text:
Paarkii Biyyoolessaa Gibee Shalaqootti roobiin 28 guyyoota muraasa keessatti du'an
Roobiin lakkoofsi isaanii 28 ta'an Paarkii Biyyaalessaa Gibee Shalaqoo keessatti guyyoota muraasa keessatti du'an.
Taateen kun kan mudate Naannoo Kibbaa Godina Guraagee keessatti kan argamu Paarkii Biyyaalessaa Gibee Shalaqoo keessattidha.
Daarektarri Olaanaa Abbaa Taayitaa Kunuunsa Bineensotaa Itoophiyaa Obbo Kumarraa Waaqjiraa waan BBCtti himan, iddoowwan garagaraatti roobiin 28 du'uusaanii mirkaneeffanneerra jedhan.
Waanti kun daran hamaa tahus dubbatu aanga'aan kun. "Duuti kun baayyeedha. Bineensonni bosonaa lamas tahe sadii duunaan innuu guddaadha."
Yeroo ammaas bakka sana akka jiraniifi ogeessi saamuda walitti qabaa akka jiraniifi sababni du'a kanaas qoratamuuf akka jiru himaniiru.
Namoota paarkicha to'atan irraa odeeffannoo akka argatanitti, dhukkuba Abbaa Sangaa, akkasumas algeen summaa'us ni shakkina jedhu Obbo Kumarraan.
Paarkii biyyaaleessaa kana keessa bineensonni bosonaafi simbirroon gosti garagaraa kan argaman yogguu tahu, baayyinaan kan argaman roobiidha jedhan. Kanaan achis naacha, gadamsa gammoojjii, leencaafi kanneen biroonis ni argamu.
Duuti baayyina hagas gahu amma dura biyyattiii keessatti mudatee hin beeku jedhu daarektarrichi. Lakkoofsi isaanii hanga kanaa hin ta'iin malee Paarkii Nacci Saar keessatti harree-diidoon (Zabiraan) lakkoofsaan hedduu ta'an du'aniiru jedhan.
Paarkiin Biyyaalessaa Gibee Shalaqoo dhiyeenya kan hundaa'e yommuu tahu, naannoo Kibbaa jalatti akka bulus odeeffanneerra.


c: text/html

text:
Karaa nagaa fi araaraa shiraan danquuf tattaafatuun eessanuu nama hin gahu.
Ibsa Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) irraa kenname
Guraandhala 5, 2019
#Waldaalee_qarqaarsaa
#waldaalee_artistootaa
#WALDAALEE_HAYYOOTAA
#WALDAALEE_BARRUUF_MAXXANSOOTAA
#WALDAALEE_NAGEENYAAF_QOPHIIWWAN irraa kaasee hanga waldaa QULQULINNAA NAANNOOttii UUMMATNII OROMOO baruumsaaf ga’uumsa qaban guutuu Oromiyaa keessaa walittii dhufuun gara MAGAALA GUDDIITTI keenyaa, MAGAALAA FINFINNEE TI Dhufuun wal ijaaree heyyamaaf qarqaarsa barbaachisu Mootummaa irraa fudhachuun irratti hojjanne jiraachu irraa namnii nu dhoorku tokkoolleen hin jiruuti Ittii fayyadamuun abshaalummaadha.
Garuu immoo FINFINNEE keessattii gaafii OMN tamsaasa FM heyyama gaafateef deebii kennuu dadhaban kan biraatiifuu warra Abdii nuuf hin qabneedha.
Mohammednur Guye
Warshaa ABAABOO jedhamu kana biyyoonni AFRIKAA hedduun hanga biyya ollaa keenyaa KEENIYAAttitti miidhama isaa laalanii kan of irraa buqqiisuun balaaleefataniidha.
#OROMIYAA, Keessallee buqqa’uu qaba.
Dhimma #xiyyeeffannaa gudda barbaaduu “” Sher Ethiopia””” worshaa habbaaboo nannoo magaalla Baatuufi nannoo magaalla Adaami Tullu argamuu dha haa ta’uu malee worshaanii habbaboo kunii fayyidaa inni hawwasa nannoof buuse caalaa miidhaa hawwassa irraan gaha jiru bekkama dha!! Hawwasnii nannoo magaalla Baatuu fi hawwasni bal’anii aanaa Adaami tullu jido kombolchaa komii gudda kaampanii kana irraa qaba!!
qaamnii tokko tokkoo miidhaani hawwasa irraan gaha jiru kana ilaalee ragaa qabatama wojjin yoo hawwassa addunyaafi ibsuu qaamnii tokko tokko fayyidaa dhuunfaa kaampanii kanarra argatanii jecha qaamota miidhaa hawwassa irraa gaha jiru kaniin irraatti dorsiisuu, maqaa ballessuufi wantoota ammaaf ibsuu hin barbaanee gochaa waan jirtaniif osoo gochaa keessanii irraa adabataanii ( dhaabatanii) jecuun barbaada!! Kaampaniin kuni miidhaa inii gessisaa jiru keessa dhala nama ballessuufi xiqqeesuu dha( Sher Ethiopia is the genocider and the killer flower farm in Ethiopia) waan ta’ef hundii keenya xiqqaa guddaa osoo hin jedhiin irrattii qabsa’uufi falmaachu bakka qabnutti fayyidaa yerottif jechaa seenaa nannoo keenyafi maqaa sabaa keenya xiqqessu hin qabnu!!
#Wal irrattii gaarifachuni bu’aa hin qabu miidhanii kan waliinitti kana hubaachu qabna!!
Hard-Bargaining Tactics: Personal Insults & Feather Ruffling, Threats & Warnings and Belittling
With the political reform, the relationship between civil servants and citizens is significantly changing in Ethiopia. Lately, we are observing increasing pressure on civil servants and politicians from activists and public figures. Some activists are using their popularity to negotiate with civil servants at individual level. This is not a bad thing if it is handled in a healthy manner. However, some negotiators seem to believe that hard-bargaining tactics are the key to their personal success. They often resort to personal insults and feather ruffling to make civil servants insecure and vulnerable, use different forms of threats and warnings to secure their own personal or group interests and try to make them cave in by belittling them. They rely on various forms of unethical behavior as a bargaining tactics to win public servants and politicians. This is very disastrous. It sharply stands against the principles of the reform. Individuals who use these tactics as well as civil servants who fall into this trap should be warned.
Why Finfinnee concerns every Oromo?
1) the first ever Odaa is found to be established in Finfinne (also served as centre right after Odaa Roobaa and Madda Walaabaa reformation)
2) Because it is at the centre, it did help to forge confederation and unity among hundreds of Gosas of Oromos (it also served as transit location)
3) the occupation and colonization of Finfinne is the reason why ALL OROMOS have been enslaved (the fall of Finfinne is dark day, and its liberation should mark a new beginning)
4) there was genocide against Gosas of Finfinnee (there should be an official apology and a day to remember)
5) thousands of Oromos escaped the genocide and settled in Arsii, Ginda Beret and parts of East Shewa (they have to be resettled in Finfinne).
Who should be concerned more? An Oromo or some Nafxanyaa settler? Finfinne will be fully liberated.
Biyya Oromiyaa
Yaada jaal marroo voa irraatii kene kana caqasaa.
#Qeerroon hin soso,ee.
Ijoolleen Abbaa Gadaa isaan I!
Karaa nagaa fi araaraa shiraan danquuf tattaafatuun eessanuu nama hin gahu.
Ibsa Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) irraa kenname
Guraandhala 5, 2019
Mootummaan Abiyyi karaa araaraa fi nagaa oromoon hawwu karaa adda addaatin danqaa itti ta’aa jira.Guyyaa araarri magaalaa Ambootti gaafa 24/01/2019 labsame galgalee waraanni ittisa biyyaa ajaja lafa jalaatiin qajeellfame zoonii kibba oromiyaa godiina Gujii Lixaa fi Bahaa itti ummataa oromoo fi WBO irratti lola bali’aa bane, lola hanga guyyaa har’aa itti gaggeeffameenis lubbuu fi qabeenya irratti gaagga’ama guddaa fidee jira. Sabboontota oromoo, deggertoota, fi akka walii gala itti uummata godiinalee lameen keessa jiraatan jiruu fi jireenya isaanii burjajjessuun, hidhuu, fi ajjeesuun itti fufee jira. Olola rakashaa fi maqi xureesssuu duraanu barame itti fufuun #WBO irratti diinummaa isaanii karaa jala deemtota qopheeffataniin ifatti gaggeessaa jiru.
Akka walii gala itti duula waraanaa fi olola bal’aa sadarkkaa adda addaa itti baname kanas bifa fedhuun milkaa’uu hindandeenye. Waraanni mootummaa bakka maqaa sakata’an bobba’e cufatti carraan guyyuu isa mudatu akka baalaa harc’uu ta’ee jira. Gama kanaan milkaa’uu dhabanii uummta keessaa kaan dirqisiisuun kaan ammo maallaqaan bituun uffata uniform itti uffisuun kijiba “…WBO waamicha Abbaa Gadaa dhaga’ee gale…” jechuun ijibbaata ololaa oofaa jiru. Bakkoota kaanittis ammo yaalii WBO uummataa waliin wal dhabsiisuuf namoota bitaniin rifeensa fi uffata WBO fakkaatu itti tolchanii yakka akka mootummaa haa turu qaama gaafatama qabu tokko irraa hin eegamne guyyaa adii raawwataa jiru. Ololli Gujii lixaatti WBO irratti deemaa jiru guyyaa guyyaan bifa jijjiirataa deemuun “Alshabaab Gujii lixaa seenee jira” jechuun maqaa nu xureessuun uummata keenya biratti jibisiisuuf uummata gura duuchaa jiru. H/D ABO Dawud Ibsaa WBOn Bahaa fi Dhi’a Gujii itti argamu “waraanna kiyyaa mitii jedhe ” jechuun karaa A/Gadaa Jiloo madhoo seeraa fi safuu, kabajaa fi ulfina sirna Gadaa bifa xureessun socho’aa jiru.
Sirni gadaa oromota Gujii durii irraa eegale sirna dhiibbaa, hacuucaa fi badii irraa dhorkee kabajaan dhaloota har’aa dhaqqabsiise dha . Sirni gadaa Gujii utuu kana ta’ee jiruu A/Gadaa Jiloo Madhoo hojii akkasii maqaa abbaa gadaatiin dalaguun nama qaanessa, maqaa abbaa gada oromoo fi addunyaa biratti beekame illee xiqqeessa. ABO fi WBO kabajaa fi ulfina guddaa A/Gadaaf qabnu hubachiisaa, sirni gadaas bifuma kanaan dura saba keenya kabjchiisaa fi ulfina kennaa ture ammas itti fufiinsaan akka dhaloota itti darbutti hojjachuuf dhaabbanna. Kanaafis imaanaa uummanni oromoo Gujii A/Gadaa Jilo Madhooitti kenne akka kabajan jabeessinee dhaammataa, jecha kanas qajeelfatan ijaraa nu hambisaa jennaan. Olola diigumsaa mootummaan kun oofufis karaa waan saaqeef qajeeluu qabaa jenna. Ummanni keennaas ololoota WBO irratti oofamaa jiran kun olola ta’uu hubachuun gura akka hin ergifinneef dhaamana.
Tiruun bubulte hiddaa taati jedhama . Shiraa fi hammeenyummaa WBO irratti deemu kun shira uummata oromoo irratti dalagamaa akka ta’e ifa dha. Kanaaf gochaa kana dhaabsiisuu fi egeree oromoo murteessuun ummata oromoof kan yeroon itti hin laatamne ta’uu hubatanii tokkummaa dhaan mootummaa nagaa fi araara afaanii faarsaa gochaan ammoo isuma kaleessaa raawwataa jiru kana dura dhaabbachuun WBO cinaa dhaabatanii araara qajeelaa fi nagaa waaraa fiduuf qabsoo bifa maraan akka finiinsitan dhaammana!
IUO
A/WBO zoonii kibbaa irraa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ummataaf jiraatan ummataan jaallataman PPn waan gootu yoo dhabdu qabeenyaan illee hiyyoomanii akka rakkataniif hojjechaa jiru.
Funyee dabalatee Artistoota Oromoo qaroo tahan irratti shirri hedduun yaaliin adda addaa isaan miidhuuf gaggeeffamaa ture ammas gaggeeffamaa jira garuu namni kaayyoof jiraatu doorsisaa fi du’a hin sodaatu.
Ummatni keenya akkuma Funyeen yeroo sabni Oromoo rakkatu addatti yeroo barattootni Oromoo Yuuniversiitii irraa ariyatamanii Finfinnee keessatti rakkachaa turan geejibaan illee bira dhaabbachaa turte Artist Funyee bira dhaabbachuun akka isheen haamileenis tahe waan godhamuu qabuun deeggartan.
Warri ummataaf jiraatu ummataan kabaja argata waan taheef akka Funyeen Mana Nyaataa bareedaa banattu abdiin qaba gargaarsa ummata keenyaa fi gargaarsa waaqayyoon.


