text:
Siyaatil
Siyaatil magaalaa naannoo qarqara garbaa jirtu yoo taatu, USA keessatti mootummmaa naannoo Waashingiten keessatti argamti. Bara 2012tii, magaalaan kun jiraattota 634,535 kan qabduu fi akkasumaas magaalaa USA ariitidhaan guddachaa jiran keessa ishii tokko. Naannoo magaalaa Siyaatil uummata miliyoona 4 ta'u kan jiraatu wayita ta'u kunis USA keessaa sadarkaa 15ffaa qabata.
Dhalattoonni Ameerikaa (Native Americans), odoo qubattooni Yuurooppi kan jalqaba hin dhufin dura, naannoon Siyaatil waggaa 4,000 ol achi jiraachaa turan. Artur A. Deenii fi gareen isaa gaafa Sadaasa 13, 1851 iddoo Alkii Pooyint jedhamu ga'an. Bara 1853, qubsumni isaanii gara iddoo amma magaalaan Siyaatil jirtu kanatti kan jijjiirrame yoo ta'u maqaa Siyaatil jedhus kennameef. Maqaan kunis kan moggaafameef nama yeroo sana gosa naannoo san turan kan Duwamish fi Suqu'amish jedhaman bulchu kan Si'aal jedhamu irraayi.


c: text/html

text:
Muummeen Ministiraa Itiyoophiyaa Abiy Ahmed, Wixata darbe dubbii paarlaamaaf taasisaniin ka eeran waayee Diploomaasii biyyattiiti. Abiy Ahmed yoo kana Itiyoophiyaan sichi sochii Diploomaasii shee lafaa itti yaaduu qabdii jedhanii, lakkoofsawwan Imbaasii Itiyoophiyaa jiraniirrattis yaada kennaiiru.
Proofeeser kaasahun Birhaanuu Yuuniversitii Finfinnee Muummee Barnoota Saayinsii Siyaasaa fi Walitti Dhufeenya Idila Addunyaa yaadni Muummee Ministiraa gma baasii hirrisuun gaaruu tahuu himan. Proofeeser Kaaasahun amma kan hojiirra jiran fi sichis ka muudaman Ambaasaadderoonn Itiyoophiyaa amanamtummaa siyaasaan utuu hin taane dandeettii qabaniin tahuu qaba jechuunis yaada kennaniiru.
Wixata, Hojjaa duree darbe muummeen Ministiraa Itiyoophiyaa Abiy Ahmed, ibsa paarlaamaf kennan keessatti ijoo dubbii ka ture tokko waayee diiploomaasiiti. Abiy Ahmed dubbii isaaniitiin, eger Ityopphiyaan haala Diiploomasiishee seccaatee ilaaluu qabdii jedhan yo odubabatan.
Muummeen Minsitiraa Abiy, Itiyoophiyaan Keessumaa gama Diiploomaasiin Ministeera Haajaa Alaashee ilaatee sirriitti lalfaa sakattawuu qabdi jedhu.
“Kabajamtoonni mana maree kanaa akka bartan waantin fedhu, lakkoofsa Imbaasilee fi qonsiilaawwanii Itiyoophiyaan qabdu ka jaatamaa ol taha jedhame dha. Waayee kana gadi fageenyaa gaafachuun barbaachisaadha jedheen amana. Dhugaattuu Itiyoophiyaan Imbaasii haganaa ishee abrbaachisaa?.... kun dhugaa nun barbaachisu.” Jedhan Muummeen Ministiraa Abiy dubbii paarlaamaaf dubbataniin.
Muummeen Ministiraa Abiy Imbaasiiwwani fi Qonsiilawwan Itiyoophiyaan amma qabdi jedhan 60 keessaa 30 cufamuu qaba jedhan; kanaafis akka sababaatti kan kaa’an; Imbaasiin hagas baayyachuun biyyattii baasii sharafa alaa baayyeef saaxile kan jedhudha.
Kanarrattis Abiy Ahmed, fakkeenya fudhatanii ka dubbatan Imbaasii Itiyoophiyaa Keeniyaa jiru. “Fakkeenyaaf ambaasaadderri ani Keeniyaa qabu, ministira haajaa alaa biyyattii yoo baayyate waggaatti ykn waggaa lamatti ka ittiin wal argee mariyatu. Waayee keeniyaa achis taayee gaazexaarraa dubbisaa asis taawu gaazexaadhuma ka dubbisu, kanaaf as taayee beellama qabatee gaafa beellamnisaa gahe dhaqa. Biyyonni baayyeen Kooronaa jecha hirrisaniiruu,nus bakka bakkatti imbaasii banuun nun fayyadu ministeerri haajaa alaa kana ni sirreessa jedheen abadadha” jedhu yoo murtee tahuu male dubbatan.
