text:
Gaaffiwwaan Uummata keenyaa fi Hidhamuu isaanii
Taaju Usmaan
Gaaffiwwaan ummanni keenya waggaa dhibbaan duraa egalee hanga harraatti gaafataa jiran mirga abbaa biyyummaa, mirga ofiin ofbuchuu, mirga lafa isaanirraa jiraachuu, akkasuma Abummaa lafaa, qabeenya umamaa kan Oromiyaa keessatti argamu itti fayyadamuu fi k.k. dha. Taus mootummaan Itoophiyaa dhufaa dabraan gaaffiwwaan ummata keeyaa osoo argan akka waan hin arginiitti osoo beekaan akka waan hin beeknetti osoo dhaga.an akka waan hin dhagainiitti gurra isaanii cufatanii gaaffiwwaan ummata keenyaa dhaga.anii arganii deebisuu mitii rakkoo biraa ummata keenyarraan gahuuf shira garagaraa ummata keenyarratti xaxaa ummata oromoo maqaa isaanii xureessa gaarummaa ummata keenyaa balleessaa akka namaa gadiitti nu ilaalaa nu tufataa akka waan ummanni oromoo dandeettii nama bulchuu hin qabneetti nu ilaalaa hamma harraatti gahanii jiru.
Kanaaf shirri ykn sharriin isaan ummata keenyarratti yaadan babaldhachaa kan dhufe yammuu tau keessattuu yeroo ammaa haalli jireenya ummata keenya kan nama yaaddesuu fi miidhaaleen sukkanneesaan garagaraa Mootummaa tplf ykn wayyaaneetiin ummata keenyarratti raawwatamaa kan jiruu fi lubbuun ummata keenyaa kan hammana jedhamtee hin beekamne kan galaafataman tauu ni beekkama.
Yeroo ummanni keenya karaa haqaa irratti hundaauun gaafii mirgaa gaafatan sababa isaan gaaffii mirgaa gaafataniif Deebiin isaan hamma harraatti ummata keenyaaf deebisaa jiran deebii rasaasan ajjeefamuu, hidhamuu, tumaamuu., dararamuu fi k.k.dha.
Kanaaf mootummaan TPLF sabuma ummani keenya gaafii mirgaa gaafataniif jecha lubbuu ummata keenyaa dararaa miidhaa irraan gahaa jira.
Kanaaf badii malee sababa oromummaa isaaniitiif hidhamuun ummata keenyarraa dhaabbachuu qaba.
Hidhaa yoo jennu maqaan hidhaa jedhu kun salphaa miti saniif mee hidhamuu ummata keenyaatii fi adabbii mootummaan TPLF ummata keenyarratti fudhatu haa ilaallu.
Akkuma beekkamu ummanni keenya yeroo ammaa kumaatamaan lakkaawamantu manneen hidhaa wayyaanee keessati argamu manneen hidhaa ilmaan oromoo oromumma isaanitiinii fi gaafii mirgaa gaafachuu isaanii irraa kan kae humnoota TPLF ykn wayyaaneetiin ukaamsamanii keessatti gidirfamaa jiran keessaa tokko mana hidhaa qilinxooti.
Mana hidhaa ilmaan oromoo fi saboottan cunqurfamoo biroo dabalatee hidhamtoonni kumaatamaan lakkaawaman itti ugguraman kana keessatti balaa abiddaa Fulbaana {September} 3 bara 2016 gaheen miidhaa akkaan gaddisaa tae dhaqqabee jira.
Gubachuu mana hidhaa Qilinxootin walqabatee hidhamtoonni gubatanii lafeen isaanii argame Namoota 23 ol yammuu ta.an kanneen lubbuu isaanii baraarfachuuf osoo yaalan loltoota wayyaaneetiin rasaasni itti banamee ajjeefaman Namoota 10 ol akka ta.an Akkasuma Namoonni balaa Abiddaa fi balaa rasaasa loltoota Wayyaaneetiin miidhamanii gara mana yaalatti geeffaman bayyee tau isaanii {BBC, HRW,Amneesinernational} fi k.k. gabaasanii jiru.
Eegaa yaa ummata oromoo wanni garaa keenya madeessee yoomuu nuti fayyuu hin dandeenye keessaa tokko gubatanii du.uu ummata keenyaa caalaa ummata keenya kan lubbuu isaanii baraaruuf ykn baafachuuf osoo tattaafatan waraana TPLF ykn wayyaaneetiin ajjeefamuu isaaniiti.
Kun kan hunda caalaa garaa keenya nu gubeedha. Mee ilaalaa mootummaan tplf hangamtakka akka inni ummata keenyarratti balaa yadu.
Akkuma seera addunyaatu yoo ilaalle balaan abiddaa tokko yammuu umame lubbuu nama hafee baraaru deemu moo lubbuu hanga haftee balleessuuf deemu? Kana isin hunduu deebisuu dandeettu.
Isaan mana hidhaa jiran hoo jirruu akkamii keessa jiru? Ummanni keenya kan sababuma isaan mirga isaanii gaafataniif jecha mana hidhaa wayyaanee keessati miidhaaleen akka
- Tumaa garajabeenyummaa,
- Jilbiibbiin cirracharra ofuu,
- Bishaan Qorraa namatti naquun nama tumuu,
- Aylaandii qaama saalaatti nama hidhuu dararuu
- Adabbii jedhamee sa.aa dheeraa nama dhaabuu
- Nyaataan fi dhugaatii nama dhoogachuun nama adabuu
- Dhagaa dugdarra nama kaauu
- Kophee waraanaatiin qaama namaarra deemu
- Sigaaraa namarratti dhaamsuu k.k.f. Faadha
Kanaaf dararaan motummaa wayyaanee ummata keenyarraan gahaa jiru waan hammana jedhamee himamuu miti.
Seerri biyyaattii hoo maal jedha ilaalu Keewwata 16 ffaa Namni kamiiyyuu qaama isaarra miidhaan akka hin geenne eegamuudhaaf mirga qaba.garuu mootummaan wayyaanee ummata keenya akka seerri jedhetti osoo hin tain akka fedha isaa godhuudhaan miidhaa garagaraa ummata keenyarraan gahaa jira.
Akkasuma keewwata 17 ffaa lakkoofsa xiqqaa lama jalattii Namni kamiiyyuu sirna seeraan tumameen alatti qabamuu osoo himannaan itti hin dhiyaatin ykn itti hin murtaayin qabamuu hin dandeenye ibsa. Mootummaan wayyaanee garuu ummata keenya badii malee qabee hidhaa jira. Akkasuma sobarratti hundaaun wantoota garagaraa sababeeffachuun fkn Shororkeessummaadhaan, ABO,farra misoomaa,farra nageenya, Hiriira nagaa baatan jechuun sababeeffachuun ilmaan oromoo kumaatamaan lakkawaman gara mana hidhaatti guura jiru.
wanni seerri biyyaattii Itoophiyaa jedhuuf akkaataan ummanni keenya itti jiru goonkumaa wal hin gitu. Kana malee kan hunda caalaa nama yaadessu mootummaan tplf yeroo badii tokko ummata keenyarratti raawwachuu ykn hojjachuu barbaadu Nitoorkii fi Intarneetii biyya keessaa balleesa. sababnis akka odeeffannoon ykn Infomeeshiniin kun addunyaa hin geenneef ykn hin dhageenneef jecha tooftaa kanatti fayyadamuun ummata keenya dua lama isaan ajjeesaa jira. Duuti takka kan mootummaan wayyaane ummata keenya badii malee ajjeesaa jiru yoo tau inni lammataa immoo ummata keenya kan waraana isaatiin ajjeeffamanakka adduyaan hin dhageennef dhoksuu isaati kanaaf adunyaanis rakkoo kana nuuf beekuu qabu.
Nuti ilmaan oromoo gochoota waggoota dheeraaf nurratti geggeeffamaa ture kana falli tokkich filmaata hin qabne kan nuti ittiin ofirraa deebisuu qabnu Tokkummaa qofa. Akkuma mammaaksi oromo walgargaartee jirbiin Arba hiiti jedhe san nutis walgargaarre harka walabannee yoo kaanee dhiiga ilmaan oromoo waggoota dheeraaf dachiin dhugaa turte deeffachuu wanni dadhabnuuf hin jiru. Bilisummaan ummata keenyaa dhiiga malee hin dhuftu waan taeef hundi keenyaa wareegama bilisummaaf nurraa eggamu haa baanu.hardhas taee boris Tokkummaan haa kanu isiniin jedha.
Bilisummaan kan ummata Oromooti!


c: text/html

text:
OLF-Shane demands apology from Atlanta Oromo Leadership Conference
- Waliigala kanneen ABO abaaruun ykn qophxeessuun qabsoo bilisummaa irratti abbaa of taasisuuf munyuuqan hunda kan of irraa ittisu tahuu hubachiisaa,
- kanneen walgahii Atlaantaa qopheessan, kan ABO balaaleffatee fi balaaleffachiise hundi ifatti ABO, Qeerroo, WBO fi ummata Oromoo dhiifama akka gaafatan
(SADAASA 15,2016) Walgahiilee adda addaa godhatuu dhaan mari’achuu, yaada wal jijjiiruu fi wal qajeelchuun saba rakkoo siyaasaa keessa jiru keessatti hafnaan isa bilisummaa qabu birattuu fudhatama qaba. Walgahiin yaada ijaaraa, furmaata dhibdee siyaasaa irratti mari’atu, daandii egeree ummataa addeessee himuu dhaan furmaata akeeku dhuguma bakkayyuutti barbaachisaa dha. Kan balaaleffatamuu fi mormamu ajandaa qabsoo ummataa naaffisu ittiin masakaman tarkaanfachiisuuf yaaduu dha.
Maqaa ummataa fi qabsoon dhaadataa dantaa ofiif fiiguun abaaramuu fi dura dhaabbatamuu qaba. Guyyaa ummata Oromoof kan dubbatan fakkaatanii halkan diina waliin kanneen karoora baafataa bulan ykn akeeka diinaa fiixa baasuuf shira xaxan hundi ummata jalaa dhokatuu hin danda’an. Wal gahiin shira akkanaan guutame Ummata Oromoof haaraa miti. Wal gahiilee akkanaa hedduu argee jira. Itti baha wal gahiilee akkanaas argee taajjabeera. Summiin dammaan makame isaaf qopheessan akkanaas kanneen qopheessan isaa galaafatu arge malee qabsoo bilisummaa ummata Oromoo gufachiisuu akka hin danda’iin irraa dhokataa miti.
Dhiheenya kana Sadaasa 11-13, 2016 wal gahiin ‘Hogganoota Oromoo’ jedhamu Atlaantaatti gaggeeffamuu Oromoon, addatti ammoo Oromoon biyya ambaa qubatee hin dhagahiin hafe hin jiru. Wal gahiin fakkaataa kanaa kanaan duras biyyuma Amerikaa keessatti gaggeeffamee akka ture ni yaadatama. Wal gahiin Menesootaa 2008 ABO irraa foxxoquun jijjiirama argamsiifna jedhanii achi bahan ABO abaaruu fi abaarsisuun xumurame. Ummata walitti qabaniif waadaan seenan, Oromiyaa baatiilee keessatti bilisoomsina jedhu kan maallaqa ittiin guurratan tahuu irra hin dabarre. Dhaadannoon qabsoo finiinsisnaa dhageessisaa turan galma wal gahii sanaatti hafe malee waliin hin baane. Kanneen ABO abaaruun galma goosaa turan hundis torbanootaan booda waliyyuu gananii bakka adda addaatti caccabuu ummatatu arge. Kan irratti walii galuu danda’anii fi irratti mari’atan ABO dadhabsiisuu irratti malee kaayyoo fi akeeka irratti waan hin turreef umriin gabaabbate. Summiin ABO ittiin galaafatuuf qopheessan isaanuma galaafate.
Bara 2008 boodas gareen ‘Maanguddoota, Bu’uuressitootaa fi Gameeyyii’ ofiin jedhan araara buusna, tokkummaa argamsiifna, mooraa qabsoo Oromoo gabbisna jedhanii diaspora hojoomsaa akka turan hin dagatamu. Gareen kunis taanaan mooraa qabsoo bilisummaa itichuuf osoo hin taane akeeka dhokataa ofii tarkaanfachiisuu kan barbaadaniin kan dhuunfatame tahuu fi hundaan olitti ammoo ABO irratti shiruu galii godhatanii waan sosso’aa turaniif, akeekni isaanii gatatee hafe. Gareen kunis dhuma irratti akeeka faallaa bilisuummaa ummata Oromoo qabu ifa gochuun mooraa isa keessumsiisuu danda’utti xaxatee gale. Seenaa dabre kana kaasuun kan ammaa wal yaadachiisuufi.
Haala salphinaa fi qaanii, haala gaddisiisaa fi lammii hunda aarsaa jiru, ummata Oromoo fi Oromiyaa irratti raawwatamaa jiruuf ammatti kan barbaachisu lammii ummata jajjabeessu, rakkoo keessa jiruuf dirmatu, gaafa xiiqii fi morkaa waliin dhaabbatu malee halaala fagoo irraa qajeelfama itti dabarsu ykn maqaa ummataan daldalu miti. Kan Jaarmayaa isaa akka qaroo ija isaatti ilaalu abaaruu hin barbaadu. Ilmaan isaa gaachanaa fi abdii ummata Oromoo jedhee ittiin dhaadatu kan jalaa balaaleffatu keessummeessuuf qophii miti. Osoo hin filatinii fi bakka hin buufatin nutu si hooggana kanneen ittiin jedhan irraas homaatuu hin eegu. Waltajjii kanneen diina waliin michoomuun ilmaan ummataa ficcisiisaa turan, ‘Sichi adda adda keessa rasaasaan dhoofna’ jechuun dhaadataa turan irratti faarfaman, kanneen bu’aa bahii qabsoo hunda danda’uun akeeka isaanii irratti cichuun qabsoo armaan gahan, kanneen dhiigaa fi lafee isaaniin qabsoo Oromoo sadarkaa boonsaa har’a irra gahe dhaqqabsiisan irratti abaaraman irraa silas ummaatni Oromoo maal eega?
ABOn eenyu iyyuu wal gahii fedhe gaggeeffatuu fi jaarmayaa barbaade labsatuu irraa mormii hin qabu. Kan akeeka isaa dura dhaabbatu kamiyyuu of irraa ittisa. Kanaaf ammoo dandeettiis gahummaas itti qaba. Hundaan olitti kanneen wareegama ummata keenyaa, miseensota ABO, Qeerroo fi WBO-xiqqeessanii fi wareegama isaanii haguuguu yaalan jabeessee dura dhaabbata.
Waliigala kanneen ABO abaaruun ykn qophxeessuun qabsoo bilisummaa irratti abbaa of taasisuuf munyuuqan hunda kan of irraa ittisu tahuu hubachiisaa, kanneen walgahii Atlaantaa qopheessan, kan ABO balaaleffatee fi balaaleffachiise hundi ifatti ABO, Qeerroo, WBO fi ummata Oromoo dhiifama akka gaafatan ABO yaadachiisa. Dhuma irrattis ABOn shiroota diinaa fi masaanotaa irra aanaa akka har’a gahe, fuula durattis irra aanee qabsoo itti fufuu irraa humnii fi shirri isa dhaabuu danda’u kan hin jirre tahuu gadi jabeessee hubachiisa. ‘Duti saree gaala deemsa irraa hin dhaabu.’

