text:
Abdii Boruutiin
Mata duree kanaan barruu kiyya kan har’aa otuun hin jalqabin, duraan dursee gammachuu natti dhaga’amen ibsuu barbaada. Waaqayyo/Rabbi galanni haa ga’u, oduu gaariin dhaga’amaa jira. Tokkummaan jaarmayoota bilisa baasota Oromoo sadii (AWDO, GABUO fi ATBUO) akka milkaawe fi ULFOn akka jaarmayaa tokkootti, kaayyoo tokkoof, hoggansa tokko jalatti akka qabsaa’uuf deeman beeksisanii turan. Kana’umatti aansee dhiyoo kana ABO gareen lama, KY ABO kan Gen. Kamaal Galchuutiin hogganamu fi QC ABO kan J/ Dhugaasaa Bakakkootiin hogganamu tokkoomuuf akka deeman labsanii turan. Kun gammachuu irratti gammachuu nuuf dabalee jira. Qabsoo bilisummaa Oromootti illee abdii guddaa horachiisa jedheen yaada.
Oromoon kan gabrummaa Habashaa jalatti kufee fi ammas jala jiru akka uummata fi saba tokkootti malee akka amantii qabuutti miti. Diinni keenyas kan nu gabroonfataa ture fi jirus; kan nu hidhu, dararu, ajjeesu fi akka biyya abbaa keenyaa irraa baqannu ka nu godhus, akka Oromoo tokkootti malee akka Oromoo amantii waaqeffannaa, kristaanaa fi islaamaa qabnuutti miti. Ija diinaatiin Oromoon tokko’uma. Naannoo fi kutaa fe’e keessatti haa dhalatu, bakkee fe’e haa jiraatu, amantii fe’e haa qabaatu diinaaf Oromoon tokko’uma jechuu dha. Amantii dhaan addaan baasee kan nu ilaalu, tooftaa godhatee kanaan addaan nu hiree, akka wal qoqqoodnu fi walirratti duullee wal dadhabsiifnnu nu godhuu yoo barbaadu qofaa dha.
Akkuma diinni Oromoo akka tokkootti nu ilaalu, nuyis akkasumatti wal ilaaluu qabnna. Nuyi ilmaan Oromoo tokko. Eenyummaan keenyas isa’uma tokko, Oromummaa dha. Kun uumaa waaqaa/rabbii ti; uumaa dhalootaa ti. Kana jijjiiruu hin dandeenyu. Akka kafanaa baafannee lafa hin goonu ykn hin jijjiirru; akka xurii qaamaa ofirraa dhiquu hin dandeenyu. Oromoo taanee dhalanne, Oromoo taanee duuna. Mee fakkeenya tokkon kaasa: Daa’imti (child) yoo dhalattu fi guddattee of baraa deemtu, dura haadha fi abbaa ofii (warra ishii) beekti; ormaan addaan baafti. Warra irraa dhalatte sana dura hubattee beekti jechuu dha. Kuni ammoo eenyummaa ishii waan ta’eefi. Waayee amantiis ta’ee, bakkee (iddoo) itti dhalatte illee beekuu kan barbaaddu yoo guddattee of barte booda dha. Gabaabumatti amantiin ishii eenyummaa ishii booda dhufa jechuu dha. Abbaan fe’ee’amantii wajjin hin dhalatu.
Akkuma mata dureen barruu kanaa jedhu, amantiin kan booda dhufu fi kan dhuunfaa ti. Yoo dhalannee, guddannee, of barre booda waayee amantii kaafnna. Sana booda amantii barbaadne qabaanna. Kuni ammoo fe’ii keenya kan dhuunfaa ti. Oromummaan garuu eenyummaa keenya; kan wajjin dhalannu, kan wajjin guddannu, kan wajjin jiraannu fi kan wajjin duunu dha. Qabsoo bilisummaa Oromoo (QBO) keessatti waa lamatu akka waliigallu fi wajjin (waliin) qabsoofnnu nu godhu: tokko eenyummaa keenya, Oromummaa yoo ta’u, inni lammataa Oromoon hunduu kan waliin qabnu fi keessa/jala jirru gabrummaa dha. Eenyummaa (Oromummaa) fi rakkoo (gabrummaa) keenyatu walitti nu fida jechuu dha. Kanaaf, Oromummaan QBO keessatti gahee guddaa taphachuu qaba, taphatas.
Namni Eenyummaa ofii hin beekne ykn dagatu dhimma ofiitiif hubannoo kennuu hin danda’u. Eenyummaa ofii beeku fi kanatti amanuun damaqinsa qabaachuu dha. Dammaqinsi yoo hin jiraanne, eenyummaa ofii illee dagachuu ta’a. Waayee amantii yoo kaafnu, amantiin qulqulluu ta’ee, siyaasarraa (polotikaarraa) adda bayee jiraachuu qaba. Haa ta’u malee, akka yeroo baay’ee hubatametti, namoonni tokko tokko amantii siyaasa wajjin wal qabsiisanii, tokko tokkorratti dhiibbaa akka taasisu godhuu barbaadu ykn yaalu. Kuni sirrii miti. Fakkeenyaaf, kan seenaan illee ragaa ta’uu danda’u, amantii ortodooksii kiristaanaa yoo fudhanne, kun siyaasa keessatti gahee guddaa akka taphachaa ture fi amma illee akka jiru dha.
Asirratti wantin hubachiisuu barbaadu, amantii kanarraa jibba qabaadhee ykn/fi isa kanarrattis olola oofuu kiyyaa miti. Dhugaan jiru garuu Habashonni amantii kanatti dhimma ba’anii (itti fayyadamanii) aadaa Oromoo fi eenyummaa keenya irratti dhiibbaa godhuu isaanii ti. Eenyummaa (Oromummaa) keenya balleessuu dhaaf wanti isaan hin yaalle hin jiru. Amantii dagla galchanii, afaanfaajjii uumanii akka Oromoonni eenyummaa isaanii illee gaafii keessa galchan taasisan. Eenyummaa ofii gaafii keessa galchuun ammoo dhimma ofii akka dagatan ykn sirumaa hiraanfatan godha. Waayeen akkanaa kun QBO keessatti gufuu guddaa ta’a; kanuma ta’ee argame illee dha. Kanaaf, amantii fi eenyummaan addaan ba’anii ilaalamuu qabu. Kan dursu tu dura dhufa; kan itti aanee dhufuu qabus akkasuma booda dhufa jechuu dha.
Waaqni/rabbi mirga namummaa dhalootaan namaaf kenna. Mirga ofiitiif falmachuun balleesa miti. Yoo mirgi namaa humnaan, qawwee dhaan namarraa fudhatame ykn dhiitame, kan mirgi isaa dhiitamu, humnaan ajjeefamu, bilisummaa fi biyya ofii dhabe ammoo kan dhabe kana hundaa deebisee argachuu dhaaf yoo humna qabuun, qawweedhaan falmate kun cubbuu ta’un irra hin jiru. Uumatoonni addunyaa kanaa, kann gabrummaa jala turan fi bilisummaa argatanis humnaan qawwee dhaan malee kadhaa dhaan hin arganne. Uummanni Oromoo bilisummaa fi biyya isaa humnaan dhabee, gabrummaa jalatti kufee, har’a illee kana’uma keessa waan jiruuf mirga ofiitiif falmachaa jira. Maaliif kana goota, maaliif mirga keetiif dubbatta, cal jedhii bitami, jedhee kunoo diinni humnaan akka barbaade fi waan barbaade godhaa jira.
Uummanni Oromoo bilisummaa fi abbaabiyummaa isaatiif falmachaa jira malee, daangaa ofii dabree orma hin tuqne, gara fuula duraattis kana hin godhu. Kan biyya abbaa, akaakayyuu fi abaabayyuu,….. isaa keessatti hidhamu, dararamu fi ajjeefamus mirga ofii kan waaqni/rabbi uumamaan kenneef waan humnaan dhabeef isa kanas deebisee argachuu dhaaf falmata malee kan biraa miidhuufii miti. Egaa dhugaan kana ta’e otuu jiru, namoonni tokko tokkoo QBO amantii dhaan wal qabsiisanii, warra qawweedhaan nama uukkaamse irratti qawwee kaasuun sirrii miti jechuun isaanii baay’ee nama dinqa. Cunqursaan ykn gabroonfataan qawweetti yoo fayyadamu, kan cunqurfame fi gabroomfatameef ammoo wanti dhowwaa ta’eef naaf galuu hin danda’u.
Akkuman kanaa olitti tuqee dabre, amntii meeshaa godhatanii, siyaasa wajjin wal qabsiisanii kaayyoo biraa hojiirra oolchuuf yoo ta’e malee, amantii dhaan sodaachisanii ykn amantii sodaatanii mirga ofiitiif akka hin dubbanne godhuun ykn ta’uun eenyumma ofii fi dhimma ofii illee dagachuu ta’a. Eenyummaa fi mirgi ofii yoo kabajame fi wal kabajuunis jiraate, hunduu amantii fe’an qabaatanii nagaan wajjin jiraachuu danda’u. Karaa biraatiin ammoo amantii tokko kan biraa caalchisanii ilaaluun; kan kanaan ka’e tokko tokkorratti dhiibbaa akka godhu yaaduu fi yaaluunis nagaa booressuu dha. Kuni akka namoonni amntii gara garaa qaban wal qoqqoodan godha. Waayen akkanaa kunis hawaasa keessatti mul’achuu hin qabu.
QBO keessatti Oromummaan hundee qabsoo kanaa ti; hundee kanarratti wanti hunduu ijaaramuu danda’a. Manni illee hundee gaariirratti yoo hin ijaaramne, umrii dheeraa qabaachuu hin danda’u. Hundeen waliigaltee fi tokkummaa ilmaan Oromoo Oromummaa dha. Kanatu walitti nu fida; kanatu akka wal barbadnu nu godha; kanatu akka mirga keenyaaf waliin dhaabbannu fi qabsoo keessatti tumsa walii taanu nu godha. Ilmaan Oromoo foon tokko, lafee tokko, qaama tokko, dhiiga tokko. Harki, miille, ijjii fi gurrii mirgaa yoo hubame, dhukkubni kun bitaattis ta’ee qaama hundattuu dhaga’amuun hin hafu. Ijji takka hubamtee yoo imimmaan buuftu, kan biraas akkasuma wajjin boochi. Bakkee fe’e haa ta’u, kutaan qaama tokkoo yoo tuqame, qaama hundatti dhaga’ama. Rakkoon ilmaan Oromoo (uummata Oromoo) rakkoo Oromoo hundaa ti. Rakkoo waliitiif ammoo furmaanni walumaan barbaadamuu fi argamuu qaba.
Barruu kiyya kan har’aa otuun hin xumurin dura, waayee waliigaltee fi tokummaa jaarmayoota Oromoo ilaalchisee waan tokko tokko kaasuun barbaada. Yoo waaqayyo/rabbi jedhe, biiftuun Oromoos ba’uuf mul’achaa jirti. Hawwii guddaa uummata Oromoo kan ta’e, deebi’anii tokkoomuun Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) sadarkaa gammachiisaa irra ga’aa waan jiru fakkaata. Gareen lama tokkoomuuf akka deeman jalqaba barruu kanaarratti kaaseen ture. Waayeen kunis marsaalee gara garaarratti labsamee ture. Kun gammachuu guddaa dha. Hamilee uummata keenyaa fi kan qabsaa’otaa jabeessee, kan diina keenyaa cabsee, gantuulee qaanessa. Kun injifannoo isa tarkaanfii duraa ti, tokkoomuu danda’uunuu injifannoo waan ta’eefi. ABO gareen sadeenuu tarkaanfii kana itti fufanii, deebi’anii tokko ta’uu isaanii akka oduu gammachiisaa dhaan gadi ba’an abdiin qaba.
Namnni akka malee beelaye fi dheebote waanuma argate tokko dafee nyaata ykn dhuga malee kana, sani jedhee filachuu hin danda’u ykn hin barbaadu. Namnni rakkoo badaa tokko keessa jirus akkamitti rakkoo kana keessaa akka ba’u yaada ykn yaalii godha malee, karaa kana ykn sana wayya jedhee rakkoo keessa taa’ee filannoo gaarii fi badaa dha jedhee hin yaadu. Wantin fakkeenya kana kaaseef, uummanni keenya har’a rakkoolee hamma kana hin jedhamne keessa jira. Dur qayee ofii keessa nagaan taa’uu ykn jiraachuu dadhabe, har’a garuu qayee sana illee dhabee algaa fi diinaan dhiibamaa jira. Yoomiyuu caalaa gabrummaa badaa keessa jira, qawwee faashistii Wayyaaneetiin ukkaamamee jira. Rakkooleen uummata keenyaa lakkaawamanii kan dhumanii miti. Waan kana ta’eef, uummanni keenya dafee bilisummaa ofii argachuu barbaada, kanas argachuu qaba.
Kanaaf, sabni keenya badii akkanaa kana jalaa akka ba’u, karaa danda’ameen qabsoo kana finiinsuun yoomiyuu caalaa barbaachisaan yeroon isaa amma dha. Warri uummata ykn saba kanaaf dhaabbanne jedhan hunduu, bilisa baasotas haa ta’an, jaarmayoota ykn dhaabilee siyaasaas haa ta’an, karaa walitti cufuu dhiisanii, karaa dafee bilisummaatti nu geessu tokko irratti waliigaluu fi kanas galii dhaan ga’uuf tumsa walii ta’uu qabu, waliif mirmachuu qabu. Kun kaayyoo keenyaa miti jedhanii waliin mormuu fi umrii bittaa diina keenyaa dheeressuun dhaabbachuu qaba. Baroota dheeraa bu’aa malee waan turreef, amma nu gaye jedhanii jijjiirama fi bu’aa tokko agarsiisuu dhaaf waliin hojjechuu qabu. Hunda caalaa ammoo jaarmayoonni bilisa baasonni keenya tooftaa fi tarsiimoo qabsoo kanaa haaromsuu fi aaynaa biraatiin qabsoo finiinsuu qabu. Waraanni bilisa baasaan waabii fi abdii bilisummaa waan ta’eef isa kana cimsuun murteessaa dha.
Kaayyoo fi ilaalchi keenya adda adda ta’u illee, Oromoon har’a, kan Oromummaa ofiitti amanu, kan waayeen QBO galeef, kan mirga uummata ykn saba ofiitiif quuqamu, kan kanaafis qabsaa’aa jiru hunduu kaayyoon isaanii kan walii “bilisummaa” uummata Oromoo ti. Garaa garummaan jiru, galii qabsoo kanaa isa booddee fi karaa ittiin achi ga’anirra dha, akkaataa (method) qabsoo galii barbaadan sanaan ga’anii dha. Akkuman kanaan duras irra deddeebi’ee ibsuu yaale, dhaabileen biyya keessa jiran OFCn yoo dhuguma filannoo kana injifatan, jijjiiramni fi bu’aan tokko uummata keenyaaf dhufuu akka danda’un yaada; yoo filannoo’umti kunuu injifannoo agarsiisuu ykn fiduu danda’e jechuu kooti. Faashistii Wayyaaneen achii buqqa’ee, uummani keenya bilisummaa kan argatu yoo ta’e, kaayyoo keenya isa guddaa galii hawwameen ga’uu dhaaf haalli gaariin uumamuu waan danda’uuf, uummata keenyas kanaaf qopheessuun ni danda’ama ta’a. Jaarmayoonni bilisa baasoonni keenyas kaayyoo qabsaa’aniif akkuma jirutti qabatanii; haala uumamu kanatti fayyadamanii qabsoo hidhannoo illee biyya keessatti cimsuu dhaaf tarkaanfiin OFCn godhu karaa gaarii banuu danda’a jedheen yaada. Kun tarsiimoo qabsoo ti; gamnummaa siyaasaa ti.
Kanaaf, hunduu karaa danda’aniin qabsoo bilisummaa kana galii dhaan ga’uuf tumsa walii ta’uu dha malee waliin mormanii wal dadhabsiisuun diinaaf malee uummata keenyaaf bu’aa hin fidu. Olola walirratti oofuun, karaa walitti cufuun, waliin mormuun dhaabbachuu qaba. Hunda caalaa barbaachisaa fi murteessaan ammoo yoo warri biyya keessa jiran hamma danda’an, karaa danda’aniin tattaaffii godhan, warri biyya alaa jiran ammoo tokkoomanii qabsoo duubaan, keessa fi alaan cimsuu dha. Yeroon ammaa yeroo tumsa walii ta’an malee yeroo walirratti duulanii miti. Eenyummaa (Oromummaa) fi rakkoo waliin qabnu (gabrummaa) tu akka wajjin (waliin) dhaabbannu, wal gargaarru, fi tumsa walii taanu nu godhu. Galatoomaa.
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


