text:
Ajaa’iba Qur’aanaa
Qur’aanni nuti guyyuu qaraanu kun, kitaaba amantii kan Masjiida qofa keessatti qara’anii achitti dhiisanii biraa bahan qofa osoo hin taane, qajeelfama addunyaa cufaati. Sochiin teenya hundi tan Qur’aana bu’uurfatte tahuu qabdi. Qur’aanni Kitaaba Muslimootaaf qofa buufamee miti. Qur’aanni ilma namaa dachii irra jiru hundaaf buufame. Kanaaf Qur’aanni bakka heddutti, Yaa Ayyu Hannaas (Yaa Ilmaan Namaa), Yaa Ayyu Hallaziina Aamanuu (Yaa warra Rabbitti Amantan, Yaa Ayyu Hallaziina Kafaruu (Yaa warra Rabbitti Kafartan) jechaa dubbata. Rabbiin guddaan Qur’aana keessatti, Muslima qofa osoo hin taane, ilma namaa cufatti dubbachutti jira jechuudha. Nuti Muslimoonni, Rabbiin karaa qajeellumaa nuuf laaffisee, Ajaja Rabbii guddaa hunda fudhannee, haga humna teenyaa jala deemutti jirra. Warroonni Rabbitti kafaran ammoo, Qur’aana kana dhugomsuu didanii jallina filatanis, warri haqa arginaan dhugoomses hedduudha. Barruu tana keessatti, namoota Rabbitti hin amanin kan Qur’aana kana dhugoomsan keessaa, waan namni tokko dubbate gabaabsinee isinii dhiheessina.
Namni kun Gaarii Miiler jedhama. Waahee Mu’jizaa Qur’aanaa ilaalchisee barreeffama tokko qopheesse. Barreeffamaa isaa yoo jalqabu, ‘Qur’aana kana Kitaaba ajaa’ibaa jedhanii kan waaman muslimoota qofaa miti. Warri Muslima hin ta’inis, warri kitaaba kana qoratanii argan, kitaaba Ajaa’ibaa jedhanii waaman. Hardhas warroonni Islaamumaa irraa jibbaa guddaa qaban, Qur’aana Kanaan dinqisiifamuun isaanii hin oolle’ jedhe. Gaarii barruu isaa hin xumurre, Itti aansuunis, namoonni Muslima hin ta’inii fi kanneen waa’ee Qur’aanaa hubannoo takkallee hin qabne, yaadni isaanii maal akka ta’e akkanatti ibse.
‘Namoonni Muslima hin ta’in, Qur’aana dubbisanii waan isa keessa jiru osoo hin argin, Kitaaba kana irraa waan faaydaa qabu takkallee hin argannu jedhanii amanan. Kitaabni kun jaarraa 14 dura kan barreeffame waan ta’eef, seenaa jaarraa 14 dura dabre qofa waan seeneessu sehan. Akkasumas kitaabichi kan argame gammoojjii goggogaa Arabiyaa keessaa ta’uu isaatiifis, seena kana dubbisuun faaydaa nuuf hin qabu jedhanii amanan. Walumaa galatti wanti sammuu isaanii keessa jiru, kitaabni kun kitaaba seenaa durii haasawu yaada jedhuudha.
Namni tokko jiraataa biyya Kaanaadaa Magaalaa Torontooti. Dalagaan isaatis tajaajila Geejjiba Doonii kennuudha. Guyyaa tokko namni Muslimaa Qur’aana Afaan ingiliffaatiin hiikame itti kennee dubbisi jedheen. Namichi waa’ee Islaamummaa waan heddus hin beeku. Haa ta’u malee fedhii Qur’aana dubbisuudhaa ni qaba ture. Qur’aana dubbisee eega xumuree booda, namicha Qur’aana kenneefitti dhaqee, Muhammad nama dooniin olii gad deddeemuu? Jedhee gaafate. Namichi Muslimaa sunis lakki”¦ Muhammad (SAW) nama gammoojjii goggogaa keessa jiraataa ture jedhee deebiseef. Namichi hin amanin kun deebiin argate heddu ajaa’iba itti ta’e. Sababni isaatis, Akkaataan Qur’aanni Waa’ee Danbalii galaana irraa waggaa 1400 itti ibse ajaa’iba itti tahe. Namni waa’ee Dambalii galaana irraa haala Kanaan ibsuu danda’u, nama addaa akka ta’uu qabu amane. Osoo heddus hin turin Shahaada qabatee islaamummatti seene’ jedhe.
Gaarii Miilar ajaa’iba Qur’aana irraa dubbatu Kanaan qofa hin gabaabsine. Waa’ee Atamii, Waa’ee fayyaa, fi kanneen birootis ibsee jira. Dhumarratti qabxii takka ajaa’iba namichi kun tafakkure ilaalla.
‘Qur’aanni Warroota Muslima hin ta’in, guyyaa jalqabaa irraa kaasee isaan qormaataa ture. Namoonni Muslima hin ta’in qur’aana keessa dogoggora barbaadanii akka baasan isaan affeeree jira. Yoo dogoggora argattanis qabadhaa natti koottaa jedhee jira. Kun abbichi qur’aana kana buuse hagam takka wanti inni buuse sun waan sirrii akka ta’e akeeka. Namni kitaaba barreessu hedduun isaa, dogoggora uumame yoo argitan karaa Kanaan na beekisaa jedhaa gaafata. Qur’aanni garuu Kitaabni kun shakkiin takkallee keessa hin jiru jedhee jalqaba. Kun Waan ajaa’ibaati. Qur’aanni seenaa tokko eega seenesseen booda, ykn ammoo qabxii takkarraa eega haasayeen booda, Waan kanarraa yoo shakkii qabaattan, namoota beekumsa ni qaban jettanii amantan gaafadhaa, jedhee ajaja. Qur’aanni Waa’ee Geography, Botany, biology fi wantoota biraa eega shakkii takkaan maletti haasayeen booda, odeeyfannoo dabalataa yoo barbaaddan, yookaan ammoo wanta isinitti himaa jirru kana yoo shakkitan dhaqaatii warra beekumsa qaban gaafadhaa jedhee ofitti amanamummaan dubbata. Akkanatti soda takka malee dubbatuun waan nama dhuunfaa tokkorraa dhufuu miti. Humna addaa fi jabaa ta’uu qaba. Qaama waan dachii kanarra jiruutii fi sammuu keenyaa ol ta’erraa ta’uu qaba. Kanaafuu nama xiinxallee laaleef, Qur’aanni kun kitaaba ajaa’ibaati’ jedhe.
Qophii Abu Ibtisam


c: text/html

text:
Dhalattoonni Hararii kanneen naannoo sanaa ala jiran filannoo irratti akka hirmaatan kan mootummaan badhaadhinaa naannoo Hararii gaaffii dhiyeesse boordiin filannoo akka hin simanne murtii dabarse gumiin Hararii beeksisee jira.
Kana dura filannoo biyyoolessaa geggeessaman shan keessatti naannoo filannoo addaa kan Jagol irratti hirmaataa kan turan hawaasi Hararii kanneen Dirree Dhawaa keessaas murtiin sun sirrii miti jedhan. Boordiin filannoo garuu murtii sana heera irratti hundaa’een murteesse jedhee jira.
Afaan yaa’iin gumii biyyoolessaa Hararii obbo Muheddiin Ahimed ibsa gaazixeessotaaf kennaniin boordiin filannoo hawaasi dhalattoota Hararii kanneen naannoo Harariif sagalee kennan wiirtuu filannoo addaa fi waraqaa filannoo qopheessuu dhiisuuf murteessuun murtee seera cabse jedhan.
Naannolee filannoo Hararii keessa kanneen jiran barcuma 36 kkeessaa 14 filuu fi filatamuuf dhalattoonni Hararii qofti akka irratti hirmaatan heerri eeyamu kan jiru ta’us, ittiin ka’umsi murtii sanaas mootummaa ce’umsaan kan murtaa’e ta’uu obbo Muheddiin Ahimed ibsaniiru. Kunis hawaasichi sab xiqqaalee ta’uuf dhalattoonni isaa hedduun naannoo sanaa ala jiraachuu isaanii tilmaama keessa galchuu dhaan jedhan.
haa ta’u malee akka heera mootummaa Itiyoopiyaatti caasaa mootummaa naannoo tokkoo keessa kanneen jidra miseensonni mana maree, filatamuu kan qaban jiraattota naannoo sagalee kennan qofaa dhaan jechuu dhaan boordiin filannoo beeksisee, seerri murtii kana jijjiirsisuu danda’u heera biyyaa irratti hin argine jechuun ibsa baaseen baaksiseera jechuun Addis Chekol gabaaseera.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Walitti bu’iinsa sambata darbe Yuniversitii Waldiyaa keessatti uumame lubbuu barattoota lamaa erga galaafatee as haalli mooraa Yuniversitichaa muddama jala jiraachuu dubbatu barattoonni.
Ijoolleen garee uummatanii socho’uu isaanii argina kan jedhan itti gaafatamaan dhimmootii kominikeeshinii Yuniversitii Waldiyaa obbo Teferraa Asnaaqee, miidhaan akka hin geenye ittisuuf ijoolleen kun dabaree eegamanii akka bakka nyaataa dhaquu mirkaneessaniiru.
Ijoolleen Haleellaa yeroo darbeen miidhaan irra ga’e wal’aanamanii mooraatti deebi’uu dubbatanii kanneen haleellaa sana raawwatan jedhamuun shakkaman to’annaa jala oolfamanii qorannaan geggeessamaa jiraachuu beeksisaniiru.


text:
Israa’el Flasxiinota Khan Al-Ahmar keessa jiraatan guyyaa saddeet keessatti ganda isaanii lakkisanii akka bahan akeekkachiifte
Gandi Khan Al-Ahmar West Bank keessatti kan argamu yoo tahu, mootummaan Israa’eel Falasxiinota ganda kana keessa jiraatan hunda lafa isaanii irraa buqqisee manneen yahuudotaa ijaaruuf murteesse. Bulchiinsi Falasxiinii fi hawaasni idil addunyaa gocha kana balaaleffataa turan. Jalqaba ji’a kanaa Briteen, Faransaay, Xaaliyaan fi Ispeen murtii kana balaalefachuun, Israa’eel Falasxiinota humnaan buqqisuu irraa akka of qusattu akeekkachiisan.
Jiraattonni gandichaatis mana murtii Israa’elitti ol iyyannoo dhiheeffatanis fudhatama hin arganne. Amma ammoo ministeerri ittisa Israa’el ibsa baaseen, “ajaja mana murtii hordofuun jiraattonni ganda Khan Al-Ahmar hanga October 1/2018tti manneen isaanii diiganii akka bahan itti himamee jira”jedhe. Waraanni Israa’el akka jedhetti Falasxiinonni ganda isaanii lakkisanii yoo kan hin bane tahe, guyyaa saddeet booda waraanni Israa’eel humnaan kan diigu tahuu akeekkachiise.
Lammiilee Falasxiin 180 ol tahantu ganda kana keessa jiraata. Mootummaan Israa’el maallaqa beenyaa isaanii kennuuf waada kan gale tahus, maatiin tokkollee maallaqaaf jecha dachii isaanii Yahuudotaaf gad lakkisuudhaaf kan hin barbaadne tahuu ibsan. Jiraattonni gandichaa fi Falsxiinonni west Bank keessa jiraatan murtii Israa’el kana mormaa jiru. Isra’eel Falasxiinota Khan Al-Ahmar irraa buqqiftee ganda yahuudotaa yoo ijaarte West Bank bakka lamatti kan citu tahuu gabaasni arganne ni ibsa.


text:
Gabaasa dabalataa, Eebantuu,Fulbaana 26,211
Lixa Oromiyaa Wallaga keessatti Fulbaana 22,,20011 hanga Fulbaana 26,2011 itti lola ummata Oromoo meesha maleeyyii fixuuf karoorfamee meeshaa gurguddaa waan akka Bireenaa fi Baazuqaan qindaa`een walitti bu’iinsa Ummata Oromoo fi Gumuzi jidduutti ta`e irraan Ummata Oromoo Irraa namoota heedduun wareegamnii namootni heedduun madaa`anii jiraachuu beekame. Lolli kun kan ta`e Aanaa Eebantuu Ganda Lalisaa Dhangaggoo, Ona Mootii, Qilxuu Sanyii, Axabballaa,Yuubdoo fi Bakka Qonnaa Balaccu jedhamutti lolli kun Guyyaa shaniif meeshaa ammayyaa fi humna hidhannoo guutuu hidhateen Mootummaan Wayyaanee qindeessee ummata Oromoo irratti Gosa Gumuz meeshaa xiqqaa irraa hanga gurguddaa hidhachiisuun, Oromota meeshaa maleeyyii Qotee bulaa, maanguddoo f i Ijoollee irratti bobaasee qe’e jireenya isaanii keessaatti ficisiisaa akka jiru qeerroon naannicha irraa gabaasa.
Akkasumas maanguddootni,hawwanii fi shammarran,daa`imman kumaa lakkaawaman qe’ee fi maatii isanii irraa adda ba`uun buqqaa`anii lubbuu ofii baraaruuf jecha gara magalaa Qeellootti baqatanii gargaarsa nyaataa fi dhugaatiin/Midhaanii fi bishaan tokko malee mankaraaraa jiru. Ummati Oromoo rakkoo fi gidiraa akkasii keessa jiran hanga ammaati qaami kamiinuu qaqabee kan gargaarre waan hin jirreef lammii ofii dhihoo fi fagoo jiru maratti gabrummaan hammaate nuu birmadha jechaa dhaa jiru.
A. Namoota Lubbuun isaanii dabre ykn ajjeeffaman ammatti kan maqaan isaanii gabaafame keessaa,
1. Obbo Maatabuu Xiixaa Abbaa Ilmaan 15
2.Obbo Nigaatuu Dabbis Abbaa ilmaan 14.
3. Obbo Abdannaa Darajjee Abbaa ilman 07
4.Obbo Fiqaaduu Hundumaa Abbaa Ilmaan 06
5. Obbo Tafarii Adimaasuu Abbaa ilmaan 05
6.Obbo Dassaalee Ittafaa Abbaa Ilmaan 04
7.Barataa Magarsaa Guddaataa Barataa kutaa 12
B. Namoota Madaa`an,
1. Obbo Gabbisaa Kasasaa
2.Obbo Asaffaa Gabbisaa
3.Obbo Abbabaa Malataa
4.Obbo Abdiisaa Abbabaa
5.Obbo Fiqiruu Dhaabaa
6.Yaaragaal kan jedhamna.
C. Namoota qee fi qabeenya, manaa fi maatii isaaniirraa buqqa`ee yeroo ammaa Magaalaa Qeellootti baqatee gargaarsa dhabee mankaraaraa jiran ,maatiwwan kuma Tokkoo fi Dhibba Lama/1,200/abbootii Warraati.
CH.Daa`imman Yeroo ammaa Abbaa fi haadha isaanii/Warra isaaniirraa adda baa`anii qofaa isaanii facaa`anii jooraa jiran daa`imman Dhibba sadii/300/ walumaa galatti namoota Sababa lolaan qee fi qabeenya isaaniirraa du`aa fi ajjeechaa jalaa baqatanii buqqaa`an yeroo ammaa aanaa Eebantuu magaalaa Qeellootti baqatanii jiran namoota 1,500-2,000 ta`u.
