text:
Gootichi beekamaan ilma Oromoo onneen isaa waa’ee saba isaaf dhiigdu kun kan dhalatee guddate Godina shawaa kaabaa nannoo salalee aanaa Hidhaabuu Abootee iddoo addaa Siree Morose jedhamutti dhalatee akka guddate seenaan tarree gootota Oromoo keessatti barreefame hedduun ragaa baha. J/Taddasaa Birruu akkuma ijoollee naannoo isaa biro ijoollumaan loon tiksaarra darbee umriin isaa yoo barnootaaf gahu mana barumsaa amantaa ortodoksiitti afaan gi’izitiin barumsa amantaa hodofuudhaan afaan gi’iizii bareessuu fi dubbisuun kan yeroo itti hin fudhanne ture.
Haa ta’u malee daa’imni kun abbaan isaa quuqama sabaa waan qabuuf yeroo lola Xaaliyaani irratti duulee dirree waranaa irratti wareegamee ture. yeroo kana duuti abbaa isaa baay’ee isa gaddisiisee osoo jiruu Haati isaas rifaatuu abbaa manaa isherraan kan ka’e abbaan manaa ishee du’ee guyyaa saddetammaanitti(80) lubbuun isheellee darbuu danda’eera.Qormaanni jireenya walirratti leenca kana qunnamte akka inni barnoota isaa addaan kutuuf itti lallabde.
Kana booda dargaggeessi jaalala maatiisaa dhandhamee hin quufne kun karaa abbaa isaa qabachuun Xaaliyaani irratti duuluuf bosona akka gale dirree seenaa gootota oromoo keessatti barreefameera. Yeroo kanatti Essumni(obboleessi haadha isaa) Baraanbaraas Beekaa jedhamu waliin kutachuudhaan loltoota mataa ofii ummatanii biyya isanii faashistoota irraa buusuuf gara hallayyaa Calanqootti kutaan.
Xaaliyaanoonni meeshaa waranaa Ammayaa fi loltoota saanyinsii quufaan qabattee waan hirirteef falmiin ture caalmaa warra xaliiyaaniif dhundhumtee,waraana sa’aa 24 taasifameen J/Taddasaanfaa naannoo hoolqa Fincii jedhamtee waammamtuutti marfamanii harka laataan.sana boodaas akka qabamanii Hidhamtoota baay’ee waliin Gara Moqaadishootti ergamanii achitti J/Taddasaa Birruu hidhaan umrii guutuu akka itti murteefamu taasifamee ture.Egaa umrii sanatti dararamuun faashistootaani abdii kan kutachiise osoo hin taane,caalatti jabina kenneefi seenaa Ummanni oromoo har’a akka warqeef meetiitti laalu kana dalaguu danda’eera.
Akkuma J/Taddasaan mana hidhaa fashiistootatti rakkoon hedduun isa dararteen Biyyi sumaaliyaa harka Xaaliyaanootaati baatee kolonii Ingilizitti kufte. Ta’iin kun immoo B/J Taddasaa Birruu fi namoota isa fakkataniif carraa cimaa ta’ee ummame.egaa hidhaan umri guutuu ture suniis carraa kanaa fashalaa’era. Haaluma kanaan gootichi kun dandeettii cimaa qabachuun isaa erga beekamee gara loltoota ingiliziitti makamuu danda’e. yeroon kun baay’ee sukanneessa ta’uu isaa dubbistoonni koo akka hin daganne hubachiisuun fedha!! yeroo gurraachummaan akka namatti hin lakka’amne fi qooddaan sanyi fi amantii itti daraaredha. kana keessatti garuu kormi kun ga’umsa ol’aanadhaan warruma adii waliin socho’aa turuunsaa ni yaadatama.
Kan namatti tolu, fedhii fi jaalala biyya isaatiif qaburraa kan ka’e loltoota san keessaa gara raayyaa polisii humna dafee qaqqabaatti jijjirame biyya isaatti deebi’e.
Sanan boodaas hogganummaadhaan iddoo hedduu hojjechuu isaa ragaleen funannamaan lafa kaa’u.Yaa dubbistoota barruu kanaa! amma kan nurraa egamu maal akka ta’e secoondii muraasaaf akka of gaafattaan isin dirqamsiisuun barbaada!
Seenaa Qabsoo fi Seenaa mana hidhaa
Qabsoo ummata Oromoo yeroo sanii waliin wal qabatee Waldaan Wal gargaarsa Maccaaf Tuulamaa akka hangafaatti laallamuu isaa eenyuma jalaa waan dhokatu miti.waldaan kun yeroof maqaa wal gargaarsaatiin ejjennoo haa jalqabu malee, yeroon booda sirna qabsoo oromoorratti xiyyeefanno isaa cimsachaa deemee ture.
B/J Taddasaa Birruu fi Waldaan kun seena yoomuu himamee hin dhumne waliin akka qaban lammiin oromoo seenaa isaa beeku kamuu dhugummaa isaa himuu ni danda’a.
Mee B/J Taddasaa Birruu akkamitti gara waldaa kanaatti dhufaan laata? Waldaan Wal gargaarsa Maccaaf Tuulamaa Yeroo sanatti sanyiin oromoo ta’anii qondaaltoota sirna mootummaa H/Sillaasee iddoo garagaraa hojjetaniif gaaffii miseensummaa dhiyeessaniif keessaa B/J Taddasaa Birruun nama tokko ture.jalqabarratti akkuma loltoota Ingilizii keessa jijjiramee dhufeen sirni mootummichaa dhugumaan ummata oromoof waan dhaabbate itti fakkate, yoon miseensa waldaa kanaa ta’e ilaalchi qooddaa sabaa ummamuu danda’a, jechuudhaan shakkee akka dide ni dubbatama.
kanuma gidduutti mummicha ministeera yeroo sanii kan turaan Akiliil Hatewald namni jedhamu tokko Galgala wayii B/J Taddasaa Birruu Irbaataaf mana isaatti afferee osoo taphachaa jiraani waan tokko akeekkachiisee ture.B/J Taddasaa Birruu koree duula qubee waan tureef akka ummanni oromoo baratee doofummaa keessaa bahuuf tattafii inni gochaa ture daraan cimaa waan ta’eef Muummicha kana sodaachisuun hin hafne.Jeneralli kun oromoo ta’uusaas waan hin shakkineef akkas jedheeni ture”Taddasaa ati erga duula qubee kana eegaltee baradhaa! Baradhaa!jechuu baayistee jirta.baradhaa jechuun gaariidha garuu eeyyu barsiisuu akka qabnu adda baastee beekuu qabda.nuti yoo xiqqaatee,xiqqaate oromoo jaarraa tokko gara boodaatti hambisnee bitaa jirra.ummata kana nan barsiisa yoo jette galaana nurra garagalu”jechuudhaan soda ummata oromoorraa qabaan ibsaanif.kun immoo B/J Taddasaa Birruun Gadoodhaa akka Waldaa Maccaaf Tuulamaatti dabalamuuf karaa bal’aa bane.sana booda miseensummaaf laphee guutuun edda eeyyamamanii akkas jechuun dhugaa jiru bahanii turaan jecha muummichi ministeera sun jedhaniin eeruudhaan”wuskiin fuuldura kootti buufamee jiru dhiiga natti fakkate. gonkumaa miira koo to’achuu waan hin dandeenyeef,wuskiin naaf buufamemoo?ani bar qorichaan fudhachaa jiraam kanaafuu hin hin dhugu jechuudhaan dhiiseen bahe”jedhanii akka turaan ni yaadatama!
A.L.A bara 1966 keessa waldichi akkuma tasaa gara sochii siyaasa ol’aanaatti cee’uusaatiin miseensota lakkoofsaan hedduu ta’aan horachuu danda.eera.jijjiramni dhufe kunis bu’uurrisaa haasawa dadamaqiinsaa B/J Taddasaa Birruu taasisanidha.haasofni Jeneraalichaa waa’ee Muummichi ministeeraa ,angawoota mootummaa kan turaan,loltoota sadarkaa ol’aanaa gahanii fi oromoota gara dhaabbilee barnoota ol’aanoo galaan lakkoofsi isaanii akka hir’atu kan jedhu bakka Jeneraalli kun jirutti wal gahii gaggeefarratti ibsamuu isaas eeranii turaan.
Yeroon booda Shira Angawoonni ol’aanoon mootummaa H/sillaasee qopheessaniin B/J Taddasaa Birruu fi A/dhibbaa maammoo mazamir,namoota lakkoofsaan 7 ta’aan waliin gara mana hidhaa Alem Baqqanyitti darbataman.
Akka Jarri xaxanitti yakki B/J Taddasaa Birruu fi jaallaan hafan ittiin himatamaan “Heera mootumaa diiguudhaan tokkumaa ummata Itoophaa yeroo dheeraa cimee ture kan fashaleessu holola sobaa oofuudhaan ummata jeequmsaaf kakaastaan”kan jedhudha.
Galmeen himatamtoota lakkoofsaan sagal ta’aan kun kan armaan gadiiti:
1,Himatamaa 1ffaan B/J Taddasaa Birruu
2,Himatamaa 2ffaan A/dhibbaa Maammoo mazamir
3,Himatamaa 3ffaan Obbo Seefaa Tasammaa
4,Himatamaa 4ffaan Obbo Daadhii Fayisaa
5,Himatamaa 5ffaan Loltuu Lammeessaa Boruu
6,Himatamaa 6ffaan Q/M Mokonin Wasanuu
7,Himatamaa 7ffaan Obbo H/Maariyaam Gammadaa
8,Himatamaa 8ffaan Konoleel Alamuu Qixxeessaa
9,Himatamaa 9ffaan B/J Daawit Abdii….turaan
Himanni tokkon tokkoo isaanirratti dhiyaate mata dureen isaa kan gubbaatti Eerame haa ta’u malee qabiyyee gara garaa of keessaa qaba
Keessa mee kan B/J Taddasaa Birruu Akkas jedha:Bakka wal gahii hundatti uummata mootummaarratti meeshaa waraanaa qabatanii akka kaka’aan yoo dubbatu kanneen hafaan immoo ajajaa fi yaada isaa irratti walii galuu isaaniti jedhame.akkasumas A/dhibbaa Maammoo Mazamir Sinimaa Ampeyer keessatti Boombii Gad-dhiisuudhaan namoota hedduu madeessiteetta kan jedhullee garee himata isaaniti
Ragaan seeraa isaan lafa godhataan illee hojiin isaani poolisii akka turaan seenaan dhugaa baha. Kun immoo guutummaa guututti waan sobaan itti yaadamee qabsoo ummata oromoo kichuutti quucarsuuf karoorfame ta’uusaa hubachuun ni danda’ama.
Himata B/J Taddasaa Birruu fi jaallaan hafaan irratti qindaa’eef Jeneraalli kun callisanii hin teenye
Mee deebii isaan laataan keessaa muraasa yaa ilaallu
*Bilisummaa ummata tokko wantootni guutuu akka ta’u godhaan baay’ee ta’aan illee, qabxii gudhaan garuu seera baheen murtii madaallamaa wal qixa fayyadamuudha. Carraa koo haa tauu,yookaan waanaan sanyiidhaan adda ta’eef ta’ee hin barre.dur Itoophaanonni kanneen biro hanga har’aatti seeraan ajaja Girmaawii mootii mootichaan kennamutti fayyadamaa turaan anaaf waan kun hin fayyannee himatamuu fi hidhamuun koo na gaddisisuu irra darbee Warreen ana fakkataanillee abdi kan kutachiisudha
*Heera mootummaa keeyyata 3(a)irratti akka ibsutti muuduu fi Angoo irraa buusuu kan danda’u mootii mootichaa qofa jedha.seera adabbii lakk.126 gulantaan kan mulqamu ajaja mana murtitiin jedhee lafa kaa’a.kan koo garuu kanaan ala Aangoo himattota kiyyaatiin qofa gulantaan koo akka waan narraa mulqameetti ummata Itoophaatiif gazexaadhaan ibsame.kunis kan ibsu seerri anaaf kan hin hojjenne ta’uusaati.
*Hanga har’aatti qondaaltootni anaan wal fakkatu qabaan “Alem baqqanyitti”hidhamanii hin beekaan anarra garuu dabni kun narratti rawwate.Alem baqqanyittaan hidhamee argama.daba kanas kabajamoo mana murtitti iyyadheen achitti hidhamuun kee sirridha jedhamee murtiidhaan akkaan jiru ni yaadatama.
*Barumsaan kan duubatti hafaan saba oromoo akka barataan waanaan godheef saba addaan qoodde jedhamee dhimma bu’uura hin qabne kaniin ani hin hojjetiin har’a jaarraa 20ffaa keessatti yeroo ummanni Addunyaa hundi sanyiidhaan,amantiidhaan,gosaan,saalaan osoo wal hin qoodiin tokkumaa isaanii cimsatanii gara fuulduraatti hoofaa fi hojjechaa jiraan kanatti anarratti yaadni akkanaa dulloomaan kun qoodinsa sanyitiin waanin hin hojjenneen na rakkisuun ummata amma baratees ta’ee,dhaloota dhufu osoo hin gaddisisiin kan hin hafne,miidhaa isaas kabajamoon mana murtii kan hin daganne ta’uusaa nan abdadha.
qabxiilee kanaa fi kanneen kana fakkataan hedduu barreessudhaa gara mana murtii ol’aanaa yeroo sanatti iyyachuun isaa ni yaadatama.
Manni murtii Ol’aanaan kun murtii isaa murteessera. murtiin kunis madaa ummata oromoo baraa hanga baraatti okkolchiisaa ta’ee hafe.murtichi akkas ture B/J Taddasaa Birruu fi A/dhibbaa Maammoo Mazamir Du’aan akka adabamaan,kanneen hafaan jahaan ammo hidhaa cimaa waggota gara garaatiin akka hidhamaan murta’e
Murtiin kan Obbo Hayilamaaram Gammadaa sababa dhukkubsatani mana yaalaa jiraniif bira darbamee yeroon booda akka irratti murteessaan walii galaan.
Akkuma beekamu murtii du’aa kan mirkaneessu mooti H/sillaasee waan tureef kanneen biro akkuma jirutti mirkaneessee kan B/J Taddasaa Birruu murtii du’arraa gara hidhaa umri guututti fooyyesse.kunis kan ta’uu danda’eef Jeneraallichi fonqolcha mootummaa H/Sillaasee irratti mudde 5 bara 1953 aggamame ol’aantummaadhaan kan fashaleesse waan ta’eef,isa akka olmaatti lakka’eefi jedhama.
Murtiin A/dhibbaa Maammoo Mazamir akkuma itti cimetti itti fufee,walakkaa bara1962 mana hidhaa finfinneetti argamu Alem baqqany jedhamee waammamu keessatti akka fannifamee du’u taasifamee ture.
Gaafa gara du’aatti qajeeles kutataan kun akkas jedhee ture!
“Dhiigni koo dhiiga mirga cunqurfamoota ilmaan oromoo kabachiisuuf dangala’e waan ta’eef dhiiga gatii malee jige miti. Waaniin ani hin hojjetin hojjette jedhani sobaan murtii du’aa kan natti murteessise mootichaas ta’ee qondaaltootni sirnichaa garuu gatii isaanii yeroo gababaa keessatti idduma kanatti ummatota Itoophaa harkaa akka argataan shakkii tokkollee hin qabu.yaa oolu yaa bulu malee mirgi ummata oromoo dhiiga qabsaa’ota ilmaan isheetiin guutummaa guututti kabajamuun isaa waan hin hafne”jechuun dubbii isaa dhumaa saba jaalatuu fi jarreen shira xaxaniif dhaamee gara yoomuu hin deebine sanitti sokke.
B/J Taddasaa Birruu erga murtiin hidhaa umri guutuutti jijjirameefi gara magalaa Hararitti akka ergamee hidhamu taasifame.baay’ee osoo hin turiin immoo mana hidhaa magalaa Hararii gara mana hidhaa Galamsootti jijjirame.kun immoo carraa addaa Jeneraala kanaa fi ummata oromoof uume.B/J Taddasaa Birruu Hidhamaa amanamaa waan ta’eef carraa ummata waliin wal argee qabsoo ummata oromoo bifa haaraa ta’een fininsuu eegalu argate.Haalli gaariin ummameef tokko immoo ummanni Harargee yeroo sana qabsoo diddaa gabrummaa finiinsaa waan jiraniif ture.
Keessattu gootichi ilmi oromoo Elemoo Qilxuun bosona carcar galuudhaan lammi isaa harka alagarra baasuuf tattafi cimaa gochaa yeroo jirudha. B/J Taddasaa Birruu qunnamtisaa dhoksaan Elemoo Qilxuu waliin gochaa,ummaticha naannoo sani ammoo akka barataniif gorsaa fi tooftaa isaan barnoota amaleefatan fayyadamaa turuu isaa Maanguddooni ammallee lubbuun jiraan raga bahu.
Fulbaana 2 bara 1966 sirni H/sillaasee waan kufeef Dargiin B/J Taddasaa Birruu fi hidhamtootni biroos akka hiikkaman ajaja dabarse.
Ammallee sirni Dargii ummataaf akka hin taane kan hubate Jeneraalli kun cunqursaa yeroo dheeraaf ummata oromoorra ture faccisuuf qabsoo hidhannoo filatee bosonatti galuudhaan sirna Dargii wajjiin wal falmuu eegale.
Gabroofamuun ummata isaa Yoomuu boqonnaa kan dhoowwate B/J Taddasaa Birruu osoo Bilisummaa Uummata isaatif falmaa jiruu Bitootessa Guyyaa 9,bara 1967 harka oftultotaatti kufuun lubbu isaa yeroo dhumaatiif lammi jaalatuu dabarsee laate!!Taddasaan du’uus hojii boonsaan inni qomoo isaaf dalage baraa hanga barabaraatti laphee Uummata Oromoo keessaa akka lallabdu shakkii hin qabu!!
Xumureera!! Dogoggorri seenaa akka tasaa yoo jiraate,