text:
Waraana calqaba isaa malee xumurrii fi ittibahinsi isaa hin beekamne – Oromoon maal godhuu qaba?
Berhanu Hundee, Sadaasa 8, 2020
Waraanni amma garee seeraa fi heeraa ala mootummaa Federaalaa ofiin jedhu fi mootummaa Tigraayi, kan seeraan filatame jidduutti deemaa jiru kun waan tasa ta’ee miti. Ka’uun isaa akka hin oolle tilmaamamaa kan ture fi dorrobee kan as gahee dha. Dhimma waraanaa kanarratti, gaafii mata dureerratti ka’eef deebii kennuu dura, gaafiilee murteessaa ta’an tokko tokko kaasuun barbaachisaa dha. Oromoon waraana kana akkamitti laaluu qaba? Gama kam goruu qaba? Bu’aa irraa argata moo miidhaatu isarra gahuu danda’a? fi kkf. laaluun barbaachisaa qofaa osoo hin taane murteessaa dhas.
Oromoon waraana kana akkamitti laaluu qaba?
Akkuma hubatamaa jiru, Oromoon ilaalchaan gara saditti waan hirame fakkaata.
- Gareen tokko, diinummaa mootummaan Nafxanyaa Abiyyiin durfamu Oromoof qabuurraa kan ka’e, waraana kana keessatti Addi Bilisabaasaa Uummata Tigraay (ABUT) ykn TPLF deeggaramuu qaba jedha.
- Gareen lammaffaan immoo, ABUT dhiiga ilmaan Oromoo dhangalaasaa fi lafee ilmaan Oromoo caccabsaa waan tureef, inni diinaa Oromoo ti; kanaafuu lamaanuu diina Oromoo waan ta’aniif deeggaramuu hin qaban kan jedhu dha.
- Garee sadaffaan, Oromoo ta’anii warra Abiyyi deeggaran silaayuu maxxantoota fi ergamtoota waan ta’aniif mootummaa Abiyyi deeggaru.
ABUT seenaa Oromoo keessatti madaa hin fayyine waan uumeef; hammeenya isaan Oromoorraan gahaa turaniif dhiifamni godhamuu baatullee, mootummaa Nafxanyaa Abiyyiin hogganamu wajjin walbira qabnee yoo laalle, xinnaatullee mootummaan Tigraay mootummaa seeraa fi sirnaan filatame dha. Uummatni Tigraay immoo uummata Oromoo wajjin hiree walfakkaataa waan qabuuf; sirni Nafxanyaas diina uummata lamaaniituu waan ta’eef; kana biratti immoo ABUT humnoota Feederaalistii keessaa tokko waan ta’eef, yaadaan isaan deeggaruun barbaachisaa dha. Haa ta’u malee, waraana kana keessatti ilmaan Oromoo dhumuu hin qaban. Maaliif jedhaniiti, kaayyoo kamiif waraana isaan hin laallanne keessaatti wareegamu? Waraanni kun waraana uummata Oromoo gonkumaa hin ilaallannee dha. Waraanni kun ittibahinsi isaa uummata Oromootiif bu’aas badiis qabaachuu mala.
Oromoon waraana kanarraa bu’aa argata moo miidhaatu isarra gahuu danda’a?
Akka waliigalaatti yoo laalame, waraana tokkorraa bu’aa argachuu caalaa badii inni fidutu caala. Kun dhugaa waliigalaa ti. Haa ta’u malee, yeroofis ta’u waraana kana keessatti bu’aa Oromoon argatu jira. Kuni kan ta’u garuu yoo uummatni keenya tokkummaa cimsee fi gamtaadhaan ka’ee, haala uumame kanatti fayyadamee dha. Maal jechuu dha? Akkuma beekamu waraanni mootummaan Abiyyi Oromiyaa keessatti bobbaase hammi tokko gara kaabaa deemaa jiru. Kan hafanirrattis dhiibbaan jira. Kanaafuu xinnaatus hanga tokko qaawwi uumamuu mala. Qaawwa kanatti fayyadamuun gahee Oromoo ti. Yeroo mootummaan Nafxanyaa kun dhiibbaa keessa jiru kanatti yeroo kamuu caalaa qabsoo ittimudduun bu’aa fiduu danda’a. Caasaa PP fi tajaajiltoota isaaniirratti tarkaanfii fudhachaa; WBO cimsaa; akka Oromoof ta’utti caasaa bulchinsaa gandaa hanga naannootti ijaaraa deemuun haala kana keessatti mijataa ta’uu danda’a jedheen amana.
Miidhaa waraanni kun fiduu danda’u haala karaa lamaatiin (in two different scenarios) laaluu qabna.
Haala (Scenario) 1: Yoo mootummaan Nafxanyaa Abiyyiin durfamu waraan kana moo’ate fi injifannoodhaan xumure, tarkaanfiin inni duraa kan gareen kun fudhatu Oromiyaatti xiyyeeffatee, Sabboontota lafarraa duguuguu fi qabsoo kanas laaffisuu fi uummata keenya gabrummaa jala tursiisuu dha. Sana booda sabaa fi sab-lammoota hafanitti ce’uun isaanis jilbiiffachiisuu mala. Yaaliin duraa hunduu kan godhamu garuu Oromiyaa keessatti ta’uu dagachuu hin qabnu. Oromiyaan dirree wanti hunduu ittiyaadamu, yaalamu fi murtaa’uu dha.
Haala (Scenario) 2: Yoo ABUT cimee waraana kana injifatee; mootummaa Abiyyi dadhabsiise ykn laaffise, tarii human caalaa yoo qabaatan, hanga Finfinneetti dhufanii waa hunda harkatti galfachuu yaaluu danda’u. Akka bara 1991 sana biyya dhuunfachuu baatanillee, yoo human caalaa qabaatan sirna Federaalisimii haaraa uumamu keessatti iddoo furtuu qabaachuuf dhiibbaa godhuu malu. Kun ammas qabsoo Oromootiif gaaga’ama uuma jechuu dha. Jarri kun waa hundaa waan beekaniif, dadhabbii fi cimina Oromoos waan sirriitti hubataniif, balaa fiduu malu. Oromoon balaa kana alaalatti arguu danda’uu fi dursees ittiqophaa’uu qaba.
Oromoon maal godhuu qaba?
Kanaafuu haalota (Scenarios) uumamuu malan ykn uumamuu danda’an lamaan kanaafuu Oromoon ofqopheessuudhaaf yeroo jarattiin wal waraantu kana haala ofii mijeessuun hedduu murteesaa dha. Akkuma baddaatti xuqame, uummatni Oromoo ofijaaree, human isaa cimsee argamuun baay’ee barbaachisaa dha. Oromoon gama lamaanuu goruu dhiisee; dhimma kanarrattis yeroo fixuu dhiisee; humna isaa cimsatee Abbaabiyyummaa isaa mirkaneeffachuuf wantoota ijoo ta’an armaan gadii kanarratti xiyyeeffachuu qaba.
- Caasaa PP fi mararfannoo tokko malee tajaajiltoota isaaniirratti tarkaanfii cimaa irrahindeebi’amne fudhachaa karaa qulqulleessuu;
- Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessaa Oromiyaa (MCBO) ijaaruuf, bakkee (iddoo) caasaa sirna PP caccabsu kanatti kan ofii ijaarrachaa deemuu;
- Hunda caalaa humna hidhataa cimaa fi wabii ta’e tokko uumuuf, WBO haala adda ta’een (ayinaadhaanis ta’ee baay’inaan) ijaaruu;
- Miidiyaaleen furtuu waan ta’aniif, miidiyaan Oromoo kamiiyyuu quba walqabaachuudhaan ciminaan waliin hojjechuu; uummata keenya barsiisuu, gorsuu, hubachiisuu,… keessumaayuu immoo sodaa fi ofqusannoo tokko malee, WBO dhaadhessuu, jajjabeessuu,hamileessuu fi kkf irratti waloodhaan hojjechuu;
- Hayyootni fi beektotni Oromoo biyya alaa jiraatan, quba walqabaachaa waan MCBO mirkaneessurratti ciminaan hojjechuu; hojii diploomaasii daran cimsuu; dhimma Oromoo laalchisee mootummoota biyya alaa fi hawaasota Addunyaa amansiisuuf yoomiyyuu caalaa jabaatanii tokkummaadhaan hojjechuu.
Aduun lixxu bari’uun ishii waanuma jiru waan ta’eef, Oromoonis dukkana kana keessaa bahee abbaabiyyaa akka ta’u shakkiin hin jiru. Haa ta’u malee, Oromoon wal malee gargaarsa waan hin qabneef, dhimma isaa hubatee isaaf dursa kennee tokkummaadhaan hojjechuun yoomiyyuu caalaa yeroon isaa amma ta’ee jira. Ammas carraan biraa akka nu hin dabarre.
Dhimma biraatiin hanga walitti deebinutti nagaatti.


text:
Akeekkachiisa akkaawuntii Tiwiitaraa sobaa!
Akkaawuntiin Tiwiitaraa maqaa ‘Grand Ethiopian Renaissance Dam (#GERD)’ jedhuun banamefi hordoftoota 6,000 ol qabu (https://twitter.com/grand_gerd) waa’ee Hidha Haaromsaa Guddicha Itoophiyaa odeeffannoowwan garaagaraa barreessaa jira.
Guyyaa kaleessaa Adoolessa 01, 2021 immoo “guutinsi bishaanii marsaa lammaffaa Hidha Haaromsaa eegalameera” jechuun kan maxxanse yemmuu ta’u namootnis odeeffannoo kana qoodaa jiru.
Itoophiyaa Cheek dhugummaa akkaawuntii Tiwiitaraa kana mirkaneessuuf Minsiteera Bishaan, Jallisiifi Anniisaatti akkasumas Waajjira Mana Maree Biyyaalessaa Qindeessaa Hirmaannaa Ummataa Hidha Haaromsaatti kan bilbile yemmuu ta’u dhaabbileen lachuu akkaawuntiin /toorri/ Tiwiitaraa kun kan isaanii akka hintaane nutti himaniiru.
Dabalataan odeeffannoon dhaabbileen kun guutinsa marsaa lammaffaa hidhichaa ilaalchisee odeeffannoon toorawwan midiyaalee hawaasummaa isaaniirratti barreessanis hinjiru.
Odeeffannoowwan akka isinif mirkaneessinu barbaaddan irratti eeruu keessan nubiraan gahuu dandeessu.
ወቅታዊ መረጃዎችን ቀጥታ በኢሜልዎ ለማግኘት ይመዝገቡ
ያቀረቡትን የግል መረጃ በግላዊ መመሪያችን መሠረት እንጠብቃለን::


text:
AQIIDATUL OROMIYYAAH
SHEEKH AHMAD WATARII FII AQIIDAA ISAA
Sheekh Ahmad Usmaan Muhammad Al-Oromii (Oromticha akka jechuuti)
Garuu Sheekh Ahmad Watar Jechuun beekkama. Watar bakka Inni itti dhalate hoggaa taatu, Harargee bahaa Oromiyaa keessatti ganda argamtu tahuu Isiiti.
Barri dhaloota Isaa Xaaliyaan biyya seentee amata 3 keessatti. Xaaliyaan kan biyya kolonii Isii jalatti galchite bara 1936 a.l.f.
Sheekh Ahmad Watar daa’imummaa Isaarraa eegalee Barnoota Islaamaa barachuu fii barsiisutti jiruu Isaa dabarse. Inni Sheekha Ulamaa’oota hedduuti. Hararge, Jimmaa, Arsii, Iluu Abbaa booraa fii naannoo adda addaarraa barattoonni beekkumsa Islaamaa dheebuu bahuu fedhan gama Isaa dhufanii galaana beekkumsaa kan inni walitti qabaterraa waraabbataa turan. Ammallee itti jiran.
Sheekh Ahmad Watar Barnoota Islaamaa waan tahe gosa hin barsiisne hin qaban. Beekkumsa Hadiisa Rasuulaa s.a.w keessatti fakkaataan Isaa hin jiru jechuun Ulamaa’oonni ragaa bahaniifii jiran. Fiqhi barsiisutti hoggaa seene Faqiiha honga hin qabne. Seera Afaan Arabaa (Nahwii, Sarfii fii Balaaghaa) hoggaa barsiisu Seerluuga Afaan Arabaa qofaan nama eebbifame fakkata. Usuulul Fiqhi hoggaa barsiisu Isii qofa kan baratee Isiin honga gahe tahuu hubbatta. Tafsiira hoggaa Barsiisu Mufassira fakkaataa hin qabne akka tahe Ulamaa’oonni irratti baratan ragaa bahan.
Amata 44 oliif barsiisuudhaan beektoota hedduu uumuu dandahee jira. Sheekh Ahmad Watar amata Afurtamii Afuran dabarte keessatti ganama Salaata Subhii irraa hanga Asrii ykn Maghriibaa barsiisun dabarsa. Boqonnaa wanni je’amu hin jiru. Tuutti barattootaa takka barattee hoggaa irraa baate tan biraatu itti aansa, tuutti tun hoggaa baate tan birooti itti aana. Haala kanaan hanga galgalaa barsiisuun dabarsan. Haalli kun Ulamaa’oota biyya teenyaa irra hedduu biratti waan baratame. Haala kanaan amantii Islaamaa bareedduu beekkumsaan asiin gahan Rabbiin Jannataan Isaan haa badhaasu.
Sheekh Ahmad Watar Jollummaarraa barnoota barachuun beekkumsa hangana hin je’amne argatanii jiran.
Sheekh Isaak an duraa Sheekh Muhammad Ahmad Abdullaahi kan jedhamarratti amata 10 oli barate. Kitaaboota Fiqhii jalaa hanga honga Isiitti irra daddeebi’ee Sheekha Isaa kanarratti baratee jira.
Sheekh Muusaa Addeellee jechuun Sheekha Seera Afaan Arabaa barsiisuun beekkamu biratti amata 10 dabarsan. Kitaaba Afaan Arabaatti ijjatuu jalaa hanga honga Isii baratanii jiran.
Sheekkootiin Inni waggaa dheeraaf irra deemee irraa barataa ture hedduudha. Hunda biraa Ijaazaa barsiisummaa akka aadaa Ulamaa’ootaatti fudhatee jira. Sheekkootiin Inni Ijaazaa barsiisuuf irraa argate hedduudha. Sheekh Abdullaahi Tuqoo, Sheekh Aadam Tuulaa, Sheekh Aadam Walloo (kan Makka jiraatu. Sharhii Nasa’ii barreeysuun adunyaa kan ajaa’ibsiise.), Dr. Jeeylaan Kadiir fii heddudha. Ballinaan hubachuuf Kitaaba Sheekh Ahmad Watar “إتحاف القاري بأسانيد أحمد الوتري ”  > dubbisaa.
Kitaaba kana keessatti Sheekh Ahmad Watar Sheekkootii Irraa baraterraa Muraasa ni ibsa. Kitaabni bali’naan Sanada isaa walitti dhaabbataa tahe hanga Abbaa kitaaba barreeyseetti akkasuma hanga Rasuulaa s.a.w gahutti ni ibsa.
Fakkeenyaaf Sahiiha Muslim Sheekh Aadam Tuulaa, Sheekh Abuu Abdurhmaan Al-Madanii, Sheekh Aadam Walloo fii warra biraarraan siif odeeysa je’ee hanga dhumaa oofa, Sheekh Adama Tuulaa ammo Sheekh Ebalu irraa jechuun oofee Rasuula s.a.w biraan gaha. Jidduu Sheekh Ahmad Watarii fii Imaam Muslim binu Al-Hajjaaj nama 23 jira. Hunda Isaanii bara itti du’an, seenaa Isaanii guutuu himuudhaan oofan. Sheekh Ahmad Watarii fii Nabiyyii Rabbii s.a.w jidduu nama 27 jirra.
Haala kanaan Kitaaba Islaama keessatti beekkamu hunda oofee ebaluurraa, eebaluun ebalurraa, jechuun abbaa kitaabaatti geysa.
Muhaddisni beekkamaan kun Umrii Isaa guutuu Ilmii akkatti haala kanaan baratee barsiisuun dabarsee as gahe. Harargee Bahaa Oromiyaa ganda Watar keeysaa beekkumsa fakkaataan Isaa zamana kanatti bakka takkatti hin argamne facaasaa ture, ammallee facaasaa jira.
Harargee, Jimmaa, Arsii, Iluu Abbaa booraatti Sheekni beekkamaan Ilmiin itti amanan kan Sheekh Ahmad Watar bira hin dabrin akka waan hin jirreeti.
Sheekkootii Inni barsiise lakkaawanii fixuun hin dandahamu Amata 44 oliif nama kumaa meeqaatamaan lakkaawamu barsiisaa jiran.
Sheekh Ahmad Watar beekkumsaa Isaa tan honga geysee fii dandeetti yaadachuu Isaa ibsuuf mee fakkeenya tokko isinitti haa garsiisu.
Seenaa tana darsoota Isaa irraa gurra kiyyaan dhagaye. Gaafa tokko Shekkootii gurguddoo Osoo barsiisaa jiranii tokko “Hadiisarraa Isaan gaafate. Hadiisni akkanaa kan sanadin Isaa eebaluu fii ebaluu kan Sunana Abuu dawuud keessa jiru da’iifa moo sahiiha?” jechuun gaafate. Sheekh Ahmad Watar deebii Isaa deebisun duratti “Hadiisni ati jettu kunii fii sanadni ati jettu kun Abuu Dawuud keessa hin jiru.” Jechuun deebiseef. Sunana Abuu dawuud keessa Hadiisa 5200 olitu jira.
Mee laali! Kitaaba Hadiisa 40 qabu haffazuu dadhabnee jirra. Inni hadiisa Sunana Abuu Dawuud keessa jiruu fii hin jirre addaan babaasee beeka. Allaahu Akbar!
Sheekh Ahmad Watar Kitaaba Ulamaa’iin Islaamaa katabde hunda kan Imaamu Shaafi’ii, Imaamu Abuu haniifaa, Imaamu Ahmad, Imaamu Maalik, Imaamu Bukhaarii, Imaam Muslim, Imaam Ibnu Khuzeeymaa, Imaam Daara Quxnii, Imaam Beeyhaqii, Imaam Nawawii, Imaam Ibnu Teeymiyyaa, Imaam Ibnu Kasiir, Imaam Ibnul Qayyim, Imaam Ibnu Abdul Bar, Imamu Zahabii, Sheekh AbdulQaadir Jeeylaanii, Sheekh Muhammad binu Abdulwahhaab fii Kitaabuma Islaamaa kan beekkamaa tahe hunda baratuu qofa osoo hin taane sanadaan hanga nama barreeysee hidhaa qaba. Ebelurraa ebalu naaf odeeysee jechaa nama 20, 30, 10, eega lakkaawe booda abbaa kitaabaa bira gaha.
Ilmiin Haala kanaan as geeyse! Aqiidaan Islaamaa haala kanaan eeggamte.
Dr. Jeeylaan Kitaaba Sheekh Ahmad Watar irratti dursituu barreeyseen “Sheekh Ahmad Watar irra beekaa Ulamaa’ii teenyaati jechuun” ragaa baheefii jira.
Sheekh Aadam Walloo kan Sunana Nasa’ii Ibsa itti godhee adunyaa Islaamaa ajaa’ibsiise. Sheekh Ahmad Watar waliin qunnamtii Makkaatti godheen beekkumsa Isaanii eega wal dura qabatan booda Kitaaban Ani Sanadaan Odeeysu hunda akka narraa odeeysitu Ijaazaa si kenne jechuun beekkumsa Sheekh Ahmad Watariif ragaa bahee jira.
Sheekh Ahmad Watar yoo argan nama beekkumsa qabu hin fakkatu, namuma nagayaa Islaamaa tokko seeta. If hin guddisu, hin boonu, Adunyaarraa dantaa hin qabu. Adunyaa quba hin qabu, Akhiiraa Isaatiif carraaqatuu qofa dalagaan Isaa.
Sheekh Ahmad Watar Aqiidaan Isaa maal fakkaatti kan je’u Kitaaboota Inni barsiisurraa beeku dandeenya. Anis kutaa itti aanu keeysatti Aqiidaa Sheekh Ahmad Watar kitaaboota Inni barsiisurraa gabaabsee dhiheeysuuf nin yaala.
Sheekhni Bahar Beekkumsaa tahe Oromiyaa Hararghee Bahaa Watar jira. Footoo Isaallee nama kaasee Aalima kanaan wal nu barsiisu dhabuun keenya nama gaddisiisa.
Rabbiin dalagaa Isaanii irraa haa qeebalu. Eenyuu bakka Isaanii bu’uuf arra qophiitti jira yoo jenne deebiin hin jiru.
Ahbaash haala kanaan Ulamaa’ii teenya yoo nuti baruu baanne Filoosoofaroota Isaanii akka Ulamaa’ii godhanii nu daguuf yaaluun Isaanii hin oolu.
Ulamaa’ii akkanaa qabnaa maal dhabnee Ahbaash jala deemna?
Rabbiin nagayaan walitti nu haa deebisu.
Nagayaa fii Rahmanni Nabiyyii irratti haa jiraatu.
Allaahu Akbar!!!


