text:
Hanmma Oromoon sammuu kolonummaa keessaa guutummaatt bilisoman hin jirrett, hamma Finfinneen addabaabayiitt Afaan Oromoon nutti hin dubbannett, hamma lafti Oromiyaa qabeenyi Oromiyaa lafa jalaa fi irraa too’annoo Oromoo jala hin oollett, hanga qaammi halagaa ta’e yk halagaan iddoofate fedha keenya ala nuwi hin ajajnetti, hamma gaafiin afaan Oromoo afaan federaalawa ta’u utuu hin ta’in, waajjirri federaalaa Finfinnee ta’uu Oromiyaan hayyamtutt hanga federeeshiniin jiraachuu Oromoon fedha bilisaan mirkaneesanitt, hanga olhantummaan seeraa hojii irra oolutt, Oromiyaan kolonummaa jalaa baate jennee dubbachuu hin dandeenyu. Kanneen Oromiyaan bilisoomteett jedhan hirriba guddaa keessa jiruu yk jara bitamanii, kanneen hirriba keessa jiran dammaqanii haa ilaalanii. Oromoon bakka hallee funcaan takalamanii PP fi kanneen bitamaniin ajjeefamaa jiruu. Kanneen qaraa, sochi bilisummaa Oromoo hunda haammatu bu’uursan, kaayyoon qabsichaa akka itt haanutt ka’anii. “ dhugoomu mirgi hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachu ummata Oromoo fi samichaa fi cunqursaa bifa hunda irraa bilisoomuu dha”. Sanaanis republika Oromiyaa ummataa demokraatoftetu dhaabbata. Yos qofa Oromiyaan bilisomte jennaa. Kanaaf kolonoti emparichaa, erga bulcha Itophiyaa jalatt kufanii takkaa gaafii bilisummaa dhaabanii kan hin beeknee. Koloneeffataan dandeettii qabu hundaan danaa ofiitt uumuu yaaluun, gaafiin sun gonka hin ka’u jedhee abdata ture. Sammuu dhiqaa fi afaan kaa’aa fi uleett ciminaan dhima bahaa waan turef deggertootii fi kanneen harka irra qaban, sirriitt makamanii eenyumma saanii akka guutummaatt of keessaa haqanitt fudhatanii. Akkasitt kan deggeruu tokkummaa fi mo’ummaa biyoota biraa dabalatuf sababa kan dhiheeffatanii. Kan nama gadisiisuu biyyooti demokraasii ofiin jedhan ejjennoo garboomsaa akkasii deggruu saaniitii. Miseensa FT/UN ta’uun dirqama Chartara saa kabajuu waan qabu fakkaatu ture. Garuu dubbiin akkasi hin fakkaattuu. Al tokko miseensa taanaan, “Miseensa keenya sirrii haa ta’uu dogoggoraa” kan jedhan fakkaatu. Kolonummaan tokkummaa, bilisummaa fi moo’ummaa Oromiyaa uggee jiraa. Sana bakkatt deebisuuf kan qabsaawaa jiran. Qaama saba biraa, Itophiyaa ta’uu gonkumaa hin fudhatanii.
Itophiyaan nafii FT/UN erga bu’uurfamee kaasee qabu hunda cacabsaa jiraattee; isaan keessa waan akka mirga ilmaan namaa fi ummatootaa faatu argama. Hundeen mirra fandalalummaan akkasi uumaa emayerichaa keessaa ka’aa. Kaasaa hundee utuu hin tuqini kan hunduu waldhabdee empayra kessa jiran furuu yaalanii. Rakkina Itophiyaanota gidduu jiruu furraan kan kolonota waliin jiru ofiin of fura jdhanii yaaduun sammuu kolonffataan yaaduu fakkaatu. Rakkinni kolonummaa qajeeellott hin laalamu taanaan godinicha kessatt jequmsa wal irraa hin citin eeguu dha. Tigaaruu, Agawu Qimantifaaf waldhabdee amma jiru qofa furuu utuu hin ta’in, gadoo jaarraa torbaas qabu. Oromoof gaaffiin jiru kolonummaan guutummaatt ifaan haqamuu dhaa. Dudhaan Gonfoo tokko jala turuu fi aangoon hammaa bahan utuu hin jaallatin sabootaa fi sabaawota Kaabaa waliin jiraachiseera. Erga kufa Zaaguwee fi ka’a Amaaraa Yekunomlakin durfamuu, gidduu saanii atommi jiraatee hin beeku. Karaa ilma raajamaa Minilik jedhamu kan Mooticha Solomoon irraa seeraa ala dhalate jedhamu qaccee dhahachuun Amaarri kannnen hafan irraa of halagomsee. Agaazoti/Tigraway kannneen mootummaaa Gonfoo Itophiyaa bu’uursuu himatan akka ganamanitt fudhatan jedhamaa. Si’ana dubbiin Tigray akka dubbii Itophiyaanota gidduutt yoo fudhatamu kan Oromo akka maxxannee Habashaatt ilaalamaa jira. Kana hubatanii ilaaluu dhaba kan gurguddoo Oromoo adda fagessaa jiru. Hedduun walabummaa leellisna haa jedhan malee Itophiyummaa sammuu keessaa of baasuu hin dandeenyee. Hamma wayyabi Oromummaan yaaduu danda’anitt walabummaa waaraan dhihoo hin ta’u.
Finnaan empayera Itophiyaa kan uumameef fedha kolonummaa Amaaraa tajaajiluufii. Hogganooti saanii kan mootummaa dullacha keessa fudhataman haa ta’uu kanneen kolonoota keessaa foo’aman fedha inni ijaarameef tajaajiluufii. Duraan maddi hogganoota kanaa dhoksaa turee. Amma garuu tooftaan ummata saanii waliin addaan baasuu jijjiiramee jira. ABUT saboota sabaawotaa fi ummatoota luuxee galuuf OPDO fi PDO biraa yoo ummatu ummatooti keessaa maddan ifatt himamaa dha. OPDOn hidhamtoota boojuu waraanaa (HBW) keessaa hawaasa Oromoo keessatt shira dhokataa kolonummaa qabuuf leello Oromoo moo’achuuf, ABO waliin caasaa federalummaa uumame keessatt dorgomuu akka danda’u ijaaramee. Oromoon yayaba caasichaa dhumaa keessaa qooda hin qabu ture. Ergasii dhiigi haaraan kolomsiisa angoo fi qabeenyaan itt dabalamanii jiru. Egaa, OPDOn qabeen Oromiyoo yoo ta’u akeekaan Itophiyoo ta’ee argama. Maqaa PPtt jijjiiruun akaakuu meesharkaa halagaa ta’uu saa hin jijjiirre. Kanaafi, kan Abiy Oromoo ta’uun kolonummaa Oromiyaa kan hin jijjiirree. Caalaattuu, surraa Miilik deebisee dhaabuuf kakuu seenuu uggee. Isaan addunyaa fuuloo Oromoo cabsee bulchummaa Amaaraatt kaa’uun addunyaa dagee. Oromoof jijjiirama baasaa bulchaa malee nugusummaa darbee fi isa ammaa gidduu garagarummaan hin jiru. Hunda jalatt Oromiyaan qabeenya saanii ta’uun waan gaaffii hin qabnett fudhatama. Si’ana garuu sun abjuu ta’ee hafa.
ABUT kurnan sadiif hamtuu hedduu Oromoo irratt raawwachiisee. Sanaaf gara caalu OPDO kan amma PP ta’ett dhimma ba’ee. PP malee, inni amma haala Oromoo miidhuu danda’u irraa fagoo jira. Oromoon yoomuu caalaa miidhama jira. Ummati Tigraay si’ana akkuma Oromoo dabii irratt raawwatamaa jiraa. ABUT hamaa tolche ala, mirgoota kanneen isaa duraa haalan, kan inni irratt qabsaawota Oromoon walii galee heera saa keessa galche jira. Isaan keessaa, Oromoon saba of danda’e ta’uu; daangaa finnaa Oromiyaa amma jiru; sirna federala walqixxummaa ummatootaa irratt hundaawe; afaan ofiin hojjechuu fi barachuu dhahuun ni danda’ama. Kunneen miltolee saa durii irra jibbaa malee faarsa hin fidneefii. Diina sana waliin abaaruun kisaaraa malee bu’aa Oromoof hin qabu. Bolola angoo abba tokkooti hoggansaa keessa jiranii fi dubbee ofaangessummaaf qabuuf malee akeeka barruun jiruun ABUT ummataawummaa qaba. Diinni fi juujuun Oromo kana dhiifnee hamaa ABUT qofa akka afarsinuu fi tuffii nafxanyaan Amaaraa nuuf qabaataa ture nuwi irraanfachiisuu barbaadan jiru. Barreessan kun hidhaa fi roorroo ABUT dhandhamatuyyuu haaloon ofiif qabu bu’aa ummataa tuquu hin qabu jedhee amanaa. Kanaaf hariiroo qabsoo Oromoof anjaa qabu hundi deggeramuu qaba jedhee amanaa. Mootummummoota koloneeffatoo darban haa ta’uu, kan amma jiru keessaa, xinnaatus hamma ijoollee Tigaaruu kan fedha Oromoof xiyyeeffannoo kenne hin jiru. Ammaaf, Oromoo fi Tigaaruun lubbuu keessa jiruu; yoo baraaraman hamaas tolaas walitt tolchan wajjin kaasuu danda’uu.
Qabsoon Oromoo, dhaaba halagaa Oromiyaa keessa qubate waliinii. Kanaf Oromoon lolaa kan jiran kan biyya saanii weerareen malee daangaa eenyuuttuu hin ceenee. ABOn kurnan shan darbaniif bakka saanii bu’ee dhaaba halagaa cunqursaa,,finnaa empayera Itophiyaa kana diigee Oromiyaa jalaa baasuuf qabsaawaa jiraa. Gaanfa Afriikaatt nagaa fiduuf filmaati jiru sana qofaa. Empayera Itophiyaa jala afaan saddeettamaa olitt dubatamantu jira jedhaman keessaa hammamtu naannaa of qabaataa hamma yoon akka jiraatan hin beekamu. Kanneen badiisa irraa oolan hundi mirgi hiree sabummaa ofii ofiin murteeffacny beekamuufii qaba. Isaaniif murteessuuf eenyuu aaboo hin qabu. Finnaan empayera Itophiyaa bilisaan gad dhiisuuf dirqama qaba. Ofiin yk kanneen biraa waliin tokkeessoo umanii jiraachuuf isaanumti murteeffachuu qabu. Xinnaatanii akka biya of danda’aniitt bekamuun addunyaaf haaraa mitii (Vatican City — 800; Nauru — 10,876; Tuvalu — 11,931; Palau — 18,169; San Marino — 34,017; Liechtenstein — 38,250; Monaco — 39,511; Saint Kitts fi Nevis — 53,544). Finnaan empayera Itophiyaa mirga hiree murteeffanaa hayyamuufis haaluufis mirga hin qabu. Kan qarqara badiisaa jiran waliin kuunsuun dirqama namummaatii.
Malbulcheessitooti Itophiyaa fi kanneen harka irra qaban kan isaan xiyyeeffatan mootummaa Itophiyaa gargar faca’uurraa oolchuu dhaa. Finnaa dullachii kan qaata faca’e, liillana qalloo federaalummaan walitt qabamee kan jiru yoo ta’u, innuu abdattuu sirna nafxanyaan gargar cituuf dorsifamaa jira. Michootii finnaa empayerichaa waldhabdee Itophiyaanota gidduu jiru furmaata
argannaan kanneen kolonota salphatt of fura jedhanii amanuu. Kun yaada tuffii fi sanyataa alatt hin laalamu. Yaada akkasii kan jijjiirsisuu danda’u jabina Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO qofaa. Kana malee, empayera oolchuun waan buufachuu akeekkatanuu dhabuu danda’uu. Dharraan Oromoo bilisummaaf qaban, giti bittuu Amaaraa isaan irratt gooftaa ta’uu malee bilisummaa fi feedha seerawaa eenyuuyyuu kan haalu mitii. Oromoon walqixxummaa,ilmaan namaa hundaa, nagaa fi fedha ollotaa walii kabajuutt amanu. Kun waan aadaan saanii malbulchaa fi hawaasomaa isaan dirquu. Eenyummaa ofiii sabaawotaa fi ummatootaa malee nammi tokkollee maaljechisiisuu akka hin dandeenyett amanuu. Kana fudhachuu qofaani, wadhabdeen godinichaa furmaata argachuu kan danda’uu. Oromoon humna riphaan Afrikaa keessatt kanneen guguddaa keessa tokko ta’uyyuu danuun seenaa dadhabaa taasisee tursee jiraa. Kun dhihoott ni jijjiiramaa. Duubbeen saanii demokraatawaa ta’ee fi miira qabbanaawaa qabaachuun godinichaaf jaarsa araaraa dansa isaan tolchaa.
ABOn kan Oromoo godinaa fi dhugeeffannoo hundaatii. Madaqsa aadaa saniin, Oromoon finxaaleyyii mitii. Habashooti akka dhugeeffanoo saanii Islamaa fi Waaqeffannan addunyaan ciiga’uun yaalanii jiru. Akkuma dur “Laaqii Christinna garba Islaamaa fi “Aramanee” keessaa” jedhanii bara durii of dhiheessan jechuu dha. Hundi jijjiiramee, si’ana “laaqiin” hin jiru, hundi dhugeeffannoo hedduun qooddatuu. Ciicannoon jiraannaan isaantu harka caalu hirmachuu qaba. Ibsoota saanii hedduun Tigaaruun akka mirga hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachuutt amanan mirkaneessuu. Sanaafi kan isaan gocha namummaa bahaa fi fixiqaccee irra ga’ee. Gurguddoon miltolee angafoota saanii durii karaa nafxanyummaa fi ofirrummaa isaanii durii irraa goruu didaa jiru. Sabooti, sabaawotii fi ummatooti finnaa dullacha eenyummaa saanii erga Qacceen Solomoon aangoott dhufee bade deebifachuuf gaaffii kaasaa jiru. Makaan saanii Amaarri as bahu dura hundi saanii hawaasa hndee qaban turanii. Kanaaf xiinxalamnaan Amaarri walitti qabaa Tigaaruu, Agawu, Qimaant, Argobba, Gaafat, Oromo, Beejjaa kkf. ta’uu. Amaarri akka murna waraana jaallatuutt erga as ba’ee duraa kanneen naannaa saa jiran, booda republikootaa fi biyyoota mootii fagoott argaman gabbarsiisuun jiraate. Kanaaf kan jiraachuu danda’u sirna tokkee jalatt olhantummaa ofii yoo mirkaneeffate qofaa. Kanaaf mirgi hiree murteeffannaa kan walabummaa yk federaalummaatt geessuu danda’u farra saatii. Kanaaf isaaf kanneen mirga kana utuban waliin araara buusuun rakkina itt ta’aa.
Hariiroon kolonummaa1974 as jijjiiramaa dhufee jira. Sirni bulcha tokkee haqamee caasaan federalummaa uumamee. Yoomallee, tokko tokkoon finnoota federaawanii namoota afaan saanii dubbataniin hogganaman,.ammallee Habashooti makkalloota finnoota haaraa uumaman irraa madaqfatan waliin bantiima irra jiru. Sana jechuun ammayyuu horco’iin duri irraa hafan jiru jechuu dha. Sun kan dhaabbatu yoo finnan empayeraa diigame qofaa. Empayerri uumaan farra ummataa, farra demokraasii, farra seeran bulmaataa fi farra nagaa waliigalaa, farra bilisummaatii. Kanneen akka inni jirutt kaachisuu barbaadeef, hanga ilmaan namaaf garalaafina hin qabnett, qabeenyaa fi aangoo waan ilaalutt hedduu wareegaafii.. Federeeshiniin jalqabaa kan kufe bololaa fi hawaasa Oromoof ilaalcha dogoggoraa qabaachuu bulchoota haaraa turee. Namootuma warraaqxota jedhamanii hedduun irraa eegamutu farra ummataa ta’uutt ka’anii. Dogoggorri ganama tolfame galgala hedduu baasisee.
Finnaa empayera Itophiyaa keessa waldhabdooti jiru. Tokko fakkaatii keessa ta’uu kan qabu yoo ta’u, kan biraa kolonoota akka Oromiyaa, Gambeela, Benishangul Gumuzii. Ammaaf finnaa empayeraa fi hawaasa addunyaan irraa xiyeeffannoon kan kennamaa jiru waldhabdee keessaafii. Abba tokkootaa fi murnooti Oromoo kana hubachuu baachuun akka waan kan saanii ta’ee finnaa empayeraatt cichan jiru. Amaarri miltoo maaddhaa kan turaniif Tigaaruu jilbeefachiisanii akka kolonoota rakkin uumaniif deebi’an mamii hin qabanii. Jechii “Idaaw gabs naw” (Wayitt hin gallee) jedhu, erga ABUT moo’amee waan ta’uuf deemu himu sana qayabachuu irraa ka’aa. Tajaajiltoota finnaa empayeraaf, Itophiyaan mootummaa dullacha duulli weerara nafxanyaa irraa ka’ee. Haasaan saanii, hololli saanii, ajajii waraanaa saanii Amaarinyaa fi quwasammuu Amaaraa irratt hundaawee.
Garaa saaniitt waa’ee Itophiyaa yoo kaasan hangammeessi biyya Amaaraatii. Kan iseef gaarii ta’e kolonoota see duriifis gaarii ta’aa. Malbulchesoota empayeraa fi deggertoota saaniif Oromiyaan gulumaa ittiin jiraatan yoo ta’u Oromoon “ciisanya” saaniitii. Hammam dhama’anuu finnaan empayeraa sadarkaa kabeebsuun hin danda’amnett cabee jira. Oromoo fi kolonooti biraa eenyummaa kanneen Itophiyaa ofiin adda ta’e qabaachuu saanii of baranii jiruu. Itophiyaa ofiin jechuun fedha bilisa abbaa gaafataa. Si’achi kan barbaadne ni ta’a jedhanii fudhachun hin jiruu.
Dhalachuun bara haaraa, bilisummaa, walabummaa fi nagaa waan hin oolee. Saamichaa fi olhantummaan ummata tokko kan biraa irratt jiru ni raawwata. Amma, gaaffiin jiru akkamitt tokkummaa biyya fi moo’ummaa finnaa empayera bososee mirkaneessinaa utuu hin ta’in akkamitt nagaan referendum gaggeessinee gara boqonnaa ittaanu naga qabeessa, demokraatawaa, fi bilisummaatt cillaanfatetti ceenaa ta’uu qaba.Achitt, kan nafii qabu fedha ummataa ta’aa. Kanneen nagaa, bilisummaa fi qajeeltuu jaallatan hundi, gamtoomuun yaa’in kun dansa waloo fi gaarummaa ollaaf akka milkiin bahu gamtoomuu qabuu. Furtuun kanaa mirga hiree murteeffannaa tokko tokkoon ummatootaaf garaa dhaa beekamtii kennuu dhaa. Kana malee ummata bilisa ta’uuf kutate kan deebisuu danda’u hin jiru. Hardha qawwee gurguddaa fi waan ittiin tocho’an hin qaban ta’aa. Garuu hangasitt dudhamaa fi kutannoon, godinicha akka moo’uun hin danda’amne gochuun ni danda’ama. Waldhabdoota akka waan waldhabdee hedduun empayericha keessa hin jirreentt tokkicha qofa furuu yaaluun nagaa walii galaa naannichaaf fiduu hin danda’uu.
Empayerri Itophiyaa yeroon waan itt darbeef deebise ijaaramuun hin danda’uu. Maqaan saa akkuma empayeroota isa duraa moor seenaa qofa irratt hafaa. Kufaatii empayeraan sabooti, sabaawoti fi ummatootii jala jiran bilisa bahuu. Egereen malbulcha saanii isaan harkaa jira. Utuu wanti hallee addaan hin faca’in kanneen waldhabdee qaban hundi naannaa diriira tokko taa’anii akka godinaa rakkataa jiru kanatt nagaa buusan mari’achuu qabu. Godinichi jaarraa tokko oliif hacuuccaa fi waraana keessa turee. Namoot itt fufanii jiraachu fi of duubatt dhaloota badhaadhaa fi gammadaa dhiisanii darbuuf nagaa barbaaduu. Kun kan bira ga’uun danda’amuu garaagarummaa qabaatanis, yoo hundi akka waan nyaatamu utuu hin ta’in akka walqixxeett wal fudhate qofaa. Yoo hundi fedha walii walii kabajee fi seeraan bulmaata fudhatee. Yoos qofa kan waa’ee tokkeessuu malbulchaa hedduun akeeka fedhaa waldaa ummachuu irratt hundaawe danda’amu. Golee godinichaa keessa ummati cunqurfamaa fi hanqini walqixxummaa fi bilisummaa jiraate, bilisummaa fi nagaan kan hafanii iggitii argachuu hin danda’uu.
Hardha dhugaan lafa jiru empayerri Itophiyaa Amaraaan uumame barabadaawaa jiraachuu saatii. Abiy Empayericha surraasaa saa durii se’amutt deebisuuf kakatee jiraa. Kanaaf deggersa Amaaraa fi joonjee Oromaaraa hiriirsuun Gola Bilxiginnaa (PP) irraa ijaaree jiraa. Oromoof jireenya saanii malbulchaa keessatt qoodi saa qooda Goobanaa Daacceen fi Tafarii Mokoniniin jaarraa darbe keessaan adda mitii. Inni, Oromoo, Oromoo balleessee biyya saanii Amaaraaf jabeessuuf kakatee. Jeequmsi Wallagaa dhiheenya mullate fakkeenya gaarii dha. Erga Amaarri akka humnaatt as ba’ee kaasee, Amaaraa fi Tigraaway nakkaroota turanii. Amma akka mullatutt finnaan empayera Itophiyaanakkarummaa isaan gidduu jiru yeroo dhumaaf raawwachiisuu kan murate fakkaatu. Kan dhumiisa kana danda’ee ofirraa dabarsuu danda’e ni baraaramaa. Weerarri qaceefixaa ta’ee fi marsammi waggoota lamaan darban abdattuun sirna nafxanyaa Tigraay irraan geese, dadhabaaf eegumsa kennuuf tokkummaan addunyaa hangam dadhabaa akka ta’e agarsiisee. Jagnoti Tigray bucuun abdii kutatee fi kutataa ta’e raajii hojjechuu akka danda’u addunyaatt agarsiisanii jiru. Amaarri eegumsa Abiy, kan humna guddaa finnaa empayeraa ajaju jalan olloota hundatt humna qabu hundaan duulaa jira. Hawaasi sabgidduu kan yeroo hunda fedha ofii irraa ka’u, waldhabdichi garamitt akka ba’u
wallaaluu fi qabatticha irratt ilaalcha waloo dhabuun tokkummaa finnaa empayera ofii uumani fi kaasaa qajeeltuu deggeruu gidduutt daddaaqaa jiru. Kaasaan lola amma godinicha barbadeessaa jiru kan Amaarri biyya Ormaa qabachuuf gurbaa saanii Abiyin ulee godhatee oofuu yoomalee suduudaan Amaaraa gaggeffama jiraateyyuu imaammata saanii masaka bade irraa ka’aa. Kanneen hafan biyya ofii utuu hin ba’in badiisa irraa ooluuf ofirraa faccisaa jiru. Nagaan isaaniif bu’aa yoo qabatu Amaaraa fi Abiyyiif kisaaraa fi jireenya saanii kan balleessu ta’uu danda’aa. Jaraaf sirna tokkee kan ofangessummaan saanii keessatt lalisu fi gargarsa alaa qofatu kan olhantummaa saanii eegu malee federaalli hin ta’uufii. Kanneen hafan mirga hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachuu gaafatu. Gaaffin saanii qajeeltuu, demokraatawaa fi naga qabeessa. Kanaaf kanneen qawwee kaasanii bilisummaa biyya ofiif dhaabbatan hundi sochii saan qindeeffatanii abdattu sirna nafxanyaa hamtuu irra haanuuf tattaffachuu qabu. Tokkon saanii kufnaan roorrisaa carraa banee kan hafanitt bobba’uu dandeessisaa. Kanaaf walii tumsanii injifannoo ummatoota mirkaneessuun durfannoo ta’uu qabaa. Qabsoon cunqurfamoota, Oromoo fi saboota sabaawotaa fi ummatoota waliin kufanii, hanga waliin ka’anitt itt fufuu qabaataa. Akkasitti gaaffiin kolonummaa fi bilisummaa dhabaa unkkessamuu ka qabu. Bilisummaan ummatoota itt roorrifame hundaafi haa ta’u! Oromiyaan haa jiraattu!.
Today truth on the ground is that Amaaraa created empire is crumbling. Abiy has taken oath to restore the empire to its ancient assumed glory. For this he galvanized Amaaraa and misguide Oromaaraa support by building Prosperity Party (PP) out of them. For the common Oromo his role in their political life is not different from that of Goobana Daaccee and Tafarii Mokonin in past century. He is Oromo vowing to destroy Oromo and preserve their country for Amaaraa. The recent commotion created in Wallaggaa is a good example. Tigraaway and Amaaraa had been rivals since Amaaraa emerged as a force. Now it seems Amaaraa empire state is determined to make an end to that rivalry. Whoever is the fittest will survive the carnage. The genocidal invasion and siege on Tigray by nafxanyaa system hopefuls in the last two years has shown failure of world solidarity in protecting the weak. Galant Tigraaway have shown the world that disparate and determined minority can do miracles. Amaraa under protection of Abiy who commands huge forces of empire state is campaigning with all forces it can mobilize against all neighbors. International community that always start from own national interest, not sure of outcome of the conflict and not having consensus on the issue is wavering between integrity of empire state of their creation and supporting just causes. Cause of wars that are devastating the region are their misguided policy though directly conducted by Amaaraa with their boy Abiy as its stick. The others, without going out of own country are defending themselves for survival. For them peace has benefit while it could be loss and detriment for Amaaraa and Abiy’s existence. Unitary system in which their autocratic system could flourish and foreign alliance alone, by which their dominance is protected fits them, not federalism. The rest are asking for right of nations for national self-determination to be realized for them and equality of all peoples. They want trust to be built between people and will based opportunities for cooperation facilitated for them. Their question is just, democratic, and peaceful. Therefore, all those that raised arms and standing for their freedom must coordinate their efforts to overcome forces of evil of the nafxanyaa system hopefuls. If one of them falls it opens opportunity for abuser to easily tackle the others. Therefore, allying and assuring victory for the peoples is a priority. The struggle of all oppressed and those of the Oromo and all nations, nationalities, and peoples they have fallen together shall continue until they rise together. That is how question of colonial and lack of freedom needs to be formatted. Freedom to all oppressed peoples!
Oromiyaan haa jiraattu!


