text:
“Eeyya Asi Ubbabaa Ammanees”
“Gaazeexa mule nabbabenna uri eeyya; gaazeexan xaafettido gishsha xallawu nabbabidobaa ammaniya uri ubba keehi eeyya.” —Awugust fon SHlotse, Jarmane biittaa taarikiyaa eranchaanne xaafiyaa (1735-1809).
GAAZEEXAN xaafettiya ubbabaa asay 200ppe dariya layttappe kase ammanana danddayenna. Ha wodiyan nuuni Intternneetiyan nabbabiyo woy beˈiyo ubbabaa ammanana danddayokko. Ha wodiyaa tekinoloojiyaa wolqqan, tumabaakka worddobaakka, maaddiyaabaakka maaddennabaakka, qohennabaakka qohiyaabaakka keehi darobaa nabbabana danddayettees. Hegaa gishshawu, nuuni nabbabanawu koyiyoobaa akeekan doorana bessees. Ammananawu keehi metiya, woy keehi garamissiya woy daganttiya issi xuufiyaa woy oduwaa, Intternneetiyaa goˈettiyo meezee baynnaageeti Intternneetiyan kiyido woy issi laggee imeeliyan kiittido gishsha xallawu tuma giidi qoppana danddayoosona. Geeshsha Maxaafay, “Eeyya asi ubbabaa ammanees; shin cinccai akeekidi tanggees” giidi zoriyoogee bessiyaaba.—Lee. 14:15.
Cincca gidiyoogee siyiyoobaa ubbaa ammanidi eeyya gidiyoogaappe dumma. Nuuni cincca gidikko, akeekancha gidoos, qassi tuma gidiyoogaa eriyoobaa xallaa ammanoos. Nuuni Intternneetiyan nabbabido worddo taarikiyaa daro asay dosiyaaba gidikkokka, cimettidi hegaa ammanokko. Neeni cincca gidanaadan aybi maaddana danddayii? Koyro hagaadan gaada nena oycha: ‘He taarikiyaa yootiday erettida ammanettiya Weyb sayttee? Woykko ooninne ba qofaa yootana danddayiyo Weyb sayttiyan woy qassi erettenna sohuwan hegee odettidee? Ammanettiya Weyb sayttee he taarikee worddo gidiyoogaa qonccissidee?’ * Hegaadan gidikko, ‘iitaa kehaa shaakka era.’ (Ibr. 5:14) Issi odoy ammanana danddayettennaba milatikko, ammanttennaba gidennan waayi aggana. Hegaa bollikka, harata boridi yootiyo wode, he oduwaa hara asawu gattiyoogee oona maaddiyaakko, qassi he oduwaa yootiya uri genebaa qoppidi hegaadan oottidaakkonne qoppa.
NEEYYO KIITETTIDABAA UBBATOO HARATUSSI KIITTAY?
Issoti issoti issi odoy tumakkonne shaakkennan woy hegaa eti haratuyyo yooti simmin aybi hananaakko yuushshi qoppennan, eti eriyo asa ubbawu hegaa kiittana danddayoosona. Eti asan nashettanawu koyiyo gishshawunne ooppenne kasetidi hegaa yootanawu koyiyo gishshawu, hegaadan oottennan aggokkona. (2 Sam. 13:28-33) SHin nuuni ‘cincca’ gidikko, hegee qohana danddayiyaakkonne, geella issi asa woy issi dirijjitiyaa sunttaa mooriyaabakkonne qoppoos.
Issi odoy tumakkonne shaakki eranawu baaxetana koshshees. Issi issi asay eti kiittiyoobay gakkido uri hegee tumakkonne kuuyanaadan aggibayiyoy hegaassa. SHin eti hegaadan oottiyoogee ay keena wodiyaa wurssanee? Wodee keehi alˈˈoba. (Efi. 5:15, 16) Issibay “Sirissikko, kiitta bayana” giidi qoppiyoogaappe, “Sirissikko, xayssa bayana!” giidi qoppiyoogee loˈˈo.
Nena hagaadan gaada oycha: ‘Taayyo kiitettidabaa ubbatoo haratussi kiittiyaanaa? Likke gidennabaa woy worddobaa kiittido gishshawu, ta kiitaa yeddido asaa maarotaa oychanawu zaarettada hara kiitaa kiitta eriyaanaa? Issi uri tawu yiida kiitaa ayyo kiittiyoogaa agganaadan taassi odi erii?’ Neeni imeeliyan kiitaa yeddiyo asa ubbaykka neegaadan Intternneetiyaa goˈettananne neeni maaddennan koyiyoobaa beˈana danddayiyoogaa hassaya. Miichiyaabaa, biiduwaanne misiliyaa neeni etawu kiittanaadan koyokkona. Geeshsha Maxaafaa haasayaa duuqqidoogaa woy masttooshan xaafidoogaakka kiittana koshshenna. * Hegaa bollikka, issi uri pilggiyoogee, xiqiseta nabbabiyoogee woy gubaaˈe shiiquwan zaaranawu giigettiyoogee neeni hegaa ayyo kiittiyoogaappe keehi maaddees.
Yihoowa dirijjitiyaa sunttaa mooriyaabaa neeni Intternneetiyan beˈikko waatana koshshii? Hegaa malabaappe mule haakkana koshshees. Issoti issoti harati hegaa waati xeelliyaakko eranawu hegaa etawu odana bessiyaabadan qoppoosona; shin yaatiyoogee he iita odoy aakkanaadan oottees. Nuuni Intternneetiyan beˈidoban zilˈˈettikko, Yihooway nuuyyo akeekaa immanaadan woossananne ayyaanaaban kaymida ishatussi hegaa yootana koshshees. (Yaaq. 1:5, 6; Yih. 22, 23) Harati wordduwan mootido Yesuusi, ba erissiyo ashkkarata morkketi yedettanaagaanne ‘eta bolli iitabaa ubbaa wordduwan haasayanaagaa’ etawu yootiis. (Maa. 5:11; 11:19; Yoh. 10:19-21) Nuuni ‘geellabaa haasayiyaageetanne’ eta ‘deˈoy geella’ gidido asata shaakki eranawu ‘adussi qoppananne akeekancha’ gidana koshshees.—Lee. 2:10-16.
HARATU MAATAA BONCHA
Ayyaanaabankka gidin, odettidabaa woy harati beˈidobaa siyidi haratuyyo odiyo wodekka naagettana bessees. Nuuni siyidobay tuma gidikkokka, hegee asawu odettana koshshees giyoogaa gidenna. Tumu taarikiyaa haratuyyo yootiyoogeekka issi issitoo maara woy siiqiyoogaa bessiyaaba gidennan aggana danddayees. (Maa. 7:12) Leemisuwawu, nuuni odiyoobay tuma gidikkonne, harata zigiriyoogee siiqiyoogaa bessiyaaba woy minttettiyaaba gidenna. (2 Tas. 3:11; 1 Xim. 5:13) Issi issibay xuura gidana danddayiyo gishshawu, harati hegaa bessiya wodiyaaninne ogiyan odanawu etawu deˈiya maataa nuuni bonchana bessees. Issibaa odana bessiya wodiyaappe kasetidi odiyoogee keehi qohana danddayees.
Ha wodiyan odoy tuma gidin worddo gidin, maaddiyaaba gidin maaddennaba gidin, qohennaba gidin qohiyaaba gidin eesuwan asaa gakkana danddayees. Imeeliyaa woy xaafettida harabaa asawu kiittiya uri, i koyidi oottin aggin, hegee sohuwaara kumetta saˈaa gakkana danddayiyoogaa akeekana bessees. Hegaa gishshawu, neessi kiitettidabaa sohuwaara eriyo asa ubbawu coo kiittenna mala naagettana bessees. Nuuni daganttiya woy garamissiya oduwaa nabbabiyo wode, siiqoy coo sirennaagaa, woy coo ammaniya eeyya gidennaagaa hassayana koshshees. Ubbabaappe aaruwan, siiqoy ‘wordduwawu aawa’ gidida Seexaanaa Dabloosa ashkkarati Yihoowa dirijjitiyaabaa woy nu ishanttubaa odiyo iitabaa mule ammanennaadan oottees. (Yoh. 8:44; 1 Qor. 13:7) Yuushshi qoppiyoogeenne akeekancha gidiyoogee nuuni ‘cincca’ gidanaadaaninne galla galla siyiyo darobaa waati maara oyqqanaakko eranaadan maaddees. Geeshsha Maxaafay yootiyoogaadan, “eeyyati bantta azallatettaa waagaa ekkoosona; shin cinccati eratettaa kallachchaadan goxxoosona.”—Lee. 14:18.


c: text/html

text:
√Adurree mana keesaa qabduu?
√yoo qabaattan akkaataan itti kunuunsitan maal fakkaata?
√adurreen dhukkuba garaa garaa namaatti akka dabarsitu hoo beektuu?
GAAFILEE KANNEEN KAN KAAFNE WAA MALEE MITI Kan kaasneef; adurreen mana keesa yeroo jiraattu dhukkuba toksoplasmoosis jedhamu kan pirotozuwa toksoplasma gondi jedhamuun dhufu gara namaatti dabarsiti. Dhukkubichi kan daddarbu udaan (bobbaa) adurree tuttuquun yoo tahu, dubartiin ulfa qabdu hunda caalaa dhukkubicharraa of eeguu qabdi. Sababni isaas dhukkubichi karaa hidda handhuraatiin gara ulfa garaa jiruutti waan darbuufi.
Daa’imni haala kanaan dhukkubichaaf saaxilame rakkoon fayyaa adda addaatu isa mudatuu dandaha. fknf:
- Mataan garmalee guddachuu (hydrocephalus)
- Rakkoo sammuu (mental problem) fa’aaf ni saaxilama.
AKKAMIIN OFIRRAA ITTISNA?
- 1.Adurreen mana keessa kan jiraattu yoo tahe qulqullina isii sirritti eeguu
- 2.bakka bultii adurree guyyaa guyyaan qulqulleesuu
- 3.dubartiin ulfaa adurree tuttuquus ta’ee mana isii qulqulleesuu irraa of qusachuu qabdi
- 4.erga bobbaa adurree qulqullesinee booda harka keenya sirriitti samunaan dhiqachuu.
OF YAALURRA OF EEGUUTU CAALA