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Akkuma beekkamu yeroo ammaa kana facebook keenna namoota hin beekkamneen nu jalaa butamaa ( hack) tahaa jira kanumaan wal qabatee karaalee hattoonni facebook keenna ittiin nu jalaa hatuu dandahanii fi akkamitti ufirraa ittisuu akka dandeennu akka itti aanutti isiniif ibsa
1.FACEBOOK PHISHING
karaan facebook phishing jedhamu kun karaa baay’innaan hattoonni itti fayyadamanii dha facebook phishing jechuun fuula nuti facebook keenna log in itti goonu yokaan email fi password keenna itti barreessinu kan original hin tahin fakkeessanii hojjachuun link page sanii karaa email fi message facebook keenyaatiin nuuf ergu yennaa nuti link sana tuqnu email fi password keenya akka itti guunnu nu gaafata yo itti guunne email fi password keenya oso nuti hin beekin hattoota harka seena jechuudha.
AKKAMITTI UFIRRA ITTISNA?
Yero kamiyyuu link karaa email yokan message dhaan nuuf dhufu hundayyu oso hin banin dura eenyu akka nutti erge ilalu qabna yo akka tasa kan bannu taate ammo yo inni email fi password kan nu gaafatu tahe itti guutuu dhabuu fi link san ufirraa haqudhaan nama linki san nutti erges block ufirraa godhudhaan ufirra ittisuu dandeenna
2.Keylogging
Karaan keylogging jedhamu kunis kan baay’innaan hattoonni itti fayyadamaniidha keylogging jechun software salphaa computer fi mobile keenna irratti install godhamuudha software eega install godhame booda wantoota nuti computer yoka mobile keenna irratti hojjannu hunda isaa waraabee(record) godhee hattootaaf erga kana jechuun yeroo nuti computer yokan mobile keenna irratti email fi password facebook keenya barreessinu wanta nuti barreessine sana copy godhee oso nuti hin beekne hattootaf erga jechuudha.
AKKAMITTI UFIRRA ITTISNA?
Yero mara antivirus update tahe mobile keenna irra qabaachuu qabna ,computer fi mobile keenna namoota hin beeknetti kennu dhabuu , yero hunda google chrome fayyadamuu,yero hunda software fi application waanii isaa hin beekne download godhuu irra uf qusachuudhan ufirra ittisu dandeenna.
4. Mobile Phone Hacking
mobile phone hacking jechuun karaa kanaan jalqaba hattoonni mobile keenna keessa osoo nuti hin beekin eega seenan booda wanta mobile keenna keessa jiru hunda akka fedha isaani godhuu dandahu kana jechuun facebook keenna fi email keennas harka isaanii keessatti deebifatanii jiran waan taheef karaa kanaanis facebook keenna hatamuu dandaha jechuudha. mobile akkamitti hack godhuun akka dandahamu barumsa biraatiin isiniif dhiheessa.
AKKAMITTI UFIRRA ITTISNA?
mobile keenna namota hin amannetti kennu dhabuu application hin barbaachifne install godhuu dhiisuu (file) wantoota kara email nuf ergaman maalumma isaa oso sirritti hin hubatin download godhuu irra uf qusachu fi antivirus update tahe yero hunda mobile keenna irraa qabaachudhan ufirra ittisuu dandeenna.
yaada fi gaafii yoo qabaattan yeroo hunda isin keessummeessuf qophiidha.


text:
Nama waggaa 250 ol itti murtaa'e
Namichi Afriikaa Kibbaa yakka gudeeduufi yaalii ajjeechaa irra deddeebiin raawwate tokko murtee hidhaa umurii guutuu 25 ol itti murtaa'e.
Nama ganna 26 kan ta'e Shadiraak Xidaadaa Chookee yakka gudeeduu 23fi ajjeechaa yaalii 2, walumaagalatti yakkoota 25 ittiin himatame hunda hidhaa umurii guutuun akka adabamu kan murtaa'e.
Hidhaan umurii guutuu yakkoota 25 kanaas ida'amee waggoota 254 ta'eera.
Namtichi yakkoota kan raawwate bara 2012-2014 gidduutti.
Mana dubartoota gudeeduu cabsee seenee, miseensota maatii reebuun wayita inni gudeedu akka ilaalaan dirqisiisa.
Mudde 2015 dubartii tokko gudeedee, eeruu dubartii sanaan baatii sadi booda to'annoo poolisii jala oole.
Poolisiin biyyattii oduu kana fuula Tiwiitarii isaaniirratti uummataaf qoodaniiru.


text:
Macaafa Qulqulluu doggoroota, faallaawwan, yookaan garaagarummaa qabaa?
Gaaffii: Macaafa Qulqulluu doggoroota, faallaawwan, yookaan garaagarummaa qabaa?
Deebii: Macaafa qulqulluu califnee yoo dubbifne, dogogora barbaaduudhaaf dursee kan yaadamee ilaalcha dogogoraatiin osoo hin taanee, tokkummaa kan qabuu, jabaa, fi kanuma cinaani macaafa hubachuu dandeenyuu dha. Beekamaa dha, keeyata rakkisaa ni qabaata. Beekamaa dhaa, wali wali isaa wal falleessuudhaan kan mul’atan lakkoofsi ni qabaata. Dirqamatti yaadachuu wanti nuyii qabnu, macaafni qulqulluun kan barreefamee tilmaamaan namoota barreesitoota afurtama ta’aaniin, tilmaaman waggaa 1500 keessatti. Tokkoon tokkoon barreessaa tooftaa mataa isaati adda ta’een kan barreesse, ilaalcha adda ta’een, dhageefatoota adda ta’en, kaayyoo adda ta’en. Garaagarummaa murtaa’ee akka qabaatuu ni eegna. Ta’us garagarummaan faallaa miti. Akka dogoggoraa godhamee kan fudhatamuu dha, ammam illee raawwate karaa ittiin yaadamu hin qabu, lakkoofsoota yookaan dubbifamni dhugaa ba’uu kan danda’an. Ammam illee deebiin amma yoo hin argamne kana jechuun deebii hin qabaatu jechuu miti. Baay’een dogoggora qabaachuu kan danda’uu macaafa qulqulluu keessaa argataniiru seenaadhaa fi teessuma lafaa wajjiin kan wal qabatee, macaafni qulqulluun sirii dha dabalataan raga haftee durii tokko yoo agame jechuudhaaf.
Nuyii yeroo hundummaa gaaffiiwwaan ni fudhana, sarara hundumaa irratti “lakk. Kun akkamitti akka waliin morman ibsi” yookaan “ilaalii, asitti macaafa qulqulluu keessatti dogogori jira,” kan jedhan. Akka dhugaa isaa yoo ta’ee, namoonni kan isaan fidan wantootni tokkoo tokkoo deebisuudhaaf rakkisaa dha, ta’us, inni falmi keenya, kan dheebuu baasuu fi beekumsaan deebii amansiisaa ta’e tokkoon tokkoon isaati fi kan yaadame wal faalleessuu macaafa qulqulluu fi dogoggoroota qabaata. Macaafootaa fi toorri interneetii ni argamu, “dogoggorroonni kan macaafa qulqulluu hundumtu” tarreefama jedhuu kan qabatan. Namoonni baay’een salphaatti kan ittiin lolan raga kan argatan bakka kana irraati. Dogogora mataa isaanii hin barbaadan. Akkasumas immoo macaafaa fi toorri interneetii ni argama, isaan dogoggor yaadaman kanaan kan wal falman. Wanti gaddisisaan, baay’een macaafa qulqulluu namoonni dhiiban, deebii isaati fi laphee isaanii irraa fedha kan hin qabne ta’uu isaaniti. Baay’een “macaafa qulqulluu kan dhiibaan” deebii kana ni beekuu, haa ta’uu malee wal fakkaataa kan ta’an kan yeroon itti darbee dhiphummaa dhiibbaa isaanii deebi’ani deddeebi’anii itti fufu.
Kanaafis, namni tokko kan nama shakkisiisu dogoggora kan macaafa qulqulluu yeroo nuuf dhi’eesuu maal gochuutu nura jiraata? 1) Qulqulluu sagalee isaa kadhataan dubbisuu fi furmaatni salphaan akka jiru ilaalu. 2) Ibsituu macaafa qulqulluu fayyadamuun, fi qorannoo macaafa qulqulluu toora interneetii tokko tokko taasisuun akkasuma Macaafa Qulqulluuf kan deeggarsa godha macaafa tokko tokkotti gargaaramuun qayyabannaa giddu galleessa adeemsiisu. 3) Paasteroota/geggeesitoota waldaa gaafachuu, waan ittiin hiika argatan akkasumatti ilaaluudhaaf. 4) Kan sadarkaa 1, 2 fi 3 booda irra ifa kan ta’ee deebiin yoo hin argamne, Waaqayyotti in amannaa, sagalichi dhugaa ta’uu isaa, akkasumas furmaata in qabaata, amma salphaatti hubachuu kan hin dandeenye (2 Xiimo 15, 3:16-17).
English
Macaafa Qulqulluu doggoroota, faallaawwan, yookaan garaagarummaa qabaa?


text:
Faaruu Alabaa Oromoo
Alaabaa Oromoo ibsituu dukkanaa
Guyyaa si dhaabbannee gabrummaa irraa baanaa!
Ilmaan saba keenyaa bakkuma jiranii
Gadi si dhaabuuf jecha falmaa irratti dhumanii!
Kum kumni illee du'uu kan hafne si dhaabnaa
Falmaa irraa hin deebinuu tarree irra dhaabbannaa!
Dhiiga siif facaasaa, lafee siif bobeessaa
Oromiyaarratti gad suman dhaabsisa!
Asxaa sirna haaraa abdii walabummaa
Dhiigaan gad si dhaabnaa yaa faajjii tokkummaa!
Balali'uuf teessaa atis tarree galtee
Mallattoo mootummaa Oromoodhaa taatee!
Si dhaabbannee bullaa halkan tokkoof illee
Guyyaan sun ni dhufaa hangam yoo ture illee!
Gadaan Gadaa Bilisummaa ti!!
Injifannoo Uummata Oromoof!!


text:
Prezidaantiin Yunaaytid Isteetes Donaald Traamp baajata ykn maallaqa federaalaa keessatti baasii ittisa biyyaaf ooluu isa durii caalaatti dabalanii jiru.Ministeera dantaa alaa fi dhaabatootii kanneen biroo kan akka dhaabata kunuunsa qilleensa naannoo irraa bajata ramadamu hanqiisan Traamp.
Angawoonni bulchiinsaa akka jedhanti Waayit Haawuus baasii mootummaa Federaalaaf mul’ata qabu kan ilaaleen kaleessa dhaabaatoota adda addaaf har’a yaadachiisa ergee ture.Waajirri bulchiinsaa fi Baajataa akka jedhutti walakeessa baatii Bitooteessa dhufuutti Bajata lafa ka’ame guutummaatti dhiyaachuuf jira.
Prez Traamp duula na filadhaa yeroo gaggeessanti baasii waraana biyyattiif ramadamu ka dabalan ta’u dubbatanii turan. Jimaata darbees haasawa dhageesisaniin seenaa Amerikaa keessatti waraana beekamaa ta’e kan ijaaruuf jiran ta’u dhaadatan.


text:
ol kaayan malee olka’aniif hin fuudhan!
Boru hin beeneen qodaan bukoo ishee lama!
Argaa toleef goromsi hin ottoomu!
Sareen namaan buluuf udaan namaa nyaati!
Kan kunootii hiin argine kuunnotii hin argu!
Kan harree hin qabne gaangee tuffata!
Abbaan daadhii dhugeef ilma afaan hin urgaayu!
Akka ormaa sirbaan morma nama jallissa!
Kana ceenaan lagin hin jiru jette haatikoo!
Akka jedhan dhageetee shaniin gufufaan deete!
Harkaan dhaabanii barbareen nama gubdi!
Taakuu dhiiftee dhundhuma deemti!
Wolalaan bishaan biratti dheebota!
Wol jaalateef lafoon woli hin hudeeltu!
Namin lafarratti wol shaku muka woliin hin koru!
Morki baduu mannaa mormi cituu woyya!
Akka ija tiyyaa maaltu naaf kajeela jete sareen!
Gaafa maal nyaanna jedhan damma nyaatan!
Hirribin hiryaa du’aati!
Afaaniin sheekuseen lukaan gara mukaa!
Afaan lafa taa’u lafee alansha!
Horiin deegaa qilee irra dheeda!
Lafa itti hin deebine maqaaf hin badadan!
Bishaan malaan woddan!
Baraan barruu horan!
Dhugaan hin qaldhatti malee hin cittu!
Jaarsi du’uu ka’e si hin abaarin daa’imni guddatu si hin jibbin!
Waaqatu nu eega jedhanii balbala banaa hin bulan!
Hin ta’a jennee saganee woma ta’uu dhabne!
Hin taane kristinaan Badhaanee!
Guddateef dubbii harretti hin fe’an!
Qaallu salphattu nama du’utti waaman!
Graan badaan waan nyaatan nama himsiisa “jedhe abbaan kiyya”!
Harkaan dhaabatan lukaan dhiitan!
Ka Arba ajjeese furrii hin baafatuu?
Waanyoon yoo kufan waan caban nama seeti!
Namni Farda koorse galgala kooraa baata!
Farda hidhatan machiin tolti!
Gowwaa sobii Qaroo qeensaan qabi!
Karaan dheeraan lubbuu nama dheeressa!
Soddaa jiruu sanuu balbala jiruu wol hin lolan!
One thought on “MAMMAAKSA”
-
Dubisee jiraa,walakkaa seenaa kana.guyya taee milkahuu dandeenya….?!{ ?}


text:
Mootummaan Naannoo Oromiyaa muudama haaromsaa eeglame cimsa jedhe taasise
Mootummaan Naannoo Oromiyaa muudama gara garaa sochii haaromsaa eeglame ciminaan itti fufsiisa jedhame taasise.
Tarreeffama muudama fuula facebook kan Waajira Dhimmoota Komunikeeshinii Mootummaa Naannoo Oromiyaa irratti ba'e akka agrsiisutti muudamni kun gaggeessitoota sadrkaa mootummaa naannoofi federaalaatti walitti fiduun kan gurmaa'edha.
Akka ibsa Obbo Addisuu Araggaa Qixxeessaa, Hogganaan Biiroo Dhimmoota Komunikeshinii Mootummaa Naannoo Oromiyaa fuula facebook isaaniirratti maxxansanitti muudamni taasifame kun fayyadamummaa ummata naannichaa boqonnaa haaraatti ceesisuuf qabsoo eegalame itti fufsiisuuf jedhameera.
Akka Obbo addisuun barreessanitti haala yeroo ammaa naannoo Oromiyaa keessaa jiru yaada keessa galchuun ramaddii hoggansaa gaggeeffame kun dhimmoota gurguddoo sadi yaada keessa galchee kan raawwaatamedha jedhu .
Isaanis dandeettii raawwachiisummaa mootummaa cimsuudhaan rakkoo bulchiinsa gaariifi kenniinsa tajaajilaa hiikuu, sadarkaa federaalaatti gahee hoggansaa qabnu gahumsa ol'aanaadhaan bahachuuf hoggansa Mootummaa Federalaatiif gumaachuufi hirmaannaa dubartootni, dargaggootniifi hayyootni hoggansa keessati qaban cimsuudha.
Aadde Adaanach Abeebee, Kantiibaa Magaalaa Adaamaa gara I/G/ Waajjira Dh.D.U.O G/Galeessaatti fiduufi Aadde Caaltuu Saanii kan Kantiibaa Magaalaa Laga Xaafoo Laga Daadhii turte gara Hoggantuu Abbaa Taayitaa Galiiwwanii Oromiyaa fiduun hirmaannaa dubartootaa cimsuuf kan jedhameef fakkeenyadha.
Kanaaf, Aadde Xayibaa Hasan kan Kantiibaa Magaalaa Shaashamannee turte gara sadarkaa Pirezidaantii I/Aantuu MNO fiduu dabalatee tarreeffama muudama haarawaa kana keessatti hirmaaannaan durbartootaafi dargaggootaa gara hooggansa jajjabootti fiduun mullateera.
Torban darbes Caffeen Oromiyaa Yaa'ii Idileesaatiin raawwii hojii erga gamagamee booda kan Mana Murtii Ol Anaa Oromiyaafi OBN dabalatee muudama gara garaa kennuun isaa ni yaadatama.


text:
Kongireesiin Amerikaa yoo hedduu akka bajata mootummaa itti fayyadaman irratti akka malee wal falama.
Edallee paartii Rippaabilikaanii fi Demokiraati mataa wal nyaachaa bulanii wal dhabanii gargar galan.
Mootummaan Amerikaa bajata irratti walii galuu baannaan akka oduu gara garaa argannetti guyyaatti doolara biliyoona 1 fi miliyoona 500 kasaara.
Paartiin mootummaa Amerikaa bulchitu lachuu akka bajatii itti bahuu male irratti karoora ufi qaban.Bajatii Senetiin Amerikaa amma irratti wal falmuutti jiru kun ka bara 2018ti.Doolara Tiriliyoona 4 fi biliyoona dhibba tokkooti.
Bajata tana Pirezidaanti Tiraampitti Bitootessa 16,2017 keessaa akkuma filatameen bajata 2018 jedhee kongireesii Amerikaatti dhiyeeffate.Kana fudhachuu fi fudhachuu dhabuu irratti wal falmuutti jiran.Barii bajata mootummaa Amerikaa 2017 edana dhumata.
Manii marii Amerikaa haga guddaan paartii Rippaabilikaan harka jiru kalee galgala bajata tana irratti walii galee dabarse.
Amma ammoo Senetiin irratti walii galuuf paartiin Demokiraatilleen eeyee jechuu malte.
Senetiin ammallee walii hin galle.Amma fala lama qaban.Ykn bajata haga ji’a tokkoo qofa mootummaan ittiin hojjatu eeyyamanii hagasitti mari’achuu tahuu baannaan biirolee mootummaa haga tokko irraa horii qabanii hojjachaa mari’achuu.
Paartiin lachuu akka horii kana ittiin hojjachuu malan irratti karoora ufii qaban. Waan horiin itti hin bahu jedhan keessaa tokko sagantaa DACA.Sagantaa ijoollee diqqeennaan maatii waliin Amerikaa dhufanii Amerikaatti guddataniiti.
Warra seera malee Amerikaa dhufe jedhan miliyona hedduu keessaa tokko jarii sagantaa Deferred Action for Childhood Arrivals (DACA) jala nama kuma 800 tahutti jira.
Tiraampi ijoollee fi maatii isaanii asii achi sagantaa DACA jalatti hin gargaarru jedha.Jarii kun hagii guddaan biyya olloota Amerikaatii malee nama biyya hedduutti keessa jira.Demokiraati ammoo akkuma baqataa dhibii jarii kunilleen gargaarsa argachumalee jedha.
Waan dhibii falamaa tahe keessaa tokko wabii fayyaa ijoolleeti.Mootummaan Amerikaa bara 2013 keessallee akkanuma bajata irratti walii galuu didee dadhabee guyyaa 16 mootummaan cufame hojjatootallee irraa mindaan guyyaa 16f ture.
Gaafa mootummaan cufame sunitti dhaabii qorannoo Amerikaa horiin hojjatun dhaba,paarkiin biyyoolessaa hin cufamte gibirii mootummaan namaa deebisu hin tura,horiin abbootiin waraana Amerikaa mootummaan irraa eegatan dafee hin dhufuuf waan hedduu.
Mootummaan Amerikaa bara 1976 asitti marroo 18 cufame ta amma eegatan tun taanaan 19 taate jechuu.Woma taateefuu edana woma tahetti taha.


