text:
Uummanni aanaa Gurra Dhaamolee irraa buqqaafame gargaarsa barbaadna jedhe.
Godina Baalee aanaa Gurra Dhaamolee irraa ummanni sababa rakkoo nageenyaatii fi Beelaan buqqa’ee aanaa Dalloo Mannaa qubate deeggarsa namoomaa akka barbaadu himame.
Sababa hidhattoonni naannoo Somaalee daangaa cehuun haleellaa ummata nagayaa irratti raawwataniin aanaa Gurra Dhaamolee ganda Hokkoltuu irraa kan buqqa’an abbootiin warraa 1000 aanaa Dalloo Mannaa ganda Kal’ee Golbaa jedhamu qabachuu isaanii bulchaan aanaa Dalloo mannaa Haaji Mohaammad Awwal BBCtti himaniiti jiru.
Hidhattoonni babal’ifannaa lafaatiif naannoo Somaalee irraa daangaa cehuun haleellaa ummata irratti banan daandii ummanni kun gabaa ittiin dhaqatu cufuun akka ummanni kun deeggarsa namoomaas hin arganne taasisuun ganda isaanii irraa akka buqqisan jiraattonni OMNtti himani jiru.
Gandoota Hokkoltuu Fi Habroonaa jedhaman irraa sababa walitti bu’iinsaa fi hoongeetiin ummanni buqqa’ee gara aanaa Dalloo Mannaa fi Dawwee Qaaccan baqate Abbootii warraa 1300 akka ta’an jiraattoonni OMNtti kan himan yoo ta’u, kanneen keessaa kan aanaa Dalloo Mannaa ganda Kal’ee Golbaa qubatan abbootii warraa 1000 akka ta’an bulchaan aanaa Dalloo Mannaa obbo Haaji Mohaammad Awwal himaniiti jiru.
Yeroo ammaa nyaataa fi sharaan keessa bulan dhiyaataafii jiraachuu kan himan bulchaan aanichaa garuu deeggarsi namoomaa ummata kana akka barbaachisu ibsaniiru
Ummanni buqqaafame kun qe’ee isaatti deebi’uu akka barbaadus himaniiru.


c: text/html

text:
Ajjeechaan Murtii Malee Humnoota Mootummaatiin Geggeeffamu, Mirga Jiraachuu Lammiilee Qoraa Jira!
Abdiin jijjiiramaa qabsoo nagayaa ummanni Oromoofi obboloota biroo waliin ta’uudhaan geggeesseen kan dhufe, qaama aangoo mootummaa too’atee jiru kan dheebuu aangoo fi maal na dhibeetiin erga butameen booda, biyyaattiin aakuma walii galatti nageenyaa fi tasgabbii dhabdee wal waraansa, beelaa fi kufaatii diinagdee hunda galeessaa keessa galtee argamti. Ji’oota muraasa darbanii as, lolli karaa Kaabaatti godhamaa ture qabbanaa’ee, humnoonni wal waraanaa turan waraana hamaa sana dhaabuun gara teessoo mariitti dhufuuf tarkaanfiin agarsiisaa jiran, deeggarsi namoomaa nannoolee waraanaan miidhamaniif akka dhaqqabu tattaaffi taasifamaa jiru, hojii abdachiisaa KFO’n qixa sirriin fudhatuu fi deeggaruudha.
Haa ta’uu malee, Faallaa kanaatiin, lola Hidhattoota mootummaa fi Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) jidduutti godinoota Oromiyaa garaa garaa keessatti taasifamaa jiru itti fufee kan jiru yoo ta’u, bal’inni isaas guyyaa irraa gara guyyaatti haalli itti dabalaa dhufe mul’atee jira. Lolli adeemsifamaa kan jiru godinoota Kibba, jiddu galaa fi lixa Oromiyaa keessatti sochiiwwan nagayaa daangeeffamee namni nagayaan bahee galuu dadhabaa jira. Torbanoota lamaan darban keessa godinaalee Oromiyaa garaa garaa, keessumaa godinalee Shawaa Bahaa aanalee Fantaallee fi Boosat, Lixa Oromiyaa magaalota Dambi Doolloo fi Gimbiittii walitti bu’iinsa humnoota mootummaa fi Waraana Bilisummaa Oromoo jiddutti taasifame lubbuu fi qabeenya lammiilee nagayaa irra miidhaan dhaqabaa jiraachuusa jiraattonni naannichaa ni komatu. Qonnaan bulaan tasgabbii dhabuun wayita Arfaasa sanyiitiin uumame kanaan yeroon qaaliin qophii oomishtummaa qisaasamaa waan deemuuf balaa beelaa marsaa birootiif saaxilamuu akka danda’u sodaa ibsachaa jira.
Sirumaa waraanni kun daran bal’atee gareewwan hirmaataniis dabalaa naannoolee ollaatiis jeeqaa argama. Torbee kana Wiixata, Waxabajjii 6, 2014 ALI gara Mootummaa Naannoo Gaambeellaatti babal’achuudhaan, magaalaa guddoo naannichaa kan taate Gaambeellaa keessatti haleellaa qaamonni hidhatan humnoota mootummaa irratti raawwataniin, miidhaan namoomaa ol’aanaan gama lachuutiin kan mudate yoo ta’u, finciltoonni magaalattii dhiisanii akka ba’an taasifamuun gabaafamee jira.
Haleellaa kana hordofuun humni nageenyaa mootummaa duula taasisaa jiraniin lammiileen nagayaa lakkoofsaan hedduu ta’an murtii malee humnoota mootummaatiin ajjeefamaa jiraachuu gabaasonni naannicharraa bahan niagarsiisu. Dubbi himaan Bulchhinsa Mootummaa Naannoo Gaambeellaa jecha miidiyaaf kennaniin yeroo walitti bu’iinsaatti “rasaasa miliqeen” lammiileen nagaa miidhaman jiraachuu ibsanii jiru.
Kanumaan kan wal qabate, naannoo Gaambeellaatti dhalattoonni Oromoo lammiilee nagayaa mirgi heeraa bilisummaan naannicha keessa jiraachu isaanii faalleessuun sabaan adda baafamanii “deeggartoota ABO Shanee” jechuun adamsamaa akka jiran dhalattoonni Oromoo naannichaa ibsaa jiru. Guyyaa kaleessaatiis suur-sagaleen (video) suukanneessaan toora marsaalee miidiyaa gara garaatiin tamsa’aa ture akka agarsiisutti, dargaggoon dhalataa Oromoo hidhannoo hin qabne tokko, kan uffata siiviilii uffatee fi harki isaa duubatti hidhame magaalaa jiddutti hidhattoota mootummaa uffata danbii uffataniin rasaasaan kan ajjeefame ni agarsiisa. Gochoonni akkanaa Lixa Oromiyaa keessatti mudatanii kan turan yoo ta’u, Gaambeellaatti irra deebi’amaa dhufee jira. Hojimaanni akkanaa kun mootummaan dirqama isaa kan lammiilee nagayaa tiksuu bahachuu dhabuu isaatii ol, sababa humnoota hidhatan adamsuutiin ajjeechaan murtii malee lammiileerratti raawwatamaa jiraachuu kan agarsiisuudha. Haalli kunis baroota 1969-1972tti maqaa “Goolii Diimaa” jedhuun jeequmsa seenaa fokkisaa beekkamu keessa deebinee seenaa akka jirruu kan muldhisuudha. KFO’n ajjeechaa lammiilee nagayaa irra gahu kamiyyuu cimsee balaaleeffata. Kanarraa ka’uudhaan:-
2. Haleellaa Gaambeellaatiin baay’inniifi tarreen lammiilee nagaa miidhamaniifii hangi miidhaa dhaqqabee qaama walabaan qulqullaa’ee hatattamaan ummataaf akka ibsamu; keessattuu, viidiyoon suukaneessaan sabaahimaaleerra naanna’aa jiru, ajjeechaa murtii seeraa tokko malee hidhattoota mootummaatiin kan raawwatame tahuu waan agarsiisuf, qaama walaba taheen hatattamaan akka qoratamee, namoonni gocha suukaneessaa kana raawwatanirratti tarkaanfiin seera kabachiisu akka fudhatamu; Mootummaan Naannoo Gaambeellaas tahee Mootummaan Federaalaa dhimmicharratti ibsa gahaa akka kennan gaafanna.
3. Dhalattoota Oromoo Naannoo Gaambeellaa jiraatan irratti, haleellaan eenyummaa isaanii bu’ureeffachuun raawwatamaa jiru, ariitiidhaan akka dhaabbatu, Naannoo Gaambeellaas ta’ee kutaalee biyyatti biroo keessa lammiileen jiraatan mirgi lammummaa isaanii guutummaatti eegameefii akka jiraatan, haleella eenyummaa sabaa bu’ureeffateef akka hin saaxilambe Mootummaan Federaalaafi Naannoolee itti gaafatamummaa seeran qaban akka bahatan gaafanna.
4. Lolli garaagarummaa ilaalcha siyaasaa bu’ureeffachuun Oromiyaafi kutaalee biyyatti adda addaatti taasifamaa jiru dhaabbatee, gara waliigaltee dhukaasa dhaabuutti akka seenamu, akkasumas walitti bu’iinsota kanaaf rakkoo bu’uraa kan tahe, garaagarummaan ilaalcha siyaasaa karaa nagaatiin furuun akka danda’amuuf gara marii biyyoolessa rakkoo furuu danda’utti akka seenamu, ammas irra deebinee waamicha goona.
Kooniresii Federaalawaa Oromoo (KFO)
Finfinnee
Waxabajjii 17-2022
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dhukkuba Kaayyoo dhabuu
Hundi keenya Kaayyoo qabna. Namni barumsa baratu, kaayyoon isaa waanuma 2, guddatu 3 hin dabru. Takkaa beekmsa argachuu, takkaa eega baratee booda dalagaa qabatee mallaqa argachuu. Kana lameeniin ala taanaan, fedhii maatii guutuufi isaaniif ajajamuu qofaaf barata jechu. Sadarkaadhaan garaagarummaa qabaattus, ilmi namaa hundi kaayyoo numa qaba. Kaayyoon nama garii beekamuudha. Dalagaa isa beeysistu dalagee beekamuu fedha. Eega beekamee booda mallaqa argata. Maqaan isaatis ummata keeysatti ni faargama. Akka namoota isa dura beekamanii innis beekamuudha kaayyoon isaa.
Namoonni akkanaa Eega honga kaayyoo isaanii kanatti gahan booda, jiruun isaanii itti dhiphatti, mi’aan jiruu harkaa bada, jiruf hikkaa dhaban . sababaa kaayyoo Isaanii gaafa duraa gabaabsaniif jecha “amma booda hoo?” gaafii jedhuuf deebii dhabuun, hedduun isaanii farshooma dhuganii sakraanuu, hashiishaa fii badii gadii aantuu keeysatti kufuu mudatan. Kana hubachuudhaaf seenaa namoota bebeekkamoo hedduu laaluun ni gaha. Namoonni beekamtii kaayyeffatanii lafaa ka’an. Beekkamtii fedhan san numa argatan. Achi booda jiruun isaanii jireenya gadi aantuudha. Dawaa dhugan malee hirribni isaan hin qabu. Farshoo dhugan malee gammachuu hin argatan. Jarri kuni dhukkuba Kaayyoo dhabuu ykn dhukkuba beekamtii barbaaduutiin warra qabamerraahi.
Mee seenaa gabaabduu amma dura isiniif seenessine takka, ammas barumsa guddoo waan qabduuf, gabaabsinee haa isinii himnuu. Namichi tokko doonii xiqqoo takkaan osoo qurxummii kiyyeessutti jiru, Namni barumsa guddaa qabu tokko doonii guddaadhaan itti dhufe. “Yaa namana, maal dalagutti jirta? Jedhee gaafate. Namichis, “Qurxummii qabutti jira” jedheen. Namichi barumsa qabu kun, “ Eega qabdee booda hoo maal goota? Jedhee gaafate. Namtichi kuunis, “ Magaalaa geessee guruguree, maatii kiyyaaf waan barbaadan ittiin bita. Cinaa ammoo nyaata godhanna” jedheen. Namichi kuun ammas gaafii itti aanse. “ duuba maaliif yeroo kee qisaasta. Doonii guddaa barbaaddee maaliif qurxummii heddu hin kiyyeessine. Qurxummii heddu eega qabdee booda, magalaa geeysitee gurgurta. Mallaqa achirraa argattuun doonii guddaa bitatta” jedheen. Namichi doonii xiqqoo qabu kun deebisee” achi booda hoo mee maal godha?” jedhee gaafate. Namichi barumsa qabu kunis “ Achi booda maal gaafatta ree, doonii guddaadhaan qurxummii kuma heddu eega kiyyeessitee booda, hoteelota gurguddaa heddu geessitee gurgurta. Galiin ati argattu guyyarraa guddachaa deema. Doonii gurguddaa heddu bittee, qurxummii heddu biyyoota alaatiifis gurguruu eegalta. Mallaqa achirraa argattuun mana bareedaa jaarta.” Jedheen. Ammas namichi doonii xiqqoo qabu kun gaafii itti fufe. “ mee achi booda hoo maaltu itti aana?” jedhee ammas gaafate. Namichi kuunis, Achi booda jaartii teetiifi ilmaan tee wajji bakka akkanaa kana dhuftee, qilleensa gaarii kana keeysatti bashannanta” jedheen. Namichi doonii xiqqoo qabu kun itti aansee dubbii ajaa’ibaa itti dubbate. “ duuba maaliif kana hunda ifaajuun barbaachise, tana taatu ammaahuu ittuma jira. Yeroo boqonnaa qabnu jaartii tiyyaafi ilmaan tiyya wajji asuma oolla.” Jedheen.
Seenaa kanarraa waan guddaa baranna. Kayyoon namicha baratee sun haalaan gabaabduudha. Galmi kaayyoo isaa, dalagatanii eega duroomanii booda, ilmaan wajji bashannanuudha. Kunis dhukkuba kaayyoo gabaabbachuutirraahi.
Mee amma hundi keenyaa haa if gaafannu. Jiruu teenya tana keeysatti, galmi kaayyoo keenyaa maali. Eega bara dheeraa ifaajnee booda, xumurarratti gahumsi keenya eessa taha. Rabbiin nu kabajee jira, duniyaa kheeysatti gammachuu fii ziqii nutti arjoomee jira. qalbii keeysatti fakkeenyagaarii itti hidhannu, ergamaa Rahmataa Nabi Muhammad ﷺ nuu godhee jira, Akhiiraatti Jannataa fii Jaalala Rabbii argatuu nuu beellamee jira.
Kanaaf kaayyoo keenya, honga kaayyoo teenyaa, Rabbiin gammachiisuu haa goonu. Akkas yoo tahe kaayyoon nuti duniyaa kanarratti itti geenyuu hundi Rabbi gammachiisuuf taati “kana booda hoo?” gaafii jettuuf deebii qabna.
San hunda booda Jaalala Rabbii Jannata kheeysatti argachuudha.


