text:
Fulbaana 28,2013 Adaamaa
Walga’iin Angawootaa OPDO kabinotaa Aanaa, Godinaa fi Oromiyaa akkasumas itti gaafatamtoota Wajjirotaa Secterotaa garaagaraa irraa walitti waamuun Adaamaa Galmaa Abbaa Gadaa jedhamu keessa itti akka L/Habashaatti Fulbaanaa 4/2006 irraa egalee hangaa Fulbaana 16/2006 Oromiyaa keessatti bakka bu’oonni Wayyaanee Muktar Kadirii , Abdulaaziz fi Asteer Maammoon guyyaa kudhanii oliif gaggeeffaamaa ture milkie dhabuun mormii guddaan miseensota OPDO irraa bakka bu’oota Wayyaanee irratti dhalachuun bu’aa tokkoo malee diddaa guddaan gargar kan bittina’an ta’uu Odeessii qabatamaa keessaa OPDO bahee saxilee jira.
Kayyoo fi qabxiin gurguddaa walga’ii dhoksaan gaggeeffaamaa ture kanaa qabxiilee gurguddaa sadii irraattii kan xiyyeeffaate ta’uu beekama, kanneen falmisiisoo ta’an keessaa warri gurguddaan.
1ffaa, Baha Oromiyaa keessatti saboota olla Oromiyaa irraa yeroo irraa gara yerootti Ummataa Oromooa irraatti fudhatamaa jiruun wal qabatee Somaaleen lafa Oromiyaa Harargee qabachaa jirtuu irraatti marii gochuu kan jedhuu.
2ffaa, ABO FDG nurraattii kaasaa jira, Ummaata mootummaa Ithyophiyaa irratti kakaasuun fincila qindeessaa jira, Dargaggooti Oromoo maqaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo jedhuun biyyaa keessaa fi biyyaa Ambaatti of gurmeessuun sochii mirga Oromoo falmuu jedhuun mootummaa keenya irratti ummata kakaasaa jiru waan ta’eef kana dura dhaabbachuuf malaa fi tooftaa baafachuu.
3ffaa. Mormii yeroo irraa gara yerootti hordoftotni Amantaa Muslimaa Oromiyaa keessaattii nurraatti gaggeessaa jiraan dura dhabbachuu fi mormii isaanii duubaa humnooti adda addaa waan jiraniif saaxiluu fi marii irraatti gochuu kan jedhuu fi
4ffaa. Qaama hojii sekterotaa karooraan rawwaachuu xinxaluu.
Kanneen jedhan irratti marii guddaa gochuun walii galtee malee akka ka’an gabaasi kun ni ibsa. Kana keessatti qabxiin guddaa dhimma ABO irratti fuulleffate keessa hogganoota OPDO kan jeeqee fi mormii guddaa kaasee guyyoota lamaa oliif akka wal falmisiisaa oole beekamaa dha. Qabxii marii lukkeelee ilaachisuun yaadaa fi mormii kabinotaa Godinotaa fi Aanotaa irraa hogganoota OPDO irratti ka’ee dhiyaate keessaa gariin
Waa’ee ABO irraatti mormiin dhalatee, jira. kunis asiin fulduraa maqaa ABO’n namoota sabboonummaa Oromoo qabanii fi uumata itti akka farrummaatti labsaa dhaa turre,mootummaanis akkasum jechuun galmuma kana keessatti nuu ibsee hin turree?? Har’a deebi’een ABOn uumata nurratti kakasaa jira sochii godhaa jira yoo jennee barattootaa fi jiraataa Oromiyaa hunda yoo seeratti dhiheessaa jiraanne waanni kun deemee deemee numa warra OPDO iyyuu qofaa ni hambisa. ABOn bara kana nama osoo hin taane akeeka dha.Akeeka kana akkamiin uumata keessaa baafna yoo jenne waan matumaa hin dandayamne waan ta’eef mootummaan keenya if goyyomsuu osoo dhiifnee irra wayyaa dha. Yeroo barbaannu ABOn nama ijaara jenna,gaafa kaan ammoo ABOn hin jiru badeera jenna,yaada wal dhahaa akkasiin hamma yoom uumata sobaa jiraannaa???
Amma immoo ABO’n nu rakkisaa jira, nu duraa dhaabbaachaa jira, dargaggotaa ijaaree socho’aa jira, ummataa nurraa fudhachuuf, goolii kaasaa jira jennee yeroo wawwatnu ummaannii kaleessaa ABO’n hin jiruu jenneen sun maal nun jedhaa? jechuun gaaffii kaasaan, kanaaf nuti kanan uummataa keessaa deemnee salphinaa hin uffannu har’a ummaanni nu darbee deemee waan jiruuf nuti kanaan waan ololluu hin qabnu isinumti warri aanga’oo gurguddaa gadi bu’aa uummata itti himaa jechuun hogganotaa ol anoo OPDO akka Abdulaaziz fi Moktaar afaan fajjefaman.
Kana malees yaada mormii hirmatotaa irraa dhiyaate keessaa itti qabxiin ABO’n qofti maleef dhaadheeffaamee balaaleffatamaa ? Diinni akka G-7, Arbanyoochii fi Ogadeen maaliif akka diinaatti fudhatamanii mariin irraatti hin taasifamne jechuun gaaffin kaabinoota aanaa irraa ka’e guutummaa walgahichaa jeeqee akka turee odeessi keessa OPDO addeessa.
Ajandaan gama biraa Waa’ee waraana Ogaadeen yeroo yeroon Wayyaaneenhidhachiifamee Oromoo ajjeesaa jirtuu fi lafa Oromoo fi qabeenyaa Oromoo samamaa jiruuf ilaalchisuun yaadaa mormii fi waldiddaa guddaatu dhalate. Innis yaadni garee Lammaa Magarsaa itti gafatamaa wajjiraa milishaa Oromiyaa duraanii kan yeroo amma Biroo Daldalaa Oromiyaa hojjechaa jiruu irraa dhiyaate naannoo ittisa Oromoo irraa gochuuf jecha tarkaanfii walfakkatuu fudhachuu qabna,daangaa keenyaa keessaa baasuu qabna jedhuu yeroo dhiyaatuu gareen Muktaar Kadir ammoo kun tasumaa ta’uu hin qabu jechuun mormii dhiyeessan.Nuti ajaja mootummaan keenya nutti kenneen malee akka naannoo Oromiyaatti ittisa mataa keenyaa gochuu hin dandeenyu jechuun yaada mormii kaasan.
Yaadaa gareen Muktar Kadir kun dhiyeessan Kabinotaa Godinaa Booraanaa Yabelloo, Gujjii fi Harargee irraa dhufaniin balaaleffatame, gareen kaabinotaa Godina Harargee, Booraanaa Yaabelloo fi Gujii yaadaa Lammaa Magarsaa dhiyeessee jabeessuun deggeruun ummanni Oromoo fi mootummaan naannoo Oromiyaa uummata Oromootti balaa dhufe ittisuu qabna.Yoo kana hin goonu ta’e faaydaan OPDO maalii? jechuun mormii guddaa dhiyeessaan. Kanumaan kan ka’e gariin kun walgahii kaabinoota OPDO torbaan tokkoof gaggeefame dhiisanii walga’ii cabsanii ka’an. Yeruma kana haala kanaan , Kanneen qajeelfama TPLFn masakamuu qabna jedhan kanneen akka Muktarii fi Abdullaaziz warra walgahii cabsee bahe duukaa bu’uun kara karaa kadhatanii ifaajja guddaan walgahiitti deebisan.
Kana irraa ka’uun sabbontotn Oromoo walga’icha irraa hirmaatan nuti Oromoonni hanga yoomitti dhiigni ilmaan Oromoo dhangala’aa? hanga yoomitti Obsinaa? Obsi nuu game, Angoo maaliis qabna waranaa? Erga duula Oromoo irratti banama ittisuu hin dandeenye,dhaloota Oromoo dhufaa darbaan ABO jennee hidhaa fi biyyaa ari’aa erga jiraanne aangoo fi gaafatamni nuti Oromoof qabnu kun maali? Jechuun walgahicha irrati ifatti yaada dhiheeffatan.
Gama kaaniin qabxiin dhimma amantaa Isalaamaa fi gamaagama karoora hojii ilaalchoisuun yaadni dhiyaatee, qabxiiwwaan armaan olii mataa dabbaalotaa diinaa waan nanneesseef utuu sirnaan hin hubatamiin hafee kabinotaa Aanotaa, Godinotaa fi Oromiyaa walumaa galatti namota 1000 ol-n guyyotaa kudhanii oliif taa’amaa ture, fi walga’iin guddaan kun kan ETV fi Radiyoo Oromiyaa illee dabalee osoo hin darbiin wakkatameef bu’aa tokkoo malee diddaan guddaan waan jeeqameef gara fuula duraatti baallamamee adda bahuu gabaasi keessa OPDO irraa nu gahe addeessa.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...


c: text/html

text:
Finfinnee, Sadaasa 29/2022 - Dubbi himaan Adda Bilisummaa Ummata Tigraay (ABUT) fi miseensi jila marii nagaa Tigraay Geetaachoo Raddaa humnoonni Tigraay akkaataa waliigaltee nagaa Piriitooriyaa/Naayiroobii irratti waliigalameen hidhannoo hiikkachaa yeroo jiranitti humnoonni Eertiraa daa’immanii fi dubartoota dabalatee namoota nagaa ajjeesuu itti fufaniiru jedhe. ''Humnoonni Eertiraa ammallee
Finfinnee, Sadaasa 28/2022 - Sababa waldhabdee fi walitti bu’insa akkasumas hongee kutaalee Itoophiyaa hedduu itti fufiinsaan miidhaa jiraniin barbaachisummaan gargaarsa namoomaa Itoophiyaa kan walakkeessa waggaa, jalqaba bara 2022tti Doolaara biiliyoona 3.085 ture gara doolaara biiliyoona 3.335tti ol guddachuu karoora gargaarsa namoomaa fooyya’ee ragaa Waxabajjii -
Finfinnee, Sadaasa 28/2022- Akka xalayaan Ministeera Barnootaa fi Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataatiif barreeffame ibsutti barsiisonni fi gargaartotni teeknikaa yuunivarsiitiiwwan Itoophiyaa keessa hojjetan Sadaasa 26, 2015 irraa eegalee yeroo hin murtoofneef hojii akka dhaaban beeksisaniiru. Dhimma kanarratti barsiisonni Yunivarsiitii Addis Standard dubbise gaaffiin isaanii deebii waan

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dubbii qolaa / Malleen dubbii
Malleen dubbii ( dubbii qolaa ) Dubbiin qolaa barreeffama yookaan dubbii keessatti haala gaariin qindaa’ee nama barreeffamicha dubbisu yookaan dhaggeeffatu qirqirsuuf humna qaba. Dubbiin
Fufiilee / Maxxantoota
1. Maalummaa fufiilee / Maxxantootaa/ Fufiilee n jechattii yoo maxxanan malee ofii qofaatti dhaabbatanii hiika mataa isaanii kan hin qabneedha. Afaan Oromoo keessa fufii gosa
Hennaa | malummaa isaafi gosoota isaa
1. Hennaan maali? Hennaa n seerluga afaanii keessatti yeroo waliin kan walqabatu ta’ee, yeroo gochi tokko itti raawwatamu kan agarsiisuudha. 2. Gosoota ennaa
Birsaga | maalummaa, qaamotaafi seerota isaa
1. Birsaga — maalummaa isaa? Birsagni waliin qindaa’ina sagalee dubbifamaa fi dubbachiiftuu irraa kan jiaaramu ta’ee, yeroo jecha tokko sagaleessinu ykn.dubbannu bakka itti afuurri keenya
Afaanii fi amaloota isaanii
1. Maalummaa afaanii Afaan kan dhalli namaa qaamolee mijaa’ina dubbii isaatti dhimma ba’uun ittiin walii galtee uummatuudha. Haata’u malee wantoonni waliigalteef nu gargaaran hundi afaanii
Qaamolee Sagalee dubbiifi amaloota isaanii
Qaamolee sagalee dubbii: qaamolee dhala namaa keessaa kanneen sagalee dubbii uumuuf qooda olaanaa fudhataniidha. Isaanis bakka 2tti qoodamu 1. afaan olaanu:- hidhii olii, ilkaan olii,


text:
Finfinnee, Fulbaana 28/2014 (TOI)- Gareen kubbaa Miillaa Itoophiyaa tapha gulaalli Waancaa Addunyaaf taphaa isaa 3ffaa boor magaalaa Bahaar Daritti garee kubbaa miilla Afrikaa Kibbaa waliin ni taphata.
Tapha gulaalli Waancaa Aadunyaa bara 2022 Kowaataritti phatamuuf darbuuf taasifamuu Itoophiyaan ramaddii 3ffaa keessatti Gaanaa, Zimbaabuwee fi Afrikaa kibbaa waliin ramadamuun ishee ni yaadatama.
Gareen kubbaa miillaa Itoophiyaas bor ramaddicha qabxii afuriin dursaa kan jiru garee kubbaa miilla Afrikaa Kibbaa waliin Bahaar Daaritti ni taphata.
Taphichaaf gareen kubbaa Miillaa Afrikaa Kibbaa har’a magaalaa Baahir Daariin galuu ibsameera.


text:
(Waliif share godhaa)
OPDO’n akkumaan barruu kaleessa mata duree “Namni galaaf ka’e nama galaafata” jedhun isinii maxxanse keessatti tooftaan amma ittiin qabsoo oromoo laamsheessuu barbaadan keessaa tokko miseensoota isaanii haaroomsuufi haara horachuuf akka tahe isiniif ibseen ture. Haaluma saniin yeroo ammaa gamaaggama miseensoota isii qopheessitee jirti.
Waan nama ajaa’ibsiisu keessaa akka ulaagaa gamaaggamaatti kan dhihaate TV OMN laaluufi miidiyaa hawaasaa fayyadamuu faa dha. Waan ajaa’iiba, waan dabaati!
(Qis…. qis… qis… qis… nama kofalchiisa)
OPDO’n nama addunyaa waliin wal qunnamuufi shira mootummaan ummata oromoo irratti hojjatu jalatti baru hin barbaadu. Gama biraatiin teknooloojii babal’isaa jirra jechaa dubbatan. Garuu miseensoonni isaanii akkuma kijiba isaan itti himan qofa fudhatu barbaadan. Namni OMN hordofuufi Facebook fayyadamu miseensa opdo miti jechuudha. Yoo miseensa opdo tahees kan hordofu taanaan miseensa amanamaa miti. Opdon kanaaf nama barate hin feenee bar.
Kaabiineen opdo marti dubbisuufi barreessuu hin dandeessu. Kanaaf waanuma isaan itti himan qofa akka fudhatan barbaadan. Kanaafiis ragaan tokko uunkaa gamaaggamaa tana ilaalaa. Garuu yeroo nuti waan qabatamaa barreessinu warri guunguumtan kana hubadhaa mee?
Haa jannuu kan oromoo tahee OMN hin laalle jiraa laata? Kan facebook hin fayyadamne hoo? Haala addunyaan itti oolte baruuf amma namni kan fayyadamu miidiyaa hawaasaa kan akka facebook tahuu namuu ni beeka. Garuu waan ragaa qabatamaa viidiyoofi footoon dhihaatuun maaliif oolola sobaa jetti opdon? Namni 150 ol waraana wayyaaneetiin du’uun ololaa? Namni kumni meeqaa hidhamuun, dhiigni ilmaan oromoo akka galaanaatti dhangala’uun sobaa?
Yaa ilmaan oromoo kan miseensa OPDO taatanii tarsiimoo kijibaa wayyaaneen baaftee ummata keenyaan galaafachaa, ummata tigree hadhaadhiyyaa jiraattu kana keessaa harka qabdan, ammummarraa miseensummaa kijibaa dhiisaa gara qabsoo ummataa makamaa. Wayyaaneen akkuma dur nafxanyoonni afaan, aadaa, seenaa keenya ukkaamsaa turte, akkuma barachuu nu dhoorkanii akka nuti dubbifnee hin barreessine, akka waliif hin galle nu taasisaa turan, arraas akka nuti addunyaa waliin wal hin barre nu taasisuuf karoorfachuu qofa osoon taane nu godhaas jiru. Hadaraa keessan ilmaan oromoo opdon bulchiinsa gaariis ni dhageesse malee hin beektu irraa baqadha. Yoo qabsoo ummataatti makamuu baattaniis miseensa opdo ofirraa mulqaa. Miseensummaa ofirraa mulquun keessan akka xurii gabrummaa ifirraa mulquutti ilaalama.
#Saphaloo_Kadiir/ Abdulbasit
Amajjii 12, 2016


text:
Oromoonni biyyaa bahanii biyyoota adda addaa jiratan baayyeen, guyyaan isaa adda adda haata’u malee, bakkuma jiranitti Irreechaa Birraa barumaanuu haala o’aadhan kabajan.
Haawaasni oromoo as naanoo Diisiiis ayyaana baranaa akkuma duriiti kabajuudha karoorfataniis haala Irreechaa biyyaa irratti ummameen gaddi guddaan itti dhagahaamuu fi guyyicha namoota Bishooftu Hora Arsadeetti lubbuu isaanii dhaban yaadachuudhan dabarsuu isaanii dubbatan.
Hora Goina meerilaaitti argamuu, lake Artemensia jedhamu, han oggota dheeraadha bakka irreechaa itti geggeefamutti namoota argaman keessaa amma tokko dubisneerra.