text:
Lachuunuu ABO Hayyu Durummaa fi Itti-Aanaa Hayyu Durummaan hoogganaa turan. Bara 2001 fottoqinsi inni jalqaba ABO keessatti dhalatee hanga harrattillee Mooraan qabsoo Bilisummaa Oromoo keessa dandamachuu dhadhabe sanaaf kan sababa olaana ta’e (the two opposite poles) jara kana lameeni. Sababiin isaas kanneen Galaasa waliin hiriirani QC-ABO uuman kan isaan himatan “Leencooti Ethiopiatti nu gurguraa jra” jechuun ture.
Mooran fottoqinsaa sun jara lameen (Galaasa the “Ultra Nationalist, the Uncompromising and the fierce fighter” vs. Leencoo the “Ethiopianist and the Renegade”) gidduutti ture. Waaqayyo nuufis isaaniifis Umrii keennee harra Dinqii kana nu agarsiise: Galaasaa fi Leencoon Dhimma ABO isuma nutu uumee jedhanii ittin dhaadata turanii fi hoogganaas turan ilaalchisee guyya tokko lle wal bira taa’anii kan hin mari’atiin (Suraalee Gullallee ishee Protokol bara 1991/92 sanaaa alatti) harra waggaa 29 booda Waltajjii Jaalalaa kan Amaara hammachuu irratti “jaalaalan” bashaa’a jiraachuu isaanii agarre.
Kana caala Dinqii Waaqayyo hojjetu maaltu jirare? Yaa waaqa Nazareth warra wagga 27 guutu wal aria’a ture dhuguma walitti fiddeere?? Dubbichi dubbii Amaara waliin nagaa buusuu miti. Ummatni Oromoo fi Ummatni Amaaraa yoo Biyya tokko keessa waliin jiraachuulle dadhabe akka ollaatti Uumamaan lafa wal dangeessu waan qabuuf waliin jirachuun dirqama Uumamaati. Ummatni lachuunuu akka Ummataatti wal dhabees wal lollees hin beeku. Ummatni daangaa Uumamaa waliin qabus wal makee jiraachuun waanuma Uumamaan jiru dha.
Warri araaramu isaan kamiree??Kanaaf kan Galaasaa fi Leencoo walitti fide Jaalala Amaaraa miti jibba isaan nama tokkoof qaban duwwaa dha kan isaan tokkoomsu. Waan kana utuun ilaalu waa utuun hin jedhin kanin bira darbuu dadhabeef Leencoo fi Galasaan kana booda waa tolchuufis balleessuufis humna qabu jedhee miti. Bara humna qabanittu waa hin tolchinee amma waa Oromoof godhu jedhe namni irraa eegu yoo jirate namni sun lubbuun ni jira hin jedhamu. Kan na gaddisiisetu jarri lachuunuu bara ajajoota WBO turan ilman hiyyeessaa leenjisani karaan ABO karaa haqaati jedhani amansiisanis haa ta’u dirqisiisani akka inni Kaayyoo kanaaf dhaqee du’uuf ajaja kennaniiru.
Ajaja isaaniitiin kumootnis kitimaa ta’aniiru. Kaayyoo ofi isaani itti hin amaniinitti ilmaan Oromoo garuu du’atti oofaniiru. Harra Galaasaa fi Leencoon ijoollee sana yaadachuuf Qalbiin isaaniyyu isaaniif hin hayyamtu. Yeroos hin qabani, yeroon kan jaalalaa fi bashannanaati. Uggum Jaarsummaa!! Namni nama walitti naqaa turee yeroo Jaarsummaa taa’uu “የእብድ ገላጋይ ድንጋይ ያቀብላል” jedhama. Harri guyyaa jaarsummaa miti, guyyaan guyyaa jaalalaati. Magaalaan Nazareth tis kanaaf kennattuu dha. Yaa Ilmaan Oromoo ajaja jara kanaatiin akka bobbaatanitti haftan harra isiniifan gadde. Ani garuu waaqni Oromoo waan ana gargaareef carraan namoota kana jalatti du’aaf fo’atamuu anarra hin geenye.
Hogganoota kooti jedhee garuu baran jala hiriires qaba. Isatti hin gaabbuu. Sababiin isaas anatu isaan amanee amantaan koo isaan harkatti nyaatame malee isaan ana amananii amanta ana harkaa hin dhabne. Yeroo isaan kachachalanittis ofirra darbadhee gatuuf beekumsaa fi humna isaa waaqayyoo anaaf kenneera. Carraan koo akkan isaan baadhuuf hin hayyamne. Carraan Kan koo ijoollummaan gara Auropa achimmoo gara dhumma biyya lafaa Amerikaa na geesse. Utuu lafti biraan namoota akkasii irra nama fageessuu jiraatee, dhugaa rabbiiti sila darbeen deema. Ilmi namaa diina isa miidhuu duwwaa irra utuu hiin taane waan xiraa’u irraas fagaachuuf ni baqataam. Ammo waan xiraa’u irraa kana booda baqachuurra harani gatuutu filatama.
By the way, namticha isa sadaffa isa “Consumer” sana tarre namaa keessa galchee maqaa dhahuun anatti ulfaannaanin dhiisem. Harcaatotni ODF warri ከጳጳሱ ቄሱ turtan yoo deebiif as yaatan gatiin keessan dursee (in advance) isiniif qophaa’ee jira. Garu warran xiqqoo ishee akka namaatti lakkaa’uuf duwwaan deeebisa. Warri kaan hanga nama taatani ለአቅሜ ምላሽ dhaaf geessanitti of hin dhamaasiina.


text:
Hooggantoonni Salahaddiiniin bakka bu’an, dachii Shaam, Misraa fi iiraaq bulchuuf tattaaffii godhanii jiru. Haa tahu malee dachii bal’aa san akka hoogganaa isaanii isa duraa sanitti bulchuun heddu itti ulfaate. Salahaddiin hawaasa muslimaa hunda biraa fudhatama guddaa argatee ture. Kanas islaamummaaf dhaabbachuu isaatiin argate. Kanaaf ammoo waraana Masqalaa dachii muslimotaa irra jiru waliin waraana heddu godhe. Haa tahu malee, warri isa hordofee dhufe, akka isaa san waraana irratti hirmaachuu daran, ollaa isaanii waliin nagaya buusuu filatan. Nagaya buusuun rakkoo tahuus baatu, karaan isaan ittiin deeman garuu dogoggora guddaa ture.
Mee xqqoo if duuba deebinee seenaa duraan mudate isin haa yaadachiisnu. Waraanni masqalaa jaarraa tokko dura, Awrooppaa irraa ka’ee dachii muslimotaa qabate. Dachii qabate kana irrattis dhiiga muslimotaa kumaatamaan laakkawamu dhangalaasee jira. Waraanni Masqalaa lammaaffaa fi sadaffaatis, mootiiwwan Awurooppaa gurguddoon durfamaa gara dachii muslimaa dhufee jira. Akka yaade magaalaa Al Quds qabatuun itti ulfaatus, dhiiga Muslimotaa heddu dhangalaasee jira. Inni sadaffaa irratti dhufes, rakkina isa mudateen gara Awurooppaa deebi’e malee, haga danda’ameen dachii muslimotaa too’achuu yaada qaba ture. Ummata akkanaa waliin karaan nagaya itti buusan bilchina irratti hundaahuu qaba. Kana ammoo warri salahaddiinitti aanee dhufe hin dandeenye.
Yeroo kanatti Phaaphaasonni Awurooppaa keessaa, dachii muslimotaa irratti injifannoo argachuu maa dadhabne jedhanii mari’atuu jalqaban. Xumura irrattis, furtuun injifaannoodhaa Dachii Misraa akka taate hubatan. Kanaafuu dachii Shaamii fi Al Quds dhiisanii, Misra irratti waraana banuu murteessan. Yeroo kanatti Phaaphaasiin haarawa kan Inosant sadaffaa jedhamu filamee jira. Phaaphaasiin kun adeemsi phaaphaasota isa dura dabranii hundi dogoggora akka ta’e hubate. Phaaphaasiin useetuma bataskaana taa’ee, loltoota eebbisaa, akkasumas cubbuu isaan dalaganiif dhiifama kan godhu qofa taa’uu hin qabu. Phaaphaasiinis mootii ta’e akka mootiitti waraana ajajuu qaba yaada jedhu maddisiise. Kanaafuu haala kanaan hordoftoota isaa eega amansiiseen booda gara dirree waraanaa deemuuf akka qophaayan isaan ajaje.
Waraanni kun garuu mallaqa gahaa gara dachii muslimotaa ittiin deemu argachuu hin dandeenye. Haaluma kana keessa osoo jiru, dhaabbilee doonii gurguddaa kireessan waliin walii galuun gara dachii muslimotaa deemuu jalqaban. Haa tahu malee eega deemsa jalqabanii jidduu gahanii booda walii galtee dhaban. Kanaafuu hooggantoonni dooniidhaa, dirqamatti walii galuu waan qabnuuf, dhaabbachuu qabna jechuun gara dachii Qosxanxiiniyaa isaan geessan. Waraanni kun gara Masr deemuu yaadee biyyaa ka’e, haa tahu malee walii galtee dhabuu isaaniitiin dachii Turkiyaa irra qubatuuf dirqame. Magaalaan Qosxanxiiniyaa yeroo kanatti hordoftoota amantii Kiristaanaa kan garee ortodoksii harka turte. Waraanni Masqalaa Awerooppaarraa ka’e kun ammoo Kiristaana Kaatolikiiti. Waraanni masqalaa kun magaalaa Qosxanxiiniyaa irratti waraana banee, magaalattii bara 1204tti toohannaa isaa jala oolche. Jiraattota Magaalattiitiifi Waraana Qosxanxiiniyaatis gara jabeenyaan fixe. Kana booda kiristaanonni ortodoksii bakka garagaraa jiran jibba waraana masqalaatiif qaban ibsuu jalqaban. Barreessaan biyya Giriik tokko akkana jechuun gocha suukanneessaa waraana masqalaa ibse, ‘Waraanni Muslimaa Salahaddiiniin hoogganamu yeroo Magaalaa Al Quds qabatu, Kiristaanonni nagayaan akka bahan godhe. Waraanni Masqalaa kun garuu Osoma kiristaana ta’ee jiruu magaalaa Kiristaanotaa qabatee, dhiiga Kiristaanotaa dhangalaase. Namoonni kunniinii fi Salahaddiin haga samii fi dachii walirraa fagaatan” jedhe.
Waraanni Masqalaa qabeenya magaalaa Qosxanxiniyaa irraa saameen deeggaramee, bara 1218titti magaalaa qarqara biyya Masr Daamiyeetaa dhaqqabe. Eega achi gahee waggoota sadihiif osoo hin socho’in achuma ture. Turtii kanaan booda yeroo Magaalaa Qaahiraa (Kaayroo) qabachuuf socho’anitti rakkini guddaan isaan mudate. Lagni Naayil guutee dachii masrii irratti balaa guddaa fidee jira. Waraanni Masqalaatis bishaan kanaan marfamee, faradoon isaaniitis dhoqqeen liqimfamanii isaaniin deemuu didan. Muslimoonni amala dachii sanii beekanis, waraana san guutumaan guututti too’annaa ofii jala oolchan. Waraanni Masqalaa kun, seenaa Warra Kiristaanaa keessaa waraana salphataa jedhamuun waamama.
Rakkinni kun hundi isaan mudatus, phaaphaasichi ammallee adabachuu hin barbaanne. Kaayyoon isaa Muslimota dachii irraa fixuun Magaalaa Al Quds qabachuudha. Mootiiwwan Awurooppaa gara waraana kanaa akka makaman dhidhiibuu jalqabe. Mootiiwwan hedduun laafaniiru, Ammaaf Awurooppaa irratti Mootii Roomaa Freedriik 2ffaa qofatu humna jabaa qaba. Phaaphaasichis mootiin kun waraana akka qopheessu ajaje. Mootiin kun garuu waggaa lamaaf Phaaphaasicha didee ture. Muslimoota irratti waraana banuun kasaaraa guddaa waan itti fiduuf waraana kana irratti hirmaachuu dide. Haala kanaan phaaphaasichaa fi Mooticha jiddutti rakkoon jabaan dhalate.
Osooma rakkoon isaan jiddutti haala kanaan hammaachutti jiru, Mootichi gammachuu guddaa takka dhagahe. Gammachuun mootichaa kun waraana muslimaatiif ammoo salphina guddaa ture. Obboleewwan Salahaddiin Al Ayyuubii sadiin lubbuun jiran, aangoo irratti wal loluu jalqaban. Yeroo kanatti sadan keessaa hoogganaa Misraa kan ture Al Kaamil, murtee akkaan fokkotaa murteesse. Gara Mootii Roomaa dhaqee na gargaari jedhee kadhate. Mootichi Roomaa Freedriik lammaffaanis dhufee akka isa gargaaru waadaa isaaf seene. Garuu haal dureen inni kaaye akkaan nama qaanfachiisa. Magaalaa Al Quds naaf kennuu qabda jedhee gaafate. Kunis kasaaraa guddaa ummata Muslimaa irratti fide. Magaalaan Al Quds dhiiga Muslimota hedduun bilisoomte. Salahaddiin Al Ayyuubis, magaalaa tana eeguudhaaf qabeenya heddu irratti dhangalaasee jira. Obboleeyyan isaa kan isaan booda dhufan garuu, haala kanaan magaalattii kennuun isaanii hedduu nama qaanfachiisa.
Mootichis haala kanaan walitti bu’iinsa phaaphaasicha waliin uumame fayyifachuudhaaf, yeroo fi carraa argate. Bara 1229 waraanni Masqalaa kun loltoota 300 qofa qabatee, gara magaalaa Al Quds imalee, Waraanaafi dura dhaabbannaa takkaan maletti, magaalaa Al Quds nagayaan seene. Kasaaraa takkaan malee magaalattii too’annaa ofii jala oolche. Waraanni masqalaa eega magaalattii qabateen booda, dhiiga muslimotaa hin dhangalaasne. Garuu seera tokko tokko kan muslimota cunqursu baasuu jalqabe. Fakkeenyaaf, mooticha hirribaa akka hin dammaqsineef sababa jedhuun, Azaannii fajriidhaa akka hin godhamne dhoorke. Haala kanaan roorroon muslimootaa jabaachuu eegalte. muslimotaaf jireenyi rakkisaa tahaa dhufe.