text:
Biyya Kanaadaa Magaalota Winnipeg fi Vaankuuvaritti hiriirri mormii gaggeeffame.
Yakkoota mootummaan Biltsiginnaa ummata Oromoo irratti itti fufiinsaan raawwataa jiru balaaleffachuuf Hiriirri Mormii magaalota addunyaa garaagaraatti geggeeffamu itti fufeera.
Biyya Kanaadaa Magaalota Winnipeg fi Vaankuuvaritti Sanbata darbe hiriirri mormii gaggeeffameeti jira.
Dhalattoonni Oromoo garas jiraatan irratti argamuun ummata isaanii biyya keessatti yakka mootummaan Itoophiyaa raawwatuun miidhamaa jiruuf sagalee ta’aniiru.
Ajjeechaan waraanni mootummaa guyyaa guyyaan ilmaan Oromoo irratti raawwatu akka dhaabbatu, gochoonni egeree hawaasichaa balleessuuf raawwatamaa jiran akka dhaabbatan, Waraanni Oromiyaa keessa bobbaafamee ummata dararu akka bahu, hidhaa fi dararaan ilmaan Oromoo irratti raawwatamu xumura akka argatuuf gaafataniiru hirmaattonni hiriira kanaa.
Hawaasni addunyaa yakkoota Oromiyaa keessatti itti fufiinsaan raawwatamaa jiran kanneen callisaan ilaaluun hafee, mootummaa Itoophiyaa irratti dhiibbaa barbaachisu akka godhaniifis gaafataniiru.
Hiriirri wal fakkaatu Magaalota Ameerikaa, Awuroppaa fi Awustraaliyaa dabalatee iddoowwan garaagaraatti geggeeffamaa turuunis waan yaadatamu.


text:
Finfinnee, Fulbaana 30/2022 - Qorannoo Dhaabbanni Idil-Addunyaa Godaansaa (DIG) taasiseen waa'ee baqannaa ilaalchisee hawaasa bal'aaf hubannoo laachuun baqannaa seera-qabeessaaf faayidaa akka qabu mul'isee jira. Qorannoo kana kan adeemsise dhaabbanni qaama DIG ta'e kan Giddu-gala Xiinxala Daataa Baqannaa Idil-Addunyaa jedhamu yoo ta'u. Qorannoo kana kan adeemsise DIG
Suuraan bakka humnootni nageenyaa naannoo Gambellaa nama nagaa irratti ajjeechaa raawwatan keessaa tokko irraa kan fudhatame Naatinaa’eel Fiixeetiin @NatieFit Finfinnee, Fulbaana 29/2022 - Komishiniin Mirgoota Namoomaa Itoophiyaa gabaasa qorannoo sarbiinsa mirga namoomaa magaalaa Gambeellaatti hidhattootni humna nageenyaa naannichaa, Waraana Bilisummaa Oromoo (kan mootummaan Shanee jedhe waamu) fi
Finfinnee, Fulbaana 29/2022 - Komishiniin Mirgoota Namoomaa Itoophiyaa haleellaa eenyummaa irratti hundaa’e irra deddeebiin hidhattoota al-idilee naannoo Amaaraa, miseensota Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) (baay’inaan aanga’oota mootummaatin Shanee jedhamuun beekaman), akkasumas hidhattoota dhuunfaa Lixa Oromiyaa, Godina Horroo Guduruu keessatti argaman raawwataniin torban sadii keessatti lammiileen nagaa


text:
Uggura neetorkii fi haala hamaa Uummanni Oromoo Walloo keessa jiru
Uggura tajaajila quunnamtii neetorkii bilbilaa fi intarneetaa, guutuu Konyaa Walloo irratti taasifamee jiruun wal-qabatee, Hawaasni Oromoo Walloo rakkoo hamaaf saaxilamee jiraachuu.
Haala Uummanni Oromoo Walloo keessa jiru ilaalchisuun odeessa qabatamaa bakkasii argachuun, daafii addaan-citiinsa neetorkii bilbilaa fi intarneetaatiin dadhabamullee, odeessa dhalattoota Walloo kanneen biyyoota ambaa keessa jiraachaa jiran irraa arganneen, haleellaan humna xiyyaaraa fi waraana lafoon Uummata Oromoo irratti raawwatamu itti-fufee jiraachuu mirkaneeffachuun danda'amee jira.
Barattoota Oromoo dirquun gara dirree waraanaatti
Saamichi qabeenyaa fi dararaan, Konyaa Arsii Lixaa, Ona Shaashamannee keessatti, qaamota Mootummaa Impaayerattiin Uummata Oromoo irratti raawwatamu akkaan hammaachuu. Dabalataanis, barattoonnii fi dargaggoonni Oromoo, qabata leenjii Gaachana Sirnaa jedhamuun dirqisiifamuun gara mooraa leenjii waraanaatti, achiis, dirree waraanaatti bobbaafamaa jiraachuu.
Finfinnee: Haala Hawaasni Oromoo keessa jiru
Hidhaa fi dararaan Hawaasa Oromoo Magaalaa Finfinnee keessa jiraatu irratti raawwatamu akkaan haammaachuun, Uummanni Oromoo haala rakkisaa keessa jiraachuu.


text:
Leenjii Ramadaanaa itti Fufsiisuuf
Ramadaanni buufata leenjii ol’aanaa namni tokko jireenya ofii ittiin jijjiratuudha. Ramadaanni tokko darbee ramadaanni biraa yommuu dhufu namni tokko ‘Ramadaana kana keessaa jijjirama maalii ykn akkami agarsiise?’jedhe of gaafachu qaba. Fakkeenyaf Ramadaana baranaa dheebu, beela fi dadhabbii qofaan dabarsine moo jireenya keenya keessatti jijjiramni wayii argamee jiraa? Fkn, salaata sirnaan salaatu, wanta haraamaa dhaabu, qalbiin namaaf rahmata gochuu, dallansuu too’achu fi kkf. Ramadaana kana keessa jijjirama kana fi kan kana fakkaatan yoo argine, jijjirama kanniin itti fufsiisuuf qophiidhaa ree? Jijjirama kanniin itti fufsiisuuf tarkaanfilee kanniin fudhachuu dandeenya. Isaanis;
1. Rabbiin biratti hojiin gaariin fudhatama argachuuf (qeebalamuuf) itti fufuu– “Rabbiin gabbaruu fi ajaja Isaa bakkaan gahuu jechuun hojii ibaada dirqama sitti ta’e yeroo hundaa sirna isaa eegde iklaasa fi beekumsaan hojjachuudha. Ibaadan yeroo hundaa (guyyaa guyyaan) hin hojjatamne gatii wayituu hin qabdu. Osoo ibaada yeroo hundaa hojjatameyyuu wantoota sodaachisaa lamatu jira. Jalqaba irratti, ibaadan nuti hojjannu Rabbiin gammachisuu fi itti dhiyaachuf yoo hin ta’in, iklaasa keenya miidhaa irraa buusna. Kanaafu ibaada keenya eeguuf iklaasa qabaachu keenya sirritti mirkaneefachu qabna. Lamaffaan immoo, ibaadan keenya sunnaah Ergamaa Rabbii (SAW) waliin deemu isa sirritti mirkaneefachu qabna.”
Namni yommuu hojii gaarii Ramadaana keessa hojjatu iklaasa fi sunnaah Ergamaa Rabbii (SAW) hordofuun kan hojjatu yoo ta’e, akkamitti Ramadaanni erga dhumateen booda hojii gaari san dhiisaa? Namni iklaasa qabu hojii gaarii San hin dhiisu. Kanaafu, iklaasa ofii qorachuun hojii gaggaarii Ramadaana keessa hojjataa ture, hojjachu itti haa fufu.
2. Obsa —namni tokko wayitti bahuu yoo barbaade, hadhaa jireenyaa obsaan liqimsuu qaba. Obsi bakka saditti qoodama. Isaanis; Rabbiin gabbaruu (ibaadaa Rabbii) irratti obsuu, wantoota Rabbiin dhowwe irraa fagaachun obsuu fi musiibaa (balaa) namatti bu’e obsaan dabarsu. Hojii gaggaarii Ramadaana keessa hojjataa turan itti fufsiisuuf obsi garmalee barbaachisaadha. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) yeroon kakachuun ilmi nama kasaaraa keessa akka jiran ibsa namoota waa afur raawwatan malee.
“(1). Wa-l-asr (Yeroon kakadhe).(2). Dhugumatti ilmi namaa hoongoo (kasaaraa) keessa jira. (3). Isaan amananii, hojii gaggaarii dalagan, haqa walii dhaamanii fi obsa walii dhaaman malee (warri hafan hoongoo (kasaaraa) guddaa keessa jiru).” Suuratu Al-Asr 103:1-3
Kanaafu, suura tana irra kaane namni tokko addunyaa fi Aakhiratti kasaaraa irraa baraaramuuf dhugaan Rabbitti amanuu qabu. Erga amanee booda hojii gaggaarii Rabbiin itti ajaju hojjachuu fi hojii badaa Inni irra dhowwu dhiisu qaba. Akkasumas, haqa Islamaa erga beeke fi hubate booda hojii irra oolchu fi namoota beeksisuuf tattaafachu qaba. Ammas ulaagan afraffaan kasaaraa irraa nama baraaru hojii gaarii hojjatan irratti obsa qabaachu, haqa namootaf dabarsu irratti obsa qabachu; yommuu haqa babal’isan (raabsan) balaa namoota irra namatti dhufu obsaan dabarsu barbaachisa. Akkasumas, namoonni haqa irratti obsa akka qabaatan isaan gorsuudha. Kanaafu, namni tokko hojii gaggaarii Ramadaana keessa qofa hojjate, Ramadaanni yommuu dhumatu hojii gaggaarii keessumattu hojiiwwan dirqama ta’an kan akka salaataa yoo dhiise, kasaaraa (hoongoo) irraa baraaramu danda’aa? Kanaafu, hojii gaggaarii Ramadaana keessa hojjataa turre obsaan itti fufu qabna. Yoo akkana hin godhiin jijjiramni dhufuu hin danda’u.
3. Rabbiin kan gabbaran ji’a Ramadaanaa qofa osoo hin ta’in hanga duuti dhuftu akka ta’e beeku– Rabbiin akkana jedha: “Hanga dhugaan (duuti) sitti dhuftu Gooftaa kee gabbari.” Suurat al-Hijr 15:99
Namni osoo Ramadaana keessa Rabbiin gabbaruu duuti itti dhufte haalli isaa waa tole! Namni erga Ramadaanni deemen booda Rabbiin gabbaruu dhiise, Aayaa armaan olii faallessaa jiraa jechuudha. Rabbiin gabbaruun (ibaadan) jechuun wanta shari’aan Islaama itti ajajje fi wanta namoota irraa dhowwite guutu of keessatti qabata. Karaa biraatin ibaada (Rabbiin gabbaruu) jechuun- ajaja Rabbiitti buluu fi wanta Inni dhowwe irraa dhowwamuudha; dirqamoota Rabbiin itti nama ajaje bakkaan gahuu (hojjachuu) fi haraama (wantoota dhowwamaa) dhiisudha. Kanaafu, Rabbiin hanga duuti dhuftu Gooftaa kee gabbari jedhe erga itti nu ajaje,namni tokko Ramadaana qofa waan gaggaarii hojjate fi waan badaa irraa dhowwame, yommuu Ramadaanni bahu waan gaggaarii hojjatu san yoo dhiise fi hojii badatti yoo deebi’e, ‘Namni kuni Rabbiin gabbaraa jira’ ni jedhamaa ree? Namni tokko guyyoota murtaa’aniif ykn guyyaa duuti itti dhuftu Rabbiin kan gabbaru osoo hin ta’in jireenya isaa guutu Rabbiin gabbaruu qaba. Sababni isaas, Rabbiin jireenya nama kanaa guutuu haa xiqqatu haa guddatu wanta ittiin jiraatu kenneefi jira. Kanaafu, Rabbiin qananii lakkaawame hin dhumne isarratti oole osoo jiru namni tokko akkamitti Rabbiif ajajamu (Isa gabbaruu) didaa?
4. Adabbii hojii gaggaarii dhiisu fi hojii badatti deebi’u yaadachuu– namni hojii gaarii hojjataa ture tokko yommuu dhiisu keessa isaatti jeequmsi fi gammachuu dhabuun ni dhagahama. Sababni isaas, uumamaan qalbiin namaa yommuu hojii gaarii hojjatan ni gammaddi, boqonnaa argatti. Fuggisoo kanaa yommuu hojii gaarii dhiisanii fi hojii badaa hojjatan, ni jeeqamti, boqonnaa dhabdi. Ramadaana keessa yommuu hojii gaggaarii hojjannu fi hojii badaa dhiisnu hangam akka gammannuu fi boqonnaa sammuu argannu mee haa ilaallu. Akkasumas, erga Ramadaanni baheen booda hojii gaarii yommuu dhiisnu fi hojii badatti yommuu deebinu hangam akka jeeqamnu fi dhiphannu mee haa hubannu. Iccitiin jiiyni Ramadaana ji’a rahmataa fi gammachuu itti ta’e keessaa tokko namoonni hojii gaarii baay’isanii waan hojjatanii fi hojii badaa irraa waan dheessaniifi. Kanaafu, bartee kana itti fufsisuun maaliif gammachuu fi tasgabbii keenya itti hin fufsiisnee? Hojii gaarii dhiisu fi hojii badatti deebi’uun maaliif gammachuu fi tasgabbii Ramadaana keessa argachaa turre dhabnaa?
Namni yommuu hojii gaarii dhiisu fi hojii badaa hojjatu addunya kana qofatti osoo hin ta’in Aakhiratti adabbii hamaa adabama. Rabbiin warroota salaata dhiisanii fi fedhii lubbuu hordofan akkana jechuun akeekachiisa:
“Isaan (waarroota gaggaarii) boodas bakka bu’oota salaata dhiisanii fi fedhii lubbuu isaanii hordofantu hafe. Hallayyaa Jahannam qunnamuuf jiru. Garuu namni tawbatee, amanee, hojii gaarii hojjate, warri sun jannata seenu; homaa hin miidhamanu.” Suura Mariyam (19): 59-60
Kanaafu, hojii gaggaarii dhiisu fi fedhii lubbuu hordofuun hojii badaa hojjachuun adabbii hamatti akka nama geessu beekun, hojii gaggaarii Ramadaana keessa hojjachaa turre itti fufuu fi hojii badaa irraa dheessu qabna. Yoo akkana goone wagga waggaan jijjirama guddaa argina.
Guduunfaa
Kaayyoo Ramadaanaa keessaa inni guddaan taqwaa (sodaa Rabbii) akka horannuufi. Akkuma Xalaq ibn Habiib jedhe, ” Taqwaa jechuun ifa Rabbirraa ta’een wanta Rabbiin itti ajaje Jaalala Isaa argachuuf hojjachuu fi ifa Rabbirraa ta’een wanta Rabbiin irraa dhowwe jaalala Isaa argachuuf dhiisudha.” ‘ifa Rabbirraa ta’een’ yommuu jedhu ‘Qur’aana fi sunnaa Ergamaa Rabbii(SAW) hordofuun hojii gaarii san hojjachuu ykn hojii badaa san irraa dheessudha. Kanaafu, ramadaanni ji’a taqwaa irratti nu leenjisuuf dhufe malee ji’a nu miidhuf dhufe miti. Nutis leenji kana hanga Ramadaanni itti aanu dhufutti ykn duuti dhuftutti itti fufsiisu qabna. Namni tokko milkaa’inna guddaa irra kan gahuu wanta hojjatu gaarii san yoo itti fufeedha.