text:
Polisoonni Keniyaa shan har’a kokolaataan ittiin adeemaa turan irratti gareen hidhattoota al shabaab haleellaa geesiseen ajjaefamuun beekamee jira.Angawoonni akka jedhanti polisoonni sadii fi qondaaltoonni gameeyyiin polisii lama ituu gara biyyatti gama kaabaa Mandheeraatti imalaa jiranii naannoo daangaa Somaaliyaatti haleellaan kun irratti gaggeeffame.
Somaaliyaa keessa kan maadheffate Al- Shabaab erga bara 20111 as keniyaa irratti haleellaa kan gaggeesse yoo ta’u kunis Keniyaan waraana ishee Somaaliyaatti erguun al shabaabiin Moqaadishoo keessaa ari’uuf tarkaanfii fudhatte sana haaloo ba’uuf ta’u beeksisee jira.
Al shabaab mootummaa Somaaliyaa kuffisuun mootummaa Islaamaa dhaabuuf yaalaa kan jiru ta’uun ibsamee jra.


text:
“Dhimma Misooma Warqii Midrookiin wal qabsiisee aangoo naannoleen qabeenya uumamaa bulchuu irratti qaban ija seeraan maal akka fakkaatu barsiisaankoo duraanii Dr Dejene Girma Janka Afaan Amaaraan barreesse animmoo gara Afaan Oromootti hiikee isiniif maxxanseera dubbisaa. (Qaamoleen Bulchiinsa mootummaa naannoo Oromiyaas barreeffamattiin isin fayyaddiitii itti gargaaramaa. Hin rafinaa, dammaqaa)
Har’a heera mootummaa keewwata 51(5) fi 52(2) irratti waan muraasa jechuun barbaada. Yeroo hedduu gaaffiiwwanii fi yaadota keewwattoota kana bu’uura godhatan nan arga, akkasumas nan dhaga’a. Gabaabaadhumatti qabeenya uumamaa ilaalchisee keewwatni 51(5) aangoon tokkichi inni mootummaa federaalaaf kennu akkaataa qabeenyi uumamaa kun itti buluu fi itti fayyadamuu qabu irratti seera baasuu qofa. Kana irraan kan hafe aangoo biraa kiisa mootummaa federaalaa keessa kaa’e hin qabu. Karaa biraatiin immoo mootummooleen naannoo seera mootummaan federaalaa baase bu’uura godhachuun qabeenya uumamaa bulchuuf aangoo akka qaban heerichi keewwata 52(2)(d) jalatti akka fuunyan fuula keenya irra jiruutti ifa godhee kaa’a.
Asirratti mootummooleen naannoo aangoo qabeenya uumamaa bulchuu qabu gaafa jennu ”bulchuun” maali jechuun ni danda’ama. Jecha kanaaf hiikkoleen garagaraa itti kennamuu kan danda’an yoo ta’es seera mootummaan federaalaa baase raawwachiisuu fakkeenyaaf ulaagaawwan seera mootummaa federaalatiin ba’an jalatti ka’aman kanneen akka EIA(Environmental impact assessment) guutamuu isaanii mirkaneeffachuun hojiiwwan albuudaa fi k.kf irratti heyyama kennuu, haaressuu, daangessuu(suspend) fi kaasuu kan dabalatu ta’uunsaa garuu falmisiisaa natti hin fakkaatu.
Egaa qabeenya uumamaa ilaalchisee walitti dhufeenyi mootummoota lamaanii (federaalaa fi naannolee) kana yammuu fakkaatu keewwatni 50(8) immoo mootummooleen lamaan kun walii isaanii akka kabajan jechuunis inni tokko aangoo isa kaanii akka kabajuu fi akka harkaa fudhachuu hin qabne ifatti tumee jira. Saamichi aangoo ykn aangoo wal harkaa butuun (usurpation of power) yoo jiraate immoo gara keewwata 9(1) qajeelcuudhaan tarkaanfiin akkanaa raawwatiinsa hin qabu jechuun ni danda’ama.
Kana ka’umsa godhachuudhaan dhimma hojii albuudaa irratti heyyama kennuu, heyyama haaressuu, heyyama daangessuu fi heyyama haquudhaaf aangoo kan qabu eenyu gaaffii jedhu kaasuun sirriidha. Akka kootti yoo ta’e seerotni kan biroon waan fedhan kan jedhan yoo ta’eyyuu sadarkaan isaanii Heeraa gadi waan ta’eef hojii albuudaa guddaas ta’e xiqqaa irratti heyyama kennuu, haaressuu, daangesuu fi haquun gaalee ”qabeenya uumamaa bulchuu” jedhu waliin walitti dhufeenya dhimmoota kan qaban waan ta’eef dhimmichi Heera mootummaa keewwata 52(2)”n dhimma ilaalamudha. Kun taanaan immoo aangoon isaa kan mootummoolee naannoo ta’a jechuudha. Heerichi aangoo kana mootumma federaalaaf kennuu utuu barbaadee silaa ifatti aangicha adda baasee mootummaa federaalaaf kenna ture. Kanas immoo heericha keewwata 52(1) irraa hubachuun ni danda’ama. Keewwatni kun aangoon mootummaa federaalaa aangoo ifatti keewwaticha jalatti ibsaman qofaa ta’uu agarsiisa. Fakkenyaaf heerrchi keewwata 98(3) jalatti mootummaan naannoo fi mootummaan federaalaa hojii albuudaa gurguddoo irratti waliin ta’uun gibira galii fi kaffaltii rooyalitii akka murteessanii fi funaanan ni tuma. Kunis kan ta’e galii hojii albuudaa irraa argamu irratti mootummaan federaalaa ga’ee akka qabaatuuf taasifame. Haala kanaan hanga ifa ta’ee mootummaa federaalaaf aangichi hin kennamnetti immoo aangoon heyyama kennuu, haaressuu, daangessuu fi kaasuu kan mootummaa federaali jechuun sirrii natti hin fakkaatu, dabalees heericha keewwata 52(1) faanas kan wal faallesau ta’a.
Walumaagala, qabeenya uumamaa (albuuda, gaasotaa fi k.k.f) irratti aangoon heyyama kennuu, haaressuu, daangessuu fi kaasuu fi akkasumas hojiin bulchuu biroon aangoo mootummaa naannooti malee aangoo mootummaa federaalaa akka hin taane heericha keewwata 51(5), 52(1) fi 52(2)(d) irraaa hubachuun ni danda’ama. Kanaafuu qaamni qabeenya uumamaa kana akka itti fayyadamuuf akka misoomsuuf heyyama argate tokko yoo badii raawwate tarkaanfii bulchiinsaa kan fudhachuu danda’u qaama aangoo sana of harkaa qabu jechuunis mootummaa naannoo ti amantaa jedhun qaba. Qabatamni lafa irra jiru ykn hojimaatni jirubmaal fakkaata kan jedhu inni dhimma biraati. Kanuma Dubbiin!”


text:
Mallattoon bara dhumaa maalii dhaa?
Gaaffii: Mallattoon bara dhumaa maalii dhaa?
Deebii: Maati 24:5-8 barri dhumaa ga’uu isaatiif kan argisiisuu waan xiqqoo mul’atuu nuuf kenna, “baay’een isaanii, ani Kristoos jechaa maqaa kootiin dhufu, baay’ees ni dogogorsuu. Lolaa fi oduu lolaa akka dhageessan isaanin jedhe, kun ta’un dirqama eegaadhaa, hin na’inaa, haa ta’uu malee dhumni amma iyyuu sichi. Sabni saba irratti mootummaan mootummaa irratti ka’aa, beelli dha’ichi raafamni lafaa bakka adda addaatti ta’a.” Raajjii sobaan dabalaa dhufuun isaa, lollii dabalaa dhufuun isaa, fi beellii dabalaa dhufuun isaa, dha’ichaa fi balaan uumamaa mallattoo bara dhumaa kanaati. Dubbifama kanaan of eegachiisa nuuf laata: akka hin dogogoree, sababii isaa mallattoon kun jalqaba dhiphinaati dhumni sichii dhufa. Hiiktoonni tpkko tokkoo akka argisisanitti tokkoon tokkoon sochiin lafaa, tokkoon tokkoon tasgabaa’uu dhabuu siyaasaa, fi Israa’el irra kan ga’uu tokkoon tokkoon waraanaa barrii dhumaa ariitiidhaan ga’aa akka jiru mallatto mirkanaa’uu dha. Haallii dhuma baraa ga’uun yeroo argisiisuu, isaan barrii dhumaa ga’eera jechuudhaani kan argisisan ta’uu dhiisuu danda’u. Ergamaan Phaawuloos akka inni nu akeekachiisuutti guyyaa dhumaatti barumsi sobaa dabalaa dhufa. “Afuurri garuu, mul’inatti, guyyaa bara dhumaatti kan dogogoran tokko tokkoo afurrii fi of arguu dhabuu sobdootaatiin barumsi afuura seexanaan kennamuu dhageefachaa, amantaa ganuu jedha” (1ffaa Ximoo 4:1). Guyyaan dhumaa “guyyaa mudamaa” jedhamuudhaan beekama, hameenyi namaa dabalaa dhufuu saatiif namoonni “dhugaa mormuu isaaniitiin” sababa (2ffaa Ximoo 3:1-9, akkasumas 1ffaa Teso 2:3 ilaali).
Kan biraan mallattoon yaadamu kan inni of keessatti qabatuu manni ququlluummaa Yihudootaa Yerusaaleemitti deebi’ee ijaaramuu isaa yeroo ta’uu, innis Israa’el irratti dinuummaa dabala, mootummaa addunyaa tokkoo dhaabuu duukaa bu’e. Ta’us, baay’ee mallattoon bara dhumaa inni guddaan mootummaa Israa’elitti. Bara 1948 Israa’el akka mootummaa of danda’ee tokkootti beekamtii argate, irra guddeessa bara haraaraa 70 asitti yeroo jalqabaatiif. Waaqayyoo Abrahamiif kakuu akka galeetti, sanyiin isaa Kana’aaniin akka “dhaala bara baraa” akka dhaalan (Uuma. 17:8), Hisqeelis waa’ee Israa’eel haaromsa foonii fi afuuraa raajeera (Hisq boqonnaa 37). Isiraa’eel lafa mataa isaa irratti mootummaa akka dhaabbatuu akka raajii bara dhumaatti isa guddaa dha, haala bara dhumaa Israa’eel wajjin wal qabachuu irraa kan ka’e (Daani. 10:14, 11:41, Mul.11:8).
Milikita kanaan tilmaama keessa galchuudhaan, abshaalaa fi hubatoo ta’uu dandeenya, abdii bara dhumaa kan ilaalate. Ta’us isaan haaloota adda addaan hiikuun nurra hin jiraatu, raawwiin bara dhumaa ga’uu isaa ifatti akka argisisan goone. Waaqayyoo ragaa ga’aa nuu laateera, qophaa’uu ni dandeenya, kan waamamneefis akkas akka taanuuf.
English
Mallattoon bara dhumaa maalii dhaa?


text:
Mootummaan Woyyaanee labsii yeroo hatattamaa ifatti labsite kufaatiin isii kan hin oolle ta’uu addunyaaf ibsite. Labsiin kuni baatii 6’f tura jedhama. Labsiin sadarkaa kanaa woggaa 25 keessatti yeroo jalqabaatiif Itoophiyaa keessatti kan ta’e. Woyyaaneen labsii kana kan labsite yeroo Haylamaaram Dassaalenyi telviziyoona biyyattii irratti olbayee dubbatetti. Labsii yeroo hatattamaa kuni kan ragaa baye qabsoo hadhaayaa Oromoon woggaa tokkoof geggeessen nannoon Oromiyaa guutummatti too’annaa mootumaa Woyyaanee jalaa bayuu isaati. Kan Woyyaanee salphinse, ammoo injifannoo kan nu gonfachiise Qeerroo Oromooti.
Biyya kam keessattuu labsiin yeroo hatattamaa waan akka salphatti, dhimma salphaafis labsamuu miti. Woyyaaneenis maqaa isaa dhayuu diddeeti bifa biraatiin kan bulchiinsa Oromiyaa baatii 11’f harka woraanaa galchitee turte. Oromoon adeemsa san hin fudhanne. Qeerroon Oromoo godina hunda keessatti ajjeechaa fi doorsisaa Agaaziif hin jilbiiffanne. Oromoon doorsisaa fi ajjeechaa ‘Komaand Post’ sodaatee mirga ufiif falmachuu irraa duubatti hin jenne.
Woyyaaneen, kan kijibaa fi dhoksaan beekamtu, gadi baatee labsii yeroo hatattamaa kana lasbuun isii waa hundi too’annaa isiitii ala bayuu mirkaneessa, kufaatiin isii hanga eeggamee fi tilmaamamee olitti saffisuu agarsiisa. Hangamuu hin jirra jechuudhaaf yaaltus, salphinaa fi kufaatiin Woyyaanee sadarkaa hin dhokannee irra gayuu guutuu addunyatti mul’isa. Woyyaaneen gara qileetti tirataa kan turte ibsa kanaan ammatti irraa gadi kokolaachuu fi too’annaan alatti ganagalachaa jiraachuu isii ifa taasisa.
Labsiin yeroo hatattamaa kuni, hunda caalatti, qabsoon Oromoon yeroo dheeraadhaaf irratti ajjeefamaa fi hidhamaa ture sirna Woyyaanee xumurutti dhiyaachuu agarsiisa. Bu’i bayii hedduu ce’aa fi hadhaa hamaa dhadhamaa Oromoon bilisummatti kalaayuu mirkaneessa.
Mootummaan Itoophiyaa ajjeesaa fi doorsisaati kan ture. Biyyattiin seeraa fi heeraan quba wolhin qabdu. Woggaa tokkoof kan Oromotti taphate Woyyaanee fi humna Agaazii isa qawwee hanga funyaaniitti hidhate. Baatii 11 guutuu isa barbaadan ajjeessa, daandii irraa adamsaa, gudeedaa fi doorsisaati kan turan. Ummanni qe’ee isaa irratti ajjeefamaa fi saamamaa ture. Oromoon baatii 11 dabraniif, yoomuu caalatti, du’aa fi jidduu jiraataati kan ture. Hadhaan jireenyaa Oromoon hanga ammaatti hin dhadhamne tokko hin jiru.
Labsiin yeroo kuni ajjeechaa fi doorsisaa Oromoon hin beekne tokko qabatee gadi hin bayu. Labsiin kuni xumurri mootummaa kanaa guyyootaan laakkayamaa kan jiru ta’uu isaa waan ifatti mul’iseef Oromoon labsii kana akka injifannootti ilaaluu qaba. Mootummanaan kuni hanga jalqaba woggaa dabreetti Oromoo tuffataa, siyaasa isaa abdataa fi humna woraana isaan dhaadataati kan ture. Nageenna keessaa miti isa Somaalee fi Afrikaa guutuu eegsisuudhaaf humna akka qabutti odeessaa fi addunyaa dhamaasaa kan ture. Amma, labsii kanaan mootummaa manni kallattii hundaan irratti diigamaa fi wanti qabatanii fi dhiisan dhabamaa dhufuu isaa hundaaf ifa taasise. Dhugaan jiru humni inni qabu Qeerroo Oromoo jilbiiffachiisuu kan hin dandeenne ta’uu isaati.
Kan bishaan fudhatu hoomacha qabata. Woyyaaneen asiif achi ni jetti, qabsoo Oromoo dhaamsuudhaaf humna qabdu hundatti dhimma ni baati. Humni fedhes yoo dhukaase, gara jabeenni Agazii dhiigaan daandii Oromiyaa hunda yoo lolaase, Oromoon injifannoo dhiiga isaan argate dabarsee laatuu hin qabu. Labsiin yeroo hatattamaa kuni kana booda gatii hanga ammatti kaffale caalaa nu hin kaffalchiisu. Obsaa fi murannoodhaan Agaazii fundura dhaabachuu qofa kan nu baasu, kan nu barbaachisu. Gatiin fedhes yoo kaffalame, sodaachisaan kamuu yoo Woyyaaneen tarreeffame, falli qabsoo eegalame cimsanii itti fufuu qofa.
Qabsoon itti fufa. Sirni Woyyaanee hallayyaa irra dhaabate irree Oromoon ni kufa.
Barreessituu karaa h.abdusabur@gmail.com qunnamuu dandeettan.


