text:
Baqattoonni mooraa Dadaab, ka biyya Keeniyaa keessa jiran, yoo mooraan sun cufame haala isaan mudachuu malu irratti ka yaaddoo qaban ta’uu dubbatu. Akka baqattoonni kun jedhanitti, lammiwwan Somaalee mooraa sana keessa jiraatan gara biyya isaaniitti akka deebifaman, lammiwwan ka biroon biyyoota akka Itiyoophiyaa, Sudaan, Birundii, Koongoo fi ka biroo keessa irraa gara mooraa sanaatti baqatan garuu, gara mooraa Keeniyaa keessaa ka biraa – Kaakumaatti ka godaansisaman ta’uun itti himamee jira. Raadiyoo Sagalee Ameerikaa, Sagantaa Afaan Somaalee irraa – gabaasaan magaalaa Gaarrisaa jiru gara mooraa sanaa deemuun baqattoota haasofsiise keessaa tokko --- dura-taa’aa hawaasa baqattoota Oromoo mooraa Dadaab keessaa ti.
Mooraan Dadaab kan ururii waggaa digdamii shanii qabuu fi namoonni kuma dhibba sadi’ii ol tahan keessa jiraatan ta’uu ka dubbatu – dura-taa’aan Hawaasa Baqattoota Oromoo moraa Dadaab kun, “namoonni baay’een yeroo dheeraa achi jiraachuu irraa kan ka’e akka mana isaaniitti ilaalu. Ijoollee isaanii illee achumatti barsiifatan” jedha. Gasma biraan, mooraa sanaa fi mooraalee Keeniyaa keessaa ka biroo keessatti, keessummaa baqattoota Oromoo, rakkoon hedduun ka mudachaa ture ta’uu illee dubbata.
Akkuma jedhamu kanatti -- mooraan Dadaab kun cufamee, lammiwwan Somaalee irraa kan hafe warri kaan ennaa gara mooraa haaraattti geessaman keessumaa, kanneen Itiyoophiyaa irraa dhufan – hawaasa Oromoo faa keessaa ka yaaddoo guddaa qaban hedduu ta’uu dubbata – dura-taa’aan hawaasicha baqattootaa Dadaab.
Baqattoonni eega mooraa Dadaab keessa qubatanii, waggoota kudha-afur caalaa turanii fi dhimmi isaanii fudhatama dhabe, ennaa warri kaan godaansifafman, haalli isaan mudatu maal ta’a? ka jedhu illee yaaddoo guddaa akka ta’e dubbatee jira. Yaaddoo isaanii kana, bulchitoota moraa sanaatti dhiheeffachuu isaanii illee dubbata.
Mooraan Dadaab silaa kan amma cufuuf ture, gara baatii ja’aatti dheeressuu isaa, guyyoota xiqqoo dura akka labsee jiru – dura-taa’aan hawaasa baqattoota mooraa Dadaab kun Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsee jira.


c: text/html

text:
Miseensonni Mana-maree Yunaayitid Isteets afur, gamtaadhaan – Ministara Dhimma-alaa biyya isaanii – Joon Keeriitti xalayaa barreessaniin, haala mormii Oromiyaa keessaa fi miidhaa dhaqqabe ilaalchisee, guyyoota sagaltama keessatti akka ibsi bal’aan kennamuuf gaafatanii jiran.
Miseensonni Mana-maree Murtii-seeraa yokaan Senetii Yunaayitid Isteets – Jefrii Merkilee fi Raan Waayiden, akkasumas – Mana-mareetti, miseensonni damee qajeelcha seeraa – Eerl Bilaaminoor fi Suuzaan Baanaamiichii, xalayaa har’a mallatteessanii ministaricha Dhimma-alaa Yunaayitid Isteetsitti ergan keessatti --- Itiyoophiyoon, biyyoota michoota Yunaayitid Isteets faayida-qabeeyyii fi gargaarsa alaa Yunaayitid Isteets kennitu adda-durummaan fudhatan keessaa tokko ta’uu ibsanii -----
“Garuu, gargaarsi mootummaan keenya kennuu – ka dantaa waaraa fi safuu Yunaayitid Isteets qabdu hin mine ta’uu mirkaneeffachuu qaba” – jechuun akeekkachiisan.
Kanaaf jecha, guyyoota sagaltama dhufan gidduutti --- bulchiinsa naannoo oromiyaa keessatti mormii ka’e irratti humnoonni naga-eegumsaa Itiyoophiyaa tarkaanfii fudhataniin – miidhaalee dhala-namaa irra ga’an, hidhaalee seeraa-alaa fi dhiittaalee mirga dhala-namaa dhaqqabaan akka bal’inaan tarreessanii dhiheessaniif, Ministaricha Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets – Joon Keerii gaafatan – Miseensonni Mana-maree Yunaayitid afuran.
Yoo danda’ames – cabinsawwan mirga dhala-namaatiif itti-gaafatamaa dha namni jedhamu yokaan namoonni jedhaman akka maqaan isaanii adda-baafamee dhiheeffamu – akkasumas, namoota karaa nagaa mormii isaanii dhageessisan irratti kanneen gochaa yakkaa raaw’atan ilaalchisee taarkaanfiin mootummaan fudhate yoo jiraate akka isaan beeksisan --- Miseensonni Mana-maree Yunaatitid isteets afuran, Ministaricha Dhimma-alaa biyya isaanii hubachiisanii jiran.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
GAANFAAGAANFA AFRIIKAAMOO GAANFA SANGAATI?
–
Gaanfi Afriikaa kan jedhamuu kun; Innumti aniif ati keessa jirru kun,gaanfa diina nurra qolachuuf biqilemoo kan kan lafee kalee koo jifatee guddina ana quucarsudhaa dhiiroo? Gaanfa ittiin yeroo wal waraanan an dhiiguu,Gaanfa yeroo waancaafi fal’aanaa kan tokkoo yeroo loolamoo an mataa koo irratti of argu!
Gaanfa cabe sana keessaan dhiiga tiruukootitu dhangala’aa. Lakkii dhiisaa!Horiin gaanfaa kun Yeroo hundaa wal jifatti malee waliin hin jifattu. Siilaas dallaa horii wal hin fakkannefi gafarsaaf(Bineensa) fi Sa’ii(bineeldii) waliin keessa jiraatan keessaa nagaan nii bu’aan soba.Kan nama aarsuu gaanfaa isa hin qabnetu gaanfaaf lolaa…
Dubbiin gaanfa Afriikaa kun ana dhibaa. Dachee Goolii ta’uun Ummatnii gaanfa kana keessa jiraatan gaanfa malee yeroo isaan gaanfaan itti dhiigan agarra. Tokkoon tokkoon biyya kunnenii keessatti kan warra gaanfaatti hin ramadamneti dhiigni dhangala’u. Abban humnaa harka ilma haadha hiyyeesaa Matiriikiin dhufuufi dideen fanjii qaba. Harka ilmaa haadha hiyyeesa ofii hiyyoomseen boombii darbatee AK_47 dhukaasa. Kan gamaa achii as dhukka’u garuu tiruu koo madeesse lafee koo cabsa. Obboleesa koo ajjeesee qe’ee warra gadda ana godha.
Inni gaanfakoon jifatu garuu isan dhiige dhoksee isan dhiigseen dhaadachaa Oduu isaa isa xiyyitii caalaa fiigu sana dhukaasa. An kaniin jedhu, Xoophiyaan keenya kun maaliif gaanfa tokkoon alshabaabiif Ertiraa jifatii? Gaanfii wal nyaatus maaf gaanfa tokko jedhamee? An qofaa koo gaanfaa Afirikaa,Gaanfa kessatti dhiignii isa humna hin qabnee ittiin fi gaanfa waancaa warrii lubbuu baasan dhiiga dadhabootaa ittin dhuganii fal’aana irraa tolchameen mulluu Xobbee karatti hafee nyatan keessa baheera…Gaanfa Afrikaa abban humnaa ittin nu jifatu!
—
Temesgen Atnafu Mulatu
Beekan Erena
Latest posts by Beekan Erena (see all)
- JAALALLI DHUGAAN KANAA?Dubartoota Gammachiisuuf Dhiirri Wantoota armaan gadii kana gochuu qaba jedha Obbo Gammadaa Olaanaa-Xiinxalaa, dubbisaa, waliif daddabarsaa!! - January 16, 2017
- JAALALLI DHUGAAN ISA KAMI?-AMALA moo FUULA waliin jiraatta?-Lati Hirpa Hunde - January 16, 2017
- DUBBISUUN DIRQAMA:XUMURA ABBOOTII IRREE:Gaafii Ummataa waliin Dhahanii Bira Darbuuf Yaaluun Essanuu Nama Hin Gahu!Baarentuu Gadaa Irraa/// - January 16, 2017


text:
1He gallassi laappun maccaasati issi attumaagaa oikkidi, "Nuuni nu kattaa maana; nu maayuwaa maayana; 'Azini bainnaageeta' giyo cashshaappe attana mala, 'Onakko machchota' geetettanau nuna ne sunttan xeesissarkkii" yaagidi woossana. 2He gallassi GODAA mittaa marai lo77ananne bonchchettana; Israa7eela asaappe attidaageetussi he biittaa kattai ceeqonne bonchcho gidana. 3Xiyoonen attiyaageeti, Yerusalaamen gam77iyaageeti, Yerusalaamen paxa de7iyaageetuura xaafettiyaageeti, "Eti geeshshata" geetettana. 4Godai Xiyoone maccaasatu qitaa meeccana; pirddiyoogaaninne xuuggiyoogan suuttaa gussiyo mooruwaa Yerusalaameppe i geeshshana. 5GODAI Xiyoone Deriyaa ubbaa bollinne yan shiiqiyaageetu bolli gallassi shaaraanne cuwaa, qammi eexxiya tamaa poo7uwaa medhdhana; merettidi bonchcho ubbaa bolli kammiyoobaa gidana. 6I gallassaa awaa suuluwaappe ashshiya kuwanne gotiyaappenne iraappe baqati attiyo soho gidana.
Copyright
Learn More


text:
1Asoore biittaa Kawoi Sarggooni kiittido ola gadaawai yiidi, Ashddooda giyo Pilisxxeema katamaa olidi oiqqido laitti, 2he wode GODAI Amoxa na7aa Isiyaasa hagaadan yaagiis; "Ba; baada ne shayaappe waaruwaa qaara; ne tohuwaappekka ne caammaa kessa" yaagiis; yaagin Isiyaasi GODAI giidoogaadan hanidi, kallo xiirenne mela tohuwan hemettiis. 3GODAI hagaadan yaagiis; "Ta ashkkarai Isiyaasi Gibxxenne Toophphiyaa bollan gakkiyaabau malaata gidana mala, heezzu laittaa kallo xiirenne mela tohuwan hemettiis. 4Hegaadan Asoore kawoi, Gibxxeppe omoodettidaageetanne Toophphiyaappe betidi kiyidaageeta kallo xiirenne mela tohuwaara, dulleekka kallo de7ishin laaggidi, Gibxxe yeellau efaana. 5Toophphiyan ammanettiyaageetinne Gibxxen ceeqettiyaageeti yayyidi yeellatana. 6Abbaa lanqqiyan de7iya asai he gallassi hagaadan yaagana; 'Be7ite, nuuni Asoore kawuwaappe attanau maaddoosona giidi nu ufaissaa wottidonne etakko baqatido asaa bolli hagee gakkiis; yaatin, nuuni waanidi kessi ekkanau danddayiyoonii?' yaagana" yaagiis.
Copyright
Learn More


text:
WASHINGTON,DC —
Maratooniin KM 42 ta Shangaayi,Chaayinaa tun 18tessoo dorgommii IAAF
, Federeshiiniin Waldaa Atileetiksii Addunyaa qopheessuu keessaa tokko.Dorogmii kalee kana nama 35,000tti dorgomuuf itti baafate.Fulaan itti dorgomanillee lafa mimmidhaadduu warrii dorgomullee daawwachaa achiin keessatti dorgomu.
Dorgommii tana irratti atileeotota Itoophiyaa duraan Oromiyaa oli guddatan sadeen akka leenjisaa Toleeraa Dinqaa jedhutti Abarruu Kabbadee, MariyamaMohammed,fi Ashuu Qaasimitti 1-3 bahe.Jarii kun amma mana sirreessaa federaalaatiifii dorgomullee sadeenuu Oromiyaatti leenjifmaan. Leenjisaa Hajjii Mohaammad faatti jara kana leenjisee asiin gahe.
Biyya keessallee dorgommii Qaxxaamura Biyyaa kalee(Dilbata) Sulultaatti dorgoman irratti akka leenjsiaa Obboo Toleeraa Dinqaa jedhutti ijoollee kahimaa egerii abdatan hedduutti mumullate.Dorgommii dhiiraa keessaa ammoo Afrikaa Kibbaatti moohate.
Gama kaaniin ammoo dorgommii Dorgommii CECAFA,
Dorgommii Waldaan Kubbaa Miilaa Afrikaa Gama Jidduu fi Gama Bahaa waliin taphatan Keenyaatti taphachuutti jiranii Itoophiyaa fi Keenyaatti qabxii dansaa qaba.
Suudan Kibbaa qaata dorgommii baate.Haga hardha ganamaatti goolii 21 galee, biyya 12 tapha jalqabee marroo 10 tahphatani taphii bulti 10n duubatti dhuma.
Akka oduu BBC
tti ammoo taphattootii Eertiraa lama ta ammatti maqaan hin dhahamin biyya isaanii mormatanii baduu hin oolan.
Akka Nicholas Musonye, itti gaafatamaan CEACFA
jedhutti taphattootii Eertiraa lama biyya ufi mormatanii Keenyaatti harka kennachuun dubbiin tun waan hedduun nama yaaddessuutti jirti jedha.
Waldorgommii waancaa adduyaa Rugby ta baranaa ammoo Australiyaatti marroo 10essoof moo’e.Austiraaliyaan tun Niiwu Ziilandi 34-2 badhaafamte.
Gama kubbaa miilaatiin ammoo FIFA
,waldaan Kubbaa Miilaa Addunyaa waancaa bara dhufuu biyya dorgommii kubbaa miilaa Biraazilitti tapahtan moohattuu kennan biyya akka akkaan maruutti jiraa.Akka namii fedhii ispoorti qabaatuuf akkana lafaan maran.
Waancaa kana biyya Afrikaa hedduu keessumaan bahaa dhufanii Afrikaa Kibbaa ganna sadiin duratti waancaa addunyaa qopheessite taab guyyaa sadii keessaan bulanii Biraazilittiin deebihanii,achiin duubatti ammoo biyya Jiddu-Gala-Bahaatittiin dabranii akka namii fedhii ispoortii guddifachuu tolchuuf lafaan maran.


