text:
Yunivarsiitiin Odaa Bultum Mana Barumsa Sad. 2ffaa Bultii Addaa Ifa Booruuf Deeggarsa Laate
. Deeggarsi kunis,koompiitaroota minjaalaa(desk-top computer)modeela “Lenovo”lakkoofsaan30 ta’anii fi gatiin isaanii qar.kuma dhibbaa torba (700,000) olitti shallagamu ta’uun isaa ibsameera.
Sirni walharkaa fuudhiinsa gumaacha kanaa kan taasifameSadaasa 16, 2014 godina Harargee Bahaa Aanaa Haraamaayaatti yammuu ta’u bakka bu’oonni hooggansa Yunivarsiitii Odaa Bultumii fi waajjira Barnoota Godina Harargee Bahaa irraa dhufan bakka argamanitti ta’uun isaa ibsameera.
Koompitaroonni gumaachamanis rakkoo hanqina galtee barnootaa furuu cinaatti barattoonni gama barnoota tajaajila qunnamtii fi odeeffannoo teeknooloojiitiin dandeettiisaanii akka cimsatan isaan gargaaruu keessatti shoora ol’aanaa taphachuu danda’uun isaas ibsameera.
Hundeeffamni mana barumsaa kunis akka Mootummaa Naannoo Oromiyaatti godinaalee Harargee Bahaa fi Lixaatiif ijoollee isaanii barsiisuun deeggaruu cinaatti,barattoota akka biyyaattis ta’ee akka addunyaatti dorgoomaa ta’an oomishuun egeree biyyattii milkeessuu keessatti gaheen isaan taphatan olaanaa dha,jedhameera.
Galmaan gahiinsi hojii kanaas qaamolee dhimmi isaan ilaallatu sadarkaa sadarkaan jiraniin cimee kan itti fufu ta’uun isaa ibsameera.
Qopheessaan:-Daarektoreetii Qunnamtii Hawaasaa Yunivarsiitii Odaa Bultum!
Sadaasa, 17/2014
Yunivarsiitiin Odaa Bultum Mana Barumsa Sad. 2ffaa Bultii Addaa Ifa Booruuf Deeggarsa Laate
Yunivarsiitiin Odaa Bultum Mana Barumsa Sad. 2ffaa Bultii Addaa Ifa Booruuf Deeggarsa Laate


c: text/html

text:
Hama Ittisuuf
Yeroo darbee keessatti waa’ee hamaa fi jette jette ilaalchise irratti mari’achuun keenya ni yaadatama. Yeroo baay’ee hamni miidhaa baay’ee akka geessu hubanne irraa fagaachuf hin carraaqnu. İnuma akka madda gammachuutti fudhanna. Namoota lakkoofsa isaani baay’ee xiqqaatu hojii fafee kana irraa fagaata. Hama ittisuuf tarkaanfiwwan fudhachuu qabnu maal fa’aa?
1.Cimanii hojjachuu- Hojii malee taa’un hundee badiiti fi dhiphinnaati. Sammuun hojii gaarii hojjatee of bashanansiisu barbaada. Garuu yoo hojii dhabee akka ibiddaa of gubee fixa,ni cinqama. Read more

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sambata dabree walgahii isaa kan gaggeessee manni marii Federeshinii Itiyoophiyaa murtii dabarseen bulchiinsii naannoo Tigraay seera baasuun, seera baaseen bordii filannoo hundeessuun heera biyyatti kan mormuu ta'u beeksisee jira.
Kana malees manni marii bulchiinsa naannoo Tigraay labsin waa'ee filannoo baasanii fi hojiin hojjatan heera biyyatti wajjiin waan wal faalleesuuf jecha, filannoon akka gaggeeffameetti hin laka'amuu, akka waan jiruutti kan hin lakka'amnee fi hojii irra oliinsas hin qabu jedheera.
Paartiin Demokraatawaa Raayyaa Raayyummaa, paartiin Demokraatawaa Tigraay fi koreen eenyummaa walqaayit xagadee Amaaraaf falmuun kan dhiyaate filannoo Tigraay keessaan wal qabatee dhiittaa mirga namoomaa bulchiinsii naannoo Tigraay geesisaa jira akkasumas mirga heeraan kenname sarbuun sirri akka hin ta'iin Fedreshiniin kun murteessee jira.
Murtii Dabree Mootummaan Hojii Irra Olchuu Qaba: Angawaa
Murtii manni marii Federeshinii Itiyoophiyaa waa'ee filannoo fi dhiittaa miraga namoomaa Tigraay ilaalchisee dabarsee qaamnii hojii rawwachiiftuun mootummaaa hojii irra olchuu qaba jechuun prezidaantiin bulchiinsa naannoo Amaaraa Obbo Tamasgeen Xiruneeh kaleessa tuuta oduuf ibsanii jiru.
Gama kaaniin paartiin Raayyaa Raayyummaa, partii Demokratawaa Tigraay fi koreen eenyummaa walqaayit fi xagadee dhiittaa mirga namoomaa Tigraay keessatti dhaqqabu irratti murtiin hin kennamiin hafee jedhanii jiru
Kanaafis deebi'anii mana maree Federeshiniif iyyata isaanii kan dhiyeessuuf jiran ta'u beeksiisan.


text:
Bitootessa 24/2015 Goototni dargaggootni Qeerroon Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa FDG qabsiisan jabeessuun itti fufuun guyyaa har’aa uffata gaddaa uffachuun ilmaan Oromoo bara darbee mootummaan EPRDF waraana itti bobbaasuun mooraa Yuunibarsiitii fi manneen barnootaa sadarkaa adda addaa keessatti fixeef gaddaa qaban mormii guddaan ibsachuun walleelee warraaqsaa qabsoo bilisummaa Oromoo leellisuun gootota ilmaan Oromoo faarsan.
Goototni barattootni Qeerroon Oromoo hanga gaaffii keenyaaf deebiin nuuf kennamuutti warraaqsii FDG haala wal irraa hin citneen itti fufa nuti bilisummaaf falmanna, nuti mirga keenyaa fi mirga uummata keenyaa kabachiisuuf falmanna, Mootummaan abbaa irree EPRDF/TPLF/OPDO’n bara darbee baatii Eblaa irraa eegaluun ajjeechaa jumlaa fi duula duguugginsa sanyii fi ukkaamsaa hidhaa utuu uummata Oromoo irratti gaggeessa jiranii har’a biyya bakka buuna biyyaa bulchaa jirra, ayyaanaa hundeeffama keenyaa waggaa 25ffaa kabajna jechuun dibbee sobaan afuufamtee dhiitofte reebaa jiraachuun mootummaa wayyaanee fi ergamtoota Wayyaanee OPDO/TPLF itti gaafatamaa seeraa fi seenaa jalaa baasuu hin danda’u.
Goototni barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa waraaqsa FDG egaalan jabeessuun mootummaa wayyaanee boqonnaa dhorkuun torbee dhuma kana dheengaddaa dabbaallootni mootummaa wayyaanee fi mataan mootummaa Wayyaanee jiilli abbootii irree EPRDF/OPDO/TPLF Muktaar Kadirii,Hayleemaariyaam Dassalee fi Barakt Simoonin durfaman mootummaa keenyaa warraaqsaa dargaggoota barattoota Oromoon raafamee kufuuf jiru kufaatii irraa haa baraarruu jechuun guyyaa hundeeffama ergamtuu wayyaanee OPDO kabajuu maqaa jedhuun uummata gooluu fi olola siyaasaa oofuuf gara Jimmaatti duula gochuun dhiphina keessa galanii jiraachuun hubatamera. Goototni barattoota Oromoo dhugaaf falmataan dullii olola siyaasaa fi humni poolisaa fi waraanaa gaaffii mirga abbaa biyyummaa keenyaa duubatti hin deebisuu, deebii gaaffii mirgaa fi dimookiraasii gaafachaa jirruus hin ta’u jechuun tarkaanfii gara jabinaan mootummaan abbaa irree barattoota Oromoo nagaa irratti fudhateen gootota ilmaan Oromoo wareegamaniif gaddaa guddaa nuti dhagaa’amu ibsachaa qabsoo bilisummaa Oromoo galiin ga’uuf warraaqsa FDG gama kamiinuu ni finiinsina hanga gaaffiin karaa nagaa gaafachaa jirruu deebii sirrii argannuutti duubatti hin deebinu jechuun eebbifamtootni barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa barattoota Yuunibarsiitii jimmaa
ilmaan cunqurfamoo kaan illee dabalachuun mooraawwaan yuunibarsiitii Jimmaa Saayinsii fi Teekinooloojii
irraa ka’uun uuffata gaddaa uffachuun magaalaa Jimmaa
keessa wallee warraaqsaa qabsoo bilisummaa Oromoo faarsu fi gootota Oromoo qabsoo bilisummaa Oromoo irratti wareegaman faarsaa gara mooraa Main Campusiitti
walitti dhufuun nuti eebbifamtootni ilmaan Oromoo yoom iyyuu yoo eebbifamnes uummata keenyaaf jiraanna, uummata keenya waliin jiraanna, mootummaan abbaa irree uummata keenya irraan kaafna jechuun marii gabaaba godhachuun obbolaawwaan keenya bara darbee sabaaba gaaffii mirgaa gaafatneef dhaabbilee barnoota garaagaraa keessatti wareegamaniif gadda guddaatu nutti dhagaa’ama barattoota Oromoo mootummaan EPRDF/OPDO/TPLF garaa laafina tokko malee dhukaasee ajjeeseef yoom iyyuu itti gaafatamuu qaba jechuun dhaamsa dabarfachuun walleelee warraaqsaa mooraa Yuunibarsiitii Jimmaa keessa naanna’uun sirbuun qabsoo bilisummaa Oromoo faarsan.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Related


text:
Seenaa irratt qabattee gabaabduu
Duulli Oromoo jaarraa 16faa keessa Laga Gibee fi Baaroo gidduu qubate Odaa xixinnoo fi bulcha sirna Gadaa irraa maqe dhaabbachuutti ka’e. Keessaammo kanneen dhiddheessa gamanatt hafan sirna mooti irratt hundaawe ijaarratan. Dhugeeffannoos kan dudhaan adda tahe guddifatan. Jimma, Gomma, Limmuu fi Gumaan hidhata walgargaarsaa tokko ummatanii turan. Jarri kun “Afran Naggaadotaa” jedhamu turan. Isaan irraa gara lixaatt kan jiran Gabbaa, Haannaa, Leeqaa fi Nooleen sirna dudhaa guutummaatt akka jara kanaa hin gaddhiisne. “Afran Oromoo” jedhamu turan. Buunnoon isaan keessatt argama. Murni lachanuu naannicha humna tokko jala galchuuf lola hedduu haa gaggeessan malee dubbii hubachuutt yoo ka’an nagaan tokkummaa uummachuu yaaluu eegalan. Garuu utuu hin xumuratin humni Habashaan Raas Tasammaa Naadon hogganamu gargar baasee gad ciruun tokko tokkoon of jala galche.
Magaalli Buunnoo guddoon, Baddallee jedhamti. Dur konyichi Buunnoo Baddalleen beekama ture. Seenaa, diinagdee, hawaaasoma magalaa kanaa irratt qormaati beekamaa amanamaan kan tolfame hin fakkaatu. Waabariin saa 1943 erga dhaabbatee beekota hedduu homishe. Garuu waa’ee Baddallee iyyaatiin barbaadamu dhibuun kan beekoti keessaa hin baane fakkeessa. Akka waan kolonoommii fi warshaan “biiraa” Dargiin eebbifamee banamee (1989?) isee uumee, waa’ee saanii qofatu ifee internet irratt mullata. Sunis tahee akkamitt meeqatu waa isaan irraa argatee, naannaan bu’aa maalii fidan kkf kan jedhu nutt thin hin himne? Kan iyyaatii Baddallee gara dabarsanii fi ukkamsan waan ukkaamsanii fi gara dabarsaniif qabu; beekoti see hundi isaanitt makamanii laata? Mirkanii ilaalcha malbulchaa irratt hin hundoofne dhihessuun isaan irraa eegama ture. Lammii kam irraayyuu haa tahanii “Ijoollee Baddallee!” jechuun saanii hin hafu.
Kanaaf barruun kun beekotii magaalattii bahan quwannoo gadi fagoo qorataaf dhiisanii waanuma dhagahaa fi argaa guddatanillee utuu barreesanii wanti iyya’amu kan darbaniif yaadannoo kan jiraniif iyya’aa tahuu dandaha. Biyyuma ofii keessatt seenaa wallaaluun halagaan keessumsiisaa, abbaan biyyaa keessumaa tahu hin qabu. Barreessaan kun akka kara deemaatt namoota haasa’an irraa waan dhagahe waan arge tokko tokko tuttuquu fedha. Sunis qorattoota fi kan caalaa beekan fulduratt bahanii magaalattii seena qabeettii kanan caalaa wal nubarsisinu laata jedhee abdachuunii. Kanaan duras moor saa “Prison of Conscience” keessatt wanti ka’anis jiru.
Barreessaan kun bara achiin darbee 1963/64 magaalichi ummataan “Baddallee Abbaa Wagaa” jedhama ture. Maqaan dhalootaa Abbaa Waggaa Firrisaa jedhama. Waggaan ilma saa angafaa. Horee saa kan tahan Galaayee Mangistuu Waggaa fi Birqee Waggaa jedhaman katkaalaa baasuun jireenya saanii deggeru turani. Tokko maqaaf “baalabbaataa”. Bara Baddalleen itt uumame hin barre garuu hedaan bara dhibbaa fi shantamaa as miti. Abbaan Waggaa ni bu’uurse moo ni beeksise laata? Handdhurri Baddallee jalqaba naannaa Odaa guddicha, booddana wabarii olhaanaan itt ijaaramee akka turetu himama. Odaan sun caffee naannaa ture jedhu. Erga Oromiyaan qabamtee sirni walabi diigamee garuu dame galma Abbaa Caffee kan galmisaa muummichi Suphee, Anniyoo Qarree akka tahe himamu tahe. Odicha jalatt wareega guddaatu gala ture. Abbaan Caffee Qaalluu Leeqaa sodaatamaa fi kabajamaa ture.
Wiirtuun Baddalleen si’anaa bakka karaan Aggaaroo, Goree fi Arjoo walitt bu’u. Dur karaa hundi kan bona irra oofamu qofa ture. Amma garuu bonaa ganna oofsisa. Riphaan rophilaanis ture. Telefoonnis jira. Booddana tajaajilli postaas jalqabameera. Jiraattoti magaalaa garri caalan namota alaati, Isaan keessaa Guraagee nagadaan jiraatanii fi Amaara mootummaa tajajilantu heddummaata. Suuqiiii garri caalu kan Arabootaa fi Guraagee ture. Baadiyyaan garu hundi Oromoo jechuun ni dandahama. Kolonummaan naannaa eenyummaa jiraatatota magaalaa irraa beeksisa. Barumsa sadarkaa sadaffaa kan qabu qondaala fayyaa yoo tahu itt haananii kan sadarkaa lammafaa bahan nursii, qondaala xurree qilleensaa fi barsiisota barumsa sadarkaa lammaffaa qabani.
Bara barreessaan kun achiin darbe Badddalleen gabaa Sanbat Duraa magaalaa walakkaa fi xinnaa Kamisaa yaatu karaa Jimma dhaqu duri irraa qabdi turte. Bittaa fi gurgurtaan afaan Oromoon gaggeeffama ture. Homishi naannaa gabaa keessatt argamu midhaan adda addaa, raafuu, muusii, loomii, burii, ancootee, dinnicha, goodarree, hudhaa, goosuu, qinxissaa, shonkooraa, dhadhaa, anqaaquu, indanqoo hoolaa fi horii qalmaa, meeshaa hooda faatu argama. Xaafii farasullaan tokko birrii lamaa fi walakkaa ture. Bittaa fi gurgurtaan kan qaban wal jijjiiruunis ni taha ture. Loomii digdammii santimii shan ture. Buna qotuu reef jalqabu. Xobbooti birrii sadii gogaan sees sanuma, indaanqoon santimii 25, anqaaqun birriin soddomaa ol ture. Wanti halle basha ture. Manooti daadhii damma qulqulluu hedduu turan. Mana bunaa jiran keessaa bakka ciisichaa kan qabu kan nama Mahaarii Barahee jedhamuu ture. Konkolaataas isaa fi bulchaa konyaa qofatu qaba. Farmaasiin tokkichi kan nama Baqqalaa Walda Sanbat jedhamuu ture. Geejiba biyya keessaaf nammi humna namaa fi horii kotte duudaatt dhimma baha. Baaabura daakkuu tokkitiitu ture.
Bara Xaaliyaaniin dhufte Oromoon naannaa jiran Abbaa Waggaa jalati gumaawaani koloneeffata dullacha gaggeessanii kan dhufuu akka itt simataniif qophaawaa turani jedhama. Ni lolu moo ni gabbaruu utuu hin murteeffatin hankaaffaman. Barri sun bara doonichoon Habashaa Raas Immiruu jedhamu Nugusan wakkala jedhee Goree qubatee. Raas, Achirraa faarri itt toluu didnaan biyyaa bahuuf karaa Sayyoo kaanaan Bure irratt Odaa Jooteen ittifame. Karaa Gimbii yaallaanis, Guyii irratt humni Konfedereeshin Oromoo Lixaa dhaabeeni. Humnaan yaallan moohamee lubbbuu baafachuuf gara Gojebtt gugate. Duran raayyaan saa bakka gahett Oromoo saamaa, ajjeesaa, dubartii arge jiffataa akka ture waan beekamuuf Gojebiin salphaatt hin geenye. Isa waliinis loltooti “Xiqur Anbassaa” jedhaman turan.
Bulchaan kolonii Gumaa, Axinaaf Saggad jedhamu adda Baaleett lola humna fashiti waliin tolfameen mo’amee gara bulcha saatt baqatee. Garuu achiis hamajaajii malee fira dhabe. Kanaaf Immiruutt makamuuf utuu baqatuu Baddalleett humni Oromoo Firrisaan hogganamu dhangaan simatee darbuu akka hin dandeenye itt hime. Axinaaf Saggad kan garaa garaa kaa’atee ol deebi’u diddaa malee fudhate. Utuu hin ka’in dhangaa nagaa dhaamsaaf Firrisaa fi gurgudoo Oromoo hunda afeere. Fulaan waaroo (dunkaanni) saa kan altokkoon nama tokko qofa seensisu ture. Kan dura jiru inni duubaa akka hin agarrett hidhannoo hiiksisaa ol galchu turan. Tokkichumaan waaroo guddichi sabboonota Oromoo qallii dhiiga dheebotteen marfameen xirribbaawe.
Axinaaf Saggad hooggana Oromo tokkollee of duubatt akka hin dhiisne murteeffatee jira. Erga hundi seenanii loltuu qophooftee yeroo kana eeggattu ajajee hunda fixe. Battaluma sana xaxachun lubbuu tufatee Buunnoo jalaa bahuun Immiruutt dabalame. Gojebitt Immiruu waliin cibraa Xaaliyaanii tokkott harka kennate. Garuu jarri Shaggariin gahanii Immiruu Roomaatt yoo dabarsan isa haaloo Baaleef fannisanii. Akkasitt fixaqaccee Baddallee irran gaheef utuu hin gaafatamin kute. Sababa kanaan lammiin al tokkoon masakoota dhabe, maatiin ijoollee haadha hiyyeessaa taate. Hardhas yoo tahe finnaan isa erge ummata Buunnoo Baddallee dhiifama gaafatee bakka buusaa baasuufii qaba.
Gochi Axinaaf Saggad kan seexa qabuuf jibbisiisaa waan tureef namoota saa keessaa tokko ittiin mormuun utaalee bahuu yaalee bifilee firoota saan ajjeefame jedhama. Nammi qajeeltuutt amanu isaan keessas ture jechuu dha. Namooti waa’ee kanaa barreessaan kun irraa dhagahe Habashoota turan. Kanneen gaafas achi hin turre keessaa nammi Qanyaach Meexxii jedhamu nama nyaataa biraa jala dhaabbachuun ofirraa facisaa wareegame jechunis ni himama. Oromoo ta’eef malee akka goota biyyaatti maqaan saa barnoota waabarii keessa gala ture. Sun hafee ilmi silaa ittiin yaadatamu barsiisaa Waabarii Raas Tasammaa kan ture, Yirguu Meexxiillee, akka of ajjeesetu himama. Hogganooti gosaa hafan hedduun kan akka obbolaa Caaltuu Guutamaa surra qabeettittii koloneeffataa haaraan Goreett guuraman. Ergasii Baddelleen hoggansa waloo dhabde.
Kun hundi kan ka’eef Baddalleen Waa’ee koloneeffataa fi “biiraa” qofa akka hin taane agarsiisuufii. Baddalleen sanneen caalaa kan himamu hedduu qabdii. Dargaggoon didhaa dhugaa baasuu ofirratt fudhatu jedhamee abdatama. Barreesichi Baddallee akka tasaa wayiif barbaadee internet irraa iyyaatii dhabuu saaf kaase malee konyootii fi qorooleen Oromiyaa kan seenaan ukkaanfamee jiru hedduu dha. Hundi hubannoo yoo argatan of bara gargaara. Keessaa immo barri samichi lafaa fi qabeenyaa, dhiitammi mirga ilmoo namaa ija baase ummata gadadoo deegaa, jeejee fi dhukkubatt saxilaa jiru kun xiyyeeffannoo addaa gaafata.
Kan himame irraa naannaa dhumisi itt tahe asi. Naannefati kun waltajjii karaa Aggaaroo, Goree fi Arjoo dhufaniiti. Gidduu saatt waanti siidaa yaadannoo fakkaatu gaalchaan hin mullane jira. Kan eenyuuti laata? Internet hanga sana qofa waan himuuf kan caalaa beekan akka gabbisaniif eeggataa.
Ibsaa Guutama
Onkololeessa 2014