c: text/html

text:
Dhimma Oromoo abbummaa haalu fi mirgawwan biraan wal qabatee ka'u irratti dantaa ummata oromo kabajsisuuf ejjannoon keenna tokko jedhan dhaabileen siyaasaa Oromo: KFO, ABO fi ABO Tokkome.
Partiin Samaayawii gama isaatiin biyya nu hundaa gettu osoo qabnuu kiyya fi keetii mitii irratti wal dhabuun barbaachisaa miti, jechuudhaan Keessattu dhimmi kun ODP fi ADP ka’uuun ka tahuu hin malle akka tahe dubbata. Muktaar Jamaal hoogganoota paartiilee kanaa dubbisuun gabaasaa qindeesse qaba.
Guutummaa isaa caqasaa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Guyaan Addunyaa kan Dubartootaa waggawaggaatti Bitootessa 8 tti kabajama. Guyyaa kana biyyootni addunyaa baayeen milkaa’ina ajaa’ibaa kan dubartootaa jireenya keessatti bifa adda addaatiin argame kabaju. Bu’aa jireenya keessaa qofa osoo hinn taane hawaasaa keessatti gumaacha guddaa isaa argamsiisanis ni kabaju. Kana malees guyyaan kun dubartoontni dandeettii isaaniitti akka fayyadaman kan dandeessisu guyyaa walqixximmaa koorniyaa addunyaatti mirkaneessuuf tarkaanffii fudhachuu qabnu itti dhimminee kaanu dha.
Guyaan addunyaa kan dubartootaa Itiyophiyaa keessatti dhiheenya kana siyaasa lafa sochoose caalaatti biyyi itti ibsame hin jiru. Onkoloolessa bara 2018 tti gaazexootni addunyaa – tokko tokko dinqifannaadhaan, kanneen biroo immo naasuudhaan – Pirezidaantiin Itiyophiyaa Abiyyi Ahimad kaabinee keessatti %50 dubartootaa taasisuu isaanii ibsaniiru. Kun takkaaa iyyuu hin ta’ee hin beekamu jedhan. Hanga kanatti Itiyophiyaa keessatti dubartootni mullifanii hin beekani; bakkeen xixiqqoo qabu turani. Kunhundi amma jijjiiramee jira.
Guyyaan Addunyaa kan Dubartootaa biyyaa Rusiyaa kan Gamtaa Soviyeet jedhamaa turte keessatti bara 1917 kabajamuu jalqabee sana booda guyyaa guutuu biyyaatti kabajamuu ta’ee dubartootni mirga filannoo keessatti hirmaachuu argatan. Ameerikaa (USA) keessatti kan kabajamuu jalqabe bara 1975 ture.
Ijoon dhimma kabajama guyyaa kanaa kan bara kanaa (2019) #fooyyeefmadaaluu jedha. Madaala fooyyessuu; addunyaa fooyyessuu. Dubartoota bakka hunda jiran waliin baabsuu kee mullisuuf halluu diimaa fagagaa (purple) itti fayyadami. Kana juechuun maal jechuu akka ta’e kana keessa seenii hubadhu https://www.internationalwomensday.com/Theme kan gochuudhaan addunyaa bakka fooyyofte akka taatutti gumaata kee mullisi.
Jijjiirama dhugaaf ‘eeyye’ haa jennu!


text:
Balaa sochii lafaa hamaa kaleessa meeksiskoo sitii dhahee irraa namoota lubbuun hafan baraarsitoonni har’a barbaadaa jiru.
Balaa Kanaan namoonni yoo xiqqaate 225 ta’an kan du’an yoo ta’u gamoo hedduun jiganii jiran.
Ministriin haajaa biyya keessaa Miguel Chong akka jedhanti humnootiin waraanaa fi polisoonni meeksikoo namoota lubbuun hafan hojii barbaachuu kana haga danda’ameetti itti fufuu.
Hojii barbaachuu kana sivilonnis kan itti dabalaman yoo ta’u gamoo jigee keessaa meeshaalee waa gaggalagalshanii fi harkaan namoota caccabaa jiru keessaa baasaa jiran.
Balaan sochii lafaa kun magaalaa meeksiskoo sitii irraa fageenya kiloo meetra 123 irratti kan argamtu Pubela keessatti dhaga’amaa ture.


text:
Godina Arsii dhiyaa magaalaa Asaasaa keessatti jimaata darbe hokkara uumameen lubbuun namaa dhabamee namonni hedduun hidhamu jiraattonni naannoo dubbatanii jiran.
Jiraataan magaalaa Asaasaa akka jedhantti humnootiin mootummaa amantoota masjiida keessaa ba’aa turan keessaa tokko qabnaan uummanni mormee dhukaasa banameen namni 4 ajjefaman.
Kanneen mada’anii wal’ansa fayyaaf Awaasaa deeman akkasumas achuma Asaasaa keessatti wal’anamaa kan jiran jiraachuus ibsanii jiru. Namonni sababaa hokkara uumame kanaan hidhaman hedduu ta’uu fi irraa jala hiikamaa kan jiran jiraachuun ibsamee jira.
Komishinarri komiishaina polisii Oromiyaa Televiziyoona Itiyoophiyaa irratti akka ibsantti kanneen amantii dahannaa godhachuun siyaasa ofantu hokkara kanaaf sababaii ta’e jedhu.Poolisiin hawaasa naannoo wajjin ta’uun seera duratti dhiyessa jechuun hubachisan.
Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


text:
Tajaajila oogummaa Turjumaana fi Biyyoomssuu Itiyoophiyaa keessaa
Dabalata dubbisa
Nuu wajjiin michoomuun tajaajila gatii gadi buusa nutti kenninuun gammadaa
Dandeetti adeemsa turjumaanicha hordofuu, proojektoota gurguddoof haaroomsa guyyuu ni argatuu
Kafaltiin keenya USD 0.05(Qarsh 2.25) kaase hanga USD 0.25 (Qarsh 11.30) ti dha.
Wabii qarshii deebisitti fi guyyaa dhumaa jala darbee fi akkaatan barreessitii sirri hin taaneef addabii mataa ofi qabna
Faayilaa keessan olfe’atti, turjumaani isiinf taasifame karaa toora intarneetti ta’usa baraa
Jaalatamoo mammilaa fi michuu kenyaa warra muraasa keessa
Tajaajila Turjumaana fi Biyyoomsuu baha Afrikaa fi Itiyoophiyaa
Baga nagaan dhuftan!
Tajaajila hiikkorra kan ka’e waliigaltee dhabu mudamtanni beekituu? Dhaabbata Turjumaana amanamaa, ogeessota hiikkoo kan offi keessa qabu ergaa keessan dogonggoran kan hin hiikkinne barbaada jirtu? Yeroo isiin jalaa dabaarsiinan dhifaamanni dadhabdanii? Hanqiina dubbisa mirkaneesuu dhabun aartannii? maallaqa mi’aan hojjachiisatanni turjumanichii jajalatenaan ulfina dhabuudhaan isinitti dhagahameera? Hanqina iddoo dhabii makiina/parkii isiin mudaterra ? Ulaagalee keessan hubachuu dhabinaan turjmaanoota ykn ejeensiiwwan koomatanii beektuu?
Waa’ee tajaajila Turjumaana fi Biyyoomsuu barbaadan hir’ina ykn yaaddoo baay’ee qabachuu dandeesuu. Koommiin keessan hundunuu nuu biratti ni haqoomsaamoo fi fudhatamoodha. Muxxannoo durrii fi teekinnolojii gaarii irraa furmaata arganeen gargaramne kommiiwwan mamila keenya hundumaa irraa of-eegannoon baraane dhufneera. Hawwiin keenya isiini wajjin firooma hojii yeroo dheeraaf turu fi walitti-dhufiinsa Adeemsa hiikaa keenya dabalate yaada bali’inaaf nuu qunnamaa.
Odeeffannoo dabalataf nuuf bilbila:
Gatti sababefata kan ta'e
- Tokko tokko jechootatiin kan kafaltii ifaa taasisuu dha.
- Qarqabaalee garagara dhuunfaadhaaf, mit-mootummaa naannoodhaaf, dhaabbata fi idil addunya dhaaf
Dandeetti-qabeessa
Hiikitoota ragaa 50+ nanoowan gudgudo hundamtti kan hojetanni sadarkaa mija’a qabiyee isiin barbaadannin kan danda’amu,qabeentaan isa rakiina hin qabu.
Hiikka qulqulluu fi itti fuffi'insa
ApI walittiqabata fi Meeshalee mijaata keessatti ijaarama ya’iinsa hojii dandeetti -dhabeessa kan godhu kan baleessuu fi itti fufensa fi qulqullina proojektti hundumarraatti dha.


