text:
Filannoo 2015 paartiin biyyattii wogaa 24 bulchaa ture EPRDF injifatee umrii bulchiinsa isaa gara 29 olguddise. Seenaa Itoophiyaa keessatti EPRDF bulchiinsa Haylasillaaseetti aanee isa lammataati; umrii dheerinnaan. Akka ibsa Boordii Filannootti, jaalatanis jibbanis, fudhatanis mormanis paartiin mormitootaa hundi, tokko keessaa osoo hinmilkaayin, harka duwwaa hafan. Hiriirriifi deeggarsi ummataa duula nafiladhaa irratti paartilee mormitootaaf laatamaa ture maaliif gara sagaleetti hinsharafamne jettanii worra mormitootaa yoo gafattan deebiin argattan, ‘kan raawwatame saamicha afaan qawweeti,’ kan jedhu. Isinis waan ta’e hunda taajjabuu hinoolle.
Bu’aan injifannoo kanaa kan raaje jira natti hinfakkaatu. EPRDFs akka injifatu beeka. Filatamuufi moo’achuun waan garagaraati. Filatamuun waan jaalalaafi fedhii irratti hundaayu. Moo’achuu humnaanis kabajsiifachuun inuma danda’ama- kan ta’es kanaan addaa miti. Bu’aa filannoo kanaan wolqabatee wonti xiqqoo nama raaju yoo jiraate ammas akkuma bara 2010 injifannoon EPRDF %100 fakkaachuu isaati. Taajjabdoonni heddu filannoo dura EPRDF tarsiimoof jecha barcumaa 20 ykn 30 inuma gadi lakkisa jechaa turan. Labsiin boordii filannoo biyyatti kan ifa godhe garuu dirqamni isaanitti laatamee irratti hojjataa turan EPRDFf injifannoo dhibbaan dhibbaa mirkaneessuu ta’uu isaati. Waadaa woliif seenan guutan. Labsii kaleessaan barcumaa 547 keessaa EPRDF 442 kiisa kaayyateera. Bu’aa filannoo labsame keessaa paartiin mormituu tokkolle teessoo tokko hinarganne. Inni hafe, teesoon 105 jechuudha, ammati kan eenyuu akka ta’e hinlabsame. Kan hafes yeroo eeggata malee irra buusaa EPRDF ta’uu wonti dhoorgu hinjiru. Bu’aan teessoo hafanii akka hinlabsamne maaltu akka isaan dhoorge anaaf ifaa miti. Tarii maal akka godhan ilaalaaru ta’a.
Naannoleen silaa fagoodha ykn duubatti hafoodha jedhaman kanniin akka Gambeellaa, Been Shanguul, Somaaleefi Afaar guutumatti jechuun nidanda’amaa bu’aa filannoo naannoo isaanii ifa taasisaniiru; isuma saamame san. Naannoon Oromiyaa, Amaaraa, Tigraay fi naanoon Kibbaa bu’aa teessolee 28, 31, 7 fi 28 wolduraaduubaan osoo hinlabsin hafan. Kuni akkamitti ta’e? Maaliif ta’e? Kan beeku isaanuma.
Teessoo hanga ammaa osoo hinlabsamin hafan keessaa worri mormitootaa waa ni argannaa jedhanii eeguun nimala; silaafuu abdii kutachuun gaarii miti. Wonti isaanis nutis ifatti beeknu, hooggantoonni dhaaba Medrek Prof. Bayyaneefi Dr.Mararaan injifatamuu isaaniiti. Isaan paarlaamaa akka hinseenne balbalti itti cufamte. Kana booda osoma EPRDF Medrekiif teessoo 10n hayyamee, silaa dubbiin qoodiinsa malee filannoo mitii, namni akka hooggantoota kanniiniitti, dandeettiifi muuxxannoo qabaatee, ummataafis ta’e dhaaba isaaniitiif paarlaamaa EPRDFn liqimfame keessaa sagalee guddaa ummata bira gayuu danda’u dhageessisuu eenyu?
Akkuma jirutti yoo ilaalle, injifannoon EPRDF cimina isaa, injifatamuun mormitoootaa dadhabina isaanii waan labsuu miti; kan siyaasa Itoophiyaa itti dhihaatee xiinxalleef. Kan fayyaa qabu dhibamaan wol’aansoo bayee, kan hidhate isa harka qullaa jiruun bakka falmetti injifannoon alatti wonti inni galuun tokko hinjiru. Faawulii guddaadha kan paartilee mormitootaa irratti hojjatame. Dirree taphaa akkanaa seenee kan moo’ates waan geerraruuf, kan moo’atames wonti booyuuf/yooyyomuuf natti hinmul’atu.
Filannoon kuni akka tajjabdoonni Gamtaa Afrikaa labsaniifi akka mootummaan ummata amansiisuuf yaalu dhugumatti haalli guyyaa san ture kan rakkoo guddaan maanxame ta’uu dhabuun nimala. Ta’us, ajjeechaafi doorsisaan ture. Namoonni Kofale, aanaa Midaa Qanyiifi naannoo kibbaatti du’aniiru. Garuu, dhiigni bakka hundatti dhangale jechuun hindanda’amnu. Xiqqaachuun ajjeechaa filannoon bifa ifa, bilisaafi dimokraatawa ta’een geggeeffame tasa nama hinjechisiisu; isa waan woggoota 5niif mitii woggoota 24f, osoo wolirraa hincitin Itoophiyaa keessatti ta’aa ture quba qabuuf. Filannoon guyyaa san karaa nagaan geggeeffame jechuun tasuma dirreen filannoo hundaaf diriiraa ture jechuu miti. Kan ummanni keessaafi hawaasni addunyaa dubbataa ture dhaabbileen mormitootaa, keessattuu erga 2005 asi, hallayyaa hamaa irraa kan oofamaa, ari’amaa turan. Dhugaan taajjabdoonni Gamtaa Afrikaas arguu dadhaban ykn arguu hinfeene kanuma.
Rakkoo ykn hir’ina taajjabdoonni Gamtaan Afrikaa qaban kan ifatti saaxile jechuma isaaniiti. Akka seeraatti filannoon osoo hineegalin dura sanduuqni filannoo duwwaa ta’uu isaa umatatti agarsiifamuu qaba ture. Buufata filannoo heddutti kuni kan hintaane ta’uu isaati taajjabdoonni Gamtaan Afrikaa kan ifa godhan. ‘Kuni,’ jedha ibsi taajjabdoonni Gamtaan Afrikaa, ‘iftoominaafi amanamiinsa’ irratti rakkoo qaba. Filannoon kuni rakkoo qabaachuu isaaf kunumti agarsiisa guddaa ture; kophatti gayaa ta’uu baatus. Akkasuu ta’ee, taajjabdoonni Gamtaan Afrikaa filannoo kanaaf qabxii A kennaniiti kan ganda ganda isaaniitti galan. Kanuma akka jedhaniif ture bakka qaamni biroo hundi, worri Awurooppaafi Ameerikaa, hayyama dhoorgatametti isaan kan affeeramaniif.
Gama mootummaatiin bu’aan filannoo fedhii ummataa kan ifatti labse yoo jedhamu dhagayama. Kuni dhugaadha haa jennuu mee. Garuu bifuma kamiin? Addunyaa kam irratti kaadhimamaan tokko of dhiisee paartii morkataa isaaf sagalee kan laatu? Injifatamuun waan jiru. Garuu kan baratame, biyyootumaafi sirnoota filannoo hatuun beekaman heddu keessattuu, kaadhimamaafi maatiin, firrifi hiriyyoon isaa/isii, hundas ta’uu baatu, irra jireessatti sagalee kan laatan firuma isaanii kaadhimamaa ta’ee dhiyaateef. Hangamuu xiqqaatu, sagalee injifannoos argatuu baatu, kaadhimamaan tokko karaan sagalee 1 ol ittiin argatu jira. Hedduus salphaadha. Filannoo bara kanaa irratti, akka bu’aan filannoo buufata garagaraatti maxxanfame ifataasisetti, kadhimamtoonni sagalee 0 argatan jiru. Kana jechuun kaadhimamtoonnis ufhinfille, fira isanii irraas sagalee tokkos hinarganne. Dhugaan bu’aa filannoo Itoophiyaa kana. Hangam ummanni ija sooqiddaan akka miicate kana caalatti kan mul’isu ragaan jira hinse’u.
Filannoo kanas ta’ee arfan kana dura dabre hunda irratti EPRDF filannoon ni injifatama, angoo dabarsee nilaata jedhee kan eege hinjiru. Dhaabbanni EPRDF dhawaataan gara abbaa irreetti geeddarame tasa angoo filannoon akka gadi lakkisuuf hinqophoofne irra deddeebi’ee himamaa ture. Akkasuu ta’ee, paartileen mormitootaa takkaa filannoo irraa qooda fudhachuu hinlaganne. Irra deddeebi’anii kan ibsan injifachuus baatan adeemsi kuni hawaasa dadammaqsuufi humneessuuf faaydaa guddaa qabaachuu isaati. Garuu, injifachuun bakka hinjirretti, duulli yeroo filannoo ummata dadammaqsuufi ijaaruu irratti xiyyeeffate hanga yoomitti itti fufa? Dadamaqsuufi kakaasuun, akkasuma araada dadamaqsuu qofa guutachuuf osoo hintaane, dadammaqiinsa booda injifanno gonfachuudhaaf. Galmi dhaaba siyaasaa tokkoo injifachuudhaan angoo biyyatti harkatti galfatee mootummaa isaa uumuudha. Haala woggoota 24n dabreen mul’atetti, hujiin mormitootaa irra jireessatti dadammaqsuu irratti kan daangaye yoo ta’u, EPRDF ammo tarsiimoo, seera qabeessaafi seera dhabeessa, angoo guutummatti ittiin dhuunfatu baafataafi irratti hojjataa jiraachuu isaati.
