text:
Kabajaa fi Salphinna Ilma namaa??
Rabbii Ahkamal haakimiin ta’eef faaruu fi galanni hundi haa ta’uu. Ilmi namaa uumamtoota baay’ee caalaa kan kabajameedha. Dachii tana keessatti wanti uumama biraatiif hin laafifamne isaaf ni laafifame. Wanta uumama biraatiif hin kennamne isaaf ni kenname. Aqliin (sammuun) ittiin yaadu fi xinxallu kennaa guddaa uumamtoonni baay’een dhabaniidha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ilma namaa akka kabaje akkana jechuun dubbata:
“Dhugumatti, ilmaan Aadam kabajne jirra. Dachii fi galaana keessattis isaan baadhanneerra. Wantoota gaggaarii irraas soorata isaaniif kennine. Irra heddu wanta uumne irras caalchisu isaan caalchifne jirra.” Suuratu Al-Isra 17:70
“Dhugumatti, ilmaan Aadam kabajne jirra.” Rabbiin Guddaan ilmaan Aadam akka kabajee ni mirkaneessa. Takriim (kabajuun) hiika “caalchisu, guddisuu, amala wantoota biraa irraa adda isa godhu kennuufi” qaba. Yommuu ilmaan Aadami fi uumamtoota biroo nutti mul’atan wal bira qabne, amaloonni ilma namaa garmalee ol’aanoo fi guddaa kan ta’aniidha. Ilmi namaa haala bareedaa fi dhaabbata gaarii irratti uumame. Ol dhaabbate luka lamaan deema, harka isaatin ni nyaata. Beelladonni fi bineensonni biroo immoo lukaa fi harkaan lafarra deemu, afaanin waa mummuratu fi nyaatu. Ammas Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ija, gurra, sammuu fi qalbii, ittiin waa argu, dhaga’uu, yaadu fi xinxallu isaaf kennee jira. Meeshaalee kanniinitti (gurra, ija, sammuu fi qalbiitti) fayyadamee beekumsa argata, wantoota haarawa argachuu fi hojjachuun jiruu ofii fooyyessa. Ammas, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa kitaabban buusu fi Ergamtoota erguun qalbii fi ruuhin isaanii tasgabbii fi gammachuu akka argattu taasise. Kuni hundi kabaja Inni isaan kabajeedha. Namni kabaja kana Rabbiitti amanuu fi galata galchuun eege, kabaja kana caalutu Aakhiratti isaaf jira. Innis Jannata Firdawsati. Namni kabaja kana Rabbitti kafaruu fi Isa faallessun balleesse, warroota salphatan keessaa ta’a.
“Dachii fi galaana keessattis isaan baadhanneerra.” Kana jechuun dachii keessatti geejjibni beelladaa fi beellada hin taane isaan baadhachuun isaan qananiisne jirra. Akkasumas, galaana keessattis geejjibni doonii akka isaan baadhattu taasisne jirra. Wantoota gaggaarii irraas soorata isaaniif kennine.” Nyaataa dhugaati mi’aawaa fi uffata babbareedaa irraa isaaniif kennine. Wanti gaariin haajaa isaanitiin wal qabate tokkollee hin jiru kan Rabbiin wanta saniin isaan kabajee fi garmalee isaaniif laaffise yoo ta’e malee. “Irra heddu wanta uumne irras caalchisu isaan caalchifne jirra.” Uumamtoota baay’ee caalaa amalaa fi kennaa addaa isaaniif kennuun ilmaan Aadam caalchifne jirra. Kennaa fi qananii adda addaa isaaniif kennuun uumamtoota hedduu irra erga caalchise, Rabbii isaan qananiisef galata hin galchanii ree?[1]
Tolee, Rabbiin subhaanahu wa ta’aala ilma namaa qananii adda addaatin erga kabaje, namoota baay’ee maaltu salphise ree? Jireenyi isaanii jireenya salphinnaa kabaja hin qabne maaliif taate? Kuni salphinna addunyaa tanaa yeroo gabaabaf turuudha. Garuu salphinni Aakhira kana kan caalu fi zalaalamiif kan turuudha. Dubbiin erga akkana ta’ee, kabaja Rabbiin nu kabaje itti fufsiisuu fi salphinna jalaa bahuuf sababootaa salphinnaa fi kabajaatti nama geessan beeku qabnaa miti ree? Dhugumatti Qur’aanni guuttun gara kabajaatti nama waama, salphinna irraa nama akeekachisa. Mee boqonnaalee (suuraalee) Qur’aanaa irraa boqonna tokko fudhachuun waa’ee salphinnaa fi kabajaa haa ilaallu. Suurahn tuni suuratu At-Tiin jedhamti. Gargaarsa Rabbiitiin tafsiira waliin haala armaan gadiitiin irratti haa xinxallinu:
“(1) Tiini fi Zaytuuniin kakadhe. (2) Gaara Siiniinaatinis. (3) Biyya nagahaa tanaanis kakadhe. (4) Dhugumatti Nuti nama dhaabbi irra gaarii ta’e keessatti isa uumne. (5) Ergasii bakka warra jalaa hundarra gadi aanaa ta’etti isa deebifne. (6) Garuu isaan amananii fi hojii gaggaarii dalagan, isaaniif mindaa addaan hin cinnetu jira. (7) Kana booda maaltu mindaa [Qiyaamaa] kijibsiisutti si kaasee? (8) Sila Rabbiin irra murteessaa warra murteessanii hin taanee?” Suuratu At-Tiin 95:1-8
Hiika jechoota muraasaa:
Tiin- firaafire mi’aawa Filisxeemi fi biyyoota jiddu-galaa bahaa keessatti argamuudha. Fakkii armaan gadi irraa ilaalun ni danda’ama:
Zaytuuni- firaafire baay’ee barbaachisa ta’e kan nyaatamu fi zeeytin irraa cuunfamuudha. Gurraacha fi daallachatu jira. Dhandhamni isaa hin hadhaawus hin mi’aawus. Dhandhama jiddu galeessaa qaba. Fakkii armaan gadi irraa ilaalun ni danda’ama:
Gaara Siiniinaa– gaara Sinaa’i Rabbiin subhaanahu wa ta’aala Nabii Muusaa (aleyh salaam) itti haasofsiisedha.
Biyya nagahaa tanaa-biyyi nagaha tuni Magaalaa Makkaati.
Kijibsiisu– kijiba akka ta’etti amanuu ykn yaadu.
Tafsiir (Ibsa):
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa dhimma garmalee barbaachisa ta’e tokko beeksisuu yoo barbaade, wanta fedheen kakata. Boqonna tana keessatti wantoota afuurin kakate: Tiin, Zaytuuni, Gaara Siiniinaa fi magaalaa Makkaati. Hayyoonni Qur’aana ibsan sababa wantoota kanaan itti kakateef akkana jechuun ibsu:
1ffaa- Tiini fi Zaytuunin kan kakateef faayda baay’ee waan qabanii fi bakki baay’innaan isaan itti biqilan lafa Filisxeemi fi naanna’a ishiiti. Filisxeemi immoo bakka nabiiyummaan Iisaa ibn Mariyam (aleyh salaam) itti mul’ateedha.
2ffaa- Gaarri Sinaa’i immoo bakka nabiyummaan Muusaa (aleyh salaam) itti mul’ateedha.
3ffaa– Magaalaan Makkah immoo bakka nabiyummaan Muhammad (SAW) itti mul’ateedha.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa iddoolee qulqulluu kanniin kan nabiyyoota hundarra kabajamoo ta’an keessaa ergeen kakate. Wanti irratti kakatame: “Dhugumatti Nuti nama dhaabbi irra gaarii ta’e keessatti isa uumne.” Kana jechuun uumama guutuu, kutaalee qaamaa walitti galan, dhaabbata sirrii irratti isa uumne. Keessaa fi alaan wanta isa barbaachisu hin dhabne.[2]
Gaafin akkana jedhu ka’uu danda’a, “Hariiroon wantoota darbaniin kakachuu fi hima armaan olii jidduu jiru maaliidhaa?”
Deebiin isaa, “Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ilma namaa haala fi dhaabbi bareeda irratti erga uumee, akkanumatti hin dhiisne. Haalli bareedaan namaa kuni keessaa alaan akka itti fufuu fi guuttamuuf qajeelfama isa qajeelchu isa barbaachisa. Miidhaginni fi kabajni namaa kan itti fufuu fi guuttamu, yoo Rabbii isaa beeke, Isatti amanee fi Isaaf ajajameedha. Kanaafu, Rabbii isaa akka beekuf, kabajaa fi mindaa guddaa akka argatuu fi salphinna irraa akka baraaramuuf kitaabbanii fi ergamtoota ergeef. Kanaafi, iddoo ergamtoonni gurguddoon kunniin keessaa ergamaniin kakate.” Iddoolee kitaabban itti bu’anii fi ergamtoonni Isaa itti ergaman kanaan kakachuun guddinna fi gatii ergaalee kitaabban kunniin of keessaa qaban argisiisa. Kitaabban kunniin ilma namaa wanta irra gaaritti qajeelchun sadarka ol’aanatti olkaasu. Namni Rabbitti amanee fi kitaabban kanniin fudhatee fi hordofe, addunyaa tana keessatti ni kabajama. Kabajaa jalqabaa Rabbiin isa kabaje ni eeggata. Kabajaan kuni itti fufuun Aakhiratti hanga Jannata Firdawsa gaha. Namni Rabbitti hin amannee fi kitaabban Isaatti hin bulle immoo warroota salphatan keessaa ta’a. Kanaafi, itti aansun akkana jedhe;
“Ergasii bakka warra jalaa hundarra gadi aanaa ta’etti isa deebifne.”
Aayah keessatti, “Asfala- hundarra gadi aanaa”, saafiliin- warra jalaa (gadii)
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ilmaan namaa dhaabbataa fi haala bareedaa irratti uume. Ergasii sadarkaa gara Jannataa ol bahuu fi gara ibidda gadi bu’uu taasise. namni fedhii ofiitiin amanee fi Rabbiif ajajame, iimaana fi hojii isaa irratti hundaa’e Jannata keessatti Rabbiin sadarkaa isaa olkaasa. Namni kafaree fi yakka gurguddaa keessatti lixe immoo Jahannam keessatti sadarka gadi aanatti gadi isa buusa. Kufrii fi badii isaa irratti hundaa’e hanga warroota gara jalaa jiran caalaa gadi aana ta’utti gaha. Sadarka gadi aanatti gadi buusun seera Rabbii haqa ta’eedha.
Nama kana irratti yaanni kuni dhugaa ta’a: Rabbiin subhaanahu nama kana uumama isaa jalqabaa irraa kaase dhaabbata miidhagaa irratti isa uume. Garuu fedhii bilisaa ofiitiin kafaruun, badii hojjachuun, daangaa darbuun sadarkaa ol’aanaa irraa gara sadarka gadi aanatti of darbe. Hojii isaatiin sadarkaa gadi aanatti gadi bu’uu itti fufuun hanga asfala saafiliin (warroota gadi aanan caalaa gadi aanaa) ta’utti gaha.
Namni kuni fedhii bilisaa isaatiin nafsee ofii irratti yakka dalaguun warra gadi aanan caalaa gadi aanaa ta’uun seera Rabbii jazaa (mindeessutiin) guuttamee jira. Rabbiin seera jazaa lafa godhee jira. Namni ijaarsa garmalee dheeraa (fooqi) irraa dhagaa irratti of darbe, namni kuni caccabuun ni du’a. Namni araada fafee suusi godhate, Rabbiin araada fafee kana irratti itti fufsiisuun isa adaba. Namni fedhii ofitiin ibiddatti of darbe, Rabbiin ibidda keessatti isa guba. Haaluma kanaan, namni Rabbitti kafaree fi du’a dura hin tawbanne, ibidda isa seensisuun isa adaba. Kuni seeraa jazaa Rabbiin lafa kaa’edha.[3]
Warra gadi aanan keessaa ta’uun addunyaa tanattis ni ta’a. Addunyaa tana keessatti, badii adda addaa hojjachuun sadarkaan garmalee kan gadi aanu ta’a. Mee haa ilaallu hawaasa addunyaa yeroo ammaati fi yeroo duri. Namoonni garmalee haafayuun, of jaallachuun, fedhii foonii hordofuun, araada fafeen qabamuun, dallansuu fi kan kana fakkaataniin sadarka gaditti gadi bu’u. Mee fakkeenya tokkotti xinxalli: Yommuu sabni tokko diinummaa biyya ykn saba biraatif qabuun yoo jaame, wanta bineensi bosonaa hin raawwanne raawwata. Bineensi bosonaa wanta adamsu nyaata qofaaf barbaada. Garuu namni sanyii isaa lafarraa duguuguuf fiiga. Bineensi kottee isa fayyadama, namni garuu sammuu isaatiin qawwee, boonbi fi niwukilarii oomishuun ummata guutuu fixa. Gadoo ofii bahuuf dubartoota irratti miidhaa gudeeddaa hangana hin jedhamne geessa, warra fuunduratti ijoolle isaanii ajjeesa. Ilmi namaa jiraa gubama. Namni dhaabbata bareeda irratti haa uumamu malee wanta bineensi bosoonaa hin raawwanne raawwata.
Ammas gama amantiitin yoo ilaalle: Rabbii guddaa isa uume dhiise dhagaa, muka, beelladoota fi namoota akka isaa gabbara (waaqefata). Fedhii ofii hordofuun iddoolee amantii[4] fi bakka biraatti sagaagalummaa raawwata. Haala kanaan gadi aantota keessaa caalatti gadi aanaa ta’a.
Rabbiin sammuu itti yaadu isaaf kennuun wantoota uumee hedduu caalaa isa kabaje. Garuu namni Rabbitti kafaruu fi badii hojjachuun kabaja kana ofirraa mulqee Jahannam keessatti warra gadi aanan keessaa gadi aanaa ta’a. Namoonni amananii fi hojii gaggaarii hojjatan immoo kabaja Rabbiin isaan kabaje tiikfachuun Aakhiratti sadarka ol’aanaa irra gahu. Kanaafi, itti aansun akkana jedha:
“Garuu isaan amananii fi hojii gaggaarii dalagan, isaaniif mindaa addaan hin cinnetu jira.”
Warroonni arkaana iimaana jahanatti amanan, dalagaa gaggaarii Rabbii fi Ergamaan Isaa itti ajajanii fi itti kakaasan hojjatan, akkasumas, hojii badaa irraa fagaatan, mindaan isaaniif kennamu mindaa addaan hin cinneedha. Mindaan kuni Jannata qananiin ishii guutuu itti fufaa ta’eedha. Addunya tana keessattis wanta gadi bu’aa fi salphinna irraa of tiiksun kabaja Rabbiin isaan kabaje itti fufsiisu.
