text:
Muummichi Ministeeraa Dr Abiy Ahmad guyyaa har’aa mana maree bakka bu’oota Ummataatti argamuun, baniinsa Paarlaamaa irratti kallattii mootummaa Ityoophiyaa ilaalchisee haasaya torbee dabre Prezdaant Dr Mulaatuu Tashoome mana mare lamaaniif godhe irratti, gaafii miseensoota paarlaamaa irraa dhiyaateef deebisaa kennee jira.
Miseensonni mana mareetis Nageenya, Baqattummaa, olaantummaa seeraa kabajsiisuu fi haala itti fayyadama miidiyaa dabalatee dhimmoota adda addaa heddu irratti gaafii dhiheessanii jiru.
Mummichi ministeeraa Dr Abiy Ahmed dhiheenya kana waraanni hidhate gara masaraa mootummaa dhaquu ilaachisee ibsa kenneen, kaayyoon loltoonni garas deemaniif jijjiirama biyya keessatti muldhataa jiru gufachiisuuf tahuu beeksise.
Dr Abiy yeroo sanitti ibsa miidiyaalee kenne irratti, “waraanni mootummaa sababni gara masaraa dhaqeef gaafii mindaan walqabate dhiheeffatuuf” jechuun ibsuun isaa ni yaadatama. Haa ta’u malee ibsi gaafa duraa sun muddama biyyattii keessa ture qabbaneessuudhaaf tooftaa fayyadame tahuu hime.
Odeeyfannoo walqabateen, mannii mare bakka bu’oota ummataa walgahii guyyaa har’aa kanaan obbo Taaggasaa Caffoo Afa Yaa’ii mana mariichaa godhuun filate. Afa Yaa’iin duraanii aadde Mufariyaat Kaamil ministeera Nagayaa tahuun muudamuu isii hordofuun taayitaa afayaa’ii gad lakkisuun isii ni yaadatama.


c: text/html

text:
Sodaa nageenyaaf jecha maqaan isaanii akka hin tuqamne kan gaafatan lammii Qucaa ti kan jedhan namni tokko uummatichi gaaffii eenyummaa gaafachuu erga jalqabee waggoota lakkoofsiiseera jedhan.
Bara 2005 qabee gaaffii kana dhiyeessaa kan ture ennaa ta’uu deebiin isaa garuu ajjeechaaf miidhaawwan ka biroo hedduu ta’uu dubbataniiru. Har’as raawwatamaa jira kan jedhan jiraataan kun Yeroo ammaa gaaffii kana dhaabuu diddan jechuu dhaan bakka bu’oota uummataa hidhaa jiru.
Akkaataa hidhaan kun itti raawwatamus seera biyyattii karaa eegeen miti jedhu. akka isaan jedhanitti angawoonni mootummaa ka naannoo Sanaa nama ofii isaanii jibbaniif uummata naannoo waliin nama walii galuu fi dhageettii qabu, abbaan murtii tokko waraqaa irratti mallatteessee nama kamiinuu ajaja hiisisuu danda’u agarsiisanii nama hidhu jedhu jiraataan kun.
Kanneen hidhamaniifis ajaja mana murtii hin dhiyeessan jedhan. Kan hidhaa dhaa wabii dhaan gadhiisaman obbo Mengisutuu Gebeyehu haala itti hidhaman ennaa ibsan ani kan ani hidhame gaaffii eenyummaa uummata qucaa ilaalchisee mana maree Federeeshinii biraa xalayaa fidde jedhamuu dhaani.
Waa’ee eenuymmaa kana ilaalchisee uummata kakaasta, maallaqa walitti qabda jedhanii na hidhan. Yakkaan shakkameera, Federeeshinii irraa mootummaa naannoof xalayaa barreeffame waan harkatti argameef, waan du’aa kan gaaffii mootummaan deebii itti hin kennine kaase jechuu dhaanan hidhame jedhan.
Haala Kanaan erga qabamanii booda poolisiin haala isaa qorachuuf guyyoota 14 gaafate jedhan. Poolisiin mana murtiif ibsa kenneen qorannaa sana yeroon waan hin xumurreef manni murtii wabii dhaan kan isaan gadhiise ta’uu illee dubbataniiru. Bulchaan aanaa Sanaa obbo Deemaa shaaraa hidhaan kun maaliif akka ta’e gaafatamanii namni hidhame hin jiru jechuun haalan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ministirri dhimmaa alaa Yunaayitid Isteets Antoonii Bliinken , teessoo dhaabbata mootummootaa gamtoomanii Niwu Yoork keessatti ministiroota dhimmaa alaa biyyoottan Afrikaa waliin marii taasisaniiru.
Marii kana irratti kan hirmaatan Minstiroota dhimma alaa,Dimokiraatiik Repabliikii Koongoo, masir, Gaaboon, Gaanaa, Keeniyaa, Mooriitaaniyaa, Naajeeriyaa, Afrikaa kibbaa,Zaambiyaa fi Seenegaal akka ta’an beekameeraa.
Walgahii kana irratti dhaabbataa mootummootaa gamtoomaniitti, ambaasadara yunaayitid Isteets kan ta’an Liindaa Toomas Giriinfiild kana argama yemuu ta’u, ijoowwan marii kana keessa waa’een wabii midhaan nyaataa lamiilee Afrikaa isa tokko akka ta’e gabaasameera.
Walgahii kana irratti kan dubbatan Antoonii Bliken, hanqinii midhaan nyaataa Afrikaa haala jijjirama qileensaatiin kan ka’ee hongee muudateen, sababa Koovidiin kan ka’e akkaatan mi’aawan jireenyaaf barbaachisa ta’n raabsuu waan daanqameef, akkasumas, weerarrii Raashaan Yuukreen irratti taasifte rakkinaa uumuu isaa irraa kan ka’e ta’uu isaa ibsaaniiru.
Yunaayitid Isteets fi rakaaleen gargaarsaa sadarkaa adduunyaa rakkina midhaan nyaataa afriikaa muudatee furuudhaaf akka hojjatan Bliinken dubbachuu isaanii dubbi-himaan ministeeraa dhimma alaa Yunaayitid Isteets Niid Praayis ibsa kennaniin beeksisaniiru.


text:
Waraana Liibiyaa: Ergamaan UN kan Liibiyaa biyyoonni biroo harkasaanii biyyattiii keessaa akka baafatan gaafate
Ergamaa UN Liibiyaa kan ta'an Ghassan Salamé wal waraana Liibiyaa keessa jiru keessa biyyoonni biroon harkasaanii keessa galfachuu dhaabuu qaban jedhan.
Jala-bultii marii nageenyaa Barliin keessatti taasifameen Obbo Ghassan Salamé akka jedhanitti deeggartoonni garee adda addaa waraanichi "marsaa hamaa" akka qabaatu taasisaa jiran jedhan.
Obbo Salamé jaarsummaa dhimichaatiif fedhii akka qaban BBC'tti himaniiru.
Kunis waraana hamaa ji'oota sagaliif Janaraal Kaaliifa Haaftarifi loltoota mootummaa UN irraa deggarsa argatu jiddutti taasifamee booda kan isaan akkas jedhan.
Jalqaba ji'a kanaa keessatti garee Jan. Haaftariifi Mootummaa jiddutti waliigalteen akka uumame himamee ture.
Gareen lameenuu diiggamuu waliigaltichaatiifi haleellaa walirratti banuu dhiisuu dhabusaaniitiif wal qeequ.
Gaafa Sanbataa loltoonni Jan Haaftar bobo'aa ulaa galanaa Liibiyaarraa gara alaatti ergamu cufaniiru. Gochi kunis bobo'aa biyyattiif galii guddaa galchuu balaarra buusuudhaaf.
Ghassan Salamé maal jedhan?
BBC waliin gaaffifi deebii kan taasisan Ghassan Salamé qaamolee idil-addunyaa garee waraanaa maallaqaan, meeshaa waraanaa, diinagdeefi gargaarsa kallaatiidhaan taasisan dhaabuu qabu jedhaniiru.
Gaheen biyyoota biroo waranaaa kana keessatti qaban yeroo dhihoo as xiyyeeffannoo argateera.
Kunis Tarkiin seera loltooshee gara Liibiyaa erguun mootumaa deeggaruu baafte booda dubbii ijoo ta'eera.
Gareen waraana Jen Haaftar biyyoota akka Raashiyaa, Igipt, Sawudii Arabiyaa, UAEfi Joordaan deeggaraa turte.
Walgahiin kunis garee lameenuu biyyoota alaa waliin, UNfi qaamota idil addunyaa biroofi pireezidaant Puutiinifi pireezidaant Tarkii Reesiip Erdoogaan bakka jiranitti gara tokkotti fida.
Obbo Salamé BBC'tti akka himanitti rakkoo kana furuuf waliigalteen siyaasa gariidha jedhan. Sababni isaas Liibiyaa biyya bal'oo, eenyummaa jabaa kan qabdu, namoonni hidhatan hedduminnaan kan jiraaniifi tajaajilli hawaasummaa mootumaaraa dhufu laafaa waan qabduuf biyya akka garee tokkotti to'achuuf salphaa taatee miti jedhan.
Haalli amma Liibiyaa jiru maal fakkaata?
Liibiyaan eega hogganaa biyyattii duraanii Mu'aamar Gaadaafii aangoorraa kaasanii as biyyattiin sababa waraanaatiif naga hin qabdu.
Gareen Jen. Haaftar baha Liibiyaa caalmaadhaan to'ateera.
Humni waraanasaa magaalaa Tiripoolii guutumatti to'annaa ofii jalaa galchuun hin dandeenye.
Akka UN'tti waraanichi namoota dhibbaatamatti laaka'aman yoo ajjeessuu namoota kumaatamatti laaka'aman immoo qe'eesaaniirraa buqqiseera.


text:
Awustiraaliyaan namni gaa’elaan biyyakoo dhufu qormaata Ingliffaa fudhachuu qaba jette
Awustiraaliyaan namni jiraataa biyyattii waliin gaa’ela dhaabu viizaa jiraattummaa argachuuf qormaata Ingiliffaa darbuu dirqama taasifteetti.
Ulaagaan falmisiisaa godaanaantotaa kun yoo paarlaamaa ragga’e bara 2021 irraa qabee hojiirra oola.
Ulaagaan kun haati warraa yookiin abbaan warraa, tokkoon isaanii eeyyama jireenya yoo argatan inni kaan garas imaluu yoo fedhe qormaata Ingiliffaa darbuun dirqama jedhamuun ‘loogii qaba’ jedhan dha qeeqxoonni immoo.
‘’Namni as dhufu qormaata Ingiliffaa yookiin tattaaffii afaanicha baruuf taasisu arguu qabna,’’ jedhu Ministirri Dhimma Godaantotaa Alan Taaj
Awustiraaliyaan godaantota kana booda dhufan qormaata Ingiliffaa bu’uura akka fudhatan qondaaloti biyyattii.
Qormaatni Ingiliffaa yeroo ammaa kennamu kan hojii fi barnootaa waliin wal qabatu dha.
Namni lammummaa Awustiraaliyaa argachuu barbaadus qormaata Ingiliffaa kana darbuutu irra jiraata.
Lammiilee Awustiraaliyaa keessaa tokko shanaffaan mana keessatti Afaan Ingiliffaan alatti afaan biraa dubbatu.
Alan Taaj namoonni miiliyoona 1 ol tahan Awustiraaliyaa keessatti afaan Ingiliffaa gatii sirnaan waliigaluun isaan dhibuuf hojii fi hariiroo hawaasaarratti rakkoo uumaa jira jedha.
Qeeqxonni garuu ulaagaan gaafatamu kun biyyoota Dhihaan ala jiranirrtti waan xiyyeefatuuf, 'sanyummaa' qaba jedhu.


text:
LibreOffice 7.3 Help
Dirreewwan walqabateen, gatii dirree kuusaa deetaa keessatti olkaa'uu ykn gatii kana unkaa keessatti mul'isa.
Gatiiwwan dhimmamaa dirree qindoomaa keessatti galfaman ykn tarree keessatti filaman gabatee kuusaa deetaa keessaatti olkaa'aman unkaa keessatti fayyadu. Gatiiwwan gabatee biroo keessatti olkaa'un hin danda'amuu hubadhu. Yoo gatiiwwan kuusaa deetaa keessatti ol hin kaa'amin, unkaa keessatti qofa olkaa'ama. Kun keessattuu unkaawwan HTML keessatti bu'a qabeessa, iddoo gatiin dhimmammaa galfame ykn filame gara kaadimaa ramadaman.
Filannoowwan lama gaaffii kanaaf ni argaman:
Specifies whether the user's entered or selected combination field value should be saved in a database field. Several database table fields are offered which can be accessed in the current form.
Amaloota - Too'annoo keessatti dirreen filame akka galfata fuula cancala Deetaa Dirree Deetaajalatti argaman.
Specifies the data field where the combination field value should be saved.
Specifies that the value of this combination field will not be written in the database and will only be saved in the form.


text:
“Kan Amajjii duute Hagayya awwaalamte”
“Kan Amajjii duute Hagayya awwaalamte”
Dn Masgabuu kefiyaalehu
Akka sirna Mana Kiristaanaa keenyaatti Soomota akka soomaman ajajaman torban keessaa tokko sooma Filsataati. Soomni Filsataa Hagayya bultii tokko irraa kan eegalu yoo ta’u kan xumuramu ammo Hagayya bultii kudha jahadha. Sooma kana jalqaba kan soome duukabuutota Gooftaa keenya Iyyasuus Kiristoosidha. Sababni itti duukabuutonni Iyyasuus Kiristoos sooma kana soomaniifis boqochuu haadha keenya qulqulleettii dubroo Maariyaam wajjin kan wal qabatedha. Dubbiin isaas akkana dha:-
Qulqulleettii Dubroo Maariyaam waggoota 64 lafa kana irra erga jiraattee booda Amajjii guyyaa 21 fedha Waaqayyootiin qulqulleettiin lubbuun ishee qulqulluu foon ishee irraa adda baate.Yeroo kana duukabuutonni Gooftaa foon qulqulleettii dubroo Maariyam awwaaluudhaaf baatanii gara Geetesemaaniitti yeroo deeman Yihudoonni arganii “Kanaan dura Ilma ishee Iyyasuus Kiristoosiin fannoo irratti fannifnee ajjeefnee turre; garuu duukabuutonni Isaa ‘gaafa guyyaa sadaffaa du’aa ka’ee gaafa guyyaa afurtamaffaatti ol bahe, lammatas deebi’ee dhufa’ jechuudhaan akkaa lallaban uummata nu harkaa baasani, kunoo bakka awwaala Isaattis dinqiin adda addaa raawwachaa jira; dhukkubsattoonni biyyoo bakka awwaala Isaa jiru yeroo ofitti diban dhibee isaanii irraa fayyu; unuunis warreen Waaqa isaanii ajjeesanidha jedhanii nu arrabsaa jiru. Amma ammoo waa’ee haadha Isaa kana yoo callisnee dhiifne akka mucaa ishee kaatee ol baate jedhanii nu jeeqaa jiraatu. Kanaaf koottaa walitti qabamnee deemnee foon ishee ibiddaan gubna” jedhanii deemani.(ተአምረ ማርያም; ተስፋ ገ/ሥላሴ ማተሚያ ቤት 1987, fuula 290-302; መጽሐፈ ስንክሳር ነሐሴ 14)
Isaan keessaas namni Taawfaaniyaa jedhamu foon haadha keenyaa gubuuf deemee miila siree (sankoorii siree) foon haadha keenya qulqulleettii dubroo Maariyaam irra jiru harkaan yeroo qabatu ergamaan Waaqayyoo seefii ibiddaatiin harka isaa lamaan irraa kute. Harki isaas irraa citee sankoorii siree sana irratti rarra’ee hafe. Sana booda Taawfaaniyaan gaabbee gara qulqulleettii haadha keenya dubroo Maariyaamitti yeroo boohu harka isaa sana Qulqulluu Pheexroositti himtee fayyisiifteef.
Yeroo kanas Ergamaan Waaqayyoo qulqulluu Gabri’eel foon haadha keenyaa kana duuka bu’aa qulqulluu Yoohaannis wajjin ol fudhatee Gannata keessa muka jireenyaa jala kaa’e. Yeroo muraasa booda qulqulluu Yohaannis gara duukabuutotaa dhufee foon haadha keenyaa Gannata keessa kaahee akka dhufe itti hime. Duuka buutonnis foon haadha keenyaa argatanii osoo hin awwaaliin hafuu isaaniitti baay’ee gaddanii Hagayya bultii tokko Sooma eegalani. Subaa’ee lamaaf (guyyoota 14) soomaafi kadhannaadhaan gara Waaqayyootti boo’aa erga turanii booda Hagayya bultii kudha afur Gooftaan keenya Iyyasuus Kiristoos foon qulqulleettii haadha keenya dubroo Maariyaam fidee kenneef. Duukabuutonnis weedduufi faarfannaadhaan deemanii bakka Geetesemaanii jedhamutti awwaalani.
Akkuma Mootichi Daawit dursee afuura qulqulluudhaan guutamee “Gara boqonnaa keetti ka’i” jechuun raajii dubatetti (Faar.131:9) haati keenyas awwaalamtee guyyaa sadaffaatti Hagayya bultii 16 akkuma Ilma ishee du’aa kaatee ol baate.
Daawit faarsaa isaatiin “ Uffata Warqee uffatteefi aguuggattee mootittiin mirgakee dhaabbatti” jedhee akkuma faarfate (Faar.44:9) qulqulleettiin dubroo Maariyaam ol baate mirga Ilma ishee teesse. Kanaaf qulqulluu Yaareed kitaaba isaa Digguwaa jedhamu irratti “ተለዓለት እም ምድር ወበህየ ነበረት ዘምስለ ወልዳ በየማነ አብ ወመንፈስ ቅዱስ” (“[durboon] lafaa gara Samiitti ol baate; samii irrattis Ilma ishee wajjin mirga Abbaafi Afuura Qulqulluu teesse”) jedhee ishii faarfate.
Nutis Sooma duukabuutonni dursanii sooman kana fakkeenya taasifannee Hagayya bultii tokko sooma eegalla. Dhiphuufi rakkina gola keenyaa; yaaddoo keenya mara haadha keenya dubroo Maariyaamitti himanna. Soomaafi kadhannaadhaanis gara Waaqa keenyaatti boonya. Innis akkuma dhiphuu duukabuutota Isaatiif deebii kenne rakkina keenya mara nuuf fura.
Kanaaf sooma keenyaan fayyina akka argannuuf laphee cabeen; qalbii jijjiirrannaadhaan soomuu qabna. Araarri haadha keenya dubroo Maariyaam hunda keenya wajjin haa ta’u-ameen!