Haalli woggoota 24f Itoophiyaa keessatti mul’ate, adeemsa dimokraasiifi bulchiinsa gaariin wolqabatee, hedduu abdii nama kutachiisa. Harka mammaratanii taa’uun fala ni ta’aa, garuu? Falli maratanii taa’uu yoo hintaane, falli biraa maal ta’utu mala? Paartileen mormitootaa marmartoo kana keessaa bayuuf maal maal godhuu qabu? Humni obsa isaa xuruurrate tarsiimoo qabsoo nagaa keessaa bahee isa biroo filatuun nimala. Paartii ammas tarsiimoo qabsoo karaa nagaa ijibbaata itti laata amantaa jedhu qabuuf ammas hujii manaa guddaafi hedduu ulfaataa ta’etu isa eeggata. Dhaabbanni tokko tarsimoo qabsoo isa kamuu hafilatuu, dhugaan yeroodhaa yerotti ifa ta’aa dhufte kan ifa gootu, karaan angoo EPRDF harkaa ittiin fuudhan hedduu dheeraafi baay’ee wolxaxaa ta’uu isaati. Rakkoon hanga ammaatti kan mul’ate karaa nagaan qabsaayuu irraa miti. Worri karaa nagaan qabsaayan tarsiimoo, humnaafi cimina shira, garajebeenyaafi diktaatarummaa EPRDFn wolmadaalu, afoo dhabatuufi dandamatu uumachuu dadhabuu isaaniiti.
Mootummaan EPRDF angoo irra kan jiru humnaan. Roorroo! Sagaleen ummataa guyyaa filannoo hatamaara ta’a. EPRDF angoo irra turuu kan mirkaneeffataaru garuu, sagalee guyyaa filannoo hatamu qofaan miti. Irra jireessi hujii umrii angoo dheereffachuu kan eegale dur ganna 24 dura. Yeroo filannoon woggaa 5 eegaa debi’uu hujiin EPRDF tarsiimoma ganna 24 dura lafa kaayyatan irra deddeebi’anii gamaaggamuudha. Hir’inna dhabamsiisu. qaawwalli uumameera taanaan cufu. Adeemsa paartilee mormitootaa gamaaggamuun kanniin waa xiqqoo lum’a baasuti jiran qucee dhayu. Kuffisu. Lafa qabsiisu. Bifa wolirraa hincinneen ummata sodaachisu, doorsisu, hiree jiruufi guddinaa dhabsiisu. Hujiin miidiyaa wolabaa ukkaamsuu, hawaasa tokko-shaniin xaxuufi dhaabbilee hawaasa taphaan ala godhuu qaamuma tarsiimoo bifa kamiinuu yoo ta’e angoo irra turuuf jecha wixineeffamee bal’innaan irratti hojjatamaa tureedha.
Maallaqni wonti hintoo’anne ykn hinbitne tokko hinjiru; gayaa haa ta’uu malee. Karaan EPRDF angoon akka harka isaatii hinbaane ittiin mirkaneeffatu inni biroo deeggartootaafi sagalee ummataa maallaqaan bituudhaan. Komiin mooraa mormitootaatii irra deddeebi’amee dhagayamus kanuma mirkaneessa. Maallaqaan kan bitaman deeggartoota paartilee mormitootaa irraa kaasee hanga koree filachiistuutti. Kaniin sagalee kennatanis maallaqaan bitamu. Waadaa, hurrii obboroo, EPRDF isaaniif seenuun sobamu. Hiyyumaan, silaafuu, waan nama hingoone hinqabdu.
Paartileen mormitootaa hunda tooftaa EPRDF dhimma itti bayu hujii irra oolchuu kan isaan dhoorgu tooftaa kanaaf jibbaa qabaachuu (heedduun tooftaa EPRDF seera-dhabeessa) isaanii qofaa miti. Humna tooftaa EPRDFtti dhimma bayuus hinqaban. Mallaqaan sagalee ummataa bituu mitii konkolaataa isaaniitti gaaza guuttachuu, waajjira kireeffachuu worra hindandenne hedduun isaanii. Humna dadhabaa akkanaafi bittinaayiinsa kana fakkaatuun biyyi partileen mormitootaa mootummaa abbaa irree keessatti garagalchan tokko hinjiru.
Kuni dhugaa Itoophiyaati- hangamuu hadhaayuu. Mormituun kamnuu dhaaba EPRDF isa bifa kamiinuu, hangamuu tooftaan isaa fokkisaa yoo ta’e, angoo irra turuuf murteesse wojjiin qabsoo geggeessaara. Isa irraa angoo fudhachuuf carraaqutti jiru. Morkataan kee yoo cimaa ta’e, asbiratti ciminni gosa heddu qaba, daran cimtee ykn irra aantee argamuu qofa kan nama baasu. Kuni hinta’u taanaan tasa moo’achuun, taayitaa mootummaa harkaa fudhachuun hinyaadamu- aabjuu guyyaati. Dhuguma paartileen mormituu Itoophiyaa keessa jiran, hangamuu cimanii yoo ijaaraman, EPRDF caaluu nidanda’uu? Yoo kan danda’amu ta’e, yoom? Abadi EPRDF gubbaa gadi worri mormitoota jalaa ol akka laalanitti jiraatu jechuunis sirrii hinta’u. Cimini amansiisaan paartilee mormitootaaItoophiyaa keessatti yoo kan dhufuu woggoota 10f achii oli, abdii wolkutachiisuuf miti, gaafachuun nimala. Garuu hujii ijaaramuufi cimuu, isa garasitti nama geessu, ammuma, har’uma eegaltu hunda irratti dirqama ta’a. Adeemsi hanga ammaa ture, jiru dhaabbata akka EPRDF mitii isa hedduu laafaa ta’e kamuu angoo irraa fonqolchuuf gahaadha hinjedhu sammuun koo. Maaltu guutamuu ykn jijjiiramuu qaba ree?
Dhaabbanni biyya bulchaa jiru EPRDF ammaaf daandii hundaanuu olaantummaa gonfateera; dhaabbile mormitootaa hunda irratti. Dirreen biyya keessaa tan EPRDF. Isaanumatu wol woliin taphataara. Akka shaakala ispoortii, gareen tokko bakka lamatti hiramee, bifa wolmiidhuun, woldadhabsiisuufi wolmadeesuun hinjirreen taphatu, qaama oo’ifatu. Biyya alaattis osoo hin hafin EPRDF kan dhaabbilee mormitootaa taphaan ala godhe.
Akka rakkoo Itoophiyaa marseefi hir’inna EPRDF qabuuf mooraan mormitootaa deggarsa siyaasaa, diploomaasiifi horii bifa fooyya’aa ta’een hawaasa addunyaa irraa argachutu isa irra ture. Dhugaan jiru garuu kiisiin mooraan mormitootaa duwwaa, sagaleen isaanii ammo hedduu dadhabaa ta’uu isaati kan xiinxallinu. Kanaaf ragaan mootummoonni worra Dhihaa (EPRDF woggaa 24 erga irreen bulchee booda) mootummaan Itoophiyaa ‘dimokraatawa’ jechuun hanga dubbatanitti gayan. Imala siyaasaa ganna 24f godhan booda worri mormitootaa ammas deeggarsa siyaasaafi diploomaasii gahaa argachuu mitii, worri Dhihaa siyaasa Itoophiyaa irratti hubannoo gahaa akka argatan, uffaana hiriirsuun mee haa hafuu, godhuu irratti hinmilkoofne mormitoonni. Nama gaddisiisa.
Haalli amma jiru hinjijjiramu jechuun nama dhiba. Wonti taajjabdoonni heddu jechutti jiran haalichi akka salphatti waan jijjiramu hinfakkaatuudha. Hujii guddatu worra mooraa mormitootaa keessa jiran hunda eeggata.
Injifatamuunis faydaa mataa isaa qaba; hiree waa barachuufi dadhabina jiru fooyyeffachuu uuma. Filannoo kana booda paartilee mormituu hunda harkatti kan hafe miseensaafi sagantaa siyaasa isaaniiti; maallaqa qaban hunda duula nafiladhaa irratti xuruuraniiru ta’a. Paartilee hundaaf ammi yeroo yaada, hoogansa, imaammata, tarsiimoofi toofta isaanii irra deebi’anii itti gamaaggamaniif xiinxxallamiidha. Hundi isaanii injifannoo ittiin ufjajjabeessan nitarressan ta’a. wonti kan raasa dhaabatetti mul’atu garuu hundi kaayyoo isaanii bira gayuu dadhabuu isaniiti: ammatti EPRDFn kuffisuu mitii qajeelatti sochoosuun hindanda’amne. Humni kuni kopha kophatti socho’ee mitii, tokkos osoo ta’ee hujiin mootummaa abbaa irree hiddaan buqqisuu waan laayyo miti. Qaamni cimnina hir’innaafi dadhabina qaban beekuu irraa madda.