“Kana booda maaltu mindaa [Qiyaamaa] kijibsiisutti si kaasee?” Yaa nama! Mallattolee Rabbii baay’ee isaanii yaqiina (mirkaneefannaa) akka argattu si taasisan argite osoo jirtu maaltu Guyyaa Murtii akka kijibsiistu si taasise? Ammas, qananii Inni sirratti oole akka hin wakkaanne kan si taasisu osoo argitee jirtu maaltu Guyyaan Qiyaamaa kijiba akka ta’etti akka yaaddu si taasise? Dhugumatti, jalqaba uumama keeti fi kan biroo bartee jirta. Kan jalqaba uumuu danda’e lamuu deebisuu irratti caalatti danda’aa akka ta’e ni beekta. Kanaafu, kana beekte osoo jirtu maaltu Guyyaa Qiyaamaa kijibsiisutti si kaasee?
“Sila Rabbiin irra murteessaa warra murteessanii hin taanee?” Rabbiin warroota murtii kennan caalaa abbaa murtii gonkumaa nama hin miinedha. Namni fedhii qullaa (hawaa) waan hordofuuf ykn beekumsi isaa hanquu waan ta’eef nama miidha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa fedhii qullaa (hawaa) irraa qulqulluu waan ta’ee fi beekumsi Isaa guutuu waan ta’eef nama hin miidhu. Namoonni addunyaa tana keessatti karaa adda addaatin wal miidhu, wal cunqursu. Kan cunqurse adabbii isaaf maluu osoo hin argatin du’aa jira, kan cunqurfames osoo haqa isaa hin argatin du’aa jira. Mee ilaali mootota abbaa irree fi ummata miskiina kallatti afraniin addunyaa keessatti cunqurfamaa fi miidhamaa jiran. Kuni hundi haqa malee akkanumatti badee hafaa? Gonkumaa hin hafu. Kanaafu, Guyyaan namni miidhame haqa isaa itti argatu, namni miidhes adabbi isaaf malu itti adabamu jiraachu qaba. Kunis Guyyaa Qiyaamati. Namoota du’an osoo hin kaasinii fi isaan jidduutti osoo hin murteessin akkanumatti dhiisun wanta Rabbiif maluu?
Tolee hanga kana kabajaa fi salphinna erga ilaalle, gaafi keenya jalqabaatti haa deebinu: Sababoonni kabajaa fi salphinnaa maalii? Jalqaba, salphinni guddaan salphinna Guyyaa Qiyaamati. Salphinni kunis Jahannam keessatti warroota gadi aanan keessaa hundarra gadi aanaa ta’uudha. Kanaafi, Nabii Ibraahim (aleyh salaam) akkana jechuun du’aayi akka godhe Qur’aanni nuuf hima:
“Guyyaa isaan kaafaman na hin salphisin.” Suuratu Ash-shu’uraa’i 26:87
Sababoonni salphinnaa fi gadi aantummaa addunyaa fi Aakhiratti nama geessan gurguddoon: Rabbitti kafaruu (Isatti amanuu diduu), Guyyaa Qiyaamatti fi arkaana iimaana hafanitti amanuu diduu, Rabbiif ajajamu diduu fi badiiwwan gurguddaa raawwachuudha.
Sababoonni kabaja ofii akka eeggatanii fi sadarkaa ol’aana irra akka gahan nama taasisan immoo: Rabbitti, Guyyaa Qiyaamatti, Malaykotatti, Kitaabban Isaatti, Ergamtoota Isaatti fi Murtii Isaatti amanuu fi hojii gaggaarii hojjachuudha. Gabaabumatti iimaanaa fi hojii gaggaariidha. Hojii gaggaarii keessaa salaata sirnaan salaatun bakka guddaa qaba.
Hubachiisa: Tarii kaafironni yommuu qabeenyaa fi humnaan ol’aantumma argatan, kabajaa fi sadarka guddaa irra geenye jirra jechuun yaadu danda’u. Garuu yoo kufrii fi hojii badaa isaanii irraa hin tawbatin, Guyyaa Qiyaamaa asfala saafiliin (warra gadi aanan keessa hundarra gadi aantota ta’u). Qabeenyaa fi humni isaan har’a ittiin of tuulan boru homaa isaan hin fayyadu. Akkuma salphinni guddaan salphina Aakhirah ta’e kabajni fi sadarkaan guddaan kabaja fi sadarka Aakhiraati. Qur’aana keessatti:
“Akkamitti garii isaanii garii irra akka caalchifne ilaali. Haa ta’uu malee Aakhiratu sadarkaa fi irra caalchisutti irra guddoodha.” Suuratu Al-Israa 17:21
“Isaan kafaraniif jireenyi addunyaa miidhagfamte jirti, warra amananitti ni qoosu. Garuu warri Rabbiin sodaatan Guyyaa Qiyaamaa isaanii ol ta’u. Rabbiinis nama fedheef lakkoofsa malee soorata kenna.” Suuratu Al-Baqarah 2:212
Guduunfaa
➦Namni akkuma iimaanni isaa cimuu fi hojii gaggaarii baay’innaa fi qulqullinnaan hojjatuun, kabajni fi sadarkaan isaa eeggamaa fi dabalama adeema. Hanga Jannata Fardaws gahuutti kabajni fi sadarkaan isaa dabalu itti fufa.
➦ Namni kafaree fi hojii badaa hojjachuu itti fufe immoo, kabajni fi sadarkaan isaa gadi bu’aa adeema. Sadarkaan isaa gadi bu’uun Jahannam keessatti hanga warroota gadi aanan keessaa hundarra gadi aanaa ta’utti gaha.
➦ Rabbiin ilmaan nama dhaabbataa irra gaarii fi haala miidhagaa irratti uume fi qananii adda addaan isaan kabaje jira. Karaan miidhaginnaa fi kabaja Inni namaaf kenne itti tiikfatan: Rabbitti, Guyyaa Qiyaamatti, Malaykotatti, Kitaabban Isaatti, Ergamtoota Isaatti fi Murtii Isaatti (qadaratti) amanuu fi hojii gaggaarii hojjachuudha. Akkasumas, hojii badaa irraa fagaachu fi araarama Rabbiin kadhachuudha. Umar bin Al-Khaxxaab akkana jedhaa ture: “Nuti ummata hundarra salphatan turre, Rabbiin Islaaman nu jabeesse (kabaje). Wanta Rabbiin ittiin nu jabeesse dhiisne wanta biraatin jabeenya yoo barbaanne, Rabbiin nu salphisa.”
Kitaabban wabii:
[1] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi 9/688-690, Tafsiiru Ibn Kasiir 5/97, Tafsiiru Sa’adii 538-539
[2]Tafsiiru Sa’adii 1097
[3] Ma’aariju Tafakkuri- 2/406-407
[4] https://quran.com/95, ABUL ALA MAUDUDI(WITH TAFSIR)


c: text/html

text:
Mormiin Qeerroo akkuma itti fufet jira – Irreecha Hora Finfinnee irraatti!
Yaa Jaal Marrookooo
Hooo Yaa Marrookoo itti muddi Qeerroo.
ABO koo Warii ABO maqaa xureessitu vidiyoon kun qorichaa liqimsaa
Mormii Qeerroo bilisummaa oromoo
#Irreecha_Hora_Finfinnee irraatti
“Duuti Wallaggaaf Gujii
du’a Oromoo maraati”
sagaleen Qeerroo akkaas jedhan
Jaal.#Marroo fi Jaal.#Gollichi Finfinnee oolaniiru!!! Eessatti nam’an erbeen kaleessa moofaa Abiy uffatanii miila haphisaa turan ?
#Yetaabbaatu. Tigiree Afaan Oromoo dubbattu qabate leenci. To’atamteetti. Balleessuu dhaqxeetun fayyaatti qabamtee amma wannoo gadi jijjigsaa jirti. Oromoo faana Waaqayyotu njira🤛Beekan G Erena

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Haasa’a Dr Abiy Ahmed irraa hin eeggamne (ridiculing speech by Dr. Abiy Ahmed)
Caalaa Hayiluu Abaataa, Muddee 15, 2018
#DrAbiyAhmed har’a dubbatte baay’ee na rifaasise. Ani oromoon tokko Jimmatti sababa kamiifiyyuu wallagga deemee wallaggatti yoo du’e, Oromoon Jimmaammoo oromoo Wallagga irratti ni duula, yookiin oromoon Jimmaa Oromoo wallagga fixuuf ka’a jedhee yaadees hin beeku. Kan Harageefi Booranaa, Shawaa fi Arsiis akkasuma. Akka hin taanes barataan Arsiiti deemee Yunivarsiitii wallaggatti du’eef, Oromoon Arsii Oromoo wallaggaa hin shakkines, hin balaaleffannes! Kan balaaleffateme sabichu beeka.
Godinni Jimmaafi godinni wallaggaa walitti dheenya lafaa jiru irraa ka’e sagaleetiin sirba fakkeessee ergaa waliidabarsaa ture. Oromoon Harargee deemee Jimmatti du’eera, waliif tumseet waliif boohe malee walirratti hin kaane. Arsiifi Harargeen waliif sirbeet sirbaan wal waamaa ture. Inni sirba kana dhagaheera yoo ta’e hin beeku.
”Saba bal’aa koo dammaqaa malee hin rafiinaa
Dammaqaa malee hin rafiinaa,
Waa’ee oromoo yaadadhaa malee hin gatiinaa,
Waa’ee goototaa yaadadhaa malee hin gatiinaa…(x2)”. Jjedhee bara dukkanaa sana keessa ergaa walii dabarsaa tureera. Sirba kana kan wellisu baadiyaa Jimmaafi baadiyaa wallaggaa ti. Dhugaan jiru kana ta’ee otoo jiruu, Namichi tooftaa Habashoonni oromoo qoqqooduuf fayyadaman, innis gargaaraa jaraa ta’uu isaati kan nama jechisiisa nutti gadhiise.
Kun nama ajaa’ibuu miti. Kan miseensonni OPDO gochaa turan kan gochaa jirani dhas. Kan lagaan nu qoqqoodu kadiree ODP ti jedhe mitiiree dargaggeessi Arsii tokko. Dhuguma argeera iddoo dubbiin jirtu. Garaagarumman miseensota OPDO (warreen ilaalcha minilik keessaa of hin baasne) fi qabsaa’ota dhugaa gidduu jiruuti. Qabsaa’aa dhugaa inni Arsii keessatti dhalate, Wallagga keessa dhokatee, Oromoo wallagga dahoo godhatee qabsaa’ee lubbuu isaa kenna, inni Wallaggatti dhalates, marqaa Arsii fi aannan unataatii, dhabus uummata isaa waliin beela’aatii qabsoo finiinsaa ture dahaoo uummata isaa godhatee. Inni wallagaa, Harargee fi Boorana deemee bakka dahoo godhatee qabsaa’a, kaayyoo tokkoof waan irbuu qabaniif.
Kanaaf Wallagga yoo deeme namni ajjeechaa isaa yaalu jiraannan warruma yaada isaa kana fiixaan baasu barbaadan (warruma isa jala jiraatan) yoo hin ta’iin Oromoon kamiyyuu yaada inni kaase kana kan raawwatu miti.
Qaamni Oromoo kamiyyuu yoo kana godhe gufuu guddaa qabsoo saba oromoo fuuldura akka kaa’u jabeessee beeka jedheen yaada. Akka inni jedhu lagummaaf otoo hin taane, waan harkaa qabu kana qaamotni awwalamuu eenyummaa oromoo barbaadan akka itti bookkisan waan beekufi”
ABK irraa


text:
Ajjeechaa Qarree Oromoo, Seenaa irratti Poolisoota MKIIn raawwatame
Qarreen Oromoo, Seenaa jedhamtu, Giddu-gala Oromiyaa Magaalaa Gincii keessatti, halkan edaa (Waxabajjii 5, 2021) Poolisoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan manaa fuudhamtee, ajjeefamuun reeffi ishee bakkeetti gatamuu, sirni awwaalchaas akka hin raawwatamneef dhorkamuun, hanga galgala har’aattillee hin awwaalamin jiraachuu.
Hawwan Oromoo 18 dabalatee, Oromoonni dhibbaan lakkaa’aman hidhamuun dararamaa jiraachuu
Hawwan Oromoo baay’inaan 18 ta’an dabalatee, Oromoonni dhibbaan lakkaa’aman, Magaalaa Begii, Koborii fi gandeen baadiyyaa Ona Begii keessaa guuramuun, Magaalaa Begii keessatti hidhamuun dararamaa jiraachuu. Daa’imni Oromoo ganna sagalii, Margaa Fiqiruu jedhamu, dhaanicha hamaa poolisoota MKII’n, Magaalaa Najjoo keessatti, torbee darbe irratti raawatameen miidhamee deggersa uummataan hospitaala seensifamee wal’aansi taasifamuufis bayyanachuu dadhabuun, Kibxata (Waxabajjii 1, 2021) lubbuun isaa darbuu.
