c: text/html

text:
Turkiyaan waraanni Ameerikaa magaalaa Maanbiij keessaa akka bayu akeekachiiste.
Angaawoonni Turkiyaa fi Ameerikaa Arba’aa kaleessaa duula Turkiyaan Suuriyaa keessatti jalqabde ilaalchisee bilbilaan mari’ataniiru. Ministeerri haajaa alaa Turkiyaa marii hooggantoota lamaanii ilaalchisee ibsa Khamiisa hardhaa kenneen, Prezdaantiin Turkiyaa Rajab Xayyib Erdogaan, Ameerikaan deeggarsa riphxee loltoota Kurdiitiif gootu akka dhaabdu akeekkachiisuun, loltoota isii Suuriyaa magaalaa Maanbiij keessa qubachiifte akka baaftu Traampiif kan hime tahuu beeksise.
Akka ibsa ministeerichaatti, Traamp gama isaatiin Turkiyaan sochii biyyoota lamaan walitti buusu irraa akka of qusattu kan gaafate akka ta’eefi mootummaan Turkiyaa ammoo Ameerikaan deeggarsa hidhannoo fi leenjii riphxee loltoota Kurdiitiif gootu yoo kan hindhaabne tahe, hariiroon biyyoota lamaanii daranuu kan boorayu tahuu beeksise.
Torbaan lama dura Ameerikaan Suuriyaa naannoo Afriin keessatti riphxee loltoota Kurdiitiif leenjii fi meeshaalee waraanaa eega kennitee booda, Turkiyaan ammoo torbaan dabre keessa finciltoota Suuriyaa waliin tahuudhaan riphxee loltoota Kurdi irratti duula bal’aa jalqabuu isii gabaasuun keenya ni yaadatama.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Neetwork jechuun maal jechuudha ?
Netwoork jechuun akka termii afaan teekinoolojitin yommu meeshaalen networki bifa sararaf shiboo(cable) fayyadamuun ykn bifa sarara maletiin (wireless) wal qunaman network jechuudhaan ibsina. Wal qunnamtiin kunis meeshaale lamaaf isaa ol giddutti jechuudha.
Telekoom jechuun maal jechuudha ?
Jalqaba irratti jechi tele jedhu distance ykn fageenya jechuudha, kana jechuunis wal qunnamti fageenya irratti tahuu dandahu jechuudha, kanaafis telecommunication jedhame. Telekoomi kanaanis (sagalee,sursagale,text barreefama,multimedia) dadabarsun ni dandaahama.
Gosoota neetworkii telekoomi
Neetiwoorkiin telekoomi yeroo yerootti jijirama arifataa agarsisa dhufeera, jijirama kanaanis yeroo yerootti saffisa haaraafi mogaasaa haaraatiin mulacha jira.
Neetwoorkii jalqaba teleekoomi
- (1G) – 1st generation network
- Gosti netiwoorki kun analogi signaalii qofa , bakka baayyee waliin gahuus hin dandahu ture ,kan adda isa godhu jalqabbii wireless communication isa jalqabaa ture.
- NMT :- Nordic mobile telephony
- TACS : – Total access communication system
2G neetworkii
1G irraa fooyyeessuun anaaloogii qofa kan ture dijitaal signaalii yeroo jalqabaaf bu’urreffamee kunis GSM (Global system for mobile telecommunication) jedhaamuun beekame. Akka adunyaattis waan irrati wali galameef fageenya irratti ittin dubachuun dandaahameera.CDMA :- (Code Division Multiple Access) jedhama biyyota akka USA kessatti baayye beekamadha.
2.5G neetworkii
Neetwoorkii 2G irratti foyyahuumsa fiduun teekinooloojii GPRS jedhamuu itti dabalan (General Packet Radio Service), yeroo jalqabaatiif bilbila harkaatiin interneeti fayyadmuuun dandaahaame jechuudha, dadhabinni isaa garuu saffisiisaa xiqqo ture. Mobaayila irrattis qubee G jedhuun data saaqa jechuudha.Saffisi isa 56-64kb/ps dha.
2.75G neetworkii
Saffisi data 2.5G xiqqoo waan tureef foyyeessudhaan 2.75G jechuun moggahee, kanas mogaasa maqaa (EDGE) jedhuun beekame (Enhanced Data Rates For GSM Evolution) jedhama. Kunis yommu data saaqtan qubee E fayyadama jechuudha. Saffisi isaa 170kb/ps dha.
3G neetworkii
UMTS jedhamuun as bahee ( Universal Mobile Terresterial/Telecommunication System) jedhama teekinoloojin jenereshinii darban keessa jiru hundumaa kessa jira , kan adda isa godhu saffisa haara qabaachuu isaati, akkasumaas meshaalen 3G mijeessan haaraa tahu isaaniti , saffisi isaas 384kb/ps dha jechuudha. Jalqabaatiif vidiyoo kooll gochuun dandahaame jechuudha.
WCDMA – Wide Band Code Division Multiple Access jedhamuun beekame.
3.5G neetworkii
HSDPA jedhamuun as bahee ( High Speed Downlink Packet Access) jedhama sababi isaas fayyadamtoonni bayyeen downloaditi dhimma waan baahaaniif jechudha.
3.5G neetworkii
HSDPA jedhamuun as bahee ( High Speed Downlink Packet Access) jedhama sababi isaas fayyadamtoonni bayyeen downloaditi dhimma waan baahaaniif jechudha.
HSUPA jedhamuun as bahee ( High Speed Uplink Packet Access) jedhama sababi isaas fayyadamtoonni bayyeen downloaditi dhimma waan baahaaniif jechudha.Saffisi lamaan isaaniyyu 2mb/ps dha jechuudha.
3.75G neetworkii
HSPA+ jedhame (High Speed Packet Access) saffisa guddaas qaba, yommu daataa saqtan H+ jechuun isiniif bana jechuudha.
3.9G/4GLTE neetworkii
LTE – (Long Term Evolution) sababni isaas gosotnii saffisa addaa addaa yeroo yerootti waan foyyessun dandaahameef jechuudha saffisi 4G netwoorkii 1Gb/s stationary users fi 100mb train users jedhama.
5G neetworkii
Gosti netwoorkii kun bara 2020 biyyotnii baayye fayadamuu eegalu jedhamee abdatamuudha, biyyotnii tokko dursani fayadamuu egaalaniiruu ,saffissi isaas ajaahiba 5gb/s.


text:
Kompitarri meeshaa hunda galeessa kan saganteeffamee (programmed) hojiiwwan qooyyabaa fi yaayaa ofumasaa hojjachu danda’u dha. Tarreen hojiiwwanii akka barbaaddametti jijjiiramuu waan danda’uuf, kompitarri rakko gosa baayyee furuu danda’a.
Akka walii galaatti, kompitarri yoo xiqqaate kutaa hijeessaa tokko, kunis Kutaa Hujeessaa giddugaleessaa (Central Processing Unit – CPU) ti, fi kuufannoo wayii (memory) qabata. Kutaan hujeessaa hojiiwwan qooyyabaa fi yaayaa (arithmetic and logic operations) raawwata, kutaan too’anoo (Control Unit) ammoo tartiiba ittiin hojiiwwan sun raawwataman odeeffannoo kuufannoo keessa jirurratti hundaa’ee too’ata. Meeshaleen alaa (peripheral devices) odeeffannoon madda alaarraa akka dhufu kan godhan yoo ta’u bu’aan hojiiwwan raawwatamnii akka olkaawwamuu fi bakka olkaawwamee deebi’ee akka dhufu gochuufis ni tajaajilu.
Yeroo Waraana Addunyaa II, kompitaroonni anaaloogii tajaajila waraanaa addaatif fayyadaa turan. Yerooduma kana kompitaroonnii dijitaalaa kan elektiroonikii kalaqaman. Kompitaroonni jalqabarratti oomishaman hanga kutaa guddaa tokkoo ga’u turan, humna elektirkii kan kompitaroota matayyaa (Personal Computer) harraa dhibba baayyeetti lakkaawwaman ga’uu danda’u nyaatu ture.
Kompitaroonni ammayyaa kan integireetid sarkiyuutii (integrated circuit) irratti hundaa’an dachaa miliyoonaa hanga biliyoona kompitaroota jalqabaa caala humna hujeessuu qabu, iddoo baayyee xiqqoos fudhatu ija warra jalqabaatti yoo ilaallamu. Kompitaroonni salphaan xiqqeeffamanii meeshaa socho’uu danda’u ta’anii hojjatamuu danda’u, kompitaroonni socho’uu danda’an (mobile computers) kunis baatiriidhaan hojjatu. Kompitarooni matayyaa (PC) gosaa fi akaakuu isaanii hundaan mallattoo Bara Odeeffannoo (Information Age) ti, namoonnis kompitara jedhanii kan isaan yaadan isaan kana. Haa ta’u malee, kompitroonni idaatii (embeded computers) kan meeshaalee adda addaa baayyee keessati argaman, tabattuu mp3 hanga xiyyara waraanaatti, meeshaa ijoollen ittiin tabattuu (toy) hanga roobootiitti, kan jiru isaan san caala baayyee dha.
Kompitara: Dhufa Jechichaa
Jecha “kompitara” jedhu kan jalqaba fayyadame barreessaa biyya Ingilaandi Richard Braithwait kitaaba isaa “The yong mans gleanings” jedhu keessatti ture. Jechi kun kitaabicha keessatti nama shallaga hojjatu kan ibsu ture, hiikaan jecha kompitara jedhus akkaata kanaan hanga jaarraa 20ffaa walakeessatti itti fufe. Dhuma jaarraa 19ffaatii kaasee garuu, hiikan jecha kompitaraa gara maashinii shallaga hojjatu kan jedhu kanatti jijjiiramaa deeme.
Kompitara: Seenaa
Meeshaaleen shallaga hojjatan kan bu’uuraa jalqaba kan uummaman bara durii keessa ture; meeshaaleen shallagaa makaanikaalaa (mechanical calculating aids) jaarraa 17ffaa keessa kalaqaman. Fayyadamni jecha kompitara jedhuu kan jalqabaas jaarraa 17ffaa keessa kan jalqabame ture, kunis maqaa namoota shallaga akka hojiitti ittiin qacaramanii hojjataniif kenname ture. Meeshaan kompitara jedhamu jalqaba kan yaadni isaa dhufe jaarraa 19ffaa keessa ture, haala amma jiru kanaan garuu bara 1940n keessa kalaqaman.
Kompitara: Kompitara Waan Hunda Hojjatu kan Jalqabaa
Diferensi injiinii Chaarles Baabeeji
Yaada kompitara saganteeffamu danda’u kan jalqaba kan burqisiise Chaarles Baabeeji, makaanikaal injinerii fi pooliimaz (polimath) lammii Ingilaandi. “Abbaa Kompitaraa” kan jedhamu Baabeeji, kompitara makaanikaalii kan jalqabaa jaarraa 19ffaa gara jalqabaa keessa yaadasaa erga bu’uuressee booda itti aansemmoo kalaqe. Erga diferensi injiinii (difference engine) kan qooyyaba bishaanirra deemuf barbaachisu hojjatu kalaqee booda,, bara 1833ttikan saxaxnisaa kan sana caalu, kan anaalitikaal injiini jedhamu uumuun akka danda’amu hubate. Naqni sagantaa fi daataa maashinii kanatti karaa panchid kaardii akka galu yaadame ture; panchid kaardin yeroo sana qasamii makaanikaalii warshaa huccuu keessatti too’achuuf tajaajila ture. Bahaaf ammoo, maashiniin kun maxxansaa (printer), pilooterii fi bilbila (bell) qabaata. Maashiniin kun lakkoofasa panchid kaarditti irratti booda akka dubbisuun danda’amuuf barreessuu danda’a. Injiiniin kun kutaa yaayaa herregaa, kutaa to’annoo kan utaalcha haalaa fi marsaa (loop) irratti hundaa’e, fi kuufannoo qaba; kunis saxaxa kompitara hunda-hojjatuu kan jalqabaa kan Tuurin-kompiliit ta’e isa taasisa.
Maashinoonni kun jaarraa tokko dursanii kan dhufan turan. Qaamni maashinii kanaa hundi harkaan hojjatamuu qaba ture – maashiniin kun qaama mana kumaatti lakkaawwamu waan qabuuf kuni rakkina guddaa ture. Dhumarratti, mootummaan Biriiten fandii kennuu waan dhiiseef pirojeektiin kun ni dhaabbate. Chaarles Baabeeji anaalitikaal injiini odoo hin xumurin kan hafeef sababa fandii fi siyaasaa qofaaf odoo hin taane, sababa yeroodhaa gara yerootti kompitara bayyee ulfaataa fi xaxamaa ta’e hojjachuuf yaaduu isaati. Boodarra garuu, ilmi isaa Henirii Baabeeji, bara 1888tii anaalitikaal injiinii kan duraan yaaddamerraa salphaa ta’e hojjatee xumure. Faayidaa kompitara kanaas bara 1906tti gabatee hojjachuun agarsiise.
Kompitara: Kompitara Anaaloogii kan Duraa
Maashinii Sar Wiiliyaam Toomsan kan dambalii bishaanii tilmaamu, 1879-81
Jaarraa 20ffaa gara jalqabaa keessa, fedhiin qooyyabaa kan saayinsii baayyeensaa kompitara anaaloogii kan yeroodha gara yerootti cimaa deemen raawwatama ture. Garuu, maashinoonni kun kan saganteeffaman miti, kan malees sirroominaa fi hunda galeessummaa kompitara dijitaalaa kan ammayyaa kanaan wal hin gitan.
Kompitarri anaaloogii kan jalqabaa kan kalaqame Sar Wiiliyaam Toomsaniin bara 1872 ture, kompitarri kunis danbalii bishaanii (tide) tilmaamuuf gargaara ture. Diferensiyaal anaalaayizeriin, kompitara anaaloogii kan gaaffii diferenshiyaalii itegireeshiniitti fayyadamuun furuuf saxaxame, bara 1876tti Jeemsi Toomsan, obboleessa Loordi Kelviin kan ta’en, yaadni isaa dhufe.
Beekkumsi kompitara anaaloogii makaanikaalii kan inni sadarkaa olaanaarraa ga’e diferensiyaal anaalaayizeriin yoo ta’u kanas kan hojjate H. L. Hazen fi Vannevar Buush MIT keessatti bara 1927 ture. Kunis makaanikaal integireeterii Jeemsi Toomsan fi toorki ampilifaayerii H. W. Nieman kalaqee irratti bu’uureffamee hojjatame. Kompitaroonni kun kan darzana tokko ta’an kan oomishaman yoo ta’u boodarra garuu teeknoloojiin isaan caalu waan dhufeef oomishni isaani ni dhaabbate.
Kompitara: Jalqaba Kompitara Amma
Priinsippiliin kompitara ammayyaa jalqaba kan ibsame saayintistii kompitaraa Alen Tuurinin yoo ta’u kunis bara 1936 barruu (paper) On Computable Numbers jedhamu irratti. Tuuriin daangaa piruufii fi qooyyabaa kan Kurt Gödel 1931 kan afaan yuuniversaalii kan qooyyaba irratti hundaa’e ture, meeshaa yaadaa qofaan jiru kan salphaa fi foormaalii ta’e kan Tuurinmaashin jedhamuun bakka buuse. Tuuriin mashinoonni akkasii qooyyaba herregaa sammuun namnaa yaaduu danda’u kamiyyuu yoo akka seermurtootti ibsuun danda’ame hojjachuu akka danda’an mirkaneesse. Itti fufees Entscheidungsproblemdhaaf furmaanni akka hin jirre dhugeesse (prove); kanas maashiniin Tuuriinii akka hojjachuu dhaabu mirkaneessuun hin danda’amu: walii galatti, seermurtoodhaan maashiniin Tuurin akka hojii dhaabu bira gahuun hin danda’amu.
Tuurin yaadaa ‘maashinii yuuniversaalii’ (kan amma ‘maashinii yuuniversaalii Tuuriin’) jedhamu kan uume yoo ta’u kunis maashinii hojiiwwan mashiiniin biraa kamiyyuu hojjatu kan hojjachuu danda’u dha; karaa biraa, maashiniin akkasii sagantaa teeppiirra kaawwame raawwachuun hojii qooyyabaa gosa kamiyyuu ni hojjata jechuu dha. Maashiniin akkasii kan saganteeffamu dha. Voon Niwumaan booda akka jedhetti bu’uurri handhuura kompitara ammayyaa barruu kana. Maashiniin Tuuriin amma harraattuu tiyoorii qooyyabaa keessatti handhuura qorannoo ti. Kuufannoon isaanii murtaa’aa ta’uurraan kan hafe, kompitaroonni ammayyaa Tuuriin-kompiliitii dha, kana jechuun dandeettii seermurtoo raawwachuu kan maashinii yuuniversaalii Tuuriinin qixxaatu qabu jechuu dha.
Kutaa 2ffaa itti fufa
Bekele Chaalatiin