text:
Kaayyoon waldaa kiristaanaa maalii?
Gaaffii: Kaayyoon waldaa kiristaanaa maalii?
Deebii: Hoji.erg. 2:42 kaayyoon waldaa kiristaanaa kan ta'ee ibsa godhamee fudhatamuu danda'a 'barsiisa ergamootaati fi tokkummaadhaan buddena cabsachuutti kadhatattiis in jabaatu turan.' Akka lakk. Kanaatti, kaayyoon waldaa kiristaanaa/gocha ta'uun kan irra jiraatu 1) Doktiriniin macaafa qulqulluu barsiisa 2) Tokkummaa amantootaatiif bakka kennuudhaan 3) Hirbaata gooftaa qopheessuu 4) Kadhachuu dha.
Waldaan kiristaanaa doktirinnii macaafa qululluu yeroo nu barsiiftuu amantii keenyatti hidda gadi fageefachaa deemna. Efe 4:14 nutti hima. 'Akka dogogoraati hameenya gowomsaa of keessaa qabuu sababa gowoomsaa namaatiin qilleensa barumsaa hundumaatiin asiif achii raafamaa daa'ima ta'uun gara fuula duratti nurra hin jiraatu.' Waldaan kiristaanaa bakka tokkummaa ta'u qabdi. Achittis kiristaanonnii wali wali isaanitif kan kennanii fi wali wali isaanii kan kabajan (Room. 12:0) wali walii isaanii kan hifatan (Room. 15:14), walii walii isanii gaarummaadhaa fi gara laafummaa kan argisiisan (Efe. 4:32), wali walii isaanii kan jajjabeessan (1ffaa Teso 5:11), akkasumas baay'ee kan fayyaduu wali walii isaanii jaallachuudha (1ffaa Yoha 3:11).
Waldaan kiristaanaa amantootni hirbaatni gooftaa bakka itti qoodatan ta'uu qaba, bakka keenya Kristoof dhiiga isaa dhangalaasuu isaatii fi du'a isaa yaadachuudhaaf (1ffaa Qoro 11:23-26). 'Buddeen cabsachuu' yaad-rimeen isaa (Hoji erg. 2:22) wali wajjiin nyaachuu yaada jedhuu qabatee jira. Kunnis fakkeenya isa jalqabaati, waldaan kiristaanaa tokkumma kan isheen ittiin guddiftu. Inni dhumaa kaayyoon walda kiristaanaa akka Hoji.erg. 2:42 kadhachuu dha. Waldaan kiristaanaa kadhata, kadhata barsiisuu fi, kadhata hojii irra ooluu gochuun bakka itti babalatuu dha. Filli 4:6-7 nu jajjabeessa, 'Gooftaan dhi'oo dha. Wanta hundumaaan kadhataa fi himata galataa wajjin Waaqayyoo biratti kadhata keessan beeksiisaa malee waa tokkotti iyyuu hin dhiphatinaa. Sammuu hundummaa irra kan darbuu nagaan Waqayyoo laphee keessanii fi yaada keessan Kristoos Yesuusiin ni eegaa.' Kan biraan ergamni waldaa kiristaanaatiif kennamee karaa Yesus Kristoos kan jiruu wangeelaa fayyinaa labsuu dha (Maati 28:18-20. Hoji.eg. 1:8). Waldaan kiristaanaa kan isheen waamamtee amanamtuu taatee wangeela dubbinis ta'e gochaan akka qooduu dha waldaan kiriataanaa hawaasichaa fi 'Mana ifaa' ta'utuu irra jiraata, namoota gara gooftaa keenyaa fi fayyisaa keenyaa Yesuus Kristoositti argisisuudhaan. Waldaan kiristaanaa wangeela tamsaasutu irra jiraata akkasumas miseensa isee wangeela akka tamsaasan qopheesutu irra jiraata (1ffaa Phexi 3:15).
Muraasa cuunfaa kaayyoo waldaa kiristaanaa Yaaq. 1:27 irratti kennameera 'qulqulluu kan ta'ee mudaa kan hin qabne waaqefannaa Waaqayyo abbaa biratti kana, maatii kan hin qabne ijoolleen abbaa manaa kan hin qabne rakkina isaanitti gaaffachuu, xuraa'ummaa biyya lafaa irra jirutti qaama ofii eegachuu.' Waldaan kiristaanaa rakkina irra kan jiraataan gargaaruudhaan tajaajila hirmaachuun irra jiraata. Kunnis wangeela qoodachuu qofa miti haa ta'uu malee qaamaafis waan barbaachiisu kennnutu irra jiraata (Nyaata, uffata, mana) akka barbaachisummaa isaati akka mijateetti. Waldaan kiristaanaa amantoota Kristoosiin ga'aa gochuun immoo irraa eegama cubbuun kan ittiin mo'amuu hidhannoo akkasumas xuraa'ummaa biyyaa lafaa irraa mudaa malee ta'uun akka eegaman. Kunnis kan inni godhamuu barumsa macaafa qulqulluutii fi tokkummaa Kristoosiin.
Kanaafis kaayyoon waldaa kiristaanaa maalii dhaa? Phaawulos amantoota Qorontosiif waan ajaa'ibsiisaa dha. Waldaan kiristaanaa harka Waaqayyo, afaan, fi miila, biyya lafaa kanatti qaamni Kristoos (1ffaa Qoro 12:12-27). Nuyii gochuun nurraa eegama Yesuus Kristoos fooniin biyya lafaa kana irraa osoo ta'ee jraatee godhaa kan ture. Waldaan kiristaanaa 'Kristaanaa' 'Kristoosiin fakkaachuu' akkasumas Kristoosiin duukaa bu'uutu irra jiraata.
English
Gara Mana fuula Afaan Oromootti deebi'aa
Kaayyoon waldaa kiristaanaa maalii?


text:
Muummichi ministeeraa Dr Abiy Ahmad daawa’annaa hujii biyya alaa isa jalqabaatiif Jibuutii seenuu isaa beekkame. Jilli Muummicha ministeeraatiin hoogganamu Jibuutii yammuu ga’etti, prezdaantii biyyattii Ismaa’il Umar Giileeh dabalatee qondaaltonni mootummaa Jibuutii simannaa hoo kan godhanif tahuu gabaasni arganne ni ibsa.
Jilli Muummicha ministeraa Dr Abiyin hoogganamu kun guyyoota lamaaf Jibuutii kan daaw’atu akka ta’ee fi qondaalota , jaarsolii biyyaa, abbootii amantaa, hariirroo biyyoota lamaanii irratti kan mari’atu akka tahe ibsi ministeera haajaa alaa irraa bahe ni mul’isa. Dabalataanis Dr Abiy Ahmad paarlaamaa Jibuutiitiif haasawa kan godhu tahuu gabaasni arganne ni addeessa.


text:
“deey,peesiyee Enna Kollaathadaa,sss Appaditthaan Nallaa Ulla Naakka Uddu Nakkudaa”
Vanakkam Vaasakarkalee, Intha Murai Oru Puthiya Vithatthil Kadhai Eluthiyulleen. Athaavathu,varnanaiyee Illaamal Verum Uraiyaadal Maddumee Irukkum. Piditthirunthaal Sollungal Illaiyenil Nadaiyai Maarrik Kolluvom. ” Amma,Amma,…..” “yaarathu?” “naanthaanmaa, Dailar Kovinthan” “dailaraa? Ulla Vaa Kovinthaa, Unna Pona Vaaramee Varasonneen, Nee Ennaadaanaa Ippathaan Varra?, Rompa Pisiyaadaa?” “illammaa, Pona Vaaram Ayyaa Pon Pannappa Naan Oorula Iruntheenmaa, Kaalailathaan Vantheen” “oru Vaaramaa Kadaiya Vidduddu Oorula Appadi Ennaadaa Veelai” “illammaa, En Samsaaratthukku Deliveri Athukkuthaan Poyiruntheen” “veri Kud Enna Kulanthaippaa?” “aan Kulanthaimaa” “ithaan Muthal Kulanthaiyaa?” “ithu Naalaavathumaa” “ennappaa Solra, Ivlo Chinna Vayasula Naalu Kulanthaiyaa?” “muthal Moonum Ponnumaa, En Pondaddikku Paiyan Veenumnu Naalaavathu Petthukkiddom” “adappaavi, Un Pondaddi Eppadidaa Samaalikkiraa?” “avalukku Ennammaa Kashdam,naan Thaan Avastthai Padareen” “eenppaa Kulanthai Petthukkarathu Isiyaa Enna?” “kashdam Thaanmaa, Aanaa Ava Naidla Enna Thoongavee Vidamaaddaa” “appadi Ennaa Pannuvaa?” “Amma, Athelaam Peesa Veenaamaa, Neenga Thuniya Kudunga, Naan Naalaikku Thachi Kondu Vareen” ” Een Peesa Pudikkalaiyaa?” “athellaam Onnum Illammaa, Ayyaavukku Therinjaa,enna Kanjaa Keesla Ulla Poddu Saavadichuruvaarmaa” “adappaavi Kovinthaa, Avarukkaa Payappadaree, Avaree Pyoos Pona Saamaana Vachikkinu Midukkaa Poyinnu,vanthukinu Irukkaar” “ennammaa Namma Ayyaavap Patthi Thappu,thappaa Peesaringa?” “unakku Avarap Patthi Ennadaa Theriyum? Nee Ethukkum Kavalaip Padaathee, Ellaatthaiyum Naan Paatthukkireen” “sari,alavu Edukka Deep Irukkaa?” “alavu Jaakkad Kodungamaa,athee Maathiri Thachi Thareen” “pona Murai Nee Thachi Kuduttha Jaakkad Sariyaavee Illa ” “ennamaa Sariyilla? Engaavathu Pudikkuthaa?” “neeyee Paarraa” “ayyo, Amma Enakku Payammaa Irukku, Muthalla Pudavaiya Kaddunga” “kovinthaa Inga Unnaiyum,ennaiyum Thavira Yaarumillai, En Mulaiyaiyee Paartthuddaa Maathiri Payappadaree?” “illamaa,ayyaava Ninaichaavee Enakku Onnukku Varuthu” “deey Avaru Innaikku Varamaaddaar, Oru Kolai Kees Vishayamaa Pengaloor Poyddaar Naalaikku Naiddu Kilampi, Naalaanaalaikku Kaalailatthaan Varuvaar,veelaikkaara Ponnum Avanga Oorla Thiruvilaannu Poyiddaa, Ava Vara Naalu Naalaakum, Athanaala Nee Enkiddee Irunthu Thappavee Valiyillai,eethaavathu Saakku Pokku Solli Enna Eemaattha Ninaicha, Mavanee,naanee Eenga Veeddukkaarkidda Nee En Kaaya Kasakkiddeenu Solli Unakku Laadam Kadda Vachiduveen, Jaakkirathai” “……………” “ennadaa Onnum Peesa Maaddeenra? Naan Enna Avlo Asingamaavaa Irukkeen” “chee ,chee Ungala Poyi Alaku Illeennu Sonnaa, En Naakku Alukidummaa” “appuram Enna, Un Naakka Vachi En Koothiya Nakku Paakkalaam” “ippatthaan Kulichingalaamaa?” “eendaa?” “unga Koothila Shaampoo Vaasanai Varuthu” “aamaandaa Ippathaan Kulichiddu Diras Poddunnu Iruntheen, Appatthaan Nee Vanthu Kaaling Pella Adicha” “aahaa Unga Koothi Nallaa Uppalaa,soopparaa Irukkumaa” “deey,peesiyee Enna Kollaathadaa,sss Appaditthaan Nallaa Ulla Naakka Uddu Nakkudaa” “Amma,” “ennadaa?” “enakku?” “ennaadaa, Un Poola Sappanumaa?” “aaMama” “pinna 4 Pullaiya Pettha Un Sunniya Sappaama Vidduduveenaa? Irudaa Un Diressa Naanee Kaladdureen Ayyo, Ennadaa Ithu Ivlo Perusaa Valartthu Vachirukkee? Eendaa Ithukku Thaniyaa Eethaavathu Theeni Poduraiyaadaa?” ” Aha…Amma Pallu Padaama Sappungamaa….sss…appaditthaan…ohha…” “deey Nee Emmeela Eeri Un Poola En Vaaykku Varraamaathiri Padutthu, En Koothiya Nakkudaa, Ss … S …appaditthaan.. Nallaa…nalllaa …un Thampi Thanniya Kakkum Pothu Solludaa” ” Amma Koddaiya Nasukkaama Sappumaa” “ennadaa,thanni Varraamaathiri Therithaa?” “illamaa, Neenga Appadiyee Kaala Virichu Padumaa, Naan En Poolai Ulla Vidureen” “sari, Ulla Vidudaa, S…s…innum …innum …un Mulu Poolaiyum Ulla Thalludaa….s…s…s… Appaditthaandaa En RaasKolu ..en Theevudiyaa Mavanee…en Thoomaiya Kudichavanee…” “s ..s…aahhaa ..nallaa Soottha Thookki, Thookki En Poola Vaangeendi, Naaraa Koothi Theevudiyaalee” “deey, Ithee Saakkula Enna Asingamaa Thidrayaadaa Poolaaddi,.mm…paravaayilla …appadiyee Peesu .. S…s… Aaah…athuvum Nallaathaanirukkudaa En Aasa Punda Mavanee..” “s…adiyee NaaraaKoothi, En Thampi Thanniya Kaakka Poraandi” “deey..deey.. Atha Appadiyee En Vaayila Ootthudaa, Naan Athuvaraikkum Kunji Kanjiya Kudichathee Illadaa” “inthaadi, Nallaa Vaayat Thira Oru Soddu Kooda Kila Sinthaama Kudidi Theevudiyaalee. Haa ..haa… Veri Kud, S…s… Avlothaandi Mottha Thanniyum Urinji Edutthuddadi” “deey, Kovinthaa Intha Alavukku Thanniya ,eppadidaa Intha Poolla Olichi Vachirukka, Intha Uthaviya Naan Marakka Maaddeendaa, Ithukku Meela Ayyaa Veliyoor Pona Nee Ulla Vanthu Enakku Thanni Paachiddu Pokanum Therithaa?” “maasaamaasam Enakku Sampalam Poddu Kudunga, Appa Thaan Thanni Viduveen” ” Avlo Thaandaa, Rekularaa Unakku Kaasu Varum, Enakku Un Sunniyum,thanniyum Vanthidanum, Okee Vaa?, Saridaa Kulichiddu Vaa Innoru Murai Poola Sappi Thanni Edukkalaam” “saridi” Murrum.


text:
Kanaanis daandii xiyyaaraa daldalaa xiyyaarota isaa saatalaayitiin too’atu jalqabaa ta’a jedhameera.
Daandiin xiyyaaraa kun Eeroon, Siitaa Oneer fi Filaayit Aweer waliin waliigaltee saatalaayitoota neetworkii fayyadamuu isa dandeessisu mallatteesseera.
Saatalaayitoota neetworkii fayyadamuun fiixee daangaa addunyaa bakkaa cabbie huffatettillee nageenya xiyyaarota kanneenii mirkaneessuu isa dandeessisa jedhamaa jira.
Bara Faranjootaa 2014 xiyyaarri MH 370 namoota 239 fe’ee wayita imalu eessa akka bu’e erga dhibamee as dhimmichi industirichaaf hibboo ta’ee tureera.
Xiyyaarri kun eessa akka dhaqe hibboo ta’ee kan itti-fufe yoo ta’u, fakkiiwwan saatalaayitii muraasni garuu galaana Indiyaa keessatti kufee akka caccabe mirkaneessu.
Ogeeyyiin Galaana seenan caccabaa xiyyaarichaa barbaadaa kan jiran yoo ta’u, waggaa kana dhumattis mootummaan Maaleezhiyaa gabaasa isaa guutuu nidhiheessa jedhamee eegama.
Karoorri dhaabbatichaa tibbanas balaa akkanaa irraa ofiisaa ittisuu fi nageenya imaltootaa fi balalii xiyyaarotaa too’achuu fi mirkaneessuufi jedhameera.
Daandileen xiyyaaraa kaanis fakkeenya kana akka hordofan ogeeyyiin industirii balalii gaafataniiru.