text:
Amajjii 27/2014 (TOI) – Guyyoota 2 darbanitti meeshaaleen kontiroobaandii Birrii miiliyoona 23tti tilmaamaman to’atamuu Komishiniin Gumuruukaa Itoophiyaa beeksise.
Meeshaaleen kunneen kan to’ataman dukkana da’eeffachuun gara giddugala biyyaatti seensisuuf osoo yaaliin taasifamuu ta’uu Komishinichatti Dursaan Garee Ittisa Kontiroobaandii obbo Alamuu Yimar ibsaniiru.
Haaluma kanaan gaafa Amajjii 25, 2014 meeshaaleen uffataa fi qorichoonni Birrii miiliyoona 10tti shallagaman Godina Shiniilee aanaa Muuluurraa gara aanaa Gawwaaneetti osoo dabarfamuuf jedhanii to’atamuu ibsaniiru.
Bifuma Walfakkaatuun Amajjii 26, 2014 halkan keessaa naannoo sa’aatii shanii konkolaattonni lama meeshaalee kontiroobaandii Birrii miiliyoona 13 fi kuma dhibba 1 tilmaamamu fe’anii to’atamuu eeruuniiru.


text:
Mootummaan Indiyaa Kaaba baha biyyattii kutaa Assaam keessatti “yakka lammiilee biyya alaatiin raawwatamu too’achuuf” sababa jedhuun ummata naannicha keessa jiraatu galmeessaa ture. Haaluma kanaan mootummaan naannichaa Sabtii har’aa galmee maqaa namoota lammiilee biyyattii eega ibsee booda, ummanni naannichaa miiliyoona lama tahu galmee lammuummaa keessaa kan haqame tahuu odeeyfannoon ni addeessa.
Mootummaan naannichaa galmee ummata kana ilaalchisee ibsa baaseen, ummata miiliyoona 31.1 naannicha keessa jiraatu jidduu ummanni miiliyoonni 1.9 ol tahu hayyama jireenyaa waan hin qabneef galmee lammummaa keessaa kan haqame tahuu beeksise. Qondaaltonni biyyattii akka jedhanitti, galmee lammilee kana booda baqattoota biyyoota biroo seeraan ala naannicha keessa jiraatan biyyattii keessaa baasuun kan itti fufu tahuu himan.
Ummata naannicha keessaa jiraatu jiddu walakkatti kan dhihaatu muslimoota yoo tahan, ammas ummata miiliyoona lamatti dhihaatu kan galmee lammummaa keessaa haqame jidduu harki caalu Muslimoota hidda dhalata Bangilaadhishi qaban, kan bara 1971 yeroo Bangilaadishi Indiyaa irraa fottoqtu achitti hafan tahuu odeeyfannoon ni mul’isa.
Mootummaan Indiyaa finxaalessitoota amantaa Hinduutiin hogganamu yeroo dhihoo asitti muslimoota biyyattii irratti xiyyeefachuun qajeelfama gara garaa kan baasaa jiru tahuun ni beekama. Galmee lammiilee hardha ifa tahe kana ilaalchiisee komii fi qeeqni guddaan kan irratti ka’aa jiru yoo tahu, kanuma hordofuun mootummaan Indiyaa naannichatti jeequmsi ka’uu mala soda jedhuun loltoota heddu garasitti kan bobbaase tahuus odeeyfannoon ni addeessa.


text:
__//__
Caffee Oromiyaatti, Dura Taa’aan Koree Dhaabbii Dhimma Hawaasummaa Kab. Dr. Dalasaa Bulchaan kan durfamu garichi Magaalaa Dadaritti raawwii piroojektoota adda addaa daawwachuun qaamolee hawaasaa magaalichaa waliin marii gaggeesse.
Marii taasifameen, harkifannaa ijaarsa piroojektii bishaan dhugaatiifi Magaalli Dadar daandii aspaaltii dhabuun rakkoo hawaasni kaasu ta’uusaa hubachuun gareen Koreewwan Dhaabbii kun dhimmi piroojeektii ijaarsa bishaanii xumuursiisuuf biiroo bishaanii waliin qindoominaan kan hojjetamu ta'uufi aspaaltiin walqabatee qaama dhimmi ilaaluuf dabarsuun furmaanni akka kennamuuf ni hojjenna kan jedhan dursaan garichaa Dr. Dalasaan ibsaniiru.
Magaalli Qobboo rifoormii magaalaa gaafachaa jirtuun deebii hatattamaa kan barbaaddu ta'uu bulchaan Aanaa Dadar Obbo Mohaammad Ramadaan dubbataniru. Hawaasni aanichaas fedhii misoomaaf qabuun rakkoo daandii aspaaltii aanichaa hiikuuf hirmaannaa irraa eegamu taasisuuf qophii ta’uu ibsuun, mootummaan dhimma deeggarsa dabalataa akka taasisuuf gaafataniiru.
Dhimmi, kenniinsa tajaajila haqaa, qulqullina magaalaa, magariisummaa magaalaa, hojii dhabdummaa, ciccita ibsaafi qaala'iinsa jireenyaa hawaasni kaase irratti irratti yaada kan kennan Kantiibaan Magaalichaa Obbo Maammoo Soorii gaaffileen kunniin kan uummata keenya qoraa jiran waan ta'eef hanga humni magaalichaa danda'etti rakkinicha furuuf karoorfannee hojjechaa jirra jedhan.
Itti fufuunis, garichi buufata buqqaatotaafi sirreeffamtoota seeraa mana sirreessaa magaalichaa daawwachuun jajjabeessee jira.
Walumaagalatti, Gareen Koreewwan Dhaabbii Caffee Oromiyaa turtii godinicha keessatti taasiseen bu'aa marii hawaasaafi daawwannaa qaamaa irraa argame hooggansa Godinaatiif boru duubdeebii kennuun ni goolaba


text:
Mahaammad Deksiisoo, Doktor Wandimmuu Laggasa fi Barsiisaa Mulugetaa Shitee Manni murtii Aanaa magaalaa Jimmaa akka hidhaadhaa hiikaman murteesse.
Namoonni kunneen wabii ofiif ta'anii amanamtummaan akka gadi lakkiffaman manni murtii bitootessa 7 bara 2013 kan ajaja kenne.
Akka Abukaatoon namoota kanneenii Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti himanitti manni murtii beellama dabalataa qorataan poolisii gaafate kuffisuun ture kan akka hiikamaniif ajaja kenne. Haa ta’uu malee, namootni kunneen hanga yoonaa akka hin hiikamne, jedhu abukaatoon isaanii kun.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
Qopheessaa ol’aanaa fi abbaa-qabeenyaa “FITIH, ADDIS TAAYIMSII fi FAAKT” jedhamanii ka ture fi oduuu dharaa tamsaasuutti – himatamee kan hidhaan waggaa sadii itti muramee hidamaa ture gaazzexeessaa Tamasgeen Dessaaleny guyyoota sagaliif maatiin isaa achii-buutee isaa dhabanii eega barbaadaa turanii booda har’a bakkuma itti hidhamaa ture mooraa-hidhaa Ziwaay keessatti argachuu isaanii beeksisanii jiran.
Gazexxeessaa Tamasgeen Dassaaleny Eessa Akka Jiru Beekame
WASHINGTON, DC —
Oduu
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
29-06-2022
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
29-06-2022
Kibba Itiyoophiyatti Aanga’onni Hidhamaman
-
-
-
-
-


text:
Dhugaawwan waa’ee dhibee Maariyyee Jaldeessaa (Monkeypox)
Yeroo dhiyootii as yaaddoo fayyaa hawaasa addunyaa kan ta’e dhibeen Maariyyee Jaldeessaa yoo xiqqaate biyyoota 30 keessatti mul’ateera.
Yunaayitid Kingidam, Ispeen fi Porchugaal immoo biyyoota baay’ina lakkoofsa namoota dhibeen kun irratti argameen dursaa jiranidha.
Hanguma dhibichi biyyoota garagaraa keessatti mul’achaa deemu odeeffannoowwan sobaafii dogongoraa akkasumas kan dhugummaan isaanii hin mirkanoofne baay’inaan tamsa’aa jiru.
Akka fakkeenyaattis odeeffannoon “dhibichi ta’e jedhamee akka faca’u taasifame” jedhufii kunneen biroon ni argamu.
Kanaafis odeeffannoowwan dhibicha ilaalchisuun tamsa’an maddoota amanamoo biraa kan dhufan ta’uu morkaneeffachuufii maloota ittisaa hojiirra oolchun barbaachisaadha.
Keessattuu mallattoo shiftoo qama namaarratti baasun kan beekamu Maariyyeen Jaldeessaa vaayirasii ‘Monkeypox virus’ jedhamuun beekamurraa dhufa.
Haalli tamsa’ina isaas beeylada irraa namatti fi namaa namatti yemmuu ta’u nama sadarkaa umrii kamirrattuu argamu kan miidhudha.
Akka ragaan Dhaabbata Fayyaa Addunyaa /WHO/ agarsiisutti Maariyyeen Jaldeessaa beeylada irraa namatti tuttuqqaa dhiiga fi dhangala’aa qaamaan daddarba.
Namaa namatti immoo tuttuqqii kutaa qaamaa miidhamee/madaa, tuttuqqii dhiigafii dhangala’aa biroo akkasumas meeshaalee vaayirasichaan faalaman tuttuquun daddarba.
Dabalataan dhangala’aa adeemsa hargansuun afaanfii funyaan keessaa bahaniin kan daddarbu yemmuu ta’u kunis ogeeyyiin fayyaa, miseensotni maatiifii namootni nama dhibichaan qabametti dhiyoo ta’an caalmaatti akka saaxilaman taasisa.
Namni dhibichaan qabame tokko mallattoolee osoo hin agarsiisin guyyoota shanii hanga 21 turuu akka danda’u ragaan Inistitiyuutii Fayyaa Hawaasaa Itoophiyaa agarsiisa.
Mallattooleen dhibichaas hoo’i qaamaa dabaluu, bowwoo mataa, dhukkubbii dugdaafii maashaalee, miira dadhabbii akkasumas shiftoo qaamaa baay’inaan fuulafii miilarratti mul’achuun gara kutaalee qaamaa birootti tamsa’udha.
Dhibee Maariyyee Jaldeessaa ofirraa ittisuuf tarkaanfilee ittisaa ogeeyyiin fayyaa gorsan raawwachuun barbaachisaadha.
Maloota faca’iinsa dhibee Maariyyee Jaldeessaa ittiin ittisnu keessaa inni ijoon namootni waa’ee dhibichaafii maloota ittisaa irratti hubannoo akka qabaatan gochuudha.
Nama dhibichaan shakkame walin wal tuttuquu dhiisuu, yoo tuttuqqiin uumame harka haalaan dhiqachuu fi nama dhibichaan qabame walin meeshaalee mana keessaa waloon fayyadamuu dhiisuun maloota ittisaa keessaa isaan muraasa.
Dabalataan namoota dhibeen Maariyyee Jaldeessaa irratti argame kophaatti adda foo’uun tursiisuu, omishaalee beeyladootaa bilcheessanii soorachuufii talaallii dhibee Maariyyee Jaldeessaa talaalamuun barbaachisaadha.
ወቅታዊ መረጃዎችን ቀጥታ በኢሜልዎ ለማግኘት ይመዝገቡ
ያቀረቡትን የግል መረጃ በግላዊ መመሪያችን መሠረት እንጠብቃለን::


text:
Prezidaantiin Yunaaytid Isteetes Joo Baaydin fi giti isaanii kan Raashiyaa Vladmir Putin walgahii akkaan eegamaa ture Jeeneevaa keessatti jalqabanii jiru.
Akka har’a wal geenyuuf yaada dhiyeessuu keessaniif isiniin galateeffadha, Imaltuu dheeraa irra akka turtan nan beeka jechuun putiin gama turjumaanaan Baayddentti dubbatan. Hariiroon Raashiyaa fi Amerikaa dhimmootii hedduu walitti qabaman kan walgahii sadarkaa olaanaa barbaadu.Walgahiin keenya kunis waan gaarii fida jedheen abdadha jedhan putiin itti dabalanii.
Prezidaant Baaydiin gama isaanii galatomii, akkuman jechaa ture sana kallattiin ykn fulaa fulaan wal wal arguun yeroo mara gaarii dha jedhan.
Gam lameen carraa walta’iinsaa tolfachuu kan qabaataan ta’uus garuu, muddamsa hariiroo Moskoo fi Waashiingtan giddutti jiru foyyeessuu isa jedhu gad xiqqeesanii ilaalan.
Walgahii isaanii kana irraa waan guddaa eegaa hin jirru kan jechuudhaan aangawaa gameessi bulchiinsaa tokko, xayyaara prezidaant Baaydin kan gara Swiizerlaand tti balali’aa ture irratti oduu gabaastootaaf ibsanii jiran.


text:
Kongreesiin Yunaaytiid Isteetes gargaarsa dabalataa kan nageenyaa fi gargaarsa dhala namaa Yukreeniif oolu Doolaara Biliyoona 33 akka raggaasisuuf prezidaant Baaydiin Kamiisa kaleessaa gaafatanii jiru.
Gatii wal waraansii kun nu baasisuu salphaa miti. Garu weerarrii kun itti fuufnaan nutis akka ta’uuf karaa banna taanaan waan guddaa nu baasisuuf deema jedhan.Uummanni Yukreen akka biyya isaa kabajsiisuu gochuuf ykn Rashaan gocha gara jabinaa fi weerara Yukreen irratti gaggeessitu akka itti fuuftu gochuu keessaa filachuu qabna jedhan Baaydin.
Barreessaa dureen tokkummaa Mootummootaa Antoniyoo Gutarres Kamiisa kaleessaa Kiyaav keessa kan turan.Kan seera tumtoonni Amerikaa ehaman Doolaarrii Biliyoona 13.6 dhumuutti dhiyaatee jira jechuun kamiisa kaleessaa itti gaafatamtuun preesii kan masaraa Waayit Haawuus Jeen Saakii kamiisa kaleessaa dubbatan.
Grgaarsii haaraan gaafatamee kun Doolaara Biliyoona 8.5 deggersa dinagdeef Biliyoona 3 immo gargaarsa dhala namaaf akkasumas immo Doolaara Biliyoona 20 immo gargaarsa waraanaaf ta’uuf ibsamee jira.


