text:
Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa miseensota Poolisii ulaagaalee armaan gadii guutan filachuun sadarkaa digirii fi dippiloomaatiin barsiisuu barbaada. Kanaafuu miseensonni ulaagaa taa’e guuttan guyya beeksifni kun bahe irra eegalee waajjira Poolisii godinaalee, bulchiinsa magaalotaa fi aanaa keessanitti qaaman akka galmooftan ni beksifina.
Ulaagaa Filannoo Sagantaa Digirii
1.Heera Mootummaa kabajee kabachisuu fi naamusaa garii poolisummaa qabaachuu isaa mana hojii isaaraa ragaa kan dhiyeefatu
2.Yuniivarstii Ykn Kolleejjii beekamtii qabu irraa Saayiinsii Poolisiitiin Dippiloomaa kan qabu/eebbifamee
3.Qabxii waliigala (CGPA) Dippiloomaatii
==>Dhiiraaf 2.5 kan qabu fi
==>Dubartiif 2.2 kan qabdu
4. Saayiinsii Poolisiitiin Dippiloomaa erga eebbifamee yoo xinnaate waggaa lama (2) kan tajaajilee
5.Umriidhaan waggaa 45 ol kan hin taane
6. Raawwii hojii tarmii (waggaa) darban lama tiin %75 fi isaa ol kan qabu
7.Qormaataa seensaa (Entrance examination) Kolleejjii kennuun qabxii %50 fi kanaa ol kan fidan
8. Fayyummaa qaamaa fi sammuu guutuu sagantichi barbaadu guutu
Yaadachiisa: Jechi koorniyaa dhiiraatiif barreeffame dubartiis ni dabalata
Ulaagaawwan adda addaa tiif qabxiin kenname
Ulaagaa Filannoo Sagantaa Dippiloomaa Komunitii Poolisiingii
1.Heera Mootummaa kabajee kabachisuu fi naamusaa garii poolisummaa qabaachuu isaa mana hojii isaaraa ragaa kan dhiyeeffatu
2.Qabxii waliigala qormaata kutaa 10 fi 12tiin
==>Dhiiraaf 2 fi isaa ol
==>Dubartiif 2 fi isaa ol Qooqa Afaan Ingiliffaatiin ”C” gadi kan hin qabne fi Herregaan “F” kan hin qabne
3.Leenjii bu’uura ogummaa Poolisii booda tajaajila waggaa 3 fi isaa ol kan qabu
4. Raawwii hojii bara 2009 tiin %75 fi isaa ol kan qabu
5. Qormaata seensaa (Entrance examination) kolleejjii kennuun
Dhiiraa %55 fi kanaa ol kan fida
Dubara %50 fi kanaa ol kan fidan
6.Umriidhaan waggaa 35 ol kan hin taane
7.Koorniyaa lamaaniinuu ulfaatina qaamaa K.G. 45 gadi kan hin taane fi K.G. 75 ol kan hin taane
8.Fayyummaa qaamaa fi sammuu guutuu sagantichi barbaadu guutu
9.Sartifikeetii bu’uura ogummaa poolisii fudhatee itti eebbifame kan dhiyefatu
10.Gulantaan issa konistaabilaa hanga saajin ol’aanaa kan ta’e ta’uu qaba
Yaadachiisa: Jechi koorniyaa dhiiraatiif barreeffame dubartiis ni dabalata
Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa miseensota Poolisii ulaagaalee armaan gadii guutan filachuun sadarkaa digirii fi dippiloomaatiin barsiisuu barbaada. Kanaafuu miseensonni ulaagaa taa’e guuttan guyya beeksifni kun bahe irra eegalee waajjira Poolisii godinaalee, bulchiinsa magaalotaa fi aanaa keessanitti qaaman akka galmooftan ni beksifina.
Ulaagaa Filannoo Sagantaa Digirii
1.Heera Mootummaa kabajee kabachisuu fi naamusaa garii poolisummaa qabaachuu isaa mana hojii isaaraa ragaa kan dhiyeefatu
2.Yuniivarstii Ykn Kolleejjii beekamtii qabu irraa Saayiinsii Poolisiitiin Dippiloomaa kan qabu/eebbifamee
3.Qabxii waliigala (CGPA) Dippiloomaatii
==>Dhiiraaf 2.5 kan qabu fi
==>Dubartiif 2.2 kan qabdu
4. Saayiinsii Poolisiitiin Dippiloomaa erga eebbifamee yoo xinnaate waggaa lama (2) kan tajaajilee
5.Umriidhaan waggaa 45 ol kan hin taane
6. Raawwii hojii tarmii (waggaa) darban lama tiin %75 fi isaa ol kan qabu
7.Qormaataa seensaa (Entrance examination) Kolleejjii kennuun qabxii %50 fi kanaa ol kan fidan
8. Fayyummaa qaamaa fi sammuu guutuu sagantichi barbaadu guutu
Yaadachiisa: Jechi koorniyaa dhiiraatiif barreeffame dubartiis ni dabalata
Ulaagaawwan adda addaa tiif qabxiin kenname
Ulaagaa Filannoo Sagantaa Dippiloomaa Komunitii Poolisiingii
1.Heera Mootummaa kabajee kabachisuu fi naamusaa garii poolisummaa qabaachuu isaa mana hojii isaaraa ragaa kan dhiyeeffatu
2.Qabxii waliigala qormaata kutaa 10 fi 12tiin
==>Dhiiraaf 2 fi isaa ol
==>Dubartiif 2 fi isaa ol Qooqa Afaan Ingiliffaatiin ”C” gadi kan hin qabne fi Herregaan “F” kan hin qabne
3.Leenjii bu’uura ogummaa Poolisii booda tajaajila waggaa 3 fi isaa ol kan qabu
4. Raawwii hojii bara 2009 tiin %75 fi isaa ol kan qabu
5. Qormaata seensaa (Entrance examination) kolleejjii kennuun
Dhiiraa %55 fi kanaa ol kan fida
Dubara %50 fi kanaa ol kan fidan
6.Umriidhaan waggaa 35 ol kan hin taane
7.Koorniyaa lamaaniinuu ulfaatina qaamaa K.G. 45 gadi kan hin taane fi K.G. 75 ol kan hin taane
8.Fayyummaa qaamaa fi sammuu guutuu sagantichi barbaadu guutu
9.Sartifikeetii bu’uura ogummaa poolisii fudhatee itti eebbifame kan dhiyefatu
10.Gulantaan issa konistaabilaa hanga saajin ol’aanaa kan ta’e ta’uu qaba
Yaadachiisa: Jechi koorniyaa dhiiraatiif barreeffame dubartiis ni dabalata
Kolleejjii Poolisii Oromiyaatti Dorgommii sartafikeettii Olaanaa Marsaa 3ffaa
Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa Leenjiiwwan bara 2010 keenuuf karoorfatee keessaa inni tokko leenjii qondaalummaa sadarkaa sartafikeettii ol’aanaa yoo ta’uu, kanuuma galmaan ga’uuf qophii hunda xumuree jira. Haaluma kanaan, ulaagaa armaan gadii irratti hundaa’uun miseensota Poolisii Godina/Magaalaa keessanii dorgomuuf fedhii qaban galmeessuun hangaa guyyaa 12/03/2010tti bu’uura kootaa keessaniitin telegiraaman gabaasa akka nuuf gootan isiin beeksiisna.
Ulaagaawwan filannoo kaadhimamtoota qondaalaa Poolisii Sagantaa sartafiikeettii ol’aanaa
- Heera Mootummaa kabajee kabachiisuu fi naamusa Poolisummaa gaarii qabaachuu isaa/ishii ragaa barreeffamaa mana hojii isaa/ishii dhiyeeffachuu kan danda’u;
- Sadarkaa barumsaa kutaa 10 ykn 12 kan xumure/tee fi isaa ol;
- Umriin waggaa 35 fi isaa ol ta’ee, waggaa 53 kan hin caalle;
- Raaww’ii hojii bara 2009tiin %75 fi isaa ol kan qabu/du;
- Fayyummaa qaamaa fi sammuu sagantichi barbaadu kan qabu/du;
- Sartafikeettii ogummaa Poolisii bu’uuraa kan qabu/du;
- Koorniyaa lamaanifuu ulfaatina qaamaa kg 45 gadi kan hintaanee fi kg 85 ol kan hin taane;
- Turmaata yeroo gulantaa saaj/ol’aanaa isaa/ishii kan xumure/te ykn barumsaan digrii duraa ykn qormaata “level IV” ykn “level V” COC kan darbe/te;
- Afaan Oromoo dubbachuu,dubbisuu fi barreessuu sirriitti kan danda’u;
- Qormaata seensaa Kolleejjichi kennu kan darbu/tu;
Kolleejjin Poolisii Oromiyaa Miseensota Poolisii Haarawa Uummata Keessaa Filatee Marsaa 26ffaaf Bu’uuruma Sagantaa Idilee Isaatin Leenjisuuf ni Barbaada.
Haaluma Kanaan, Namni Ulaagaa Filannoo Poolisii Idilee Oromiyaa Danbii Ittiin Bulmaata Kom/Po/Oromiyaa Lakk. 191/2009 Kewwata 13/1 Irratti Hundaa’udhaan Bahe Guutuu Danda’u Kamiyyuu Guyyaa 16/02/2010 Hanga 25/02/2010tti Waajjira Poolisii Aanaatti Galmaahuu ni Danda’a.
ULAAGAALE FILANNOO
- Lammummaan isaa Itoophiyaa kan ta’ee fi waggaa lamaa fi isaa ol jiraataa Gandichaa kan ta’e;
- Heera mootummaaf amanamaa kan ta’ee fi kabajee kabachiisuudhaaf qophaa’ummaa kan qabu;
- Afaan Oromoo dubbachuu, barreessuu fi dubbisuu kan danada’u;
- Ganda keessa jiraatu irraa xalayaa deeggarsaa dhiyeeffachuu kan danda’u;
- Walqixxummaa sabaa fi sablammootaa, koorniyaa fi amantaatti kan amanu;
- Naamusa gaarii kan qabu;
- Rikardii balleessummaa yakkaa kan hin qabne;
- Umriin isaa waggaa 18 gadi kan hin taanee fi waggaa 25 kan hin caalle;
- Kan hin fuune yookiin hin heerumne;
- Miseensa dhaaba siyaasaa kamiyyuu kan hin taane;
- Gahumsa qaamaa kan qabuu fi fayyaa kan ta’e;
- Barnoota sadarkaa 2ffaa xumuree qormaata biyyoolessaa kan fudhate yookiin sanaa ol kan ta’e;
- Dheerina dhiiraaf Meetira 1.65 fi isa ol, Dubartiif Meetira 1.55 fi isaa ol kan ta’e;
- Ulfaatina dheerinaan walmadaalu kan qabu;
- Araada adda addaa irraa bilisa kan ta’e;
- Qormaata kennamu kan darbu;
- Iddoo fi ogummaa Komishinichi irratti ramadu hundatti ramadamee hojjachuuf fedhii kan qabu;
- Guyyaa leenjii xumure yookiin qaxarame irraa kaasee waggaa torba tajaajiluuf mallatteessuu yookiin dirqama seenuu kan danda’u
HUB. GUYYAAN GALMEE 16/02/2010 HANGA 25/02/2010TTI WAAJJIRA POOLISII AANAATTI TA’UU ISAA NI YAADACHIIFNA.
Kolleejjin Poolisii Oromiyaa Miseensota Poolisii Haarawa Uummata Keessaa Filatee Marsaa 25ffaaf Bu’uuruma Sagantaa Idilee Isaatin Leenjisuuf Ni Barbaada.
Haaluma Kanaan Namni Ulaagaa Filannoo Poolisii Idilee Oromiyaa Danbii Ittiin Bulmaata Kom/Po/Oromiyaa Lakk. 32/1995 Kewwata 12/1 Irratti Hundaa’udhaan Bahe Guutuu Danda’u Kamiyyuu Guyyaa 01/06/2009 Hanga 06/06/2009tti Waajjira Poolisii Aanaatti Galmaahuu Ni Danda’a.
Ulaagaale filannoo
- Heera mootummaa fi seeroota biroo biyyatiif bitamaa fi abbomamaa kan ta’e/taate,
- Naamusaa gaarii kan qabu, araada adda addaa fi gochaa yakkaa kam-irraa bilisa kan ta’e/kan taate ta’uun kan qaamota naannoo dhimmi ilaallatuun mirkana’ee,
- Waraqaa qulqullummaa ganda irraa, waraqaa naamusa gaarummaa mana barumsaa irraa dhiyeeffachuu kan danda’u/dandeessu,
- Faayyummaa guutuu qabaachuu isaa ogeessa yaalaatiin kan mirkanaa’ee fi dhaabbii qaamaa hojii poolisiif tolu ykn sirrii ta’ee kan qabu/qabdu, Akkasumas, dubartiidhaaf ulfa irraa bilisa ta’uu ishee hospitaala irraa mirkanaa’uu qaba,
- Umuriin waggaa 18 hanga 25 kan ta’e/taate,
- Miseensa dhaaba siyaasaa kamiyyuu kan hin taanee
- Yoo xiqqaate barumsa Sadarkaa 2ffaa /kutaa 10 / kan xummure/xumurtee fi isaa ol
- Dheerinni (hojjaan) dhiiraaf seentii meetira 170 kan ta’eefi isaa oli, Dubartiif seentii meetira 160 fi isaa oli kan taate akkasumas, ulfaatinni isaa /ishee dheerina isaa/ishee walin kan walmadaalu,
- Lammii Itoophiyaa kan ta’e/taate, akkasumas, jiraataa/jiraattuu naannoo Oromiyaa kan ta’e/taatee fi ragaa dhiyeeffachuu kan danda’u/dandeessu,
- Kana dura miseensa hoomaa waraanaa fi leenjii poolisii bu’uuraa kan hin fudhane,
- Qooqa hojii naannichaa Afaan Oromoo sirriitti dhaggeeffachuu, dubbachuu, dubbisuu fi barreessuu kan danda’u/dandeessu,
- Haala maatii kan hin fuunee/hin heerumnee ta’uu isaa/ishee bulchiinsa magaalaa/Ganda irraa qaxaramu/qaxaramtu dhiyeeffachuu kan danda’u/dandeessu
- dirqama tajajila waggaa torba kennuuf qopha’aa kan ta’e/taate
- Qormaata seensaa fi jajjabina qaama kolleejjichi kennu kan darbe/dabarte,
- Iddoo/bakkaa fi ogummaa hojii kamiyyuu irratti Kom/Po/Oromiyaa isa/ishii ramade hojjachuuf fedhii kan qabuu fi kanaafis waadaa kan galu/galtu.
hub. Guyyaan galmee 01/06/2009 HANGA 06/06/2009tti Waajjira Poolisii AANAATTI ta’uu isaa ni yaadachiifna.