text:
Zimbaabuweetti dhohiinsi boombii namoota lama ajjeese
Balaa dhohinsaa sanbata darbe duula na filadhaa magaalaa guddoo lammaffaa Zimbaabuweetti qaqqabeen namoonni lama lubbuu dhaban.
Daarektarri hospitaala Mapiloo, Soolwayo Ingwenya namoonni biroon miidhama jireenya isaaniif sodaachisu keessa jiru jedhu.
Pireezidant Emersanfi itti aantota isaanii lama dabalatee namoonni 49 tahan dhohinsichaan miidhamaniiru.
Yaalii ajjeechaa filannoo ji'a Adoleessaan dura kaayyefameedhas jedhaniiru.
Erga hogganaan yeroo dheeraa biyyattii Roobart Mugaabeen aangoo irraa bu'aniin booda kuni filannoo isa jalqabaati.
Minaangagwaan, balaan kuni filannoo akka hin hambisne dubbatan.
Namni jaalatamaan filannoo kana mo'achuu danda'u isa yoo jedhameyyuu, xiinxaltoonni garuu, iddoo gorsaa isaa duraanii dirqiin fudhachuufi mootummaa Mugaabee duraanii akka itti fufu taasisuun diina ni qabaataa jedhu.
Mormituun isaa Neelsan Chaamisaa balichaaf namni itti gaafatamummaa fudhatu hin jiru jechuun balaaleffatan.
''Dhohinischi anarraa xiqqooma fagaatet kan uumame' garuu yeroo koo miti ''Yaalii ajjeechaa akkasiif haaraa miti'' jechuun miidiyaa biyyattiitti himan.
Maqaan namoota du'anii yoo eeramuu baateyyuu tokko pireezidantii itti aanaa Kostaatiinoo Chiweengaati jedhameera.
Qondaaltonni mootummaa saddeet, miidhamni isaanii lubbuuf hin yaaddessu jedhmeera.
Poolisiin waa'ee shakkamtootaa nama gurra nu buuseef badhaasa qabna jedheera.
Maddeen qoranno ajjeechaa kanatti dhihoo tahan boombii darbatame ta'uu hin oolu jechuun BBC tti himaniiru.
Dubbi himaan pireezidantichaa akka jedhaniitti pireezidantoonni lamaan miilaafi fuula isaanii irratti miidhaan qaqqabeera.
Qabeentaa mormituun kan qabamte Bulawayoon duula na filadhaa pireezadantichaa yeroo jalqabaafi kan keessummeessite


text:
Latiifaa: Suurri intala mootii Dubaay manatti hidhamtee jirtu mul'achuun ijoo dubbii ta'e
Gara dhuma torban kanaa miseensa maatii mootii kan taate Intalli Mootii Dubaay Laatiifaan suurri ishee Inistaagiraama irratti argamuun isaa ijoo dubbii ta'eera.
Haalli Intalli Mootii Dubaay Latiifaan irra jirtu kun yeroo dheeraatiif ijoo dubbii ta'ee tureera.
Ji'a Guraandhala darbe keessa viidiyoon BBC iccitiin waraabame argate gabaaseen Intalli Mootii Dubaay kun ugguramtee akka jirtuufi lubbuusheefillee akka yaaddoftu himtee turte.
Erga viidiyoon sun tamsa'een booda maatiin moototaa Dubaay kun haala isheen keessa jirtu akka ifa godhaniif dhiibbaan irratti taasifamaa tureera.
Suurri amma mullate kun kan dhugaa ta'uu isaa garuu BBCn mirkaneeffachuu hin dandeenye. Waa'ee suurichaa ilaalchisees ibsa dabalataa argachuuf yaaliin taasifame hin milkoofne.
Haata'u malee, hiriyyaan dhiyoo Intala Mootii Dubaay, Laatiifaa, kan taate suuricharratti kan mul'attu mana keessatti hidhamtee kan jirtu Laatiifaa ta'uu ishee ni mirkaneessiti.
BBCn akkaataa suurri kun itti bahe waan akka tasaa ta'e akka hin taane ni shakka.
Sochii Laatiifaa bilisa baasuudhaaf jalqabame kan hundeesse Daaviid Heey akka jedhutti, yeroo kanatti suurri ishee bahee mul'achuun tarii dhiibbaa addunyaan taasiserraa kan ka'een jijjiiramni akka jiru kan agarsiisudha.
Ta'us garuu ibsa dabalataa kennuudhaaf ammallee yeroon isaa hin geenye jedheera.
Yaaliin BBCn Imbaasiin Yunaayitid Arab Imiratis Landanitti argamu akka waa'ee suurichaarratti ibsa kennuuf taasise hin milkoofne.
Dhaabbanni Mootummoota Gamtoomaniis suuricha ilaalchisuun yaada kennuu irraa of qusateeera.
Haata'u malee, Latiifaan haala akkamii keessa akka jirtu odeeffannoo guutuu Yunaayitid Arab Imiratis irraa akka dhiyaatuuf eegaa akka jiru himeera UN.
Suuricha irratti Latiifaan wiirtuu gabayaa Mool Of Ze Imiratis jedhamu keessa dubartoota lama waliin taa'aa osoo jirtuu kan agarsiisudha.
Hiriyyoonni duraanii Intala Mootii Dubaay akka jedhanitti dubartoonni isheen waliin suuricha irratti mul'atan hiriyyoota isheetti dhiyaatan beekaman akka ta'an himu.
Suurichi Inistaagiraam irratti maxxanfamuu malee meeshaa suurichi ittiin kaafameefi bakka isaa odeeffannoon ibsu (meta data) irraa hambifameera.
Suurichi Inistaagiraama irratti kan maxxanfame Kamisa darbe akkaawontii hiriyyaa Latiifaatiin.
Suuricha jalattis "Hiriyyoota kiyya waliin halkan ajaa'ibaa moolii Dubaayitti" kan jedhu barreeffameera.
Dubartoota lamaan Intala Mootii waliin suuricha irratti mul'atan BBCn dubbisuuf yaalee deebii hin arganne.
Hojjetaan Huumaan Raayits Waach Keneet Rooz akka jedhanitti, "Suurichi dhugaadha jedhamee fudhatamnaan tarii jireenya Intalli Mootuun kun itti jirtu wanta jedhu tokko qaba. Yoo xiqqaate lubbuun jiraachuu ishee ni mullisa."
Suurri ishee Kamisa maxxanfame kun Sanbatas Inistaagiraam irratti irra deebiin mul'ateera.
Suura Sanbata mul'ate kana jalatti ammoo "Mana Nyaataa Biichee Maareetti nyaata ajaa'ibaa Latiifaa waliin" kan jedhu irratti barreeffameera.
Biichee Maareen mana nyaataa baayyee beekamaa gamoo guddicha Burjii Kaliifaa keessatti argamudha.
Guraandhala keessa haala Intalli Mootiin kun itti jirtu ifa akka ta'uuf dhiibbaa Yunaayitid Arab Immiratis irratti cimeen Laatiifaan kunuunsi maatiin isheef taasifamaa haala fayyaa gaarii ta'erratti argamti jedhee ture.
Yeroon isaa geenyaan ummatatti akka makamtus waadaan galamee ture.
Latiifaan ijoollee bulchaa Dubaay kan biliyeenara ta'an Sheeh Mohaamma Biin Raashiid al-Maaktum 25 keessaa ishee tokkodha.
Waggaa lama dura dhokattee Dubaay irra baqachuudhaaf yaaliin taasifte hin milkoofneef.
Baqannaa sana osoo hin jalqabiin torbeewwan muraasa dura ergaa viidiyoo keesseen lubbuun ishee akka bilisummaa dhabdeefi barachuufis ta'e imaluu akka hin dandeenye taasifamtee akka jirtu ibsuun mana keessatti hidhamtee akka jirtu ifa gootee turte.
Yaaliin baqannaa isheen goote sun irratti baramuun karaa irraa qabamtee deebifamte.
Karaa Garba Indiyaa osoo qaxxaamuraa jirtuu guyyoota saddetiif erga imalteen booda humna Komandoo Addaatiin qabamtee ukkaafamuun Dubaayitti deebifamte.
Erga gara Dubaayitti deebifamtees jireenya adda baasuun qophaatti eeguu keessa akka jiraachaa jirtu viidiyoo isheen dhoksaan waraabdee argateefi hiriyyoota isheerraa BBCn hubachuu ana'eera.
Intalli Mootii kun tajaajila fayyaafi deeggarsa seeraa argachaa akka hin jirreefi mana viillaa tokko keessa poolisiidhaan eegamaa akka jiraattu viidiyoon dhoksaan waraabamee bahe saaxileera.
Viidiyoo haala itti jirtu agarsiise sanas Laatiifaan mana keessatti qaama dhiqatan keessatti kan waraabde yoo ta'u, bakka sanas kan filatteef manni isheen keessaan cufachuu dandeessu kutaa qaama itti dhiqatan sana qofaa waan ta'eef akka ta'es gabaafamee ture.


text:
Ilmaan Oromoo bahaa-dhiha, kaabaa-kibba dhimmi isaan walitti hidhee jiru Oromummaa fi Oromiyaa dha. Wanta hunda dursuu kan qabu, dhaabbileen maqaa Oromoon ijaaraman, faaydaa nama dhuunfaa fi garee keessaa bilisa ta’anii wanta akka sagantaatti baafatanii jiran gara hojiitti jijjiiruun dirqama yeroo ti. Maqaa qabsoo Oromoon dhaabbileen ijaaramanii jiran yoo ilaalle, bifa barruun sagantaan isaan waraqaa irraa qaban, Oromoo abbaa biyyaa gochuu fi bilisummaa sabaa dhugoomsuuf akka ta’e, barruu irraa ni dubbifama. Hoogganootii fi miseensi dhaabbilee siyaasa garuu, wanta akka sagantaa siyaasaa irratti maxxanfatanii fi baafatan hojiitti hiikamaa akka hin jirre tolchanii beeku. Wanti akka sagantaatti wixinatanii jiranii fi wanti hojiin muldhisaa jiran faallaa sagantaa isaanii ti.
Oromoo ta’ee qabsoon keenya maaliif dadhabe kan hin jenne jira hin se’u. Falaa fi malas namni hin akeekne hin jiru. Hoogganootiin qabsoo Oromoo hoogganaa jiran, midiyaa fi waltajjii ummataa gara garaa irratti yoo dhihaatan, waadaan isaan galanii ummatatti lallaban yoo jiraate, qabsoo sabaa jabeessuuf hunda dura Oromummaa fi tokkummaa mooraa qabsoo Oromoof akka hojjatan dhaammatu. Qabatamaatti garuu faallaa kanaatu muldhata.
Rakkoon kun amma iyyuu hin dhaabbanne. Rakkoon kun ummata Oromoo ykn miseensa dhaabbilee siyaasa Oromoo bira hin jiru. Rakkoon hamtuu fi ijoon kan jirtu hooggantoota dhaabbilee siyaasaa bira jira. Kanaaf hooggantootiin dhaabbilee siyaasaa rakkoo amma harkaa nuqabdu kana hiikkachuuf of irratti murteessuu qabu. Dubbii dandahuudhaan, waliin dhahuudhaan, fakkeessuudhaan, natu caalaadhaan, maqaa hin taane waliif kennuudhaan. Kana booda ummata Oromoo joonjessuu fi ofiifis joonja’anii mooraa alagaa yeroo itti jabeessan dhaabbachuun dirqama ta’a.
Karaa biraatiin rakkoo mooraa qabsoo Oromoo keessa jiru yoo ilaalle, dhaabbileen siyaasa Oromoo, dhimmoota irratti garaa garummaa qabanii fi wantoota irratti waliin hojjachuu danda’an adda baafatanii mataa isaaniitiin beekuu dadhabuu dha. Xiinxala guddaa otoo hin gaafatin sagantaa siyaasaa dhaabbilee Oromoo amma yoonaa jiran (nama tokkos haa qabaatanii nama lama) harka saddeetama kan ta’u dhimmoota waloon isaan hojachiisuu danda’an qabu. Garaagarummaan isaanii harka 20 hin caalu. Garuu hooggantootiin dhaabbilee siyaasa Oromoo, dhimma sagantaa siyaasaa qaban ilaalanii waliin hojachuuf fedha horachuu irra, isa harka 20 hin caalleef dursa kennuudhaan akkaataa waldhibdee isaanii furatan irratti danqaa ta’u. Bifuma wal fakkaatuun bilchinaa fi dandeettii hoogganummaa akkasuma, siyaasaa dhabuudhaan haaloo walbahuuf kulkulfatanii hojjatu. Kun dadhabbina keenya isa guddaadha.
Yaanni namni tokko dhiheessu, gaariis ta’ee hamaa yaada irratti xiyyeefachuu irra eenyutu jedhe (Tolasaa moo Mohaammadi) bifa jedhuun namaan nama danquutu dursa argata. Garaa garummaan dhaabbilee siyaasaa Oromoo harka 20 hin caalle kun, yoo diriirsinee ilaalle, harka 10 kan ta’u hoogganni mataa isaanii walitti dhufanii kan fala itti kennuu danda’anii fi rakkoo isaan dhalchanii dha. Harka 5 kan ta’u, waliin waldhaggeefatanii waliin mari’achuu irraa kan madduu dha. Harka shan kan ta’u ammoo kan ummatni Oromoo akka sabaatti boru murteeffatuu fi aangoo ummata Oromoo ta’ee osoo jiruu dhaabbileen Oromoo dursanii murteessuufiidhaan madda danqaa godhanii argamu. Danqaaleen kun hunduu kan fala argatu yoo ilaa fi ilaameedhaan jibbiinsa siyaasaa keessaa bahee egeree sabaaf jecha waliin dubbachuu fi rakkoo Oromoo furuuf ofirratti murteessine duwwaa dha.
Akka sadaffaatti kan kaasamuu danda’u, collummaa wal gowwoomsuu keessaa baanee, dhaabbileen siyaasaa gaggeessaa jirru rakkoo hedduun xaxamee kan jiruu fi fala kan barbaadu ta’uu isaa ofitti himuu qabna. Keessi dhaaba siyaasa keenyaa rakkoon xaxamee otoo jiruu rakkoo jiru ifatti baafnee fala itti kennuu irra, fayyaa jirra jennee ummatatti dubbachuun, ummata gowwoomsina otoo hin taane, wallaalaa ta’uu keenya ummataaf labsina. Rakkoo jiru irra dibaa tokko malee ifatti dubbannee fala itti kennuutu beekumsaa fi ulfina namaaf kennisiisa. Kanaaf collummaan arrabaan dubbachuu dhaabbachuu qaba. Rakkoo keenya akka sabaattis ta’ee akka dhaaba siyaasaa Oromootti qabnu hiikkachuuf ifatti dubbannee daboo itti kadhachuu qabna. Kun aarsaa nama gaafatu qaba. Kana kaffaluuf qophii ta’uutu qabsa’aa nama jechisiisa.
Hoogganni dhaabbilee siyaasaa guddinaa fi sochii ummata Oromoo fi addunyaa wajjiin of ammayyeesaa fi of jabeessaa deemuun murteessaa dha. Qabsoo sabaa galmaan gahuuf haala waltajjii tokkoo keessatti toftaa fi kallattiin qabsoo maddisiifame haala waltajjii biraa keessatti ammoo dhimmi wal simuu fi sirraa’uu qabu, ykn akka yaadameeti yoo deemuu baate, sirreessuu fi badii yoo ta’es badiidha jedhanii balfachuun beekkumsa. Hoogganni dhaabbilee siyaasa keenyaa harki caalu kanaaf of kennaa miti. Kun qabsoo keenya heddu miidhe. Siyaasa karaa cabeen haa yaasuu keessaa baanee, dhimma hojiin muldhachuu danda’u irratti waliin deemuun murteessaa dha. Kanaaf kaleessa kanatu ture hardha ammoo haala biraatu jira, kana keessatti of madaksaa fi qabsoo gara fuulduratti haala tarkaanfachiisu uumaa deemuun bilchina hoogganaa gaafata.
Badiin otoo jiruu sobanii wal faarsaa fi wal jajaa waliin deemuun qabsoo sabaa duwwaa otoo hin taane, gareedhuma abbaa dhimmaatu dhuma irratti hallayyaa buusa. Kanaaf nama si faarsuu fi sijaju irra nama siqeequu fi nama yaada haarawaa siif gumaachu ofitti qabuun aadaa hoogganoota dhaabbilee siyaasaa ta’uu qaba. Namni yeroo hunda sifaarsuu fi dadhabbina otoo qabduu sijaju, diina kee beekamaa caala gara badiitti si oofaa jira.
Dhuma irratti mooraa qabsoo Oromoo tasgabbeessuuf, akkasuma tokkummaa qabsaa’otaa jabeessuuf hunda caalaa dursa kennuufii qabna. Aldureen wal xaxuu irra, ilaa fi ilaameedhaan dhimmoota waloon qabnuu fi garaa garummaa jiru dubbannee dhuma irratti fedhii fi hawwii Oromoof abboomamnee tokkummaa sabaa cimsuu qabna. Kun salphaa miti. Aarsaa gaafatu qaba. Isa kaffaluuf qophii ta’uun murteessaa dha. Siyaasa jibbiinsaa fi haaloo wal bahuu irraa fagaannee fedhii fi hawwii saba keenyaaf abboomamuun murteessaa dha. As irratti wanti dagatamuu hin qabne, siyaasa jibbiinsaa fi haaloo wal bahuudhaan kan injifatu dhaabbileen siyaasaa kamuu akka hin jirre beekuun gaarii ta’a. Qophaa injifachuuf yaaluu irra waloon dhimma waloon injifachuuf qophii ta’uun gahumsa hooggana siyaasaa muldhisa. Garaa garummaa faarsuun yeroo hundaa of jiraachisuu fi ni jirra jechuuf dhama’uu irra murtee siyaasaa kan hawwii ummata Oromoo fi saba keenyaa gitu fudhachuun murteessaa dha.
Barreessaa mahdiidris@yahoo.com qunnamuu dandeettan.


