text:
Tukaana Siree Harkaan To’achuu
View this page in another language
English | Español (Spanish) | አማርኛ (Amharic) | العربية (Arabic) | 简体中文 (Chinese) | Français (French) | Hmoob (Hmong) | Oromo | Pycckий (Russian) | Somali | Tiếng Việt (Vietnamese)
Ofuma keetii hojjedhu, tukaana siree too’achuun erga sirriitti barbaadanii booddee qabuu yookin ajjeesuu danda’uu dha. Fiixaan ba’uuf iddoo tukaanni siree dhokatan hunda obsaan sakkatta’uun barbaachisaa dha. Tooftaan kun tukaana siree hunda hin fixu, irradeddeebi’uun yoo hojjete garuu lakkoofsa tukaana sireemana kee keessaa xiqqeessuu ni danda’a.
Meeshaalee tukaana siree harkaan ajjeesuuf nama gargaaran
Meeshaaleen tukaana siree ittiin qabuu fi mancaasuu dandeenyu suuqii naannoo keenya jiran keessa jiraachii danda’u. Isaan kunnis:
- Tiriikaa: tukaanni siree iddoo baqaqaa dukkana keessa dhokatu. Bifni isaanii garuu diimaa fi magaala, yoo soorachuudhaa baatan garuu bifni isaanii magaala ifaa ta’u. Kun immoo akka isaan hin argineef gufuu ta’a. Yeroo tukaana siree barbaaddu tiriika kee kallattii ittiin sakatutti ibsi kun immoo hanqaaquu fi ilmooleen isaanii otuu hin hafin akka argaman taasisa.
- Kaardii moofaatti fayyadamuu:Kaardii moofaa pilaastika irraa hojjetame, dhohaa manaa keessa otuu hin dhommoqin seenuu danda’utti fayyadami. Erga kaardii sana seensistee booddee tukaana siree dhiibdee baasuun ajjeesuu ni dandeessa.
- Meeshaa akka shiboo battee jiru: Meeshaan battee fi baldhaan filannoo gaarii dha sababni isaa tukaana siree baasuuf hedduu gargaara, akkasumas itti dhihaachuun tukaana siree akka argituuf si gargaara. Akkuma ilbiisota kana dhoohaa manaa keessatti argiteen, fiixee shiboo sanaatiin harkisuudhaan baasuu ni dandeessa.
- Huccuu fi bishaan ho’aa: Akkuma shiboo battee huccuu fi bishaan hoo’aan tukaana siree qabuuf baay’ee fayyada. Akkuma bishaan ho’aa sana cuunfinee lafa irratti dhangala’uun tukaana siree akka qabe ilaale. Yoo bishaan huccuu keessatti baay’ete cuunfuun hir’isi. Naannoo bishaan hoo’an irratti dhangale sun tukaana siree beelasuun akka inni baqatu taasisuu danda’a. Huccuutti fayyadamuun kan inni hedduu gargaaru iddoo tukaanni siree baay’inaan jiranitti. Lafa bishaan hoo’adhaan jiisuun mala shiboo batteedhaan gargaaramuu akka inni hir’isu beeki.
- Boorsaa Pilaastikii: Boorsaa balfaa itti kuusanii fi feestaalii qopheessuun huccuu fi meehsaalee tukaana sireetiin itti kuusuuf nu gargaara. Meeshaalee faalaman haala kanaan kuusuun tamsa’uu tukaana siree too’achuuf hedduu gargaara.
- Boraatii dachaasuun olkaa’uu: Huccuun boraattii dachaasuun keessa olkeenyu boorsaa bal’aa dha. Erga huccuu boraatii keessa keenye sana itti cufnee booddee tukaanni achi keessa jiran beela’uu jalqabu. Boorsaa/huuccuu biraatii fi firaashii keessa gootu qabaachuu qabda. Erga boraatii fi firaashii kee boorsa kana keessa keessee tukaanni kun turban lama keessatti du’uu jalaqaba garuu boorsa sana hanaga ji’oota 18 tursiisuu qabda.
Huccuu/boorsan kun gosoota hudduu waan qabaniif huccuu tukaana siree ajjeesuuf oolu adda baafachuu hin dagatin.
Naannoo qulqulluu uumuu
Barbaacha tukaana siree jalqabuuf naannoo qulqulluu mijeessudhaan minjaala fi meeshaalee sakattama’aman gara sanatti dabarsuudhaan carraa tamsa’insa tukaana siree hur’isuu barbaachisaa dha.
Rogaa fi qarqara banaa dhaaba manaa irraa jalqabi. Kaardii moofaa sanaan dhooqaa fi holqa dhaaba manaa keessa sakkata’I. Hijii kee baqaqaa manaa keessaa ilaaluun xiyyeeffadhu. Fakkeenyaaf, hojii kee afaa manaa keessa jalqabda yoo ta’e, baqaqaa afaa manaa fi lafa gidduu jiraachuu isaa mirkaneeffadhu, akkasumas baqaqaan afaa fi dhaaba manaa jidduu jiraachuu isaa hubadhu. Koornissinii fi afaan manaa kee banaa qaba yoo ta’e cufuuf yaali. Yeroo kana gootu bishaan hedduu hin fayyadamiin. Erga meeshaa lafarraa kaastee ilbiisota socha’an ijaan mil’adhu. Yoo mala iddoo duwwaa fayyadamuu barbaadde toora interneetii (www.bedbugs.umn.edu/bed-bug-control-in-residences/vacuuming) jedhu mata duree “Vacuuming Items to Capture Bed Bugs” ilaali. Suuraa fi fakkiiwwan dhaaba manaa keessa jiran sakkatta’uu hin dagatiin.
Amma meeshaalee sakkata’aman naannoo qulqulleessitee qopheesite keessa gochuu ni dandeessa. Hammummaa meeshaa gara naannoo qulqulluu kanatti dabarsaa adeemtu iddoon qulqulleeffattee siif bal’achaa adeema. Tooftaa kanatti yeroo gargaaramtu teessoo fi minjaalota si’a lamaa ol sochoosuun hin barbaachisu. Kana gochuun sochii teessoo irratti otuu hin taanee tukaana siree sakkata’uu irratti qofa akka xiyyeeffattuuf si gargaara.
Huccuu fi meeshaa dhiqaman akka baasi. Wantoota xiqqoo sakkata’uun hojii salphaa dha. Odeeffannoo abalataaf toora interneetii “Laundering Items to Kill Bed Bugs” (www.bedbugs.umn.edu/bed-bug-control-in-residences/laundering) illali.
Tukaana siree barbaaduu
Meeshaalee keetti fayyadamuudhaan tukaana siree barbaaduu jalqabi. Maal akka barbaaddu yaadadhu: tukaana ga’eessota, xixxiqqoo, hanqaaquu, gugaa tukaanaa. Odeeffannoon dabalataa toora interneetii (www.bedbugs.umn.edu/have-i-found-a-bed-bug) mata duree “Have I found a Bed Bug?” jedhu jalatti tarreefamee jira.
Siree irraa jalqabiuun gara boraatii, firaashii fi kan biraatti darbi. Jalqaba kannen mul’achuu danda’an sakkatta’i. Sana booda wantoota dhokanii jiran ilaali. Teessoon firaashii kan siree irra jiru roga shananiinuu ilaalamuu qabu. Erga irra gubbaa isaa ilaaltee booda garagalchuudhaan dugda duuba isaas sakkata’i.
Haaluma wal fakkaatuun firaashiis sakkata’i. kan adda isa taasisu firaashiin qarqara isaatiin pilaastikii furdisuuf itti hodhame qabaachuu isaati. Hidhiin firaashii qarqara irratti hodhamee jiru kun yeroo heedduu iddoo tukaanni siree dhukatu dha. Tukaanni siree miliqee akka hin hafneef qarqara firaashii sanaa sirriitti urgufuudhaan ilaaluun barbaachisaa dha. Erga sakkataanee ilaallee booddee qarqara hodhaa firaashii sana iddoo isaatti deebisuun kaa’uun dagatamuu hin qabu.
Roga siree kallattii hundaanuu jiran ilaaluun barbaachisaa dha. Iddoo rogoonni itti walqunnamanii fi walirra qaxxaamuran sirriitti ilaaluun barbaachisaa dha. Miilli fi jalli siree yeroo hedduu iddoo tukaanni siree itti baqachuun of dhoksanidha. Lafa, iddoowalqunnamtii biloonii, ulaa fi hoolqa teessoo sirriitti sakkata’i.
Erga siree xumurtee booddee teessoo naannoo sana jirutti darbi. Teessoo dheeraa irraa otuu jalqabamee ni filatama sababni isaa dhaaba manaa wajjin waan walitti maxxanuufi. Erga isa gara naannoo qulqulluutti geessinee booda meeshaalee isatti ananii jiran itti aansuun sakkatta’uu.
Teessoo yeroo sakkattaanu iddoo alaa mul’atu irraa haa jalaqabnu. Qarqara, roga fi qabannoo isaa ilaali. Iddoo qaxxaamuraa fi hoolqa qabaachuu isaa sirriitti sakkata’i. dhaaba manaarraa siiksuun duuba isaa ilaali. Boollaa fi iddoo dhooqa hundumaa itti siiquun hubannaadhaan ilaali.
Minjaala dheeraa kuusaa meeshaaleetiif oolu keessaa fi qarqara isaa sirritti ilaalaa. Mi’oota mana achi keessaa guuruudhaan sirritti sakatta’aa.
Erga teessoo xumurtee booda iddoo inni ture sanatti darbi. Teessoo sana iddoo biraatti siiqsuuf gargaarsa nama kan biraa si barbaachisa. Adeemsa murteessaa ta’etti gargaaramuun teessoo sakkataatee xumuruu kee mirkaneeffadhu. Teessoo fi lafa inni irra taa’u jidduu wanta lallaaffaa kaa’i.
Hanga meeshaaleen hundinuu naannoo qulqulluu keessaatti kuufamanitti teessoo fi meeshaalee kanneen biraa sakkatta’uu kee ittuma fufi. Mi’oota hundumaa akka siif qabatuuf naannoo qulqulluu sana bal’isuun sirraa eegama. Naannoo qulqulluu baldhisuudhaaf adeesuma jalqaba fayyadamte irra deebi’uun gargaarami.
Erga teessuu fi meeshalee tokko tokko sakkataatee booda mi’oonni hafan yoo jiraatan ilaaluun gara naannoo qulqulluutti dabarsi. Akkuma armaan olitti caqasametti afaa manaa, ulaa fi dhoohaan yoo jiraate ilaali.
Erga xumurtee booda, teessoo gara iddoo isaatti deebisuun man asana qulqulleessi. Meeshaaleen hin sakkata’amiin yoo jiraatan mala qabaneessuutti fayyadamuun qulleessuun barbaachisaa dha.
Huccuu boraatii fi firaashii itti haguugun baay’ee barbaachisaa waan ta’eef isa gochuu hin dagatinaa. Huccuu/boorsaan kun tukaanni siree akka hin dhokannee fi hin bittinoofne ittisa.


c: text/html

text:
#Qaamni_WBO uummata keessaa baafna jedhee socho’uu fi namni galaana keessaa Lilmee barbaadu tokko!
Bitootessa 28,2019
Namicha Lilmee gate bishaan keessa lilmee barbaadutu jira. Namni kun lilmoo kana hanga argatutti ifaajee tuujuba galaanaa harka kaahee sakattaa’a. Galaanichi jallisaa cirraacha fi dhoqqee qabaachuun oola hinqabu. Lilmoon sun qabuuf dhiisii argamuuf tasayyuu hindandaa’amu. Namichi Lilmoo bishaan keessa barbaadu waan gurguddaa lama dhabe. Tokko yeroosaan Warqee lafatti balleesse. Har’a addunyaa daqiiqaan tokko Warqiirra caaltu keessatti yeroo isaa gubee Lilmoo bishaan keessaa barbaaduun isaaf kisaaraadha. Kan lammataa Lilmoo sana barbaaduutti Qoraattiin garaagaraaf wantootni qara qaban waraanuu danda’u, lubbu qabeeyyiin bishaan keessa jiraatanis hiddanii summiin miidhu malu. Kanaaf kisaaraa lama kisaare jenna. Kun dhimma har’aaf kaaneef fakkeenya malee qabiyyee barruu koo har’aa miti.
Mootummaan uummata keessaa WBO barbaadaa jira. Uummatni Oromoo galaana, galaana keessi isaa dhaabbii hinqabnedha. Galaana kana keessa kan jiru WBO dha. Yaadni Jaal Marroo (Kumsaa Dirribaa) Ajajaa WBO Zoonii Dhihaa kana ibsa. Barruu kiyya yeroo darbeenis kana akeekeera. Qurxummichi qabamuu dide jedheen barreessee ture. Eeyyee uummata Oromoo tiif WBO’n Qurxummii isa keessa jirudha. Uummata galaana keessaa mootummaan WBO barbaadu mootummaa gowwaadha. Gowwaan hindhalatin dhalatu hinguddatin.
Taphi mootummaan miskiinoota maallaqa xiqqaan gowwomsee miindeessee WBO tti bobbaasuudhaan lubbuu isaaniitti taphataa jiru guyyaanni isa gaafatu dhufuu jira. Iyyeessi abiddatti fiigdi buddeen abidda keessaa sii baha jennaan. Waraanni Mootummaa hedduun ishee beelooftuudha. Beelooftuu iyyeessa kana sossobanii Abidda WBO’n tufu keessaa buddeen sii baha jedhanii lubbuu isaaniin kumaaraa siyyaasaa taphataa jiru. Iyyeessi buddeen agartee hinbeekne Abidda kana garas buddeentu jiraa dhageenyaan abiddaan waxalamtee dhumaa jirti. Maaltu qoosaa abiddaa fi qoosaa labooba abiddaa nama dhakate amma? Iyyuma ofiitiin taa’uufii ishee wayya ture. Qooda waan galata hinqabanetti lubbuushee dhabama gootu, qooda foonshee abidda labooba qabsoo Bilisummaa Oromoo tiif finiinu irra wal qabdee wal waaddu, waaddee wal fooneessitu Xuqaa WBO dhaquu dhiisuun iyyumashee har’aa ururfattee bara eeggachuu wayya ture.
Mootummaan ofittoon kun ammoo, magaalaa Finfinnee taa’ee waraana jedhee iyyeeyyii walitti funaanee gara Lixaa fi gara Kibbatti bobbaasee ofii nagaan manasaa jiraataa, ofiisaatii daa’imman biyya alaatti barsiifataa, ofiisaatii guyyaatti Huskii meeqaan qaama dhiqataa oolanii daangaarratti ijoollee iyyeessaa abiddaaf saaxilu. Cubbuun kana caalu hinjiru. Finfinnee taa’anii qaama WBO barbadeessu hundeessanii asii gadi abiddatti daa’imman beelooftuu kana ajajaan du’atti oofu. Abidda uummataan qabatee bobaa’aa jiru kan WBO fi Qeerroon tuqatanii ho’isaa jiran kanatti akka qoraanii waraana Raayyaa ittisa biyyaa ti jedhee darbata. Qoraan abiddatti darbatame utuu hingubatin fayyaa bahaa? Waraanni mootummaa gara WBO deemtu akka Qoraanii kanaati. Gubattee daaraa taatee dachaati! Kanatu malaaf. Utuu ija qabduu, utuu gurra qabduu dhaqaa jirtika. Isa gaara taa’ee ishee ajajee hojiisheen teessuma of jalatti ittisuu barbaaduun gadi bu’ii sakatta’i jechuu maaltu dhorke. Namni nama wal caalaa? Tokko iddoo nagaa, iddoo bashannanaa taa’ee abiddatti isa tokko oofaa jiraachuudhaan siyyaasni oofamaa jiraachuu utuu agartuu maaltu abidda uummataa gidduu galche. Kanaaf ajjeesuu dhaqxee daaraa taatee deebiti.
Qaamni WBO uummata keessaa baafna jedhee socho’uu fi namni Lilmoo bishaan keessa barbaadu tokkuma. Lamaanuu dhumarra milkii dhabuurra darbanii of dhabuuyyuu malu. Uummatni Oromoo galaana calbaq jedhee ciisu kan dhaabbii hinqabnedha. Waraanni isaa eegduu fi gaachanni isaa WBO ammoo, qaama galaana kana keessaa socho’udha. Qaama kana lamaan addaan baasuun, hindandaa’amu yaalamaas ture Kan milkaa’e hinagarre. Waraanni Bilisummaa Oromoo hanga Oromoon jirutti jiraata. Maaliifree? Eegduu fi wabii uummatichi qabutu waraana kana. Waranaa kana jabeeffachuu fi ijaarrachuun dirqama sabichaa waan ta’eef waraanni kun jiraataa barabaraati. Ilmi Oromoo ABO dha, ABO’n ammoo WBO qaba, Qeerroo Bilisummaa Oromoo qaba. Qaamotni kunneen waliin ta’anii uummaticha gara jijjiirama waaraatti fiduuf humnas, beekumsas ciminas qabna. Nii milkoofnas. Dhugaan Oromoo ABO harka jira. ABO Kan humneessee, kan jabeessee jiraachisaa jiru uummata isaa Oromoodha. Ayyaanni ABO ilmaan isaa itti naannaa’ani jiran WBO fi Qeerroodha. Isaan kun lamaan ammoo abbaa isaanii ABO jiraachifachuuf, akeekaaf kaayyoo isaa galmaan gahuuf har’a akkuma qabsootti jiran boris onnatanii qabsaa’anii galma gahiinsaaf nii qabsaa’u!
Injifannoon uummata Oromoo tiif!
Qalbeessaa Dhangi’aa tiin
Bitootessa 28,2019
Dambidoolloo Oromiyaa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yooyoo Maamiloo
Galmeemakiinsa ergannoo yk makiinsa ergaa-ekanaaf teessumaa yooyoo ifteessi.Maqaan qaaqaan fudhataa dhaltuuf dhiiraa addaan.
Miseensa Yooyoo
Dirree filadhutii kan booda, dirree tarree kanbiraatti harkisi.
>
Dirree filataamee tarree miseensa yooyoo irraa gara tarree birraatti ida'a.Dirree altokkoo ol ida'uu nidandeessa.
<
Dirree filataamee tarree kabirroo irraa haqa.
Miseensa yooyoo gara sanduuqa jala keessatti harkisi
Harkisii kaa'I yk qabduu xiyyaa fayyadamuun dirree qindeessi.
Yooyoo maamileesi
Tarree yooyoof dirree mallattoo ittisoo irraa gatii filadhu.
Durargii
Durargii kuusaa jalqabaa kuusaa deeta teessumaa yooyoo ammee waliin agarsiisa.
(Qabduu Xiyyaa)
Tarree keessa maalima fili kana booda maalima siqsuf qabduu xiyya cuqaasi.


