti kufuu sodaachun yoo fuudhe, In sha Allah gargaarsa Rabbiin irraa ni argata.
Dargaggoonni “Yeroo ammaa jiruun qaalofte. Akkamitti fuunaa? Gama biraatin immoo badiin baay’ate, obsuun ni ulfaata. Kanaafu akkam goona?” jechuun himannaa dhiyeessu. Ergamaan Rabbii (SAW) kanaaf akkana jechuun furmaata dhiyeessu:
“Yaa tuuta dargaggoota! Namni isin keessaa ba`aa fuudhaa danda’u haa fuudhu. Sababni isaas ija ofii akka gadi qabatuu fi qulqullumaa isaa akka eeguf isa gargaara (kana jechuun zinaa akka hin hojjanne isa gargaara). Namni fuudhuu hin dandeenye immoo haa soomu. Soomun fedhii walqunnamtii fooni hir’isaati.” Sahiih Al-Bukhaari 5066
Eeti, namni fuudhu hin dandeenye ykn dubartiin heerumu dadhabde, akka sooman gorfamu. Dhugumatti soomun faaydalee baay’ee qaba. 1ffaa-fedhii fooni hir’isuun baditti kufuu irraa nama eega. 2ffaa-mindaa soomaa Guyyaa Murtii argachuun milkaa’inna guddaa milkaa’an.
Guduunfaa
✈Namni Rabbiif jedhee wanta haraamaa dhiise, Rabbiin subhaanahu wanta san caalu bakka buusaaf.
✈Namni Aakhiratti- mindaa fi adabbii Rabbiin qopheessetti dhugaan yoo amane, adabbii lamaan keessaa adabbii salphaa ta’e irratti obsa. Mi’aa lamaan keessaa mi’aa ol’aanaa fi turaa ta’e filata.
✉Adabbiin lamaan: 1ffaa-addunyaa keessatti sababa zinaa irraa of qabaniin wanta nama qunnamu. Kuni adabbi salphaadha. 2ffaa-Sababa zinaa raawwataniin adabbii turaa Aakhiratti nama qunnamu.
✉Mi’aan lamaan: 1ffaa-mi’aa fedhii foonii karaa haraamatin guuttachu.Kuni mi’aa gadi aanaa fi turti hin qabneedha. 2ffaa-zinaa irraa obsuun mi’aa guddaa addunyaa fi Aakhiratti argataniidha. Kuni mi’aa turaa fi ol’aanaa ta’eedha.
[1] Rawdatul Muhibbiin wa nuzhatul mushtaaqiin– Fuula 606
[2] Madda olii-fuula 619 [3]Madda olii-fuula 627-628, Zammul Hawaa-fuula 265-266, Ibn Al-Jawzi

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tasgabii dhabiinsii Itiyoophiyaa keessatti uumamee ture biyyatti keessatti sirnii jabaan jiraachuu isaa carraa itti mirkaneesse ture jechuun mummichi ministeera Itiyoophiyaa Haayle Maariyaam Dassaaleny ibsanii jiru.Kana waliin wal qabatee labsiin yeroo hatattamaa hojii irra oole dinagdee biyyatti irra balaa hamaa dhaqqabuuf ture hambisuu isaa dubbatan.
Nagaa biyyatti keessaa qofa otoo hin taane qunnamtiin hawaasaa fi uummta gidduu iddoo duriitti deebisuun danda’amuu isaa kanaafis labsiin yeroo hatattamaa gargaaruu dubbatan.Iddoo tokko tokkotti haalli uummata wal ficisisuu danda’uu uumamee akka tureibsan. Kanneen badii akkasii dalagan uummata giddutti wal shakkiin akka uumamuu hojjataa kan turan ta’uus harkatti fashalee jira jedhu mummichi ministeeraa Haayle Maariyaam.
Humnootiin farreen nagaa fi biyyonni diina Itiyoophiyaa ta’an tokko tokko jedhan labsii yeroo hatattamaa sana booda iyyu tasgabiin akka itti hin fuufne gochuuf waan humnii isaanii danda’ee mara yaalan . Garu uummanni dura isaanii waan dhaabateef hin milkoofne jedhu.


text:
Haati gaazzexeessaa Yunaayitid Isteets, Sudaan Kibbaa keessatti ajjeesamee, kan Kiristoofer Allen, ilmi isaanii gidiraa namummaa hedduu nama dhukkubsu irraa ija isaa deebifachuuu filachuu isaatiin kan wareegame ta’uu dubbatu.
Gidiraa namoomaa irraa fuula achi qabachuu diduun barbaachisaa akka tahe kan amanu – gaazzexeessichi Kiristoofer, umurii isaa waggaa 26 irraa eegalee waan itti amanu jiraate. Oduuwwan seenaa dhala-namaa jajjaboo tahan, Ukreen, Sudaan Kibbaa fi biyyoota Addunyaa ka biroo irraa gabaasaa ture.
Mootummaa Sudaan Kibbaa fi finciltoota biyyattii gidduutti wal-waraansa Sanbata dabre, gaafa Hagayya 26 geggeessame gidduutti, magaalaa daangaa biyyattii irraa Kaayaa jedhamtu keessatti ajjeesame – Kiristoofer Alen.
Haati isaa – Jooyis Kiraajiyaan, Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf gaaffii fi deebii kennaniin, “mamii tokko malee wanna hedduu nama gaddisiisuu fi namummaa sana keessa jiru ilaalee dhugaa ba’uu filate” – jechuun dubbatan.
Rasaasa mataa isaa seenteen du’e – Kiris. Waa’een ajjeefama isaa amma illee waan ifatti beekame hin jiru.
“Kiris gaazzexeessaa kaameraa baatee suuraa kaasu malee, kan qawwee AK-47 baatee dhukaasu hin turre. Inni loltuu qawwee dhukaasu miti” jetti – dhaabbata mirga gaazzexeessotaaf falmu – CPJ irraa – Anjelaa Kuwintaal. Waa’ee ajjeessamuu isaa akka guutummaatti qoratamu illee CPJn gaafatee jira.


text:
Saamichi qabeenyaa qabata gargaarsa Loltoota Mootummaa Impaayerattiitiin, akkasumas, hidhaa fi dararaan qabata deggersa WBO fi daafii hafiinsa leenjii "Gaachana Sirnaa" jedhamuun, Baha Oromiyaa, Ona Dirree Xiyyaaraa keessatti, Uummata Oromoo irratti raawwatamu hammaatee jiraachuu.
Odeessa wal-fakkaatuun, hidhaa fi dararaan, akkasumas, saamichi qabeenyaa Hawaasa Oromoo biyyoota ollaa, kanneen akka: Jabuutii fi Affaar keessa jiraatan irratti, qabata tumsa WBO'tiin raawwatamu akkaan hammaachuu.
Uggurri tajaajila neetorkii bilbilaa fi intarneetaa guutuu Konyaa Walloo irratti taasifame akka itti-fufetti jiraachuu.
Daafii kanaan, haala Uummanni Oromoo Walloo keessa jiru ilaalchisuun odeessa qabatamaa bakkasii argachuun dadhabamullee, odeessa dhalattoota Walloo kanneen biyyoota ambaa keessa jiraatan irraa arganneen, dararaa fi ajjeechaan Uummata Oromoo irratti, loltoota Naannoo Amaaraa fi Affaariin raawwatamu daran jabaatee jiraachuu mirkaneeffachuun danda'amee jira.


text:
Prezdaan Rajab Xayyib Erdogaan, Turkiyaan finciltoota Kurdi kanneen daangaa Suuriyaa fi Turkiyaa keessa maandheffatan irratti, lafoo fi qilleensa irraan duula waraanaa kan jalqabde tahuu beeksise. Prezdaant Erdogan Fuula Twitter isaa irratti “waraanni Turkiyaa hidhattoota Suuriyaa waraana biyyoolessaa (FSA) jedhaman waliin tahuun, finciltoota Kurdi daangaa biyyoota lamaanii keessa maandheffatan irratti duula bal’aa tahe jalqabee jira” jedhe. Erdogan itti dabaluudhaan, “kaayyoon duula kanaa daangaa Kibba biyya keennaa gareewwan shororkeessitootaa irraa qulqulleessuun, naannichatti nageenyi akka bu’u godhuufi” jedhe.
Haaluma wal fakkaatuun Finciltoonni Suuriyaa “Free Syrian Army” jedhaman, loltoonni isaanii 18,000 tahan waraana Turkiyaa cinaa hiriiruun, duula kana irratti kan hirmaataa jiran tahuu mirkaneessan.
Gama biraatiin ammoo gareen Finciltoota Kurdi-SDK jedhamu ibsa baaseen, waraanni Turkiyaa qilleensa irraan haleellaa jalqabuu mirkaneessee jira. Dubbi himaan garee kanaa Musxafaa Bali haaluma wal fakkaatuun Twitter isaa irratti “Xiyyaaronni Waraana Turkiyaa naannawa Siviilotaa irratti haleellaa jalqabanii jiru. Ummanni naannichaa soda guddaa keessa galee jira” jedhe.
Gareen Finciltoota Kurdi kun kanaan dura Ameerikaan kan deeggaramaa ture yoo tahu, bulchiinsi Traamp ibsa kaleessa baaseen kana booda garee kana kan hin deeggarre tahuu ibse. Haaluma kanaan Ameerikaan loltoota isii naannawa kaaba Suuriyaa keessaa kan baasaa jirtu tahuus odeeyfannoon ni addeessa.


text:
Saalaa
Saalaan hoosiftoota Afriikaa fi Eeshiyaa keessatti baay’inaan argaman keessaa isa tokko. Bifaanis bineensa Gadamsa wajjiin walitti dhiheenya qabuudha. Saalaan sanyiiwwan garagaraa heddu qaba. Guddinni qaama isaatis garaagarummaa qaba. Gariin isaanii xixiqqoo akka Hilleensaati. Gariin ammoo gurguddaadha. Averajiidhaan hedduun isaanii re’ee ni caalu.
Saalaan bosona keessa qubate waggaa 8 hanga 10 akka jiraatu himama. Kanneen madaqfamanii manaa fi Paarkii keessa jiraatan garuu waggaa kana caala akka jiraatan qorannoon ni garsiisa.
Sooranni Saalaan bal’inaan sooratu marga. Kanaaf jireenyaaf eddo margi baay’inaan jiru filata. Humna diina ofirraa ittiin ittisus waan hin qabneef, bosona marga dhedheeraa qabu keessa jiraachuu filata. Haa ta’u malee bosona keessaa diina biraa heddu qaba. Leenci, waraabessi akkasumas wayta bishaan dhuguuf gara lagaa deemu ammoo naachaan adamsamee nyaatama. Sanyiin Saalaa gariin ammoo gaara dhagaa heddummaatu irras bal’inaan ni jiraatu. Isaan tokko tokko ammoo naannoo gammoojjii hoo’aa keessas ni jiraatu. Margi haa jiraatu malee isaaf bakki hin taane hin jiru. Kanneen naannawwa caffee keessa jiraatanis ni jiru.
Saalaan Humna diina ofirraa ittisuun jabaa qabaatuu dhabus, haga humna isaatiin diina jalaa haala ittiin baqatu ni mijeeffata. Saalaan gareen jiraatu, baay’ina qabutti fayyadamuun heddummaatee diina ofii gamtaan ofirraa ari’a. Saalaan qaamaan xiqqaatu immoo muka jalatti dhokatee diina jalaa miliqa. Margaa fii baala babal’aa jalattis ni dhokata. Gariin immoo fiigichaa fii utaalchaan diina jalaa miliqa.
Saalaan Dhaltuun yeroo heddu ilmoo takka qofa dhalti. Garuu al takka takka lakkuus ni dhalti. Rimeeyni Saalaa hanga ji’a 8 tura. Garuu ilmooleen Saalaa diina hedduu qabu. Kanaaf haati mala gargaraa fayyadamti. Fakkeenyaaf hedduun isaanii yeroo dhaluuf ta’an bosona akkaan tuucha’aa ta’e keessatti dhalan. Ilmoolee isaanis baalaa fi marga jalatti fageessanii dhoksan. Ilmoon dhalate kun marga kana jalaa kan bahu yoo haati mucha isa hoosisuuf dhufte qofa. Kanaan ala haga gaafa jabaatee fiigicha baratutti bakka dhokfame kanaa hin bahu.