text:
Berhanu Hundee
Erga Muummichi Ministirootaa (MM) Mootummaa Wayyaanee Obboo H/Maariyaam Dassaalany taayitaarraa bu’uu isaanii beeksisanii as, eenyu bakka isaanii bu’uu akka danda’u laalchisee keessumaayuu as Face Book irratti mariin (yaadoleen gara garaa) dhiyaatan dhimma ijoo yeroo ta’anii mul’achaa jiru. Abalu MM ta’uu qaba; Abalu ta’uu hin qabu; Abalu dandeettii fi deeggarsa qaba; Abalu immoo dandeettiis ta’ee deeggarsa hin qabu fi kkf jedhamaa yaadoleen adda addaa dhiyaachaa jiru. Namootni keessumaayuu Aktivistootni yaadolee akkanaa dhiheessaa jiran gaafii uummataa waan hubatan hin fakkaatan. Yookaanis immoo beekaniis ta’ee osoo hin beekin afaanfaajjii uumuu waan barbaadan fakkaatu.
Yaadoleen Aktivistootni yeroo tokko tokko dhiheessan akka tarsiimoo fi tooftaatti yoo laalaman ijaaraa fakkaatanillee, gama biraatii garuu kan kaayyoo qabsoo uummataa karaarraa maqsan ykn jallisan ta’anii argamu. Fakkeenyaaf, sochii fi diddaa uummatni Oromoo waggoota sadeen dabran kana godhaa turani fi ammas itti jiran yoo laalle, ana akka naaf galutti akkasumas akkuma dhaadannoolee uummataarraa hubatamutti, uummatni jijjiirama sirna Wayyaanee gaafachaa akka jiruu dha. Dhaadannoo “Down Down Wayyaanee; Down Down TPLF (ABUT)” kan jedhu yoo fudhanne, inni kunuu ragaa salphaa ta’uu danda’a.
Maarree, osoo dhugaan kana ta’ee jiruu; karaa fedhii uummataa faallessuun dhimma MM ajandaa godhuudhaan; akka waan biyyattiin sun diimookraasii keessa jirtuutti fakkeessanii; kallattiidhaanis ta’ee al-kallattiidhaan sirna Wayyaanee nama-nyaataa kana kufaatiirraa oolchuuf wanti dalagamaa jiru kun eenyuuf bu’aa akka fidu hubachuu dadhabuun anaaf hin galu. Yeroo ammaa wanti barbaachisu, sirni Wayyaanee kun yeroo xumuraatiif hundeedhaan akka buqqa’u taasisuu dha malee; waan uummata afaanfaajjesu dalaguun Wayyaanee gargaara malee faayidaa ykn bu’aa biraa hin qabu.
Akka laalcha kiyyaatitti, yeroo ammaa kan nu barbaachisu fi gaafiin ka’uu qabu, mootummaan ce’umsaa kan yeroo ijaaramuu akka danda’u fi hireen biyyattii sanaa maal ta’uu akka danda’u furmaata barbaaduuf marii hundaa hammatu taasisuu dha malee, mootummaa du’uuf deemaa jiru bool’oo irraa hambisuuf tattaafachuun bu’aa hin fidu. Gaafii uummattootaas deebisuu hin danda’u. Waan uummatni gaafachaa jiru ifa waan ta’eef jechuu dha.
Asirratti wanti hubatamuu qabu, dhimma MM laalchisee wanti yeroo ammaa haasa’amaa jiru, sirna bulchinsa/bittaa Wayyaanee du’uuf deemu kana suphanii lubbuu itti horuuf; Mootummaa nama-nyaataa kanaaf beekumtii kennuu; biyyattiis akka waan diimookraasiin keessa jiru fakkeessuuf yoo ta’e malee, jijjiirama barbaadamu fiduuf akka hin gargaarree dha. Kanaafuu, projaktii hin milkoofne kanarratti waa hundaa dhangalaasuurra; qabsoon uummataa akkamitti daddafee galii hawwamu akka gahu ciminaan irratti hojjechuutu filatamaa dha. Waaqayyo/Rabbi hubannoo nuuf haa kennu.
WAAN WAYYAANEEN OROMOO GOOTE OROMOON YOOMUU HIN HIRRAANFATU
Berhanu Hundee
GALMEE SEENAARRAA XIQQOO QUNXURUUF:
- WALIIGALA: Waggoota diigdamii torba guutuu lafee ilmaan Oromoo caccabsaa, dhiiga ilmaan Oromoo dhangalaasaa, Sabboontota meeqa mana hidhaatti naqaa fi dararaa, ajjeesaa as geese. Ammas kun hin dhaabbanne;
- Lammiilee Oromoo jumlaadhaan ajjeestee bakkee tokkotti-bool’a tokkotti awaalte lafeen isaanii achi keessaa guuramaa ture;
- Haadha reeffa mucaa ishiirra teessee booyaa jirtu qabdee mararfannoo tokko malee dararte;
- Ayyaana Irreechaarratti uummata keenya jumlaadhaan xixxe;
- Mana Oromoo tokkoo keessaa reeffi nama sadii akka bahu gootee, haadha fi abbaa qullaatti hanbiste;
- Uummta nagaadhaan mormii mirgaa godhaa jiruu rasaasaan fixxe;
- Mana hidhaatti ibidda qabsiistee lammiilee keenya fixuuf yaalte;
- Shiftoota Somaalee hidhachiistee daangaa keenyarratti lammiilee keenya ficisiiste;
- Uummata Oromoo miliyoona ta’u lafarraa buqqisiistee rakkoo, beela fi gadadoodhaaf akka saaxilaman goote;
- Calanqoo bakka seenaatti, seenaa biraa dabaltee madaa Oromoo tuqxe;
- Ammas kunoo irradeebitee labsii muddamaa baasuudhaan sanyii saba keenyaa duguuguuf karoorfattee jirti;
- Qabeenya Oromiyaa saamtee soormaa yeroo jirtutti uummatni keenya garuu jireenya namaa gadii keessa jiraata;
- Dachee fi naannoon Oromiyaa summii waarshaalee keessaa bahaniin badaa jiru; egereen keenya gaaga’ama guddaa keessa seenee jira
Egaa, biyyattii Itoophiyaa jedhamtu tana keessatti kan akka Oromoo miidhame hin jiru yoo jedhame dhugaarraa fagaachuu hin ta’u. Uummattootni biyyattii sanaa yeroon isaan Oromoof mirmatanis hin jiru. Nuti garuu isaanis bilisoomsuuf qabsaa’uu qabna jennee ganamaa galgala haasofna. Kan eenyu ittidu’utti eenyu bilisummaa argachuuf deemaa? Mana eenyu ijaarutti eenyu ittigaluuf deemaa? Qabeenya eenyu tiksutti eenyu abbaa itti ta’uuf deemaa?….
Maarree, jara kana waliin biyya takka ijaarrachuutu madaa keenyas fayyisee, furmaata xumuraa nuuf fida moo erga itti wareegamuun hin oollee ABBAABIYYUMMAA keenya mirkaneeffachuuf hiree keenyas ofuma keenyaaf, ofuma keenyaan murteeffachuu qabnaa? Oromoo cimsii ittyaadi! Of gaafadhu, waan hojjettu fi waan qabsooftuuf beeki!! Kayyoo fi galiikee sirreeffadhu. Dogongora seenaa hin hojjetin!!!


text:
Gabaasa Qeerroo Hagayya 13,2014 Teeppii
Walgayiin dabballoota abbaa irree Wayyaanee naannoo Kibbaa godina Shakkaa, magaala Teeppiitti Hagayya 11,2015 adeemsifamuu ture sochii Qeerroo fi dargaggoota naannoo Kibbaa magaala Teeppitin feshalaa’e.
Odeessa Qeerroo aanaa Sidaamaa irraa ibsuun, bulchitootni aanaa fi magaala Teeppii dhimmi nageenyaa fi misoomaan walgayiin uummata jiraattota magaalaa waamameen gaaffiin mirgaa ka’uudhaan walgayiin feshelaa’e. Dargaggoonni magaala kanatti argamaniin gaaffii mirgaa kaasuun
– Gaaffiin mirgaa gaafannu deebii argachuu qaba
– Nagaa uummataa kan booresse mootummaadhuma wayyaaneeti
– Maqaa filannoon kanneen hidhamanii fi reebaman itti gaafatamni
mootummaadhuma tahuu qaba Fi kkf gaaffiin ka’een hidhatootni fi poolisoonni gaaffii dargaggootaa deggeruudhaan walgayiin akeekames feshalaa’uu Qeerroo gabaasee jira.
Haaluma kanaanis magaalota kanneen akka Hawaasaa, Sidaamaa fi Walaayittaa Sooddoo keessa gaaffiin mirgaa itti fufe. Hojjetootnis hojii dhaabuu fi maqaa filannoon miidhaan mootummaan hawaasa irratti gaggeessaa jiru dhaabbachuu qaba kan jedhanii fi dhiibbaan mootummaan Wayyaanee gaggeessaa jiru qixa kamiinuu dhaabbachuu qaban jechuun gaaffiin mirgaa hojjetoota mootummaa, uummataa fi dargaggoota deggereen ka’ee jira.


text:
Bitooteessa 08, 2018
Guyyaa Dubartootaa tiif
Abbaa Urjii tiin
Hawaasa hunda keessatti dubartoonni baayyina cinaa oli tiin herregamu. Kanuma akksii, garuu, haala jiruu fii jireenya biyyaa fii lammii irratti, hawaasni isaan aangoo guddoo murteessaa taate keessatti qaban bicuu dha. Hawaasa taligaan isaanii akkaan keessatti cimtuu taate keessati, guddinaa fii badhaadhina malees gootummaa hidda hidhatte tu arkama.
Qooda dubartootaa kan armaa olii kana baroota kumaatama dura hubachuun, gulaantaa isaaniin malu kan muude Sirna Gadaa ti. Dubartoonni Oromoo tajaajila maatii bira dabree kan hawaasaa keessatti, qoonni baroota kuma afur dura qabaachaa turan, arrallee, biyyoota qaroomaan if dura fagaatan ja’aman keessatti arkamaa hin jiru. Garuu, Sirni Gadaa Minilikiin ugguramuun dhiiraa fii dhalaa lammii Oromiyaa dukkana guyyaa keessa naqe.
Dukkana tana jalaa bahuuf tattaafata godhamaa jirurraa qooda fudhachuun dubartoonni jeeynummaa dinqifamtuu agarsiisuun wareegama lubbuu kennan hedduu. Haala kanaaf warra qabsoo ganamaa tiif sumuda tahan keessaa, Qananii (Qamariyaa) yuusuf, Saartuu (Maymuuna) Abdallaa, Leensaa (Zubeeyda) Abdullee fii Warraayxuu/Juukii (Masarat) Ammahaa maqaa dhawuun ni dandayama.
Gama biraa tiin, amna qabsoo bilisummaa dheertuu dabarte keessatti dubartoonni akka silaa barbaachisutti qooda fudhachuu dhabuun, haallan guyyaa bilisummaa hamma yoonaa dhibeeysan irraa tokko. Kuni cimina sossoohinsa qabsoo bilisummaa tan baroota sadeen dabran irraa waan hanga’aa ti. Baroonni kuni, baroota qabsoo ummata Oromiyaa dooyaa adunyaatti ol baasani. Baroota kaa’imman Oromoo diina hila malee itti dhukaasu dura harka qullaa onnee qofaan dura dhaabbachuun gootummaan Oromoo tan seenaa keessatti gita dhabaan beekkamte hujiin itti mul’sani. Kuni tahuu isaa tiif sababni guddaan qoonni dubartootaa haalaan guddatee arkamuu dha. Baroota kana, baadiyyaa fii magaalota jidduu, manneen barnootaa tii fii iddoo biraattiis, hiriiraa fii fincillan godhaman hunda keessatti, dubartoonni, baayyina bira taree, warra fuula duratti arkamu tahanii jiru. Akki isaanii kuni jeeyna jajjabeeysuun alatti luuynatti onnee godhee, sagantaa Wayyaaneen yaroo dheertuuf lammii gabroomsuuf karoorfatte abjuu itti fakkeeysaa jira.
Warra xiqqaa fii guddaa alaa itti jeeynoomsaa jiran biratti, ammaas, bobaa isii jalaa, Mana Marii tii fii Caffee isii keessaa, dubartoonni, fuula diinaa duratti, sab-boonummaa, murannoo fii anaannata qixa hin qabneen ija itti hangaasuu jalqabanii jiru. Akki kuni, guyyaa bilisummaa dhiheeysuu biratti, jiruu dadaa, wal qixxummaa fii sadoo hegeree Oromiyaa if dura nama mil’achiisa.
Oromiyaan ni bilisoomti!


