text:
Muddee 11/2017
Yeroo ummanni Oromoo hamma dur caalaa wal dhageettiifi bilchina siyaasaa horate kanatti, haalli kun diina waan hin gammachiisiniif tooftaafi shira garagaraa uumee tokkummaa ummata Oromoo gufachiisuuf wayyaaneen tattaaffii hedduu godhaa jirti. Oduun bifa ololaatiin guyyaa muraasa dura magaalaa Dirree dhawaa keessa faca’aa turte, tan mootummaan wayyaanee lammiilee Oromoo shira wayyaanefi Abdi illeetiin qa’eefi qabeenyarraa buqqifamanii baafaman, namoota isaan gargaaruuf ka’e karatti ugguranii gara bakka irraa dhufanitti diraqamaan deebisuuf wayyaaneen karoora qabdiin; akka waan dhugaa taatee mullataa jirtuuti. Kun ammoo tuffiifi daran sirni kun hangam tokkummaa ummata Oromoo arkuu akka hin barbaanne garsiisa.
Guyyaa kaleessaa qofa raayyaan ittisa wayyaanee Harargee bahaafi lixaatti magaalota akka Dhangaggoo, Cinaaksaniifi Mieysotti hawaasa Oromoo kan lammii isaa gargaaruuf deemaa ture miidhee galama hanqisaa jira. Bakkoota kana malees bakka hedduutti yakka bifa kanaatu raayyaa ittisa wayyaaeetiin raawwatamaa jira. Jarri ergaa maal ja’u dabarsuu akka barbaadde, ummataaf ifaa miti.
kaleessaa magaalaa Dirree dhawaarraa namoota quuqamni lammii isaanii itti dhagahamuun Hammarreysa dhaqanii lammii isaanii cinaa dhaabbachuuf waan dandahan walitti coranii manaa bahan, karatti magaalaa dhangaggootti raayyaan ittisa wayyaanee afaan bahuun dhukaasa itti banee; garagaarsa namoonni kunneen deemaanii turees saamee jiraachuu himan. Tarkaanfii raayyaa ittisa wayyaanee kanaan namni madaaweefi hidhamees jiraachuu jiraattoonni dubbatan.****
Namoonni gargaarsaan deemaa turan kunniin konkolaataa 4n sossohaa akka turaniifi raayyaa ittisa wayyaaneetiin konkolaataa gargaarsaa waliin qabamanii kaambii Addeellee akka geyfaman keessa beytoonni ibsan. Namoota haala suniin qabamanii tasa gad dhiifaman tokko dubbifnee haala kanaan waan isaanirratti gaggeyfame nutti hima.***
Raayyaan ittisa wayyaanee magaalaa dhangaggootti tarkaanfii gara jabummaa kana tola-ooltotarratti eega fudhateen booda bitaafi mirga faca’uun jiraattoota magaalattii uleen tumee hidhaa turuu jiraattoonni himan. Qeerroon Dhangaggoo kaleessa qa’ee gad dhiiftee haala itti gaaratti baqatteetu ture. Ganda Raaree keessa deemuunis raayyaan ittisa wayyaanee dubartootaafi daa’immanirrattiis gocha suukanneysaa raawwataa ture.
Akka jiraattoonni magaalaa Dhangaggoo himanitti Guyyaa Roobii as deemu Hammarreysa dhaqanii lammiilee Oromoo waan dandahaniin gumaata oolanii cinaa dhaabbachuuf akka hamilan ibsanii, gochi wayyaaneen raayyaa ittisa isiitti fayyadamtee magaalaa isaaniitti gaggeysite kun yaaddoo keessa kan isaan galche tahuu himan. Tahus garuu shira wayyaaneetiif waan hin okkolleef,furmaanni jiru jabaannee irra aanuu qofa. Hanga jarri kararraa mayxuu eynee bakka kaaneef geenya jechuun OMN iif yaada laatan.
Akka namoonni hubannoo qaban nuun gahanitti wayyaaneen wanni gocha kana raawwatteef, torbaan 2n dura gaafa jiilli ulamaa’ota Oromoo lammii isaanii daawwatuuf dhufanitti ummanni magaalaa Awwadaayiifi Haramaayaa akkasuma magaloota birootis simannaa owwaa, naamusa qabessaafi kan jiraattoonni heddumminaan irratti hirmaatan waan taasisaniif wayyaaneen haalli kun isiif hin liqimfamne. Simannaan akkasii lammada akka hin uumamne waan barbaadduuf, gama kaaniin mootummaa Harariitii waliin shira xaxxee lammiilee Oromoo Hammarreessa jiran buqqisuufi namoota isaan gargaaruufi daawwatuuf dhufan karatti hambisuuf dhiibbaa godhaa jirti. Mootummaafi jiraattoota magaalaa Hararii keessattiis hubannoo dabaa, lammiileen Oromoo Hammarressa jiran yoo buqqifaman malee nageenyi magaalattiif akka hin buune waan ja’u facaasaa jirti. Haalli kun hegeree biyyattii kan booreysuufi Oromoota dallansiisaa jiraachuun ifa.
Haaluma wal fakkaatuun warraanni addaa naannoo Soomaalee Hawaasa Oromoo magaalaa Dirree Dhawaa Araddaa laga Odaa gununfataatti daangaa cabsee seenuun Milishoota araddaatiin wal afaan waan jiraniif, waraanni addaa NS hidhannoo guutuufi humna dabalataa gahaa waan qabuuf jiraattoonni araddaa Odaa Gunuunfataa yaaddoo keessa kan galaniifi Oromoonni naannawa san jiran nuuf dirmadhaa jechuun iyyatan
The following is list of 15 people killed by Agazi in Chalanqo today with their place of birth
Maqaa Wareegamtoota guyyaa arraa #Calanqotti wareegaman Ganda itti dhalatan waliin
1, Abdii Saalii Hassan (Duusee)
2, Saalii Hassan Ibroo (Duusee)
3, Abdallaa Isaaq Ibroo (Duusee)
4, Haarun Hassan Ahmed (Duusee)
5, Mikaa’il Abdoo Hassan (Duusee)
6, Muummee Aadam Hassan (Duusee)
7, Toofiq Abdoo Hassan (Duusee)
8, Feesal Isaaq (M/Calanqo) Umrii #10
9, Abdumaalik Ussoo (Gutaa)
10, Saanii Yuuyyaa (Duuyda Elaa)
11, Mohammed Abdallaa (Bakkajjo)
12, Taajuu Yaasuu (Duuyda Elaa)
13, Jaarraa Naasir Aadam (Waleensuu)
14, Mohammed Shaamil shek Mohammed (Duuyda Elaa)
15, Mohammed ykn Awwadaay (Eela habroo)
Namoota Lama yeroodhaaf Maqaan addaan hin baane


c: text/html

text:
Mootummaan naannoo bulchiinsaa Affaar ibsa qibxataa har’aa baaseen, haleellaa umnoonni TPLF naanicha keessatti raawwachaa jiraniin kan ka’e horsiiseebultoonni 300,000 ta’an qe’ee isaanii irraa buqqa’anii, buufataaleen fayyya, mannoottan baruumsaa fi jarmiyaaleen qotiinsaa mancaa’uu isaanii beeksiseera.
Mootummaan naannoo Affaar ibsa baasee kana keessatti, haawaasni aduunyaa akka gocha kana balaaleffatu gaafateera. Daarekteerri waldaa Horsiiseebultootaa Affaar Vaalerii Broowning ibsaa mootumaan naannoo affaar baase irraa deebi’anii, horsiiseebultoonni kuma dhibbaan lakkaawaman haalaa jireenyaa daran rakkisaa ta’e keessa jiraachuu isaanii VOA ti himaniiru.
Namoonni beelaan akka du’aa jiran kan dubbatan Vaaleerii Broowning buqqaatonni kun bakka adda addaatti faffaca’anii waan jiraniif gargaarsaa qaqqabsiisuudhaaf rakkisaa akka ta’e himuu isaanii gabaasni Masfin Arraagee ibseera.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Finfinnee, Fulbaana 22/2022 – Dhaabbanni qorannoo fi misooma albuudaa Itoophiyaa fi Sa’uudii Arabiyaa keessatti pirojektoota qabu, Tulluu Kaappii, bakka bu’oota dhaabbilee mootummaa Itoophiyaa adda addaa waliin walga’ii guyyoota sadiif turu milkaa’inaan xumuruun tarkaanfiiwwan hatattamaan
Pirojektii Warqee Tulluu Kaappii, Oromiyaa Lixaa magaalaa Ayraa-Gullisoo irraa gara bahaatti 28km fagaatee kan argamu, eegaluu dandeessisu fudhatamuu qaban irratti waliigaluu isaa beeksise.
Akka ibsa dhaabbata albuudaa KEFI Addis Standardiif ergetti, walga’iin guyyoota sadiif ture kana irratti dhaabbata albuudaa Tulluu Kaappii fi dhaabbileen mootummaa adda addaa fi kanneen biroo irratti argaman “hojiirra oolmaa qubsuma hawaasaa marsaa jalqabaa, hojjettoota qophii iddoo irratti bobbahan dabaluu, fi sochiin namootaa akkuma dabalaa deemuun eegumsa nageenyaa fooyyessuu dabalatee karoorawwan hojii irratti waliigalaniiru. ”
Qooda fudhattoota walga’icha irratti argaman bakka bu’oota hawaasaa pirojektiin miidhaman, Ministeera Maallaqaa, waajjira Pirezidaantii Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Oromiyaa, bulchiinsa Godina Wallagga Lixaa, waajjira bulchiinsa lafa Oromiyaa fi godinaalee, dhaabbilee haaromsaa fi deebisanii dhaabuu, bulchiinsa aanaalee Geenjii, Gimbii fi Laaloo Assaabii, humnoota nageenyaa naannichaa, Abbaa Taayitaa Daandiiwwan Itoophiyaa fi Dhaabbata Humna Elektirikii Itoophiyaa ta’uu dhaabbatichi beeksiseera.
Waltajjiin marii kun kan gaggeeffame walga’ii dhiheenya kana KEFI fi Ministeera Albuudaa, Ministeera Maallaqaa fi waajjira Muummicha Ministeeraa gidduutti taasifameen ijaarsa pirojektii fi waliigalteewwan hojii fi faayinaansii xumuruuf tumsaan ciminaan hojjechuuf waadaa waliif galan hordofeeti.
Hojii Raawwachiisaan dhaabbata KEFI, Haarii Anaagnostaaraas-Adaams, yaada kenneen: “Bu’uuraalee misoomaa naannichaa qixeessu fi tajaajila deeggarsaa kennuudhaaf, hawaasa fi dhaabbilee mootummaa dabalatee qooda fudhattoota hedduu waliin harka walqabatanii hojjechuun garee keenyaaf kabaja guddaadha. Pirojektiin Warqee Tulluu Kaappii waggoota kurnan hedduuf Itoophiyaa keessatti kan jalqabaa kan ta’u yoo ta’u, raawwii hawaasummaa, naannoo fi teeknikaa sadarkaa idil-addunyaa olaanaa ta’e eeguuf kutannoo tumsaan akka galma ga’u guyyoota muraasa darban keessatti hundi keenya walii galleerra,” jedhe.
Pirojektiin Warqee Tulluu Kaappiin oomisha waggaa guutuu jalqabaa bara 2025tti tilmaamaan doolaara Ameerikaa miiliyoona 250 akka argamsiisuuf karoorfameen dhaabbilee gurguddoo Itoophiyaa maallaqa alaa olaanaa argamsiisan keessaa tokko ta’a jedhamee kan eegamu yoo ta’u, carraa hojii kallattii tilmaamaan 1,000 fi hojii al-kallattiin namoota 5000 – 10,000f akka uumu karoorfameera. AS


text:
Koolu galtoonni kaaraa Liibyaa darbanii Awrooppaatti ce’uuf garba mediteraaniyaan ce’an hedduun isaanii biyyootii Afriikaa irraa akka ta’e irra deddeebi’uun gabaasamaa ture. Kanneen keessaa Itiyoopiyaa fi Ertraa irraa kanneen gamas seenan hedduu dha.
Baqataan gammoojjii sahaaraa keessatti qabamuu dhaan harka shiftootaatti kufe keessaa tokko lammii Oromoo ti. Liibiyaa keessa ta’uu keenya malee eessa akka jirru illee hin beeknu jedha
Baqattoonni kun namoota seeraan ala nama deddeebisan harkatti erga kufanii booda gama Awrooppaatti ce’uuf maallaqa humna isaanii olii gaafatamu. Maallaqa kana kanneen hin arganne kanneen birootti dabarfamanii gurguramuu dhaan kaanis beelaa fi kaan immoo galaanatti nam’anii balaaf saaxilamu.
Gama biraan Koolu galtoota Afriikaa gama awrooppaati yaa’an dhaabsisuu kan dandeessisu humnooonni daangaa Niger fi Liibyaa irratti akka bobba’an ministeeronni dhimma biyya keessaa kan Jarmanii gamtaa Awrooppaaf gaaffii dhiyeessanii jiran.
komiishina gamtaa Awrooppaaf xalayaa barreessaniin akka jedhanitti tattaaffiin hawaasi addunyaa hamma yoonaatti koolu galtoonni akka hin deddeebine godhe ga’aa miti jedhan. TM akka jedhetti waggaa kana koolu galtoota irra hedduun isaanii Afriikaa Uffee shaharaa gad irraa ta’an kanneen kuma 43 ta’antu Liibiyaa irraa ka’uu dhaan andaara galaana Awroopaa ga’an. Kanneen 1200 t’an immoo garba Mediteraaniyaan utuu qaxxaamuranii liqmfamanii du’an.
Jarmayaan koolu galtoota sadarkaa addunyaa IOM akka tilmaametti waggaa darbe qofaa koolu galtoota nuusa miliyoonaa ta’antu daangaa Liibyaa fi Niger qaxxaamuran. Gamtaan Awrooppaa koolu galtoonni jireenya isaanii balaaf saaxilanii galaana qaxxaamuruu akkasumas harka namoota seeraan ala nama hin deddeebisan harkatti akka hin kufne hamle buusuuf jecha Niger keessatti waaltaa kanneen dahata siyaasaa gaafatan akkaan keessatti qorataman shan tolchee jira.


text:
Bulchiinsa naannoo Amaaraa keessatti looltoota adda bilisummaa uummata Tigraay waliin hidhata qabaniin gocha gara jabinaa kan hokkara saalaa dabalatee gaggeeffame jechuun kan gareen Amnestii Intarnaashinaal gabaasse akkaan kan ishee yaaddeesse ta’u Yunaaytid Isteetes beeksiiftee jirti.
Gochi kunis kan gaggeeffame naannoo Cinaa fi Qobboo kan bulchiinsa naannoo Amaaraa keessatti yoo ta’u dhuma baatii Hagayyaa fi jalqaba baatii Fulbaanaa bara 2021 giddutti ta’u fi kunis humnootiin Tigraay baatii Adooleessa keessa eega nannoo sana to’atanii booda ta’uun gabaafamee jira. Humnaan gudeeddiin bal’inaan gageeffamu, namoota walitti qabanii ajjeesuu fi saamiinsii kan gaggeeffaman yoo ta’u kunis hospitaalootas kan dabalatuu ta’u Amnestii Intarnaashinaal keessatti itti aantuu daayreekteera biyyoota gaanfa Afrikaa fi biyyoota hara gurguddaa Saaraah Jaaksan ibsanii jiru. Qobboo keessatti looltonni Tigraay beekaa siviiloota hidhannoo hin qabne kan ajjeesan.Baatii Adooleessa bara 2021 kaasee naannoo Cinaatti humnootiin Tigraay shamarranii fi dubartoota gudeedan.
Amnestii Intarnaashinaal akka gabaaseetti hokkarri saalaa gaggeeffame gocha gara jabinaa kan rifaasisaa ta’e reebicha, ajjeesuuf sodaachisuu akkasumas arrabsoomaqaa gosaa xureessu kan dabalatee ture.
Namoonni gocha akkasii irraa lubbuun hafan akk jedhanti midhaa qaamaa fi qor-qalbii jabaatu irra ga’e.Amnestii intarnaashinaal duraan gochi wal fakkaataan dubartotaa fi shamarran bulchiinsa naannoo Amaaraa Nafaas Mawcaa keessa turan irratti looltoota Tigraayiin gaggeeffamu gabaasee ture.
Bulchiinsa naannoo Amaaraa bakka adda addaa keessatti gabaasa gocha humnaan gudeeddii gaggeeffamu isaaf gabaasa qabatanaatu jira jedha Amneestiin.Qobboo fi Cinaa irraa jiraattonni Amnestii Intarnaashinaaliif akka ibsanti looltonni Tigraay mana jireenyaa, suqiwwan keessaa qabeenya isaanii hatuun kanneen qabeenya uummataa ta’anis kaan saamanii kan hafees mancaasuu dubbatn.
Kunis kiliinikii tajaajiila eegumsa fayyaa kennanii fi manneen barnootaa kan dabalatuu ta’u ibsan.Saamiinsaa fi miidhaan wirtuulee eegumsa fayyaa irra ga’e kanneen humnaan gudeeddii irraa hafanii fi jiraattonni naannoo isaanti wal’ansa fayyaa akka hin arganne ittisee jira.
Dubbii himaan ministrii dantaa alaa Amerikaa Need Praayis akka jedhanti gocha gara jabinaa itti fufuun wakitti bu’iinsii waraanaa dhaabuun barbaachisaa ta;u hubachiisa.Qaamoonni walitti bu’iinsa kana keessaa harka qaban hundumtuu hokkara akka dhaaban akkasumas gocha gara jabinaa xumuura akka itti tolchan, gargaarsa dhalanamaa lubbuu olchuuf ergamu akka hin seenne dhorkuun akka hafuu fi walitti bu’iinsa jiru karaa nagaan furmaanni akka argamu gaafachuu itti fuufna jedhan.
Kana malees hidhattonni gama hundaa dhiittaa mirga namoomaa fi hokkara siviiloota irra ga’u akka balaaleeffatan gaafanna kan jedhan Need Praayis rakkoo uumameef furmaata waaraa argamsisuuf qorannaa qabatamaan gaggeeffamekanneen badii dhaqqabsiisan itti gaafatamoo ta’an seera duratti akka dhiyaatan gochuun ejjennaa keenya ta’uun itti fuufa jechuu isaanii xuquun gulaalaan har’a yaada isaa xumuuree jira.