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
deey kaalai, pasu maaddai Okkaddum, nee ennai oludaa
Chen meerku maampalatthil nalla vasathiyaana kudumpam satthiyamoortthikku. aanaal namathu Kadhai ingu nadappathu illai. thanjaavoor maavaddatthil oru kiraamam. sumaar nooru eekkar alavil paranthu virinthu irunthathu, antha satthiyamoortthiyin pannai. atharku naduvil alakaana pangalaa, ithu satthiyamoortthiyin irandaavathu veedu. ingu nadakkum Kadhaithaan naan solla pokireen.
pushpaa, ival thaan satthiyamoortthiyin irandaavathu Manaivi. nalla sikappu, konjam paruttha udampu, kalaiyaana mukam, akanra Kundi, ilani Mulaikal, vayathu muppatthi aaru, meelum varnanaikal avvappothu solluveen, ippothaikku ithu pothum. maatham oru thadavai allathu irandu thadavai pannaikku varuvaar, irandu allathu moonru naadkal thanguvaar. pushpaavai poddu ol olena oppaar.
oorukku thirumpi viduvaar. pushpaavirku aduttha ol, aduttha maatham thaan, athuvum ippothu vara vara satthiyamoortthi pannaikku aarvamaaka varuvathu kurainthu kondu varukirathu. mithi naadkalil pushpaa nadatthiya kaama kaliyaaddangal intha Kadhai.
satthiyamoortthi vanthu viddu pona maru naal pushpaa, antharanga veelaikkaari amsaavinai enney theeykka kooppiddaal. amsaa maaniram, pushpaavaiyum, amsaavai onraaka nirutthi yaarai Okkiraay ena ungalai keeddaal, thuli kood yosikkaamal, amsaavai thaan oppeen enpeerkal, antha alavirku alaki amsaa. sarree poosinaarpola udampu, paampu vayiru, sethukki vaichathu ponra pochoo, Mulai malkovaa maampalam pola sariyaana saisu. ival ammanamaaka irukkum pothu marrathai varnikkireen.
pushpaa kaddiyiruntha, theengaay poo davalai aviltthu, ammanamaaka sirithu thooram, nadanthu senru, sdulil oru kaalai vaitthu eeri deepilil udkaarnthu kondaal. pinnalee senra amsaa, leesaaka ennaiyinai aduppil soodu seythu, pushpaa udampil theeykka thodanginaal. muthalil muthuku, pin irandu kaikal, appuram Mulaikal, vayiru enru theeytthu viddu, Amma kuppira padutthuk kollungal enraal. pushpaa thanathu pochoo theriya kuppirkka padutthuk kondaal. amsaa enneyinai nallaa sothampa kai niraiya edutthu, muthuku pooraa thadavi sootthu meelee thadavinaal. sootthu enney thadava thadava minniyathu. amsaa innum konjam enneyinai edutthu, Kundi oddaiyil viralinai viddu, athil viddaal.
konjam kaalinai akaddi, Pundaiyilum enneyinai viddaal. appadiyee padutthu irungammaa enru solli viddu, paatrum senru, suduthanniyinai piditthu vaitthu viddu, vaangammaa kulikkalaam enru kooppiddaal, pushpaa appadiyee ammana Pundaiyaaka deepilai viddu kilee irangi, paatroom senraal. amsaa aval thalaiyil seekakkaay poddu thannir viddu kulipPaddinaal. kulitthu mudintha piraku, appadiyee ammanamaaka pedroom senraal. pinnaalee senra amsaa oru karandiyil neruppu edutthu varavum, pushpaa dras seyyavum sariyaaka irunthathu. neruppil saamBraaniyai poddu pushpaa koonthalukku kaaddinaal. piraku amsaathaan peechai thodanginaal.
eemmaa dallaa irukkinga, ayyaa vanthuddu ponathukkappuram oru maathiriyaa irukkingalee adi eendi vara vara ayyaa onnum sariyillee.
sariyilleenaa,
eendi thuruvitthuruvi keedkiree, munthi maathiri sariyaaka engiddee irukkamaaddeengiraaru
aamaammaa ayyaavukku vayasaachu,
podi Pundai makalee, ayyaavukku vayasaachunaa, en Pundai keekkuthaa, summaa vichu vichunu keevuthu. nee eppadi samaalikkiree, un purushanthaan odi poyiddaanee.
aamaammaa neenga solliringa, naan sollalee, en Pundaikkullee ethaavathu uddu kodaiyalaamunu irukku.
nee poy antha meejai meelee irukkira peddiyai edutthu vaadi
ennammaa ithu pirikkaddumaa
piridi
ennammaa ethu, aampilee Sunniyaaddam, itthaachaோdu irukkuthu
eey Pundai mavulee peesaama ellaatthaiyum avutthu poddu ammana maakudi
itho oru nodiyilee
Appa enna udampudi unakku, appadiyee, intha rappar Sunniyai un iduppilee kaddudi
Amma kaddiddeen
inthaadee Pundai, ennai poddu aampilee Okkira maathiri oludi
amsaa rappar Sunniyodu, pushpaa mithu eeri, irandu viralkalil Pundaiyai viritthu, athil rappar Sunniyai selutthi, Okka aarampitthaal. Mulaiyai kasakki, vaayodu vaay vaitthu Okka Okka pushpaa thuvandu viddaal. needdi irukkira veli pakuthi pushpaa Pundaiyilum,ul pakuthi amsaa Pundaiyulum otthathu. meelum amsaa ol vaangi veku naadkal aana padiyaal veriyil otthu thallinaal.
pushpaa thanathu kaalkalai akaddik kondu, amsaa Okka vasathiyaaka Pundaiyai kaaddik kondu kidakka,
amsaa oru aampilai oppathu pola nirutthaamal otthaal. intha ol oru irupathu nimidam needitthathu. amsaa konjam veekatthinai kuraitthaal. Pundaiyilirunthu rappar Sunniyai uruvinaal. athu nelu nelu vena pushpaa Pundaiyilirunthu veliyil vanthathu. pushpaa thuvandu viddaal. amsaavum pushpaa pakkatthilee Sunniyai needdik kondu padutthu viddal. aduttha ol aarampikka sirithu neeram aakum. athu varai intha irandu peeraiyum ammanamaaka paarkkalaamaa
pushpaa, amsamaana udampukku sonthakaari. nalla sikappu, Mulaikal irandum sirithu thongi, aanaal alakaaka, perutthu, kaampukal needdi, oru sundu viral alavirku irunthathu. sootthu athai parri sollavee veendaam, sarree pinpuram thalli alavirku athikamaaka perutthu ullathu. Pundai aahaa Pundai enaraal, ithu allavo Pundai, uthadukal neendu, Pundaiyin meel paruppu amsamaaka virrullathu.
amsaa, arumaiyaana, leesaaka karuttha udampukku sonthakaari. Mulaikal summaa kinnunu Chinna theengaa saisukku, kaampukal marainthu, soopparaaka irunthathu. pochoo Chinna saisu thaan, aanaalum alakaanathu, Pundai intha Pundaiyaithaan sillu Pundai ena kooruvaarkal,uthadukal ulladangi, paruppu thuruttha Pundai.
adiyee, amsaa vaadi intha kidaa Pundaiyai poddu nakkudee, summaa puru puru ena arikkuthadee, ena solli pushpaa Pundaiyai akaddi, amsaa nakka thothaaka pilanthu kaaddinaal.
ippothu amsaa nakka aarampitthaal. pushpaa anattha aarampitthu viddaal. pushpaa Pundaiyai nakka thothaaka kaalinai akaddi kaadda amsaa nakku nakkunnu nakki viddaal. oru kaddatthil pushpaa unarchiyinai adakka mudiyaamal sattham poda aarampitthaal. nallaa Pundaiyai nakkudi, Pundai mavalee, Appa nakka nakka evvalavu sukam. aa Pundai sukam, Amma paruppinai thurutthi nakkudi, aa mudiyaladee, en Pundai ponguthadi, aa aa punndaiyyy ena katthik kondee mootthiram adippathu pol Pundaiyilirunthu kaama neerai amsaa munjiyil peechi aditthaal. oruvaaru thuvandu padukkaiyil saaynthaal. sukam adangiyathum appadiyee ammanamaaka elunthu vaadee antha rappar pulutthiyai enakku kadTVdudi, unnai poddu naan Okkireen, enka amsaa, pushpaavirku kadTVddaal. eey amsaa maadu maathiri kuninju nilladi, naan kaalai oppathu pol unnai Okkireen enraal. amsaa amsamaaka pochoo theriyum padi kaddilai piditthuk kondu kuninthu kaaddinaal. pushpaa Sunniyai aval Pundaiyil soruka muyarsi seythaal. aniyaayatthirku Chinna Pundai, Pundai uthadukalai nanraaka viritthu eetthinaal. mhim ullee sella mudiyalee, pushpaa mulu sakthiyaiyum thiraddi oree alutthu paathi Sunni pukunthu viddathu, mindum oru alutthu mulusSunniyum sillu Pundaiyil pukunthu pithingiyathu. pushpaa Okka thodanginaal, amsaa anattha thodanginaal, padakkena Sunniyai uruvi amsaa Pundaiyai poddu pushpaa nakkinaal,amsaa kankal kiranga appadiyee kilee saaynthu viddaal, pothumaa ennaal ini thaanga mudiyaathu ena Pundaiyai moodik kondaal. appadiyee iruvarum oruvarai oruvar anaitthapadi padutthuk kidanthanar.piraku peesa thodanginar.
eey amsaa aayiram thaan pompalaikku pompalai otthaalum aampilai oppathu pol illaiyadi, inimeel intha aalai nampi pirayosanamillaiyadi, oru aampalai Sunni veenumadi.
Amma aampalai Sunniyinu sonnathum enakku naapakam varuthammaa, namma pannaiyilirukkanee palani avan Sunniyai paarttheenammaa etthaachaோdu, summaa pulutthikiddu pudalangaay saisukku, summaa Sunninaa athu thaan Sunniyammaa.
adi Pundai sirutthavalee, avanai poddu otthu kitthu puddayaa avan Sunniyai parri sollum pothee un vaayil echi valiyithu, vivaramaa solludi.
ungalukku theriyaamalaa avanai poddu Okka poreen. maadu kaalaikku katthiyathu, ennadaa intha palaniyai kaanomee, ena avan padutthu irukkum araikku poneen, appothu thaammaa paarttheen, etho kanaviliruppaan polirukku, veeddi vilakiyirunthathu, apppaa avan Sunniyai paarttheen. Amma Sunninaa avan Sunnithaammaa sunni, summaa oru adi irukkuthammaa, paartthuk kondee sirithu neeram ninreenammaa, avan kanavileeyee yaaraiyo oppaan polirukku, unni unni sootthai aaddinaan. paarkka paarkka ennaalee thaanga mudiyalee, enathu Pundaiyai kaiyaalee amukki kiddeen.
ada karuvaa sirukki, Pundai moya moyangirathudi, enakku avan Sunni veenum, poy avanai ilutthaadi.
Amma aampalaiyai anuanuvaa Okkanum, ippo poy avanai ilutthaanthaa, payanthiruvaan, avanai namathu valikku kondu vanthu virumpi Okkanumaa, appathaan ol nallaayirukkumaa.
saridi appuram enna thaan nadanthathu.
avan kaluthai Sunniyai paartthuk kondee,en Pundaiyai nondineen, nallaayirunthathu, sirithu neeratthil enakku inpam adangiyathu. angiruntha Chinna kuchiyai edutthu avan Sunniyai oru thaddu thaddineen, vaari suruddikkondu elunthaan, veeddi avilthu viddathu, Sunniyai needdikkondu ninraan, kaiyaal maraikka muyanraan mudiyavillai, naan nirpathai paartthu seyvathariyaathu ninraan.
eendi Pundai mavalee, aampalais Sunniyai thaddiyirukkeeyee, onnu kidakka onnu aachuna ennadee pannuvee, naan maddum angiruntheena, avanai poddu angeeyee otthu iruppeen, eey inthaadee, naan nampa
maaddeen, nee avanai otthuyiruppee, ullathai selludi karum Pundai.
ennaammaa ippadi selluringa namPaddi pommaa
sari saridi Pundai namachalil peesividdeen meelee solludi.
deey ennadaa ippadi Sunniyai pulutthikkiddu nikkiree, iru iru Amma kiddee solluree ena avan kidda sonnathum appadiyee enkaalil vilunthu viddaan sari sari naan ethu sonnaalum keedkanumunu solla sari amsaa nee ethu sonnalum keedkireenu solliyirukkaa Amma.
sari vaadee, poy avanai paarkkalaam.
amsaavum, pushpaavum pannaikku ponaarkal. palani kaalai pakkatthil ninru kondu, kaalaiyai thadavi kondu irunthaan. pasu katthikkondu irunthathu.
eendaa pasu katthuthu, nee kaalai kiddee nikkiree, ena pushpaa keeddaal. atharku palani aamaammaa, namma kaaraam pasu kaalaikku katthuthu, kaalai moonu thadavai eeri viddathu, sinai pidikkalee enru sonnaan. deey kaalaiyai olungaa eera viddaayaa, sariyaa eeriyirunthaal nichayam sinai pidikkum, enru pushpaa koorinaal. illammaa sariyaathaan eeriyathu enru palani solla, pushpaa kopam vanthaval pol, ada podaa, kaalai eerum pothu athan Sunniyai sariyaaka piditthu maaddu Pundaiyil vida veendum, nee maaddu Sunniyai pidikka koochappadduk kondu athaa Okka viddu iruppee. athu thaan kaaranam enru sonnaal.
intha neeratthil pushpaa pachaiyaaka peesavum, palani aadi poy viddaan. irunthaalum Amma ippadithaan peesuvaarkal polirukku enru ennik kondu, vaammaa innoru thadavai seyya vaikkireen, sariyaa seyyuthaa ena neengalee paarunga, ena solli, kaalaiyai aviltthu, pasuvai nokki ilutthus senraan. koodavee amsaavum, pushpaavum senranar.
kaalai pasu maaddai paartthathum, veekamaaka senru, pasuvin Pundaiyai nakkiyathu. pasu maadu sirithu mootthiram peythathu, athanai kaalai nakkiyathu, nakkiyathum vaanatthai paartthu i yena ilitthathu. athai paarttha pushpaavirku, Pundaiyil neer kasinthathu. eendaa ippadi kaalai seyyuthu ena pushpaa keedka, aamaammaa eeraratthirku munnalee ippadithaan seyyum ena palani sonnaan. athuthaandaa een ippadi seyyuthu ena thiruppi keeddaal. maaddu mutthiratthinai nakkuchuthaammaa, athil kaamam kalanthu irukkakummaa, appathaan kaalai kaamam eeri, pasuvai nallaa seyyum ena palani koorinaan. eey vilakkamaa solludaa, seyyum seyyumunaa onnum puriyalee ena pushpaa kaamam kalanthu peesinaan. amsaa palaniyai nokki, Ammavirku pachaiyaa sonnaathaan puriyum athu maathiri sol enraal.
palani yukitthu viddaan. intha irandu Pundaikalum eetho mudivoduthaan vanthullanar, aanathu aakaddum ena mudivu seythu peesa thodanginaan. pasu maadu kaalaikku katthum pothu athan Pundaiyilirunthu kaamam kalantha oru thiravam surakkum, ithanai kaalai mukarnthaal, kaalaikku Okkum moodu varum, pasu maaddu Pundaiyai nakki thiravam kalantha mootthiratthai nakkum pothu kaamam thaangaamal appadi ilikkum, appothu thaan kaalai Sunni pulutthik kondu veliyee varum ena pada pada vena koorinaan.
pasu maaddu Pundai thiranthu thiranthu mudiyathu, kaalai mindum nakkiyathu, kaalai Sunni veliyee summaa oru adikku pulutthiyathu, padakkena pasu meel eeriyathu, palani sariyaaka kaalai Sunniyai piditthu, maaddu Pundaiyil eerrinaan. kaalai,maaddu Pundaiyil eerri olu olana otthathu, pushpaa virku thaanga mudiyalee, deey kaalai Sunni veliyee vanthiraamal paartthukadaa ena katthinaal. athalaam veliyee varaathu, paarummaa kaalai eppadi Okkuthu, intha thadavai nichayam sinaiyaakidum enraan palani.
pushpaavirku thaanga mudiyalee, deey kaalai maaddai Okkaddum, nee ennai oludaa ena pudavaiyai Kundikku meelee thukki kondu palaniyai nerunginaal. veekamaaka odi senra amsaa palani veeddiyai aviltthu viddaal. palani Sunni summaa pulutthikkondu oru adi needdatthirku neendu nimirnthu aadiyathu. amsaa athanai Umpa thodanginaal. Umpa Umpa palani Sunni meelum pulutthiyathu.
pushpaa ammanamaakinaal, aval udampai paartthathum, palanikku veri vanthu viddathu. amsaa vaayiliruntha thanathu kidaa Sunniyai uruvi appadiyee pushpaavai nokki, Sunniyai aaddik kondee nerunginaan. avalai angiruntha vaikkol poril saaytthu, irandu kaalkalaiyum akaddi Pundaiyai nakkathodanginaan. pinnaalee senra amsaa thaanum ammanamaaki, thanathu kaalkalai akaddi vaitthu kondu, pushpaa Pundaiyai nakki konduyiruntha palani kaal valiyee than thalaiyaividdu, Sunniyai Umpa thodanginaal.
kaalai pasuvai otthu viddu thirumpi paartthathu, ivarkal oppathai paartthathum kaalaikku mindum veri eeri pasuvai mindum oru thadavai Okka aarampitthu viddathu. ©pundaikulsunni.in intha moonru peerukkum ithai paarkka neeramillai. pushpaa Pundaiyai nakka nakka palanikku kaamam Sunnikku eerividdathu. pushpaavai paartthu kaalai ilitthathu pol ilitthaan. deey naanthaan maadaam nee kaalaiyaam, amsaathaan pudichu viduvaalaam, ena sollik kondee maadu maat¢ri Kundiyai parappikkiddu, Pundai nallaa theriya ninraal.
palani kaalai maathiri pushpaavai Okka pinnaalirunthu eerinaan. amsaa alakaaka palani Sunniyai piditthu pushpaa Pundaiyil thinitthaal. sumaar 20 nimidam vidaamal otthaan, Okkum pothu Sunni valukki kondu veliyee vanthu viddaal, athanai nanku Umpi mindum pushpaa Pundaiyil thinitthu viddaal. angeeyee pushpaa kirangi viddaal. pushpaa Pundaiyai moodi kondu, ayyo ennaal mudiyaathu, amsaavai ol enru solli viddaal. palani amsaavai Okka thanathu Sunniyai nanku pulutthi,antha sikaddi Pundaiyil thinikk thodanginaan. Pundai nanku uri irunthathaal, nelu nelu vena mulu Sunniyum pukunthu, Pundai ithalkal pithungi ninrathu. Okka thodnginaan, amsaa kiranginaal, appuram pushpaavai otthaan. ippadi maari maari otthu irandu Pundaiyum masiya vaitthu viddaan. ippallaam pannaiyil eppothu paartthaalum ol thiruvilaa thaan. thodaraddum intha ol thiruvilaa.


text:
Godinaa Haraghee Lixaa – aanaa Gumbii Bordoddee fi Godinaa Booranaa - magaalaa Moyyaalee keessatti humnoota Liyyuu Poolisii fi jiraattoota gidduutti walitti-bu’insi uumamee, miidhaan dhaqqabee jira. Aanaa Gumbii Bordoddee keessatti humnoota Liyyuu Poolisiin haleellaa har’a jiraattota irratti banameen namni tokko du’uu – jiraattonnii fi qaamni nageenyaa aanichaa dubbatanii jiran. Godinaa Booranaa, Magaalaa Moyyaalee keessatti immoo yoo xiqqaate namoota ja’a tu madaa’e.
Qophii guutuu dhaggeeffadhaa


text:
Posted: Guraandhala/February 2, 2014 · Finfinne Tribune |
Mooraan Yuuniversitii Haromayaa Goolame – Barattooti Hedduun Nyaata Summaaye Nyaachuu Irraan Miidhaman
(Qeerroo.org) – Diddaa barattooti Yuuniversitii Haromaayaa kaasaniin wal qabatee guyyaa har’aa sirni abbaa hirree mootummaa Wayyaanee baraa gara baraatti barattoota mala adda addaan fixuu aadeffate har’as caalmaatti jabeeffatee itti fufee jira. Haala kanaa har’a 31/1/014 dallaa university Haromayyaa keessatti nyaata barattootaa keessatti summii lubbuu dabarsaa makuun barattootni nyaata kana nyaatan kumaatamni miidhaan guddaa irra gahuun kan mana yaalaa seenan yoo tahu, kanneen maqaan isaanii adda hin baane lakkoofsi isaanii tilmaamaan ja’a tahan lubbuun akka darbee jiruus dhagahamaa jira. Barattootni mana yaalaa galan illee lubbuu darbuu irraa akka hin baraaramne dhagahamaa jira. Kanneen maqaan isaanii adda hin bahiinii fi haala gabaasa kanaa jala jalaan kan gabaafnu tahuu gamanumaa Qeerroon hubachiifna.


text:
AGAROOSHSHU SHAE—XIINXALLOTE ITTIME Sadaasa 2016
Tini metseete Arfaasa 30 kayise Ammajje 26, 2017 geeshsha xiinxallinannita xiinxallote birxichuwa afidhino.
HEESHSHOTE XAGGE
“Baalunku Mannira Baalankare Ikkoommo”
Deenteni Hopikinseni wedellimmasinni kayise loosinohu addi addi loosi, Yihowa baalanka manna baxannota huwatanno gede assinosi.
Maganu Eltonni Keere Fultinoonni
Yihowa cubbu borojjimmanni keere fushshinohe gara hedakki lowo horo uyitannohe.
Ayyaanu Coye Heda Heeshshonna Salaame Uyitanno
Roomu Sokka fooliishsho 8 giddo kulloonni amaale Yihowa mannu ooso baalate qixxeessino baˈraarsha afiˈratto gede kaaˈlitannohe.
Qaagatto?
Muli fultinota Agarooshshu Shae metseetta nabbawootto? Hanni batinye Qullaawa Maxaafi xaˈmuwara dawaro qolloonni gara hedi.
Yaachishannoˈne Coye Baala Yihowa Aana Tuqqe
Mito wote Maganu soqqamaasinerano yaachishanno coyi iillannonsa. Shoole coye assakki ‘keeru Maganiwiinni’ kaaˈlo afiˈrate kaaˈlitannohe.”
Yihowa Giddonsanni Hasidhannosire Baˈraasanno
Maganu maassiˈrankera eino qaali jawaante afiˈrate kaaˈlannonkehu hiittoonniiti? Isi hundi soqqamaanosi maassiˈrinohu hiittoonniiti? Isi yannankera soqqamaanosi maassiˈrannohu hiittoonniiti?
Jooga Ikka Hayyote
Mannu gara ikkinokkire assannonke wote meessaneeto eemadha shota diˈˈikkitino; ikkirono, Qullaawu Maxaafi Kiristaanu hanqoho muddamannokki gede amaalanno. Ikkina, kuni Maganu hagiirsiisanno akati heeˈrannohe gede assiˈra dandaattohu hiittoonniiti?
Agarooshshu Shaeta Coyi Umi Furcho 2016
Agarooshshu Shae metseete giddonni haaˈnoonni birxichuwa.