text:
Yaadannoo Qaaqee April 29, 2020Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
3 comments
Soressa Hundera ogeessa fayyaati. #Qellem Wallaggaa magaalaa Qaaqeetti yeroo qabame sana haala ture akkasiin ibsa.
QAAQEE— Harroojjii Hoboo (Yaadannoo koo)
[seenaa kana ji’a ja’a duran yaadannoodhumaaf barreesse. Garuu hin maxxansine. Mee yoo waan ilmi Oromoo tokko lixa Oromiyaatti argu keessaa waan xiqqoo irraa hubachuu dandeessaniif jedheen har’a maxxansuuf murteesse. Seenicha amman danda’etti gaggabaabsee barreessuu waanin yaaleef otuu hin nuffiin obsaan dubbisaa xumuraa]
Guyyaa: Adoolessa 11, bara 2011 ALHtti, yokiin immoo Adoolessa 18, 2019 ALGtti, aduu Kamisaarra ture. Guyyaa sana 11-11-11 jedheen akka salphaatti yaadachaa ture. Sa’aatiin waareerra naannoo 7:30 ta’eera. Laaqana koo nyaadheen mana galee taa’aa jira. Kootii diimaa gad dheeraa duubarraan hidhaa qabu, surree jiinsii bifa booraa qabu, akkasumas kophee ol dheeraa wayiin uffadhee jira. Sa’aatiin bakka hojiitti deebi’uu koo ga’eera. Garuu ani manan taa’aa jira. Ana malees hiriyoonni koo lama anaa wajjiin mana keessa taa’uutti jiru.
Akkan gara hojiitti hin deebine kan na godhe sababa lamatu jira. Tokko, guyyaan sun ganamaa kaasee guyyaa jireenyi koo itti dhiphuun guutame ture. “Har’a in duuta. Har’a kan si ajjeesee daandiirratti si gatee deemu dhufee jira.” na jedhaa ture keessi koo. Ganama ergan kutaa yaalii deddeebii (OPD) seenee kaasee amman laaqana ba’uutti maal akkan ta’e hin beeku; harki koo ni hollata. Kobbee qabadhee dhukkubsataaf qoricha barreessuun baay’ee natti ulfaataa ture. Takka gad ba’een bakka ijoolleen ‘staff’ koo walitti qabamanii haasa’an deema. Takka immoo ol galeen teessuma kutaa koorra taa’ee gomma. Kana hundasaa sababan akkas dhiphadhuuf baruu hin dandeenye.
Sababni koo lammataa, humni waraanaa mootummaa magaalaa xiqqoo ani ani keessaa hojii hojjedhu (Harroojjii) seenee ummata wal ga’ii yaasee waan jiruuf dhukkubsataan gara mana yaalaa dhufaa hin jiru. Bira darbanii mana yaalaan dhaqa jechuun hin yaadamu. Kan laga keessa dhokatee nu bira ga’e qofatu dhufee yaalamaa ture. Kanaafuu, xiqqoo afuura baafadhee, warri waraanaa kunis galaa waan jiraniif isaanis dabarseen deema jedheen taa’aa jira.
Otuma teenyee hiriyoota koo sana faana haasofnuu konkolaataan sadii balbala mana koo irra dhufee dhaabbate. Ani silas guyyaa sana guutuu qaamni koo dilallaa’ee ture. Hiriyoonni koo sun garuu ni rifatani. “Maalinni? maaliif asitti dhaaban?…Soore siif dhume….” jedhani. Hubadhaa: bakka sanatti namni heeruu deemee si kenneera taanaan yokiin immoo waraanuma mootummaa agarteetta taanaan ni rifatta. Yakka waan hojjetteef otuu hin taane, waan reebamuun kee hin oolleeef. Ni reebamta, ni hidhamta, yoo dubbiin kee shakkii qabaatemmoo ni ajjeefamta.
Bakkuman jiru taa’een babalarraan bakkeetti gad ilaale. Waraanni konkolaataa sanarra jiru baay’eedha. Humna addaa Oromiyaa fi raayyaa ittisa biyyaati wal makee jira. Meeshaan konkolaataa sanarratti hidhamee jiru kilaashii isaan baattatan sana malee kan ani maqaa beekuu fi hin beekne baay’eetu jiru. Diishqaa kan jedhan kan teessuma kaameraa fakkaatu of jalaa qabu tokko, bireenii isa miilla lama qabu lama, kan tumtoo moonyee fakkaatu sana tokko tu jira. Konkolaataan tokko 3F, tokko Ambulaansii waajjira Fannoo Diimaa, tokkommoo konkolaataa bulchiinsa aanaa ture. Kun hunduu waraana amma humnisaanii baachuu danda’u baatanii ana ogeessa fayyaa buufata sanaa hojjetu qabuuf dhufame.
Konkolaataa sanarraa akkuma harca’aniin, namni lama kara bitaa mana koo, lama kara mirgaarra fiigaa borootti darbani. Namni sadii immoo kallattiima fuula duraan dhufani. Hiriyoonni koo sun warra fuul duraan dhufaa jiran sana gaafa argan, “fiignuu? Sooressa maaliif teessee nu nyaachifta hin arreedduu boroodhaan baanaa” na jedhani. Ani garuu gogeeman isaan ilaala. Isaan warra duraan dhufe sana malee warra lama lamatti hiramanii mana koo karaa bitaa fi mirgaan itti marsan hin agarre. Ani garuu sanas argeera. Otuun hin agarre ta’ees, rasaasa caalaa akkan hin fiigne bareechee waanin beekuuf fiiguuf yaalii hin taasisu.
“Warra manaa buna haa dhugnukaa!” na jedhe warra sadan duraan dhufan keessaa inni uffata siivilii uffatee ture. Namni kun hoji geggeessaa komaandi-poostii aanichaa fi bulchaa aanaa yeroofii (kan KP) ture.
“Tole, nooraa seenaa ni dhugnaa”n jedhe isa duraan balballi tokkichi qofti banamee ture isa tokkos itti dabalee banaa.
“Sooressaan si’ii?”
“Eeyyee ana”
“Hojiin kee maali? Hakiimiidhaa?”
“Eeyyee”
“Kottu si barbaadnee”
“Tole” jedheen lafaa ka’e. Achuma dhaabadheen, “Garuu maaliif na barbaaddani?”n jedhe.
“Kottu isa dhiisiitii booda haasoftaa” na jedhe dheekkamsaan lafaa na kaasee. Waraanni isa faana jiran lamman cancala qawwee banatanii jiru. Harka koo na qabee bakkee na baase.
“Garuu, kan mana keessatti hafe jiraa?’ jedhee mana keessa gad ilaale mormasaa of duuba dabsee. Ijoollee sana lammantu jira. Manni koo dhiphoodha. Siree koo, firaashii qalloo lafa buutu biroo fi teessuma afur qofatu mul’ata. Namni bakka biroo bakka dhokachuu danda’u hin qabu. Akkasaan yaadanii fi dhaga’anii dhufanitti anatu waraana Bilisummaa Oromoo waamee guyya guyyaan mana kootti afeera, anatu isaan yaala, anatu isaan gargaara.
Gaafan gad ba’u konkolaataa isaanii sana sadan irratti meeshaalee waraanaa ajaa’ibsiisoo amma gararraatti barreesse sanan arge. Waraanni warri kaan, suuqa manoota mana kootti aananii jiranii qabatanii, garii da’oo goranii, gariin immoo akka meeshaa dhukaasaaf sirreeffatanitti konkolaataa bira dhadhaabatanii jiru. “Amma kun hundi anuma qabuuf guuramanii dhufan mitii?’n jedhe sammuu kootti. Akkan du’i naaf kaadhimamteettu ganama qalbiin koo natti himte. Amma sodaa otuu hin taane, miira boonuutu natti dhaga’amaa jira. Sooressaan namni tokko harka tokkoon rarraasee qabee gabaa Qaaqee dhaqachuu danda’u akkas baay’atanii qabuunuu natti tole. Ani nama qal’oo kilogiraama 57 ti. ‘Daampelii’ hin kaasu. Sa’aatii boqonnaa kootti kitaaban dubbisa. Ogummaa Ispoortiis baay’ee hin qabu. Qaama koo keessaa buqqee mataa koo qofatu guddaadha. Akkan du’a deemaa jiru garuu nan beeka. Kanin kana beekuuf, namni deemee heeruu si kennu akka ati qallabduu waraana Bilisummaa Oromoo taateettidha. Nama akkasiimmo inuma ajjeesu. Beekamaadha. Kanaafin akkan dirree du’aa deemaa jiru beeke.
“Kottuu kana yaabi” jedhee qubasaa gara 3F sanaatti qabe.
“Maaliif? Eessan dhaqa?”n jedhe. Kana dubbadhee otuun afaanii hin raawwatiin duuba kootii sagalee qawwee ‘kash kash’ jedhu dhaga’e. Waraana na duubaan jirutu Cancala sirreeffachaa jira.
“Mooji keeti? Yaabi amma” na jedhe. [Asitti arrabsoo na jedhamee fi taatee ta’e miiran amma keessa jiruun barreessuun natti ulfaata. Hiriyoonni koo in boo’an. Kurfiin immoo kellaa buufata fayyaa jala daa’imtee yeroo foqoqaa waaqatti harkashee ol facaaftu konkolaataarra taa’ee fageenyarraa nan arga.] Kanumaan daandii Qaaqeetti geessu qabannee, konkolaataa sana lamaan gidduu na galchanii na fuudhanii ka’ani. Anis, daandii Qaaqeerra na fuudhanii ka’uunsaanii na hidhuuf malee waan biroof ta’uu dhiisuu mala jedhee jajjabinni xiqqoon natti uumame. Jajjabinni koo kun garuu sodaa dhale. Duraan du’aan ture, amma abdii jireenyaa horadheen sodaa jalqabe.
Deemsa konkolaataan daqiiqaa digdama hin caallee booda bakka “Karra Waddeessaa” jedhamu geenye. Bakka kanatti, daandiin Harroojjiirraa gara Qaaqeetti geessuu fi kan Qotaa bakka jedhamurraa Qaaqeetti geessu walitti makama. Daandii kallattiin Qaaqee nu geessu dhiisanii dalga daandii Qotaa geessurra na fuudhanii ka’ani. Qotaa sana kaambii waraanaa yeroofii tu jira. Achi ga’uuf immoo bosona Gumaa Guddaa fi bu’aa ba’ii fi tabba homtuu si hin agarre dabarteeti. Daandii gara Qotaa geessu kanarra na fuudhanii ka’uunsaanii ammoo abdii sila na keessatti uumamtee turte na keessatti ajjeeste. Amma kana deemsisanii naa raawwachuuf kan jedhu natti dhaga’ame. Ani ilma sooressaa miti. Hojii mootummaa hojjechuufin deeme. Dirqama mootummaan ogummaa koon akkan raawwadhuuf natti kenne fudhadheen buufata sanatti ramadame. Obbolaan koo fi firoonni koo Naqamtee fi Finfinneerraa, harmeen koo fi abbaan koo Giddarraa “goda sanaa dhiisii ba’i. Hojiin sun sitti hafuusaa wayya nageenya keef sodaanne” yeroo naan jedhan deebiin koo, “ani hojii mootummaan hojjechaa jira. Dirqama koon alatti hojii siyaa hojjedhu hin qabu. Kanaafuu, homaa naaf hin sodaatiinaa” kan jedhu ture.
Dhuguma immo otuun otuu hojii hawaasni ragaa naaf ba’u hojjedhuu bifa akkasiin nan shakkama jedhee hin tilmaamne. Qaaman waliin hojjedhus bifa akkas jedhee oduu sobaa deemee haasa’ee itti na basaasa jedhee hin yaadne. Hundaaf jaalalan qaba; nama hin cufu. Yoo namni na cufes itti hin qabamu, ittis haasa’ee hin dhiphisu.
Daandii qotaa geessu sana qabannee, bakka Aallee Gumaa jedhamu gaafa geenyu, waraana keessaa tokko dugda konkolaataarra bakkan taa’ee jirutti siqee na bukkee ‘ispoondaa’ konkolaataarra gad taa’e.
“Hakiimii jaal ebelu akkam?” na jedhe maqaa miseensota Waraana Bilisummaa Oromoo ani dhaga’ee beeku keessaa tokko waamee. Homaa hin deebifneef, nan callise.
Ammas qolee koo rukutee, “Mootummaan kan as si kaa’e akka hawaasa yaaltuufi. Kana ni beektaa?” na jedhe. Baay’ee ija babaasa. Gaafan ilaalu, morma narraa gatuuf waan ariifate natti fakkaat. Garuu, abdiin waan na keessatti gogeef sodaa koo awwaaleen jira. Jiraachuu nan barbaada. Garuu, carraa jiraachuu dhabuu kootti gaddaan ija diimeffadhee callisee isa ilaale.
“Gidaamii deemtee jaal ebeluu yaalte. Jimmaa Horroo deemtee jaal ebeluu yaalte. Nan sobee?” na jedhe ammas maqaa miseensota waraana Bilisummaa Oromoo lama waamee. Namoota inni jedhu kana ani haasaa miidiyaa hawaasaarraa jedhamuunin dhaga’a malee eenyummaa isaaniis, bifa isaaniis hin beeku. Garuu, akka miidiyaa hawaasaarraa haasa’amutti jarri kun hooggansa olaanaa waraana Bilisummaa Oromoo keessaa qabu. Garuu ammas namichaaf homaa hin deebifneef.
Afaan Amaariffaatiin, “Eenyu haadha kee tuffattee na jalaa callifta hin dubbattuuy?” jedhee kaballaa humna cimaan fuula kootti erge. Kaballichi garuu na bira kutee uuruu qawwee waraana biroo na dubaan taa’ee jiru harkasaan rukute.
Na’een ture. Garuu, sichuu rasaasatu na eeggatawoo kan jedhu sammuu kootti dhufnaanin jajjabaadhe.
“Oduu durii haasa’aa jirtamoo?”n jedhe gaafan afaan banadhu.
“Ii? Oduu durii?” jedhe akka seequu ta’ee.
“Eeyyee. Namoota ati amma jettu anuu hin beeku. Kanaafin jedhe”n jedhe. Jajjabinni koo murannoo koorraa hin maddine. Dhugaa akkan qabu nan beeka. Dhugaa koo namni na dhaggeeffatu garuu akka hin jirre quban qaba. Kanaafin callisee ture.
“Konkolaataa dhaabikaa. Asuma mitiiree?’ jedhe waraana nu faana jiran keessaa inni tokko mormasaa gara konkolaachisaatti achi dheeressee.
Bakki sun bosonaan uffifameera. Biyyoo yeroo daandiin sun qotame diigamee tuulamee taa’uu fi dhagaa caccabaa qofatu jira. Namni biroon homtillee hin jiru. Konkolaataan sadanuu dhaabataniiru. Ija kootiin fageenyatti biyyoo tuulamaa sana akka awwaalcha koottin ilaale. Harmeen koo bakkan itti gatame hin argiin hafuusheetu natti dhaga’amuu eegale. Obbolaan koo, firoonni koo, jaalaleen koo hunduu karaa eegaa hafuusaaniitiigaa jedhee imimmaan ija na guute. Boo’icha miti, xiiqiidha. Mormi koo gorora liqimsuu dadhabe. Bosona sana keessaa waaqni karoora diinaa fashaleessu yoo naaf owwaate maal ta’a? Silaa dhugaa koo in argaa jedheen bosonicha keessa ija abdiin ilaalaa daandiirraa gadi na maqsani.
[Ammas bakka kanatti waan ta’e baay’eesaa miiran amma keessa jiruun seenessuu hin danda’u]
“Amma maal jettee turte? Jaal ebeluu, jaal ebeluufaa hin beeku. Oduu duriidha moo maal naan jette?” jedhe waraanni sila na qorachaa ture sun natti garagalee. Alaalarraa gama keessatti mana qorqoorroo tokko kan ‘kushinaa’n biraa aartun arga. Otuu mana warra keenyaa ta’een jedha yaada kootti. Fira tokkoyyu bakka sanaa hin qabu. Yoo jiraates akkaataa du’a koo gabaasa malee homaa naaf gochuu hin danda’u. Garuu, Oromo hunda fira koo jechaan jiraachaa ture.
“Eeyyee. ‘Indihum’ dhugaa tokko sitti himuu? Buufata fayyaa keenyaan alatti waraana miti, nama dhuunfaaf lilmoo tokko kennee yoon beeka ta’e hawaasicha duratti baasaatii na ajjeesaa”n jedhe. Kun dhugaa ani qabu yeroo hima tokkoon gudunfamtuudha. Dhugaa kana dubbadhee deemuun barbaade. Yeroon kana dubbadhu ajajaan isaaniis, warri kaanis na dhaggeeffatu turani. Kanuma gidduutti bilbilli wayii ajajaa sanaaf bilbilame. Eenyu akka itti bilbile beekuu baadhus, bilbilichi qaama isaan hoogganurraa akka ta’e ni akeeka. “Ol deebisaa Qaaqee geeffamaa” jedhe ajajichi bilbilicha haasa’ee erga raawwatee.
Baaltiin geeffame soba ta’uusaa mirkaneeffatan ta’ee hin beeku.
Waaqa ani bosona kana keessaa naaf birmadhuu karoorasaanii fashalsi jedhetu naaf owwaate ta’ees hin beeku.
Anatu akka dhuunfaatti waan isaan tilmaamanii dhufa ta’ee waanin itti hin argamiiniif isaan marare ta’ees hin beeku. Kaambi Qotaa sa’aa tokkoof na tursanii gara mana hidhaa Qaaqeetti na geessani. [Turtii koo ji’a tokkoo fi guyyaa 5 mana hidhaa Qaaqee keessatti maal akka fakkaatu yeroo biroo nan barreessa. Har’aaf kanuman isiniif qooduu fedha. Waaqni bowwaa kam keessaayyu yoo waammatan garuu dhugaa qabaannaan namaaf dhaga’a. Hunda caalaa dhugaa koo fi watwaannaa ani otuun sagalee koo hin baasiin waaqatti boo’e akka na baasetti amana. Hundaafuu bagan jiraadhee har’a gahe. Jiraachuu kootti gammadeera. Ammoo seenaa kana bu’aa polotikaa biroof akka sin hin oolfanne abdiin qaba. Kun yaadannoo kooti. Seenaa dhugaadha.
Galatoomaa!
Fuulaa Facebook Lammii Beenyaa irraa.