Halli kun hanga ammaatti tasgabbii hin argatiin jira,karaa mootummaa Wayyaanee meeshaalee waraanaa gurguddaa fi konkolaatota warren ummata Gumuzii ittiin gargaaruu malee ummata Oromoo qe’ee irraa buqa’eef homaa kan birmate hin jiru.Lollii fi gochaan kun ummata Gumuzii fi Oromoo jidduu haafakkaatu iyyuu malee kallattiin kan tahaa jiru Wayyaanee TPLF fi ummata Oromoo jidduutti rakkoo jiru irraa tahuu qeerroon naannoo sanii gabaasa.
Qabsoon itti fufa! Gabroomsaan ni kufa!


text:
Finfinnee Oromiyaa
Caamsaa 4,2018
Barruu kana keessatti abbaan qabsoo jabinnisaa maali? Gaararroonniif shinfilloonni amala akkamii agarsiisaa turan? Gaararummaan siyyaasaa gosa meeqatu jira? Shinfillummsa siyyaasaaf gaararrummaa siyyaasaa maaliin adda ta’u, maalinimmoo wal fakkaatu? Fedhiin gaararroota kunneenii maali? Uummata Oromoof akeeka akkamii qabu? Kan jedhu budduksee isin obaasuun fedha. Habbuqqadhaa dhugaan affeerraakooti!
Qabsoon Oromoo eessatti jabaatee, eessattimmoo laafe? Kan jedhu kaasuun dursinee waa’ee gaararrootaa haa ilaallu.
Gaararraa jechuun maal jechuudha? Gaararraa jechuun bineensa haalluu gosa hundumaa qabudha. Gaararraan kun bineensa mukarra jiraatu ta’ee, kan waan isatti dhaqu fakkaatudha. Loon adiin bira geenyaan addaatee, kormi gurraachi itti dhufu kan gurraachu gaararraa jedhama.
Siyyaasaa keessatti gaararrummaa siyyaasaa kan jennu, namoota siyyaasaa faallaaf siyyaasaa uummataas fakkaatanidha. Jarreen kun bu’aa bubuutuu halaagaa akka saree kajeeluu, amala sarummaa manadara diinaaf mandara firaarra soronga’uu warra qabanidha. Qabsoo keenya keessatti uummata karaarraa maqsuuf adeemsi gaararroonni siyyaasaa adeeman hedduu ture.
Yaa ta’u malee keecha qeerroo bilisummaa Oromoo baruu waan hindandeenyeef Qeerroon ammoo uummatasaa keecha waan jiruuf balleechuu hindandeenye. Qabsoo uummataa daddaaqsisuuf balleessuuf jechoota falmii uuman uummataa gidduutti facaasuun uummanni kutaaf amantaan akka wal dhabu taasisaniiru. Qabsoo ABO’n dhigaaf lafee itti dhabee uummatasaa faana itti wareegamaa fidee asiin gahe gara dhabamsiisuu irratti xiyyeeffannoon hojjetani. Qabsaa’oota haala siyyaasaatti reef madaqaa jiran hedduun isaanii akka gara dhaban taasisaniiru.
Miidhaa jabaa qabsoo keenyatti fiduu baatanis hanga tokko uummataa muraasa addaan dhiibuuf yaalii taasisaniin waldhabdeef walshakkii Qeerroo Bilisummaa Oromoo gidduutti naquu danda’aaniruu. Gartuun qabsoo Oromoo maallaqaan gaggeessuu (uummataa ofii miindaa kaffalchiifatee qabsoorran jira) jedhu kun, qabsoo lubbuu ofii wareeganii qabsaa’anii of wareeganii biyya abbaa ofii kabachiifatanii jiraachiisan gara daldalaatti jijjiruu yaaluun, qabsoon akka waan miindaan malee hingaggeeffamnee fakkeessuurratti shoora guddaa taphate.
Gartuun tibba bulluqu bulluqee, yoo qorraa qorru ykn gaararroonni siyyaasaa kunneen ilmaan Oromoo kitilayyoo dararaan wayyaanee jiruuf jireenya itti hadheesse miira hamaa keessa galchuun akka waan Waraana Leenjifatee qabuu, waraannisaa dargaggoof uummataa cina yeroo hiriiraa dhaabbatuutti miidiyaa qabatee hololuun ilmaan Oromoo karaa dabaan qabaoorratti akka malee wareegama seenaan hindaganne akka kafallu nu taasise.
Hedduu Qeerroo du’aaf kaadhmnee gariin keenya, qaama hir’uu ta’uun, dhibbootaan kan lakkaa’amu dhiiticha waraana wayyaaneen kaleen miidhamee fincaan qabachuu kan dadhabee jirullee hedduu ture. Gartuun uummata Kenya akka arge sodaa tokko malee qe’eerraa buqqaaaaa, ajjeesaa, nu reebee nu hidhaa jiru Wayyaaneen, waraanan yakka dabaa uumata irratti raawwattee akka jirtu utuu beekani, gaararroonni Siyyaasaa gumaa baafachuu Waraana Wayyaanee ajjeesuun yakka akka ta’etti lallaban.
Keessa darbanii tarkaanfii Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO) fudhate, miidiyaasaaniin gabaasuu dhiisuurrayyuu “Agaazii 50 ajjeesuurra Bottee 50 dhaabutu qabsoo Kenya galmaan gaha!” Jechuun waraana uummataaf beelaa’aa dheebotaa jiru xiqqeessuuf kabajaa dhrkatuurratti bobbaa’an.
Gaararroonni siyyaasaa kunneen yakkoota hangana hinjedhamne qabsoo keenya keessatti akka dhalanii horanii jiran uummata Oromoof Qeerroo Bilisummaa Oromoo biraa dhokataa miti. Qeerroo Bilisummaa Oromoo Oromummaa dhugaan jaarmiyaa ijaarame, jaarmiyaa walqooqqooddaa amantaan uummata gidduutti gide kanneen akka qalma walii hinyaannu jechuun Kiristaanaaf Musiliima jedhee uummanni keenya waldhabaa turelle balleessuuf Mooraa Yuunibarsiitii irraa hanga hawwaasa Oromoo guutummaa bira gahanitti hojjetaniin tokkummaa saba bal’aa ijaaranii qabsoo warraaqsaa jabaaf, abidda qabsoo boba’ee hanga Bilisummaatti hindhaamin itti fufee jiru, qabsoo Diddaa garbummaa Eebla 11,2014 Mooraa Jimmaa Yuunibarsiitii keessatti banbanse.
Gartuun gaararroota Siyyaasaa kunneen qabsoo hammaataaf hadhaahaa bara 2014 fi 2015 gaggeeffame bishaanitti naquuf qabsoo akka waan bara isaan FB banatan dhoofamwetti fakkeessuuf bara 2015 Gincitti eegale jechuun dhugaa ajjeesuun morma qabanii bool’atti darbatanii soba isaanii akka bifa isaanii bobokoku uummatatti gad baafatani.
Qabsoon Adda Bilisummaa Oromoo gaggeessaa yoona gahe akka uummata biratti fudhatama hinqabne fakkwessuuf illee holola hadhahaa fi dhangaggaa’aa asiidii jibbaan makanii daddarbataa turan. “Hattuun ganama waliin kofaltee galgala hirmaatarratti wallolti!” Jedha Oromoon.
Gaararroonni Siyyaasaa qabsoo uummataa kana balleessuuf carraaqaa turan gosoota gurguddaa lama qabu.
- Gaararroora Incinnooftura (Insiyyaasaa , Gaararroota (Biflakkisoo) Bifa isaanii kan lakkisanii, ammas ammas irra dedeeebin bifa lakkisaa hafan.
- Gaararroora Incinnooftura (Incinnii)
Gosoota gaararroota siyyaasa keessaa tokko ta’anii kanneen bifaaf amala isaanii takkaa jijjiirratan sanaan hafanidha. Kana jechuun dura ABO turan ta’anii, ABO irraa OPDO ta’anii OPDO dhuma ta’anii hojjetan jechuudha. Gaararroonni kunneen amala isaanii takkaa dhuma lakkisanii kan itti hindeebinedha. Amala isaani kanaan incinnooftuu ykn kan waan qaban gad hindhiifne jechuudha. Gaararraa siyyaasaa kana kan ta’an miidhaan isaan uummatarraan gahan yeroo kamuu mul’ataadha. Kaayyoo isaanii kallattiin ibsatanii hojii isaanii hojjetu. Kanaaf hanga gaararraa siyyaasaa biflakkisoo uummata hinubani. Qabsoon uummataa jabinaan isaanirra jira. Isaaniis kallatiin waan uummatatti deemaniif adda bahanii uummatarraa beekamu. Isaan kunneen fakkeenya uffata Foorjidii ammaati. Uffata Foorjidii takkaa gaafa miiccitu haalluunsaa hedduu bareedu lakkisaa lakkisaa adeemee boodarra si jibbisiisee gatta.
- Gaararroota biflakkisoo.
Gosoota gaararraa keessaa tokko ta’anii kanneen har’a uummata keenya burjaajessaa oolanidha. Warreen garee siyyaasaa kana keessaa, yeroo dubbatan illee dubbisaaniif bakka dubbatanitti argamuu dadhabu. Waan har’a jedhan hnyaadatan utuu hintaane utuma waan kaleessa jedhan beekanii bu’aa bubuutuu karaa diinaaf ergamaa diinaa argadhinnaa laataaf qaama uummataaf dhaabatu, qaama qabsoo sabaaf iyyoome waan inni maallaqaan isa bitachuuf fedhiis maallaqaanis qabaoorratti nama ijaaruuf hindeemneef jecha gananii gara warra maallaqa qabaniitti luucca’u.
Isaan kun(gaararroonni siyyaasaa biflakkisoo) akka hidda muka Citaati. Akkasuma akka jirma Xaafiiti. Jirmi Xaafii Qilleensa waliin danbali’aa oola, daqiiqaaf sekoondiitti qoleesaa daddaaqsisaa oola. Jirmi citaas akkasuma. Isaan gaararroota siyyaasaa garee kana keessa jiran mootorri isaanii maallaqa.
Maallaqatu bakka fedhetti isaan geessa, maallaqaan gaggeeffamu jechuudha. Yeroo tokko “Tokkummaa sabaa” jecha jedhu of dura qabuun uummata afaan fajjeessaa turan. Gaafa jecha tokko dubbatan, ykn gaafa qabsaa’oonni ergamaa Wayyaanee OPDO qeeqan tokkummaa nu duraa diigaa jirtu jechuun fakkeessiin uummataaf qabsaa’ota nagaa walitti diru, wal irraa addaan baasuurratti hojjetan.
Tokkummaa jechuun maal jechuudhaa? Kana wal’aaltanii miti waanuma yeroonsaa itti na fideef ibsa xiqqaa itti laachuun barbaada. Tikkummaa jechuun siyyaasa keessatti, keessattuu uummata mirgasaa sarbameef abbaa biyyummaasaa molqamee garba ta’ee biyyasaa keessa jiraatu biratti siyyaasa jechuun qaama qabsoo isaa deggaree abbaa biyyummaa isaa akkanni mirkaneeffatuuf duukaa falmu waliin walii galuudha. Akkasuma saboonni garbummaa halagaa jala jiran saba tokko ta’anii gosaan utuu wal hinqoodin walii galuun falmaa gaggeessuurratti murteeffatuuf, saboota qabsoo isa deggaru saba ollaa waliinis qabsoo taasisuun Tokkummaa jedhama.
Tokkummaan gaararroota siyyaasaa tibba darbe lallabaa turan, qaama uummata ajjeesaa tureef ajjeesisaa ture ammas ajjeesisaa jiru waaliin tokkummaa uumna kan jedhu ture. Uummanni Oromoo har’as kaleessaas tokkummaa qaba. Erga Shinigaatti tokkummaasaa haareffatee qabeemmoo ittuu tokkummaa addunyaa ajaa’insiisu horateera. Qaamota OPDO jalatti guddataniif Wayyaanee harkaa nyaataniin daddaaquu biras darbeera.
“Harki nyaate nama hinyaatu” jedha Oromoon. Kanneen Wayyaanee harkaa nyaatanii guddataniif ilmaan OPDO’n guddifate yeroo kamuu dhabama garboomfataa Wayyaanee hinfedhan hinbarbaadan. Ilmi abbaa ajjeesuuf deemus hinjiru kanaaf abbaa isaanii ganamaa Wayyaaneetti uffata haaraa bitanii boqochiisuun barnoota uummataaf saba tokko akkaataa itti bituu irraa barachuuf foolatu.
Duuchaatti Gaararrummaa Siyyaasaa haala olii kanaan ibsina. Namoonni takka, OPDO, takka ABO, Takka KFO, Takka ODF fakkaatan kun gartuu kana keessa jiru. Bu’aa qabsoo keessatti fidan hanga qabanirra miidhaa isaaniitu caala.
Shinfilluummaa siyyaasaa.
Gaararummaaf Shinfilluummaa Siyyaasaa maaliin adda ta’u? Kan jedhan barruu “Luucca’uun fakkeessitoota ammaa waanuma eegamaa turedha!” Kutaa 2ffaa isaan ilaalla. Waan isin nuffisiisuuf walitti deebina.
Horaa Bulaa
Injifannoon Uummata Oromoof
Gadaan Gadaa Xumura Garbummaati
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Finfinnee Oromiyaa
Caamsaa 4,2018


text:
Aangawoonni Somaaliyaa, kaleessa, gabaa guddaa magaalaa Moqdishoo tokko keessatti konkolaataan dhuka’aan keessatti hidhame tokko dho’uu isaatiin yoo xiqqaate namoonni soddomni dhumuu isaanii fi kanneen kuma kuran hedduutti lakkaawaman madaa’uu beeksisanii jiran.
Kaleessa galgala, gabaa how’aa aanaa waajir keessa jiru tokko keessatti ture – konkolaataan dhuka’aan guutume sun ka dho’e.
Aangawoonni naga-eegumsaa fi namoonni ijaan argan akka jedhanitti, namoonni balaa sanaan dhuman irra-jiriin uummata siivilii, daldaltoota Suuqii fi loltoota mootummaa ti.
Haga ammaatti, qaamni haleellaa sanaaf itti-gaafatama fudhate jiraatuu baate iyyuu, aangawoonni garee Al-shabaab balaaleffatan.
Prezidaantiin Somaaliyaa haaraan – Mohaammed Abdullaahii Farmaajoo, “haleellaan kun bineensummaa Al-shabaab agarsiiisa” jechuudhaan dubbii cimaadhaan balaaleffatan.


text:
Oromia (Finfinnee): Maasaanuun daangaa qabdi August 4, 2019Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Finfinnee, Finfinnee Karri Shani, SAY NO, Why do the Oromo Resist the Finfinnee (Addis Ababa) Master Plan?
add a comment
Jawaar Mahaammad: ‘Kaayyoon ‘Master Plan’ jalqabaas quubsuma uummataa jijjiiranii naannicha alagoomsuudha’
BBC Afaan Oromoo, Bitooteessa 8 Bara 2019
Magaalaan kamiyyuu daangaa mataasaa qabaachuun dirqama jedha xiinxalaan siyaasaafi rogeessi Obbo Jawaar Mohaammad.
Obbo Jawaar Mahaammad yeroo Maaster Pilaanii Qindaa’aa Finfinnee hojiirra ooluuf yaalame keessa mormii ture keessatti tarkaanficha mormuun nama qooda guddaa qabu ture.