text:
1Ta ishatoo, nuuni inttekko biidoogee mela gidennaagaa intte intte huuphen ereeta. 2SHin nuuni inttekko yaanaappe kase Piliphphisiyuusa giyo kataman waayettidoogaanne cayettidoogaa intte ereeta; daro phalqqettai de7ikkokka, intteyyo a wonggeliyaa mishiraachchuwaa yootana mala, Xoossai nuuyyo minotettaa immiis. 3Nuuni inttena woossiyoogee balan woi tunatettan woi geniyan gidenna. 4SHin Xoossai wonggeliyaa hadaraa ekkanau nuuni ammanettiyaageeta gidin, nuuyyo he hadaraa immiis; he immidoogaadankka nuuni haasayoos. Qassi nuuni nu wozanaa xomoosiya Xoossaa ufaissiyaagaadan haasayoosippe attin, asa ufaissiyaagaadan haasayokko. 5Nuuni inttekko cimo haasayaara yibeennaagaa, woikko nuuni uuzettiyoogaa genttiya haasayaa haasayibeennaagaa intte loitti ereeta; Xoossaikka nuuyyo markka. 6Nuuni Kiristtoosi kiittidoogeeta gidiiddi, intteppe bonchcho ekkanau danddayikkokka, ooppenne intteppe gidin woi haratuppekka gidin, bonchcho koyibookko. 7SHin nuuni aayyiyaa ba naata dichchiyoogaadan, intte giddon ashkke gidida. 8Inttena siiqido gishshau, Xoossaa wonggeliyaa intteyyo immanaagaa xalaala gidennan, nu de7uwaakka intteyyo immanau giigi uttida; aissi giikko, intte nuuyyo daro al77o. 9Ta ishatoo, nu oosuwaanne nu daafuraa intte akeekeeta; intteyyo Xoossaa wonggeliyaa mishiraachchuwaa yootiiddi, inttena ainne waayissenna mala, qamminne gallassi nuuni oottida. 10Nu de7oi intte matan, ammaniyaageetu matan, geeshsha, xillonne borettennaagaa gidiyoogau intte markka; qassi Xoossaikka markka. 11Nuuni intteyyo huuphiyan huuphiyan aawai ba naatuyyo haniyoogaadan hanidoogaa ereeta. 12Nuuni inttena zorida; minttettida. Qassi a kawotettaanne a bonchchuwaa shaakkanau inttena xeesiya Xoossaa ufaissiya de7uwaa intte de7ana mala, intteyyo minttidi yootida. 13Intte nuuppe Xoossaa qaalaa tuma gididoogaadan ekkido wode, Xoossaa kiitadan ekkidoogaappe attin, asa kiitadan ekkibeenna gishshau, nuuni Xoossaa ubba wode hegaa gaasuwan galatoos; Xoossaa qaalai ammaniyaageetun, inttenan oottees. 14Aissi giikko, ta ishatoo, Kiristtoos Yesuusayyo Yihudaa giyo biittan de7iya woosa keettatuura, intte leemisetteeta; hegeeti Xoossaa woosa keettata. Aihudati eta waissidoogaadan, intte biittaa asaikka inttena waissiis. 15He Aihudati Godaa Yesuusanne hananabaa yootiyaageeta woridosona; qassi nuna yedettidosona. Eti Xoossaa ufaissokkona; asa ubbaakka ixxoosona. 16Aihuda gidenna asai attana mala, nuuni etau qaalaa yootiyoogaa diggoosona. Qassi eta nagaraikka ubba wode dari dari bees. SHin wurssettan Xoossaa hanqqoi eta bolli wodhdhiis. 17SHin ta ishatoo, nuuni nu qofan gidennan, asatettaa xalaalan intteppe guutta wodiyau shaahettido wode, inttena daro laamotidi, be7anau keehi koyida. 18Aissi giikko, nuuni inttekko simmidi baanau koyida. Harai atto, taani PHauloosikka darotoo inttekko baanau mala be7aas; shin Seexaanai nuna diggiis. 19Aissi giikko, nu Godaa Yesuus Kiristtoosi yiyo wode, nuuni be7ana giidi ufaissan naagiyoogee, woikko nu ufaissai, woikko nuuni ceeqettiyo akiliile oonee? Inttena gidekketiiyye? 20Aissi giikko, intte nu bonchchonne nu ufaissa.
Copyright
Learn More


text:
1GODAA galatite; a sunttaa xeesite. I oottidobaa kawotettatu gidduwan erissite. 2A sabbite; galata yettaa au yexxite. A maalaalissiya oosuwaa ubbabaa yootite. 3A geeshsha sunttan ceeqettite; GODAA koyiyaageetu wozanati ufaittona. 4GODAANNE a wolqqaa xomoosite; ubbatoo a sinttaa koyite. 5Inttenoo, a ashkkaraa Abrahaama zerettatoo, doorettida Yaaqooba naatoo, i oottido maalaalissiyaabaa, a malaataanne i pirddido pirddaa hassayite. 7I GODAA nu Xoossaa; a pirddaikka sa7aa ubbaa bollaana. 8I ba maachchaa merinaassi, ba azazido qaalaa sha7u yeletaa gakkanaassi naagees. 9Hegeenne, i Abrahaamaara maacettido maachchaa, Yisaaqassi caaqqido maachchaa, 10Yaaqoobassi woga, Israa7eelassikka merinaa maachcha oottidi minttidoogaa. 11Hagaadan yaagiis; "Neeyyo Kanaane biittaa immana; i ne zerettatuyyo laata gidana" yaagiis. 12Xoossaa asati qoodan qii guuttanne Kanaane biittan bete gididi de7iyo wode, 13issi deriyaappe hara deriyaa, issi kawotettaappe hara kawotettaa yuuyidosona. 14Xoossai eta ooninne naaqqanau immibeenna; eta gishshau kawota seeriiddi, 15"Taani tiyidoogeeta bochchoppite; ta hananabaa yootiyaageeta qohoppite" yaagiis. 16GODAI Kanaane biittan koshaa yeddidi, eta kattaa ubbaa xaissiis. 17SHin i ba asaa ashshanau, issi bitaniyaa Gibxxe kiittiis; he bitanee aille gididi baizettida Yooseefa. 18A gedeti biratan qashettidosona; a qooriyankka sanssalatai aadhdhiis. 19I kase yootidoogee tumattana gakkanaassi, GODAA qaalai a paacciis. 20Gibxxe kawoi, dereta haariyaagee kiittidi, a qasho keettaappe kessiis. 21Inne a ba keettau godaa oottiisinne baayyo waanna halaqata azazana malanne ba cimata zorana mala, baayyo de7iyaabaa ubbaa bolli sunttiis. 23Hegaappe guyyiyan, Yaaqoobinne a keettaa asai Gibxxe geliis; he biittan bete gididi de7iis. 24GODAI ba asaa daro corayiis; eta morkketuppe eta aattidi minttiis. 25I Gibxxe asai ba asaa ixxanaadaaninne ba ashkkarata cimmanaadan oottiis. 26Hegaappe guyyiyan, ba ashkkaraa Muusanne ba doorido Aaroona etakko kiittiis. 27Eti Gibxxe asatu sinttan Xoossaa malaataa, eta biittan oorattabaa oottidosona. 28GODAI xumaa kiittidi, he biittaa xumissiis; shin Gibxxe asati a azazuwaa ixxisi giidosona. 29Eta haattaa suuttau laammidi, moleta ubbaa woriis. 30Eta biittaa ubbaa, kawuwaa keettaakka shodhdhee kumiis. 31I azazin, udunxxeenne biinnee eta biittaa ubbaa bolli sham77isham77iis. 32Eta biittaa bollan iraa gishshaa shachchaa wolqqanttaara bukissiis. 33I eta woiniyaa turaanne balasiyaa giyo mittaa shociis; eta biittan de7iya mittaakka kinchcherettiis. 34I azazin, booleenne qoodai bainna ukkubboi kiyiis. 35Kiyidi eta biittan mokkida katta ubbaa miis; irxxabaa ubbaakka mi xaissiis. 36GODAI Gibxxe asatu soo baira naata ubbaa woriis; koiro yelettida ubbaa xaissiis. 37Hegaappe guyyiyan, i Israa7eela asaa worqqaanne biraa alleequwaara kessiis; eta giddoppe kunddidi attidai ooninne baawa. 38Gibxxe asati etau daro yayyido gishshau, eti kiyidoogaa ufaittidosona. 39GODAI eta kammanau shaaraa micciis; qamma etau poo7issanau tamaa giigissiis. 40Eti miyoobaa oichchin, kuraachcho misatiya kafota etau yeddiis; eta saluwaa qumaa kalissiis. 41I shuchchaa phalqqin, haattai pulttiis; pulttidi shaafadan bazzon goggiis. 42I ba ashkkaraa Abrahaamassi gelido geeshsha qaalaa hassayiis. 43I ba asaa ufaissan, ba dooridoogeeta ililssan kessiis. 44I etayyo dere asatu biittaa immiis; immin eti harati daafurido goshshaa laattidosona. 45Hegaa i oottidoogee eti a wogaa naaganaadaananne a higgiyaa oottanaadaana. GODAA galatite!
Copyright
Learn More


text:
1Inttenoo, abbaa doonan de7iya biittatoo, taani odiyoogaa siyite. Inttenoo, haahuwan de7iya kawotettatoo, ezggite. Taani yelettanaappe kase GODAI tana xeesiis; qassi ta aayee uluwan de7ishin, ta sunttaa sunttiis. 2Ta inxxarssaa qara bisuwaadan oottiis; ba kushiyaa kuwan tana genttiis; i tana poshshido zubbe oottiis; yaatidi ba shoohuwaa giddon tana yeggidi qottiis. 3I tana, "Neeni taani nenan bonchchettiyo ta ashkkaraa Israa7eela" yaagiis. 4SHin taani hagaadan yaagaas; "Taani mela coo daafuraas; ta wolqqaakka go77ennabaaninne hadaban coo wurssaas. Ta pirddai GODAA mataana; ta waagaikka ta Xoossaa mataana" yaagaas. 5Ha77ikka, taani GODAA aifiyaa sinttan bonchchettido gishshaunne ta Xoossai taayyo wolqqa gidido gishshau, Yaaqooba akko zaaranaunne Israa7eela akko shiishshanau, taani au ashkkara gidanaadan, tana ta aayee uluwan tilida GODAI hagaadan yaagees; 6"Neeni Yaaqooba zariyaa denttanaunne Israa7eelappe attidaageeta zaarada ehaanau, neeni taayyo ashkkara gidiyoogee qii guuttabaa. Hegaa gishshau, ta atotettai biittaa gaxaa gakkanaadan, taani nena kawotettatuyyo poo7o oottana" yaagees. 7Asai karidoogau, ixxidoogaunne deriyaa haariyaageetu ashkkarau, GODAI, Israa7eela Woziyaagee, Israa7eela Geeshshai hagaadan yaagees; "Ammanettiya GODAA gishshaunne nena doorida Israa7eela Geeshshaa gishshau kawoti be7idi, denddi eqqana. Deriyaa haariyaageetikka be7idi goinnana" yaagees. 8GODAI hagaadan yaagees; "Taani doorido wodiyan ne oishaa zaaraas. Atotettaa gallassi taani nena maaddaas. Taani nena naagana; neeni biittaa zaarettada essana mala, asi de7enna biittatakka neeni laatissana mala, taani nena asaayyo maachcha oottada immaas. 9Omooduwan de7iyaageeta, 'Kiyite!' xumaa qashuwan de7iyaageetakka, 'Birshshettite!' gaana mala, asaassi maachcha oottada nena immana. Eti ogiyaa lanqqen heemettana; booddila kera ubbaa bolli allaxxana. 10Eti namisettokkona woi saamettokkona. Eta bazzuwaa mishoi xuuggenna; awaikka eta meenna. Etau qarettiyaagee eta kaalettana; pultto haattaakkokka eta laaggana. 11"Taani ta dereta ubbaa oge kessana; ta wogga ogetikka zanggaaraappe xoqqu gaana. 12Be7a, ta asai haahosaappe yaana: huuphessa baggaappenne arggo baggaappe yaana. Qassi Asiwaana biittaappekka yaana" yaagees. 13Inttenoo salotoo, ufaissan yexxite. Nenoo biittau ufaitta. Inttenoo deretoo, ililite! Aissi giikko, GODAI ba asaa minttettiis; qassi ba metootanchchatussikka qarettees. 14SHin Xiyoona, "GODAI tana aggi bayiis; Godai tana dogi bayiis" yaagausu. 15GODAI hagaadan yaagidi zaarees; "Aayyiyaa ba xanttiyo na7aa doganau danddayaiyye? Ba uluwaappe yelido na7au qarettekkeeyye? Geelladan a dogiyaakkokka, taani nena dogikke! 16Be7a, taani nena ta kushiyaa gomppan xaafa wottaas; neeni dirssaa gimbbetikka ubbatoo ta sinttan de7oosona. 17"Nena zaarettidi keexxiyaageeti yaana; nena qolidaageeti kiyidi baana. 18Ane xoqqu gaada, ne yuushuwaa xeella; ne naati ubbai issippe shiiqidi, neekko yaana. Taani GODAI ta de7uwan caaqqais: neeni eta ubbaa alleeqodan maayana; bullashettanau haniya maccaaseedan, neeni eta qumaayana. 19"Ne bashsha sohotinne baisa biittati ha77i nenan de7iya asaassi keehi un77ana; qassi nena qolidaageetikka neeppe haakkana. 20Neeni kayyottiyo laittatun neeyyo yelettida naati ne haittan odiiddi, 'Hagee sohoi nuuyyo keehi un77o; hegaa gishshau, nuuyyo de7anau aaho sohuwaa imma' yaagana. 21Yaagin neeni ne wozanan, 'Hageeta naata ubbaa taayyo oonee yelidai? Taani yelada xontta attaas shin; taani mainaas shin; taani omoodettada wora baas shin. Yaatin, hageeta oonee dichchidai? Be7a; taani tarkka attaas; yaatin hageeti naati ubbai auppe yiidonaa?' yaagana" yaagees. 22Ubbaa Haariya GODAI hagaadan yaagees; "Be7a, taani kawotettatussi malaataa bessana; taani asaassi ta banddiraa essana. Eti ne attuma naata idimmidi ehaana; ne macca naatakka bantta hashiyan tookkidi ehaana. 23Kawoti nena dichchiya aawata gidana; eta macca kawotikka nena xanttiyaageeta gidana. Eti gufannidi, neessi goinnana; qassi ne tohuwaa baanaakka laaccana. Taani GODAA gididoogaa neeni hegan erana; tanan ammanettidi naagiyaageeti yeellatokkona" yaagees. 24Omooduwan ekkidobaa wolqqaamaa kushiyaappe zaarissana danddayettiiyye? Woikko omooddidi efiido asi meqetti bainna iitaa kushiyaappe kessi ekkanau danddayiiyye? 25SHin GODAI hagaadan yaagees; "Wolqqaami omooddidi efiidobai simmana; meqetti bainna iitatu kushiyan omoodettida asikka kessi ekkana. Aissi giikko, nenaara olettiyaageetuura taani olettana; ne naatakka taani ashshana. 26Nena huqqunniyaageeti bantta ashuwaa maanaadan, taani oottana; qassi woine eessaa uyidi mattottiyoogaadan, eti bantta suuttaa uyidi mattottana. Yaatobare asa ubbai taani GODAA, nena Ashshiyaagaa, Woziyaagaanne, Yaaqooba Wolqqaama gidiyoogaa hegan erana" yaagees.
Copyright
Learn More


text:
Akka warrii hiriira qopheesse jedhetti namii hagii tokko saatii 4-5 makiinaa oofee dhufe.Magaalota akka Torontoo,Waaterluu,Ottawaa fi gara garaa dhufan.
“Barattoota Oromoo hidhuu fi ijjeesuun haa dhaabatuu!Qonnaan bultoota Oromoo lafa irraa buqqisuun haa hafuu!Warri ijoollee Oromoo fixe murtii haa dhiyaatuu fi waan gara garaa gaafatan.”
Bakkalcha Abdoosh warra hiriira mormii kana Ottawaatti qopheesse keessaa tokko“Embaasii Itoophiyaa,CBC(Canadian Broadcasting Corporation) Paarlaamaa Kanaadaa,Ministera Haajaa Alaa Kanaadaa, Embaasii USA Ottawaa jiru duratti hiriira baana.”
Najaat Nureddiin Kanaadaa,magalaaa Torontoo dhufte ”barattoota haqaaf falmatan ijjeesuun akka dhaabbatu falmachuu fi barattoota Oromoo waliin dhaabbachuuf dhufee.”
Raayyaa Caalaa Torontoo dhufe “Kanaadaan hamma hammaatti callisaa turee…mootummaan Kanaadaa doolara miliyoona hedduutiin Itoophiyaa gargaaraa jira horiin sun garuu ummata keenna hiraarsaa waan jiruuf akka gargaarsii sun dhaabatu barbaanna.”
Warrii hiriira bahe kun akka mootummaan Kanaadaa rakkoo Oromoon keessa jirtu hubatu gaafachuuf waajjira mootummaa biyya sunii gara garaatti xalayaa galfanne jedha.


text:
Biyya ofii baqachuun hanga yoomiitti?
Sababa dhiibbaa mirgaatiin lammiileen Oromoo biyyaa fi maatii isaanii dhiisanii gara biyyoota hambaatti baqatan danuu dha. Kanneen otuu baqatanii galaanni isaan liqimse,...
Qophii Faana Baqataa kan har’aa keessatti Oromiyaa irraa ka’anii karaa Keeniyaa, Taanzaaniyaa, Zaambiyaa, Zimbaabuwee fi gara Afrikaa Kibbaatti, achumaan gara Biraaziilitti cehanii...
Qophii Faana Baqataa kan har’aa keessatti Oromiyaa irraa ka’anii karaa Keeniyaa, Taanzaaniyaa, Zaambiyaa, Zimbaabuwee fi gara Afrikaa Kibbaatti, achumaan gara Biraaziilitti cehanii...


text:
Dilbata Onkolooleessa 2 bara 2016 kan Bishooftuutti kabajamuuf ture ayyaannni Irreechaa danqamuun isaa ni yaadatama. Guyyaa sanattis uummanni ituu baqatuu boollatti naqmee du’u isaa fi maatiin nama lubbuun jiru ergan, kan reffa isaanii simataa jiran ta’uun gabaafamaa jira.Dhaabni mormituu Kongreesni Federaala Oromoo namni 678 ayyaana Irrechaa kana irratti du’uu beeksisee jira.
Hospitaalli Bishooftuu immoo reeffa nama 55 arguu isaa fi namoota ka biroo 100 ta’an, kanneen baayyeen isaanii qilleensa dhabuun ukkaamamanii turan wal’ansa fayyaa kenneefii gaafuuma sana mana isaaniitti erguu isaa dubbata.
Namoonni mada’an ka biroon lama caba lafee isaan mudateef wal’ansa sadarkaa ol’aanaaf gara Hositaala Finfinnee kessaatti ergamu isaanii illee ibsee jira.K biroon lama immoo hanga kaleessa Roobii Onkolooleessa 05 bara 2016tti wal’anamaa eega turanii booda ba’aniiru jedhee jira.
Waa'ee Kansa fika biroo irratti gaaffiilee ka’anii fi marii geggeessame kana cuqaasaa tii dhaggeeffadhaa.


