text:
Yaadannoo Guyyaa Gootota Oromoo 2010 ilaalchisee Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo.
Yaadannoo Guyyaa Gootota Oromoo
Guyyaan: 15 Caamsaa 2010
Miseensota Adda Bilisummaa Oromoo, deggertootaa fi ummata Oromoo maraaf nagaa qabsoo dhiheessina.
Guyyaan gootota Oromoo itti yaadannu, Caamsaan 15, seenaa ummata keenyaa keessatti bakka olaanaa qaba. Guyyaan kun kan nu yaadachiisu jaallan dirree falamaa irratti wareegaman qofa osoo hin taane kanneen guyyaa har’aa illee mootummaan garboonfataa ifaa fi dhoksaan murtii du’aa irratti dabarsaa jirtu hundaa seenaa fi gochaa gootuummaa isaan raawwatan mara.
Seenaa gootota keenya kufan yaadachuu hunda caalaa kan ifa godhu bilisummaa ofii gonfachuuf wareegamni kafalamu kamu qal’ii akka hin taane dha. Harr’a ammo cunqursaan nyaaphaa hammaataa dhufe qabsoo bilisummaa irra taree Oromoon adunyaa kana irra jiraachuuf wareegama lubbuu kafalaa akka jiran dhokataa miti. Kana irraa kan ka’e kanneen dogoggoraan yoo gaaffii bilisummaa Oromoo lagatan ajjeechaan kun ni dhaabata jedhanii yaadan dabranii dabranii mul’ataa jiru. Kun ammo dogoggora yaadaa akka ta’e hubatamuu qaba. Qabsoon bilisummaa Oromoo qabsoo badhaadhumma irraa dhufe osoo hin taane qabsoo mirga dhalootaaf jireenyaa ofii mirkaneeffatu ti.
Mootummaan alagaa kan biyya keenya qawween qabatee ummata keenya lafa irraa duguugaa jiru, qabeenya keenya saamaa jiru fi gaaffii Oromoo akka qabsoo faallaa nageenya biyyaattii godhee adunyaatti dhiheessuu fedhu kun nagaan biyya keenya irraa buqqa’a jedhanii yaaduun gowwummaa dha. Diinaa qawween biyya qabate qawween of irraa kaassan. Kanaaf jecha jaallan irbuu seenanii kaleessaa fi har’a Miseensota Adda Bilisummaa Oromoo, deggertootaa fi ummata Oromoo maraaf nagaa qabsoo dhiheessina.
Guyyaan gootota Oromoo itti yaadannu, Caamsaan 15, seenaa ummata keenyaa keessatti bakka olaanaa qaba. Guyyaan kun kan nu yaadachiisu jaallan dirree falamaa irratti wareegaman qofa osoo hin taane kanneen guyyaa har’aa illee mootummaan garboonfataa ifaa fi dhoksaan murtii du’aa irratti dabarsaa jirtu hundaa seenaa fi gochaa gootuummaa isaan raawwatan mara.
Seenaa gootota keenya kufan yaadachuu hunda caalaa kan ifa godhu bilisummaa ofii gonfachuuf wareegamni kafalamu kamu qal’ii akka hin taane dha. Harr’a ammo cunqursaan nyaaphaa hammaataa dhufe qabsoo bilisummaa irra taree Oromoon adunyaa kana irra jiraachuuf wareegama lubbuu kafalaa akka jiran dhokataa miti. Kana irraa kan ka’e kanneen dogoggoraan yoo gaaffii bilisummaa Oromoo lagatan ajjeechaan kun ni dhaabata jedhanii yaadan dabranii dabranii mul’ataa jiru. Kun ammo dogoggora yaadaa akka ta’e hubatamuu qaba. Qabsoon bilisummaa Oromoo qabsoo badhaadhumma irraa dhufe osoo hin taane qabsoo mirga dhalootaaf jireenyaa ofii mirkaneeffatu ti.
Mootummaan alagaa kan biyya keenya qawween qabatee ummata keenya lafa irraa duguugaa jiru, qabeenya keenya saamaa jiru fi gaaffii Oromoo akka qabsoo faallaa nageenya biyyaattii godhee adunyaatti dhiheessuu fedhu kun nagaan biyya keenya irraa buqqa’a jedhanii yaaduun gowwummaa dha. Diinaa qawween biyya qabate qawween of irraa kaassan. Kanaaf jecha jaallan irbuu seenanii kaleessaa fi har’a bilisummaa Oromiyaa deebisuuf wareegamaniif nuti warri lubbuun jirru ammoo daandii kana irraa osoo hin maqin dhaaba keenya ABO jabeessuun hanga walabummaa biyya keenyaa ragaasifinutti fuul dura haa tarkaanfannu.
Dhiigni jaallan dirree qabsoo bahaa fi dhiha, kaabaa fi kibba irratti dhangala’e tokkuummaa ilmaan Oromoo qaban ititaa ta’uu mirkaneessee jira. Harr’a nyaaphi bifa adda addaan ummata keenya gandaa fi amanttiin adda qooduuf olii fi gadi fiigaa jira. Shirri diinaa kun akka hin milkoofne ittisuun dirqama ilmaan Oromoo hundaa ti.
Hanga ammaatti walgahii gurguddaan, murna xixiqqaa fi nam-tokkeen akkuma dirqama keenya raawwachaa jirrutti guyyaa yaadannoo kanas kabajaa dhufneerra. Baranas bakka jirtaniitti, akkuma haalli isiniif hayyametti, gootota keenya akka yaadattanii ooltan isin yaadachiifna. Gumaan gootota keenyaa bilisummaa saba keenyaa ti waan ta’eef yaadannoo qofaa osoo hin taane wareegamnni isaaniis akka ija godhatu waan dandeessan maraan qabsoo finiinsuuf gargaarsa yaadaa, hamilee jabeessuu, dinagdee fi of kenninsa isin irraa eegamu gumaachuuf akka irbuu haareffattan gaafatna.
Oromiyaan ni bilisomti!
Adda Bilisummaa Oromoo
P.O.Box 21762, Washington DC, 20009, USA Tel: (202)-521-5653
E-mail: waajjira@oromoliberationfront.info


c: text/html

text:
Hayyudureen ABO Jaal Daawud Ibsaa Ummanni Oromoo Rakkoo Ulfaataan Qabamuu Ibsuun, Waamicha Qabsoo Dabarsan
Description:
Hayyudureen ABO Jaal Daawud Ibsaa Ummanni Oromoo Rakkoo Ulfaataan Qabamuu Ibsuun, Waamicha Qabsoo Dabarsan
Walgahii ummataa ABO kan Ameerikaa Kaabaa gaafa Adoolessa 6, 2013 magaalaa Seeyint Pool Minisoota keessatti godhamerratti, HD ABO Daawuud Ibsaa haasaa baniinsaa walgahii ummataa
Title: Hayyudureen ABO Jaal Daawud Ibsaa Ummanni Oromoo Rakkoo Ulfaataan Qabamuu Ibsuun, Waamicha Qabsoo Dabarsan
Duration: 06:09
Category: News, Politics
Added on: Adoolessa/July 15th, 2013
Tags/Credits: Daawud Ibsaa, Oromo Press, Oromo Struggle

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Baqatoota Mooraa Keessaa Baasani Gurguru !
Baqattoonni addunyaa irra jiran dararaan adda addaa akka irra ga’u dubbataa turan. Kan mooraa Sudan bahaa keessatti geggeeffamaa jiru garuu adda.
Oktober 05, 2012 WASHINGTON DC (VOA Afaan Oromoo) — Biyyoota Afrikaa adda addaa keessaa dheessaniii mooraa UNHCR kan Sudaan Bahaa SHAGARAAB jedhamu keessa Baqattoota qubatan hidhatonni naannoo “Raashaayidaa” jedhamaniin humnaan butanii kan gurguraman ta’uu baqatonni ibsanii jiru.
Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.
Ijoollee, dubartootaa maanguddoota addaan ituu hin baasiin butanii konkoolaataatti eega fe’anii booda gara gammoojjii siinaatti dabarsanii erguun gosnii Raashaayidaa jedhamaan kun jarreeen Bedouni jedhamanti garguru.
Siinaa eega ga’anii booda dararaa sukanneessaan isaan mudatu keessaa maatiin namoota gurguramanii kun lafa jiran irraa maalllaqqa guddaa erguun akka isaan hiksisan gochuuf bilbilaan qunnamanii dararaa fi humnaan gudeeddii hidhamtoota irratti rawwatamu akka dhaggeeffatan godhu jedha walhagiin dhiyeenya kana Braasels keessatti gaggeeffame.
Kanneen maatiin maallqa erguu hin dandeenye immoo qaama ija lamaan ykn kalee akkasumas qaama isaanii ka biroo kutanii baasuu dhaan du’aaf kan saaxilan ta’uu qorattonni walgahii paarlaamaan Awuroopaa Fuulbaana 26 bara 2012 gaggeesse irratti ibsanii jiru. Kanaafis reeffi namootaa hedduminaan argamuun ragaa ta’uu ibsanii jiru.


text: 1Taani ta wozanan, "Ane taayyo gita ufaissaa immiyaabi aibakko, qassi de7iyo de7uwaa giddonkka lo77obi aibakko be7ana" yaagada qoppaas; shin hegeekka hada. 2Ubbatoo miicciyoogee eeyyatetta gidiyoogaa, qassi daro ufaissaikka ainne go77ennabaa gidiyoogaa akeekaas. 3Hegee hegaa gidi uttidaashin, aadhdhida eratettaa demmanau amottada, ta wozanaa woine eessan ufaissaidda, hegaa suganau eeyyatettan qofaa qachchaas. Qassi asai ha sa7aa bolli baayyo de7iya qantta wodiyaa aattiyo, ubbaappe aadhdhiya lo77o ogeekka hagaa gaada qoppaas. 4Qassi hara issi gitabaa oottaas; taayyo de7iyo keettata keexxaas; woiniyaa turaakka tokkaas. 5Dumma dumma ataakilttiyaanne aifiyaa aifiya mittata tokkiyo sohuwaanne asai shemppiyo sohuwaa gannatiyaadan loittada giigissaas. He sohuwan dumma dumma aifiyaa aifiya mittatakka tokkada, dichchaas. 6He dicciya mittata ushshanau, haattaa dagayiyo sohuwaa zeerada giigissaas. 7Attumanne macca ailleta shammaas; qassi ta son yelettida hara ailletikka taayyo de7oosona. Taappe kase Yerusalaamen de7ida oogaappenne dariya mehiyaa, deeshshaanne dorssaa wudiyaa haaraas. 8Taani haariyo dumma dumma biittatuppe bonchchettida kawo keettaa buquraa ehiissada, daro worqqaanne biraa taayyo dagayaas. Qassi, tana sabbidi yexxiya attumanne macca yettanchchata qaxaraas; hegaa bollikka, asassi ufaissaa immiya keehi daro macca asaakka shiishshaas. 9Hegaa gishshau, taani taappe kase Yerusalaamen de7ida ooppenne aadhdhida gita asa gidaas. Ta aadhdhida eratettaikka tanaara wurssettai gakkanaashin de7iis. 10Ta aifee xeellidobaanne ta wozanai amottidobaa ubbaa demmaas; ta asatettai koyiyo ufaissaa ubbaakka diggabeikke. Taani oottido ooso ubban ufaittais; ta daafuraayyo woreekka hegaa. 11Gido shin, hegaa ubbaa ootta simmada taani akeekiyo wode, keehi taani ayyo daafuridobai ubbaikka hada gidiyoogaa be7aas. Salo gufantton go77iyaabi aibinne baawa; ubbaikka carkkuwaa oiqqanau yedettiyoogaa mala. 12Hegaappe guyyiyan, taani aadhdhida eratettai, eeyyatettainne gooshshai aibakko paaccada eranau qofaa doommaas. Kawuwaa man77iyan kawotiya hara kawoi kase oosettidabaappe aadhdhiya harabaa ai oottanee? 13Taani hagaadan yaagaas; "Tumukka poo7oi xumaappe kehiyoogaadan, aadhdhida eratettai eeyyatettaappe kehees. 14Cincca asati bantta denddiyo sohuwaanne biidi gakkiyo sohuwaa eroosona; shin eeyyati hegaa ubbaa erokkona" yaagaas. Gidoppe attin, eta naa77aa wurssettaikka issuwaa. 15Taani ta wozanan, "Eeyyaa gakkiya qaadai tanakka gakkees; yaatin, taani aadhdhida eranchcha gidiyoogee tana ai maaddii?" yaagada qoppaas. Qassi taani ta wozanan, "Hagee ubbabaikka hada!" yaagaas. 16Aissi giikko, eeyyin aadhdhida eranchcha gidin, haiqoppe hefinttan simmidi, a hassayiyaabi baawa; sinttappe yiya laittatun nuuni ubbaikka dogetti attana. Eeyyai haiqqiyoogaadan, aadhdhida eranchchaikka haiqqees. 17Metoppe attin, go77iyaabi bainna gishshau, ha sa7aa de7oi tana iitiis. Hegeekka hada; carkkuwaa oiqqanau yedettiyoogaa mala. 18Salo gufantton taani keehi daafurada demmido ta aquwaa ubbaa taappe guyyiyan yiya urau yeggada biyo gishshau, taani daafuridobai ubbai tana iitiis. 19Taappe guyyiyan yiya bitanee aadhdhida eranchchakko eeyyakko ooni erii? SHin i oona gidinkka, taani keehi daafuridobaanne ta cinccatettan taani demmidobaa ubbaa bau ekkidi, goda gidana; yaatikko, hegeekka hada. 20Hegaa gishshau, salo gufantton hagaa keenaa aissi daafuridanaashsha gaada ta wozanan azzanaas. 21Asi ba de7ido laittan bau de7ida aadhdhida eratettan, eraaninne hiillan daafuridi demmidobaa ubbaa ainne daafuribeennaagau yeggidi bees. Hegeekka qassi, hadanne likke gidennabaa. 22Yaatin, salo gufantton asi keehi daafuridi oottidobaappe ubbaappe ai go77a demmii? 23I ba de7uwaa laittan daafuriyo daafurai ubbai azzanoppenne kayyoppe harabaa ainne au gujjenna; harai atto qammikka a huuphee qofaappe shemppenna; gido shin, he ubbaikka hada. 24Hegaa gishshau, asassi go77a gidiyaabi aibee giikko, asi ba daafuridobaappe miidinne uyidi ufaittiyoogaa. He ufaissaikka qassi Xoossaa kushiyaappe imettidabaa gidiyoogaa taani akeekaas. 25Aissi giikko, a shene gidana xayikko, min uyinkka asau ufaissi awan beettii? 26Xoossaa ufaissiya uraassi Xoossai cinccatettaa, eratettaanne ufaissaa immees; nagaranchchaassi mati i daafuridi shiishshanaadan, daafuraa immees; shin i shiishshidoogaa Xoossai ekkidi, baayyo yayyiyaagau harau immees. Hegaa gishshau, ha ubbaikka hadanne carkkuwaa oiqqanau yedettiyoogaa mala.