text:
Paartiin keenna KFOn guyyaa har’aa Waxabajjii 4/2014 ALI. caasaalee godinaa dhiibbaan waggoota lamaaf jalaa diiggamanii laaffifamanii turan deebisee ijaarutti jira. Caasaalee godinaa deebisee ijaaruun guyyaa …Read More »
Waancaan Kubbaa Miilaa Motummaa wayyaane fi Mormitota isii Jiddutti deemaa ture, Injiffannaa Wayyaaneen xumurame
Hegere Oromiyatii Mormittonni Motummaa wayyaane wajjiin wal morman kan akka Paartii Medrak Paartii Bule Paartii Siyyee Abrhaa Paartii Oromo Fedraalistii fii Paartiin Qinjjit Akkasuma …Read More »


text:
Nikaah Buusu-Lakk.3.2
B.Nikaah Buusu Addaan Bahiinsaa (Ax-Xalaaqul-Baa’in)
Jecha ijoo: “Iddaa” jechuun dubartiin takka erga hiikkamte ykn dhiirsi irraa du’ee booda yeroo turtii ishiin turtuudha. Kutaa darbe keessatti nikaah buusu deebifachuu ilaalle turre. Namni yeroo tokkoffaa fi lamaffaaf niiti isaa irraa nikaah yoo buuse, iddaan ishii osoo hin xumuramiin dura ishii deebifachuu danda’a. Kuni nikaah buusu deebifachu jedhama. Garuu sababa iddaan ishii xumurameen ykn sababa biraatin namtichi mirga ishii deebifachuu yoo hin qabaatin, nikaah buusun akkanaa addaan bahiinsa jedhama. Innis bakka lamatti qoodama: Addaan bahiinsa xiqqaa fi addaan bahiinsa guddaa. Mee kana fakkeenyaan haa ibsinuu:
Fakkeenya yeroo darbee irraa itti fufuun Faaxumaa fi Ahmad wal fuudhan haa jennu. Ahmad yeroo tokkoffaaf ykn lamaffaaf Faaxumaa hiikee iddaan ishii xumuramuun dura nikaah haarawa osoo hin hidhatin deebifachuu danda’a. Garuu nikaah buusu 1ffaa fi 2ffaa keessatti iddaan ishii erga xumuramee booda Faaxumaan Ahmad irraa addaan baati. Addaan bahiinsi kuni addaan bahiinsa xiqqaa jedhama. Faaxumaan addaan bahiinsa xiqqaa Ahmad irraa erga addaan baate booda Ahmad ishii deebifachuu yoo barbaade, nikaah haarawaa fi mahrii haarawaan ishii deebifata.
Yeroo sadaffaaf Ahmad Faaxumaa yoo hiike, ishiin isarraa addaan baati. Addaan bahiinsi akkanaa addaan bahiinsa guddaa jedhama. Yeroo kanatti Ahmad ishii deebifachuu yoo barbaade, Faaxumaan nama biraatti heeruma sirrii ta’e heerumu qabdi. Nama sanitti heerumte yoo wal ta’uu didanii addaan bahanii fi iddaa laakkawwatte yoo xumurtee, Ahmad nikaah fi mahrii haarawaan ishii fuudhu danda’a.
1-Addaan Bahiinsa Xiqqaa– kuni nikaah buusu namtichi mirga niiti hiike deebifachuu kan hin qabneedha, yoo nikaah haarawaa hidhatee fi mahrii kenne malee. Haalaa fi yeroo kanniin keessatti addaan bahiinsi xiqqaan hojii irra oola: dubartii nikaah hidhatanii itti hin seenne, dubartii kaasaa kennuun abbaa warraa irraa addaan baate, dubartiin yeroo tokkoffaaf ykn lamaffaaf erga iddaa xumurte booda addaan bahiinsa xiqqaa addaan baate. Kana mee ibsinuu:
♦Namtichii dubartii nikaah hidhatee osoo ishii waliin qunnamti hin raawwatiin yoo nikaah irraa buuse, addaan bahiinsa xiqqaa isarraa addaan baatee jirti. Yeroo lamataaf ishii fuudhu yoo barbaade, nikaah haarawa hidhachuu fi mahrii haarawa kennuufi qaba.
♦Dubartiin dhiirsa ishiitiif kaasaa ykn qabeenya kennuun yoo isarraa addaan baate, addaan bahiinsa xiqqaa addaan baati. Yoo wali galanii walitti deebi’u barbaadan, inni nikaah haarawa ishii hidhachu fi mahri haarawa kennuufi qaba.
♦Dubartiin yeroo tokkoffaaf ykn lamaffaaf yoo hiikkamtee iddaa ishii xumurte, addaan baahinsa xiqqaa dhiirsa irraa addaan baati. Iddaan erga xumuramee booda dhiirsi ishii deebifachuu yoo barbaade, nikaah haarawa hidhachuu fi mahrii haarawa kennuufi qaba.
2-Addaan Bahiinsa Guddaa-dhiirsi nikaah yeroo sadaffaaf haadha manaa irraa erga hiikee, iddaa keessattis ta’ii iddaan ala deebifachuu kan hin dandeenyedha, nama biraatti yoo heerumte malee. Rabbiin (Subhaanahu wa ta’aalaa) ni jedha:
“Yoo [hiikkaa sadaffaa] ishii hiike, san booda hanga dhiirsa biraatti heerumtutti isaaf hin hayyamamtu. Yoo inni (dhiirsi lammataa) ishii hiike, daangaa Rabbii eeguu isaanii yaadnan isaan lamaan yoo walitti deebi’an badiin isaan irra hin jiru. Kuni daangaawwan Rabbii kan Inni ummata beekaniif ibsuudha.” Suuratu Al-Baqarah 2:230
Dubartiin yeroo sadaffaaf hiikkamte abbaa manaa jalqabaatti deebi’uuf ulaagalee (sharxiwwan) armaan gadii guutuu qabdi:
1ffaa– Alaa fi keessaan nikaah sirrii ta’een nama lammataatti heerumu. Alaan nikaah sirrii yommuu jennuu sharxiwwan nikaah guutuun nikaah sirrii hidhachuudha. Keessaan nikaah sirrii ta’ee yommuu jennu immoo kaayyoo fuudhaa heerumaa guutuuf wal fuudhudha. Kan akka maatii gaarii ijaaru. Garuu kaayyoon ishiin nama lammataatti heerumtuuf nama jalqabaaf halaala gochuuf yoo ta’e, suni hin ta’u. Nikeenyi akkanaa nikaah faasida (badaa) ta’eedha.
2ffaa-Abbaan manaa lammataa ishii qunnamu-nikaah hidhachuun qofti gahaa miti. Namni lammataa kuni ishii waliin qunnamtii saalaa raawwachuu qaba. Ragaan kanaa: Aa’ishaan (RA) akka gabaasetetti, Niitin Rifaa’a al-Quraziyy gara Ergamaa Rabbii (SAW) dhufuun akkana jette, “Ani Rifaa’a bira ture. Innis na hiike. Nikaah buusu sadaffaa hin deebifamne na hiike. Anis Abdurahmaan bin Zabiiritti heerume. Garuu isa bira wanta akka kuula uffata qofatu jira. Ergamaan Rabbiis (SAW) ni jedhan, “Gara Rifaa’a deebi’uu barbaaddaa? Lakkii! Deebi’uu hin dandeessu hanga abbaa manaa ammaa waliin qunnamtii guutuu raawwattutti malee.” Sahiih Al-Bukhaari 2639
Murtiwwan Addaan Bahiinsaa Xiqqaa fi Guddaa
- Addaan bahiinsi xiqqaa fi guddaan hariiroo fuudhaa heerumaa guutuu addaan kutu. Erga iddaa xumurtee addaan bahanii booda ishii qallabuun, uwwisuu fi mana jireenyaa ishiif dhiyeessun isarratti dirqamaa miti.
- Dubartii nikaah buusu addaan bahiinsa xiqqaa fi guddaan hikkamte isaaf ajnabiyyah (nyaapha) taati. Erga dhiirsa irraa addaan baate booda inni ishii ilaalu, kophaa waliin ta’uu fi wantoota biroo dhoowwaman waliin raawwachuu hin danda’u.
- Isaan lamaan keessaa tokko yoo du’e, wal hin dhaalan. Waan addaan bahaniif.
- Namtichi niiti isaa hiikee addaan bahe, mahrii ishii irraa wanta hafee kennuufi qaba.
➨Addaan bahiinsi xiqqaan lakkoofsa nikaah buusu hir’isa– kana jechuun dubartiin takka isarraa addaan bahiinsa xiqqaa erga addaan baate booda nama biraatti heerumun dura yoo inni nikaah haarawaan ishii deebifate, nikaah buusu lamatu isa hafa. Ammas, yeroo lammataaf addaan bahiinsa xiqqaa erga addaan bahanii booda ishiin nama biraatti heerumuun dura yoo nikaah haarawaan deebifate, nikaah buusu takkatu isa hafa.
⌫Addaan bahiinsi guddaan immoo lakkoofsa nikaah buusu guutumaan guututti diigun haarawa taasisa. Kana jechuun dubartiin yeroo sadaffaaf hiikkamtee fi nama biraatti heerumtee isaan wal ta’uu didanii yoo addaan baate, ergasii nama jalqabaatti yoo deebite, namni jalqaba kuni nikaah buusu sadii qaba. Dhimmi akkanaa hadm (diiggaa) jedhamuun beekkama. Fakkeenyaf, Ahmad Faaxuma si’a sadii erga hiike booda, faaxumaan nama biraatti nikaah sirrii ta’een ni heerumti. Faaxumaanis yeroo muraasaan booda nama kanarraa addaan baati. Amma Ahmad Faaxuma nikaah fi mahrii haarawaan fuudhu danda’a. Faaxumaan Ahmadiif akka niiti haarawaa taati. Kanaafu, si’a sadii hiiku danda’a.
✍Addaan bahiinsa xiqqaa keessatti inni deebifachuun dura nama biraatti yoo heerumte lakkoofsi nikaah buusu ni hir’ata moo nikaah buusu sadiitu jiraaf? Fakkeenyaf, yeroo tokko hiikee ergasii ishiin nama biraatti heerumte. Nama lammataa kanarraa addaan bahuun nama jalqabaatti yoo deebitee, namni jalqabaa kuni nikaah buusu lama qaba moo sadii qabaa? Dhimma kana ilaalchisee aalimman jidduu kilaafa (garaagarummaa yaadatu) jira. Gariin isaanii “nikaah buusu lama qaba ykn lakkofsi nikaah buusu ni hir’ata duraan kan nikaah irraa buuse yoo ta’e” jedhu. Gariin isaanii immoo nama biraatti waan heerumteef akka niiti haarawatti gara isaatti deebiti. Kanaafu, namni jalqabaa nikaah buusu sadii qaba jedhu.
Addaan Bahiinsi Xiqqaa fi Guddaan kana fakkaata. Namni niiti ofii si’a tokko ykn lama erga hiike booda deebifachu yoo barbaade, iddaa xumuruun dura deebifachuu danda’a. Ta’uu baannaan haala gaariin ishii gadi furuu qaba. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Yeroo dubartoota hiiktanii beellama isaanii gahan, haala gaariin isaan qabadhaa yookiin haala gaariin isaan gaggeessaa. Rakkisuudhaan daangaa isaaniitti darbuuf isaan hin qabatinaa. Namni san hojjatu dhugumatti lubbuu ofii miidhee jira. Keeyyattoota Rabbiis qishnaa hin taasifatinaa. Qananii Rabbii isin irra jiruu fi Kitaaba fi hikmaa irraa wanta isin irratti buusee ittiin isin gorsu yaadadhaa. Rabbiin sodhaadhaa. Rabbiin waan hundaa beekaa akka ta’es beekaa.” Suuratu Al-Baqarah 2:231
Yeroo tokkoffaaf ykn lamaffaaf dubartoota hiiktanii iddaa isaanii xumuruutti yommuu dhiyaatan, takkaa haala gaariin isaan qabadhaa takkaa immoo isaan gadi furaa. Haala gaariin isaan qabachuun haqaa fi mirga isaanii eeguu fi bahuudha. Haala gaariin isaan gaggeessuun immoo isaan rakkisuu fi dararuuf niyyachuu dhiisudha. Kanaafi itti aanse ni jedhe, “Rakkisuudhaan daangaa isaaniitti darbuuf isaan hin qabatinaa.” Kana ilaalchise Abdullah Ibn Abbaas ni jedha, “Namtichi niiti isaa nikaah irraa buusa. Yommuu iddaan dhumatutti dhiyaatu, rakkisuu fi nama biraatti akka hin heerumneef ishii ni deebisa. Ergasii ishii ni hiika. Ammas, ishiin yeroo turtii ni lakkaawwatti. Yommuu iddaan ishii dhumuuf ka’uu, iddaan ishii akka itti dheeratuuf innis ishii hiika. Rabbiin kanarraa ni dhoowwe. Nama kana hojjatuuf adabbii waadaa galeef.” Ishii rakkisuun bifa biraatiniis ta’uu danda’a. “Namni san hojjatu dhugumatti lubbuu ofii miidhee jira.” Kana jechuun namni niiti isaa dararuun daangaa irratti darbu, dhugumatti nafsee ofii adabbiif saaxilee jira. Sababni isaas, wanta Rabbiin dhoowwe hojjachuun adabbiif of saaxiluudha.
“Keeyyattoota Rabbiis qishnaa hin taasifatinaa.” Kana jechuun murtiwwanii fi ajajoota Rabbiitti hin taphatinaa. Shari’aa Rabbii faallessuu fi itti buluu diduun qishna (baacoo) hin godhatinaa. Fakkeenyaf, namtichi niiti ofiitiin, “Nikaah sirraa buuse” jechuun ergasii “ani taphaaf akkas dubbadhe” yoo jedhe, kuni keeyyattota Rabbiitti taphachuudha. Akkasumas, niiti erga hiike booda ishii rakkisuu fi dararuuf deebisuun keeyyattota Rabbiitti taphachuudha.
“Qananii Rabbii isin irra jiruu fi Kitaaba fi hikmaa irraa wanta isin irratti buusee ittiin isin gorsu yaadadhaa.” Qananiin Rabbiin isin irra jiruu: Islaamaa fi murtiwwan isiniif ibseedha. Kitaabni immoo Qur’aana. Hikmaan immoo sunnaah Nabiyyitii fi iccitii shari’aati. Wanta isin irratti buuse kanaan isin gorsa. Kana jechuun waan gaariitti isin ajaja, waan badaa irraa isin dhoowwa, badhaasa guddaan isin abdachiisa, adabbii guddaas isin akeekachiisa. Kanaafu, waan Inni itti ajaje hojjachuu fi waan Inni dhoowwe irraa fagaachuun “Rabbiin sodhaadhaa.” “Rabbiin waan hundaa beekaa akka ta’es beekaa” Wanta isin hojjattan hundaa xiqqaa fi guddaa, dhokataa fi ifa ni beeka. Murtiiwwanii fi ajajoonni Isaa murtiwwanii fi ajajoota hunda caalaa gaarii kan isiniif ta’aniidha. Sababni isaas, Inni waan isin fayyaduu fi miidhu hundaa waan beekuuf murtiwwanii fi ajajoota kanniin isiniif kaa’e. Kanaafu, akka salphaatti hin ilaalinaa.
Guduunfaa
➦ Namni yeroo tokkoffaaf ykn lamaffaaf niiti isaa hiikun iddaan ishii xumuramuun dura nikaah fi mahrii haarawa osoo hin kenniiniif ishii deebifachuu danda’a. Nikaah buusun akkanaa nikaah buusu deebifachuu danda’an (ax-Xalaaqu raj’iyy) jedhama.
➦ Niiti isaa yeroo tokkoffaaf ykn lamaffaaf hiikun iddaan yoo xumurame, isaa fi ishiin addaan bahu. Kuni “Addaan bahiinsa xiqqaa” jedhama. Inni ishii deebifachuu yoo barbaade, nikaaha haarawaa hidhachuu fi mahrii haarawaa kennuufi qaba.
➦ Niiti yeroo sadaffaaf yoo hiike, guutumaan guututti isarraa addaan baati. Kuni “Addaan bahiinsa guddaa” jedhama. Ishii deebifachuu yoo barbaade, ishiin nama biraatti heerumu qabdi. Nama san irraa yoo addaan baatee fi iddaa ishii erga xumurtee booda, dhiirsi jalqabaa nikaah fi mahrii haarawaan ishii deebifachuu danda’a.
Kitaabban Wabii
al-Fiqhul Waadih – Jiildi 2-fuula 115-116, Dr.Muhammad Bakr Ismaa’il
Sahih Fiqhu Sunnaah -Jiildi 3 -fuula 274-279, Abu Maalik
Tafsiir Sa’diyy-fuula 103-104, Tafsiir ibn Kasiir-2/195-197 fi Tafsiirota biroo