Muummeen Ministiraa Abiy keessumaa mootummaan Fulbaana booda hundaawu lakkoofsa Imbaasii kana hin keessummeessuu jechaan ifatti dubbataniiru yeroma kana. Proofeeser Kaasaahun Berhaanuu Yuuniversitii Finfinnee Muummee Barnoota Saayinsii Siyaasaa fi Walitti Dhufeenya Idila Addunyaatti barsiisaa ka tahan dubbii Muummee Ministiraa kanarratti yoo yaada kennan kun tarkaanfii sirriidhaa jedhu.
Proofeeser kasaahun, Biyyi akka Itiyoophiyaa galii sharafa alaa xiqqaa qabdu embaasiwwan bakka hundatti banuun baasii guddaaf ishee saaxila jedhan. Kanaafis akka fakkeenyaatti dubbuma Muummee
Ministiraa Abiy irraa ka’anii fakkeenyaaf baha Afriikaa keessaa Itiyoophiyaan, Keeniyaa, Ugaandaa, Tanzaaniyaa, Sudaan Kibbaa keessa Imbaasii qabdi jedhanii kun garuu bakka tokkotti waan hedduummateef barbaachisaa mitii jedhan. Kanaaf bakka tokkotti biyya jiddu galeessa fi michummaa gaarii fi barbaachisaa taate keessatti Imbasiin takk hundaayee biyyoota ollaas wal duuka hordofuu qaba jedhan yoo yaada kennan.
Proofeeser kasaahun akka fakeenyaatti kan kaasan Kaanaadadha. Kaanaadaan Itiyoophiyaa keessaa Imbaasii hin qabdu, garuu Imbaasiishee Keeniyaa jiruun dhimma Itiyoophiyaa fi gaanfa Afriikaa raawachiifattii jedhan. Murteen kun dhibbaa Diiploomasii amma Itiyoophiyaarra jiru ittuu hin caalchisuudha gaaffiin itti aanu an kaaseef.
Kanaafis yoo deebii kennan dhiibbaan diiploomaasii baayina Imbaasiin hin hirratu; jedhu. Kanaafis waanti sirriin Itiyoophiyaan imaammata alaashee sirreessitee faayidaa ishee kabachiifachuuf yoo carraqxe qofaa injifatti jedhan.
Itti dabalatas asirratti kan kaasan waayee Ambaasaadderoota biyyattii bakka bu’aniiti. Yoo yaada isaanii kennanis Ambaasaadderoonni biyya bakka bu’an dandeettii isaanii, jaalala biyyaaf qabaniin male Kootaa ykn waan kaaniin ilaalamuu hin qabanii jedhu.
Muummeen Ministiraa Abiy ka dubbatan waayee lammilee Itiyoophiyaa biyya alaa jiraatan duula diiploomaasii keessatti gargaaramuuti. Proofeeser kasaahun wanni kun addunyaa mararratti wanna baramee jechuuni kan ibsan.
Yeroo dhiibbaan Diiploomaasii biyyattiirratti baayyate kana murtee akkasii fudhachuun sirriidhaa gaaffii jedhuufis yoo deebisan, Imbaasii hedduu alatti qabaachuun dhiibbaa diiploomaasiirraa biyya hin oolchu, faayidaa biyyaa eegsisuutu irratti xiyyeeffatamuu qabaadha Ka jedhan Proofeeser Kasaahun miishoorratti.
Dubbiin Muummee ministiraa Dafinoo darbee garuu Keeniyaatti ijoo dubbii ture, Gaazexaawwani fi Sabahimaaleen biyyattii keessa jiran mootummaan itiyoophiyaa Imbasii Itiyoophiyaa Keeniyaa jiru cufuufi oduu jedhu ballinaan gabaasani.
Kanaaf ka deebii kennan Melles Alem Keeniyaatti Ambaasaadderri Itiyoophiyaa Muummeen Ministiraa dubbiin isaanii haala sirrii hin taaneen hubatamee jechaan deebisan.