text:
Oduu
-
- Chelsiin Waancaa League One 2015 mootee maanajerii isii,Jose Moreenoo gammadee istaadiyoomi keessa gangalate
- Partileen mormituu Itiyoopiyaa filannoo keessaa akka baanu ixaan nutti baafame jedhu
- Dorgommiin FA CUP Dhumachuutti Jirtii, Jimma,Oromiyaatti ammoo Dorgommii Kilaboota Manneen Barnootaatti Jiran
- Ayvori kosti Akkuma bara 1992 Baranallee Gaanaa Mootee Dheebuu Ganna 23 Baatee, Tapha Jara lamaaniitti Goolii 17 Gale
- Gaanaa fi Ayvorii Kosti Gurrandhalaa 8,2015 Waancaaf Tapahcuuf Barii Lafaa Qofa Eegachuutti Jiran. Eentu Moo’a Seetan?
- Mummichi Ministeera Itiyoophiyaa Mana Mareef Gabaasa Dhiyeessan
- Abbush Sirbaan Guddachumati jira, Finfinneetti Istudiyoo Ufii Banate, Dorgommii Sirbitoota Afrikaa, 'KORA' Dhaquuf Kophiitti Jira
- Kudhanii ja'tti jalqabee 8 Walti Hafe,Saddeettan Walti Hafanilleen Barii Lafaa Qofa Eegachuutti Jiran
- “Humna Saayinsii fi Teknooloojiin Leenji’een, Guddinna Itti Fufiinsa Qabu Qabaachuu Dandeenya!”
- Bordiin Filannoo Kan Itiyoohpiyaa Hoggana Paartilee Mormituu Lama Irratti Murtii Kenne


text:
Sadaasa 23, 2013
Gara:
J.
Daud Ibsaa, Hayyuu Duree Shanee ABO
J.
Abarraa Tafarraa, Dura Taa’aa THBO
J.
Ibsaa Naga’oo, Barreessaa Gurmuu Qabsaa’ota fi Miseensota ABO
J.
Dhugaasaa Bakakkoo, Hayyuu Dure QC-ABO
Irraa: Miseensota Kutaa ABO – Ameerikaa
Kaabaa
Jaallan hoogganoota
dhaabota siyaasa Oromoo,
Baroota
dheeraa dabraniif dhaabota siyaasaa Oromoo hooggantan tokkomsuun tokkummaa
qabsaa’ota dhinsitanii QBO finiinsuuf yeroo addaddaatti saba Oromoo abdachiisttan.
Yeroo addaddaattis “tumsa” “wal-hubannoo” fi kkf waliif mallatteessitanii
“Internet” irratti facaafttan. Magaalota hawaasinni Oromoo jiru hedduu keessa
bobbaatanii dhimma kana irratti ibsa kennitan. Lama-lamaan (bi-laterally) “haasaa nagaatti
jirra” osoo jettanii baroota hedduu dabarsitan. Ha ta’u malee, milkiin haga
ammaatti mul’ate hin jiru.
Milkaa’u
illee yoo hanqattan, tokkumaa qaabsaa’ota QBO dhinsuuf yaalii gootan fi gochaa
jirtan hundaaf galatni keessan guddaa dha. Ammallee abdii hin kutatinaa, itti
fufaa, jenna.
Dhiiroo
“milkaa’uu dadhabuun kun maaliif laataa? Fedhiitu hin jiru mo? Sirnnaani hin
hojjettaminii? Yaaliilee hamma ammaatii godhamanii mil’kaa’uu dhaban irraa maal
barannaa?” Gaaffiileen jedhanitti deebii barbaaduun yaalii ammaan booda godhamu
milkeesuuf qooda guddaa qabaata jennee amanna. Qabsoo tokkummaa qabsaa’ota
Oromoo dhinsuuf godhamu gufuu addaddaa irraa eeganii milkoomsuu fi firii itti
gochuun gumaacha hunda keenyaa gaafata yaada jedhutti waan amannuuf irratti
yaada kennachuuf dirqamnne.
Garuu,
gaaffilee kanaaf “deebiin kan keenya qofaa dha” hin jennu. Deebiin gaaffiilee
kanaaf kennamuu danda’aniis “isaan nuti tarreessine qofa” ilaalcha jedhu hin
qabnnu. Obboleeyyan addaddaa iddoo addaddaa dhaabbatanii rakkoo kana ilaalan irraa
ka’uun deebii kan keenyaa gadi ykn caalaa sirrii ta’e kennu danda’u.
Xiyyeeffannaan keenya waan dabreef wal komachuu miti; Kan dabre xiinxallee,
waan irraa barannee wal dura qabannee, fuula duratti qabsoo ummata keenyaa
tarkaanfachiisuu dha.
Kanaaf
jecha, qabxiilee yoo ilaalcha gahaa kennitaniif
sochii tokkumaa qabsaa’otaa dhinsuuf godhamu fuula duratti tarkaanfachiisuun
milkoomsuu danda’u jennu tokko-tokko akeeknna. Ha ta’u malee, beekumsi nuti
waa’ee dhaabota kanaa qabnnu wal qixa waan hin taaneef, qabxilleen kaafnu hundi,
wal-qixa dhaabota hundaa ilaala jechuu
hin dandeenyu. Kan isin ilaalu keessaa
filatanii dhimma itti ba’uun, kan isin hin ilaalle dhiisuun, kan keessani.
Nu
hofkalchaa!
1.
Tokkummaan qabsaa’otaa kaayyoo
ifaa irratti hundaa’uu qaba!
Sababoota qabsaa’ota Oromoo
faca’iinsaaf saaxilan keessa inni guddaan kaayyo QBO irratti ilaalcha ititaa
dhabuu dha. Gara tokkoon kanneen kaayyon QBO uummata bilisa fi biyya walaba
ofiin bulu mirakaneessuuf ta’uu qaba kan
jedhantu jiru. Mooraan kun, wal-giddutti tokkummaa uummatee, dandeetti,
beekumsa fi qabeenya isaa walitti kuusee sosso’uun qabsicha akka feesisutti geggeessuu
hin dandeenye. Keessattu, baroota kurnan dabran keessa, yaada fi toofttaan
isaanii faffaca’aa waan dhufeef, yeroo diinni qabsichaa jabaachaa deemuu,
mooraan kun garuu laafaa dhufe. Jeequmsi ABO keessatti bara 2001 dhalatee,
dhaabcha gargar baqaqsuun gahe, laafina kanaaf qooda guddaa akka gumaachee
shakkiin hin jiru. Hundeen baqaqa kanaas hoogganoota dhaabichaa gidduutti
kaayyoo qabsichaa irratti yaadin ititaan dhibuu dha. Kun hamilee saba Oromoo fi
kan qabsaa’otaa cabsuun kaayyo kana “bakkaan gahuun kan danda’amu hin fakkaatu”
shakkii jedhu uume. Caalaatti, shakkii kana kan hammeesse ammo, obboleeyyan
yeroo dheeraaf moora kana keessa turan, abdii kutannoo argisiisuun “haalli
addunyaa jijjiiramee jira; gaaffiin akkasii yeroo ammatti addunyaa keessatti
fudhatama fi deggersa hin qabu” jechuun yaada moraa kanaa faffacaasuu isaanii
ti.
Sababa kana irraan kan ka’e,
moraa kana keessatti, jeequmsaa fi dadhabinatu mul’ata. Osoo ofii isaanii
gidduutti yaada ititaa hin qabaatiin, jarmaa isaanii qaranii diinatti bobba’uu
waan dadhabaniif, sabichaafis hamilee kennuu dadhaban. Gabaabaatti, haalli kun,
miseensota dhaabota siyaasaa keesatti mamii fi afanfaajjii fide. Deggertoota
kaayyo qabsichaa keessatti hamilee caba fidee, jaarmota siyaasaa gidduutti
illee tokkummaa hamma turellee laaffise.
Gara biraan, kaayyoon qabsichaa,
Impayericha dimookratessuun achi keessaan mirga Oromoo argamsisuu ta’uu qaba
kan jedhantu jiru. Mooraan kun, jaarmota Oromoo walaba ta’an, kanneen heera
Impaayerichaa fudhatanii biyya keessa sosso’aa jiran fi kanneen biyya alaa
taa’anii ifatti ha ta’uu, dhoksaan ilaalcha kana babal’isan hammata. Isaaniis,
tokkummaan sosso’anii, wayyoomina argisiisuu waan dadhabaniif, sabni Oromoo
abdii akka irraa hin qabnne beekkamaa dha. Keesattuu, “project”iin saaanii kun
yeroo hedduu yaalamee kan dadhabame ta’uun beekkamaa dha.
Gabaabatti, ilaalcha siyaasaa
kana lameen irratti yaadni qabsaa’ota Oromoo bakka lamatti hiramuun tokkummaa
qabsaa’otaa irratti dhiibbaa guddaa qabaachuu fi tokkummaaf gufuu ta’uun isaa beekkamaa
dha.
Yoo gad-fageessinee ilaalle,
dhimmi jaarmaa, kan diiplomaasii fi kan qabsoo hidhanno ykn nagaa kan irratti
hundaa’u kaayyoo bakkaan gahuun fedhamu irratti. Kana irraa kan baramuu qabu,
kaayyoo bakkaan gahuu fedhan irratti walii-galteen yoo hin jirraanne, tokkummaa
qabaachuun hin dada’amu.
Yaadni akkas wal-irraa fagoon
lama wal-falmaa jiraachuun, qabsoo keenyaa keessatti afanfaajjii uumuu, nu
laafiisuu fi tokkummaa qabsaa’otaaf gufuu ta’uun isaa ifaa dha. Kanaaf,
tokkummaan isin fiddan kan dhugaan kaayyoo irratti hunda’ee ta’uu qaba!
2.
Tokkummaan qaabsaa’ota Oromoo ummata
keenyaaf dhimma tarsimooti malee kan toofttaa miti!
Qabsoon tokkummaa qabsaa’ota
Oromoo dhinsuu fi itichuuf godhamu ija toofttaatiin ilaalamuu hin qabu. Har’a,
qabxiin ummata keenya dhimma kana caalaa yaaddessuu kan jiru nutti hin
fakkaatu. Tokkummaan qabsaa’otaa ittiin diina injifatanii biyya keenya fi saba
keenya bilisoomsuu qofaaf kan barbaadamu miti. Erga bilisa baanee boodallee,
biyya keenya misoomsuu fi sirnna haqaa fi dimookrassii keessatti diriirsuun
tokkumma qabsaa’otaa gaafata. Qabsaa’onni tokkummaa hin qabnne, yoo biyya
qabaataniis, osoo wal jeeqanii ummataas jeeqanii, saba saanii “lola lammii”
(civil war) saaxiluu danda’u. Qabxii kana hubachuu fi gad-fageessanii itti
amanuun fardii dha.
Sochiin isin tokkummaa qabsaa’ota
Oromoof gootan hubannaa fi amantii kana irratti hundaa’uu qaba. Tokkummaa
qabaachuun waan Oromoo hedduu gammachiisu
ta’uu waan beektaniif jecha, ummata biratti jalala horachuuf ykn bu’aa biraa
irraa buufachuuf ykn “olola of irraa
dhaabuuf” ykn “haasaa nagaatti jirra” jechuu qofaaf akka toofttaatti dhimma itti hin ba’ina. Bakka gahuu dhabuu
yalii hedduu ammaan dura gootaniif sababin tokko tokkummaa qabsaa’ota Oromoo
akka toofttaatti malee akka tarsimootti ilaaluu dhabuu keessan. Kanaaf, fuula
duratti irraa of qusadhaa!
3.
Dhaabni isin hoogantan kan
miseensota isaa ti, malee kan dhuunfaa keessanii miti! Kana yeroo hunda
yaadahdaa!
Dhaabni
hoogganttan kan miseensota dhaabichaa ti. Hoogganni aangoo irra yeroo dheeraa
turuu irraan kan ka’e dhaabin kan dhuunfaa saanii kan ta’e itti fakkaachuu
danda’a. Dogoggora akkasii irraa of eeggachuu barbaachisa. Kan hooggana filee
aangoo itti keenne miseensota dhaabichaa ta’uun irraafatamuu hin qabu! Deggersa
fi qooda fudhannaa miseensotaa malee sochiin keessan milkaa’uu hin danda’u. Kanaaf,
mirga miseensonni keessan imaammata, sochii fi murtiilee dhaaba saanii
keessatti qooda fudhachuuf qaban kabajaa!
Sababoota sochii isin tokkummaa
qabsaa’ota Oromoo dhinsuuf goona jettan gufachiisan keessaa inni tokko, sochii
kana keessatti, miseensota keessan qooda dhorkachuu fi yaada saanii kessumsiisuu diduu dha jennee amanna.
Ilaalcha “Kan wal-dhabu hooggana, kan araaramus hooggana, miseensi maal keessaa
qabaa?” jedhu irraa of qulqulleessuu dadhabuu keessan argina. Hamma ilaalcha
kana irraa of qulqulleessittanitti, tokkummaa qabsaa’ota Oromoo dhinsuu hin
dandeessan. Qabsaa’onni isin tokkoomsuuf hojjenna jettan kun eenyu isaanii?
Miseensotuma dhaabota keessanii miti? Maree tokkummaa kanneen akka tokkooman
berbaadamu keessatti qooda hin fudhane ykn irratti yaada hin kennanne milkaa’uu
attamitti danda’aa?
Seena
dabre irraa barachuu feesisa. Murtiilee gur-guddoon ammaan dura osoo miseensota
qooda hin fudhachiisin godhaman jeequmsa fi badii guddaa fidan. Jecha kanaaf
fakkeenyi irraa barachuu qabnu inni duraa bara 1991 keessa mootummaa cehumsa
Itoophiyya keessaa qooda fudhachuu ABOn murteesse keessaa, miseensi dhaabicha
qooda hin qabu ture. Murtii fardiin akkasii qooda fudhannaa fi maree
miseensotaan alatti godhamee raabsameef. Bara 1992 keessa murtiin WBO mooraatti
galchuu, beekumsa miseensotan alatti ta’e. Itti bahiin isaa lubbuu ilmaan
Oromoo qisaasuu fi WBO hamma badinsaan gahuu ture. Fakkeenyi biraan, murtii
bara 2000 keessa “Ajandaa Nagaa” labsuuf godhame, kan miseensonni dhaabichaa
irratti hin mar’achiifaminii fi qooda keessaa hin fudhatini. Itti bahiinsi
isaas ABO bakka lamatti baqaqsuun QBO gara boodaatti deebise jechuun ni
dandaa’ama.
Qooda
fudhannaa, deggersa fi fedhii miseensotaa keessanii malee, tokkumaa qabsaa’otaa
qofaa keessan fiduu hin dandeessan. “Waliigaltte”, “tumsa”, “Walhubannoo” fi
kkf mallatteessuu dura, miseensota keessaniin mar’adha. Yaada saanii
gaafadhaa. Dhimma kana akka gaariitti
hubachuu fi deggeruu saanii hubadhaa. Addunyaatti facaasuu dura miseensota
keessaniin gahaa.
Gabaabatti,
mirga miseensota keessanii kabajaa! Qabsaa’onni isin tokkoomsuuf hojjenna
jettan miseensotuma kana ta’uu yeroo hunda yaadadhaa! Dhaabichi kan dhuunfaa keessan
osoo hin taane, kan miseensota ta’uu hubadhaa!
4.
Tokkoomuun qabsaa’otaa kan aadaan
hojii saa hin jijjiiramnne QBOf faydaa hin qabu!
Hammam illee yoo tookkomttan, yoo
hojii qabsoo hojjettanii QBO achi hin
buttan ta;e ummata Oromoof bu’aa hin buufttan.
Ummata Oromoo kan aria’atama fi hacuuccaa diinaa jalaa baasuu dandeessan hojii
qabsoo hojjechuu qofaan. Hojii hojjechuun ammo aadaa hojii horachuu barbaada. Dhaabonni
keenya hundi, hoogganoota fi miseensota dabalatee, aadaa hojii hin qaban. Kun
jijjiiramuu qaba!
Akka barbaachisutti Oromoo
ijaaranii bobbaasaa hin jiran. Waraana ijaaranii guddisaa fi lolchiisaa hin
jiran. Alagaa Oromoof firoomsaa hin jiran.
Hedduun saanii karoora hojiillee
hin qaban. Karoora humnna namaa oogummaa fi dandeetti qabu horachuu, karoora
beeksisii (propaganda), karoora hojii diiplomaasii, karoora Oromoo biyya keessa
fi alatti ijaaruu, karoora of-irratti hirkannoo, karoora tikaa fi qaruutee (security
& intelligence) jaaruu, karoora waraana ijaaruu fi lakkobsa fi aynaasaa
wayyeessuu fi kkf hin qaban. Karoora hojii malee hojiin hin jiru. Kan hin
karoorffatin hojjetamee fi hin hojjetamnneesaa madaaluun hin danda’amu. Kanaaf,
dhaabonni keenya waggaa dha waggaatti hojiisaanii hammam akka tarkaanfachisan
madaaluu hin danda’an. Kaan saanii gaaffii kanallee of hin gaafatan. Kun
dhaabota keenyaaf aadaa ta’ee jira.
Hojii Oromoo ijaaree bobbaasu,
kan waraana ijaaree lolchiisu, kan alagaa Oromoof firoomsu hoojjettu yoo ta’e
malee tokkummaan keessan qofaan ummata Oromoo waan gargaaru hin qabu. Aadaa
hojii horadhaa!
5.
Wal-tuffachuu dhiisaa!
Wal caalmaan dhaabota bilisummaa
ummata tokkoo kan maadalamu, kaayyoo
ummatichaa bakkaan gahuuf hojii isaan hojjetan irratti. Hojii kana keessaa
kanneen gurguddoon, kan diiplomasii, kan waraanaa fi kan siyaasaa ti. Isin
keessaa kan qabso diiplomaasii Oromoo boonsu “hojjechaan jira” jechuu danda’u eenyuu? Kan waraana diina haleelaa jiru qabu isin
keessaa eenyuu? Kan biyya keessatti ummata ijaaree qabsootti bobbaasaa jiru hoo
eenyu? Isin keessaa kan hojii kana “kanneen hafan caalaan hojjechaa jira;
Oromoo boonsaan jira!” jedhee dubbachuu danda’u jiraa? Mee dhaabbadhaa of
ilaalaa! Ebelu waraana hin qabu, ebelu nama sadituu dha fi kkf jechuun keessan of
gammachissuuf yoo ta’e malee dhugaa qabatamaa keessa jirttan hin calaqqisu. Kannen wal-cabsan
fi wal-tuffatan tokkummaa ummachuu hin danda’an. Yoo ummataniis, waaruu hin
danda’u. Kanaaf, wal-tuffachuu dhiisaa! Walitti dhufttanii wal jabeessuu fi QBO
achi butuuf carraaqaa malee wal cabsuu fi wal-tuffachuu irratti yeroo keessan
hin balleessinaa.
6.
Hoogganni seera dhaabni isaa
tumateen hin bulle, tokkummaa qabsaa’ota Oromoo dhinsuu hin danda’u!
Hoogganni sirnna dhaaba saatiin
hin bulle, amantaa (credibility) hin qabaatu. Keesattuu, hoogganni sirnnummaa
(legitimacy) hin qabnne, bakka dhaabichaa bu’ee haasa’uuf illee mirga hin qabu.
Hedduun keessan dhaaba bakka buuna jettan keessatti, gadaan keessan erga dhume
bubbulee jira. Ha ta’u malee, qaanii tokko malee aangootti rarraatanii
jirttu. Hoogganni har’a heera dhaaba
isaa cabsee humnnaan aangotti rarra’u, osoo bilisummaa baanee aangoo qabaate, sirnna
dimookraasii fi kan haqaa diriirsa jedhamee akkamitti abdatamaa? Erga gadaan
keessan dhumee booda akka heera dhaaba keessanitti filannoo haaraa osoo hin
geggeessin ykn miseensota keessanitti deebitanii gadaa keessan dheeressuuf hayyama osoo irraa hin argatin, akkasumatti
baroota dheera aangoorra teessan, hooggana isin booda dhufuuf fakkeenya akkamii
taatuu? Heera fi seera ofii keessanii hin kabajin, miseensota keessan akkamiin
kabajchiisuu dandeessuu?
Tokkummaa qabsaa’ota Oromoo
dhinsuu kan danda’an hoogganoota amantaa (credibility) ummata biraa qaban, hoogganoota
sirnnaa (legitimate leaders) fi hoogganoota seera fi heera dhaaba saaniin
bulanii bulchan qofa. Kanaaf, heera fi seera dhaabota keessanii kabajaa; yoo
gadaan keessan dhumee jiraate, dura hoogganummaa keessan sirneessa!
Oromiyaan Ni
Bilisoomitti!
Abraahim Abbayyee
D/T Kutaa ABO
Ameerikaa Kaabaa (KABO-AK)
www.oromoliberationfront.info
KABO-AK@oromoliberationfront.info
Isin maal jattuu? Have your say!