text:
~The Verdict is in (murtiin kennameera) ⚖
OMN gaafa bu’uureffamu irraa eegalee rakkoo kaayyoo hin qabu. Rakkoon bulchiinsaa malee.
1.
OMN seera ittiin bu’uureffamaa (article of incorporation) guutee akka seera Amerikaatti galmaahee haa ijaaramu iyyuu malee seera ifaa kan gaazexxeessitoota ittiin bulchuu fi bobbaasu hin qabu ture. Rakkoon kun ani kan natti mul’ate yeroon prezidaantii Waldaa Hawaasa Oromoo Minisootaa(WHOM) ture gaafa bu’uureffama isaa irratti afeerameen ture. Haasaa kiyya keessattis OMN akka Oromoota mara wal-qixa tajaajilu (Communal harmony) dhaamsa dabarfadheen ture (daqiiqaa 15:25 irraa dhaggeeffadhu .https://www.youtube.com/watch?v=Nd0ANNXnjJk.) Kan dhaggeeffatee hubate garuu hin turre. Ani waanan yeros hubadhe keessaa:
~ Miseensonni jaarmiyaa siyaasaa ‘board of Trustee’ keessatti ramadamuun dubbii akka dabsu natti balaqqeessa’ee ture. Ulaagaan miseensonni boordii itti filaman illee dhoksaa ture. Hundi keenya iyyuu osoo shakkii sana qabnuu kaayyoon OMN ijaaruu 100% gaarii tahuu isaa waan itti amanneef bultiin jajjabeessina jennee bira tarre.
~Miseensonni boordii biyya gara garaa taa’anii waan hojjetaniif hojiin isaa saffisaan deemuu akka hin dandeenye xinxalee walgahii isaanii tokko irratti yaada kenne (video clip isaa barbaadeen dhabe). Akkuma kanaan waajjira MN kireeffatanii achi godaanan.
~ Ramaddiin koree hojii raawwachiifruu fi ‘local chapter’ qajeelfama ifaa tahe hin qabu ture.
2.
Rakkoon OMN yeroo bu’uureffamu irraa eegalee namoota bu’uureffamuu isaa keessaa qooda fudhatanii sababa garaa garaan keessaa hafan qorannee akka araarsinuuf miseensionni WHOM waan boordii WHOMtti dhiheessaniif boordiin prezidaantiin akka qoratee murtiif dhiheessu dirqama natti kennan. Anis namoota yeros hirmaanna keessaa qabaataa turan 1. Dr. Solomon Ungashee, 2. Mohamed Adamo, 3. Tigist Gamme, 4. Ahmed Yasin, 5. Jawaar Mohamed fi 6. Ayana Ayantutti xalayaa erge. Kanneen 4n duraa kabajaan deebii ibsa rakkichaa bal’inaan kan deebisan yeroo tahu Jawaar ammoo gaaffii keenya karaa board of trustee akka deebifamu nuuf akeekee ture. Board of Trusteen OMN illee osoo deebii hin kennin turee gaafa Abbaan Duulaa Minisootaa dhufe, dhufuu isaa sababa godhachuun miseensonni Board of trustee fi local chapter keessa turan karaa hawaasaa jeequmsa uumuu waan carraaqaniif dubbiin kun hawaasa bakka 2tti diiguu mala kan jedhuun sodaan natti seennaan boordiin dhimma kana akka qabbaneessu taasiseera. Hawaasnis diigumsarraa hafee dubbiin isaa qabbanaawee OMNis hojii isaaitti fufe. Anis gaafa kana pirezidaantummaa irraa lakkisuu akkan qabu boordiiwaliin marihannee filannoo haaraa geggeessinee aangoo dabarsee bu’e. Dubbiin isaa akkanumaan rarra’ee hafe. Miseensonni ‘board of trustee’ OMN turanis tokko tokkoon keessaa luqqa’uutti ka’an.
Rakkoon kun maaliif bubbule? Badiin isaa kan eenyuu ti?
~~Rakkoon OMN keessaa calqabaa hanga ammaa dadhabiinsaa fi itti gaafatamummaa ‘Board of Trustee’ ti. Sababni isaa gaafa eegalaa irraa kaasee sababa namoonni akka Dr. Solomon, Mohamed Adamo, Ahmed Yasin, Tigist Gammee . .. kkf maaliif akka keessaa hafan qoratee murtii dabarsee murtii sana uummataaf beeksisuutu irra ture. Itti fufiinsaan rakkoo dhalaa deemu furaa, seera ittiin bulmaataa fi ‘ethical leadership prilciples’ hojii irra oolchaa deemuun barbaachisaa ture. Akkan hubadhutti bulchiinsi OMN laissez-faire (akka-feetee) natti fakkaata. Tartiibni hojii, daangaan hojjettootaa, caasaan ajajjaa isaanii ifaa miti. Seerri hojjetaan ittiin bulu seera hojii mootummaa naannoo Mineisotaa ti. ‘Employment at will’ jedhama. Hojjechiisaan yeroo barbaadetti hojii irraa si geggeessuu dandaha, atis yeroo barbaaddetti hojii lakkisuu dandeessa sababa tokko malee. Yoo hojii irraa arihamte gargaarsa mootummaa torban 26f argachuu dandeessa. Hagasitti leenjii tolaa fudhattee hojii biraa barbaaddatta. OMN ammoo seera keessaa hojjetaa isaa ittiin bulchuu fi naamusa isaan hordofuu qaban ibseefii koppii isaa faayila dhuunfaa isaanii keessa kaa’uu qaba. Dhimmi isaa kana osoo tahee jiruu rakkoo hanqina bulchiinsaa kana irraan kan ka’e hojjettooni hedduun lakkisanii deemuu dandahaniiru. Kan sababa dhuunfaa ykn sababa xiqqeenya miindaaf dhiisan illee jiraachuu malu. Tokkoon tokkoon isaanii waanan qoradhee hin gaafatiniif kun tilmaama kiyya.
~~Namoonni hojii irratti ramadaman, dirqama oduu gabaasuu fudhatanii deeman ifaan hin kaa’amne ykn ammoo sirriitti hojii irra hin oolle. Fakkeenyaaf osoo gaazexeessitoonni dhaabbatoon jiranii namoonni hojjetaa OMN hin taane dirqama hojii irratti bobba’uun waan seera dhaabbatichaa cabsu tahee natti argameera. Kun badii tahuu isaa ‘Board of Trustee’n ykn ‘Executive Committee’n wal’aalee osoo hin taane maaltu na-dhibeen callisee ilaaluufi itti gaafatamummaa isaa ofirraa dhiibuu tahuun isaa ifaa dha. ‘Board of Trustee’n waan sadiin itti gaafatama qaba 1. Due diligence, 2. duty of care and 3. Loyalty. Kana hir’isee argameera.
~~Kana osoon beekuu rakkoo OMN mudatu hundumaaf Jawaar Mohamed itti gaafatamaa gochuu fi balaaleffachuun sirrii miti. Sababni isaa yeroo inni daangaa dirqama isaa irra darbu kan qabee dhaabuu qabuu fi itti gaafachuu qabu qaama 2tu jira. Board of Trustees and Executive committee. They failed, and they failed the staff. Kanneen hojii irraa lakkisan mara galmee isaanii qoratanii murtii haq-qajeelloo (⚖) kennuun fardii ture. Kana hin goone. Uummatatti bahanii itti gaafatamummaa fudhachuu qaban.
~Jawaarii fi Abdii:
OMN bu’uura isaa irraa egalanii waliin deemuun uummatatti dubbataa, galii funaanaa turan. Yeroo dheeraaf sadarkaa walqitatti hojjechaa turanii gaafa Jawaar hojii geggeessaa tahu sadarkaan isaanii wal caalee ajajaa fi ajajamaatti jijjiirame. Calqaba irraa eegalee waan kana qalbeeffachaan ture. Jarri 2n akka sangoota hamtuu waliin gaareffataa waggaa sadii dabarsan. Qaamni bulchiinsaa silaa dubbii kana ilaalee hundee jalatti buqqisuutu irra ture.
Badii Jawaar:
Bakka ayyaanni OMN itti kabajamu hundumaa ofiif deemuu, namoota biraa erguun; oduu gabaasuuf osoo hojjetaan sirnaa mindaan ramadamee jiruu namoota biraa akka sagantaa OMN yeroo yerootti geggeessan gochuun haamilee gaazexeessitoota OMN kan cabsuu fi qulqullina hojii illee kan xiqqeessuu dha. Osoo Abdii fi Dajaneen (keessattuu kan waa’ee Ertiraa beeku) jiranii namoota biraa Ertiraatti bobbaasuun anaaf tuqaalee itti gaafatamummaa irra tarte waan taateef-Jawaar badiikee kana itti gaafatamummaan fudhadhu. (kanaan duras yaada kana irratti waa jedheen ture)
Badii Abdi:
Bu’uuressaa OMN yoo ta’e iyyuu hojjetaa OMN ta’ee caasaa OMNf hanga hojjetutti ajajaan isaa Jawaar tahuun ifaadha. Kan isa ajajjuu fi sagantaa hojii isaaf baasu Jawaar waan taheef waliin marihatanii hojjechuun dirqama. Itti dabalee ammoo rakkoon OMN keessa yoo jiraate achumatti hiikuu malee soshal mediyaatti bahanii rakkoo ofii ibsachuun dansaa miti. Kun badiidha. Bu’uurri hojii isaa Oromummaa fi haqa qofa malee gartummaan barbaachisaa natti hin fakkaatu. Waan kana waanan caqaseefan ‘’xaqqase’.
Akka kanaan,
adeemsa rakkoo turee kana qoradhee badii karaa hundaan ture iyyuu xiinxalee murtii armaan gadii kana dabarseen jira: Galagalchiin isaa Board of Trustees, Executive Committee, Jawaar Mohamed, Abdi Fixe fi hojjettoota OMN biroo akka qaqqabu akka tahu.
Murtii:
1. Koreen hojii geggeessituu fi Boordiin bulchiinsaa OMN Jawaar Mohamed fi Abdi Fixe walitti fidee 2n isaanitti dinnina kennee Abdiin hojii isaatti akka deebi’u,
2. Gara fuula duraatti rakkoon akkasii akka hin uumamneef boordiin daangaa hojii ifa baasee, seera naamusaa (ethical leadership) akka jiraatuuf haala mijeessuun barbaachisaa dha.
3. Boordii fi hojii geggeessitoonni OMN of sakatta’anii bifa uummataaf ifaa taheen of haa qeeqan uummata dhiifama haa gaafatan,
4. Uunnammi Oromoo gandaa fi kutaan walirra goruuf wixxifatu MARTI gab . . .gab . . . gab . . . jedhee akka dubbii kana dhaggeeffatu akka tahu ajajmeera.
Namin ajaja kana hin fudhanne, dhalee hin guddifatin, hoosisee hin elmatin. Haa doomu. Oromummaan irraa haa mulqamu!
Yetandiriq,
St Mathias of The Giddaa Qumbii,


text:
Waltajii Gaggeessaa Cassaa Dubartootaa Sadarkaa Godinaraattii Hirmatan
bilisummaa
April 27, 2017
- Waltajii Gaggeessaa Cassaa Dubartootaa Sadarkaa Godinaraattii Hirmatan
- Waltajii Gaggeessaa Cassaa Dubartootaa Sadarkaa Anaraattii Hirmatan
- Oreenteeshinii Hojii Misoomaa IMX Sadarka Mag. iraattii Kenaamee ilaalchisee
- Oreenteeshinii Hojii Misoomaa IMX Sadarka Aanaairaattii Kenaamee ilaalchisee
- Gucaa Dubartootaa Hojii Dhabidoota Hojii IMX Idiileerrattii Gurma’an Itti Fudhatan
- Gucaa Dubartootaa Hojii Dhabidoota Hojii IMX Idiileerrattii Gurma’an Itti Fudhatan
- Gucaa Dubartootaa Hojii Dhabidoota Itti Fudhamu Kaan galima’aan Umrii 18-34
- Dubartootaa Hojii IMX Idileetiin Gurma’aan
- Dubartootaa Hojii IMX Idileetiin Gurma’aan
0.10. Shamaraan Dargaggootaa 18-34 Fandii Iraattii Kan Gurma’aan
- Qusaanaa fi Liiqii dubartootaa IMX idileetiif gurma’aniif Keenamee Ilalchise
Dubartootaa Hojittii Galchuufi Rakkoo Nu Qunamaa Jiruu Gamaa Calaliittin Dhiyeesittiin Raakkoo Ilaalchaatiin Waal Qabatee Jiru Bareefaamaan Akka Dhiyaatu.
- Qusaanaa fi Liiqii dubartootaa IMX idileetiif gurma’aniif Keenamee Ilalchise
Dubartootaa Hojittii Galchuufi Rakkoo Nu Qunamaa Jiruu Gamaa Calaliittin Dhiyeesittiin Raakkoo Ilaalchaatiin Waal Qabatee Jiru Bareefaamaan Akka Dhiyaatu.
Check Also
In these zones, people who do not support the government’s political views, youths who are …