text:
Jiduu kana haasaya Obbo Jawar Mohammed TV Ubuuntu Fi OMN waliin taasiseefi Imala galateeffannaa gochaa jirun waliin walqabatee ololli fi maqaballeessiin gamaa gamanaa bahamee dibbeen …Read More »
Rakkoo ilmi namaa uume ilmuma namaatu fala itti kenna
Gufuu qabsoo bilisummaa Oromootti baayyachaa jiruuf falli tokkichi, Oromoo fi Oromoon hojii manaa keenya sirnaan dalaguun, kan beellama itti qabannu miti. Keessumaa dhaabbileen siyaasaa……………… Sochii …Read More »
Nafxanyoota moofaas ta’ee haaraa wajjin hojjennee bilisummaa arganna jechuun garaagarummaa hin qabu, bu’aas hin fidu
Abdii Boruutiin Gara ogummaatiin yoo ilaalame, ani barumsa siyaasaa fi seenaa qabaachuu baadhullee, akkan adeemsa siyaasaa keessatti hubadhutti garuu, galii barbaadan tokko gahuuf tarsiimoolee fi …Read More »
Yaadannoo gabaabaa xiinxala Obbo Jawhar Mohamad ilaalchisee:
Obbo Jawar Mohamad gaafiif deebii ‘Oromia media network’ (OMN) sagantaa afaan amariiffaatiin taasisee ergan dhaggeeffadhee booda yaadawwan deddeebi’anii gara sammuu kootti dhufan kana ummata kooo …Read More »
Oromoon seera bultaa waliin qaba, waliifiis kaba…
Haajii Biiftuu Fayyisoo Gaafiif deebisaa Obboo Haaji Biiftuu Fayyisoo Galma Waaqeeyfannaatiin…Read More »
Hooggannii QBO akka ofii yaadutti kan biraas akka yaadu tolchuu otoo hin taane, kan ofii yaadu namni biraas akka gabbisuu danda’u of amansiisuu qaba.
Qabsoon yeroo hunda gabbachaa fi danboobaa deemuu qaba. kana gochuuf garuu hooggana jijjiramaa fi hooromsa qabsootti amanu horachuun murteessaa dha. hoogganni jijjiramaa fi haaromsa qabsootti …Read More »
Xalayaa Oromummaa: Qabsaa’ota Oromoo maraaf
Abdii Boruutiin Duraan dursee, nagaan Obbolummaa, Oromummaa fi Sabboonummaa bakka jirtan maratti isin haa gayu. Uummatni keenya uummatni Oromoo erga gabrummaa Habashaa jalatti kufee kaasee …Read More »


text:
Rakkoo Booranaa Abbaa Gadaa, Kuraa Jaarsoo,Abbaa Gadaa Gabaraa Ibraahim Jiloo fi miilota isaaniitti Finfinnee dhaqee bulchoota Federaalaatii fi naannootti himachuutti jira.
“Waraanii naannoo Somaalee bara hedduu nu hadhaa bahe,” jedha Abbaa Gadaa Kuraa Jaarsoo.
Bara kana ammoo bulchiinsii Somaalee lafa Booranaa keessatti 'Daawwaa Zooni’ jedhee godina haaraa jaarrahuuf itti jira.
Bara 2008 zoonii akkanaa jaaruuf kahee hajaja muummee ministera Itoophiyaa, Hayilee Dessaalenyi irratti dide jedha Abbaan Gadaa.
Kuraa Jaarsoo Bitootessa 2, 2017 Abbaa Gadaa,Guyyoo Gobbaa irraa baallii fuudhe.
Abbootii Gadaa rakkoo himahuuf Finfinnee dhufan bulchinsii naannoo Somaalee lafa Boorana irratti lafa dhibii jaarrachuuf falachuutt jira jedhan.
Abbaan Gadaa Booranaa,Kuraa Jaarsoo ammoo Goofaa fi Laheeyi handhuraa Booranaati jedha. Tulaa sallan Booranaa keessa tokko Goofaa fi Laheeyi."
Naannoo Somaalee “bara 2010 irralleetti lafuma teenna, aanaa Mooyyalee ganda Caamuqi irratti biiroo banatanii waraanii dhalate.”
Abbootii Gadaa Booranaa fi Gabraa rakkoo godina isaanii kana pirezidaantii naannoo Oromiyaa, Lemmaa Magarsaa,itti gaafatamaa nagaa Oromiyaa Jeneraal Kamaal Galachuu fi bulchoota akka akkaatti himan.
Laftii naannoon Somaalee zoonii itti jaarrachuuf kaate akak abbootiin gadaa jedhanitti Mooyyale,Guchii,Waacille,Areero,Qadadduma,Borbor,Cillaanqoo fa. Kun cuftii “handhuraa Booranaati.”
Aanaa Oromoo Gabraa keessallee akka Abbaan Gadaa Gabraa,Ibraahim Jiloo jedhetti Galgaloo Diimtuu ammoo gama ufii kutachuu fedhan.
"Tanuma irratti hardhaa fi kaleellee waraanii naannoo Somaalee kun alaabaa naannoo ufii dhaabee Qabbanaahaa,Gooroo Buttee fa keessatti nama hadhe," jedha Abbaan Gadaa Garaa. “Nama lama nurraa fixanii 5 madeessan."
Bulchiinsii Oromiyaa rakkoo tana itti himatan akka naannoon Somaalee zoonii haaraa baafachuuf deemtu quba qaba. Naannoo Oromiyaa,lafa Booranaa keessatti godina haaraa jaaruun hin taatuu gama naannoo lamaaniituu koree dhaabanii qorachuu waadaa gale bulchiinsii rakkoo itti himatan.
Waraanii naannoo Somaalee kun akka Abbootiin Gadaa Booranaa fi Gabraa jedhanitti bara hedduuyyuu olloota Booranaa Liibanii fi Dirreetti barbaadee hadhaa bahe.
Godina Gujii Bahaa keessallee Madarii fi Halluullee ya hadhe jedhan.Boorana gama Liiban keessaa aanaa Gumii Eeldalloo fi Odaa Diimaa keessaa manneen barnootaa 12 lola kanaan cufan lafa teenna ta albuubaa Odaa-Diimaa waraanii guddaan lolee nurra fudhatee jedha Abbaan Gadaa Booranaa.


text:
Jilli qondaaltota mootummaa Itoophiyaa muummicha ministeeraa Dr Abiy Ahmadin hoogganamu Kamiisaa dabre gara Ameerikaa imaluun, lammiilee Itoophiyaa Magaaloota Ameerikaa 3 keessa jiraatan waliin marii geggeessaa ture xumuuruun hardha gara biyyaatti deebi’e jira. Waltajjiiwwan marii magaaloota Washington, Los Angeles fi Minnesota keessatti dhalattoota Itoophiyaa waliin geggeeffame, milkaa’inaan kan xumurame tahuu waajjirri muummicha ministeeraa ibse.
Jilli Muummicha ministeeraa Dr Abiy Ahmad waliin gara Ameerikaa imale kun ministeera Haajaa Alaa Dr Warqinah Gabayyoo, Prezdaantii bulchiinsa mootummaa naannoo Oromiyaa obbo Lammaa Magarsaa, ministeera Waajjira Dhimmoota Kominikeeshinii Mootummaa Federaalaa obbo Ahmad Shidee fi qondaaltota biroo kan hamate.
Paatriyaarkiin waldaa amantaa Ortoodooksii waggaa dheeraaf baqatee biyya Ameerikaa ture jila kana waliin gara biyyaa kan gale tahuun beekameera.


text:
Xiyyaaronni waraana Ameerikaa haleellaa Afgaanistaan keessatti raawwataniin yoo xiqqaate lubbuu nama 30 galaafatan
Xiyyaaronni waraana Ameerikaa haleellaa Arba’aa kaleessaa kutaa Helmand keessatti raawwatan kanaan, daa’imman fi dubartoota dabalatee namoonni 30 ol kanneen mana jireenyaa tokko keessa turan kan ajjeefaman tahuu odeeyfannoon arganne ni addeessa. Bulchaan kutaa Helmand Muhammad Yaasiin Khan Anaadooluu Niiwusiif akka himetti, “Xiyyaaronni Ameerikaa loltoota mootummaa Afgaanistaan deeggaruun, haleellaa hidhattoota irratti raawwataniin namoonni nagahaatis ajjeefamanii jiru” jedhe.
Ajjeechaa kana hordofuun Gamtaan Waraana NATO ibsa baaseen, haleellaa xiyyaaronni Ameerikaa naannicha keessatti raawwatan kana kan qorataa jiru tahuu beeksise. Torbaanuma kana keessa achuma kutaa Helmand naannoo Baba Ji jedhamu keessatti waraanni mootummaa Afgaanistaan xiyyaarota Ameerikaatiin deeggaramu haleellaa raawwateen, namoonni heddu kan ajjeefaman tahuu gabaafame.
Odeeyfannoo wal qabteen haleellaa boombii Arba’aa kaleessaa magaalaa guddoo Afgaanistaa, Kaabul keessatti raawwatameen yoo xiqqaate namoonni 10 ajjeefamuun 29 ammoo kan madaayan tahuu gabaasni arganne ni mul’isa. Haaluma wal fakkaatuun torbee dabre magaalaa Ghazni jedhamtu keessatti boombii daandii irratti kiyyeefameen loltoonni Ameerikaa 3 ajjeefamuun 3 ammoo kan madaayan tahuu odeeyfannoon arganne ni addeessa. Haleellaa kanneen lamaanuu gareen Xaalibaan itti gaafatamummaa fudhatee jira.
Waajjirri Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii Afgaanistaan jiru gama isaatiin akka jedhutti, Ji’a jahan dabran naannicha keessatti haleellaa xiyyarota waraanaatiin raawwatameen, namoonni nagahaa 149 ajjeefamuun 200 ol ammoo kan madaahan tahuu beeksise. Gama biraatiin ammoo baruma kana keessa loltoonni gamtaa waraana NATO 16 Afgaanistaan keessatti kan ajjeefaman tahuu gabaafame.


text:
Biyyonni hedduun hogganaa ce’umsaa kan Venezu’eelaaf deggersa qaban dabalaa yeroo jiru kanatti Paartiin mormituu biyyatti prezidaantii falmisisoo ta’an Nikolaas Maduro qophaatti hambisuuf dhibaa jira.
Prezidaantii gumii biyyooleessaa Venezu’eelaa kan ta’an Guaidoon hiriira guddaa ba’ame irratti anatu prezidaantii yeroo ce’umsaa ti jechuun labsan.
Rakkoon biyyatti keessaa Robii kaleessaa kan hammaate yoo ta’u kunis prezidaant Maduroon hidhata Diploomaasii Yunaaytid Isteets waliin qaban kutuu isaanii eega labsanii booda.
Kunis Traamp Guaidoon prezidaantii ce’umsaa kan Venezu’eelaati jechuun ifatti beekkannoo eega kennaniifi booda.
Maduroon diplomaatoota Embaasii Amerikaa keessa hojjatan martii sa’atii 72 keessatti Venezu’eelaa keessaa akka ba’aniif ajaja kennee jira.


text:
IBSA IJJANNOO KOREE DANDAMACHIIFTUU DHAABA ABO JIJJIIRAMAA AFRIKAA KIBBAA ABOn jijjiiramaa B/G/Kamaal Galchuutiin hogganamu Augest/Hagayya 2/2015 ibsa ijjannoo baasee jira.Ibsi ijjannoo kunis kaayyoo kaleessa akaakayyootaa fi abbootii teenya irraa dhaaluudhaan jaallan qaqqaaliin irratti wareegaman,barattoonni qaroo ijaa saba Oromoo ta’an,dhiiraa fi dubartiin Oromoo akkasumas qaamni hawaasa Saba kanaa woliigalatti lubbuu jijjiirraa hin qabne aarsaa itti kafalan,itti hidhaman,qabeenya isaanii itti saamaman,biyyaa itti ari’aman fi Ilmaan Oromoo hayyuu fi gootowwan kumaatamaan lakkaayaman mana hidhaa waayyaannee adda addaa keessatti gidiraa biyya lafaa argaa jiran,gochi bineensummaa irratti raawwatamaa jiran,torture itti ta’aa jiran maqaa Dhaabaa fi Alaabaa teenyaa ta’uu ilmi Oromoo dhiiraa fi dubartiin xiqqaa fi guddaan waan beekudha.
Haa ta’uu malee Dhaabni kuni saalfii tokkoon maleetti jijjiirraa hundee taasifna maqaa jedhuun sagantaa siyaasaa,maqaa dhaabaa alaabaa dhaabaa,asxaa dhaabaa,maqaa waraanaa, irbuu miseensotaa,ni jijjiirra jedhee dhuma irratti dhimmoota ciccimoo irratti murtiin maayii ykn dhumaa kan Hayyu Dureeti jedhanii yaaduun hedduu nu raajee jira.Haa ta’uu malee nuti hogganootaa fi qondaalotiin akkasumas miseensotiin dhaaba kanaa yeroo maqaa,alaabaa fi asxaa dhaabaa kaleessa jaallan qaqqaaliin lubbuu jijjiirraa hin qabne itti kitiman,barattoonni kumootaan lakkaayaman itti wareegaman fi woliigalatti murni qaamoolee hawaasa Oromoo hundi jumlaadhaan ajjeefamanii,qabeenyaa saamamanii,biyyaa ari’amanii isaan kana jalaa hafan baqatanii biyya abbaa isaanii dhiisanii miliyoonni hedduu jireenya baqattummaa geegessaa kan jiran maqaa fi alaabaa ABOf jecha ta’uun odoo beekkamu Oromoo adha siyaasaa tokko jennee jalqaba irraa barsiifna jechuun, lubbuu hanga har’aa kaayyoo qaalii kanaaf wareegamee fi miidhaa maqaa kanaan ilmaan saba Oromoo irra gayee fi gayaa jiru gatii dhabsiisuu qofa osoo hin ta’in tarkaarfii kana duubaan harki diinaa ykn gita bittuu waayyaannee jiraachuu hubanna.
Waan kana ta’eef nuti Hogganootni,qondaalotni akkasumas miseensotiin dhaaba kanaa Afrikaa kibbaa adda durummaan gocha kana kan balaaleffanu yoo ta’u gonkumaa ibsi ijjannoo Hagayya 2/2015 baye kun nu hin ilaallatu. Dhuma irratti gocha ibsa ijjannaa maqaa dhaaba kanaatiin labsame kana akka balaaleffattanii fi dura dhaabbattan akkasumas tokkummaa qabsaawotaa fi saba Oromoof irratti ciminaan hojjannee salphina akkanaa keessaa akka baanu waamicha Oromummaa fi Jaallummaa kan isiniif dhiyeessinu;Jaarmiyaalee siyaasaa Oromoo hunda,beektotaa fi hayyoota Oromoo,qabsaawota maqaa dhaaba kanaatiin miidhaan isin irra gaye hundi,kanneen mana hidhaa waayyaanneetti gidirfamaa jirtan hundi,barattoota Oromoo bilbisummaa saba kanaaf qabsoo hadhaayaa godhaa jirtan,akaasumas dhiiraa fi dubartoonni Oromoo gabrummaa keessa jiraachuun saba kanaa isin quuqu hundaaf waamicha isiniif dhiyeessinee jirra.
Maqaa Koree Damdamachiiftuu ABO Jijjiiramaa Afrikaa Kibbaa:
1- Yaaddessaa Diinaa MGS fi Dura taa’aa Koree Seeraa fi Tooyannoo
2- J/AbdulRahmaan Huseen (WBO) Itti gaafatamaa Siyaasaa Godina Af/Kibbaa
3- J/Sh/Mahammad Baddaa———Jaarsa/Think Thank Dhaabaa
4- J/Abdii Kaawoo——————–Tooyataa Dhaabaa Godina Af/Kibbaa
5- J/Kamaal Aloo———————Dabballee Dhaabaa
6- Abdussamad Kadiir————–Miseensa Dhaabaa
7- Fessel AbdulQaadir————- Itti Gaafatamaa Dargaggootaa
8- Suleyman Huseen—————-Miseensa Dhaabaa
9- Turaa Bashiir———————Miseensa Dhaabaa
10- Hhseen Amaan—————-Itti Gaafatamaa Hawwisoo; yoo taanu bakka bu’ummaa miseensota keennaa qabaachuu kabajaadhaan Jaallanii fi Ummata Oromoof mirkaneessina.
Yoomiyyuu ADDI BILISUMMAA OROMOO /ABOn kallacha qabsoo ummata Oromooti!
Oromiyaan dhiiga ilmaan isiitiin ni bilisoomti!
Koree dandamachiiftuu ABO Jijjiiramaa Afrikaa Kibbaa.
August/Hagayya 3/2015
I U Of!!!


text:
__//__
Caffee Oromiyaatti, Dura Teessuun Koree Dhaabbii Dhimma Baajataafi To’annoo Horataalee Mootummaa Kab. Aadde Mastaawot Fayyisaan durfamu, nageenya aanichaa mirkaneessuu keessatti qaamoleen nageenyaa (gaachana sirnaa, milishaafi poolisiin) karaa qindoomina qabuun ijaaramuun nageenya naannoo isaanii tikfachaa jiraniifi haqa ummataa mirkaneessuuf Manni Murtii Aadaa Gandoota aanichaa 22 keessatti hundaa’ee hojii eegaluu isaas akka ciminaatti ilaaleera.
Hojii bu’uura misoomaan walqabatee jalqabbiiwwan jiran gaarii ta’anis, keessattuu dhiyeessiin xaa’oofi sanyii filatamaa, dhimmi bishaan dhugaatii, balfa dhangala’aa Magaalaa Roobeefi Yuunivarsiitii Madda Walaabuu keessaa bahu hawaasa baadiyyaa ollaa jiraatu irratti miidhaa geessisaa waan jiruuf furmaata nuuf argachuu qaba jedhu qaamoleen maricha irratti argaman.
Dhimmi dhiheessii qorichaafi ogeessaa, inshuraansii fayyaa, hospitaalli Roobeefi Gobbaa baay’ina hawaasaa waliin kan wal hin madaalle ta’uufi dhimma carraa hojii uumuu irratti xiyyeeffannoon hojjatamuu akka qabu jiraattonni gaafatan


text:
Balaa Xiyyaaraa Alhada har’aa baha Suudaan kutaa Gadaariif daangaa Ityoophiyaa irratti muudate kanaan, Bulchaa Naannoo Gadaariif Mirghaani Saalih dabalatee namoonni torba kan du’an tahuu ejensiin Odeeyfannoo biyyattii (SUNA)’n gabaase.
Balaa kanaan namoota du’an jidduu ministeera qonnaa Kutaa Gadaariif, qondaaltoota waraanaa fi Poolisii biyyattii kan keessatti argaman tahuun beekamee jira. Sababaan balaa kanaa kan hin ibsamin yoo tahu, qondaaltonni tikaa mootummaa Suudaanii fi hoggantoonni naannoo Gadaariif kunniin haala nageenyaa daangaa Ityoophiyaa irra jiru too’achuudhaaf gara iddoo Galabaat jedhamuu kan imalan tahuu gabaafame.


