text:
Du’a 3 aalimticha guddaa Haaji Zeeynuutiif jecha imimmaan keenyaahuu odoo hin qoorin Du’a sheekh Mohammed Rashaad lammada dhageenye.. Torbaan tokko keessatti Du’a Ulamaa gurguddoo lama tan biyya teenyaa dhageenye (laata, Ulamaa’iin bikka Miidiyaan hin jirre jirtu, ta nuti isaan hin beeyne meeqaatu aakhirame?? allaahu a3lam).. Hanga fedhe namni tokko tokko yaadaan wal dhabullee Duuti Ulamaa’ii musiibaa guddoodha.. Ulamaa’iin Urjiidha, Aalimni tokko du’e jechuun Akka waan urjiin ummanni islaamaa karaa isaanii ittiin ibsatan takka dhaamtee jachuudha (lakkuma Ulamaan dhumtuuni yoo bikka bu’aan hin jiraanne Dukkanti ummata Islaamaatti babal’achaa dhufti).. Rabbi Ulamaa’ota keenya gurguddaa lamaan aakhiraman kana keessatti Obsa nuuf haa keennu, hunda nama muslima taheetiifuu.. Hulaa torbaan kana keessatti ummata islaamaatti banamte tanaas Rabbi bakka bu’aa irra caaluun nuuf haa cufu.. Rabbi tokkummaa ummata islaamaa haa badhaasu..
Garuu wanni nu hundinuu itti yaaduu qabnu, Duuti ulamaa’ii Namni Diin keenya nu barsiisu tokko nurraa irrachuudha nu garsiifti.. laata zamana Aaakhiru zamaan kan Rabbiin Du’a Ulamaa’iitiin ilmii fuudhatu san keessa jirra moo???.. moo akka Rabbiin ummata sanirraa nu hin goone Ulamaa teenyaa bikka buunee Diin Rabbii babal’isuuf gahee keenya bahaa jirra???.. tattaaffiin nuti ilmii barannee dhaaltuu anbiyootaa tahuuf godhaa jirru gahaadhaa???.. hangam takka nurraa namni diin barachaa jiru???..
Yaa Obbaleeyyan kiyya, of duuba deebinee lubbuu teenyaas haa yaadannuu.. Duuti arra Ulamaa’oota keenya fudhatte tun takka takkaa keenyarraahuu hafuuf hin jiraattu.. kaasa arra isaan irraa habbuuqan ykn dhandhaman kana nutiis dhandhamumaaf jiraannaa beekaa ((kullu nafsin thaa’iqatul mawt)).. Duba Ulamaa’iin teenya kheeyrii dabarfatanitti dabran.. dogongora isaaniitiis (yoo qabaatan) Rabbiin haa araaramuuf.. anaa fii ati hoo maaliin fuula Rabbii dura dhaabbachuuf jiraanna?? Sinqiin teenya maali laata???? yaa Allah.. Guyyaa fuula Rabbii dura dhaabbannee diin Rabbiitiif waan gumaachine gaafatamnu san, deebiin keenya maali?? yaa Subhaanallaaaaah.. guyyaa sun najaa bahuudhaaf arraan tana sinqeeyfachuun.. deebii guyyaa sanii arkachuuf arraantana qophiin..
Ulamaa teenya Tan Jirtu Rabbi umrii barakaa sabaata wajjiin nuuf haa dheereessu.. Tan Duute Rabbi haa araaramuuf, kheeyrii kheeyriin galcheefi dogongora isaanii immoo araaramaan haa dabruuf.. Caalaa isaanii bikka nuuf haa buusu.. nutiis warra isaan bikka bu’ee diin Rabbii babal’isuuf tattaafatu nu haa godhu.. Aaaamiin.. (By Anas sheikh Abdurahman – Damota)


c: text/html

text:
Maqaalee Rabbii (Subhaanahu)-Kutaa 7.2
Haqiiqaa Mootummaa
Kutaa darbe keessatti maqaaleen Maalik, Malik fi Maliik maal akka ta’an ilaalle jirra. Ammas itti fufuun waa’ee mootii fi mootummaa daran ni hubanna. Imaamu İbn Al-Qayyim ni jedha: Haqiiqaan Mootummaa kan guuttamu kennuun, dhoowwachuun, kabajuun, salphisuun, mindaa kennuun, adabuun, dallansuun, gargaaru fi eegun, adda baasun, nama jabeenyi ta’uuf jabeessuun, nama xiqqeenyi maluuf xiqqeessuuni. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Jedhi, ‘Yaa Rabbii Abbaa mootummaa kan taate! Nama feetef mootummaa kennita, nama feete irraas mootummaa ni mulqita. Nama feete ni jabeessita, nama feete immoo ni xiqqeessita, kheeyrin harka Kee jira. Dhugumatti, Ati waan hundaa irratti Danda’aadha. Guyyaa keessa halkan seensifta, guyyaas halkan keessa seensifta. Jiraataa du’aa keessaa baasta, du’aas jiraataa keessaa baasta. Nama feete herreega (hisaaba) malee razzaqxa (soorata kennitaaf).” (Suuratu Aali-Imraan 3:26-27) (ibsa aayaata tanniin boodarra ni ilaalla). Ammas ni jedha:
“Kan samiiwwanii fi dachii keessa jiru hundi Isa kadhata. Guyyaa hundaa Inni hojiitti jira.” Suuratu Ar-Rahmaan 55:29
Zanbii ni araarama, cinqii ni fura, yaaddo ni saaqa, nama zulloomame ni gargaara, zaalima ni qaba, hiyyeessa ni duroomsa, kan cabee ni fooyyeessa, dhibama ni fayyisa, kan daare ni uwwisa, kan salphate ni jabeessa, nama jabaa yoo fedhe ni xiqqeessa, kadhataaf ni kenna, mootummaa garii deemsise kan biraa fida, namoota jidduu guyyoota ni jijjira (kana jechuun yeroo garii gareen tokko garee biraa akka moo’atu taasisa, yeroo biraa immoo faallaa kana ta’a. Kunniin hundi ogummaa, beekumsaa fi fedhii Isaa irratti kan hundaa’edha.), namoota garii olkaasa, garii immoo gadi buusa, samiiwwanii fi dachii uumun dura wantoota murteesse yeroo isaanii keessatti bakkaan gaha. Homtu yeroo isaa hin dursu, ammas homtu yeroo isaatirraa duubatti hin hafu. Kana irra, wantoota hundaa hammaa fi yeroo isaanii beeke walitti qabee fi lakkaa’e jira. Mootummaa hunda keessatti kan too’atu fi qindeessu Isuma qofa. Inni Mootii Danda’aa, Injifataa, Haqaa, Rahiim ta’e fi mootummaan Isaa guutuu ta’eedha. Mootummaa Isaa keessatti eenyullee Isaan hin morkatu, eenyullee Isa faallessu hin danda’u. Bulchiinsa Isaa keessatti wanta fedhe hojjachuun haqummaa (justice), tola, ogummaa (wisdom), fooyya’insa fi rahmata jidduu naanna’a. Hojii fedhe hojjachuun kanniin keessaa hin bahu.”[1] (Kana jechuun murtiin, too’annaa fi qindaa’inni Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa mootummaa Isaa keessatti raawwatu wantoota shanan kanniin irratti kan hundaa’edha. Isaaniis, haqummaa, tola, ogummaa, fooyya’iinsa fi rahmata. Fakkeenyaf, nama badii raawwatu yoo tawbatuu didee badii ofii itti fufe, haqummaan isa ni adaba. Nama salphise haqummaa (adlii) Isaatiin isa salphise. Namni kuni badii hojjachuu waan itti fufee fi tawbachuu waan dideef dhumarratti salphinnaa fi adabbii isarratti murteessa. Kuni madaala haqummaati. Nama gara Isaatti deebi’e immoo rahmata Isaatiin ni araaramaaf. Nama waan gaarii hojjatu immoo tola Isaatiin mindaa guddaa kennaaf. Wanta uumuu hundaa ogummaan uuma. Shari’aa kan buuseef fooyya’insa namootaatiif. Kanaafu, wantoota shanan kana irratti hundaa’e mootummaa Isaa keessatti wanta fedhe hojjata. Namni Rabbii Injifataa fi Ogeessa ta’e waan badaan shakkuun dura wantoota kanniin haa ilaalu.)
Wantoota armaan olitti kaasne haala kanaan guduunfu dandeenya. Mootiin gara dhimmoota sadiitti deebi’a[2]:
1ffaa-Amalli (sifanni) mootummaa Isaaf ta’uu. Mootiin bulchiinsa mootummaa hundaa kan harka qabuudha. Mootummaan tokko dhaabbachuuf maal isa barbaachisaa? Humna, jabeenya, dandeetti, beekumsa, ogummaa, fedhii, murtii fi kkf ni barbaachisu miti ree? Bakka kunnin hin jirretti mootummaan jiraachu danda’aa? Samiwwan torban, dachii fi wantoonni isaan keessa jiran hundi bulchiinsaa fi too’anna guddaa isaan barbaachisa. Kanaafu, Mootiin isaan bulchu fi too’atu humna, jabeenya fi dandeetti guutuu, beekumsa waan hundaa haguuge, ogummaa bal’aa, fedhii hojii irra oolu fi rahmata Kan qabuudha jechuudha. Mootiin Haqaa (jalla wa’alaa) ni jedha:
“Mootummaan samiiwwanii fi dachii kan Rabbiiti. Rabbiin waan hundaa irratti Danda’aadha.” Suuratu Aali-Imraan 3:189
2ffaa-Mootiin haqaa samii fi dachii too’atu Tokkicha erga ta’e, wantoonni Isaa gadi jiran hundi Isa jalatti kan bulan, gabroota Isaatii fi Isatti kan hajamaniidha. Akkuma kutaa darbe keessatti jenne Mootiin Haqaa Kan Of danda’ee fi homattu hin hajamneedha. Wantoonni Isaan ala jiran hundi Isatti hajamu. Sababni isaas, kan isaan too’atu, eegu fi wanta barbaadan isaaniif kennu Mootii Haqaa (Rabbiin) qofa waan ta’eefi. Yoo too’annaan, eeggumsi fi kennaan Isaa isaan irraa cite jireenyi isaanii guutuun ni dhaabbatti. Mee ilaali, osoo samii irraa bishaan roobsu baate, aduun akka hin deemne bakka tokkotti qabee, jireenyi isaanii maal taatii? Mootiin Haqaa (subhaanahu wa ta’aalaa) ni jedha:
“Lubbu-qabeenyin baay’een soorata isaanii hin baadhatan. Rabbiin isaanii fi isin ni soora. Inni Dhagahaa, Beekaadha.” Suuratu Al-Ankabuut 29:60
3ffaa– Too’annaa fi murtii guutuu qabaachu. Mootiin wanta fedhe murteessa, wanta fedhe hojjata. Murtiin Mootii Haqaa bakka saditti hiramu. Isaanis:
A-Murtiiwwan Qadariyyah- Kuni murtii akka uumuu, argamsiisu, jiraachisuu, ajjeesu, duroomsu, hiyyoomsu fi kkf dha. Murtiin kuni qadaraan (wanta dursee murteessen) kan wal-qabatuu fi guyyaa guyyaan addunyaa guutuu keessatti kan adeemsifamuudha. Garii ni ajjeesa, garii immoo gara addunyaa baasa, garii olkaasa garii gadi buusa. Garii ni duroomsa garii ni hiyyoomsa…
B-Murtiiwwan shari’aa- kuni immoo murtii shari’aa (seera Islaamatin) wal-qabatuudha. Ergamtoota erguu fi kitaabban buusun halaala fi haraamni maal akka ta’an ni murteesse. Hojii isaanii hunda keessatti murtii kanarra akka deeman ni ajaje. Fakkeenyaf, Rabbiin qofa gabbaruun murtii shari’aati. Kanaafu, gabroonni Isa qofa gabbaru qabu.
C-Murtiiwwan Jazaa- kuni murtii nama waan gaarii hojjateef mindaa kennuu fi nama waan badaa hojjate irratti immoo adabbii murteessun kan wal qabatuudha. Nama waan gaarii hojjate tola Isaatiin mindaa guddaa kennaaf, nama badii hojjate haqummaa (adlii) Isaatiin adabbii irratti murteessa. Murtiin kuni tolaa fi haqummaa irra naanna’a.
Namni Jannata kan seenu tolaa fi rahmata Rabbiitin. Akkasi miti ree? Garuu asitti Jannata seenuuf hojiin hin barbaachisu jechuu miti. Amanuu fi hojiin gaggaariin ulaagalee barbaachisaniidha. Garuu Rabbiin olta’e tola Isaatiin mindaa hojii nama sanii dachaa kudhan irraa jalqabe hanga 700 fi san caalutin isaaf baay’isa. Dhugumatti kuni tolaa fi arjummaa guddaadha. Faallaa kanaa, namni amanuu fi hojii gaggaarii hojjachuu dide tola guddaa kana dhabuun haqummaan (adliin) adabbiin isarratti darba. Kanaafu, Rabbiin gonkumaa eenyullee hin miidhu.
Mee gara duubatti deebinee murtii sadan kanniin haa ilaallu. Eenyullee taanan murtii sadan kanniin keessaa xiqqaate xiqqaatu murtiwwan lama keessa osoo hin seenin hin hafu. Murtii 1ffaa fi 3ffaa keessaa Muslimnis kaafirris, nama badii hojjatus hin hojjannes ni seena. Murtii 2ffaa keessa warri amanan ni seenu, of-tuultonni immoo ni dhiisan. Murtii sadaffaa keessatti namni hunduu jazaa waan hojjatuu ni argata. Tarii addunyaa irratti hamma ta’e ni argatu. Garuu haala guutuu ta’een murtiin sadaffaan kuni kan adeemsifamu Guyyaa Murtiiti ykn Qiyaamati. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Guyyaa hundi isaanitu ifa bahan, isaan ilaalchisee homtu Rabbiin irraa hin dhokatu. ‘Har’a mootummaan kan eenyuti? Kan Rabbii Tokkicha [waa hundaa] Injifataa ta’eeti.’ [jedhama]. Har’a nafseen hundi wanta hojjatteen jazaa argatti. Har’a zulmiin hin jiru. Dhugumatti, Rabbiin qorachuutti Saffisaadha.” Suuratu Ghaafir 40:16-17
“Guyyaa hundi isaanitu ifa bahan” kana jechuun qabrii keessaa yaa’anii Guyyaa dirree wal-qixxaa’a bu’aa bahiin keessa hin jirree irratti walitti qabamanii fi homtu isaan hin dhoksineedha. Dirree kana irratti wanti isaan dhoksu ykn gaaddisesu tokkollee hin jiru. Namoonni hundi ifatti bahu. “isaan ilaalchisee homtu Rabbiin irraa hin dhokatu.” Qaama isaanii irraayis ta’ee, hojii isaanii irraayis ta’e, jazaa hojii hojjataniis ta’e wanti Rabbii olta’aa irraa dhokatu hin jiru. Isarraa qaama isaanitiin gaara ykn bakka tokkotti of dhoksuu hin danda’an. Guyyaa san dachiin dirree wal-qixxaata waan taatuf bakka itti of dhoksan hin jiru. Osoo of dhoksaniyyuu Rabbiin subhaanahu isaan arga. Ammas, hojii isaanii Isarraa dhoksuu hin danda’an. Wanti isaan hojjatan hundi galmee (kitaaba) keessatti kan walitti qabameedha. Jazaanis Isarraa hin dhokatu.
“Har’a mootummaan kan eenyuti?” kana jechuun, “Har’a aangoon kan eenyutu?” Guyyaan kuni Guyyaa Qiyaamaati.[3] Guyyaa kana aangoo fi ol’aantummaan uumamtoota hundaa addaan cite jira. Guyyaa kana aangoo fi ol’aantummaan Kan Rabbii tokkicha waa hundaa Injifataa ta’eeti. Kan addunyaa irratti mooti turee fi mootii hin turre, dureessaa fi hiyyeessi Isa fuunduratti walitti qabaman. Kanaafu, Guyyaa Qiyaamaa Abbaan Murtii fi Aangoo murtii isaan jidduutti dabarsu Rabbii olta’aa qofa. Kanaafi itti aanse ni jedha, “Har’a nafseen hundi wanta hojjatteen jazaa argatti.” Kana jechuun Har’a (Kuni Guyyaa Walitti qabamaa Guyyaa Qiyaamaati), namni addunyaa irratti qormaatamaa ture kan itti qoratamuudha. Filannoo ofiitiin wanta hojjateef jazaa argata. Yoo amanee fi hojii gaggaarii hojjate, Jannata qananii keessatti mindaa guddaa fi bareedaa argata. Yoo kafaree fi Gooftaa isaa faallesse, adabbii isaaf malu adabama.[4] “Har’a zulmiin hin jiru.” Kana jechuun badii inni hin hojjannee isatti baachisuun ykn hojii gaarii ulaagaalee (sharxiwwan) barbaadaman guutuun hojjate isa jalaa hir’isuun isa miidhuun hin jiru. Badii hin hojjanneef hin adabamu. Iimaana, iklaasa fi shari’aa irratti hundaa’un hojii gaarii hojjate irraayyis mindaan isaa hin hir’ifamu.
Namoonni gariin, “Namoota jalqaba irraa kaase hanga dhumaatti jiran qorachuun yeroo dheeraa fudhata.” Jedhanii yaadu danda’u. Yaada kana deemsisuuf, “Dhugumatti, Rabbiin qorachuutti Saffisaadha.” jechuun deebii itti kenna. Isa biratti namoota jalqaba irraa kaasee hanga dhumaatti jiran qorachuun akka nafsee takka qorachuuti. Akkuma bakka biraatti jedhe, “Uumamni keessanii fi kaafamni keessan akka nafsee (lubbuu) takkatti malee homaayyu miti. Dhugumatti Rabbiin dhagahaa, argaadha.” Suuratu Luqmaan 31:28[5]
Addunyaa keessatti hojii hojjataa turaniif Guyyaa san gabroota qorachuuf Inni baay’ee saffisaadha. Yeroo gabaaba keessatti isaan qorachuun jazaa isaaniif kafala. Akkana jechuun dubbatamee jira, “Guyyaa san qorannoon xumuramee hanga warri Jannataa Jannata keessatti boqonnaa fudhatanitti, warra Jahannamis Jahannam seenanitti, walakkaan guyyaa hin darbu. Qorannoo fi isaan jidduutti murteessun yoosu xumurama.” [6]
Kitaabban wabii:
[1] (Xariiqu hijrateyn wa baabu Sa’adateyn 228-229)
[2] Fiqhu Al-Asmaa’il Husnaa– fuula 99-100, Abdurazzaaq bin AbdulMuhsin Badri
[3] Xabarii 20/299
[4] Ma’aarij 12/341
[5] Tafsiiru Ibn Kasiir 6/488
[6] Tafsiiru Xabarii 20/300