Jijjiira Itoophiyaa keessatti arguu kan hinhawwine hedduu miti. Jijjiirama bu’uuraa fiduu miti waa xiqqoo argamsiisuuf gamtaan hojjac huun barbaachisaadha. Waa’een barbaachisummaa gurmuu uumuu kuni irra deddeebi’amee dubbatamus milkayuu hindandeenne. Rakkoo isaatiifis sababa heddutu tarreeffama. Tokkummaan dhufuu kan dideef, mooraan mormitootaa tokkummaa jibbanii osoo hintaane, EPRDF diigamiinsaafi faffaca’iinsa isaanii irratti waan hojjatuuf worri jedhan jiru. Kuni dhugaa ta’uun nimala. Rakkoon jiru garuu, dhaabbanni siyaasaa tokko gufuun akkanaas akka isa mudatu beekee fala isaafis waan ta’u tarsimoo lafaa qabaachuu qaba. Rakkoo akkanaa irra aanuuf, yaadaanis ta’ee hujiin yoo EPRDF irra hinoolle paartiin kamuu, gamtaanis ta’ee kophatti socho’u, tasa moo’achuu hindanda’u. Dhugadha EPRDF isaaniif hinrafu. Isanis rafuu hinqaban. Daran kan taa’aa buluu qabu isaan. Osoma EPRDF nudiiguuf dadhabu akkamitti tokkummaafi cimina keenna mirkaneeffannaadha gaafiin deebii argachu qabu.
Worri har’a abshaalummaa, gara jabeennaafi cimina EPRDF odeessan, dhaabanni kuni gaafa mootummaa Dargii eessa akka tureefi haala maal keessa akka ture yadachuu qabu. Yoo isaan achii ka’anii as gayan, deeggarsa alaatiinis ta’ee isa keessaa, nu hoo maaltu inchii takka funduratti tankaarfachuu nudhoorgee ufgaafachuu dirqama isaan irratti ta’a. Ijoon dubbii dhaabbanni siyaasaa tokko yoo bu’uureffamu rakkoo salpha furuufii miti. Rakkoo gurguddoo furuuf malee. Rakkoon hangamuu haa baay’atuu, haalli keessatti socho’an hangamuu haa ulfaatuu, tooftaafi dandeettii ifnana injifannootti bayuun lafaa qabaachuu qaba dhaabni siyaasaa tokko. Kana hingodhu taanaan nibada. Dhabama ta’a. Ummannii saahuu isuma wojjiin dadhabaa jirchuu hindanda’au; Dhaabbanni siyaasaa waan bayeef yeroodhaan bakkaan hingayu taanaan obsi miseensotaafi deeggartootaa nixuuxama.
Adeemsi siyaasaa yeroo dheeraa fudhachuun nimala. Dhaabbanni tokko du’a, kan biraa ammoo nika’a. Hooganaan dhaaba tokko nijaara, inni dargaggeessaa nidhaala. Dadhabbiin siyaasaa kamuu bu’aa argamsiisuuf malee maqaa qofaaf kan jiraatu jira jedhee hinamanu gama kootiin. Jiraachuun isaanii ummata isaanii jiraachisuuf yoo ta’e, moora mormitootaa irraa yoo xiqqaate qabxiileen arfan kunniin ni eeggamu. Woggaa 5 booda carrammaan waaxiqqoo EPRDF ittiin jarjarsan jiraachuuf haalli kunniin ammumaa guutamuu qaba.
- Mooraan mormituu hundi, addaaddummaan ilaalcha siyaasaa jiraatus, agoobara tokko jalatti wolgayuu qaban. EPRDFs osoma qawwee qabuu agoobaraan socho’a. Haalli paartileen mormitootaa Keeniyaa, Naayjeeriyaa, Zaambiyaafi biyyoota Afrikaa heddu keessatti paartii angoo irra jiru ittiin fonqolchan kanuma. Adda durummaan qabxii kanaa waa’ee fedhi osoo hintaane dirqama; karaan EPRDF ittiin ari’atamu kan biraa tokko hinjiru. Gamtaan akka Medrek faati jajjabeessa ta’us EPRDF garagalchuuf gahaa miti.
- Duulli diploomaasii obsa fixachiisan oolee osoo hinbulin kallattii hundaan banamuu qaba. Worri Dhihaa hundi rakkoo Itoophiyaa keessa jiru qajeelatti quba qabu jechuun sirrii natti hinfakkaatu. Mootummooni quba qabaachuu nimalu. Hujiin hawaasa addunyaa rakkoo Itoophiyaa keessa jiru hubachiisuu quubsaan hojjatameera jedhee hinamanu. Osoo ta’ee waa xiqqaatus dhiibaan hangi tokko hawaasa worra Dhihaa irraa mootummoota ija duruunfatanii EPRDF deeggaran irra nigaya ture. Mootummoonni rakkoo Itoophiyaa osoo beekan EPRDFf dibbee tumanis jiru. Kana kan godhaniif jaalalaafi firummaa addaa EPRDF wojjiin qabaatanii osoo hintane dantaa isaniitiif. Isaanis amansiisuun nidanda’ama. Michummaan isaan EPRDF wojiin qaban waan abad hindulloomnee miti. Kan wolitti isaan hidhe, foncaan, dantaadha. Dantaa EPRDF isaaniif guutu worri mormituus guutuuf, ammattis yoo hindandeenne, waadaa seenuu qabu.
- Gubbaa roobee, lafaa olbayee horii/maallaqni hedduu barbaachisaadha. Ifatti kan beekamu hedduun namaa EPRDF jala durii kaase hanga har’aatti kan tirtiruuf jaalalaafi sagantaa EPRDFn hawatamee miti, jiraachuudhaaf. Maalaqaan ummata bitan. Worri mormituus, liqeefatanii, kadhatanii, eessayyuu haafidanii xiqqaatee xiqqatu maallaqa namoota bakka ijo ijoo irra jiran ittiin ufirraa qaban horachuu qabu. Kan sukkaarri itti hinmi’oofne jira hinfakkaatu. Keesattu gadaa tana kan maallqa jalaa hinawwaanne jira hinse’u. Akkuma EPRDF taphatutti taphachuudha. Yoo danda’ame inumaa fooyyessanii.
- Ummata lafarratti ijaaruu. EPRDF akka kun ta’uuf hayyamaa? Hinhayyamuudha, debiin gabaabaan. Hayyamaan wonti ta’u waan hinjirreef karama danda’ame hundaan, dhaabbileen mormitootaa, namoota harka garaa jalaan ijaaramuu danda’uu qabu. Hooy hooyiifi garmaamsaan samoona duula nafiladhaa kophaa isaatti injifannoo harkatti galfachuuf gayaa miti. Hujiin paartilee mormitootaa kan ta’uu qabu- tokko-shan guutummatti diiguu ykn tokko-shan biraa ijaaruudha. Wolumaa galatti daangaan hujii siyaasa mormitootaa kan miseensa dhaabaa bira ce’e ta’uu qaba.
Qabxiileen arfan asii olitti tuqaman, mormitoota cimsuuf murteessoodha kan jedhe, waan akka salphatti guutamanii miti. Enyumtuu kana nihubata. Itoophiyaa kessatti, sanuu bulchhiinsa EPRDF jalatti wonti akka salphatti ta’u tokko hinjiru. Bayanii galuufi hojjatanii jiraachuun hangam akka ulfaataa dhufe hundi quba qaba. Paartileen mormitootaa hundi, jaallatanii jibbanii, hujii guddaafi qabsoo hadhaayaaf ufqopheessutu isaan irraa eegama. Foollii bilisummaa xiqqoo arguuf yoo xiqqaate haaladureen kunniin guutamuun dirqama ta’a. Sunumtuu osoo guutamee eenyuu afaan guuttatee paartiin angoo irra jiru ni buqqa’a kan jedhu hinjiru. Ammatti yaaluufi gaggaragalchaa fala barbaaduun alatti falli biraa dhiheenyatti hinmul’atu. Hanga ba’aan ulfaataan kuni ummata irraa bu’utti taa’uufi abdii kutachuu irraa fafti guddoon hinjirtu.


c: text/html

text:
Hidhattoonni ABO Aanaa Gidaamii Keessatti Konkolaatota Raayyaa Ittisaa Lama Mancaasanii Loltoota Keessa Turan Fixan, Jedhu Jiraattonni. Aaangawoonnis Mirkaneessanii Jiru Bitootessa 16, 2018, WAASHINGITAN, DIISII (VOA Afaan Oromoo) — Godinaa Qellem Wallaggaa, aanaa Gidaamii, naannoo Laaloo Garee jedhamutti, Roobii dabre, gaafa… Read More »
Seife Nebelbal Radio, March 16, 2018 Oromo News in Amharic New Mormi qero oromo magalla moyallee 2018
Waraanaan Uummata Ukkaamseen Bara-Baraaf Haangorra Jiraadhaan Wayyaanee Habjuu Hin Milkoofne! Baarentuu Gadaa Irraa, Bitootessa 16, 2018 Mootummaan kijibaa;Mootummaan Wayyaanee/EPRDF kufaatiin isaa, xumurri sirna isaa dhihaachuu kan dhugoonfate ykn hubate ta’uu isaaf ragaalee adda addaa hedduu tarreessuutu danda’ama. Labsii yeroo muddamaa… Read More »
Qixxeessaa Lammii | Bitootessa 16, 2018 Dhiima Oromoo irratti qaamotni dubbatan akka banjiin tibba Badheessaa koosii keessaa dayya’ee ol yaa’utti bakka jiran maraa daa’itiilee sab-himaalee gara garaa keessaan baay’inaan mumul’achuun hojii yeroo ammaa ta’ee jira. Keessumaa erga WBOn zoonii kibbaa… Read More »

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Infoormaatiksii
Infoormaatiksiin tooftaa saayinsaawaa fi qabatamaa ta'een shallagaa fi faayidaa isaa qorachuudha. Informaatiksiin haala tooftawaa ta'een danda'amummaa, caasaa, himannoo, fi adeemsa tooftawaa (ykn seermurtoo) kan odeeffannoo guuruu, hujeessuu, kuusuu, tamsaasuu, fi argachuuf bu'uura ta'e qorachuu dha; odeeffannoon kun kuufannoo kompitaraa keessatti haala laklameetin kan lakkaddaayee ykn haala jiinii fi caasaa pirootiniitin seeloota baayoloojikaawaa keessa kan jiru ta'uu danda'a. Saayintistiin kompitaraa tiyoorii shallagaa fi saxaxuu meeshaalee shallagaa irratti addayeeffata.


