text:
University Adaamaa keessaa barataa muummee seeraa waggaa afraffaa kan ta’e Chaalaa Hailuu kitaaba walaloo afaan Oromoo barreessee, kitaabichis gabaa irra oolee jira. Maqaan kitaaba kanaa “Burqaa Jaalalaa” jedhama.
Adeemsa kitaaba kana barreessuu keessatti rakkooleen hagi tokko na mudataniiru kan jedhu barataa Caalaa Haaiyluu, dhuma irratti itti milkaa’uu danda’eeraa jedha.
Kitaabi kun University Adaamaa keessatti kan eebbifame si’a ta’u namoonni hedduun kitaaba koo dubbisanii deebii gaarii kaa kennan jedha Barataa Caalaan.
Sirna eebba kitaaba kanaa kan Universitii Adaamaa keessatte ta’e irratti keessummoonni afeeramanii fi hawaasi Universitichaa argamaniiru.
Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadha.
Kitaabi Walaloo Afaan Oromoo haaraan Maxxanfame
University Adaamaa keessaa barataa muummee seeraa waggaa afraffaa kan ta’e Chaalaa Hailuu kitaaba walaloo afaan Oromoo barreessee, kitaabichis gabaa irra oolee jira. Maqaan kitaaba kanaa “Burqaa Jaalalaa” jedhama.


c: text/html

text:
Soomaa fi Ramadaana
Bismillah. Alhamdulillah Rabbil aalamiin. Yommuu Ramadaanni gahu, namoonni of tottolchuu fi of fooyyessuuf ni qophaa’u. Barreefama waa’ee Ramadaana dubbisuuf Google irratti ramadaana ykn sooma jechuun barreessun keessan hin oolu. Sababni kanaa waa’ee Ramadaanaa fi sirrittti irraa fayyadamuuf fedhii waan qabdaniifi miti ree? Alhamdulillah waggoota darban keessatti waa’ee Ramadaana ilaalchise barruulee garagaraa ilaalle jirra. Isaan keessaa; Qophii Ramadaanaa, Ramadaana keessa ramaddi namoota, wantoota sooma balleessanii fi kan biroo. Kana sammubani.com irraa ni argattu. Har’as wantuma duraan barreefame irratti dabaluun yaad-rimee soomaa fi Ramadaanaa ni hubanna.
Hiika Soomaa fi Ramadaanaa
Akka lugaatti sooma jechuun nyaata, dhugaati, dubbii fi qunnamti saalaa irraa of qabuudha. Akka shari’aatti immoo Rabbiif jedhanii wantoota sooma cabsan kanneen akka nyaataa, dhugaatii, qunnamti saalaa fi kan biroo irraa of qabuudha.
Ramadaanni akka lakkoofsa baatitti ji’oota kudha lamaan keessaa ji’a saglaffaadha. Jechi Ramadaana jedhu jecha Ramida ykn ar-ramadaa’a jedhu irraa kan dhufeedha. Jechoonni kunniin “jabeenya hoo’aa” agarsiisu. Kanaafu, jechi Ramadaana jedhu akkas kan jedhameef dheebu irraa kan ka’e hoo’a garaa keessatti namatti dhagahamu agarsiisuufi[1].
Barreefama kana keessatti Qur’aana irraa Aayah takka waa’ee Ramaadana tan dubbattu fudhachuun irratti haa xinxallinu.
“Yaa warra amantan! Akka isin Rabbiin sodaattaniif jecha soomni akkuma warra isiniin duraa irratti barreefame isin irrattis barreefamee jira.” Suura Al-Baqaraa 2:183
Aayah tana keessatti “Yaa warra amantan” yommuu jedhu, waamicha warra amanan qofaaf dabarfameedha. Sababni isaas, waamicha kana booda wanti dhufe dirqamoota damee shari’aa keessaa tokko itti himuufi. Shari’aan bakka lamatti qoodama[2]: 1ffaa- amantii (I’itiqaadiyyah) 2ffaa- hojii (amaliyyah)
Amantiin wanta qalbiin wal qabatuudha. Amantiin kuni Rabbitti amanuu, Guyyaa Qiyaamatti amanuu fi arkaana iimaanaa hafaniidha.
Hojiin immoo wantoota gochoota qaamatin wal qabataniidha. Kanneen akka salaata, zakaa, sooma, hajjii fi kkf.
Asitti amantiin hundee shari’aa yommuu jedhamu, hojiin immoo damee shari’aa jedhamu. Hundeen dameef barbaachisaadha. Bakka hundeen hin jirretti dameen jiraachu danda’aa? Hojiin amantii (iimaana) qalbii keessa jiru irratti ijaarrama.
Kanaafi, namni tokko Islaama keessa yoo hin seenin jalqaba gara hundeetti waamama. Kana jechuun arkaana iimaanatti akka amanu waamama. Osoo hin amaniin damee shari’aa akka hojjatu hin affeeramu. Sababni isaas, amantiin (iimaanni) hundee waan ta’eef hojiin hojjatamu kamuu iimaanan ala fudhatama hin argatu. Kanaafi, yeroo baay’ee Qur’aana keessatti dameen shari’aa kanneen akka salaata, zakaa fi kan biroo warroota amananiitti qajeela. Yaa ayyuhallazina aamanu (yaa warra amantan) jechuun wanta tokko akka hojjatan ykn irraa fagaatan isaan waama.
Namni jalqaba miseensa akka ta’u ni waamama. Miseensa erga ta’ee booda dirqamoota fi itti gaafatamummaa hojjatamu isaaf ibsan. Namni miseensa Muslimoota ta’uu kan danda’u arkaana iimaana jahanitti yoo amaneedha. Ergasii hojii isarraa eeggamu akka hojjatu isaaf ibsama.
Garuu Guyyaa Qiyaamaa adabbiin hundee shari’aa fuudhachu diduu irra ta’a. Kana jechuun namni sababa kafareen ykn amanuu dideen Guyyaa Qiyaamaa ni adabama. Akkasumas, damee shari’aa waan dhiisefis ni adabama. Jechi Rabbii Olta’aan armaan gadi kana ni agarsiisa:
“Lubbuun hundi waan hojjatteen tan qabamtuudha. Warra mirgaa malee. Isaan Jannata keessatti wal-gaggaafatu. Yakkamtoota irraa [wal gaafatu]. ‘Maaltu Saqariin keessa isin galche.’ [isaaniin jedhu]. [Yakkamtoonnis] ni jedhu ‘Nuti warra salaatan irraa hin turre. Hiyyeeyyi kan nyaachifnus hin turre. Warra [hamtuu fi soba] keessa seenan waliin seenaa turre. Guyyaa Murtis sobsiisaa turre. Hanga [duuti] mirkanooftun nutti dhuftu [haala kana irra turre].’” Suuratu Al-Muddassir 74:38-47
Warra mirgaa malee namni hunduu hojii badaa fi hamtuu hojjateen ni qabama. Erga qabamee gara azaabatti(adabbitti) oofama. Warri mirgaa warra amananii fi hojii gaggaarii hojjataa turan waan ta’aniif gadi lakkifamuun Jannata seensifamu. Jannata keessatti waa’ee warroota badii hojjatanii wal gaafatu. “Mee isaan ilaalu dandeessu?” waliin jedhu. Yommuu isaan ilaalan, “Maaltu Saqariin keessa isin galche.”jedhuun. Saqar maqaa Ibiddaatti. Wanta ishii keessa seene garmalee gubdi. Rabbiin kanarraa nu haa tiiksu. Warroonni badii hojjatan (yakkamtoonni) sababoota adabbii Saqar keessa isaan seensisee afur tarreessu: 1ffaa-Salaata dhiisu, 2ffaa- hiyyeeyyi nyaachisuu dhiisu. Rabbiinis hin gabbarre, uumamtootaafis tola hin oolle. 3ffaa- hamtuu fi soba keessatti lixu. Haqa irraa garagaluun wanta badaa fi sobaa keessatti lixaa turan. 4ffaa-Guyyaa Murtii (Qiyaamaa) sobsiisu. Kana jechuun Qiyaaman soba akka ta’etti yaadaa turan.
Kanarraa ka’uun haqni Rabbiin gabroota Isaa irraa qabu dhimma lama jalatti guduunfamu danda’a.
1ffaan Gooftaan, Uumaan, Kan nama qananiisu fi sooru Rabbiin akka ta’e amanu fi arkaana iimaana hafanittis amanuudha.
2ffaa-Isaaf ajajamuu fi Isa qofa gabbaruudha. Garuu ibaadan dhugaa ta’uu hin danda’u iimaana sirrii irraa kan burqee yoo ta’e malee. Kana jechuun ibaadan namaa sirrii ta’uuf amanuun (iimaanni) qalbii keessa yoo jiraatedha. Kanaafu, karaan haqa Rabbii bakkaan itti gahan amanuu irraa jalqaba. Ergasii gara ibaadaatti taran. Ibaada yommuu jennu hojiwwan gagaarii Rabbiin jaallatu kanneen akka salaataa, zakaa, sooma, hajjii fi kkf dha.
Kanaafi, aayah waa’ee soomaa dubbattu armaan olii keessatti itti gaafatamummaa hojii irra kaa’un dura yaa warra amantan jechuun jalqabe. Kuni kan agarsiisu qabiyyee iimaanaa kan wantoota ulfaata nafseef laaffisu isaan keessatti sochoosun itti gaafatamummaa fi dirqamaaf karaa mijeessudha.
Jecha Rabbii “Yaa warra amantan! Akka isin Rabbiin sodaattaniif jecha soomni akkuma warra isiniin duraa irratti barreefame isin irrattis barreefamee jira.” jedhu yommuu itti xinxallinu wantoota baay’ee nafsee namaa leenjisanii fi barsiisan irraa hubanna. Namni wanta nafsee irratti garmalee ulfaatu tokko hojjachuuf wanta isa dhiibuu fi kakaasu jiraachu qaba. Soomni wanta nafsee irratti ulfaata ta’eedha. Aayah armaan olii keessatti wanta ulfaataa kana nafsee irratti laaffisuuf tooftaa armaan gadi fayyadame:
A-Miira keessaa nama dhiibuu fi kakaasu isaan keessatti qabsiisu. Iimaanni humna keessaa cimaa hojii ulfaata akka hojjatan nama dhiibu fi kakaasudha. Kanaafu, yaa warra amantan jechuun humna kana isaan keessatti qabsiise.
B– Nama itti gaafatamummaa fi dirqamni irra kaa’amee isa qofa osoo hin ta’in namni biraas akkuma isaa itti gaafatamummaa fi dirqamni akka irra kaa’amee beeksisu. Namni wanti ulfaatan isatti bu’e nama biraattis akka bu’e yoo beeke, yaaddo fi dhiphinni isaa ni hir’ata. Haala kanaan, “Ana qofaa mitii namni biraas wanta ulfaata kana baadhataa jira” jechuun hojii ulfaata san hojjachuu itti fufa. Aaya armaan olii keessatti, “soomni akkuma warra isiniin duraa irratti barreefame isin irrattis barreefamee jira.” Jechuun beeksiisa.
C– Rabbiif ajajamuu fi wanta namarratti dirqama godhame hojjachuun faayda nafsee isaatiif akka ta’e amansiisu. Aayah keessatti, “Akka isin Rabbiin sodaattaniif” jechuun beeksisa. Namni yoo Rabbiif ajajamu fi sodaatu, ofuma fayyadaa malee Rabbiin hin fayyadu. Rabbiin Dureessa waan ta’eef hojiin namni hojjatu Isa hin fayyadu ykn hin miidhu.
Iimaanni duubaa nama dhiibuu fi namoonni hojii kana keessatti waliin hirmaachuun ulfaatinna hojichaa nafsee irratti salphisa. Akkasumas, hojiin namni hojjatu kuni faayda isaatiif ta’uu yoo beeke, nafseen kakkaa’umsa, ijannoo fi obsa akka qabaattu taasisa.
Namoonni dorgommi booksi keessa seenun yeroo dhibbaa ol rukutaman, rukuttaa kana kan isaan irratti laaffisu injifannoo ykn mindaa abdataniidha. Osoo wanti nafsee kakaasu kuni jiraachu baate silaa rukuttaan takka dallansuu guddaa isaan keessatti ni qabsiifti. Ammas, namoonni albuuda barbaaduf lafa keessatti boolloo gadi fagoo qotan, wanta ulfaata lubbuu isaanii galaafachu danda’u kana akka danda’an kan isaan taasise mindaa ykn albuuda garmalee wuddii isaan kajeelaniidha. Mindaa ykn albuuda wuddi kana faayda ofitiif waan ilaalaniif hojii ulfaata kana obsaan hojjatu.
Haaluma kanaan, soomnis nafseef faayda guddaa waan qabuuf namni kana abdate gubaa dheebu fi beelaa danda’a. Garuu soomni karaa baay’een fakkeenya armaan olii irraa adda ta’a. Namoonni armaan olii humni guddaan isaan kakaasu iimaana osoo hin ta’in faayda argataniidha. Namni soomu immoo humni guddaan isa dhiibu iimaana. Rabbii fi Guyyaa Aakhiraatti amanuun arkaana iimaana keessaa humna cimaa hojii gaggaaritti nama dhiibudha. Namni Guyyaa Qiyaamaa dheebun nama gubu guddaa akka ta’e yoo amane, dheebu fi beela yeroo soomaa irratti obsuun isaaf laafa. Ammas, sababa soomaatiin mindaa guddaa Guyyaa Qiyaamaa argatu yommuu yaadatu, ulfaatinni soomaa isaaf laafa. Kanaaf Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“Namni iimaananii fi ihtisaaban Ramadaana soome, cubbuun isaa kan darbe ni araaramamaaf. Namni iimaana fi ihtisaaban Leylatul Qadr dhaabbate, cubbuun isaa kan darbe ni araaramamaaf.” Sahiih Musliim 760
Iimaanan yommuu jedhu- Rabbitti amanee, mindaa Rabbiin gabroota gaggaarii Isaatif qopheessetti amane (Jannatatti amanee), dirqama soomaa jibbe osoo hin ta’in gammadee fi ihtisaaban namni soome yookiin Leylatul Qadrii dhaabbate, cubbuun isaa ni araaramamaaf.
Ihtisaaban yommuu jedhu immoo mindaa Rabbii barbaade fi kajeele hojii gaarii kana hojjataa malee na argaaf ykn beekkamtiif ykn kabajaaf ykn faarufi ykn qabeenyafi miti. Hojii gaarii hojjatu hundaaf Rabbiin qofarraa mindaa (ajrii) abdata.
“soomni akkuma warra isiniin duraa irratti barreefame isin irrattis barreefamee jira.” Kana jechuun akkuma ummattoota darban irratti soomni dirqama godhame isin irrattis dirqama godhamee jira. Akkuma aayah tana irraa hubannu ummattoonni Nabii Muhammadin (SAW) dura ergamtoonni itti ergaman soomni isaan irrattis dirqama godhame jira.
“Akka isin Rabbiin sodaattaniif jecha” asitti jechii Arabiffaa itti fayyadame tattaquun. Jechi kuni hundeen isaa waqaa kan jedhuudha. Waqaa jechuun eegu jechuudha. Hundeen kuni jecha taqwaa (Rabbiin sodaachu) jedhuufis kan ta’uudha. Ati yoo Rabbiin sodaatte dallansuu fi adabbii Isaatirraa of eegdaa jechuudha[3]. Kanaafu, kana irratti hundaa’un aayah keessatti hiikni “la’allakum tattaquun” jedhu “eeggumsa barbaachisu gochuun nafsee teessan akka eegdanii fi tiiksitaniif” jedhus ni ta’a[4]. Kuni, “Akka isin Rabbiin sodaattaniif jecha” jedhuun wal hin faallessu. Sababni isaas, Rabbiin sodaachun eeggumsa barbaachisu gochuudha. Rabbiin sodaachu (taqwaa) jechuun wanta itti ajajaman hojjachuu fi wanta irraa dhoowwaman dhiisudha.
Namni yommuu wanta Rabbiin itti ajajee hojjatuu fi wanta Inni irraa dhoowwe dhiisu, adabbii Isaatirraa of eega. Akkasumas, miidhaa addunyaa keessatti isa muudatu irraas of eega. Fakkeenyaf, namni Rabbiin sodaachun khamrii (alkooli) dhuguu irraa fagaatu, miidhaa alkoolin namatti fidu irraa of tiiksa. Ammas, Aakhiratti adabbii irraa nagaha baha. Kanaafu, Rabbiin sodaachun namaa fi adabbii jidduu seenun eeggumsaa isaaf ta’aa jechuudha.
Dirqamni soomaas gosuma kana irraayyi. Namni dirqama kana akkaata isarraa barbaadamuun raawwate, addunyaa tana keessatti wantoota isa miidhan irraa of eega. Wantoonni isa miidhan gariin isaanii qaama isaatiin kan wal qabataniidha, gariin isaanii immoo nafsee isaatiin kan wal qabataniidha. Namni yeroo hundaa garmalee kan nyaatu fi dhuguu yoo ta’e, qaamni isaa dhibee adda addaatif saaxilamu danda’a. Kanaafu soomun fayyaa isaaf ta’a. Ammas, soomni ibidda fedhii qabbaneessun badii irraa nama eega. Akkasumas, Aakhiratti adabbii Rabbii irraa akka of eegu ni abdata. Sababni isaas, namni osoo beeku uzrii tokko malee sooma yoo dhiise, Aakhiratti adabamu danda’a.
Akkuma hadiisa armaan olii keessatti dubbatame soomni hamtuun akka namarraa haaqamuuf sababa ta’a. Qur’aana keessattis (11:114), “Dhugumatti, toltuuwwan hamtuu ni deemsisu” jechuun dubbatame jira. Kana jechuun namni dilii (badii) gurguddaa irraa yoo fagaate toltuun hamtuu ni haaqu. Soomni toltuu keessaa waan ta’eef hamtu (hojii badaa xixiqaa) ni haaqa. Garuu dilii (badii) gurguddaaf tawbaa dhugaa isa barbaachisa. namni dilii gurguddaa kanneen akka shirkii, zinaa fi kan biroo irraa dhugaan yoo tawbate, badiin isaa ni haaqamaaf, wanta hojjateef Aakhiratti hin adabamu.
Namni hojii badaa kamirrayyuu yoo dhugaan tawbatee fi hojii gaggaarii akka salaata, soomaa fi kan biroo yoo raawwate, adabbii Rabbii irraa of eegaa jechuudha. Soomni carraa guddaa namni tawbaa, istighfaara fi hojii gaggaarii itti baay’ifachuun adabbii irraa itti of eegudha. Kanaafu “eeggumsa barbaachisu gochuun nafsee teessan akka eegdanii fi tiiksitaniif akkuma warra isinin duraa irratti dirqama ta’e soomni isin irrattis dirqama ta’ee jira.”
Kitaabban wabii:
[1] Essentials Of Ramadhan By Tajuddin B.Shu’aib (fuula 17)
[2] Aqiidatu tawhiid-fuula 9, Sheykh Saalih Fawzaan
[3] EssentialsOfRamadhan By Tajuddin B.Shu’aib (fuula 18)
[4] As-sawmu wa ramadaanu fii sunnati wal Qur’aani-11-42, Barreefamni baay’een kitaaba kanarraa fuudhatame.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Muddee 08/2015 Godina Horroo Guduruu Aanaa Abbaayi Cooman Suluula Fincaa’aa Magaalaa warshaan Sukkaara Finca’aa Keessatti Argamu Keessatti Warraaqsii FDG Gootota Uummata oromoo fi Gootota Barattoota Oromoo M/B Suluula Finca’aa tti Jabaatee itti fufe, Waraanni Wayyaanee Uummata irratti waraana bane ilmaan Oromoo 4 rasaasaan rukutaman. Namni tokko ajjeefame.
Mootummaan abbaa irree Yakka ulfaataa fi garaa jabinaan guutameen uummata mirga isaaf falmachaa jiruu irratti waraana banuun ilmaan Oromoo madeessaa fi Ajjeesuu itti fufe. banuun Ilmaan Oromoo barattoota 4 rasaasaan rukutamuun yeroo amma
du’aafi jireenya gidduutti argamu’.
1. Eebisaa nama jedhamuu fi Hojjetaa Warshaa Sukkaara Finca’aa kan ta’ee Mooraa Mana Galmaa isaa keessa utuu dhaabatu waraanni wayyaanee dhukaasee ajjeesee, yeroo amma kana wareegamee jira.Namootni 4 ol immoo Madaeeffamuu kaleessa gabasne kanneen :
1. Barataa Wakjiraa Giddisaa Mitikuu
2. Barataa Masarat Xilahuun Oljirraa
3. Barataa Alamuu Likkisaa Kabbabaa
4. Barataa Zarihuun Raggaasaa Teessoo kanneen jedhaman dabalatee Amma illee namootni kan biraan kan ajjeefaman maqaan adda kan hin bane jiraachuu madden gabaasa jiru. Warri rasaasan rukutaman 4’n kun yeroo amma gara hospitaalatti fe’amuu madden keenya gabaasan. Uummatni mootummaa ilmaan keenya fixaa jiru waliin hin jiraannu jechuun amma illee warraaqsaa itti fufee jira, galgala kanaa Waraanni Wayyaanee ittuma fufuun uummata irratti dhukaasaa banaa kan jiru yoo ta’uu ilmaan Oromoo hidduun hidhaatti guuramuu maddi keenya gabaase.
Mudde 8,FDG Itti Fufeen Waraanni Wayyaanee EPRDF Godina Horroo Guduruu Aanaa Abbayyi Comman Sulul Finca’aa Keessatti Hojjetaa Warshaa Sukkaaraa 1 Yeroo Ajjeessan Barattoota 4 Ammoo Haalaan Madeessan.
Muddee 08/2015 Godina Horroo Guduruu Aanaa Abbaayi Cooman Suluula Fincaa’aa Magaalaa warshaan Sukkaara Finca’aa Keessatti Argamu Keessatti Warraaqsii FDG Gootota Uummata oromoo fi Gootota Barattoota Oromoo M/B Suluula Finca’aa tti Jabaatee itti fufe, Waraanni Wayyaanee Uummata irratti waraana bane ilmaan Oromoo 4 rasaasaan rukutaman. Namni tokko ajjeefame.