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gaanfi Afriikaa ennaa hongee hamaan dha’amee jiru kanatti yoo xiqqaate biyya ofiin of bulchuu labsatte Somaliiland keessaa namoonni 25 beelaan dhumaniiru.
Haalli hongee mudatees sadarkaa hamaa irra jira. Beeladaaleen dhibba irraa harki 80 dhumaniiru. Amma lubbuu namaa oolchuuf tattaafataa jirra. Isaanuu du’aa jiran. Kanneen du’an irra jireessi ijoollee beelaan dha’amani jedhu bulcchaan Somaliland Kaaba gama dhiyaa naannoo Sanag ahmed Abdi Salay.
Tokkummaan mootummootaa akka jedhetti Somaliland fi Somalia keessaa ijoollee kuma 50 ol ta’antu hongee yeroo ammaa naannoo sana rukuteen kan ka’e du’a eeggataa jiran.
Muummichi ministeeraa Somaaliyaa Hassan Ali Khaire fi ministeerri qindeessa yeroo balaa kan kaabinee isaanii Wixata darbe akka jedhanitti hongee lammiiwwan miliyoona ja’a ta’an kanneen gargaarsa nyaataa eeggatan miidhetu biyyattii mudate


text:
Qophii--D/ﷺ Naajii Ibraahiim Arfaj
Hiikkaan -- Jamaal Muhammad Ahmad
gaafiilee osoo hinqaraane dura
dubbii ijoo kitaabdichaa
tokkumma Rabbii kitaaba wangeela (kakuu dur) keessatti.
tokkumma Rabbii kitaaba wangeelaa (kakuu haarawa) keessatti.
tokkummaa Rabbii qur'aana kabajamaa keessatti.
xumura
yaada boodaa
kitaabaafii hojiilee biroo tan abbaa kitaaba qopheessee.
1 (kitaaba ergaa takka jedhu kanatti maaltu fedhame?
2 (wangeelle waayee isirraa maal jedha?
3 (qur'aannii hoo waayee isii maal jedha?
4kana booda yaanni ati isirraati qabdu kana booda maal fakkaata?
seenaa ilma namaa keessatti eega aadam uumamerraa kaasee ergaa bu'uraa kan haalaan murteessaa tahe tokkootu ilma namaatti ergame. ilma namaa ergaa kana yaadachiisuuf jeha, karaa sirriitti isaan qajeelchuuf jecha,Rabbiin tokkichi haqaa ergamtoota erge kanneen akka aadam, nuuh, ibraahiim, muusaa, iisaa, muhammad, (nageenyi isaanirratti haajiraatuu) hunda isaanii Rabbiin akka ergaa takka namatti geessaniif erge.isiin sun:
Rabbiin tokkichi haqaa isuma qofaatu gabbaramaadhaa.
erge akka ergaa tana umatatti geessaniif.
---- nuuh Rabbiin keessan Rabbii tokkichaa isuma qofa gabbaraa.
---ibraahiim Rabbii keessan Rabbii tokkichaa isuma qofa gabbaraa.
---muusaa Rabbiin keessan Rabbii tokkichaa isuma qofa gabbaraa.
---iisaa Rabbiin keessan Rabbii tokkichaa isuma qofa gabbaraa.
---muhammad Rabbiin keessan Rabbii tokkichaa isuma qofa gabbaraa.
Rabbiin ergamtoota isaarraa warreen murannoodhaa tiifii kanneen biroo kani nuti beynuufii hinbeeynes hojiilee ciccimtuu hedduu akka raawwataniif erge.sankeessaa:
1)ergaa Rabbii fuudhanii ummatatti geessuu.
2)tokkummaa Rabbiitiifii rabbiif qulqulleessuu nama barsiisuu.
3)fakkii gaarii ummanni karaa Rabbii keessatti itti hidhatu jechaafii hujiinis ummataaf tahuu.
4)ummata isaan jala deemu gara sodaa Rabbiitii fii isaaf ajajamuu qajeelchuu.
5)ummata isaan hordofu seera amantiitiifii haalaaf amala gaarii barsiisuu.
6)jallattootaafii mushriktoota taabota gabbaran qajeelchuu .
7)ilmi namaa akka du'a booda kaafaman,akka hojii isaaniirraa qorataman,namni Rabbitti amanee isa tokkichoomse kagaarii dalage galanni isaa akka jannata tahe,namni rabbitti dilaaye ajaja isaa dide galti isaa ibidda jahannam akka tahe ummata barsiisuu.
ergamtootaaf anbiyoota kana Rabbuma tokkichaatu isaan erge aalamni kuni umamtoota isa keessa jiruun wajji jireenya Rabbiitti nama qajeelcha. inni tokko tahuufii kan waahunda uumu isa tahus ragaadha. kanaf Rabbiin kan aalama kana uume isa, waan isa keessaa nama, bineensa, raammoofii kanneen biroollee Rabbumaatu uume. isuma ka duaafii jiruu uume, jiruu dhumtuufii jiruu haftus.
kitaabni amantaa tan yahuudii, kiristaanaafii, tan muslimaatis hundi isii Rabbiin jiraachuufii tokkummaa isaa ni mirkaneessiti.
namni dhugaa barbaadu kan haqarratti hundaaye waayee Rabbii wangeelaafii qur'aana keessatti gadi fageenyaan yoo qorate sifa Rabbiin ittiin kopha tahe tan gabbaramtoonni kijibaa isatti hinqindooyneen adda baasee hubatuu dandaya. gariin sifaata sanii kunoo tana.
1) gooftaan dhugaa kan uume malee uumamaa miti
2)Rabbiin tokkicha shariika hinqabu, hedduu miti, hindhallesi hindhalannesi
3)Rabbiin fakkeessaa uumamtootaarraa qulqulluudha, adduniyatti ijji isa hingartu.
4) Rabbiin dur jiraataadha hindu'u, qaama uumama isaa keessa hinqubatu,
5)Rabbiin abdatamaadha, zaata isaatiin dhaabbataadha, uumamtoota isaarraa dureessa, isaanitti hinhaajamu, haadhaafii abbaanis isaaf hintaane, jaartiifii ilmas hingodhanne, cyaataafii dhugaatitti hinhaajamu, tokkottis gargaarsifatuu hinhaajamu. Ammoo uumaan Allaaha uume hundi isatti haajamti.
6)Rabbiin sifa guutamtuu fii kabajaatiin qophaa haqa godhatee jira. uumaa isaa keessaa tokkolleen isatti hinfakkaatu. kan akka fakkaataa isaa tokkolleen hinjiru.
sifaataa fii madaallii dubbatame kanaafii kanbiroo kan sifaata Rabbiirraa tahe ragaa godhachuun gabbaramtoota dharaa balaaleefatuun ni dandayama.
mee amma gama ergaa tokko kan olitti dubbatameetti deebiee, ragaalee tokko tokko tan tokkummaa Rabbii mirkaneessitu qur'aanaafii kitaaba wangeelaa
irraa isiniif fida. garuu san dura yaada kanan isinii qooduu fedha.
dhugaan jiru kiristaana biratti akkan ani qorannaa guddoo godhee gaafii hedduu isaaniin wajji godhee hubadhetti Rabbiin isaan biratti akka asii gadii kana taha:
1Rabbii abbaa
2)rabbii ilma
3)rabbii hafuura qulqulluu
ilaalchi haqaatiifi adeemsi sirrii namni dhugaa qoratu tokko kiristaanota kana akka gaafiiwwan itti aanu kana gaafatu dirqisiisa.
· rabbiiwwan sadihitti akeekaa rabbiin tokko jechuu keessan kana hiikkaan isaa maali?
· rabbiin tokkootu sadihi keessa qubate moo sadihiitu tokko keessa qubate (3keesa1 moo 1keessa3)?
dabalataan akka gariin kiristaanaa amanutti rabbiwwan sadeen kuni hojii,fakkiifi bifa adda addaa qaban kunoo akka asiigadii kanatti:
1)rabbii abbaa =inni kan uumu
2)rabbii ilma=inni ka furmaata fidu)kabilisoomsu
3)abbii hafuura qulqulluuinni marihachiisaa ( jajjabeessaa)
jechi dharaa kan iisaan ilma Rabbiiti jedhu yookaa inni rabbi jedhu, yookaa qaama rabbirraayi jedhu kuni waan towraatiifii injiil dubbatteen walfaallessa. towraatiifi wangeelli Rabbiin waatokkolleen isa arguu hindandayu duniyaa keessatti :
''isin sagalee isaa hindhageenne gonkuma, fuula isaatis hinagarre"
(wangeela yohannaa 5:37)
'' tokkolleenuu isa hin agarre konkuma, tokkolleenuu isa arguu hindandayu''.
(ergaa duraa gama tiwoosaawisitti (16:6
''tokkolleen na argee jiraachuu hindandayu''
(alkhuruj 20:33).
ragaalee kanaafii kanneen birootis qabachuudhaan ani yeroon gaafadhu hedduu nagaddisiisa mee akkamitti jecha warreen iisaan rabbi jedhaniifii waan kitaabni qulqulluun mirkaneessitu kan tokkolleenuu rabbiin hinagarre sagalee isaatis hindhageenye jedhu?
· yahuudaafii maatiin nabiyyullaahi iisaa isa hinagarree sagalee isaa hindhageenyee?
· akkamitti towraatiifii injiil rabbiin nam tokkollee isa hinargu isa hindhagayu jechaa murteessitee osoo jirtuu akkamitti namni iiisaan mul'atu kan sagaleen isaa dhagayame isaan rabbi yookaan ilma rabbiiti jedhan? iccitii dhokataa waayee rabbii keessatti ifa hinbahintu jiraa?
toowraat kana nimormiti. akkana jechuudhaan yeroo rabbirraa ibsitu: ''ani anumaatu rabbi namalee rabbiin biraa hinjiru. ani iccititti hindubbanne kaayyoo kiyyas dhokataa hingoone. ani anumaatu Rabbi , ani dhugaadhan dubbadha,ani waan dugaatahe beeysisa''. (isaayyaas19:45)
amma adeemsa keenya kan dhugaa barbaaduu gara macaafa qulqulluufii qur'aana kabajamaa haa deebifannuu. Adeemsa kana booda yaaddoo guutuudhaan, ija xiinxallaatiin, garaa qulqulluudhaafii amantummaadhaan kitaaba tana keessattuu keewwata asii gaditti dhihaatan yoo dubbistan ilaalcha keessan beekuu nibarbaada.
Rabbiin tokkicha haqaati (wangeela keessatti):
v Dhagayi yaa israa'iil: Rabbiin gooftaa keenya inni tokkicha.
(daawit 6:4)
v Rabbiin tokkichi lubbuu jireenyaa nuuf hinuumnee,rizqii nuuf hinkenninee?
(malaachi 2:15)
v akka beeytanii natti amantaniifi akka hubattaniifi ani anumaatu Rabbi,nadurattis Rabbiin hinjiru, nabooddattis Rabbiin hinjiraatu. Ani anumaatu Rabbi namalee fayyisaan hinjiru.
(isaayyaas 43:10-11)
v Ani anumaatu dura anumaatu boodasi namalee Rabbiin hinjiru. kan akka kiyyaa eenyu?
(isaayyaas 44:6)
v Ani anumaatu Rabbii isa malee gooftaan biroo hinjirree mitii? anumaatu kan tola ooluufii kan fayyisus ana. kanbiroo namalee hinjiru.
(isaayyaas 45: 21)
Rabbiin haqaa tokkicha wangeela keessatti (kakuu haarawa) keessatti.
v jiruun gaariin zalaalam ati Rabbii haqaa tokkicha tahuukee sibeekanii eyyeesuus kan ati ergite tahuu beekuudha..
(wangeela yohaannis 17:3)
v Rabbiin gooftaa keessanii gabbaraa,isuma qofaaf tajaajila godhaa.
(wangeela maateewoos 4:10)
v yaa israaiil dhagayi: gooytaan keenya Rabbii tokkicha. Rabbiin tokkicha isamalee kan biroo hinjiru.
(wangeela marqoos 12:28-33)
v Rabbiin tokkicha, jiddu jireeysi namaafii rabbi jidduu tokkuma,sun nama maqaan iyyeesuus jedhamu.
(ergaa duraa gara ximootwoostti 2:5)
v tokkoon isaanii isatti dhufee akkana isaan jedhe: kabajmoo gaarii, mee wanni gaariin isa hojjadhee jiruu zalaalam isaan argadhu maali?" (iisaan) deebisaa godhe: ((maaliif gaarii jettee nayaamta? gaariin Rabbii tokkicha malee hijiru)) (wangeela mateewoos 19: 16-17akka kooppii mootii jemsiitti)
Rabbiin tokkicha haqaati qur'aana keessatti:
v ((jedhi inni Rabbii tokkicha. Rabbiin abdatamaadha. hindhalle hindhalannes tokkolleen hiriyaa isaaf hintaane)).
lakkoofsi suuraa 113: aayata 1-4
v (gooytaan haqaa namalee hinjiruu nagabbaraa)).
lakkoofsi suuraa:21 aayanni 25)
v ((warreen rabbiin sadeessaa sadeeniiti jedhan dhugumatti kafaran, Rabbii tokkicha malee rabbiin biraa hinjiru, yoo waan jedhan kanarraa dhoowwamuu baatan warreen isaanirraa kafaran azaabni laaleessa tahe isaan tuquuf jiraata)).
(lakkoofsi suuraa:5 aayata 73)
v ((Rabbiin keessan Rabbii tokkicha)).
(lakkoofsi suuraa:37 aayata 4)
v ((mee Rabbiin biraa Rabbiin wajji nijiraa? yoo warra dhugaa taatan ragaa keessan fidadhaa jedhiin)). lakkofsa suuraa 27 aayata 64)
Ragaaleen tuniifi tanneenbiroo tan dhibba heddutti lakkaawamtu wangeelaafii qur'aana kabajamaa keessatti argamtu Rabbiin tokkicha shariika hinqabne tahuu akka shakkii hinqabnetti namaaf mirkaneessiti,kitaabni wangeelaa akkana jedha"yaa israa'iil dhayi: Rabbiin gooytaa keenya Rabbii tokkicha... Rabbiin tokkicha kanbiroo isa malee hinjiru"(wangeela marqoos 12:8-33). Qur'aanni kabajamaanis dubbii tana akkanatti ibse: (Rabbiin tokko jedhi) (lakkoofsi suuraa 113: aayata1).
kitaabni wangeelaatis Rabbiin tokko qofa jedhee hindhiisne, kan uumeefii kan araaramu isuma qofa tahus ni mirkaneessa"akka beeytanii hubattanii amantaniifi ani Rabbiin anuma, naduras Rabbiin hinjiru, naboodas Rabbiin hinjiru. ani anumaatu Rabbi, namalee kan araaramu hinjiru"isaayyaas 43:10-11).
kanaan ifatahee jira dogoggora tahuun jecha iisaan yookaa hafuurri qulqulluun rabbi jedhu.ragaa tokkollee hinqabu.isaan kuni umaa Rabbiiti, homaa harkaa hinqaban, isaan gabbaramtootaa miti, fakkii Rabbiitillee miti qaama rabbiin keessa qubatullee miti. fakkaataan akka isaa hinjiru akka wangeelaafii qur'aannis ibsanitti.
Rabbiin yahudarratti dallanee jira sababaa isaan jallatanii Rabbiin malee taabota gabbaraniif jecha"dallansuun rabbii isaanirratti buute"(lakkoofsa 3:25),muusaan jibicha isaanii kan warqii nicaccabse.
gama birootiin gareen tokkummaa Rabbiitti amantee kiristaanarraa roorroofii miidhaa hedduutu isii mudate waan Rabbitti amante qofaaf jecha.waan barnoota iisaa kan tokkummaa Rabbii mirkaneessu jirjiiruu diddeef jecha.waan jallina sadeessu kan phawloosiifi gareen isaa baaste waan diddeef jecha.
ijoon dubbii,Rabbiin aadam,nuuh,ibraahiim,muusaa,iisaa,muhammadi fii nabiyyootaafii ergamtoota hunda (nagayaaf rahmanni isaanirratti haa bu'uu) wanni ergeef akka ilmanama Rabbitti amanutti yaamaniifi, akka ibaadaa isaaf qulqulleesutti yaamaniifi, akka isa tokkichoomsanii shariika isaaf hingooneefi. tuni ergaa isaanii takkittiidha.
eega ergaan anbiyootaa takka taate amantiin isaaniitis takka. egaa amantiin anbiyoota kanneenii maali?
Rabbiif ajajamuun ergaa nabiyyoota sanii hundaati. jechi Rabbiif ajajmuu jedhu hiikkaan isaa akka afaan arabaatti islaama jechuudha.
islaamummaan amantii haqaa, tan nabiyyoota hundaa tahuu, tahuu qur'aanni kabajamaan nimirkaneessa.dhugaa qur'aanni ibse kana kitaaba wangeelaa keessattis nimul'ata.(dhugaa kana kitaaba keenya kan itti aanutti kan jala buunee qopheessinu taha. yoo Rabbiin jedhe).
dhumarratti,bilisoomuuf ergaa kana kana fudhannee qalbii qulqulluun itti amanuu nu barbaachisa. ammoo hojiin kuni qoftiin gayaadhaa miti!nabiyyootaafii ergamtoota Rabbii hundatti amanuu barbaachisa. (kuni nabiyyu muhammaditti amanuu ufkeessaa qaba)seera isaanii jala deemuufii itti hojjachuu. kunoo karaan jiruu gammachuu zalaalam kana.
yaa nama qalbii qulqulluun dhugaa barbaaddu kan bilisoomuu barbaaddu, waayee kana osoo yeroon si hindabarre itti yaaduu barbaachisa. duuti dingata sitti dhufuun duratti! eenyubbeeka yoom akka taate?
eegaa xiinxallitee gadi lallaalte booda dhimma cimaa kana keessatti qalbii qulqulluufii dammaqtuu taaten murteessuu qabda.amma Rabbiin tokkicha goofta haqaa kan shariika hinqabne tahuu ragaa bahi, muhammadis nabiyyiifii ergamaa Rabbii kan akka nuuh, ibraahiim, muusaa,iisaa tahuu isaa mirkaneessi.
v kunoo amma shahaadaa jechuu
v nidandeessa.jechoota kana.
shahaadaan tuni tarkaanfii duraati karaa jiruu gaarii zalaalamitti, akkasuma isiin bantuu hulaa jannataati.
( jeedhiin yaagabroottan kiyyaa kan lubbuu isaanii irratti daangaa dabartan! rahmata Rabbii irraa abdii hinmuratinaa. dhugumatti Rabbiin balleessa hunda ni araarama. inni araaramaadha, rahmatallee godhaadha. gama Rabbii keessanii deebi'aa isaaf ajajamaa osoo azaabni isinitti hindhfneen duratti, eegasii hintumsamtan. osoo dingata isinii quba hinqabne azaabni isinitti hindhufneen durattigaarii waan isinirratti buufamee (qur'aana) jala deemaa.)qur'aana kabajamaa -lakkoofsi suuraa:39 aayaata 53-55
ammas waan birootu jira...
yaada dhumaa:
qabxiilee kanaafii kanneen biraatis barruule tiyya tan itti aantu keessatti bal'inaan ibsa yoo Rabbi fedhe.
sirreefama niqeeballa.