Akkaataa Maaster Pilaanichaatti magaalaa Finfinnee babal’isuuf jecha seeraan ala magaalicha irraa fageessuun manneen jireenya ijaaramaa turan jedha.
Finfinneen magaalaa guddoo Oromiyaa waan taateef, babal’inni ishee akkamitti seeraan ala jechuu dandeenya kan jedhu ilaalchisee Jawaar waan jedhu, ”Dhimmichi waldhabdee naannolee lamaanii osoo hin taane, magaalan kamiyyuu daangaa mataasaa qabaachuu waan qabuuf,” jedha.
Magaalotumti Oromiyaa keessa jiran kamiyyuu daangaa qabu jedhee, fakkeenyaaf magaalaan Adaamaa Walancitii deemee mana ijaaree qooduu hin danda’u jedha.
”Maasaanuun daangaa qabdi.”
Dhimmi amma raawwachaa jiru seeraa fi heera kan hin eeggannee fi qonnaan bulaa buqqaasuuf jecha waan raawwachaa jiru jedha Jawaar.
”Quubsuma uummataa jijjiiranii naannicha alagoomsuun, booda adeemsa keessa immoo Finfinnee naannoo biraatiin waliiti qabanii Oromiyaa bakka lamatti muruun; karoora master pilaaniidhaan lafa kaawwame sana hojiitti hiikuuf kan yaadamedha,” jedha xiinxalaan siyaasaa kun.
- Jawaar Mahaammad hamma jedhe gahe
- Imala OMN Minisootaa hanga Finfinneetti
- ”Mirgi abbaa biyyummaa bilisummaa dhugaa qofaan kabajama” ABO
Aanga’oonni naannoo Oromiyaa tokko tokko Finfinneen iyyuu kan keenya daangaa nu hin barbaachisu ejjennoo jedhu akka qaban dubbata.
Haa tahu malee Jawaar inni akkuma jirutti tahee Finfinneen magaalaa amala addaa qabdu fi qonnaan bulaa buqqisaa babal’ataa bultudha jedha.
Dabalataan ajandaa siyaasaa guddaas waan taheef daangaa itti gochuun dirqama jedha.
Gaaffii uummatni dhiyeessaa ture cinatti dhiisuun manneen ijaaramaan kennuun seeraan ala waan taheef ammas mormiin jalqabe jedhan.
Gaaffii abbaa biyyummaa
Gaaffiin abbaa biyyummaa Finfinnee gaaffi qabsoo Oromoo keessaa isa ijoodha jedhanii garuu cehumsi kun nagaa fi tasgabbiin haa gaggeefamu jedhameeti gaaffiin kunii fi Afaan Oromoo yeroodhaaf akka bulu kan taasifamee ture jedhan.
Uummannis garaan isaa osoo aaruuti mootummaan gaaffii keenya suuta nuuf deebisa jechuun kan ture kan jedhu Jawaar mootummaan garuu deebisee karoora master pilaanii waan irratti yaaleef uummanni dallanee hiriira bahe jedhe.
”Hiriirrii fi gaaffiin ammaa kun kan ijaarsa manneetii qofa natti hin fakkatu, gaaffii abba biyyummaa Finfinnee kan inumaayyuu alagaan Finfinnee hin seentan jedhee mataa raasuu fi mootuymmaanis irra dibee darbaa jiru furuuf waan godhamu natti fakkata.”
Haalli kun yoo yeroodhaan hin furamne jijjirama siyaasaa amma biyya keessa jiru irratti dhiibbaa qabaachuu danda’aa gaaffii jedhu Jawaar uummanni ammas jijjiramicha deeggaraa jira jedhee uummannis tasgabbaa’ee karaa nagaa qabuun gaaffii isaa dhiyeessuu qaba jedhe.
Mootummaanis deebisee madaa isaa tuttuquu dhiisee gadi taa’ee tasgabbiidhaan uummata kana waliin mari’atee deebii itti kennuutu furmaata jedha Jawaar.
Mootummaan micciireen humnaan deebisuuf kan yaalu yoo tahe garuu uummata waliin wal dhabuun gatii akkamii akka nama kaffalchiisu fi eenyu akka injifatu waan beekamudha jedhee sadarkaa kana irra garuu gaha jedhee hin yaadu jedha.
Related, Oromian Economist sources:
“Finfinnee irratti abbaa biyyummaa Oromoo kan kabajsiisu Oromoo dha malee ODP yookiis paartii siyaasaa kamuu miti. Qabsoon Oromoo Finfinneedhaan finiinti, Finfinneedhaan furamtis. Kun diinaafis firaafis ifa tahuu qaba. ODPiif dhaamsi qabnu ‘Yaa soogiddaa ofii jettu mi’aaahii…’ dha. Ummata Oromoo waa meeqa obsee jara jajjabeessuu filate mufachiisanii humna jibbaa fi abaarsa dunuunfiitiin dachii jala jara dabarsuu fedhuuf dhugaa galchuu/gammachiisuu filatan taanaan filannoon kanuma jaraa ti.
Ummata keenyaaf wantin dhaamu waan tokko qofa. Kaleessas paartii siyaasaatiin osoo hin taane akka ummataatti qabsooftee dhiibdee dhuftee as geesse. Har’a garuu sagaleen kee dhokatee sagalee waca humnoota siyaasaatu lafa qabataa jira. Nagaadonni siyaasaa kamuu dantaa keetti qabatanii si ganuus tahee siin nagaduu malu. Dammaqinsaan ofirraa eegaa injifannoo kee dhiigaan asiin geesse ammas qabsoo haalli si gafatu kamiinuu kabasiisuuf of qopheessi.” – Yaya Beshir
Oromia: Keenya Finfinne Keenya, New Oromo Music March 23, 2019Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Artist Hawwii Tazarraa, Finfinnee, Finfinnee Karri Shani, Hawwii Tazarraa, Oromo music
add a comment
Oh Finfinnee! May Reason & Justice Prevail!
Oromia (Finfinnee): OMN: Marii Dubartoota Kolfee Qaraaniyoo fi magaalota naannoo Finfinnee February 25, 2019Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Finfinnee, Finfinnee Karri Shani, finfinnee Oromia, Oromia
add a comment
Finfinnee: Ten Preliminary Measures Oromia May Take on Addis Ababa Until the Prodigal City will Submit to the Jurisdiction of Oromia September 20, 2018Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Fin finnee, Finfinnee Karri Shani, Oromia
add a comment
Ten Preliminary Measures Oromia May Take on Addis Ababa Until the Prodigal City will Submit to the Jurisdiction of Oromia
Dr. Birhanemeskel Abebe Segni
Until the full ownership and territorial integrity of Oromia is fully and completely restored on Addis Ababa as an Oromia city, the Oromia Regional State and the Oromo people should start taking the following preliminary measures to force the submission of the prodigal city of Addis Ababa to the full legislative, executive and judicial power of Oromia National Regional Government, with immediate effect.
1. Oromia National Regional State should immediately and unilaterally delimit and demarcate the boundary between this prodigal city and Oromia National Regional State based on the 1991 border of this city, and ban this city from collecting any form of tax outside its borders and jurisdiction.
2. Oromia National Regional State should immediately adopt Afaan Oromo as the working language for all official and business communications with this prodigal city.
3. Oromia National Regional State should stop using Addis Ababa as the market hub for all Oromia business, and relocate to Oromia cities. All Oromia markets including but not limited to grain markets, vegetable and fruit markets, meat and live animal markets, coffee markets, hid and skin markets and all other resources of Oromia should be relocated to Oromia cities. Oromia should license Oromia based exporters for all Oromia resources and products; and ban Addis Ababa-based exporters from exporting Oromia commodities, goods, and products.
4. Oromia National Regional State should immediately stop using Addis Ababa general distributors and wholesalers, and start licensing Oromia general distributors and wholesalers to distribute imported goods and services throughout Oromia. Oromia National Regional State should immediately license Oromia importers of all goods and services sold in Oromia markets.
5. Oromia National Regional State should immediately issue laws that will impose tariff, taxes and sale price on water and electricity supplies Oromia provides to Addis Ababa, and start rebuilding Oromia from these proceeds.
6. Oromia National Regional State should immediately impose a toll on all Addis Ababa licensed cars including private and commercial cars, taxis, trains and buses that use Oromia roads. The proceeds collected from these road tolls will be used to rebuild Oromia infrastructures and maintain Oromia roads.
7. Oromia National Regional State should immediately issue laws that will impose dry port service fees for all imports and exports passing through the inland dry port at Mojo to Addis Ababa.
8. Oromia National Regional State should start charging lease and real estate taxes on all Addis Ababa owned properties located in Oromia including factories, businesses, and other facilities.
9. All Addis Ababa waste disposal facilities in Oromia should be closed until the health effect and environmental sustainability of those facilities are studied and Oromia determines the appropriate cost and fees Addis Ababa should pay to continue using these facilities, if at all.
10. Oromia National Regional State should issue laws that will totally ban Addis Ababa from getting any land either in the form of a lease or sale from private or government entities in Oromia except through limited term rent!
Seenaa Finfinnee Keessaa Waan Muraasa Oromoon Wal Barsiisu Qabu July 18, 2017Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Africa, Finfinnee, Finfinnee Karri Shani, Oromia, Oromo, The Capital City of Oromia, Why do the Oromo Resist the Finfinnee (Addis Ababa) Master Plan?
3 comments
Seenaa Finfinnee Keessaa Waan Muraasa Oromoon Wal Barsiisu Qabu
Abbaa biyyummaa Oromoo hubachuuf Finfineen kan Oromoo ta´uun isaa shakkiin hin jiru, kana seeraa fi seenaan hardhallee borullee itti gaafannu ta´a. Kanaaf kana duuba Oromoon bakkoota kana qayyabatee itti dhimma bahu koreen ni labsiti.
i. Cabiinsa Halagaa Dura Ilmaan Oromootu Finfinnee Bulchaa Turan Madda Seenaa Irraa
1. Caffeen Tuulamaa kan bulaa turte gooticha Oromoo Tufaa Munaan ta`uu
2. Birbirsa fi Manni Gullallee kan bulchaa ture Qajeelaa Dooyyo
3. Teechoo kan bulchaa ture Guddataa Araddoo
4. Boolee Kan bulchaa ture Shubu Ejersaa
5. Boolee Bulbulaa kan bulchaa ture Soraa Lomee
6. Kolfee kan bulchaa ture Axale Jatanii
7. Qaraniyoo/Dalattii kan bulchaa ture Jamo Dabalee
8. Jarsaye kan bulchaa ture Galatee Ashate
9. Yakkaa kan bulchaa ture Abeebee Tufa
ii. Karra Shanan Finfinnee
1. Karra Qirxi – karra gara kaaba geessu
2. Karra Qoree – karaa Jimmatti geessu
3. Karra Allo- Karaa Walloo/Daseetti nama geessu
4. Karra Qaallu/Qaallitti- karaa Bsiooftuutti nama geessu
5. Karra Gafarsaa- Gara dhiyaatti nu geessu
iii. Bulchiinsta duraanii keessatti akkaataa onoonni wal qoodan akka armaan gadiiti:
a. Ona Caffee Tumaa
1. Finfinnee – Hora saawwan gullallee fi galaan araabaa turan amma bakka Filwuha jedhamu ssana.
2. Hurufa Boombii- Bakka maqaan ammaa jaanmedsaa, Embasii Egypt, Hospitaala minilik, bakka qubtuma waraanaa isaanii godhatan dha.
3. Dirree Caffee Araaraa- Bakka amma Yuniversity kilo jaha/sidist kilo/, Hospitaala Yakkaatiti 12 jedhamu dabalatee fi naannoo isaa jiru dha.
4. Dhummuggaa – bakka amma Ginfillee jedhamu irra ture.
5. Keelloo Masqalaa- Bakka amma kilo yuniversity kiiloo Afur jiruu, parlaamaa, Bataskaana qiddist Maramii, fi qiddist Sillasee, bakka amma baasha waldeechilot jedhamu, fi bakka amma xiyyit beet jedhamu.
6. Tulluu Heexoo Diimtuu – bakka amma masaraan mootummoota habashaa jiru, taboti gabrelii jiruu, buufata polisaa 6eessa fi bakka baahitaa jidhamu.
7. Dhaka Araara – Bakka amma fit berr, bakka police garaj jedhamu, bakka amma hooteelli sharaatan jiru, bakka etege mask jedhamu, fi bakka amma hoteelli hilton jiru.
8. Qarsaa- kun ammoo bakka amma kasanchis jedhamu irraa kaasee haga xizzit bet jedhamutti ammata
9. Awwaaroo- bakkuma amma awwaaroo jedhamu dha
10. Hulluuqo kormaa- bakka amma bataskaanni esxifanos jedhamu jiru, bakka amma masqal addababay jedhamu, fi bakka amma raas birru safar jedhamu ammata.
11. Hora finfinnee- bakka amma filwuha jedhamee beekamu, bakka mana masaraa mootummaa isa lammaffaa fi awwaaree dabalata.
12. Dolloo Biddeena – bakka amma baqlo beet,gotaraa fi walloo safar jedhamu
13. Dabaso – bakka amma lagahar mashulakiyaa jedhamu.
14. Haada Amma – bakka amma teelee Garaje, bataskaana carqos jedhamu jiru kana turan.
b. Ona birbirsa yaa´i goroo
1. Waddeessa – bakka amma pizassaa, charchar godanaa, fi araadaa giyorgis jedhamu kana
2. Maarama Birbirsa – bakka amma bataskaanni gorgis jiru
c. Ona qarsaa
1. Hurufa Raaree – bakka amma buufati konkolaataa dhaabbatu, bakka amma raas ganamee safar jedhamu fi addisuu mikaêl dabalatu dha.
2. Sokorru – Bakka amma hospitaala Amanu´el jiru, bakka amma dhaabbii midhanii(ehil baranda), masalamizaa, fi kuas meedaa jedhamu ammata.
3. Sulula garbii – Bakka amma taklahymanot fi cid tara jedhamee beekamu ture,
4. Garbi – bakka amma sangaa tara fi ambaxxa makkalakayaa jiru sana dha,
5. Qarsaa – bakka amma markaatoo jedhamu, amerikaan gibbii, fi masgiida Anuwaar isa gudda fi naannoo isaa dabalata.
6. Baro Kormaa – bakka amma gollaa mika´el, ras tasamma safar, hospitaala xiqur ambassaa, fi bakka waajirrii dhimma daangaa cehuu (imegrashin) jedhamu ammata.
7. Dache Golbaa – bakka amma addis katamaa jedhamu kana
d. Ona gullallee ykn mana Gullallee
1. Adaamii- bakka amma bataskaanni rufaa´el jedhamu jiru, sameen mazagajaa, fi sameen total jedhamn fi naannoo ishee ammata
2. Didiimtu – bakka amma shogolee jedhamee beekamu ammata.
3. Qaallee – Bakka amma askoo jedhamu
4. Fiichee – Bakka amma dahannoo xaliyaani ykn xaliyaan mishig jedhamu.
5. Kattaa – ammas kattaa jedhaama
6. Burayyuu – Bakka amma burrayyuu, fi gafarsaa jiru dha,
7. Harbuu Irreechaa – bakka amma raas hayiluu safar jedhamu
e. Ona Abbichu
1. Burqaa Ejeree – Bakka amma enxooxxoo kidana mirat jedhamu, fi bakka amma Imbasiin faransaay irra qubatee fi naannoo isaa.