text:
Tawbaa- Balbala Jijjiramaa fi Gammachuu
Ilmi nama jireenya isaa keessatti hojii baay’ee hojjata, gaariis ta’uu badaa. Ilmi nama hanga addunyaa tana keessa lubbuun jiraatu osoo hin dogongorin hin hafu. Dogongorri fi cubbuun hanqinnaa fi dadhabinna ilma namaa mul’isu. Osoo gara tawbaatti hin seenin duratti mee miidhaa cubbuun ilma namaa irraan ga’u gabaabinnaan haa ilaallu.
Cubbuu jechuun wanta qalbii nama nageenya fi tasgabbii dhowwudha. Namoonni akka hin agarre kan namtichi dhoksuudha. Fakkeenyaf zinaan (sagaagalummaan) qalbii nama nageenya fi tasgabbii dhowwa. Namoonni osoo arganii namtichi ni salphata, garmalee saalfata. Cubbuun xiqqaanis guddaanis haaluma kanaan nageenya fi tasgabbii nama dhowwuu. Kanaafu nageenya fi tasgabbii yommuu dhabdu, of sakatta’i, of qoradhu. Maal akka hojjatte ilaali. Qorsaa isaa immoo gara boodatti kan ilaallu ta’a.
Cubbuun miidhaa hangana hin jedhamne qaba. Mee miidhawwan cubbuu irraa dhalatan kitaaba “Al-Imaanu haqiiqatuh, khawaarimuh, nawaaqiduh inda ahli sunnati wal jama’a.” (Fuula 563-585) jedhamu irraa muraasa isaani haa ilaallu. Himoonni armaan gadii hundii kitaabicha irraa kan fudhatamanii miti. Namootaa ifa akka ta’uuf yaada kiyya itti dabale jira Arabiffa irra gara Afaan Oromotti hunda isaa hiikun ulfaata waan ta’eef.
Qalbii irratti miidhaa cubbuun fidu
1.Cubbuun fi badiin qalbii darara (gidira). Akkuma dhibeewwan adda addaa qaama miidhu cubbuunis qalbii miidha. Qalbiin ni dhukkubsatti. Ni dararamti, gammachuu fi nageenya dhabdi. Dukkanni cubbuu nama haguugun gara itti deeman nama wallaalchisa. Addunyaa fi aakhiratti sharriin (badiin) ni jiraa sila sababa cubbuutin kan dhufu malee? Sababa cubbuutin rakkoo fi dararaan namatti bu’a.
2.Beekumsa dhowwamuu- beekumsi dhama’iinsa fi jaaminsa irraa baraarun qalbii jiraachisa, argitu qomaa dukkana irraa baraarun ibsaa ta’aaf, qaama raati’insa fi dadhabinnaa irraa baraarun jabeenya ta’aaf, sammuuf boqonnaa fi gammachuu ta’a. qalbii dhukkuba irraa fayyisa. Beekumsi hogganaa hojiiti. Beekumsaan Rabbiif ajajaman, haraama fi halaala addaan baafatan, sadarkaa ol’aana addunyaa fi Aakhiraa ittiin gahan. Beekumsaan Rabbiin gabbaran, hariiro firummaa tiiksan. Beekumsi nuura (ibsaadha). Cubbuun ibsaa kana dhaamsa,argitu (basiira) qalbii jaamsa, karaa beekumsa cufa,madda qajeelinnaa (hidaaya) haguuga.
“Dhugumatti kan jaamtu ija gubbaa tanaa miti. Garuu kan jaamtu onnee laphee keessa jirtuudha.” Suurat Al-Hajj:46
3.Addummeen (kophummaan) itti dhagahamu– cubbuun Rabbirraa nama fageessuun addummeen namatti akka dhagahamu taasisa. Qabeenyi hanga feete haa baay’atu yeroo hundaa dhiphinnaa fi kophummaatu itti dhagahama. Akkuma cubbuun baay’atuun kophummaa fi dhiphinni itti hammaata. Namoota waliin hariiroo gaarii hin qabu. Abbaa haadha, niiti yookiin dhiirsa, ijjoolle fi firoota waliin jiraachun itti jabaata. Kanaafu yommuu addummeen sitti dhagahamuu fi nyakkistu of qoradhu, cubbuu hojjatte yaadadhu.
4.Sodaa Rabbii qalbii keessatti laaffisa– mu’imintoonni Rabbiin saalfachuun cubbuu irraa dheessu. Guddinnaa fi kabaja Rabbiif maluu yaadachuun wantoota inni dhowwe irraa fagaatu. Adabbiin Rabbii hamaa akka ta’e ni beeku. Garuu cubbuun yoo qalbii irratti baay’ate ishii haguugun sodaa Rabbii (taqwaa) qalbii namtichaa keessatti laamshessa, Rabbiin saalfachu fi sodaachun namtichi cubbuu irraa hin dheessu. Rabbiin guddaan qabaa (adabbii) hamaan qabuu akka danda’u hin hubatu.
5.Cubbuun fedhii waan gaarii hawwuu (iraada) laamshessa. Yommuu cubbuun qalbii irratti baay’atu fedhii (iraada) tawbaa laaffisa. Namtichi tawbachuu hin fedhu. Sobaan arrabaan astigfurullaah jechuun cubbuu raawwachu itti fufa. Cubbuun sheyxaanni akka nama booji’u, nafsee wanta badatti nama ajajjuuf hidhama akka ta’an nama taasisa.
6.Yommuu namtichi cubbuu irra deddeebi’e hojjatu itti mi’aayu fi jaallachuun ittiin of dhaadata, itti of jaja. Wanta badaa hojjate gaarii fakkeessun itti boona. Kuni hangam qalbiin cubbuudhaan akka ajjeefamte agarsiisa.
7.Yommuu cubbuun baay’atu qalbii cufa. Keyri fi sharriin, dhugaa fi sobni harkaa wal dhaha. Namtichi dhugaa fi sobaa addaan baafachun itti uulfata. Gaafila (of dagataa) keessaa ta’a. qalbiin dhugaa hubachuu irraa ni haguugamti.
“Yeroma isaan jallatan Rabbiin onnee(qalbii) isaani jallise. Rabbiin ummata finciltoota hin qajeelchu.” Suurat As-Saf:5
8.Cubbuun adeemsa qalbii gara Rabbii fi Aakhiraa laaffisa, ni sakaala. Duubatti buuta yookiin akka dhaabbattu taasisa. Gara funduratta tarkaanfi akka hin fudhanne karaa cufa. Qalbiin gara Rabbii kan kalooftu xaa’a(Isa ajajamuu) fi taqwaan (Isa sodaachuni). Qalbiin yommuu cubbuun dhibamtu dandeetti gara Rabbii kalaa’u (dhiyaachu) laamshessa. Rabbii ajajamuun akka gaaraa itti ulfaata.Rabbii ajajamuu diduun immoo hariroo gabrichaa fi Gooftaa isaa jiddu jiru balleessa. Yeroo san namtichi badiif of saaxilaa jiraa jechuudha. Rabbiin qalbii isaa irratti sodaa darba. Nageenya fi tasgabbii hin qabu. Kanaafu yommuu wanti hunduu si sodaachisu fi si shakkisiisu bu’aa cubbuu keeti akka ta’ee yaadachuun of qoradhu, cubbuu akkami akka raawwatte of sakatta’uun irraa fagaachuf carraaqi. Cubbuu fi badii hojjatanii sodaa fi cinqiin jiraachutu caala moo cubbuu fi badii dhiisanii fi Rabbii ajajamuun nageenya fi tasgabbiin jiraachutu caalaa?
9.Cubbuun dandeetti qalbii wanta fokkuu jibbuu fi xayyafuu ajjeesa. Hundee wantoota keeyri kan ta’e hay’aa (qaanii) qalbii irraa haaqa. Namtichi wanta fokkuu hin jibbuu, hin xayyafu. Inuma itti bareeda. Namoota biroo wanta faahisha (fokkuutti) waama.
10.Cubbuu fi badiin qalbii irratti sodaa, shakkii, abdii kutuu fi tasgabbii dhabuu darba. Nama cubbuu raawwatu yeroo hundaa sodaan, shakkiin, abdii kutuun, nuffiin, tasgabbii dhabuu fi kkf haguugame argite. Kanaafu miironni kunniin yommuu sitti dhagahaman ammalle of qoradhu.
Rabbii ajajamuun mooraa Isaa keessa seenudha. Namni mooraaa Rabbii keessa seene namoota adabbii addunyaa fi Aakhiraa irraa tasgabbii fi nageenya argatan keessaa ta’a. Namni mooraa Rabbii keessaa cubbuu hojjachuun bahe immoo sodaa fi dhiphinni gara hundaan isa marsu.
Namni Rabbiin sodaatu, Rabbiin wanta hundaa keessatti tasgabbii fi nageenya kennaaf. Namni Rabbiin hin sodaanne fi daangaa Isaa darbuu immoo, Rabbiin wanta hunda irraa isa sodaachisa, sodaa qalbii irratti darba.
11.Cubbuun nafsee salphisa, ni xiqqeessa, ni laamshessa, ni hacuuca, hanga wanta hundaa gadi taatutti. Cubbuun gadi aantummaan akka namatti dhagahamu taasisa. Xaa’an (Rabbii ajajamuun) immoo lubbuuu namaa ol kaasa, ni kabaja, ni qulqulleessa. Rabbiin (Subahaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Namni ishii(lubbuu) qulqulleesse dhugumatti milkaa’e.
Kan ishii xureesse dhugumatti hoonga’e.” Suura Ash-Shams 91:9-10
Kana jechuun dhugumatti milkaa’e namni Rabbii ajajamuun nafsee ofi kabajee, olkaase fi ifa baase. Dhugumatti hoonga’e namni Rabbiitti finciluun (cubbuu hojjachuun) nafsee ofi dhoksee, gadii xiqqeesse fi salphise. Namni cubbuu fi badii raawwatu nafsee ofii cubbuun xureessa, bakka ishii malu irraa cubbuun haguuge dhokse. Namoota irraa badii hojjateen dhokata. Salphinni hundii kan nama haguugu sababa cubbuu fi badii hojjachuutin. Injifannoo fi jabeenyi hundii kan argamu Rabbii ajajamuuni. Rabbiin akkana jedha:
“Namni jabeenya fedhe (Rabbiin bira haa barbaadu). Jabeenyi hunduu kan Rabbiiti. Haasofni gaariin gara Isaa ol baha. Dalagaa gaariitu isa(haasawa gaarii) olfuudha. Isaan hojii gadheef tooftaa baasan adaba cimatu isaaniif jira. Tooftaan isaani inuma bada.” Suuratu Faaxir(35):10
12.Cubbuu fi badiin sammuu balleessa, ni qancarsa,ni hadoocha, ifa irraa haaqa. Yoo ifni irraa haaqame sammuun ni laamshofti, duwwaa taati. Sammuun waa qabachuun itti ulfaata.
Miidhaa cubbuu fi badiin Amantii irratti fidu
1.Cubbuun tokkoo cubbuu biraa harkisa, kan biraa facaasa, kan biraa dhala akkuma hojiin gaariin hojii biraa harkisuu fi dhalu. Yommuu gabrichi hojii gaarii hojjatu hojiin gaariin biraa duuban anallee hojjadhu jetti. Tan lammatas anallee hojjadhu jetti hanga hojiin tunniin wal hortee baay’attu fi mindaa gaarii argamsiistutti. Cubbuunis haaluma kanaani. Namni yommuu hojii gaarii hojjachuu itti fufuu fi jaallatu Rabbiin malaykaa isa jajjabeessitu fi kakaastu rahmataa Isaatin itti erga.
Akkasumas namni akkuma hojii badaa hojjachuu itti fufuu, jaallatuu fi ishiif hidhamaa ta’uu Rabbiin sheyxaana hojii badaa kana irratti isa jabeessu itti erga. Addunyaa keessa wanta hanga sheeyxaana diina namaa ta’e ni jiraa sila? Diinan walitti hiriyyoomu caalaa wanti nama hoongessu ni jiraa sila? Kanaafu badii hojjachuu irraa fagaachu qabna.
2.Sababoota gurguddoo Rabbii akka hin ajaajamne nama taasisan keessa cubbuu fi badii hojjachuudha. Cubbuun karaa hojii gaarii cufa. Yommuu gabrichi cubbuu fi baditti lixu ibaada Rabbii irraa mi’aa dhaba. Musliimni dhugaan amane cubbuu fi badii gosa kamiyyuu dhiisu qaba. Namoonni baay’een cubbuu xiqqoodha jechuun hojjachuu itti fufu, xiyyeefannoo itti hin kennan. Dhugumatti badii xixiqoo sanniintu ibaada irratti dadhaboo akka ta’an isaan taasisa. Kuni adabbii guddatti nama geessa. Adabbiin guddaan ibaada fi imaana irraa mi’aa dhabuudha.
3.Cubbuu fi badiin Rabbiin birratti namticha salphataa fi wayittu kan hin lakkawwamne taasisa. Namni Rabbiin biratti salphate eenyullee isa hin kabaju. Jaalala namoonni isaaf qaban Rabbiin qalbii isaani irraa haaqa. Akka isa salphisanii fi jibban taasisa. Rabbiin (Subahaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
وَمَن يُهِنِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِن مُّكْرِمٍ ۚ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ
“Nama Rabbiin isa salphise namni isa kabaju hin jiru. Dhugumatti Rabbiin waan fedhe hojjata.” Suurat Al-Hajj:18
4.Cubbuu fi badiin abaarsi Rabbii, malaaykota fi Ergamaa Isaa (SAW) akka namatti bu’u taasisa.
5.Cubbuu fi badiin hariiro gabricha miskiina waa hunda barbaadu fi Gooftaa olta’e, jabaa fi dureessa ta’e jidduu jiru kuta. Yommuu hariiron kuni citu sababoonni keyrii hunduu ni citu. Sababoonni gosoota sharrii hundii walqabatanii namtichatti bu’u. Yommuu gabrichi cubbuu fi baditti lixuun Gooftaa isaa dagatu, Rabbiin nafsee isaa tan wanta baditti isa ajajjuu fi sheyxaanatti dhiisa. Rabbiin akkana jedha:
“Yaa warra amantan! Rabbiin sodaadhaa. Lubbuun kamuu waan boruuf dabarfatte haa ilaaltu. Ammas Rabbiin sodaadhaa. Dhugumatti, Rabbiin waan isin hojjattan hundaa keessa beekadha. Akka warra Rabbiin dagannaan lubbuu isaani isaan dagachiise hin ta’inaa. Isaan warra finciltootadha.” Suurat Al-Hashr:18-19
Rabbiin warroota amanan akka Isa sodaatan ajaja, ibaada Isaa dagachuu irraa isaan dhowwa. Namoota Isa sodaachu dhiisan adabbiin isaani of dagachuu akka ta’ee beeksisa. Kana jechuun warroonni of dagatan of foyyeessu, wanta azaaba(adabbii) hamaa irraa isaan baraaru, wanta jireenya gaarii, mi’aa, qananii fi gammachuu zalaalami isaan jiraachisu irraanfatan. Akkuma isaan Rabbiin dagatan Rabbiis isaan dhiise.
6.Cubbuu fi badiin jibbinsa Rabbii namatti fida. Rabbiin namoota badii raawwatan gonkumaa hin jaallatu. (İlaali Suura An-Nisaa:36, Suura Al-Qasas:76,77, suura Al-Baqaraa:276, Suura Ali-Imraan:32 fi suurale biroo).
Miidhaa cubbuu fi badiin qaama irratti fidu
1.Cubbuu fi badiin qaama laaffisa. Mu’iminni akkuma imaanni isaa jabaa ta’uun qalbii fi qaamni isaa jabaata adeema. Namni cubbuu raawwatu osoo qaamni jabaa ta’eyyuu qalbiin isaa haajaa ofii bahuu irratti laamshodha. Seenaa Islaama keessatti dirree waraana mee haa ilaallu. Muslimoonni lakkoofsi isaani xiqqoo ta’an garuu qalbiin isaani imaanan jabaatte ergasii qaamni jabaa ta’ee mushrikoota fi kaafiroota lakkoofsan baay’ee ta’an injifataniiru. Dhugumatti cubbuun qaama butucha. Ijjannoo fi murannoo akka hin qabaanne nama taasisa, dadhabbii namatti facaasa. Dhukkubni adda addaa sababa cubbuutin nama haleela. Akka fakkeenyatti HIV Edsii.
2.Cubbuu fi badiin adabbii shari’aa namarratti akka darbuu taasisa. Fakkeenyaf nama zinaa raawwatu garafamuu yookiin ajjeefamu (yoo kan fuudhe/heerumte ta’e/taate).
3.Cubbuu fi badiin addunyaa fi aakhiratti qaama irratti daraara fi gadadoon akka gahuu taasisa.
Miidhaa Cubbuu fi badiin rizqii irratti fidu
1.Sababoota gurguddoo rizqiin akka dhabamuuf yookiin hir’atuuf ta’an keessa cubbuu fi badiidha. Akkuma taqwaan rizqii (soraataf) sababa guddaa ta’u. Taqwaa (Rabbiin sodaachu) dhiisun hiyyummaaf karaa bana. cubbuu dhiisun immoo rizqiif karaa bana. Rabbiin (Subahaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Namni Rabbiin sodaatu (Rabbiis) karaa bahiinsaa isaaf godha. Bakka inni hin yaadin irraayis isa soora. Nama Rabbii irratti hirkatuuf Inni isaaf gahaadha. Dhugumatti Rabbiin ajaja isaa bakkaan gahaadha. Dhugumatti Rabbiin waan hundaafu hanga sirraawaa taasiseera. “Suurat Ax-Xalaq:2-3
2.Cubbuu fi badiin qananii amma nama harka jiru balleessu, akkasumas qananiin itti fufinsa akka hin qabaanne dhowwiti. Kana jechuun qananiin amma harka jirtu harkaa fudhatamti, adabbiin itti bu’a. fakkeenyaf namticha nama Rabbii ajajamu, galata galchuuf kan ta’u yoo ta’ee. Ergasii yommuu qananii argatu Rabbitti kan kafaru, kan hin ajajamneef, galata kan hin galchineef, cubbuu fi badii kan raawwatu yoo ta’ee, qananiin isaa dhiyootti harkaa fudhatamti yookiin adabbiin hamaan itti bu’a. namoonni gariin namoota kafaran ilaalani dhama’u. Kunoo osoo badii meeqa hojjatanuu fi Rabbitti kafaranii jiranuu, qananiin akkanatti itti dhangalaati jechuun dhama’u. Rabbiin nama cubbutti lixe yommuu qananii itti baay’isuu jaallate osoo hin ta’iin yeroo isaa kenne boodarra adabbii hamaan isa qabuufi. Kasaran kana caalu ni jiraa ree?
3.Cubbuu fi badiin sababoota barakaa dhowwan keessaa tokko. Sababa badii ilmi namaa hojjatuun roobni dhabama, hoongen lubbu qabeenyi miiti. Namni yommuu daldala keessatti nama sobuu, daldala isaa keessaa barakaa dhaba. Kanaafu jireenya keessatti barakaa yoo barbaanne cubbuu fi badii irraa haa fagaannu.
Miidhaa cubbuu fi badiin dhuunfaa irraan gahu
Cubbuu fi badiin namtichi irratti dhimoota isaa jabeessu. Namtichi rakkinna keessa seena. Carraa baay’ee itti dhiphisu. Sheyxaana namaati fi jinni harkatti galfata. Addunyaa fi aakhiratti adabbii hamaaf saaxilama. Addunyatti jireenya dhiphoo fi cinqii jiraata. Aakhiarratti immoo ibiddaa hamaan dararama.
Lapheen (qomti) nama ni dhiphatti. Sababni guddaan qoomti nama akka dhiphattu taasisu Rabbii irraa garagalu fi qalbiin Rabbiin ala kan biraatti rarra’uudha. Zikrii fi jaalala Rabbii dagachuudha. Kuni nama hundaafu ifa. Jaalalli duniyaa tanaa fi dubartii/dhiira hangam akka nama miidhu namuu ni hubata.
Kanaafu hundii keenya badii fi cubbuu dhiisun gara Rabbii haa deebinu. Insha Allah torbaan hanga kutaa itti aanun walitti deebinutti Assalamu aleykum wr wb.