text:
Masjida Landan: Namni Masjida keessatti nama waraane to'annaa jala oolfame
Namni Masjida jidduugala Landan keessatti nama waraanuun ajeechaa qaqqabsiisuun shakkame tokko to'annaa jala ooleera.
Taatee masjida jiddu gala Landan, dhiheenya Paarkii Reejantiitti mudateen namni ganna 70 keessa jiru tokko waraanamuun miidhaan irra gaheera. Haa tahu malee poolisiin biyyatti dhimma kana akka gocha shorarkeessummaatti hidhata qabuutti fudhataa hinjiru.
Maanguddoon miidhaan irra qaqqabe kunis eega gara hospitaalaatti geeffame booda lubbuun baraarameera.
Namichi gocha kana raawwateefi kan umuriin waggaa 29 kunis hawaasni Musliimaa salaatarra turan hanga pooliisiin qaqqabuutti to'annaa jala oolfamee booda poolisitti dabarfame.
Ibsa Masjiidni baaseen namni miidhaan irra gahe kun mu'aazin (kan azaana baasuu) ture.
Daayirektarri Masjiidaa kan ta'an Dr Ahmad Al Dubaayaan akka jedhanitti, namtichi waraaname kun hospitaalatti yaalarra jiru waliin haasaa gabaabaa akka taasisanii fi "haala fooyyeerraa" akka jiran himaniiru.
Gorsaa Masjidaa kan ta'an Ayaaz Ahimad osoo "Musliimota Masjiida keessa jiraniif hin taanee taatee kun lubbuu dabarsuu danda'a" ture jedhan.
Suuraalee Masjiidicha keessatti kaafamana akkamul'iseetti, dargaggeessi kun shurraabii diimaa, surree jiinsii fi miilaa qullaa poolisootaan qabame agarsiisa.
Musxafaa Fiiliid daayireektara Fooramii Amantii Landan gaazexeesitootatti akka himanitti namtichi kan waraaname "naannoo mormasaatti" jedhe.
Dabalataanis akkas jedhan: "Musliimoonni salaatarra turan salaatansaanii adda kutuun nama kana to'achuu danda'aniiru."
Namni wayita taateen kun qaqabeetti achi jiraachu dubbate Abii Waatiq akka jedhetti, namni kun asiin duras Masjiida sana keessatti kan mul'atee akka ture himeera.
Akka jedhuttis nama waraanee duuba dhaabbachuun hamma inni salaataa jalqabuuf eegaa ture. Duubaasaa ture.
Poolisiin taatee raawwate booda "nageenya hordoftootaa fi hawaasaa nannichaa eegsisuuf jecha" humna poolisii dabalataa ramadeera.
Poolisiin akka jedhetti namni ganna 29 achumatti kan qabamee fi gara mana hidhaa akka geeffame ibseera.
"Namni kun Masjiidaa san keessatti yeroo garagaraatti akka salaatetuu amanama. Taateen kun namoota keessatti yaaddoo guddaa uumeera kanaafis haala jiru tasgabeessuuf hojjachaa jirra"
MM Booris Jonsan Tiwiitarasaaniirratti akkas "baay'ee gadduusaanii fi "namoota miidhamaniif jajabinna hawwaniiru."
Kantiibaan Landan Saadiq Kaan akka jedhanitti naannichatti "humni dabalataa akka jiraatu," ni taasisu jedhaniiru.
"Jiraataan Landan kamuu mana itti kadhatutti nageenyii itti dhagahamuu qaba," jechuun Tiiwiitararratti maxxansaniiru.


text:
Lakkoobsi namoota Yunaayitid keessaa vaayiresii koronaan qabaman miliyoona sadiitti siqaa ennaa jiru kanatti, hayyuun dhimmootii dhukkuboota daariqaa ka biyyattii gameessi biyyattii lammiiwwan Ameerikaa lakkoobsi namoota weerara vaayiresichaan du’anii gad xiqqaate kan jedhu oduu kijibaan akka hin gowwoomne akeekkachiisan.
Dr. Antonii Faawuchii hoogganaan waaltaa dhukkuboota daariqaa fi infekshinii kana kan dubbatan kaleessa ennaa seneter Doug Jones waliin Facebook irratti gaaffii fi deebii geggeessanitti ture. Waa’ee vaaiyrsii kanaa waan sodaachisaa hedduun waan jiruuf sobamuu hin qabdan jedhan Faawuchiin.
Yunaayitid Isteetis keessaa hanga har’aatti lakkoobsi namoota COVID-19n du’anii 131,457 ga’uu waaltaan qorannaan Yuniversitii Joons Koopkiins beeksisee jira. Prezidaant Traamp immoo boonanii ennaa dubbatan lakkoobsi namoota vaayiresii koronaan du’anii gad deemaa jira jedhan.


text:
Mootummaan shorokeessummaan kan himatee fi mootummaan federaalaa dhabamuu isaa fi aangoon kan bulchiinsa yeroo ti jedhu, ofii isaa mootummaa naannoo Tigraay jechuun qaamni of waamu, gaazixaan biyya Inglizii Ze Telegraafjedhamu gabaasa baaseef torban darbe deebii kenneen, gocha gara jabinaa siiviloota irratti raawwatamu kamiinuu shakkii tokko malee kan balaaleffatu ibsuu dhaan, gabaasa ze telegraaf kan hundee hin qabaanne irratti himannaa dhiyaate haaluu isaa ibsee jira.
Ibsi sun itti dabaluu dhaan himannaalee naannoo Amaaraa keessatti siivilota irratti yakki raawwate jedhames, tokkummaa mootummootaan kan moggaafame qaamni walabaa akka qulqulleessu gaafatee jira.
Ze Telegraaf torbee barruu maxxanseen, hidhattoonni TPLF naannoo Amaaraa godina Walloo kaabaa keessatti gandeen qonnaan bulaa meeshaa gurguddaan haleele jechuun gabaase. Keessumaa naannoo Agamsa jedhamu guutummaan barbadeesse jechuun miidhaan sun hagam akka ta’e tarreessee jira.
Gaazixaan sun loltoonni TPLF manaa mana irra naanna’uu dhaan jiraattota ajjeesaniiru, mana qubaniiru jechuun ibsee jira. Namoonni loltoota TPLFn ajjeefaman dhibbaan laka’amu jedhee jira. Gocha tuqame kana kanneen miidhaan irra ga’e haasofsiisuu dhaan, kana duraa fi haleellaa raawwatame jedhame booda suraa saatelaayitii wal bira qabuun mirkaneessuu isaa gaazixaan sun gabaaseera.
TPLF kana kan raawwate, wal waraansi naannoo sana utuu hin jiraatin, ta’e jedhee uummaticha ijaa ba’uuf jedha gaazixaan sun. dubbi himaan mootummaa naannoo Amaaraa obbo Gizaachoo Muluneh torban darbe gaazixeessotaaf ibsa kennaniin, naannoon isaanii TPLF Agamsaa fi naannoo isaa irratti haleellaa fi ajjeechaa jamaa raawwate jedhan hawaasa addunyaatti beeksisuuf socho’aa jiraachuu ibsanii jiran.
Gabaasa Telegraaf kanaa fi himannaa mootummaa naannoo Amaaraaf deebii akka kennaniif waahilli keenya sagantaa Afaan Tigree Betree Silxaan ofii isaa mootummaa naannoo Tigraay jedhee kan of waamuuf bakka bu’aa Ameerikaa kaabaa kan jedhaman Ambaasaadder Fissehaa Asgedoomiin bilbilaan dubbisee jira. Namootu hiikee dhiyeessa.


text:
Nuti Miseensonni ABO qaama Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) kan taanee falmaa qabsoo hidhatnoof jecha kaayyoo ummata Oromoof qabannee jirru, Hooganoota ABO Finfinnee jiran wajjin shira diinni xaxeen qunnamtiin keenya cituu irraa kan ka’e hojii guyya guyyaa irratti wal taliguu fi waliif taligamuun waan hanqateef of dandeenyee sochohuuf akka tahutti qaama hoogganaa “AJAJA OL’AANAA WARAANAA ABO” utubannee sanaan geggeeffamuu jalqabuu keenya ibsinee turuun ni yaadatama. Haatahu malee, nuti qabsoo karaa nagaa hin laganne. Hooggana keenyas hin waakkanne. Karaa fi sirni milkeessaan haa hordofamu jechuun qabsoo haqaatti fi yaada Injifataa qabannee jirra.
Miseensotni hoogganaa walakkaan Finfinneetti argaman kanneen nuti hin haalinii fi daandii nageenyaa hordofuu isaanii osoo hin balaaleffatin har’a akkuma barametti dirqamuun ykn fedhiin jireenya WARAANA BILISUMMAA OROMOO haaluu midiyaa irraa dhageenye. Kuniis, sababaa gara garaan tahuu akka danda’u nuuf gala. Qaamni hidhaa jiraatu waanuma fedhe jechisiifamuu danda’a.Ergaan ibsichaa (kan dhimmichi ilaaluu fi hin ilaalle illee nu irratti jedhame) kan bakka walii hin buune tahuu eeruu yoo tahe malee jireenya WBO fi hoogganoota waliin dhaabbatanii hawwumaan haquu kan danda’u miti. Dhugaa jiru amananii wal-qunnamtiin waan citeef dhuunfata WBO irratti akka hin qabnee fi gaafata itti qabaachuu dhabuu ibsachuu duwwaan utuu gahuu “WBOn hin jiru ykn hin beeknu;keenya miti ”jechuun diqamaan malee fedhii irraa kan dhufe hin fakkaatu.ABO fi WBO wanti adda baasuu dandahu hin jiru. Hoogganni mirgaa fi tabaroo itti qabus walgahee sirnaan waan hin murteessiniif tinnisa heeraa fi seera ABO kan qabu miti. Akkuma dura ibsine WBOn miseensa fi hogganoota ABO kanneen kora sabaa fi heera ABO irratti sagalee olaanaa qabanii fi sirna bulmaataa keessattis qaama ABO ol aanaa waan ta’aniif hogganni kamiinuu WBO waakkatee miseensummaa ABO irraa kaasu akka hin jirre beeksifna.
WBO kan dhalche roorroo saba Oromoo mudatee fi gaaffii furmaata barbaadu.Deebifamuu gaaffii sanaatu barbaachisummaa WBO hambisa.Diinni guyyuu kokkee walqabaa jirruhuu jiraachuu keenya tolchee beeka. Eenyu illee calaamoo nuti waan of beeknuuf, jireenya keenyaaf ragaa ykn hayyama abbaa fedheeyyuu hin barbaadnu. Hoogganni keenyas kan karaa haqaa fi milkeessaa irratti nu geggeessu qofa. Qabsoon saba Oromoo kan kallachummaa ABOn geggeeffamaa as gahe gonkumaa dhiibbaa haala yeroo fi afanfaajjii gosa kamiinuu of-duuba hin deebi’u. Akkuma duraanii WBOn hoogganoota sadarkaa gadii hanga oliitti argaman kan humnicha waliin dhaabbataniin geggeeffamaa murannoo fi gootummaan qabsaawuun itti fufa.
Marii waltahiinsaa ABO fi mootummaa Itiyoophiyaa wajjin godhame keessatti dhimmi WBO ilaalu karaa mootummaatiin akka waliigalametti hojii irra ooluu waan hanqateef WBOn harki guddaan hin galin hafe. Hujjiin mootummaa waan waliif galameen faallaa waan waliif WBO mooraatti galfamee ture irra miidhaa fi balaa geessifame hundatu beeka. Akkuma yakkamtootatti kanneen mooraatti naqamni hidhan, doorsisan, beelaan waadan, dararan, dhukkubaa fi summiin dhumuu manna utuu lolluu ajjeefnee bilisummaa saba keenyaaf wareegamuu filanne. Qabeenyi kanaaf baafamu kanuma saba keenyaa tahee utuu jiruu Jaallan keenya nu dura galfaman keessaa eenyutu Humna Ittisa Oromiyaatti sirnaa fi kabajaan dabalame? Enyutu bahiin barbaachisu kennameefii qubachiifame? WBO hidhannoo lakkisee galuun wal-faana kan deemuun irra ture qabsoo karaa nagaa bilisummaan geggeessuun utuu hin hayyamamin “WBOn galuu dide” jechuun kan nu komatu diina mirga Oromoo ykn wallaalaa dhugaa fi dhara adda hin beekne qofa. Nuti tarkaanfii fudhataa jirrutti gonkumaa gaabbii hin qabnu. Wareega fedhe gaafatuus, karaan qabsichaa hanga fedhe dheeratus hanga walabummaatti of-duuba mil’achuun hin jiru. Falmaa bifa fedheef murannoo akkuma qabnutti furmaata karaa haqaa fi nagaafis jaalala malee jibbaa akka hin qabne kanuma waliin ifa goona. Kanaafis, ummanni keenya xiqaa guddaan Qabsoo ABOn as gahee kana akka fiixaan baafnu akka nu bira dhaabbatan abdii guutuu qabna.
Yeroo ammaatti diinni karaa tokkoon waan waltahiinsaa dubbachaa karaa kaaniin duula duraanuu itti ture cimsee WBO kophxoomsee loluuf ijibbaata gochaa jira.Hanga fedhe sagantaa duulaa baasanii bobbahanis WBO balleessuun abjuu hojiitti hin hiikamneef tahuu hubachuun ummata keenyaan walitti nu busuu fi waldura nu dhaabuuf cecehaa jiru.Kanattis bayyanannee shira diinaa haa hongeessinu.
Injifatnoo Ummata Oromoof !
Ajaja Ol’aanaa Waraana ABO
Caasmsaa 31, 2019
Labs Ajaja Ol-aanaa Waraana -ABO
Nuti Miseensonni ABO qaama Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) kan taanee falmaa qabsoo hidhatnoof jecha kaayyoo ummata Oromoof qabannee jirru, Hooganoota ABO Finfinnee jiran wajjin shira diinni xaxeen qunnamtiin keenya cituu irraa kan ka’e hojii guyya guyyaa irratti wal taliguu fi waliif taligamuun waan hanqateef of dandeenyee sochohuuf akka tahutti qaama hoogganaa “AJAJA OL’AANAA WARAANAA ABO” utubannee sanaan geggeeffamuu jalqabuu keenya ibsinee turuun ni yaadatama. Haatahu malee, nuti qabsoo karaa nagaa hin laganne. Hooggana keenyas hin waakkanne. Karaa fi sirni milkeessaan haa hordofamu jechuun qabsoo haqaatti fi yaada Injifataa qabannee jirra.