c: text/html

text:
IBSA QEERROO OROMOO IRRAA KENNAME
#Dubbisaawaliifdabarsa
Mootummaan abbaa irree wayyaanee qabsoo ummata Oromoo ugguruuf walgahii kijibaa gareewwan afran koree giddu galeessaa jettee walitti waamten ibsa baaste keessatti kaayyon ishee inni guddaan gaaffii mirgaa ummanni Oromoo gaafachaa jiru ugguruuf akka tahe, walitti dhufeenya fi tokkummaa ummata Oromoo fi Amaaraa giddutti uumame diigudhaaf akka tahe ifa gootee jirti. Wayyaanen waggoota 27 guutuu ilmaan Oromoo irratti fiilmii garaa garaa hojjachaa turteen umrii gabrummaa hanga har’aatti tursiifattee jirti. Har’allee ummata Oromoo sobaa fi doorsisaan waanjoo gabrummaa jalatti sakaaltee itti fufuuf tooftaa haarawaan gadi baatee jirti. Ibsi Wayyaanedhaan( EHADEG) irraa kenname akka mul’isutti jarattiin tooftaa haarawaan gadi bahuu ifatti kan agarsiisudha. Akkuma kanaan dura baranitti rakkoolen uumamaa turan rakkoo keenya jechuun dhiifamagaafachuu fi rakkoolee jiran hunda rakkoo koreen hojii raawwachiiftuu uumtetti fudhachuun akka deebi’anii haarawoomaniitti ummata biyyattii sobuuf shira guddaa gartuun TPLF xaxxee hirmaattotaaf kennite waan taheef ibsi kuni ummata Oromoof faaydaa tokkollee kan hin qabne tahuu hubachuun ummanni Oromoo qabsoo karaa nagaa eegalle yeroo kamuu caalaa jabeessinee akka itti fufnu qeerron Oromoo dhalataa Oromoo hundaaf waamicha Oromummaa goona. Ibsi kuni kan koree EHADEG irraa kenname osoo hin taane ibsa gareen TPLF biyyattii humnaan bulchuuf baafatteedha.
Gartuun abbaa irree wayyaanee tooftaa garaa garaa ummata Oromoo ittiin cabsitu hunda fayyadamtee ummata Oromoo cabsuu waan dadhabdeef walgahii ariifachiisaa jechuun maqaa biyyaalessaan( Nationalism) jedhuun sobdee qabsoo ummanni biyyattii gochaa jiru laaffisuuf shira xaxaa jirti. Sabaa fi sablammoota biyyattii walnyaachistee umrii bittaa gabrummaa ishee dheereffachuuf tooftan isheen baafatte waan jalaa fashaleef maqaa ilaalcha #biyyaalessummaa jedhuun deebitee of ijaaruf tattaaffachaa jirti. Ibsi maqaa koree giddu galeessa EHADEGn TPLF baaftee dubbiste haala qabatama biyyattii waliin kan hin deemne fi ummata biyyattii kan bakka hin buune waan taheef fudhatama tokkollee hin qabu.
Qeerron Oromoo kijiba wayyaaneen aangoo dheereffachuuf gootu balaaleffachuun ibsa armaan gadii baafanneerra.
1) Ibsi maqaa koree giddu galeessa EHADEGn bahe tooftaa qabsoo karaa nagaa ummanni Oromoo mirga isaa kabachiifachuuf gaggeessaa jiru ittiin ukkaamsudhaaf wayyaanedhaan bahe waan taheef qeerron Oromoo cimsinee balaaleffanna.
2) Qabsoon karaa nagaa qeerron Oromoo gaggeessaa jirru aarsaa bilisummaaf barbaachisu kamuu kaffaluun hanga mirga abbaa biyyummaa gonfannutti jabaatee itti fufa.
3) Ummata Oromoo 700,000 ol qe’ee fi qabeenya isaa irraa buqqisanii, kumaatamoota ajjeesanii ji’a afur booda ummata kana ni gargaara jedhanii ibsa baasun fiilmii Oromoo ittiin gowwomsudhaaf mootummaa abbaa irree wayyaanee gartuu TPLFn dalagamaa jiru waan taheef ummata Oromoo bal’aa biratti fudhatama hin qabu.
4) Hooggantoota KFO #DrMararaa Guddinaa fi BaqqalaaGarbaa dabalatee ilmaan Oromoo kumaatamoota hedduu sababa gaaffii mirgaa karaa heera fi seerri biyyattii eyyamuun gaafachaa jiran hidhanii dararaa,
ilmaan Oromoo gaaffii mirgaa gaafatan reebaa, ajjeesaa, hidhaa ol’aantummaa seeraa mirkaneessina jechuun ibsa baasun gochaa ummata biyyattii ittiin soba waan taheef qeerroo Oromoo biratti fudhatama hin qabu.
5) Qabsoon ilmaan Oromoo kumaatamoonni hedduun irratti wareegamaa jiranii fi irratti hidhamanii dararamaa jiran galmaan gahuuf qeerron Oromoo waadaa keenya ni haarawoomfanna.
6) Ummanni Oromoo ummata kabajamaa diina dhiiga isaa dhangalaasee dhiifama gaafatu waliin araaramu osoo hin taane ummata diina isaa hundeen buqqisee gumaa ilmaan isaa bilisummaa isaa qabsoon mirkaneeffatu waan taheef dhiifama wayyaanen ilmaan Oromoo kumaatamoota hedduu fixxee, 700,000 ol buqqistee ummata Oromoon gowwomsuf deemtu cimsinee balaaleffanna.
7) OPDOs tahee abbaan barbaade faaydaa dhuunfaa isaaf jedhee gartuu faashistii wayyaanee waliin hiriiree qabsoo ummata Oromoo gufachiisuf yaalii fi sochii kamiiyyuu yoo godhes qabsoon Oromoo qeerroo Oromoon hoogganamtu gufuu fi qormaata qabsoo keessatti nu mudattu kamuu keessa qaxxaamuruun kutannoon jabeessinee fuulduratti ni tarkaanfachiisna.
8) Bilisummaa qabsaa’onni Oromoo akka nuti mirkanessinuuf imaanaa nutti kennanii nu biraa wareegaman nuti dhaloonni Oromoo lubbuun jirru galmaan ni geenya.
9) Kabajaa fi ulfina ummata Oromoo waggaa 27 guutuu wayyaanedhaan sarbame qeerron Oromoo qabsoo hadhaawaa gaggeessinee bilisummaa keenya mirkaneessun bakkatti ni deebisna.
Kabajamtoota jaallatamtoota ilmaan Oromoo fi ummata biyyattii, tooftan yeroo ammaa gareen bicuun wayyaanee TPLF bittaa gabrummaa ishee dheereffachuuf baafachaa jirtu heera fi seera biyyattii kan cabsee jumlaan sabaa fi sablammoota biyyattii irratti waraana labsu waan taheef ummanni biyyattii hundi qeerroo Oromoo waliin hiriirtanii mootummaa abbaa irreetti xumura akka goonu waamicha isiniif dabarsina.
Muddee 31,2017
OROMIYAA
QEERROO OROMOO IRRAA.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dargaggeessa Somaaliyaa al-tokkotti dubartii lama fuudhe
Dargaggeessi Somaaliyaa halkan tokkotti dubartoota lama fuudhe dhiiroti biroos akkas akka godhan nan jajjabeessa jedha.
Bashiir Mahaammad dubartoota kana ji'a saddeet erga waliin turee booda akka itti heerumaniif amansiisee jedha.
''Lamman isaaniiyyuu mana kootti waamee akka haalan walbarru gochaan ture'' jechuun BBC'tti hime.
''Akkan lamman isaaniiyyuu jaaladhu ifatti itti himeera, isaanis gammadoo dha'' jedhe
Lamaan isaanii al tokkotti fuudhuun akka isaan walirratti hin hinaafneefi jedha Mahaammad.
"Akkan isaan jaaladhu lamaanu ifatti itti himaan ture, gammadoo turan," jedha.
Dubartii lama kan fuudhees ijoollee baay'ee waan barbaaduufi.
Viidiyoon cidha isaanii 'Youtube' irratti fe'amee jira.
''Yoo qabeenya qabaatan, dhiiroti biroollee lama akka fuudhan nan jajjabeessa'' jedha
Aadaa Somaaliyaatti dubartii bay'ee fuudhuun hayyamamaa dha. Al tokkotti lama fuudhuun garuu hin baramne kan jedhemmoo gaazexeessaa BBC Mohammadi.
Kuni yeroo dhihoo asitti waan baramaa dhufe fakkata jedheera.
Miidiyaan Somaalilaand Mohaammad ganda Siinaayi jedhamtu keessatti gaafa waxabajjii 22 dubartoota Iqiraa fi Nimoo jedhaman fuudhe jechuun gabaasaniiru.


text:
Dooktor Filee Jaallataa Yunivarsitii Finfinnee, Muummee Afaan oromootti barsiisaa Beekumtaa ykn Fookloorii Oromoo fi Barreessaadha. Akkassumas kitaabota Afaan Oromoo gulaalu fi qeeqa kennuun beekamu.
Doktor Fileen Qorannoolee akka geggeessanillee dubbatu. “Beekumtaa Oromoo ykn Oromo Folklore” mata-duree jedhuun kitaabni isaan barreessan, maxxansamee tibba kana harka dubbistootaa ga’ee jira.
“Kitaaba kana keessatti, falaasamni, gaddaa fi gammachuun, siyaasni, diinagdeen, duudhaan, amantiin, sirni hiikkaa wal-dhabdee, aadaa fi kanneen biroon hammatamaniiru,” jedhu Doktor Fileen.
Naakoor Malkaatu Amborraa bilbilaan dubbise.


text:
Bulchiinsii naannoo Amaaraa namoota 4500 caalaa hidhuu isaa kan beeksisee yoo ta’u kunis seera eegsisuuf jecha torban tokko duraa kaasee tarkaanfii fudtame ta’u ibsee jira.
Baahir Daar keessatti har’a oduu gabaastotaaf ibsa kan kennan hogganaan waajiira nagaa fi nageenyaa Obbo Dassaaleeny Xaaseew akka jedhanti, namoota dhunfaa fi gareen gurma’an kanneen daldala meeshalee waraanaa kan seeraan alaa, saamiinsaa fi qabeenyaa barbadeessuu irratti bobba’an akkasumas uummata giddutti ajjeechaa fi hokkara oofan irratti mootummaan tarkaanfii fudtaa jira.
Hidhaa bulchiinsa naannoo Amaaraa keessatti gaggeeffamu kana irraa yaaddoo kan qabu ta’u kan ibsee komishinni mirga namoomaa kan Itiyoophiyaa, mootummaan naannoolee adda addaa kan biyyatti keessaatti, seeraa fi tasgabii eegsisuuf tarkaanfii seeraa fudhachuu akka danda’uu nan hubadha jedhee jira.
Garu hedduminaan hidhuun akkasii kan faallaa qajeelfama mirga namoomaa ta’e fudhatama hin qabu jedhe.Namoonni hedduun bulchiinsa naannoo Amaaraa keessatti hidhamuun sirna hordofee akka hin taanees komishinichi ibsee jira.
Dijitaal Mediyaa adda addaa irratti qopheessitoota ta’uun kan hojjatan namoota 10 ol gidduu kana hidhamuu maatiin isaanii ibsanii jiran.
Barruulee fi Gaazexxessoota addaa addaa irratti barreessuun akkasumas, hawaas dadamaqsuun beekamtu garu hojiin ishee barsiiftu kan taate Maskaram Abarraa akkasumas waggoota dheeraa dura sagantaa Televiziyoona Shaay Bunnaa jedhamu qopheessuun kan beekamu erga dhiyeenya kanaa as immo chaanaalii yuu tiyuub Gabayaanu jedhamu irratti yaada isaa kan dhiyeessu solomoon Shumiyyee qabamuu isaa gabaafamee jira.
Kana malees dijitaala Nisiir fi Ashaaraa kanneen qopheessan namoonni 8 torban dabree waajiira isaanii Baahir Daar jiru keessatti ituu hojii irra jiranii qabamuu fi mana hidhaa Nafaas Mawucaa geeffamuu isaanii ibsamee jira.


text:
Manni barnootaa Aldiyaa al-Islaamiyaa har'a tajaajila kennuu jalqabe
Kibxata darbe ALI Onkololeessa 20 bara 2010 magaalaa Asmaraa keessa mormiin ka'uun, dargaggoonni hedduun hidhaaf saaxilamaniiru.
Dargaggoonni kunniin kan hidhaman buufataalee poolisii 1ffaa hanga 5ffaatti argamanitti ta'uu odeeffannoon naannicharraa arganne ni ibsa. Kana malees, ijoolleen umriin isaanii xiqqaa ta'an hidhaa gadhiifamuu isaanillee nutti himan.
Naannoo Akriyaa jedhamuttis humnoonni waraanaa turan gadhiisanii bahuun isaanis beekameera. Mormii kanaaf sababa kan ta'e Manni Barnootaa Aldiyaa al-Islaamiyaas hojiitti deebi'uusaa fi barattoonnis barnoota idilee isaanitti deebi'uun isaanii barameera.
Akka maddeen keenyaatti, maatiin ijoolleen isaanii jalaa hidhaman gara buufata poolisiitti, nyaataa fi uffata fuudhanii ennaa deemanis argamaniiru.
Embaasii Xaaliyaan Asmaraa argamutti kan hojjetan Abba Diyeegoo Soolinaas, mormii kanarra namni miidhame akka hin jirre BBCtti himaniiru.
Ministirri Beeksisaa Ertiraa Abba Yemaanee G/Masqal gama isaaniitiin, mormii kanaan namni tokkollee akka hin duune twiit godhaniiru.
Kana malees, jijjiirraa abbummaa mana barnootaa kanaa mormuun wayita walgahii taasisaa turanitti, maatiin barattootaa hidhaman. Hajii Muusaa Mohaammad dabalatee namoonni biroon haalli irra jiran akka hin beekamne maddeen keenya dabalanii ibsaniiru.
''Abbaan koo waggoota 16f hidhame yeroo hunda akka waan na waliin jiruuttin yaada''
Gaazexessitoonnii fi qondaaltoonni Ertiraa baayyeen murtii tokko malee mana hiidhaa keessatti akka argaman dubbatama. Har'aafis seenaa gaazexeessaa tokkoo maatiin isaa akkasiin nuuf qoodaniiru


text:
Berhanu Hundee
Dhihoo kana mata-duree “GAAFIIN UUMMATTOOTAA TAAYITAA NAMOOTAA TII MITI” jedhuun barreeffama gabaabaa dhiheesse tokko keessatti namoota taayitaarra baasuun gaafiilee uummattootaa deebisuu akka hin dandeenye yaada koo ibsuu yaaleen ture. Waayeen Muummicha Ministeerotaa (MM) Itoophiyaa ammallee ajandaa marii ta’ee ittifufaa waan jiruuf, har’as mee isa kanarratti yaada kiyya dhiheessuun barbaada. Asirratti yoo waayee namootaa haasofnu, wanti hubatamuu fi ifas ta’uu qabu, namootni uummataaf quuqamani fi dandeettiis qaban jijjiirama fiduu hin danda’an jechuu osoo hin taane, ani akka yaada fi laalcha kiyyaatitti sirna bittaa Wayyaanee amma jiru kana keessatti, kan namootni ykn gareeleen muraasni biyyattii tana akka barbaadanitti itti taphachaa jiran keessatti, namni hammuma fedhe beekaa fi jaalatmaa ta’e tokko akka MMtti yoo filatame fi Kiiloo Afur (Araat Kiiloo) yoo seene, gaafiilee uummattootaatiif deebii kennuu akka hin dandeenye ani guutumaa guututtin amana.
Lammaa Magarsaa fi Abiyyi Ahmad waan isaan haasa’anirraa akka hubatamutti, Oromoofis ta’ee uummattoota biyyattii tanaatiif hojjechuuf murannoodhaan akka ka’an fakkaatu. Seenaan isaan siyaasaa biyyattii tanaa keessatti qaban waanuma fedhes ta’u, yoo xinnaate yeroo ammaa uummata isaanii bira dhaabbachuuf akka kutatan natti fakkaata. Sababni kanaa fedhii dhuunfaa isaaniis haa ta’u dhiibbaa sochiin uummata Oromoo isaanirrtti godheen ta’us jechuu koo ti. Haa ta’u malee, waan dubbatani fi waan uummataaf waadaa galan hojiidhaan agarsiisuu isaanii kan arguuf deemnu ta’a.
Akka yaada kiyyaatitti garuu hanga Wayyaanotni Kiiloo Afur (Araat Kiiloo) keessa jiranitti; hanga caasaaleen mootummaa hunduu keessumaayuu kan furtuu ta’an harka isaanii jiranitti, Lammaas ta’ee Abiyyi MM ta’anii filatamuun biyyattii tanaaf jijjiirama barbaadamu fiduu waan danda’an natti hin fakkaatu. Haalli fi dubbiin biyyattii tanaa akka nuti yaadnu fi agarru osoo hin taane baay’ee walxaxaa akka ta’e hubatamuu qaba. Haa ta’u malee, wanti hunduu haala amma jiru kana keessatti waan hin danda’amne fi hin milkoofne fakkaatanillee, jijjiirama dhugaa fiduuf Wayyaaneen yeroo xumuraatiif akka kuftu godhuuf qabsoo cimsuu qofaa dha falli fi malli ykn furmaatni jiru.
Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) lalchisee, dhugaa dubbachuuf hammuma fedhe hoggansa haaraa Obboo Lamaafaatiin OPDO haaromsuun yaalamaa jirullee, jaarmayaan tun (DhDUOn) guutumaa guutuutti EPRDF keessaa hana hin bahinitti, qabsoo bilisummaa Oromoo kanatti gufuu ta’uu akka dandeessu mamiin hin jiru. Maaliif yoo jedhame, ammas Wayyaanotaaf meeshaa ta’anii uummata keenya miidhuuf warri hojjechaa jiran jaarmayaa kana keessa dhokatanii waan jiraniifi. DhDUOn EPRDF irraa bilisa ta’uu fi jaarmayaa walabaa kan uummataa ta’uun ishii silaa Wayyaanotaaf karaa kufaatii isa calqabaa ta’a ture. Mee hubadhaa, osoo ergamtootni Wayyaanee jaarmayaa kana keessa jiraachuu fi Wayyaaneetti karaa agarsiisuu baatanii; Wayyaaneen har’a akka barbaaddetti Oromiyaa keessa deemtee uummata keenya fixaa fi ficcisiisaa akkasumas qabeenya keenya saamuu hin dandeessu turte.
Gama ka’umsa dubbiititti jechuun dhimma mata-dureetti deebi’uuf, hanga sirni Wayyaanee jirutti; sirnicha kana suphuu yaaluu fi bakkee MM namootaan qabuu barbaaduun, callisanii yeroo gubuu ta’a malee jijjiirama fiduufis ta’ee ce’umsa uummatni hawwu uumuu waan danda’u natti hin fakkaatu. Falli fi furmaatni rakkoo kanaa karaa danda’amu hundaan sirna nama-nyaataa kana hundeedhaan buqqisuu qofaa dha. Kuni immoo kan danda’amu, tokkummaa fi qindoomina sochii uummataatiini. Haa oolu haa bulu ykn haa turu haa daddafu malee qabsoon uummataa yeroo kamiiyyuu injifataa dha. Kanaafuu, gaafiin uummata keenyaa deebii akka argatu yoo barbaadame; taayitaa namootaatiin sirnicha suphanii jijjiirama fiduu yaaluu osoo hin taane, jijjiiramni bu’uraa guutumaa guutuutti akka dhufu qabsoo jabeesuu dha. Kan kanaa alaa yaada uummataas ta’ee karaa qabsoo kanaa jallisuu ta’a.
Hanga walitti deebinutti nagaatti.
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
Namtichi Amaarri Laaqew jedhamu kun Yunivarsiitii Amboo keessatti dargaggoo Oromoo irratti badii hamaa fudhachaa turuunsaa bubbuleera. Keessumattuu yeroo itti barattoonni Oromoo goldmedalia’ argatanii turanitti jijjiiruudhaan warreen qomoon Amaara ta’an akka fudhatan taasiseera. Warreen siyaasa adeemsisan manasaafi biiroosaatti waamuudhaan waliin mariyachuun qaroo Oromoo ol adeemoo hedduu karaatti hambisaa tureera. Waa’eesaatiif qeerrn Amboo waan kuusnee ol keenye baay’ee waan qabnuuf yeroo dhiyoo keessatti mana inni qabenyaa Yunivarsiitii saamuutiin Miliyoona lamaa oliin magaalaa Amboo keessatti ijaarsisee namoota achi keessa barsiisani warra hindootaatti maallaqa guddaan kireessisuun cinatti PhD isaa biiroo keessa taa’ee Profeseroota hindii dhufaniin fichisiifatee utuu mana barnootaa tokko hingaleen maqaa dr. jedhamu argateera. Haaluma kanaan nus Qeerroon Amboo yeroo dhiyoo keessatti tarkaanfii hamaa kan irratti fudhannuufi gumaa ijoollee keenyaa kanas kan baafnu ta’uu Oromoo maraaf waadaa galla.
Kan inni galu Yunivarsiiticha keessa ta’us yeroo inni gadi ba’u konkolaataasaa faana lafeefi lubbuusaa nidhabamsiifna. Dabalataanis hayyuu salphataa Wayyaanee waliin walii galee dhiiga ijoollee keenyaa dhuge Dr. Mitikkuurrattis tarkaanfii kana fakkaatu kan fudhannu ta’uu ni beeksifna.
Keessumattuu kan har’a barattoota Oromoo 8 jeequmsa kaastanii mooraa fi magaaalaa Amboo,akkasumas mootummaa irratti fonqolcha kaastan jechuun barnoota isaanii irraa waggaa 1f isaa ol ari’e! Barattoota ari’aman kana keessatti kanneen bara kana eebbifaman kan argaman yoo ta’an maqaan isaanii:……. 1.Morkaa Qananii Olaanaa 2.Yoonaas Alamuu Raggaasaa 3.Awal Muhammed 4.Ismael Mitiku 5.Biqilaa Galmeessaa 6.Fayisaa Baqqalaa Roobee 7.Hundeessaa Abarraa 8.Tafarraa Aagaa kanneen jedhaman faa keessatti argamu!