text:
Prezdaantiin Ameerikaa Doonaald Traamp toora Twiterii isaatiin “haleellaa keemikaalaa mootummaan Suuriyaa magaalaa Duumaa keessatti raawwateef deebisaa kennuuf qophiin xumuramee jira. Raashiyaan misa’ela keenya rukuttee kuffisuuf dhaadattee jirti, kanaafuu Misa’eelli keenna dhufaa waan jiruuf Raashiyaa qophaayi” jedhe.
Traamp ibsa kana kan baase qondaalli mootummaa Raashiyaa tokko ganama har’aa Ameerikaan mootummaa Suuriyaa rukutuuf misaa’ela kan dhukaastu yoo tahe, Raashiyaan ammoo misa’eela Ameerikaa rukutuun ni kuffisti jechuun eega dubbateen booda akka tahe gabaasni arganne ni mul’isa.
Donaald Traamp guyyaa kaleessaa tarkaanfii Suuriyaa irratti fudhatamu qondaaltota waraanaa fi tikaa waliin mari’achuuf imala gara Ameerikaa Kibbaatti karoorfate kan haqe tahuu beeksise.


text:
Loltoonni Isra’eel daangaa Gaazaa irratti lammiilee Falasxiin hiriira mormii bahan irratti dhukaasuun, yoo diqqaate namoota 7 ajjeessuun 100 ol ammoo kan madeessan tahuu ministeerri fayyaa Falasxiin beeksise. Falasxiinonni waggaa 42ffaa mormii “Guyyaa Lafaa” ilaalchisee hiriira gaggeessaa jiru.
March 30 bara1976 Isra’eel lammiilee Falasxiin jaha dachii keenya irraa hin kaanu jechuun morman, lafa isaanii irratti ajjeefte. Falasxiinonni eegasii March 30 “guyyaa lafaa” jechuun waggaa waggaan mormii isaanii dhageessisuun yaadatu.
Mootummaan Isra’eel Ganama har’aa mormiin osoo hin jalqabiniin dura, biiflee 100 ol hayyama ajjeessuu keenneefii daangaa Gaazaa irra kan qubsiise tahuu miidiyaaleen Isra’eel gabaasan.


text:
Nami hagii tokko durii dhukkuba kana Raaree irratti arganii,Jaldeessii Gaaraa Raaree nyaatee namii ammaoo Jaldeessa Gaaraa nyaatee achumaan dhikkubi kun lafa cufa waliin gahe jedha.
Woma taateefuu Eboolaan dhukkuba adudnyaan bara hedduun afaan itti wallaalte nama kuma kurnya hedduu irraa fixe.
Eboolaa kana qaraaAfrikaa gama Dhihaatti argan,achii kuma hedduu fixee miliyoona hedduu sodaachisaa bahe.
Nama dhiba kana irratti argan ta waaqaa malee afaaniin funnaanii dhiigi xinnissee yoosu ijjeesa.
Hammeenna dhukkuba kanaa arginaan kaan manneen amanti ufiitti kaan ammoo beekumsaa fi qarooma ufii abadatee falachaa bahe.
Woma taateefuu addunyaan falachuma falattee dhukkuba keessumattu Laayberiyaa, Nayjeeriya,Seraaliyoonii,Giini fi biyya akka akkaa argan kana achumatti ufi irraa dhoortee akka innii addunyaan waliin hin geenne ogeeyyii fayyaa biyya sunitti ergitee ummata barsiisaa waan hedudun gargaarte.
Doktoroota hujii tanaa Laaybeeriyaa gama Waldaa Afrikatiin Laybeeryati ergan keessaa Dr. Galma Guyyooti. Dr.Galmii Keenyaa godina Marsabeetii dhufe.Achitti Itti gaafatamaa Tohannoo Dhukkuba Daddabraati.Haga hujii teesso mootummaa laaybeeryaa, Monorooviyaa dhaqee ji’a sagalii oli.
Keenyaa ogeeyyota fayyaa 92 Laayberiyaatti ergite;narsii, hojjattoota laabratoorii,itti gaafatamtoota fayyaatii fi nama akka akkaati.Doktor Galmii damee fayaa Epidemiology jedhan keessaa dhufe.Warra sanyii dhukkuba tokkoo,amala isaa,akka nama irraa dhowwaniin fi waan dhibii tokkoo qoratu.
Hujiin warraa guddoon waan dhukkuba kanaa irratti ummata barsiisuu,ogeeyyii fayyaa leenjisuu,nama milikeeta dhukkuba sunii irratti argan faana deemanii qorachuu.
"Namii milikeeta dhukkubaa irratti argan hardha eessa oolee, gaarii (makiinaa) kamiin deeme,eennuun wal waldahe jedhaa bultii 21 gula deemanii laalan.”
Laaybeeriyaa keessa amma Eboolaa keessa hin jiru; “dhukkuba gartee yoo bultii 42 keessatti hin argin lafti sun dhukkuba sun hin qabduu jechuu.Nu amma eeguma dhukkbuii kun hin jiruu jedhaniin bultii 42 bira dabarree haga bulti 61 hin argamne jechuu.Haa taatuu malee yaanee nama daliila(milikeeta) dhukkuba sunii qabu hinuma odeeffanna.”
Dr.Galmii faatii amma dhukkubi kun hin jiru jedhanii galuutti jiran.Laayberiyaa isan bira yaatan tun haga ufi dandeette jennaan, “amma warrilleen ufi dandahaa,[hojjattootii fayyaa isaanilleen] duri afaan dhiba kana hin beekanii amma ya itti bayyatanii amma adoo dhukkubii kun gadi deebihellee warri ya ufi dandahee tanaaf galuutti jirra.”
Laaybeeriyaatti durii namii Laaybeeriyaatti Ebola irratti argan akka jecha Doktor Galmaatti akimachuullee hin fedhu maan jennaan silaafuu hin fayyuu jedhan.Taatullee namii amma waan dhiba kanaa baratee ufumaan dhufee akimata.
“Durii halkan fa dhossaan nama awwaalan waan irra rafan baasanii guban,alatti bahu dhowwanii dhossanii nyaachisanii obaasan.”
Akka gabaasa Dhaaba Fayyaa Addunyaa(WHO)tti bara 2014 jalqabee nama 4,800 caalaatti Laaybeeriyaa keessatti lubbuu dhabe.Ogeeyyota fayyaa adduynaa dhiba kanaan wallaanuuf Laayberiyaa dhufan keessaa ka lubbu dhabanilleen hinuma jiran taatullee akka jecha Doktor Galmaatti nama Waldaan Afrikaa erge keessaa namii lubbu dhabe hin dhageenne.
Durii nama dhiba kana irratti argani dhossanii awwlaani ykn dhossani guban amma ammoo akka doktora Galmaatti namu akkuam aadaa fi amantii isaatti warri hujii tana hojjatu awwala.
Dr.Galmii ganna 17 ogummaa ufiitiin hojjatte.Addunyaatti dabalamtee Eboolaatti duulu irraa maan baratte jennaan “barannoota guddaa argadhe yoo lafa tiyyalleetti gale barsiisuu malee yoo COUNTY ykn godina kiyya (Masrabeete) deebihellee waan hedud barsiisu dandaha.”
Dr.Galmi faatii gareen fayyaa Walda Afrikaa African Support to Ebola Outbreak in West Africa (ASEOWA) fulaa bu’anii hujii tanaa Laaybeeriyaa dhaqan. Jireenni Laaybeeriya maan fakkaata?Isaniin ummata gargaaruf yaatan kun du’aa fi jireenna jiddu hojjattanii,biyyiti biyay dhukkuba hamaa qabdu akkamitti ufi eeddan?Nyaataa dhugaati gadi baatanii bitattan moo,manatti dhaabattan mo jireenni keessan maan fakkaata?
Waan hafe Kamisa torbaan dhufuu itti deebinaa nu caqasaa.


text:
Gaarreen Himaaliyaa
Qophii: Abu Ibtisaam
Addunyaa kanarra bakkeewwan ajaa’ibaa qalbii ilma namaa hawatan heddutu jiru. Barruu tanaan uumamaalee dachii tanarratti ajaa’iba ta’an keessaa waa’ee gaara tokkoo isiniif dhiheessina. Gaara yoo jennu ammoo gaara xiqqaa wahii hin sehinaa! Gaara biyyoota jaha keessatti argamu.
Gaarri kun Himaalayaas jedhama. Himaalayaas jechuun afaan Saanskriit irra kan argame yoo ta’u, Himaa- jechuun cabbii, alayaa-jechuun ammoo eddo jireenyaa jechuudha. Kanaaf jechoota kanneen lamaan walitti fidanii Himaalayaa ykn ammoo eddo jireenya cabbii maqaa jedhu kennaniif. Himaaliyaan gaara tokko qofa osoo hin taane gaarren heddu of keessaa qaba. Gaarri biyyota jaha qaxxaamuru kun maayila 1500 ykn ammoo 2400km dheerata. Gaarri kun, India, Paakistaan, Afghaanistaan, China, Bhutan fi Nepal keessa qaxxaamura.
Gaara Himaalayaa kanarraa namni hedduun waa’ee Mt Everest irratti xiyyeeffannaa isaa godhus, Himaaliyaan uumama ajaa’ibaa heddu ofirraa qaba. Haalli qilleensa isaatis gosa hunda of keessaa qaba. Jalli isaa ykn ammoo sirriin galaana isaa qilleensaa hoo’aa kan qabu yoo ta’u, adaduma ol ka’aa deemuun qilleensi qabbanaayaa, fiixee isaa irratti ammoo cabbii baquu hin dandeenneen walitti nama fida. Naannoo ol ka’iinsa Meetira 3000-5000 irratti argamu kaloo margaa qaba. Naannoo kanattis bineensonni marga soorataniifi kan foon sooratanis ni argamu. Warri marga sooratu marga dheeda. Ka marga dheedee coomeef ammoo bineensota akka Snow Leopard (Qeerransa Cabbiitu) qabee soorata. Gama Kaaba bahaatitti ammoo bosona mukkeen garagaraatiin badhaadhetu jira. Kanaaf Gaarreen Himaaliyaa uumama gagaragaatiin badhaadhanii jiran jedhama.
Gaarreeen Himaaliyaa gaarreen dhedheeroo heddu ofkeessatti hammata. Gaarreen isa gubbatti argaman keessaa kanniin 14 ta’an ol ka’iinsi isaanii meetira 8000 oli. Hundi isaaniitis gaarreen addunyaa irraa sadarkaa duraa irratti argamu. Fakkeenyaaf gaarri addunyaa irraa tokkoffaan Gaara Everest yoo ta’u, ol ka’iinsi isaatis meetra 8848. Gaarri kun gaarreen himaaliyaa irratti argaman keessaa daangaa biyyoota Nepaal fi Chaayinaa gama Tibeet jidduutti argama. Addunyaa irraa isa dheerafi qabbanaawaas ta’u, gaarreen biraa kan Himaalayaa irratti argamaniin wal bira qabamee yoo laalamu, namoota gaara kana koruu barbaadaniif heddu rakkisaa miti. Gaarri Himaaliyaa walnyaatinsa lafa keessatti uumameen erga gara irra lafaatti ol bahee waggaa miiliyoona 70 akka ta’e qorattoonni kan dubbatan yoo ta’u, wal nyaatinsi kun haga ammaatti akkuma itti fufeetti akka jiru dubbatan. Kanaaf waggaa waggaan gaarri Everst miiliimeetira 4n ol guddataa akka jiru qorannoon ni addeessa.
Warri Amantii Hinduu, Budahaa, fi kanneen biroo hordofanis fiixee gaarreen kanniin gubbatti manneen gooftaa isaanii itti gabbaran qopheeffatanii itti tajaajilamaa jiru. Kanaaf gaarreen kanniini maqaa garagaraa amantii isaanii ibsuu danda’uun waamu. Fakkeenyaaf Warri Tibet gaara Everestiin Chomolungma jedhanii waaman. Hiikkaan isaatis gooftaa hawaa jechuudha. Warri Nepal ammoo Sagarmatha jedhanii waaman, hiikkaan isaatis gooftaa samii jechuudha. Haa ta’u malee bara 1841 tuutni qorannoo kan lammii biyya English Sir George Everestiin durfamu erga naannoo kana dhaqanii booda maqaa isaa gara hoogganaa isaaniititti jijjiiran. Kanaaf har’as akka addunyaatti gaarri kun Mt Everest jedhamuudhaan beekama.
Gaarreen Himaalayaa kanniin yeroo heddu namoonni garagaraa fiixee isaa irra bahuu danda’anii jiran. Gaarreen kanneen keessaa keessattu Gaara Everest gubbaa bahuun namoota hedduuf hawwii bara dheeraati. Kanaaf jecha bara 1921 irraa kaasee namoonni garagaraa gaara kana fiixee isaa dhaqqabuudhaaf carraaqqii gudda godhanii jiru. Hedduun isaanii milkaayanis akka yaadametti osoo bakka hin gahin namoonni karatti hafanis ni jiru. Walumaagalatti bara 1921 irraa kaasee yaalii godhameen namoonni 280 ta’an du’anii jiran. Namoota kanneen keessaa kanniin 102 ta’an sababa hanqina oksijiiniitiin du’an.
Gaara kana gubbaa bahuudhaaf daandiilee 18titti fayyadamuun ni danda’ama. Fiixee isaa dhaqqabuudhaaf ammoo guyyaa 40 barbaachisa. Kunis namoonni suuta jedhaa haala qilleensaa barataa akka deeman gargaara. Hammi qilleensa oksijiin fiixee gaaraa irra jiru isa nuti asitti hargannu irraa walakkaan gad bu’aadha. kanaaf namoonni gaara kana gubbaa ba’uu fedhan yeroo hunda Oksijiinii baadhatanii deemuun dirqama itti ta’a.


text:
Hagayya sagalii fi kudhan bara 2017 doniin lama baqattoota fe’anii Somaaliyaa irraa eega ba’anii booda handaara galaana Yamantti eega dhiyaatanii booda imalatoota galaanatti naqanii deebi’uu isaanii jaarmayaan godaantoota addunyaa ykn IOM gabaasee ture.
Irra heddduun godaantoota kanaa lammiwwan Itiyoophiyaa kaan immoo kan Somaaliyaa ta’uun ibsamee jira. Oromoota balaa kana irraa hafan haasofsiifnee Jimaata Hagayya 11 bara 2017 dhiyeessuun keenya ni yaadatama.
Kanneen balaa kana irraa hafan wal’ansa fayyaa kan hatattamaa jaarmayaa godaantoota kan addunyaa irraa eega argatanii booda imaltuu itti fufanii jiru. Kanneen humni isaanii dadhabee miidhama qaban immoo mooraa baqataa UNHCR naannoo sana jiru seenan. Oduu haaraan dhaga’ame immoo Kamisuuma sana doniin biraa Bosaasoo irraa baqattoota feete nagaan Yamantti galuun ishee ti.


text:
Browsing Tag
OIC
Haleellaa shoorarkeessitoonni amantaa Hinduu, humnoota nageenya Indiyaa waliin tahuun magaalaa guddoo Indiyaa New Delhiitti…
Gamtaan Biyyoota Islaamaa Karoora Baha Jiddu Galeessaa Bulchiinsi Traamp…
Gamtaan Biyyoota Islaamaa IOC jedhamu, kan miseensa biyyoota 57 hammate “karoora nageenyaa” maqaa jedhuun labsii bulchiinsi Traamp…
Paakistaan Gamtaan Biyyoota Islaamaa Muslimoota Indiyaatiif sagalee akka…
Paakistaan seera muslimoota cunqursu kan Indiyaan dhiheenya labsite ilaalchisee, miseensonni Gamtaa Biyyoota Islaamaa 57 sagalee…
Gamtaan biyyoota Islaamaa dhimma dachii Falasxiin ilaalchisee kora…
Muummichi ministeera Israa’il Benjaamiin Netiniyaahuu Filaannoo biyyaatti "September 17,2019 geggeeffamu irratti, irra deebiin kan…
Dhaabbanni Gamtaa Biyyota Islaamaa Karoora Isra’eel manneen seeraan alaa…
Torbee darbe keessa mootummaan Isra’eel manneen jireenyaa haarawa 2,100 lafa Falasxiinotaa irratti ijaaruuf murteesse. Dhaabbanni…


text:
Dilbata darbe halkan walakkaa booda sa’atii saddeetitti naannoo Bulchiinsa naannoo Amaaraa, godina hawaasa Waag Hemraa, aanaa Abergellee magaalaa Niqaaraa keessatti walttii bu’iinsaa Humnna Mootummaatiif hidhattoota TPLF gidduutti raawatameen lubbuun namaa baduu isaattif, qabeenyaa irratti miidhaan gahuun isaa gabaasameera.
Rakkina kanarraa kan ka’e, jiraatonii soda keeessa jiraachuu isaanitiif waajjirriif manoottan daldalaa cufamanii akka jiran bulchaan aanaa Abergellee Destaa Lemmaa VOAtti dubbataniiru.
Lollii sun hanga Wixata walakkeessa guyyaatti itti fufuu isaa kan dubbataan bulchaan aanichaa, Aanaan sun raayyaa waraanaa waliin sochii irra kan jiru ta’uu beeksisaniiru. Itti aanaan itti gaafatamaan waajjira nageenya godinaa sanaa Azeze Adaanee dhimma kana mirkaneessaniiru.
Akka itti gaafatamaan kun jedhanitti reenfii namootan walti bu’iinsa Kanaan midhaman 15 jiratotaan awaalameera.
Haleelllaa sana jalaa baqatanii gara magaalaa Seqoxaatti dheessuunf dirqamuu isaaniis jiraattonii dubbataniiru.
Rakkina Kanaan Lakkoobsa namoota naannoo Sanaa irraa buqqa’anii fi deggersa godhamaa jiru ilaalchisee ragaa bal’aa of harkaa akka hin qabaanne hoggantoonnii aanichaa dubbatanii, guyyoota itti aanan keessa kan beeksisan ta’uu ibsaniiru.
Haleellaan sun qabeenyaa saamuu of keessaa qaba kan jedhan namni maqaan isaanii hin akka hin tuqamne gaafatan, Akka jedhanitti haleellaan sun callisee kan raawwatame utuu hin taane, kan karoorfame jedhniiru jechuun, gabaasaan VOA Mesfin Arage gabaaseera.