text:
Browsing Tag
Ethio Telecom
DV’n maali?Guutuuf ulaagaalee akkamii gaafata?Akkamittis guutuu dandeenya? DV (Diversity Visa)’n carraa lootarii gara biyya Ameerikaatti nu galchu yoo ta’u ‘Green Card Lottery’ jedhamuunis ni waamama. Addunyaa kanarraa biyyi wanta kana!-->!-->!-->…
Appii fi koodii sobaa maallaqni keenya ittiin hatamu akka itti beekuu dandeenyu fi of eeggannoo…
Yeroo ammaa karaa lamaan kaardiin bilbilaa nu jalaa hatamuu danda'a. kuni akkamitti ta'a? Furmaatni isaa hoo? Qabxiilee asii gadii laman sirnaan hubadhaa. 1. Moosaajii/Appii maallaqa hatu karaan kun telegram irratti kaardii bilbilaa!-->!-->!-->!-->!-->…
Dargaggoo lamaan Google kalaqan
Google amma nuti fayyadamnu kun jalqaba dargaggoota lamaan kan hundeeffamedha. Dargaggoonni kunneen kaadhimamtoota barnoota PhD kan ta'an maqaan isaanii Larry Page fi Sergey Brin jedhamu. Akkamiin gara hojii kanaatti dhufan? !-->!-->!-->!-->!-->…
Sensor maali? Faayidaa akkamii qaba?
Sensor'n qaama elektirooniksii ta’ee jijjiirama naannoo tokkoo beekuu fi safaruu kan danda'uudha. Dabalees jijjiirama sana adda baasee deebii kennuu kan danda'uudha. Akkuma namni qaama miiraa qabu meeshaan elektirooniksiis qaama miiraa!-->!-->!-->…
Barnoota Telegram kutaa 5ffaa – waa’ee Bot baradhu
Barnoota Telegram kutaa 5ffaa kana keessatti kan ilaallu: Maalummaa 'Bot' Faayidaa isaa Akkaataa itti 'Bot' dhuunfaa keenyaa uummachuu dandeenyu. Bot jechuun gabaabumatti qaama sadaffaa Telegramaa fi fayyadamtoota telegraamaa!-->!-->!-->!-->!-->…
Bilbilli ala irraa bilbilamu maalif lakkoofsa biyya keessaa ta’ee dhufa?
Bilbilli biyya alaa irraa bilbilamu akkamiin lakkoofsa biyya keessaa ta'ee dhufa? Maaliif akkas gochuun barbaachise? Eenyutu irraa faayyadama? Biyyoota garaa garaa irraa gara biyya keessaatti namoonni bilbilan tokko tokko lakkoofsa!-->!-->!-->…
Ethio Telecom osoo hin beekamin kallattii afuriin ummata Itoophiyaa saamaa jira
Ethio Telecom akkam godhee ummata saamaa jira? 1. osoo isin hin beekin guyya guyyaan kaardiin bilbila keessanii irra hatamaa deema. Kana booda Ethio Telecomitti bilbiltanii yammuu gaafattan "lakkoofsa dijiitii sadii ykn afur qabu tokko!-->!-->!-->…
Iccitii koodiiwwan bilbilaa Itoophiyaa keessatti faayidaa gurguddoo qaban
Iccitii koodiiwwan bilbilaa Itoophiyaa keessatti faayidaa gurguddoo qaban kan namni baayeen hin beekne. Koodiiwwan bilbilaa garagaraa hangam beektu? Hangam itti fayyadamaa jirtu? Koodiiwwan faayidaa hedduu qaban akka armaan gaditti!-->!-->!-->…
GB Whatsapp Download Gochuufi Update Gochuuf
GB whatsappiin filannoo namoota hedduuti. garuu suuqota beekkamoo akka 'Google play store' keessaa argamuu dhabuun rakkisaa ta'ee jira. namoonti hedduunis gaaffii akkamitti 'download' goonafi 'update' goona jedhu irra deddeebin nu gaafatu.!-->…


text:
Gimbii Chaayinaa Guddicha (The Great wall of China)
Dhaabbata barumsa aadaafi saayinsii mootummoota gamtoomanii (UNESCO)dhaan kan galmaa’an dinqisiisoo adduunyaa torban gidduudhaa tokko kan ta’e gimbii guddicha Chaayinaadha.Gimbiin guddichi Chaayinaa kan ijaarame, dhaloota Kiristoos dura waggaa 220 (220 B.C) jalqabamee xummuuruuf baroota dheeraa fudhate. Dheerinni gimbii kanaa walumaa galatti,k.m.21,196 si’a ta’u kan ijaarames Chaayinaa bahaa irraa hamma Chaayinaa dhihaatti kan diriiredha.
Innis kutaa biyya Chaayinaa bahaa Daandiingi jedhamurraa ka’ee hamma kutaa biyya Chaayinaa dhihaa Loopileeki jedhamutti kan diriiredha.Gimbiin Chaayinaa guddichi kun hambaa adduunyaa ta’ee UNESCO dhaan kan galmaa’e walga’ii mootummoota gamtoomanii adduunyaa a.l.A.bara 1987geggeeffame irrattidha.Gimbichi dhagaa,suphee,mukaafi biyyoo jabaa irraa ijaarame.
Kaayyoon gimbiin Chaayinaa guddichi kun itti ijaarame,daangaa Chaayinaa weerartoota alaa irraa of eeguufidha.Keessumaa Mongoolota weerartoota karaa kaabaan yeroo baayi’ee miidhaa irraan gahan irraa of eeguuf yaadameeti
Kaayyoon gara biraa gimbii kanaa, biyya Chaayinaa keessaa meeshota gadi bahaniifi ol seenan to’achuuf yaadameeti. Gimbiin kun buufata loltootaafi qooxii to’annoo qaba.
.


text:
Dubbii Jabduu Dubbii Qabdu Kana Beekuu Qabdu!
• TPLF raayyaa ittisa biyyaa fixe jechuun waraanni uummata Tigiraayitti akka banamu murteeffame, waraannis banamee Sanyii duguuggaanis raawwatame. Geetaachoo Asaffaa ammayyuu hin to’atamne. Lafti naannoo Tigiraay Walqaaytii fi Raayyaan mootummaa naannoo Amaaraatiin qabatamee jira. Kaayyoon lolichaas ulfina raayyaa ittisa biyyaa deebisuuf ykn yakkamaa akka Geetaachoo Asaffaa seeratti dhiheessuuf hin turre. Lolichi lola lafa Walqaayit Xagadee fi Raayyaa Tigiraay irraa fudhachuuf godhame. Lollis godhameera amma laftis fudhatameera.
• Ammas kunoo dubbiin akkaan jibbisiisaa gurraan dhaga’uufis ciigaasisaa ta’e dhagahamaa jira. Innis Naannoo Beenishaangul Gumuz Matakkalitti haadha Amaara ulfa taate warri gumuz ajjeesanii, ilmoo garaadhaa baasanii nyaatan jedhanii uummata sagalee hin qabne irratti olola maqa balleessii oofaa jiru. Ololli isa akka kanaan duraa ololamee hafu miti. Kanaan qabatanii Gumuzitti lola (waraana)banuun lafa Matakkal fudhachuuf shira xaxamaa jirudha. Jarri akkuma kakatte hojiitti jirti.
Warri PP Oromiyaa jedhamtu garuu abukaatoo feederaaliizimii fakkaachuun uummata Oromoo dogoggorsuun ammas sadaffaa nu gurgurachuuf gabaatti nu baasanii jiru.
Warri Oromoof qabsoofna jedhanii paartii hundeessanii jiranis, warri aktiivistii ofiin jedhanis baaltii fi oftuulummaa malee uummata keenya sochoosanii qabsoo dhoosuu hin dandeenye.
Uummanni keenya dammaquu qabna dubbiin kun akkaan ulfaataadha. Jarri utuu deemtuu qaata diinqa nu seente.
Horaa bulaa
Related


text: Magaalaa US Filaadelfiyaa keessatti geggeessamaa kan jiru kora sabaa dimokraatotaa irratti miseensonni paartichaa Hillary Clintoniin kaadhimamtuu prezidaantii gochuun filataniiru. Hillaaryiinis kora kana irratti haasaa dhageessisaniin kaadhiummaa prezidaantummaa kan garee dimokraatotaa sirnaan simatanii jiru. Haasaan isaaniis qalbii namootaa toosisee hangi tokko imimmiin haqataa turan. Namoonni bebeekamoonis kora sana irratti haasaa dhageesisanii jiran. Kora kana guyyaa arfanuu Soraan Hordofee gabaasee jira.


text:
Ayyaana Irreechaa Bara 2015 Ilaalchisisee Ibsa Gabaabaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo Irraa Kenname.
Fulbaana 24,2015, Finfinnee
Qeerroon Bilisummaa Oromoo Ayyaana Irreechaa Birraa kan baranaa 2015 Hora Arsadiitti kabajamuuf jiru, Onkololessaa 3/2015 ykn A.L.Habashaatti Fulbaana 23/01/2008 kan kabajamu ta’uu hubachiisuun , Uummata Oromoo hundaan baga jalbultii ayyaana Irreecha bara kanaa nagaan geessan, Barri kun Bara milkii,bara, kan hidhamee kan itti hiikamuu, gammachuu,bara qe’ee ofii irraa buqqa’uun dhaabatu,bara irreen Oromoo itti jabaatu, Bara gaaffiin mirga abbaa biyyummaa deebii itti argatu, Bara ‘’Master Plan Finfinnee’’ guutummatti haqamuu ,Bara Injifannoo fi Bilisummaa nuuf haa ta’u !!
Ayaanni Irreecha guyyaa Oromoon Malkaa/Tulluutti ba’ee Waaqa isa uume waan argateef kan galateeffatuu fi waan fulduratti barbaaduu fi hawwuuf itti kadhatudha. Irreechi Ayyaana Oromoon ittin beekamu,mallattoo Oromummaa fi Eenyummaa isaa ibsu, calaqqee Aadaa fi duudhaa keenyaa qofa utuu hin ta’iin dhaalmayaa hambaa seenaa uummata keenyaa kan qabsoo wareegama qaaliin as qaqqabedha. Goototni Oromoo uummatni Oromoo eenyummaan, aadaan, duudhaan,Afaanii fi biyyi Oromiyaa akka hin sarbameef jechuun dhiigaa isaanii itti cophsuun, lafee isaanii itti cabsuun ayyaanni seena qabeessii kun akka uummatichaaf jiraatu taasisan bara baraan ni yaadatamu,
Ayyaanni irreecha barana 2015 sadarkaa Idil-Addunyaa UNESCO’tti galmaa’aa jiru kun bu’aa gootota ilmaan Oromoo; Oromoo fi Oromiyaa akkasumas leecelloo Oromiyaa saamicha, faca’insaa fi gita bittaa gabrummaa jalaa baasuuf jedhanii wareegamaa qaalii kanfalaa turanii fi hardha illee Oromiyaa bilisoomsuuf wareegama wal irraa hin citne kanfalaa jiraniti. Ayaana Irreecha 2015 Ilaalchisee Ibsa Qeerroo Bilisummaa


text:
Fulbaana 22,2021 Ministirri Faayinaansii Itiyoophiyaa Ibsa baaseen koree liqaa garee biyyoota G20 f iyaannoo Itiyoophiyaan liqaan isheerra jiru akka fooyya’uuf dhiyyeessite fudhatama argachuu, akkasumas dhimmicha Chaayinaa fi Faraansaay akka gaggeessaniif filatamuu Mistira Faayinaansii Itiyoophiyaatti De’eetaan Ministiraa Doktor Iyyoob Takkaaliny wabeeffachuun Tajaajilli Oduu Itiyoophiyaa gabaasee ture.
Iyyannoo Itiyoophiyaan dhiyyeessites yaa’ii koreen liqaa biyyoota garee G20 gaafa Fulbaana 16, 2021 taa’een ta’uu gaabasni Tajaajila Oduu Itiyoophiyaa kun ni ibsa.
Ejeensiin Sadarkaa liqaa deebisuu biyyootaaf qabxii kennu kan “Standard and Poor” jedhamuun beekamu immoo gabaasa gaafa Fulbaana 24, 2021 qabatee ba’een Itiyoophiyaan biyya liqaa irra jiru deebisuu dadahabde jechuun qabxii ishee B- irraa CCC+ gadi buuseera.
Dhimma kanarratti gabaasaan keenya Mitikkuu Fiqaaduu ogeessa diinagdee fi Baankii intarnaashinaalii Bunnaatti hoogganaa tajaajila korporeetii kan ta’an Obbo Muluneeh Ayyaalew, akkasumas dhaabbata “Kuwait Institute of scientific Research” jedhamutti qorataa diinagdee kan ta’an Doktor Ayyalee Galaan dubbisee, gabaasaa qindeesse qaba.


text:
Mootummaan biyya Kaanaada baqattootaa Afgaanistaanii buqa’anii biyyatii keessa qobachaa jiran hooteelotaa keessaa boqochiisaa akka jirttu hangaa’onii biyyatii ibsaniiruu.
Akka haanga’onni jedhanitti, Yeroo amma dhibeen Kooviid 19 dambalii Afuraffaan waan kanadaa keessatii baballachaa deemaa jiruuf baqattoota Afgaanistaanii iraa kaanadaa seenaa jiran hawaasatti makuun hin barbaadamne.
Akka gaabasi dhimmi irrati bahe jedhuuti erga ji’a Hagayya darbee Taalibaan Afgaanistaaniin qabate as yeroo jalqabaatiif baqattoonni magaala Toorontoo galan guyyaa 14 fi hoteelota 5 keesaa akka turan taasifamaniiru.
Guyyaa 14 booddee talaallii fudhatanii hawaasatti akka makaman taasifamu jedhameera.
Kaanaadaan namoottan Afgaanistaan irra buqqa’n 40,000 akka fudhattu beeksisuun ishee gabaasameera.


text:
Prezdaantii Suudaan kan duraanii Umar Al-Bashiir irratti hidhaan waggaa lamaa murtaahe
Prezdaant Umar Hasan Al-Bashiir April dabre aangoo irraa eega fonqolchamee booda, malaamaltummaa fi seeraan ala maallaqa biyyoota biroo dhuunfachuun himatame hidhaa irra turuun isaa ni beekama. Haaluma kanaan maani murtii magaalaa Khaartuum dhimmicha ilaalaa ture Sabtii har’aa hidhaa waggaa lamaa kan irratti murteesse tahuu gabafame.
Abukaattonni Prezdaant Al-Bashiir murticha dhiibbaa siyaasaatiin kan kenname jechuun ibsan. Kanuma hordofuun deeggartoonni prezdaantichaa magaalaa Khaartuum keessatti daanditti bahuun dallansuu isaanii kan ibsataa jiran tahuu odeeyfannoon ni addeessa.
Gamtaan ogeeyyota Suudaan “Professional Association” jedhamu gama isaatiin, adabbiin prezdaant Al-Bashiir irratti murtaahe sirrii tahuu ibsuun, kana boodas himannaawwan birootinis adabbiin dabalataa prezdaanticha kan eeggatu tahuu ibse.