text:
For a brief moment last week, Ethiopia seemed poised to shed its reputation as Africa’s Stasi state. At a press conference on Jan. 3, Ethiopian Prime Minister Hailemariam Desalegn vowed to free political prisoners and shutter the notorious Maekelawi prison, which has long served as a torture chamber for government critics, opposition leaders, journalists, and activists.
Ethiopia Is Falling Apart: Tepid reforms and halfhearted concessions won't save the country's authoritarian government from its existential crisis.
January 12, 2018 | Foreign Policy | Mohammed Ademo and Jeffrey Smith
Qeerroon Hin Rakkate Malee Rakkoo Inni Fide Hin Beeknu Nuy: Angawaa Oromiyaa
Amajjii 12, 2018 | VOA Afaan Oromoo
WAASHINGITAN, DIISII —
WAASHINGITAN, DIISII —
Komiishinni polisii Federaalaa sochii garee dargaggoota Oromoo ittiin jedhe Qeerroo Harargee Bahaa irratti qorannaa gad fagoo jalqabuu isaa komiishinera waajjirichaa kan ga’an obbo Asaffaa Siyyuum dubachuu isaanii gaazexaan Riportar Amajjii 7 bara 2018 gabaasee jira.
Qorannaa jalqabamee jedhame kana bulchiinsii mootummaa Oromiyaas ta’e waajirri haqaa kan oromiyaa kan hin beekne ta’u sadarkaa hoogganaa itti aanaa biiroo haqaatti abbaa adeemsa dhimmoota komunikeeshinii ka ta’an obbo Taayyee danda’aa ibsanii jiru.
Uummata Oromoo Oromiyaa Keessaa Maraaf Waan Ammaaf Ammatti Gochuu Qabnuu fi Itti Fufnee Goonu!
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 1/11/2018
Amajjii 11, 2017 | Labsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Biyya keenya keessatti nagaan baanee, nagana galuun erga hafee, mirgi lubbuun jiraachuu, qabeenyaa ofii tikfachuu mootummaa Wayyaaneen molqamee addatti dararaaf uummanni keenya Oromoon saaxilamuun isaa waggoota hedduu lakkofsiisee jira.
HAR’A MAALTU TAANAAN OPDON AFAAN BIRAA DUBBACHUU JALQABDEE?
Muddee 27, 2017 | Garee Mo'u | Kutaa 1ffaa
Jaarmiyaan OPDO umamuma irraa, uummata Oromoo sobuudhaan akeeka ABO gufachiisuuf kufaatii mootummaa Dargii jala Bitootessa 1990tti kan TPLFn tolfamte tahuun ifaa dha. Jaarmiyaan tokko kan siyaasaas tahe kan biroon akeekuma ittiin tolfame san hojjata malee saniin alatti waan biraa irraa eeguun hin dandayamu.
Akkuma Kanaan OPDOn uummata Oromoo sobdee Wayyaaneef akka bitaman gochuu yaalaa har’a geesse. Uummatni Oromoo garuu humna waraanaan itti duulamuyyu akeeka/galii goototi Oromoo hedduun lubbuu isaanii qaqqaalii itti wareegan, akeeka mataa isaatii kan tahe, “Hiree ofii ofiin murteeffachuu” isa jedhu bakkaan gahachuuf qabsoo isaa itti fufee, wayyaanee fi ergamtoota ishii OPDO waliin kokkee wal qabuun wareegama guddaa kafalaa qabsoo isaa finiinsee, har’a gahee jira. Qabsoon wargeegama guddaan as gahee kunis haga bilisummaan Oromoo fi walabummaan Oromiyaa mirkanaa’utti itti fufa.
Seenaa Paarlaamaa Wayyaanee Sirna EPRDF/TPLF (ADWUI) xiqqoo hubannoodhumaaf.
Muddee 27, 2017 | Jaal Seenessaa Qeerroo Irraa
Paarlaamaan Wayyaanee Sirna EPRDF/ TPLF (ADWUI) Afaan Qawween ijaarame dheengaddaa dhiibbaa guddaa Qabsoon Bilisummaa Oromoo irraan gahaa jiruufi sosochii Sabboontota Oromoon faca’uun gabafamaa jira. Teessoon Paarlaamaa sobaa kan EPRDF/TPLF afaan qawween ijaarrate waggaa 26 guutuu Sagalee Uummata malee Gaddidduu Dimookiraasii sobaa dhaabbachuun Mirga Uummatni Oromoo gama Dimookiraasiin qabnuufi mirga uumamaa qabnu sarbaa kan ture Qabsoon Bilisummaa Oromoo Sochiin Warraaqsaa Biyyoolessaa Oromiyaa waggaa afuriif itti fufinsaan gaggeeffamaa jiruun raafama ulfaataa irraa qaari’ee Paarlaamaa Kijibaa Sagalee uummataa malee afaan qawweefi gaadidduu dimokiraasii sobaan walitti qabame raasaa jira. Paarlaamaan kijibaa kun murnoota wayyaanee irraa afaan qawween walitti qabamee ijaarame kun haa diigamu jennee itti fufinsaan gaafacha turuun keenya ni yaadatama.
Ammas Gaaffiin Keenyaa Paarlaamaan Sobaafi afaan qawween Walitti qabamee kun akka amma faca’uu eegaleettii guutummaatti diigamee biyyatti keessatti sirni Dimookiraasii dhugaan ijaaramee Paarlaamaa dhugaan fedhiifi Sagalee uummataan akka ragga’uuf atattamaan Mootummaan Ce’umsaa ABOfi Jaarmiyaalee Siyaasaa biyyatti hunda hirmaachisu haa hundeeffamu!!
Ajjeechaa Calanqoo: Warra tokko keessaa nama shan
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 12/14/2017
Muddee 14, 2017 | BBC Afaan Oromoo
Calanqootti raayyaan ittisa biyyaa yoo xiqqaate namoota nagaa 16 ajjeesuun hedduu ammo madeessee jira. Kanneen keessaa namootni 5 warra tokko.
Calanqootti raayyaan ittisa biyyaa yoo xiqqaate namoota nagaa 16 ajjeesuun hedduu ammo madeessee jira. Kanneen keessaa namootni 5 warra tokko.
Saalii Hasan Ibroo fi Abdii Saalii abbaa fi ilma, obbolaawwan lamaan Mikaa'el Abdii Hasan fi Toofiiq Abdii Hasan akkasumas Abdallaa Iisaa hunduu warra tokko.
ኦህዲድ (OPDO) የመጨረሻ ውሳኔ ለማድረግ የምገደድበት ደረጃ ላይ ደርሷል
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 12/13/2017
December 13, 2017 | ከብርሃኑ ሁንዴ
“የኦሮሞ ሕዝብ አንገብጋቢ ችግሮችና የኦህዲድ (OPDO) ትልቅ ፈተና” በሚል ርዕስ ከዚህ በፊት ባቀረብኩት አጭር ፅሁፍ ውስጥ የኦህዲድ አዲሱ አመራር በምናገረው፣ የኦሮሞን ብሔርተኝነት በሚያንፀባርቁ አነጋገሮች በስተ ጀርባ ምን እንዳለና የድርጅቱ እውነተኛ መልዕክትም ሆነ ዓላማ ምን ሊሆን እንደሚችል የተለያዩ ግምቶችን ለመግለፅ ሞክሬ ነበር። ይህ እንደ ግምት የተወሰዱት ዓላማቸውና መልዕክታቸው ምን እንደሆኑ አሁንም ባይታወቅም፣ ነገር ግን እንደኔ አመለካከት ከቃላቶች መጣፈጥ ውጭ በስራ የታየና እውነትም ለሕዝባቸው መጨነቃቸውና የኦሮሞን ሕዝብ ስቃይ ለማብቃት ቆርጠው የተነሱ መሆናቸው አይታይም።
Seenaan Suukkanneessaa Anoolee Fi Calanaqoo Kaleessa Minilikii fi Goobanaan Oromoo Irratti Gaggeeffame Har’an TPLF fi Suphitoota TPLFn Gaggeefamaa Jira.
Muddee 12, 2017 | Ibsa Qeerroo Bilisummaa Finfinnee, Oromiyaa Irraa
Seenaan Suukkanneessaa Anoolee Fi Calanaqoo Kaleessa Minilikii fi Goobanaan Oromoo Irratti Gaggeeffame Har’an TPLF fi Suphitoota TPLFn Gaggeefamaa Jira.
“Maatii Ilmaan Oromoo marraa 2ffaaf Calanqootti dhumanii akkasumas ummata Oromoo gadda kanaan qalbiin cabeef jajjabina hawwina”
Yakka suukkanneessaa guyyaa har’aa Calanqo irratti ta’e guutuu ummata Oromoo fi Qeerroo Bilisummaa Oromoo kan gaddisiisee fi laalaa Seenaa sukkanneessaa baroota 1880 moota keessa Anoolee fi Calanqoo keessatti Nugustichi yerosii Minilkii fi Goobanaan Oromoota irratti taasisan kan nu yaadachiisu dha.
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Obsoof Cichooma Qabsoo Abboota Keenya Qabsaa’ota Haqaarraa Dhaaluu Qabna!
Qabsaa’ota haqaaf gameeyyii ABO irraa maal dhaallee? Maal dhaaluu qabna?
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Finfinnee Oromiyaa
Moxobii irratti Jaallan qabso haqaa faana hanga har’acichitanii jirtan keessattuu Waraannii Bilisummaa Oromoo irreef gaachana keenya taatanii hanga har’aa diina daangaarraa waqaraa jirtan, akkasuma kabajamaa uummatako uummata Oromoof deggartoonnisaa marti baga bara haaraa Kanaan isin gahe! Jaallan isin biraa baroota darbe wareegaman Waaqni Uumaan Jannataan haa qananiisu!
Har’a qabsoorra jirra. Jaarrolee danuu darban sanas abboonni keenya qabsoorra turan. Qabsoon keenya ammas ittuma jira. Akka baraa gara baraatti qabsoon kun dhalaa dhalatti hindabarreef balbala ykn moonaa qabsaa’otaa cufachuun yeeyyii qabsaa’aa fakkaatu ol galchuu dhorkuun cimina abboota keenya qabsaa’ota haqaati nurraas kanumatu eegama. Qabsoon Waraanni Bilisummaa Oromoo ykn WBO’n taasisu qabsoo hololaa miti. Qabsoo Waraannii Bilisummaa Oromoo taasisaa jiru, uummata inni keessa jirutu arga. Qabsoo wacanii gurra wayyaaneetti iyyuu saatii kamuu godhee hinbeeku. Faana dhokfatee diina uummatasaa rukutuu dhaabees dhaabuu yaadees hinbeeku. Irbuu dakkuu godhee cicciree hingaggatne. Irbuu onnee isaa keessa ruuqqatee bakka socho’u maratti kudhaammatee sochiif waraana riphe lolaa gahaa taasisaa yoona gahe. Addi Bilisummaa Oromoos dhagaa itti darbatamuuf dhagaa halagaan itti gangalchaa yoona gaheef bakka laatee hinbeeku. Qabsoo isaaf kaayyoo isaa qofaan ba’ee gala. Hanga har’aattis naatoof jaalala uummatasaaf qabu agarsiisuuf duubatti jedhaa hinjiru.
Har’a ardaan Oromoof Oromoon WBO’n qaama akkamii akka ta’eef raageessuurra jira. Kunis hojii qabatamaa bu’aa mul’ataa uummatasaaf gochuurraa madde. Akka nama dhuunfaatti namoonni komatan akka jiran argaa oolla. Komiin waanuma jiru. Garuu; waan dagachuu hinqabne Oromoon WBO dhalchee isa komatu hinguddifanne. Biyyi Oromiyaa kan Oromoo mara. Kanaaf yeroo hedduu dirqama ABOf WBO akkasuma ilmaansaa Qeerroo qofatti laatnee hanga teenyu qaama keenya ta’uu erga itti amannee kunuunfachuun waan dansa.
“Warqiin quba ofiirraa qaban sibiila fakkaata” jedha Oromoon. Har’a mogolee qabna. Mogoleen keenya waraana keenya. Har’a humna qabna. Humni keenya Waraana keenya. Har’a egeree qabna, egereen keenya Qeerroo Bilisummaa Oromooti waan ta’eef waan dandeenyuuf hamma qabnuun ABO kunuunfachuun bara haaraa kanatti Oromoo irraa akkaan barbaachisa. Nuuf jecha nama bishaan dhabee, cirracha haadhee gammoojjii keessaa corroqa dhugu, nuuf jecha nama dantaa dhuunfaasaa gatee of wareegee dirree qabsoo jiruuf kabajaa laachuun mataansaa jabina ta’aaf. Kanarra dabarree gaafa dhagaa halagaa faana itti darbannu seenaaf seeraan gaafatamuuf akka jirru hubachuunis barbaachisaadha.
Har’a halagaan qabsoo Oromoo haxaa’ee balleessuuf ganamaa galgala hirriba dhabaa oola. Moonaa qabsaa’otaatti guyyaa guyyaan diinni qaama ergee akka diiganiif dirqama laataafii oola. Haa ta’uutii qabsoon Oromoo hayyootaaf qareeyyii keenya hangafa qabsaa’otaan durfamee waan gaggeeffamaa jiruuf jabaatee yoona gahe. Ittuu danbalee adeemsa isaa fuulduratti furguggisuurra jira. Qabsoon keenya diina keenyarratti. Yoomiyyuu qabsoon goonu kan halagaa naasisu, kan halagaa dhaabbii dhorkatu akka ta’utti jabaannee qabsoo gochuun barbaachisaadha. Qaama Oromoof qabsoorra jiru dhiisii qaama uummata keenyaaf habukaattoo ta’a jettee yaaddutti dhagaa guuruun bara kana keessa haa dhaabbattuun Hawwii keenya. Qabsoon goonuu tokkoof tokko Bilisummaa uummataati. Bilisummaan uummata uummaticha guutummaa makatee gaafa sochii gadjabeesse murkanaa’a. Kanaaf karaa uummata kana nii bilisoomsa jedhee yaaduun namuu sochii FXG akka taasisu hawwii keenya.
Yeroo kamuu Obsa, Abdii, Dhiifama, Jaalala, Kabaja waliif qabaachuun bara kana keessa akka mirkanaa’u abdii qabna. Obsaaf Cichooma Qabsoo Abboota Keenya Qabsaa’ota Haqaarraa Dhaaluu Qabna! Gaafa abaaraman, gaafa karaa shiraan diinni uummata isaaniin walitti diru obsaan waan uummata gargaaru qofa dalaguurratti bobbaa’aan. Gaafa jibbamanis nii obsan. Obsa hedduu keessa taranii bara uummanni isaaniin faarsuuf isaan jajatu isaan kunuunfatu gahaniiru hedduun abboota keenya qabsaa’ota kaleessaa.
Isaan soddamman heera uumaa kudhan obsuu, kudhan dhoksuu, kudhan gorsuu, jedhu sanaan yoona gahan. Ammas qabsoorra jiru. Obsuu, walii dhoksuu, wal gorsuun isaaniis akkanumaan dabalaa dhufe. Isaanirraa qabsoo qofa miti amalaa dhaaluu qabna. Akkasuma safuuf safeeffata abboota keenyaas akka irraa dhaaluu qabnu hubachuun gaariidha. Qabsoo keessatti amalaa gaarii walii qabaachuuf wal mararsiifannoo yoo qabaanne uummanni nu mararsiifata. Yoo wal kabajne halagaan nu sodaata. Isa kanaaf waan mara bara haaraa kanatti keessattuu amaloota gadheef fokkatoo akka jijjiirrannu mamii hinqabnu.
Ija fagootti argus haa horannu. Ijji fagootti argu hinjaamu, hinmiidhamu. Kanaaf shira diinaa halaalatti agarree shira shiraan sakaaluu haa shaakallu. Ija fagootti argus qabsaa’ota gameeyyii qabsaa’ota kaayyoo ABO qabatanii hanga har’aa gahan irraa dhaaluu qabna. Gurra fagootti dhaga’us akka irraa dhaallu abdii qabna. Baroota darban gootummaa irraa dhaalle. Baroota as deemaa jiran kana Amala, Obsa, Cichooma, Agartuu fagoo, Dhageessuu fagoo, waldanda’uu, Jaalala sabaa irraa haadhaallu.
Barri Bara Bilisummaa nuuf haa ta’u
Injifannoon Uummata Oromoof
Gadaan Gadaa Xumura Garbummaati!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Finfinnee Oromiyaa


text:
Tags Juneeddii saadoo OPDO Prezdaantii VOA
Check Also
Gareen maqaa dhaabaatin biyya alaa irraa galan gandarra ya’anii shubbisuu malee ummata Oromoof jijjiirama fidaa hin jiran
Dhaamsa biyya keessaa dhufe ============= Haali amma siyaasni keenya keessa jiru hedduu nama yaadessa. Sababni …
One comment
-
Hanga warri kosiin maqa media Oromo jechuun gaazexessa, activist, facebook, garamale jechuun auropa fi USA keessa ta’anii gandaan wal-waamudhaan maqaa ummata oromotiin criminal fi daldaltuun hundi nu irraa dhaabattutti Oromoon bilisa ba’auu tasuma hin danda’u.
Junadiin saadoo dhiisatii Abbay Tsayeen boru dhiifama gaafatee qabsa’a nuuf ta’uuf deema. Meles Zenawi gana ka’e dhiifatama gafate isin bilisomsa eegadha.