text:
Seenaa Obbo Xulaa Dubee: Demeka Beka Bude tiin
Seenaa Obbo Xulaa Dubee: Demeka Beka Bude tiin
Obboo Xulaa Dubee, godina Gujii naannoo magaalaa Nageelleetti dhalate. Obbo Xulaa Duubee, nama umurii dheeraati, yeroo ammaa kana umuriin isaanii waggaa 104;yoo ta’uu qabsoo Oromoo bara dheeraa irraa jalqabee dhandhamachaa nama ture waan taheef;dhalootaa ammaatiif seenaa guddaadha.
Keessayuu ,bara 1973 dura sirna mootummaa H/Sillaaseen lolaa turan. Akkasumas bifa #shiftaatiin ta’anii ,mootummaa Xaaliyaaniidhaan lolaa turuun seenaa isaanii irraa barree jirra. Bara 1973 irraa eegalee sirna Nafxanyootaa dura dhaabataa erga turaniin booda ,gara hidhannoo waraana riphee lolaatti bara 1963 Bu’uressitoota qabsoo ummata Oromoo J/Waaqoo Guutuu,Huseen G/Bunee J/ Husseen Cirrii,J/Jaarraa Abbaa Gadaa,H/Abdullaayii Ganamoo fi namoota isaan fakkaatan waraana hogganuudhaan,H/Maamud Ali Rube, Aliyii Umar Agaa , Kadiir Boruu Jaarraa , Husseen Jibriil Elemoo fa’aan Hogganamutti makamee wajjiin qabsoo finiinsaa turaniiru.
Bakki inni hogganoota kanatti itti makame Gannaale Malkaa Roqomtuu jedhama.Itti dabaluudhaan;naannawa ykn godina Arsii,Baale,Baddaa Gujii, Boorana,Somaalee fi bakka hedduu keessatti waraana wal irraa hin cinnee mootummaa nama-nyaata irratti haleellaa godhaniin injifannoo guddoo galmeessisaniiru. Obboo Xulaa Duubee,gama seenaa isaanii durii keessaa ammoo,bara 1973 tti #kilaashii#automatic dhukaa’u mootummaa Somaalee Zihad Baaree irraa argatan.#Kilaashiidhaan diina lafarraa fixan.
Wayituma kana ,Obboo Xulaa Duubee kilaashii ho’aa kana dhungatan.”Sibiilli ho’aa waan ta’eef, hidhiins na madoofte”jedhu ;Obbo Xulaan. Obbo Xulaa Duubee akka jedhanitti ;sabaabiin #kilaashii dhungadheef, barsiisaa kiyya Jaalatamaa Huseen Saldhee gaafa lola Baaree bakka “Ela Harari” jedhamutti;lola keessatti barsiisaan kiyya kanan jaaladhu na biratti dhahamuu irraan kan ka’ee, lola san keessatti Nafxanyoota Kilaashii kiyyaan lafarraa Xuruuree Oo’uma saniin Kilaashii osoo aarri keesaa bahu dhungaadhe”. Yeroo kilaashii dhungatan jechi isaan jedhan ”Ee akkas Zihad Barree kiyya naa jiraadhu”…jedhan.
Zihad Barreenis kana dhagayee nama san natti fidaa jedhe ture.Obbo Xulaan,Zihad Barreen wal arganii;”maaf Zihad Barree jiraadhu ”jettee kilaashii dhungattee? jedhee gaafate ,Zihad Barreen. Obbo Xulaan,’dur duri qawwee takka takka dhukaatu diina uummata kiyyaatiin lolaa turree, amma qawwee #automatic sirraa waanan argadheef akkas jedhe’ jedheen ;obbo Xulaan. ‘Kana booda maaluma akkan siif godhu barbaaddaa?’jedhee gaafate Zihad Barreen;Obbo Xulaan gootummaa qofa osoo hin taane,qarummaas ni qaba.
Yerooma san “waan biraa naa hin godhin;Oromoo Oromiyaa kan jedhu dhiiftee maqaa Sumaaleen nu hin waamin”jedheen. Obbo Xulaan,maleessaaf dhaweessa namaa waan ta’eef yerooma sanuu jecha ‘Oromiyaa ‘jedhu falmataa turan. Rabbiin umurii isaanii nuuf haa dheeresu.
Maddi: – *Maanguddooti isa waliin qabsaa’aa turani fi qabsoo keessatti isa beekan irraa. Ulfaadhaa woyyama!


text:
Sadaasa 20, 2006 (Oromiyaa) - Wayyaaneen Sahamrran Oromoo Mana Hidhaa Qaallittii Keessa Jiran Dararaa Jiru!
Wayyaaneen shamaran Oromoo Mana adabaa Qaallittii keessatti hidhaa turan keessaa sadii mana dukkanaatti galchuun dararaa hagana hin jedhamne irraan gahaa jiraachuu hubatame. Haala kanaan Shamarran :
- Simmany Dayyaas, 2. Iminat Haayiluu fi 3. Sawunnat Taakkalaa yaroo ammaa kana mana dukkanaatti erga dabarfamanii torban lama ta'ee jira. Mana dukkanaa kana keessatti dararamni kana hin jedhamne irra gahaa jira.
Godina Jimmaa Ona Limmuu Saqqaatti Sabboonaan Oromoo Mahammad Suruur jedhamu baatii tokkoo oliif hidhamee dararamaa jira; Kan kana godhus waajjira poolisii Onichaati. Sababa tokko malee hidhaa keessatti dararamaa jira.
Namoonni dararaa hamaa ilamaan Oromoo irraan gahaa jiran kana seenaa fi seeraan yeroon itti gaafachuuf jennu dhiyeessuuf jabinaan wal ijaaruun waliin dhaabbachun murteessaa ta'uu saboononni Oromoo dhaamu.
********
Wayyaaneen fi Lukkeen Oromoo Shororkeessanii Bulchuuf Tattaafachaa Jiru! Kanaaf Ammoo Nama Nagaa Hidhuun Malleeteessisaa Jiru!
Wayyaanee fi lukkeen rifaatuu sochii Ummata irraa waan qabaniif jecha waan godhan dhabnaani ummata nagaa sababa tokko malee mana jireenya isaa irraa qabanii hidhuun fi doorsisanii mallatteessisanii dhimma qabaniif otoo hin ibsine gadhiisaa jiru. Haaluma kanaan Garba Gurraachaa fi magaalaalee xixxiqqaa keessatti ilmaan Oromoo ofitti amanan callisanii hidhaatti guuraa, kaan mallatteessisaa gadhiisaa jiru. Warri hidhamanii fi mallatteessanii gad dhiifamanis maalirraa akka ofeeggatanis hin beekamu.
Bakka akkasi irratti argamanaan lubbuu keef kan itti gaafatamu si mataakee kan jedhu nama mallatteessisu. Ajjeechaa akkamii raawwachuu akka yaadanis namaaf hin hubatamu. Ilmaan Oromoo dhimmi akkanaa isin irra gahaa jiru gochaan kun gochaa koloneeffataa, gabroonfataa fi mootummaa abdii kutatee waan ta’eef warra kana godhuf otoo hin rifannee hojii keessaan jabinaan hojjettan sabboontoti dhaammatu.
Oromoo lubbuu kee baanaan situ itti gaafatama jedhanii mallateesisuun kun Baha Harargee fi Jimmaas akka jiru dhagahama, wayyaaneen ummata nagaa hiidhuu, adda qooduu fi shororkeessuun bulchuu akka imaammataatti qabatee socho’aa jirti fakkaata, kana irratti ilmaan Oromoo hiccitii isaanii tikfachaa bilchinaan hojii isaanii jabeeffachuun roorristootaa fi gidirsitoota kana of irraa kaasuu malee falli biraa akka hin jirre wal hubachiisee tokkummaan waliin dhaabbachuu qaba jechuun sabboontoti Oromoo dhaamu!
wixxifachuun du'a hin oolchu kufaatiisheetu as kalaahaa jira;ummatni nu gahe jedheera!
Waiixifachuun wayyaandd du’a ishee hin oolchu! Ummanni Jabaatee Wal haa Jiraaru!
********
Hidhamtooti Oromoo Dararamuu, Ayyaana FDG Kabajachuu fi Tarkaanfii Fudhatametti Gammachuu Ibsachuu
1. Simmany Dayyaasaa Amboo, 2. Himanot Hiyilu Amboo, 3. Raabee Taammanaa Amboo fi Daragagoota dhiira lama waliin gaafa roobii 29,1999 ALH reebichaafi dararaa guddaa irraan ga’uun haga ammaatti mana dukkanaatti hidhuun maatii fi fira irraa addaan dhoorkamnii jiru. Akkasumas waggaa gaafa guyyaa ayyaana FDG fi namoota FDG irratti wareegaman ilmaan Oromoo mana hidhaa keessa jiran bifa adda addaan kabajtanii yaadatanii oolniiru. Dabalataanis tarkaanfiin sabboonummaa ilmaan Orommoo akka Obbo Tashaalaa Abarraa fi De. Geetaachoo Jigii fudhatan baayee nu isaan gammachiise ibsaniiru.