text:
Baqattoonni lammiiwwan Itiyoopiyaa kaneen mooraa Sudaan dhiisanii ba’an eessa akka jiran baruu kan hin dandeenye ta’uu jarmayaan baqattootaa kan tokkummaa mootummootaa UNHCR beeksisee jira.
“ UNHCR akka jedhetti baatilee xiqqoo as lakkoobsi baqattoota Itiyoopiyaa mooraalee sana keessaa hanga tokko gad xiqqaatus kanneen gamasii ba’an garuu eessa akka jiran adda baafachuu kan hin dandeenye ta’uu ibsa baaseen beeksisee jira.
Mootummaan Itiyoopiyaa akka jedhetti, baqattoonni kun hangi tokko humnootii TPLF waliin hiriiranii daangaa naannoo Humeraa irratti lolaa jiran. Dubbi himtuun waajjira muummicha ministeera Itiyoopiyaa Billenee Siyyuum tuuta oduuf torban darbe ibsa kennaniin, mootummaan jalqaba wal waraansa sanaa, loltoonni TPLF, keessumaa kanneen fixiinsa Maayikaadiraaf itti gaafatamaniif biyya hollaa Sudaanitti baqatanii baqattoota gidduu dahatantu jiru jedhee jira jechuun Iskinder Frew gabaaseera.


text:
Ibsaa fi marii yeroo dheeraa J/Jaarraa Abbaa Gadaa guyyaa kaleessaa waltajjii “palatalk mana marii murtii guutoo fi saraaraa OCM keessaatti gadgeessan keessatti, gaaffii akkamitti isin gargaarra jechuuf deebisaan isaan laatan “yeroon ta qarshii walitti funaannumiti qarshii keessaan jahannam geessaa, qawwee bitadhaa mirga keessan falmadhaa deebisaan jechuun..yeroo deebisaan ilmaan Oromoo hedduu dinqisiissanii jiru..Caqasi/ Listen
Check Also
The Oromo of Harerghe:
On their Sub Divisions and Citizenship Modalities Written by Afandi Muteki The Oromo of Harerghe …


text:
Paartilee mormituu kan Oromoo keessatti aangoo irraa kan turan Obbo Baqqalaa Garbaa fi Oboo Olbaanaa Leellisaa hidhamuun beekamee jira.
Dubbi himaan mootummaa Itiyoophiyaa Shimallis Kamal akka jedhantti Obbo Baqqalaa Garbaa gocha shoroorkessuummaa kan Adda Bilisummaa Oromoon gaggeefamu waliin hidhata waan qabaniif hidhaman.
Kan Obbo Olbaanaa Lellisaa garuu himata maaliin akka ta’e hin ibsamne.
Gamtaa MEDREK fi WAFIDO dura tessummaan gaggeessaa kan jiran Dr. Moggaa Firrisaa akka jedhantti, lameenuu paartilee isaanii keessatti itti gafatama hariiroo alaa irra waan jiraniif jecha, caamaa fi beela Itiyoophiyaa keessaa kan ilaaleen dubbataa waan turaniif hidhaman shakkii jedhu qabu.
Gabaasaa guutuu mp3 tuquun dhaggeffadhaa
Angawoonni Mormituu Kan Oromoo Lama Hidhaman
Oduu
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
06-10-2022


text:
Waldhabdee milishoota Liibiyaa lubbuu nama hedduu galafaaten hidhamtonni miliqan
Hidhamtoonni 400'tti tilmaamaman waldhabdee milishoota gidduutti ka'een manneen hidhaa naannoo magaalaa guddoo Liibiyaa Tiripoolii irraa miliquu isaanii poolisiin hime.
''Humnaan akka balballi banamu taasisanii mana hidhaa Ayin Zaaraati bahan,'' jechuun poolisiin naannichaa himeera.
Jarri balbalatti eeganillee sodaa lubbuuf isaan dhorkuu dhabani jedhan.
Waldhabdee milishoota gidduutti ka'een walqabatee, mootummaan biyyatti Biyyoota Gamtoomanin deeggaramu labsii yeroo muddamaa labseera.
Taaten gaafa Dilbataa kuni mana hidhaa jarreen dhiiraa qofa keessa turanitti ta'e.
Namoonni hedduun mana hidhaa Ayin Zaaraatti hidhaman deeggartoota bulchaa duraanii biyyattii, Mo'aammar Gaadaafiiti.
Ministeerri Fayyaa Liibiyaa torban darbe keessa waldhabdeedhuma milishoota gidduutti ka'en lammiilee nagaa dabalatee namoonni 47 du'uu isaanii hima.
Guyyaa kaleessaa qofa immoo rokeettin namoota lama ajjeesun isaa gabaafameera.
Mootummaan Biyyoota Gamtoomaniin deeggaramu aangoorra ta'us milishootatu bakkeewwan naannichaa hedduu qabate.
Baqattoonni dhibba heddu ta'an manneen hidhaa kaanitti yeroo geeffaman buufati xiyyaaraa erga gaafa Jimaataa cufaa jira.
Barreessaa olaanaa Biyyoota Gamtoomani dabalate biyyoonni kanneen akka Yunaayitid Isteet, Yunaayitid Kingidam, Fansaay fi Xaaliyaanii wanti ta'aa jiru akka dhaabatu gaafataniiru.


text:
Diinni baroota dheeradhaf milijena itti dhangalasee karaa bitamtootaa fi gantota qabsoo kana dhabamsiisuu ijibataa ture.Haa tahu malee dhabichis tahe hogganoti qabsicha cichoo tahan abdii osoo hin kutanne qabsoo hidhatinnoo,Diplomasii siyasaa fi fincila uummataa walitti qindessuun waregama qaqqalii kaffalaa fi injifatnoo gurgguddaa galmeessaa turan fi jirus.
Yeroo dheeraa fi keessaa iyyuu ji’ota darban kana olollii fi roorroon ABO fi qabsa’ota bilisummaa oromoo irratti godhama jiru kana, hogganootii fi miseensoti dhabichaa hojii fi diina uummata oromoo fi oromiyaa irratti duula sanyii daguuggaa rawachaa jirutti qiyyafatanii ti malee kan akkasumatti callisanii ykn sodatanii bira kutan namatti fakkachuu hin qabu .
Yammuu ABOn diinni uummata oromoo humnaan weerare saamaa fi ajjessaa jiru kun humnan malee oromiyaa irraa hin buqqa’u jechuun diina misa’ela ,meshaa baroo fi SIA irraa gorsa argachuun maqaa goolessitootan ABO fi WBO irratti duula daangaa hin qabne gochaa ture gariin isanii iccitii dhabichaa gurgurachaa fi wayyanetti dabalamuuf kadhachaa bahan. Inni kaan yeroo dantaan bitameee diinaaf hojjetu garii ammoo beekas tahe osoo hin beekin diinaaf dalagaa turee fi jira . oromootni garii ganda ,amantii fi garee ilaalu malee warra diinaaf dalagu jala hiriiranii jiraachuu isanii hin argan” akkuma sangaan marga malee hallayyaa hin argine akkuma jedhan”.
Harra gaafa qabsoon kun wareegama ilmaan cunqurfaman bakka olanaa kana irra gahu warri kalessa diina jala eegee raasa turan samsonayitii fi karabatii isinii sirreffachaa bobokkisu jalqaban ,waltajjin hawwasaa iyyuu wal hankachuu jalqabe Gariis akka wal fakatuun garee funaannatee charterii ijarachuu jalqabe ”utuu bineensi hin du’in sakkinii qarachuu”ykn dura qurpheen foon haa taatu jedhan.
Qeerroon harra hundumtuu abba itti tahuuf fiigu kun kan salphatti ijaaramte miti
Hojii kun as gahuu fi ABO gatii gudda fi waregama lubbuu hedduu akka gaafate seenaaf dhiifna.Yeroo ABOn kana jalqabe Karaa paltalkii fi karaa garaa garaa itti kolfama ture .”Hin bari’u seetee manatti haddee jedhan
Dubbin kana miti ABOs tahe uummatni oromoo kan fedhu oromiyaan harka diina keessa baatee kan oromoo tahuu qofa male enyuutu abbaa itti taha kan jedhu kun waan nu cinqu tahuu hin qabu. Kanaaf kan kanaan dura Qeerroo eenyutu ijaree irratti hin cuinqamina jennef “foon lafa jirtu allattin muka irraa wal goolti” jedha oromoon yammuu makmaaku.
Namootni tokko tokko waan ABOn wareegama yeroo dheera fi gurgudda itti kaffale asiin gahe bishan itti naqxanii waan hin jirre as baasuu yaalu . Hoggantii fi miseensoti dhabicahas akkuman gubbatti kaase utuma arganii waan fardii dursaa jirru . Kanaan dura meerre beektoti oromoo ,meerre aktvistoti oromoo jedhee kan bo’e waamicha isiniif godhaa fi didhaa isinitti uumaa ture qabswotuma harra isin salphisuu yaaltani kanaa dha. Waan isin jala dhokate tokko yoo jiraate garuu garuu qabsawoti harra umurii isanii guutu qabsochatti fixanii asiin gahan kun dantaa saba isanii dursaniiti malee osoo dantaa isanii dursaniru tahe lafa isin harra geessan kan gahuu waan dadhaban jettanii yoo yaaddan ni dogoggortanii sirreffadhaa jenna
Mee yammuu jara kana salphisuu yaaltan kana yoo tokko kahee kanaan dura eessa turtee? harra eessaa as baate jedhe si gaafate deebii quubsaa qabdaa laata? Akka ati deebii itti hin qabne nutu si caalaa beeka qabswoti garuu akki itti yaadan kana miti namni tokko gaafuma galeef dammaqa ,gaafa dammaqe sabaaf taha jedhanii yaadu.Ni beekna osoo fincilli uummataa kunii fi sochin ABO kun of booda debi’e ammo akka fincan adalaa dhabamtu.
Kanaaf kanan sila anaa dhufu ,baga nagaan dhuftan jedhee yoon xiqqoon dhabbasen dubbadhe tahe iyyuu .Haa tahu malee baga nagaan of yaadattan gaafa jennu hogganootaa fi qabsawota warra jabaatee itti chichee hojjete qabsocha dandamachiise asiin gahe kana ammo irra ejjedhaa darbaaf isinii hayyamuu miti ,Ilmi abbaa tuffatu ,salphisu lafa yaade hin gahu jannata ille hin argatu akka amantii oromoo gurguddaa sadanuutti.
Walumaa gala warri ABO fi qabsawota xiqqessitanii OPDO tokko tokko warra dhiiga ilmaan oromoon harka dhiqachaa bahan jala fiigdan osoo irra of qusattanii gaarii dha yoo tahuu baate waan isin mudatu isinuu beektu. utubaan ABO fi qabsawota qabsoo kanatti cichanii sibiila waan taheef, keessaa iyyuu warri ABO irratti kashalabbota bittanii olola ofsisaa jirtan kun hedduu of qusadhaa. Garii haadha manaa wayyene waliin hojjechiisa dhaaban hogganna jedhee yammuu burraa karrayuu jedhus ni agarra.
Namooti kaan yammuu halli xiqqoo qabbanahu callisanii diina waliin lafa jala hariiroo isanii tolfachuun waan barbaadan godhu,qabsawota afaan fajjessuu fi dantaa isanii jala gulufu .gaafa sochiin WBO fi Fincilli uummata jabaatu ammoo gadi bahanii isin duukaa jirraa jechuun miIdiyaa irratti bahuun uummata oromoo afaan faajjessuu fi gowwomsuu yaalu ,kunis toobataa dullomaa dha ”yaa gantuu dabballe uummatini oromoo kuteera as irra illee” jette Maramen jannata nuuf haa boqottu malee.
Garii ammoo ofumaaf MQBO keessatti rakkina uumee gaafa milkahu dadhabu rakkoo mooraa keessa qabnu yeron furachu qabna jedhe gadi baha hinuma rakkatne fira koo Akkuma ”namni galanni nyaate hoomacha qaqqabata” jedhan jojonja’uu irra afaan ofii qabatanii yoo waan dandahan oromoof gumaachan hoo?
Kan biraan QBO kan argaa fi dhagahettii argatee as gahe OMN dhaan miti OMN fi warra isa hoggananu kan dhalche ABO fi SBO dha. Kanaf hogganoota OMN irraa olola diinaan jalqabame gantootan oofamaa jiru isan irras dhagahuun hedduu nu gaddisiise .Haa tahu malee OMN iyyu kan akka gad dhaabatu godhe irra hedduun miseensotuma ABO ti . maaliif kan ABO fi miseensota dhabichaa gaddisiisuun akka barbaachise naaf hin galu. ራጋ በይ ባሏት ምናዉ መገስጋሷ, ጣልፎ እንዳይ ዋድቋት ዬጋዛ ቃምሷ” jedhe Tafara Nagash dhiifama afaan warra isaan jala fiiganiin makmakuu koof (yaa soogidda yoo ofii jette minyaayi ykn dhakaa dha jedhan si gatuu) kan jedhus jira. Ka biraan lafa turree fi lafa dhufnee dagachuu hin qabnu,silaa illee waan hedduu dubbatnaa “ Haa taa’u jedhe jaldeessi dhakaa galagalchee”.Yoo iji keessan waan ABOn hojjetuu fi lola inni godhu hin argu tahe warri iji isanii arguu fi diinni lolame of irraa haa dubbatuu waan hin taane dubbattanii of hin xiqqeessinaa.
Walumaa gala toobtaan ABO fi miseensota isaa lamshesina jedhamee fiigamaa jiramu kun dulloomaa dha, kun ammoo akka misensoti dhabichaa iccitii isanii dhokfatanii dhimma qabsoo irratti jabaatanii hojjetan taasise malee hin laaffisne.Namni hamattuu fi goomattuu olladhaa qabu akka inni bitaa fi mirga isaa to’achaa deemu isa taasisa ykn ni jabeessa.
Gara dhumaa irratti yeroon amma kun yeroo itti tokko xiqqessanii tokko ol kaasan miti yeroo itti waan qaban gqabatanii diina oromoo fi oromiyaa dhabamsiisaa jiru kana irratti duulanii Bilisummaa fi walabummaa Oromiyaa uummata oromoo miliyoonan dheebote itti agarsiisanii dha.
Injifatnoon Uummata Oromoof !!!
Abdii Borii Irraa.