text:
Ibsa Gabaabaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo irraa
Hagayya 6,2018
Finfinnee Oromiyaa
Nagaa waaraa biyya keenya Oromiyaa keessatti akka uumamu, gaaffiin Oromoo karaa nagaa akka nuu deebi’u dhiibbaa gochaa turuun Qeerroo Bilisummaa Oromoo beekamaadha. Nageenyi biyyattii akka deebii’uuf rakkoo siyyaasaa biyya Xoophiyaa karaa nagaa akka furamuuf waamicha ABO taasise fudhachuun tarkaanfii mootummaan naannoo Oromiyaa taasisaa jiru dinqisiifataa adeemsi karaa nagaa akka milkaa’uuf kan hojjennu ta’
uu ibsina. Qaamoonni maqaa Qeerrootiin miidiyaa hawwaasaa irraan abbootii Gadaa fi qondaalota OPDO yeroo murteessaa kana keessa arrabsan Qeerroo Bilisummaa Oromoo bakka hinbu’an. Qeerroo Bilisummaa Oromoo waan uummatni isaa jaallateef fedhii uumatasaa guutuuf naamusaaf sansaka mataasaan jaarmiyaa socho’u malee jaarmiyaa nageenya biyyattii booreessuuf warraaqu miti! Qabsoon Oromoo gaaffiin abbaa Biyyummaa hanga mirkaanaa’utti qabsoo roga maraan taasisu itti fufaa waan tokkummaa uummataa jabeessuun qabsoo uummataa gara Bilisummaatiin gahu hojjechuurratti qiyyaafatuu keenya uummataaf ibsaa, yeroo mariin araaraa adeemaa jirutti qaama uummataa kam irratti holola kan hinoofne ta’uu ibsina!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Hagayya 6, 2018
Finfinnee Oromiyaa


text:
Voice of Independent Oromia (VIO) News page - Fuula Oduu Sagalee Walabummaa Oromiyaa (SWO)
Warraaqsi Galaana Ummataa, Waxabajjii 8, 2020 labsamee, bifa garaagaraan adeemsifamaa jiru, tibbana kutaalee Oromiyaa guutuu keessatti akka finiinfamuuf, Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi Uummata Oromoo maraaf waamichi taasifamee jiraachuu, iddoowwan muraasattis duruu eegalee jiraachuu.
Qarreen Oromoo, Seenaa jedhamtu, Giddu-gala Oromiyaa Magaalaa Gincii keessatti, halkan edaa (Waxabajjii 5, 2021) Poolisoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan manaa fuudhamtee, ajjeefamuun reeffi ishee bakkeetti gatamuu, sirni awwaalchaas akka hin raawwatamneef dhorkamuun, hanga galgala har’aattillee hin awwaalamin jiraachuu.
Hawwan Oromoo baay’inaan 18 ta’an dabalatee, Oromoonni dhibbaan lakkaa’aman, Magaalaa Begii, Koborii fi gandeen baadiyyaa Ona Begii keessaa guuramuun, Magaalaa Begii keessatti hidhamuun dararamaa jiraachuu. Daa’imni Oromoo ganna sagalii, Margaa Fiqiruu jedhamu, dhaanicha hamaa poolisoota MKII’n, Magaalaa Najjoo keessatti, torbee darbe irratti raawatameen miidhamee deggersa uummataan hospitaala seensifamee wal’aansi taasifamuufis bayyanachuu dadhabuun, Kibxata (Waxabajjii 1, 2021) lubbuun isaa darbuu.
Nothing is more irritating, condescending and despicable than saying to Oromos that Abiy’s regime is their government. Starting from his childhood as a child soldier of TPLF at the age 15, up to the present (after his selection by the EPRDF to the position of Prime Minister), Abiy has always been and remains a killer of…
Ajjeechaa dargaggoo Oromoo, Amaanu’eel Wandimmuu Kabbadaa jedhamu irratti, Konyaa Qeellem Wallaggaa, Ona Sayyoo, Magaalaa Dambii Doolloo keessatti, Kibxata dheengaddaa (Caamsaa 11, 2021) LMKII’n raawwatame ilaalchisuun…
Call to the international community to stop state-sponsored terrorism against the Oromo people by Ethiopian gov
Abiy Ahmed’s and his ruling clique’s grand plan since they came to power has been pretty obvious; they claim credit for the sacrifice the Oromo youth made that brought them to power, fake openness and democratic dispensation to get hold of and incarcerate opposition forces engaged in armed struggle…
Filannoon kun dorgommii nafxanyoota jidduutti godhamaa jiru malee filannoo sabaaf sab-lammoonni Impaayera Itoophiyaa keessa jiran keessatti hirmaatan miti. Kanaafuu, Oromoon filannoo sobaa kanarratti qooda fudhachuun, Oromummaa fi Oromiyaa irratti murtii du’aa…
Hordoftoonni Amantaa Muslimaa, Ayyaana Sooma Hiikkaa (Iid-Alfaxir) kan bara kanaa, haaluma amaleeffatameen, Dirree Ammasqalaa Finfinneetti kabajuuf eeyyama isaan gaafatan mootummaan dhorkatamuu…
Page 8 of 80


text:
2) Ababbalii ykn Hawwii
Inni kun ammoo osoo warri hin beekiin warri walfuudhan waliif galanii walfuudhuu ta’a. Gurbaa fi isheen qofti walii galuudhan haala mijeeffachuun gurbaa intala beellamee fudhatee gala. Yeroo kanatti maatiin gurbaa beeku danda’u kan ishee intalaa garuu hin beekan. Adeemsa keessaa gurbaan guyyootamuraasa booda gara maatii isheetti jarsummaa ergachuun araaramuuf karaa bana. Yeroo tokko tokko maatiin intalaa diduu danda’u. Sababiin isaa gurbaa yoo hin jaallanne ta’e, fakkenyaf yoo nama cimaa hin taane ta’e, yoo nama hojii in qabne ta’e, haalota haawasichaa keessatti yoo waanta fudhatamaa dhabsiisuu qabaate maatiin ishee jarsummaa diduu danda’u. Ta’uus intaa deebisanii hin fudhatan. Deemsa keessa garuu araaramuun isaani hin hafu. Haata’u malee jaalalli isaani akka kan warra kaani kan leellisamuu miti. Kanaafuu sirnii fudhaa fi heeruma kun kan baay’e lellifamuu miti.


text:
Oduu Tarkaanfii Gooticha WBO
===============================
(SBO/VOL – Waxabajjii 11,2018) Waxabajjii 05, 08 fi 09, 2018 gidduutti WBOn Godina Dhihaa tarkaanfii bakkoota adda addaatti Humna Diinaa irratti fudhateen loltoota 167 ol hojiin ala gochuu Ajaji WBO Godina Dhihaa beeksise.
Ajajaan WBO Godina Dhihaa Jaal Kumsaa Dirribaa gaaffii fi deebii SBO waliin godhan keessatti gootichi WBO Godina Dhihaa Waxabajjii 08,2018 halkan keessaa sa’aa 4:30tti qubsuma waraana wayyaanee magaalaa Gimbiitti argamu weeraruudhaan diina irraa 17 ajjeesuun 12 ol ammoo madoo taasisuu ifa godhan.
Gootichi WBO tarkaanfii isaa itti fufuun borumtaa isaa Waxabajjii 09,2018 ganama keessaa waraana wayyaanee konkolaataa waraanaa ORAL lama, Autobusii tokkoo fi konkolaataa xiqqaa 3F jedhamtuun sossohaa turan bakka addaa Waloo Yatii jedhamutti haxiidhaan haleelee miidhaa guddaa akka irraan gahe ifa godhaniiru.
Tarkaanfii haxii kanaanis loltootni wayyaanee ORAL lama irra turan lakkoobsaan 120 ta’an guutuutti barbadaa’uu fi kaanis madeeffamuu Ajajaan WBO Godina Dhihaa Jaal Kumsaa Dirribaa gaaffii fi deebii SBO waliin godhan keessatti beeksisaniiru.
Waxabajjii 05,2018ttis Gootichi WBO Godina Dhihaa Gaara Abbaa Seenaa bakka addaa Qorkaa jedhamutti waraana Agaazii haleeluudhaan 7 ajjeesee 11 ol ammoo madeessuu Ajajaan WBO Godina Dhihaa Jaal Kumsaan hubachiisaniiru.
Dhaggeeffattoota/hordoftoota SBO gaaffii fi deebii Jaal Kumsaa Dirribaa waliin goone sagantaa keenya guyyaa Roobii keessatti qabannee kan dhihaatnu ta’uu beeksisna.


text:
It’s been 255 days since Hachalu’s assassination & 254 days since over 50 thousand Oromo political prisoners have been unlawfully detained.
AND MANY MORE….
Nebil Sufiyan Ahmed
VIDEO OMN Horn: Odeessaalee Har’aa (Bit 11, 2021)
Isaias Afwerki’s group regretted Eritrea’s independence.
Eritreans living in USA, around Washington DC have regretted Eritrea’s independence won after a devastating 30 years of war, and demonstrated in Washington DC to come back again under the Amahara/neftegna rule.
Eritrea, 30 years of war for no cause!
Geneti Deressa
Humni addaa Naannoo Amaaraa Godina Horroo Guduruu Wallagga seenuun mirkanaa’ee jira. Humni addaa kun gara Wallaggaa kan seenan dhalattoota Amaaraa Horro Gudurutti ajjeefaman jedhamaniif haloo bahuuf akka ta’es beekamee jira. Erga OPDOn akka alagaan daangaa Oromiyaa caphsitee seentu hayyamteefii isin warri WBO biyyetti makaa gala dhoorgaa.
Ajaahib Jimaa Tooboo
Bilxiginnaa Afaan Oromoo dubbattufi Bilxiginnaa Afaan Amaaraa dubbattu walitti gara galtee dhukkee wal irraa kaasaa jirti…!!
Bilxiginnaan Naannoo Amaaraa Tigraayis nuutu lolee cabse ammas Addunyaatti nuutu dubbachaa jira sin Bilxiginnaa Afaan Oromoo dubbattu ummata keessanis harka hin qabdan Addunyaatis dubbacha hin jirtan akkasiinu MM isini jachuun Abiyyitti qoosaa jiru..!! Abiyyi Baga waan harka keetiin hojjatte argatte…!!
Erga rakkina isin uumtaniin biyyi marfamte wal nyaachuun keessan gaariidha sirritti dhukkee wal irraa kaasaa…
Xumurri Gabroomfataa kanuma…!!
Related