text:
1Taani, Yesuus Kiristtoosi kiittido PHeexiroosi, Xoossai doorido asatuyyo PHanxxoosa biittan, Galaatiyaa biittan, Qaphphadooqiyaa biittan, Isiyaa biittaaninne Bitiniyaa biittan yedettin laalettidi de7iyaageetuyyo dabddaabbiyaa xaafais. 2Yesuus Kiristtoosayyo intte azazettana malanne a suuttan geeyana mala, Xoossai Aawai doorido intteyyo ba Ayyaanan geeshshidoogeetuyyo, aaro kehatettainne sarotettai gido. 3Nuuni Xoossaa, nu Godaa Yesuus Kiristtoosa Aawaa, ba maarotettaa daruwaadankka nuna naa77anttuwaa yelidaagaa, Yesuus Kiristtoosa haiquwaappe denttidoogan nuuyyo de7uwaa immana giidaagaa galatoos. 4Qassi Xoossai intteyyo immana daro laataa wooqqennasan, moorettennasan, woi xayennasan saluwan naagees. 5He laatai wodiyaa wurssettan beettanau de7iya atotettaayyo Xoossaa wolqqan ammanuwan naagetti uttida inttessa. 6Ha77i guutta wodiyaayyo harai atto dumma dumma paaciyan intte paacettanau koshshikkokka, hagan daro ufaittite. 7Hegee harai atto, taman yeggin xayiya worqqappekka intte ammanoi daro al77onne bali bainnaagaa gidiyoogaa bessanaassa; yaatidi Yesuus Kiristtoosi beettiyo wode, galataa, bonchchuwaanne sabaa intte ekkana. 8Intte a be7ana xayikkokka, siiqeeta; intte ha77i a be7ana xayikkokka, ammaneeta. Qassi intte intte ammanuwau polo gidiya intte shemppuwaa atotettaa ekkiyo gishshau, yootanau danddayettenna bonchchoi kumido ufaissaa ufaitteeta. 10Xoossai intteyyo immana aaro kehatettaabau hananabaa yootidaageeti keehi koyidi, ha atotettaabaa qoridosona. 11Etan de7iya Kiristtoosa Ayyaanai Kiristtoosa waayiyaabaanne hegaappe guyyiyan yaana bonchchuwaabaa kasetidi markkattiiddi, aude woi waanida wodiyan yaanaakkonne akeekissidoogaadan, eti qoroosona. 12He hananabaa yootiyaageeti oottido oosoi inttessappe attin, eta huuphessa gidennaagaa Xoossai etayyo qonccissiis; ha77i intte siyido wonggeliyaa mishiraachchuwaa intteyyo yootida asati, banttau saluwaappe kiitettida Geeshsha Ayyaanaa wolqqan yootidosona. Hegaa kiitanchchatikka be7anau amottoosona. 13Hegaa gishshau, oosuwaa oottanau intte wozanan qoppi uttite; minnite. Yesuus Kiristtoosi beettiyo wode aaro kehatettaa ekkana giidi, kumetta ufaissan naagi uttite. 14Xoossau azazettite; intte kase erennan amottido amuwaa kaalloppite. 15SHin inttena xeesida Xoossai geeshsha gididoogaadan, inttekka intte ooso ubban geeshsha gidite. Xoossaa maxaafan, “Taani geeshsha gidiyo gishshau, inttekka geeshsha gidite” geetettidi xaafettiis. 17Asa huuphen huuphen som77o xeellennan a huuphe huuphe oosuwaadan pirddiya Xoossaa woossiiddi intte, “Nu Aawau” giidi a xeesiyaabaa gidikko, ha sa7aa bolli intte de7iyo wodiyan yashshatettan de7ite. 18Intte intte aawatuppe laattido pattenna de7uwaappe wozettidoogee, xayiya bira woi worqqa malaana gidennaagaa ereeta; borssoi woi qiti bainna dorssa suuttadan, al77o Kiristtoosa suuttan intte wozettideta. 20Xoossai sa7ai merettanaappe kase Kiristtoosa doori wottiis; shin intte gishshau, ha wodiyaa wurssettan i beettiis. 21Intte ammanoinne intte ekkana giidi ufaissan naagi uttidobai Xoossan de7ana mala, Xoossai haiquwaappe a denttidi, ayyo bonchchuwaa immidaagan aani ammanetta. 22Tumatettaayyo intte azazettiyoogan, lo77o milatiya iitatetti bainnan, intte ishantta siiqanau intte huuphiyaa geeshshidi, issoi issuwaara minttidi wozanappe siiqettite. 23Intte haiqqiya zareppe naa77anttuwaa yelettibeekketa; shin merinau de7iya Xoossaa qaalan haiqqenna zareppe yelettideta. 24Aissi giikko, Xoossaa maxaafai, “Asai ubbai maataa mala; a bonchcho ubbaikka maataa ciishshaa mala. Maatai melees; ciishshaikka qoqqofettees. 25SHin Godaa qaalai merinau de7ees” yaagees. Hagee intteyyo odido wonggeliyaa mishiraachchuwaa qaalaa.
Copyright
Learn More


text:
1Xoossai denddo; a morkketi laalettona. A ixxiyaageeti a sinttaappe baqatona. 2Cuwai carkkuwan suragettiyoogaadan neeni eta goodda. Eessaa muqaaddai taman seeriyoogaadan, iitati Xoossaa sinttappe xayona. 3SHin xilloti hashshu goona; Xoossaa sinttan ufaittona; ufaissan ililona. 4Xoossaassi yexxite; a sunttaa sabbite. SHaaraa toggiyaagaayyo ogiyaa kessite; a sunttai GODAA; a sinttan ufaittite. 5Xoossai ba de7iyo geeshsha sohuwan, aawi bainna naatussi aawa; qassi azinai haiqqido maccaasata naagiyaagaa. 6Xoossai barkka de7iyaageetussi keetta asaa immees. Qasho keettan de7iyaageeta birshshidi, eta ufaissan wottees. SHin makkalanchchati melida biittan de7oosona. 7Abeet Xoossau, neeni ne asaa kaalettido wode, neeni etaara mela bazzuwaa kanttido wode, 8Siinaa Deriyan qonccida Xoossaa sinttan, Israa7eela Xoossaa sinttan biittai qaaxxiis; saloti iraa duge tigi bayidosona. 9Abeet Xoossau, neeni iraa darissada bukissadasa; qa77ettida biittaa zaarada ooraxissadasa. 10Ne asainne yan uttiis. Abeet Xoossau, ne kehatettan hiyyeesatussi koshshiyaabaa giigissada immadasa. 11Godai kiitaa kiittiis; he kiitaa efiida maccaasati daro. 12Eti yaagidosona; "Morkke kawotinne eta tooranchchati baqataa shaaridosona; son attida maccaasati omooduwaa shaakkidosona. 13PHooliya worqqa qefiyaara de7iya, biraappe merettida haraphphiyaa misiliyaa omoodoi, dorssaa birddiyaa giddon aqiyaageetakka gakkiis" yaagidosona. 14Ubbaa Danddayiya Xoossai kawota laalido wode, Xalmmoona Deriyaa bolli shachchaa bukissiis. 15Baasaane dereti wogga gita dereta; baasaane dereti daro xeerati de7iyoogeeta. 16Daro xeerati de7iyo deretoo, Xoossai baassa oottanau doorido deriyaa intte aissi qanaatidi xeelleetii? GODAI an merinau de7ana. 17Xoossaa olaa paraa gaareti tammu sha7aaninne sha7u sha7an qoodettiyaageeta; Godai Siinaa deriyaappe ba geeshsha sohuwaa yiis. 18Omoodettida darota ekkidi, i pude xoqqaa kiyiis. Asaappe, harai atto makkalanchcha asaappekka imuwaa ekkiis. GODAI Xoossai yan de7ana. 19Hachchi hachchi nu toohuwaa tookkiya Godai galatetto; Xoossai nuna ashshiyaagaa. 20Ee, nu Xoossai nuna ashshiya Xoossaattennee! Haiquwaappe attiyoi Ubbaa Haariya GODAI ashshiina. 21Xoossai tumaappe bari morkketu guuggiyaa kinchchana; nagaraa ogiyan hemettiya goofaranchchatu huuphiyaa menttana. 22Godai yaagiis; "Taani intte morkketa Baasaaneppe zaarada ehaana; taani eta ciimma abbaa giddoppe kessada guyye ehaana. 23Hegeenne, neeni ne morkketu suuttaa giddoora colbbaya yedhdhaidda hemettanaassanne ne kanatikka morkkiyaa suuttaappe bantta gishshaa inxxarssan laaccanaassa" yaagiis. 24Abeet Xoossau, ne salppee, ta Xoossaa ta kawuwaa salppee, Beeta Maqidasiyaa geliyo wode ubbau beettees. 25Yexxiyaageeti sinttaana; diixxiyaageeti guyyeena; qassi cachcha karaabiyaa baqqiya geela7oti gidduwaana. 26Eti, "Xoossaa kunttida yaa7an galatite; inttenoo, Israa7eela zerettatoo, GODAA galatite" yaagoosona. 27He salppiyan ubbaappe kaalotiya Biniyaama zareti koiro beettoosona. Kaallidi Yihudaa halaqati bantta citaara de7oosona; wurssettan Zaabiloona halaqatinne Nifttaaleema halaqati beettoosona. 28Abeet Xoossau, ne wolqqaa qonccissa. Abeet nuussi oottida Xoossau, ne minotettaa bessa. 29Hegaa gishshau, Yerusalaamen de7iya ne Beeta Maqidasiyaa kawoti yiidi, neeyyo imuwaa immana. 30Do7aadan maqqaa giddon de7iya Gibxxe asata neeni seera. Booratunne maratu wudiyaa milatiya kawotettata neeni godata. Eti gulbbatidi, bantta biraa neeyyo immana gakkanaassi, neeni eta seera. Olettanau yeemottiya asata laala. 31Kiitettida halaqati Gibxxeppe yaana; Toophphiyaa bari kushiyaa eesuwan Xoossaakko miccana. 32Inttenoo, sa7aa kawotettatoo, Xoossaassi yexxite; salotan, beni salotan toggiya Godaa sabbite. Siyite! I ba cenggurssaa, ba wolqqaama gunttaa kiittees. 34Xoossaa wolqqaabaa awaajjite; a anggai Israa7eela bollaana; a wolqqaikka saluwaana. 35Xoossai ba Beeta Maqidasiyan, "Hoola!" giissiyaagaa. Israa7eela Xoossai ba asau minotaanne wolqqaa immees. Xoossai galatetto.
Copyright
Learn More