text:
OMN: Magaalaa Hararitti dargaggoonni heddu rasaasan rukutaman.
Wax 9/2018
Amma taate!! Mallattoo gaariidha. Hojiin kun gara caalu biyya keessatti nubarbaachisa. Aadaa fi mallattoowwan eenyummaa Oromoo kan saboota hundaa gararraa akka Dr Abiy kaa’u namni barbaadu hinjiru, kana barbaachuunis dhukkuba malee nageenya miti. Kan barbaachisu aadaa fi mallattoowwan eenyummaa Oromoo isa motoomni (state) Itiyoophiyaa jaarraa tokkoo oliif lola irratti bane sana kan saboota biyyattii waliin iddoo walqixa akka argatu gochuudha. Gochi akkasii akka namoonni baay’een keenya yaadnu Oromummaadhuma qofa waan calaqqisiisuuf miti; ykn akka namoonni gariin yaadan eenyummaa biyyattii, akkuma motoomni bara mootii moototaa taasise, eenyummaa saba tokkoo qofa ta’ee akka mul’atuuf miti. Hojiin akkasii abdii jiraachuu danda’uu fi fulla’iinsa biyya keenyaa waan ta’eefi.
Carraan Itiyoophiyaan akka biyyaatti ittifufuuf qabdu akka namoonni muraasni jedhan federesshinii sabdaneessaa amma jiru kana dimokraatessuu qofaan miti; aangoon biyyattiis walqixa saboota biyyattiif hiramuu qaba. Dimokraasiin akaakuu garagaraa waan ta’eef akaakuun dimokraasiin marti aangoo bulchiinsaa saboota hundaaf walqixa hiruuf carraa walqixa waan uumu miti. Kanaaf aangoo biyyattii walqixa hundaaf hiruun nagaan jiraachuu biyyattiif murteessaadha. Aangoo sabootaaf hirtee eenyummaa isaanii immoo cinaachatti baasuu hindandeessu.
Aangoo giddugaleessaa hundaaf wayita hirtu mallattoo fi aadaa eenyummaa sabootaas walqixa iddoo kennuufiin murteessaadha; kana jechuun garuu akka namoonni #OroMaaraa projaktii jedhamu biyya keessatti adeemsisaa jiran wallaala irraan kan ka’e “eenyummaan dhiiga keessaa ba’a, tokkummaa sabootaa jabeessuuf walmakiinsa dhiigaa isaan seenaa keessatti qabaataa turan agarsiisuutu fala” jedhanii yaadan miti. Eenymmaan dhiiga waliin hariiroon inni qabu garmalee xiqqaadha, sanuu sirumaa yoohariiroo qaba jennee dubbachuu dandeenye. Osoo eenyummaan dhiiga keessaa ba’a ta’e kan hunda dursee eenyummaa dhabu uummata Oromooti. Eennummaan adeemsa seenaa yeroo gabaabaa keessatti dammaqinaan hojiikoo jedhamee waan hojjetamu malee waan dhalootaan argamu miti. Eenyummaan garagaraa biyya keenya keessa jiran of ijaaruuf jecha, akkuma kan biyyoota biroo, seenaatti dhimma ba’u. Kanaaf siyaasni biyya keenyaa waan bara kanaa caalaa dhimmaa hiikkoo seenaa irratti waldhaba. Namni dhimmi kun gaariitti galeef eenyummaa sabootaa ykn kan nama dhuunfaa (warra ani eenyummaa sabaa hinqabu jedhan dabalatee) waa’ee dhalootaa ykn dhiiga waliin walqabsiisuuf niqaanfata. Kun mata-duree mataa ofii danda’e waan ta’eef ammaaf nandhiisa.
Sadarkaa biyyaatti mallattoowwan eenyummaa saboota hundaa walqixa dhaabuun jechoota summaa’oo bara mootii-moototaa Itiyoophiyaa calaqqisiisan (zerenyinnet, zer, xilaachaa, Itiyoophiyaawiinnet fi kkf) Dr Abiy wallaalaanis ta’e beekaa darbee darbee fayyadamu of irraa fageessuu nidabalata. Namni gara kanatti ofqabu gaaffii uummata Oromoo deebisuun hafnaan gurraan dhaga’uullee hinfedhu. Dr Abiy uffata aadaa Oromoo amma mul’ise kana calliseetuma dhimma malee raaw’ata jedhee hinfudhu. Tarii gaaffiiwwan ijoo uummanni Oromoo qabu keessaa tokkumallee taatu deebisuuf yaadee namatti bubu’ee ilaaluuf waan fedhen se’a. Waan isa baasu isatu beeka (dhimma aangoo dhuunfaa isaan walqabateen jechuukooti), bara kana garuu uummanni Oromoo waanuma Oromoo taate qofaaf ykn waan ani Oromoodha jette qofaaf waan sideeggaru miti, sun kuttee jirti; faayidaa biyyoolessaa inni barbaadu eegsisuuf fedha/dandeettii qabaachuu fi dhabuukee ilaala. Dr Abiy MM ta’uu waliin walqabatee abdiin uummata Oromoo keessatti dhalates inni guddaan isa kana malee namni dhuunfaa Oromoo ta’e tokko waanuma waajjira sana seeneef gammadee natti hinfakkaatu. Ammaaf Dr Abiyyiin galatoomi, ulfina argadhu jedheera.
Kalee galgalaa Yunibarsiity Dillaati nyaaphii Bombbii dhoose!
Guyyaa 1/10/10 A.L.H galgalaa keessaa Naannoo sa’aati 3:50ti Yunibaarsitii Dillaa Moonaa Samaraa(Odaa Yaa’aa) Manaa kitaabaa( Library) Social science jedhamtuu irrattii bombbiin dhoote! Bombii dhooten Walqabatee Miidhaan cimaan namoota 13 ta’an irrattii dhaqaabadee.
Namii baqaa walii irraa oriyee madooleen Muummee hin qabduu.Ijoolleen miidhamtee irraa caalan ijoollee oromooti.Namaa Lubbuu dhabee hin qulquleefanne!Ka’uumsii Waraanaa eennuun akkaa ta’ee hagaa ammatii beekkamuu baatullee wannii namaa Shakkisisaa hedduuti jiraa.Fakkeenyaaf:-
•Guuyyaa Kaleesaa kan laftii Nagaa Agaziin dallaa yunibaarsitichaa Keessaa yaa’aa oolte maaliif akka ta’ee hin beekkamnee.
•Guyyaa 02/10/10 Ijoolleen Oromoo Yunibarsitii Dillaa qophii akkaa akkaa qabdii turtee ,wa’ee geggesaaa eebbifamtoota baraa kanaa,wa’ee GAASO(Gumii Dagaaginnaa Aadaa,Afaanii fi Seenaa Oromoo) waggoota lamaa oliif eegii gaafa jeequmsa bara 2008 E.C dhabaatee ilaalchisee malaa mariin ni jiraa ture.
•Jeequmsii Oromoo Gujiif Sabaa Gediyoo baldhaan Waan jiruuf Yunibaarsiin Dillaa Godina Sabaa Geediyoo kan jalatii waan argamtuuf jeequmsii Karaa jaraatiin dhooyina laata shakkiin jettulleen ni jirtii
•Hawaasii Tigree guyyaa kaleessaa jechuun 01/10/10 E.C Naannoo warraatii Mormmii akka akkaa dhageesisaa oolee.Kanumaan Walqabatee shirii kun tigreetin godhaminaa shakkiin jettulleen ni jirtii.
Dhábasá Wakjira Gemelal
OMN: Magaalaa Hararitti dargaggoonni heddu rasaasan rukutaman.
Wax 9/2018
Bulchinsi mootummaa naannoo Hararii lafa Oromoota abbootii lafaarraa fuudhuun qaamota iddoo biraatii dhufaniif laataa jiraachuun mormii dhalchuun himame.
Dura-dhaabbanaa dhiibbaa raawwatamaa jiruutiif jiraattoonni magaalattii kumootaan lakkaawaman subii arraa hiriira mormii jabaa gaggeysuu maddeen gabaasan.
Hiriira mormii godhame irrattiis dargaggoonni hedduun rasaasaan kan madaawanii fi isaan akka maleetti miidhamuun du’aafi jiruu jidduu jiranis jiraachuu maddeen ibsan.
(Usmaan Abdulaxiif)
“Nuuf dirmadhaa jedhu!
Erga hidhamanii waggaa/ganna 8 ga’aniiru. Mana hidhaa Qaallitii keessatti 4 ta’anii mana dukkanaatti hidhamanii jiru. Isin ABO dha jedhamanii hidhaa umurii guutuun irratti murtaa’e. Erga irratti murtaa’ees maatii (haadha, abbaa fi obbolaa) yoo ta’e malee namni kaan dubbisuu hin danda’u.
Dhaamsa isaanii: Mana hidhaafi mana dukkana kana keessaa akka baanuuf/hiikamnuuf karaa dandeessaniin dhiibbaa akka nuuf gootan yjn goosistan fi addunyaatti akka nuuf beeksistan kabajaan Uummata Oromoo quuqama sabummaa qabdaniifi mirga namaaf falmitan isin gaafanna jedhanii dhaammataniiru.
Isaanis:
1. Faqqadaa Abdiisaa Gusuu- bakka dhalootaa Godina H/G Wallaggaa aanaa Jaardagaa Jaartee ganda Tulluu noonnoo
2. Dajjaazmaach Bayyanaa- bakka dhalootaa godina H/G Wallaggaa aanaa Horroo,
3. Abdiisaa Ifaa- bakka dhalootaa Godina L/Shawaa- aanaa Gindabarat
4. Kadir Zinaabuu- bakka dhalootaa Aggaaroo
# Ilkee fi Irree wayyaaneerraa Qabsaawota keenya kana haa buusisnu
Injifannoon kan Oromooti!”
OMN: Aanaa Cinaaksan araddoota hedduu keessatti lolli adeema jira.
Wax-9-2018
Godina Harargee bahaa Aanaa Cinaaksanitii Ganama arraa Poolisoonni Addaa NaannooSomaalee hawaasa nagayaa irratti dhukaasa roobsuun namoonni hedduun haala gaddisiisaa taheen yoo ajjefaman kanneen kudhanii ol-tahan ammoo madaayuun gabaafame.
Humnoonni kunneen Araddoota akka Qobboo, Ordaa fi Ulaan-ula keessa qubatanii akka jiran ibsuun jiraattoonni naannawa sanii eeggannoo barbaachisaa tahe akka godhanis dhaamame.
(Faa’izaa Iliyaas)


text:
Addi Bilisummaa Oromoo rakkoo Mootummaa fi Riphe-loltoota jidduu jiru furuuf mariin taasifamutti yoo affeerame hirmaachuuf qophii dha - jedhu, miseensi Shanee Gumii ABO, Obbo Mikaa’el Booran.
Gama biraan, Paartiin Kongirasii Federaalawa Oromoo KFO’n “rakkoon mudataa jiru furmaata Siyaasaa barbaada” jedha.
Dhimma hidhaa Oromiyaa bakkawwan adda addaatti mul’atu ilaalchisee ka yaada isaanii kennan Yunivarsiitii Arsiitti Barsiisaan Saayinsii Siyaasaa, Badhaasoo Kinniisoo , “Tarkaanfiin mootummaadhaan fudhatamu Humnoota mootummaa morman dhabamsiisuutti ka fuuleffate” jedhan. Hayyuun ka biraan, Yunivarsitii Ambootti barsiisaan Gaazexessummaafi Komunikeeshinii - Piroofeesarri Gargaaraan Dahaannoo Indaaluu “kahumsi gaaga’amaa mudataa jiruu, odeeffannoo sirrii tahe dhabuu irraa ti” jedhu.
Kanumaan wal qabatee, ogeessi seeraa namoota siyaasaa yakkaan himatamaniif abukkaattoo tahuun dhaabbatan Doktor Tokkummaa Dhaabaa deemsa kenniinsa Haqaarratti rakkoowwan mudatan, jedhanii fi waan furmaata taha jedhan ibsanii jiru. Nakoor Malkaa, gabaasaa isaa kaleessaa irraa kan itti fufe, kutaa lammataa dhiheessa.


text:
Ajajaan riphxee-loltoota Mootummaan “Shanee” jedhee waamu, isaan ammoo Waraana Bilisummaa Oromoo jechuun of waamatti ajajaa Zoonii Kibbaa ka turan, Goollicha Dheengee, karaa nagaa qabsaa’uuf murteessuu isaanii beeksisuun isaanii himamee jira.
Goollichi, waliigaltee dhiheenya WBOn Adda Bilisummaa Uummata Tigraay, ABUT wajjin hojjachuuf tolfate mormuun murtoo kanarra ga’uu isaanii beeksisan.
Aangawoota Mootummaa Dirree Xayyaaraa Booleetti arganuun Goollicha simatan keessaa tokko ka tahan dubbi-himaan mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Geetaachoo Baalchaa, “Mootummaan murtoo Goolichaa gama gaarii isaan ilaala” jedhan.
Hooggantoota Waraanaa Bilisummaa Oromoo, kan mootummaan “Shanee” ittiin jedhu dhimma kana irratti akka yaada isaanii nuuf kennan gaafachuuf carraaqqiin goone ammaaf hin milkoofne.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
Maaloo Abbaan Torbee Eessa Jira?
Damee Boruu: Ebla 20, 2018
Ilma Waaqayyoo Jesuus Kiristoos kan dabarsee warra Romaa itti qarishii sodamaan gurguratee bartoota isaa keessa tokko kan ture Yihuudaa dha. Warri Romaa Jesuus isa kam akka tahe baratoota isaa irraa adda baasanii hin beekan. Yihuudaan garuu warra Roomaa wajjin walii galee namni inni yaroo tokkotti maadii keessa harka kaa’uu Jesuus akka tahe malatoo kenneef. Akkuma jedhe qabsiisee akka fanisamu godhe. Amanamaa barataa isaa tahuu isaa caalaa immoo maadii tokko irraa nyaachaa jiru.
Kan diinaaf dabarsee nu ficcisisaa jiru namoota xixxiqqoo akka Yihuudaa nu fakkaatanii nuyi wajjin nyaachaa dabrsanii diinaaf nu laataa turanii fi jiran akka tahe beekamaa. Yaroo hundaa siyaasaaf jecha diinni keenya duraa TPLF jennee waakkachaa haa oollu malee TPLF eenyummaa keenya adda baaftee hin beektu. Kan qarroo Oromoo quba itti qabee dhabamsiisaa jiru OPDO dha. Wayyaanneen qarroo qeerroo fi qarree Oromoo tokko utuu OPDOn hin saaxiliin ajjeesuu, hidhuu fi tumuu hin dandeessu.
Warra ayyaanilaalatoota kana obboleessaa fi obboleetti keenya jennee rakkina keenya galgalaa fi ganama itti himana. Waan qabnu mara illee wajjin hirmaannee nyaanna. Isaan garuu yoo nuyi irraa achi galalan qarshii sodomaan nuu gurguratanii darbu. Uummatni Oromoo utuu ajjeefamuu, hidhamuu fi tumamuu OPDO dugdatti baatee jilbaan deema waggaa digdamii torba jiraate. Bara darban kana OPDOn immoo TPLF gatiitii baattee dugda Uummata Oromoo isa nama hin quuqne irraa diriirfatee teesse taa’aa turte.
Uummatni Oromoo na gahe, na irraa bu’aa jedhee fincilaan bara kana maqaa jijjiraman OPDOn TPLF dugdatti marxifatee bololi’aa jirti. Akka OPDOn yaadutti Uummatni Oromoo TPLF OPDON dugdati marxifatee deemaa jirtu kana arguuf dandeetti ykn dammaqinsa gahaa hin qabu. Akka hubannaa koo yoo tahe dammaqinsi Uummata Oromoo kan OPDO ol akka tahe mamii hin qabu.
Namni waan maqaa jijjiramaan mootummaan EPRDF itti jiruuf gowwoomu nama uummaan sammuun boodatti hafaa( retarded) fi warra mootummaa kana irraa dantaa argatu ayyaan ilaalatota qofa. Namni kamuu waan mootummaan odeessu dhugaa tahuun ni mala jedhee yaada lamaffaa qabachuun ni mala. Garuu waan odeefamu yoo kan wal mormu tahe ykn kan hojiin hin mul’ane yoo tahe dafee abdii irraa kutata.
Guyyaa har’aa kan argaa fi dhagaa jirru Mumichi Mnisteerota Dr. Abiyi haasan nama gowwomsuuf yaalus haasaan isaa kan wal mormuufi kan hojii itti jiran wajjin wal hin fakkaanne akka tahe qalbiin hubachuu dandeenya. Jijjirama goone jedhanii namoota wal qaxxamuursuun warra waggaa digdamii torbaa biyya kan qorqaa turee fi warra aangoon harkatti tortorreef biyyaa dabarsanii kenuun tuffii uumataati. Utuu sirni EPRDF hin jijjiramiin miseensonni EPRDF maqaa hojii wal jijjiruun waan haaraa ni fida jedhee namni eegatu nama du’e duwwaa dha.
Uummata Oromoof TPLF of irraa buusuuf duraa OPDO of irraa darbuun dirqama. Yoo uummatni Oromoo OPDO of irraa hin kaasu tahe OPDOn Uummata Oromoo jilbeefatee deemu akka itillee lafa irra diriiristee “ iskistaa”irratti buusuuf deemti. OPDOn karaa fuula duraa haasa damaan makaan uummata keenya gowwomsaa karaa duubaa waraana Wayyaaneen ficcisiisaa jirti. Har’a OPDOn shoofeera taate kan konkolataa oofaa jirtu of fakkeessaa jirti. TPLF garuu barcuma guutte diriirfatttee teessee karaa OPDOn irraa deemittu itti agrsiisaa jirti.
Labsii Yaroo Muddamaa kan labsate OPDO dha. Labsiin Yaroo Muddamaas hojii irraa oole kan jirus Oromiyyaa keessatti qofa. Erga Dr. Abiyi Mumicha Ministeeraa tahee muudamee as hidhamuu, ajjeefamuu fi daramuun ilmaan Oromoo isa durii daran itti caalee jira. Shirri Uummata Oromoo fi saba sabi-lammii naannoo Oromiyaa jidduutti godhamu bakka hundatti finiinaa jira. Uummatni Oromoo waan deemaa jiru kun hegree Uummata Oromoof haalan yaadessaa tahuu hubatee yaroon dura dhaabbachuu qaba. Nama Oromoo Mumicha ee Ministeerummaa mudanii isaanitu wal fixaa jira jechuuf malee har’as kan uummata keenya fixxaa jiru waraana Wayyaannee akka tahe waan wal nama gaafachiisu hin qabu. Amma waraanni Wayyaannee biyya Oromoo irra qubatee ixaan qabnu dhumuu dha.
Utuu aanan hin dhugiin kan garaa koo qabaneessu tokko oduu “Abbaa Torbee” dhaga’uu dha. Maaloo Abbaan Torbee eessa jiraa? Maaliif Abbaan Torbee, torba, torbaatama, dhiba torba hin taane? Yaa Abbaa Torbee Waaqayyoo sanyii kee nuuf haa baayisu. Lalisii dagaagii . Oromiyyaa cufa guuti. Kaayyoon kee fi hojiin kee haa margu, haa gabatu. Haadha keef tokkicha tahu duwwatu bade. Imimaan haadha deesse kan qoorsu si malee hin jiru.
Yoo maddii karaa bitaa nu rukkutan, nagaa buusuuf isa mirgaas itti qabi warri jedhan gowwummaa nu barsiisaa yaalu. Yaroo karaa bitaa rukkutamnuu utuu karaa mirgaa si’a lama itti qadaadnee jiraanne kan lamaffaa nu kabaluu yaadu hin jiru. Sana booda ulfinaa fi nagaan wal kabajnee waliin jirachuu dandeenya. Nama haqaa isaaf hin dhaabbannee kabajaa argachuu hin danda’u. Sabnis akkuma kana yoo haqaa isaa fi mirga isaaf hin dhaabbannee saba bara baraan gadadumaa keessa jiraatu taha.
Maaloo yaa Abbaa Torbee bofa amma fedhee yoo tumaa oollee mataan rukkutamu malee hin du’u. Hadhaan bofaa arba irraa jira. OPDOn akka Uummata Oromoo waggaa digdamii torbaaf dhiiga dhugdu kan godhe warra mataa ishee irra jiru. Abbaa Dulaa, Dr. Abiyi, obbo Lammaa irra jalqabee gadi dhufa. Shira TPLF wajjin xaxee warra uummata keenya kiyyoo garbummaa jalatti hanbisuu deemu of irraa kaasuun dirqama. Hojiin kee haalan bareedaa dha. Garuu summiin hiriyyaa hin qabne uummatni keenya dararu mataa OPDO irra dha jira. Summii kana uummata irraa kaasuuf yoo ilma ykn Obboleessa goota akka kee qabaate ykn hoorate achii gadi jalqabee yaroo gababaa keessatti walitti fulaasuu dandeessu. Eebbi Waaqayyoo fi imimaan haadha deessee dhabdee si wajjin haa tahu. Anis kabajaa fi ulfina onnee irraa buqqaa’e akkan siif qabu siif dhaamuu fedha.
Gadaan Gadaa Bilisummaa Ti!
Injifannoo Ummata Oromoof!