*******
Simannaa Barattoota Oromoo Harayaa Yuniversity Bahirdaritti!
Barattootni Oromoo 'campus peda' hanga 600 ta'anii fi 'campus poly' ammoo gara 200 ta'an walgahuun simannaan barattoota haaressa dhufanii haala addaan gaggeeffame milkiin xumurame guyyaa isaa sadaasa (17-11-2006).
Sagantaa kanarratti barattootni Oromoo duraan turan(senior) haala jireenya turmaata mooraa yuniversiitii keessaa fi sabboonummaa Oromummaa walsimsiisuun ibsa bal'aa godhanii jiru.
Kanaan alatti ammoo barruulee tokkummaa Oromoo fi sabboonummaa Oromummaa barsiiftu mataduree "Tokkummaa Nuuf Wayya!" jettu kan kanaa gaditti argamtu waliif raabsaa turani!
Suuraa gootota Barattoota Oromoo FDG irratti wareegamanii kan Jaagamaa faa fi gootota ilmaan Oromoo J.Kamaal Galchuu fi J.Haayiluu diina qaanessanii QBOtti makamanii waliif raabsaa oolani!
Gara biraan diinnii fi lukkeen diinaa kan Oromoon tokkoomuu fi walitti dhufuun sammuu isaan jeeqee boqonnaa isaan dhowwu sagantaa kana fashalsuuf tattaafatanillee itti hin milkoofne. Bakka bu'oota barattootaa keessaa addatti akka amala isaanii doorsisuu fi hidhuuf barbaadanillee barattootni Oromoo bakka bu'aa hin qabnu jechuun bakka bu'oota isaanii saaxiluu didanii qaanessanii jiru.
Haala kanaan simannaan barattoota hareessaa \fresh\ milkiin gaggeeffamee barattootni walfudhatanii jiru.
*********
Wayyaaneen Barattoota Oromoo Lixa Shawaa Hiraarsuu fi Barnoota Irraa Arihuu Itti Fufte!
Godina lixa shawaatti sabboontota hiraarsuun itti fufee jira. haaluma kanaan magaalaa Amboottii barattoonni dhibba afurii oli kan ta’an mana barnoota irraa aryatamani jiru. Barattoonni kudhanii ol ta’an ammo tasa akka mana barumsaatti hin deebinetti haqamaniiru.
warra haqamani keessaa :
1. Farajaa kuburee, 2. Abbabaa xilaahun, 3. Gammachuu abdiisaa, 4. Baayisaa huseen
5. Gaadisaa gammachuu warri jedhamani maqaan nu qaqabeera.
Akasumasi magaalaa Gincii ti barattoota Baqalaa Dalasaa fi Habirruu Birruu jedhamani hidhattooni halkani keessaa sa`aa sagali irrati balbala itti cabsanii seenuudhaan Ukkaamsanii deemuun isaanii maatiin saanii ibsaniiru.
Gochaan hammeenyaa lukkee fi wayyaaneen hojjetan kun yoo lubbuu isaanii itti gabaabse malee waan du’a isaan oolchu miti. Gochaa kana fakkaatu barattoota Oromoo irratti keessa deddeebihanii godhanis, qabsoo Oromoo ittuu ol kaasee guddise malee duubatti hambisuu hin dandeenye.
********
Doorsisaa fi Shororkaan Wayyaanee Qabsoo Ummataa Duubatti Hambisuu Hin Dandahu!
Wayyaanee fi Lukkeen Baratootaa fi Ummata Doorsisaan Afaan Qawween Bulchuuf Tattaafachaa Jiru. Haala kanaan barattoota nagaan mana barumsaa Naqamtee keessatti baratan Humna Tika Wayyaaneen Doorsifama jiru. Isaan keessaa:
1. Sanyii Taaddasaa, 2. Margaa Axinaafuu, 3. Kabbadaa Wiirtuu, 4. Boonsaa Raggasaa
5. Gammachiis Hanbisaa, 6. Qananii Margaa, 7. Biraanuu Asaffaa, 8. Ibsaa Asaffaa
9. Miliyoon Nagaasaa, 10. Isaayyas Tasfaayee Mana barumsaa irra ari’ameera.
11. Tarqeenyi --------------, Jechoota tikii wayyaanee ittin dorsisaan akkana jedhaaniti:
1. Yaadaa dadhaaba qabataan adeemtu, 2. Jequmsii tokko mana barumsaati ykn magaala keessati kanaan yoo mana barumsaa irra hinjirtaan ta’eyu mana matii keessanitti akka rasaasaan adda keessan
dhoodhoofnu hubaadha., 3. Dhaaba TBD jedhaamu Uumnaa ijoolee kakaassa jirtu.
4. Maqaan keessaan Koompiiteera poolissa keessa waan jiruuf yoo bakka barbadaan deemtaaniyu isiin nuun jala ba’u hin dandeesaan., 5. Kutaa 12ffaa xumurtaan jennaan Yuniveersiity haaqxaaniti farra dimookirasiiti jennee isin rabsinaa,Iddoo fagoo ta’eti isiin rammadna., 6. Kayyoon keenyaa bara 1999 isiinin Aduunyaa kanaarra dhaabamsiisudha.
Maqaa ijoolee miseensa OPDO ta'anii hojii lukkummaa dalagaa jiran (POOLISOOTA)
1. Nagaasaa Aagaa poolisii, 2. Abarra ------------- poolisii, 3. Tolemaariyaam poolisii
4. Adunyaa _________poolisii, 5. Maammoo Kitila bulchiinsa
Maqaa baratoota baasasuun beekaaman
1. Mika'el Tasfayee, 2. Burqaa Taddaasaa, 3. Firiyoot Debbebee Haadha mana poolisii
4. Tigiluu Taarqeenyi, 5. Ababbaa Adaam Tigiree, 6. Tasfaa Tamanee Bassasummaf iddoo gudaa kan qaabu Maba’ilin kenaameef bakka biro deemee hojeechaa kan jiru, 7. Taarqeenyii Fiqaaduu Amaraa
8. Mulaleem Sisaay Ammaraa
Barattoonni Oromoo naannoo Naqamtee basaasotaa fi diinoota Oromoo kana hubachuun akka of irraa eegdan, haala aanjaan uumame keessattis tarkaanfii barbachisaa ta'u irratti fudhattaniif adda baafattan sabboontonni Oromoo naannoo hubachiisu.
DHAAMSA BARATTOOT MANA BARUMSAA KOOMPHIREENSIIVI NAQAMTEE IRRA.
GADAAN GADAA BILISUUMMA TI!!
INJIFANNOON UUMMAATA OROMOOF!!


text:
Hanna Koompitaraa Seerawaa(Ethical Hacking) – Hubannoo Cimsuuf qofa.
Hanni koompitaraa(hacking) hubannoo namootaarratti hundaayuun hiikkaa gargar kan qabuufi mataduree baldhaadha. Yeroo jalqabaatiif ta’iin hannaa bara 1960 iddoo MIT jedhamutti yoo ta’u maqaan hatticha(hacker) jedhamus yoosana uumame.
Haaluma kanaan barreeffama keenya hardhaa keessatti, Hubannoo hanna koompitaraa seerawaa(Ethical hacking), yoom, eessaafi akkamitti akka itti dhimma baanu gadi fageenyaan ilaalla.
Hanni yaalii sirna koompitaraa ykn cimdaa koompitaraa keessatti qaawwa ykn iddoo hanqinni jiru barbaaduun seenuuf yaaluufi dhumarrattis seenuu dabalata. Hanni koompitaraa, walumaagalatti sirna koompitaraa(computer system) ykn cimdaa koompitaraa(computer network) fayyadamuuf hayyama hin qabne cabsanii seenuu ykn fayyadamuudha. Kanas kan gochuu danda’an, Qaamaan argamanii ykn Fageenyarraa(remotely) dha. Ogeeyyiin gocha kanarratti bobbahan Hanna koompitaraa kana kan raawwataniif sababoota mataasaa danda’e heddu qaba. Isaan keessaa muraasni:
~ Sirnicha miidhuuf(to harm the system)
~ Odeeffannoo barbaachisoo kan dhuunfaa ykn dhaabbataa hatuuf
Hanni koompitaraa kun yeroo baay’ee seerawaa(legal) dha, yoo kan waa balleessuuf osoo hin taane, yaalii dandeettii sirna(system) ykn cimdaa(network) sanaa madaaluuf ta’e. Hanna akkasii kanaan Hanna Koompitaraa Seerawaa(Ethical hacking) jenna. Ogeeyyiin hojii kana raawwatanis Hatuxxee Seerawaa(Ethical hacker) jennaan. Jarri hatuxxee seerawaa kun sirna ittisaa utaaluun(Bypass security system), qaawwa ykn iddoo biraa tan hanqinna qabdu barbaaduudhaan kan uranii seenaniidha.
Ogeeyyiin koompitaraa gocha hanna koompitaraa kana irratti bobbayanii argaman ‘Hatuxxee(hacker)’ jedhamuun beekkamu. Hatuxxeen kunneen mala, tooftaalee adda addaatiin haala sirnichi itti hojjatuufi itti ijaarame hubatanii sirnicha sirnicha uru.
Hanna Koompitaraa tokko Hanna seerawaa, jechisiisuuf Hatuxxeen(hattichi) ulaagaalee asii gadii eeguutu irra jiraata.
~ Hatuxxeen dirqamatti Imaammata Matayyaa dhuunfaa ykn dhaabbatichaa eeguu qaba.