text: 1Aroyee gub andra shawoonaa andra shimaayoonon beeggo; aafi shawoonaa aafi shimaayoona beshatone; baharoo ebiyee bek aalloone. 2Yaafa katamee, biyoo andra Yerusalemi, kenooch hamma macacikkiti tahoon tahaa qannii tiyati wo'een shaahiqqa shimaaj beeti Yeer waanee bi kindii beetee beeggo. 3Aree hillooch ooga qaaro qeenoochee kechiqqi, "Ebiyoche! Yeerichi qeyi xaa'oo asheena'ochi daggooch tunatone; boonoshina tookki beeyemmone; boonoshiyoo bi asheena'o tunemmina'one; Yeeriyoo bi qelloona boonoshina tookki tunaree boonoshi Nuggushoo tunemmone. 4Biyoo acimoon boonoshi aafoochee hidemmone; aafi mooyina'o boonoshi beshatoyich, ebiyee bek qitoo aalloone; muushano tunabe, eefo tunabe, biiyoo tunabe aalloone" iqqi bi getee waayaho. 5Taatee qeenooch kotati Yeeri "Ebiyoche! Bulli mooyon andriiyemmo taane" iye. Daakkiqqinoo taach "Ebi qaaro gibaneetonaa ibaroona bi tunatoyich kooribe!" iye. 6Wotta taach ishichiye:- "Illa mooyo bulli ceennitone. Alifoonaa Oomeegoona, Shiichoonaa Tacona taane; shachawatoyich kashee aachi xuuphoochee baad cikki immemmo taane; 7gondoochi giidoon kochii wochitoyich ebin tuniiyemmo taane; biich Nuggushoon tunemmo taane; biyoo ta bushoon tunemmone. 8Tunaballi shateena'o, boonoshi mulloon Kiristoosichi toommooch too'iyaaneena'o, gonda mooyon shuunoona ee'atina'o, ashoon wuxiitina'o, shuni maayeena'o, iicachina'o, shaahiitee shuuneeti nuggushoyich goyinnaa beetina'o, kooteena'o bulliyoo dupeeyemmi xaa'oo qaaqqoonaa waagaroona miccii beeti baharoochiye; ebiyoo guttinnee qitoone" iye. 9Aree hillooch ciireexi shabaatta naxo ceenniti shabaatta xoofeena'on yechiti shabaatta maraakeena'oochee ikkoo waaqqi taan "Hach ta waan wobe! Yeerichi Bagoochi mechee tunemmi wo'een neech bekkiibana" iqqi gettiye. 10Yeerichi Ayaanee giidoo ta toommooch tunatee, ara maraakoo oogati genja guudi toommooch taan kichiye; Yeerichi oogee yiiroo beeti yaafa katamee Yerusalemi shimaaj beeti Yeer waanee bi kindii beetee taach bekkiihe; bi aaxxoo yaasphiidi gettee beeti ooga aaxxi xaqqoomi shaahiichaa, bi daggoona beshii bekkii beeti buriciqoomine. 12Bi guudoona gayeeti gayo oogati genjoone; aaraa gutta kellachone; aaraa gutta kelloon quyaa beeti aaraa gutta maraakeena'o neexatina'one; ebi aaraa gutta kellooch aaraa gutta Isra'eelee yoodeena'ochi shigo kooreetone. 13Aabi keyo waan keeja kello, aabi kechaa yoocha bad keeja kello, aabi kechaa qanna bad keeja kello, aabi gimo waanoo keeja kello beetone. 14Ara katamechi gayo shuuneeto aaraa gutta xaqqeena'ochi toommoochiye; ebi aaraa gutta xaqqeena'ochi toommooch Yeerichi Bago wochati aaraa gutta mishiraachachina'ochi shigo kooreetone. 15Taach gettiti maraakoo hini ara katameen, bi gayoonaa bi kelloonon qellaayiya aachee gumboon yechitone. 16Katamechi awudda guudoona beeti awudda daabbeena'o tateena'one; katamechi giddoonoo bi kishooch beeti aachee gumboona qellaayiye; gutta humaa awudda balla kiilee metiro tunahan; bi maaco, bi gidoonaa neexoona tatoone. 17Gayee neexoon qellaayiye; ashi qellaayoona maraakoo qellaayiti qellaayee gumboona balli aabbaa awudda hiroo tunahe. 18Katamechi gayo gayeeto yaasphiidi gettee beeti aaxxi xaqqoocheeniye; katameyoo buriciqoomi xalla aachoona shuuneetine. 19Katamee gayee dechiich beeti xaqqeena'ochi achooch bari bara mallatachi xaqqeena'o beetina'one. Gayee dechiich beeti ikkinnee xaqqo yaasphiidi, guttinnoo sapiiri, keejinnoo kaliqidoon, awuddinnoo marigidi, 20uuchinnoo saridooniisi, shirittinnoo saridiyooni, shabaattinnoo kirisiloobi, shimittinnoo beriloosi, yiixiyinnoo topphaziyooni, aashirinnoo kiripaasi, aaraa ikkinnoo yaakinti, aaraa guttinnoo amesxoosi, eboshine. 21Katamee aaraa gutta kelleena'o aaraa gutta inqoo gettee beeti waccii beeti xaqqeena'one; ikka kello ikki ikka inqoona shuuneetone. Katamee daggeexi gommo bi daggoona beshii bekkii beeti buriciqoomi xalla aachoona shuuneetone. 22Beshi Hakkachi Doono Yeerinaa Yeerichi Bagoona hini ara katamechi yaafa kexo boonoshi tunatoyich, arooch yaafa kexon beegaano taane 23Katamechoo Yeerichi oogee yiiroo aaxxaa beetoyich, bi ceechoo Yeerichi Bago bi tunatoyich, aabechi aaxxo oohee aganechi aaxxo qaawiyaachemmone. 24Aagateena'o bi bekkoona sha'emmina'one; shawee toommeexi taateena'o boonoshi gaannoon bi waan deebemmina'one. 25Aroochoo xumo aalloone; ebich katamee kelleena'o ciroona hicceyaachemmina'one. 26Aagateena'oo boonoshi gijoonaa gaannoonon bi waan giijemmina'one. 27Yeerichi Bago kashee macaafooch boonoshi shigo kooreetina'oyee beshatee, amashee ee'a mooyo tunabe, tiyaarii beeti mooyon shuunaa beeto, oohee kootoon koottii beeti asho hini ara katameech ciroona giyaachemmone.


text: 1Hessafe guye, Ayhudeti Yesuusa wodhanaw koyaa gisho I Yihuda aggidi Galiilan simerettees. 2Ayhudeti bonchchiya Shaqara Baaley bonchchettanaw matis. 3Hessa gisho, Yesuusa ishati, "Ne tamaareti neeni oothiya malaatata be7ana mela hayssafe denddada Yihuda biittaa ba. 4Baw erettanaw koya asi oonikka ba oosuwa genthenna. Neeni hayssata oothada nebaa alamiya erisa" yaagidosona. 5Iya ishati hessa giday iyan ammaniboonna gishossa. 6Yesuusi enttako, "Taw injje wodey gakkibeenna, shin hinttew ubba wodey injjetees. 7Alamey hinttena ixxanaw dandda7enna, shin taani alamiya oosoy iita gideyssa markkattiya gisho tana ixxees. 8Hintte baaliya biite; ta wodey gakkiboonna gisho taani baaliya biikke" yaagis. 9I hessa gidi Galiilan attis. 10Iya ishati baaliya bonchchanaw bidaappe guye Yesuusi oonakka erisonna qosan he bessaa bis. 11Ayhudeti baaliya bonchchiya bessan, "I awun de7ii?" yaagidi iya koyidosona. 12Asay kalkkashidi iyabaa odettoosona. Baggay, "I lo77o asi" giya wode harati qassi, "Akkay, I asaa balethees" yaagosona. 13Shin Ayhude halaqatas yayyida gisho oonikka iyabaa qonccen odettenna. 14Baaliya bonchchidi giddo gathiya wode Yesuusi Xoossa Keethi bidi tamaarsso oykkis. 15Ayhudeti, "Ha addey timirtte tamaaronna hayssa ubbaa waati eridee?" yaagidi malaalettidosona. 16Yesuusi zaaridi, "Ta tamaarssiya timirttey tana kiittida Xoossaa matappe yaa timirttefe attin tabaa gidenna. 17Xoossaa sheniya oothanaw koyaa oonikka ha timirttey Xoossaa matappe yiyaakkonne woykko taani taappe odiyakko erana. 18Babaa odiya oonikka ba huu7e bonchcho koyees. Shin bana kiittidayssa bonchchuwa koyaa oonikka I tumanchcho; iyan worddoy baawa. 19Musey hinttew higgiya immis, shin hinttefe oonikka higgiya naagibeenna. Yaatin ays tana wodhanaw koyeetii?" yaagis. 20Asay zaaridi, "Nena Xalahey oykkis; nena wodhanaw oonee koyey?" yaagidosona. 21Yesuusi, "Taani issi malaata oothin hintte ubbay malaalettideta. 22Hinttee, hintte nayta qaxxarana mela Musey kiittis. Shin qaxxaro hintte mayzati doomidosonappe attin Muse gidenna. Hessa gisho, hintte Sambbaata gallas adde nayta qaxxareeta. 23Muse higgey kiittida gisho hintte Sambbaata gallas qaxxariyabaa gidikko, taani issi asa kumetha asatethaa pathida gisho taara ays kacceetii? 24Tuma pirdda pirdditeppe attin asa som77o be7idi pirddofite" yaagis. 25Yerusalaame asaappe issoti issoti, "Entti wodhanaw koyaa uray hayssa gidennee? 26Hekko, i qonccen odees; entti iya aykkoka gookkona. I Kiristtoosa gideyssa Ayhude halaqati tuma eridonaashsha? 27Kiristtoosi yaa wode I awuppe yaakko oonikka erenna, shin i awuppe yidaakko nu eroos" yaagidosona. 28Yesuusi Xoossa Keethan tamaarssishe ba qaala dhoqqu oothidi, "Tuma hintte taani ooneekkonne ta awuppe yidaakko ereetii? Taani ta maatan yabiikke, shin tana kiittidayssi tumanchcho; hintte iya erekketa. 29Shin taani I kiittin iya matappe yida gisho iya erays" yaagis. 30Hessa gisho, entti iya oykkanaw koyidosona. Shin iya wodey buroo gakkiboonna gisho oonikka iya bolla kushe wothibeenna. 31Shin daro asay Yesuusa ammanidi, "Kiristtoosi yaa wode ha uray oothida malaatatappe dariya malaata oothaneeyye?" yaagidosona. 32Farisaaweti daro asay Yesuusabaa kalkkasheyssa si7idosona. Kahine halaqatinne Farisaaweti iya oythidi qashisanaw Xoossa Keethi naageyssata kiittidosona. 33Yesuusi, "Taani hinttera guutha wode gam77ana; hessafe guye tana kiittidayssako baana. 34Hintte tana koyana, shin demmeketa. Taani de7iyasuwa hintte yaanaw dandda7ekketa" yaagis. 35Ayhudeti issoy issuwara, "Hayssi nuuni demmonnaso aw baana hanii? Girike kataman de7iya Ayhudetakko bidi Giriketa tamaarssanaw haniyye? 36'Hintte tana koyana, shin demmeketa' qassi, 'Taani de7iyasuwa hintte yaanaw dandda7ekketa' guussay ay guussee?" yaagidosona. 37Baaliya bonchchiya gallasatappe wolqqaamanne wurssetha gallasan Yesuusi denddidi, ba qaalaa dhoqqu oothidi, "Saamottida oonikka taakko yidi uyo. 38Tana ammaniyaa oonikka Geeshsha Maxaafay gidayssada de7o immiya pultto haathay iyappe goggana" yaagis. 39I hessa giday iya ammanidayssati ekkanaw de7iya Geeshsha Ayyaanabaa. Yesuusi buroo bonchchettiboonna gisho he wode Geeshsha Ayyaanay imettibeenna. 40He asaappe daroti I geyssa si7idi, "Tuma hayssi nabiya" yaagidosona. 41Harati qassi, "Hayssi Kiristtoosa" yaagidosona. Shin harati qassi, "Kiristtoosi Galiilappe waanidi keyi? 42Geeshsha Maxaafay, 'Kiristtoosi Dawite sheeshaappe Dawitey de7ida Beeteleme katamaappe yaana' yaagenneyye?" yaagidosona. 43Hessa gisho, Yesuusa gaason asay bantta giddon shaakettidosona. 44He asaappe issoti issoti iya oykkanaw koyidosona, shin oonikka iya bolla kushe wothibeenna. 45Xoossa Keetha naageyssati kahine halaqatakkonne Farisaawetakko guye simmi yin entti, "Ays iya ehibeekketii?" yaagidi oychchidosona. 46Xoossa Keetha naageyssati enttako, "Ha addey odetteyssatho oonikka odettenna" yaagidi zaaridosona. 47Farisaaweti zaaridi, "I hinttenakka balethidee? 48Ayhude halaqatappe woykko Farisaaweteppe iya ammanida asi de7ii? 49Muse higgiya eronna ha asay qanggettidabaa" yaagidosona. 50Farisaawetappe issoy qamma Yesuusakko bida Niqodimoosi enttako, 51"Issi asi giyabaa si7onna woykko I ay oothidaakko eronna de7ishe koyrottidi iya bolla pirddeyssi nu higgiyan de7ii?" yaagis. 52Entti zaaridi, "Neenikka qassi Galiila biitta ase? Galiila biittaafe nabey keyonnayssa Geeshsha Maxaafaappe pilggada demma" yaagidosona.