text:
Amaloota Gabroota Ar-Rahmaan-Kutaa 4
Rakkoolee gurguddaa jireenya keessatti nama muudatan keessaa tokko rakkoo diinagdeeti. Yommuu qabeenya argatan garmalee israafa gochuun (qisaasessuun) dhiphinna cimaatti seenu. Yookiin immoo doy’a ta’uun osoo itti hin fayyadamin, qabeenyi suni irraa fudhatama ykn inni irraa du’a. Gabroonni Ar-Rahmaan akkaataa diinagde itti horatanii fi bulchan warra beekaniidha. Kutaa darbe keessatti Gabroonni Ar-Rahmaan namoota waliin walitti dhufeenya akkami akka qabanii fi ibaada akkamitti akka hojjatan ilaalle turre. Har’a immoo diinagdee waliin hariiroo akkami akka qaban ni ilaalla. Amaloota kanniin qo’annee diinagdee keenya too’achuu fi haala sirriin bulchuuf nuti qophiidhaa? Waliin haa jalqabnu…
“Isaan yommuu baasan kan hin qisaasessinee fi hin doy’oomneedha. Garuu gidduu kanatti [baasin isaanii] jiddu-galeessa kan ta’eedha.” Suuratu Al-Furqaan 25:67
Gabroonni Ar-Rahmaan baasi (nafaqaa) dirqamaas ta’ee baasi jaallattamaa yommuu baasan, baasi barbaachisu caalaa baasun kanneen hin qisaasessineedha. Ammas, baasi dirqamaa dhiisun kanneen hin doy’oomnedha.
“kan hin qisaasessinee” kana jechuun baasi keessatti daangaa sirrii ta’ee kanneen hin darbineedha.
“hin doy’oomneedha” kana jechuun baasi ofii fi baasi namoota isaan irratti baasun dirqama ta’ee kanneen hin dhiphisneedha. Jecha biraatin, qabeenya osoo qabanu baasi ofirratti baasu hin danqan (hin dhiphisan). Namoota isaan jala jiran irrattis hin dhiphisan.
“Garuu gidduu kanatti [baasin isaanii] jiddu-galeessa kan ta’eedha.” Kana jechuun baasin isaanii qisaasessuu fi doy’ummaa jidduu karaa jiddu-galeessaa irra kan ta’eedha.
Qisaasessuun gara mirgaatin yommuu ta’uu, doy’ummaan immoo gara bitaa irratti argama. Karaan jiddu-galeessaa immoo karaa qajeelaa isaan lamaan jidduutti argamuudha.[1] Gabroonni Ar-Rahmaan baasi isaanii keessatti, gara mirgaa gorun osoo hin qisaasessin ammas, gara bitaa gorun osoo hin doy’oomin, karaa jidduu-galeessaa hordofu.
Kanniin hubachuuf mee fakkeenyaan haa ilaallu. Namni tokko nyaata ni nyaata. Nyaata isaa keessatti garmalee nyaachun daangaa yoo darbe, qaamni isaa ni dadhaba. Hojii gaggaarii hojjachuu hin danda’u. Kuni israafa (qisaasessuudha). Gama biraatin immoo, osoo qabeenya qabu hamma barbaachisu gadi yoo nyaate ykn nyaata yoo dhiise, qaamni isaa garmalee laafee hojii gaggaarii hojjachuu dhiisa. Kuni doy’ummaadha. Karaan jiddu-galeessa ta’e, osoo garmalee hin baay’isinii fi garmalee hin xiqqeessin haala madaallamaa ta’een nyaachudha.
Akkuma beekkamu namni humnaa ol baay’isee yoo nyaate, dhibee adda addaatiif of saaxila. Akkasumas, hamma barbaachisu gadi yoo nyaates rakkinna adda addaatiif saaxilama. Kanaafu, qisaasessuu fi doy’ummaan karaalee jallataa ta’aniidha.
Gabroonni Ar-Rahmaan diinagdee isaanii baasu keessatti gamnoota fi warra qalbii qabuudha. Fedhii lubbuutin dhiibamuun qabeenya isaanii akkuma argan hin balleessan. Ammas, doy’ummaa, haafa’uu fi sodaa hiyyummaatin dhiibamuun dirqama isaan irra jiru baasu irraa qabeenya isaanii garmalee hin qusatan.
Hayyoonni keenya qisaasessuu fi doy’ummaa aayah tana keessatti barbaadame haala kanaan guduunfu:
Asitti qisaasessuun hiika lama qaba: 1ffaa-baasi halaalaa yommuu baasan daangaa darbuudha. Fkn, uffata, nyaata fi kkf irratti baasi daangaa darbe baasu. 2ffaa- wanta Rabbiin dhoowwe irratti qabeenya baasu. Osoo xiqqaatellee, haraama irratti qabeenya baasun qisaasessuudha. Fkn, khamri (wanta nama macheessu) bituu fi wanta fokkuu adda addaa irratti qabeenya baasun qisaasessudha.
Doy’ummaanis hiika lama qaba: 1ffaa-hamma nama barbaachisu irraa hanqisuu fi garmalee xiqqeessu. 2ffaa-Haqa Rabbii dhoowwachuu[2]– fkn, osoo qabeenya gahaa qabanu zakaa baasu ykn sadaqaa kennuu diduu.
Gabroonni ar-Rahmaan dhaamsa Rabbiin kitaaba Isaa keessatti buuse waan beekaniif, qabeenya isaanii badii irratti baasun ykn hamma isaan barbaachisu ol baasun hin qisaasessan. Ammas, hamma isaanii fi namoota isaan jala jiraniif barbaachisu hanqisuun ykn haqa isaan irratti dirqama ta’e dhoowwachuun hin doy’ooman. Akkaata diinagde itti horatan ilaalchise dhaamsi Rabbii (Subhaanahu) kana ture:
“Firaaf, harka qalleeyyi fi karaa deemaafis haqa isaa kenni. Qisaasessuu hin qisaasessin. Dhugumatti, warri qisaasessan obboleeyyan sheyxaanotaa ta’anii jiru. Sheyxaannis Gooftaa isaa akkaan waakkataa ta’eera. Gooftaa kee irraa rahmata abdattu barbaadun yoo isaan irraa garagalte, jecha laafaa isaanitti dubbadhu. Harka kee gara morma keetti sakaallamaa hin godhin, diriirsuu guutus hin diriirsin, komatamaa fi harka qullaa taate teessati.” Suuratu Al-Israa 17:26-29
“Firaaf, harka qalleeyyi fi karaa deemaafis haqa isaa kenni.”
Firaaf yommuu jedhu dhiigummaan fira kan ta’an, kanneen akka abbaa, haadha, ijoollee fi kanneen biroo. Firaaf haqaa isaa kennuun kan ta’uu tola isatti oolu, hariiroo firummaa sufuu, baasi dirqamaa fi jaallatamaa isaan irratti baasudha. Garaagarummaa haajaa isaanii, dhiyeenya firummaa fi yeroo irratti hundaa’e haqni kunniin garagara ta’u. Harka qalleeyyi jechuun nama hiyyeessa ta’eedha. Haqni nama kanaaf kennamu zakaa ykn sadaqaa irraa hamma ta’ee isaaf kennuun haajaa isaa guutudha. Haqni karaan deemaan qabu immoo yoo mana namaa bule, haala gaariin isa keessumeessu. Yoo maallaqa iddoo jireenya isaa ittiin gahuu fixate ykn dhabe, maallaqa biyya ofii ittiin gahuu isaaf kennuudha.
Kanaafu ibsi aayah: fira keetiif tola oolun, baasi isaan irratti baasun, hariiroo firumma sufuun haqa isaanii kenniif. Ammas, hiyyeessafis sadaqaa kennuun, karaa deemaas keessumeessun ykn itti sadaqachuun haqa isaanii kenniif.[3]
“Qisaasessuu hin qisaasessin. Dhugumatti, warri qisaasessan obboleeyyan sheyxaanotaa ta’anii jiru. Sheyxaannis Gooftaa isaa akkaan waakkataa ta’eera.”
Qisaasessuu jechuun faffacaasudha. Akkuma sanyii midhaanii facaasanitti qabeenya bakka sirrii hin taanetti faffacaasun qisaasessudha. Kuni shari’aa keessatti daangaa waan darbuuf balaalefatamaadha. Wanta Rabbiin dhoowwe irratti baasin bahu hundi qisaasessuudha. Wanta Rabbiin hayyame keessatti haajaa ol baasi baasunis qisaasessuudha. Miidhaaf ykn rakkisuuf baasin bahu hundi qisaasessuudha. Baasin karoora hin qabnee fi bakki qabeenyi itti bahuu hin beekkamnes qisaasessuu irraayyi.
➞Qisaasessuu keessaa wanta nama macheessu, araada nama qabsiisu hunda irratti qabeenya baasudha. Fkn, alkooli, sigaaraa, caati fi kkf irratti qabeenya baasun qisaasessuudha.
➞Mana keessatti meeshaan gahaan osoo jiru, bakka biraatti waan arganiif meeshaa san bituun mana guutun qisaasessuudha.
➞Ammas, qisaasessu keessaa affeerraa cidhaa, affeera nyaataa (diggisii) irratti hamma barbaachisu ol nyaata qopheessun ergasii kositti darbuudha.
➞Gosoota qisaasessuu hawaasa keenya keessatti adeemsifamu lakkoofne hin fixnu. Gabaabumatti qisaasessuun badii irratti qabeenya baasu, hanga itti hajamanii ol baasu, karoora malee qabeenya bittineessudha.
“Qisaasessuu hin qisaasessin.” Kana jechuun qabeenya kee Rabbiin faallessu keessatti hin baasin (haraama irratti hin baasin), hanga itti hajamtu ol hin bittineessin, qabeenya kee bakkuma argiteetti hin balleessin. Kana irra, Rabbiif jedhii karaa kheeyri (gaarii) keessatti haala madaallamaan baasi.
“Dhugumatti, warri qisaasessan obboleeyyan sheyxaanotaa ta’anii jiru.”
Rabbiin subhaanahu warra qisaasessan obboleeyyan sheyxaanota ta’uu ibse. Kana jechuun sheyxaana waliin kan saahiboman ykn hiriyyoomaniidha. Isaan hasaasa sheyxaanatiin kan dhiibamaniidha. Sababni kanaa, baasi keessatti qajeelinni isaan bira waan hin jirreef hasaasa sheyxaanaa fedhii isaanii too’atuuf saaxilamu. Hanga fedhan qabeenya haa baasan, fedhii lubbuu sheyxaanni itti isaan kakaasu guuttachuuf gara fuunduraatti furga’u. Wanti fedhii lubbuu isaanii too’atu isaan bira waan hin jirreef, fedhii duuka bu’uun qabeenya qisaasessu. Sheyxaanni jinnii fi namaa gadi isaan xiqqeessun isaanitti taphatu. Suuta suutaan wanta hayyamamaa irraa gara wanta jibbameetti, ergasi gara wanta dhoowwamaa xiqqaatti, ergasii gara wanta dhoowwame guddaatti san booda gara kufriitti isaan geessu. Kunis kan ta’u, hamma injifannoo fedhiin lubbuu namoota dhuunfaa tokkoon tokkoon irratti qabuuni.[4]
(Sheyxaanni wanta tokko nama hawwisiisa. Namni kuni yoo of hin too’atin, fedhii lubbuu isaa guuttachuuf qabeenya qabu hunda ni baasa. Tarii wanti kuni haraama ta’uu danda’a. Kanaafu, sheyxaanaaf tolee jechuun haraama irratti qabeenya baasuun obboleeyyan sheyxaanaa irraa nama godha. Ammas, sheyxaanni namaa TV, gazeexaa fi midiyaa adda addaatin gara badiitti nama waamu. Namni isaaniif awwaachun qabeenya ofii yoo bittineesse obboleeyyan sheyxaanaa keessaa ta’a. Miidhaan qabeenya qisaasessu maal akka ta’e gara boodaatti ni ilaalla.)
“Sheyxaannis Gooftaa isaa akkaan waakkataa ta’eera.” Sheyxaanni qananii Gooftaan isaa isarratti ooleef galata hin galchu. Kana irra ni waakkata. Waakkachuun kunis kan ta’u, Rabbiif ajajamuu diduu fi Isaa faallessuudha. Haaluma kanaan, ilmaan Aadam irraa obboleeyyan sheyxaanaa qisaasessitoota ta’an, qananii Rabbiin isaan irratti ooleef galata hin galchan. Kana irra, ajaja Isaa ni faallessu, badii adda addaa hojjatu.[5]
“Gooftaa kee irraa rahmata abdattu barbaadun yoo isaan irraa garagalte, jecha laafaa isaanitti dubbadhu.” Kana jechuun yommuu firri kee, hiyyeessi fi karaa deemaan waa si kadhate, garuu si bira homaa kan hin jirre yoo ta’ee irraa garagaltee, jecha laafaa fi gaarii isaanitti dubbadhu. Jecha biraatin, rizqii waan dhabdeef garuu gara fuunduraatti Rabbiin rizqii akka siif kennu kan abdattu taate yoo isaan irraa garagalte, dubbii laafaa isaanitti dubbadhu. Asitti “isaan irraa garagaluun” fuulaan irraa garagaluu osoo hin ta’in, qabeenya waan hin qabneef, “Waa isaaniif kennuu dhiisudha.” Garuu yommuu waa kennuu dhiisan, jecha laafaa fi gaarii ta’e dubbachuudha. Fakkeenyaf, Waadaa gaarii isaaniif seenu. “Yoo rizqiin Rabbii nuuf dhufe, in sha Allah siif kennina” isaaniin jechu. Yookiin, “Rabbiin nuu fi siif haa razzaqu.” Jechuu fi dubbii gogiinsi fi jabeenyi keessa hin jirre isaanitti dubbachuudha.[6] Kuni kan agarsiisu kadhataa dubbii badaa itti dubbachuu fi arrabsuu dhiisudha. Namoonni gariin kadhataa ni arrabsu. Osoo waa isaaf kenniniyyu dubbii jabaa fi gogaa itti dubbatu. Kuni amala badaa Muslima irraa hin eeggamneedha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Jecha gaarii fi araaramatu sadaqaa rakkisuun hordofame irra caala. Rabbiin Dureessa, Obsaadha.” Suuratu Al-Baqarah 2:263 (Kana jechuun sababa sadaqaatin nama rakkisuun sadaqaa namaaf kennu irra dubbii gaarii namatti dubbachuu, du’aayi namaaf gochuu fi hanqinna namaaf dhoksutu caala.)
“Harka kee gara morma keetti sakaallamaa hin godhin, diriirsuu guutus hin diriirsin, komatamaa fi harka qullaa taate teessati.” Rabbiin subhaanahu aayah tana keessatti haala nama haafayuu fi doy’aa haala nama harki isaa morma isaatti sakaallameen ykn hidhameen wal fakkeesse. Namni harki isa mormatti hidhame harkaan homaa hojjachuu hin danda’u. Nama qisaasessuu immoo haala nama harka ofii guutuu gadi diriirseen wal fakkeesse. Namni harka isaa guutuu yoo gadi diriirse fi gadi lakkise homtu harka isaatti hin hafu. Duraan harkatti kan waa qabatu yoo ta’e, yommuu harka isaa gadi diriirse wanti suni harkaa kufa. Haaluma kanaan namni qabeenya isaa qisaasessuu fi balleessu dhumarratti homaa isa harkatti hin hafan.
“Harka kee gara morma keetti sakaallamaa hin godhin” kana jechuun nafsee tee, maatii kee, firoota kee, keessummaa keeti fi namoota biraa irratti baasu keessatti haafayaa fi doy’a hin ta’in.
“diriirsuu guutus hin diriirsin”, ammas baasi kee keessatti hin qisaasessin. Humna keeti ol kennitee fi galii kee caalaa baaste komatamaa fi harka qullaa taate teessati.[7] Asitti “diriirsu guutuu hin diriirsin” jechuun ajaje. Sababni isaas diriirsun gariin faarfamaa fi gaariidha. Kana jechuun qabeenyaa guutuu hin kenniin ykn hin balleessin. Garuu qabeenya kee irraa hamma ta’ee karaa gaarii keessatti baasi.
Aayan tuni osoo doy’a hin ta’inii fi hin qisaasessin karaa jiduu galeessaa akka hordofan nama qajeelchiti. Namni karaa jiddu-galeessaa hordofuu dhiisee doy’aa ta’e ykn qisaasessaa ta’e, dhumarratti komatama fi harka qullaa kan hafu ta’a. “komatamaa fi harka qullaa taate teessati”
“Eeti, namni qisaasessu harka qullaa hafuu danda’a. Garuu namni doy’i qabeenya ofii waan kuufatuuf akkamitti harka qullaa hafuu danda’aa?” Gaafin jedhu ka’uu danda’a. Deebii isaa haala kanaan haa ibsinu:
Namni haafayuu fi doy’ummaa irraa kan ka’ee qabeenya garmalee qabatu, Rabbiin biratti, Malaykootaa fi namoota biratti komatamaa (waqqafamaa)dha. Ergasii Guyyaa Qiyaamaa Gooftaa isaa biratti wanta barbaadu argachuu irraa dadhabaa fi harka qullaa hafa. Guyyaa Qiyaamaa yommuu namoonni sadaqaa kennaa turan wanta isaan gammachiisu argatan, namni doy’i immoo sadaqaa waan hin kenniinef wanta namoonni sadaqa kennan argatan ni dhaba. Sababa kanaan, homaa kan hin arganne ta’e harka qullaa hafa. Kan gadduu fi seena’u ta’ee taa’a. Nama isa gargaaru hin argatu.
Namni qabeenya qisaasessuus Rabbiin biratti, Malaykootaa fi namoota biratti komatamaa (waqqafamaa) ta’a. Ergasii Guyyaa Qiyaamaas, wantoota baay’ee barbaadamu argachuu irraa dadhabaa fi harka qullaa kan hafu ta’a. Addunyaa tana keessattillee qisaasessuun isaa hiyyeessaa fi sadaqaa namootatti kan hajamu isa taasisa. Wanta Rabbiin dhoowwe keessatti qabeenya baasu isaatiif kan gaabbu ta’ee harka qullaa taa’a.[8]
Eeti, namoonni doy’a ta’anii fi qisaasessan hawaasa keessattillee ni komatamu. Nama doy’a namoonni maqaa badaan isa kaasu. Akkasumas, osoo haafayuu fi doy’a ta’uu guyyaa tokko qabeenya isaa balaan itti buute harka dhadhoofti (balleessiti). Ergasii kan gaddu fi gaabbu ta’e harka qullaa taa’a. Namni qisaasessuus yommuu qabeenyi isa jalaa dhumu, kan gaabbu, harka qullaa waa harkaa hin qabnee fi dadhabaa mala dhabe ta’ee taa’a.
Gabroonni Ar-Rahmaan kana waan beekaniif qabeenya isaanii baasu keessatti karaa jiddu-galeessaa hordofu.
Guduunfaa
✒ Qisaasessuun waa lama of keessatti qabata: wantoota Rabbiin dhoowwe (haraama) irratti qabeenya baasuu fi haajaa ol wantoota hin barbaachisne irratti qabeenya baasudha.
✒ Doy’ummaanis wantoota lama of keessaa qaba: nafsee ofiitiif, maatii fi namoota nama jala jiraniif wanta dirqamaan barbaachisu guutuu dhiisu fi haqaa Rabbiin itti ajajee kennu didu. Fkn, osoo qabeenya baay’ee qabanuu zakaa dhoowwachu, sadaqa kennu didu.
✒Karaan jiddu-galeessaa kanniin hundarraa bilisa kan ta’eedha. Gabroonni Ar-Rahmaan hin qisaasessanis, hin doy’oomanis. Baasin isaanii madaallamaa fi jiddu-galeessa kan ta’eedha.
Kitaabban wabii:
[1] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi – 6/626
[2] Zaadul Masiir fuula 1022, Akkasumas, Tafsiiru Xabarii-17/497-…
[3] Tafsiiru Sa’dii-530, Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi -9/601-602, Tafsiiru Xabarii-14/564-565
[4] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi 9/603-604
[5] Tafsiiru Xabarii-14/568
[6] Tafsiir ibn Kasiir, 5/69, Fathul Qadiir-fuula 819-Shawkaani, Ma’aariju tafakkuri 9/605, Zaadul Masiir 810
[7] Tafsiir ibn Kasiir, 5/69
[8] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi -9/607