text:
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee
Kutaa Kudhatorbaffaa
Dhaabbatni Dimokraatawa Uummata Oromoo (DhDUOn – OPDOn) walgahii Koree Jiddugaleessaa irratti taasiseen, ji’oota muraasa dura murtiilee fi ejjannoolee adda addaa dabrsee akka ture ni yaadatama. Isaan kana keessaa inni tokko jaarmayoota mormitootaa wajjin haasa’uuf akka deemu dha. Kanuma wajjin walqabatee natti fakkaata, Addi Dimokraatawa Oromoo (ADOn) mootummaa Itoophiyaa wajjin marii godheee amma biyyatti galuuf akka jiru himamaa jira. Barreeffama kutaa kanaa keessatti dhimma marii mormitootaa laalchisee yaada kiyya dhiheessuun barbaada.
Mormitoota wajjin haasawuuf karoorfachuun Mootummaa Itoophiyaa shiraaf moo dhugumatti araara barbaadee ti?
Dhimma kanarratti yaada koo osoo hin ibsin dura, waan na ajaa’ibu tokkon mee adeemsa Muummicha Ministeerotaa (MM) Dr Abiyyi laalchisee waan tokko jechuun fedha. Akkuma beekamu erga akka MMtti filatame kunoo torban sagal ta’ee jira. Erga sanaa kaasee biyya keessa fi biyya alaas deemaa jira. Adeemsa kana keessatti bu’aan argames jiraachuu mala; ani hin beeku. Biyya alaa deemuun isaa kaayyoo guddaan lammiilee hidhaman hiiksisuuf jedhama. Isaan kana keessaa tokko kan ta’e immoo Alaamuddiini dha.
Namoota hidhaman hiiksisuuf yaalii godhuun waan deeggaramuu qabu ta’ee; garuu osoo kan biyya keessaa ammallee manoota hidhaa biyyattii sanaa keessatti dararamaa jiranuu; ittdabalmaanis kan biroo hidhamaa jiranuu, isaan kana hiiksisuu dadhabee; isaanirra dabree gara biyya alaa deemuun maaliif barbaachise? Dursee lammiileen biyya keessatti hidaman maaliif hiikamuu dadhaban? MM dhugumatti lammiileedhaaf quuqame moo fakkeessee ergama biraa bakkaan gahuufi? Lammiileen ishii hidhamuun, Itoophiyaan hidhamuu ishii ti jedhee haasa’aa jira. Oromoon mana hidhaa keessatti dararamaa jiran lammiilee biyyattii tanaa tii miti jechuu dhaa ree?
Yeroo maqaa Labsii Yeroo Muddamaatiin (LYMtiin) ammallee Komaand Poostiin akka barbaadetti biyyattii sana unkuraa jirutti; yeroo uummatni Oromoo lakkoofsaan miliyoonatti dhiyaatan Naannoo Sumaaleerraa buqqifamanii, ammallee rakkachaa jiranitti; yeroo uummatni keenya har’allee nagaa fi tasgabbii dhabee jirutti; yeroo rakkoon Laga Danbii furmaata barbaadaa jirutti; isa kana hundaa dagachuudhaan ykn dursa kennuufii dhiisee; waayeen Alaamuddiin isa cinqee dhimma kanatti xiyyeeffachuun maaliifi? Alaamuddiin kan qabeenya Oromiyaa saamaa jiru; kan naannooleen akka summiidhaan badan godhaa jiru; kan Oromoon akka dhukkubaaf saaxilamu taasise; kan silaa yakkaan seeratti dhiyaatee murtiin kennamuufii qabu kanaaf dhiphatee; isa hiiksisuuf asi fi achi deemuun isaa maaliifi?
Akkuma beekamu hidhamtoota biyyattii sanaa keessaa dhibbantaa sadddeettamaa (80%) ol Oromoota. Isaan kana keessatti Qeerroo kumaatamatu argamu. Qeerroon Oromoo immoo falmii cimaa godhee; wareegama ulfaataas kaffalee; OPDOnillee hirriibarraa dammaqxee sadarkaa kanarra akka geessu kan taasise dha; jaarmayaa ADWUI keessatti bakkee furtuu ta’e akka qabdu kan godhe dha. MM Dr Abiyyis kan taayitaa guddaa kanaan isa gahe sochii uummata Oromoo fi Qeerroo Bilisummaa Oromoo ti. Akka inni himachaa jirutti, Mootii Itoophiyaa torbaffaa akka ta’uuf deemu hawwii fi abjuun isaa akka milkaa’u kan taasise sochii uummata Oromoo ti. Maarree, waaffalli uummata kanaa dhimmi isaa dagatamee hafuu dhaa?
Egaa, waayee MM kanuma jechuudhaan, gara mata duree barreeffama kutaa kanaatti deebi’uudhaaf, akkuman kanaan durallee barreeffama kutaa kudhashanaffaa keessatti ibsuu yaale, ani akka natti fakkaatutti ykn tilmaamutti mootummaan Itoophiyaa jaarmayoota mormitootaa wajjin nan haasa’a jechuun isaa dhugumatti araara dhugaa buusee, jijjiirama fiduuf osoo hin taane, shiratu duuba jira jedheen yaada. Osoo dhugumatti araara biyyoolessaa (national reconciliation) fi jijjiirama sirnaatiif ce’umsa (transition to regime change) uumuu kan barbaadu ta’ee, mormitoota hundaa bakkee qaamni sadaffaan walaba ta’e tokko argamutti affeeree wajjin mar’ii godhuutu isarra ture. Kana godhuu dhiisee tokko tokkoon keessaa luqqisuu filate.
Dhugaa dha, jaarmayootni mormitootaa amma jiran hundi isaaniituu kaayyoo fi galii adda addaa qabu. Kuun warra bilisummaa fi walabummaa sabootaatiif qabsaa’an; kuun kan biyyattii sana diimookraatessinee gaafii uummataa deebisuu dandeenya jedhan; kuun immoo kan sirna durii sanallee deebisuu barbaadan jiru. Isaan kana hundaa bakka tokotti yaamanii marii godhuun baay’ee rakkisaa akka ta’u hubachuun nama hin dhibu. Kanaaf, tarii warra xinnoo kaayyoodhaan isaanitti dhiyaatan jechuun warra Itoophiyaa tana diimookraatessuu barbaadani fi walabummaa sabootaa hin feene dursanii mariif affeeruu barbaadu ta’a. Yoo karaa kanaan laalame, sadarkaa sadarkaadhaan deemuun barbaachisaa ta’uu mala. Kanaaf, jaarmayoota xixiqqoo kan akka ADO kana dura haasofsiisuu barbaadu.
Haa ta’u malee, adeemsi akkanaa kun akka laalcha kiyyaatitti, gaaga’ama qaba. Jaarmayoota waldura dhaabsisuu danda’a. Humna mormitootaas gara gara hiruuf carraa uuma. Tokkummaa fi tumsi jaarmayoota mormitootaa akka hin milkoofne taasisa. Walduradhaabbnnaan jaarmayootaa immoo rakkoo ta’ee uummattootatti ce’uu danda’a. Akkuma midiyaalee hawaasaa (social media)rratti argamaa jiru, akka fakkeenyaatitti yoo fudhannee, ADO fi warra Ginbot 7 jidduu wal hamachuun akka mul’achaa jiru fi rakkoon kun akka uummat bira gahullee taasisuuf, ADOn saba Amaaraa gane waan jedhamu faatu dhagahamaa jira. Akkuman dursee ibsuu yaale, kun humnoota mormitootaa faffacaasa; Wayyaaneen/Mootummaan Itoophiyaa isa kana barbaadu. Kanaafan kun gaaga’ama qaba jedhe.
Shira Wayyaanee/Mootummaa Itoophiyaa kana dura dhaabbachuuf maaltu godhamuu qaba?
Rakkoon biyyattii sanaa kan Foormulaa Heerragaatiin (mathematical formula) furmaata argatuu miti. Rakkooleen biyyattii tanaa jaarraa tokkoo ol hidda baasanii waan as gahaniif, baay’ee walxaxaa dha. Isa kana keessatti gaafiin Oromoos deebii argachuun isaa baay’ee rakkisaa akka ta’u namuu waan hubatu natti fakkaata. Haa ta’u malee, Qabsoon Bilisummaa Oromoo tun akka fuulduratti achi siqxu maaltu godhamuu qaba? Gaafii kanaa fi isa mata duree lammaffaarratti ka’eef deebii ta’uu danda’a jedhee yaadu barreeffama kutaa itti’aanu keessatti yaada qabadheen dhiyaadha.
Hanga walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!
Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira?
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee
Kutaa Kudhajahaffaa
Akkuma beekamu Afaan Oromoo utubaalee (pillars) sadeen Oromummaa (Afaan, Aadaa fi Seenaa Oromoo) keessa isa tokko fi hangafa dha. Injfannoolee Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBOn) hanga har’aatti galmeesse keessaa inni guddaan tokko immoo Qubee Afaan Oromoo ti. Qubeen mallattoo eenyummaa keenyaa ti jechuu ni danda’ama. Dhalootni Oromoo kan har’a diina jilbiifachiisaa jiru kunillee Qubee kanaan yaamama. Qubeen mallattoo bilisummaa ti yoo jedhamellee dhara hin ta’u. Sababa kanaaf Qubeen diinota keenyatti dhukkuba mataa isaanitti taatee; ishii balleessanii qubee Saabaatiin bakke buusuuf hawwu. Qubeen Saabaa ykn Gi’izii Afaan Oromoo barreessuuf akka hin tolle itti himamus, dhugaa kana amananii hin fudhatan. Haa ta’u malee, isaan fudhatanis dhiisanis, waan nuuf ta’u nutu murteeffata malee namni biraa kana nuuf godhuuf mirga hin qabu. Kanaafuu, mallattoo keenya kana tikfachuun, kunuunsuu fi guddisuun dirqama Oromummaa ti.
Afaan Oromoo waggoota 27 dabran kana keessatti akka guddachuu qabutti guddatee jiraa?
Gaafii akka mata dureetti ka’e kanaaf, akka yaada fi ilaalcha kiyyaatitti, deebii kennuu osoo hin yaalin dura, barreeffama kutaa kanaa keessatti waayee Afaan Oromoo waanan kaaseef sababaalee adda addaan qaba. Akkan dhimma kanatti xiyyeeffadhu kan na taasise immoo “YUNIVARSITII SALAALEE” kan jedhu mallattoo (logo) tokko akka tasaa Face Book irratti argeen ture. Mallattoon kun wixinee (draft) ta’uu ykn isa xumuraa (final) ta’uu isaa waanan quba qabu hin jiru. Rakkoolee gurduddoo osoo qabnuu dhimma kana akka waan guddaatti laalee dubbii oo’isuufis miti. Haa ta’u malee, dubbiin tokko waan salphaa dha ykn xiqqaa dha jennee yoo bira dabarre, booda rakkoo guddaa ta’ee as bahuu mala. Kanaafan dhimma kana waayee Afaan Oromoo wajjin walqabsiisee kaasuu barbaade. Dhimmoota isa kana wajjin walfakkaatan gara boodaan ittideebi’a.
Amma gara gaafii mata dureetitti deebi’uuf, sadarkaan Afaan Oromoo har’a irra jiru gammachiisaa fi boonsaa ta’ulle; Afaan kun waggoota 27 keessatti akka guddachuu qabutti waan guddate natti hin fakkaatu. Dhugaa dha, Oromiyaa keessatti Afaan barumsaa fi Afaan hojii ta’ee jira. Garuu karaa adda addaatiin yoo laalame, dhiibaan akka irra jiru hubachuun waan nama rakkisuu miti. Tokkoffaa, dhiibbaa alagaatu jira. Akkuma jedhame, Afaan Oromoo eenymmaa Oromoo fi Qubeen immoo mallattoo bilisummaa waan ta’aniif, isaan kun diina fi alagaa hin gammachiisan. Kanaaf, kallattiidhaanis ta’ee al-kallattiidhaan; dhoksaanis ta’ee ifatti Afaan keenya akka hin guddannee fi dagaagne shirri irratti hojjetama. Lammaffaa, dhugaa haa dubbannu yoo jenne, Afaan Oromoo har’a abbaa hin qabu. Yoon akkana jedhu Mootummaan Naannoo Oromiyaallee dhugumatti Afaan kana guddisuuf waan ciminaan irratti hojjete ykn hojjetu natti hin fakkaatu.
Qubee mallattoo keenyaa kanallee mudaa itti uumuuf, wanti hojjetamaa ture yaadannoo yeroo dhihoo ti. Tartiiba qubee ni jijjiirra jedhanii akka yaalii godhaa turan; garuu mormii fi sochii cimaadhaan dirqifamanii akka waan kana dhaaban ni yaadatama. Kuni kan agarsiisu Afaan Oromootiif dantaa akka hin qabne dha. Afaan kun akka sirriitti guddatu silaa bajata guddaatu kennameefii, irratti hojjetamuu qaba ture. Kana godhuun hafee, Afaanuma kana qulqulleessuuf tattaaffiin waan godhame hin fakkaatu. Bakke tokko tokkotti Afaan kun biyyuma isaa Oromiyaa keessatti akka dhukatullee taasifamaa jira. Isa kanaaf fakkeenyota tokko tokko boodarra kaasuun yaala. Walumaagalatti yoo laalame, Afaan Oromoo akka guddachuu qabutti hin guddanne. Waggootni 27 dheeraa dha umrii dargaggeessa tokkoo ti. Afaan kenya garuu ammallee daa’ima jechuu ni danda’ama.
Afaan Oromoo biyya isaa Oromiyaa keessatti dursa argachuun dirqama
Akka hawwamuu fi dubbatamaa jirutti, Afaan Oromoo Afaan Federaalaa akka ta’uu qabuu dha. Kuni immoo hawwii Oromoo hundaa ti yoo jedhame dhara hin ta’u. Haa ta’u malee, hawwiin kun akkuma jirutti ta’ee; wanti dagatamuu hin qabne tokko, Afaan Oromoo Oromiyaa biyya isaa keessattuu Afaan biyyaa ta’ee guutumaa guutuutti mula’chuu hin dandeenye. Mootummaa Naannoo Oromiyaa keessattuu idleedhaan (formally) Afaan hojii haa ta’u malee, waajjiraalee hundaa keessattuu Afaan kun olaantummaa qabaa? Waajjiraalee fi dhaabbattootni (institutions) adda addaa Afaan kanaan sirriitti hojjetuu? Afaan kana calaqqisuu, mul’isuu? Maqaaleen daldalaa (business), dhaabbilee barnootaa, hoteelaa, mana nyaataa fi dhugaatii, mana bashannanaa fi kkf hunduu Afaan kanaan barreeffamanii jiruu? Yoo barreeffamanii ta’e immoo sirnaan barreeffamanii jiruu?
Fakkeenyaaf maqaaleen dhaabbilee barnootaa (educational institutions) kan akka Yunivarsitilee Oromiyaa Afaan kanaan mul’atuu? Gaafii bay’ee asitti tarreessuurra mee fakkenyota muraasa ta’an tokko tokkon tuttuquu yaala. Yunivarsitiilee Oromiyaa yoo laalle, Yunivarsitii Amboorraa kan hafan hunduu Afaan Alagaa malee kan keenyaa hin mul’isan; yoo mul’isanillee baay’ee xiqqaatee fi dhokatee mul’ata. Kuni maaliif ta’e? Yunivarsitiilee kanatu Oromiyaa ala jiru moo isaan kun qabeenya Oromiyaatii miti? Afaan kanatti fayyadamuun qaanii ta’e moo tuffii Afaan kanaa qabanii dha? Afaan kana dhoksuun eenyummaa Oromoo dhoksuu dhaa bar!! Eenyummaan keenya biyyuma Abbaa keenyaa keessatti dhokataa? Dhimmi kun salphaa ykn laayyoo fakkaata malee dhimma guddaa dha. Kanaaf hubatamuu qaba.
Dhumarratti, guddinni Afaan Oromoo guddina hawaasa keenyaa ti; guddina biyyaa fi saba keenyaa ti. Afaan kana guddisuun qaama Qabsoo Bilisummaa Oromoo waan ta’eef, guddina Afaanichaa kanarrattis ciminaan hojjechuun dirqama Oromummaa ti. Afaan keenya Afaan Federaalaa akka ta’u hawwuu dura, mee biyyuma isaa keessattuu xiyyeeffannaa haa argatu. Wanti sirraa’uu qaban haa sirraa’an. Afaan keenya Oromiyaa keessatti dursa argachuu fi guddatee ifaa ifatti barreeffamuu qaba. Yeroon Afaan keenya keessatti dhokatu dabree jira. Mqaaleen daldalaas ta’ee kamiiyyuu dursanii Afaan kanaan barreeffamuu qabu. Waajjiraaleee Oromiyaa keessattis Afaan keenya qulqullinaan ittfayyadamuu qaba. Yeroon Afaan keenya xureessinuu fi dhoksinu dabruu qaba.
Hanga dhimma biraatiin walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!