text:
Voice of Independent Oromia (VIO) News page - Fuula Oduu Sagalee Walabummaa Oromiyaa (SWO)
Konyaa Lixa Wallaggaa, Magaalaa Qondaalaa fi Begii dabalatee, Gandeen baadiyyaa Ona Qondaalaa fi Ona Begii jalatti argaman, kanneen baay’inaan torbaatamaa (70) ol ta’an to'annoo WBO jala erga galfamanii baatii tokkoo ol lakkoofsisanii kan jiran ta’uu. Waliigalatti, Ona Gidaamii, Qondaalaa fi Begii, akkasumas, magaalota onoota kanneenii dabalatee, gandeen Konyaa Lixa Wallaggaa jala jiran, baay'inaan 900 (dhibba-sagalii) ol ta'an, guutumaa guutuutti WBO'n to'atamanii jiraachuu.
Saamichi qabeenyaa fi dararaan Uummata Oromoo irratti, Kibba-Baha Oromiyaa, Konyaa Arsii Lixaa keessatti, aangawoota, milishootaa fi loltoota mootummaa Impaayerattiitiin raawwatamu akkaan hammaachuu. Dabalataanis, Hawaasni Oromoo leenjii Gaachana Sirnaa jedhamuun gidirfama ulfaataa mudachaa jiraachuu.
Tarkaanfii WBO’n, Magaalaa Naqamtee fi Onoota Konyaa Baha Wallaggaa keessatti argaman garaagaraa keessatti, LMKII irratti, guyyoota sadan darban fudhateen, Loltoonni Impaayerattii danuun galaafatamuu. Dargaggoon Oromoo tokko, Magaalaa Naqamtee keessatti rasaasaan erga rukutamee booda, mataan isaa konkolaataan buruqfamuun, haala suukanneessaan ajjeesuu.
Saamichi qabeenyaa qabata gargaarsa Loltoota Mootummaa Impaayerattiitiin, akkasumas, hidhaa fi dararaan qabata deggersa WBO fi daafii hafiinsa leenjii Gaachana Sirnaa jedhamuun, Baha Oromiyaa, Ona Dirree Xiyyaaraa keessatti, Uummata Oromoo irratti raawwatamu hammaatee jiraachuu.
Haala Uummanni Oromoo Walloo keessa jiru ilaalchisuun odeessa qabatamaa bakkasii argachuun, daafii addaan-citiinsa neetorkii bilbilaa fi intarneetaatiin dadhabamullee, odeessa dhalattoota Walloo kanneen biyyoota ambaa keessa jiraachaa jiran irraa arganneen, haleellaan humna xiyyaaraa fi waraana lafoon Uummata Oromoo irratti raawwatamu itti-fufee jiraachuu mirkaneeffachuun danda'amee jira.
Qaamota Gadaa Karrayyuu Soddomii-Salgan (39), kanneen Roobii Mudde 1, 2021 quubsuma Abbootii Gadaatii butaman keessaa, Abbaa Gadaa Karrayyuu, Kadiroo Hawaas Boruu dabalatee, namoonni Kudha-Afur (14), gara Aanoleetti geeffamuun, galgaluma gaafasii ajjeefamuu.
Abbaa Bokkuu Karrayyuu dabalatee, qaamonni Gadaa Karrayyuu Afurtamni (40), Roobii kaleessaa (Mudde 1, 2021) qe’ee ofii keessaa butamuun, achi-buutee dhabamsiifamuu. Lolli WBO fi Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itophiyaa gidduutti, Sadaasa 29, 2021 baname, ilaa har’aatti itti-fufiinsaan geggeeffamaa jiraachuu.
Haleellaan humna xiyyaaraan, Hawaasa Oromoo hidhanno-maleessa irratti, Konyaa Baha Wallaggaa, Onoota: Giddaa, Limmuu, Kiiramuu fi Jaanjir jedhaman keessatti, Wiixata kaleessaa (Sadaasa 29, 2021) eegale, Kibxata har’aas itti-fufee ooluu. Tajaajilli quunnamtii intarneetaa fi neetorkii bilbilaa, Onoota haleellaan irratti raawwatamaa jiru irraa guutumatti muramee jiraachuu.
Page 1 of 83