Itiyoophiyaan biyyoottan Baha Afriikaa keessaa, Keeniyaa, Ugaandaa, Sudaan, Sudaan Kibbaa, Taanzaaniyaa fi Jibuutii, keessaa Imbaasii qabdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bulchiinsi Baayiden dhiibbaa dinagdee addunyaa weerarri Raashiyaa dhaqqabsiise akkasumas Yukireeniin deebisanii ijaaruun ajandaa gumii biyyoota duroomanii kan G-20 irratti mari’achuuf waan qophaa’e fakkaataa jedha gabaasi Paatsii Widaak-swaaraa White House irraa ergame.
Waraansichi ennaa Yukireen keessatti ka’u, prezidaanti Joo Baayiden Raashiyaan gareeelee biyyoota dinagdeen durooman 20 keessaa akka haqamtu akkasumas dhimmi weerara sanaa ajandaa gumii hoogganoota duroomanii kan G-20 keessatti akka hammatamu barbaad jechuu dhaan dubbi himtuun White House Jeenn Saakii VOAf ibsaiiru.
Dhimmootiin kan akka Yukireenii fi Raashiyaan Yukireeniin weeraruu hawaasa addunyaa irra dhiibbaa kaa’uu waltajjiiwwan addunyaa irratti dhimma ijoo ta’uun waanuma baratame. Dinagdee Yukireen deebisanii dandammachiisuu fi deebisanii dhaabuu keessatti hawaasi addunyaa hirmaachuu fi dhimma furmaata itti kennuu qabu jedhan.
Kun immoo dura taa’aa fi qopheessaa gumii G-20 fi kan waggaa kana baatii Sadaasaa keessa Baliitti geggeessamu prezidaantii Indooneesiyaa Joko Widoodoof danqaa dha. Isaanii fi miseensonni sadarkaa giddu galeessaa irra jiran ajandaa ofii isaanii qabu.
Deggersa Beejiiniin, prezidaantiin Raashiyaa Vilaadmiir Putin hamma ammaatti gumii sana irratti hirmaachuuf yaadaa jiru.
Prezidaant Baayiden isaan waliin kutaa sana keessa hin jiraatan. Muummichi ministeeraa Kanadaa Justin Turuudoos hin argaman jedheen yaada. Warreen Awrooppaa hedduunis akkasuma. Kun immoo Jakaartaa haala rakkisaa keessa galcha jedhan.
Qeeqa warreen gama dhiyaa guutuuf Mooskoo moggaatti qooduun ajandaa gumii sanaa danquu dhaan adda addummaa uumuu mala jedhameera.


text:
Yuunvarsiitiin Finfinnee imaammata farra pilaajaarizmi (Anti-plagiarism) hojiirra akka oolchu beeksise
Finfinnee, Gurraandhala 21, 2012 (FBC) – Yuunvarsiitiin Finfinnee imaammata farra pilaajaarizmi (Anti-plagiarism) Gurraandhala 22, 2012 eegalee hojiirra akka oolchu beeksise.
Yuunvarsiitichi waraqaa qorannoo eebbaa deeggarsa sooftiwariin qoratamee pilaajaarizmirra bilisa ta’uu otuu hin mirkaneessiin digirii akka hin kenninne beeksise.
Yuunvarsiitiin Finfinnee pilaajaarizimiin namni hojii qorannoo tokko dhiyeessu hojii namoonni biroo hojjetan hojii ofii isaanii godhanii fudhachuun seera qorannoo fi akkadaamii cabsuun kan raawwatamu gocha seeraan alaa ta’uu beeksiseera.
Rakkoon kun baruu fi barsiisuu fi hojii qorannoorratti dhiibbaa qabachuu isaa hubachuun Yuunvarsiitichi imaammata farra pilaajaarizimii baasuun barbaachisaa ta’ee argateera.


text:
Bitoteessa 10/2010 dhaabni biyyattii bulchu gaaffii taayitaa gadlakkisuu muummicha ministeera duraanii qebaluun, hogganaa addichaa godhuun Dr Abiy Ahmad muude.
Guyyaa hardhaa immoo Parlaamaan biyyattii Dr Abiy Ahmad muummicha ministeeraa tahuu isaa mirkanneesse. Dr Abiyis Muummicha ministeera duraanii Hayila Maariyam Dassaaleny irraa aangoo fudhate.
Dr Abiy Ahmad haasaya godheen tokkummaan biyyooleessa kan akkaan barbaachisu tahuu dubbate.