text:
IBSA IJJANNOO
Sochiin Biyyaa Itoophiyaa Qabsoon Mootummaa Cunqursaa Wayyaanee Aangoo irraa Kaasuu Jabaatee akka itti fufu waamicha dhiyeessa
Springfield, Virginia USA (22 October 2017)-
(Amharic PDF | Oromiffa – PDF | English – PDF ) Bakka bu’oonni Sochiin Biyyaa Itoophiyaa baatii Onkoloolessaa 20-22, 2017 Springfield, Virginia, biyya Ameerika keessatti teessuma godhatan irratti haala biyya Itoophiyaa keessa jiru baldhinnaa fi gadi-fageennaan xiinxaluun qabsoon demokiraasii, haqaa fi birmaddummaaf godhamaa jiru milkiin akka fulla’uu karooraa fi tarsimoo baasuun xumuree jira.
Teessuma guyyoota sadihiif godhame irratti haala qabatamaa diinaggee, siyaasaa, hawaasummaa akkasumas haala nageenya biyyatti irratti marii bilchaataan godhamee jira. Mariin kuni dhibdiilee biyyattii qunnamaa jiran irra-dibaa tokko malee qulqullummaa fi miiraa iftoominaatiin kan geggeeffame ture. Teessuma kanarratti garaagarummaa jaarmayoota miseensota Sochii Biyyaa Itoophiyaa (SBI) jiddu turan marii fi ilaa fi ilaameen dhiphisuun adeemsi woliin eegalame jabaatee akka itti fufu tarkaanfii mul’ataa fudhatee jira. Haalli biyyattii kan daddaffiin jijjiiramaa fi gariin gara fokkataa fi hin barbaachifne deemaa jiru heddu yaachisaa tawullee, SBI diddaa ummataa, keessattu kan Oromiyaa keessatti itti fufiinsaan godhamaa turee fi jiru, jabaatee itti fufuun warraaqsa jijjiiramaa biyya guutuu keessatti godhamuuf haala aanjessuun isaa abdachiisaa fi boonsaa ta’uu isaa irra deebi’ee mirkaneessa. Sochiin ummatootaa fi haalli biyya keessa jiru akka akeekutti mootummaan Wayyaanee du’uu fi gara boolla isaaf hin oolletti gugataa jiraachuu isaa hubanna. Sochiilee ummanni Oromoo fi ummatoonni Itoophiyaa marti waggootii dabran hedduuf godhaa turanii fi jiran irraa deebinee yoo laallu, umrii jireenya Wayyaanee gabaabsaa jiraachuu agarra. Sochiin
kun ummanni mootummaa kana diduu qofaa osoo hintayin onnee isaa keessaa baasee tufuu akeeka. Akasumas sochiin ummataa wanni akeeku guddaan jijjiirraan bu’uraa biyya san keessatti dhufuu akka qabu muldhisa. Caasaa mootummichaa keessattis humnoonni jijjiirraa fiduuf tattaaffii godhan jiraachuu isaanii hubannee jirra. Kanaafuu gartuulee (OPDO keessatti) tarkaanfattuu jijjjiirraa mootummaa Wayyaanee keessatti argamsiisuuf aantummaa ummataa horatanii sochii jalqaban gammachuun simanna. Jijjiirraan caasaa mootummichaa keessatti eegalame keessattuu humna aantummaa ummataa giddugaleessa taasifachuuf qabsiifame akka jabaatuu fi ol’aantummaa Wayyaanee hiddaan kan buqqisu akka ta’u qabsoon jalqabame itti fufuun barbaachisaadha. Deggeramus qaba jenna. Hawwiin keenna mootummaa Wayyaaneen boodaa abbaa irrummaa fi cunqursaan biyya Itoophiyaa keessatti raawwachuu qaba kan jedhudha. Hawwiin keenna mootummaa abbaa irree kaafnee mootummaa abbaa-irree biraa jala seenuu hin qabnu kan jedhu. Gabrummallee jijjiirachuu osoo hintayin raawwachuudha. Rakkoon yeroo ammaa kana biyyattii mudataa jiru sochii humnootaa kophaa kophaa qabsoo godhan qofaan furuun hin danda’amu. Mootummaa Wayyaanee aangoo irraa kaasanii sirna walqixxummaa fi bilisummaa irratti bu’urfame ijaaruuf gamtaa ummatootaa fi humnoota polotikaa hundumaa ammate gaafata. Humnoonni dhimmi biyya sanii nu ilaalata jedhan hundumtuu waloon dirqama qabsoo fi itti gaafatummaa fudhatuu qaban jenna. Kanaafuu Sochiin Biyyaa Itoophiyaa Qabsoon ummanni Oromoo godhaa jiruu fi qabsoo ummatoonni Itoophiyaa biroo godhaa jiran akka milkiin xumuramu hamilee haarawaan akka itti fufu waadaa isaa irra deebi’ee haarawoonsa
Gareen ol’aantummaa Wayyaanee tursiisuuf murate aangoo isaa kan harkaa ba’uuf dhiyaatte deebi’ee dhuunfachuuf cira xaxaa jira. Shira kana keessaa inni giddaan ummatoota giddutti hokkara uumuun, wolitti diinomsee kana sababeeffachuun biyyattii bulchiinsa waraanaa gala galchuudha. Shira kana fashalsuun tokkummaa keenya hundaa gaafata. Itti aansuudhaanis bakka bu’oonni Sochii Biyyaa Itoophiyaa mootummaa abbaa-irree buqqisanii sirna demokratawaa dhugaa uumuun murteessaa akka ta’ee irra deebi’ee mirkaneessa. Cunqursaa fi gabrummaa bifa kamiiyyuu hambisanii sirna walqixxummaa fi birmadummaa namootaa fi ummatootaa irratti hundaayee argamsiisuuf sirna Federalwaa demokiraata mirgi dhumfaatii fi waloo walqixatti keessatti kabajamu ijaaruu gaafata. SBI kanaafis qabsaa’a.
Kanaafuu Sochiin Biyyaa Itoophiyaa humnoonni polotikaa biyya keessaa fi biyya alaatti argaman hundumtuu daddaffiin walitti dhufanii humnaa fi qabeenna isaanii walitti qindeessanii mootummaa abbaa-irree kana aangorraa qaarsanii Itoophiyaa haarawa kan mirgi hundumaa keessatti kabajamu akka ijaaran waamicha dhiyeessa!
Dhugaa fi haqxi hundumaaf!


text:
Dhaabbattonni idiil addunyaawwaa ta’an kan biyya Itoophiyaa keessa jiran, waliin sagantaa ykn beellama qabachuuf haali yeroo ittin fayyadamnu salphaa miti. Kunis kan ta’u danda’eef Itoophiyaan sa’atii ykn yeroo kan mataa ishee waan qabduuf. Kunis kan warra dhiyaa irraa garaagarummaa sa’atii 6 kan qabudha. Yeroo bay’ee namootni akkas jedhu, “ akka sa’atti warra dhiyaatti, sa’atii 2:00 … Continue reading Itoophiyaa keessatti Sa’atii ykn Yeroo akkamitti himama?
Month: July 2018
Maaliin si fakkeessuu Attamiin si ibsuu Eenyuun si fakkeessuu Midhaayaan moo hadhaani Dammaan moo aannani Heexoon moo summiini Biftikeehoo maali Diimaamoo gurraacha Adii moo hoomicha Keelloo moo booricha Dhuguma ati maalii Isa si qorateef Tooftaa sitti bareef Ilaalee hubateef Kan dhugaa dheeboteef Qabee si kunuunseef Dhuguma jaalala Eenyutu si caala Doofaa qaroomsita Goota laphee fuuta … Continue reading Walaloo Jaalalaa
Because every man has as boss his wife or his mother, or some other woman in his life, men may rule the world, but women rule the men who rule the world. Thus contrary to appearances, women is boss, the overall boss of the world. (c.f Anatomy of female Power. Chinweizu.) “Jireenya isaanii keessatti, dubartii … Continue reading Aadaafi Dubartoota


text:
Kan wal waraansii keessatti gaggeeffamee bulchiinsa naannoo Tigraay keessa rakkoon gargaarsa dhala namaa hamaan jiru daran gad deemaa kan jiru ta’u aangawaan gargaarsa dhala namaa kan Tokkummaa mootummoota Maark Laawkok Kamiisa kaleessaa akeekkachiisanii jiru.
Kana malees waraannii Ertraa ba’uun isaa mallattoon agarsiisuu lafa hin jirreetti, humnaan gudeeddiin tooftaan gaggeeffamu akka jiru gabaafamuu fi hokkara saalaa irra jireessaan dhiiroota yuniifoormii waraanaa uuffataniin gaggeeffamu akka jiru ibsan.
Angawaan kun Kamiisa kaleessaa golli naga eegumsaa kan Tokkummaa Mootummootaa walgahii cufataan gaggeesse irratti akka ibsanti uummata Tigraay Miliyoona 6 tti dhiyaatu keessaa kanneen Miliyoona 4.5 ta’an gargaarsa dhala namaa akka barbaadan Tokkummaan mootummootaa beeka jedhanii mootummaan akka tilmaameetti uummanni kun 100 keessaa harka 91 hatattamaan nyaata barbaada jedha.
Waajirri koo gara jalqaba torban kanaatti gabaasa isa ka jalqabaa argateen namoonni jireenya ofii irraa buqqa’an 4 beelaan du’u, akkasumas Kamiisa kaleessaa ganama immo namoonni 150ni konyaa Olfaa kan Maqalee irraa Kibbatti argamtu keessatti beelaan dhumuu isaanii dhageenye.
Kun nu hunda keenyaaf akeekkachiisa ta’u qaba kan jedhan Laawkook, tarkaanfiin barbaachiisu hin fudhatamu taanaan waan gara fuula duraatti nu eeguu agrsiisa.Beeleessuu akka meeshaa waraanaatti gargaaramuun seera cabsuu dha jechuu isaanii Assosheetid press gabaasee jira.


text:
Masaraan mootummaa Yunaaytid Isteetes Tokkummaa Mootummotaafa sirnaan akka beeksiiseetti dhukkubii Koviid-19 Amerikaa keessatti hammaataa kan jiru ta'uus biyyattiin jaarmayaa Fayyaa Addunyaa(WHO)keessaa of-baasuu ishee beeksisee jira.
Baatii Ebla dabree maallaqa Amerikaan jaarmayaa Fayyaa Addunyaaf laattu dhaabuu ishee prezidaant Traamp beeksisanii turan.
Kanaafis sababaa kennan jaarmayichii weerara vaayrasii koronaa fi Jijjiramnii akka ta'uuf gaaffii dhiyeessine irratti Chaayinaaf looga kan jedhu ture.
Jijjirama argamuu qabu gad fageenyaan lafa keenyee keessattis hirmaachuu akka qabnuus kan gaafanne ta'uus kana gochuu hin feene jedhan Traamp.
Jaarmayaan fayyaa addunyaa gama isaan akka jedhutti biyyi miseensa taate tokko keessaa ba'u dura beeksiisa waggaa tokkoo kennuu qabdi.
Gabaasa Guutuu Caqasaa


text:
Taphoota gareelee adda addaa biyyoota Awurooppaa jiddutti ta’een kanneen ni injifatan jechuun eeggaman injifatan, garuu wonti hineeggamne tokko tokko hin uumamne jechuun hindanda’amu. Taphni qalbii guutuun eeggamee fi hordofame isa Arsenaal Imraatis irratti Brushiyaaa Dortimund woliin geggeesse ture. Arsenaal tapha kana 2 – 0 injifachuudhaan qabxii 10 (sadrkaa 2ffaa) argachuu danda’eera. Liivarpool tapha dirree isaan alatti godheen 2 – 2 bayuu danda’us, ammas waa’een gara marsaa ittii aanuutti dabruu isaa akkuma rarra’etti jira. Tapha har’aa injifachuu dhabuun hiree bareedaa marsaa itti aanuutti dabruu qabu guddaa ufdhabsiiseera. Dabraa moo hindabruu Liivarpool beekuuf tapha itti aanu eeguun dirqama, isaafi nu irrattis.
Taphoota gama birootti geggeeffameen Riyaal Maadriid rikoordii haarawa galmeessise- tapha 15 wolitti aansee injifachuun garee kanaaf rikoordii haarawa. Riyaal Maadriid goolii Ronaaldoon galcheen 1 – 0 Baazel injifatee dirree gadi lakkise. Garee biyya Ispeen kan ta’e Atleetikoo Maadriid 4 – 0 Olompiyaakoos injifate.
Worroota torbaan kana milkaayan keessaa Juveentus isa tokko. Juveen ‘jaartiin dullattiin’ gara Swiidiniitti balali’tee 2 – 0 garee Malmoo dhukkee irraa kaaste. Anderleekt 2 -0 Galaataasaraay rukute. Zeniit tapha dirree isaa irratti taasiseen 1 – 0 Benefikaa geggeesse.
Taphoota kaleessa irratti waan gurguddoo lamatu ta’e. Li’ooneel Messiin rikoordii goolii shaampiyoonaa Awroopaa Raawuliin qabamee ture fooyyessuu isaati, inni jalqabaa. Baarseloonaan 4 – 0 Nikoosiyaa mooyate. Gooliin 3 tan Liyoo turte. Inni lammataa, waa’ee garee Manchaster Siitii fi Cheelsiiti ilaallatu. Manchastar Siitiin goolii 3 Agu’eeroon galcheen garee cimaa Baayer Muniik irratti ol’aantummaa argachuu isaati. Taphichi kuni 3 – 2 raawwate. Cheelsiin ‘Jarreen bubbuleen’ garee Shaalkaa 5 – 0 taphaan ala godhe.
Paaris st.Jerman 3 – 1 garee Aayaaks moo’ate. Roomaan 1 – 1 garee CSKA Moskoon gargar deeme.


text:
Dura taa’aa paartii Kongresii Federaalawaa Oromoo fi itti aanaa dura taa’aa paartii Medrek kan ta’an Dr. Mararaa Guddinaa Roobii darbe gara Washington DC-tti imaluuf gara buufata Xayyaara Boolee erga ga’anii booda ofi irra deebisamuu dubbatu. Mi’a isaanii erga fe’atanii booda keellaa sakatta’aa bira ennaan ga’u jedhan Dr. Mararaan PaasPoortiin Kee meeshaa dubbisu jala darbuu hin dandeenye naan jechuu dhaan akkan deebi’ee sirreeffadhu natti himan jedhan. Paaspootiin koo rakkoo tokko hin qabu Visa ittiin deemus qabaa.
Yeroon isaas itti hin darbine kan jedhan Dr. Mararaan zayita, urgooftuu ykn bishaan itti bu’eeraa kanaaf hin hojjenne ta’a sababaa jedhu naaf ergan. Paaspoortiin harkatti qabadhee jiru garuu qulqulluu homtuu kan itti hin buune ture jedhaniiru. Immigraashinii dhaqii gaafadhuu jechuun natti himamee, achis dhaqee gaafadhu hamma har’aatti na deddeebisuu irraan kan hafe deebiin argadhe hin jiru. Amma iyyuu eegaan jira jechuun Dr. Mararaan nuuf ibsanii jiru.