text:
Ji’a sadiif sitti tolee Yommuu hutee daraartu Waqtiin bonaa yoo ga’u Maaliif ofii hin baraartu? Ofiifuu gaaddisa hin taane Maaltu sitti baqata? Kanaaf namni si afrgu Buqqisee si darbata. Caakkaadhaafi buulloo GHaddisa shifiifi mixii Lafa kiyya irraa ka’i Qotuun koo sii’if miti. Ilbiisni umurii hin qqabnetu Jala kan kee daaddisa Bareedina bifaa malee Taatee hin … Continue reading Keelloo
Month: March 2020
Kan wal kajeelu Afaan hin qajeelu Akaayin bara beela firaan adda nama baafti Jaalachaa oolaniis intala haadhaa hin fuudhan Harka goowwaatin boolla jawwee safaru. Haadhaatu du'e jedhani ilmoo bofaa wajjiin bo'icha hin ta'an -abaarsi goowwaa eeboon qixa
Aaa... jette kaatee Na barsiftee qubee Harka kan koo qabde Na qabsiiftee kobbee Tokko lama jettee Natti himtee lakkoobsa Har'a akkamittan Olmaa kankee dhoksa Amala koo hin mijanne Jeeqaa dadhabsiisaa Hundaa naaf dandeesse Gorsaa, na barsiisaa Akkan nama ta'uuf Sammuu koo naa qarte Daandii koo dukkanoftu Bekumsaan ibsite. ....safuuu yaa barsiisaa.
Murataan marqa baalarratti nyaata. Yaa marqa si afuufuun si liqimsuufi. Gubataa marqaa hubataatu arga. Akkan hin yaanne misingaa marqite, akkan hin dhiifne dhadhaa itti naqxe
Paarkin Baalee paarkii bineensota achi qofa jiraatan baayyee kan qabu yoo ta'u bineensota Itoophiyaa keessa qofa jiraatan garuu balaa keessa warra jiran baayyedhaaf iddoo murteessadha. PBGB hoosiftoota Itoophiyaa keessa qofa jiraatan 20 fi hoosiftoota Gaarren Baalee keessa qofa jiraatan shaniif iddoo jireenyaati. Hoosiftoonni PBGB keessaa faayidaa guddaa qaban jeedala fardaa (anis simensis), gadamsa gaarrenii (Tragelaphus … Continue reading Parkii Gaarreen Bale kutaa 2
Paarkii Biyyoolessaa Gaarren Baalee paarkii biyoollessaa Oromiyaa godina Baalee keessa jiru yoo ta'u paarkin kun bidoollee dachee addunyaarra jiru kamiyyuu caalaa bineensota baayyinaan achi jiraatan qabaachuun beekkama. Paarkin kun bara 2009 Tarree Ambaa Addunyaa kan Yeroo keessatti galmaa'eera. Paarkin Baalee ballina tilmaamaan 2,150 km2 ta'u qaba. Paarkin kun bidoollee adda ta'an shanitti qooddama: lafa margaa … Continue reading Parkii Garreen Baale kuta Tokko


text:
Marsaan interneetii "Wikileaks" jedhamu galmee iccitii mootummaan America qabuuf miliqee ba’e argatee oduu isaa facaasuun mootummaa Americaa fi hoogganoota naannoo addunyaa akkasumas uummata rifaasisee jira.
Akka galmeen kun hin saaxilamne Mootummaa Yunaayitid Isteets irraa akeekkachiisni WikiLeaks-tti kennamus tole hin jedhin hafuudhaan oduu isaa dubbistootaaf facaase. Gaazexaaleen Amerikaa kan akka New York Times fi gaazexaaleen Awurooppaas oduu kana bal’inaan fudhatanii gad ba'an.
Galmeen iccitii Dippiloomaasii ka mootummaa Yunaayitid Isteets kun addunyaaf ifa ta’uun nam tokko ykn biyya tokko qofa utuu hin taane lammiiwwan Amerikaa biyyoota alaa jiranii fi hojii diplomaasummaa Yunaayitid Isteets geggeessitu irra miidhaa guddaa akka geessisu ka dubbatan aangawoonni Yunaayitid Isteets dhaabbatni oduu kana facaase himatamuu qaba, jedhu.
Gabaasaa guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadhaa.


text:
Mudde 25,2015 Naqamte
FDG itti fufuun gaaffiin uummata Oromoo deebii argachuu qaba hidhamtootii fi hogganootiin siyaasaa hidhaman daddaffiin haa gadhiifaman jechuun barattooti Oromoo Yuuniversitii Wallaggaa mooraa Naqamtee sagalee isaanii dhageessifataa oolan,mootummaan Wayyaanee Itiyophiyaan waraana fi humna poolisaa mooraatti guuruun barattoota burjaajessaa oole.Qawwee dhukaasuu fi humnaan barattootatti roorrisuu irraan kan ke’e humni waraana Wayyaanee kun ammoo gaaffi haqaa barattooti qaban keessatti ukkaamsuu hin dandeenye.