c: text/html

text:
Simannaa WBO: 'Ajaja hayyu duree ABO fi waamicha Abbootii Gadaa kabajnee galle'
Ajaja hayyu dureen Adda Bilisummaa Oromoo Obbo Daawud Ibsaa dabarsan fudhachuun bosonaa bahanii galaa akka jiran miseensonni Waraana Bilisummaa Oromoo tokko tokko BBC'tti himan.
Obbo Taaffese Olaanaa Fiixee maanguddoo ganna 57 wayita ta'an maqaa qabsoo Daadhii Olaanaa Fiixee jedhuun waggaa 11'f miseensa WBO ta'anii dirree bosona Beegiifi Gidamii jidduu qabsaa'aa akka turan dubbatu.
Guyyaa kaleessaa kanneen Wallagga Lixaa aanaa Mana Sibuutti simataman keessaa tokko.
Deemsa miillaa sa'aatii shani oliin booda lafa itti simataman gahuu BBC'tti himaniiru.
Barsiisaa mooraalii waraanaafi siyaaasaa WBO akka turan kan himan Obbo Daadhiin 'qabsoon hadhaa'aadha abbaatu mi'eeffata' jechuun jireenyi qabsoo keessatti dabarsan cimaa ta'uu dubbatu.
Waamicha abbootii gadaa dhagahanii akka dhufan ibsun wamichi kun uummati keenya karaa nagaan akka qotatu akka daldaluufi akka baratu taasisa jedhaniiru.
"Utuu dhiigaa hin dhangalaasiin, utuu lafeen hin cabiin, utuu lubbuun hin badiin, gara biyyaatti deebinee qabsoo keenyaaf haala mijataa argachuun nu gamachiiseera" jechuun dubbatu.
Yeroon waan itti xiqqaateef malee looltooni heedduu galuu barbaadus jedhu.
'Ajaja Jaal Marroo jala turre'
Haa ta'u malee ajajaan zoonii lixaa Waraana Bilisummaa Oromoo galuu isaaniirraa gammachuu akka hin qabne nutti himan.
"Namootni Abbaa Gadaaf harka laattan, seenaarraa kan kaataniifi seerri kan isin gaafatu ta'usaa hubadhaa jechuun har'a ganama jaal Marroon bilbilaan ergaa nuuf dabarse" jedhu.
"Hanga kaleessa galgalaatti ajaja Jaal Marroo jala turre" jechuunis dubbatu.
Ganna 10 ol miseensa waraana Bilisummaa Oromoo ta'uun lolaa turuu isaanii kan nutti himan manguddoon biroo ganna 55 Obboo Hiikaa Batiiti.
Waamicha Addi Bilisummaa Oromoo dirqama WBO abbootii Gadaafi uummata Oromootti dabarseera jedhe miidiyaarraa dhageenyee bakka abbootiin gadaa qopheessan gara aanaa Gidaamiitti dhufne jedhu.
"Waraanni nubiraa gadi hafe baay'inaan jira, waraanni osoo fedhii qabuu hogganaa zoonii dhihaa irraa ajajni ifatti waan hin kennamneef bujunjuree, akka dhabee rakkachaa jira" jedhu.
Ajajaa zonii dhihaa waliin erga torban sadii as qunnamtii hin qabnu kan jedhan Obbo Hiikaan ammatti yaadni ajajaa kanaa maal akka ta'e baruu hin dandeenye jedhu.
Isaan garu ajajni Hayyu duree ABO irra kabajaa waan qabuuf sana dhagaahanii galuu BBC'tti himaniiru.
A.L.I bara 2008 irraa eegaluun qabsoorra akka ture BBC'tti kan hime loltuun Habtaamu Shifarraa jedhamus bifuma wal fakkaatuun labsii waamichaa Abbootiin Gadaa dhiyeessan fudhatee bosonaa Gidamii irraa galuu BBC'tti himeera.
'Hin gallu kan jedhu hin jiru'
Guyyaa har'aa Gidaamiitti miseensota waraanaa simachaa akka oolan BBC'tti kan himan walitti qabaan Gumii Abbootii Gadaa Oromoo Bayyanaa Sambatuu, Beegiifi bakka adda addaattis loltoonni simatamaa jiru jedhan.
Zoonii dhihaan alatti bakka biraa loltoonni simatamaa jiraachuu quba qabduu jennee gaafannee turre.
"Hunduu dhufaa jira, karaan fagoo waan ta'eefi wal qixxaa'ee boru ni gala jechaadha. Hin galla malee, hin gallu kan jedhu hin agarre" jedhu.
Lakkoofsa loltoota simachuuf qophaa'anii ilaalchisuun, "tilmaamni keenya kuma 10 ta'uu ni danda'a jedhanii nutti himani, sana ol ta'uus hanqachuus ni danda'a" jedhu.
Akka aadaa oromootti damma kennineefi, dhadhaa dibnee, aannan unachiifnee simataa jirras jedhan.
Wayita simataman maqaa, umurii, qabsoorra hagam akka ture, gosa meeshaa qabatee dhufee dabalatee hunduu ni galmaa'a jedhu.
Meeshaan isaan harkaa fuudhamu uummata keessaa hin bahus jedhan Abbaan Gadaa Tuulamaa duraanii Bayyanaa Sambatuu.
Simannaa hanga guyyaa Kamisaatti jedhame fageenya lafaarraa ka'uun Jimaata dabalachuun keenya hin oolus jedhaniiru.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Torbaan kana xumura bara barnoota 21-22 manneen barnootaa Sher keessatti kabajneerra. Barattoonni, maatii fi keessummoonni kumaatamaan lakkaawaman manneen barnootaa Ziwaayi fi Adaamii Tulluutti argamaniiru. Sirnoonni kun gochoota akka walaloo dubbisuu,shubbisa aadaa fi agarsiisa adda addaaa muldhisudhaan faayamanii bareeduma kan qaban ture. Eebbifamtoonni mana barumsaa daa’immanii hundi, uffata gurraacha koophii walsimatu waliin uffachuun, midhaganiiru. Hooggantoota Sher fi bakka bu’oota Biiroo Barnootaa fi Kanneen biroo keessaa dhufaniin haasofn taasifameera. Barattootaa qabxxii olaana galmesanii fi barsiisota gahumsa gaarii agarsiisan waraqaa ragaa fi badhaasa garagaraa badhaafamaniiru. Guyyoota milkaa’iina lama duubatti deebinee ilaaluu dandeenya.
Barnoota qulqullina olaanaa, bilisaan, daa’imman kumaatamaan lakkaa’amaniif kennuudhaan, manneen barnootaa Sher hedduun egeree ifaa fi fooyya’aa akka abjootan dandeessisaniiru. Ashaaraa hundeessitoota manneen barnootaa Obbo Gerrit fi Aadde Nel Barnhoorn irratti hundaa’uun abjuu kana jiraachisuuf kutannoo qabna.


text:
Sirni Dargii uummata Oromootiif diinummaa cimaa qaba waan tureef,sirna Dargii keessa akkamitti galmee jechootaa Afaan Oromoo barreessee akkan maxxanse gaaffii namoota baay’eti. Barruu kanaan adeemsa galmee jechoota kana maxxaansu keessatti bu’aa ba’iin keessa darbeen ibsa.
Galmee barreessuu kanan jalqabe Caamsaa 1,1980. Isaan dura Galmee jechootaa afaan sadi Afaan Amaaraa- Afaan Oromoo- Afaan Inglizii qabu barreessaa akkan jiru gurra namoota buuse. Waahiloonni koo Yunivarsiitii Finfinnee yaada kanaan baay’ee gammadan. Afaan Amaaraa keessa jiraachuun isaa namootni hedduun hawwii gaarii akka naaf godhan taasise. Kanuma hordofee maqaani fi matadureen hojii kiyyaa barruu Yuniversiitii Finfinnee irratti maxxane.
Hojii kiyya rakkoo tokko malee xummuruuf, yaadrimee qorannoo akkan dhiyeessu fi kaffaltii akkasumas sa’aatiin barsiisu akka naaf hir’atu gorfameen ture. Gorsa miccuuwwan koo warra Abisiniyaa biran tare. Hojii Afaan Sadi kana hojjachuu hin barbaanne.
Oduun hojii afaan sadii kun odeeffamuun isaa naannoo Buree bakkan itti dhaladhee hanga ganna 13 itti guddadhe sodaa humnoota dargii malee socho’u na godhe. Uummata keessa deddeemee akkaataa namootni baadiyyaa afaan Oromoo itti dubbatan yaadachuu danda’eera. Uummatichi dhiibbaa gabrummaa jaarraa tokkoo bira taree afaan isaa itti fufsiisee jira.
Haaluma kanaan Arsii, Baale, Gaamoo Goofaa, Goojjam, Harar, Kafaa, Shaggar, Sidaamo, Wallaggaa fi Wallo daawwadheera. Ilu Abbaa Booraa, bakka dhaloota koo, Raayyaa, Azaboo fi Waajiraat deemu hin dandeenye. Haata’u malee Wallo Waldiyaan yeroon bule jaarsa Raayyaa wajjiin haasa’een ture. Garaagarummaa loqodaa xiqqoo akka ‘Kaleesha fi Kaleessa’ alatti Afaan Oromootiin salphaadhumatti wal-hubanne. Dhalootni oladeemu afaan Oromoo barachuu fi fayyadamuu akka qabu natti himee nagaa nattii dhaamee deeme. Bara 1972 konfirensiif Keeniyaa deemee carraa Oromoota Keeniyaa jiraatan ilaaluu argadhe. Imala kiyya kana booda Oromoon Oromiyaa fi Keeniyaa jiran jechoota walfakkaataa akka dubbatan mirkaneesse. Isa booda ololli Afaan Oromoo naannoodha gara naannootti garaagarummaa bal’aa qaba jedhu dhara ta’uun hubadhe.
Galmee jechootaa Afaan Oromoo – Ingilizii kanan barreessuu jalqabe erga tarkaanfii shororkaa diimaan (Qayyi Shibbirii) fudhatamee waggaa sadi booda Caamsaa 1,1980. Shororkaa diimaan nama qaamolee mootummaan morman wajjiin hidhata qaba jedhamee yaadamu hunda galaafate. Dubartootni, ijoolleenii fi ga’eessotni ajjeefamanii konkolaata waraanaa irraa darbatamu. Magaalaa Finfinnee keessa reenfi namaa karaa irra guuteen arge.
Galmee jechootaa kana kophaa koo barreessuuf sababa laman qaba. Tokkoffaan tarkaanfii mootummaa dargii booda namni hunduu sodaa keessa jira kana malees dargiin duulaa barsiisuu isaa saffisaan itti fufee jira. Duulli barsiisuu kun harka lafa jalaatiin babal’ina Afaan Ingilizii dhaabsisuu qofa osoo hin taane Afaan Amaaraa sabaa fi sablammii Impaayera Itoophiyaa keessa jiran irratti fe’uuf karoorfame.
Namni baay’een kan hubate afaanotni Impaayera Itoophiyaa keessa jiran 15(afaanota 80 keessaa) filatamanii duula barsiisuuf oolan jedhee amane. Akka ilaalcha nama afaan qoratuu tokkotti wanti kun olola. Ololli kun akka fudhatama argatu dargiin bakka afaanotni kudhashanan dubbatamanitti barruu afaan Amaaraa akka raabsamu taasise. Qubeen gi’iizi afaanota Kuush barreesuu dadhabuun isaa kufaatii guddaa ture. Uummanni kuush afaan isaanii gi’iiziin barreeffame hubachuu hin dandeenye. Salphumatti uummatni kuush barruu dargiin erge hubachuu hin dandeenye. Qubeen laatinii qubee gi’iizii irraa Afaanota Kuushitti madaquuf mijataadha. Qubee gi’iizi 280 qalbeeffachuun irrra Qubeen Laatinii 35 qalbeeffachuutu salphata.
Mormitootni uummata Kuush afaan isaanii qubee gi’iizin barreefamuu isaa mormaniiru. Kaadirootni sirna Dargii sabootni hundi Oromoo miliyoona 30 dabalatee afaan isaanii barachuu irra afaan Amaaraa barachuu filatan jechuun gabaasuu eegalan. Akeekni dubbii kanaa Dargiin imaammata afaan baay’ee dhiisee imaammata dogoggora ta’e ‘Afaan Amaaraa qofa’ akka labsamu taasise. Akka yaada kiyyaatti kuni carraaqqii saboota biroo aadaa Amaaraa dhaalchisuuf godhame.
Waanti yaadatamuu qabu warraaqsi Guraandhala 1974 dhohuun dura dhaabbilee barnootaa olaanaa seenuuf afaan Amaraa C’dha ol qabaachuun dirqama ture. Sababa ulaagaa kanaatiin barattootni Amaraa hin taane yuunivarsiitii Finfinnee seenuu hin dandeenye. Barattootni Afaan Amaaraatiin afaan hiikkatan warra afaan biraatiin afaan hiikkatan caala carraa dhaabbilee barnootaa olaanaa seenuu qabu. Erga yuunivarsiitii seenanii boodas danqaan biraa jira. Yuunivarsiitii keessa turuuf Afaan Amaaraa 101 fi 102 darbuu qabu. Barattootni kana darban ammoo dirqamaan muummee Afaanii kan Afaan Amaaraa akka bartan taasifamu. Barattootni kunneen yoo eebbifaman Afaan Amaaraa barsiisu. Yeroo warraaqsi cimaa turetti barattootni Amaara hin taane ulaagaa Afaan Amaaraa kan mormuun akka haqamu taasisani turan. Kana malees muummeen Afaan Amaaraa akka cufamu taasisanii turan.
Haa ta’u malee erga aariin barattoota Amaara hin ta’in darbee booda Dargiin muummee Afaan Amaaraa suutamaan deebisee saaqe. Adeemsi Dargii maqaa muummee “Afaan Amaaraa’’jedhu gara “Afaan Itoophiyaa fi Ogbarruu” jijjiiru ture. Jijjiramni kan taasifame muummeen afaanota sabaa fi sablammoota akka haammatuuf ture. Garuu muummeen kun afaan sabaafi sablammootaa barsiisuu dhiise Gi’iizi kan bataskaanni Ortodoksii fayyadamtu barsiisuu eegale. Haala kanaan maqaa “Afaan Itoophiyaa fi Ogbarruu” daheeffachuun afaanotni sabaa fi sablammootaa sadarkaa yuunivarsiititti akka hin barsiifamne taasifame.
Dargiin abjuu isaa afaanota biroo balleessuu yookan akka wallaalaman taasisu dhugoomsuf dhamaatii hedduu godhe. Afaan Amaaraa dhaadhessuuf Afaan Ingiliziitiin manneen barnootaa sadarkaa lammaffaa, Koolleejjii fi yuunivarsiitii Finifinnee keessatti akka ittiin hin barsiifamne dhorke. Afaan Amaaraa dhaadhessuuf kaadirootni “warraaqsaa” sirnichaa Afaan Ingilizii Afaan Kaappitaalistiiti jechuun duula jalqaban. Yuunivarsiiitii Finfinnee keessatti koreen Saayinsii fi Teekinoloojii gara Afaan Amaaratti hiikuu qarshii guddaan ramadameefi hundaa’e. Kaadireen yeroon ani “Wanti kun xinnoo hin baayyaanee” jedhu na dhaga’e, “Ati nama Ingilizii, Itoophiyawwii gaarii miti” naan jedhe.
Karoorri kuni hunduu Afaan Amaaraa dhaadhessuun afaan sabaafi sablammootaa balleesudha. Kanas tooftaa sirnichi fayyadamu irraa salphumattan hubadhe. Baay’een jibbe. Afaan Oromoo dhiibbaa kana keessa ni darba jedhee hin yaadne. Wanti walloo irratti ta’e Oromiyaa mara waliin gahuuf deema natti fakkaate. Kanaaf, maallaqa dhabus, fedhii fi kutannoo nan qaba, Afaan Oromoo akka hin wallaalamneef seerluga isaa waraqaa irratti katabuuf murteeffadhe.
Galmee jechootaa kana barreessuuf sababni koo inni lammataa barattootni Oromoo beekumsa seerluga Afaan Ingilizii akka gabbifatan gochuu fi afaan isaanii barreeffame akka argan taasisuudha. Akkuma galmee jechootaa irratti eerame, namootni Afaan Oromoo fi Afaan Ingiliziin afaan hiikkatan carraan wal arguu hin qaban waan ta’eef galmeen jechootaa baay’ee barbaachisaadha. Barsiisotni afaanii galmee jechootaa afaan lamaa barsiisuuf itti fayyadamuu baatanis qoru,qooru fi qorruun Afaan Ingiliziitiin maal akka ta’e barsiisuun miidhaa hin qabu.
Afaan Oromoo mallattoo kam fayyadamee barreessu kan jedhuuf filannoo laman qaba ture. Filannoon tokko mallattoo 33 kan sagalee Afaan Oromoo 33 bakka bu’uu danda’u uumudha. Isa kana yeroof itti yaadee dhugoomuu hin danda’u waan ta’eef nan dhiise. Filannoon lammataa sirna barreeffamaa madaquu danda’u madaqsuudha. Ammas qubee Afaan Amaaraa , qubee Laatinii fi qubee sagalee idil addunyaa keessaa Afaan Oromoo qubee laatiniitin barreessuf murteesse.
Haaluma walfakkaatun bara 1970 keessa murteen akkasii murtaa’e ture. Hayyuuleen Oromoo Awurooppaa jiran 1973 kitaaba seerluga Afaan Oromoo mata duree Hirmaata Dubbii Afaan Oromoo:Beekumsi durii jireenya har’aatiif akka oolu jedhu maxxansiisaniiru. Akkuma kitaaba fuula 139 kana irraa hubatamu hayyuuwwan kunneen adeemsa qubee madaqsuu xumuruuf waan xinnaatu isaan hafe. Sagalee gabaaba fi dheeraa kan akka busa/buusaa dubbachiistuu fayyadamuun agarsiisaniiru. Kana malees sagalee jabaa fi laafaa akka badaa/baddaa agarsiisanii turan. Nutis bara kana akkasuma goona. Wanti adda ta’e yoo jiraate amma qubee dachaa dh,ch,ny,sh,ph fayyadamuu keenya. Kanaaf amma Afaan Oromoo kompiitara qubee laatinii fi lakkoofsa qabu fayyadamuun barreessuun ni danda’ama. Mormii warra Abisiniyaa irra aanuun qubee laatinii qubee Afaan Oromoo ittiin barraa’u ta’ee jira.
Kutaa Lammaffaan Torban itti fufa.
- Galmee Jechoota Afaan Oromoo – Afaan Ingilizii Siyaasa Ta’e - 28th February 2022
- Politicisation of an Oromo-English Dictionary. - 1st August 2020