text:
Giluukoosii
Glucose (Glc), kan jedhamu kuni monosaccharide (yokan simple sugar) yoo ta'u Biology kessatti akka Carbohydrate bayye barbachissa ta'etti ilallama. Celliin akka madda energy fi dallaga bayyee geggesufi kan itti fayyadamu Glucosii dha. Glucosiin waantotta photosynthesis jalla argamanii kessa guddicha yoo ta'u and akka cellular respirationiin prokaryotes fi eukaryotes kessatti jalqabu qarqarra. Maqaan kunni Afaan Greek glykys jedhamu irra kan dhuffe yoo ta'u, kunii jechuni immo mi'ahha jechu dha. "-Ose" jechuun immo gossa Carbohydrate akka ta'e ibsaa.
Isomerotni lamma kan aldohexose sugarii glucose jedhamani wamamu, haa ta'u malle kaneen kessa tokkichi (D-glucose) qofatti biology kessatti hojjatta. Gossi kuni (D-glucose) dextrose (dextrose monohydrate) jedhame wamama maqaan kuni immo food industry kessatti bayye fayyadatama. Mirror-imageiin (garagalli isaa) molecule kana L-glucose haa ta'u malee moleculeiin kuni Celliin hin fayyadatamu.
Glucosiin akka wanna adii (white substance) fi cabbi (solid crystal)tti argama. Akkasumas akka fesashi (aqueous solution)ttis ni argama.
The Fischer projection of the chain form of D-glucose Chain form: ball-and-stick model Chain form: space-filling model


text:
Uuummata naannoo ummattoota Kibbaa Ammaarroo fi naannoo Oromiyaa godina Gujii gidduutti gidduutti dilbata darbe walitti bu’iinsa ka’een lubbuun namaa baduun mirkanaa’ee jira. Waajjirri kominkeeshinii mootummaa naannoo Oromiyaa fi paartii mormituu biraa illee deebii argannee jirra.
Naannoo ummattoota kibbaa ummata Ammaarroo fi gosa Koree fi hollaa godinaa Gujii uummata jiraatan gidduutti ture Dilbata darbe walitti bu’iinsi kan uumame.
Walitti bu’iinsa kanaan lubbuun namaa baduu, balaan madaa’uu dhaqqabuu isaa fi manneen gubachuutu gabaasame.
Guyyoota sadii boodas dubbiin kan qabbanaa’e erga fakkaatee booda ammas walitti bu’iinsi kun ka’ee muuddamni hamaan jiraachuu isaaf ammas lubbuun namaa darbee, manneen gubatanii balaan madaa’uu dhaqqabuu isaa jiraattonni naannoo lamaanii ibsaniiru.
Naannoo Oromiyaa Gama godinaa Gujiitii namoonni sagal ennaa du’an maatiiwwan 300 ta’an qe’ee ofii irraa godaanan.
Naannoo Oromiyaa irraa kanneen ijaan argan akka jedhanitti namoonni baay’een gara mana yaalaatti geessamuu dubbataniiru. Uummati gam lamaanii garuu walitti bu’iinsa hagas jedhamu hin qabu jedhu.
Kanneen gama Ammaarroo jiranis uummati naannoo lamaanii dubbii dhuma xiqqoo irraan kan hafe walitti bu’anii kan hin beekne ta’uu dubbatan.
Ittiin ka’umsa walitti bu’iinsa kanaa hoogganaan waajjira kominikeeshinii mootummaa naanoo Oromiyaa obbo Addisuu Araggaa VOA sagantaa Afaan Amaaraaf ibsanii turan.
Ittiin ka’umsi walitti bu’iinsa Sanaa akkuma beekamu naannoon Oromiyaa naannoo mara waliin kan jiru daangaalee hin sararamneef sababaa walitti bu’insaa ta’an sararuuf mootummoota naannoo Sanaa fi uummata hirmaachisuu dhaan sararuuf hojjetamaa jira.
Kanaaf gandeen hanga tokko keessa daangaan kun kan koo ti falmii jedhutu jira. Kan akka Ammaarroo jiran waliin jechuu dha.
Ittin ka’umsi isa kanaa garuu beeladaaleen naannoo Gujii badanii barbaachaaf hawaasi Gujii gara Ammaarrootti ce’anii jiru. sana keessaa namoonni sadii du’uu gabaasi nu ga’ee jira. Bifa kanaan walitti bu’iinsichi hammaataa adeeme. Dubbii irra deebi’ee ka’een walumaa gala hanga ammaatti namoonni sagal ka naannoo Oromiyaa du’uun nuu gabaasameera jedhan.
Paartii Medrekf miseensa kan ta’e Ethiopian Social democratic party jedhamuuf itti aanaa dura taa’aa kan ta’an obbo Xilaahun Indaashaw akka jedhanitti walitti bu’iinsi kun ganda tokko qofaa utuu hin taane gandeen 14-17 ta’an keessatti babal’achuu isaa ragaan nu ga’e ibsee jira jedhan. lolli ka’ee jira jedhaniiru. Akka paartiin isaanii beekutti miidhaan
Ittiin ka’umsi walitti bu’iinsa kanaa daangaa sararuu irratti akka ta’e illee obbo Xilaahuun ibsanii, mootummaatu uummata walii galtee dhaan yeroo dheeraaf jiraatan keessaa daangaa irra deebi’ee sararuu isaan walitti bu’iinsi kun uumame jedhan. paartiin isaaniis daangaa sararuun uummata walitti buusu kun fedhii uummatichaan ala akka hin geggeessamne mootummaaf waamicha dabarsineerra jedhan.
Daangaa irra deddeeb’uun sararuun baduu lubbuu nama hedduuf sababaa waan ta’eef mootummaan irra deebi’uun itti yaaduu qaba jechuu dhaan itti aanaa dura taa’aan Ethiopian social democratic party” obbo xilaahuun Indashau nuuf ibsaniru.


text:
'Rakkoo daangaa Oromiyaafi Somaaleen waggaatti namoonni 700 ol ajjeefaman'
Gumiin Mirga Namoomaa kan waldhabdee Oromoofi Somaalee gidduu turerratti baaseen, humnoonni nageenyaa badii raawwatamaa ture keessatti kallattiin hirmaachaa turan jedheera.
Keessumaa, raayyaa ittisa biyyaa, poolisii addaa Mootummaa Naannoo Somaale kan Liyyuu Hayil jedhaniifi qaamonni nageenyaa kaan qooda keessaa qabu jedha gabaasichi.
Kunis ajjeechaa raawwachuu, gudeeduu, saamichaafi hiraarsuu dabalata jedha gaabsichi.
Akka fakkenyaattis, barattuun Yunivarsitii Jigjigaa loltuu Liyyuu Hayil jedhamun akka gudeedamteefi reebamte, akkasumas cuubeedhaan akka waraanamte lafa kaa'eera.
Egeree lammiilee naannoo Somaalee irraa buqqa'anii
Walitti bu'iinsa Oromiyaa fi Somaalee duuba maaltu jira?
Mooyaalee: "Niitiin tokko dhirsa lamaan hin bultu"
Gabaasni Gumii Mirga Namoomaa jedhamu har'a akka baasetti, namoota miidhaan akkanaa irratti raawwataem yeroo dubbisan gaggabanii lafatti kufaa akka turan hima.
Dabalataanis, dubartii nama shaniin gudeedamteefi guyyoota 28'f tulluu Fiiqitti hidhamte quba qaba jedha.
Wanta qara qabuun kan ajjeefaman, ibiddaan kan gubatanii du'aniifi miidhaawwan kaan hedduu sukkaneessaa ta'e lammiilee irratti raawwachuu isaa gabaasichi ni tarreessa.
Sochiin Ministirri Muumme Dr. Abiy hoggantoota naannolee waliin hiikuuf taasisan harkifatus fala ni fida jennee abdanna jedheera dhaabbatichatti Daarektara Eeggataa kan ta'an, Obbo Biiniyaam Abaata.
Godinaalee Harargee Lixaa, Gujii Bahaa, Baalee fi Booranaa aanaalee garagaraa keessatti haleellaa poolisii addaa Mootummaa Naannoo Somaale kan Liyyuu Hayil jedhamaniin lubbuun namootaa 282 darbuu gabaasni kun ni eera. Eenyummaa namoota kanneenis gabaasa kana keessatti eerameera.
Kana malees gabaasni kun, dhalattoonni naannoo Somaalee 451 tahan aanaalee Oromiyaa garagaraa keessatti waldhabdeewwaniifi haleellaan lubbuu dhabuulee hima.
Dhaabbanni Gumii Mirga Namoomaa jedhamu dhaabbata dhimma mirga namoomaa irratti hojjetuufi kan mootummaatiin ala hpojjetudha.
Gabaasichis turtii Amajjii bara 2009 hanga 2010 of keessatti hammata.


text:
Waayee Oromiyaa
ARTICLE CONTENTS:
1. Orommiyaa
Oromiyaan biyyyoota Kaabaa Baha Afrikaa keessatti argaman keesaa takka. Yeroo ammaa, Oromiyaan biyya bilisummaa fi walabummaa qabdu osoo hin tahin, biyya koloneeffatamtee impaayera Itoopphiyaa jalatti gabrummaa dhaan jirattu taatee argamti. Oromiyaan karaa kaabatiin Biyya Habashaa fi Biyya Affariin daangeeyfamti. Karaa Bahaatiin Soomalee-Issaafii Ogaadeniin daangeeyfamti. Karaa Lixaatiin naannoo uummatoota kibbaa, Gambeellaa, Banii Shangulii fi Sudaaniin daangeyfamti. Karaa Kibbaatiin Keeniyaa dhaan daangeeyfamti.
Oromiyaa bal'inaan kaare-kilomeetira 600000 yoo taatu, uummata lakkooysaan miliyoona 40 tahu qabdi. Bal'ina lafaatiin Oromiyaan biyyoota bebbeekkamoo akka Jarmanii, xaaliyaanii, Ispaaniyaa, Ingilizii fi Biyya Jaappaani faa ni caalti.
Karaa heddummina lakkooysa uummata isiirra jiraataniitiin immoo Ispaaniyaa, Polaandaa, Morokoo, Kanaadaa, Awustiraaliyaa fi Sa'udii Arabiyaa faa ni caalti.
- Prev
- Next >>


text:
Mootummaan Amrikaa uummata balaa obomboleetti hamaa Mariyaa portorikoo fi Yuees virjin aylaand jedhaman keessatti midheef gargaarsa kennee jira jechuun falaman prezidaantii Donald Traamp fi miseensoonni bulchiinsa isaanii.
Balaan kun biyyoota lameen eega dhahee yeroo torban tokko guutuuf jedhu booda Traamp kaleessa oduu gabaastootaaf akka kennaniin biyyonni lameen obomboleetti Mariyaan akka hamaatti waan miidhamaniif namoota gaaga’aman dhaqqabuuf waan humnii keenya danda’ee mara gochaa jirra jedhan.
Bulchiinsii jiruu fi waraanni Amerikaa namoota balaa Kanaan miidhaman gargaaruuf yaalii guddaa godhan kan jedhan Traamp kanneen lafa Amerikaa irra jiran hammam hojii jabaa akka hojjachaa akka turree fi hojjachaa akka jirru ni beeku jedhan.


text:
Guyyaan Kun Guyyaa Murteessaa Oromoof
Akkumu beekamuu guyyaa gaafa Feberary 3 bara 2018 akka lakkoofisa Faranjitti magaala Frankfurt biyya German keessati sa´aat 16:00 amma Halkan 02:00 irrati Artisitootini keenya kabajamoofi jaalatamoon Galaanaa Gaaromissa fi Lata Qana´ii Saba keenya biyya Awuroppaa garaa garaa keessa jiran wal arguufi gamachiisuudhaaf qophii isaanii xumuranii jiru ana dhufu jennaani!
Hundi keenyaa akkuma beekinnuu Artistoonni kun Hayyootaafi beektoota Oromoon qaban keessaa isan tokko akkasumas Ija Oromoofi Qaroo Oromoon qaban keessaan isan tokko dha. Kanaaf Sabinni Oromoo hundii akkasumas Frootan Oromoo hundii akkuma kanaan duraa hardhas wal bira dhaabannee Milkaa´ina saganitaa kanaafi bareedina saganitaa kanaa irrati argamuudhaaf akkasumas dandeetii keessaniin, gorsa keessaniin, eegumissa keessani, akkasumas bakka barbachisaa ta´uu hundaa irrati Dawwoo ta´uudhaan milika´iina Konsartii kanaa irrati akka gahee guddaa fudhatan kabajamani isin afeerra!
Akkuma hundii keenya beekinnutti yeroo ammaa kanati Biyya keessas ta´ii biyya alaa kana keessa diinni Oromoo bayye ta´uu jira. Diina keenyaa kana moo irra aanuufi mo´aachuu kan dandeenyuu yoo wal dhageefanneefi wal kabajinne akkasumas waliin taaneedha ykn tokko taaneedha. Oromoon hunduu dhaaba Siyyasaatiin otuu gar gar wal hinqoodiin, Amanitaadhaan wal hin qoodiin akkasumas naannoodhaan wal hin qoodiin Oromummaa irrati bu ´úra godhannee Oromummaa akka cimisinuuf jechaa wal cinaa ykn wal bukkee haa dhaabannu!
Sabinni keenya kan beekuu qabu tokko yeroo amma kanatti Saba Oromoo maqaa balleesuuf xureesuuf jecha Oromoo fakkaatanii Naamussa ykn gochaa ilimmi Oromoo tokko hojjachuu ykn dalaguu hin dandeenyaa dalaguudhaaf caraaqaa akka jiran Oddeefannoon akka nu qaqabee beekinna. Kanaaf jechaa Sabinni Oromoo hunda gochaa Saba kana saalfachiisuufi yakka Maqaa Saba kanaa dahoo godhatee as bahuu hundaa dabrsinnee akka beekinnufi enyumaa isaa ykn ishii beekuun dirqama Oromoo hundaati. Kanaaf Sabinni Oromoo hundii beeku kan qabu enyuu enyuu akka isin cinaa ykn bukee jiru fi enyuu maal akka gochaa jiru karaa danda´ameen Vedio warraabii ta´ee Suuraa kaasuudhaan akka ragaati qabatamee karaa Seeraan gaafatamuu danda´amuu irratis hojjachaa jirra akkasumas hunduu dirqama mataa isaa qaba. Biyya Seeraafii Heerri jiru keessati namuu badii tokko yoo dalagee Seera jalaa akka hin baaneefii akka itti gaafatamuu beekamaadha garuu Sababa nama muraasaaf jechaa namoonni kumaataminni jeeqamuufi yaaddoo keessa galuu hin qabu jechaafi.Diinni Oromoo moo kana gochuuf duubatii waan hin deebineef uummanni hundaa kana samuu isaatti qabatee rakkoon tokko otuu hin uumamiin namoota nageenyaa eegaa jiran ykn Securty irrati gabaasa gochuun barbachisaadha.
As irrati diinas ta´ee enyuu illee yoo ta´ee waan fedhee ykn waan yaade dubachuufi gaafachuu mirga qaba. Garuu darbee mirga nama biraa yoo nan dhiiba jedhee akkasumas nan cabissa jedhee nama sana kan bilisa isa baasus kan isa itti gaafatamisiisuu Seera waan ta´eef naminnii Umuriin isaa wagaa 16 ol ta´ee Seeran itti gaafatamuun isaa hin oluu. Namoonnis dhuguudhaan akkasumas machaa´uudhaan nama jequuf qophaa´ani yoo jiraatee ta´ee Seeraan itti gaafatamuu waan ta´eef kana beekanii waan godhanii irrati itti gaafatummaa isaanii fudhatuu jechaadha. Kanaaf dhuganii ykn macha´aanii Konsartii kana galuun dhorkaadha jechaadha. Asi irrati dabalataan da´iiminni wagaa 16 gadii amma Sa´aati 22:00 ol turuu hin danda´ani!
Adaa Oromoo keessayyis kan fudhachuu qabinnuufi barachuu qabinnu tokko Oromoon, Oromoof qofa mitti alagaafi illee fira ta´ee maatii ta´ee nama alagaa tokko akka da´ima issaa walqixee guddifata. Kanaaf aadaan sun baduu hin qabu. Oromoo kan wal balleessu wal irrati duuluu otuu hin ta´iin kan wal guddisuuf wal jiraachisuu ta´uu qaba. Oromoon yeroo ammaa kanati waajjin tokko dhaabatee, ykn Suuqii akkasuma galma kan Oromoon irrati wal geessu, mana nyaataa Oromoo, mana dhugaatii ykn Mana Bunaa Oromoo tokko biyya alaa kana keessaa hin qabinnu beekamaadha. Kana Kana gugurdisuu irratifii waan Oromoo tokko guddisuu irrati tataafii haa guunnu malee hardhaa maqaa hin taanee wal irrati moogaasineefi baafinnee wal dadhabisiisuun haa dhaabatuu. Oromoo yeroo ammaa kan ijaaraa jiru buruu oromoo ta´ee dhaloota haara kana tokko gochaa jiru ijaaraa hin jiru. Garuu kan boru irrati wal nu ficcisiisuu fi hojii manaa ykn assignment Awuroppaa fi Arabaa ijaarachaa jirra.
Kanaaf balleesuuf wal qoqooduuun bu´aafi furmaata tokko illee nuu fida jenne waan yaannu mitti. Dhalloonnu kun maal barbaada maal fedha kan jedhu addaan baasinnee beekuun nu irra jira. Keessatu karaa ifa ta´eef karaa nagaa wal amanissanii garaagaruumman illee yoo jiraatee waan tokko ta´an irrati wajjin hojjachuuf ta´uun barbachisaadha.
Kun otuu kanaan jiru wa´een Konsertii kanaa moo garaagarummaa tokko fiduufi qoqoodinoota tokko umuufi mitti. Ummata Oromoo walitti fidee yeroo nagaa wajjin dabarsuuf malee dhaaba tokko jibanii dhaaba tokko jaalachuufi mitti. Akkasumas Amantaa tokko jaalatanii Amantaa tokko jibuuf mitti. Naannoo tokko jaalatanii Naannoo biraa jibbuufi mitti. Afuura Oromoo hundaa kan ofi keessa qabu, Oromummaa kan hundaa wal qixa wal kabajee wal faana jiraatu malee enyuunuu kan hin deegaraminne Oromoo hundaan kan deegaramuudha!
NB. Diina keenya irraa dheenissee otuu hin taanee itti siqinnee fira godhannee mo´achuus ni dandeenya. Yoo itti siqinnee karoora fi karaa inni ykn ishiin itti nu kiyyoo keessa galichuuf jette sana irraa barree nuttis mala qopheefanna. Kana jechuun gochaa diina keenyaa hirraanfachuufi miidhaa biraa umata keenyaan gahuuf mitti.
Nadhani


text:
Guyyaan ayyaana Siivil Sarvisii qajeeltoowwan naamusaa 12’n irratti ibsi adda addaa kennamuun waxabajjii 26, 2009 haala ho’aa ta'een hojjattoota Inistiitiyuutichaatiin kabajamee oole. Akka Inistiitiyuutii keenyaattis ta’ee akka naannoo Oromiyaatti qajeeltoowwan naamusaa hubatanii hojjachuu irratti hanqinni waan jiruuf hojiilee gara fuula duraatti hojjannuuf qajeeltoowwan naamusaa kunneen hojjataa hunda biratti sirriitti hubatamee akkaataa tajaajila si’ataa itti kennuu dandeenyuun hojjataa biratti hubatamuu akka qabu Ittanaan Daarektara Olaanaa Inistiitiyuutichaa Dr. Asaffaa Ta’aa ibsanii jiru. Hanqinoonni hubannoo kunis bara kana keessatti akka maqfamaniif leenjii adda addaa hojjataa siivil sarvantiif kennuun akka barbaachisus dabalataan eeranii jiru.
Dursaa Garee Ijaarsa Dandeetti fi Bulchiinsa Gaarii Inistiitiyuutichaa kan ta’an Obbo Makuriyaa H/Maraam qajeeltoowwan naamusaa irratti ibsa adda addaa erga kennaniin booda hojjattoota biraas gaaffilee fi yaadni adda addaa ka’uun irratti mariyatameera. Leenjii dhimma hubannoo qajeeltoowwan naamusa irratti kennamuun sagantichi guyyaa guutuu, adeemsifamaa turee marii hojjattoota Inistiitiyuutichaatiin xumuramee jira.