text:
Taammanaa Bitimaa irraa Jaalatamoo fi kabajamoo yaa dubbiftoota barreeffama kanaa, mee kunoo hardha irraa kaaseen: "Seenaa Gammachuu Qamalittii" isiniif dhiyeessa.…
Dur, Akkaataa Ajjeechaa hogganoota Afran Qalloo laalchisee hawaasni mirriga keessatti akkana jechaa ture :- ".... Biluu dooyaa Goflee …
Kuma tokkoo fi halkan tokko
Ganaraal taddassaa Birruu bara 1941 G.C. Oromo Graphya Keessa, loltoota British, warra Ganaraal wingatiin hogganamuu wajjiin tahuun loltoota finfinnee walaba…
Amaan Kamsareetiin Waan Mootummaa Bilxiginnaa Buqqiftee Aangoo Oromiyaa Fudhachuu Dubbadhu! Seenaa fi maalummaa riphee-lolaa ilaalchisee ammaan dura gulantaalee guddinna loltuu…
SEENAA FI HOJII SHEEK BAKRII SAPHALOO(ABUUBAKAR USMAAN ODAA) KUTAA 2ffaa SOCHII SHEEK BAKRII HAALA SIYAASAA FI HAWAASUMMAA OROMOO KEESSAATTI…
SEENAA BAKAR WAAREE Lolli Calanqoo lolaa ittisa imala gabroomfattoota nafxanyaa ture. Lolli kun Amajjii 6 bara 1887 humna Minilikiin hogganamuufi…
Haalli dhiheenya kana Oromiyaa keessatti deemaa jiru onnee ummataa keessatti abdii bilisummaa tan Wayyaanee keessatti naasuu guddoo uumee jira.…
Namoota seenaa Uummata Oromoo keessatti seenaa dalaganii darban kaasanii mariyachuun bu'aansaa waa hedduudha... Har'aaf ..... SEENAA GABAABAA SHAALAQAA GARBII BULTOO...qabadhee…
Kitaabni ifaajee waggoota dheeraa nagaafate, ‘Qabsaawaa Seenaan Dagate’ mata-duree jedhu jalatti maxxanfamee, Hagayya (August) 1, bara 2015, Minnesotaa, Magaalaalee Lakkuu…


text:
- Namni namoota injifatu nama cimaadha. Namni ofiisaa injifatu ammo nama hundumaa caala.( Laawoo – 8ffaa)
- Waanti nama beekamaa sitasisu waanta ta’uu barbaaddu taatee argamuudha. (Sookiraataas)
- Irra deddeebi’anii yaaluun salphina miti. Carraa gaarii ta’uu isaatu ittiin saqarama. (Joorji Maatiyaas. )
- Sammuu keenyake essatti jannataafi gaannamiin namuu nidandeenya. (Mitten)
- Utuu of hingargaarin eenyuuniyyun gargaaruu hindandeessu (Giris Mori)
- Rakkinni hamma si rakkisutti ati of hin rakkisin.( Jecha Ameerikanntaa)
Maddi isa kanan dubise irra
Ifa Fiixee chibsa


text:
Finfinnee, Onkololeessa.16,2013(TOI)- Boordiin Filannoo Biyyaaleessaa qophiiwwan filannoo dhufuurratti barbaachisaan ilaalchisee dhimmamtoota waliin marii ta’eera.
Marii kanarratti manneen hojii Ministeeroota seektaroota dhimmii ilaallatuu kan argaman yoo ta’u, deeggarsa ijoo manneen hojii Ministeerootarraa eegamu irratti mari’achuun waligalteerra gahameera.
Ministeeroonni Maallaqaa, Fayyaa,Nageenyaa,Raayyaa Ittisaa Biyyaa,Saayinsifi barnoota olaanoo akkasumas Abbaan Taayitaa Istaatiksi Giddugaleessaa marii kanarratti kan hirmaatan yoo ta’u,Manni Maree Bakka Bu’oota Uummataa marii kana qindeessera.
Akkata marii kanaatiin Ministeerri Maallaqaa baajata yeroon gadlakkisuufi raawwachistoota filannoof dhiyyeessiifi bittaa meeshaalee ittisaa ilaalchisee deeggarsa taasisuuf waligalteerra gahameera.
Ministeerri Fayyaa tarkanfiwwan Boordiichi weerara vaayirasii koronaa ittisuuf fudhatu gamaaggamuufi yaada ogummaa kennuu,odeeffaannoo Wayitaawaa boordiichaaf kennuun walglteerra gahameera.
Ministeerri Fayyaa immoo waltajjiiwwan waloo sodaan nageenya filannoo itti gamaggamamuu qopheessu, sirna komii sosochii Paartiilee Siyaasaarra ka’aan waliin furuu uumuu,kenninsa leenjii ijaarsa dandeetti irratttti waliin hojjachuu akkasumas odeeffaannoo wayitaawa lammilee buqqa’anii yeroon boordiichaaf dhiyeessuurratti waligalteerra gahameera.
Ministeerri Rayyaa Ittisaa Biyyaa odeeffannoowwan addaa buufata filannoo hundeessuuf gargaaran dhiyyeessuu,tajaajila Loojistiksiifi nageenyaa barbaachisaa ta’ee kennuu,iddoowwan rakkoon nageenya mudateetti Oppereeshiini filannoof deeggarsa nageenya kabaachisuu taasisuurratti walii galameera.
Ministeerri Saayinsiifi Barnoota olaanoo dhaabbilee barnootaatti filattoota galmeessuu,odeeffannoo tajaajila barattootaa sagalee kennuuf tajaajilan keennuurratti waliigalameera.
Abbaan Taayitaa Istaatiksi Giddugaleessaa odeeffaannoowwan raawwachistoota filannoo adda baasufi adeemsa boobbiif tajaajilan dhiyeessuu irratti waliigalteerraa gahameera.
Maddii Boordii Filannoo Biyyaaleessati.


text:
Tafsiira Suuratu Al-Hadiid-kutaa 5
Kutaa darbe keessatti haala mu’mintootaa fi munaafiqota dhiiraa fi dubartootaa ilaallee turre. Haalli kuni wanta gaflaa keessaa nama dammaqsuudha. Tarii qalbii gogdee laaffisa. Kanaafi itti aanse ni jedha:
“Warra amananiif yeroon qalbiin isaanii zikrii Rabbiitii fi dhugaa irraa wanta bu’eef laaftu hin geenyee? Akka warra isaaniin dura kitaabni kennameefi, yeroon isaanitti dheeratee qalbiin isaanii gogde hin ta’in. Baay’een isaanii faasiqoota.” Suuratu Al-Hadiid 57:16
Ganda Aakhirah keessatti yommuu haala mu’mintoota fi munaafiqoota dubbatu, kuni qalbii gara laafinnaa fi Rabbiif of gadi qabuu kakaasudha. Kana booda namoonni qalbiin isaanii yoo hin laafinii fi gadi of hin qabin, gorsi akkana jedhu ni barbaachisa:
“Warra amananiif yeroon qalbiin isaanii zikrii Rabbiitii fi dhugaa irraa wanta bu’eef laaftu hin geenyee?” kana jechuun warra Rabbii fi Ergamaa Isaa dhugoomsanii fi qajeelcha Isaa hordofaniif, yommuu Rabbiin faarfamuu fi Qur’aana dhagayan yeroon qalbiin isaanii itti laaftu, gadi of qabduu fi ajajoota Isaatiif bultuu hin dhufnee?[1] Kana keessa qalbii Rabbiif gadi qabuu fi laaffisuuf carraaqu, yeroo hundaa warri amanan gorsa Rabbiin irraa bu’e yaadachuu fi nafsee ofii qorachuutti kakaasutu jira.
Khushuu’u (qalbiin laafuu fi of gadi qabuun) kuni ajajoota Rabbiitti akka bulan nama taasisa. Namni zikrii Rabbiitii fi Qur’aanaaf qalbiin isaa yoo laafte fi of gadi qabde, wanta Rabbiin itti ajaje hojjachuu fi wanta Inni dhoowwe dhiisuun isarraa eeggama. Kanaafi, Abdullah ibn Abbaas, aayah tana akkana jechuun fassare (ibse), “yeroo qalbiin isaanii Rabbiif itti ajajamtu hin geenyee?”[2]
Aayan tuni tawbaa Fudayl ibn Iyaadif sababa guddaa taate. Fudayl dubara takka ni jaallate. Halkan tokko waadaa galteef. Osoo inni ishii bira dhaquuf dhaaba dallaa bahuuf tattaafatu, aayah tana dhagahee: “Warra amananiif yeroon qalbiin isaanii zikrii Rabbiitii fi dhugaa irraa wanta bu’eef laaftu hin geenyee?” Ergasii osoo akkana jedhu duubatti deebi’e: “Eeyyeen! Rabbiin kakadhe, yeroon gahee jira.” Karaa daaritti goree halkan achi bule. Karaa kana keessa namoota karaa deemantu ture. Namoonni kunniin akkana waliin jedhu: “Fudayl karaa mura (shiftaadha).” Ergasii Fudayl akkana ofiin jedhe: Waa! Halkaniin Rabbiin faallessuuf nan carraaqa, Muslimoonni na sodaatu! Yaa Rabbii! Gara keetti deebi’e (tawbadhe). Gara keetti tawbachuu kiyya cinaa Mana Kee qulqulluu (Al-Masjid al-Haraam) godhee.”[3] (Fudeyl umrii isaa hafee Makkaan deemun Al-Masjiid Al-Haraam cinaatti dabarse. Kana booda seenaa keessatti nama gaarii fi beekumsa qabu ta’uun beekkame.)
“Akka warra isaaniin dura kitaabni kennameefi, yeroon isaanitti dheeratee qalbiin isaanii gogde hin ta’in.” Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa warroota amanan yahuudotaa fi kiristaanotaan akka wali hin fakkaanne ni dhoowwe. Yahuudotaa fi Kiristaanonni yommuu yeroon dheeraan isaan irra darbu, kitaaba Rabbii harka isaanii jiru ni jijjiran, gatii xiqqaan ni gurguratan. Kitaaba Rabbii of duubatti darbanii ilaalcha garagaraa fi dubbii sobaatti qajeelan. Amantii Rabbiin isaaniif kaa’e keessatti dhiirota akkeessan. Raabi, qeeysotaa fi moloksee isaaniitiif ajajamuun Rabbii gaditti gooftolee godhatan. “Baay’een isaanii faasiqota” kana jechuun Yahuudotaa fi Kiristaanotaa irraa baay’een isaanii Rabbiif ajajamuu didanii jiru. Qalbiin isaanii faasida (tan baddeedha), hojiin isaanii baaxila (soba). Akkuma Rabbiin olta’aan jedhe:
Sababa waadaa isaanii diiganiif isaan abaarree qalbii isaanii gogdu taasifne. Jechoota bakka isaaniitii ni jijjiru, wanta ittiin gorfaman irraas qooda ni dagatan (ni dhiisan).” Suuratu Al-Maa’ida 5:13
Kana jechuun qalbiin isaanii ni badde, ni gogde. Barteen (amalli) isaanii jechoota bakka sirrii isaanii irraa jijjiruudha. (Kitaaba isaanii Tawraati fi Injil keessatti jechoota bakka sirrii irraa jijjiru). Hojii itti ajajaman ni dhiisan, wanta irraa dhoowwaman itti lixan. Kanaafi, Rabbiin warra amanan, dhimmoota hundee fi damee keessatti yahuudotaa fi kiristaanotaan wal fakkaachu irraa ni dhoowwe.[4]
“Beekaa! Rabbiin dachii du’aa ishiitiin booda ni jiraachisa. Akka hubattaniif aayaata isiniif ifa goonee jirra.” Suuratu Al-Hadiid 57:17
“I’ilamuu (Beekaa)” jechuun dubbii jalqabuun, wanti namatti himamu wanta cimaa xiyyeefannoo fi gurra itti kennu barbaachisu akka ta’e namatti beeksisa. Jecha, “Beekaa” jedhu booda wanti dhufe dhokataa haa ta’uu malee gatii guddaa akka qabu agarsiisa. Kunis haala qalbii amantee zikrii Rabbiitti hajamtu, haala lafa duutu gogdee roobatti hajamtuun wal fakkeessu barbaadamee. (Akkuma lafti biqiltoonni irraa baduun duutee fi gogde, biqiltoonni ishii irratti akka biqilaniif roobatti hajamtu, qalbiin gogdee fi duutees akka laaftuu fi jiraattuuf yaadannoo Rabbii fi Qur’aanatti hajamti.) Zikriin Rabbii fi Qur’aanni akka roobaati.[5] Akkuma sababa roobaatin lafti duute fi gogde jiraattu, sababa zikrii fi Qur’aanaatiinis qalbiin gogdee fi duute ni jiraatti. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wantoota lama qulqulluu samii irraa buuse. 1ffaa rooba qaamni namaa ittiin jiraatudha. Roobni roobun biqiltoonni ni biqilu, ergasii namoonni biqiltoota kannin nyaatun qaamni isaanii ni jiraata. 2ffaan– immoo wahyii (beeksisa) ruuhi fi qalbiin namaa ittiin jiraataniidha. Qur’aanni wahyii Rabbiin irraa bu’e waan ta’eef ruuhi fi qalbiin ittiin jiraatu. Qalbiin dukkana kufrii, shirkii fi wallaalummaa keessatti taruun gogdee fi duute, Qur’aanan dukkana cillimii kana keessaa gara ifaatti bahuun jiraatti. Dhiphinna, jeeqamuu fi jallinna booda bal’inna, tasgabbii fi qajeelinna argatti.
Haafiz ibn Kasiir aayah tana ilaalchise ni jedha: Rabbiin qalbii gogde akka laaffisuu, nama dhama’aa jallinna isaa booda akka qajeelchu, rakkoon erga cimee booda karaa bahiinsa akka godhu aayan tuni ni agarsiisti. Rabbiin akkuma dachii duute fi gogdee rooba baay’ee itti roobsun jiraachisu, qalbii gogde ragaalee Qur’aanatiin ni qajeelcha. Qalbiin cufamte homtu ishii akka hin geenye erga taate booda ifa qalbiitti ni seensisa. Inni qulqullaa’e jallinnaan booda nama fedhe Kan qajeelchudha.[7]
Ammas wanti jecha “Beekaa” jedhu irraa barbaadame, “Du’aan booda kaafamni akka jiruu” mirkaneessufi. Kana booda ibsi aayah akkana ta’a: Beekaa! Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa dachii du’a ishiitiin booda rooba itti roobsun ni jiraachisa, kanaafu, biqiltoota ni biqilchiti. Akkuma kana Rabbiin Guyyaa Qiyaamaa namoota du’an kaasu irratti danda’aa akka ta’e beekaa. Ammas, qalbii erga gogde laaffisuu irratti danda’aa akka ta’e beeka.[6]
“Akka hubattaniif aayaata isiniif ifa goonee jirra.” Kana jechuun akka hubattanii gorfamtaniif ragaalee fi wantoota Dandeetti Keenya agarsiisan isiniif ifa goonee jirra.[8]
Aayah tana “Beekaa!” jedhee jalqabuun sammuun beeku qofa osoo hin ta’in wanta beekan hojii irra akka olchan namatti akeeka. Namni, “Sababa Qur’aanaatin qalbiin akka laaftu fi jiraattu” beeke, Qur’aana barachuu fi hojii irra oolchuuf tattaafata. Kanaafu, wanta beeke hojii irra oolchun firii barbaadame argata. Akkasumas, qabxiin biroo aayah tana irraa hubatamu qabu, nama dukkana jallinnaa fi badii keessatti taree Rabbiin guyyaa tokko isa qajeelchu fi qalbii isaa jiraachisu danda’a. Kanaafu, namni jallinnaa fi badii keessatti yoo taree, gara Rabbii deebi’uun qajeelcha Isarraa haa barbaadu, qalbiin isaa akka laaftuf Isa haa kadhatu. Ammas, namoota jallinna keessatti taran tuffachuu osoo hin ta’in karaa itti agarsiisuuf carraaqudha. Rabbiin subhaanahu akkuma dachii gogde jiraachisu qalbii isaaniis jiraachisu irratti danda’aa waan ta’eef.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Muyassar-539[2] Tafsiiru Xabarii-22/408[3] Tafsiiru Al-Qurxubii-20/256[4] Tafsiiru Ibn Kasiir-7/181[5] Tafsiiru tahriir wa tanwiir-27/393[6] Tafsiiru Muyassar-539[7] Tafsiiru ibn Kasiir-7/182[8] Tafsiiru Muyassar-539