text:
Qaamman bishaanii keessa uumama lakkaawamnee hin dhumne hedduutu jira. Uumamni barruu tana keessatti ilaallus galaana keessatti kan argamu yoo tahu, maqaan isaa DISKAS jedhama. Diskas sanyii qurxummiiti. Hedduun keenya Ispoortii irratti maqaa discus throw jedhamu dhageenyee jirra ta’a. Discus throw jechuun gosa dorgommii ispoortiiti. Maqaan uumama kanaatis waanuma geengoo kanarraa argame. Qaamni isaa geengoo fi diriiraadha. Kanumarraa ka’uun qurxummii kanas Diskas jedhanii moggaasan. Sanyiin qurxummii kanaa sadihitu jira. Sadan isaaniituu garaagarummaa bifaa qaban malee, qaamni isaanii wal fakkaataadha. Bifti isaaniitis bakka jireenya isaanii irratti hundaa’ee garaagarummaa qaba.
Qurxummiin kun qaama geengoo kanarraa koola guddaa qaba. Afaan isaa xiqqaadha. Ijji isaatis xiqqaa fi bifa diimaa qaba. Halluun gogaa isaa sanyii irratti hundaa’ee garaagarummaa qaba. Gariin isaanii magariisa yoo ta’an, gariin ammoo bifa cuquliisaa akkasumas bifa magaalaa fi diimaa qabu. Qaama bifa garagaraa qabu kanarraa sarara irraan gadee sagal kan bifti isaa gurraachaatu argama. Kunis yeroo rakkoon uumametti, naanno jiran wajjiin akka gaararraa wal fakkaatuudhaan diina jalaa dhokachuudhaaf isaan garagaara.
Qurxummiin kun hedduminaan sulula laga Amaazoon keessatti argama. Qubsuma isaatiifis bishaan suuta yaa’u filata. Akkasumas bishaan asiidawaa, hoo’aa fi bakka qurxummiin biraa hedduminaan hin jiraanne keessa jiraata. Diskas qurxummii garee uumee hoomaan jiraatuu danda’u yoo ta’u, gareen tokko miseensota heddu of keessaa qabaatuu danda’a. Garee keessatti dhiiraafi dhaltuun walitti qindoomanii jiraatu. Uumamni kun yeroo heddu nageenyummaa isaatiin beekama. Garuu yoo qindiin isaa ykn ammoo ilmooleen isaa jalaa tuqamu akkaan dallana. Warri walitti qindoomee waliin jiraatu kun umrii isaanii guutuu akkasumatti waliin turu. Yeroo dhaltuun hanqaaquu buusuu barbaaddu, dhiirri ammoo bakka isiin itti hanqaaqxu qopheessaaf. Dhaltuun takkas yeroo takkaan hanqaaquu haga 400 hanqaaqxi. Eega hanqaaquun hanqaaqameen booda dhiirri sanyii isaa irratti dhangalaasa. Kana booda lameen isaanii wal gargaaraa, haga gaafa ilmooleen keessaa bahanitti walumaan kunuunsu.
Sooranni DIskas akkuma qurxummiiwwan hedduu, Waan argatee fi waan afaan isaa seenuu danda’u hunda ni soorata. Haa ta’u malee hedduminaan foon prootiinaan badhaadhe filata. Kanaafuu qurxummiiwwan isa irra xixiqqoo ta’an, raammolee bishaan keessaatiifi yeroo tokko tokkos, ilbiisota bishaan gubbaa qubatan ni soorata.
Diskas bishaan suuta yaa’u keessa qubata. Akkasuma bishaan sun margaa fi wantoota garagaraa kan jalatti dhokachuudhaaf tolu qabaachuu qaba. Kunis diina jalaa miliquudhaaf isa gargaara. Akkuma duraan isiniif himne, sarara gurraacha qaama isaa irratti argamu sanitti fayyadamee, naannoo jiru san waliin walfakkaatee diina jalaa miliquudhaaf yaala. Sababaa kanaaf wantoonni jalatti dhokatu isa barbaachisa.
Gama birootiin qurxummiin kun diina heddu qaba. Qurxummiileen gurguddoon, qocaan bishaanii akkasumas wantoonni bishaan keessa galan hedduminaan qurxummii diskas kana adamsanii sooratu. Dabalataanis, Simbirri halkanii fi Simbirrooleen birootis qilleensa gubbaa bishaanitti gad darbamuun adamsanii sooratu. Uumama isaan sooratu kanniiniin cinatti, ilmi namaatis diina biraati. Ilmi namaa bishaan isaan keessa qubatanitti balfa garagaraa naquun bishaan sun jireenya isaaniitiif akka hi mijjooyne godha. Haala Kanaan hedduun du’aniii, gariin ammoo qubsuma barbaacha baqachuudhaaf dirqamanii jiru.
Qurxummii kana adamsanii Aquarium keessatti kunuunsanii guddisuun salphaadha. Akkuma duraan jenne, fedhiin isaa bishaan tasgabbaahaa, hoo’aa fi asiidawaadha. Kanaafuu bishaan akkanaa kana yo qopheesinnef mana keenya keessatti kunuunsuu ni dandeenya. Yeroo ammaa kanas namoonni hedduun qurxummii kanaaf kunuunsa garagaraa godhurratti argamu. Akka qorannoon garagaraa mul’isutti qurxummiin kun sababa faalama qilleensaatiin rakkoo hamaa keessa jira. Kana oolchuuf kunuunsi akkanaa kunniin godhamuun isaa faaydaa guddaa qaba.
Qophii Abu Ibtisam
Rufaida Women's Foundation Guyyaa har’aa Waxabajjii 19-10-2014 (June 26, 2022) barattoota Sagantaa (Diploama in Islamic…
Sheikh Jamaal Muusaa Jiloo jedhaman. Sheikh Jamaal bara 1955 A.L.I Godina Harargee Lixaa Aanaa Doobbaatti…
Dorgommiin Qur’aanaa Idil addunyaa yeroo jalqabaatiif jimaata irraa jalqabee Itiyoophiyatti geggeeffamaa jiru, sagantaan cuffinsaa guyyaa…
Biyyi teenya Itiyoophiyaan waggaa sadi dura, saatalaayitii takka gargaarsa mootummaa Chaaynaatiin gara hawaa erguun isii…
Yeroo ammaa kanatti buna dhuguun baramaadha. Dhugaatii haalaan jaalatamus taheera. Namni hundi buna dhuguu baatus…
Lola Raashiyaa fi Yukreen jiddutti geggeeffamaa jiru dabalatee walitti gaarrifannaan Iraanii fi Ameerikaa jiddutti yeroo…


text:
Weerara Vaayirasii Koronaa ittisuuf hojii sakatta’insa fi faana dhayuutiin duula manaa manatti taasifame dabalatee namoota miliyoona 23 dhaqabuu Bulchiinsi Mootummaa Naannoo Oromoo beeksise jira.
Namoota harka qalleeyyii haala kanaan rakkachuu malanii fi deeggaramuu qaban 150,000tti dhihan adda baafamuu fi deegarsonii adda addaa Qarshii Biliyoona walakatti dhihaatu walitti qabuu isaa dubbata.
Muktaar Jamaal Dubbii himaa Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Geetaachoo Baalchaa dubbise.
Gaaffii fi deebii guutuu caqasaa.


text:
Qorattoonni brazil kampanii dawaa Chaayinaa Sinovac biotech jedhamuun kan oomishame tallaaliin vaayiresii koronaa dhibba irraa harka 50 milkaa’ina kan qabu yoo ta’u yaalii kilinikaa sadarkaa dhumaa irra jira jedhan.
Haa ta’u malee angawoonni waaltaa qorannaa mootummaa ba’ii yaalii sanaa fudhachuu diduu dhaan oomisha talaallii sanaa ilaalchisee iftoominatu itti hanqata jedhan.
Maqaa koronaavaak jedhu kan kennameef talaalliin yaaliif dhiyaate kun xumura baatii Onkoloolessaa irra namoota fedhiin fudhatan irratti mallattoo hamaa waan agarsiiseef dhaabatee ture.
Sinoovaak kampanilee naannoo addunyaa kanneen dawaa farra COVID-19 milkaa’ina qabuu fi amansiisaa oomishuuf dorgoman keessaa ti.
Latin Ameerikaan kaleessa talaallii COVID-19 marsaa jalqabaa argattee jirti. Talaalliwwan sunis Meeksikoo ga’anii jiran. Ministriin dhimma alaa Meeksikoo Marseeloo Ebrard akka jedhanitti guyyaan har’aa weerarri kun dhabamuun isaa jalqabamuu isaa ti.
Yunaaytid Isteetis talaallii kennuu erga jalqabdee torban lammaffaa qabatee kan jiru yoo ta’u uummata miliyoona tokko kan ta’u fudhatee jira. hedduun isaanii hojjettoota eegumsa fayyaa fi maanguddoota kanneen kunuunsa waaltaa eegumsa fayyaa keessa jirani.
Haa ta’u malee lakkoobsi kun galma kaa’ameen gadi yoo ta’u kunis kan mootummaan federaalaa talaallii miliyoonaan laka’amu oomishee xumura waggaa kanaatti uummata miliyoona 20 ta’u tallaaluuf gadi. Talaalliiin hatattamaan akka uummata ga’u mootummaa waliin kan hojjetu kaka’umsa US Operation Warp Speed jedhamuuf gorsaa gameessa kan ta’an Moncef Slaoui talaallii kana keennuun yeroo dheeraa fudhachuu mala jechuun akeekkachiisan.
Cicha nuti talaallii kana dhiyeessuuf qabnu hanga nuti yaadneen gad booodatti harkifataa jira jedhan. Bulchiinsi Tramp talaallii miliyoona 100 kan kampanii Fayizer fi BioNTechn qophaa’eef ramaduuf walii galtee irra ga’ee jira. kunis hanga walakkeessa Adoolesa bara 2021tti oomisha talaallii biyyattii gara miliyoona 200 kan oolu doolaara biliyoona $2-tti ol guddisa.
Chaayinaan sababa vaayiresii koronaa isa haarawaaf jecha imala Briteen irraa dhaqu rarraastee jirti. Vaayiresiin haaraan kun Briteen gama kibbaa dhuunfatee jira, muummichi ministeera biyyattii Booris Joonsen kutaalee biyyattii hanga tokko utuu ayyaanni dhaloota Gooftaa yesuu ykn Christmas hin ga’in uggura sochii itti dabalaa kaa’uuf jiru.


text:
Finfinnee,Sadaasa.26/2013(TOI).Pirezedaantiin Itiyoophiyaa Saahilawarqi Zawudee Walitti qabaa boordii Garee Maaltiichoowiz Impiyaaz Pooteeliin waliin mari’atan.
Garee Maaltiichoowiz( Abbaan qabeenyaa DSTV) Itiyoophiyaa keessatti hojiilee investimeentii gurguddaa gaggeessa kan jiru yoo ta’u tajaajila Bashannanaafii Odeeffannoo qaqqabamaa taasisuuf ,akkasumas gama ispoortiifii bashannanaan sagantaalee qabiyyee biyyaalessaa qaban qopheessuu irratti argamu.
Dhaabbileen damee kana irratti hirmaatan duudhaalee waliinii beeksisuufi dhaloota dhufu qaruu keessatti gaheen isaan qaban olaanaa akka ta’e Pirezedanti Saahilawarqi himaniiru.


text:
Naqamtee 26/2012 (TOI)- Mana qopheessaa Bulchiinsa Magaalaa Gimbiitti itti aanaa kan ta’an Obbo Obsaa Kabbadaa akka ibsanitti Pirojeektoota bu’uuraalee Misoomaa 28 akka Magaalittiitti Ijaarsarra turan keessaa 21 xumuramuun tajaajilaaf qophaa’aniiru.Pirojeektoonni Bu’uuraalee Misoomaa kunneen baasii mootummaa nnaannichaa,baankii Addunyaa fi hirmaannaa uummataan kan argamedhas jedhan. Hojiilee bu’uuraalee misoomaa hojjetaman keessaas Bo’oowwan lolaan keesa darbu,Daandii dhagaa afame, Mana qulqullinaa uummataa, Daandii Cirrachaa ,Mana barumsaa sadarkaa 2ffaa fi sarara bishaanii fi ibsaa diriirsuun keessatti kan argamanidha.
Piroojektoonni bu’uuraalee misoomaa 7 hafanis hanga waxabajjii 30,2012tti akka xumuramaniif hojjetamaa jirsa jedhameera.
Itti aanaan kantiibaa bulchiinsa magaalaa Gimbii gama isaniin pirojeektoonni bu’uuraalee misoomaa ijaarsi isaanii xumuramuun tajaajilaaf qophii ta’an kunneen bara kana jalqabarra kan ilaalamanidha jedhan.Waggaa shan dura Bishaan dhugaatii magaalaa Gimbiif jedhamee baasii birrii miiliyoona 100’n jalqabee kan ture yeroon xumuramuu dhabuun komii bulchiinsa gaarii ta’ee kan ture ijaarsi isaa harka 97 ira ga’uu himuun yeroo gabaaba keessatti xumuramuun tajaajilaaf akka qaqqabus himaniiru.
Jiraattuu magaalaa Gimbii ganda 04 kan ta’an aadde Caaltuu Tasfaayee yaada kennannin naannoo isaanitti kanaan dura ganna dhoqqeen ,bona Awwaaraan rakkachaa akka turan yaadachuun daandii Koobil istoonii amma hojjetamtti gammaduu isaanii ibsu.
Aadde Dasaanee Gammadaa jaraattuu magaalaa Gimbii ganda 03 kan ta’an gama isaaniin kanaan dura yoo roobni roobu yaaddoo lolaa akka qaban kan himan yeroo amma bo’oon lolaan keessa yaa’u waan ijaarameef yaaddoorraa hobbaafanneerra jedhan.
Haaluma wal fakkaatuun Bulchiinsa Magaalaa Najjootti piroojektoonni Bu’uuraalee Misoomaa 14 Birrii Miiliyoona 9.3’n ijaaraman hunduu xumuramuun tajaajilaaf qophii ta’uu isaanii Manni qopheessaa bulchiinsa magaalaa Najjoo beeksiiseera.Manaqopheessaa Bulchiinsa magaalaa Najootti dursaan garee misoomaa obbo Zariihun Darajjee akka ibsanitti pirojeektoonni bu’uuraalee misoomaa ijaarsi isaanii xumuran Daandii Koobil istoonii,Bo’oowwan Lolaaln keessa darbu,Sheediiwwan,Manneen barnoota fi kanneen biro ta’uus himaniiru.