text:
Libiyaa keessa ka jiru waaltaa godaantonni keessatti hidhaman irratti torban dabree haleellaa bombii gaggeeffamuu mootummonnii fi jaarmayoonni addunyaa balaaleeffatanii jiran.Haleellaa Kanaan siviloonni shantama caalantu ajjeefamanii kanneen yoo xiqqaate 130 ta’an mada’anii jiru.
Godaantoonni Tripoolii keessatti hafan abdii kan kutatan ta’uus imaltuu itti fufuuf yaalaa jiran.Du’a qofa eegganna, Gara-laafinni dhala namaa hin jiru jedhu.
Kanaafis hidhaa nu gadhiisaa Libiyaa keessaa nagaan nu baasaa jedha gaaffiin isaani.Garu biyya irraa jalqaba ka’anti deebi’uun gonkumaa waan yaadamuu miti jedhu.
Gabaasa guutuu caqasaa


text:
Simannaa WBO: Miseensonni koree araaraa waraana simachuuf Wallaggatti imalan 'butaman'
Miseensonni Koree Araaraa waraana Bilisummaa Oromoo simachuuf imalan Godina Qeellam Wallaggaa Aanaa Anfillootti butamaniiru.
Koreen Araaraa gara lixa Oromiyaa imale Gidaamii, Begii, Mandii, Qaaqee, Dambidoolloo fi Anfillootti waraana bilisummaa Oromoo simachaa turuu kan dubbatan walitti qabaan koree kanaa Abbaan Gadaa Tuulamaa duraanii Bayyanaa Sambatoo warri butaman miseensota gara Anfilloo imalan ta'uu BBC'tti himaniiru.
"Kaayyoodhaaf waan baaneef dogoggora xixiqqoo uumamee fi rakkoowwan nu mudataniin injifatamnee duubatti hin deebinu, raawwii gaariirra jirra" jedhu.
Miseensonni koree teknikaa butaman amma bakki jiran hin beekamu jedhu miseensi koree teeknikaa aanaa Daalle Waabaraa magaalaa Qaaqee jiran kan akka maqaan isaanii dhahamu hin feene tokko.
Geggeessaa warra gara Dambi Doollootti ramadamanii, Abbaa Gadaa Hambisaa Likkaasaa dabalatee warra butamaniif bilbiluuf yaallullee argachuu hin dandeenye, kanaafuu amma quba wal hin qabnu jechuunis dubbatu.
Barreessaan koree Araaraa Obbo Jawar Mohaammad fuula 'Facebook' isaanii irratti akka ibsanitti miseensota afuritu butame.
''Rakkoon gahe akkuma miseensonni koree bakka adda addaa irraa deebi'anin wal-geenye gabaasa guutuu ummataaf kan dhiheessinu ta'a,'' jedha Obbo Jawaar.
Gama wal fakkaatun, Godina Wallagga Lixaa Aanaa Mana Sibuutti miseensonni koree araaraa akka ''reebaman,'' odeeffanneerra.
Dhimma kana irratti miseensota koree teknikaa irraa odeeffannoo dabalataa argachuu garuu hin dandeenye.
Wanti akkanaa haaraa miti. Kanaan dura pirezidantiin yunivarsiitii Dambi Dolloo kan turan Dr Dalasaa Bulchaa guyyoota lamaa oliif karaatti butamani boodarra Gidaamiitti argamaniiru.
Dr Dalasaaan waan yeroos isaan mudates ta'e abbaa kana raawwate dubbachuu hin feene.
Kanaan alattis yeroo baankiileen hedduu Godinoota Lixa Oromiyaatti saamaman hojjettonni baankii butamanii fudhatamaa turani.
Abbootii Gadaa araaraaf boobba'an irratti badii kana kan raawwate eenyu akka ta'e ifatti wanti himame hin jiru.
Yeroo hedduu qondaaltonni mootummaa rakkoo nageenyaa Lixa Oromiyaatti uumamuuf Waraana Bilisummaa Oromootti quba qabu.
Hooggantoonni ABO kan waraanaa dabalate immoo keessaa hin qabnu jedhu.
Kanaan dura, tarii qaamni maqaa WBO'tti dhimma bahu yoo jiraate adda baasuuf waraanni bosona jiru dura bahuu qaba jechuun qondaalli olaanaa Poolisii Oromiyaa BBC'tti himani ture.


text:
Ilaalcha waliigalaa
Deebiin waamicha bilbila magaalaa kan yeroo rakkinaatiif kennamu, fedhii jiraattota hundumaa akka guutuuf fooyya’uu qaba. Odeeffannoon jiraattota kanneen Gurraacha, Dhalataa biyyaa, fi Namoota Bifaan adii hintaane (BIPOC) akka agarsiisutti:
- Jiraattota Minneapolis keessaa 37% kan ta’an BIPOC bakka bu’u.
- Jiraattota BIPOC keessaa 52% kan ta’an bilbila rakkoo fayyaa sammuun walqabate godhu.
Sagantaan paayletii nuti qopheessaa jirru:
- Bilbila rakkoo fayyaa sammuutiif deebii addaa kennuu
- Bilbila rakkoo fayyaa sammuu gamaaggamuuf warra waamicha bilbilaa deebisan leenjisuu
- Ogeessota fayyaa sammuu dipaartmentii 911 keessa kaa’uu
- Hawaasa BIPOC fi jiraattota hundaaf bahii fayyaa sammuu fooyya’aa ta’e dhiheessuu
Dhimmoota tokkoo tokko karaa gabaasa online ykn 311 keessummeessuu eeggalla.Yammuu namoonni dhimma kana kamiin iyyuu gabaasuuf bilbilanitti gabaasa karaa online akka taasisaniif ykn 311 irratti akka bilbilaniif kan isaan hubachiifnu ta’a.
- Miidhama kan qabeenyaa
- Gabaasa kan hannaa
- Rakkoo kan bakka dhaabbii konkolaataa
- Gabaasa kan biroo- bilbila qofaan


text:
Obbo Taayyee Danda'aafi barsiisaa Siyyuum Tashooma hiikaman
Dubbii himaan biiroo haqaa Oromiyaa Obbo Taayyee Danda'aafi barsiisaan yunivaristii Amboo Obbo Siyyuum Tashooma hiikaman.
Erga hiikamanii booda Obbo Taayyee Danda'an BBC'tti akka dubbatanitti dhimma Mooyyalee irratti miidiyaaleef isa dubbatanif hidhaman.
''Guyyaa 21 Maa'akalaawwii turre. Guyyaa 11 immoo poolisii komishinii Finfinnee keessa turre. Kanuma baha jedhan argine malee akkamitti akka ta'e walii hin beekne.''
Hanga ammaa mana murtiitti akka hin dhihaanne kan himan Obbo Taayyen qorannoon irratti akka hin taasifamneefi komaand postiin hidhamuu isaanii himaniiru.
Gama kaanin barsiisaan yunivarsiitii Amboo damee Walisoo jiruufi barreessuun beekaman Siyyuum Tashooma hiikamaniiru.
Obbo Siyyuum akka dubbatanitti mana murtiittis dhiyaatani ture. Garuu, himanni adda citee komaand postiin akka ilaalamu ta'uu isaa kan himan barsiisaa Siyyuum, haallii buufata poolisii dhiyeenya keessa turan hamaa ta'u dubbatu.
''Gara ji'a tokko Ma'akalaawwii turre. Guyyoota torban tokko caalanif immoo buufata poolisii sostanyaa jedhamu turre. Haalli buufata sostanyaa jedhamu kanaa jiru, Ma'akalaawwiirra badaa ture.''


text:
Sammuun namaa qaruuraa saamsamee ergame keesstti daangaa US fi Kaanaadaatti qabame
Qondaaltonni gumuruuka Ameerikaa sakatta'insa addaa taasisaniin konkolaataa ergaa deddeebisu keessa, qaruuraa saamsame keessatti sammuu namaa qabaniiru.
Qaruuraan sammuu namaa (brain) baate kun naannoo daangaa Ameerikaa, Mishigaanii fi Kaanaadaa, Ontaariyoo gaafa Guraandhala 14 qabame jedhe gumuruukni Ameerikaa.
Qaruuraan sammuu namaa qabate kun barreefama ''saamuda durii barsiisaaf oolu,'' jedhu ofirraa qaba.
Geejibni qaruuraan kun keessatti argame Toroontoo irraa ka'ee lafa Kenooshaa jedhamutti deemaa ture.
''Qaruuricha gaafa bannu sammuu namaa keessatti argine, waraqaan seeraan barreefame gara Ameerikaa akka galu hayyamu waliin hin jiru,'' jedhan qondaaltonni qaruuricha argatan.
Hogganaan gumuuruukaa naannichaa Maayikil Fooks, '' Institiyuutiin Fayyaaa Hawaasaa Ameerikaa hayyamaa geejibaa waan akkasii irratti seera cimaa qaba,'' jedhan.
Daangaa Ameerikaa irratti kun mudannoo isa jalqabaa miti.
Ogeessoti qonnaa sammuu qaruuraa keessatti argame kana sirnaan dhabamsiisuuf, wiirtuu ittisaafi eegumsa fayyaa biyyattii mariisiisaa tura.
Bara 2014 buufata xiyyaaraa Loos Anjiilsitti cilalluuwwan Afrikaa 67 Naayijeriyaa irraa gara Kaalifoorniyaa otoo deemanii qabamanii turan.
Cilalluun Ameerikaa keessatti dhorkamaa tahe maxxantuuwwan nama miidhan qabaachuu danda'a jedhamuun akka dhabamsiifamu taheera.
Bara 2006 hanqaaquun durii daayinoosaraa qabamee ture, hanqaaqichi Arjentiinaarraa gara Ariizoonaa hin fudhatamiin hin oolle jedhameetu ture.


text:
Namni yeroo jalqabaaf koronaavaayirasiin qabame 'Patient zero' eenyu? kana baruun maaliif fayyada?
Aanga'oonni Chaayinaa fi ogeeyyiin biyyattii madda dhibee koronaavaayirasii(Covid-19) fi nama jalqaba dhibee kanaan qabame adamsuu irratti xiyyeeffataniiru.
Nama yeroo jalqabaaf dhibame ''patient zero'' baruun maaliif dhimma ijoo ta'e?
''Patient zero'' jechuun nama yeroo jalqabaaf dhibee haaraa mul'ateen qabame jechuudha.
Dhibee tasa mudatee akkaan adunyaarra faca'e kan akka Covid-19 kanaan nama yeroo jalqabaaf qabame baruun dhibeen kun akkamiin akka mudate, yoom akka mudatee fi maalirraa akka jalqabe hubachuuf fayyada.
Garuu nama yeroo jalqabaaf koronaavaayirasiin qabame baruun rakkoo guddaa ta'eera.
Aanga'oonni Chaayinaa koronaavaayirasiin yeroo jalqabaaf kan mul'ate Muddee darbe gaafa bultii 31 ta'uu himan.
Guyyaa sanarraa eegalee ka'umsi vaayirasichaa gabaa nyaataa guddicha magaalaa Wuhaan keessatti argamu Huanan kan foon bineensota bishaan keessa galanii fi bineensota biroo itti gurguramuu waliin walqabsiifame.
Magaalaa Wuhaan bakka vaayirasiin kun itti mul'achuu eegaleedha.
Namoota Chaayinaa keessatti koronaavaayirasiin qabaman 75,000 keessaa harki 82 Wuhaan keessatti argamu, akka ragaa Yuunivarsitii John Hopkins'tti.
Qorannoon barruu 'Lancet Medical Journal' jedhamurratti maxxanfame garuu namni jalqaba dhibee Covid-19'n qabame kan barame Muddee 1,2019 ta'uu ibse, namni qabame sunis giddu gala gabaa magaalaa Wuhaan keessatti argamu Huanan waliin tuttuqqii akka hin qabne ibse qorannoon kun.
Doktarri gameessi Hospitaala Wuhaan kan qorannoo gaggeeffame keessatti hirmaatan Wu Wenjuan BBC tajaajila Afaan Chaayinaatti akka himanitti namn jalqaba qabame sun nama jaare, kan dhibee waa irraanfachuutiin dhibamanii turaniidha jedhan.
"Namni dhibame sun gabaa nyaataa sanarraa fermaataa afur fagaatee jiraata. Waan dhukkubsatuuf gabaa ba'eeyyuu hin beeku.'' jedhan.
Akka doktarri kun jedhanitti guyyoota itti aanan keessattis namoota sadirratti mallattoon dhibee Covid-19 mul'ateera, kanneen keessaa lama ammoo namoota gara giddu gabaa sana deeman miti.
Qorannaa kan biraadhaan ammoo jalqaba wayita dhibechi haala ammaa kanaan hin tatamsa'in dura namoota dhibamanii hospitaala seenan 41 keessaa 27 giddu gala gabaa sana namoota deemaniidha.
Kanaafuu yaadi qorannaa (hypotesis) kan koronaavaayirasiin osoo namaa-namatti daddarbuu hin eegalin dura bineensotarraa namatti darbe jedhu gara dhugaatti madaaleera, akka Dhaabbata Biyyoota Gamtoomaniitti.