text:
LibreOffice 7.4 Help
LibreOfficen jechoota tursa ammee keessatti deddeebiidhaan fayyadamtu walitti siif qaba. Yammuu ati qubee jechiichaa sadii barreessiitu, jechiicha LibreOffice ofumaan xumuura.
Yoo ofiinSirreessaa keessa jechii tokkoo ol ta'uu warra qubeewwan sadii ati barreessiitiin walgitu ta'e, jechoota jiran keessa marsuuf, AjajaCtrl+Tab dhiibi. Kallattii faallaan marsuuf, AjajaCtrl+Shift+Tab dhiibi.
Durtiin, furtuu Galchii dhiibuudhaan, guutummaa jecha fudhadhata.
Xumuura jecha tufachuuf, barreessuu furtuu kamiyyuun itti fufi.
filadhu.
Uncheck Enable word completion.


text:
Ilmi namaa hundi uumaan nama tahuu isaanii, akkasumas mirgoota walqixaafi adda qoodamu hindandeenye kan qabaatan tahuu isaanii beekanii fudhachuun bilisummaa, haqaafi nageenya addunyaatiif bu’ura waan ta’eef;
Mirgoota namoomaa dhimmu dhisuuni fi tuffachuun hojii hammenyummaa sammuu ilma namaa cinqee waan fideefi, fedhiin guddaan namootaa addunyaa ilmi namaa hundi bilisumma haasawaafi amantii itti gonfatan akkasumas sodaafi rakkoo keessaa bilisummaa itti bahan uumuudha jedhamee waan labsameef;
Sirna bulchiinsa cunqursaa fi hacuuccaa dhabamsiisuuf namoonni filmaata isa maayii godhatanii fudhachuuf akka hin dirqamne mirgoonni namoomaa seeraan akka kabajaman gochuun barbaachisaa waan ta’eef;
Biyyootaafi ummatoota gidduutti walitti dhufeenyi obbolummaa akka babal’atu gochuun barbaachisaa waan ta’eef;
Ummattoonni Biyyoota Miseensa Motummoota Gamtoomanii mirgoota bu’uraawoo dhala namoomaa irratti, kabajaafi ulfina ilma namaatiif dhiiraafi dhalaan mirga walqixaa kan qaban tahuu amantaa isaanii ciminaan keessa deebi’anii waan mirkaneessaniifii jireenya hawaasummaatiifi sadarkaa jiruu fooyyoftee haala bilisummaa baldhina qabuun tarkaanfachiisuuf waan murteessaniif
Mootummoota Gamtooman waliin tahuun biyyoonni miseensotaaa hundi mirgoonni dhala namoomaatiifi bilisummaawawan bu’uraawaoon guutuu addunyaa keessatti akka kabajamaniifi hojiirra akka oolan gochuuf waadaa waan seenaniif;
Waadaan kun guutummaa guutuutti akka galma gahuuf waa’ee mirgoota fi bilisummaawwan kanneeniitiifi hubannoon walfakkaataan akka jiraatu taasisuun baayyee barbaachisaa waan ta’eef;
Tokko tokkoon namaatiifi tokkoon tokkoon kutaa hawaasaa Labsii kana yeroo hunda yaadachuudhaan barsiisuudhaaniifi beekuudhaan mirgoonni fi bilisummaawwan kunneen akka kabajaman biyya keessaafi sadarkaa idil addunyaattiis akka beekamaniifi hojiirra akka oolan; Biyyoota Miseensotaas ta’ee kutaalee to’annoo isaanii jala jiran keessa ummattoota jiraatan biratti sadarkaa sadarkaan akka beekamaniifi hojiitti akka hiikaman tattaaffii akka godhu;
Yaa’iin Waliigala Mootummoota Gamtoomanii Labsii Mirgoota Namooma Guutu Addunyaa kana biyyootaafi ummattoota hundaaf qajeelfama gamtaa akka tahu labseera.
Keewwata – 1
Namoonni hundi uumamaan kabajaafi mirgoota walqixaa qabaatanii bilisa tahaniiti uumaman. Dandeettii yaaduutiifii dubbii walbira qabanii madaaluu uumamaan waan argataniif akka obboleeyyaniitti wal ilaaluutu irra jiraata.
Keewwata – 2
Namoonni hundi, sanyiin, bifaan, qooqaan, amantiidhaan, siyaasaan ykn yaada birootiin, madda hawaasummaatiin, qabeenyaan, dhalootaan ykn sababa ejjannoo birootiin garaagarummaan tokkolleen osoo hin taasifamne mirgootaafi bilisummaawwan Labsii kana keessatti eeramanitti fayyadamuuf mirga qaba.
Kana malees, namni tokko, biyya bilisa taate ykn biyya bulchiinsi imaanaa itti kennameen bulaa jirtu jala ykn biyya bilisa hin tahin ykn biyya birmadummaan isii daangeeffame keessa jiraata jechuudhaan aangoon naannoo, kutaa, siyaasaa biyya isaa, ykn ejjannoo idil addunyummaa isaa sababeeffachuudhaan garaagarummaan tokkollee irratti hin godhamu.
Itti fuffaa……..


text:
Hegeree Oromiyaa Motiin Haareyni Sa'udii Salmaan Bin Abdul'Aziiz Hojjattota Motummaa fi Kaabinota Godinaalee biyyatti jijjiraa jiraachuun isaa gabaafame jira. Jijjirama…
President of the Ethiopian Parliament Abadolla Jamda confirmed the existence of agreements between the Saudi and Ethiopian governments to recruit…
ODUU Gaddaa, IJoollee Oromoo Lama Kanneen Enyummaan isaanii Hin beekkamin¬†isaanii Gara Sa'udi Arabiyaa Deemaa jiru, Guyyaa 11/12/2014 Daanggaa Biyya Sa'udi…
Oduu Gadaa : Muddee 2/2014 Obbo Alwaan Jaabir Marzuuq Oromiyaa Harrgee Bahaa Aanaa Haaromaayaa Arddaa Qabrii Darrabbaatti dhalatee guddate.…
Ambar,ambar jechuun jecha afaan ingliffaa irra fudhatame tahee namber jechuudha, haa tahuu malee ambarri mana hidhaa kheysa isa tokko. Tan…


text:
Haga tokkoo bokkaa Hagayyaa gabbatteeti,haga tokko ammo Gannatti saati malee roobe, haga tokkoo ammo adoo Gannaa fi Hagayyallee hin gahin jidduutti roobe.Bokkaan naannolee Itoophiyaa haga guddaan itti roobee lolaasee haraa-danbalaa guutee,gama tokkoon ammallee roobuutti jiru nama hedduu fure.
Lafti bokkaa argatte akka Ejensiin Metrooloojii biyyoolessaa haga guddaan naannolee horsiisee bulaa guddaa toleef.
Akka Dr.Dirribaa Qorichaa,Daarekterii Daarekteroota Metrooloojii fi Dursa Akeekkachiisa biyyooleessaa jedhutti Oromiyaa gama Kibba, naannoo Somaalee,Jiddu Galaa fi Kaaba Bahaa, Kibbaa fi Kibba Bahaalleetti guddoo robe.
Bokkaan kun naannolee horsiisee bulaa ka akka Boorana,Gujii,Somaalee fi naannolee gara garaa midhaan gannaa galfachuutti jiran;Kaaba Bahaa, Kaaba Dhihaatii fi Jidduu Gala Bahaaka akka naannoo Tigraayi fi naannoo Amaaraa fa irraa midhaan balleessuu fa dandaha.Ummatilleen quba qaba.
Bokkaan bona keessa roobe kun akka Dr.Dirribaatti jijjiirama qilleensaatii fi oowwa qilleensaa garba Indiitiifi garba Arabaa oowwisee biyya qilleensa jiidhaa bubbeen waliin fuudhee Afrikaa gama gaafaa fidutti bokkaa fida.
“Waggoota dabaran hedduu keessattu waggoota lamaa sadeen dabranittiasittuu bokkaan kun yeroo bonaa keessa roobuutti jira.”Gama kaaniin ammo biyyootii hedduun saatelaayitii qilleensaan tohattu qabdii Itoophiyaan saatelaayiti qilleensaa qabdii jennaan Dr.Dirribaan
Saatelaayitiin gatiin qaalii waan taateef addunyaan saatelaaytii Awurooppaata Jappaan, ta Chaayinaa, saatelaayiti Indii fi ta tana fakkaattu hedduu irraa odeeffannoo argatti.
“Ta awurooppaa mudhii lafaa irraa km 38,000 fagaattee Keenyaa gama Kaabaa jirtiiakkaaataa duumnesii itti uumam footoo kaaftee daqiiqaa kudha shan,kudha shanitit odeeffannoo nuu ergiti.Itoophiyaa sirriitti gadi illaalti ija kanaafuu ragaan irraa argannu mirkanaahaa.Kana caalaatti ammo buufata metrooloojiikuma oli waan qamnuuf raga gaari ummataa dabarsina.”
Saatelaayitiin Awurooppaa tun mudhii lafa irra waan jirtuuf biyya hedduutti faaydaa irraa argata.
Itoophiyaan ammo digrii sadii ykn km333 Mudhii lafaa irraa waan fagaattuu saatelaayiti tana irraa odeeffannoo dansaa argatti jedhan.


text:
Mormitoonni motummoota warra dhiyaa irratti komeen dhiyeessan erga filannoo bara 1997 qabee mul’ataa ture.
Michmmaa cimaa mootummaa Itiyoopiyaa waliin qaban dogoggora jiru sirreessuuf itti hin gargaaramne jedhu. dura taa’aan gamtaa Medrek professor Beyene Peexroos VOAf akka ibsanitti kanaaf sababaan gocha sab quunnamtii uummataa IHADEG jedhan.
Sirni IHADEG kan inni ittiin beekamu keessaa tokko hojii hariiroo uummataa ti.
Gama kanaan kanneen Itiyoopiyaa daawwatan Boolee dhaa qabee isa duras ta’uu danda’a akkuma isaan ga’aniin weeraruu dha. Kaan isaaniis ani hayyuu dha. Miseenssa paartii siyaasa kami iyyuu miti jechuu dhaan afaan IHADEG ta’anii jara kanatti marsu.
Biyyoota warra dhiyaa biratti immoo ani qorataa dha ani sana. Ragaa qabadheen dubbadha kanneen jedhan kabajaa qabu. IHADEG tooftaa kanatti akkaan gargaarama jedhan.
Dura taa’aan Medrek kun yaada kana kan dhiyeessan daawwannaa itti aanaa ministrii dhimma alaa US fi kan miseensota paarlaamaa ittiin ka’umsa godhachuun ture.
Ministrii dhimma alaa Ameerikaatti itti aanaa ministriin dhimmootii dimokraasii, mirga namaa fi dalagaa Tom Malino-wiskii gara Itiyoopiyaa kan dhufan marii gamtaa kan mootummoota Itiyoopiyaa fi Ameerikaa kan waggaa irratti hirmaachuuf jecha.
Dhimma Oromiyaa qabee hanga qooda hawaasi sivikii qabutti, dimokraasii babal’isuuf yaalii godhamaa jiru ilaalchisee mari’atamuu isaa itti aanaa minsitrichi VOAf ibsaniiru. keessumaa dhimma Oromiyaa ilaalchisee kan isaan yaaddesse illee ibsaniiru.
Dura taa’aa Medrekiif garuu haala Oromiyaa kan yeroo ammaa dabalatee yaadi mootummaa ameerikaa biraa dhiyaatu ga’aa miti. Ameerikaan dimokraasii fi dhimmootii mirga namaa irratti ejjennoo cimaa hin qabdu jedhan.
Jiloonni garee dimokraatotaa fi sooshaalistii kan paarlaamaa Awrooppaas dhuma torban darbee daawwannaa Itiyoopiyaatti geggeessan xumuraniiru. Kan jiloota kana waliin mari’atan professor Beyene peexroos jiloonni kun haala qabatamaan Itiyoopiyaa keessa jiru ragaa sab quunnamtiin uummataa Ihadeg dhiyeessuttii adda ta’uu hubataniiru jedhan. Kan IHADEG itti hime paartii hunda hirmaachise, as yeroo ga’an kan biyya bulchu paartii tokkicha qofa jechuun jiloonni kun dhuga jiru hubatanii deebi’an jechuu dhaan professor Beyeneen VOAf ibsaniiru.