text:
Gabaasa Qeerroo Gujii Bitootessa 19,2014
Dhiibbaan mootummaa Wayyaanee ilmaan Oromoo irraan gahu jabaachaa kan dhufe tahus diddaan Uummataa fi Ilmaan Oromoo Godina Gujii aanaa Shaakkisoo mana barumsaa Shaakkisoo sadarkaa lammaffaa fi qophaa’inaa keessatti jabaatee itti fufe. Mootummaan wayyaanee gaaffii Uummataa fi barattoota Oromoo saaminsi warqee haa dhaabbatu, Ilmaan oromoo qabeenya isaanii irraa fayyadamtoota haa tahan malee miidhamtoota tahuu hin qaban kan jedhu dura dhaabbachuuf wayyaaneen barattootaa fi Uummata rasaasaan tume. Ilmaan Oromo rasaasa mootummaa wayyaaneen rukkutamanis
1. Dargaggoo Bezzaabbish Gurmeessaa
2. Dargaggoo Dastaa Waaree
Barattootni baay’inaan shantamaa ol tahan mana hidhaa mootummaa Wayyaanee keessatti kan ukkaamsaman yoommuu tahu, kanneen keessaa
1.Barataa Caarii Caanaa
2. Barataa Ahmed Waariyoo
3. Barataa Booruu Duubee
4. Barataa Nageessoo Geedoo
5. Barataa Geetachoo Damissee
6. Barataa Wandimmuu Areerii
7. Barataa Gammachiis Biluu
8. Barataa Jamaal Aagaa
9. Barataa Bayyanaa Jaarsoo
10. Barattuu Falmattuu Galgaloo
11. Barataa Balii Caaccuu
12. Barataa Bunoo Shaggoolaa
13. Barataa Shaambal Galchuu
14. Barataa Kiflee Areerii
15. Barataa Waaree Kottollaa
16. Barataa Badhaadhaa Jamaal
17. Barataa Kiflee Jiisoo
18. Barataa Hoteessaa Sooree
19. Barattuu Caaltuu Birbirsaa
20. Barataa Guyyoo Bakkalchaa
21. Barataa Tamasgeen Addunyaa
22. Barataa Sanyii Dinqaa
23. Barataa Bakkalchaa Oddoo
Keessatti argamu. Mootumman wayyaanee diddaa gaggeeffamaa jiru dura dhaabbachuuf duula hidhaa Jumlaan gaggeessitus diddaa jabaatee itti fufuun mootummaa wayyaanee dhiphina keessa seensisee jira. Mootummaa wayyaanee butute harka wal qabannee dhuma itti haa goonuun dhaamsa qeerroo Godina Gujiiti.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Gabaasa Qeerroo Yuuniversitii Jimmaa Bitootessa 17,2014
Bitootessaa 16/2014 Adeemsi FDG fi warraaqsi qabsoo bilisummaa Oromoo haala jajjabeessaa ta’een Qeerroo gootota baratoota Oromoo Yuunivarsiitii Jimmaatiin gagggeeffamaa jiru yeroo irra gara yerootti jabachaa jiraachuun ibsamera. Goototni Qeerroo baratootni Oromoo Yuunivarsiitii Jimmaa aadaa, seenaa fi gootummaa gotota qabsoo bilisummaa Oromoof wareegamanii tiksuu fi galmaan ga’uuf kan akeekkatan yoo ta’uu, Bitootessaa 15/2017 Qeerroon goototni baratootni oromoo kun gumii guddinaa fi dagaagina seenaa aadaa fi Afaan Oromoo keessatti hirmachuun qophii baay’ee ajaa’ibsiisa ta’ee mini Studeum mooraa Yuunivarsiitii Jimmaa keessatti qopheeffachuun waleelee warraqsan barnoota guddaa wal barsiisan, eenyummaa Oromoos ifatti mul’isuun
farsan, Walleelee warraqsaa kan dhiyeenyaa kana artistootni Oromoo lama sirban, kan Artist Shukurii ” Miniliik nuf diinaa yaa Teedii maal baacaa” jechuun sirbee fi kan artisti Qamar Yosuuf wallisee” Miniliiki binensa” jechuun wallisee Mooraa Yuunivarsiitii Jimmaa keessa nanna’uun dhiichisanii sirbuun uummataaf barnoota guddaa dabarsuun, diinota Oromoo fi habashaa miniliikiin dhaadattutti eenyummaa dargaggoota Oromoo fi uummata Oromoo ifatti diinatti soda tokkoo malee agarsiisan. Goototni ilmaan Oromoo kun lafeen lammiiwwaan koo bakka jirtuu iyyitee jechuun habashaan nurratti hin dhiichiiftuu, kanaan boodaa abbaan irree nu hin bulchituu, minilikii nuf diinaa gocha isaa ni beekna, hashaan habadhuma, Oromoon lamuu hin gowwominaa jechuun diina garaa guban, sochii sabboontota Qeerroo dargaggoota Oromoo kanatti wayyaaneen rifachuun humna poolisaa humna ol halkaniin
doorsisaaf mooraa yuunivarsiitiitti ol haa galchu iyyuu malee goototni baratootni Oromoo sodaa tokkoo malee Oromummaa , sabboonummaa fi eenyummaa Oromoo dabaree dabaree walleewwaan kanneen farsuun diinatti mul’isan.
Sochiin kun Bitootessaa 16/2014 jabaachuun itti fufee; guyyaa kana immoo sabboontotni fi Goototni Qeerroo baratootaa Oromoo Ayyaanaa Dhangalaasaa kan hordoftootnif Leelliftootni fi deeggartootni amantaa waaqeffaanna qopheessan irratti uuffata aadaa Oromoo godinaalee Oromiyaa garaagaraa uffachuun eenyummaa, fi aadaa isaanitti boonuun eenyummaa uummata Oromoo diinatti argisiisan. sagantaa kanaa booda Qeerroon baratootni Oromoo Yuunivarsiitii Jimmaa wal qindeessuun magaalaa Jimmaa fi Mooraa Yuunivarsiitii Jimmaa hunda keessa nanna’uun wallee warraaqsaa qabsoo bilisummaa Oromoo fi adeemsaa FDG argisiisuu sirbuun uummataa Oromoo Yuunivarsiitii Jimmaa fi Magaalaa Jimmaa keessatti argamuu garaa raasuun barnoota guddaa uummataaf dabarsan.
Haaluma kanaan uummaanni gariin baratootatti makamuun walleen warraqsaa itti fufe. yeroo kanatti walleen warraaqsaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo gootota baratoota Oromoo Yuunivarsiitii Jimmaa fi Uummataan qabsiifamee addatti ABO fi WBO kan faarsuudha. qeerroon ” sirraa hin ollee WBO koo nan ture malee” jedhuu fi Ballammii yaa gurraacha garbuu WBO ABO beektaa qeerransa kutee bira darbuu” jechuun sabboonummaa fi gootummaa qabsoo bilisummaa oromoof qaban ifatti mul’ifatan addattis ABO faarsatan.Adeemsa warraqsaa qabsoo bilisummaa Oromoo jabeessuun waraana wayyaanee marsee gootota baratoota oromoo eegaa oluuf illee sodaa tokko akka hin qabneef argisiisan.
Mootummaan Wayyaanee haala kana irraa sodaa guddaa keessa
seenuun humna waraanaa qabuu fi poolisoota qabu magaalaa Jimmaa fi Yuunivarsiitii Jimmaa keessatti bobbaasuun eeggicha cimaa taasisaa jira.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...


text:
Oromoo Walloo
Oromoon walloo orommotaa baarentu keessaa isaan tokkodhaa oromoonni kunis kaabaa shaawa irra hanga naannoo tigraayii ti faaca'ani argamuu oromoon wallo akkumma oromoota kaanii qotee bulaa fi horsiisee bultootaa.oromoon wallo daangaa ummata amaraa fi affaar giddu jiraatu saboota kananiis waallitti bu'insaa yeroo isaan walakatti ta'u wanuma baramaadha. Oromoon wallo naannoo amaaraa godinaa adda oromiyaa kamisee kan jedhamu gaaffii guddaadhaan akka afaan isaatin baraatuuf seenaa fi dudhaa isaa afaan ofiittin akka baratuuf gaaffii irraa deddeebin kasuun murtreffate jira. Oromoon wallo keessaa muraasni: kamisee,baati,warra illu,warra qaalluu, warra baabbofi raayyaa, kannen haafaanis baayyedha. Oromoon walloo akkumma afaan oromoo beekkan afaan saaba birootis nii hasa'u.inumma kan afaan abbaa isaatu hin beeknes hin dhabamuu. Oromoon wallo jaarra kaanan "saaddacha" jedhaan hikaan isaas oromoo afaan isaa hin beekne jechuudha.oromoon walloo goosota hedduu qaba.isaan keessas murasni dawwee Batee jille, arxumaa,qoori,duguuguru fi kkfaan isaan yoo tehee


text:
= Hajji jechuun Mana Rabbii (Beeytii) dhufaan Zayyaruudha
= Hajjiin Arkaana Islaamummaa kheessaa Rukinii tokko
= Hajjiin Umrii Namaa guutuu kheessatti Al tokko qofa namarratti Dirqama taati
= Hajjiin Qulqulluun Badii tee irraa akka gaafa Garaa haadha teeti ti baatutti si deebifti
= Hajjiin Qulqulluun Galanni isiidhaa Jannata Rabbiiti
= Hajjiin Qabeenya namaa kheessatti sababa barakaa taati
Sharxii Hajjiin Nama irratti dirqama taatuun waa jaha (6)
1. Islaama ta’uu
2. Aqlii (Sammuu) qabaachuu maraatumarraa
3. Buluuga (umriin isaa gahuu ) daa’ima kan hin taane
4. Bilisa ta’uu Gabrummarraa
5. Dandeettii qabaachuu. Waa lama of kheessaa qaba kunis
a) fayyaa qabaachuu
b) Qabeenya qabachuudha
6. Yeroon Hajjii (ji’oonni) hajjii gahuudha.
/////Akrkaanni Hajjii Afur (4) //////
Arkaana jechuun Wanta yoo isa dhiisan dalaggaan sun fayyaa hin taaneedha hamma wanta sana argamsiiftutti malee
1. Al-Ihraamu (Harramachuudha)
2. Arafa dhaabbachuu
3. Xawaa Beeytii (Xawaafa ifaadaa)
4. Sa’ayii(Safaa fi Marwaa gidduu Arreeduu )
////Waajibban Hajjii Torba (7)/////
Waajiba jechuun wanta yoo isa hojjachuu dhiifte bakka sana wanta birootiin ofirraa bakka buustuudha
1. Miiqatarraa Harramachuu
2. Arafa dhaabbachuu hanga Aduun dhiitutti
3. Halkan iidaa Muzdalifa buluu
4. Jamraa (boolloo) darbachuu
5. Rifeensa ofii Haaduu ykn gabaabsuu
6. Halkanoota Ayyamaa-Tashiiqii Mina buluu
7. Xawaafa Dhaammannaa(xawaaful- Wadaa’i)
Jamraan (boolloon) darbatan sadi
1. Jamratul Aqabaa (khubraa)
Guyyaan isii darbatan ganamaa gaafa iidaa erga Aduun baatee (guyyaa 10 ffaa) jechuudha
Dhagaa (xir’acha torbaan darbatta
#Hub guyyaa kana boolloo tana qofatu darbatama
Guyyaa 11 -12- 13 immoo yeroon isii darbatan yeroo Aduun sammuu isii irraa dabdeedha (ba’ada Zawaal)
2. Jamratul-Wasxaa( boolloo gidduu) guyyaan isii tana darbatan erga Aduun Sammuu isii irraa dabdeen booda guyyaa 11-12 – 13. Dhagaa (xir’acha) torba torbaan guyyaa hundaa darbatan
3. Jamralu-Sugraa (boolloo xiqqoo)
Guyyaan darbannaa isiidhaa 11- 12 – 13 erga Aduun Sammuu irra dabdeen booda Dhagaa (xir’acha) torba torbaan darbatani
Rabbiin warra ittiin fayyadamu nu haa taasisu