text:
Soba Shirkii-Kutaa 8
Wantoonni Rabbii gaditti gabbaraman nama fayyisuu fi badii namaaf araaramu hin danda’an
Sababni biraa namoonni Rabbii olta’aan ala wanta biraa itti gabbaraniif qaamaa fi qalbii isaaniitiif fayyaa barbaadudha. Yoo dhibaman ykn namni isaan jalaa dhibame, gara nama waliyyi jedhanii odeessanitti deemun akka isaan fayyisu kadhatu. Yookiin silati fi wareega dhiyeessuf. Kiristaanonnis “Iyyasuus nama fayyisa” jechuun waaqeffatu. Ammas, cubbuun akka isaaniif araaramamuuf gara qeeysi deemu. Kuni hundi soba sheyxaanni isaaniif miidhagseedha. Kan dhugaadhaan nama fayyisuu fi cubbuu namaaf araaramu Rabbii olta’aa qofa. Nabii Ibraahim dhugaa kana hubachuun ummata isaa waliin ni falme:
(75)-Innis (Ibraahim) ni jedhe, “Sila wanta gabbaraa turtan argitanii? (76)-Isinii fi abbootin keessan duraanii? (77)-Gooftaa aalamaa malee dhugumatti isaan anaaf diinota. (78)-[Gooftaan aalamaa] Kan na uumedha, Inni na qajeelcha. (79)-Kan na nyaachisuu fi na obaasu Isa. (80)–Yommuu dhibame Isatu na fayyisa. (81)-Kan na ajjeesu ergasii na jiraachisuudha. (82)-Guyyaa Murtii dogongora kiyya akka naaf araaramu Kan kajeeludha.” Suuratu Ash-Shu’uraa 26:75-82
Ibraahim ni jedhe, “Sila wanta gabbaraa turtan argitanii? Isinii fi abbootin keessan duraanii?” Wanta isinii fi abbootin keessan darban Rabbii gaditti gabbartan itti xinxalluun sammuu fi qalbii keessaniin soba ta’uu isaa hin argitanii? Isiniis abbooti keessan akkeessun sanama gabbaruu itti fuftan.
“Gooftaa aalamaa malee dhugumatti isaan anaaf diinota.” Sababni isaas, Gooftaa aalamaa gaditti wanti isin gabbartan kunniin amala gabbarama isaan taasisu waan hin qabneef baaxila (soba). Baaxilli immoo diina kiyya. Gonkumaa wanta isin gabbartan ani hin gabbaru. Kan ani gabbaru sanama homaa gochuu hin dandeenye osoo hin ta’in Gooftaa wantoota hundaa uume, isaan too’atu fi qindeessu gabbara. Itti aansee amaloota Gooftaa aalamaa akka gabbaruu isa taasisuu ifa godhe:
“[Gooftaan aalamaa] Kan na uumedha, Inni na qajeelcha.” Kana jechuun safara wanta hundaa na keessa jiran kan murteesse fi dhabama irraa na argamsisee Gooftaa aalamaati. Ergasii Isa qofatu gara faaydaa addunyaa fi Aakhiraatti na qajeelcha.
“Kan na nyaachisuu fi na obaasu Isa.” Kan na nyaachisuu fi obaasu Isa qofa. Isaan ala kan biraati miti. Soorata namootaa kan uumuu fi sababoota kan laafisu Rabbiidha (subhaanahu wa ta’aalaa). Ibraahim isaan keessaa tokko. Osoo Rabbiin uumuu fi murteessu baate, silaa biqiltoonni hin biqilan, lubbu-qabeenyin hin jiraatan. Osoo karaa nyaataa laaffisuu baatee, silaa sorataan dachii irraa homaa hin nyaatu ture. Osoo Rabbiin lubbu-qabeenyiif afaan ittiin nyaatan, ujumoo gara garaa ittiin liqimsaan, meeshaalee daakkaa nyaata daaku, ujumoolee fi kutaalee qaamaa nyaata bakka barbaachisutti raabsanii fi xurii hafee immoo gara alaatti baasan gochuu baate, silaa lubbu-qabeenyin soorata hin sooratu turan. Ammas, marsaalee adda addaa keessa dabarsuun bishaan uumee samii irraa kan buusu Rabbii tokkicha. Kanaafu, kan soorata uumuu, sababa soorataa laaffisuu fi qaamoolee soorataa namaaf uumuun nama sooruu fi obaasu Rabbii Tokkicha qofa.
“Yommuu dhibame Isatu na fayyisa.” Asitti Ibraahim Rabbii olta’aa waliin naamusa (adaba) qabate. Yommuu Gooftaan kiyya na dhukkubse hin jenne. Kana irra “yommuu dhibame” jedhe. Kuni, namni wanta jibbu yommuu isa qunnamu Gooftaa isaa waliin adaba (naamusa) qabaachu akka qabu agarsiisa. Nabii Ibraahim (aleyh salaam) “yommuu dhibame kan na fayyisu Rabbiin qofa.” jedhe. Sababni isaas, fayyuun murtii Rabbiitiin malee galma hin gahu. Dhibamaan akka fayyu yoo Rabbiin murteesse, ogeessi fayyaa dawaa fayyuuf sababa ta’u akka kennuu dandeesisa. Dhibamaanis hayyama Rabbiitiin ni fayya. Dawaanis sababoota Rabbiin uumee keessa tokko. Fayyuun murtii Rabbiitiin malee hin mirkanaa’u.
“Kan na ajjeesu ergasii na jiraachisuudha.” Lubbu-qabeenyi ajjeessun uumama Rabbiin uumee keessaa tokko. Sababni isaas, duuti kan mirkanaa’u yommuu ruuhi fi qaamni addaan bahaniidha. Ruuhi qaamatti qabsiisuu fi addaan baasun uuminsa fi hojii Rabbii qofa. Rabbiin ala eenyutu ruuhi uumee qaama du’aa keessa galchuu danda’aa?[1] Nabii Ibraahim itti aansee amanti Guyyaa Qiyaamaatiif qabu labse, “ergasii na jiraachisuudha.” Erga du’ee yeroo murtaa’eef awwaalcha keessa turee booda Guyyaa Qiyaamaa na jiraachisuun kan na qoratu Rabbiin qofa. Kanaafu, Qiyaamaan dhufuun haqa waan ta’eef “Guyyaa Murtii dogongora kiyya akka naaf araaramu Kan kajeeludha.” Addunyaa fi Aakhiratti badii kan namaaf dhoksuu fi irra namaaf darbu Rabbiin malee hin jiru. Rabbiin malee badii hunda kan namaaf araaramu ni jiraa?[2]
Kana hunda kan hojjatu Rabbii tokkicha. Kanaafu, sanamaa fi uumamtoota biroo kan homaa hin uumne, hin qajeelchine, hin fayyisne, hin nyaachisnee, hin obaasnee, hin ajjeesne, hin jiraachisne, nama isaan waaqefatu hin fayyannee fi miidhaa irraa hin deebisne dhiisun ibaadaa fi ajajamuu keessatti Rabbiin tokkichoomsuun dirqama.[3]


text:
Muummichi ministeeraa Dr. Abiy Ahimed jiraattota magaalaa Aksum waliin erga mari’atanii booda magaalaa Aksum keessaa kan walitti dhufan abboota amantii, jaasolii biyyaa fi dargaggoota qaama hawaasa adda addaa irraa dhufan waliin mari’atanii jiran.
Ennaa marii isaanis siidaawwan Akusm miidhaan irra ga’eef furmaati akka kennamu gaafataniiru. Siidaawwan kun kan biyyaa qofa utuu hin taane hambaa seenaa addunyaa waan ta’aniif mootummaan ilaalcha itti kennuu qaba, rakkina bishaanii magaalattii hanqisuuf mootummaan deggersa akka godhu gaafataniiru. Magaalaan Aksuum daawattoota kan hawattu waan taateef misoomni bu’uuraa gutamuufiin akka irra jiraatus gaafataniiru.
Sirna federaalaa fi heera biyyaa hojii irra oolchuu dhaaf ilaalchi kennamuufii qaba jechuu dhaan jiraattonni kun ennaa marii sanaa gaafataniiru.
Filannoo dhufaa jiru ilaalchisee hagam amansiisaa dha kan jedhuun fi naannolee hanga tokko keessaa nageenyi dhabamuun wal qabatee gaaffilee hedduu kaasaniiru.
Muummichi ministeerichaas deebii kennaniin rakkoon bishaanii kan magaalattii mootummaa naannoon deebii akka argatu tuqanii, mootummaan Federaalaa deggersa akka godhu dubbataniiru.
Muummichi Ministeeraa Abiy Ahimed Aksumiin Daawwatan
- VOA
WAASHINGITAN, DIISII —
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
25-11-2022
Hoggantoonnii Marii Araaraa Tigraay Deeman
-
-
-
-
-


text:
Wal dorgommii kubbaa miilaa Amerikaa MLS, kilaboota 24tti waliin taphataa,dorgommii baranaa Bitootessa 2 jalqaban.
Tapha kalee kilabii Los Angeles Lafc fi D.C. United waltiin taphatan irratti DC goolii afur itti galchanii duwwaa galchan.D.C. United nama akka Wayne Rooney fa qabaattullee gaafas hin taaneef.
Rooniin nama EPL keessatti fi dorgommii addunyaa maqaan bahe.Itti gaafatamaa kilabii Manchester United ka duriiti. Amma kialbii D.C United nama kana Kontoraata ganna 2-5 doolara miliyoona 13tiin bitate.Tana malee horii jalaan kennaniif hedduuti jira.
Kilabiin innii taphatuuf D.C. United tapha guyyaa dhengaddaa istaadiyooma D.C, Audi Field keessatti 4-0 moo’an.Goolii sadii nama tokkotti galche.
Goolii qaraa Kaarolees Veelaatti daqiiqaa 15essoo irrattitti,lammeessoo ,sadeeffoo fi abreessoo ammoo Diego Roositti daqiiqaa 27,32,76 irratti galcheef.
Rooniin taphataa LA, Diego Rossi jilba hanqatee akka malee dhiite jennaan tapha keessaa baasan.
Rooney tana waliin marroo torba tapha keessaa baasan.DC United bori ammoo kilabi Kanadaa,Montreal Impact waliin taphatti.
Dorgommii MLS amma itti jiran tana Ohio Columbusitti qabxii 13n dura jirti, Torontoo FC qabxii 10n lammeessoo fi DC United qabxii 10n sadeessoo jirti.


text:
Michuu Tooftaa Liqii Dijitaalawaa
Michuun Maali?
Michuun tooftaa tajaajila liqii dijitaalawaa ga’umsa maamilli liqii kaffalachuuf qabu irratti bu’uureffatee, Intarpiraayzota Maaykiroo Xixiqqaa fi Giddugaleessaaf dhiyaate dha. Tooftaan kenna liqii kun, liqeessitoonni liqii kana kennuuf hoormaa jiru irratti hundaa’uun akka murteeffatan kan gargaaruu fi intarpiraayzichi guddachuuf humna qabuu fi hoormaa jiru sakatta’a. Michuun Baankiin Hojii Gamtaa Oromiyaa danqaawwan kenniinsa liqii Intarpiraayzota Maaykiroo, Xixiqqaa fi Giddugaleessaa waliin walqabachuun hubatamanii fi qabatamaan mul’atan akka irra aanu dandeessisa.
Michuun maaliif barbaachise?
Dhaabbileen faaynaansii Itoophiyaa keessatti argaman, wabummaa liqii gaafachuu irraan kan hafe, liqiif ga’umsa qabaachuu Intarpiraayzota Maaykiroo, Xixiqqaa fi Giddugaleessaa tooftaa dijitaalawaa ittiin madaalan hojiirra hin oolchine. Gama biraatiin dhaabbileen Intarpiraayzii Maaykiroo, Xixiqqaa fi Giddugaleessaa baankolee irraa liqii argachuuf qabeenya wabummaan dhiyeeffatan kan hin horanne waan ta’aniif, haalli kun, adda durummaan dhabiisa wabummaa liqii fi teknoloojii barbaachisaa ta’e hordofsiisuu isaarrayyuu, diinagdee dijitaalawaa waliin hidhata uumuu akka hin dandeenye taasisee jira.
Michuun Baankiin Hojii Gamtaa Oromiyaa, fedhii faaynaansii Intarpiraayzota Maaykiroo, Xixiqqaa fi Giddugaleessaa wabummaa liqii malee guutuun, deebii argachuuf adeemsa yeroo torban lamaa sadii fudhataa ture yeroo daqiiqaan lakkaa’amutti gabaabsuun, humna xiqqaan hedduu akka hojjatan dandeessisuun, firii qabeessummaan maamiltootaa akka dabalu godha.
Madaallii liqii saffisaa
Adeemsa iyyannoo liqii jalqabsiisuun gamaggama taasisuuf ragaaleen garagaraa hojiirra oolu. Haata’u malee burqaawwan odeeffannoo dijitaalawaa murtoowwan liqii eeruuf faayidaarra oolu. Eertuuwwan kun walitti idaa’amuun murtoo kompiwtaraan deeggarame kennuun, adeemsa murtoo namaan kennamu bakka bu’u.
Michuu maaltu adda godha?
Adeemsa iyyannoo salphaa
Odeeffannoo dhugaa irratti hundaa’ee fi adeemsa sadarkaa isaa eeggate dhiyeessuun, Baankiin Hojii Gamtaa Oromiyaa qulqullina fooyya’aan murtee liqaa waaltawaa fi saffisaa kennuu isa dandeessisa. Michuun gufuuwwan fageenya lafaa fi dirqama qaamaan dhiyaachuu maamilaa maqsuun, liqeeffataan yeroo barbaadetti iddoo jiruu iyyata liqii dhiyeeffachuun akka danda’u hayyamuun, liqeeffataan unkaa guutuun ragaalee barbaachisoo akka galfateen, tooftaa liqii kana irraa hatattamaan murtee argachuu ni danda’a.
Tooftaa madaallii liqii gabaabaa
Kun garaagarummaa ijoo kenniinsa liqii idilee fi Michuu gidduu jiru isa biraati. Hojimaata kenniinsa liqii baankii biyyattii, adeemsa liqii idileen raawwachiisuun maallaqa dhiyeessuuf yeroo torban lamaa sadii, yeroo tokko tokko ji’ootas fudhachuu ni danda’a. Liqeessitoonni dijitaalawaa garuu, adeemsa iyyannoo liqii daqiiqaalee muraasa keessatti saffisiisuun sakandiiwwan muraasatti maallaqa herreega keessanitti galchuu ni danda’a, keessattuu fedhii maallaqaa isin qabdan guutuuf yeroo liqaa saffisaa barbaaddanitti kan isa gitu hin jiru.
Hanga liqii xiqqaa argamsiisuu
Hojimaanni tooftaalee liqiiwwan Michuu, maallaqa xiqqaa kan liqeessuu fi yeroo gabaabaaf kan turu waan ta’eefis tajaajilawwan liqii idilee irraa garaagarummaa bu’uuraa qaba.
Bulchiinsa qunnamtii maamiltoota halaalaa
Sochiiwwan liqii kanaan walqabatan kan raawwataman karaa dijitaalawaan waan ta’eef, tooftaa liqii dijitaalawaan liqeessaa fi liqeeffataan carraan qaamaan wal arguuf qaban xiqqaa dha. Hordoffii fi walittiqabiisa kaffaltii dijitaalawaan, halaalaa maamiltootaaf hordoffii ni godha. Liqiin dijitaalawaa tajaajilawwan liqii baraman irratti, gufuuwwan sababa fageenyaatiin uumamaa turan maqsuun, argama tajaajila faaynaansii ni dabala.
Murtee liqii humna kaffaltii irratti hundaaye
Haalli liqiin michuu itti hayyamamu, humna kaffaltii maamilaa irratti hundaa’a. Hangi kaffaltii, turtii fi hangi dhalaa kan murtaa’u humna kaffaluuf qabuuni. Humni liqii kaffaluuf maamilli qabu yeroo dabalu, hangi liqii kennamuu fi dheerinni yeroo kaffaltii yommuu dabalu, hangi dhalaa ni hir’ata.
Liqii wabummaa irraa bilisaa
Liqiin Michuu wabummaa liqii gosa kamiyyuu kan hin gaafanne dha. Haala kenniinsa liqii idilee irraa adda ta’een, ga’uumsi argannaa liqii Intarpiraayzota Maaykiroo, Xixiqqaa fi Giddugaleessaa kan murtaa’u matayyummaadhaani.
Liqii Hojii Daldalaa Michuu
Liqiin hojii daldalaa Michuu kan akeekameef Intarpiraayzota Maaykiroo, Xixiqqaa fi Giddugaleessaa hojii irra jiran,daldala harkaa qaban itti fufsiisuuf deeggarsi maallaqaa isaan barbaachisuufi. Tajaajilli isaa kan hojii irra oole waan ta’eef, fayyadamoo ta’uuf dameelee Baankiin Hojii Gamtaa Oromiyaa isinitti dhiyoo jiran quunnamaa.
- Hangi liqii Qar.5,000- 50,000
- Yeroo turtii liqii ji’a 1- ji’a 12
- Hangi dhalaa ji’atti dhibbentaa 2- 2.5
- Kaffaltii raawwii hojii dhibbentaa 2, /liqaa hayyamame qofa irratti kan herregamu/
Intarpiraayzota Maaykiroo, Xixiqqaa fi Giddugaleessaa qabeenya waloo
- Bilbila simaartii andirooyid
- Herreega BHGO
- Hayyama daldalaa haaromfame
- Lakkoofsa Addaa Kaffalaa Gibiraa maqaa dhaabbataan ykn maqaa miseensotaan argamu
- Waraqaa eenyummaa haaromfame/Kan Hoji-gaggeessaa
- Barreeffama hundeeffamaa fi Seera ittiin bulmaataa
Liqii Fayyadamtootaa Michuu
Liqiin fayyadamtootaa Michuu hojjattoota dhaabbilee mootummaa fi miti-mootummaaf kan akeekame yommuu ta’u, jireenya guyyuu keessatti fedhii faaynaansii hojjattootaa kan qaqqabuu dha. Liqiin kun adeemsi isaa akka xumurameen, bilbila ismaartii qabattan irratti manatti/biirootti bakka jirtanitti kan qaqqabu, tooftaa liqii filatamaa dha. Kana malees yeroo muddamaa fi rakkina dhuunfaa kanneen biroof maamiltoota dhaqqaba.
Adeemsa Iyyannoo Liqii
Liqii Michuuf iyyannoo dhiyeeffachuuf tartiiba kanatti aanu hordofaa:
Appilikeeshinii isaa qabaadhaa
Adeemsa iyyannoo jalqabuuf dame Baankii Hojii Gamtaa Oromiyaa isinitti dhiyoo jiru dubbisaa
Gaaffii liqii
Appilikeeshinicha irratti galmooftanii jennaan liqii gaafachuu ni dandeessu
Ergaa firii xiinxala gaaffii liqii
Gaaffiin liqii qaama murtee dabarsuun erga mirkanaayee booda ni baaksifama
Liqiif galmaa’uu
Appilikeeshinii erga qabaattaniin booda dhaabbata keessanii fi odeeffannoo dhuunfaa galmeessifadhaa
Xiinxala gaaffii liqii
Gaaffiin liqii tokkicha ergamnaan qaamni dhimmi ilaalu keessa hubatee mirkaneessa
Raawwii kaffaltii
Tartiibni inni xumuraa dame Baankii Hojii Gamtaa Oromiyaa tokko irraa ykn karaa tajaajila baankii mobaayilaa maallaqa fudhachuu dha.