text:
Dubbii Iimaana Diigu-Kutaa 7.2
Nabiyyoota hafan (nageenyi isaan irratti haa jiraatu)
1-Jalqaba irratti barbaachisummaa Nabiyyootatti amanuu kaasna. Nabiyyootatti amanuun karaa gara Rabbiitti amanuutti nama geessu waan ta’eef barbaachisummaan isaa ifa bahaadha. Nabiyyootatti amanuun malee Rabbii jabaa guddaatti amanuun galma hin gahu.
Ibn Taymiyaan barbaachisummaa Nabiyyootatti amanuu yommuu dubbatu wanti inni jedhe akkam bareedaa: “Ergaan [Rabbii olta’aa irraa dhufu] gabrootaaf dirqama barbaachisaadha. Isaaniif hafuu waan hin qabneedha. Haajaan isaan ergaa kanaaf qaban haajaa wanta hundaaf qaban caala. Ergaan ruuhi, ifaa fi jireenya addunyaati. Fooyya’iinsa maaltu jira yoo ruuhin, iftii fi jireenyi dhabaman? Wanta aduun ergaa (risaalaa) irratti ife malee addunyaan dukkana, abbaaramtuudha. Akkuma kana, gabrichi aduun ergaa qalbii isaa irratti yoo hin ifin, ruuhii fi jireenya [ergaa kanaa] hin argatin, inni dukkana keessa jira. Inni warra du’an keessaayyi. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Sila namni du’aa turee ergasii isa jiraachifne ifa isaaf goone fi [ifa] saniin namoota keessa deemu, akka nama dukkana keessa jiru kan isa keessaa hin baane ni ta’aa? Akka kanatti kaafirootaf wanti isaan dalagan miidhagfame.” Suuratu Al-An’aam 6:122
Kuni ibsa mu’minaa dukkana wallaalummaa keessatti du’aa tureeti. Egasii Rabbiin ruuhii ergaatiinii fi ifa iimaanatiin jiraachise. Ifa namoota keessa ittiin deemu isaaf godhe. Kaafirri immoo dukkana keessatti qalbiin isaa tan duutedha.” (Majmuu’al Fataawaa 19/93-94)
Ammas Ibn Taymiyaan (Rahimahullahu) ni jedha: “Gabaabamutti, dachii keessatti diiniin Rabbii kan gadi dhaabbatu karaa Ergamtootatin qofa akka ta’ee namni sammuu qabu beeku qaba. Osoo Ergamtoonni jiraachu baatani, silaa Rabbiin tokkicha shariika hin qabne hin gabbaramu ture. Akkasumas, namoonni maqaalee gaggaarii fi sifaata ol’aanoo irraa wanta Isaaf maluu hin beekanii turan. Shari’aanis dachii irraa ni dhabamaa ture.” (As-Saarimul Masluul fuula 249)
Ibn Al-Qayyiim barbaachisummaa Ergamtootatti amanu akkana jechuun jabeessa: “Addunyaa fi Aakhirah keessatti karaan gammachuu fi adabbi jalaa nagaha bahuutti nama geessu hin jiru harka Ergamtootaa irratti malee. Karaan wanta gaarii fi fokkuu bal’innaan itti beekan hin jiru, jihaa isaanitiin malee. Jaalalli Rabbii gonkumaa hin argamu harka isaanii irratti malee. Hojiiwwan, dubbii fi amaloota irraa wanti qulqulluu fi gaariin hin jiru qajeelcha isaaniiti fi wanta isaan fidan malee. Isaan miizaana kaastota dubbii, hojiiwwan fi amaloota isaanii irratti dubbii, hojiiwwan fi amaloonni [namoota biroo] madaallamudha. Isaan hordofuun warri qajeelinnaa warra jallinnaa irraa addaan baafamu. Haajaan isaaniif qaban haajaa qaamni ruuhitti qabuu fi ijji ifatti qabdu caalaa guddaadha… Yaanni kee maalii, nama qajeelchi isaatii fi wanti inni fide libsuu ijaatiif yoo sirraa hafee fi fagaate, qalbiin tee badde. Akka qurxummii bishaan keessaa bahee fi qaboo keessa kaa’ameeti. Yommuu wanta Ergamtoonni fidan irraa addaan bahu haalli gabrichaa akka haala qurxummii kanaati. Inumaa san caala. Garuu qalbii jiraattu taate malee kana kan beeku hin jiru. “Madaa nama du’aatiif beeksisni hin jiru.”” (Zaadul Mi’aad 1/69)
Akkuma Rabbiin olta’aan karaa godhee, Ergamtootatti amanuun- isaan dhugoomsu fi isaan kabajuu of keessatti qabata. Rabbiin biratti isaan namoota hunda caalu. Beeksisa (wahyii) Isaatiin isaan filate, diinii Isaa ummatatti akka geessan taasise. Beekumsaa fi hojiidhaan namoota hunda caalaa guuttamoodha.
2-Nabiyyoota ilaalchisee dubbiiwwan iimaana diigan immoo bifa baay’ee kan qabanii fi fakkeenya baay’eedha. Isaan keessaa isaan (nabiyyoota) arrabsuu fi maqaa xureessu, isaanitti qoosu, sadarkaa isaanii kuffisuu ykn isaan keessaa nabiyyummaa nabiyyii tokkoo mormuu ykn hoggantoonni isaan caalan jechuun dubbachuu ykn mu’jizaa fi mallattoolee isaanii mormuu.
Dubbii iimaana diigan kanaaf akka fakkeenyaatti isaan arrabsuu yoo fudhanne, murtiin nabiyyoota biroo arrabsu akkuma murtii nabiyyi keenya Muhammad sallallahu aleyh wassallam arrabsuuti. Akkuma warri beekumsa qaban baay’een ibsan. Kanarraa ka’uun, murtiin Nabiyyi keenya Muhammad sallallahu aleyh wassallam arrabsuu ilaalchise bal’innaan irratti waan dubbatameef dhimmicha hin dheeressinu.
Qaadi Iyaad ni jedha: “Namni Muhammadin sallallahu aleyh wassallam gadi xiqqeesse ykn nabiyyoota irraa nabiyyii tokko gadi xiqqeesse ykn isaan rakkisee… akka wali galtee Muslimootatti inni kaafira.” (Ash-Shafaa 2/1069)
Ammas ni jedha: “Murtiin nama Nabiyyoota Rabbii hafan arrabsee fi gadi xiqqeesse ykn wanta isaan fidan keessatti isaan kijibsiise, isaan mormee fi waakkate, akka murtii Nabiyyii keenyaati sallallahu aleyh wassallam. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Dhugumatti warroonni Rabbii fi Ergamtoota Isaatti kafaran, jidduu Rabbii fi Ergamtoota Isaa adda baasu barbaadan, “gariitti ni amanna, gariitti immoo ni kafarra” jedhanii fi jidduu sanitti karaa godhachuu barbaadan, Isaan sun warra dhugaan kafaraniidha. Kaafirtootaaf adabbii salphisaa qopheessine.” (Suuratu An-Nisaa 4:150-151)
Ibn Taymiyaan kana ilaalchisee ibsa quubsaa kenna: Murtiin Nabiyyoota biroo arrabsuu akka murtii nabiyyii keenya arrabsuuti. Kanaafu, namni nabiyyoota beekkamoo Qur’aana keessatti dubbataman ykn nabiyyummaan ibsaman keessaa nabiyyii maqaa isaatiin waamame arrabse… murtiin isaa akkuma darbe. Sababni isaas, haala wali galaatin isaanitti (nabiyyootatti) amanuun dirqama. Haala addaatinis nabiyyoota Rabbiin Kitaaba Isaa keessatti nuuf himetti amanuun dirqama. Isaan arrabsuun kufrii fi Muslima yoo ta’e Islaama irraa duubatti deebi’uudha. Zimmiyy yoo ta’e immoo waraana banuudha…” (As-Saarimul Masluul fuula 565) (Zimmiyy-bulchiinsa Musliimaa jalatti nama Muslima hin taane kan jizyah (gibira) kafaluudha. )
Nabiyyoota keessaa namni nabiyyi tokko arrabsuu akka kafaruu waligalteen (ijmaa’a) akka jiru dubbata: “Wanta nabiyyoota adda godhu keessaa tokko, namni nabiyyoota irraa nabiyyii tokko arrabse, akka waligaltee imaamotatti ni ajjeefama. Murtaddi (nama Islaama irraa deebi’e) ta’a. Akkuma namni isaa fi wanta innii ittiin dhufetti kafare murtaddi ta’u, [namni isa (nabiyyi) arrabsiise murtaddi ta’a]. Iimaanni Rabbiitti, malaaykotaa fi Ergamtoota Isaatti amanuun malee hin guuttamu.” (As-Safdiyyah 1/261)
Ammas ni jedha: Muslimoonni nabiyyoota hundatti ni amanan, isaan keessaa eenyullee adda hin baafne. Nabiyyoota hundatti amanuun dirqama. Namni isaan keessaa tokkotti kafaree hunda isaanitti kafaree jira. Nabiyyoota keessaa namni tokko arrabse, inni kaafira. Akka wali galtee aalimootatti ajjeesu barbaachisa.” (As-Safdiyyah 2/311)
Nabiyyoota arrabsuun wantoota fokkuu baay’eetti nama geessa: waa’ee nabiyyoota dubbii badaan dubbachuun waa’ee tokkichummaa Rabbii, maqaalee, sifaata, jecha, amanti, shari’aa, nabiyyoota, mindaa fi adabbii Isaa ilaalchisee dubbii badaan dubbachuudha. Inumaa akkana jedhama: biyyi sirnaan gadi dhaabbattu hin jirtu nabiyyummaan ykn haftee nabiyyummaatin malee. Dachii keessatti kheeyrin hundi bu’aa nabiyyummaa irraayyi. Ummanni tawhiida qabatu hin jiru hordoftoota Ergamtootaa malee. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“‘Amantii gadi dhaabaa, isa keessattis addaan hin babahinaa.’ [jechuun] amanti irraa wanta Nuuhiif dhaamee fi kan gara keetitti buufne, Ibraahiimif, Muusaa fi Iisaaf dhaamne karaa isiniif godhe. Wanti ati isaan itti waamtu mushrikoota irratti ulfaate. Rabbiin gara Isaatti nama fedhe filata, nama [gara Isaatti] deebi’uus gara Isaatti qajeelcha.” Suuratu AshShuurah 42:13
Amantiin Ergamtoonni itti waaman mushrikoota irratti akka ulfaate ni beeksise. Namoonni takkaa Ergamtoota kan hordofan takkaa immoo mushrikoota. Kuni haqa shakkiin keessa hin jirreedha. Kanaafu, Ergamtoota arrabsuu fi maqaa xureessun, burqaa gosoota kufrii hundaati, jallinna hunda kan of keessatti qabateedha. Kufriin hundi damee isarraa baheedha. Akkuma dhugoomsun hundee dameewwan iimaana hundaati fi sababoota qajeelinnaa of keessatti walitti qabe ta’e.” (As-Safdiyyatu-2/311)
Haala kanaan nabiyyoota keessaa nabiyyi kamiyyuu arrabsuun, maqaa xureessuu fi kijibsiisuun kufrii akka ta’ee ifa nuuf ta’a.


text:
Their Bodies Dragged and Put on Pubic Display for Resisting Oppression Against Tigrean Habesha Rulers [Viewer Discretion Advised: Graphic Photo] Ob. Jawar Mohammed (Facebook): “Some might doubt such a barbaric action actually happened in the present day. But it did. This picture was taken on December 9, 2014, in Oromia, Salale province, Darra district, Goro Maskala town. The government soldiers killed Katama Wubatu and his comrade whole rebelled due to harassment, dragged their body through the town and displayed it like this as way of terrorizing the public.
Suurri argaa jirtan kun GOOTOTA ilmaan Oromoo roorroon hammaannan Wayyaanee fuuldura gootummaa dhaan falmaa dhaabbatanii utuu lolan kanneen harka diinatti Gaafa kufan wayyaaneen gochaa suukaneessa akkanaatiin uummata yaamtee raawwii akkasii jiilchaf ilmaan Oromoo kanneen irratti raawwatte. Oromoo ajjeessaa, falmaa du ‘ uun ykn wareegamuun kabajaa guddaa dha.
Bakki ta ‘ iin kuni itti raawwatame godina SALAALEE, aanaa Darraatti gaafa 09/12/2014. baatii darbe keessa ture .
Sababiin isaan bosoona seenaniifis roorroo warri ergamtuu wayyaanee OPDO, dabballoota aanaa tirraa irra gahaa ture waan dadhaabaniif tahuutu gabaafama .
Maqaan gooticha kanaa KATAMAA WUBETUU kan jedhamu erga dhiirummaasaa fi gootummaasaa loltoota wayyaanee 4 fi poolisoota hedduu galaafatee Booda harka diinatti kufuu dhaan gaafa guyyaa 09\12\2014, aanaa Darraa. Magaalaa Gondo Masqaal irratti wayyaaneen gochaa gara jabummaatiin uummata keenya jiilchuufi sodaachisuuf hiriyaa walin fannifte.
Dirreen inni itti lolaa ture, aanaa DARRAA naannoo Harbuu Masqaalee keessatti akka tahe qeerroon aanaa Darraa gabaasaniiru.
Jaallan KATAMAA waliin qabsootti bahan ammas qabsoo akka finiinsaa jiraniifi ilmaan Oromoo hundaan hidhaa ka ‘ aa! Dhaamsa jedhu dhaammataniiru jedhama.
QABSAAWAN ni KUFA, QABSOON ITTI FUFA!
OROMIYAAN ni BILISOOMTI!


text:
By Hawi Olani Kesesa It Is Time to Break the Silence! Introduction It is becoming normal to see or hear the suffering, imprisonment and death in …Read More »
What Menelik Said About Finfinnee
Oromo wiki | By Abishe Gerba Towns all around Oromia, specially those larger and brighter once, in one way or another, were established as garrison …Read More »
KAANSARII FINFINNEE QABATEE OROMIYAA GUUTUTTI DARBUTTI JIRU KAN FAYYISU BILISUMMAA OROMIYAA QOFA
KAANSARII FINFINNEE QABATEE OROMIYAA GUUTUTTI DARBUTTI JIRU KAN FAYYISU BILISUMMAA OROMIYAA QOFA BY FAYISA LEMMA Akkuma beekkamu Finfinnee hardha hafteen nafxanyootaa fi wayyaaneen keesaa iyyitu …Read More »
Dhagahaa Dhaamsa koo!! Ajaa’ibaa nama raasu!!
Dhagahaa Dhaamsa koo!! Ajaa’ibaa nama raasu!! Yeroo namni Alamayyoo Atomsaa jedhee OPDO natti faras. Jara kaleessaa Dhigaa Ummata keenya Dhangalaasu! Mee maalumaaf maqaa Isaa natti …Read More »
Bakkalcha TV Live…
Bakkalcha TV Live . Finaly.Satelite OROMOO BAGA GAMMADAN TV WALABAA HEDDUMMEEFANNEE BARRI 2014 BARA GAMMACHUUN OROMOO ITTI HEDDUMMAANE HUNNUU AMMALLEE TV 2FFAA BANANNE TV …Read More »
Statement by Mr Dhabesa Wakjira on Oromia Support Group Australia fundraising
Statement by Mr Dhabesa Wakjira on Oromia Support Group Australia fundraising night about his life history and his first hand experiences with human right violation …Read More »
Xalayaa Banaa Waldaya Qorannoolee Oromoo (OSA)
Xalayaa Banaa Waldaya Qorannoolee Oromoo (OSA) Seenaan Oromoo Qubsuma Har’aa Keessatti Bardhibbee 16ffaa irraa Eegala moo San Dura? Yahyaa Jamaal | Bitootessa 27, 2014 Xalayaa …Read More »
OPDO Elects Muktar Kedir as its president
OPDO Elects Muktar Kedir as its president Muktar was born in Jimma. He earned his first degree in Law from the Civil Service College …Read More »
Yaadanno du’a Sooreeysa Jaarraa Abbaa Gadaa baraa tokkoffa laalchisee ibsa Murtiguuto irraa dabre.
Yaadanno du’a Sooreeysa Jaarraa Abbaa Gadaa baraa tokkoffa laalchisee ibsa Murtiguuto irraa dabre. Akkuma Oromon hundi hubatutti Sooreeysi Oromo Jaal Jaarraa Abbaa Gadaa Rabbi Jannataan …Read More »
Itoophiyaa: Basaasni Telecomii Mirga Dhala Namaa Balaa keessa galche
Hatattamaan gadhiifamuuf kan qophaawe Itoophiyaa: Basaasni Telecomii Mirga Dhala Namaa Balaa keessa galche Teeknoolojiin biyya ormaa mormitoota biyya keessaa fi alaa basaasuuf oola …Read More »