text:
Kaayoon kallachi ayyaana kanaa, qabsoon bara 1960’mootaa Baaletti jalqabamtee achirraa kutaawwan heddu walgeette, qooda seenaa sochiiwwan bilisummaa Oromoo keessatti qabdu ifatti baasuudha. Seenaa qabsaawota barootaa saniitillee tooftaa teknooloojii ammayyaatiin galmeessanii dhaloota dhaalchisuun immaammata guddaa ayyaana kanaati.
Ayyaanni kun, qabsaawota kufan yaadataa kanneen lubbuun jiran irraa seenaa qorata. Seenaan qabsoo Oromoo martinuu walitti hidhata qaba. Kanaaf, qabsoowwan kanaan dura turaniifii kanneen san boodarrallee dhufan walitti qabanii dhiheessuun galmee seenaa gabbisa; hundee itti fufiinsi qabsoo irraa madde illee mul’isa. Saniif, seenaa baroota dhibbaatiin walsimachiisanii himuun barbaachise.
Qabsaawota, manguddootaafi hayyoota rraa koottaa seenaa: Aanole-Azuule, Calii-Calanqoo, Lola Dhoonbir, Sochii Afran Qalloo, Lola Raayyaa-Azaboo, Sochii Waldaa Maccaa-Tuulamaa, Lola Soowraa fi kkf dhagayaa.
Hagayya 9 – 10/2014 : Sanbata (Saturday) 9wd – 5wb
Dilbata (Sunday) 9wd – 9wb
Bakki: Hamline University, 775 Snelling Ave North, St, Paul, MN 55104
Akka sirna kanarratti nuu argamtan kabajaan isin afeerra.
Koree Qopheessituu Ayyaanichaa


text:
Abstract:
Kaayyoon qorannoo kanaa faaruu gooticha Badhaadha Dilgaasaa Godina Shawaa Kaabaa
Aanaa Dagam qaacceessuudha. Kaayyoo qorannoo kanaa galmaan gahuuf qorannoon kun
saxaxa qorannoo dhimmaawaa (case study design) mala qulqulleefatatti dhimma bahe.
Maddi ragaalee qorannoo kana keessatti hojirraa oolaan madda ragaa tokkoffaafi madda
ragaa lammaffaadha. Maddi ragaa tokkooffaan maanguddoota, hawwaan, dargaggootaafi
qabsaa’oota gooticha waajjiin qabsa’aa turan yemmuu ta’u, maddi ragaa lammaffaan
immoo galmeewwan seenaafi faaruuwwaan osoo hinqaacceeffamin jiraniidha. Iddattoon
qorannichaa namoota digdaamii jaha. Isaan kun tooftaa iddatteessuu kaayyeeffataa
(purposive sampling) fi darbaa dabarsaatin (snow ball sampling)tin filatamaan.
Meeshaaleen ragaan ittiin walitti qabamees afgaaffii, marii gareefi Sakatta’a
galmeewwaniitiniidha. Ragaa haala kanaan argame bifa faaruun sun ittiin dhiyaateetti
qoqoduun, akkaataa ergaa isaan dabarsaaniin qindeessuun mala qulqulleffataadhaan
qaacceeffamee dhiyaateera. Ragaa qacceeffame irraa diinadgeen hawaasichaa warana
mootummaa wayyaneetiin akka miidhame bira gahameera. Gama siyaasaatin immoo
gooticha kanaaf kiyyoon xaxoo siyaasaa yeroo baayee kan dirirfameef ta’uudha. Yeroo
baayees gootummaa isaatin injifatee keessa darbaa akka ture hubatameera. Dhumarratti
garuu kiyyoo xaxoo siyaasaa tolchaadhan dirirfameen bakka Dheebisa jedhamuutti akka
qabamee ofiin ofajjeese bira gahameera. Dabalatanis, faaruuwwaan gootichaa yeroo inni
injifannoo argate ittiin jajuf akka kalaqamaan qorannoo kanaan bira gahameera. Kana
malees, aadaa hawaasichaa kan akka gumaa baasuu, ibsuufi eegee tursiisu, seenaa
hawaasichaa keessatti dhimmoota akka ququqqaa ittiin ibsachuufi goota ittiiin jajjabeessuu
keessaatti faayidaa olaanaa akka qabu qorannoo kanaan bira gahameera. Dabalataanis,
walaloo faaruu dhiyaate keessaatti gootichi goota cimaa, gootummaadhan dhaadachuun
injifannoo galmeessuun hawaasa isaa hanga lubbuun jiruutti roorroo jalaa baasee aara
kan galfachiise ta’uun argannoowwan qorannoo kanaati. Kanumarra ka’uun qorattuun
Waajiirrii Aadaafi Tuurizimii, barssisoonni afaaniifi qorattoonni akkaata isaan ilaallatuun
osoo irratti hojjetanii gaariidha jechuun yaada furmaataa yookan yaboo keessee jirti.


text:
Qormaanni biyyoolessaa bara barnootaa 2014 marsaa lammaffaa Jimaata har’aa xumuramuu Ministeerri Barnootaa beeksise. Ministeerichi akka jedhetti, “barattoonni qormaata fudhachuuf gara yunivarsiitiiwwan-tti akka imalan taasisuun tattaaffii farra qormaata hatuuf taasifamaa jiru ol kaaseera.”
Yeroo jalqabaaf qormaanni biyyoolessaa mooraa yuunivarsiitiiwwan guutuu biyyattii keessatti kenname.
Yonatan Zebidewos mooraa Yuunivarsiitii Hawaasaa keessatti qormaata booda warraa fi barattoota otoobisii koranii gara biyyaatti deebi'aa turan waliin haasofsiisuun gabaaseera.


text:
Ityoophiyaa keessatti waraana suukaneessaa waggoota lamaan darban gaggeeffame sana booda dhukaasa dhaabinsa dhaabataa argamsisuun baay'ee rakkisaa ta'uuf deema jechuun hogganaan imaammata alaa Gamtaa Awurooppaa Josef Borel walgahii biyyoota dureeyyii G-7 jedhamu fi Jarmanii keessatti gaggeeffamaa jiru irratti, akeekkachiisanii jiru.
Walii galtee mootummaan Itiyoophiyaa fi finciltoonni Tigraay mallatteessan oduu gammachiisaa dha jechuun Borel walgahii biyyoota G7 cinatti oduu gabaastootaaf ibsan.
Garuu gamnii lamaan amma waliigaltee dhukaasa dhaabbataa irra ga'uu qabu kan jedhan Borrell, kun waan salphaa ta'uuf hin jiru jedhan. Sabaiin isaas, Nagaa buusuun loola waraanaa kaasuu caalaa rakkisaa dha jedhan.
Gamtaan Afrikaa Itiyoophiyaa keessatti nagaa,fi araaraa buusuuf akkasumas, deebisanii dandamachisuuf carraaqqii taasiisan keessatti Gamtaan Aurooppaa deeggaruuf qophii ta’u ibsan Booreel.
Itti fufsniis, yeroo walii galtee kana simataa jirrutti, hawaasnii addunyaa uummata kuma kurna hedduun kanneen hangi tokko immo, lakkoobsii kun kuma 100 jedhan, uummata walitti bu’iinsa kanaan ajjeefamanii fi gocha gara jabinaan hamaa kan wal waraansa kun itti fideen miidhaman yaadachuu qaba jedhan.


text:
Sararaa fi Kabala Guutinsaa
Sararaa fi kabala Rigdoo haalataa gulaalii ammaatii ajajawwan of keessaa qaba.
Specifies whether to show or hide the Styles window, which is where you can assign and organize styles.
Sarara filatameef dirqaalalee dhangeessuu qindeessa.
Kamsha MataaXiyyaa bani. Akkaataa xumura sarara filameef ibsuuf mallattoolee mul'ataa fayyadamuu dandeessa.
Select the line style that you want to use.
Select the width for the line. You can append a measurement unit. A zero line width results in a hairline with a width of one pixel of the output medium.
Select a color for the line.
Amaloota guutuu fakkaasaa wanta filatamee qindeessa.
Akaakuu guutaa fakkaasa wanta filatameef fayyadamuu barbaadde fili.
Haalataa / Guutinsa Naannoo
Gaddidduuwwan
Gaaddidduu wanta filatameef dabala yoo wantichi duraanuu gaaddidduu qabaate, gaaddiddichi haqameera. yeroo wanti hin filatamne yoo qabduu kana cuqaastu, gaaddidduun wanta ittaanuu kaafteetti dabalameera.


text:
Category: Afaan Oromoo
Duudhaaleen waljaalalaa fi walkabajuun waliin jiraachuu ummataa cimee itti fufa!! Biyyaafi naannoo keenyatti sirnootni abbaa.
(Biraanuu Hurrisaa) Godina Arsii lixaa aanaa Shaallaatti gochi jeeqamsa uumuun lubbuu namaa balleesse fincila humna.
(Argan Beekan) Bara 1875 Fichee Salaaletti maatii qote bulaa irraa dhalatan. Warri isaanii irraa dhalatanis.
(Bakar Waaaree) Oromummaan sabboonummaa dhiphummaan yookiin sabboonummaa of-tuulummaan dhufurratti osoo hin ta’in sabboonummaa maalummaa Oromoorratti.
(Sultan Abdo) Finfinneen Magaalaa guddoo Oromiyaa akka taate heera Mootummaa Naannoo Oromiyaa fooyya’e labsii lakk.94/1997.
Gidduu Kana Sooshaal-Miidiyaa fi Weebsaayitii adda addaatiin Hooggantoota Dhaabbata Dimokraatowaa Ummmata Oromoo Dh.D.U.O ilaalchisee himamaa.
HornAffairs Afaan Oromoon siyaasaa ummata Oromoo ilaalchisee turtii Obbo Fiqaaduu Tasammaa, Hoogganaa Biiroo Dhimmoota Koomunikeeshinii.
Ogganaan Doorii Abbaa Doorii jedhama. Innis Raaba keessatti nama Abbaa Murtii ta’ee hojjetaa tureedha. Doorii.
Obbo Caalaa Soorii Abbootiin Gadaa Oromoo sirna Gadaa bara dheeraarraa kaasee dhalootarraa dhalootatti, jaarraarraa jaarraatti,.
Finfinnetti manneen barnoota Afaan Oromoo ijaaruun eegalame Bulchinsa Magaalaa Finfinneetti manneen barnoota Afaan Oromootiin barsiisan.


text:
Koreen hojii rawwachiiftuu Paartii naannoo Somaalee bulchaa jiruu, Paartiin Demokraatawaa Somaalee (SDP) walgahii hatattamaa gaggeesseen paartii Badhaadhinaatti dabalamuuf murteessee jira. ADWAUI..n dhiyeenya kana murtii dabarseen paartii gargaartonni paartii haaraa hundeeffamu keessa akka seenaniif murteessuun isaa ni yaadatama.
Paartii sodeepaaf itti aanaa dura ta’aa kan ta’an Musxafaa Mohammad paatiin isaanii sagalee guutuun fudhachuu isaa beeksiisan.
Murtiin koree hojii rawwachiiftu kun bor koree gidduu galeessaa fi gumii walii-galaaf dhiyaatee murtiin dhumaa irratti kennama jedhamee eegama jedhamee eegama
Gama kaaniin Ligiin Biyooleessa Haarariikoree giddu galeessaa fi gumii walii galaan paartii Badhaadhinaatti dabalamuuf sagalee guutuun murteessuu isaa ibsee jira.