text:
Maqaa Abbaa,Ilmaa ,Afuura Qulqulluu sadan Waaqa tokkoo Ameen! Waqtii (Yeroo)Abaaboo(Tsigee)
Maqaa Abbaa,Ilmaa ,Afuura Qulqulluu sadan Waaqa tokkoo Ameen!
Waqtii (Yeroo)Abaaboo(Tsigee)
Damissee Jemaaneen.
Akka mana Kiristaanaa OrtodoksiiTawaahidoo biyya keenyaatti waqtiin abaaboo fulbaana 26-sadaasa 6tti ni kabajama.waqtii kanatti abbootiin seenaa godaansa Giiftii keenya dubroo Maariyaam;ilma ishee wajjiin Heroods jalaa goodaanan iccitiidhaan,yeedaloon, weedduun yeroo itti yaadatanidha.yeroo kanatti Abbootiin Mana Kiristaanaa keenyaa yaadaan Giiftii keenya waliin gara gammoojjii Gibtsiitti(misiriitti) bu’u, bakkaa bakkattis ni socho’u.
Seenaan godaansa Giiftii keenya Dubroo Maariyaamii fi Gooftaa keenyaa Wangeela Maatewoos boqonnaa lamarratti barreeffameera.Gooftaan keenya Iyyesuus Kiristoos gaafa Beeteliheem Dallaa horii keessatti dhalate; Ergamoonni bu’anii galateeffatan,loon aarsaa afuura isaanii dhiheessaniif,ogeessonni biyya baha fagoo warqee ,ixaanaa fi Qumbii fidanii dhufuun; Mootiin samii fi lafaa eessatti; gara kamitti dhalate?deemnee aarsaa dhiheeessinaaf jechaa yeroo dhufan; Heroods dhagahee nahe.Heroods aangoo mootummaa isaa; akka agartuu ija isaatti eeggata.Kanaaf mootiin samiif lafaa
dhalateera jechuu gaafa dhagahu ajjeesuuf jecha barbaacha jalqabe.Yeroo kanatti Ergamaan waaqayyoo; eegaa Maariyaam kan ta’e qulqulluu Yoseefiin Heroods mucaa kana ajjeesuuf barbaadaa jira waan ta’eef; haadhaa fi mucaa fudhuutii gara Gibtsiitti baqadhu; deebi’aa jedhee hangan sitti himutti achuma turaa jedheen.Yoseefis Giiftii keenya Dubroo Maariyaam ilma ishee waliin; Seloomee dabalatee; ni oolla ni bulla osoo hin jedhin godaansa gara Gibtsiitti jalqaban.kana irraa ajajamuu guddaa baranna.ergamaan ka’aa deemaa jennaan tole jedhanii,har’uma ka’aa jennaan; galaa hin qopheeffanne jedhanii sababa hin dhiheessine;hangan isinitti himutti achuma turaa jennaanis tole jedhan.ajajamuun akkanaa ajajamuu dinqisiisaa mitiiree?. godaansi Dubroo Maariyaam ilma ishee wajjiin Yooseefi fi Selomeen gara Gibtsiitti jalqabame kun karaa dugda lukkuurra/gabaabaa fi salphaa hin turre.Gaafa godaansa jalqaban galaa qopheeffatanii manaa hin bane. Karaa irratti beelaan qoramani,bishaan dhugan fudhatanii manaa hin bane; dheebuudhaan gidirfaman,uffata qorraa fudhatanii hin baane ilmi ishee uffata ifaa ergamoota isaatti uffisu qorraan gidiraa argan;Gammoojjii Gibtsii keessa miillaan ciirracha akka ibiddaa miila namaa nyaaturra; samiirraa akka abiddaa aduu isaan gubu danda’aa,sodaa saamtotaan gammoojjiidhaa gara gammoojjii biraatti gidira guddaa argaa godaanan.Godaansa isaanii keessattis takkaa gara xibiriyaados,takkaa gara gaara Libaanositti,takkaa gara debre Toonaatti,takkaa gara Beeteliheemitti,takkaa gara lafa Gaazaatti,takkaa gara lafa Gaaditti,takkaa immoo gara Itiyoophiyaatti fi kkf tti godaanuun gidiraa guddaa arganiiru. .Baqni isaanii akka godaansa yeroo har’aa daandii konkolaataarra konkolaataadhaan,galaana irra Dooniidhaan,qilleensa irra xiyyaaraan hin turre.miila qullaa karaa irratti; loltoonni Heroods na argu jettee sodaachuun basonaa bosonatti,ciirrachaa gara ciirrachaatti lafa gogaa bakka bishaan hin jirre keessa malee.
Gooftaan maaliif godaane?
Godaansa Giiftii keenyaa fi ilma ishee yommuu kaasnu yeroo baay’ee maaliif godaanan gaaffiin jedhu keessa keenyatti ni uumama.yoomiyyuu namni sababa malee hin godaanu waan ta’eef gaaffiin sammuu keenyaa dhuguma.namni kan nyaatu,kan dhuguu fi kan uffatu yoo dhabu ni godaana.Diinni hamaan yoo isa qunnamu; diina isaa jalaa ni godaana;yakka guddaa yoo hojjete adabbii jalaa miliquuf ni godaana;sababa siyaasaan ni godaana.Gooftaan keenya garuu diinummaadhaan kan irratti ka’e Heroods loltoota isaa faana sekondii keessatti fixuu danda’a ture.Foon uffachuun daa’ima waggaa lamaa ta’ullee baroota dura Waaqa ture waan ta’eef; Heroods irratti humna waaqummaa isaa muul’isuu dhiisee godaanuun; godaansi Gooftaa godaansa namootaa irraa adda waan ta’eef; gaaffii kaasa?.Haa ta’uutii; godaansi Gooftaa iccitii bal’aa qaba.Gooftaan kan godaane; sababa sadiifidha. Sadanuu akka armaan gadiitti kan jiru kana ta’a.
1ffaa Godaansa hordoftoota isaa barsiisuuf godaane
Mana hoo’aa dhiisanii; aduufi qorri gara bakka wal jijjiirutti gara gammoojjitti godaanuun; ibiddaan gubachuu fi Seefiidhaan qalamuu gadi kan hin taane; hojii aarsaa ta’uu dha.Hojiin aarsaa Iyyesuus kiristoos hin jalqabne hin jiru.godaansas daa’ima waggaa lamaa ta’ee jalqabe.Sababa amantaa isaaniin reebamuufi hidhamuun akkuma jiru; biyya isaanii ,qabeenya isaanii,dhiisanii hanga godaanuutti; kan ga’an ni jiru.namoonni godaansarra jiran; godaansa Gooftaa fi dubroo Maariyaam yaadachaa ni jajjabaatu.Iyyesus Kiristoos dursaa kiristaanotaa waan ta’eef Heerodsiin waraanuun; waraana barsiisuu hin barbaadne.Waraanni hojii kiristaanotaa akka hin taane barsiisuuf jecha godaane. “Magaalaa tokko keessatti gidiraa yoo isinitti baay’isan gara magaala biraatti godaanaa”akkuma jedhe,Mate 10:23
2ffaa Nama ta’uu isaa ibsuuf jecha godaane.
Iyyesuus kiristoos biyya isaa osoo hin gadhiisin; ija Heeroodsi jalaa dhokachuu ni danda’a ture(Yoh 7÷10);garuu ogummaa Waaqummaa isaan Heroods jalaa dhokateera osoo ta’ee; foon uffachuun isaa, nama ta’uun isaa ifa hin ba’u ture.Ija Heerodsiin kan hin argamne yoo ta’e; foon osoo hin uffatin kan uffate fakkaatee kan muul’ate; foonii fi lafee kan hin qabne ekeraadha jedhu ture.Foon Addaam irraa tokko kan hin hir’anne; Addaam lammaffaa isa guutuu ta’uu isaa; foon inni uffate kan dhiigu kan madaa’u,Seeyifiinis ta’ee; eeboodhaan yoo waraaname miidhaan kan irra ga’u; foon ilma namaa kan uffate ta’uu isaa ibsuuf godaanaa ta’e.Namni foon uffate hunduu diina isaa jalaa miliquu kan danda’u godaanuun waan ta’eef; Gooftaanis diina isaa Heroods jalaa miliquuf gara Gibtsiitti godaane.
3ffaa Diyaabiloosiin ari’uuf godaane
Addaam muka Balasii nyaatee; uumaa isaa wajjiin walloluun Gannata keessaa erga ba’ee booda; walitti dhufeenyi waaqayyoo fi namaa; walirraa fagaachaa deeme.Kanas kan fide Diyaabiloos.
Waaqayyo Ilmi foon namaa yeroo uffatetti walitti dhufeenyi namaa fi waaqayyoo deebi’ee hundaa’e;manni diigamee ture deebi’ee ijaarame.Iyyesuus Kiristoos biyya isaa dhiisee ba’uun; Diyaabiloos sammuu namaa abboomee; Too’annaa jala oolche.Gooftaan Heroods jalaa fagaachaa yommuu deemetti Diyaabiloos sammuu namaa irraa fagaachaa deeme;godaansi Gooftaa karaa biraan godaansa Diyaabiloos ta’e.gidiraan Gooftaan fudhatu hunduu; Diyaabiloosiin fagootti meeshaa rukutu ta’e.dhumarrattis fannoorratti duuni Gooftaa du’a Diyaabiloos ta’e.
Gooftaan maaliif gara Gibtsiitti godaane?
Ergamichi yoseefiin mucaafi haadha qabadhuu gara Gibtsiitti godaani jedheera.Yoseef gara biyya barbaadetti akka hin godaanne; ergamichi Gibtsitti jechuun akeekkachiiseera.Gibtsi biyya biroo irraa adda taatee; uumaan ishee dugda haadhaa isaa irra taa’een hubatamteetti.
Gooftaan Gibtsitti akka godaanuuf sababa kan ta’an keessaa :
1.raajin raajotaa akka raawwatamuuf
Raajonni waa’ee godaansa isaa gara Gibtsiittii dubbataniiru.
“Mucaa koo Gibtsi irraan waame”Hosee 11:1
“Waaqayyo duumessa ariifataan balali’aa; gara Gibtsiitti ni dhufa. waaqa(Wantoota) tolfamaa Gibtsiis fuuldura isaatti ni kufu”Isa 19:1.Raajichi Waaqayyo duumessa ariifataan balali’aa ni dhufa jechuun isaa duumessa arifataa kan jedhamte Dubroo Maariyaam yommuu taatu; Gooftaan dugda isheerra taa’ee gara Gibtsiitti dhufuu agarsiisa.
2. Abbootii fakkaachuuf
Abbootiin darban akka Abrihaam,yisihaaq faa yeroo adda addaatti gara Gibtsiitti godaananiiru. Waaqayyo Gooftaan immoo Abrihaam dura kan ture ta’ullee Abbootii fakkaachuuf Gibtsitti godaaneera.
3.waaqolii tolfamoo Gibtsi keessa jiran balleessuuf
Gibtsi biyya waaqoliin tolfamoo itti baay’atan turte.Gooftaan dugda Haadha isaarra taa’ee gara Gibtsiitti yommuu dhufu; waaqoliin tolfamoo Gibtsii kukkufanii caccabaniiru.Afuuronni waaqa tolfamoo irra bulaa turan; Gooftaa gaafa argan sodaatanii waaqolii tolfamoo gadhiisanii deemaniiru.waaqoliin tolfamoo afuurota warra xuraa’oof bultoo ta’anis homtuu osoo isaan hin tuqin caccabaniiru.
Egaa walumaa galatti godaansi; Giiftii keenya dubroo Maariyaam ilma ishee wajjiin godaante; sababoota warreen kanaan oliifidha.Baatii kana keessa abbootiin mana kiristaanaa keenyaa Waa’ee godaansa kanaa kaasuun Maahileetii ni dhaabbatu.Eebba isaa irraas ni hirmaatu. Nutis eebbi abbootii galata isheef dhaabbatanii eebba ergatan hunda keenya irra haa bubbulu.Ameen!
Madda🙁Godaansa Giiftii keenyaa Gibtsii hanga Itiyoophiyaatti; Maggabee Haddis Sibbuuh Daamxeetiin qophaa’e; maxxansa lammaffaa Afaan Amaariffaatiin.)


text:
Manni Murti Godina Arsii Aanaa Xiyyoo himatamaa bosona Cilaaloo gubuu kessatti hirmaatee, jechuun kan Abbaa Alangaa himannaa irratti dhiheesse hidhaa waggaa torbaan akka adabamu itti muramuun himamee jira.
Himatamaan kun shakamtoota lama yeroof miliqanii hin qabamiin jiran waliin ta'uudhaan bosona lafa hektaara dhibba sadeetii olii irra jiru gubuu isaa Abbaan aalangaa Aanaa Xiyyoo Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsee jira. Muktaar Jamaal tu Abbaa Alangaa Aanaa Xiyyoo Obbo Amaan Leencoo dhimma kana irratti dubbise.