text:
Karoora Kabaja Ayyaana Irreechaa bara 2009
1. Seensa
Mootummaan misoomawaa fi dimokraatawaan keenya gama misooma dinagdee hawaasummaatiin akkuma injifannoo galmeessisaa dhufeefi ammas galmeessisaa jiru hunda gama Seenaa, Afaan, Aadaa fi Artiin ummata Oromoo akka guddatuufis hojiilewwan boonsaa tahe hojjechaa ture jira. Ammas hojjechaa jira. Sabaafi sablammootni biyya keenyaa mirgaa fi faayidaa heera mootummaatiin argatan hojiitti hiikudhaan akka biyyaatti bu’aan galmaayaa jiru akkuma jirutti tahee Mootummaan Naannoo Oromiyaas mirga ummanni Oromoo heera mootummaatiin argate dhandhamuu akka danda’uuf hojiilee misoomaa biroo wajjin wal simsiisee irratti karoorfachuudhaan hoojjechaa turee jira. Seenaan, Afaan, aadaa fi artiin ummata Oromoo waggoottan dheeraadhaaf gadi qabamaa fi awwaallamee ture ifatti akka bahee beekkamuu fi faayidaa hawaas dinagdeetiif akka ooluf hojjechaa turee jira. Ammas kanuma cimsuun hojjechaa jira.
Seenaan Ummata Oromoo osoo hin barreeffamin awwaallamee ture iddoo itti awwaallamee qotamee bahee akka bareeffamuufi ifatti bahuuf ogeessotni akka mootummaatti ogummaa kana irratti beekumsaafi muuxannoo qaban akka qaxaramaniifi hojjetan baajata gahaa ramaduun hojjetamaa turee jira. Kallattii ifa tahe fi nama hojjechiisu danda’u kan mootummaadhaan kaayyametti fayyadamuudhaan hayyootni Oromoo dhaabbilee barnootaa gara garaa keessa jiran akkasumas dhuunfaa isaanitiin dhimma kana irratti hojjechudhaaf kaka’umsaa fi fedhii qaban akkasumas dandeettii barreessuu qabanis balinaan kitaabbilee seenaa fi aadaa ummata Oromoo ibsanii fi calaqqisiisan dhuunfaa isaanitiin barreessuun ummata biraan gahuu danda’anii jiru.
Kuni ammoo seenaa fi aadaan ummata Oromoo akka guddatuufi anga’ee akka mul’atuuf gumaacha gochuu bira darbee afaan Oromoos akka guddatuuf gahee bakka buutee hin qabne taphateera.
Mootummaan naannoo Oromiyaa seenaan Oromoo akka barreeffamu, aadaan isaa akka dagaaguufi ummanni Oromoo akka walii galaattii qabsoo jaarraa tokkoo oliif bifa bittinaa’eefi qindaa’een gaggeesseen bu’aa argate akka dhandhamachuu danda’uuf hojiileen inni waggoottan daraban hojjete boonsa dha yeroo jennu sadarkaa dheebuu ummanni Oromoo qabuun dheebuu isaa baasee jira jechuu hin dandeenyu.
Sababni isaas seenaan, aadaan, afaaniifi artiin jaarraa tokkoo oliif dhiibbaan gara garaa irra tureefi awwaallamee ture kurmaana jaarraa tokkootti waa hunda hojjetanii dheebuu ummanni qabu baasuun qabsoo itti fufiinsa qabu kan barbaaduufi yeroo kan fudhatu ta’uu isaa wajjin kan wal qabateefi gara biraatiin ammoo dhimmi guddina aadaa, afaanifi artii tumsa qaama hundaa kan barbaadu waan taheef qaamoleen hundi waliigalanii waliin hojjechuu irra yeroo dhimma kana siyaasaaf dhimma itti bahanis mul’achuu wajjin kan wal qabatuu dha.
Akka waliigalaatti aadaa fi seenaa ummata Oromoo guddisuun kan danda’amu namni hundiinuu iddoo jirutti gahee isa irraa barbaaddamu karaa sirrii fi ummata Oromoo fayyadamaa taasisuu danda’uun qofaa hojjechuu yoo danda’e akka taheefi mootummaan qofti kan hojjetu yoo tahe akka nama harka tokkoon hojjetuu waan taheef yeroo gabaabaa keessatti iddoo barbaaddamu gahuun hin danda’amu. Kanaafuu kana sirreesudhaan naannicha keessatti qabeenya aadaa, uumamaa fi nam tolchee hammaarramee hin dhumne kan misoomee hawwata turizimiitiif oludhaan guddina hawaas dinagdee naannichaa keessatti gahee guddaa taphachuu danda’u kana hojiirra yaa olchinu.
Mallattoowwan eenyummaa ummata Oromoo gurguddaa ta’an keessaa in tokko ayyaana Irreechaa dha. Ummanni Oromoo ayyaana Irreechaa waggaa waggaan malkaatti bu’ee ykn tulluutti bahee kabajata. Irreechi ibsitoota sirna Gadaa keessaa tokko waan ta’eef faayila kaadhimeessaa Sirna Gadaa Oromoo UNESCOtti Galmee Baka-bu’oota Hambalee Aadaa Kiliyaa Dhala Namaa (Representaive List of Intangible Cultural Heritage of Humanity) irratti galmeessisuuf dhiyatee keessatti ifaan ibsamee taa’eera. Barreeffamni kunis ayyanaa mallattoo ummata Oromoo ta’e kana bifa qindaa’eefi bifaa aadaa Oromoo caalmaatti mul’isuun haala kabajamuu danda’u irratti kallatti hordofamuu qabu fi karoora raawii isaa irratti kan xiyyeefate dha.
2. Kaayyoo
Ayyaana Irreechaa Hora Arsadee fi iddoowwan biroo naannicha keessatti bara 2009 kabajamu karaa nagaa fi tasgabbii qabuun kabajuun ayyaanicha ayyaana aadaan keenya sadarkaa olaanaatti irratti miidhageefi hawwatee mul’atuufi kabajamu taasisuun galmee sirni Gadaa UNSCOtti galmaa’uuf deemuuf haala mijaawaa uumuuf.
3. Galma
• Ummanni Oromoo abbaan aadichaafi sabaafi sablammootni biroo akkasumas turistootni biyya alaa iddoo gara garaa irraa ayyaanicha kana irratti hirmaachudhaaf dhufan lakkoofsi isaanii mil. 3tti tilmaamamu karaa tasgabbii qabuu fi hawwataa taheen karaa nagahaatiin ayyaanicha irratti hirmaatanii galan.
• Iddoo ayyaanni irreechaa itti kabajamu hundatti ummanni Oromoo hundi sabaafi sablammoota obboloota isaa wajjin wal tahee uffannaa aadaa isaatiin miidhagee, fi meeshaalee faaya isaa qabatee, tolfannaa rifeensaa isaa bareechifatee fi sirba aadaa Oromoo isaa weellifachaa lafa itti gammaduu fi aadaa isaa qofa itti gabbifatu tahe.
• Iddoon kabaja ayyaana irreechaa lafa qaamoleen siyaasaa gara garaa ergama siyaasaa isaanii itti dabarfataniifi itti gaggeeffatan osoo hin taanne lafa aadaan Oromoo qofti itti gaggeeffamuu fi hawwata tuuristii miidhagaa fi hawwataa tahee argame.
4. Barbaachisummaa Kunuunsa Hambaalee Aadaa Kiliyaa fi Ijannoo UNESCO’n Qabu
Ummatni Oromoo eenyummaa isaa kan ibsan callqqeewwan aadaafi seenaa hedduufi bal’aa ummata qabuu dha. Mallattoowwan aadaafi seenaa ummata Oromoo jaarraa tokkoo oliif ukkamamee dhiibbaa cimaa jala turullee, iddoo muraasatti akka laafu yoo ta’eeyyuu hin badne. Sirnootni cunqursaa dur turan hanga fedhan dhiibbaa daangaa hin qabne irraan gahanillee aadaafi mallattoowwan ummata Oromoo balleessuu hin dandeenye. Amaantaaleen adda addaas aadaa ummata kanaa balleessuuf toftaa adda addaatiin dhiibbaa guddaa godhaa turaniiru, Ammas gochaa jiru. Haata’uutii garuu isaanis aadaa ummatichaa akka laafu, akka dagatamu, ummatichi aadaafi amantaa isaa dhiisee kan jaraa akka fudhatu yaallii walirraa hin citne godhanis guutummaatti aadaafi amantaa ummatichaa balleessuu hin dandeenye.
Ummatni Oromoo jaarraa tokkoo oliif aangoo siyaasaafi dinagdee isaa dhabullee aadaa isaafi mallattoowwan eenyummaa isaa haala hamaa keessatti qabatee tooftaa adda addaatiin kunuunfatee dhaloota har’aatiin gaheera. Kanaafis qabsoo hadhaa’aa godheera, wareegama guddaas kaffaleera. Qabsoon kuniifi milkaa’inni kun seenaa ummata Oromoo kanneen biroorraa adda kan godhudha. Sababni isaas ummatootnifi sabootni Afrikaa hedduun dhiibbaa wal fakkaatu irra gahaa tureen aadaa, afaan, mallattoo eenyummaa isaanii akka dagatan, akka tuffatan, kan isaanii dhiisanii kan alagaa akka fudhatan ta’eera.
Aadaa eenyummaa ummata Oromoo callaqisan gurguddaa keessaa ayyaanni Irreechaa tokko dha. Ayyaanni Irreechaa aadaalee sirna Gadaa waliin walqabatanii raawwataman keessa tokko waan ta’eef faayila kadhimeessaa sirna Gadaa galmeessisuuf UNESCOtiif ergame keessatti ifaan sirriitti taa’eera. Irreechi sirna ummatni Oromoo Waaqa isa uume, Waaqa addunyaa kana uumee, Waaqa waan hundaa uume itti galateefatudha. Irreechi sirna galataati. Ummatni Oromoo Ayyaana Irreecha tulluuwwaniifi haroowwan/ykn lageewwan irratti waggaa waggaan kabajata. Nageenya, walitti dhufeenya namaafi uumamaa (man and nature), hormaata, fayyaa, callaa, beyillada, rooba, qilleensa, bosona, bineensa, ijoollee, maatii, qeyee, gosa, biyya isaatiif, akkasumas addunyaa fi dhala namaa maraf haala aadaa isaatiin Waaqa isaa galateeffata, ni kadhata, ni eebbisa. Galata isaas kadhaa isaas Waaqni ni dhaga’aaf.
Ayyanni kun waltajjii ummatni Oromoo Waaqa isaa waliin wal quunnamu qofa miti. Aadaa fi eenyummaan ummata Oromoo daangaa ilaacha siyaasaa fi amantii ykn saalaan hin daangeffamu. Ayyaana Irreechaa irratti Oromoon amantii adda addaa hordofu dhiraa dhalaa utuu hin jedhin hirmaata. Kanaaf Irrechi waltajjii ummatni Oromoo tokkummaafi obbolummaa isaa itti ibsatuufi itti cimsatu dha.
Heerri Mootummaa Itoophiyaa ummatooti hundi aadaa, afaan, seenaa isaanii akka eeggatan, akka guddifatan mirgaa qaban mirkanneesseera. Heerri MNOs mirga kana irra deebiin mirkanneeseera. Aadaa, afaan, mallattoo eenyumaafi seenaa ummata Oromoo guddisuu, kunuunsuu, dhaloota dhufuuf dabarsuu kaayyoo mootummaa kanaa akka ta’e heeraan mirkaneesseera.
Sirni Gadaa Oromoo Ulaagaalee UNESCOn baase ni guuta jennee hambaa addunyaa tahee UNESCOtti Galmee Hambaalee Aadaa Kiliyaa Dhala Namaa (Representative List of Intangible Cultural Heritage of Humanity) irratti galmeessisuuf sochii cimaa gochaa jirra. Galmaa’uun Sirna Gadaa murtee isa dhumaa waltajjii biyya keenya keessatti ji’a Sadaasaa bara 2009 keessa gaggeeffamuu irratti murtaa’a. Akka galmaa’us abdii guddaa qabna. Sochiin keenya kun milkaa’uu kan danda’u ulaagaalee dhabbatichan taa’an qabatamaan mirkaneessinee itti fufiinsaanis kunuunsa barbaachisaa tahe yoo goone qofa. Ulaagaa UNESCOn baasee keessatti hambaan kamiiyyuu qaama kamiinuu tajaajila siyaasaatiif ooluu akka hin qabne ifatti kaaya.
Waliigaltee Kunuunsaa Hambaalee Aadaa Kiliyaa UNESCOtiin bara 2003 bahe Mootummaan Itoophiyaa bara 2006 fudhatee mallateesseera. Bu’ura kanaan waliigalteen kun qaama seera biyya keenyaa ta’eera. Waliigaltee kanaanis biyyi keenya fayyadamaa taateetti. (ayyaana Masqalaa fi Fichee cambalala galmaa’aniiru). Waliigalteen kun ulagaale hambaaleen aadaa kiliyaa hambaa addunyaa ta’anii itti galmaa’aniifi kunuunsa hambaalee kana irratti gahee fi dirqama mootummaa fi qaamoolee adda addaa ifaan taa’eera.
Operational Directives for the Implementation of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage
Waliigaltee Kuununsa Hambaalee Aadaa Kiliyaa (Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, 2003) bahee fi waliigaltee kana hojiirra oolchuuf qajeelfama bahe (Operational Directives) keessatti haalota deggarsi, kunuunsiifi kabajni hambaalee aadaa kiliyaa geggeeffamu ilaalchisee akkas jedha:- “hambaalee ilaachisee deggarsi godhamu faayidaa siyaasa, dinagdee ykn kan biraa argachuun kan walqabatee fi kan kaayyoo Waligaltichaan wal hin simne ta’uu hin qabu.” [“No political, economic or other conditions which are incompatible with the objectives of the Convention may be attached to contributions made….” Operational Directives section II.2.2.72]
Operational Directives (Chapter IV; section 1,102) dabaltaan akkas jedha:
Waltajjiiwwan hambaalee aadaa kiliyaa irratti qaamni kaamiyyuu gochoota armaan gaditti tarreeffaman irraa of qusachuu qabu.
a) Haala aadaa hambaaleen kiliyaa itti ibsaman, itti raawaataman, itti calaqisaniin ala gochoota hin taane raawwachuu [de-contextualize or denaturalize the intangible cultural heritage manifestations or expressions concerned;]
b) Gochaalee fuula gaarii haawasa hambaalee kiliyaa kana geggeessan miidhu. [mark the communities, groups or individuals concerned as not participating in contemporary life, or harm in any way their image;]
c) Gochaalee qaama siyaasaa, hawaasaa, saba, amantii, korniyaa, tokko faarsuu fi kan biraa abaaru. [contribute to justifying any form of political, social, ethnic, religious, linguistic or gender-based discrimination;]
d) Ogummaa fi beekumsa hawaasa hambaalee kiliyaa kanaan walqabatan busheessuu ykn faayidaa ofiif itti fayyadamuu. [facilitate the misappropriation or abuse of the knowledge and skills of the communities, groups or individuals concerned;]
e) Lead to over-commercialization or to unsustainable tourism that may put at risk the intangible cultural heritage concerned
Mootummootni waliigaltee kana mallatteessan akka mootummaatti hambaalee aadaa kunuunsuuf deggarsa barbaachisu hunda gochuuf; hambaaleee aadaa faayidaa dhaabbilee siyaasaa kamiifuu akka hin oollee gochuuf; mootummaanis haala mijeessuufi deggaruu malee fedhii ofiisa guuttachuuf jechaa dhiibbaa cimaa irratti akka hin uumne; dhaabbileen siyaasaa kamiyyuu sirnoota hambaalee aadaatiin geggeeffamu fayidaa siyaasa isaaniitiif akka hin fayyadamne; dhaabbileen mit-mootummaa (NGOs) deeggarsa kennan sababa deeggarsa kennaniitti da’woo godhachuudhaan garmalee dhiibbaa akka hin goone; kkf gochuuf waadaa galaniiru.
Ulaagaaleen UNESCOtiin kaa’aman kun yaada mootummaanis ta’e dhaabbileen siyaasaa ykn mit-mootummaa garmalee dhimmoota kana keessa yoo galan ta’e jedhamees ykn utuu hin yaadamin dhiibbaan hin eegamne hambaarraa ni geessisa yaada jedhu kan bu’ureeffatee dha. Beekas ta’e utuu hin beekin gara fedhii isaaniitti dhiibu ni danda’u jedhamee waan amanamuuf ulaagaan kuni dursamee taa’e. Hambaan tokko hambaa addunyaa ta’ee galmaa’uuf yoo dhiyaate UNESCOn ulaagaalen kun hojiirra ooluu isaanii xiyyeeffannoon ni hordofa. ni to’atas
Mootummaan Itoophiyaas waliigaltee kana yeroo mallateessu dhimmoota kana hojiirra oolchuuf dirqama fudhateera. Dabalataanis akka mootummaatti sirna Gadaa dhiibbaa siyaasaa kamirraayyuu bilisa godhee haala aadaatiin qofa kunuunsuuf faayila kaadhimeessaa UNESCOf ergame keessatti waadaa galeera.
Kanaaf motummaan akka mootummaatti deegarsa barbaachisu gochuu fi haala mijeessuuf dirqama kan qabu yoo ta’u gama biraatiin immoo ayyaanota aadaa fi waltajjiiwwan hambaalee aadaa irratti fedhiifi ajandaa dhaabbilee siyaasaa kamiyyuu (dhaaba aangoo mootummaa qabate dabalatee) calaqisan kamiyyuu akka hin geggeeffamne to’achuu qaba. Waltajjii kabaja Irreechaa irratti qaamni mootummaa bakka bu’ee haasaa godhu akkuma kanaan dura taasifamaa ture hunda dhimma mootummaafi aadaa jiru jajjabeessu akka tahuu fi alaabaan qabatamus alaabaa biyyaa fi kan naannoo malee asxaa ykn alaabaa dhaaba siyaasaa biro qabatanii waltajjiiwwan akka kanaa irratti mul’achuun sirrii miti. Sababani isaas iddoon akkasii kuni iddoo aadaan Oromoo itti dagaaguufi anga’ee itti mul’atu malee idoo ergaan siyaasaa itti darbu waan hin taaneef.
Kanaafuu akka waliigalaatti yeroo ilaallu sirni Gadaa Oromoo mallattoo eenyummaan oromoo ittiin calaqqisu keessaa isa tokko ta’uu isaafi sirni kuni bulchiinsi hammayyaa akka har’aa kanatti addunyaarratti diriireefi hammayaa’ee osoo sadarkaa kana irra hin gahin sirna turee fi bu’ura dimokraasii addunyaa kanaas waan taheef, kuni ammo qaroomina addunyaan har’a irra gahe kanaaf oromoon gumaacha guddaa akka qabu kan ifatti ragaa bahu waan taheef aadaa fi siyaasa gar gar baasudhaan sirni gadaa keenya akka beekkamtii argatuuf hundi keenya tumsa nu irraa barbaachisu gochuu qabna.
5. Kabajni Ayyaana Irreechaa Maaliif?
• Ilmi namaa hawaasa waliin jiraatu keessaa fi aadaa isaa kan kooti jedhee duubarraa qabatee dhufeen ala tahuun jiraachuun isa rakkisa waan ta’eef ummanni Oromoo ayyaana Irreechaa durii kaasee aadaa kooti jedhee waan kabajatuuf;
• Aadaan mallattoo enyummaati waan taheefis sirna Gadaa keessatti aadaan waaqeffannaa Oromoon gaggeessaa ture enyummaa isaa wajjin waan wal qabatuuf kanuma akka duudhaa tokkootti dhaloota itti aanuuf dabarsuun barbaachisaa waan taheefi gara biraatiin ammo aadaan humanaa fi madda bu’aa hawaasummaa ykn ittiiquufinsa ayyaddaa (spiritual satisfaction) waan ta’eef
• Aadaan madda/tooftaa walta’insaa fi tasgabbii hawaasa waan taheef bara baraan kabajamuun ayyaana kanaa hawaasa siyaas dinagdee tokko uumuuf hojjechaa jirruufis iddoo guddaa waan qabuuf.
• Aadaan madda walqixummaa waan taheefi kunumti kabaja ayyaana irreechaa kana keessatti waan calaqqisuuf.
• Aadaan madda barumsaafi odeefannoo (Education and communication value) waan taheefi guyyaa kabaja ayyaana irreechaa kanas muuxannoowwan gaggaariin hawaasni naannoo kanatti argamu walirraa waraabbatuufi galee itti fayyadamu hedduun waan jiruufi kanuma dhalootni itti aanuus fudhatee akka itti fayyadamaa deemuuf haala waan mijeessuuf
• Imala haaromsaa qabanne galmaan gahuun kan danda’amu aadaalee eenyummaa keenya wajjin wal qabataniifi dhalootaa dhalootatti darbuu qaban barmaatilee adeemsa keessa aadaa tahaniifi miidhaa geessisan irraa adda baasudhaan akka isaan guddina keenyaaf gumaachan taasisudhaan irratti hojjechuun barbaachisaa waan taheef;
• Aadaan Humna Dinagdee Guddaa (Economic Driving Force) waan taheefi yeroo kabajja ayyaana kanaas sosochiin dinagdee uumamu guddaa waan taheef kanattis sirnaan yoo fayyadamne bu’aan as irraa argamu olaanaa waan taheef Isaa
Fakkeenyaaf:
Biyyootni akka Biraaziil, Jaappaan, Guwaatimaalaa fi kkf biyyoota hanbaa kiliyyaa isaanii (intangible heritage) misoomsudhaan faayidaa dinagdee guddaa irraa argachaa jiran keessaa isaan muraasa. Ummanni Oromoos qabeenyi hanbaa qabatamaa (Tangible) tahanii fi kiliyyaa (intangabile) tahan heddu kan qabu waan taheef kana irratti hojjechuun fayyadamummaa ummataa seektaricharraa mirkaneessuun barbaachisaa waan taheef;
Kanaaf hanguma tuuristootni yeroon turmaata isaanii naannoo keenya keessatti dheerateen Hootelotni, manneen daldalaa adda addaa kan biro, waldaaleen geejjibaa fi dhuunfadhaan geejjiba mataa isaanii kan qabaniifi ummata deddeebisan, ( yeroo kanatti lakkoofsi namaa hirmaatu guddaa waan taheefi lafa fagoo irraayis kan dhufu hedduu waan taheef), yeroo ayyaana kanaa namni baay’een uffata aadaa kan uffatu waan taheef namootni hojii kana irratti bobba’an uffannaa aadaafi meeshoolee faaya Oromoo omishaniifi gurguran balinaan fayyadamu dhuunffaan kan hojjetanis ta’e IMXdhaan kan ijaarraman), jala bultii isaa fi guyyaa ayyaanichaa namni gara ayyaanichaa dhufu hundi nyaata isa barbaachisa; fedhii kana guutudhaaf ammo daldaalaan omisha barbaada, qonnaan bulaan naannoo jiru yeroo kanatti omisha isaatiif gabaa balinaan argata.
Bu’aaleen Gama Aadaatiin jiran kanneen guutummaatti faayidaa irra olchudhaafii kabaja ayyaana irreechaa bara 2009 bara kana kabajamu miira adda taheefi miidhagina qabuun kabajuudhaaf hojiileen armaan gadii hojjetamuu qaban
6. Hojiilewwan Gurguddaa Hojjetamu qaban
6.1. Koree olaanaa kabaja ayyaana irreechaa ijaaruu
Ayyaanni irreechaa ayyaana Oromoo biratti kabajaa qabuu fi waggaa waggaadhaan namni hundi miira addaattiin kabajuuf eegu dha. Ayyaanni kuni waggaatti al lama kan kabajamu yemmuu tahu innis rooba gannaa cimaa fi dukkana tahe keessaa Oromoon nagahaan ifatti ba’uu isaatiif aadaa isaatiin kan walitti dhufee melkaarratti wal gahee waaqa isaa itti galateenfatu yoo tahu inni lammaffaa ammo irreenfannaa tulluu ti. Kunis yeroo roobni roobuu didee fa’a tulluurratti bahanii kan irreenfatani.
Ayyaanni irreechaa sirna Gadaa keessatti iddoo guddaa kan qabu waan taheefi sirni Gadaa ammo UNSCOtti galmeessifamuuf deemaa jiraachuu isaa wajjin wal qabatee aadaan Oromoon qabu kuni karaa miidhagaa fi hawwataa taheenifi turistootni heddu kan irratti argaman ta’uu isaa wajjin wal qabatee nageenyummaan isaa eeggamee fi iddoo aadaan keenya itti gabbatuu fi dagaagu qofaa tahee kabajamuu waan qabuuf, isuma kanas kutaa hawaasa hunda qabachiisuun hawaasichi uffannaa aadaa isaatiin miidhagee, sirbaa fi weelluu aadaa isaa ibsan weellifachaa gammaddee ayyaanicha akka kabajee galuuf koreen dhimma kana irratti abbummaan hojjetu sadarkaa naannoo irraa kaasee hanga sadarkaa gandaatti ijaaramuu qaba.
Haaluma Kanaanis
A. Koree olaanaa sadarkaa Naannoo
1. Kab. Pirezidaantii MNO……………………………………….Walitti qabaa
2. Hoogganaa waajjira Dh.D.U.O. giddu galeessaa……………..I/A/walitti qabaa
3. Hoogganaa Biiroo Bulchiinsaf Nageenyaa……………………. miseensa
4. Hoogganaa Biiroo dhimmoota Kominikeeshinii…………….. miseensa
5. Hoogganaa BBO…………………………………………… miseensa
6. Hoogganaa Biiroo Fayyaa Oromiyaa……………………….. Miseensa
7. Kom/Poolisii Oromiyaa………………………………………….. miseensa
8. Hooggantuu B/Dhi/ D/Ispoortii ………………………………… Miseensa
9. Hoogganaa BATO……………………………………………Miseensa
10. Hooggantuu BDhDfi Dubartootaa……………………… miseensa
11. Gaggeessitoota Jaarmiyaalee Dargaggoo sad. naannoo……. Miseensa
Gahee Koree olaanaa
• Koreewwan sadarkaadhaan ijaramaniif karoora qophaa’e irratti orrenteeshinii keennuu
• Mariiwwan kutaa hawaasa gara garaa kallattii taa’een gaggeeffamuu isaa hordofu
• Haala nageenyaa fi tireendii diinaa haala kabaja ayyaanichaa wajjin wal qabatee jiru hordofuu fi kallatti sirreeffamaa kennaa deemuu
• Koreen sadarkaadhaan dhaabbate hundi karoora haala qabatama isaatiin qopheeffachuufi hojii keessa galuu isaa mirkaneeffachuu
• Gabaasa Raawwii koree xixiqqaa dhaggeeffachuu fi kallatti kaa’uu
B. Koree Sad. Godinaa/Magaalaa
1. Bulchaa Godinaa/ Kantiibaa Magaalaa………………. Walitti qabaa
2. I/G/W/Dh.D.D.U.O…………………………………….. Itti aanaa walitti qabaa
3. I/G/W/A/Tuurizimii………………………………………. Miseensa
4. I/G/W/Dhi/Kominikeeshinii…………………………… Miseensa
5. I/G/B/Nageenyaa…………………………………………… Miseensa
6. Hoogganaa BBO…………………………………………… miseensa
7. Hoogganaa Biiroo Fayyaa Oromiyaa……………………….. Miseensa
8. Hooggantuu BDhDfi Dubartootaa……………………… miseensa
9. I/G/Waajjira Poolisii……………………………………….. Miseensa
10. I/G/Waajjira Dhimma Da/Ispoortii (Jaarmiyaalee Dargaggoo).. Miseensa
11. Abbootii Gadaa Iddoo jiranitti………………………………… Miseensa
Gahee Koree
• Haala Godinaafi Magaalaa isaatiin Karoora qopheeffachuu
• Koreewwan sadarkaadhaan ijaramaniif karoora qophaa’e irratti orrenteeshinii keennuu
• Mariiwwan kutaa hawaasa gara garaa kallattii taa’een gaggeeffamuu isaa hordofufi ofiifis gaggeessuu
• Haala nageenyaa fi tireendii diinaa haala kabaja ayyaanichaa wajjin wal qabatee Godinaafi Magaalaa isaa keessa jiru hordofuu fi kallatti sirreeffamaa kennaa deemuu
• Koreen sadarkaadhaan dhaabbate hundi karoora haala qabatama isaatiin qopheeffachuufi hojii keessa galuu isaa mirkaneeffachuu
• Qophiin iddoo, haalli qulqullina ykn miidhagina magaalaa haalaan eeggamuu isaa mirkaneeffachuu (iddoo ayyaanichi itti kabajamutti qofa)
• Gabaasa Raawwii koree xixiqqaa dhaggeeffachuu fi kallatti kaa’uu
C. Koree Sadarkaa Aanaa
1. Bulchaa Aanaa……………………………………………….. Walitti qabaa
2. I/G/W/Dh.D.D.U.O Itti aanaa walitti qabaa………………………. miseensa
3. I/G/W/A/Tuurizimii………………………………………………. miseensa
4. I/G/W/Dhi/Kominikeeshinii……………………………………… miseensa
5. I/G/B/Nageenyaa…………………………………………………. miseensa
6. Hoogganaa BBO………………………………………………….. miseensa
7. Hoogganaa Biiroo Fayyaa Oromiyaa……………………………… Miseensa
8. I/G/Poolisii…………………………………………………………. miseensa
9. I/Gaafataamaa Dhimma Da/Ispoortii (Jaarmiyaalee Dargaggoo)… miseensa
10. Hooggantuu BDhDfi Dubartootaa…………………………………. miseensa
11. Abbootii Gadaa Iddoo jiranitti…………………………………….. miseensa
Gahee Koree
• Karoora haala qabatamaa aanaa isaa qopheeffachuu.
• Koreewwan sadarkaadhaan ijaramaniif karoora qophaa’e irratti orrenteeshinii keennuu
• Mariiwwan kutaa hawaasa gara garaa kallattii taa’een gaggeeffamuu isaa hordofu fi ofiifis gaggeessuu, namoota gaggeessuu danda’anis ramaduu
• Haala nageenyaa fi tireendii diinaa haala kabaja ayyaanichaa wajjin wal qabatee aanaa isaa keessa jiru hordofuu fi kallatti sirreeffamaa kennaa deemuu
• Koreen sadarkaadhaan dhaabbate hundi karoora haala qabatama isaatiin qopheeffachuufi hojii keessa galuu isaa mirkaneeffachuu
• Gabaasa Raawwii koree xixiqqaa dhaggeeffachuu fi kallatti kaa’uu
D. Koree Sadarkaa Gandaa
1. Bulchaa Gandaa walitti qabaa ………… walitti qabaa
2. Itti Gaafatamaa Nageenyaa …………….. miseensa
3. Bakka bu’oota jaarmiyaalee dargaggoo …. miseensa
4. Abbootii Gadaa Iddoo jiranitti …………………. miseensa
Gahee Koree
• Karoora haala qabatamaa Ganda isaa qopheeffachuu.
• Koreewwan sadarkaadhaan ijaramaniif karoora qophaa’e irratti orrenteeshinii keennuu
• Mariiwwan kutaa hawaasa gara garaa kallattii taa’een gaggeeffamuu isaa hordofu fi ofiifis gaggeessuu,
• Haala nageenyaa fi tireendii diinaa haala kabaja ayyaanichaa wajjin wal qabatee ganda isaa keessa jiru hordofuu fi kallatti sirreeffamaa kennaa deemuu
• Koreen sadarkaadhaan dhaabbate hundi karoora haala qabatama isaatiin qopheeffachuufi hojii keessa galuu isaa mirkaneeffachuu
• Gabaasa Raawwii koree xixiqqaa dhaggeeffachuu fi kallatti kaa’uu
6.2. Koree Nageenyaa
Hojiin nageenyaa hojii qaama hundaan hojjetamu yoo tahes abbummaadhaan qaamni nageenyaa sadarkaa naannoo irraa kaasee hanga sadarkaa gandaa (Milishaa) jiru kan hojjetu tahee koreenis sadarkaa naannoo kaasee hanga sadarkaa gandaatti dhaabbachuu qaba.
6.2.1. Biiroo/Waajjira Bulchiinsaaf Nageenyaa ………………….. Walitti qabaa
6.2.2. Komishiinii/waajjira Poolisii…………………………………………miseensa
6.2.3. Waajjira milishaa (sadarkaa aanaatti)………………………… miseensa
Gahee Koree
• Haala qabatamaa jiru irraa kahee karoora haala nageenyaa kabaja ayyaana irrechaa hora arsadee fi iddoowwan gara garaatti kabajamuu ni qopheeffata
• Caasaa nageenyaatiif orrenteeshinii gahaa kennee ni bobbaasa
• Haala sochii nageenyaa kabaja ayyaanichaa wajjin wal qabatee jiru ni hordofa, ni xiinxala irratti hojjeta
• Jala bultii, guyyaa ayyaanichaafi ayyaanaan booda hojiile nageenyaa hojjetamuu qaban karoora isaatiin adda baafatee karoorfate yero yeroodhaan ilaalaa kallatti kaayaa deema.
• Abootii qabeenyaa mana nyaataa fi ciisichaa qaban Hooteela irraa kaasee sadarkaa hundattuu haala jiru ilaalchisee dursee ni mari’achiisa
• Ayyaanichi rakkoo nageenyaa tokko malee karaa miidhagaa fi hawwataa taheen akka kabajamuufi nagaanis xumuramuuf hojiile barbaachisan hunda ni raawwata.
6.3. Koree Loojestikii fi qophii Iddoo
Iddoowwan ayyaanni itti gaggeeffamu hundattuu Godinni/Magaalaan/Aanaan haala isaatiin kan ijaarratu tahee gahee armaan gadii ni qabaata..
Gahee Koree
• Karoora mataa isaa ni qopheeffata
• Loojestikiiwwan barbaachisaa tahan hunda adda baafachudhaan yeroodhaan akka dhiyaatan ni taasisa
• Iddoon ayyaanichi itti qophaa’u akkasumas karaan gara iddoo ayyaanichaa geessu akkaataa ummata guyyaa ayyaanichaa argamu danda’an tilmaama kanaan duraa yaada keessa galchuudhaan karaa gahuu danda’uun bal’isee ni qopheessa,
• Qulqullinni magaalaa fi naannoo iddoo ayyaanichaa hawwataa fi miidhagaa akka tahutti dursee hojii hojjetamuu qaban ni raawwata.
• Taa’umsa keessummootaatiif haala ni mijeessa
6.4. Koree Kominikeeshinii fi dadamaqinaa (Kan hora Arsadee)
Koree armaan gadii keessatti seektarootni kallattiin dhimmi isaan ilaallatu kan magaalaa Bushooftuu kan hirmaatan yoo tahu sad. Naannoo irraa kanneen armaan gadii kan hirmaatan taha.
6.4.1. Biiroo/Waajjira Dhimmoota Kominikeeshinii sadarkaan jiran……walitti qabaa
6.4.2. Biiroo Dh/D/Ispoortii Oromiyaa…………………………………… Miseensa
6.4.3. BATO Damee Kominikeeshinii………………………………….….Miseensa
6.4.4. I/A/BATO dame Turizimii…………………………………………. Miseensa
6.4.5. D/Giddu Gala Aadaa Oromoo……………………………………….Miseensa
6.4.6. Biiroo/Waajjira Barnootaa Sad. Hundattuu jiran…………………… miseensa
6.4.7. Biiroo/Waajjira DhDD Sad. Hundattuu jiran………………………. Miseensa
6.4.8. Dhaabbata Raadiyoo fi TV Oromiyaa……………………………… Miseensa
6.4.9. I/G/Waldaa Weellistoota Oromoo………………………………….. Miseensa
Gahee Koree
• Hojiile komunikeeshinii ayyaanichaan duratti, guyyaa ayyaanaa fi ayyaanaan booda hojjetaman adda baasudhaan ni karoorsa
• Mariiwwan sadarkaa hundattuu jiran haala kallattii kaayyameen bilchinaan gaggeeffamuu isaa ni hordofa, kallattii hojii komunikeeshinii ni kenna
• Ergaa ijoo kabaja ayyaanichaa ni qopheessa
• Konsartii muuziqaa jala bultii gaggeeffamu haala itti gaggeeffamuu fiiddoo itti gaggeeffamu akkasumas qaama hirmaatu adda baasee ni murteessa kallattii ni kaaya,
• Paanaaliin akka gaggeeffamu ni taasisa
• Fiigicha karaa irraa akka Oromiyaatti guddaa tahe fi qaamoleen gara garaa irratti hirmaatan ni qopheessa, ni raawwachiisa.
• Aagarsiisa jila aadaa karaa irraa, kan daa’immanii, abbootii Gadaa akkasumas agarsiisa faradoo jala bultii gaggeeffamu haala itti gaggeeffamuu fi qaamolee hirmaatan adda ni baasa, ni hirmaachisa, ayyaanichi bifa hawwataa taheen akka gaggeeffamuuf ni hojjeta
• Guyyaa ayyaanichaa muuziqaalee dhiyaatan adda ni baasa ni qopheessa akka dhiyaatu ni godha
• Maxxansaaleen adda addaa guyyaa kabaja ayyaanichaatiif barbaachisan adda ni baasa yeroon akka maxxanfamu ni taasisa
• Midiyaaleen biyya keessaa fi alaa ayyaanicha irratti akka argamaniif dursee ni karoorsa, ergaas yeroon biraan gaha.
• Ardaan marii qaamolee adda addaa of keessaa qabu akka gaggeeffamuu fi ummanni hundi haala aadaa isaa itti dagaagfatuu fi kabaja ayyaana irreechaa ilaalchisee akkaataa itti qophaa’u kallattii ni kaaya, akka gaggeeffamus ni taasisa.
• Jala bultii ayyaanichaa, guyyaa kabaja ayyaanichaa fi ayyaanichaan booda ayyaanichi haala uwwisa miidiyaa itti argatu kallattii ni kaaya.
6.5. Koree Egzibishinii fi Baazarrii qopheessu
Koreen kuni sadarkaa Magaalaa fi aanaatti iddoo ayyaanichi itti gaggeeffamu qofatti kan hundeeffamu yoo tahu Magaalli ykn aanaan namoota ni tahan jedhu achumatti adda baasee kan ijaaru tahee sadarkaa naannoo irraa namootni armaan gadii miseensa ta’u.
6.5.1. Itti A/BATO dame Aadaa…………………………….. Walitti Qabaa
6.5.2. Itti gaafatamaa ykn I/A/ Ejansii IMX Naannoo Oromiyaa………. Miseensa
6.5.3. Waldaalee Artistoota Oromoo keessaa itti gaafatamtoota…… miseensa
Gahee hojii
• Meeshoolee fi hojii uumee ogummaa adda addaa agarsiisaaf dhiyaachuu qaban adda baasa
• Waldaalee hirmaachuu danda’an dursee adda baasee akka hirmaataniif ni mari’achiisa
• Iddoo egzibishiniifi baazarichi itti gaggeeffamu dursee akka qophaa’u ni taasisa. Qaamolee hirmaataniifis akka dursee kennamu ni taasisa.
• Hojiilee egzibishiniifi baazaricha gaggeeffamu miidhaksu kamiyyuu dursee adda baasudhaan irratti ni hojjeta.
7. Kutaa hawaasaa gara garaa waliin marii gaggeessuu
• Ayyaana irreechaa bara kana kabjnu adda kan isa taasisu sirni Gadaa UNSCOtti galmaa’uuf jala bultiitti (Ji’a lama) qofa yeroo isa hafu gaggeeffamuu isaa ti. Kanaafuu bifa ho’ina qabuun karaa hawwataa taheefi yeroo kamirraayyuu adda taheen gaggeessuun ykn kabajuun barbaachisaa dha. Kanaaf ammo hawaasni hundi kana beekee miidhaa aadaa isarratti dhufu qolachuudhaan mirga qabsoo isaatiin argateefi heera mootummaatiin wabii argatetti fayyadamuudhaan aadaa isaa karaa hawwataa miidhagaa taheen miira gammachuutiin kabajachuu qaba.
Kanuma dhugomsudhaafis waltajjiin marii qaamolee hawaasaa adda addaa armaan gadii wajjin gaggeeffamuu qaba.
7.1. Marii dargaggoota baadiyyaa fi magaalaa kan IMX dhaan ijaaraman dabalatee
7.2. Marii barattootaa
7.3. Marii abbootii Gadaa fi jaarsolee biyyaa
7.4. Marii jiraataa magaalaa fi dafqaan bulaa
7.5. Marii qonnaan bulaa/ horsiise bulaa
7.6. Marii Artistotaa
7.7. Marii Abbootii qabeenyaa
7.8. Marii hojjetoota mootummaa ( Barsiisaa, HMH,HEF, fi kanneen waajjira keessa hojjetan) fi kanneen biros dabalataan barbaachisu yoo jiraate haala qabatama Magaalaa fi Godinaatiin ilaallamee itti dabalamuun ni danda’ama.
8. Ayyaanicha Bifa Ho’aa fi Hawwataa ta’een Kabajuu
Akka aadaa Oromootti ayyaanni irreechaa kan kabajamu ji’oottan roobni itti hammaatu ykn ji’oottan gannaa roobni cimaan keessatti roobu, yeroo lagni itti guutuu fi firri laga gamaafi gamana jirani illee walitti dhufanii wal arguu hin dandeenye yeroo dhoqqeen ykn ganni gurraachi darbee yeroo birraan bari’u ji’a Fulbaanaa keessa taha.
Haaluma kanaanis sadarkaa naannootti irreechi hora arsadii fulbaana 23/2009 kan kabajamu yemmuu tahu kanneen hafanis ji’uma fulbaana kana keessatti wal duraa duubaan kan kan kabajaman taha.
Irreechi sirna Gadaa keessatti sirnoota gaggeeffaman keessaa tokko tahuu isaa wajjin wal qabatee akkasumas sirna Gadaa galmee UNSCOtti galmeessisuuf deemaa jiraachuu keenya fi kanumas jala bultii isaa irraa eegalee bifa ho’aa fi hawwataa taheen kabajuun barbaachisaa waan taheef akkasumas aadaan keenya hawwata turistiitiif oolee bu’aa as irraa argachuu qabnu sadarkaa olaanaatti argachuuf bara kana yeroo kamiiyyuu caalaa bifa ho’adhaan kabajamuu qaba.
Haaluma kanaanis jala bultii isaatti sagantaaleen armaan gadii kan gaggeeffaman taha
• Karaa aadaa ummata Oromoo Godinaalee hunda calaqqisiisuu danda’uun jilli aadaa ni jiraata. Jilli aadaa kunis agarsiisa aadaa karaa irraa fi magaalaa keessa naanna’uun kan gaggeeffamu taha
• Agarssifni Fardaa ni jiraata
• Agarsiifni Maarshi baandii Poolisii ni gaggeeffama
• Konsartiin muuziqaa ni jiraata
• Agarsiifni daa’immanii abbootii Gadaa waliin tahuun ni gaggeeffama
• Fiigichi guddaan karaa irraa namootni gara garaa keessattuu dargaggootni balinaan irratti hirmaatan ni jiraata
• Mariin Paanaalii qaamoleen gara garaa irratti hirmaatan ni qophaaya
• Ardaan Marii hayyoota waliin ni gaggeeffama
• Mariin abbootii Gadaa fi jaarsolee biyyaa ni gaggeeffama
9. Kallattii Raawwii
• Mariin kutaa hawaasaa gaggeeffamu irra caalaa Godinaaleefi Magaalota humni namaa balinaan keessaa ayyaanicha irratti hirmaatan irratti xiyyeeffata.
Fkn. Shawaa Lixaa, Horroo guduruu wallaggaa, Wallagga bahaa,Shawaa K/Lixaa, Sh/Bahaa/, GANF, Shawaa kaabaa, Jimma, Har/Lixaa, Arsii Lixaa, Arsii, Magaalaa Bushooftuu, Burraayyuu, Sabbata, Adaamaa, Dukam, Galaan, Asallaa, Shaashamannee, Baatuu,Mojoo, Sulultaa, Laga Xaafoo,Amboo, Naqamtee fi kkf ka’umsaaf kan caqasamanii dha.
Kana jechuun magaalotaa fi Godinaalee kanneen hafan keessatti mariin hubannoo uumuu hin gaggeeffamu jechuu miti.
• Godinaalee namni bal’inaan irraa hin hirmaanne Marichi balinaan dargaggoota irratti kan xiyyeeffate tahee kutaalee hawaasaa kanneen hafan karaa bakka bu’unsaatiin yoo mari’achiifneefi mariin hafe karaa ijaarsa raayyaa isaanitiin yoo tahe filatamaa dha.
• Godinaalee fi magaalota ummanni bal’inaan irraa hirmaatu kutaalee hawaasaa hunda adda addatti mari’achiisudhaan ijannoo tokko irraan gahuun barbaachisaa taha.
• Kabajni ayyaana irreechaa burraayyuu hora arsadeetti aansee baay’ina ummata hirmaatuu fi kabajuun sadarkaa lammaffaatti kan ilaallamu tahe abbummaadhaan Magaalaan burraayyuu of danda’ee kan gaggeessu taha.
• Kabaja ayyaanichaa irratti ummanni fedhii isaatiin bahee kan hirmaatu waan taheef yeroo mari’achiifnu iddoo ayyaanni itti kabajamutti namni hundiinuu naamusaafi safuu ummanni Oromoo qabu karaa muli’suun ta’uu waan qabuuf namni hundi kanuma kabajee akka hirmaatu qofa qabsiisu taha.
• Ayyaanni irreechaa bara kanaa Hora arsadeetti kabajamu yeroo kamiiyyuu caalaa bifa ho’aa fi hawwataa taheen kabajamuu qaba. Kanaafuu, Maanguddoon, hawwootni, ga’eessi, dargaggoon, (shamarranii fi dhiiras) dabalatee gara ayyaanichaa yeroo deeman uffannaa aadaa Oromootiin miidhaganii sabaafi sablammootni biros uffannaa aadaa isaaniitiin bareedanii sirba aadaa isaanii sirbaa gara iddoo irreeffannaatti akka deeman dursanii mari’achiisuun walii galuun barbaachisaa dha. Kuni ammo ayyaanichaaf miidhagina kennuu qofaa osoo hin taanne qalbii namaa harkisuun hawwatumaan turistiif aadaan keenya qabus olaanaa akka tahuuf haala mijaawaa uuma.
• Iddoon irreenfannaa iddoo aadaan keenya itti dagaaguu waan taheef uffannaawwan ergaa siyaasaa adda addaa dabarsan uffatanii ykn harkatti qabatanii deemunii fi sirboota ergaawwan siyaasaa adda addaa dabarsan iddoo sanatti sirbuun guddina aadaa keenyaatiif dhiibbaa mataa isaa danda’e waan qabuufi turistiin biyya keessaa fi alaa dhufus aadaa iddoo sanatti gaggeeffamuun gamadee deemu dhufa malee ergaawwan siyaasaa achitti darban dhaggeeffachuufi ilaaluuf waan hin taaneef dhimmoota akkanaa irraa of qusannee aadaa fi eenyummaa keenya beeksisuu (gurgurachuu) qofa irratti xiyyeeffachuu waan qabnuuf kana irratti hanga danda’ameen namni hundi akka kallatiitti akka qabatuu fi gochawwan faallaa kanaa deeman irratti akka qabsaa’uuf waliigaluu qabna.
• Aadaa fi siyaasni garagara yeroo jennu ulaagaa UNESCO’n kaa’e fi aadaan kan ummataa waan taheef qabeenya ummataa kan tahe kana gareen siyaasaa muraasa tahe sarbuun sirrii akka hin taane qabsiisuun barbaachisaa dha. Yeroo kana jennus Dh.D.U.O. mootummaa naannoo oromiyaa gaggeessuu siyaasa isaatiifi jedhanii gareen dhimma kana gufachiisudhaaf yaalu yoo jiraates akka dogogoraa jiru hubachiisuun barbaachisaa taha.
• Waliigala barreeffama marii keessatti qaamolee waliin mari’annu xumura irraan gahuu qabna jedhamee qabxiilee kaayyaman hunda milkeessudhaaf hojjechuu qabna.
• Fiigicha guddaa karaa irraa ilaalchisee Biiroon dhimma dargaggoo fi Ispoortii Oromiyaa Biiroo Aadaa fi Turizimii waliin koree waliinii ijaaree waliin ni hojjeta
• Dhimmoottan biro BATO hojjechuu qabu of danda’ee kan hojjetu taha
10. Sirna Hordoffifi deeggarsaa
Galma gahiinsa karoora kanaatiif sirni hordoffii fi deeggarsaa cimaa tahe diriiruun murteessaa dha. Haaluma kanaanis
• Koreen sadarkaa naannoo irraa kaasee sadarkaa hundattuu ijaarramu hojii kana ji’a adooleessaa keessa al lama hagayya keessa torbe torbeedhaan Fulbaana bara 2009 keessa guyyaa sadi sadiin gabaasa gar jalaa dhufu fi hordoffii ofiif taasiserraa ka’uun ni gamaaggama kallatii itti aanus kaayaa ni deema
• Odeeffannoowwan jirus qaaman gadi bu’uun ni fudhata
11. Rakkooleewwan nu quunnamaniifi Furmaata isaanii
11.1. Rakkoolee
• Dhimmi aadaa dawoo godhachuudhaan naannoo hora arsadee fi iddoowwan biraattis calaqqisan kunneen hojii siyaasaa gahaa qofaan akka sirreeffamuu qabuu fi kuni tumsa nama hundaa keessattuu kan gaggeessaa akka barbaadu hubachuu dhabuudhaan dhimma kanaaf xiyyeeffannaa gahaa kennuu dhabuun nu quunnamuu danda’a
• Hojichi hojii qaama hundaa taahee osoo jiruu biiroo Aadaa fi Tuurizimitifi qaama nageenyaatiif qofa hojicha gatuun, hojiin nutti baay’ata jechuun hojii kana cinaatti dhiisuun rakkoo tahuu danda’a.
• Sababoota armaan olii irraa kan kahe hojiin gahaan hojjetamuu dhabuu irraa kan kahe ammas akkuma baroottan darbanii ilaalchotni tokko tokko carraa argatanii calaqqisuu danda’u.
• Qindominaan hojjechuu dhabuu
• Iddoon siyaasni itti gaggeeffamu iddoo aadaan itti gaggeeffamu irraa adda tahuu qaba yeroo jennu akka sirrii hin taanetti humni hubachu jiraachuu danda’a. kuni ammo ulaagaa UNESCO’n kaa’e waliin walitti waan bu’uuf deemsa galmee sirna gadaa keenya irratti dhiibbaa fiduu danda’a.
11.2. Fala Rakkoolee
• Hojiin kuni hojii diinni itti xiyyeeffatee irratti hojjetuufi ergaa siyaasaa isaa iddoo itti dabarfataa ture tahuu isaa wajjin wal qabatee qabsoo ilaalchaa cimaa kan gaafatuufi jijjiirama ilaalchaa fi hubannoo barbaadamu fiduudhaaf ammo qaamni hundi irratti waliigaluun irratti hojjechuun akka nu barbaachisuu fi balaa aadaa dawoo godhachuudhaan tarkaanfatu kana qolachuun aadaa keenya gabbisuu fi dagaagsuun gahee qaama hundaa akka tahe irratti walii galuun xiqidhaan irratti hojjechuu qabna.
• Qaamoleen hundi qindoominaan hojjechuu
• Miidiyaalee fi waltajii gaggeessinuun Ulaagaa UNESCO’n galmee hanbaaleetiif kaa’e siriitti qabachiisuu fi irratti walii galuuf hojjechuu.
• Yeroo raawwii
T/L Hojiilee Hojjetamuu qaban safartu Qaama hojjetu Iddoo itti hojjetamu Yeroo itti hojjetamu ibsa
1 Karoora qopheessuu Koree Hanga 10/10/08
2 Karoora qophaa’e irratti caasaa sadarkaan jiruuf qabsiisa kennuun karoora isaanii qopheeffatanii hojiitti akka galan gochuu Koree olaanaa sadarkaan jiru Sad. Magaalaa
Godina, Aanaa, Ganda Hanga 25/10/08
3 Marii gaggessuu
3.1 Marii dargaggootaa Caasaa sad. Jiru Sad. Magaalaa, Aanaa, Ganda 1/11/2008- 20/01/2009
3.2 Marii qonnaan/horsiise bulaa keessaa bakka bu’aa tahan Caasaa sad. Jiru Sad. Magaalaa, Aanaa, Ganda 1/11/2008- 20/01/2009
3.3 Godinaalee shawaa fi namni balinaan irraa hirmaatu keessaa marii qonnaan bulaa gaggeessuu Caasaa sad. Jiru Sad. Magaalaa, Aanaa, Gandaafi hanga tokko shaneetti 1/11/2008- 20/01/2009
3.4 Marii hojjetoota mootummaa (barsiisaaHMH,HEF,Hojjetoota waajjira keessa hojjetankkf) Caasaa sad. Jiru Sad. Magaalaa, Aanaa, Ganda 1/11/2008- 20/01/2009
3.5 Marii barattootaa Caasaa sad. Jiru Maneen barnootaatti Fulbaana 5- 20/1/2009
3.6 Marii dafqaan bultootaa naannoo ayyaanichi itti kabajamuu
Caasaa sad. Jiru Sad. Magaalaa, Aanaa, Ganda 1/11/2008- 20/01/2009
3.7 Marii Artistotaa Seektara AT sad. Jiran Sad. Biiroo, Godinaa
Magaalaatti 1/11/2008- 20/01/2009
3.8 Marii Abbootii gadaafi jaarsolee biyyaa Caasaa sad. Jiru Sad. Biiroo, Godinaa/aanaa
Magaalaatti 20-25/11/08
4 Marii paanaalii Koree komunikshinii Magaalaa bushooftuu 22/1/2009
5 Agarsiisa jila aadaa Koree komunikshinii Sad. Biiroo, Godinaa
Magaalaatti 22/1/2009
6 Fiigicha Irreechaa karaa irraa gaggeessuu Koree komunikshinii Magaalaa Bushooftuu 22/1/2009
7 Agarsiisa konsartii Muuziqaa Koree komunikshinii Magaalaa Bushooftuu 21-23/1/09
8 Qophii Iddoo kabaja ayyaanichaa xumuruu Koree Iddoo fi loojestikii Magaalaa Bushooftuu Hanga 20/1/09
9 Maxxansaalee barbaachisan xumuruu Koree komunik. 20/1/09
10 Ardaa Marii gaggeessuu,kabaja ayyaanichaa ilaalchisee hubannoo uumuu DHRTVO 1/12/2008/-25/1/2009
11 Egzibiishinii fi baazaarii gaggeessuu Koree Egz. Fi baazaarii Magaalaa bushooftuu 18/1/09/24/1/09
12 Ayyaana kabajuu Magaalaa bushooftuu 23/1/2009
Beekan Erena
Latest posts by Beekan Erena (see all)
- FAYYISAA LEELLISAA, ILMA OROMOO KUTANNOO QABUUFI SABASAAF QUUQAMUDHA-Yaazoo Kabbabaa Hordofaatiin - January 17, 2017
- JAALALLI DHUGAAN KANAA?Dubartoota Gammachiisuuf Dhiirri Wantoota armaan gadii kana gochuu qaba jedha Obbo Gammadaa Olaanaa-Xiinxalaa, dubbisaa, waliif daddabarsaa!! - January 16, 2017
- JAALALLI DHUGAAN ISA KAMI?-AMALA moo FUULA waliin jiraatta?-Lati Hirpa Hunde - January 16, 2017