text:
Jaarmiyaa Tokko Maaltu Jabaa Taasisa?
Dhaabni ykn jaarmiyaan tokko haalli inni ittiin jabaatuufi guddataa deemu karaaleefi roga hundaan waan jaarmiyaan tokko guuttachuudha qabu yoo guuttateedha. Waan hunda caalaa dhaaba tokko kan jabinasaa ibsuufi daran bu’a qabeessa isa taasisu :
1) Akeekaafi kaayyoo inni ittiin dhaabbateefi muldhata inni ittiin saba bilisummaa argachuu qaba jedhee qabsaawuuf sanadha. Kaayyoofi akeekni jaarmiyaa tokkoo ifaafii qajeelaa tahuu qaba.Kunis salphaa dhumatti uummatasaa keessatti habaqaaluufi fudhachiisuf lammii akeeka kanaaf jiraatu oomishuu dandaha.
2) Hooggantootaa qeenxee irra hooggantootaa waliin waliin walfaana tarkaanfatan, dambooboo, fi ayyaan qabeeyyii akka-abbaa muldhata qabaatoo fi dabballoota muratoo fi amanamoo qabaachuu,
3) Dhaabni ittiin bulmaatafi heera wayyabni lafa kaayate laalaafi ittiin bulaa, loogii fi haalduree tokko maleetti hojiitti hiikaa deemu yoomiyyuu bu’aa buusaa deema.
4) Madda diinaagdee jabaa fi yaada diingdeen ittii burqee kaayyoo irratti dhaabbatan hojiirra oolchuf nama geessu kan yeroo ammee fi dheeraa keessatti fayyadaman qabaachuu fi dudduubbee amansiisaa sabasaa keessa qabaachuu,
5) Dhaabni ilaalchaa galaana gadaantummaa akka gandummaa, amantii fi garee xiqqashoo dantaa waloo caalaa dhuunfaa qabaniiniin of tiksuu irraa walaba tahe yoomiyyuu injifataa fi giddugaleessummaa sabaatin jaallatamaa dha,
6) Kallattii hundaan jaarmiyaan keessumaa qabsoon karaa riphe lolaan godhamu tooftaa fi fir-horachuu,
7) Sirna uummataa fi sabasaa bitaa fi cunqursaa jiru keessatti namoota jajjaboo ijaaruu fi abbootii qabeenyaa karaa laf-jalaan of jala hiriirsuu
8) Of Ilaalleen jaarmiyaa sanaa kaleessa sabichaa thauu qaba. Kaleessa fi hardha walitti hidhuun boruu ykn egeree sabichaa uumuun ni dandahama waan taheef keessumaa kalee saba keenyaa ganneerra taanan jidduutti walammee taana.
Mee yaadota kanneen tokko tokkoon laaluu yaallatii na hordofaa.
1 ) Jaarmiyaan kaayyoofi akeekaa ifaafi iftoomina qabuun lafaa kaye,waan hojjatu beeka. Miseensota horachuuf karaa maraan martoo hin deemu, baayyee haala salphaa taheen sabasaa of duuba hiriirsuu ni dandaha.
Haa tahu malee akeekaafi kaayyoo qofa qabaachun jabinaafi guddina dhaaba tokkoof murteessadha jechuun tarii dogongora tahuu mala. Sababni isaas dhaabni kaayyoofi akeeka bareedaa qabatee yoo garuu:-
- sochii muldhataa sabasaa keessatti hin goone,
- dhaabni tarsimoo fi sagantaa yeroo dheeraafi gabaabaadhaan hin sochoone,
- dhaabni muldhata jabaafi si’aa’ina guddinaa hin qabaanne,
- dhaabni sabaafi hawaasa isaa ofitti hammachuu hin dandenye,
- Dhaabni haalli hammaataan yeroo uumatasaarraatti dhufe daddafee afaan uummataa tahee tumsaa fi sagalee hin taane ykn
- Sabichi carraa rakkoo hamtuu dhalate sanaan akka wareegamaaf qophaahu miiraa yeroowaa sanatti fayyadamuun galiisaa dhdumaaf bobbaasuu hin dandeenye carraa biraa argachuuf yeroo dheeraa fudhachuu mala waan taheef kaayyoofi akeekni inni waraqaarra kaawwate qofti jabeenya hin tahuuf jechuu dha.
Haa tahu malee jaarmiyaan akeekaafi kaayyoo qabu,waan hojjatu beeka,maalif akka hojjatu,yoom akka hojjatu,eenyuf akka hojjatu,eenyu waliin akka hojjachuu qabuufi galiisaallee waan beekuf hooggantoonni kaayyoo sanaaf jiraatan jiraannan hinuma milkaawa.
Dhaabni muldhata jabaafi si’aa’ina guddinaa hin qabaanne, dhaabni sabaafi hawaasa isaa ofitti hammachuu hin dandenye, kaayyoofi akeekni inni waraqaarra kaawwate qofti jabeenya hin tahuuf.
Jaarmiyaan kaayyoofi akeeka bareedaa qabu sagntaa gameessan masakama.Waan hojjatu beeka.qaamni waan hojjatu beekummoo qaama waliin hojjachuu dandahuufi maalif akka hojjatus dafeet adda baafata.Kunimmoo galiifi manii dhahiinsa kaayyoosaa ariifachiisuufi dandaha,Qaama jabina jaarmiyaa tokkootif kuni iddoo guddaa qaba.
Wantoonni biroo kan jabinaafi guddina jaarmiyaa tokkoof shoora qaban, heeraafi seera dhaabasaa hooggantootaafi miseensotaan kabajamee hojiirra oola yoo tahe, tokkummaa, jaalalaafi qulqullummaan miseensota isaa jidduutti yoo uumuu danadaheefi tiksuu danadhee egeereensaa jabaachaafi jaarmiyaa oomisha humna namaafi humna diinagdees tahuu dandaha.
2 ) Hooggansa damboobaa fi ayyaan qabeessa akka-abbaa muldhata qabaachuu fi dabballee muratoo fi amanamoo akkasumas miseenota kaayyoo sanaaf dallayaa tahanii wareegamaaf qophee tahan qabaachuu.
‘’Bishaan mataa yaa’a’’mammaaksa Oromooti. Bishaan ol hin yaa’u,gadimmoo sirnaan qajeelchan daandii tottolfatee miidhaginaafi simboo guutuudhaan dhangala’a. Hoongasni jabaan ajajnii fi murtoon isaa akka bishaan sonaan irraan gadii ykn labbaan daandiin qajeelef san fakkaata.
Addunyaa kana irratti hooggantota gosa hedduutu jiru, inni kaan hooggnasa qeenxetti jabeenyaa addaa, qaruxummaa, cichoomina kaayyoo, gootummaa,arjummaa fi gara laafummaa bakka malutti qabaatoo, hooggantoota abbaa irrumaa qaban,muratoo, gara jabeeyyii-kaayyoo sanaaf jecha eenyuyyuu wareeguf duubatti hin jenne, kanimmoo hooggnasa walootti amanu, walfaana ‘team-work’ dhaan hojii guddaa lafa kaahatan san galmaan gahuuf garuu hooggsa fi qajeelcha bilchoo laatani fi kanneen immoo kana hunda walitti dabalatanii hooggansa addaa tahanis baayyetu jiru.
Jaarmiyaan keessisaa cimaafi guddataa deemu walii galteen hooggantootaafi miseensota isaa gidduutti wal qixxuummaa, iftoomina, jaalala jaallummaa, wal dhageettii,wal jala deemsa,yoo agarsiisaa deeme kunis jabinaafi egeree dhaaba tokkoof utubaafi qarmammee jabaadha. Jaarmiyaan keenya kana qaba moo hin qabuu? yoo hin qabaatin maalif? Yoo qabaate maalin ragna?Kanneen armaan olii qabaachuu keenyan maal fayyadamne,dhabuuttihoo maal miidhamne jennee of gulaaluu gaafata.
Baay’ina miseensotaa qabaachuun qofti jabeenyaafi guddinaafi faayidaa diinagdeefi humna namaa laachuufii dhiisuu mala. Miseensi of kennoofi muraannoo hin qabne, kan ejjannoo kallattii akeekaafi kaayyoo jaarmiyaa sanaa hin qabne, miseensi haala kam keessattuu dhaabbin isaa daddaaqu, miseensa dirqama fudhatee hin fullaane, miseensa karaa diinagdeefi dandeettii qabuun jaarmiyaa sana tajaajiluu hin dandeenye miliyoona tokko qabaachurra, miseensa haallan armaan olii guutachuu dandahan kuma tokko qabaachutu irra wayyaadha. Jaarmiyaan yeroo yerootti haala adeemsa isaa sakatta’uufi tarkaanfii fudhachaa deemus guddataafi jabaadha.
3 ) Dhaabni ittiin bulmaatafi heera wayyabni (korri Gumii sabaa ) ykn yaa’iin walii galaa tumee lafa kaayate laalaafi ittiin bulaa deemu yoomiyyuu bu’aa buusaa deema. keessa isaatti bilisummaa miseensotaa fi hooggantootaa akka walii galaattis iftoomina wal jidduutti qabaurraa hooggansa gaarii fi diimokiraasitu dagaagaa fi hanga’aa deema. Jaarmiyaa amalli akkanaa keessatti bargaage eenyullee haa tahu badii fi mishoomni namootaa kan ittiin madaallamus tahee ittiin adabamu waan heeraa fi seeraa sanaan qofa taha. Kuni namnuu abaluu kiyyaaf abaluu warra sanaa osoo hin jedhamne qixatti waan laallamuuf shakkii fi ololli hin malle jaarmayaa sana keessa hin jiraatu jechaa dha.Seerri fi kaayyoon waraqaarra jiru hojiirra oola. Akka sabaatti jaarmiyaalee Oromoon qabu keessatti kuni muldhataadhaa? Yoo hin oolle maalif ooluu dhabee? heeraa fi seera cabe eenyutu ittiin bula? maalif cabe? maaltu adabbii dha? ittiin deemaa yoo jiraate maalif warraaqee lafa yaade gahuu hanqate?
4 ) Madda diinaagdee jabaa fi yaada diingdeen ittii burqee kaayyoo irratti dhaabbatan hojiirra oolchuf nama geessu kan yeroo ammee fi dheeraa keessatti fayyadaman qabaachuu fi dudduubbee amansiisaa sabasaa keessa qabaachuu,
Jaarmayaan siyaasaa tokko yoollee daldalaa tahuu baatee,gama diinagdeen jaarmayaa tolla oolaa miti. Tola oolmaan isaa lubbuu qabu saba saa sanaaf arjoomuu fi qabeenya qabus qabsoo sanaaf oolchu dha. Jaarmiyaan siyaasaa yoo maddi galiisaa miseensota baatii baatiin waa buusan qofa eegate sanaan saba saa bakka gahuunii qabuun gahuun abjuu duwwaa dha. Aakka jaarmiyaa saba guuddaa gaggeessuf deemutti karaa hedduun qabneeya uummata isayyuu qabsoof akkatti oolfachuu dandahu irratti beektota bobbaasee qormaata atheen hojiitti hin hiiku taanan qabsoon isaa jiraachuu fi dhabamuurraa akkamittin of damdamachiisa malee qabsoo godhu sanaan yeroo akaksii keessatti eessa gaeenyet saba keenyaa roorroo jalaa baafna jedhee saganeettfachuuf seexaa dhaba. Kanaafuu qabeenya saba isaa kan muldhataa fi hin muldhanne, kan diinni dhuunfatee ssba keenya ittiin gabroomsu,qaabeenya sirni suni qeenxetti dhuunfatee sbani keenya garuu laalee cinaatti beelan dhumu, kan dachee keessaa fi kan dachee irraa, akkasumas karaa ittiin maddi galii dhaabichaa babaldhatee waan harkaa qabuun immoo miseensonni dirqama fudhachun hojii adda addaa ittiin uumanii ofis fayyaduun jaarmayaa sana fayyadan irratti hin hojjatu taanan, egereen jaarmiyaa sanaa jiruu hiyyeessaa kan harkaa afaanitti jedhuudha. Keessumaa jaarraa waraana Haraa ( https://www.youtube.com/watch?v=_a8PKW_Astc,https://www.e-ir.info/2020/05/26/new-wars-and-new-practices-in-contemporary-armed-conflicts )keessa jirru kana damdamachuun salphaa miti. Kanaafuu, qabsoon karaa diinagdeen ‘financed’ hin taane waldhaansoo ijoolleen qe’ee keessa taphattee utaaltee yeroof wal kuffistee deebiteemmoo oggaa walirraa kaatu maalif akka goote sanayyuu dagattuu sana taha malee qabsoo keessumaa saba guddaa akka Oromoo miliyoona shantama caalu hiriirsanii galmaan gahun tahuu hin dandahu. Yeroo yeroon dhaabni harka miseensotaa eeggatu sanayyuu immoo sadarkaa hamtuu keessatti kufee waan ammeef kadhatu jaarmayaa bahaa fi dambaoobaa tahuun akkaan itti jabaatti. Egaa Jaarmiyaaleen Oromoo haala kanaan adda jirumoo waan kaan fakkaatu keessa jiruu? Jennee laaluun fala itti dhahachuun waan dansa.
Diinagdeen Jaarmiyaa dhaa yeroo gara yerootti guddataa fi humna addaa baasaa yoo deeme, dhaabichi ofirratti hirkannoo dhaa fi ofitti manamummaa dhaan wanta barbaade yeroo fedhe keessatti akka raawwatuuf onnee laataf.
Kunimmoo dirqama Miseensota jaarmiyaa sana qofarraa kan eeggamu utuun taane, qaamota hawaasaa fi wali gala sabichaa ,fi darbees dhala namaa fedhii dhala namaa qabu kamirraayyuu kan argamsiisuu dandahu qaruxummaa fi sammuu daldalaa yoo qabaachuun dandahanii dha.
Guddina madda galii jaarmiyaa sanaatif kan tahu qaamota hawaasaa affeeruudhaan, qophiilee addaa baasii itti baasanii namni kamiyyuu kan itti hirmaatee gammadee baasii baasuu dandahu yoo qindeessan, yoollee kiisaa baasee akka kennaatti ykn akka buusitti baasun dhibe, caalibaasii,fi wantootni gurgurtaaf dhiyaatan kan dhaabicha jabeessuufi cimsu irraa bitachuu dandahuufi itti gurgurachuu dandahuun faayidaa maallaqaa qofarra darbee yaada ofiillee itti gurgurachuuf carra argata jechaadha.
5 ) Dhaabni ilaalcha dadhabaa mallattoo ofitti amantummaa dhabuurraan dhibee gadaantummaan guuttamee gandummaa, amantii fi abbaa irrummaatin of tiksuu irraa walaba tahe yoomiyyuu injifataa fi giduugaleessummaa sabaatin jaallatamaa dha.
Jaarmiyaan dantaa saba qabsaahuf qofarratti cichuufi fuulleffatu, yoomillee jaarmiyaa hin kufneefi jabaachaafi guddachaa deemudha. Qabsoon Oromoo harkaa qabu namoonni laafaa itti fakkaata. Garuu seenaa qabsoo akkasii addunyaa kana irratti tahan baayyee miti. Qabsoon keenyas laafaa miti, diinni harkaa nu qabus laafaa miti, galmi keenyas gabaabaa miti. Hubadhaa diina keenyaa innikaa kan jalqabarraa Oromiyaa cabsee gabromse waliin Oromoonni diinomanii Oromoo cabsan hardhas hinuma jiru. Ilaalcha qajeelaan sabichi akak jaarmiyaa kiyya kan tasuma mariif dhiyeeffadhu hin qabu jedhu (yaada akka Common National interest ) dhaabbachuu isa hanqisantu hogguu hojjatama. Qabsoo keenya keessatti warra fakkeessu dabalatee walabummaa Oromiyaa fi bilisummaa Oromoo caalaa, Xoophiyaa dimookiraatofte abjuun jedhu akka malee lafa qabachaa deemaa jira, yaanni akkasiiyyuu bakka danqaa tahee jirutti dhaabni bilisummaaf qabsaahuu kootaa guutuf yaada taanan ofirratti mana diigaa deema jechuu dha. Qabsoo Bilisummaaf godhamu keessatti waayeen hunda hammachuu ykn kootaa naannoo, amantii fi gosummaan laallamnaan kasaaraa malee bu’aansaa xiqqaa taha. Yaadota kaan jala dahatanii namoonni kaayyoo caalaa walii isaanif dursa kennuun diina keessatu wal horaa deemuu dhan dhaaba sana keessatti seerdhablummaa, dhibaa’ummaa fi hinaaffaa gadheetu babaldhachaa deema.
Kootaa akka naannummaa, gandumma fi amanatii jajjabaachaa gaafa deeme, namnuu seeraa fi heeran hoogganamuu caala murnaa fi garee matayyaa uummatee mootii tahaa deema. Hardha bakka sabni keenyaa gabrumma diinaa jalatti kufee roorroon hamtuun irra gahaa jirutti kootaa naannoo,ganda, gosaa fi amantii guutuuf yaaduun waan duratti nu oofu hin fakkaatu. Jaarmayaan ilaalcha kanarraa walaba tahee, dandeettii fi kaayyoo sanaaf warra jiraataniin masakamuu fi hoogganamu carraan miseensonni isaa fi hooggantootni isaa xawalwaallee tahuu akkaan diqqaata ykn hin uumamu, akka qilleensa gaariifi yaraan, ulfaataafi salphaadhanis hin raafamu.
Halkanii guyyaa jaalalajaallaummaa fi waloommiidhaan akeekaa dhaabbateef galmaan gahuuf socho’a. Saba ykn uummata jaarmiayaa akkasii qabu keessatti burjaajessitoonni, arrab-qarreeyyiin dubbatanii namoota of jala yaasan warra akka ‘populist and opportunists’ iddoo hin qabaatan. Ulaan dhaaba isaanii kaayyoo tokkoon hooggantoonni jaarmiyaa snaa fi jaallanii jaalalaa fi tokummaa saba sanaaf qabsaahan sana ittiin qeeqanii ykn mudaa itti uumani saba sana dogongorsan baayyee xiqqaa dha. Kaayyootti warra amananii kaayyoo sana galmaan gahuuf muratoo tahan karaa hundaan hirmaanna akka qabaatan gochuu malee warra abaluu, warra amantii akkasii hordofan keessa hin jiraniin qabsootti danqaraa fi booddeessummaa jabaa fida. Inni kuni kan tahu gaafa bilisummaan dhufee, naannoon bakka buutota isaa filatee kaahate malee haala qabsoo oromoo harkaa qabu waliin yaadni kuni qabsoo keenyatti summii malee dawaa tahuu hin dandahu.
6 ) Kallattii hunda naannoo keessatti qabsoo godhu olloota uummata jaarmiyaan qabsoo godhuufi sana waliin michummaa dantaa jabeeffachuu.
Keessumaa jaarmiyaan akak keenyaa riphe lolaan tooftaa ittiin biyyoota sirna inni falmuun sana deeggaran ittiin ofitti hawwachuu qabaachuu fi isaanumattiyyuu fayyadamuu. Walii galtee yeroowaa fi itti fufiinsa dantaa sabaa tiksuu dandahuu fi ollummaa egeree cimsuu dandahu irratti hundaahuudhaan tarsimoo fi toftaa adda addaatiin biyyoota ollaa jiran hulaa isaa cabsanii dantaa olootaa naannoo itti qabsoo gaggeessanii fi biyyoota sirna jaarmiyaan suni falmuun fi qabsoo irratti gaggeessaa jiru sana deeggaran ittiin ofitti hawwachuu qabaachuu fi isaanumattiyyuu fayyadamuu (kuni yeroo baayyee kan hojjatu yeroo, haala,bakkaa fi naannoo ykn ‘geopolitical region keessa socho’an waliin deema). Biyyoota Afrikaa hedduu keessatti sababoota baayyeedhaaf haalli akkanaa mijataadhas dhibee guddaa dhas. Akka jaarmiyaa bilisummaaf qabsoo godhuutti garuu yeroo hundumaa ni dandahamaa ykn ‘possibilities’ ittiin rakko hamtuu akak ulaa limoo dhiphoo keessa itiin bahan soquu fi furmata dhaleessaa naannoo keessa socho’an sana firoomfachuun walii galtee uumuunis baayyee barbaachisaa dha. Dahala namaa diinomfachuu caalaa firoomfachuun slaphaa tahuu dhiisuu mala. Garuu Wanta yaalan caalaa wanti hin yaallee jiraachuu mala waan atheef abdii osoo hin kutin irra deddeebi’anii yaaluu barbaachisa. Kana kan godhuuf kaayyoo sabasaaf jedheet malee kaayyoo warra ollaatif jedhee tahuu hin qabu. Yommuu akkas godhu hundaayyuu waan eeggachuu qabuu fi irraa of tlksuu qabu hunda marii fi waloo dhaan gocha yoo deeme qabsoon isaa of eeggannoofi tooftaa akka tarsimootti baafate hojiitti hiikaafi bu’aafi miidhaasaa xiinxalaafi madaalaa miilasaa kaafachaa deema.Hojiin diploomaasii jaarmiyaan tokko qabus waan laayyoo miti. Biyyoonni ormaafi ollaa sochii jaarmiyaa tokko jabeessuufi laaffisuu iraatti dhiibbaa guddaa qaba. Kanaafuu yoollee isaan bilisa nama baasuu baataniyyuu walitti dhufeenya hammaatarra wayyawaafi kan bu’aa hamma tokko irraa argatan godhachuutu filatamaadha. Gargaarsa isaan gochuu qabaniifi irra argatan irrattis waan egere gufuu biyyaa hin taaneefi waadaa hin barbaachifne galuurraas jaarmiyaan tokko of eeggannoodhaan kan socho’u yoo tahe jabina qabaataa deema.Jaarmiyaan yeroo yeroodhaaan jijjiirramaafi guddina muldhataa agarsiisaa deemu yoo dandahe, akkuma qaama inni irratti duulerraa qiyyaafata jabaa keessa galaa deemu, alaafii keessanis deeggartoota hedduu horataa deema. Miseensoonnis akkasuma dabalaafi haamileen isaanii cimaa, galma gahiinsa jaarmiyaasaanif ifaajjota tahu.
Jaarmiyaan tokko haaluma kam keessattuu,saba qabsawaafii jiruuf ni barmata taanan, quubsumaafi dudduubee amansiisaa qabaannan, gaddaafi gammachuu sabasaa akka qaama hawaasa sanaatti ni qooddata taanan, haleellaafi reebichi diinni sabasaa ittiin hiraarsu irratti dafee tarkanfii dandahu haala sabasaaf galuu dandahuun daddafee ni dhaqqaba taanan, dhaabichi onnee hawaasaa isaa dhoosee galuudhaan quubsuma baldhaa sabasaa keessa waan kaawwatuuf jaarmiyaan suni jabaachaafi guddataa deema.Jaarmiyaan keessumaa saba qabsaawuuf keessatti maandhefateeefi of ijaare yoomiyyuu jabaatadha, yoo akeekaafi kaayyoo lafa kayeef kabajaafi heeran bulaa tahe.
7 ) Sirna uummataa fi sabasaa bitaa fi cunqursaa jiru keessatti namoota jajjaboo ijaaruu fi abbootii qabeenyaa karaa laf-jalaan of jala hiriirsisuu.
Sirna uummataa fi sabasaa bitaa fi cunqursaa jiru keessatti namoota jajjaboo ijaaruu fi abbootii qabeenyaa karaa laf-jalaan of jala hiriirsuun dirqam dhalootaa caalaa miiraa sabbonummaa fi kaayyoof dhaabbatoo tahan bobbaasuu, Abbootiin qabeenyaa tarii qabeenyan gargaaruu malu, ilmaan hiyyeessa fi kaneen hawaasa keessatti sadarkaan itti uumamee dhiibaman ykn jiruu fi jireenyi qophaatti isaan baasee gataman hojii guddaa hojjatanii wareegamuuf qophahoo waan tahaniif kanneenis ijaaruu fi dirqama kabajaa qabu itti laachuu. Qabsoon kan gaafatu garee muraasa qofa waan hin taanef qaamota saba sanaa guututti hirmaachisuu danda’uu, ijaaruu fi dammaqiinsaan akka qophee tahanii bilisummaaf wareegama barbaachisu kanfalan irratti hojjachuu. Hojiin akkasii salphaa miti keessafuu saba baldhaa akka Oromoo fi gabrummaan isarra ture akaan gadi fagoo tahe kana bobbaasuun ulfaatus yeroonuu bilcheessee akka isaan abidda caalaa diina guban gochuun ni dandahama.
Kaayyoo dhaabbateef tiksaa,dantaa sabaa giddu galeessa godhatee,murannoofi cichoomina tokkummaa sabasaa yeroo yerootti waan qoruufi gaaffii keessa galchu of keessaa buqqisaafi dhabamsaa,haqa saba wayyabichaa tiksaa dheebuu galiisaa qabu dhaqqabuuf carraaqa.
Ilman sabaa jiraachuf jedhanii yookin itti fakkaatee yookin immmoo dammaqiinsa dhabaan qawwee diinaa qabatee hiriiree fi diinaf ergamaa jiru ijaaruu fi dammaqiinsa akka argatan karaa adda addaatiin carraaqun arra ijaarraman immoo kaayyoo hidhachiisuu. Tarkaanfii isa dhumaa akka fudhachuun dandahutti qopheessuu fi jaarmiyaan karaa kanaan tumsaafi dudduubbee jabaa tahuusaa hamma mirkaneeffatutti ergama jajjaboo qormaata tahuu dandahan ittii kennuu dhiisuu fi carraa argametti garuu akka dhimma bahan barnoota siyaasaa fi military warra qaban akkaan keessatti ijaaruu.
Caasaa saba tokoo keessa hunduu dirqama bahuu qabu akka bahaniif qopheessuu. Qonnaan bulaan, horsiise bulaan, daldalaan, barataan, barsiisaan, hojjataan, hamma kadhataa gahutiyyuu ijaaruu fi dirqama laachuu fin baayyee barbaachisaadha. Kunimmoo jaalalaa f i kabajaa jaarmiyaa kanaaf qaban akka dabaluu fi dirqama fudhachuun isaani qama jarmayaa kanayyuu tahuusaanii akka itti dhagayamuu fi egere akkauma qaamota hawaasa biroo gahee isaanii bauf isaan aangessa ykn mijeessa.
Addunyaa kanarratti wanti dhaabbataafi hin sochoone ykn hin jijjiiramne hin jiru.Dhalli namas adeemsa addunyaan kuni qabdu keessa looyaa, hulluuqaa deema.Namoonni kaleessa dhaaba tokko balaaleffataniifi irratti duulan hardha ykn boru yommuu harka mirgaa dhaaba tokko tahanii abukaatoo dhaabbatan ni agarra. kannen kaleessa jaarmiyaa tokkoof du’aa turan sababoota dantaa matayyaas tahee waantonta birootiin muufatanii kaayyoo sanarratti duulanis ni muldhata. kanaafu namootni kaleessa jaarmiyaa tokko hin deeggarre akkasumatti itti fufu jedhanii ,itti dhiyaachuun hin barbaachisu jechuun dhaaba sanaaf kasaraalle tahuu baatu, bu’aa guddaa hin qabuuf. kana gochuu danda’uun jaarmiyaa tokkommoo fudhatamaafi iftoomina qabiinsa isaa daran muldhisaa deemuudhaan aantummaa hawaasichaa tahaafi taasifachaa deema.
Walitti dhufeenya gameessaafi mishoomaa fidas taha.kanaaf jabina afi guddina jaarmiyaa tokkoof haallan armaan olitti tarrifaman hunduu gahee mataasaanii akka qaban dagachuun hin barbaachisu.
Kan biraammooo Jarmiyaan tokko Hawaasa miseensomuuyyuu baatu sabasaa afaan faajjawes tahee kanneen kallattiin mormaniyyuu ofitti hawwachuu yoo dandahe, qaama hawaasa yaadan deeggaruufi kallattiin falmu, kan diinagdee kiisa isaatii kallatiin baasuu baatuyyuu waan hawaasichi fedhu dhiyeessuun akka bitatu godhu, akkasumas qeequufillee taanan yeroo yerootti kan dammaqinaan sochii dhaabbichaa hordofan qabaachuunis jabina tahuu mala.
Hawaasni hundeefi egeree dhaaba tokkoo hanga tahetti, qajeelchufis tahee dabsuufi dogongorsuuf hawaasni adeemsa guddinaafi sochii jaarmiyaa tokko keessatti qooda mataasaanii qabu.
Jaarmiyaan tokko hawaasan ala akka qurxummii bishaanii baatetti lakkaawwama. Keessumaa hawaasni dammaqaan, kan odeessa gahaa qabuufi argachuuf carraallee qabu, kan si’aa’inaafi quuqqama biyyasaaf qabu, akkasumas kanneen hubannoo siyaasaa qaban keessaafi alaanis jaarmiyaa tokko duuba jiraannan, egeree dhaaba tokkoo utubaa filannoo biraa hin qabne tahuu baatuyyuu jabeessuufi dadhabsiisuu keessatti gaheen isaanii laayyoo miti.
Fakkeenyaf, kora, marii fi walgahii dhaabni tokko hawaasaafi miseensotasaa marisiisuufi dhimmoota waloo irratti wal argaa yoo barbaade dirqama miseensa qofa miti kan dhufuun irra jiru. Sabni jaarmiyichi dhaabbateef kamiyyuu ilaalcha fedheyyuu yoo qabaate irratti argamee hirmaannaa akka walootti waliin gochuu qabu goonan kabajaafi deeggarsa jaarmiyaa sanaa qabaachuu ibsa. Jaarmiyaan carraa akkanaa qabummoo yoomiyyuu kan jabaachaafi guddataa deemudha. Hawaasni yaada qajeelas tahee falmiifi gaaffilee akkasumas shakkii dhaaba sanarraa qabu ifatti hirmaannadhaan gaafatu yeroo kamiyyuu fira jaarmiyaa sanaa taha malee diina hin tahu. Kunis warra lafa jalaan dhaaba tokkorratti hojjatanirra ifatti falmii ykn mormii qaban, gaaffii ykn shakkii qaban ibsachuun waan hedduuf akka jaarmiyaan suni qophaayu abbaltii laataf.
8 ) Of Ilaalleen jaarmiyaa sanaa kaleessa sabichaa thauu qaba. Kaleessa fi hardha walitti hidhuun boruu ykn egeree sabichaa uumuun ni dandahama waan taheef keessumaa kalee saba keenyaa ganneerra taanan jidduutti walammee taana.
Guutummoota Biyyoota Ardii Addunyaa kanaa hunda yoo fudhanne, tarii Biyyoota Afrikaa muraasa malee hedduun isaanii faana buutii kaleessa fi dheengadda saba isaanii tiin sadarkaa hardhaa gahan. Haala jiruu fi jireenya saba sanaa kan bara dukkanaa, amantee fi dhugeeffata, ilaalchaa addunyaa kanaa (Universe) sabichi beekumsa ganamaaatiin hubataa ture, qaroomina fi faalasama jiruu fi jireenyaa inni durii qabaachaa duree gabroomfataan cabee fi balleesse deebisanii ijaaruu fi bakka kufan snarraa kahuu baannan tasabaddee tahuu dha. Tarii gaafa bilisooman diinagdeen ykn barnoota ammayyaan yoo guddachuuf carraan jiraatellee, xiin-sammuu dadhabaa fi sabbonummaa laafaa eenyummaa salphoo fi akka sabaa fi biyyaati ofitti amantummaa xiqqaa qabaachuu waan malaniif kaleessi saba tokkoo egeree saba tokkoof baayyee barbaachisaa tahuu jaarmiyaan sabaaf qabsaahu sakandiif illee dagachuu hin qabu. Oromoon maali? Oromummaan maali? Oromiyaan maali? Oromiyaan kaleessa eessa turtle? Waggoota 1000 dura,waggota 500 dura maal qabaachaa tureet, maalimmoo hin qabu ture?Hardha hoo maal qaba?Maalimmoo mulqamee dhabe? Dhugeeffata saba kanaa hangam akak jaarmiyaa kanaatti harkaa qabna? Hagam immoo qabaachuu dandeenya? Jedhanii akka jaarmiyaatti bu’ura sabichaa irratti hin dhaabbanne taanan fafa. Biyyoonni Eeshiyaa fi Ameerikaa kaabaa akaksumas Giddugaleessi bahaa hedduun isaanii akkuma ardii Afrikaa kolonii jalatti kufuun gabrummaa hamtuu jala ture (gabrummaan isaanii amala Oromoo kana qabaachuu baatus) hardha bilisoomaanii qaroomina durii isaanii fi dhugeeffata hambaa diinni hambise jabeessanii hardha sadarkaa addunyaa biroon qixxaatanii jiru.
Kanaafuu jaarmiyyaan eenyummaa, maalummaa, humna, qabeenya, baayyina, jabeenyaafi dadhabina saba qabsaawuufii akkaan hin beekne jaarmiyaa yoomiyyuu jabaatu miti inni. Keessumaa jaarmiyaa akka ilaalchaafi dhugeeffannaa ykn ‘Never forget and put aside, the foundation of the nation you defend, philosophical of the core ideology of your nation’ sabni suni uummamasaarra jalqabee ittiin masakamaa,hoogganamaafi qajeelfamaa ture hin hordofu taanan,yeroof jabeenya qabaatuyyuu akka mana cirracharratti ijaarramee irra laalan bareedduu taha.
Yoo garuu ilaalcha gameessafi dhugaadhaan sabichi akka ittiin bara jabeenyasaafi bara guddinaafi badhaadhinasaa ittiin deemaa tureefi jiraacha ture sakatta’ee waan fooyya’u fooyyesee,waan dabalamuufi hirdhatu hunda godhee daandii sana faana kan dhahu tahe yoomiyyuu moo’ataafi humnoomadha. Onnee sabasaatu faana dhaha, laphee uummatasaatu achi keessatti of arga. yoommiyyuu shubbisnifi dhiichisni isaa,walleefi walaloon isaa barruufi hololoon saba sanaa jaarmiyaa kana taha, akka daawitiittii of ilaalaa keessatti of daawwachaa faana dhaha, ittiin boona, ittiin dhaadhata, ni wareegamaaf,waan qabu lubbuusaa dabalee wareegamaaf of qopheessa. Jaarmiyaa sana jechuun jiraachuufi dhabamuu sabichaa tahuutti beeka.
Wanti sabni Oromoo ABO waliin tahaa jirus kanumarraa madda. Kan itti fufsiissuuf injifannoo dambooban gahuun garuu dirqama hooggantootaa, qondaaltotaa fi akkasuma kan miseensa jaarmiyaa kanaati. Jaarmiyaan sarara akkasiirra imalu yoommillee jabina qabaachaa deema. Jaarmiyaan ilaalcha ergisaafi akka ormaattan deema jedhee if ijaaru garuu hanga fedheyyuu jabaatu.kufaatii hamtuu kufaa kahaa… injifannoofi galma akeekkate gahuun tulluu guddaa killa mana ijaaroo itti taha.Galma gahullee ittiin bulmaannisaa karaa qabachuutu itti ulfaata, Hawaasni ykn sabichiifi miseensonni dhaaba sanaa wal argachuutu itti ulfaata. Kanaafu guddinaafi jabina dhaaba tokkootif wanti guddaan aangoo eenyummaa,maalummaafi dhugeeffannoo saba sanaa faana dhahanii isarratti of ijaarudha.
Jaarmiyaan tokko guyyaa if ijaaru durarraa jalqabee erga ijaarramee ifatti bahee wanti inni yoomiyyuu irratti hojachuu qabuufi jabeenyasaa qormaata keessa galchuu dandahan kanneen armaan gadii mee haa ilaallu.
Jaarmiyaan tokko waan qarqaba dubbiif xuxxuqne keessatti.
- Kan waan hojjatu beeku
- Kan hojjachiisaa gaarii qabu
- kan yoom fi eessatti akka hojjatu beeku
- kan eenyufi eenyu waliin akka hojjatu beekufi
- itti galli ykn maniin kaayyoosaa akkaan beekuufi ittiin of masaku tahuusaa eeren ture.
Kan qooda biraa hamma tahe qabummoo, qunnamtiifi hariiroo dhaabbilee mormitoota diina waloo waliin qaban irraatti lafa kaayyates jabinaafi laafina dhaaba tokkoo ni gulaalchisa. Jaarmiyaan kaayyoosaa guututti utuu hin sharafin dhaabbilee faallasaa kan garuu diina waloo waliin qaban faana garaagarummaasaanii ifatti wal fudhachiisuun gamtoomina tarsimoo godhachuunis wayyoomina. kunis of eeggannoofi yeroo yerootti adeemsa qaamota waliin diina haadhuf walii galan sakatta’uufi gulaaluudhaan ittii deemuudha.Walii galtee akkasii keessatti waan yeroo yeroon gaaffii uumuufi walitti isaan buusuu dandahu jalqabuma walii galuu dhabuu isaanii ifatti lafa kaayatanii waan irratti walii galan immoo waliin ittii deemuunis jabina.Keessumaa dhaabbilee sabummaafi hiree waloo qaban. kanneen ilaacha biraatinimmoo saba sanatti gad bahan faana waliigalteen tarsimoo ifatti kan miseensonniifi sabni qabasaawamuuf beekuu qabu lafa kaayanii odeeffannoo sirrii tahe gurra sabasanaan gahuun waan gaaffii hin qabneedha. Uummatni akka afaan hin faajjofne dhimma akkasii irratti yeroo yeroon ibsa kennuufi deddeebisanii karaalee sabqunnamtii harkaa qabaniifi walaba taheenis nuffiifi dadhabbii tokko malee beeksisuun jabina jaarmiyaa sanaa taha.
Walumaa galatti jaarmiyaan tokko jabaachuf miilasaatiin dhaabbachuuf kaayyoo isaa uummata isaa keessatti qorqalbiifi ilaachaa wayyoomaa sabicharatti dhaabbate,kan egeree sabasaa haalu utuu hin taane egeree sabasaa deebisee ijaaruu dandahuun,miseensota muratoofi hawaasa dudduubee tahuuf horannaan daran jaarmiyaa sana jabeessaa deema malee hin laaffisu.
Egaa haala Jabinia jaarmiyaa tokkoo ittiin ibsaa jirru kana keessatti Jaarmiyaa Oromoo,ABO,haala akkamiifii maal keessa akka jirus gulaaluufi hubachuun jabina dhaaba keenyaafi egeree dhaaba keenya akeekuuf nu fayyada taha. Dhuguma dhaabni keenya ABO’n waan olitti kaasaa jirru kana soneessee deemaa jira taanan injifannoo boonsafi cululuqaan kan Oromooti, kan dhaaba keenyati. Miti taanan gulaaluufi sakattahuu kan feesisu natti fakkaata. Dhaabni bilisummaaf qabsaahu yeroo hedduu firarra diina baayyata. kunis dantaa saboonni biraa biyya sichi uumamturraa dhabuuf jiraniifi dantaa namoota dhuunfaa sabicharraa dhalataniin kan wal keessa daaqeefi laaqameen tahuu mala.Tahus dhaabni dhugaadhaan bilisummaafi walabummaan qabsaahu yoomiyyuu moo’aafi moo’ataadha.
Xummureera
Caalaa Hayiluu
Ganna, 2014
OROMIYAAN NI BILISOOMTI!