~ Cimdaa ykn sirnicha fayyadamuuf hayyama yoo qabaate.
~ Cimdaa ykn Sirnicha erga banamee hojii barbaachisu raawwateen booda cufuu qaba, banaa dhiisee qaamni biraa seenee akka waa hin balleessine.
~ Yoo Fayyadamaa ykn moosajii tokko sirnicha ykn cimdaa sana keessa kan keennu tahe, Too’ataan sirnichaa ykn cimdichaa akka beeku ykn dhaabbatichi akka beeku gochuu feesisa.
Gosoota Hanna Koompitaraa
Hanna kana ramaddiilee saditti qoonnee ilaaluu dandeenna, sirna maaltu hatame isa jedhurratti hundaayuun.
1) Hanna Marsariitii(Website hacking) – Kana jechuun too’annaa kuustuu marsariitichaa(web server)fi iddoola marsariitichaa biroo ofharkatti deebifachuudha.
2) Hanna Cimdaa(Network hacking) – Odeeffannoo cimdaa(network) sanaa meeshaa(tool) akka Telnet, NS lookup, ping, Tracert, Netstat, fikkf fayyadamuun funaanuudhaan Cimdicha too’achuurratti kan xiyyeeffate.
3) Hanna Teessoo Ergaa(Email hacking) – Email nama tokko hayyama abbichaa malee seenanii fayyadamuudha.
4) Hanna Jechadarbii(Password Hacking) – Jecha darbii nama tokkoo jijjiiruun ykn isa dagatame bayyanachiisuun hayyama eenyummeessaa nama biraa fayyadamuu argachuudha.
5) Hanna Koompitaraa(Computer Hacking) – Jecha darbii ykn ID koompitaraa milkisuun daataa ykn sirnicha fayyadamuudha.
itti fufa>>>>
#Kaayyoon_keenya : Hubannoo hawaaasa keenyaa Cimsuudha.
Horaa Bulaa Deebanaa
OROMO ICT Team
E-mail: oromoict@gmail.com
Web: www.oroict.com
:www.afaan-oromoo.com
: www.hojii.net


text:
Biyyootii sadeen hujii hidhaa abbayaa irratti wal mari’atan hardhalee minsiteroota haajaa alaa isaaniitii fi ministeroota bisaan biyya isaanii itti yaammatanii kora irra jiran.
Bulchooti tun marii ji’a shaniin duratti irratti walii galuu dadhabanii gargar bahanitti deebi’anii wal dubbachuutti jiran.
Hujii hidhaa abbayaa eegii jalqabanii amma ganna torba keessa jiran.
Biyyootii tun sadeen hujii hidha laga abbayaa malee gama misoomaalleen akka karaa baaburaa fi hujii misoomaa hedduu walin qabaachuu dandahan iratti waliin mari’atan jedha ministerii haajaa alaa Itoophiyaa obboo Melles Alem


text:
New Book: Moggaasa – Maqoota Oromoo fi Hiika Isaani – List of Names for your new born
This is a must have book if you want to select appropriate name for your new born (child). It has a list of all names in Oromia with definition.
Moggaasa
Maqoota Oromoo fi Hiika isaani
Maqaan Maqummaa?
“Fooli gaarii mannaa maqaaa gaarii wayya jedhe arjaan.”
“Maqaa gaariin urgooftuu gati-qabeessa caalaa namatti tola.”
Maqaan akkuma namummaa (bifa fi qaama) ifii, jireenya namaa keessatti bakka ol’aanaa sababa qabuuf, abbaa fi haati maquma taheef jech dhal ifiif hin baasan. Barreeffamni kun maqaa shagaa hawwif fi fedhii haadhaa fi abbaa akkasuma haalaa jiru kan calqisu akka filtaniif salphisaaf. …
Barreffamni kun aadaa fi gamnuummaa Oromoo kan sirna moggaasaa bif hubatamuun bal’inaan dhiheessera. Sirna moggaasaati dabale maqooti 5,000 ol tahan hiikaa isaanii waliin argamu. Barreeffamni kun mucoolee keet maqootaa sitti tolan filatee moggaasuuf aanjaa gaarii uume. Hiikaa qofa osoon hin taane ayyaana ijoolleen dhalatanis barreeffamich ni akeeka. …
Barreefamni kun eenyumaa saba kiyyaa fi beekums bal’aa dhaalmaan inni qabu caalaatti akkan hubadhuuf na gargaare. Barreeffama kana dubbisuun ooggummaa saba kiyyaa caalaatii baradhee. …
Barreeffamni kun sirna maqbaasii Oromoo gad-fageenyaan qoratame bif ifaa fi nama harkisuun dhiheesse. Beekumsi an barruu kana keessaa argadhe aadaa saba kiyyatti daran na boonse! ..
Barreeffamni kun:
1. Maqoota Oromoo 6,000 ol tahan qabateera.
2. Maqootii kanneen keessaa 5,000 kanneen tahaniif hiikaan laatameera.
3. Dabalees, dhahata yeroo Oromoo hordofuun ayyaana (carraa) mucooleen dhalatan akeeka.
Barreffamni kun beekumsa aadaa waaraa Oromoo bal’inaan qabateera
Gatiin US$25.00 + postage charges
Bituuf kana tuqaa –


text:
As Yunaayitid Isteets keesssatti sirna muuda prezidaantummaa tu geggeessame. Ka waggoota saddeetiif Prezidaantii Yunaayitid Isteets ta'uun tajaajilaa turan – Baaraak Obaamaa, yeroo bulchiinsa isaanii xumuratanii, kan Sadaasa dabre kana haarawa filataman – Donaald Traamp-tti sirnaan aangoo dabarsan. Sirna muuda prezidaantummaa kanaan – Donaald Traamp hirbuu seenanii haasawa dhageessisaa jiran.
Ummatni kuma dhibba hedduun yaa’ee sirna kana hordofe iyyuu, kanneen imaammata Doonald Traamp balaaleffachuun mormii isaanii dhageessisan ni jiran.
Sagantaa keenya daqiiqaa soddomaa keessatti, sirna kakuu prezidaantichaa, gabaasaa achi irraa nu dhaqqabe, gaaffii fi deebii waahila keenya sirna sana hordofaa ture waliin geggeessame, yaada deggertootaa, balaaleffannaa mormitootaa, xiinxala ogeessa siyaasaa, seenaa prezidaanticha haaraa fi ka biroo qindeessinee dhiheessinaa jira.
Kana cuqaasuudhaan guutummaa qophii keenyaa dhaggeeffadhaa


text:
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee
Kutaa Kudha-afraffaa
Dhimma har’a yaada koo irratti barreessuu fedhu keessa osoo hin seenin dura, waayee MIDROC laalchisee waa jechuun barbaada. Dhimmi Laga Dambii dhimma Maastar Plaanii Finfinneerraa adda hin ta’u yoo jedhame dhara waan ta’u natti hin fakkaatu. Karoorri lamaaniituu Oromoorratti duula labsanii, karaalee adda addaatiin sanyii isaa dhabamsiisuu dha. Karaa injifannootiinis yoo fudhatame, uummatni keenya diina harka micciiree lamaanuu dhaabsisuu danda’ee jira. Kana hundaafuu galanni uummata keenyaaf keessumaayuu warra dhimma kanaaf jedhanii wareegama ulfaataa kaffalaniif haa ta’u. Asirraa wanti hubatamuu danda’u immoo Oromoon waan barbaadu argachuuf humnas, dandeettiis, beekumsas, qabeenya fi tokkummaas akka qabuu dha.
Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBOn) hanga Abbaabiyyummaan Oromoo mirkanaa’utti cimee ittifufuu qaba
Haasa’a ykn makmaaksa Oromoo keessatti waan jedhamu tokkotu jira. Innis “Lafti bari’uuf yoo jettu dukkanni ni hammaata” jedhama. QBOnis isa kana wajjin walfakkaata. Akkamitti yoo jedhame, qabsoon kun bifuma kamiinuu haa ta’u injifannoodhaan xumuramuuf galii isaatittii dhiyaatee jira. Haa ta’u malee, akkuma makmaaksi jedhu, qabsoon kunis hanguma galiitti dhihaachaa deemutti, wareegamni kaffalamus kan dur caalaa hammaachaa deema jechuu dha. Kanaaf, diinnis nutti cimee, Oromiyaa guutuu keessatti karaalee adda addaatiin uummata keenya miidhaa jira. Injifannoon xumuraa garuu kan qabsoo haqaa waan ta’eef, QBOn diina injifatee, gabrummaa xumuree galii hawwamu akka gahu shakkiin tokko hin jiru.
Abbaabiyyummaa Oromoo mirkaneessuu jechuun maal jechuu dha?
Yeroo baay’ee waayeen kun yoo dubbatamu akka waan Oromoon biyya isaa kana fottoqsee deemuutitti laalama ykn hubatama. Kuni garuu dogonggora. Oromoon bakka irraa fottoqus ta’ee irraa deemu hin jiru. Duris achuma lafa isaarra ture, ammas borus achuma jiraata. Haa ta’u malee, diinni ittidhufee bilisummaa uummatni Oromoo qabaachaa ture fi biyya isaa irraa fudhatee; abbaa biyyaa fi abbaa qabeenyaa irratti ta’ee; gama tokkoon qabeenya Oromoo saamaa gama biraatiin immoo biyyaa fi lafa Oromoorratti Oromoo hidhaa, dararaa, ajjeesaa; sabni Oromoo dhukkubaaf, beelaa fi gadadoodhaaf akka saaxilamu godhee; jireenya namaa agdii akka jiraatu taasisee waan as gaheef, diina kana ofirraa kaasee, hundeedhaan buqqisee, hiree ofii akka murteeffatu godhuu dha.