text:
Itiyoophiyaa keessatti Jaarmayaa mormituu kan ta’e Paartiin Tokkummaa Guutummaa Itiyoophiyaa miseensonni isaa 112 gidduu kana hidhamuu beeksise.Jaarmayaan kun har’a ibsa baaseen paartiin Itiyoophiyaa bulchaa jiru miseensotaa paartii mormituu hidhaa, ajjesaa, qaama hir’isaa fi dorsiisaa akkasumas hojii irraa hari’ee qe’ee jiraatan irraas godaansisaa jira jechuun himate.
Keessumaa yeroo ammaa lammiwwan biyyattii miseensota isaa akka ta’an dirqisisuun, sana ta’uudhaa baannaan carraa hojii fi barnootaa dhorka jechuun himate.Kanaaf jecha qabsoo karaa nagaa gaggeefamutti karaa cufee sadarkaa sosso’uun hin danda’amne irra ga’ameera jedha, paartichi.
Namoota qabaman keessaa harka caalaan hidhaa keessa eega tursamanii booda akka gadhiifaman, warra mana murtiitti dhiyaatan irratti immoo himannaan dhiyaatu lafti miseensoota paartii biyya bushaa jiruu lolaa bishaniin akka hin nyaatamneef bo’oo ykn jallisii hin qonne kan jedhuu fi qarshii 1300 baastanii xaa’oo ykn sanyii midhaanii hin bitnu jettan, ka jedhu ta’uu bareessaan paartii kanaa Obbo Tasfaayee Taarikuu ibsanii jiru
Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun


text:
1Iitabaa halchchiyaageetuyyo, qassi bantta hiixan de7iiddi, palabaa waati oottanaakko qoppiyaageetuyyo aayye7ana! Wolqqai eta kushiyan de7iyo gishshau, sa7ai wonttiyo wode, bantta halchchuwaa poloosona. 2Eti goshsha gadiyaa amottikko, asabaa wolqqan ekki aggoosona; keettata koyikkokka ekki aggoosona. Asa maataa yedhdhidi, a laataa coo bonqqoosona. 3Hegaa gishshau, GODAI hagaadan yaagees; "Be7ite, taani intte bollan iitabaa ehaanau halchchais; hegaappe intte kessi ekkanau danddayekketa. Hegee iita wode gidiyo gishshau, intte otorettiiddi simerettanau danddayekketa. 4He gallassi eti intte bollan leemisi leemisidi qilliiccana; qassi hagaadan yaagidi zilaaliiddi, inttena baceessana; 'Nuuni ubbaikka muleera xayida. GODAI nu biittaa ekkidi, makkalanchchatussi shaakki shaakkidi immirggiis' yaagana" yaagees. 5Hegaa gishshau, gadiyaa saaman shaakkiyo wode, GODAA yaa7aa giddon ne saamaa kessiya issi asinne de7enna. 6Asai tana hagaadan yaagees; "Nu bolli hananabaa yootoppa. 'Hagee hagee intte bolli hanana' giidi ooninne haasayanau koshshenna. Hegaa mala kaushshai nu bolli mulekka yeenna" yaagoosona. 7Yaagin taani eta, "Inttenoo Yaaqooba zaretoo, 'GODAA Ayyaanai danddayanchcha gidenneeyye? I hegaa malabaa oottiiyye?' yaagidi intte oichchanau bessii?" yaagaas. GODAI hagaadan yaagees; "Suure ogiyan biyaageetuyyo ta qaalai lo77obaa oottees gidennee? 8SHin mata wodiyaappe doommidi, ta asai issoi issuwaa bolli morkkedan denddiis. Intte saro asatu maayuwaa, ola qofi mulekka bainnan ammanettidi kanttiya asatu maayuwaa qaari ekkeeta; 9ta asaa giddon de7iya maccaasata eta lo77o keettaappe laaggidi kesseeta; ta anjjuwaakka eta naatu bollappe merinau ekkirggeeta. 10Denddite; denddidi biite! Hagee intteyyo shemppiyo soho gidenna. Aissi giikko, ha sohoi tunatettaappe denddidaagan daro moorettiis. 11"Issi cimmiya worddanchchai yiidi, 'Intteyyo sinttappe woine eessainne mattoyiya ushshai guufettana' yaagidi wordduwaa hananabaa yootiyaakko, i intteyyo hananabaa yootiyaagaa gidana. 12"Inttenoo, Yaaqooba zaretoo, taani inttena ubbaakka shiishshana; taani Israa7eela asaappe attidaageeta tumuppe muliyaakka shiishshana. Dorssati birddiyan shiiqiyoogaadaaninne dorssaa wudee hentta gaden shiiqiyoogaadan, taani eta issippe shiishshada wottana. He sohoi daro asaa wocaman kumana. 13Eta kessiyaagee etappe sinttatidi kiyana; etikka penggiyaa menttidi, hegaara kiyidi baana. GODAI ba huuphen etayyo kawo gididi, eta sinttau aadhdhidi, eta kaalettana" yaagees.
Copyright
Learn More