text:
Qabsoo walakkaa jaarraa tokkoof Addi Bilisummaa Oromoo /ABOn geggessaa ture keessatti bu’aa fi bayiin hedduu kan nu mudate yoo ta’u, gufuulee qabsoo ABO mudatan eddoo sadiitti qoodnee ilaallee jirra.
Isaanis:-
1- Rakkoo ABO keessatti yeroo adda-addaa dhalatu
2- Rakkoo ykn shira diinni qabsoo gufachiisuuf hara galfiin maleetti hojjatu
3- Rakkoo haala siyaasaa addunyaan walitti hidhatu ykn maqaa shororkeessummaati.
Rakkoolee sadiin olitti tuqaman keessaa rakkoon adda durummaan qabsoo ABOn geggessaa ture galma gayuu hanqise rakkoo dhaaba keessatti yeroo adda addaa dhalatu akka ta’e itti waliif galleeti jirra.
Haalli yeroo adda addaatti ABO keessatti mul’ataa ture qabsoon saba Oromoo akka galma akeekkate hin geenne fi gabrummaan saba Oromoo irratti akka umrii dheereffatu qooda guddaa gumaachuu isaatiif,
Tokkummaan mooraa qabsoo ABO laafee irree fi human diinaan rukutnu cimsachuun hafee qoqqoodamuun baay’atee qabsoon gosaa,gandaa fi lagaatti karaa deemuu waan calaqqiseef,
Seeaaf Heera dhaabaaf abboomamuun hafee abbaan irrummaa dagaagee,dhimma qabsoo saba Oromoo saba Oromoof dhimmuu irraykn Jaalleewwan qaqqaalii kaleessa qabsoo Oromoof aarsaa boonsaa kafalan gumaa isaanii bilisummaan kafaluuf ciminaa fi tokkummaan hojjachuun hafee dhimma dhuunfaaf dursa kennuu fi dirqama qabsoo sabaaf namatti kenname gara aangootti jijjiiruun waan mul’ateef,
Haalawwan ykn amaloota farra warraaqsaa olitti ibsaman kanniin gara amaloota warraaqsaatti jijjiiruun Tokkummaa sabaa hundee-qabeessaa fi ititaa ijaarree qabsoo dheeratte gabaabsinee galma geessuun gaafii belbeltuu yeroo ta’uu waan hubatneef,
Kana fiixaan baasuufis Seeraa fi Heera dhaabaa bu’uura ykn hundee qasaawotni hundi itti amananii ittiin haqaan wol taligan akka ta’u ciminaan hojjachuun fardii ta’uu waan hubatneef,yoo kuni hojjiitti hiikame Oromoon dukkana gabrummaa keessaa karaa ifaa bilisummaatti bayuun shakkii tokkollee akka hin qabne hubanneeti jirra.
Kanaaf nuti Hogganootni,qondaalotnii fi miseensotni ABO jijjiiramaa Afrikaa Kibbaa ijaarsa hunde-qabeessa duratti qabnu daran cimsannee gara ‘Tokkummaa dhaabootiin siyaasaa afuran (4)n Uumanii J/Abbaa Nagayaa Jaarraatiin durfamutti August/Hagayya 24 2015 murannoo fi hamilee guutuun dabalamuu keenna ibsina.
Dhuma irratti Tokkummaa Uumame kana walitti dhufnee rakkoo gabrummaa kan saba Oromoo Jaarraa tokkoo ol iraarsaa jiru furmaata maayii bilisummaan akka gabaabsinu kan waamicha Oromummaa fi Lammummaa isiniif dabarsinu:-
Dhaabbiilee siyaasaa Oromoo kanneen bilisummaa saba keenyaaf dhugaadhaan qabsaayaniif,Seeraa fi Heera ABO kabajanhunda,Beektotaa fi Hayyoota Oromoo kanneen gabrummaa keessa jiraachuun saba keenyaa isin quuquu fi bilisoomuu saba keenyaa hawwitan hunda,Barattoota Oromoo biyya keessaa bifa adda-addaatiin qabsoo bilisummaa finiinsaa jirtan hunda,Baqattoota Oromoo biyyoota adda-addaa adunyaatti facaatanii rakkoo biyyaa itti baqattanitti amantan hundaaf waamicha Oromummaa fi Jaallummaa kabajaadhaan isiniif goona.
Ilmaan Oromoo kanneen bifa adda-addaatii beekuunis ta’ee osoo hin beekin diinaaf tajaajila ittiin sabni isin keessaa dhalattan ittiin miidhamaa jiru kennaa turtanii fi jirtan yeroon seenaa keessan itti sirreeffattanii gara mooraa qabsoo haqaa saba keessani deebitan amma jechaa waamicha Oromummaa isiniif goona.
Tokkummaan ABO daran haa jabaatu!
KOREE TOKKUMMAA ABO AFRIKAA KIBBAA
August/Hagayya 24 2015
I U Of
Odeeffannoo Dabalataaf:
Cellphone:- +27840188052 , +27731258056 , +27613592282 , +27843288837 , +27844518693


text:
Rooberti Muyiler, daarektra FBI ka durii amma abbaan alangaa addaa USA dubbii bulchiinsa mootummaa Tiraampii fi Raashiyaa filannoo Amerikaa bara 2016 keessa seenuu fi dhibaachuu isii qorachuutti jiru.
Raashiyaan filannoo Amerikaa keessa seenuun akka Hilarii Kilinton filannoo irratti moohamtu tolchuuf jedhan.
Bulchiinsii Tiraampi ka ammaa gaafa duula filannoo sun Raashiyaa waliin hojjate dhugaa dhossee moo hin dhossine qorachuutti jiran.
Namii hujii tanatti jiru,Rooberti Muuler haga ammaatti bulchiinsa Tiraamii fi warra duula filannoo irratti isa waliin jiru nama afur qorate. Jara kana keessaa tokko manaajera duula filannoo Tiraampi ka durii Paul Manafor,gorsaa nagaa biyyoolessa Amerikaa ka durii Michacel Flynn fa.
Daarekterii FBI ka durii kun, mootummaan Tiraampi kun daarektera FBI,James Comey dhugaa dhossuuf gussee moo waan dhibiif jedhanii qorachuutti jiran.
Abbaan alangaa addaa bulchiinsa mootummaa Amerikaa,Ty Cobb ammoo qorannoo amma jedhan irrati yaada hin kennine. Gareen Tiraampi faatii waan Tiraampi gaafatan kanaaf garee isa seeraan gargaartu waliin dubbatan.
Pirezidaantiin Amerikaa Doonaldi Tiraampi ammoo isaa fi jarii isaalleen waan seera malee waan hojjate hin qabu jedhee mormachaa bahe.


text:
Book name/Maqaa Kitaabaa: HADHOOFTUU
Author/Barreessaan: CAALAA HAAHILUU
Address /Eddoo: Lillhagsvägen 30 i Hagsätra, Stockholm, Sweden
Time/ Yeroo: 14:00 – 18:30
Organizer/Qopheessaan: Gurmuu Hawaasa Oromoo Sweden
Contact: gurmuuoromoo.swidin@gmail.com; http://gurmuoromosweden.com/
Yaadachiisa: Qophiin Bashannanaa nijira (sa’aa 19:00 irraa eegalee)
Kitaaba asoosama HADHOOFTUU kan Caalaa Haahiluu tiin bareeffame kana magaalaa Stockholm/Sweden itti gaafa Guraandhala 28, 2015 sirna owwadhaan eebbisiisuuf qophiin xummuramaa jira. Sagantaa kana irratti haala guddina Afaan fi Og-barruu Oromoo ilaalchisee seeminaarri beektota adda addaa kan biyyoota Sweden, Norway, Finlandii irraa hirmaataniin nidhiyaata. Akkasumas sarara ONLINE ta’een Oromiyaafi biyyoota adda addaa irraa nihirmaatu. Akkasumas barreessitootni fi gaazexeessitootni biyya Sweden kan akka Martin Schibbye akka kessuummaatti qophii kana irratti argamanii faayidaa Og-barruu ilaalchisee dhaamsa dabarsu. Qophiin akkanaa kun guddina Afaan, Og-barruu fi Aadaa Oromoo akkasumas oromummaan akka dagaagu gochuuf gumaacha guddaa waan qabuuf Oromoonniifi froottan Oromoo biyya Sweden fi ollaa Sweden jiraattan akka hirmaattan kabajaan affeeramtanii jirtu.


text:
Addunyaa Irratti Guyyaan Walabummaa Preesii Caamsaa Sadii Kabajamee Oola.Waa’een walabummaa preesii dubbatamaa kan ture ta’uus dhugaan har’a iyyu ta’u Gazeesseesoota mudataa jiruaddunyaa iddoo hedduu keessatti gara sadarkaa akka dinuummaatti ilaalamuutti guddatee jira.
Gabaasnii haaraa ba’e akka agarsiisuutti bara keessa jirru 2019 keessa walabummaan preesii gad adeemaa jira.Kunis harka caalaan isaa tarkaanfii jabaa gaazexxesoota irratti fudhatamaa jiru irraa madde.Maraafuu barbaachisummaan preesii walabaa maali?
Gabaasa guutuu caqasaa


text:
Guutuummaa Afrikaa keessatti yeroo kamiin iyyuu caalaa qilleensi abdii bubbisaa akka jiru irra deddebi’ee dubbachaan ture kan jedhan barreessaa dureen tokkummaa mootummotaa Antoniyoo Gutareesh kanaafis sababaalee ijoo jiran keessaa mummichi ministeera Abiyyi Ahimad tokko.
Mul’ati Dr. Abiyyi qaban Itiyoophiyaa fi Ertraan hariiroo seena-qabeessa akka qabaatan gargaaree jira jedhan.Waggaa darbe biyyonni lameen waliigaltee nageenyaa ennaa mallatteessa ijaan arguun koo anaaf kabajaa guddaa dha.
Waan guddaan akkasii hojjatamuun kutaa sana keessatti carraan nagaa fi tasgabii akka argamuuf karaa saaqe kan jedhan barreessaa dureen tokkummaa mootummotaa hoggansi Dr Abiyyi kanneen Afrikaa keessaa bira darbee kanneen biroofis fakkeenya gaarii ta’e jedhan. Kunis dura-dhaabannaa darbe dhiisanii uummataaf iddoo duraa kennuu isa jedhu hubachiise jedha.


text:
Godina Iluu Abbaa Boor, magaalaa Yaayyootti, Siidaan Mooticha Abbaa Boor yokaan Caalii Shoonoo dhaabbate jira.
Qindeessaan Sabaa himaalee Aanaa Yaayyoo Obbo Lalisaa Bafiqaaduu “Mootichi Caalii Shoonoo yeroo bulchiinsa isaaniitti garbummaaf hin jilbeeffadhu jedhanii daangaa isaanii waan kabajchiifataniif siidaan isaanii dhaabbachuun akka dhalootni seenaa isaaniirraa baratu gargaara,” jedhan.
Barsiisaa Mirreesssaa Fayisaa, Tumaa yokaan Seerri mootii fi Abbaa Gadaa Caalii Shoonoo tuman wal kabajuu, bosona kunuunsuu, jaalala biyyaa fi maatii akkasumas duudhaalee hedduu dhalootaaf fakkeenya tahu jedhan.
Qophii guutuu caqasaa.


text:
Kiristaanonni hedduun butamuun qulqullootaa bara gidiraa dura ta'a jedhanii yaadu. Sababiinsaa kiristaanonni baroota torban Gidiraa Guddaa sana dura butamu jedhamanii dogoggoraan barsiifamaa waan turaniif dhibaa'ummaan guutamanii jireenya amantii isaanii geggeeffachaatti jiru.
Haa ta'u iyyuu malee, butamuun qulqullootaa malakata gidiraalee torbaa keessa gidiraalee ja'affaa keessa darbanii - yeroo Mormitoonni Kiristoos mul'atanii qulqulloota warra lammaffaa dhalatan ajjeesuu eegalan malakatni inni torbaffaan yeroo afuufamu ta'a. Yesuus samii irraa kan dhufu yeroo kana keessa, du'aa ka'uu fi butamuun qulqullootaa warra lammaffaa dhalatanii yeroo kana ta'a (1 Tasaloniiqqee 4:16-17).
Guyyaa kanatti, tokkoon tokkoon namaa karaa carraa ofii isaatii filate irra dhaabbata. Qajeelonni, "wangeela bishaaniifi Hafuuraa" tti amanan du'aa ka'anii butamanii Mootummaa bar Kumeefi jireenya Mootummaa Samiitti galu, haa ta'u iyyuu malee cubbamoonni du'aa ka'uu isa tokkoffaa keessaa hin hirmaanne dha'icha waciitii torba Waaqayyo biraa dhangala'uun erga adabamanii booda ibidda si'oolitti darbatamu.
Kanaafuu, hundee barsiisa sobaa amantii addaaddaa isa yaada biyya lafaa irratti hundaa'e keessaa baanee gara Dhugaa Dubbii Waaqayyootti deebi'uu nu barbaachisa. Kitaablee koo walitti fufee maxxansamaa jiran dubbisuudhaan akka isin eebba dhiifama cubbuufi dhufaatii Gooftaa isa lammaffaa fudhattaniif abdiifi kadhannaa koo isa guddaa dha.


text:
Prezidaantii bulchiinsa naannoo Tigraay fi dura ta'aa paartii Tigraay kan ta'an Dr Dabra Tsiyoon har'a tuuta oduuf ibsa maqalee keessatti gaggeessaniin filannoof qopha'aa weera vaayrasii koroonaas facciifna jedhan.
Uummanni filuufis ta'e filatamuuf mirga waan qabuuf akkasumas mootummaa filatamee qofatu bulchuu qaba kan jedhu heera irra jira waan ta'eef gaggeesuuf jirra jedhan.
Baatii Fulbaana dhufu booda mootummaan sadarkaa kamiin iyyu irra jiru kan seeraa waan hin taaneef jecha filannoo gaggeessuu dhisuun haala hamaa uumuu mala jechuun Dr. Dabratsiyoon dubbachuu isaanii Muluugeetaa Atsbahaa Maqalee irraa gabaasee jira.


text:
Prof. Asafaa Tafarraa Dibaabaati! Dhaloonnisaa Macca. Barreessa kitaabota hedduuti. Maatii qotee bulaa keessatti dhalatee guddate. Hayyuu kanarraa gadi taa’ee baradheen beeka.Qabsoo barataan Oromoo kamuu dabarsu keessa nama dabarsedha. Gaaffii eenyummaa hedduu gaafataa nama tureefi sababa kanaafis yeroo gargaaraatti nama mana hidhaatti darbatamaa turedha. Kolleejjii Jimmaas barsiisaa ture. Booda kana yeroo Amarikaa deemuuf ka’etti ammoo Yunivarsiitii Finfinneettis barsiisaa ture. Barattoota digirii jalqabaafi digirii lammataa ta’an haala gaariin nama barsiisaa tureefi falaasama Oromoon qabdu mara qotee baasuun hojjetee nama hojjechiisaa turedha. Guyyaa kaleessaa yunivarsiitii Amarikaa keessa jirtu kan Biluumgiton’ jedhamtu keessatti dooktorummaasaa qabxii adda ta’e galmeessisuun eebbifameera. Qabxii hunda dursu galmeessisuusaatiinis waraqaa ragaa addaa dhang’iameera. Prof. Asafaan hayyoota Oromoo addunyaa kanarratti sammuu guddaa qaban keessatti ramadama. Oromoof qabeenyaa guddaadha. Seenaa Prof. Asafaafi hayyoota keenya akka addunyaatti waan baay’eetiin adda ta’an bifa kitaabaatiin yeroo dhiyootti kan qopheessinee dhalootaaf raabsinu yoo ta’u, ammaaf jireenya Asafaarraa dhaloonni maal barata kan jedhuunan goolaba.
1. Cimanii/jabaatanii barnoota ofiitti cichanii garaa diinotaa gubuu.
2. Ofitti amanamummaa guutuu qabaachuun mul’ata ofii sabaaf arjoomuu…
3. Namni dabafama haqaan gadi qabamu Waaqayyo/Rabbiin cinaasaa waan jiruuf lafa yaade ga’uufi kkf…
Egaa:
1. Prof. Asafaa Tafarraa Dibaabaa gara biyyaatti as deebitee dhaloota haaraa beekumsa dheebotaa jiru kana akka dheebuuf baaftu, atis akkuma warra kaanii biyya faranjiitti akka nujalaa hinhafne kabajaan sigaafanna.
2. Profeeseroonni Oromoo biyya ormaarraa faranjii barsiisaa jirtan dhaloota dhiiga keessan ta’ee sammuunsaa waan baay’ee uumuu utuu danda’uu barsiisota wallaalchifamoodhaan wallaalchifamaa jiranitti deebitanii akka barsiistan, ijaartan, guddistan ammas daddaballee isin gaafanna…
3. Ardiin Amarikaa,Awurooppaa, Awustiraaliyaa isheen sammuu hayyoota keenyaa bitaa jirtu hayyootaafi qaroowwan keenya gadi nuuf haalakkistu.
4. Mootummaan amma biyya kana bulchaa jirus hayyoota kanaaf waan isaan barbaachisu guuteefi hayyoota keenya yunivarsiitiitti akka nuuf dachaasu dhaloonni kun nifedha/nigaafatas.
5. Dhaloonni amma qixa irra jirrutti saba kenya keessa baane kanaaf falmuu, hojjechuufi carrraaquutu nurraa eegama..
Prof. Asafaa Tafarraa Dibaabaa baga gammadde/baga gammanne..CONGRATULATIONS!!!
Hub. Kana booda innis kitaaba isiniif gulaaluu danda’a. Teessoosaa asafadibaba@gmail.com kanaan baga gammadde jedhanii…baga gammaddan!!


text:
Dhugaa dunkaana qulqullaa'aa keessa dhokatee jiru attamitti beekuu dandeenyaa? Wangeela bishaanii fi Hafuuraa hubachuu qofaan, dhugaa jiraataa fi gaaffilee dunkaana qulqullaa'aa keessaa ka'an hubachuu dandeenya.
Balballi dunkaana qulqullaa'aa boffee bifa waaqaa, dhiilgee fi bildiimaa fi bullukkoo fo'aa gaarii irraa walitti dha'amanii hojjetamuun isaa fayyina Yesuus Kiristoos ilmaan namaa agarsiisa. Haaluma kanaan, dubbiin dunkaana bara Kakuu Moofaa fi dubbiin Kakuu Haaraa akkuma hojii bullukkoo fo'aa gaarii sanaa walitti hidhamee jira. Garuu dhugaan kun bara dheeraadhaaf kiristaanota dhugaa barbaadan jalaa dhokatee ture.
Yesuus gara biyya lafaa dhufee Yohannisiin cuuphamee fannoo irratti du'ee dhiiga isaa dhangalaaseera. Wangeela bishaanii fi Hafuuraa utuu hin hubatin, dhugaa dunkaana bara Kakuu Moofaa keessa dhokatee jiru hubachuu hin dandeenyu. Dhugaa dunkaanicha keessaa hubannee itti amanuu qabna. Dhugaa boffee bifa waaqaa, dhiilgee fi bildiimaa fi bullukkoo fo'aa gaarii balbala dhunkaana itti walga'anii hubannee itti amanuu nu barbaachisa.