2. Baddaa Ejersaa – Bakka amma Iyyasuus ras kaasaa safar jedhamu
3. Huruma – Bakka amma Imbaasiin Faransaz, Xalizaani fi bataskaanni Aabboo jedhamu jiru ammata
f. Ona xiixaa (enxooxxoo)
1. Haxxee laalii – bakka amma shiroo meedaa fi enxooxxoo maramiin jiran fi naannoo isaa ammata
2. Muujjaa – bakka amma shiroo meedaa jiru keessatu itti waamama.
3. Waayyuu – bakka amma qacanee madanalam jedhamu ture
4. Karaa Qorxii – bakka amma balay yallaqaa mangad jedhamuu fi samen bar jedhamu ammata.
g. Ona ekkaa
1. Burqaa Qorichaa – Bakka amma yakkaa mika´el xabal, laga qabbana, fi lga daadhii jiran dabalata
2. Karaa alloo riqicha – Bakka amma Imbasiin engiliz, Imbasiin Jarmany, fi Imbasiin Raashaa jiran dabalata.
3. Harbuu – bakka amma gurd shoolaa jedhamu dha
4. Kotabee – Ammas kotabee jedhama
5. Doqaa Booraa – Bakka amma haya hulat mazoriyaa jedhamu dabalata
h. Ona Boolee
1. Garjii – Ammas garjii dhumaan beekama
2. Bulbulaa – Ammas Bulbulaa dhan beekama
3. Warra ganuu – Ammas warra ganuun beekama
i. Ona Teechoo
1. Golboo – bakka amma Marqos, warshaa qadaaddi (qorkii), qaallitti, qeeraa, gofaa jedhaman ammata.
2. Lumee – bakka amma bataskaana yooseef jiru kana dabalata
3. Laaftoo Tumtuu – bakka amma bunnaa bord jedhamu ammata
4. Jaajaa – bakka amma biheere tsigee jedhamu ammata
5. Tulluu ejersaa – bakka amma hannaa marizaam jedhamu ammata
6. Tulluu dheertuu – bakka amma gofaa beetamangist jedhamu ammata
7. Baaboo – bakka amma addisuu qeeraa jedhamu dabalata
8. Sammuu Gullallee – bakka amma meettaa darichaa jedhamu ammata
j. Ona Caffee Annanii
1. Caffee muudaa – Bakka amma manni murtii ol aanaa jiru (lidataa) ammata
2. Harbuu – Bakka amma meksikoo, mana barnoota tagbaara id jiru, mana adabaa finfinnee, bakka saar bet jedhamu, bakka geejjaa safar jedhamu, mana barnootaa dajjaa baalchaa, bakka oomisha dhugaatii wazin xajji, bakka oomisha kokaa kollaa dabalata,
3. Harawaa – bakka amma oomishini haadaa jiru ( qaacaa fabrika) jedhamu dabalata.
k. Ona Jaarsayu
1. calcali – bakka amma sar bet jedhamu dabalata
2. Mardee – bakka amma arogee awropilan marefiza, midir xor, ganda tolasaa, fi raphii jedhaman ammata
3. Bakkanniisa – bakka amma makkaanisaa jedhamee waamamu dha.
l. Ona Kolfee
1. Daalattii – bakka amma qaraniyoo jedhamee waamamu,
2. Labu – bakka amma siga meeda, taxaq xor safar jedhamu ammata
3. Xaro – bakka amma axanaa taraa fi faxino darash jedhamu
QZ: Finfinnee: Ethiopians are having a tense debate over who really owns Addis Ababa July 7, 2017Posted by OromianEconomist in #OromoProtests.
Tags: #OromoProtests, Africa, Finfinnee, Finfinnee Karri Shani, Oromia, Oromo, Quartz Africa, QZ, Why do the Oromo Resist the Finfinnee (Addis Ababa) Master Plan?
add a comment
For many activists the revised bill is wholly insufficient. There are no plans to “pay a penny” to Oromia for use of its natural resources, such as water, or for dumping the city’s waste on its farmlands.
Finfinne: Ethiopians are having a tense debate over who really owns Addis Ababa
Nine months into a state-of-emergency imposed to quell popular unrest, Ethiopia’s ruling party, the Ethiopian People’s Revolutionary Democratic Front (EPRDF), has unveiled its first significant political concession. But the furor surrounding the draft bill presented to parliament last week reveals just how deep tensions in Africa’s second most populous country still run. At stake is the answer to a highly charged question: who owns Addis Ababa?
For Oromos, who make up at least a third of the population and formed the backbone of last year’s mobilization against the central government, the answer is simple: the federal capital, which they call Finfinne, belongs to Oromia. They recount a long history of grievance which casts Oromos as colonial subjects violently displaced from their land and alienated from their culture.
This anger became especially acute in the past decade as Addis Ababa expanded rapidly and when, in April 2014, the authorities published a new master plan which proposed further eviction of Oromo residents and farmers in the name of development. “The issue of Finfinne is the heart of our politics,” says Gemechis, an Oromo resident of the city. “It is where we lost everything.” The master plan was dropped in January 2016 but demonstrations continued unabated until October.
Addis Ababa, with a population approaching four million people, is also home to the African Union and the UN Economic Commission for Africa and is widely regarded as Africa’s diplomatic capital—and indeed the world’s third largest diplomatic hub.
The new bill is a symbolically important effort to address some of the protesters’ demands, and to give concrete meaning to Oromia’s constitutionally-enshrined “special interest” in the capital. Proposed changes include making Afan Oromo an official language of the federal government alongside Amharic, as well as setting up Afan Oromo schools in the city; renaming the city “Finfinne/Addis Ababa”; restoring original Oromo names of public squares, roads and neighborhoods; and the establishment of a joint council with the federal government to administer the city.
It is a watered down version of an earlier draft that reportedly met with much objection inside the ruling party. This is not surprising since the meaning of “special interest” has never been fully spelt out and there is much debate as to how much privilege Oromos should have in a multiethnic city that, despite being located entirely within Oromia, has a population that is only around 20% Oromo.
For many activists the revised bill is wholly insufficient. There are no plans to “pay a penny” to Oromia for use of its natural resources, such as water, or for dumping the city’s waste on its farmlands, says Seyoum Teshome, an academic and blogger. “The bill is trash.” He and others argue that promises to pay farmers proper compensation for further evictions merely proves that the government still intends to expand the boundaries of the city.
Oromia: “Finfinnee Karri Shani” Galaanee Bulbulaa. New Oromo Music June 19, 2017Posted by OromianEconomist in Oromo Art, Oromo Artists, Oromo Culture, Oromo Music.
Tags: Africa, Africa music, Ancient Kemetic Culture, Finfinnee Karri Shani, Galaanee Bulbulaa, Indigenous culture, Indigenous Oromo music artist Galaanee Bulbulaa, Indigenous People, Indigenous women, Kemetic Africa music, New music, Oromia, Oromia in music, Oromo, Oromo music
add a comment
Finfinnee: Karaa Aloo, Karaa Qallittii, Karaa Gafarsaa, Karaa, Qoree, Karaa Qirxii
Related:


text:
- Atoo Sarbaa hin qabduu sarbaa millaa hin qabduu maaliin lafa dhiittaa yaa abbee?
- Atoo gamtaa hin qabduu gamtaa dhiiraa hin qabduu maaliin nama miitaa ya aabbee?”*
Roorroo koloneefataa hammaa bahaa kan yaaliin seenaa, aadaa, afaanii fi dudhaa Oromoo balleessuuf godhame dabalatutu qabsoof ummata kakaase. Hardhas yoo tahe waldhaansoon mirgaaf godhamu itt fufaa,sirna Gadaa keessaa akeekota dhimma itt bahuun dandahaman guddifachuun irra ilaalamuu hin qabu. Ijoolleen Oromoo yero qabsoo bilisummaaf ka’an sana,kaayyoon saba saanii akkasumas firaa fi diinni eenyu akka tahan isaaniif taliila ture. Sun sagantaa malbulchaa dhaaba kallacha qabsoo Oromoo tahe, ABO irra kaa’ameera. Baras firaa fi diina gidduu timjii mullatutu ture. Angoon hoggansaas akeekamee ture.Bulee garuu want halle caalaa dimimmisaawaa fi laaqamaa dhufuutt ka’e. Amma firaa fi diinaa gargar baafachuun mamii dha; daangaan angoo fi barri hoggansaa, mirgaa fi dirqammi qondaalotaa fi miseensotaa sadarkaa hin beekamne gahaniiru. Eenyuun “Nuwi”, eenyuun “Isaan” jechuuf qabsaawoti qayabbannoo waloo dhabaa jirruu.Kanaaf dargagggoon hireen ummata kanaa dhimma keenya jedhan keessa deebi’anii mari’achuun yeroo saati.Dur Gadaan tokko yeroo murtaaweef hin dabarsu ture.Gadaa haaraan dhufu seera ofii tumata.Yoo haaraa hin baafnes kan darbe irra deebi’ee akka kan ofiitt tuma.Eenyuu seeraa ol hin turre.Sun akeekaa guddifatamuu qabu.Amma egaa,Gadaan seeraanis aadaanis kan dargaggoo waan taheef dirqammi joonjee qabate keessaa sabicha baasuu kan saaniitii.Kan kana gochuu dandahan qaama yaa’ichaa tahanii qabsoo sabaaf gumaachaa kan jiranii.Akki qabsoon Oromoo battala adda addaatt si’ana itt qabamaa jiru yaaddessaa dha.Kanaaf hundi garaa qulqulluun of qoree yaada furmaataa dhihessuu qaba. Gara kanatt masaka kennuuf hayyooti Oromoo hundi dirqamaa fi abbaawummaa qabu.
Oromummaan “Nuwii” kan ofiin jedhan akka martoota wiirtuwalooti ilaalamuu dandahu. Martii xiqishuu tuqaa wiirtuutt haantu akka warraatt ilaalamuu dandeessi. Sana duuba balbala, qomoo, gosa, jedhee sabatt ol guddata. Sabi marti alaa guddicha hunda haammatu jechuu dha. Tokko tokkoon martootaa keessa tuqooti nuu fi isaan kan waliin jedhan jiraachuu dandahu. Hundu tuqaa miira, dudhaa, amantoota, ganda fi godinaa qabu. Addummaan sun dhaloota duuba waan guddifatanii. Kanaaf jijjiiramuus ni dandahu. Gamnii, jabina martoota waliigalaaf garagarumaatt dhimma bahuu ni dandaha; hamaa harkatt garuu burjaajii uumuu dandahu. Sadarkaa kamittuu, tuqaaleen martii tokko keessa jiran martii takka haa tahu, martoota wiirtuwaloo ol, amanamummaa barbaadnaan waan jallatetu jira jechuu dha; shaffisaan sirraawu qaba. Addummaan tokkummaa sabichaa caalaa jabaannaan balaa qaba.
Oromummaan waan dhalootaati, kan ofirraa dhiqanii baasan mitii; qaceen saa dhalootaa dhalootatt darba. Dhugaan kun utuu jiru Oromummaan ilaalcha waloo masakaa hundaaf tahee fulduratt gahaatt hin bane. Afanfajjii fi kolomsiisa holola diinaan faca’etu akka Riqa Arrojii yk Ilaalaa Baabiloon jedhamuu afaan wal waldhaalchisaa jira. Qabsaawota kan ofiin jedhan keessa kan of hin beekne fi ofitt hin amannetu jiru. Sabichi saba guddaa, qaroomota dhaloota Kiristos dura beekaman keessaa gahaa qabu. Aadaa demokrasiin kanneen hanga yoonaa beekaman keessaa yoo caale malee kamiinuu gadi miti. Lakkoofsa ummataa naannaa saa jiran keessaa guddicha. Qabeenya uumaan hafee hin qabu. Beekumsa ogummaa, nagaa jaallachuu fi jannummaan kan komatuun hin jiru. Waaqtokkee tahuun kan isa dursu hin jiru. Kan maqaa saan sosso’an garuu kana hunda hin calaqisanii. Sodaatamu irra tuffatamu; hogganuu irra hogganamuu; nagummaa irra hammeenya agarsiisuu fi ummata ofii qindeessanii surraan mullachuu irra wan asgali hin jedhamneen bakka buufachuu yaaluun kan isa salphisantu caala.Kanaaf dandeettiin ummata kanaa kan harka jiruu fi riphaan dhimma itt hin bahamin jira. Maal wayyaa? Salphina kana keessaa attamiti bahamaa? Kan seexaan saanii salphina akkasii hin fudhanne itt yaaduu qabu. Halaalatt harka utuu hin hiixatin dura qeyee ofii soneeffachuun filmaata biraa hin qabu.
Oromummaan martii gandummaa, amantee, gosummaa kkf haammata.Hunda madaalee gaggeesssuutu irraa eegama. Jarri faaya saatisii. Kanaaf hundi amanamummaan isaaf qaban mara dursa jechuu dha. Hariiroon “Isaan” kan jedhaman waliin uumamu amanamummaa kana kan faallessu tahuu hin qabu. Sana malee raayyaa irraa adda bahanii diina mararfachuutu dhufa. Koloneeffataan keenyaa, nuwiif diina. Nuuf diina jechuun kan abba tokkee haa tahu saboota fedha saanii malee too’annoo jala galchee yk galchisiisee qaama fi qabeenya saanii irratt akka fedhett ajaju, mirgaa fi eenyummaa saanii haalee gara laafina tokko malee humnaan of jala jiraachisu jechuu dha. Diinni keenya daangaa nutt darbe. Dhalooti, afaanni, biyyi, daayi, dantaa fi kaayyoon keenya adda addaa. Nuti wararamoota inni warartuu dha. Nuti cunqurfamoota inni cunqursaa dha. Nuti kodee dhaa inni halagaa dha.
Kanaaf nuwummaa keenya akka qilleensi hin gallett eeggannu malee miiddhaan nu biraa hin hafu kan jedhamu. Kun akka Oromoon of itt ilaalanii. Gurguddoo Habashaaf Oromiyaan si’anaa yeroo hin yaadatamnee kaasee biyya saanii ture. Oromoon warartuu naannaa kana jaarraa 16faa madda hin beekamne kan laga faa dabalatuuf kkf. dhufan. Oromoon aangoo waaltaa qabaatanii waan hin beekneef akka saba tokkoott ilaalamuu hin qaban. Mirgi saanii abba abbaa kabajamuufii caaluu homa argachuu hin qaban. Kun yaada raagoti saanii dabtarooti sammuutt jaarraa hedduuf gad huduman. Kanaf mirga Oromoon kiyya jedhu hin fudhataniif. Qarqabaa kana kan Oromoon isaanitt michooman fudhachuun gaaffii sabummaa kan silaa Oromo akka sabaa walabaatt aangessuu dandahan irraa dheessan. Kana ilaalaniitu ummatii, sochiin saanii fashaluu irraa hin baraaramu kan jedhan.