Rakkoolee akka biyyaatti mul’atan irratti kan hojjatu tahuu fi biyyoota oollaa kan akka Eertiraa waliin nagaya buusuuf waamicha godhe.
Muummichi Ministeera haarayni hardha irraa masaraa mootummaa seenuun hojii kan jalqabe tahuus ibsameera.


text:
Kaayyoo qabsoo isaa, dhimma araraafi halleellaa tibbanaa irratti ‘ABO-WBOn’ maal jedha?
Jaal Marroo Dirribaa miseensota loltoota ABO-WBO waliinn turtii BBC taasise.
Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO) kan mootummaan ‘ABO-Shanee’ jechuun paarlaamaan shororkeessummaan faraje, erga bulchiinsa Abiy Ahimad waliin wal waraanuu eegalee amma waggoonni sadii ol lakkaa’amaniiru.
Mootummaan naannoo Oromiyaafi Federaalaa humnoota kanneen balleessuuf yeroo adda addaatti oppereeshinii gaggeessaas ammallee waraanni itti fufeera.
Duula waraanaa mootummaan gaggeessaa jiruun hidhattootni kunniin sadarkaa ”yaaddoo biyyaa hin taanerra gahaniiru” jedhamus haleellaawwan tibba kanaa magaalota Gaambellaa, Dambidoolloofi Gimbii milkaahina duulota mootummaa gaaffii keessa galcheera.
Torban darbe keessa Adda Bilisummaa Uummata Gambeellaa waliin ta’uun magaalaa Gambeellaatti haleellaa raawwatee baheen namootni 40 ta’an ajjeefamuun gabaasameera.
Mootummaan naannichaa hidhattoota magaalaa Gambeellaatti haleellaa gaggeessan kunneen keessaa kan 40 ta’an ajjeesuu himullee, gareen hidhattootaa kana haaluun kaayyoo opereeshinicha gaggeessaniif milkeessanii bahuu himatan.
Akkasumas, haleellaa Waxabajjii 18, 2022tti Wallagga Lixaa aanaa Gimbii, ganda Toleetti gaggeeffameen namoonni nagaa lakkoofsi isaanii mootummaan ta’e qaama walabaatiin hin ibsamne hedduu ajjeefamuun gabaafamee.
Deetaan Ministeera Tajaajila Kominikeeshinii Mootummaa obbo Kabbadaa Deessisaa magaalota sadeen keessatti hidhattootni haleellaa raawwachuu mirkaneessanii mootummaan tarkaanfii fudhachuu itti fufeera jechuun BBC’tti himan.
Hoogganaa WBO kan ta’e Kumsaa Dirrabaa (Jaal Marroon) yaada BBC’f kenneen ammoo kaayyoon haleellaawwan kana humni isaanii magaalota eegumsa qabanis to’achuuf gahumsa qabaachuu agarsiisuuf ta’uu dubbatan.
Hidhattoonni WBO dhuguma sadarkaa yaaddoo hin taaneerra jiruu?
Gareen hidhattoota Waraanni Bilisummaa Oromoo ofiin jedhan, kan paarlaamaa mootummaatiin shororkeessaa jedhamuun farrajame kun ammaan tana kutaalee Oromiyaa kan akka lixaa, kibbaa fi gidduugaleessa keessa socho’aa jiraachutu maddeen mootummaa dabalatee himamaa jira. Mootummaanis hidhatoota kanneen balleessuuf yeroo garaa garaatti oppireeshinii akka gaggeessuu ibsaa ture.
Ji’oota lama dura duula waraanaa haaraa mootummaan naannoo Oromiyaa humnoota federaalaa waliin ta’uun gaggeessuu eegalee hordofee haala jiru irratti miidiyaa biyaalessaaf ibsa kennanii kan turan hoogganaa itti aanaan biiroo bulchiinsaafi Nageenyaa Oromiyaa Koloneel Abbabaa Garasuu WBO ‘sadarkaa nageenya biyyaaf yaaddoo hin taanerra gaheera’ ture.
Manni Maree waloo nageenyaafi tasgabbii biyyaalessaas torban lama dura haala nageenya biyyattii gamaagamee ibsa baaseen naannoo Oromiyaa keessatti hidhattootni WBO kumootaan ajjeefamanii, kumootni madaahuufi lafti to’atanii ture bilisa bahuu ibsee ture.