text:
Phawuloosi
Qolaasiyaasa Asaw
Xaafeedda Kiitaa
Geluwaa
Phawuloosi Qolaasiyaasa asaassi xaafeedda kiitay xaafetteeddawe, Efesoone asaw xaafetteedda kiitaanna itti wodiyaana malatee. Hewekka Qeeri Iisiyan, Efesooneppe away doliyaa bagganna beettiyaa Qolaasiyaasan de7iyaa ammaniyaa asatuwaassa gidiide laa77uwaa giddon de7iyaa dummatethay, Qolaasiyaasa asaw xafetteedda kiitay Kiristtoosi medhetaa ubbaassi huuphe gidiyaawaa bessiyaa wode Efesoona asaassi xaafetteedda kiitay qassi Kiristtoosi woosa gollew huuphe gidiyaawaa bessee. Ha asatuwaassi qaalaa markkatteeddawe Phawuloosa gidana dhayooppekka, Roome gadiyan, Iisiyaa waanna katamaa gidiyaa Efesooneppe unttunttussi oothiyaa asatuwaa kiittiyawe A gidiyaa diraw, Qolaasiyaasawukka aawotiyaa hanotay aw de7ee. Qolaasiyaasa ammaniyaawanttu giddon, “Xoossaa eranawunne kumentha atotethaa demmanaw, asay ubbay ayyaana wolqqatuwaassinne maatay de7iyaawanttussi goyinnanaw koshshee” yaagiyaa worddo asttamaaratuu de7iyaawaa Phawuloosi siseedda. Ha asttamaaratuu harabaa qassi, “Asay ubbaykka qaxxaraa malatiyaa wogatuwaassi moodettanawunne qumaa wogaanne hara wogatuwaa ubbaa naaganaw koshshee” yaagiino.
Phawuloosi ha kiitaa xaafeeddawe tumanchcha gidiyaa Kiristtinnaa kiitaa odiyaawaan, unttunttu worddo timirttiyaa phalqqanaassa. I zaareedda zaaruwaappe waannatiyaawe “Yesuusi Kiristtoosi kumentha atotethaa immanaw danddayee; ha hara ammanatuunne oosatuu aappe haassanaw danddayiino” yaagiyaawaa. Xoossay Kiristtoosa bagganna ha alamiyaa medhdheedda. Qassi A bagganna zaariide A barekko ahana. Ha alamiyassi Kiristtoosa wozanappe ammaniyaawa xalalaan atotethaa hidootay de7ee. Hawaa maaran Phawuloosi ha wolqqaama timirttii ammaniyaa asaa de7uwan waaniide oosuwan peeshanaw danddayintto odee.
Ha kiitaa Phawuloosappe akkiide, Qolaasiyaasa gathanaw kiitetteedda Tiikiiqoosanna ittippe beeddawe Anaasimoosa gidiyaawaa be7iyaawe go77iyaawaa. Waaniide gooppe, Phawuloosi ha Anaasimoosa geetettiyaa bare oosanchchaabaa denthiide, Pilimoonaw hara kiitaa xaafeedda.
Shemppatuwaa Ubbatuwaassi Imetteedda Qantha Qofatuwaa
Geluwaa (1:1-8)
Kiristtoosa eeshshaanne oosuwaa (1:9-2:19)
Yesuusan beettiyaa oratha de7uwaa (2:20-4:6)
Wursethaa qutiyaa (4:7-18)
1
1 Taani Phawuloosi, Xoossaa sheniyaan Kiristtoosi Yesuusi kiitteeddawaa gideeddawenne nu ishay Ximootoosi,
2 Qolaasiyaasa giyaa katamaan de7iyaa Xoossaa naanatoo, Kiristtoosan ammanetteedda ishatoo ha dabidaabbiyaa xaafeetto.
Xoossaa nu Aawuwaappenne Godaa Yesuusi Kiristtoosappe, aadho keekatethayinne sarotethay hinttenttoo gido.
Phawuloosi Woosseedda Galataa Woosaa
3 Nuuni hinttenttoo woossiidde, nu Godaa Yesuusi Kiristtoosa Aawuwaa, Xoossaa ubba wode galateetto.
4 Ayissi gooppe, nuuni Kiristtoosi Yesuusa hinttenttu ammaniyaawaanne Xoossaa asatuwaa ubbaa siiqiyaawaa siseeddo.
5 Tumu kiitay wonggalay koyiro hinttekko yeedda wode, Xoossay sinthaappe immana geeddawaa siseeddita. Simmi hinttenttu ammanuunne siiquu saluwan giigiide naagiyaa, Xoossay sinthappe immana geeddawan doometteedda.
6 He wonggelii hinttekko gakkeedda; hinttenttu A sisoodeppenne Xoossaa aadho keekatethaa tumatethaan eroodeppe doommiide, hinttenttu giddon de7iyaawaadankka, biittaa ubbaan anjjuwaa aheenne ubbasaa aakkee.
7 Hinttenttu hewaa nuunanna ittippe qooma gideedda siiqo Eppaafiraappe tamaareeddita; I nu diraw Kiristtoosaw ammanettiide oothiyaawe,
8 Xoossaa Ayyaanan haratuwaa hinttenttu siiqiyaawaa nuussi odeedda.
9 Hewaa diraw, nuuni qassi hewaa siseedda gallassaappe doommiide, Xoossay hinttenttoo bare sheniyaa eriya eratethaa, Xoossaa Ayyaanay immiya aadhdheedda eratethaannanne akeekaanna ittippe kunthiide immanaadan, ubba wode balennaan Xoossaa woosseetto.
10 Hewaappe guyyiyan, Goday koyyiyaawaadan hinttenttu de7anawunne, ubba wode A nashechchiyaabaa oothanaw danddayana; hinttenttu oothiyaa lo77o oosuwaa ubbaan hinttenttu de7uu go77ana de7iyaawaa gidanawa; qassi Xoossaa eriyaawan dicci dicci baanita.
11 Hinttenttu ubbabaani nashechchan genccanaadaaninne danddayanaadan, Xoossay bare bonchchuwaa gitatethaadan immiya wolqqaa ubbaan minnite.
12 Qassi Xoossaa naanatoo giigeedda poo7o kawutethaa laattanaw, nuuna danddayisseedda Xoossaa Aawuwaa galatite.
13 I nuuna dhumaa wolqqaappe ashshiide, bare siiqiyaa Na7aa kawutethaakko pintheedda.
14 Qassi I bare Na7an nuuna woziide, nu nagaraa atto geedda.
Kiristtoosa Xoossatethaanne A Oosuwaa
15 Kiristtoosi beettenna Xoossaa qonccissiyaawaa; I medhetteeddawaa ubbaappe aadhdhiyaa bayra Na7aa.
16 Ayissi gooppe, ubbabaykka aani medhetteedda; beettiyaawanttu, beettennawanttu, ayyaanatuwaappe beettiyaa wolqqaynne godatethay, dhoqqatethaynne maatay, saluwaaninne sa7an de7iya ubbabaykka Aaninne Aw medhetteedda.
17 I ubbabaappe kase de7eedda; ubbabaykka Aani bare sa7aa sa7aa oyqqiide de7ee.
18 I bare huuphew, woosa gollew huuphenne de7o; I ubbaappe bolla gidana mala, kasetiide hayiquwaappe denddeedda Bayira Na7aa gideedda.
19 Ayissi gooppe, Xoossay koyyeeddawaadan, Aani Xoossatethaa kumenthay de7ee.
20 Yaatina Xoossay Kiristtoosa bagganna ubbabaa barenanna sigethanaw yewuwaa qachcheedda; bare Na7ay masqqaliyaa bollan gusseedda suuthan saluwaaninne sa7an de7iya ubbabaa barenanna sigetheedda.
21 Hawaappe kase, hinttenttu iitabaa qooppeedda dirawunne ootheedda diraw, Xoossaappe shaakettiide, Aananna morkketteeddita.
22 Shin Xoossay ha77i hinttentta pokkobay bayinnawanttanne qassi geeshshatuwaa oothiide, bare sintha shiishshanaw, bare Na7aa hayiqqeeddawaa asatethan barenanna hinttentta sigetheedda.
23 Hewe hinttenttu tumu ammanuwan minni eqqiide, mishiraachchuwaa qaalaa sisiide, sinthaappe akkana geeddawaappe qaaxxennan minniide de7ooppe hanana; he wonggalaa mishiraachchuu sa7an de7iya medhetaa ubbaa matan odetteedda. Taani Phawuloosikka mishiraachchuwaa qaalaa odiyaawaa gidaaddi.
Phawuloosi Yesuusi Kiitteeddawaa Gidiide Ootheedda Oosuwaa
24 Taani hinttenttoo waayyetteedda diraw, ha77i nashettay; Kiristtoosi bare huuphew, hewaa giyaawe woosa gollew, waayyettishin pacceeddawaa taani ta bollaa sakuwan kunthay.
25 Xoossay taana hinttentta maaddiyaawaanne A qaalaa polaade odiyaa ashikkaretethaa kiitaa taw immeedda.
26 Ha qaalay hawaappe kase bagga ubbaan, asaa ubbaw erettennaan geemmiide de7ee; shin barena ammaniyaawanttoo Xoossay ha77i qonccisseedda.
27 Xoossay Ayihuda gidenna asaw wotheedda ha asaw qonccibeenna bonchchuwaanne dure yewuu ayentto geeshshatuwaa erissanaw koyyeedda; ha asaw ha77i qoncceeddawe ayee gooppe, Kiristtoosi hinttenttun de7iyaawaa; hewaa giyaawe Xoossaa bonchchuwaa aananna hinttenttu akkanawaa.
28 Hewaa diraw, nuuni asaa ubbaw Kiristtoosawaa odeetto; asaa ubbaa Kiristtoosan kumentha asaa oothiide, Xoossaakko shiishshana mala, nuussi aadhdheedda eratethaa ubbaan hinttentta seeretonne tamaarisseetto.
29 Taani hawaa polanaw, taanan oothiyaa Kiristtoosi taw immiya wolqqan baaxetaynne daaburay.


text:
Amma Yaabbadhu
አማርኛ • 简体中文 • 繁体字 • 日本語 • 한국어 • Oromiffa • af-Soomaali • Español • Tagalog • ትግርኛ • Tiếng việt • English
Vaawucharoonni Yaabbii Ammaa maali?
Wayta barbaade yaabbii argamuu danda'u kan kaffalttiin madalawaa ta'e argadhu.
Manguddooni 65+, namoonni hir'ina qaamaa qaban, fi kunuunsitoonni yaabbatoota ulaagaa guutan wajjin deeman vaawucharoota $20 anga 6 ji'a tokko keessatti yaabbiwwan Yellow Cab, Uber, ykn Lyft irratti gara buufata geejjiba hawaasaa kan akka dhaabbiiwwan atobisii ykn baabura salphaa, ykn dhuma imala dhiyoo biroo kan geejjiba hawaasatiin gaarin hin tajaajilamne kan akka paarkii ykn mana firaatti ykn irraa deemuf fayyadamuuf argachuu ni danda'u. Vaawucharoonni $20 kun imaloota anga maayiloota 3 guutudhaan haguuguu qabu. Yaabbiwwan martuu daangaawwan magaala Siyaatil keessatti jalqabuu ykn dhumuu qabu.
Fedhii olaanaa irraa kan ka’e sagantaa yaalii Ride Now hanga Waxabajjii 2022tti dheerateera. Namoonni dhuunfaa ulaagaa guutan karaa tajaajila hirmaataa ta’een itti fayyadamuuf waraqaa ykn vaawucharii dijitaalaa argachuu filachuu danda’u. Tokkoon tokkoon tuuta vaawucharii gaafatame dhuma ji’a ji’aan (Amajjii, Ebla, Caamsaa, fi Waxabajjii 2022) yeroon isaa kan darbu yoo ta’u, vaawucharii haaraa hanga Waxabajjii 3, 2022tti gaafachuun ni danda’ama. Vaawucharoonni yaabbii Waxabajjii 30, 2022 booda hin fudhataman. Vaawucharooni kan argaman yeroo dhiyeessiin jiru qofa.
Odeeffannoo dabalataa waa’ee sagantaa Ride Now fi tajaajilli sochii gaafii irratti hundaa’e kun akkamitti si ykn nama beektu afaan ati barbaadduun gargaaruu danda’uuf, maaloo (206) 684-7623 (ROAD) irratti nu bilbili ykn RideNow @seattle. gov irratti iimeelii nuuf ergi. Tajaajilli turjumaanaa bilisaan ni jira.
Vaawucharoota keessan jalqabaa unka armaan gadii guutudhaan ykn (206) 684-ROAD [7623] bilbiluun gaafadhaa. Vaawucharoonni anga dhiyyeessaleen dhumanitti ni jiru.
A vendor contracted by the City of Seattle processes the information you provide here and may use third party tools to communicate, where our Privacy Policy doesn't apply. We recommend that you check the vendor's privacy policy for details about information collection and use.
Tajaajiloonni yaabbii vaawucharoota kana fudhatan kami?
Vaawucharoonni yaabbiiwwan karaa dhiyeesitoota yaabbii hirmaatan armaa gaditti tarreeffamanif gatii gadi buusa ykn guutudhaan ni kafalu.
Vaawucharoota akkatti fayyadaman
Tarkaanfii 1: Yaabbii qabadhu
- Tooftawwan jiran kanneen kamiinuu yaabbii keessan qabadhaa:
- Bilbila: Taaksii Boora qabadhaa (206) 622-6500 bibiluudhan.
- Aappii bilibilaa: Yellow Cab, Uber, ykn Lyft bilbila keessan irratti karaa aappii isaanitiin qabadha.
- Kompiitara: Uber ykn Lyft karaa marsaaritii kompiitara ykn taableetii keetii qabadhu ykn galmaahi.
- Yoom yaabbiin keessan akka qaqqabu odeeffannoo ni argattu akkasumas shufeera keessan waantonni tokko tokko akka mijeessan gaafachuu ni dandeessu.
Tarkaanfii 2: Konkolaataan yeroodhaan qaqqaba
- Yaabbin Yellow Cab, Uber, ykn Lyft dhiyeenyatti qaqqaba, yeroo baay'e erga gaafatamanii daqiiqaawwan 10-30 keessatti.
- Konkolaattonni Uber ykn Lyft baay'innaan konkolaattota manaati, yoo addaan baafamanii himaman malee.
- Taaksii Boorri (Yellow Cab) yaabbatoota warra barbaadaniif konkolaatota barcuma-gololleedhan qaqqabaman ni dhiyeessu.
Tarkaanfii 3: Buusu fi kafaluu
- Shuffeerri buufata geejjiba hawaasaa isa dhiyootti ykn bakkee xumura imalaa biraa dhiyootti isin buusa.
- Hir'ina gatii yaabbii keessan irratti dabaluuf vaawuchara waraqaa ykn dijitaalaa keessan fayyadamaa
- Vaawucharri yaabii $20 imaloota amma maayiloota 3 baay'ee bilisa ykn gadi fageenyan akka gatiin hir'atu gochuuf yaadameeti.
- Kaffaltii hafe kafali. Yaabbii Yellow Cabiif, kaffalti harkaan ykn credit/debit kaardidhaan kafaluu ni danda'ama. Kaffaltti imalaa hafu kan Lyft ykn Uber irraatiif credit ykn debit kaardii fayila smartphone aappii keessa jiruun kafalamuu qaba.
- Maaloo shufeera keessan tiipii kennuufii hin dagatinaa!
- Yellow Kabiif: Hafteen maallaqaa vaawuchara waraqaa irraa gara tiippitti fayyadamuun ni danda'ama ykn kaffaltii harkaan (kaashin) tiippii kennuu ni dandeessu.
- Lyft ykn Uberiif: Shufeerotaaf tiipii keennufiif karaa smartphone aappitiin credit/debit kaardii fayila irraa jirun ni danda'ama. Vaawucharoonni dijitaalaa yaabbiiwwan Uber ykn Lyft irratti tiippidhaaf fayyadamuun hin danda'amu.
Sadarkaa 4: Dubdeebii kennaa (ni jajjabeefama)
- Qo'annoo gabaabaa iddo dubdeebii keessan yaabbii keessan irratti kennuu dandeessu ni argattu, sun tajaajila fulrduraa bifa qabsiisuf nu gargaara.
Tajaajiloota yabbii-qooduu kana fi vaawucharoota kee akkatti itti fayyadaman dabalataan barachuu yoo barbaaddan, SDOT Blog irratti caalan dubbisuu ni dandeessu.
Other Transportation Programs
Gargaarsi maallaqaa sagantaa addaa Yaabbii Ammaa akka ta'u gargaare karaa kenna Karoorfannaa Geejjiba Hawaasa Hundaaf (Transit Planning 4 All) , pirojeektii karoorfannaa geejjibaa biyoolessaa kan karoorfannaa geejjiaa kessatti namoota hir'ina qaamaa qaban fi manguddoota dabaluuf raawwiiwwan haalan garii ta'an barbaadu fi jajjaeessu, ta'een kan fudhatameedha.
Akka qaama Karoorfannaa Geejjiba Hawaasa Hundaa 2018-2019 tti, Grantee Cohort, Hopelink (Kiing Kaawuntii, WA) Meeshaa Karoorfannaa Hammataa uume, sassaaii barnoota hirmaannaa keenna keessatti Qindoomina Hopelink fi Sosochii King Kaawuntii. SDOTn sagantaa addaa kana oggaa karoorfatu Meeshaa Karoorfannaa Hammataa baldhinaan fayyadameeti.
Meeshaa Karoorfannaa Hammataa Hopelink asitti qorachuu dandeessu.