c: text/html

text:
Yunivarsiitiin Odaa Bultum ogeeyyii waajjira Carraa Hojii Uumuufi Ogummaa
bulchiinsa magaalaa Ciroo irraa walitti babba’aniif leenjii hubannoo uumuu
dhimma karoora daldalaa qopheessuu, qabiinsa maallaqaa, odiitiifi falaasama
Kaayizan irratti Sadaasa 30/2014 hanga Mudde 01/2014 tti kenne. Sirna baniinsa
sagantichaa irratti haasawa kan taasisan qindeessaan tajaajila hawaasaa
Yunivarsiitii Odaa Bultum b/saa Addunyaa Dinquu leenjichi kan kenname qaawwa
gama qophii karoora daldalaa, qabiinsa maallaqaafi odiitiin jiru guutuu taasisuufi
akkaataa hojjattoonni waajjira carraa hojii uumuufi ogummaa irraa walitti
babba’an kun gareewwan IMX magaalaa Ciroo keessatti gurmaa’anii hojiirra
jiraniifi gara fuulduraattis gurmaa’uu malan deeggaruun danda’amurratti
xiyyeeffatee kan kennameedha. Namoonni waldaalee IMX dhaan gurmaa’an
hubannoo gahaa waa’ee daldalaa irratti akka argatan kaayyeffatee kan kennameefi
namootni gurmaa’an guddina biyyaa keessatti gahee isaanii akka bahan taasisuu
keessattis qooda olaanaa kan qabuudha. Dhumarrattis leenjifamtoonni leenjii
kanarraa hubannoo gahaa argachuu himanii, gara fuulduraattis tattaaffiin
yunivarsiitiin Odaa Bultum taasisaa jiru kun rakkoo hawaas-diinadgee hawaasaa
naannoo furuu keessatti gahee olaanaa qabaachuu eerudhaan, isaanis hubannoo asii
argatan kanaan galanii hojii bu’a qabeessa ta’e akka hojjatan waadaa galaniiru.
Kan qindeesse: Daarektoreetii Qunnamtii Ummataa Yunivarsiitii Odaa Bultum
Muddee 2,2014

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Keniyaa bakka Nyongoro jedhamtuu fi kan konyaa Lamu keessatti namoonni sadii kanneen biskileeta motaraa akka Taaksiitti oofan ajjefamuu Gazexaan biyyatti Deeylii Neshiinailu jedhamu gabaasee jira.
Hidhattoota al-shabaabiin ajjefaman shakkiin jedhu jira.Sadeenuu kan ajjefaman dhukaasii hidhattotaan eega irratti banamee booda ta’uun ibsamee jira.
Awutoobuusa qabeenya kaampaanii Kipini Raha taate irratti daandii guddicha Garsen-Lamuu jedhamu irratti dhukaasa banuun har’a waaree booda ajjeesan.
Hidhattonni kun bosoona keessaa abbaa arganti kan dhukaasan yoo ta’u booda garu polisiin eegumsa barbaachisu gochuu jalqabe.Imaltoonni hedduun mada’anii gara Hospitaala Wirtuu keessa jirtutti ergamu kanneen ijaan argan ibsanii jiru.


text:
Kanneen vaayrasii HIV waliin jiraatan keessaa tokko Obbo Masfiin Fayyisaa naannoo magaalaa Adaamaatti namoota vayrasii kana waliin jiraatan gargaaruun beekamu.
Umrii isaanii dargaggummaatti vaayrasii kanaaf saaxilamuu isaanii kan ibsan obbo Masfiin loogii fi moggaatti qabamuun namoota vaayrasii kana waliin jiraatan irra ga’u salphaa hin turre jedhu.
Booda garuu lubbuun du’a hin ooltu uummanni garuu waa’ee dhukkuba kanaa barsisuun qaba jechuu dhaan walgahilee sabaahimaa fi dooyyaa argamee maraan uummata barsisaa turan.
Gara biyya alaattis imaluun waa’ee dhukkuba Edsii kana barsisaa turan. Yeroo ammaa garuu hidhaa fi dararaa mootummaan Itiyoophiyaa na irraan ga’e baqadheen Amerikaatti godaane jedhu. Seenaa isaanii armaa gadiitti caqasaa.


text:
Abbaa Oromoofi Oromiyaa, abbaa sabaafi sablammootaa qofaa miti, abbaa Afrikkaa guutuuti. ‘Bilxiginnaan’ isa hiitee cubbuu baayy’ee hojjachuuf oliif gad fiigaa jirti. Hanga isa hidhan kanatti bakka inni dhaqee ummata miliyoonaan simatame sobaan yakka hojjachuu yaalaa jirti. Paartilee siyaasaa addaan diigdee walitti diraa jirti.
Marii siyaasa biyyooleessaa (national dialogue forum) qopheessuuf kajeelaa jirti. Mootummaa Cehumsaa sobaa jaaruuf wixxifachaa jirti. Seeroota filannoo sobaa diriirfattee filannoo gaggeessuuf maraachaa jirti. Garuu gonkuma kana mara godhuu hin danda’an. Ati hidhamtee mitii wareegamtullee waan hojjachuu maltee ol harka caalaa hojjattee jirta. Ilmaan ati naamusaafi kabajaa Oromummaan qaama osoo hin tahin yaadaan guddifte yeroo mara cubbuufi dhara ciisa dhoorkinee kaayyoo ati jireenya kee dhiifteef san jireenya gaarii saba Oromootti jijjiirra.
Jawwee abbaa goobaa, sumaatu dhara gubbaadha. Si yaadanna, si jaalanna. Jiraannee miti wareegamneellee kaayyoo teetiin qabsoo godhaa lafa gubbaa miti dachii jalattillee jiraanna. Abbaa dhugaa, abbaa mirgaa, abbaa haqaati ati. Dhugaan ni injifatti, umrii dheerattee, cubboota harkaa bilisaan baatee Xoophiyaa sobduun uumte, tan kijibduun odeessitu tanaa miti Afrikkaafuu gatii namummaa yoo ati laattu si arkuun abjuu keenya.
Mana hidhaa cubbuu san jiraattuus nagayaafi fayyaan nuuf jiraadhu!Sketch: Jire Legese (Jire Art)


text:
Saayikoloojii
Xinsammuun damee saayinsii kan faayidaa sammuu fi amaloota namaa qoratu dha. Kaayyoon battalaa xinsammuu namoota dhuunfaa fi gareewwan karaa seera waliigalaa baasuu fi dhimmoota addayaa qorachuun hubachuu dha. Kayyon waligalaa xinsammuu hawaasa fayyaduu dha. Damee kana keessatti, namni hojii xiinsammuu hojjatu xinsammeessaa jedhama, akkasumas saayintistii hawaasummaa, amala ykn sammuu jedhamuus danda'a. Xinsammeessitoonni shoora faayidaan sammuu amala dhuunfaa fi haawaasaa irratti qabu hubbachuuf qoratu, kana wajjin bu'uura xinsammuu fi baayoloojikaawaa kan faayidaa sammuu fi amala duuba jiru alooluu.
[[Category:Saayinsii
Hawaasaa]]


text:
Oduun ajjeefamuu artiist Haacaaluu erga dhagahamee qabee miidiyaan hawaasummaa Oromoo; Maqaa Haacaaluu, Suuraa Haacaaluu, sagalee Haacaluu malee wanni biraa maxxansaa in jiru.
Haashtaagii #HaacaaluuHudeessaa jedhu fayyadamuudhan dinqisiifattoonni isaa, artiistonni Oromoo fi hiriyoottan Haacaaluu, akkasumas hooggantoonni Itoophiyaa ol aanoon gadda isaanii ibsachaa jiran.
Ogeessii fiilmii fi dookmantarii akkasumas daayreektariin sirboota Haacaaluu an akka “Maalan Jiraa,” Amensiisaa Ifaa Feesbuukii irratti “gubadhekaa maalan sii godhdha” jechudhan halkan edaa bakka reefii artiist Haacaaluu ture hoospitaala irraa maxxanse.
Faatumaa Badhaasoo, shamarreen Oromoo kessattu twiterii fi feesbuukii irratti beekkamti qabdu akkana jette
“ Afuura baafachuun dadhabe. Goota qixa kumaa. Seenaan kee bara baraan jiraata.’
Hooggantoota Itoophiyaa keessaa,
Itti aanaa kantiiban magaala Finfinnee, injinar Taakkalaa Uumaa “Keessaa kootu booye, laphee kootu madaaye……… Yartuun nama galaafatti,”jechuudhan Kaleessa halkan feesbuukii irratti maxxanse.
Muummeen ministiraa Itoophiyaa Dr. Abiyyi Ahimadi karaa isaanii, “Lubbuu qaalii ta'e dhabneerra. Edda lubbuun aartiistii dargaggeessa dinqii Haacaaluu Hundeessaa darbuu dhageenyee warra gadda guddaa keessa jirru hundaaf jajjabinan hawwa. “ jechuudhan qorannoon geggeemfamaa jiraachuu fi bu’a san eegaa jirachuu ibsan.
As Yunaaytid Isteets keessatti kaleessa waaree booda hawaasni Oromoo bakka jirutti walitti qabamuu jalqabe. Hawaasni Oromoo Siyaatle, Minisootaa, Waldaan amantaa Ortoodoksii Oromoo an Washigitan Diisii fi dhaabileen adda addaa sagantaa karaa Feeesbuukiitin tamsaasaa turaniin rifaatuu fi gadda ajjeefamuu artiistii Oromoo beekkamaa kanaan itti dhagahame ibsachaa turan.
Oromoo malees haawasa Itoophiyaa kaan biraa rifaatuu isaanii an ibsan baayyedha.
Gaazexeessan Itoophiyaa, Zakaariyaas Zalaalam, twiiterii irratti “oduu ajjeefamuu artiisti Haacaaluu dhagahaan jira, kun bakka malee na xuqe,” erga jedhee booda ‘Haacaaluun artiistota yeroo kanatti beekkamtii guddaa qaban keessayi, duutii isaa masarata biyya tanaa sossoosa,” jechuudhan yaada isaa xumure.
Namoonni kaan immoo suuraa yeroo nagahaa artiist Haacaaluu wajjin ka'an maxxansan.
Artiist Seenaa Salamoon suuraa haadha Haacaaluu fi Haacaaluu wajjin tana dura kaate maxxansite; “Maaluma jetta laata haadha gootaa. Waggaa tokkollee odoo hin guutin ijoolllee kee lama awwaalteem. Biyyoon sitti haa salphatu Haceekkoo.”
Karaa kaaniin Miidiyaawwan addunyaa bebbeekamoon an akka Niw Yoork Taayims, Rooyters, fi Aljeziiraa illee marsariitii fi sabaa himaalee isaanii irratti ajjeefamuu artiist Haacaaluu Hundeessaa gabaasaniiru.