text:
Walgahii waggaa kan Tokkummaan mootummootaa baqattoota ilaalchisee torban tokkoof gaggeesse irratti, waa’een baqattootaa fi gargaarsa dhala namaa Afgaanistaan fi Itiyoophiyaa keessaa irratti caalaatti kan qiyyaafatee ture jedha gabaasnii Lisaa Shilaayin Jenevaa irra ergite.
Tokkummaa Mootummootaa keessatti komishinarra olaanaa kan waa’ee baqattootaa Filiipoo Graandee akka jedhanti, mariin torban tokkoof gaggeeffame yaada ijaaraa kan of keessaa qabu akkasumas, gargaarsii hatattamaan akka barbaachisaa ta’eetti, haal duree tokko malee karaa jaarmayoota gargaarsaan uummata miliyoona hedduu Afgaanistaan keessatti manaa fi qe’e ofii irraa godaane akka dhaqqabu walii galteen walii galaa tolfamee jira.
Graandeen akka jedhanti, dhimmi inni lammafaan walgahii kana irratti yaada hedduu gaafatee rakkoo Itiyoophiyaa keessaa ture jedhanii, Jiloonni walgahii kana irratti hirmaatan, dhiyeenya kana mootummaan Itiyoophiyaa aangawoota Tokkummaa Mootummootaa gameeyyii biyya isaa keessaa baasuun, yaaddoo guddaa qaban ibsaniiru jedhan.
Gabaasa Guutuu Caqasaa.


text:
Isin Keessa Mallatto Jira-Kutaa 7
Marsaa Uumama Namaa 5ffaa: Nasha’ah-The Fetal Period
Alhamdulillahi wa salaamun alaa ibaadihillaziina-sxafaa (Faaruun hundi kan Rabbiiti. Gabroottan Isaa kanneen Inni filate irratti nageenyi haa jiraatu). Haala uumama keenya osoo ilaallu kunoo marsaa dhumaa irra geenye jirra. Uumamni namaa uumama nama ajaa’ibsiisuu fi mallatooleen baay’een keessa jiraniidha. Namni uumama ofii sirriitti yoo itti xinxalle, sababni inni Khaaliqa isa uumee itti faallessuu fi ajajamuufi didu hin qabu. Marsaa kana hunda keessa darbuun nama guutuu kan ta’e mataa ofiitiini miti.
Marsaan miciree torbaan 8 haguuga. Torbaan saddeet booda marsaan jiru marsaa ulfaa (fetus) ta’a. marsaa kana keessatti qaamoleen marsaa miciree keessatti biqiluu jalqaban uumama isaanii guuttachuun ulfi boca nama qabata. Garuu torbaan saddeet dura miciree namaatii fi miciree beelladota biro addaan baasun ni ulfaata. Bocaan waan wal fakkaataniif. Torbaan 9ffaa irraa eegalee marsaan jiru marsaa nasha’ah ti. Nasha’ah jechuun guddachuu, dagaaguu. Ansha’a jechuun immoo argamsiisu, uumuu, guddisuu ykn wanta tokko godhuu/hojjachuudha. Nasha’ah fi ansha’a jechoota hundee tokkorraa horsifamaniidha. Marsaan Nasha’ah Qur’aana keessatti akkana jechuun dubbatame,
Sana booda uumama biraa isa goone (ansha’anaahu). Rabbii uumtota hunda caale tolti Isaa baay’atte.” Suuratu Al-Mu’iminuun 23:12-14
Warroonni Qur’aana ibsan keeyyata armaan olii irraa kana hubatan:
a-Ulfi uumama dubbachuu, dhagahuu fi arguu danda’utti guddachuu
b- Ulfatti ruuhii afuufu[1].
Kanaafu, marsaa nasha’atti ulfatti ruuhiin ni afuufama. Kutaaleen qaamaa ni dagaagu;hojii isaaniif maluu hojjachuu ni jalqabu, bakka isaanii qabachuun ni sirreefamu (ta’adiil). Mataan guddaa ture ni xiqqaata, gurri bakka isaa qabata, qaamni ni diriira.
Wanti marsaa kanarraa hubannu, micireen namaa kuni ruuhin itti afuufamuun dura akka biqiltuu ruuhii kan hin qabne ture. Fakkii armaan gadii irraa marsaa mudghaatti yommuu ilaallu wanta akka muraa foonii malee homaa hin arginu. Kutaalee qaamaa guddisuun ruuhii itti afufuun mallattoo guddaa Dandeettii fi Tokkichummaa Rabbii olta’aa agarsiisuudha. Waa’ee ruuhi Rabbiin malee namni kamiyyuu hin beeku:
“Waa’ee ruuhi si gaafatu; jedhi, “Ruuhin dhimma (amrii) Gooftaa kiyyaati. Beekumsa irraa waan xiqqoo malee isiniif hin kennamne.” Suuratu Al-Israa 17:85
Mee amma marsaalee uumama keenyaa nuxfaa (copha) irraa jalqabuun hanga nasha’ah fakkiin haa ilaallu, ergasii itti haa xinxallinu:
Rabbii uumtota hunda caale tolti Isaa baay’atte
Rabbiin Keenya akkana jedha:
“Yaa ilma namaa! Gooftaa kee Kan Arjaa ta’e ilaalchisee maaltu si gowwoomse? Kan si uumee, ergasii si guutee si sirreesse. Boca fedhe keessatti walitti si qabe [sanarraa maaltu si gowwoomse]? Dhorgamaa! Dhugumatti Guyyaa Murtii ni sobsiiftu. Dhugumatti, isin irra eegdotatu jira. Kabajamoo barreessitoota ta’an. Wanta isin hojjattan hunda ni beeku. Dhugumatti warri toltu hojjatan qananii keessa jiraatu. Warrii hamtuu hojjatan immoo Ibidda Jahannam keessa jiraatu. Guyyaa murtii ishii ni seenu. Isaan ishii irraa hin fagaatan.” Suuratu Al-Infixaar 82:6-16
“Yaa ilma namaa! Gooftaa kee Kan Arjaa ta’e ilaalchisee maaltu si gowwoomse?” Kana jechuun yaa ilma namaa hanga Gooftaa kee Arjaa ta’etti kafartu geessutti maaltu si gowwoomsee soba (baaxila) siif miidhagsee?[2] Maaltu si gowwoomsee haqa dhiiftee baaxila akka dharraatu si taasisee? Baaxilli kunis, Gooftaa keetitti kafaruu, karaa Ergamtootaatin wanta Isa biraa dhufeetti kafaruu fi Guyyaa Murtii kijibsiisuudha[3]. Wanta dirqama sirratti taasise akka dhiistu fi Gooftaa arjaa kee faallessun maaltu badii akka hojjattu si gowwoomsee?
Yommuu namni tokko sitti arjoomu, isa galateefatta moo amala badaa isatti agarsiistaa? Yaa ilma namaa Gooftaan kee kennaa lakkaawame hin dhumne siif kenne. Kanaafu, kennaan kuni hundi akka isaaf ajajamtuu fi Isa faallessu irraa akka qaanoftu kan si taasisuu ta’uu hin qabuu?. “Kan si uumee, ergasii si guutee si sirreesse.” Yaa nama! Gooftaa si uumee fi dhabama irraa si argamsiseetti akka kafartuu fi Isa faallessitu kan si gowwoomse maaliidhaa? Kutaalee qaamaa kee Kan siif guutee fi sirreesse Gooftaa keeti. Kanaafu, wanta Inni itti si ajajee akka hin hojjanne fi wanta Inni irraa si dhoowwe akka hojjattu kan si taasisee maaliidhaa? “Boca fedhe keessatti walitti si qabe” Gooftaan kee osoo fedhe boca beelladaa ykn bineensaa irratti si uumuu danda’a. Garuu rahmata Isaatin boca bareedaa namaa kanarratti si uumee. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Dhugumatti nama dhaabbi irra gaarii ta’ee keessatti isa uumnee jirra.” Suuratu At-Tiin 95:4
Dhaabbanni fi bocni qaama nama dhaabbataa fi boca beelladootaa fi bineensota biro irraa adda kan ta’eedha. Kanaafu, Gooftaa bocaa fi dhaabbata kee akkanatti miidhagsee irraa akka garagaltu kan si taasise maaliidhaa?
“Dhorgamaa! Dhugumatti Guyyaa Murtii ni sobsiiftu” Wanta hojjataa turaniif Guyyaa Qiyaamaa qoratamuu fi gaafatamuu soba akka ta’etti yaaddu. Kuni sababa guddaa badii akka hojjattanii fi dirqama keessan akka dagattan kan isin taasisedha. Guyyaa Murtii gara fuunduraatti kan qunnamtan ta’ee osoo jiru kijiba akka ta’etti yaaddu. Wanti jireenya tana keessatti isin hojjatan hundii ni galmaa’a. Wanti baduu fi dagatamu tokkollee hin jiru: “Dhugumatti, isin irra eegdotatu jira. Kabajamoo barreessitoota ta’an. Wanta isin hojjattan hunda ni beeku.” Barreessitoonni ykn galmeessitoonni kunniin Malaykoota namoota waliin deemun isaan ilaalan, wanta isaan hojjatanii fi jedhan hunda kanneen galmeessaniidha[4]. Akkamitti akka barreessan, maal fayyadamanii hojii fi dubbii keenya akka galmeessanii fi galmeen isaan fayyadaman maal akka ta’e beekuuf hin qorannu. Sababni isaas, kuni dhimma geeybi (miiran bira hin gahamne) waan ta’eef akkaataa malaykoonni kana hojjatan nuti beeku hin dandeenyu.
Asitti Malaykoota kanniin Kabajamoo jechuun ibse. Kuni kan agarsiisuu Malaykonni kabajamoon waan nu waliin jiraniif wanta badaa hojjachuu irraa akka qaanofnuu fi naamusa qabaannufi. Namni yommuu nama kabajamaa waliin ta’u of eeggannoo ni taasisa, wanta badaa hojjachuu irraa ni saalfata.
“Dhugumatti warri toltu hojjatan qananii keessa jiraatu.” Warri toltu hojjatan (abraar) warra dhugaan amanan, hojii dirqamaa erga hojjatanii booda hojii gaggaarii dabalataa kanneen hojjatanii fi hojii badaa irraa dhoowwaman erga irraa fagaatanii booda wanta jibbama (makruuh) kanneen dhiisaniidha. Fakkeenyaf, salaata dirqamaa (waajibaa) ni salaatu. Ergasii salaata sunnaah itti aansu. Zakaa ni kennu, ergasii sadaqaa dabalataa ni kennu. Sooma ji’a Ramadaanaa ni soomu. Ergasii sooma dabalataa ni soomu. Haqa haadha abbaa, firaa fi namoota biroo ni eegu. Kanarratti dabalatee, tola dabalataa isaaniif oolu. Warroonni kunniin addunyaa tana keessatti qalbiin isaanii tasgabbaa’un qananii keessa jiraatu. Aakhiratti Jannata qananiin guuttamte keessa seenun qananiin marfamu.
“Warrii hamtuu hojjatan immoo ibidda Jahannam keessa jiraatu.” Warri hamtuu hojjatan (fujjaar) warra badii gurguddaa akka kufrii, shirkii fi kan biro keessatti taraniidha. Akkasumas, warra Khaaliqa isaan uumeef hin ajajamneedha. Warri kuni adabbiin isaanii addunyaa tana keessatti qalbiin isaanii adabbii cimaa keessa jiraachudha. Guyyaa Murtii immoo ibidda Jahannam keessatti gubatu. Gonkuma Jahannam keessaa bahuu fi irraa fagaachu hin danda’an.
Aaya lamaan armaan ilaalchise imaamu ibn Al-Qayyim wanta jedhu qaba: aayan lamaan kunniin qananii fi adabbii cimaa Aakhirah qofarratti waan daangeefaman sitti hin fakkaatin. Kana irra, ganda addunyaa, qabrii keessatti fi ganda yeroo hundaa keessa turan (Aakhirah) kan ofi keessatti qabataniidha. Warri kunniin qananii keessa, warrii biroo immoo adabbii cimaa keessa jiraatu. Qananiin qananii qalbii caalu ni jiraa? Azaabni azaaba qalbii caalu ni jiraa? Azaaba (adabbii) kamtu sodaa, yaaddo, gadda, qomni dhiphachuu, Rabbii fi ganda Aakhirah irraa garagaluu, Rabbiin ala wanta biraatti rarra’u caalu jiraa?[5]
Qananii jechuun wanta nama gammachiisu, mirqaansu fi mi’aa irraa argataniidha. Adabbii (azaaba) jechuun immoo wanta nama dararu, gaddisisuu, miidhaa namarraan gahuu fi nama gubuudha. Kanaafu, namni qananii argachuu fi adabbii irraa baraaramu barbaadu, dhugaan amanuun toltu haa hojjatu, wanta badaa irraa haa fagaatu. wa billahi tawfiiq
Kitaabban wabii:
[1] Human development as described in the Qur’an and sunnaah fuula 94-95
THE DEVELOPING HUMAN CLINICALLY ORIENTED EMBRYOLOGY KEITH L. MOORE, PERSAUD
Tafsiirul Aayaatil Kawniyati Fiil Qur’aanil Kariim jiildi 2ffaa fuula-231, By Zaghluul Najjaar,
[2] Tafsiir Qurxubii 22/122
[3] Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 15/79, Abdurahman Hanbak
[4] Sayyid Quxb, Fii Zilaalil Qur’aan, English Translation 18/82
[5] Bidaa’u Tafsiir 3/267, Ibn Al-Qayyiim fi Kitaabban Tafsiira biroo


text:
Dubartoota Obboleeyyii Sadeen
Wagoota hedduun dura namoota miiraa fi gocha hamaa hannaatiin hiriyooman sadituu ture. Hirriyoonni hojjii hannaa irratti bobba’an kunis waggoota hedduuf hojii hannaa fi abaaramaa ta’e kana madda galii jireenya isaanii godhachuudhaan waliin socho’aa turan.
Otuma akkanatti waliin hataa jiraatanii gaafa tokko abbaa milkii ta’anii warqii fi birrii sanduuqa isaa waliin suuqii tokko seenuun hatan. Erga hataniin booda sanduqicha qabachuudhaan miliqanii bosona keessatti guyyoota muraasaatiif dhokatan.
Abbaan qabeenya kanaas suuqii isaa keessaa warqii fi naasa saamamuu poolisitti iyyate. Iyyata kana bu’uura gochuudhaan poolisiinis qabeenya saamame barbaadus argachuu hin dandeenye. Haattoonnis bosona keessa guyyoota hedduuf turuu barbaadan. Haa ta’u malee, bosona itti dhokatan keessa guyyoota hedduuf nyaata malee waan turaniif beela’uu eegalan. Furmaata beela’uu isaanii irratti erga mari’ataniin booda isaan keesssaa nama tokko gara magaalaa erguudhaan waan nyaatamu akka fiduuf waliif galan. Haaluma walii galtee isaanii kanaatiin namni tokko gara magaala dhiyootti argamtutti deemee waan nyaatamu akka fidu ergame.
Akka caaraa ta’ee waan nyaatamu akka fiduuf hottoota sadeen keessaa kan ergame Chimdeessaa waan tureef, innis miira hamaa qabu irraa ka’uudhaan hiriyyoota isaa lameen hafan irratti shira dalaguu yaade. Yaadni isaas hiriyyoota isaa lameen hafan irratti shira dalaguu yaade. Yaadni isaas hiriyyoota isaa nyaata bitu summii itti dabaluudhaan nyaachisee akka dhuman gochuudhaan qabeenya waliin saaman kana qophaa fudhachuu ture. Chimdeessan yaada isaa galmaan gahuudhaaf summii hantuutaaf qophaa’e bitee nyaata hiriyoota isaatiif biteetti make summeessee gara bosona ergametti dafee qajeele.
Haaluma walfakkaatuun hiriyyoonni isaa lameen hafanis akkuma Chimdeessaa miira hamaan kan guutaman waanta’eef akkuma bakka nyaata fidee dhufeen nyaata harkaa fudhachuudhaan Chimdeessaa ajjeesanii qabeenya waliin saaman kana lamatti hirachuudhaaf murteessan qawwee isaanii qopheeffatanii eegan.
Battaluma Chimdeessaan isaan bira gaheetti dhukaasanii ajjeessan. Gara malees beela’anii waan tureef lameenuu nyaata Chimdeessan fide jarjaruun nyaatanii battalumatti bitaaf mirgatti summiin dhukkubsatanii dhuman. Reeffi isaaniis guyyoota sadiif otuu hin mul’atin ture. Booda tiksituun hafuura xiraa’aa reeffaa faana dhoftee bira gahuun reeffa namoota dhumanii fi qabeenya saamame argitee poolisii dhiyootti argamuuf gabaasa gooteen poolisiin qabeenya saamame fuudhee abbaa qabeenyaaf deebisee jedhama.
Barattuu: Warqituu Bonsaa, Kutaa 8ffaa, Mana Barumsa Sad. 1ffaa Diima