text:
Hoggansa KFO Hidhaarraa Alatti Haftanii
Yeroof Sabaan Alatti Haftaniif
Nafxanyaaf duulee Obboleesa isaa WBO Adamsuu dhaqee ciise! Warrii haftan irraa baradhaa!
============================
Lammaa Dagaagaa jedhama mucaa giincii ti looltu keessatti angoo guddaa qaba Lola naannoo salaalee wbo fi loltu Mootummaa Abbaa irree nafxanyaa gidduutti godhameen lubbuun saa darbeera
Hundee Gadaa
Dhiigaa Qeerroo dhuguu dhaqaniiti rasaasni leencichaa morma irraa kutte.
Kuni gazexesa dha moo Mali sila
Obbo Alamaayyoo Duroo qondaalli ABO guyyaa har’aa poolosii Humna Addaa Oromiyaatiin qabamuu maatiin isaanii OMN-tti himan. Obbo Alamaayyoo Duroo itti gaafatamaa Koree To’annoo fi Seeraa ABO ta’uun tajaajilaa kan jiran yoo ta’u, Dilbata har’aa 01/11/20 Magaalaa Buraayyuutti mana jireenyaa isaanii keessaa Poolisii Humna Addaatiin to’atamanii konkolaataan fudhatamuu Maddi keenya OMN-tti himanii jiran. Obbo Abdii Raggaasaa dabalatee, Qondaalonni ABO hedduun mana hidhaatti hiraarfamaa jiraachuufi mirga wabii manni murtii eegeefis kabajamuu dhabuu gabaasaa turuun keenya ni yaadatama.
Hoggansa KFO Hidhaarraa Alatti Haftanii
Yeroof Sabaan Alatti Haftaniif
1, Isin Araara Biyoolessaa, Waliigaltee Biyyoilessaa jettanii Mummicha Nafxanyaatti Izgoo yoo jettanii kadhattan inni isin tuffatee Tigraayitti yeroo lammafaaf Jaarsummaa erguuf yoo deemu maal isinitti fakkaata?
Maalif keessan didee isaanitti Jaarsummaa ergata? Isaan keessa ofiitii akka hin diineffatin, humna waan qabaniif isinitti hin fakkaatuu? Osoo araarri kun milkaa`eefii achii as deebi`ee maal gochuuf akka ta`e isinitti hin mul`atuu? Araaras osoo ta`ee humna ofii jabeeffatanii kan qabatan qabataniit Araaraaf taa`uu filannoo dirqii jalaa taasisu malee akka amma isin jirtan kanattii? Akka amma nuti jirru kanattii?
2, Tigraay Araaraaf kophaa hin taa`u, ulaagaan jalqabaa Hidhamtoota Siyaasaa hiikuudha yoo jettu, Hidhamtootni Siyaasaa sun Jaallan isin biraa hidhaman san akka ta`e garaan keessan hin beekuu? Tigraay maaliif ulaagaa kana akka olkeesse hoo isinii hin gallee?
3, Hidhamtootni Siyaasaa ha hiikkatani jettanii gadi qabdanii ijjannoon dubbachuu, dhiibbaa gochuu maa qaanoftani?
4, Akka Heera biyyattiitti Fulbaana 25 darbee as Mootummaan Angoo Seerawaa qabu jiraa?
5, Paartiin Boordii Filannoo jalatti galmaa`ee beekamtii qabu kamuu Fulbaana 25 darbe kanaa as Aangoo Raayyaa Ittisa biyyaa fi Poolisii ajajuu, bobbaasuu qabu jiraa?
6, Heera biyyattii maaf kabajuu diddani? Mootummaan Ce`uumsaa akka dhaabbatuu fi garasitti akka deemamuu qabu maaf gadi dhaabdanii ijjannoon dubbachuu dhabdani?
7, Carraa Qabsoo Karaa Nagaa fi Heerawaa uumamee fi jirutti fayyadamuu maaltu harkaaf afaan isin qabe?
8, #Bilxiginnaan_Nafxanyaa
, EZEMA fi ABIN Sammuun wal dubbisanii ijjannoo tokkoon gara tokko dhaabbatanii jiru, Isin Humnoota Federaalistii walitti fiddanii gama tokkoon tokkummaan hiriirsuu maaltu isin qabe?
9, Bakki isin jirtan guddaadha, Rakkoon harka keenyaan keessa of galchine guddaadha jenneet yaadna. Hoggansa sirrii iddoo fi dhageettii, beekumsaa fi dirqama qabdan madaalu kennaat jirra jettanii yaadduu?
Walumattuu gaarii jirra, gaarii deemaa jirra, kara gaariitti deemaa jirra jettanii yaadduu?
Akii wanti isin dhibe, wanti nuti isiniif hin hubanne yoo jiraate himadhaatii ha malannu malee nuti gaarii jirra, Akka gaariitti Mataa Qabsoo hogganaa jirtu jennee hin yaadnu.
*An gama kiyyaan Jaallan keessan Jawaar, Baqqalaa, Dajaneefaa hidhaatti gattanii Filannoo yartuu fi taphaatti akka hin seennen sodaadha.
“Gaafa Guulaa Nu Guulchisaa
Gaafa Duulaa Nu Duulchisaa” isiniin jedhee jira Artistichi.
Dhimma ‘Impaayera Itoophiyaa keessa mootummaan hin jiru’ jedhamuu fi Ibsa Addi Bilisummaa Oromoo, Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessaa Naannoo Oromiyaa hundeessuun barbaachisaa ta’uu ilaalchisuun baase irratti, marii Hayyuu Oromoo Gameessa, Obbo Daani’eel Dafaa waliin taasifame


text:
Ityoophiyaan labsii Gamtaan Biyyoota Arabaa raggaasise balaaleffatte
Gamtaan biyyoota Arabaa dhimma hidha laga Abbaay ilaalchisee ijjannoo Masri deeggaruun wixinee dhihaateef kaleessa raggaasisuun eega dhagahamee booda, Ityoophiyaan murtii gamtichaa kana balaaleffattee jirti. Ministerri Haajaa Alaa Ityoophiyaa murtee Manni Maree Seera Raawwachiftuu Liigii Arabaa Bitootessa 5, 2020 dabarse mormuun ibsa har’a baaseen, Ityoophiyaan labsii kana ‘guutumaan guututti’ hin fudhattu jedhe.
Mootummaan Ityoophiyaa ibsa isaa kanaan, murteen gamtichaa kun haala qabatamaa marii hidha laga Abbaay irratti godhame osoo xiyyeeffannaa keessa hin galchin kan murtaa’e jedhe.
Adeemsa waliigaltee itti fayyadama Hidha Laga Abbaay irratti deeggarsa miseensota Gamtaa Biyyoota Arabaa argachuuf jecha, yaada Masri dhiheessite Sudaan kan mormite tahus, miseensonni Gamticha hafan hundi deeggaruu isaaniitiin sagalee caalmaan kan ragga’e tahuus odeeyfannoonni addeessa. Suudaan dhimma hidha laga Abbaay ilaalchisee gamtaan biyyoota Arabaa gama tokko goruu osoo hin taane walaba ta’ee waldhabbii jirtu furuu qaba; akkasumas gamtichi hariiroon Ityoophiyaa fi Arabootaa akka hin miidhamne of eeggannoo godhuu qaba jechuun marmite.
Mootummaan Ityoophiyaatis ijjannoo Suudaan kana “yaada bilchaataa mootummaa itti gaafatamummaan ol’aanaan itti dhagayamu irraa dhihaate” jechuun faarsite.


text:
Manni Kiristaanaa uummata sababa qooqaan wangeela dheeboteef tajaajila dursaa kennuu akka qabdu eerame!
Manni Kiristaanaa uummata sababa qooqaan wangeela dheeboteef tajaajila dursaa kennuu akka qabdu eerame!
Phaagumeen 2, 2008
Dn. Mazgabuu Kafyaalaw
Waldaan Qulqullootaa yaa’iisaa 12ffaa Hagayya 27-29 bara 2008 galma lallaba Wangeelaa Mana Lubummaa Waliigalaafi galma gamoo Waldaa Qulqullootaa darbii 3ffaa irratti guyyoota sadiif gaggeesseera.
Eebbifamoo Abuna Diyoosqoroos, hojii gaggeessaa Mana Lubummaa Waliigalaa
Sagantaan yaa’ii kuni Hagayya 27 galgala keessaa sa’aatii 12:00 irratti kadhannaadhaan kan eegale yoo ta’u hanga hagayya 29 halkan keessaa 7:30 irratti kadhannaadhaan xumuramutti itti fufeera.
Sagantaan yaa’ii kun guyyaafi halkan osoo wal irraa hin citiin kan gaggeeffame yoo ta’u, guyyaa guyyaa galma lallaba Wangeelaa Mana lubummaa Waliigalaatti; halkan halkan ammoo galma gamoo Waldaa Qulqullootaa keessatti gaggeeffamaa tureera. Yaa’ii waliigalaa kana irratti Abbootiin phaaphaasonni kan argaman yoo ta’u, hojii gaggeessaa Mana Lubummaa Waliigalaa kana ta’an Eebbifamoo Abuna Diyoosqoroos dabalatee, Eebbifamoo Abuna Luqaas, Eebbifamoo Abuna Salaamaa, Eebbifamoo Aabuna Gabri’eel, Eebbifamoo Abuna Inxoons guyyoota kanneen keessatti dabareen argamanii sagalee eebbaafi barumsa kennaniiru.
Sagantaa kana irratti Miseensonni Waldaa Qulqullootaa Wiirtuu hunda irraa dhufan (biyya keessaa hanga biyya alaatti jiran) argamaniiru. Sagantaa kana irrattis qabxiiwwan mariif ka’uumsa ta’anifi hubannaa hirmaattotaa cimsan adda addaa dhiyaataniiru.
Yaa’ii kana irratti waggoota itti aananiif Waldicha kan gaggeessaniifi Koreen Hojii Raawwachiistuu filamaniiru. Akkasumas, Waldaan Qulqullootaa bara 2007-2008tti tajaajilawwan gaggeessaa ture, baasii baaseefi galii galche mara kan ibsu gabaasni dura ta’aa Waldichaan dhiyaateera. Gabaasnii haala qarshii Waldichaa ilaalchisee kan bara tajaajilaa 2006 fi 2007 Odiitara alaan dhiyaatees sagalee guutuun mirkanaa’eera.
Keessumaayyu yaa’ichi Karoora Tarsiimoo (Strategic plan) waggoota 6’n dhufan keessa raawwataman irratti marii gad-fageenyaan gaggeessuun gabbisuun mikaneesseera.
hirmaattonni yaa’ii garee
Hirmaatotni yaa’ichaa gareedhaan ta’uudhaan yeroo marii taasisan
Haaluma walfakkaatuun, Waldaa Qulqullootaa jalatti Pirojeektiin Miidiyaa Afaan Oromoo Hagayya 30 bara 2008 hirmaattota wiirtuulee waldichaa naannoo Oromiyaa irraa dhufaniif dhimma tajaajila afaan Oromootiin kennamu ilaalchisee marii guyyaa tokkoo taasiseera. Sagantaa kana irratti faayidaa afaaniin tajaajiluu, haala tajaajilaafi Pirojeektiin kun hundeeffamee maal akka hojjechaa jiru hubannoon kennameera. Dabalataanis gaheen hirmaattotaa wiirtuulee (godinaafi aanaa) maal ta’uu akka qabu irrattis mariin bal’aan taassifameera.
Kaayyoon pirojeektii kanaa uummanni afaan dhagahuun sagalee Waaqayyoo barsiisuu ta’uun ibsamee tajaajila Mana Kiristaanaa kana daran guddisuuf Kiristaanonni marri akka irratti hirmaachuu qabanis eerameera.
Hirmaattota yaa’ichaa muraasa
Kanaan dura hubannoo akka kanaa bal’inaan hin qabnu turre kan jedhan hirmaattonni marii kanaa kana booda gara aanaaleefi Wiirtuuleetti yeroo deebinu tajaajila afaanii kana cimsinee itti adeemna jechuun waadaa galaniiru.
Manni Kiristaanaa kan Duukaabutotaafi kan hundaa taatee osoo jirtuu tajaajila afaan uummanni dhagahuun kennuu irratti hanqina qabaachuushee kan dubbatan hirmaattonni marii kanaa ammas yoo barfate iyyuu hin dhiisne waan ta’eef uummata sagalee Waaqayyoo dheeboteef qaqqabuu qabna jedhaniiru. Waldaan Qulqullootaa Afaan uummanni dhagahuun tajaajila wangeelaa kana yaaduudhaan pirojeektii kana hundeessee socho’uu isaattis ni galateeffanna jedhaniiru.
Pirojektiin Miidiyaa Afaan Oromoo Waldaa Qulqullootaa kitaabota amantaa addaddaa Afaan Oromoon qopheessuufi hiikuu dabalatee, weebsaayitii Afaan Oromoon, barruulee “Dhangaa Lubbuu”, sagantaa talaviizyinii OBS irratti Afaan Oromoon darbaa jiruufi yaa’ii wangeelaa ji’aa akka qopheessa jiru ni beekama.
Waaqayyoof galanni haa ta’u; ameen!


text:
Yeroo Tigiraay keessatti namoota hidhannoo hin qabne yokaan siiviloota irratti hookkarri geggeessamaa jira, jechuun gabaasaaleen bahaa jiran kanatti Yunaayitid Isteetisii fi Tokkummaan Mootummootaa, waraansi naannoo sana keessaa akka hatattamaan dhaabatuu fi qorattoonni walabaa akka seenaniif akka karaan banamuuf waamicha dhiheessan.
Loltoonni Federaalaa Itiyoophiyaa muummicha-ministaraa Abiyyi Ahimadiin bobbaafaman, humnoota Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay, ka duraan naannoo sana bulchaa jiruu waraanaa jiran. Namoota kuma hedduu tu Tigiraay keessatti ajjeesame. Akka Tokkummaan Mootummootaa jedhutti, waraansi sun jalqabamuu durayyuu naannoo Tigiraay keessa namoota kuma dhibba hedduu tu gargaarsa nyaataa kennamutti hirkatee jiraata.
Hooggantuun Koomishina Mirga Namoomaa Tokkummaa Mootummootaa, Misheel Baachileet, hookkara humnaan gudeeddii fi loogii saakaa irratti hundeessamee geggeessame, ajjeechaa fi saaminsa naannoo sana keessatti geggeessame – jedhan eeruudhaan, akka hatattamaan Tigiraay keessatti qorannaan gareen walabaan geggeessamu jabeessanii dubbatan. Tokkummaa Mootummootaatti, Ambaasaddarri Yunaayitid Isteeetis haaraan, Liindaa Toomaas Griinis yaadichatti waliigalan.