text:
WASHINGTON, DC—
Lakkobsii namoota dhukkuba Sombaan qabaman bara 2011 gad cabuu isaa jaarmayaan fayyaa addunyaa gabaasee jira. Garu lakkofsii namoota dhukkuba kanaan du’aa jiranii isa duraan ture wajjin wal fakkataa ta’uu hubachise.
Dhukkuba Sombaa ittisuuf akkasumas kanneen dhukkuba kanaan qabaman wal’ananii kunuunsuuf carraaqqii hawaasni addunyaa godhe lubbuu nama miliyoona 20 du’a irraa oolchuu danda’ee jira.Lakkofsi namoota dhukkuba Sombaan du’anii isa bara 1990 ture irra harka 40..n gad cabe.
Garuu erga dhiyeenya kanaa as lakkofsi kun gad cabuu hin dandeenye kan jedhu jaaramayaan fayyaa addunyaa kun immoo daraan dhukkubi kun akka faca’u karaa saaqe jedhe.
Gama biraan baatilee dhufan 3 keessatti dargaggonni fi shamarran biyyoota Afrikaa 7 keessa jiraatan talaalii farra dhukkuba morma gogsaa ykn meniinjaaytis jedhamu argachuuf jiru. Dhukkuba kana dhabamsiisuuf kan gargaaru Talaaliin marsaa duraa waggaa 2 dura jechuun bara 2010 Burkinafaasoo keessatti kenname.
Uummata miliyoona 12 ta’uutu talaalii kana argate. Angowonni tajaajila eegumsa fayyaa akka jedhanti duula kana booda dhukkubi kun Burkinaafaasoo keessatti argamuun isaa hin gabaasamin jira.
Dullii talaalii inni marsaa ammaa baatii Onkololeessaa kaasee hamma baatii Muddeetti kan turu yoo ta’u kunis Beniin, Kameroon, Chaad, Gaanaa, Naayjeriyaa,Senegaal fi Suudaan keessatti kan kennamu ta’uun ibsameera.
Gabaasa Guutuu Armaa Gaditti Dhaggeffadhaa


text:
ODUU DURII OROMOO
Beekan Gulummaa Irranaa | Fulbaana 20, 2013
1. Abbaa manaa gowwaafi hadadha manaa gowwaa tokkotu jiru turan. Gaafa tokko lukkuu qalatanii hojjetanii erga xumuranii booda yommuu nyaatan waan ittiin ilkaan isaanii keessa baafatan migira guurracha barbaacha gara lafa baddaa deeman. Kana booda gara baddaa yommuu deeman, nama tokkotti gaara keessatti itti dhufanii akkas jedhaniin. Elaa namichuu! Manni kenya kunoo kan gaara jala sanaa lukkuu waxanneeti osoo hin nyaatiin waan ittiin ilkaan keessaa baafannu fudhachuu deemna waan ta’eef gara mana keenyaa sana deemtee nujalaa hin nyaatiin jedhanii namichatti himan. Namtichis isaaniin tole jedheenii erga bira darbee booda, gara mana jaraa deemee kan isaan qopheeffatan sana jalaa nyaatee qodaa keessaa nyaate banaa ishee gatee bahee deeme. Jarreen gowwaanis gaafa baddadhaa gadi migira isaanii guuranii galani, nyaata isaanii nyaachuuf haati manaan gadi fuudhuuf yommuu jettu, ittoonis biddeenis hin jiru. Garuu tisiisni qodaa isaanii keessaa nihuursa ture. Haati manaa gowwaa sanaa, namichuu ni argaa mitii “kun titiisa kanatu nyaata keenya nu jalaa fixee” kanaafuu kaanee haa fixnu yookaan haa haxoofnu” jetteen. Innis ka’ee ilmoo mooyyee fudhatee reebuu yommuu eegalu tisiisonni kaan gaaniirra, kaan immoo mi’oota manarra qubataniitu jiru. Namtichi gowwaanis ka’ee titiisota yeroo rukutuuf jedhu, meeshaalee manaa waliin reebee, meeshaalee manaa caccabsee gaafa fixu, dhumairrattis titiisni tokko haadha warraa namichaa adda ishee irra qubatee jennaan isheenis argitee sagalee osoo hin dhageessisin mallattodhaan namichatti tisisa adda ishee irraa yommuu itti agarsiistu namtichis suuta jedhee qaxxisee tisiisa adda haadha warraa isaarra qubatte sana yommuu rukuttu, haadha warraa isaa waliin adda ishee yommuu rukutu akkasittiin haadha warraa isaa dhahee ajjeesee jedhama.
2. Qotee bulaa tokkotu lafa bal’aa qaba ture. Lafasaa kana irra fuduraafi muduraa adda addaa kan akka Maangoo, Paappayyaa, buqqeefi kan kana fakkaatan oomisha ture. Gaaf tokko hattoonni sadii oomisha namticha kanaa hatuuf ooyruusaa seenan. Inni tokko Paappayyaa, inni lammaffaa Buqqee, inni sadaffaa immoo Maangoo hatan. Utuu isaan fudhatanii ooyruu keessaa ba’aa jiranuu abbaan ooyirichaa isaanitti dhufe.
Kana booda isaan qabatee gara waajjira Poolisiitti qajeele. Gidduutti utuu isaan fuudhee deemaa jiruu, “Ani isinitti murteessuu wayyamoo hidhamuu isinii wayya?” Jedhee isaan gaafate. Hattoonni sadanuu afaan tokkoon “Atumti nutti murteessi” jedhaniin. Innis, “Amma hundumti keessan isa baattanii jirtan kana liqimsaa” jedhee isaan ajaje. Yeroo kana inni Maangoo baatee jiru boo’uu jalqabe. Namtichis yeroo kana argu, “Maaliif boossa?” jedhee isa gaafate. Hattichis, “Annillee akkan ta’ettis ta’u nan liqimsa isaan Buqqeefi Paappayyaa baatan kanaafan boo’e”
3. Harreen waraabessaan waliin firummaa akka hin qabne otoo beektuu mucaan waraabuu du’uu dhageenyaan ilmoon akkuma ofiitii, du’a gayii geenyu malee jechuudhaan ijoollee ishii dhiphisuun otoo itti himanuu dirqisiiftee gara du’a gayiitti naxalaa kuula ol-dachaasatanii qajeelan. Ijoolleen harree tarkaanfii haadha isaaniitti aaran kun karaatti akkam gochuun isaan irra akka jiru yaadaa dhaqan. Akka waraabessi garaa isaanii hin lafne beekkatanii tooftaa ittiin waraabessicha harkaas bayan haadha isaaniis gammachiisan soqaa achi gayan.
Akkuma kara seenaniinis hoomaa waraabessaa du’a gahii taa’u yeroo argan gurra isaanii qaruun dhaabanii haadha isaanii hordofuun mana naanna’anii booyuutti ka’an.
Gama sanaa yuustuu
Gamana fakkaata sagaleen keessanii
Diiminuma nyaattuu
Adiidhuma kana udaan keessanii
Isinuu hin hamatuu
Maaltu nyaate mucaa keessanii?…
jedhanii dallaa naanna’anii yeroo isaan kutan, haati Harree garuu waa otoo hin kenniin akkamittan deema jettee deebitee teessee yaaduutti kaate. Sabbatatti waa gudunffattee hin dhufne; sabbtumaa hin qabdu. Haa ta’u iyyuu malee teessee iti yaaddee eegeedhamoo hidhii kenuu akka wayyu yoo mari’achuuf of-cinaa laaltu ijoolleen ishii hin jiran. Hidhiin kennee deema” jettee. Warrakoo jabaadhaa abbaan mucaa as-bayii hidhii kiyya gara olii suuta jedhii kutadhu” ittiin jette.
Waraabessis kana gammadee, hidhii harree gamaddalatee, yeroo ishiin baatee qajeeltu, haadhoo harree mee as garagali jedhaniin.Yeroo kana ilkaan ishii irra keessaa qullaadha; waan kofaltu fakkaatti.Waroonis, ilmoodhuma hundaatu du’aa, kan ilmoo keenyaa maaf kolfa ta’ee? jechuun itti dirrisee garaa ishii jigse. Tolli akkasitti ishiidhaaf deebi’e.


text:
Gara Hiika Afaan Oromoo www.GotQuestions.org tti baga nagaan dhuftan!
Gaaffiilee Macaafa Qulqulluu deebiin kennameef
Gaafilee Afaan Oromotiin nuuf dhiyaatan yeroo kanatti fudhachuu waan hin dandeenyeef dhiifama gaafanna, Ingiliffa barreessuudhaaf dubbisuu dandeenyaan, gaaffii keessan karaa - http://www.gotquestions.org/Bible-Questions.html dhiyeessuu dandeessu.
Fuulawwan nuyi Afaan Oromootiin qabnu Kan armaan gaditti tarreeffamanidha.
Ergaa gammachiisaa
Gaaffii baay’ee barbaachisaa
Gaaffiilee yeroo heedduu gaafataman
Gaaffiilee waa’ee Waaqayyoo
Gaaffiilee waa’ee Yesus Kiristoos
Gaaffiilee waa’ee Hafuura Qulqulluu
Gaaffiilee waa’ee Fayyinaa
Gaaffiilee waa'ee Macaafa Qulqulluu
Gaaffiilee waa'ee Waldaa Kiristaanaa
Gaaffiilee waa'ee Baara Dhumaa
Gaaffiilee waa'ee Ergamootaa fi Seexanaa
Gaaffiilee Macaafa Qulqulluu deebiin kennameef