text:
Dr.Faadummaa Boruu Guyyoo haadha ijoollee didiqqoo lamaati. Durumaa durii durii, hiibboyyaa,gadaa Booranaa,seenaa Afrfikaa,ka addunyaatii seena saba hedduu barachu feeti.
Durii durii fi waan hedduu akaakuu isiiti fi akkoo isii irraa barachaa dhuftetti asin is gahe.
“Akaakuu isan eessaa dhuftan?Akaakuu Boorannii hagii tokko Keenyaa hagii tokko Itoophiyaa jiraa maaniif akkana?” jedhee gaafadhaa jette.
Dr.Faadumma seenaa Afirkaa,ka addunyaa barachaa dhuftee dhiyoo ammoo Amereikaa yuniversitii Southern Illinosi ka Chicago jirtuu PhD eebbifamte.
Biyya alaatti haadha maatii tahanii,hujii hojjachaa,barachaa deemuun hin jabaatti maanti asiin si gahe jennaa;
“Abbaa kiyya diqqaatti na gargaaree,ufi dhugeeffadhee ta sadeessoo ammoo qilee Akkoo Manooyyee bu’uu dide tanatti na gargaare.”
Akka jecha Dr.Faadummaatti dhugeeffachaa ufii qabaachuun biratti karoora ufii qabaachuun,obsaa,gargaarsa jaarsa isii argattee fi gargaarsaa fi jajjabeenna nama hedduu ka asiin isi gahe galateeffatte.
Warra seenaa barreessuun maan jechuu feeta jennaan waan dhugaa ta namii irraa wa baratu barreessuu wayya jette.
Waan baratte kanaan ummata keessaa dhufte maaniin gargaaruu dandeetta jennaan;
“Wannii ani baradhe karaa dhuugaan gosa gargaaruu dandeetti maan jennaan baduu dhowwiti,seenaan waan egerillee aadaallee addunyaa barsiisuu dandeetta fedhii tiyyatti achi keessa jira.”
Barumsa PhD gahuuf wannii nama dhibaa maan jennaan namii yo ufii beekee waan baheef beeke fulaa hedduu gahaa jetti.
Egerii maan hojjachuu feeta jennaan ammoo ijoollee dubraa akka isaan barumsa PhD gahan gargaaraa jetti.
Dr.Faaduma gaafa barumsa PhD fixuuf deemtu wannii isiin barreesite Historical Perspectives on the Role of Women in Peace-making and Conflict Resolution in Tana River District, Kenya, 1900 to Present jedha.
Qooda haawaan ummata Keenyaa OrmaS fi Pokomoo nagaa biyya isaanii eeguuf qooda isaan qaban barreessite.Tun maan gargaarti jennaan, “nagaan nadheen keessa hin jirre nagaa hin tahu.”
Asiin duubatti maan hojjachu feeta jennaan akka ijoolleen dubraa carraa barnootaa argatan NGO bane hojjachuu feena jetti.


text:
Ministriin naga eegumsa biyyoolessaa US sagantaa Immigireeshinii kan yeroo bulchiinsa Obaamaa ba’eef maatiiwwan koolu galtootaa kanneen ijoolleen isaanii seeraan biyya kana keessa jiraatan biyyaa akka hin bane eeyamu hambisee jira.
Ministriin naga eegumsa biyyoolessa ibsa kaleessa galgala baaseen akka jedhetti hoogganaan ministerichaa John Kellyn seerri sun akka hafu mallatteessaniiru.
Prezidaantichi duraanii Baaraak Obaamaan sgantaa sana bara 2014 keessa kan labsan yoo ta’u, Obaamaan aboo isaaniif kennan irra darbuu dhaan koolu galtoota seeraan ala US keessa jiraataniif kunuunsa godhu jechuun manneen murtii federaalaa kutaalee Ameerikaa 26n mormiin irratti dhiyaatee ture.
Waadaa yeroo duula filannoo Traamp keessaa inni ijoon koolu galtoota seeraan alaa biyyattii keessaa baasuu isa jedhu ture.
Haa ta’u malee ibsu kun sagantaa DACA jedhuuf kan ijoolleen koolu galtootaa ijoollummatti as dhufan kanneen kuma 770 ta’an biyyaa akka hin bane godhu hin ilaallatu.


text:
Labsiin magaalalee kun naannoo sana keessatti ittiin ka’umsa mormii keessaa tokko ta’uun ni yaadatama. Keeyattoonni kun kan haqamaniif miidhaa waan qaaataniif utuu hin taane uumata biraa gaaffii waan dhaqqabsiiseef ta’uu dubbi himaan naannochaa Feqaaduu Tesammaa VOAf ibsaniiru.
Waggaa kana kan geggeessame waggaa hojii caffee Oromiyaa waggaa tokkoffaa fi wal ga’ii lammffaa irratti labsiin raggaasisame mormii naannoo kana keessatti ka’eef ittiin ka’umsa keessaa tokko.
Utuma hin raggaasisamin gaaffii kan kaasise labsiin magaalaalee Oromiyaa kun komee master plaanii waliin wal qabatee mormii dhiiga dhangalaasise dhaqqabsiise.
Labsiin sun kan ba’e magaalaa Finfinnee fi master magaalaalee addaa Oromiyaa hojii irra oolchuuf akka ta’e lammiiwwan gaaffii kaasan itti amanu.
Caffeen Oromiyaa torbee wal ga’ii geggeesseen labsii kana keessaa sadii haqee jira. Kanaaf sababaan hubannoon hanqachuu fi hawaasicha biratti shakkii dhaqqabsiisuu isaa ta’uu itti gaafatamaan waajjira dhimmootii kominikeeshinii Oromiyaa obbo obbo Fiqaaduu Tasammaa VOAf ibsaniiru.
Akkuma mastar plaanichaa uummatichi hamma hin barbaannetti, kan faayidaa qabu ta’us fedhii uummatichaa kan guutuu fi misoomaaf kan yaadame ta’us, uummati hin barbaanne taanaan dhaabachuu qaba jechuun murtii irra akkuma ga’e, dhimma kana irratt ejjennoo akkasii fudhachuun hin danda’amu. Uummataaf ibsanii labsii kan baase caffee waan ta’eef dhimmoota shakkii uuman irratti adeemsa seeraa bifa eegeen dhiyaatee marii bal’aan erga irratti geggeessamee booda gaaffii uummataa deebisuun barbaachisaa ta’ee waan argameef kanaaf deebii kenneera.
Kanaafis deebii ennaa kennu, akkam iyyuu gaarii haa ta’u waan uummatichi hin simanne hojii irra oolchuun sirrii waan hin taaneef gaaffii uummataaf kabajaa qabaachuun barbaachisaa dha.
Keeyata haqame keessaa tokko walitti makamuu magaalaalee kan ilaallate ta’uu obbo Fiqaaduun fakkeenya tuquun ibsaniiru.
Keeyati haqame ka biroon jedhan obbo Fiqaaduun magaalaaleen ennaa walitti makaman maqaa itti moggaafamu ilaallata. Dhimma kana irrattis maqaa jijjiiruun seenaa fi aadaa naannolee balleessa qeeqi jedhu dhiyaatee jira.
Caffeen Oromiyaa Labsii Bulchiisa Magaalotaa Keessaa Keeyyatoota 3 Haquu Isaa Beeksise. Mormitoonni Garuu Kun Ga’aa Miti, Jedhu
Labsii Bulchiinsa magaalaalee Oromiyaa caffeen yokaan Manni-maree naannawichaa keeyyatawwan sadii jechuun, waa’ee magaalaalee walitti-dabaluu, waa’ee maqaa jijjiiruu fi waa’ee magaalaaleen Oromiyaa guguddoon “Regio-politan” jedhaman, galii isaanii Mootummaa Federaalaaf galchuu fi baajeta mootummaa federaalaa argachuu keessaa haqee, akka haaraatti raggaasise kana, paartiileen momitootaa maal jedhu?
Itti-aanaqa dura-taa’aa Kongiresa Federaalawa Oromoo Obbo Mulaatuu Gammachuu, Finfinnee irraa deebii kennaniiru.


text:
OROMIA: BAKKA QABSOON GEESSEE FI SHOORA BARATTOOTA YUNIVARSITII November 18, 2017Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: #OromoProtests, Africa, Againsty Tyranny, Ethiopia, FXG, FXG Oromiyaa, Jawar Mohammed, Oromia, Oromo, Oromo Students Protests, Social movement
trackback
BAKKA QABSOON GEESSEE FI SHOORA BARATTOOTA YUNIVARSITII
Jawar Mohammed irraa
Dhalachuu qabsoo bilisummaa Oromootirraa kaasee hamma ammaatti gaheen barattootni Dhaabbilee Ol’aanoo qaanqee qabsoo qabsiisurraa kaasee hamma ammaatti qaban baay’ee ol’aanaa ta’uun isaa ni beekama.
Barootuma as kaluu kanaahuu yoo ilaalle gubachuu bosonaa Baaleetirraa kaasee hamma #OromoProtests tti mormiilee turaniif qaanqee kan ta’e barattootaafi mooraa Yuunivarsitiidhaati. Qabsoo kanaafis kibiriita bifa lamaan ta’aa turan. Tokkoffaa mooraa keessatti wal gurmeessuudhaan mormii qabsiisanii qaanqee mormii sanii uummatatti facaasuudhaani. Kan lammataa yeroo boqonnaa isaanii qe’eetti galuun uummata dadammaqsuufi qindeessuudhaani.
Yeroo ammaa kana ibiddi qaanqeen sun qabsiifte Oromiyaa hunda walgahee masaraa warra gita bittuu keessayyuu seenee jira. Kana jechuun garuu sila qabsoon sadarkaa kana gaheef barattootni qaanqee qabsoo ta’anii itti fufuu isaanii haa dhaaban jechuu miti. Yeroo uummanni hundi dammaqee falmachaa jiru kanatti shoorrii barattootaafi mooraalee barnoota ol’aanaa tarkaanfii takkaa lama dursee deemuun qaanqee bifa haarayaa ta’ee mul’achuu waan qabuuf shoorri isaaniis jijjiramaa deemuu qaba. Kanas bifa armaan gadiin osoo godhamee qabsoof faayidaa qaba natti fakkaata.
Akkuma yeroo adda addaa jechaa turre, qabsoon teenya gara goolabbiitti dhihaattee jirti. Qabsoo tana bifa nuuf taatuun goolabuuf bakka sirni nama nyaataan kun kufetti sirna kaayyoo qabsoo teenya bakkaan gahu ijaaruuf yeroo ammaa kanatti hojii sammuu guddaa gaafata. Sirna karkarsine kana akkamiin akka nurratti hin jigne ofirraa qabnee kara nuuf ta’utti lafaan dhoofna? Sirna dullacha kanarraa haaraatti dabruuf tooftaa cehumsaa ( transitional) akkamii dhaabuu qabna? Erga kufee hoo bakka isaatti sirna akkamii yoo dhaabne bilisummaan, nageenyifi misoomni sabni keenya dheebote sun dhugoomuun mala? Imaammata diinagdee, hawaasummaa, nageenya ( security), barnootaafi kkf akkamiitu nu baasa? yeroo ammaatti Wayyaaneen saboota hundaan walitti nu buusuu barbaaddi. Kana ammoo madaa amma dura tureefi walshakkii jiranitti fayyadamti. Shira ishii kana fashaleessuufi hariiroo ummatoota kana gara fuulduraatiif utubaa jabaa dhaabuuf shoorri dhaabbilee barnoota ol’aanaa guddaadha. Hariiroon Oromoofi saba biraa jidduu jiru maal ta’uu qaba? saboonni biyyattii aangoo siyaasaafi diinaagdee akkamiin hirachuu qabu?
Gaaffilee kana hundaaf deebii har’a qopheessuu qabna. Kanaaf ammoo hayyoonni keenya roga hundaan qorannaa gochuu qabu. Qorannoon isaanii kun ammoo mariidhaan bilchaachuu qaba. Qorannoo kana kan mariidhaan gabbisuu danda’uufi qabu ammoo hawaasa barattoota dhaabbilee ol’aanoo keessaati. Sababni isaas yaadrimee hayyoonni dhiheessan ta’ee dhugaa (reality) hawaasa keessa jiru kan wal biratti madaalee wal simsiisuu danda’u isaan waan ta’aniifi. Yaadonni qorannoo kun hayyootaan dhiyaatanii barattoota Yuunivarsitiitiin erga bilchaatanii booda uummatatti dhiyaachuu qabu.
Kanaafuu, miirri qabsoo mooraalee Yuunivarsitiilee keessa jiru kun ummata bal’aa dura akka tarkaanfatu gochuun barbaachisaadha. Waltajjiileen marii dhimmoota ijoo kanneen irratti xiyyeffatan gaggeessuunis murteessaadha. Dhaabbileen barnootaa, miidiyaaleenif qaamni mootummaa waltajjii qindeessuufi haala barbaachisaa hunda mijeessuu qabu.
Hubadhaa! wayyaaneen bakka gaaffii uummatootaa deebiftu bira dabartee jirti. Yeroo ammaa kanatti gaaffii saba biroo deebisuu dhiisaa gaaffiidhuma miseensota ishii jidduu ka’aa jiru furuu dadhabdee jaanjoftee jirti. Gaaffii uummata keenyaatiif amma booda deebiin isaa harkuma hayyootaafi hoogganoota isaa jira. Deebii kana ammoo qorannoo gochuufi gabbisuudhaan deebisuutu barbaachisa. Dhimmi hariiroo Oromoofi saboota biroos qorannoofi marii isaan waliin goonuun bilchaataa deema. Walumaagalatti hireen Oromoofi saboota waliin jiraannu amma bodaa jechaafi gocha Oromoofi Oromiyaa irratti hundaa’a. Oromoo keessaa ammoo qaama barate, keessattuu kan dhaabbilee barnoota ol’aanaa keessa jiran irratti kufee jira. Dirqama kana bahuuf hayyoonniifi barattootni keenya tasgabbiifi waldhagahuudhaan deemuu qabdan.Jeequmsis ta’ee mooraalee barnootaa dhiisanii deemuun dirqama kana bahuuf hiree jiru of duraa cufuudha. Yeroo ammatti barattoonni Oromoo ofii isaaniitiif mooraa jeequu dhiisii kan jeeqameeyyuu tasgabbeessuu qabu. Mooraa dhiisanii deemuu dhiisii yoo bahaa jedhamaniiyyuu didanii turuu qabu. Maaliif? Mooraa keessa turuun dirqama qabsoon yeroo ammaatti qaama hawaasaa sanirraa eegdu bahuuf mooraa turuniifi barnoota itti fufuun baay’ee barbaachisaa waan ta’eef. Dabalataanis barattootni saba biraa akka olola diinaatiin hin jeeqamneefi mooraa dhiisanii hin deemne qabatamaan amansiisuu qabdan.
Kanaafuu barattotni dhaabbilee barnootaa ol’aanaa akkuma qaanqee ta’uun qabsoo kanaaf daandii irratti ibsaa asiin geessan ammas xurree ce’uumsaafi sirna haarayaa uummata keenyatti akeekuuf dirqama isinirra jiru bahuuf hiree hundatti akka fayyadamtan isiif dhaama.
Comments»
No comments yet — be the first.
Leave a Reply Cancel reply
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.