text:
Ambo (aanaa)
Aanaan Amboo aanaalee mootummaa naannoo Oromiyaa keessaa isa tokko yoo ta'u Godina Shawaa Dhihaa keessatti argama. Aanaan kun karaa kibba-lixaa aanaa Xuqur Incinniitin, karaa dhihaa aanaa Calliyaatin, karaa kaabaa aanaa Gindabaratiin, karaa kaaba-bahaan aanaa Jalduutin, karaa bahaa aanaa Dandiitin, fi karaa kibba-bahaa godina Shawaa Kibba Lixaatin daangeffamee argama. Teessumni bulchiinsa aanaa kanaa magaalaa Amboo ti; magaalonni aana kana keessa jiran kan biroo Gorosillee fi Meexxi dha. Aanaan Amboo, aanaan Tokkee Kuttaayee fi magaalaan Amboo walitti duraan aanaa Amboo jala turan.
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]


text:
Majlisnni Oromiyaas akkuma ka duraa Zulmii nurratti dalagaa jira
Komii warra hajjii baranaa: Majlisa Oromiyaas tahee ka duraanii ummata saamuu fii malee, ummata tajaajiluuf hin dhabbanne jedhu hujjaajoonni. Qarshii kuma dhibba lamaa fii afurtama …Read More »
Lammiin biyya tokkoo nagayaan biyya isaa keessa jiraachuun mirga qaba
Mana maree dhimmoota Islaamummaa Toophiyaa (ce’umsaa) irraa haleellaa namoota nagaa irra ga’aa jiru ilaalchisuun ibsa miidiyaaleef kenname Maqaa Rabbii akkaan mararfataa akkaan rahmata godhaa ta’eetiin …Read More »
Dhaloota akkanaa taanu malee Itti gaafatamummaa seenaa jalaa hin baanu
Maqaa fi Gumaacha Hayyuu, Qabsaawaa hangafaa fi Abbaa Qubee Afaan Oromoo kan tahe Dr Sheek Mohammed Rashaad Abdullee tiif beekkamtii kennuu, Hojiilee gaggaarii inni hojjate …Read More »
Sagantaan dorgommii Qur’aanaa magaalaa Finfinnee
Magaalaa mummuttii Oromiyaa tan taate Finfinneen yaroo jalqabaatiif sagantaa dorgommii Qur’aanaa kan hirmaattoota addunyaa hirmaachisee keessummeessitee gaggeeysaa jirti. Sagantaan dorgommii Qur’aanaa Staadiyeemii Magaalaa Finfinnee haala …Read More »
Majlisa keennaaf nama bakka nu bu’u filanne, seeraafi heera eegsisuun, sagalee ummataa kabachisiisuun qaama ilaallatu bira jira!
ila Duula marumatu duula,daboo marumatu itti bobba’a, kan hinjifannoon galu garuu muraasaa beeki! Namtichi biyyaa teennaafi Amantii jeeqe,nama walitti naqe,islaama bakka lamatti addaan baasaa jira …Read More »
Sheekh Hajjii Ibraahim Tufaa Pirezidaantii Mana Marii Dhimmoota Islaamummaa Itoophiyaa tahuun filataman
Manni maree dhimmoota islaamummaa Itiyoophiyaa sanada dambii Ittiin bulmaata. Mana marichaa erga mirkaneessee booda har’a miidiyaaleef ibsa kenneera. Kanumaanis koree hoji raawwachiistuu 15 filachuu yeroofi …Read More »
Eeyba masjiida magaalaa Dadar
Hawaasni koo kan Magaalaa Dadar Baga Rabbiin Mana isaa isin badhaase! Madda imaanaa fi Ilmiin irraa hin citne isiniif haa godhu! Warroottan hojii bonsaa kana …Read More »
Oromoon kan akkatti yaadu osoo qabduu gabrummaa jala buluun qaanyi
https://www.facebook.com/403470183396557/videos/897407550732535/?t=11 Gorsa dhama qubu, kan Oromoo fayyaddu.. haala yeroo ammaa Majlisa muslimaa jiddutti deema jiru Ustaaz Suufiyaan UsmaaniinRead More »
Seenaa dhugaa….
https://www.facebook.com/112874570174492/videos/489162561802412/?t=403 Dhaamsa Jabaa USTZ Raayyaa Abbaa maccaa irraa.Read More »


text:
Browsing Tag
Magaalaa Finfinnee
Naamoota Itoophiyaatti hanga guyyaa har’aatti COVID-19’n qabamuun isaanii mirkanaawe 968 keessaa, isaan 661 magaalaa Finfinnee…
Majlisni Oromiyaa hojiiwwan ji’oota dabran keessa hojjetaman irratti…
Kora waggaa dabre sadarkaa biyyaaleessaatti koreen jijjiirama dhaabilee hawaasa Muslimaa MM Abiy Ahmadiin hundeeffame Hoteela…
Miseensoonni Kaabinee Bulchinsa Magaalaa Finfinnee Hoggantoota Majlisa…
Itti aanaa kantiibaa magaalaa Finfinnee Injinar Taakkalaa Uumaa dabalatee miseensoonni kabineen bulchinsa magaalattii, guyyaa…
Bulchiinsi Magaalaa Finfinnee lafa Masjiidaa Kaaree Meetra 4000 hawaasa…
Itti aanaan Kantiibaa Magaalaa Finfinnee injinar Taakkalaa Uumaa guyyaa hardhaa naannawa Labuu iddoo Vaarneeroo jedhamu dhaquun, …
Magaalaa Finfinnee keessa sochiin motorsaayikilii kan ugguramu tahuu ibsame
Bulchiinsi magaalaa Finfinnee Waxabajjii 30,2011 eegalee imbaasiiwwanii fi dhaabbiilee hayyama tajaajila poostaa qabaniin ala…
Masjiidni Imaamu Muzammil guyyaa kudhan keessatti akka diigamu ajajni dabre
Bulchiinsa magaalaa Finfinneetti waajjiiri misooma lafa magaalaa kutaa Lidataa, masjiidaa fi madrasaan Imaamu Muzammil kan…
Bulchiinsi magaalaa Finfinnee lafti heektaara 133.6 abbootii qabeenyaatiif…
Kaabineen magaalichaa walga'ii har'a gaggeessen; hojii oodiitii lafaa 2ffaadhaan kan adda baafamanii fi maanufaakchariingiif…
Dargaggoonni Walitti bu’iinsa magaalaa Finfinnee keessatti uumame…
Qophii Simannaa ABO ji'a fulbaanaa keessa magaalaa Finfinneetti godhamaa ture hordofuun, dargaggoonni magaalaa Finfinnee kutaalee…
Bulchiinsi Magaalaa Finfinnee walii galteen lafa Liizii kaaree meetra…
Itti aanaan Kantiibaa Bulchiinsa magaalaa Finfinnee Injinar Taakkalaa Uumaa akka jedhetti, magaalattii keessatti iddoowwan 154…


text:
Lubbuu keenya du’a irraa olfachuuf jecha biyyaa dheessinee jireenya baqaa keessattis rakkoon nu biraa hin hafnee jedhu baqattonni Oromoo mooraa Baqataa Yaman keessa jiran.
Yaman keessatti walitti bu’iinsa waggaa torbaaf gaggeeffamaa jiruun kan ka’e, lammiwwan biyyatti illee rakkoo keessa jiraachu Tokkummaan Mootummootaa fi kanneen biroon gabaasaa jiran.
Yaman keessatti mooraan baqattootaa jiru tokkichi Kaharaz jedhamu bara 2001 kan banamee yoo ta’u hedduminaan lammiwwan Somaaliyaa fi kan Itiyoophiyaatu keessa buufatee jira.
Dhaabnii baqattootaa kan Tokkummaa Mootummootaa biyya mootummaa hin qabne Yaman keessatti tasgabii dhabiinsa jiruutu gargaarsa silaa raabsamuu qabu danqee jedha.
Haala jireenya baqattoota Oromoo mooraa sana keessa jiranii ilaalchisee Gaaffii fi deebii caqasaa.


text:
Hidha Haaromsaa Itoophiyaa: Mariin Hidha Abbayyaa biyyoota sadan gidduutti ammas hin milkaa'iin hafe
Mariin Hidha Haaromsaa Guddichaa Itoophiyaan Laga Abbayyaa irratti ijaaraa jirtu ilaalchisuun biyyoonni sadan — Itoophiyaa, Sudaaniifi Masiriin jaarsummaa Gamtaa Afrikaatiin Dimokiraatawaa Rippabilika Koongoo (DRC)tti gaggeeffatan ammallee osoo hin milkaa'iin hafeera.
Marii Ebla 04 - 06, 2021 gaggeeffame kana dura ta'aa haaraa AU ka ta'an Pirezidantii DRC Fiiliks Antowaan Sishekeediin ministiroota dhimmi alaa, ministiroota bishaanii, jallisiifi inarjii biyyoota sadanii affeeruun kan gaggeeffame yommuu ta'u, ekispartoonni AU irraas argamaniiru.
Marii Kinishaasaatti taasifame kanaan boodas biyyoonni sadan maaliif akka hin milkaa'iin hafe adduma adda isaaniin ibsa yeroo baafatan tokko isa kaanitti quba qabuu ittuma fufaniiru.
Pirojektiin Hidha Abbayyaa (GERD) yoo xumurame Afrikaarraa ijaarsa guddicha bishaanirraa humna elektirikii maddisiisu ni ta'a.
Itoophiyaan rakkoo ibsaa furuufi diinagdee ishee cimsuuf laga guddicha addunyaa hidhuu ishee ibsituus, Masriifi Sudaan jireenyi lammiilee isaanii bishaaanicharratti akka hundaa'e ibsuun yaaddoo isaanii irra deddeebiin ibsu.
Mariin ammaa kun maaliif hin milkoofne?
Marii Kinshaasaan booda biyyoonni sadan ibsa karaa ministeerota dhimma alaa isaaniin kennaniin ejjennoo qaban irra deebiin himataniiru.
Dhimmi ijoo waldhabdee biyyoota sadanii wixinee mariif qophaa'eefi adeemsa marii irratti yoo ta'u, Masiriifi Sudaan fedhiifi ejjennoo Itoophiyaarraan adda ta'e calaqqisiisaniiru.
Itoophiyaan maal jette?
Ministeerri dhimma alaa Itoophiyaa ibsa dhimma kana irratti Kibxata baaseen, ejjennoo Sudaaniifi Masiriin Hidhaa Haaromsaa Laga Abbayyaa irratti qabatan mirga Itoophiyaan qabeenya uumamaa qabdurratti fayyadamuu kan sarbudha jedheera.
Itoophiyaan fooyya'ina muraasa barbaachisurraan kan hafe wixinee ministeerri dhimmi alaa DRC fi dura ta'aan mana maree hoji-raawwachiiftuu AU dhiyeessan akka fudhattu beeksisteetti.
Haaluma kanaan Itoophiyaan adeemsi marichaa abbummaa biyyoota sadanii kan mirkaneessuufi gahee qindeessummaa AU karaa guutuu ta'een kan eegsisu akka ta'u gochuuf qophii ta'uu ministeerri dhimmi alaa himeera.
Sudaaniifi Masiriin wixinee adeemsa marii AU kana fudhachuu diduun isaanii gahee Gamtichi bahaa jiru tuffachuu, dhimmichi akka waltajjii AU keessaa ba'u gochaa jiru jechuun komatti Itoophiyaan ibsa kanaan.
Akka ibsa ministeera dhimma alaa kanaatti, fedhii Itoophiyaan Hidhicha bishaan guutuufi oppireeshinii ilaalchisuun waliigalteerra ga'uu barbaaddus sababii Sudaaniifi Masiriin ejjennoo bakkaa hin sochoone isaan agarsiisaniin danqameera.
Tooftaa kanaanis, gahee bishaanii hanga ofii jedhanitti fayyadamuun kan Itoophiyaa cufuu isa jedhu mirkaneeffachuu hedu.
"Itoophiyaan waliigaltee mirga bishaan Abbayyaa ammaafi gara fuula duraa itti fayyadamuuf qabdu danqu fudhachuu hin dandeessu."
Itoophiyaan Sudaaniifi Masiriin osoo waliigaltee tokkorra hin ga'amiin Hidha Haaromsaa marsaa lamaffaa bishaan guutuu hin ta'u kan jedhan bu'uura seeraa hin qabu jechuun, bishaan guutuun kun yeroodhuma isaa eeggatee akka gaggeeffamu beeksifteetti.
Sudaaniifi Masiriin maal jedhan?
Miinistiroonni biyyoota lamaanii ibsa marii hin milkaa'iin hafeen booda kennaniin Itoophiyaan yeroo marii sanaa yaada dhiyaate fudhachuu diddeetti jechuun himatan.
Sudaaniifi Masiriin marii keessa yaada akka jaarsummaatti Gamtaa Awurooppaa (EU), Ameerikaafi Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii (UN) itti dabaluu jedhu qabu.
Ministirri dhimmi alaa Sudaan Mariam al-Sadig al-Mahdi Kibxata ejjennoon gam-tokkee Itoophiyaan itti cichitee jirtu kun seera idil-addunyaa kan cabsudha jechuun rippoortarootatti himuusaanii Rooyitars gabaaseera.
"Rincicuun Itoophiyaa kun Sudaan nageenyaafi lammileeshee eeguudhaaf carraawwan jiran hunda akka ilaalcha keessa galchitu ishee barbaachisa," jedhan ministirri jallisiifi qabeenya bishaanii Sudaan dubbii dubbataniin.
"Ejjennoon Itoophiyaan qabatte kun hanqina fedhii siyaasaa isheen mariin walamantaa gaariiidhaan gaggeeffamuurratti qabdu agarsiisa," jedhan ministirri dhimmi alaa Masirii Sameh Shoukry.
Torban darbe Pirezidaantiin Masirii Abdel Fattaah al-Siisii sababa Hidha Haaromsaa Laga Abbayaa Itoophiyaan ijaaraa jirtuun bishaan biyyi isaanii argattu hir'annaan ''naannicha keessatti waan hamaatu ta'a'' jechuun akeekkachiisanii ture.
Akka Rooyitars jedhutti, Sudaan yeroo ammaa dhimma daangaarratti Itoophiyaa waliin waldhibdeerra kan jirtu yoo ta'u, humni qilleensaa Masirii akka shaakala leenjiirraa taasifatuuf affeertee Sambata darbe xumurumeera.
Kana duras Ameerikaan biyyoota sadii araarsuuf jaarsummaa teessuus Itoophiyaan waliigaltee sana keessaa of baasuu ibsuusheetiin hin milkaa'iin hafe. Kan keessaa baates, Ameerikaan gara Masriitti caalsifatte jechuun himachuun ture.
Kana dura ejjennoo Itoophiyaatti dhiheenya qabdu kan qabaachaa turteefi booda Masriitti kan gorte Sudaan akkasumas Masriin; ganna baranaa Itoophiyaan yeroo lammataaf bishaan osoo hin guutin waliigalteen akka taasifamu gaafataniiru.
Itoophiyaan garuu karoorichi akka qabametti ganna baranaa bishaan guutuun ni adeemsifama jetteetti.