text:
Bitooteessa 31, 2016
]Abbaa Urjii tiin
Uumama isaarraa kaasee, warri utubaa hawaasaa ti. Utubaan hawaasaa kuni diriiree dhaabbachuu fii ulfina irra jiru akka baadhatu godhuurratti, jaartummaa/niitummaa fii haadhummaan dubartoonni itti gaafatama guddaa qabu. San malees, aadaa maalummaa fii eenyummaa beeysisuu fii calaqqisuurratti dubartoonni alaabaa hawaasaa ti. Roorroo hawaasarra geeysu dura dhaabbachuu fii irraa ittisuu keessattiis, durattii, eeboo fii gaachena qabatanii, dirree lolaa keessa geeraraa gulufuullee baatan, qarmaammee eeguun; galaa qopheessuun; wayaa hodhuu, qoybuu fii miicuun; madoo tajaajiluu fii wal’aanuun; qooda irraa eegamu gumaachaa turan.
Walakkaa Bar-dhibbee 20ffaa ykn Jaarraa 50ffa -rraa kaasee, qoonni hujii dubartii kan warraa akkuma jirutti jiraatee, isa hawaasaa keessatti ammoo, jijjiirama guddaa tu dhalate. Aadaan sirna barnootaa tan manatti ugguraa turte jijjiiramtee, dubartoonni, baayyinaan, mana barnootatti bobbahuu jalqaban. Haalli kuni, qooda bultii tan ganamaa, tan tajaajila manaa fii joollee, qonyee isaaniirraa odoo hin buufne, gumaata hawaasaaf laatan caalaa ol kaase. Garuu, qoonni gumaachan haa guddatu malee, mirgaa fii tabaroon warra, hawaasaa fii lammii keessatti qaban, bakkarraa sossoohuu didde. Kanaaf, aadaa, hoodaa fii safuun (laguun) haqaaramtee, ol-aantummaa dhiiraa irratti seereessuun qixxummaa waakkatte, jijjiiruuf mudhii hidhatanii wal’aasotti seenan.
Jaarraa 50ffaa –rraa kaasee, jijjiiramni dhufe kan haala jireenya dubartii qofa hin turre. Yaruma tana, bulchiinsa gabrummaa alagaa jalaa bahuuf qabsoon bilisummaa biyyootaa fii hawaassan hedduu keessatti, gabroomfatarratti qaanqee wa’laansoo facaasuu jalqabde. Haalli kuni, dubartoota biyyootaa fii hawaassan gabrooman keessa jiran qabsoo bilisummaaf lammiin godhan irraa qooda fudhachutti bobbaase. Gaafana, dirqamman durattii dirree waraanaa duubaan irratti bobbaahaa turaniin alatti, dhiira maddii hiriiranii dhaadannoo lallabuu bira dabranii, qabsoof zinnaara hidhatan. Akkuma dhiiraatti, manaa bahanii, diida galanii, dhagaa boraafatanii, duulatti bobbahan. Boombii ifitti caanceeysanii diina barbadeeysanii wareegaman. Kana malees, gandoota keessatti dhokotanii, biiflummaan, adawwii lafatti haran; Qaruutee tahanii, haxxummaa isaanii tiin, odeeyfannoo fii sirrii (iccitii) diinaa funaanan; Shashaqaxa dubartummaa tiin sobanii, nyaapha, illima kaayamteef keessatti guuran. Walii-galatti, dubartoonni, qabsoo riphee loltummaan sirna gabrummaa fonqolchuu keessatti, miseensummaan loluu bira dabranii, hoogganummaan lolchiisuun bilisummaaf wareegama barbaachisu warra kennu tahan.
Qabsoo bilisummaaf godhamtu keessatti, dubartoonni qooda fudhachuun, irree dura-dhaabbii cimsitee, gabroomfatatti hegeree dukkaneeysite. Jaalalti dubartoonni biyyaa fii lammiif qaban, tooftaa sirna bulchiinsa isaa umrii ittiin dheereeffatu, tan lammii lammiin gabroomsuu fii basaasuu, qaawa duraa dhiphifte. Murannoon dubartoonni jibba roorroo tiif qabaniis, tan gunaa fii aangoon injifatamtuuf tahuu didde. Tanaan achittiis, dubartoota qabsaawota, haala adda-addaa tiin harka isaa seenan irraa tumaa fii araraasa fedheen iccitii keessaa baasuun, karoora fiixa hin-baane itti tahe. Dimshaashatti, haalaa fii amalli qabsaawummaa dubartii, gabroomfataaf dhukkuba sammuu tahe.
Axeerarriif, dubartoonni, haala armaa oliitti, qabsoo bilisummaarraa qooda fudhachuun, biyyoota Aasiyaa, Ameerikaa Kibbaa fii Afrikaa keessatti, kufiinsa sirna gabrummaa saffisan. San keessa, seenaa dirree qabsoo keessattiis jijjiirama guddaa fidan. Gootummaa akka durattitti dhiirummaan madaalamuu hanqisan. Gariin, lammii isaanii fii diina birattiis mallattoo qabsoo bilisummaa tahan. Gariin, inumaa san bira kutanii, guutuu adunyaa keessatti faajjii qabsoo fii diddaa roorroo tahuun beekkaman.
Haala armaa olii kanaan, qabsoo bilisummaaf godhamte keessatti, gootummaa fii murannoon, lammii biyyaa bira taree hawaasa adunyaa keessatti, maallatto diddaa gabrummaa tahuun dubartoota beekkaman keessa takka, Jamiilaa Boohiirdi. Jamiila, qabsoo hidhannoo ummanni Algeeriyaa (Jazaa’ir), bulchiinsa gabrummaa Faransaayii jalaa bilisoomuuf godhan keessatti, qabsooytuu haalaan beekkamte. Jamiila, xiqqeenyaan jaalala qabsoo bilisummaa tiin boojihamtee, mana barnootaa keessatti, dhaadannoo “Faransaayiin haadha teenya!” jettu, “Algeeriyaan haadha teenya!” jettutti bakka buusuun, bulchiinsa gabrummaatti finciluu jalqabde. Gocha isii kanaaf bulchiinsi mana barnootaa daddeebi’ee adabullee, dhaadannoo akka jattu barbaadamu afaanii baasuu dadhabe.
Fincilli diddaa gabrummaa kan joolummaan Jamiila qaadhimate, gashantummaan, sab-boonota maadhee lafa-jalaatti jaaramaniin walitti hidhe. Bara 1954 keessa akka addi bilisummaa Front de Libération Nationale (FLN) ja’amu dhaabbateen, umrii kudha sagalitti, miseensoomte. Akka dhaabni kuni kaayoo dhaabbateef fiixa baasuurratti bobbaa jalqabeen, daandii loltoonni Faransaayii irra deemanirratti boombii awwaaluun, diina galaafachutti seente. Gaafa dhaabni damee Fedayeen (warra bilisummaaf if wareegu) dhaabuuf miseensota keessaa warra haala kanaaf if qaadhiman gaafate, Jamiila murattuu duraa taatee if galmeessite.
Amajjii 26, 1957, mana dargaggoonni Faransaayii kanneen dirqama biyyaa “Military Service” -iif Algeeriyaa dhufan itti bashannanan dhokottee seentee, boombii yaroon dhukaatu dhooysitee baate. Boombiin isiin keesse loltoota kudha tokko ajjeeftee baayyee madeeysite. Ajjeechaa fii madaan alattiis, bakkaa fii haalli gaaga’amaa, waraana Faransaayii fii nafxanyoota Algeeriyaa keeysa turan maratti shoorarkaa gadhiise. Gocha isii kanarraa kan ka’e, maqaan isii beekkamee, qabsaawota haalaan barbaadaman keeysaa tan angafaa taate. Kanarraan kan ka’e, qaruutee Faransaayii tiin, halkanii-guyyaa adamamtee, Caamsa 09, 1957, waraanaan marfamtee, dhukaasa walitti bananiin madooytee harka diinaatti kufte. Qabamtee yaroo karaa mana hidhaa deemaniin, kani madooytee jirtu, afaaniin callisuu diddee, hamma mana hidhaa ol naqanitti, “Jazaayirna!” “Algeeriya teenya!” jettee lallabaa turte. Yaroo tana, isii malees, karaa irraan deemaan irra ummanni turaniis, dhaadannoo isii jalaa bowwaasaa turan.
Akka Jamiila mana hidhaa geeyfataniin, haluu bahuu fii iccitii irraa arkachuuf hamma dandayan cafaqan. Tumiinsaan dhiiga hedduu irraa yaasanii dhukkuba amenorrhea ja’amu kan laguu dubrtii hanqisu ykn gufachiisu mudan. San malees, miila mirgaa irratti ajjeesan. Korreentii itti diranii harmaa fii dhanna hormaataa waadan. Garuu, araraasa kana hundaan Jamiila afaanii sirrii takkallee baasuu dadhaban. Yaroo tuman, waan isaan dhagayuu fedhan dhiiftee, dhaadannoo isii tan gaafa joollummaa tiin gurra duuchiti. Diinni Booddee, Adooleeysa 16, 1957, warri biyya isii irreen qabate, shororkeessitummaan baannatee, du’a itti murteessee, ajjeechaa isii tiif Bitooteessa 07, 1958, ballamate. Jamiila, diina du’aan yakkeen, “akka du’a narratti murteessuuf jiraattan niin beeka. Ammoo hin irraanfatinaa, ana ajjeesuu dhaan, biyya teeysan keessatti bilisummaa halaakuun alatti, Algeeriyaa bilisaa fii walabaa tahuu hin hanqiftan,” jette.
Oduun Jamiila du’aan yakkamuu, onnee tarkaanfattootaa fii sab-boonotaa fudhattee, adunyaa sossoofte. Magaalota gurguddoo biyyoota addunyaa keeysatti hiriira walitti dhaabbateen, dhaadannoo isii “Algeeriyaan tan ummata Algeerriyaa ti!” bowwaasifte. San biratti, dhaadannoo “Save Djamila Bouhired,” “Jamiilaa Boohiird dandamachiisaa!” jattu lallabsiifte. Tarkaanfiin, maqaa Jamiilaa adunyaa hunda keeysatti beeysisuu bira dabree, suuraa fii fuula isii mallattoo qabsoo bilisummaa godhe. Gochi kuni, hoogganoonta biyyootaa kanneen akka, Presdantii Misraa Jamaal Abdunnaasir, kan Hindii Jawaharlal Nehru fii Abbaa Bokkuu Soviet Union Nikita Khrushchev, mootummaa Faransaayii dura magantaa dhaabe. Dura dhaabbiin adunyaa mara keessaa itti xiyyeeffatte mootummaa Faransaayiirratti dhiibbaa fidde. Guyyaa ballama ajjeechaa, murtii hujiirra oolchuuf onnee itti dhabdee, ji’a itti aanu, Caamsaa 18, 1958, adaba ajjeechaarraa hidhaa umriitti jijjiirte. Ajjeechaan Jamiilarraa hafuun, tarkaanfattootaa fii sab-boonotaa adunyaa mara gammachiise. Jamiila ammoo ni naasise. Hoggaa jijjiirraa murtii dhageesse, “Hidhaa umriirra du’a naaf wayya. Silaa na ajjeesanii, laalaa narra gayaa jirturraa hara na baafachiisanii,” jette.
Haalli Jamiilaa fii kan biraatiis qabsoo bilisummaa itti finiinsee, Faransaayiin Jamiila mana hidhaa Algeeriyaa keessatti taraaduu dadhabee, dhuma bara 1958, gaashiree guddoo biyya isaa magaalaa Reim ja’amtu keessaa qabu fidate. Maayyiirratti, wal’aansoo diddaa gabrummaa irra aanuu dadhabdee, bulchiinsa gabrummaa baroota 132-a booda, Algeeriyaa gadhiisuu murteeffatte. Yaroo tana, waraanaa fii hortee nafxanyoota isaa kenneen Jaarraa sadiihii fii Gadaa tokkoo cinaa biyya san keessatti wal-horan nagayaan baafachuuf, jalqaba bara 1962, qabsaawota (FLN) waliin marii jalqabe. Marii tana keeysa, Jamiila, akkuma dhaadachaa seentetti, “Algeeriyaan tiyya!” jechaa, mana hidhaa Faransaa keessaa baate. “Murannoon Jamiila bilisummaaf qabdu, qabsoo diddaa gabrummaa tan Bar-dhibbee 20ffaa tiif fakkii dha” ja’amee, seenaa diddaa gabrummaa keessatti galmeeffame. Jamiila, umrii 81-n akkuma gaafa joollummaatti, ammallee, lammii isii tiif aanaannachaa jirti.
****************
Madaaluma olii tiin, dubartiin asxaa diddaa gabrummaa Jaarraa 50ffaa taate Leeylaa Khaalidi. Leeylaan, umrii waggaa sadihiitti, bara 1948, warraa waliin biyya isii Falasxiin irraa Lubnaanitti baqachuu dirqamte. Biyya baqaatti, umrii 15-tti, dhaaba Arab Nationalist Movement (ANM) ja’amu kan bara 1967-tti, Popular Front for the Liberation of Palestine (PFLP)-tti jijjiirametti miseensoomuun qabsoo bilisummaatti seente.
Hagayya 29, 1969, umrii 24-tti, jaallan waliin, xayyaara Ameerikaa kan Roomaarraa gama Ateens (Athens) deemaa jiru boojihanii, imaltuu isaarraa maqee, karaa Dimishq (Damascus) akka deemu godhan. Leeylaan iddoo dhaloota isii kan daa’imummaan keessaa baqatte samiirraa gadi laaluuf, xayyaarichi, biyya Israa’el magaalaa Haifa gubbaa akka bararu goote.
Bobbaa boojii xayyaaraa booda, suuraan Leeylaa tan isii Kilaash (AK-47) qabattee, imaamata bifa adii fii gurraacha walkeessa qabu matatti hagooggatte agarsiisftu, adunyaa keessa facaate. Yaroon san, yaroo dubartoonni Oroppaa fii Ameerikaa keessatti hiriira walitti dhaabbateen mirga wal-qixxuumaa falmachaa turani. Suuraan Leeylaa qawwee waliin agarsiiftu, dubartoota kanatti onnee dabalte. Kanneen mirgaaf qabsaawaa jiran malees, miliyoonota dammaysitee wal’aansoof hiriira galchite. Haala kanaan, yaroo gabaabduu keessatti, Leeylaan, murannoo ummanni Falasxiin diddaa gabrummaa tiif qaban adunyaa beeysisuu bira kuttee, wal’aansoo dubartoonni mirga wal-qixxummaa tiif godhaa jiraniif asxaa taate.
Adunyaa keessatti beekkamuun, Leeylatti, dirqama akkasii kan biraarratti bobbahuuf gufuu itti tahe. Gufuu irraan tarkaanfachuuf, oppiraasiyoona funyaanii fii mallaa tan yaroo jahaa tiin uunkata fuulaa if jijjiirte. Leeylaan, innaawaa jeeynummaa, yaroo oppiraasiyoona godhamtu, banjii coraa hadoochuun laalaa irraa hanqisu fudhachuu didde. Haala oppiraasiyoonaa, “Kaayoo dantaa tiyyaa olii fii irra kabajamtuu, kaayoo dhimmi dhunfaa hundi irraa gad tahuun qaba,” yaada ja’uun ibsite.
Akka fuulli sabateen, Birraa 06, 1970, xayyaara Israa’el kan Amastardaam irraa gama Neew Yoork bararuuf saganteeyfate boojihuuf, jaala tokkoo waliin, yaabbatan. Walakkaa amnaatti, iddoo warri xayyaaricha oofan jiran seenuuf, lameeniin hulaa itti dhadhawan. Leeylaan, boombii harka qabdurraa, ilkeen lilmee buqqaaftee, akka hulaa bananiif warra oofutti lallabde. Yaroo tana, Komandoon Israa’eel xayyaara keessaa, duubaa dhukaasa itti bananii jaala biraa kuffisan. Isiin mataa dhawamtee, akkuma boombii sanacha keessaa qabdutti qabamte. Maalif akka boombii gad hin-dhiisin yaroo gaafatamtu, “qaceelfamni naaf kenname, warra oofu ittiin sodaachisuu malee, xaayyaricha barbadeessuun lubbuu namaa galafachuu hin turre,” jette.
Haala san booda, xayyaarri iddoo itti deemurraa maqee, biyya Ingiliz magaala Landan qubate. Achitti, Leeylaan mootummaa biyyaatti kennamtee, shororkeessitummaan baannatamte. Kanarratti, Leeylaan, “Een tu shororkeessummaa qe’ee teenyatti habaqaale? Gariin alaa dhufee lafa teenya fudhatee, humnaan irraa nu oofee, goorannoo keessa akka jiraannu nu dirqe. Shororkeessummaan tana natti fakkaata. Shororkeessummaa tana dura dhaabbachuu fii miidhaa isii hanqisuun qabsoo ja’ama.” Jette.
Akka Leeylaan mana hidhaa seenteen, oduun qabamuu isii daftee magaala keessa facaatee, ummanni daawwachuuf itti yaa’an. Foolisoonni waardiyaa isii dhaabbatan, kabajaa fii jaalala qabaniif ibsaniif. Odoo akkasitti jirtuu, walii-galtee jijjiirraa hiidhamtootaa tan mootumma Ingilizii fii dhaaba isii jiddutti godhamteen, Onkololeessa 01, bara 1970, hidhaa guyyaa 28-i booda, gadhiifamte. Leeylaan, yaroo tanatti nama umrii 71 ti. Akkasumaa waliin, ammallee, akkuma gaafa shamarrumaa sanitti, bilisummaa lammii tiif anaannatti.
****************
Akkuma Algeeriyaa fii Falasxiinitti, Oromiyaa niis, sossooha qabsoo bilisummaa isii keessatti, dubartoota jeeynummaan isaanii hoonga hin-qabne, kanneen murannoon qabsoo bilisummaa tiif qaban mallatto diddaa gabrummaa isaan godhu heddu qabdi. Haala kanaan, qabsoo hidhannoo bilisummaatti joollummaan makamuun, araraafama bahaa-bu’ii dirree qabsoo malees miidhaa harka diinaatti mudatteen odoo hin daddaaqamin, kaayoo ganamaatti cichuun, lammii bira dabree diina birattiillee mallattoo qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa tahuun, dubartiin jiruun farfamuun malte, Aslii Oromoo (Mahamaadi) ti. Asliin, akkuma Leeylaatti, umrii 15-tti, gashantummaan, biyya baqaa keessatti, wal’aansoo bilisummaa tiif if qaadhimtee, bara 1983 keessa, Jabuutirraa Soomaaliyaa dhaquun qabsawota Abba Bilisummaa Oromootti makamte.
Bara 1987 keessa, humna itti dhufte ifirraa ittisuuf, lola biyya alagaa keessatti godhaniin, qaataa harkiftee shurufkaa baarudaa shittoo godhachuu jalqabde. Bara 1989 jila qabsaawotaa kanneen Kora Adda Bilisummaa Oromoorratti arkamuuf dirree qabsoo Dhihaarraa dhufan waliin odoo karaa biyyaa ol deematuu, Diida Waaled keessatti, lola dagutti itti banameen madooytee, harka diinaa (Dargii) seenuu mudatte.
Akka harka isaanii seenteen, diinni, daree kophaa naqatanii halkanii fii guyyaa cafaqutti seenan. sirrii dhaabaa barbaacha, harka duubbeetti hidhanii, mataa gadi rarraasanii, bishaan keessa cuuphuu fii faantarratti feestaala baysuun lubbuu itti guraaran. Asliin, kani, miidhaa jaraa malees, rasaasa qoma keessa jiruun araraafamaa jirtu, abdii kutattee, akka isaan fedhan tahuuf didde. Ilkee ciniinnattee, madaa rasaasaa fincaan isii tiin wal’aannachuuf tattaafatte. Gaafa kaan, maduma tanaaf akka mana yaalaa geeyfamteen, hidhaa waggaa lamaa booda, gargaarsa namaa tiin, diina harkaa baate. Diina jalaa akka milyxeen, warra bira, Daaroo Labuu, dheeyxee, yaroo xiqqoof boolla keessatti hadhaadhiyyamtee, akka khabsatteen, kaayoo isii tan ganamaatti deebite. San booda, Waraana Bilisummaa Oromoo keessatti loltee lolchiisuun, gootummaa qixa hin-qabneen beekkamtee, caasaa hooggana waraanaa keessa ol loohuu jalqabde. Isii akkanatti jirtu, madaan duraanii itti hafrooytee dhiiga tufsisutti seente. Isii wal’aansa kanaa tiif, iddoo manni yaalaa itti arkamu dhufteen, taraa lamadaa tiif, diina (Wayyaanee) harka seenuu mudatte.
Wayyaaneen, Aslii, mana hidhaa Huursoo, bakka yakki keessatti hojjachaa jirtu, dhaloota lammii Oromiyaa kanneen dhufaa-jiraaniin itti gaafatamuuf jiraattu, geeyfatte. Achitti, miidhaa waraanni Faransaayii Jamiilarraan gayan daraniin araraafte. Wanni bira hanqatee, waggaa tokkoo fii baatii sagal mana fincaanii ajaawaa keessatti hiite. Huursotti, araraasuu malees gunaan sobdee akka barbaaddu irraa dhabnaan, mana hidhaa Zuwaay geeyfatte. Zuwaayittiis badii dhala namarratti hojjatamuun hin malleen hadhaa-lubbuu agarsiifte. Akkasumaa waliin, afaan Asliirraa, “ani miseensa hawwisoo ti malee, tan waraanaa tii miti. ABO fii WBO irraa hiis waaniin beeku hin-qabu,” malee waan biraa dhabde.
Asliin, hidhaa murtii hin qabneen, Zuwaayitti waggaa torba akka araraafamteen, “murtiin barbaada!” jechuun, midhaan nyaachuu didde. Yaroo tana, Wayyaaneen, shororkeessitummaan baannattee, mana murtii isii dhiheeysite. Dhaddachi mana murtii Wayyaanee, hamma dandayu dubbii lafarra harkisaa bahee, maayyiirratti, hidhaa bara 13 booda, ragaa qabatamaan alatti, du’aa itti murteesse. Asliin, yaroo murtii irratti dabre dhageeyse, “Wanni biraa hanqatee, Wayyaaneen, rifeensa kiyya gurraacha adii godhuu hin dandeessu. Lubbuu tiyyarratti abbaan Rabbi qofa!” jechuun Rabbii isii tiif sujuudde. Abokaattonni isii heerumaaf ja’anii, Iyyannaa galchaniif. Garuu, akkuma kan jalaatti, Dhaddachi Ol-aanaan biyyaa tiis, ajaja Wayyaaneen kenniteef hordofuun, “badii hojjatteef yakki itti xiqqaata,” murtii jattuun dubbii isii goolabe.
Yakki Wayyaaneen Asliirratti dabarsite, akka kan Faransaayiin Jamiilatti murteessitetti, tarkaanfattoota adunyaa magaalota gurguddoo keessatti hiriiraaf tarree galchuullee baatu, dhaabota mirga namoomaa hunda afaan tokkoon Wayyaanee balaaleeyfachiisee jira. Gama biraa tiin, murtiin Wayyaanee, ummata Oromiyaa warra Asliin bilisummaa isaanii tiif lubbuu isiirraa kaateef, kanneen biyya keessaa, hadooddii onneerratti tan sammuu dabaleef. Kanneen biyya ambaa keessatti jiruu baqaa tiin daddaaqamaa jiran, akkuma Asliitti Rabbii isaaniitti iyyachuu malee, waan godhan wallaalchise. Maayyiirratti, sujuunni murtii Wayyaanee irra aanee, zaliilaa bara 18-i booda, Asliin, mana hidhaa Wayyaanee keessaa baate.
****************
Haaluma olii kanaan, ammaas, dirree qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa keessatti, gamnummaa ajaa’ibaa tiin, hujii seena-qabeessa hojjatteen sammuu diinaa wareersitee, mallattoo qabsaawaa bilisummaa dhugaa tahuun, dubartiin jiruun faarfamuu fii siidaan malte, Raggaatuu Roobaa ti. Raggatuun, akka Jamiilaa Booheerditti, dubartii gashantummaan jaalalti qabsoo bilisummaa onnee fudhatte. Aslii, isii waggaa kudhanii, qabsaawota lammii dammaysuuf baadiyyaa naannoo isiin itti dhalatte keessa olii-gad sossoohaniif, magaalatti ergamtee, waan barbaadan bituu fiin, dirqama lammummaa bahuu jalqabde. Haaluma san keessa, hiriiyotaa wallin,
“Ciroo golaa, ciroo golaa
Naafiis kennaa hiree lolaa?”
jechaa, hellee keessaan qabsaawotatti odoo lallabbattuu, bara 1982 keessa, qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaarraa qooda fudhachuuf dirree qabsootti makamte. Akka dirree qabsoo seenteen, miseensa hawwisoo Adda Bilisummaa Oromoo taatee, faaruu fii wallee warraaysaa wallisuun, dirqama itti kenname raawwachutti seente. San keessa,
“Niin deema karaa duulaa
Niin deema karaa duulaa
Saba koo gabroomee
Taa’uun naan hin-mallee”
jechuun, fedhii manaa baateef lallabatte. Lallabbiin, hawwisummaa biratti, barnoota ogummaa fayyaa tiif isii qaadhime. Kana booda, Raggaatuun, hawwisummaan hawaasa dammaysaa, jaalalan booharsaa, ogummaa wal’aansaa tiin qabsaawaa madaawee fii dhukkubsate walaanuu bira kuttee, lola adda-addaa keessa seenuun, diina barbadeessutti seente. Lola seentu keessatti jeeynummaa malees dandeeytiin hoogganummaaf qabdu ifa bahaa dhufee, caasaa waraanaa keessatti ol muudamuu jalqabde. Akka kanaan, qabsoo bilisummarraa qooda fudhachaa odoo jirtuu, bara 1992 keessa, waraanni bilisummaa Oromoo mooraa galuu mudate.
Haalli Mootummaa Ceehumsaa jijjiiramee, qabsaawonni goorannoo mudatan mooraa keessaa akka bahaniin, deebi’amee jaaramuurrati hojjachuun dirqama Raggaatuu faa tahe. Yaroon tuni, dirree qabsoo bilisummaa Oromiyaa tiif yaroo du’aa-jiruu turte. WBO-n deebi’ee akka hin jaaramne godhuurratti, diinni humna qabu maraan irratti bobbahaa ture. Haala kana keessa, Raggaatuun, qabsaawota faffaca’arraa walitti deebi’uu dandayan irraa humna jajjabii jaaramteen, lola halkanii fii guyyaa tiin waraana diinaa haleeluu jalqabde. Isii tanatti jirtu, Wayyaaneen, “WBO dhabamsiiseen jira!” olola ja’u ooffachuu jalqabde. Raggaatuun kanarraa dallanuun, dhara Wayyaanee saaxileessuu barbaadde. Kanaa fiis, murtii fii ajaja isii tiin, qorannoo gayaa booda, bara 1994 keeysa, humna saylii tiin Faranjicha tokko boojite. Waraana diinaa kan namicha harkaa baasuuf dachii fii samiin hordofaa ture jalaa mimmiliqaa, amna guyyaa torbaa tiin, qarmaammee hoogganootaa geeysite. Karoorri Raggaatuu akkuma yaaddetti fiixa bahe. Gochi isii olola diinaa fashaleessuun alattiis, lammii Oromiyaatti onnee godhe. Jireenya WBO beeysisuu bira dabree, Wayyaanee shororkeesse. Akka oduun boojii adunyaa wal-geeyseen, Faranjichi abuura hin-yaadiniin baadiyyaa Oromiyaa keessa daddeemsifame, seenaa fii qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa tiin wal barsiisfamee, nagayaan magaalatti deebifame. Kuni, dinatti dhukkuba sammuu fide. Bara 1998 keessa, jaallan waliin odoo karaa biyya Soomaalee deemtuu, Raggaatuun, diina jirtuu nyaachuuf isii barbaadu harka seente.
Raggaatuu arkachuun waraana diinaa tiif feesta tahe. Akka waan duula injifatanii goobaan galanitti, bakka jiranii dhukaasa dachii-samii gooseen, gammachuu isaanii beeysisan. Ajajoonni waraanaa, hamma jeneraalotaatti, dhufanii jeeynitti daawwatan. Gama biraa tiin, akka Raggaatuun harka seenteen, mana kophaa geeyfatanii tumiinsaa fii miidhaa adda-addaa tiin waan beeytu qoma keessaa baasuu tattaafatan. Raggaatuun, kani qaruuteen diinaa, kan WBO hulluuqee ture, ragaa itti bahu, iccitii kennuu mitii, maalummaa isii tu raggaasisuuf didde. Mana hidhaa adda-addaa geeysanii miidhaa qaamaa malees, gudeeddiin if jibbisiisan. Araraasni hamilee cabsuuf dinnaan, gunaa sadoo tiin sobanii akka hojjattuuf kadhatanii, isaas, irraa dhaban. Booddee, badii irratti barbaaduuf, hawaasa Baha Oromiyaa irraan daddeemanii kan himatu barbaadanii kana niis hoongooynaan, hidhaa bara sadihii booda, Amajjii 02, 2001, gadhiisan. Garuu, hidhaa keessa haa baasan malee, naaduraa tooyannaa tan halkanii-guyyaa jala naqatan. Qormaata ja’oota jaha-jahaa malees, amma-amma mana itti seenanii, ilmaan duratti rakkuun lubbuu itti hadheeysan. Akki kuni, Oromiyaa bilisumaa isii tiif joollummaan manaa baateef keessaa baqachuu murteeffachiisee, ilma isii qabattee karaa seente. Akka qarqara biyyaa geeyseen, warri baqattuu timjii qaxxaamursu kan isii malees ilmaa fiis horii gaafatan. Horiin qabdu lameeniif gayuu waan hanqateef, tokkicha isii qe’etti deebiftee, kophaa isii biyyaa bahuu dirqamte. Akka biyyaa baqatteen, diinni, ilma isii haala hin-beekkamneen duraa ajjeesanii, jiruu baqaa daranuu itti golgoleessan.
Raggaatuun, hidhaa fii araraafama toyyannaa diinaa tan halkanii-guyyaa jalaa baatullee, illaan mana hidhaa Wayyaanee keessatti mudatte irraa hin baane. Biyya baqatte keessatti, ammalee, dhibamaa jirti. Akkasumaa waliin, “qabsoo bilisummaaf godhamaa jirtu keessatti, dubartoonni akka gaafa keenyatti dhiira maddii dhaabbatanii qabsaawuu bira dabranii durummaan gaggeessuu qaban,” jechuun dhaamsa dabarfatti.
Qabsoon bilisummaa Oromiyaa tan yaroo Raggaatuun itti makamte, irra hedduu sabaatti manaama guyyaa fakkaachaa turte, arra, bahaa-dhiha, kaabaa-kibbaan xiqqaa fii guddaa lammii sossoosaa jirti. Kaa’imman, dhalaa fii dhiiraan, harka qullaa, mootumaa Wayyaanee rooraasaa jiran. Dhamsi Raggaatuun, bara 34 dura, daggala Baha Oromiyaa keessatti,
“Yaa ilmaan Oromoo, maaluma eeydanii
Bakkuma jirtan maraa, diinatti hin-kaatanii?”
jettee lallabde, guuguu fii aasaabaloon baadhatamee, gaarranii fii laggeen qaxxaamuree, guutuu Oromiyaa wal-gayee, qoma lammii fudhatee, arra, xiqqaa fii guddaan lallabamaa jira. Raggaatuu fii qabsaawota gaafasii keessaa kanneen tana arkuuf hiree arkataniif, gammachuun daangaa hin qabdu. Akkuma Raggaatuun hawwitutti, arra, shamarran Oromoo qabsoo bilisummaa, maddiin odoo hin taane, durummaan finiinsaa jiran. Akka itti jiran kanaan, bilisummaan warri akka Raggaatuu joollumman araraafamaniif fagoo hin jirtu.
Oromiyaan ni bilisoomti!
Yaadaaf: abbaaurjii@gmail.com