text:
Baarentuu Gadaa irraa
Akkuma hunduu beeku murni Impaayera Itiyoophiyaa weerartee bulchaa jirtu wayyaaneen ummatoota biyyattii keessattuu saba Oromoorratti xiyyeeffattee maqaa ‘Tokko Shanee’ jedhuu fi ijaarsaalee siyaasaa adda addaatin gaaditee jireenya isaa guyya-guyyaa booressaa fi goolaa jirti. Maatidhaa kaaftee hanaga naannootti walitti qaanjessitee tokko-tokko akka hordofuu, akka too’atu fi akka basaasu gootee bahaa gala dhorkaa jirti. Biyyattii keechatti addatti ammoo naannoo Oromiyaa keeysatti har’a namni ‘Tokko shanee’ wayyaaneen diriirsite keeysatti hammatamee hojii basaasummaa fi dalagaa biraa wayyaaneen itti kennite hin raawwanne farra misoomaati, farra uummataati, farra biyyaati. Tokko shanee keessatti hin hammatamu jedhee diduu isaatiin adabbiin isarra gahu hanga lafa qonnaa saamamuu, hojii dhabuu fi hidhamuu tahuu danda’a, ta’as jira. Kun dhugaa adduunyaan beeytu, dhugaa ummanni Oromoo yeroo ammaa kana keecha jiraachaa jiru dha. Waluma yaadachiisuf yoo tahe malee namni quba hin qabne hin jiru. Har’a murni wayyaanee maqaa tokko shaneetiin yakki saba Oromoorratti raawwachaa jirtu gongumaa kan jaarraa 21ffaa kana keessa ilmi namaa, namarratti ni raawwata jedhamee eegamuu miti. Yakkii wayyaaneen karaa qindaayeen saba Oromoorratti raawwachaa jirtu kun hidhaa fi ajjeechaa sabboontota muraasa qofaarratti raawwatuun daangeffamee miti. Haangoo hunda qabattee saamicha qabeenya Oromoo muraasa saamuu biras dabarteetti. Yakki wayyaaneen saba Oromoorratti raawwachaa turtee fi jirtu kan addabaabaayitti dhageenyuu fi agarruu qofaas miti. Kan fulleetti hojjetturra kan dhoksaatti dalagdutu caala.
Har’a wayyaaneen kan itti jirtu akka walii galaatti saba Oromoo hundeerraa dhabamsiisuuf hojii bu’uuraa hojjeechuu dha. Innis karaa ittiin milkaawu taraartee waan dadeechu hundaan halkanii guyyaa hojjechaa jirti. Akka fakkeenyaatti gocha dabaa wayyaaneen saba Oromoo hundeen balleessuuf hojjettu keechaa tokko lafa Oromoo saboota biraatiin guutuu, abbootii qabeenyaa biyya alaatti waggaa 99 fi sanaan oliif heektaara miliyoonaan lakkaawwamu gurgurudha. Iddoo kaanitti ammoo Saboota akka Sumaalee fi Affaar hidhachiistee Oromootti bobbaasuun uummata Oromoo baqachiisun daangaa Oromoo dhiphisuu dha. Kun dhugaa har’a, amma uummata Oromoo gama Bahaa naannoo Harargeetti raawwachaa jiruu dha. Gama dhiha Oromiyaatinis saboota akka Gumzii fi kanneen biroo hidhachiisuun uummata Oromoo harka duwwaa jiru rukuchiisuudhaan lafa isaa weerarsiisaa fi qabeenya isaa saamsisaa jirti. Kibbaa fi kibba dhiha Oromiyaa Boorana, Gujii, Jimmaa fi godinaalee Oromiyaa biroo keessattis kan raawwatamaa jiru waanuma wal fakkaata dha. Giddu gala Oromiyaa fi kaaba Oromiyaa naannoo wallootis lafa Oromoo kaan naannoo Tigraayitti ciruun kan hafe ammoo saba Amaaraa kennitee jirti. Shawaa Bahaa Karrayyuu ( Ona Fantaallee)irraa ciramee kan gara naannoo Amaaraatti maxxanfame, shawaa kaabaa naannoo Laga Mugaa fi Laga Jamaa gama kan akka naannoo Magaalaa Lammii fi Onoonni biroo Oromiyaarraa ciramanii dhiheenya kana naannoo Amaaraaf kennamana kaasuun ni danada’ama. Gochi wayyaane kun hundumtuu yoo walitti qabamee ilaalamu gocha saba Oromoo saamuf jecha yeroof ta’aa jiruu miti. Carraaqiin wayyaanee hundumtuu saba Oromoo dhaloota borii biyya dhablee taasiisuu dha.
Namni dhugaa har’a wayyaaneen itti jirtu kana hubate kamuummoo wayyaaneen qabeenya Oromoo muraasa saamuu, hangoo qabatteen fayyadamtee sabboontoota Oromoo muraasa hidhuu fi ajjeesuu qofarratti bobbaatee akka hin jirre ni hubata. Dhugaan wayyaaneen itti jirtu jaalannee jibbinee, amannee dhiifanee duula saba Oromoo jumlaadhan hundeerraa buqqisuu waan ta’eef. Duulli wayyaaneen itti jirtu biyya Oromoo saboota biraatiin guutanii Oromoo biyya dhablee taasisuu dha. Duulli wayyaaneen har’a uummata Oromoorratti gaggeessaa jirtu kun duula haaraa miti. Duula nafaxanyoonni kaleessaa calqabanii osoo fiixaan hin baasiin irree ummatoota cunqurfamootiin kufan itti fufsiisaa jirti. Toftaan duula kana galmaan gahuuf wayyaaneen itti fayyadamaa jirtu ammoo akkuma hunduu beeku ijaarsa siyaasaa “tokko shanee” jedhamu diriirsudhaan, tokkoo tokkoti qaanjeessuu fi walirratti ijaaruudhaan akka uummanni rakkina isaa walitti dhufee hin mari’anne wal shakkiisiisuu fi wal sodaachisuu dha. Wal basaasisuu dha. Kun biyya keessaa fi alattiilleen hojiirra oolaa jira. Murni ka’umsa ishee Tigraay godhatte Wayyaaneen saamicha qabeenyaa, hidhaa fi ajjeechaa jalqabde gaggeessuu cinaatti saba Oromoo biyya abbaa isaa dhabsiisuuf kaayyoo qabattee galmaan gahuuf ijaarsa ‘tokko shanee’ kanatti haalaan fayyadamuun sochii siyaas- diinagdee, jiruu fi jireenya saba Oromoo jeequun hiraarsaa jirti. Har’a Oromiyaa keessatti namni tokko shanee keessatti hin ijaarmane wayyaanee biratti diina ijoo dha. Waan lammiin tokko biyya isaa keessatti argachuu qabu kamuu argachuu hin danda’u. Tokko shanee keessatti wal basaasuun, abbaan warraa haadha warraa isaa, ilmi abbaa, intalli haadha, Ollaan ollaa isaa basaasuu fi dabbaloota wayyaaneetti gabaasuun dirqama ta’ee jira. walumaa galatti Sabni Oromoo har’a caasaa ‘tokko shanee’ jechuun wayyaaneen diriirsite kanaan jiruu fi jireenyi hawaasummaa isaa, aadaa fi duudhaan isaa, wal amantii fi waliin jireenyi isaa diigamaa jira. Aadaa wal basaasuu, aadaa wal shakkuu fi wal-hordofuu sirni Habashootaa/wayyaaneen/har’a itti fideen mankaraaraa fi dhunfatamaati jira.
Gochaan wayyaanee abaaramaan kun “duruu durii……” akkuma jedhamu filannoo as deemaa jiruun waliin wal qabatee yeroo ammaa kana garmalee jabaachaa fi gaadi’aa ta’aa jira. Uummatni keenya akka bahee hin galle kan yeroo kamiyyuu caalaa sakaallaa dacha itti ta’ee goolaa jiraachun dubbatamaas muldhachaas jira. Walumaa galattii yeroo ammaa kana ummanni Oromoo jumlaadhan mana hidhaa wayyaaneen maqaa tokko shaneetiin itti ijaarte keessatti dhaabbidhaan hidhamee dararamaa fi goolamaa jira jechuun ni danda’ama.
Ummanni Oromoo ummata guddaa dha, uummata biyya “kun kiyya” jedhu qabuu dha. Ummata aadaa, seenaa fi duudhaa dinqiisiisoo fi kabajamaa qabuu dha. Uummata seeraa fi sirnaan wal ijaaree waggoota kuma hedduuf wal gaggeessaa turee dha. Oromoon wal hin basaasu, Oromoon aadaa isaa keessatti wal hin shakku, yakka walirratti barbaaduufis wal hin ordofu. Wal ijaareeti diina isaa ifirraa ittisa ture malee takkaa kaayyoo halagaa/Diinaa/ galmaan gahuuf wal basaasee, lammiin lammii gurguree hin beeku. Faayidaaf jecha ykn lubbuu isaaf sodaatee lammiin diinaaf lammii dabarsee kennee jira jedhamee ennaa haasa’amus ta’e waan akka ragaatti dhihaatu ani akka nama tokkootti dubbisees, dhagahees hin beeku. Barsiifanni akkanaa, barsiifanni gadheen faayidaaf jecha lammiin lammii gurguruu kan Oromootii miti. Ollaan ollaa, firri fira, haati intala, abbaan ilma, ilmi abbaa basaasuu fi diinaaf dabarsee kennu kan gama Oromoo dhufe weerara Habashootaa ordofeeti. Isaantu Oromoo Oromoodhaan cabsuuf nutti fide. Intalli haadha basaasuun, ilmi abbaa, obbooleessi abbooleettiirratti, Ollaan ollaa isaarratti, lammiin lammiirratti ijaaramee diinaaf odeessa kennuun aadaa Oromootii miti. Seeraa fi safuu Oromoo keessa hin jiru. yoo walitti mufatelleen hanga dhimmi isaa furmaata argatutti walitti dhufuu dhiisa malee diinaaf dabarsee wal hin kennu. Iccitii walii diinaaf hin odeessu. Kun aadaa fi toftaa diinni gaafa nu weerare nurra turuuf nutti fidee dha. Sabni Oromoo aadaa weerartootaa, aadaa saamtootaa, aadaa Habashootaa har’a wayyaaneen maqaa “tokko shanee” jedhuun dhimma itti bahaa jirtu kana irree tokkoon ka’ee ofirraa diiguu qaba. Mana hidhaa kana keessaa of baasuun waa hunda dursuu qaba. Sabboontoonnii fi qabsaawoonni bilisummaa Oromootiis akka uummanni Oromoo irree tokkoon ka’ee dallaa wayyaanee maqaa tokko shaneetiin ijaarame kana cabsee keessaa bahu karaa akeeku fi ofiifis tokkummaadhan, irree tokkoon, afaan tokkoon diinarratti qiyyaafachuun kan hunda dursuu qabuu dha.
Ijaarsa shiraa wayyaaneen tokko shanee jechuun saba Oromoo harkaa luka ittiin hiidhuuf diriirsite kana; kan diiguun danda’amu akkuma isheen ijaarsa siyaasaa kan dhoksaa fi kan harka lafa jalaa ijaartee gaggeessaa jirtu nus caalaatti ijaaramnee faallaa ishii socho’uu yoo dandeenyee dha. Lammiin alaa manattii, baadiyyaa magaalaatti ijaaramee socho’uun diina fuundura dhaabbachuun fardii dha. Yoos tokko shaneen wayyaanee kun burkutaawa. Yoos aadaan nafxanyootaa kan abbaa ilma, haati intala ollaan ollaa basaasuu fi ija shakkiin wal ilaalu taasifamaa jiru kun dachee Oromoo keessaa buqqawee baha.


text:
Oromia (Gincii): Barattoonni Magaalaa Giincii fi naannawaashii hiriira bahuun karoora Maaster pilaanii Finfinnee balaaleeffatan. November 13, 2015Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: #OromoProtests, Genocidal Master Plan, Master Plan is Master Killer, Oromo Students Protests, SAY NO
trackback
(OMN:Oduu Sadaasa 12,2015): Godina Shawaa lixaa aanaa Ginciitti, barattoonni mana barumsa sadarkaa 2ffaa Gincii, maastar pilaanii Finfinneerratti, mormii jabaa dhageesisaa ooluu isaanii himame.
Mastar pilaanii Finfinneetiin wal qabatee, godina Shawaa lixaa aanaa Ginciitti, barattoonni mana barumsa sadarkaa 2ffaa fi 1ffaa guyyaa hardhaa Sadaasa 12 bara 2015 mormii jabaa dhageesisuu isaanii himamee jira.
Barattoota mormii kanarraa qooda fudhatan keessaa barataan tokko akka nuuf himetti, dhimma maastar Pilaanii Finfinneerratti, guyyaa hardhaa ganama irraa jalqabee haga waaree boodatti mormii jabaan geggeeffamaa oolee jira.
Mormiin kun kan jalqabe barattoota mana barumsa sadarkaa lammaffaa Ginciitiin yoo ta’u, boodarra ammoo mormiin kun itti fufuun barattota sadarkaa tokkoffaallee akka dabalate ibsame.
Mormiin bifa haaraan jalqabe kun, mooraa mana barumsichaatiin alatti, babaldhachuun, daandii magaalaa gubbattis itti fufee akka oole barataan kun nutti himee jira.
Mormiin amma barattotaan eegalame kun, mormii bara darbeetiin kan wal fakkaatuudha kan jedhu barataan kun, mormii kanaan miidhaan dhaqqabe yeroodhaaf jiraatuu baatus, garuu humnotiin tikaa mootummaa barattota kana bittinsuuf yaalaa akka turan dubbatee jira.
Dhaadannooleen adda addaa dhageessifamaa kan ture yoo ta’u, maqaa misooma biyyattiif jecha, qotee bultoonni lafaa fi qabeenya isaaniirraa buqqifamuu hin qaban.
Mormii bara 2014 darbeen wal qabatee, gumaan barattoota ajjeefamanii kafalamuu qaba.
Humnootiin tikaa gara laafinna tokko malee barattoota mormii nagaa dhageesisaa turan irratti, tarkaanfii ajjeechaa raawwatan seera duratti dhihaachuu qabu jechuun, barattoonni kun dhaadannoo dhageesisaa ooluu isaanii ni dubbata.
Wyta ammaa kana magaalaan Gincii humnoota tikaa mootummaatiin guuttamtee akka jirtus ibsame.
Mormii dhalatee kanaan yeroodhaaf manni barumsaa cufamee akka jirus barataan kun nutti himee jira.
Haga nuti barataa kana dubbifnetti, sagaleen mormii jabaa dhagahamaa kan ture yoo ta’u, humnootiin tikaa mormii kana dhaabsisuuf tattaaffi gochaa akka turan ibsee jira.
Maastar pilaanii Finfinneetiin wal qabatee, mormiin barattootaan dhageesifamaa jiru kun, magaalaawwan magaalaa Finfinnee jalatti akka deebituuf karoorfame, baldhinni lafa isaa walii galatti, hektaara miiliyoona 1.2 yoo ta’u, magaalota 37 kan uf jalatti ammatuudha.
Magaalaaleen kunniin aanaalee 37 kan ufi jalaa qabu waan ta’eef, aanaaleen kun muramee magaalaa Finfinnee jalatti kan deebi’u yoo ta’e, qotee bultoonni Oromoo hedduun, lafaa fi qabeenya isaaniirraa kan buqqifaman ta’uunis himamaa jira.
Mootummaan biyya bulchaa jiru, mismooma qindaawaa magaalotaa jechuun, sadarkaa tokko haga shanitti qooduudhaan, saamicha lafaa geggeessuuf kan karoorfate yoo ta’u, tarree durraarratti magaalonni argaman, Burraayyuu, Sabbataa, Sulultaa, Laga Daadhii, Laga Xaafoo, Galaanii fi kan biroo akka ta’an dubatamaa jira.
Kana males, magaalota akka Adaamaa, Bushooftuu, Mojoo, Sandaafaa, Caancoo, Holotaa, Tajii, Caffee Donsaa, Qooqaa fi kan biroorratis, karoorfamuu isaa keessa beektonni ibsaa jiru.
Adeemsa keessa karoorri kun hujitti kan jijjiiramu yoo ta’e, jireenni qotee bultoota hedduu haalan yaaddessaa ta’uulleen himamaa jira.
Usmaan Ukkumeetu gabaase.
https://www.oromiamedia.org/2015/11/barattoonni-magaalaa-giincii-fi-naannawaashii-hiriira-bahuun-karoora-maaster-pilaanii-finfinnee-balaaleeffatan/
Comments»
- 1. The Oromians Protest Ethiopia’s Tyrannic Rules, Its Land Grabs And The New Master Plan Of Ethnic Cleansing Against The Indigenous Oromo People In The Name of Development Expansion Of Finfinnee (Addis Ababa) | OromianEconomist - November 13, 2015
-
- 3. #OromoProtests: A year on struggle: This is a video made by Swedish students in Skara about the protests going on in Ethiopia. #OromoRevolution | OromianEconomist - November 13, 2016
-
[…] Oromia (Gincii): Barattoonni Magaalaa Giincii fi naannawaashii hiriira bahuun karoora Maaster pilaan… […]


text:
As Yunaayitid Kutaa Michigaan ka jiru Keetering Yuunivarsitii irraa ka Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsa kennan xiinxalaan siyaasaa Dr. Izqeel Gabbisaa "Uummatni Ameerikaa dinagdeen biyyattii kufinsa hamaa keessa galuu isaa irraa kan ka'e hojii dhabuu dabalatee dantaan isaa hedduun waan miidhameef kanuma fuul-duratti ilaalu Mootummaatti aaree Mootummicha adabuuf Rippaablikaanotaaf sagalee kenne malee kufinsa dinagdee biyyattii mudateef sababaan ijoon imaammata Rippaablikaanonni waggoota digdamman dabraniif oofaa turani" jedhu.
Filannoo gaafa Sadaasa sadii geggeessame kanaan Rippaablikaanonni Mana-maree gad-aanu keessatti gara barcumoota jaatamaan irra aantummaa argachuun waggoota dhihoo keessatti waan argamee beeku akka hin ta'iin dubbatu, Dr. Izqeel.
Garuu, akka jecha isaaniitti, Mana-maree gad-aanu keessatti qofa sagalee wayyabaa argachuun Rippaabilikaanotaa imaammata Mootummaa biyyattii guguddoo jijjiirsisuu hin danda'u. Seerri yokaan Mana-maree Bakka-bu'ootaan dabarsame iyyuu, seera tahuu isaa dura Mana-maree Murtii-seeraan raggaasisamee, Prezidaantii biyyattiin mallatteessamuu qaba. Manni-maree Murtii-seeraa fi Prezidaantiin immoo harka Dimookiraatotaa jiru.
Injifannoo Rippaabilikaanonni argatan kanaan imaammatni alaa Mootummaan Obaamaa oofaa jiru akka guddaan hin jijjiiramne illee dubbatu.
Guutummaa gaaffii fi deebii kanaa MP3 tuquun dhaggeeffadhaa.
Rippaablikaanootaa fi Imammata Mootummaa
- Namoo Daandii
Oduu
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
26-09-2022