text:
Moggaasa fi Ilaalcha Akkaa
Waabarii ijoollumaatt moggaasi maqaa dhuunfaa nama, bakka yk wayiiti jennee baranne. Miira, akaakuu yk haala uumama addaa ifsuuf nama yk wayiif kennama. Abbaan taha jedhee duuba kan dhufu hundi kan biro caalaa ragaa dhuunfachiisuu dandahu dhiheeffachuu qaba. Abbaa isa dhugaa tahuu raggaasisuuf barrunqabilee fi/yk kan yeroo dhalatu ijaan arge dhugaa baasuuf ni waamama. Addi Bilisummaa Oromoo (ABO) maqaa moggaasaa waggaa afurtama dura kanneen bu’ursan kennaniif. Guddina saatiif kaayyoo, tarsimoo fi tooftaa inni hordofu lafa kaa’anii jiru. Gochi saa egeree hundi, heera, sagantaa fi dambileen masakama. Eenyummaa ABO kan ciicataniif maxansaa buleen bu’uurfamaa fi ragaan namaa lubbuun jiranii mirkaneessu dandaha.
Yeroo gargar bahiinsi ilaalchaa yk dhugeeffannoo tahu murnooti yaada wiirtuu gad hin dhiisani. Wal nokkorri, eenytu caalaa kan durii gad hin dhiifne kan jedhu irratti. Hunduu moor tokkoo dhahatu, fura yoo hin taane qooqqtaa fi qindoon moorichaa hin geedaramu. Yoo geeddarame maqaa addaa fudhatu moor addaa baafatu. Barruunqabileen ABO waloon kan dhumaa bara 1998 yeroo ABOn tokkicha ture foyyeffaman. Gargar ba’isii sana duuba tahe murna lama (QC fi Shanee) maqama sana fi kaayyoo tokkoo himatu taha kan jedhaman uume. Osoo mirkanummaa gar tokkott hin deebisin Shaneen akka ilaalcha murna saa tolutt waa itt dabaluu fi qooqota tokkoo tokkoo mimiciiruun heera foyyefadhe jedhe. Inni kaan ammalee seerotaa fi sagantaa malbulchaa 1998tt dhimma baha.
Hamma yoonaa kaasaan gargar bahaa xiyyeeffannoo gahaa hin arganne. Itt hansee Shaneen bakka lamatt banka’uun (2008) garrii haaraan gabaabaatt Jijjiirama jedhame waamamuutt ka’ee. Jijjiirammi, amma sagantaa ABO irratt tartiiba hin baramneen geedarama bu’uuraa xaliila tolchuun (2012) as bahe. Jaarma haaraa kan kaayyoo dhaabaa darbe keessaa hundee hin qabnetu dhalate. Gabaa Itiyoophiyaatt timuufis maqaa ABOtt dhimma baha. Fooyyessi Shaneen godhe empayera demookratessuuf karaa kan banu yoo akeeku kaayyoo eegalaa irraas hedduu fagaachuu kan mame fakkaata. Akka ABOmman fedhutt ooffalch’ormaa (Referndum) irra uggee qaari’uu hin dandeenye. Yoomii fi ango kamitt gargar bahinsi itt haanu akka dhufu se’a hundaati. Tokkummaa kaayyoo tissuuf mana ofii dammaqanii afaalla’uun dirqama warraaqxotaati.
Geedarammi Jijjiiramaan tolfame miira ABO hedduu waan gatef caalaatt dhaabota Oromoo mormitoota seerawoo EPRDF (OPC & OFDM) fakkaata. Erga isaan Madrak keessatt baqanii OPDOn hunda caalaa unkaan Oromoo fakkaatee mullata. Didduu fi mormituun kaayyoo addaa qabu. ABOn adda bilisummaa malee adda sarmitu miti, mormituun sarmituu dha. ABO kan adda tolchu maqaa qofa miti garuu sagantaa jalqaba malbulchaa, diinagdee, hawasomaaan manii qabsichaa, kaayyoo saba akeeku inni lafa kaa’e; seenaa jaalbiyyoota kumkuma kaayyichaaf aarsaa tahan qabachuu fi manguddoo hanga daa’imaatt kumkummi mararfatan jiraachuu dha. Eegalee tuqaman kana keessaa tokkoo yoo hanqate ABO ofiin jechuun soba. Madaala kana kan hin guutne maqaa biraa baafachuu malee ABO ofiin jechuun ofumaa dhama’uu taha. “Damma utuma minyaawu maragu” jedha Oromoon”. Kanaaf qilleensaa badaaf ol kaa’uchuu wayyaa. Jaalbiyyooti qalaman yeroo darban qaabannoo saanii keessaa ofiinbulummaa Oromiyaa fi ABO qabaata akka turan yaadadha.
Jijjiirammi dhaaba Itiyoophiyaa tahuuf murteeffatee dhoofsisaa jiru. ABOn dhaaba qabaa fi kurkursaa Itiyoophiyaa jalaa bahuuf qabsaawu. Dhaaba diinni balleessuu yk too’achuuf gaggabu. Sanas tahee kana eenyuu yaada jijjiirrachuuf mirga qaba. Hariiroo Oromiyaa fi Ityoophiyaa gidduu jiru irratt maal jedhuu kukumootaa achi gatanii ejjennoo xalliila fudhachuuf jabina agarsiisaniif qabsaawoti Jijjiirama keessa jiran dinqisiifamu qabu. ABOn ala, moggaasa walitt tahu baafachuun jabina walfakkaatu gaafata. Amma kan empayera demokratessina jedhan danqama ilaalchaa ABO keessa hanga yoonaa ture raawachiisanii of gurmeessuun, jaarmiyaa ilaalcha saaniin walgitu dhabbachuu dandahu. Sunimmoo ABO addatt dhiisuu gaafata. Dillisi dibbee qaata mooraa Itiyoophistotaa keessatt eegale eenyuunu malachiisuu yk ifachiisuu hin qabu, “Hamajaajiin bulgaatii gudee namaa gammada” jedhamaa. ABOn akka xurree qabsoo saa kan eeegalaa hin dhifnee fi gonka dhiisuuf hin jirres beeku. Garuu aggamsi saanii dandeettii didaa dambobsuu saaniif badhaasa coomaa fi sararaa qabsoo saaniif jajama saba saanii irra argachuu dha. Yoo kan sobaayyuu tahe, faacha dudhaan ajjeesaa gaafatun dhichisuun saanii hin hafu. ABO inni dhugaallee yoo harka kennate lolaa kosii keessa gad dhidhima malee ummati Oromoo mirga sabi hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachu qabu dhugoonfachun walabummaa osoo hin gonfatin garaan saa hin fayyu.
Egaa, qabsaawoti akeeka taliila Itiyoophiyaa demokratessuuf qaban tuuta keessaa of baasanii fulduratt dhufuun qabsoo sabichaaf hulluuqa guddaa dha. Garagarummaa hin labsamin qabatanii waldukaa yaa’uun yeroo dheeraaf dhaabicha lashessaa jiratee. Yoo kanneen amantee walfakii qaban qaqaana’uu dhiisanii isaanitt makaman sochiin jijjiiramaa kun hamaa baayyee baraara. Filmaati jiru kan hafan empayera demokratessuuf sararaa Jijiiramaa haaraa irra bu’uu yk kanneen ityoophiyaa irraa walaba tahuuf qabsaawaniin harka walqabatanii hiriiruu dha. Ilaalcha jaaldhatan filachuu irratt eenyuu akka ofii tuqamett fudhatee garaan walitt hammaachuu hin qabu.
Rakkoon tumsa filchuu irratt dhufina taha. Tumsi obbolessa kan suduudaan obboleessatt diru yoo tahe obboleessi sun kodee osoo hin tahin qaama diinaa taha. Dhaaba yoo xiqqaate mirga heera Wayyaanee 39 irra jiru hin fudhanne fi fedha saas humnaan gad dhaabuu murteeffatett yoo galan obbolummaan achumatt raawwatti. Akka seenaa saba fi warra fulduratt kan kolfa hin taane eeggachuun barbaachisaa dha.
Bilisummaan qaamaa fi sammuun hacuuccaa, garbummaa, sodaa fi wallalina irra gad lakkifamuu dha. Ummati bulcha kolonii jala jiru; lafti ummataa diinaan jalaaa qabatame; abba tokkeen fi murnooti birdhuu fi raatessaa diinaa keessa seenan, hundi bilisoomuu qabu. Oromiyaan biyya qabaa jala jiru waan taheef bilisummaa gara hundaa, kan qaamaa fi sammuu dabalatu fedha. Kanaaf murnootaa fi abba tokkoota Oromoo tuffiin ilaalamaniyyuu yero hunda barartii fi hambaa jilbeenfachiisu maal akka tahe qorachuun warraaqxota Oromoo irraa eegama. Of bilisoomsuuf abboolii saanii caalaa carraa qabaatanillee hedduun raatessaa halagaa jala bahu hin dandeenye. Dhaabota koloneeffataaf kan kakuu seenaniif rakoo tahu ni dandaha. Garuu kan baratanii fi muxxannoo sana jala hin dabarreef kan jechuun dandahamu dhabiisa ofbara Oromummaa, ilaalcha hedduu sammuu koloneefammaa irra bilisa baaseeti. Jara kana duubbee saanii dukkanaa keessaa bilisomu kan qaban.
Kan bilisomuun irra jiru kanneen qabaman qofa miti, horee nafxanyaa dubbee saanii kolofeeffataa fudal ture yaadanis ni fesisa. Hedduun waa’ee “biyya akaakileen keenya lafee saanii caccabsanii dhiiga saanii dhagalaasuun nuu tursan akkam gad dhiifna” jedhanii yoo dhaadatan yk gadoodan dhagahaman jiru. Kanneen qabaman dhugumaa osoo ittisa dandahan hunda, kan walakkaan dilormaa saanii irratt dhume hin bobbaasin diinaaf hin jilbeenfanne. Ilaalchi seena harcaatuu Nafxanyaa durii wareegama abboolii saanii yartuu kan koloni taadhii jaarraa tokkoo ol badhaase, humna nama ergatanii fi loluuf argamsiise qofa afarsu. Bara meeshaa halle mancaasaan, hariiroon alaa fi iyyaatiin dhuunfaa saanii ture rorroo fi barbadeessa hammaa baha geessisan herrega keessa hin galchani.
Kolonooti harka duwwaa, ulee, eeboo fi daaya fi xiyya qofaan kanneen meeshaa arganii hin beekne fagoo ibidda tufu jala dhaabbatan. Harcaatuun kun yakki biraa hafee ijoollee, dubaroo, manguddoo fi beelladi meeqa ibidda sanaan jiraatt mana saanii keessatt akka gubatan se’achuu hin fedhan. Seenaa jara ajjeessuu dhaqanii du’anii afarsu. Kanneen yeroo sanatt deebi’anii jiraachuu abjootan mirkanii jiru akka hubatan gargaaramuu qabu. Amma kanneen qabaman ol ka’anii haaloo osoo hin tahin qajeeltuu gaafataa jiru. Kan dhimma baasu yeroo amma malee, isicha qaabata dur darbe fidee waldhabdee dhuma hin qabnett nama harkisu miti. Nageenyaa fi qabbana eegereef gorsi beekaa boqonnaa moofaa cufanii haaraa banuuf biyyaa fi bilisummaa saanii irraa qoqqobamaa kan jedhu. “Akka durii fi harka xuriitt hin hafan” jedha Oromoon.
Waggoota digdaman darbaniif Qabsoon Bilisummaa Oromoo haleellaa hamajaajota keessaa fi alaa jala ture. Alaan abbaltiin ABO “Salaamaawii Oneg”iin bakka buusuuf 1992 godhame fi murnoota Oromoo gargar babaabftuu uumuuf tolfame ni fashale. Haa tahu malee burjaajiin keessa keessa keessa luuxxee galtootaan danfifaama ture. Ergammi saanii sanyii wal mamii sabboonota gidduu facaasuu, tokkummaa sabichaa dhiisanii amanamummaa murna jalee jajjabeessuu, fi daayaa bilisummaa fi walabummaa sabichi qabutt bishaan naquu dha. Haleellichi jabina jaarmaa irratt dhiibbaa qaba garuu hawwi bilisummaa fi walabummaa yoomuu caalaa ni wajiije malee hin qabanoofne. Kub wacabbarrii kamuu dargaggoo Oromoo dhiicha gara Republika Oromiyaa Walaba ijaaruuf godhan irra dhaabuunii akka hin dandahamne mullisa.
Kanaaf utuu tarkaanfii qabsoo ummata saa hubu hin fudhatin daaya saba guddaa kanaa herrega keessa galchanii itt baha saa madaaluun itt gaafatama sabbonota hundaati. Sochiin bilisummaa ni tirata taha malee dhaabuun hin dandahamu. Dhalooti qabsaawota amma jiranii jaarmaan dadhaboo ta’aa, garuu qabsicha itt cichanii tursuuf hin hanqatani. Haleellaan QBO irratt tolfamaa jiru kan xiyyeeffate fedha walabummaa irratt qofa osoo hin tahin tokkummaa sabichaas ni dabalata. Kanaaf taatoti beekuu kan qaban, balleessaan murtii saanii hardhaa fiduu malu, gaabbuu qofaan yeroon hin dhinsamne dhufuu akka dandahu.
Nammi keessa ofiitii laalaan saba Oromoo itt dhagahamu wal harkisoon itt fufee yeroo fi giidoo sabichaa akka qisaasu hin hayyamu. ABOn dhaaba wareega guddaa baasee ujuu sabichaa tahee jiru. Ammayuu kumkumooti kaayyoo ganamatt cichanii fi hanga lubbuun jiranitt aarsaa barbaachisu baasuuf qophee tahan jiru. Sana shira keessaa tahee dorsisi koloneeffataa doomsuu hin dandahu. Jaarmiyaan qaban bar tokkoo laafe jechuun barri itt jabaatu hin dhufu jechuu miti. Obsa dhabuun yoo hardha hin taane du’een argama jechuun wallaalina. Yoo kanneen Oromoo dha ofiin jedhan humna kana jala dhaabbachuu filatan walfixa obbolaa hin dhaabbannett akka geesu mamiin hin jiru. Waan bara durii Goobanni Daaccee humna Oromoo ummata ofiitt garagalche irraanfachuu hin qabnu. Tuqaan qaanyii dabsatamu fi ulfina namoomaa dhabuun yeros tahe hanga hardha godaannisa guddaa ayyaamii sabichaa irratt dhiisee darbe. Murni fedhe karaa ofii barbaade haa filatu, garuu suukii jibbaa fi salphinaa obbolaa gidduutt kakasu irraa of qusachuu dha. ABOn misensota saa gochee irra adda. Wal mamaa fi qoccolloo miseensota ol tahuu qaba. Inni waliinjiroo gargar hin biinxa’amne, kan miseensoti dhiisanii bahu yk itt galmaawuu dandahani. Qabeenya sabaa, kan yoo miseensi hundi dhiisee deemellee maqaa saa waan inni hin bu’ursaminiif olchuu irra akka jirutt ol kahamuun irra jiru. Goototi sabaa hundi kan darban qaabannoo ABO fi kaayyoo inni ooofu waliini. Qaabannoti sun ulfina argachuu qabu. Wabarii kam irraayyuu haa tahanii nama ofii gidduutt nagaa fi qayyabannoo dhaabbataa argamsiisuuf hunduu sana akka jirutt dhiisuun dirqama Oromummaan gaafatu.
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Amajjii 2012
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo.


text:
Booranatti rooba cimaa roobeen lubbuu namoota darbeera
Roobni cimaa naannolee Kibbaafi Kibba-dhiha Itoophiyaatti guyyoota darbaniif roobaa ture qabeenyaafi lubbuu namaarra miidhaa geessiseera.
Roobni cimaa bakkeewwan garagaraatti roobe kun lubbuu namaa galaafateera, jiruufi jireenya hawaasaas danqeera.
Godina Booranaatti guyyoota darban keessa rooba cimaa roobeen, lubbuun namoota torbaa darbuun, Itti Gaafatamaan Waajjira Hoggansa Sodaa Balaa Godina Booranaa, Abba Godaanaa Duubaa BBC'tti himaniiru.
Dabalataanis akka Abba Goodanaa jedhanitti, sadarkaa humna goodinaatti gargaarsa barbaachisu gochaa kan jiran wayita tahu, kan humnaa ol tahe ammoo gara naannootti dabarsuusaaniiti.
Godina Baaleettis roobni cimaa robe, geejjiba irratti danqaa guddaa uumaa jiraachuu Aanaa Madda Walaabuurraa Obbo Ahimad Jundaa BBC'tti himaniiru.
Godina Gujiittis rakkoon walfakkaataa jiraachuu Itti gaafatamaan Waajjira Hoggansa Soda Balaa Godinichaa Obbo Abbabaa Abbaabulguu dubbataniiru.
Torban muraasa duras buufata baqattootaa Dadaabitti, balaan lolaa baqattoota achi keessa jiraniif yaaddoo akka ta'eefi, maatiin 72 gargarsa akka argatan adda bahuusaanii, Dhaabbata Baqattoota addunyaa damee Dadaab BBCtti himeera.
Raagni haala qilleensaa hojjetamee naannolee kaneennitti roobni hanga barame ol jiraachuu akka malu tilmaamamuusaafi raagni kennamuusaas Daayrekatarri Ejensii Metirolojii Biyyaaleessaa Obbo Faxxana Tashooma dubbataniiru.
Dhimmuma kanarratti Komishinii Hoggansa Sodaa Balaa Itoophiyaatti Daarektera Dhiyeessaafi Loojistikii kan tahan Obbo Ayidroos Hasan dubbisnee, balaa lolaa naannoo Somaaletti mudateen alatti, gama naannoo Oromiyaatiin, gaaffiin deeggarsaa akka hin dhiyyaanneef BBCtti himaniiru.