Debunking the Myth that Abiy Ahmed’s Regime Is an Oromo Government
Nothing is more irritating, condescending and despicable than saying to Oromos that Abiy’s regime is their government. Starting from his childhood as a child soldier of TPLF at the age 15, up to the present (after his selection by the EPRDF to the position of Prime Minister), Abiy has always been and remains a killer of…
Call to the international community to stop state-sponsored terrorism against the Oromo people by Ethiopian gov
Abiy Ahmed’s and his ruling clique’s grand plan since they came to power has been pretty obvious; they claim credit for the sacrifice the Oromo youth made that brought them to power, fake openness and democratic dispensation to get hold of and incarcerate opposition forces engaged in armed struggle…
Filannoon sobaa, Saba Oromoo bakka hin bu’u
Filannoon kun dorgommii nafxanyoota jidduutti godhamaa jiru malee filannoo sabaaf sab-lammoonni Impaayera Itoophiyaa keessa jiran keessatti hirmaatan miti. Kanaafuu, Oromoon filannoo sobaa kanarratti qooda fudhachuun, Oromummaa fi Oromiyaa irratti murtii du’aa…
Hordoftoonni Amantaa Muslimaa dirree Ammasqalaa dhorkatamuu
Hordoftoonni Amantaa Muslimaa, Ayyaana Sooma Hiikkaa (Iid-Alfaxir) kan bara kanaa, haaluma amaleeffatameen, Dirree Ammasqalaa Finfinneetti kabajuuf eeyyama isaan gaafatan mootummaan dhorkatamuu…
Lola Milishoota B/Gumuziin Uummata Oromoo irratti banamee jiru: Mana Sibuu
Ajjeechaa Milishoota Naannoo Beenishaangul Gumuz – kanneen Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan leenjifamanii fi hidhachiifamaniin, Ona Mana Sibuu keessatti, Oromticha tokko irratti raawwatame…
Dr. Nemera Wayesa: Medical Doctor, Freedom Fighter, and Co-founder of VIO
Jaalli keenya, Dr. Namarraa Wayyeessaa, har’a Sanbata-duraa, Caamsaa 1, 2021, MPLS, MN keessatti, addunyaa kanarraa boqote.. Jaalli keenya, sabboonaa soda-maleessa ta’uun beekamu kun, bara dargaggummaa isaa keessa, Oromiyaa keessatti, WBO gidduu jiraatee tajaajila fayyaa kennaafii…
Page 8 of 84


text:
Monthly Archives: January 2019
SBO AMAJJII 25,2019. Oduu fi Haasaa Hayyu-Dureen ABO Jaal Daawud Ibsaa Amajjii 22,2019 Araara ABO fi Mootummaa Itophiyaa gidduutti maanguddummaa Abbootii Gadaa Oromiyaatiin Finfinnee Galma Giddu Gala Aadaa Oromootti taasisame irratti dubbatan
Aside
New wave of crackdown in Oromia
Aside
Updated: 20 January 2019-Partial lists of arrest of Oromo Liberation Front Executive officers, members, supporters and sympathisers in Oromia by Ethiopian government security forces
==============================
1. J.Jabeessaa Gabbisaa MSGABO
2. J.Amaan Filee BBWABO NAQAMTEE
3. J.Bulii Ejjeetaa BBKSABO
4. J.Galgaloo Waariyoo
5. J.Dambii Tashoomaa
6. J.Iddoosaa Taaddasaa
7. Obbo Balaay Yaadataa Gimbii
8. Koloneel Gammachuu Ayyaanaa
9. Faqqadaa Raggasaa
10. Obbo Getaachoo Bayyanaa (abbooti qabeenyaaf jaarsa )
11. Obbo Qanaatee Ayyaanaa (abbooti qabeenyaaf jaarsa)
12. Obboo Getaachoo Tolasaa (Shaanqoo) abbaa qabeenyaa.
13. Obbo Dastaa Lataa abbaa qabeenyaa
14. Obbo Awaluu Nagaadraas abbaa qabeenyaa
15. Obbo Nuuruu Baqqalaa abbaa qabeenyaa
16. Obbo Margaa Fayisaa hojeetaa Mot.
17. Anuumaa Darajjee Qeerroo
18. Guutamaa Gaaromaa Qeerroo
19. Dastaa Moosisaa Qeerroo
20. Mootummaa Gabayyoo barataa
21. Darajjee Guddataa barataa
22. Ababa Raggaasaa barata
23. Obbo Fiqiruu Nagaasaa,
24. Aadde Aagee Tarfaa,
25. Raguueel Hayiluu,
26. Henook yohannis,
27. Burqaa Biraanu,
28. Isiyaaq Zalalem fi
29. Solomon Shaanqoo
30. J/ Abbilee Dheeree /Buttaa Odaa/ (Miseensa #WBO)
31. Dajjaamach Bayyanaa (Shaambuu)
32. Lookoo Guutamaa waggaa 65 (Wallaggaa Jaarsoo)
33. Dawiit Qajeelaa Abbaa Gadaa (Wallaggaa Lixa Jaarsoo)
34. Dabala Fiqiruu (Wallaggaa Lixa Jaarsoo)
35. Diinqaa Adamuu (Wallaggaa Lixa Jaarsoo)
36. Fiqiruu Tadasaa barsisa (Wallaggaa Lixa Jaarsoo)
37. Cuuccaa Mulgeeta (Wallaggaa Lixa Jaarsoo)
38. Barsiisaa Akiliiluu Hordofaa (Dambi Doolloo)
39. Barataa Burqaa Yaaloo (yuunversiitii Walqixxee)
40. Naahiil Ababaa (Barsisaa Universty Amboo)
41. Dargaggoo Dukkallee Holotaa, Ona Qarcaa ganda Lamii Hirphaatti waraana EPRDFn ajjeesame
42. Turee Uddeessaa, Ona Qarcaa ganda Lamii Hirphaatti rasaasaan mataa keessa dhahamee amma Hospitaala Bulee Horaatti waldhaanamaa jira
43. Mijuu Birbirsaa, Ona Qarcaa magaalaa Qarcaa ganda 01tti ajjeesame
44. Abarraa Duuloo, magaalaa Qarcaa ganda 01tti ajjeesame
45. Taarikuu Elemaa, magaalaa Qarcaa ganda 02tti ajjeesame
46. Milkeessaa Galgaloo, magaalaa Qarcaa ganda 02tti ajjeesame
47. Tasfaayee Wubee, konkolaachisaa Ambulaansii magaala Qarcaa ganda 01tti ajjeesame
48. Alamuu Waddeessaa, magaala Qarcaa ganda 01tti ajjeesame
49. Roobalee Gammadee, ganda Lamii Qarcaatti ajjeesame
50. Guyyee Boggaalee, magaalaa Garbaa ganda 01tti ajjeesame
51. Lammii Hoxxeessaa, ganda Lamii Qarcaatti ajjeesame
52. Bariisoo Quruuxaa, maanguddoo ganna 80 ganda Lamii Hirphaa iddoo addaa Kellaa Fayyaa jedhamutti ajjeesaman.
53. Aadde Dukkee Shaggee maanguddoo ganna 70 Ona Qarcaa ganda Boorottuutti ajjeesaman.
54. Girmaa Dastaa jedhama. Lixa Shaggar Kaachisiirraa humna waraanaa mootummaa Itoophiyaatiin qabamee hidhame.
55. Baaccuu Margaa
56. Obbo Lookoo Guutamaa maanguddoo 65 (Wallagga Lixaa aanaa Jaarsootti)
57. Obbo Isaayyaas Mulugeeetaa Guutee hojjetaa humna Ibsaa Itoophiyaa damee Gimbii 15/01/2019 ) magaalaa Gimbii keessaa waraanni Itoophiyaan qabame.
58. Boontuu Waaqooyyaa Amboo irraa
59. Manguddoo Abbaabaa Maammoo Leeqaa irraa ‘
60. Abdataa Abarraa-Boojjii Dirmajjii magaala Biilaa
61. Damee Darajjee jedhama. Amajjii 3 bara 2019 Hoolotaa
62. Haagee Hambisaa Mudde 31 bara 2018
63. Laggasaa Abeetuu, Barsiiaa Rifty valley, Naqamtee
64. Nagaasaa Abarraa kan magaalaa Burraayyuu keessaa Amajjii 4 bara 2018 hidhame
65. Samuel Margaa
66. Obbo Girmaa Shawaa ( Jaarsa Biyyaa ) Shawaa Kaabaa Aanaa Dagam, deeggaraa ABO
67. Obbo Girmaa Turaa (Manguddoo) Shawaa Kaabaa Aanaa Dagam, deeggaraa ABO
68. Barsiisaa Dajanee Fiqaaduu -Shawaa Kaabaa Aanaa Dagam, deeggaraa ABO
69. Obbo Taganuu Hordofaa -Hojjetaa Mootummaa Shawaa Kaabaa Dagam, deeggaraa ABO
70. Obbo Alamaayyoo Addunnaa -Q/bulaa, Shawaa Kaabaa Aanaa Dagam, deeggaraa ABO
71. Obbo Warquu Raggaasaa -Bulchaa Gandaa, Shawaa Kaabaa Aanaa Dagam, deeggaraa ABO
72. Barsiisaa Yirgaalam Pheexiroos , Shawaa Kaabaa Aanaa Dagam, deeggaraa ABO
73. Muluu Xaafaa, Shawaa Kaabaa Aanaa Dagam, deeggaraa ABO
74. Barsiisaa Lammaa Fayyisaa, Shawaa Kaabaa Aanaa Dagam, deeggaraa ABO
75. Barattuu Hayimaanot Lammaa, Shawaa Kaabaa Aanaa Dagam, deeggaraa ABO
76. Qeerroo Hayiluu Dabalee, Shawaa Kaabaa Aanaa Dagam, deeggaraa ABO
77. Obbo Ashannaafii Hayilu – Hojjetaa Mootummaa, Shawaa Kaabaa Dagam, deeggaraa ABO
78. Mimi Dawut, Wallaggaa
79. Kaasayee Qananiisaa, Amboo.
80. Olii Dhugumaa, Amboo, 19 January 2019
81. Mangee Tafarii, Amboo, 19 January 2019
82. Hajii Nuuruu Suleemaan Iluu Abbaa Booraa , Aanaa Yaayyoo 18/012019
83. Obbo Kaffaaloo Gazaanyi Iluu Abbaa Booraa , Aanaa Yaayyoo 18/012019
84. Fayyisaa Lammii
85. Fayyeeraa Mokonnin
86. Lataa Wiirtuu
87. Mijuu Birbirsaa
88. Milkeessaa Galgaloo
89. Obbo Zalaalam (Angar Guutee)
90. Warquu (Angar Guutee)
91. Obboo Burqaa Janboor, Bulchaan Anaa Baabboo Ganbeel, Humna RIB hidhame
92. Obbo kabbadee Dhaabaa (Kombolcha Guduru)
93. Barsiisaa Taakkalaa Abbabaa (Kombolcha Guduru)
94. Barsiisaa Geetaachoo Alamaayyoo (Kombolcha Guduru)
95. Fayyeraa Toleraa, konkolaachisaa, Godina wallagaa bahaa aanaa Eebantuu
96. Turee Uddeessaa, Ona Qarcaa ganda Lamii Hirphaatti rasaasaan mataa keessa dhahamee amma Hospitaala Bulee Horaatti waldhaanamaa jira
97. Mijuu Birbirsaa, Ona Qarcaa magaalaa Qarcaa ganda 01tti ajjeesame
98. Abarraa Duuloo, magaalaa Qarcaa ganda 01tti ajjeesame
99. Taarikuu Elemaa, magaalaa Qarcaa ganda 02tti ajjeesame
100. Milkeessaa Galgaloo, magaalaa Qarcaa ganda 02tti ajjeesame
101. Tasfaayee Wubee, konkolaachisaa Ambulaansii, Qarcaa ganda 01tti ajjeesame
102. Alamuu Waddeessaa, magaala Qarcaa ganda 01tti ajjeesame
103. Roobalee Gammadee, ganda Lamii Qarcaatti ajjeesame
104. Guyyee Boggaalee, magaalaa Garbaa ganda 01tti ajjeesame
105. Lammii Hoxxeessaa, ganda Lamii Qarcaatti ajjeesame
106. Bariisoo Quruuxaa, ganna 80 ganda Lamii Hirphaa, Kellaa Fayyaa ajjeesaman.
107. Aadde Dukkee Shaggee ganna 70 Ona Qarcaa ganda Boorottuutti ajjeesaman.
108. Adde Liidiiyaa Goobanaa (haadha ijoollee afurii, Najjoo,
109. Gammachiis Nagaasee, Oromiyaa lixaa, magaalaa Najjoo
110. Abdii Taammiruu, Oromiyaa lixaa, magaalaa Najjoo
111. Getaachoo Awwal, Oromiyaa lixaa, magaalaa Najjoo
112. GUutamaa Idoosaa, Oromiyaa lixaa, magaalaa Najjoo
113. Solomoon Fiqaaduufi, Oromiyaa lixaa, magaalaa Najjoo
114. Fiqiruu moosisaa, Oromiyaa lixaa, magaalaa Najjoo
QABSOO, QUBEE, DHALOOTA QUBEE, QEERROO fi DHALOOTA QAROO
Aside
===================
Seenessa
Seenaan qorannaa taateewwan darbanii keessattuu kan dhimmoota ilmaan namaatiin walqabateeti. Seenaan mata-duree bal’aadha; seenaan taateewwan walitti hidhamanfi bal’aa qorata. Taateewwan immoo ogeessaan qortamu; mala ittiin qortamanis qabu. Bu’aan qorannoo immoo ni himama; ni barraa’a; ni seenessama. Hunduu ogeessaafi ogummaa barbaada. Ani nama ogeessa seenaa waan hin taaneef dhimma kana keessa hin seenu.
Ka’umsi koo hubannoon akka nama dhuunfaatti taateewwan saba Oromoo jaarraa 20ffaa irraa kaasee mudataa turan, haala amma akka sabaatti itti jiruufi itti bahumsa fuulduree keenyaa irratti qabu yaada muraasaan seensessuu ykn akeekuu barbaadeeni.
Dimshaashumaan kaa’uuf sabni Oromoo jaarraa 20ffaa dura seeraafi sirna tolfatee jiruufi jireenya tasgaba’aa, nagaan, bilisummaan, badhaadhinaan, jaalalaafi tokkummaan jiraachaa ture. Garuu jaarran 20ffaa Oromoof jarraa hamaa ture; diinatu waraanaan itti duule; nagaatu boorahe; jiruutu manca’e; mirgatu irraa sarbame; eenyummaa isaatu faalame, bilisummaan irraa mulqamee roorroon itti galte. Jaarraa walakkaaf akkasitti jiraate. Gaafa roorroon itti hammaatu mala malate. Falli malame immoo #QABSOO dha. Qabsoon haalaafi kallattii hedduun eegalame. Galiin qabsoo immoo mirga sarbame deebifachuu, bilisummaa irraa mulqame deebisee hunfachuu, eenyummaa gatantare cimsachuu, jiruufi jireenya jige utubachuu fi seeraafi sirna isaatiin deebisee of bulchuudha.
Erga gaafa qaanqeen fincilaa qabsiifamee dubbii, sirba, geerrarsa, dhaadannoo, gammachuufi gadda Oromoo keessatti jechi akka QABSOOtti irra dedeeb’ee ka’aa ture jira natti hinfakkaatu (kun qorannoo cimaa gara sirna afaaniitiin barbaada).
Dhuma jaarraa 20ffaa jala abdiin qabsoon Oromoo galma gahuu mul’atee ture. Haata’uutii qabsoon taasifame calaqqee bilisummaa agarsiisee deebi’ee dimimmise, garuu bu’aa tokko buuse. Innis #QUBEE dha. Qubeen Afaan Oromoo afaan dubbiirraa gara afaan barruutti gahumsaan jijjiiruun uummata keessa faca’e. Qubeen uummataa keessatti facaasamee deebisee buu’aa buuse. Bu’aan Qubee #DHALOOTA_QUBEE dha.
Dhaloonni Qubees afaan isaan, seenaa isaa baratee, eenyummaa isaa uffatee, aadaa isaa dagaagsaa fincila diddaa gabrummaa finiinse. Fincilli Dhaloota Qubees bu’aa biraa buuse. Innis jaarmayaa fi tokkummaa #QEERROO Oromooti.
Qabsoon jaarraa walakkaa oliif deemaa tures tokkummaa, naamusaa fi gootummaa Qeerroo fi Qarree Oromootiin aangoo diina harkaa mulquun haraka Oromoo galche. Aangoon furtuudha; furtuu bilisummaan dhugaa ittiin mirkanaa’u; furtuu nagaafi tasgabbiin ittiin bu’u; furtuu tarsiimoon badhaadhinaa ittiin qajeelu. Amma illee aangoon argame osoo hin ititiin raafamaa jira. Raafamni kun danqama hedduu fidullee furmaata argachuunsaa hinoolu. Abdiin nagaa, tasgabbii, bilisummaa, badhaadhinaa gabbachaa jira.