text:
Tooftaa Ijoolle Barsiisu-kutaa-2ffa
Torbaan darbe akkamitti ijoolle barsiisun akka danda’amu ilaalle turre. Yaadachisaf, tooftan cimaan ijoolle gaarii itti guddisanii fi barsiisan fakkeenya gaarii isaanif ta’uu ykn seenaa nama fakkeenya gaarii isaaniif ta’u itti odeessudha. Har’a itti fufun tooftaalee hafanii fi amaloota nama ijoolle guddisuu fi barsiisu ilaalla.
2.Gorsa gaariin barsiisu – yommuu dogongoran garmalee loluu, arrabsuu fi dhaanu osoo hin ta’in jalqaba gorsuudha. Nama gorsuuf ulaagaalee guuttamu qabantu jira. ısaaniis; gorsi namoota fuunduratti ta’uu hin qabu; yeroon, bakkii fi haalli gorsaa mijaa’a ta’uu qaba. Fakkeenyaf, yeroo dallansuu gorsuun baay’ee ulfaatadha. Ammas haalli nama gorfamu maal akka ta’e beeku barbaachisadha. Hojii gaarii kan dhiisu fi hojii badatti kan lixu yoo ta’e, adabbii Rabbiitin isa sodaachisu fi rahmata Rabbiitin isa abdachisuun gorsu. Dabalataanis gorsi kennamu jecha qullaa osoo hin ta’in Qur’aana, hadiisa fi jecha aalimmani yoo makate ashaara guddaa namarratti hanbisa. Akkasumas, gorsi kennamu jabaata fi dheeraa ta’uu hin qabu. Laafaa fi gabaabaa ta’uu qaba. Akka fakkeenyatti kutaa 1ffaa keessatti akkamitti Luqmaan ilma isaa akka gorse ilaalle turre. “Yaa bunayya (Yaa ilma kiyya!)” jechuun jalqabe. Jechi kuni akkamitti akka qalbii laaffisu fi gorsi isa seenu mee ilaali!
Garuu yeroo ammaa maatiin baay’een yommuu nama gorsan arrabsaa fi waqqasaa ijoolle gorsu. Kuni immoo akka ijoollen warra jibbituu fi gorsa isaanii hin fudhanne taasisa. Mataa keeti gorsu yoo dadhabde furmaata wayi sitti akeeku? Ilma kee kana Qur’aana akka baratuu fi qo’atu haala mijeessif. Qur’aanni gorsa gorsa hunda caalu waan ta’eef fedhii Rabbiitin tarii mucaan kuni qajeelu danda’a.
Tooftan biraa ijoolle itti gorsan seenaa (qissaa) gaarii isaaniif odeessudha.
3.Adabbii fi badhaasan barsiisu– amalli ijoolle garagara. Gariin isaanii dafanii aaru, gariin immoo dallansuu ni too’atu. Gariin yommuu dogongoranii fi dogongora isaanii itti akeekan dafanii sirraawu. Fuggisoo kanaa ijoollen gariin hanga fedhan osoo dogongora isaanii itti akeekanii adabbii malee kan hin deebinetu jira. Haala isaanii irratti hundaa’un adabbii fi badhaasni isaan barbaachisa. Adabu yommuu jennu takkamaan isaan reebu fi miidhu osoo hin ta’in, erga gorsanii booda adabbi malee fala biraa yoo dhaban adabuudha. Jalqaba ni gorsan, ni akeekachisan, ni sodaachisan. Kuni hundi bu’aa buusu yoo dide karaa adda addaatin adaban. Garuu adabbiin uleen yoo ta’ee mallattoo isaan irratti kan hanbisuu, isaan kan miidhu fi fuula irra ta’uu hin qabu.
Ammas, yommuu ijoollen waan gaarii hojjatan jechaanis ta’i kennaan isaan badhaasun, waan gaarii isaan barsiisun ni danda’ama.
As jalatti wanti hin dagatamne, Ijoollee teessan abaarsan hin adabinaa. Dhugumatti abaarsi isinii fi ijoolle teessan miidha. “Citi! Ilma akkamii Rabbiin natti kenne!” Hin jedhinaan. Kana irra du’aayi godhaaf. “Yaa Rabbii ilma kiyya naaf qajeelchi.” Jedhaa
Kennaa keessatti wal-qixxeessu
Kennaa keessatti wal-qixxeessun bu’uuraalee guddinnaa keessa tokko akka ta’e ilaalun ni danda’ama. Kennaan qabeenya qofatti kan daangeefamu osoo hin ta’in, seeqachu, kunuunsa, hammachuu fi kkf of keessatti kan hammateedha. Kennaa keessatti yoo wal hin qixxeessin hamileen ijoolle garmalee caba. Inumaa isaan jiddutti jibbaa fi diinummaa uumu danda’a. Akka fakkeenyatti, Nabii Yuusuf fi obboleyyan isaa ilaalun ni danda’ama. Nabii Yaaqub (AS) ilma isaa Yuusufin garmalee jaallataa ture. Ergasii ijoollen isaa biroo jaalala kana waanyun Yuusufitti mala dhayan. Dhumarratti abbaa biraa fuudhanii boollo bishaanitti isa darban. Tarii kuni jaalala waan ta’eef wal-qixxeessun hin danda’amu jechuu dandeenya. Garuu wanta too’achu dandeenyu kanneen akka qabeenyaa, seeqachuu, hammachuu fi kkf nin wal-qixxeesuf yaalu qabna. Sababni isaas, Nu’maan bin Bashiir akkana jechuun gabaase:
“Abbaan kiyya Ergamaa Rabbii (SAW) bira na fiduun akkana jedheen, “Yaa Ergamaa Rabbii! Qabeenya kiyya irraa Nu’maanif wanta akkana akkanaa kennee jiraa ragaa bahi!” Ergasi Ergamaan Rabbii ni jedhe, “Akkuma Nu’maani kennitee ijoolle tee hundaaf kennite jirtaa?”. Innis ni jedhe, “Lakki.” Ergamaan Rabbiis ni jedhe, “Kana irratti anaan ala nama biraa ragaa taasisi.” Dabalataan ni jedhe, “Haala wal-qixaatin hundi isaanitu tola akka sitti oolan si gammachiisaa?” Innis (abbaan koos) ni jedhe, “Eenyen”. Ergamaan Rabbis ni jedhe, “Yoo akkas ta’e hin hojjatin (kana jechuun kennaa ilma tokko kennitee ilma kee biraa hin dhoorgatin. Kennaa wal-qixxeessi)” Sahih Muslim 1623 I
Hadiisa erga guddaa qabuu mitii ree? Kanaafu, ijoolle kennaa keessatti wal-qixxeessu qabna. Ammas, wanti dagatamu hin qabne, yommuu daa’imni haroofti dhalatuu daa’ima dura “Akka waan gatamee fi moofetti” ilaalu hin qabnu. Ijoollen yoo kuni itti dhagahame hamileen isaanii ni caba. Hanga danda’ameen jaalala mucaa ykn intala duraati qabnu itti agarsiisu fi kunuunsu qabna.
Sifaatul Murabbii (Amaloota namni ijoolle guddisu fi barsiisu) qabaachu qabu
1.Ikhlaas-namni ijoolle guddisu fi barsiisu hojii fi dubbii isaa keessattti Jaalala Rabbii argachuuf niyyachuu qaba. Abbaa haati ykn barsiisan hojii fi jecha isaanii keessatti iklaasa yoo hin qabaatin, ijoollen gorsa isaanii irraa hin fudhatan, akka fakkeenyatti isaan hin ilaalan. Kanaafu, yommuu ijoolle gorsinuu fi hojii gaggaarii isaan fuunduratti hojjannu Jaalala Rabbii argachuuf ta’uu qaba. Iklaasni wiirtu hojiin irra naanna’u waan ta’eef. Wiirtun kuni yoo bade hojiin hundi ni badaa jechuudha.
2.Taqwaa-jecha kana Aalimoonni karaa adda addaatin hiikanii jiru. Isaan keessaa: “Taqwaa jechuun Rabbiin bakka irraa si dhoowwe sanitti akka si hin argine, bakka itti si ajaje sanirraa akka si hin dhabne.” Kana jechuun haraamaa fi badii Rabbiin irraa si dhoowwetti hin argamin. Fkn, iddoo qumaarin itti taphatamu, alkoolin itti dhugamu, zinaan itti raawwatamutti Rabbiin akka si hin agarre. Ammallee bakka Inni itti si ajajee irraa akka si hin dhabne. Fkn, salaata Jama’aa irraa akka si hin dhabne.
Karaa biraatin taqwaa jechuun wantoota Rabbiin itti nama ajaje hojjachuu fi wantoota Inni irraa nama dhoowwe dhiisun adabbii Isaa irraa of eegudha.
Kanaafu, namni ijoolle guddisu fi barsiisu ofii fi ijoolle adabbii Rabbii irraa eeguf taqwaa qabaachu qaba. Yoo inni taqwaa qabaate ijoollenis isa ilaalun taqwaa qabaachuf tattaafatti. Ta’uu baannan ijoolle gaarii guddisuun hin danda’amu. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha:
“Yaa warra amantan! Sodaa dhugaa Rabbiin sodaadhaa. Muslimoota taatanii malee hin du’inaa.” Suuratu Ali-Imraan 3:102
3.Ilmi (beekumsa)– amala baay’ee barbaachisa namni ijoolle guddisu fi barsiisu qabaachu qabu keessaa inni guddaan beekumsa usuula (hundeewwan) amanti Islaama qabaachudha. Fakkeenyaf, kanneen akka tawhiida, imaana fi kkf. Dhimma haraama fi halaalaa addaan baase beeku qaba. Maaliif? Namni kana sirnaan yoo beeke ofii fi ijoolle karaa qajeelatti qajeelcha.
Garuu jaahila (wallaalaa) yoo ta’e ofii fi ijoolle balleessa. Kana ilaalchise naannoon keenya fi seenan ragaa ni bahu. Kanaafu, ijoollee gaarii guddisuu yoo barbaanne, beekumsa barbaaduf sirritti tattaafachu qabna.
4.Hilm, anaata fi rifq qabaachu-hilm jechuun namni yeroo aaru fi dallanu of too’achuudha. Jechoonni Afaan Oromoo itti dhiyoon “of-too’achu, danda’u, obsuu”dha. Namni hilm qabu dafee hin adabu, ni obsa tarii namni kuni qajeelu waan danda’uuf.
Anaata jechuun immoo wanta tokko murteessun dura xiyyeefannoo itti kennuun hordofuudha. Ariiti fi gubbaa isaa qofa ilaale wanta tokko murteessu dhiisudha. Rifq jechuun immoo namootaf mararfachuu fi laaffisuudha.
Kanaafu, namni ijoolle guddisu fi barsiisu kanniin sadan qabaachuf tattaafachu qaba. Kanniin yoo qabaate, ijoollen salphatti akka maagneetti itti harkifamu, gorsaa fi jecha isaa ni fudhatu. Qur’aanni fi hadiisni amaloota kanaan akka of faaynu itti nu kakaasu. Rabbiin ni jedha:
﴾ٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ فِي ٱلسَّرَّآءِ وَٱلضَّرَّآءِ وَٱلۡكَٰظِمِينَ ٱلۡغَيۡظَ وَٱلۡعَافِينَ عَنِ ٱلنَّاسِۗ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلۡمُحۡسِنِينَ﴿
“Isaan warra yeroo gammachuu fi gaddaa arjoomaniidha. Kan dallansuu liqimsanii fi namootaf dhiifama godhaniidha. Rabbiin toltuu hojjattoota ni jaallata.” Suuraa Ali-Imraan 3:134
Ergamaan Rabbii (SAW) ni jedha:
لَيْسَ الشَّدِيدُ بِالصُّرَعَةِ إِنَّمَا الشَّدِيدُ الَّذِي يَمْلِكُ نَفْسَهُ عِنْدَ الْغَضَبِ
“Namni cimaan(kan humna qabuu) nama wal’aanson cimaa ta’ee osoo hin ta’iin,namni cimaan nama yommuu dallanu nafsee ofii too’atudha.” Sahih Muslim 2609
5.Itti gaafatamummaan itti dhagahamu– namni ijoolle guddisuu fi barsiisu yeroo hundaa haala, imaana, aklaaqa fi sammuu ijoollee ilaalu fi too’achuu qaba. Itti gaafatamummaan torban kutaa jalqabaatti eerre abbaa fi haati yoo dagatan, ijoollen suuta suutan gara fasaada (badii) deemu. Takkaa baditti lixnaan ergasii isaan foyyeessun garmalee ulfaata. San booda abbaa fi haati booyun, gadduu fi gaabbun bu’aa maalii buusa? Dhuma kana hundatti kan geesse itti gaafatamummaa dagachuu isaanii waan ta’eef. Kana qofaa miti Guyyaa Qiyaama Rabbiin fuunduratti ni gaafatamu. Ergamaan Rabbii (SAW) ni jedhan:
“ كُلُّكُمْ رَاعٍ، وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالأَمِيرُ رَاعٍ، وَالرَّجُلُ رَاعٍ عَلَى أَهْلِ بَيْتِهِ، وَالْمَرْأَةُ رَاعِيَةٌ عَلَى بَيْتِ زَوْجِهَا وَوَلَدِهِ، فَكُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ ”.
“Hundii keessanuu tiiksedha. Hundi keessanu wanta tiikse irraa ni gaafatama. Amiirri (hogganaan) tiiksedha. Namtichi maatii mana isaa irratti tiiksedha. Dubartiin mana dhiirsa ishii fi ijoolle isaa irratti tiiksedha. Hundi keessanu tiiksedha; tika isaatirraa ni gaafatama. “ Sahiih Al-Bukhaari 5200 fi Sahih Muslim 1829
Hundi keessanu tiiksedha; tika isaatirraa ni gaafatama – jecha biraatin hundi keessanu tiiksedha wanta tiiksitan irraa ni gaafatamtu. Akkamitti akka tiikse, balleesse moo ni tolche? ni gaafatama. Kanaafu, itti gaafatamummaa bahuun dirqama nama hundarratti kufeedha. Bahuu baannan adabbitu isa eeggata.
Alhamdulillah gargaarsa Rabbiitin Guddinni ijoolle asirratti xumurame. Namni waa’ee kana bal’innaan qorachu barbaadu, kitaabbani fi vidiyoo alimman bekkamo ilaalu danda’a.
Kitaabban wabii
Az-Zawaaju Islaamiyyi sa’iid- fuula 864-865- Mahmud Misri
Tarbiyatul awlaad- fuula 737-744, Abdullah Nasiih Ulwaan
Sharih Riyadu saalihin- 3/573- ibn Useymiin


text:
Gaa’ila Islaamaa-Lakk.5.1
Niiti Tee Akkamitti Filattaa?-Kutaa 1
Jireenya keessatti dhiirri kamuu dubartii isaaf maltu filachuun jireenya gammachuu jiraachu barbaada. Sababa adda addaa irraa kan ka’e dubartii tana filata. Tarii waan bareedduuf bareedamuuf ishii filata. Tarii qabeenya waan qabduuf qabeenya ishiitti fayyadamuf ishii filata. Tarii sadarkaa waan qabduu fi sanyii gaarii irraa waan taateef ishiitti boonuf ishii filata. Tarii nuura (ifa) iimaanatiin waan faayamteef “Harka wal qabannee Daaru Salaam (Ganda nageenya-Jannata) geenya” jechuun ishii filata. Eeti namni hunduu fedhii adda addaa qaba. Garuu wanti inni fedhe hundi galma waan hin geenyef akkaataa hiriyyaa jireenya isaa tan taate niiti isaa itti filatu karaa itti akeekun dirqama obbolummaa nurra jiruudha. Tarii dubartii bareeddu fi sanyii qabduu filatee boodarraa jireenyi isatti fokkatu fi bushaayu dandeessi. Ishii waliin jireenya ibiddaa jiraachu danda’a. Kanaafu, kana hunda akka hin dhandhamneef akkaata niiti itti filatu tooftaa walitti haa akeeknu.
Jalqaba gara niiti filachuutti seenun dura, namni yoo maal godhe jireenya keessatti milkaa’aa? jenne of haa gaafannu. Jireenya keessatti milkaa’uuf gaafiwwan sadan kunniin deebii gahaa argachuu akka qaban gamnoonni irratti wali galuu. 1ffaa- Maal hojjachuun qabaa? 2ffaa-Maaliif hojjadhaa? 3ffaa-Akkamitti hojjadhaa?
Amma gaafiwwan kanniin bu’uura godhachuun gara niiti ykn dhiirsa filachuutti haa dhufnu. 1ffaa- Maal hojjachuun qaba? Deebiin isaa: Dandeetti niiti itti fuudhu yoo qabaadhe, niiti filachuu ykn fuudhu. 2ffaa- Maaliif hojjadha? ykn Maaliif fuudhaa? Deebiin isaa?????
Kuni iddoo rakkisaa namni itti dhama’uu waan ta’eef xiqqoo ibsa barbaachisa. namni jireenya keessatti maaliif akka fuudhu sirriitti yoo beeke, jireenya gammachuu gaggeessa. Namoonni kaayyoo fuudhaa heeruma faayda xiqqoo irratti gabaabsun haala armaan gadiitin hubatan jiru:*
- Fuudhaa heerumni fedhii foonii guuttachuu qofa jedhanii yaadu
- Fuudhaa heerumni carraa too’annaa, aangoo itti argatan jedhanii yaadu
- Fuudhaa heerumni karaa sanyii itti baay’isanii fi ittiin of dhaadatan qofa akka ta’etti ilaalu
- Fuudhaa heerumni aadaa namoonni walirraa dhaalan akka ta’etti ilaalu.
Fi kan biroo kaayyoo namni fuudha heeruma itti barbaadudha. Kanaafu, kaayyoon guddaan itti fuudhaniif maal ree? “Ani Maaliif fuudhaa?” jenne of haa gaafannu. Mee xiqqoo itti haa yaadnu. Kaayyoolee armaan olii yommuu ilaallu, itti fufaadha moo addaan citaadha? Fkn, namni fedhii foonii guuttachuuf qofa fuudhu, fedhii foonii erga guuttatee mi’aan isaa itti fufa moo addaan citaa? Dhugumatti addaan cita. Inuma gariin namaa dubartii fuudhe dhiise dubartii biraa barbaada. Kuni kaayyoo gabaaba fi itti fufiinsa hin qabneedha. Kanaafu, “maaliif fuutaa?” “Aboo natti hin dheereessinii deebii naaf deebisi” jechuu dandeessa. Abshiir siif deebisaa godhi!
Gaafi guddaa kana deebisuuf namoonni gaggaariin akka Nabiyyoota nu dura darban maaliif niiti ykn ilma argachuu akka barbaadan haa ilaallu. Namoonni gaggaariin niiti fi ilmoo gaarii akkana jechuun Rabbiin irraa kadhatu:
“Gooftaa keenya! Niitolii keenya fi sanyii keenya irraa gammachuu ijaa kan ta’an nuuf kenni. Warra Rabbiin sodaataniifis imaama (fakkeenya fi hogganaa) nu taasisi.” Suuratu Al-Furqaan 25:74
Amma kaayyoon niiti fi sanyii gaarii itti barbaadanif, jecha “gammachuu ijaa kan ta’an” jedhu keessa jira. Mufassiroonni (warroonni Qur’aana ibsan) baay’een isaanii “gammachuu ijaa kan ta’an” jedhu, “[Yaa Rabbii] niitolii fi sanyii Siif ajajamanii ijji teenya itti gammaddu nuuf kenni.” jechuun hiikan.[1] Namoonni gaggaariin ijji isaanii tan gammaduu fi qalbiin isaanii tasgabbooftu yommuu niitii fi sanyiin isaanii Rabbiin qofa gabbaranii fi Isaaf ajajaman arganiidha. Yommuu niitin isaanii Rabbiif ajajamtu, kabaja fi qulqullummaa ofii eegdu, dubartii biraa hin kajeelan. Sababni isaas, amala guddaa niiti irraa barbaadan waan argataniif. Ammas, sanyiin isaanii yommuu Rabbiif ajajamtuu fi wanta Inni dhoowwe dhiistu, ijji isaanii isaanitti gammaddi. Ijoolle nama biraa hin hawwan. Kanaafu, kaayyoon guddaan namoonni gaggaariin niiti fi sanyii gaarii itti barbaadaniif Rabbiin qofa gabbaruun akka Jannata seenaniifi. Aaya (keeyyata) armaan olii itti fufuun xumura namoota gaggaarii ilaalchise akkana jedha:
“Isaan sun waan obsaniif jecha [Jannata keessatti] Iddoo Ol’aanaa ta’e badhaafamu. Ishee keessattis kabajaa fi nageenya qunnamu. Ishii (Jannata) keessa yeroo hundaa jiraatu. Ishiin iddoo qubannaa fi jireenyaa kan akkaan miidhagdeedha.” Suuratu Al-Furqaan 25:75-76
Hundemaa kaayyoon ilma namaa hundi itti uumameef Rabbii Olta’aa gabbaruun Daaru Salaam (Ganda Nageenyaa) gahuudha. Gamnoonnis kaayyoo guddaa kana hubachuun niiti fi ilmaan gaarii Rabbiin irraa barbaadu. Niiti fi ilmaan gaggaariin karaa dheeraa Jannatatti isaan geessu kanarratti isaan gargaaru. Yoo du’an ilmi gaariin du’aayi isaaniif godha. Yoo lubbuun jiraatan ilma waliin hojii gaggaari hojjatu. Namoonni yommuu hojii gaarii waliin hojjatan, hojichi isaaniif salphata, hifannaan itti hin dhagahamu.
Nabii Ibraahimii fi Ismaa’il wal gargaarun Kaabaa ijaaraa turan. Kana qofa miiti. Ilmi gaariin beekumsa fi amala gaarii namarraa dhaalun gara dhalootatti dabarsa, hawaasa jijjira. Kanaafi, Nabii Zakariyyaan (aleyh salaam) Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) akkana jechuun kadhate:
“Si biraa ilma naaf kenni. Kan ana dhaaluu fi sanyii Ya’aquub irraa dhaalu. Yaa Gooftaa kiyya! Jaallatamaas isa taasisi.” Suuratu Mariyam 19:5-6
Kana jechuun ilma gaarii Nabiyyummaa fi beekumsa kiyyaa fi maatii Ya’aquub dhaalu naaf kenni[2]. Nabii Zakariyyaan (aleeyh salaam) isa booda amantiin akka hin bannee fi namoonni daandii sirrii irraa akka hin jallanne, ilma gaarii karaa qajeelatti nama qajeelchu akka kennuuf Rabbiin kadhate. Ilma kanas Jaallatamaa akka taasisu itti warwaate.
Gabaabumatti namni fuudhaa heerumaaf yommuu yaadu kaayyoo itti fuudhuuf beeku qaba. Fedhii foonii qofa guuttachuf yoo ta’e, fedhiin suni yoosu dhumata. Ergasii wal dhabbiin baay’een ni uumama. Garuu kaayyoo kana caaluf niiti yoo fuudhan, jireenya fuudhaa heerumaa keessa kaayyoo san gahuuf waliin carraaqu. Rakkoo isaan jidduutti uumamuus obsaan hiiku. Namni tokko “kaayyoon ani fuudhuf kana fakkaata” jechuu danda’a: “Ani Niiti iimaana qabdu barbaada. Sababni ani ishii barbaaduf karaa dheeraa Jannatatti nama geessu waliin deemufi. Ilma gaarii yoo arganne, Islaama irratti isa guddisuun hawaasa keenya akka jijjiru ni tattaafanna. Kuni immoo Aakhiratti mindaa guddaa nuuf argamsiisa.” Warra amananii fi hojii gaggaarii hojjatanii maatii ofii waliin Jannata seenan Rabbiin (Azza wa jalla) yommuu kaasu akkana jedha:
“[Ishiin] Jannata qubsumaa kan isaan seenaniidha. Abbootii isaanii, niitiwwan isaanii fi sanyii isaanii irraas namni gaarii hojjate, ishii seena. Malaaykonnis balbala hundaan isaanitti seenu. “Waan obsitaniif nageenyi isin irratti haa jiraatu. Gandi boodaa waa tole!” [jedhu].” Suuratu Ar-Ra’ad 13:23-24
Kanaafu, gaafii “Maaliif fuudha?” jedhuuf deebii argannee jirra. Gaafiin itti aanu, “Akkamitti niiti kaayyoo guddaa kana waliin itti geenyu fuudhu danda’aa?” Ammaan booda In sha Allah gaafi kanaaf bakka gadi furra. Jalqaba gaafi kana deebisuuf niiti ykn dhiirsa amala baay’ee barbaachisaa ta’e qabdu/qabu filachuun namarra jira. In sha Allaah kutaa itti aanu keessatti amala gaarii dubartii irraa barbaadamu ni ilaalla.
Guduunfaa
➥Niiti ykn dhiirsa filachuun tuqaa ka’uumsaa gara jireenya gaa’ilaatti itti seenaniidha.
➥Namni jireenya keessatti milkaa’u barbaadu gaafi sadii of gaafachuun deebii itti haa barbaadu. Isaaniis: Maal hojjachuu danda’aa?, Maaliif hojjadhaa? Akkamitti hojjadhaa?
➥Gaafiwwan sadan kanniin irratti hundaa’un, namni fuudhaa heeruma barbaadus akkana jechuun of gaafachu danda’a:Fuudhu danda’aa?, Maaliif fuudhaa?, Akkamitti fuudhaa?
➥Gaafiwwan kanniin deebii gahaa yoo deebise, In sha Allah jireenya gammachuu jiraata.
➥Namoonni kaayyoo adda addaatiif fuudhu barbaadu. Isaan keessaa fedhii foonii gabaaba guuttachuu, fuudhaa heeruma akka aadaatti ilaalu fi kkf.
➥Garuu namoonni himmaa (yaada ol’aanaa) qaban kaayyoon itti fuudhaniif sanyii gaarii Rabbiif ajajamtu horuun Jaalala Rabbii argachuu fi ganda Aakhiraatti milkaa’udha.
➥Kanaafi, gammachuun guddaan isaan gammadan niiti fi ijoollee isaanii yommuu Rabbiif ajajaman yeroo arganiidha.
Kitaabban Wabii
[1] Tafsiira Ibn Kasiir 6/132, Tafsiir Qurxubii 15/488
[2] Tafsiir ibn Kasiir- 5/213
*Az-zawaajul Islaamiyy Sa’iid,Mahmud Masrii, fuula 176