text:
#Waxabajjii 4, Bara 2014, #ILQSO
Wixinee Labsii Bulchiinsaa fi Itti fayyadama Lafa Baadiyyaa irratti mariin qaamolee qooda fudhattootaa waliin magaalaa Adaamaatti gaggeeffamaa jira. Wixineen kun Qorannoo ILQSO'n Labsii Lafa Baadiyyaa lak. 130/1999 irratti gaggeesse bu'uura godhachuun ogeessota Biiroo Abbaa Alangaa Waliigalaa Oromiyaa, Mana Murtii Waliigalaa, ILQSO fi Biiroo Lafaa irraa walitti dhufaniin qophaa'ee kan dhiyaateedha.
Wixinee Labsii Bulchiinsaa fi Itti fayyadama Lafa Baadiyyaa irratti mariin qaamolee qooda fudhattootaa waliin magaalaa Adaamaatti gaggeeffamaa jira. Wixineen kun Qorannoo ILQSO'n Labsii Lafa Baadiyyaa lak. 130/1999 irratti gaggeesse bu'uura godhachuun ogeessota Biiroo Abbaa Alangaa Waliigalaa Oromiyaa, Mana Murtii Waliigalaa, ILQSO fi Biiroo Lafaa irraa walitti dhufaniin qophaa'ee kan dhiyaateedha.
#Waxabajjii 7, Bara 2014, #ILQSO
#Oduu Joornaalii
Hojii boonsaa ILQSO'n ittiin beekkamuu fi aasxaa Inistitiyuutichaa kan ta'e Joornaaliin Seeraa Oromiyaa Jildiin 11ffaa lakkoofsi 1 maxxansi isaa xumuramee jira. Yeroo dhiyootti dubbistoota biraan kan geenyu waan ta'eef obsaan nu eega!
#Oduu Joornaalii
Hojii boonsaa ILQSO'n ittiin beekkamuu fi aasxaa Inistitiyuutichaa kan ta'e Joornaaliin Seeraa Oromiyaa Jildiin 11ffaa lakkoofsi 1 maxxansi isaa xumuramee jira. Yeroo dhiyootti dubbistoota biraan kan geenyu waan ta'eef obsaan nu eega!
#Waxabajjii 10, Bara 2014, #ILQSO
Inistitiyuutiin Leenjii fi Qorannoo Seeraa Oromiyaa gaaffii Biiroo Abbaa Alangaa Waliigalaa Oromiyaa irratti hundaa'uun Abbootii Alangaa guddina sadarkaa oleetiin Aanaa irraa gara Godinaatti akkasumas Godina irraa gara Naannootti guddachuuf dorgoman walumatti ogeessota 279 ta'aniif qormaata kennee jira.
Inistitiyuutiin Leenjii fi Qorannoo Seeraa Oromiyaa gaaffii Biiroo Abbaa Alangaa Waliigalaa Oromiyaa irratti hundaa'uun Abbootii Alangaa guddina sadarkaa oleetiin Aanaa irraa gara Godinaatti akkasumas Godina irraa gara Naannootti guddachuuf dorgoman walumatti ogeessota 279 ta'aniif qormaata kennee jira.


text:
Mana hidhaa Qaalitti keessatti hidhamee kan jiru Gazexxeessaa Iskindi Naggaa Dhaabbata preesii sadarkaa addunyaa biraa badhaafamee jira.Dhaabbatti kun kanneen jireenya isaanii wareeguun haala rakkisaa ta’e keessatti illee ituu hin hafiin ooguma Gazexxessummaa qabaniin walabummaa preesiif qooda olaanaa ka gumaachan akksumas walabummaan yaada ofii ibsuu jajjabeessuuf jecha kanneen wareegama baasaniif goota jechuun badhaasa.
Iskidir Naggaaf badhaasa kana kennuuf sababaan tokko seera farra shoroorkaa mootummaan Itiyoophiyaa baase yaada uummataa ukkaamsuuf itti gargaarame jechuun yeroo dheeraaf mormuu isaatiif ta’uun ibsamee jira.
Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeefadhaa


text:
Dorgommii Waldorgommii atileeota Addunyaa 15essoo barana Beejingitti dorgoman Keenyaatti madaaliyaa 16 argatee tokkeessoo tahe.
Shaampiyoonaa atileetiksii dargaggoota addunyaa baranaallee Keenyaatti madaaliyaa hedduu argatee dura jira.
Keenyaan dorgommii Raagbiilleen Afrikaa keessaa qofaa mitii addunyaa keessaayyuu guddoo beekamti.
Atileetotii addunyaa bebeekamoon Afrikaa gama Bahaatii dhufan. Afrikaa gamii bahaa naannoo Rift Valley keessa jirti.
Rifta Valley badhaqa lafaa km 6000 dhiyaatu dheerattu.Jiddu Gala- Bahaa badhaqa Lebanon Beqaa Valley haga haga Mozaambiki dheeratti.
Atileetotii addunyaa heddduun asii bahan.Achi keessa(Rift Valley) maanti jira? Warra akkana fiigichaan addunyaa moohu maanti humna kennaaf;nyaataa dhugaati moo teessuma lafa moo jabeennauma isaaniitii, moo dhedheerinna mogolee isaanii?Moo sablinna nafa isaanii,saayinsiin maan jedha?
Itoophiyaa namii akkana fiigichaan addunyaa moo'u Oromiyaa dhufan, Oromoo. Keeniyaa keessaa ammoo gosa Kaleenjin.Kalenjiinii ummata Keenyaa miliyoona 3-5 tahu.
Keenyaan maanti akkana dorgommii addunyaa moohachiisa?Dr.Hassan Waariyoo Areeroo ministera ispoortii,aadaa fi aarti Keenyaati.
Wannii nu hin beenne "ka Keenyaa atileetiksi moohachiisa jennaan."
“Waaqatti nu gargaaree,Keenyaan duruu jabduu,barii kun keennaa,(talent) jabeennii keennalleen keessa jiraa,[mootummaalleen) waan hedduu midhaasseef.”
Kalenjiinii akka jecha Dr.Hassaniitti warra looniitii,warra mogolee dhedheeraa, kama woma laftii qabdu nyaatu.
“Laftii warraalleen tama Oromoo fakkaatti, warra oobruu gugurdoo qabuu,warra looniiti,warra qaqallaa, sasablaa,lafa gara gaaraa gula qubata.”
Federeshiiniin Atileetiksii Itoophiyaa warra dorgommii Beejingi 15eessoo dhaqe 57 qarshii kuma 614 fi 500 badhaase.
Akka itti gaafatamaan biiroo atileetiksii federeshiinii biyyoolessaa obboo Bililinyi Maqayyooo nutti himetti Ganzabee Dibaabaa qarshii 37,500,Maaree Dibaabaatii fi Almaaz Ayyaanaa qarshii 25 argatan.
Warrii Meetii argate hedduu nama tokkoo qarshii kuma 18 500,warri Nehaas argateef nama tokkoo qarshii 12 fi 500 warra waraqata ragaa argate ammoo qarshii 6,250 warra dhaqee womaa dhabee gale 3000 badhaasan.
Itoophiyaan dorgommii sun irratti warqii sadii,Meetii sadi Nehaasi 2 fi walumattuu madaliyaa 8 addunyaa keessaa shaneessoo taate.Keenyaan ammoo madaaiyaa 16 argattee tokkeessoo taate.


text:
Adoolessa 29/2016 Godina Lixa Shaggar Gidduu Galeessa Oromiyaa Aanaa Walmaraa Magaalaa Holotaa Keessatti Warraaqsii Biyyooleessa Oromoo FXG Hojii dhabdoota, bara
ttooota dhaabbilee barnoota Olaanoo irraa #Degree_Diplomaneebbifamanii hojii dhabduu ta’ani jiran, fi dargaggootaa fi uummata hojii guyyaa
hojjechuun Of jiraachisaaniin guyyaa hardhaa magaalaa Holotaa keessatti Warraaqsii Qabsiifamuun Hoomaa waraanaa Wayyaanee Waliin wal dura dhaabbatan.
Dargaggootni Qeerroon Oromoo Gidduugaleessa Oromiyaa Aanaa Walmaraa Magaalaa Holotaatti Goototni barattootni Oromoo dhaabbilee Barnoota olaanoo irraa sadarkaa barnoota #digirii_diploma fi Ogummaalee garaagaraan eebbifamanii waggoota dheeraa hojii dhabduu ta’ani jiranifi dargaggootni hojii humnaan guyyaa guyyaatti illee hojjeetanii jiraatan hojii dhabuu fi Lafti qabiyyee abbaa isaanii Investeroota mootummaa wayyaaneetiin kan irraa samame waan ta’eef jiruuf jireenyaan uummatni oromoo Aanaa walmaraa fi Magaalaa Holotaa haala rakkisaa keessa jiraachuu irraa Qee’ee keenyarratti falmannee wareegamna jechuun kutannoon hoomaa waraanaa fuldura dhaabbachuun warraaqsaa finiinsuun gaaffii mirga abbaa biyyummaa hogganoota waraanaa Magaalaa holotaa irra qubatanii jiranitti fi uummatarratti bobbaafamanitti kallattiin dhiyeeffatan. Uummatni fi Qeerroon dargaaggootni Oromoo gamtaan ka’uu irraa mootummaan wayyaanee haalaan soda guddaa keessa galuun Hoomaa waraanaa uummatarratti bobbaasuun guyyaa hardhaa homaan Waraana Wayyaaneefi Uummatni Oromoo jiraattootni magaalaa Holootaa waldura dhaabbachaa kan oolaan ta’uun hubatamera. Guutummaa gabaasaa kanaan walitti deebina.
Injifannoon uummata Oromoof!!


text:
Mooyyaleetti haleellaa hidhattoonni naannoo shanii dhufan geessisaniin namootni qe’eerraa buqqa’an gargaarsa malee akka jiran dubbatan.
Buqqaatonni gandootii aanaa Mooyyalee keessaa godaanan ‘Manni Keenya Gubatee Ammas Gargaarsa Dhabnee Rakkoo Keessa Jirra’ jedhan.
Koomishiniin Ittisa Balaa Naannoo Oromiyaa gargaarsa yeroo torban tokkoo keessatti isaan biraan gaha jedha; Galmoo Daawit.
Akka Aanaan Mooyyalee beeksisetti haleellaa hidhattootni naannoo shanii dhufan geessisaniin gandoota Aanaa mooyyalee jiran 12 keessaa nami hedduun godaaneera.
Yeroo haleellaan kun raawatames manneetiin 230 ol ka gubatan yoo ta’an nami kuma 70 ol qe’ee buqqa’eerallee jedha Bulchiinsi Aana Mooyyale.
Akka jiraattonni jedhanitti buqqaatonni kuni, bakka bakka qubatanii jiru. Kaan gara keeniyaa darbanii maatii fi firoota bira qubatanii ka jiran yoo ta’an kaan ammoo Naannuma Aanaa Mooyyalee keessa qubatanii jiru.
Qabballe Halakee jiraattuun ganda Qabbanaa’aa manni maatii ishee irraa gubannaan amma Hospitaala Mooyyalee duuba qubannee jirraa jetti.Gargaarsa hina argannee jetti.
Qabbaleen, maatii nama kudha 11 waliin baqattee jirti; waan nyaannu waan hin qabneef raakkoo keessa jirra jetti; qe’ee gubatee keessaa baqannetti deebi’uuf jennaan ammoo humni raayyaa ittisa biyyaa nagaa haga bu’utti jedhee ofirra nu deebisellee jechuunis himti.
Buqqaatuun kaan ani haasofsiise haadha ijoollee shanii ka taate Nasiiboodha. Isiilleen rakkoo hamaa keessa jiraa jetti.
Akka jiraattonni Aana Mooyyale hedduun dubbatanitti buqqaatonni ganda 12 irraa buqqa’an kaan gara Keeniyaa bakka gara garaa ka qubatanii jiran yoo ta’an, kaan ammo gara fira fi ollaa beekaniitti kan baqatanii jiranis hedduudha jedhu.
Jiraattonni Mooyyalee, amma haleellaan dhaabbatus nageenyi amansiisaan akka hin jirrellee himu magaalattii keessa.
Kaleessaa kaasees humni raayya ittisa biyyaa nagaa buusaa jedhee magaalaa keessa adeemee labsii nagaa buusuu labsaa tures jedhu.
Waa’ee buqqaatota kanaa, bulchiinsa mooyyalee gaafanneerra. Bulchaan Aanichaa Obbo Baaggajja Morgee namoota gargaarsi barbaachisu adda baasuutti jirraa jedhu.
Buqqaatota keessaa kanneen kuma hedduun lakkaa’aman amma Mooyyalee naanno hospitaalaa qubatanii jiru; komii buqqaatonni ‘Mootummaan nu hin dhaqqabne jechaa jiran Obbo Baaggajjaaf dhiyeessineerra.
Obbo Boruu Huqqaa hoogganaa Biiroo Eeegumsa Fayyaa Aana Mooyyaleeti. Isaanis buqqaatonni kun Keeniyaa bakkeewwan akka Soomarree, Seessi qubatanii akka jiran dubbatu. Namootni Hospitaala Mooyyale bira qubatanii jiran hagama tahu jedhee gaaffeen ture.
Akka obbo Boruun jedhanitti namoota rakkoo keessa jiran kanaaf gargaarsi taasifame haga yoonaa hin jiru.
Buqqaatonni hedduun manni irraa gubate kuni erga bakkee buluu jalqabnee torban darbeeraa jedhu.
Buqqaatotaaf silaa gargaarsa malu ka dhiyeessu koomishinii Ittisa Balaa Oromiyaati, Obbo Garramoo Oliiqaa Itti Aanaan Hoogganaa Koomishinii Ittisa balaa Naannoo Oromiyaa rakkoo Mooyyaleetti dhalate kana qubaa qabna jedhu.
Obbo Garramoon, Mootummaan Federaalaa gargaarsa hatattamaa gaafannu haga danda’e nuuf dhiyeessaa jira jedhan.
Garuu bakka mootummaan gargaarsaan hin dhaqqabnetti hawaasni naannoo, dhaabbileen dhuunfaa fi miti mootummaa hawaasa qe’eerraa buqqa’eef tumsuurratti Koomishinii Ittisa Balaa oromiyaa cina dhaabbataa jiru jechuunillee himani.
Namootni amma mannirraa gubate fuulduratti akkam tahu gaaffii jedhus gaafatamanii, haalli manni itti ijaaramuuf qaama tumsa gargaarsaa keessaa tokko ta’uus obbo Garramoon himanii jiru.
Koomishinii Ittisa Balaa Oromiyaa, walitti bu’iinsa lubbuu nama hedduu galaafataa tureen ka torbee darbe buqqa’an kana utuu hin dabalain godina Booranaa qofa keessa buqqaatota kuma dhibba lamaa oltu jiru jedha.
Harras Mooyyaleetti Itti Aantuun pirezidentii naannoo Oromiyaa Aadde Xayibaa Hasanii fi Hoogganaan Biiroo dhimma nageenya Oromiyaa Jeneraal kamaal Galchuu Mooyyaleetti marii gaggeessaa jiraachuu waajjirri Dhimma nageenyaa Oromiyaa beeksisee jira.