Abdiin kun hojii guddaa barbaada. Dhaloonni Qubee jarmayaafi tokkummaa Qeerrootiin qabsoo bakkatti kan galche jaarraa 21ffaa keessa. Jaarraan kun immoo jiruufi jireenya dandeettiifi ogummaa addaa gaafatu fidee jira. Jarraan 21ffaa, jaarraa addunyaalessaa (giloobaalaayizeshinii) dha; jaarraa odeeffannooti; jaarraa beekumsaafi ogummaati; jaarraa saayinsiifi teeknooloojiiti. Kun carraafi rakkoo cimmaa baatee jira. Kanaaf immoo dhaloonni of qupheessuu qaba; kunis gargaarsa qaama hundaa gaafata.
Akka kooti, jaarraa 21ffaa keessatti milkaa’uuf Dhaloonni Qubee dhaloota cimaa uumuu qaba. Dhaloonni itti aanu #DHALOOTA_QAROO (Smart Generation) akka ta’u abdiin qaba.
Waa’ee Dhaloota Qaroo yeroo biraan bal’inaan itti deebi’a.
Hayyee!
Doorsisaa fi Hidhaan Mootummaan Itoophiyaa Miseensotaa fi Hoogganoota ABO Irratti Gaggeessu Hatattamaan Akka Dhaabbatu Gaafanna !
Aside
(Ibsa ABO – Amajjii 19, 2019) Jimaata kaleessaa (Amajjii 18, 2019) Hoogganoota ol’aanoo ABO keessaa tokko kan tahan Miseensa Shanee Gumii fi Gaafatamaa Damee Siyaasaa ABO Jaal Jabeessaa Gabbisaa, akkasumas, Jaal Amaan Filee, Dr. Bulii Ejjetaa, Dambii Tashoomaa, Galgaloo Waariyoo fi Iddoosaa Taaddasee kan keessatti argaman Miseensotni fi deggertootni ABO humnoota tikaa Mootummaa Itoophiyaatiin qabamanii hanga ammaatti tohannoo Mootummaa EPRDF jala jiru.
Guyyaa sana duraas (Amajjii 17, 2019) Coloneel Gammachuu Ayyaanaa fi hiriyaan isaa Obbo Faqqadaa jedhaman haaluma wal fakkaataadhaan qabamanii hanga ammaatti gadi hin lakkifamne. Kana malees guutuu Oromiyaa keessatti namootni miseensotaa fi deggertoota ABO tahuutti shakkaman dhibbootaan qabamanii manneen hidhaatti guuramaa jiru.
Doorsisaa fi hidhaadhaan sodaachisanii namoota ilaalcha siyaasaa kan Paartii biyya bulchuu irraa adda tahe qaban humnaan ukkaamsanii bulchuuf yaaliin waggoota 27 dabraniif EPRDF taasise wareegama lubbuu ilmaan biyyaa kumootaan lakkaawamuu fi barbadaawinsa qabeenyaa herregaaf hin salphanne dhaqqabsiisuu malee bu’aan inni argamsiise hin jiru. Har’as EPRDF kan dabre irraa barachuu dadhabee, waadaa jijjiirama argamsiisuuf Ummataaf seenes diigee doorsisa, hidhaa fi ajjeechaadhaan ilaalcha siyaasaa kan isaa irraa adda tahe humnaan ukkaamsuu hanga itti fufetti nagaa fi tasgabbiin barbaadamu argamuu hin danda’u. Abdiin jijjiiramaa wareegama qaalii ilmaan Ummatootaan argame kunis adeemsa akkanaatiin dhugoomuu hin danda’u
Ummatni keenya hacuuccaa siyaasaa, saamicha dinagdee fi dhiitta mirga namoomaa Mootummoota Itoophiyaatiin isa irra geessifaman of irraa dhaabuuf qabsoo hadhaawaa baroota dheeraaf gaggeesseen carraa jijjiiramaa amma mul’atu kana wareegama ilmaan isaatiin argamsiise. Har’a garuu maqaa “ol’aantummaa seeraa kabajsiisuu” jedhuun kanneen ari’atamaa, doorsifamaa, hidhaatti guuramaa fi ajjeefamaa jiran warruma kaleessa haala ture sana jijjiiruuf wareegama baasaa turan sana tahuun waan hedduu ummata keenya gaddisiisaa fi garaa hammeessaa jiru dha. Kun ammoo jijjiirama eegalame kana ni gufachiisa malee hin milkeessu. Waan taheef, Mootummaan EPRDF (Bulchiinsi Dr. Abiy) waadaa ummataaf seene kabajee, sochii gama duubaa eegale kana irraa dhaabbatee, haqa jallachuutti jiru kana sirreessuudhaan boqonnaa jijjiiramaa kan wareegama qaalii ummatoota biyya kanaatiin banamee jiru kana milkiidhaan xumursiisuuf fuul-duratti deemuudhaan gahee isaa akka bahatu gaafanna.
Maayyii irratti, doorsisaa fi hidhaa Hoogganootaa fi miseensota, akkasumas, deggertoota keenya irratti Mootummaa Itoophiyaatiin ba’inaan gaggeeffamaa jiru kana cimsinee balaalleffachaa, gochaan kun dhaabbatee, (Jaal Jabeessaa Gabbisaa fi hiriyoota isaa dabalatee) kanneen guutuu Oromiyaa keessatti hidhamanis haal-duree tokko malee hatattamaan akka gadi lakkifaman gaafanna. Ummanti keenyas (keessattuu Qeerroon) osoo ilaallee agarruu qaanqeen jijjiiramaa wareegama keenyaan qabsiisne deebitee akka hin dhaamnee fi qabsoon keenya duubatti akka hin deebineef akkuma kaleessaa bakka jirru hundaa tokkummaadhaan kaanee boqonnaa qabsoo karaa nagaa jalqabne kana akka fiixaan baasnu ABO yaamicha isaa haaromsa.
Injifannoo Ummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oromoo
Amajjii 19, 2019
BECAUSE THEY ARE OROMO: HIDHAA fi AJJEECHAA OROMIYAA
Aside
(QB, 19 Amajjii 2019) Hoggantoota, Miseensotaa fi Deegagrtoota ABO Ajjeesuu fi Hidhuun Oromiyaa keessatti itti fufe.
======================
1. J.Jabeessaa Gabbisaa MSGABO*
2. J.Amaan Filee BBWABO NAQAMTEE
3. J.Bulii Ejjeetaa BBKSABO*
4. J.Galgaloo Waariyoo
5. J.Dambii Tashoomaa
6. J.Iddoosaa Taaddasaa
7. Obbo Balaay Yaadataa Gimbii
8. Koloneel Gammachuu Ayyaanaa*
9. Faqqadaa Raggasaa
10. Obbo Getaachoo Bayyanaa (abbooti qabeenyaaf jaarsoolii biyyaa)
11. Obbo Qanaatee Ayyaanaa (abbooti qabeenyaaf jaarsoolii biyyaa)
12. Obboo Getaachoo Tolasaa (Shaanqoo) abbaa qabeenyaa.
13. Obbo Dastaa Lataa abbaa qabeenyaa
14. Obbo Awaluu Nagaadraas abbaa qabeenyaa
15. Obbo Nuuruu Baqqalaa abbaa qabeenyaa
16. Obbo Margaa Fayisaa hojeetaa Mot.
17. Anuumaa Darajjee Qeerroo
18. Guutamaa Gaaromaa Qeerroo
19. Dastaa Moosisaa Qeerroo
20. Mootummaa Gabayyoo barataa
21. Darajjee Guddataa barataa
22. Ababa Raggaasaa barata
23. Obbo Fiqiruu Nagaasaa,
24. Aadde Aagee Tarfaa,
25. Raguueel Hayiluu,
26. Henook yohannis,
27. Burqaa Biraanu,
28. Isiyaaq Zalalem fi
29. Solomon Shaanqoo
30. J/ Abbilee Dheeree /Buttaa Odaa/ (Miseensa #WBO)
31. Dajjaamach Bayyanaa (Shaambuu)
32. Lookoo Guutamaa Manguddoo waggaa 65 (Wallaggaa Lixa Jaarsoo)
33. Dawiit Qajeelaa Abbaa Gadaa Jaarsoo (Wallaggaa Lixa Jaarsoo)
34. Dabala Fiqiruu (Wallaggaa Lixa Jaarsoo)
35. Diinqaa Adamuu (Wallaggaa Lixa Jaarsoo)
36. Fiqiruu Tadasaa barsisa (Wallaggaa Lixa Jaarsoo)
37. Cuuccaa Mulgeeta (Wallaggaa Lixa Jaarsoo)
38. Barsiisaa Akiliiluu Hordofaa (Dambi Doolloo)
39. Barataa Burqaa Yaaloo (yuunversiitii Walqixxee)
40. Naahiil Ababaa (Barsisaa Universty Amboo)
41. Dargaggoo Dukkallee Holotaa, Ona Qarcaa ganda Lamii Hirphaatti waraana EPRDFn ajjeesame
42. Turee Uddeessaa, Ona Qarcaa ganda Lamii Hirphaatti rasaasaan mataa keessa dhahamee amma Hospitaala Bulee Horaatti waldhaanamaa jira
43. Mijuu Birbirsaa, Ona Qarcaa magaalaa Qarcaa ganda 01tti ajjeesame
44. Abarraa Duuloo, magaalaa Qarcaa ganda 01tti ajjeesame
45. Taarikuu Elemaa, magaalaa Qarcaa ganda 02tti ajjeesame
46. Milkeessaa Galgaloo, magaalaa Qarcaa ganda 02tti ajjeesame
47. Tasfaayee Wubee, konkolaachisaa Ambulaansii magaala Qarcaa ganda 01tti ajjeesame
48. Alamuu Waddeessaa, magaala Qarcaa ganda 01tti ajjeesame
49. Roobalee Gammadee, ganda Lamii Qarcaatti ajjeesame
50. Guyyee Boggaalee, magaalaa Garbaa ganda 01tti ajjeesame
51. Lammii Hoxxeessaa, ganda Lamii Qarcaatti ajjeesame
52. Bariisoo Quruuxaa, maanguddoo ganna 80 ganda Lamii Hirphaa iddoo addaa Kellaa Fayyaa jedhamutti ajjeesaman.
53. Aadde Dukkee Shaggee maanguddoo ganna 70 Ona Qarcaa ganda Boorottuutti ajjeesaman.
54. Girmaa Dastaa jedhama. Lixa Shaggar Kaachisiirraa humna waraanaa mootummaa Itoophiyaatiin qabamee hidhame.
55. Baaccuu Margaa
56. Obbo Lookoo Guutamaa maanguddoo 65 (Wallagga Lixaa aanaa Jaarsootti)
57. Obbo Isaayyaas Mulugeeetaa Guutee hojjetaa humna Ibsaa Itoophiyaa damee Gimbii 15/01/2019 ) magaalaa Gimbii keessaa waraanni Itoophiyaan qabame.
58. Boontuu Waaqooyyaa Amboo irraa
59. Manguddoo Abbaabaa Maammoo Leeqaa irraa ‘
60. Abdataa Abarraa-Boojjii Dirmajjii magaala Biilaa
61. Damee Darajjee jedhama. Amajjii 3 bara 2019 Hoolotaa
62. Haagee Hambisaa Mudde 31 bara 2018
63. Laggasaa Abeetuu, Barsiiaa Rifty valley, Naqamtee
64. Nagaasaa Abarraa kan magaalaa Burraayyuu keessaa Amajjii 4 bara 2018 hidhame
65. Samuel Margaa
66. Obbo Girmaa Shawaa ( Jaarsa Biyyaa ) Shawaa Kaabaa Aanaa Dagam, deeggaraa ABO
67. Obbo Girmaa Turaa (Manguddoo) Shawaa Kaabaa Aanaa Dagam, deeggaraa ABO
68. Barsiisaa Dajanee Fiqaaduu -Shawaa Kaabaa Aanaa Dagam, deeggaraa ABO
69. Obbo Taganuu Hordofaa -Hojjetaa Mootummaa Shawaa Kaabaa Dagam, deeggaraa ABO
70. Obbo Alamaayyoo Addunnaa -Q/bulaa, Shawaa Kaabaa Aanaa Dagam, deeggaraa ABO
71. Obbo Warquu Raggaasaa -Bulchaa Gandaa, Shawaa Kaabaa Aanaa Dagam, deeggaraa ABO
72. Barsiisaa Yirgaalam Pheexiroos , Shawaa Kaabaa Aanaa Dagam, deeggaraa ABO
73. Muluu Xaafaa, Shawaa Kaabaa Aanaa Dagam, deeggaraa ABO
74. Barsiisaa Lammaa Fayyisaa, Shawaa Kaabaa Aanaa Dagam, deeggaraa ABO
75. Barattuu Hayimaanot Lammaa, Shawaa Kaabaa Aanaa Dagam, deeggaraa ABO
76. Qeerroo Hayiluu Dabalee, Shawaa Kaabaa Aanaa Dagam, deeggaraa ABO
77. Obbo Ashannaafii Hayilu – Hojjetaa Mootummaa, Shawaa Kaabaa Dagam, deeggaraa ABO
78. Mimi Dawut and many other are now in prison.
*Dr. Buli Edjeta, and OLF executive committee member, *Jabessa Gabbissa, a high ranking OLF military official,
*Colonel Gamachu Ayana,
Free all Oromo Political Prisoners!
SBO AMAJJII 16,2019. Oduu, Hiriira guyyaa barattoota Oromoo Amboon taasisamuuf yaamame irratti yaada hirmaattotaa akkasumas Gujii Lixaa keessatti ajjechaa waraanni EPRDF ummata nagaa irraan gahaa jiru irratti gaaffii fi deebii jiraataa naannoo waliin
Aside
SBO AMAJJII 16,2019. Oduu, Hiriira guyyaa har’aa barattoota Amboon yaamame irratti yaada hirmaattotaa, akkasumas Gujii Lixaa keessatti dhumaatii waraanni mootummaa EPRDF ummata irraan gahaa jiru ilaalchisuun gaaffii fi deebii jiraataa naannoo waliin
Aside
Ummata keenya Oromoo dararama ulfaataa keessummeessaa jiruuf waan dandeenyuun haa birmatnuuf!
Aside
(Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo, Amajji 14,2019)Daguuggaa sanyii uummata keenya Oromoo irratti raawwataa jiru utuu arginuu, utuu dhageenyuu callisuu hindandeenyu. Mootummaan rakkoo Adda Bilisummaa Oromoo waliin qabu karaa nagaa furuu didee waraanaan ABO balleessuu irratti hojii hojjetaa jiru cimsinee balaaleffanna. Nuti kan qabsaa’aa turreef nagaan Oromoo akka deebi’uuf malee, araddaan Oromoo xiyyaara waraanaan akka barbadaa’uuf miti.