text:
Rakkoo caamaa hamaa yeroo ammaa biyyoota Gaanfa Afrikaa mudatee jiruun Itiyoophiyaa keessatti naannooleen akka hamaatti miidhaman Kibbaa fi Kibba-bahaa biyyattii tahuu, aangawoonni mootummaa Itiyoophiyaa fi sabaa-himaalee fi qaamonni sadarkaa Addunyaa dubbataa jiran. Akka Mootummaan Itiyoophiyaa jedhutti, naannoon Booranaa fi Gujii bakkawwan akka hamaatti miidhaman sana keessaa tokko.
Bara 2003 hundeessamee, bara 2005 irraa jalqabee ka naannoo Booranaatti hojii gargaarsaatti bobba’ee jiru Dhaaba Gaayoo yokaan Gayo Pastoralist Development Inititaitive jedhamuuf daarektara ol’aanaa ka tahan, Obbo Jaatanii Soraa haala caamaa Boorana keessaa jiru ennaa ibsan bokkeenni Fulbaanaa, ka silaa Fulbaanaa fi Onkoloolessa keessa roobuun irra ture hin roobiin hafuu tu rakkoo caamaa kana daranuu hammeesse, jedhu Obbo Jaataniin. Yeroo ammaa midhaan nyaataa gabayaa irraa hanqachuu, gatiin midhaaniis ol dabalaa deemuu dubbatu. Marrii fi bishaan dhibuu irraa uummatni hedduun akka godaanaa jiru illee dubbatan.
Gama biraan, dhaaba isaanii dabalatee Jaarmayaaleen gargaarsaa ka biyya keessaa fi ka sadarkaa Addunyaa jabinaan hojii gargaarsaatti bobba'anii jiran - ka jedhan, Obbo Jaatanii Soraa, dhaabbatoonni Mootummaas hojii jaarmayaalee kanaa qindeessuun Boorana keessatti akka hojii gaarii hojjetaa jiran dubbatu. Garuu, uummaticha balaa caamaa kana irraa dandamachiisuuf, gargaarsi daran dabalamee bifa qindaa'een itti fufuudhaa baannaan balaan hamaan akka dhufuu malu akeekkachiisan. Namootu Boorana irraa telefoonaan haasofsiise.
MP3 tuquun dhaggeffadhaa


text:
Kaanadaan du'a ogeeyyii fayyaan deeggarame babal'isuufi
Mootummaan Kaanadaa wixinee labsii namoonni ogeeyyii fayyaan deeggaramanii du'uu akka danda'an taasisu qopheesse.
Labsiin kun dhukkubsattoonni dhibee fayyuu hin dandeenye qaban, du'uun isaanii mirkana ta'e qofaaf miti.
Warra rakkoo maashaalee qaamaa isaanii sirnaan sochoosuu hin dandeenye dabalatee kanneen dhibeen isaanii du'aaf akka isaan saaxilu sababa gahaa qabaniis ogeeyyiin deeggaramanii akka du'an labsichi ni hayyama.
Ministirri Fayyaa Paatii Hajduu akka jedhanitti wixineen seeraa qophaa'e kun namoota sababa labsii kanaan miidhaaf saaxilamuu malan ni eega garuu lammilee Kaanadaaf walabummaa kenna jedhan.
Labsichi deeggarsa paartii biyya bulchaa jiruu erga argateen booda Wiixata paarlaamaaf dhiyaate.
Falmitoonni mirga namoomaa keessaahuu warreen mirga qaama miidhamtootaaf falman labsii kana mormanii jiru.
Sababni ammoo labsichi namoota wayita dhalatan rakkoo irree qaama isaanii sochoosuu isaan dhoorku waliin dhalatanii fi kan socho'uu hin dandeenye deeggaramanii akka du'an hayyama.
Kun ta;uuf garuu rakkoon ykn dhukkubni isaani kan namni tokko dandamachuu hin dandeenye ta'uun mirkanaa'uutu irra jira.
Namoonni dhukkuba sammuu qaban labsii kanatti dhimma bahuu hin danda'ani.
Labsiin kun paarlaamaaf kan dhiyaate yoo ta'u sagalee caalmaa yoo argate seera ta'ee tumama.
Kaanadaan seera du'a ogeeyyii fayyaan deeggarame kan tumte bara 2016 yoo ta'u, addunyaa irratti biyyota muraasa namoonni dhukkubsatan du'uu akka danda'an hayyaman keessaa tokko.
Amma dura lammileen Kaanadaa 13,000 ol du'a ogeeyyiin deeggarame argataniiru jedha ragaan damee Haqaa biyyattii.
Kanneen keessaa harki lama sadaffaan dhukkubsattoota kaansarii yoo ta'an, dhukkuba sammuu keessaa, dhukkubni onnee fi qaamolee hargansuu akka sababawwan gurguddoo birootti eeramanii jiru.
Fiinlaand eeyyama boqonnaa yeroo da'uumsaa haadholiif kennamuabbaa daa'imaafis kennuufi
Mootummaan biyyatti fayyummaafi walqixummaa koorniyaa jajjabeessufi jedhe.


text:
#OromoProtests Global Solidarity Rally, Justice for #HacaaluuHundeessaa Free Jawar Mohammed #AbiyMustgo July 4, 2020Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
trackback
Join #OromoProtests
for the campaign use this letter format and contents
Bloomberg: Ethiopia’s Nobel Winner Can’t Rest on His Laurels
No clampdown on communications can conceal the fact that Ethiopia’s prime minister, Abiy Ahmed, is struggling to calm his own people.
Explained: Who was Hachalu Hundessa, whose death triggered protests in Ethiopia?
https://vm.tiktok.com/JRgTXRb/
Twin Cities Oromo community mourns cultural icon, takes up his song
July 4, 2020
#OromoProtests 2020 Global Solidarity Rally in London #HacaaluuHundeessaa
BBC Afaan Oromoo: Hawaasni Oromoo biyya alaa jiru hiriirra mormii gaggeessaa jira
3 Adooleessa 2020
Hawaasni Oromoo biyyoota addunyaa garaagaraa jiran ajjeechaa Art. Haacaaluu Hundeessaarratti raawwatameefi hidhamuu hooggantoota siyaasaa mormituu balaaleffatu gaggeefamaa jira.
US keessatti hiriirri mormii kan eegale halkan Art. Haacaaluu Hundeesssaa itti ajjeefame bulee yoo ta’u maagalota garaagaraa keessatti sirni gadda ibsachuufi ajjeechaa sana balaaleffachuu gaggeefamuu eegale itti fufeera.
Hawaasni Oromoo Minisootaa ammoo guyyaa afraffaaf hiriira itti fufee jira.
Obbo Jawaariifi Obbo Baqqaalaan mana murtiitti dhiyaatanii guyyaa gara garaatti bellamaman
Obbo Mikaa’el Booran dabalatee miseensotni Hoggansa ABO hidhaman
Dubbi himtuun hawaasa kanaa kan taatee fi mirga Oromoof dubbachuun kan beekamtuu Najaat Hamzaa bulchiinsa sadarkaa gadi jirurraa qabee hanga Federalaatti gaaffii isaanii dhiyeeessaa akka jiran BBC’tti himte.
”Wanni nuti gaafataa jirru Hooggantootni keenya hidhaa jiran akka gadlakkifamanfi mirgi Oromoo akka kabajamu dhiibbaa gochaa jirraa.”
Gaaffii tartiibaan tarreesanii miidiyaalee biyyattiin kallattiin gabaafamaa ture.
”Bulchaa Minisootaa guuyyoota as adeeman keessatti argannee dubbisuuf jenna. Karaa cufuu caalatti wanna Kanaan dura hin godhiin hedduu gochuun sagaleen keenya akka dhgaahamu gochuu dandeenyeerra” jetti aadde Najaat.
Ajjechaa Arti. Haacaaluuf haqni akka kennamu gaafachuu, dureen hawaasa Oromoo hidhaman gadhiifamuun, Intarneeta ugguurame akka gadhiifamufi mirgi saba Oromoofi saboota kaaniis haa kabajamu kan jedhu gaaffilee isaanii keessaa ijoo akka tahaniis dubbatti.
Mana Maree Bakka Bu’oota Uummataa Ameerikaattii bakka buutuu Minisootaa Ilhaan Omar waliinis walarguuf sagantaan jiraachuu Najaat himteetti.
UK, magaalaa Landan masaraa Mootummaa Weesti Ministir fuula durattis hiriirri mormii gaggeefamaa ole.
Jiraataa Landan kan ta’e Manduu Hasan har’a hirriira kan baaneef bilisummaa uummata keenyaa, haqa Haacaaluu Hundeessaafi akkasuma hooggantootaa mataa mataa ta’an hidhuun miidhaa nurra gaheef sagalee keenya dhageessiisuuf jedhe.
Ajjechaa Haacaaluuf haqni hanga kennamutti, hooggantootni keenya hanga gadhiifamanitti yoo galuu hin barbaachisiin hin gallu, dalagaa wanti jedhamu hin jiru, daandii cufsiisnee as oolutti jirras” jedha.
Mormii isaanii seeraa biyya UK eeguun mirga sabaabfi sablammoota birootti osoo hin bu’iin ”karaa naga qabeessa ta’een sirna mootummaa Itoophiyaa balaaleffachaa jirras” jedheera.
Ajjeechaa Haacaaluu hordofuun hokkora uumameen lubbuun namaa darbe
Guyyaa har’aa biyyii Awrooppaa biroon hiriira guddaa keessummeesite ammoo Jarmani.
Magaalaa Firaankifarti keessatti hawaasni Oromoo magaalittiifi naannawaa ishee walitti qabamuun mormii isaanii dhaageessisaniiru.
Magaala Firaankifartirraa kan dubbifne obbo Abdoo Qaadii Abbaa Jabal ”guuyyaa sadii dura Qoontsilaa Itoophiyaa achitti argamu duratti sagalee keenya dhageessisuu akka feenu mootummaa Jarman gaafannee hayyama waan arganneef mormii keenya ibsachaa oollee” jedha.
Hiriira mormii kanarratti namootni kuma tokko ta’an qooda fudhachuu isaaniis nutti hime.
”Daandii guddaa Gara Qoonitsilaa geessu cufuun sagaleen keenya akka mootummaa Jarmanii bira gahu gochuun xiyyeeffannoo miidiyaalee biyyattii argachuu dandeenyeerraa jedha.
Gaaffiiwwan keenya irratti katabne xalayaan qopheessine mootummoota Awrooppaa akka gahu dhiyeessineerras jedha Obbo Abdoo Qaadiin.
”Hanga mootummaan Abbaa Irree Abiyy Ahimad kan uummata Oromoo tuffate gidiraa Uummata Oromoorratti qaqqabsiisu hanga dhaabutti, Jawaar Mohaammad, Baqqalaa Garbaafi qabsaa’onni biroon hanga hiikamanitti, dhimmi Haacaaluu hanga qulqullaa’ee ibsi kennamutti fi Oromoon nagaa argatutti duubatti hin deebinuu.”
Siwiidin magaalaa Istookhoolmi, Neezarlaands magaalaa Amisterdaam dabalatee biyyoota kaan keessattis ajjeechaa Haacaaluufi hidhaa namoota siyaasaa Oromoorratti raawwatame hordofuun hiriirri mormii fi sagaleen bulchiinsa MM Abiy Ahimad balaaleffatu gaggefameera.
Comments»
- 1. #OromoProtests 2020 Peaceful Global Solidarity Continues #HacaaluuHundeessaa #Seattle #Beirut #Minnesota | OromianEconomist - July 6, 2020
-
[…] #OromoProtests Global Solidarity Rally, Justice for #HacaaluuHundeessaa Free Jawar Mohammed #AbiyMu… […]
- 2. #OromoProtests Global Solidarity Rally, Justice for #HacaaluuHundeessaa Free Jawar Mohammed #AbiyMustgo — OromianEconomist | Mon site officiel / My official website - July 19, 2020
-
[…] via #OromoProtests Global Solidarity Rally, Justice for #HacaaluuHundeessaa Free Jawar Mohammed #AbiyMus… […]