text:
Abdii Boruutiin*
Haala qabsoon bilisummaa Oromoo (QBO) har’a keessa jiru fi waan hawaasota Oromoo keessatti mumul’atan tokko tokko yoon hubadhu, gaafiilee adda addaatu sammuu kiyya keessatti uumamu. Gaafiilee kana keessaa tokko tokko asitti dhiyeessuu dhaaf: 1) Uummatni Oromoo dhuguma gaafii tokko irratti walii galuu? Gaafiin uummata Oromoo dhuguma gaafii bilisummaa fi abbaabiyyummaa ti jedhanii hunduu kanatti amanuu? 2) Yoo kanatti amananii fi asirratti walii galan, bilisummaa fi abbaabiyyummaa dhaban sana akkamitti argachuu dandeenya jedhanii of gaafatuu? 3) Hunduu bilisummaa barbaaduu? 4) Bilisummaan barbaadan kuni hoo akkamitti dhufa jedhanii yaaduu? 5) QBO kana keessatti maaltu gahee guddaa taphata ykn qooda guddaa gumaacha jedhanii gaafii kaasuu?…. fi kan kana fakkaatanii dha..
Kaayyoo fi qabiyyeen barruu kiyyaa mirgi ykn gaafiin uummata Oromoo maal akka ta’e; uummanni Oromoo maal akka barbaadu; maal akka godhuu qabu fi QBOtiif maaltu barbaachisaa akka ta’e, uummata keenyaf barumsa (barnoota) kennuufii miti. Waayee kana isaan caalaa beekee isaanitti himuus miti. Haa ta’u malee, waanan hubadhe tokko tokko ibsuu dhaaf jedhee gaafiilee kana asitti kaase. Oromoon akka uummataattis ta’ee akka saba tokkootti erga gabrummaa Habashaa jalatti kufee kaasee hamma har’aatitti bar-dhibbee tokkoo ol gabrummaa jala/keessa akka jiru kan seenaan ragaa ta’u waan ta’eef, kun waan waliin nama mormisiisuu miti. Seenaa fi dhugaan kun yoo hubatame ammoo, uummatni Oromoo bilisummaa akka barbaadu ykn gaafiin isaa gaafii bilisummaa akka ta’e ifa ta’a jechuu dha.
Haa ta’u malee, asirratti gaafiin Oromoo gaafii bilisummaa ykn/fi abbaabiyyummaa otuu hin taane, gaafii diimookraasii ti; kanaaf yoo impaayarri Itoophiyaa diimookraatessamuu danda’e, mirgi uummata Oromoos eegamuu danda’a jedhanii warri yaada akkanaa qabani fi gaafii bilisummaatiin morman jiraachuu malu ykn danda’u yookaanis hin dhabamne. Yoon akkana jedhu ammoo diina ykn alagaa dha jechuu otuu hin taane, Oromoo ta’aniituu kan yaada akkanaa qaban hin dhabamne jechuu kiyya. Alagaa fi diinni, gaafiin Oromoo gaafii bilisummaa ti jedhanii akka hin amanne fi hin fudhanne waan nama mamsiisuu miti. Haa ta’u malee, warri gaafii bilisummaatti amananii fi warri gaafii diimookraasiitti amanan wanti waliin qaban jiraa? Gaafii kanaaf deebii gabaabaa kennuu dhaaf, akka ilaalcha kiyyaatitti jechuu kooti, eeyyen wanti waliin qaban jira jedheen yaada. Kunis diina amma nu bitaa jiru Wayyaanee faashistii kana ofirraa kuffisuu dha.
QBO kana keessatti waa lama hubachuu qabna: Inni tokko har’as akkuma dur gabrummaa jala/keessa jiraachuu keenya yoo ta’u, inni lammataa ammoo galii keenya kan barbaadnu dha. Galiin hawwamu ykn barbaadamu kun, bilisummaas haa ta’u, diimookraasiis dhugaas haa ta’u, wanta argachuuf itti deemnu dha. Gabrummaa har’a keessa jirru kana keessaa baanee gara galii sanatti deemuu qabna jechuu dha; nutu itti deema malee inni nutti hin dhufu. Dhugaa kanarratti hunduu waan walii galan natti fakkaata. Haa ta’u malee, deemsa kanarratti kan rakkoo uuman galii bira ga’uu barbaadan sana fi daandii ykn karaa ittiin deemanii galii hawwame ykn barbaadame sana bira ga’anii dha. Isaan kanatu waliigaltee irratti mormii fi rakkoo uumu. Wal shakkuun kan dhalatu fi wal amanuun kan dadhabamus asirratti jechuu dha.
Mee asirratti gaafii tokkon kaasa: Wal shakkuun ykn wal amanuu dadhabuun maalirraa dhufa ykn maalirraa madda? Namootni sababa adda addaatiin wal shakku ykn amantii walirraa dhabu ykn wal amanuu dadhabu. Fakkeenyaaf:
Tokkoffaa, yoo wal hin beekne, waan tokko waliin hojjechuu dhaaf wal sodaatu. Eenyu eenyu akka ta’e sirriitti waan hin beekneef ykn wal hin beekneef, fedhiin ykn kaayyoon waliin qaban tokko dhuguma kan walii ta’uu fi galiin isaas tokko ta’uu irratti mamiin jiraachuu danda’a. Mamiin yoo jiraate ammoo wal shakkuu fi wal amanuu dhabuun akka uumamu godha.
Lammaffaa, yoo namootni kanaan dura balleessa ykn dogoggora hojjetanii ykn dalaganii jiraatan, namoota akkanaa wajjin wal amananii waliin hojjechuu mamii keessa galcha. Asittis wal shakkuu fi wal amanuu dadhabuun akka uumaman taasisa jechuu dha.
Sadaffaa, dandeettii, beekumsa, muuxannoo fi kutannoon namootaa baay’ee murteessaa dha. Namoota waan kana hundaa hin qabne yookaanis hir’ina kanaa qaban wajjin (waliin) hojjetanii waan barbaadan tokko waliin argachuun gaafii keessa waan galuuf, asirrattis wal shakkuu fi wal amanuu dadhabuun ni uumamu.
Afraffaa, waayee ykn dhimma tokkoof garaa qulqullinaan yaaduu fi hojjechuu dha. Fedhii mataa ofii fi dhimma dhuunfaa dura dhimma walii tokkoof kan dursi kennamu yoo ta’e, wanti waliin barbaadan sun dafee argamuu danda’a. Namootni yoo waliin hojjetan, fedhii kana beekuun waan rakkisaa ta’uuf, asirrattis mamiin ykn shakkiin akka dhalatu godha. Yoo kuni dhalate ammoo, akka namootni wal hin amanne taasisa.
Egaa, akka fakkeenyaatitti kaasuu dhaaf malee, sababootni wal shakkuu ykn/fi wal amanuu dadhabuu uuman kan asitti kennaman kana qofaa miti. Gara QBOtti deebi’uu dhaaf, uumatni Oromoo hundi isaanii illee yoo ta’uu baatan harki caalaan bilisummaa fi abbaabiyyummaa dhaban deebisanii argachuu akka barbaadanin amana. Waan waliin barbaadan kana argachuu dhaaf wanti waliigaltee isaan dhoowwu fi akka wal shakkan; akka amantii walirraa dhaban kan godhu maaliree?? Sababootni kanaa olitti akka fakkeenyaatitti dhiyaatan kun QBO keessattis mul’achuu danda’uu? Deebii gaafiilee kanaa uummata Oromootiif akkasumas dubbistoota barruu kanaatiif dhiisee; garuu wal shakkuu fi wal amanuu dadhabuun eessanuu akka nu hin geenye waan tokko tokko jechuun barbaada.
Kanas barbaadnu, sanas barbaadnu, wanti nama hin mamsiifne fi dhugaan jiru, uummatni Oromoo har’a gabrummaa yoomiyyuu caalaa hamaa ta’e keessa akka jiru fi kana keessaa/jalaa’is dafee ba’uu akka qabu dha. Yoo kuni hin taane, uummata keenya irrattis ta’ee, biyya keenya Oromiyaa irratti badii guddaan hamma kana hin jedhamne fi daangaa hin qabne akka godhamu hubachuun barbaachisaa qofaa otuu hin taane, dirqama illee akka ta’e beekuu qabna. Kanaaf, akka yaada fi ilaalcha kiyyaatitti, karaa fedheen haa ta’u; tooftaa fi tarsiimoo fedheenis haa ta’u; gabrummaa hamaa kana keessaa ba’uu dhaaf, akkamitti Wayyaanee faashistii kana akka ofirraa buqqisuu dandeenyu yaaduu fi kanarrattis hojjechuun barbaachisaa ta’a.
Karaan dafee gabrummaa fi faashistummaa kana keessaa nu baasu yoo argame ammoo, kanarratti waliigalanii; wal gargaaranii; tumsa waliif ta’anii; humna jabeessanii; diina nama-nyaataa kana irratti qabsoo cimsuu dha malee, wal dura dhaabbachuu fi waliin mormaatuma yeroo fixuun umurii bittaa Wayyaanee dheeressa malee, uummata Oromootiif bu’aa takka illee hin qabu. Humni, beekumsi, dandeettii fi qabeenyi hundi qabsoo bilisummaa kanarra ooluu qabu malee, waliin mormanii waa hunda gara gara facaasuun qabsoo kana akka qancarse fi uummata keenya illee akka miidhe kanuma arginee dabarre fi argaas jirru waan ta’eef, kan dabre irraa barachuu qabna. Kan dabre irraa barachuu fi muuxannoo gaarii irraa argachuun ammoo, wanti gara fuulduratti hojjetamu akka fooyya’u godha.
Ilaalchi gara garaa kan fedhe haa jiraatu; galiin qabsoo kanaa akka fedhetti haa yaadamu; sagantaaleen jaarmayoota Oromoos waan fedhe haa jedhu; tooftaa fi tarsiimoon yaadamus waan fedhe haa ta’u; kuni hunduu akkuma jiranitti taa’anii; garuu dhugaan ifa ta’ee jiru fi kan mamii ykn shakkii hin qabne, uummatni Oromoo bilisummaa fi biyyi isaa Oromiyaan waan humnaan irraa fudhatamaniif; erga gabrummaa Habashaa jalatti kufee kaasee hamma har’aatitti qabsoo bilisummaa hadhaawaa godhaa kan jiru; bilisummaa fi abbaabiyyummaa dhabe sana deebisee argachuufi. Dhugaan kun firaafis ta’ee diina Oromootiif ifa ta’uu qaba. Kana jechuun ammoo kaayyoon qabsoo bilisummaa uummata keenyaa inni guddaan, gabaabumatti, bilisummaa fi abbaabiyyummaa isaa argachuu dha. Kaayyoon QBO inni guddaan erga kana ta’e ammoo, wanti asi fi achi nama jechisiisu hin jiru; kanaaf qabsaa’anii kan barbaadan sana argachuu dha.
Gaafii guddaan ka’uu qabu garuu, kaayyoon kun akkamitti galii hawwame sana ga’uu danda’a? kan jedhu dha. Deebiin gaafii kanaas salphaa miti; otuu salphaa ta’e, qaata bilisummaa barbaadnu argannee turre. Ani akkan ofii kiyyaa yaadutti, otuu kaayyoon QBO hundaafuu ifa ta’ee; kanarrattis waliigalamee, waliin mormuun, wal shakkuun, wal amanuu dadhabuun hin uumamu jedheen amana. Yoo wal shakkuu fi amantii walirraa dhabuun hin jiraanne fi waliigalteen jiraatee, tokkummaan humna cimaa uumu ofiif dhufuu danda’a. Uummatni tokkummaa qabu ammoo, humna cimaa uumuu waan danda’uuf, humni kunis waan barbaadan sana akka argatan taasisa. Qbsoo bilisummaa uummata ykn saba tokkoo keessatti dhiisii, jireenya dhuunfaa keessatti illee wal shakkuu fi wal amanuu dadhabuun rakkoo dhaaf hundee uuma. “Namni lafatti wal shakku ykn wal sodaatu muka tokko waliin hin koru yookaanis laga tokko waliin hin ce’u” jedhaa mitiiree Oromoon yoo makmaaku!
Waayee kana illee kaasuu hin barbaadne, garuu mee waan tokkon jechuun barbaada. Akkuma hawaasa keessatti dubbatamu fi dhaga’amus, QBO kana keessatti ilaalchi namootaa waan gara lamatti qoodame fakkaata. Ilaalcha Itoophiyaa diimookraatessuu fi Oromiyaa walaboomsuu (democratisation and decolonisation) kan jedhanii dha. Akka yaadaatitti, wanti namoonni ilaalcha adda addaa kana qaban kun waliin qaban maali yoo jedhame, Wayyaanee kuffisuu dha. Yoo Wayyaaneen kufte malee, ilaalchi lamaanuu hojiirra ooluu hin danda’an jechuu dha. Yoo dhugaan kuni amanamee hundaanuu fudhatame ammoo, maaliif dura diina walii kana kuffisuu dhaaf waliin hin hojjenne? Maaliif wal hin gargaarre? Maaliif diina dhiisanii waliin mormuu dhaan qabeenya, beekumsa dandeettii fi humna walii balleessu ykn dadhabsiisu? Asirratti gaafiilee baay’eetu ka’uu danda’u.
Otuu humni cimaa fi waraanni bilisummaa abdachiisaan jiraatee; injifannoo irratti injifannoo biraa fiduu dhaan Finfinnee seenee Wayyaanee achii buqqisee darbu jiraatee, Oromiyaan akka walaboomtu mamiin ykn shakkiin waan hin jirreef, yaadni kaayyoo adda addaa illee yoo jiraate, humni kaayyoo QBO galii booddee irraa hanbisu hin jiraatu. Humni cimaan ykn waraanni bilisummaa cimaa fi abdachiisaan yeroo ammaa waan hin jirreef, namootni yaada gadii buusanii, ol baasuu dhaan, ilaalcha gara garaa akka qabaatan godha jedheen yaada. Karaa adda addaa yaaduun kaayyoo QBO ganuu waan ta’u natti hin fakkaatu. Haa ta’u malee, qabsoo kana galii dhaan ga’uuf, eenyu dhuguma garaa qulqulluu dhaan akka yaadu fi kanaafis ciminaan hojjetu addaan baasanii beekuun baay’ee rakkisaa dha. Kana beekuu dadhabuun ammoo akka shakkiin uumamu godha jechuu dha.
Yaada impaayarittii diimookraatessuu jedhu keessatti wanti lama waan mul’atan fakkaatu. Gabaabumatti, tokko impaayaritti diimookraatessanii kana keessatti mirgi uummatoota hundaatuu akka eegamu fi kabajamu godhuu yoo ta’u, kuni ammoo baay’atee yoo baay’ate Afaan Ingiliziitiin “oromian autonomy” ykn “true killil federation” kan jedhaman akka mirkaana’u godha jechuu dha. Inni lammataa, yoo Wayyaaneen kufte booda haalli tolfamee, kana keessatti mirgi hiree murteeffannaa uummatootaa akka mirkaana’u taasisuu dha. Akka namootni tokko tokko jedhanitti kun qabsoon walabummaa Oromiyaa illee akka itti fufu haala tolchuu danda’a jedhanii yaadu. Warra kaayyoo isaanii walabummaa Oromiyaa galii booddee godhanii yaadan biratti kan shakkii uumus isuma kanaa olitti ibsame kana ta’uu danda’a jedheen yaada.
Yaadni fi ilaalchi gara garaa kun mul’achuun diinaaf (Wayyaanee dhaaf) haala gaarii uuma. QBO cimsanii galii hawwameen akka hin geenye; yookaanis isa kana dhiisanii yaada fi ilaalcha gara garaa kana irratti akka waliin mormani fi waldadhabsiisan godhuuf Wayyaaneen carraa kanatti fayyadamtee, qabsoo kana dadhabsiisuu dhaaf halkani fi guyyaa hojjechaa jirti. Qabsoo kana keessatti wal shakkuu fi amantii walirraa dhabuun ykn wal amanuu dadhabuun Wayyaanee dhaaf lotorii guddaa dha. Uummatni wal shakku fi wal hin amanne waliin deemee galii tokko ga’uu akka hin dandeenye Wayyaaneen sirriitti beekti; addaan hirtee walirratti duulchisuuf tooftaa kanatti dhimma baati. Namoota ishii dhaaf hojjetanis mooraa QBO kana keessa galchitee akka qabsoon kun laafu gooti jechuu dha.
Kanaaf, dhugaa dubbachuu dhaaf, yeroo ammaa QBO kana keessa eenyu garaa qulqulluu dhaan uummata Oromootiif akka yaadu fi hojjetu; eenyu qabsaa’aa dhugaa akka ta’e; eenyu dhimma dhuunfaa dura dhimma uummata keenyaatiif dursa akka kennu; eenyu eenyu amanuu akka danda’u; addaan baasanii beekuun baay’ee rakkisaa ta’aa jira jedheen yaada. Haala akkanaa kanatu wal shakkii uuma; wal shakkuun yoo jiraate, wal amanuunis hin danda’amu. Uummatni wal shakku fi wal hin amanne ammoo, wajjin hojjetee ykn waliin deemee galii tokko ga’uu hin danda’u.
Galatoomaa.
* Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
The Legendary Oromo Mother’s Song: “Yaa Mootummaa”
Faaruu Haadha Mootummaa
Adoolessa 24, 2012 (Ayyaantuu.com) – Mootummaan Kaaba Oromiyaa, Salaale ti dhalatee guddate. Ilma tokkicha qofaa waan qabduuf, haati isaa qananii dhaan guddifte. Farda-sangaa bulloo, qawwee zinnara isaa wajjin bitteef. Haadha warraa bareedduu fuusifte.
Akkuma beekamu, Oromoon Salaalee sirna Nafxanyaatiin gidiraa guddaatu irra gaye. Mootummaan roorroon itti baay’atnaan nafxanyaa heddu galaafate. Sirnichi nama nyaataan sun qabee Karchallee Alam Baqqaa ti umurii guutuu akka hidhamu itti murteesse.
Roorroo kanatti kan gaddite Haati Mootummaa faaruu ilma ishiitii Alam Baqaa kessatti gaafachuu yeroo dhaqxu jettu haadholiin keenya nuuf dabarsaniiru:
Yaa Mootummaa:
Yaa Mootummaa yaa ilma koo
Tokkicha koo, tokkicha koo,
Farda jennaan bulloo sii bitee
Qawwee jennaan beeljigii bitee
Niitii jennaan bareedduu fidee
Maalin balleesse yaa ilma koo?
Tokkicha koo, tokkicha koo.
Yaa Mootummaa yaa ilma koo
Tokkicha koo, tokkicha koo,
Yaa Mootummaa bulloo shurshuraa
Alam Baqaa buutee na duraa
Yaa Mootummaa gurracha Turaa
Alam Baqqaa buutee na duraa
Itti hin bartuu galaa shumburaa
Garaa si muraa, garaa si muraa.
Yaa Mootummaa yaa ilma koo
Tokkicha koo, tokkicha koo
Koottu hin gallaa Salaalumattii
Iyyan lammiin namaa birmattii
Koottu hin gallaa Salaale wayyaa,
Biyya jabbiin namaa guddattuu,
Biyyaa lammiin namaa dubbattuu.
Maalin balleesse yaa ilma koo?
Tokkicha koo, tokkicha koo.
Yaa Mootummaa guraacha Turaa,
Itti hin bartuu galaa shumburaa,
Garaa si muraa, garaa si muraa.
Yaa Mootummaa kittaa walaloo,
Itti hin bartuu hidhaa wadaroo,
Koottu hin gallaa Salaale Wayyaa,
Biyyaa jabbiin namaa guddattuu,
Biyyaa lammiin namaa birmattuu.
Yeroo hundumaa, faaruu kana mana hidhaa keessatti faarfachaa turte nuun jechaa turan haadholiin keenya. Miid’dhaan dubartoota Oromoo irraan gayaa ture fi har’a illee daran babal’achaa jiru akka laayyootti waan bira darbamu miti. Kanaaf, roorroo haadholii keenya irraan, obboleetiiwwan keenya irraan gayaa turee fi ammas gayaa jiruuf yaadannoo akka ta’u, faaruu seena-qabeessa kana artistootni fi barreessitootni keenya walaloo isaa guutuu wajjin dhaloota dhufutti dabarsuu qabu jedheen amana.
Oduu durii fi faaruun hadholiin waa heddu ilmaan isaaniitti dabarsu. Mootummaan nama tokko mitti warri jedhan illee jiru. Mootumaa Oromiyaa isa humnaan cabe warri jedhanis jiru. Waan hundaafuu, ani warra seenaa qorataniifan dhiisa. Amman ofii beeku isiniif hire. Faaruun kun haadholii ilmaan isaanii mana hidha Wayyaanee keessatti gidiraa argaa jiraniif yaadannoo haa ta’u.
Jiruu Barii yaada dhiyeesse. Walaloon Jamamaa Luuccessaa fi Mortaarin itti ida’ame.