text:
Yesuus Michuu Kee
Michuu tokkon qaba. Michuun koo kunis michuuwwan kiyya kanaan duraa hunda isaani irraa adda, inni hunda isaan iirrayyuu ni caala. Inni nama dhugaa fi baayyee gara laafessa waan ta’eef michuu koo kana wajjiin atillee akka wal barattu nan barbaada. Maqaan isaa Yesuus jedhama. Hundumarra caalaa immoo kan namatti tolu innis michuu kee ta’uuf baayyee barbaaduu isaati.
Mee waayee michuu koo kanan sitti hima. Seenaa kana Kitaaba qulqulluu keessaa arganna. Kitaabni qulqulluun immoo dubbii Waaqayyoo waan ta’eef dubbii dhugaati.
Waaqayyo, addunyaa kanaa fi waan addunyaa kana keessa jiru hunda isaa kan uumee. Inni Gooftaa Waaqaafi lafaati. Inni waan hundaaf jireenyaa fi hafuura kenna.
Ergaa kana xumuri Yesuus Michuu Kee
Yesuus Ilma Waaqayyooti. Akka inni nu fayyisuuf jecha waaqayyo, waaqarraa gara lafa kanaatti isa nuuf erge. Waaqayyo, akkasitti tokkicha ilma isaa Yesuusiin, (bakka keenya bu’ee cubbuu keenyaaf akka du’uuf) hamma kennuufitti biyya lafaa (anaafi si’i) jaallate; kun immoo isatti kan amanu hundinuu jireenya barabaraa haa qabaatuuf malee, haa baduuf miti (Yoh.3:16)
Yesuus daa’ima dhalattuu, xiqqoo ta’ee gara biyya lafaa kana dhufe. Abbaaniifi haati isaa warri lafa kanarraa Yooseefii fi Maariyaam jedhamu. Inni dallaa loonii keessatti dhalatee gabatee loowwan irratti nyaattu keessa ciise.
Yesuus Yooseefiifi Maariyaam biratti guddate. Innis isaaniif ni ajajamaaf ture. Inni obboloota fi obboleetiwwan isaa waliin taphachu qaba ture. Yesuus Yooseefiin hojii mukaa hojjechuus ni gargaara ture.
Yesuus guddatee yammuu nama gahaa ta’etti waayee abbaa isaa isa waaqa irraa Waaqayyo abbaa uummata barsiisaa lure. Innis, Waaqayyo akka isaan jaallatu isaanitti mul’ise. Inni warra dhukkubsatan fayyisee warra rakkataniif boqonnaa kenne rakkoo isaanii hiike. Inni daa’imman baayyee jaallata ture, michuu isaaniis ture. Inni daa’imman akka isatti dhihaatan ni barbaada ture. Daa’immaniifis yeroo ni kenna ture. Daa’immanis baayyee isa jaallatu. Yesuus wajjiin ta’uus nijaallatu ture.
Namoonni tokko tokko Yesuusiin hin jaallatan turan. Isaan waan isatti hinaafaniif isa jibbaa turan. Hanga isa ajjeessuu barbaadanitti isa jibbu ture. Guyyaa tokko warri isa jibban sun dhiphina guddaadhaan fannoo irratti harka isaa lamaaniifi miilla isaa mismaaraan mukatti rukutanii fannisanii isa ajjeesan.
Yesuus badii tokkollee hin balleessine ture garuu sababa aniifi ati badii cubbuu hojjenneef inni bakka keenya nuuf du’uun waan isarra tureef qofa du’e.
Seenaan Yesuus du’a isaatiin hin raawwatu. Waaqayyo du’aa isa kaase! Erga inni du’aa ka’ee duuka buutonni isaa isa arganiiru. Achiin boodas guyyaa tokko gara waaqaatti oldeebi’ee deeme.
Hardha inni nu arguus, nu dhagahuus ni danda’a. Inni waayee kee waan hunda beeka, si jaallatas baayyee siifis yaada. Atis immoo kadhannaadhaan Yesuusitti hiiqi kadhadhu.
Rakkoo qabdu hunda isatti himadhu. Inni sigargaaruudhaaf yeroo hundayyuu qophaahaadha. Yeroo barbaaddeefi, bakka barbaadde hundatti mataakee gadi qabattee isaa wajjin dudubbachuu ni dandeessa.
Inni guyyaa tokko deebi’ee ni dhufa! Warra isatti amanan hundas gara jireenya barabaraatti ol isaan fudhata.


text:
Abdii Boruutiin
Gara ogummaatiin yoo ilaalame, ani barumsa siyaasaa fi seenaa qabaachuu baadhullee, akkan adeemsa siyaasaa keessatti hubadhutti garuu, galii barbaadan tokko gahuuf tarsiimoolee fi tooftaalee adda addaatti fayyadamuun waanuma jiru dha. Karaan tokko bakkee barbaadan tokkotti yoo nama geessuu baates, karaa biraa barbaaduunis akkasuma. Mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) keessattis, haaluma walfakkaataatu mul’achaa jira. Tooftaalee adeemsa siyaasaa keessatti godhaman keessaa inni tokko, dhaadannoo “Diinni diina kiyyaa fira kiyya” jedhus yeroo tokko tokko waan mul’atu fakkaata. Haa ta’u malee, gara QBOtiin yoo ilaalle, diinni diina kiyyaa fira kiyya kan jedhu kun waan hojjetu natti hin fakkaatu. Qabsoo bara 1991 dura godhame keessatti, nafxanyoota haaraa (Wayyaanota) fira ykn tumsa godhatanii nafxanyoota moofaa kuffisuun hanga tokko hojjetee jira garuu booddeen isaa QBOf bu’aa hin fidne.
Gara mata-duree barreeffama kanaatti deebi’uuf, maaliif akkan dhimma kana kaase fi barreeffama gabaabaa kana dhiyeesseef ibsuun yaala. OMN dabalatee, akkuma miidiyaalee gara garaarratti argamaa fi dhagayamaa jiru Adda Bilsummaa Oromoo warra Jijjiiramaa ofiin jedhan keessatti waljeequmsi akka uumame hubatama. Warri jeequmsa walitti uumanis hunduu ejjannoo ofii iittisuuf ibsa gara garaa kennaa jiru. Fakkeenyaaf waan J/ Hayiluu Goonfaa fi J/ Kamaal Galchuu OMNrratti dubbatan kaasuun gahaa dha. Dubbii J/ Hayiluun dubbatan irraa hubachuun akka danda’amutti, komiin isaan J/ Kamaaliif dhyeessan keessaa inni tokko J/Kamaal mooraa diinaatti nu geesse kan jedhu dha. Akkan hubadhutti, kun waayee warra Ginbot 7 (Nafxanyoota moofaa) wajjin tumsa uumuuf yaalii godhan waan agarsiisu natti fakkaata. J/ Kamaal ammoo gama isaaniitiin akka ibsanitti, warri jeequmsa uuman kun warra ADO faa wajjin biyyatti deebinee ykn gallee; Wayyaanee (Nafxanyoota haaraa) wajjin waliigaltee uumnee achitti qabsoofna jedhan, wajjin tokkummaa uumuu barbaadanii dha waan jedhu fakkaata.
Asirratti, akka ilaalcha kiyyaatitti, wanti Oromoon hubachuu qabu, jarreen kun lamaanuu (nafxanyoonni moofaa fi haaraan) warra bilisummaa fi abbaabiyummaa keenya nurraa fudhatani fi biyya keenyarratti abbaa qabeenyaa fi abbaa biyyaa ta’uu fedhani fi/ykn ta’anii dha malee, warra qabsoo kanarratti nu gargaaran akka hin taane dha. Eenyu wajjin hojjenneeti eenyurraayis bilisummaa barbaadnnaa? Warra Ginbot 7s yoo ta’an, yeroodhaaf isaan wajjin hojjennee Wayyaanee laaffisna ykn kuffisna jechuuf yoo ta’e malee, dhugumatti otuu yaaliin kunuu milkaayee, isaan kunis bar yoo humna horatan booda numatt gargalanii nu balleessuuf akka deeman dagachuun nurra hin jiru. Wayyaanotnis dhugumatti Oromoo wajjin waliigaltee uumanii; karaa nagaatiin hojjetamee; bilisummaan Oromoo ni argama jechuun of gowwoomsuu natti fakkaata. Waayeen kun bara 1991 dabalatee; sanaa asis yaalamaa hin turree? Yaalii isa kamtu milkaaye? Yaalii kamtu milkaayuu danda’a jedhamees yaadama? Walumaagalatti projektiin karaa lamaaniituu waan milkaayu natti hin fakkaatu.
Dhugaa lafarratti mul’ate fi mula’chaas jiru kanarraa ka’een jarree lamaan kana (nafxanyoota moofaa fi haaraa) wajjin hojjetanii bilisummaa Oromoo argamsiisuun akka hin danda’amne ibsuu yaale. Maarree, ABO warri Jijjiiramaa ofiin jedhan fedhii dhuunfaa (tarii gaafii aangoo) irratti jeequmsa walirratti uumanii yoo ta’e malee, dhugumattii adeemsi isaanii waliigaltee isaan dhoowwoo; sababa kanaan rakkoon waan uumame natti hin fakkaatu. Hunduu ejjannoo isaanii miidhagsuuf jedhanii wal komachuun, sabaa-himaaleerratti walirratti duuluun qabsoo keenyaaf bu’aa fida jedhee hin yaadu. Rakkoo inni guddaan mooraa QBO keessatti mul’atu tokko, humna fi qabeenya ofiitti amanuu dadhabanii; alagaa fi diinarratti rarra’uu dha. Keessumaayuu Habashootaa wajjin hojjennee galii barbaadnu tokko ni geenya jechuun projektii irra deddeebi’amee yaalamee, otuu hin milkaayin hafe waan ta’eef, maaliif isa kanarrtti qabeenya, beekumsa, dandeettii fi humna keenya akka balleessinu naaf hin galu.
Akkuman yeroo adda addaa keessatti, barruulee gara garaatiin ibsuu yaale, akka ilaalcha fi hubannoo kiyyaatitti, wanti ta’uu qabu silaa hunda dura tokkummaa mooraa ofii ijaaranii; karaa kanaan humna jabaa fi abdachiisaa yoo uuman booda, tumsa alaa barbaaduun karaa gaarii ta’a ture. Fakkeenyaaf:
http://gadaa.com/oduu/5136/2010/08/04/tumsa-hunda-hammataa-alaa-dura-tokkummaan-ykn-tumsi-mooraa-qbo-keessatti-ijaaramuu-qaba/
Tumsi barbaadamu kunis dura tumsa saboota cunqurfamoo, kan saba Oromoo wajjin seenaa fi kaayyoo walfakkaataa qaban, wajjin kan uumamu ta’uu qaba jedheen amana. Yoo tumsi akkanaa humna jabaa, cimaa fi sodaachisaa ta’e uume booda, Habashootatu (isaanuu dhugumatti warra diimookraasii fi federaalsisimii dhugaatti amanan) nu wajji tumsa uumuu barbaadu malee; nuti isaan bira deemuun barbaachisaa hin ta’u. Humni abdachiisaan akkanaa yoo jiraate, Habashoota, warra bilisummaa saboota cunqurfamoo dura dhaabbatan, jilbiifachiisuun wanti hin danda’amneef hin jiru jedheen yaada. Yoo humni akkanaa hin jiraatne garuu, keessumaayuu yoo humni Oromoo laafaa ta’e, gara gara deemuun kophaa kophaatti rukutamuuf yoo ta’e malee bu’aa hin fidu.
Yeroo ammaa, yeroo tokkummaan uummata Oromoo bifa gammachiisaa ta’e agarsiisaa jiru kanatti; yeroo ilmaan Oromoo keessumaayuu dhalootni Qubee diina dura dhaabbatanii mirga saba isaaniitiif yoomiyyuu caalaa qabsoo hadhaawaa godhaa jiran kanatti, rakkoodhuma dur qabnu sanatti deebinee; madaa fayyaa jirus tuttuquun nagaa fi tasgabbii mooraa keenyaa booressuu ta’a malee, uummata bal’aa Oromootiif yookaanis qabsoo bilisummaa isaatiif bu’aa inni fidu hin jiru. Kanaaf, jeequmsa uumameef fala ykn mala barbaaduu dha malee, sabaa-himaaleerratti walirrtti duuluun ammas humna mooraa keenyaa laaffisuu bira dabree; diina qabsoo keenyaatiif karaa baasa; qaawwa uuma. Isaan ammoo karaa fi qaawwa kanaan nu keessa seenanii tokkummaa ilmaan Oromoo laaffisuuf carraa gaarii argatu. Dogoggorri akkanaa kun sirraayuu qaba; kan dabrerraa barachuu qabna. Yoo kun hin taane, karaan bilisummaa achi dheerachaa akka deemu dagachuu hin qabnu.
Galatoomaa.
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Ajjeechaa suukkaneessaan viidiyoon marsaalee hawaasaa irra naanna’aa jiru dallansuu cimaa uume.
Gareen shororkeessaa Faannoo fi hidhattoonni uffannaa mallattoo Minilik uffatan namoota nagaa jumlaan haala suukkaneessaa ta’een wayita rashanan viidiyoon mul’isu bahe dallansuu cimaa uume.
Ajjeechaan kun Wallo aanaa Harxummaa Fuursiitti raawwatamuu akka hin oolle ibsamaa jira.
Humnoonni shororkeessitootaa Faannoo fi kanneen uffannaa mallattoo Minilik uffatan namoota heddu konkolaataa fe’umsaa Isuzutti fe’anii wayita fidan viidiyicha irraa ni mul’ata.
Itti aansanii immoo namoota hidhannoo wayiituu hin qabne kanneen tumaa konkolaataa irraa buusanii rasaasa akka bokkaatti wayita itti roobsanis viidiyicha irraa ni argama.
Viidiyoo sana irratti lubbuu balleessitoonni Faannoo fi hidhattoonni mallattoo Minilik uffatan kunneen namoota hin hidhanne kanneen afuura otoo hin baafachiisin wayita fixan ni mul’ata.
Warra dursanii konkolaataa irraa buusan rasaasaan fixaa, warra duubatti hafe tumaa konkolaataa irraa buusanii rasaasaaf dabaree dabarsanii kennu.
Afaan Amaaraatiin itti wacaa walwaamaa ajjeechaa kana raawwatu. “Abbabaa koottu” jedhanii Afaan Amaaraan wal waamu.
Waca kana keessatti yeroo dubbatan “gahee dhiisi rasaasa lafatti hin balleessin suuta dararamee haa du’u” jedhee miseensota Faannoo keessaa tokko yoo dubbatus sirritti dhaga’ama.
Warra konkolaata irraa namoota kanneen buusaa turan keessaa tokko “konkolaataatti ni dhukaafamaa? Na rukuttanii ooltan” jedhee yoo dheekkamuu fi yoo deebii walii laatan ni dhaga’ama.
“Gahee ofduuba irraa deebi’aa borus diina biraa qabna, eeyyen dhugaadha” jechaa deebii walii laachaa gaafa deebi’an suur-sagaleedhan mul’ata.
Gochaan gara hammeenyaa garee shororkeessaa Faannoo fi humnoota mallattoo Minilik uffatan kanaa yoomii fi eessatti akka raawwatame ibsamuu baatus warri waa’ee ajjeechaa jumlaa kanaa quba qaban ajjeechaan suukkaneessaan sun Oromoota Walloo irratti raawwatamee jedhan.
Ajjeechaan kun Wallo godina addaa saba Oromoo aanaa Harxummaa Fuursii naannawaa riqicha Hara Waaccaatti raawwatamuu dubbatan.
Viidiyoon sun naannawaa bara 2021 keessa dursaa amantii naannoo sanaa Sheeh Siraajiin dabalatee Oromoonni Walloo 27 haala sukkaneessaa ta’een humnoota Shororkeessitootaa Faannoo fi humna addaa naannoo Amaaraa duula Minilik jedhuun bobbaafamaniin wayita ajjeefaman kan waraabamee dha jedhan warri dhimmicha quba qaban.
Viidiyoon suukkaneessaan kun marsaa hawaasaa irratti gadhiifamuu hordofee dallansuu cimaa uumeeti jira.
Warri marsaalee hawaasaa irratti yaada kenne garee shororkeessaa akkanaa kana wajjiin biyya tokko qooddachuu keenyatti ni qaanofna kan jedhan.
Haala kanaan biyya sana kufaatii irraa oolchus ta’ee nageenya waaraa fiduun hedduu rakkisaa ta’u himu.
Bulchiinsi Mootummaa Naannoo Amaaraa jalqaba irraa kaasee garee kana ifaan ifatti leenjisaa ture kan jedhan fayyadamtoonni miidiyaa hawaasaa, sadarkaa shororkaa akkanaa raawwachuu akka gahaniif kan karaa baneef mootummaa biyyattii tahuu komatu.
Gareen Shororkeessaa Faannoo Amaaraa fi michuuwwan isaa ajjeechaa suukanneessaa akkanaa irra deddeebiin raawwachaa jiraachuu yaadachiisuun fayyadamtoonni miidiyaa hawaasaa gochaan akkanaa kun yoo dafee hin too’atamne wal waraansa waliinii biyyattii keessatti dhalchuu mala sodaa jedhu akka qabanis yaada kennaniiru.