text:
Hasan Al Basri
Hasan al-Basri waa’ee of tuuluu ilaalchise akkana jechuun barattoota isaa gorse:
Naannoo gaarii yookiin naannoo namoonni Rabbiin sodaatan jiran keessa waan jiraattaniif of tuuluun of hin gowwoomsine. Bakki gaariin Jannataa caalee eessumaa hin jiruuti. Nabiyyanaa Aadam (AS) wanta namoonni hunduu beekan dhandhamee jira. Read more
Aaqilli/qaroon namaa tokko gafa tokko mucaa ofiitin akkana jedhe,”Ilma koo yommuu balaan sitti bu’uu garmalee aarte abdii hin kütin. Kuni dhugumatti Rabbii ofii ilaalchise yaada badaa qabaachutin wal qixxaata. Akkasumas diinaf gammachuu kenna. Namoota birootti hin baacin/itti of hin jajin. Dhugumatti yeroo maraa ani nama tokkotti baacu namni biraas akkasuma natti baaca. Addunyaa tana keessatti namni galte(target) xiyyoota wal duraa duban itti dhufaniiti. Read more


text:
Rezisterii
Rezisteriin ruuqoo elektirikaalii mugaa kan tarminaalii lama qabu yoo ta'u hojiinsaas yaa'a elektirkii ittisuudha. Rezisteriin yaa'a karantii gadi hirrisuuf hojjata, akkasumas, voolteejii sarkiyuutii keessa jiru gadi hirriisuuf hojjata. Elektirooniik sarkiyuutii keessatti, rezisteriin guddina karantii yaa'uu murteessuuf, amma asattoo to'achuuf, ruuqolee ka'aa gargaaruuf, fi sarara tamsaasaa guduunfuu fi kkf kan biraaf tajaajilu. Rezisteriin humna-guddaa kan humna elektirikii waatii (watt) baayyee ta'u akka oo'aatti gatuu danda'u akka qaama too'annaa motoraatti, sirna tamsaasa humnaa keessatti, ykn akka loodii yaalii jenereeteriitti tajaajila. Rezisteriin ittisa hin jijjiiramane (fixed resistance) kan tempireechara, yeroo fi voolteejii fayyadamu irratti hundaa'ee xiqqoo qofa jijjiiramu qaba. Rezisteriin jijjiiramu ruuqolee sarkiyuutii (kan akka guddina sagalee ykn amma ifa ampuulii) tottolchuuf gargaaruu danda'a, ykn ammoo akka meeshaa oo'a, ifa, jiidha qilleensaa, humna ykn walnyaatinsa keemikaalaa arguutti (seensi godhutti) tajaajiluu danda'a.


text:
============
Labsiin Fulbaana 21/2008 caffeen Oromiyaa raggaasise heera sirna federalummaan buluuf ba’e kan diiguu waan ta’eef jabeessinee balaaleffachaa akka haqamu gaafanna
============================================
Mootummoonni habashaa waggoota dhibbaan dura humna qawween deeggaramanii lafa Oromoo fi ummata kibbaa weeraranii qabachuun Qe’ee fi lafa isaarraa buqqisanii aangoo isaaniitti dhimma ba’uudhaan dinagdee saba humnaan bitan laaffisuuf sadarkaa adda addaatti aangoo siyaasa murteessaa ta’e namoota isaanii muuddatanii magaalota waraanni isaanii keessa qubatu hundeeffachuun jiraattoota naannoo balleessuun aangoo siyaas-dinagdee isaanii cimsatanii aadaaf afaan jiraattoota naannoo keessumaa kan Oromoo balleessuun aadaa, afaanii fi amantii isaanii hundeessanii cimsachaa akka turan ni beekkama.Haaluma kanaan mootonni isaanii jijjiiramanus tooftaa ittiin ummata Oromoo dadhabsiisaanii qe’ee fi lafa isaarraa buqqisan baafachuun samichi lafa isaan gaggeessan itti fufeeti argama.
Seeronni isaaan baafatan hundi sirna saamichaa fi garboofannaa isaanii qofa kan jabeessu ture. Har’as waggoota dhibba tokkoo booda mootummaan ADWUI wayyaaneen hoogganamu karoora ummata Oromoo gabroomsuu, qe’ee isaarraa buqqisuun saamicha lafaa karoorfamee cimsee itti fufuudhaaf akka isaatti tolutti maqaa misoomaa magaalaa fi investimentiitiin Finfinneerraa ka’ee kallattii arfaniinuu hanga kilo-metira dhibba tokkoof shantamaatti jiru hunda qonnaan bultoota Oromoo hedduu buqqisuun aangoo murteessaaa fi mirga ofiin-of-bulchuu naannolee heera mootummaan tumame cabsuun mirga ofiin of bulchuu ummata Oromoo sarbuun weerara Miinilikii as yeroo lammaffaaf jibbaaf gara jabeenyaan ummata Oromoo qe’eesaarraa buqqisuuf karaa bakka buutoota DHDUO/OPDO saba Oromoo irraatti labsii baasee jira. Labsiin Caffeen Oromiyaa ajajamee Oromoo hedduu qe’eef lafa isaarraa buqqisuuf baase kun seera ofiin of bulchuu heeraan tumame sabni Oromoo qabu kan irraa mulquu fi qonnaan bultoota Oromoo daran buqqisuuf kan karoorfame waan ta’eef hatattamaan akka haqamee bulchiinsi magaalota Oromiyaa handhura Oromiyaa finfinnee dabalatee aangoo siyaasaa murteessaa ta’ee Oromoon akka argatu qabsoo karaa nagaatiin aarsaa gafatamu hunda baasuuf qophoofnee jirra.
Yeroo ammaa kana itti yaadamee maqaa misooma magaalaa fi investimeentiitiin qonnaan bultoota Oromoo naannoo magaalaa jiran dachee isaaniirraaa buqqisuuf Maaster pilaanii Finfinnee fi magaalota godina addaa naannawaa finfinnee walitti hiina jechuun Minilikiitti aanee waggoottan dhibbaa booda yeroo lammaaffaaf Oromoo lafa isaarra buqqisuuf dabni Ummata keenyarratti raawwatamaa jiru akka dhaabbatu Cimsinee ni balaaleffanna akkanni dhaabbatus ni gaafanna! Kanarraatti hundaa’uudhaan ibsa ejjaannoo qabxii sagal qabu kana baafnee jirra.
1. Qonnaan bulaan Oromoo lafa isaa irratti of ijaaree iddoo jirutti abbaa qabeenyaa akka ta’u gaafanna. Lafti isaa misoomaaf yo barbaadame Yeroo ammaa kana itti yaadamee maqaa misooma magaalaa fi investimeentiitiin qonnaan bultoota Oromoo naannoo magaalaa qubatan dachee isaaniirraaa buqqisuuf Maaster pilaanii Finfinnee fi magaalota godina addaa naannawaa finfinnee walitti hiina jechuun dabna Ummata keenyarratti raawwatamaa jiru Cimsinee ni balaaleffanna akkanni dhaabbatus ni gaafanna!
2. Labsiin magaalota Oromiyaa hundeessu jedhuun caffeen Oromiyaa gafa Fulbaana 21/2008 raggaasise;
a. Aangoo Oromoo Naannoo isaa bulchuuf heera Motummaatiin kennameef mulquun jiraattoota magaalaatii kan kennu waan ta’eef
b. Maqaa misoomaatiin Qonnaan bultoota Oromoo hedduu lafa isaarraa buqqisuuf kan karoorfamee waan ta’eef
c. Jiraattoota Oromoo Naannawaa Finfinnee buqqisuun Aadaa, Afaan, Seenaa fi Eenyummaa Saba Oromoo dhabamsiisuuf waan ta’eef
Seera sirna fideraalummaa diiguu fi faallaa heera mootummaa waan ta’eef akka haqamu jabeessinee gafanna. Hanga haqamee mirgii hiree murteeffaannaa Oromoo mirkanaa’utti Oromoo hundi cichee akka falmatu waamicha dhiyeessina.
3. Dacheen Oromoo yeroo saamamuu fi fudhatamu Ummanni Oromoo callisee laalee hin beeku. Mirga isaatiif gara kuteenyaan falmaa akka ture seenaan raga ni ba’a. Har’as taanaan saamicha lafa Oromoo mormuun karaa nagaa osoo qabsaa’anii kan kufan maraa ni yaadanna. Keessumaa barattoota Oromoo karoora master pilaanii magaalaa Finfinnee fi godina addaa naannawaa Finfinnee walitti hidhuu fi saba Oromoo lafasaarraa buqqisu mormuun Eebla 22/2006 fi karaa nagaa osoo falmanii gootummaadhaan lubbuu kaffalan guyyaa isaan itti wareegaman yaadachuun qabsoo mirgaaf abbaa biyyummaa ummanni Oromoo godhu keessatti iddoo seenaa guddaa qabatee jiru ta’uu amannee guyyaan kun seenaa qabsoo Oromoo keessatti weerara isa lammaffaa dura dhaabbachuun guyyaa itti du’an waan ta’eef Oromoon Eebla-22 hanga qabsoon Oromoo galma ga’ee mirgi hiree murteeffannaa ummata Oromoo dhugoomutti guyyaa gaddaa guddaa ta’ee waggaa waggaan akka yaadatamee kabajamu jennee labsineerra. Ummanni keenyaas kanuma hubatee akka hojiirra oolchu waamicha dabarsina.
4. Qabsoon ummanni Oromoo mirgaa fi abbaa biyyummaa isaatii karaa nagaatiin godhu daran akka cimee galma isaa ga’uuf Oromoon hundi ilaalcha: naannummaa, siyaasaa fi amantiidhaan osoo wal hin qoodin tokkummaa isaa cimsee ijaarsa tooftaa qabsoof barbaachisuun hundeeffatee ciminaan akka itti fufu waamicha dhiyeessina!
5. Bakka Oromoon jiru hundatti mormii fi diddaan karaa nagaa cimuun qabsoon itti fufinsa qabu akka qindaa’uuf soda tokko malee Oromoo hundi aarsaa bilisummaaf kanfalee akka waliif birmatu ta’ee Sagantaan hiriira nagaa Oromiyaa iddoo hundatti kan qophaa’u ta’uu ibsina. Qabsaa’oonni Oromoo hundi qabsoo saba isaanii waliin tokko ta’anii akka dhaabbatan waamicha seenaa dabarsina.
6. Mirgi sabummaa fi dimokiraasummaa ummata Oromoo kabajamee hireen murteeffaannaa hanga dhugoomutti arsaa qabsoon karaa nagaa gaafatu hunda cichaan Oromoon marti biyya keessaas ta’ee biyya ambaa jiran walta’uudhaan milkaa’ina qabsoo saba Oromoof qooda keessan akka gumaachitan waamicha isiniif goona!
7. Sabaa fi sablammoonni biyya keenyaa deeggartoonnii fi falmitoonni mirga namoomaa yeroo rakkoo eenyummaan Oromoo sarbamee lafarraa buqqifamuuf qophiin godhamaa jiru kanatti waliin dhaabbachuun deeggarsa barbaachisu gochuudhaan sirna gabroofataa kana dhaabamsiisuun jaalalaaf kabajaan wal qixxummaan akka waliin jiraannu ga’ee keessan akka gumaachitan waamicha seenaa isiniif goona.
8. Oromoon Hojjattoota mootummaa, raayyaa ittisa biyyaa ,poolisii humni tikaa fi abbootii amantaa taatan hundi seerri yeroo amma Oromoo Miliyoonotaan dachee isaarraa buqqisuun dhabamsiif weerara lafaa fi fixinsa sanyii yeroo lammaffaa Oromoo irratti aggaamamaa jiru ta’uu hubattanii qabsoo seena qabeessa Oromoon mirga isaatii gochaa jiru bira akka daabattan waamicha isinii goona
9.Seer a faallaa heera mootummaa ta’ee fi sirna federaalizimii diigu baasuudhaan Ummata keenya dachee isaarra dhamsiisuuf godhaamaa jiru mormuuf qabsoo karaa nagaa ummaanni keenya gochaa jiru gufachisuuf tarkaanfii fudhatamaa tureefi fudhatamuuf jiru motummaan biyya bulchaa jiru itti gaafatamaa fudhachuu kan qabu ta’uusaa addunyaan akka nuuf hubatu gaafanna
Injifannoo Ummata Oromootiif
Kongiresii Federaalawaa Oromoo (KFO)
Onkololeessa 18/2015
Finfinnee
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Mana hidhaa Daalattiitti hidhamtoota siyaasaa 193 ta’antu argama.
Ragaan Koree Deeggarsa Hidhamtoota Siyaasaa Oromiyaarraa OMN qaqqabe mana hidhaa Daalattii, kan magaalaa Sabbataatti argamu keessatti, hidhamtoonni siyaasaa 193 ta’an akka argaman hime.
Ragaan kun akka eerutti hidhamtoonni mana hidhichaatti argaman irra jireessaan dargaggoota umuriin isaanii digdamoota keessa jiru wayita ta’an, maanguddoon ganna 72 illee keessatti argamu.
Hidhamtoonni siyaasaa kunniin, irra jireessaan Finfinnee fi Naannawaa ishee, godinaalee giddugala Oromiyaa keessaa qabamanii hidhaman.
Hidhamtoota siyaasaa kanneen gidduudhaa torba dubartoota jedha Koreen Deeggarsa Hidhamtoota Siyaasaa Oromiyaa.
Hidhamtoonni kunniin hedduun isaanii murtoo tokkollee osoo hin argatin hanga waggaa 1 fi sanaa oliif mana hidhaa jiraachuu ibsa ragaan kun.
Isaan itti murtaa’ee hanga waggaa sadii fi sanaa oliif mana hidhichaa keessatti ugguramanii jiranis jiraachuu eera.
Sabbataatti kan argamu manni hidhaa Daalattii, bakka dhalattooti Oromoo sababa ilaalcha siyaasaa isaaniitiin itti dararaman, akkasumas iddoo namoonni akkanumaan shakkamteetta jedhamuun daandii fi bakka hojii isaaniitii qabaman itti hiraarfaman ta’ee jiraachuun kanaan duras dhimma akka komiitti dhiyaataa turedha.
Haalli qabiinsa hidhamtoota mana hidhichaa rakkoo guddaa qabaachuu, hidhamaan dhibame wal’aansa argachuunillee rakkoo ta’uunis ibsamaa ture.
Daalattii dabalatee manneen hidhaa Oromiyaa keessatti argaman hedduun bulchiinsa mootummaa biltsiginnaa jalatti rakkoon duraanis qaban ittuu hammaatee, keessumaa hidhamtoota siyaasaaf giddugala dararaa ta’aniiru jedhame.
Hidhamaa dararuu fi baasanii ajjeesuunis gochoota hidhattoota mootummaatiin irra deddeebiin raawwatamanii dha.
Manneen hidhaa naannichaa keessatti dhalattoonni Oromoo kumaatamaan lakkaa’aman badii tokko malee dararamaa jiraachuu ragaaleen mul’isu.