text:
Odeeffannoo Dharaa HD ABO Ilaalchisee Facaafamaa Jiru Irratti Ibsa ABO
(IBSA ABO, Hagayya 16, 2020)
Wayta rakkoo seeraa fi sirna dhaabaa ilaallatu ABO keessatti dhalate Koreen Naamusaa fi Tohannoo (KNT) qorataa fi ilaalaa jirutti fi miseensas tahe hogganni dhaabaa fi qaamni kamiyyuu walgahii fi ibsa bifa kamiituu laatuu irraa dhaabbatanii murtii KNT akka eegan beeksisetti sochiin akeekkachiisa kana faallessuu hedduun tahaa jira.
Kanneen keessaa tokko afaanfajjiin miseensota sochii seeraa fi heera dhaabaa kabajuu didanii fi Miidiyaalee Oromoo fi ABOf ilaalcha farrummaa qabaniin, akkasumas odeessa sobaa itti kennameen sobamaniin Hayyudureen ABO hojii irraa rarraafamani jedhamee kan naanneffamaa jiru, kan murtii KNT cabsee fi seeraan alaa ta’uu beeksifna.
Miseensonni fi deeggartoonni dhaabaa, ummanni keenya akkasumas ummatootni Itophiyaa fi hawaasni addunyaa odeessa dharaa kanaan akka hin dagamne hubachiisna. Kanuma waliin miidiyaaleen hundi seera jiruu fi naamusa ogummaa tiksuun odeessa dharaa qaama adda addaarraa isaaniif kennamu facaasuun burjaajii uumuurraa akka of qusatan gorsina .
Injifannoo Ummata Bal’aaf!
Adda Bilisummaa Oromoo
Hagayya16, 2020