text:
Dubbii Iimaana Diigu-Kutaa 8.3
Nabiyyummaa Himachuu
Kutaa darbe keessatti sobaan nabiyyummaa himachuun Rabbii olta’aa irratti kijiba uumuu akka ta’ee fi iimaana akka diigu ilaalle jirra. Ammas itti fufuun akkaataa iimaana itti diigu haa ilaallu:
(B)-Nabiyyummaa himachuun wanta Qur’aana keessa jiru kijibsiisuudha. Qur’aanni Muhammad (sallallahu aleyh wassallam) xumura nabiyyoota akka ta’e jala muree dubbata. Isa booda nabiyyiin hin jiru. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Muhammad dhiirota keessan irraa abbaa nama tokkootu hin taane. Garuu inni Ergamaa Rabbiitii fi xumura Nabiyyootaa kan ta’eedha. Rabbiinis waan hundaa beekaa ta’eera.” Suuratu Al-Ahzaab 33:40
Ibn Kasiir ni jedha: “Aayanni tuni isa booda nabiyyiin akka hin jirre jala murtee dubbatti. Isa booda nabiyyiin erga hin jirre ergamaan hin jiru jechuudha. Sababni isaas, sadarkaan Ergamaa sadarka nabiyyi caala. Ergamaan (Rasuulli) hundi nabiyyiidha, garuu Nabiyyiin hundi rasuula miti.” (Tafsiir Ibn Kasiir 3/474)
(C)– Nabiyyummaa himachuun wanta Ergamaa Rabbii (sallallahu aleyh wassallam) irraa dhufe kijibsiisuu fi mormuudha. Nabiyyummaan Muhammadin (sallallahu aleyh wassallam) xumuramee jira. Namni odeefannoo sirritti mirkanaa’e kana mormee kaafira. Nabiyyummaan Muhammadin (sallallahu aleyh wassallam) xumuramu dhimma amanti keessatti shakkii tokko malee beekkamuudha.
Abdulqaahir Bagdaadi ni jedha: “Namni nabiyyummaa Nabiyyii keenya Muhammad(sallallahu aleyh wassallam) mirkaneesse hundi, inni xumuraa nabiyyoota fi Ergamtoota akka ta’e ni mirkaneessa. Akkasumas, shari’aan isaa akka turuu fi hin shaaramne ni mirkaneessa. Nabiyyi keenya irraa odeefannoon wal jabeessanii fi namoota baay’een gabaafaman jecha isaa kanaan dhufe jire: “Ana booda nabiyyiin hin jiru.” Namni ragaa Qur’aana fi Sunnah deebise (fudhachu dide), inni kaafira.” (Usuul Diini-fuula 162-163)
Ibn Kasiir ni jedha: “Rabbiin tabaaraka wa ta’aala kitaaba Isaa keessatti, Ergamaan Isaas (sallallahu aleyh wassallam) Sunnah mutawaatira keessatti, isa booda nabiyyiin akka hin jirre beeksisee jira. Namni isa booda sadarkaa kana (nabiyyummaa) himate hundi garmalee kijibaa, dajjaal, jallataa nama jallisuu akka ta’e haa beekaniif, [isa booda nabiyyiin akka hin jirre beeksisee].” (Tafsiir Ibn Kasiir 3/475)
Mee hadiisota kana keessaa muraasa haa dhiyeessinu: Sawbaan radiyallahu anhu akka gabaasetti Ergamaan Rabbii sallallahu aleyh wassallam akkana jedha: “Ummata kiyya keessatti kijibdoonni soddomni ni dhufu, hundi isaanitu nabiyyi akka ta’e odeessa. Ani xumura nabiyyootati. Ana booda nabiyyiin hin jiru.” Jaami’u Tirmizi 2219, Abu Daawud 4252
Abu Hureeyran radiyallahu anhu akka gabaasetti Ergamaan Rabbii sallallahu aleyh wassallam akkana jedhe: Ilmaan Israa’il nabiyyoonni isaan bulchaa fi qajeelchaa turan. Akkuma nabiyyiin tokko du’uun nabiyyiin bira bakka bu’a. Dhugumatti, ana booda nabiyyiin hin jiru.” Sahiih Al-Bukhaari-3455
Jaabir ibn Abdullah ni jedha: Ergamaan Rabbii sallallahu aleyh wassallam ni jedhan: “Fakkeenyi kiyyaa fi fakkeenyi nabiyyoota na duraa akka namticha mana ijaaree ergasii kornari isaa tokko irraa bakka bilooketti tokkoo malee gaarii godhee fi bareechiseeti. Namoonnis mana kana irra naanna’uun ajaa’ibsiifatu. Ni jedhus: “Maaliif bilookettin tuni hin sirreefamnee?” Ergasii Ergamaan Rabbii sallallahu aleyh wassallam ni jedhan: Ani bilooketti sani. Ani xumura Nabiyyootati.” Sahiih Muslim 2286, Sahiih Al-Bukhaari-3535
Fi hadisota biroo
(D)-Nabiyyummaa himachuun wantoota diini Rabbii olta’aa, aayaata fi ergamtoota Isaa faallessu fi diigu of keessatti qabata. Nabiyyummaa himachuun haqiiqaa guuttamuu amantii diiga. Rabbiin olta’aan akkana jedhee jira:
“Har’a amanti keessan isiniif guutee, qananii Kiyyas isin irratti guutee, Islaama akka amantiitti isiniif jaalladhe.” Suuratu Al-Maa’idah 5:3
Ibn Kasiir ni jedha: “Kuni ummata kana irratti qananii hundarra guddaa Rabbii olta’aa irraa ta’eedha. Rabbiin amanti isaanii isaaniif waan guuteef, isaan ala amanti biraatti hin hajaman, Nabiyyi isaaniitiin ala nabiyyi biraattis hin hajaman. Kanaafi, Rabbiin xumura nabiyyootaa isa godhe, namootaa fi jinniitti erge. Halaalli hin jiru wanta inni halaala godhe malee, haraamni hin jiru wanta inni haraama godhe malee.” (Tafsiir Ibn Kasiir 2/13)
Nabii Muhammadin sallallahu aleyh wassallam booda namni nabiyyummaa himate (ani nabiyyidha ofiin jedhe) kaafira akka ta’e Muslimoonni irratti wali galanii jiru.
Mullaa Aliyy Qaarii ni jedha: “Nabiyyii keenya sallallahu aleyh wassallam booda nabiyyummaa himachuun akka wali galtee Muslimootatti kufriidha.” (Sharih Fiqhul Akbar fuula 244)
Al-Uluusi ni jedha: “Ergamaan Rabbii sallallahu aleyh wassallam xumura Nabiyyoota ta’uun wanta Qur’aanni dubbatee, sunnaan ifatti baasee fi ummanni (Muslimoonni) irratti wali galaniidha. Namni faallaa kanaa odeessu ni kafara. Yoo didee itti fufe, ni ajjeefama.” (Ruuhul Ma’aani-22/41)
An-Nawawi ni jedha: Nabiyyii keenya sallallahu aleyh wassallam booda nabiyyummaa yoo himate ykn nama nabiyyumma himate dhugoomse… kuni hundi kufriidha.” (Rawdaatu Xaalibiin 10/64-65)
Ibn Qudaamah ni jedha: Namni nabiyyummaa himate ykn nama kana himate dhugoomse, [Islaama irraa] duubatti deebi’ee jira. Sababni isaas, yommu Museylimaan nabiyyummaa himatuu fi namoonni isaa isa dhugoomsan, isaan sababa kanaan murtaddiin (namoota Islaama irraa duubatti deebi’an) ta’an. Haaluma kanaan, Xalhiyyah Al-Asadi fi kan isa dhugoomse [murtaddiin ta’u]. Nabiyyiin sallallahu aleyh wassallam akkana jedhan: “Qiyaaman hin dhaabbattu hanga kijibdoonni soddomni bahanitti malee. Hundi isaanitu Ergamaa Rabbii akka ta’e odeessa.” (Al-Mughnii 7/150)
Mansuur Al-Bahuuti ni jedha: “Namni nabiyyummaa himate ykn nama nabiyummaa himate dhugoomse kafaree jira. Sababni isaas, aayah tana kijibsiisaa jira: Garuu inni Ergamaa Rabbiitii fi xumura Nabiyyootaa kan ta’eedha.” (Suuratu Al-Ahzaab 33:40) Akkasumas hadiisa kana kijibsiisa: “Ana booda nabiyyiin hin jiru.”…” Sharih Muntahal Iraadaati 3/386)
Guduunfaa
Nabiyyummaa himachuu jechuun “Ani Nabiyyiidha, wahyiin Rabbiin irraa natti bu’a, na hordofaa.” jechuun odeessudha.
Nabii Muhammad (Sallallahu aleyh wassallam) booda nabiyyiin haarofti dhufu hin jiru. Kanaafu, namni Nabii Muhammadin (Sallallahu aleyh wassallam) booda “Ani Nabiyyiidha” jedhe ni kafara. Namni nama kana dhugoomses ni kafara. Sababni isaas, Qur’aanaa fi hadiisa sahiih kijibsiisaa jira. Kanaafi, yeroo Abu Bakr Siddiiq (radiyallahu anhu) Museylimaan kijibaan yommuu nabiyyummaa himatu, Muslimoonni isaa fi hordoftoota isaatti ni duulan. Sababni isaas, Islaama irraa duubatti deebi’anii jiru (murtaddii ta’anii) jiru.
Madda:
“Nawaaqidul Iimaani al-qawliyah wal amalayah” fuula 189-198 Abdulaziz bin Muhammad


text:
Miseensi Paarlaamaa bulchiinsa naannoo Somaalee tokko, sagalee uummataa ta’anii dubbachuu isaaniitiin, mootummaa naannichaatiin nageenyi isaanii yaaddoo keessa galfamuu dubbatu.
Alii Geedii jedhamuun kan beekaman, Alii Mohammud Abdii magaalaa Jigjigaa irraa miseensa mana-maree yokaan paarlaamaa naannichaa yoo tahan Raadiyoo Sagalee Ameerikaa kutaa Afaan Somaaleef ibsa kennaniin – “uummata na bakka-buufateef dubbchuu kootiif, yeroo hedduu haala bala’amaa keessa galeen jira” jedhan. Dhaggeeffadhaa.


text:
(Oduu Qeerroo, Awaasaa, 27 Caamsaa 2011) Barattooti Yunivarsitii Awaasaa keessa baratan lamaa ol ta’anii akka hin argamne uggurri kaayame; diddaan barattootaa ugguruufis basaasota haaraa “poolisiii barataa” jedhaman mooraa keessatti bobbaastee jirti.
Qeerroon akka gabaasetti, yeroo ammaa kana jechuun Caamsaa 15 irraa eegalee filannoo barataa fi ulaagaa tokko malee kaawonsiliin barataa karaa seeraa filamee fi poolisiin mooraa osoo jiru sababa hin beekamnee fi mooraa Yunvarsitii kaam keessatti illee ta’ee hin beeknen, “poolisii barataa” jechuun jaleewwan isaanii fi ijollee seelii uffataa adda uffachiisuun mooraa keessa bobbaasanii jiru.
Haaluma kana waliin,yeroo ammaa kana barataan Oromoo lama yookaan sadii ol ta’ee bakka tokko yoo ta’ee ijolleen sun eenyufaa akka ta’an maqaa isaanii warra tika wayyaaneetti akka gabaasan ajajamanii jiru.
Akka heera biyyattiittii mooraan mana barnoota dhimma amantii fi siyaasa irra walaba ta’u iyyuu yeroo ammaa kana wayyaaneen siyaasaa ija baaseen barattoota gidduutti walqoodinsa uumuutti jirti.
Kana biras darbuun, mootummaan wayyaane ayyaana Caamsaa 20 mooraa Yunvarsitii keessatti ayyaanessuuf jechaa laafaafi mukti osoo hin hafiin qalama dibuun ayyaaneffachuuf lafa dhiphisaa jira.
Qeerroon tokko yaada gabaasaa qeerroof kenneen, “waanti nama ajaa’ibu ijaarsa dhimma hidhaa abbayyaaf jechaa qulqullinni nyaataa hir’atee jira; kana irra darbees guyyaa 12f barataan ciree dhorkamee soomaan dabarsee jira,” jedhee jira.
Sababa hir’ina qulqullina nyaataan yeroo amma kana barataan dhibee adda addaatif saaxilama jira. Kilinikin mooricha bartaa humna ittin tajaajila wal geessisuu dhaaba wantaa jiruuf dabaree hedduu daree (class) keessatti dabarsuun mula’taa jira.
Qeerroon dhimma kana irratti yaada kenneen, barattooti haala haaraa wayyaaneen shiraa jirtu kana beekanii adeemsa isaanii akka wayyeeffatan dhaamuun, “kanneen garaaf jecha abbootii irree waliin bobba’anii gaaffii mirgaa barattootaan ka’aa jiru kolaasuuf yaalan waan saalfachiisaa akkanaa irraa adhaabbachuun gara diddaa barattootaatti dabalamuu qaban,” jedhee jira.


text:
Dubbii Iimaana Diigu-Kutaa 9.2
Akkaata Kitaabban Rabbii olta’aa irraa bu’an mormuun ykn itti qoosun kufrii itti ta’uu
Akkaatan kitaabban Rabbii olta’aa irraa buufaman mormuun ykn isaanitti qoosun kufrii fi wantoota iimaana diigan keessaa itti ta’u kutaa darbee keessatti ilaalu jalqabne jirra. Ammas itti fufuun ni ilaalla. Kitaabban Rabbiin irraa bu’anitti qoosun ykn mormuun kufriidha.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti, warroonni aayaata (keeyyattota) Keenya kijibsiisanii fi isaan irraa of tuulan, isaan sun warra ibiddaati. Isaan yeroo hundaa achi keessa turu.” Suuratu Al-A’araaf 7:36
Ammas ni jedha:
“Kaafiroota malee keeyyattoota Keenya kan mormu hin jiru.” Suuratu Al-Ankabuut 29:47
Qoostota ilaalchise aayaata dhufan keessaa:
“Yommuu keeyyattoota keenya irraa waa beeke, qishnaa (qoosa) isaan godhata. Isaan sun adabbii salphisaatu isaaniif jira.” Suuratu Al-Jaasiyah 45:9
Ibn Taymiyaan ni jedha: “Waa’ee nama aayaata (keeyyattoota) Rabbii irraa wayitti baace (qoose) ilaalchisee Shaafi’in ni gaafatame. Innis “kaafira” jechuun deebise. Akka ragaatti aayata tana dhiyeesse: “Yoo isaan gaafatte, dhugumatti [akkana] jedhu: “Nuti haasawatti kan seennu fi taphannu qofa turre.” Jedhi, “Sila Rabbiitti, keeyyattoota Isaatti fi Ergamaa Isaatti qishnaa (qoosaa) turtanii?” Rakkoo hin dhiyeefatinaa! Erga amantanii booda kafartanii jirtu.” Suuratu At-Tawbah 9:65-66
Ibn Taymiyaan ni jedha: kuni Rabbiitti, aayaata (keeyyattoota) Isaatti fi Ergamaa Isaatti qoosun kufrii akka ta’e aayah (keeyyata) jala murtee dubbattuudha.” (As-Saarimul Masluul fuula 513, fuula 31)
(B)-Kitaabban buufamanitti amanuun isaan mirkaneessuu fi dhugoomsu of keessatti qabata. Shakkii hin qabu, isaan mormuun mirkaneessuu fi dhugoomsu kana diiga. Kitaabban bu’an mormuun dubbii qalbii diiga. Dubbiin qalbii kunis dhugoomsudha. Akkasumas, dubbii arrabaa diiga. Dubbiin arrabaa kunis mirkaneessudha.
Ammas, kitaabban buufamanitti amanuun isaan ol guddisuu fi kabajuu of keessatti qabata. Dhugumatti, kitaabban kanniinitti qoosun ol guddisuu fi kabajuu kana waliin bakka tokkotti hin ta’an. Akkuma iimaana alaa arrabaan dubbatamu diigu, hojii qalbiis diiga.
(C)-Kitaabban samii bu’an mormuun sifaata Rabbii olta’aa keessa sifata (amala) dubbii mormuu of keessatti qabata. Sifata kana dhabamsiisuun maqaalee Rabbii keessatti jallachuu, waa’ee Rabbii ilaalchisee yaada badaa qabaachu fi guddinna Isaaf malu ol guddisuu dhiisu irraayyi.
(Namni akkana jechuun gaafi gaafachu danda’a, “Kitaabban akka Tawraat, Zabuur, Injiil harka namootaatin jijjiramanii jiru. Akkamitti kanniinitti amanuun ta’aa?” Deebiin isaa kana fakkaata: Kitaabban darbanitti amanuun amanuu dimshaasha ta’eedha. Kana jechuun, qalbiidhaan kitaabban akka tawraat, zabuur fi injiil jijjiramuun dura Rabbiin akka buuse amanuu fi isaan keessatti odeefannoo dhugaa hin jijjiramne dhugoomsudha.[1])
(Qur’aanatti amanuun immoo amanuu (iimaana) bal’innaan ta’uudha. Kana jechuun qalbii fi arrabaan Qur’aana kana mirkaneessu, wanta isa keessatti dhufe hordofuu fi dhimma xiqqaa guddaa keessatti murtii isarraa barbaadudha.[2]Qur’aanni kitaabban darban hunda waan shaaref, haala guutuu ta’een isatti amanuun dirqama.)
Aalimman namni Qur’aana irraa waa kijibsiise akka kafaruu irratti wali galanii jiru. Mee isaan keessaa dubbii isaanii muraasa haa eerru.
Aliyy ibn Abi Xaalib radiyallahu anhu ni jedha: Namni Qur’aana irraa qubee takkatti kafaree, guutuu isaatti kafaree jira.” (Hikaayatul Munaaziratu fiil Qur’aani ma’a ba’adi ahlil Bid’i-fuula 33)
Abdullah Ibn Mubaarak n jedha: “Namni Qur’aana irraa qubee takkatti kafaree, guutuu isaatti kafaree jira. Namni “ani laam tanatti hin amanu” jedhe, kafaree jira.” (Fataawaa ibn Taymiyah 4/182)
Ibn Baxxah ni jedha: “Akkuma kana wanta Ergamtoonni Rabbiin irraa fidan hundatti amanuu fi dhugoomsun dirqama ta’uu, wanta Rabbiin azza wa jalla jedhe hundatti amanuu fi dhugoomsun dirqama ta’a. Inni haqa barbaachisaa ta’eedha. Osoo namtichi wanta tokko malee wanta Ergamtoonni fidan hundatti amanee, wanta kana deebisuu (itti amanu diduu) isaatiif aalimmaan hunda biratti kaafira ta’a.” Ammas ni jedha: Namni Qur’aana irraa aayah takkatti ykn qubee takka kijibsiise. Yookiin wanta Ergamaan Sallallahu aleyh wassalam fidee irraa waa deebise, inni kaafira.” (Al-Ibaanatu Sughraa fuula 211, 201)
Ibn Taymiyaan ni jedha: “Namni Qur’aana irraa aayaatni hir’atan ykn dhokfaman jedhe, kufrii isaa keessa kilaafni (garaagarummaan yaada) hin jiru.” (As-Saarimul Masluul fuula 586)
(Namni Qur’aana irraa aayaanni hir’atan ykn dhokfaman jedhe ni kafara. Sababni isaas, namni Qur’aana irraa aayaatni hir’atan ykn dhokfaman jedhu, aayah tana kijibsiisaa fi mormaa jira:
“Dhugumatti, Numatu Qur’aana buuse, dhugumatti Numatu isa tiiksas.” (Suuratu Al-Hijr 15:9)
Kana jechuun Dhugumatti Numatu Qur’aana Nabii Muhammad sallallahu aleyh wassallam irratti buusee. Waa irraa hir’ifamuu ykn isatti dabalamuu irraas dhugumatti Qur’aana ni eegna.)
Akkuma namni aayata Qur’aana kijibsisee fi morme kafaru, namni aayata Qur’aanatti qooses (qishnaa godhates) ni kafara. Ragaan kanaa: “Yoo isaan gaafatte, dhugumatti [akkana] jedhu: “Nuti haasawatti kan seennu fi taphannu qofa turre.” Jedhi, “Sila Rabbiitti, aayaata (keeyyattoota) Isaatti fi Ergamaa Isaatti qishnaa (qoosaa) turtanii?” Rakkoo hin dhiyeefatinaa! Erga amantanii booda kafartanii jirtu.” Suuratu At-Tawbah 9:65-66 Asitti keeyyattoonni Isaa Aayaata Qur’aanati.
[1] , Al-Imaanu haqiiqatuh, khawaarimuh, nawaaqiduh inda ahli sunnati wal jama’a-fuula 262, Abdullah bin Abdulhamid Al-Asarii, sharih Usuulu Salaasaa-94, Ibn Useymiin [2] madda olii
“Nawaaqidul Iimaani al-qawliyah wal amalayah” fuula 200-… Abdulaziz bin Muhammad


text:
Hayyonni Saayinsii Yunivarsitii Pittsburg keessaa qorannaa haaraa gaggeessan vaayrasii HIV dhabamsisuuf abdii jiru jabeesse. kunis dawaa vaayrasii HIV qaama keessaa guuttuummaatti dhabamsisuu danda’uu argachuutti nama geessaa jedhu. Hayyonni saayinsii kun Qorannaa hatattamaan hojjatamu, gatii fi haala salphaan vaayrasii HIV irratti gaggeefamu argatan.Qorannaan kunis TZA jedhama.
Kunis vaayrasii HIV kan wal horuu danda’uu qaama keessa yoo jiraate kan agarsiisuu dha.Kana malees vaayrasii riphee qaama namaa keessa jiraatu meeqa akka ta’e baruuf gargaara.Malli qorannaa kanaa vaayrasii riphee jiru akka mullatu gochuun dawaa amma hojii irra olaa jiru ennaa fudhatan akka ajjesuu gochuu dha.
Gama kaaniin dhukkuboonni Baakteriyaan dhufan dawaa Antii Baayotiiks (Anti Biotics? Jedhamuun fayyuu dadhabuun addunyaa irratti rakkoo guddaa uumaa jira.Qorannaa dhiyeenya kana Kaaliforniyaa keessatti gaggeeffame dawaa eega hojjatamee hojii irra oole Vaankoomaaysin(Vancomycin) jedhamu waan irraa hojjatamee foyyeessuun humna fayyisuuf qabu akka dabaluu gochuu danda’anii jiru. Dawaa haaraa hojjachuu manna isuuma jiru jajjabeessuu ta’uu issti.