text:
Fadisitti gootonni Oromoo warana liyyu hayl wayyaanen ummata Oromoo irratti bobbaaste 14 ajjeesudhaan injifannoo cululuqaa galmeessaniiru.
Fadisitti gootonni Oromoo warana liyyu hayl wayyaanen ummata Oromoo irratti bobbaaste 14 ajjeesudhaan injifannoo cululuqaa galmeessaniiru. Ummanni, qeerron, poolisiin, milishaan Oromoo gamtaan dhiichisanii gammachuu ibsatan.
Injifannoon itti fufa.
Via: Miidhaksaa Abbishuu
Addi Bilisummaa Uummata Tigiraay Guyyuun Akkaataa Oromiyaa Waraanaan Bulchuu Danda’anirratti Marii fi Murtee Dabarsaa Jiru.
Guyyaa kaleessaa waajjira Ministeera Muummichaa keessatti, humnoonni nageenyaa Federaalaa, Pereezidaantonni Naannolee , Kantiibota Magaalota , koomishinaroonni poolisii Federaala fi ajajoonni Raayyaa Ittisaa Muummicha Ministeeraa Obbo Haayilamaariyaam Dassaalany waliin dhimma wayitaawaa biyyattii irratti marii akka geggeessan beekameera.
Akkaataa marii isaanii kana irraa hubachuu yaalametti,mariin kun dhimma nageenyaa fi tasgabbii biyyattii keesssaa irratti kan xiyyeeffate yommuu ta’u, haala biyyattiin nagaa fi tasgabbiin waggaa tokko guutuuf itti hoogganamuu dandeessu irratti karoori ba’uu isaa Ministirri Ittisaa fi Hogganaan Mana-maree Nageenyaa Biyyaalessaa Obbo Siiraaj Fargeessaa Geezexeeysitootaf ibssa kenaniiru Jechuun Dhaabbani Oduu Mootummaa Woyaanne Faanan gabaasera .
Karoorri bahe kun sadarkaa Federaalaa irraa hanga gandaatti hojiirra kan oolu ta’uun ibsameera.
Mootummaan Wayyaanee qabsoo Hawaasni Oromoo dhiigaa fi lafee isaa itti caccabsee asiin gahe of duubatti deebisuuf, akkasumas Tokkummaa Uummata Oromoo uumame diiguun Uummata Oromoo fi Oromiyaa gabrummaa jalatti bulchuuf dhakaan isheen hin buqqisne, boolli isheen hin qotne hin jiru.
Kanumaan walqabatee mariin guyyaa kaleessaa waajjira Muummicha Ministeeraatti taa’ame kun irra jireessi isaa haala itti Oromiyaa waraanaan bulchan irratti kan xiyyeeffateef Kalatii biraattin Oromiyyaa keessat labsii mudamaa labsuuf caraaqa akka jiran hayyoon tokko tokko yaada isaani kenaa jiru .
Shira Jeneraaloonni Wayyaanee halkanii fi guyyaa nutti xaxaa jiran kana Nuti hawaasni Oromoo akka Uummataatti Tokkummaa keenya eeggannee qabsoo keenya tarsiimoon tarkaanfachiisuun dirqama hunda keenya yommuu ta’u, Hooggantoonni Mootummaa Naannoo Oromiyaa shira kana fashaleessuu fi ofiifis shira itti xaxame kana irra ooluuf kutannoon qabsaa’uu akka qaban dhaamsa keenya dha !!!
Oromoon gaafa mammaaku “Yaa Marqaa si afuufuun si liqimsuufi ” jedha maarree shirri xaxame kun adda dureen kallattiin hooggantoota Naannoo Oromiyaa waan ilaallatuuf, of hin dagatiinaa jechuun dhaammanna !


text:
Pirojeektiin Xaanaa Balas yeroodhaan xumuramee hujitti galuu dhabuun isaa Itoophiyaa kasaaraa qarshii biliyoona 8.4’f saaxile. Rakkoon kuni kan mudate warshaan shukkaaraa kuni ijaaramee yeroodhaan waan hin xumuraminiif. Warshaan kuni kan eegalame woggaa 6 dura ta’us ammas yoomitti akka xumuramuu fi ijaarsi isaa inni hanga ammaa dhibbeentaa meeqarra akka gaye hin beekamu. Kan jechuun kasaaraan inni biyyattii irraan gayu itti fufa jechuudha.
Kasaaran kana fakkaatu kan biyyattii mudate sababa shankoorri heektaara 12,000 ol irratti dhaabamee ture woggaa 4 oliif dhaabataa erga ture booda jaaree sadarkaa faaydaa hin laanne irra gayuu isaatiin. Shankoorri jaaree faaydaan ala ta’uu isaatiin shukkaarri silaa omishamuu male kuntalli miliyoona 2’tti tilmaamamu dhabameera. Kuni qarshitti yoo shallagamu naannoo qarshii biliyoona 7.4 ta’a. Shankoora maasaa irratti jaaree bade ciruufis kana booda Itoophiyaan qarshii biliyoona 1.06 kaffalti.
Warshaa shukkaaraa Xaanaa Balas kan argamu daangaa naannoo Amaaraa fi Beenishangul irra. Warshaa kana dhaabuudhaaf jecha lammiilee 1,300 lafaa fi qabeenya isaanii irra buqqa’aniru. Omisha shankooraaf jecha pirojeektiin kuni woliigalatti lafa heektaara 75,000 fudhatee jira.
Rakkoo kana fakkaatuuf kan biyyattii saaxilaa jiru kubbaaniyaalee warshaa gurguddaa ijaaruuf humna maallaqaa, beekumsaa fi ogummaa teeknikaa gayaa hin qabne kan akka METEC ‘tti pirojeektii akkanaa laatuudha. Gama biraatiinis, faaydaa olola siyaasaaf jecha hoogganoonni biyyattii pirojeektota humna biyyattii ol ta’an heddu al tokkotti eegaluu isaaniti. Itoophiyaan yeroo tokkotti warshaa shukkaraa 10 eegaltus hanga ammaatti tokkichas guutummatti xumurtee hujii eegalsiisuu hin dandeenne. Wanti eegalame yeroon hin xumuramu taanaan faaydaa inni biyyaaf argamsiisu irra kasaaraa inni geessutu caala.


text:
Tokkummaan Mootummootaa kora isaa ka barana New York,Amerikaatti taa’e irratti waan heddu irratti dubbate.Rakkoo baqataa addunyaa,fala jara kanaa barbaaduu qaban, qooda mootummaan qabaachuu qabuu fi waan hedduu.
Tana irratti Henok Semmaigzer yoo kora sun gabaasuuf New York Amerikaa dhaqetti, minisstir haajaa alaa Amerikaa dhaqetti itti aantuu itti aantuu damee demokiraasiitii fi mirga namaa Saaraa Siiwall waan hedduu gaafate.Gaafilee ingiliffaan innii gaafate keessaa:
Kara ummata lola jidduutit marfameen gargaaruu dandahan .Karaa baqataa fi jara jireenna wayyaahaa barbaada yaahuu gargaaruu qabaniin. Waan bulchootii addunyaa kora baranaa irratti dubbatan
Horiin biyyoota baqataa fi jara jireenna wayyaahaa barbaada yaahanii kennan maal haga akka tahe
Mootummaan Amerikaa biyyoota seera mirga namaa hin eegene waliin akkamiin akka hojjatuu fi waan akkanaa kana


text:
Ministrii dhimma alaa UStti itti aanaa ministeera dhimmootii Afriikaa duraanii kan turan Herman Cohen yeroo ammaa biyyootii Afrikaa shan daawwataa kan jiran imala Rex Tillerson keessummaa Itiyoophiyaa ilaalchisee yaada isaan kennan ilaalchisuun VOA waliin mair’atanii jiran..
Ministriin dhimma alaa Rex Tillerson Afriikaa daawwachuu isaanii ilaalchisee mootummaa Itiyoophiyaa waliin ennaa mari’atan dhimmootii bulchiinsa gaarii kaasanii kan dubbatan ta’uu ibsanii jiru. kana irratti Herman Koheen kana ennaa ibsan Itiyoophiyaa keessatti yeroo ammaa kan jiru haalli siyaasaa tasgabbaa’aa miti jedhan Uummanni Oromiyaa fi naannoo Amaaraa keessatti mormii kan dhageessisanii fi walitti bu’iinsi uumamaa kan jiru mootummaan loogii nu irratti oofa kan jedhuuni.
Mootummaan aangoo fi dinagdee guutummaatti dhuunfate jechuunis komee isaanii dhiyeessu. Daandiitti ba’aniis mormii isaanii dhiyeessuu jalqabaniiru. Sababaa kanaafiif egaa mootummaan labsii yeroo muddamaa kan labse jedhaniiru.
Akka natti fakkaatutti haala jiru jijjiiruuf mootummaan dimokraasii diriirsuu qaba. Sana gochuun immoo waan nama sodaachisu hin qabu. Sana yoo godhan Afriikaaf illee fakkeenya gaarii ta’u jedhan.


text:
ONN: Waxabajji 5,2018-Oromiyaa irraa
=================
Lolli Uummata Oromootti Labsamee Jira.
Gabaasaaleen keenya bakkoota hedduurraa akka nuuf gabaasaa jiranitti, ilmaan Oromoo irratti lolli labsamee waraana keessa jiraachuu nuun gahaa jiru.
Adeemsa dhoksaan Oromoo irratti lolli baname kanaan, ollaa Oromoof Oromiyaa akkasuma maqaa waraana Liyyuu Ayilii Wayyaaneen Leenjiseen bobbaa mootummaan taasiseen Oromoo lafa isaa irratti lolli banamuun balaa hedduuf saaxilaa jira.
Balaawwan kunneen itti yaadamuun ji’a Soomaa keessatti ilmaan Oromoo Musiliima soomarra jiran irratti xiyyeefatuun kan bobba’e cinatti daangaa Oromiyaa irraan dhukaasaaleen jabaan banamuu nuu gabaasaa jiru.
Haaluma kanaan Oromoo Wallloo, Gujii (Gujiif Geedoo) gidduutti, Baha Oromiyaa Liyyuu Poolosii, Lixa Oromiyaa Benishaangul Gumuziif Oromoo gidduutti torbanoota kana lolli adeemaa jira.
Haala hammaataan kanaan badiiwwan gahaa jiraniin, lubbuun namaa akka malee darbaa jira. Manneen uummataa 50 ol gubatees jiraatuu (Begiitti), uummanni lakkoofsaan hedduun wareegamuu (Walloof, Gujii, Baha Oromiyaatti) nuu gabaasu.
Waraanni ta’e jedhamee Oromoo dadhabsiisuuf banamee jiru kun mootummaan itti yaadee kan raawwataa jiru, sirni Abiyyi Ahemadiin durfamu xiyyeeffannoon Oromoo ajjeesuu itti fufuu isaa kan raagessudha.
Gartuun Abiyyi Ahemadiin durfaman aangoo siyyaasaaf hunda of harka galfatanii utuu jiraniin waraana isaanii uummatatti lakkisuun shiftummaa isaanii mirkaneessaa jiru.
Gocha Oromoof Oromiyaa irratti raawwataa jiru Qeerroo Bilisummaa Oromoo gadjabeessee balaaleffata. Qabsoo roga maraan finiinsuun dura dhaabbannoof qolannaa uummatasaaf akka ta’us cimsee hubachiisa.
Godina wallaggaa lixaa aanaa najjoo
=====//=======//==
Guyyaa har’a jechuun 05/06/2018 aanaa Naajjootti barattootni qormaata sa’aatii booda erga fudhaatani rawwatani boda naannoo sa’aati 11:30 irraattii ibsan sababa maaliif nurraa citee jira jechuun walitti qabamani naannoo wajjira ibsaa mana Dula kajela dhaqun gaaffii yeroo gaafachuuf jedhan itti gaafatamtun wajjiricha Ayyantuu kan jedhamtu itti ba’u diddee dhokattee karaa biraa galtee jennan warrii kanis nasuudhaan dhokatani lubbun banaan ijoolleen aruudhaan mastawiti manichaa caccabsani deeman
ከኢህአዴግ ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ የተሰጠ መግለጫ
(የኢትዮ-ኤርትራ ወቅታዊ ሁኔታን በማስመልከት የተላለፈ ጥሪ)
Waxabajjii 5, 2018
Baadimmee: Kana booda lafti hanga taakkuu tokkoo sun kan namni kuma 700 ol irratti dhume, waggaa 20f biyyoota lamaan gidduutti nageenya dhabsiiste, ummata obbolaa lamaan addaan fageessite, olaantummaa namoota lamaa mirkaneessuu qofaaf nageenya naannoo booressite, kan yookaan albuudni ishee hin abdatamne yookaan ammoo oyiruun ishee midhaan hin biqichine nagaan Ertiraaf kennamte. Sirni wayyaanee waggaa 20f waliigaltee UN dhiitee humnaan dhuunfatee ture har’a dabarsee kennuuf dirqame. Dogoggora fokkisaan akkasii akka irra hin deebi’amneef wabiin amansiisaan jiraachuu baatus, abbaa haqaa haqa argachuun ummata Ertiraa fi mootummaa Ertiraa cichoominaan mirga isaaf dhaabbateef kabaja guddaadha.
የኢህአዴግ ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ የኢትዮ-ኤርትራ ወቅታዊ ሁኔታን በጥልቀት በመገምገም በኢትዮጵያና ኤርትራ መካከል ተፈጥሮ የቆየው አለመግባባት እንዲያበቃና በሁለቱ ወንድማማች ህዝቦች መካከል ዘላቂ ሰላም እንዲፈጠር የሚከተለዉን ጥሪ አስተላልፏል።
ለኢትዮጵያችን እድገትና ለሕዝቦች ተጠቃሚነት ሰላም ከምንም በላይ ትልቅ ዋጋ አለው፡፡ ሰላም የሁሉም ነገር መሰረት ነው፡፡ ከግለሰብ የወደፊት የማደግና መለወጥ ህልም ጀምሮ እስከ ሀገር ድረስ ሰላም ከደፈረሰ የቱንም አይነት የልማትና የዲሞክራሲ አላማዎችን ማሳካት አይቻልም፡፡
በኢትዮጵያና በኤርትራ መሃከል ከ1990 ዓ.ም ጀምሮ የተከሰተውን ጦርነት በአፍሪካ ከተከሰቱ የድንበር ጦርነቶች ሁሉ ደም አፋሳሹ ሲሆን፣ ከሁለቱም ወገን በርካታ ሺህ የሰው ሕይወት ሊጠፋ ችሏል፡፡ ጦርነቱ በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎችን ከኤርትራና ከኢትዮጵያ የድንበር አካባቢ የመኖሪያ ቀዬ አፈናቅሏል፡፡ በሁለቱ ሀገራት መሃከል የተደረገው ጦርነት በሁለቱም ሃገራት ያሉ ቤተሰቦችን አፍርሷል፣ በድንበር አቅራቢያ የሚኖሩ ዜጎች ሁሌም ያለመረጋጋትና የስጋት ስነ-ልቦና ሰለባ አድርጓቸዋል፡፡ በድንበር አካባቢ በንግድ የሚተዳደሩ ሰዎች ላይ ተፅዕኖ ፈጥሯል፡፡ በድምሩ ላለፉት 20 አመታት በሁለቱም ሀገራት ህዝቦች ላይ መጠነ ሰፊ ኢኮኖሚያዊ፣ ማኅበራዊና ፖለቲካዊ ቀውስ ፈጥሯል፡፡ በመሆኑም የሁለቱ ሀገራት የወደፊት ግንኙነት ምን ሊሆን ይችላል? የሚለው ጥያቄ የአብዛኛው ኢትዮጵያውያንና ኤርትራውያን እንዲሁም የዓለም አቀፉ ኅብረተሰብ ጥያቄ ሆኖ ቆይቷል፡፡
ከጦርነቱ በኋላ በአፍሪካ አንድነት ድርጅትና በተባበሩት መንግስታት አደራዳሪነት የአልጀርሱ ስምምነት ቢደረግም ላለፉት 20 ዓመታት በሁለቱ ወንድማማች ሀገሮች መካከል ጦርነትም ሆነ ሰላም የሌለበት ሁኔታ ተፈጥሯል፡፡ የሁለቱን ሀገራት ወዳጅነት ወደነበረበት ለመመለስ ላለፉት ሃያ አመታት የተደረጉ ሙከራዎች በሙሉ ውጤት አላመጡም፡፡ በዚህም ምክንያት በአሁኑ ጊዜ በሁለቱ ሀገራት መካከል የዕውነት ሰላም ለማስፈን ከቀድሞው የተለየ አቋምና አካሄድ ያስፈልጋል፡፡ ሁለቱም መንግሥታት ለህዝባቸው ምርጫና ፍላጎት ቦታ የማይሰጡ ሊሆኑ አይችሉም፡፡
እኔ እበልጥ፣ እኔ እበልጥ የሚል ፉክክር ለሁለቱም ህዝቦች የሚፈይደው ነገር አይኖርም፡፡ ከዚህም በተጨማሪ ለአፍሪካ ቀንድ ሀገሮችና አካባቢ የፖለቲካ ቀውስ መብረድና መረጋጋት ዘላቂው መፍትሔ የኢትዮጵያና የኤርትራ ጤናማ ግንኙነት መመሥረት ነው፡፡ይህን ባለማድረጋችን በርካታ ለሁለቱ እህትማማች ሀገሮችም ሆነ ለአፍሪካ ቀንድ አካባቢ ትልቅ ፋይዳ ያላቸዉ እድሎች አምልጠዉናል፡፡ የኢትዮጵያና የኤርትራ ህዝቦች ቀድሞም ቢሆን ወዳጅ ነን፡፡ በደም፣ በባህል፣ በቋንቋና በረጅም ጊዜ የጋራ ታሪክ የተሳሰርን ሕዝቦች ነን፡፡
በመሆኑም በጥቅም ብቻ ሳይሆን በደም ለተሳሰሩት የሁለቱ ሀገር ሕዝቦች የጋራ ጥቅም ሲባል የኢትዮጵያ መንግስት የአልጀርሱን ስምምነት እና የድንበር ኮሚሽኑን ውሳኔ ሙሉ ለሙሉ ተቀብሎ ተግባራዊ ለማድረግ የወሰነና ለተግባራዊነቱ ያለማመንታት በቁርጠኝነት የሚሰራ መሆኑን ለመግለፅ ይፈልጋል፡፡
ይህንኑ በጋራ ተጠቃሚነትና እኩልነት ላይ የተመሰረተውን የሀገራችን ፖሊሲም አጠናክረን እንደምንቀጥል በዚሁ አጋጣሚ በድጋሚ ለማረጋገጥ እንወዳለን፡፡
የኤርትራ መንግስትም ተመሳሳይ አቋም በመውሰድ ያለምንም ቅድመ-ሁኔታ የሰላም ጥሪያችንን ተቀብሎ በሁለቱም ወንድማማች ህዝቦች መካከል ከዚህ በፊት የነበረውን አብሮነትና ሰላም ወደነበረበት ለመመለስና በቀጣይም ዘላቂነቱን ለመጠበቅ ለተግባራዊነቱ ያለማመንታት በቁርጠኝነት እንዲሰራ እንጠይቃለን፡፡
የኢህአዴግ ም/ቤት ጽ/ቤት
ግንቦት 28/2010 ዓ.ም
አዲስ አበባ፤