text:
Ripxe loltoonni Yemeni kanneen Houthi jedhaman ijoollee umuriin isaanii hanga waggaa 15 dabalatee adda waraanaa irratti akka isaan lolaniif fo’ataa jira jechuu dhaan Amnesty International beeksisee jira.
Maatiiwwan ijoollee dhiiraa afur kan umuriin isaanii waggaa 15-17 gidduu jiru gareee mirga namaa kanaaf akka ibsanitti ijoolleen kun ripxe loltoota sanaan kan fo’aman Sana’aa keessaa ti.
Akka gabaasa har’a ifa ta’etti ijoollee sana keessaa lama bakka buutota Houthi kanneen mana barnootaa amantii keessaan kan fo’aman yoo ta’u maatiin isaanii quba hin qaban.
Amnestii International damee Beerutittiitti aanaa directorao kan ta’an Samah Hadis akka jedhanitti humnootiin Houthi ijoollee kana maatii isaanii jalaa fudhatanii ijoollummaa isaanii adda waraanaa bakka isaan du’uu danda’anitti akka dabarsan dirqisiisu jedhan.


text:
Uummanni bulchiinsa naannoo somaalee oromiyaa keessaa kilo meetra 30 seenuun qubachuu isaa fi qonnaa fi qabeenya Oromootaatti ibidda qabsisuun akka baqatan godhu jedhu jiraatonni aanaa midhagaa tolaa.
Sababaa tarkaanfii kanaan kan ka’e uummanni Oromoo abba warraa dhibba shan ta’an manaa fi qe’ee ofii gadhisanii godaanuu isaanii kan ibsan jiraatonni manneenii fi oomishatti ibidda qabsiisan jedhu.
Waajiira bulchiinsaa fi nageenyaa aanaa midhagaa tolaa keessatti abbaan deemsa hojii walitti dhufeenya uummataa jajjabeessu kan ta’an Obbo Abduul Jabbaar Hamiid waa’ee rakkoo kanaa gaafatamanii namoota lamatu wal dhabe malee waan gara bulchiinsa naannoo ga’e miti jedhan.
Jarreeen wal dhaban lameen garuu gandeen bulchiinsa naannoo lameen irraa ta’uu hubachisanii Liyyuu poliis harka keessaa hin qabu jechuun falman.Sababaa rakkoo kanaaf namni mada’an lama wal’ansa argataniiru garuu kanneen du’an ilaalchisee gara fuula duraatti qorannee ibsina jedhan.
Rakkoon nama lama giddutti uumame battaluuma waan tasgabii horateef uummanni qe’ee ofii irraa godaanan kan jedhu soba jedhu Obbo Abdul jabbaar Haamid.


text:
Raashiyaa fi Iraan nageenya naannawichaarratti tumsaan hojjechuuf walii galan.
Pireezidaantiin Iraan Ibraahiim Raayisii Pireezidaantii Raashiyaa Vilaadmiir Putiin waliin Teeraahaanitti mari’ataniiru.
Biyyoonni lameen tumsa isaanii cimsuun nageenya naannawaa mirkaneessuuf waliigalaniiru.
Shororkeessummaa waraanuun injifannoo waloon galmaa’ee kan leellisan Pireezidaanti Raayisii fi Putiin tumsa naannawichaa cimsuun murteessaa ta’uu eeraniiru.
Tumsi akka kanaa Shororkeessummaa Sooriyaa keessa jiru waloon waraanuun naannichatti nagaa waaraa buusuuf haala kan mijeessu ta’uu kaasaniiru.
Hariiroon Idil Addunyaa Iraanii fi Raashiyaa cimaa jiraachuu Pireezidaanti Putiin himaniiru.
Rakkoo Sooriyaa keessa jiru furuuf qindoominni qaamolee lamaanii qooda olaanaa qabaachuu Shiinwaan gabaaseera.
Odeeffannoowwan biroo argachuuf;
👇👇👇
Teelegraama https://t.me/KedirAbdulatifH


text:
Huseen Roobaa Aakhirame.
Innaalillaahii Wa’innaa Ileeyhi Raaji’uun!!
Obboleessi Muslimaa Galmee Aman Asaffaa jalatti yakkamee hidhamee ture Huseen Roobaa Aakirame.
Huseen Roobaa galmee Amaan Asaffaa jalatti yakkamee hidhaan waggaa 6 itti murteefamee kan ture yoo tahu, Yeroo mana hidhaa keessa jiru dhukkubsatee hedduu dararamaa turuun isaa ni yaadatama. Eega mana hidhaa irraa hiikamee booda wa’aanaa turus , qadarri Rabbii gahee guyyaa sabatii February 3, 2018 aakhiramee, sirni awwaalcha isaatis guyyaa Alhadaa gaggeeyfamee jira.
Rabbiin Rahmata isaa haa godhu.


text:
BBC Afaan Oromoo
Suuraan Obbo Abdoo Abbaa-Joobir harki isaanii duubatti hidhamee humnoota nageenyaa mootummaan marfamanii yeroo deeman agarsiisu miidiyaalee hawaasummaa irratti ijoo dubbii ta’eera.
“Waaree booda sa’aa 11:30 irratti dhufanii mana keenya marsan. Isa boodas balbala rukutanii ol nutti seenanii harka isaa dudduubatti hidhanii reebaa fudhatanii deeman,” jedhu haatii warraa Obbo Abdoo Abbaa-Joobir Addee Jamiilaa Abbaa Raayyaa.
Namni kun eenyu? Maalif qabaman?
Obbo Abdoo Abbaa Joobir godina Jimmaatti jiraataa aanaa Saqqaa Coqorsaa, abbaa ijoollee sadiifi hojjettaa Waajjira Barnootaa aanichaati.
“Haala ture ibsuun nama rakkisa. Fiilmii hojjechaa kan jiran malee nama tokko qabuuf kan dhufan hin fakkaatu. Mooraan keenya polisootaan guutameera,” jedhan haala Addee Jamiilaa haala ture yeroo himan.
Akka haati warraa isaanii BBC’tti himanitti Obbo Abdoon miseensa dhaaba kamiyyuu miti.
“Aanaa kanatti ‘ideology’ warra aanaa yoo hin hordofne yookin ammoo soba isaan sobanIif dhuguma jettee yoo duukaa hin deemne, yoomuu ati mormituudha,” jechuun abbaan warraa isaanii ilaalchuma qaban qofaaf hidhamuu isaanii himu Aaddee Jamiilaan.
Guyyuma walfakkaataa Roobii obboroo manni isaanii marfamee abbaa fi obboleessi isaa humnoota nageenyaan akka fudhataman kan himu jiraataan aanaa Saqqaa Coqorsaa dargaggoo Arabuu Kaliifaa “nuyi siyaasa keessatti hirmaannaa hin qabnu, sabboonummaa fi quuqama uummataa qabna. ABO wajjin hidhata qabdu nun jedhu,” jedha.
- Dargaggoo badii poolisiin Finfinneetti raawwatu waraabe
- ‘Mootummaan sarbama naannoo Somaalee gadi fageenyaan qorachuu qaba’
- ‘Qorannoo sarbama mirga namoomaa tarkanfii itti aanu ta’uu qaba’
Sakatta’iinsa…
Sakatta’iinsa mana Obbo Abdoo Abbaa-Joobir fi hidhamuu isaaniitif sababni humnootii nageenyaan itti himame “mana keessan meeshaaleen waraanaa garaagaraa fi qabo-yaa’iin nama ajjeessuf itti karoorfattan jira,” kan jedhu akka ta’e haati warraa isaanii BBC’n haasofsiise himu.
“Mana kee keessaa rasaasatu jira. Isa fuunu malee hin deemnu jedhanin. Innimmo yoo feetan manakoo diigaa ilaalaa.
Rasaasa mitii wanta lolaa wayii takka yoo agartan na fannisaa jedheen,” jedhan haasaa humnootii nageenyaa fi abbaa warraa isaanii gidduutti taasifamaa ture yeroo himan.
Haa ta’u malee sakatta’iinsa taasifameen meeshaan waraanaa argame akka hin jirreefi kitaaba seenaa fi shugguxii pilaastikaa daa’imman isaanii ittin taphatan fudhatanii deemuu isaanii himu.
Obbo Abdoon Roobii waaree booda qabamanii Waajjira Poolisiitti erga geeffamanii booda hanga kaleessaa (Kamisa) galgala sa’aa 12:30’tti jechi isaanii akka hin fuudhamne haati warraa isaanii himan.
“Waraqaadhaan osoo nu waamuu danda’anii akka shiftaatti harkasaa duubatti hidhanii sadii afur ta’anii reebaa fudhatanii deeman,” kan jedhan haati warraa Obbo Abdoo Abbaa-Joobir, namootni baay’atanii kutaa tokko keessatti hidhaman sodaa tatamsa’ina dhibee Covid-19 itti uumusaa dubbatan.
Yaada Qaamolee Mootummaa fi Dhaabbilee Siyaasaa…
Hidhaa fi reebichi namoota irratti taasifamu godina Jimmaa keessatti hammaachaa akka jiru BBC’tti kan himan ogeessi sab-qunnamtii uummataa ABO damee godina Jimmaa dargaggoo Gaaddisaa Abdii “miseensota, deeggartoota fi sabboontota boru nu bakka bu’anii dorgomuu danda’u jedhanii shakkan hidhaa jiru,” jechuun himaniiru.
Kanaan dura dhaabbileen siyaasaa biyyattii keessa jiran mootummaan labsii yeroo muddamaa dhibee Covid-19 sababeeffachun labsame ajandaa siyaasaa ittin raawwachiifachuf akka itti hin fayyadamneef yaaddoo qaban himaa turan.
Gama biraatin Komishiiniin Mirgoota Namoomaa Itoophiyaa fayyina hawaasaaf jedhamee labsii yeroo muddamaa yeroon labsame kanatti mirgi namoomaa sarbamuu akka hin qabne himuunsaa ni yaadatama.
BBC’n hidhaa aanaa Saqqaa Coqorsaa ilaalchisuun yaada qaamolee mootummaa gaafachuuf bulchaa aanaa Saqqaa Coqorsaa, Itti gaafatamaa Waajjira Bulchiinsaaf Nageenyaa aanichaa akkasumas Poolisii aanichaatti bilbilus yaada isaanii argachuu hin dandeenye.
Qaamni mootummaa dhimmicharatti yaada kennu fedhu yoo jiraate kan keessummeessinu ta’uu beeksifna.


text:
Baqattoonni Oromoo dhibba tokkoo fi shantamni sodaa nageenyaaf sababaa jedhuun Yaman keessaa fuudhamanii torban darbe moraa Loyaaddee jedhamu kan Jabuutii keessa qubachuu isaanii torban darbe ibsamee ture. Kunis achuma Jabuutii keessa akka qubatan gochuun gargaaruuf akka ta’e baqattoonni Jabuutii irraa dubbatanii jiru. Garuu, sababaa hin beekamneen baqattonni kun boca ykn foormii adda addaa akka guutan ta’e gara biyya jalqaba irraa dheessanii turan Itiyoophiyaatti deebifamuuf jiru sodaan jedhu jira ture.
Yeroo ammaa garu mooraan yeroof baqattoonni keessa bufatanii turan Loyaaddeen duwwaa dha kan jedhan baqattoonni biroon, jarri biyyatti deebifamuu isaaniif shakkii hin qabnu jedhu. Kamiisa darbe jechuun Sadaasa 14 bara 2016 immoo baqattoonni Oromoo digdamni achuma Jabuutii lafa bidiruu imalaa itti koran irraa Kamisa qabamanii kokolaataan Jimaata darbee gara Dirree Dhawaatti ergaman jedhu baqattonni Jabuutii keessaa.
Angawoonni dhaaba godaantoota addunyaa kan Jabuutii keessaa tokko biyyatti deebifamuu baqattoota 150 sanaa kan dhugoomsan ta’uus hedduun isaanii odeefanno hin qabnu jedhan.S ambata, Sadaasa 26 bara 2016 baqattoonni Oromoo heddumminaan dirree xayyaaraa Jabuutiitti argamuu isaaniis kanneen dubbatan ni jiran.
Godaantootas ta’e godaantoota fedhii isaaniin ala biyya irraa dheessanti deebisuu seera addunyaatu dhorka.
Gabaasa Kutaa 1 ffaa dhaggeeffadhaa


text:
BAAY’INAAN KAN DUBBIFAMAN
- Tapha Waancaa Addunyaa har’aan taphoonni 4 ni gaggeeffamu
- Naannoo Tigraayiitti deeggarsi namoomaa nyaataa fi kanneen biroon meetirik toonii kumni 45 raabsamuu ibsame
- Manni marichaa Raayyaa Ittisa Biyyaaf Birrii miiliyoona 37 ol deeggarsa taasiise
- Seeneegaal Biyya Afrikaa tapha moo’anii darbuu Waancaa Addunyaa 22ffaaf ga’uu mirkaneeffatte jalqabaa taate
- Ityoophiyaan muxxannoo Yaa’ii idil-addunyaa milkaa’inaan keessummeessuu cimsitee itti fufte – TKM
- Dooktar Ballaxaa Mollaan itti aanaa barreessaa olaanaa dhaabbata mootummoota gamtoomanii waliin mari’atan
- MM Abiy Ahimad magaalaa Finfinneetti hojii Maaddii Guutuu Haadholii Warraan hojjetaman daawwatan
- Hospitaala Xurunash Beejiingiif deeggarsa meeshaalee wal’aansaa taasisuuf waliigalteen mallatteeffame
- Raawwii sagantaa fooyya’iinsa diinagdee biyya keessaa 2ffaarratti mari’atame
- Obbo Dammaqaan Walga’ii IGAD 48ffaarratti hirmaachuuf Sudaan Kaartum galan


text:
WAASHINGITAN, DIISII — VOA
Prezidaantiin Amerikaa Traamp magaalaan galma mootummaa Israa’eel Jerusaalem jechuun murteessuun balaa kan fiduu fi sadarkaa addunyaatti rakkoo fiduuf ka jiru ta’u biyyonni Afrikaa Bahaa lama beeksisanii jiru.
Kanaaf mootummaan Yunaaytid Isteetes murtiin kun gidduu galeessa bahaa fi guutuummaa addunyaa keessatti balaa fiduuf deemu hubachuun murtii isaa kana keessa deebi’ee akka ilaaluuf gaafata ibsii ministrii dantaa alaa Somaaliyaa har’a baase.
Biyyonni Arabaa fi Musleemaa akkasumas kanneen biroon rakkoo giddu galeessa bahaa keesssaa furuuf akkasumas dhimmaFalisxinootaaf furmaata arguuf yaalii godhan dachaan haa dabalan jedha ibsi kun.
Mootummaan Somaaliyaa fi lammiwwan biyyatti qabsoo Falisxinoonni mirga isaaniif godhan cina ni dhaabanna jedhe.
Gama biraan biyya ollaa Somaaliyaa ka taate Jabutiin magaalaa galma mootummaa Jerusaaleem jechuun murtii Amerikaan keesse fudhatama dhabsiifte.Murtii hamaan kun faallaa seera addunyaa fi murtii Tokkummaa Mootummotaa kan faalleessu dha jetti Jabutiin.
Murtiin kun giddu galeessa bahaa fi sanaan alattis waan balaa guddaa hordofsisuu danda’uu fi muddamsii hammeessa sodaa jedhu uumeera jedha mootummaan Ripaablikii Jabutii.
Kanaaf gam lameen wal cina jiraachuu akka dandaa’aniif furmaanni gam lameenif arguuf cicha godhamu keessatti qooda fudhachuu barbaanna jetti Jabutiin.