text:
Caamsaa 30,2014(TOI) – Biiroon Geejjibaa Magaalaa Finfinnee guyyaa boruu irraa eegalee hojiirra kan oolu foyya’insa taarifaa tajaajila geejjibaa taasisuu beeksiseera.
Foyya’insi taarifaa kan taasifamus dabaluu gatii bobba’aa idil-addunyaa bu’uura taasisuun akka ta’es himameera.
Haaluma kanaan konkolaatoota tajaajila geejibaa kennaan Miidbaasii fi Minibaasiirratti jijjiramnii taarifaa taasifamuu Bulchiinsa magaalaa Finfinneetti Itti aanaa waajjira geejimaa kan ta’an obbo Hirgaaleem Birahaanee himaniiru.
Gatii boba’aa yaada keessa galchuun gatiin geejjibaa guyyaa boruu irraa eegalee dabaliinsa santima 0.50 hanga Birrii 3f santima 50 taasisuu Biiroon Geejjibaa Magaalaa Finfinnee beeksiseera.
Hawaasni Baatii Waaxabajjii 1 irraa eegalee qaamolee taarifa hojiira ooluun olitti gaafatan qaama ilaallatuuf akka beeksisan waamicha dhiyeesseera.


text:
Haleellaa Dilbata kaleessaa hoteela beekamaa magaalaa Moqdishoo keessaa irratti geggeessamee fi uggura achii booda taheen lakkoobsi namoota du’anii 16 gahee jira. Haleellichaaf garee fiinxaalessaa Al Shabaab tu itti gaafatama fudhate.
Aangawoonnii fi namoonni ijaan argan Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti akka himanitti, kaleessa akka sa’atii biyyattiitti guyyaa waareedhaa dura boombiin of wareeginsaa konkolaataa keessaa hoteelicha “Lido Beach” jedhamutti dhoosame. Itti-aansee, hidhattoonni afur hoteelichatti seenanii fi humnoota naga-eegumsaa battalatti achi dhaqqaban wajjiin walitti-dhukaasuun jalqabame.
Dubbi-himaan Ministirii Odeeffannoo, ka Mootummaa Somaaliyaa – Ismaa’el Muktaar akka jedhanitti, hidhattoonni hoteelichatti seenan afuranuu dhukaasa dhukaasaan ajjeesaman. Loltoonni mootummaa Abbaa-qabeenyaa hoteelichaa, miseensa Mana-maree Somaaliyaa fi Ministara duraanii – Abdullaahii Mohaammad Nuur dabalatee namoota 200 ol hoteelicha keessaa baasanii, lubbuu baraaran. Yoo xiqqaate namoota 18 tu madeessame.
Hoogganaan Waaldaa Gaazzexeessota Somaaliyaa – Ibraahim Moallimuu, namoota yeroo dho’insichi tahe hoteelichaa ala tahaa turan keessaa tokko ture.
Dho’insichi tahuu daqiiqaa kudha-shanii dura michuu isaa Raadiyoo Mootummaaf hojjetu kan Abdirazaaq Abdii Abdullaahii jedhamu wajjiin achi dhaquu isaa VOAtti ka dubbate – Ibraahim Moallimmuu, michuun isaa - Abdirazaaq “dhukaasa marsaa duraa baname sanaan ajjeesame” jedha.


text:
Maqaa Maastar Pilaanii Finfinnee jedhuun, Uummata Oromoo Qe’ee isaa irraa Buqqisuu fi
Oromiyaa xiqqeesuuf Wayyaaneen Tattaafattu Qabsoo Keenyaan irra aanna UummaniOromoo aadaa, safuu fi sirna bulchiinsa mataa isaa qaba. Akkaataa ittiin qabeenyaa fi horoo isaa masakus sirna mataa ofii ni qaba. Oromoon, aadaa isaa keessatti,hoodaa fi safeeffanaa mataa isaa tumatee qaba. Akkaataa ittiin qabeenya horatu, qabeenya dhuunfaa, qabeenya waloo, qabeenya huumaa fi huumamaa ittiin tiksuu fi guddifatu qaba. Aadaan boonsaan kun garuu bara sirni nafxanyaa Minilikiin durfamee Oromiyaa uf-jalatti galchee asii cabeera.
Oromoon dachee fi humama, sirna jireenya isaa wajjin wal-qabsiisee ilaala. Qe’een ilmaan Oromoo, kan handhuurri abaabilee fi akaakileen isaa keessatti awwaalamee dha. qe’ee fi dachee abaabilee fi akaakelee isaa irraa dhaale, akka tifkatuu dhaalfatu imaanaatu irra jira. Kanaaf jecha,Oromoon lafa isaa akka miha bittaa fi gurgurtaatti hin ilaalu. Jiruu fi jireenya abaabilee akkasumas egeree ilmaan isaa wajjin kan wal-qabatee dha. Aadaa Oromoo keessatti lafti maallaqaan hin geeddaramu. Maqaa guddina misoomaa fi
dinagdee jedhuun lafa Oromiyaa gabaa shaqaxaatti dhiheessanii madda daldalaa gochuun, aadaa fi safuu Oromoo hundeen balleessuu dha.
Sirni Wayyaanee, handhuura Oromiyaa kan taate Finfinnee,guutudhumaatti dhaaluudhaan, aadaa fi safuu Oromoo cabsuudhaan, madda galii taasifateetti. Ilmaan Oromoo bara bittaa fi duguuggii sanyii Miniliki,Hayilasilaasee fi dargii irraa hafan, bara bittaa Wayyaanee kana, maqaa misoomaa jedhuun badduu baasaa jiru. Waggaa 25 kana keessatti, Wayyaaneen guutummaatti qabeenya Oromiyaa saamuudhaan kan aangoo isaa jabeeffate yoo ta’u, kan Finfinnee ammoo bifa addaa ta’een, seera itti baasuudhaan abbummaa Oromoo haalee jira. Guutummaatti, ilmaan Oromoo naannoo Finfinnee jiraatan, qabeenya isaanii irraa buqqifamanii, kan du’aa fi hidhaa irraa hafan, godaanaa irratti darbatamanii jiru.
Kan hafan ammoo buqqisuuf karoora Maastar Plaanii Finfinnee jedhuun karoora itti baasanii hojiirra oolchuuf carraaqaa jiru. Yeroo dhihoo asii, garuu ilmaan Oromoo qaroo fi gootota ta’an, dachee isaanii kan taate Finfinnee irratti akkuma abbootii isaanii wareegama barbaachisu kaffalanii jiru, fuuldurattis wareega oromiyaan isaan gaafachaa jirtu kaffalanii dachee isaanii kabajjichuuf qophii ta’uu isaanii ibsanii jiru.
Dargaggoon dhalootni qubee, shiraa fi gochaa Wayyaaneen uummata oromoo irratti raawwataa jirtu hubachuun, yeroo kamiyyuu caala haarsaa isa irraa eegamu baasuudhaan, biyya abbaa isaa ittisuuf murteeffateera. Uummatni Oromoo, biyya abbaa isaaf falmuuf waldhaansoo gaggeessaa jiruuf, jaarmoleewwan Oromoo bilisummaa fi mirga abbaa biyyummaa Oromiyaaf dhaabbatne, kutannoon uummata Oromoo wajjin dhaabbachuun gahee qabsoon gafatu bahuuf qophii dha.
Uummatni Oromoon durii kaasee, kunuunsa huumamaaf godhu irraa kan madde, bosonni Oromiyaa waggoota eedduun kunuunfamaa turan, sirna wayyaanee ilmaan oromiyaa beelessuu fi hiyyoomsee harka kennisiisuu barbaaduun, gar-tokkeen gubamee, kaan ammoo abbootii qabeenyaa Wayyaaneef kennamee yeroo ammaa ilman oromoo miliyoonan shallagaman beelaaf saaxilamanii, qabeenyaa horatan dhabanii jiru. Faallaa kanaa garuu, kana dura kan hongee fi beela hin beekne, yeroo ammaa uummanni Oromoo beelahaa jira. Mootummaan Wayyaanee, Oromiyaa hiyyoomsuun naannoo ofii keessaa dhalatan dhaloota dhufuuuf dureettii taasisanii jiru. Ilmaan oromiyaa shira Wayyaaneen waggaa 25 Oromiyaa irratti raawwatte falmaa taasisaa jirrutti , akka daran jabeessinee tokkummaan dhaabbanu nutaasisa.
Kanaaf jecha, dhaloota bilisummaa fi abbaa biyyummaa Oromiyaaf falmaatti jiru cinaa dhaabbachuudhaan akka jaarmiyaa siyaasaa Oromiyaatti gahee nurraa eegamu bahuuuf qophoofneerra. Oromoon huuma isaatiin, guddinaa fi misooma mormee ykn gufuu itti ta’ee hin beeku. Empaayera Itiyoophiyaa, amma jirtu kan jiraachisaa turee fi jiru, qabeenyaa Oromoyaa ti. Oromoon Itiyoophiyaa jiraachisaa jirra malee itti jiraachaa hin jiru. Qabeenyi Oromiyaa horma misoomsaa jira malee misoomaa hin jiru. Kanaaf jecha, maqaa misoomaatiin Wayyaaneen Oromiyaa hiyyoomsaa jira. Haalli kun hundeen jijjiramuun dirqama.
Qabsoon ilmaan Oromoo bilisummaa fi abbaa biyyummaa isaaniif itti jiran dhaloota qubeen hoogganamee galii isaa akka gahu shakkiin tokko hin jiru. Jaarmiyaleen siyaasaa Oromoo, qaanii amma nurra jiru injifannoon keessa darbuuf tokkummaan dhaabbachuu qabna. Qabsoon dhaloota harawaatti eebbifamee kennamuu qaba. Kana gochuuf, tokkummaan ilmaan Oromoo gaafachaa jiran alduree tokko malee otoo yeroo hin fudhatiin dhugoomsuun dirqama nurra jiruu dha. Finfinnee handhuura Oromiyaa haarsaa inni gaafatu baasuudhaan tifkachuu qabna. Kana gochuuf qabsoo roga hundaa gaggeessuun murteessaa dha. Karoora Wayyaaneen Oromiyaa bakka lamatti cabsuuf baaftee jirtu, ilmaan Oromiyaa bakka jirruu kaanee falmachuu qabna. Kanaaf ilmaan Oromoo biyya keessa, biyya alaa jirtan, akkasuma ilaalcha siyaasaa gara garaa qabdanii fi naannoo fi amantaan otoo wal hin qoonne,tokkummaan dhaabbannee Oromiyaaf falmachuuf akka kaanu waamicha qabsoo dhiheessina. Qoodaa fi gahee nurraa eegamu bahuuf adda duree taanee Oromiyaa falmachuuf carraadhuma kanatti gargaaramnee
ilmaan Oromiyaa fi qabsa’ota Oromoof dhaammanna.
Tokkummaan humna !
Injifannoon uummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oromoo, ABO
Ijaarsa Bilisummaa Saba Oromoo, IBSO
Onkoloolessa 2015


text:
Aalamuddiin warqii Gujii, Shaakkisoo baasee akka fedhetti osoo gurguratuu ; ummata naannoo sanii gargaaruu mitii, summiin warshaa sanirraa bahaa ture ummata naannichaa baayyee miidhaa ture. Maseenuu, sammuun miidhamuu, qaamni harkaa miilaa laamsha’uu, ulfi bahuu fi qaamni hir’atee uumamuun miidhaa gurguddaa warshaan sun ummata keenyarraan gahaa ture.
Badiin Aalamuddiin Oromoorratti raawwate kun hundi osoo jiruu, Abiy Ahmad Saawudii dhaqee Aalamuddiin hidhaa baaasuuf kadhataa ture. Gidduu kana ammoo ‘mootummaan warshaa Aalamuddiin san cufee beenyaan gahaan miidhamtootaaf kafalamee hojii akka dhaabu godhuu osoo hin taane waraaana ramadeefii hojii jalqabsiisuuf deema” oduun jettu miidiyaa garagaraarratti dubbatamaa jirti. Bilxiginnaan Dinquu Dayyaasaa hidhuu fi qabeenya isaa saamuuf miidiyaa Afaan Amaaraatiin dokmantarii irratti hojjattee qilleensarra oolchite.
Qabeenya Dinquu Dayyaasaa keessaa Riizoortii Soodaree cuftee hojiin dhaabbateera. Riizoortii kana keessatti namoota 2000 ol ta’an qacaramee hojjata. Ummata Oromoo ummata kabajamaa Aalamuddiin moo Dinquutu qabeenya Oromoo fi Oromiyaa saamaa ture? Dinquu moo Aalamuddiiniitu Oromoo miidhe?Qabeenya Dinquu moo kan Aalamuddiinitu Oromoo fi Oromiyaaf hin fayyanne?