text:
Akkuma hordofaa jirtan mootummaa Wayyaanee gaafii lafa ofii Oromoon gama nagayaatin gaafachaa jiru humnaan cabsuuf murteessee jira. Ibsa galgala kana gara miidiyaa isaanitiin facaasaniin, hoogganoonni jaarmaya TPLF mormii ummataa ‘ sochii shorokeessummaa jechuun’ waamanii jiran. I Kana jechuun ummata nagayaan mormii dhageessisaa jiru kana tarkaanfii shoororkeessaa irratti fudhatamu mara irratti fudhachuun sirridha jedhanii jiru. Humna barbaachise hundaan mormii nagayaaf haqa qabeesa kana akka cabsu humna waraanaatiif tika biyyatitiif aangoof qajeelfama kennee jira. Qajeelfama kanas guyya lama dura irraa kaasee waraana Shawaa Kibbaafi Kibba Lixaatti duulchisuun qonnaan bulaa Oromoofi ilmaan isaa lafarraa duguugaa jiran.
Tarkaanfiin kun godinoota biroottis akka cehu karoorii baafame hojii irra oolaa jira. Fakkeenyaaf har’a Godina Harargee Bahaa dhuunfachuudhaaf waraanni guddaan daangaa Soomaliyaatirraa socho’ee jira. Akeeka sanyii duguuginsa Oromorratti ifatti labsamee guyyaa adii hojirra oolaa jiru kanarraa of baraaruuf Oromoon bakka hundaa tokkummaafi bifa qindaa’een socho’uun dirqama waaytawaadha. Ifatti lola labsuun kun rifaatuufi na’uu sirnichaa waan agarsiisuuf duula ammaa kana jalaa fashalsinaan takkaa adabattee gaafii ummataa deebisa ykn babbaqayxee addaan facaati.
Kanaafuu tarkaanfilee fudhatamuu qaban keessaa:
1) Mormiin bifa walitti bu’iinsa hin qabne (low risk) kanneen akka gadda agarsiisuu, iccitii baasuu, gurraacha offachuu, muufachuu, nyaata diduu kkf manneen barnootaa, hospitaalota, warshaaleefi waajjiroota keessatti godhamaa jiran bal’inaan itti fufuu feesisa.
2) Wanti dinni Oromoo ajjeesaa jiruuf qabeenya Oromiyaa waan ta’eef bakka isaan dhukkubdu rukutuun barbaachisaadha. Kanaafuu kubbaniyyaalee Wayyaanee addaan baafachuun irraa bituu dhabuu, warshaaleen isaanii bifa milkaayeen akka hin calleesine gufachiisuufi callaan isaanii nagayaan Oromiyaa keessa akka hin qaxxamurre ugguruun barbaachisaa.Waliigalatti sochii diinaggee TPLF Oromiyaa keessaa qabduu tarkaanfii barbaachisaa kamiinuu fudhachuun yeroo gabaabaa keessatti cufsiisuu qabna. Maqaafi eddoo kubbaniyyaalee kana walitti qabamaa waan jirruuf gara marsaalee hawaasaatin isiniif ergina isinis kan beektan nuuf dabarsaa.
3) Waraanni isaani Oromiyaa keessa akka feedhe akka hin sochoofne taarkaanfiin karaa cufuu itti fufuu qaba. Keessattuu karaaleen gurguddaa godinoota geessan tooftaa adda addaatin danquun hudhanii qabuu feesisa.
4) Biyya alaatti hiriirri deeggarsaa godhamaa jiru itti dabalee deemuu qaba. Hojii diplomaasiifi daladalaa Wayyaaneen biyyota alaa keessati qabdu hordofuun hoongessurratti fuulleffanna. ( Tarkaanfilee fudhatamuu qaban gara keessaatin waliif dabarsina). Dhiibbaan miidiyaalee garagaraa irratti godhamaa jirus jabaatee itti fufuu qaba. Ummata keenya madaayaa jiruufi gargaarsa adda addaatiif kan ta’u maallaqa saffisaan walitti qabuun barbaachisaadha
5) Amma booda diinis ummanni Oromoos bakka ji’a takka dura turetti hin deebi’u. kanaafuu mooraan qabsoo Oromoo saffisaan itituun humna gama maraan cimsachuun tarkaanfii dhumaatif of qopheessuu barbaachiisa.
Ji’a tokkoof ummanni keenyaa sodaa moo’atee, tokkummaa cimsatee, diina naasisee jira. Har’as kana darna injifannoo goonfachuu qaba, ni danda’as. Namuu bakka jiruu waan danda’uun diinarratti duuluu qaba. Tana booda of duuba deebi’uun kopha kophatti qalamuu qofaafi. Kanaaf alaaf keessaan, xiqqaa guddaan, baddaa gammajjiin walqabannee injifannoodhaan keessaa bahu qabna.
Dhugaa qabna, tokkummaan falmanna, ni moo’anna!


text:
Uummanni Oromoo naannoo Beenishaangul Gumus bakkoota Matakkal, Wambaraa, Gaalessaa fi Asoosaa jiraatu Waggoota Dheeraaf saboota biro naannichaa wajjin wal dandauun, wal kabajuun akkasumas Aadaafi Duudhaa Uummata Oromoo naannicha waliin qooddachuun nagayaan jiraachaa ture.
Nageenyii fi walitti dhufeenyi kun Karoora saamichaa mootummaan nama nyaataa wayyaanee Naannicharratti baafatteef danqaa guddaa waan itti ta’eef, Waggootii Kurnan darban keessattii shira a fi daba garaa garaa xaxaa turteetti. Kunis akkuma Oromoota naannoo Sumaalee, Raayyaa fi Walloo saboota naannichaa wajjin walitti buusuun Oromoota ajjeesuu fi Buqqisuu ture.
Haa ta’uyyuu malee Qabsoo Hadhaawaa Qeerroo fi Hawaasni Oromoo Naannichaa godheen harkatti fashalee jira. Kanaan kan Gubatte Mootumman Murna Bucuu TPLF sabboontota Oromoo Qaqqaalii naannichaa waggaa darbe qabdee mana hidhaatti waxalaa jirti.
Gaafa 28/03/2018 Uummanni Oromoo Matakkal, Wambaraa Filannoo Muummicha Ministeeraa wajjin wal qabatee akkuma Oromoota kaanii gammachuu isaa ibsataa utuu jiruu walitti bu’insa karoorfattee karaa dhabdee rakkachaa jirtu uumuun, waan Qeerroon naannichaa saba biraa irratti balaa uume fakkeessuu kunoo ammas dhalattoota Oromoo hidhaatti Guuraa jirti.
Utuu Eelaan keenya bara darbee hin irraanfatamiin, Qabsaa’onniifi Gootonni keenya Mana Hidhaatii hin bahiin Qeerroo Matakkalii fi Wambaraa har’as mana hidhaatti guurtee tumaa jirti.
Maqaan namoota Gammachuu ibsannaa wajjin wal qabatee mana hidhaatti Guuramanii:
1. Fikaadu Abarraa
2. Tolasaa Waaqshumaa
3. Kifilee Baay’isa
4. jireenya Balaay
5. Yaadata Disaasa
6. Getahun Dhinsaa
7. Abbabaa Taaddaga
8. Caalii Getaacho
9. Oliyaad Tasgaraa
10. Lalisaa Gammachu
11. Eyyaasu Malaakuu
12. Tolosaa Dassuu
13. Biqilaa Disaasa
14. Gammachuu Baabe
15. Temesgeen Deebis
16. Magarsa Galataa
17. Biraanuu Balaayi
18. Fayyisaa Tammiruu
19. Amsaaluu Abdisaa
20. Galataa Amsaaluu
21. Taakkalee Aberraa
22. Rooba Tamasgeen
23. Malaakuu
24. Jirraa
25. Abarraa Abdiisaa
26. Dirriba Bashuu
27. Gurmeessaa
Nutis Qeerroon Matakkal- Asoosaa Ibsa Ejjennoo Kanaa gadii baafnee jirra:
1. Qeerroofi Uummanni Oromoo mana hidhaatti guuramaa jiran hatattamaan haal duree tokko malee haa hiikaman;
2. Gootonni Dhalattoonni Oromoo Matakkal Yakka tokko malee Mana Hidhaa Qiliinxoo Keessatti Hiraarfamaa jiran hatattamaan haal duree tokko malee nuuf haa hiikaman;
a. Obbo Habtaamuu Bayyanaa
b. Obbo Kaffaaloo Nigaatuu
c. Obbo Gonfaa makuraa
d. Obbo Caalii Yaadataa
e. Obbo Bilisummaa Fiqaaduu
f. Obbo Shaanqoo Akkushoo
g. Obbo Olaanaa Baay’isaa
h. Obbo Tasfaayee Abbabaa
i. Obbo Waaqtolee Haayiluu
3. Uummanni Oromoo naannoo Beenishaangul gumuz jibbaafi tuffii uummata kamiifuu akka hin qabneefi shira walitti bu’insaa mootummaan wayyaanee xaxxe hubatee Sabni naannichaa hundi qabsoo Uummata Oromoo Cinaa akka dhaabbatu waamicha Goona;
4. Uummanni Oromoo Biyya keessaa fi Alaa marti Hacuuccaa, Tuffii, Duguuggaa sanyii fi Sarbaa mirgoota nammummaa Uummata Oromoo Naannoo Beenishaangul irratti ta’aa jiru Hubatee akka Nuuf Dirmatu waamicha Goona;
5. Hidhaa fi Ajjeechaan Guutummaa Oromiyaa fi Oromoo akkasumas Nurratti ta’aa jiru hanga gaaffileen keenya deebi’anitti Qabsoo keenya irraa duubatti nu hin deebisu
Oromiyaan Kan Oromooti!
Bitootessa 30, 2018
Qeerroo Matakkal-Asoosaa irraa.


text:
Korii Embaasiin Itoophiyaa nama isa gargaare waliin qopheesse kun,mari guddinnaa fi jijiirama biyya keessaa, nama biyya alaa jiru waliin mari’annaa jedhamee yaamame.
Waan irratti mari’atan keessaa, Itoophiyaan guddinnaan eessaa kaatee eessa geette,amma eessa jirtii, fi garam deemuutti jirtii faa. Akka gabaasa kanaatti, Itoophiyaan gannuma gannaan harka 11 fi wayiin guddahcuutti jirti.Gabaasii Minsitera barmusaa Itoophiyaa obbo Demmeqee Mokonninilleen biyyitii gama barmusaatiin akak durii kaan qaata biraa fagaattee, nama harka afurii keessaa harkii tokko ka wa barate jedha.
“Manneen barmusaa kuma hedduu fi barattoota miliyoona hedduutti biyya keessa jiraa guddinnii kaanillee ittuma jira…guddinnaa eegee qabannee irratti nu gargaaraa”
Gama kaaniin ammoo kora ambaasaaddera Itoophiyaa ka USA jiruu ,obbo Girmaa Birruu dabalee, namii akka akkaa itti dhufe kana waan hedduutti jeeqe.Namii Itoophiyaa heduun balbala galma koraatiin seenani fi itti dhiyaattutti walti dhufee, lafa namii itti hidhamee itti ijjeefamuutti guddinna maanti jiraa jedhee kora kanatti hiriira bahe.
Warqata yaamichaatuu abbaa fedhanii fi akkuma wal beekaniin walii qoodanii seennee rakkoo teennallee himachuu hin dandeenne fa jedhan.
Korii Washington DC University Howarditti Ebla 8 yaamane kun,jalqababaayyuu waan hedduun jidduutti ciccitaa deeme.Gabaasii dhumatee namii lamaa sadii wa gaafatee hedduulleen gaafi oli kahee kaan harkaa baasee adoo eegatuu,galma kana “hujiif barbaadanbii bahaa” jedhaniin dhufte.Eegee korii kun Embassy Itoophiyaatti taahe.
Bulchootii Itoophiyaa kutaa USA fi Candaatti waan guddinna biyyiti keessa jirtuu irratti mari’achiisuuf imaltuu dhufan akka gabaasa arganneetti.
Waan tana irratti waa qopheessine MP3 irraa caqasaa.


text:
Bitootessa 20 bara 2013 irraa egalee, qajelfamni vaayrasii Koroonaa ittisuuf Fulbanaa 25 bara 2013 bahe akka hojii irraa oolu abbaan alangaa waliigalaa, ka federaalaa beeksisee jira.
Qajeelfamni kun halaa nama dirqisiisuun hagguuggii afaanii fi fuunyaanii malee socho'uun dhorkaa ta'uu, fageenyaa fi qulqulinaa ofi egachuun kanneen qajeelfamicha keessatti eeraman keessa jiran.
Akka qajeelfama sana keessa kaa’ametti taateewwaan hawasumaa kanneen akka Awalchaa, cidhaa,sagantalee gammachuu fi gaddaa waliin qodachuuf tasifamaani kam irrattiyyuu namni 50 oli akka hin hirmanee taasisamee jira.