Haleellaawwan magaalota Gaambellaa, Dambidoolloofi Gimbiis kan raawwate gabaasotni mootummaan kunniin dhagaahamuu booda.
Haleellaan aanaa Gimbii Toleetti raawwatamuu dura kan dubbisne deetaan Ministiraa Tajaajila Kominikeeshinii Federaalaa, Obbo Kabbadaa Deessisaa, ‘‘odeeffannoo hanga ammaatti qabu dhukaasa banamuu dhageenyeerra. Qaamni mootummaa achi jiru garicharratti tarkaanfii fudhatee akka turedha kaniin beeku” jechuun hidhattootni haleellaa banuu mirkaneessaniiru.
“Gimbii keessatti osoo hintaane naannoo gandoota ollaa keessatti dhukaasni banameera. Waanuma walfakkaatu naannoo Dambi Dolloo fi Gaambellaattis dhukaasa banuun tureera. Garuu tarkaanfiin irratti fudhatamee magaaloonnis gara nagaatti deebii’aniiru,” jedhan aanga’aan kun.
Gaaffii ofii humnoonni ‘dadhabsiifamaniiru’ jedhaman kunneen eessaa dhufanii magaalota kanneen seenuu danda’an jedhuuf Obbo Kabbadaan akkasiin deebii kenna.
”Ani odeeffannoo mootummaan hidhattoota dhabamsiisera jedhu hin qabu. Garuu tarkaanfii fudhachaa jirra. Nageenya biyyaaf yaaddoo ta’aniiru. Kanumaaf bifa haaraatiin tarkaanfii fudhachaa kan jirrus,” jedhan.
Gabaasa mootummaan dhiyeessu kana ilaalchisee BBC’tti dubbatanii kan turan dubbii himaan idila addunyaa WBO Odaa Tarbii ”gabaasa kijibaati” jedhanii, Onni gadhiisaniis tooftaa waraanaaf akka ta’e himanii ture.Gammoojjiifi baadiyaa qofa osoo hin taane magaalota keessa galaa jirra. Marii biyyaalessaafi ajjeechaa namoota nagaa ittiin himatamanirrratti Marroo Dirribaa maal jedha? Ofii ‘ABO-WBO’ sadarkaa ummataaf yaaddoo hin taane irra qaqabeera wayita jedhemeetti guyyaa tokkichatti magaalota akka Dambi Doolloo, Gimbii fi Gambeellaa galuun maal akeeka? Kaayyoon isaa hoo maali?
Gaaffiiwwan jedhan BBCn ajajaa ABO-WBO, Marroo Dirribaatiif dhiyeesseera.
”Mootummaan kumaataman ajjeesnee, kumaatama boojineerra, kana booda rakkoo hin ta’an. Bakka qabatanis hin qaban jechuu quba qabna,” jechuun WBOn akkasitti akka hin tilmaamne dubbata Marroo Dirribaa. “Ammattis gammoojjiifi baadiyaa keessa qofa osoo hin taane magaalota eegumsa qaban keessa galaa jirra. Namoota siyaasaa qawwee hidhachiisuun bobbasanis eegumsa isaanii bira cehaa jirra,” jechuun hima.Sababii tibban magaalota seenuun barbaachiseef yoo dubbatus, dubbii ”dharaa mootummaan balleessineerra, qawwee caccabaa poolisii harkaa hataniin lolaa turan jechaa tureef deebii akka ta’uudha,” jedha Marroon.
Waraana magaalaa Gambellaa keessatti gaggeefameen walqabatee namootni 40 ta’an ajjeefamuu ragaalee magaalichaa bahan ibsaniiru. Marroon garuu lolli madaa’uus wareegamuus qabaachun beekamaa ta’uu kaasuun, kan gama isaanitii miidhame hanga sana akka hintaanee haala. “Nuti magaalicha to’annee yeroo ofii barbaannetti waan barbaadnu raawwannee baane.
Maal raawwattanii baatan kan jedhu ibsuun hin barbaachisu,” jedhe. Akkasumas, guyyuma walfakkaatu magaalaa Dambi Doolloo fi Gimbii galanii akka turan kan himu Marroon, keessattuu magaalaa Dambi Doollootti buufata waraanaa mootummaa bakka saddii ol jiru keessaa humna nageenyaa baasuu hime.