Gaafa diina isaa ofirraa buqqisee, bilisummaa isaa argate immoo, waa dhabee sana hundaa deebisee waan argatuuf, abbaa biyyaa fi abbaa qabeenya isaa ta’ee, abbaabiyyummaan Oromoos mirkanaa’e jechuu dha. Haala kana keessatti garuu akkamitti fi eenyu wajjin jiraachuu akka barbaadu; biyya akkamii ijaarrachuus akka fedhu kan murteeffatu uummatuma Oromoo ti. Biyya Itoophiyaa jedhamtu tana keessatti walfaanummaadhaan akka Federeeshiniitti jiraachuu yookaanis immoo mootummaa birmadummaa isaa dhaabbatee biyya walaba taate ijaarrachuuf murtii booddee kan qabaatu uummatuma Oromoo ti. Murtiin kun bakkee hin beekamnetti dursanii akka fottoquutitti hubachuun ykn hiika kana kennuun sirrii miti.
Abbaabiyyummaan Oromoo jijjiirama DhDUO/AWDUI keessatti godhamuun argamuu ni danda’aa?
Gaafii kanaaf deebii kennuuf qorannoos ta’ee xiinxala gadifagaate godhuun barbaachisaa natti hin fakkaatu. Haaluma deemaa jiru fi seenaa jaarmayoota kanaa yoo laalle, akka yaada fi ilaalcha kiyyaatitti, deebii gabaabaan gaafii kanaa “hin danda’amu” kan jedhu ta’a. Asirratti, gaafiin “Maaliif hin danda’amne?” jedhu ka’uu mala. Sababa kanaa gaggabaabsee ibsuun yaala.
- ADWUIn walumaagalatti diina malee fira Oromoo tii miti. Mootummoota Habashootaa dhufaa dabran hundaa caalaa uummata Oromoorra miidhaan kan gahe mootummaa AWDUI jalatti waan ta’eef, diinarraa wanti eegamu hin jiru
- DhDUOn kan har’a motora jijjiiramaa of fakkeessu kun hirribarraayuu kan dammaqe sochii uummata Oromootiini. Haa ta’u malee, uummata Oromoo galateeffachuu dhiisanii, har’allee sobuu fi uummata gowwoomsuu yaalan. Yoo uummatni callisee yeroo kenneef, akka waan uummatni tasgabbaayeetti laalanii amala isaanii kan dur sana agarsiisuu barbaadu. Yeroo kana immoo warra isaan ijaare sana tajaajiluu fedhu. Yoo uummatni itti ka’e, watwaatuu calqabu. Ammallee ofdanda’anii miila lmaan hin dhaabbanne.
- Waan uummata Oromootiif dhaabbatan fakkaatanii garuu uummata kana diinaaf saaxilaa jiru. Kanaafuu, jijjiirama fidanii gaafii Oromoo deebisuun hafee, nagaa uummatichaatuu eegsisuu hin dandeenye, hin danda’anis. Sabboontotni quuqama uummata kanaa qaban as bahaa jiraatanillee, DhDUOn akka jaarmayaatti ammallee kaayyoodhuma ijaarameef sanaaf hojjechaa jira.
- Maqaa jijjiiramaa fi maqaa Araat Kiiloo galuutiin daldalaa, garuu al-kallattiidhaan diina (Wayyaanee) isaan duuba riphee callisee daba hojjechaa jiru kanatti lubbuu horaa jiru; akka diinni afuura galafatu godhaa jiru malee jijjiirama barbaadamu fiduuf fedhiis ta’ee humna hin qaban. Namootni fedhii dhuunfaatiif jedhanii diina wajjin hojjechaa jiranis jaarmayaa kana keessa baay’eetu jiru.
- Jijjiiramallee fiduuf kan tattaafatan yoo ta’an, jijjiiramni isaan fiduu malan sirna tortoree baduuf deemu kana suphanii, lubbuu itti deebisanii uummatrra tursiisuuf yoo ta’e malee, abbaabiyyummaan Oromoo jaarmayoota kana jalatti gonkumaa mirkanaa’uu hin danda’u. Akkuma kanaan dura irra deddeebi’ee barreessaa ture, DhDUOn QBO gargaaruu caalaa gufuu ittita’uuf akka jiru dhugaan kun hubatamuu qaba.
Egaa, abbaabiyyummaa Oromoo mirkaneessuun hafee, jaarmayoota kana keessatti, sirna kana suphuudhaan jijjiiramni xixiqqoon hawwamullee argamuu akka hin dandeenye fakkeenyota tokko tokko kaasuu yaalee jira. Kanaafuu, gabrummaa xumuree, abbaabiyyummaa Oromoo mirkaneessuu kan danda’u qabsoo cimsanii ittifufuudhaan Oromoon hiree isaa ofiif/ofiin mirkaneeffachuu akka danda’u taasisuu qofaa dha. Karaan, malas ta’ee falli biraa hin jiru. Jaarmayaa ofiifuu bilsa ta’ee hojjechuu hin dandeenye fi humnas hin qabnerraa waa eeguu dhiisanii qabsoo cimsanii hanga galii booddeetitti ittifufuu dha malee filannoon biraa hin jiru.
Hanga dhimma biraatiin walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!
Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira?
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee
Kutaa Kudhashanaffaa
Oduu fi odeeffannoo adda addaarraa akka hubatamutti, Addi Diimookraatawa Oromoo (ADOn) jila hoggantoota isaa gara Finfinneetti erguuf qophiirra akka jiru dha. Jaarmayaan kun biyyatti galee hojechuu akka barbaadu durumaa kaasee ibsaa waan tureef, galuuf deemuun isaa waan haaraa miti; namas hin ajaa’ibu. Haa ta’u malee, jaarmayaan kun yeroo ammaa kanatti dursee murtii kanarra gahuuf maaliif akka filate yoon ittiyaadu, yaada adda addaa keessa na galcha. Dhimma kana laalchisee waan tokko tokko kaasuun barbaada.
Shirri Wayyaaneen OPDO duuba dhokattee xaxaa jirtu waan hubatame hin fakkaatu
Wayyaaneen uummattoota fi jaarmayoota biyyattii sanaa toftaalee adda addaatiin qoqqooddee umrii bittaa ishii dheeressuuf yaaliin ishiin godhaa turte fi ammallee itti jirtu waan haaraa miti. Kaan amantiidhaan, kaan naannoo fi gandaan, kaan ilaacha siyaasaatiin addaan qoqqooddee mooraan mormitootaas akka laaffatu godhuu dandeessee jirti. Kanaaf immoo mooyxannoo bara dheeraa qabdi. Amma garuu sochii uummataa jalaa bahuu akka hin dandeenye hubattee; OPDO sochiin uummata Oromoo akka hirriibarraa dammaqu taasise kana duuba dhokattee fi riphtee shiraa biraatiin sochii uummataa laaffisuuf hojjechaa jirti. Shiroota ishiin yeroo ammaa hojjechaa jirtu keessaa inni tokko maqaa araaraatiin mormitootaaf yaamicha gootee isaan kana tooftaa biraatiin qabachuuf tattaaffii godhaa jirti. Shirri kun garuu waan hubatame hin fakkaatu.
Araarri biyyoolessaa fi ce’umsi nagaa akkamitti milkaa’uu danda’a?
Yoo dhugumatti araarri biyyoolessaa (national reconciliation) fi ce’ums nagaa (peaceful transition) kan barbaadamu ta’e, jaarmayootaaf yaamicha godhuu dura tokkoffaa, waan gufuu ta’an hundaa karaarraa kaasuu dha. Lammaffaa, jaarmayoota hundaa wajjin marii godhuu yoo barbaadan, walqixxummaadhaan wajjin haasa’uu dha malee tokko tokko keessaa filatanii wajjin mari’achuudhaan, kaan garuu moggaatti dhiisuun bu’aa hin qabu. Keessumaayyuu immoo jaarmayoota gurguddoo yookaan hangaftoota ta’ani fi uummata biratti deeggarsa guddaa qaban dhiisanii jaarmayoota xixiqqoo ofitti harkisuun shiraaf malee dhugumatti marii dhugaa barbaadaniitii miti. Waan isaan amma ADO wajjin godhan fakkeenya gaarii ta’uu danda’a.
Akkuma beekamu Oromiyaa keessatti uummatarraa meeshaa waraanaa hiikkachiisaa jiru. Kunis uummatni yoo hidhate, isaaniif gaaga’ama guddaa akka ta’u waan beekaniifi. Karaa jaarmayootaatiinis warra qabsoo hidhannoo gaggeessan kophaatti baasanii irratti duuluuf; jaarmayoota jidduuttis walqoqqoodinsaa fi walshakkii uumuuf, dursanii warra karaa nagaatiin qabsoofan jedhan ofitti harkisanii ofjala galchuu barbaadu. Mormitootni karaa nagaatiin qabsoofna jedhanis warra qabsoo hidhannoo godhaa jiran akka balaaleffatan taasisu. Waayeen kun ibsa ADOn godhaa jirurraa ifaa ifatti mul’ata. Nuti biyyatti galuufii, isinis warri qabsoo hidhannoo gaggeessaa jirtan hiikkadhaatii akka keenya kana godhaa jechuu waan barbaadan fakkaata dubbiini. Egaa, walqoqoodinsis asirraa calqaba jechuu dha.
Ayyaanlaallattummaa dha moo dhugumatti tooftaa fi tarsiimoo qabsoo ti?