text:
Tafsiira Suuratu Yuusuf-Kutaa 16
Kutaa darbee keessatti mootiin Misir Yuusufin mana hidhaati baase ofitti dhiyeessu akka barbaade ilaalle turre. Garuu Yuusuf hanga yakkaa irraa qulqulluu ta’uu isaa mirkanaa’utti mana hidhaa keessaa bahuu dide. Mootichi yakka irraa qulqulluu ta’uu erga mirkaneesse booda akka Yuusufin fidan tajaajiltoota isaa ajaje:
Mootichis ni jedhe, “Isa naaf fidaa, nafsee tiyya qofaaf isa godha.” Yommuu isa haasofsiisu, “Dhugumatti, ati har’a nu biratti bakka ol’aanaa kan qabuu fi amanamaadha.” jedheen.” Suuratu Yuusuf 12:54
Yuusuf qulqulluu ta’uu mootichaaf erga ifa ta’ee booda, mootichi akkana jedhe, “Yuusufin naaf fidaa. Nafsee tiyyaaf isa filadha, gargaartootaa fi gorsitoota natti dhiyaatan keessaa tokko isa godhadha.” Yuusufis mana hidhaa keessaa bahuun ni dhufe. Yommuu mootichi Yuusufin haasofsiisu, mootichi akkana jedhe, “Har’a ati nu biratti nama sadarkaa ol’aanaa qabuu fi wanta hundarratti amanamaadha.”[1]
Mootichi akkanumatti lafaa olka’e kana hin jenne. Yuusuf irraa wanta dubbise qaba. Mootichi yakka zinaa (sagaagalummaa) irraa qulqulluu akka ta’e ragaa dubartoonni bahan irraa ni beeke. Hiikni abjuu inni hiike hiika ajaa’ibaa fi sirrii akka ta’e ni hubate. Uumamaa fi amala Yuusuf yommuu argu garmalee isa gammachiise. Kuni garmalee akka isa jaallatu fi ofitti isa dhiyeessu isa taasise.
Kuni bu’aa bayii qormaataa keessatti xumura gaariidha. Yuusuf abbaa garmalee isa jaallatu biratti jireenya isaa jalqabe, ergasii qormaata baay’een ni qorame: biiritti ni darbame, garba ta’uun ni gurgurame, yakka sobaatin ni yakkame, haqa malee ni hidhame ergasii ulfaatinnaa fi rakkoo mana hidhaa keessaa baafamuun warra mootiitti garmalee dhiyaatan keessaa tokko ta’e. Dhugumatti, seenaan addaa kuni amala jireenya addunyaa tanaa nutti agarsiisa. Qormaanni haarofti hundi qormaata duraa caalaa guddaadha. Garuu injifannoon dhumaa dachaa dachaan mi’aawadha.[2]
“[Yuusuf] ni jedhe, ‘Kuusaa dachii irratti [itti-gaafatamaa] na taasisi. Dhugumatti, ani tiiksaa, beekadha.’” Suuratu Yuusuf 12:55
Yuusuf namoota fayyaduu fi haqummaa gadi dhaabu barbaade. Kanaafu, mootichaan akkana jedhe: Kuusaa qabeenya Misir irratti itti-gaafatamaa (abbaa aangoo) na taasisi. Wanta itti-gaafatamummaa itti fudhadhe nan eega, homtu bakka isaa maleetti hin badu, keessaa fi alaan nan sirreessa. Akkaataa bulchiinsaa fi too’annaa nan beeka.[3]
“Akka kanatti dachii keessatti Yuusufiif bakka mijeessineef, ishii irraa bakka fedhe qubata. Nama feene rahmata Keenyaan tuqna, mindaa warra toltu hojjatanii hin balleessinu.” Suuratu Yuusuf 12:56
“ishii irraa bakka fedhe qubata.” Kana jechuun biyya Ijipt keessatti bakka fedhe jiraata.
Mana hidhaati erga baafame booda Yuusuf guutuu Ijipt keessatti ministeera aangoo ol’aanaa qabu ta’ee jira. Biyyatti keessa bakka fedhe deema. Hidhamaa erga ta’ee booda mootitti aanee nama aangoo ol’aanaa qabu ta’e. Inumaa gara tokkoon mootii caalaa aangoo ol’aanaa qaba. Sababni isaas, Yuusuf soorata ummataa too’ata. Namni hundu nyaata barbaada, garuu namni hundi yeroo hunda mootii hin barbaadu. Hayyoonni akka jedhanitti, Yuusuf saganta bulchiinsaa bu’a-qabeessa ta’e hoji irra oolche. Hoonge gara fuunduraatti dhufuuf akka olkaa’amuuf fi qusatamuuf waggaa torbaaf namoonni oomisha isaanii mootummaatti kennataa turan.
Sababni ijoon Yuusuf mindaa guddaa kana itti argateef gaarummaa isaati. Rabbiin olta’aan ni jedha: “Nama feene rahmata Keenyaan tuqna, mindaa warra toltu hojjatanii hin balleessinu.”
Qananiin Yuusuf argate kuni hundi rahmata Rabbii irraayyi. Kuni barnoota bu’uuraa nuuf ta’a. Yommuu nuti warra gaarii taanu, Rabbiin nu badhaasa. Dhugumatti Inni mindaa warra hojii gaggaarii hojjatanii jalaa hin balleessu.
“Warra amananii fi Rabbiin sodaataa turaniif mindaa Aakhiratu caala.” Suuratu Yuusuf 12:57
Aangoo fi qabeenya waliin Yuusuf kunoo biyyatti keessatti haalli mijaa’eef. Garuu biliclicii qabeenyaa fi sadarkaa addunyaa tanaatiin akka hin gowwoomne Rabbiin nu yaadachiisa. Sababni isaas, 1ffaa– qabeenyi fi sadarkaa addunyaa tanaa yeroo gabaabaaf kan turaniidha. 2ffaa– mindaa addunyaa irra “mindaa Aakhiraatu caala.” Mindaan Aakhiraa qananii fi badhaasa addunyaa kan caalu fi zalaalami (yeroo dheeraa daangaa hin qabne) kan turuudha. Garuu Rabbiin badhaasa kana namoota amananii fi Isa sodaataniif qofa qopheesse. “Warra amananii fi Rabbiin sodaataa turaniif….”
Sufyaan ibn Uyaynah fi hayyoonni darban biroo, warri amanan (mu’mintoonni) hojii isaaniitiif mindaa lama akka argatan aayah tana ragaa godhatan. Mindaan jalqabaa addunyaa tana keessatti, mindaan lammataa immoo Aakhiratti. Gama biraatiin Rabbiin kaafirtoota hojii isaanii gaariif addunyaa tana keessatti qofa mindaa kennaaf. Aakhiratti immoo homaa hin kennuuf. Sababni isaas, badhaasni Aakhirah warra amanan qofaaf qophaa’e. Kaafiroonni guddinna kasaaraa isaanii Guyyaa Murtii ni beeku. garuu hubannaan kuni baay’ee kan barfate ta’a.[4]
Guduunfaa
Boqonna tana keessatti sababoota Yuusufin milkaa’inatti geesse ni eera. Isaaniis: amanuu, taqwaa, ihsaana fi obsa.
✏Amanuu jechuun Rabbii olta’aatti amanuu, du’aan booda kaafamuun akka jiru, Jannataa fi Jahannam akka jiran amanu, Rabbiin kitaabban akka buuse fi Ergamoota akka erge amanu, malaykoonni akka jiran amanuu fi wanti hundu murtii Rabbiitiin akka ta’u amanuudha.
✏Taqwaa jechuun immoo wanta Rabbiin itti ajaje hojjachuu fi wanta Inni dhoowwe dhiisun adabbii Isaa irraa of eegudha. Jechi taqwaa jedhu jecha wiqaayah jedhu irraa fudhatame. Wiqaayah jechuun eeggumsa jechuudha.
✏Ihsaana jechuun hojii bareechisanii hojjachuu fi tola ooludha.
✏Obsa jechuun wanta badaa hojjachuu irraa of qusachuu, wanta gaarii hojjachuu itti fufuu fi balaa namatti bu’eef dallanuu irraa of qusachuudha.
Yuusuf bu’uuraalee kanniin hunda kan guutedha. Boqonnaa tana keessatti milkaa’inni guddaan milkaa’inna Aakhiratti argatan akka ta’e ni mirkaneessa. Kanaafu, yeroo hundaa milkaa’inna Aakhiraatiif dharra’uu fi hojjachuu qabna. Addunyaa irraayyis wanta milkaa’inna kanatti nu geessu dagachuu hin qabnu.
✏Namni bu’uuraalee kanniin guute addunyaa keessattis mindaa ni argata, Aakhirattis mindaa ni argata. Mindaan guddaan addunyaa tana keessatti argatu, tasgabbii qalbiitii fi boqonnaa sammuuti.
[1] Tafsiir Muyassar-242, Ma’aariju tafakkuri-10/689, Tahriir wa tanwiir-13/7
[2] Lesson from Suuratu Yuusuf-100
[3] Tafsiiru Muyassar-242, Tafsiir Sa’dii-463
[4] Lesson From Suurah Yuusuf-101-102


text:
Haleellaa fi saamichi humnoota shororkeessitootaa Amaaraatiin raawwatamu hammaachuun himame.
Godina Horro Guduruu Wallaggaatti jiraattonni aanaa Amuruu ganda Makkannootii OMN dubbise haleellaan humnoota shororkeesaitoota Amaaraatiin hawaasa Oromoo Aanaa Amuruu irratti raawwatamu gaaga’ama hamaa geessisaa jira jedhan.
Guyyaa kaleessaa humnoonni kunniin haleellaa ganda Makkannootti raawwataniin lubbuun daa’immanii darbuu himaniiti jiru.
Barataa kutaa 8ffaa kan ta’e Sanyii Raffisaa Toleeraa fi hiriyoonnis isaa kan biroo bakka loon tiksanitti rasaasaan rukutamuun, Sanyiin battaluma yoo ajjeefamu, loon hawaasaa dirree irra turan martinuu saamamuudha jiraattonni gandichaa kan dubbatan.
Hawaasni ganda Makkannoo sodaa keessa jiraachuu fi humna ittiin qolatu dhabee yaaddoof saaxilameera kan jedhan jiraattonni gandichaa, qaamoleen mootummaas dhimmicha tasgabbeessuuf yoo dhaqan isaanis haleelamanii du’aa waan jiraniif, humna isaanii ol ta’uun sodaataniiru jedhu.
Aanaa Amuruu keessatti hanga ammaa jiraattonni kuma dhibba tokkoo fi kuma digdamii afur ol haleellaa humnoota shororkeessitootaa Amaaraatiif saaxilamuun qe’eefi qabeenya isaanii irraa buqqaafamuu ragaan waajjira sodaa balaa aanaa Amuruu ni agarsiisa.
Godina Horro Guduruu Wallaggaatti haleellaa humnoota shororkeessitootaa Amaaraatiin aanaaleen ja’aa ol rakkoo keessa jiraachuus ragaaleen garasii arganne ni mul’isu.


text:
Dhaabbatni basaasaa Yunaayitid Isteets, Raashiyaan dhimma filannoo prezidaantummaa Yunaayitid Isteets keessa seentee, akka Doonaald Traamp filataman gargaartee jirti – jechuu isaa, Mootummaan Raashiyaa oduu hundee hin qabnee fi oguma-dhablee, jechuudhaan balaaleffatee jira.
Dubbi-himaan Kireeminliin – Dimitirii Peskoov, har’a ibsa kennaniin, “himannaa hundee hin qabne, kan homaa of keessaa hin qabne, kan oguma deemsa hojii naga-eegumsa of keessaa hin qabnee yokaan how’a qalbiitiin kaka’e dhihaate” jedhan.
Himannaalee akka kanaa nuffinee jirra illee – jedhanii jiran.
Hawaasni tika-nagaa Yunaayitid Isteets, “Prezidaantiin Raashiyaan – Vilaadmir Puutin, deemsa filannoo dimookiraasumama Yunaayitid Isteets cabsuuf jecha, duula kana ofumaa ajajuu isaanii ofitti-amantaa cimaa qabna – jechuun eega dubbatee booda, gama mootummaa Raashiyaa irraa deebiin dhaga’amuun kun isa duraa ta’uu isaa ti.