text:
Muumichi ministeera Itiyoophiyaa haarawaa fi ajajaan waraana walii galaa Dr. Abiy Ahimed generaalotaa fi angawoota waraana gameeyyii waliin mariin geggeessan kan dhiyeenya ministeerota isaanii waliin geggeessan waliin ka wal fakkaatu ture.
Minsiteerr ittisaa Mootummaa Maqaasaa ajajaawwan waraana duruu turan kan akka general Samooraa Yuunus, obbo Abbaa Duulaa Gammadaa fi kanneen biroon sirna kana irratti argamaniiru.
Raayyaan waraanaa loogii siyaasaa irraa kan qulqullaa’e, hoogganoonni yoo jijjiiramanis cimee kan dhaabate ta’uu akka qabu Dr. Abiy ibsaniiru.
H/Maariyaam ka’ee Abiy ennaa dhufu akan waraana ajaja fudhachuu danda’uuf itti fufu yoo ta’e madaqoo dha jechuu dha.
IHADEG hojii siyaasaa hojjechuu dadhabee dhibaa’umma ofiin yoo kufe, waraana hooggana uummati filate waliin itti fufu ta’uu qaba.
Waraana isa dhufu waliin dhufee darbu yoo ta’e kasaaraa dha.
Akkas ta’uu baannaan jeeqama keessa seenna kan jedhan muummichi minsiteera Abiy kunis akka waaltaa tokkotti waraana akka nama dhuunfaatti immoo tokkoon tokkoon keenya miidha jedhan.
Biyya kufte keessatti jeneraalli kabajaa qabu jiraachuu hin danda’u. biyyi kufe jeneraala kabaju hin qabu jedhaniiru. Biyya kufe kan jeneraala qabu irra, biyya cimaa ajajaa kudhanii qabu wayya jedhan muummichi minsiteeraa Ahmed.
Marii kana irratti dhimmootiin bal’inaan irratti mari’atame jiraachuu isaaniif qabiyyee akkamiis akka qaban gabaasi sabaa himaa mootummaa waan ibse hin qabu.


text:
Kitaabni mata duree "Anaafi Nuhi" jedhu Pireezidaantii duraanii Yunivarsiitii Amboo Doktar Taaddasaa Qana'aan barreeffame dubbistootaaf ifoomee jira.
Doktar Taaddasan, “kitaaba kanaan ijoollummaa isaanii hanga pireezidaantummaa Yunivarsiitii Amboorraa itti kaasaman, barreessuun mudannoo jireenya isaanii ittiin seensessuu ibsuun,”Ana keessa nuyi, nuyi keessammoo anatu jira” jechuun dubbatu.
Sagantaa Ifoomsuu kitaaba “Anaafi nuhi” irratti Sanbata duraa torban darbe artistoota, barreessitoota, hayyootaafi keessummootni affeeraman biroollee argamaniiru.


text:
Gaazaa keessatti walitti bu’iinsa Israa’el fi gareewwan Falasxiinotaa jiddutti hammaataa dhufe hordofuun, carraaqqii Masriitiin guyyaa kaleessaa gareen lamaan dhukaasa dhaabuuf walii galan. Arba’aa hardhaa ammoo walii galtee kana mormuun ministeerri Ittisa Israa’el taayitaa gad lakkisuu beeksise.
Avigdor Lieberman ibsa miidiyaaf kenneen “walii galteen mootumman Israa’el guyyaa kaleessaa garee Hamaas waliin mallatteesse garee shororkeessaatiif harka kennachuun alatti maqaa biraa hin qabu, kanaafuu taayitaa kiyya gad lakkisee jira” jedhe. Walii galtee kana ministeeronni Israa’el kanneen biroo sadi kan morman yoo tahu, muummichi ministeera Israa’el Benjaamin Netaaniyaahuu gama isaatiin, “Walii galteen kun yeroo kanatti murtii sirriiti” jechuun ibse.
Alhada dabre irraa kaase walitti bu’iinsa akka haarayaattii jalqabame kanaan, xiyyaaronni waraana Israa’el haleellaa Gaazaa keessatti raawwataniin yoo xiqqaate Falasxiinota 15 kan ajjeesan yoo tahu, gama Israa’el irraa ammoo lotuun tokko kan ajjeefame tahuu gabaasni arganne ni addeessa.


text:
Manni marii dhimmoota Islaamaa naannoo Oromiyaa caasaa hoggantoota Majlisaa godinaalee fi aanaalee haarawa qophaa’e irratti ummata mariisisuun, caasaa hoggansa Majlisaa duraanii diiguun haarawaan bakka buusaa jira.
Haaluma kanaan miseensoonni mana marii naannichaa irraa bakka buufaman guyyaa kaleessaa, bakka bu’oota hawaasa Muslimaa aanaalee fi gandoota Shawaa Kaabaa waliin magaalaa Ficheetti marii eega godhan booda, koree Majlisa godina Shawaa Kaabaa haarayatti filan.
Filannoo geggeeffame kanaan mana marii Ulamaa godina Shawaa Kaabaa miseensota sagal qabuu fi Koreen Boordii mana Dhimmoota Islaamaa godinichaa miseensota 7 qabu hundeeffamuu odeeyfannoon ni addeessa.
Odeeyfannoo walfakkaatuun Manni marii dhimmoota Islaamaa waliigalaa magaalaa Finfinnee ttis torbaan dabre keessa, hoggantoonni mana marii kutaa magaalaa 10 fedhii isaaniitiin aangoo lakkisuu hordofuun, hoggantoota haarayaaf muudama kan keenne tahuu odeeyfannoon ni addeessa.


text:
Ertraa keessatti walabummaan preesii akkuma uggurameetti kan jiru yoo ta’u gaazexxesoota hedduu hidhuunis biyya beekamtuu ta’u itti fuftee jirti jedha koreen mirga gaazexxesootaaf falmu CPJ.Gazexxesoonni Ertraa keessatti hidhaman amma iyyu haala Rakkisaa keessa akka jiran ibsamee jira.
Biyyoota Afrikaa kanneen uffee sahaaraa gadii keessaa Gazexxesoota hedduu hidhuun Ertraan beekamti jedha gareen kun.Ertraan waggaa waggaan walabummaa presii kan ilaaleen daran gad bu’aa deemti.Baatii Fulbaana 2001 angawoonni Ertraa preesii dhunfaa hedduu cufan.Tarkaanfii Kanaan gaazexaaleen 7 cufamanii gaazexxessonni hedduun hidhaman.
Gazeexxessonni hangi tokko haga har’attu hidhaa keessa jiru.Mootummaan Ertraa akka jedhutti kanneen hidhaman kun Gaazexxesoota miti. Qaama mormitootaa keessaa hanga tokko ykn qaama humna alaa kanneen paartii mootummaa kan aangoo of-harkaa qabu tuffatan ittiin jedha.
Televiziyoona Ertraaf hojjataa kan turee fi amma London keessa kan jiru Tamasge Debesaay akka jedhutti Ertraa keessatti waa’ee Gazexxesoota hidhamanii gabaasuun hin danda’amu.
Kana malees haga har’atti kanneen hidhaman eessa akka jiran hin beekamu.Lubbuun jiru fi du’aniiruu yoo ta’ees hin beekamu jedha.


text:
Wal gahiin kuni haga boruutti ka itti fufu yoo tahu, haga yoonaattis faalamni qillleensa akkaataan inni itti jiruu namaa miidhaa jiru irratti gadi fageenyaan mariyateera. Walgayicharratti ka haasaa fi ibsa godhan Hoogganaan Gumichaa Mr Ashiim Isteeyiner, Addunyaan Keenya guddina agarsiisaa jirtu yoo itti fufuu feete hojii eegumsa naannoof dursa kennuu akka qabdu himaniiru.
Dhimma faalamuu qilleensa naannoo irratti xiyyeeffachuun Gamtaa Mootummootaatti Gumiin Eegumsa naannoo walgayii isaa isa lammaffoo isaa Naayiroobiitti gaggeessaa jira. Gaabasii fi bu’aaleen qorannoo walgahii kanarratti dhiyaataa jiran akka agarsiisaa jiranittii, haalli qilleensaa addunyaa fi eegumsi naannoo rakkoo cimaa keessa jiraachuu ibsanii jiran. Sababa kanaatis Afriikaa fi Eeshiyaa keessatti namoonni hedduun hanqina midhaan nyaataaf saaxilamaniiru.
Barruun Wal gahii kana irratti dhiyaate akka agarsiisuttii, Keessumaa naannoo magaalotaatti qilleensi akka malee faalamuun waggaatti lubbuu nama miiliyoona 8 oli darbuuf sababa ta’eera. Kanaafis ka’umsi bosonni hedduu gubachuu fi namoonnis bosona garmalee bobeeffachuuf mancaasuun isaaniiti.
Roob Dii Jong Gamtaa Mootummootaa Gumii Eegumsa Naannootti Itti gaafatamaa Kutaa Sababoota ka’umsa faalama qilleensaa to’atuudha. Yoo waraqaa qorannoo isaanii dhiyeessanis, waan qorannoon taasifne nutti agarsiisu, eger hojii jabaan akka nu eeggatudhaa jedhu.
"Waanti nuti dhugaatti argaa jirruu, baayyee hojjatuu akka qabnu nuuf agarsiisa. Faalamni qilleensaa maaliif dhibbeentaa 10’n dabaluuun itti fufee ?Akka ani jedhutti nuti waan nurraa eegamu gochaa hin jirruudha. Waa hedduu dubbachuu hin barbaadu, garuu waantin jedhu, biyyoonni hedduun dhimma bosona eeguu irratti sagantaa baayyee gaarii qabu. Ka isaan kana gochuu danda’anis jiraattota qoraan bosona keessaa fayyadamaniif sunsuma qoraan qusattu hiruufiidhaani. Garuu gama haara konkolaataa keessa bahu kan qilleensa faalaa jiru to’achuutiin waanti godhamaa jiru hin jiru. Nuti hamma nuuf dandaa’ametti waan dandeenye yaalaati jirra; kanaaf fakkeenya ka ta’ummoo murtee hawaasni biyyoottan Afriikaa bahaa murteeffataniidha.
Waanti isaan godhanis walii galanii, sadarkaa konkolaataa gara biyya isaani seenuu qabu waliin baafatani,akka biyyoottan dhihaa kaan. kana gochuunis waan miidhaman takkaa hin jiru. Garuu gaaffiin kiyya waa’ee waan kanaa biyyoottan Afriikaa kaan maal gochaa jiruu ka jedhuudha , garuu dhugaan lafa jiru nama yaaddessa, gaggeessitoonni kuni homaa gochaa hin jiran."
Miseensonni Hawaasa Biyyoottan Afriikaa Bahaa waggaa lamaan dura labsii waliinii haala konkolaataa itti gara biyyasaaniitti galfatan ka labsan yoo tahu, biyyoottan Afriikaa kaanis yoo mala kana fayyadaman qilleensa isaanii faalamuutti jirtu kana fooyyessuullee akka danda’an qorannoon dhiyaate kuniin ni mullisa.
Magaalaan Chaayinaa Beejiing ka duraan faalama qilleensaan beekamtu to’annoo teeknooloojii irratti hundaa’e gochuun fooyya’iinsa fiduu ishee, mootummaa Chaayinaa bakka bu’uudhaan ka ibsa godhan Prof. Hii Keebir dubbatanii jiru.
Haata’uyyuu malee yeroo yerootti yoo Teeknooloojii haaraan dhufu faalama mataa isaa fiduu waan danda’uuf haalli to’annoo Teeknoojii eger ballachuu akka qabu, Mootummaa United States tti barreessaa itti aanaa hoogganaa biiroo eegumsa naannoo ka ta’an Daani’eel Reeyifseenderi yoosuu himaniiru.
Gaazexaan Ingiliz The Independent akka jedhuttii, magaalonni India faalamaan sadarkaa jalqabaa irratti argamu. Keessumaa Magaala Deelhii keessatti waanti kuni hammaachuun lubbuun nama hedduu akka darbuuf sababa ta’eera. Dhiyeenya kanas bokkaan yeroo dheeraaf waan hin roobiniif jiraattonni biyyattii kuma 300 ol rakkoo bishaan dhugaatiif saaxilamanii jirani. Gaazexaa The Hindu jedhamuuf ka hojjetu gaazexeessaan Hindi Kiriishnaa Kumaar akka jedhuttii, gabaasi nu argaa jirruu fi dhugaan lafa jiru baayyee wal gata; kanaaf qaamoleen imaammata raawwachiisan hojii guddaatu irraa eegama jedha.
"Imaammatawwan kana yoo ilaallu gaariidha, garuu hagam hojiirra oolaa jiru waan jedhu yoo ilaallu, adda addummaa guddaa qabani. Kanaaf kuni diqqaachuu qaba. Rakkoon hoongee fi baballina gammoojjii kanaan kan wal qabataniidha. Fakkeenyaaf hindi amma hoongee waggaa 40 keessatti ta’ee hin beeknedha ka ishee mudate , kun waan uumamaan dhufe tahus , hawaasi eegumsa mataa isaa gochuu dhabuun balaan kuni akka ittuu itti caalu taasisee jira. Kanaaf warri imaammata raawwachiisan kana irratti hojjetuu qabun," jedha.
Gamtaa Mootummootaatti Gumii Eegumsa naannoo Ka hoogganan Ashiim Isteeyiner Afriikaani fi Eeshiyaan sababa eegumsi naannoof taasifamu waan hirrataaa dhufeef hoongee fi hanqina midhaan nyataatiif saaxilamaa jiru, haalli eegumsa naannooo fooyya’uu baannaan egeris rakkoon isaanii itti fufuu akka danda’u dubbatanii jiru. Mr. Isteeyiner caalaa waa’ee haala geejjiba Afriikaa irratti xiyyeeffatanii dubbatu.
"Haalli sochii geejjiba Afriikaa irra caalaan ka gamtaadhaan uummataaf tajaajilaan kennamuudha. Garuu akka diinagdeen Afriikaa fooyya’aa dhufeen, namoonni kaanis konkolaataa mataa isaaniitiin socho’uu jalqabanii jirani. Waanti kuni xiqqoo gara dhimma dubbii siyaasaatti dhaqa malee, biyyootan kuni waa’ee geejjiba uummataa irratti imaammata qabaachuu qabu. Fakkeenyaaf gaggeessitoonni Afriikaa naannawa magaalotaatti konkolaataa Elektirikaan socho’u qofaa akka fayyadaman waanti isaan dhorku hin jiru, Teeknooloojiin kuni gatiin isaa qaalii osoo hin taane gatii salphaan ka argachuu dandaa’aniidha. Kuni egaa walii galaan rakkoo diinagdee miti, dadhabina filannoo jijjiirrachuu fi imaammata qabatamaa dhabuuti."
Kaleessas wal gahiin kuni waa’ee adamoo seeraan alaa irratti ka maraiyate yoo tahu, gaggeessitoonni Afriikaa fi Eeshiyaa waliin ta’anii namoota yakka kana dalagaa jiran adabuu akka qaban dabarsee jira.