text:
Walqunnamtii saalaa
Walqunnamtiin Saalaa (ykn gababsame walqunnamtii) qaama saalaa dhiiraa gara qaama saalaa shamaraatti dhiibuu fi naquu dha. Gochoota keessa naquu hin qabne kan akka hidhii, harmaa fi qaama bakkeewwan biroo dhungachuu fi harka irra oofunii kanneen biroos amaloota walqannamti akka tahanitti ilaallamu. Namni walqunnamtii saalaa fayyadamuun ijoollee uummata. Irra caalaatti garuu of gammachiisuufii walqannamtiin kan raawwatamu.
Walqunnamtiin saalaa saalqunnamti jedhamuunis ni beekkama. Safuuf jecha waliin rafuu ykn ciisu jechuun itt fayyadamu. Namni akka si waliin ciisu dirqisiisun gudeedu jedhama. Gudeeduu fi walqunnamti saalaa bifaa fudhatama hin qabneen nama irratti raawwachuun yaakka gurgudda keessatti lakkaawama.[1]
Ulfa ittisuuEdit
Jaarra 20ffa keessa, otuma saalqunnamtii gadhoni maloota ulfa ittisan baayyetu argame. Isaan keessa muraasni kondoomi, dawaa, luups fi lilmoo fayyadamuun kan raawwatamuudha.
Akaakuu saalqunnamtiiEdit
Akaakuuwwan saalqunnamtii baayyee keessa tokko saalqunnamti afaaniiti.
Saalqunnamtii afaaniiEdit
Saal qunnamtiin afaanii arraba, afaanii fi kokkee fayyadamuun qaama saalaa hiriyyaa ofii gammachiishuudha.


text:
Amajjii 20,2016 Guyyaa Hardhaa Magaalaa Finfinnee keessatti Goototni Daragaggootni Oromoo Hojii Humnaa Hojjechuun of jiraachisan Ayyaanaa Cuuphaa sababeeffachuun walitti dhufuun Dhaadannoo fi Wallee Warraaqsaa Dhageesisuun Mootummaa Wayyaanee EPRDF Balaaleeffachuun ABO Faarsaan , Ayyaanni Cuuphaa kunis Sababaa Mootummaan Wayyaanee Humna waraanaa Guddaa irratti bobbaaseen uummatni Keessattuu Hordoftootni amantaa Kiristaana Ortoodoksii , nagaan ayyaaneeffachuu akka hindandeenyee fi Uummatni Waraanaan sodaachifamee Humna waraana mootummaa Wayyaanee EPRDF’n Shoroorkeessa guddaa ummatarraan ga’uun ibsame jira.
Goototni Dargaggoonni Oromoo Magaalaa Finfinnee keessatti argaman walitti dhufuun gaaffii kabajamuu mirga abbaa biyyummaa , mirga dimookiraasii fi kabajamuu mirgoota amantaa hundaa fi bilisummaa uummataa Oromoof jechaa karaa nagaa utuu mormanii wareegamaan gadda
guddaan ni yaadanna. Warraaqsaa FXG jabeessinee itti fufna jechuun Sagalee dhaadannoo fi wallee warraaqsaa dhageesisuun mormii qaban
ibsatan. Wallee Warraaqsaan Nuf jiraadhu ABO koo yaabbaa biyyaa utuun ilaaluu Oromiyaa biyyaa koo hin kennuu kanaafan iyyaa, Korma Guduruu Oromoon ABO’n gootumaa duruu , ABOn biyyaa hin gurguruu jechuun wallee warraaqsaa fi dhaadannoo ilmaan Oromoo hidhaman haa hiikaman, ilmaan Oromoo ajjeefamaniin mootummaan itti haa gafatamu jedhuun dhaadannoo Magaalaa Finfinnee fi Magaalota naannawaa Finfinnee jiran keessatti dhageesisan. Addatti Kutaa Magaalaa finfinnee Yakka jedhamuu Daandii gara Magaalaa Laga Xaafoo Laga daadhii itti baasuu bakka Karraa jedhamutti Dargaggoota Oromoo fi humna waraanaa wayyaanee poolisii federaalaa gidduutti walitti bu’insa uumameen dargaggootni hedduun Poolisii Federaalaan reebamuun gabaafamera, gabaasa waliigalaa Ayyaanaa Cuphaa fi mormii uummataa isiniif ni dhiyeessina.


text:
BEEKSISA: Guraandhala 09/2011 Miseensota Caffee Oromiyaa Hundaaf
Yaa’iin Idilee 9ffaa Waggaa 4ffaa Bara Hojii Caffee 5ffaa Guraandhala 17/2011 irraa eegalee Magaalaa Adaamaa Galma Caffeetti Ni adeemsifama. Kanaafuu, miseensonni Caffee Oromiyaa hundi waraqaa eenyummeessaa Miseensa Caffee ta’uu keessan ibsu qabattanii Guraandhala 16/2011 waaree booda sa’aatii 8:30 irraa eegalee Magaalaa Adaamaa Galma Caffeetti argamuun akka gabaastan isin beeksifna.
Kookasiin Dubartoota Miseensota Caffees Guraandhala 16/2011 sa’aa 2:30 irraa eegalee waan gaggeeffamuuf Dubartoonni Miseensota Caffee hundi Guraandhala 15/2011 Magaalaa Adaamaa galtanii akka bultan isin beeksifna.
Waajjira Caffee Oromiyaa
Finfinnee


text:
Lols Walloo Update! Uummatni Oromoo Walloo magaalaa Kamisee, Axaayee fi baadiyyaa keessatti weerara humna addaa naannoo Amaaraa irree tokkoon of irraa ittisaa oole.
Abiy Ahmed, walgahii ariifachiisaa hooggantoota RIB walitti qabee “nu keessaas dirqama isaa kan hin baane,Kan WBO fi TPLFf balbala banaa jiru jira; itti gaafatamummaa jalaa hin baatan jechuun doorsise. Naannoon Amaaraas ibsa baaseen dhiphina guddaa keessa jiraachuu amaneera.
Kan Cundhuuraa gaduma
Qeerroo Intelligence Group
ODUU Hatattama Duguuggaa sanyii oromo wallo fi lola guyya 2ffaa gutuu oromiyati kun | Moha oromo
Nyaaphii Hoggaanaan Birgeedii tokko irraa du’ee jennaan, Uummata Walloon Oneg-Shaneetti ijjeese jechaa jirti. Baga biyyoo ciniine; Nafxanyaan hinjiilu gombisan malee!
Major Jeneraal Geetachoo Guddinaa
Lola Walloo kan hoogganaa jiru Major Jeneraal Geetachoo Guddinaati. Yeroo ammaa Geetachoon uummata Walloo hidhatee of irraa qolachaa jiru “nutu isiniif jira, hiikkadhaa!” jechaa akka jiru dhageenyeerra. Uummatni keenya Walloo gaafa meeshaakee lafa keesse nyaatamte beeki. Uummatni daandii cuftee diina kokkee akkuma qabdetti hanga bilisummaakee falmi.
Itti Muddi
Qeerroo Intelligence Group
Walloo koo (Lataa Qana’ii)
Related


text:
ODUU AMMEE
Naannoo Amaaraatti yaaliin fonqolcha mootummaa taasifame
Naannoo Amaaraatti yaaliin fonqolcha mootummaa taasifamuu Waajjira MM’tti Itti gaafatamaan Pirees Sekreetarii Obbo Nugusu Xilaahun himan.
Har’a naannichatti haala qindaa’een caasaawwan motummaa irratti tarkaanfii fudhachuuf yaalamusaafi fashalaa’uu isaa Obbo Nigusuun EBC’tti himaniiru.
Naannichatti forqolcha motummaa raawwachuuf yaaluun bilisummaa fi nageenya dhaabni ADP fi uummanni naannichaa argate harkaa fudhachuun akkasumas motummaa fi ummatarraan miidhaa qaqabsiisuuf haala qindaa’een sochiin taasifamusaa Obbo Nigusuun dubbataniitu.
Yaalii taasifameen boodas caasaan nageenyaa mootummaa Federaalaa naannicha keessattu magaalaa Baahir Daar fi naanooshee to’annoo jala olchuun qaamoolee gochicha raawwatan irratti tarkaanfiin akka fudhatamu ajaji darbeera jedhan.
Ummatichis naannicha dammaqinaan akka hordofuuf waamicha dabarsaniiru.
Yaalii fonqolcha mootummaa kana eenyu akka taasise wanti ibsame hin jiru.


text:
#JAAL_MARROO IRRAA DHAAMSA ERGAME
WAXABAJJII 22,2019
Dhaamsa oromummaa Jaal Marroo irraa Qeerroo bilisummaa Oromoo guuttumma oromiya keessa jiraanin gahii !!!!!
Akkuma beekamu yeroo ammaa kana opdo uummaata keenyatti waraana bobbaafte fixaa osoo jirtu ammaammoo WBO n shiftaadha jechuun miseensota ishee walitti qabdee hiriira maqa-balleessi WBO n shiftaadha uummaata fixa ajjeesa jettee uummaata saama jettee shira ammana hinjedhamne duula karaa hundaan nutti bayyifataa jirti.
Kanaaf, isa shiftaan shiftaa namaan jedha ofii ajjeesa WBO maqaa balleessa jirti akka waan uummaati Oromoo argaa hin jirre kanaaf yeroo ammaa kana mootummaan addunyaa argaa jira gochaa mottummaan sanyii milik kana.
Kanaaf, Qeerroon guuttummaa oromiyaa jechaan isiinif dhaamee maaf dagaatan? Ani WBO akkan godhuu nan beeka ati Qeerroon wan gootu situ beekan hirbuu waliif seenne iirrattii wareegama lubbuu kaffallee falmachaa harr’a geenye jirra! kanaaf WBO n tarkaanfii laaleessa akkanni fudhata jiru hunda isa guyyaatifi halkan isiin qaqabsiisutti jirra yeroon neetwoorkiin nuf mijatuu
ilaalame. Ega,Qeerroo Oromoo lubbuun lafa qullaatti osoo ati ciiftuu duutu bor seenan nama hin dhiisu yoo osooma waxxifatanii duwan duutile namarraa bareeddi!
Ciiftee hin duwiin siin jechuu kiyya aabboo
opdon ciiftee siif bula hin jirtu mana keessa ala diina si barbaachitee si ajjeesisaa jirti. kanaaf, atimmoo diina si barbaachisu irraatti tarkaanfii laaleessa fudhachuun yeroon ishee amma akkuma yeroo hiriiraa sanitti walgurmeessuun qabeenya opdo barbaadessuu fi lubbuu ishii iddoo argitanitti wal hirtani barbaaddanii ajjaasuu,mana ishe gubuun diigani daaressun hojjeettota opdo hunda haleeluun tarkaanfii maayii irraatti fudhachuu, haala hundaan waliin marii godhatani yeroo gabaabdu gidduutti opdo fixnee bilisummaa akka gonfannuuf hojjiin itti seennee rawwachuun dirqama oromummaati.
Qeerroo guuttumma oromiya maraaf
Barrii bara bilisummaa ti.
Injiffannoon uummaata Oromoof.”


text:
Kan Wal Mormu Walitti Hin ida’amuu
Damee Boruu tin: 6/28/2018
Namni baayyeen heerga keessatti lakkobsi hin sobu jedhan dhageenya (Mathematics is an exact science). Yoo akka Abbaa Duulaa kan lakkawwan tahe isa lakkawwe lakkobsa miti kan sobe. Bara kana immoo kan argaa fi dhagaa jiru dhaadannoo farra uumaa tahe walitti ida’amna ykn dabalmna jedhu dha. Waan wal mormu lamaan yaroo walitti ida’amu wal balleessee dhumni duwwaa ykn zero taha. Fakkeenyaaf -4+ 4= 0. Fakkeenyi kun falaasummaa utuu taane seera uumaa ti. Afur keenyee yoo afur irraa kaafne kan hafu hin jiru. Akka hawwaasatti yoo hubachuu yaalle hawwaasa keessa humnan farra waliif thae ykn wal mormtu jira. Haati tokkicha ishee dhabde isa ilma ishee ajjeesse wajjin walitti ida’amuu jechuun maal jechuu dha? Abbaa marartee qarree isaa ajjeessanii warra bineesaaf laatan wajjin jaalala maaliitu isa qabatee wal ammata? Warra nama ajjeessuu fi uumatni du’aa jiru jidduu mormii araaramuu hin dandeenyetu jira. Jumulaan walitti ida’amna sagaleen jedhu guraan dhaga’uuf bareedaa haa fakkaatu malee waan dhugaa irraa fagaate jecha rakasa. Uumatni Oromoo utuu guyyaa guyyaan dhiigni dhangalaa jiru humna faashitii TPLF wajjin walitti ida’amuun hin danda’u.
Hawwasa keenya keessa gurmuun tokko utuu isaa hin galiin waanuma sagaleen kun bareedaa itti fakkaateef warri ofitti fudhatanii wajjin deemuu barbaadan jiru. Warri kun dammaqinsa ykn beekumsaa siyaasaa gahaa waan hin qabneef dhuukaa bu’aa jiru malee utuu karaa biraa waan bareedaa jecha kana caalaa isaan gammachisu dhaga’anii gara sana galgalu. Kanaafuu qabsawwan isaan kana komachuu dhiifnee akka karaa qajeelaa qabatanii dantaa mataa isaanii eegatan barsiisuuu fi dammaqisuun hojii keenya duraa tahuu qaba. Gurmuun lammaffaan warra dhaadannoon kun sirrii akka hin taanee utuu bareechanii hubatanii dantaa isaanii guutachuuf jecha dhaadannoo kanaan waan machaawwan fakkaatanii qabsoo bilisuummaa saba Oromoo daandii irraa maqisuuf maraataa jiran murannoon dura dhaabbachuu qabna.Warri ayyaan ilaallatoonni kun yoo qabsoon bilisummaa Uummata Oromoo gufate malee waan barbaadan argachuu waan hin daneenyeef waan qabsoo saba keenyaa gufachiisu hundaa hojjechuu irraa of booda hin jedhan.Warra kana waan barsiifnuu fi dammaqisnu hin jiru. Ayyaan-ilaallattoonnii fi TPLF hariiroo tokkicha qabu. Xiyyeefannaan isaanii inni duraa qabsoo bilisummaa saba Oromoo dhabmsiisuu dha.
Gurmuumuun sadaffaa kun humna haaraa OPDO keessaa dhalatee warra qabsoo Uumata Oromoof waan dhaabbatan fakkaatanii maqaa qabsoo Uummata Oromoon aangoo biyya Impaayeera Itoophiyaa qabachuuf bololi’aa jiru dha. Warri kun akka uummatni ka’ee isaan dura hin dhaabbatne waan uummatni dhaga’uu barbaadu dubbatu. Garuu hojin uummata wajjin hin jiran. Waggaa 27 EPRDF wajjin uummata isaanii irratti hammeenya hojjechaa haa turan malee har’a isaan keessa warri dararama saba isaaniif akkuma keenya waan quuqaa qaban waan jiran fakkaatu. Uummatni Oromoo TPLF/EPRDF wajjin aaraara hin qabu. Humna qabu maraan of irraa kaasuuf murteefattee dhiiga isaa dhangalaasaa jira. Humni haaraan OPDO keessaa of mul’isaa jiru immoo EPRDF kana qaruu malee balleessuu hin barbaadu. Yaroo tokko tokko humni kun warra EPRDF keessa jiran kana wajjin walitti bu’aa jiru fakkaata. Takkaa turanii immoo yaroo wajjin jiran aggarra. Eessa akka dhaabbatan gargar baasnee arguu waan dadhabnuuf warri kun diramaa hojjechaa jiruu jechuuf dirqamna.
Humni sadaffaa kun humna dongongoraa fi burjaaja’aa asii fi achi dhodhomoqee maqaa qabsoo uummatan aangoof qofa kan bololi’aa jiru fakkaata. Diina isaa dhugaa fi fira isaa kan isa tumsuu danda’u waan adda hin baafneef kan dura gaaga’amuuf deemu humna kana. Humna kanaan ammaaf kan deemaa jiru waan hundumaa ana qofatu beeka jedhee of agarsiisuuf Abbaba Biqilaa fi Maamoo Waldee caalaa Maraatoon namni fiigaa jiru Muumicha Ministeeraa EPRDF.
Impaayera Itoophiyaa keesatti har’a waan deemaa jiru adda baasanii beekuun salphaa miti. Kan ifa jiru human lama qofa. Tokkoffaan human faashitii TPLF du’uuf afuura baafachaa jiru. Humni faashitii kun tutuu hin dhabamiin dura gaaga’ama amma kana jedhamee himamuu hin dandeenye biyyaa fi uummata irratti akka raawwachuuf deemu dagatamuu hin qabu. Humni faashtii kun riphee jira malee waan xuqqame hin qabu. Mataa mataa caasaa ishee irraa xuxxuqquun TPLF cabuu fi baduu hin dandeessu. Keessattu sanyi duguggaa uummata Oromoo irratti xiyyeefatte Oromiyaa guutuu keessattti Uummata Oromoo goluuf dhiga dhangalaasuuf sabaa fi sab-lammii naannoo Oromiyyaa jiran leenjiftee fi hidhachiiftee uummata keenya irratti bobaastee jirti. Kan lammaaffaa human uummatatti. Uummatni Oromoo karaa qindaa’ee hin qindoomneen humnaa TPLF/EPRDF duraa dhaabbachaa jira. Yaroo fi wareegama guddaa haa barbaadu malee akka of irraa darbus mamii hin qabu.
Humni sadaffaan EPRDF keessaa dhalachaa jiru kun aangoof dhaadannoo kijibaa fi wal mormun uummata burjaajjessa wixxifachaa jira malee akkamitti akka aangoo itti ol bahuu danda’u innuu qixxeessee waan hubate natti hin fakkaatu. Humna faashittii TPLF sossobaa fi ofitti ammachaa uummatti madaqsee kan suuta suuta aangoo irraa qicaccuuf deemu fakkaata. Kanaafuu humni haaraan OPDO keessaa dhalachaa jiru fakkaatu kun yaaduma OPDO kana dura beeknu Oromoo fakkaatanii uummata Oromoo fi qabeenya Oromoo gurguratnii ttiin bashananuu warra qabu dha. Waan haaraan yoo jijiraatee aangoo qabachuuf baayyee gojjomaa’anii jiraachuu isaanii ti. Galma isaanii kana gahuuf jecha nama gurra itti toluu fi haasaa nama hawwatuun uummata goowwomsanii qabsoo bilisummaa uummatni dhiiga itti dhangalaase asiin gahe irraa butachuuf gaadaa akka jiran ifatti saaxila baasuu qabna. Dhugaa dubbachuuf yoo tahe Dr. Abiyi maqaa Uumata Oromoo miti nama maqaa abbaa isa iyuu waamuuf qaana’u haqa Uummata Oromoof hin dhaabata jedhanii irraa eeguun gowwummaa guddaa dha. Kan nu baasu waan qabnu maraan WBO fi QBO wajjin dhaabbannee Fincila Xummura
Garbummaa finiinsuu qofa!
Gadaan Gadaa Bilisummaa Ti!
Injifannoo Uummata Oromoof!