text:
Koronaavaayirasii: Obbolaa lakkuu koronaavaayirasiin galaafate
Obbolaan lakkuun koroonaavaayirasiin qabaman, garaagarummaa guyyoota sadiin hospitaala tokko keessatti lubbuun dabre.
Obbolaan lakkuun UK keessatti wajjin dhalatan Keetii fi Emaa Deevis jedhaman - gannisaanii 37 ture.
Wayita lubbuun jiran yeroo hundumaa ''wajjiin gara addunyaa kanaatti dhufne, wajjumaan addunyaa kanarraas du'aan godaanna,'' jedhanii dubbataa turan.
Keetii fi Emaa akkuma dubbisaanii ta'eetu, garaagarummaa guyyaa sadiitiin koronaavaayirasiin du'aan addunyaa kanarraas darban.
Obbolaan lakkuu kun bifaan qofa miti kan walfakkaatan, ogummaa ittiin hojjataa turaniin walfakkaatu. Kana qofayyuu miti waa danuudhaan walfakkaatu.
Narsii daa'immanii kan turte Keetii Deevis, hospitaala waliigalaa Saawuzhaamtanitti Kibxata darbe duute.
Obbelettiin ishees Emaan, ogeettii narsiii turte hoospitaaluma walfakkaatu keessatti gaafa JImaataa lubbuu dhabde.
Kutaa baqaqsanii suphuu hoospitaala tokkicha keessatti waggoota 9'f lamaan isaanii waliin hojjataniiru.
Obboleettiin isheemmoo Jimaata kaleessaa du'uushii obboleettiin isaanii Zooyi Deevis jedhamtu dubbatteetti.
''Wajjiin gara addunyaa kanaatti dhufne, wajjumaan addunyaa kanarraas godaanna'' jechaa turani jetteetti obboleettiin isaanii lubbuun jirtu.
Zooyiin akka jettutti, obbolaan lakkuun kun wajjin jiraataas turan. Yoo fayyaa qabaatanis wajjuma, yoo dhukkubsatanis wal biraa hin hafanii jettee ajaa'ibsifattee dubbatte.
''Namoota gaarii akkamii akka turan ibsuu jechootatu natti hanqata,'' jette obboolettiin isaanii wayita waa'eesaanii haasofte.
Waan qaban namoota arjoomurras dubatti hin deebi'an jette.
Yeroo hunda namoota gargaaruutti gammadu, gaafa ijoollee turanillee akka hakiimaatti ashaangullitii/intalashee akka nama wal'aanutti taphataa turan, boodas ogeeyyii fayyaa turan.
Hojii gaggeessaan hoospitaalaa Yuunivarsiitii Saawuzihaampitan hiriyoonni ishees narsii fakkeenya gaarii namoota biroof taate ta'uushii ibsaa turan.
''Dhukkubsattoota yaala jirruufi hawaasa tajaajilaa turre bakka bu'een ergaa gaddaa koo dabarsa' jedhani dubbatan qondaalli fayyaa hoospitaalicha.
Ogeeyyiin hoospitaala keessatti wajjin hojjataa turan Emaan nama tasgabbooftuu, namoota waliin waliigaluu dandeessuu, ogeettii jabduudha jedhani leellisan.
Otoo lubbuu Keetiin hin darbiin sa'aatii muraasa dura ogeeyyiin fayyaa seensa hoospitaalarratti bahani tumsa bira dhaabbanna muli'suuf 'Keetiidhaaf harka walitti rukutaa' jechaa turan.
Haata'u malee, sa'aatii muraasa booda Keetiinis duute.
UK keessatti narsootni 50 ta'an sababa weerara koronaavaayirasiin amma yoonatti akkuma Keetii fi Emaatti lubbuu dhabaniiru.
- SALPHAATTI ADDA BAASUUF: Mallattoowwan koronaavaayirasii maal fa'i?
- KORONAAVAAYIRASII: Gaaffilee keessaniif deebii
- MAAL GOCHUUN QABA: Walirraa fagaachuufi adda of baasanii turuu
- WANTOOTA SAGAL: Waa'ee koronaavaayiras nuti hin beekne
- QUBA QABDUU?: Wal-qunnamtii saalaa fi Koronaavaayiras


text:
Olompikii baranaa Adoolessa 24,haga Hagayya 9,2020 wal dorgoman.Biyyaa fi naannoo 200 caalaatti irratti wal dorgoma.Atileetota kuma 10 caalanitti ispoortii gosa hedduutiin irratti wal dorgoma.
Itoophiyaalleen ispoortii 5n dorgomuuf feeti taatullee ammaaf atileetiksi fi biskileetiin dabarte.
Akka barreessaan Olompikii Itoophiyaa Taammiraat Baqqalaa jedhetti Itoophiyaan atileetota hedduu qopheeffattee bara 2016 medaaliyaa 8 itti argatte caala baranaa medaaliyaa hedduu argachuuf dorgomit.
Waan isiin ittiin dorgomtu keessaa; atileetiksii,tekuwaandoo, tantooommuu ykn booksii, biskileettii fa.Taatullee ammallee dorgommii taaf dabruuf dorgommii hedduutti hafeef.


text:
Dhiheenya kana biyya Xaaliyaaniitti hojii horsiisa re’ee fi oomishaalee bu’aa isaa otuu hojjetaa jirtuu kan ajjeffamte Aagituu Eda'oo yaadachuuf, maqaa isheetiin magaalaa Finfinnee keessatti Faawundeeshiniin ''AGITU EDEO FOUNDATION'' jedhamu hundeessamee jira.
Faawundeeshinicha kan hundeessan maatii ishee yoo ta’an, itti aanaan walitti qabaa boordii dhaabbatichaa Doktor Jabeessaa Tashooma ibsa Raadiyoo sagaalee Ameerikaaf kennaniin hundeeffamuu dhaabbatichaa hojiilee Aagituun hojjechaa turte biyya keessatti itti fufisiisuuf tahuu dubbatn.
Faawundeeahiniin Aagituu bakka maatiin,hiriyyoonni fi jalaatootni ishee argaman itti magaalaa Finfinneetti hundeeffamus ibsan.


text:
Akka abbaan alangaa addaa Itoophiyaa Birhaanuu Tseggaayee ibsa hardha ijjeechaa bulchoota naannoo Amaaraatii fi hajajaa waraana Itoophiyaa ka durii Sa’aaree Mokonnin fa irratti baaseen jedhetti jarii nama fixe sun waraanatti jidduutit dhaabe malee silaa waan hedduu herregate.
Mootummaa humnaan gara galchuuf qophaa’an nama fixanillee filatan
Warrii hujii tana qindeessaa bahe;Birgaader Jeneraal Asaamminoo Tsiggee,Shaambel Memmaar Geetinnet, Shaambel Mennaa Isheetuu fi Shaalaqaa Addunyaa Warquu.
Hajaja Birgaader Asaamminoo Tsiggeetiin waraanii addaa naannoo Amaaraa warra Dr Ambaachoo eegu qawwee irraa hiikee isaa, obboo Izeziifii obbo Migbaaruu fixe.
Waluamttu nama 15tti tanaan dhumate 20 calaaatti madaahee horii hedduutit bade.
Warra hujii tanaan shakkan 70 keesaa 31 hidhan 31 ammoo hin qabamne horii baankii nama 22 irraa qaban.
Miilotii Birgaader Asaamminoo faatii ijeehcaa tanaan duratti aktivistoota isaanii waliin itti qophaahaa bahan.
Naannolee Itoophiyaa keessatti nama leenjifatanii oduu guuraa nama bahan. Wal Dhaba naannolee itti hammeessuu fedhan.
Akka abbaan alangaa addaa jedhetti wannii Finfinneetti jeneraal Saaree Mokonnin ijjeesaniif waraana gosaan gargaar baasanii mootummaa federaalaa harkatti deeffachuuf.
Namii Jeneraal Saaree ijjeeselleen waraana miilotii Asaamminoo faatii leenjifatan hajajaa kudhanii Mesaafinti.
Jeneraal Saaree malee silaa birgader Birhaanuu Juulaallee ijjeessuuf malatani ammoo hin taaneef.
Jara kana hujuma irratti fixuu fedhan. Warra hujii tanaan shakkan Baahir Daar keessaa nama 277 Finfinnee ammo nama 140 qaban.
Poolisii federalaa ,abbaa alangaa addaa Poolisi naannoo Amaaraa fi dame nagaa hedduutti jara kana waliin qorachaa bahe.
Jarii wa qorachuutti jiru kun tobaan diqqoon duuballeetti rakkoo nagaa biyya keessaa qorannee isanititin deebina jedha.


text:
Soba Shirkii-Kutaa 2ffaa
Itti haa Fufnu
Shirkiin soba akka ta’e kutaa 1ffaa keessatti ilaaluf yaalle jirra. Dhugumatti, Rabbii olta’aan alatti wanta biraa gabbaruun (waaqefachuun) soba soba hunda caaludha. Dhagaa ykn muka kadhaa namaa hin dhageenye kadhachuu fi waaqefachuun maal jedhamaa? Nama du’e kan kadhaa namaa hin dhageenye fi rakkoo namaa hin beekne kadhachuu fi waaqeffachuun maal jedhamaa? Nama fagoo namarraa jiru kan nama hin dhageenyee fi haala nama hin beekne kadhachuu fi waaqefachuun maal jedhamaa? Rabbii olta’aa kadhaa namaa dhagayuu, haala namaa beekuu fi argu dhiisanii uumama (makhluuqa) nama biraa dhiisitii ofuuyyu hin fayyanne kadhachuu fi waaqeffachuu irraa bu’aan argatan maalidhaa?
Wanti Rabbii olta’aa gaditti gabbaramu (waaqefatamu) hundi soba (baaxila)
Itti Haa Fufnu
Jalqaba soba ykn baaxila jechuun wanta haqa faallessu, hundee hin qabnee fi baduudha. Rabbii olta’aa gabbaruun haqa gadi dhaabbataa hin jijjiramneedha. Isaan ala wanta biraa gabbaruun immoo soba hundee fi ragaa hin qabneedha. Namni Rabbiin gabbaruu gabbarrii (ibaadaa) isaa irraa firii argata, ni mindeefama. Namni Rabbiin ala wanta biraa gabbaru immoo gabbarri isaa irraa firii homaatu hin argatu. Wanti inni hojjatu hundi ni bada. Akka awwaaraa bittinaa’a. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa hojii namoota Isaan ala wanta biraa gabbaran (waaqefatanii) ilaalchisee ni jedha:
Haala wali galaatin wantoonni namoonni Rabbii olta’aa gaditti waaqefataa turan isaan kijibsiisuu
Itti Haa Fufnu
Namoonni har’a addunyaa keessatti wanta isaan hin fayyanne gabbaran (waaqefatan) Guyyaa murtii wanti kuni isaan morma ykn gana. Waaqefachu (gabbaruu) yommuu jennu garmalee jaallachuun wanta saniif of gadi qabuu, faarfannaan faarsu, sagaduufi, wareega wareegufi, silati seenufi, yeroo rakkoo waammachu, faaydalee irraa kadhachuudha. Guyyaa Qiyaamaa:
Sheyxaanni isaan ganuu
Itti Haa Fufnu
Sababni guddaan shirkiitti nama kuffisu hasaasa sheyxaanaa hordofuudha. Sheyxaanni diina namaa waan ta’eef namoota shirkiitti kuffisuun ibiddatti akka taran carraaqa. Guyyaa Qiyaamaa immoo namoota jallisaa ture ni gana. Qur’aana keessatti:
Namoota irraa Jallattoonni isaan gabbaraa fi hordofaa turan isaan ganu (kaadu)
Itti Haa Fufnu
Tarii namoonni addunyaa tana keessatti hoggantoota garmalee ol guddisuun ni hordofu. Jallinna isaan itti waaman osoo sirritti hin ilaalin isaan duuka bu’uun badii guddaatti of darbu. Hoggantoonni jallinnaa karaa Rabbii irraa namoota dhoowwun shirkii fi kufriitti waamu. Mee wanta Guyyaa Qiyaamaa hoggantoota jallinnaa fi hordoftoota jidduutti ta’u haa ilaallu:
Shirkiin Aakhiratti Salphinna Guddaatti Nama geessa-Kutaa 4
Itti Haa Fufnu
Rabbii olta’aan alatti wanta biraa waaqefachuun shirkiidha. Shirkiin kuni salphinna guddaatti nama geessa. Namoonni Iyyasuus gooftadha jechuun waaqefatan shirkii hojjatanii jiru. Guyyaa Murtii Iyyasuus (nageenyi isarratti haa jiraatu) namoota isa waaqefatan ni morma. Qur’aana keessatti:
Sanamoonni, saalihoonni fi uumamtoonni biroo isaan gabbaraa turan isaan kijibsiisuu fi mormuu
Itti Haa Fufnu
Guyyaa Qiyaamaa sanamoonni (siidaan), namoonni gaggaariin (saalihonni), malaaykonni fi uumamtoonni biroo sobaan gabbaramaa turan namoota isaan gabbaran (waaqefatan) ni mormu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
Wanti isaan gabbaraa turan isaan mormuu fi kijibsiisuu
Itti Haa Fufnu
Wantoota namoonni Rabbii olta’aa gaditti gabbaran (waaqefatan) bakka gurguddaa sadiitti qoodu dandeenya. 1ffaa-Wanta waa hubachuu danda’uu kan gabbaramutti hin gammanne. Kan akka nabiyyoota, malaykoota fi saalihota. 2ffaa-Wanta waa hubachuu danda’u kan gabbaramutti gammadu. Kan akka sheyxaanaa, hoggantoota jallattoota ta’anii fi kanneen biroo. 3ffaa-Wanta waa hubachuu hin dandeenye. Kan akka dhagaa, mukaa fi kkf.
Tarii namoonni Rabbiitti waa qindeessan (qixxeessan)-kana jechuun shirkii hojjatan- addunyaa keessatti salphinna hangas mara arguu dhiisu danda’u. Garuu Guyyaa Qiyaamaa haqaa fi sobni waan ifa bahuuf garmalee salphatu. Salphachuu jechuun yakkii fi badiin hojjatan saaxilamu, garmalee qaana’uu fi adabbii keessatti kufuudha. Kanaafu, hiika kana irratti hundoofne salphinna namoota shirkii hojjatanii haala kanaan qoqqoonne ilaalu dandeenya:
Itti Haa Fufnu
Namni shirkii irratti du’e araarama hin argatu
Itti Haa Fufnu
Namni osoo hin tawbatin shirkii irratti du’e Rabbiin irraa araarama hin argatu. Kana jechuun Rabbiin isaaf hin araaramu, isaaf irra hin darbu. Ni jedha:


text:
Prezdaantiin Eertiraa Isaayyaas Afaworqii khamisa har’aa daaw’annaa hujiitiif Somaaliyaa magaalaa Maqdishoo kan seene tahuun beekamee jira. Ministeerri haajaa alaa Eertiraa Yamaane Gabra-Masqal akka jedhetti, Prezdaant Isaayyaas affeerraa gita isaa prezdaant Muhammad Abdullaahii Farmaajoo irraa dhihaateen gara Somaaliyaa kan imale tahuu ibse. Prezdaant Isaayyaas haaluma wal fakkaatuun gara Keeniyaatti imaluudhaan Prezdaant Uhuuruu Keeniyaataa waliin ni mari’ata jedhamee eegama.
Hoggantoonni Ityoophiyaa, Eertiraa fi Somaaliyaa hariiroo isaanii cimsuudhaaf kanaan dura Asmaraa keessatti walii galtee kan mallatteessan yoo tahu, ji’a dabre keessa ammoo hoggantoonni sadeen Ityoophiyaa keessatti marii geggeessuun isaanii ni yaadatama.