text:
Jabaatus Laaffatus ABOn Tokkicha
Ibsaa Guutamaa irra
Hagayya 9, 2012 (gubirmans) – Addi Bilisummaa Oromo (ABO) akka yaadaatt baayyee jabaa wan ta’eef meeqa itt duulamu, meeqa busheeffamu, bakka meeqatt caccabsuu yaalamus garaa Oromoo keessaa baduu hin dandeenye, muuxataa bulas. Akka shaakalatt garuu hoggansi saa cimina jaarmicha irra eegamu hin agarsiifne Giidoo barbaachisu dhabani. Gara diinagdeenis dadhabbiin jira. Sana maddisiisuun jarmaa fi hooggansa jabaa gaafata. Kanaaf ergamsi ABO waan halleef hooggansaa fi jaarmaa jabaa eeggataa jira jechuu dha. Akka dhaabatt muda dhalatu sirreeffachuuf mala dursee lafa hin kaawwanne. Rakkinni keessa keessa nyaataa ture kan mataa ka’e ta’uun dhiyoo barame. Miseensota Hoggansaa keessaa kan hin murteeffatintu turan. Falli sana hundaa irraa ququnxuranii waa bixilachuun utuu hin tahin of irratt warrraqsa gaggeessuu gaafata. Daayi egeree iftuu dha, abdiin bilisummaaf ummati Oromoo kuufate hanga inni carraa ofiin bulu argatutt hin dhaamu. Ummati Oromoo qaama ummata Afrikaa ta’uusaa ABOn bareeche beeka. Tokkummaan Afrikaa ummatoota bilisa ta’ani malee abbaa hirrootaatin ijaaramu akka hin dandeenyes ni amana. Akka uumata tokkooti ijjeerrii sana irratt qooda fudhachuuf Oromoon dura bilisomuu akka qabu ni fudhata. Of jabeessuun kan fa’iifis ni barbaachisa.
Kaayyoo ABOn qabatee ka’e kaayyoo akaakileen Oromoo bara hin beekamne jalqabanii mararfatani. Kaayyoon kun, bilisummaa, tokkummaa, walqixxummaa fi obbolummaa gosoota fi nagaa, araara ollootaa, kabaja mirgoota ilmoo nama, ummatootaa fi naannaa uumaa irratt hundaawe ofiin buluu saba tokkoo agarsiisa. Sunis sirna Gadaa jedhamuun tiffamaa jiraate.Maaljechii kaayyoo kan barruun lafa kaa’uu nama dhibu suukiin namatt dhagahamus qaba. Haa tahu malee barreessaan kun wan itt dhagahamu akka itt haanutt itt gaalchuu yaala: “Kaayyoo jechuun akeeka ilaalcha hin jijjiiramne irratt hundaawe, daaya lammiin nagaa, tokkummaa, walabummaa fi jireenya gammachuu barabaraaf qabu calaqqisu, itt gala hunduu bakkaan gahamuu saa abdiin eeggatu”. As irratt “daaya” jechuun kan Inglishiitt “vision” jedhani. Oromummaa jechuun kaayyoo kana dhalootaa dhalootatt dabarsuuf wareegama barbaarchisu baasanii manii saan gahuu dabalata.
Yeroon ABOn bu’urfame meeshaa hacuuccaa mala haaraan Oromoo irratt jabeessanii qiinqumuun Oromummaa keessatt hafte domsuuf yeroo itt karoorfataan ture. Kana jala dhaabbachuun hacuuccaa bifa hunda dhabamsiisanii republikii ummataa demokratawaa Oromiyaa dhaabuuf dargaggoon barasii kakatanii bobba’ani. Sabummaan isaan kakaase bilisummaaf malee eeenyu irrattuu jibbaa fi olhantummaa dagaagsuu miti.
Dargaggoon sun Oromummaa coraan qaban malee ilaalcha saanii akka waliin hubatamutt rogaan hin unkessine. Sagantan barruun tarreessan kanneen hin amannee akka fedhanitt furachuun kan salphaa ta’eef kanaaf. Afaan Oromo keessatt “walabummaa” fi “bilisummaa”n addaan ilaalamanii hin beekani. Afan Inglishiittu addummaa “freedom” fi “independence” kan hubatu yartuu dha. Walabummaa haa jedhamu bilisummaa, sagantan republika ummataa Oromiyaa gad dhaabuu akeekkate. Ammas yoo tahe qooqota lamaan walabummaa fi bilisummaan akka nama afanfajjessaniti dhihaachuu hin qabani. Adda Bilisummaa Oromoo maal akka ta’e Saganta 1976 fi 1998 fooyya’an irra hubachuun ni dandahama.
Waliigaluuf “walabummaa” biyyaaf, “bilisummaa” ummataaf, fudhachuun nama hin dhibu, kan qabnu irratt waa nuu dabala. Garuu akka wanti kun dudhaan adda addummaa qabutt ilaalamuun akka miti. Namooti al tokko hoggana olahaanoo ABO turan ambatt bahanii nuti duruu Itiyoophiyaa irraa gargar bahu garaa hin saganteeffanne jechuu eegalani. Kanaaf laaffinni dhaabaa tokko kan maddu ergaa sagantichaa isa dhugaa micciruun sammuu namoota duruu daarii irra jiran keessatt mamii uumuu dha. “An bilisummaan jaaladha” “An walabummaa hin deggeru” jechuun “Adda bilisummaa Oromoo” muldhata saanii dhiheenya kanaa, empayera demokraatessuun waliin dhahuuf abbaluu fakkaata.
Kaayyoo yerootu itt darbee bakka turret deebi’nee karaa biraa haayaallu jedhu. Amaarri deemee Tigraawwayi dhufuun, qonnaan mootummaa jigee kubbaaniyyaa alaatt lafti Oromoo gurguramu, lakkoofsi nama dabalu, lolli qabanaawaan dhaabbachuun kan manii itt aggammane jirjirsisuu gaafatan tahuutu himama. Kan nama dhibu kaneen akkas jedhan kaayyoo irratt yaada kan jijjiirratan sana hunda dura ta’uus himatanii turani. Haalli haraan yoo dhalatu kaayyoo utuu hin tahin tooftaa jijjiiruun barbaachisaa ta’uu dandaha. Haatahu malee kanneen tarreeffaman keessaa kamtu akeekaa nama jijjirsisa?
Dogoggorri jalqabuma beekamu sirreeffamuuf waggaa afurtama fudhachuun kan nama malalchiisu, innu ofuma dhama’uu ta’e. Hogganooti sun akka abba tokkootaatt yaadaa ofii qabaachuun mirga saaniiti. Garuu abbaawummaa fi dirqama aadaa, dudhaa fi seeraa qabu. Sirnaan dambiilee dhaabaatt dhimma bahuu lagachuun isaani irratt kan jalqabe utuu hin tahin kan dhaaba keessa turee jedhama. Isaan jalatt yeroo seerri cabu callisanii irra darbuu fi alii ali tarkaanfi madaala hin qabne fudhachuun ture jedhu. Loogiitu hamatama. Kan dhaaba keessa shakkii facaasanii burjaajessan keessaa shakalli kun isa biraati. Hamiin jedhame utuu hin ifsamiin darbuunis wal mamuu akka dhalcha dubbatama.
Duraan Kora haa tahu Koree Gidduu walitt qabani yaada amma naannessan kana mari’achiisuuf angoo qabu turani. Yero sana gochuu dhabuun saanii haalli keessaa fi alaa yero jijjiiramu akka of se’anitt dhageeffannoo argachuu hin dandeenye. Seera cabsuu mannaa tartiiba iyyannoo miseensarraa eegaa turan ofiifis hordofuutu irra ture. Yoo didaman qajeeltuun gara saanii taati turte. Haalli yeroo yeroon ni Jijjiirama. Kan hardha fulduratt fidan bor duubatt dhiibama ta’a. Kan duubatt hin dhiibamne fedhaa fi ulfina sabichaa qofa. Kaayyoon sun akka beekamuu fi hedduun akka irratt wareegaman “bu’ursitoota” fi dabballoota ABO caalaa kan lammii kakaase hin turre. Jarri sana gochuuf qara irra turani.
Dudhammi biraa yoo hin jiraanne obsa, danda’ina fi gamnoommi hooggana irra waan eegamu ture. Abbaan doonii doonii saa ni jajjeebeessa, yoo dadhabes waliin cubuluqa malee cite jedhee gatee dheessuun salphina. Bu’uursitooti sunis akka abbaa doonichaatt of ilaaluu qabu turani. Utuu hin citin gatanii dheesuun salphina sana caaluu ta’aa. Abbaawummaa fi itt gaafatama seeraa fi seenaa qabu. Rakkina amma walxaxee furuun saa yeroo fudhate sun dhibu dha.
Dhaabi tokko akka itti dhufett utuu hin ta’in waan tolchu dursee karoorfachuu qaba. Akeeka ittiin sosso’u akka masakaniif sagantaa malbulchaa, heera, seerotaa, dambilee fi barruunqabi adda addaa lafa kaa’atatu eegama. Jarri kun hundi ilaalcha yk kaayyoo sabichaa calaqqisu. Miseensoti saa qaraa hamma jinfuutt jiran fecoo qabee barruulee sanaa waliin hubachuu qabu. Yoos ilaalchi sabummaa, Oromummaan maal akka ta’e qayyabatu. Barruuleen sun ganna afurtama dura lafa kaa’amanii. Kan hojii irra hin oolleef kanneen kaayyoof dudhama hin qabnetu itt hin dhimmine fakkaata.
Oromiyaan qabeenya humna nama, qabeenya lafa irra fi lafa jalaan sorettii dha. Garuu qabeenyi sun kan dhimma baasaa jiru halagaa isa garboomfateefi. Qabsoon Oromoo hanga qabeenya kana hin hirmaannett ofirratt hirkachuu hin danda’u. Gargaarsi karaa gara garaa alaa eegamu abddachiisaa mit. Kan qabsoott bobba’ame inn abdatamee miti. Yoo argame hin didamu. Fala ittiin galii argatu soquun dirqama hoggansaatii. Kun waareegama diina ofirraa faccisuuf godhamuu gadi hin gaafatu. Kanaaf hooggansa kutataa durfannoon saa ofirratt hirkannoo ta’e gaafata.
Hunduu laafina jaarmaa ABOn qabutt kara karaan qubaa itt qabu barbaada. Jaarma jabeessuuf hoogganatu itt gaafatama qaba. Kanneen hooggana turan akkamitt laafina komachuu danda’u? Kan bara afurtamaa ijaaramee jalcaasaa fi fedha misha qabu kabun dadhabamee attamitt haaraa yayyabuun yaadame? Dubbiin saa qaama yaa’a ABO laaffisuu keessaa tokko akka ta’e hin mamsiisu. Eenyuu wan itt hin amanne haddheessuu fi yoo dandahame diiguun kan jiru. Garuu waan bukeessuu saa keessa jiranitt qubaa qabuun safuu dha. Mana ijaare onsee haaraan ijaara kan jedhuuf attamitt amanamaa? Malbulchi xiiqiin utuu hin ta’in malaan gaggeeffama. Kan hafan keessas kan of hin mullisne yoo jiraatan malee jarri kaan amma walii tumsanii garaa garummaa agarsiisuu dandahu.
Hogganooti ABO irra qoollifatan kun saba saaniif waan duraan gumaachaniif galata qabu; haa tahu malee ulfina fi leellifammi saanii ulfina kaayyoo sabaaf kenaniin walitt hidhataa dha. Kanaaf tujuba keessa seenan, akka abjuu baddeett fudhatanii, afaalla’atanii deebi’u utuu ta’ee kan hundaan yooyyiffamu. Sana gochuu danda’uun gamnummaas jannumaa dhas. Hogganooti murnoota ammalee kaayyoo hin jijjiirree jedhanii akka fedhett haa tahuu dhaaba kana maqaan tursuuf galata qabu. Sana jechuun ABOn kan dhuunfaa saaniiti jechuu miti. Kan bor dabarsanii abbaa dabareett kennani. Kanaaf hariiroon bora’e akka dhimma dhuunfaa irra maddett ilaalamu hin qabu.
ABO kukkutanii bibixxiluun qoroo xixinnoo dhaabuu yaaluun rorroo Oromoott fe’ameef furmaata akka hin taane ganna kurnan darban agarreerra. ABO laman garaagarummaa saaniif waan himatan qabu. Tokko anatu caalaa kaayyoo ganama tissaa jira jedha. Tokko isaan biraa keessa farri kaayyoo sussutamanii akka jiran durse argeetu ta’a. Kanneen hafan garuu booqaa sana maxanfatanii dhiisanii kaayyoon ganama dogoggoraa dha jedhu. ABOn kan leellifamu kaayyicha bakkaan gahuuf sagantaa malbulchaa ganama baafateef malee maqaa saatiif miti. Ta’uus maqaan saa ulfaataa fi jaallatamaa ta’uun hin haalamu. Akeeka saa jallisanii booqaa “ABO” jedhu maxxanfataniif ABO hin ta’amu. Ummati ABOn lama sadii osoo hin ta’inii tokkicha beeka. Innis hamma mirgi hiree muteeffannaan Oromoo kan ofiin bulummaa dablatu hojii irra oolutt hidhannoo saa kan hin hiikkanne. ABO gatii dhabsiisuuf abbatokkeen maqaa saa dhahatanii fi hoggana saa ta’uu himatan jiraachuu akka mudaatt dhiheessuun ABOn maal akka tahe beekaa haaluu dha. ABOn tokkicha. Kan hafan hundu kan sobaati. Sagantaa malbulchaa saaniin walbiraa qabanii laaluu dha.
ABOn adda abba tokkeen jannoota dhugaaf dhaabbatan, ummata saanii, biyya saanii fi ulfina saanii kan qabate irra faccisuu fi hanga inni biyya saanii gad dhiisee deemutt aarsaa isa dhumaa baasuuf fulduratt dhufanii kakataniti. Yeroo kaasichaaf qaama saanii fi lubbuu saanii golee Oromiyaa hundatt kennan sana gochuu saanii ture, ammas sana gochaa jiru. Kiisii saaniitt sagantaa malbulcha dhaabaa, harka tokkott alaabaa saanii isa biraatt meeshaa saanii qabatu turan. Al hundaa hogganoota saaniitt ni amanu, ajaja saaniitinis ibdatt dhiichaniiru. Faaruu biyya saanii, dhaaba saanii, alaabaa saanii, gootota saanii fi jaallewwan saanii akka hogganotii barsiisanitt farsaa deemu turan. Akkasitt kan ABOn kan jiru irra qaari’ee kan du’an kan haammate. Ayyaana waraaqxota ganna afurtaman darban dhufanii deeman hundaati. Bu’uura fi miira jabaa fakkeessituuf hin tolle qaba. Hogganootii fi miseensoti laafina fi afanfajja’a ni agarsiisu ta’a, garuu ABOn yeroo hunda jabaa dha. Miseensotii fi hooganooti ni jijjiiramu ABO dhaabbataa ta’ee hamma ergamsa saa bakkaan ga’utt ni jiraata.
Oromoon hoogganoota saanii irra seeraan bulummaata eeggatu. Biyya ilaa fi ilaameen walbulchu nuu ijaaru jedhanii abddatu. Kun shakala dudhaa Gadaa irra dhaalani. Kan seera cabse ni buqqifamaa, murtii dhumaas yeroon itt fudhatamu ture. Sun amma durdurii ta’uyyuu safuu Gadaa eeguun waan ilmaan Oromoo hunda irra eegamu. Kaayyoon qabatee ka’ee fi ammas hordofu ABO ayyaana Oromoo taasiseera. Yoomuu hin dabu hin dabsatamu. Akka yaadaan cimaa ta’ee jaarmaanis waan hin cimneef hin qabu. Dogoggora kanaan duraa irra yoo barate of sirreessuun nama hin dhibu. Hoogganooti ammallee kaayyoo ganamaatt amanan walitt dacha’uuf yeroo balleessuu hin qabani. Sana gochuun Sardaa dha, sababni ture hundi kan buqqa’e fakkaata. Kan hafuu falfalaa barsiifataa keessaa caffatanii bahuu dha.
Oromiyaa jireenyi see guyyuu dorsifamaa jira. Si’ana haalli dhalate gita bittuu Tigrayi kan beekame caalaa kan birdhachiisuu fi ababbarsiisuu. Malli Mallas isaanis empayerittis ittiin xaxee to’ataa ture kan dhaalutt waan hin dabarre. Habashaa mormitoonni hamma danda’an itt sadaa jiru. Mirga cunqurfamooti hanga yoonaa argatan ni fugisiifna kan hin jenne isaan keessatt hin argamu. Kaan akka mootichi hin fayyinne Waaqaa saanii itt kadhataa, itt dagamaa, itt qara’aa bulu. Gabaabaatti balaan Oromiyaa irra marsaa jiru kan salphaatt ilaalamu miti. Kan gabbarres kan hin gabbarres rakkina walfakkaataa keessa jirra. Kanneen ABO diiguu aggaammatan qaawwaa argataniin jaalbiiyyoota mogolee buusuu yaalaa jiru. Dura ijaajjuu hin dandeesssanii keessa gugadha jedhuuni. Sanaan akeeka qabsoo doomsuu bakkaan gahachuu fedhu.
Kan Oromummaan itt dhagahamu falachuun utuu caalaa hin waari’inii. Oromoo dha kan ofiin jedhu hundi badiisa mirgaa fi bitaan itt xiyyeeffate irraa baraaramuuf walii birmachuu feesisaa. Ammaaf sagantaa gabaabaan hiriirsuu danda’u ummata tokko, biyya takka fi hiree tokko akka waliin qaban amanuu dha. Ilaalcha addan qaban erga balaa ofirraa dabarsanii itt deebi’uu danda’u. Yeroon saa ilaalcha “nuu” fi “isaan” jedhuun qabsaawota gidduutt gargar baasa osoo hin ta’in kan guddaa itt yaadanii fi wal qayyabachuu itt yaalani. Balaan didichaa yero dhufuutt jiru kana mooraa halagaatt dheessuun jiraan awwaalamuu dha. Akkasitt jannoota hedduutu galaafatame. Sana akakilee keenya akka Goobana Daaccee faa irra barachuu dha. Lubbuu fi maqaan badani.
Ummati Oromoo erga qabamee kaasee eenyummaan saa, qaammi saa, qabeenyi saa, dafqisaa fi lubbuun saa itt hin hafne. Ofirraa faccisuun kan du’e irra garbummaan dhiitamee, tuffatamee, jeejeen guraaramee fi ergaramaan kan dhumetu caalaa. Sun hundi ta’ee mooraa gabroonfataa keessaa mootummaa saaniin mormanii cunqurfamaa bira kan dhaabbatan hin turre. Hundi saanii Waan akka isaan tajaajiluu Oromoo uumeef itt fakkaataa bahe. Hardhas isaan keessaa kan yaada jijjiirrate hin muldhatu. Oromootu roorrisaaf jilbeefachuu balfinaan haala kana fuggisiisuuf ABO ijaarrate.
Ergasii, ABOn ummata jaalalaan wojjin jiraate kan walfuudhee walirraa irraadhalche gargarbaasuu yaala jedhe mooraan diinaa wacuutt ka’e. Isaan dura jaalalli sunii fi soddummaan itt muldhatee maaf ba’aa saa hin salphifne, maaf tuffiin gadi ilaalame? Ammallee gidiraa naannaa jaarraa tokkoo fi walakaa irraan gahaaniif kan gaabbe hin jiru. Amma kan isaan yaacessu qabeenya fi humna nama Oromiyaa gatii bucuun bolqan dhabuun itt mullateetu. Akka saba biyya saa irratt abbaa biyyaa taheett walqixummaa fi obbolummaan waliin jiraachuu hin fedhani. Empayericha bara baraan jiraachisuun akka ergama saanii tahett fudhatu. ABOn sana diiguuf kakatee. Yoo sun tahe qofa ummatni jalati hidhaman hundi gadi dhiifamu.
Oromoon koloneeffataa waliin malee olloota saa irra gaaffii mirgaa hin qabu. Ammaa hojiin Oromoo eeggatu jaarmaa saa cimfachuu fi hoogganoota qabu jajjabeessaa fi wal dhuunfachiisaa haaraa jalaaa biqilfachuu dha. Amma huuqqataa haa fakkaatu malee keessisaa migira ta’uurrayyuu, humna riphaas akka qabu beekamaa dha. Humna riphaa sana misoomsee hanga gad of dhaabutt dirqama biraa fudhachuun itt gala akeekkate irra of hankaaksuu dha. Kanaaf dura walabummaa yoo gonfatan ofirra darbanii ilaaluun dhufa. Haa ta’u malee kolonota akka saa waliin qabsoo irratt walii tumsuun hin dhaabbatu. Empayeran demokraatessa yoo jedhe garuu “Hudduu irraa hin qabdu mataatt aguuggati” isa jedhan taha
Miseensoti angfi ABO namoota dhaloota Tokkummaa Afrikaa kan Amerikaanota Gurraacha irraa ka’ee malbulchesitoota Afrikaa 60mootaa akka Kwame Nkurumah fai’in waldayichatt dabarfamaa dhufe kanneen utuban turan. Jarri sun OAU akka karaa Tokkummaa Afrikaa dhugaatt geessutt qayyabatann. Hamma yoonaa fiixaan hin baane. Tokkumaan Afrikaa dhugoomuuf fedha tokko tokkoon ummata Afrikaa hin faalamin irratt malee mootummoota kan hedduun saanii abbaa hirroota tahan irrati miti. Fedhi abbaa hirrootaa fi Tokkummaa Afrikaa kan akeeka demokrasii bilisummaa, walqixummaa, baabsaamitii, ulfina mirgoota ilmoo naamaa fi ummatoota fi obbolummaa Afrikaanotaa irratt hundaawe wal fincilaa dha. Sanaa gochuuff gara sammuu dhiphatu.
Addi Bilisummaa Oromo (ABO) ciminni akka yaadaanmalitt qabu shaakalatt shaffisaan jijjiiramu malee gaaffiin Oromoo deebii argachuuf dhaloota hedduu fixuu dandaha. Sun bara meeqa fudhatus ABOn garaa Oromoo keessaa hin baduu. Kanaaf ergamsi saa ammallee hoogganaa fi jaarmaa caalaa jabaa eeggataa kan qabuun tattaafataa jira. Akka itt mudaa qabu sirreeffachuu dandahu heera fi seera tumatee ture. Garuu hojiirra ooluu saanii guyyuu kan to’atu fi qajeeltuu ilaaluf qaama aboo qabu lafa hin kee’anne. Silaa beekaa badii irra darbuun hogganootaas ni ittifama ture. Sana lafa kaa’achu hafuutu laaffisaanii dhufe. Rakkinni ABO mataadhaa gad eegale. Hooggansa keessa kan hin murteeffatin jiraachuun daddaaqina hore. Sana qulqulleessuun yeroo eeggataa jira. Kanaaf irraa ququnxuranii waa bixilachuu utuu hin tahin of irratt warrraqsa gaggeessuutu kaayyoo bakkaan gahuu gargaara. Ummati Oromoo qaama ummata Afriikaati. Tokkummaan Afrikaa fedha bilisa ummataatiin ijaarama malee kan abbaa hirrootaa fi koloneeffatootan miti. Annisaan akeeka ABOn Tokkummaa godinichaa haa ta’u kan waldayaaf qabuu sanaa. Dura tokko tokkoon ummataa dhugaatt bilisoomuu qabu. Kolonii keessaa dacha’uun bar tokko sanati geessuu danda’a. Daayi egeree iftuu dha; abdiin Oromoon bilisa bahuuf kuufate hanga sun carraa hojiirra ooluu argatutt hin dhaamu. Jabaatus laaffatus ABOn tokkicha.
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Hagayya 2012
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo.