text:
Oduu Fulbaana 21,2021- Ajaja President Us Baayiden Mallatteesse irratti murtee TDF, PP fi Eritrea
Related
Related Posts
- Oduu Ammee:"Finfinnee Waajjira President Mootummaa Naannoo Oromiyaatti marii haala yeroo irratti
#Oduu_Ammee!! Finfinnee #Inbox "Finfinnee Waajjira President Mootummaa Naannoo Oromiyaatti marii haala yeroo irratti President I/A Mootummaa…
- Abboota Murtii Naannoo Amaaraa Irratti Haleellaan Irratti Raawwate
Abboota Murtii Naannoo Amaaraa Irratti Haleellaan Irratti Raawwate WAASHINGITAN, DIISII — Bulchiisa naannoo Amaaraa keessatti ol’aantummaa…
- Dhimma ajaja mana murtii kabajuu dhabuu irratti MM Abiy Ahimad maal jedhan?
Dhimma ajaja mana murtii kabajuu dhabuu irratti MM Abiy Ahimad maal jedhan? "Filannoon kan…


text:
OMN:Oduu waxabajjii 28,2017 ilmaan oromoo oromiyaa keeysaa jiraan dhimma”Dantaa Addaa finfinnee”maal jedhan?
FincilaOPDO . Waggaa 25 guutuu Wayyaaneef ashikarii ta’aatanii, Golaa fi Golgaa Uummata Oromoo sakkaataasiftanii, Gootota Oromoo kaan biyyaa baasiftanii, kaan mana hidhaa tti guursiftanii, kaanis ajjeesiftanii, seenaa sammuu nama dhiigisu, madaa hin qoorre dalgdaniittu! Amma hoo isin hin ga’uu?
Bara Xaaliyaanii warri “Baandaa” jedhaman, jechuun warri lammii gananii, Xaaliyaanii jala galanii, Uummata gabroomsisaa turan, waggaa muraasa keessatti Uummata waliin ta’uu dhaan, Xaaliyaani tti garagalanii, kan shim godhanii, kaan bakka dhuftee tti deebisan. “Nut OPDOn miliyoona ja’aa (6,000,000) ol taanaa” jechaa turtan. Miseensi hagana heddummatu kun “Isin ga’ee Wayyaanee nu’rraa bu’aa! Oromiyaan Oromoo dhaan buluu qabdi! isinis Tigiraay bulfadhaa! Sabaa fi sablamoonni hundumtuu naannoo isaa haa bulfatan! Yoo xiqqaatee xiqqaatee gaaffii Federaalismii dhugaa Jaarmiyaan Siyaasaa OFK gaafataa turan hojii’rra ooluu qaba!” jettanii Uummata mitii ofumayyuu gabrummaa jalaa hin baaftanii? Maal Jaarmiyaan miseensa haga kanaa qabu kan xiqqumallee hin falmanne Shinkurtaa dha moo Dinnichaa?
“Finfinnee keessa tti, Afaan keessaniin akka dubbattan, Bakkee Bashannanaa waan akka mana fiilmii fa’aa akka banattan isiniif hayyamneerra! Bakkee tokko tokkos maqaa siniif jijjiruu ni dandeenya, Faayidaan addaa Uummanni Oromoo Finfinneerraa argachuu qabu kkf dha!” yeroo isiniin jedhan mee sammuun keessan maal isiniin jedha? Silaa kan ta’uu qabu, Oromootu warra Federaalaa tiifis ta’e warra TPLF tiif “bakka akkanaa, Waajira akkanaa…siniif hayyamneerra” jechuun qaba ture malee, Diinqa Uummata Oromoo tti seenee “shuukkaa dhaa bishaan dhugaa!” jedhee alagaan ajaja bitaachaa fi safuu cabse kennuu hin qabu ture. Kanaaf yoo duu’a, du’a lama hin duutani, du’a tokko’mmoo du’uun silattuu eenyuufuu waan hin oolle.
Kanaafuu FinicilaDiddaaGabrummaaOPDO labsaa. Uummanni Oromoo akka isin cina dhaabatu waamicha dabarsaa! Hidhamtoonni siyaasaa akka gad lakkifamuu qaban Wayyaaneef dhaamsa dabarsaa! Jaarmiyaan Siyaasaa biyya baqaa keessa jiran (bifa seera qabeessa ta’een, qaamni 3ffaa garee lameen jidduu tti argamee), haala-duree tokko malee biyya tti deebiyanii mirga guutuun socho’uu akka qaban labsa dabarsaa! Caasaa dhaan ajaja waliif dabarsaa! Labsa keessaan Wayyaaneen akka fudhattu tti sochii jabaa taasisaa! OPDO miliyoona ja’atu erga takkaa socho’a jechuu miti, hagi tokko sochii cimaa yoo gaggeesse inni kaanis itti dabalamaa deema. Gabrummaa aguuggattanii Uummata Oromoo tti aguugdan kaasaa bahaa!! Dammaqaa!…..
Via Oromummaa Wtuoga
Keekiyyaa Badhaadhaa “Oromoo jalaa Karaa Ga’llakkisii”
Hilaa lallaa lallaa, uuy, hubattee, hubattee?
Allaamudin Shaakkisoo hin bahu jedha


text:
Daayoodii
Elektirooniksii keessatti, daayodiin ruuqoo elektirikaalii tarminaalii-lama qabu wayita ta'u hojiinsaas elektirkii gara tokkotti qofa dabarsuu dha; daayoodiin karantii gara kallattii tokkootti dabarsuurratti mormii xiqqaa (inni bayeessi 0) kan qabu, gara kallattii biraatti dabarsuurratti ammoo mormii guddaa (inni bayeessi infinite) qaba. Daayoodiin semiikondaakterii ta'e, yeroo ammaa baayyinaan kan beekkamu, kiristaala wanta semiikondaakterii ta'eerraa kan hojjatame fi p-n jaankishiniinsaa tarminaalii elektirkii lamatti kan qabate dha. Daayodiin vaakiyuum tuubii elektiroodii lama qaba, kunis pileetii (anoodii) fi kaatoodii hoo'ifamu dha. Daayoodiin semiikondaakterii ruuqoo elektirooniksii semiikondaakteriirraa hojjatame kan jalqabaa ture. Kiristaalli kun elektirikii AC gara DC akka jijjiiruu kan argate fiizisistii Jarmanii Ferdinaandi Biraawun bara 1874tti ture. Daayoodin semiikondaakterii kan jalqabaa, kan kaat wisker daayod jedhamu, naannoo bara 1906tti kan hojjatame yoo ta'u kunis kiristaala albuudaa kan akka galiinaa irraa hojjatame. Yeroo ammaa, daayodii baayyen silkaniirraa hojjatama, yeroo tokko tokko garuu semiikondaakteroonni kan biraa kan akka seliniyeem ykn jermeeniyeemii irrayis ni hojjatama.


text:
Sabboonti Barattoota Magaalaa Calliyaa Keessaatti Wareegaman
1. Guutuu Abarraa Dheeressaa n
2. Barataa Lilisaa Bantii,
2. Addunyaa Malakuu
Muddee 02, 2015 Godina Wallagga Lixaa Aanaa Gullisoo Magaalaa Calliyaa fi Aanaa Ariyaa keessatti Warraaqsa FDG karaa nagaan uummatni gaaffii Mirga abbaa Biyyummaa fi mormii Master pilaanii Finfinnee irratti gochaa jiru Irratti Mootummaan Abbaa Irree Wayyaanee waraana uummata irratti banuun ‘’Yaakka Duguuginsa sanyii (Genocide) uummata irratti gaggeessuun Ilmaan Oromoo 3 Wareegaman.
Mootummaan Abbaa Irree Fashitii wayyaanee gaaffii mirgaa Barattootni Oromoo fi uummatni Oromoo karaa nagaan dhiiyeeffachuun hiriira mormii abbaa irree wayyaanee irratti uUmmatni harka duwwaan ba’ee sagalee mormii waan dhageesisee fi isi jalatti hin bullu jechuun sirni
bulchiinsa wayyaanee hin fudhannuu, maqaa Master pilaanii finfinnee jidhuu fi Labsii Magaalota Oromiyaa hin fudhannu jechuun Uummatni Oromoo barattootni fi sabboontootni Oromoo FDG kaachisuun Sagalee isaanii Oromiyaa cufatti dhageesisaa kan jiran yoo ta’uu, Guyyaa hardhaas qawwee fi waraanaan dorsifamnee mootummaa gabromsaa jalatti hin bullu jechuun Uummatni Oromoo fi Dargaggootni Barattootni Oromoo Aanaa Gullisoo Magaalaa Calliyaa keessatti FDG karaa nagaa gaggeeffamaa jiru irratti mootummaan Wayyaanee Jibbinsa guddaa ilmaan Oromoo irraa qabuu irraa ka’uun waraana uummata hiriira bahan irratti banuun ilmaan Oromoo nagaan utuu gaffii mirga abbaa biyyummaa fi Oromummaa isaaniif falmanii waraana Wayyaaneen baneen Wareegamuu maddeen keenya gabaasan.
Ilmaan Oromoo yakka waraana Wayyaaneen rawwachaa jiruun wareegaman:
1. Guutuu Abarraa Dheeressaa n
2. Barataa Lilisaa Bantii,
2. Addunyaa Malakuu kanneen jedhaman keessatti argaman ilmaan Oromoo yakka genocide wayyaaneedhan ajjeefamuun mootummaan Wayyaanee mootummaa abbaa irree fi sharorkeessan ilmaan Oromoo fixaa jiraachuun ibsame jira. Namootni hedduun rasaasan dhamuu amma illee gabaafama jira dhukaasni Mootummaan Wayyaanee Gullisoo fi Ayiraa irratti har’a bane itti fufinsaan dhukaafamaa jiraachuu madden keenya ibsan.
Uummatni Wareegama fedhee kanfalla malee humnaa fi Qawween jilbeeffannee hin bitamnu jechuun FDG itti fufe jira. Ilmaan Oromoo
bakka jirtan hundaa sagalee FDG jabeessuun mootummaa nu fixaa jiru dura dhaabbannee mirga keenya haa kabachiifnu jechuun sabboontootni
Qeerroon dargaggootni Oromoo dhaamsa dabarfatan.


text:
Ayyoon beektuu dha Haati dooktoroota Kan piroofeseroota Kan Injineeroota Maal kana qofaree Kan paayeletoota Galaanni kee guddaa Hunduu sirraa madda Ati naaf jiraadhuu Horii buliin jedha Ayyoo guddistuu too Harmee harmaa dachaa Sittui naag qorichaa Naa tarkaanfachiftee Meeqatam riiqicha Tokkolee sin caaluu Eegaa rabbii tokkichaa Galaankee hedduu Umrii sif laatu Fayyaa waliin dachaa!
Month: August 2017
Uummati Oromoo jaarraa tokko dura sirna gadaatiin ofiin of bulchaa ture. Minilik Oromiyaa erga weeraree qabate (gabroomfate) booda garuu sirni gadaa hafee,waanjoo gabrummaa sirna nafxanyaa jalatti bitamaa ture. Egaa baroota sana keessatti uummati Oromoo aadaafi,dudhaasaa akka irraanfatu godhameera. Seenaansaas aguugameefi daguungorsamee barreeffamuudhaan eenyummaasaa akka irraanfatuuf cunquursaan guddaa irratti raawwatamaa ture. Amma garuu sabi guddaa kun … Continue reading Seenaa Oromoo Raayyaa
Akaakayyuushee kana arguu baattus, seenaasaa dhageesse irraa kan ka'e akka malee jaallatti. Akkaataa itti harmeeshee guddise, jaalala inni ishee argisiise, oolmaasaa baay'ee dhageesseetti. Fuulashee gudunfitee dhaabattee keenyan manaa ilaalti. Uffata hirribaa ittiin bulte hin jijjiirranne. Siree irra bulte hafaa jirti. Gidduutti akka itti dhufaa wayii yaadni itti dhufnaan akkuma uffata siree qabattee jirtutti dhaabattee keenyan … Continue reading Dhibbisaafi Kuullee
Hunduu haa Barannuu Barumsi ba'eessa Doofummaa balleessaa Qarooma jabeessaa Dandeetti gabbisa Warri Baratanii rakkoollee qoratuu Warri hin baratiin Dukkaanaan Jiraatu Walaalli Badduudha nama gooti raatu Dhiiraaf dubaraan hunduu Haa baratuu horsiisaf Barumsa waal simsifnee Fayyaa fi qabeenya keenya Tiksinee Jiruu dhaaf Qophoofna dandeetti Gabbifna barumsi kan hunda Adda hin fo'atu Ijoolleef manguddoo jedhe Hin gaafatuu … Continue reading Hunduu haa Barannuu


text:
Lola Tigiraay: Qaamoleen Tigraayitti wal waraanan ‘yakkoota waraanaa fi dhala namaarratti’ lakkaa’amu raawwatan
Qaamoleen naannoo Tigraayitti wal waraanan sarbama mirgoota namoomaa gurguddoo akka ”yakka waraanaafi yakka dhala namaarratti raawwatamanitti” lakkaa’amuu malan raawwataniiru jedhe komishiniin mirgoota namoomaa UN.
(bbc)—UNtti Komishinarri Olaanaa Mirgoota Namoomaa (OHCHR) Misheel Baachelet waan jedhan, gabaasaaleen ciccimoofi amanamoo tahan sarbama mirgoota namoomaa Itoophiyaa, Tigraayitti raawwatamuu naannicha keessaa bahaa jiru jedhan.
Kanaafis qorannoo mirgoota namoomaaf atattamaan ulaan banamuu qaba jedhan qondaalli kun.
Gabaasni guyyaa Kamisaa bahe kun, Dhaabbata Biyyoota Gamtoomanitti Manni Maree Nageenyaa rakkoo nageenyaa Tigraay irratti mari’achuuf wayita eegamaa jirutti.
Baachilet ibsa baheratti, mootummaan Itoophiyaa ittigaafatamummaa fudhachuurratti ibsa baase kan simatan wayita tahu, kanneen qarqaarsa godhaniif ulaa banamuuf tarkaanfilee fudhatamanis akka waan gaaritti ilaalan.
Aadde Misheel maal jedhan?
”Gabaasaaleen guddoo nama jeeqan, kan haaleellaa saalaa, ajjeechaa hin malle, badii hamaa fi saamichi qabeenya uummataafi dhuunfaa; qaamolee wal waraanan hundaan raawwataman nu qaqqabaa jiru,” jedhan komishinarri olaanaa kun.
Ammallee waraanni giddugala Tigraayitti adeemaa akka jirus gabaasaaleen ni mul’isu jedhan Aadde Misheel Baachileet.
Kana malees ”ragaaleen amanamaaa sarbama seera mirgoota namoomaa idil-addunyaa qaamolee hundaan raawwatame agarsiisu bahaa jirus,” jedhan.
Ibsi Kamisa har’aa Jenevaarraa bahe kun fakkeenyota sarbama mirgoota namoomaa na qaqqabe jedhes ni eera.
Isaan keessaas maddeen amanamoo irraa odeeffannoo argachuu ibsuun, Addigraat, Maqalee, SHiree fi Wuqirootti – Guraandhala 9 fi 10 gidduutti mormitoonni saddeet humnoota nageenyaan ajjeefamuu hima.
Muddee fi Amajjii dabre keessa dirqiin gudeeduu 136 hospitaalota Maqalee, Ayidar, Addigraat fi Wuqroo gabaafamuus ibsichi ni hima.
Waajirri isaanii odeeffannoo haleellaa meeshaa waraanaa gurguddaan magaalota Maqalee, Humaraafi Addigraatitti raawwatame mirkaneesseera jedha.
Kana malees gabaasni ajjeechaa jumlaafi sarbama mirgaa magaalota Aksum fi Dangalaat keessatti loltoota Ertiraan raawwate isaan bira gahus hima ibsi guyyaa Kamisaa bahe kun.
Torban dabre keessas gabaasa Aminastii Intarnaashinaal baaseen, ajjeechaan jumlaa magaalaa Aksumitti loltoota Ertiraatiin raawwateera jedhera.
Xiinxalli odeeffannoowwan waajiricha gahan kan marroo duraa akka agarsiisanitti, waantonni raawwataman jedhaman ”sarbama hamaa seera idiladdunyaa: kan yakka waraanaafi yakka dhala namaarratti raawwatameen” qixxaachuu danda’a jedha.
Akka ibsichaatti yakki raawwatame jedhame kun kan raawwatame qaamolee: Raayyaa Ittisa Biyyaa Itoophiyaa, TPLF, waraana Ertiraafi Humnootaafi milishoota naannoo Amhaaraan tahuu ibsi komishinichaa ni hima.
Kana malees Aadde Misheel Baachileet, gaazexeessitootaafi afaan hiiktota naannichatti hidhaman ilaalchisee yaaddoo qabanis ibsaniiru.
Isaan keessaa gaazexeessaan BBC naannoo Tigraay keessaa gabaasu Girmaay Gabruu hidhaa guyyoota lamaa booda himata malee gadhiifameera.
Dhumarrattis komishinarri olaanaan kun gama mootummaatin waadaan galame hojiitti akka hiikamu gaafataniiru.
”Qorannoo atattamaa, walabaafi bilisa tahe taasifamuun, kanneen kana raawwatan seeratti hin dhiyaatan taanaan: sarbamni ittuma fufuun… haalichi tasgabbii malee yeroo dheeraaf tura,” jedhan.