text:
Blog
DORGOMTOOTA BSTD BUUFATAALEE FILANNOO KBB JIMMAATTI DORGOMTANIIF – BEEKSISA ARIIFACHIISAA
DORGOMTOOTA BSTD BUUFATAALEE FILANNOO KBB JIMMAATTI DORGOMTANIIF – BEEKSISA ARIIFACHIISAA Guyyaa 3/09/2014 Beeksisa Dorgomtoonni Kollejjii Barnoota Barsiisota Jimmaatti Dipiloomaaf (BSTD) irratti galmooftaniifi Dubartoonni Digirii irraa gara Dipilomaa (BSTD) dhaaf galmooftan kanneen maqaan keessan beeksisa kana wajjin maxxane hundinuu Read more
Beeksisa Ariifachiisaa Dubartoota Sagantaa Digiriif Dorgomtanii Qabxii Walakkaa (50% ol) fiddanii gaaffii qomaaf hin filamne hundaaf
Beeksisa Ariifachiisaa Dubartoota Sagantaa Digiriif Dorgomtanii Qabxii Walakkaa (50% ol) fiddanii gaaffii qomaaf hin filamne hundaaf Guyyaa 28/08/2014 Beeksisa Dorgomtootni shamarranii sagantaa digrii 1ffaaf KBBjimmaatti buufataalee adda addaatti dorgomtanii 50%fi isaaol fiddanii gaaffii qomaatiif hin darbin jirtan sagantaa dippiloomaatiin muummee Read more
Beeksisa Dorgommii Kadhimamtoota Barsiisota Sadarkaa Digirii Tokkoffaa fi Dippiloomaaf
Beeksisa Dorgommii Kadhimamtoota Barsiisota Sadarkaa Digirii Tokkoffaa fi Dippiloomaaf Kolleejjiin Barnoota Barsiisotaa Jimmaa barattoota qorumsa seensa Yuunivarsitii fudhatanii 50% fi isaa ol fidan keessaa dorgomsiisee barattoota digirii tokkoffaa fi dippiloomaa filachuu barbaada. Kanaafuu barattootni ulaagaa ministeerri barnootaafi BBOn baase kan Read more
Hojjettootnii fi Barsiisotni KBB Jimmaa Mindaa isaanii ji’a tokk walumaagalatti Birrii 604340.00 deeggarsa raayyaa ittisa biyyaf galii taasisaniiru
Hojjettootnii fi Barsiisotni KBB Jimmaa Mindaa isaanii ji’a tokk walumaagalatti Birrii 604340.00 deeggarsa raayyaa ittisa biyyaf galii taasisaniiru. Hojjettootnii fi Barsiisotni Kolleejjii Barnoota Barsiisota Jimmaa Mindaa isaanii ji’a tokkoo raayyaa ittisa biyyaaf akkuma waadaa galanii turan galii godhaniiru. Maallaqni waadaa Read more
Firii Qorumsa Gahumsa Ogummaa Bara 2013 Kanneen 70 fi isaa ol fidanii darban kan BBO irraa ergame
Firii Qorumsa Gahumsa Ogummaa Bara 2013 Kanneen 70 fi isaa ol fidanii darban kan BBO irraa ergame irii Qorumsa Gahumsa Ogummaa Bara 2013 Kanneen 70 fi isaa ol fidanii darban kan BBO irraa ergame. Hub: Qabxiin ifoomee kolleejjicha xalayaan dhaqqabe Read more
Jimma CTE Staff Decided to Donate 100% of Their One Month Salary to ENDF
Jimma College of Teachers Education Staff Decided to Donate 100% of One Month Salary to Ethiopian National Defense Force. Currently there is growing campaign in support of ENDF. According to Ministry of Defense so far, the public have raised more Read more


text:
Prezdaantii naannoo Somaalee duraanii Abdi Illee dabalatee qondaaltonni naannicha 4 guyyaa kaleessaa mana murtiitti dhihaatuun mirga wabii gaafachuun isaanii ni yaadatama. Manni murtichaa dhaddacha har’a waaree booda taa’een himatamtoota mirga wabii dhoorkachuun, Abbaan alangaa himannaa isaa guutuu Fulbaana 4, 2011tti akka dhiheessu ajaje.
Himatamtoota guyyaa kaleessaa mana murtiitti dhihaatan jidduu, hogganaan Biiroo misooma Jallisii Naannoo Somaalee Obbo Sulxaan Muhammad dogongora maqaa walfakkaatuun qabamuun isaa waan mirkanaayeef kan gad lakkifame tahuun beekameera.
Odeeyfannoo walqabateen, Komishiinarri poolisii naannoo Somaalee obbo Farhaan Xaahir too’annaa jala ooluun guyyaa har’aa mana murtiitti dhihaatee jira. Poolisiin Federaalaa, Komishinarichi aangoo mootummaa seeraan ala fayyadamuun, garee Heegoo jedhamu gurmeessee meeshaa waraanaa hidhachiisuun dhumaatii namoota hedduutiin shakkamee kan qabame tahuu ibsuun, Shakkamaan yakka cimaa raawwatee jira jedhamee waan yaadamuuf, akkasumas naannichi Fageenya irra waan jiruuf qorannaadhaaf guyyaa 14 mana murtii Federaalaa gaafate. Manni murtichaatis gaafii kana fudhachuun Fulbaana 4,2011tti beellame.


text:
Namnni tokko yoomi fi maaliif gaabba? Gaafii kanaaf deebii kennuu dhaa dura waan tokko tokko haa ilaallu. Akkuma beekamu yoom yoo jennu yeroo gaafachuu keenya. Maaliif yoo jennu ammoo sababa waan tokkoo gaafanna. Yeroon walumaa galattis ta’ee akka seera dubbii (grammar) itti gara gurguddaa saditti hirama. Isaan kunis yeroo dabre, yeroo ammaa fi yeroo dhufu dha.
Gaabbuun gabaabinumatti of komachuu dha. Wanni of komannuuf ykn (itti) gaabbinu tokko waan dabre yoo ta’u inni kunis gara lamaan ilaalamuu ni danda’a. Tokko kan yeroo dabre keessatti ta’e ykn godhame yoo ta’u kun fakkeenyaaf balleessa ykn dogoggora ta’uu danda’a. Waan balleessa goonee dabrreef (itti) gaabbina jechuu dha.
Inni kan biraa ammoo kan yeroo dabre keessatti sirumaa otuu hin godhamin ykn hin ta’in kan hafe dha. Wanni sun godhamuu fi ta’uu dhaa otuu carraan jiruu garuu sababa fe’eenuu haa ta’u otuu hin godhamin ykn hin ta’in kan hafe dha.
Egaa gaafii jalqaba barruu kanaa irratti ka’eef gabaabinumatti deebii yoo kenninu: Yoom (itti) gaabbina kan jedhuuf wanni tokko godhamee ykn ta’ee yoo dabre fi akkasumas otuu hin godhamin ykn hin ta’in yoo dabre booda.
Maaliif (itti) gaabbina kan jedhuuf ammoo waan carraan sun amma nu dabree fi kan dabre sanas deebisuu waan hin dandeenyfi. Gaabbuun gochaa ykn yeroo gochaa sanaa booda dhufa. Kan kaleessaaf har’a, kan har’aaf boru kan baranaaf illee egere (itti) gaabbina jechuu dha.
Qabiyyee fi kaayyoon barruu kiyaa kun akkuman kanaan dura barruu biraa”Maaliif kan dabre irraa hin baranne?” keessatti kaasee ture har’as waa’ee Qabsoo Bilisummaa Oromoo irratti xiyyeeffata.
Ammas fakkenya tokkon kaasuu barbaada. Namoonni mana tokko ijaaranii yoo ijaaramee dhume wajjin (waliin) keessa jiraachuu barbaadan mana kana har’a wajjin (waliin) ijaaruu tu isaani irra jira. Kuun otuu hojjetanuu kuun taa’anii ilaaluu hin danda’an; yoo kana kan godhani illee ta’e sirrii miti. Walumaa galatti warri mana tokko keessa wajjin (waliin) jiraachuu barbaadan hunduu har’a ijaarsa mana kanaa irratti qooda fudhachuu tu isaani irraa eegama jechuu dha. Manni boru waliin keessa jiraatamu har’a walumaan ijaaramuu qaba.
Qabsoon Bilisummaa Oromoos akkuma fakkeenya kanaa itti ilaalamuu ni danda’a. Galiin keenya kan booddee (Bilisummaan saba keenyaa fi Walabummaan biyyaa keenyaa) akkuma mana fakkeenya kanaa olii keessatti ka’ee ti yoon jedhe dogoggora miti. Kun ammoo kan hundi keenya itti gallu fi gammachuu dhaan keessa jiraannu dha.
Qabsaa’otas ta’e lammiileen Oromoo hunduu akkuma namoota mana ijaaruuf ka’anii kanatti ilaalamuu danda’u. Akkuma manni kan hundaa ta’uuf deemu qabsoo fi galiin booddees kanuma lammiilee Oromoo hundaa ti. Kanaaf nuyis (lammiileen Oromoo) otuu kuun mirguma hunda keenyaatiif qabsaa’aa jiranuu kan hafnne callisnee teenyee ilaaluun akka booda (itti) gaabbinu nu godha. Waan dandeenyeen gargaarsa godhuun dirqama hunda keenyaa ti; ittigaafatama lammummaa ti.
Diina qawwee dhaan bilisummaa fi biyya keenya nurraa fudhate of irraa kaasuu kan dandeenyu qawwee duwwaa dhaan ta’u illee qabsoon garuu kana qofaan hin godhamu. Qabsoo keenya finiinsuu fi galii booddee ga’uuf hundi keenyaa waan dandeenyen, karaa barbaadneen ga’ee keenya gumaachuu tu nurra jira. Kan qabu qabeenyaan (maallaqaan) kan beeku fi barumsa qabu beekumsa fi barumsa (ogummaa) isaatiin qabsoo kana duuba hiriiruu barbaachisa. Har’a lammiileen Oromoo hunduu bakka jiran itti qabsaa’ota ta’uutu irraa eegama. Qbsoon kun ammoo matuma mataa keenya irraa jalqabuu qaba. Sammuu keenya bilisa baasuu tu nurra jira. Namnni sammuu ofii bilisa hinbaafnne (hingoone) nama biraa bilisa baasuu hin danda’u (waanan akkana jedhuuf yeroo biraan itti deebi’a).
Oromoonni baratan kan barumsa gurguddaa ol aanaa illee qaban profeesaroota, doftaroota, injinaroota fi kan kana fakkaatan baay’ee tu jiru. Haata’u malee yeroo tokko tokko yoon taa’ee itti yaadu warri barumsa guddaa qaban qabsoo kanaaf waa baay’ee hojjechuu otuu danda’anuu callisanii taa’uun isaanii na dinqqa. Barumsi fi beekumssi uummata ofiitii hin taane alaguma tajaajilaa umrii fixuun hiikni isaa maali?
Warri mirga keenyaaf jedhanii qabsoo kana keessatti wareegamanis ta’ee warri har’a qabsoo kana keessa jiran hunduu akka qabsaa’otaa itti hin dhalanne. Hundi isaanii tu akkuma Oromoo tokkoo itti dhalatanii guddatani. Garuu dhiitamuu mirga saba keenyaa, dhabuu bilisummaa fi biyya keenyaa tu sammuu isaanii itti dhaga’mee waan boqonnaa isaan dhoowweef; roorroo uummata keenya irratti godhamu taa’anii ilaaluu waan hin dandeenyeef (hin danda’iniif) lubbuu ofii illee kanumaaf dhabuuf qabsoo kana keessa seenan. Dhimmuma (mirguma) lammiilee Oromoo hundaafuu jedhanii ti. Egaa namnni tokko nuuf jedhee waa kana hunda yoo godhu callifnee ilaaluun sirrii dhaa?
Booda (itti) gaabbuun hin dhufuu? Yoo har’a waan kana dafnnee itti yaadne malee boru (itti) gaabbuun keenya akka hin oolle mamiin hin jiru.
Mee warra barumsa qaban itti deebi’ee waan tkko tokko kaasuun barbaada. Fakkeenyaaf dhibdeelee qabsaa’ota jidduutti uumaman keessumaayuu waldhabbii ABO keessatti dhalate kanaaf furmaata fiduu dhaaf ga’een (role) warra barumsa ol aanaa qabanii baay’ee guddaa ta’uu danda’a. Karaa lamaan furmaata fiduu danda’u jedheen amana.
Karaan tokko akka jaarsummaa itti warra waldhaban walitti fiduu dhaan waliin akka haasa’an godhuu dha. Kanaan dura yaaliin akkanaa godhamee fi godhamuu baachuu yoon sirriitti beekuu illee baadhe kan amma ammaa itti godhame quubsaa natti hin fakkaatu.
Karaa lammaffaan warri barumsa ol aanaa qaban gara garaa walitti dhufaniimarii hunda qabataa tokko (forum) dhaabuu dhaan kana keessatti waan hundaa qorachuu fi xinxaaluu dhaan rakkoolee jiraniif furmaanni akka argamu godhuun ni dana’ama. Waayee akkanaa kana hojii irra oolchuun ulfaataa yoo ta’e illee tattaafiin otuu godhame kanuma milkaa’uu danda’u natti fakkaata.
Mariin akkanaa kun dhibdeelee qabsaa’ota jidduutti uumamaniif furmaata argachuu duwwaa otuu hin taane qabsuma keenya kan Bilisummaa fi Walabummaa kana iyyuu gadfageenyaan xinxaaluu dhaan; karaa, tooftaa fi tarsimoo dafanii galii booddee dhaan nu ga’an irratti waliin dubbachuu dhaaf ga’ee guddaa gumaachuu danda’a jedheen amana.
Karaa, tooftaa fi tarsiimoo gara garaa (different options) qoratanii, walitti akeekanii ilaalanii kana keessaa isa gaarii fi cimaa (preferable option) irratti walii galteen godhamee akka daandii kanaan qabsoon cimu godhuun barbaachisaa dha.
Karaa biraatiin ammo mariin hunda qabataan (forum) akkanaa kun warra barumsa ol aanaa qaban duwwaa otuu hin ta’in Oromoota naannoo fi kutaa Oromiyaa hunda keessaa fi amantii gara garaa irraa dhufan kan walitti qabu yoo ta’e caalaatti bu’aa guddaa tokko agarsiisuu danda’a.
Rakkooleen har’a bakkee tokko tokko itti mul’achaa jiran ykn mul’achuuf malan: firoomaan, gandaan, naannoo dhaan, kutaa dhaan akkasuma illee amantii dhaan wal qoqqoduun kun marii akkanaa kana keessatti furmaata argachuu danda’u. Kana duwwaa miti, mariin akkanaa yoo dhaabbate waa baay’ee tu hojjetamuu danda’a. Afaan keenya illee akka qulqullaa’uu fi guddatu godhuuf(waayee kanas yeroo biraan itti deebi’a) mariin akkanaa barbaachisaa dha.
Barruu kiyya kan har’aa otuun hin xumurin dura dhaamssi gabaabaan ani Oromoo hundaafuu dabarsuu barbaadu: hundi keenyaa rakkoo irratti rakoo biraa fiduu dhiifnnee rakkoo qabnuuf furmaata argachuu dhaaf akkasumas qabsoo Bilisummaa fi Walabummaa cimsuu dhaaf qaama rakkoo otuu hintaane qaama furmaataa (part of solution) ta’uu tu nurra jira. Wanni hojjetamu baay’ee tu jira. Kanaaf of qopheesuu dha. Har’a waan dandeenyu fi waan nurraa eegamu yoo hin goone (otuu hin godhin hafnne) booda (itti) gaabbina.
Amma walitti deebinutti nagaan turaa, fayyaa ta’aa.
Abdii Boruu


text:
Dhukaasa Iraan Misaa’eela Baalistiikiin gaggeessite magaala Iraaq gama kaabaa kan taatee Irbil haleelee jira.caasaalee naannoo uumanni jiraatu hangi tokko kan miidhae yoo ta’u lubbuu namaa irratti balaa geesisee hin qabu jedhamuun hogganoota siyaasaa kanneen Iraaq keessaa biraa qeeqa hordoofsisee jira.
Haleellaa misaa’eela Baalistiik 12 kan erga dhiyee booda gaggeeffame kanaaaf waardiyyaan warraaqsaa kan Iraan rawwachuu isaa kan fudhate yoo ta’u, iddoon sun lafa warri Israa’eel itti shiiran fi tarsimoo qabeetti taate kan magaalaa Kurdootaa keessajirtu jechuun ibsa baase.
Filannoo paarlaamaa dhiyeenya kana gaggeeffameen barcuuma hedduu kan injiifate paartiin hogganaa amantii warra shiyaa kan Muqtaadaa Al Saadir ibsa baaseen, mootummaan Tokkummaa mootummootaa fi Ambaasaaddara Iraaniif xalayaa mormii barreessuun haleellaan akkasii gara fuula duraatti akka hin dabalameef mirkanii haa gaafatu jedhan.
Xinxaltonni akka jedhanti, Saadiir balaaleeffannaa bira darbuun jecha cimaa dhageesisuun kun, paartileen siyaasaa Iraan deggertu filannoo paarlaamaa dhiyeenya Kanaan waan injiifatamiif jecha Iraan biyya boba’an badhaatee keessatti bekkamtiin qabdu gad bu’aa adeemuu agarsiisa jedhu.