Hamma yoona kaasaa Oromummaaf waliin dudhama fi murannoo agarsiisuu irratt walbuusuun miidhamaa jirra. Hanga hardhaatt kan gidiraa waliin itt gallett “nuwi” dhiisanii “isaanitt” galuun horooman hin agarre. Kan walfakkaatu yoo waliin dhaabbate qofa miidhaga. Ummatooti addunyaa yoomuu caalaa wal irratt hirkachuutu nutt himama. Haa tahu malee hunduu dantaa biyya fi nama ofii durfannoo akka kennan waliin nutt hin himamu. Hunduu humnaa fi bu’aa caalaa ummata ofiif argamsiisuuf, dadhabaa macalaqsanii bira darbu malee “anaa haanyaatu” jedhanii olkaasanii hin tirsanii. Caalmaa kana argachuuf haa tahu hurrisa jalaa bahuuf kan anjaa qabu, kan tokkummaa fi qophii cimaa qabu. Akka itt of ijaarruu fi mala ittiin qabsoofnu nammi nutt hin himuu; sun diroo keenyaa. Oromoon dorgommee addunyaa keessa seenuuf dura of bilisomsuu qabu jennee kaanee. Nuwii fi isaan gargar baafachuu kan uggetu sanaaf qophaawuu dandaha.
Ummata ofii damqsanii iddoo saanii dhugaa akka qabatan gochuu irra halagaatt riqatanii of fooyyesuu kan filatan hedduu dha. Hamma yoonaa dhugaa lafa jiru sirriitt rogaan mullisuuf sabboonoti hedduun yaalaniiruu. Isaanuu ukkamsaa sadoo meeqa keessaan hasaasan malee hamma irraa eegamu mandi’uu hin dandeenye. Kan hafan sagalee ol kaasanii iyyicha dabarsuu dhiisanii ofitt guungumu. Oromoon hedduun biyya saanii, ulfina saanii fi eenyummaa saanii dhabanii utuu jiranii maal nuun jedhuutu rakkisaanii. Kan homaa hin qabne wanti jedhamuun akka hin jirre hin hubatanii. Aarii ukkamfatanii bokokanii taa’uu. Sana futtaafatan malee yartuun itt taphataa haftii.
Kanaaf, falli saanii bakka itt kufanii ka’anii, diina digaluu taate ofirraa urgufuu dha. Hundi salphinaa fi roorroo irra gahaa jiruuf waliin aaduu fi iyyuun hunda hirriba dhowwan malee, miidhama saaniif eenyuu xiyyeeffannoo kennuufii hin dandahu. Tuffii fi salphinni kan finiinsu, kan sanaan middhaan itt dhagahamu qofa. “Baraa fi furguggee guugguufanii jala bahu” jedhanii kan gombifaman jiru. Garuu achittis jalaa hin baanee, gubbaa dhaa gad itt erganii. Baras, furguggees si’aawun itt deeman ofirraa qola’uu. Du’a hin olleef ofirratt alba’uun qaanii waliin jiraachuu taha. Qaaniin sabicha diinaaf ulfina. Yoo yeroon dammaqanii duran hin dhaabbanne isaan babbaqasuu, facaasuu, deegsuu fi gadgaloo gochuun qaanesuun itt fufa.
Hedduun beekota qabnuu, hololli Habashaa ittiin surrii dhiqamaa guddatan barumsa dhaabota beekumssaa olhaanoo irraa argatan caalaa kan gadi lixe fakkaata. Dabballooti ol haanoon dirqama qabsoo ummataa itt kenname baatanii jijjiirammi haalaa, dhiibbaan fedha adda addaa fi rakkinni abba abbaa gara dhabsiisaa jira. Sochii bilisummaa Oromoo rakkina sabicha qabate irraa eegalee. Maqaan Oromoo jedhamu sochichaan bakkatt deebi’e. Oromoon biyya Oromiyaa jedhamtu qabaachuun kan haalan jiraatanuu isaan fudhatama argate. Afaan ofiin barachuu fi ittiin hojjechuun isaan mirkaneeffame. Qubee ofii qabaachuun isaan eegalamee. Isaan bu’aa guguddaan galmeeffame. Bu’aa sochiin bilisummaa fide himamee hin dhumu.
Jiji kun jannoota lafeen saanii awwaala malee hafe Oromiyaa irra faca’ee jiruun galmeeffame. Haadholiin Oromiyaa ergasii janna dahuu dhaabanii laata? Kanneen qabeenya Oromiyaa gufuu tokko malee bolquu barbaadan olhaantummaa malbulchaa irratt argachuuf kara karaa bobba’anii sochicha haleelaa jiru. Isaaniif akkuma durii Oromoo raatessanii irra bahuuf sochiin bilisummaa Oromoo badu qaba. Kanaaf tumsa alaa manaa qindeeffataniiru.Sochiin bilisummaa bakka miiddhaan jiruu hogganamu malee injifannooleen hanga yoonaa galmeeffaman duubatt deebi’uu dandahu. Sochicha badii irraa oolchuun dirqama Oromoo hundaati.
Garuu yoo maal godhame sun dhugoomuu dandaha? Jalqaba seerroti dhabaa fedha abba tokkee fi murnaa qufsuuf gara dhabsiifamuu akka hin qabane mirkanaawuu qaba; garuu akka abbalamiifitt hojii irra ooluu qabu. Dhaabi hawwa abba tokkee yk garee quufsuuf fedha kutaa miseensota saa tokkoo qofa calaqisuu fedhu murna fedhaa yk waldaa dhuunfaa malee, dhaba malbulchaati ofiin jechuuf hin dandahu. Kanaaf akka dhaaba malbulchaatt fiixaan akka hin baane beekamaa dha. Diinni Oromiyaa harkatt galfate of harka tursuuf boqonnaa malee halkaniif guyyaa hojjeta. Gara Oromoon tattaaffii walfakkaataan hin mullatu. Yoo shakalli akkasii jijjiiramuu baate Oromoon yeroo hundaa gaaga’amaa tahanii hafu dandahu. Diina didhchiisanii hojii ittisaa irratt harkifachuun didhchiisuu dhiisuu caalaa hamaa tahuu dandaha. Adda bilisummaa maqaa qabu tahuuf, halkanii fi guyyaa giidoo kan diinaa caaluun jabaatanii hojjechuu gaafata. Halagaa akkeessuun demokraasii irraa qoolifachuu manna hundee ofiitt deebi’ani heeraa fi seeran buluu wayya ture. Hamma yoonaa erbaala irratt malee Oromoon jaarmota demokraasii shakalan hin horannee. Dhaabi saanii angafti hunda caala jedhamullee hangammeessa saba guddaa kanaf malu hin geenye.
ABOn yeroo adda addaa gargar cacaba dhufe. Dhihenyuma murni gargar caban araaraa buusanii hamma Korri Sabaa demokratummaan ijaramee fi iddoosa ta’e walgahe dhaabicha tokkeessutt gurmeessa tokko jalatt hojjechuuf waliigaluun waan gammachiisuu. Hogganooti “nuwii” fi “isaan” kan jedhu miseensota ABO gidduutt cichee akka hin hafne, dhaaba hundee tokkomsuuf durfannoo kennu jedhamee abdatama. Namooti ulfina qaban dhugaa fi ifaa tahuu, fedha of qulqulluu gochuu barbaaduun bakka hin buusanii. Waliigalteen tolfame hanga yaa’iin nagaa xumuramutt akka itt wal tahamett yoo gaggeeffame wanti injifannoon hin baaneef hin jiru. Sanaaf Gummiin Sabaa fi kan murtii hojii irra oolchan abbaawummaa fi itt gaafatama qabu. Hunduu qulqullina garaa, akka olhantummaan gaggeessee injifannoon hulluuqsisu abdata. Hogansii carraa argame kanatt dhimma bahee daba qajeelchuun seeraan bulmaatatt deebisuu hindandeenye ummata guddaa kana injifannooti geessuu akka hin dandeenye dursee beekamuu qaba.
Sun akka fedhe tahus barsiifati dullachi jijjiiramu malee hobbaatiin hawwame argamuun mamii qaba. Sanneenii addaan bahinsaa fi hankaakuuf kaasaa kan tahanii. Garuu kan qabnuu tirsuu malee ammaafi filmaata biraa kan qabnu hin hin fakkaatu. Yoo kan tirsinu nurkatt dadhabe garuu fala hin dhabnu. Maal wayyaa, Oromoon qaba kan jedhamus ABOma? Waan halle ilaalcha sirriitt galchuuf warraaqsa dhuga gaafata. Yeroo inni jabaatu eegee kan wuxxisan, yoo dadhabu ijaan argaa saa kan hin feene fi maqaa itt baasan jiru. Sabboonaa kan ofiin jedhuu ujuu Oromoo kana jibbuun of jibbuu dha; ofittoo fi doofaa malbulchaa tahuu dha. Oromummaa kan jaallatuuf xiiqii walgiduu utuu hin tahin kan baasu hojii dha.Hoggansi kamu dhiibbaa jireenya ofii fi kan hariiroo halagaan utuu hin dagamin sochii qabsoo bakka seett deebisuuf tolfamuuf gamtaa agarsiisuu qaba. Sochiin bilisummaa hanga diina harka bahanitt hin dhaabbatu.Hoggansi garuu yeroon kan dangahame waan theef imaammati saanii egerref kan dhimma baasu malee kan ofiffumaa hardhaa quufsu qofa tahuu hin qabu.
Gadaan kan dargaggooti. Jibba, laafinaa fi hammeenyi abba tokkee Gadaa darbee dhaalmaan darbuu hin qabu.Kana attamitt hambisuu dandeenya.? Oromummaan jibbaan hin jaaramu. Goototi keenya jaalalaaf itt dhumanii. Ijoolleen keenyas isaan faana bu’u jennee abdanna. Dadhabaa qabnu jabeessanii jabaa keenya hirromsanii, daba keenya sirromsanii ilaa fi ilaameen nu gaggeessuu maalee, kan tirsaa dhufne badduu baasu hin jennuu.Oromiyaa kan Oromoo kan taasisu walabummaa dha. Kaayyoo walabummaatt yoo hin cichine, ummata maxxannee malee, bilisa fi abbaa biyyaa tahuun hin jiru. Oromoof jireenyi gammachuu fi bilisi abjuu tahee hafa.
Habashooti ummatooti kolonii Itophiyaa hundi of dhiisanii “nuwii” ta’aniiru jedhanii of amansiisaniiru.Sunis namoota yartuu moora ofii caalaa kan saaniif gamtaa agarsiisan laaluuni. Isaaniin kolonota cabsanii hardhas isaanuuman cabsaa jiru. Nuwi caalaa Itophiyaan hin jiru; nuti jirmaa malee dame fottoqu mitii; qabsoo nagaa malee lolli nu hin baasuu, kkf jedhaa mooraa diina shororkeesaa tahe beekaas utuu hin beeknis gabbisan jiru.Sanaaf fayyaalessi “ishooyee” dhiichisu hedduu dha.Dinni jabeessuuf “shuu!” jedhaa jirus akkasuma.Oromoon digaluu ofirraa urgufa malee jirma irraa fottoqu hin qabu. Oromoof waldhabdee eenyu waliinuu qaban nagaan fixachuun akeeka dudhaati. ABOnis haala kun itt dandahamu lafa kaa’eera.Walabummaan Oromoo garuu maaliifuu dhoofsisaaf dhihatee hin beeku. Kan hamaan itt dhufu ofirraa fachisuun mirga dhalootaati. Empayerri seenaa keessatt nagaan diigamee hin beeku. Kan duriif gowwoomniiru, “Gaallaa Gabarii Haaraan” lammattaa Oromoo hin gowwoomsituu.
Dargaggoon, Hagoosii fi Irgaxeen maaliif Tolasaa fi Birbirsott garaa jabaatu, maaliin caallanii biyyuma saanii irratt gooftaa itt tahan kan jedhu deddeebi’anii gaafachuu qabu. Deebiin saa halagaa waan tahaniif garaa itt jabaatu; qawwee waan qabaniif gooftaa irratt tahanii kan jedhu tahuu dandaha.Halagummaan seenaan dhufe; roorrisaa jalaa bahuuf falli qawwee harka buusuu qofa. Tolasaafaan yoo mirga ofii gaafatan diina nutti hammeessuuf jedhanii firooti rom’an jiru.Diina isaan fixuutt jiru sana caalaa mal akka hin gonetu sodaatame lataa? Tolasaafaan sodaan akka isaan hin baafne baranii qaata “Lama nun suufan” jedhanii ka’anii. Sanyi gadigalooti yoo ofiin hin jenne, Oromoon kamuu akkuma Tolasaafaa kutachuu qaba.Kanneen gooftaa irraa fagaatanii jiraachuu se’atanii hin beekneef, garaagarummaan ulfinaa fi salphinaa itt hin mullatu. Jannaa fi abeebi sanaan gargar bahu. Kan onnee qabu du’a hin sodaatu. Kan du’a hin sodanne gadgalummaa hin fudhatu. Kanaaf diinaaf hin sarmu.
Wayyaaneen mootummoota darban irraa adda fakkaachuuf sabooti Itophiyaa jala jiran mirga hiree muteeffannaa akka qaban heera saa keessatt galchee jira. Sun mirga ilmoo nama addunyaa maraan beekame, eenyuu sababa kamiifuu haaluu hin qabneett beekama. Garuu Madrak ni balaaleffate. Wayyaaneen hiree murteeffannaa haa fudhatu malee kolonummaa hin fudhanne ture.Kan angoo irraa finqilchaman hundi imaammata Wayyaaneen sabootaaf qabu hunda akka yaada gandummaa fi ummata Itophiyaa addaan ciruutt fudhatanii gadoodaa jiru. Ummata Itophiyaa yoo jedhan Amaaraa fi Tigraaway mataa qabu; jarri jabaannaan wacci koloniin wan guddaa miti jedhanii yaadu. Waa hin hubataniif malee, Wayyaaneen leelloo addaa Oromoo qabuuf utuu hin tahin akka itt Empayera tursuuf mala dhahuu saatii. OFKn Wayyaaneenuu ni soba malee hojiirra oolchuuf miti jennee, Ango 39 gaddhiifnee halagaa fromfachuuf Madrakitt galle jedhanii.Safuun kan carraa argataniin mirga ummata saaniin dhoofsisuutt cehaniitii.
Oromoof, empayerri diigamu malee furmaati hin jiru. Itophiyaan Empayera kan taate erga humnaan biyyoota walaba kibba shee koloneeffattee booda. Empayera kan isee tolche hariiroo kana. Empayerri haa diigamu jechuun hariiroo kun haa dhaabbatu jechuu dhaa. Itophiyaanis kolonoottis biyyoota walirraa walaba tahan ta’u jechuu dha. Waldhabdeen jiru karaa fedheen furmaata argachuu baannaan gidiran ummatoota wayyabaa itt fufa.Sun dhaloota egeriif akka tolu, hardha itt dhiiguu, itt cabuu, itt hidhamuu fi itt du’uu akka gafatu akeekkachiisa.
Kaasaan hundee mamii fi haala dimmimmisaawaa qabsaawota Oromoo gidduutt uume hariiroo Oromiyaa fi finnaa Itophiyaa gidduu jiru irratt qayyabannoo waloo dhabuu dha. Dadhabinni abba abbaa, ofittummaa, ofirrumaa fi kanneen biraa dabalata. Yoo sun qulqullaawe danqaraa karaa qabsoo irra buufame waliin kaasuun dandahama. Waan kana irratt gara hundaan keessaanlaalummaan jiraachuu qaba. Wal sobuu safuu gochuu dha. Ummati garaagarummaa Mormitu Amanamtuu tahanii mootummaa Habashaa waliin dhaabbatanii fi kan kanneen walabummaa Oromiyaaf bilisa tahanii qabsaawan gidduu jiru hubachuu barbaachisa. Isaan lamaan faradoo kaabaa fi kibbatt gulufan fe’achuu saanii utuu ilaallu “Bitaan yaaban mirgaan yaaban walgahi kooraa dhumaa” jechuun wan namaaf hin qayyabatamne. Jechichii akkuma jirutt kanneen gar tokkott farda tokkoo fe’atan qofaaf dhugaa tahuu dandaha.