Hoggana EPRDF afaan Qawween rasaasaan nu ajjeesu bakkaa kaafnee, hoggana Elekoopteraan daguuggaa sanyii raawwatu ofirra bulchuufis qabsoon goone hinjiru. Kun ta’ee utuu jiru mootummaan akkuma “yoo dogoggora raawwatne dhiifama gaafanne beenyaa kaffalla” jedhee dhaadatetti lubbuu lammilee keenyaa guyyaa kaleessaa Qellem Wallaggaa keessatti Xiyyaaraan Boonbii rafarafuudhaan akeeka jallataa, garajabummaan raawwateen ilmaan Oromoo nagaa lakkoofsi itti hinbahin barbadeesse. Kana biratti manneen Barnootaa guutummaatti bakkoota addaa addaatti Elekoopteraan rukuutuudhaan barbadeessee jira. Akeekni akkanaa uummata irratti raawwachuun barnootaan ala Oromoo taasisuuf kan adeemaa jiruuf yaalaa dhabanii uummatni akka dhuman gochuun akeeka Daguuggaa sanyii keessaa tokko ta’uu hubanna. Gochaa kana eenyuun olitti, sirna Oromoo hacuucaa tureen olitti waan nurra geessisaa jiruuf kan balaaleffannu ta’uu Qeerroo Bilisummaa Oromoo nii hubachiisa.
Akkasuma saamichi dhaabbilee hawwaasaa kanneen akka mana Qorichaa fi manneen Baankii irratti adeemsifamaa jiran, utuu waraanni mootummaa uummata daguugaa jiranii saamicha dabalee raawwatamaa jiru cimsinee balaaleffanna. Hidhaan lammilee nagaa Oromoo irra bakka maratti raawwataa jiru mootummaan halduree tokko malee dhaabu akka qabu Oromoon bakka maraa nu cina dhaabbatee gaafaachuu akka qabu dhaamna!
Kanaaf bakka maraa waliif dirmachuutiin Oromoo waan qabuun akka wal bira dhaabbachuu qabnu, mootummaa uummata nagaatti Boonbii Xiyyaaraan roobsaa jiru yakka suukaneessaa raawwataa jiruu irraa akka of qusatuuf qaamotni daguuggaa sanyii raawwataa jiranis gaafatama akka fudhachuu qabaniif addunyaatti gama danda’u maraan uummatni Oromoo akka lallabee himatu gaafanna.
Injifannoon uummata Oromoof
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Amajji 14,2019


text:
“Yaa Marqaa Si Afuufuun Si Liqimsuufi!”
Waaqoo Nooleetiin Bito. 6, 2021
#Caasaa
Hawaasaa Biyya Tokkoo Keessatti, Biyya Ijaaruu fi Diiguu Keessatti Qooda Ol Aanaa Kanneen Qaban Warra Nagaya Buusuun Beekaman (peace Makers) dha.
Biyya Keenya Oromiyaa keessatti qaamota nagaha buusan(peace Makers) jedhamuun kanneen Beekaman
#Hayyoota Amantii,
#Abbootii Gadaa,
#Jaarrolii Biyyaa,
#Beektotaa fi Hayyoota.
Qaamoleen nagaha buusan kunneen Cufti isaaniituu Dirqama mata mataa isaanii Jireenya oolii bultii isaanii keessatti raawwatan qabu. Dabalataan akka Lammii biyya tokkootti, biyya ijaaruu( state building) keessatti:- Siyaasaan( politically), Hawaasummaan (Socially) fi Diinagdeen(Economically) hirmaannaa isaan irraa eeggamu gochuun gahee isaanii taphachuuf mirga qofa osoo hin taane dirqama Lammummaa/ Biyyummaa qabu. Haa ta’u malee dirqama isaan irraa eeggamu seeraa bahachuu dadhabuun daangaa malee haqa ummataa fi Haqa biyyaatti yoo bu’aan gaafatamummaa seeraa fi seenaa jalaa hin bahan.
Eegaa, Qaamoleen nagaha buusan kunneen gaafa dirqama isaan irraa eeggamu bahachuu dadhabanii fi Daangaa darbaa itti dhimma bahan gara biyya diiguutti deemu. Akkasumas Dirqama isaanii qixaan qixatti utti dhimma bahan taanaan gajeen isaan biyya ijaaruu keessatti qaban akkan ol aanaa dha.
Mee Dirqamaa fi gaafatamummaa qaamota armaan olii haa ilaalu!
1. #Hayyoota
Amantii:- Hayyoonni Amantii biyya isaanii keessatti amantii gosa kamiituu qabaniin, beekkumsa fi barnoota Amantii sanaa babal’isuun ummata amantii isaanii sana hordofan barsiisuu dha. Caasaa biyyaa keessatti bakka bu’aa Amantaa isaa ni qabaata, mirgi Amantaa isaa akka hin dhiibamnee fi dirqama biyya isaatiif hojachuu qabu hawaasa Amantaa sana hordofaniin dhaqqabsiisuun qooda keessaa fudhata. Bakka rakkoon jirutti hayyummaa Amantii qabu saniin nagaha buusuuf qooda isaa Adda durummaan bahata.
2. #Abbootii
Gadaa:-:Abbootiin Gadaa qaama Sirna Gadaa keessatti waan Gadaan jedhu Lallabuun, sirna bulchiinsa Gadaa hanga gadaa Bulchiinsa isaa fixatee kan biraatti dabatsuutti Safuu fi duudhaa sirnichaa kabajee nagaha ummataa fi Biyyaa lallavu Abukaatoo Gadaati.
3. #Haadha
Siiqqee:- Wayyuu uummaa, Hanfalaa kabajaa, Ganyaa Araaraa Taankii fi Madfiin afoo hin dhaabanne Utubaa nageenyaa biyya tokkooti!
4. #Jaarrolii
Biyyaa:- Jaarsi biyyaa jaarsa dhaweessaa fi maleessa jaarsa Halangee dhibdee fi kuttee kutee Koottu dhufeen taa’ee citaa fi Ciccitaa biyyaa suphu, Qaalluu Araaraa mana Kitaabaa ( Library) Biyya Tokkooti.
5. #Beektotaa
fi Hayyoota:-Sammuu baranee, beekkumsaa fi hayyummaa barnoota Qalamaa qabuun Lammii isaa tajaajiluuf waadaa seene Dawaa dhibee biyya tokkooti.
Kun kanaan osoo jiruu, Qaamolleen nageenyaa biyya tokkoo mirgaa fi dirqama isaanii osoo beekanii maal na dhibee fi akka fedheen Dantaa ummataa fi biyya isaaniif yaaduu dhiisanii dantaa dhuunfaatti Imaanaa harkarraa qaban geeddaran yoo ta’e isaan Rabbii fi nama birattillee Cubbamtoota tuuta Azaabaa akkasuma Yakkamtoota seeraa Seeraa fi Seenaa jalaallee hin baanee dha.
Ustaazonni keenya dirqama iddilee keessan osoo hin raawwatin iddoo nageenyi Waaraa fi Tasgabbiin sabatiinsa qabu hin jirretti, Murna Shiftaa Harki dhiigaan laaqame faanaa hiriiruun Filannoo dimokiraatawaa fi Haqa qabeessa fakkeesitanii dorgommiif of qooheessuun Shiftoota kaleessa korkoddee isin hidhaa turtee fi har’as Ummata keessan isin afotti ajjeessaa jiraniin addummaa hin qabdan.
Sababa isin, filalloo keessatti ni hirmaannaan of kaadhimtaniif jecha, #MurniShiftaaPP
lafa isin hanqisee Gootota dorgommiif dhihaateen isin jajaa jiru; Jajamuu qofa osoo hin taane jaji’amuunis akka jiru dagachuun gonkumaa hin barbaachisu. Kanaafi kan, “Yaa Marqaa Si Afuufuun Si Liqumsuufi!”jedheefi.
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaati!
Filannoon Jalqabaa MCBO ti!
Related


text:
Dr. Abiy akka Oromoon hin filanne beeke. Garuu kan nama gaddisiisu Oromoon akka isa filattuuf Oromoof waa godhuu dhiisee karaa aangoo irra turu qofa irratti xiyyeeffatuu isaati.
Yeroo Afaaniin dubbatu nama aangoo gadi dhiisuuf qophii ta’e of fakkeessa. Hojiin isaa garuu akka aangoo irratti cichuuf deemu ibsa.
EPP kan irratti cicheefis kanuma. Paartiilee Oromiyaan ala jiran waliin tahee sagalee saniin aangoo irra turuuf yaadaa jira. Kanaaf Oromoo caala warra isa waliin jiru akka moo’ataniif karaa saaqaa jira.
Finfinnee irratti warri akka EZAMA yoo moo’ate aangoo isaatiif tola jedhee yaada. Kanaaf EZEMA waliin walitti baquuf dubbataa jira.
Kanaafuu sagalee hedduu Finfinnee irraa argachuuf kutaa 10 irraa 13 dabale. Oromiyaa irraa kutaa 3 hir’ise jechuudha. EZEMA’n Finfinnee irratti moo’e jechuun PP’n moo’e jechuudha. Sagaleen sun isaaf deema.
Gama kaaniin Adaamaa irrattis warri EZEMA akka moo’uuf karaa mijeessaa jira. Qophii EZEMA Adaamaatti godhe irraa ni hubatama.
Kan kanarraa hafe paartiilee naannolee biroo akka amansiifatetti fudhatee jira. Jarri EPP waliin jiran moo’atan jechuun Dr. Abiy moo’ate jechuudha. Kuni hundi sagalee Oromiyaarraa dhuftu caalaa argachuufi.
Garuu shira aangoo irra turuuf godhu kana keessatti waan yeroo dheeraa ummata Oromoo miidhuuf deemu hojjataa jira. Wanti yeroo tokko jaallate qajeelchuuf wareegama guddaa fi yeroo fudhata.
Lubbuun Qeerroo 5000 olii itti mul’ataa hin jiru. Baay’ee nama gaddisiisa!!
Gaaffii Oromoon/Oromiyaan Finfinneerratti Qabaattun Walqabatee Yaada Furmaataa (Reccommendations)
Yaada ogeeyyii seeraa Ibsaa Gammadaa, Abduljebar Hussien fi Betru Dibaba
Gaaffii Oromoo deebisuufis ta’ee dhimma magaalaa Finfinnee Wajjiin Walqabaturratti seerri/chaartarri/labsiin bahu kamu uummata hirmachiisuun akkuma eegametti ta’ee qabxiiwwaan ka’umsaa kanneen kan hammatu ta’uu qaba yookaan gaaffii dhiyastetti danqaa ta’uu hin qabu.
1. Maqaa Magaalattii – Finfinnee
Maqaa ilaalchisee, magaalaan tun Addis Ababaa ta’uun hafee Finfinnee jedhamtee waamamuu qabdi. Yoo kun sababa Heeraa fi kaaniin hojiirra oolchuuf rakkisellee furmaata yeroo gabaabaa kan maqaaleen lamaan Addis Ababaa fi Finfinnee jedhaman kun adda addatti walqixa fudhatama seeraa qabaatanii hojiirra oolan ykn walfaana (akka ‘Finfinnee-Addis Ababaa’ jedhutti walitti hidhamuun) akka hojiirra oolan taasifamuu qaba. Kunis Chaartara Magaalatti keessatti tumamuu qaba.
2. Finfinneen Magaalaa Guddoo Oromiyaati
Finfinneen Magaalaa Guddoo Oromiyaa akka taate Heera Oromiyaa irratti tumamee. Bu’uruma kanaan Mootummaan Oromiyaa akkuma Naannoo biroo hafan saddeettan biyyattiitti magaalaa guddoo isaarratti ajajuu danda’uu bulchuu danda’uu (aangoo qaamotni mootummaa sadan qaban hojiitti hiikuu dabalatee) qaba. Dhimmoota ifatti federaalaaf kennamaniin alatti dhimmoota naannoo (regional state matters) Finfinnee keessatti uumaman irratti aangoo qabaachuu qaba. Karaa biraatiin dhimmoota federaalaa hin taanerratti (non federal matters or regional matters) irratti itti waamamni magaalattii Oromiyaaf ta’uu qaba jechuu dha.
Finfinneen magaalota naannolee biroo irraa wanti adda ishii godhu teessoo Mootummaa Federaalaa ta’uu qofa. Kunimmo aangoo Oromiyaan magaalaa guddoo ishiitirratti qabdu kan dangeessu ta’uu hin danda’u. Gama biraatiin daangaa Finfinnee fi Godina Addaa Oromiyaa Naannawa Finfinnee (Aanota/Magaalota Naanneessaa Finfinnee jiranii) bal’ina bara Heerri RFDI ragga’uun dura tureetti deebi’uu qaba. Asirratti Finfinneen teessoo federaalaa ta’uun qaama Oromiyaa ta’uu ishii waan hin hambisneef dhimmi daangaa murteessuu dhimma keessoo Oromiyaaa akka tahe hubatamuu qaba. Bu’uruma kanaan daangaan bulchiinsa magaalaa Finfinnee fi Magaalota/Aanota naanneessaa Finfinne jiranii kun too’annaa Caffee Oromiyaa jalatti rawwaatamuu qaba.
3. Finfinneen Qaama Oromiyaati Malee Ofiif Naannoo Miti
Heera Mootumma RFDI Kew 1 jalatti maqaan mootummaa federaalaa Rippabilika Dimokiraatawaa Federaalawaa Itoophiyaa hundeessa. Kew 2 jalatti ammoo lafti/daangaan Itoophiyaa ida’ama miseensota federeeshinichaa akka ta’e tuma. Miseensonni federeeshiniachaa sagal ta’uu kew 47 jalatti tarree naannoolee dhuma qabu (exhaustive list) godhee tumeera. Kanaafuu, Finfinneen qaama Itoophiyaa ta’uuf dura qaama Oromiyaa ta’uu qabdi jechuu dha. Kanumaan walqabatee Finfinneen afaan hojii Oromiyaa Afaan Oromootiin hojjechuu sababni didduuf tokkollee jiraachuu hin danda’u. Afaan biro dabalattee ittiin hojjechuun akka mirga ofiin of bulchuutti lakkaa’amuu fi kan danda’u ta’u qaama fi magaalaa guddoo Oromiyaa taatee afaan hojii naannichaa Afaan Oromoo lagachuu hin dandeessu. Heera Oromiyaatiinis waan tumame dha. Finfinneen Oromiyaa dha kan jedhamuufis kanaafi. Kanumaan walqabatee, Mootummaan RFDI, Mootummaa Federaalaa fi Mootummaa Naannootti, jechuunis gulanta lamatti qoodamee kan caaseffame dha. Naannoleen kunis saglan kew 47 (1) tarreeffamuun ibsaman maqaan isaanii Mootummaa Naannoo Tigraay, Mootummaa Naannoo Affaar, Mootummaa Naannoo Amaaraa, Mootummaa Naannoo Oromiyaa, Mootummaa Naannoo SSUK, Mootummaa Naannoo Beenishaangul Gumuz, Mootummaa Naannoo Gaambellaa fi Mootummaa Naannoo Hararii dha.