text:
Guraandhala 19,2016 Warraaqsii biyyoolessaa Oromiyaa FXG ganama barii lafaa irraa eegaluun maagaalaa Amboo fi naannoo Ambootti warraaqsa fincila xumura gabrummaa jabaatu deemaa jira. halkan edaa daandiiwwaan konkolaataa bakkoota hedduutti cufamaa bulaan, daandiin Amboo hanga calliyaatti cufamee jira, Magaalaa Baabbichaa irratti akka baqnamuu hin dandeenyetti cufamee jira.
Goototni Barattootniu mana barumsaa Amboo sadarkaa 1ffaa, 2ffaa fi Qophaa’inaa Hundii isaanii hiriiraan gara daandii asphaaltii guddatti Adeemaa jiruu, Uummanni baadiyyaa Amboo fi godina Lixa Shaggar Waajiraalee OPDO diiguu irratti argama, akka guutummaa goduinichaatti warraaqsii guddaan gaggeeffamaa olaa waan ta’eef Uummatni Oromoo kallattii hundaan kan keessaa fi alaa bakka jirtan hundaa dirmachuu keessan jabeessa, bakka jirtanii sagaleedhageesisaa !!


text:
Shaete kaa'laancho - Danuwa nna suudishuwa qineessi
Doorantino barekkira barete mashalaqqe badanno.
Doorantino barubba
Barete mashalaqqe muccisate bare doori.
-
Dirtote saaxinewiinni doorantino bare huni.
+
Dirtote saaxinera haaroo daatu bare ledi.
Barete mashalaqqe
Barete su'ma
Dooramino daati bare su'ma leellishanno. Hasirittoha ikkiro, haaroo su'ma ea dandaatto.
Barete dana
Barete dana doori.
AutoValue
Ee qineessittoro, Konni daati bare hornyuwadaatubeeze motorenni kalaqantino.
Eote shiqqo
Qinoo ee ikkituro, tini bare mulla ikka dinose.
Hojja
Daatu barera fikiimootu kiiro badanno.
Tonnishshu dargubba
Daatu barera tonnishshu dargubba kiiro badanno. Kuni doorshi kiirote woy tonnishshu daati barera calla shiqanno.
Gadete hornyo
Ee/dee'ni barera gadete hornyo badanno.
Umikkinni-ledi hedote fooliishsho
Umikkinni-ledi hedote fooliishsho baxxitino intijere daatu barera hajajannoha SQL hajajo badaancho ei. Lawishshaho, aantanno MySQL hedote fooliishsho "id" ayee yannara hedote fooliishsho daatu bare kalaqanno gede ledate AUTO_INCREMENT hedote fooliishsho horoonsiranno:
CREATE TABLE "shae1" ("id" INTEGER AUTO_INCREMENT)
Lawishshaho, AUTO_INCREMENT Umikkinni-ledi hedote fooliishsho saaxinera eessa noohe.


text:
Saddeettan walti hafan keesaa hardhaa fi boriitti 4tti walti hafa, dorgommiin waancaa kubbaa miilaa Afrikaa 31essoo dhumachuuf fagoo hin jirtu.
Jarii 8n walti hafe ammoo walti falachuutti jira.Hagii tokko takkumaa waancaa Afrikaatuu hin arganne,hagii tokko takkumaa sadarkaa amma jiru kana hin geenne kaan ammoo akka nugusa kubbaa miilaa faarsan.Biyyootii dorogommii waancaa Afrikaa,AFCON 2017 walti hafan waan faarsaniin hedduu qaban.
Dorgommiin kubbaa miilaa Afrikaa dorgommii FIFAn tohatu keessaa tokko.Taphatoota Afrikaa hedduutti walti dhufa.
Ka milkaahe achumatti gabayaa argatee kilabiin Awurooppaa faatilleen bitachuu eegatti.Dorgommii AFCON 2017 biyya saddeetitti walti boqonnaa guyyaa lamaatiin duubatti taphatti deebihan.
Burkiinaa Faasoo fi Tuniiziyaa:
Biyyootii tun istaadiyoomii Librivilee keessatti tapahtan. Burkiinaa Faasoo qaraa istaadiyoomii kana keessatti marroo lama taphatte.Tuniiziyaan ammoo asi keessatti Zimbaabuwweeti goolii afur faatee waliin gadi lakkifte dorgommii keessaa baafte.
Leenjsiaan Burkiinaa Faasoo nama jalqaba taphatuuf dubbachuu hin fedhu.Wannii mirkanaa ammoi Bernardi Tiraahoree hin hafuu jedha. Taphii jajjabaa,garee jajjabduun walti marree moohuuf ammo carraa guddaa qamnaa jedha.
Tuniiziyaan ammoo baranallee akka namii eege caalaa taphatte.Aljeeriyaa moohuun isiituu waan mamaati.Kilabiin goolii hedduu galfatteeyyuu isii.
Tapha biya tana lamaanii keessatti gurbaa Burkiinaa Faasoo Charles Kabore ilaan barbaadaa waan innii kubbaa tolchu qofa laalaa.
Adoo isaa dubbannuu gurbaan Chelsiin ergifatte ka amma Burkiinaa Faasoo taphatu Bertiraandi Tiraahoree isallee quba qabaadhaa.Namii hagii tokko Tuniiziyaatti moohaa jedha.Isan hoo?
Senegaalii fi Kaameruun
Jarii kun lachuu Afirkaa gama Dhiyaatiin qubata.Senegaal akka sadarkaa FIFAn bara 2017 basen 33ssoo jirti.dorgommii AFCON ta baranaa irratti ykn hin mooti ykn walqixxee baati malee takkumaa hin moohamne.
Kaameruunilleen akkasuma.Jarii Senegaaliif dura taphatu jajjabaa,ka jidduu taphatullee sibiiluma.Saadiyoo Maanee dura taphateefii namii isaa duubaa kubbaa goolii irraa ittisu duubaan jiraannaan dhibii hin jiru.
Kaameruuni durii garee jabduu jedhanii ganna kurnya tokkoo faarsan taana Gaabon dhuftee warra tuffatan taate.Silaa gaafa Burkiinaa Faasoo waliin taphatte suniiyyuu moohuu malte. Taatullee dubumaa dhuftee Giinii Bisawu moote.
Senegaal ijoollee jajjabduu guurrattee dhufteen.Warrii mirgaa fi bitaa taphatuuf lamaan Baldee fi Keyitaan warra akka dhukkubaa ufi irraa eegan. Jidduu isaanii ammoo Maamee Biraam Diyuufitti taphata.Tanaaf goolii galchuuf carraa guddaa qaban.
Senegaal goolii lamaan ykn sunii oliin moohuu hin ooltu jedhanii eegan.Kaameruunilleen diriirfattee goolii ufitti gadi hin lakkiftu silaafuu
Gaanaa fi DRC:Jarii kun ammoo Sanbata guddaa walti bu’a.
Garee D keessaa jara kana lamaanitti oli bahee mullate.DRC akkuma milkii Ayvori Koosti mootee Toogoolleen akkasuma mootee dorgommii baafte.Warrii kubbaa goolii irraa ittisuuf ammoo jara jajjabaa ka goolii eegulleen jajjabaa qabdi.
Gaanaan ammoo daqiiqaa 90n walii galanii tapachuu qaban jedhani eegan.Taatullee gooliin jarii jalqaba irratti Maaliitti galche waan akka malee nama gammachiise.Taatullee dandeettiin gurbaa jarii abdatuu,Asamoah Gyan waan nama shakkisiisaati barana.
Masrii fi Morookoo
Jarii kun Ammajii 29 istaadiyoomii Port Gentil keessatti wayaa keessaa waliif yaa’a.Masriin nugusa kubbaa miilaa Afirkaa jedhaniin taan dheebuu ganna torbaa waancaa AFCON itti hin argatin baatu malee waan galtu hin fakkaattu.
Tapha dhiyoo irratti Gaanaa mootee asi geette.Mohaammad Saalaatti miila bitaacha itti dagalchee daqiiqaa 11 irratti goolii keessa buuseef.Masrii siyaasaa biyya isii ka miila gadi dhaabachuu didetti kubbaa irraa dhaabe malee silaa dorgommii Afirkaa keessaa hin haftullee.
Taatullee Masriin ammallee akka dansaa ufi hin mullifne jedhanii eeguutti jiran.Namii jarii abdatu Mohaammad Saalaa ufii goolii galchee nama galchuulleetti kennullee ammallee jabeennaa fi dandeettii kubbaa ka isa irraa eegan hin mullfine jedhaniin.
Morookoon dorgommii AFCON tana keessatti ajaahibaa hojjachuuf eegan.Taatullee DRC waliin taphattee moohamun isii waan afaan nama qabachiisaati.
Masriin Saalaa abdatti Mohaammada Elnenyi namichii siin Arsenaal keessaa yaammatte kaan ammoo kubbaa akka bineensaa dirree keessa adamsa.
Warrii kubbaa goolii irraa ittisuuf ammoo nama akka Ali Gabr fi Ahmed Hegazy faatilleen warra dirree jidduu keessa kubbaa quphanu dhowwu.
Morookoon mala nama guddaatiin tapahtti Masriin ammoo maqaa fi humnaan taphatti.
Hayyee dorgommii Waancaa Afrikaa 31essoo warri walti hafe guyyaa lama boqotee cabaa hidhatee,meeluu dhidhiibatee,hafruu fudhatee itti deebiittijira.Waan maal tolchan seetan eennutti maaliin galata seetan?