text:
Because every man has as boss his wife or his mother, or some other woman in his life, men may rule the world, but women rule the men who rule the world. Thus contrary to appearances, women is boss, the overall boss of the world.
(c.f Anatomy of female Power. Chinweizu.)
“Jireenya isaanii keessatti, dubartii isaan hooggantu qabaachuun isaanii, koorniyaan dhiiraa Addunyaa akka bulchan isaan taasiseera. Dubartiin kunis, haadha warraa (niitii) yookaan haadha dhiira deesse yookaanimmoo dubartii biraa carraa jireenyaan walitti dhufan ta’uu malti. Kanaafuu warri dhiiraa Addunyaa bulchuu danda’aniiru. Haata’uutii garuu, dubartiin dhiira Addunayaa bulchuulle ni bulchiti. Harka lafa jalaan maarree, dubartiin hoggantuu hooggaanaa Addunyaa maraati jechuudha.” Jedha Barreessaan kun.
Dubartoonni caasaa hawaasaa keessa tokkodha. Akkuma caasaa hawaasa tokkoottis gaheefi dirqama isaanii ba’uu keessatti bakka guddaa haa qabataniyyuu malee, sirnoota adda addaa addunyaan kun keessa darbite keessatti, sadarkaa hawaasaa keessaa akka gadi antummaatti, ilaalamaa turaniiru.
Biyya keenya keessattiis, jechootaafi mammaaksa xiinsammuu dubartootaa miidhuun akka hacuucamaa turantu himama. Waa’ee jechootaafi afoola xiinsammuu dubartootaa miidhan kana hayyuun Mutero Joy jedhamtu kitaaba ishee (Sunday Nation, july 11, 1999, p.16), jedhmau keessatti yoo ibsitu “…traditional folktale have had negative effect on the development of young girls as long as they condition the girls to accept the institution of marriage as the ultimate way of life…” Muteroon barruu ishee keessatti Afoolli keenya maaliif dubartoota gadi qaba jechuun falmiti. Uummanni Oromos, yeroon booda dhiibbaa biyyoota yookaan saboota ollaa kana fudhachuun, yaada gadi aantummaa dubartootaaf qabu calaqqisisuu haa eegalu malee, akka sabaatti Oromoon ilaachi dubartootaaf qabu daran guddaa akka ture kan agarsiisan immoo ragaalee hedduutu mul’ata.
Uummanni Oromoo, ilaacha dubartootaaf qabu kanas bifa garaagaraan ibsaa tureera. Fakkeenyaaf;
Dubartiin dhaloota itti fufsiisuu keessatti dhiira irra gahee ol’aanaa qabdi. Deessee kunuunsuufi ilma biyya bulchuufi duulee biyyaa eeguu waan deessuuf kabaji ishee guddadha jedha. Kana malees, safuu hawaasaafi seera waaqa eeguufi kabachiisuu keessatti dubartiin bakka guddaa waan qabduuf kabaji dubartootaa ol’aanaadha jedhama. Kanas Walaloo Afoola armaan gadii xiinxaluun hubachuu dandeenya.
Caalakaa caala caalaa
Caalli dubartii waasadii
Tokko deessuu ilmaati
Tokko ulattuu qayyaati
Tokko soortuu dhirsati.
Caala kaa caala caalaa
Yoo teesse yoo deessewoo
Dubartii qarree caalaa.
Jechuun Uummanni Oromoo kabajaafi ulfina dubartootaaf qaban keessumaa dubartii deessee dhaloota itti fufsiistu jajuun marartee dubartootaaf qaban muli’isaa turaniiru.
Walaloo Keeyyata jalqabaa keessatti dubartii jajuun kan walalchan, dhimmoota sadii jidduugaleessa godhachuun yoo ta’u, isaanis inni jalqabaa; dubartiin ilma deessu dubartoota hundarra jaalalaafi kabaja qabachuushee kan ibsudha. Haalli kunis dhiiraafi dubra gidduutti qoodinsaafi walcaalmaa uumuuf osoo hintaane, yeroo walaloon kun kalaqametti haala qabatamaa yeroo sanaatiin, baayyachuu waldhabdeefi waraannis waan hedduummatuuf ilma duulee diina biyyarraa ittisu argachuu sanatu irra caalaa kan madaala kaasuufi kana ibsuufis kan jedhame akka ta’e hubachuun barbaachisadha.
Inni lammaffaa dubartiin hunda caaltu yookaan dubartiin dubartii caaltu kan Qayyaa ulattuu akka taatee ibsuufi kana waliin wal qabsiisuun kan ibsamedha. Kunis, dubartiin jaalatamtuufi kabaja guddaa qabdu, kan of qabduu, qulqulluummaashee eeggattuufi kaamettii taate ta’uutu akka isheen caaltu ishee tasise. Kanafimmoo osoo akka har’aa dibanniifi urgooftuun garaagaraa hinbaay’atiin dubartiin Oromoo, Muka urgaa’u kan Qayya jedhamu ulachuun foolii gaarii uumuun Abbaa warraa isaaniitti miiraafi fedhii jaalalaan ofitti simatu. Kana malees baala Hiinnaa jedhamu haamuun kan harkatti dibatan yoo ta’u, kanaafimmoo ragaan Afoola Oromoo Hiinnaan jecha Afaan Oromoofi Aadaa Oromoo keessa jiraachuu mararoo dubri gaafa cidhashee dhammatutu ragaa kalliyaa ta’ee dhiyaachuu mala.
Hiinnaan haama yaakaloo
Hinhaamiin ajjeerradhu
Seenaan dhaama yaadhakoo
Hinrafiin dhaggeeffadhu
Yoo rafteef qalbeeffadhu. Kan Jedhan san.
Inni sadaffaan dubartiin jaalatamtuufi kabajamtuun dubartii qophee, kan ogummaa mana keessaan badhaate, kan abbaa warraasheefi maatii mana keessa jiru soortudha. Ogummaa kana immoo kan barattu haadhashee irraati. Carraa kanaan maatii ofiillee maqaa gaarii goonfachiisu. Kanaafi kan Oromoon ‘Haadha Ilaalii Intala fuudhi!’ jedhu.
Kana malees, dubartiin hunda caaltu, dubartii Qarree akka taateetti keeyyata lammata keessatti kan walalachame. Qarreen mallattoo dubrummaati. Kan gaa’ila dura saalqunnamtii hinraawwatiin. Qarreefi Qeerroonimmoo waliif kabajaafi ulfina akkasumas jaalalaafi marartee guddaa qabachuutu uummata Oromoo biratti beekama. Dabalataanis Dubri qarree kan dura arganidha. Kan ijoollummaan, dargagummaan waliin guddatanii boodas, jiruufi jireenya waliin utubuuf yeroo jalqabaaf warra irbuu walii seenedha. Waadaa dirqama jireenyaa, fedhii jaalalaafi miira dargaguummaa gammachuusaa kan waliin dhamdhamanii, dhukkubbiisaas kan waliin aadaan. Kanatu caaltuu dubartii ishee taasise. Niitiin Qarree Angafummaas qabdi. Niitii Rakooti. Kan rakoo itti qalan. Yoo kan boodarra dhufte jiraattee ishee duraa kabajuun dirqama. Kunimmoo seera waaqaafi Safuu hawaasaa qabaachuurraa madda.
Aadaa Booranaa keessatti Gumii yookaan kora irratti dhimmi dubartii dursee ilaalama. Gumiin kora taa’ee dhimma ilaalamaa jiru afaanii yoo qabaatanillee, dubartiin rakkoo irra ga’ee himachuu kan dhuftee yoo ta’e dhimma ilaalaa jiran battala dhaabanii, isheef dursa kennu.
Seenaa waraanaafi lola saboota olla waliin yeroo garaagaraa keessatti Uummata Oromoo qunnamaa ture keessattillee dubartoonni Oromoo kanneen ciccimoo ta’an Farda gulufuun dandeettii waraana cimaa qabaachuusanii haaluun hindanda’amne. (Kitaaba Takla Tsaadiq Makuraa, seenaa Itoophiyaa mootii Libna Dingilii hanga mootii Tewoodiros maxx. 2fa A.A) keessatti;
…[ ኦሮሞዋች] ግን ከመካከላቸዉ ድንግላይ ቄስ መነኩሴ ደብተራ ባላገር ነጋደ አልጋ ጠባቂ ጓዝ ጠባቂ የላቸዉም፤ በነፈስ ወከፍ ለጦርነት ይሰለፋሉ፡፡ ከብትና ቤት የሚጠብቁ ሰቶችና ሕፃናቶች ናቸዉ፡፡ ከሰቶች እንኳን ኀይለኞቹ በሰንጋ ፈረስ እየወጡ፤ ሎጋቸዉን ይዘዉ ይዋጋሉ፡፡ ደካሞቹ ሰቶች ደግሞ ባሎቻቸዉ ወደ ጦር ሲሄዱ ከጋጣ ፈረስ ፈተዉ ኮርቻ ጭነዉ ያቀብላሉ፡፡ ስመለስም በቶሎ ለኮ ተቀብለዉ ኮርቻ አራግፈዉ አስረዉ ገፈራ ሰጥተዉ እግር አጥበዉ ያገለግላሉ፡፡
Dubartoonni sirna gadaa keessatti Abbaa Gadaa waan hin taaneef, gadaan dubartoota ni qooda jechuun hirmaannaan dubartoonni Sirna Gadaa keessatti qaban kan duraa dhokatu tokko tokkoos nijiru.
Mee hirmaaannaa dubartoonni sirna gadaa keessatti qabaniifi haala kamiin akka hirmaatan, haa ilaalluu. Gaaffiin asirratti ka’uu qabuufi hubatamu qabu garuu sirni gadaa, Aangoo Abbaa gadummaa dubartootaaf hin kennuu yaada jedhumoo? dubartoonni gonkumaa sirna gadaa keessatti gahee hin qaban kan jedhudha? Dhugaan jiru garuu, yoo dubartoonni sirna gadaa keessatti hin hirmaatiin, gadaanuu hin gaggeeffamu. Gaggeeffamuu mitii gadaanuu hin qajeelu nama jechisiisa. Yaada kana boodatti kan itti deebinuu yoo ta’uu sababoota muraasa akka dubartoonni sirna gadaa keessatti hin hirmaanne osoo hin ta’iin, akka isaan dirqama sirni gadaa ajaju keessa darbuu hin dandeenye godhan haa ilaalluu.
- Rakkoo Baayolojikaalawaa: Rakkoo baayoolojikaalawaa yeroo jennu; dubartoonni, uumamaan xurii (laguu) ji’aa waan arganiif, dirqama sirni gadaa ajaju kan akka; godaansa jila deemuu (godaanuu), duulaafi kan kana fakkaatan keessatti hirmaachuun dirqama kana galmaan ga’uu keessatti rakkoo waan itti ta’uufidha jadhama.
- Rakkoo gaa’eela: waliin walqabate kunis dubartoonni yeroo heeruman, maatii isaaniirra addaa ba’uun gara maatii abba manaa isaaniitti waan makamaniif Sirni gadaa ammoo, gurmuu sadarkaa gadaafi ijaarama miseensa gadaa caasaa hin diigamneen waan ijaarameef wal falleessuu danda’a. Kanaaf sirni gadaa baduu addaan cituu danda’a jedhanii waan amamananiifidha.
Inni sadaffaan, akka ilaalcha Oromootti dubartoonni muka laaftudhaa jedhama. kunis, akkuma armaan olitti ilaaluuf yaalleetti jabina qaamaa waliin wal qabata. Kanaafuu, balaan yoo isaan mudate, salphaatti waan miidhamuu danda’aniif dirqama sirni gadaa ajaju galmaan ga’uu dhiisu danda’u yaada jedhu of keessaa qaba. Kun egaa, kan calaqqisiisu, hirmaannaa dhabuu dubartoota osoo hin ta’iin dirqama sirni gadaa ajaju galmaan ga’uu keessatti rakkoolee isaan qunnamudha. Erga kana jennee booda, kallatti hirmaachisummaa sirna gadaa dubartoota ammoo haa ilaallu.
Hirmaanna Dubartootaa Raawwii Sirna Gadaa keessatti.
“Dubartoota malee Gadaan Guutuu hin ta’u!”
kana jechuu waanti nama dandeessisu; jalqabarratti dubartoonni caasaa sadarkaalee gadaa keessa hin darbiin malee ilma deessee guddisuufi sirna gadaaf qofa osoo hin ta’iin kan biyya bulchuufi duulee biyya eeguuf geessisuun kan bakka gudda qabdudha.
Kanamalees, raawwii sirna gadaatiif dhangaafi meeshaalee adda adda kan qopheessuu dubartoota. Dhangaan qophaawwus qodaa shan jedhama, qodaan shan kunis; qorii, caccabsaa, cuukkoo kan qabatu yoo ta’uu, yeroo Abbaan manaa ishii gadaa qabatu foolleen akka hin abarreefi akka gadaan abbaa manaa ishee hanquu hin ta’aneef kan qophaawuudha.
Yeroo Abbaan manaa ishee gadaa qabatu, niitii (haati warraa) isaa ammo uffata aadaa uffachuun meeshaalee Aadaa kana akka okolee, gadii qabattee cina deemti. Okoleefi gadiin kunis, mallattoo hormaataafi kabaja looniif qaban kan mul’isudha.
Akka maanguddoonni jedhanitti, yeroo dhiirri gadaa qabatu obboleettiin shaashii mataa isaatti maruufiin seera jedhu. Kunis waa lama ibsa. Tokkooffaa; shaashii sana obboleessa isaanii gadaa qabateef mataatti maruun, hirmaannaa dubartootaa ykn qooda qabaachuu dubartoota kan mulisu you ta’u, gama biraatiin ammoo, isheenis ofkalteetti yookaan gadaa qabateetti jedhamee amanama.
Sababiin inni ol’aanaa gadaan dubartoota malee guutuu hin ta’u akka jennu kan nu taasise, jalqaba yeroo namichi gada qabatu sun akka haati warra isaa seera guutuufi qabdu gaafachuun seera qabaachuu ishee mul’isa.
Namichi gadaa qabachuuf jedhu sun, akka carraa ta’ee, fudhee kan hiikee ta’uu danda’a. Hiikees isheen jalaa baatee nama biraatti heerumuu dandeessi. Yookaan du’aan dhabuu danda’a. Hiikees dubartii biraa fuudhuu danda’a. Kanaaf seera kana kan guutuuf eenyuu? Akkamitti jechuun gaaffii uumuu mala.
Jalqaba, namichi gadaa qabatu kan hin fuune yoo ta’e, Kan seera guutuufi obboolettii ykn firaa aanteedha. Itti aansuun ammoo namichi gadaa qabachuuf jedhu kun fuudhee yoo jiraatee, haadha manaa isaatu seera kana guutaaf.
Yoo kan fuudhee hiike ta’e ammoo bakka isheen jirtu barbaadee akka isheen seera guuttuufiif nigaafata. Isheenis, seera kana guutuufiif dirqama qabdi. Seera Gadaatiin kennameef waan ta’eef. Namichi sun erga hiikeelle haadha manaa biraa kan fuudhe yoo ta’e, seera kana guutufi kan danda’u haadha manaa ishee duraati. Sababiin isaas, haadha mana qarree, kan Rakoo itti qalan waan taateef. Angafummaafi safuun kan ishee duraati. Kanamalees, yoo kan jalaa duutee taatellee, jalqaba bakka awwaala ishee irra dhaabbachuun “Koottu seeraa naa guutii” jechuun yeroo sadii gaaffiin sagalee dhageessisa. Sana booda, haadha manaa boodarra fuudhee yoo qabaate yookaan obboleetti isaatti tumaa seeraa tumuun, seera kana akka guuttuufiif qopheeffata jechuudha. Kunis seera qabeessummaa ykn seera, sana guutuuf seera argachuu ykn mirga argachuu kan mirkaneessu ta’a jechuudha.
Dubartoota Sagantaa Eebbaafi Kadhannaa Irratti.
Sagantaan eebbaa raawwii sirna gadaa keessatti isa ol’aanaadha. Yaad-rimeen eebbaa waa lama ofkeessaa qaba.
- Eebbaa jechuun, waan uummataaf barbaachisu waan akka tolu barbaadaniifi eebbisuun qaqqabsiisuu ykn badhaasuu ykn, waan uummataaf gaarii hin ta’iin ammoo, abaaranii balleessuuf yoo ta’u,
- Inni lammaaffa ammoo eebbiisuun, seera tumame mirkaneessuu jechuudha. Fakkeenyaaf, seera fooyya’ee bara waliin deemuu uummata akka tajaajiluuf baasaanii erga irratti walii galanii booda, tumaa seeraan mirkaneessu. Seera tumame kanas. “Haa eebbisnu, haa eebbisnu” jechuun mirkaneessu jechuudha. Kanaaf eebbisuun gama tokkoon, waan gaarii akka toluuf kan eebbisani qaqqabsiisan yoo ta’u, karaa gama biraatiin ammoo, seera tumame mirkaneessuu waliin wal qabata.
Dubartoonnis, sagantaa eebba kana irratti argamuun Aadaa ykn Seeradha. Dubartoonni argamanis, qixa abbootii gadaa dhabbaachuun eebba sana mirkaneessu. Dubartoota keessa kan argamanis tokko dubra qarree yoo taatuu; kan saalqunnamti hin eegaliintu filatama. kan biraa ammoo, jaartii cifiree kan jedhamtu yoo taatu kan saalqunnamtii dhaabdeefi laguu ji’aa hin argine ykn kan irraa dhaabbateetu filatama. kunis mallattoo qulqullummaa (sacred)ti.
Kanafuu, dubri qarreefi jaartiin cifiree eebba sirna gadaa ykn raawwii gada irratti argamuu qofa osoo hin ta’iin, kadhaa waaqaa irratti yeroo hongeen dheeratuufi bokkaan baduu, siiqqeefi caaccuu qabatanii yoo waaqa kadhatan akka waaqni dhaga’uufitu amanama.
Dubartoota Bulchiinsa Abbaa Gadaa To’achuu keessattti
Hirmaannaa dubartoonni Sirna Gadaa keessatti qaban kan calqqisiisu kan biraa, dubartoonni seera qabeessummaafi qajeelummaa bulchiinsa abbaa Gadaa hordofuu danda’uu isaaniti. Kunis karaa lamaani.
Tokkooffaa, seera haaraanis ta’e seerri fooyya’ee tumamu yoo jiraate, akka mirga dubartoota hin miineefi kan dubartoota fayyadamoo taasisu ta’uu addaan baafachuun, kan isaan miidhu yoo ta’e akka isaan miidhuu yaada isaanii ibsachuun akka seerichi fooyya’u gochuudhaaf hirmaannaafi mirga kan qaban ta’uu isaaniiti.
Lammaaffaa, jila sirni gadaa bobbaa’uufi, bakka Abbaan Gadaa deemee qubatee biyya araarsuufi jila geggeessu hundaatti haati manaa isaa akka waliin deemtuufi cina teessu seera qabaachuu isheeti. Sababiin isaas bakka jilaa sanaatti Abbaan gadaa dubartootaa biroo mil’aachuun akka qalbiin isaa gara biraatti hin hiramneefi sababa kanaanis, murtee sirrii fudhachuu keessatti akka rakkoon hin uumaamne yookaan, akka dalagaa isaa seeraan raawwatuuf ni to’atti jechuudha.
Kana egaa dubartootni, sirna gadaatiif hundeedha ykn lafee dugdaati kan akka jennu nu taasise.
Dubartoota Seera Waaqaafi Safuu Hawaasaa Eegsisuu Keessatti
Dubartoonni seerri Waaqaafi safuun hawaasaa akka hin cabneefi sababa kanaanis, ijaaramni hawaasaa akka hindiigamne, safuun akka hin banne. Hawaasa seera hinqabne akka hin taane to’achuu keessatti hirmaannaa daran ol’aanaa qabu. Fakkeenyaaf dhimmoota tokkummaa hawaasaa diigu danda’uu jedhaman kanneen akka waldhabdeefi waraana gosaafi gosa gidduutti gaggeeffamu. Wantoota seera Waaqaafi safuu uummataa balleessu jedhaman kanneen akka Gaa’ila firaafi fira gidduutti ta’uufi kanneen kana fakkatan ni to’atu. To’annaan isaanis, yoo firriifi firri walfuudhee wal irraa hore, hawaasa haraamummaa kan jamaan, duudaaniifi namni qaama hir’uu keessatti uumamu, kan abaarsiifi badisi Waaqaa nutti dhufa jedhanii amanan to’achuudha. Haalli ittiin to’atanis, yoo waraanni gosa gidduutti uumame, Siiqqee qabachuun, wal waamanii waraana sana gidduu yoo seenan battalatti lolli qabbana’aa.
Maatii, qe’eefi hawaasa keessa jiraatan keessatti wanti haaraa yoo uumamu, safuun yoo cabu, dubartoonni wal waamanii Siiqqee qabatanii “maaloo kuni Safuudha. Takkaa wanti akkasi aayyoofi Aabboo keenya keessattuu mul’atee hinbeekuu.” Jechuun akka furmaanni hatattamaa itti kennamu Sirna Gadaa waliin wal cina ta’uun hojjetu.
Dubbiin hammatee furmaanni dhibamnaan, maatiifi waatii daa’ima harmaallee osoo hinjedhiin qe’ee gadii dhiisanii, galaana ce’uun muka jalatti walitti qabamu. Haala kanaan hanga furmaanni argamee Abbaan badii dalage adabamee, araarri bu’utti qe’eetti hin deebinu jechuun dhiibbaa (influence) godhu.
Kana ega dubartiin jireenya guyyuu ilmi nama gaggeessu keessatti, hariiroo hawaasa gidduu jirutumsuu keessatti, nageenya biyyaa eegsisuu keessatti, safuufi seera Waaqaa kabachiisuufi to’achuu keessatti gahee tilmaama hinqabne qabu yoo jedhame kan nama hin saalfachiifne.
“dhugumaanuu dubartiin hooggantuu hoogganaa Addunyaa maraati.”
Boonii Biyyaa
Email: boonsiin430@gmail.com


text:
Confederation of North, Central American and Caribbean Association Footba (CONCACAF) maqaa dorgommii kubbaa miilaa Amerikaa biyyootii North America, Amerika gama Kaabaa,gama jidduu fi Karbiyaan gannuma gannaan waliin taphatan.
Dorgommii baranaa Adoolessaa 7 haga 26,2017 Amerikaa magaalaa akka akkaa keessatti tapahtan.
Biyya 12 tapahtee torbaan sadeen sun keesastti gooli 49 gale.Dorgommiin baranaa tun 14essoo.
Amerikaa fi Jameeyikaan kalee magaalaa Kaalifooriniyaa istaadiyoomii Leevii keessatti taphatanii eeguma taphii Amerikaatti moo'ee mootummaan galate.
Goolii qaraa gurbaa Amerikaaf dura taphatu Jozy Altidore- ti kubbaa adabbii argatee gara metirii 20 irraa dhiitee keessa buufate. Gurbaan Jameeyikaa Je-Vaughn Watson ammoo daqiiqaa 50essoo irratti keessaa buufatee 1-1 taate.
Eeguma taphii dhumachuu gahe gurbaan Amerikaa Morris Jordan ammoo daqiiqaa 88essoo irratti gooliitti cuqqaaltee Ameikaan 2-1 keessaa galte.
Amerikaan dorgommii CONCACAF GOLD CUP ta baranaa waliin marroo 6essoo moote.
Leenjisaan garee kubbaa miilaa Amerikaa Bruce Arena,gama kanaan Amerikaan durumattiin deemuutti jira.
Eegii hujii tana isatti kennanii marroo 13 moo’ee.Amerikaan qalbuma tanaan dorgommii Waancaa Kubbaa Miilaa Raashiyaa bara 2018 keessa taphatanilleef deemti yo milkoofte.
USMNT,maqaa garee kubbaa miilaa biyyoolessa Amerikaati.Leenjisaan isaanii ijoollee haaraa dabalaa,mala tapha haaraa itti jijjiiraa dorgommii Waancaa Kubbaa Miilaa Addunyaa FIFA-n Raashiyaatti qopheessuuf dabruuf falachuutti jirti.
Hagasitti ammoo akka itti Jameeyikaan mootee waancaa CONCACF qalbuma suniin dorgommii itti aantuu qophoofti.


text:
Dubartii beekaa konkolaataa daa'imatti oofte irratti poolisiin wabii miiliyoona 30 gaafate
Dubartiin lammii Ameerikaa shamarree tokkotti beekaa konkolaataa oofuu ishee erga qorattoota poolisii magaalaa Ayowaatti himtee booda yaalii ajjeechaan himatamte.
Sababa itti oofteef yeroo gaafatamtu ''Meeksikoo'' waan fakkaattuuf jechuu ishee poolisiin himeera.
Shamarreen miidhamte umriin ishee reefu 14 dha. Balaa konkolaataa kanaan ''bakka baay'ee miidhamte'' jedhameera.
Kuni kan ta'e gaafa Mudde 09, 2019 yeroo shamarreen kuni mana barumsaa dhihoo jirutti adeemaa turtetti dha.
Dubartiin maqaan ishee Nikoole Puul Firaankilin jedhamtu, umrii 42, shamarree kana erga rukuttee booda miliquutu himame. Boodarra garuu gargaarsa ummataan argamuu dandeesseetti.
''Qorattoonni wanti raawwate beekaa ta'e, akka tasaa kan ta'e miti,'' jechuun poolisiin himannaa yaalii ajjeechaa akka irratti bane ibseera.
Ibsa kaleessa kenname irratti hogganaan qajeelcha poolisii magaalaa Kilaayiv Mikaa'el Venemaa shakkamtuun waan raawwatte amanuu isheen ''rifadheera' jedhan.
''Firaankiliin qorattootatti akka himtetti shamarree kanatti kan oofte lammii Meeksikoo waan taateefi,'' jedhaniiru qondaalli poolisii kuni.
Waa'ee Laatinoo wantoota gaarii hin taane baay'ee dubbatte jedhaniru.
Dabalanis, ''Jibbi akkanaa hawaasa keenya keessatti bakka hin qabu,'' jechuun akeekkachiisan.
Dubartiin himannaan yakkaa irratti baname kuni gaafuma daa'ima kana konkolaataan rukutte sana yakka biraan hidhaa buute turte.
Poolisiin dubartii yaalii ajjeechaan shakkamtuu Niikool Puul Firaankilin jedhamtu kana wabidhaan baasuuf poolisiin dolaaraa miiliyoona 1 (qarshii miiliyoona 30'tti tilmaamamu) gaafateera.
Dabalataanis, himannaa yakka - jibbinsaa irratti banuuf akka yaades ibseera.
AP'n akka gabaasetti, balaa konkolaataa kanaan shamarreen sammuu keessa miidhamtus ergasii barumsatti deebiteetti.