text: 1GODAI Milkkiyaasa baggaara Israa7eela asaassi yootido hiraagaa qaalai hagaa. 2GODAI ba asaa, "Taani inttena siiqaas" yaagees. SHin intte, "Neeni nuna aibin siiqadii?" yaageeta. Yaagin GODAI, "Eesawi Yaaqooba ishaa gidenneeyye? Gidikkonne taani Yaaqooba siiqaas; 3shin Eesawa ixxaas. Taani Eesawa gezziyaa baisa oottaas; a gadiyaakka worakanati allaxxiyo bazzo oottaas" yaagees. 4Eesawa zeretta gidiya Eedoomati, "Nu katamati kolettidosona; shin nuuni eta zaarettidi keexxana" yaagana. Giikkonne Ubbaappe Wolqqaama GODAI hagaadan yaagees; "Eti zaarettidi keexxanddosona; shin taani kolana. Asai eta, 'Ha biittai iita biitta; ha biittaa asaikka GODAI merinau hanqqettido asa' yaagana" yaagees. 5Hegaa intte intte aifiyan be7ana; be7idi, "Hekko GODAI Israa7eela biittaa zawaappe kareerakka gita" yaagana. 6Ubbaappe Wolqqaama GODAI hagaadan yaagees; "Inttenoo, ta sunttaa kaushshiya qeesetoo, na7ai ba aawaa, ashkkaraikka ba godaa bonchchees. Yaatin, taani intteyyo aawaa gidikko, intte tana bonchchiyo bonchchoi anee? Qassi taani intteyyo goda gidikko, intte taassi yayyiyo yashshai anee? "Intte ta sunttaa kaushshideta; yaatidi qassi, 'Nuuni ne sunttaa waatidi kaushshidoo?' yaageeta. 7Intte taayyo yarshshiyoosaa bollan tunida yarshshuwaa shiishshiyoogan ta sunttaa kaushshideta. "Qassikka intte, 'Nuuni nena waatidi tunissidoo?' yaageeta. "Intte GODAASSI yarshshiyo sohoi karettidabaa gidennee yaagidi qoppiyoogan tana tunissideta. 8Intte yarshshuwaa yarshshiyo wode, qooqiyaa woi hargganchchaa woi wobbe gidida mehiyaa yarshshikko, hegee iitabaa gidennee? Intte hegaa mala mehiyaa intte halaqaayyo imota oottidi immiyaakko, i hegan ufaittanabaanne inttena maaddanabaa intteyyo milatii?" yaagees. 9Qassikka Ubbaappe Wolqqaama GODAI hagaadan yaagees; "Xoossai intteyyo qarettana mala, ha77i a woossite. Woni intte hegaa mala imotaa ayyo immin, i inttena maaddanee?" yaagees. 10Ubbaappe Wolqqaama GODAI hagaadan yaagees; "Intte taayyo yarshshiyoosaa bollan coo hadan tamaa eettiyoogaappe, intteppe issi urai Beeta Maqidasiyaa penggiyaa gorddiyaabaa gideerenneeshsha! Taani inttenan ufaittikke; intte immiyo imotaakka ekkikke" yaagees. 11Qassikka Ubbaappe Wolqqaama GODAI hagaadan yaagees; "Awai mokkiyoosaappe biidi wulliyoosaa gakkanaashin, ta sunttai kawotettatu giddon gita. Soho ubban asati taayyo ixaanaa cuwayoosona; geeshsha yarshshuwaakka yarshshoosona; aissi giikko, ta sunttai kawotettatu giddon gita" yaagees. 12Ubbaappe Wolqqaama GODAI hagaadan yaagees; "SHin intte, 'GODAASSI yarshshiyo sohoi tuna; an wottiyo yarshshoikka karettidaagaa' yaagidi a kaushshideta. Qassi intte, 'Hagee daafurssiyaabaa' yaagi qilliiccidi, intte siiriyan sim77eeta. "Intte bonqqi ekkidoogaa woi wobbiyaa woi hargganchchaa imota oottidi shiishsheeta. Yaatin, taani intte kushiyaappe hegaa ekkoo? 14Taayyo yarshshana giidi shiiqettido attuma dorssai a wudiyaa giddon de7ishin, boriyoobai de7iyo dorssaa yarshshiya he cimmiyaagee qanggettidaagaa gido! Aissi giikko, taani gita Kawuwaa; ta sunttaikka kawotettatu giddon yayettidaagaa" yaagees.


text: 1Aphiloosi Qoronttoosan de7ishin, PHauloosi qommo baggaara aadhdhidi, Efisoona yiis; yiidi issi issi kaalliyaageeta demmiis. 2Eta, “Intte ammanido wode Geeshsha Ayyaanaa ekkidetii?” yaagidi oichchiis. Oichchin eti, “CHii, ekkibookko; harai atto, Geeshsha Ayyaani de7iyoobaakka siyibookko” yaagidosona. 3PHauloosi eta, “Yaatin, Aibin xammaqettidetii?” yaagiis. Eti, “Nuuni Yohaannisa xinqqatiyan xammaqettida” yaagidi zaaridosona. 4PHauloosi, “Yohaannisi baappe guyyiyan yiya Yesuus Kiristtoosan asai ammanana mala, asaassi yootiiddi, nagaraappe simmiyo xinqqatiyan xammaqiis” yaagiis. 5Eti hegaa siyido wode, Godaa Yesuus Kiristtoosa sunttan xammaqettidosona. 6PHauloosi ba kushiyaa eta bolli wottido wode Geeshsha Ayyaanai eta bolli wodhdhin, dumma dumma qaalan haasayidosona; qassi hananabaakka yootidosona. 7Hegan ubbaara tammanne naa77u asata gidiyaageeti de7oosona. 8PHauloosi Aihuda woosa keettaa gelidi, Xoossaa kawotettaabaa palamettiiddinne akeekissiiddi, asaara heezzu agina gidiyaagaa keenaa yayyennan haasayees. 9SHin etappe issoi issoi makkalidi, daro asaa sinttan Godaa ogiyaa cayiiddi ammanennan ixxin, PHauloosi etappe shaahettidi, ba kaalliyaageeta banaara efiis; Xiraanoosa giyo tamaare keettan ubba gallassi palamettees. 10PHauloosi naa77u laitta gakkanaassi qaalaa yootiis; hegaa gishshau, Isiyan de7iya asai ubbai, Aihudatikka Aihuda gidennaageetikka Godaa qaalaa siyidosona. 11Xoossai PHauloosa baggaara ooratta malaataa oottiis. 12Hegaa gishshau, asai a bollai bochchido maarabiyaa woi maayuwaa hargganchchatussi efees; efin hargganchchatikka paxoosona; iita ayyaanatikka etappe kiyoosona. 13Iita ayyaanata kessiiddi yuuyiya Aihudatuppe issoi issoi, “PHauloosi qaalaa yootiyo Yesuusa sunttan nuuni inttena kiyite giidi azazoos” yaagi yaagidi, iita ayyaanati de7iyo asatu bollan Godaa Yesuusa sunttaa xeesi be7idosona. 14Qeese halaqaa Asqqeewa giyo issi Aihudaassi hegaa oottida laappun naati de7oosona. 15Iita ayyaanai etassi zaaridi, “Taani Yesuusa erais; PHauloosakka erais. SHin intte oonee?” yaagiis. 16Iita ayyaanai de7iyo bitanee eta bolli guppi wodhdhin, eti masunxxidi, he keettaappe kallo baqatana gakkanaas, wolqqaamidi xooniis. 17Efisoonan de7iya Aihudatinne Aihuda gidennaageeti ubbai hegaa siyidosona; siyidi ubbaikka daro yayyidosona; Godaa Yesuusa sunttaikka daro bonchchettiis. 18Ammaniyaageetuppe daro asati bantta oottidobaa paaxiiddinne qoncciyan yootiiddi yoosona. 19Bitiyaageetuppe daroti bantta maxaafata shiishshidi, asaa ubbaa sinttan xuuggidosona; he maxaafatu waagaa qoodiyo wode, ishatamu sha7u bira gidiis. 20Hegaa mala wolqqaama ogiyan Xoossaa qaalai dicceesinne aakkees. 21Hegee polettidoogaappe guyyiyan PHauloosi, “Taani Yerusalaame baada Roomekka qassi be7anau bessees” yaagidi, Maqidooniyaaranne Akaayiyaara aadhdhidi, Yerusalaame baanau qofaa qachchiis. 22Qassi bana maaddiyaageetuppe naa77ata Ximootiyoosanne Erasxxoosa Maqidooniyaa kiittidi, bau Isiyan amarida wodiyaa takkiis. 23Godaa ogiyaa gishshau, he wode daro wocamai kiyiis. 24Aissi giikko, biraa tigiya Dimexiroosa giyo issi bitanee Arxxemiisi Beeta Maqidasiyaa misiliyaa biraappe tigi tigidi, oosanchchatussi daro woriyaa demmees. 25Hegeetanne etaagaa mala oosuwaa oottiyaageeta issippe shiishshidi, hagaadan yaagiis; “Asau, nu duretettai ha oosuwaana gidiyoogaa intte ereeta. 26Hegee PHauloosi, 'Asa kushee oottidoogeeti xoossata gidokkona' yaagidi, Efisoona xalaalan gidennan amarida biittatuppe attin, Isiyan ubban daro asaassi odi maizzidoogaanne balettidoogaa intte be7idetanne siyideta. 27Palabai, nu oosoi karettanaagaa xalaala gidenna; shin Isiyan de7iya ubbatinne sa7a ubban de7iyaageeti goinniyo gita Xoossee Arxxemiisi Beeta Maqidasee bonchchettennan attanaagaanne, i gitatettaikka kunddanaagaa” yaagiis. 28Asai hegaa siyido wode hanqquwaa xuuqqidi, “Efisoona Arxxemiisa gita” yaagidi wocamiis. 29Katama ubban wocamai denddiis; PHauloosaara hemettiya Maqidooniyaa asata Gaayoosanne Arisxxirokoosa banttanaara oiqqi ekkidi, issippe kaassaa sohuwaa woxxidosona. 30PHauloosikka asai shiiqidosaa gelana koyiis. SHin kaalliyaageeti a diggidosona. 31Isiyaa biittaa halaqatuppe PHauloosa lagge gidiya issoi issoi PHauloosau kiittidi, kaassaa sohuwan qoncciyaa kiyidi i beettenna mala, a woossidosona. 32SHiiquwan wocamai denddin, dariya bagga asai harai atto aissi shiiqidaakkonne erenna gishshau, issoi issibau wocamiyo wode, hinkkoi harabau wocamees. 33Aihudati Iskkinddira aatti bessin, issi issi asai i haasayana mala, asaa giddoppe sinttau a aattiis; aattin asai co77u gaana mala, i ba kushiyan malaati bessidi, asaassi mootettanau koyiis. 34SHin Iskkinddiri Aihuda asa gididoogaa asai erido wode, naa77u saate gidiyaagaa keenaa ubbai issi qaalan, “Efisoona Arxxemiisa gita” yaagidi wocamiis. 35Katamaa xaafee asaa co77u oottidi, hagaadan yaagiis; “Efisoona asau, Efisoona katamai gita Arxxemiisissinne saluwaappe wodhdhida eeqa shuchchaassi eeqa keettaa naagiyaagaa gididoogaa erenna asi oonee? 36Hagaa kashi giya asi bainnaashin, intte woppu gaanaunne dirbbennan agganau bessees. 37Aissi giikko, hageeti Beeta Maqidasiyaa miishshaa wuuqqibeennaageeta nu Xoossatakka cayibeennaageeta ehiideta. 38Hegaa gishshau, Dimexiroosinne aara de7iya oosanchchati asa mootanau koyikko, pirdda keettai dooya de7ees; qassi deriyaa haariyaageetikka de7oosona; eti bantta giddon mootettona. 39SHin intte hara yoho koyikko, higgiyaa yaa7an yohuwaa qachchana. 40Aissi giikko, hachchi hanidabaa shabbiretta giidi, Roome biittaa asati nuna mootana; ha shiiquwaukka gaasoi bainna gishshau, nuuni gaaso odanau danddayokko” 41yaagidi yaa7aa denttiis.