text:
Qeerroon Bilisummaa Oromoo Ilmaan Oromoo Mooraa Mootummaa Wayyaanee Sadarkaa Garaagaraa Keessatti Argaman Hundaaf Waamichaa Fincila Xumura Gabrummaa(FXG) Gaggeeffama Jirutti Akka Makamaaniif Waamicha Xumuraa Dhiheesse.
Gurraandhala 11, 2016 Finfinnee
Warraaqsaa biyyoolessaa Oromiyaatti gaggeeffamaa jiruun mootummaan wayyaanee kufaatii guddaa fi kasaaraa siyaasaa keessaa ba’uu hin dandeenye keessa gale keessa bahuuf tooftaalee dadhaboo armaan gadii sochii uummataa danquu fi qabbaneessee bittaa umrii abbaa irrummaa fi Master Pilaanii Finfinnee karoorfate hojii irra olchuun Irree Oromoo cabsee biyya itti fufinsaan bituuf akka karoorfate Qeerroon bilisummaa Oromoo gareen xiinxaltoota Siyaasaa ibsan. Qabxiileen Wayyaaneen akka tooftaatti lafa kaawwattee kunis:
- Dhaaba ergamtuu harka TPLF’n hundeeffamte keessatti aangawoota olaanoo kaleessa meeshaa godhattee ittin uummata Oromoo ajjeesaa, saamaa, hidhaa fi biyya irraa arii’achaa turte yakkamtoota mormii uummataan kufanii jiran aangoo irraa kaasuu fi adabuun waan aantummaa uummataa qabdu of fakkeessuun yakkamtoota aangoo irraa kaasnee jirra jettee olola afaan fajjii ofuun sochii uummataa dura dhaabbachuuf shira diinummaa karoorfachuun hojiitti hiikaa jiraachuun;
- Baatii darbee keessa karaa dhaaba ergamtuu Wayyaaneen media tti bahaa Master Pilaaniin dhaabbateera jedhaa jechuun aangawoota OPDO dirquun ibsa kennisiisuun ni yaadatama. Master Pilaanii Fenfinnee kan qopheessee Wayyaanee EPRDF/TPLF malee warrii ergama wayyaanee rawwachisuu qofaaf tolfametti OPDO’n aangoo kan hin qabnee ta’uun ifaadha. Dhimma Master Pilaanii Finfinnee irratti Mootummaa Federaalaa ibsa baasee haquu dhiisuun tuffii ergamtoota isaa OPDOf qabuu fi uummata Oromoof qabu kan muldhisuu ta’uun beekamaadha. Master Pilaaniin finfinnee caalaatti saffisaan hojii irra olaa jiraachuun shira wayyaanota kana ifatti uummataaf Saaxilaa jiraachuu.
- Ilmaan Oromoo nagaa kanneen caasaa OPDO keessatti ogummaan ramadamanii sadarkaa garaagaraa irratti argamanii fi jaalala Oromummaa qaban, kanneen yakka Oromiyaa fi uummata Oromoo irratti rawwatamaa jiruu ni balaaleffatu jedhanii shakkaan caasaa hoggantoota yakkamtoota OPDO kanneen fincila warraaqsaa biyyoolessa Oromiyaa fi diddaa uummatan kufee rukuchaa jiran waliin; caasaa yakkamtoota mormii uummataan kufeetii jechuun hojii irraa arii’uu, taayitaa Ogummaa isaanii irraa kaasuu, hidhuu fi biyya irraa arii’uun tarkaanfii diinummaa irratti fudhachuuf akka jiran hubatamuu.
- Riqicha uummatni Oromoo waggaa 24 ittin reebamaa, ajjeefamaa , mirga abbaa biyyummaa fi dimookiraasii sarbamuun saamamaa ture ‘OPDO’ deebisanii ijaaruuf bakka yakkamtoota mormii uummataan kufanii fi sabboontoota profeshinaalaa fi Siivilii Sarvisii ilmaan habashaa dhalootaan 50% gadi dhiiga Oromoo of irraa qabanii fi kanneen saboota biro ta’anii Oromiyaa keessatti dhalatanii afaan Oromoo barreessuu fi dubbisuu danda’aniin OPDO haaraa hundeessuun bittaa umrii dheereeffachuuf shira uummata Oromoo fi Oromiyaa irratti xaxamaa jiru ta’uu hubannee jirra!!
Hoggansi Qeerroo Bilisummaa Oromoo gareen xiinxala siyaasaa fi qabsaa’onni sabboontootni Oromoo, Sochii warraaqsaa qabsoo Bilisummaa Oromoo FXG cinatti haalaa adeemaa jiruu irratti marii gabaabaa gochuun ilmaan Oromoo caasaa mootummaa wayyaanee OPDO sadarkaa garaagaraa irratti argamaan hundaaf waamichaa ariifachiisaa fi isa xummuraa kallattiin dabarsee jira.
- Dhaabni Riqichaa jabaa mootummaa wayyaanee EPRDF/TPLF ‘f kan ta’ee ‘OPDO’n harka mootummaa Wayyaanee EPRDF/TPLF’n naannoo Tigiraayi aanaa Adeetiitti hundeeffamte TPLF/EPRDF’n kan hoogganumuu fi bakka bu’aa uummata Oromoo waan hin taaneef hatattamaan diigamuu qaba. Ilmaan Oromoo utuu hin beekiinis ta’ee beektanii haalli jiruuf jireenyaa dhaaba kana keessatti miseensa hanga hoggansa sadarkaa Oromiyaa hanga bulchiinsa gandaatti argamtaan guutummaatti miseensummaa dhaaba kanaa dhaabuun yeroon gara Sochii warraaqsaa FXGtti makamuun uummata keessan dhiifama gaafachuun mirga keessanii fi mirga uummata keessanii kabachiisuuf waamichaa lammummaa isa dhumaa isiniif dhiyaate akka simattan jabeessinee isiniif dabarsina!!
- Yakkamaan yakkamaa adabuu hin danda’uu; Yakka waraanaa Oromiyaa keessatti loltuu Agaazii, humna ittisaa raayyaa waraanaa fi poolisii federaalaa bobbaasuun kan uummata Oromoo irratti yakka duguuginsa sanyii “genocide” labsuun rawwachaa jiru mootummaa federaalaa fi ergamaa mootummaa federaalaa OPDO ta’uun uummata Oromoo mitii uummata addunyaa hundaaf iyyuu ifaadha. Yakka ulfaataa Oromiyaa keessatti gaggeeffamaa jiruuf itti gaafatamaan mootummaa federaalaa fi ergamtuu mootummaa federaalaa OPDO dha. Kanaafuu aangawootni sirna EPRDF/TPLF/OPDOn guutummaatti aangoo gadhiisuun seeraatti dhiyaachuu akka qabaan hubachiisuu; Ilmaan Oromoo nagaan sirnicha keessa jirtan bakka jirtan hundarratti warraaqsaa FXG finiinaa jiruu jabeessuun mirga uummata keenyaa kabachiisuu fi walbummaa Oromiyaa afaan irra ga’ee jiruu akka dhugoomsinuuf yeroon qabsoof birmannaa gootan amma ta’uu isin hubachiifna.
- Poolisootni Oromiyaa, milishoonnii Oromiyaa fi Ilmaan Oromoo waraana mootummaa wayyaanee sadarkaa garaagaraa keessatti argamtaan meeshaa waraanaa isin harka jiruu akka hin hiikkanne, yeroo amma kanatti qajeelfama mootummaa EPRDF/TPLF/OPDO irraa isiniif darbuu akka hin fudhanne, sochii warraaqsaa fi hiriiraa uummata Oromoo dura akka hin dhaabbanne, saamichaa qabeenyaa fi yakkamtoota sochii warraaqsaa daheeffachuun sammichaa fi mirga ilma namaa sarbuuf kanneen socho’an qofa ittisuu irratti fuulleeffachuun uummata irraa dhalattan cina akka dhaabbattan waamichaa lammii keessanii gadi jabeessuun waamichaa dhumaa isiif dhabarsina!!, Rasaasa uummata Oromoo maatii keessan irratti dhukaafamaa jiru dhaabbattanii hin dhaggeeffatiina, duubdeebii akka kennitaan waamicha goona!!
- “Sunsummaan jijjiruun Ittoo hin Mi’eessuu”s Mammaksa uummata Oromooti. Yakkamtoota Sirna OPDO keessatti yakka ulfaataa mootummaa wayyaanee EPRDF/TPLF waliin ta’uun Uummata Oromoo irratti waraana labsaa turan; mootummaan wayyaanee hogganoota OPDO mormii uummataan kufan itti garagalee aangoo irraa rukuchuun uummata Oromoof bu’aa tokko illee hin qabu; Mootummaan wayyaanee bu’aa mataa isaa tiksuuf yakkamtoota yakkamtootan jijjiree bittaa umrii isaa dheereffachuuf malee akkuma olitti tuquuf ‘’Yaalle ‘’Yakkamaan Yakkamaa’’ sireessuus ta’ee adabuu hin danda’u!!, Aangawootni OPDO fi mootummaa naannoo Oromiyaa akkuma jedhamaa jiruu yoo ifaan ifatti kan adabamanii fi aangoo irraa kaafaman ta’ee, wanti nu gaddisiisuu hin jiruu, uummata Oromoof gaaffii isaa deebisuu akka hin taane hubachiisuun aangawootni aangoo irraa kaafamanii fi mootummaan wayyaanee hooggantootni sirna EPRDF/TPLF yakka waraanaa Oromiyaa keessatti raawwatamaa jiruuf itti gaafatama seeraa fi seenaa keessa bahuu kan hin dandeenye ta’uu ni hubachiifna!!
- Addatti ogeessotni ilmaan Oromoo ‘professional’ sirna EPRDF/TPLF/OPDO keessatti miseensa taatanii fi ogummaa keessaniin tajaajilaa jirtan yakkaa fi dabaa guddaa, tuffii sirni EPRDF/TPLF kun isiniif qabu hubadhaa, Uummatni Oromoo wareegama qaalii kanfaluun mirga isaa kabachiifachuuf tarkaanfii isa dhumaa irra ga’ee wayita jirutti itti gaafatamaa seeraa fi seenaa jalaa of baasuun sodaa malee wal gurmeessuun gara warraaqsaa uummatatti makamuun sirna kana dura akka dhaabbattan waamichaa dhumaa isiniif dabarsina
Injifannoon uummata Oromoof!!
Gadaan Gadaa Bilisummaati!!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo !!
Guraandhala 11/2016


text:
Facebook Dhaan Wal Barree Wal Jaalanne. (Maammilaa Keenyarraa)
Nageenyii koo isheen onnee koo ishee akka malee sijaalaturra burqitee bakka atii jirtutti siyaa dhaqabuu!
Akkam Jirta jaalallee koo Dureessa? Nagaa keetii? Ani waaqaf haa galatu, rokkoo tokkoo hin qabu fayyaa dha. Akkam Ati? Jiruuf jireenyii, maatiif waatiin, hunduu nagaa? Anii nagaa kooti.
Duree koo, Yeroofi akkaata ani hin yaanne keessatti sibaruus, sibaruu kooti garuu bara koo guutu kan gammadee jiraadhu ta’eera. Dureekoo, wal baruufi wal jaalachuun keenya namoota baayyeedhaaf hibboof gaaffi akka ta’uu nan beeka. Anaafis akkasuma, atiis akkasitti yaadu hin ooltu. Garuu wan rabbii tokichii fedhe wan ta’eef, ogumma saatin kan walittii nufidee ogummaa saatin walii wajjiin akka nujiraachisu isa kadadhaa!
Namoota hedduudhaaf qosa yookan tapha fakkaachuu mala. Yoo akka qoosattii yookan akka taphattiis ilaalame anaan homa nan ajaa’ibu. Sababniisaas waansa waanuma qosa wan fakkaatuuf. Dhugaa dubbachuudhaaf, amma eenyuutu aniif atii karaa Facebook wal barreeyu wal jaalannee hamma kana waliif taana jedhee yaade? Dhugaa dubbachuudhaaf anii Facebook kana hin fayyadamu. Yeroo koo ittii dabarfachuuf, yeroo mukaa’u ittii bashananuuf malee, nama garaa kootii karaa facebook nan argadha jedhee tasaa yaade hin beeku.
Ajaa’iba garu, gaafa calqaba nagaa wal gaafannee, lafa anii jiruu nagaafannan, ani isa dhugaa sitti hime. Achii boodas, atiis wa’ee kee nattii himuu eegaltte. Dhugaa haa ta’uu soba, garuu “maraa sin jaaladha” nan jette. Yeroo nagaattii nan jettu an kolfaan naqaba, sababniisaas, namoota hedduutu gara facebookii “sin jaaladha” waliin jecha oola waan ta’eef. Anii garuu, sinjaaladha sin jechuuf humnaan dhabe, wan anii sittii qoosu wan nattii fakkaateefi. Gaaf tokko wal barree ijaan wal arginee waliin hasoofna jedhee abjuu boodattu yaade hin beeku.
Boodde booddee, hiriyummaan keenya cimee. Atiis gaafa online irra nadhabduu, erga naaf barreesitee, gaafa anii seenu nan argaan ture. “Maal taatetta har’a baddee siwaliin haasahuu yaadeera si hawweera” jettee naa barreesita. Aniis online sii arguu baadhuus siifan barreessa. Yeroo atii akka suura koo argitee najaalattu nattii himte. Waan qoostu nattii fakkaate sittii qosaan ture. kkkkkkkk
Lafa atii jirttu dhufeen si ilaala gaafa atii nan jettuu, ” mhmm maali kunii nama akkamiiti” jedheetuman kolfee dhiise. Achii lafa anii jiru sitti himnaan, nan yaadadha guyyaasa gaafa sanbata waare booda yeroo atii magaala Bishooftuu geesse naa bilbilte, “Magaala Bishoofttu gaheera, naanno kam jirttaa” yeroo atii nan jettuu ganda anii keessa jiruu sittii himee.
Atii ammas, lafa anii jiru nagaggaafacha dhufttee. Bakka akkasii jira koottuu yeroo atii nan jettuu, “Ahaa, mucaan kunii maaliif qoosa” jedheetuman kolfee dhiise. Achii boodde bilbiltee lafa akkasii jiraa maaf na dhaabda yeroo atii nan jettu. Maalumaafu, hiriyyaa koo waliin magaala deeme waanan bashananuu barbaadeef achumaan silaala jedheen deeme. Yeroo anii deemu dhugumaa kilomiitira hanga sana kattaa murtee magaala Bishoofttu jirta. kkkkkkkk na ajaa’ibee, gowwas nattii fakkaatte, karraamisa nattii fakkaatte. Yeroo dhaf wan siin jedhe hin beeku, nagaa sigaafadhee shaayi waliin dhugne. Waan sittii dhiheef, siree qabattee bultee akka ganama deemtu haala sii mijjeesineet gargar baane.
Erga nalaalte booddemmo caalatti akka najaalatte nattii himte, ani garuu hamma sin amannee. Haala akkasiitin sirra adda bahuun si miidhu waan nattii fakkaateef. Faffakeesuf jedheetan akka atii hin muffannee nagaa sigaafachaa ture. Booddee garuu, garraamummaan kee, tollii kee, gaarumman kee fi arjummaan kee na moo’atee.
Duree, atii nama tokko mitii, nama gaari, nama namaaf yaadu. Akkan jedhee siif ibsuu hin qabu. Walumaagalatti nama anii umrii koo guutuu barbaachan ture kanan akka tasaa ta’ee argadhee dha atii. Kanaaf oollee bullee sijaalachuun calqabe. Booddee jaalallii kee nattii cimnaan lafa atii jirtu dhufee sii arguuf dirqamee.
Mhmm, Atii otuu nan argiin na barbaachaa dhufte. Anii immoo erga si argee haala kee hubadhee boodde sijaaladhe sibarbaachaf dhufe. Rabbii haa galatuu amma waan gaarii keessa jirra. Akkasumatti fiixan akka nuu baasu waaqayoon kadadhaa. Namoonnii baayyeen wa’ee walittii dhufeenya keenya waan baayyee jechuu danda’uu, anaaf kun dhimma mitii. Yeroo mara sijalachaan jiraadha. Fayyaa naaf tahii!
Jaalallee kee Jiituu
Magaala Bishoofturra!
Jaalallee kootif, Dureessa Beyene Magaala Mattuu Oromiyaa, Iluu-Abbaboora irra. Kan amma Adaamatti argamu.
________________