text:
Muummichi minsiteeraa Abiy Ahimed torban sadii booda imala isaan as gara UStti geggeessuuf jiran akeeki isaa tokkichi lammiiwwan hidda dhalata Itiyoophiyaa as jiran waliin mari’achuu akka ta’e koreen Finfinnee keessa jiru ibseera. Washington fi LA keessatti waltajjiin qophaa’es lammiiwwan Itiyoophiyaa maraaf banaa ta’uu koreen kun ibseera.
Naannolee biyyattii salganitti argamuu dhaan lammiiwwan Itiyoophiyaa waliin kan mari’atan muummichi ministeeraa Dr. Abiy Ahimed itti aansuun US daawwatuuf jiru.
Imala kana qindeessuuf kan ministrii dhimma alaatti kan hundaa’ee fi ambaasaadder Burtukaan Ayyaanoon kan hoogganamu fi namoonni beekamoon fedhaan koreen keessatti hirmaatan kaleessa ibsas kennee jira.
Lammmiiwwan Itiyoophiyaa miliyoona sadiitti hedaman kutaalee adda addaa keessa akka jiraatan amabaasaadder Butukaan yaadachiisaniiru. Kanneen keessaa miliyoona tokko kan ta’an Ameerikaa Kaabaa keessa jiraatu jedhan. Muummichi mnisteeraa Abiy Ahmed daawwannaa isaanii kanaan angawoota Itiyoophiyaa waliin mari’achuuf beellama hin qabanne jedhan ambaasaadder Birtukaan.
Akka lakk Itiyoophiyaa Adoolessa 19 qabee daawwannaa isaan godhan kun qiyyaafati isaa ijoon lammiiwwan Itiyoophiyaa ti jedhan. Akkuma kanaan muummichi ministeerichaa akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti Adoolessa 28 Washington 29 immoo Los Angelesitti argamanii hawaasa waliin mari’achuuf jiru.


text:
Biyyi tokko kan walaboomtus ta’ee, sabni tokko kan bilisoomu wacaa fi shaffee guddaan waan lallabaniifii miti!
Caalaa Hayiluu Abaataa irraa
Seenaa saboota gabrummaa jala turaiifii biyyoota bittaa alagaa irraa walabooman hedduu isaanii oggaa gaggaragalchinee ilaallu kan ittiin diina irra aananii of bilisoomsan akka keenya kanattii miti; akka kanatti dhumuufi wareegama addaa baasaa deemuu malee manii keenya hin geenyu.
Sabni tokko yoo ijaaramee, ijaarsa_jaarmiyaa jabaa dantaa waloo (common interest) tiksuu fi hunda galeessa qabaate qofa qaaxee sarare sana cahee galma kaayyoo isaa gaha.
Oromoon ijaaramaa dhaa? Oromoon jaarmiyaa Jabaa qabaa?
Sabni keenya erga mi’aa bilisummaa irraa fagaatee dhaloota sadi caalera. Sabni mi’aa bilisummaa hin beekne immoo waanuma didiqqootu isa gammachiisa, hoo’isa,qabbaneessas. Dhaloonni mi’aa bilisummaa beekan amma hin jiran;kan jiru warra sana dhamdhamuu fedhuufi tiyooriidhaan beekudha. Ammoo waggaa tokkos taatuu Oromiyaa keessaa naannoon tokko tokko xiqqaattus Bilisummaan maal akka taate argeera;garri suni ammayyuu qabbanaa’aa miti; hoo’aas miti waan godhu godhaatuma jira. Gariin kaanimmoo mi’aa bilisummaa wallaaluyyuu hadhaa gabrummaa sirriitti argeera;ammas hadhaan suni daangaa darbeet isa bobeessaa jira. Boba’eet akka mukkeen goggoguun ichimni qabsiisee gubataa fi wal gubaa jiraata. Sabni akka keenyaa waggoota hedduu gabrummaa jala ture akkanuma taha jechaa dha.
Oromoon ammayyuu ijaaramaa miti; sababni hin ijaaramneef kan isa keessaa baradhe jedhee ija banate danuun isaa tajaajiltuu ormaati;ormaaf hojjachuutu isa gammachiisa. Waan guddaas akka argateetti fudhata malee sabicha tajaajilee ijaaree, waliin gadi bu’ee dheebotee beela’ee kan kaayyoo sabichaatii jiraatu hagoodha. Jarri akaksii immoo hin muldhatan. ”warri hojjatu sagelee hin qabu;kan iyyummoo lafa hojii hin beekus;hin hojjatus. Kuni walfaana guutamu malee egereen keenyaa salphaa miti. Kana dhugoomfachuuf mee tokko tokkoon kee qe’ee dhaloota keetii hanga lafa amma jirtuutti taajjabiitii deebisaa argadhu.
meeqasaatu sabichaa pf kennee of wareegaa jira?Wareegama lubbuu hin jenne waanuma xiqqoo sabichaaf dursa kennaa jira moo ofiisaaf garaasaafii aantee isaaf waa guutaa jiraa? Sabicha saamet sooramuu fedhamoo sabichaaf jiraateet ofii dhabaa ta’uu fedha?
Sabni akka keenyaa silaa malirratti ijaarama turee?
Kuni Gaaffii irratti wal atakaroo qabnuu miti;waayeen jiraachuufi dhabamuu wal nama hin gaafachiisu.Jiraachuuf ijaaramuun keenya waan hunda tahuu namuu waliif galuutu bayeessa tura.
Gaffilee dhaabbileen siyaasaa Oromoo lafa kaahan ammatti gooroo gurguddayyoo lama qofa qabdi. Kuni fageenyatti miidha guddaa qabaatullee wal ijaaruun silaa hinuma danda’ama. Gaaffilee Gooroon isaan qabatanii ka’an; BILISUMMAA OROMOO FI WALABUMMAA OROMIYAA (ABO), FI warra BILISUMMAA (MIRGA UUMMATA) OROMOO ( OFC) kabchiifna kan jedhanidha. Murnoonni maqaan hin kaane hunduu gooroo dubbii(akeeka) kanaan ala waan hin baanef isaanuma lamaan fudhe. Kaan isaanii akeekaafi kaayyoo osoo hin taanee muufii fi xiiqqii walirraa qabaniin murnaan of ijaaranii saanduqa matayyaa uummachuun mataa keessa wal qu’aa jiraachuu filatan. Waliif injifatamuurraa wal injifachuufi wal takaaluu filatan waan taheef ammaaf kaayyoon barruu tanaa waayee isaanii miti kallattiin ishee. kanaaf itti hin qabaminaatii bira darbaa.
Dhaabni saba kanaaf ija banee isa iyyus tahee isa wacu,isa lallabus tahee isa lallabsiisu, isa qabsoof hidhames tahee isa qabsoof dhagaa boraafatee jiraatu, isa weeddisus ta’ee isa dhiichisuu, isa dubbisus tahee isa barreessu, ”ani saba Oromooti.” jedhee akka namuu mataa olqabatee deemu kan nu taasise ABO dha. ABO’n kaayyoo xaliila sana qabatee waggoota 40 dura bu’urameefi hangafoota qabsoo tanaaf guca qabsiisan kumaatama itti dhabe suni waan hedduutu gufuu itti ta’aa ture,hardhas itti jira. Kanaaf bakka garaasaa hin geenye. Siyaasan olntummaa argatee haa muldhatu malee waan muummee lafa kaahe sanarraa ammayyuu hiixuu jira.
Maal taanan ABO’n bakka ka’eefirraa ammayyuu hiixuu jiraatee?
ABO’n diinaa 2 qaba, bifa walii galaatin. Kunis yoo diddignee laalle;diina innikaa (kan alaa) fi diina keessoo (foon tortoree_ fira alagoome) dha.
Diinni keenya alaayyuu heddu. Inni kaan nu bituuf ABO’ baduu dinnaan laamshahuu qofatu umrii isaa dheeressa. Kuni kallattiin #ABUT_TPLF ilaallata. warri kuni karaa kamiinuu ABO’n hin badullee taanan, laaffatee humna dhabuu qaba; gaafas akka barbaadanifi haala barbaadaniin oromoo saamuu, ajjeesuu, hidhuu,biyyaa baasuufi dhabamsiisuun isaanif milkooma. Kana gochuuf diinota keenya alaa hedduu nuuf horan. keessaa keenyahis abba garoo hedduu horsiisanii nutti bobbaasan. kaan sodaachisaaniit nuuf diinomsan, ololaafi dharaan.Kuni gama dippiloomaasii fi biyyoota ollaa sanaa hunda humnaafi siyaasan dhuunfattee ABO dudduubee dhoowwite, afaan faajjii uumtet akka ”shororkeessaa dha.” jedhamu waan qabduu fi hin qabne hunda itti dhangalaastet, ABO okkolchiiste;ta’us akak yaaddee karaa hundaan hin milkoofne.
Wari kaan warra #KAAYYOO ABO irraa sodaafi jibba guddaa qaban warra yeroof aangoo muldhataa dhabaniyyuu sichis ni dhufnaan munyuuqaniidha. Isaan haala kamiinuu karaa danda’ameef tarsimoo hordofuu qaban hundaan dhaaba kana dacheerraa duguuganii balleessu qofa osoo hin taane, ayyaana isaallee waan sodaataniif hirriba hin qaban. Isa kuni diina keenya innikaa san faana waan guddoo walii galan dhabaniyyuu kanarratti walumaaf galu.
kana qofaa miti; Diina keenya kan keessoo foon tortore sanis kaansaa Kumaatama sabboonsiteet (fakkeessiifi hojii qaruuxummaaf) dhaaba keenyatti ergite ykn galchite, hedduun isaa akka ergamasaanii milkaahuu bataniyyuu dhaaba keenya nu jalaa bancancarsuu yaalaniiru. Yoo xiqqaatee olola ittiin dhaaba keenya gowwaan keenyaafi laalataan keenyallee quba itti qabu shunqurii hedduu uuman.
Oromoon Abba garoos ta’ee laalatan karaa hin malleen ABO irratti karaa hedduuu akka dadhabuuf hojjate.
Oromoon garaasaa jaalatu takkaa ABO irraa hin ciisne; dhaloota dhaabichaa irraa eegalee. Inni ofiittoofi ana malee jedhus qaatayyuu itti duulaa fi cafaqaa ture kaaraa hundaan. Hanqina dhaaba kanaa balballoomsee diqqeessuuf gowwaa fi abba garo keenya danuudha kan itti duulu.Takkaa warri akkasii ulaafi shunqurii isaa duuchineet damboobsina hin jenne. Ittuu fagneet ulaasaa baldhisnee dhaaba kana xiqqeessina ykn dhabamsiisna jedhan malee.
Gama biraan #murnoonni kaanimmoo hanguma ABO tuu hin jiran. Warri silaa biyya keessatti WAANUMA JEDHANUU FUDHAATANII, SEERAAFI HEERA #ABUT fayyadamuun qabsoo gochaa turan ,warri #OFC jajjaboon isaanii hunduu mana hidhaa buufaman. kunis saba keenya ijaarsa dhabsiisuufi ijaara-maöeeyyii godhanii isa wacuufi iyyu qofatti hambisuufi. Irra caalan warra wacuufi iyyuummoo jaarmiyaan hooganamuufi hooganuun isaanif hirmiidha. Maalif wareegama hin fedhanka. Wareegama qaamaa gaafatuu baatuyuu wareegama dabarsitee of kennuu, wareegama qalbii , wareegama warra jaarmiyaan hirmii tahuuf sanneeni s dhabuufaaniswaan jiruuf sadoo akaksii dhabuurraa bara baraan faarfamaafi fakkeessaa jiraachuun filannoo isaan godhatanii sabicha burjaajjessanii dha. Kutaa itti aanu keessatti waan hedduun jedha. Ammaaf waan tokkoonin dubbii tana guduunfa.
Walumaa galatti sabni jaarmiyaa jabaa fi kan dantaa waloo tiksu qabu waan dhaabateefi waan gaafatu qaba;akka bishaan gannaa galgala guutee ganama hin hirdhatu. Caamu taliilee roobummoo hin boora’u. Waan qabatuufi gadhiisu wallaalee hin jaammisu lafa ejjatuufi waan irra ejjatu qaba waan ta’eef.
Hogayyuu manii yaade sana gahuufi tarsimoo ittiin masakamuufi akkeekkata lafa kahate sanaaf dhahata dhahataan waan hunda ija ilaameefi qalbiin laalaa adeema. Kaayyoo sanaaf jiraata;isatus isa hooggana. Amma kana diinonni keenya alaafi keessaa nu jalaa dhabamsiisuyyuu baatan nu jalaa dadhabsiisaniiru; inni kaan yaala guddoo fedha, kaan immoo tinnisaa fi wareegama qaama qalbii fedha.
HANGAM KEENYATU KANAAF QOPHIIDHAREE?
Xummureen jira.
Ayyaanni warra saba kanaaf kufeefi kufaa jiru nu waliin haa tahu!
Caalaa Hayiluu Abaataa ti.