text:
5-Namni wanta haraamaa jaallatu Rabbiif jedhee dhiise, wanta san karaa halaalatiin argata ykn kan san caalu Rabbiin bakka isaaf buusa-Har’as imaamu ibn Al-Qayyim irraa jechoota mi’aawo haa habbuuqannu.
Itti Fufi…
Keessa Dargaggootaa fi shamarranii wanta hurgufu
Dabalata dubbisii
Jireenya dargaggummaa fi shamarrummaa keessatti wanti tokko keessaa namaa hurgufa. Wanti suni maal akka ta’e beektu? Nama jaallatan fuudhu ykn itti heerumuuf yaadda’uudha. Tarii nama tokko jaallachuun namni biroo yommuu kaadhimummaaf (nikahaaf) sitti dhufu didu dandeessa. Ergasi, namni ati jaallatte suni takkaa du’aan addunyaa irraa boqachuu danda’a takkaa immoo si diduun nama biraa fuudhu danda’a/ itti heerumu dandeessi. Yeroo kanatti falli kee maali ree? Halkanii guyyaa dhiphachuu fi gaabbun furmaata ta’uu danda’aa? Kuni gonkumaa furmaata hin ta’u. Mee akka furmaatatti qabxiilee muraasaa haa eerru:
Dhugumatti yeroo ammaa rakkoo fi fitnaa guddaa keessa jirra. Galaana fitnaa kana keessatti gosoonni namoota jalqaba nyaataman dargaggoota fi dubartoota. Dhugumatti dargaggoonni yeroo ammaa garam akka deeman malli harkaa bade, dukkanni jireenyaa isaan marse jira. Akkuma haati yoo ilma ofii dhabde raatoftu, dargaggoo fi shamarran ammaas kallattiin jireenya yommuu harkaa badu raata’aa jiru. Haati hanga daa’ima ofii argatutti hirriba gaarii ni raftii? Dargaggoon ammaas hirribaa gaarii ni rafu? Boqonnaa gaarii ni argatu? Sababni raata’u fi dukkana jireenya keessatti baduu maal ta’inna laata? Of gaafanne beeknaa? Maaliif jireenyi natti dukkanoofte jennee beeknaa? Read more
Torbaan darbe irraa itti fufuun kunoo dawaa jaalalaa har’as waliin ni ilaalla.
7.Fuudhuu ykn heerumu– osoo jaalalaan qabamuu baateyyuu fuudhaa heeruma keessa quufa, tasgabbii fi gammachuutu jira. Dubartii jaalalaan irraa qabamee fuudhu kan danda’u yoo ta’ee haa fuudhu. Kuni dawaa hundarra nama fayyaduudha. Fuudhaa heerumni jaalala daangaa darbee waan haaquf. Yoo fuudhun itti ulfaate karaa fuudhaa akka laaffisuuf gara Rabbii haa baqatu. Hanga fuudhu wanta Rabbiin dhowwe irraa obsaan haa fagaatu. Tarii hawwiin isaa ariifachuufi danda’a. Yookiin immoo namni inni jaallate sun isatti heerumu kan hin barbaanne yoo ta’e, haa obsu. Jabeenyaf Rabbiin haa kadhatu. Read more
Wantoonni jaalala daangaa darbeetti nama geessan baay’eedha. Namni sababa yoo beeke miidhaa hojiin isaa itti fiddu irraa fagaata. Namni tokko jireenya keessatti milkaa’uuf sababa fi bu’aa wanta hojjatu beeku ykn tilmaamu qaba. Sababa (cause) jechuun hojiin sun akka raawwatamuuf wanta nama kakaasudha. Bu’aa (effect) yoo jennu immoo firii hojii san irraa argamuudha. Firiin sun miidha ykn faayda ta’uu danda’a. Kanniin sirritti yoo hin beekin jireenyi teenya gara hin qabdu. Read more
Akkuma torbaan darbee eerre fedhii lubbuu hordofuun miidhaa baay’ee fida. Namni tokko fedhii lubbuu hordofuu yookiin hordofuu dhiisu isaa akkamitti beekaa? Yeroo baay’ee namtichi fedhii lubbuu hordofuu, yommuu gocha fedhiin isaa itti ajajju raawwatu fedhii lubbuu hordofuu hin beeku. Kan inni beeku yommuu miidhaa wanta raawwate sanii arguudha. Read more
6.Karaa sirrii irratti fi haala sirriin baasu– namoonni baay’een qabeenya yommuu argatan eessatti fi akkamitti akka baasan hin beekan. Fasaanni (badiin) guddaan addunyaa irratti kan babal’ataa jiru sababa baay’inna qabeenyaatin. Boombii fi nuwkilariin namoota nagahatitti roobsan sababa baay’inna qabeenyatinii mitii? Qabeenya sirnaan yoo itti hin fayyadamiin namtichaaf badii taati. Iccitiwwan galii gaarii itti argatan keessaa tokko qabeenya sirnaan itti fayyadamuudha. Wantuma arganirratti bitteennessu dhiisudha. Qabeenyi amaanaa Rabbiin nama bira kaa’edha. Guyyaa fedhe namarraa fudhata. Qabeenyi kiyya jedhanii akkuma fedhan itti taphachuun of gowwomsuudha. Qabeenya sirnaan fayyadamuuf: Read more
Barruun tuni barreefamoota gaggabaabo ji’a Bitootessa (March) 2016 fuula Fesbuuki Jireenya Badhaatu irraa walitti kuufamteedha.
Hanga fedhan namoonni cubbuu/badii haa raawwatan, isaan hin hordofin hin akkeessin. Namoonni baay’een sababa akkeessutin cubbuutti kufu. Akkana siin jechuu danda’u,”Namni hunduu jaalalle dubartii/dhiiraa qaba. Kana namni hunduu ni hojjata. Ati nama addaati? Dargaggummaa keetti fayyadami. Yoo amma of hin bashanansiisin yoom of bashanansiisuf? Rakkoo hin qabu boodarra ni tawbatta, Rabbiin gafurrahimi….” Hanga isaan hordoftu haala kanaan si sossobu. Namoonni kunniin sheyxaana namaati irraa garagali,wanta isaan jedhan gonkumaa hin dhagahin. Read more
Zinaa (sagaagalummaa) jechuun nama tokko waliin osoo seeran wal hin fuudhin wal qunnamti saala waliin raawwachuu jechuudha. Zinaa bakka lamatti qoonne ilaalu dandeenya. Tokko dubartii fi dhiirri hin heerumne/ hin fuune wal jiddutti raawwachu afaan ingiliffaatin ‘Fornication’ isa jedhamu yoo ta’u kan lammataa immoo dubartiin heerumte fi dhiirri fuudhe wal jiddutti seeran ala raawwachu yookiin lamaan keessaa tokko kan hin fuune/heerumne kan fuudhe/heerumte waliin sagaagallummaa raawwatamuudha. Kunis afaan ingiliffaatin Adultery jedhama. Zinaan gosa kamiyyuu fi karaa kaminuu raawwatamu jibbamaa fi fokkuudha. Fokkinnaa irraa kan ka’e Rabbiin akka itti hin dhiyaanne nu akeekachisa. Read more
Ilmi nama jireenya isaa keessatti hojii baay’ee hojjata, gaariis ta’uu badaa. Ilmi nama hanga addunyaa tana keessa lubbuun jiraatu osoo hin dogongorin hin hafu. Dogongorri fi cubbuun hanqinnaa fi dadhabinna ilma namaa mul’isu. Osoo gara tawbaatti hin seenin duratti mee miidhaa cubbuun ilma namaa irraan ga’u gabaabinnaan haa ilaallu. Read more


text: Gaafa Kibxataa, kutaalee Yunaayitid 50 keessatti lammiwwan sagalee kennan bulchitoota kutaa isaanii, akkasumas nama Mana-maree Bakka-bu'ootaa Yunaayitid Isteets keessatti isaan bakka bu'u filatu. Qalbiin namaa barcuma Mana-maree eenyu tu irra-aantummaan qabata, ka jedhu irra jira. Filannoo kanaan miseensota Mana-maree Bakka-bu'ootaa guutuu fi miseensota Mana-maree Murtii-seeraa sadii irraa harka tokko tu filatama. Ba'iin filannoo kanaa ka bara 2008 sagalee guddaan filataman prezidaanticha Dimookiraatii, Baraak Obaamaa, fi Rippaablikaanota gidduu dhaa yokaan Dimookiraatota ajandaa Bulchiisa Obaamaa ka waggoota lamaan dhufanii deggeranii fi kanneen moman gidduu dhaa madaaliin humnaa gama kamitti akka jallatu murteessa.


text:
Namticha tokkotu ture . Abbaan isaa bara hima . Abbaan isaa duunaan abbee bara himaa koottuutii bara himi jedhaniin .
Namichi sunis akka inni bara himu mootummaan waan dirqisiseef koottuutii bara himi jedhanii fuudhanii deeman .Namtichi sun bara himuudhaaf romaa utuu deemaa jiruu sardiidaa boollarra teessu tokko arge . Achumaan sardiidni sunis maali yaa namana maalif rom’aa deemta jetteeni . Namtichis bara himinan jedhanii waanan jedhee himun wallaale jedheen . sardiidni sun namichaan bariibara waraanaati jedhiitti himi jetteen . Namtichi bara waraanaati jedhee itti hime . Achumaan barichi bara waraanaa ta’e . Namtichi immoo eeboo baatee deemaa ture . Yeroo galuammas sardiidni sunutuu boollarra teessuu argee asumatti naeegdaa jedhee eeboo dhaanariun boolla seensisee biraa deebi’e . Ammas waggan sunga’ee namticha qabanii utuu rom’aa adeemuu argitee maali yaa namana maalif rom’aa deemta jetteeni . Namtichis immoo bara himi naan jedhanii waanan jedhee himun wallaale jedheen . Achumaan sardiichi barri bara dhukkubaati jedhe . Yeroo galuammas sardiidaa sana argee asumattina eegdaa jedhee ar’ee boolla seensisee bira darbe . Ammas waggaa sanatti namtichaan bara himi jedhaniinii utuu rom’aa adeemuu sardiidnii asrgitee maali yaa namana maalif rom’aa deemta jetteeni . Namtichis immoo bara himi naan jedhanii waanan jedhee himun wallaale jedheeni . Achumaan sardiidni barri bara abiddaati jedhi itti himi jetteeni Achumaan namtichi dhagee barri bara abiddati jedhee itti hime . Yeroo inni itti himee deebi’u immo sardiidni sun ammas utuu boollarra teessuu argee asumatti naa eegdaa jedhee abidda itti aafuufe . Yeroo inni abidda itti afuufu sardiidni boolla biraatiin baate . Ammas waggaa satti bara himi jedhaniinii utuu rom’aa adeemuu sardiida sanitti dhufe maali yaa maali yaa namana maaliif rom’aa adeemta jetteni Achumaan namtichi bara himi naan jedheeni waanan jedhee himun wallale jeedheeni . Achumaam sardiidnii barri bara araaraati jedhii himi jetteeni . Namtichis barri bara araaraati jedhee hime waqnis araarame , laftis araarame . amnis araarame jedhee hime Achumaan mootummaan namicha badhaasa amma inni barbaadu badhaase . Namtichi immoo badhaasa sana keessaa hoolaa tokko bitee sardiidaa saniin maqaa keetifan badhaafame jedhee hoolaa boola duratti hidheef . Achumaan sardiidni namichaan yaa namana kan nu waraane siimiti bara , kan nu ari’es ari’i miti bara kan nugubes si’imiti bara , amma barri araarame jetteeni ,Achumaan namtichi achii adeemnaan sardiiani sun holaa sana qalattee nyaatte jedhama.


text:
Waldhabiinsa daangaa waggoota dheeraaf Ertraa fi Itiyoophiyaa gidduu ture irratti kan dubbatu jillii Ertraa kan torban kana Finfinnee kan seenu ta’u Itiyoophiyaan beeksiiftee jirti.
Ministriin dantaa alaa Itiyoophiyaa waa’ee daw’annaa jila Ertraa kana gad fageenyaan hin ibsine.Prezidaantiin Ertraa Isaayaas Afaworqii torban darbe guyyaa wareegamtoota biyya isaanii Asmaraa keessatti kabajan irratti jila tokko gara Itiyoophiyaatti kan ergan ta’u ibsanii turan.
Kunis Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Dr. Abiyyi Ahmad walta’iinsa daangaa bara 2000 Aljars irratti tolfame ni fudhanna jechuun eega dubbatanii booda Isaayaas deebii kana kennan.


text:
Xuyyuurii bara 2010 keessaa Beerut,Lebanonitti lafa dhahee nama 90 caalaa fixe akka jecha bulchoota Lebanonitti balleessaa paayleetii Itoophiyaati.Paaylootiin kun akka gabaasa baheeetti qilleensaa fi bubbee hamtuu keessaa xuyyuura oofuun,muuxannoo fi beekumsa dhabiitii.
Xuyyuurii kahee adoo hin turinuu qilleensaa irraa bobahaa bu’e jedhan Boeing 737, nama baatee deemuun garba Meteraniyaan keessatti lafaan dhahee fixe.
Bulchootii Lebanon rakkoo tana paayleetii Itoophiyaatti mormatanillee akka jecha Itoophiyaatti dharaa.
Taatullee akka obbo Teweldee Waldee Maariyaam,Itti Gaafatamaa Daandii Qilleensa Itoophiyaatti dhara.“Gabaasii kun dhara,gabaasii kun ragaa hinqabuu,dubbii mirkanaallee irratti hin hundoomne.”
Bulchootii Lebanon dubbii akka abbaan balleessaa qabe qoratamuu male jedhan lafa irra harkisan,akka caaccabii xuyyuuraa dafee qoratamullee itti hin ariifanne.
Obbo Teferraa Mekonnin,warra balaa xuyyuuraa gama Itoophiyaa qoratu keessaa tokko.
“Bulchootii Lebanon caaccaba kana harka 92 akka qoratamuuyyuu hin goone.”