text:
Obbo Baaroo Tumsaa bara 1942 dhiha Oromiyaa Wallagga Ona Boojjii Karkarrootti Abbaa isaa obbo Tumsaa Silgaafi haadha isaa Naasisee Cirrachoo irra dhalate. Deeggarsa obboleessa isaa Luba Guddinaa Tumsaafi obboleessa isaa Naggasaa Tumsaa waliin Naqamtetti sadarkaa 1ffaa baratee sadarkaa 2faa ammoo ‘Ethiopia Evangelical college’ Bushooftuutti barate. Yunivarsiitii Finfinnee galee barachuun bara 1966 faarmaasiin sadarkaa B.SC eebbifame. Erga Yunivarsiitii galee kaasee guyyaa tokkollee qabsoo irra kan of hinqusanne Baaroo Tumsaa gumaacha mul’ataa gumaachaa ture. Dr. Mohammed Hassenfi Kuulanii Guddinaa seenaa Baaroo barreesan keessa: Sochii siyaasaa barattootni geggeessaa turan keessatti qooda guddaa nama qabaataa turan yommuu ta’u bara 1964 -1965 Prezidaantii University Finfinnee ture. Bara 1966tti ammoo Barreesssaa “union of the Universty Students in Addis Abeba “ ta’ee hojjetaa ture. Obbo Baaroo Tumsaa barattoota Oromoo, loltuu Oromoo miseensota Paarlaamaafi beektota Oromoo hunda gidduutti quunnamtii gaarii uumuu danda’ee kun ammoo jaarmiyaa gurmeessuuf bu’uura gudda ijaare.
Obbo Baaroo Tumsaa yaada jijjiirama gurguddaa burqisiisuun nama morkataa hinqabne ture. Quunnamtiifi hariiroo gaarii uummata Oromoo keessatti qabu fayyadamee sochoosuun bara 1965 dhaadannoo “lafti Qotee Bulaaf” jedhu hiriira finfinnee qopheessuun Oromoof jijjiirama guddaa kan fide bu’uura qabsoo hundaa nu akeeke. Bara sana keessa uummatni Oromoo, lafa isaa irratti mirga dhabee, bulchiinsa gabrummaa jalatti lammii sadaffaa ta’ee, qabeenyaan saamamaa, siyaasaan hiraarfamaafi aadaa isaatiin tuffatamaa akka ture. Obbo Baaroon sirriitti hubachuun Oromoo barsiisaa turan. Obbo Baaroon yeroo gabaabaa gidduutti, sagaleeniifi afuurri warraaqsa duraan dhaga’amee hinbeekne, golee arfan biyyattii keessatti baballatee akka dhaga’amuuf hooggansi inni kenne mootummaa Hayile Sillaaseetti yaaddoo haaraa akka biqilchu kan taasise ture.
Seenaa Obbo Baaroo Tumsaa akka ani barreessu kan na dirqisiisee waan lamatu jira. 1ffaan Namoonni yeroodhaaf seenaa sana dhoksuu barbaadantu jiru, 2ffaa waan dhokfamee jiruuf seenaa barreessitoonni sirriitti bal’inaan qoratanii barreessuu irraa of qusatanii namni hojii nama kana sirriitti Afaan guutee dubbachuu sodaatee ture. Kun anaaf naa liqinfamuu dide, Obboo Naggasaa Tumsaa illee waa’ee obboleessa isaa miidiyaa hunda irratti akka hojii isaatti akka hindubbatamne naa ibsanii jiru. Seenaan Jaal Baaroo Tumsaa namni sirriitti hinbeeku, sababni isaa yeroo dheeraaf dhoksamaa ture, yeroo turaa adeemu ammoo ni hirraanfatama achuman dhokata, kana qofa utuu hintaane Dhaabni isaa utuu ibsa ga’aa hinbaasin namootni waa’ee isaa ibsuuf ni rakkatu turan, inni guddaan ammoo Obbo Baaroo Tumsaa jireenya isaa keessatti nama aangoo barbaaduufi nama na arga na arga jedhu ykn Protocal isaafi maqaa isaa dhaadessaa adeemu utuu hintaane nama akka Ogeessaatti duuba taa’ee hojjechuu jaallatu waan ta’eef namoonni alaa hedduu hinbeekan. Namoonni baay’ee Obbo Baaroo Tumsaa bu’uuressaa ABO ta’uu isaallee sirriitti hinbeekan, Obbo Dheeressaa Qixxee garuu Baaroo Tumsaa bu’uuressaafi Hoogganaa ABO qofa utuu hintaane mallattoo ABO ture jechuun ragaa ba’u. Kana uummatni Oromoo beekuu qaba kan jedhuun waan Prof. Mohaammadiifi Aadde Kuulanii Guddinaa barreessan kana hubanoofi ragaa ani qabuun gabaabsee barreessuu yaale.
Qabsoon Obbo Baaroofi hiriyoonni isaa Oromoon lafa ofii irratti garba ta’ee, alagaan humna qawween itti dhufee, biyya isaa dhabe sana deebi’ee akka dhuunfatuuf, qabsoon yeroo jalqabaaf eegalamee, kabajamuu mirga dhala namaafi bilisummaaf daandii qabsoo saaquun, kunoo haala har’a keessa jirruun nu gahuu danda’e.
Obbo Baaroon Nama seenaa qabeessa Maamoo Mazammir yeroo barataa ture Maccaafi Tuulama keessatti gumaacha akka godhu ijaaruun hanga inni wareegametti jaalummaa gaariin waliin qabsoo godhan Obbo Baaroon bara 1966 barnoota yuunivarsiitii akka xumureen hojii kan jalqabe Ministeera fayyaatti itti gaafatamaa gola Faarmaasii ta’uu seenaafi seera hojii faarmaasii biyya Itiyoophiyaa akka jirutti jijjiiruu danda’ee jira. Faarmaasiin Itiyoophiyaa hanga Har’aatti seera inni ittiin hojjetu bu’uura isaa dura kan qopheesse obbo Baaroo ta’uu isaa Manni faarmaasii biyyaatti ragaa ba’u. Obbo Baaroon yeroo muraasa booda yuuniversiitiitti deebi’uun barsiisaa Faarmaasiifi Barataa Seeraa ta’uun eegaluun isaa sochii barattoota yuuniversiitii keessatti barattoota gurmeessuufi siyaasa barsiisuuf haalli mijateef. Obbo Baaroon hoogganaa barattoota yuuniiversiitii ta’uun, gochaa gaarii faarmaasii Itiyoophiyaa keessatti hojjeteen, hariiroofi quunnamtii gaarii Maccaafi Tuulama keessattifi paarlaamaa biyyattiifi waraana biyyattii keessatti qabaachaa tureen muuxannoo kana irraa argateen dhimma ba’uun ABO hundeessuuf haala mijeesseef.
Bara 1967 keessa Waldaan Maccaa fi Tuulamaa yommuu cufamu, mootummaan Hayile Sillaasee murtii du’aa obbo Maammoo Mazammir irratti raawwate, Jeneraal Taaddasaa Birruu ammoo Galamsootti akka hidhamu godhe hogganoota hafan tamsaasetti guci sochii bilisummaa akka hindhaamne gochuu irratti gaheen obbo Baaroo boonsaafi seena qabeessa akka ta’e beekama.
Barattootni Oromoo gumii “walbarraa” jalatti walitti qabuun, akkasumas “Walda Dhidheessaa” jedhamuu ijaaruu Maccaafi Tuullamni akka hinbadne godhee jira. Bara 2001-2002 WFDO bu’uurressuuf waraqaan ala wixinee dhufee fuudhee Obboolessa obbo Baaroo Tumsa obbo Naggasaa Tumsaa bira yeroon deemu fakkeenya Baaroo Tumsaa akkan ta’u seenaafi hojii Baaroo na barsiisan. Itti dabaluun Sagantaa WFDO ani qopheesse sun namni dura dubbise isaan ture, Dhaabni sun dhaabbachuu akka qabu naa mirkaneessan garuu, mootummaan waan si shakkuuf jaarsolii of dura qabadhuu deemi, akka Baaroo hayyuu ta’ii gorsii ijaari malee aangoof jettee dura of hinqabiin naan jedhanii Obbo Bulchaa Dammaqsaatti sagantaa kana akkan kennu na godhan. Yeroo lammataa gaafa Maccaafi Tuulamni Cufamu bara 2003/2004 Uummatni Oromoo bakka itti walitti qabamu dhabuu Obbo Naggasaatti deebi’een ammas gargaarsa yeroon gaafadhu amma waan Baaroon bara 1967 gaafa Maccaafi Tuulaamni cufamee hojjete sun hojjechuun dirqama keeti Jaarsoolii siif barbaanna jedhan. Hundaa’uun WFDO akeekaafi tooftaa Baaroo Tumsaa waggaa 30 dura itti fayyadametti fayyadamuu yaale, ABO waliin quunnamtii nu qabachuu qabnullee Tooftaafi hariiroo Baaroo Tumsaa ture. Gara seenaa obbo Baarootti yeroo deebinu.
Waldaa Dhidheessa keessas hayyoota kutaafi beektota Oromiyaa hedduutu ture. Oromoota ijaaruun, barsiisuufi siyaasaan akka dammaqan gochuun bu’aa guddaa qabaachuu isaa kan hubate obbo Baaroon, maandheewwan hedduun gurmaa’anii Oromoota golee Oromiyaa hunda keessaa walitti fiduun rakkoo uummata isaanii akka mari’atan bu’uura hundeesse. Yuuniversiitii keessatti “Sagalee Diddaa Gabrummaa” (Voice Against Tyranny) qopheessee barattootaa fi Oromoota Miseensoota WMT faca’anii fi dhokatanii jiraatan gargaaruu fi jajjabeessuun illee hojii isaa ture.
Bara 1972 Afaan Oromoo qubee Laiiniitiin barreessuuf, hirmaatni dubbii (grammar) isaa qoratamee akka barreeffamu gochuuf Haayile Fidaafi Abdullahii Yusuuf bakka jiranitti Mitikkuu Tarfaasaa deemee akka isaan quunnamu gochuun ga’een Baaroo Tumsaa guddaa ture. Qormaatafi Barreeffama biyya keessaa funaanuun, Mitikkuu Tarfaasaa gara Jarmanii deemee Haayilee Fidaa faa waliin akka hojjatu baasii isaa danda’uun kan ergan obbo Baaroofi Guddinaa Tumsaa turan.
Bara 1973 Maandhiilee duraan obbo Baaroon ijaaraman hunda biyya keessaa biyya alaa jira, akkasumas J/Taaddasaa Birruu waliin wal quunnamuudhan, hariiroo uumuufi marii gochuun Walgahii ABO bu’uuressu qindeesse. Seenaaniifi guci qabsoo ABO gaafa sun qabsiifame. Walga’ii kana irratti kanneen argaman: Baaroo Tumsaa, Magarsaa Barii, L/Kol.Damisee Dheeressaa, L/Kol. Kabbadaa Qajeelaa, Abbiyyuu Galataa, Addisuu Bayyanaa, Leencoo Lataa, Yusuuf Bakariifi Diimaa Noga’oo turan. Baaroon Sochii sadarkaafi caasaa hunda keessatti qooda fudhachuu, qindeesuu, gurmeesuu, to’achuufi hoogganaa ture. Miseensootaafi mandhee dirqamatti utuu hinbobbaasiin dura sirna naamusa eeggachuu qabaniifi iccitii isaan eeggachuu qaban hubachiisaa ture.
Bara 1974, yeroo mootummaan Hayile Sillaasee kufee, Dargiin aangoo qabatu Baaroon koree (komishinii) qaama ministeeroota durii qoratu keessatti filame. Kun ammoo loltuu Oromoo waliin hariiroo gaarii uummate. Baaroon ABO dhoksaan akka balaa irra hinbuuneef dhaaba seera qabeessa ECHAT (Ethiopia Chikun Hizbooch Tigil) ijaarsa Tokkummaa uummatoota Cunqurfamoo Ethiopia jedhamu gaaddisa ijaareef. Akeekni ijaarsa kanaas qabsoo Oromoo qabsoo uummattoota kibba Itiyoophiyaan waliin qindeessuufi ABO’f dawoo kennuu dha. Hoogganaa ijaarsa kanaa ta’ee Biiroo Barreessaa ijaarsa ummataa seene. Tooftaan kan WFDO ijoollee Oromoo dararamaa turan lubbuu hambisuuf itti fayyadamee ture har’allee itti fayyadamuun gaarii ture. Baaroon ABOs ta’ee ECHAT bu’uuressaafi hoogganaa qofa utuu hintaane nama waan hunda caalaa uummata Oromootti aansee ABO dhaabbilee kan akka mucaa dhalatutti kunuunsaa akka ture Hiriyoonni isaa lubbuun jiran akka Dheeresa Qixxeefaa ragaa ba’u. Baaroon yeroo ECHAT dhaabe rakkoo uummata Oromoo irra dabarsee ilaaludha, uummata akka Oromoo rakkataniifi garboonfatan fira godhachuun Oromoo duukaa ijaaree ture, kun har’allee tooftaa Baaroo kana deemuu qabna, uummata Kuush hunda of duukaa gurmeessuu qabna. Dhaabbilee siyaasaa Oromoo Habashaa jala rurruuqamuu mana sabaafi sablammii hunda fira godhachuun waliin ijaaramuu qabna. Kana gochuuf ammoo dura ijoollee Oromoo dhaaba isaanii walitti tokkoomsuu qabu.
Bara 1976 Baaroo Tumsaa mandheelee dhoksaan ijaare hunda sochoosuun, ijoollee Oromoo qaroo bakka hunda irraa quunnamuufi walitti fiduun taa’umsa ABO inni dura Finfinneetti bara 1976 akka ta’uufi sagantaan siyaasaa dhaabichaa akka mallattaa’u, barruuleen dhaabichi siyaasaa isaa ittiin tamsaasuu danda’u “Bakkalcha Oromoo”, kan dargaggoota ammoo “warraaqa”, kan qaama waraanaa, “Sagalee Bosonaa”, moggaafamee sagantaan siyaasaa dhimma Oromoo irratti akeekkatee fuula tokkoon akka eegalu kan taasise murna obbo Baaroon hogganaa tureen akka ta’e seenaan hojii isaa ni mirkaneessa. Baaroon sirna mootummaa jala, finfinnee taa’ee hogganootafi waraana akkasumas, caasaalee dhaabichaa adda addaa lafa bal’aa Oromiyaa irra diriirsee ture. Hoogganni ABO gaarii tokko akka bahatti bobba’u godhame.
Bara 1977 keessa Baaroon murna kutaa harargee keessatti qabsoo hidhannoo geggeessaa turetti gootummaan makame. Qaamni dhaabichaa dirree bahaa ture rakkoo jajjaboo hedduu keessa waan tureef Baaroo Tumsaa fi Magarsaa Barii Walgahii naannoo sanatti Gurraandhala 1978 ta’u qopheessuu eegalan. Erga bobbaa waraana Xoophiyaa of irraa ittisanii booda sirna dhaabichaa sirreessuu itti fufan Caamsaa 1978 bakka Baaroo Tumsaafi hoogganoonni biraa dirqama kana irra jiranitti miseensuma dhaabichaan dhukaasni banamee Baaroon Wareegame. Seenaa Baaroo Tumsaa Goota Oromiyaa irra fuudhee kan barreessu kun anillee barumsa Baaroo irraa arganneen uummata koof hojjechuu yaalaa jira gara fuula duraatti warri na booda jiranillee fakkeenya Baaroo Tumsaa akka hordofan gochuuf.


text:
Finfinnee, Mudde 05/2013(TOI)-Federeeshiniin Atileetiksii Itiyoophiyaa Yaa’ii isaa idilee 24ffaa taa’aa jira.
Pireezidaantiin Federeeshiniin Atileetiksii Itiyoophiyaa Atileet Darartuu Tulluus hirmaattota Yaa’ichaan baga nagaan dhuftaan jedhaniiru.
Federeeshinichi Yaa’ii isaatiin Raawwii bara 2012,Oodiitii biyyaa Alaa, karoora waggoota 8 Federeeshiniichaa fi karoora bara 2013 irratti ni mari’ata jedhameera.
Yeroo ammaa gabaasni bara 2012 dhiyaatee irratti mari’atamaa jira.Yaa’ii kanarrattis Ministiirri Aadaafi Turiizimii Dr. Hiruut Kaasaaw , Komishinarri Komishinii Ispoortii Federaalaa Obbo Eeliyaas Shikurii ,Deetaa Ministeera Aadaafi Turiizimii, Obbo Habtaamuu Sisaayifi Pireezidaantiin Oolompikii Itiyoophiyaa Dr Ashabbir W/ Goorgiis irratti argamaniiru jedhamera.