text:
Seenan haa lakkaa’u namoota erga fooyya’anii fi kaabbaa iimaanaa diratanii booda ofirraa mulquun iddoo badaa duraanitti ykn san caalutti deebi’an meeqa ta’uu? Namoota akkanaatiin muntakisiina jennaan. Dhugumatti, erga qajeelanii booda jallachuun, erga kabajamanii booda salphachuun, erga milkaa’uf hammi xiqqoon nama hafu kufaatiitti kufuun hangam nama rifachiisaa, hangam nama gaddisiisaa! Salafoonni dhuma (khaatimaa) badaa sodaachuun khaatima gaarii irratti du’uuf wanta danda’an hunda godhu. Dhugumatti, xumurri hundu sababa qaba. Kanaafu, sababoonni fooyya’iinsa booda duubatti akka deebi’anii fi khaatima badaa irratti akka du’an nama taasisan baay’eetu jiru. Kitaaba “Min Akhbaaril muntakisiina” jedhu keessatti furmaataa fi seenaa waliin sababoota kanniin ni dhiyeessa. Kitaabni kuni Afaan Oromootiin sammubani.com irratti kutaa kutaan dhiyaataa tureera. Amma haala kitaabaatiin walitti qabuun kunoo dubbistootaaf dhiyaatee jira.
Wanti kitaaba kana akka hiikuuf na kakaase keessaa tokko, dargaggoonni fi shamarran baay’een jalqaba irratti fedhii cimaan (nashaaxadhaan) Islaama sirritti qabatu. Ergasii Islaama laaffisu jalqabu inumaa hanga guutumatti hordofuu dhiisu gahuu danda’u. Sababni kanaa guddaan, gufuuwwan karaa Islaamaa keessatti nama qunnaman wallaaludha. Gama biraatiin, umrii guutuu Islaama hordofanii khaatimaa badaa irratti du’un wanta nama rifachiisuudha. Kanaafu, namni hundu sababoota khaatimaa badaatti nama geessan beekuuf carraaqu fi irraa fagaachu qaba. Kitaabni kuni sababoota kanniin ni dhiyeessa. Rabbii kitaaba kana akka hiikuuf naaf laaffise galanni fi faaruun hundi Isaaf haa ta’u. La hawla walaa quwwata illah billah.
Kitaaba Buufachuuf as tuqaa: https://sammubani.files.wordpress.com/2022/02/sababootaa-fi-furmaata-waliin-seenaa-warra-fooyyaiinsa-booda-duubatti-deebianii-.pdf
Kutaalee darban keessatti sababoota Islaama erga qabatanii booda duubatti akka deebi’an nama taasisan ilaalle turre. Amma immoo kanumaan wal-qabatee seenaalee muraasa ni ilaalla.
Itti Fufi
Sababoota Islaama erga qabatanii booda duubatti akka deebi’an nama taasisan osoo ilaallu kunoo xumura irra geenye. Sababoota lama ilaalun boqonnaa kana ni xumurra.
Dabalata
38-Abbaa Manaa
Dargagoota keessaa baay’een isaanii shamarran gaggaarii fuudhuuf fedhii guddaa qabu. Shakkii hin qabu kuni hojii gaarii ta’eedha. Ergasii dargaggeessi kuni ni fuudha. Dubbiin “Ebalu dubartii gaarii fuudhe, ebalu dubartii taqwaa qabdu fuudhe, ebalu dubartii wiyxataa fi kamsaa soomtu fuudhe” jedhu namoota jidduu deddeebi’a. Garuu wanti ta’e dargaggeessi kuni haala isaa irraa homaa hin jijjirre. Inumaa shamarreetu haala ishii jijjire, shamarri tuni gaarii akka taatetti hin lakkaawamtu. Warri ishii haala abbaa manaa ishii dursa hin hubanne. Iccitiin maalidhaa?
37.Hasad (Waanyu)
Dabalata
Waanyun (hinaafin) dhukkuba naqarsaa namoonni baay’een qabamaniidha.
Kutaa darbe keessatti sababoota duubatti deebi’iinsaa osoo ilaallu gara dhumaatti kutaa hin fixin tokkotu jira. Kutaa san har’a ni xumurra.
Dabalata
Dhugumatti daandii Islaamaa keessa gara fuunduraa keessa osoo deemanu gufuwwan baay’een nama qunnamu. Gufuu tokko yommuu darbe jennu gufuun biraatti gufanna. Takkaa olkaane adeemsa keenya itti fufna, takkaa immoo achuma turree duubatti mucucaanna. Gufuu daandii keessatti nu qunnaman keessaa muraasa haa ilaallu:
Dabalata
Sababoota Islaama erga qabatanii booda duubatti akka deebi’an nama taasisan ilaalu osoo itti fufnu jidduun dhaabne. Amma bakka dhaabbanne irraa itti fufuun sababoota hafan haa ilaallu.
Dabalata Dubbisuuf
21-Dhiibbaa Naannoo
Shakkii hin qabu naannoon jiraattota irratti dhiibbaa qaba. Saniifi, mu’iminni amanti isaa keessatti akka hin qoramneef Nabiyyiin (SAW) mushrikoota waliin gurmaa’u, isaan waliin taa’u fi isaan waliin jiraachu irraa dhoowwe. Iccitiin dhoowwa kana keessa jiru, naannoo badaa qajeelfamoonni bu’uuraa, akhlaaqni fi amantin itti bade keessatti akkasumas, hawaasni akka horii kaayyoon isaanii ol’aanan fedhii ofii guuttachuu ta’ee keessatti dhiibbaan mu’minarra gahuu danda’a. “Isaan akka horii malee homaayyu miti. Inumaa san caalaa karaa irraa kan jallataniidha.” (Suuratu Al-Furqaan 25:44)
Itti Fufi
Kutaa darbe keessatti Islaama qabachuu keessatti dhiibbaa maatiin namarraan gahu ilaalle jirra. Amma seenaa warra dhiibbaa maatii danda’anii ilaalla. Tarii kanaaf fakkeenyi ifaa seenaa Nabiyyi Rabbii Ibraahimi. Ibraahim (aleyh salaam) yommuu da`awaa babal’isuu fi qabachuu irraa isa dhoowwuuf dhiibbaan abbaa fi ummata isaa irraa ni qunname. Garuu inni dhiibbaa kanaaf gadi jechuu ni dide. Amantii isaatiif jedhee nafsee fi qabeenya isaatiin wareega kafalun karaa isaa itti fufe. Kanaafi, Rabbiin akkana jechuun isa faarse:
Itti Fufi