text:
Bitootessa 21,2013, Finfinnee (Gabaasa Qeerroo) — Walgayiin Qaamolee OPDO Miseensota Giddu Galaa Bitootessa 17 hanga Bitootessa 20, kaleessatti itti ture.
Dhimmi walgayii isaanis inni jalqabaa qorannoo fi gamaggama hojiiwwan darbanii irratti ture. Wal qorannoo isaanii kana irraan ka’ee gara Gumii (Koree giddu galeessa hoji raawwachiistuu) jedhu irrattis dabalata walgayii isaanii gaggeeffachaa turaniiru.
Haata’u malee walgahichi akka barbaachisaa ta’etti deemuu dhabuun walii isaanii gidduutti jeequmsii fi walittibu’iinsi uummamee wal diiguunii fi garee adda addaatti wal qooduun walitti mufachuudhaan walgayii wal diigumsaan adda bahanii jiru.
Akka gabaasaa caasaa hojii qabsoo achi keessaa gaggeessaa jiru irraa nu gahetti gumiitti galanii erga mariyatanii booda garee 4tti akka wal qoodan ifatti beekamee jira.
kanneen kunis wal mormuu fi sadarkaa naamusaan ala ta’etti wal mufachuun walgahii adda diiganii jiraachuun gabaafama. Gareeleen arfan kuniis:-
1. Garee Alamaayyoo Atoomsaa
Isa Jalatti:
1.1 Kumaa Dammaqsaa
1.2 Muktar Kadir
1.3 Aster
2. Garee Abbaa Duulaa
Isa jalatti:
2.1 Abiyyii Ahimad
2.2 Lammaa Magarsaa-Waajjira Induustirii
2.3 Fiqaaduu Tasammaa-Dhimma dargaggoo irratti
2.4 Tolasaa Gaddafaa
2.5 Damisee Shittoo
2.6 Alamayyoo Ijjiguu
2.7 Warqinee Gabayyoo-poolisii federaalaa
3. Garee Dirribaa Kumaa
3.1 Tasfaye Tulluu
3.2 Bazzuu
3.3 Alamaayyoo Taganu
4. Garee Juunaddiin Saadoo bakka inni hin jirretti kanneen mufii qaban
4.1 Abraham Adulaa
4.2 Musxafaa A/Simar
4.3 Nuuree Qamar
4.4 Bakar Shaallee
Haala kanaan walgayii isaanii mareen xumurachuu hanqatanii diiganii adda akka bahanii jiraachuun gabaasaan nu gahe addeessaa.
Waldiigumsa kana kan fide irra caalaatti hojiiwwan waggaa darbanii gamaggamuudhaan dadhabinaa fi wal amantee dhabuu irratti; akkasuma dhimma fi hojii hawaasummaa irratti, hojiin hojjennu maalif bakkeetti saaxilamaa, qaamni mormitootaa addatti ammoo ABOn iccitii keenya akkamiin dhaga’aa kun nu gidduudhaa bahaa jiraachuun keessa keenya maadheeleen ABO fi caasaan isaa akka jiran beekama jechuun gama biraan ammoo rakkoolee miseensa keessa jiru gubbaadhaa hanga goodatti, rakkooleen jiran naannummaadhaan, malaammaltummaadhaan miseensonni keenya boodatti jechaa akka jiru, aangotti fayyadamuu sirni bulchiinsaa gaggeefama jiraachuu isaatiini kkf irratti walitti bu’uunii fi wal diiguun qaamoleen OPDO kun yaadaan wal dhabanii wal gayii isaanii milii malee xumuranii jiru.
Qabsoon itti fufa! Gabrummaan ni kufa!


text:
Onkololeessa 14, 2017
Abbaa Urjii tiin:
Qabsoon bilisummaa ummata Oromiyaa baroota hedduuf munyuuqqachaa baatullee arra bakka if duuba hin deebinee fii sadarkaa abdachiisaarra geeysee jirti. Irreeysii torbaan lama dura Hora Arsadeetti gaggeeyfame haala kan firaa fii diinaa fiis ifa godhee jira. Ayyaanni ummanni miliyoona shanii olitti shalagaman irratti arkaman milkiin xumuramuun, qabsaawotaa fii sab-boonota bira dabree warra diinaaf meeshaa tahaa jiranillee, gammaachuu fii naasuun onnee raase. Wayyaanee, tan ummatoota biyyaa maraaf tuuta jaartee, maqaa Feedraalaa tiin kormaa irratti tattee, qabeenya biyyaa xuuxaa jirtu, haala kanarraa waan itti dhagayame tilmaamuun nama hin dhibu.
Fincilli Sadaasa 12, bara 2015, Gincitti jalqabe waggaa lamaaf itti fufee yoona gayuun waan mataa Wayyaanee keessa hin turini. Gatiinsa Irreessa bara dabrerratti gooteen kan itti aanu ni kolaafamaan fedhii isii ti ture. Haala kanaaf, kumaatama mana hidhaatti guurtee “አይደገምም” yaroo jattuuniis hawwiin isii fiixa ni bahaa abdattee ti. Hawwii kanaas akka fiixa baasaniif basaasotaa fii dabballoonni leenjifachaa baate, horiin irratti dhangalafte, himanaa oli.
Karoora olii tiin fedhiin isii fiixa bahuu hanqannaan shira lammii waliin fixuu fii shorokeessuutti bobbaate. Bobbaa kanaaf, Aaw-wadaayii fii Hargeeysatti lubbuu Soomaalootaa galaafattee, Oromotatti quba laattee, shiftoota akka isii tiin ilmaan Oromoo kanneen lafa ummata Soomaalee keessa jiran xiqqaa fii guddaa gatutti seente. San isii hanqatee, kumaatama qe’ee alagaa tii fii lafuma abbaa isaanii (Jijjiga)-rraa buqaafte. Yaroo kana gootu, ummanni Oromoo tiis Soomaalota irratti haala fakkaataa ni fudhataa murteeyfattee ti. Garuu, lammiin, Wayyaaneen kana hunda godhuun, qabsoo bilisummaa isaanii irraa ija libsachiisuu fii bulchiinsa umrii isii dheereeyfachuuf tahuu waan hubataniif, Soomaalota isaan keessa jiran, ifirraa odoo hin taane, isiirraa eegutti seenan.
Haala Wayyaanee kan gochoota shiroota armaa olii tii fii kanneen biraa tiin sukukkulooyte keessatti Irreessi qophaawe, irree ummata Oromiyaa, tokkummaa isaanii, fii hunda caalaa, murannoo qabsoo bilisummaa tiif qaban yoomiyyuu daran hangaase. Hanga’iinsi kuniis, ummata bira dabree, meeshaalee isiin ummata Oromiyaa tiin ugguruu fii bulchuuf tolfatte, OBN fii OPDO keessaan dhawwaaquu jalqabe. Kuni waan tasa godhamee odoo hin taane waan itti karoorfame. Qophii Irreessaaf godhamaa ture hanqisuuf, gufachiisuu fii booreeysuu Wayyaaneen ijibbaata hin godhin hin qabdu. Lakkuma hawwiin fincila ummataa dhaabuu fii qophii Irreessaa hanqisuu dhabuu dhugaa itti tahaa dhufeen, karoora biraa baafachuu dirqamte. Karoorri kuniis, anaannata ummataa meeshaalee isii keessaan lallabsuu jalqabuu dha. Mala kanaa fiis ORTO (Oromia Radio and Television Organization) ykns TV-Oromiyaatti kan beekkame, kan ummanni “TV-Boqqolloo” baasaniifiif maqaa haaraya OBN (Oromiya Bloggers Network) moggaasuu fii hoogganoota OPDO, garii, warra lammiif anaannatan gootee as baasuun, qabsoo ummataa boojihuuf tattaafachuu dha.
Meeshaan lameen olitti ibsaman, warra Wayyaaneen dantaa isii tiiyfachuuf, baroota dheeraa dura tolfatte. Baroota dila aangorra jirtu kanaas, yaroo feete ummatatti “jaas” jachaanii, yaroo biraa ammoo irraa qabaa as geeyse. Arraas, haluma san itti fufuun, hoogganoota OPDO warra OBN-iin dabaaltee, dinqarratti baaftee, dhibdee ummataa akka dhageeyfatan godhaa jirti. Jarri OPDO kanneen haala kanaaf leenjifamaa bahan, warri dantaa ummataa fiixa baasurra TV-rratti bahanii mul’achuun itti fardii, akka waan biyya alaa tii dhufaniitti, miidhaa baroota 26–af Wayyaanee waliin ummata mudan jiran dhageeyfachaa, bakka barbaachisetti gadadoo isaanii bowwaasaa jiru.
Wayyaaneen gama tokkoon san godhaa, karaa kaaniin, Abdii Illee bira dabratee warra akka isaa kanneen ummatoota Oromiyaa waliin daangaa qaban irratti muudde, bitaa fii mirgaan, Kaabaa fii Kibbaan, hidhachiisaa, ummaata Oromiyaa gachisiisuu fii daangotarraa buqqaasuuf shftoota irratti gurmeeysaa jirti. Warri OPDO kan kana hunda beekan, ijaan arkan, gurraan dhagayn, hujiin fardeeyfatanii jiran waanuma itti ajajaman tan ummata hujii dhoorkanii walgayiif yaamanii rakkoo isaanii himachiisuu fii anaannatoo if fakkeeysu. Wanni godhaa jiran kuni, gadadoo ummataatti qoosuu dha. Haalli isaanii akka haala adurree miidhama hantuutaa tiif mararfattuu ti. Ummanni Oromiyaa warra ilmaan irraa ajjeesaa taaziyaa waliin taa’anii fii dinqarratti bahanii gadadoo isaa irraa dhageeyfatan takkaa hin dhabne. Kanneen miidhama isaa dhawwaqanii fiis itti qaalawanii hin beekan. Kan dhabe, warra sirna gabrummaa Wayyaanee jalaa isa baasu qofa.
Duuba, arra, kaa’iimman isaa, qeeyroon, diina hidhannoo caanceeyfate, kan waan naasuun taate hin beeyne dura harka qullaa dhaabbatanii injifannoo injifannoorratti galmeeysaa jiru. Haala kana keessatti, ummanni akka duritti sobamuun irra hin jiru. Gara laafina isaa irra aanee, shoora deemaa jiru sirritti xiinxaluu qaba. Qabsoon hadhooytuun gaggeeysaa jiruu bilisummaa isaa gonfachuu biraan geeysee jirti. Kanaa tu Wayyaanee waan qabattuu fii dhiiftu wallaalchisee, OPDO sab-boonaa fakkeeysuu dirqe. Haalli kuni as qofatti kan dhaabbatuu miti. Lakkuma hudhaan itti jabaatuun Wayyaaneen maloota hedduun as bahuun isii waan hin oole. Maloota kana keeysa tokko warroota baroota hedduuf ifaa fii dhooysatti “Maalo nu galchaa!” jachaa, kadhachaa jiranii fii Faranjootatti dirmachuu iyyachuu dha. Ayyaan-laalltoonni haala kanaaf biyyoota alaa keessatti wal haqaaranii, libaanata “yoomuma qunnamamnaa?” arfachaa jiran heddu.
Haallan armaa oli gufuulee xumura qabsoo bilisummaa dura tarrifamuuf jiraatan keessaa jibiri. Ummanni kana hubachuun, akka ammaan duraatti, hiree isaa namoota ykn garoota harka kaayuun dogoggora lamadaa keessa seenuu irraa if eeguun barbaachisaa dha. Tumsa abbaa fedherraa dhuftuuf fudhachaa, qabsoo isaa boojihama irraa tiiyfachaa, murtii hiree isaa murteeyfachuu, hamma maayyiitti, itti fufuu qaba.
Oromiyaan ni bilisoomti!
abbaaurjii@gmail.com


text:
Hujjaajota Lammiiwwan Biyya Keenyaa Kan Minatti miidhamanii hanga ammaatti eennummaan Isaanii hin beekkamin keessaa, Namoottan suuraa gubbatti argitan kunniin yeroo ammaa kanatti Hospitaala (JISR MINA) jedhamu keessatti yaalama irratti argamu.
Namoottan lubbuun hin jirre kan kutaa Reeffaa Naannawa Minaa Eddoo ( Mu’EYSIM) jedhamitti argamu keessatti argaman, maqaa isaanii guutuu yoo kennitan argachuu ni dandeessu.
Laakkoofsi Bilbilaa Kan Ministeera Fayyaa Biyya Sa’uud Arabiyaa, Odeeffannoo Kophxeesse:
Biyya Alaa Irraa Yoo Bilbiltan: 00966112125552
Sa’uudii Keessaa Yoo bilbiltan immoo: 937
Afaan Isin dhimma Itti bayuu Dandeettan, Afaan 6 yoo tahu, Jahan keessaa: Afaan Arabaa, Afaan Ingiliizii fii Afaan Fayansaayi.
Hanga Ammaatti Qabatamaan bay’inni namoottan Lubbuun Dabranii kan nu dhaqqabe 5 Gayee jira.
Innaa Lillaahi wa Innaa Ileeyhi Raaji’uun!
Akka RDH gabaasetti namoonno biyya keenya irraa hajjiif bahani miidhan irra gahe 5 ga’ee jira.
Hujjaajota Lammiiwwan Biyya Keenyaa Kan Minatti miidhamanii hanga ammaatti eennummaan Isaanii hin beekkamin keessaa, Namoottan suuraa gubbatti argitan kunniin yeroo ammaa kanatti Hospitaala (JISR MINA) jedhamu keessatti yaalama irratti argamu.


text:
Finfinnee, Caamsaa 22, 2014 (TOI)- Mootummaan Naannoo Oromiyaa mana Kitaabaa Abrihoot’f kitaabilee gosa garaagaraa kuma 20 ol gumaacheera.Naannichi Kitaabilee akaakuu 24 kan gumaache yoo ta’u, Kitaabileen kumni 13 fi 260 kan Seenaa, Afaanii, Aartii, Aadaa, Duudhaafi Safuu Oromoorratti katabamaniidha jedhamera.
Naannoon Oromiyaa mata duree ‘Kitaaba miiliyoona, dhaloota barkumeef’ jedhuun kitaabilee Afaan Oromoo fi Ingiliziin barreeffaman kuma 20 ol gumaacheera.
Sirna gumaacha kitaabaa kanarrattii Kantiibaa bulchiinsa Magaalaa Finfinnee Aadde Adaanacha Abeebee,sadarkaa itti aanaa pireezidantiitti qindeessaa kilaastara Hawaasummaa naannoo Oromiyaa obbo Adullahakiim Muluu fi qaamooleen gumaacha kitaabicharraattii qooda qaban argamuu ibsameera.
Dhaloota beekumsaan qarame ijaaruu keessattii qaamoolee dhuunfaarraa eegale gumaachi taasifamaa jiru jajjabeessaa ta’uu Kantibaan magaalaa Finfinnee Aadde Adaanach Abeebeen ibsaniiru.
Gumaachi mootummaan naannoo Oromiyaa taasises kaka’umsa kan uume ta’uu himaniiru jechuun FBC gabaaseera.