Haata’u malee, jiraattonni BBC’n dubbise hidhattoonni guyyaa sana gara ganamaa magaalaa Dambi Dolloo erga seenanii booda, hospitaala keessaa qoricha fe’atanii bahuu BBC’tti himanii turan. Marroon garuu, ‘‘Dambi Doolloo keessa qabeenyi nama dhuunfaa tuqne tokkoolleen hin jirru. Hospitaala gallees madoo keenya yaallee baane malee qoricha feenee deemne hin qabnu,’’ jedha komii irratti ka’eef deebii wayita kenneetti. Qondaalli mootummaa BBCn dubbise Obbo Kabbadaanis hidhattoonni kunneen guyyaa sanatti magaalicha galuufi dhukaasni naannicha akka ture kaasan.
Dabalataanis haleellaa humnootiin mootummaa raawwataniin tarkaanfii irratti fudhate jedhan. Aanga’aan mootummaa olaanaa kun, gareen hidhate kun saamichaa, ajjeechaa, akkasumas ummanni akka hin qotanne gochaa jira waan ta’eef mootummaan tarkaanfii fudhachaa jira jedhu. Raayyaa ittisa biyyaa iddoo hundatti ramaduu hin danda’amneef, ummanni gama kanaan gahee mataasaa bahuu akka qabus dubbatan Obbo Kabbadaan. Tibba waraanni Kaaba Itoophiyaa hammaatee tureetti hidhattoonni WBO aanoolee Wallaga Lixaa kan akka Begiifi Gidaamii qabatanii akka ture ibsan.
Haata’u malee, magaala seenanii bahuun nageenya uummataaf rakkoo hin ta’uu gaaffii jedhuuf, bakkeen qabatanii booda gadhiisanii bahan akka jiru kaasuun, ”amma uummatadha qabanne. Yeroon itti lafaafi uummata qabannu jira,” jedhe. ”Kan jirru waraana keessa malee bakka sirbaa ykn mana amantaa miti. Halkan tokkotti biyya qabachuun hin jiru. Tarkaanfiin keenyas adeemsuma kana keessa darba. Waraana keessatti wareegamaafi buqqaatiis qabaachuun beekamaadha,’’ jechuun rakkoo ummatarra gahuu danda’u kaasa.
Waraana hidhattoonni kunneeniifi mootummaan gaggeessaa jiraniin walqabatee jiraattonni yeroo gara garaatti BBC dubbise ‘rasaasa lama gidduutti’ rakkoo hamaa argaa jiraachuu himatu. Mootummaanis irra deddeebiidhaan ajjeechaa namootaafi mancaatii qabeenaatiif hidhattoota kanneen yoo himatu, isaan garuu kana waakkachuun qorannoon qaama walaba ta’een akka taasifamu gaafatu.
Hidhatoonni ABO- WBO maal barbaaduu?
Addi Bilisummaa Oromoo jalqaba bara 1976 yeroo hundaa’e sirna mootummaa Itoophiyaa yeroo sana tureerratti qabsaa’uun sirna dimokiratawaa ijaaruuf ture kaayyoonsaa. Kana keessattis ummanni Oromoo mirga hireesaa ofii ofiin murteeffachuu akka goonfatu, Itoophiyaa keessatti saboota kaan waliin mirga wal qixa tahe akka argatu gochuu, yoo kun hin taane ammoo Oromiyaa walabaa ijaaruu akka ta’e qondaalonni dhaabichaa himaa turan. Waraanni Bilisummaa Oromoos damee waraanaa ABO ta’uun waggoota 50 olitiif qabsoo hidhannoo gaggeessaa ture.
Booda MM Abiy Ahimed gara aangootti dhufuu hordofee ABO’n akkuma paartilee biyya baqaa turan kaaniitti waamicha godhameefiin hoggansaafi waraanasaa Eertiraa irraa gara biyyaatti deebiisuun karaa nagaatiin qabso gaggeessuu eegale. Waraanni biyya keessatti hafes gara qabsoo nagaatti makamuuf waamichi taasifamee kaan galuun, kaan ammoo ‘shakkii mootummaa irraa qaban’ ibsuun hafan.
Kana hordofees Paartiin ABO qabsoo karaa nagaa akka gaggeessu ibsuun waraana bosonatti hafe akka hin hogganeefi adda bahe ifa taasise. Isaan boodha gareen hidhattootaa bosonatti hafan Marroo Dirribaa ajajaa ol aanaa gochuun qabsoo hidhannoo itti fufuu kan ibse.