text:
Tafsiira Suuratu Al-Ankabuut-Kutaa 9
Shu’ayb fi Ummata Isaa
Kutaa darbe keessatti Nabii Luuxi fi ummata isaa ilaalle jirra. Kutaa kana keessatti immoo Nabii Shu’aybi fi ummata isaa ilaalla.
“Gara Madiyanittis obboleessa isaanii Shu’aybin [ergine]. Innis, “Yaa ummata koo! Rabbiin gabbaraa, Guyyaa Aakhiraas abdadhaa, balleessitoota taatanii dachii keessa badii hin tamsaasinaa.” jedheen. Isaanis isa kijibsiisan. kanaafu, kirkirri lafaa isaan qabatte. Isaanis ganda isaanii keessatti jilbiifatuun dhumanii bariisifatan. ” Suuratu Al-Ankabuut 29:36-37
Kana jechuun gara ummata Madiyanitti obboleessa isaanii Shu’aybin ergine. Innis akkana isaaniin jedhe, “Rabbiin qofa gabbara, Isaaf ajajamuun Isaaf gadi jedhaa. Isa gabbaruu keessaniin mindaa Guyyaa Aakhiraa abdadhaa. Guyyaan kuni Guyyaa Qiyaamati. Dachii keessatti badii hin baay’isinaa, hojjachuu itti hin fufinaa. Garuu gara Rabbii tawbadhaa, deebi’aa.[1]
Rajaa’a (abdachuu) jechuun wanta tokko eegu fi gara fuunduraatti akka argamu amanuudha.[2] Akka lugaatti rajaa’an hiika sodaafis itti fayyadamu. Kanaafi, hiika Qur’aana lugaalee biraatin yoo ilaalle “sodaadhaa” jechuun hiikan. Hikni kunis hiika jalqabaa hin faallessu. Sababni isaas, namni Guyyaa Aakhiraatti amanu mindaa Guyyaa sanii ni abdata, adabbiis ni sodaata. Kanaafu, asitti Shu’aybi ummata isaatiin, “mindaa Guyyaa Aakhirah abdadhaa, adabbiis sodaadhaa” jechaani jira. [3] Mindaa Aakhiraa abdachuun Rabbiin gabbaraa, adabbii isaas sodaachuun dachii keessatti badii baay’isuu irraa of qusadhaa.
“Isaanis isa kijibsiisan.” Kana jechuun ummanni Madiyan Shu’aybi Nabiyyi fi Ergamaa Rabbii gara isaanitti ergame ta’uu ni kijibsiisan, ergaa amanti isaanitti fidee fi adabbii Rabbii isaan akeekachise keessatti isa kijibsiisan. Ummanni kuni Shu’ayb Ergamaa Rabbii akka ta’e itti hin amanne. Ergaa amantii fi akeekachisa inni isaanitti beeksise akka sobaatti ilaalan. Kanaafu sababa kanaan, kirkirri lafaa isaan qabatte. Kana jechuun gara hundaan lafti isaaniin sochoote. “Isaanis ganda isaanii keessatti jilbiifatuun dhumanii bariisifatan.” Kana jechuun jilbaa fi fuula isaanitiin lafatti maxxanuun du’anii bariisifatan.[4]
Aadi fi Samuud
“Aadi fi Samuudinis [ni balleessine]. Iddoo jireenya isaanii irraa isiniif ifa ta’ee jira. Sheyxaanni hojiiwwan isaanii isaaniif miidhagse. Kanaafu, karaa irraa isaan dhoowwe, isaan kan argan turan.” Suuratu Al-Ankabuut 29:38
Aad ummata iddoo Ahqaaf jedhamu jiraachaa turaniidha. Samuud immoo iddoo Hijr jedhamu jiraachaa turan. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa sababa kufrii fi badii isaaniitiin isaan balleesse. “Iddoo jireenya isaanii irraa isiniif ifa ta’ee jira.” kana jechuun iddoo jireenya Adi fi Samuud irraa badiinsi isaanii isiniif ifa ta’ee jira. Araboonni iddoo jireenya ummanni kuni keessatti bade sirritti beeku. Daldalaaf karaa sanirra darbu.
“Sheyxaanni hojiiwwan isaanii isaaniif miidhagse.” Kana jechuun sheyxaanni hojii fokkuu isaanii isaaniif bareechise, hasaasa isaatiin gaarii akka ta’e isaanitti fakkeesse.[5] Hojiin fokkuun kuni Rabbiin ala wanta biraa gabbaruu, Ergamaa Isaa kijibsiisuu, namoota irratti daangaa dabruu fi kanneen birooti. Sheyxaanni hojiwwan kanniin isaaniif bareechisuun karaa haqaa irraa isaan dhoowwe. Karaan haqaa kunis karaa Rabbiiti. Karaan haqaa ykn qajeelaan karaa Rabbii kan jedhameef karaa tokkicha Rabbitti nama geessudha. Akkasumas, karaa kana gabrootaaf kan kaa’e Rabbii olta’aadha.[6]
“isaan kan argan turan.” Kana jechuun warra sammuu wanta gaarii ta’e, wanta sharrii ta’e, wanta haqa ta’e, wanta soba ta’e beektu qabaniidha. Jecha biraatin, gaari fi badaa, haqaa fi soba addaan baasanii beeku. Wanta Ergamtoonni Gooftaa isaanii itti waaman kan wallaalan hin turre.[7]
Namoonni kunniin sammuu fi beekumsa ni qabuu turan. Garuu isaan of tuultota turan. Wanta sheyxaana ofirraa ittiin ittisan Rabbiin isaaniif kennu waliin karaa Rabbii irraa ni deebi’an. Sababa sheyxaanni hojii fokkuu isaaniif bareechiseef ni moo’ataman.[8]
Kanarraa barnoota baay’ee fudhachuun ni danda’ama:
1ffaa-Namni hojii ummata Aadi fi Samuud hojjachuu itti fufee fi tawbachu dide adabbii cimaatu isa qunnama. Hojiin isaanii kunis kufrii, shirkii, Ergamtoota kijibsiisu fi kkf.
2ffaa-Sheyxaanni hojii namaaf miidhagsuun karaa qajeelaa irraa nama deebisu danda’a. Namni yommuu sheyxaanni hojii isaa isaaf bareechisu wanti inni irra jiru wanta Ergamtoonni fidan akka caalutti ilaala. Sababa kanaan, karaa qajeela hordofuu dida. Fakkeenyaaf, warri saayinsitti bulla jedhan, saayinsin dhibbaan dhibbatti haqa akka ta’etti yaadun Islaama hordofuu irraa of tuulu. Kuni sheyxaanni hojii isaanii isaaniif bareechisuudha. Dhimmoota meeqaa meeqa saayinsin kaleessa haqa jechuun odeesse har’a soba akka ta’e mirkaneessaa.
3ffaa-Namni beekumsa osoo qabaatellee sheyxaanni hojii fokkuu yoo isaaf bareechise karaa haqaa irraa jallachu danda’a.
“Namni tokko akkana jechuun gaafachu danda’a: “Sheyxaanni hojii namaaf miidhagsu qajeelfamni bu’uuraa ittiin beekan maalidhaa? Ani hojii tokko hojjachuu nan fedha. Ergasii nafsee tiyya keessatti natti miidhaguun hojjadha. Garuu kuni sheyxaanni natti miidhagsu ykn qajeelcha Rabbii irraa ta’uu hin beeku.”
Deebiin: qajeelfamni bu’uuraa kana addaan baasan: hojiin faallaa shari’aa Rabbii yoo ta’e, suni sheyxaanni namaaf bareechisu irraayyi. Shari’aa Rabbiitiin kan walitti galu yoo ta’e immoo qajeelcha Rabbii irraayyi. Sheyxaanni namaaf bareechisu irraa miti.”[9]
Kitaabban wabii:
[1] Xabarii-18/397
[2] Tahriir wa tanwiir-20/247[3] Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu Ankabuut-fuula 181, Ibn Useymiin
[4] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-15/260
[5] Tafsiir Tahriir wa Tanwiir-20/249
[6] Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu Ankabuut-fuula 192, Ibn Useymiin
[7] Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-15/262, Tafsiir Qurxubii-16/362
[8] Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu Ankabuut-fuula 193, Ibn Useymiin
[9] Madda olii-fuula 193-194


text:
Majliisni Magaalaa Adaamaa Yaa’ii Idilee Marsaa 2ffaa Gaggeesse
Odeeyfannoo November 20, 2022
Manni Maree dhimmoota Islaamummaa Magaalaa Adaamaa, Yaa’ii idilee marsaa 2ffaa, guyyaa har’aa November 20, 2022, Magaalaa Adaamaa Galma Adama General Hospital keessatti gaggeessaa oole.
Walgahii kanarratti keessummoonni Majliisa Oromiyaa irraa dhufaniifi, namoonni heddu magaalaa Adaamaa irraa hirmaatanii jiru. Wal gahicharratti gabaasni hojii bara 2014 eega dhihaatee booda, karoorri bara 2015 ummataaf ibsamee mariin bal’aan irratti taasifamee jira.


text:
Ministrittiin haajaa alaa yunaaytiid steetes Hilarii Kliinton fi mummichi ministeera Itiyoophiyaa Mallas Zenaawwii mariin gaggeessan haala nageenya naanoo fi kutaa gaanfa Afrikaa irratti kan fulleefate ta'uun ibsamee jira.Marii kana ilaalchisee dubbi himaan ministrii dantaa alaa Itiyoophiyaa Dinaa Muftii raadiyoo sagalee Amerikaaf akka ibsantti,deemsa Dimokraasii Itiyoophiyaa keessaa kan ilaaleen haala addaan ilaalame irratti hin dubbatamne.
Kabajamuu mirga dhala namaa fi Dimookraasiin Itiyoophiyaa keessaa rakkoo qaba kan jedhan mormitoonni Ms kliinton dhiibbaa akka godhaniif fedhii qabu turan.Haala ammaan dura hin baratamneen aangawaan Amerikaa gama mootummaa qofa haasoofsisanii deebi'uun kun kan isaantti hin tolle ta'uu kan ibsan itti gaafatamaan waa'ee jarmayaa kan gamtaa MEDREK Dr Mararaa Guddinaa kana kan godhaniifiis mootummaa Itiyoophiyaa irratti dhiibbaa gochu dadhabanii ykn hin barbaanne ta'a jedhu.
Itti fufuudhaaniis qiyyaafanni isaanii gara caalaan duula shoroorkessoota irratti gaggeefamu waan ta'eef jecha waa'een Dimokraasii ajandaa isaanii ka duraa ta'u hin dandeenye jedhan
MP3 tuquun dhaggefadhaa
Waa'een Dimokraasii Bal'inaan Irratti Hin Dubbatamne.
Ministrittiin haajaa alaa yunaaytiid steetes Hilarii Kliinton fi mummichi ministeera Itiyoophiyaa Mallas Zenaawwii mariin gaggeessan haala nageenya naanoo fi kutaa gaanfa Afrikaa irratti kan fulleefate ta'uun ibsamee jira.Marii kana ilaalchisee dubbi himaan ministrii dantaa alaa Itiyoophiyaa Dinaa Muftii raadiyoo sagalee Amerikaaf akka ibsantti,deemsa Dimokraasii Itiyoophiyaa keessaa kan ilaaleen haala addaan ilaalame irratti hin dubbatamne.
Oduu
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
-
-
02-12-2022
Gamtaan Afrikaa Galata Dhiyeessee Jira
-
-
29-11-2022
Komishinni Araaraa Ibsa Baasee Jira


text:
Qondaaltonni Somaaliyaa Robii kaleessaa hidhattoota Aaysiis(ISIS) lama garee shororkeessummaa al-Shabab bakka bu’uun ajjeechaa raawwachuu isaaniitiin yakkamaa ta’an ajjeefamuu beeksiisan.
Torban tokko keessatti hidhattoota Islaamummaa ajjeefamun kanaan lammaffaa ta’uu isaati. Ajjeechaan kunis qaama duula waraanaa mootummaan Somaaliyaa hidhattoota kana irratti gageessu keessaa tokko ta’uun ibsameejira.
Namoonni lamaan kun akkaadaamii Poolisii walii gala Kahiye Moqaadishoo keessatti garee dhukaasee ajjeesu fuulduratti dhiyaatan.
Akka waraqaa mana murtii jedhutti, Aden Mohamed Ali Mohamud jalqaba bara 2010tti Al-Shababitti kan makame yoo ta'u, booda irra garuu bara 2015tti gara ISIStti kan ba'e yoo ta'u, Mohamed Ali Mohamed Farah ammoo olola garee kanaa karaa ergaa icciitii qabuun appii miidiyaa hawaasaa Telegram jedhamu irratti erga ilaalee booda qofa IAaysiisitti makame.
Abbaan Alangaa Waliigalaa kan Waraanaa Abdullaahii Kameey mana murtiitti akka himanitti, lamaan isaanii giddugala Somaaliyaa fi magaalaa guddoo Moqdishoo keessatti ajjeechaa lammiilee nagaa fi qondaaltota mootummaa irratti raawwatamaa ture keessaa harka qabaachuu isaanii ibsaniiru.


text:
Toogootti buufanni filannoo 'sobaa' hundaa'uu mormitoonni komatan
Hoogganaan garee mormituu Toogoo aanga'oonni mootummaa buufata filannoo sobaa hundeessuun qabxii filannoo waliin dhahaniiru jechuun komatan.
Filannoo pirezidaantummaa akka biyyaatti Sambata darbe filatame irratti pirezidaantii yeroo ammaa aangoo harkaa qabu aangoorra tursiisuuf jecha waliin dhahanii qabxii guurratan jedhu Aab Agbéyomé Kodjo.
Himannaan Aab Agbéyomé Kodjo Pirezidaantii biyyattii kan bara 2005 irraa kaasanii aangoorra jiran Faure Gnassingbé irratti kan qiyyaafateedha.
AFPn waajjira pirezidaantii biyyattii wabeeffatee akka gabaasetti mootummaan biyyattii hmata irratti dhiyaate haaleera.
Sagalee naannoleerratti lakkaa'ameen pirezidaanti Gnassingbé qabxii caalmaa argataniiru, kanaanis yeroo afraffaaf filannoo biyyaalessaa mo'ataniiru.
Komishiniin filannoo Toogo ibsa har'a baaseen pirezidaanti Gnassingbé sagalee dhibbeentaa 72 yoo argatan, mormituun isaanii Aab Kodjo ammoo 18 argataniiru.
Duraan ministira muummee kan turan Aab Kojdo mootummaan uummata irra deddeebiin filachiisuun sagalee guurrateera jechuunis himatan.
Erga filannoon xumuramee manni Aab Kodjo humnoota nageenyaa biyyattiitiin marsamee eegamaa ture.
Ministirri Dhimma Nageenyaa Toogoo akka VOAtti himanitti of eeggannoof jecha manni Kodjo marsamee eegamaa ture.
''Namoota dhuunfaatiin aggaammiin ajjeechaa akka irratti raawwatamaa ture odeeffannoon waan nu ga'eef eegumsa gooneef. Namni ajjeechaa raawwachuuf ture qaama kamirraa akka ta'e garuu ammaaf sitti himuu hin danda'u.'' jedhan.
Aab Kodjo garuu akka BBCtti himanitti dhimmi nageenyaa maaliif akka manasaaniitti marse hin ibsineef.
''Ana eeguuf osoo hin taane na ugguranii filannoo waliin dhahanii sagalee lakkaa'achuuf ture kan natti marsaniif'' jedhan.
Pirezidaanti Gnassingbé abbaasaanii Gnassingbé Eyadema kan biyyattii waggaa 38'f erga bulchanii booda du'an irraa aangoo dhaalanii uummata Toogoo miiliyoona saddeet ta'u bulchaatti jiru.
Heerri biyyattii bara darbe fooyya'e akkasaan irra deebiin filataman eyyama. Hanga bara 2030'tti akka aangoorra turaniifis ni deggera heerri kun.
Haalli kun bara 2017-18'tti mormii hamaa kaasee ture.