text:
Fakkeenya Hojii mushrikootaa/kaafirotaa-Kutaa 1
Jalqaba kaafirota jechuun namoota haala sirriin Rabbii olta’aatti hin amanne ykn arkaana iimaanaa keessaa tokkotti amanuu didan ykn hojii kufrii hojjataniidha. Mushrikoonni immoo namoota Rabbii olta’aa waliin waan biraa gabbaraniidha (waaqeffataniidha). Mushrikni hundi kaafira. Kanaafu, kaafirri mushrika caalaa maqaa wali gala ta’eedha. Hojiin kaafiraa Rabbii olta’aa biratti fudhatama hin qabu. Sababni isaas, ulaagaalee hojiin fudhatama itti argatu hin guunne. Ulaagaaleen kunniinis: arkaana (hundeewwan) iimaanatti haala sirriin amanuu, ikhlaasa qabaachu fi shari’aa hordofuun hojii gaggaarii hojjachuudha. Qur’aana keessatti fakkeenya hojii kaafiroota ykn mushrikoota haala ajaa’ibaatin dhiyeessa. Mee haa ilaallu.
“Warri kafaran hojiiwwan isaanii akka saraaba dirree keessatti dheebotaan bishaan se’uuti. Yommuu isatti dhufu homaa hin argatu. Isa biratti Rabbiin argata, hisaaba isaa guutuu godhee isaaf kafala. Rabbiin qorannoon Isaa saffisa.” Suuratu An-Nuur 24:39
Saraaba jechuun sababa balaqqeessa ifa aduutin walakkaa guyyaa keessatti fagoo irraa yommuu ilaalan wanta akka bishaanitti mul’atuudha. Fakkii armaan gadi irraa ilaalun ni danda’ama.
Aspaalti kana gara fuunduratti yommuu ilaalan wanti bishaan fakkaatu ni mul’ata. Kuni saraaba jedhama. Ingiliffaan “mirage”
“Warri kafaran hojiiwwan isaanii akka saraaba dirree keessatti dheebotaan bishaan se’uuti.” Kana jechuun namoonni Gooftaa isaanititti amanuu didanii fi Ergamtoota Isaa kijibsiisan hojiiwwan isaanii faayda qaba jedhanii yaadan akka saraabati. Namni dheebotee saraaba kana fagoo irraa yommuu ilaalu bishaan akka ta’etti yaada. Haaluma kanaan kaafironni hojiin isaan hojjatan hojii gaarii faayda isaaniif buusu akka ta’etti yaadu.
Fakkeenyaf, Rabbii olta’aan alatti wanta biraa yommuu waaqeffatan, “Kunniin Rabbiitti nu dhiyeessu, shafa’aa (jaarsummaa) nuuf ta’u” jedhu. Garuu akkuma namni dheebote yommuu saraabatti dhufu homaa hin argannee, isaanis Guyyaa Qiyaamaa wanta hojjatanii fi abdatan irraa homaayyu hin argan. Hojiiwwan gaggaariin biroos nu fayyada jechuun hojjatan homaa isaan hin fayyadu. Sababni isaas, waan kafaraniif kufriin hojii guutuu jalaa balleessa.
“Isa biratti Rabbiin argata, hisaaba isaa guutuu godhee isaaf kafala.”
Hojiin kaafiraa akka saraaba waan ta’eef yommuu duuti isatti dhuftu homaa hin argatu. Kana irra, Rabbiin argata. Kana jechuun erga du’ee booda Rabbiin wal-qunnama. Kanaafi, akkana jedhe, “hisaaba isaa guutuu godhee isaaf kafala” kana jechuun Guyyaa Qiyaamaa jazaa hojii isaa guutuu godhe kafalaaf.[1]
Ibn Abbaas (radiyallahu anhu) aayah armaan oli ilaalchise ni jedha: “Inni kuni Rabbiin namticha dheebotee dheebun isaa itti jabaattee ergasii saraaba arge akka fakkeenyaatti dhiyeesse. Namni kuni saraaba kana bishaan se’e. Kanaafu, bira deemu barbaade, bishaan akka argatetti yaade. Garuu yommuu bira gahu, homaa hin arganne. Yeroo kanatti ni du’e. Kaafirris haaluma kana. Hojiin isaa akka isa fayyadu godhee yaada. Hanga duuti isatti dhuftutti homaa irrattu hin tasgabbaa’u. Yommuu duuti isatti dhuftu, hojiin isaa kan isa fayyadu ta’e hin argatu.”[2]
Wanta armaan oli chaarti armaan gadiitiin ibsuun ni danda’ama:
[1] Tafsiir Muyassar-355, Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu An-Nuur-fuula 274-275, Ibn Useymiin [2] Tafsiir Xabarii-17/328


text:
Waxabajjii 3/2018 , Bishooftuu:
Rakkoo saamichaa lafaa Magaalaa Bishooftuu keessaatti babaldhachuu waliin walqabatee uummatni Oromoo Magaalaa bishooftuufi naannawaa ishee jiraatu abbaan qe’ee qe’ee isaatti gidirfamaa jiraachuu irraa mormiin guddaan akka adeemaa ture beekamadha. Kanuma waliin wal qabatee guyyaa har’aa walgayiin muddituun tokko magaalaa Bishooftuu keessatti gaggeeffama jira. Walga’ii kana irraatti Abbaan Gadaa kan argame yoo ta’uu walgayii kana irraatti :
Warri saammicha lafaa gaggeessa turaan hojii irraa kaafamuun lafa saamaniifi saamsisaan uummataaf akka deebi’uufi ofii immoo seeraan akka itta gaafataman murtiin dabarfamee jiraachuu Qeerroon Magaalaa Bishooftuurraa gabaase.


text:
Baarentuu Gadaa Irraa//
Uummanni Oromoo erga gabrummaa jalatti kufee oolee buluu kan quba hin
qabne hin jiru. Yakkoonni gara garaas mootummoota dhufaa darbaa
Impaayera Itiyoophiyaa bulchaa turanii fi jiraniin irratti raawwatamaa
har’a gahe. Haa ta’uuti yakki akka bara Wayyaanee uummata Oromoorratti
raawwate kanaan dura raawwatamuun isaa nama shakkisiisa. Bara
Wayyaanee kana keessa ummanni Oromoo lubbuu isaa, qayee fi qabeenya
isaa walumaa galatti biyya isaa Oromiyaa karaa adda addaa fi dorgomaa
hin qabneen dhabaa jira.
Waggoota 26n darban gutuu Oromiyaa keessatti yakki raawwachaa turee fi
jiru, qabeenyi saamame sukanneessaa fi kan amanuuf nama rakkisuudha.
Wayyaaneen daangaa malee waan feetu Oromoorratti raawwachaa turte,itti
jirtis. Kun kan isa dallansiisee fi isa nuffisiise ummanni Oromoo
keessaawuu qeerroon Oromoo kunoo akkuma argaa fi dhagahaa jirru
ficilee sadarkaa qabsoon bilisummaa amma irra jiru kanarraan gaheera.
FXG kunis diina innikaa waggoota 26n darbaniif daangaa malee Oromoo
fixaa fi saamaa turte Wayyaaneen dhiphuu hamaa keessa galchee jira.
Murni Wayyaanee jedhamtuu fi maqaa uummata Tigraayiin daldaltu, kan
ani bilisa baaftuu uummata Tigraay ofiin jettu, yakkamtuun yakka malee
hojii biraa hin qabne, kan hattuu fi sobdootarraa ijaaramte tun
gutummaa cunqurfamtoota uummattoota Impaayeera Itiyoophiyaa irra akka
hawaannisaa safartee kan qorqaa turte ta’us kan akka Oromoo mite
garuu hin jiru. Wayyaaneen waggoota 26n darban lafa Oromoo Heektaara
miliyoonaan lakkaawwamu ofii fi waayiloota ishiitii qircitee jirti.
Keessumaa lafa magaalaalee fi qonna gurguddaa Oromiyaa keessa jiru
qonnaan bulaa Oromoo buqqisuun qabeenya ofii gudhachuun ittiin
badhaadhtee jirti. Magaalaalee akka sabbataa, Sulultaa,
Lagadaadhii-Laga xaafoo, Duukam,Buraayyuu Bishooftuu,Adaamaa fi
naannootti saamichi lafaa qondaaloota Wayyaanee jenaraalootaa fi
ministrootaan gaggeeffame amma hin qabu. Lafa baadiyyaa qonnaa
gurguddaa, Baalee, Arsii, wallagga, shawaa bahaa fi naannoottis
duuluun haaluma walfakkaatun Wayyaanoonni qircatanii irraa sooramaa
turaniiru, ittis jiru.
Qonnaan bultoonnii fi sabboontonni Oromoo maafa qabeenyi Oromoo seera
malee saamama jecha aturanii fi jiranis hattoota Tigraayi kanaan balaa
akkamatiif akka saaxilaman kan quba hin qabne hin jiru. Kan
hidhame,kan dararame,kan ajjeefame,kan biyyaa godaansifamee fi bakka
buuten isaa dhabame amma hin qabu.
OPDOn Bara 2005 gaafa ajaja giiftii ishii wayyaaneerraa itti kennameen
bututtuu ishii xaxattee Finfinneen kan Oromootii miti jettee Adaamatti
godaantu akkuma achi geecheen kan ishiin itti bobbaate yoo jiraate
lafa Oromoo naannoo sanii daldaluudha. Qondaaloonni Wayyaanee kanneen
akka Sibaat Naggaa, Abbaayi Stahaayyee, general Staadiqaan
Gabretinsaay,jeneraal …. Fi KFF ammoo lafa Oromoo Finfinnee fi
naannawa Finfinnee jiru akkasumas lafa qonnaa babballaa Oromiyaa
keessa jiru qircachuudha. Tokkoon tokkoon isaanis kaaree meetiraan
osoo hin ta’in heektaaraan qoddatan, qonnaan bulaa Oromoos boochisanii
kaan kadhaaf, kaan mana hidhaaf saaxilan.
OPDOn gaafa koottuu Finfinneetti deebi’i jedhamtus akkuma gaafa
ari’amtee tole jettee bututtuu ishii xaxattee ol deebi’uu ishii
Oromoon quba qaba. Dhaabni ergamtuun tun kaleessa maafan biyya
kiyyarraa hari’ame, har’a hoo maafan deebi’i jedhame hin jenne.
Keessumaa gaafii ijoo isa Finfinnee keessatti maalirrattan ajaja?
Qoonni koo maali qoonni fedaraalaa maali hin jenne. Miidhaa yeroo san
sabboontotarra gahee fi qabeenya saamameefis deebii osoo hin kenniin
har’a geeche. Kun hundumtuu hafee ammoo waajjirummalleen dhabdee
hoteela kireeffatee taa’aa kan turte ta’uu caalaayyuu afaaniin
Finfinneen handhura teessaa mootummaa naannoo Oromiyaati osoo jettuu
lafa kaare meetirii takka namni itti kennu dhabamee amma harraatti
kunoo fooqii qondaaloonni Wayyaanee Oromoo saamanii Finfinnee
keessatti ijaarratan waajjira jettee kireeffatee teechi.
Ummanni Oromoo dhugaa kaana mara odoo beeku fi dhagahuu kunoo tibba
kana ija nyaataa fi kijibaan waggoota 26n darbaniif sadarkaa adda
addaatti wayyaanee tajaajilaa ture pireezidaantiin fakkeessii naannoo
Oromiyaa namni Lammaa magarsaa jedhamu karaa TV fi waltajjiilee adda
addaarratti bahee yoo dubbii kijibaa tokko hololu argaa dhagahaa
jirra. Ergamaan kun lafa Buraayyuu, Sabbata,Sululta, Laga
daadhii-Laga xaafoo,Aqaaqii, Bishooftuu, Adaamaa fi naannoodhaa
qonnaan bulaa Oromoo buqqisun saamame heektaara kuma ammaanaa fi
ammasii deebisaan jira jedhee jira.
Kabajamtoota dubbiftoota:- muraasni keessan tole maaltu baderee, lafti
qonnaan bulaarraa saamame yoo deebi’e jechuun keessan hin oolu. Eyyee
namni dubbii kana irra isaa ilaalu Lamaa Magrsaa sabboonummaan itti
dhagahamee abbootii qabeenyaa lafa qonnaan bulaa samanirraa deebisaa
jira jechuu mala. Akkasis fakkaata. Dhugaan jiru garuu kanaa miti,
1ffaa yoo lafti amma jedhamu kun saamamu akka irra deddeebi’ee ka’aa
ture Lammaa Magrsaa hogganaa dhimma nageenyaa naannichaa ta’ee,
komishinara Poolisii naannichaas ta’ee hojjechaa ture, Hojiin poolisii
tokko hattuu balleessuudhaa maaf yoos yakkamtoota Oromoo lafa saaman
kana hin himatin? Mee kanas dhiifnee waan amma ta’aa jiru irratti haa
fulleeffannu.Lafti abbootii qabeenyaa sobaarraa deebi’aa jira jedhamu
kun eenyu eenyurraa deebi’aa jira..? eessatti ammoo deebi’aa jiraa?
Qondaaloonni wayyaanee barootaaf saamicha gaggeessaa turanii fi jiran
tuqamanii jennee yoo gaafanne, kan odeeffamuu fi dhugaan lafarra jiru
adda addaa. Tokkoon isaanituu dhalattoota Tigraayii miti. Kan isaanii
tokkoo hin tuqamne.
Ammas invastaroonni sobaa lafti irraa fudhatame jedhaman kunneen
eenyuyyuu haata’an jennee bira haa dabarru. Gaafin ijoon lafti
deebi’e kun eessatti deebi’aa jira. Harka eenyuutis galaa jira..?
Akkuma dhagahamaa fi muldhachaa ture kantiibonnii fi Lamma Magarsaa
mataa isaatinuu lafti abbootii qabeenyaa sobaa jedhaman kanarraa
fuudhame jedhamaa jiru kun qonnaan bultoota Oromoo humnaan saamaman
saniif deebi’e yoo jedhan hin dhagahamne. Kan jechaa jiran lafti kun
baankii lafaatti deebi’eedha. Baankiin lafaa kuun hoo kan eenyuti?
Eenyun hooganama? Kun deebii barbaada. OPDOn kanaaf deebii laachuu
baattuus dhugaan jiru kan muldhisu baankiin lafaa jedhamu kun kan
qondaaloota Wayyaaneen ajajamuu fi too’atamuudha. Lafti baankkii kana
gales kan bahii ta’ee kennamu Wayyaanotaa fi waayiloota isaanii biyya
alaa fi biyya keessati. Eeyyee lafti magaalaas ta’e inni qonnaa
Wayyaanoota reefu ol bahan kan kanaan dura sirritti saamanii hin
quufiniif mijeeffamaa jira. Hojiin baankichaas kanuma.
Egaa dubbii ijoon ishii tana. warri Lammaa Magarsaa akka waan gaarii
hojjechaa jiruu fi Sabboonummaarraa ka’ee Lafa deebisaa jiruutti warri
hubattan deebitanii dubbicha xiinxaluu qabdu. Hololli kun kan
gaggeeffamaa jiruuf qabsoo ummata Oromoo, FXG finiinaa jirurraa
qalbii namaa butuufi malee lafarratti jijjiramni tokkollee hin jiru.
Oromoon kalees har’as saamamaa jira. Asiin holola tokko gama biraan
ammoo yakka biraatu saba keenyarratti dalagamaa jira, Lammaa fi
waayiloonni isaas kanuma raawwachiisaa jiru. Kan maqaa isaatin
daldalamaa jiru qonnaan bulaan Oromoos lafti irraa saamame dhundhumni
takka hin deebineefi. Dhugaa koo jedhee boo’aa ture, boo’aa jira.Amma
Wayyaaneen jirtuttis furmaata hin qargatu.
Dhuguma yoo warraaqsi diinagdee jedhamu kun Oromoof dhufee jiraate,
yoo dhuguma lafti qonnaan bulaa Oromoorraa cubbuun saamame kun
deebi’aa ta’e maaliif baankii seena..? maaf abbaa qabeenyichaa
qonnaan bulaa Oromoof hin deebine? Gaafii kanaaf OPDOn deebii hin
qabdu, maaliif jennaan waan Wayyaaneen dalagi jetteen dalagaa jirti
malee ofii ishiitii ummata Oromoof yaaddee waan hin hojjenneef. OPDOn
aklees har’as Wayyaanee waliin taatee ummata keenya waliin dhahaa
jirti. Waan ta’eefuu uummanni Oromoo keessumaa qeerroon Oromoo diina
waggota 26n darbaniif waliin dhahaa, saamaa, ajjeesaa fi yakkoota
garagaraa irratti raawwataa turte tana ofirraa xumura itti gochuuf
qabsoo isaa finiinsuu qaba. Qabsoon malee abbaan irree akka Wayyaanee
gateettii irraa nama hin bu’u waan ta’eef.