text:
Abdii Boruutiin
Kutaa duraa: Qormaata guddaa bara haarayaa
Hunda dura baga bara haarayaa 2010 geessan. Barri haarayaan kan nagaa, fayyaa fi gammachuu isiniif haa ta’u. Mata duree “Tokkummaan jaarmayoota fi qabsaa’ota Oromoo akkamitti ijaaramuu dandaa?”jedhu jalatti isa kutaa duraa”Gaafii guddaa yeroo ammaa” jedhee jalqabuun kiyya ni yaadatama. Gaafii guddaan kun deebii guddaa barbaada. Deebiin kun ammoo salphaa hin ta’u. Isa kana argachuu dhaaf qormaata guddaa keessa dabruun waan hin oolle dha. Innis bara haarayaa wajjin jalqabee jira. Kanaaf qormaata guddaa bara haarayaa jedhee barruu har’aa jalqabe.
Akkuman barruu kiyya kan kana duraa keessatti kaase walittibaqinsi, tokkummaa fi tumsi sadeenuu Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) keessatti barbaachisaa dha. Yoo ijaaramani fi hojii irra oolan garuu sadeen isaaniitu sadarkaa ofii eeggatanii wal duraa duuba ta’uu qabu. Inni duraa tokko otuu hin ijaaramin fi hojii irra hin oolin kan biraa (kan isa boodaa) dursee ta’uu hin danda’u. Yoo kan godhamu illee ta’e galii hawwamuun kan namaan ga’u natti hin fakkaatu. Kanaaf karaa sadi: Walittibaqinsa ® Tokkummaa ® Tumsadeemuun barbaachisaa dha jedhe. Karaa sadeen kana deemuu dhaaf ammoo hojii sadarkaa sadii nu barbaachisa jechuu dha.
Sadarkaa tokkoffaan (kan duraa) ABO walittibaqsuu (deebisanii tokkoomsuu) fi/ykn cimsuu dha. Kuni akkamitti ta’uu akka danda’u gara booddeen itti deebi’a. Sadarkaa lammaffaan ABO cime wajjin (waliin) qabsaa’ota, gurmuulee fi jaarmayoota Oromoo (kan walaba ta’anii bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaatiif qabsaa’an) hundaa walitti fidanii tokkoomsuu dha. Yoo kuni milkaawe fi xumurame booda sadarkaa itti aanutti dabarra. Kuni ammoo sadarkaa sadaffaa gaafii tumsaa ti jechuu dha. Barruun kiyya kan har’aa kan xiyyeeffatu sadarkaa tokkoffaa (duraa) irratti.
Manni gamoon (building) tokko yoo ijaaramu dura bakkee hundeen (fundament) isaa itti ijaaramutu qoratama. Bakkeen kun tolaa dha moo tolaa miti? jedhamee, rakkooleen adda addaa kan umrii mana ijaaramuuf deemuu kanaa gabaabsuu danda’an maal akka ta’an dura sirriitti qoratamu jechuu dha. Yoo kuni qoratamee dhume fi rakkoon jiraachuu akka hin dandeenye mirkaanawe booda waayeen bifa fi cimina hundee mana kanaa ka’a. Kuni maaliif barbaachisaa ta’a? Manas ta’ee waanumti ijaaramu hunduu (any building structures) hundee (fundament or/and foundation) gaarii fi cimaa irratti yoo hin ijaaramin wanti ijaaramu sun umrii dheeraa qabaachuu hin danda’u; dafee jiguu ykn diigamuu danda’a jechuu dha.
QBO keessatii waayeen tokkummaas kanuma. Tokkummaan hundee gaarii fi cimaa irratti hin ijaaramnne umrii dheeraa qabaachuu hin danda’u. Sadarkaa itti aanutti (tumsatti) dabarra yoo jenne illee otuu ofii keenyaaf tokkummaa cimaa hunda hammataa tokko hin qabaatin jaarmayoota biroo wajjin tumsa yoo dhaabnne warra tumsa waliin dhaabnnu sanatti ba’aa ta’uu dha malee wal cimsinee, wal gargaarree, humna jabeessinee galii hawwamee ga’uu hin dandeenyu. Kanaaf hunduu sadarkaa ofii eeggatanii dhufuu (ta’uu) qabu jedhe.
Egaa sadarkaa duraatti deebi’uu dhaaf: gaafiin asitti ka’u: Akkamitti ABO tokkoomsuu (walittibaqsuu) dandeenya ykn/fi akkamitti cimsina? kan jedhu dha. Otuu gaafii kanaaf deebii hin barbaadin dura mee waan tokko (dhugaa tokko) haa yaadannu, haa hubannus.
Dhugaa dubbachuu dhaaf ABOn abdii uummata Oromoo ABO har’aa otuu hin taane isa kan bara 1992 duraa ti yoon jedhe waanan dogoggore natti hin fakkaatu. Kanaaf illee dhiifama naaf godhaa. QBO keessatti bu’oolee gurguddoo kan fides isuma kan bara sana duraa ti.
Oromiyaan akka addunyaa irratti beekamtu kan godhe, mataa ol qabannee Afaan keenyaan dubbachuuf sana bira illee dabarree ittiin barreessuu akka dandeenyu kan nu taasise; har’a uummata Oromootiif homaas godhuu baatu mootummaan naannoo Oromiyaa illee akka ijaaramu kan taasise fi bu’oolee gurguddoo kana fakkaatan kan fide ABO isa bara 1992 duraa ti. Sana booda hoo?
Erga ABOn mootummaa ce’umsaa Ethiopia keessaa baye hamma har’aatti QBO keessatti bu’aan takka illee ifatti hin mul’anne. Kan argine fi arginu yoo jiraate gara gara faca’uu, jaarmayoota heeddoomsuu, ABO bakka saditti hiruu, wal arrbasuu fi wal abaaruu, diina dhiisanii walrratti duuluu, humna wal dadhabsiisuu sabab kanaan QBO qancarsuu fi dinni ammoo yoomiyyuu caalaa akka cimu godhuu dha. Kan kana irraa hafe bu’aan uummata Oromootiif argame hin jiru. Hoomtuu hin hojjetamnne, tattaafiin hin godhamne jechuu otuu hintaane bu’aan argamee ifatti baye takka illee hin jiru jechuu kooti. ABOn har’aa qeerensa waraqatarraa ta’ee jira. Amannus amanuu baannus uummanni Oromoo ABO har’aa irraa abdii waan kutate fakkaata. Waanan kana jedheef yeroo biraan itti deebi’a. Waggoota kudha saddeet (umrii dargaggeessa cimaa tokkoo) keessatti jijjiiramni fi bu’an tokko illee argamuu dadhabuun baay’ee gaddisiisaa dha.
Jaarmayaa bilisa baasaan tokko sagalee uummata isaa yoo hin dhaga’in, uummanni inni dhaabbatuuf hidhamaa, dararamaa, ajjeefamaa, biyya abbaa isaa keessaa ari’amaa, dubartoonni humnaa fi gargaarsa hin qabne diinaan gudeedamaa imimmaan isaanii gadinaqaa yoo jiran kan hin dhaqabne, kan bira hin geenye, kan rorroo kana irraa hin ittifne maquma uummata kanaa qabatee taa’uu fi yeroo fi umrii fixuun hiikni isaa maali? Kana gaa gaddisiisaa dha kanan jedheef. Kan dabre silaa dabree, bishaan gadinaqame (dhangala’e) haruun waan hin danda’amneef mee ammumaa of duuba garagallee waa hunda haa hubannu, kan dabre irraa barachuu haa yaallu.
Akkuma dhiyoo kana meediaalee gara garaa irratti argine fi dhageenye (kanaaf yoon ragaas qabaachuu baadhe) bilisa baasaan saba Ogaadee ONLF loltoota wayyaanee irratti injifannoo argateen magaalota torba qabe jedhee akka labse kan yaadatamuu dha. Kuni dhugaa ta’uu fi ta’uu baachuu waanan beeku hin jiru. Haa ta’u malee sochii akkanaa agarsiisuunuu uummata isaaniitiif hamilee guddaa dha jedheen yaada. Yoo yaammannu kan nu dhaga’u, kan waabii nuuf ta’u jira jechuunuu waan guddaa dha jechuu kooti.
Jaarmayoonni bilisa baasaan keenya hoo maal godhaa jiru? Maal hojjetu? Yeroo bilisa baasaan saba Ogaadee magaalota torba qabanne jedhan, keenya ammoo walgayii torba godhatu, ibsa torba baasu, raadiyoonii gara garaa irratti barruulee torba dubbisu, gaafii fi deebii hojii irra hin oollee torba godhu, jechoota torbaan wal arrabsu, wal abaaru, PALTALK torba irratti wal nyaatu. Lakkaawamee hin dhumu. Bu’aan uummata Oromoof argame garuu duwwaa dha. Oromoo, kan keenyaa ajaa’iba, lakkaawamee kan dhumus miti. Ormuu nutti koflle, nu tuffate. Ani waanan jedhu hin beeku.
Mee kan ta’es ta’ee gaafii kanaa olitti kaase ittan deebi’a. Barruulee kiyya kan gara garaa keessatti hawwii guddaa koo jechuun ABO garee sadeen walitti deebisanii tokkoomsuu otuu hin kaasin bira dabree hin beeku. Akkuma sirbaa weellisaan ture. Amma garuu yoon gadifageenyaan itti yaadu hawwiin kun waan milkaawu natti hin fakkaanne. Kan ta’es ta’u ABO cimsuu fi sadarkaa tokkoffaa jedhame xumuruu dhaaf filannoo saditu jiru. Filannoo sadaffaa jedhee kanan yaadu yoo filannoo tokkoffaa fi lammaffaan hin milkoofnne kan ta’uu qabu waan ta’eef har’a asitti hin kaasu, yeroo biraan itti deebi’a. Filannoo tokkoffaan, ammas sanumattan deebi’a, ABO garee/murna sadeen walitti deebisanii tokkoomsuu (walittibaqsuu) dha. Akka haala amma jiruutti kun ulfaataa dha jedhamuu danda’a ta’a. Akka ilaalcha kiyyaatti garuu yoo nuyi ulfaataa goon malee ulfaataa fi waan hin danda’amnne ta’uun irra hin jiru.
Kanaaf, ABO garee sadeenuu: fe’ii fi dhimma keessan yoo dura aansitan malee, yoo uummata Oromootiif dhaabbanna jettan, yoo kaayyoo dhugaatiif qabsoofttan, kaayyoon kuni ammoo kan hunda keessanii yoo ta’e fi kanatti amantan, wanti waliigaltee isin dhoowwu waan jiru natti hin fakkaatu. Dhibdeeleen isin jidduu jiran cimoota yoo ta’an illee furmaata argachuu tu qormaata guddaa ta’a malee addunyaa kana irratti rakkoon malaa fi furmaata hin arganne hin jiru. Yoo maqaa’uma kana qabanneetuma teenyee yeroo fi umrii fixna jettan malee, kaayyoo dhugaa fi galii booddee kan waliin barbaaddan yoo qabaattan, tokkoomtanii qabsoo dhugaa waliin finiinsuun haalduree tokko illee hin qabu. Kanaaf walitti deeb’aa tokkoomaa, tokkummaa itti aanee dhufuuf hundee cimaa ta’aa, ABO tu hangafaa jaarmayoonni quxusuun isin laalanii tokkummaa dhugaa isin wajjin (waliin) akka ijaaran, fakkeenya gaarii ta’aa, nu gaye jedhaa uummata dhaabbanneef jettan kana ilaalaa, rakkoolee isaa hubadhaa. Egaa qormaanni guddaan qabdan tokko kana.
Filannoo lammaffaa jedhee kanan yaadu dhibdeelee isin jidduu jiraniif furmaata dhabdanii, waliigaltee godhuu yoo dadhabdan kan ta’uu qabuu dha. Yoo waliigalteen dhabame, yoo ABO garee saden tokkoomsuun (walittibaqsuun) dadhabame, gareen tokko cimee, QBOf kan yaade, kan karoorfate, tooftaa fi tarsiimoo gaarii dha jedhee itti amane sana qabatee uummata Oromoo amansiisee, amansiisuu qofaa otuu hin ta’in hojiirra oolchee agarsiisee, jijjiirama tokko fidee, xinnaatu illee bu’aa tokko mul’isee, akka uummanni Oromoo isa duuba hiriiru godhuu dha. Gabaabumatti waldorgommii godhee waan dubbatame dafee hojii dhaan agarsiisee, bu’aa fidee garee tokko caalee argamuu dha.
Asirratti wanti hubatamuu qabu yaadni kiyya kun akka walirratti duultan ykn akkuma amma jirtanitti gara garatti akka haftan kan godhu akka hin taane dha. Kaayyoo fi qabiyyeen yaada kiyyaa filannoo tokkoffaan kanaa olitti kenne yoo hin milkoofnne filannoon biraa waan natti hin mul’aneef, waldorgommiin qabsoo finiinsu fi uummata keenyaaf bu’aa fidu akka godhamuufi. Waldorgommii kana keessatti ammoo gareen hunduu hojii caalaa, kan yeroo gabaabaa keessatti bu’aa uummata Oromoof fidu dalaganii argamuu dha malee akka amma ammaatti godhamaa ture fi jiru kanatti wal irratti duuluu fi karaa walii cufuun hiika hin qabu, jijjiirama fi bu’aas hin fidu. Duulli balleessaan akkanaa dhaabbachuu qaba. Waldorgommiin kun jijjirama fi qabsoo kana keessatti bu’aa ifatti mul’atu kan fidu ta’uu qaba jechuu dha.
Gareen tokko akkanatti cimee, hojiin inni dalagu amansiisaa ta’ee mul’ate fi bu’aan argamaa yoo deeme uummanni Oromoo hunduu garee cimaa kana duuba hiriira. Yeroo kana ammoo gareen dadhabe kan bu’aa tokko illee hin agarsiifnne kufaa deema. Egaa qormaanni guddaa lammaffaan kana dha. Filannoon biraa hin jiru. Taa’anii yeroo fixuun dhaabbachuu qaba. Uummanni Oromoos amma nu gaye jechuu qaba, jechuu qabnna. Jechoota biraatiin ibsuu dhaaf: “Yookaan qabsoo finiinsuu yoo dadhaban keessaa of baasuu ykn irraa of kaasuu“dha. Waayee kana gadifageenyaan hubachuu dhaan kaleessa eessa fi akkam turre, maal goone; har’a eessa fi maal godha jirra; gara fuulduraa hoo maal goona, maal taana, maal barbaadnna, maaltu nurraa barbaadama, eegama fi kkf of gaafachuun barbaachisaa dha. Uummanni Oromoo of ifatee jira. Waggoonni kudha saddeet kan bu’aa malee dabran xumuramuu fi barri haarayaan jalqabe bu’aa tokko agarsiisuu qaba. Egaa walumaagalatti qormaanni guddaan bara haarayaa kan beekumsi, muuxannoo fi dandeettiin keessan itti madaalamu jalqabee jira.
Akka yaada fi ilaalcha kiyyaatti kana booda carraa baay’een waan hafe natti hin fakkaatu. Carraan amma jiru: yeroo ammaa yeroo gaafiin tokkummaa bakka hundatti ka’aa jirutti; tokkummaa dhaan malee QBO cimuu akka hin dandenye ifatti bayee mul’atetti; tokkoomanii harka walqabatanii irree tokkoon diina ofirraa buqqisanii galii booddee ga’uu danda’an malee kophaa kophaa qabsaa’anii injifachuun akka hin danda’amnne hubatametti, godhamuu kan qabu tokkummaa dhugaa fi cimaa hunda hammataa tokko ijaaruu dha.
Kanaaf ammoo filannoo kamiinuu haa danda’amu (otuu filannoo tokkoffaa ta’e gaarii dha) dura ABO cimsuu dha. Kun akkuma kanaa olitti ibsame sadarkaa duraa ti. Sadarkaan kanatti aanu (sadarkaa lammaffan) qabsaa’ota, gurmuulee fi jaarmayoota Oromoo (kan walaba ta’anii bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaatiif qabsaa’an) hundaa walitti fidanii tokkummaa dhugaa cimaa tokko ijaaruu dha. Waayee kana barruu kiyyaa kutaa itti aanaa (kutaa lammaffaa) keessatti itti deebi’a. Ammasitti nagaatti.
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Qondaalli Xaaliyaanii 'osoo iccitiiwwan mootummaa Raashiyaatti gurguraa jiruu qabame'
Qondaalli humna galaanaa Xaaliyaan tokko dokumentiiwwan icciitii osoo qondaala Waraanaa Raashiyaatiif dabarsee kennaa jiruu harkaafi harkatti qabamuu isaa poolisiin ibseera.
Qondaalonni lamaan domukmentii icciitii walitti dabarsan kunneen yakka cimaa basaasuufi nageenya biyyaa miidhuun waan shakkamaniif poolisiin loltuu isaan dhaabsise.
Lammiin Raashiyaa, imbaasii Raashiyaa Xaaliyaan jiru keessa akka hojjete gabaafame, akka ari'amu eegama.
Ambaasaaddarri Raashiyaa Sargeey Raazoov dhimma kana irratti gaafatamuuf gara ministeera dhimma alaa Roomitti waamameera.
Ministirri Dhimma Alaa Xaaliyaan Luigi Di Maio akka jedhanitti qondaalonni Raashiyaa lama "dhimma camaa kana keessatti hirmaatan" battalumatti ari'amaniiru.
Mootummaan Raashiyaa Kiremiliinirraa, "Hariiroon Raashiyaa-Xaaliyaan baayyee fayyaalessaafi amala wal ijaaruu qabu itti fufa," jedheen abdadha jedhe.
Room keessatti maaltu ta'e?
Garee oppereeshinii addaa Karbinerii del Roos jedhamuun, "Namoonni lamaan kun icciitiin walga'iirra osoo jiranii" Room keessatti Kibxata marfamuu ibsi poolisii ni mullisa.
Jarri kun, "Akkuma qondaalli Xaaliyaanii kun maallaqa fudhatee bakka isaa dokumantii tokko dabarsee kenneen harkaaf harkatti qabaman," jedha ibsichi.
Miidiyaan Xaaliyaan akka gabaasanitti maallaqaafi dokumantii icciitii wal jijjiiruun kun bakka konkolaataa dhaabbatan keessatti kan raawwatame yommuu ta'u, qondaalli Xaaliyaanii kun maallaqa kaashiin $5,900 fudhateera.
Qondaalli Xaaliyaanii iccitii gurgurataa osoo jiruu qabame kun Kaappiteenii doonii waraanaa akka ta'e kan ibsame yommuu ta'u, qondaalli Raashiyaa garuu dippilomaatii sadarkaa maaliirra akka hojjetu qoratamaa jira.
Imbaasiin Raashiyaa qondaalli damee dhimma loltumaa isaa tokko dhimma jedhame kana keessatti hirmaachu mirkaneessuun, kana irratti waan baayyee dubbachuun sirrii miti jedheera.
Dubbi Himaan mootummaa Raashiyaa Dimiitirii Peskoov, "Sababiiwwan ykn haala hidhamuu kanaa [qondaala Raashiyaa] odeeffannoo hin qabnu," jedhan.
Marsaritiin Xaaliyaan Corriere jedhamu akka gabaasetti waraqaawwan mana qondaala humna galaanaa keessaa argaman icciitii waa'ee NATO dabarsee kennuun nageenya biyyoota biroo balaa irra buusuun isaa hin oolu jedheera.
Hariiroon Raashiyaa NATO waliin qabdu gadi bu'uu
Oppereeshinii dheeraa ejensii tikaa biyya keessaa Italy'Aisi jedhamuun gaggeeffamu booda poolisiin seeneera.
Miidiyaaleen Xaaliyaan taatee kana akka erga bara Waraana Ololaa (Cold War) as waan baayyisee hamaa ta'edha jechuun gabaasaa jiru.
Hariiroon Raashiyaafi NATO erga Raashiyaan Kirimiyaa, Yukireen bara 2014 ofutti qabachuun ofitti dabalattee as gadi bu'aa dhufeera.
Namni siyaasa mormituu Raashiyaa beekamaa Aleksii Naavaaliin summiin faalamuun adda baafamee adabbiirra jirus hariiroon kun akka gadi bu'u kan taasisedha.
Ji'a darbe yeroo Pirezedaantiin US Joo Baayidan Vilaadmiir Putiiniin, akka nama, "ajjeesaa tokkootti" ilaalama jedhee dubate, Ministeerri Dhimma Alaa Raashiyaa Mooskoorraa jecha pirezedaantichaa irratti ibsa kan gaafate yommuu ta'u Putiin garuu, "haati hattuun intala hin amantu" jechuun deebiseeraaf.
Torban darbe miseensa NATO kan taate Bulgaariyaan dippilomaatota Raashiyaa "hojii intelejensii sirna dippilomaasii waliin hin deemne hojjetaniiru" jechuun ariitee turte.
Xiyyaaronni waraanaa Xaaliyaan ammoo oppireeshinii NATOn xiyyaarota Raashiyaa Wixata Galanaa Baaltik irratti dhaabsisuuf gaggeessee ture irratti hirmaatanii ture.