text:
TVOMT Gaafif Deebii Obboo Odaa Xasee Waliin Haala QBO Yeroo Ammaa laalchisee waliin taasise…Read More »
A REASONABLE DOUBT – The Case of Abyssinian Elite’s Political Culture and Oromo Collaborators
By Galmo Mulataa A Tradition and culture are determiners of people’s behavior. They are key factors that shape a given society’s behaviour. If you know …Read More »
Ee! Of jajjuu manni karaarra!
Obbo Jawar, haala warra ODF/EDF irratti xiinxala gooteef galatoomi. Mata dureen kee dhugaa dha. “Muka jallaa diriirsuun osoo qacaleeti.” Duuba, warri silaa kuni itti …Read More »
JAARSA AKKA JAARE E, JAAMAA AKKA JAAME WALLAALE CAALAA WANTI NAMA RAKKISU HINJIRU JEDHA.
Message: O.Leencoo Lataa, Diimaa Nogoo faa namuu ganna, /hangafummaa fi lafa bultiin/ akkuma aadaa hawaasa Oromootii akka jabaa ulfeessa. Ammallee akka lammii Oromoo biraa rakkoon …Read More »
MURNA AFANFAAJJII
Sab-boonaa-sab-boontuu, kan dubraa-dardaraa Manguddoo Oromoo, hawwanii fi dhiiraa Mee yaadhaa dhiroo seenaa bara dheeraa Hangudaay gabbataan lafa daabbaa mayraa Waan kale nu goote, manguddoon …Read More »
Interview with Jawar Mohammed – SBS Amharic.
Democracy activist Jawar Mohammed talks about the role and contributions of the Oromo political organizations to the Oromo people.Read More »
KAAYOO OROMOO FAALLEYSUUN HIN DANDAYAMU
Ibsa KY- ABO Gaafiin Oromoo gaafii abbaa biyyummaati malee gaafii mirga lammummaa Tophia kadhachuutii miti. Oromoon wanni qabsaawuuf biyya humnaan weeraramee boortaadhaan irra fudhatamte harkatti …Read More »
Of jajjuu manni karaa irra: Deebii barruu mata-duree “muka Jallaa Diriirsuun osoo qacalee ti” jedhu jalatti obboo Jawaar S. Mohammed Barreesseef
Mata duree “Jallaa Mukaa Diriirsuun Osoo Qacalee ti” jedhu jalatti barruu obboo Jawaar barreesse dubbisee jira. Obboo Jawaar fakkeessuu yaalus, barruun isaa waca ykn …Read More »
Referendum and election – the real benchmarks for democracy in Ethiopia
I read today that a new Oromo political organization was formed in the U.S. these days, called Oromo Democratic Front (ODF). I understand that this …Read More »
MUKA JALLAA DIRIIRSUUN OSOO QACALEETI
Tattaaffiin rakkoo qabsoon Oromoo mudatte furuudhaaf akka matayyaattiis tahe akka gurmuutti godhamaa jirtu mara jajjabeessuun barbaachisaadha. Carraaqqiin garasiin godhamtu garuu, tan rakkoo jirtuuf furmaata argamsiiftu …Read More »


text:
Mooraa yunivarsitii OHIO keessa haalli jiru tasgabbaa’ee jira.
Baatii darbe Abdul Razaak Alii Artaan namoota lukaan deeman konkolaataan rukutee san booda haalbee dhaan nama waraane. Kanneen miidhaan irra ga’e lubbuun hafaniiru. Poolisiin garuu Artaaniin bakkkuma sanatti itti dhukaasuun ajjeese.
Artaan baqataa lammii Somaaliyaa bara 2014 keessa maatii isaa waliin gara Ameerikaatti godaane.
Ynivarsitii biyyattii beekamaatti utuu hin darbin dura Kollejii naannoo jiru irraa qabxii ol aanaa argachuun eebbifame.
Horsed Noha, Masjiida Abubakar Assidiq irraa akka jedhanitti addunyaa lama kan amantiin Islaamaa akka carraa ta’ee garee cicihtootaa lamatti qoode keessa jiraanna. ISIS fi michoota isaa fi garee kaan kan jibbiinsa Islaamaan guutame jedhan.,
Masjiiduma kana irraa Mohamud Mohammed immoo biyya kana keessa waggoota 25n jiraadhe. Kanaaf nuti lammiiwwan Ameerikaa ti. Garuu nuti Musliima. Akka namoota ardii ka biroo irraa dhufeetti ilaalamuu hin qabnu. Nuti uumama adda biraa miti. nuti lammiiwwan biyya kanaa ti jedhan.
Robert Fitrakis abukaatoo maatii Artaan sodaan guutamanii ti.
Kan haaraa presidentummaaf filataman Trump haasaa dhageessisan ilaalchisee sodaa guddaatu jira. Sodaa hammaa ba’aan waan jiruuf jecha kaameeraan fuula isaanii mul’isuu isaanii illee hin beeku jedhaniiru.
Hawaasa Somaaliyaa magaalattii irraa Hassan Omar Dhere biyyattiin nagaa akka taatuu hawaasi isaanii ka deggeru ta’uu waadaa seenan.
Humnootii nagaa eegsisan waliin hojjechuuf fedha qabna. Mootummaa naannoo keenya, bulchaa magaalaa keenyaaf mara waliins hojjechuu feena jedhu.
Kolombos US keessaa baay’inni lakkoobsa lammiiwwan Somaaliyaa itti heddummaatu lammataa haa ta’u iyyuu malee bakka uummanni itti heddummaatetti sagaduuf sodaa qaba jechuu dhaan Artaan dhiyeenya dubbatee ture. Angawoonni Masgiida naannoo mana jireenyaa maatii isaa jiran Artaan hagas nama beekamu miti jedhanis, kanneen biroon immoo gocha dargaggeessa Kanaan kanneen birootti murteessu yaaddoo jedhu qabu.