text:
Ilmaan Nadhii Gammadaa Jirtuu?
Ilmaan Leenjisoo diigaa jirtuu?
Ilmaam Waaqoo Guutuu Jirtuu?
Jiraachuu keessan kiphxata boruu argina. Guyyaa boruu B/M/N Oromiyaa haaraan Shimallis Abdiisaa fi Addisu Aragga qixxeessaa gara Asallaa dhufaa jira.
Dachee Minilik Abbootiif Haawwolii teenna itti fixe, Seenaan aanolee kijiba namtichi jedhe dachii san irra ijjachuuf hamilee hin qabu.
Gowwaa arrabsanii mataa qaqqaban jedhan. Jechi Addisuun jedhe kan dhuunfaa isaati jechuun hin danda’amu, akka yaada paartii guutuu hin taane wabiin keenya maali?Addisuun hoggana paartiiti. Kanaaf yoo Jecha Addisuun jedhe dogongora jedhan OPDO ‘n gadi baatee ummata Oromoo Dhiifama gaafatuu qabdi. Addisuu Araggaa Seenaa waan xiqqeesseef Aangoo gadi dhiisee Seeraaf dhihaachuu qaba.
Amma dhimmi ijoon Shimallisis ta’ee Addisuun Waltajjii waliin gaggeessan irratti Addisuun dubbii tana jedhe. Haga ammaa obbo Shimallis homaa hin dubbanne. Kanaaf yaada lamaan jaraa ta’uutu mala.
Biyya Germany keessatti hogganaan Church tokko Seenaan Hitler Sobatu keessa jira jedhee waan dubbateef qofa , hojii irraa ari’amee Hidhamee, dhuma irratti jiraachuu dadhabee biyya kanaa baqatee jira, yeroo dhibbaa ol Dhiifama gaafatus namuu hin dhageenyeen dhimmichi dhimma seenaa xiqqeessuu waan ta’eef.
1) Amma dhaamsi jiru Addisu Arega Kitessa aangoo irraa ari’amee seeraaf dhihaachuu qaba.
2) Obbo Shimallis Abdiisaa Dhaaba OPDO bakka bu’ee Ummata Oromoo Dhiifama gaafatuu qaba.
3) Obbo Shimallis Yeroo gara Arsii Asallaa deemu Siidaa Aanolee daawwachuu qaba.
Ummanni keenna maal gochuu qaba?
1) Addisuun yoo tuffii hagana gahu qabaatee achi kadhufu taate mormiin cimaan kan hawaasa guutuu hirmaachise haa qophaawuu.
2) Shimallis yoo kophaa isaa dhufe gaaffilee keessan hunda Seeraan dhiheessaafii, Yoo Ummata Oromoo kabaje Aanolee daawwatee achi duratti Ummata Oromoo irra deebi’ee Dhiifama haa gaafatu.
3) Hamilee Gadaa Gabra’ab eeguudhaaf Dhiifamaa fi badhaasni haa qophaahuufii.
Kan hafe keessa hin deemnu isinummaan itti guutaa.
Abdi Teyib Wako
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
Dhiiga
Dhiigni dhangala'aa qaama bineensotaa keessatti argamu kan wantoota barbaachisaa ta'an kan akka niwuutireentii fi ookisijiinii seelotaaf geessu fi akkasumas xurii yeroo meetaboolizimii ummamu seeliiraa guuree hoofu.
Bineensota lafee dugdaa qaban keessatti, dhiigni kan inni qabatu seelii dhiiga kan pilaasmaa dhiigaa kessatti qabamee jiru. Pilaasmaan, kan dhangala'aa dhiigaa keessaa 57% qabatu, irra caalaan isaa bishaan yoo ta'u(92%), dabalataan pirootiinii, giluukoosii, hormonii, ayonii albuudotaa (mineral ion), kaarbon daayi'oksaayidii fi seeloota dhiigaa mataasaanii qabata. Pirootiiniin pilaasmaa inni guddaan albumiin yoo ta'u faayidaan isaas dhiibbaa dhiigaa too'achuudha. Seelonni dhiigaa kan akka seelii dhiiga diimaa, fi seelii dhiiga adii of keessaa qaba; pilaatileetii fi luukossayitiis dabalate. Seeliin heddumminaan baayyatee dhiiga bineensota lafee dugdaa qaban keessatti argamu seelii dhiiga diimaati. Seelin dhiiga diimaa hemoogiloobiinii of kessaa qaba. Hemoogiloobiiniin pirootiinii ayirenii of keessaa qabu yoo ta'u ooksijiinii qaama keessaa deddeebisuuf tajaajila. Hemoogiloobiiniin ooksijiinii seelii isaatti qabsiisunii fi akka inni dhiiga keessatti makamu gochuun ooksijiinii qaama keessa facaasa. Karaa biraa, kaarbon daayi'oksaayidiin guutumaan guutummaatti seelin alatti pilaasmaa keessatti bulbulamee akka baayikaarboneet ayon (bicarbonate ion) socho'a.
Dhiigni bineensota lafee dugdaa qabanii bifti isaa yoo ookisijiinii qabaate diimaa ifaadha. Bineensonni tokko tokko, kan akka moloskootaa fi Kirastaashiyaan, ooksijiinii baachuuf heemoogiloobiinii odoo hin taane heemoosaayaninitti fayyadamu. Ilbiisonni fi moloskoonni tokko tokko dhiiga odoo hin taane dhangala'aa heemooliimfii jedhamu fayyadamu. Garaa garummaan isaanis heemooliimfiin sirna dhangala'aa cufamaa kessatti kan qabatame miti. Ilbiisota baayyee keessatti wanti akka dhiigaa kun molokiyuulii ooksijiinii baatu kan akka heemoogiloobiinii hin qabu sababiinsaas qaamni isaanii xiqqoo waan ta'eef qoonqoon/tiraakiyaan (trachea system) isaanii ooksijiinii dhiyeessuuf ga'aadha.
Bineensota lafee dugdaa qaban keessatti, sirna ittisaa kan seelii dhiiga adiirraatti hundaa'e qabu. Seelin dhiiga adii, qaamni dhukkubbaan akka hin qabamnee fi maxxantoota akka ofirraa ittisuuf garaara. Pilaatileetin dhiigni akka itituuf gargaara. Kunimmoo yeroo qaamni madaa'e, dhiigni baayyen akka hin dhangalaane dhorka. Aritiropoodonni, hemoolimfii kan qaban, qaama ittisaa isaanii keessaa hemoosaayitisii qabu.
Dhihigni onneedhaan dhiibbamuudhaan hidda dhiigaa hordofee qaama keessa tatamsa'a. Bineensota somba qaban keessatti, aarteroonni dhiiga ooksijiinii qabu tishuuwwaaniif yoo geessan, veenonnii ammoo kaarbon daayi'oksaayidii, kan yeroo meetaabolizimii ummamu, tishuuwwaniirraa guurani gara sombaa geessu.
Faayidaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Dhiigni qaama keessatti faayidaa bayyee kenna. Isaan keessaa:
- Ooksijiinii tishuuwwaniif dhiyeessuu (heemoogiloobiinii, kan qaama dhiiga diimaa ta'etti qabatee)
- Niwuutireentii kan akka giluukoosii, aminoo asidii, fi faattii asidii dhiyeessuu(dhiiga keessatti bulbulamee ykn pirootiinii pilaasmatti qabatee, fkn liippiidii dhiigaa)
- Xuriiwwan akka kaarbon daayi'oksaayidii, fincaanii fi laaktiik asidii balleessuu
- Tajaajila immiyuunii - seelii dhiiga adii tamsaasuu fi antiibodiidhaan farra qaamaa kan alaa seene adda baasuu
- Ko'aaguleeshinii - kan yeroo hiddi dhiigaa cite ummamuu fi dhiigni akka hin dhangalaane dhowwu
- Hojii ergaa dabarsuu - hormonii dabarsuu fi ergaa miidhama tishuu dabarsu
- PH qaamaa too'achuu
- O'a qaamaa bu'uuraa too'achuu
- Tajaajila hayidirooliksii
Qabiyyee Dhiiga Namaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Ulfina qaamaa namaa keessaa dhiigni dhibbeentaa 7% ta'a, densiitiin (density) isaa kan giddu galeessaa ammoo tilmaamaan 1060kg/m3, kunis densiitii bishaan qulqulluuitti (1000kg/m3) baayyee dhihaata. Namni guddaan, dhiiga naannoo liitira 5 ta'u qaba (1.3 gal), kunis pilaasmaa fi seelotaa dhiigaa adda addaa of keessatti qabata. Seelonni dhiigaa kun erritirosaayitis (erythrocytes) (seelii dhiiga diimaa, SDD), luukosaayitis (leukocytes) (seelii dhiiga adii, SDA), fi tirmboosaayitis (thrombocytes) (pilaatileetota) of keessaa qaba. Baayyinaa dhiigaa keessa, seeliin dhiiga diimaa dhibbeentaa 45%, pilaatileetiin dhibbeentaa 54.3%, seeliin dhiiga adiimmoo dhibbeentaa 0.7% qabata.
Seelota[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Dhiigni maayikirooliitiriin tokko wantoota armaan gadii qabata:
- Erritirosaayitis 4.7 hanga 6.1 million (dhiira), 4.2 hanga 5.4 million (dhalaa):[5] Seelonni dhiiga diimaa heemoogiloobiinii qabu, kunis ooksijiinii qaama keessa tatamsaasa. Seelonni dhiiga diimaa, kan gosa dhiiga sanaa agarsiisu waan gilaayikoopirootiinsi waan jedhamu ofirraa qabu. Baayinnii seelii dhiiga diima baayyina dhiigaa keessaa dhibbeentaa 45% ta'a.
- Luukosaayitis 4,000–11,000:[7] seelonni dhiiga adii sirna ittisa qaamaa ti; isaan seelota dulloomanii fi seelota rakkoo qaban ni balleessu. Akkasumas, wantoota alaa qaama keessa seenan kan dhibee fiduu danda'an hunda irratti duulu. Kaanseriin luukoosaayitiis lukiimiyaa jedhama.
- Tirmboosaayitis 200,000–500,000:[7] pilaatileetis jedhamaniii ni waammamu. Hojiin isaanii inni guddaan yeroo qaamni madaa'e dhiigni baayyeen akka hin dhangalaneef jecha dhiigni akka ititu godhu. Faayibriniin itita dhiigaa pilatileetiitti fayyadamee xaxoo uuma.
Pilaasmaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Baayina dhiigaa keessa dhibbeentaan 55% pilaasmaa dha. Pilaasmaan dhangala'aa dhigaati, bifti isaas keello dha. Baayyinni pilaasmaa namarratti giddu galeessaan liitira 2.7-3.0 ta'a. Pilaasmaan dhangala'aa kan 92% bishaan, 8% pirootiinii pilaasmaa dhiiga, fi wantoota biraa xiqqoos of keessaa qabudha. Pilaasmaan niwuutireentii bulbulame kan akka Gulukoosii, aminoo asidii, fi faattii asidii (kan dhiiga keessatti bulbulamee ykn pirootiinii pilaasmatti qabatee) qaama keessa facaasa, akkasumas xuriiwwan akka kaarbon daayi'oksaayidii, yuuriyaa, fi laaktiik asidii fuudhee akka gatamuuf hoofa.
Qabiyyeewwan baayyee barbaachisaa ta'an kan biraa keessaa muraasni:
- Serum albumin
- Blood-clotting factors (to facilitate coagulation)
- Immunoglobulins (antibodies)
- lipoprotein particles
- Various other proteins
- Various electrolytes (mainly sodium and chloride)
Jechi siiram jedhu pilaasmaa pirootiinin ittichu (kan dhiigni akka ititu godhu) keessaa baafame ibsa. Pirootiinin siiramii keessatti hafe albiyumiin fi immiyuunoogiloobuliinsi dha.
Reenjii Dhiphaa Gatii pH[gulaali | lakkaddaa gulaali]
PH dhiiga qaphxii 7.35 hanga 7.45 gidduu akka turu ni too'atama, gatiin kunis dhiigni xiqqoo beezawaa ta'uu isaa agarsiisa. Dhiigni gatii PH 7.35 gadi qabu asidaawaa dha, kan 7.45 ol qabu ammoo beezaawaa dha. PHn dhiigaa, dhiibbaa gartokkee ooksijiinii (pO2), dhiibba gartokkee kaarbon daayi'oksaayidii (pCO2) fi HCO3− tooftaa gara garaat homeostaticn too'atamu, kunis dhiibbaa isaanii karaa sirna argansuu fi sirna fincaanitin erguun walqixxummaa asidii-beezii dhiigaa fi argansuu too'atu. Qorannoon gaazin dhiiga aarterii keessaa kana safaruu danda'a. Dabalataanis, pilaasmaan hormonoota erga isaani tishuu adda addaatti dabarsuuf deeman of keessaa qaba.
Dhiiga Warra Lafee Dugdaa Qabanii Hoosiftoota Hin Taane[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Dhiigni namaa dhiiga hoosiftootaatiif akka fakkeenyaatti kaafamuu danda'a; gauu garaagarummaan baayyina seelii, guddina isaanii, caasaa pirootiinii, fi kkf sanyii tokkorraa sanyii biraatti gargar ta'uu danda'a. Bineeldota lafee dugdaa qaban kan hoosiftoota hin taane keessatti garuu, garaagarummaa ijoo ta'etu jira:
- Seelonni dhiiga diimaa kan bineeldota lafee dugdaa qabaatanii hoosiftoota hin taanee bifaan battee yoo ta'u niwuukilaayii seelii isaani qabatanii turu
- Baayyinaa fi gosa seelota dhiiga adii irratti garaagarummaa guddaatu jira; fakkeenyaaf, acidophils amma namarratti argaman caalaa baayyatanii argamu
- Pilaatileetin hoosiftoota qofarra jira; warra lafee dugdaa qaban kan biraarratti, seelota xixiqqoo maramaa ta'an kan thrombocytes jedhamanitu akka dhiigni ititu godha


text:
Diinni Oromoo Enyuu?
Abawajy, Mehabub
Social Median qabsoo Oromoon gabrumaa jalaa bahuf yaroo dheeraa dhaaf Oromia kessatti itti jiru, midhaa, dararaa fi ajjechaa dhinnii Oromoo nuratti hojjachaa jiru adunyaatti saaxiluf heeddu gargaaree. Akkasumatti Social Median gummaacha qabsoo biya keesaatif Oromoon diaspora taasisaa jiru jabeessu fi qindomina akka qabuf qoodha guddaa qaba. Hatahu malee yaroo muraasa dura Social Median – kessaafu Facebook – Oromoon diaspora akkuma qabsoo cinaa dhaabachuff gargaareetti deebisee hamilee cabsuudhaan qabsooraa akka of booda ja’aan goochaa jira. Kanaafu diinni Oromoo enyuu? Akkammitti Oromoon disapora diina Oromooratti ciyyeefata?
Gumaachi Oromoon diaspora bilisummaaf Oromiaf gumaachu murtaawaadha. Oromoon diaspora yoo wali galee gamtaan dhaabachun hiriira nagayaa bahu, calayaa – petition – bakka bu’oota isaanitif barresun rakkoo fi ajjechaa TPLF Oromooratti hojjachaa jirtu motumota addunyaa barsisu fi dinagdeen qabsoo biya keesaa gargaaruti gabaabsun ni dandayama. Kanaan alatti diasporan akka Oromoo biyyaatti qabsoodhaaf hidhamu, garafamu ykn lubu isaa/isii akka kanu hin gaafatamnee. Akka namu beekutti lubbun namaa mallaqaan waan hin shalagamneef gattin isii tilmaama hin qabu waan taheef qabsoon biya keessaa kan lubbu nama baasisu yoo jannu kan diaspora moo gumaacha murtaawee qabsoo biyaatif taha.
Gumaacha murtaawaa diaspora kana yoo diina Oromoo fi toftaa isaa sirrin hubanee malee gumaachi kun faa’idaa gudaa qabaachu hin dandayu. Kanaafu Oromoon diaspora murnaan adda baasudhaan – catagorize – murna kamitu diina akka tahee laalamu qaba. Oromoon diaspora – kan wan qabsoo dubbatu – bakka saditti adda bahu dandaya: (1) kan miseensa jaarmaya siyasaa Oromoo (akka maqaaf nuf toluf murna kana “Jaaramaa” janaan); (2) kan jarmaya siyaasaa ala jiree – nonpolitical organization/individuals – akka activist fi media Oromoo fakkenyaaf OMN, ONN, websitii Oromoo… (jaarmaya siyaasan alatti waan qabsaawaa jiranif “Alee” janaan) ; fi (3) kan daleeydu TPLF tahun maqaa Oromootin Facebook dhima bahun hojjatan (“Fakkesaa”) dha. Kanaafu dinni Oromoo Fakkesaa – kan Wayyaanee bakka bu’ee nukeesaatti hojjachaa jiru tahu haa baranee iffiraa egganu. Yoo Fakkesaa firraa ittisun ciyeeffanaa gumaacha qabsoo TPLFti garagalchinee – focused efforts – malee dararaan, gudeeddin dubartoota keenyarra gayaa jiru, hidhaa fi ajjeechaan Oromoo biya kessaa deemaa jiru dhaabuf gumaachi nuti goonu bakka hin gayyu.
Oromoon diaspora akka Fakkesaan diina keenya tahe kan hin hubanee yoo jiraateellee kan hubatu moo heeddudha. Yaroo adda addaatti barrudhaa fi media ratti bahun Oromoon heddun hojii Fakkesaan Oromoo diaspora jiran laafisuf hojjachaa jiruraa akka of eegnu nama goorsaa jiran. Akka fakenyaati mangudooleen Oromoo waan kanaraa gorsaa fi dhaamsa ONN ykn OromoTV ratti dabarsani turan. Haatahu malee hujin Fakkesaa waan babalachaa deemaa jirtuf dhima kana gadi fageenyaan xincalun barbaachisaa tahaa.
Oromoo diaspora kessaa murni Fakkesaadhaan dhagayamu dandayuu murna kami? Jaaramaan waan jaarmaya siyaasaa kan caasaa mataa isaa qabu jalatti jaaramee jiruf yaroo fi caasaa isaa eggatee haasofni – information- isa/isii dhaqaba. Kanaafu caraan Jaaramaan sobaa fi oloola Fakkesaa amanee fudhaachun xiqqaadha. Yoo Jaaramaan sobaa fi oloola Fakkesaa amanee fudhachun ergamaa – medium – ykn afaan Fakkesaa tahudhaan kan Oromoo biroo maqaa balleesu yoo tahee jaarmayni siyaasaa inni/isiin jalatti jaaramee seera jarmayaaratti dhaabatee dogogoora umamee fi miseensa akkas hojjatee sirreesu qaba. Kana waan taheef Jaaramaan yaroo heeddu of egganoo dhaani oloola diinni/TPLF jarmaya isaaniratti offu firaa ittisan yoo ja’aamee ni dandayama. Murni kaan Alee dha.
Aleen waan seera, caasaa, itti gaafatama ykn jaarmaya isa/isii tohatu waan hin qabneef caraan dogogooraan yookin beekkumsaan ergamaa – medium – ykn affaan Fakkeesaa tahu isaa/isii heedu gudaa dha. Alee kessa hayyuleen heedu fi median adda addaa qabsoodhaaf gumaacha heedu akka goodaa jiran ni beekkama. Isaan warra shira TPLF hubatan waan taheef ergamtoota dinaa/TPLf osoo in tahin warra akka Oromoo tokkootti qabsoodhaaf gumaachaa jirani. Murna Alee keessa namoottan walaalaan ykn beekkumsaan Facebook ratti bahanii ergaa Fakkeesaatin Oromoo diaspora diguuratti hojjachaa jiraniitu jira. Isaan kun yoo dhigaan Oromoo tahannillee hujjin isaani ykn qabsoon isaan itti jiran waan qabsoo Oromoo diaspora digudhaaf gargaaruf qabsoo digmayaati malee qabsoo Oromoo biya kessatti du’aa jiruf gumaacha qabu miti. Kanaafu Oromoon diaspora jirru diinni Oromoo (tareeffamaan):
- TPLF: waan ummata keenyaa ajjeesaa jiruf
- Fakkesaa: kan TPLF bakka bu’ee diaspora kessatti hojjachaa jiru, fi
- Ergamaa ykn afaan Fakkesaa: Oromoota walaalaa fi dogoogooraan kan Fakkesaadhaaf ergamaa tahee hojjachaa jiru dha.
Erga diinni Oromoo enyyu akka tahee adda baasnee hubanee booda Oromoon diaspora jiru murti fi tarkaanfi cimtuu tahee fudhachun dirqama Orommummaa qoofa osoo hin tahin TPLF mohuudhaas. TPLF qabsoo fixaan baha jirtu of booda deebisuf kan halkani guyyaa tataafachaa jiru tahu hubachun barbaachisaa dha. Kanafu tarkaanfin nuti akka Oromoo tokkotti fudhacu qabnu murna lameen boodaa (Fakkesaa fi ergamaa Fakkesaa) ratti kan ciyyeefattee tahu qaba. Kunis Fakkesaan waan beekaa mallaqa ykn bu’aa inni/isiin TPLFraa arkatuuf jacha Oromoo digaa jiruf gorsaa fi dinninii isa/isii hin dhaabu. Kana waan taheef Fakkesaan murna Alee walin waan wallitti laaqamee hojjachaa jiruuf isa adda baasun barbaachisaa taha.
Fakkesaan akki itti beekkamu dandayu (1) maqaan isaa Oromoo tahee yaroo heeddu wantoota nama digan Facebook ratti bareessa ykn dubata, (2) Facebook isaa yoo laalan suraa – photo – isaa kan dhugaa hin dhoysudhaan suraa alabaa Oromoo, gootoota Oromoo fi Qeerroo maxansa. Yoo gad fageenyaan Facebook isaa/isii kessa laalaa suraa hoganootaa TPLF kesatti arkama, ykn (3) Facebook isaa/isii kan haraya banamee tahaa. Heddun isaa kan bara 2015 booda banamee dha. Kana hubachudhaan Oromoon diaspora Fakkesaaratti tarkaanfi akka Oromoo tokkotti fudhachuf:
- Name Facebook ratti maqaa Oromootin jiru tahee yaroo maraa hamtuu fi digmaya Oromoo biraa ratti kan offu yoo tahee Facebook isaa/isii keessa seenamee gad fageenyaan laalamu qabaa.
- Yoo nama Facebook duratti wal hin beeknee tahee/taatee ykn Facebookin kan wal baran yoo tahee sahibumaa isaa/isii dhaabuu – unfriend – goojjuch.
- Akkam yoo namatti toolee dhugaa fakaateellee barru fi jachoota Fakkesaan maxansu ykn dubatu saahiboottan biroo walin qoodhachu – share – goochu baachu.
- Videoleen xiyeeffanaa isaa TPLF tahee malee kannee Oromoon tookko Oromoo biroo balaaleefatu dhageefachuun ykn namoottan birootif qoodun waan dhima san babalisuf jacha video namoottan hammeenya Oromoo biroo dubattun beekkaman laaluu dhaabun dubbii fi dhagayamtin isaani akka hin baballanee tasisu.
Oromoon walaalaa fi dogoogooraan ergamaa ykn afaan Fakkesaa tahee waan dhugumatti qabsaawaa jiru itti fakaatee Oromoo diaspora jidutti shorarkaa umuudhaan diina gargaaraa jirufi moo:
- Namnii isaan beekku karaa dandayameen qunamudhaa akka hujii digmayaaraa of qusatani hujii ykn hasawa Oromoo jaaruratti fulleefatanif goorsu. Kun jachun Oromoon tokko dhaaba ykn media Oromoo qeequu ykn balaaleefachu hin dandayu osoo hin tahin yoo qeeqmayni yookin balaaleeffanaan jiraateelee yaroo isaani harka dhibba – 100% – waan Oromoo biroo dubachurra waan TPLF Oromoo fixaa jirtuf yaroo isaani harka kudhan – 10% – qeeqmaya Oromoo jarrurattti yoo dabarsan kan hafee harka sagaltama – 90% – TPLF ratti deebisun qabsoo Oromoo biyaa fi diaspora jirulee jaaru tahaa.
- Yoo goorsamanii hujii isaaniraa dhaabachuu didan tarkaanfiin 1-4 Fakkesaaratti fudhatamu isaanirattis fudhatamu qaba.
Yaroo Oromoon biyyaa gootumaa fi muranoon harka duwaa TPLF dura dhaabatee loolee ammalee loolaa jiru kana keessatti TPLF karaa ergamtoota isiitin diaspora kan moohu hindandeenyee akka tokkon qoofa. Yoo nutileen akka daa’imman Oromoo biyaatti gootumaa fi muranoon dhabbanee qoofa. Kana waan taheef Oromoon diaspora martuu akka Oromoo tookkooti diina ykn TPLF meshaa ammayaatin – Facebookin – mana ofiitti galfanee kana yoo nuttumaan isaan Facebook keenyaraa haquuf murannee tarkaanfi fudhanee malee Oromoon diasporan fulduraaf Seenaa fi Sheenaafile hin toolu.