text:
Abbaa Urjii tiin:
Ji’a Hagayyaa tan bara 1952-a, gaafa Mahammad Goobanaa ilmii barsiisuuf Dirree Dhawaa-rraa gama ganda Warra Alii kan magaalaa xiqqoo Laga Mixee bira jirutti godaanu, Haati Warraa, Faaxumaa Aadam, ulfa ji’a shanii garaa qabdi ture. Jiruu magaalaa guddoo keessaa baatee tan ganda baadiyaa xiqqoo tiin odoo wal hin fudhatin, Onkololeessa 05, bara 1952, Faaxuma, angafaaf, ilma dhiiraa, kan kitaabni banamee – burujni laalamee, maqaan Nuuh moggaafamuuf deeyse. Nuuh jecha afaan Hibruu irraa madde, kan hiikkaan isaa salaloo jechuu ti. Salaloon dadhabbii, yaada, hiraar, naasuu fii kkf-rraa sammuu hara baafachiisa. Kan maqaa kana beeysise Nabi Nuuhi.
Nabi Nuuh, akka amantii Islaamaa fii Kiristaanaatti, nama Ergamaa Rabbii tahuun saba isaa badii-rraa gama qulqullinaatti yaame ja’ama.Akka umriin Nuuh afur geeyseen, bara 1956 keeysa, abbaa fii haati Ganda Alii-rraa magaalaa Dirree Dhawaa, tan duraan keessa jiraachaa turanitti deebi’an. Akki san, Nuuh, joollee Ganda Gaaraa tan ededa Qafiiraa keessaa tokko taasise. Achumaan, odoo hin turin, magaalaa Dirree tan hiryoonni maqaa masoo waliif moggaasuun itti beekkamanitti, kan isaa tiis, Nuuhoo tahe.Jalqaba bara 1961, magaalaa Dirree Dhawaa keessatti, aruuza Ugaazni ilma isaa tiif godhe-rratti, gaaffii Abdullahii Girichoo, joollee alagaa tanneen dooyaa-rraa wallisaa turaniin “mee wallee afaan keenyaa tiis takka nu dhageeysisaa khaa!” je’e. Yaroo tana, kan miya muuziqaa dhawaa ture tokko, “meeshaan muuziqaa afaan Qottuu hin beeytuu. Yo ittiin dhawan ni cabxi,” je’een. Manguddoonni Oromoo kanneen magaalattii keeysa jiraatan, Oromoon hawaasota alagaa warra halaalaa dhufanii isaan keeysa qubatan maraan tuffatamuu kanuma baakan, arraba gurbaan dooyaarra Abdallatti gadi lallabe yaroo dhagayan haalaan nahan.
Joollee isaanii mabrazatti yaammatanii, yo akka joollee alagaa sanitti wallisuu dandayan, miya muuziqaa ammayyaa tan joollee san daranii isaaniif bituu akka murteeysan gabaasaniif. Ji’a muraasa booda, horii walitti buusaniin, miya himatan bitanii, Abuubaka Muussaa, Usmaa’il Muummadii fii Alii Shabboo harka kaayan. Isaaniis, irbuu manguddoof seenan bakkaan gayuuf, kaa’imman fedhii wallisuu fii muuziqaa dhawuu qabaniin hawwisoo maqaa Urjii Bakkalchaa moggaasaniif dhaabanii, Bitooteessa 08, bara 1962, ykn akka lakkooysa Hijraatti, Iida Ramadaanaa kan bara 1381, dooyaa gubbatti bahanii, manguddoota malees, Oromoota Magaalaa Dirree Dhawaa keessa jiraatan seenaa daawwachiisan. Gaafana Nuuhoo Goobanaa joollee umriin amata kudhanii ti ture. Umriin xiqqaattullee, seenichi gaafasii sammuu Nuuhoo keessati siidaa wallee afaan Oromoo guddoo dhaabbatte.Sossoohinsi afaanii fii aadaa Oromoo kan Hawwisoo Urjii Bakkachaa tiin jalqabe, dafee gandoota Dirree hunda keeysa saaree, dargaggeeyyii maqaa hawwisoo Hiriyaa Jaalalaa, Biiftuu Ganamaa, Maskoob, Suuqal-ilaaqii fii Arsaletti gurmooyte bibbiqilche. Akki san mootummaa Hayle Sillaasee/Amaaraa akkaan dallanse.
Wallee afaan Oromoo keessaan sab-boonummaa Oromoo kan dagaagaa jiru saffisaan qophuuf shira xaxxeen, miya muuziqaa irraa zaraftee, dargaggoota hawwisoo hidhatti guurutti seente. Kaa’imman aadaa fii afaan isaanii guddisuun yakkaman, gariin, haala sanirra cimaa taheef muratanii, biyyarraa bahanii, bahara qaxxaamuranii, tooftaa lolaa baratanii, Qeeyroo Ganama if godhanii, karaa Soomaalee tiin cabsanii, isaanii biyya senuuf deemuu, Onkololeessa 19, bara 1970, malkaa Bulloo-Haritti mootumma Soomaalee tiin qabamanii mana hidhaa Man-Dheeratti darbaman. Yaroo tana, Nuuhoon, faana miseensota hawwisoolee hordofuun, dargaggeessa harmoonikaa fii sagaleen hiriyoota booharsu tahe.Qabsoo Qeeyroon Ganamaa hidhaa mudataniif itti fufuuf, Elemoo Qilxuu faan Arfaasa 21, bara 1973, biyya seenanii daggala Cercer keessaa hoggaa sagalee qabsoo bilisummaa bowwaasan, Nuuhoon, warra akka Muktaar Giingee, Abduslaam Ibraahim (Kibriit), Asaffaa Baqqalaa, Abdurahmaan Maammad Muussaa fii Husseen Baashaa faa waliin garee (hawwisoo) uummatee, hujii kaa’imman isa duraa itti yakkaman qaata itti fufuu jalqabe.Gaafana, tattaafata bara 1972 jalqabeen afuuffaa harmoonikaatti ogummaawee, walaloo fii yadalees ifumaaf baafatee, wallelee dhaamsa adda-addaa qaban, kanneen akka,Rabbiin si’uume, suma bareecheeHaala amalaan, suma qaceelcheeKan deemu mara sirratti maraacheeHin agarre tan akka tee titti tolcheeTattabachiiftuu lubbuu tiyyaaSi malee hin qabu jiruu tiyyaa Boontuu bar sihi ifaan tiyyaatiin hawaasni, keessaa huu kaa’imman jalaa ol guddatan, karoora mootummaan Amaaraa afaan Oromoo tii fii Oromummaa dhabamsiisuun isaan Amaareeysuuf baafatte irraa akka baraaran godhutti seene. Haaluma kanaaf, bara 1975 walleelee kaaseeta guutuu guddina sab-boonummaa tiif gumaache.Isaa haala oliitti jiru, Nuuhoon. jalqaba bara 1976 biyya Jabuutii seene. Akka achi dhaqeen, carra arakte hundatti fedhii isaa tan wallisuu itti fufutti seene. Akka hujii arkateen, mindaa duraa tiin daara if baasuu dhiisee, gitaara bitatee if barsiisutti gattaa’e. Qophiin ayyaana bilisummaa biyya Jabuutii tan Waxabajjii 27, bara 1977 gaggeeyfamete, kennaa fii dandeeytiin wallisuu fii alalasuu-rratti qabu lammii bira dabartee ijaa fii gurra alagaa hawadde.
Gaafana, miseenssoota hawwisoo Caayaa Oromoo biyya Jabuutii waliin tahuun, walalooSalaam salaam jenne xiqqaa dhaa fii guddaaNamaa sa’aa keeysan mukaa citaa dhagaaDhiiraa dhalaa hin jennee lammii teeysan maraSalaamtaa gammachuu nurraa guddifadhaaIsin wajjiin jirraa nu quba-qabaadhaaGuyyaa bilisummaa baga gayeesan jennaa Nuunilleen haa-gayu Gooytaan hiree akkanaajettu, yadalee ajaa’ibaa tiin dhawwaaquun, taraa duraa tiif maqaa Oromoo dooyaa biyya alagaa-rratti beeysisuun, mootummaa Dargii garaa guban. Qophii tana booda, dhuma bara 1977, Nuuhoon, waaheloota lamaa waliin, biyya Yaman tan sossoohinsi qabsoo bilisummaa keessaa odeeyfamutti dhaquuf doonii yaabbate. Akka Yaman seenaniin, haalli Jabuutii-rraa gamas isaan geeyse tahuu, hanqatee, mana hidhaa naqaman. Hidhaa ji’ootaa booda, jalqaba bara 1978 sadeenuu Jabuutitti darbaman.
Nuuhoon achirraa walakkaa bara 1979, karaa biyya Sa’uudii barare. Biyya namni hojjachuuf akka galaanaatti itti yaa’u, tan sagaleen muuziqaa itti haramii keessatti, Nuuhoon, tan hujii dhiisee, wallee,Bareedduu Oromoo mayra bishaan lagaaNa duraa sinyaatin bineensi alagaaqalbii baqattoota dubraa fii dardara Oromoo walitti kaleeysituuun, akkasumatti ammallee, Yaa galaana jiruu fuuteen naan deemtaa Fedhii too hin laaltuu tan tee tiin ceetaaGoojjoon jaarradhe humnaan narraa diiydatiin, jiruu gabrummaa tan yaroo sanitti kumoota ilmaan Oromoo baqa muddee biyya ambaa keessatti hiraarsaa jirtu abaarsaan darbate.Gama biraa tiin, jiruu biyya ambaa tan hegereen isii dukkanaa yaaduu fii mararfachuu qofa odoo hin taane, wallee Dubbadhaa haasawaa martinuu dubbadhaaBilisummaa teenyaaf mala wal gaafadhaaYaa magaala Shaggar handhura abbaaMaqaan kee si badee tahullee AbabaaGadaa hin wallaatuu waa’ee Raabaa DooriiCallisuu lakkisii dubbadhu waan duriiYaa Magaalaa Gujii angafa dhalootaa Odaan kee gubatee caayaan OromootaaAbuura dhoorkamee galmi si duwwatee Garaan si dandayee akkamitti callifteGobeelle, Mul’ata, Maaruu fii AnniyyaGaaraa fii daggalli bosonni Oromiyaa Warri keeysa tartan jiruu bara dheeraaMala nuu himaa qabsoo bilisummaa-rraaAkka gaafa Gadaa gaafa Murti Guutoo Gaafa marii buttaa gaafa duula qeeyroo Oromoo mee ka’aa nuuf wal marihadhaBilisummaa teenyaaf mala walgaafadhaajettu, tan alalaasni qalbii namaa hawaduun, , magaalonni, gaarran, dachii fii samiin Oromiyaa marti seenaa isaanii tan dabarte, tan gaafa Gadaa, gaafa bilisaa, yaadatanii qabsoo bilisummaa tiif wal marihatan yaadachiise.
Walii-galatti,walleelee seena qabeeysa tahuuf jiraatan, kanneen dheerinni yaroo hin moofoysine if keeysaa maddisiisuun, kaasetatti waraabee, horuma isaa tiin biyya fii adunyaa keeysa facaasuun, dukkana qabsoo ganamaa tiif guca qabsiise.Galaanni jiruu kan Nuuhoon qeequ, ji’a Caamsaa kan bara 1986-a Sa’uudiirraa baasee magaalaa Roomaa tan biyya Xaaliyaan geeyse. Ji’a kudha afur achi teeysisee, haadha warraa, tan gaafasii, Kaltum Abdurahmaan Yuusuf fii ilmaan waliin Fuul-bana 29, bara 1987 magaalaa Winippeg tan biyya Kanadaa-ttiin barare. Achirraa, baruma san, inni dura, maatiin boodaan magaala Torontootti godaanan. Yaroo Nuuhoon Kanadaa fii Torontoo itti dhufe, yaroo jaarmayni ilmaan Oromoo kan bara 1974 namoota jibiriin biyya Ameerikaa magaalaa Waashingitaniti bu’ureeffame, dagaagee, Torontottiis goblaa bal’ifate. Dhufiinsi Nuuhoo, dhaaba dagaagaa jiruuf irree addaa dabale. Galgala aadaa kan dhaabichaa booharsa himinaa olii tiin faayee, mooraa diinaa keeysaa Oromoota as yaase. Haala akkanaa, ji’a Waxabajjii biyya Ameerikatti godaane. Gaafa mootummaan Dargii burkutaawe, wallisoota biroo waliin Finfinnee dhaquun, Adda bilisummaa Oromoo kan mootummaa Ceehumsaa irraa qooda fudhateef tin’isa cimsuuf, Amajjii 19, 1992, haala hamaa keeysa, Finfinnee dhaqe. Finfinnee malees, magaalota garii keessa daddeemuun, wayaa alaabaa tiin if faayee, walleelee biroo biratti, Arra guyyaan kan Oromoo tiiGuyyaa bilisummaaf wal-marii tiijechuun, dhaamsa hawaasaaf dabarsuun, bakka dhaqu maratti lolaa ummataa keessa if cuuphe. Odoo akkasitti jiruu, haalli mootummaa Ceehumsaa Wayyaaneen dhunfatamee, odoo hin jaalanne, biyya gadhisuu dirqame.San boodallee, dhibdee fii bacancara mooraa qabsoo keessaa nama wal-nyaachiftuun odoo abdii hin muranne, bara 2000 keessa, ilmaan Oromoo warra bilisummaa sabaa tiif muratanii biyya Eertiraa keessatti leenjii tooftaa waraanaa fudhaachaa jiran bira dhaqee, isaan jajjabeeysuu, booharsuu fii hamileessuu malees, wallee,Lallabannee nu qabsaawonni iyyanneeNuu dirmadhaa odoo yaroon hin dabarrejattuu waliin waraabe, dhaamsa isaanii lammii Oromoo keessa bowwaase.
Nuuhoon qaamaan biyyaa haa bahu malee, sammuun achii hin fagaanne. Biyyoota ambaa kanneen keessa dhaqe maratti fedhiin qubsumaa keessatti dagaaguu waan diddeef, dhuma bara 2006 Keeniyaatti godaanuun Oromiyaatti if kaleeyse. Ji’a Bitooteessaa, tan bara 2010-ii, odoo bakka deemu maratti, sagalee lallabamtuun,Tokkummaa, tokkummaa! Yaa ilmaan Oromoo Tokkummaa!Shan, kudha shan, shantam taatanii,Gargar facaatanii,Bineensa beelaweef hiraata taatanii!Isin yaamti harmeen, isin yaamti harmeenYaa ilmaan koo na dhaqqabaa jatti harmeenje’ee, tokkummaa lammii fii qabsaawotaa tiif waywaachaa, saba qabsotti yaamuu, “baasaan Musxafaa” je’ee Finfinneen if dhawe. Biyya Kanadaa tan sadoo fii salaloo jireenyaa biratti, tajaajila fayyaa tiin biyyoota adunyaa keessaa durummaa qabdu dhiisee, biyya mootummaan isii kiniina-rra xiyyitii nama obaasuu ykn na hin deeggartu jettee hidhatti nama guuruu filattutti godaanuun, Nuuhoo, odoo hin turin, illaa dhukkuba ergarama umrii waaheleeffatu jala naqe.
Qulus-qulusii bara 2013 isa jalqabdeen odoo araraafamu, kabsata dhabee, bilisummaa akkaan jaalatuu fii qabsaawaa fii ture odoo hin arkin, Amajjii 18, bara 2022, umrii torbaatamaan, bikka tana booda irraa godaanuu hin dandeenyetti sokke. Akka kanaan, Nuuhoon Malikaa Alii, Haadha Warraa, tan baroota kudha saddeettan dabran waliin jiraate biratti, lmaan isaa Zahraa, Obsaa, Saamii, Bilisummaa, Tokkummaa, Firoomsaa fii Bilqiisaa malees, warra akaakoo tahuuf sadii hadiyyeeyse. Isaaniin alattiis, lammii Oromoo hunda-rraa imimmaan maddisiise.Nuuhoon, wallisaa, alalaasaa, yadaleessaa fii booharsaa fakkii fii idda bu’aan isaa qaalii ti. Irbuu fii imaama bara 1972 saba isaa tiif seene-rraa odoo hin daddabin, haala gaddaa fii gammachuu, dhibdee hawwasaa fii qabsoon qabdu-rratti walleelee heddu wallise. Haala kanaan, gumaata guddinaa fii dagaagina afaan, aadaa, sabboonummaa fii qabsoo Oromoo tiif godheen seenaan isaa, walleelee isaa waliin, dhalootarraa dhalootatti dabruun ilaa abad yaadatamuuf jiraata.
Rabbi Jannataan haa qanani’u!