4. Gulantaaleen Mootummaa Lamaan Aangoo Waliif Kabajuuf Dirqama Qabu
Heera Kew 50 (1, 8, 5) jalatti Mootummaan RFDI, Mootummaa Federaalaa fi mootummoota Naannoleetti gulantaa lama qabaatee kan caaseffame ta’uu, Caffeen naannolee dhimmota aangoo Naannoo ta’anirratti aangoo seera baasuu akka qaban, aangoon mootummaa federaalaa fi naannoleef Heera kanaan murtaa’ee kennamee waan jiruuf federaalli aangoo naannoo akka kabajuu qabu naannoonis aangoo federaalaa kabajuu akka qabu tmameera. Finfinnee akka Naannootti ilaaluun aangoo Naannoleef kenname cabsuu waan ta’eef fudhatama hin qaba.
5. Keewwatni 49 Dhimmoo Teessoo Federaalaa Dubbata Malee Waa’ee Caaseffamaa Miti
Akkuma mata duree isaatirratti ibsame, Heerri RFDI Keewwatni 49(2) waa’ee teessuma magaalaa mootummaa federaalaa dubbata malee waa’ee caaseffama mootummaa miti. Tumaaleen caaseffama mootummaarratti dubbatan kan armaan olittitti 1 fi 2 jalatti ibsaman qofa. Kanaafuu akki itti tumaa keewwata kana xiqqaa 2 jalatti ibsames hafuura kanaan hubatamuu qaba jechuu dha. Bu’uruma kanaan keewwatni 49 kun dhimma teessoo mootummaa federaalaa murteessu dubbata male dhimma caasaa/gulantaalee mootummaa murteessu miti. Dhimmi Finfinneedhaaf chaartara baasuu kallattiidhaan keewwata kanaan federaalaaf hin kennamnee, akkasumas dhimma paarlaamaan federaalaa seera itti baasu ta’ee (federal matters) kew 51 fi 55 Heerichaa’tiin ifatti federaalaaf hin kennamne. Aangoon ifatti federaalaaf hin kennamin ammo kan Naannolee akka ta’e kew 52 jalatti tumameera. Bu’ura kanaan chaartara magaalaa Finfinnee Caffee Oromiyaatu baasuuf aangoo guutuu itti qaba.
Asirratti wanti dagatamuu hin qabne, akkuma qaama Oromiyaa kamuu Caffee keessatti miseensonni uummata Finfinnee bakka bu’an filatamuu qabu. Dhaabbileen siyaasaa Oromiyaa bulchuuf dorgoman kaadhimamtoota Finfinnee bakka bu’anii Caffee Oromiyaaf dorgoman dhiyeeffachuu qabu jechuudha. Haala kanaan ofiin of bulchuun Finfinnee kun Heera Oromiyaa jalatti ta’uu danda’a.
6. Itti Waamamni Bulchiinsa Finfinnee Federaalaaf Ta’uun Aangoo Federaalaaf Kenname Hojiitti Hiikuuf Qofa
Itti waamamni Bulchiinsa Magaalaa Finfinnee federaalaaf ta’uu kan qabu hanga aangoo federaalaaf kennamee hojiirra ooluuf gargareetti malee akka caasaa qaama federaalaa ta’eetti fudhatamuun sirrii hin ta’u. Asiratti itti waamamni kan federaalaaf godhame Bulchiinsa Magaalaa Finfinnee dha malee magaalittuma mataashee akka hin ta’inis keewwatni Heericha 49 irratti sirriitti ibsee akka jiru hubachuu barbaachisa. Akkuma olitti ibsame, Heera RFDI Keewwatni 49 kun kaayyoon isaa teessoo mootummaa federaalaa himuu dha malee aangoo qooduus miti.
7. Finfinnee Ofiin Of Bulchitu
Akkuma armaan olitti ibsame keewwatni 49 akeekni isaa ykn barbaachisummaan isaa teessoo mootummaa federaalaa murteessuu dha. Mata dureen isas kanuma. Kanaafuu, ofiin of bulchuun asirratti Bulchiinsa Magaalaa Finfinneef kenname akka malee baldhifamee hiikamee sadarkaa naannoo kan kennuuf miti. Heericha kew 1 kaasee yoo dubbisnu sirna federaalawaa aangoon gulantaa lamatti qoodame ta’uu hubanna. Kanaafuu, ofiin of bulchuun Finfinneef kenname kan aangoo Oromiyaan akka naannoo federeeshinichaatti Finfinneerratti qabdu kan sarbu ta’uu hin danda’u. Ofiin of bulchuun Finfinneef kenname kun karaa lamaan kan daangeffame dha.
Tokkoffaan Mootummaan Federaalaa aangoo federaalaaf kennamu hojiirra oolchuuf dhimmoota barbaachisaa ta’aniin walqabatee Finfinneen teessoo isaa waan taateef magaalattii irratti aangoo qaba. Itti waamamni federaalaaf jedhames kanuma.
Lammeessoon Finfinneen qaama fi magaalaa guddoo Oromiyaa waan taateef, aangoo akka miseensa federeeshinichaatti Oromiyaan qabdu Finfinneerrattis raawwatinsa ni qaba. Ofiin bulchuun Finfinnee dhimmoota lamaan kanarraa hafanirratti ta’u qaba jechuu dha. Chaartarri magaalichaas haala kan hubannoo keessa galche ta’ee tumamuu qaba.
8. Walumaagalatti: Finfinneen qaama fi magaalaa guddoo Oromiyaa, teessoo mootummaa federaalaa taatee kan tajaajiltu gama biraatiin ammoo haalota lamaan kana haala hubannoo keessa galcheen sadarkaa Naannootii gaditti kan of bulchitu akka taatetti hubachuun barbaachisaa dha.
Hub: Barreeffama kana, armaan dura barreeffamoota dhimma Finfinneerratti Abduljabbaar Huseen, Batruu Dibaabaa fi Ani Yeroo adda addaa barreessaa turrerraa cunfee gabbisee kanin dhiyeesse dha. Horaa Bulaa!
Ibsaa Gammadaa
Finfinnee, Oromiyaa, Itoophiyaa
Ferhan Abdulselam
“Asaaminaw Xiggeen balaa waggaa dhibba shan dura nutti dhufe kan caalutu amma numuudhate kan jedhe dhugaa isaati. Kana ofiraa ittisuuf Ijaaramuu qabna” ~ Eskindir Naggaatu haasaa har’a taasise irratti akkas jedhe. Hin yaaddattu yoo ta’e warri baaldaraas kun ajjeechaan waxxabajji 15 sun raawwatamuun torban tokko dura jiraattoota Baahir Daar waliin wal arguuf karoora baafatanii turan. Guyyoota baayyeedhaaf erga beeksisaa bahaan booda walgahicha torban tokkon achi siksineera jedhan. Guyyaan walgahii inni haraan waxxabajjii 14 moo 15 ture. Wanti kun tasuma ta’e moo itti yaadamee ta’e kan jedhu ammas gaaffi natti ta’a. Eeguumsii waajiraalee mootummaaf godhamu bakka adda addaatti akka harca’u waan karooraan godhame fakkaata. Qorattoonni ajjeechaa guyyaa sanii baayyeen isaani namootuma naannoo Amaaraa waan ta’aanif waan kana sirriitti qorachuu isaani nan shakka. Qorannoon sun siyaasni keessa jira. Sanis ta’e kana hasaan Eskindir har’aa kan agarsiisu Asaaminaw isa lammattaa ta’uuf akka deemaa jiruu dha.
THE FINFINNE INTERCEPT
Master plan Abaay Tsahaayee maqaa jijjiirratee መሪ ፕላን maqaa jedhuun hojiirra oolee jira. Kutaan magaalaa 10 ture Koyyee Faccee, Boolee Arraabsaa fi Yeekkaa Abbaadoo dabalachuun kutaa magaalaa 13 ta’anii dhufanii jiru. Kutaalee magaalaa sadan kun qofti heektaara 16,000 caalu qabatanii Finfinneetti makamanii jiru. Dereje Begi kutaa magaalaa KOYYEE FACEE argitee?
Gaaffii Oromoon Finfinneerratti Qabu – Finfinnee Bara 1987 (1995) Duraa fi Boodaas Ilaallata. Karoorri Magaalattii Ammaa Hoo Maal Akeeka?
1. Gaaffiin duraa Finfinneen magaalaa guddoo Oromiyaati, qaama Oromiyaati, Heerri haa kabajamuu aangoon Heeran Oromiyaan akka Naannoo tokkootti magaalaa guddoo ofiitirratti qabdu haa kabajamuu kan jedhu dha. Oromiyaan aangoo bulchiinsaa (raawwachiisuu), seera tumuu fi hiikuu Heeran kennameef magaalaa guddoo ishii Finfinneerratti hojiirra oolchuu danda’uu qabdi. Ofiin of bulchuun Heeran magaalattiif kennameef kan aangoo Oromiyaan akka naannotti qabduun gadi dha. Kunis Finfinnee bara Heerri RFDI itti ragga’e, 1987, durarraa kaasee lafa bal’inni isaa heektaara kuma 21 gubbaa jirtu ilaallata.
2. Lafti ykn qubsumni Finfinnee kan heektaara kuma 21n ala jiru seeran ala saamichaan qonnaan bulaa Oromoo buqqisuun qabiyyeewwan lafaa godinoota biroo jala turan (amma Godina Addaa Oromiyaa Naannawa Finfinnee) saamuudhaan kan qabame waan taheef amma bulchiinsa GAONF jalatti deebi’uu qaba. Finfinneen mataashiitiin magaalaa Oromiyaa taatuyyuu haala qabatamaa amma jiruun mirga of bulchuu waan qabduuf lafa kallattiidhaan GAONF jala ture Finfinnee jalatti dhiisuun aadaa, afaan, seenaa fi eenyummaa Oromootiif quuqama dhabuudha. Duguuginsa Oromoo osoo laallu callisuun gochicha fudhachuutti lakkaa’ama, yakka.
3. Fifinneen kan lammiilee hundaati, beekkamaa dha. Magaalonni kaanis akkasuma. Garuu Finfinneen teessoo Mootummaa Federaalaa taatullee, magaalaa (guddoo) Oromiyaati malee magaalaa guddoo Naannolee Saglanii/Kudhanii miti. Naannooleen hunduu magaalaa guddoo mataa isaanii qabu; gaaffii abbummaa Finfinneerratti dhiyeessanis hin qaban. Gaaffin dhiyaate kan Oromiyaa tahuun ishii qabatamaan haa mirkanaa’u dha malee kan saba tokkoo haa taatuu miti. Gaaffii bu’ura Heeraa, Seeraa, Seenaa fi argama lafaa qabu kana deebisuun hanqatee inumaa adeemsa dullachaan deemuun maalif barbaachise? Sanuu ammamoo?
4. Karaa biraatiin ragaan armaan gadii kun ammoo Pilaanii Olaanaa Finfinnee waggoota itti aanan 25 kan Sadaasa 2012 qophaa’e agarsiisa. Lafa saamichaan babal’ifame dhugoomfachuuf kan deemamu tahuu agarsiisa. Kutaawwan magaalaa akka malee Godina Addaatti achi bal’atan – Qaallittii, Eekkaa fi Boolee qoqqooduudhaan KUTAA MAGAALAA 13 taasisuuf karoorfamee hojiitti seename. Kunis faallaa Heeraaf seeraa fi faallaa gaaffii haqaa Oromoon waggoota darbaniif dhiyeessaa tureeti.
5. Gaaffiin seeraaf haqaa ammas itti fufa. Finfinneen magaalaa Oromiyaa taatee magaalaa teessoo federaalaa tahuu maaltu dhorka? Daangaa bulchiinsaa ka seerawaa maaf dhabdi? Finfinneen kan hundumaati kan jedhamu magaalonni biroo hoo kan hundumaatii mitii? Magaaloota kaan yoom addaan qooddanne? Biyyattiin biyya takkaa mitimoo?
Horaa Bulaa!
Ibsaa Gammadaa
Finfinnee, Oromiyaa, Itoophiyaa
Wixinee Labsii Chaartarii Bulchiinsa Magaalaa Finfinnee lakk. 361/1995 (akka fooyya’etti) Fooyyessuf Wixineeffame
Osoo Gaaffiin Abbaa Biyyummaa Finfinnee Ni Deebi’aaf Eegnu Bulchiinsi Taakkalaa Uumaa Labsii haala duraanii ittifufsiisu Baasuuf Deemuun Seermalee, gaaffii ummata Oromoo Gatii Dhabsiisuu ta’a
Magaalaa Finfinnee Irratti seera Baasuuf, Raawwachiisuu fi Aangoo Abbaaseerummaa Kan Qabuu Mootummaa Naannoo Oromiyaati
Sirna Federaalaa keessatti aangoon mootummaa federaalaa fi Naannoolee jidduutti kan qoodamu daangaa lafaa kan bu’uureffatuu dha. Kanaaf akka waliigalaatti aangoo abbaaseerummaa naannoon tokko qabu daangaan bulchiinsa naannoon sanaa murteessaa dha jechuu dha. Qoodinsi aangoo kunis adda dureedhaan caaseffama mootummaa federaalaa fi qajeeltoo qoodinsa aangoo mootumma sirna federaalaa bu’uureffachuun akka ta’e ni hubatama. Manneen Murtii Naannolee aangoo abbaa seerummaa dhimmoota Naannoo irratti qabu. Manneen Murtii Federaalaas aangoo abbaa seerummaa dhimmoota Federaalaa irratti qabu. Kunis Heera Federaalaa keessatti adda bahee jira. Federaala fi Naannootti aangoon abbaaseerummaa kan mana murtii qofaa dha (kwt. 79(1)). HMFDRI kwt. 80(1) fi (2) jalatti manneen murtii Federaalaa fi Naannolee dhimma isaanii irratti aangoo abbaaseerummaa isa ol’aanaa akka qaban tumameera. Bu’uura kanaan naannoleen daangaa isaanii keessatti manneen murtii dhimmoota naannoo isaanii ilaalanii murtii kennan ni gurmeessu. Regional states determine their own court structure and administration of justice. Mootummaan Federaalaas lafa mataa ofii waan hin qabaanneef maanneen murtii federaalaa dhimmoota federaalaa ilaaluun murtii kennan mootummaa naannolee keessatti ni gurmeessa. Kun aangoo abbaaseerummaa kan dachaa taasisa(the duality of justice administration). Yoo hin gurmeessin manneen murtii mootummaa naannootiin gurmeeffaman akkuma haala isaatti dhimmoota federaalaas kanneenis ilaalanii murtiin kennu. Each tier is required to operate within its area of jurisdiction, and any action to the contrary is null and void to the extent of its inconsistency with the law.