text:
Maalummaa Du’aa’ii
Piroojekti ‘Du’aayi’ jedhu torbaan baay’eef turuu kan danda’u qabachuun har’a waa’ee du’aayi ilaaluuf carraaqna. Dhugumatti du’aayin furtuu milkaa’innaa keessaa tokko. Garuu namoonni baay’een furtuu kanatti fayyadamanii balbala milkaa’innaa fi gammachuu banachuu hin dandeenye. Maaliif banachuu dadhabanii? Sababni isaa maaliidhaa? Akkuma furtuun ilkaan qabu, du’aayinis ilkaan qaba. Ilkaan san sirritti qaranii jiru? Ilkaan sunniin maal akka ta’e sirritti beekani jiru? In sha Allaah gaafile kanaa fi kkf waa’ee du’aa’i ilaalchise walumaan ilaalla. Barreefamni waa’ee du’aa’i ilaalchise asitti barraa’u kitaaba “Du’a The Weapon of the Believer” jedhamu irraa fudhatama.
I.Du’aa’i jechuun maal jechuudhaa?
Jechi Arabiffaa Du’aa jedhu maqaa xumura irraa ijaarrameedha. Xumurri sunis, ‘Da’aa’ hiikni isaas, ‘waamu, kadhachuu’ ta’a. Afaan Oromootin jecha du’aa jedhu du’aa’i ykn du’aayi jenne waamna. Jechi du’aa jedhu Qur’aana keessatti hiika adda addaa agarsiisuuf maqaan isaa dhahame jira.
1.Ibaada (gabbarrii) agarsiisuuf:
وَلَا تَدْعُ مِن دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَنفَعُكَ وَلَا يَضُرُّكَ ۖ فَإِن فَعَلْتَ فَإِنَّكَ إِذًا مِّنَ الظَّالِمِينَ
“Rabbii gaditti waan si hin fayyannee fi hin miine hin gabbarin. Yoo akkas goote dhugumatti ati yeroo san miidhaa hojjattootaa (zaalimtoota) irraa taata.” Suura Yuunus 10:106
2.Gargaarsa barbaaduf:
وَإِن كُنتُمْ فِي رَيْبٍ مِّمَّا نَزَّلْنَا عَلَىٰ عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِّن مِّثْلِهِ وَادْعُوا شُهَدَاءَكُم مِّن دُونِ اللَّهِ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ
“Yoo waan Nuti gabricha keenya irratti buufne [Qur’aana] irraa mamii keessa taatan, yoo kan dhugaa dubbattan taatan, suuraa akka isaa tokko fidaatii ragoota (gargaartota fi deeggartoota) keessan kanneen Rabbiin ala jiranis waamadhaa.” Suuratu Al-Baqaraa 2:23
3.Waamicha agarsiisuuf:
يَوْمَ يَدْعُوكُمْ فَتَسْتَجِيبُونَ بِحَمْدِهِ وَتَظُنُّونَ إِن لَّبِثْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا
“Guyyaa Inni (Rabbiin) isin waamu fi isin Isa faarsaa awwaatanii fi yeroo gabaaba malee [addunyaa irra] kan hin turre ta’u yaaddan.” Suuratu Al_Isra 17:52
Jecha du’aa jedhu Qur’aana keessatti hiika baay’ee qaba. Kanneen armaan olii muraasa.
Akkasumas, hayyoonni Islaama du’aayif hiika itti kennanii jiru. Isaan keessaa:
Al-Khaxxaabi akkana jedha: “Du’aayi jechuun gabrichi Gooftaa isaa gargaarsa fi deeggarsa itti fufaaf kadhachudha. Haqiiqan du’aayi gabrichi garmalee wanta tokko Rabbiin irraa barbaadu agarsiisu fi wanta tokko mataa ofitiin jijjiruuf humna ykn mala kamirraayyu of bilisoomsudha. (Kana jechuun wanta tokko humna ofii qofaan akka hin hojjanne amanuun gargaarsa fi mala Rabbiin irraa kadhachuudha). Kuni mallattoo namni tokko Rabbiif gabricha ta’uu agarsiisudha; miira namni Rabbiif harka kennu mul’isuudha. Du’aayin hiika Rabbiin faarsu, arjoominna fi tolummaan Isa ibsu kan qabuudha.”
Ibn Al-Qayyiim Du’aayi akkana jechuun hiike: “Wanta nama fayyadu kadhachuu fi wanta nama miidhu akka namarraa deemu kadhachuudha. Yookiin wanti miidhaa geessu kuni isatti bu’uun dura akka isarraa Rabbiin deebisu kadhachuudha.”
II. Du’aa’in Gosa Ibaadati
Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ ۚ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ
“Gooftan keessan ni jedhe, ‘Na kadhaa isiniifan awwaadhaa. Dhugumatti, isaan Ana gabbaruu irraa boonan, salphattoota ta’anii Jahannam seenuf jiru.’” Suuratu Ghaafir 40:60
Aaya tana keessatti Rabbiin akka Isa kadhannuu fi itti iyyannu nu ajaja. Akkasumas, warroota Isa hin kadhanne namoota boonaf Isa hin gabbarre keessatti lakkaawa. Kanarraa ka’uun, du’aa’in gochoota ibaada keessaa akka ta’e ni hubatama. Hiikni kuni ifaan ifatti Ergamaa Rabbii (SAW)’n ibsame jira. Nu’maan ibn Bashir akka gabaasetti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“الدعاء هو العبادة”
“Du’aa’in Ibaadadha.” Ergasii Ergamaan Rabbii (SAW) Aaya armaan olii qara’an. (Abu Daawud tu gabaase)
Kanaafu, du’aa’in gosoota ibaada keessaa tokko. Inuma gocha ibaadaa keessaa isa guddaadha.
Du’aa’i irraa faayda argachuuf haalli fi adeemsi du’aa’i itti godhan Qur’aana fi Sunnaa Ergamaa Rabbii (SAW) irraa kan fudhatamee fi waliin kan deemu ta’uu qaba. Namni tokko salaata salaatuf ykn soomuf sammuu ykn fedhii isaatiin akkuma hin deemne du’aayis gochuuf Qur’aana fi sunnatti of daangeessu qaba. (Du’aayi gochuuf gochoota Qur’aana fi sunnaa faallessan raawwachuu hin qabu)
III. Hariiroo Du’aayin Aqiidaa waliin qabu
Du’aa’in Aqiida fi tawhida waliin hariiroo cimaa qaba. Du’aa’in karaa hundarra caalu imaana ofii itti dabalanii fi Maqoolee (Asmaa’a) fi sifaata (amaloota) Rabbii itti dinqisifataniidha. Sababa adda addaa irraa kan ka’ee du’aa’in imaana namticha ni dabalaaf. Namtichi dhuma isaa irratti too’anna homaatu akka hin qabne yookiin humna of fayyadu kan hin qabne ta’uu ykn wanta badaa ofirraa deebisu akka hin dandeenye du’aa’in ni agarsiisa. Du’aayin miira Muslimni Rabbiin garmalee barbaadu agarsisa. Namtichi dhugaan du’aayi godhu Rabbiin akka dhagayuu fi isaaf awwaatu ni amana.
Karaan biraa barbaachisummaa du’aayi itti mul’atu tawhiida keessatti. (Tawhiida jechuun Tokkichummaa Rabbii agarsiisudha. Tawhiida bakka saditti qoodun ni danda’ama. Isaanis:
1.Tawhida al-Rubuubiyyaah– Tawhiida Gooftummaa, kana jechuun Kan wanta hundaa uumu Rabbiidha, Gooftaa fi Mootiin wanta hundaa Rabbiidha, wanta hundaa bakka isaaf maluu kan kaa’u (Mudabbir) Rabbiidha.
2.Tawhiida al-uluuhiyyah– kana jechuun gabbarrii keessatti Rabbiin tokkichoomsu (Rabbiin qofa gabbaruu, homaa Isatti qindeessu dhiisu).
3.Tawhiida al-Asmaa wa al-sifaat– amaloota gaggaarii, kabajamoo, guutuu fi maqoolee gaggaariin Isa wassafuu (ibsuu)dha. Tawhidni hundee Islaamati fi jalqabaa hanga dhumaatti waamicha Ergamtoota Rabbiiti. )
Namni tokko yommuu du’aayi godhu, keessoo isaatti Rabbiin jiraachu fi Gooftaa haqaa akka ta’e ni amana. Namtichi du’aayi gochuun Rabbiin wanta hundaa akka too’atu hojiin agarsiisaa jira, du’aayi isaatiif deebii deebisuuf humnaa fi dandeetti kan qabu Rabbiin qofa waan ta’eef. Rabbiin Nyaachisaa, Jiraachisaa, Uumaa fi Bulchaa uumama guutuu akka ta’e namtichi du’aayi godhu amanaa jira. kuni hundii hundee tawhiid ar-Rubuubiyyaati.
Karaa biraatin du’aayin Rabbiin qofti gabbaramuu akka qabu agarsiisa (Tawhiida al-Uluuhiyyah). Namni tokko Rabbiin too’annaa guutuu uumamtoota irratti qabaachu fi kadhaa nama dhiphinna keessa jiru kan deebisuuf Rabbiin qofa akka ta’e erge beeke, gabbaruu kan qaban Rabbiin qofa akka ta’e amanu fi hojii irra oolchu qaba.
Akkasumas, du’aayin Rabbiin maqoolee fi amaloota guutu akka qabu agarsiisa. Hasaasa garbichaa kan dhagahu Rabbiin qofa waan ta’eef. Gabrichi bakka fedhe haa jiraatu haala inni keessa jiru Rabbiin ni beeka.
IV. Rabbiin ala wanta biraa du’aa’i kadhachuun Shirkiidha
Akkuma duratti jedhame, du’aa’in Rabbiin qofatti qajeelu qaba. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala akkana jedha:
قُلْ إِنَّمَا أَدْعُو رَبِّي وَلَا أُشْرِكُ بِهِ أَحَدًا
“Jedhi ‘Ani kan kadhu (gabbaru) Gooftaa kiyya qofa. Isattis waan tokkollee hin qindeessu.’” Suuratu Al-Jinn 72:20
Rabbiin alaa wanta biraa du’aayi kadhachuun shirkii qulqulluudha. Sababni kanaas, namtichi wanta biraa du’aayi kadhatu amala Rabbiin qofa qabu wanta saniif kennaa jira. Fakkeenyaf wanta qalbii namaa keessa jiru kan beeku Rabbiin qofa; nama rakkate rakkinna keessa kan baasu Rabbiin qofa. Kanaafu, namni waliyyoota, taabota, dhagaa, nabiyyoota, malaaykota fi kkf du’aayi kadhatu, wantoonni inni kadhatu kunnin kadhaa isaa ni dhagayan, jireenya yeroo hundaa qabu, kadhaa isaa jalaa awwaachu ni danda’an, haala inni keessa jiru ni beekan, ni argan, wanta inni fedhu ni kennaniif jedhe amanaa jira. Garuu amaloonni guutun armaan olii Rabbii qofaaf kan maluudha. Rabbiin qofa wanta hundaa kan dhagahu. Rabbiin haala keenya hundaa sirritti kan beeku. Rabbiin qofa kadhaa keenyaf deebii kan deebisu. Wantoota du’aayin itti godhamu aaya tana keesatti Rabbiin haala Kanaan ibsa.
إِن تَدْعُوهُمْ لَا يَسْمَعُوا دُعَاءَكُمْ وَلَوْ سَمِعُوا مَا اسْتَجَابُوا لَكُمْ ۖ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكْفُرُونَ بِشِرْكِكُمْ ۚ وَلَا يُنَبِّئُكَ مِثْلُ خَبِيرٍ
“Yoo isaan kadhattaniis kadhaa keessan hin dhagahan. Osoo dhagahaniillee isiniif hin awwaatan. Guyyaa Qiyaamaas shirkii (Rabbitti qindeessu) keessan ni mormu. [Yaa Muhammad] akka Rabbii keessa beekaatti homtuu siif hin odeessu.” Suuratu Faaxir 35:14
Kanaafu, wanti Rabbii gaditti kadhatamu taabota ta’I waliyyi ta’ii kadhaa kana gonkumaa hin dhagahan. Amala guutu Al-Samii’ (Wanta hundaa dhagahaa) qabu waan hin qabneef. Osoo kadhaa isaanii kana dhagahaniyyuu isaan jalaa awwaachu akka hin dandeenye Rabbiin ibsa.
Wantoota Rabbii gaditti gabbaraman (kadhataman) Rabbiin ammas haala Kanaan ibsa.
يَدْعُو مِن دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُ وَمَا لَا يَنفَعُهُ ۚ ذَٰلِكَ هُوَ الضَّلَالُ الْبَعِيدُ
يَدْعُو لَمَن ضَرُّهُ أَقْرَبُ مِن نَّفْعِهِ ۚ لَبِئْسَ الْمَوْلَىٰ وَلَبِئْسَ الْعَشِيرُ
“Rabbiin ala waan isa hin miinee fi hin fayyadne kadhata. Suni isatu jallinna fagoodha.
Nama miidhaan isaa bu’aa isa irra dhiyoo ta’e kadhata. Jaalalle ta’uun isaa waa fokkate! Ammas hiriyyaa ta’uun isaa waa fokkate!” Suuratu Al-Hajj 22:12-13
وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّن يَدْعُو مِن دُونِ اللَّهِ مَن لَّا يَسْتَجِيبُ لَهُ إِلَىٰ يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَهُمْ عَن دُعَائِهِمْ غَافِلُونَ
“Nama Rabbiin ala waan hanga Guyyaa Qiyaamaatti homaa isaaf hin awwaannee fi isaan (warri kadhataman) kadhaa isaanii irraa dagatoo ta’an gabbaru caalaa jallataan eenyu?” Suuratu al-Ahqaaf 46:5
Kana jechuun wanti Rabbiin ala kadhatamu (gabbaramu) sun kadhatamu (gabbaramu) isaatu hin beeku. Du’aa’in osoo hanga Guyyaa Qiyaama isaanitti godhameyyu wanti uumamu hin jiru.Kanaafu, asirraa ka’uun namni Rabbiin ala wanta biraa du’aayi kadhate, shirkii guddaa hojjate jiraa jechuudha.
Kanaafu, namni Rabbiin alatti waliyyi du’e ykn Nabiyyi ykn malaaykaa ykn taabota fi kkf kadhatu yakka guddaa raawwataa jiraa jechuudha. “Yaa Rasulallah harka kiyya qabi, Yaa shek huseen ilma naaf kenni, Madanaalami na baraari, Gabra’el na eegi, Iyyasuus na eegi, qabri bira dhaqanii yaa ebalu na gargaari, akkas naaf godhii fi kkf jechuun shirkii guddaadha, yakka hamaa adabbi Jahannamatti nama geessudha. Shirkiin zulmii guddaa hojii gaarii nama jalaa balleessu beekun namni hunduu gocha kana irraa fagaachu qaba. Rabbiin akkana jedha:
وَلَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ
“Dhugumatti gara keetii fi gara warra siin duraa turanitti “Yoo Rabbiin wajjiin waan biraa gabbarte dalagaan kee ni bada; warra hoonga’an irraas taata.” Jechuun wahyiin (ergaan) buufameera.” Suuratu Az-Zumar 39:65
Kitaaba wabii: Du’a Weapon Of the Believer fuula 21-30 By Abu Ammar Yasir Qaadi
[email-subscribers namefield=”YES” desc=”” group=”Public”]


text:
Shirkiin Aakhiratti Salphinna Guddaatti nama geessa-Kutaa 1
Tarii namoonni Rabbiitti waa qindeessan (qixxeessan)-kana jechuun shirkii hojjatan- addunyaa keessatti salphinna hangas mara arguu dhiisu danda’u. Garuu Guyyaa Qiyaamaa haqaa fi sobni waan ifa bahuuf garmalee salphatu. Salphachuu jechuun yakkii fi badiin hojjatan saaxilamu, garmalee qaana’uu fi adabbii keessatti kufuudha. Kanaafu, hiika kana irratti hundoofne salphinna namoota shirkii hojjatanii haala kanaan qoqqoonne ilaalu dandeenya:
Yakki isaanii saaxilamuu fi sobni odeessaa turan isaan jalaa baduu
Rabbiin alatti wantoonni isaan gabbaraa (waaqefatan) isaan mormuu fi kijibsiisuu.
As jalatti, malaykonni isaan mormuu, Nabiyyoonni fi saalihonni isaan mormuu, Nabii Iisaan (Iyyasuus) namoota isa waaqefatan mormuu, hoggantoonni jallattoota ta’an isaan ganu, sheyxaanni isaan ganuu, haala wali galaatin isaan kijibsiisu” ni ilaalla.
Jecha ijoo: Shariikota-Ingliffaan-Partners, Amariffaan-ተጋሪዎች (taggaarihoch). “Shariikonni” asi gaditti barbaadame “wantoota namoonni Rabbiin waliin gabbaran (waaqefatanii)dha. Kan akka sanamoota (siidaa), malaykota, nabiyyoota, namoota gaggaarii fi kkf.” Sababni wantoonni isaan gabbaran kunniin shariikota jedhamaniif “Gooftummaa ykn ibaadaa keessatti Rabbiin waliin qooda fudhatu” jedhanii mushrikoonni waan yaadaniif. Mushrikoota-namoota Rabbiin waliin waan biraa gabbaran (waaqefatan).
Yakki isaanii saaxilamuu fi sobni odeessaa turan isaan jalaa baduu
Shirkii jechuun Rubuubiyyah (Gooftummaa) ykn ibaadaa (gabbarrii) ykn maqaalee fi amaloota Rabbii keessatti Isaaf shariika (qooda fudhataa) ykn fakkaataa fi qixxaataa gochuudha. Jecha gabaaban shirkii jechuun Rabbii olta’aatti waa qindeessu ykn qixxeessudha. Shirkiin yakkaa fi badii guddaadha. Namoonni shirkii hojjatan, Guyyaa Qiyaamaa yakki isaanii kuni ifatti baha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala ni jedha:
“Guyyaa hunda isaanii walitti qabnee ergasii warra qindeessaniin, “Shariikonni keessan kan isin odeessaa turtan eessa jiruu?” jennuun san [yaadadhu]. Ergasii fitnaan isaanii, “Gooftaa keenya Rabbiin kakanne! Nuti mushrikoota hin turre.” jechuu malee waan biraa hin taane. Akkamitti akka ofirratti kijiban mee ilaali. Wanti isaan sobaan uumaa turan isaan jalaa bade.” Suuratu Al-An’aam 6:22-24
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa bu’aa dhumaa warra shirkii hojjatanii beeksisa. Guyyaa Qiyaamaa namoota hundaa walitti qabee ergasii Isaa gaditti wantoota gabbaraa (waaqefataa) turan ilaalchisee isaan gaafata. Isaan salphisuu fi waqqasuuf jecha akkana jechuun isaan gaafata: “Shariikonni keessan kan isin odeessaa turtan eessa jiruu?” Kana jechuun wantoonni isin waaqefatan “Rabbiin biratti shafa’aa (jaarsummaa) nuuf ta’u, gara Isaatti nu dhiyeessu ykn Rabbiin waliin qooda fudhatu (shariikota)” jechuun sobaan odeessaa turtan eessa jiruu?[1] Gabbaramaan (waaqefatamaan) nama isa gabbare (waaqefate) ni fayyada, badii irraa baraara. Kanaafu, adabbii irraa akka isin baraaraniif mee wantoonni isin Rabbiin alatti gabbaraa turtan eessa jiruu?
“Ergasii fitnaan isaanii, “Gooftaa keenya Rabbiin kakanne! Nuti mushrikoota hin turre.” jechuu malee waan biraa hin taane.”
Kana jechuun yommuu gaafi kanaan qoramanii fi dhugaa argan deebiin isaanii, “Gooftaa keenya Rabbiin kakanne! Nuti namoota Sitti waa qindeessanii miti. Siin ala wanta biraa gabbaraa (waaqefataa) hin turre.” jechuun malee waan biraa hin ta’u.[2]
“Akkamitti akka ofirratti kijiban mee ilaali.” Kana jechuun sobaan “nuti mushrikoota hin turre” jechuun akkamitti akka ofirratti soban mee hubadhu.
“Wanti isaan sobaan uumaa turan isaan jalaa bade.” “Sanamoonni kunniin Rabbiin biratti shafa’aa (jaarsummaa) nuuf ta’u” jechuun wanti isaan sobaan uumaa turan isaan jalaa bade.[3] Addunyaa irratti wanti nu gabbaru kunniin shafa’aa nuuf ta’uu jechuun odeessa turan. Garuu Guyyaa Murtii sobni isaan odeessan kuni isaan irraa bada. Wantoonni isaan gabbaran shafa’aa isaaniif hin ta’an.
“Dhugumatti, akkuma yeroo jalqabaa isin uumne kophaa taatanii dhuftanii jirtu, wanta isiniif kennine dugda keessan duubatti dhiistanii jirtu. Shufa’aa’a keessan kan isin “shariikota” jechuun odeessitan isin waliin hin arginu. Dhugumatti, [hariiroon] jidduu keessanii citee jira, wanti odeessaa turtaniis isin jalaa bade.” Suuratu Al-An’aam 6:94
“Akkuma yeroo jalqabaa isin uumne” kana jechuun akkuma uumu isin jalqabne isin deebisnee (kaafne) jirra. Akkuma yeroo jalqabaa isin uumne lamuu deebisne isin uumnee jirra. Du’aan booda kaafamu kan mormitanii fi akka hin danda’amnetti ilaalaa turtan.[4] Hiikni biraa, “Akkuma yeroo jalqabaa isin uumne” jedhu, akkuma yeroo jalqabaa kan hin kittaanamne, qullaa fi miila duwwaa taatanii haati teessan isin dheesse, har’as akkasuma taatani dhuftanii jirtu.[5] Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
يُحْشَرُ النَّاسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حُفَاةً عُرَاةً غُرْلاً
“Guyyaa Qiyaamaa namoonni miila duwwaa, qullaa fi kan hin kittaanamne ta’anii walitti qabamu.” Sahiih Muslim 2859
“kophaa” Kana jechuun jireenya jalqabaa keessatti qabeenya, ijoollee, gargaartoota fi deeggartoota ittiin boonaa turtan irraa adda baatanii jirtu.[6] Tokko kan biraa gargaaru hin danda’u. Guyyaa Qiyaamaa namni hundu qabeenya, ijoollee, gargaartotaa fi deeggartota addunya keessatti horataa ture irraa adda bahee kophaa dhufa. Akkuma daa’imni yommuu dhalatu qabeenya fi ijoollee kan hin qabne ta’e garaa haadhaa keessaa bahu, Guyyaa Qiyaamaas namni yommuu kaafamu qabeenyaa fi ijoollee kan hin qabne ta’ee qabrii keessaa ol baha.
“wanta isiniif kennine dugda keessan duubatti dhiistanii jirtu.” Kana jechuun addunyaa keessatti qabeenyaa fi qananii isiniif kennine kan ittiin of tuulaa turtan of duubatti dhiistanii jirtu. Kana irraa homaa of waliin hin finne.[7]
“Shufa’aa’a keessan kan isin “shariikota” jechuun odeessitan isin waliin hin arginu.”
Shufa’aa’a jechuun adabbiin akka namarraa deebi’uuf ykn wanta jaallatan akka argataniif warra shafa’aa (jaarsummaa) namaaf ta’aniidha. Mushrikoonni “Sanamoonni Rabbiif shariikota, Isa biratti shafa’aa (jaarsummaa) nuuf ta’u” jechaa turan. Hiikni hima armaan olii “Rabbiin biratti shafa’aa nuuf ta’uu jettanii wantoota isin gabbartan (waaqefattan) isin waliin hin arginu. Kanaafu, har’a eessa jiruu? Isiniif shafa’aa ta’uu danda’uu?”[8]
“Dhugumatti, [hariiroon] jidduu keessanii citee jira.” kana jechuun hariiroon isinii fi wantoota gabbartan jidduu jiruu citee jira. Kanaafu, har’a isin isaan gabbaruu hin dandeessan, isaaniis isiniif shafa’aa (jaarsummaa) ta’uu hin danda’an.[9] “wanti odeessaa turtaniis isin jalaa bade.”
Wantoota gabbartanii fi amanti keessan sobaa ilaalchisee wanti kijibaan odeessaa turtan isin jalaa bade. Kanaafu, wanta odeessaa turtan irraa dhimma haqa ta’e hin argattan.[10] “Gabbaramtoonni keenya ibaadaa (gabbarrii) keessatti Rabbiif shariikota, Isa biratti shafa’aa (jaarsummaa) nuuf ta’u.” Jechuun wanti sobaan odeessitan isin jalaa bade. [11] Nageenyi, bu’aan, milkaa’inni fi gammachuun sheyxaanni isiniif bareechisee fi arrabni keessan dubbate isin jalaa bade. Oduu sobaa haqa hin taane kanaan ni gowwoomtan. Yommuu faallaan wanta isin odeessitanii isiniif ifa ta’uu, nafsee, maatii fi qabeenya keessan akka kasaartan ifa bahe.[12]
Kitaabban wabii
[1] Tafsiiru Qurxubii-8/339, Zaadul Masiir-429[2] Tafsiiru Qurxubii-8/340, Tafsiiru Xabarii-9/192[3] Zaadul Masiir-430, Tafsiiru Muyassar-130[4] Tafsiiru Ibn Kasiir-3/577, Ma’aarij Tafakkuri wa daqaa’iq tadabburi-11/340[5] Tafsiiru Xabarii-9/414, Tafsiiru Qurxubi-8/463[6] Tafsiiru Tahriir wa tanwiir-7/382, maddoota olii[7] Tafsiiru Ibn Kasiir-3/577, Tafsiiru Xabarii-9/415[8] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-11/340, Tafsiiru Xabarii-9/416[9] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-11/341, Tafsiiru Sa’dii-296[10] Madda jalqabaa olii[11] Tafsiiru Muyassar-139, Zaadul Masiir-455 [12] Tafsiiru Sa’dii-296