Mormitooti Amanamtuun Oromoon aangoo baayyina saaniin walgitu argatanii Itopiyaa ta’anii jiraachuu dandahu jedhu.Yaadi akkasii caasaa fi hariiroo haaran kan amma jiru bakka bu’ utu uumama kan jedhu of keessaa qaba. Kun, kan hundi bu’uura saa itt buufatu yeroon cehumsaa jira jechuu dha. Kanatt amannaan utuu harka hin kennatiin dura dhoofsifsisuu hammam dhugoomuu akka dandahu mirkaneeffachuu ture.Garuu kan isaan yaadan waan gurra saboonotaatt ni tola jedhan malee waan ittt amanan miti.Yaadichi akka hin fudhatamnes beekuu.Jara aadaa aangoo nagaan walitt dabarsuu hin qabne hafee eenyuu wan itt dafqee, it naafatee, itt du’ee argate tola gad hin dhiisuu. Kanaaf sanaa yaaduun, isaanuma waliin akka mormituu amanamtuutt Oromiyaa saamuu irratt qooda fushachuun abbbalamee fakkaata. Sana utuu hin taane sabboonota dhugaan harka walqabatanii karaa dandahamu hundaan warartuu ofirraa buqqisanii hiree ofiitt abbaa tahuu yaaluu turanii.Imaammati saanii soda irratt waan hundaaweef harka kennachiisaa dha; kanaaf kaayyoo goototi du’aniif bakka hin bu’u.
“Nuwii” jechuun nuti Oromoon jechuu tahu ni hubana. Nuwii fi koloneeffataan keenya cunqurfamoota fi cunqursaa dha. Kanaaf hanga hariiroo kanaan jirrutt walii diina. Nama Oromoo haala duree tokko malee isanitt galee, Itophiyaa demokraatessuuf jedhu Oromoo raatessuu irraa akkamitt addatt ilaalaa? Wayyaanee irraawoo? Oromoon mormituu amanamtuu utuu hin tahin akkuma Wayyaanee DDUT (TPDM) keettoo harka lafa jalaan ni kaawwata taha.Jarri akkasii akeekas kan itt gabaasanis qabu; bakka dhaqan oo’ifatanii kan hafan hin tahanii.
Garee filachuun mirga abbaatii.Garuu mirgi sun kan dantaa Oromoo miidhu akka hin taane of keessaa bahanii ilaaluu gaafata.Oromoon utuu walabummaan jabeessee of hin ijaarinii fi, of hin bilisomsin Itophiyaa keessa seene gaafii saaf deebi soquu dhuguma dandaha? Koloneefffatan diinamoo fira ofirroo dha? Yoo diina tahe rukuttaa malee deemuuf hin taa’uu.Fira ofirroott kan fudhataniif qabsoon rukuttaa hin qabne yaalamuu ni dandaha. Kan qawwee hin hikkanne, mana hidhaa guyyuu cimfataa jiru, kan guyyuu ummata ofiitt roorrisu waliin dhaabbatanii waa’ee nagaa dubbachuun of sobuu hin tahuyii? Oromoon kan morman sirna koloniitii. Malbulcheessitooti keenya maaliif ABUT qofa irratt akka xiyyeeffanu nu tolchuu fedhu? Kan empayericha akka jirutt tursuu fedhu hundi diina ABUT gadii miti. ABUT qofa addaan baasanii ilaaluun murnoota Nafxanyaa ofirroo tahan walii tumsutt geessuu akka dandahu irra ilaalamuu hin qabu. Murni aangoo irra bahu hamilate kamuu Empayera sirna Nafxanyaa waan bakka bu’uuf kan waliin nakkaran taha.Diina akkasii waliin tole jedhanii hojjechuun nagummaa ni taha? Yoo dhuguma Oromummaatt ni amanna tahe utuu qawwee biyya ofiitt gara galchuutt hin ka’in debifnee of haa gaafannu.
Bu’uuri Oromummaa cimaan duubaan utuu hin jiraatiin caasaa empayeraa irraa dorgommeen aangoof godhamu fedhaa fi deggersa halagaan malee moo’uun hin dandahamu. Maqaa Oromoon mooraa diinaa keessatt sana malee moo’uu nan dandaha jechuun ofitt qoosuu dha.Halagaan sana fedhee deggeru yoo jiraate bu’aa keessaa kan harka guddaa barbaadu. Qabsoon Oromoo dadhabbii taatotaan yeroof rakkina keessa seenuun, kan murannoo hin qabne abdii kutachiisuu dandaha. Sun Oromoon ofirraa baqachuuf sababa tahuu hin qabu. Gaaffiin Oromoo kan deebii argatu yoo kanneen gaafatan waliin daawiitii Oromummaan ilaaluu yaalan qofa. Naannaa jirrutt martii martiin mari’achuu barbaachisa. Marii akkasiin yoo hobbaatiin argame, waan halle dhooftuu godina, ganda, gosa, amanteen furuu ni dhiifna taha.Dargaggoon haala jijjiiramuun xaxamu hin qaban. Manguddoon jibbaa fi ilaalcha dhiphoo ijoolleett dabarsuu yaalan yoo jiraatan abaaramoo dha.
Karaa fedheen waldhaantoo keenya itt oofaa sirna gadaa keessaa haala tokko tokko foyyessinee guddifachuu yaaluu dha.Fakkeenyaaf sirnaa gadaa keessatt guddina daa’imaaf xiyyeeffanoo guddaatu kennama ture. Ijoolleen waggaa dhalootaatt hiramanii hawasa keessatt qooda bahatan qabu. Barnoota, hojii, shakala qamaa adda addaatu akka waggaa dhalootaa yk hiriyaatt kennama.Bakka hedduutt hiriyaan kun dabballee, foollee (gaammee guddaa fixiqqaa) qondaalaa fi Raabaa Doorii jedhamu. Ijoollee aadaa fi namusa barsiisuuf ammas sun waan hin taaneef hin jiru. Wayyaaneen Oromiyaa, ganda, garee, gooxii, shaniif tokko, caasaa jedhutt hireera. Sanaa olis aanaa, godinaa kan jedhaman jiru. Ijaarammi hiriyaa kanneen keessatt tahuu dandaha.
Barnooti unkeffamaan mootummaa jala jira.Aadaa ofii guddifachuun mirga Heeraan beekame wan taheef barnoota hin unkeffamne akka dudhaatt kennuun mirga. Kanaaf guddina aadaa fi eenyummaa ofii kara sana misoomfachuun ni dandahama.Taphi, sirbi fi hojiin hiriyaa walitt fidu jajjabeefamuun bu’aa qaba.Egereen Oromoo daa’imman saaniitii.Yoo danda’ame kan diriire keessatt sirna hiriyaa ijaaruu dha.Bakka hin dandahamnett qixaa caasaa jiruun ijarrachuu dha.Seeraan ifatt guddini hawaasoma sabicha dhorgamnaan akkuma kan malbulchaa fudhatanii lafa jalaan lixuu dha. Kanneen Oromiyaa keessatt ganda fi jalee saa gaggeessan namootuma Oromiyaati. Wanti yaalamu isaanis kan hammachuu dandahu waan taheef gamtaa dhowwannaan safuu itt tahaa.
“Isaan” mirga ummatoota koloneeffatanii beekanii,seera saanii irra godhaniiruu.Mirgi seeraan jiru yoo hin guutamin abbaatu falmataa.Sana fiixaan baafachuun “Nuwi” ilaala jechuu dhaa. Mootummaa Cehumsaa kan seename nagaan fiixaan baafannaan amanameetu.Nu dagani. Haalamnee ari’amnee. Ergasii saqaan nu giddu jiru baldhataa malee dhiphataa hin jiru.Qabsoo nagaa wanti jedhamu akka hin baafne utuma waliin jirruu itt hidhamnee, itt duunee agarree. Mootummaan abbaa hirree tahe, kan seeraan bulmaata hin beekne biratt qasoon nagaa of ajjeesuu gaditt hin laalamu. Namooti utuma arganii sana lallaban jiru. Dhuumisii ummataa morma nagaa “Master Plan” Finfinneetiin gahe sammuu saanii hin hanqooqnee.
Cinaan waa jechuuf, Finfinneen wiirtuu Oromiyaa ummati hedduun qotatee, horii horsiifatee, lon hora obaafachuuf kan kallatii hallee itt yaa’an hundaa keessumsiisee, wal horee basha’ee irra jiraatu turte. Erga qabamtee babbalachuu hin dhaabne. Moototi ergasii dhufan hundi waa itt dabalaama dhufanii.Seeraa qofaan utuu hin tahin fedhaa gabaanis baballatteettii.Yero qabamte nammi irra jiru hundi buqqa’ee mooraa raayyaa koloneeffataatt hiramtee. Booda seeraan magaalaa muummitt finnaa Empayeraa, Oromoon homaa keessaa hin qabne taatee.Hamma Dargiitt magaalaa Amaaraa turte. Innis wuxinee “Master Plan” dhiisee darbe. Finfinneen hardhas yeroof Afaan Amaaraa haa dubbattu malee lafa naannaa seetii Oromoo irraa buqqisaa jiran raayyaa Tigrawaayyi hiramaa jiraachuutu dhagahama. Afaanni yoom akka jijjiiramu hin baramne.
“Master Plan” kan jedhamu seeraan mirkaneessuu malee Finfinneen qaata magaalota naannaa jiran liqimsitee. Haalli kun madaa o’aan jiraachuu fi bara Oromummaan nammi deebisee harka wal qabachuutt ka’e dhufuu saaf malee qabsoo biyya ofii irratt abbaa tahuuf godhamaa jiruu addatti kan ilaalamu miti. Yeroo kana sun tahuun tuffii diinni ummatichaaf qabu ifaatt baase.Duran keessan miti jedhanii keess nu ariinaan nama meeqa itt wareegne. Hin turre nu sossobachuuf deebitan jedhan. Garuu maqaaf malee achi keessaa homaa akka qabannu hin goone.Ammammoo Master Plan jedhanii nutt dhufanii. Kanaaf tuttuqaan Finfinneef nu kakaasaa jiru akeeka keenya isa guddaa akka nuwi hin irraanfachiifne eeggachuu dha.Nuuf Finfinneen qama Oromiyaati; hardha iseef iyyinullee qabsoo walabummaa see kan Oromiyaan addatt hin laalluu.Isaaniif waanti amma godhaa jiran bulchootaf madda duroomaa kanaan dura hin tuqamne argamsissuu fi mirkaneessaa wiirtuun Oromiyaa Amaara harka Tigrawaayitt darbuuti.Shaggar qofa utuu hin tahin magaalota Oromiyaa hunda malaan Oromiyaa keessatt laaqii Habashaa tahanii akka hafan mala dhahaa jiru.Oromoon maal godhaa jiraa?
Akkuma bara Cehumsaa kan fira fakkaatanii Mormituu Amanamtuu dhiddhiiban Wayyaaneef yeroo bituuf malee isaan hirromsuuf akka hin taane muuxannoo gahaatu jira. Hundi, haala malbuchaa hardha addunyaa keessa jiruun, dantaa saaniif walabummaa sabootaa utuu hin tahin, Empayera humna yaroon moo’amu filatuu. Haala kana kan jijjiiruu dandahu qabsoo cunqurfamoota qofaa. Kana irratt qabsoon Oromoo qooda guddaa taphachuu dandaha.Sochii bilisummaatii jiru sirna empayeraa jalatt maqaa Oromoon eenyuu goloota sabhedduu waliin dorgomee xiyyeeffannoo hin argatu. Yeroo hagam haa fudhatuu malee, kan kaayyoo saaf dudhama fi kutannoo qabu bakka akeekate irraa hin hankaakuu. Hanga Oromiyaan walaboomtutt “Nuwii fi Isaan” gidduu firummaan hin jiru.
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu.
Ibsaa Guutama
Onkoloolessa, 2015


text:
Naannoo Benishaangul Gumuz Godina Asoosaatti, “Jeequmsa kaastan” sababaa jedhuun namootni 98 eega hidhamanii waggaa tokkoofi baatii 10 darbus, murtii seeraa hin arganne ykn bilisa jedhamanii hin gadhiifamne,” jedhu, maatii fi firoota keessaa kanneen VOAtti dubbatan.
Pireezidaantiin Mana-murtii Waliigalaa Naannoo Benishaangul Gumuz, Obbo Abdiisaa Waasee, “Vaayirasiin Koroonaa Itoophiyaatti mullachuu hordofee akka dhimma namoota komii dhiyeessanii ilaaluun hin danda’amne,” jedhan.
Waajjira Abbaa Alangaa Waliigalaa Federaalaatti, Itti Gaafatamaan Qorannoo Yakka Qindaa’aa fi Daangaa Cehuu Obbo Fiqaaduu Tsaggaa immoo “namootni yakkaan shakkaman hedduu waan tahaniif murtoo itti kennisiisuun yeroo fudhata,” jedhan.
Torban dhufu keessa dhaddachi naannawaa gara Asoosaatti waan imaluuf dhimmicha ilaaluu itti fufuuf akka Abbaa alangaatti qophii gochaa jirra, jechuun ibsan.


text:
Bismillaah -Arraahamaan -Arraahim
Alhamdulillaah-Asalaatu-Wasalaam Alaa Rasulillaah Sallaallahu Aleey Wasallam
Assalaamu’aaleeykum Warahaamatullaah Wabarakahaatuu
Duraan Dursee baga Rabbiin Batii kabaajama ji’a Ramadaanattin isiin Ga’ee jedha.
Guuyyoota Afeen akkaa ittiin nugahuuti Du’aayi gachun barbachisaadha.
Mee wa’ee Soomaanaa hangaam quba qabduu?
HIIKKAA SOOMAANAA
Soomanni akkaa hiikkaa afaaniitti ufqabuudha. Fakkenyaaf Rabbiin s.w. akkana jedhe ”innii nazartu lirrahmaani sowman ” hiikkaan ” ani ufqabuu rahmaaniif qodhaa godhee jira” jechuudha.
Hikkaan soomanaa akka shari’aatti: guyyaa guutuu fajriin bahurraa kaasee hanga aduun seentutti waan sooma fururraa (nyaata,dhugaatii,walqunnqmtii saalaa godhuu) irraa uf qabuudha ibaadaa Rabbii itti niyyatanii.
ف Maalummaa Soomana Ramadaanaa.
Soomanni baatii ramadaanaa, utubaa tokko kan utubaalee islaamaa irraa
taheedha, dhirama islaamaa kan quraanaa, hadiisaa fii ijmaa’aan mirkanaayee jiru.