text:
Zero Mothers Die App (Ethiopia)
Zero Mothers Die Tekinologii bilbila haka baballisuun odeffannoo fayyaa fi gargarsa tasaa dubartota ulfaaf kennuun du’a dubartota ulfaafii daa’imman dhabamsisuun kaayyoo fi fedhii addunyaa keenyaati.
Zero Mothers Die Odeffannoo fayyaa dubartootaf, daa’immanifi ijoolleef akkasumas fayyumma ulfaa fi haala daa’imma isaani itti kununsan irratti hubannoo cimaa kennuudhaan riqicha cimaa beekumsaa fi dandetti ijaarame dubartoota ulfaa, warroota hormataf gahanii fi ogeeyyii fayyaa haaldureen irratti hormatan jiddutti uumudhan du’a haawwolii fi daa’immani addunyarratti xinneessudha.
Zero Mothers Die Fedhii walinii kan biyyoonni guddatan afirikaaf bu’uneessanni dha, galma miliniyeenii 2025 “Dubartootaa fii argama isaa” Qorannoo fi porojektii poktoorote waliigalaa, dhaabbilee furtuu ta’an kan akka, UNAIDS, Airtel, fooramii waligalaa fii ZMD wajjiin.
Zero Mothers Die Odeffannoo fayyaa dubartootaf, daa’immanifi ijoolleef akkasumas fayyumma ulfaa fi haala daa’imma isaani itti kununsan irratti hubannoo cimaa kennuudhaan riqicha cimaa beekumsaa fi dandetti ijaarame dubartoota ulfaa, warroota hormataf gahanii fi ogeeyyii fayyaa haaldureen irratti hormatan jiddutti uumudhan du’a haawwolii fi daa’immani addunyarratti xinneessudha.
Zero Mothers Die Fedhii walinii kan biyyoonni guddatan afirikaaf bu’uneessanni dha, galma miliniyeenii 2025 “Dubartootaa fii argama isaa” Qorannoo fi porojektii poktoorote waliigalaa, dhaabbilee furtuu ta’an kan akka, UNAIDS, Airtel, fooramii waligalaa fii ZMD wajjiin.


text:
Sattawwaan sa’atii 24 keessattii daqiiqaa 5 hangaa 30 qofa ciifti.Lakkofsa 40 yoo afaan Ingiliziin barreesitan, qubeen hundi isaan tartiita eegun barreeffamu, ( FORTY), kun lakkofsa hunda irraa adda isa godha.Addunya kana keessatti biyyii dhugaatii Koka Kolla argachuu hin dandeenye biyya Kooriyaa kaaba fi Kubaa qofa.Biyyii Adduunya kana irraa namoota baay’ee dawwatamtuu biyya faransayitiBishaan baay’ee humna … Continue reading Waantota dinqisiisoo
Month: November 2019
Barattootaf: Yeroo qo’annaaf garii dha jedhamee tilmaamamu:Halkan gara barii sa’atii 10:00 hangaa 12:00 sammuu namaa 100% hojiif qophii ta’a.Ganama sa’atii 12:00 hanga 1:30 sammuu nama 50% hojiif qophiidhaHalkan sammuun hojii 20% qofa qophii ta’a.Mee isiin waliin madaala ilaala!Siissiif maddaa Odeeffannoo ijoo!
1. Namni kamiyyuu naannoo biyya isaa keessa bilisaan sossohuufi jiraachuuf mirga ni qaba. 2.Namni kamiyyuu biyya kamiyyuu keessaa bahu fi biyya isaatti deebi’uuf mirga qaba.
Kitaabni jireenya waggoota shantamaa (50) ungulaalu maxxanfamaa jira. Kitaabni Afaan Ingilisiitiin barreffame kun dhimmoota garaagaraa mataduree 100 kessatti qabatee jira. Dhimmootni matadurelee kunneenii bifa gaggabaaboo dhaan barreffaman (miiltoo lameen ilaali). Barreffamoonni akkasitti qopheffaman kunneen Afaan Ingilisii gara hawaasa Oromootti kan fidedha. Dhimmootni irra guddeessi irratti xiyyeffataman Oromiyaa fi Oromoo calaqqisu. Kitaabichi Afaan Ingilisii gara hawaasaatti … Continue reading KITAABNI AFAAN INGILISIITIIN BARREFFAME MAXXANFAMAA JIRA
Ifa arguuf dukkana halkanii dabarsuun dirqama.(Wiiliyaam Sheekispir)
Namoonni hammuma gammachuuf of qopheessan Gammadu ( Abirahaam Liinkan)
Safuun seera miti Safuu maalf cabsituu Imaanaa abbootii Maalidhaaf dagattu Safuun iddoo qabdii Qomoo koo keessaatti Fudhatamaas qaba Waaqayyoon biratti Safuu maalf cabsitaa Dhiiroo akkanatti Sabni koo Oromoon Safuu addaa qabaa Safuun oromoota Biyya kaminittuu Fudhatama qaba!!!


text:
Odeeffannoo Kaawuntii Raamsey afaan Oromoo
Baga gara marsariitii odeeffannoo Kaawuntii Raamsey afaan Oromootti nagaan dhuftan.
Fuulonni kanaa gadi jiran ogeessan gara afaan Oromootti hiikkaman garuu gara fuulota odeeffannoo sagantaa afaan Ingiliffaatin caalatti gadi-fageenya qabanitti geessuu mala. Turjumaana fuula kamiyyuu argachuudhaf, Google Translate yookan Bing Translator faayidaa irra ooluu danda'u.
Nuti yeroo hunda qabiyyee dabalataa afaan Oromootti hiikudhaaf hojjechaa jirra.
Ramsii kaawuntiin tajaajila hiika afaanii(Turjumaana) bilbilaan afaanota 170 kenna. Tajaajila kana argachuuf 651-266-8500 irratti bilbili. Keessumeessitoonni hojjattoota iddoo hunda jiranii fi warreen afaan siif hiiku waliin wal si qunnamsiisuun si gargaaru.
COVID-19
Tajaajilootaa fi sagantaalee
- Qabeenyota eegumsaa fi balaa
- Deggersaa fi Gargaarsa - nyaata, kiraa, kunuunsa daa'imaa, mana, maatilee, fayyaa sammuu, qacarrii, loltoota duraanii
- Fayyaa fi wal'aansa fayyaa
- Filannoo fi Filachuu
- Tilmaama Qabeenya fi Gibiraa
- Risaaykiliniin hojiirra akka oolu gochuu fi Balfa
- Dandilee fi geejjiba
- Laayibirarii Bulchiinsa Raamsee
- Paarkiwwanii fi Bashannana
- Nageenya uummataa fi seera
- Hojiilee fi carraawwan tola oolaa
- Qabeenyota daldalaa
- Waa’ee Bulchiinsa Raamsee
Wiirtuwwan Tajaajilaa
Wiirtuwwan Tajaajilaa Bulchiinsa Ramsey, jirattoota tajaajilawwan bulchiinsicha keessatti argaman deggersa fuula fuulan kennamu, bakka hojii kompiitaraa beellama irratti hundaa’e, saanduqawwan dookumentii keessa kaa’an dabalatee tajaajilawwan gosa garaa garaa waliin wal isaan qunnamsiisa.


text:
Waldorgommii Ispoortii Akka Oromiyaatti Magaalaa Jimmaa irratti gaggeeffamaa jiruun wal qabatee Guyyaa hardhaa Magaalaan Jimmaa Wallee Warraaqsaa FDGf uummata qopheessuun dhuunfatamte .Poolisootni Oromiyaas sochii Qeerrootti makamuun Wallee Warraqa wallisaa turan. Goototni Dargaggootni barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa, Koolleejjii barsiisota Jimmaa fi dargaggootni Oromoo jirattootni magaalaa Jimmaa bakka waldorgommiin Ispoortii Shaampiyoonaa Oromiyaa gaggeeffama jirutti walitti qabuun Walleelee Warraaqsaa qabsoo bilisummaa Oromoo leellisuu fi FDGf uummata qopheessuu qabsiisuun magaalaa Jimmaa keessa naannaa’uun eenyummaa, Oromummaa fi gootummaa isanii ibsachuun uummata haalaan dammaqsan. Guyyaa hardhaa Istadeumii Magaalaa Jimmaa keessatti yeroo taphattootni Kubbaa miilaa Magaalaa Amboo fi Jimmaa taphatan walleen warraaqsaa haalaan jabaate, magaalaan Jimmaas raafama guddaa keessa seente, humnootni basaasaa to’achuu hin dandeenye., Walleewwaan Warraaqsaa dhageesisaan keessaattis Jimma kan keenya, Amboo kan keenyaa, Finfinneen kan keenya, Wallaggaan kan keenya, Iluun kan keenyaa, Harargeen kan keenyaa, Adaamaan kan keenya, Bishooftuu, Burraayyuun, Holotaan, Sulultaan, Xaafoon, fi Sabbataan kan keenya Oromiyaa Badhoon biyya keenyaa jechuun haala uummata hawwatuun wallee warraqsaa magaalaa Jimmaa keessa nanna’uun finiinsan. Poolisota Oromiyaa magaalaa Jimmaa keessa jiraniif goototni qeerroon barattootni Oromoo waamicha ”Poolisiin kan keenyaa” jedhu waan dabarsaniifPoolisootni hedduun wallee warraaqsaatti makamuun gootota sabboontota Oromoo waliin wallee warraqsaa finiinsan. Walleewwan warraqsaa Goototni Oromoo finiinsan kunis mataduree: akka halagaan Oromiyatti hin seenne”, Yaa gadhee maaf fokkortaa dhiira namarra baasa kobbortaa’‘, ”Siifan lolaa uummataa narra hin gortuu” kanneen jedhaman ifatti magaalaa Jimmaa keessa naanna’uun uummata sochoosan. Diinaafis firaafis haagaluu jechuun goototni Qeerroon barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa, kolleejjii barsiisota Jimmaa fi dargaggootni Oromoo jiraattootni magaalaa Jimmaa sodaa tokko malee ifatti wallee qabsoo warraaqsa FDG qabsiisuun hidhaa, du’aa, fi daraara fedhee illee fudhachuuf qophii ta’uu ibsatan. uummaatni jiraattootni Magaalaa Jimmaa daandiitti gadii yaa’uun gootummaa dargaggoota Qeerroo barattoota Oromoo kana kan ajaa’ibsiifatan yoo ta’uu Poolisootni Oromiyaa Wallee warraaqsaa kanatti makamuun qabsoo bilisummaa Oromoo faarsan.
Source: Qeerroo.org


text:
Grand Canyon
Grand Canyon kan qallamu qabu, kan qarqari isaa bayye dagalfate (kan olii dhabatte) kan kessa isaa immo Colorado River kan United States state Arizona kessatti argamu dha. Kan bayyinan argamu Grand Canyon National Park kessa yoo ta'u, Parkiin kuni parki biyya hunda duraa kan baname dha. Bakka Grand Canyon kana presidantiin America Theodore Roosevelt bayye jallata, akkasumas bayye morkaf ture, innis yerro bayye bineensota qabu fi bakka suni ilallu ni demma turee.
Dhoqqi kuni kan Colorado Riveriin midhafame yoo ta'u, lagi kun channel bara million 6 olii kan kutte yoo ta'u, dheriini isaa 277 miles (446 km) yoo ta'u dherinni dagalee (width)n isaa immo 4 hanga 18 miles (0.4 hanga 24 kilometers) yoo ta'u, dhoqaa gara kessa hanga mile tokko callu (1.6km) ta'u qaba.
Ilalchii Grand Canyon kan yerro duraaf godhame bara 1540t yoo ta'u kunis namicha Spain, Europe irra dhufee kan Garcia Lopez de Cardenas jedhamun ture.
Grand Canyon hanga U.S. Civil War dhumattu hunda bayyinan hin bekkamu ture. Bara 1869t, Major John Wesley Powell kan harka tokko qabu kan "Civil war" kessatti yerro bayyef hojjattef kan fedhii Science fi waan harra argu qabu, laga Colorado irran Grand Canyon irratti ademme ilalcha godhee. Isaa fi namotti isaa wajjin jiraan sagal wajjin ta'e jalqabulle, isaan kessa ja'a qofaat demma xumure. Isaaf namotti isaa wajjin ademman kuni namotta yerro duraaf demma akkana godhani dha. Powellin Sedimentary rock dhoqaa kana kessatti argee "leaves in a great story book" (balla kittaba seena gudda kessa) jedhe wamme. Ture suniin dura bakki suni Native Americansiin qabame ture, isaanis bakka jirenya fi washa bayye dhoqaa suni kessatti ijarani turaan.