text:
Bulchootii Itoophiyaan dhiyoo tana Eeritiraa fi Jibuutii jidduu maruutti jiran. Muummeen ministera Itoophiyaa,Dr.,Abiy Ahmed imaltuu Chaayinaatii galee Eertiraatti goree pirzidaantii isii Isaayyaas Afewarqii waliin embaasii Eeritraatti banatte eebbisan. Achumaan buufta doonii biyya sunillee dhaqanii laalan.
Itoophiyaan akkuma rakkoo Eeritiraa waliin qabdu furatte akka ministeri haajaa alaa isii, Dr.,Warqinee Gabayyoo jedhetti rakko Jibuutii fi Eertiraa waliin qabdullee faluuf itti jirti.
Ministeri Haajaa Alaa Itoophiyaa,Dr., Warqinee Gabayyoo waan wal dubbatan hardha VOA Afaan Oromootti hime.
Itoophiyaan fi Eeritiraan rakkoo ganna 20 caalaa nagaan buufatan.Jibuutii fi Eeritiraan ammoo ganna 10 caalaa wal dhaba malee womaayyuu waliin hin qabaanne.
Akka Dr.,Warqineen jedhetti Jibuutii fi Eertiraan wal hin hadhanii nagaallee waliin hin qaban.
Wal hin dubbisan.Kana qofa osoo hin tahin Suudan waliin rakkoon inmullata Eeritiraa.”
Rakkoo naannoo tanaa fala itti barbaaduuf ministera haajaa alaa Eeritraa, Somaaliyaa fi Eeritaatti Fulbaana 8,2018 Jibuutii dhaqee pirezidaantii biyya suniitiin wal dubbatanii nagaa buufatan.
Jarii kun akka ministerii haajaa alaa Itoophiyaa jedhetti jaarsummaa Itoophiyaatti walii galche.“Yaada hooggantoonni dhiheessan gammachuudhaan fudhatanii rakkoo jiru waltti dhiyaatanii taahanii hiikuuf walii galanii jiran.”
Jibuutii fi Eertiraan daari lafaa irrati wal dhabanii nama walii wal irraa hidhan. Amma ammoo waan dabre bira dabranii walii galan
“Kun ijifannoo guddaadha Gaanfa Afrikaaf.Nageenya .South Suudanis haaluma kanaan deemuutti jira.Torbaan dhufu keessa.”
Jaarsummaan Itoophiyaa akka Jibuutii fi Eeritraan afaan walti qabbanaahan tolchite.
Itoophiyaan akka ministerii haajaa alaa isii Dr., Warqineen jedhetti akka Afrikaa gamii Bahaa nagaa qabaatu fedha.
Nagaa kanaan Itoophiyaa namii isii horuma horee miliyoona 100 bira dabre faaddaa guddaa jalaa argata. Kanaaf hojjachuutti jirti jedha.
Jibuutii keessaa nama Itoophiyaa hagii guddaan Oromootti wal dhaba daariitii naannoo Somaaleetii fi naannoo Oromiyaa gula dhufeen namii 6,000-7,000 baqate.
Dr. Warqineen gaafasuma biyya sun dhaqee pirezidaantii biyya suniitiin wal dubbatee wannii sun dhaabatte.
Horii saamame deebisuu fi jarallee qubachiisuuf waan hedduu irratti wal dubbatan.
Pirezidaantotii Jibuutii fi Eertiraalleen kora itti aanutti walti dhufanii akka dansaa wal haasahuuf koratan.
Faluma araaraa Itoophiyaan dhooftee kanaan Eeritran waldaa IGAD durii keessaa baatettti deebi’uuf deemti.
Itoophiyaan torbaan dhufullee bulchoota Suudan Kibbaa Finfinneetti yaamte wal mari'achiifti.


text:
LibreOffice 7.2 Help
Qajojii xalayaatif masakaa jalqabsiisa. Qajojii kana xalayaa hojiifis ta'ee xalayaa firaaf fayyadamuu dandeessa.
LibreOffice`n xalayaalee hojiitif ykn firaatif naamunaa qajojii waliin dhufa, gargaarsa masakatin fedhii mataa keetii maamileessu dandeessa. Masakiichi sadarkaa sadarkaadhaan qajojii galmee uumuu fi teessuma hedduu kennuuni fi saxaxa dirqalaati si geessa. Mul'inni jalqabaa kun akkaataa xumuri xalayaa filtee itti qindaa'u irraati gamachuu si kena.
Masaka keessatti, galfatootaa fi dirqaloota yeroo barbaadeetti fooyyeessuu dandeessa. Fuuloota hunda ykn fuuloota masakaa maraa dhiisu dandeessa, yeroo kana qindanootni ammaa (ykn durtii) ni hojjatuu jechuudha.
Yoo xalayaa hojii uumte, miseensota adda addaa galmee kee keessaati hammachuuf filuu ni dandeessa, kan yeroo bayyee xalayaa firaatif hin fayyadamtu, kan akka sarara dhimmaa. Yoo dirqalaa xalayaa firichaa filtee, fuulootni xiqqoon miseensota xalayaa hojii ta'ee, qaaqa masakaa keessati hin hammataman.
Filannoo gulantaa duraa keessati uumte akka ilaaltu sii hayyama. Qindaa'inootni ammaa ni ol kaa'amu.
Qindaa'inoota ammaa ol kaa'un gara fuula itti aanuti fufa.
Akkaata filannoo keetitin, qajojiichi galmee haaraa uumuun baxxee jabaa irra ol kaa'a. LibreOffice'n maqaa "Untitled X" (X'n lakkaawwii waliti aananif dhaabbata) fi iddoo dalagaa irrati mul'isa.
LibreOffice'n qindaa'inoota ammaa akkaataa qajojii galmee filatameen maskiicha keessatti olkaa'a. Yemmuu masakiicha yeroo lammaffaaf ka'aa taasistuu kunnen immoo akka qindaa'inoota durtiitti fayyaduu.


text:
Gabaasa Qeerroo Aanaa Nuunnuu Qumbaa Ebla 20,2015
Wallagga,Aanaa Nuunnuu Qumbaa Ganda qonnaan bultaa Furdisaa lafa qonnaa fi bososna Baanqoo jedhamu mootummaa Wayyaanee investerootaaf hiruu isaa irraan kan ka’e uummanni Oromoo naannichaa diddaa fi falmatnaa dachii isaanii taasisaniin ergamtootaa fi bulchitoota Wayyaanee waliin walitti bu’uu Qeerroon gabaase.
Gaafa Ebla 19,2015 Diddaa uummanni naannoo kanaa kaaseen wal qabatee mootummaan Wayyaanee loltoota isaa Naqamte irraa gara naannichaatti erguun fincila kaafatniittu, dachii mootummaan irraa buqaaa isiniin jedhe irraa ka’uu diddan sababoota jedhuun abbootii warraa kanneen ta’an qonnaan saddeettamaa ol manneen hidhaa beekamtii hin qabne kan akka Waamaa Adaree,magaalaa Nuunnuu, mana hidhaa Jimmaa Arjoo fi Jaatoo Naqamteetti guuramanii hidhamuu isaanii Qeerroon addeessa.
Kanneen keessaa maanguddoonni umuriin bulan lama haalaan miidhamanii mana hidhaa Naqamteetti darbatamanii jiru, kanneen kunis:-
- Obo,Qalbeessaa Donee
- Obbo, Firrisaa Waakkennee
Jedhaman yeroo ta’an hidhamtoota warreen hafan kaan keessas shamarran Oromoo maatii qonnaan bulaa keessaa akka keessatti argaman gabaasi addeessa.