text:
Naannoon Oromiyaa baranaa fi bara dhufutti Shaampiyoona Oromiyaa 18eessoo fi Dorgommiii Itoophiyaa Marroo Sadeessoo qopheessuuf itti jirti.
Akka obboo Addunyaa Barii, Biiroo Dargaggoo fi Ispoortii Oromiyaatii nutti himetti Shaampiyoonaan Oromiyaa baranaallee Jimmaatti qophaaha.
“Jimmaan bara dabre…moohatee waancaa hedduun waan galatteef” ammallee dorgommii tana qopheessuuf milkoofte.
Dorgommii Shaampiyoona Oromiyaa irralleetti bisaan daakuu,kaaraatee,kubbaa miilaa dabalee hedduutti jira,kun ammoo gara Ammajjii fi Muddee keessaa taati.
Oromiyaan tana malee Bitootessa bara dhufuulleetti tapha Guutuu Itoophiyaa qopheessuuf itti jirti.
Akka obbo Addunyaatti,”Dorgommiin gugurdoon Adaamaatti, Atileetiksii Asallaatti,bisaan daakuu fi Teenisii Dirree ammoo Bishofotuutti taha.”
Gama dhibiin ammoo Ayivoori Koosti biyya ijoolleen isii hedduun dorgommii kubbaa miilaa Awurooppaatiiif bitatanii guddoo beekaman.Hayyee, naannoon Oromiyaa ammoo yoo hedduu Atileetiksiin addunyaatti beekkamti,Itoophiyaanuu akkanuma,akkuma atileetiksiin beekaman kubbaa miilaallee guddisuuf silaa maanti tahuu male?
Akka Obboo Addunyaatti naannoo Oromiyaallee tahee Itoophiyaa kubbaa miilaallee akkuma Atileetikisii guddisuuf qophiitti jira.Ijoollee jalaa oli guddisuun faaydaa guddoo qaba
Mee waan dorgommii Oromiyaan qopheessituu fi kubba miilaallee akkuma atileetiksii guddisuuf maan tahuu malee irratti marii teenna MP3 irraa caqasaa yaada keessanillee nuu barreessaa.


text:
Hundasaa Waaqwayyaa irraa
Saba tokko saba biraa irraa kan adda baasan keessaa tokko afaanii fi aadaa isaati. Afaan meeshaa sabni tokko aadaa, duudhaa, safuu fi seeda isaa ittiin ibsatu, mallattoo eenyummaa isaati. Afaan yoo ittiin hin baramnee fi hin hojjetamne suuta suuta laafee gara du’aa fi dhabamuutti deemuu danda’a jedhu warri dhimma afaanii irratti qoratanii fi hojjetan.
Afaan Oromoo afaan uummata miliyoonota hedduun dubbatamu ta’ee osoo jiruu hacuuccaa fi cunqursaa waggoota danuu oliif humna koloneeffatootaan irra gaheen, akka ittiin hin baratamnee fi hin hojjetamne godhamee akka baduu fi Afaan Amaaraan akka liqimfamu gochuuf warra yaalamaa ture keessaa isa tokkodha. Haata’u malee qabsoo ummati Oromoo fi ilmaan cunqurfamoo kan biroo waloon godhanii fi injifannoo bara 1991 argameen Afaan Oromoo, Oromiyaa keessatti afaan barumsaa fi hojii akka ta’uuf carraa ykn hiree argate.
Haala kanaan bara 1991 yeroo ABOn handhuura Oromiyaa Finfinnee seene irraa kaasee Qubee Afaan Oromoo barachuu fi barsiisuun duula guddaatu godhame. Kitaabonni barumsaa kumaa fi kitilaan maxxanfamee manneetii barumsaaf raabsaman. Barruulee fi gaaxexoonni hedduun bahuu jalqaban. Barruulee yeroo sana dhalatanii fi maxxanfamuun ummata bira gahaa turan keessaa, kanneen akka Qabee, Innikka, Madda Walaabuu, Gadaa, Ichima fi Biiftuun kan yaadataman yoo ta’u, gaazexoota yeroo sana turan keessaa ammoo kan akka Bakkalcha Oromiyaa, Madda Walaabuu, Urjii, Coqorsa, Seyfe Nebelbaal, Risaa fi Irreecha kan jedhaman ni yaadatamu.
Kaasetoonnii fi kitaaboti bahaa turanis hedduu turan. Fiilmiin Afaan Oromoon soneeffamanii fi ummata Oromoo biratti seenaa guddaan yaadataman, kan akka Dukkanaan Duuba, Fuula dhokatee fi Jilbeebbii kan jedhaman yoo ta’u boodarra kan bahan Qaanqee, Hadhaa, Qoraattii Gadameessaa, Eelaa fi kan kana fakkaatanii fi maqaa isaanii kan hin yaadanne hanga baroota dhiheenyaatti hedduutu burqan. Keessattuu Fiilmiin Dukkanaan Duuba jedhamu, kan Obbo Dhaabaa Wayyeessaan qophaa’ee, dararaa fi hacuuccaa ummata keenya irra gahaa ture kan ibsu yoo tahu, seenaan isaa kan hin dagatamne hojii guddaa ture. Haa ta’u malee barruulee, fiilmii fi gaazexoonni kun akka jalqabanitti itti fufanii guddachuu fi babl’achuu hin dandeenye. Hidhaa fi dararama mootummaan wayyaanee namoota waan kana hojjetan irraan gaheen qopheessitoonni gaazexoota kanaa hojii isaanii itti fufuu dadhaban. Artisoonni hedduun kan yeroo sana burqanii fi mul’atan, gariin ni ajjeefaman, hedduun ammoo biyyaa bahan. Kanneen booda kana mumul’anii fi ummata biratti jaalatama argataa dhufan, akka eegamanitti guddachuu hin dandeenye. Barruulee fi gaazexooti biyya keessatti bahaa turan guutummaatti gabaa irraa kan dhabaman yoo ta’u, biyya alaatti Barruuleen Burqaa jedhamtu kan Obbo Daraaraa Maatiin qophaawaa turte hanga tokko deemtee har’a isheenuu gabaarra hin jirtu. Yeroo ammaa dimshaashumatti barruuleen ykn gaazexaan walabaa kan Afaan Oromoon dhimma Oromoo fi Oromiyaa irraa dubbatu, biyya keessattis ta’e, biyya alaatti kan barreeffamaa fi maxxanfamaa jiru hin mul’atu ykn hin jiru.
Afaan Oromoo bara 1991 hanga naannoo bara 2000 ykn 2005tti guddataa fi dagaagaa ture amma gara duubaatti waan deemaa jiru fakkaata. Gaazexoota Afaan Amaaraan biyya keessatti heddumminaan maxxanfamaa fi bahaa jiran keessaa kan Afaan Oromoon bahu tokkollee dhabuun, waan guddaa nama yaaddessuu fi egeree guddina Afaan Oromoo kan gaaffii keessa galchu ta’ee mul’ata. Mootummaan wayyaanee toftaa adda addaan Afaan Oromoo irra dhiibbaa ifaa fi ifa hin taane geessisuun dadhabsiisaa fi dhabamsiisaa jira. VOAn Afaan Oromoon yeroo oduu dabarsuu eegale, gabaastota Afaan Oromoon biyya keessaa oduu dabarsaa turan, kanneen akka Obbo Fayyisaa Yaadasaa, Obbo Zalaalam Gammachuu, Aadde Nohamiin Biqilaa fi kan isaan fakkaatan hojii gabaasummaa dhorkamanii, yeroo ammaa warra Afaan Amaaraa dubbatan qofaatu mirga argatee gabaasaa fi oduu dabarsaa jira.
Waajira aadaa fi isportii Oromiyaa jedhamu jalatti wiirtuu qorannoo Afaan Oromoo qoratee barruulee fi kitaabota baasaa turan har’a oduun isaanii hin jiru. TV fi Radiyoon Afaan Oromoo ofi danda’ee haa dhaabbatu jedhanii Finfinnee irraa gara Adaamaatti erga godaanee booda, TV- Oromiyaa kan jedhamu sun waggoota jalqabaaf sagantaa fi qophii nama hawwatu hanga tokko kan afaanii fi aadaa Oromoo guddisuuf hojjechuuf carraaqe, har’a yeroo qilleensa isaa gara caalu, Waaltaa Information kan jedhamu dhaabbata odeeffannoo Wayyaanee kan ta’ee fi Kookaa Kollaa Superstar kan jedhamu, Kampaanii Sheek Alamuddiiniif kan dalagu irraa fudhachuun Afaan Amaaraan sagantaa bashannanaa fi oduu gara garaa dabarsaa jiru. Maqaaf TV-Oromiyaa jedhamee haa waamamu malee, akka amma argaa jirrutti kan warra Afaan Amaaraa dubbatuun dhaalamee jira.
Ijoolleen Oromoo kanneen kaasetaa fi CD Afaan Oromoon baasaa turanii fi abdii guddina egeree artii Oromoo kan ta’an, har’a sagalee isaanii dhagahaa hin jirru. Kanneen fiilmii fi diraamaa gara garaa qopheessanii fi hojjetan, bakka itti shaakalanii fi hojii isaanii mul’isan dhabanii boohaa fi iyyaa jiran. Kana mara yeroo xiinxallu, daraaraan Afaan Oromoo irratti mul’ataa ture firii horee dagaaguu irra coolagee goggoguurra akka jiru hubanna. Kun maaliif ta’a jennee yoo gaafannee fi qoranne deebiin isaa ifaadha. Diinni kaleessa afaan keenya, afaan hojii fi barumsaa akka hin taane dhiibbaa guddaa gochaa ture har’allee hin ciifneef. Afaanichi yoo guddatee babal’ate, afaan isaanii liqimsee gabaa keessaa akka isaan baasu waan beekaniif toftaa fi mala adda addaan, suuta suuta rukutuun dadhabsiisanii ajjeesuuf halkanii guyyaa irratti hojjetaa akka turanii fi har’as akka itti jiran hubachuun nama hin dhibu. Warri maqaaf Oromiyaa bulchanii fi Afaan Oromoon hojjechaa jiran dimma kana akkamiin akka ilaalanii fi hubatan Waaqni haa beeku. Dubbii cimaan kan afaan isaan hidhee fi harkaa miila isaan takaale akka jiru isaanis hin wallaalle. Garuu dubbachuu fi falmuuf onnee isaa dhaban fakkaata.
Dadhabinaa fi kufaatii yeroo ammaa afaan keenyarra gahaa jiruuf kan komatamu alagaa qofaa?
Akka hubannaa fi ilaalcha kootti irra guddaa kan komatamuu qabu numa abbaa dhimmaa Oromoodha malee orma qofaa miti. Maaliif jedhamuu ni mala. Kana kanin jedheef muuxannoon bara 1991 irraa qabee hanga har’aatti argee fi hubadhen qaba. Yeroo Qubeen Afaan Oromoo barsiifamuu eegale namni marti alagaallee dabalatee barachuuf halkanii guyyaa tattaafataa ture. Isaan keessaa gariin afaanii fi eenyummaa isaanii ittiin guddisuu fi hojjechuuf yeroo ta’u, kaan ammoo ittiin hojii argachuuf ture.
Barruulee fi gaazexoota maxxanfaman, kitaabotaa fi kaasetoota Afaan Oromoon bahan namoota hagamtu bitaa ture? warri kitaabota maxxansanii fi wallistoonni keenya sirba baasan maaliif kasaaran yoo jenne hidhaa fi doorsisa diinaa qofaan hin turre. Oromootu barruulee fi gaazexaa hin bitu, hin dubbisu, kaaseta Afaan Oromoo hin dhaggeeffatu, kan bituu fi dhaggeeffatu muraasa. Irra hedduun namoota keenyaa isuma duri baratan sana dubbisuu fi caqasuu aadeffatan. Kana sababa malee hin jenne. Bara barruulee Madda Walaabuu jedhamtu Afaan Oromoon maxxansuu eegalle, heddummina namoota keenyaa ilaalcha keessa galchuun, maxxansaa duraa, 10,000 baafne. Walakkaan hin gurguramne. Maxxansaa lammataa 5000 goone. Ammas ni hafe. Isa booda hanga gaafa cufamuutti 3000tti gad xiqqeessine. Inniyyuu hanga tokko qofaatu gurgurama ture. Madda Walaabuu qofaa miti. Barruuleen duraan maqaa isaanii tuttuqe, Qabee, Gadaa, Ichima, Biiftuu fi warri kana fakkaatan sababuma kanaaf itti fufuu dadhaban. Kaasetooti sirbaa Afaan Oromoon bahan yoo guddate 2000 fi 3000 oli kan gurgurate hin jiru. Baasii fi kasaaraa malee bu’aan irraa argamee hojii itti aanuuf maallaqa argachuu hin dandeenye.
Kana mara Wayyaaneetu dhorke jettuu? yeroo ammaa kitaabni Afaan Oromoon maxxanfamu yoo guddate heddummina lakkoofsaan 2000 caalu hin maxxanfamu. 2000 oli maxxansiisee kan gurgure yoo jiraate isa akkam carroomedha ykn kitaaba akka malee barbaadamu jechuun ni danda’ama. Ummati Oromoo lakkoofsaan miliyoona 40 hanga 50tti hedamu ykn lakkaayamu kitaaba ykn barruulee 2000 hin caalle bituu yoo dadhabu maaltu jedhama? Akka heddummina nama keenyaatti silaa kitaabota, barruuleewwan, kaasetootaa fi CD-wwan gara garaa miliyoonotaan maxxanfamee bahuun gurguramuun irra hin turree? hiyyuma moo dhibaayina keenyatu kana fide? yeroo ammaa guutummaatti barruulee fi gaazexaan Afaan Oromoon biyya keessaa fi biyya alaatti maxxanfamee bahu ennaa dhabnu qaanii fi salphina mitii? duri alagaa komanna. har’a hoo eenyuun haa komannu? Deebisaa Oromoofan dhiisa. Rakkina maxxansaa kitaabotaa fi barruulee Afaan Oromoo irra jiru hanga tokko furuu fi gargaaruuf yaalii godhameen, ” Waldaa Maxxansaa Oromiyaa” kan jedhamu, Waldaan tokko biyya USA, Atlantaatti ijaaramee kitaabota Afaan Oromoo maxxansiisuu eegalee ture. Har’a isaan hojii kanatti jiruu? maaltu isaan dadhabsiise laata?
Kitaabaa fi Fiilmii Afaan Oromoon qopheessuun kan beekame Obbo Dhaabaa Wayyeessaa yeroo sanatti hojii hogarruun Urjii Oromoo ture jechuun ni danda’a. Afaan Oromoo fi eenyummaa Oromoo, daran guddisuu fi mul’isuuf kan danuu faarfamee fi abdatame har’a maalitti jira? akka abdatamee fi eegametti, akka hin hojjenne kan dhorke ykn gufachiise maalidha jenna? Isa qofaa miti, kitaabota ” Yetedebeqe ye Oromoo ye giftaarik fi Oromiyaan befereqaa” kan jedhamanii fi gaazexaa Urjii irratti mata adda addaa irratti barreessuun Oromoo biratti kan jaalatamee fi habashoota biratti kan beekame, Mootii Biyyaa (Obbo Gammachuu Malkaa) erga biyyaa bahee booda achi buuteen isaa hin dhagayamne, waraabessi isa nyaates hanga ammaa hin yuufne. Ija hamtuu wayiitu isa laale ta’aa laata? akkasumas, ijoolleen hedduun booda kana mul’atan kanneen akka qopheessaa fiilmii Eelaa jedhamanfaa eessa gahan? waan hundaan mul’achuu malee guddachuun yoo hin jiraanne, rakkooleen kun maalirraa maddan? furmaanni isaa hoo maalidha? mee waan kana qalbiin ciisaa xiinxalaa furmaata isaa itti yaadaan jedha.
Kan alagaan hojjetu biyya keessas ta’ee biyya alaatti yeroo dhalatu, guddatuu fi dagaagu argina. Kan daboo isaaniif ta’u ammoo numa mitii? Keenyaaf daboo akka walii hin baane, akka wal hin tumsinee fi wal hin gargaarre kan nu dhorke, dhibeen maqaa fi dawaa hin qabne kun maali laata? Fala kanaaf, Hooda aadaan qabnu dhaqna, moo marii hayyuu barbaadna?
Biyya alaa kanatti ammoo maxxansaaleen Oromoo akka hin guddannee fi hin babal’anne kan godhe, ilaalcha siyaasaa fi gartummaa dha jechuun ni danda’ama. Yeroo kitaabni, barruulee fi CD tokko bahu, qabiyyee fi dhaamsa isaa osoo hin taane, eenyu akka barreessee fi hidhata siyaasaa namni suni qabu qorachuu fi iyyaafachuu dursu. Silaa kan ilaalamuu male, waan sun guddina afaanii fi eenyummaa keenyaaf gumaachaa fi bu’aa maxxansaan sun qabutu hubatamuun irra ture. Jaarmoliin siyaasaa fi dhaabboliin amantii keenyaas waan kana irratti waan yaadaa jiranii fi hojjetan hin dhageenye hin argines.
Marsaaleen (website) Oromoo hedduun afaan alagaan barreeffamaa jiran. Beektoti Oromoo kanneen barnoota ammayyaan qarooman Afaan Oromoof alagaa ta’aa waan jiran fakkaata. Kanneen Afaan Oromoon barreessanii yaada ofii ibsatan qubaan lakkaa’amu. Oromoonni biyya alaa jiraatan, kanneen ijoollee isaanii Afaan Oromoo barsiisan akkasuma muraasa. Walumaa galatti sabboonummaan Oromoo yeroo ammaa quucaraa akka jiru hubachuun nama hin dhibu.
OSAn, gurmuu ykn waldaa hayyoota Oromoo jedhamee kan beekamu, dhimma Oromoo fuula maraan kan qoratu, guddina afaanii fi aadaa Oromoo irratti waan hedduu qoratee ummataaf dhiheessa jedhamee kan eegamu, hanga ammaa waan isaan hojjetani ifa baasan ykn gumaachi isaan gama kanaan dhiheessan hin mul’atu. Waggaa waggaan walgahiin isaan godhanii fi ibsi isaan baasan afaan warra adii (faranjiin) malee Afaan Oromoon kan isaan barreessanii ummata keenyaan gahan hin argine. Yoo isaan Afaan Oromoon hin barreessinee fi haala afaanii fi hogbarruun Oromoo irra jiru qoratanii ummataaf yaada hin akeekne, eenyurraa maal eegna?
ONAnis akkasuma guddina afaanii fi aadaa Oromoo irratti hojjechuuf waggaa kudhan dura akka marsaa marii Oromootti dhaabbate miseensaa fi deeggarsa hedduu horatee ture. Haa ta’u malee yeroo ammaa akeekaa fi kaayyoo dura lallabate dagachuun irra hedduun afaan alagaan barreessuu caalayyuu, bakka ololaa fi oduu ta’ee hafe. Waan jalqabnu marti duubatti malee fuulduratti yeroo deemu argaa hin jirru. Kun maaliif laata? Beekumsa moo murannootu nu hanqate? moo waan dubbannuu fi hojjennu walsimsiisuu dadhabne?
Haa ta’u malee yeroo ammaa Oromoon internet Radio fi TV bananii guddina Afaan Oromoof hojjetaa jiran asi babahaa jiran. Isaan kun galateeffamuu fi jajjabeeffamuu qaban. Yoo nuti isaan hin daggarree fi gumaacha nurraa barbaadamu hin gooneef carraan isaaniis akkuma warra kaanii ta’uun waan hin oolle. Kana malees yeroo ammaa dhaloonni Qubee biyya keessaa Afaan Oromoon kitaabota Afaan Oromoo hanga tokko babaasaa jiru. Isaan kunis jajjabeeffamuu fi gumaachi gama hundaan isaaniif godhamuu qaba. Yoo kana hin goone carraan isaanii akkuma warra kanaan duraa mul’atanii dhabaman ta’uu ni mala.
Walumaa galatti, Oromoon Oromummaan itti dhagahamu haala Afaani fi ogbarruun Oromoo keessa turee fi jiru, egereen isaa maal ta’uuf akka deemu qorachuu fi itti yaaduu qaban. Keessattuu hayyoonni keenya waan kana irratti halkanii hojjechuu qaban. Hayyoota eeguu qofa osoo hin taane marti keenya itti yaaduu fi waan nurraa eegamu dirqama Oromummaa bahuu qabna. Kanas kan goonu, kitaabota, kaasetootaa fi walumaa galatti maxxansaalee afaan keenyaan bahan bituu fi dubbisuu, dubbifnee yaada itti kennuu fi qaama dhimmi isaa ilaalu jajjabeesuudha. Yoo kana hin goone bakka kaleessa turretti deebi’uun fagoo hin jiru. Kana jechuun ammoo waraana tokko malee diina keenyatti harka kennine ykn ofiin ofi salphifne yoon jedhe dogoggore hin se’u.
“Dubartiin boosattii ofi gatteetu, dhirsa kootu na gate,” jetti jedhan.
Kana ammoo Waaqayyo nu haa baraanu!