text:
Waldorgommiin fiigicha Maaraatoonii k.m.42.195 ykn Maayilii 26.218 kan fagaatudha. Yaadannoon isaas a.l.A dhaloota kiristoos dura (B.C) bara 490 biyyi Giriikii biyya dur Impaayera Pershiyaa jedhamuu (Iiraan ammaa) wajjin dirree waraanaa iddoo Maaraatoon jedhamu irratti yeroo dheeraaf wal waraanaa erga turan booda Giriikiin hinjifannaan loltuun gooti lammii Girikii Fiidipiidis(Phiedppides) jedhamu oduu gammachiisaa kana himuuf boqonnaa tokko … Continue reading Seenaa Atileetiksii Maaraatoonii
Month: February 2017
Adduunyaa irratti Biyyooti bahaa giddu galeessa jedhaman yeroo baayi’ee Gibtsii(Misira) irraa kaasee hamma Armeeniyaa gidduutti uummattooti argaman; Arabooti, Pershiyaa,Turkiifi Kuurdoti lakkoofsa baayi’ee kan qaban si’a ta’an, faallaa kanaan lakkoofsa xinnaa kan qaban immoo Armanoota,Asoorota,Serkaasiyaanota,deruzoota,Ayihudotaafi k.k.f keessatti argamu. Naannoo biyyoota bahaa giggu galeessa kunniin adduunyaa kaan irraa adda kan isaan godhu,1ffaa, iddoo ka’umsa amantiiwwan adduunyaa guguddaa … Continue reading Hundee Rakkoolee Biyyoota Bahaa Giddu Galeessaa
Koo garaan bosona miti jamaa Keessa koon gubadhee maafan aadaa deema. Hin dubbadhu hin jedhu anoo nan dubbadha Quuqqaa garaa kootiin baaseen obbaafadha. Callisees argeeraam baayi’eeyyuun callise Innis ittuu homaa gowwaa nafakkeesse. Utuman beekuu akka namaa hin beeknee Arrabsamee dheekkamamee kankoo kennee Natti fe’an baadhee kan naaf kennan nyaadhee Nafakkeessuu hin oolle cirumayyuu harree Yoos … Continue reading Maafan aadaa deemaa?
HARKA DHIQANNAA DHIBEEN HARKAAN NAMATTI DARBA ''Tokkoon tokkoon konkolaataa gara keenyatti dhufaa jiran hubannee ilaaluu barbaachisa” jechuudhaan ajajaan waraanaa tokkoo loltootasaa barsiisa.Diinni dhoksaadhaan daangaa cabsee seenuu yaala garuu karaan inni irra dhufu miilaan deemuuf itti fagaata. Kanaafuu konkolaataadhaan akka hindhufne hubachuu qabna.Tokkicha daangaa keenya keessa seennaan ofirraa loluun nutty ulfaata. Waraana isa dhugumaa keessatti diinni … Continue reading Harka Dhiqannaa
Afaan Oromoon qophaa isaatti jechaa fi hiika mataa isaa danda’e salphaatti uumuu kan danda’uu fi itti fadamnisaa kan namatti tolu, qubee Afaan Oromooti. Kanaatiif mee bifa armaan gadiitin haa hordofnu: A: Adii fi Gurraacha B: Baacaa fi Bulchaa C: Cimdeessaa fi Caalii D: Daddafaa fi Dabalii E: Eebbasaa fi Eellanii F: Fayyeeraa fi Feeneeni G: … Continue reading Walaloo Qubee Afaan Oromoon
Hin dubbadhu hin jedhu nan dubbadha jamaa Abjuunuu himatan hiikisaa argama. Kanas fakkaatanii jiraachuun waan gaarii Har’a yoo fakkaates, miidhaa qaba bori. Dhuma isaatu du’a, du’a fokkisaadha Lamaan keessaa tokko filachuun gaariidha. Yookiin sana ta’uu yookiin isa kana Malee ifni sobaa, booddeensaa dukkana. Waa lama fakkaachuu of keessaa balleessi! Filannoo tolfadhuu yaada kee sirreessi!
Koo garaan bosona miti jamaa Keessa koon gubadhee maafan aadaa deema. Hin dubbadhu hin jedhu anoo nan dubbadha Quuqqaa garaa kootiin baaseen obbaafadha. Callisees argeeraam baay’eeyyuun callise Innis ittuu homaa gowwaa nafakkeesse. Utuman beekuu akka namaa hin beeknee Arrabsamee dheekkamamee kankoo kenne Natti fe’an baadhee kan naaf kennan nyaadhee Nafakkeessuu hin oolle cirumayyuu harree Yoos … Continue reading Maafan Yaadaa Deema?
Barreeffama keenya dabre keessatti dhimmoota rakkoo fayyaa lukkuutiin wal- qabatan irratti mari’achuun keenya ni yaadatama. Barreeffama keenya har’aa kana keessatti immoo haala itti lukkuu sooruun danda’amu isiniif ibsina. Lukkuuwwan akkuma dhala namaa sirna bullaa’insa nyaataa salphaa kan qaban yoo ta’an, sooratawwan kanneen akka midhaan dheedhii fi foon sooratu. Sooratni isaaniis qabiyyeewwan nyaataa garagaraa kan of- … Continue reading Akkaataa itti Lukkuu Sooran!
Adduunyaa kana irratti biyyooti garaa garaa aadaafi dudhaa garaa garaa qabu.Yeroo haasa’an akkuma mammaaksa aadaa Oromoo dubbii isaanii keessatti jechi ibsan jira.Mammaaksa keenyaa wajjin walfakkaata.Mee jechoota biyyoota garaa garaa keessatti dubbatamu kan obbo Goolee Dabbus nuu ergan kanaa ilaalaa. —Kadhataan filataa ta’uu hin danda’u. —Hiriyaan dhugaa hiriyaa gaafa rakkooti —Namni mana daawwitii keessa taa’u dhagaa … Continue reading Jechoota biyyoota garaa garaa!
Jaallatamtoota dubbistoota barruu keenya SiifSiin! Bakka jirtan maratti nagaan koo isin haa qaqqabdu. SiifSiin maxxansawwan darban keessatti qooda fudhannaa kootiin waan wal barree natti fakkaata. Ammas SiifSiin jildii 8 kana irratti dubbii hayyoonni addunyaa bebbeekamoo dubbatan keessaa muraasa akka armaan gadiittan isiniif dhi’eessa. Akka isin irraa barattan nan abdadha. Dubbisa gaariin isiniif hawwa. 1. Maartiin … Continue reading Hayyoonni maal jedhani?


text:
Jireenya Abadii
Abdiin fufiisaa fi hara’au yookaan foya’uu jireenyaa ka ilama nama mara biyya lafaa kana irratti ka hiikaa fi bifa itti godhuudha. Namni abdii hin qabnne jireenya bushaa’aa ka bifa hin qabnne, jireenya dadhabaa of booda ilaaluu fi komeen guute jiraata. Ka abdii qabu, ka bor lafa itti galu, ka bira ga’u male of duraa qabu akka bira ga’us amanta qabu, ka haalli amma xumura oto hin ta’in carraa jalqaba haraa ta’uu isaa beeku, jireenya hamilee fi abiddiin gute jiraata. Kun kan gabaabatti mullisu ka nuti laphee keenya keessaa qabnu jireenya keenya guyya guyyaa murteessu irra darbee dheeraatti lafa nuti geenyee dhaabannu sarara. Tarii hedduun keenya lafa ara’a jirru yoo of duuba deebinee xiinxalle abdii fi dhama’ina abdii keessaa madduun alattii akka tasa ka nuti furgisa jireenyaatti baane hin jirru. Haa xiqaatu iyyuu malee abdii fi dhama’ina tookko malee ka ara qabnu tokko bira hin geenye. Ammuma yoo of gaafanne, maalif lafa kana hundumaa kunnee, maatii fi hawasa keenya keessaa baanee biyya anbaa kana dhufne? Tookkoon tokkoon keenya kanaaf deebii ga’aa qabnna. Innis, hedduun keenya abdii jireenyaa, guddina fi birmaduu ga’aa ka keessatti abjuu jireenyaa mirkaneefannu barbaachaa as jirra. Abdiin oofa jireenyaa ti. Hata’u malee yoo jireenay keenya guyya guyyaa ilaalle hawwaa fi jireeya nuti guyya guyyaatti jiraannu hedduu kan nu mudhuksu, kan nu dhadhabsiisuu, ka amantti keenyatti nu laaffisu halii jireenyaa jiraachuu haaluu hin dandeenyu. Kanaaf safarrii abdii keenyaa ka hedduu keenyaa yeroodhaa yerootti garaa gara. Kaan abdiin keenya amma iyyuu saafila, ho’aadha, kanaaf hamilee guddaadhaan in dhamaana. Kaan keenya immoo suuta suutaan nurkatti laafee iji keenya isa fuula duraa irra isaa booda keenyatti dabarsine irraa buufatee haala ammaa gaddaa fi gaabbiin ilaalla ta’a. Kaan keenya immoo muddama jireenyaa of irraa facisaa abdii jireenyaa qabnnu jabeefachuuf abdii kutachuu garasitti hala kam iyyuu keessatti warraaqna. Abdii nuiti qabnnu adeemsaa fi bifa jireenya keenyaa tolcha. Hata’u malee, garaa garuumaan abdii kun eessaa madda ? Deebiin kanaa gabaabatti laphee garaa keenyaa keessa madda. Namni qalbii isaa keessatti kan kuufate shaakala jireenyaa, ogummaa fi ilaalchaa isaa ala jiraachuu hin danda’u. Kanaaf abdii dhabuun, mogolee laafuun, ofbooda ilaaluun ka dhufu yeroo sammuun keenya shakala jireenyaa kenyaa irraa kan kuufate milka’uu dhabuu keenya nuuf dhugeessu, yooakan immo madaala ormaa fi naannoo keenyaa gutu dhadhabnu, akkasumas dhadhabuu keenyaa fi hala amma keessa jirru garasitti waantii haaraan akka hin jirre amannee fudhanne dha. Kaan keenyatti immo shaakalli jireenyaa faallaa kanaa waan nuu dhugeessuuf, ganamaa gaafa kaanu nuffaa otuu hin ta’in abdiin, gammachuun borri keenya tolfachuuf bobbaana. Ati ara’a abdiin jireenay kee kalattii hundumaan attami ? Macaafi Qulqulluun waa’ee abdi, waa’ee abdii dhabuu fi jireenyaa namota abdii dhabanii iddoo heddutti kaasee waa hedduu nu barsiisa. Waaqayyo nama uumee ergaa akka horanii fi lafa guutan booda ka inni dhala namaa hundumaaf kenne abdiidha. Kana Macaafa Qulqulluu gutummaati yoo dubbifanne arguu dandeenya. Waaqayo, namooti cubbutti kufuu isaaniin abdiin isaan qaban dukkanaa’ee Waaqayyo irraa fagachuun jireenyi isaan qaban yoo jeeqame iyyuu, Waaqayyo abdii jireenyaa haraa namoota hundumaaf kennuun akeeki isaa dhala namaa hundaaf maal akka ta’e guutummaatti karaa gooftaa keenyaa Yesus kiristoos mul’iseera. Kufaatin, abdii dhabuun, du’i dhumaa jireenyaa akka hin taane, kufaatii garasitti ka’uun akka jiru, abdii dhabuu garasitti abdiin akka jiru, du’a garasitti du’aa ka’uun akka jiru, dhiphina garasitti birmaduun akka jiru Waaqayyo sagalee isaa qofaan otuu hin ta’in seenaa keessatti dhipinaa, abdiidhabu, kufaatii, jibbamuu, tuffatamuu, lubummaa dhabuu dhala namaa hundumaa namummaa gooftaa Yesuus keessan hirmaate kana hundumaa cabsee du’aa ka’uu isaan abdii keenya ta’e. Tarii hedduun keenya ara’a abjuun nuti waggaa muraasa dura waa’ee ofii keenyaa, waa’ee jireneenya keenyaa, waa’ee hawaasa keenyaa qabaachaa turre arr’a, nurkatti laafee, mogoleen nu bu’ee, kaan keenya immoo of-booda ilaallee gaabbiin qalbii nu fudhatee waa hedduu kajeeleerra, kan immo harka laanee oofaa galaan jirinyaatiin dhuunfatamneera ta’a. Kanaaf sababa heddutu jira. Kaan keenya akka abjuu keenyaatti milkaa’uu dhabuun keenya, yookaan immoo geddaramsii ga’aan hawwinu tutturuun, yookaan immoo murtoo dogoggoraa nuti jireenya keenya keessatti fudhanne qalbii hafuuraa keenyaa dadhabsiisee haala keessa jirru akka amannee fudhanne teenyu nu sossoba. Waaqayyo inni abdii keenya ta’e garu kun dhugaa isa xumuraa akka hin taane, jireenyi guutuun, nagaa fi birmaduun dhugaa fuula keenya akka jiru, haalli inni ammaa ka haaraan akka dhuunfatamuu nuuf dhugeessa. Egaa ija keenya yeroo sagalee Waaqayyo kana irra keeyyannu rafamuu hundumaa irraa in baraarammna. Haala kam iyyuu garasitti mataa keenya ol qabannee, gungumuu malee abdii jiraanya, abdii isa hin raafammne, isa du’a garasitti jireenya, isa dhiibuu hundumaa garasitti birmaduu, isa dhabuu hundumaa garasitti eebba guutuu fidu irra ija amantii keenyaa keenyachuun barbaachisaadha. Waaqayyo hunduma keenya jireenya guutuu, birmaduu, nagaa fi gammachuu dhabbata nuuf akeeke, isa kana fuula keenya duratti ilaalle kallatti sanatti akka dhamaanuu fi abdiin kanaan akka deddebinu Waaqayyoo tokkon tokkon keenya afeera. Abbaan farsaa isuma kana hubachuu isaattin “Isin warri Waaqayyon eeggattan hundinuu jabaadhaa, laphee jabadhaas!” jedha. Dabalees sagaleen Waaqayoo akkas jedha “akka qofoon sibilaa markaba qabee dhaabu, nuyis abdii amanammaadhaa fi cimaa lubbuu qabateedhaabatu qabna…” Ib 6:19 Ati kana qabdda lata ? Ati ar’a obbleessa koo, obboleettii koo akkami? Hundeen abdii keetii hammam jabaatee jira lataa ? Jireenyi kee mala fakkaata? Ija kee rakkina kee, hirna kee fi fafa jiru irraa kaasi, abdii Waaqayyo si dura kaa’e ilaali, abdiin si dura jiru rakkina kee kana hundumaa garasi, inni Waaqayyo isa amanamaa dha. Lb. Dr. Gemechu Olana, barrefame