text:
Hiika Faatiha Beekuf-kutaa 2ffaa
Hiika suuraa Faatiha sirnaan beeku fi irratti xinxalluun, milkaa’innaa fi gammachuu addunyaa fi Aakhiraa akka goonfatan nama taasisa. Mee sirritti dubbisi, itti xinxalli iccitii ajaa’iba argita. Milkaa’inni fi gammachuun kee faatiha keessatti guduunfame siif jira.
Iyyaaka na’abudu wa-iyyaaka nasta’iin
Si qofa gabbarra; Si qofa irraa gargaarsa barbaanna. (Al-Faatiha 1:5)
Hiika jechootaa:
Iyyaaka- Si qofa, Na’abudu- gabbarra, Wa- fi, Iyyaaka- Si qofa, Nasta’iin- gargaarsa barbaanna
Tafsiira
Alimman akki jedhan, Faatihan haadho Qur’aanati, aayan (keeyyanni) tuni immoo haadho faatihaati. Maaliif? Sababni isaas, kaayyoon ilma namaa as keessatti guduunfame jira. Iyyaaka na’abudu (Si qofa gabbarra) yommuu jedhu qulqullummaa hojii (iklaasa agarsiisa). Gabbarrii (ibaadah) jechuun maal jechuudhaa? Gabbarrii (ibaadah) jechuun maqaa waligalaa dubbii irraa, hojii dhoksaa fi ifaa irraa wanta Rabbiin jaallatu fi itti gammaduudha. Karaa biraatin ibaada (Rabbiin gabbaruu) jechuun- dirqamoota Rabbiin itti nama ajaje bakkaan gahuu (hojjachuu) fi haraama (wantoota dhowwamaa) dhiisudha.[1] Ammas ibaadan (gabbarrin) jaalala, sodaa fi gadi of qabuu kan of keessaa qabuudha.[2] Kanaafu, yommuu “Si qofa gabbarra” jennu “Yaa Rabbii! jaalala kee barbaanne hojii gaggaarii hojjanna, Si sodaanne hojii badaa irraa dheessinna, Si malee eenyufillee gadi hin jennu” jechaa jirraa jechuudha. Osoo namni tokko mu’iminatti dhufe, “Naaf sujuudi, wanta addunya keessa jiru guutuu siif kennaa.” Jedheeni, ni sujuudha? Gonkumaa hin sujuuduf.
Hojii ibaada kanniin mataa keenyan hojjachuu waan hin dandeenyef, gargaarsa Rabbiin irraa barbaadu qabnaa jechuudha. Kanaafu, wa-iyyaaka nasta’iin (Si qofa irraa gargaarsa barbaanna) jenna. Gargaarsi Rabbii yoo hin jiraatin salaata irratti gadi dhaabbachuun, zakaa baasun, hajjii gochuun, namoota waan gaaritti ajajuu fi waan badaa irraa dhowwuun fi kkf gochuun hin danda’amu. Kanaafi, imam ibn Al-Qayyim, “Gammachuu fi milkaa’inni addunyaaf aakhiraa “Iyyaaka na’abudu wa-iyyaaka nasta’iin” irra naanna’a.” jedha.[3] Maaliif?
Sababni isaas, namtichi Rabbiin qofa yoo hin gabbarin kana jechuun wanta Rabbiin itti ajaje yoo hin hojjatin; wanta Rabbiin irraa dhoowwe yoo hin dhiisin, wantoota biraatif gabra ta’uun jireenya ofii balleessa. Ammas, namtichi gargaarsa Rabbiin irraa yoo hin barbaadin, wanta itti ajajame san sirnaan hin hojjatu, wanta irraa dhoowwame sanis sirnaan hin dhiisu. Kanaafi, namni yommuu Rabbiin sirnaan gabbaruu fi gargaarsa Isarraa barbaadu, fiixee milkaa’inna fi gammachuu irra ijjata.Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha:
﴾فَٱعۡبُدۡهُ وَتَوَكَّلۡ عَلَيۡهِۚ وَمَا رَبُّكَ بِغَٰفِلٍ عَمَّا تَعۡمَلُونَ١٢٣﴿
“Isa gabbarii; Isarrattis hirkadhu. Gooftaan kee waan isin hojjattan irraa dagataa miti.” Suuratu Huud 11:123
Shekh Abdurahmaan Naasir Sa’adiyyi tafsiira isaa keessatti jecha ista’aana (gargaarsa barbaadu) jedhu haala Kanaan hiika, “Ista’aana jechuun wanta nama fayyadu argachuu fi wanta nama miidhu ofirraa deebisuuf Rabbiin irratti hirkachuudha.” [4] Jechaa biraatin,“Wanta gaarii kana hojjachuuf yaa Rabbii na gargaari, wanta badaa na miidhu narraa deebisi.” Jechuudha.
Ihdina-ssiraaxa-lmustaqiim
Daandii sirrii nu qajeelchi (Al-Faatiha 1:6)
Hiika jechootaa
Ihdina– Nu qajeelchi, As-siraax- Daandii, Al-Mustaqiim- sirrii, qajeelaa, daba wayitu kan hin qabne.
Hubachiisa: (Jechoota armaan olii lamaan keessatti qubeen A jalqabaa hima keessatti cal’isaan dubbifamte ykn ni liqimfamte. Kana ibsuuf hima keessatti sarara xiqqaan bakka buusne jirra.)
Tafsiira
Aaya tana namoota baay’etti wanta gaafii ta’e tokko deebii deebisuun ifa goona. Gaafiin sunis, “Rabbiin takkaa erga mu’imintoota qajeelche maaliif salaata keessatti yeroo hundaa, “Daandii sirrii nu qajeelchi.” Akka jedhan ajaja?”
Gaafii kana deebisuuf iccitii “Ihdina (nu qajeelchi)” keessa jiru mee haa barru.
Nu qajeelchi yommuu jennu maal barbaadaa jirraa? Qajeelcha (hidaaya) mitii ree? Qajeelchi (hidaayan) bakka lamatti qoodama. Isaaniis;
- Hidaayatu ilm wa irshaad (Qajeelcha beekumsaa fi karaa itti agarsiisu)
- Hidaayatu tawfiiq wa amal (qajeelcha milkaa’innaa fi hojii)
Qajeelchi jalqabaa karaa itti agarsiisu qofa. Dhugummatti Rabbiin namoota hundaa qajeelcha gosa kanaa qajeelche jira.
“Karaa lama [gaarii fi badaa] isaaf ibsine (hadeynaahu)” Suuratu Al-Balad 90:10 Kana jechuun karaa gaarii fi badaa isaaf ibsine.
Qajeelchi lammataa immoo daandii sirriitti qajeelun milkaa’u, shari’aa hordofuu ykn hojii hojjachuutti qajeeludha. Akkuma Rabbiin jedhe
“Kuni Kitaaba (Qur’aana) mamiin isa keessa hin jirreedha. Warra Rabbiin sodaataniif qajeelfama.” Suuratu Al-Baqaraah 2:2
Namoonni gariin qajeelfama lammataa kana dhabuu danda’u.[5] Namoonni gariin wanta beekan hojii irra hin oolchan. Namoonni biroo immoo beekumsa waan hin qabneef karaa irraa jallatu. Kanaafu, Daandii sirrii nu qajeelchi yommuu jennu beekumsa malee daandii sirrii irraa akka hin jallanne, ammas beekumsa qabnu bakka sirrii ta’etti akka hojii irra oolchinu nu qajeelchi jechaa jirraa jechuudha. Iccitii kana caalu ammalle isinitti himu sila? Guyyaa Qiyaama ilmaan namaa cinqii irraa kan ka’e gara deeman wallaalu. Dukkanni isaan marsa. Yeroo kanatti daandiin sirriin, ifaa, qajeelan hin barbaachisu ree? Kanaafu, guyyaan Qiyaamaa dhufuun dura gabrichi, “Daandii sirrii, ifaa, qajeelaa nu qajeelchi.” Jechaa jiraa jechuudha. Daandiin sirriin suni karaa gara jannataa nama geessudha. Milkaa’inna addunyaa fi Aakhiraa argitee ree? Warroonni Jannata seenan akkana jedhu;
“‘Faaruun kan Rabbii gara kanaa nu qajeelcheti. Osoo Rabbiin nu qajeelchu baate silaa hin qajeellu turre. Ergamtoonni Gooftaa keenyaa dhugaadhaan dhufanii jiru.’ jedhu. ‘Jannanni tuni sababa wanta hojjataa turtaniitiif dhaalchifamtaniidha.'” jechuun [isaanitti] lallabama.” Suuratu Al-A’araaf 7:43
Shekh Abdurahman Naasir Sa’adiyyi, “Daandii sirrii nu qajeelchi” jedhu haala kanaan ibsa. “Daandii sirrii nutti agarsiisi, nu milkeessi. Daandiin sirriin kuni karaa ifaa gara Rabbii fi Jannata Isaa nama geessudha. Daandii sirrii jechuun haqa beeku fi [wanta beekan] hojii irra oolchudha. Gara daandii sirrii nu qajeelchi, daandii sirrii keessattis nu qajeelchi. Gara daandii sirrii qajeelun amanti Islaama sirritti qabachuu fi amantiwwan isaan ala jiran hunda dhiisudha. Daandii sirrii keessatti qajeelun immoo amantii keessatti bal’innaan gara beekumsaa fi hojii qajeelu hammata. (Beekumsi amanti akka namaaf dabaluu fi hojii gaggaaris baay’isanii akka hojjatan qajeelcha amanti keessatti barbaadudha.) Du’aayin tuni kadhaa wantoota baay’ee tan of keessatti hammattee fi gabrichaaf garmalee barbaachistu tan taatedha. Kanaafi, raka’a hunda keessatti du’aayi tanaan Rabbiin akka kadhatu gabricha irratti dirqama ta’e.”[6]
Gababumatti, yommuu namni gara Daandii sirrii nu qajeelchi jedhu, qajeelcha gosa lamaa kadhataa jiraa jechuudha. 1.Qajeelcha gara beekumsa, karaa itti agarsiisu fi 2.qajeelcha gara hojii fi milkaa’innaati. Namni beekumsa malee hojii tokko yoo hojjate daallin (warroota beekumsa malee jallatan) irraa ta’a. Ammas, namtichi beekumsa osoo qabu gara hojiitti yoo hin jijjiriin maghduubi aleyhim (warroota dallansuun Rabbii irratti bu’e) keessaa ta’a. Dabalataan, hookkon fedhii ofii hordofuu daandii sirrii irraa duubatti nama harkisa ykn inuma karaa irraa jallisa. Kanaafu, badii kannin hundarraa nagaha bahuuf furmaanni hundarra caalu Rabbiin sirritti qajeelcha kadhachuudha. Ifa siif ta’e?
Guduunfaa
✍Iyyaaka na’abudu (Si qofa gabbarra), wa-iyyaaka nasta’iin (si qofa irraa gargaarsa barbaanna), wiirtuu milkaa’innaa fi gammachuuti. Rabbiin qofa gabbaruun wantoota biraatif gabra akka hin taane nama baraara. namni ajaja Rabbitti buluu yoo dide fedhii fi sheyxaanaf gabra ta’a. Fakkeenyaf, zinaa yoo raawwate, salaata yoo dhiise jireenyi isaa gammachuu tan hin qabne taati.
✍Rabbiin gabbaruu jechuun wantoota Inni itti ajaje hojjachuu fi wantoota Inni irraa dhoowwe dhiisudha.
✍Daandii sirriitti qajeelun Islaamatti qajeelu, beekumsa, hojii fi milkaa’innatti qajeelu kan of keessatti hammateedha.
✍Namni har’a addunyaa keessatti daandii sirrii kan ta’e Islaamatti qajeele, aakhirattis daandii sirrii kan ta’e karaa Jannataatti qajeela. Namni har’a jallate immoo aakhiratti Jannata irraa ni jallata.
Irra deddeebi’e gulaalu waan danda’uuf hadaraa kopi paste akka hin goone.Kana irra Share godha.
Kitaabban wabii:
[1] Al-Ubudiyyat- Ibn Taymiya, fuula 6-7
[2] Tafsiir Ibn Kasiir-jildii 1ffaa- fuula 78, English Translation
[3] Madaarija saalikin- jildii 1-fuula 92
[4] Taysiral Kariimul Rahmaani fii tafsiiri Kalaamil Mannaani- fuula 27
[5] Tafsiir suuratu Al-Faatiha- al-Baqarah- ibn Useymiin, fuula 16
[6] Taysiral Kariimul Rahmaani fii tafsiiri Kalaamil Mannaani- fuula 27


text:
Oduun gama Finfinnee keessaa miliqxee baate akka agarsiiftutti qaamoleen olaannoo dhimma nageenyaa biyyatti, Ministera Ittisa biyyatti qaamoleen security biyya keessaa fii komishenarotni Poolisii federaala gurguddoon guyyaa har’aa dhoksaan marii hatattamaa waajjira guddaa poolisii Federaalaa Finfinnee naannawa Meeksikoo argamu keessatti gochaa akka oolan beekkameera. Abbootiin aangoo kunneenis irra caalaan Tigroota tahuu beekkameera. Mariin isaanii kan xiyyeeffate mormii Oromoo tibbana kana to’annaa isaanii jala ooluu hafee finiine cimee itti fufe irrattii fii lubbuu waraana agaazii 5 kan dhiheenya Arsii keessatti dabre irratti dha. Gabaasa marii kana irratti godhameen waraanni Agaazii kan ajjeefaman rasaasa poolisoota Oromiyaa irraa akka tahe kan ibsameera. Sababa kanaaf amantamummaan nuti poolisoota Oromiyaa irraa qabnu sadarkaa zeeroo jedhamu irra gaheera. Kanaafuu yoo poolisoota Oromiyaa iddoo mormiin ummataa itti geggeeffamaa jirutti erguu keenya itti fufnu taate ummatatti makamanii nu waraanuun isaanii hin oolu jechuun waliin mari’ataa akka turan beekkameera. Murtii irra gahan irratti sirritti mirkaneeffachuu baannus qabxiilee armaan gadii kunneen guyyoota dhufan keessatti kan Wayyaaneen raawwatamuuf karoorfatamanii dha.
- Poolisoota Oromiyaa akka mormii ummataa to’ataniif jecha erguu dhiisuu. Kanneen asiin dura bobbaafamanii jiran deebisanii hiikkachiisuun ummata irraa fageessuu.
- Agaaziin akka iddoolee mormiin ummata jiran hundatti dursee argamu gochu, haala mijeessuu
- Poolisotni federaalaa lammii Oromoo tahan to’annaan addaa irratti godhamuu akka qabuu fii barbaachisaa yoo tahee argame immoo iddoo mormiin Oromoo jiru akka hin dhaqqabne gochuu.
- Naannoolee mormiin oowwaan jiranitti poolisoota magaalaa fii Hidhataa gandaa irraa qawwee hiikkachiisuun uleedhaan qofa ganda isaanii akka to’atan gochuu …..
- Gara iddoo mormiin jiruu kan garuu naannolee daandiin konkolaataa isaanii cufamanitti ilikoptera raayyaa ittisa biyyaa fayyadamuu akka qaban…..
- Daandileen konkolaataa ummataan cufamanii jiran immoo hamma danda’ameen dafanii deebisanii to’achuu akka qaban….kkf dha.
Woyyaaneen yommuu kana godhu hunda Poolisoota lammiilee Oromo tahan keessaa baasuun kun laakkofsi humna waraanaa isaa na jala hir’ata jedhee yaaddoo guddaa keessa isa galchee akka jiru ibsameera. Mormiin Oromoo jabaatee itti fufuun isaa kun Poolisotni Oromiyaa fii miseensotni OPDO gubbaa hanga gaditti ummata wajjiin waan dhabbataniifii ummatatti waan makamaa jiraniif jechuun shakkii isaanii waliif kaa’aniiru. Kunis kan tahuu danda’e erga abbootiin aangoo olaanoo OPDO pirezedaantiin isaanii Muktaar Kadir bakka bu’ee isaa dhabanii wallaalanii booda “eessa akka jiru waan hin beekneef” shakkii Wayyaaneen tokko tokkoon nu fixaa jirti jedhu keessa isaanitti horachuu eegalanii booda akka tahe ibsameera. Mariin abbootiin aangoo Wayyaanee dhoksaan Finfinne waajjira poolisii Federaalaa naannoo Meeksiskoo jedhamutti taasisaa jiran kun guyya guyyaan kan repoortiin irratti dhihaatee itti wal dhageessisan akka tahee fii guyya borus kan itti fufu tahuu beekkameera. Isaan haa mari’atan qabsoon Oromoos guyyaa gara guyyaatti cimee itti fufa. Hanga waajjira isaan keessa taa’anii mari’atan kana gahutti, eeyyan hanga mirga abbaa biyyummaa Oromoo kabajamutti. #Galatoomaa


text:
Oromia/ Ethiopia: Thousands of #Oromo nationals are being arrested and in detentions. Their location is unknown. #OromoProtests December 26, 2015Posted by OromianEconomist in Kidnapped and disappearance of Oromo civilians, Oromo Protests, Oromo students protests, Oromo the Largest Nation of Africa. Human Rights violations and Genocide against the Oromo people in Ethiopia, Uncategorized.
Tags: #OromoProtests, #OromoProtests 2015, 'BECAUSE I AM OROMO’: SWEEPING REPRESSION IN THE OROMIA, Africa, Gammachuu H/Mariam, Genocide against the Oromo, Gruops at risk arbitrary arrests in Oromia, Human rights violations, Land grabbing, Master Plan is Master Killer, Oromia, Oromo culture, Oromo people, Tyranny
add a comment
Oromia/ Ethiopia: Thousands of #Oromo nationals are being arrested and in detentions. Their location is unknown. #OromoProtests
Oromoonni Hedduun Gara Mana Hidhaatti Guuramaa Jiru
Humnoonni mootummaa Oromoota kuma hedduutti lakkaa’aman Fincila Diddaa Gabrummaa(FGD) Oromiyaa keessatti adeemsifaa jiru irratti hirmaataniittu jechuudhaan gara mana hidhaatti guuranii darara jiru. Baratoonnni, barsiisonni, wallistoonni, gaazexeesitoonni, daldaltooni akkasumas quteebultoonni humnoota mootummaan uukkaanfamanii erga fudhatamnii booda reebicha fi miidhaa cimaa irraan gahuun isaan darara jiru. Namoonni ukkaanfaman baay’een isanii eessa akka jiran hinbeekamu. Maatii, firootaniifi hirriyyoonni akka isaan hindubbisne godhamaniiru.
Suraa armaan gadii irratti kan mula’atu Gammachuu Haylamaaram Dinqaa jedhama. Dhalatee kan guddate magaala Ambooti yoommuu ta’u taphataa kubbaa miilaa Magaalaa Burraayyuu ture. Kan jiraatu magaala Sabbataa yeroo ta’u, gaafa 20/12/2015 bakka hojiirraa isa qabanii gara Maa’ikalaawwiit geessanii ergaa dararaa turani booda shoorkeessummaarratti hirmaateetta jechuun himata itti bananiiru
Suraa armaan gadii irratti kan mula’atu hirmaateetta jechuun himata itti bananiiru. Erga qabamee hidhameetii, maatii, firoottanii fi hiriyyoonni isa dubbisuufi haala inni irra jiru beekuu hindandeenye. Gammachuu fi dargaggoonni Oromoo kuma hedduun yeroo amma kanatti mana hidhaa keessatti badii tokko malee, mirga isaanii waan gaafataniif qofa dararama jiru. Hidhaa fi ajjechaan qabsoo Oromoon abbaa biyyummaaf taasisa jiru dubbatti hindeebisu!