text:
Dorgommii Bupa North Great Run jedhan tana baruma baraan Fulbaana keessa wal dorgomanii barana nama kuma 56 irratti wal dorgome.Kana keessaa hagii tokko atileetota addunyaa bebeekamoo.
Qananiisaa gurbaa Somaalee ka biyya kana sekondii tokkoon caalee moo’e.Moohaan lammeessoo Hayilee G/Sillaasee ammoo
Ta dubraa keessaa intaltii Keneyaa Priscah Jepetoo tokkeessoo,Meseret Deffaar lammeessoo,Xurunesh Dibaabaa ammoo sadeessoo taate.
Gama kaaniin ammoo namii atileetota Itoophiyaa dorgommii biyya keessaatii fi biyya alaatii dorgoman ta akka Abbebee Biqilaa fi Maammoo Waldee fa leenjisaa bahe,aabba Soraa Jaarsoo dhiyoo tana Finfinneetti lubbuu dhabe.
Abba Soraa Jaarsoo durii barsiisaa yuniversity Finfinnee damee SIDIST KILOti. Dhiba akka akkaa himachaa bahe guyyaa dheengaddaa ganna 76tti Finfinneetti lubbuu dhabe.
Aabba Soraa Jaarsoo bara ispoortii Kubur Zebenyaa jedhan keessatti atileetota Itoophiyaa metrii 1000,1500,maratoonii fi dorgommii Olompikiitii leenjisaa bahe.
“Abbebee Biqilaa nama akkam jennaan nama jabaa morkaan ispoortii hojjatu,” jedhe.
Gama kaaniin ammoo dorgommi Kubbaa miilaa addunyaa ganna dhufu Braziltti tapatan ta biyyiti 32 addunyaa keessaa filataman haga ammaatti biyya 10ti filatame
Floyd MayWeather,namicha Amerikaa dorgommii boskiin addunyaatti beekkamu kaan dorgommii guyyaa dheengaddaatiin namicha meksiko tokko moo’ee doolara miliyoona 41 fi kuma 500 badhaafame.
Qophii Ispoortii tana caqasaa


text:
Finfinnee, Onkololeessaa 13, 2013 (TOI) – Kurmaana duraa bara kanatti damee huccuurraa Doolaarri miiliyoona 40 argamu Instiitiyuutiin Misooma Indaastirii Huccuu Itiyoophiyaa beeksise.
Instiitiyuutichi raawwii kurmaana duraa waggaa bara baajataa 2013 fi karoora marii misooma waggaa 10 irratti hojjettoota isaa waliin marii’ateera.
Marichaan raawwii kurmaana jalqabaa, haala daamichaa, kallatti xiyyeeffannoo karoora waggaa 10 irratti marii’achuu ibseera.
Daayreektarri Olaanaa Instiitiyuutiin Misooma Indaastirii Huuccuu Ityoophiyaa onno Silashii Lammaa kurmaana jalqabaatti damee huuccuurraa Doolaarri miiliyoona 40 argamuu ibsaniiru.


text:
Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti kutaan sagantaa Afrikaa Roobii Ebla 25 bara 2018 rakkoo Ootizim ykn “Autism” jehdamu ilaalchisee marii tokko geggeessee ture.
Ogeessotaa fi qorattoota eegumsa fayyaa, dhaabbatoota mootummaa fi dhunfaa kanneen Ootizim irratti hojjetan akkasumas maatii ijoollee rakkoo kana waliin jiraatanii fi namoota rakkoo kana ofii isaanii qaban waliin mariin kungeggeeffame.
Rakkoon kun Afrikaa keessatti maal akka Fakkaatu vodiyoon agarsiisu kan dhiyaate yoo ta’u Leegos Naayjeriyaa irraas marii kana irratti hirmaatanii jiru.Raadiyoon sagalee Amerikaa Marii kana kallattiidhaan gama Televiiziyoonaa fi Feesbuukiin tamsasame jira.


text:
Filmaata Itoophiyaa Kan Bara 2020: Oromoon Ittiqophaa’ee Jiraa?
Berhanu Hundee tiin, Bitootessa 20, 2019
Guutumaa guutuutti jijjiiramni argame jedhamuu baatus, biyya Itoophpiyaa jedhamtu tana keessatt, ji’oota muraasaaf qilleensi jijjiiramaa mul’achaa ture. Haa ta’u malee, qilleensi kun rakkoolee biyya tanaatiin amma waan xuraa’aa (polluted ta’aa) jiru fakkaata. Asirratti gaafiilee gurguddoo lama kaasuun barbaachisaa dha. Inni tokko, Maaliif guutumaa guututti jijjiiramni argame jedhamuu hin dandeenye? yoo ta’u, inni lammataa Qilleensi jijjiiramaa kun akkamitti xuraa’aa jira? kan jedhuu dha. Gaafiilee kanaaf deebii osoo hin kennin dura waan bu’ura ta’e tokko laaluu fi hubachuun dirqama ta’a. Jaalatamus jibbamus, fudhatamus dhiifamus, amanamus amanamuu baatus, jijjiiramni kun wareegama ulfaataa uummatni Oromoo ittikaffaleen aragme. Qabsoo hadhaawaan uummatni Oromoo hanga har’aatti godhaa ture fi jiru akkuma jirutti ta’ee; lubbulle Ilmaan Oromoo kuma shanii ol ittdhabametu jijjiirama kana fide. Kun dhugaa Addunyaan beektuu dha. Gabaabumatti, Oromootu Wayyaanee jilbiiffachiise injifannoo kana fide.
Gara gaafiilee ka’aniitti deebi’uuf, abbaan qabsichaa fi injifannoo uummata Oromoo ta’ee osoo jiruu, Oromoodhaaf garuu guutumaa guutuutti jijjiiramni ykn bu’aan argame jechuu hin danda’amu. Gaafiileen uummatni keenya keessumaayyuu kan Qeerroon Oromoo gaafachaa turan tokkollee hanga ammaatti deebii hin arganne. Bu’aa argachuun hafee, uummatni keenya nagaan bahee galuu fi nagaan jiraachuu hin dandeenye. Uummatni Oromoo lakkoofsi miliyoona gahu qabeenya fi qayee isaaniirraa kan buqqa’an erga jijjiiramni kun mul’achuu calqabee as ture. Namootni uummata kana keessaa bahan taayitaa olaanaa argatanii biyya tana bulchaa haa jiran malee, dararamni uummata Oromoo har’as bulchinsa isaanii jalattis hin dhaabbanne. Uummatni keenya hidhamaa, ajjeefamaa; dubartootni keenya har’as haala sukkaneessaa ta’een gudeedamaa jiru. Eessaree jijjiiramni argame? Waanuma Wayyaanee jalatti ta’aa turetu hara’as ta’aa jiraa mitii?
Dhimmoota muraasa ta’an tokko tokko akka fakkeenyaatti kaasuuf, gaafiin Afaan Oromoo Afaan Federaalaa akka ta’u fi dhimmi Finfinnee deebii argachuu hin dandeenye. Waayeen Finfinnee siriidhaa dhimma baay’ee rakkisaa fi sodaachisaallee ta’aa jira. Finfinneen qabeenya Oromoo fi qama Oromiyaa waan taateef, gaafiin Finfinnee gaafii du’aa fi jireenyaa ti. Diinoota keenyafis akkasuma. Du’anii lafa kanarraa dhabamu malee, Finfinneen Oromiyaa jala akka galtu fi abbaabiyyummaan Oromoo akka mirkanaa’u hin barbaadan. Haalli kun immoo garamitti deemaa akka jiru hubachuun rakkissa hin ta’u. Warri Finfinneen kan keenya jedhan, gaafii kana kaasuu qofaa osoo hin ta’in Qeerroo isaan bilisoomsellee akka diina tokkoffaatti laalaa jiru. Waraana nurratti labsaa jiru; albee nutti qarachaa jiru. Jijjiiramni argame jedhamu kun tarii isaaniif argamee ta’uu mala. Isaantu bilisoome malee, Oromoo fi Oromiyaan hin bilisoomne.
Diinotni QBO, keessumaayyuu warri sirna durii dulloomaa fi tortoraa sana deebisanii uummatarratti fe’uu barbaadan, gaafii Finfinnee qofa kaasaa hin jiran. Sirna Federaalisimii kan amma jiru kana diiguu barbaadu. Qeerroo jijjiirama kana fide fi warra karaa kanaan taayitaatti dhufan hundaa, balaaleffachaa; walumaagalatti uummata Oromoorratti duula labsaa jiru. Jijjiirama wareegama Ilmaan Oromootiin dhufe kana akka hin ceene godhaa jiru. Isa kanatu gaafii lammataa armaan olitti ka’etti nama geessa. Humnoota kanatu qilleensa jijjiiramaa xureessaa jiru jechuu dha. Humnootni kun Afaaniin wacuu qofaa osoo hin taane, lafa jalaan karaa danda’amu hundaan wal ijaaraa fi human isaanii cimsaa jiru. Filmaata dhufuuf deemu kana yoo xinnaatee xinnaate Finfinnee keessatti akka injifachuuf deeman dhaadachaa jiru. Oromoon garuu dubbii tana waan tuffate fakkaata. Diina ofii tuffachuun sirrii miti; injifatamuutti nama geessuu danda’a.
Egaa, erga kun hunduu jedhame booda, gara gaafii mata dureetti deebi’uuf, filmaata qofaa osoo hin taane; waanuma nutti deemaa jiruuf Oromon qophaa’ee jiraa? Ana natti hin fakkaatu. Maaltu shakkii kanatti akka na geese ibsuun yaala. Sababni inni guddaan rakkoolee nu keessa jiran hiikkachuu dadhabuu keenya. Diinota alaa qofaa osoo hin taane, diinota keessaatiin sakaalamuu keenya. Diinotni keessaa immoo dhalootuma Oromoo ti. Warruma dhiiga Oromoo ofkeessaa qabanii fi fedhii biyyoolessaa Oromootiif dantaa hin qabnee dha. Warri quuqama uummta Oromoo qabanis waliigalanii wajjin hojjechuu fi tumsa waliif ta’uuf waan carraaqan hin fakkaatu. Taa’aniituma quba walittiqabuu filatu malee, akkamitti humna Oromoo cimsinee diina keenya fuuldura dhaabbanna waan jedhurratti hojjechaa hin jiran. Dhukkubni gandaan, naannoodhaan, amantii fi ilaacha siyaasaatiin walqoqqoodu sun har’allee hin jijjiiramne. Akkuma ittifufetti jira.
ABO fi DhDUO (PDO) jidduu lolli calqabame dhaabbachuu hin dandeenye. WBO mooraatti galchaatii nagaa buusaa jechaa gara biraatiin shirri hojjetamaa jira. Jaarmayootni Oromoo bioyya alaatii galanis bobaa PDO (DhDUO) jala seenanii taa’aa jiru. ABO laaffisuuf shirri adda addaa hojjetamaa jira. ABOnuu mataan isaa soca’aa waan jiru hin fakkaatu. Akka dhiibbaan isaanirra jiru naaf galullee, gadi bahanii rakkoolee isaan qunname uummatatti himaa hin jiran. Silaa uummatnuu ni beeka jedhanii waan callisan fakkaata. DhDUO keessa namoota ykn gareelee muraasa ta’antu jijjiirama kana barbaadu malee warri hafan dhaaba kana keessa dhokatanii OPDO dur sanatti deebisuuf ciminaan hojjechaa waan jiran fakkaata. Rakkooleen keessa keenyaa baay’ee walxaxaa fi kana birallee dabree yaaddessaa ta’aa jira. Diinotni keenya immoo haala kana hubatanii carraa kanatti fayyadamaa jiru. Qaawwa argatan hundatti fayyadamuudhaan nu keessa seenanii addaan nu hiruu yaalu. Isa kana milkeessuuf waarra meeshaa isaaniif ta’u argachuun isaan hin rakkisu.
Haalli uummatni keenya keessa jiru fi sadarkaa qabsoon Oromoo irra jirtru kan nuti yaadnu caalaa rakkisaa fi hedduu yaaddessaa dha yoon jedhe dubbii oo’isuu hin ta’u; kun dharas miti; waanuma lafarratti argamuu dha. Haala kana keesatti bakkee qophiiin hin godhamin keessatti filmaata akkamiitu godhamuuf deema? Filmaata kana eenyutu injifachuu danda’a? Osoo Oromoon rakkoolee keessa isaatiin xaxamee jiruu, diinni Oromiyaarrtti nu moo’achuuf qophaa’aa jira jechuu dhaa? Filmaatumti dhufuuf jiru kunuuyyuu akkamitti ta’uu danda’a? Bu’aa eenyuutiif jedhameeti godhama? Eenyutu carraa kanatti fayyadamuuf deema? Seenaa biyya tanaa keessatti yeroo hunda qaama hin beekamne fi humna hin eegamnetu aangootti dhufaa ture. Ammas carraa akkasiitu uumamuuf deema jechuu dhaa? Oromoon afaanumaan waayee filmaataa haasa’aa jira moo dhugumatti kanaaf ofqopheessee jira? Ittiqophaayee jira moo carraan kunis kan alagaa fi diinaa ta’uuf deemaa?? Waaqayyo/Rabbi haa beeku!! Hubannaa nuuf haa kennu!!