Qur’aana irraa jecha Rabbii oltaheeti ”isin yaa warri amantan soomanni akkuma warra isin duraa irratti barreyfametti isin irrattis barreyfamee jira akka Rabbi sodaattaniif jecha.” Suuraa baqaraa 183
Hanga jecha Rabbii oltaheetti ”baatii (ji’a) Ramadaanaati kan isa keessa -Qur’aanni {buufame}. qajeelchaa ilmaan namaa tii fii ibsaa qajeelloofii haqarraa kan tahe – buufame. Isinirraa Namni baatii kana biyya jiru haasoomanuu, isinirraa namni dhukkubsataa yookaan karaa deemsarraa jiru (soomana haa furuu) guyyaalee biro irraa lakkaawwachuutu (qadaa kafaluutu) isarratti jira……” Albaqaraa 185
Hadiisarraayis jecha nabii keenyaati s.a.w. “islaamummaan waa shanirratti ijaaramte…jedheeti hadiisa oofee achi keessatti “soomana ramadaanaati” jedhe, (bukhaariif muslimtu odeesse).
Hadiisowwan waayee kanaarratti hedduutu jira.
Muslimtoonnis soomanni Ramadaanaa deral tahurratti waliif galan, namni waajibummaa isaa morme kaafira tahurrattis wallif galan.
ِSoomanni Ramadaanaa yoom fardii godhame?
Soomanni ramadaanaa waggaa lammeysaa hijraati fardii godhame, Nabiin s.a.w. ramadaana sagal soomane.
Ramadaana dura bu’anii jalqabuun dhowwadha guyyaa tokkoofi lamaan.
Guyyaa boodaa takkii lameen dhumaa kan baatii shaibaanaa soomanuun dhoowwaadha yoo nama dur aadaa godhatee soomanu taate malee, akka guyyaalee isniinaafii kamiisaa sun numa soomana.
Nabiin s.a.w. akkana jedhan ”tokkoon keessan ramadaana soomana guyyaa tokkootiin yookaa lamaatiin dura hinbu’inaa, yoo nama dur soomanu taate malee sun haa soomanuu.” bukhaarii fii muslim.
Yeroo soomanaa.
Somaanni yeroon isaa fajriin lammeysaa (diiminni barii) bahurraa bahurraa kaasee hanga aduun seentutti.
Niyyaa Bulfaachuun Dirqama.
Niyyaa godhuun sharxii soomanaa irraayi yeroo halkanirraa taate keysatti soomana fardii niyyachuu barbaachuisa, osoo waa xiqqo fajrii dura taatellee. Hadiisatti nabiin s.a.w. akkana jedhan ”namni soomana halkeessa niyyaa godhee hin bulfatin soomanni isaaf hinjiru” nasaa’iyyitu odeessee. Asirratti wanni himame soomana sunnaa ammo eega bariellee niyyachuun numa taha. Garuu osoo nyaataaf dhugaatii hintuqin tahuu barbaachisa. Gaaf tokko nabiin keenya s.a.w. ganama warra isaaniitiin ” mee joolle faxara qabdanii waa nutty kennaa?” Jennaan. Gandi ar’a homaa lafaa hinqabnu jedhaniin, nabiin eegasii maarree akkas taatu ani ar’a ninsoomana jedhan.
Mee Ramadaana maaliin simannaa.
1-Towbaa dhugaatti jarjaruun,istigfaara, zikrii fii qaraatii qur’aanaa heddumeessuun.
2-barnoota wayee somanaa barachuun.
3-yeroo soomanaa caaltuu tana hojii gaaritti akka fixu murteeffachuun.
4-Yeroon Ramadaanaa qaaliin tun daddafte akka dhumtuu fii namni jajjabaatee dalage akka milkaayu, kan talisoome akka sheenawu hubachuun.
5-Waan jibbamtuu mana keessa jirtu hunda ufirraa dhabamsiisuun.kana jechuun suuraalee wan lubbuu qabuu tan adda addaa, meeshaalee mooziqaa, kaartaa fi qumaara adda addaa, kasetoota sagalee mooziqaa, filima vidiyo baalagummaa, televijina baalagummaa fii jallina dabarsu, meeshaalee intarneetaa tan baalagummaa barsiistuu fi kanneen kana fakkaatan hundarraa mana isaa qulqulleessuu qaba.
6-Rabbiin s.w. galatoomfachuudhaan waan ji’a guddaa kanaan nugayeef.
7-nama wallole manguddummaan
walitti raarsuudhaan, ka waliin oodu walitti tolchuudhaan, Ramadaanni baatii araaramaa waan taheef walitti araaramanii waliif dhiifama godhanii, walitti toluudhaaf carraa gaariidha. ٟ
Qajeelfama nabii s.a.w. Ramadaana kessa.
Itti fufa… … … … … …ُ


text:
Feertirediin sochii hawaasummaa namoonni akkaataa fooyya’oo keessa hojjechuu fi kaampaaniiwwan hojjettoonni waan isaan omishaniif galii irra caalu itti argatan kan gargaaruu dha. Kunis hojjettoonni jiruuwwan isaanii fooyyeffatanii egeree isaanitiif akka akka karoorfatan carraa kan kennuufii dha. Feertiredii namoonni biyyoota guddachaa jiran keessa jiraatan biyyoota guddataniif akka gurguran kan gargaaruu dha. Omishaaleen gabaa addunyaalessaa keessatti gurguraman hojiiwwan mukaa fi meeshaalee omishamoo kanneen biroo kan dabalatu ta’ee garuu dabalataanis omishaalee qonnaa kanneen akka midhaanii, buna, kaakaawoo, sukkaara, baala shaayii, muuzii, damma, jirbii, kuwiinoo’aa, fuduraalee kichuu, chokolaatii fi abaaboowwanii ni dabalata. Shaqaxni sadarkaa qulqullinaa Feertiredii qaban waraqaan ragaa Feertiredii hojjettootaaf naannoodhaaf sirrummaa kan qabu ta’uu isaa mirkaneesu kennameefii jira. Sheer Itiyoophiyaan waraqaa ragaa Feertiredii bara 2012 irratti fudhatee yeroo sanaa kaasee irratti walii galee jira. Piriimiyemiin gurgurtaa Feertiredii Abaaboowwan Roozii keenyaa akka nuti hawaasa irratti investii goonu nuuf eeyyama. Piroojektoota keenya ijoo ta’an irratti dabalataan keessa barnoota fi fayyaa koreen piriimiyemii Feertirediin keenya dhuunfaa isaatin piroojektoota baay’ee armaan gaditti ibsaman ni gaggeessa. Isarratti dabalataanis nuti sagantaalee Feertirediin Afriikaa ni gamtoomna kanneen akka Kabaja Hundaafl fi kanmana barnootaa oggansaa kan dubartootaa.
Miseensotii FPC shan
Bitaa irraa gara mirgaa: Kaliil Gadaa (Dura taa’aa), Kadir Abbabbaa (Maallaqa qabaa), Balaayinesh Getaachoo (Itti aantuu dura taa’aa), Abduqaadiir Deemaa (Abbaa herreegaa) fi Anduaalam Abarraa ( Dura taa’aa yaa’ii waliigalaa)
Koreen pirimiyemii daldala sirrii (FPC) koree miseensota filannoodhan ramadamanii fi gorsitoota bulchiinsaa ramadamniif qabuu dha. kaayyoon isaatis hoggansa piriimiyemii daldala sirrii faayidaa hojjettoota maasii waraqaa ragaa qabu irra jiran hundaatif jecha fudhatamee dha.
Koreen pirimiyemii Feertiredii (FPC) koree miseensota filannoodhan ramadamanii fi gorsitoota bulchiinsaa ramadamniif qabuu dha. kaayyoon isaatis hoggansa piriimiyemii Feertiredii faayidaa hojjettoota qonna waraqaa ragaa qabu irra jiran hundaatif jecha fudhatamee dha.
Ijaarsi dandeettii akeekawwan Feertiredii keessaa isa tokkoo dha. Kanaafuu leenjiiwwan ogummaa qindeessuuf koreen piriimiyemii waggaa waggaadhan baajata ni ramada. Bara 2021 keessatti leenjiiwan ogummaa adda addaa 4 hojjettoota Sheer hundaaf banaa: Mana bareedinaa, hodhaa, eeyyama konkolaachisummaa fi kompiitara. Hanga ammaatti Hojjettoonni800 leenjichaaf galmaa’anii jiru. Kaffaltiin leenjichaa harki 60% fandii koreetiin kan kaffalamuu dha. Hojjettoonni 40% kaffalu. Hirmaattotni hundi kaka’uumsa qabaachuu isaanii mirkaneessuufi. Leenjiiwwan kan kennaman koolleejjoota dhuunfaan ta’ee hojjettoonni yeroo hojiitin alatti leenjicha fudhachuu ni danda’u. Piroojektiin kun hojjettoota keenyaaf gochawwan carraalee galii dabalataa ittiin argatan fi ofitti amanummaa isaanii akka guddifatan irraa argatanii dha. Gosa Koorsiiwwanleenjichaa irratti hundaa’ee giddugalaan yeroo ji’oota 8 kan fudhatan yoo ta’u hirmaattotni torbanitti sa’aatii 3 hanga 6 ta’uuf gara daree akka dhufan kan isaan gaafatuu dha. Nuti hirmaattonni kanaan duraa seenaa isaanii akka nuuf qoodan gaafannee jirra. Armaan gaditti dubbisuu ni dandeessu.
Saaloonii bareedinaa
Mallasaa Baqqalaa
Maqaan koo Mallasaa Baqqalaa dha, umuriin koo waggaa 30. Ani Sheer keessatti bara 2007 kutaa sadarkeessuu keessatti guduunfituu ta'een jalqabe. Bara 2009 ani supparvaayizara qulqulleessitootaa ta'e, hojii amma ammaatti qabadhee jiru. Ani fuudhee jira, intala umuriin ishee waggaa 5 ta'e qaba. Ogummaan rifeensa tolchuu galii kiyya gara fuula duraa guddifachuuf nagargaara. Ani mana koo keessatti hojii rifeensa tolchu jalqabuun barbaada garuu hojii koo Sheer keessaa ittuman fufa. Rifeensa tolchuun hojii ani yeroo hojiin alatti hojjedhuu dha.
hodhuu
Marshaa tasammaa
Maqaan koo Marshaa Tasammaa dha, umuriin koo waggaa 20. Ani dippaartimentii qulqulleessuu keessattin bara 2018 Sheer keessa hojii jalqabe, ani amma gargaaraa biirooti. kanan dhaladhee guddadhe Baatuu keessa, ani ammallee harmee koo fi obboleessa koo umuriin isaa waggaa 18 fi bara 2022 dizaayinara faashinee ta'ee eebbifamuuf deemu waliinan jiraadha. Inni yeroo nuti suuqii ofii keenyaa itti banannuu dha. Leenjiin ogummaa kun baay'ee ana gargaaree jira. Ani dabalataanis barumsa galgalaa kutaa 11 fi 12 xumuuruuf barachaan jira, isaan booda diippiloomaa argachuuf nan baradha.
eeyyama konkolaachisummaa
Saadaam Kormaa
Maqaan koo Saadaam Kormaa jedhama, umuriin koo waggaa 26. Ani Sheer keessa bara 2015 kutaa sadarkeessuuttan hojii jalqabe ani amma hojjetaa kutaa qabeenyaati. Ani dhaladhee kanan guddadhe magaalaa Baatuu keessa. Ani leenjii ogummaa konkolaachisummaa Hagayya bara 2021 xumuuree amma ogeessa konkolaachisaa awtobisiiti. Ani konkolaachisaa yeroo hojiitiin alaa ta'ee hojjechuuf karoorfadhee jira, kanaafuu galii koo guddifachuu nan danda'a.
koompiitara
Mikiyaas Dagguu
Maqaan koo nMikiyaas Dagguu dha, umuriin koo waggaa 24. Ani bara 2019 Sheer keessatti suphaa giriinhaawusii ta'een hojii jalqabe. Ijoollee sadi waanan qabuuf sadarkaa hojii koo guddifachuun barbaada. Beekumsa IT argadhee gaaf tokko hojii biiroo keessa akkan argadhu danda'u abdiin qaba. Koorsiin kan jalqabame baruumsa yaada qorannoo baay'ee ta'eeni garuu amma sagantaalee qabatamaadhanii kan akka MS Office barachaa jirra.
Koreen dhiyoo kana Baatuu keessatti haala mana jireenyaa miseensota hawwaasichaa harka qaallayyii muraasa ta’anii fooyyessuuf jecha baasii baay’ee guddaa ta’e baasuuf murteessee jira. Gamtoomina cimaa bulchiinsa magaalaa waliin taasisuun appaartimentiiwwan haarawaa ijaaramuuf karoorfaman 16 keessaa fayyadamoo akka ta’an maattiiwwan harka qallayyii filataman 16 filatamanii jiru. Kunis miseensota hawaasichaatif mana gaarii fi meeshaalee qulqulluu kan isaan kanaa dura dhaban kennuun naannoo jireenyaa fayyaa qabeessa ni mirkaneessa. Kunis piroojektii qarshii (ETB) miliyoona 1.6 itti gaafatamummaa koree piriimiyemii Feertiredii Sheer Itiyoophiyaa jalaatti. Sheer Itiyoophiyaan qarshii (ETB) 320,000 bifa hojii humnaatiin karaa garee ijaarsaat gumaachuuf waliigalee jira.


text:
Dhiyeessii Teknoolojii Qonnaa Dachaan Dabaluuf Kutannoon Hojjatamaa Jira
Inistiitiyuutiin Qorannoo Qonnaa Oromiyaa Godinaalee Oromiyaa keessa jiran hundatti teknoolojii qonnaa dhiyeessuuf Giddugaleessota Qorannoo kudha torbaan hojiin qorannoo geggeeffamaa jiru cimee itti fufeera. Haaluma kanaan bara omishaa 2014/2015ttis teknoolojiiwwan Midhaan gosa adda addaa baasuuf karoorfamee hojjatamaa kan jiru yoo ta’u; dabalataanis, yaaliiwwan qorannoo kumaatamaan lakkaa’aman Daarektoreetii qorannoo sagaliin buufata qorannoo, oyruu qonnaan/horsiisee bulaa fi laaboraatoorii keessatti adeemsifamaa jiru.
Hojiin qorannoo geggeeffamaa jirus teknoolojiiwwan haala qilleensaa (Agro-ecology) adda addaa keessatti kan adeemsifamaa jiru waan ta’eef waliin gahumsa teknoolojii qonnaa keessatti qooda olaanaa qaba.


text:
Adoolessa 31,2012 Laqamte
Godina Wallaggaa Onoota gara garaa kan akka Jimmaa Arjoo ,Baddaallee, Arjoo Guddaattuu, Neqamtee gidduu deemuun irratti gaafatama tikaa qabaatee yeroo dheeraaf sabboontota Oromoo hiraarsuun kan beekamee fi Oromoo hidhuu fi dararuu irratti qooda guddaa nama qabu tika Wayyaanee beekamaa Mitikkuu Aaariyaa jedhamu irraatti humni addaa Adoolessa 30,2012 galgala sa’aa 7:30 wb irratti tarkaanfii maayyii irratti fudhate.
Ummanni magaalaa Naqamtee tarkaanfii kanatti hedduu gammaduun lukkeelee kaaniifs barnoota ta’ee dhiiga Oromootti taphachuu irraa akka dhaabataniif akeekachiisa jalqabaa akka ta’u himaa jiru.
Qabsoon Itti fufa! Gabrummaan ni kufa!!