text:
Walloo: Haleellaan xiyyaaraan raawwatamu itti-fufe
Haleellaan humna xiyyaaraa fi meeshaalee waraanaa gurguddaan, Hawaasa Oromoo Walloo hidhanno-maleessa irratti fuuleffachuun raawwatamu jabaatee itti-fufee jiraachuu.
Kanaanis, Ona Jiillee Dhummuuggaa keessatti kan argamtu Gandi Naannoytuu, Kamisa Sadaasa 18, 2021 har'aa, meeshaalee waraanaa gurguddaa halaalaa furguggifamanii fi boombii xiyyaara irraa gadi roobsamuun barbadeeffamaa ooluu; qabatamaattis, Oromoonni baay'inaan 14 ol ta'an lubbuun darbuu.
Duula Finxaaleyyii Amaaraa - Hawaasa Oromoo irratti
Duguuggaan sanyii Konyaa Baha Wallaggaa, Ona Giddaa Kiiramuu keessatti, humnoota finxaaleyyii Amaaraan Uummata Oromoo irratti raawwatamu, kan baatii darbe irraa qabuun bifa haarayaan geggeeffamaa jiru, Kamisa har'aas itti-fufuun geggeeffamaa ooluu.
Duula guyyaa har'aa, Ona Kiiramuu Ganda Margaa Jireenyaa jedhamtu keessatti, hawaasa Oromoo irratti banameenis, Oromoonni sadii ajjeefamuu fi manneen jireenyaa sadii gubamuu.
Duula duguuggaa sanyii baatii darbe irraa qabuun hanga guyyaa har'aatti deemaa jiruunis, gandeen Ona Kiiramuu jala jiran keessaa qofa, Oromoonni baay'inaan Kuma-Shantamii-Lamaa olitti tilmaaman qe'ee ofii irraa buqqifamuu.
Oromoota kanneen keessaa muraasni gara firoottan isaanii onoota ollaatti argamanitti kan baqatan yommuu ta'u, irra-jireessi isaanii garuu yeroo ammaatti, manneen Barnootaa Magaalaa Kiiramuu keessatti argaman keessa qubachuun, gadadoo hamaa mudachaa jiraachuu.
Odeessa biroon, Loltoonni Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa, kanneen Ona Mana Sibuu, Magaalaa Mandii keessa maandheffatanii turan, guyyoota dadan darban irraa qabuun, bakkas lakkisuudhaan bahaa jiraachuu.


text:
Finfinnee, Hagayya 29/2022-Biiroon Bulchiinsa Magaalaa Waldiyaa fi Dassee Diblata Hagayya 28 irraa eegalee uggura sochii ummataa kaa’aniiru.
Magaalota lamaan irraa kaa’amuun ugguraa kan labsame oduu Sanbata Hagayya 27 mootummaan federaalaa irraa miseensonni waraana federaalaa fi humnoonni nageenyaa naannoo Amaaraa, naannoo Amaaraa godina Kaaba Walloo magaalaa qobboo keessaa bahuun gidiraa hin barbaachifne jiraattota irraa qusachuuf jecha bahuu isaa hordofeeti. Mootummaan federaalaa humnoota Tigiraay “tarsiimoo galaana namaa fayyadamaa jiru” jechuun himate.
Beeksisni bulchiinsa magaalaa Waldiyaa irraa bahe akka ibsetti, qaamota nageenyaa ramadaman irraa kan hafe, sa’aatii 1:00 hanga 12 :00 tti sochii namootaa dhorkuu ibseera. Kana malees konkolaattota hojii nageenyaaf ramadaman irraa kan hafe konkolaataan kamiyyuu akka sa’aatii biyyaatti galgala sa’aatii 12:00 irraa eegalee sochiin dhorkaadha.
Haaluma walfakkaatuun bulchiinsi magaalaa Dassee sababa kamiinuu galgala sa’aatii 1:00 booda sochii namootaa dhorkuu dabalatee tumaalee qabxii hedduu baaseera. Kanamalees qaamoleen tajaajila kennan daballii gatii gochuu kan dhorke yoo ta’u, kanneen tumaa kana cabsan irratti tarkaanfiin akka fudhatamu akeekkachiiseera.
Abbootiin qabeenyaa siree ykn mana jireenyaa kireessan odeeffannoo kireeffataa kamiyyuu dhaabbilee nageenyaaf kennuudhaaf dirqama qabu. Dhaabbileen tajaajila DSTV kennan, bakka itti walitti qabamanii jimaa fi Shiisha fayyadamsiisan, ifattis ta’ee dhoksaatti tajaajila kennuun dhorkaadha. Kanneen “yaadaa fi sochii diinaa deeggaruun” oduu fi shororkeessummaa facaasaa jiranis seeraan itti gaafatamu.
Kana malees, buqqaatoonni achitti gaaddisa qabanis hojii sakatta’iinsaa fi of eeggannoo duraa humnoota nageenyaa hojiirra oolan akka tumsan magaalichi ajajeera. Keessummoonni sababa kamiinuu bulan sa’aatii 1:00 booda socho’uun dhorkaadha. Magaalichi namoota hin beeknee fi seensa haala hin baratamne magaalicha keessatti mul’ate jiraattonni ishees humnoota nageenyaaf akka beeksisan waamicha dhiyeessee jira. Dargaggoonni gama eegumsa naannootiin jaarmiyaa biraa osoo hin barbaachisin humnoota nageenyaaf deeggarsa taasisan akka cimsan gaafateera. AS


text:
Camsaa 14/2016 Jalbultiin Kabaja Ayyaanaa Irreechaa Arfaasaa Godina Jimmaa Tulluu Beegiitti Guyyaa Boruu Caamsaa 15/2016 Kabajamuu
Jalbultiin isaa guyyaa har’aa waaree booda bifa ho’aa ta’een Qeerroo gootota barattoota Oromoo fi sabboontoota uummataa Oromoof kabajamu
egale!! Jalbultiin Ayyaanaa Irreecha Arfaasaa Godina Jimmaa Tulluu Beegiitti bifa ho’aa fi hawwannaa guddaa fi gootummaa argisiisuun guyyaa har’aa goototni Qeerroo dargaggoota barattoota Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa fi Sabboontoota barsiisotni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa fi
Sabboontoota uummaata Oromoo godinichaan bifa adda ta’een kabajamuu eegalee jira.
Ayyaannii Irreechaa Godina Jimmaatti Eejjennoo fi kutannoo sabboontootni barsiisotni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa, ejjennoo qeerroo gootota barattoota Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa fi Sabboontoota ilmaan Oromoo hojjettootaa fi hordoftootni Amantaa Waaqeffaannaa Jimmaa ga’ee guddaa taphatanii fi uummata naannoo waliin ta’uun tokkummaa fi jaalaala Oromummaa argisiisaniin sadarkaa guddaa irra ga’uun eenyummaa, jaalaalaa, tokkummaa fi bifa Oromummaa fi sabboonummaa Oromoo tikseen yeroo dhiyoo keessatti sadarkaa guddaa irra ga’uun ayyaanaa Irreechaa Godina Jimmaa kan Arfaasaa Tulluutti kabajamuu fi Ayyaanaa Irreechaa kan Birraa Malkaatti kabajamuu jedhamuun Godina Kibba lixa Oromiyaa keessatti bakka guddaa qabachuun Simannaa uummata Oromoo kumootaan lakkaa’amanii argatee jira, haaluma kana fakkaatuun guyyaa boruu Caamsaa 15/2016 Ayyaannii Irreechaa Arfaasaa kabajamuuf jiru guyyaa har’aa Jalbultiin isaa bifa ho’aa ta’een kabajamuu eegalee jira!! Goototni Qeerroon Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii jimmaa Waraana agaaziin marfamanii utuu jiranii wallee warraaqsaa eenyummaa fi gootummaa Oromoo faarsuun kabajachaa jiru!!
Oromia: Irreecha Arfaasaa: Irreecha Oromo Spring Celebrations: Ayyaani Irreecha Arfaasaa Oromoo haala ho’aa fi gammachiisaan Baatii Caamsaa Bara 2017 kabajamee jira May 25, 2017Posted by OromianEconomist in Irreecha Arfaasaa.
Tags: Africa, Ancient Kemetic Culture, Ireecha, Ireecha Arfaasaa, Irreesa, Oromia, Oromo, Spring Celebration, Spring equinox in Oromo Culture
add a comment
Dressed in cultural costumes, the Oromo people revel in the return of spring by visiting the ancient sites including at Bulee Horaa, Southern Oromia.
Ayyaanni Irreecha (irreessa) Arfaasaa bara kanaa, bara 6411 A.L.O., Bulee Horaatti ummata Oromootiin Caamsaa kana haala gaariin kabajamee jira.
Related:
Irreechaa Arfaasaa: Oromo Festival of Good Spirit – celebrated in Australia
#IrreechaaArfaasaa-Oromo Festival of Good Spirit (Irreecha Arfaasaa) celebrated at Mount Dandenong, Melbourne, Victoria, Australia .
Oromia: Irreecha Oromo Spring Celebrations: Ayyaani Irreecha Arfaasaa Oromoo haala ho’aa fi gammachiisaan Dilabata Caamsaa 15 bara 2016 Tulluu Beegiitti (Jimmaatti) kabajamee oole. May 17, 2016Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Africa, Irreecha Arfaasaa (SPring Celebration) in Oromia, Irreecha Oromo Spring Celebrations 2016 at Tulluu Deeddee, Oromia, Oromo, Spring equinox in Oromo Culture
5 comments
Oromians revel in the return of spring by visiting the ancient sites including mount Beegii in Jimma, Western Oromia.
Ayyaanni Irreecha (irreessa) Arfaasaa bara kanaa, bara 6410 A.L.O., magaalaa jimmaa tulluu Beegii tti haala adda ta’een ummata Oromoo magaalaa jimmaa fi naannawa isheetti argamu waliin haala gaariin kabajamee ooleera.
Kabaja Ayyaana Irreecha Arfaasaa Godina Jimmaa (Caamsaa 15, 2016)
https://www.oromiamedia.org/2016/05/16/kabaja-ayyaana-irreecha-arfaasaa-godina-jimmaa-caamsaa152015/
Camsaa 14/2016 Jalbultiin Kabaja Ayyaanaa Irreechaa Arfaasaa Godina Jimmaa Tullee Beegii Kabajame.
Camsaa 14/2016 Jalbultiin Kabaja Ayyaanaa Irreechaa Arfaasaa Godina Jimmaa Tulluu Beegiitti Guyyaa Boruu Caamsaa 15/2016 Kabajamuu
Oromia: Irreecha Oromo Spring Celebrations: Ayyaani Irreecha Arfaasaa Oromoo haala ho’aa fi gammachiisaan Dilabata Ebla 5, bara 2015 kabajamee oole. May 7, 2015Posted by OromianEconomist in Irreecha (Irreesa) 2014, Irreecha (Irreessa) 2014, Irreecha Arfaasaa, Irreecha Birraa.
Tags: Africa, African culture, African Studies, Irreecha Arfaasaa (SPring Celebration) in Oromia, Irreecha Oromo, Spring equinox in Oromo Culture
2 comments
Spring equinox known as Irreecha Arfaasaa in Oromo culture colorfully celebrated in Oromia on 5th April 2015. Dressed in cultural costumes, Oromians revel in the return of spring by visiting the ancient sites including mount Furii in Central Oromia.
Ayyaani Irreecha Arfaasaa Oromoo haala ho’aa fi gammachiisaan Dilabata Ebla 5, bara 2015 Tulluu Furii irraatti kabajamee oole. Tulluun furii Tulluuwwaan Ulfoo Oromoon qabu keessaa ishee tokkodha. Guyyaa kana Waaqeffattoonni fi jiraatonni Magaalaa Finfinnee, Sabbataa fi Naannawaa ishee Irrati argamanii Haala Addaan Kabajameera.
Irreecha Arfaasaa Oromoo, Oromia, 5th April 2015. Spring Celebration. Celebration of Spring equinox in Oromo Culture.
Irreessii Arfaasaa JImmaa fi Naannoo isheen Eebla, 26, Baraa 2015 Tulluu Irreessaa/Beegittii Taasifameeoole. Guyyiichii kan Waaqeffattoonnii dheebuu Eenyummaa Amantaa isaani qaban ittiin ibsataniif ergaawwaan amanticha dhugeeffannaa Uumaa ilaallataan itti darbanii dha. Uumaan Ganna Dukkuna as deema jiru kana jala nagaan akka isaan ulluuqsisuuf kan irreeffatamuu dha. Walumattii, Irreechaa milkii kan namoonnii kumaatamaan lakkaa’amaan irrattii hirmaatanii dha.
Ebla 26, 2015 Ayyaanni irreecha Arfaasaa Godina Jimmaa Tulluu Deeddeetti Bifa Addaa Ta’een, Yaadannoo Gootota Barattoota Oromoo Dabalatee Kabajamuu Qeerroon Gabaase
Ebla 26/2015 Ayyaanni irreecha Arfaasaa Godina Jimmaa Tulluu Deeddeetti bifa addaa taee fi yaadannoo Gootota Barattoota Oromoo dhabbilee barnoota olaanoo Oromiyaa garaagaraa fi Godinaalee Oromiyaa garaagaraa keessatti bara darbee Ebla 2014 gaaffii mirga abbaa biyyummaa fi Mormii master plan Finfinnee kaachisuun FDG irritti wareegamniif addatti yaadannoon Waggaa 1ffaas bifa hoaa taaeen kabajame.
Ayyaanni Irreecha Arfaasaa Oromoo Godina Jimmaa Tulluu Deeddeetti kan Uummatni Oromoo 6000 olitti lakkamu Dhabbilee barnoota olaanoo gootota barattoota Oromoo Yuunibarsii Jimmaa, fi kolleejjii barsiisota Jimmaa, Sabboontota hojjettootaa fi barsiisotaa Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa fi kolleejjii barsiisota Jimmaa, sabboontota uummata Oromoo magaalaa Jimmaa fi naannoo ishee, Sabboontota uummata Oromoo godinaalee Oromiyaa akka Iluu Abbaa Booraa,Wallagga Bahaa, fi Kibba Lixa shaggar irraa illee kan hirmaachise Ayyaanni Irreecha arfaasaa Jimmatti bifa hoaa fi adda taeen kabajame.
Ayyaanaa Irreecha Arfaasaa kana Irraatti goototni dargaggootni Qeerroon barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa Mooraalee Yuunibarsiitichaa arfan irraa iyyuu uuffata gaddaa uffachuun gootota dargaggoota barattoota Oromoo fi uummata Oromoo bara darbee gaaffii mirga abbaa biyyummaa karaa naagaa fi dimookiraasii gaafachuun baatii Eblaa 2014 keessa wareegama qaalii kanfalaniif yaadannoo bifa adda taeen gochuun gootota Oromoo fi dargaggoota Oromoo Wareegama qaalii uummata Oromoo bilisoomsuuf baasaa jiran faarfachuun, tokkummaa uummata Oromoo jabeessuuf walleelee warraaqsaa qabsoo bilisummaa Oromoo, fi gootota oromoo faarsuun haala adda taeen ayyaanni Irreechaa Arfaasaa bara 2015 kun bifa haalan qindaaeen kabajamaa olee jira.
http://qeerroo.org/2015/04/26/ebla-262015-ayyaanni-irreecha-arfaasaa-godina-jimmaa-tulluu-deeddeetti-bifa-addaa-taeenyaadannoo-gootota-barattoota-oromoo-dabalatee-kabajamuu-qeerroon-gabaase/
May (Caamsaa) 6, 2015 – Adaamaa (Oromia) May (Caamsaa) 5, 2015 – Naqamte (Oromia)
Irreecha Arfaasaa (Oromo Spring Celebration) colorfully celebrated with great joys.
Irreechi Tulluu Shanee Adaamaa qaama mootummaatin dhoorgamuu yaalamus haala gaariin gaggeeffameera mootummaan abbaa irree Irreechi Tulluu akka him bahamne jedhee sodaachisaa tire human isaatii ol taanaan baasastota isaa garage ayyaanichaatti bobbaasuun yaalii maqa balleessii amanttii Waaqeffannaa taasisus hin milkoofne. Waaqeffattoonni iddoo garagaraa jiranis ayyanicharratti argamuun sirnicha dabarsaniiru milkiidhan roobaan galanii kadhatanii argataniiru. Naqamtettis haala wal fakkatuni Caamsaa 5 bara 2015 ayyaaneffatamee oole.
Akka aadaa Oromootti, Irreechaan yeroo bonni dhumatu kabajamu kun nagaan bona keessa darbanii gara gannaatti dhiyaachuuf Waaqa itti galateeffatanii dha.
Abbootiin Gadaas sirna kana irratti eebba gabbinaa namaa fi sa’aaf kan dhiyeessaniiru.
Ayyaanni Irreechaa waggaatti yeroo lama: Irreecha (Irreessa) Birraa fi Irreecha (Irreessa) Arfaasaa jedhamuun Birraa fi Arfaasaa keessa Akabajama.
https://www.oromiamedia.org/2015/04/omn-london-oduu-ebla-26-2015/