text:
Yaadaa fi Milkaa’inna-Kitaaba Guutuu
Kitaabni “Yaadaa fi Milkaa’inna” jedhu, tarkaanfilee kudhan miira mirqaansu jabaatiin nama sochoosun gara milkaa’innaatti nama qajeelchu ibsa…. Nama qalbii isaa jaalala milkaa’innaatiin qabsiisuu barbaade hunda dubbisa.
Jabeenyi yaaduu akkamitti dagaagfamaa? Si’aa’inni hojii akkamitti argamaa? Gootummaan gara hojii darbuu akkamitti jabaataa? Humna ammaa akkamitti itti fayyadamanii? Hojiwwan yoosu ammuma hojjachuun humna akkamii namaaf kennaa?
Milkaa’inni ilma hojiiti. Akkuma namoota milkaa’anii sa’aati digdamii afur, sammuu cimaa fi qoma ajaa’ibaa qabdu. Garuu osoo hin dhaabbatiin ijjannoo hojii qabduu? Jijjirama ajaa’ibaa keessa jirra. Qabsoo fi gara fuunduraatti tarkaanfachuu yoo dhiisne, bakka jiruutti daakamu dandeenya. Kitaaba kanaan qaanqen mirqaansu qoma keessan keessatti dhoostan gara yaada keessaniitti faca’a, jireenyi teessan gara sochiitti dabarti. Kaayyoowwan gurguddaaf jedhanii qalbiin si’aa’innaan hojjachuu caalaa wanti mi’aawaan maalidhaa?
Dubbistoonni akkana jechuun barreessan:
“[Sababa kitaaba kana dubbisuutiin] jireenyi tiyya hiddarraa tan jijjiramte taate arge.”
“Ofitti amanamummaan kiyya ni dabale, jireenya irraa gammachuu guddaa argachaa jira.”
“Akka rookketti gara hawaatti furga’aa jiruutti natti dhagahame.”
“Jireenya kiyya keessatti yeroo gabaaba keessatti kitaaba yeroo jalqabaatiif dubbisee fixeedha.” -Golgaa kitaabichaa irraa fudhatame.
Dhugumatti kitaabni kuni birri kumaanis osoo bitame nama hin seenessu. Sababni isaas, jijjiramni inni jireenya namaa keessatti fidu maallaqa, yeroo fi umrii qisaasessu irraa baraaruun kaayyoo fi milkaa’inna guddaatti nama qajeelcha. Of-dagaagsu (Self-development) ilaalchise kitaabban warra dhiyaa bestsellers jedhaman baay’ee dubbisee jira. Garuu dhiibbaa fi bu’aan isaan narratti fidan hangas maraa miti. Garuu kitaabni “Yaadaa fi Milkaa’inna” jedhu kuni dhiibbaa fi bu’aan inni narratti fide baay’ee guddaadha. Tarkaanfi tarkaanfin karaa milkaa’innaa namatti akeeka.
Hiriyyaan kiyya tokko kitaaba kana erga dubbisee booda jijjirama isarratti mul’ate akkana jechuun barreesse: “Yaa obboleessa koo dhiheenya kana akkumaan kitaabicha kana argadhee dubbisuu jalqabeen kaka’umsaa fi fedhii haara’a adda taheefii eenyummaa ke Kan hegeree akka arra murteessuu dandeessu gadi fageenyaan irraa hubadhe. Kuni ammoo Hanga tokko akkaan waan baayyee keessatti of arguufii of hubachuuf dandeettii horadhu sababa naaf ta’e Alhamdulillaah,
Miirri fi boqonnaan haaraan ergaan kitaaba kana dubbisuu eegalee horadhe kun yaada gaarii akkaan qabaadhuufi kaniin qabu naaf gabbisuu qofa irratti kan gabaabbate hin turre. Yaada ko san ga’umsa qabuufi hubannoon qabuun wal madaalchisee hojitti jijjiiruuf tattaaffiifi tarkaanfii jalqabaa akkaan tarkaafadhu, odoon yeroo hin gubin na kakaase, Alhamdulillaah gabaabsee jijjiirama kana haala kanaa gadiin siif qooda:
Giddu gala qoricha Aadaa oromiyaatti miseensa ergaan ta’ee waggoota Afur lakkoofsiseen jira, ogummaa xiqqoon qaba ture qoricha aadaatiin, dilasillee kitaabban dawaa Aadaa , barachuu baadhu kitaaba akka Al-qaanuun fi xibbi, ibnu siinaa, Mu’jamul A’ashaab fi nabaataati xibbiyati, dr.muhammad hassaan qubeeysii, Tazkirata ulul Albaab, Daawuud Al anxaakii, Aalij nafsa bil qur’aan Wal A’ashaab, Dr ,yuusuf Al mansuuri. Xibbu an nabawi Ibnul Qayyim Al jawziyyii ..fi min mujarrabaati Ar-rakandiyyii, kunuuzu-ssihaa Kan Abbaan ko barreessee ture dubbiseen ture, kuni ammoo biqiltoota baayyee akkaan baru na godhe, yeroo dheereef ogummaa kana haa qabaadhuu malee xiyyeeffannaa hin kennuuf ture, ittiin hojjachuufille fedhii fi kaka’umsa hin qabu. Haa ta’uutii gabaabsuuf amma dhiheenyatti mukkeen faayida qabeessa tahan guuree akkaan zaytii rifeensa dubartii dheerassan fi qoricha narviif kan oolu akkaan oomishu na kakaase. Kana godhuufiis maashina Kan hin gaafanneefi bifa salphaan ogummaa harkaatiin akka baafamu niin beeka ture. Kana godhuu danda’uus gabaa dhiheessuuf hayyama waan gaafatuuf gara biiroo qoricha Aadaa oromiyaa deemee akkaan hayyamsiisuu qabuun hubadhe. Turtii ji’a lamaa ergaan daddeebi’ee hayyama guutuu argadhe Alhamdulillaah Amma waan takka qofaatu naaf hafa inniis maashina wullee ykn kurree qadaadduu pilaastika ykn bottle zaaytii kanaaf qophaa’e kan cuqqaaluu dandahu bituu qofaadha. Kanaas bittaaf haala mijjeessaan jira gatiin isaallee baayyee salphaadha kuma 30-50 Kan hin caalleedha” -Khuleyfi Shekh Aliyyi
Hanga ammaatti warra kitaaba kana online bitachuun dubbisuu jalqaban irraayyis jijjirama akkanaa ni abdanna. Isiniis jijjirama akkanaa hin barbaaddanii? Kitaaba kana maxxansuun baay’ee wuddii waan ta’eef karaa online’tiin bitachuun ni danda’ama. Tarkaanfilee kana hordofaa:
1ffaa-Aplikeeshini UPDF Reader jedhu Google Store irraa buufadhaa. Aplikeeshinin kuni bilbila (moobayili) keessan irratti hojjachuu ykn hojjachuu dhabuu mirkaneefadhaa.
2ffaa-Aplikeeshinin kuni moobayili keessan irratti yoo hojjate, gatii kitaabaa karaa baankitiin galchaa. Gatiin kitaaba birri 100 qofa. Aplikeeshiin kuni mobaayili keessan irratti yoo hin hojjatin, karaa telegraamitiin nu qunnamaa, furmaata biraa itti barbaanna. Laakkofsa baanki 1000378272867 (Jibril Abdela Ismael) irratti galchuu dandeessu.Commercial Bank of Ethiopia (CBE)-Nigd Bank
3ffaa-Nagahee (Risiiti) Telegraamin ykn Whatsappin nuuf ergaa. Mobaayili banking yoo fayyadamtan, screen shot gochuun nuuf ergaa. Linki Telegraami: https://t.me/jibrilabdella ykn lakkoofsa bilbilaa:+905070617609
4ffaa-Erga nagahee ergitanii booda linkiin kitaabicha isiniif ergama. Linkii kitaabicha tuquun kitaaba ni buufattu. San booda aplikeeshini armaan oli fayyadamuun dubbisuu dandeessu.
Aplikeeshinin yommuu kitaabicha banu “Verifying (mirkaneessaa jira)” waan jedhuuf interneeti barbaada. Yeroo kitaabicha bantan interneeti yoo hin baniin ergaa akkana jedhu agarsiisa: “Opening the file on this device is not allowed” Kanaafu, yommuu kitaabicha bantan, interneeti banaa. Erga kitaabichi banamee booda interneeti cufuu dandeessu.
Hubachiisa: Linkiin nama kitaabicha biteef ergamu nama baay’eef hin hojjatu. Nama bite qofatu kitaabicha buusee itti fayyadama. Kitaabichi mobaayili isaatin alatti mobaayili namoota biroo irratti hin banamu. Liinki isiniif ergame share yoo gootan namoonni kitaabicha hin bitin banuu hin danda’an. Kanaafu, akka bitanii itti fayyadamaniif maqaa kitaabichaa fi eessaa akka bitamu share gochuu dandeessu.
Qabiyyee kitaabaa ilaaluu fi tarkaanfilee 1-2 dubbisuuf as tuqaa: https://sammubani.files.wordpress.com/2021/10/yaadamilkii1-2.pdf


text:
Kan erga jalqabamee torban lama hin guutin waraansi naannoo tigraay dhiibbaa inni biyyoota ollaa Sanaa akka Sudaan, Eertraa fi Somaaliyaa keessatti fidu dabalaa jira, jedhu xiinxaltoonni.
Loltoonni mootummaa Itiyoopiyaa lola torban lamaa booda magaalaa Meqelee irraa fageenya km 120 irra kan jirtu magaalaa Alamaaxaa to’annaa jala oolchan. Musxafaa Alii hayyuu dhimmi nageenyaa kan gaanfa Afriikaa ti. Alammaaxaa to’atu iyyuu mootummaan federaalaa walitti bu’iinsa yeroo dheeraatu isa eeggata jedhan.
Kun Itiyoopiyaan fuula duratti tarkaanfataa bakka itti dabalaa qabachuu akka dandeessu mul’isa. Garuu yeroon isaa ulfaataa dha. Waraansi kun tarii ripxe loltummaa ulfaataaf finiine kan IWEHATn fonqolchuuf ulfaataa ta’etti jijjiiramuu mala jedhan.”


text:
Gahee fi Itti Gaafatamummaa Daaroktoreetii Misooma TQO
Itti waamamni isaa itti aanaa daarektaraa Ol'aana Akkadamiitif Yoo ta'uu Gahee fi angoo armaan gadii qabaata.
- Heeraa fi Seeroota biyyaatti ni kabajaa, ni kabachiisa,
- Hojiiwwan Babal’ina teknoolojii fi Maxxansa meeshaalee deg/Barnoota ni karoorsa, ni gurmeessa, ni qajeelcha, ni too’ata;
- Tarsiimoowwan Babal’ina teknoolojii fi Maxxansa meeshaalee deg/Barnoota itti fayyadama teekinoolojii ni baasa, qaama ol’aanaaf ni dhiyeessa, yoo mirkaneayee hojii irra ni oolcha;
- Maxxansa adda addaa, bu’aawwan xiinxalaa fi qu’annoo, muujulii/barreeffamoota ittiin barsiisan akka maxxanfamaan fi joornaalota adda addaa raabsaman ni taasisa.
- Sooyiraawwan maxxansa tajaajila baruu fi barsiisuutiif oolan akka guutaman gaafii ni dhyeessa,yoo eeyyamaaman tajaajila irra akka oolan ni godha,
- Meeshaaleen itti fayyadama maxxansa adda addaa yeroo tajaajila isaanii eeganii akka haaromfaman ni taasisa,
- Maxxansoota/print/ tajaajila barumsaa fi leenjiitiif oolan ni maxxansaa, muujulii fi kitaabota adda addaa ni bayiisa, ni to’ata,
- Itti fayyadama teekinoolojii irratti hojjattootni fi leenjifamtooni koolleejjicha hubannoo akka argatan haala ni mijeessa,
- Guddina teekinoolojii dhaabbilee birootiin hojjetamanii tajaajilaaf dhiyaataniis ta’ee hojiilee neet woorkii hojjetamaa jiran ni qo’ata, hojiirra ni oolcha,
- Piriintarii, kompiitarii, maashinii baay’isuu, faaksii fi kkf…sirnaan suphaamani hojii irra ooluu isaani ni hoordoofa, duub-deebii fudhachuun rakkoowwan uumamaniif deebii ariifachiisaa ni kenna,akka kennamuus ni tasiisa,
- Gaaffiin bittaa bu’aa teekinoolojii yemmuu dhiyaatu sanada Speesifikeeshinii akka qophaa'uu ni tasiisa, deeggarsa ogummaa akka kennamu ni godha, yeroo bitamu sirrummaa fi hojii irra ooluu isaa ni mirkaneessa,
- Meeshaaleen itti fayyadama ICT akka guutaman gaaffii ni dhiyeessa, yeroo guutamanis seeraan hojiirra ni oolcha; yoo manca’ee wayitiidhan akka suphamaan ni taasisa.
- Hojimaata walitti hidhamiinsa hojeetoota, garee fi adeemsicha guddisuuf gargaaraan ni diriirsa, hojiiwwan indiktirineeshinii ni hojjeta,
- Rifoormiiwwaan mootumman bahaan hojii irra ni oolcha, hojii irra oolmaa isaani ni too'ata,
- Raawwii hojiiwwan adeemsichaa ni qorata, gabaasa wayitaawaa ni dhiyeessa,
- Hojiiwwan dabalataan Itti Aanaa daarektra fi Abbaa Adeemsa Barumsa fi leenjii irraa kennamuuf ni raawwata,


text:
Mudde 17/2015 Godina Lixa Shaggar Aanaa Meettaa Roobiitti Mootummaan wayyaanee EPRDF/TPLF Uummata Oromoo irratti waraana bane. Humna waraanaa Konkolaataa 30 ol kan ta’uu gara Meettaatti kan geese jiru Wayyaaneen yakka duguuginsa Sanyii rawwachuu itti fufe,
Uummatni Oromoo Waraanni Manatti ittisuu kan isaa hin dandeenye guyyaa har’aa Meettaa Roobii keessatti Uummata 16,000tti tilmaamamutuu daandii konkolaataa Cufuun warraaqsaa Biyyaalessaa oromiyaa FDG itti fufee hiriiree jira, Uummatni gaaffii keenyaaf deebiin nuuf kennamuu qaba, waraanaan gaaffiin keenya hin ukkaanfamuu, jechuun hiriiruun Magaalaa Gooroo, Eelaa fi Minaaree irraa sagalee Mormii waanaanaan mirga keenya falmachaa jirruu irraa duubatti hin deebinu jechuun mormii dhageessisaa gara Magaalaa Shinoo deemaa utuu jiranii Waraanni wayyaanee bakka Ulaa Tuulii jedhamutti uummata nagaan sagalee isaa dhageesisaa jiru. Namootni lama rasaasan rukutaman. Sagalee dhukaasaa guddaatu dhaga’amaa jira. Hallii Meettaa roobii guyyaa har’aa daran yaaddessaa ulfaata ta’uun gabaafame.