text:
Boruu Barraaqaatiin*
Dhimmi Maastar Pilaanii magaalaa Finfinnee amma dura eegalame mormii jabaa ummanni Oromoo godheen hambisiifamuu danda’ee akka ture ni yaadatama. Yeroo sanitti dabballoonni OPDO arraba damma dibatanii gad bahuudhaan “yoo ummata Oromoo kan hin gammachiifne tahe maaluu ni hafa” jechuun ololaa bahan. Mormiin ummata Oromoo yeroo sana Maastar Pilaaniitti qabatee eegalame garuu salphaatti kan dhaabatu hin turre. Gaaffiin Oromoo gaaffii mirga abbaa biyyummaa waan taheef boris salphaatti kan aguugamee hafu hin tahu. Haa tahuutii mormii sirnicha hundee irraa raasuu danda’e kana ukkaamsuuf jecha Labsa Yeroo Muddamaa Oromoo irratti labsan. Humnaan ummata afaan qabanii, harka isaa micciiranii, miila isaa hidhanii callisiisuu filatan.
Dhimmi Maastar Pilaanii magaalaa Finfinnee ammas xixxiixaa jira. Miidiyaaleen Wayyaanee gurguddoon EBC fi FBCn dhimma kana qabatanii ifatti gad bahanii jirani. Keessumattuu miidiyaa karoora mootummaa dursee beeksisuudhaan beekamu kan tahe Faanaan (FBC) oduu Muddee 8, 2009 (ALH)tti dabarseen “Maastar Pilaaniin magaalaa Finfinnee dhiheenyatti akka ragga’u Komishiniin Pilaanii Magaalaa Finfinnee beeksise” jechuun gabaasee jira. Gaaffiin as irratti ka’uu qabu, Wayyaaneen maaliif yeroo kanatti dhimma maastar pilaanii kana amma kaasuu filatte kan jedhuu dha. An akka naa galetti sababaan isaa waan gurguddaa lama.
Kan duraa, sirnichi wayta ammaa kana jabaa nama Oromoo hanga danda’e guuree mana hidhaatti naqee jira. Warra silaa ummata kakaasuu fi mormii ummataa qindeessuu danda’u jedhee shakku qabee hidhaa keessatti toyatee argama. Ummata isa hafe ammoo bittaa waraanummaa Komaand Poostiitiin sodaachisee bitaa jira. Ammaantana hamilee fi kaka’umsa ummanni Oromoo qabsoo mirga isaaf qabu onnee isaa keessatti buruqsee, boquu gad cabseen jira jedhee waan of amansiise fakkaata. Kana irraa ka’uun wayta kanatti kaayyoo biyya Oromoo saamuu fi Oromoo salphisuuf qabate san hojii irra oolchuu irraa wanni na hanqisu hin jiru jedhee of amansiisee jira. Oromoon hangamuu baay’atu, hangamuu sadarkaan mormii isaa addunyaatti dhagahamu, toyannoo koo jalaa hin bahu, dirqisiisee doorsisee waanin barbaadu waga’uu nan danda’a jedhee of hubachuu isaa argaa jirra. Dhimma Maastar Pilaanii magaalaa Finfinnee irratti Oromoodhaan salphifamee boquu cabsatee kan ture sirni Wayyaanee amma xiiqii san Oromoo irratti bahachuuf yeroo aanjaa uummadheera jedhee yaadaa jira.
Kan lammaffaa wanni Wayyaaneef onnee kenne haala faca’iinsa gurmuu siyaasaa Oromoo ti. Dhaaba siyaasaa biyya keessaa (KFO) yoo taheef guutummaatti mataa hanga jalaatti jabaa namoota dhaabichaa hidhaa naqanii jirani. Dhaabicha guutummaatti laamshessanii jiru. Wayta Wayyaaneen bulchiinsa Komaand Poostii Oromiyaa irratti labsitee halkanii guyyaa Oromoo kumootaan mana hidhaatti guurtu, rukuttee madeessitu, ajjeeftu, qabeenya isaa aduu saafaatiin saamtu dhaabni siyaasaa Oromoo jabaan sabichaaf dirmatee salphina kana irraa Oromoo baraaruu danda’e hin jiru. Keessoon dhaabota siyaasaa Oromoos tahee aktiivistoota Oromoo biyya keessattis tahee alatti irree qabaatee kan sirnicha sodaachisu hin taane. Ummatatu muratee natti ka’e malee dhaabni siyaasaa kan sagantaa mataa isaatiin haleellaa narraan gahuu danda’u Oromoo keessa hin jiru jettee murteessiteetti Wayyaaneen. Duula karaa miidiyaa hawaasummaa ummata kakaasuuf godhamu Facebook fi karaalee wal qunnamtii biroo cufuudhaan ummata dukkana keessatti iggitte.
Haalli amma jiru waan fedhan Oromoo irratti labsuuf yeroo aanjaa tahee laalameera. Wayyaneen balaa siyaasaa hamaa, keessumattuu Oromiyaa keessatti mudatte irraa humna qawweetiin akka of baraartee amma hafuura bitattetti of fudhatteetti. Kunis Oromoo tuffachuu irraa madda. ‘Ofiif wacitu malee homaa na gochuu hin dandeessan, keessi keessan bukoo dha’ nuun jedhaa jirti. Ummata keessaa warra mormii dabre keessatti seenaa hojjete garii ajjeeftee, kuun madeessitee qaama hir’iftee, kuun ammoo kumoota kudhanootaan hidhaatti naqxee affeelaa waan jirtuuf, tarkaanfii akkasii kanaan umrii dheereffachuun akka danda’amu shaakalaa jirti.
Kanaafuu maaltu mala? Hegereen qabsoo kanaa maal tahuuf deemaa jira? Kan durii yoo hafe wareegamni gootonni Oromoo qabsoo waggaa tokkoo keessatti kafalan bilaash tahee hafaa? Wayyaaneen humna qawweetiin Oromoo afaan qabdee deebitee akka bofaa biyyee arraabdee yoo ol kaatu, akkasumatti wacnee dhiifna moo tarsiimoo qabsoo haaraa wayiitiin gad baanee dheebuu bilisummaa ummata keenya baafna? Gaaffilee kana qaamonni ‘humnoota siyaasaa’ Oromoo ofiin jedhan of gaafachuu qabu. Warri jaaramee jiru waliin hojjechuu ni dandeenya moo hin dandeenyu jedhaa wal gaafadhaa. Waliin haasawuu fi waliin deemuu hin dandeessan taanaan maqaa qabsoo lafa kaayaatii jireenya mataa keessanii jiraadhaa. Ummanni isin eega, isinis qilleensuma irratti jirra jirra ofiin jettu, lafa irratti garuu hin mul’atani, gidduutti kan bu’aa hangana hin jedhamne hammaarrachaa jiru diina keenya.
Wayyaaneen mormii lafa raasu waggaa tokkoo san irraa dandamattee tuffii isii itti fufuu kan dandeesse hanqina keenyaan malee jabina mataa ishiin miti. Keessoon jaarmayummaa siyaasaa Oromoo baay’ee dheedhii dha. Corqaa dha. Bakka ummanni keenya gahe gahuufuu fagoo jira. Wayyaanee kan lubbuu itti hores isa kana. Ummanni yoomuu mirga isaaf ni falmata. Garuu jaarmayaa siyaasaa jabaa kan tarsiimoo jabaadhaan isa hogganu hin qabu taanaan maayyii irratti irbaata diinaa taha. Wayyaaneen bulchiinsa Komaand Poostii labsuu ishii dura ibsoonni dhaabonni siyaasaa Oromoo tokko tokko baasaa turan sirnichaaf gargaarsa guddaa godhe. Jaarmayoonni siyaasaa Oromoo walii isaanii gidduutti wal dorgoommii diigaa godhan irraa kan ka’e ‘qabsoo biyya keessaa deemaa jiru natu hogganaa jira’ jedhanii miidiyaatti bahanii labsuun ummata keenya rukuchiise malee bu’aa Oromoofis tahee jaarmayaa sanaaf fide homaa hin qabu. Diraamaa Wayyaaneen ‘ABO fi Masriitu na goolaa jira’ jettee hojjetatteef karaa bane. Diraamaa kanaan qabdees labsa yeroo muddamaa baafatte. Bulchiinsa waraanaa ‘Comand Post’ jedhamu Oromoo irratti labsitee haleellaa abbaa irrummaa kan durattuu raaw’achaa turte seerawaa godhachuuf ittiin gargaaramte. Dheedhummaan siyaasaa keenyaa balaa kana fakkaatu nu mude.
Gara fuulduraas of keessa deebinee hanqina keenya hin guuttannu taanaa, dogoggora keenya irraa hin barannu taanaan, akka qara eebootti qeeqa sodaachuu dhiifnee wal hin dhageeffannu taanaan, ego keenya of duuba goonee sabichaaf waa hojjechuu qofa irratti wal hin dorgoomnu taanaan salphinni kana caalu itti fufuun gaaffii hin qabu. Laafina keenya irraa barannee qaama laafinaa san jabinatti jijjiirrachuu dandeenyaan garuu ni injifanna. Yoo san gochuu hin dandeenye ammoo dhiiga ummanni keenya bilisummaa isaaf dhangalaasaa jiru dhiiga saree gochuu manna Oromoon akka furmaata barbaaddattu itti himnee karaa irraa maquu dha. Dhaamsi kun warra tuqata siyaasaa Oromoo qabu kan matayyaas tahee gurmuudhaan gumaachaa jirra jedhan maraaf tahuu qaba.
Sabni keenya ni injifata!
* Boruu Barraaqaa: gulummaa75@gmail.com


text:
Haleellaa boombii hamaa Somaaliyaa mudateen wal qabatee prezidaantiin biyyattii Mohaammed Abdullaahii Mohaammed Al-Shabaab irratti duula akka labsan uummata kumaan lak’amuuf Moqadishoo keessa hiriireef ibsanii jiran.
Uummati kurna kumaan laka’amu kaleessa Moqaadishoo fi magaalaalee ijoo Somaaliyaa keessa hiriiruu dhaan kanneen dho’iinsa yoo xiqqaate lubbuu nama 300 galaafatee 400 ol kanneen ta’an madeessee balaaleffataniiru.
Prezidaantichi hiriirtota mormii sanaaf ibsa kan kennan kanneen haleellaa Sanbata darbe kan mootummaan al-Shababtu raawwate ittiin jedhen du’anii fi madaa’aniif kadhannaan wayita godhametti ture.
Prezidaant Mohammed Abdullaahii Farmaajoo akka jedhanitti al-shabaabitti duuluu fi kanneen maatiin irraa dhumaniif qubsuma tolchuuf doolaarri miliyoonni 14 ramadameera jedhan.


text:
1-inni ji'a qur'aanni isakeessatti buufame tahuu, kun waan jiini kun ittii sadarkaa guddaa argate keessaa kan hangafaati.
2-Isa keessa hulaan jannataa ni banamti.
3-hulaan ibidda jahannam nicufamti.
4-Isa keeysa sheyxaanni nihidhamti,
kanarratti Abii hureyraan r.a. nabiin s.a.w. akkana jedhan jedhe ''yeroo ramadaanni dhufe hulaaleen jannataa nibabbanamti,hulaaleen ibidda jahannam nicuccufamti,sheyxaanonni nihidhamti.'' Bukaarii fii muslimtu odeesse.
5-Isa keessa halhan murtii tu jira. Isiin ji'a kuma tokkorra caalti, Rabbiin s.w. akkana jedhe,
nuti isa buufne halkan murtii keysatti. maaltu sibeeysise halkan murtii maal akka taate?,halkan murtii baatii kumatokkorra caalti,malaaykaalee fii ruuhis isii keessatti hayyama rabbi isaaniitiin gadi bu'an,isiin nagaya hanga fajriin bahutti (bari'utti)
Suuraa qadrii
6-Nabiin keenya s.a.w. akkana jedhan '
'isiniif dhufe jiini ramadaanaa, ji'a barakaa heddummaatu, kansoomana isaa Rabbiin dirqama isinirratti godhe, isa keessa hulaan samii banamti,hulaan jahiim (ibidda azaabaa) nicufamti, isa keessatti shiftootiin sheyxaanaa nisakaallamti, isa keessatti halkan baatii kuma caalu tokko Rbbiif taheeti jira, namni toltuu isii hongayee dhugumaan kasaare.
Nasaaiyyiitu odeesse
7-nami iimaanaa fii abdii Rabbiitiin soomane araarama argata.
8-namni iimaanaa fii abdii Rabbiitiin dhaabbate (salaate) araarama argata.
9-Namni iimaanaa fii abdii rabbiitiin leylatulqadri dhaabbate (salaate) araarama argata.
Abii hureyraan nabiirraa odeessee akkana jedhan jedhe ''namni leylatalqadri imaanaa fii abdiin dhaabbate badiin isaa ta dabarte hundi araarama isaaf godhamti, namni iimaanaa fii abdiin ramadaana soomane baiin isaa ta dabarte hundi araarama isaaf godhamti,
''namni Ramadaana imaanaa fii abdiin dhaabbate badiin isaa ta dabarte hundi araarama isaaf godhamti,
Abii hureyraan nabirraa odeessee akkana jedhan jedhe ''salaanni shaman tuun hanga taaniitti, jum'aan hanga jum'aatti, Ramadaanni hanga Ramadaanaatti hayxuudha (Balleessarraa araarama namaaf taati)''
10-umraan isa kessaa hajji nabiin wajji godhatetti qixxoyti. Nabiin s.a.w. akkana jedhan''umraan Ramadaana keessatti taate hajjii naan wajji taatetti qixxaatti'' muslimtu odeesse
11-Ibidda jahannamirraa namni bilisoomfamu ramadaana keessa heddudha. Abii umaamaan nabirraa odeessee Akkana jedhan jedhe '' yeroo soomana furan hunda warra Rabbiin ibidarraa bilisoomsuutu jiraa'' ahmad tu odessee.
Hadiisa biroottii-''yogguu halkan duraa ramadaanarraa tahe seene sheyxaanotii fii shiftootiin jinni nihidhamti,lallabaan nilallaba yaa katoltuu barbaadu asdeebi'ii itti jabaadhu, yaa ka hamtuu barbaadu ufqabi, Rabbiin warren ibiddarraa bilisoomsu qaba, sun halkan hunda keessatti.'' Tirmiiziyyiitu odeesse.
12-muslima hundaaf kadhaa qeebalamtuutu jira guyyaa Ramadaanaa hunda. Nabiin s.a.w. akkana jedhan ''Halkaniif guyyaa ramadaanaa keessa rabbiin warra ibidda azaabaarraa bilisoomsu qaba. ammas muslima hundaaf kadhaa qeebalamtuu taateetu jira halkaniif guyyaa ramadaanaa keessatti.'' Bazzaartu odeesse.
13-inni boojuu (Badhaasa) mu'iminaati nabiin s.a.w. akki jedhan ''jiini ramadaanarra isaaniif caalu mu'imintootatti takkaa waa hindhufne, jiinii ramadaanarra hamaa munaafiqootatti waa hindhufne, kun akki itti tahuu dandaye mu'iminni ibaadatti jabaataa munaafiqni ibaadarraa laafa, tanaaf milkii mu'imintootaa hoongoo munaafiqootaati''ahmad odeesse.