text:
Ajjeechaawwan jumlaa tibbana godinaalee Wallaggaatti dhalattoota saba Amaaraa irratti kan raawwate humnoota mootummaa ta’uu miseensi paarlaamaa Hangaasaa Ibraahim himan.
Ajjeechaaawwan tibbana godinaalee Wallaggaa keessatti raawwataman Humnoota Waraana Bilisummaa Oromootiin osoo hin taane humna mootummaan bobbaaseen raawwatamuu miseensi paarlaamaa Hangaasaa Ibraahim dubbatan.
Obboo Hangaasaa Ibraahim mootummaadhumatu WBO fakkeessee hidhattoota isaa bobbaasee uummata fixee jedhe.
Waraanni Bilisummaa Oromoo baqataa jira kan jedhamus dhara ta’uu ibsanii, inumaa humnoonni mootummaa WBO baqataa akka jiran dubbataniiru.
Miseensi Paarlaamaa Hangaasaa Ibraahim ergaa karaa facebook isaanii kallattiin galanii dabarsaniin ajjeechaa fi dararaan Oromiyaa keessaa maddi isaa caasaa mootummaati jedhan.
Haleellaan tibbana Oromiyaa Lixaatti namoota nagaa dhalattoota Amaaraa irratti raawwatame jedhamus Waraana Bilisummaa Oromootiin osoo hin taane humna WBO fakkaatu kan mootummaan naannoo Oromiyaa Shimallis Abdiisaan durfamu hidhachiisee bobbaaseen raawwatame jedhe.
Haleellaa tibbana godina Qeellem Wallaggaa keessatti namoota nagaa fixe jedhame ilaalchisee Ministirri muummee Abiy Ahmad Waraana Bilisummaa Oromoo lola humnoota mootummaa dheessutu haaloo uummata nagaa irratti bahe jedhanii turan.
Obbo Hangaasaan garuu dubbiin akkasii soba adii dha jedhan.
Humni Waraana Bilisummaa Oromoo Marroo Dirribaan Hogganamu lammiilee nagaa hin fixne. Waraana Mootummaa jalaayis dheessaa jiru. Kan Waraana Marroon hogganu dheessaa jiru Waraana mootummaati jedhan. Dubbiin Ministira Muummee jedhan gabaasa sobaa irraa madda jedhan obbo Hangaasaan.
Miseensi Paarlaamaa obbo Hangaasaan qondaalota olaanoo Oromiyaa gaaga’ama Oromiyaa keessaaf sababa ta’anii fi hogganaa jiran maqaa waliinis kaasan. Preezdaantii naannichaa Shimallis Abdiisaa, Komishinara Komishinii Poolisii Oromiyaa Araarsaa Mardaasaa fi Ittigaafatamaa waajjira Paartii Bilxiginnaa Oromiyaa Fiqaaduu Tasammaa.
Gareen Dhiiga qulqullootaa dhangalaasaa, kumaatama manneen hidhaa keessatti gidirsaa jiru warra kanaan hogganamaa jedhan. Gareen networkiin wal ijaare kun lubbuu namaaf gatii kennaa hin jiru kanaaf Oromiyaan guyyaa guyyaan dhiigaa jirti jedhan namni kun. Saamichii fi malaammaltummaan rakkoo ijoo gareen kun ittiin beekamu jedhan.
Mootummaan naannichaa Oromiyaa keessatti fudhatama uummataa dhabuu kan kaasan miseensi Paarlaamaa Bilxiginnaa kun, qondaalonni olaanoon Oromiyaa kunneen Miliyoonaan malee abbaa dhimmaa dubbisaa hin jiran jedha.
Weerarri lafa Oromiyaa gama Bahaa aanaalee akka Cinaaksanii fi Baabbilees xiyyeeffannaa dhabuu eeeru.
Warri kun hanga hin gaafataminitti Oromiyaa keessatti dhumaatiin lammiilee nagaa akka hin dhaabbanne jala muranii ibsaniiru.
Yaada miseensa Paarlaamaa kana kan deeggaru Miseensi Caffee Oromiyaa fi Deetaan Ministira nagaa obbo Taayyee Danda’aa guyyaa lama dura karaa facebook isaanii maxxansanii turan.
Lammiileen nagaa kan dhumaa jiran warra bolola aangoof jedhanii diraamaa hojjetaniini. Gaafatamummaan mirkanaawuu qaba. Kana ta’uu baannan dhumaatii to’annoo mootummaatii ol ta’u arguu dandeenya jedhanii turan.
Obbo Hangaasaan armaan duras ajjeechaa Abbootii Gadaa Karrayyuu WBOtti mootummaan quba qabaa ture, mootummaanumti Abbootii Gadaa kana akka fixe saaxile.
Ergasii mootummaanis ni amane.
Komishiniin Mirga namoomaa Itoophiyaas Abbootiin Gadaa Karrayyuu Poolisii Oromiyaatiin dhumuu mirkaneessuun isaa ni yaadatama.
Namoonni dubbii obbo Hangaasaa kaleessaa kana hordofee marsaalee hawaasaa irratti yaada kennan gama isaaniitiin ajjeechaan jumlaa mootummaan naannoo Oromiyaa raawwataa jiru beekkamtii Ministira muummichaan ala kan raawwatame mitii jedhu.
Olaantumman minisitira muummichaatu qindeessa, obboo Shimallis faati ni raawwachiisu jedhu.
Ajjeechaan tibba kana dhalattoota saba Amaaraa irratti godinaalee Wallaggaatti raawwatame ta’e jedhee mootummaan maqaa Waraana Bilisummaa Oromoo balleessuuf kan raawwate ta’uu himan.
Ija addunyaa fuulduratti maqaa WBO balleessuun dhiibbaa WBO dabalatee mariin hunda hirmaachise akka taasifamu hawaasni addunyaa taasisaa jiru gara maqsuuf kan raawwatamee dha jedhaniiti jiru.
Mootummaan tibbana TPLF waliin malee WBO waliin hin maryadhu jechuun isaa ni yaadatama.


text:
Xalayaa: Dhaamsa Oromummaa
Berhanu Hundee
Kutaa Lammaffaa
Duradubbii
Uummatni Oromoo humnaan weeraramee erga bilisummaa fi abbaabiyyummaa isaa dhabee kaasee hanga har’aatti waan dhabe sana deebifachuuf yeroo inni fincila diddaa gabrummaa fi qabsoo bilisummaa dhaabe hin jiru. Qabsoo kana keessati immoo bu’aa ba’ii meeqa keessa dabree, wareegama ulfaataas kaffalee har’a gahee jira. Yeroo adda addaatti carraalee gurguddoonis nu dabranillee, uummatni Oromoo amma sadarkaa xumura gabrummaarra waan gahe fakkaata. Kana jechuun garuu karaan bilisummaatti nu geessu gabaabbate jechuuf malee, xumurri qabsoo kanaa maal ta’uuf akka deemu beekuun rakkisaa dha. Yoo tokkummaan ilmaan Oromoo addatti immoo kan qabsaa’otaa fi jaarmayootaa Oromoo jabaatee, humni mooraa keenyaa abdachiisaan hin uumamne, bilisummaa argachuun hafee, injifannooleen hanga har’aatti galmeeffamanuu gaaga’ama keessa galuu akka danda’an hubachuun barbaachisaa dha.
Carraalee gurguddootu nu dabran yoon jedhu, fakkeenyaaf carraa guddaan inni duraa bara 1974, bara warraaqsa Itoophiyaa sana yoo ta’u, Sabboontotni Oromoo warraaqasa sana keesatti gahee olaanaa qabaatanillee, bifa qindaa’een akka jaarmayaa saba Oromootti ijaaramanii humna cimaa wan hin uuminiif, jijjiiramni gaafii Oromoo deebisiisuuu danda’u hin mul’anne. Dammaqinsi uummata Oromoos yero sana akka har’aa waan hin turiniif, jijjiiramni sun humnoota biroo harka seenee carraan Oromoos ukkaamamee hafe. Carraan biraa bara 1991 yoo ta’u, jijjiiramni bara sana argame sun kan bara 1974 caalaa bu’aalee gurguddoo argamsiise; injifannoolee gurguddoos galmeesse.
Isaan kana keessaa kan ijoo ta’an kaasuuf Oromiyaan kaartaarratti mul’achuu; Qubeen Afaan Oromoo hojiirra ooltee Afaan kunis Afaan hojii Oromiyaa ta’uu fi Sabboonummaan Oromoo guddachuu dha. Kuni hunduu kadhaadhaan kan argaman osoo hin taane, waregama ilmaan Oromoo kumaatamaan kafalaniin dhufan. Injifannoole kana argamsiisuuf jaarmayootni bilisummaa Oromoo addatti immoo Addi Bilisummaa Oromoo (ABOn) gahee guddaa taphatan; qooda guddaas gumaachan. Keesumaayyuu ABOn kallacha qabsoo bilisummaa ta’ee, QBO hogganuudhaan bara 1991 jijjiiramni bu’uraa akka argamu taasisuu keessatti gahe olaanaa fi furtuu ta’e taphate. Kan baay’ee nama gaddisiisu garuu jaarmayaan abdii bilisummaa ta’e fi uummata Oromoo biratti jaalala guddaa horate sun har’a bakkee adda addaatti bahee argamuu isaa ti.
Jaarmayoota fi Qabsaa’ota Oromoo
Hacuuccaa fi roorroon uummata keenyarra gahe isinitti dhagahamnaan; gabrummaa bar-dhibbee tokkoo ol uummata Oromorratti fe’amee jiru kana teessanii laaluun boqonnaa isinii dhoowwinaan; mirga uummata keenyaa kabachiisuu fi Oromoon biyya isaa kessatti abbaa lafaa fi qabeenyaa akka ta’u godhuuf jettanii qabsoo kanatti seentan. Akka sagantaa, kaayyoo, galii fi mul’ata jaarmayaa keessaniititti garaagarummaa qabaachuu dandeessu. Ilaalchi adda addaa jaarmayoota jidduutti dhiisii maatii tokko kessattuu waanuma mul’atuu dha. Kanaafuu ilaalcha gara garaa qabachuun rakkoo cmaa ni ta’a jedhee hin yaadu. Wanti isin akka walootti waliin qabdan garuu karaadhuma fedheenuu haa argamuu, abbaabiyyummaa Oromoo mirkaneessuu dha jedheen amana. Waayeen karaa waayee garaa hin ta’in malee!!
Kuni akkamitti argamaan, karaa kam wayyaan, tooftaa fi tarsiimoo kamitti fayyadamuutu gaarii dha kan jedhan dhimmoota isini jidduutti waliigaltee isin dhoowwu malan akka ta’an naaf gala, nan hubdhas. Haa ta’u malee galiin xumuraa adda adda ta’uu malus kaayyoon keessan garuu akkuma armaan olitti ibsame tokkuma jedheen yaada. Kanaafuu garaagarummaan isin jidduutti uumamu baay’ee xiqqaa waan ta’eef, uummata kanaaf jettanii isa kana dhiphisuun dirqama Oromummaa ti jedheen amana. Hundi keessanuu kan ganama manaa baataniif mirga uumata kanaa eegsisuufii mitii? Mirgi uummata/saba Oromoo maal akka ta’e isinitti himuun barbaachisaa dhaa? Fedhiin uummata Oromoo guutumaa guututti eegamuu akka qabu kun hawwii fi kaayyoo qabsoo keessaniitii mitii? Fedhii dhuunfaa caalaa fedhiin uummata bal’aa Oromoo dursuu akka qabu Sabboontotatti himuun barbaachisaa dhaa?
Akka miidiyaalee adda addaarratti argamaa jirutti yeroo ammaa kana jaarmayoota siyaasaa Oromoo 14 ol akka jiranii dha. Saba guddaa fi uummata bal’aa akka Oromootiif jaarmayootni hanga kana baay’achuun rakkoo waan qabu natti hin fakkaatu. Haa ta’u malee, ammaaf Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) keessatti kaayyoo fi galii gurguddoo lama qofaatu mul’achaa jiru. Isan kunis: A) Oromiyaa walaba taate fi mootummaa birmadummaa Oromoo ijaaruu yoo ta’u; B) Itoophiyaa diimookraatofte keessatti Oromoon ofiin ofbulchee warra hafan wajjin immoo bulchinsa waloo (shared rule) akka qabaatu taasisuu dha. Maarree, jaarmayootni 14 kaayyoo fi galii 14 qabu jechuu dha? Deebiin gaafii kanaa eeyyen kan jedhamu yoo ta’e, kaayyoon 14 maali? Lakkii kaayyoon isaanii gurguddoo lamaan kana keessaa hin bahu kan jehamu yoo ta’e immoo, warri kaayyoos ta’ee galii tokko ykn walfakkaataa qaban maaliif bakka tokkotti dhufanii humna isaanii hin cimsine? Maaliif gara garatti bibixxilamanii jiraatu?
Tokkummaa jechuun walitti baqanii hoggansa tokko jalatti jaarmayaa tokko ta’uu qofaa mitii bar!! Tokkummaan ani jechaa jiru tokkummaa kaayyoo ti (unity of purpose). Kuni kan barbaachisuuf immoo:
- Tokkoffaa nagaa fi tasgabbiin mooraa QBO keessatti akka uumamuuf;
- Lammaffaa, humni cimaa fi abdachiisaa ta’e, kan fedhii uummata kanaa eegsisuuf WABII ta’uu danda’u mooraa keenya keessatti akka ijaaramuuf;
- Sadaffaa, diinni qaawwa uumamu hundatti fayyadamee, nu keesa seenee akka nu hin miineeef;
- Afraffaa, yoo jaarmayootni Oromoo tokummaa qabaatan qabeenya Oromoo hundaa sochoosuun (mobilize all resources) waan danda’amuuf;
- Shanaffaa, yoo jaarmayootni isaa tokkummaa qabaatan, rakkooleen adda addaa fi afaanfaajjiin uummata jidduutti akka hin uumamneef;
- Jahaffaa, tokkummaa qabaachuun har’aaf qofaa osoo hin taane, bilisummaa boodafillee murteessaa waan ta’uuf; egeree keenyaaf har’uma bu’ura gaarii uumuuf
Egaa, kun akka ani itti hubadhutti malee, bu’aa tokkummaa wallaaltaniitii miti.
Jaarmayoota fi qabsaa’ota saba guddaa kanaa
Barbaacisummaan tokkummaa kan ani armaan olitti tarreesse qofaa miti. Kana isinuu na caalaa beekutu jedheen amana. Ani akka ilma Oromoo tokkoottan dhaamsa Oromummaa isiniif dabarsaa jira malee, waan uummata keenyaaf gaarii ta’u isin caalaa namni biraa ni beka jedhee hin yaadu. Yeroon ammaa yeroo bay’ee murteessaa ta’ee dha. Diinni uummata keenya waggota 27 dabran fixaa as gahee, har’allee uummata keenya nyaacha yeroo jirutti, humnootni biroo immoo beela’anii nu nyaachuuf hamuumachaa akka jiran waan hubattan natti fakkaata. Dabalataan immoo, haalli uummatni keenya har’a keessa jiru dhugumatti baay’ee gaddisiisaa qofaa osoo hin taane, waan hedduu nama yaaddessuu dha. Balaa guddaa nutti deemaa jiru kana maaliif alaalatti arguun isin rakkisa? Waliigaltee dhabadanii maaliif diinaaf carraa gaarii uumtu? Yoo humni Oromoo cimaa fi abdachiisaan jiraachuu baate, ammas carraan yeroo sadafaadhaaf nu dabruuf akka deemu hin hubattanii?
Dubbii xumuruu fi dhaamsa Oromummaa isiniif dabarsuuf, jaarmayootni Oromoo kaayyoo fi galii adda addaa qabaattanillee, kana akkuma jirutti qabachuudhaan garuu taa’aa waliin mar’iadhaa; rakkoo walootiif furmaata waloo barbaadaa; karoora yeroo gabaabaa fi kan dheera (roadmap) waliin baasaa; humna mooraa Oromoo cimaa fi abdachiisaa uumuuf warri kayyoo tokko fi walfakkaataa qabdan uummata kanaaf jedhaatii tokkummaa kaayyoo ijaaraa. Yoo isin olola walirratti ooftanii, summii walitti facaaftan, summiin kun uummata bal’aa keessatti faca’uu akka danda’u hin dagatinaa. Waan uummata Oromoo gargar facaasu fi diina jabeessuu danda’u hojjechuurraa of qusadhaa. Sabboontota fi qabsaa’ota isin biraa wareegamanii hafan yaadadhaa. Garaagarummaa keessan dhiphisaatii waan goototni keenya ittwareegaman sana bakkaan gahuuf tumsa waliif ta’aa. Badii dalagamu hundaaf ittigaafatama seenaa jalaa bahuu akka hin dandeenyes hubadha. Waaqayo/Rabbi hubannoo fi waliigaltee isiniif haa kennu!!
====== ittifufa ======
Hubachiisa:
Xalayaan mata duree “Dhaamsa Oromummaa” jedhuun dhiyaate kun ittifufa. Kutaalee itti aanan keessatti kan dhiyaachuuf deeman xalayaalee:
- Aktivistoota fi Hayyoota Oromootiif
- Dhumarratti Obboo Lammaa Magarsaa fi Dr Abiyyi Ahmadiif


text:
Hawaasni Oromoo Nezerlaand Ebala 15, 2017 Guyyaa Gootota Oromoo bifa oo’aadhaan magaalaa Amstardaamitti kabajate. Guyyaa kana miseensonni hawaasaa bay’inaan wolitti dhufuudhaan gootota Qabsoo Bilisummaa Oromoo irratti wareegaman yaadataniiru.
Guyyaan Gootota Oromoo bara kanaa mata duree ‘shoora dubartoota Oromoo Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti’ jedhu jalatti kan kabajame. Sirna kabaja kanaa irratti addee Na’amaat Iissaa, miseensa koree ABO kan turan, qooda dubartoonni Oromoo qabsoo keessatti qaban irratti haasawa bal’aa godhaniiru.
Guyyaa kana irratti hawaasni Oromoo waa’ee qabsoo Oromoo biyya keessatti geggeeffamuu irratti marii taasisanii jiru. Akkasumas hawaasni dinqisiifannaa fi kabajaa dhaloota ammaa isa qabsoo biyya kessatti geggeessaa jiruufis qabu ibsateera.
Hawaasni Oromoo Nezerlaand qabsoo Oromoo biyya keessatti geggeeffamaaru tin’isuudhaaf deeggarsa fi gumaacha barbaachisu hunda godhuudhaaf waadaa galaniiru.