text:
Waltajjiilee fi mariilee keenyatti hirmaannaa keessan ni simanna. Tahus, qajeelfamoota haga xiqqoo akka hordoftan isin gaafanna:
- Yaada ibsannaa keessan hin daangessinu, qabiyyee maqa xureessaa, qaanessaa, safuu-dhablee, arrabsoo, kan lola kaasu, ka quunnamtii-saalaa toosiu, ka sodaachisaa, ka doorsisaa yokaan immoo haasawa jibbinsaa yokaan seera-dhablee hin simannu. Aboo hoji-geggeessaatiin keessaa haqna.
- Mariileen kun dhaadhessa yokaan beeksisa daldalaaf kan oolfaman miti.
- Qabiyyeelee seera abbummaa (copyright) yokaan mallattoo daldalaa (tademark) cabsan beekaa hin maxxansinaa.
- Yaadi fudhannu inni duraa Afaan Oromootiini.
Hojjetoonni Raadiyoo Sagalee Ameerikaa yokaan bakka-bu’aan aboon kennameef wanni isin maxxansitan marsariitii irratti bahuu dura ilaalanii murteessu.


text:
“ANAA NYAATU”
Yaa mucaa oromoo maaltu si qunname
Ofii keef jiraatta kan namaa hoo hin tuqne
“Anaa nyaatu male kichuu si kutamee
Yaa sabrinaa koo xobbee kan kee dhabne
Garaa kee jabaatte kan nurraa godaante
Seemmoo abjuu cabsuuf kan ati ol kaate
Garuu gantuutti harka maaf kennatte
Madaa lamuu hin qorree kan jarri rawwaatte
Firii qormaata kee atoo waa hin arginee
Dadhabbii sammuu koo ato waa hin hubanne
Bu’aa buufte hunda arguuf hin milkoofne
Summi dinni darbu hunduu sin bareenne
Akka haraa akka balaqamaa yeroo hunda jibbamaa
Akka saree akka bineensaati yeroo hunda ilaalamaa
Abbaa biyyaa ta’a kunoo dinaan dhaanamaa
Karaa guddaa irratti seera male ajjefamaa
Goodaannisa seenaa ta’e jirun ilma namaa
Dhakaa osoo hin darbin ykn arrabso hin beektu
Homaa waa hin dubbanne rasaasan dheekamtu
Waan oromoo taatef dinaan ajjeefamtu
Oromummaa keenyan jibbaan maaf nu seentu
Nuti ittin boonnaa waan hundaan olittu
Gammaddani hin caraaninaa gumaan ishee hin haftu
“”Anaa nyaatu “” leensee mudhii sonsaa
Intala oromoo sabrinaan qorsaa
Gumaa kee siif baafna jabaanne wal gorsaa
Weeregamni kan kee oonnee nu madeessaa
Waan oromoo taate ormoodha duuteef seenaan kee nu boonsa
Tarree goota irratti maqaa keen barreessaa
Ati nuuf ijadha ati nuuf lubbuudha jabdu akka sonsaa
Lammiin kee aariidhaan gumaa kee sii baasaa#2
Bu’aan kee jabinnii kee caaroo yaase
Hiddaa keeti dhaloo keeti dandeetti marsee
Sammuu qaree waa hundaan soorsee
Weeregama kee kana irraa wal barsisee
Gumaa kee siif baasa yoo wal jajjabeesse
Abshir sabni kee si faanaa kuno wal gurmeesse
‘Anaa nyaatu sabrinaa koo itti galli kee jennatal fiwrdoosi
Ah”weregamteetti yaa rabbii nuuf milkeessi
Dacheedhaan nun cummiin awwaalcha balisii
Jennataan milkeessi waan gaaarin badhaasi
Warra miskina kana galaafate ati baasi haqqisii
Badii tokko male rasaasa dinaan weregamtee
Akkaa waan fira dhabde duute biyye taate
Meerre qeerroon abdii biyyaa maalo maaf ishee dagatte
Silas abdin biyyaa sihi mee mee maal abdatte?
‘”Wanti jedhanu hedduudha
Du’a garaa nama nyaatuudha
–
Obboleettii keenya””Sabrinaa Abdulaahi
Kan magaala calanqoo keessatti weregamteef yaadannoo weregama isheef an barreessee
Barreessaa
By Sabaan-boon Firrisaa
21/6/2016 A.C
Beekan Erena
Latest posts by Beekan Erena (see all)
- DUBBISUUN DIRQAMA:XUMURA ABBOOTII IRREE:Gaafii Ummataa waliin Dhahanii Bira Darbuuf Yaaluun Essanuu Nama Hin Gahu!Baarentuu Gadaa Irraa/// - January 16, 2017
- What is your citizenship? Oromian or Ethiopian?By: Rundassa Asheetee Hundee - January 15, 2017
- Painted Monkeys: By Zelalem Abera - January 14, 2017


text:
Ummatoota wal dura Dhaabuun Umrii Mootummaa Wayyaanee Caalatti Gabaabsaa (Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo) Impaayerri Itophiyaa fedhii ummatootaan alatti humnaan ijaaramte. Rakkoo siyaasaa humnaan ijaaramuun uumames ummatoota humnaan koloneeffataman mirga dhablee taasisee hiree isaanii irratti murteessummaa dhorkate. Dantaa bittootaa qofa guutuuf sirnootni diriirfamanis dimokraasiif farra tahanii…
Du’aan boqochuu qabsaawaa fi miseensa gameessa ABO Jaal Falmataa Sabaa (Nuuraddiin Adam) Addi Bilisummaa Oromoo gadda guddaadhaan ibsa. Abbaa isaa Obbo Adam Mahammed Alii Xiqqaa fi haadha isaa Aadde Aashee Doolaal irraa bara 1962tti Baha Oromiyaa, Dhiha Harargee magaalaa Biyyoo Karaabaatti kan dhalate Jaal Falmataa…
Dhaamsa Waggaa Haaraa 2017 Adda Bilisummaa Oromoo Irraa Kabajamaa Ummata Oromoo, mirgi kee sarbamuu irraa alagaan roorrifamuu irraa jireenya hadhaawaa gaggeessuuf dirqamte, Miseensota ABO kaayyoo keessanitti cichuun QBO keessatti qooda lammummaa bahataa jirtan; Waraana Bilisummaa Oromoo diina kuffisaa kufaa jirtu, Qeerroo Bilisummaa Oromoo, diina dhala…
Ibsa Gumii Sabaa Adda Bilisummaa Oromoo (GS-ABO) (Muddee 27, 2016) Gumiin Sabaa Adda Bilisummaa Oromoo (GS-ABO) walgahii isaa dhaabbataa Mudde 16 – 25, 2016 gaggeeffateen haala Dhaabaa fi QBO, akkasumas, haala Ummata keenyaa, haala diinaa (mootummaa TPLF/EPRDF), haala Godina Gaanfa Afriikaa fi kan Idil-Addunyaa irratti…
Ummatoota wal dura Dhaabuun Umrii Mootummaa Wayyaanee Caalatti Gabaabsaa
Ummatoota wal dura Dhaabuun Umrii Mootummaa Wayyaanee Caalatti Gabaabsaa (Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo) Impaayerri Itophiyaa fedhii ummatootaan alatti humnaan ijaaramte.…
Du’aan Boqochuu Jaal Nuuraddiin Adam Ilaalchisee Ibsa Gaddaa ABO Irraa
Du’aan boqochuu qabsaawaa fi miseensa gameessa ABO Jaal Falmataa Sabaa (Nuuraddiin Adam) Addi Bilisummaa Oromoo gadda guddaadhaan ibsa. Abbaa isaa…
Dhaamsa Waggaa Haaraa 2017
Dhaamsa Waggaa Haaraa 2017 Adda Bilisummaa Oromoo Irraa Kabajamaa Ummata Oromoo, mirgi kee sarbamuu irraa alagaan roorrifamuu irraa jireenya hadhaawaa…
Ibsa Gumii Sabaa Adda Bilisummaa Oromoo (GS-ABO)
Ibsa Gumii Sabaa Adda Bilisummaa Oromoo (GS-ABO) (Muddee 27, 2016) Gumiin Sabaa Adda Bilisummaa Oromoo (GS-ABO) walgahii isaa dhaabbataa Mudde…
Maqaa ABOn Afanfajjii Qabsoo irratti Uumuun
Sirni Gadaa UNESCOtti Galmaawuun Mo’icha Gurguddaa Qabsoon Bilisummaa Oromoo Galmeesse Keessaa Isa Tokko
Mootummaan Wayyaanee Dr. Mararaa Guddinaa Madaala Seeraa Ittiin Hidhuu Danda’u Homatuu Hin Qabu
Bilisummaan Qabsoon Malee Hannaa fi Siyaasa waliin dhahuun hin argamu
Ibsa Tarkaanfii Waraanaa ABO
Humni Mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo ABOn hoogganamutti dabalame ummata waliin ta’uudhaan waraana qubattuu wayyaanee ummata Oromoo shororkeessaa jiru irratti tarkaanfii…
Ibsa Tarkaanfii Waraanaa ABO; የኦነግ ወታደራዊ መግለጫ
ABOn ilmaan Oromoo Humnoota Waraanaa fi tikaa mootummaa keessa jiranii fi bifa adda addaatin diinaan hidhachiifaman gara mooraa qabsoo bilisummaa…
Oduu Tarkaanfii fi Gocha Diinummaa Wayyaanee
Adoolessa 13, 2016 Gootichi Humna Addaa WBO Kibba Baha Oromiyaa, Godina Baalee Keessa Sossohu Waraana Qubattuu Wayyaanee Haleeluun Injifannoo Cululuqaa…
Gootichi Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO) loltoota diinaa 71 ol hojiin ala godhe
(SBO/VOL – Bitootessa 17, 2016) Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n… Kibba-Baha Oromiyaa Godina Baalee Keessa Sossohu Kasaaraa Guddaa Waraana Wayyaanee Irraan…