text:
Waxabajjii 20/2014 (TOI) – Sagantaan tajaajila tola ooltummaa fi tola ooltummaa dargaggootaa daangaa ce’aa eegalchiisuu Finfinneetti gaggeeffameera.
Sagantichi “Gaarummaa Olka’iinsa Itoophiyaaf” mata duree jedhuun gaggeeffamaa jira.
Saganticharratti Itti aanaan Ministira Muummee fi Ministirri Dhimma Alaa Obbo Dammaqaa Mokonnin, Ministiraa Ministeera Dhimma Dubartootaafi Hawaasummaa Dooktar Ergooggee Tasfaayee akkasumas hoggantoonni hojii mootummaa fi keesummoonni biroon argamaniiru.
Obbo Dammaqaa Mokonnin, dargaggoonni baatiiwwan Gannaa hojiilee tola ooltummaa gaggeessaniin ashaaraa isaanii kaa’uuf qophii akka taa’an waamicha dhiyeessaniiru.
Dhiibbaa alaa fi keessaan birmadimmaa biyyaa jeequuf taasifaman dhaabuu fi faayidaa biyyaalessaa eeguuf tattaaffi gama maraan mootummaan taasisu, bu’aa qabeessa akka ta’uuf daraggoonni hojiilee tolaa ooltummaa akka deeggaran kaasaniru.
Dabalataanis, imalli biyyattiin eegalte akka milkaa’uuf daraggoonni ittigaafatama lammummaa akka bahatan Obbo Dammaqaan waamicha dhiyeessaniiru.
Dooktar Ergoogee Tasfaayee gama isaaniin, tajaajila tola ooltummaa Ganna baranaan dargaggoota miiliyoona 19, dameewwan bobbii 12’rratti akka hirmaatan himuu ragaan Ministeera Dhimma Dubartootaa fi Hawaasummaarraa argame ni mul’isa.
Milkaa’ina sagantichaaf dargaggoonnii fi qaamoleen hojii raawwachiiftotaa sadarkaan jiran ittigaafatama isaanirraa eegamu akka bahatanii fi olka’iinsaa Ityoophiyaaf ashaaraa gaarummaa akka kaa’aan waamicha dhiyeessaniiru.


text:
Abidda biyya gubu uumuuf ichima ichimaa jiru mootummaan daddaffiin keessa deebi’ee ilaaluu qaba!
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo (Qote Bulaa, Horsiise Bulaa Oromoo ilaalchisee)
Eebla 4,2020
Finfinnee Oromiyaa
Uummati keenya waggoota dheeraaf sanyii orgaaniika ta’ee fi wantoota itti fayyadamu mara keemikaala kan of keessaa hinqabne fayyadamaa ture. Haalli jireenya saba keenyaa osoo keemikaalli garaagaraa biyyattii keessa hintatamsa’in maal akka fakkaatuuf, qilleensi akkam akka bareedu warri beeku beeka. Nageenya isaas tiksachuu fi yoo akkaan itti hammaate malee takkaa rakkoo beelaa osoo hinimatin hawwaasi jiraataa ture, hawwaasi Oromoo madda galii isaa Qonna irraa soorrata isaa of danda’ee midhaan gabaaf dhiyeessuun beekama.
Adeemsi wantoota keemikaala of keessaa qabanitti fayyadamuu qorannaa gahaa fi, barnoota hubannaa gahaa irraa kan maddu ta’uu osoo beekamuu qorannaan lafaaf keemikaalota lafatti biifaman gidduutti osoo haalaan hintaasifamin qorichoonni Aramaa jedhamanii fi Qorichoonni Marga goksan Qote bultootaaf callifamee raabsamuudhaan albuudota lafaa miidhuun itti yaadamee waan lafa uummata Oromoo goksuf taasifamedha jechuun fudhata Qeerroo Bilisummaa Oromoo.
Kana malees hawwaasi Oromoo waggoota dheeraa duraa qabee hanga har’aa Loon horsisuu kan jaallatuuf Loon madda jireenyaa taasifatee kan jiraatu, Qorichoonni Aramaa fi Qorichoonni Marga goksanii Qotiisaaf haala mijeessu jedhaman dhiibbaa isaan beeyladoota akka Loonii, Hoolaa, Re’ee, Gaalaa fi kkf irraan gahan osoo hinqoratamin raabsamuun, dhabamiinsa beeyladaaf sababaa olaanaa ta’eera jennee amanna.
Itti dabalees horsiisa Kanniisaa irratti kan bobba’u hawwaasi keenya, damma oomishuudhaan jireenya fooyyaa’aaf jireenya qananii jiraataa kan ture, erga Qorichoonni Aramaa hawwaasa keessa facaa’anii kanniisa irratti dhiibbaa guddaaf gaaga’ama ulfaataa fiduudhaan, maddi galii dammaa dhibbantaa 70 kan tilmaamuun gadi bu’eera.
Hawwaasi Oromoo hojii idilee isaaf madda galii isaa Qonna taasifatee jiraatu galii isaa waggaatti kan eeggatu yoo ta’u, waggaa gara waggaatti galiin isaa gadi adeemuu fi lafti isaa gogaa adeemuun madda yaaddoo hamaa ta’aa dhufeera. Adeemsi Qorichoota summaa’oo fi Xaa’oo uummataa raabsuu qorannaa gahaan ala ta’uu kan amanu Qeerroon Bilisummaa Oromoo, itti yaadamee akka lafti Qote bulaa midhaan hinbiqilchineef Xaa’oo fi qorichoota keemikaala lafa miidhu qaban lafa sana waliin utuu qorannaa hintaasisin raabsuun akkaan uummata miidhuuf sochii godhame ta’uu hubata. Kana malees lafti Qote bulaa oomisha maaliif mijata, osoo hinjedhin callifamee oomisha lafa sana waliin hindeemne uummata dalagsiisuun, qorannaa gahaan alatti oomisha qote bulaa danqarsuun akka malee mul’ata. Haala kana keessatti akka fakkeenyaatti Qote Bultoota Oromoo Lixa Oromiyaa galiin isaanii dhibbantaa 50% gadi akka bu’e himu. Keessattuu oomishaalee Boqqoolloon wal qabatanii gatii Xaa’oon Boqqoolloo ittiin bitamu deebiisuullee dadhabaa jiraachuuf lafti isaanii Raafuullee of irraa bu’ee biqilchuu didaa jiraachuu himataa jiru. Haala kana keessatti galiin qote bulaa akka malee gadi bu’ee jiraachuuf midhaan nyaataa of danda’uun gaara ol fuudhee baachuu akka itti ta’e himataa jira. Kana malees galii dhuma Qote bulaan kun argatu gabaa gahaa akka hinarganne taasisuudhaan hawwaasni dinagdeen akka of hinijaarre taasisuun ammoo baay’eetti nama dhukkubsa. Bakkoota Kuduraaf Muduraan itti oomishamanitti gabaa Kuduraaf Muduraa hongeessuudhaan tapha dinagdee hawwaasaa kuffisu uummata irratti dalagaa jiraachuu mootummaatu mul’ata. Naannoo hawwaasi Oromoo oomisha Aananii jiraatutti, gabaa aannanii gadi buusuudhaan, kilomeetira xiqqoo irraa fageessanii ammoo gabaan Aananii qaala’aa ta’uudhaan itti yaadamee galii Qote bulaa Oromoo miidhuu irratti hojiin dalagamaa jiru daddaffiin akka furmaata argatu gadi jabeessinee gaafanna.
Dhimmoota hanga ammaa miidiyaaleenis ta’ee dhaabbileen falmitoota hawwaasaa kan bira hingahin rakkoon Qote bulaa Oromoo irra karaa garaa garaa gahu akkaan hammaataa dhufeera. Baasiin mootummaa sadarkaa humna Qote Bulaa ol ta’e keessatti kufaatii hamaaf saaxilamaa jiraachuu bakkaa garaagaraatii Qote Bulaan Oromoo himata. Dhimmoota Liqa Maallaqaan wal qabatee, adeemsa daldalaaf fayyadama liqa maallaqaa maqaa “WLQO (Waldaa Liqaaf Qusannaa Oromiyaa)” jedhu waajjiraalee hedduu hawwaasa Oromoo keessaa kan qabu yoo ta’u, hawwaasa keenyaaf barnoota gahaa dhimma qabiinsa maallaqaa irratti osoo hinlaatiniif qote bultoonni akka maallaqa liqeeffatanii Xaa’oo fi Qorichoota aramaaf Qoricha Margaa bitatan taasisu. Haalli Liqaa kun dhala kan qabu yoo ta’u, Qote bultoonni gatii Xaa’oo isaan ittiin bitan akkaan mi’aa ta’uu fi lafti isaanii akka duraatti haalaan midhaan oomishuu dadhabuu irraa Liqa mootummaa dirqamaan kaffaluun waan irra jiraatuuf sadarkaa Qotiyyoo tokkittii manaa qabu gurguree liqaa mootummaa kaffalu irratti argama. Sababaa Liqaa kanaan namootiin Qotiyyoo mararsiifatan of duraa gurguran lakkoofsaan hedduudha. Erga kiyyoo Liqaa sana keessa seenaniis Liqaa sana keessaa bahuun akkaan kan itti hammaatee, waggaa waggaan akka galiin Qote bulaa gadi adeemu tasisaa jira. Haalli Liqaan wal qabatee adeemu gaarii ta’ee uummataaf barnoota gahaa akkaataa Liqaa sana dachaan dhaluu danda’utti akka itti fayyadamuuf barnoota gahaa laachuu dhabuun akka hawwaasi kun iyyuma gadadoo keessummeessu taasisee jira.
Waan ta’eef Qeerroon Bilisummaa Oromoo ibsa ejjennoo kanaa gadii baasee jira.
1. Qorichoota qilleensa faalan, kanneen lafa uummataa miidhan, akkasuma qorichoota beeyladoota irratti miidhaa geesisan faayiida xiqqaa isaanii ilaaluun uummataaf raabsuun akka dhaabbatu qaama dhimmi ilaalu gaafanna.
2. Barnooti gahaan ogeessa dhimma lafaan barnoota gahaa itti qabuun, siyyaasa irraa walaba nama ta’een uummata keenyaaf akka laatamu gaafanna.
3. Lafa uummata keenya Oromoon wal madaalchifamee oomishaalee ta’uu qaban qorannaadhaan kan gaggeeffaman akka ta’uu qabu, kana dhugoomsuuf dhiibbaan gama uummataanis akka jabaatu hubachiisna.
4. Galiin qote bulaa gabaa gahaa akka argatu, oomishaalee akka addunyaatti qaala’aa ta’an kan uummati keenya oomishu gabaa gahaa akka argatuuf dirqama isaa mootummaan akka bahatu gaafanna, mootummaan itti yaadee galii uummataa gadi qabuu akka dhaabu cimsinee akeekkachiifna
5. Horsise bulaa, daldalaa fi guutuu uummata keenyaaf ilaalcha badaa qabaachuufiin akka uummati kun rakkatuuf itti yaadee gochaa raawwataa jiru mootummaan akka dhaabu asumaan jabeessinee gaafanna.
Walii galatti oomishaaleef hojiilee haala qilleensaaf lafa uummata keenyaan wal hinmadaalle uummataa raabsuniis ta’ee, keemikaalota bu’aa xiqqoofi miidhaan isaanii akkaan hamaa ta’e uummataaf raabsuun daddaffiin akka dhaabbatu gaafanna. Qorichootni ykn keemikaaloti Aramaaf kaan gaafa uummataaf raabsaman qorannaa gahaa fi dhiibbaaf faayidaa isaan laatan madaalamee akka kennamuu qabu hubachiisna. Biqiloota dhiibbaa biyyee irratti akkasuma Bishaan irratti geessisan uummatni akkaataa itti fayyadamuu qabu irratti barnoota gahaa laachuufiin dirqama mootummaati. Kun hafee gaaga’ama faalama qilleensaaf, faalama biyyeen uummata keenyatti dhufuuf mootummaan kan gaafatamuu qabu ta’uu cimsinee hubachiisna. Mootummaan daldala gatii Xaa’oof sanyii irraa argatu qofaaf, bu’aa gurgurtaa keemilaa irraa argatu qofa ilaaluudhaan akkasuma itti yaadee uummata rakkisuuf abidda iyyumaaf gadadoo bor boba’ee uummata dhabamsiisu ichimaa jiraachuu beekee, osoo abiddi ichima kana qabatee rakkoof uummata keenya hinsaaxilin daddaffiin keessa ilaalee akka dhaabuu qabu Qeerroo Bilisummaa Oromoo gaafata. Nuti Qeerroon Bilisummaa Oromoo rakkoo uummata keenyatti dhufu, balaa halaalatti dhufu kan ka’umsa isaa arginu mara uummata keenya irraa qolachuuf uummata keenya beeksisaa adeemuuf dirqama Oromummaa keenyaa kan bahannu ta’uu uummata keenyaaf hubachiifna.
Injifannoon uummata Oromoof
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Eebla 4,2020
Finfinnee Oromiyaa


text:
Nagaatti ansuun yaada kiyyaa akka armaan gadiitti eegala. Kunis namni yoo gufuu gufatu maal jedha? Natu gufuu nadura jiru dhahee/ rukute/ jedha moo gufuutuu ana dha’ee jedha? Kana kan jedheef Finfinnee keessaatti taksii qabachuuf uummatni hiriira dhabachaa ooluu sodaa irraa kan ka’ee taksiin akka acaqee fe’uu haa jedhuyyuu malee hammayyuu hin foyyofne. Fakkeenyaaf Xafoo haadebabayii, ayaati, arat kiloo kkf bakkaa adda addaa ilaaluu ni danda’ama.
Bakkuma hawasaa kanaatti sochii achuma dhabbatee harkaa isaa lamaan ol kaasuun mallaattoo yoo diddaa mulise. Rakkoo qala’insaa, kenninsa tajajila, biiroookrasii, kkf maaliif akkana ta’aa? Qindeessuu fi foyyeessuun hin danda’amne jechuun dubbachuun gara sochiitti qajeelchuun ni danda’ama.
Abjuu mana amantii keessaa hin duroomta ittiin jedhan dhaga’ee fakkaataa kaleessa Abiin gurgurtaa harka 40 Itiyoo teleekoomii haala duree wixineessaa turee kana dudduba maaltuu kakaase yoo jennee hanqina dinagdee isaa qunnamee irraa waan ka’ee qabeenyaa dhabbataa biyyaa, fedhii fayyadamtoota malee karaa ittiin ofii fi harcaatoota nafxanyaa waliin badhadhuu totolfataa jiraa.
Kanaaf maal furmaatni isaa? Uummatni shagar fi ogeessi dhimmii kun ilaaluu maaf seeratti hin dhiyeesine? Nuu deemii maaf hin jennee? Kanaa fi kanneen inni biroof deebiin ni kennama.
Galatooma


text:
Gill
Gilliin qamaa nafa binensota bishaan-kessa bayee kessatti argamu dha. Kuniis qamaa afurra yoo ta'uu, fayyidaan isaas oxygenaa bishaan irraa gargari basuu fi carbon dioxide bishaaniti gadii lakkisu dha. Qamnii gill microsopic (yoo qamni isaa dhi'atee ilalamu) qamaa ballina (SA) guddaa qabate jiruu yoo ta'uu kuniis waantotaa isaa marsaani argamaniin akka wal-qunnamu isaa gargara.
Binensotii bishaan kessa bayee xixiqoon (microscopic) fi kan guggudo ta'anii inactive ta'aan, oxygeen barbachisaa ta'ee qamaa isanii hundaan fudhachu ni danda'an, kanaaf, gill osoo hin fayyadamiin afuraa fudhachuu ni danda'uu. Haa ta'uu malee, binensotii bishaan kessaa xaxama (complex) ta'aan fi kan active ta'aan gill tokko yokaan tokko olii ta'ee ni barbaduu.
Gillonni yeroo bayee tishu, damee (branch) yokaan slender tufted geggefama (anatomy) xixxiqo ta'aan ofii kessa qabu. Gilli tittolle bishaa kessaa alaa, gillonni biraa dhigaa yokan jigaa (liquid) coelomic ofii kessa qabu, kuniis karaa gaziin itti dadarbuun. Oxyginiin dhigaan fa'amee garaa qamotaa birratti geggefama. Carbon dioxidiin immo dhigaa kessa gara tishuu gillii qalla kessa darbee gara bishanii harcafama.
Gillonii fi qamonii akka gilli jiraan, qamaa binensotta bishaan kessat bakka garagarat argamu. Binensonni kunis mollusks, crustacean, tittota bishaani, Qurxummii fi amfibianotta.