text:
Rakkoo “Garee Shanaffaa” Qabsoo Bilisummaa Laamshessaa Jirurra Aaanuu
Gaachana Oromiyaa tiin
Onkoloolessa 30 (Oromo Press) — Tokkummaan dhaabbilee siyaasaafi miseensota isaanii, akkasumas tokkummaan ummata Oromoo waliigalaa qabsoo Oromoo galmaan ga’uu keessatti barbaachisaa akka ta’e dubbii haallamuu hindandeenye.
Garuu wayita waa’ee tokkummaa haasofinu wanti tuffannee irra taraa jirru nijira. Wanti irra darbaa jirru kunis bilisummaa ummanni Oromoo, yoomirrayyuu amma caalatti dheebotee jiru, warra qancarsaa, ballessaa, xureessafi xireessaa jirani. Rakkoon kun sochii ummatoota biroo cunqursaa hamaafi kolonii jala turan keessatti rakkoo “garee shanaffaa” (the problem of the fifth column) jedhamuun beekkama.
Gaffiiwwan Ijoo:
Oromiyaafi biyyambaa keessatti, “garee shanaffaa” akkamitti hiikkanna? (garee shanaffaan maali?)
Warri garee shanaffaa walumaagalatti eenyufaadha? Amala maali calaqqisiisaa jiru?
Guutumattillee gaaffiiwwan kanneen gadifageenyaan deebisuunis dadhabamu, barreeffamini kuni yaadota ijoo gaaffiiwwan kanneeniin hammataman xiinxaluu yaala.
Maalummaa Garee Shanaffaa Irratti
Rakkoon garee shanaffaa qabsoo farra-gabrummaa keessatti biyyoota ardii Afrikaa kolonii jala turan keessattis ta’e, biyyoota ardii biroo kan akka Laatiin Ameerikaafi biyyoota Awurooppaa gara bahaatti argaman keessatti, akkasumas Eziyaa keessatti guddinaan mul’atee ture. Garee shanaffaan ammalli waloo inni agarsiisu inni guddaan ummatuma gabrumaa jala jiru keessatti of gurmeessee ykn bifa nam-tokkeetiin diina wajjin tokkumaa ifaa ykn tokkummaa lafajalaa uummatee qabsoo haqaa balleessuudha.
Amalli garee shanaffaa guddaan inni lamaffaan gadaantummaa xiinsammuuti. Gaadantummaa xiinsamuu garee shanaffaa kana faranjiin “Stockholm Syndrome” [Mallatto Istookolm]. Kana jechuun, garee shanaffaan warra isaan booji’ee ofitti madaqiseen walfakkaachuu yaalu. Sirna gadaantummaa mataa kana keessatti booji’amaan (garbichi) ykn tajaajilaan diinaa warra isa booji’e jaalata. Ummata isaara gooftota isaatiif akka sareen warra isheetiif amanamtu amanama/mti. Gadaantummaan itti dhaga’amu kunis yaada sababii hinqabinerraa madda. Jarri kuni qabsoo Oromoo keessatti “buchiloota ykn lukeewwan diina, kittilayyota” jedhamu.
Rakkoon garee shanaffaa Qabsoo Oromoo keessa hinjiru jedhanii yaaduun of goyyoomisuu, ykn immoo mirqaanaa hubanno-dhabeessan guutamuudha. Eeyyen, garee shanaffaan waggooti dhiyooti asittis ta’e waggoota 21 darban keessa biyyattis biyya alaattis baayyachaa jiru.
Hiikini idilee “Garee Shanaffaa” isa asii gadiiti:
… garee namootaa ummatichuma keessaa bahanii/taa’anii icciitiidhaan fedhii ummata isa guddaa warra duradhaabbatu yk qancarsu ykn balleessuu yaalu…Garee shanaffaan gurmuu namoota iccitiidhaan [ykn ifaan) kaayyoo diinaa warra dinqisiifatan, deeggaraniifi hojiirra oolchani. Tooftaan inni ijoon garee shanaffan dhimma itti ba’u, deegartota diinaa ummata fi dhaabbilee siyaasa ummata bal’aafi haqaa keessa lixuun diina tajaajiluudha. Afaan Ingiliziitiin hiikaa bal’aa garee shanaffaa argachuuf, as dubbisi.
Oromiyaafi Ambatti Hojii Garee Shanaffaa Qabsoo Daddaaqisuufi Qancarsuurratti
Oromiyaa keessatti garee shanaffaan akka dhaabatti Adda Bilisumma Ummata Tigireetiin ijaaramee qabsoo Oromoo qancarsuufi garadabarsuurratti ifaan kan hojjetaa as gahe Dhaabbata Dimokirasummaa Ummata Oromoo (DhDUOdha). Akka garee shanaffaatti hojjechaa turuun DhDUO waan ifatti ummanni Oromoo hundi beeku. Kanaafuu, asitti waa’ee Dhaadiyoo kanuma eeree irra darbuun fedha.
Dhimmi yaachisaan baroota dhiyoodhaa asitti mul’achaafi margaa jiru garuu rakkoo garee shanaffaa mooricha qabsoo biliumumaa Oromoo keessaa warra waggoti kurnoota baay’eef hirmaachaa turaniiti. Garee Shanaffaan keessa qabsichaatii madde kaansarii hamaa ta’aa odoo jiruu, dhimmi kun akkamitti osoo hinaka’in har’a ga’e?
Bara kana keecha garee shanaffaan mooraa qabsichaa keessatti iccitiin ijaarraman amaloota ijoo muraasaan beekkamu: i) cimsanii waa’ee waggaa 40 darbeef qabsoon Oromoo bu’aa agarsiisuu dadhabuu irraa haasa’u; (ii) waa’een rakkoo garee shanaffummaa isaanii yoo ka’e, tokkummaa keenya diigufi jedhanii watwaatu; (iii) Itoophiyaafi Itoophiyummaaakka waan rakkoo hinqabineetti keessafi ala isaanitti uffatanii deemu–warruma Amaaraafi Tigireerrayyuu Itoophiyummaan caalanii mul’atu (iv) akka garee fooyya’oo mara-adunyaattti (global) ykn akka garee naannootti (regional) godhanii of dhiyeessu; (vi) umna gantoota heedduu barataniifi duraan qabsicha keessaa mufatanii ba’aniitti dhimma ba’u; (vii) horiin isaan ittiin hojii garee shanffummaa isaanii hojjetaniin horii kallattiidhaan mootummaa Itoophiyarra itti ergamu ykn maallaqa jabaa biyyoota warra lixaatiin iccitiin itti kennamu. Amaloonni kunneen gaaffii: “Garee shanaffaa akkamittan garee dhugaarraa addaan baafadha?” jedhuuf deebii ta’u.
Garee shanaffaan bara kanaa ummatichuma keessaa akka muka qottotti sababa biqileef, dhugumaan kaayyoo Oromoon bilisummaa Oromiyaatiif qabu dura dhabbata jedhanii mamuun rakkisaadha. Bifa garrarraa uffachuun qabsoo dhugaan of fakkeessanii ummata raatessu. Kanneen isaanii maqaan isaan dhaaba isanitiif moggaafatan guutumatti maqaa dhaaba haqaa waliin walfakkaata. Gochi isaanii garuu gocha diinati. Maqaan otoo hintaane, waan godhaniin adda ba’u. Yoo namini isaan shakke ykn isaan qeeqe garrarroonni holola banuudhaan amala namaa ajjeesuurratti xiyyeeffatu. Oromoodhaaf isaan malee Oromoon biraa beekufi akka hindadeenye akka hundabeektotaafi hundadanda’ootatti of dhiyeessu. Isaan yoo badan, qabsoonis nibada itti fakkaata. Aangootti ofumaaf cichu malee dhaloota haaraa ofitti makuus ta’ee leenjisuuf fedhii hinqabani. Yoo ofitti makakanis akka daballee jalee hojii isaanitti dhimma ittiba’uufi.
–Full Report at Oromo Press


text:
Saphalo Education Foundation, eegii maqaa fi hujii Sheek Bakrii Saphaloo uleeffeesuuf hujii jalqabee ganna 11 keessa jira.Haga ammaatti baqataa Oromoo ka Keenyaatti baqatan kuma caalaan afaan,aadaa fi seenaa barsiisa.
Obbo Kadir Jaallee itti gaafatamaa dhaaba kanaa damee Keenyati,”marroo sadii guyyaatti barsiifna.Ganamaa,guyyaa fi galgalaa ni barsiifna nama 270 akkas ni gaha ka amma barachutti jiru.”
Wannii amma barsiisuuti jiran afaan Oromoo qofaa mitii afaan Ingililiizillee hin barsiisan.
Akka itti gaafatamaa kanaatti “rakkoo ufii namatti himattee namii sii himuun jechuun barnoota dhabuu irraa tanaafuu nama gargaara.
“Namii waan dabre hin beenne ka fuula duraa akeekuu dhiisii ka keessa jiru hin beeku tanaafuu waan nama keenna barachuun faaydaa qabdii jedha.”
Mani barumsaa kun seenaa nama barsiisaa afaan Oromoo beekamaa,Sheek Bakrii Saphaloo ka bara duriituu keessa afaan Oromootiin hojjachu jalqabe ulfeessuuf hujii jalqabe.
Maqaa kanaayyuu maqaa Sheek Bakrii Saphalootiin banuu jechuun maqaan nama akkanaa baduu dhowwuu jechuu gaafa namii barumsallee hin jabaatanitti Sheek Bakriin hagas nama barsiisuun akka Kadiritti waan nama boonsaati maqaa fi hujii nama jabaa akkanaa baduu dhowwuun waan nama boonsaati jedha.
Mee Hujii Mana Barumsa Kanaa MP3 tana irraa caqasaa


text: 1Iziraa7eeliyaa Naabutessi Samaariyaa Kawuwaa Akaaba keettaa matan Iziraa7eelan woiniyaa turaa sohoi de7ees. 2Akaabi Naabuta, "Ta keettaa matan de7iyo gishshau, taani taayyo ataakiltte soho oottanau taayyo ne woiniyaa turaa sohuwaa imma. A gishshaa neeyyo taani hara lo77o woine turaa sohuwaa immana; woikko neeni dosikko, a waagaa taani neeyyo qanxxana" yaagiis. 3Yaagin Naabutee Akaabayyo, "Taani ta aawatuppe laattido gadiyaa tana neeyyo imissiyaabaappe GODAI ashsho" yaagiis. 4Iziraa7eeliyaa Naabutee, "Taani ta aawatuppe laattido gadiyaa neeyyo immikke" giido gishshau, Akaabi yiillotidinne lanccidi ba soo biis. Biidi ba hiixan godaakko simmi zin77idi, qumaa meennan ixxiis. 5A maccaasiyaa Elzzaabeela akko gelada, "Neeni hagaa keeni aibissi yiillotadii? Aibissi qumaa meennan ixxai?" yaagada oichchaasu. 6Oichchin Akaabi iyyo, "Iziraa7eeliyaa Naabuta taani, 'Ne woiniyaa turaa sohuwaa taayyo baizza; woikko ne dosikko, a gishshaa taani neeyyo hara woiniyaa turaa sohuwaa immana' yaagin, i, 'Ta woiniyaa sohuwaa neeyyo immikke' yaagiis. Taani hegaa gishshau yiillotaas" yaagiis. 7A maccaasiyaa Elzzaabeela a, "Neeni Israa7eela bolli kawo gidaidda hagaadan hanai? Dendda; denddada ma! Wozanappe ufaitta! Iziraa7eeliyaa Naabute woiniyaa turaa sohuwaa taani neeyyo immana" yaagaasu. 8Hegaa gishshau, maccaasiyaa Akaaba sunttan dabddaabbeta xaafada, a maatafan attamaasu; attamada Naabuteera issippe kataman de7iya cimatuyyoonne gita asatuyyo kiittaasu. 9He dabddaabbeta hagaadan yaagada xaafaasu; "Issi gallassau xoomaa awaajjite; yaatidi asaa giddon Naabuta bonchcho sohuwan utissite. 10Utissidi naa77u pattenna asata a sinttan utissite. He asati, 'Naabutee Xoossaanne kawuwaa cayiis' yaagidi markkattanaadan oottite. Hegaappe guyyiyan gaxi kessidi, shuchchan caddidi worite" yaagada xaafaasu. 11Hegaa gishshau, Naabuteera issippe kataman de7iya cimatinne gita asati Elzzaabeela etau xaafido dabddaabbetun giidoogaadan oottidosona. 12Eti xoomaa awaajjidi, Naabuta asaa giddon bonchcho sohuwan utissidosona. 13Hegaappe guyyiyan naa77u pattenna asati yiidi, akko simmi uttidi, asaa sinttan, "Naabutee Xoossaanne kawuwaa cayiis" yaagidi wordduwaa markkattidosona. Markkattin Naabuta katamaappe gaxi kessidi, shuchchan caddidi woridosona. 14Hegaappe guyyiyan cimati Elzzaabeelikko kiittidi, "Naabutee shuchchan cadettidi haiqqiis" yaagidosona. 15Naabutee shuchchan cadettidi haiqqidoogaa Elzzaabeela siyosaarakka, Akaaba, "Iziraa7eeliyaa Naabutee neeyyo miishshan baizzanau ixxido woiniyaa turaa sohuwaa denddada baada, neeyyo ekka. I ha77i paxa de7enna; haiqqiichchiis" yaagaasu. 16Iziraa7eeliyaa Naabutee haiqqidoogaa Akaabi siyidi, Naabute woiniyaa turaa sohuwaa bau ekkanau denddidi, duge biis. 17Hegaappe guyyiyan Tishbbiyaa Eelaasakko GODAA qaalai yiidi, 18"Samaariyan kawotida Israa7eela Kawuwaa Akaabaara gaittanau duge wodhdha. I ha77i Naabute woiniyaa turaa sohuwaa ekkanau biidi, yan de7ees. 19Neeni a hagaadan yaaga; 'GODAI nena, "Bitaniyaa worada, a gadiyaa neeyyo ekkadasa gidikkii?" yaagees' yaaga. Qassikka a, 'GODAI nena, "Naabute suuttaa kanati laaccido sohuwan ne suuttaakka kanati laaccana" yaagees' yaaga" yaagiis. 20Hegaappe guyyiyan Akaabi Eelaasa, "Hai ta morkkiyau, tana demmarggadii?" yaagiis. Yaagin, "Ee, taani nena demmarggaas; aissi giikko, neeni GODAA sinttan iitabaa oottanau, ne huuphiyaa nagaraassi baizzadasa. 21GODAI nena hagaadan yaagees; 'Siya, taani ne bolli iitabaa ehaana. Taani ne zerettaa xaissana; taani Israa7eela biittan Akaaba keettaa asaappe aille gidin goqa gidin, issi attumaasinne attennan xoqollana. 22Taani ne so asaa Nabaaxa na7aa Iyorbbaama so asaadaaninne Akiiya na7aa Baa7isha so asaadan oottana. Aissi giikko, neeni Israa7eela asaa nagaraa ootissada, tana hanqqetissadasa' yaagees. 23Qassi GODAI Elzzaabeelibaa yootiiddi, 'Iziraa7eela katamaa gimbbiyaa lanqqen kanati Elzzaabeelo maana' yaagees. 24Akaaba zare gididi kataman haiqqiya oonanne kanai maana; qassi gaxariyan haiqqiya oonanne saluwaa kafoti maana" yaagiis. 25Ba maccaasiyaa Elzzaabeela denttettin, GODAA sinttan iitabaa oottanau ba huuphiyaa nagaraassi baizzida, Akaaba mala asi mulekka baawa. 26GODAI Israa7eela asaa sinttappe laaggidi kessido Amooretudan eeqau goinniyoogan Akaabi aadhdhiya sheneyiyaabaa haniis. 27Akaabi ha haasayaa siyido wode, ba maayuwaa pooshshidi, waaruwaa maayiis; yaatidi xoomiis. Waaruwaa maayosaara zin77iis; azzaniiddi hemettiis. 28Hegaappe guyyiyan GODAA qaalai Tishbbiyaa Eelaasakko yiidi, 29"Akaabi ba huuphiyaa ta sinttan kaushshidoogaa be7adii? I ta sinttan ba huuphiyaa kaushshido gishshau, taani ha bashshaa a wodiyan ehiikke. SHin taani a na7aa wodiyan a so asaa bolli ha bashshaa ehaana" yaagiis.


text:
Akka maatiileen isaanii jedhanitti, afuran keessaa garii, waggoota 15 caalaa Hospitaala Naqamtee keessaa tajaajilan. Dr. Addaam Lammaa, oguma addaa baqaqsanii hodhuu yokaan Serjeriin n ka tajaajilanii fi Kilinika, “Kilinika Maayoo Ol’aanaa” jedhamu ka dhuunfaatti qaban. Dr. Isaayyaas Birhaanuu oguma addaa fayyaa gadameessaan kan Hospitaalicha keessaa tajaajilanii fi Kilinika “Yuuniversaal Kilinik” - jedhamu dhuunfaatti qaban, Dr. Belaay Beete-Maariyaam, oguma addaa fayyaa gadameessaan kan Hospitaala Naqamtee keessaa hojjetanii fi Kilinika dhuunfaa “ABDII CLINIC” - jedhamu keessaa kan hojjetan, Dr. Taammenee Abarraa, ka baatii ja’a dura Daarektara Medikaalaa Hospitaala Naqamtee turanii fi amma Yunivarsitii Finfinnee, Damee Xiqur Anbassaa keessaa Ispeeshaalistummaa yokaan oguma addaa barataa jiran ta’uu dubbatu, firoonni isaanii kun.
Akka maatiileen jedhanitti -- Dooktoroonni kun qabamanii hin hidhamuu isaanii dura -- xalayaa tu, Biiroo Fayyaa irraa mata mataatti isaan dhaqqabe.
Qabiyyeen xalayaa sanaas -- “Badii kana dura Hospitaala Naqamtee keessatti dalagafmaa ture keessatti ga’ee ol’aanaa waan qabaattee argamteef, baatiilee lamaaf mindaan kee rarraasamee, baatiilee lamaaf hojii irraas dhaabamtee jirta” - ka jedhu akka ta’e nuuf ibsan. Itti-fufees, Kilinika Kam iyyuu keessaa akka hin hojjenne kan ittisu, xalayaan ka biraan Giddu-gala Fayyaa Naqamtee irraa isaan dhaqqabuu dubbatu.
Dooktoroota afuranii ala dooktorri dhalata Kooriyaa, kan oguma addaan fayyummaa lafee tajaajilan, Dr. Ho Rim Jong, hojii irraa hariyatamuu illee nuuf ibsan.
Hidhamuun dooktoroota kanaa ilaalcha polotikaa waliin hidhata qaba, jedhu.
Koomishina Poolisii Oromiyaa irraa kan ibsa nuuf kennan Komaander Abbebee Leggesee, dooktoroonni afuranuu yakka oguma isaanii wajjiin wal-qabateen shakkamanii kan harka poolisii jiran ta’uu dubbatan. Qorannaa dooktoroota sana irratti geggeessamaa jiruuf kan sababaa duraa ta’e, maatii namoota sadii irraa himannaa dhihaate, jedhu. “Dubartoonni da’umsaaf yeroo adda addaatti gara isaanii deeman, tajaajila isaaniif malu argachuu dhabuu irraa du’an,” jedhan – Komaander Abbebeen.
Daarektarri Medikaalaa Hospitaala Naqamtee, Dooktor Caalaa Olaanis, kanuma mirkaneessan. “Yeroo gabaabaa keessatti, haadhotiin da’umsaaf gara hospitaalichaa dhufanii wal’aansa irratti du’an kudha-lama,” ka jedhan, Dr. Caalaan, dhimmi isaa waan seeraan qabamee jiruuf, himannaa tokko tokkoo dooktoroota sanaa irratti dhihaate ilaalchisee ibsa bal’aa kennuu akka hin dandeenye dubbatan.
Maatiilee dooktoroota hidhamanii irraa komee dhihaate, akkasumas, ibsa dubbi-himaa Koomishina Poolisii Oromiyaa fi Daarektara Hospitaala Naqamtee irraa kenname – guutummaa isaa as irraa dhaggeeffadhaa. Kutaa 1ffaa
Kutaa 2ffaa