Bulchiinsi magaalaa Finfinnee bulchiinsa MNO jalaa akka jiru ykn magaalaan Finfinnee magaalaa Oromiyaa akka taate ifaa dha. Finfinneen miseensa Federeeshinii waan hin ta’iniif ofiisaatii of dandeessee manneen murtii gurmeeffachuu hin dandeessu. As Addis Ababa is not one of the regions in the federal system the city cannot determine their own court structure and administration of justice. Kanaaf bulchiinsi haqaa magaalatti bulchiinsa haqaa mootummaa Oromiyaa ykn seera Oromiyaan baaftu irratti kan rarra’uu dha. Hundeen dubbii inni bu’uuraa “Finfinneen qaama Oromiyaati!” kan jedhu sirriitti jala muramuu qaba. Kanaaf hariiroon Finfinnee fi Oromiyaa gidduu jiru hariiroo qaamummaa Naannichaa malee ulaagaa aangoo Federaalaa hin ta’u. Haaluma walfakkaatuun hariiroo Naannollee biroo waliinis akka finfinneetti osoo hin ta’in akka Oromiyaati yoo uumee dhimmichi aangoo Federaalaa ta’a malee, kan magaalaa Finfinnee gara naannootti ol guddisuu miti.
Aangoon abbaaseerummaa mootummaa federaalaa fi naannoo jidduutti Heera qofaan qoodama.
Labsiin Manneen Murtii Federaalaa lakk. 25/88 Kwt.11(1)(b) &14(2) dhimmoota hariiroo hawaasaa(civil cases) magaalaa Dirree Dhawaa fi Finfinnee keessatti ka’an irratti walduraa duubaan manni murtii sadarkaa duraa fi manni murtii ol’aanaa federalaa aangoo akka qaban tumameera. Heera keessatti dhimmicha kan federaalaa gochuuf dhimmi iddoon akkanaatti ta’e aangoo federalaa jalatti akka kufu wanti caqafame hin jiru. Heericha kwt. 78(2) jalatti aangoon mana maree bakka bu’oota ummataa manni murtii sadarkaa duraa fi manni murtii ol’aanaa federalaa guutummaa biyyatti hundeessuudha. Bu’uura kanaan yoo hundeessan immoo aangoo isaanii olii fi gadii (vertically) murteessuu ni danda’u malee aangoo isaanii kan dalgaa (horizontally) federaalaa fi Naannoolee jidduu jiru murteessuuf aangoo hin qabu. Aaangoon mootummaa federaalaa fi naannoo jidduu kan murteessu heera mootummaati malee seera tarreeffamaa manni marichaa baasuunii miti; Kanaaf Manni maree bakka bu’oota ummataa Finfinnee fi Dirree dhawaa caqasuun dhimmoonnni achitti raawwataman dhimma federaalaa akka ta’an gochuuf aangoo hin qabau. Kun kan murtaa’u Heera mootummaa ilaaluun malee labsii L. 25/88 ilaaluunii miti.
Gama biraatiin labsii L. 25/88 kwt. 4(11) fi kwt. 5(2) falmiin jiraattoota naannoolee adda addaa jidduutti ka’u aangoo mannen murtii federaalaa jalatti akka kufu tumameera. Finfinnee miseensa federeeshiinii miti. Dhaddachi ijibbaataa Mana murtii waliigala Federaalaa Murteewwaan yeroo adda addaa kennaa tureen Finfinnee akka Naannootti lakkaa’ee falmii jiraataan Finfinnee jiraattoota naannoo biraa wajjiin qabu aangoo abbaa seerummaa Manneen Murtii Federaalaa taasisuun murtiiwwan dirqisiisoo faallaa HMFDRI kwt. 47(1) fi kwt. 9(1) qabu kennaa jira. Murtiiwwan dhaddachi kun L.G, 52041 fi , L.G. 36460 ta’erratti kenne ilaaluun gahaa dha. Labsiiwwan sadarkaa Federaalatti ba’an hedduun isaanii keessatti labsii kana keessatti “Finfinneen akka Naannootti lakkaawamti” jechuun yoo tumamu ni mul’ata. Labsiiwwanii fi murtiiwwan qabiyyee akkanaa qaban hundee Heeraa waan hin qabneef raawwatiinsa hin qabaatan. Walumaagalatti Finfinneen qaama mootummaa Naannoo Oromiyaa waan taateef MNO aangoowwan Heera Federaalaa fi Heera Mootummaa Naannoo isaatiin qabu hundumaa FINFINNEE irratti hojiirraa oolchuuf aangoo fi mirga ni qaba. Bu’uura kanaan MNO Finfinnee irratti aangoowwan magaalaa Finfinnee keessatti qaamolee mootummaa kan akka manneen murtii fi qaamolee haqaa biroo caasessuu; imaammata, tarsiimoofi karoora misooma diinagdeefi hawaasummaa baasuu fi raawwachiisuu, fi seerota adda addaa Magaalichaaf baasuu fi raawwachiisuuf aangoo fi mirga ni qaba jechuu dha.
Kanaaf wixineen labsii Chaartarii Bu/Mag/Finfinnee fooyya’aa(lab. Lakk. 361/1995) fooyyessuuf bahuuf deemu ija kanaan ilaallamuu qaba jechuu dha. HMFDRI kwt. 78(3) Naannoleen Mana Murtii Waliigalaa, Mana Murtii Ol’aanaa fi Mana Murtii Aanaa gurmeessuu qabu, Tarreeffamni isaa seeraan adda baha. HMNO Kwt. 64(1) jalatti immoo Qaamni abbaa seerummaa Naannichaa Mana Murtii Waliigalaa, Mana Murtii Ol’aanaa Godinaafi Mana Murtii Aanaatiin gurmaa’a jechuun tumameera. Kanaaf Oromiyaan akkuma magaalota isii biraa kanneen akka adaamaa magaalaa Finfinnee fi Dirreedhawaa keessatti manneen murtii idilee hundeessuuf angoo ni qabdi. Kan Oromiyaan dhimma isiitiif hundeeffattuu fi Federaali dhimma ofiirratti hundeeffatuun ala maanneen murtii bu’uura heeraatiin hundeeffamuu danda’an hin jiran jechuu dha.
Manneen murtii magaalaa (city courts) Finfinnee fi Dirree Dhawaa keessatti hundeeffaman bu’uura seeraa kan qabanii miti. Manneen murtii sadarkaa duraa fi ol’aanaa Federaalaa bu’uura HMFDRI kwt. 78(2) magaalaa Finfinnee fi magaalaa Dirree dhawaa keessatti hundeeffamanii jiru. Kanaaf manneen murtii kunniin dhimma federalaa qofa irratti aangoo qaban. Manneen murtii Magaalaa Al- Heerawaa waan ta’anii bu’uura heeraatiin, dhimmoota federaalaa irraa kan hafe, dhimmoota magaalaa Finfinnee fi Dirreetti ka’an irratti irratti aangoo abbaa seerummaa kan qabu naannoo Oromiyaati. Kanaaf Finfinneen qaama Naannoo Oromiyaa fi daangaa Naannichaa keessatti kan hammatamtu waan taateef dhimma federaalaa ilaalchisee manneen murtii federaalaa kan hundeeffamaniin ala adda dureen kan hundeeffamuu qaban manneen murtii naannoo Oromiyaati. Manneen murtii kunniin akkaataa seera deemsa falmiitiin yookiin seera birootiin, dhimmoota Manneen Murtii naannootiif kennamanii fi daangaa Magaalichaa keessatti ta’an irratti aangoo guutuu ni qabu. Jecha biraatiin Mannen Murtii Naannoo Oromiyaa sadarkaan jiran bulchiinsa magaalaalee Finfinnee fi Dirree Dhawaa dhimmoota daangaa bulchiinsa magaalaalee kanneenii keessatti uumamaniin walqabatee aangoo abbaa seerummaa ni qabaata jechuu dha.
Kanaaf wixinee Labsii chaartarii Magaalichaa Manneen Murtii Magaalaa Finfinnee fooyyessuuf wixineeffame Finfinnee fi Adaamaan, Dirree fi Adaamaan tokkuma waan ta’aniif Finfinnee qofaaf seera akkanaa baasuun aangoo naannichaa fedhii ofiitiin dabarsanii kennuu ta’a. Dhimmoonni yeroo ammaa manneen murtii magaalaa Finfinnee fi Dirreedhawaatiin ilaalamaa jiran isaan silaa aangoo manneen murtii Oromiyaa jalatti kufanii dha.
Bulchiinsi magaalaa Finfinnee dogongoroota armaan duraa sirreessuun mirga abbaabiyyummaa Oromoon Finfinnee irratti qabu ni mirkaneessa jennee osoo eegnu gocha duraanii itti fufsiisuun yaaliin gochaa jiru kun gaaffii finfinneef deebii kennuuf qophiin tokkollee akka hin jirre agarsiisa. Wixinee chaartarii magaalaa Finfinnee fooyyessuuf bahuuf deemu kana akkuma durii federaalaan karaa mana marii bakka bu’oota ummataatiin baasuuf deemamaa jiraachuu isaas sochiin mootummaan Oromiyaa dhimma Finfinnee irratti godhaa jiruu fi gaheen inni qabu akka hin jirre agarsiisa. Labsii Finfinnee abbaa biyyaatiif deebisu malee labsii seera mirga abbaa biyyummaa mulqu cimsuuf bahu hin feenu.
MIRGAA FI KABAJAA UFII ABBAADHUMATU DEEBIFFATA!!!
Abduljebar Hussien
ONN Marii Tumsa Paartileee siyaasaa


text:
Sababaa dhittaa mirga namoomaa fi malaa maltummaan aangawoota shakkaman to’annaa jala oolchuuu fi seera duratti dhiyeessuun itti fufee jira.
Keessumaa namoota shoroorkeessummaan himatamanii mana hidhaa keessa waggoota dheeraaf turanii dararaa ykn yakki dhittaa mirga namoomaa kan irratti rawwatame ta’u dubbataa turan.
Angawoonni dararaa fi dhittaa mirga namaa geesiisan jedhaman kana akka heeraa fi seera Itiyoophiyaatti akkasumas ija labsii ykn seera addunyaatti attamiin ilaalama?
Abukaatoo Seeraa kan ta’an Obbo Abduljabbaar Huseen waliin gaaffii fi deebii gaggeeffame caqasaa.


text: Namootni,gareen ABO dhiigaa fi lafee tahuu hin hubatne,Jijjiirama kana Qeerroo Bilisummaa Oromoon dhiigaan fidee harkaa butamuun isaaniif hin galle; Kan bakkuma kaleessaa waanuma kaleessaa itti fakkaatu ABO diiguuf foolatu. Foolatanii dil’uu dhalu malee waan lubbuu qabu hin dhalan. Maqaa Kora Sabaa ABOtu waame jechuun Qajeelaa Mardaasaa PP waliin walii galee dhama’aa jira. Qeerroon ammas harkatti fashaleessee dhaaba isaa ni tikfata. Leencoo Lataa,Diimaa Naggoo fi Galaasaa Dilboofaa immoo maqaa Oromoo dialoguedhaan PPf bakka kennanii walgahii gaggeessuuf foolatu. Kun yoommuu hidhamtootni siyaasaa Oromoo mana hidhaatti rakkachaa,hooggantootni TPLF mana hidhaatii hiikamaa jirani dha.


text:
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Qabsoon Oromoo ifaajjiifii dhamaatii danuu booda sadarkaa har’aarra ga’eera. Qeerroon kaayyoo fi mul’ata abbaasaatti ciccee falmiirra jira. Saba walaba ta’ee dhalatee, walabummaansa irraa mulqameef qabsa’a. Aarsaa hedduus baaseera baasaas jira.
Qeerroo Bilisummaa Oromoo kobbortaa garbummaa sabasaarra ciruuf ifaaja. Nuffii fi sodaa tokko malee qabsoo hadhoofturra jira. Firaaf diina qabsoos bareechee Beeka.
Haala yeroo ammaa ilaalchisee, Yeroo nuti keessa jirruu nuuf Warqeedha. Nama dhuunfaa mormuufis ta’ee deggeruuf yeroo hin qabnu. Firii dhadhabbii keenya kaleessaa arguuf carraaqudha malee. Daandii eegalees qoree sakatta’aa deemu qabnas. Yeroon kun yeroo kam caalayyuu bilchina nu barbaachisa. Kanaaf ammoo Firriis diinnis miidhegsee beeka. Haqa haqaaqame deebisuuf daandii dheeraatu nu hafe.
Haala amma addunyaan illee qabsoo keenya deggaruuf nu cina dhaabbataa jirutti, qaamota yakkamoo hidhaa fi seeratti dhiyaachuu baraaramuuf afaanfajjiif “hiriiraan bahaa nu deggaraa!” jedhan deggaruun kan qisaasama yeroo cinatti harkifannaa Bilisummaaf qabsoo keenya ija addunyaa cinatti xiqqeessu ta’a jennee ilaalla; waan ta’eef Qeerroo Bilisummaa Oromoo gadjabeessee hiriira garboonfataa dhaadessuuf karoorfame ni morma.
Qaama yakkamaa yakka tokkoon alatti waggoota 28 guutuu nu ajjeesaa, nu kolaasaa sanyii nu kutaa, haamilee nu cabsaa, qaama nu hir’isaaf nu irratti daguuggaa shanyii raawwataa ture baanee dhaadessuuf si cina jirra jechuu nuti Qeerroo Bilisummaa Oromoo waan addunyaa kanarratti ta’ee hin beenne daba siyyaasaa Oromoo irratti deemuuf jiru kana ni mormina. Qaamota yakka ajjeechaaf gidiraa lafarraa nu buqqaasuu nu Oromoo irratti raawwataa turan deggaruun yakka seenaan nama gaafatu hojjechuu akka ta’ettis fudhanna.
Yakkamaa faana socho’uufis hojjechuufis Qeerroon akeeka uummatasaa Oromoo faalleessu kamiinuu kan hin hojjenne ta’uu gamanumaan dhaamna. Kanaaf gaaffiin Qeerroo Bilisummaa Oromoo addatti ammallee gaafatu wayiita babal’ataa jirutti qaamonni yakkamoon TPLF akkasuma ijaarsi isaaniin ijaaraman uummata keenya gowwoomsuuf akeeka dhokataan socho’aa jiran dura ni dhaabbanna.
Qeerroo Bilisummaa Oromoo rakkoo siyyaasaa biyyattii furuuf ibsa ABO’n irra deddeebiin Wayyaaneef qaamota dhimmichi ilalallatu bakka qaamni sadaffaa jirutti furuuf qophii ta’uu baase kan hojiirra oolfamu akka ta’u ni gaafata. Akkasuma gaaffiiwaan abbaa biyyummaa ABO dhaan hogganamee gaafataa turetti dabalee gaaffii Mootummaa Ce’umsaa gaafachuu, yakkamtoota manni seeraa biyyattii akka seeratti dhiyeessu gaafachuu, ajeechaa jumulaa nurratti raawwataa jiru akka nurraa dhaaban gaafachuu, qe’ee keenyarraa nu buqqaasuun nu dararuun akka dhaabbatuuf irra deddeebin ammoo kan jedhu qaamonni nurraan darara gahaa turan akka seeratti dhiyaataniif qaamota nagaa mana hiraarsaatti qaama hir’isaa turaniif akka beenyaan kaffalamu gaafachuu, Liyyuu Ayiliin mootummaan Wayyaaneen ijaaraman akka seeratti dhiyaatan gaafachuu itti fufna!