text:
Gootichi WBO zoonii kibbaa duula maqaa Elamoo Qilixuu operation jedhu itti moggaasee
Elemoo Qilxuu operation gaafa 7//8/2021 irraa eegale, sirna gabroofataa buqisuun biyya isaa dhuunfachuu itti fufee guyyaa 9/08/2021
Akkuma guyyoota lameen dabree e guyyaa 3faf WBO ZK koonyaa Gujii Lixaa Tarkaanfii isaa ittumafufuun Gaafa Guyyaa 8/8/2021 Galgala keessa naannoo sa’aa 11:30tti Godina Gujii Lixa Ona Bulee horaa Ganda Mirgoo Qorrobboo tti Tarkaanfii fudhateen waardiyaa sirna faashistii abiy Ahimad Guutumaan guututti Ari’ee keessaa baasuun Waajirootasfi galmeelee hedduu gubee dhabamsiisuu danda’eera ittuma fufuun fuula saa Gara magaala Guddittii Godinichaa kangodhate Gootichii wbo zooniikibbaa kun 9/8/2021 onuma Bulee horaa Ganda Dibbisaa oggoo Magaala B/H raarraa 3km qofti kanhafurratti waardiyaaf ergamtuu PP Kan milishaaf humna addaa jettee of waamtu Guutumaan guututti Ari’ee erga keessaa baaseebooda uummatasaa woliin walitti makamuun diichisaafi dhaadachaa ooleera haaluma walfakkaatuun Gandoota Aanicha Jalatti argaman kanneen Akka Kaphee, Kalaaltuu, Saalajjii Eelabaddeessaa, Saarajjii Abudee maadanaa Qilleensoo Rassaafii kkf Bakkoota Guyyaa har’aa Jechuunis 9/8/2021 Akka haaraatti to’annoo wbo Koonyaa Gujii Lixaa Jalatti Galfamaniidha . Vedio ganda ganda Dibbisaa gogaa, Kalaaltuu saawwa fi kaphe nu dhaqa ilaalaa.
Lolli hanga Bilisummaa Walabummaafii Birmadummaatti ittifufa!
IUOf!!
Hagayya 9 / 2021


text:
Bulchiinsi Katalooniyaa Wixinee Mootummaa Ispeen kan hin fudhanne tahuu ibse.
Hoogganaan Bulchiinsa Kataloon Karloos Piyugmoont, wixineen Mootummaan Ispeen kutaa Kataloon kallattiin mootummaa jiddu galeessaa jalatti bulchuuf dhiheesse, kan fudhatama hin qabne tahuu ibse.
Piyugmoont ibsa kenneen; “Wixineen Maadriid aangoo hoggantoota kutaa Katalooniyaa irraa fudhuun, Mootummaa jidduu galeessaa jalattitti bulchuuf dhiheessite fudhatama hin qabu; akkasumas Murtiin kun murtii jalqabaa kan mootummaan Abbaa irree Jeneraal Firankoon bara 1939-1975 birmadummaa Kataloon sarbuun Ispeen jalatti bulchaa ture caala hamaadha” jedhe.
Karoorri Muummichi ministeera Ispeen Mariyaanoo Rahooy guyyaa kaleessaa dhiheesse, Qondaaltota Katalooniyaa aangoo irra jiran mara aangoo isaanii irraa kaasuu fi Paarlaamaa kutaa Kataloon gutumaan guututti jigsuun, filannoon haarawni akka geggeeffamu kan jedhu ture.
Pirazadantiin Kataloon Karloos Piyugmoont gama isaatiin, “Adeemsi mootummaa Ispeen kun, murtee dimokraatawaa ummanni Kataloon murteeffate kan gufachiisuuf karoorfame” jedhe. Dabalataanis Manni maree Katalooniyaa karoora muummichi Ministera Ispeen dhiheesse kana irratti falmiin akka geggeeffamu walgahii kan waamu tahuu ibse. Haata’u malee mana maree keessatti miseensonni paartii muummicha ministeera Ispeen barcuma heddu kan qaban yoo tahu, kun immoo birmadummaa Kataloon irratti dhiibbaa guddaa qabaachuu danda’a jedhameera.
Karoora Mootumma jiddugaleessa Ispeen kana mormuun guyyaa kaleessa ummanni 450,000 ol dhaadannoo adda addaa dhageessisaa, hiriira kan bahe tahuu ibsi Poolisiin Magaalaa Barseloona ni mul’isa.
Torbee sadi dura Rifarandamii Bulchiinsi Kaataloon geggeessen, ummatni Kataloon harki caalaan Ispeen irraa fottoquun mootummaa ofii hundeessuu filate. Haata’uu malee mootummaan Ispeen sagalee ummataa kuffisuun, bu’aa sagalee ummataa irratti hundaayuun wixinee Bilisummaa Bulchiinsi kataloon qopheesse akka kuffisu yeroo kennee ture. Yeroon keenname guyyaa 3 dura kan dhume yoo tahu, haaluma kanaan mootummaan Ispeen kallattiidhaan gaaffii walabummaa Kataloon kan kuffisu tahuu ibse.


text:
Minilik jimlaadhaan oromoo fixe harka Fi harma abbootaa Fi haawwota keenyarraa mure
Hayla Sillaaseen Maammoo Mazammir fannise.
Dargiin Taaddee Birruu fannise.
Mallas Zeenaawii Eebbisaa Addunyaa ajjeese. Abiyot nafxanyichi Hacaaluu ajjeese
Mootummoonni Itoophiyaa kan kaleessaas kan har´aas Oromoof tokkuma. Garuu hammeenyi Abiyot nafxanyichaa kan sirnoota duraarraa waan adda godhutu jira. Olaantummaa Nafxanyootaa ijaaruuf jecha goota Oromoo ajjeesee ka´ee ittiin diraamaa tolchee hogganoota Oromoo hidhaatti naqe. Dhugaan kun yoo sii liqimfamuu dide mana haakimaa dhaqii waldhaanami.
Yaya Beshir galatoomi dhugaa keetii.
“Itoophiyaa keessatti Diinotni gurguddoo Oromoo fi Amantii islaamaa kan ta’an jarri lamaan kuni har’a wal gahanii marii irra turan. Kan nama ajaa’ibu ‘Yeroon Itoophiyummaa itti fayyisnu AMMA jedhan’ amma jechuun isaanii kunibhiika guddaa qabdi. Jawaar fi Hayyoonni Oromoo hedduun yeroo mana hidhaa jiran kanatti.Oromoo Afaan qabsiisanii sirna nafxanyummaa deebisuuf yeroon Itoophiyaa Itti fayyifnu amma jechuu isaaniti.koottu nyaatta jedhe abbaan lataa.!!
Namtichi inni jalarraa kun bara dargii fincaan ofirra fincaa’aa wayyaanen isa boojite, bara 27 eessa akka ture namni beeku hin jiru. ega QEERROON bilisa isa baaftee booda mul’achuu eegale dhiheenyuma kana akkas jedhee ture “dheengadda dugda keessa rukutamee maqaletti galte” jedheenii wayyaanetti dhaadate Finfinnee taa’ee.Qeerroo manatti galuu dide rasaasaan adda keessa haleelanii galchuudha jedhee fokkore.
Kanaadha Itoophiyaan Isaan faarsan


text:
#Saphaloo/ Abdulbasit Kedir
Abuubakar Muussaa hayyuu ilma sabaa,
Daawitii hawaasaaf tahe guyyaa jabaa,
Biiftuu bahaan baatee ibsite oromiyaa balloo,
Hundeessaafi taligaa hawwisoo afran qalloo,
Walaloo mi’ooytuu namarraa kaaftu gooloo,
Baayyee keessaa burqa gaazaxeessaaf waloo.
Yaa’ee keessaan dhumu jechi qabu dhama
Kumaatam barreesse sa yoom takkaa lama..
Danuu qore qaroon sammuudhaan duroome,
Welliftoota beekkamoo baayyeefiis arjoome,
Dr. Alii Mohammed sirbi ittiin weellisee,
Maqaa birraa jadhuus isa gonfachiise,
“….Biirraadha barihee ilillin urgoytee,
Dilii maaliin qaba rabbii kiyya gooytee, x2
Anumaafi ati sa akkam wal jaalanna,
Hirriibattiis hogguu wal dura dhaabbanna….”
Tan jattu barreesse…
Alii maqaa boonse..
Abuubakar tahuu hayyoota kan himu
Kan gaarii hojjate seenaan isan dhimu.
“Si jaallee jaalala mee amma..
Jaalalti tee damma damma…
Deeyma dawaa koo mee armaa…x2”
Tan jattuus jechootaan lolaasee
Galaana walaloo dhangalaasee,
“Akka odaatti hiddaan jabaadhaa
Caayaa rakkataa tahaa balladhaa
Qilleensin bahin isin lamaan jiddu
Isin haa lagu mannaafi faradduu….” jattufaa,
Walaloo jaarraa dhibbattin moofooyne cufa
Jechoota ajaa’ibaatiin isaa dibee tufaa..
Akka garbaat toohee barreessuu itti fufa,
“Arra akka duriimitii duriin akka akkaa
Maltaate naa himii dallantee siin arkaa
Hiriyaa jaalalaa waa sin miine takkaa
Midhamtullee silaa araaramuun akkaa….”
Jattuus isaatu barreesse yeroo qabu carraa
Suga yoo dhandhaman nama baasu dharraa,
Weedduu mi’ooytuu akka sagalee shimbiraa,
Walaloo ammayaan nuuf gumaache turee jira,
Qubee afaan oromoo walaloon barreessu,
Akka namaa galutti yoo sirnaan tarreessu,
Akka armaan gadiitti haala gaariin faayee,
A… B…. C…. walaloon tartiibeeysee kaaye….
“A…
Ammayya ammuma ajjeesa
Abbaan aduudha addeessaa
Addooyyee tu oduu odeessa
B….
Bakkaaf boraatii mukaa barbaadu bareeda,
Birraa baranaa badduus badeen si barbaada,
C…
Mucaa caama otuun mucucaanne cehee..
Cuncuna coree micciiree cufti callisaa….”
Jechuun walaloon qubee tarreessa.
Afaan raadiyoo cabsaan hususamee ture,
Mangallaa bahee isaaniin qillensa koree,
Warra afaan oromootiin dursa tamsaasa bu’ure,
Warra if kennee sanyii afaan keenyaa unkure,
Warra surrii sabaa sagalee seenaatiin soore,
Abuubakar Muussaa qaroo qaxara qoore,
Jannataan haa badhaasu warra qomoo fure
…
Humaa irraa hin hambifnee uumaa tolchee,
Haalaafi amala isaatiis sirnumaan bareechee,
Sammuu isaatiis bal’isee xinxalaa qorqalbii,
Taasisee nuuf kennee nurraa fudhate rabbii,
Walaloo mi’aan jechoota keessaa calaqqisu,
Tan ilaalchi sammuu namaa ittiin walaqisu,
Barreessaa ture faarsee bareedina uumamaa
Tan mi’aan hin quufamne akka nadhii dammaa,
Tartiiba qajeelaa carrisa ya’aa sagalee,
Hayyummaan kokkoobee akka ifa urjiilee,
Hiriirsee dhangala’aa barruudhaan kuulee.
Qarxaasa sabummaan soofee lafa tuule.
–
Badhaadhina jechoota afaan keenya,
Walaloon calaqise ifaan biiftuu fageenyaa,
Uunkaa masnoo lagaa ta akka ililli birraa,
Fooliin urgaa xiibaa siph nama gootu irraa,
Magariisa gaarrenii tulluuwwaniif raaree,
Fakkii keessatti mil’atta jechootaan ijaaree,
Samii xaliila gaaf gariis duumeessi haguugu,
Fakkeessee nuuf boce copha namuu dhugu,
Biqiloota fiixeensa guduunfatee jaajju tarree,
Gooroo dooyaaf tabbaa tan goblattu hurree,
Faaya mil’uu danuu ka laalcha ijaatiif burree
Bifa qabeessa halluun diimaa, adiif booraa,
Arkaa-dhageeytiin sammuuf dhihansa soora
Qoricha qaamaa qalbiif arjoomu shoora,
Wal faana sirneeysee jildiin kaaya toora,
……….
Habalee akkanaa qurxee shirri nyaaphaa,
Fakkaataa isaa dhugatti’in arkanne hirphaa,
Aahh..! wayy..! Hayyuu akkanaa guyyaa aaraa,
Diinni qawween laboobee nurraa godhe daaraa,
Reefki isaas awwaala dhabee waraaboo qoqoree
Ganamtii lafee isaa asiif achii namni walit guuree,
Hayyuu qaccee ganamaan uumaan qare,
Abuubakar Muussaa qaroo qaxara qoore.
–
Waa’ee isaa himee hin fixuu cal’isuu malee,
Isa qofaa miti kumaatama diinni fixe kalee,
Kaan ablee doomtuun morma saanii qalee,
Dhiira meeqantam fannisee lubbuu qatalee,
Garii ibidda rasaasaatiin halaalatti laboobee,
Ilmaan saba qaalii akka dhoqqee lafat dhoobee,
Meeqaatu boombiin gombifamee lubbuu dhabe,
Kaaniis macarii korrantiitiin qaama guggubee,
Arraas diinni numa gataa jira daran goobee,
Jallaa keenya nut erga hambaan sossobee.
Maal waa jannaa silaas kan du’e hin deebi’uu,
Eega biyyee uffate firraa haxaawee hin ka’uu,
Warra qabsoo sabaaf dhiigaan xurree taraare
Gootota afaan keenya jiraachisuuf lubbuun tare,
Gumaa isaanii baasuun hin oolu turuu dafuu,
Seenaan haa yaadatu namuu du’a irraan hafu,
Abuubakar Muussaa waliin goottan maraafuu
Rabbii guddaan caffee jannataa isaaniif haa afu.
—-
#Saphaloo/ Abdulbasit Kedir
Fuulbana, 2015.


text:
Hoogganaan paartii mormituu guddichaa, Boobii Waayin, deggertoonni isaanii ba’ii filannoo baatii Amajji keessa geggeessamee fi mootummaa cunqursaa Yoweerii Museviin hoogganamu akka mormanii akka hiriira bahan waamicha dhiheessan.
Namni muuziqaa gara hoogganummaa siyaasaatti jijjiiramanii fi maqaa Boobii Waayiniin beekaman, Roobert Kiyaagulaanyii, kaleessa ennaa waajira guddaa paartii isaanii ‘National Unity Platform’ jedhamutti argamuun akka uummatni Yugaandaa hiriira mormii bahu waamicha godhan, Helikooptarri poolisii waajiricha irra marsaa turte. Konkolaatonni Poolisii, kan poolisii waraanaan deggeramanii waajirichaa ala guutanii turan, jedhama.
Gochaa sarbinsa mirga namoomaa fi waliin dha’insa filannoo, filannoo Amajjii 14 geggeessamee dura, yeroo filannichaa fi filannoo dhaa booda raaw’atame ibsuudhaan kan haasawa isaanii jalqaban, Boobii Waayin, kunis, “miseensonni Paartii NUP hidhamuu, dararaa fi gochaa gara-jabeenyaa lammiwwan Yugaandaa irratti geggeessamee fi manni-murtii iyyannoolee dhibba lama kanneen hanna filannoo prezidaant Yoweerii Museviinii raaw’taniif ragaalee ciccimoo of kessaa qaban fudhachuu diduu isaa of keessatti hammata,” jedhan.
Xiinxalaan siyaasaaa, Godber Tumusheebee, “Boobii Waayin hiriira waamuun karaa sirrii dha. Akka ilaalcha isaatti, deggertoonni Museviinii gochaalee yakkaa mootummaan raaw’ataa jiru akka waan sirrii taheetti waan dubbataa jiraniif,” jedhan.
Torban dabre keessa, Prezidaant Museviiniin, shakkamtoota yakkaa hidhaman 177 keessaa kanneen 50 tahan hiikuuf akka itti yaadan dubbatanii turan. Paartiin Boobii Waayin, NUPn garuu, miseensonni isaanii 423 achi buuteen isaanii dhabamee jira. Kanneen keessaa 89 qofti akka qabamanii harka isaa jiran amane, mootummaan, jedha.


text:
Maatii Qonnaan bulaa irraa handaara magaala Naqamteetti kan argamtuu bakka Jaatoo jedhamutti ka dhalatan Professar Tesammaa Taa’aa, mana-barnootaa sadarkaa duraa fi lammataa achuma Naqamteetti xummuranii, ka yeroo sanatti “Dhaabbata Leenjii barsisootaa HARAAR” jedhamu seenanuun leenjifaman. Achii eebbifamanii, barsiisaa ta’uun waggoota sadiif hojjatan.
Sana booda, Yunivarsitii Finfinneetti deebi'anii barnoota seenaan digrii duraa fi ka lammataa eega fudhtanii booda, Doktoorummaa PHD-f immoo, as UNITED STATES keessa ka jiru, Yunivarsitii Michigaanitti baratan. Achii booda, gara biyyaatti deebi’anii, dhuma bara 1986 irraa eegalee haga ammaatti Yunivarsitii keessaa hojjetaa jiru.
Haadha-warraa fi ijoollee durbaa sadii fi dhiira tokko qabu, Professor Tasammaan. Ijoolleen duraa lamaan durboota lakkuu yoo ta'an barnoota Injiineriingiitiin Yuniversitii irraa eebbafamani hojjataa jiru. Kanneen booda, durbaa fi dhirri immoo, mana-barnootaa sadarkaa lammaffaa fi giddu galeessaa jiru. Professor Tasammaa, Jaallannee tu telefoonaan haasofsiise.