text:
by Jawar Mohammed
( Barruu yaadannoo Jaarraa Abbaa Gadaa tan Waxabajjii 11, 2013 magaalaa Atlanta irratti dhihaatte)
Jaarraa Abbaa Gadaa bu’ureessitota qabsoo Oromoo kanneen tarree duraarratti maqaan ka’u keessaa tokko. Gumaachi addaa Jaarraan qabsoo tanaaf godhe maali yoo jenne amna Waraana Bilisummaa Oromoo jaaruu keessatti carraaqqii godhamteefi milkii argamteef shoora duraa tapahcuu isaati. Roorroo saba isaatirra gahuuf joollumamaan laalachuun qabsaa’ota barbaadee dirree falmaa Baaleetitti makamee, lolee lolchiise.
Barbaachisummaa meshaafi leenjii lolaa kan ammayyaa hubachuun gargaarsa barbaacha gama Somaaliyaa, boodas Galaana Diimaa cehee Adan dhaqe. Akeekni Qeeyroo Ganamaatiin qabsoo hidhannoo eegaluu milkaayuu dhabdus, hidhaan waggaa shanii muranno inni diina Oromoo qabsoo hidhannootin cabsuuf qabu hin laafiifne. Bara 1976, yeroo haalli Warraaysaa biyyattii haguugee hamilee qabsoo hidhannoof jirtu laamshesse sanitti, sirni jiruu hiddaan buqqa’u malee Oromoof furmaanni hin jiru jechuun, qawwee lameen Elemoo Qilxuu fa’arraa hafte baasee daggalatti gale;WBOs humnaafi caasaanis ijaarutti seene. Erga gaafa dura Asabootitti Minishir bitateetii hamma gaafa du’uutitti dawaan cunqursaa qawwee ta’uu nama amanaa turee, sabaa isaatinis hidhadhaa jedhee osoo waywaatuu jiraate.
Barruu tana keessatti sababoonni Jaarraan barbaachisummaa qabsoo hidhannoo aakka fardeeyfatu goadhan maal fa’a akka ta’an xiinxaluuf yaala. Akka hubannaa kiyyaatti wantoota afurtu ilaalcha Jaarraan qabsoo hidhannootiif qabu qare. Tokko seenaa warraa isaatiifi kan Oromoo naannawa sanii tan inni joolummaa dhagayaa guddate. Kan lammataa, hariiroo Oromoofi nafxanyoota jidduu tan inni joollumaa arke. Kan sadaffaa araga dhageettii gocha gootummaa ‘shiftoonni’ Oromo kan Habiibifi Hamidoo faa Oromoo nafxanyaarraan gaya turaniiti. Kan afraffaa hirmaannaa lola Baalee keessatti godhe. Armaan gaditti sababoota kana takka takkaan gabaabsinee haa laallu.
Seenaa abbootii
Jaarraan nama warra akkanaatirraayin dhaladhe jedhee maqaan of dhaadu hin turre. Kanaafuu hamma dhihoo kanaatitti waa’ee warra isaa, wanni beeynu xiqqaa ture. Kanarraa kan ka’e seenaan inni abbootii isaatirraa dhaale ilaalcha isaatirratti dhibbaa isin qabdu hedduu hin xiinxalamne. Dubbii tanaaf fooddaa kan nuuf bane barruuleefi haasaya Jaafar Aliitifi Abdurashid Abdurahmaan nuuf dhiheessani. Abdurashiid seenaa abbootii Jaarraa gabaabsee akkanatti kaaye
�“Walakkaa bara 1876, gaafa Ibroo Shaxaa, akaakayyuun [ abaabayyuun] Jaarraa Abbaa Gadaa, lola Cirrachaatti waraana Misraa kan Ra’uuf Baashaa tiin hoogganamuun odoo loluu wareegame, ilmi isaa, Haamid, dardara ture. Lola Calanqoo booda, bara 1889 keessa, gaafa Minilik, summii buna keessatti naqeen, Haamid Ibroo galaafatu, ilmi isaa, Ibraahim, joolle. San booda, bara 1936 keessa, gaafa Ibraahim Haamid, nafxanyoota hawaasa Baha Oromiyaa sirna gabrummaa hoonga hin-qabneen araraasaa bahan, adamuun, hijaa irraa bahaa ture, ilmi isaa, Abdukariim hoggaas dhalata.”
Kanarraa wanni salphatti hubannu abaaboo, kaakoofi abbaan Jaarraa weerara dhuma bardhibbee 19ffaatifi jalqaba bardhibbee 20ffaa keessa Oromoo mudatan, kan boodas alagaa jalatti isa oggolchiisan keessatti warra suduudaan hirmaataa ture ta’uudha. Akkuma kaa’imman kamuutuu seenaa warra isaa kana dagaayaa guddachuu akka malu tilmaanmna. Kanaf ragaa kan nuuf ta’u waa’ee qabsoo Oromoo yoo haasayu Jaarraan yeroo hedduu seenaa abbootiin isaa keessa dabran akka fakkeenyaatti dhiheessa. Seenaa abaaboo isaa Ibroo Shaqaatifi akaakoo isaa Ibraahim Haamid irraa garaagarummaa qawweee qaachuufi dhabuu, akkasumas sadarkaan ammayyummaan qawweefi jaarmayni waraanaa lola keessatti qabdu waan hubate natti fakkata.
Osoo warraani Masrii kan Ra’uuf Paashaa Oromiyaa bahaatin hin bayin dura Oromoonni naannawa sanii heeraafi seera sirna Gadaatin walbulchaa, loltuu ofii Raabaa Dooriin jaaruun daangaa biyya isaanii ittifataa turan. Weerara olloonni isaanii itti bananis ofirraa qoluun, of kabajiisanii, ormanis hanga walbeekanii kabajaan waliin bulaa turan. Waranni Masrii kan Ingilizootaan meeshaa ammayyaa qeensaa hanga rifeensaa hidhate diina Raabaa Doooriin takkaahuu hin argini. Akkasiinuu Murti Guuto gootummaa onneen guutamteefi tokkummaa sirna Gadaatiin taligamteen eeboo, mancaa, wanteefi xiyyaa isaatin dura dhaabbate.
Waraanni Ra’uuf rasaasa ammayyaa itti robsee qaawwa xiqqoo takka banatee magaalaa Adaree Biyyoo qabatus, waggaa kudhaniif dallaya keessaa bahuu kutanii, kaayoo biyyaa Oromoo kolonii Ingilizii jalatti galchuu hoongessanii, injifannoo goonfachuun biyya ofiitii baasan.
Haa ta’uu ammo lolli Masri waliin godhame kun injifannoodhaan goolabamus, akka Professor Mohammed Haasaniifi Jilchaa Hamid katabanitti, humna waraanaa Oromoo akka maleedha laafffise. Tokkoffaa, qondaalonni Raabaa Doorii heeduun, Ibroo Shaqaa dabalatee, ni wareegaman. Lammaffaa, lola dheeraa kanarraa kan ka’een ka’een cibirraaleen faradoo (cavalry) beelladaaleen rasaasa, beelaafi dhukkubaan dhumuu isaatin guututti diigame. Sadaffaa lolli dheeraan kun leeccalloo ummataa dhiiga xuuxuun humna diinaggee biyyaa laaffise.
Osoo Oromoon daadarkaa tanarraa reefu dandamachaa jirtu , weerarri diina haarayni, Masri baatee waggaa sadihiitti, bara 1887, calanqoon as bahe. Warraanni Minilik kan Oromoo naannawa biraa cabsee injifannoon machaawee, diinaggeen of gabbise qawwee ammayyaa shammadatee, ogeessota waraanaa faranjiitin tarsiimoo baafatee Murti Guutotti lola bane. Gaafa Oromiyaa Bahaa weeraru waraanni Minilik qawwee….. qaba. Oromoon qawwee dullatti dhibba hin geenye kan Paashaarraa buufatan, sanuu ta rasaasni waa xiqqasho keessa jiruun dura dhaabbatan. Muraasni fardaa waan laamshayeef mancaa, eeboofi wantee isaa qabateeti lafoo dura dhaabbachuuf dirqame. Akkasumaanuu waraanni Murti Guutoo, humna waraan Minilik kan lafoo( infantry) qaawwedhaan caalamanis gootummaadhaan bobbaa hedduu ofirra faccisuu danda’anii turan. Booda garuu madaafa tabba fagoo, eeboofi mancaan hin dhaqqabne dhaabaniin duubbee Raabaa Dooriin loltuu irraa bobbasuufi madoo itti wal’aanatu ibidda itti roobsan. Bifa saniin qawween sodaattuun hidhatte mancaa gootaa moohattee, nafxanyaan akkuma Oromiyaa biro dachii Humbannatis qabate. Qondaalota Raabaa Doorii kanneen gaafa Calanqoo Calii baraaran, kanneen akka Hamid Ibroo ( akaakoo Jaarraa) kopha qophatti galaafatanii ummata hoggana silaa bakka caphanii isaan kaasu dhabsiisan.
Gaaga’amni weerarri Masriitif kan Minilik Oromootarraan gahee biyya teenya qofatti osoo hin taane addunya guututti gaafani injifannoon lolaa gootummaa loltootaatifi fi qaruuxummaa tarsiimootiin walcaaluun murtaawu sun akka dabarte dhawwaaqe. Fakkeenyaaf lola waraana Sudan kan Darbuush jedhamuuf, kan Abdullaa Al-Taashitin hogganamuufi waraana Ingilizi jiddutti, bara 1898, dirree lolaa Umdurmaanitti godhamerratti waanuma Calanqotti ta’etu raawwatame. Winston Charchil, kan booda muumicha ministeera Ingiliz ta’ee, warrana san keessatti akka loltuufi gabaafutti hirmaate, gama isaa jajuun akka gabaasetti lolli gaafasii keessatti warraana Darbuush 52,000 ta’utu kan Inglizi 8,200 moo’ame. Iccitiin injifannoo tanaa garuu akkana.
Warri Suudan qawwee dullattii takka nyaatteefi meshaa harkan kanuma akka Oromoon qabuu saniin itti baye. Warri Ingiliiz ammo madaafa ammayaa gurguddaa, qawwee otomaatikaa, akkasumas loltuu uffata raasaasafi eeboon laafutti hin dirre ( body armour) uffateen dhihaate. Yeroo lolli ganama subii banamu, osoo lultuun Suudan meetira 2750 bira as hin dhihaatin muraasni madfii (artillery brigade) kurkurruu ibiddaa itti gadi roobse. Qawwee warri Suudan hidhatee keessaa kan akkam jabduu rubuu fageenya kanaa deemuu hin dandesssu ture. Waraanni Darbuush gootummadhaan reeffarra waltarkaanfataa mukatti dahataa ori’us osoo meetira 50 wuu dahoo Ingilizitti hin dhihaatin dhukkaawan. Lola sa’aa jaha qofa ture kana keessatti, Darbushoota nama 10,000 du’aan, 13,00 modoon, kuun ammo qabamuun moo’amuu mudatan. Gama Ingilizii garuu nama 47 qofatu du’e, madoon 382 ture. Darbushoonni Suudaan, akkuma Raabaa Doorii Oromoo, guutummaafi tarsiimoo lolaatiin diina caalanis, qawwee ammayyaatin moo’amanii bitta alagaatiin oggoluuf dirqaman.
Akka xiinxala kiyyaatti Jaarraan abba isaatifi manguddoota naannawaatirraa seenaa gootummaa Murti Guutoo dhagayaa guddachuun, murni akkasitti gootaa akkamiin alagaaf jilbiiffate gafin jedhu waan mataa keessatti uumame natti fakkata. Seenaa abaaboofi akaakoo isaatti dabaltee kanummaan abbaa isaatuu yaada kana cimsuu mala. Abbaan isaa Ibraahim Haamid, nama hayyummaa isaatitti fayyadamuuf mootummaan Haylasilassee ofitti dhiheessee aangoo keennef ture. Garuu beekkomsi isaa safarmaee hin dhumne suniifi aangoon alagaan kenniteef hamma fedhees laalatu roorroo ummata isaatirraa gayaa ture irraa ittiisuuf isa hin dandeessifne ture. Kanaaf ammo deebiin isii; luynaafi jegna onneen , hayyuufi harsama sammuun adda bahuun hafee, qawween luyna jegnoomsitee, doofaa mootii godhuu waan hubate fakkata.Kanaaf Oromoon deebi’ee mirgaafi kabajaa isaa goonfachuuf falli kophaa ‘ibidda alagaan itti nu gubu san nutis horachuudha’ yaanni jedhu ganamumaan sammuu isaa keessatti habaqaalte. Kanaafuu hubannoon seenaa sababoota Jaarraan qabsoo hidhannootti umrii isaa guutuu cicheef keessaa tokko jechuuf kan nu dandeessisu raga jabaadha.
Fakkeenyummaa Finciltoota Oromoo
Erga humna qawwee ammayyaattin caalamee alagaa jalatti buluuf dirqamee boodas Oromoon gandaantummaa fudhatee roorroof jilbeeffatee akka hin jiraatin ragaan hedduu. Bakka takka takkatti hogganoonni hawaasaa hambalaa sirna Gadaatifi tan Raabaa Doorititti fayyadamuun ummatan gurmeessanii finciluun yeroo gabaabafis taatu nafxanyaa offiraa buqqaasu yaalaa turan. Bakka biraatti ammo matayyoonni Oromoo cunqursaan itti hammaate mataa bowwaafachiise, finciluun gaaratti galanii ‘shiftaa’ ta’an. Oromoota bifa kanaan fincilanii maqaa horatan keessaa Salaaletti kan akka Hagarii Tulluuti, Muluu Wasanuutifi Asaffaa Shaaroo Lammii, Arbaa Guugutti Tuntunaa fa’a tuquun ni dandaya. Baha Oromiyaatti ammoo Hamidoo fi Habiib———– namoota fincilli isaanii hidda nafxanyaa raase keessaa warra hangafaati. Jarri kun maqaa ‘shiftaa’ jedhuun haa beekkaman malee, shiftoota Habashaatirraa adda akka ta’an hubachuu feesisa. Shiftoonni Habashaa sabani gaaratti galaniif ummata saamuu dalagaa godhachuufi. Seenaa ‘shiftoota’ Oromoo bebbeekkamoo ta’n yoo qorannu ammoo, wanni manaa isaan baase roorroo nafxanyoonni irraan gayan ifachuudhaan akka fincilan agarra. Hedduun isaanii nafxanyoota biyya bulchan ajjeesuudhaan qawwee irraa fudhatanii gaaratti galan. Kan saamanis nafxanyoota midhaan ummataa fe’an malee ummata nagayaatii miti. Fakkeenyaaf waan Haamido fincilsiise Abdurashiid kitaaba ‘Raammisoo’ keessatti bifa armaan gadiitiin kaaye:
�“Haalli Haamidoo fincilaan gaye roorroo nafxanyaan Weeyzaro kaasaye ja’amtu, obboleessa isaatirraan geesse. Gaafa tokko sababa saffarrii irbootiin itti dallantee, qaallitti obboleessa irra guddaa Dashoo Ibroo, xilaan garaftu Haamidoon arke. Intalti dhalaa ilma dhiiraa tokko warra isaa duratti harka itti laachuun onneen Hamidoo fudhachuu didde. Coraan suukannaawe. Golcha qaallitti tuffii tuffii olitti fudhate. “haalli kun narra numa hin geenye” ifiin je’ee bara 1942 keessa umrii diiydamii shaniitti, Albeen “caphaa tokkoon gara gaara seene. Odoo hin bubbulin , Xuullo keessa idoo Khadee Ashee ja’amutti nafxanyaa ganda hiraarsu tokko galaafateItti aanse, Aanaa Masalaa, naanno laga Xuuxxootti kan biraa tokko dhabamsiise. Oduun warra gatamanii, nafxanyoota baadiyyaa keessa aka fedhan sossohan dallansiifte. Kanaaf, isaaniifi askaroonni gaaraafi dakhatti barbaaduu jalqaban. Gaafa kaan , haamidoofi waraanni isa barbaadaa deddeemu, Eeldhaaye gam agama dhihaa, irkata Boortee Dhuuggootii ol, iddoo qalaya jedhamutti wal afaan dufan. Haamidoon, Shaalaqaa waraana if duuba tarrisee boonaa dura deemu halaalaa adda keessa dhawee gaangeerraa lafatti darbe. Qaallichi lafa dhooynaan waraanni isaa dheefa dhukkee kaasan. Mootummaan haala ashkaroota isii mudate, raadiyootti ibsullee baattu, gurra ummataa seenuu dhoorkuu hin dandeenye. Ummanni gama isaanitiin
“Haamidoo Ibroo dhaa leenca haati deeyse
Mataa malee hin dhawuu mangistiin dhageeyse”
Tarkaanfilee gootummaa Haamidoo tun nafxanyoota dhiiga ummataa bahaa-gala dhoorkuu, Oromoota ammoo ni onnachiisuun gara gaaraa qaceelchee,
“…cifroonni isaa yeroo gabaabaa keessatti dhibba caalan. Kun nafxanyaa gibira guurtu bira dabree mootummaa guddittiihuu baarayse . Haala kanaan “Ilmi Ibroo Haamidoon, waggaa diigdamii afuriif mootummaa Habashaaa-tti lubbuu guraaraa bahee , bara 1966 keessa, seenaa dhaloonni naannoo sanii ittin boonuu qaban dhiisee, umrii 49tti kute. Seenaan Haamidoo, haawsni keenya yoo akka isaatti ifirratti lolan bulchiinsa Habashaa jalaa walaboomuuf yaroo dheertuu akka irraa hin fuune buhachiise,” ( Raamiso, f xxx)
Jedha Abdurashiid seenaa Haamidoo bifa gabaabduun dhiheesse yoo goolabu.
Oromoota dalagaa Hamidoo tanarraa waa hubatanii, booda faana isaa dhahanii qabsoo bilisummaa saba Oromoo hidda gadi dhaaban keessaa tokko Jaarraa Abbaa Gadaati. Gaafa Haamidoon gaaratti galu Jaarraan daa’ima waggaa jahaati, gaafa inni wareegamu ammo, dargaggeessa waggaa soddomaati. Kanaafuu umurii sammuun isaa waa qabattu ( formative years) keessatti Jaarraan dalagaa guutummaa Haamidoo dhagayaatifi argaati guddate. Hojii finciltoota akka Haamidootirraa, hubannoolee ilaalchaafi tarkaanfilee booda fudhateef bu’ara ta’an jajjaboo gaafas horate jechuun ni danda’ama.