text:
Ustaaz Kamaal Heeboo ni ajjeefame ni wareegame? Dhimma oowwaa fii falmisiisaa moora Oromoo jeeqa jiru tahe. Dhugaan isaa yeroo gabaabdutti…
================= Yeroo ummanni nagellee sigaaloo irraa badiyaa hedduu keessaa buqaahe garaa anaa Asaasaa deemuu yoo xinnatee namaa 20000 ni ta'a…
========= "Godinaa arsii lixaa Aanaa Adaabbaattii magaalaa lajjoo Birbirsaattii hiriira nagahaa sanbataa dabree godhameedha. Waa hedduu namaa bonsaan hojjaatan qerroon…
#OromoProtests. "Dhaamsa Arsii lixaa irraa Namootni armaan gaditti taayitaafi bilbilli isaanii maqaa waliin tarraa'e kunniin, abbootii aangoo Godina Arsii Lixaa…
#OromoProtests Inna lilahi wa inna Ilayhi rajiuun, Dhiha Arsi Asasa, Mootummaan wayyaanee waadaa cabsun Ummata nagyaan hiriira bahe irratti tarkaanfii haleellaa…


text:
Hegere Oromiyatii
Mormittonni Motummaa wayyaane wajjiin wal morman kan akka Paartii Medrak Paartii Bule Paartii Siyyee Abrhaa Paartii Oromo Fedraalistii fii Paartiin Qinjjit Akkasuma Paartiileen biro Heera Motummaan wayyaane kaa’atte gutuun gutuutti itti amananii niis fudhatan .
Akkasuma Maqaa Ethiopia fi Sirna Bulchiinsa Fedraalizimi yaro ammaa Ethiopian ittiin bulaa jirtu fudhachuu bira kutanii Muxachiisuuf jiraanna jechuun wa’adaa fi ballama Sirnichaaf galanitii Sirnaan galmaawanii hojjachuuf yaalan.
Gutuu Heera biyyatti fudhatanii Humna Qawween Aango wal harkaa fudhuu balaaleyfataniti Bordii filmaata biyyatti irraa bekkumsa argatan .
Akka Paartilee biyyattitiis baajanni ramadamefi hojjachaa jiran.
Garu Motummaan wayyaane heeruma ofii kaaye kabajuu didee Mormitota heera inni kaayetti amananii isaa waliin dorgomof tattaafataa turan hunda uggure.
Karaa ykn daandii nageyaatiin Aango wal harkaa fudhuu EPRDF ofi isaatifuu akka itti hin amanin Mormitotaa fi Ummata biyyattille ragaa guddaa ofirratti baase.
Aangoo Humna Qawween arganne Sanduuqa ykn Korjoon dabarsine hin laannu jechaa ture.
Gaaffi Paartilee Mormitotaaf
Dhihaatu qabu .
Paartileen Mormitotaa gutuun isaanii Sirna bulchiinsa Ethiopia humna qawween dhunffate humna qawwen bulchaa jiru akkamiin amananii isaa waliin filmaata seenan.?
Mo sirna bulchiinsa wayyaane kana addunyaa fi hawaasa biyyatti biratti dimokraatawaa fakkeysanii dhiheysudhaaf yaalaniti yaanni isaanii .?
Filmaata 2005 raawwate irratti Paartiin Qinijjit EPRDF Mo’atee turullee waan hogganota paartichaa fi deggartota isaa mudataa ture dagataniiti mo Sirnichaatu of jijjire ja’aniiti .?
Bu’aa wayyaanen tapha kana
Jala fayyadamte .
Tapha akka kubbaa miilaatti motummaan wayyaanee fi Mormitonni isii waljiddutti taphaata jiran kanatti kan fayyadame sirna wayyaane qofaadha.
Sababni isaas gutuu biyyatti keysatti EPRDF Paartilee isaan morman umee akka isaa waliin filmaata biyyatirratti dorgaman isaanii hayyamuun isa dimokraatawaa of fakkeysu hawaasa addunyaa fi naanno biratti kanaadha kan ittis milkaawedha.
Kana caalaa dhaabbilee EPRDF irratti dhiibbaa ofaa jiran hunda biratti fudhatamaa fi deggarsa dinaggey irraa argachuuf filmiin harka muraa kuni tolfame ittiis milkaawe jira.
Kasaaraa Paartilee Mormitotaa.
Paartileen Mormitota Ummata duratti saaxilamu bira kutanii bu’aan isaan busan tokkichi yo jiraate paartii wayyaane dimokraatawaa fakkeysuu qofaadha bu’aan isaan busan.
Bu’aa kanaan barcuma Caffee biyyatti keysa barcuma 15-hamma 20 argachuu qofa tahuuf jiraata bu’aan isaanii , kubbaa miilaa Dirree hawaasa Cunqurfamaa irratti wayyaane waliin waan akka gaari taphataniif .
Kuni fuula ummata duratti isaan saaxiluuf jiraata , sirnicha dimokraatawaa fakkeysuu qofaaf kan hojjatan tahuu ummanni isaan abdachaa ture isaan jibbee isaan lagatutu dhufuuf jiraata.
Akkauma Paartii Qinijjit yo deggarsa ummata dhaban wayyaanen hiraata isaan godhachuuf qophii xumurtaa jira.
Barreysaa fi Gaazexeysaa
Abdusalaam Sute
Waxabajjii 6/2015
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…
Sagantaan yaadannoo Artist Usmaayyoo Muussaa magaalaa Finfinnee Hoteela ILILI INTERNATIONAL tti torbaan dhufu ni qophaawa.…
Taammanaa Bitimaa irraa Jaalatamoo fi kabajamoo yaa dubbiftoota barreeffama kanaa, mee kunoo hardha irraa kaaseen:…
Dhumaatiin ummataa Oromiyaa keessatti geggeeffamaa jiru irratti maaf hin dubbanne komiin jedhu hedduutu dhufa. Gama…


text:
If you are looking for a job in Africa, you need to find a job that will allow you to work in Zimbabwe.
Taphi garee murteessitoota dubartootaa qoofaan weita gageeffamu seenaa Waancaa Afrika keessatti isa jalqabaati.
Lammiin Ruwanda Salima Mukansanga murteessituu dubartii yeroo jalqabaaf dorgommii kanarratti taphachiisuun hirmaattedha.
Salima Mukansanga dubartoota biroo sadiin dabaalamtee taphicha gageessiti.
Isaanis: Lammii Kaameeruun-Carine Atemzabong, Lammii Morookoo- Fatiha Jermoumi, daanyaa VAR lammii Morookoo- Bouchra Karboubi.
” Namni as jiru hunduu tapha kana qophaayee, si’oominaan eeggataa jira. Seena haraa ta’ee hin beekne kana arguaf hundu qophiitti jira, ” jedha gaazexeessaan BBC Kaameeruun, Yaawundee irraa.
Lammiin Ruwaandaa Salima Amajjii 10, 2020 ture of dandeessee tapha tokko akka taphachiistu kan murtaa’e.
Yeroo sana tapha Giinii fi Maalaawwii irratti murteessituu afraffaa taatee dhiyaattee turte.
Salima Mukansanga, the former prime minister of Rwanda, has been shot dead by unknown assailants.
The Confederation of African Football (CAF) has announced the release of Eddy Maillet, a Member of the Knesset for Kadima.
“Hojiin kun dubartootaaf cimaa akka ta’e beekna. Kanaafuu isheen akka dubartii tokkootti as ga’uuf qormata heddu keessa dabarteetti.


text:
fedha qabeessa
Uummata
Nuti ciminaaf kutattoota, fi kichuu dhiyeessuu keenyaan kan boonu, jireenya uummattootaa keessatti qulqullinaa fi halluu fiduuf kutattoota kan taane dha. Nuti qajeeltummaa tilmaamna, mul'ata kan kabajnuu fi yeroo hunda waan jenne kan raawwannuu dha. Nuti dandeettii ogummaa dhuunfaa fi garee keenya ni guddisna.
Kabajamoo
miiltoo
Nuti maammiltoota, biqilchitoota fi hawaasawwan waliin gamtoominaan amanamoo dha; amanamtummaa fi iftoomina kan ijaaranne dha. Nutii isaan kanneen biroo kan keessummeessinu akkuma nuti ofii keenyaa tajaajilamuu barbaannutti; nuti waliin guddanna
garaa gara
gareewwan
Yaadni garaa garaa kan dhufu gareewwan garaa garaa irraa irraati: nuti hunda hammattoota, nuti gufuuwwan irraa kan barannu dha, fi milkaa'ina keenya kan waliin ayyaaneffanuu dha. Nuti saaxilamummaa kan agarsiisnu fi itti gaafatamummaa fi amanamummaan kan raawwannuu dha
Turmaata kan qabu
tarsiimoowwan
Nuti kaayyoowwan keenyaaf fedhii cimaa qabna, murtee kennuuf ragoolee irratti kan hundoofnu, yaada haaraa burqisiistota. Nuti tarsiimoo yeroo dheeraa fi murtee kennuu yeroo gabaabaa fuul duree uummata, hawaasawwan fi naannoo keenyaa ijaaruuf kan fayyadamnuu dha.


text:
WASHINTON,DC—
Atileeti Genzebee Dibaabaa atileetii addunyaa irratti dorogmmiin beekamtuu yoo dorogmmii baatu mootetuma galti.
Dorgommii barana Ammajii jalqabdeeen waliin akka soddsaa isii atileeti Sileshi Siin jedhetti marroo jahaanu moote.
Dorogmmii tana keessaa lamatti rekordi haaraa argatte.
Fiigicha Genzebeen moote keessaa Sandiyeegoo,USA m5000,
Istookoholm,Siwiidin M5000 rekordii haaraa
Oregon,USA m5000,
Osloo, Norwey m5000
Paaris,Faransaay m5000
Barceloona,Ispeen m1500
Monaakoo,Faransaay 1500 rekordii haaraa
Fiigichii Genzebeen barana moote;
Sandiyeegoo,USA m5000,
Istookoholm m5000 rekordii
Oregon,USA m5000,
Osloo Norwey m5000
Paaris,Faransaay m5000
Barceloona,Ispeen m1500
Itoophiyaan dorgommii Atileetiksii Shaampiyoona Guddattoota Addunyaa Kolombiyaatti Medaaliyaa saddeetti argatte.
Dorgommiin guddattoota Atileetiksii addunyaa tun dorgommii atileeottii addunyaa ganna 16 fi 17 Kolombiyaatti irratti dorgomaa bahan. Itoophiyaan dorgommii tanaaf irratti atileeota 20 ergatte.
Akka obboo Duubee Jiloo Federeshiinii Atileetiksii Biyyoolessaatii jedhetti Itoophiyaan dorgommii tana irratti warqii lama badhaafamte.
Shuree Bulloo m300 warqii,Badeettuu Hirphoo m800 warqii argatte.Jarii kaanillee meetii fi badhaasa gara garaa argate.
Atileetotii tun naannoo gara garaatii dhufanii taatullee hagii guddaan Oromiyaa dhufe.


text:
Xumura torban darbee Meqelee keessatti waltajjii marii qophaa’e ilaalchisee gabaasa VOA bu’uura godhachuu dhaan Finfinneetti kan argamu dubbi himaa embasii Ameerikaa Iskindir haasofsiisee jira.
Namoota siyaasaa hanga tokko keessumaa bulchitoota TPLF-n ibsamaa kan ture dhimmi giddu seeninsa alaa Ameerikaa maqaa dha’uutti kan ga’e ture waltajjiin Meqelee sun.
Marii kana irratti waraqaa qorannaa kan dhiyeessan miseensi bulchiinsa IHADEG duraanii obbo Bereket Simoon biyyattii keessatti mul’ataa kan jiru tasgabbii dhabiinsaaf jiddu seeniinsa alaa akkaan dabaluu isaa ti jedhanii biyya maqaa dha’an garuu hin qaban.
Miseensi bulchiinsa TPLF fi IHADEG duraanii obbo Sibhaat Naggaa garuu Ameerikaa maqaa dha’an. Dr. Abiy Ahimed dura taa’aa paartii biyya bulchuu fi muummicha ministeera biyyattii ta’anii filannoo mana marii IHADEG kan Bitootessa 2 bara 2010 harka Ameerikaatu keessa jira jedhan.
VOA dhaaf deebii kan kennan embasii Ameerikaa Finfinnee jirutti dubbi himaa kan ta’an Nikolaas Bernett gabaasa biyyi isaanii maqaa itti dha’amte yaada embsaasichaa ofitti haammachuu qaba ture jedhan.
Kanas ta’ee Ameerikaan Dr. Abiy akka filataman gochuuf gidduu hin seenne jedhan.United States adeemsa filannoo muummicha ministeeraa Itiyoophiyaa keessa harka galfatte jechuun yaadi kennamu kami iyyuu guutummaa dhaan hundee kan hin qabaannee dha.
Yaadawwan akkasii amanamummaa fi kabajaa uummata Itiyoophiyaa kan xiqqeessanii dha. United States qajeelfamaanis haa ta’u gochaan abbaa biyyummaa Itiyoophiyaa fi uummati ishee mirga isaan hoogganoota ofii filachuuf qaban ni kabajji. Muummichi ministeeraa Abiy dura taa’aa IHADEG ta’anii filatamuu isaanii, dimokraasii hirmaachisaa ta’e kan mirgi uummataa ittiin eeguamuu fi carraa dinagdee martinuu ittiin fayyadamu akka jiraatuuf akka calaqaee gaaffii uummata Itiyoophiyaatti ilaalla jedhaniiru.


text:
Manni marii ministeerootaa kan Itiyoophiyaa qajeelfamoota labsii hatattamaa baasuuf kan jiru ta'u haatii alangaa mummittiin kan federaalaa Aaddee Adaanach Abeebee ibsani jiru.
Guutummaa Itiyoophiyaa keessatti baatii shaniif kan hojii irra oolu labsiin yeroo hatattamaa kun kaleessa Mummicha ministeera Itiyoophiyaa Dr.Abiyyi Ahmadiin ibsamee jira.
Garuu waan dhorkaa ta'anii fi hin taanee of keessaa hin qabu ture.
Isa kana irratti manni marii ministeerootaa ka biyyatti hojjatee isa raggaasisee dhiyeessu paarlaamaan bor sagalee irratti kennuuf jira.
Aaddee Adaanach akka jedhanti labsii kana kan hojii irra oolchu Komaand Poost otoo hin taane mana mare ministeerootaa ti.


text:
Waxabajjii, 22/2014(TOI) – Abbaa Taayitaa Midiyaalee Itoophiyaan kan qophaa’ee mariin mata ture ”Hasaa jibbinsaafi odeeffannoo sobaa irratti qabsaa’aa sirna dimokiraasii ni ijaarraa” jedhu geggeeffama jira.
Mariin kun haasaa jibbisaa fi odeeffannoo sobaa ittisuuf haala dandeessisurratti qaamolee dhimmi ilaallatu waliin geggeeffama jira.
Kaayyoon marii kanaas yeroodha gara yerootti haala hamaan babal’achaa kan jiru tamsaasa haasaa jibbinsaafi odeeffaannoo sobaa ittisuuf haala dandeessisurratti qaamolee dhimmi ilaallatu waliin mari’achuun furmaata barbaadudha jedhameera.
Dabalataanis ragaan abbaa taayiticharraa argame akka muli’isutti haasaa jibbinsaafi odeeffaannoo sobaa ittisuuf hubannoo uummataaf kennuufi dhimma kanarratti sadarkaa biyyaatti sosochiin akka umamuu gochuufidha jedhameera.