text:
Amaloota Gabroota Ar-Rahmaan-Kutaa 2
Kutaa darbe keessatti amaloota gaggaarii gabroota Ar-Rahmaan ilaalle jirra. Isaan warra amaloota hundarra baay’ee gaariin of faayaniidha. Amaloota kanniin keessaa lama ilaalle turre. Isaaniis, yeroo dachii irra deeman haala salphaa fi tasgabbiin kan deemaniidha. Yommuu wallaaltonni dubbii badaa isaanitti dubbatan, dubbii gaarii isaanitti deebisuun nagaha kan ta’aniidha. Of tuulu fi dubbii fokkuun isaan irraa hin mul’atu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa warroota kana keessaa nu haa taasisu jechaa amaloota itti aanan haa ilaallu:
“[Isaan] Gooftaa isaaniitiif sujuudaa fi dhaabbataa kanneen bulaniidha.” Suuratu Al-Furqaan 25:64
Amaloota zaahiraa (ifaa) gabroota Ar-Rahmaan keessaa tokko hojii hundarra guddaa qaaman hojjatamu kan ta’e salaata eegudha. Fardiis ta’e sunnah sirnaan salaatu. Keessummaayyu, salaata sunnaa keessaa salaata halkaniitti sirritti jabaatu.
Akka lugaatti Sujuuda jechuun gadi of qabuudha. Salaata keessatti immoo sujuudni kallacha, harka lamaan, jilbaa fi fiixee miilaa lafa tuqsiisudha. Sujuudni qaamaa kuni Rabbii olta’aaf gadi of qabuu daangaa ol’aanaa irra gahee agarsiisa. Salaata keessatti dhaabbannaan maal akka ta’e hundi keenya ni beekna.
Kana booda ibsi aayah kana ta’a: amaloota gabroota Ar-Rahmaan keessaa, halkan isaanii keessatti Gooftaa isaanii gabbaruuf hojii biroo dhiisu. Rabbii qofaaf sujuuda baay’isuun, Isa qofaaf dhaabbachuun, arraba, qalbii fi yaada isaanitiin Rabbiin yaadachuu fi faarsuun tahajjuda godhu. Faaruu Isaatiin Isa qulqulleessu, sodaa fi kajeellaan Isa kadhatu, azaaba Isaa ni sodaatu, mindaa Isaa ni kajeelu. Qur’aana keessatti:
“Cinaachi isaanii ciisicha isaanii irraa fagaata. Sodaa fi kajeellaan Gooftaa isaanii ni kadhatu, waan isaaniif kennine irraas ni baasu. Waan isaan hojjataa turaniif jecha akka mindaatti gammachuu ijaa irraa waan isaaniif dhokfame lubbuun tokkoyyuu hin beektu.” Suuratu As-Sajdah 32:16-17
Cinaachi ykn dirri isaanii, bakka rafan irraa hirriba mi’aawa keessaa gara wanta caalatti mi’aawa ta’etti ka’u. Wanti isaan biratti garmalee jaallatamaa fi mi’aawa ta’e salaata halkanii (salaatu leyli) fi Rabbii olta’aa waliin maqoo dhaabbachuudha. Kanaafi, ni jedhe, “Gooftaa isaanii ni kadhatu” kana jechuun faayda addunyaa fi Aakhirah akka isaaniif fidu fi wanta miidhaa qabu akka isaan irraa deebisu ni kadhatu. “Sodaa fi kajeellaan” kana jechuun adabbii Isaa sodaachuu fi rahmataaf mindaa Isaa kajeelun Isa kadhatu.
Gabroonni Ar-Rahmaan Gooftaa isaanii qofaaf gabroota ta’uu. Ibaada keessatti homaa Isa waliin hin gabbaran. Dhugummaa fi Ikhlaasan gadi of qabuu daangaa ol’aanaa irra gahe Isaaf of gadi qabu. Yommuu halkana’uu, carraa Gooftaa isaanii waliin kophaa ta’uu ni saammatu. Isa qofaaf sujuudaa fi dhaabbataa bulu. Fedhii lubbuu isaaniitiif hin bulan. (Fkn, TV, Filmi, badii, oduu faaydi hin qabne fi kkf irra hin bulan).
Gabroonni Ar-Rahmaan halkan isaanii Gooftaa isaanitiif godhu. Kana jechuun haala sujuudaa fi dhaabbannaa irra ta’aniin Gooftaa isaanii gabbaraa bulu.
Akkuma beekkamu, walakkaa halkanii keessatti salaanni gabrichi Rabbii isaa waliin kophaa ta’uun salaatu, Rabbiif dhugaa ta’uu fi hojii qulqulleessutti dhiyoodha, na argaa fi na dhagahaa irraa immoo fagoodha.
Gabroonni Rahmaan dukkana halkanii keessatti, gara Rabbii qajeeluun yeroo isaanii dabarsu.Isa qofa gabbaru, homaa Isa waliin hin shaarrakan. Sababni isaas, dukkana halkanii keessatti Rabbiin gabbaruun na argaa fi na dhagahaa ykn addunyaa irraa waa barbaadu irraa kan fagaate ta’uu ni beeku. Ammas, dukkana halkanii keessatti Rabbii olta’aa gabbaruun qalbii isaaniitiif gammachuu, nafsee isaanitiif tasgabbii, sammuu itti yaadanii fi arganiif ifa, humna keessa isaaniif chaarjii akka ta’e ni beeku. Wantoota garmalee qaali ta’an kanniin Rabbii olta’aaf ibaada qulqulleessu, Isaaf of gadi qabuu fi Isa faarsun malee hin argatan.
Gabroonni Ar-Rahmaan qajeelcha Kitaaba Rabbii fi sunnah Ergamaa isaatiin, akkasumas, mi’aa iimaanaa isaanitiin, mi’aa ibaadaa hojjataniin, mi’aa Rabbii waliin kophaa ta’uu fi maqoo dhaabbachutiin kana ni beeku.
Gabroota Ar-Rahmaan keessatti amalli halkan sujuudaa fi dhaabbataa buluu haa mirkanaa’u malee halkan guutuu hirriba malee buluun isaan irratti dirqamaa miti. Kana irra hanga danda’an halkan irraa ni salaatu. Rasuulli (SAW) hogganaa gabroota Ar-Rahmaani fi sadarka ol’aanaa irra jiru yommuu ta’u, Rabbiin halkan guutuu akka salaataa buluu dirqama isarratti hin goone. Kana irra, halkan irraa hanga ta’e akka salaatu ajaje. (Ilaali suuratu al-Muzzammil 1-5)
Bu’aa Salaanni Halkanii qabu
Irranatti bu’aa salaata halkanii tuttuquuf yaalle jirra. Mee Qur’aanaa fi hadiisa irraa itti haa dabballu. Qur’aana keessatti:
“Dhugumatti, ka’uumsi halkanii [arrabaa fi qalbii] wal simachiisutti irra jabaa fi dubbiifis irra qajeelaadha.” Suuratu Al-Muzzammil 73:6
“Dhugumatti, ka’uumsi halkanii” kana jechuun hirriba booda yeroo halkanii salaatun[1], “[arrabaa fi qalbii] wal simachiisutti irra jabaa fi dubbiifis irra qajeelaadha.” Kana jechuun Qur’aana qara’uu fi hiika isaa hubachuuf guyyaa caalaa halkan yaanni fi niyyaan walitti sassaabamu. Sababni isaas, guyyaan waqtii namoonni faffaca’an, sagaleen itti baay’atuu fi yeroo galii jireenyaa itti barbaadataniidha.[2] Guyyaa caalaa yeroo halkanii arrabaa fi qalbiin walitti galuu (wal simatu). Kana jechuun wanta arrabaan jedhan qalbiidhaan ni hubatu, itti xinxallu. Qalbiin yeroo halkanii na argaa, fedhii lubbuu, jeequmsa fi kkf irraa duwwaa ykn bilisa waan taatuf wanta arrabaan jedhan sirritti hubatan.
“dubbiifis irra qajeelaadha.” Kana jechuun sammuun waan qulqullaa’uuf, nafseen waan tasgabboftuuf, naannoon iyyansa sagalee fi jeequmsa irraa waan qabbanaa’uuf guyyaa caalaa halkan Qur’aana dubbiisuuf, zikrii fi du’aayi gochuuf sirrii fi gadi dhaabbataadha. Guyyaa caalaa namni yeroo halkanii yommuu Qur’aana qara’uu qajeelche sirnaan qara’a. Yommuu du’aayi godhus du’aayi jecha qajeelaa fi kadhaa hundarra gaarii fi kabajamaa of keessaa qabuun du’aayi godha (kadhata). Akkasumas, namni yeroo halkanii wanti isa jeequ fi yaada isaa bittineessu waan hin jirreef yommuu du’aayi godhu xiyyeefannoo fi yaada isaa sassaabuun godha. Kuni immoo du’aayin akka qeebalamtuuf sababa guddaa ta’a. Namni yaanni fi xiyyeefannoo isaa bittinaa’e osoo jiru du’aayi godhuu fi namni xiyyeeffannoo fi yaada sassaabun du’aayi godhu wal-qixaa?
Sadarkaa salaata halkanii (leyli) ilaalchisee hadiisonni baay’een Nabiyyii irraa dhufanii jiru. Isaan keessaa:
“Salaata Fardii (dirqamaa) booda salaanni hundarra caalu salaataa halkaniiti.” Sahiih Muslim 1163
“Salaata halkanii qabadhaa. Inni (salaanni halkanii) bartee namoota gaggaarii isin duraati, karaa gara Gooftaa keessanii itti dhiyaattaniidha, hamtuuf kaffaaraadha, badii irraa nama dhoowwa.” Jaami’u At-Tirmizii 3549
Dubbiin erga akkana ta’ee mee minda warra salaata halkanii salaatan haa ilaallu.
“Dhugumatti, Muttaqoonni Jannataa fi burqaalee keessa ta’u. Wanta Gooftaan isaanii isaaniif kenne fudhachaa. Dhugumatti, isaan san dura toltu hojjattoota turan. Halkan irraa xiqqoo qofa kan rafan turan. Obboroo isaan araarama kadhatu. Qabeenya isaanii keessa kadhataa fi hiyyeessa hin kadhanneef haqatu jira.” Suuratu Az-Zaariyaat 51:15-19
Muttaqoota jechuun warra qalbii isaanitiin amananii hojii itti ajajaman hojjatanii fi hojii irraa dhoowwaman dhiisun azaaba (adabbii) Rabbii irraa of eeganiidha. Warra kuni azaaba irraa erga of eeganii, “Jannataa fi burqaalee keessa ta’u” Guyyaa Murtii Jannata keessa seenun burqaa aannanii, bishaanii, dammaa fi farshoo mi’aawaa nama hin macheessine irraa ni dhugu. “Wanta Gooftaan isaanii isaaniif kenne fudhachaa.” Qananii gosa adda addaa Rabbiin isaanii isaaniif kennee irraa fudhachaa Jannata keessa gammachuu fi mirqaansuun jiraatu.
“Dhugumatti, isaan san dura toltu hojjattoota turan.” Kana jechuun Qananii Jannataa kana gahuun dura ganda addunyaa keessatti toltuu hojjattoota (muhsiniin) turan. Toltuun (ihsaanni) waa lama of keessatti qabata: 1ffaa- Ibaadaa bareechisanii sirnaa fi qulqullinnaan hojjachuu-Osoo Isa arguu baataniyyu akka waan Rabbiin arganitti Isa gabbaru. 2ffaa-gabrootta Rabbiitti tola oolu-kan akka qabeenya isaaniif kennu, beekumsa isaan barsiisu, isaan gorsuu, toltutti ajajuu fi badduu irraa dhoowwu, fi kanneen biroo… Inumaa jecha gaarii fi laafaa ta’e dubbachuun, namoota of jalatti bulchanitti fi beelladaaf tola oolun ihsaana (toltu) keessa seena.
Gosoota ihsaanaa gurguddoo keessaa tokko halkaniin salaata salaatudha. Salaanni kuni ikhlaasa kan agarsiisuu fi yeroo halkanii kana keessatti arrabaa fi qalbiin walitti galaniidha. Kanaafi itti aanse ni jedhe, “Halkan irraa xiqqoo qofa kan rafan turan.” Kana jechuun hirribni isaanii kan halkanii xiqqaadha. Halkan irraa hamma caalu salaatun, Qur’aana qara’uun, zikrii fi du’aayi gochuudhaan Rabbiin gabbaruun dabarsu. Irra caalaa halkanii ni salaatu.
“Obboroo isaan araarama kadhatu.” Obboroon waqtii fajrii dura jiruudha. Salaata isaanii hanga obboroo dheeressuun ergasii dhumarratti Rabbiin araarama kadhatu.[3] Badii dabarsanii fi hanqinna isaaniitiif araarama kadhatu. Araarama jechuun Rabbiin dogongora namaaf dhoksuu, badii namarraa haaqu fi gara fuunduraatti nama adabu dhiisudha. Kanaafu, araarama kadhachuu (istighfaara) jechuun akka Rabbiin subhaanahu badii fi hanqinna namaaf haguugu fi haaqu ergasii sababa badiitiin akka nama hin adabne Isatti warwaachudha. Yeroon obboroo kuni yeroo hundarra gaarii araarama itti kadhataniidha.
“Qabeenya isaanii keessa kadhataa fi hiyyeessa hin kadhanneef haqatu jira” Kana jechuun toltuu hojjattoonni (muhsiiniin) qabeenya isaanii keessatti nama kadhataa fi hin kadhanneef qooda godhan. Qabeenya isaanii irraa nama kadhataaf ni kennu. Akkasumas, hiyyeessa hin kadhanneefis ni kennu.
Yeroo Salaata Halkanii
Salaanni halkanii (Salaatu leyl ykn qiyaamu leyl) Ishaa’i boodarraa jalqabee hanga fajrii itti fufa. Ergamaan Rabbii (SAW) jalqaba halkanii, walakkaa halkanii fi dhuma halkanii keessa salaataa turan. Ergasii dhuma halkanii salaatu irratti gadi dhaabbatan.[4]
Akkaataa itti salaataan
Salaanni leyli akkuma salaata taraawitti salaatama. Raka’aa lama lama salaatanii ergasii witrii salaatun xumuran. Osoo raka’aa muraasalleen ta’ee bu’aan salaata halkani nama jala darbuu hin qabu. Raka’aa 11 salaatun dirqamaa miti. Hanga danda’an raka’a 3, 5, 7, 9 ykn 11 salaatun ni danda’ama.
Warri Halkan salaatanii fi hin salaanni wal qixaa? Sababa Maalitu kuni akka saalatu, kaan immoo akka hin salaanne taasisee? Qur’aana keessatti ni jedha:
“Sila inni Aakhirah sodaachuu fi rahmata Gooftaa isaa kajeeluun yeroo halkanii sujuudaa fi dhaabbataa [Rabbiif] ajajamu [akka nama kana hin hojjanneeti?]. Jedhi, “Sila isaan beekanii fi isaan hin beekne wal qixxaatu?” Dhugumatti kan gorfamu warra sammuu qaban qofa.” Suuratu Az-Zumar 39:9
Sila namni adabbii Aakhirah sodaachuu fi Rahmata Gooftaa isaa kajeeluun yeroo halkanii sujuudaa fi salaataaf dhaabbataa bulu akka nama kana hin hojjanneeti? Kana irra, namni adabbii Aakhirah sodaachuu fi Rahmata Gooftaa isaa kajeeluun halkan hin salaanne, halkan isaa tapha ykn badii hojjachuun dabarsa. Yookiin halkan irraa sa’aati muraasa salaatu osoo danda’u halkan guutuu rafaa bula. Namni jalqabaatii fi namni lammataa wal qixaa?
Garuu sababa maalitu nama garii Aakhirah sodaachuu fi Rahmata Gooftaa isaa kajeeluun halkaniin salaataa akka bulu, garii immoo akka hin salaanne taasisaa? Tarii sababni kanaa, namni jalqabaa ni beeka. Kana jechuun beekumsa waa’ee Rabbii olta’aa, qananii fi adabbii Guyyaa Qiyaamaa fi kan biroo ilaalchise argachuuf ni carraaqa. Kan lammataa immoo hin beeku, kana jechuun beekumsa Islamaa argachuuf hin carraaqu. Kana irra, beekumsa irraa ni garagala.
Kanaafu, gaafin warroonni beekanii fi warroonni hin beekne wal qixa akka hin taane amansiisu haa ka’u: “Jedhi, “Sila isaan beekanii fi isaan hin beekne wal qixxaatu?” Deebiin isaa: Ifaan ifatti wal hin qixxaa’an.
Dansaadha: namoonni gariin maaliif gorfamuun beekumsa barbaaduf carraaqu? Gariin immoo maaliif hin gorfamne? kanaaf beekumsa argachuuf hin carraaqan. Deebiin isaa: warri gorfaman namoota sammuu waa hubattu fi badii irraa nama dhoowwitu qabaniidha. Kanaafu sammuu akkanaatin ni gorfaman: “Dhugumatti kan gorfamu warra sammuu qaban qofa.” (Kana jechuun ragaalee Rabbii ilaale kan ittiin gorfamuu, ragaalee kanniinitti xinxallee ergasii karaa qajeelaa hordofu warra sammuu qaban qofa. Asitti sammuun-aqlii waa hubatuu fi waan badaa irraa nama dhoowwudha. Kanaafu, beekumsa fi ragaalee Rabbiin irraa dhufe hubachuun kan hordofuu fi waan badaa irraa of qabu warra aqlii qaban qofa.)
Gaafi “Sammuun (aqliin) namoota hin gorfamne eessa dhaqee?” jedhuuf deebiin isaa keeyyatoota Qur’aanaa biraa keessatti dhufee jira. Keeyyattoonni kunniin sababni warroonni kuni hin gorfamneef “dhiibbaa nafsee” akka ta’e ifa godhu. Dhiibbawwan nafsee keessaa isaan gurguddoon: of tuuluu, badii hojjachuuf dharra’uu, addunyaa ariifattuu fi gabaabdu tana jaallachuudha.[5] Dhiibbawwan nafsee kanaan sammuun (aqliin) isaanii ni haguuggame. Kanaaf, adabbii Aakhirah sodaachuu fi rahmata Rabbii kajeeluun Isaaf hin ajajaman. Kana irra, addunyaa filatan, hasaasa sheyxaanaa ni hordofan.
Guduunfaa
✏Amaloota gabroota Ar-Rahmaan keessaa tokko salaata halkanii irratti ni jabaatu. Garuu warri kuni salaata halkanii irratti kan jabaataniif salaata dirqamaa (fardii) ta’an sirnaan erga salaataniidha. Salaata fardii shanan osoo hin salaatin akkamitti salaata halkanii salaatu danda’uu?
Salaanni halkanii faaydaalee baay’ee qaba. Isaan keessaa:
✏Halkan yeroo tasgabbii waan ta’eef yeroo qalbii fi arrabni wal simataniidha, Qur’aana sirnaan itti dubbisanii fi hubataniidha.
✏Salaanni halkanii badiin akka namarraa haxaawamuuf sababa ta’a. Badiin namarraa yoo haxaawame immoo ba’aan namarraa hir’ata. Kanaafu, jireenya keessatti tasgabbii argatan.
✏Hojii ibaada biroo hojjachuuf, iimaana irratti gadi dhaabbachuu fi badii irraa of qabuuf salaanni halkanii humna cimaa namaaf ta’a. Sababni isaas, salaanni halkanii na argaa fi na dhagaha irraa waan fagaateef Rabbii olta’aa irraa gargaarsaa fi eeggumsa argatan.
✏Kanneen armaan olii hunda hojjachuu fi itti fufuuf beekumsa argachuuf carraaqu barbaachisa. Namni akkuma beekumsa dabalatuun sadarkaan isaa olka’aa fi hojii gaggaarii baay’isaa adeema.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Sa’dii-fuula-1054
[2] Tafsiiru Ibn Kasiir-7/407
[3] Tafsiiru Sa’dii-fuula 954, Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-13/233-234
[4] Sifaatu Ibaadu Rahmaani-11-13, Abdurazzaaq AbdulMuhsin Badrii
[5] Qawaa’idu Tadabburil amsali li-kitaabillahi azza wa jalla-fuula 79-80, Abdurahmaan Hasan Habanka
Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-jiildi 6, fuula 616-618