text:
Isheen Eenyu? 8: 'Hojii waliisaa hin beekne jalqabeen amma miiliyoonaan buufachaa jira'
Maqaan koo Haannaa Takileeti. Finfinnee naannoo Abinnat, ganda 28 jedhamuttin dhaladhee guddadhe. Bara 2006tti Afrikaa Kibbaa deemee, ammas achuman jiraadha. Bultii dhaabee, ijoollee sadiis horadheera.
Bara 2004tti koolleejii Hilkoo jedhamutti barattuu kompiwutar saayinsiin ture. Durumaa qabee hojii mataa koo hojjechuu gatiin barbaaduuf kitaabota baayyee dubbisuu keessa sarara jireenya koo nan geeddare.
Jireenyi koo barnootaan qofa geeddarama jedhee ijaa hin amanneef filannoo biraa ilaaluun jalqabe. Hojii neetwoork maarkeeting jedhamutu na harka bu'e.
Haati koo immoo qofaa na guddisuun ishee hojii kanatti akkaan galuuf sababa naaf taheera.
Haati koo ijoollee ja'a qabdi ani mucaa shanaffaa dha. Nu guddisuuf jecha hojiidhaan Dubaay jiraatteetti.
Ijoolleen kaan haatisaanii laaqanaa isaaniif hojjettee, bunni danfee fi manni ho'ee gaafan argu, haati koo na bira waan hin jirreef nan gaddan ture.
Haadha koo biyya ormaatii fidee yeroon manatti gallu ishee arguun abjuu koo isa guddaa ture. Hojii neetwork maarkeetiing jedhamu kanas kanumaanan jalqabe.
Kanaa booda gara Afrikaa Kibbaan imale, isan akka tasaa deeme torbee lama ergan hojjedhee booda achumattin hafe.
Garas kanin imale achitti maamiloota horachuuf jecha dha. Daldalli achi dhaqee jalqabes guddatee fi bal'atee ture. Hanga 2009ttis hojjechaan ture.
Neetwoork maarketiing yoon hojjedhu maallaqaan alatti hoggantummaa, namootaa waliin waliigaluufi dandeettii gurgurtaa argadheera. Argachuu fi dhabuu hojii kanarraa baradheera. Argachuurra immoo dhabuurraa waan hedduu baradheera.
Ofitti amanamummaan koollee baayyee dabale. Balballi hojii kun ulaa garaagaraa akka qabuufi ittiin deemuun immoo akka na milkeessus bareen jira.
Yeroo tokko garuu hojii kana dhaabeen, Indiyaa irraa mi'a fichisiiseen raabsitootaaf kennuu jalqabe. Piroojektii irrattis hojjedheera. Bu'aafi kaasaaraa ilaaleen nan dhaabe.
Ijaan kasaareefan dhiise jechuu naa wayya fakkaata.
Maatii fi hojii
Mucaa koo hangafaa 2013tti yoon dahu fedhii qarshii ijoollee koof tahu guduunfachuun qaba. Abbaan warraa koo lammii Gaabon yoo tahu inni akkuma koo baratee milkaa'uu fedha.
Digrii isaa sadaffaa hojjechaa ture. Yeroo wal-fuunu nama ganna 35 ture otoo waggaa 40 hin guutiin piroofeesara tahuuf tattaafachaa ture.
Kaffaltiin yunivarsiitiiwwan Afrikaa Kibbaa immoo gaafan yaadu fedhii garaa kootiin bira akka na hin qaqqabsiis natti dhagahame.
Kana garaattii qabadhee amma mala daldalaa haaraa soquu koo ittan fufe. Abbaan warraa koo hojii dhaa gaafa deebi'u immoo yaada ani fidu irratti ni mari'anna. Daa'ima koo lammataa ergan argadhee booda waan Biitkooyin jedhamun bare.
Waa'ee Biitkooyin dhagahe kana abbaa warraa kootti hime jennaan naa fudhachuu dide.
Dubartiin waa'ee Biitkooyin na hubachiisuu yaalte akkuma mucaa ganna ja'a hubachiistu natti himi jedhee natti himte jennaanillee naa galuu hin dandeenye.
Achii Google irratti barbaade jennaan odeeffanooo gahaa argadhee hubachuu danda'e.
Kana booda abbaan warraa koo dhimma kana gaafa qoratu daldalichi abdii akka qabu baretu akkan irratti xiyyeeffadhu na jajjabeesse.
Anis isa humni koo danda'erratti hirmaachuun jalqabe. Baatii lama booda immoo hojii Maayining jedhamu jalqabe.
Hojii kanarratti bobba'ee ganaa karaa otoo naa hin qabatiin abbaan manaa koo Kaanaadaa Ontaariyootti carraa barnootaa argate jennaan inni dhaqee akka baratuufii animmoo asitti ijoollee koo waliin hafuuf murteessine.
Kanaan walii gallee inni achi dhaqee qarshii maatii bulchu Afrikaa Kibbaatti erguuf ture kan yaanne.
Haa tahu malee yeroo gabaabduu keessatti ani callaa argachuun jalqabe. Baatii jaha keessatti dachaa miindaa abbaa warraa koo argachuun jalqabe. Achiin yaada gara Kaanaadaa deemuu nan dhiise.
Bu'aa koo kana dhufee erga argee booda innis hojiisaa Kaanaadaa jiru dhiisee anaan deeggaruutti ka'e.
Hojii kanaan waggaa tokkoof walakkaa keessatti doolaara miiliyoona tokko argachuu danda'eera. Kana boodas daldalichi bal'achaa jiraa , anis fayyadamaa dhuman jira.
Nama miiliyenara tahuu barbaadu hundaaf karaasaa banaa dha. Haadholii ijoollee dahaniifi namoota itti gaafatamummaa qabanillee waan hojjechuu danda'ani dha.
Ani otoon biyya ormaa jiraadhuu, ijoollee sadii waggaa shanii gad tahan otooon guddisuu hojjechuu dandeenyaan warri kaanis hojjechuu danda'u.
Intarneetii fi fedhiin dureessa tahuu hanga jiraateetti hojjechuun hinuma danda'ama jedheetan yaada.
Hin dandeessu warreen naan jedhan milkaa'ina caaluuf na kakaasu. Afrikaa Kibbaatti afaan hin dandeessu naan jedhu, dubartii tahuu akka dadhabinaatti warri natti kaasan hundi sadarkaa amma jiruuf na onnachiisaniiru.
Abbaan warraa koo ulfaa'uufi harma hoosisuutiin alatti waan hundumaan na gargaara. Kanaanis carraa qabeettii dha.
Maallaqni furmaata waan hundumaa miti. Waan hundumaa salphisuu garuu ni danda'a Kanaaf yeroo hunda qarshii argachuuf jabaadheen hojjedha.
Akka lammii Afrikaa tokkotti jireenyi koo yoo geeddaramu kanneen biroo immoo ni dammaqsa jedhee ijaan yaaduufi jabaadhee kanin hojjedhu. Lammiiwwan Afrikaa miiliyeenara akka tahan gochuu nan yaada.
Biitkooyin maali dha?
Biitkooyin akkuma yuroo fi doolaarii qarshii dha. Qarshii kaan irraa kan adda isa taasisu garuu gatii isaati. Gatiinsaa yeroo yerootti ni dabala malee hin hir'isu.
Qarshiin inni kaan kan waggaa tokko dura ittiin binnu irra gatiinsaa hir'iseeera. Biitkooyin garuu guddachaa dha kan deemu yeroo baayyee.
Inni kan biraan immoo nama tokkorraa gara biraatti otoo irra hin hir'isiin dabarsuun ni danda'ama. Namni sadaffaas isa gidduu galu illee amma haqameetu jira.
Ani Biitkooyin Maayinning irratti ergan hojjechuu jalqabee booda yeroo hunda namoonni qarshii Biitkooyin bitanii akka keewwatan ittan hima. Daldala Biitkooyin irratti hirmaachuuf carraan akka jiruufi qarshii kanaan bittaa gurgurtaa raawwachuu akka danda'anillee nan dubbadha.
Kuni carraa nama hundaaf jiru dha. Garuu of eeggannootiin hojjetamuu qaba. Addunyaa irratti hojii kanaan kan burjaajessan ijaa jiraniif qoratanii itti galuun barbaachisaa dha.
Miiliyeenara tahuun ni danda'ama gaafan jedhu immoo guyyaa dhuma tokkotti jechuu miti, jabaatanii hojjechuun barbaachisaa dha.
Fakkeenyaaf ani isa Biitkooyin Maayiniing jedhamurratti yoo tahu kanin hojjedhu maallaqa maxxansuu jechuu dha. Kunis maallaqa guddaa fi michuu gaarii argachuu barbaada.
Anaafi abbaan warraa koo 2015tti mana barumsaa Achiivars Akkaadaamii jedhamu dhaabnee waa'ee marsaa(network) crypto currency(qarshii waraqaadhaan hin maxxanfamne) barsiisuu jalqabne. Kanas Yunivarsiitii Piriitooriyaa waliintaanetu hojjenna.
Ani immoo karaa dhaabbata keenyaa biyyoota garaagaraa deemuun muuxannoo koo warra kaaniif nan qooda.
Dhaabota garaagaraa waliin hojjenna. Afrikaarra darbinee biyyoota addunyaa 33 keessatti hojjenna. Hanga har'aa namoota 30 caalan hojii isaaniitiin doolaara miiliyoonaan lakkaa'amu akka argatan taasifaneerra. Hojicha kaan otuma hojii isaanii durii hojjetanii hojjetu, kaan immoo kan gadhiisanis jiru.
Amma dhaabbata teessoonsaa Poolaand jiru waliin mallatteessinee hojjechaa jirra. Ani isa Afrikaa keessa jiru waliin hojjechaa nan barsiisa. Eenyuyyuu hojii kanarratti bobba'e jennaan ni milkaa'a.
*Odeessi 'Isheen Eenyu?' jedhu seenaa dhuunfaa, muuxannoo, milkaa'inaafi bu'aa bahii dubartoota jajjaboo garagaraa BBC'n dubbise torban torbaniin gaafa Kamisaa kan dhiyeessudha.


text:
Kurfii RSWO · Dilbata Onkoloolessa 17, 2021
Ajjeechaan qaama Faannoo jedhee of waamuun Uummata Oromoo irratti, Konyaa Matakkal keessatti raawwatamu itti-fufee jiraachuu.
Lola WBO fi Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa gidduutti, Konyaa Gujii Lixaa, Magaalaa Bulee Horaa fi gandeen naannawa magaalichaatti argaman keessatti tibbana walitti-fufiinsaan adeemsifamaa turee fi wal-fudhannaa WBO fi Hawaasa Oromoo bakkasii.
Yakki Uummata Oromoo irratti Faannoon raawwatamu waakkatamaa jiraachuu
Duulli duguuggaa sanyii qindaawaan, ijaarsa Naannoo Amaaraa Faannoo jedhamu, milishoota Naannoo Amaaraa fi harcaatota nafxanyaa kanneen Oromiyaa keessatti wal-horaniin, Konyaa Baha Wallaggaa, Ona Giddaa Kiiramuu, Amuruu fi Guutoo Giddaa keessatti, Onkoloolessa 10, 2021 Uummata Oromoo irratti baname itti-fufee jiraachuu.
Hata’u malee, gaaga’amni lubbuu, miidhaan qaamaa, buqqaatiin, akkasumas saamichii fi mancaafamni qabeenyaa Oromoo irratti humnoota kanneeniin raawwatamaa jiru waakkatamuu.
Inummaayyuu, akka waan tarkaanfiin kun Uummata Oromootiin dhalattoota Amaaraa Oromiyaa keessa jiraatan irratti fudhatamaa jiruutti fakkeeffamuun, ololli sabaa-himaalee mootummaa Impaayerattii fi finxaaleyyii habashootaa garaagaraan oofamu daran jabaatee jiraachuu.
Daabalataanis, Oromoonni duguuggaa sanyii fi gochaalee hammeenyaa humnoota Naannoo Amaaraatiin isaan irratti raawwatamaa jiran sabaa-himaalee garaagaraaf odeessa keennan adamsamuun hidhamaa jiraachuu.