text:
Ibsa Suuratu Al-Insaan-Kutaa Dhumaa
Kutaa darbe keessatti Jannataa fi qananii ishii ilaalaa turreera. Jannanni fi qananiin ishiin of keessaa qabdu haqa shakkii wayitu hin qabne, namoonni amanan gaggaariin gara fuunduraatti seenaniidha. Sababni isaas, odeefannoon waa’ee Jannataa fi haala namoota ishii keessa seenanii Rabbul aalamiin waan hundaa uumee fi Jannata qopheesse irraa kan dhufeedha. Qur’aanni Isarraa waan bu’eef odeefannoo Jannataa fi ibiddaa bal’innaan of keessatti kan qabateedha. Kanaafi, itti aansee ni jedha:
“(23)–Dhugumatti, Nuti Qur’aana buusinsa sirratti buusnee jirra. (24)-Murtii Gooftaa keetitiifis obsi. Isaan keessaa nama badii hojjatuuf yookiin kafaraa ta’eef hin ajajamin. (25)-Ganamaa fi galgala maqaa Gooftaa keeti faarsi. (26)-Halkan irraallee Isaaf sujuudi, halkan dheeraa Isa qulqulleessi.” Suuratu Al-Insaan 76:23-26
Suurah tana keessatti adabbii kaafirootaaf qopheessee fi qananii warra Isatti amananiif qopheesse erga tarreesse booda, waa’ee Qur’aanaa odeefannoo kana of keessatti qabatee ni dubbate. “Dhugumatti, Nuti Qur’aana buusinsa sirratti buusnee jirra.” Kana jechuun Yaa Muhammad (SAW) Qur’aana kana suuta suutaa fi sadarka sadarkaan addaan qoqqoodun sirratti buusne. Qur’aana kana kan buuse Nuhi. Ati nafsee kee irraa fuutee hin dubbanne. Ibn Abbaas akka jedhetti, “Qur’aanni aayah aayan addaan qoqqodame bu’e. Altokkotti jumlaan hin buune.”[1] Kanaafu, waa’ee azaabaa (adabbii) fi Jannataa ilaalchisee odeefannoon armaan olitti tarreefame hundi haqa gara fuunduraatti argamuudha. Sababni isaas, odeefannoo Rabbiin olta’aan waan hundaa beeku beeksiiseedha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Haqaan isa buusne, haqaan bu’ees. Gammachiisaa fi akeekachisaa goonee malee si hin erginee.” Suuratu Al-Israa 17:105
“Haqaan isa buusne” kana jechuun Qur’aana kana taphaaf osoo hin ta’in haqaan buusne. Gabroota ajajuuf, isaan waan badaa irraa dhoowwuf, mindeessufi adabuuf buusne.[2] “haqaan bu’ees” kana jechuun Qur’aanni kuni haqa of keessatti qabate bu’e.[3] Wanti Qur’aanni of keessatti qabate hundi haqa ykn dhibbaan dhibbatti dhugaadha. Hiikni biraa: Yaa Muhammad! Qur’aanni kuni kan eeggamuu ta’ee osoo wanta biraatin walitti hin makamin, itti hin dabalamin, irraa hin hir’atin haqaan si bira gahe. Malaykaan Jibriil Amiinul Wahyi jedhamuun waamamu, akkuma Rabbii olta’aa irraa dhagaheen qubee qubeen, jecha jechaan, hima himaan Nabii Muhammaditti geesse.[4] Amiinul wahyi jechuun beeksisa ykn ergaa itti kenname irratti amanamaa kan ta’eedha. Osoo homaa itti hin dabalin, irraa hin hir’isin akkuma ajajametti ergaa geessa.
Yaa Muhammad (SAW)! nama Rabbiif ajajame mindaa hatamtamaa fi Aakhiratti argatuun akka gammachiistu, nama Isa faallesse immoo adabbii dhiyootti dhufuu fi Aakhiratti isa qunnamuun akka akeekachistu goone si ergine.
Qur’aanni haqaan erga bu’ee, namni akka salphaatti ilaalu hin qabu. Wanti isa keessa jiru haqaa fi cimaa (siiriyees) kan ta’eedha. Sirritti qabachuun nama barbaachisa. Yommuu Qur’aana kana qabatanii fi hordofan rakkoolee fi qormaanni adda addaa nama qunnamu. Kanaafu, “Murtii Gooftaa keetitiifis obsi. Isaan keessaa nama badii hojjatuuf yookiin kafaraa ta’eef hin ajajamin.”
Murtiin Rabbii takkaa qormaata fi balaa namatti bu’u ta’a, takkaa immoo murtiwwan (hukmiwwan) shari’aa ta’a. Qormaata si tuqee fi balaa sitti bu’eef obsi, hin dallanin. Sababni isaas, balaa fi qormaanni kuni wanta Rabbiin murteessedha. Kuni wanta Rabbiin murteesse jechuun yoo obsitee fi mindaa Isarraa abdatte, qalbii tee ni qajeelcha, mindaa guddaa siif kenna.
Murtiwwan shari’aa irrattis obsuun mindaa guddaa argamsiisa. Murtiwwan shari’aa irratti obsuu jechuun wantoota itti ajajaman hojjachuu, wanta irraa dhoowwaman dhiisu, hojiiwwan jaallatamo fedhii ofiitiin hojjachuu irratti obsuudha.
“Isaan keessaa nama badii hojjatuuf yookiin kafaraa ta’eef hin ajajamin.” Of tuultotaa Rabbiif ajajamu didan keessaa nama badii hojjatuu ykn kaafira Islaama hordofuu irraa si dhoowwu barbaadaniif hin ajajamin. Dhugumatti kaafirootaa fi namoota badii hojjataniif ajajamuun ma’asiyaa (badii) keessatti malee hin ta’u. Sababni isaas, isaan wanta badaa nafseen isaanii hawwitutti malee hin ajajan.[5]
Obsuu fi zikrii baay’isuun itti gaafatamummaa Islaamni namarra kaa’e akka bahan waan nama gargaaraniif, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa obsaa fi zikrii baay’isutti ajaje. Zikriitti akkana jechuun ajaje:
“Ganamaa fi galgala maqaa Gooftaa keeti faarsi.” Kana jechuun jalqaba guyyaati fi dhuma guyyaa keessatti Rabbii kee faarsi. Kana keessa salaanni dirqama ta’an kanneen akka salaata subih, zuhri fi Asri ni seenu. Akkasumas, salaanni sunnaa, zikriin, “subhaanallah, Laa ilaah illa Allah, Allahuakbar” jechuun waqtiilee kana keessa ni seenu.[6]
“Halkan irraallee Isaaf sujuudi” kana jechuun yeroo halkanis salaata keessatti Rabbii keetiif sujuudi. Kuni salaata maghribaa fi Ishaa’i of keessatti hammata. “halkan dheeraa Isa qulqulleessi.” Kana jechuun halkan irraa yeroo dheeraa salaata halkanii (salaatu leyl) salaatuun Isa qulqulleessi. Yeroo jalqabaa irratti, salaanni halkanii Nabiyyii (SAW) irratti dirqama ture.[7] Ergasii ni laafifameef (Ilaali suuratu Al-Israa 17:79) Ummataa isaa keessaa immoo namni hanga danda’u salaata halkanii akka salaatu ni jajjabeefama. (Ilaali suuratu al-Muzzammil 73:20)
Aakhirah Dagatanii Qananii Addunyaa Jaallachuu
“(27)–Dhugumatti warri kuni [addunyaa] ariifattu jaallatu, Guyyaa ulfaataas of duubatti dhiisu. (28)-Nuti isaan uumnee qaama isaanis jabeessinee jirra. Yeroo feenetti fakkaattota isaanii bakka buusu guutuu bakka buusna. (29)-Dhugumatti tuni gorsa. Namni fedhe gara Gooftaa isaatti karaa qabata. (30)-Yoo Rabbiin fedhe malee isin homaa hin feetan. Dhugumatti, Rabbiin Beekaa Ogeessa ta’eera. (31)-Nama fedhe rahmata Isaa keessa seensisa. Miidhaa raawwattota (zaalimtoota) immoo adabbii laalessaa qopheessefi jira.” Suuratu Al-Insaan 76:27-31
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa jaalala addunyaa, ishitti garagaluu fi ganda Aakhira dagachuu keessatti kaafirootaa fi warroota isaan fakkaatan irratti jibbuun akkana jedhe:
“Dhugumatti warri kuni [addunyaa] ariifattu jaallatu, Guyyaa ulfaataas of duubatti dhiisu.” Kaafironni fi munaafiqonni Aakhiratti hin amanne, addunyaa ariifattu tana jaallatu. Kana jechuun qananii fi faayda addunyaa yeroo gabaabaf turu jaallatu. Addunyaan iddoo qormaataa waan taatef qananii fi faydan ishii yeroo gabaabaf turuun ergasii ni bada. Aakhiraan immoo iddoo jazaa waan taateef, yeroo dheeraaf tan turtuudha.
Akkuma beekkamu, barataan yommuu qoramu yeroon qormaata isaa yeroo gabaabadha. San booda ni xumurama. Addunyaanis nama hundaafu iddoo qormaataa waan taatef, namni hundu hanga du’aa ni qorama. Umriin isaa yeroo gabaaba addunya tana keessatti qoramudha. Namoonni dhumaa addunyaa tana irra dhufan erga qoramanii booda, addunyaan tuni guutumaan guututti baduun Guyyaan Qiyaamaa ni dhufa. Kanaafu, Guyyaan jazaa (mindeessu fi adabuun) ni jalqabama. Dhugumatti namoonni Guyyaa kanatti hin amanne qananii fi faayda addunyaa jaallachuun, “Guyyaa ulfaataa of duubatti dhiisu.” Kana jechuun Guyyaa Qiyaamaa garmalee cimaa ta’eef hojjachuu ni dhiisan. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa waa hundaa beeku wanta Guyyaa san kaafironni jedhan akkana jechuun beeksisa:
“[Guyyaa san] ijji isaanii sodaan guuttamtee awwaalcha (qabrii) keessaa bahuun akka hawwaannisa faca’ee fakkaatu. Gara Lallabaatti fiigu. Kaafironni ni jedhu, “Kuni Guyyaa garmalee ulfaataa ta’eedha.” Suuratu Al-Qamar 54:7-8
“Akka waan addunyaa fi ishii keessa yeroo hundaa turuuf uumaman isaanitti fakkaata.“
Sababni Guyyaa Qiyaamaa akka dagatanii fi dhiisan isaan taasise du’aan booda kaafamutti waan hin amanneefi. Shakkii kana oofuuf, ragaa sammuun fudhattu isaaniif dhiyeesse: “Nuti isaan uumnee qaama isaanis jabeessinee jirra.” Kana jechuun dhabama irraa isaan argamsiisnee jirra. Qaama isaanii walitti hidhaan (joint), hidda dhiigaatin, ribuun, humna keessaa fi alaatin jabeessinee jirra. Haala kana irratti Kan isaan argamsiise, du’aan booda jazaaf isaan deebisuu irratti danda’aadha. Ganda addunyaa tana keessatti marsaa kanatti Kan isaan dabarse, osoo isaan hin ajajin, hin dhoowwin, hin mindeessin, hin adabin akkanumatti isaan dhiisun Isaaf hin malu.[8] “Yeroo feenetti fakkaattota isaanii bakka buusu guutuu bakka buusna.” Kana jechuun yeroo feenetti isaan balleessinee namoota isaan fakkaatan finna.[9] Namoonni haarawa dhufan kunniin bakka isaanii bu’u. Altokkotti isin balleesse namootuma isin fakkaatan fidu Kan danda’u, isin erga duutanii boodas qaama keessan haala duraan turetti deebisuu ni danda’a.
“Dhugumatti tuni gorsa. Namni fedhe gara Gooftaa isaatti karaa qabata.” Kana jechuun suuran (boqonnaan) tuni sababa kajeelchisuu fi sodaachisu, gammachiisu fi akeekachiisu of keessatti qabatteef namootaaf gorsaa fi yaadannoodha. Namni nafsee ofiitiif addunyaa fi Aakhiratti waan gaarii barbaade, amanuun, hojii gaggaarii hojjachuu fi hojii badaa dhiisun karaa araaramaa fi jaalala Rabbitti isa geessu qabata[10] ykn hordofa.
“Yoo Rabbiin fedhe malee isin homaa hin feetan.” Dhimmoota keessaa dhimma homaatu hin barbaaddan fedhii fi murtii Rabbiitiin yoo ta’e malee.
“Rabbiin Beekaa Ogeessa ta’eera. Nama fedhe rahmata Isaa keessa seensisa. Miidhaa raawwattota (zaalimtoota) immoo adabbii laalessaa qopheessefi jira.” Dhugumatti Rabbiin haala uumamtootaa sirritti Kan beekudha, dhimmoota qindeessu keessattis ogeessa. Gabroota Isaa keessaa nama fedhe rahmataa Isaa keessa seensisa. Isaan kuni mu’mintoota (warra dhugaan amanan). Zaalimtootaa daangaa Isaa darban immoo azaaba (adabbii) dhukkubsaa fi rakkisaa qopheessefi jira.[11]
Alhamdulillahi Rabbil aalamiin. Ibsi (Tafsiirri) Suuratu Al-Insaan asirratti xumuramee jira.
[1] Tafsiiru Qurxubii 21/487[2] Tafsiiru sa’dii-544[3] Tafsiiru Qurxubii-13/186[4] Tafsiiru Ibn Kasiir-5/127, Ma’aariju tafakkuri-9/750[5] Tafsiiru-Sa’dii-1065[6] Madda olii[7] Tafsiiru Xabarii-23/573-574[8] Tafsiiru-Sa’dii-1065[9] Zaadul Masiir-1501[10] Tafsiiru Muyassar-596[11] Madda olii