text:
WAAMICHA WALGAHII CAFFEE
Kabajamtoota Miseensota Caffee Hundaaf
Walgahii Idilee 4ffaa Waggaa 1ffaa Bara Hojii Caffee 5ffaa Adoolessa 08/2008ย irraa eegalee Magaalaa Adaamaa Galma Caffeetti ni adeemsifama. Kanaafuu, miseensonni Caffee Oromiyaa hundi waraqaa eenyummeessaa Miseensa Caffee taโuu keessan ibsu qabattanii Adoolessa 07/2008waaree booda saโaatii 8:30 irraa eegalee Magaalaa Adaamaa Galma Caffeetti argamuun akka gabaastan isin beeksifna.
Kookasiin Dubartootaa Adoolessa 07/2008 saโaa 2:30 irraa eegalee waan adeemsifamuuf, Kabajamtoonni Dubartoonni Miseensota Caffee taatan Adoolessa 06/2008 Magaalaa Adaamaa galtanii akka bultan isin beeksifna.
Waajjira Caffee Oromiyaa
Finfinnee


text:
Bulchaan Dhaabbata gargaarsa Misooma Sadarkaa Addunyaa Yunaayitid Isteets yokaan USAID – Maark Griin, manni-maree bakka-bu’ootaa Yunaayitid Isteets – baajeta bara kuma lamaa fi kudha-saddeetii raggaasisu keessatti gargaarsa namoomaa fi sagantaalee wabii nyaataa wajjiin wal-qabataniif maallaqa gahaa akka ramadu, amantaa mirkanaawaa akka qaban dubbatu.
Wixineen baajetaa – Prezidaant Donaald Traampiin dhihaate, baajeta USAID baay’ee gad muruun isaa beekamee jira.
Ergamaa addaa muummicha-ministaraa Hayile-maariyaam Dessaalegni ka tahan – Ambaasadder Birhaanee Gabre-Kiristoos gama isaaniitiin, Mr. Mark Griin, muummicha-ministaraa Hayile-maariyaam waliin marii geggeessan keessatti, gargaarsi biyyattiif kennamu kan itti fufuu tahuu mirkaneessuu isaanii dubbatanii jiran.


text:
Godaantoota Libiyaa keessatti danqamanii jiran Amerikaa kaabaa fi Awurooppaa dabalatee biyyonni nagaa qaban eeguumsa akka taasiisan gareen Doktooroota Daangaan hin…
VOA WASHINGTON DC— Baqattoonni Yemen keessa jiraatan gargaarsi namoomaa Tokkummaan motummootaa waadaa seene biyyattii ga’us kanneen Aden keessa jiran hin…
Jaallannee Gammadaa WASHINGTON DC—Dilbata darbe Naannoo daangaa Itiyoopiyaa fi Keeniyaa irratti waraana mootummaa Itiyoopiyaa fi adda bilisummaa Oromoo gidduutti wal…
VOA afaan Oromoo Aanaalee Filannoo Oromiyaa hedduu keessatti humnoonni hidhattootaa Mootummaa akka taajjabdoonni korojoo humnaan harkaa fudhatamee fi irraa hariyatamnitti…
Sirna sagalee kennuu magaalaa Amboo Filannoo har’a, Caamsaa 24, bara 2015 Itiyoophiyaa keessatti geggeessamaa jiru ilaalchisuun, gabaasaalee keenya magaalaalee adda…
WASHINGTON DC— Baqattoonni Yemen keessa jiran yeroo ammaa rakkoo hamaa keessa jiraachuu isaanii dubbatu. Dhukaasi magaalaa nuti keessa jirru Aden…
Voice of America The global implications for conflicts in Africa, Europe, and the Middle East:http://www.voanews.com/…/defense-swallows-near…/2625649.html
WASHINGTON,DC— Gaafa tokkoo manii barumsaa tokko ijoollee cufaan afaan keessaniin suuraa kaasaa,wa barreessaa kootta jedhe,jennaan daahimii tokko dadhabe maaliif akka…
Soraa Halakee 25.11.2014 04:53 Abbebee Biqilaa,ilmaan obboo Dibaabaa,Daraartuu,Qananiisaa,Hayilee dabalee yoo dorgommii fiigichaa maqaa dhaahan yoo hedduu Oromiyumatti mooha. Dorgommii biyya…


text:
Waxabajjii 16, 2013
LABSA WALOO
Mootummaan Itoophiyaa kan Adda Bilisummaa Ummata Tigraayin (ABUT hkn TPLF) dursamu shoorarkeessummaa isaa caalatti itti fufuudhan gidiraan inni ummata Oromoo irraan si’ana gahaa jiru haalan yaaddessaa waan ta’eef dabalees, haalli qabsoon bilisummaa saba Oromoo yeroo ammaa keessa hulluuqaa jiru har-malee hoorsaa ta’uu isaarraan kan ka’e, Tokkummaan Humnoota Bilisummaa Oromiyaa (THBO) fii Gurmuun Qabsaawota fi Miseensota Adda Bilisummaa Oromoo (GQM-ABO) haallan sardaa ta’an kanaaf yaada furmaataa soquudhaf walgahii marii godhanne. Kana irraa ka’uudhanis, tokkummaan jaarmyoolee bilisummaa Oromoo akkaata itti mirkanaahuu danda’u, darbees fala qabsoo saba Oromoo sirneessee ummata Oromoo badii diini irran ga’aa jiru irraa hanqisuu malu irratti yaada wal-jijjiiruf yaalii goone.
Nuti, THBO fi GQM-ABO, haaluma kanaan bu’ura bal’aa ta’an irratti yeroo adda addaa walgahuudhan marii gaggeeffannee jirra. Bu’uroota mariin irratti godhame keessaa kan ijoo ta’an: (1) Balaa mootummaan ABUTin dursamu saba Oromoo irraan gahaa jiruu fi haalli ummanni keenyaa itti jiru, (2) tokkummaa jaarmyoolee bilisummaa Oromiyaa fi qabsaawotaa akka barbaachisaa ta’etti itituu dhabuu irraan kan ka’e, waayeen tokkummaa ummata keessatti nuffissiissaa fi abdii kutachiisaa ta’a dhufu isaa, (3) rakkoolee qabsoo bilisummaa korkodanii qaban, fii (4) malaa fii fala rakkoo deddiibi’ee qabsoo bilisummaa saba Oromoo gaadi’u keessa baasan fa’a. Gadi fageenyan qabxiileewwan kana irratti erga mari’anne booda, labsa waloo kana baasnee jirra.
Mootummaan ABUT (Tigree) balaa inni saba Oromoo irratti dhaqabsiisaa jiru siyaasaa, diinagdee, fii hawaasumaa ummata keenya irratti dhiibba inni qabu sirnaan toohachuudhan, gocha mootumichaa THBO fii GQM-ABO akka armaan gadiitti addeessanii jiru:
· Haala jireenya saba Oromoo guutuudhumatti balleessaa jira; caalattuu barbadeessudhaaf halkanii- guyyaa irratti dalagaa jira;
· Ummata Oromoo dhimma siyaasa biyya isaa ilaalu irratti qooda akka hin-qabaanne taasisee jira; inumaahu dirree siyaasaa dhiphoo, kan jaarmya maqaa Oromootin ijaaree maxxannee isaa godhateef hayyameef illee mulquudhan saba Oromoo siyaasa irraa guutumatti moggaatti baasee jira;
· Karaa diinagdeetin, jireenyaa Oromoo hudhuudhan guutun saba keenyaa akka hiyyummaa gara- hinqabneef saaxilamu godhee jira;
· Ummata Oromoo, baadiyyaa fii magaala irraa, qe’ee abaabayyuu fii akaakayyuu isaaniirraa humnaan buqqisee lafa isaanii tujjaaroota biyyota alaati (kan wara saba isaani rakkoo nyaataa irra baraaruuf dachii qonnaa adamsanii) fii kanneen biyya keessaaf (kan akka soorayyiiwwan Tigroota fi kittillayyoota isaanii fa’aaf) kireessee jira; gariis bu’aa hangana hin-jedhamneen lafa saba keenyaa gurgurachaa jira.
· Ummatoota bara kumaatamaaf ollumma fii obbolummaan waliin jiraachaa turan walitti buusee lubbuu namaa fii qabeenya Oromoo barbadeessee jira: Fakkeenyaaf, dhiheenya kana Oromoon Anniyaa shira kanaan lafa abaabayyuu isaarraa buqqifamee jira; akkasumattillee, lolli kana fakkaatu Mi’eesso fii ona Jaarsoo keessatti lubbuu nama hedduu galaafateera;
· Haala naannawaa Oromiyaa irrattis jeequmsaa uumaa jira. Oromiyaa keessa bakka gariitti inumaahuu beekaa bosona fii daggala uumaa barbadeessaa jira. Ilu Abbaa Booraa keessati daggala Mootummoota Tokkoomen (UNESCOn) galmeeffame, bosona bunaa kan Yayyuu barbadeessuun gidiraa ABUTn Oromiyaarrattu hojjate keessa tokko;
· Dargaggeeyyii Oromiyaa kan misoomaan biyya guddisu malan mana hidhaatti naquudhan, guddina diinagdee fii hawaasummaa haalan qancarsee jira; guutumatti ummata shoorarkeessudhan misoomaa irraatti qaamaa-qalbii guutudhaan akka hin-bobbaane sakaalee guddina biyyaa hanqisaa jira;
· Ummata shoorarkeessee kum-dhibbootaan qe’ee isaaniirraa akka bu’qanii, biyya ambaa, biyyoota ollaa fii Arabatti baqatan; baqattoonni akkanaas akka jiruu hadhooftudhaaf saaxilaman, gariin isaani ammoo laga lixanii dhihan qurxummii tahuudhaan akka dhuman godhe jira;
· Duula waraanaa kan duguugiinsa shanyii dhoysatti Oromotti bobbaasee jira; dulla kana osuma arganuu biyyoonni addunyaa ijaafii gurra cufatanii irraa cal’isanii jiru.
Mootummaa Itoophiyaa kan ABUTiin hogganamu, yakka inni ummata Oromiyaa irratti hojjachaa jiru kana maraafu cimsinee balaaleeffanna. Hawaasni addunyaatiis iyyannoo ummata Oromoo kana dhagayanii haala hamilee fii itti gaafatama-qabeessa taheen akka dirmatan yaamicha goonaaf.
Weeyrara ABUT guddaa herreguun nama dhibu kana THBOn fii GQM-ABO duubatti mil’atanii xiinxaluudhan, osoo humnootni siyaasaa Oromoo mana isaanii qulqulleessanii qindoominan hojjatanii haalli badaan abdii nama kutachiisu kan armaan olitti ibsame ummata Oromoo irra akka hin geenye hubannee jirra. Dhugaa akka aduutti mul’atu kana hubachuudhaan, humnootni siyaasa Oromoo tokkummaa fii qindoominaan akka hojjatan yaadachiisuu feena.
Tokkummaa jaarmayoota siyaasaa irratti shakkii fii mamii ummanni Oromo qabu hubachuudhaan THBO fii
GQM-ABOn yaamicha asii gadii godhu:
· Jaarmyoonni walaba tahan hundi waan afaanii fii xalayaadhaan jechaa turan hunda hojiidhaan mirkaneessanii ummata irraa amantii akka horatan;
· Jaarmayoonni Civikii Oromoo (jaarmayoonni hawaasummaa, kan amantii, kan daldalaa, kan barnootaa fii qorannoo akkasumas kanneen kana fakkaatan) biyyaa fii biyya ambaa jiran hundi jaarmyoota siyaasaa Oromoo karaa ijaaraa ta’een dhiibanii tokkummaan isaanii shafisaan akka mirkanaawu irratti akka hojjatan;
· Ummani bal’aan Oromoo, abbichi haajaa siyaasaa Oromiyaa, qabsoo keessatti qooda fudhannaa isaa daran olkaasudhan, projektii ofii kan biyya dhugoomfachu, kan Oromiyaa bilisoomsuu irratti akka bal’innaan bobba’u;
· Hayyoonni Oromoo haala hatattamaa kan yeroo ammaa sabni Oromoo keessa jiruuf furmaata soquuf ogummaa qaban hundi Oromiyaan yoomiyuu caala akka isaanitti dhimmamtu qalbeefachuudhan, osoo
rakkoo jirtu arganii akka nama hinagareetti bira darbuu hkn miliquu dhiisanii, akka rakkoo saba keenya mudateef furmaata barbaadan;
· Namoonni moggaa taa’aanii jarmyoota siyaasa Oromoo karaa ijaara hintaanen qeeqan hundi, jarmyoota irraa ala ta’uu dhiisanii keeysa galanii qooda fudhachuudhaan rakkoo obsa fixachiiftuu qabsoon Oromoo keessa jirtu kanaaf furmaata akka laatan.
Rakkoo qabsoo bilisummaa Oromoo haga ammaa qabate kanaaf furmaata bu’uraa arguufin kan dadhabameef tattaafin haqa-qabeessa kanaan dura waani hir’ateefi. Waloodhaan rakkoo dhalateef yeroodhan furmaata soquu dhabuun kuni deebisee qabsoo bilisummaa Oromiyaa baay’eee gara duubaa harkisee jira. Haala kana mara hubachuudhaan jaarmyoonni siyaasaa Oromoo xiyyeeffannaa guddaa laataniifii, rakkoo balbeltuu amma biyya keenya harkaa qabduuf, osoo yeroon hin dabarre jarjarsaadhan furmaata waloo akka laatan iyyanna.
Gama isaaniitiin THBO fii GQM-ABO yaada furmaataa kan rakkoo tanaaf qaban gumaachuuf qophaawoodha. Furmaatni kuniis kan qabsoo bilisummaa Oromiyaa karaa qaceelaa taraarameef irratti deebisu taha. Jaarmyoonni bilisummaa Oromoo kanneen biraatiis karuma kanarratti hojjachaa jiraachuu isaanii
hubachuudhan, THBO fii GQM-ABO tattaafii ijaaraa akkasii eebisaa, furmaani waayee tokkummaa jaarmyoota bilisummaa Oromoo dhugoomsu haala shafisaa fi qindoominaan akka waloodhan irratti hojatan kabajaadhan hunda gaafanna.
Tokkummaan Humna!
Tokkummaa Humnoota Bilisummaa Oromiyaa (THBO)
Gurmuu Qabsaawota fii Miseensota Adda Bilisummaa Oromo (GQM-ABO)


text:
Weerarrii dhukkubii Koviid-19 biyyoota guddinaan boodatti hafan 47 keessatti dhiibbaa jabaa geesisuu isaa gabaasnii jaarmayaa Tokkummaa Mootummootaa kan Daldalaa fi Misoomaa (UNCTAD) gabaasa haaraa baaseen hubachisee jira.
Dingdeen biyyoota kanaas waggaa 30 keessatti yeroo duraaf kufaatii hamaan isa mudatee jira.
Gargaarsii addunyaa duubatti harkifachuun akkasumas kan argataniis xiqqaa ta'uun liqaa biyyoota alaa irra jiru baasuufis rakkoo akka ta'e sababaalee gabaasa ba'e keessatti tarreeffaman keessa jiru.
Gama kaaniin biyyonni akka Baanglaadish, Kaambodiyaa,Itiyoophiyaa, Laa'oos, Maaynamaar, Nepaal fi Rwaandaan oomisha qaban biyya ammayyaa qabsiisuun gara caasaa dinagdee gaaritti ceesisuun gabaafamee jira.


text:
Manni maree bakka bu’oota uummataa ja’affaan wagga hojii tokkoffaa guyyaa har’aa geggeessee jira. Ajandaa inni qabatte keessaa waggoota shanan itti aanuuf miseensota kaabinee ta’uun namoota filachuun ture. Muummichi ministeeraa Abiy Ahimed ministeerota 22 manni maree akka isaaniif raggaasisuuf dhiyeessanii jiran. Kaadhimamtoota hanga tokko dhiyaatan ilaalchisees itti gaafatamni isaanitti kenname sirrii ta’uu isaa irratti yaadawwan fuulleffate illee miseensonni m ana maree dhiyeessanii jiru.
Oolmaa mana maree guyyaa har’aa irratti ajandaa dhiyaate keessaa tokko aangoo qama mootummaa fi hojii isaanii murteessuuf kan dhiyaate wixinee labsii 1263/2014 sagalee qoqqobbee tokkoo fi kan irra jireessaan raggaasisamee jira.


text:
hordofuun rakkisaa ta’a.
Yeroo hirriiba rafan sochiin qaama namaa, hoo’i qaamaa, dhibbaan dhigaa afuura baafannaa fi kanneen biroon suuta jedhu.
Garu sammuun namaa yeroo rafan illee hojii isaa itti fufa. Waan suutaan hojjatu hin qabu.
Yeroo itti rafan dhaabbattaa gochuun eeguu, waan nama daddamaqsan kan akka Bunaa fi kanneen biroo dhuguu dhiisuu, sagalee naannoo ofii jiran gad xiqqeessuun hirriiba gaarii rafuuf kanneen gargaaran keessaa hanga tokko.
Guyyaatti sa’atii 6 hanga 8 rafuun barbaachisaa dha jedhu ogeessonni.