Hubannoon duraa, garaagarummaa nama qawwee qabuutifi hin qabne jidduu jirtu. Namni qawwee qabuufi itti fayyadamee alagaa rukute, mirga ifiitifi kan fira isaa kabachiisuu akka dandayu. Kan lammataa ammoo namnummaan tokko onnatee qawweedhaan fincillaan nafxanyoota ol’aantummaa argatanii oftuulani waaqaan if qixxeessan akka weerarsuufi sirna mootummaa isaani ‘waaqarraa kennameef’ san akka daddaaysuu dandahu. Akkasumas namni qawween diina hangas raase, ummata isaa kan hamileen cabdee, jiruun laamshoytee, gabrummaa qaama godhate yeroma gabaabdutti akka dammaysituufi onnee itti hortu hubate.
Hubannoon Jaarraan seenaa finciltoota Oromootirraa joollummaa qomatti qabatee kun muuxannoo sirna nafaxanyaa keessatti matuma isaatiifu isa mudataniin daran jajjabaatan. Seenaa Jaarraa kan caalatti beekamu kanuma warraaysaa keessaati. Haa ta’aa ammo Jaarraan Abbaa Gadaa akkuma Oromoota hedduu, osoo warraaysatti hin seeninin dura mootummaa jirtu keessaan dantaafi mirga saba isaa kabachiisuu yaalee ture. Manguddoon biyyaa paarlaamaa Itoophiyaatti filamee akka dantaa isaanii mootummaa biratti eegsisuuf itti waywaannaan, nama nafaxanyaa tokkoon waliin dorgome. Garuu ummanni buqqa’ee Jaarraa filuus, sagaleen isaanii bakki buuta dhabamee namichi kuun moohate jedhanii deebisanii irratti shuuman. Kanarraa Jaarraan, filannon mootummaa sanii tan dharaatifi dantaa nafxanyoota ummataa xuuxaa jiraatanii ‘halaal’ (legitimize) fakkeessanii tursuu tan godhamtu ta’uu hubate. Namni haqaan ummata isaatif falmuu barbaadu filamuu akka hin dandeenyeefi ummanniis hamma fedhe bahee yoo filate nama ifii barbaadan bakka buufachuu akka hin dandeenye raga harkatti qabate.
Muuxannon dhumaa tan Jaarraa qabsoo hidhannootif garaa murachiifte yaalii haqa intala Oromoo takkaa gara mana murtiitin argamsiisuuf godhe. Mudannoo ilma jireenya Jaarraatiifi seenaa Oromoo jijjiiruuf teeysu tana Abdurashiid bifa armaan gadiitiin kaaye.
“…Guyyaa tokko , niitii jaarsi mana hidhaa Asaboot keessatti irraa ajjeefame , tan hulaa foolis xaabiyaa duraa boochu takkaan walitti dhufe. Kan warri arkan marti bira kutan, Jaarraan, nahuufii bira dabree, akkuma amala isaatti, gargaarutti seene. Tattaafanni niitii bira dhaabbachuu kun Jaarraafi ajajaa foolis xaabiyaa, Shaambala, tooyanna isaa jalatti namichi du’e, wal afaan buuse. Jaarraan dhiiga namichaa baasuuf Shaambalticha mana heeraatiif dhiheeysuu murteeffate. Haa ta’uu malee , Jaarraan Adareefi Asaboot jidduu deddeebi’ee, Amaarticharraa wahuu siiysuu dadhabe. Waraqaa yaamicha mana heeraa tan Adaree itti fidu , Shaambaltichi, ija isaa duratti cicciruu bira dabree “ aante Gaallaa aselechihaallehu” ( yaa Gaallicha siin hifachiisa) jechuuniin heeraa ol tahuu isaa irra deddeebi’ee mirkaneesseef. Gama biraatiinis , doginyoota haala kanarratti gargaarsa gaafatu keessaa, “dubbii tana yoo dhiifte irra siif wayya,” warra ja’uun malee kan tin’isa laatuuf dhabe. Ijibbaanni Shaambalticha mana heeraa dhiheessuuf godhu , guyyuma guyyaan Jaarraa rakkaa dhufe. Dubbii if dura dhiibuu dadhabuun , guyyaa bira taree, halkan hiiriba isa dhoorke. Kana keessa seenaan Haamidoofi Habiib sammuu boo jihan.”
Muuxannoon tun yaada Jaarraan joollummaarraa kaasee mataa keessatti bilcheessaa turte gadi jabeessiteef. Kunis warri qawween angorratti bahe hanga fedhees ummanni jibbu, akka tolaan sireerraa gadi bu’eef hin teenya daran ifatti baateef. Sirna qawween jaaramee, qawween ittifamaa jiru kun qawwumaan diigamu malee mirgaafi dantaan sabaa akka walarkuuf hin teenye mamii takkalee garatti hin hambifne. Gaafasii kaasee Jaarraan sirna san qabsoo hidhannootin hiddaan buqqisuuf tarkaanfii fudhate.
Lola Baaletitti Hirmaachuu
Wanni Jaarraan finciltoota akka Haamidootirraa hubate bu’aa isii qofa osoo hin taane hanquu isiitisi. Finncilli matayyoonni hiraar jalaa bahuuf kophaatti yookin nama muraasaan godhan nafxanyoota naannawa sanii hagbsee mootummaa san shoorarkeessus, sirna cunqursaa hiddaan buqqaasee ummata bilisummaa goonfachiisuuf akka hin dandeenye arge. Walsimannaan qawweefi gootaa jijjirama waaraa fiduu kan danda’u yoo ummata gurmeessee fincila waloo geggeesse yaanni jedhu mataa seenuun tarkaanfi kanatti aansee fudhaterraa hubachuu dandeenna. Kunis qawwee bitate qabatee kophatti gaaratti galurra, ilmaan Oromoo bifa gurmaayeen fincila geggeessaa jiran iyyaafatee gara Baalee qajeele. Gaafa Oromoon malkaa xiqqaa gamattuu walwallaalchisame san keessatti, gosaafi naannawa isaa keessaa bayee, Waabe gamatti, warra loqonni isaanituu qaceellotti hin galleef waliin wareegaaf of qopheessuun isaa barbaachisummaa qabsoo hidhannoo bifa gormoofteen godhamtuu hangam takka hubate ragaadha.
Lola Baalee keessatti hirmaachuun kun ammo hubannoo biroo kenneefi. Kunis akka nam tokkouutti fincilaa gaaratti galurra ummata dammaysanii loluun wayyus, leenjii waraanaa ammayyaatiifi caasaa sirna qabuun jaaruumuu baannan bakka yaadamu gahuu akka hin dandeenyee arguu isaati. Fnficilli Baalee ummataa guutuu sochoosee, nafxanooya dachirraa buqqasee nnaannawa san dhuunfatuus, jaarmaya waraanaafi ititaafi tarsiimoo ammayyaa dhabuurraan kan ka’ee sadarkaa sirna mootummaa san fonqolchuu danda’urra ga’uu hin dandeenye. Kanaaf, Jaarraan waraana bifa ammayyaatiin leeji’eefi caasaa turuu danda’u ( sustainable) injaaruuf gara Adan qajeele. Akkuma yaadettis qabsaa’ota akka isaa walitti qabuun, Qeeyroo Ganamaa, nama 41 of keessaa qabdu, kan leenjii gahaan qaramteefi bifa ammaatiin jalaa-olitti jaaramteen Oromiyaatti as qajeele. Mootummaa Soomalee harka bu’uun akeekni Qeeyroo Ganamaa akka yaadametti fiixa bahuu baatus, erga hidhaa waggaa shaniitii bayee booda, hubannoo seenaa abbootii isaa , shiftoota Oromoofi fincila Baaletirraa argate osoo hin dagatin, bara 1976tti Waraana Bilisummaa Oromoo gadi dhaabuu danda’e.
Goolabbii
Barruu tana keessatti mooyxannoon Jaarraan joollummaadhaan keessa dabre qabsoo hidhannoo Oromoo jaaruuffi boodas itti cichuuf akka murteessaa tahan agarsiisuun yaalameeti jira. Jaarraadhaaf Oromoon kan caphee qawween caalameeti, kan oggolee jiraateefis qawwee dhabaafi, kanaa furmaanni qawwee barbaaddatanii, diina ibiddaan namatti roorrisu ibiddaan dura dhaabbachuudha. Mooyxannoon tun kutannoo bara dukkanaa tan abdiin bilisummaa hin jirre san keessatti ifitti abdannaadhaan qabsoo hidhannoo akka eegalu kan dandeessifte yoo ta’u, waldhibdee booda isaafi jaallan qabsoo biro waliin uumamteefis hanga tokko saba jedheetin yaada.
Sabboontonni qabsoo Oromoo bu’eerressan akeeka Oromoo sirna cunqursaa calaa baasurratti waliif galtee qabaajaa turan. Ta’us, tarsiimoo, tooftaafi bifa jaaramayaa akkamiitin akeeka kana galmaan gayuuf irra fayyada kan jedhurratti ilaalcha adda addaa akka qabaataa turan beekkamaadha. Wantoota garaagarummaa kana uuman keessaa tokko akkaataa namoonni kun itti dammaqanii qabsoo Oromootif ka’ani jedheen yaada. Akkaataa bu’ureessitoonni kun itti dammaqan, dimshaashumatti, bakka lamatti qooduu dandeenya. Gareen tokko warra jiruma ofii keessatti roorroo mataa isaa yookin saba isaatirraa geessen dallanee kan ka’e yoo ta’u, kan lammataa, akkaataa Oromoon bittaa alagaa jalatti itti kufeefi waan irra gahe, akkasumas siyaasaa addunya, manneen barnootaa keessattifi kitaabotarraa waan dubbisaniifi dhagayan irraa kan dammaqani. Akkaataan sabboontonni kun qabsoo itti seenan kun qabsoo bilisummaa Oromoo ijaaruu keessati maaltu dursuu qaba (priority) waan jedhurratti yaada ilaalcha gargaraa akka qabaatan godhe.
Warri mana barnootaatitti dammaqe yaada ( ideology) bilcheessuuf dursa kenna. Tartiibni qabsoo jabduu jaaruuf dandeessisu dura barnootaan dammaquu, itti aansee gurmutti jaaramuu, dhumarra ammo hidhachuudha. Akka ilaalcha kanaatti sababni guddaan Oromoon cunrsaa jala jiruuf wallaala. Sabi diinaafi fira addaan hin beeyne, wal hin beeku, kanaaf waliin qabsaa’uu hin danda’u. Yoo mirgaafi dirqama isaa addaan hin baafanne, mirgaa isaatiif hin dhabbatu, dirqama isaatis hin bayu. Kanaaf saba tokko cunqufama jalaa baasuuf seenaa isaa, haala jireenya isaa, diina isaa, barbaachisummaa qabsootif tarsiimoo qabsoo barsiisuun dirqama. Namni akkanaan dammaqe jaaruufis laaftuudha, hidhatus bu’aa buusa. Namni hin dammaqin hidhatus bu’aa hin buusu yaada jedhu qaban. Kanaafu qabsoo hidhannoo labsuu dura, qabsoo siyaasaatitu barbaachisa jedhan.
Warri, mooyaxannoma ofiitirraa dammaqe qabsoo eegale yaada ummata dammaqsuufi jaaruu kana jibbu baatanis, akkaataa qabsoon itti eegaluufi guddachuu qabdurratti ilaalcha biraa qaban. Mooyxannoo isaanii keessatti wanni argan maddi humnaa guddaan qawweedha.
��Jaarraan warra mooyxannoo mataa ofiitin dammaqee qabsotti dabalame keessaa tokko yoo ta’u, ilaalcha dammaquu, jaaramuu, hidhachuu jedhu kana jibbuu baatus, hidhachuudhatanii falmuuf haal duree kaayuun hin barbaachisu nam jedhu ture. Inumaatu, akka ilaalcha isaatti, dammaqiinsifi jaaramuun yoo hidhannoon jiraate saffisaan galma gayuu danda’an. Sababni isaatis wanni ummata tokko akka cunqorfame usu taasisaa sodaafi abdi kutannaa humnaan caalamuuti. Ummanni onneen keessatti duutee abdii kutate hanga fedheewuu itti lallaabaa oolan kan keessaa dammaqu nama muraasa. Hangi xiqqaan kunis wallaalarraa osoo hin taane qawwee dhabarraayi osoo keessi gubatuu diinaaf oggolamee taa’a. Irra jireessi yoomiyyuu humna bilisummaa horannuun hin arkannu jedhee waan amanuuf wanni gorsan gurra tokkoon seenee kaaniin yaa’a. Kanaafuu ummata akkasii dammaqsuuf namni isaatis qawwee diinni qabu san qabaachuu akka danda’uufi hidhatee dura dhaabbachuu akka dandayu qabatamaan agarsiisuu barbaachisa. Humna hidhatetu ummata dammaysa, ummata dammaqe sanis of jalatti hiriirsee diinarratti bobboosuuf dandeettiifi qophaa’ina qaba jedheetin yaada. Kana ammoo kaka’uumsa ummataa kan dabballee takkaan maletti gaafa Haamidoon faan nafxanyaa karaa dabruu dhoorkan saniitifi , akkasumas fincila Baaletirraa sagantaa siyaasaa takkaan maleetti ummanni guutuu biyyaa diinarratti bobba’e sanirraa ragaa qaba.
Ilaalcha addaa Jaarraan hurate kana waan bara 1976 yeroo inni Finfinnee dhufe san ta’erraa ifatti mul’ata. Gaafas sabboontonni jaarmaya qabsoo jaarurratti bobba’anii turan hirii jijjiirmuu mootummaa saniitin hiree argamtetti fayyadamanii Oromoof waa buusuu yaalaa turan. Kanaafuu yaanni qabsoon hidhanni haa eegaltu jettu hangas mara dhageettii akka hin qabaatin ifa. Akka Jaarraan jedhetti namoonni hidduun yaada inni ammuma qabsoo hidhannoo haa eegallu jedhu san mormuu baatanis si’aa’ina guddaa hin qaban ture. Irra hedduun isaanii ummanni sirritti waan hin dammaqiniif, qophiin leenjiifi hidhannoo gahaan waan hin turreef qabsoo hidhannoo eegaluuf yeroo isii hin geenye yaada jedhu qabaachaa turan. Gariin inumaatuu mootumma haaraya jaaramtu tana keessa harka naqannee tooftaadhaan angoo harka Oromootti galchina jedhanii abdachaa turuutu himama.
Jaarraan garuu osoo oollee hin bulle jaaramaya waraanaa jaaruu qabna ejjannoo jettuutti ciche. Sababni inni dhiheessuus, kan duraa, mootiin dullachi kufus humni qawwee ammas harkuma alagaa waan jiruuf sirni cunqursaa hiddaan hin buqqaane, roorroon Oromorra geessu yeroof laaffattus, hanga nuti humna hin jaarrannetti deebitee dhufuun waan hin oollee. Kan lammataa ammoo, qabsoo hidhannoo eegaluuf hanga ummanni guututti dammaquu, qawweefi hidhannoo gahaa argannuu eeguun barbaachisaa miti, kanaaf namaafi meeshaa hanga qabnuun eegallee taan dhawaataan itti jabeeffachaa deemna yaada jedhu. Ejjannoo tanaan Harargetti deebi’ee qawwee lameen Elelmo fa’arraa hafte baasee Mul’is Abbaa Gadaa fa’a wajjiin qabsoo hidhannoo Gobeelleetti saaqe. Akkuma yaada isaattis tooftaa qawwee takka nama lamatti hidhuutiin, loltoonni isaa askaroota nafxanyaatirraa guyyuma guyyaan qawwee buufataa, saglirraa buttaa, buttarraa muraasatti guddatan. Gaafa lolli Soomaleefi Itoophiyaa banamee qawween lafa guutte,Waraanni Bilisummaa Oromoo qawwee matamatatti hidhatee ummataafuu raabsuu eegale. Gaafa Darguun barattootaafi barsiiftota duguguutti ka’u, WBOn humna magaalatti namaa dirmatu, dahoo ilmaan Oromoo itti baqatanii afaan buneensaatirraa itti baqatan jabaa ta’e. Qabsoon Oromootis loltoota goototatti, ilmaan isii qarayyoo waa baratan dabalatte.
��Cichi cimaan Jaarraan qabsoo hidhannootiif qabu bu’aa yeroo muraasa keessatti argamsiifteen dhugaan galteef. Osoo hanga sirritti qophayamutti waraana jaaruun tursiifamee, hiree lolli Soomaleefi Itoophiyaa uumetti fayyadamuun hin dandayamu ture. Dura ummanninuu kaka’uumsa Soomaleerraa hidhatanii deebi’uu san qabachuun isaa ni shakkiissa. Erga hidhatanii dhufaniihis caasafii hagganni duratti qophaaye osoo jiraachuu baatee dafanii faca’uu malu.
Haala qabsoon Oromoo gaafa Jaarraan Waraana Bilisummaa Oromoo dhaabeefi haala ammaa jidduu walakkeenya hedduutu jira. Gaafasis qabsoon hidhannoo hin barbaachiftu, qawwee hin argannu, qawwee yoo kaafne diinaatu nutti baay’ata, qophii gahaa hin qabnu, dirreen qabsoo kennattuun hin jirtu, ummanni sirritti hin dammayne, dura murnoonni jiran tokko ta’uu qabaniifi yaadota kana fafakkaataniin qabsaa’onni Oromoo wal atakaaraa turan. Haala kana keessatti Jaarraan kutannoodhaan qabsoo hidhannoo eegaluun, sabboontonni Oromoo atakaaroo dubbiin mataa waldhukkuubsuurra gara hojii qabatamaatti akka seenan, akka carraa bane. Akkuma yaadettis ummanni Oromoo humna waraanaa diinni isaan cabsee itti bitaa jiru san akka horatan godhe. Har’a yeroo maraamartoon gaafasii deebitee Oromoota dhuunfattee jirtu kanatti dhaloonni tarkaanfiin atakaaroo dhiisanii Oromoo tarknaafii humneessuu kan Jaarraan fudhate sun fakkeenya guddaa, qabsoo tana sadarkaa itti aantutti ceesisuuf irraa barannu.
Jawar Mohammed
Waxabajjii 11, 2013