text:
Bareedina Fuudhuu: Wal jijjiira Sirna Gadaa wagga saddet saddetiif yeroo Buttaan qalamu Oromoon akka sirna Bareedina Fuudhuus qabaachaa ture quba ni qabdanii?
Sirna Bulchiinsa Gadaa Oromoo keessatti Bareedina Fuudhuu jechuun maal jechuu dha?
Addunyaa irratti Bitootesni 8 Guyyaa Dubartoota Idil-addunyaa jedhamee beekama. Yaadatamaas oola. Guyyaan kun wan irraa madde fi seenaa of danda’e qaba. Nuti seenaa kana irraa dubbachuuf miti. Garuu guyyaa Dubartoota Idil-ddunyaa yaadatamee oolu kanatti bulchiinsa Siran Gadaa Oromoo keessatti Seenaa qooda fudhatiinsa Shamarran Oromoo dhokatee jiru tokko irraa dubbachuuf.
Akkuma Sirnicha keessatti baratamee fi sirnichis ijaarratetti Sirni Marsaa Gadaa wagga saddet saddetiin bakka wal jijjiira. Yeroo wal jijjiirraa sirna marsaa kanattis Buttaatu qalama. Buttaan kun torban tokkoo hamma lamaaf sirni isaa gaggeessama.
Sirna Qalma Buttaa kana keessatti hawaasni Oromoo naannoo Buttaan kun itti qalamuu hundi keessatti hirmaatan. Dhalaa-dhiira, jaarsaa-jaartii, dardaraa-shamarran, ijoollee-jaarolee sirna kana keessaa kan hirmaanne hin jiran. Hundatu wal qixa qooda keessaa fudhatan.
Sirna kana keessaa tokko kan seenaa Sirna Gadaa fi Buttaa qalaa keessatti ajaayibsiisaa tahee fi wal-qixummaa saalaa (dhalaa fi dhiira) hawaasni Oromoo qabu calaqqisiisu Sirna Bareedina Fuudhuu kan jedhamuu dha.
Sirna Bareedina Fuudhuu kana Sharran Oromootu bareedina bifaa kan simboo fi qaamaa wal dorgomu. Uffata aadaan faayyamanii, dhahata shurrubbaa (rifeensa mataa) fi dhaabbii (physical appearance) isaaniitiin wal dorgomu. Hiriira bahanii yaa’an fi dhaabbatan keessaa warreen Bareedina Fuudhuuf kennamaniin filaman.
Sirni Bareedina Fuudhuu shamarran Oromo kun keessattuu sirna jijjiirraa Marsaa Gadaa fi QalmaButtaa bakka bakkaa keessatti wal fakkaachuu mala. Sirni kun garuu hanga yeroo dhihoo sirni Buttaa sirna bittaa Impayera Ethiopiyaan dhorkametti kara Dhiha Oromiyaa kabajamaa ture.
Sirni Bareedina Fuudhuu maaliin dinqisiisama?
1fa: Sirni Gadaa kun akkuma ijoollee, dardara, jaarsaa fi jaartii, dhalaa fi dhiira, akkaataa qooda fudhatiinsaa hawaasichaaf qopheesse shamarran Oromoofis qooda kan keessatti fudhatan sirna Bareedina Fuudhuu qopheesse.
2fa: Sirni Bareedina Fuudhuu kun kan bara ammayyee kana keessa hayyaantee (celebrity) jedhaniin wal fakkaata.
3fa: Shamarri yokan hintalli sirna Buttaa kana irratti Bareedina kana mo’atte Bareedina Fuudhamte bara sirna bulchiinsa marsaa Gadaa sana keessa hawaasa Oromoo keessatti ittiin beekamti. Maqaan ishee bakkayyuutti beekama; dhaadhessama. Bareedina Fuudhamte jedhamtee jajamti. Hanga marsaan Gadaa itti aanu dhufuttis bara Bareedina isheetiin beekamti jechuu dha.
Kanaaf, sirni Gadaa Oromoo wanneen qorannoo fi hordoffii barbaachisu amma illee dagatamanii jiran hedduu of keessaa qaba. Yeroo Bitootessa 8, Guyyaa Dubartoota Idil-addunyaa kabajnu kanatti sirna Gadaa Oromoo keessattis waa’ee Bareedina Fuudhuu haa yaadannu.
Horaa Bulaa


text:
Aammajji 22,2017
Mormiin Oromiyaa keessatti ka’een wal qabatee barattoonni Yuunibarsiitoo hiirira mormii gaggeessitan jedhamuun Yunivarsiitooti Arbaa Minci kan kibba Itoophiyaa keessatti argamturraa barattoota danii hidhanii afur mana barnootaan ala gochuun isaanii ni yaadatama.Haa ta’uullee malee ammayyuu mirgi namoomaa nuu kabajamee kan jiraachaa hin jirree ol jennee ija keessa ilaaluuf qawween doorsifamuuf reebichi waan jutti danatuu haalli barachuu illee nutti ulfaatee jira.jechuun Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo ibsanii jiran.Adeemsi biyyattii keesatti qaroo uummata Oromoo barattoota Oromoorratti dalagamaa jiru akkaan nuffisiisaa saatii ta’e fincaan Tigireef jala deemtonnishee OPDOn kana booda nagaan baatee galuu akka hin qabnetti sochiin gama hundaan finiinuu qaba.


text:
Galmee yokan Billeetawwan ka PDF ilaaluuf Acrobat Reader so barbaachisa dhaa. Weeb saayitii Adobe jedhamu irraa sagantaa Acrobat Reader jedhamu gatti mallèe bilisaan irraa buffaachuu ni daandeessa.
Oromiffa (Oromo)
Snow
311
Minneapolis 311 Gaffii fi Deebii
Census
Lakkaawinsi Ummata Minneapolis kan bara 2010-nii
Koree 'Complete Count Committee'
Lakkaawinsa Ummataa kan bara 2010 ilaalchisee gaafiiwwan yeroo baay’ee gaafataman
Ittisa Balaa Ibiddaa
Ittisa Nama Ibidda Ta'e Jedhee Qabsiisuu (Arson)
Of-eegganna Balaa Ibidda Mooraa Kolleejjii
Of-eeggannoo Ibidda Richitootaa
Of-eeggannoo Dhangalahaa Boba'aa
Of-eeggannoo Hoo'in Mana Jireenyaa
Of-eeggannoo Ibidda Guyyaa Ayyaanaa
Of-eeggannoo Yeroo Qilleensa Hoo'oo Fi Gogaa Yaaddoo Ta'uu Qabo
Of-eeggannoo Kibriitii Fi Laayitarii
Sirna Bishaan Facaasaa/Biifaa Mana Jireenya
Qillisaa Aara Ibiddaa Suunfate Iyyuu (Fire Alarm)
Of-eeggannoo Yeroo Turkii Waaddu
Of-eeggannoo Ibidda Damaraa (Wildland)
Maneenii
Akkaataa dilaala Qabeenyaa ilaalchisee xiinxallaa sadarkaa ol-aanaan geggeeffame?
Jobs
Poolisii
Foormii Gabaasaa Amala Badii Poolisii Minneapolis
Hayyama fi Waltahinssa Gaafatama irraa wal olchuu itti fufinssa
Odeeffannoo Hookkara Maatii Jidduu
Last updated Jan 30, 2014


text:
Sonin.mn agency2018-01-19 17:34 CэTrэrдэл (3)
3 жилд 900 rapyй xүүxэд rэMTээж 6 xүүxэд зэpлэr цэHrэлийHxээ Tөлөө aлcaH yяaчид зүrээp л бaйHa дar.yHaaч xүүxдүүдийH Hac яpиxaap ypдaac yлaMжлaл яpbдar дaлбarap yяaчид бөөHөөpөө aBToбycaHд apxидaaд oxид эMэrTэйчүүдийr өBөp дээpээ cyy aMHaac apxи yy rэж xүpTэл дapaMTлaaд яBж бaйHa.XүүxдийH Hac дooд зax Hb зyH ч өBөл ч 12-c дooш бaйж бoлoxrүй.
sogtuu gishuunuudiin neg baihaa
hudlaa bitgii yrai tanaihnii zali meh dendsen shuu ta huuhdiin hubtssiig luibardaj absan ashig taraadaggui naimaanaas eer yu hiideg odoo zarj baigaa unertei us chin jiriin emegteichuuded baychuudiin abgai nart zoriulsan tanii naimaa emegtei gishuud yu hiideg be bid medehgui yos zuigui azaar parlamentad heden chadba muutai abgai nar huntei yaj hariltsah yu yrih hooloo zeb idchih hubtsaskakt zergee gadaad yamnii yosloliin heltsiinhneer neg zaalgachih uls terch hunii image ymar baih yostoi sudalchih ta bol chadbaraaraa bish tsogzolmaatai niilj hudlaa gubisgalchg dur esgej darga naraa yaj argalsan yum / menge busad zuil/ tuugeeree garch irsen uls tanii naiz Tgogzolmaa bol teriin togoond chanagdsan tanias deer hun shu. emegteichuudiin erh huchirhiileleer ta nar bish !!!!!!!! ene olon emgteichuud hunii erhiin baiguullaguud ajiillaj irsnii ur dun amjilt shu.


text:
Kibba Itiyoophiyaatti sigigoo lafaa fi lolaan badii qaqqabsiise
Naannoo Kibbaa, godina Guraagee, aanaa Misqaani fi gandoota ollaatti torban darbe rooba roobeen lafti sigigaatee yoo xiqqaate namoonni shan du'uun gabaafameera.
''Dura lolaatu lafa dhodhoosaa ture. Lolaafi roobni erga caamee torban tokko ta'us, laftichi garuu dhohuunsaa hin dhaabbanne. Manneetiin lamas liqimfamaniiru,'' jechuun kan nuuf himan jiraataaa aanaa Misqaan kan ta'an obbo Muhiddiin Mahammadi.
Taateen balaa uumamaa rooba cimaa fi lolaa makate akkasii naannichatti irra deddebi'ee mudachaa jiraachuusaa jiraattonni ni dubbatu.
Iddoon miidhaan itti qaqqabe Zabiidaar kan jedhame waamamuufi dhiha qarqara sulula qiinxamaa Itiyoophiyaatti argamuunsaa balaan sigigoo lafaa irra deddebi'ee akka uumamu sababii ta'uu danada'a jechuun kan dubbatan qorataa keessa-lafaa kan ta'an obbo Miiftaah Shamsuuti.
Wayita samiin gungumutti balaan dhalatu kun lafa raasee sigigoo uumuunsaa kun yeroo sadaffaaf akka ta'e dubbatu.
Balaan kuni torbee darbe keessa dhohinsa lafaa qaqqabsiiseen lubbuu namaa galaafateee qabeenyas barbadesseera.
Gaazexeessaan biiroo kominikeeshinii aanaa Misqaan, obbo Reediwaan Kadir akka jedhanitti gandooti 16 tahan balaa kanaan miidhaan irra gaheera.
''Sigigoo lafaa naannoo gaara Zabiidaaritti qaqqabeen miseensonni maatii tokkoo achi buuteen isaanii dhabameera. Namooti muraasni immoo lafa qotuun jalaa bahaniiru. Magaalaa Buttaajiraatti namni ijoollee laga guute keessaa baraaruuf jedhe tokkos du'eera,'' namoonni shan ta'an ammoo lubbuu isaanii dhabaniiru. jechuun nutti himaniiru
Obbo Reediwaan lolaafi sigigoon kuni oomisha midhaaniifi manneen jireenyaa wayita mancaasu jiraatootas akka buqqa'an godheera.
Balaan uumamaa kuni karaa guddaa Finfinnee irraa ka'ee Arbaaminci geessu bakka lamattii baasurra kan ka'e imaltoonni karaa geeddaruuf akka dirqaman BBC n jiraattota irraa odeefateera.
Bulchaan aanaa Misqaan akka jedhanitti immoo sababii lolaa kanaan namoonni 476 tahan kan buqqa'an yoo ta'u, isaanii iddootti deebisuuf hojjechaa jirra jedhaniiru.
Haalli namoota dhohinsaan buqqa'an 145 yaaddessaa akka tahe himanii, miidhaan qabeenyarratti qaqqabe walumaagalatti hanga miliyoona lama ta'uu ni malas jedhaniiru.
Maatiin balaan irra gahee muraasni gargaarsa bulchiinsa naannichaafi Fannoo diimaan da'oo yeroof qophaa'eef keessa kan boqotan ta'uu himuun, furmaati nama baasu garuu jiraattota gara iddoo biraatti qubachiisuu ta'uu obboo Reediwaan dubbataniiru.
Lolaa kanaan walqabatee sigigoo lafaa dabalataan ta'u mala jechuun kan yaada'an obbo Miiftaa Shaamsuu tarkaanfii of-eeggannoo dursamee fudhatamurratti waligalu.
''Namoonni naannoo sana jiraatan haal duree tokko malee akka gadhiisan godhamu qabu. Jiraattonni iddoo foyyaa'atti da'atanii furmaata fiixaan bahumsa qabu akka argatan gochuun barabaachisa. Jaarmiyaaleen naannoofi federaalaa rakkoo kana to'achuuf gahee isaanii akka bahanis gaafataniiru.''
Haa ta'u malee qonnaan bultooti naannchi iddoo isaanii gadhiisuuf fedhii akka hin qabne himaniiru.