text:
Waxabajjii 22/2014(TOI) – Itoophiyaafi Sudaan rakkoo isaan mudate miira obbolummaafi ollaa gaariin furuuf dandeettii qabaachuu Ministir Muumnee RFDI dokatar Abiyyi Ahmad ibsan.
Doktar Abiyyi Ahmad haala waqtaawaa Itoophiyaafi Sudaan ilaalchisuun fuula miidiyaa hawaasummaasaaniin ergaa dabarsaniin, biyyoonni lamaan obboleeyyan ta’uu eeraniiru.
Biyyoota lamaan gidduu rakkoon jiraachuu kan ibsan Ministirri Muummeen Abiyyi Ahmad, obboleeyyan kunneen rakkoo isaan mudate furuuf tattaafachuufi tumsa taasisuu qabu jedhan.
Biyyoota lamaan walitti buusuu qaamni barbaadu jiraatus qaamoleen kunneen walitti bu’iinsa ummata biyyoota lamaanirraa bu’aan argatan hinjiraatu jechuun ibsaniiru.
Dhiibbaa humna alaan biyyoota lamaan gidduutti waldhabdeen uumamuu akka hin qabne hubachiisuun, of to’achuufi walitti bu’iinsarraa of qusachuu qabna jedhan.
Afuura diinaa jidduu keenya galchuu caalaa misoomaan waltumsuun waliin guddachuutu nurra jiraata jechuun ibsaniiru.


text:
Hidhamtootni Mooraa Leenjii Poolisii Sanqallee jiran tokko tokko sababoota hanqina nyaataa fi qabaa gaarii hin taaneen dhukkubsachaa jirra jedhan.
Mootummaan
akka dafee gadi dhiisuun; hanga sanattis qabiinsa isaanii fooyyessu gaafataniiru.
Miseensi
koree Hojii Raawwachiiftuu Paartii Kongirasii Federaalistii Oromoo Bakka bu’ootni paartichaa bakka adda addaa jiran hidhamuu himanii, haala qabiinsa isaanii beekuuf akka rakkatan himan.
Itti Aanaan Hoogganaa Biiroo Nageenyaa Oromiyaa gama isaan“mirgi namummaa hidhamtootaa ni eegama” jechuun '
'Namni
sababa miseensummaa paartii siyaasaa isaaf hidhame hin jiru' jechuun VOAtti himan.
Naakoor Malkaa dabalata qaba


text:
Mootummaa cehumsaa Suudanii fi Sochii Bilisummaa Suudan lola bara kurnya hgedduu dhaabuuf Juubaatti walii galan.
Walii galtee tana pirezidaantiin Suudan Kibbaa,Salvaa Kiiritti falaa bahe.
Tokkummaa mootummootaa,Amerikaa,U.K.f Noorweey faallee gammachuu.Naannoo sunillee gamachuu tokko jedhu.
Taatulee itti gaafatamaa sochii bilisummaa ummata Suusan Kibbaa,Abdel Azizi Al-Hilu.Muummeen minsitera Suudan,Abdallah Hamdok walii galteen tun itti gaafatama walii qooduu tanuu baattullee seenaa haaraa biyya tanaatiin dhufte jedhe.


text:
Obbo Jawaar Mohammed fi hidhamtoota siyaasaa Qaalititti hidhamanii jiran kaan hanga har’aatti guyyaa kudha afurafaaf laganaa nyaataa irra ka jiran tahuu fi akka isaan midhaan nyaatan gorsuuf manguddoonni kaleessa achitti argaman osoo itti hin milkaahin deebi'uu isaanii, abukaatooleen hidhamtootaa VOAtti himanii jiran.
Manguddooni kuniin, Laganaan nyaata kun balaa hamaa osoo hin dhaqabsiisin dura qaamolee mootummaa dhimmichi ilaalu waliin mari’achuuf ka yaada qaban tahuunillee himamee jira.
Kaneen Qaalliittiitti laganaa nyaataa irra jiran keessa namoonni dhibamanii gara hospitaala geeffamanis jiru, jedhu abukaatooleen kun.


text:
Dhaabbatii Hawaa kan Yunaaytid Isteetis rookeetaa humna guddaa qabu fi kan ogeessoota hawaa baachuu dandeessuu ka biraa wajjiin erguu haala itti danda’amuu yaaluuf jecha wiixata har’a furguggisuuf akaroora baasee ture jimaaya dhufuutti dabarsee jira.
Karoorrii har’a kun hafuu isaaf sababaa, boba’an dhangala’uu jiraachuun isaa eega baramee booda. Rokeetiin har’a furguggifamuuf turte kun nama feetee kan deemtu miti.Rokeetiin kun imala ishee Kanaan, gara torban 6 naannoo Ji’aa turtee gara lafaatti deebiti.
Yaaliin kun milkoofnaan Naasaan bara 2024 ogeessoota hawaa gara ji’aatti erguuf kan karoorfatee yoo ta’u, jalqaba bara 2025 akka Ji’a irra qubatan gochuu dha.


text:
TARII WALIIF HIN UUMAMNE LAATA?
Maqaan koo Jabeessaa Hundeessaa jedhama. kanin dhaladhee guddadhe godina Shawaa lixaa Magaalaa Amboo tti. Umuriin koo yeroo barumsaaf ga’us mana barumsaa seenee achuma magaalaa Amboo keessatti sadarkaa tokkoffaa fi lammaffaa baradhee xumure. Akkuman baradhee xumureen biyya alaa deemee jireenya fooyya’aan jiraadha jedheen biyya koo Oromiyaa lakkisee gara biyya Misirii, magaalaa kaayirootti qajeele.
Waaqayyo na gargaaree nagaadhaan magaalaa Kaayiroon ga’e. Akkuman achi ga’een namoonni na simatan sun akka ani deemee UNHCR tti galmaa’uuf na gorsan. Anis deemeen galmaa’e. Warri UNHCR kunis dhimma koo ilaalanii simanna naaf gochuun waraqaa ani ittiin jiraadhu naaf kennan. Anis baqataa ta’ee jiraachuun eegale.
Anis egaa amma magaalaa Kaayiroo sirriitti baruuf jedheen oliif gadi keessa adeemuun eegale. Kana giduutti guyyaa tokko mucayyoo bareeddu tokko waliin karaa irratti walitti baane. Bareedinni ishee waan nama hawwatuuf itti siiqee dubbisuun yaale. Keessi koo immoo tarii Oromoo ta’uu dhiisuu dandeessi jedhee sodaa natti naqe. Garuu, of jabeesseen ittuma siiqee ija sodaan guuteen “akkam?” jedheen nagaa ishee gaafadhe. Isheenis “akkam nagaa keetii?” jettee naaf deebiste. Anis Oromoo ta’uu ishee nan mirkaneeffadhe; nagaa na gaafachuu isheettis nan gammade. Achumaan “maqaan koo Jabeessaa” jedhama jedheen itti himadhe. Isheenis xiqqoo akka seequu taatee fuula ifaadhaan “tole maqaan koo immoo Soorettii jedhama” jettee naaf deebiste. Achuma dhaabannee xiqqoo erga waliin haasofnee booda lakkoofsa bilbila keenyaa wal jijjiirree adda baane.
Anis fuula gammachuun guuteen kokkolfaa, sesseeqaan gara manaatti qajeele. Akkuman mana ga’een mucaan ana waliin galu “maal akkam wansaa nama baayy’ee gammade fakkaattaa maaltu argame?” naan jedhe. Anis “eyyeen dhuguma har’a gammadeera, mucayyoo baayy’ee bareeddu tokko waliin wal bare; lakkoofsa bilbila ishee irraa fudheen dhufe” jedheen itti hime. Inni “wow baayy’ee namatti tola” jedhee naaf deebise.
Lafti dhiyee sa’aatiin hir’ibaa gaafa ga’u, rafuuf siree koo irran ba’e. Haa ta’u malee, hir’ibni na qabachuu hin dandeenye. Ciiseen waa’ee Soorettii yaaduu eegale. “Ka’ee bilbiluufii?” jedheen ofitti dubbadhe. Garuu, keessi koo waan sodaateef “ergaan barreessaaf” jedheen murteesse. Achumaan “Soore har’a si waliin wal baruu koof baayy’ee gammadeera; nagaan buli” jedheen garaa naasuun guute fi quba hollatuun ergaa barreesseef. Otuu hin turiin isheenis “Anis gammadeera; wal barnoota gaarii nuuf haa ta’u nagaan buli” jettee naaf deebiste. Anis akka gammaduu tokko ta’een uffata koo jala seenee otuun waa’ee ishee yaaduu, achumaan shillim jedhe.
Akkuma lafti bari’een Soorettii dhaaf nan bilbile. Nagaa wal gaafanne. Achumaanis wal arguudhaaf beellama qabanne. Keessi koo jaalala isheen waan guuteef, beellama keenya irratti yeroo wal arginu akkan ishee jaalladhu itti himuun qaba jedheen murteesse. Sa’aatiin wal arguu keenya geenyaan Soorettii waliin wal argine. Erga nyaannee dhugneen booda seenaa keenya waliif qooduu eegalle. Erga waliin baayy’ee haasofnee booda akkan ishee jaalladhu itti himuuf jedhee akka isheen hiriyyaa qabdu baruuf ishee gaafadhe. Isheenis akka hin qabne naaf himte. Anis gammadee akkan ishee jaalladhu isheetti hime. Garuu, toles hin ta’us nan jenne. “Ni mariyanna” erga na jettee booda “guyyaa biraa wal argina amma haa gallu” nan jette. Anis “tole” jedhee nagaatti waliin jennee gara mana mana keenyaatti qajeelle.
Soorettii waliin waliif bilbiluun keenya itti fufe. Waliin haasa’uun keenya daqiiqa shan irraa gara sa’aatii tokkotti ol siiqe. Jaalalli waliif qabnus dabalaa adeeme. Ani fi Soorettiin jaalallee walii taane. Guddoo wal jaallanna. Guddoo waanin ishee jaalladheef anis ofitti hir’isee waan hunda isheef guutaan oola. Ganamaa galgala waa’ee koo dhiiseen waa’ee ishee yaada. Of dagadheen isheef wanta gaarii godha. Isheenis baayy’ee akka na jaallattu ammaa ammaa natti himti; na argachuu isheettis gammadeetti. Jaalala miyaa’aa akkasiin erga waggaa lama geenyeen booda gara fuul duraa waliin gaa’ila godhannee akka jiraannu irratti haasofnee murteessine. Maatii keenyattis ni himne. Maatiin keenyas gammadanii “tole” jedhan.
Kanuma gidduutti warri UNHCR xalayaa naaf ergan. Xalayaa isaan naaf erganis, “biyya Australia siif kennineerra waan ta’eef, Embassy’n Australia yeroo dhiyootti si qunnamu waan ta’eef eegi” Kan jedhu ture. Anis nan gammade; Soorettii koottis nan hime. Isheenis ni gammadde. Jaalallee koo Soorettii dhiisee deemuu waan hin barbaanneef, waraqaa ragaa akka wal fuune Kan mirkaneessu mootummaa irraa baafachuu qabna jennee Soorettii waliin haasofne. Isheenis “tole” jette. Cidha keenya guddaa Australia tti godhanna garuu waliin akka deemnuuf mootummaa irraa waraqaa ragaa kana baafachuu qabna jennee waraqaa ragaa kana baafanne. Ergasii booda anis, Fuudhee haadha manaan qaba jedhee xalayaa barreessee waraqaa ragaa sana waliin Embassy Australia tti erge.
Otuu baatii tokko hin turiin Australia Embassyn kaayiroo keessatti argamu kunis lachuu keenya waame. Nuyis ni deemne. Gaaffii tokko tokko erga nu gaafataniin booda “dhimma keessan simanneerra yeroo dhiyoo keessatti Australia deemtu waan ta’eef of qopheessaa” nun jedhan. Ani fi Soorettiin koos baayy’ee gammannee, kokolfaa, gammadaa gara manaatti galle.
Otuma deemsaaf qophaa’aa jirruu, kanuma gidduutti amalli Soorettii natti jijjiiramuu eegale. Anis nan na’e. “Maal taate” gaafa ani jedhu, “hoomaayyu” nan jetti. Isa dur guyyaatti si’a kudhan naaf bilbiltu, amma yoo ani bilbile iyyu seeraan hin kaaftu. Yoo kaastes badaa of irraa buutee natti hin haasotu. Kanuma gidduutti Soorettiin, mucaa Tolaa jedhamu tokko waliin akka adeemtu namni natti hime. Mucaan isheen waliin adeemtu(Tolaan) kunis dhiyoo biyya irraa dhufe. Garuu yeroo namni natti himu amanuu hin dandeenye. Waadaa baayyee waliif galleerra. Jaalalli nuyi waliif qoodaa turres kan nama shakkisiisu hin turre.
Haalli jijjiirama ishee kun gaaffii waan na keessatti uumeef, Soorettiif bilbileen ishee waame. Isheenis ni dhufte. Fuulli ishee garuu gaddaan nama guute fakkaata. “Maal rakkoon jiraa?” Isheen jennaan, isheenis naaf deebisuu didde. Anis itti fufee “Tolaa mucaa dhiyeenya kana biyyaa irraa dhufe waliin hariiroon keessan maalidha?” Jedheen gaafadhe. Gaaffii koo naaf hin deebisne. Garuu fuula ishee irraa imimmaan akkuma galaanaa dhangala’a. Ammas irra deebiyeen “maal taate Sooree koo?” Jedheen gaafadhe. Imimmaan ija ishee haxaawwachaa sagalee hollannaan guuteen “hoomayyu” na jette ammas. “Tolaa ni jaallatte moo?” Jedheen ammas irra deebiyee gaafadhe. Isheenis “eyyen” na jette. Achumaan duddi koo lamatti qamax na jedhe. Yeroo sanatti hoomaa dubbachuu waan hin barbaanneef, “Beenu gali anis nan galaa” jedheen ishee biraa sokke.
Lafti bari’ee jennaan ammas Sooree bira deemee “maal rakkoon jira moo? Wanti sitti bade jira moo?” Jennaan, “lakki wanti bade hin jiru anumati isa jaallate malee” na jette. Haasofsiisee, gorsee deebisuuf yoon yaalus, Sooreen tole na jechuu hin dandeenye. Namoonni natti dhiyaatanii fi maatiin ishees yoo gorsuu yaalan Sooreen, Tolaa jaallattee waan jirtuuf gorsa kana hoomaatti iyyu hin lakkoofne. Tolaa waliin hariiroo ishee itti fufte. Guyyaan deemsa keenya Australias ni dhiyaate. Soorettii dhiisee deemuu nan danda’a. Garuu, garaan koo baayyee waan ishee jaallattuuf lafa sanatti ishee gatee deemuun natti ulfaate. Kanaaf ishee fuudhee deemuun murteesse. Soorettii fi Tolaanis gara fuul duraa wal fuuna jechuun waadaa waliif akka galan dhaga’eera. Dhoksaatti qubeelaas waliif kaa’aniiru. Guyyaan geenyaan ani fi Soorettiinis gara Australia tti imaalle. Lafa yaadne sanas nagaan geenye. Akkuma achi geenyeen anis nama na beeku biran deeme; isheenis akkasuma mucayyoo beektu tokko bira buufatte.
Anaaf Soorettiin garaa irraa yoo ta’uu baate iyyu inuma walitti haasofna. Anis baayyee waanin ishee jaalladhuuf garaa itti hin jabaadhu. Erga Australia geenyees, namoonni deebisanii walitti nu araarsuu yoo yaalan iyyu, ammas Soorettiin tole jechuu hin dandeenye. Tolaa dhaan baayy’ee akka jaallatu fi isatti malee akka hin heerumne dubbatte. Ani garuu, Sooreen koo tarii gaaf tokko inuma natti deebiti jedheen abdiin eeguu ittuman fufe. Garaa kutachuu hin dandeenye. Sooreen garuu ganamaa galgala gara Kaayirootti bilbiluun Tolaa ishee waliin haasofti.
Guyyaan geenyaan, Tolaanis carraa karaa UNHCR argateen gara Australia dhufaa akka jirun dhaga’e. Soorettiinis hiriyyaan koo Tolaan naaf dhufaa jira jettee qophii irra akka jirtun dhaga’e. Garaan koo takka ni gadda, takka immoo “tarii aniif Sooreen waliif hin uumamne fakkaata” jedheen ofitti gumguma. Kanuma gidduutti Tolaan otuu Soorettii tti hin himiin Australia dhufee mana fira isaa buufate. Akka Tolaan Australia ga’es Sooreen ni dhageesse. Garuu maaliif akka guyyaa dhufa isaa ishee dhokse isheef hin galle. Tolaa barbaaddee arguuf yoo yaaltus, inni garuu ishee arguuf fedhii akka hin qabne itti hime. Isheenis baayy’ee gaddite. Torbee tokko ol ishee dhukkube. Ammas irra deebitee arguuf yoo yaaltus, Tolaan akka arguuf fedha hin qabne ammas itti hime. “Anaaf ati har’aa booda obbolaanidha” isheen jedhe.
Tolaan erga ishee dhiisee Sooreen baayy’ee miidhamte. Ani garuu ammayyu nan jaalladha waan ta’eef irra deebiyee gaafachuun yaale. Garuu, Sooreen ammas tole na jechuu hin dandeenye. Egaa Sooreen anattis, Tolaa ttis hin hafne kunoo nama biraatti heerumuuf jechaa jirti. Egaa anis “Tarii aniif Sooreen waliif hin uumamne laataa?” Jedhee sammuu gaaffiin guuteen garaa koo kutadhe.