text:
Namni tokko sooressa yoo ta’e malee hamma fedhe bareedaa ta’aa yoo oole nama hinhawwatu. Namni miskiina ta’emmoo nama hojii ta’uutu irraa eegama.Ergamaa ta’uurra sooressa ta’uutu caala.Isaan kunniin haala qabatamaa jireenya keenya yeroo ammaa ta’uu isaanii Eriskiin tasa hubachuu hindanda’u. Huyi miskiinichi garuu sadarkaa yaadaan hamma kana beekamtii kan qabu hinturre.Jireenyasaa keessatti hojii nama dallansiisu hojjetee hinbeeku.Garuu bifasaa miidhagaa yeroo ilaalan, Huyi dhugumaan bareedaadha.Hawaasa keessattis dhiiraafi dubartootaa wajjin hariiroo gaarii qaba.Kun beekamaa yoo isa godhellee qabeenya horate garuu hinqabu.Yeroo abbaansaa du’an dhaalaan kan isaaf kennan, Shaamlaa isaaniifi kitaabota waa’ee lola waraana Peninsuulaarii (lola waraanaa garee humna waraanaa Ispeen,Poorchuugaalii, Ingiliziifi garee humna waraanaa Faransaayi gidduutti godhaman ) barreeffaman 15 qofadha.kana malees jaartiin adaadaansaa Paawundii 200 waggaatti isaa ramadaniin jiraata.
Huyi ijibaati inni hingoone hinjiru.Shaqaxoota jimlaa ji’oota ji’aaf biteera.Boodammoo deebisee gurgureera.Daldaltoota muuxannoo guddaa qaban wajjin waldorgomuu hindandeenye. Yeroo muraasaafis daldalaa baala shaayee ta’ee ture.Haata’ullee malee hojii kanarraa bu’aa dhabee itti dhiise.Itti aansees gara daldala dhugaatii irratti bobba’ee xinnoo yaalee ture.Isaas itti hinfufne.Sana boodaa harkaafi miilla maratee taa’uu jalqabe.
Jireenya kanaan akka itti hinfufneefimmoo jaalalaan qabame.Intalattiin jaalalaan isa kuffiste Loowuraa Matan jedhamti.I ntala irreessa waraanaa soorama ba’an tokkooti. Abbaanshee biyyaa Hindii bara turan dhibee fayyaa isaanirra ga’een humna waraanaa keessaa soorama ba’an.Loowuraanis Huyiin baayi’ee jaallatti. Huyis baayi’ee ishee jaallata. Lamaanuu magaalaa Lenden keessa wal ammatanii haa deeman malee horii hinqabani.Abbaan Loowuraa Huyiin yoo jaallatanillee,horii dhabuunsaa garaa isaan quuqa.Kanaaf intala isaanii itti heerumsiisuu hinbarbaadani.
“Yaa ilmakoo! Ati amma hiyyeessadha.Intalakoo fuutee jiraachisuu hindandeessu. Yeroo paawundii kuma kudhan horattu,fuuta.”Ittiin jedhu ture.Huyimmoo tibba sana humna kanaa hinqabu.Garuu of jajjabeessuuf darbee darbee jaalalleesaa Loowuraa bira dhufa ture.Gaaf tokko Huyi jaalalleesaa Loowuraa argachuuf ganda isheen abbaashee wajjin jiraattu gara Hoolaadi Pooki deemuurra utuu jiruu gara mana firasaa Alen Tiraavoo jedhamutti gore.Tiraavoor artiitstii suuraafi tiyaatiriidha.Artiistonnimmoo uummata isaan daawwatu biratti jaallatamoodha.
Tiraavoo haala addaa qaba.Godaanisi finniisaa fuula isaarratti nimuldhata.Areedisaa gadi dheeraadha. Yeroo Huyi manasaa ga’u Tiraavoon buruushii haalluu suraa itti sararu qabatee olii gadi jechaa ture.Suuraawwan inni hojjetu uummata biratti baayi’ee jaallatamoodha.Tiraavoofi Huyi hiriyummaan kan walitti isaan hidhe, bifa bareedaa Huyi ture.Huyi bifa fuulasaa qofa osoo hin taane dhaabbata qaamaa bareedaa adda ta’e qaba.
Tiraavoor, Huyi wajjin firummaasaa erga cimsatee booda yeroo yerootti dhufee akka isa daawwatu fedhasaati.Waan kana ta’eef yeroo amma Huyi Tiraavoo bira dhufu, Tiraavoor suuraa namticha deegaa tokko sararaa ture xummuuruu jala ga’ee ture.Namticha deegaa Tiraavoon suuraa isa kaasaa ture sun fullisaa dheeraa ta’ee miirri gaddaa irraa muldhata.Kaapportaan inni uffate gatiittii isaarraa tatarsa’aadha.Kopheen inni kaawwate moofaa tatarsa’anii kan iddoo baayi’eetti erbamanidha/hohdamanidha/.Harkasaa tokkon ulee qabatee, harkasaa kaaniin immoo kadhaaf gonfoo(kooffiyyaa) qabatee diriirsee dhaabbateera.
Huyi Tiraavoo harka qabaa; “Suuraa baayi’ee nama dinqisiisu sararteetta”. Jedhe ”Maarree moodeela dinqisiisaadha.” Jechuudhaan Tiraavoor deebiseef. ”Anis yaadikoo akkuma kanadha.Kadhattooti akka isaan kanaammoo yeroo hundumaa hinarginu.Nama dinqa.Artiistiin beekamaa adduunyaa Raambiraant kana utuu argee maal jedha laataa!”
“Jaarsa miskiinaa!” Jedhe Huyi “ Akkam nama gaddisiisuu?Haata’ullee malee akka natti fakkaatutti isin artiistotaaf haalli akkasii faayidaa qaba.”
“Dhuguma ! kadhattuu ati suuraasaa sararte, gammadaa ta’ee akka muldhatuuf hinfeetu mitii?”
“Utuu dubbannuu suuraan nama moodela ta’e tokko yeroo kaafamu maaltu kafalamaaf ?”Jechuudhaan Huyi gaafate.
“Sa’atiitti saantima 50 “
“Atihoo suuraa sanatti meeqa itti argatta?.”
“O! …fakkeenyaaf isa kanatti Paawundii kuma lama itti argachuun danda’a.”
“Paawundi”
“Ginis jechuu isaati.Walaleessitootiifi hakiimoti kafaltii kan fudhatan Giiniidhaani. (Giiniin tokko shilingii Ingilizii 21 dha.)
“Akkas erga ta’e moodelichi dhibeentaa kanaa fudhachuu qaba.”
”Isaanis hojii kanarratti akkuma keessan qooda fudhatu.”
“Gowwaa !…Ati gowwaadha ? Moodeelicha dura dhaabbatanii haalluu dibuun baayi’ee nama dadhabsiisa.Mee amma haasaakee narraa dhaabi.Ani amma hojiidhaan muddameen jira.Amma calluma jedhiitii tambookee qabsiifadhuutii aarsi.Tolee?”
Turtii xinnoo booda hojjetaan Tirivoor dhuftee namtichi fireemii suuraa hojjetu dhufee balbalarra akka jiru itti himte.
“Huyi ! akka hindeemne.Na eegi…daqiiqaa caalaa hinturu… deebi’een dhufa.” Ittiin jedhee Tirivoo ba’ee deeme. Jaarsichi akkuma Tirevooraan ba’een haara galfachuuf barcuma dalgee isaan dudda duubaan jiru tokkorra taa’an.Jaarsa kana jireenyi baayi’ee miidheera jechuudhaan Huyi baayi’ee isaaniif gadde.Saantima yoon qabaadhe jedhee boorsaa uffatasaa sakatta’e.Paawundii tokkoofi sharafa saantimoota muraasa qofa argate. Yaadaan.”Yaa jaarsa miskiina!Ana caalaa deegaadha.Anis horii torban tokko nabulchu yoo hinqabu ta’ellee isaanimmoo ana caalaa rakkatoo tu’uu hinoolani.”Jedhee gara jaarsichaatti qajeelee, horii sana harka isaaniirra kaa’eef.
Jaarsichis dinqisiifannaadhaan akka ol ka’uu ta’an.Fuulli isaanii inni dukkanaa’aa ture gara ifaatti geeddarame. ” Yaa gooftaakoo baayi’een sigalateeffadha.”ittiin jedhan.
Tirevooraa iddoo deemee deebi’ee dhufe.Huyi nagaatti jedhee yeroo biraa deemu gocha raawwatettis baayi’ee gammade.Guyyaa guutuu Loowuraa wajjin dabarse.Dhiha jala gara sa’atii irratti gara Kibabii Pooleet yeroo dhufu Tirevoor qofaasaa moggaa tokko taa’ee arge.”Suuricha sirriitti sarartee raawwattee?”Ittiin jedhe tamboosaa qabsiifataa.
“Eeyee raawwadheera.Fireemiidhaan godheen xummuure yaa ilmakoo!”jechuudhaan deebiseef. Jaarsi uffata ciccitaa uffatanii suuraa isaan kaase sunis sijaallataniiru.Anis waa’eekee haman beeku isaanitti himeera.Ati eenyu akka taate,Eessa akka jiraattu,horii hamamii akka qabdu,kennaankee maal akka ta’an kkf.hunda isaanittin hime.
“Yaa Alan Traavoor ! Ati nama jaallatamaadha.Asii gara manakootti yeroon deebi’u tarii jaarsicha balbala manakoo irratti isaan arga ta’a.Garuu ati qoosuutti jirta ta’a.”
“Anillee utuu naadanda’amee kan kana caalu utuun isaanii godhe baayi’een gammada ture.Egaa nama akka isaanii jireenyaan miidhame yeroon argu baayi’een gadda.Uffata moofaa baayi’een qaba.Yoon fideef naharkaa fudhatuu laataa? Kan isaan uffatan baayi’ee bututtuudha.
“Garuu yoo uffatan bareedanii muldhatu turan.” Jedhe Tirevooraan .”Uffata gaarii utuu ta’ee ani suuraa issanii hinhojjedhu.Sanas ta’e kana waa’ee arjummaakee isaanin haasofsiisa.”
“Yaa Alan koo ! Isin warri artiistoti suuraa kaastan gara jabeessota’adha”jedhe Huyi.
“Garaan artiistti tokkoo sammuu isaati.Kana malee hojiin keenya adduunyaa kana bifashee sirrii ta’een ilaaluudha malee adduunyaa hinjirre muldhisuu miti.”Jechuudhaan Tireevoor deebiseef. ”Isa dhiisiitii mee waa’ee bareedina Loowuraa natti odeessi.Jaarsi ani suuraa isaan kaase kunis waa’eeshee dhaga’uu barbaadu.’
“Dhuguma jette.Sirriittin sitti hima.Waa’ee gara jabummaa abbaasheefi bareedina Loowuraa akkasumas waa’ee abbaan ishee intala isaanii fuudhuuf paawundii kuma kudhan gabbara naa kenni siin jechuu isaanii ittihimeera.”
“Jaarsa kadhattuu sanaaf waa’ee seenaa dhuunfaakoo hundumaa itti himtee?”jedhe Huyi akka aaruu ta’uudhaan.Fuullisaa barbadaa abiddaa fakkaate.Tirevooraatti ija babbaase.
“Yaa Huyi !”jedhe Tirevoor kokkolfaa. Jaarsi uffata bututtuu(moofaa) uffatanii kadhattuu sitti fakkaatan sun Awurooppaa keessatti qabeenya isaaniitiin dorgomaa kan hinqabne sooressa miliyeeneriidha.Yoo barbaadan bor magaalaa London bituu kan isaan dandeessisu qabeenya guddaa qabu.Sooressa baacaadha.Magaalaa gurguddaa Awurooppaa keessaa manneetii jireenyaa baayi’ee qabu.Nyaati kan isaaniif dhufu sahaanii warqeedhaani. Garabiraan haahafu Ruusiyaanillee gara lola waraanaa akka hingalle dhorkuudhaaf nama humna qabanidha.”
“Raajiidha ! Maal naan jechaa jirta Tirevoor ? Kun waan baayi’ee nama dinqisiisudha.”Jedhe Huyi naasuufi qinqisiifannaadhaan.
“Ani kanan jedhu jaarsi ati hardha argite kun sooressa baacaa Haawus Berg dha.Suuraa ani kaasu kan narraa bitan maammilakooti.Ji’a tokko dura ture nabira dhufanii ‘mee kadhattuu fakkeessiitii suuraa nakaasi jedhanii kan nagaafatan.Argitee warri dureessoti kunniin akka kanaan qoosu.Namtichi sooressi sun, uffata bututtuu moofaa ciccittuu uffatan sanatti gammadoo turan.
“Miliyeenerichi Hawus Berg dhaa?” jedhee iyye Huyi oduun Tirevoor itti himu amanuu dadhabee.Tasa dhugaa itti fakkaachuu dide.Yeroo ani Paawudii tokko sana isaanii kennu gochakootti akka na’uu ta’ani.Baayi’ees dinqisiifamanii na ilaalan.”
“Paawundii tokko isaanii laattee!?”jechuudhaan Tirevoor ammas kolfaan gaggabe.”Sooressa miliyeenerii kana lammata akkas salphaadhaan isaan hinargitu.”
“Maali ati dursitee natti hinhimtu turtee? “Jedhe Huyi aariidhaan.”Silaa akkas hingowwomun ture.Garuu humaa naan hinjenne.Calluma jedhanii naharkaa fudhatanii dinqisiifannaadhaan xiyyeeffatanii na ilaalan.Nan eebbisne.Nangalateeffanes.Garuu calluma jedhanii dinqisiifannaadhaan na ilaalan. ”
“Ati jerjertee horii arjoomta hinseene.Ofiikeefuu hinqabdu niarjoomta jedhees hinyaadne.Ati shamarree bareedduu Loowuraa fuudhuu kan dadhabde paawundii kuma kudhan abbaan ishee sigaafataniyyuu nama kaffaluu dadhabde miskiinni sooressa abbaa qabeenya miliyoonii baayi’eef ni arjoomta jedhee hinyaadu.Garuu arjummaankee kun waaqa biratti siilakkaa’ama.Ati nama garaan qulqulluudha.Nama rakkate gargaaruun hafuurri waaqayyoo yoo nama keessa jiraate malee hindanda’amu.”Jedhe Tirevoor.
“Yoona kun nama ofjejjuu akkamiiti ? jedhanii nan taajjabin hinhafne”Jedhe Huyi
“Gonkumaa.Ati yeroo deemte baayi’ee gammadan.Fuullisaaniis akka aduu ife. Waa’eekee beekkuuf baayi’ee barbaadan. Sababiinsaanii kun immoo naaf hingalle.Garuu amma waan hundumaa kan hubadhe natti fakkaata.Horii ati isaaniif kennitetti itti fayyadamu.Ji’a ji’aanis kan itti fayyadamaniif sii kaffalu.Irbaata boodas arjoomakee yaaduudhaan yeroo boqonnaa gaarii dabarsu.” Huyis “Aboo! ana namnni gatii hinqabne.Amma gara mana ciisichakoo deemuun qaba.Maaloo oduu kana nama tokkottilee akka hinhime.Namoonni oduu kana yoo dhaga’e natti kolfu.’Of jejjuu naan jedha.Yeroo na argan elaa hiyyeessa ofjejjuu sooressa baacaaf kennaa kenne jechuudhaan natti kolfu.’Ani ijasaanii ol jedhee ilaaluu hindanda’u.”
Gowwaa hinta’in !.Arjummaan ati goote akka fakkeenya guddaatti kan ilaalamudha.Kennaan atti arjoomte kennaa hiyyeessota gargaaruuf namni sammuu garrii qabu godhudha.Gara laafessa ta’uukee kan agarsiisudha.Gochikee namoota dondha (sassattuu,waakkattuu) utuu horii qabanii nama rakkate gargaaruu hinfeeneef barumsa gaarii kenna.Mee amma waa’ee kanaa dhiphachuu dhiisiitii waa’ee jaalalleekee Loowuraa nahaasofsiisi. “Huyi miiraa gaddaafi abdii kutannaadhaan “Yaa hiriyaakoo! Jaalalleekoo Loowuraa wajjin bultii dhaabbannee wajjin jiraachuuf murteessinee turre.Garuu abbaan ishee ‘paawundii kuma kudhan mana kaa’aa(gabbara) fiddu malee intalakoo sitti hinheerumsiisu naan jedhani. Ani hiyyeessa nama jireenyi itti dukkanaa’edha.”jechuudhaan gaddaan gara manasaatti qajeele.
Huyi utuu haala kanaan jiruu gaaf tokko ganama utuu faxara nyaatuu miliyeenericha Haawus Barg irraa namni ergame tokko garasaa dhufe.Namtichi jaarsa manatsarii ijaa godhatan rifeensi mataa isaanii harrii ta’e tokko dhufanii; “Mesiyyee Erekseniin haasoofsiisuuf naa hayyamaa”jedhan. Huyis iddoo taa’uu olka’ee “Anadha maaloo nooraa! “jechuudhaan akka taa’aniif kursii itti agarsiisuudhaan isaan affeere.Jaarsichi sunis dubbii isaanii itti fufuun.
“Ani ergamee kan dhufe miliyeenericha Awurooppaa kabajamoo Hawus Berg irrati.” Jedhan.Battala kana Huyi “maaloo dhiifama guddaa naa gaafadhaa.Yeroo as hiriyaakoo bira dhufanii turan, ani utuu isaan hinbeekin kadhattuu isaa se’ee, baayi’ee gaddeen, Paawundii tokkittii of harkaa qabu isaa kenne.”jedhe. Jaarsichi ergamanii dhufan sunis;”Miliyeenerichi Hawus Berg poostaa kana isinitti akkan kennu na ergan.”Jechuudhaan Poostaa tokko itti kennan.Poostaa sanarratti
“Ereksen Huyifi shamarree Lowuraaf,
“Jaarsa kadhattuu mana Tirevoor keessummummaa dhufee ture irraa kennaa cidha gaa’ela keessaniif ergame.”Jedhu irratti barreeffame itti hiixatan.
Huyi Yeroo poostaa sana banee ilaalu cheekkii horii cidha gaa’elasaanii ittiin raawwatanii jireenyasaanii egeree ittiin fooyyessuu danda’an arge.Amanuu hindandeenye. Cheekkicha ammas ammas deddeebisee ilaale. Sirriidha.Paawundii kuma dhibba baayi’eetti lakkaa’amudha.Huyi carraasaatti baayi’ee gammade.Paawundii tokko arjoomee Paawundii kuma dhibba baayi’ee argate.Huyi borsaa kootiisaa keessa paawundii tokkittii qabu utuu hinwaakkatin miliyeenera hiyyeessaa itti fakkaataniif arjoomuunsaa badhaasa naaf argamsiisa jedhee utuu hinta’in gaarii hojjechuun biyya lafaarrattis ta’e waaqa birattis gaariidha ilaalcha jedhu waan qabuufidha. Yeroo baayi’ees kanuma nama gorsa ture.Namni waan facaase haama.


text:
Xilaahun yaamii namni jedhamuyyuu hin jiru
Gurbaan kun maqaan isaa Ambaachoo Baqqalaa ykn Abbuyyee jedhamee beekama. Xilahuun Yaamii jedhamee kan qabame nama kana miti. Xilahuun Yaamii nama biraa dha.
Inni kun yeroo ammaa mana hidhaatii bahee jira. Magaalaa Finfinnee naannoo Faransaay jiraata. Jaalallee Laamroot Kamaaliidha. Jarri kijibduun tun garuu akka waan toohannaa seeraa akka jirti lullabu,safuu.
Namni ajjeechaan shakkame yeroo hamma kana duwwaatti akkamiin hidhaatii bahaa? Dhugaa Artist Haacaaluu dhoksee kan nu burjaajessu dhaabbachuu qaba. Qeerroon Bilisummaa Oromoo itti dhiyeenyaan hordofaa jira.


text:
Finfinnee Sadaasa 7, 2013 (TOI) – Torbeen Indastiraylaayzeeshinii Afrikaa mata duree “Indastiraylaayzeeshinii hunda galeessaa fi Ardii bilisaa daldala naannichaaf” jedhuun kabajamaa jira.
Damee indaastirii Afrikaa ilaalchisuun waggaan kan kabajamu Torbeen Indastiraylaayzeeshinii bara kana sababa weerara covid-19n waltajjii Oonlaayinii qophaa’ee kabajamaa jira.
Waltajjichi Komishinii Gamtaa Afrikaa, Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanitti Misooma Indaastirii, Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanitti Komishinii Diinagdee Afrikaa fi Ejansii Misoomaa Gamtaa Afrikaan kan qophaa’edha.
Waltajjicharratti hoggantoonni tumsitootaa fi ministiroonni Daldalaa fi Indaastirii kan hirmaatan yoo ta’u, damicha ilaalchisuun ajandaawwan hedduurratti ni mari’atu jedhameera.


text:
Saamichaa fi mancaatiin qabeenya Oromoo irratti, Konyaa Qeellem Wallaggaa, Ona Hawwaa Galaanii fi Ona Yamaaloogii Walal keessatti, Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan raawwatamu hammaatee itti-fufee jiraachuu.
Akkasumas, Konyaa Qeellem Wallaggaa keessatti, Dangaggoonni Oromoo danuun hidhamanii dararamuun, leenjii fudhatanii waraana MKII'tti akka makamaniif dirqisiifamaa jiraachuu.
Dararaa fi ajjeechaa Konyaalee Giddu-gala Oromiyaa, Kaabaa fi Lixa Shaggaritti argaman keessatti LMKIIn raawwataman daran hammaachuun, Uummanni Oromoo haala rakkisaa keessa jiraachuu.