text:
Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Saglaffaa
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee, Ebla 15, 2018
Duraan dursee, akka waliigalaatti ilmaan Oromoo hundaaf, addattii immoo Sabboontotaa fi Qabsaa’ota Oromoo tiif baga Guyyaa Gootota Oromoo (GGO) kan bara 2018n isin gahe. Guyyaa seena qabeessa kana laalchisee, barreeffama kutaa kanaa keessatti kaayyoon Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) fi galiin isaa maal akka ta’e/ta’u akka ilaalcha fi hubannoo kiyyaatitti dhimmoota tokko tokko kaasuun barbaada.
Kaayyoo fi Galiin Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) maali?
Waayee ka’umsa ykn calqaba qabsichaa warruma seenaa barreessaniif dhiisee, garuu QBOn kan calqabe akka namootni tokko tokko ibsanitti waggoota afurtama ykn shantama ykn jahaatama yookaanis waggoota sadi duraa miti. Bifa qindaayeen ta’uu baatullee, qabsoon kun kan calqabe erga uummatni keenya diinaan weeraramee; bilisummaa fi biyyi isaa humnaan irraa fudhatamee kaasee ti. Asirraa kaanee yoo laalle immoo, gabaabumatti kaayyoo inni guddaan “Abbaabiyyummaa Oromoo” deebisanii argachuu dha. Kuni yoo mirkanaa’e wantootni barbaadaman hunduu isa kana keessatti argatamuu danda’u.
Namootni tokko tokko kaayyoo qabsicha kanaa yookaanis gaafii uummata Oromoo yoo ibsan, waan sadirratti akka hundaaye mul’isu. Isaanis i) lafa isaarratti abbaa lafaa fi qabeenyaa ta’uu; ii) ofiin of bulchuu fi iii) waayee eenyummaa ti. Gaafiin abbaabiyyummaa yoo ka’u, akka waan Oromiyaa fottoqsuutitti waan fudhatamuuf, isa kana ibsuuf waan ofqusatan fakkaatu malee, gaafiin sadeen armaan olitti tuqaman kunis kanuma Abbaabiyyummaa keessatti mula’chuu danda’anii dhaa bar!! Kanaaf, sadarkaa har’a irra jirru kanarratti kaayyoo QBO fi gaafii uummata Oromootiif hiika (definition) biraa kennuu yaaluun ykn yaaduun afaanfaajjii uuma jedheen yaada.
Kaayyoon QBO fi/ykn gaafiin uummata Oromoo inni bu’uraa firaafis ta’ee diinaaf ifaa ifatti lafa kaa’amuu qaba. Maqaa tooftaa fi tarsiimootiin dhugaa jirurraa fagaachuu yaaluun booda rakkoo biraa fiduu danda’a. Qabsoon lubbuun meeqa ittiwareegame kun waan qoosaa tii miti. Wanti wareegama ulfaataa ittikaffalame sun galii hawwame sana gahuun dirqama ta’a. Eessaa akka kaane, maaliif akka kaane fi eessa gahuu akka barbaadnu yoo hin beekne, waan kaaneef, garamitti akka deemnu fi eessa gahuu akka hawwinus beekuun rakkisaa ta’a.
Qabsoon bilisummaa Oromoo (QBOn) yoom xumurama?
Gaafii kana laalchisees yaadolee adda addaatu mul’achaa jiru. Isaanis a) qabsichi galii isaa gahee jira kan jedhu; b) injifannoolee tokko tokko galmeesse malee hin xumuramne kan jedhu fi c) qabsichi bakkuma ka’e sana jira kan jedhu dha. Yaadni ani qabu yaadolee sadeen kana keessaa isa lammaffaa ykn b) keessa ta’ullee, waayee xumura qabsoo kanaa laalchisee, waan tokko tokko jechuun barbaada.
Qabsoon tokko akka waliigalaatti yoo laalame, qabsoo bilisummaas haa ta’u, qabsoo biyya ijaaruus haa ta’u, qabsoo jiruu fi jireenyaas haa ta’u,… waan xumuramuu miti. Kanaafuu, jechumti qabsoon ni xumurama jedhuuyyuu sirrii miti. QBO wajji walqabsiifnee yoo laalle garuu, qbsoon kun kan dhaabbatu ykn xumuramu yoo gabrummaan xumurame qofaa dha. Kanaaf yerro baay’ee “Fincila Xumura Gabrummaa *- FXG” jedhama malee xumura qabsoo jedhamuu isaa hin dhageenye. Xumurri gabrummaa kan ibsamu immoo Abbaabiyyuumman Oromoo yoo mirkanaa’e qofaa dha. Sochiin uummataas kan xumuramu fi gaafiin isaas kan deebii argatu immoo jaalannus jibbinus, fudhannus dhiisnus, amannus amanuu baannus yoo uummatni keenya hiree isaa ofuma isaatiin/isaatiif murteeffachuu danda’ee dha.
Yaadolee armaan olitti a) fi c) jalatti kennaman yoo laalle, yaadoleen lamaanuu yaadolee dhara ta’anii dha. Maal jechuu dha? Warri qabsichi kun galii isaa gahee jira jedhan, Muummichi Ministeerotaa (MM) Oromoo waan ta’eef isa kana wajjin walqabsiisanii laalanii yoo ta’e kun dogongora guddaa dha. Akkuman kanaan dura barreeffamoota adda addaa keessatti ibsaa ture, Oromoon tokko MM ta’ee Araat Kiiloo seeneef gaafiin uummata Oromoo inni bu’uraa deebii argate ykn ni argata jechuun gonkumaa hin danda’amu. Gaafii kanaaf deebii kennuun hafee, sababa kanaan siriidhaa qabsoon tun gara hin taanetti akka hin deemne ani yaaddoon qaba. Maaliif yoo jedhame, tarii jijjiramoota xixiqqoo godhamuu malan tokko tokkoon uummatni keenya akka hin gowwoosamneefi.
Qabsichi bakkuma ka’e sana jira warri jedhanis haala deemaa jiru hin hubanne jechuu dha. Warri akkana jedhan tarii bara 1991 booda jijjiiramni hin jiru jedhanii kan yaadan yoo ta’e, kun xinnoo fudhatama qabaachuu mala. Haa ta’u malee, QBOn galii hawwame gahuu baatullee, bara 1991 injifannoolee guruddoo galmeessee jira. Sana booda garuu injifannooleen nuti arganne hamma kana jennee dubachuun rakkisaa ta’ullee, jijjiirama hedduutu mula’te mula’chaas jira. Kanaafuu, qabsoon kun bakkuma sana jira kan jedhu dhara waan ta’eef, isa kanaan hamilee uummataa fi qabsaa’otaa cabsuun sirrii miti. Takkas ta’u lama, xinnaatus baay’atus waan qabsoon kun galmeessetti gammaduu fi ittiin boonuu qabna malee, wareegamni Sabboontotni Oromoo kaffalan bilaasha jennee laaluun sirrii miti.
Wanni biraallee yoo hafe, jechuun gaafiin uummata Oromoo inni bu’uraa yoo deebii argachuullee baate, injifannooleen sochiin uummta Oromoo biyya keessaa fi alaa keessumaayyuu immoo kan Qeerroo Oromoo galmeessan akka laayyootti laalamuu hin qaban. MM OPDOn ittiin dhaadatanuu injifannoolee kana keessaa isa tokkoo dha. Kan biraas wanti dagatamuu hin qabne, hawaastotni Addunyaa fi mootummootni biyya alaa sochii uummata Oromootiif hubannoo kennuun isaanii kunuu injifannoo guddaa dha. Akka fakkeenya addaatitti yoo fudhanne immoo, mootummaan Ameerikaa kan hanga har’aatitti Wayyaanee harkatti baatee, gargaaree, guddisee, jabeessee asiin gaheeyyuu fuula irraa garagalfachaa jiraachuun, kunuu injfannoo qabsoo uummata keenyaa ti.
Barreeffama har’aa xumuruudhaaf, gaafiin uummata Oromoo inni bu’uraa deebii argachuu kan danda’u MM Oromoo ta’eef akka hin taane jala sararamee; jijjiirama xixiqqoodhaan uummatni gowwomsamee, sochiin uummataa akka hin qabbanoofne; QBOn galii hawwamurraa akka hin hafne; hunda caalaa immoo hanga uummatni Oromoo hiree isaa murteeffatutti qabsoon kun ciminaan itti fufuu qaba. Ittimudduun amma. Injifannoon xumuraa kan uummata cunqurfamee ti. Fedhiin uummata Oromoo akka bakka gahu shakkiin hin jiru. Gootota keenya kan wareegman seenaan bara baraan isaan faarsa. Guyyaan Gootota Oromoos guyyaa addaa ti.
Dhimma biraatiin hanga walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!
Kutaalee dabran
8. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Saddeettaffaa
7. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Torbaffaa
6. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Jahaffaa
5. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Shanaffaa
4. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Afraffaa
3. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Sadaffaa
2. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Lammaffaa
1. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Tokkoffaa


text:
TAAJJABBII-Kutaa 41 ffaa
=
DHIBEE DIYAASFOORAA KANA GOOLAA JIRU GAR TOKKOTTI DEEBISNA!
=
RAKKOO GUDDAAN MAALI?
–
1. Jawar Mohhammed Hayyu Duree ABO Jaal Dawud Ibsaafi dhaaba inni geggeessu ifatti miidiyaatti bahee dhiifama haagaafatu. Sabbaiinsaa kana dura Jawar dhimma ABO irratti barreeffama hamaas katabee tureera; miidyaarras ittisaa tureera; kanaaf as bahee uummata Oromoo miliyoona 50 kanaafi hayyuu duree kana dhiifama haagaafatu. Yoo akkas godhe malee sabboonummaafi Oromummaasaarratti laaqii dibuusaati.
2. Jawar Mohmmaed Dr. Solomon Ungushee dhiifama haagaafatu. OMN inni ijaaretti darbee abbaa irrummaasaa waan agarsiiseef, namoota kumootaan lakkaa’aman akka isaan Dr. Solomon Ungushee miidiaya hawaasaa (waraabbii Fb, fi Fb ) abaaraniifi arrabaan salphisaniif irratti ijaareef (sababiinsaa gaafa Dr. waa’ee Jawar qeequ ijoolleen achii bubuluqxi waan ta’eef.
3. Namoota karaa FB kanaa midiyaa hawaasaarratti bobba’anii gareen ijaaramanii callisanii afaan damma godhatanii Oromoo duratti dhiyaataanii wacaa jiran kunneen Jawar dabalatee nama lama sadan tokko hincaalani. Kanaafis utuu dubbiin kun isatti galagalee isa hincabsiin ba’ee uummata dhiifama gaafatee namoota joonjeffaman kanas akka golatti dacha’anii hojiisaanii hojjetaniif akka gorsu haata’u.
4. GGO kan Professor Asafaa Jaallataafi hayyoota sabboontota Oromoo biroo keessatti waggaa darbee ka’ee utuu waa’ee mana Oromoo mariyataa jiranii OCL kan jedhu gidduutti keessaa butatee ba’ee Atlantaatti namoota waliti qabee nama walitti naqaa waan tureef hayyuu ilma isaaf ta’u kanatti kufee dhiifama gaafatee OCL gara GGO tti as dacha’amee hafuura tokkoon akka hojjetamuuf gartuusaa ha amansiifatu. Ta’uu baannaan walsukkuumaa jirachuun gaarii miti.
–
Yaa Namaa:
== = = ==
Nama se’een itti siqe
Bofa ta’ee namiliqe
Gaanfa hinqabu akka gafarsaa
Ilkaansaatin siqarxamsa
Fokkuu focee jibbisiistuu
Usustuudha hirmii nyaattuu
Bifa hintolle dhuka tokkee
Wacabbartuu mata bokkee
Goomattuudha gaararrooftuu
Waan xinnoodhaan kan baannattu
Ija fattee mudhiin loccuu
Kan halagaan garaa borcu
Dhiita’uu feeti yeroo hundumaa
Hinmijanneef malee homaa
Garaasheetu dhibee qaba
Kanaaf Waaqnis hidhee qaba!!
–
Taajjabbiin bifa cululuqaafi Daalachaa’aa ta’een itti fufa KD


text:
Godina Arsii Aanaa Martii Gandaa Waatichaa Dolee keessaa abbootii warraa 200 oltu jiraatu. Naannawaan kun bu'uuraalee misoomaa akka bishaan, elektirikii, mana barnootaafi dhaabbilee wal'aansaa gahaatti hinqabu. Akka ragaan mul'isutti, hawaasni naannawichaa %84 ta'an wabii midhaan nyaataan kan of hindandeenye, %40 bishaan dhugaatii qulqulluu kan hinarganneefi, dubartoonni %40 ta'an manatti kan da'aniidha. Kanumarraa ka'uun Kaampaaniin Dhugaatii Wayinii Awaash naannawichatti hojii invastimantii irratti bobba'ee jiru cinaatti jireenya hawaasa naannawichaaf abdii guddinaa ta'uurratti argama.
Kaampaanichi gandicha keessatti kuufama bishaanii beelladootniifi hawaasni naannawichaa itti fayyadamu hojjeteera. Aaddee Soofiyaa Kadir bishaan kuufamaa kanatti uffaanaasaanii utuu miicatanii argine. Akkasaan jedhanitti, kuufamni bishaanichaa qulqullina uffanaafi dhugaatii beeyladootaaf kan gargaaru ta'us yeroo bishaan dhugaatii qulqulluu utuu hin argatin dhugaatiifis itti fayyadamaa turan.
Yeroo ammaa kaampaanichi bishaan dhugaatii qulqulluu naannawaasaanitti akka galcheef kan himan Aadde Soofiyaan, akkasumas mana barnootaa daa'immanii ijaaruudhaan daa'imman isaanii carraa barnootaa akka argatan taasiseera.
Jiraataadhuma godinichaa kan ta'an Obbo Addisuu Jaamboo gama isaaniitiin akka jedhanitti, duraan bishaan balfa garagaraa guuree ya'uufi qulqullina hinqabne dhugaatiif itti fayyadamaa turan. Daa'imman isaaniis bishaan dhugaatii qulqulluu dhabuudhaan dhukkuboota garagaraatiif saaxilamaa turan. Yeroo ammaa garuu bishaan dhugaatii qulqulluu kaampaanichi galcheefitti fayyadamaa jiru. Akkasumas mana barnootaa ijaaruun, soolaariifi sunsuma amayyaa galchuufiin jireenya fooyya'aa akka jiraatan taasisaa jiraachuu dubbatu.
Naannawichatti hanqinni roobaa waan mul'atuuf gargaarsa mootummaan kennuufi deeggarsa midhaanii kaampaanichi isaaniif taasisuun jireenyasaanii geggeeffataa akka jiran himanii, haalli jireenya isaaniis kan duraaniirra fooyya'aa akka ta'es dubbatu.
Maanaajarri Misooma Hawaasummaa Kaampaanichaa Obbo Gannaa Jundii akka jedhanitti, dhaabbatichi hanga ammaatti qarshii miliyoona 1.2n ijaarsaa bishaan dhugaatii geggeessuun, naannawichatti abbootiin warraa 200 ta'an tajaajilamtootaa humna elektirikii ta'aniiru. Kana malees, hojjetootaa dhaabbatichaa naannawicha jiraataniif oyiruu qonna midhaanii kaampaanichaarratti boqqolloo omishuudhaan deeggarsa kan taasisu ta'uu dubbatu.
Kaampaanichi mana barnootaa naannawichaatti ijaaruudhaan hawaasni carraa barnootaa akka argatan taasisaa jira. Kana malees kaampaanichi fedhii tajaajila hawaasummaa garagaraa guutuuf hojjechaa jiraachuu himu.
Walumaagalatti, kaampaaniiwwan hedduun hojii invastimaatiirratti bobba'an bu'uuraalee misoomaa garagaraa ijaaruun hawaasa naannawaa fayyadamaa taasisuun hojiilee isaan irraa eegamaniidha. Kanaaf ammoo hojiin Kampaaniin Dhugaatii Wayinii Awaash Aanaa Martiitti hojjechaa jiru fakkeenya gaarii ta'a.
Dabalaa Taaddasaatiin


text:
SA’AATII 05:00ffaa (AM)… QABSOO OROMOO
SEENAA Y.G (2005), Caamsaa 4, 2018
Siyaasaan ega irra’annee bubbuullee jirra. Amma Wayyaanee nuutuu oofaa jira. Waan gaafannee guutaa jirtii malee, waan nu gaafattee guutaa hin jirru. Hojii manaa dhiigaan isaaniif kenninee, akka deebisaniif isaan dirqaa jirra. Nama haaraa muuddataniif yeroo laanneerra. Haalli jiru daandii gaariirra hin jiru. Qabsoon Oromoo kanarra afuura fudhannaan, tarii afuurri fudhatuu kan caalaatti isa dadhabsuu ta’uu danda’aa. Kanaaf dammaquu fi warraaquu isa barbaachisa. Kana jechuun dantaa keenya ariifachiisuuf ta’uu beekuun barbaachisaadhaa. Wayyaaneen yeroo bitachuu fi sochii qabsoo Oromoo gidduutti qaawwaa uumuuf abbaalaa jiraachuun ifaadhaa. Kanaaf Qabsoo keenyaatti deebinee waan barbaannuu dhiiga keenyaan mirkaneeffachuutu furmaata ta’aa. Sirna adeemsa Wayyaanee keessatti, rakkoolee fi mallattooleen mul’achaa jiran, tarii yoo ofiiisaaniitiin kan dhohaan ta’ee, wareegama ulfaataa nu baasiisuu malu. Kanaaf waa hundaa akka nuuti barbaannuutti gaggeeffachuuf, hojii kenyaaitti fufuun, isa silaa Wayyaanee keessaa ka’uus human dhabsiisuun barbaachisaadhaa.
- Yaada Tigirootaa :–Tigiroonni wanni yaadaa jiran gonkumaa akka nuuti yaannuu ta’uu hin danda’uu. Keessaa fi alatti rakkoo mataa isaanii qaban. Isaan giddutti wal amantaa fi garaagarummaan adeemsaa umamaa jira. Kanaaf kun bakka tokko tokko angoorra ka’uu isaanitti dabalatee waan hin yaadamnee uumuu danda’aa. Yeroo waan kun dhalatutti OROMOOn gonkumaa carraaa laachuufii hin qabuu. Kanaaf waan jiru jabeessanii itti deemanii bakka itti dhiphisuutuu dansaa ta’aa
- Dr. Abiyyi waan hundi itti dhaphachaa deemuutu itti fufa. Isa booda waan silaa gochuuf yaade yoo jiraate, dubbii kaasurra hafuu wayyaa jedhee dhiisutti ce’aa. Tigiroonni Abiyyiif gonkumaa afuura hin kennaniif. Akkasumaan hojiin sardanii hojiin ala isa taasisuu. Kanaaf waadaan gama hundaan seenamaa jiruu waan fiixaan ba’uu hin fakkaatuu.
- Inni sadaffaan wal sukkummaa siyaasaa keessa Ummata gama dingdeen miidhamuu danda’utu jira. Ammatti Itophiyaan gama Dingdeen haala hamaa seenteetti. Abbootiin qabeenyaa Biyyakeessaa fi alaa gama hundaan rakkoo hammaata keessatti kufanii jiran. Kanaaf yoo waadaa seenamee eegnaa ta’ee, rakkoo Ummata keenyarra gama kanaan dhaqabuu danda’uu hammeessuu ta’aa. Kanaaf Qabsoo Finiinsuutuu furmaata ta’aa.
Barii jala dukkanni hammaataadhaa. Qabsoon Oromoo amma sadarkaa kanarra jira. Dukkana keessa dhaabbatanii dukkana isa keessa dabran hin hawwan. Barii sa’aa muuraasa booda abdatanii itti tarkaanfatu. Qabsoon Oromoos akkas ta’uu qaba. Dukkana kana keessatti wayyaanee yoo hin rukutiin yoomillee, eessattillee hin rukunnu. Kun carraa keenyadha. Halli Wayyaaneen keessa jiru haalaan hammaataa dhaa. Yeroo akka dhaban kanatti rukutuu fi itti jabaachuu nu barbaachisa.
- Qabsoo keenya kana keessatti amma gufuu guddaan OPDO dha. OPDO kanaaf carraa kana caalaa laachuun barbaachisaa miti. Uruursuun barbaachisaa miti. Waajjira OPDO ka dhaabbatummaa hundaa barbadeessuun akeekkachiisa jalqabaa itti kennuudha. Waajjira dhaabaa OPDO Oromiyaa keessaa barbadeessuudhaa. Isa booda bulchiinsatti ce’uudhaa. Wayyaaneen irratti of gattee kan Oromiyaa keessa fandalalaa jirtuu OPDO qabatteetii kana caalaa waan itti himnu hin qabnuu.
- Dhaabbiilee investimantii Wayyaanee … hojii akka dhaabaniif qofaa qaamoota kubbaaniyyoota isaanii ijoo ta’aan rukuchuudhaa.
- Dhaabbilee Investimantii fi dhaabbilee garagaraa Biyyootaalaa:–kanneen faayidaa isaanii fageenyaan ilaalachurraa, akka hojii dhaaban gochuun ni danda’ama. Humna ibsaa fi kkf irraa dhaabuun ni danda’ama.
- Madda Humna Fedaraalaa ta’ee hundaa Oromiyaa keessaa dhabsiisuun ni danda’ama. Guutummaatti Oromiyaa keessatti Alaabaa Fedaraalaa kaasuu fi waajjiraalee Fedaraalaa hojii dhorkuun itti fufu qaba.
Walumaagalatti Qabsoon Oromoo ka duraa irra human qabaachuu fi ergaa inni qabuus hedduu kan hadheeffatee ta’uu barbaachisa. Waan eegalamee itti fufu qabaa. Sochiileen jiran godinaa godinaatti garaagarummaa qabaatee, akkaataa bobbaa waraanaa gufachiisuunis barbaachisaadhaa. Kanaaf gama hundaan haa jabaannuu. Teessuuma Tigirootaa Oromiyaa keessaa adda baafatanii nagaan obbolaa isaanii akka nurraa dhaaban itti himuu fi garaa jabaachuu keenyallee itti dhaamun barbaachisaadhaa. Inni xumuraa Injifannoo olaanaa nu goonfachiisaa ka jiru, Lammii kamirrattuu rakkoon akka hin dhaqabnee itti fufudhaa. Hinari’iin. Garuu akka deemuu taasisuu baradhuu jedhuu warri haasaa beekan.
HORAA BULAA !!!