text:
Ibsaa Jireenyaa-Lakk.6
Keessa Dargaggootaa fi shamarranii wanta hurgufu
Jireenya dargaggummaa fi shamarrummaa keessatti wanti tokko keessaa namaa hurgufa. Wanti suni maal akka ta’e beektu? Nama jaallatan fuudhu ykn itti heerumuuf yaadda’uudha. Tarii nama tokko jaallachuun namni biroo yommuu kaadhimummaaf (nikahaaf) sitti dhufu didu dandeessa. Ergasi, namni ati jaallatte suni takkaa du’aan addunyaa irraa boqachuu danda’a takkaa immoo si diduun nama biraa fuudhu danda’a/ itti heerumu dandeessi. Yeroo kanatti falli kee maali ree? Halkanii guyyaa dhiphachuu fi gaabbun furmaata ta’uu danda’aa? Kuni gonkumaa furmaata hin ta’u. Mee akka furmaatatti qabxiilee muraasaa haa eerru:
1. Qadaa wal qadaritti amanu- kana jechuun wanta Rabbiin dursee murteessetti amanuu fi fudhachuudha. Tarii namni suni gubbaa yommuu ilaaltu naaf gaarii jettee yaadu dandeessa. Garuu gara fuunduraatti jireenya kee balleessu danda’a, qalbiin ilma namaa garmalee waan jijjiramtuuf. Kanaafu, wanta Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) dursee namaaf murteesse fudhachuu fi irratti obsuun furmaata jalqabaa ta’a. Dhuma wanta tokko ilmi namaa beeku waan hin dandeenyef. Akkasumas, ani dhiirsa gaarii /niiti gaarii hin argadhu jechuun abdii kutuu dhiisudha. Tarii yoo obsite Rabbiin nama ati jaallatte caalaa nama gaarii siif fidu danda’a.
2. Addunyaa tana keessatti wanta jaallattu yommuu dhabdu qormaata akka ta’e beekun obsi. Namni qormaata irratti obsu, milkaa’inna sadii fi ajrii (mindaa) lakkoofsa hin qabne argata. Milkaa’inni sadan: (a) Jallinna irraa baraaramuun qajeelinna argachuu, (b) Gaddaa fi dararaa irraa baraaramuun rahmata Rabbiitin gammachu argachu. Tarii namni ati jaallatte kuni gaddaa fi dararaaf sababa siif ta’uu danda’a. Kanaafu, tarii isa/ishii dhabuun dararaa irraa baraaramu dandeessa. (c) Addunyaa fi Aakhiratti bakka ol’aanaa gahu. Yommuu hadhaa obsa liqimsitu dhumarratti jireenya mi’aawa dhandhamta.
Qaamni akkuma meeshaa qara qabuun yommuu waraanamu madaayu, qalbiiniis yommuu cubbuun (dilliin) waraanamtu madaa hamaa madoofti.
Mallattoon madaa qalbii karaa adda addaatin beekun ni danda’ama. Isaan keessaa; ibaadaa irraa mi’aa barbaadame argachuu dhiisu, hojii gaarii hojjachuu irraa duubatti harkifachuu, keessi namaa jeeqamu, gaddi fi dhiphinni namatti baay’achuu, halkan hirriba dhabuu, namoota ykn maatii waliin yommuu jiraatan hariiroon isaan waliin qaban laafu, of jibbuu fi kkf. Madaan qalbii madaa qaamaa caala. Kanaafu, qorichi qalbii madoofte maali ree? Qorichi ishii: badii irraa dheessu, hojii gaggaarii hojjachuu, istighfaara baay’isu (araarama Rabbiin kadhachuu) fi beekumsa barbaadudha.
MILKAA’INNA IRRAA KUFUU
Jireenya gabaabdu tana keessatti namni hunduu wanta tokko hojjachuun milkaa’inna guddaa addunyatti agarsiisu barbaada. Wanta gaarii xiqqoo yoo hojjate namni akka isaaf beeku barbaada. Wanta milkaa’inna irraa duubatti nama harkisanii fi kuffisan keessaa tokko “Osoo Bu’uura sirritti gadi hin dhaabin gara fuunduratti fiigudha.” Namoonni gariin beekkamtii argachuuf wanta xiqqoo hojjachuun addunyaan hundi akka isaan beekan fedhu. Kuni immoo isaan miidha. Akkuma Arabni jettu, “Man tasaddara qabla awaanihi tasaddara li hawaanihi (namni yeroo isaatin dura [jarjaree] fuundaratti bahe, salphinna isaatiif [jarjare] fuundarratti bahe.)” Kana jechuun namni osoo beekumsa ykn dandeetti isaa sirritti hin cimsin namoota hogganuuf ykn namoonni akka isa beekaniif isaan fuunduratti bahe, dhumarratti ni salphata.Naannoo keenya irra dhugaa kana hubachuun nama hin dhibu. Ammas akkana jedhamee jira: Hubbu zuhuuri yaqsimu zuhuura (Beekkamaa ta’uu jaallachuun dugda kuta). Kanaafu,namni tokko beekkamtiif ykn hoggantummaaf gara fuunduraatti fiigun dura sirritti of ciimsu fi bu’uura isaa sirritti ijaaru qaba. Beekkamti fi qabeenyi tuni akka fixeensa ganamaa akka ta’an haa beeku.
Rabbiin (tabaaraka wa ta’aalaa) Qur’aana keessatti ni jedha, hiikni isaa: “Galaa guduunfadhaa; dhugumatti caalaan galaa (siinqi) taqwaadha. Yaa warra sammuu qabdan Anuma sodaadhaa.“Suuratual-Baqarah 2:197 Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa warroota hajjii deeman imala isaanitiif galaa akka guduunfatanii fi galaa malee akka hin imalle ajaje. Ergasii,galaa (siinqi) Aakhiraa isaanitti beeksise. Galaan sunis Taqwaadha. (Taqwaa jechuun wanta Rabbiin itti nama ajaje hojjachuu fi wanta Inni irraa nama dhoowwe dhiisun adabbii irraa of eegudha.) Akkuma namni karaa deemu tokko galaa yoo hin guduunfatin gahuumsa isaa gahuu hin dandeenye akkasuma namni gara Rabbii fi ganda Aakhiraa imalu (deemu) taqwaa irraa galaa yoo hin guduunfatin gahuumsa isaa gahuu hin danda’u. (Dhugumatti siinqin (galaan) hunda caalu galaa taqwaati. Siinqin addunyaa tanaa karatti dhumachuu dandeessi. Siinqin taqwaa immoo Jannata zalaalamitti nama geessa.) Rabbiin aayaa tana keessatti galaa zaahiraa (ifaa) fi galaa dhoksaa dubbate. Galaan zaahiraa- nyaata ykn maallaqa yoo ta’u, galaan dhoksaa (keessaa) immoo taqwaadha. Kuni miidhaginna Qur’aanati. Wanta mul’atu fi hin mul’anne wal qabsisuun ergaa guddaa dabarsa.Rabbiin warra taqwaa irraa galaa guduunfatan nu haa taasisu. (madda: Bidaa’u Tafsiir-1/170, Imaamu Ibn Al-Qayyim)
Barbadaa Dallansuu Qabbaneessuf
Yeroo tokko tokko nama waliin wal loluun garmalee aarta ykn dallanta. Halkan hirriba dhabuu dandeessa. Barataa yoo taate barnoota kee dhiistee yaada nama saniitiin sammuu kee ko’oomsita. Keessa keetti gubaan ni dhagahama. Falli kanaa maal ta’inna laata? Muxannoo namoota birooti fi miira dallansu too’achuuf tooftaa ani itti fayyadamu mee isiniif haa qoodu. Yommuu dallanu ykn nama tokkotti aaru,sheyxaanni yaada nama saniitiin akka of ko’oomsu na taasisa. Fakkeenyaf, salaata irratti sirnaan akka hin xiyyeefanne yaada nama sanitiin nama xamada. Yeroo kanatti falli kiyya takkaa, “A’uzubillahi mina sheyxaani rajiim (Sheyxaana abaarramaa irraa Rabbiin tiikfama)” irra deddeebi’e jechuu takkaa immoo suurat an-naas (qul a’uuzu birabbi naas) irra deddeebi’e qara’uudha. Tooftaan kuni naaf yoo ta’u dide, nama saniif du’aayi gochuudha. “Yaa Rabbii! anaa fi nama san qajeelchi, nuuf araarami.”jechuudha. Yeroo kanatti dallansu fi aarin ni qabbanaa’a. Yoo kunillee dide wudu’a sirnaan godhatanii, kushu’aan salaata salaatuf tattaafachudha. Yoo kunille dide hirriba rafuudha. Hirribni yoo nama qabuu baate qaama dhiqachuunis hanga tokko barbadaa dallansuu ni qabbaneessa.
Wanti garmalee sammuu namaa dhukkubsu maal akka ta’e beektu? Sammuun namaa kan bowwaafattu fi nageenya kan dhabdu karaa lamaani.Isaaniis: (1) Hojii badaa fi faaydi hin qabne hojjachuu fi (2)hojii gaarii hojjachuu dhiisudha. Namni yommuu hojii badaa hojjatu qalbiin isaa tasgabbii dhabdi, mataan isa/ishii ni bowwaafata. Akkasumas, zikrii Rabbii irraa garagaluun yommuu hojii faaydi hin qabne waliin of ko’oomsu, sammuun ni dhukkuba. Kanaafu, hojii gaarii addunyaa fi aakhiratti bu’aa namaaf buusu waliin of ko’oomsun nageenya sammuu akka argatan nama taasisa.
Al-Fudayl ibn Iyaad akkana jedha: “Amaloonni lama qalbii gogsuu. Isaanis; baay’isanii dubbachuu fi baay’isanii nyaachudha.” Arraba ofii qabuu fi too’achuun hundee wantoota gaggaarii hundaati. Namni arraba ofii irratti too’anna argate, dhugumatti dhimma ofii sirnaan too’ate.
Hariiroo Gaa’ila Duraa????
Rakkoolee gurguddaa yeroo ammaa dargaggootaa fi shamarran gubaa jiru keessaa tokko fuudhaa heerumaan dura hariiroo haraamaa uumudha. Dargaggeessi tokko shamara takka ni jaallata. Ergasii hariiroo uumuf tattaafata.Waa’ee ishii ni yaada. Ergasii telefoonan ykn interneetin qunnamuuf ni carraaqa. Ergasii hanga zinaa gahuu danda’u. Dhugumatti kuni waxmadii sheyxaanni ittiin nama adamsuudha. Bilbilaan waliin haasawu, ergasii qaaman wal arganii badii adda addaatti seenu. Hariiroo yommuu uuman, uzriin (sababni) isaan fayyadaman keessaa tokko “Gara fuuduraatti wal fuuna.” jedhu. Dhugumatti, namoonni fuudhaa heeruma dura hariiroo haraamaa uumanii ergasii wal-fuudhan harki caalan isaanii wal hiiku. Kanaafu, furmaanni kanaa maali ree?
1.Hariiroo haraamaa uumu irraa of qabu- hanga fuudhaa heerumaa obsuu.
2. Yommuu sheyxaanni telefoonan ykn interneetin ishii/isa dubbisi jedhe namatti hasaasu, hasaasa isaa dhagahu dhiisu. Dargaggeessi fi shamarreen takka telefoonan walqunnamanii haasawu yoo itti fufan, dhumarratti rakkoo fi hadhaa cimaa dhandhamu. Sababa hariiroo haraamaa uumutiin jireenyi isatti/ishitti dhiphatti.Namoota meeqatu salaata dhiise. Yommuu kana ilaalan akka hariiroo haraamatti hin dhiyaanne nama taasisa.
3. Gara fuunduraatti wal fuuna jechuun hariiroo haraamaa uumun of gowwoomsu fi ofitti taphachu akka ta’e beeku. Namoonni wanta akkanaa yaadan baay’een isaanii wal fuudhun dura addaan bahan ykn erga wal fuudhanii booda wal hiikanii jiru.
4. Wanti Rabbiin bira jiru Isaaf ajajamuun malee akka hin argamne beeku. Gara fuunduraatti niiti gaarii fuudhun ykn dhiirsa gaaritti heerumun maatii gaarii ijaarun qananii Rabbiin irraa ta’eedha. Qananiin kuni kan argamuu wanta Inni dhoowwe irraa yoo fagaatanii fi wanta Inni itti ajaje yoo hojjataniidha. “Zinatti hin dhiyaatinaa” jechuun nu akeekachiisa. Zinaadhaan maatii gaarii ijaarun ni danda’amaa? Gonkumaa hin danda’amu. Kanaafu, namni tokko jireenya gaarii kan jiraatu zinaa fi wanta zinatti nama geessu irraa yoo dheessedha.


text:
Miseensonni Waraana Bilisummaa Oromoo kan mooraa leenjii Xoollay jiran rakkoo gara garaf saaxilamaa jirachu keenyaa kallessa nyataa lagaachuun mormii agarsiisnera jedha miseensa waraana Bilisummaa Oromoo kan ta'ee maqaa qabsoo Seenxiin kan waamamu akka Raadiyoo Sagalee Amerikaa tti himetti.
Koreen tekinnikaa mormiin akka ture odeffanno qabna yoo jedhuu,Biiroon Bulchinsaa fi Nageenyaa Oromiyaa ammo laganaanis ta'e mormiin hin ture jechuun Raadiyoo Sagalee Amerikaatti hime.
Gabaasaa Tsahaay Daamxoo caqasaa.


text:
Ministeerri Barnootaa, barattoota digrii jalqabaatiin eebbifaman ilaalchisee qajeelfama haarawa base.
Ministeerichi qajeelfama haarawa kana guyyaa hardhaa websaaytii isaa irratti kan maxxanse yoo tahu, barattoonni digrii jalqabaa xumurani kamiyyuu bara barnoota 2011 irraa jalqabee, eebbifamuun duratti qormaata gahumsaa fudhatuu qabu jedha.
Akkasumas Qormaanni gahumsaa fi madaallini keennamu kun barnoota Yuunivarsitii barataa turan, sirritti baratuu isaanii, dandeettii isaanii fi ilaalcha isaanii madaluuf kan gargaruu fi eebbifamtoonnis ofitti amantumma akka qabaatan ni godha jedhamera.
Qajeelfamni kun bara 2011 irraa kaasee hojii irra kan oolu yoo ta’u, barattoonni amma irraa akka of qopheessan beeksiise jira.


text:
Baqattoon Oromoo ka bakka rafuu bakka aduu fii oowwa Biyya Misraa jalaa itti dahatu hin qabne, kan bakka irraa nyaatu fii irraa dhugu hin qabne, kan manni isaa karaarraa kan jireenyaa isaa martinuu hadhaawaa tahee argamu kunoo bifa bareedaan wal gurmeessee rakkoo saa fii eenyummaa isaallee sabaa-himoota gurguddoo addunya tana irratti beekkamanin iyyachaa jira. Kan si gaddisiisu garuu, ilmaan Oromoo kanneen silaa jireenya wayyaa qaban, kan guyyatti haga barbaadan nyaatan kan Awroopaa fii Ameerikaa jiraatan kan gad bahanii iyyachuuf mirga guutuu qaban gadadoo fii jireenya zulmii lammiin isaanii guyyaa guyyaarraa akka qooqqoo taheef jiru kanaaf qarshii baasuun bira dhaabbachuun hafee, akkuma naammttu walumallee afeeree saba kanaaf iyyachuun hafee, qabsoo maqaa ABOtiin daladalamaa jiruuf akka saree matrattee footoo ququyyisee kijibarratti waldorgomuuf asiif achi wixxifachaa jiraachuun isaa ka nama gaddisiisuudha.
Sabaa himaa Al-arabiyyaa irraa


text:
Walwaraansa keessaa kan jiran Raashaan fi Yuukreen walii galtee dhukaasaa dhaabuu taasisanii gara mariitti adeemuu akka qaban gochuun barbaachisaa akka ta’ee muummeen ministeeraa Itaalii Maariyoo Diraaghi dubbachuun isaanii ibsameeraa.
Qibxata kaleessaa prezidaantii Yunaayitid Isteets Joo Bayidanii wajjin masaraa waayit Haawus keessatti kan maryatan muumiichii ministeeraa mootummaa Itaalii, akkaataa dhukaasinni dhaabbatee mariin Kanaan duraa adeemaa ture itti fufuu danada’u irratti hojjatamuu akka qabuu hubachiisaniiru.
Haanga’aa ol aanaa tika Yunaayitid isteets kan ta’an Avriil Hayines yeroo ammaa Raashan fi Yuukreen akka moo’chaa argaachaa jiran waan ibsaa jiraniif garraa dhukaasaa dhaabuutti adeemuudhaaf waan fedhii qaban hin fakkaatuu jedhanii dubbachuun isaanii gabaasameeraa.
Karaa biraatiin, barreesaan muummee dhaabbata mootummoota gamtoomaanii Antooniyoo Guutereese Roobii harra’aa Veeyinaa keessatti ibsaa kennaniin yeroo ammaa carraan waliigaltee nagaa buusuu Yuukreen keesaa akka hin jirre dubbatanii , haa ta’u malee wal waraansichaa dhaabudhaaf yeroo kamuu yaaliin akka addaan hin cinnee ibsaniiru.