text:
Abdii Boruutiin
Oromoorraa dhaladheef otuu hin taaane, wanti dhugaa ta’e fi ibsuu barbaadu, uummanni keenya (Oromoon) dhalootaan ykn uumaa dhaan daba waan beeku natti hin fakkaatu. Ormaa laachuu fi obaasuu; dhimma ofii dura dhimma ormaatiif dursa kennuu; waayee ofii caalaa waayee ormaatiif of miidhuu; daangaa ofiitiif caalaa daangaa ormaatiif wareegamuu; dhimma ormaatiif lubbuu ofii dhabuu fi kkf. amaloota Oromoo waan ta’aniif, waayee kanatti fayyadamanii, uummata keenya gowwoomsanii, addaan hiranii nu bitaa turan, amma illee itti jiru, borus yoo carraa argatan akkasumatti itti fufuu barbaadu. Kanaaf, diinni keenya Afaan isaaniitiin jecha “yawwaah” jedhu illee nuuf moggaasu.
Gabrummaa bar-dhibbee tokko fi wal’akkaa dhaa ol keessa jirru kana keessatti wanti uummanni keenya gabroonfataa irraa barate yoo jiraate, daba, wal tuffachuu, wal inaafuu, of guddisuu fi of tuuluu, anatu caalaa beeka jechuu, of jajuu fi kkf dha. Isaan kanatu aadaa keenyarratti dhiibbaa godhaa ture, amma illee itti jiru. Isaan kanatu amala keenya jijjiire. Amalli akkanaa ammoo qabsoo bilisummaa Oromoo (QBO) keessatti gufuu tokko ta’ee argama.
Biyyi keenya Oromiyaan akka teessuma isaatti (geographically) handhuura impaayaricha kanaa ti. Saboota fi biyyoota baay’ee dhaan marfamee jira. Kuni ammoo bittaa ykn gabrummaa Habashaa wajjin waa baay’ee nutti fide. Fakkeenya tokko tokko kaasuu dhaaf, sababa kanaan Oromoon saboota biroo wajjin fuudhaa fi heerumsaan akkasumas amantii dhaan walitti makamuu danda’e. Isaan kun ammoo sababoota qabsoo bilisummaa keenyaatti gufuu ta’an keessaa isaan gurguddoo dha. Akkamitti gufuu ta’uu danda’u? Oromoonni tokko tokko kan abbaan ykn haati isaanii saba (uummata) biroo ta’an, dhaloonni isaanii wal’akkaa (half) waan ta’uuf, Oromummaa dhaan boonuurra Itiyoophiyummaa filatu. Dhaloota wal’akkaa yoon jedhu abba fi haati isaanii waan gara gara ta’aniif jechuu kooti.
Karaa biraatiin ammoo amantiin, saba Oromoo keessatti, gahee guddaa taphachaa ture ammas jira. Akkuman kanaan duras barruu kiyya tokko keessatti ibsuu yaale, fakkeenyaaf, amantiin ortodooksii kristaanaa kan gabrummaa Habashaa wajjin dhufe fi kana keessatti illee gahee guddaa taphachaa ture fi jiru, aadaa keenyarratti dhiibbaa guddaa waan godhaa tureef, Oromoonni tokko tokko akka eenyummaa ofii dagatan taasise. Sababa kanaan kan ka’e, isaanis sabboonummaa fi Oromummaa dhaan boonuu dhiisanii itiyoophiyummaatti amanu. Kanaaf egaa, sababoonni gara garaa kun QBO keessatti gufuu ta’uu danda’u ykn ta’an kanan jedheef.
Kan kanaa olitti ibsame hundaa walitti qabuu dhaaf, sababoonni gara garaa kan akka amaloota badaa, kan gabrummaa irraa dhufan; waayeen fuudhaa fi heerumsaa; akkasumas ilaalcha adda addaa kan amantii wajjin walqabate yoo ilaalle, kun hunduu QBO keessatti gahee (role) guddaa taphatu. Kanaaf, hamma rakkooleen akkanaa kuni fi ilaalchi namootaa adda addaa jiraatanitti, Oromoo hundaa Oromummaa tokkoon qofaa walitti fidanii kaayyoo tokkoof hiriirsuun baay’ee ulfaataa ta’a. Diinni keenyas kanatti fayyadamee, akka Oromoon waliigalee kaayyoo tokkoof wajjin (waliin) hin dhaabbanne godha. Kana qofaa otuu hin taane, gara gara addaan nu hiree akka walirratti duullu, wal dadhabsiifnnu kan nu godhu waayee kana tooftaa godhatee ti.
Wanti ani har’a barruu kiyyaa kana dhiyeessuu barbaadeef, yeroo ammaa filannoo as deemaa jiru wajjin walqabsiisanii yaalii Habashoonni godhaa jiran hubachuu waanan danda’eefi. Kaayyoon Oromoo, kan ilmaan Oromoo miliyoonaan lakkaawwaman lubbuu isaanii dhabaniif, kan uummanni keenya har’a illee wareegama kaffalaa jiruuf, bilisummaa fi abbaabiyyummaa humnaan dhabe deebisee argachuu dha. Erga gabrummaa jalatti kufee kaasee, kan uummanni keenya qabsaa’aa ture fi amma itti jirus kanumaafi. Hamma kun argamutti qabsoon kunis itti fufa malee waan dhaabbatuu miti. Humni fe’ee dhufu kana dhaabuu ykn dhabamsiisuu hin danda’u. Dhaloota irraa dhalootatti dabra malee hamma kaayyoon kun galii ga’utti qabsoon kun itti fufa jechuu dha.
Bu’aalee qabsoon bilisummaa Oromoo fide ykn argamsiise keessaa inni guddaan tokko Oromiyaan akka kaartaarratti mul’atu fi addunyaa keessattis beekamu ta’uu dha. Egaa injifannoon kun kan kadhaa dhaan argame otuu hin taane, kan qabsoo hadhaawaa dhaan, wareegama ijoollee Oromootiin argamee dha. Kana ammoo abbaan fe’e, humni fe’e nurraa fudhachuu ykn diiguu hin danda’u. Yaaliin Habashoonni godhan ykn godhuu barbaadan, baay’ee kan nama dinqu dha. Tokkummaa immiyyee Itiyoophiyaa isaaniirratti haal-dureen hin jiru. Hiree uummata Oromoorratti garuu haal-duree uumuu barbaadu. Kana qofaa otuu hin taane, egereen biyya keenyaa maal akka ta’u murteessuu barbaadu. Tuffiirraa, eenyutu maal nu godhaarraa kan ka’e waan ta’eef malee, abbaan fe’e murteessuu hin danda’u. Hiree ofii uummata Oromoo qofaatu ofiif murteeffata; ormi murteessuufii hin danda’u.
Kan baay’ee nama dinqu fi hammam uummata keenya fi human bilisummaa uummata keenyaa akka tuffatan kan agarsiisu, Oromiyaa qabsoo dhaan argame kanaa kutaa kutaatti gargar baasuu fi akka amma jiru kanatti tokkummaan isaa akka itti hin fufne godhuuf yaaduu fi yaaluu isaanii ti. Kun maaliif ta’uu danda’e? Deebii gaafii kanaa ta’uu kan danda’an sababoonni gara garaa jiraachuu danda’u. Tokko tokko ibsuun yaala. Sababni tokko, akkuman kanaa olitti ibsuu yaale, rakkoolee saba keenya keessa jiranitti fayyadamuu isaanii ti. Oromoon tokko tokko waan Oromummaatti hin amannee fi akkasumas ilaalcha adda addaatiin tokkummaa Itiyoophiyaatti waan amananiif Habashootaaf meeshaa (gargaarsa) ta’u. Kaayyoo Oromoo isa guddaa kan walii dhiisanii ykn dagatanii kaayyoo biraatiif jara kana wajjin hiriiru, Oromoo obboleessa fi obboleettii isaanii dhiisanii diina keenyaaf tumsa ta’u jechuu dha.
Sababni biraa ammoo waliigaltee fi tokkummaa cimaa dhabuu qabsaa’ota keenyaa ti. Keessumaayuu, addaan hiramuu fi amma illee (hamma ammaatti) deebi’anii tokkoomuu dadhabuu ABO garee sadeenii fi human bilisummaa kan diina keenya sodaachisu cimaa tokko horachuu dadhabuu keenya hubatanii ti. Humni cimaan kan kaayyoo keenya galii dhaan ga’u, akka uumamuu danda’u Habashoonni nu caalaa beeku. Haa ta’u amlee, hamma waliigaltee fi tokkummaan Oromoo keessumaayuu kan qabsaa’otaa, hunda hammataan tokko hin jirretti, humni isaan sodaachisu fi uummata keenyaaf ammoo waabii ta’uu danda’u waan uumamuu hin dandeenyeef, diinni keenyas kana hubatee nurratti qoosaa jira. Sababni sadaffaan diinni keenya haala addunyaan amma keessa jirtutti fayyadamuu dhaan keessumaayuu firoota isaanii kan ta’an warra dhiyaa maqaa tokkummaa impaayaraatiin gargaarsa argachuu akka danda’an waan beekaniif ykn hubataniifi.
Kan ta’es ta’u, diinni keenya addaan nu hiree, humni keenya akka dadhabu godhuun; tokkummaan Oromoo akka hin ijaaramne waan danda’an, karaa danda’aniin yaalii godhuun isaanii Oromoo dhaaf haaraa miti. Tokkummaa fi humna keenyaan malee addunyaa kana irraayis, keessumaayuu mootummoota warra dhiyaarraa akka gargaarsa hin argannes kanuma beeknu dha. Kan nama gaddisiisu garuu, har’a (amma) illee haalli bitaa fi mirga jiru ulfaataa akka ta’e otuu beeknuu; diinni tokko yoo dabru, kan biraa taraa ofii eegee deebi’ee nu gabroomsuu dhaaf qophaayaa jiraachuu otuu arginuu, tokkoomuu dadhabnee; ammas akkuma dur waliin mormuu keenya dha. Kaayyoon keenya tokko akka ta’e otuu beeknuu garaa garummaa xixiqqoo dhaan kan ka’e waliigaltee dhabuu dha.
Otuu balaa nurra ga’uuf nutti deemaa jiru alaalatti arginuu; diinni tooftaa fi tarsiimoo jijjiiree deebisee nu gabroomsuuf yaalii hundaa godhaa akka jiru otuu hubannuu; Oromiyaan qabsoo hadhaawaa dhaan ijaaramte tun gara garatti hiramuuf akka deemtu diinni keenya waayee kana ifatti nutti himaa otuu jiranuu; waliigallee, tokkoomnee tumsa walii ta’uun dirqama akka ta’es otuu beeknuu; hamma yoomiitti ija diinaa fuulduratti waliigaluu dadhabnna? Deebii gaafii kanaa qabsaa’ota fi jaarmayoota bilisa baasota, keessumaayuu ABO garee sadeeniif dhiisuun barbaada. Isaan qofaa otuu hin taane Oromoon hunduu gaafii kanaaf mataa mataatti deebii barbaaduu fi argachuu qabu. Yoomiyyuu caalaa yeroon tokkummaa barbaachisu amma.
Otuu waan hamaa fi badaan nurra hin gahin dafnee furmaata waliin barbaaduu qabna. Ani gara kiyyaan furmaata ykn mala jedhee kanan dhiyeessu: Tokkoffaa, ABO garee sadeen marii araaraa kan irra jiran milkii dhaan xumuranii, dafanii tokkoomuu qabu. Kun tarkaanfii hatattamaa fi isa duraa ti. Yoo isaan tokkooman booda yoomiyyuu caalaa WBO cimsuu dha.Lammaffaa, Yoo ABO garee sadeen walitti deebi’anii tokkooman booda, ULFO wajjin (waliin) tokkummaa hunda hammataa tokko ijaaruu dha. Loltoota hundaa walitti fidanii caasaa tokko jalatti waraan bilisa baasaa cimaa (WBO cimaa) ijaaruu dha. Kun tarkaanfii lammataa ti. Sadaffaa, hawaasa Oromoo keessatti, keessumaayuu biyya alaa keessatti tokkummaan ilmaan Oromoo akka cimu fi Oromummaan akka guddatu fi dagaagu godhu. Yoo qabsaa’onni fi jaarmayoonni tokkummaa hunda hammataa tokko ijaaran, kun tokkummaa ilmaan Oromoo hundaafuu fakkeenya ta’a.
Afraffaa, kun kaayyoo keenya, sun kaayyoo keenyaa miti jedhanii otuu waliin hin mormin ykn karaa walitti hin cufin, warra biyya keessatti bilisummaa Oromoof jedhanii walaba ta’anii socha’an wajjin hojjechuu, wal gargaaruu fi tumsa walii ta’uu dha. Kun qabsoo keessa fi alaan cimsuu dhaaf barbaachisaa dha. Tokkummaa cimaan ijaaramuu fi waraanni sodaachisaa fi abdachiisaan duuba akka jiru yoo beekan, diinni keenyas akka barbaadan nurratti ta’uu ykn/fi waan barbaadan godhuu hin danda’an. Yoo nuyi waliigaltee dhabnee, walumaan mormuu qofaa ta’e garuu, akka makmaaksa Oromoo “Ofiifuu ni duuti, maaliif of huuti” jedhanii nutti kofluu fi nutti qoosu. Kana qofaa dhaan hin hafan; humna danda’ame walitti qabatanii, qindeessanii nu bituuf halkanii fi guyyaa irratti hojjetu; kanuma godhaa jiranis dha. Yoo keenya laafaa deemu, humni isaanii cimaa deema jechuu dha.
Dura Oromian autonomy harkatti galfanne sana booda walabummaa Oromiyaa barbaadna otuu jennuu, diinni keenya siriidhaa kan amma argamee, Oromiyaa teenyaa diiguuf waan deemaniif, otuu biiftuun ammas nutti hin lixne yeroo dhaan mala fi furmaata haa barbaadnu. Furmaanni tokkummaa cimaa hunda hammataa fi qabsoo hidhannoo cimaa dha. Kana waabiin keenya. Kan kanarraa hafe, kana booda humna ofii malee orma abdachuun gowwummaa dha. Oroma wajjin tumsa ijaaruun waan hin oolle yoo ta’e illee, dura ofiif tokkoomuu fi humna ofii cimsuu dha. Tumsi biraa kan barbaadamu sana booda ta’uu qaba jechuu kooti. Kan dabrerraa haa barannu. Kaayyoon Oromoo bilisummaa fi abbaabiyyummaa dhabe deebisee argachuu dha malee, kan argate fi ijaarrate sanaa deebisee diiguu miti.
Galatoomaa.
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Their Bodies Dragged and Put on Pubic Display for Resisting Oppression Against Tigrean Habesha Rulers [Viewer Discretion Advised: Graphic Photo] Ob. Jawar Mohammed (Facebook): “Some might doubt such a barbaric action actually happened in the present day. But it did. This picture was taken on December 9, 2014, in Oromia, Salale province, Darra district, Goro Maskala town. The government soldiers killed Katama Wubatu and his comrade whole rebelled due to harassment, dragged their body through the town and displayed it like this as way of terrorizing the public.
Suurri argaa jirtan kun GOOTOTA ilmaan Oromoo roorroon hammaannan Wayyaanee fuuldura gootummaa dhaan falmaa dhaabbatanii utuu lolan kanneen harka diinatti Gaafa kufan wayyaaneen gochaa suukaneessa akkanaatiin uummata yaamtee raawwii akkasii jiilchaf ilmaan Oromoo kanneen irratti raawwatte. Oromoo ajjeessaa, falmaa du ‘ uun ykn wareegamuun kabajaa guddaa dha.
Bakki ta ‘ iin kuni itti raawwatame godina SALAALEE, aanaa Darraatti gaafa 09/12/2014. baatii darbe keessa ture .
Sababiin isaan bosoona seenaniifis roorroo warri ergamtuu wayyaanee OPDO, dabballoota aanaa tirraa irra gahaa ture waan dadhaabaniif tahuutu gabaafama .
Maqaan gooticha kanaa KATAMAA WUBETUU kan jedhamu erga dhiirummaasaa fi gootummaasaa loltoota wayyaanee 4 fi poolisoota hedduu galaafatee Booda harka diinatti kufuu dhaan gaafa guyyaa 09\12\2014, aanaa Darraa. Magaalaa Gondo Masqaal irratti wayyaaneen gochaa gara jabummaatiin uummata keenya jiilchuufi sodaachisuuf hiriyaa walin fannifte.
Dirreen inni itti lolaa ture, aanaa DARRAA naannoo Harbuu Masqaalee keessatti akka tahe qeerroon aanaa Darraa gabaasaniiru.
Jaallan KATAMAA waliin qabsootti bahan ammas qabsoo akka finiinsaa jiraniifi ilmaan Oromoo hundaan hidhaa ka ‘ aa! Dhaamsa jedhu dhaammataniiru jedhama.
QABSAAWAN ni KUFA, QABSOON ITTI FUFA!
OROMIYAAN ni BILISOOMTI!