text:
Akka bakka buutonni baqattoota Oromoo yemen jiran jedhanutti Yemen buufata baqataa Al Karaz jedhamu keessa baqattoota Oromoo kumaa oltu jiru. Baqattoonni kun duraan gargaarsa malu ka argataa turan ta’us amma garuu lolli biyyattii keesatti deemaa jiru rakkoo waan fideef baqattoonni gargaarsa argachuun, darbees hojii muraasaan of bulchuullee dadhabnee jedhu.
Galmoo Daawit baqataa Oromoo Yemen ganna 22 ol jiraatan obbo Mohaammed Usmaan haasofsiisee waan baqattoonni Oromoo Yemen keessa jiran nuuf ergeera.


text:
Sabaa Himaan Biibiisii (BBC) xumuramuu bara 2020 kan ilaaleen Ardii Afriikaa keessatti namoota maqaa Guddaa qaban fi du'uun isaanii dhiibaa guddaa uume jedhee tarreesse keessaa weellisaa Haacaaluu Hundeessaa tokko jedhee jira.
Weellisaa Haacaaluu Hundeessaa walleelee isaa mirga Oromoo gaafatan fi kan qabsoo beekama. Uummata birattis jaallataaa dha.
Haacaaluun eega ajjeefamee har'a baatii 6 guutee jira. Filatamuu wellisaa Haacaaluu Hundeessaa kana maatiin isaa maal jedhu?
Naakoor Malkaa Amboo irraa haasofsiisee jira. Caqasaa


text:
Nageenyii lammiiwwan biyyattii kan isaan dursa kennaniif keessaa ta’u kan haaraa filataman muummicha mministeeraa Ripaablikii dimokraatawaa Koongoo beeksisan.
Sama Lukonde Kiyengee prezidaanti Feliix Tishisekedii har’a erga moggaafamanii booda akka jedhanitti nageenyi, keessumaa Koongoo gama bahaa fi konyaa Kataangaa kan dursi kennamuuf keessaa ti jedhan.
Mootummaan dubartootaa fi dargaggoota ofitti haammata jechuun illee dubbataniiru. Samaa Lukoondee taayitaa haaraa kanaaf utuu hin moggaafamin dura kampanii albuudaa, isa duras hoogganaa dargagootaa fi ministrii spoortii turan.
Filannooo itti amantaa dhabuun kan baatii darbe aangoo irraa kaafamanii fi michuu prezidaantii duraanii Jooseef Kaabilaa kan turan Siylivestiree Iluungaa Iluunkaambaa bakka bu’an.


text:
Mirgaanis Bitaanis deemtu fuulduratti sibaasa!Read More »
Ummanni Oromoo jechoota Abiyyi dubbateen sobamuu hin qabu
M/Minsteeraa ta’uu kootu hafa malee Ummanni Oromoo waan isaaf malu dhabuu hin qabu. Ummanni Oromoo baayyinni isaa 35% ta’ee fi biyya kana keessatti sochii ijaarsa …Read More »
“Hoggontoonni keenya afaaniin walbummaa fii bilisummaa Oromiyaa jedhaa isin sobaa turan”
Haxeerarrii Hasawa Jawaar Mohammed kan guyyaa arraa magaalaa guddoo biyya Suweedin Stookholmitti godhe keessaa hanga tokkko 1ffaa An isin sobuu hin barbaadu, sobaan akka harka …Read More »
“Alaabaan ABO, Mallattoo, Fakkii fi Qabeenya ABO fi Ummata Oromooti!
Ibsa Ajaja olaanaa ABO-WBO Waltajjii hawaasni qopheessu irratti namooti dhuunfaa ejjennoo dhuunfaa isaanii haasaahanis, ejjennoo isaaniif kan gaafatama guutuu fudhatu qaamuma haasawaa taasise dha malee …Read More »
Ani Johar Muhammed tuqame jedhee murtii kana hinfudhanne.
WARREEN WAAN JOHAR MUHAMMED TUQAMEEF DHAABARRAA UFBAAFTEE JETTANII KEESSAN NA GAAFATTAN HUNDAAF DEEBISAA KIYYA. Ani Johar Muhammed tuqame jedhee murtii kana hinfudhanne. Sababni dhaaba ABO …Read More »
Naggaadeen alaabaa ar’aas waanuma kalee irra deebi’uun gad jabeessite
Ibsa Dabalataa Kan ABO- Dhimma Alaabaa Ilaalchisee Waxabajjii 9, 2022 ABOn, xalayaa gaafa 06-06-2022 lakk.022/xly-abo/2022 gara Partii Kongiresii Federaalawaa Oromoo (KFO) barresseen haalli itti fayyadama …Read More »
#OromoProtest, underway West Arsi Wabe
Jeeqama ABO muddatee fi madda isaa
ABO fi qabsoon bilisummaa Oromoo jeeqama keessa turuunii fi jiraatuun waan haalamamuu miti. Jeqamni kun, dhokataa miti; ifaa dha; ija keenya dura jira. Akkuma Oromoon yoo …Read More »
Galmee Seenaa Irraa: Obb. leencoo Lataa gaafiif deebisaa waayee filmaata wayyanee asin duraa laalcisee
Galmee Seenaa Irraa: leencoo lataa Waayee araaraa (ABO) laalchisee bara 20110716Read More »
Rakkoo ilmi namaa uume ilmuma namaatu fala itti kenna
Gufuu qabsoo bilisummaa Oromootti baayyachaa jiruuf falli tokkichi, Oromoo fi Oromoon hojii manaa keenya sirnaan dalaguun, kan beellama itti qabannu miti. Keessumaa dhaabbileen siyaasaa……………… Sochii …Read More »


text:
YISUFA NIQIQOO FASIQAUSA
Yisufa narí faiqinamu Yuda maqasaaqari niqiqoofaqa daraanimafufaqa auqoo ainainafa.
1
1 Oo qini qifasaafa Teeoofirusafa, Yisufa indaaru narí saika oosana araseenoo miqooqari mina ufa oosana oosana faqa mifa auqu ainaina faqa Anutufa mareeqee innaarunai quqoonara faqa qinee indaaruqaa papiqaki qinee Rukaasa akara rumamaqaafanafa maridanoo. Maqee maanaki dinnatinnai fuka akara rumamaqaidaqa. 2 Anutufa Yisuna mareeqee innaarunai quqoo kamuqoo mi indaaruqaa akarana taikaqiafana. Yisufa kaqi maridanoo Anutuna naaquqara maraqunnannai narí rusandeesamumasee maroo fasiqausa naamuaqira ufa oosana oosana qimanniminau. 3 Yisufa narí kuqiranakiqari findifinoo miqooqari qaara fasiqa niku nisauku taikasee faasaana maridanoo narí faiqi namu maruqoo moomoo kari kooroomambinoo misa faqa ufa qidanoo Anutuna innaaruna ququsakinaa mariranara ufa qimannimimarinau. Miqimandeenoo narí kuqiranakiqari findifinoo akooqoo mariranara uqannifiqanau. 4 Mi fasannai mi kamuqoo mina faiqi namu mina ufa irimarusa moodaanaki suqufufanoo Yisufa misa faqa maridanoo maaqi qimasee ufa qimanniminau. Qinee innaarunai ooru fuanaqa innee maa maqusana Yeerusaree maqusa sia quqasee fifainiaqa kaqi mariaqa. Qini qikoofa moo afeeka nimianinnanara qinee qimannimiafannana minara maaqoo kai marida rakisiaqa. 5 Yoohaneefa nammari rumannimaqee marifa kaqi fifau nammari uqannaki moomoosa rumannimaqee marinau. Anutufa qusasaa anoona ainainaki narí naaquqara andeeqara maraqunnaki inni rumannimaqaannoo.
Yisufa innaarunai ooru finau.
6 Yisuna afaaqasaa aqoondiuqa mina faqa nimarusa misara niqiqoo fasiqausee qimariqau. (Yisufa maru aukuanna Roomma maqannaa kaamanna faqa sundiauqa faqa rakisinnimaqee marufanoo Yuda maqannaasa nikooqanau. Naqimasee Roomma maqannaa niqiqamasee fee maasa qeeqa rakisianauree qimariqau.)
Minara Yisuna afaaqasaa aqoondiuqa Yisuna faqa suqufiqa irammiriqa qiqau. Oo Karaambaiqa maa aukuannee yairee fee anee Roomma maqannaa kaamanna aqiqamaseenee Isaraee maqannaa maasa nári kaamanna quqeennaree. 7 Yisufa mi ufana iriseenoo qimanniminoo qinau. Oosana oosana ainaina naaru kambiqaaninna aukuannai sia innindifau maridanoo. Qini qikoofa narí afeeka rakisirana quqaseenoo, sia inniara iriaqee qinau. 8 Maanara kai iriaqee qinau, qini qikoona naaquqara andeeqara maraquna fannoo qumuree inni naakufinaqa innee qini qiqafara fasiqauqa qiniara aiqamai qimannimimaree fifaranoo Yeerusaree maqusaki mariasa faqa Yudeeaa maqa maaqaki mariasaki faqa Samaria maqa maaqaki mariasaki faqa nianai aiqama atinnai mariasaki faqa qini qiqafara fasiqauqa qiniara kooroo ifaranoo. 9 Yisufa miqi qimaseenoo misa nifusaa miqooqari Anutufa kukeeqaranakiqari Yisuna akooqoo uqeerasoofanoo innaarunai oorufimarufanoo asuru fannoo qumu dukunimaseenoo misa nifusaa kai qumu afiqee ooru finau.
10 Misa miqookai tataaqa marufanoo qaara fasiqa eekara qamunna afisiraqanda miqoo misaki dadi findifufaqaqara kikiqiqau. 11 Miqanda maaqi qimasee aiqamausa qimannimiqau. Oo Kariree maqannaasa Innee nanaree innaarunai noori uqeerasee tataaqa maridee, innee fifau miqi mariafanoo. Anutufa Yisuna maqee inni nifusaa uqeereeqeenoo innaarunai muru quqeenoo doo Yisufa maqee innaarunai ooru findee kai miqikai inoo kasooqaqee kafaa qumuannoo.
Mataiasafa Yudasina amana kambiqanau.
12 Miqanda miqi qimasoofaqa Yisuna faiqi namu quqasee Oorifa aaqanasaaqari Yeerusaree maqusai kafaa ooqu keeqaqau. Oorifa aaqana sia nianai maridanoo.
(Moodaa kirometera maaqiraqoo maridanoo dinni Qufoorai miqiraqoo Yeerusaree maqusa maridanoo.)
13 Misa kafaa Yeerusaree maqusaki keeqafiqa maqee maqee nariqa kai suqimaru maqanaki keeqaqau. Maarinni sandaaqai rummaki suqiqau. Misa nuqu Peetooroofa faqa Yoohaneefa faqa narí afasaafa Yameesafa faqa Peetooroona akaqa Andurufa faqa Firipifa faqa Toomasifa faqa Baratooroomeeufa faqa Mataioofa faqa Yameesana amarafa Arafaeeusana amaaku faqa Simoona amarafa moo misa minara nariqa kaamanaikiaqeera sandanainai qimaru fee qimariqau. Mifa faqa moo Yudasina amarafa faqa mifa Yameesana amaaku. 14 Minamusa anaasee namufaqa Yisuna anoona Mariana faqa Yisuna akaqaafasaa namufaqa maqee maqee suqufida moodaa naundurasaa fidaqa innaaru qimarusa mariqau.
15 Qaaramoo faasaana aiqaroofaqa Yisuna ufa irimarusa suqufufaqa ufa suqirara qiqau. Misa nisaanarirafa maaqinoo maridanoo. Qisauku dinni taikasee dinni ani moodaa marasee fasiqa niku nisauku taikasee fasiqa anaasee suqimariqau. Misa suqimarufanoo Peetooroofa misakiqari findifinoo maaqi qimasee qimanniminau. 16 Oo qini qiqoonausa. Ooqeenaa akara anoona maasaki doo anoonaikinoo Yudasifa sundia mareeqeenoo soofaqa Yisuna arunara anoonaikinoo. Ooqai naaquqara andeeqara maraquna fannoo Dafidina qimamifanoo Yudasinara akara rumaqoofa doo maqee mina anoona maasaki kambiqeenoo. 17 Yisufa Yudasina rusandeesamumandee maasa faqa ainainianifeera mareeqee maasaki quqasoofanoo marinau.
[ 18 Yudasifa Yisuna qumaraseenoo Yuda maqannaasa nisaukuki quqasoofaqa misa mina akiaqara feefauru amiqau. Amufanoo mifa mi feefauruna mara mareenoo moo maqa feefaurumandeenoo miqoo saamurufanoo amuaqu radiqufanoo arana kukupamafufanoo kuqinau. 19 Yeerusaree maqannaasa minara iriseeqa mi maqanara fidika maqa maaqee qidaqa. Yeerusaree maqannaasa nári ufakiqari mi maqanara Akeeradama fee qidaqa.] 20 Dafidifa narí idi papiqaki maaqi qimasee Yudasinara ooqai Yudasifa sia kambiqooqoo maaqi qimasee akara rinau.
Mina maqa maaqa kaqi mariannoo
Moo fannoo sia amana minaki marinnaranoo.
Kafaa Dafidifa moosaa maaqi qimasee Yudasinara akara rinau.
Moo fannoo mina amanasaa findifinafa mina amaaqa maqafi mariannoo.
21-22 Peetooroofa Dafidina ooqeenaa ufa kikiqa ususeenoo maaqi qimasee narí aqoonausa miqoo suqiqa marusa qimannimidanoo qinau. Maasaki qisaukuqara taikasee qiku nooqu qaara marasee mariafanausa maridaqa. Yudasifa doo kuqinoo moo fannoo mina amaaqaki kambiqaa. Sia kai fifau fasiqa fannoo miqiannoo. Ooqai oosanaree Yoohanee nammari nimimarufa marunaki maru fasiqafa miqooqari Yisuna faqa maasa faqa fifiufanoo Karaambaiqa Yisufa innaarunai ooru funa irufa mina qafoo fasiqafa kai Yudasina amaaqaki kambiqaannoo. 23 Peetooroofa miqi qimasoofaqa misa qaara fasiqa utaaqaqau. Miqanda nuqu Yooseefaana amarafa faqa Matiasafa faqa Yooseefaana amarafa moo auqu Barasabasifa kafaa moo auqu Yustusafa marinau. 24-25 Miqoo suqimarusa miqanda nuqurama quqaseeqa minee maraanau maanee maraanau qidaqa Anutunara maaqi qimasee innaaru qimariqau. Oo Karaambaiqa Yudasifa ani ufa irimariasaki mariifa doo narí manda nammari namaseenoo narí sanda arinoo maridanoo. Oo Karaambaiqa maasa qaaraqanda mareeqee quqaseeqa, anee miqandakinaana yafasiqa fee ani aididanoo fee Yudasina aikuki kambiqaannoo fee. Anee aiqama fasiqa naundurai irimarianafa minara maasa uqaqifiqa. 26 Miqi qimasee innaaru qimaseeqa masisa quandeera foora ufanoo Matiasana uqannifiqanau. Uqannifiqasoofaqa Matiasana mareeqee Yudasina aikukina mara quqaqau.


text:
Kun dirqama komiishinichaatiin ala ta’us rakkoon yeroo mudatu callisanii darbuun kan hin danda’amne ta’uu komiishinichi ibsee jira. Tarkaanfiin kun angawaatuu ol aantuun Ameerikaa tokko dhiyeenya yaada kennan waliin wal hin ilaallatu jedheera.
Waajjira komishinichaa kan Ethiopoiaatti dubbi himaa kan ta’an obbo Kissut G/Igzaabeer VOAf akka ibsanitti itti gaafatammni komishina tokkummaa mootummootaa biyyootii ka biroo irraa baqattoota dirqii dhaan gara Itiyoopiyaa dhufan deggersaa fi kunuunsa seeraa kan sadarkaa addunyaa fi rakkoo isaanii fi furmaata barbaaduu dha.
Itti gaafatamni waajjiralee komiishinichaa biyyootii ka biroo keessa jiranis kanattii adda miti. Haalawwan hagi tokko garuu jedhu obbo Kissut komiishinichi itti gaafatama inni qabuun ala akka sosso’u dirqisiisuu malu. Rakkooleen ilmoo namaa irra yeroo ga’an seera sana keessatti hin haammatamne jechuun callisee kan ilaalu hin jiru jechuu dhaan lammiiwwan Itiyoopia Saudii dhaa deebi’an akka fakkeenyaatti tuqaniiru.