text:
VOA: Hidhattoonni ABO Aanaa Gidaamii Keessatti Konkolaatota Raayyaa Ittisaa Lama Mancaasanii Loltoota Keessa Turan Fixan, Jedhu Jiraattonni. Aaangawoonnis Mirkaneessanii Jiru
Godinaa Qellem Wallaggaa, aanaa Gidaamii, naannoo Laaloo Garee jedhamutti, Roobii dabre, gaafa Bitootessa 14, bara 2018 galgala raayyaa ittisaa mootummaa Itiyoophiyaa irratti haleellaa hidhattoonni Adda Bilisummaa Oromoo bananiin, konkolaatonni lama…
Sirnii fi Qondaalonni Dararaa Geggeessan Hin Jijjiiraman Taanaan Manni Qorannaa Maa’ikelaawii Cufamuun Qofti Furmaata Hin Ta’u, Jedha Dargaggoon Dur Achitti Hidhame
Sirnii fi Qondaalonni Dararaa Geggeessan Hin Jijjiiraman Taanaan Manni Qorannaa Maa’ikelaawii Cufamuun Qofti Furmaata Hin Ta’u, Jedha Dargaggoon Dur Achitti Hidhame Mootummaan Itiyoophiyaa, namoota siyaasaa hidhamanii jiran hiikuuf akka jiru…
Ogeeyyii Seeraa: Hoogganoonni Ol’aanoon IHADEG Badii Itti-gaafatama Fudhataniif Taayitaa Gad-lakkisuu Qaban
Ogeeyyii Seeraa: Hoogganoonni Ol’aanoon IHADEG Badii Itti-gaafatama Fudhataniif Taayitaa Gad-lakkisuu Qaban …
VOA: Ob. Faqaadaa Shawaaqannaa Du’an Boqotan
WAASHINGITAN, DIISII – Dur Yunivarsitii Finfinnee keessa barsiisaa kan turan kabajamuu mirga dhala namaaf falmaa fi xinxalaa waa’ee siyaasaa akkasumas hawaasummaa kan ta’an Obbo Faqaadaa Shawaaqannaa umrii isaanii 61tti Wiixata…
Maatii fi Barattoota: Barataan Yunivarsitii Addigraat keessatti Torban Darbe Du’e Fayya Buleessaa fi Barnoota Isaatti Jabaa Ture
WASHINGTON, DC – Torban darbee yunivarsitii Addigraat keessatti kan du’e barataa Shuumii Lammaa Baqqalaa nama fayya buleessaa fi barnoota isaattis jabaa ta’u barattoota keessaa nu ibsanii jiru. Abbaan isaa Obbo…


text:
Piyeer Kurii
Piyeer Kurii (Caamsaa 15 1859 - Ebla 19 1906) fiizisistii lammii Firaansi yoo ta'u qorannoo kiristaalaa (crystallography), maagineetii, pi'eezzoo'elektirisiitii fi raadiyoo'aktiiviitii irratti geggeesseen beekkama. Piyeer Kuriin bara 1903tti Badhaasa Noobelii kan Fiiziksii haadhaa manaasaa Meerii Kurii, fi Henri Becquerel waajjin "yaadannoo tajaajila olaana isaan qorannoo wal faana raadiyeeshinii Pirofeesar Henri Becquerel argate irratti godhaniin kennaniif beekkamtii kennuuf" argate.
Contents
Jireenya Ijoollummaasaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Piyeer kurii Paarisitti Caamsaa 15 1859 dhalate; abbaan Piyeer Eugene kurii (28 Hagayya 1827 – 25 Amajjii 1910) yoo ta'u haati isaa ammoo Sophie-Claire Depouilly Kurii (15 January 1832 – 27 September 1897) ti. Abbaansaa Piyeer mana keessatti isa barsiise, Piyeer yeroo umuriinsaa mana kudhanii keessaa seenu dandeettii herregaa fi ji'oomeetirii guddaa agarsiise. Umurii 16tti, digirii herregaa fudhate. Yeroo umuriinsaa 18, Piyeer barnoota digirii olaanaan qixxaatu fixe, garuu sababa mallaqa dhabuutin battalumaan doktireetii itti hin fufne. Sana dhiisee barsiisaa laabiraatorii ta'ee hojjachuu jalqabe.
Bara 1880, Piyeerii fi obboleessi isaa angafni Jaak (1856 - 1941) yeroo kiristaalli cafaqamu garaagarummaan elektirikii (electric potential) akka uummau argatani; kunis pi'eezzo'elektirisiitii jedhama. Hojii kanarratti itti fayyadamuuf, Piezoelectric Quartz Electrometer kalaqan. Yeroo gabaabaa booda, amala faallaa kanaa ta'ee agarsiisan: kiristaalonni yeroo fiildii elektiriikitti saaxilaman bocni isaanii akka jijjiiramu. Yeroo ammaa elektirooniik sarkiyuutin dijitaalaa hundi kanarratti kan hundaa'an yoo ta'u kunis kiristaal osileeterii (crystal oscillators) dha.
Piyeer Kurii Meerii Kurii (duraan Maariyaa Sklodowska jedhamti) karaa hiriyaasaa tokkootin wal bare. Wanti Piyeer Meerii akka jaalatu godhe tokko ishiin akka dubartoota kaanii miti - garaa guutuun saayinsii jaalatti. Yeroo inni fuudhaaf ishii gaafatu, ishiinis oduma isa jaalattuuyyuu, hin didde. Dhumarratti Adooleessa 26 1895tti gaaffii gaa'ilaa kana fudhatee.
Qorannoo Isaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Qorannoo dokitireetiisaa kan maagineetizimii irratti godhe dura, Piyeer meeshaa ittiin koofishentii maagineetii ittiin safaru kalaqe. Meeshaa kana (jijjiirraa muraasa gochuun) namoonni waa'ee maagineetizimii irratti hojjatan baayyen ergasii itti fayyadamaniiru. Piyeer dokitireetii isaatif feerroomaagineetizimii, paaraamaagineetizimii fi daayaamaagineetizimii qorate, kanaanis dhiibbaa tempireecharri paaraamaagineetizimii irratti qabu kan amma seera Kurii (Curie's law) jedhamu argate. Seranaa (constant) wantootaa kan seera kiyuurii keessa jiru seranaa Piyeerii jedhama. Wantoonnii feerroomaagineetik ta'an tempireechara jijiirramaa murteessa, kan yoo tempireecharri isaa ol ta'e amala feerroomaagineetik isaanii dhaban argate. Kunis qabxii Kuurii jedhama.
Piyeer kan amma Piriinsipillii Dissimeetirii Kurii jedhamu baase: bu'aan fiizikaalaa (physical effect) dissimeetirii waan ka'umsa ta'eef sana keessa hin jirre hin qabaatu. Fakkenyaaf, wal makaan cirrachaa kan zeeroo giraaviitii keessa jiruu dissimeetirii (ayisotirooppiikii) hin qabu. Fiildii giraaviitii yoo itti godhame, dissimeetiriin ni uummama, kunis sababa kallattii fiildii girraviitii sanaatiif kan dhufe. Sana booda tokko tokkeen cirrachaa sun rukkina kan yabbina wajjin dabalaa deemu wajjin of-fooya (self-sort). Qindoomni haaraan kun garuu, kan ijji cirrachaa kallattiin of qindeesse kun, dissimeetirii fiildii giraaviitii kan fooyama uumuf saba ta'e sana agarsiisa.
Piyeer haadha manaasaa Meerii Kurii wajjin hojjachuun polooniyemii fi reediyeemi argatan. Jecha 'raadiyoo'aktiviitii' jedhu yeroo jalqabaatiif kan fayyadame isaan yoo ta'u qorannoo raadiyoo'aktiviitii irratti geggeessuun namoota jalqabaa turan. Hojiin isaanii, qorannoo doktireetii kan Meerii isa beekkamaa dabalatee, elektiroomeetirii pi'eezzoo'elektirikii kan Piyeerii fi obboleessi isaa Jaak wajjin kalaqanitti fayyadamuun hojjatame.
Yeroo jalqabaaf anniisaa niwuukilaaraa Piyeerii fi barataasaatu argate; kanas hoo'a odoo addaan hin citin reediyeemii keessa yaa'u adda baasun argatan. Piyeer raadiyeeshinii wantoonni raadiyoo'aktiivii ta'an maddisiisan qorate, maagineetiik fiilditti fayyadamudhaan raadiyeeshiniin tokko tokko chaarjii poozatiivii kan qabu, kaan ammoo nageetiivii kan qabu, fi kaan hinbabsaawoo ta'uu hubate. Kunis raadiyeeshinii aalfaa, beettaa, fi gaamaa jedhamu.
Kuriin safartuun raadiyoo'aktiiviitii (sekendii tokkotti tortora 3.7 × 1010 ykn 37 gigabecquerels) yoo ta'u jalqaba kabaja Kuriif jecha bara 1910tti Kongiresii Raadiyooloojiitiin moggaafame, kunis erga Kuriin du'ee booda ture. Boodarra garuu, maqaan kun kabaja Marii, Piyeer, moo kan lamaanuti jedhu mormii kaase.
Gara dhuma jaarra 19ffaa keessa, Piyeer Kuriin icitii maagineetizimii (ordinary magnetism) qorachaa ture; kana bukkeetti eksipermentii hafuura kan saayintistoonni Yuurooppi kan akka Charles Richet and Camille Flammarion godhan dhaga'e. Piyeer jalqaba qorannoo tooftawaan waa'ee hafuuraa irratti godhamu gaaffiwaan maagineetizimii kan deebi hin argatin baruuf akka isa gargaaru tilmaame. KAadhimasaa Mariidhaa yeroo barreessu "Waa'een hafuura kun baayyee akka na hawwate sitti dhoksuu hin barbaadu. Isa keessa gaaffiin wa'ee fiiziksii jira" (Hurwic 1995, p. 68). Yaadannoon Piyeer Kurii kan yeroo sanaa kitaabaa wa'ee hafuuraa baayyee akka dubbise agarsiisa (Hurwic 1995, p. 68)
Waa'ee seances kan Eusapia Palladino, Piyeer Kuriin fizisist Joorji Goyiif xalayaa Adoolessa 4 1905 barreessefin akkana jedhe:
About some séances with Eusapia Palladino, Pierre Curie wrote to physicist Georges Gouy in a letter dated 24 July 1905 (Hurwic 1995, p. 248):
"We had at the Psychology Society a few séances with the medium Eusapia Paladino. It was very interesting, and truly those phenomena that we have witnessed seemed to us to not be some magical tricks — a table lifted four feet above the floor, movements of objects, feelings of hands that pinched you or caressed you, apparitions of light. All this in a room arranged by us, with a small number of spectators all well known and without the presence of a possible accomplice. Cheating would only be possible if the medium had extraordinary abilities as a magician. But how to explain the different phenomena when we are holding her hands and legs, and the lighting of the room is sufficient to see everything going on?"
Piyeer gara Seances daawwachuuf qofa hin deemne, kaayyoon isaas hafuura wayii wajjin dudubbachuuf hin turre. Piyeer seances akka eksipermentii saayinsiitti ilaale, ulaagaa adda addaas too'achuu yaale, dhumarratti yaadanoo ballaa waan achirratti argees qabate (Hurwic 1995, p. 247).
Jireenya Dhuunfaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Intalli Piyeeri fi Marii Kurii Aayiriin Joliot-Kurii fi abbaan manaa ishii Fireediriik Joliot-Kuriis fiizisistii wa'ee raadiyoo'aktiiviitii qoratan turan. Isaanis Badhaasa Noobelii kan Fiiziksii qorannoo isaanii kanaaf argataniiru.
Intalli isaanii kan biraa, Iivi ammoo, seenaa haadha ishii barreessite.
Kan Piyeer Kuriin akaakayyuu ta'uuf intalli intalasaanii Hélène Langevin-Joliot, Yuunivarsiitii Paarisitti pirofeesarii fiiziksii niwuukilaaraa ti. Kan Piyeer Kuriin akaakayyuu ta'uuf ilmi intalasaanii Piyeer Joliot, kan akaakayyuusaa Piyeeritti moggaafame, baayookemistii beekkamaa dha.
Piyeer Kuriin balaa karaarraa kan Paaris keessatti isarra ga'een Ebla 19 1906 du'e. Karaa tiraafikiin itti baayyatu Rue Dauphine bokkaa keessa bakka Quai de Conti jedhamutti odoo qaxxaamuraa jiruu, Piyeer mucucaatee konkolaata fardaan harkifamu (cart) jalatti kufe. Lukti konkolaataa kanaa mataasarra bahee buqqee mataasaa waan cabseef battalumatti du'e.
Ebla 1995, Piyeeri fi Marii Kurii Paaris keessatti iddoo awwalcha namoota kabajamoof addatti qophaa'e keessati awwaalaman.
Badhaasa[edit | Lakkaddaa gulaali]
- Badhaasa Noobelii kan Fiiziksii (1903)
- Madaaliyaa Davy (1903)
- Madaaliyaa Matteucci (1904)
- Madaaliyaa Elliott Cresson (1909) kan erga inni du'e booda ayyaana badhaasa Marii Kurii irratti kennameef
Wabii[edit | Lakkaddaa gulaali]
- Awarded jointly to Pierre Curie and wife Marie Curie
- Manbachi, A. and Cobbold R.S.C. (November 2011). "Development and Application of Piezoelectric Materials for Ultrasound Generation and Detection". Ultrasound 19 (4): 187–196.doi:10.1258/ult.2011.011027.
- Paul W. Frame. "How the Curie Came to Be". Retrieved 30 April 2008.
- Anna Hurwic, Pierre Curie, Translated by Lilananda Dasa and Joseph Cudnik. (Paris: Flammarion, 1995) p. 65
- "Prof. Curie killed in a Paris street" (PDF), The New York Times, 20 April 1906
Liinkii Alaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
- NOBELPRIZE.ORG: Seenaa Piyeerii fi Marii Kurii
- Badhaasa Noobelii Piyeer Kurii
- Official Nobel biography
- Biography American Institute of Physics
- Annotated bibliography for Pierre Curie from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues
- Curie's publication in French Academy of Sciences papers
- Some places and memories related to Pierre Curie
- Pierre Curie at Find a Grave