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Adoolessa 31,2012 Jimma
Godinaa Jimmaa Magaalaa Jimmaatti Mootummaan Wayyaanee Adoolessaa 30/2012 ummaataa hordoftotaa Muslimaa ta’an Humnaa Poolisaa fi humna hidhatootaattin Fayyaadamuun ummataa humnaan dirquun akkaa hiriraa bahanii sochii hawaasaa Muslimaa Finfinnee mormaan godhee irraattii ummaannii humnaan bahee deebisee Mootummaa Wayyaanee balalleffaachuun mirgii amantaa keenyaa nuf haa kabajamuu, hoggaantoonnii Amantaa Muslimaa Finfinnee Haa Hiikaman, Maneen sagadaa keenyaa Finfinnee irraa Cufaman haa banamaan jechuun sagalee Mormii dhageesisaan.
Mootummaan Wayyaanee Daldaltotaa irraattii illee Suuqii fi manneen nagadaa humnaan cufuun humna waraanattii fayyaadamee uummataa hiriiraa baasee qaanii guddaan isaa Mudate, haala kanatti rifachuun Mootummaan Wayyaanee Oromotaa nagaa namotaa 12 yaadaa Ummaataa jijjirtaan jechuun qabee mana hidhaa Waajjira pooliisii Magaalaa Jimmaatti darbataman,keessaa maqaan
1.Huseen Mohaamed,
2, Hasaan Abbaa Guddaa
3, Kaliid Abbaa Tamaam
4,Abdallaa Abbaa Biyyaa
5, Abbaa Magaal Abbaa Foggii,
6, Tolaa Abbaa Biyya
kanneen jedhammanii fi namni 6 biroo Mootummaan Wayyaanee Mana Hidhaatti darbatatee kan jiru ta’uun gabaafame.
Haala kana keessa barruuleen warraaqsaa Oromoo kan Qeerroon faca’u baldhinaan naannichatti faca’uun loltooti Wayyaanee fi poolisooti lukkeelee waan qabanii dhiisan wallaluun ummata nagaa jeeqaa turan.
Gama biraan naannoo kana irraa osoo hin fagaagaatiin mootummaan Wayyaanee yeroo ammaa kanaa waan qabee gadhiisuu dhabuu irraan kan ka’ee, Qabsoo ummatotaa gara dabarsuuf jechaa, hordoftotaa amantaa Muslimaa irraattii karaa Radio fi TV isaa maqaa shororkessitummaan ololaa maqaa balleessii ofaa jira, haalumaa Kanaan Adooleessaa 28/2012 Godinaa Jimmaa magaalaa Jimmaa, Aanaawwaan akkaa Sokorruu, Qarsaa, Deedoo, Shabee, Gaatiraa,Geeraa, Gummaa, Sarboo fi Aggaaroo fa’aa irraatti Uummaataan “hiriira nagaa bahaatii shororkeesitotaa maqaa amantaa Muslimaatiin maagaalaa Finfinnee keessaattii hookkara kaasani biyyaa jeeqaa jiraan balalleffaadhaa”, amantaan keessaan baduuf jiraa jedhee Ummaataa humnaan akka hiriiraa bahanii mormaan yaalii godhullee ummaannii diddaa cimaan jalaa dhabbaatee, kan sarbamee jiruu mirgaa keenyaa, hiriiraa malii banaa, ammaa fi ammatti hidhamtonni Muslimaa fi Oromoonni mirga Oromummaaf jecha yeroo adda addaatti hidhaman haa hiikaaman, Hawaaliyaan seeraan alaa Cufaamee haa banamuu, sochii Finfinnee keessatti mirga amantii fi namoomaaf deemsifamaa jiru nuti ni deeggaarraa malee hin balaalleeffaannu,mirgii keenyaa haa kabajamuu jechuu ololaa wayyaanee fi akeekaa ishee fashaleessaan.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Adoolessa 31,2012 Jaarte
Mootummaan Wayyaanee Godina Horroo Guduruu Wallaggaa aanaa Jaardagaa Jaartee Ganda Jaarroo Siree keessatti waraanni ABO seenee jira sababa jedhuun duula guddaa naannichatti bahe. Akka kanaan Adoolessa 28/2012 irraa kaasee Waraanni Wayyaanee TPLF hedduumminaan gara ganda kanaatti bobba’uun uummataan isin ABO beektu,WBO isintu nyaachisa jechuun doorsisuu irratti jalqabanii jiran.
Haalli kun hammaatee wal gahii uummataa guyyaa kana Cirracha Bakakkaatti godhuuf yaalaniinis uummatni kan dide yoommuu tahu,Kanneen wal gahii bahanis Hojii misoomaa irra waan jirruuf fuuldura olola mataa keessaniif nu hin waamiinaa jechuun wal gahii diiganii jiran.Diddaa uummataa jabaachaa dhufeen Mootummaan Wayyaanee dhiphuu keessa seenuun magaala Aliiboo keessatti wal gahii yeroodhaa yerootti gaggeessuun qorannoo Seelii diinaa jedhuun uummata rakkisuu irratti argamu.
Qeerroon naannoo kanaa hojii dhabdummaa,hanqinni tajaajilawwan hawaasaa,hidhaa fi kanneen biroon jabaachaa waan dhufaniif uummatni akka waliin ka’uun mirga isaa falmatu dhaammatanii jiru.Yeroo darbe keessattis uummatni aanaa kanaa hedduumminaan hiriira bahuun gaaffii mirgaa kan gaafatanii fi Alaabaa ABO ol kaasuun isaanii ni yaadatama.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Adoolessa 30,2012 Gullisoo
Qondaaloti OPDO aanaa Gullisoo godina Wallaga lixaa keessaa barattootaa fi dargaggoota Oromoo magaalaa fi baadiyyaa keessa deemuun karaa irraa qabanii bilbila harkaa irraa fuudhuun faaruu ABO fi sirboota warraaqasaa kan akka Hirphaa Gaanfuree baattanii deemtu jechuun sakkata’a guddaa gaggeessaa jiraachuu Qeerroon naannicha irraa gabaasa.
Qondaaloti OPDO milishoota gandaa fi poolisoota of faana buusanii sirba Hirphaa Gaanfureetu bilbila dargaggootaa fi barattootaa irra jiran sababa jedhuun kan sakkata’a gaggeessaa jiran keessaa.
1. Amantii Iddoosaa ga’een isaa Sabquunnamtii ,
2. Tashoomee Akaaluu Afayaa’ii mana maree olaanaa
3. Margaa Jaalal
Kanneen jedhaman yeroo ta’an. Dargaggooti hedduun bilbila isaanii kennuu diduu irraan walitti funaanamanii mana barnootaa Horest Spiingis jedhamu keessatti akka walitti qabamanii jiran Qeerroon naannicha irraa gabaasa. Haala kanaan warra wallee Hirphaa dhageeffattan jirtuu jennaan wallen Hirphaa bilbila keenya irra osoo hin taane onnee keenya keessa jira jechuun ifatti lukkeelee Wayyaaneef ibsuun beekame.
Kanuma waliin naannoo kana gandoota akka Calliyaa Eekkaa keessaa jala deemaan OPDO hojii barsiisummaan kan jiraatu Taayyee Biraanuu barattoota fi barsiisota basaanuun yeroo adda addaatti kan rakkise yeroo ta’u Adoolessa 28,2012 miseensota Qeerroon akeekachiisi jabaan xalayaan akka itti kennamee jiru gabaasan.
Karaa biraa Anaa Ayiraa kana keessatti barsiisotiin 4 maqaa ABOn shakkamuun akka hojii gadi lakkisaniif waraqaan ittiin hojii gadhiisan Adoolessa 27,2012 OPDO irraa isaan dhaqabee jira. Kanneen keessaa mursaas:-
1. Mangistuu Doctooree bars Fiiziksii ,
2. Qees Minaasee bars macaafa qulqulluu,
3. Raajee Darasuu barsiiftuu Baayoojii,
4. Eebbaa Dheeressaa bars Muummee Afaan Oromoo.
5. Kanneen jedhaman keessatti argamu.
Qabsoon itti fufa.Gabrummaan ni kufa!
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Adoolessa 30,2012 Giddaa
Aanga’oonni Wayyaanee Godina Wallagga bahaa Adoolessa 27,2012 ummata naannawaa Giddaa Kiramuu jiraatan qorachuu fi humni addaa fi sochiin dargaggoota Oromoo naannoo san jira sababa jedhuun naannichatti bobba’nii waajira bulchiinsa OPDOtti osoo wal gahii deemsifataa jiranii konkolaataa isaanii irratti tarkaanfiin fudhatameen konkolaatichi akka jirutti gubatee jiraachuu Qeerroon Kiramuu irraa gabaasa.
Aangawoti godinaan qormaataaf gara naannichaatti bobba’an :-
1.Taarraaqenyii Oljirraa Nagaasaa Kaabinee wajjiraa barnotaa Godinaa,
2.Laggasee Dhugumaa waajjiraa dhimmaa dhaabaattii abbaa adeemsaa hojii godinaa,fi
3. Asaffaa Gannatii poolisii itti gafatamaa qoraannoo yakkaa godinaa
Yeroo ta’an aangawoonni OPDO kun ummata dararuuf kan naannichatti bobba’anii turan battala magaalicha dheessanii balaa san jalaa yeroof of baraaruu isaanii Qeerroon Ona Kiiramu irraa gabaasa.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
(Qeerroo, Adaamaa, 29 Adoolessa 2012) Caffee Oromiyaa jedhamee kan moggaafame, manni marii ummata Wayyaanee hagganoota mana murtii waliigala Oromiyaa lama gabaasaa isaanii erga fudhatee booda aangoo irraa kaasuun gabaasame.Ob Taaddalaa Nagishoo, hogganaan man murtii waliigala Oromiyaa fi itti aanaan isaanii Ob Se’id Jundii aangoo irraa kaafamanii bakka isaanii immoo ergamtooti biroo lama buufamuun beekamee jira.
Yeroo dheeraaf sirna wayyaaneef ergamaa kan turan ilmaan Oromoo kunneen lamaan maaliif aangoo irraa akka kaafaman waanti ibsame hin jiru.
Yeroo aangoo irraa kaafamanis waanti ifatti dubbatame akka hin jirre maddeen Qeerroo gabaasanii jiru.
Biyyi Itoophiyaa Oromoof mana hidhaa ta’uun ifatti yeroo beekama ajiru kanatti kanneen ergattummaa filatanii sirna Wayyaaneef ergaman marti yeroo dhimma saba isaaniif quuqamuu fi naatoo agarsiisanitti akka malee darbamaa turuun seenaa yeroo dhiyoo ti.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Adoolessa 29,2012 Naqamte
Adoolessaa 27,2012 Godinaa Wallaaggaa Bahaa Onaa Diggaa Saasiggaattii Tarkaanfiin mayyii jabaate poolisotaa nannoo dabalachaa jira. Onaa kanaattii tarkaanfii humna addaan diina irratti fudhatame Adoolessaa 27,2012 ganamaa qondaalota Wayyaanee konkolaataa bulchinsaa Go/Bahaa Wallaaggan fe’amanii gara Diggaa Saasiggaatti seenaa jiran irratti haxxee hidhuun haleellaa taasifameen shofeerri konkolaatichaa harka rukutamuun kanneen hafan waardiyyoota isaanii waliin dhukaasa jajjabaa banuun lubbuuf bagaqatnii naannoo san irraa dheessan.
Haala kanatti kan rifatee fi aare mootummaan Wayyaanee Adooleessaa 27,2012 galgalaa humnaa addaatu biyya seene sababa jedhuun poolisoota feederaalaa dabalatee gara gara Onaa Diggaa Saasiggaattii konkolaalataa barreeffaama”Federal Police”jedhuu qabduun utuu fiigaa jiraani humnii addaa riqichaa daandii konkolataa Diggaattii seensisuu bakkaa Stiggee jedhamuun beekamuu magaalaa Neqemtee irraa 12km fagaatee kan argamuu jala riphee eggaachuun haleellaa deemsiseen, konkolaataan sun ariitiin waan fiigaa jirtuuf argachuu hin dandeenyee ture.
Haleellaa kanatti daran rfachuun poolisonnii nannoo kan Onaa Diggaa Saasiggaa maltu nuti dhufee jechuun rifatanii meeshaa waraanaa isaanii fudhatanii dirmachuuf akkumaa qophaanii bahanittii waan isaan hin eegnee isaan mudatee, haalumaa kanaan Polisonnii Federaalaa isiin biyyaa maal eegaa jirtuu isinituu biyyaa jeeqaa, karaatti ABO nu eggaachiiftaanii(nu jala keessaanii) ofii magaalaa keessaa boontuu jechuun waliittii bu’insii cimaan gidduu poolisotaa nannoo fi fedeeraalaattii dhalatee, hanganumaan rasasaa wal irraattii xaaxessuun dhufee, dhukaasaa garee poolisotaa lamaan irraa godhamuun uummaannii akkaa malee jeeqame, Pooliisonnii nannoos walitti bu’iinsa klanaan namni lama
1. Caalaa Fiqaaduu fi
2. Amaanu”eel Dasaalenyi
Akka malee madaa’anii Hosptala Naqamteetti ergaman.
Poolisoonni Federaalaa namonnii 3 akka malee madaa’anii dhiigaa coccobsaa konkolaatattii fee’amuu namoonnii ijaan argaan ajaa’ibsifatanii jiru. maqaan poolisotaa federaalaa kanaa yeroof argachuu hin dandeenye.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Adoolessa 29,2012 Adaabbaa
Gabaasi Qerroo Godina Baalee, Ona Adaabbaa irraa akka addeessuun guyyaa Adoolessa 27 mootummaan Wayyaanee yeroo ammaa kana shakkii hordoftoota amantaa musiliimaatiin wal qabsiisee, uummata amantaa musiliimaa qabban kanneen Ona Adaabbaa jirtaatan sa’a sagadaa eegee sakatta’iinsa masgiida ona Adaabbaa keessatti argamu keessa mootummaan Wayyaanee tikoota isaa galchee sakatta’iinsa akka godhe gabaasaa qeerroon ona sanii irraa addeessa.
Sababa kanaaf uummanis diddaa fi gaaffii mirgaa duraanuu qabu akka qabatu ta’ee gamtaan ka’ee sagalee diddaa isaa dhageessisaa ooluun Qeerroon gabaasa.
Kanumaan uummataa fi tikoota Wayyaanee gidduutti waaree booda naannoo sa’a 3:00 irratti walitti bu’iinsi cimaan akka uumamee jiru gabaasaan addeessa. Tikoota Wayyaanee keessaas irree uummataa fi barattootaan magaalaa Ona Adaabbaa keessatti reebamuudhaan tikni Wayyaanee sadi gara malee miidhamuun gabaafame.
Haala kanaan lukkeeleen Wayyaanee :-
1.Saamu’eel Dibaabaa -Poolisii Oromiaa
2.Geetachoo Tefarra -Milishaa Ona Adaabbaa
3.Caalaa Warquu -Poolisii Oromiyaa
Kanneen jedhaman uummataa fi barattootaan tarkaanfii adabbii irratti fudhatamee jiraachuun beekame. Kanuma waliin Poolisoonni kanneen miidhaan xixiqqaa irra immoo poolisoota 12 akka ta’e gabaasaan isaa addeessee jira.
Qabsoon itti fufa!! Bilisummaan ni dhufa!!
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...