text:
Lola duguuggaa sanyii fi babal’ifannaa daangaa Poolisoota Humna Addaa Naannoo Amaaraan Oromoo Walloo irratti adeemsifamaa jiru keessatti, hidhattoota Naannoo Amaaraaf daboo ba’uun qooda-fudhannaa Raayyaa Ittisaa fi Poolisoota Federaalaa Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaatti dabalataan Loltoonni Mootummaa Eertiraas humnoota Naannoo Amaaraa deggeruun Oromoo Walloo waraanaa jiraachuu. – Oromticha Walloo
WBO’n Konyaa Jimmaa keessa sosso’u Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa irratti tarkaanfilee jajjaboo fudhachuun Onoota Konyaa Jimmaa keessatti argaman muraasa dhuunfatee jiraachuu.
WBO diinagdeen humneessuu fi hidhachiisuun galma-gahiinsa Qabsoo Bilisummaa Oromoof shoora gita-maleessa kan qabu waan ta’eef, Uummanni Oromoo waan danda’e hundaan WBO cina dhaabbachuu fi hidhachiisuun akkaan barbaachisaa ta’uu. – Qeerroo Baha Oromiyaa


text:
Barattoonni Oromoo fi Amaaraa Yuunivarsitii Addigraat lakkisaanii bahaa jiru.
Haleellaa Waraanni Makkalakayaa Oromiyaa keessatti raawwataa jiru hordofuun, Yuunivarsitiilee biyyaatti heddu keessatti barattoonni mormii godhaa turuun ni yaadatama. Ji’a darbe keessa barattoota Oromoo fi Amaaraa Yuunivarsitii Addigraat Keessatti baratan irratti, dhalattoonni naannichaa ajjeechaa eega raawwatanii booda, barattoonni naannoo Oromiyaa fi Amaaraatis mooraa Yuunivarsitii lakkisuun masjiidootaa fi manneen amantaa biroo naannawa sanitti argamutti baqatanii kan turan yoo tahu, akka deebi’anii baratani godhamee ture.


text:
Innaa lillaahi Wa innaa ileeyhi Raajiuun!
Arraan tana Addunyaan Nama qaalii hedduu ulfaataa tahe dhabde!
Hayyuu Barsiisa Ulama’oota Din Islaama barsiisuu irratti Umrii isaanii guutu fixanifi Ulamaa’oota akka isaani baayye omishanii Barsiisumma irratti bobbaasa turan , Guyyaa arraa #Sheikh_Nasrii_Sheekha Gara Mana isaanii dhugaa godaananii jiran.
Rabbiin Rahmata isaanif haa godhu! Bakka jirtanitti Du’aaii godhaaf.
Rabbiin haa araaramuuf, Rabbiin jannattul firdowsiin isaan haa badhaasu! Rabbiin firaa fi maatiif Jajjabinaa, obsaa fii imaana haa kannuuf
Yaa RABBI Raammata godhiif sheek keenya sheikh Nasirii Sheekha


text:
Hidha laga Abbaayyaa bishaaniin guutanii tajaajiila akka kennu gochuu haala dandeesisuu irratti Masrii, Itiyoophiyaa fi Sudaan walii galtee waaraa, kan waliitumsaa fi faayida gama hundaaf kenniisu irra gahuuf marii gochaa jiran Yunaaytid Isteetes akka deggertu beeksiftee jirti.
Masaraa Waayit Haawus irraa itti gaafatamaan preesii ibsii gabaabaan Kamiisa darbe baasan akka jedhutti Biyyoonni dhooqa laga Abbayyaa irra jiran hundinuu misooma dinagdee fi badhaadhinaaf mirga qabu jedha.
Mirgoota kana kan kabajsisuu fi biyyoonni lagi Abbaayaa keessa darbu hundi bishaan kanaan gargaaramuuf mirgi qaban wal-qixxee ta’uu isaa waliigaltee mirkaneessu irra ga’uuf biyyoonni kun yaalii qajeelaa akka godhan bulchiinsii Yunaaytid Isteetes hundaaf waamicha dhiyeessee jira.


text:
[SQ- Guraandhala 8/2021]
Harargee lixaa Mi’eessootti Hiriirri sirna abbaa irree pp balaaleffatu kan tumsa MCBOf godhamu barattootaa fi hawaasa naannichaan gaggeeffamaa jira.
Hiriira kana irratti lammiileen Oromiyaa kan qooda fudhatan yoo tahu hidhamtoonni siyaasaa nuuf haa hiikaman , MCBO nuuf haa hundaayu , filannoo dura nageenyi lammiilee mirkanaayuu akka qabu dhaadannoolee hiriirichaati.
Hidhamtoonni siyaasaa lagannaa nyaataa irra jiranis tahe kanneen manni murtii bilisa baasee poolisiin hidhee dararu hatattamaan akka hiikamanii fi qaamota olaantummaa mana murtii tuffatan irrattis akka tarkaanfiin fudhatamu gaafataa sagalee isaanii dhageesisaa jiru


text:
Affaaritti hojjetoota Ministeera Barnootaa lama dabalatee namoonni 10 ajjeefaman
Hojjettootni Ministeera Barnootaa lama Naannoo Affaar ganda Gadaamaayituu mana barnootaa tokko keessatti hordoffii deeggarsa barnootaa osoo taasisanii ajjeefamuu naannichi beeksise.
(bbcafaanoromoo)–Hoogganaan Biiroo Kominikeeshinii naannichaa obbo Ahimad Kaalaayitii BBC’tti akka himanitti guyyoota lamaan darban haleellaa qaamoleen hidhatan raawwataniin hojjettoota lamaan dabalatee namootni nagaan 10 ajjeefamuus himan.
Weerara Covid-19 sababa gochuun manneen barnootaa cufaa turan amma barnoota eegaluu isaanii hordofeetii hojjettootni ministeerichaa gara Affaar kan imalan.
Hojjettoonni ajjeefaman obbo Mulaata Tsaggaayeefi obbo Ababaaw Ayyaalnah jedhamu.
Akka ibsa obbo Ahimaditti Wiixata darbe A.L.I Onkololessa 16 halkan sa’aa 10’tti haleellaa hidhattootni horsiisee bultoota Aanaa Galaloo ganda Sarkami fi Teelee jedhaman keessatti bananiin namoonni saddeet ajjeefamaniiru.
”Haleellaa Shororkeessitootaati” jechuun haleellaa ibsan kanaan kan xiyyeefannoo keessa galan daa’immaniifi haadholii ta’uus obbo Ahimad himaniiru.
Hojjetootni Ministeera Barnootaa ajjeefamaniis gareedhuma Obbo Ahimad ‘shororkeessaa’ jechuun ibsaniin akka raawwatame himaniiru.
Torban muraasa duras miidhaa lolaan naannichatti qaqqabsiiseen namoota miidhaman gargaaruuf garee bulchiinsa magaalaa Dirree Dhawaarraa garasitti imalerratti haleellaan raawwatamee miseensi qaama nageenyaa tokko ajjeefamuus himaniiru.
Haleellaan kun daandii guddaa Itoophiyaa fi Jibuutii wal qunnamsiisurratti kan raawwatamaa jiru ta’uufi gochi akkanaa kun gosa Somaalee Isaa jedhamu dahachuun kan gaggeefamu ta’uun himameera.
Gareen kun duraan daldala kontiroobaandii gaggeessaa ture jechuun amma ‘fayidaan isaanii waan tuqameef jijjiirama kana gufachiisuuf hojjetu’ jedhan.
Gareen kun riphanii tasa haleellaa qaqqabsiisaa jiruu kan jedhan qondaalli naannichaa, konkolaachiftootni fe’isaa xiyyeeffannoo garee kanaa akka ta’anillee himan.
Daandiin kun daandii biyyattii biyya ollaa waliin walqunnamsiisu waan ta’eef qaamoleen nageenyaa mootummaa federaalaa fi raayyaa ittisa biyyaa nageenya naannichaa mirkaneessuuf waan danda’an hojjechaa jiruus jedhaniiru.
”Humnoonni hojiin kontiroobaandii jalaa hafe kun qindaa’anii haleellaa shororkeessummaa qaqqabsiisaa waan jiraniif naannoon Somaalees ta’e qaamoleen kaan balaaleffachuu qabuu” jedhan obbo Ahimad.
”Sabni Isaa kan naannoo Gadaamaayituu jiraatu qaama isaan keessaa bahee miidhaa geessisee deebi’un falmuu qaba, namni fuula haaraa yoo mul’atees dursee qaama nageenyaaf himuu qaba” jedhan.
”Golgaa humna kanaa ta’uurra ofirraa ittisuutu wayyaas” jedhan.
Haleellaawan akka kanaa wayita naannichi balaa lolaan miidhametti qaqqabuun gaddisiisaa ta’uullee dubbatan.
Mootummaan Naannoo Affaar qaamolee nageenyaa dhimmichi isaan ilaallatu waliin ta’uun rakkoo naageenyaa naannicha keessa jiruuf fala waaraa gochuuf akka hojjetu ibsameera.
Akkamiin ajjeefaman?
Hojjettootni Ministeera Barnootaa A.L.I Onkolessa 13 ture naannichatti sirni baruuf barsiisuu eegale hordofuuf Finfiineerraa kan imalan.
Guyyaa kaleessaa Aanaa Gadaamaayituu jedhamutti mana baranootaa keessatti hojii isaanii hojjechaa osoo jiranii rasaasa qaamolee hidhataniin ajjeefaman.
Daayireektarri Kominikeeshinii Ministeera Barnootaa Aadde Hareguwaa Maammoo hojjetootni ministeerichaa barnootni weerara koronaavaayirasiin booddeetti hafee akkamiin akka itti fufuufi barattoota dubaraa barnootarraa duuba hafaa jiran gargaaruuf achitti argamanii jedhan.
Reeffi hojjetoota Ministeera Barnootaa lamaan har’a gara Finfinneetti yoo dhufu Ministira Barnootaa Getaahuun Makuriyaa(PhD) fi hojjetoota waajirichaa biroon simatameera.
Hojjetoota ajjeefaman lamaan alatti hojjetaan ministeerichaa rasaasaan rukutamanii lubbuun oolan obbo Damissee Taammiree ammoo waldhaansi fayyaa godhamaafi akka jiru Ministeerri Barnootaa ibseera.


text:
Prezidaant Doonaald Traamp hanga dimokraatonni bulchiinsa isaanii irra dogoggora barbaaduu dhaabanitti seera ilaalchisee waliin hojjechuu nan dhaaba erga jedhanii booda white House fi kongresii gidduutti mariin kaleessa geggeessamuuf ture hafee jira.
Kanneen kutaa marii sana keessa turan akka jedhanitti Traamp seera tumtoota harka fuuchuus haa ta’u marii dimokraatotaa waliin waajjira isaaniitti waamameef gad ta’uuf tole hin jedhin hafan.
Afaan yaa’iin mana maree bakka bu’otaa Naansii Peloosii illee Traamp balleessaa isaanii dhoksuu fedhu ittiin jechuu isaaniitiin qeeqanii jiran.
Kan aariin isaanii mul’inatti irraa beekamu Traamp daqiiqaa sadii booda bakka sanaa deemuu dhaan gara “Rose Garden” dhaqanii tuuta oduuf ibsa kennaniin ani waanan dhokse hin qabu jedhan.
Dimokraatonni marii ganamuma sana geggeessaniin waa’ee prezidaantiin aangoo irraa bu’uu barbaadu jechuun mari’atan jechuun qeeqaan.


text:
ዕለታዊ መረጃ | ኬሎ ሚዲያ (AUGUST 18, 2021)
Tajaajjilli Interneetii lixa Oromiyaa irraa adda cite
Keelloo: Hagayya 18,2021
Tajaajjilli Interneetaa Lixa Oromiyaa godinaalee Wallaggaa arfan irraa addaan cituun beekame. Tajaajjilli inrlterneetaa kun erga addaan citee torban tokkoof deemaa akka jirus beekameera.
Lixa Oromiyaa keessatti sochiin waraanaa jabaan adeemaa jiraachuun erga dhagaa’amee booda ture tajaajjilli Interneetaa kun addaan cituun kan himame.
Wayiita ammaa Baha Wallaggaa, Lixxa Wallagga, Qellem Wallaggaa, Horroo Guduruu Wallaggaa irraa guutuuutti addaan citee jiraachuun himameera.
Waraana WBO fi qaamolee mootummaa gidduutti adeemaa jiruun godiinaalee kana jala aanaaleef gandoonni jiran dhibbantaan 80 ol harka WBO jala galuu isaanii gabaafama.
Waan waraana lixatti adeemaa jiru ilaalchisuun mootummaan yaada laate hin qabu. Gama isaan WBO’n adamsee waraanaa akka jiruuf, duula waraanaa qulqulleessa qaamolee mootummaa irra jiraachuu ibseera.
Qaamoleen mootummaa WBO’n godina Gujii jalaa aanaalee tohannaa isaa jala galchuu himan
Keelloo: Hagayya 18,2021
Waraanni Bilisummaa Oromoo WBO’n kibba Oromiyaa godina Gujii bahaa jala aanaa jiran qabachuu isaa bulchitoonni mootummaa Aanaa gumii Eldalloo fi Aanaa Liiban BBC afaan Oromootti himaniiru.
Waraanni Bilisummaa Oromoo lola tibba kanaan injifannoo galmeessaa jiraachuu, bakkoota hedduu keessaa caasaa mootummaa lolee baasaa akka jiru ibsu illee gama mootummaan waan ifatti dubbatame jiraachuu baatu, kan amanaa jiran kun isa jalqabaati.
Akka qaamoleen mootummaa kanneen aanaalee lamaan kana bulchan jedhanitti WBO’n gandootas fi magaalaalee aanaa godina Gujii bahaa aanaa Gumii Eldalloo fi Aanaa Liiban jalaa tohannaa isaa jala galcheera.
Waraanni mootummaa bakka sana gadhiisuus himaniiru. Bulchitoonni aanaalee kunneen qaamolee mootummaa dhimma nageenyaa irratti hojjetan illee komataniiru. Isaan dhiisanii bahuutti mufachuu himu. Ofiis baqatanii bakka sana gadhiisuu dubbataniiru.
Jiraattonnii fi hojjetoonni mootummaas WBO dhaan dhuunfatamuu ibsanii jiru. Haa ta’u malee bulchaan godinichaa hanga ammaallee dhimma kana waakkataa jira. Sochiin waraanaa jiraatus WBO’n bakka tohate akka hin qabnetti ibseera.