Dhugaa dubbachuuf, ana ejjannoon ADO naaf hin galu. Waanan kana jedheef sababaalee adda addaan qaba. Mee yaadannoo dhihoorraa waan tokko tokko kaasuun yaala. Yeroo sochiin uummata Oromoo cimee sodaachise sana jaarmayootni Oromoo biyya alaa jiran ADO dabalatee tokkoomuuf ykn wajjin hojjechuuf walhubannoo fi waliigaltee tokkorra gahanii turan; OMN irrattillee hoggantootni jaarmayoota hundaatuu ibsa godhaa turan. Suni ta’ee osoo jiruu, ADOn isa kana dhiisee mooraa alagaa deemee jaarmayoota akka Ginbot 7 faa wajjin tumsa biraa uumuuf hojjechaa ture. Sanuma wajjin walqabatee dhihoo kana maqaa “Sochii Biyyoolessaa Itoophiyaa – Ethiopian National Movement” jedhuun waa hojjechaa akka jiran dhagahamaa ture.
Gaafiileen asirratti ka’an: 1) Gama tokkoon jaarmayoota biraa wajjin (kan Oromoo dabalatee) tumsa barbaadaa; gama biraatiin immoo kophaa deemanii biyyatti galuuf murtii kanarra gahuun warra ADO maaliifi? 2) ABOn qabsoo hidhannoo gaggeessa; nuti garuu qabsoo karaa nagaa filanna jedhanii ABO balaaleffachaa, garuu mooraa alagaa deemanii, warra qabsoo hidhannoo gaggeessina jedhan wajjin akkamitti waliigaluu danda’an? 3) Amma immoo sana dhiisanii lakkii haalli biyya keessaa mijataa ta’ee jiraa isin hunduu qabsoo hidhannoo dhiisaatii akka keenya kana godhaa jechuun maaliifi? 4) Jarri kun maaliif akka gaararraa jijjiiramu? Dhugaa dha, qabsoon tooftaa fi tarsiimoo adda addaa akka gaafatu fi yeroo tokko tokko garagaggaluunis barbaachisaa akka ta’u siyaasa keessa waanuma jiru dha. Haa ta’u malee, kan isaanii kun adda natti ta’ee jira.
Kan biraa immoo akka ADOn ibsaa jirutti, mariin guyyaa lamaa (Caamsaa 11 fi 12 bara 2018) mootummaa Itoophiyaa wajjin godhamee akka ture fi gara Finfinnee deemuudhaan marii kana ittifufuuf akka barbaadanii dha. Achi deemanii marii godhuun maaliif barbaachisa? Ammuma maaliif hin fixatin? Guyyaan lama gahaa hin turree? Ana akka natti fakkaatutti jarri kun amma himuu hin barbaadne malee, waa hundaa fixatanii; tarii biyyatti waajjira banachuuf akka deemanii dha. Waanuma ta’eefuu karaan haa qulqullaa’uufi!! Haa milkaa’anisi jechuun barbaada akka ilma Oromoo tokkotitti. Haa ta’u malee, waan yeroon nutti agarsiisuuf deemu ta’us, ani adeemsa jara kanaarraa shakkiin qaba. Dhimma kana garuu yeroo biraan bal’inaan itti deebi’a.
Dhumarratti, Wayyaaneen OPDO duuba dhokattee; maqaa yaamicha araaraatiin akka shira xaxaa jirtu hubachuun baay’ee barbaachisaa dha. Ammaas kaayyoon ishii jaarmayoota jidduutti walshakkiin akka uumamu taasistee; kaan ofitti qabdee, kan biraa rukutuuf akka ta’e hubatamuu qaba. Kaayyoo fi fedhiin mootummaa Itoophiyaa uummatas hiikkachiisaa; jaarmayootni qabsoo hidhannoo gaggeessanis hiikkatanii harka Wayyaanee akka seenan taasisuuf malee, dhugumatti araara biyyoolessaa fi ce’umsa nagaa fiduufii miti. Kana godhuuf tarkaanfiin duraa jaarmayoota tokko tokko kan akka ADO kana ofitti harkisanii kan hafanirratti daba hojjechuufi. Dubbii hubataatu arga!!
Hanga dhimma biraatiin walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!


text:
Miseensonni Koree Furmaata barbaadduu hawaasa Muslimaa badii tokkoon alaatti hidhaan dararamaa eega turanii booda, mootummaan ofumaa isaan hidhee ture dhiifama Isiniif godhe jechuun hiike, haala fayyaa Ustaaz Ahmaddiin Jabalii fi Obboleeyyan isaan waliin hidhamanii hanga ammaatti manuma hidhaa keessa jiran ilaalchisee guyyaa kaleessaa November 26/2017 ibsa basaan.
Ibsa isaanii kanaan , haala fayyaa Ustaaz Ahmaddiin Jabalii fi hidhamtoota manneen hidhaa keessa jiran irratti kan xiyyeeffate yoo tahu, haalli qabatamaa manni hidhaa fayyaa hidhamtootaa ittiin keessumeessaa jiru, kan seera biyyattii irratti kaahameen kan wal hin madaallee fi sababa amantaa isaaniitiif dhiibbaan kan isaan irratti godhamaa jiru tahuu fi mootummaan rakkoo kana hordofuun furmaata hatattamaan akka kahuu qabu ibssame.
Miseensota koree furmaata barbaadduu hawaasa Muslimaa hidhaa irra jiranii fi lammiilee sababa adda addaatiin hidhamaniif mootummaan eeggumsa fayyaa gahaa ta’e akka godhuufis gaafataniiru.
Miseensonni koree fi Obboleeyyan biroo kan sababa gaaffii mirga amantaa hawaasni muslimaa kaaseen hidhamanii hiikaman hundi, dhimma namoota hidhatti hafanii fi rakkoowwan jiran karaa nagayaatiin furuuf tattaaffii godhaa turan ammas kan itti fufanii jiran tahuu ibsaaniiru.
Comments
Loading...


text:
Baankiin Addunyaa fi dhabbanni Tumsa Magaatotaa yaalii Bulchiinsi Magaalaa Finfinnee magaalaa misoomsuu, rakkoo mana jireenyaa hiikuufi dhaabbilee xixiqqoo jajjabeessuuf godhu irratti qeeqa cimaa dhiheesseera.
Magaalaa Finfinneetti galaafannaan lafaa guddina ummataa caale, jedha gabaasni Baankii Addunyyaan dhihaate kuni. Jidduu bara 2007 hanga 2014’tti fedhiin lafaa magaalaa Finfinneetti %51’n dabale. Baay’inni ummata magaalattii garuu guddina %17 qofa kan mul’ise. Mootummaan manniin humna hiyyeessaan wolmadaalu dhiheessuu dadhabuus gabaasni kuni agarsiisa. Dhaabbileen xixiqqoofi jiddugaleeyyiinis akka yaadamee turetti carraa hujii ummataaf uumuu kan dadhaban ta’uu gabaasichi saaxile.
Itoophiyaa keessatti, akka gabaasa kanaatti, sirni lafa mootummaa gara hawaasaa daddabarsuu dadhabaa, kan iftoomina hinqabneefi sirna dhabeessa dha.
Gabaasni Baankii Addunyaa kuni kan agarsiisu Finfinnee keessa rakkoon mana jireenyaa hamaan jirachuu, manniin ijaaramanis kan sadarkaa isaanii hin eegne ta’uufi bu’uurri misoomaas hedduu dadhabaa ta’uu isaati. Projeektonni manniin jireenyaa mootummaan irratti bobba’e kan tajaajilu namoota galii ol’aanaafi jiddu-galeessaa ta’e qaban qofa jedha gabaasni kuni. Akkasittuu fedhii jiru irraa %10 qofa kan guutu. Projeektonni kondomiiniyemii biyyattiis hedduu qaliidha jechuun Baankiin Addunyaa imaammata mootummaa Itoophiyaa qeeqe.
Gabaasni kuni projeektonni manniin jireenyaa ummata lafa isaa irra buqqa’eefis faaydaa heddu kan hinqabe ta’uu isaati kan jala sarare.
Bulchiinsi Magaalaa Finfinnee lafa magaala misoomsuu karoora jedhu baafatee socho’aa jira. Akka karoora kanaatti bulchiinsi magaalaa manniin lafa heektaara 136 irra jiran kan jigsu ta’uusaati kan beeksise. Manniin jigsuun wolqabatee, woggota shanan dhufan keessatti, jirattonni magaalaa 50,000 manaafi qe’ee isaanii irraa kan buqqa’an ta’uus ibseera.


text:
Godina Baalee keessatti naannoo gammojjii if daangaa irraa sababaa walitti bu’iinsa daangaatiin kan ka’e haleellaa Liyyuu polisii bulchiinsa naannoo Somaalee dheessuun yeroo ammaa Raayituu, Daawwee Qaachan, madda Walaabuu, Daawwee Sarar fi addallee keessatti jiraattonni qubatan rakkoo jabaa keessa akka jiran ibsamee jira.
Gama kaaniin Oromoon wucaalee Somaaliilaand irraa ari’amanii ba’uun gara Itiyoophiyaa seenan keessaa kanneen 300 ta’an godina Baalee keessa qubatanii jiru. Isaanis rakkoo guddaa keessa jirra jedhu.
Bulchiinsii godina Baalee rakkoon akka mudatee ibsuun gama gargaarsa dhaqqabsisuun yaalii humnii eyyame kennamaa jira jedha.Oromoon kam iyyu birmachuu akka qabu hubachisanii jiru.
Gabaasa Kutaa 1ffaa Caqasaa