text:
Siiraa-Lakk.13.1
Da’waa (Waamicha) Dhoksaa (Ad-Da’watu Sirriyatu)
Nabiyyiin (SAW) amma Rabbii rahmata godhaa fi Arjaa ta’eef nabiyyii ta’uu isaa mirkaneefatanii jiru. Suuratu Al-Alaqaan nabiyyi ta’an. Yommuu Malaykaan Jibriil (aleyh salaam) si’a lammataatif dhufu Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa aayaata tannin irratti buuse:
“Yaa Kan [uffataan] of haguuge! Ka’ii akeekachiisi. Gooftaa keetis ol-guddisi. Uffata keetis qulqulleessi. Sanama irraas fagaadhu ” Suuratu Al-Muddassir 74:1-5
Aayaanni tunniin hirribnii fi boqonnaan yeroo darbee akka dhumatee fi fuundura isaatti hojiin guddaan dammaqiinsa, qophii, obsaa fi ciminna gaafatu akka isa eeggatu nabiyyitti beeksiifti. Kanaafu, ergaa haa baadhatu, gara namootaa ittiin haa qajeelu. Wahyiin haa booharu.
Aayaanni tunnin aayata jalqaba Nabiyyiin waamicha Islaamaa namootatti akka geessu fi itti gaafatamumma baadhatu tan ajajjuudha. Akkasumas, gufuwwan isa qunnamaniif danta osoo hin kenniin itti gaafatamummaa itti kenname bahuun gara fuunduraatti akka deemuuf ijjannoo Nabiyyii (SAW) kan jabeessituudha. Dhugumatti, keeyyanni (aayan) jalqabaa xiyyefannoo isaa tan kakaastudha: “ Yaa Kan [uffataan] of haguuge !” Kuni yeroo guyyoota boqonnaa fi toltuutiif nagaha itti dhaamaniidha.
“Wanta bu’insa aayaa tana duuba jiru qo’achuun nabiyyiidhaan “Yaa ayyuha-rRasuulu (Yaa Ergamticha) ykn Yaa ayyuhan-Nabiyyu (Yaa nabiyyicha)” jechuu irra maaliif ” Yaa Kan [uffataan] of haguuge ” akka jedhamee dubbifamee sirnaan akka hubatan nama taasisa. Yommuu Nabiyyiin (SAW) Malaykaa Jibriil samii fi dachii jidduutti argu rifatee gara manaa deebi’uun “Uffata natti maraa, uffata nati haguuga.” namootaan jedhe. Kanaafu, Rabbiinis yaa ayyuhal-muddassir (Yaa Kan [uffataan] of haguuge) jechuun isa waame. Dubbii kanarraa hiikni hatamtamaan dhufu kana ta’a: Yaa gabricha kabajamaa kiyya, akkanatti of martee maaliif ciistaa? Ba’aan ergama guddaa sirra kaa’amee jira. Ergama kana bakkaan gahuuf ijjannoo fi murannoon olka’u qabda.”*
Kanaafu, namoota naannawa kee gaflaaa fi of daguu keessa jiran “Ka’ii akeekachiisi” jechuun ijjannoo isaa jabeesse. Nabiyyiin (SAW) aayah Qur’aana biraa keessatti gammachiisaa fi akeekachiisa akka ta’e Rabbiin (subhaanahu) isa ibsa. Garuu asitti akka akeekachiisu ajajame. Kuni kan agarsiisu, ergaa isaa mormiin cimaan akka qunnamu kanaafu, obsi fi qabsoon isarraa akka barbaadamu Nabiyyitti beeksisa.
Ammas, ijjannoo fi humna nabiyyii (SAW) jabeessuf itti aanse ni jedhe, “Gooftaa keetis ol-guddisi.” Kana jechuun dhimma uumamtootaa irraa homaayyu ol hin guddisin, isaan irraa homtu sirratti guddaa hin ta’in. Hojii isaanii irraa homaa hin sodaatin. Isaan keessaa eenyullee hin sodaatin. Gooftaa kee malee eenyullee ol hin guddisin. Gooftaan kee osoo ati dugda abbeetii fi garaa haadha keeti keessa jirtu kan si eege fi fadlii Isaatiin kan si guddiseedha. Amaanaa hundarra guddaa kan ta’e ergaa Isaa akka baadhattuuf uumamaa fi amala kee tolchee hanga namootaaf nabiyyii fi ergamaa godhee si baasutti tolaa fi arjummaa Isaatiin kan si tiiksedha. Kanaafu, Gooftaa kee ol-guddisi. Guddinni fi kabajni hundi haqa Rabbii olta’aati. Eenyullee haqa kana keessatti Isa waliin hin hirmaatu. Garmalee ol-guddifamuu fi garmalee kabajamuu kan qabu Rabbii tokkicha. Sababni isaas, Rabbiin Gooftaa guddaa waan hundaa caaludha, sifaataa (amaloota) gugguutun kan ibsamuudha.
“Qabxiin ijoon asirraa hubatamu qabu biraa ni jira. Akkuma duuba (background) bu’iinsa aayah tanaa ilaalle, Nabiyyiin (SAW) yeroo jalqabaatiif olka’uun akka akeekachiisu ajajame. Akkuma beekkamu magaalaan ergama kana akka galmaan gahuu itti ajajamee handhuura sanamni itti gabbaramuudha. Namoonni achi keessa jiraatan akkuma Araboota biroo sanama kan gabbaran qofa osoo hin ta’in magaalli Makkaa akka iddoo qulqulluutti waan ilaallamtuuf Araboonni sanamaa gabbaran gara hundaan itti deemu. Namni tokkichi bakka akkanaati ka’uun fuula sanama gabbartoota fuundura dhaabbachuun Tokkichummaa Rabbii lallabuun balaa (riski) guddaa kan qabuudha. Kanaafi, olka’uu fi akeekachiisu booda guddinna Gooftaa keeti labsuun hiika kanas qaba: Humnoota rifachiisaa fi sodaachiisaa isaanii hojii kee kan gufachiisan gootee hin ilaalin. Ergaa kee dabarsuu irraa warroota si ittisanii fi duubatti si harkisan hundarra Gooftaan kee guddaa akka ta’e ifaan ifatti labsi. Humni, dandeetti fi jabeenyi Isaa humna, dandeetti fi jabeenya isaanii caala. Dhugumatti, kuni nama ergaa Rabbiin irraa dhufe galmaan gahuuf carraaquuf jabeenya guddaadha. Namni Guddinnaa fi Jabeenya Rabbii olta’aa qalbii isaa keessaa qabu Rabbiif jedhee addunyaa guutuun wal-qunnamuu fi loluu hin sodaatu.”*
“Uffata keetis qulqulleessi.” Akka waan nabiyyiin (SAW) akkana jedhameeti: ati qulqullinna keetirra jirta. Guutummaan namummaa keeti keessatti amaloota gaarii Rabbiin irratti si uumee fi nabiyummaa Inni si kenneen uumama keetiin kan qulqullofteedha. Garuu ammaan booda daran caalatti nafsee tee qulqulleessu fi amala kee tolchuu dabali. Ati har’a irraa eegalee namootaa fi jinniif ergamaa Rabbii ta’uun ergamte. Ergaa Islaamaa haala guutuu ta’een geessuuf amaloonni guutuu ta’an kanneen akka obsa, dhiifama gochuu, tola ooluu fi ciminnaan hojjachuu jiraachu qabu. Rakkinni sirra gahuu kaayyoo keetirraa duubatti si hin butin.
“Sanama irraas fagaadhu.” Akka waan Nabiyyiin (SAW) akkana jedhameeti: duraan uumamaa fi qulqullinna Rabbiin irratti si uumeen sanama gabbaruu irraa fagaattee jirta. Ammas akkasuma irraa fagaachu itti fufi, garuu yommuu akkas gootu niyyaa kee Rabbiif godhi.
Jalqabamuu Da’waa iccitii
Suuratu Muddassir erga buute booda nabiyyiin (SAW) gara Rabbii fi Islaamatti namoota dhoksaan waamuuf ni ka’e. Maatii isaa, hiriyyoota fi namoota isatti dhiyoo ta’an irraa jalqabe.
1-Khadiijaan (radiyallahu anhaa) Islaamawu
Dubartoota irraa namni jalqaba amane, inumaa namoota hundaa dursee jalqaba nabiyyitti kan amane Khadiijaadha. Afaan Nabiyyii kabajamaati wahyii dhagahuun nama jalqabaa turte. Akkasumas, Qur’aana qara’uu fi salaata Rasuula (SAW) irraa barachuun namni jalqabaa ishiidha.
Tawhiida erga mirkaneessanii booda wanti jalqabaa Rabbiin olta’aan dirqama godhee salaata sirnaan salaatudha. Yommuu salaanni dirqama godhamuu Nabiyyiin (SAW) Khadiija waa’ee wudu’a fi salaataa barsiisu ilaalchise gabaasni dhufanii jiru. Osoo Nabiyyiin (SAW) Makkaan keessa jiranu Jibriil (aleyh salaam) akkaataa wudu’aa fi salaataa barsiisuuf itti dhufee. Osoo Nabiyyiin(SAW) ilaalanu Jibriil ni wudu’ate. Ergasii akkuma Jibriil wudu’atetti Nabiyyiinis ni wudu’atan. San booda Jibriil dhaabbate salaate, Nabiyyinis isa waliin salaatan. Ergasii Jibril ni deeme. Nabiyyiinis (SAW) akkaata salaataaf itti of qulqulleessan argisiisuuf gara Khadiija dhufuun akkuma Jibril wudu’atetti ni wudu’atan. Ishiinis akkuma Nabiyyiin(SAW) wudu’atanitti wudu’atte. Ergasii Nabiyyiin (SAW) ishiif imaamu ta’uun ni salaate.
2-Aliyy ibn Abi Xaalib Islaamawu
Aliyy ilma abbeeraa Nabiyyiiti. Khadiijaan erga amantee booda Aliyy Islaama keessa ni seene. Ijoollee keessaa nama jalqaba amaneedha. Yeroo sanitti umriin isaa waggaa kudhan ture. Rakkoo maallaqa Abu Xaalib qunnameen Nabiyyiin (SAW) ilmaan isaa keessaa tokko fudhachuun guddisuu barbaadan. Ijoollee Abu Xaalib kanniin keessaa Aliyyin fudhachuun mana ofii keessatti guddisan. Aliyyis yommuu nabiyyiin ergaman amanuun nama lammata ta’e. Nabiyyii fi Khadiija booda namni sadaffaan salaata salaate isa ture.
Akka warri beekumsaa gariin jedhaniitti: Yommuu waqtiin salaataa gahuu Nabiyyiin (SAW) gara sulula Makkaatti baha. Aliyyis abbaa, abbeerotaa fi namoota biroo irraa dhokachuun nabiyyii waliin bahuun salaata achitti salaataa turan. Yommuu galgalaa’u ni deebi’u.
3-Zayd ibn Haarisa Islaamawu
Zayd ibn Haarisa hibbun Nabiyyi (jaallatamaa Nabiyyii) jedhamuun yommuu beekkamu gabroota bilisa bahan keessaa nama jalqaba amaneedha. Zayd (radiyallahu anhu) jalqaba irratti nama bilisaa maatii bilisaa irraa tureedha. Garuu yeroo lolaa ijoollummaan booji’amuun akka gabraatti Makkaan keessatti gurgurame. Dhumarratti mana Nabiyyi (SAW) keessa gabra ta’uun qubate. Warri isaa Nabiyyii (SAW) irraa isa bituuf yommuu Makkaan dhufan, inni abbaa isaa dhiisee Nabiyyi filate. Nabiyyinis dhimmicha Zaydiif ni dhiisan. Zaaydis Nabiyyiin ni jedhe: Ani gonkumaa si dhiisee nama biraa hin filadhu. Ati anaaf akka abbaa fi abbeeraati.” Abbaa fi abbeeraan isaas isaan ni jedhan: Ee badii kee! Bilisummaa caalaa gabrummaa filattaa? Abbaa, abbeeraa fi maatii kee caalaa nama biraa filattaa?” Innis ni jedhe, “Eeyyen. Nama kanarraa waa argee jira. Isa caalaa gonkumaa eenyullee hin filadhu.” Ergasii Nabiiyyin (SAW) Zaaydin bilisa baasun akka guddifachaa godhatan. Eeti, kuni Islaaman dura wanta ta’eedha. Nabiyummaan dura Zayd ibn Muhammad jechuun waamama ture. Garuu Islaamni dhufuun maqaa abbaa mucaa jijjiruun nama isa guddiseetin waamu ni dhoowwe. Kanaafu, Zayd ibn Muhammad hafuun akkuma duraanii Zayd ibn Haarisa jedhame.
4-Ijoolleen dubaraa Nabiyyii (SAW) Islaamawuu
Haaluma kanaan, ijoolleen dubaraa Nabiyyii hundi isaanitu-Zaynab, Umm Kulsuum, Faaxima fi Ruqiyyah – gara Islaamatti fiiganii jiru. Nabiyyiin ergamuun dura amala kabajamaa abbaa isaanii irraa fayyadamanii jiru. Akkuma abbaa isaanii namoota qajeeloo fi gaarii hojii fokkuu hawaasni Qureesha hojjatan irraa kanneen fagaataniidha. Haala kanaan, manni Nabiyyii (SAW) maatii jalqabaa Rabbitti amane fi barsiisa Islaamatiif masakamu ta’e jira. Manni kuni seenaa waamicha Islaama keessatti bakka guddaa kan qabuudha. Kanaafi, Khadiijaan sahaabota Nabiyyii keessatti sadarkaa ol’aanaa qabdi. Mana barakaa sanitti:
-Goda Hiraa booda Qur’aanni yeroo jalqabatiif ni qara’amee
-Mu’mintota (Warroota amanan) gara Islaamatti dursan kan of keessatti hammateedha.
– Mana jalqabaa salaanni keessatti salaatameedha.
-Mana jalqabaa Nabiyyii gargaaruuf waadaa itt galanii fi isaan keessaa eenyullee waadaa kan hin diignedha.
Manni kuni mana Muslimootaatiif, dubartoota isaaniitii fi dhiirota hundaaf fakkeenya gaarii kan ta’uudha. Haati manaa achi keessa jirtu qulqulluu, mu’mina, amanamtuu fi dhugaa tan dubbattuudha. Ilmi abbeeraa guddifamuus ajajaaf kan awwaatu fi deeggaruudha. Mucaan guddifachaas nama amane fi gargaaraadha. Ijoolleen dubaras dhugaa dubbattoota, mu’mintootaa fi ajajaaf kan bulaniidha.
Akka kanatti manni Nabiyyii (SAW) bakka jalqabaa qabate. Fakkeenya akka nuuf ta’uu fi qajeelfama isaatirra akka deemnu dirqamni itti nu waama. Islaamni hawaasaa fi dhuunfaa irratti xiyyeeffannoo guddaa itti kenna. Namoonni dhuunfaa karaa maatiitiin gara hawaasaa seenu. Akkaataa maatii irratti hundaa’e namni dhuunfaa amalaa fi naamusa isa gabbifata. Kanaafu, maatiin hawaasaa fi dhuunfaa jidduu akka jiddu-galaatti gargaara. Yoo jiddu-galaan gaarii fi sirrii ta’ee, hawaasni fi dhuunfaanis ni jabaata. Maatiin hundi hundeefama hawaasa Islaamummaa keessatti hariiroo cimaa qabaachu qaba. Marsaa jalqabaa ergama Nabiyyii irratti gatii maatiif kennamee arguu dandeenya. Hunda dursee namni jalqaba Islaama keessa seene haadha manaa isaa Khadiijaadha. Kunis shoora dubartoonni Islaama keessatti qaban agarsiisa. Ergasii Aliyy umrii ijoollummaatti Islaama fudhate, kunis gatii da’waa ijoolleef gochuu agarsiisudha.
Yeroo jalqabaatiif gosoota namootaa nabiyyiin (SAW) gara Islaamatti waame irratti xinxalluun baay’ee barbaachiisadha. Khadiijaan dubartii dha, Zayd ibn Haaris gabra bilisoome, Aliyy-ijoollee ture. Kuni ergaan Islaamaa namoota hundaatti kan fuullefatu ta’uu ifaan ifatti agarsiisa. Ijoollee fi jaarsaaf, dhiiraa fi dubartootaaf, bulchaa fi gabrichaaf kan ta’uudha. Hawaasa Muslimaa fi biyya ijaaru keessaatti namoonni dhuunfaa miseensa hawaasaa ta’an hundi gahee taphatu qabu.
5-Islaamawu Abu Bakr Siddiiq
In sha Allaah kutaa itti aanu keessatti ni ilaalla…
Kitaabban wabii
As-Siiratu Nabawiyyati–fuula 84-88, Alii Muhammad Sallaabi, Noble Life of The Prophet [English] 1/153-158
*https://quran.com/74-ABUL ALA MAUDUDI(WITH TAFSIR)