Waan ta’eef Qeerroon Bilisummaa Oromoo yeroon ammaa nuuf Warqeedha, nama dhuunfaa deggaruufis ta’ee mormuuf yeroo hinqabnu. Nuti sirna biyyattii keessatti Wayyaaneen direeree jiru akka diigamuuf kan nagaa biyyattii eegsisu akka bakka buufamu gaafanna. Yeroon nuti qabsoo Oromootti Xumura gochuuf hojjetaa jirru kanatti of ko’omsuun waan uummata keenya miidhu kamiin kan hin deggarreef kan irratti hin hirmaanne ta’uu hubachiisna. Hiriira halagaan waame kamirraayyuu qooda kan hin fudhanne rakkoo uummataa addunyaaf karaawwan hiriiraaf FXG addunyaaf beeksisuuf kan duubatti hin jenne ta’uu hubachiisa.
Injifannoon Uummata Oromoof
Gadaan Gadaa Xumura Garbummaati!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Waxabajji 20,2018
Finfinnee Oromiyaa


text:
Akeekkachiisa fuula Feesbuukii butame!
Fuulli Feesbuukii Artiist Haacaaluu Hundeessaa dhiyeenya kana baname butamuusa /‘hack’ ta’uu/ dhageenyerra.
Namootni fuula Feesbuukii Artiist Haacaaluu Hundeessaa bananfi hogganaa turan akka Itoophiyaa Cheekitti himanitti fuulliichi har’a waaree booda butame.
Maatiifi hiriyootni artiistichaa fuula Feesbuukii hordoftoota kuma 118 ol qabu kana deeffachuf hojjechaa jiru.
Hangasittis hordoftootnisaa odeeffannoowwan fuula Feesbuukii kanarratti (https://m.facebook.com/hachaluhundessaofficial/) barreeffaman ofeeggannoon akka ilaalan dhaammataniiru.
Fuulli Feesbuukii kun kan hojiileen artiistichi kanaan dura hojjetefi hojjetamaa jiran itti beeksifaman fi ummata bira akka gahan itti taasifamu akka ta’e hiriyootni Artiist Haacaaluu Hundeessaa Itoophiyaa Cheekitti himanii turan.
Fuulli Feesbuukii sirriin maqaa Artiist Haacaaluu Hundeessaatin banamefi sa’aatiwwan muraasa dura butamee /‘hack’ godhamee/ ture harka namoota fuulicha hoggananitti deebi’eera.
Itoophiyaa Cheek fuulichi harka namoota sirriitti deebi’uu hiriyoota Artiist Haacaaluu fuulicha hoggananfi dhaabbata ‘Facebook’ irraa mirkaneeffateera.
ወቅታዊ መረጃዎችን ቀጥታ በኢሜልዎ ለማግኘት ይመዝገቡ
ያቀረቡትን የግል መረጃ በግላዊ መመሪያችን መሠረት እንጠብቃለን::


text:
Bilxiginnaan (PPn)- Qeerroo Oromoo Ukkaamfsuu itti fufee jira!!
Shaggar Bahaaa,
Waaqkennee Roobaa Tiksee hardha magaakaa Maqii keessaa humnoota maafiyaa pp tiin ukkaamsame.
Jaal Waaqkennee Roobaa Tiksee
Guyyaa Har’aa Onk. 31 ,2020 Toora Naannoo Laaqanaatti butamuun Magaalaa Maqiitti Ukkanfamee Jira.
Weellisaa Michuu Seenaas Harargee Gaara Muul’ataatti Humnoota Bilxiginnaan Ukkaamfamuun himamaa jira.
Oda Labsi Fajji
Weellisaa Michuu Seenaa Godina Harargee Bahaa Aanaa Guraawwaatti geeffamuudhaan mana hidhaa galfamuu hiriyaan isaa OMN-tti hime.
Weellisaa Michuu Seenaa qabsa’aafi misseensa Hawwisoo Waraana Biliisummaa duraanii yeroo ta’u, bara 2018 yeroo hooggansi dhaaba ABO gara biyyaatti deebi’e qabsaa’ota Oromiyaatti deebi’an keessaa nama tokko ture.
Weellisaa Michuu Seenaa walleewwan warraaksaa fi Aadaa hojjetuun kan beekamu, erga gara biyyaatti deebi’ee waggaa lamaaf magaalaa Finfinnee keessa jiraachuusaa hiriyaansaa kun ni hima.
“Torban kana bakka buuteesaa dhabnee barbaadaa turre” kan jedhu hiriyaansaa “Guyyaa har’aa Harargee Bahaa Aanaa Guraawwaatti hidhamee jiraachuusaa dhageenye” jechuun dhimma Michuu waan quba qabu nuuf himee jira.
Hiriyoonni Michuu Seenaa, Guraawwaatti hidhamuusaa dhaga’nii gaafachuuf bakka sana deeman namoonni lama Michuutti dabalamanii hidhamanii jiru jechuun OMN-tti himeera.
‘Weellisaa Michuu Seenaa erga Dhaabni ABO Eertiraarraa gara Biyyaatti deebi’uun sochii qabsoo kara nagaa eegalee as, hirmaannaa siyaasaa kam keessattuu mullachaa hin jiru’ jechuun hiriyaansaa kun OMN-tti yoo himu “diina qabsoo Oromootti hin gammadnetu, hirmaannaa Michuu kanasn duraatiif qiimii qabatee isa miidhaa jira jedheen shakkas” jechuun himee jira.
Waraqaa Obbo Leencoon dhiheessan
Marii guyyaa kaleessaa paartileen adeemsisan irratti Obbo Leencoo Lataan ‘Itoophiyaatti si’a sadii carraan argamee maaliif gara dimokiraasiitti cehuun dadhabame?’ qorannoo jedhu dhiheessuu BBC’tti himan.
Qorannoon kuni madda rakkoo fi furmaata akkasumas carraan amma jiru jedhan akka hin dogogorre akeeka jechuun dubbatan.
Kana dura, mootummaa gonfoo irraa mootummaa dargiitti, dargiirraa ADWUI’tti akkasumas boodarra filannoo bara 1997 carraan dimookiraasiitti ce’amuf ture milkaa’uu dhabu himu Obbo Leencoon.
”Kuni maaliif ta’e? Of duuba deebinee yoo sana ilaalle badii gaafa sana goone qajeelfanne malee si’a afraffaa amma nu dhufe kanas dogongoru keenyatu mala,” jedhan.
Nami gameessi siyaasaa Obbo Leencoon akka furmaataatti wanta kaa’an akkanaan dubbatu.
”Furmaanni isaa aadaan jijjiiramuu qaba. Aadaa polotikaa hin qabnu. Aadaa polotikaa horachuu qabna. Caasaa polotikaa hin qabnu. Dimookiraasii hin qabnu. Suni, ijaaramuu qaba. Kunimmoo yeroo fixa.”
Madda suuraa: FRIEDRICH-EBERT-STIFTUNG
Gadamoojjummaan siyaasaa waan dubbatan walaalchisa:-
Namni totorae sammuutu jaamaa. Kanaaf akka ijoollee yaada waanuma argee bukeessa. Leencoo Lataa eega totoraeera. kanaaf diina Oromoo OPDOtti kuuluu gale.
Yeroo OPDOn ilmaan Oromoo fixu hin dubatu. Amma gadi baheet wahee Demokirasii xibaara ilaalaa.
“…Itoophiyaa keessatti aadaan Siyaasaa jijjiiramu malee sirna demokiraasii ijaaruun hin danda’amu.” Jedha jaarsi sammuun isaa arrii baasee totora’e. Sammuun arrii baafnaan raatuu ta’u.
Deebii ani kenneef hubadhaa.Siyaasaa Itophiyaa kan jijjiiru aadaa miti. Sirna Minilik Hayilasillaaseefi Dargii dhiiga nafxanyoota keesa jiru jijjiirudha. Sirin “Ahadaawwii” hundeen isaa buqaee badu malee sirna Deemokraasii ijaaruu hin danda’amu.
Sirnatu aadaa ahaadaawwii jijjiira malee aadaa sirina ahaadaawwii jijjiiree demokraasii hin fidu.
Totora’a lammaafaa. “Itoophiyaa keessatti siachi demokiraasii ijaaruuf hiree qabnu baay’ee xiqqaadha. Sababni isaa karaa gara demokraasii geessu dhiifnee gara demokraasii bira darbineera.” Kana anatu jedhe totora’aan OPDO Namani gaaftokko OPDO wajjin oolee akka namaatti hin yaadu akka beelladaa yaada malee. Leencoo kanaaf akka namaatti yaaduu dadhabet OPDOn waggaa 29 sanyii duguggaa raawatetti kooluu galee miseensa ta’e. Yeroo ammaa OPDOfi Nafxanyaan Oromoo oggaa fixani balaaleefachuu dhiiseet wahee demokiraasii xibaara gadamoojjin.
“Qorataan yakkaa yakkamaa yoo ta’e firiin qorannoo yakka. Yakkamaan dhugaa waan awwaaluf dhugaan awwaalamuun yakka 2ffaadha.
Dhugaa awwalanis rirmi hin nyaatu!”
OMN: Labsii Qeerroo (Onk 31, 2020)
Dargaggoon Ifaa Galataa jedhamu Wallagga Bahaa Ebentuu Qellootti har’a Onkoloolessa 31,2020 waraana mootummaan ajjeefame isa kana.
Yeroo Motummaan seeraan ala Biyya bulchu kana Leenco Lataa Diina Nagawoofi namoonni hafan Namoota Harka duuban Abiy wajjiin tahani Oromoo fixaa jiran wajjiin Mooraalii kaminii OroMara je’ani walgahi ta’an? Waan biraa dhiisa Walgahii Adaamatti ta’e kana kaayyoon walgahicha Afaan kaaniin barreesani Afaan Oromon nama hin barresine akkamumatti Dhimma Oromo dubbachuuf Moraali qaba? Gantootaa fi Garaan bultoota qabso keessa arihuun barbaachisaadha.
Related


text:
Baha Shawaa
Shawaa Bahaa (East Shewa) godinaalee kudhan-lamaan Oromiyaa keessaa tokko yoo tatu, maqaa kanas kan argatte kutaa bulchinsa Shawaa durii irratti.
Shawaan Baha jiddu Oromiyaatti kan argamtu yoo ta'uu, kutaalee dhihaa fi baha walitti qabsisti. Zoniin kunii kibba fi kibba-dhihaan Naannoo Sabaa fi Sab-lammoota Ummattoota Kibbaa, dhihaan Shawaa Dhihaan, kabba-dhihan Shawaa Kaabaan, kaabaan Naannoo Amaaraatiin, kabba-bahan Naannoo Affaar, kibba-dhihaan Arsiin marfamtee kan argamtu yoo tatuu, dhumaa dhihaa ishettiin Laga Bilaattee qabachuun beekamti. Magaallan beekamoo Shawaa bahaa kessatti argaman Adaamaa, Bishooftuu, Matahaaraa, Shaashamaannee fi Baatuu.
Yaada badaa mukni isaa irraa ciramee badee midhasuu irraa ka'amee, Biiroo Qonnaa fi Misooma Baadiyaa godinichaa (Zonal Agriculture and Rural Development Office) guyya Onk. 2, 2006 irratti mukaa hangaa miliyoona 36.3 ta'uu, annolee godina Shawaa bahaa 10 keessatti, lafa heektaara 4,000 ga'u irratti dhabuu danda'eera.[1]
Gabaasa Shawaa Bahaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Gabaasa Abbaa Taayitaa Instaatistiiksii (Central Statistical Agency) irraa bara 2005 GC akka ibsutti, godinni kuni tilmamaan bayyina ummatta 2,475,945, yoo qabaatu kana keessaa 1,246,576 dhiira yoo ta'an kan hafan yookan immo 1,229,369 immo dubraa dha. Bayyina ummatta oliitii ibsame keessaa parsentiin 32.1% yookan namni 794,683 badiyya alla jirrattu. Ballina lafa tilmamaan 13,624.09 square kilometers ta'u keessatti tuuta'insa uummataa Shawaa Baha tilmamaan 181.73 people per square kilometer ta'a.[2]
Akka Baankii Addunyaa meemoraandamii gaafa Caamsaa 24, 2004 akka ibsutti, parsentiin 9% jirattotta Shawaa Bahaa elektrikii ni fayyadatamu, akkasumas baayyinni karaa konkolaataa godina kanaa 54.7 kilometers per 1000 square kilometers yoo ta'u (kunis yoo kiilomeetira 30 kan biyyaa wajjin yoo walitti madalaan)[3], akkasumas avireejjiin abbaa manaa badiyya tokko heektaara lafa 1.2 (kunis heektaara lafa biyyaa 1.01 fi heektaara lafa Oromiyaa 1.14 wajjin yoo walitti madalamu[4], akkasumas avireejjiin abbaa manaa baadiyyaa tokko mataan horii mana hanga 1.0 qaba. Parsentiin 14.5% ummata, namota qonnaa malee jiratan yoo ta'an, kunis yoo kan biyya parsenti 25% fi kan Oromiyaa 24% wajjin yoo walitti madallan. Ijollee barachu danda'an keessa parsentiin 61% mana barumsa sadarka tokkoffati galma'ani argamu, akkasumas parsentiin 19% mana barumsa sadarka lammaffatti galam'ani argamu. Parsentiin 21% godina kanaa busaaf saaxilamaa yoo ta'an, 49% immoo Tsetse flyiif bana jiruu. Meemoraandamiin godina kanaa balaa qillensa gogaa (risk of drought) qabachun qabxii 372 kennaaf.[5]
Annolee[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Ada'aa Cuqqaalaa
- Adaamaa
- Adaamii Tulluu fi Jiiddoo Kombolchaa
- Aqaaqii
- liiban cuqqaalaa
- Boosat
- Dugda Bora
- Fantaallee
- Gimbichu
- Lumee
Notes[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- ↑ Zone transplants over 36mln seedlings (Walta)
- ↑ CSA 2005 National Statistics, Tables B.3 and B.4
- ↑ "Ethiopia - Second Road Sector Development Program Project", p.3 (World Bank Project Appraisal Document, published 19 May 2003)
- ↑ Comparative national and regional figures comes from the World Bank publication, Klaus Deininger et al. "Tenure Security and Land Related Investment", WP-2991 (accessed 23 March 2006).
- ↑ World Bank, Four Ethiopias: A Regional Characterization (accessed 23 March 2006).
- ↑ "Oromia zone". oromiyaa.gov.et.
- ↑ "sirni hundeeffama Godina Baalee Bahaa". obnoromia.com (in oromo).