text:
Tafsiira Suuratu Ar-Ruum-Kutaa 12
Fuula Rabbii barbaaduun firaaf, Hiyyeessaa fi kara-deemaaf haqa isaa kennu
Namoonni yommuu fira, hiyyeessaa fi kara-deemaa gargaaranii fi sadaqa kennaniif niyyaa adda addaa qabu. Gariin isaanii na argaaf, gariin isaanii faaruu namoota argachuuf (ebalu arjaadha, ebalu akkana haa jedhaniif) fira, hiyyeessaa fi kara-deemaa gargaaru, sadaqa kennu. Gariin isaanii immoo Fuula Rabbii olta’aa qofa barbaadun kana hojjatu. Amma gaafin ka’u: kanniin keessaa eenyutu wanta hojjate kanarratti mindaa (ajrii) argataa? Mee haa ilaalu:
“Kanaafu, firaaf, hiyyeessaa fi kara-deemaaf haqa isaa kenni. Kuni warra Fuula Rabbii barbadaaniif gaariidha. Isaan sun isaanumatu milkaa’oodha.” Suuratu Ar-Ruum 30:38
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa aayah lakkoofsa 37 keessatti nama fedheef rizqii akka bal’isuu fi dhiphisu erga dubbatee booda, galata dureessaa qoruuf nama rizqii bal’iseef rizqii isaa irraa hiyyeessaf akka kennu ajaje.[1] “Kanaafu firaaf, hiyyeessaa fi kara-deemaaf haqa isaa kenni.” Kana jechuun yaa nama amane! Fira keetiif haqa isaa kenni. Haqni kunis wanta shari’aan dirqama godhe ykn itti kakaasedha. Kan akka nafaqaa (baasi ) dirqamaa, sadaqaa, kennaa, tola oolu, firummaa sufuu, nagaha gaafachuu, kabajuu, dogongora isaa irra darbuu fi kkf dha. Firri hundarra namatti dhiyaatu haadha abbaadha. Kanaafu, haqni haadha abbaa isaan kabaju, isaaniif tola oolu fi kkf dha. Haadha abbaatin ala firoonni jiran immoo haqni isaan qaban firummaa sufuu fi yoo rakkatan isaan gargaarudha. Kanaafu, yaa nama Rabbitti amane fira keetiif haqa isaa kenni.
Ammas hiyyeessaf haqa isaa kenni. Haqni hiyyeessaa maalidhaa? Haqni isaa haajaa isaa isaaf guutuudha. Kana jechuun hiyyeessa waan ta’eef wanta isa gahuu isaaf kennuudha. Kan akka isa nyaachisu, obaasu, uwwisuu ykn maallaqa isaaf kennu.[2]
Kara-deemaafis haqa isaa kenni. Kuni nama biyya isaa irraa bahee maallaqa biyya isaa ittiin gahuu dhabeedha. Kanaafu haqni isaa maallaqa biyya isaa ittiin gahu isaaf kennuu ykn sababa ittiin achi gahu isaaf laaffisuudha.[3]
“Kuni warra Fuula Rabbii barbaadaniif gaariidha.” Kana jechuun kennaan kuni warra hojii isaaniitiin Fuula Rabbii barbaadaniif gaariidha. Rabbal aalamiina biratti mindaa (sawaaba) guddaa ittiin argatu. Firaaf, hiyyeessaa fi kara-deemaaf haqa kennuu faaydan isaa namoota birootti waan darbuuf waan gaarii (kheeyri) godhe. Garuu niyyaa qulqulluun malee nama kana hojjateef kheeyri hin ta’u. Osoo ati qarshii tokko ykn uffata namatti sadaqatte, inni itti fayyadama. Garuu ati takkaa itti fayyadamu dandeessa takkaa miidhamu dandeessa takkaa immoo miidhamus itti fayyadamu dhiisus dandeessa. Yoo na argaaf hojii gaarii kana hojjatte, ni miidhamta. Yoo ikhlaasaan hojjatte immoo itti fayyadamta. Amala waan sitti ta’e qofaaf yoo hojjatte itti hin fayyadamtu. (Sababni isaas, hojii gaarii tokkotti fayyadamuuf niyyaan qulqulluun (ikhlaasni) barbaachisaadha.) Kanaafi asitti akkana jedhe, “warra Fuula Rabbii barbaadaniif…” Kanaafu akkana jenna: firaaf, karaa deemaa fi hiyyeessaf haqa isaa kennuun warra fuula Rabbii barbaadaniif malee gaarii hin ta’u. Kuni gama nama kennuuti. Garuu gama nama kennameetiif immoo isaaf kheeyridha. Inumaa osoo kaafirri nama tokkoof maallaqa kenne, namni kuni itti fayyadama, isaaf kheeyri ta’a. Garuu nama arjoome kanaaf kheeyri hin ta’u niyyaan qulqulluu yoo ta’e malee.[4]
Kanaafu, namni yommuu firaaf, hiyyeessaa fi kara-deemaaf haqa isaa kennu niyyaa isaa tolchuu qaba. Sababni isaas, niyyaan isaa Rabbiif yoo ta’e qofa hojii san irratti ajrii (mindaa) argata.
“Isaan sun isaanumatu milkaa’oodha.” Kana jechuun namoonni hojiiwwan kanaa fi kan biroo Rabbiif jedhanii hojjatan, isaan warra mindaa Rabbii argatanii fi adabbii Isaa jalaa nagaha bahaniidha.[5]
“Qabeenya namootaa keessatti akka dhaluuf wanti isin dhala irraa kennitan, Rabbiin biratti homaa hin dhalu. Garuu zakaa irraa Fuula Rabbii barbaadun wanti isin kennitan, [isatu isiniif dhala]. Isaan sun mindaan kan isaaniif baay’atuudha.” Suuratu Ar-Ruum 30:39
Kana jechuun dhala niyyachuu fi liqaan qabeenya namootaa keessatti akka isiniif dabalu barbaadun qabeenya irraa wanti isin akka liqaatti kennitan, Rabbiin biratti hin dabalu. Kana irra, Rabbiin ni balleessa. Garuu Jaalala Rabbii barbaadu fi mindaa Isaa kajeelun wanti isin akka zakaa fi sadaqaatti namoota haajaa qabanii fi rakkataniif kennitan, Rabbiin isiniif baay’isa, mindaa dacha dachaa isiniif godha.[6]
Aayan tuni akkana jechuunis ibsamte: “Namoonni wanta inni kenne caalaa dachaa godhanii akka isaaf deebisan barbaaduun namni kennaa kenne, namni kuni Rabbiin biratti mindaa hin argatu. Sababni isaas, kennaa kana keessatti jaalala Rabbii hin barbaanne.”[7]
Rabbiin ala kan nama uumuu, rizqii namaaf kennu, nafsee fudhatu, ergasii jiraachisuu ni jiraa?
“Rabbiin Kan isin uumee ergasii rizqii isiniif kenne, ergasii isin ajjeesu ergasii isin jiraachisuudha. Shariikota keessan keessaa kana irraa waa kan hojjatuu ni jiraa? Inni wanta isaan itti qindeessan irraa qulqullaa’e, olta’e.” Suuratu Ar-Ruum 30:40 (Rizqii- soorata, qabeenyaa fi wanta biraa namni itti fayyadamuudha.)
Yaa namoota! Rabbiin qofatu isin uumee ergasii jireenya tana keessatti rizqii isiniif kenne. Ergasii ajalli keessan dhumachuun isin ajjeesa. Ergasii qorannoo fi jazaaf qabrii keessaa jiraattota godhee isin kaasa.
“Shariikota keessan keessaa kana irraa waa kan hojjatuu ni jiraa?” Kana jechuun Rabbii gaditti kanneen isin gabbartan keessaa wantoota kanniin irraa waa kan hojjatu ni jiraa? (Wantooni isin Rabbiin alatti gabbartan isin uumuu ykn rizqii isiniif kennu ykn ajjeesu ykn jiraachisuu danda’uu?
Wantoonni isaan waaqeffatan kana irraa homaa hin hojjatan. Kanaafu, wanta waa uumuu ykn rizqii kennu ykn ajjeesu ykn jiraachisuu hin dandeenye akkamitti gabbaruu (waaqefatuu)? Ilma uumuu kan hin dandeenye irraa akkamitti “ilma naaf kenni” jedhanii kadhatuu? Rizqii namaaf kennu kan hin dandeenye irraa akkamitti rizqii kadhatuu?)
“Inni wanta isaan itti qindeessan irraa qulqullaa’e, olta’e.” kana jechuun Rabbiin shariika ykn fakkaataa ykn qixxaataa ykn ilma ykn abbaa qabaachu irraa qulqullaa’e. Kana irra, Inni Tokkicha adda ta’e, Of danda’aa hin dhalle hin dhalanne, Isaaf qixxaataan hin jirreedha.[8]
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiir Qurxubii-16/435
[2] Tafsiir Sa’dii-754
[3] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-15/163
[4] Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu Ar-Ruum, fuula-225-226 [5] Tafsiir Sa’dii-754
[6] Tafsiiru Muyassar-408
[7] Tafsiiru ibn Kasiir-6/97, Tafsiiru Xabarii-18/508
[8]Tafsiir Ibn Kasiir-6/97-98, Tafsiir Muyassar-408


text:
Artiisti Guutuun oggoota sadeen darbaniif kalee dhukkubsachaa turee, Bitootessa 21,2020, dhiibaan strookiin isa qabee hoospitaala seene. Akka seeneen qorannaan vayrasii koornaa irraa walaba ta’uun itti himamus, booda garuu vaayrasichi qaama isaa keessa jiraachuun mirkanahee , irraa hafuu dadhabee. Ebla 18, 2020 dhalatee umurii isaa oggaa 50 ti addunyaa irraa du’aan boqate.
Seenaa Artiisti Guutuu Lammii
Ariisti Guutuu Lammii maagaala Finfinnee naannoo Dhakaa Araaraatti dhalatee guddate. “Dargagguummaa isaatiin qabsoo Oromootti makamee, Afaan Oromoo fi duudhaa Oromoo akka ijoollee baadiyatti beeka,” jedhan warri dhiheenyan isaa beekan.
Guutuun barumsaa isaa sadarkaa tokkoofaa fi lammaafaa fixuun booda barumsa sadarkaa ol’aanaa Finfinnee, Koleejii Qidistemaariyaamitti jalqabuus, bara 1991 yeroo Addi Bilisummaa Oromoo mootummaa ceehumsaa keessa turetti rakkoo fi roorroon uummata Oromoo irratti hammachuu fi innis tuffii fi roorroon sun irra gahaa wan guddateef gara Baha Oromiyaa deemee waraana bilisummaa Oromiitti dabalame .
Kunii fii seenaan isaa hedduun sagantaa yaadannoo tibba darbe jaarmaayaan haawaasa Oromoo gama interneetitiin qopheessef irratti dubbifame. Sababa weerara vaayrasii koronaatiif jecha uggurri manaa in bahinaa namoonni walitti dhufaanii an du’e awwaalachuu fi wajjin gadduun dhowwaa yeroo ta’etti teeknolojiidhan geggeeffame sirni yaadannoo artiisti Guutuu.
Dura teechuun Jaarmayaa Hawaasa Oromoo Aaddee Jente Adam saganticha oggaa jalqabsiisan “Ilma jagna dhabne. Gadda guddaatu nutti dhagahame,” jedhan.
“Ilma jagna dhabne. Gadda guddaatu nutti dhagahame,”
Gara seenaa qabsoo isaatti hoo deebine, jalqaba sagaltammanii keessa gara Baha Oromiyattii imalee leenjii fudhatee irbuu seenee Waraana Bilisummaa Oromoo keesstti qabsahaa odoo jiru, Bara 1992 Addi Bilisummaa Oromoo mootummaa cehumsaa keessaa baanan harka diinaa odoo in galin qehuma abbaa fi haadhaa, Finfinneetti deebi’e.
Deebi’es mana in teenye jedhan. Bandii Gadaatti dabalamee, gama aartiitiin tajaajilii jalqabe. Artiisti Guutuun sagaleedhan sirbuu qofas mitii, dandeettii meeshaawwan muuziqaa akka dibbee, orgaanii fi gitaarii tabachuu qaba. Amma biyyaa bahutti, dura taa’a bandii Gadaa ta’ee tajaajilaa turuu seenan isa agarsiisa.
“Hawaasa Oromoo naannoo Waashingitan Diisiitif qabeenyaa fi utubaa ture.”
Bara 2004 Ameerikaa dhufee Hawaasa Oromoo Waashingitan Diisii maatii godhate. Miseensa Koree Boordii Jarmaayaa Hawaasa Oromootii qabee, Waldaa Qorannoo Oromoo, Konyaa ABO Waashingitan Diisii, Waldaalee Amantaa, Ayyaana Gubaa fi Irreechaa, fi dhaabbilee adda addaa keessatti gummaach godhaa turuu jiraatonnii naannoo magaala Waashingitan Diisii dhugaa bahan.
Artiisti Geetuu Lammii Warra isaatiif ilma angafa. “Haatii fi oboleessi isaa Finfinnee jiraatan oggoota 20 darbaniif qarqaarsa isaatin jirachaa turan, amma garuu rakkinaaf saaxilamuu insaniti,” an jedhan hiriyaan Guutuu, haawaasni Oromoo maatii nama uummata ofii tajaajla ture kanaa akka kunuunsu gaafatan.
Jalallii fi kabajni inni Oromoof Oromummaaf qabu adda akk ta’e namoonni sagantaa qophaahe irratti dubbatan ragaa bahan. Feedhii fi abdiin isaa Oromiyaa bilisoomte arguu ture. Sirboonni isaa baayinaan wayee Oromoo fi oromiyaa akka ture, haawaasni inni keessaa ture an dhugaa baheef.
Artiisti Guutuun yeroo uggurri manaa in bahinaa jiru kanatti lubbuun isaa darbus Hawaasni Oromoo naannoo Waashingitan Diisii teeknoolojii fayyadamuudhan qophii yaadannoo namoota gara 75 hirmaachise godheefira.
Artiisti Guutuun nama umuriin oggaa 50 ture.


text:
Jermeniin dhiyoo tana hinuma miirressite,marroo tokko dorogmmi kubbaa miilaa addunyaa lama moote. Guyyaa deengaddaa dorgommii kubbaa miilaa ijoollee Awurooppaa ganna 21 gadii, UEFA 21 fi kalee ammoo Confederation CUP 2017 mootee qabaadhatte.
Biyya 12tti Waxabajjii 16-30 magaalaa Polaandi 6tti taphachaa bahee goolii 60 galee marroo 19 taphatan. Jermeniin Ispeeniin walti martee 1-0 mootee waancaa fudhatte.Jermeniin tana waliin marroo lama shaampiyoonaa taate.
Gama kaaniin ammoo Jermeniin dorgommii Confederation Cup 2017 irralleetti Chiilee 1-0 mootee waancaa fudhatte.
Confederation cup,waancaa kubbaa miilaa biyyootii dorgommii kubbaa miilaa ardii isaanii moo’an walti maran.
Jermeniin dorgommii FIFA2014 waan mooteef itti dabalamte Raashiyaa ammoo waan dorgommii baranaa qopheessiteef keessa jirti.
Afrikaa keessaa Kaamerunitti keessa jira. Isii marsaa lammeessootti keessaa baasan.Jermeniin Kaameruun 3-1 dhukkeessite,Chiileelleen 2-1 irraa galchitee Austilraiayaan 1-1 gargar galtee qabxii dhabdee dorgommii keessaa galte.
Goolii Jermeniin Chiileen mootee tana dogoggora taphataan Chiilee Marcelo Diaz hojjateen kubbaa taphataa Jermenii Lars Stindl afaan buutee biruma ejjee tumate.
Kubbaa taphtaootii Chiilee ka akka Arturo Vidal fi Angelo Sagal faati sibiilaa goolii gubbaa babarrisaa yaate.
Taphataan Jermenii beekamaan Timo Werner tapahtaa Chiltee Gonzalo Jara ciqileen tumatee sun silaa waan tapha keessaa nama baasisaa tolchullee gorsumaan bira dabaran.
Jermeniin ammallee dorgommii waancaa kubbaa miilaa addunyaatiif qophii jirti. Taatullee taphattoota isii bebeekamoo ganna sadiin duratti Riyoo Biraazli Arjentiinaa moo'ataniif ka akka namicha goolii eeguuf Manuel Neuer, namicha jidduu taphatuuf Mesut Ozil fi Toni Kroos,Thomas Muller faatii amma keessa hin jiraniif.
Leenjsiaan kubbaa miilaa Jermenii Julian Draxler akkana jedha."Akka dansaa lollee tanumatti nuu male.Jara kana duraan waliin hin taphannee tunilleen nu gargaarte jedha. Keessattuu ijoollee kahimaa tana waliin moohachuu waan jilba nama jabeessaati.Amma qalbii tokkoon boqonnaa baana," jedha.
Leenjisaan Chiilee Claudio Bravo ammoo moohachuu dhabuun garaa nu nyaattullee biyya addunyaattu beekamtu waliin taphannee waan wallaalle hedduullee irraa barannee jedhe.
Atileetiksi
Atileetoti addunyaa Shaampiyoonaa Addunyaatiif Londonitti walti qophahauutti jiranii Itoophiyaan dorgommii tanaaf atileetota 50 caalaa qopheeffatte.
Dorgommii atileetoti 3000 caalaan itti dhufan tun Adoolessa 4-13,2017 Londonitti qopheessan.
Dorgommii tana London naannoo Tower Bridge jalqabanii laga Thaames irraan deebihanii,karaa mana amantii kaaatolikii St.Paul Katediraal irraan qaxxaamuranii Paarlaamaa biyya sunii jalaan deebi’anii, mamratoo karaa km 43 irra maranii warrii jalaa haharca'e jalaa hafee koromtoon rekordii haaraa argachuuf,biyyaa fi ufii maqaa yaamuuf fulaa itti jalqaban,Tower Bridge-deebi’an.
Akka leenjisaan Useen Boolti jedhetti Itoophiyaan dorgommii metirii 5,000 fi 10,000 nama 12 kopheeffattee 6 dhiiraa 6 ammo dubra.
Atileetotii tun hagii tokko ijoollee ka’imaa guddachaa dhufanii hagii tokko ammoo jaruma duruu beekan.
Atileetiin tokkoo dorgomii gugurdoo addunyaa ta akkanaa irratti dorgomuuf akka jecha Useen jedhutti leenjii haga km 600-700 fiiguu fa dandaha.
Tana ammoo guyyaattii saatii saatiin ciranii akkuma nafii isaa dandahutti, akkuma nyaata nafii isaa fudhatuu,qilleensaa naannootii fi waan akka akkaa laalanii saatii fi guyyaa guyyaan ciranii leenjisan.


text:
Qormaatni biyyoolessaa Itiyoophiyaa kan silaa barana kennamuuf ture ba’ee miidiyaalee hawaasummaan facaasamuu isaa irraa kan ka’e haqamuu isaa fi yeroon qoramaataa haaraan, akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti Waxabajjii 27 haga 30 bara 2008 akka kennammu Ministarri barnootaa Itiyoophiyaa ibsa kenneen beeksisee jira.
Qormaatni sun akka baasamee facaasamu ka taasisame, mormii barattootaa baatiilee ja’aaf Oromiyaa keessatti geggeessameen wal-qabatee, barattoonni sirnaan barnootaa isaanii hordofuu fi qormaatichaaf qophii gahaa gochuuf yeroo fi deggersa gahaa waan hin argatiiniif kanneen jedhan geggeessitoonnii fi deggertoonni mormii Oromiyaa keessaa immoo, beellamni lammataa mootummaan kenne kun illee yeroo gahaa akka hin ta’in dubbachuun morman.
Kana kan ilaaleen Ministeera Barnootaa kan Federaala Itiyoophiyaatti Daayreektoreetii dhimmootii komunikeshinii keessatti bakka bu’aa Daayreekteeraa kan ta’an Obbo Ahmed-siraaj Misbah deebii kennaniin qorannoo Oromiyaan gaggeesseetu lafa qormaanni itti kennamuu qabuu fi turfamuu qabu murteesise jedhan. Guyyaan Qormaataa Waxabajji 27 hanga 30tti qabaamees gabaabina yeroo jiru irraa ta’uu isaa ibsanii ba’ii qormaata barattotaa yeroon gabaasanii barnoota bara dhufuu itti fufuuf haala dandeesisuun guyyaan kun murame jedhan. Soommana Ramadaan keessa hojii hojjachuun rakkisaa miti, garui Id Al Faxir guyyoota kana irra ollaan guyyaa tokkoon achii butuun ni jiraata jedhu.