text:
Baatilee dabran 7 keessatti uummanni kuma shan caalaan Tigraay irraa hdeessuun bulchiinsa nananoo Amaaraa keessatti kan argamu Konyaa Raayyaa Qobboo seenuu isaanii aangawaan naannoo RSAf ibsanii jiru. Dubbii himaan bulchiinsa konyaa Raayyaa Qobboo Xilaahuun Ale akka jedhanti, uummanni kuma shan caaluu, mooraa godaantootaa Jaarii kan naannoo Sanaa keessa daahatanii jiru.
Godaantonni maqaan isaanii akka hin ibsamnee gaafatan RSAf akka ibsanti, rakkoon dinagdee fi humnaan looltummaaf ijoollee fudhachuun sababaalee akka dheessan isaan taasisee keessaati. Hawaasnii addunyaa gargaarsa dhala namaa Tigraayif kennu iyyu kanneen godaanan kun nu dhaqqabne jedhu.
Gama kaaniin mootummaa bulchiinsa naannoo Tigraayiif dubbii himaa kan ta’an Radaaii Haleefom akka jedhanti, namoonni aangawoonni naannoo Raayyaa qobboo Tiay irraa dhufan jedhan kun, dhalattoota Tigraay kanneen achuuma bulchiinsa nannoo Amaraa irraa manaa fi qe’e ofii irraa godaanan jedhan.
Dargaggoota Tigraay Humnaan looltummaaf fudhachuu himata jedhu garu soba jedhan. Embaasiin Amerikaa dhiyeenya kan akka jedheetti, michoonni Yuu Ees Eyiid (USAID) kanneen Tigraay keessa man kuusaa qaban nyaataa fi gargaarsii lubbuu olchuu guutee jira jedhyiid .Itti gaafatamtuun Embaasichaa Treesii Jaakobsan oduu gabaastotaaf baatii dabree akka ibsanti, mootummaan michoonni gargaarsaa Jabuutii irraa boba’aa litiira miliyoona lama dilaalaan ala Jabuutii irraa akka galfatan ehamee jira.


text:
Ibidda Waraanaa fi Fitnaa Sheyxaanaa-kutaa-1
Guyyaa guyyaan lubbuun ilma namaa ibidda waraanaatin yommuu darbu, takkaa garmalee nama gaddisisa takkaa immoo akka abdii muratanii fi qalbiin gogdu nama taasisa. Dhalli namaa hanga jireenya tana keessa jiraatu waan badaa fi gaariin ni qorama. Rabbiin subhaanahu wa taa’alaa ni jedha:
“Lubbuun hundi du’a ni dhandhamti. Isin qormaatuuf hamtuu fi gaariin isin mokkorra. Garuma Keenyatti deebifamtu.” Suuratu Al-Anbiyaa 21:35
Namni umriin isaa hanga fedhe haa dheeratu, haa duroomu haa hiyyoomu guyyaa tokko hadhaa du’aa ni dhandhama. Keeyyata armaan olii keessatti Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wanta badaa fi gaariin, wanta isaan jibbanii fi jaallataniin, hiyyummaa fi durummaan, waraanaa fi nageenyan, dhibee fi fayyaan akka ilmaan nama qoru ni beeksisa. Wanti keeyyata tanaan xumure immoo “Garuma Keenyatti deebifamtu.” Kan jedhuuni. Kuni kan agarsiisu, ilmi namaa akkanumatti qoramee kan baduu osoo hin ta’in firiin qormaata isaa Guyyaa Qiyaamaa ni mul’ata.
Addunyaan tuni iddoo qormaatati, Aakhiraan immoo iddoo firii (bu’aa) qormaataa itti arganiidha. Kanaafu, dhalli namaa hanga jireenya tana keessa jiraatu, qormaata irraa bilisa kan ta’uu miti. Karaa adda addaatin ni qorama. Qormaata kana keessaa “Ibiddi waraanati fi fitnaan sheyxaanaa” isaan gurguddoodha. Ibidda waraanaa yommuu jennu beekkamadha garuu fitnaa sheyxaanaa yommuu jennu maal jechuu keenyaa? Fitnaa sheyxaanaa yommuu jennu sheyxaanni karaa hin beeknen namatti dhufuun yaada badaa namatti hasaasun karaa haqaa irraa nama baasu ykn jallisuudha. Ibiddi waraanaa qaama namaa kan miidhu fi ajjeesu yommuu ta’uu fitnaan sheyxaanaa immoo qalbii namaa kan miidhu fi ajjeesudha.
Akkuma qaamni du’u qalbiinis ni duuti. Qalbiin du’uu jechuun imaana irraa duwwaa (qullaa) ta’uudha. Jecha biraatin qalbiin dukkana kufrii fi baditti taruudha. San booda namtichi wanta isa fayyadu fi miidhu addaan hin baafatu. Qalbiin namtichaa yoo duute, bineensa caalaa miidhaa guddaa geessa. Namaaf rahmata gochuu fi mararfachuun isa bira hin jiru. Qalbiin yommuu duutu mitii namni boombi daa’immani fi namoota nagahaa irratti kan roobsu? Qalbiin yommuu duutu miidhaa fi cunqursaa raawwate kanaaf akka adabamu (azzabamuu) isatti hin dhagahamu. Garuu fuggisoo kanaa namni qalbiin imaanaan guuttamte yoo ajjeefame, In sha Allah namoota milkaa’an irraa ta’a. Kanaafu, amma of haa gaafannu, zaalimaan qaamni namaa du’uu wayya moo, sheyxaanan qalbiin namaa du’uu wayyaa?
Akka ifa ta’uuf fakkeenyan haa ilaallu. Namoota kuma kudhan (10,000) iimaana (amantii dhugaa) kan qaban haa fudhannu. Namoota kanniin keessaa waraanni ka’uun namoota 5000 fixe (ajjeese) haa jennu. Namoonni hafan bakka adda addaatti baqatan. Namoota baqatan kanniin keessaa gariin isaanii, “Rabbiin akkamitti akkana hojjata?” jechuun yoo kafaran, fitnaa kamtu irra guddaadhaa? Namoonni ajjeefamuudha moo namoonni kafaruudhaa? Kanneen ajjeefaman imaana irratti yoo ajjeefaman, in sha Allah Jannata seenu. Warroonni kafaran immoo kufrii irratti yoo du’an gahuumsi isaanii ibidda. Rabbiin kanarraa nu haa tiiksu. Kanaafu, ibidda waraanatu caalaa moo fitnaa sheyxaanatu caala ree?
Rabbiin yommuu akkana jedhu dhuguma dubbate:
“Fitnaan ajjeechaa caalaa hamaa (badaa) dha.” (Suuratu Al-Baqarah 2:191)
Hayyoonni Qur’aana ibsan akka jedhanittii, aayaa tana keessatti fitnaa jechuun kufrii fi shirkiidha. Kanaafu, kufrii fi shirkiin ajjeechaa caalaa jechuudha. Dhumti nama kafaree fi shirkii hojjatee ibidda waan ta’eef.
Gara waraanaa fi fitnaa yeroo ammaatti yommuu deebinu, lamaan isaanitu bakka lamatti qoodu dandeenya. (1) Waraana meeshaati fi waraanaa sammuu, (2) fitnaa keessaati fi fitnaa alaa. Waraanaa meeshaa yommuu jennu meeshaa waraanaa kanneen akka taanki, boombii, qawwee fi kkf nin walitti duuludha. Waraanaa sammuu yommuu jennu immoo sammuu laamshessuu fi daandii haqaa irraa jallisuuf odeefannoo sobaa fi yaada jallataa tamsaasu ykn raabsudha. Fakkeenyaf, “Qullaa deemun qaroominna, amanti hordofuun duubatti haftummaadha” jechuun yaada fokkuu tamsaasu. Filmii badaa sammuu laamshessu hojjachuu (fkn, pornografi) , yaadotaa fi gochoota fokkuu biroo babal’isu. Kan jalqaba qaama yommuu ajjeesu, kan lamataa immoo sammuu ajjeesa. Sammuun sirnaan akka hin yaanne hojiin ala taasisa.
Fitnaa keessaa fi alaa yommuu jennu immoo qormaata qalbii nama hurgufaniidha. Fitnaan keessaa sheyxaanni waan badaa namatti hasaasun daandii sirrii irraa jallachuu ykn asi fi achi reeqqisudha. Fakkeenyaf, kufrii, nifaaqa fi kkf. Fitnaa alaa yommuu jennu immoo badii guyyaa guyyaan bakka adda addaatti arginuudha. Fakkeenyaf, zinaan (sagaagalummaan) baay’achu, alkooli, dubartiin qullaa yaa’u fi kkf.
Kanaafu, dhalli namaa kanniin hunda akkamitti too’achu danda’aa? Furmaanni kanniin hundaa gara Rabbii deebi’uun Isa qofa gabbaruudha. Wanta Rabbiin itti ajaje hojjachuu fi wanta Inni irraa dhoowwe dhiisun malee wanti addunyaa tana fooyyeessu tokkollee hin jiru. Fasaanni (wanti badaan) hundii dachii kana irratti kan uumamu sababa namoonni ajaja Rabbii fi Ergamtoota Isaa faallessuun wanta badaa hojjataniifi. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) ni jedha:
“Magaalota irraa heddutu ajaja Rabbii ishii fi Ergamtoota Isaa faallessitee qormaata cimaa ishii qormaanne, adabbii fokkataas ishii adabne.” Suuratu Ax-Xalaaq 65:8
Magaalota yommuu jennuu namoota achi keessa jiraataniidha. Namoonni yommuu ajaja Rabbii faallessan, qormaata cimaa fi adabbii fokkataan Rabbiin isaan qaba. Fakkeenyaf, hoonge, jireenyi itti dhiphachuu, beela, dachiin socho’u, lolaan magaalatti balleessu, waraanaa fi kkf.
Namni tokko “kaafironni kunoo badii fi wanta fokkuu ni hojjatu, maaliif hin adabamne?” jechuun gaafachu danda’a. Yoo gara Rabbii deebi’anii of hin foyyeessin ni adabamu, hin muddamin. Rabbiin ni jedha:
“Magaalota meeqa osoo ishiin miidhaa raawwattu Ani yeroo kenneef, ergasii adabbiin ishii qabe. Deebiin (gahuumsi) garuma Kiyya.” Suuratu Al-Hajj 22:48
Namoonni yommuu badii fi miidhaa adda addaa raawwatan, akka gara Isaa deebi’aniif Rabbiin yeroo ni kennaaf. Gara Isaa deebi’uu baatanii badii isaanii yoo itti fufan tasa adabbii cimaan isan qaba. Kuni sunnaa (karaa) Rabbiiti. Kanaafu, kaafirota badii hojjataniin gowwoomu hin qabnu.
Waraanni hundi fitnaadha (qormaata). Garuu fitnaan hundi waraanaa miti. Akkuma duratti jenne fitnaan guddaan fitnaa kufrii fi shirkiiti. Wanti mata duree kana akka barreessu na kakaase keessaa tokko akkuma fitnaan (qormaanni) baay’atuun namoonni amanti irraa fagaacha ykn gadi dhiisaa jiru. Waraana bakka adda addaatti baay’atu yommuu ilaalan, “Rabbiin maaliif kana addunyaa irratti hayyama?” jechuun Isatti kafaru. Islaama gadi dhiisu ykn ni shakku. Yoo kafaran, sila Rabbiin waan miidhan isaanitti fakkaataa? Kafaruu fi amanti keessaa bahuun deebii ni argatuu? Rabbiin ni jedha:
“Namni isin keessaa amantii isaa (Islaama) irraa garagalee fi kaafira ta’ee du’e, warri suni addunyaa fi Aakhiratti dalagaaleen isaanii baddee jirti. Warri sun warra ibiddaati; isaan achi keessatti hafoodha.” Suuratu Al-Baqara 2:217
Dhugumatti Islaama irraa garagaluu fi kafaruun fitnaa akkam badaa ta’eedhaa! Hojiin gaariin hojjatan hundi addunyaa fi aakhiratti ni baddi. Ergasii gara ibidda cimaatti seenu. Kanaafu, namni yoo kafare mataa ofii malee eenyun miidha ree? Namoonni kan kafaran waraana qofa ilaalanii osoo hin ta’in namoota naannoo fi badii hojjataniinis amanti gadi furu. Isaan keessaa hiriyyaa badaa, miidiyaa, ergamtoota qarshiin nama jallisan (missionaries)fi kkf. Namoota meeqatu sababa peenxetitiin Islaama gadi furu. Islaamni ifa ta’e fi peenxen baaxila ta’ee osoo jiru. Ammas aaya biraa isiniif haa dabaluu.
“Yoo kafartan dhugumatti Rabbiin isin irraa Dureessa. Garuu gabroota Isaatiif kufrii hin jaallatu. Yoo galateefattan, san isiniif jaallata. [Lubbuun] dillii (cubbuu) hojjattu tokko dillii nama biraa hin baadhattu. Ergasii deebiin keessan gara Gooftaa keessaniiti. Innis waan isin dalagaa turtan isinitti hima. Dhugumatti, Inni Beekaa waan qoma keessaati.” Suuratu Az-Zumar 39:7
Namni yoo Rabbitti kafare, gonkumaa Rabbiin miidhu hin danda’u. Rabbiin dureessa fi of gahaa waan ta’eef. Garuu gabrootaf kufrii hin jaallatu, kufriin ibiddatti waan nama geessuf. Kana irra, akka Isa galateefatan ni jaallata, Isa galateefachuun Jannatatti waan nama geessuf. Namni wanta zaalimman (cunqursitoonni fi miidhaa raawwattoonni) hojjatan ilaalun yoo kafare ykn cubbuu hojjate, badii kufrii ykn cubbuu isaa eenyullee irraa hin baadhatu; isumatu baadhata. Ergasii ilmi namaa hundi gara Rabbii deebi’uun wanta hojjataa ture hundi isatti himama. Rabbiin wanta hundaa ni beeka waan ta’eef. Inuma wanta qoma (laphee) keessatti dhoksan hunda ni beeka. Laphee fi qaamolee namaa hunda kan uume Isa ta’ee osoo jiruu, iccitii namni qalbii keessatti dhokse akkamitti hin beekne ree? Namni kufrii, shakkii, yaada badaa fi yaada gaarii adda addaa qalbii keessatti yoo dhokse, Rabbiin kana hundaa ni beeka. Rabbiin ni jedha:
“[Rabbiin] wantoota samii fi dachii keessa jiran hunda ni beeka. Akkasumas, waan isin dhoksitanii fi waan isin ifa baastan ni beeka. Rabbiin waan qoma keessaa Beekaadha.” (suuratu at-Taghaabun 64:4)
Kanaafu, wanta yaannu fi hojjannu of eeggachu barbaachisa.
Guduunfaa
✍ Addunyaan tuni iddoo qormaatati. Aakhiraan immoo iddoo firii (bu’aa) itti arganiidha.
✍ Qormaata jechuun wanta jibbaniin qoramu qofa osoo hin ta’in wanta gaariniis qoramuun ni jira. Inuma wanta badaan qoramu irra wanta gaariin qoramuutu ulfaatadha. Namoota meeqatu yommuu hiyyooman Rabbiif galata galchu. Garuu yommuu durooman Rabbitti kafaranii daangaa Isaa darbuu. Rabbiin nu haa tiiksu
✍ Badiin waraanaan dhufu baay’ee guddaadha. Garuu fitnaan (qormaanni) sheyxaanaan dhufu badii waraanaa caala.
✍ Fitnaan sheyxaanaa namoota kafarsiisun ibiddatti isaan geessudha. Badiin waraanaa immoo dhiiga namaa dhangalaasu fi qe’ee irraa ari’uudha.
✍ Namni yoo kafaree dhumti isaa ibidda. Fuggisoo kanaa, namni imaana qabuu waraanaa irratti obsuun yoo du’e, in sha Allah manni isaa Jannata ta’a.
✍ Namni tokko qananii kaafirota fi daraara Muslimoota ilaalun yoo kafare, mataa ofii malee eenyullee hin miidhu.
Fitnaa kana akkamitti akka jala darban torban In sha Allah ni ilaalla.