text:
Qaamoleen sadii ‘qindaa’uun’ Oromiyaa keessatti hiriira mormii waamaa jiru jedhan Obbo Addisuu Araggaa
Tibba kana Oromiyaa keessa hiriirri mootummaa mormu akka gaggeefamu waamicha dhiyaachaa jira jedhamurratti ibsa kan kennan Sadarkaa Pireezidantii Itti aanaatti qindeessaan dhimmoota Hawaasummaa obbo Addisuu Araggaa, ”yeroo kanatti hiriira mormii waamuun nama du’atti waamuu wajjiin qixxeedha” jedhe. [Yeroo kanatti ummata Oromoo Dhiya Oromiyaatti, Kibba Oromiyaatti, Baha Oromiyaatti, Giddu Gala Oromiyaa fi bakkoota birootti badii tokko malee waraanaa fi tika mootummaa Itophiyaatiin haala suukkanessaa ta’een akka bineensaatti ajjeefamaa jiran du’a dhukkuba Koronaatiin dhaqqabe kan baayyee caalu ta’uu isaa garuu waan ibsan hin jiru. Kanaaf, Oromoo mana taa’eeyyuu jumulaan waraana mootummaatiin dhumaa jiruuf maaliif du’a dhukkuba Koronaatiin ga’uu danda’u caalchisee akka Obbo Addisuun sodaateef ifa miti!]
Uummatni kanneen hiriira mormii waamaa jiru akka hin fudhanne dhaamanii, “kanneen faallaa dantaa biyyaa dhaabatanirraa of eeguu qabaa” jedhe.
Gareen hiriira mormii kana waamaa jiran uummata fayyadamanii fedha aangoo qabachuu isaanii milkeessuuf kanneen socho’aniidhas jedhe jira.
Qaamota hiriira kana duuba jiruu ittiin jedhen sadii akka ta’aniis obbo Addisuu himee jira.
Gareewwan sadeen keessaa:
- Masriin kan deeggaramuufi fayidaa Itoophiyaan hidha guddicharraa argattu dhabsiisuu warra barbaadanii jedha.
- Obbo Aaaddisuun garee lammaffaa ‘Wayyaanee’ jechuun kan ibsen yoo ta’u gareen kun “asiin dura uummata Itoophiyaa gidirsaa kan tureedha” jedha.Gareen “kun faayidaa barate waan dhabeef ‘mootummaa aangoorra jiru laaffisuuf gama adda addaatiin socho’aa akka jiru ibsa.
- “Gareen sadaffaan immoo paartii siyaasaa naannoo Oromiyaa keessatti socho’an filannoon achi siiquutti fayyadamuun aangoo karaa seeraan alaatiin qaamota argachuuf fedhii qabaniidha,” jedhe jira.
Hawaasnis hariirri mormii kun qaamoleen sadan kunneen wal gahanii kan karoorfatan ta’uu beekee of eeggannoo akka taasisuuf waamicha dhiheessaniiru.
“Hawaasnii naannichaa gaffii bu’uraa yoo qabaate karaa sirriin haa dhiyeessu” kan jedhe Obbo Addisuun, kanaan achi dhimoota jiran irratti mootummaan seeraa kabachiisuuf ‘daandeettis, humnas’ qaba jedhe jira.


text:
Dhaamsa Ajajaan WBO Zoonii Lixaa, Jaal Marroo Dirribaa
(Oromedia, 24 Waxabajjii 2020) Ajajaan WBO Zoonii Lixaa ummanni Oromoo lolee mirga isaa akka kabachiifatu dhaamsa dabarse.
Ajajaan WBO Zoonii Lixaa, Jaal Marroo Dirribaa dhaamsa Waxabajjii 24 bara 2020 dabarseen “kabajaan afaan qawwee jira” jedheera.
“Sabni xiqqoon, hanga funyaaniitti hidhate yeroo of kafalchiisu; sabni guddaan, garuu hidhannoo wal hiikkachiise yeroo akka malee tuffatamu agarre,” kan jedhe Jaal Marroon, adeemsi kunis Oromoo tuffachiisuu bira darbee akka ajjeechisaa jiru hubachiiseera.
“Tuffiirra darbees akka maleetti ajjeefame,” jedhe Jaal marroon.
Oromoon baruma baraan yeroo taa’ee dhaanamu argaa guddachuu kan ibse Jaal Marroon, “Oromoo dhaanee nama boossisu an takkaa hin agarre. Amaara, Sumaalee, Tigree, Afaar, Beenshaangul… warri kun yeroo Oromoo qehee isaarratti gurra qimmiidanii boossisan arguun garuu salpha,” jedheera.
Dhuma irrattis Oromoo douu dhiisee hojiitti akka jabaatu dhaamsa jabaa dabarseera.
“Oromoo oduu dhiisii, hidhuu walhidhachiisi! Addunyaan tola hin beektu, of hin gowwomsiin!”
Jaal Marroon kabajaan qawwee keessa akka jirus dhaamasa kana keessatti dabarseera.
“Kabajaan Afaan Qawwee Jira!!”
Jaal Marroo Dirribaa ajajaa WBO Zoonii lixaa kan dhaloota Qubee keessaa bahee mirga ummata Oromoo kabachiisuuf of kennee qabsoo hidhannootti jiruu dha.


text:
Mootummaa Itoopiyaaf gorsan qaba jedha Prof. Kjetil Tronvoll :
Mootummaan Abiy lola waraanaan mo’amuu isaa amanee fudhatee, gadi taa’ee maree hunda hammate adeemsisuu qaba. Mareen biyyoolessaa kun kan ta’uu qabu TPLF woliin qofa osoo hintaane hunda woliin keessumaa dhaabilee Oromoo kan hammatee, hidhamtoota siyaasaa hunda Jawar Mohammad if Baqqalaa Garbaafaa dabalatee hidhaatii baasee woliin taa’ee mari’achuutu isa baasa.” jedha.
Prof. Kjetil Tronvoll Talks about Reconfiguration of Ethiopia
Mootummaa Itoopiyaaf gorsan qaba jedha Prof. Kjetil Tronvoll :


text:
Ajjeechaa aadde Biraanee Maammoorratti walqabatee namni hidhame hin jiru
Via Lammii Beenyaa, Adoolessa 25, 2018
Kaleessa yakkamtoota ajjeechaa suukanneessaa aadde Biraanee Maammoorratti raawwatan sadii qabneerra jechuun dubbi himaan MNO obbo Nagarii Leencoo dubbatanii turan. Haa ta’u malee odeeffannoo Waajjira Poolisii aanaa Sayyoo fi Waajjira Haqaa aanaa Sayyoo irraa arganneen namni to’annaa jala oole tokkoyyuu hin jiru. Dhimmi kun hatattamaan ummataaf ifa ta’uu qaba.
Gama biraatiin ammoo OPDOn ganama kana jaarsolii biyyaa waamaa jirti. Maatii gaddi itti galeef beenyaa kaffalla jedhaa jirti. Kunis tuffii guddaadha. Aadde Biraanee Maammoof kan malu beenyaa osoo hin taane haqa. Ajjeechaa kanaaf sababa kan ta’e namni akka ajjeefamuuf ajajni qaama olaanaarraa dabarfamuudha. Ani akka dhuunfaatti Poolisiin Oromiyaa waggaa darbe ummataaf dahoo ta’e har’a akkanumaan lafa ka’ee ummata ajjeesa jedhee hin amanu. Poolisiin waan ajajame raawwate. Kanaaf poolisii keenyatti quba qabuun natti ulfaata. Maddi rakkoo sanaa Finfinneedha. Qaama MNO ti. Haala kana keessatti beenyaa kaffaluu qofaan haqa awwaaluuf yaaluun yakka biraa babal’isuudha.
Dhimma kana gadi fageenyaan qulqulleessuuf koomishiinin walabaa hundeeffamee yakkamtoonni sirnaan qoratamanii namoota ajaja kennan, namoota dhukasa banan, namoota dubartii ulfa kana Ambuulaansii dhorkatan akkasumas namoota haqa ishee awwaaluuf odeeffannoo sobaa facaasan sirnaan qorachuun ummataaf ifa taasisuu; yakki suukanneessaan akkasii lammata qe’ee Oromootti akka hin raawwatamneef maqaa aadde Biraanee Maamoon yaadannoon tokko hundeeffamuu, yaadannoon kunis foundation dhalootni irraa baratu ta’uu qaba. Kanaachi akkuma baratame beessee itti darbachuudhaan dhugaa awwaalanii galuun yakka dabalataaf karaa saaquu taati. Haqa aadde Biraanee galchuuf hundi keenya itti gaafatamummaa qabna.


text:
Mootummaan Keeniyaa fi kan Somaaliyaa dilbata darbe hariiroo dipilomaasummaa gidduu isaanii hammaatee ture fooyyessuuf walii galan. Mohammed Kaahiyyee bakka mariin sun itti geggeessame Moqadishoo irraa gabaaseera.
Jilli Keeniyaa ministeera dhimmootii alaa Raychelle Omaamoon hoogganame, muummicha ministeeraa Somaaliyaa Mohamed Husen Roblee waliin mari’atee jira.
Akka weajajira muummicha ministeeraa bira ibsa kennameetti, biyyoonni hollaa kanneen hariiroon isaanii baatilee hedduuf hagas cimaa hin ta’in hariiroo isaanii keessumaa dipilomaasummaa, daldalaa fi nageenya ilalachisee jabeessuu irratti walii galaniiru. Ibsi sun itti dabaluu dhaan prezidaantiin Keeniyaa Uhuuruu Keeniyaattaa muummichi ministeerichaa Naayiroobii akka daawwatan affeeraniiru.
Keeniyaan mana murtiin ala dhimmi isaa furmaata akka argatu gaaffii hedduu kan dhiyeessite ta’us, Somaaliyaan falmiin galaanaa biyyoota lamaan gidduu jiru mana murtii yakka qoratu kan The Hague jiruun akka murtaa’u cimsitee dubbatte.
Moqaaadishoon Muddee wagaa darbee hariiroo diplomaasummaa Keeniyaa waliin jirtu addaan kutuu dhaan Keeniyaan dhimma siyaasaa Somaaliyaa keessa jidduu seente jechuun yoo qeequ Naairoobiin himannicha isaa haalee jira. Xiinxalaa kan ta’an Alii Abdulkaadir akka jedhanitti,warreen Keeniyaa daawwannaa kana geggeessuun, gama lamaaniituu dhimmootii cimaan jiraatan iyyuu, hariiroon isaanii fooyya’uuf mallattoo dha.


text:
የኦነግ ባንዲራ በመላው የኦሮሚያ ክልል ውስጥ እንዳትዙ ሲባል ሰምተን ነበር ግን ነገሩ አንዱ ነው የኦነግን ባንዱራ በውጭ አገር ውስጥ ለገዘብ መለመኛ ብቻ ማዋል ነፃነት ይሆን?
Via: Chali Ensermu Beyene
«Gargaarsa lammiitu lammiif birmata»
Ummata oromoo MADDA WAKAABUU liyyuu poolisin qe’ee fi qabeenya isaanirraa buqqisteef Magaalan Dodolaa, Roobe(garee haarawa) fi gandooti aanaa madda walaabuu Gannaalee Malkaa ciraa, Daannisa, Biddiimoo fi Warree tis gargaarsa gochuuf yeroo dhufan simannaa ummataa.”
Ilmaan Oromoo Harargee Lixaa Aanaa Daaroo Labuu Araddaa Ejeretti Badii Tokko Malee Guyyaa Kaleessaa 5, 11, 2017 Waraana Makalakayaatiin Ajjeefaman.1, Huseen Haajii Muhammed 2,Rashad Ahmed Galamsoo Kan Madaaye Nama Sulxaan Jedhamuudha.
Via: Adem Misoma
Kaleessa Tapha kubbaa miilaa kilabii Faasil fi Walwaaloo jiddutti magaalaa Adigiraatitti godhamerratti,Deeggartootni walwaaloo Deeggartoota Faasil Haala kanaan gaggeessan.
Biyya kanatti kubbaadhaaniis Olaantummaan kan Tigree tahuu yoo baate tanaatu simudata.
Dhiigni obboleeyyan keenya Amaaraa dhiiga keenya!
Konfodereshiniin Kubbaa miilaa Walwaloorratti Tarkaanffi hatattammaa fudhachuu qaba.


text:
Qajeelchaa dorgommii istaadiyoom irra maran ta m1500 tana 3:47:01 irratti moo’e.
Maroo hedduu rekoordii cabsuuf itti gamee ta kalee istaadiyoomii yuniversiti Booston keessatti dorgomeen ammoo atileetii MorookooHicham El Guerrouj irraa rekoordii innii ganna 22 harkaa qabu daqiiqaa 1:44 irraa caalee rekoordii irraa fudhate.Namii lammeessoo bahe Gregorek, Johnny atileetii Amerikaati.
Qajeelchaan ji’a dabrellee dorgommii New Yorkitti sekondii 0.01 rekoordii dhabee ji’uma sun keessa Birmighaamitti Saamuel Tafarraatti aanee lammeessoo bahe.
Maratoonii Jappaan irralleetti Itoophiyaan dhiiraa fi dhalaan moote.Dhalaan 1-3 baate.Maratoonii Tookyoo irratti Birhaanuu Leggesee tokkeessoo dubraan ammoo
- Ruuti Aaga
- Helen Tolaa
- Shuree Demisee
-
Wal drogmmii ispoortii aadaa Itoophiyaa Ambootti waldorgomaa naannoo Amaahaaraatti tokkeesoo, bulchiinsa Finfinneetti lammeessoo, Oromiyaan sadeessoo
Gosa ispoortii aada 12 irratti wal dorgoman tana atileetota 500 tahanitti irratti wal dorgome. Obboo Adaanee Bishaamoo jaarsii ganna 80 dorgommii saddeeqa dhawachuun dorgomee medaaliyaa badhaafame.
Atileetotii naannoo Amaaraatii keessummooma hoteelii Daraaraa Kafanii keessaa argataniif abbootii hoteelii galateeffatan.


text:
Nick Kay odu gabaasaa VOA Moqadishoo keessaaf har’a ibsa kennaniingareen hidhata al-Qaida qabu kun Moqadishoo fi magaalaalee ijoo kanneen biroo keessaa erga ari’atamee as hagas cimaa miti. Garuu leellistoota kana kutaalee biyyattii ka biroo keessaa dhabamsiisuuf duula waraana itti dabalaatu barbaachisa.
Lammiiwwan Somalia kanneen Moqadishoo eegumsa, odeeffannoo basaaaa fi qindoomina wayyaawaa dhaan gargaaruu dandeenya. Garuu dhugumatti yoo al shababiin kutaawwan Moqadisho ala jiran keessaa baasne baasne malee sodaa jiru dhabamsiisuu hin dandeenyu jedhan.
Humni naga eegumsa gamtaa Afriikaa AMISOM jedhamu bara 2011 fi 2012 keessa magaalaalee ijoo al shabab qabatee ture keessaa ari’anii jiran. Haa ta’u malee michoota kan ta’an humnootiin Itiyoopiyaa akkuma somalia gad dhiisanii ba’u ueegalaniin humnootiin naga eegumsaa duula jiru itti fufuuf xiqqoo itti ulfaate.
Kay akka jedhanitti miseensonni gola naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaa lakkoobsa loltoota itti dabaluuf jecha xumura baatii kanaa hojii AMISOM xiinaluuf jiru.
Gama biraatiin imoo humnootiin addaa US Libiyaa fi Somalia keessatti duula farra shororkeessummaa labsanii jiran.
Afrdii biyya isaanii irraa km kumaan laka’amu fagaatu irraa humnootiin waraana US sanbata darbe hshoorkeessota barbaadamaa turan lama qabanii jiran.
Meseenso al Qaida gameessi tokko magalaa galma mootummaa Libya Tripoli keessatti to’annaa jala ooluu isaa angawoonni US mirkaneessanii jiran. Humnootiin galanaa US immoo magaalaa somalia Barawe keessatti shororkeessota waliindhukaasa walitti bananii jiran.
Ministeerri dhimma alaa US John Kerry odola Indonesia Bali jirutti kan geggeessame gumii wal ta’iinsa biyyootii Asia Pacific irratti yaada kennaniin US shororkeessota barbaadaman murtii haqaatti dhiyeessuuf tattaaffii gootu itti fufte jedhan.


text:
Qeerroon Bilisummaa Oromoo Mootummaa Gabroomfataa Nii Fincila Malee Gaaffii Hin Gaafatu.
Caamsaa 23, 2020
Jaarmayaan Qeerroo Bilisummaa Oromoo taliiga ofii qindoomina waloo WBO faana tolfachuun kufaatii mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo mudatee rakkoo dhaluun warraaqsa gatiin dhiigaafi lafeen itti kafalame daddaaqaa ture mara caccabsuun caasaa ofii gad’ dhaabee qabsoo hidhannoo tumsuun warraaqsa fakkaattotaafi Xawalwaallotaan laamshahe wal’aanee dhidhiibee bakkatti deebisuun waaroo salphinaa ummata Oromootti dhufe ciree daandii warraaqsaas qulqulleessee tarkaanfachuutti jira. Haatahu malee, Murni maqaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo da’oo godhachuun sadoo dhuunfaa soroobuu bare ammas maqaa “Qeerroo Oromiyaa” jedhuun daldala/seedata dhuunfaa geggeessuuf wawwaataa jiraachuu arguutti jirra. Murni kana dalagu kun warruma kalee “Oromoon bilisomeera, Qabsoon goolabamteetti” jedhee saba afaanfaajjessuun gatii dhiigaafi lafee ilmaan Oromoon injifannoo argamte gara dabarsuun waraabessatti dabarsee kennedha. Haatahuutii nuti Qeerroon Bilisummaa Oromoo gatii kabajamaa hiriyaa hin qabne kana waraabessatti hin laannu jennee rakkoo nutti dhufe mara dandamachuun WBO faana hiriirree diina kokkee qabnee har’a geenyee jirra.
Egaa, Ammas tooftaa fakkaattotaa kana dura ejjennoo guutuun dhaabbachuu waan nu hanqisu hin jiru, Hin jiraatus. Kanaaf, Ummanni keenya martinuu afaanfaajjii fi burjaajii maqaa “Qeerroo Oromiyaa” jedhu kanaaf gurra hin ergisinaa isiniin jenna.
Nuti Qeerroon Bilisummaa Oromoo:
- Bilisummaa fi gabrummaan maal akka fakkaatu bareechinee beekna. Haga Bilisummaan Oromoofi Walabummaan Oromiyaa mirkanooftu falmaa hin lakkisnu.
- Mootummaa gabroomfataa ammoo nii fincilla malee gaaffii gaafannee deebii nuti irraa eeggannu hin jiru.
- Mootummaa Itoophiyaati ka ofiin jedhu paartiin bilxiginnaa abbaa irree waan taheef gaaffii gaafachuunis ta’e karaa nagaa falmuun bishaan moonyeetti naqanii tumuu faana takka jenna. Kanaafis Ummata keenya qabsoo hidhannoo akka jabeessu jabeessinee dhaammanna.
- Ummanni keenya bakka jiruu dammaqiinsaan tokkummaa isaa tiksee qaanqee warraaqsaa kallattii maraan qabsiisuuf of qopheessuudha qaba jenna.
- Ilmaan Oromoo meeshaa diinaa baachuun diina tumsaniinis hojiin itti jirtan sirrii miti. Kottaa warraaqsa ummataa jabeessaa, Dadhabdan ammoo diina tumsuu irraa walaba tahaa dhaamsa jedhu dabarsuu feena.
Warraaqsi itti fufa, Sirni nafxanyaa nii kufa.
Qeerroo Bilisummaa Oromoo.
Caamsaa 23, 2020.
IUOf.