text:
Seenaa Mohammed Husseen Al Amoudi
Gur 07, 2016
Maqaansaa Mohammed Hussein Al Amoudi jedhama. Abbansaa Hajj Husseein Al Amoudi fi Haatii isaa aadde Weyzeero Ruqiyaa Mohammed Yaassin jedhaman. Abbaansa araba lammii Saudi Arabiyaa yemmuu ta’uu haati immo Habashaa lammii Itoophiyaa dha. Abbaansaa lammii Saudi Arabiyaa haa ta’uu iyyuu, gosnii abba isaa hundeensa biyya Yamanii gosa Alamuud irra akka dhalatee beekamaa dha. Akkaata haadhaf abbansaa wal baran sirritti qoratamee beekamu baatus, seenan tokko tokko akka jedhuuti adde Weyzeero, bara 1943ALA Saudi Arabiyaa magaala Jiddaatti kan mana namaa hojjachaa turtee dha. Adde Weyzeroo mana Haajii Hussein nama jedhamuu keessatti akka qulqulleesitu ykn eegdu ijoollee akka qacaramte hojjachaa turte seenan ni ibsa. Haaji Husseein Al Amoudi haadha mana qabaatus, bareedina intala habasha kana dinqisiifatee safuu gosa isaa cabsee bira darbee intala habashaa kana ulfeesse ture. Maqaa gosa saatu bada waan sodaatef intala habasha kanarra ilma diqaala argachuu waan sodaatef ishee akka biyya ishiitti deebituu dirqisiise. Adde Weyzeroo garaa ulfa baatte Itiyoophiyaatti galte. Biyya ishii Waldiyaatti galuu sodaatte, magaala Dasseetti akka galtee odeefannoon tokko tokko ni ibsa.
Bara 1946ALA mucaan Mohammed Al Amoudi jedhamuutu dhalatee. Mohammed erga dhalatee boodde Addee Weeyzero gara maati ishii magaala Waldiyaatti akka galtu dirqamtee turte. Yeroo mana maati ishii geettu, sobaan akka heerumtte abba ishiitti himattee. Abban mucaa kanas Saudi Arabiyaa akka jiruus himattee turte. Turtii muraasa boodde Weyzeroon mucaa ishii biyattii dhiiste Saudi Arabiyaatti deebite. Iddo ishiin dur hojjechaa turte sanatti deebitee boodde bara 1954ALA, Haajii Husseein Al Amoudi fi adde Weyzeero Ruqiyaa Muhammad walittii dabalamanii wal fuudhan.
Mucaan angafa isaani kan ture Mohammed Hajji Hussein Al Amoudi bara 1957ALA biyya Saudi Arabiyaa abbaasa bira akka geefamu ajajamee. Yeroon sun inni kun waggaa 11 ture. Boodde achuma abbaasaa fi haadha isaa waliin turee jiraacha turan. Giddu giddu dhan immo itoophiyaa akka deddeebi’anis beekama dha. Achitti Weyzeero ijoolle 7 ammas arabtichaaf akka deesse marsaalen garagara ni ibsa. Ijjoolle torban kunnen immoo dhiirota 4(Sayiid, Husseen, Abdalla, fi Saaleh) akkasumas durboota 3(Taayiba, Nuura, fi Fituum).
Mohammed Hussein Al Amoudi kunii bara 1970moota keessa nama qabeenya abbasaa dhaale dha. Abbansaa mootota Saudi Arabiyaa waliin firummaa waan qabuuf, Abbansaa Sanyii mootota Araba Saudii Arabiyaatti lakka’ama. Inni kuniis haatisaa lammii itiyoophiya ta’us, Al Amoudi sanyii mootota arabaa Saudi Arabiyaa akka lakka’amuu ni beekama. Erga qabeenya abbaasaa dhunfatee boodde, inveestara ijaarsa biyya Saudi arabiyaa nama gaggeessa turee dha. Bara 1988 mootumma Saudi Arabiyaa waliin hidhaa gaaza lafa jalaa (underground oil storage) akka ijaarsisuu kontraakta biliyoonan lakka’amu itti kennamee. Innis hidhaa kana erga ijaarsisee boodde qabeenya gaaza biyya Saudi Arabiyaa argamuu hedduunsaa akka isaaf kafalamuu ta’amee ture.
Qabeenya wa’ee lafaa wal qabatee namnii kunii wa’ee qonnaa irrattii nama hawwi qabaacha turee dha. Bara 1980moota keessa biyya itiyoophiya keessattu lafa Oromoo kan diriira ta’ee keessattuu naannawa Arsii, Jimma, Lixa shaggar, Iluuabbaboora fi Baale irratti akka qotatuu hawwi isaa mootumma Dargiitti agarsiisa ture. Garuu yeroon kunii Dargiin Soomaliyaa waliin lolaa waan turteef walii galtee Al Amodi wajjiin mallatteessu dadhaban. Boodde erga Dargiin kufee mootumma Wayaanen lafa qabate bara 1994 keessa MIDROC Itiyoophiya dhaabbata jedhamu banamee ture. Lafa Oromoo kan dur Al Amoud kun hawwataa ture hunda argachuu calqabee. Bara sanattii Wayaanen fi ABO lolarraa waan turteef lafa qonnaaf toluu kanneen kutaa Baalee fi Naannawa Shaggar jiruu yeroof akka hin kennamnee Meles Zenawii ajajee ture. Sababniisa ummatnii kunii qawwee waan qabuuf nuttii ka’aa sodaa waan tureefi.
Mootumichii garuu lafa Oromoo gurguruufi qabeenya Oromoo irratti duroomu waan karoorfataniif. Lafa warqee qabu gurgursiisu calqaban. Yeroo sanattii rakkoon Oromoo wa’ee lafa qonnaa fi bilisumma argachuu waan tureef, wa’ee qotiinsa warqee namnii hubannoo qabuu hin jiru ture. Lafa, bishaani fi garreewwan(Tulluuwwan) Oromiyaa kan warqeen beekkamuu Al Amoudiinitti gurguramee. Galin kanarra argamee immo Wayaanen Qawwee fi meeshaale waraana garagaraa bitachuu calqabdee. Oromiyaa keessa Laftii warqee fi Albuuda garagara dhan beekamuu kutaa Gujii fi Wallagga Lixa dha. Laftnii kanneen hedduunsa Al Amoudin kaampaanisaa MIDROC jalattii kan bitamee dha. Lafa Gujii qofarrattii namnii kunii saamicha warqee fi Meetta kilo kuma 5 waggaan argata. Kunii immo albuuda garagara otoon taane kun warqee fi meetta qofa dha. Gama qarshiitti yoo geeddarree namnii kunii saamicha Doolaara Ameerika miliyoona 190 lafa Gujii qofa irra argataa. Kanumtu iyyuu Gujii keessa iddoo Laga Daambi jedhamtuu qofaa dha. Hanga ammattii namnii kunii saamicha Albuuda Oromiyaa ittuma fufee hojjetaa jira.
Bara Bulchiinsa Abba-Duula sanattii, naannawa Wallagga keessattii Albuuda dinqii ykn dhakaa diinqii(Precious Rocks) fi Warqee tu naannawa kanatti argamee dubbatamaa ture. Bara sanatti Oromoota naannawa kana jiraatu fii gosoota Benishaangul gidduutti akka wal waraanan irratti hojjechaa turan.
Bara kanattii Oromootni naannawa Matakkal hedduunsaani ajjeefamanii turan. Oromootni Matakkal kan baqatanii Mandittii galan hedduu turee kanneen hafaniis jiru. Kanneen hafan immo Afaan, seena fi aada Oromoo mana barumsattii hin barsiisan sababbiinsaa, naanawni Matakkal kunii bulchiinsa mootumma Benishangul Jala galee jira. Ummatnii lafa Matakkal jiraatu Oromoota Wallaggaa, gosa Matakkal akka ta’ee seenaan sirrittii addeessa. Lafnii Matakkaal yeroo kanattii Albuuda warqee ganda Bulaana fi Galeessa keessatti kan qotamuu, warqeee kiilo kuma 2 fi 300 waggaan qotamaa jira. Kunii immoo qarshii Doolara Ameerika miliyoona 86 ol galcha. Qabeenyii kunii ummata Oromoo iyyuu dhiisi ummata Benishaangul kan lafa kana itti kennameef iyyuu bu’aa tokko wantii inni fidee tokko hin jiru.
Al Amoudi kunii akkuma amala isaa saamicha Lafaa fi hora albuuda qabu irra darbee immo Lafa qonnaa irrattii tarkaanfate. Naanawa, Jimma fii Illuuabbaboora keessatti lafa bitachuu calqabee. Urjii Misooma Qonnaa Biyya Saudi (Saudi Star Agricultural Development), kaampaani jedhamuu biyya keenyatti hundeesse. Kaampaani kunii misooma Saudi Arabiyaa maqaa jedhuu biyyaa keenyatti dhaabbate. Wantii kunii waan nama ajaa’ibsiisu dha. Kaampaani guggurdaa naannawa Jimma keessatti Lafa bunaa kan qabu Al Amoudi dha. Bunnii innii Jimma irratti omishuu, kampaani dhugaati bunaa biyyaa Ameerikatti kan beekamu Starbucks itti gurguraa. Akkasumas Naannawa iluuabbaboora lafa innii ruuza itti facaafatu qaba. Arsii fi Baale keessattii heektera kumaataman qaba. Bara 2009 kutaa Arsii keessatti mana barumsaa 3 sadarkaa 2ffaa magaala Itayyaa fi naannawa ishii akka ijaaru ummatan goyyoomsa ture. Kanaan immo Lafa diriira qamadii kan irrattii facaafamuutu kennameefi turee. Mannni barumsaa innii waada gale sanas 1 qofaatu ijaarame. Naannawa Baale keessatti Xaafii facaasuf waanuma wal fakkaatutuu raawwatame.
Kan nama ajaa’ibu kan biras, wayyaanen lowwan fi gaala biyya keenya keessatti horiisiise bulaan keenya irratti kan gibira mootumma hin kafallee fudhatamee Al Amoudiinif ummata biyyaa Saudi Arabiyaaf qalamaa jira. Kaampaani ElFora kan jedhamuu Arsii Lixaatti lafa heektara kuma 4 (Shaallo fi Nettle) isaaf kennamee ture. Lafa kanattii fi lafa Hora Baatuu(Ziway) irrattii, handaanqo(Lukkuu) fi beelada garagaraa irratti horsiisee biyya Jibuutittii daldalchiisa jira.
Namnii kunii saamicha lafa Oromoo irra argatuu kanaan akka sooromaa jiru hubachuun namattii hin ulfaatu. Kana hunda kan saamsisaa jiruu Mootumma Wayaane fi lukkeele OPDO akka ta’ee nibeekna. Inni kunii yeroo ammattiii nama dulloome waan of beekef qabeenya isaa ilma isaa Abdulrahman kan jedhamuu akka irra dhaalu marsaale garagara ni ibsaa. Kanaaf ilmaan Oromoo kanarra ilaale alagaan nurratti wal dhaale nusaamuf waan karoorfataniif nutii isanitti dhammakne of baruu qabna!
Saamichii Lafa OROMOO haa dhaabbatuu!!
Saamichaa Albuuda OROMOO haa dhaabbatuu!!
Saamichaa Loowwanii fi Gaallen OROMOO haa Dhaabbatuu!!
———————————
Barreessa: Naa’ol Abba-Firrisa


text:
Beelli hamaan bara 2011 tokko Somaaliyaa dhahe gara namoota kuma dhibba lamaa fi kuma jaatamaa fixee booda, ammas biyyattiitti deebi’aa jira. Naannooleen akka hamaatti miidhaman kanneen gama Kaabaatti arggaman Putlaandii fi Soimaaliiland yoo tahan, duutii fi dhukkubni namoota hedduu gama sana irraa gabaasamaa jira.
Dubbi-himaan Jaarmayaa Dhimma Koolu-galtootaa, Liyoo Doobs akka jedhanitti, sababa caama kanaan, gatiin midhaan nyaataa dabaluu isaan, akkasumas, qilleensi hamaan egeree raagamuu isaani, namoonni kuma hedduutti lakkaawaman manaa fi qehee isaanii gad-lakkisanii, gara magaalaalee akka Moqdishoo faatti dheessaa jiran.
Itiyoophiyaa keessatti, namoonni milyoona shanii fi kuma dhibba ja’aa ol tahan akka rakkoo caamaa hamaa Gaanfa Afrikaa mudate kanaan akka miidhamuu malan tilmaame – Tokkummaan Mootummootaa. Rakkoo Itiyoophiyaa kanaaf akka gargaarsa doolaa Miliyoona dhibba sagalii fi miliyoona afurtamii saddeet isa barbaachisu illee beeksisee jira.
Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa


text:
Oromia: Iyya Koyyee March 6, 2019Posted by OromianEconomist in #SidamaProtests.
Tags: Iyya Koyyee, Justice to Oromo Farmers, SAY NO
trackback
Lafa Oromoo saamanii qaama Finfinnee godhuuf murteen har’a dabre ergaa guddaa dabarseera. Hurrii duraan nutti maraa bahan nuu saaqee qulqulleesseera. Akkuma kaleessa jenne gara itti deemaa jirru nuu akeekeera. Murteen kun hayyama MNO ala godhame jechuuf ragaan hin jiru. Taakkalaan ODP dha. Finfinnee isatu bulcha. Ixaa kanas isatu baasise. Kanaafuu ODPiitu lafa Oromoo lubbuun gootota qaqqaalii 5000 itti gabbarame dabarsee kenne. Dantaa Oromoo dabarsanii kennuun waadaa kaleessa ”Gooftaa keenya ummata keenya” jedhan san ganbuu dha. Gantuuf ammoo gatii barbaachisu ummanni keenya ni beeka. Salphoo soqolatte soqolaa gargaaruu itti beeyna.
Qeerroo!!
Qabsoo kee dhiiga kumootaa itti wareegdee asiin geesse. OPDOn sabatti deebiteetti jechuun amanattee imaanaa kee itti kennattee nu ceesisi jetteen. Amma jarri imaanaa kee ormatti gurgurataa jirti. Kanaafuu bakka jirtuu ganiinsa kanaaf deebii malu kennuuf of qopheessi. Rakkoo sababa kanaan dhalachuu malu kamiifuu kan itti gaafatamu qaama imaanaa ummataa gane qofa dha. Guyyaa har’aa irraa qabee tasgabbii dhabiisa dhalatu kamiifuu kan itti gaafatamu qaama Mootummaa ofiin jedhuu dha. Qabbanaahu harka, gubu fal’aana!
Dhimmi finfinnee ijjannoo ifa ta’een qabsa’uu qabna.
1ffaa bulchiinsi finfinnee guutummaa guututti Oromiyaa jala galuu qabdi. Akkuma magaalaan oromiyaa keessa jiraatan daangaa magaalaaf malu Mootummaan oromiyaa tolchuu qaba.
2ffaa Eenyummaan oromoo waggaa 100 oli finfinnee keessaa haqame bakkatti deebi’uu qaba.
3ffaa seerri wayyaaneen fayidaa addaa jettee dhimma finfinnee tumte guutummaatti haqamuu qaba.
4ffaa hixxaan amma bahe kun guutummaatti haqamuu qaba.
Kondominiyeemii. Koyyee Faccee, Galaan, Tullu Diimtuu fi Galaan bulchiinsa Godina Addaa Oromiyaa gala jiru. Finfinneen seeraan ala ijaarte. Tarkaanfiin sirrii manneen kana godina addaaf dabarsanii akka godinni raabsu gochuu qofa. Raabsaan amma Finfinneen goote seeraan ala. Namni Finfinneen kenniteef tokkos itti galuu hin danda’u.
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Amerikaa ganna kudhanii asittuu Osaamaa Bin laadiniin jecha qotatee boollaa hin seentu urtee garaa waaqa hin seentu garuma ati jirtutti faanuma te jirra jette fakkaatu kaaniin ganna 10 dabarnii akkanuma nama kana barbaadaa baate.
Nama isa qabee fidee ykn gara innii jiru argee iyyaheef horii miliyoona hedduu kenninaa jettee addunyaalleetti labsatte.
Waraanii Amerikaa akkamitti Osaamaa Binlaadin gaadee qabate?Qabiitii Osaamaa Binlaadin prezdaantiin Amerikaa Barack Obaamaatti eda galagal labse.Osaamaa Binlaadin ya ijjeefamee waraanii Amerikaa reeffa isaallee harkaan gahate.
Akka bulchoota Amerikaa keessaa tokko jedhetti, duulii Osaamaa ijjeessuuf xuyyuura diqqaa tokkoon bahe mala jabaa du’aa fi jireenna jidduu dabree lafa Osaamaan itti dahate teessoo mootummaa Paakistaan Islaamaabaad gara ollaa Abbottabaditti dabre.
Yoo achiin bahan manii Osaamaan itti dahate waan ganna 4-5n duratti jaaran fakkaata. Dallaa guddoo ka gubbaallee sigiingii ykn shiboo electrikii qabduun marsan fooddaa ykn diqqoo alaan argan,balbala waayyin ufi irraa eegan lama qaba.Duulii kun manii Osaaamaa kun interneetii fi bilbilallee qabaachuu dhabuu isaa arge.
Itti gaafatamaan mootummaa Amerikaa ka waan kana dubbate tana malee yoo duulii Amerika kun dhufe Osaamaan qabaallee dhowwatee waraana kanaan du’e.
Akkuma taateefuu waraanii Amerikaa dameen Navy Seal bulchoota naannoo Paaksitaan ufilleetti hin dabalatin lolee Osaamaa ijjeesee haga daqiiqaa 40 achi turee waan guru guuree achii yaahe.
Waraan kana keessatti namii dhiiraa Osaamaa malee nama sadiitti dhumate tana keessaa lama nama Osaamaa oduu guru sadeessoo ammoo ilmaa Osaamaa angafa keessaa tokko jedhan.
Mee waan tana irratti qopheessine MP3 tana irraa caqasaa.


text:
WASHINGTON DC —
Godiina Qellam Wallaggaa magaala Qeebbee, Jimmaa Horroo fi Hawaa Galaan keessatti kamiisa kaleessaa qabee mormiin barattotaa fi uummataa itti fufee kan jiru ta’uu jiraattonni nannoo ibsanii jiru.
Godina Arsii Lixaa Serootaa, Godina Shawaa Lixaa magaalaa sayyoo akkasumas Godiina Shawaa Bahaa magaalaa Nuraa eeraa Boolee keessattis akkasuma hiriirrii mormii kun itti fufuun beekamee jira.Kunis Maastar plaanii Finfinneef ba’e mormuun akkasumas hidhaa fi ajjechaa humnootiin mootummaa gesiisaa jiran mormuun ta’uu jiraatonni ibsanii jiru.
Kanneen hidhaa keessa jiran gadhisaa akkasumas lafa qonnaan bulaa dabarfamee hin laatamuu jechuun hiriiruu isaanii dubbatu. Jiraatonni akka jedhanti humnootiin mootummaa Itiyoophiyaa hiriirtoota reebaa fi hidhaatti naqaa jiru. Magaaloottiin adda addaa keessa jiraatanis humna waraanaan marsamee sodaa guddaa jala akka jiran dubbatan.
Gama kaaniin Kongiresiin Federaalisitii Oromoo Muddee 12 bara 2015 godinaalee Oromiyaa tokko tokko keessatti hiriira momrii yaame.