text:
Damee Boruun , Qabsoon Uummataa Oromoo Prime Minister Haayile Mariyam Dasaleyni yaroo of irraa darbu TPLF muddamtee Labsi Yaroo Muddamaa maqaa mana maree Miisteerotan labsite. Labsiin kun labsii sobaan godhame. Ministeerota ishee keessaa Dr. Nagarii Leenco fi Dr. Werqinee Gabayehu biyya Ameerkaa utuu jiranii deegarsa guutuu mana marree ministeerootaan darbe jedhamu hin qabu. TPLF nama Oromoo sobaan aangoo irra haa keessu malee akka namatti sagalee isaanii lakkawwuu ishee hin barbaachisu. Waan TPLF jette fudhachuu malee ofiifuu mirga namumaa hin qaban. Garuu afaan hin du’uuf uummata keenyaaf dhaabbanee jira jedhanii dubbatu.
Maqaa mana maree ministeerotaan labsiin Yaroo Muddamaa darbee jira jechuun TPLF utuu ooltee hin buliin waraana Oromiyaa guutuu keessa dhangalaattee uummata Oromoo ajjeessuu fi gooluu hojii isaa isa duraa godhattee jirti. Akka seera biyyatti itti Murtiin Mana Maree Ministeerotaa parlaamaa biyyaan yaroo gabaaba keeaatti harka sadii keessaa harka lamaan yoo darbe malee fudhatama hin qabaatu. Paralamaan biyyaa kun hattattamaan booqonnaa irraa waamamee akka waan dhimma TPLF barbaadu murteessu godhuun dirqama. Duraan dursanii bakka bu’oonni uummataa naannoo Oromoiyaa wal gahii godhan irratti akka murtii kana dabarsan dhiibaa fi doorsifni ergmtoota OPDOn isaa irraa gahu illee akka duuchaan didan dhagamee jira. Sobduu fi Hattuu guddaa kan tahe Abbaan Duulaa fi maqaa uummata Oromoon aangoof kan bololi’aa jiru Dr. Abiyi Ahamad yaroo lamaffaa wal gahii waamanii irratti tokkummaan dhaabbachuu sana diiguuf ayyaana waan argatan fakkaatu.
Waan meeqa haa xaxan malee mormii bakka bu’oota uummata naannoo Oromiyaa waan arganiif sodaa guddaan manni maree paralamaa wal gahii jalqabe. Lakkobsa gahaa akka hin argannee yaroo argu akka harka rukkutaan murtiin darbu Abbaan Duula yaada dhiyeesse manni irratti dida. Lakkobsi barbaachisu akka hin jirre yaaddoo waan qabuu tooftaa sobaan darbee jira jechuuf qophaa’e inni duraa harkatti kufe. Lakkawamuun dirqii taatanaan Abbaa Dulaa lakkobsa nyaachuuf dirqame. Warra kaan ajjeessee akkuma ofii isaa ol kaa’itti sagalee 539 keessaa kan barbaachisu 359 yoo tahu inni garuu 346n darbee jira jedhee harka rukkutuu eegale. Bakka bu’oota uummata doorsisnii fi dhiiba isaan irra jiruu dandamatanii uummata isaani wajjin dhaabbatan gootota seenaan isaan yaadatu akka tahan utuu hin hubachiisiin darbuu hin fedhu. Namni 88 diduu fi namni 7 yaada dowwachuu danda’uun qabsoon uummata keenyaa ammam akka guddatee diinaa fi fira gargar baase agrsiisa.
Abbaayyee Xahayi yaroo baayyina Uummata Oromoo tuffatu lakkobsi heergaaf duwwaa fayyada jedhe. Bitamaan Wayaanee Abaan Dulaa heergichuma iyyuu itti dhima bahuu dadhabee uummata Oromoo milliyoona 40 irratti sobaan murtii du’aa dabrse. Abbaan Duulaa Gammadaa maqaa Oromoo bardaa kana mogaafatee waaroo qaanii uffatee wajjin duu’ee owwaalamuu hin qabu. Uummatni Oromoo maqaa sobaa kanaa fi aangoo sobaa TPLF irraa tuulte irraa molquu qaba. Namni kun yaaroo darbes uummata koo waan salphatee aangoo gadhiiseen jira jedhee uummata akka gowwomsuuf yaalaa ture quba qabna. Nama jireenya isaa guutuu dhiiga ilmaan Oromoo daldalaa jiru kana Oromoo dha jedhanii fudhachuun nama rakkisa. Oromoo haa tahuu, haa dhiisuu Abbaan Duulaa seexana dhiiga ilmaan Oromoo dhangalaase dhuguudhaan bokokaa jiru dha.
Dr. Abiyi Ahamad namoonni baayyeen Oromoof warra dhaabbachuu irra darbee nama Oromoo bilisa baasan keessaa tokko jedhanii warri oduu afarsaaniif turan. Gaafa dhugaan dhufee uummata Oromoo irratti Waraanni labsamu utuu miseensa mana maree parlaamaa tahee jiru achiinuu bahuu hin feene. Yoo dhaqee murtii labsiif harka baase uummata Oromootu isa jiba. Yoo dide TPLF prime ministrumaa isa dhowwatti. Uummatni Oromoo dhimma isaa yoo dhume irraa hin keewwatu amma aangoo bololi’uuf argateti. Kanaafuu diinqa keessa dhokatee aangoo sana eegachuu akka wayyuuf filate. Qaanii guddaa dha. Namoota xixxiqoo akkasii irraa uummatni Oromoo maal eegataa? Warri kun jalqabaa kaasanii warra ilmaan Oromoo ajjeessaa fi ajjeesisaa yoona gahe. Qabsoon Oromoo jabaanan maqaa Oromoon caalaa guddachuuf ayyaana ilaalchaa jiru malee uummata Oromoof hin dhaabbanne. Haalla kana jala murree sirritti hubachuu qabna.
Kana booda uummata Oromoof kan ifatti galuuf qabu OPDOn kan isaa miti. OPDOn saroota TPLF kufaatii irraa tiksu dha. Yoo kun namaa hin galu tahe akkuma jedhamu namni Oromoo gowwaa dha. Diina isaa adda baasee waan hin beekneef kan isa fixxuu fi ficcisiisu jiru OPDO tahuu hin hubatu. Uummatni Oromoo utuu miseensota OPDO warra TPLFf hojjetan of keessaa hin buqqaafne TPLFiin injifachuu hin danda’u. Warri jaalala uummata isaanii qaban OPDO keessaa bahanni uummatattii haa makaman. Uummatni warra fedhii uummataa qaban kana ofitti fudhachuu qaba. OPDOn akka ijaarsaatti meeshaa TPLF waan taateef yaroo dhugaa fi dhiphuun dhufu gama TPLF gorti. Qabsoo kana keessatti duraan dursinee OPDO uummata keenyaa fi TPLF jidduudhaa baasuu qabna. Kana irratti murtii keessa deebii hin qabne yoo fudhanne malee dhiiga ilmaan Oromoo heddutu dhangala’uuf deema.
Manni maree paaralmaa isaanii utuu labsii kana hin ragaasifnees TPLF waraana uummata keenya irratti jalqabde dhaabaa hin jirtu. Manni maree parlaamaa wal gahii godhee irratti injifannoo gugurguddoo uummatni Oromoo gonfate keessaa:
- Mootummaan kun ija biyya lafa duratti sobaan murtii kufe darbeera jedhee uummata nagaa irratti waraana labsuun of saaxiluu
- Gootonni bakka bu’oota uummata didaa agrsiisuun uummata isaanii wajjin yaroo duraaf dhaabbachuu
- Biyyi Itoophiyaa waan LYM jala jirtuuf bashananaa fi investmentiif namni dhufu ni dhaabbata.
- Mootummaa sobaan uummataa isaa goolaa fi fixaa jiruuf biyyoonni gargaarsa godhan of tuhatu
- Haalli ifatti mul’ate kun uummata keenyaaf kan gadduu fi dirmatu akka baayyatu godha.
Akkaataa tooftaan qabsoo yaroo kana tahuu qabu warra hoogannaa qabsoo kanaa tahe Qeerroo Bilismummaa Oromoo fi ABOf dhiisu wayya. Haa tahu malee yaada natti mulatu kaasuun waan badu hin qabu. Diinni meeshaa waraanaa qaba. Waan ittiin ofi irraa ittisnu yoo hin qabaannee adda keenya diina kanaaf kennenun gaaga’am guddaa qaba. Diinni kun ilmaan Oromoo lafa irraa dugugee fixxuuf of booda hin jedhu.
Qabsoon keenya inni guddaan akka uummatatti of harkaa qabnu dinagdee diinaa daaraa gochuu dha. Gabaa lagannaan akka jirutti tahee. Warra waraana diina nyaachisu, obaasuu fi gargaarsa bifa kam iyyuu godhuuf uummatni ooduu qaba. Nagaa harkaa hin fuunu, yoo dhokkubsatan hin gaafannu, yoo du’an hin awwalu, irraa hin bitnu, itti hin gurgurru. Yoo dhala Oromoo tokko kan miidhu hojjetan bareechinee of irraa deebisuu qabna.
Oromiyaa keessatti bakka waraanni Agaazii humna guddaan qubatee jiru irraa kan hafe OPDOn uummata keessa deemtee akka gibraa fi kiraa sassaabdu ayyaana kennuuf hin qabnu. OPDOn lamaffaa uummata keessa seente akka caasaa hin diriirfanne gochuu qabna. Dinagdee mootummaa kanaa hundee qabnee yoo jigisuu barbaannee uummatni waan qabu gabaa baasee gurguruu lagachuu qaba. Keessattu hoola, re’ee fi saawa gabaa irraa laguun akka foonni biyya Arabaa itti ergitee doolara hin arganne gochuu qabna.
Karaa cufuun dinagdee irratti dhiibaa guddaa qaba. Cufanii dhafanii achii baduu malee Wayaaneen ilmaan Oromoo karaa irraa deemuu hundaa ajjeessuuf jetti. Waraanni ishee biyya keenya keessa facaasaa jirtu boru waan nyaatu dhabee uummata keenya saamee nyaachuuf deema. Kanaafu uummata biratti jibamaa fi abaaramaa tahaa deema malee uummatan hin ammatamu. Mootumicha irratti gaafa amantii dhabu meeshaa isaa gurguratee harqee dhuguu eegala. Guyyaa sunis faagoo hin jiru. Amma sana garuu obsaa fi tooftaan haa qabsoofnu.
Gadaan Gadaa Bilisummaa Ti!
Injifannoo Uummata Oromoof!


text:
Lolli jiraachuu mala jechuun Filannoo Oromoon qooda irraa hin fudhanne kaardii dirqamaan hiran dirqamaan funaanuun korojoo guutaa jiru.[SQ-Waxabajji 19/2021]
Filannoo paartiileen Oromoo ABO fi KFOn keessaa dhiibamanii bahanii fi paartiileen mormituu Oromiyaa keessatti hindorgomne ppn kaardii afaan qawween ummata irra deemuun waraanaan hiraaf turte yeroo ammaa immoo ummatni kaardii fudhate guyyaa fialnnoo hin dhufu jettee waan itti amanteef yeroo ammaa Oromiyaa keessatti Filannoo kijaa Oromoon keessatti qooda hin fudhanne kaardii dirqamaan hiran amma immoo guyyaa filannoo kijibaa gaggeeffachuuf karoorsatte dursitee manneen ummataarra deemuun kaardii filannoo ummataaf afaan qawween hiraa turan afaan qawween irraa funaanaa jiraachuun barame.
Haala kanaan yeroo ammaa Oromiyaa Godinoota Akka Arsii Lixaa magaalaa Shaashamannee, Dodolaa, Kibba lixaa Meettaa Roobii, Kibba Oromiyaa Bulee Horaa keessatti nama irraa kaardii filannoo funaanaa jiraachuu jiraattotni SQtti kan himan yoo tahu Oromiyaa lixaa fi Oromiyaa bahaa keessatti immoo Filannoon kijibaa gaafa Wixataa gaggeeffama jedhame dursamee filannoon gaggeeffamee korojoon guutamaa jiraachuus maddeen keenya nuuf himaniiru.
Akka maddeen keenya nuuf himanitti Lolli jiraachuu mala waan taheef nuti korojoo keessa isiniif buusna jedhanii funaanaa akka jiranii fi guyyaa filannoo akka manaa hin baane jechuun milishaan gandaa fi kaabineen gandarra deemee ummata doorsisaa jiraachuun nuuf himaniiru.


text:
Guyyaan jaalalaa kun biyyoota afaan ingiliffaa dubbatanitti akka aadaatti xalayaa jaalalaa fi nagaa walii ergudhaan kabajama.
Guyyaa kana kabajuun yoom jalqabame?
Guyyaan kun kan kabajamu jalqabe gara dhuma bara 1500 akka ta’e kan ammanamu yoo ta’u, Guraandhala 14 bara baraan kabajama. Guyyaan kun kan filatameefis akka himatti simbirtootatu guyyaa kanatti walquunnamtii saalaa godhachu jalqaban jedhametu himama.
Kan bira immo Ayyaana Juno jedhamu ayyaana dubartiifi bulti kan bakka bu’u yoo ta’u. Ayyaana kanatti akka bultiin tokko firi (daa’ima) argatan kan Waaqa isaani itti kadhatan ture. Ayyaani kun garaandha 15 irraa jelqabetu kabajama ture.
Gara mana amantaattin immoo kristaanooto dur turan maqaan isaani Valantine ykn Valantinus jedhamu yaadachuuf kabajama ture. Yoo xiqqaate nama lama (Qeesi tokkoofi Phaaphaasi tokkoo) yaadachuf jalqabame ture. Irra caala Phaaphaasi bara (270) tilmaamaan erga Eyesus dhalatee booda motii Claudius II Gothius tajaajiilaa ture, hojii isaa yaadachuuf kabajama ture. Bara kan Phaaphaasiin kun dhaamsa mootiirraa akka hoomaa waraanaatiif dabarsuuf ergame dhiise waraana kana eebbisee debi’e. Kanarraa kan ka’ee motiichii arudhaan Phaaphaasichii akka ajjefamu ajaja dabarse. Phaaphaasichiis odoo in ajjeefamin dura xalayaa jaalalee isaa Julia dhaaf bareeseefi ture. Xalayaa dhumaratiis “Valentin keetiirra” jedhun mallateese ture.
Eenyutu Kabaja?
Guyyaan jaalalaa kun dur dur biyyoota afaan ingilifaafi faransaay dubbatan keessatti qofa kabajamaa ture. Boodaratti garu biyoota biraa keessatiis kabajaamu jalqabe.
Guyyaa kana akkamitti kabaju?
Guyyaa kana xalayaa wali bareessudhaan, Post kaardii wali ergudhaan, abaaboo walii ergudhaan fi keennaa adda addaa wali keennuudhaan kabajama.
Biyya Gaanaatti fkn. chakoolaata wali ergudhaan kabaju. Guyyaa kanas guyyaa Chakoolaata biyyooleessaa jedhani mogaafataniru. Turisimii biyyattis asumaan gudifattu.


text:
#Dubbi_Jabduu
“Oromoon waan waliin dhabe malee waan irratti wal-dhabe hin qabu!!
“Waggaa 150 oliif yaadaan, qaamaan, gochaan, kaayyoodhaan,..kkf bittinnaa’uun aarsaa hedduu nu kaffalchiisee jira. Aarsaan qisaasama lubbuu, qabeenyaa fi yeroo deebi’uu hin dandeenye manca’eera. Akaakayyuu fi habaabilee keenya dabalatee hanga guyyaa dhaloota har’aatti qabsoon ummata Oromoo karaa garaagaraa deemsifamaa ture galmi isaa bilisummaadha. Haa ta’u malee, bilisummaan ummata keenyarraa akka fagaatee turu kan taasise keessaa inni olaanaan tokkummaa dhabuu akka ta’e ifadha.
Kaleessa qabsoon wareegama hundaa kaffalchiisu waan tureef ummanni keenya karaa karasaatiin tokkummaa otoo hin qabaatiin oromummaaf warraaqaa tureera. Garuu wareegama hedduu kaffalchiiseera; umrii ummanni keenya injifannoo itti argatu dheeresse malee jijjiirama hin fidne.
Ummanni tokkummaa hin qabne biyya ijaaruu hin danda’u. Ijaaramsi inni duraa ijaarama tokkummaati. Uummanni tokkummaa qabu dhageettii, humna, kaayyoo fi galma waliinii qaba. Kanaafi tokkummaan utubaa waan hundaa kan ta’uufi.
Tokko yoo ta’an wal dhageettii jira. Humna waliif ta’uunis akkasuma. Gidduu waliiniittis kaayyoofi galma tokkotu jira. Kanaaf, tokkummaan ummata Oromoo keessatti dhufuu qabu tokkummaa Oromummaati. Kan darberraa barachuudhaan tokkummaa Oromummaa hin diigamne, diinaafis hin saaxilamne uumuun murteessaadha.
Har’a yoo xiqqaate tokkummaa amma dura mul’ataa tureen waliif owwaachuun, waliif abboomamuun, waliif birmachuun eegalame ture, amma garuu murnoota dantaa dhunfaatif jechaa biyya keenya Saama turan Junta waggoota meeqaf ummata keenya gochoota shukkanneessadhan nu mancaasa turee fi amma immoo ta’e jedhani ,biyya diigu barbaadan tokkummaa kanaan dura jiru facaasuuf yaalin isaan hin taasisin hin jiru,garu akka barbaadanitti Milkaa’u didee jira. Abdi Amin Bakar
Garaa garummaa keessoo keenyaa qabannee Oromummaarratti walii yoo galle kan hafan waliin mari’achuun , walis gorfachuun gara sadarkaa oliitti ceesisuu ni dandeenya.”
Kabajamoo I/A/PNO/Adde Caaltuu Saanii!
Follow Facebook @Abdi Amin Bakar