text:
Yuuniversitoota naanno Tigraay jiran keessa baruumsa irra turaanii sababa walwaraansaatiin kan ka’e baruumsaa isaanii addaan kutan mootummaan akka fala barbaaduuf gaaffii dhiheessaa jiru.
Barattoonii baruumsaa isaani addaan kutanii gara maatii isaaniitii deebi’an kun torban kana maatii isaanii wajjin ta’uudhaan fuullee ministeera barnootaatti hiriiraa bahanii komii isaanii dhiheessuu yaalanus qaamni deebii kenneef akka hin turre gabaasin Kenedii Abaatee sagalee Amerikaatiif erge ibseera.
Barattuu waggaa 5ffaa yuuniversitii Adigiraat kan turteef ittu walwaraansii jiraachuu dhabaatee barana akka ibifamtu kan dubbatte shamareen Beeteliheem Alamaayyoo jedhamtu carraa baruumsaa isaanii ilaachisee mootummaan amma hara’aatti fala laachuu dadhabuun isaa akka ishee gaddisiisee dubbateetti.
Barataa Yuuniversitii Maqalee akka ture kan dubbate dargaggoon Andualem Alamaayyoo gamaa isaatiin fala mootummaa eeguu iraa kan ka’e murtoo mataa isaa fudhachuudhaaf akka rakkatee VOAti himeera.
Mootummaan Itiyoophiya imaammata haaraa baaseen kan diigame Ministeerrii Sayinsii fi baruumsaa ol aanaa ji’a Adoolessaa keessaa ibsa kenneen, naannoo Tigraayi keessaa yuuniversitii jiran 4 keessaa barattoota 10,000 ol ta’an baasuu isaa ibsee ji’a Hagayyaa keessaa akka fala kennuuf beekisisee ture.
Amma ministeerichii diigamee dhimmi baruumasa ol aanaa gara Ministeera Barnootaatti deebi’eera.
Dhimma barattootaa kana irraatii deebii haangaa’otaa ministeera baruumsaa argachuuf yaaliin taasifame akka hin milkoofne gabaasin Kenedii Abaatee ibsera.


text:
Guyyaa kaleessaa ajajaan waraanaa garee ripxe loltoota Tigraay mootummaa Itiyoopiyaa waliin walii galteen lola dhaabiinsaa akka tolfamu gaafachuu dhaan walitti bu’iinsa naannoo gama kaabaaf furmaata siyaasaa akka argamuuf jecha of qusannee jirra jedhanii mootummaan waraansa sana injifachuu hin danda’u jedhan.
Waraanni mootummaa Maqalee keessaa erga ba’ee torban tokko booda Rooyitresiif ibsa kan kennan Tsaadiqaan Gebretensaay, injifatamuu humnoota Abiy booda amma walii galteen lola dhaabiinsaa haa tolfamu jechaa jirra jedhan. Rakkoo jiru maraaf furmaata siyaasaa arguuf jecha of qusannee jirra, hawaasi addunyaa haala kana yoo hubate nan fedha jedhaniiru.
Bakka hin beekamne irraa bilbila saatelaayitiin akka dubbatanitti, filmaati ka biroon hin jiru taanaan, filmaati itti aanu tarkaanfii waraanaan furmaata fiduu yaaluu dha jedhan. Dubbi himaan muummicha ministeeraa Abiy Ahimed fi hooggnaan gurmuu dhimma Tigraay yaada kanaaf battala deebii hin kennine.
Mootummaan Abiy erga jalqaba baatii Sadaasaa qabee paartiin ennaa sana biyya bulchaa ture TPLF maadhee waraanaa gama kibbaa haleele ittiin jedhee as adda bilisummaa uummata Tigraay waliin lola irra ture.
TPLF himannaa sana ni haale. Sanaan booda siivilonni kumaan laka’amanii fi qabsaa’onni lakkoobsi isaanii hin beekamin du’aniiru. Lolli sunis hariiroo gam lamaanii baatileef gad adeemaa erga deemeen booda itti fufe.
TPLF mootummaan dhalattoota Tigraay irratti loogii oofuu dhaan aangoo ofii waaltessuuf yaalii gochaa jira. Mootummaan akka jdhetti immoo, kan ani tarkaanfii fudhataa jiru garee yakkamtoota TPLF irratti.


text:
Qixxeessaa Lammii | Waxabajjii 07, 2018
Dhaabni tokkichi qabsoo saba Oromoo faffaca’a irraa bakka tokkotti deebisee waal tessee hoogganaa jiru tokkicha. Dhaabileen isa duraa fi isa booda dhalatan hundi dhaaba kana gargaaruu malan malee hojii isaa gufachiisuu hin malle. Dhaabni kun bara bu’uureffama irraa qabee gufuulee alaa fi keessaa hedduu mudachaa bahe. Dhuguu irratti hundaa’ee sababa dhaabbateef gufuulee cufaa irra tarkaanfatee kunoo hara’a gahee jira. Dhugaan ni qal’atti malee hin cittu kan jedhamu kanuma. Ummatni Oromoo dhaabni inni akka qarayyoo ija isaatti eeggatu ABO akka ta’e diinaa fi firrillee akka gaaritti beeku. Dubbiin hamtuun garuu miseensotaa fi hoogganoota dhaaba kanaa warri turan har’aan tana sababa jijjirama yeroo biyyattii keessatti mul’ate kana irraa ka’uudhaan kabajaa isaa gadi buusuuf akka murna gosaa fi naannootti of ijaaranii maqaa isaa moggaafatanii ceehuu eegaluu isaaniiti.
ABO ummatni Oromoo tokkotti beeku bakka lamaa fi sadihitti hiranii maqaa isaan ceehuun maal akka isaan jechisiisu osoo beekanii duruma irraahuu waan kana keessa hin seenan ture. Jibbansi dhuunfaa fi mufiin murnaan qabsoo Oromoo guffachiisuu hin malle. Yeroo ummatni abbaan qabsichaa tokko ta’ee humna tokkoon jabaatee qabsoo isaa geggeessaa jiru kanatti ani ABO TOKKOOME, ANI ABO GALAASAATI FI SHANEETI jechuun ceehuun gaarii miti. ABOn dhugaa isa ganamaa kan obboo Dawid Ibsaan taligamu akka ta’e ummatni Oromoo akka gaaritti beeka. Akka haafa mukaatti dhaaba kana irraa warri harca’anii akka dhaaba hundeetti of waamuu barbaadan hundi haa qaanfatan. Dhugaa gadi dhiisanii dhara dhugaa fakkaatu qabatanii ummata jeequun seenaa fi seeraanillee akka isaan gaafachiisu dagachuu hin qaban.
Ummatni Oromoo murnoota dhaaba ganamaa irraa akka baala mukaatti sababoota gara garaa irraa ka’anii har’can dhaaba dhugaa seehanii akka hin dogongorre hubachiisuu fedha. ABOn kan ummata bal’aa Oromooti malee kan namoota dhuunfaa miti. Karaan tokkicha qofatu jira. Dhaaba kana irraa garaa murachuu warri dadhaban cufti maqaa isaaniin hin malle baatanii ceehuu dhiisanii garuma dhaaba isa hundee kan Obboo Dawid Ibsaan durfamutti osoo deebi’anii irra tola. Dhaaba ummata bal’aa maqaa jibbansa namoota dhuunfaa irraa qabaniif jecha dura dhaabbachuuf soqolatanii gara biyyaatti batattisuun qaanyii dandama hin qabne keessa of buusuudha.
Karaa qajeelaa bakka barbaadan nama geessu osoo argan irraa goranii karaa bakka inni itti nama geessu hin beekne qabatanii fiiguun gaarii miti. Hinaaffaa fi jibbansi dhalli Oromoo waliif qabu kan diina irraa qaban irraa olitti ilaalamuu hin qabu. Nama homaa harkaa hin qabne kan waa hin jirre wal irraa argachu barbaadu ta’uun gowwummaadha. Dhaabileen Oromoo maqaa ABO hin ta’in moggaafatanii deeman rakkoo hin qaban. Ummata Oromoof faaydaa qabaachuu fi dhiisuu ummata Oromoottu keesaa filata. Maqaa wal fakkaatu waan hin qabneef filmaata sabichaafis wal dhahiinsa hin qabaatan. Warri dhaaba tokkicha kana kasa kasaa qabatanii gara garaan fiiguu barbaadan murni Obboo Galaasaa fi Abbaa Nagayaa gocha ummata Oromoo afanfaajjeessu kana irraa of qusachuun barbaachisaadha.
Karaan irra deemanii fi bakka itti deeman tokko hamma ta’etti walitti mufiin jiraatus galma araaraa ummata bal’aa bira hamma gahanii walumaan deemuun furmaata filmaata hin qabne. Eenyu hooggana dhugaa, eenyu haaggana dharaa akka ta’e dhugaatu gaafa bakka gahame sanatti adda nama baasa. Akka dhuunfaattis ta’ee gareetti maqaa dhaaba kanaan ummata keessatti deebi’uuf uttaaluun gufuu QBO hiddaan buqqaase kana deebisanii ummata irratti xiribbuu ta’a. Dhaabni obboo Leencoo Lataan durfamu kunoo biyyatti galee OPDOtti ifaan ifatti harka kennatee jira. Dura bu’aan OPDOs ayyaana gooftota isaa irratti akka isaan bilisoomse itti himee jira. Karaan warra itti aananii haal duree tokko malee harka kennachuuf qophii irra jiraachuu labsiin beeksifatanis kanaan ala hin ta’u. Sirna mootummaa TPLF jalatti mirgi argamu akka hin jirre beekkamaadha. Sirna impayera Itophiyaa hundeen qaarsan malee nageenyi biyya tana keessatti ni bu’a jedhee yaadamu hin jiru.
Dhaabbileen Oromoo dhala Oromoon ijaaramanii fi sabaaf falmatan hundi karaa Minilik baase irra qabatanii burraaquun mana galma Oromoo osoo hin taane galma Tedroositti akka isaan geessu beekuu qabu. Alabaa Minilik qabatanii waajjira Minilki seenanii kursii isaa irra taa’uun ummata Oromoof wayuu miti. Oromoo fi Oromiyaan of danda’uu qofatu firii qabsoo bara dheeraa ta’a. Bu’aalee bubuutuuf jecha warri dunuufatanii gara biyyaatti of darbuuf uttaalaa jiran galgalli isaanii akka hin tolle dursanii hubachuu isaan barbaachisa.
ABO, WBO, QBO fi ummata Oromoo walii gala waliin qabsoo qindeeffatee dhaabni hin sochoone qelee bahee qiletti gala malee ummata Oromoo dukkana jalaa ifatti baasee abbaa biyyummaa isaa mirkaneessuu hin danda’u. Walii galatti jamaan miseensa ABO dur turan hundi karaan isaanii fi ummata isaanii baasulee tokkicha ganamaa sana qofa akka ta’e osoo beekan irraa maquun cubbuudha. Karaa sirrii irratti deebi’anii ummata isaaniif waan danda’an gochuun hayyummaa fi gootummaadha. Kanaaf yaada kiyya kana akka fudhatan abdiin qaba.
Injifatnoo Ummata Oromoof!
Duuti Wayaaneef!
Related


text:
“Waan Bonni gogse Gannatu jiisa.”
Jiruufi jireenyi dhala namaa akka nama Funyoo hutaaluuti, takka ol takka ammoo gadi.
Guyyaadha gara guyyaatti, baraa gara baraatti waldhaansoo jireenyaa dhibuun, daqiiqaa tokkoof gammadanii saatii 24f ammoo gidiraafi ba’aa jireenyaan raakamuun hanga jirrutti uma jiraata.
Garuummoo falaasama “Born to Win” ykn mo’ichaaf dhalanne jettu qabannee akka Lukkuu morma kutanii osoo batattifnuu jiruun ala taana.
Gaafa Lagni guutee Laggeen ol bahanii fakkaranii na argaa, na argaa jedhanii Gudeelchaafi Jabaa baatanii hursanii nama sodaachisan Bonni waan dhufu hin se’ani.
Bonnis gaafa Ongee gad harcaasee Ibiddaan nama gubu Ganni ni dhufa jedhanii tasa yaadanii hin beekani. Garuu Nyaara guuruun Samii qofti Ongeedhaaf gahaadha.
Hardha natu humna qaba, Jabaadha, rukutee miti ilaaleen ajjeesa. Borummoo kan biraatu akkasii. Hardha anatu bareeda, borummoo sihi.
Barri hundi tasa kan nama tokkoo ta’ee hin beektu, akka miidhagnaa namarraa darbiti.
Dubartiin tokko Midhagduu ykn Modelist si’uma tokko taati, yoo akkam jabaatte 2ffaaf mo’atti, sana booda yaaduma of miidhagsuuf yaalti malee irra darba. Kun ammoo uumama. Aangoo kana ammoo kan nuuf kenne Uumaadha.
Barris sanuma, bar tokko hiree keenya ykn bara keenya jiraanna, bara biraammoo kan nama biraa jiraanna. Bara keenyatti nutu waan hunda namaaf murteessa bara itti aanummoo namatu nuuf murteessa.
Miidhuufi miidhamuun garaa garummaa tokkollee hin qabani. Hanga Maraatuufi nama nagaa qabuuti.
Yaanni Maraatuu hunduu isaaf sirriidha. Itti amannaan waan itti amane hojjate. Nus kanaaf gocha maraatuu isumaaf dhiifne.
Nuufis yaanni keenya sirriidha. Maraatuunis kanaaf nuu dhiifte.


text:
Olola Afaanfajjii Cufamuu Manneen Hidhaa MKIX Ilaalchisuun Oofamaa Jirurra’tti Yaada Oromootaa
Related
Related Posts
- Hidhamtoota mana hidhaa bahan - Magaala Jalduuti
“Kun magaala jalduutti hidhamtoota oromoo mana hidhaa diinatii ba'aniif simanna yoo taasisani fi erga hidhamtoonni…
- Waarshaa Shukkaaraa Finca’aa keessatti namoonni hidhaa turan 3 m/hidhaa irraa baafamanii ajjeefamuun reeffi isaanii bakkee irraa argame.
Waarshaa Sukkaaraa Finca’aa keessatti namoonni hidhaa turan 3 M/hidhaa irraa baafamanii ajjeefamuun reeffi isaanii bakkee…
- Manni hidhaa Maakalaawii ummataaf banaa ta'e
Manni hidhaa Maakalaawii ummataaf banaa ta'e (BBC Afaan Oromoo) -- Mootummaan Itoophiyaa mana hidhaa dararaan…


text:
Rakkoo keessaa isaan baasuu baannuus,rakkoo isaani ijaan argine. Garee gumii odaa nabee jalattii walittii jaamboo jooten durfamnee midhaan daaksifamee gara kuntalaa 550 geessinee galle!
Dhaamsa buqaatota: nu jirachaa otoo hin taanee akkaa mulluttii affelamaa jirra!mana kana keessa namaa hedduttu jira.kan ilmmoo duraa qalaani haati marattet jira,dheessuu ilmoo gattee dhufteet jira,dheessut as keessa jira.mannii nu keessa jiraannuu kun siibilaa keessatti yoo kuusanu ni ligida’a.Afuraa keenyaanu wal fixuuf jirra. Rabbiif jedhaa oromiyaan bal’oodha nu qubsiisa.kanarraa kan hafee hunduu nu akka bineensa parkii ykn muziyeemii mitii kan as keessatti nu ilaaltanii galtan.oromiyaan bal’oodhas dureettidha nu qubsisaa jedhu!
Horaa bula!