text: Lamma Magarsaa Abbootii Gadaa Ol’aanoo ta’an torbaan darbee magaalaa Adaamatti walitti qabee ummatatti nu araarsaa jedhee gaafate. Abbootiin Gadaas nuti nama muraasa homaa godhuu hin dandeennu; yoo feetan Abbotii Gadaa Aanaa hanga godinaatti jiran walitti isiniif qabnaa dubbisi jedhaniin guyya qabatanii Abbootii Gadaa hundaa godinootaaf Aanaa hunda irra walitti qaban. Sana booda Abbootiin Gadaa guyyaa angotti baatu kana booda namni tokkolle hin du’u jechaa turte. Garuu har’alle namni keenna du’aa jira; ammumayyuu bikka jirru hundatti reeffa awwalle dhufne utuu kun hundi ta’uu utuu warana nutti bobbastanii nu ajjeesisaa, nu saamsisaa, nu hidhaa utuu jirtu akkamiin ummatatti waliin nu araarsaa jette nutti dhufta lubbu namaa kan darbaa jiruuf kan kan dura darbe maal homaa isinitti hin fakkatuu jedhaniin Lammanis akkuma amala isaa kun wantuma jiru dhugaadha jedheen yoo dhugaa jette kan amantu taate ajjeechaa,hidhaa, saamichaaf reebicha nurra dhaaba jedhanii gaafatan Lammanis waan deebisuuf wallalee addaan deeman. Injifannoon kan Ummata Oromooti!


text:
Adeemsa hojii TBOJ fi haala qabsoo bilisummaa Oromoo irratti mariyachuuf koree hojii geggsituun gaafa Waxabajjii 22 (sanbata duraa) bara 2013 waaree boda saatii 14 :00tti magalaa NureenBerg kessatti waligayii miseensotaa egaluf qindaawera. Waligayiicha irratti bakka bu`onnii Adda Bilisummaa Oromoo argamuun ibsas ni kennu.
Kanaafu miseensoti damilee TBOJ martinuu akka sagantaa waligayii irratti yeroon argamtaniif kabajaan isiin aferra.
Qunnamtii: Odeefannoo dabalataan argatuuf
015210536858 fi tboj.uosg@gmail.com
Injifatnoon ummata Oromoof!
Koree hojii geggesitu TBOJ
Waxabajjii 14 bara 2013
Waamicha waligayii Tokkummaa Barattoota Oromoo Jarmanii (TBOJ)
Adeemsa hojii TBOJ fi haala qabsoo bilisummaa Oromoo irratti mariyachuuf koree hojii geggsituun gaafa Waxabajjii 22 (sanbata duraa) bara 2013 waaree boda saatii 14 :00tti magalaa NureenBerg kessatti waligayii miseensotaa egaluf qindaawera. Waligayiicha irratti bakka bu`onnii Adda Bilisummaa Oromoo argamuun ibsas ni kennu.