Kaayyoon hidhattoota WBO amma lollaa jiruu maali? Karaa nagaatiin waan qabsaa’aniif galmaan gahuun hin danda’amuu gaaffiiwwan Marroof dhiyeessinedha.
Kaayyoon WBOn amma qabsaa’uuf kan ABOn duraan waggoota shantamaaf qabatee deemaa ture irraa adda miti jedha. ”Hogganni ABO waraana kana dhiisnaan siyaasa isaas warana isaas iddoo tokkotti walitti fiduun itti fufsiifne. Kaayyoon isaa kanuma ABO kaleessati,” jedha. ”Innis uummata Oromoo bilisa bahe, kan dhiibbaan siyaasaas ta’e dhiibbaan waraanaa irra hin jirre ijaaruudha. Uummata Oromoo bilisa ta’ee Oromiyaa bilisaafi walaba taate ijaaruu danda’uufi hireesaa ofiin murteeffatu dhugoomsuudha.”
Akkasumas, ”uummata bilisaa taanee sabaafi sab-lammoota Itoophiyaa kaan waliin wal qixa taanee, namummaafi aadaansaa kabajamee, waan siyaasaafi seenaan nuuf malu argannee jiraanna jedhu fiduudha,” jedha. ”Ummanni Oromiyaa walaba taateen ijaarrachuu barbaada kan jedhu yoo tahe, sana kabachiisuufi tiksuuf qabsoofna. Itoophiyaa keessatti dhiitamuufi cunqurfamuun hafee saboota kaan waliin karaa wal qixa taheen jiraachuu yoo barbaades isas kabachiisuuf qabsoofna,’’ jechuun kaayyoo qabsaa’aniif hima Marroon. Humna waraanaa gahaa tahe qabaachuu kan dubbatu Marroon, lakkoofsaan garuu hanga kana jedhee himuu hin danda’u jedhe.
Waraanaarra karaa nagaatiin deebii barbaaduu hin wayyu?
TPLF mootummaa waliin mari’achuuf qophii tahuu ibsaa jira. Obbo Jawaar Mahaammad dabalatee namoonni siyaasaa, akkasumas qaamonni gara gara miidhaa waraanni qaqqabsiisu eeruudhaan furmaanni kara anagaatiin akka barbaadamu gaafachaa jiru. Mootummaanis hidhattoota ABO-WBO adda baasee dubbachuu baatus, rakkoowwan jiran karaa nagaatiin furfuuf akka fedhu ni dubbata. Ejjennoon gareen hidhattoota kun dhimma kanarratti qabu maal jechuun Marroo (Kumsa Dirribaa) gaafanneerra.
Qabsoo biyya keessaafi alaan sirna mootummaa Itoophiyaa waggoota kurnan lamaa oliif ol aantummaa TPLFn to’atame irratti godhameen Oromoo kumaatamni aarsaa itti tahee MM Abiy Ahimed bara 2018 gara aangootti dhufaniiru. Haata’u malee, dargaggoonni hedduun ammayyuu gaaffiin keenya hin deebine jechuun amanu. Hidhaafi ajjeechaan biyyattii keessatti gaggeeffamus daran dabalaa adeemuun yaaddoo biraa uumeera.
Ammayyuu uummanni Oromoo bilisummaa barbaadu hin goonfanne kan jedhu Marroo Dirribaa, ‘‘Kan durii caalaa kan hammatedha. ABO yeroo kamuu caalaa amanta irratti gatee kan gale bulchiinsa MM Abiy Ahimedittidha. Garuu akka ka’uu hin dandeenyetti kan miidhame bulchiinsa isaanii jalattidha jennee amanna,‘‘ jedhe.
”Namatti garuu nagaa fakkaata. Eeyyee Oromoo irraa kan dhufe fakkaata, garuu kan baay’ee hamaa tahedha. Dhaabni kun seenaan qofa akka yaadatamutti akka baduuf nurratti hojjetaniiru,” jechuun komatu. Bara 2018 mootummaafi ABO’n waliigaluun hoggani isaa Ertiraa irraa gara biyyaatti gale. Simannaa guddaanis taasifameef. WBO keessaas jaarsummaafi Abbootii Gadaa waamicha taasisaniin kan galan jiru. Kaan ammoo akka itti hin amanne ibsuun hafan.
Marroon ABO mootummaa waggaa 40 oliif wal waraanaa ture deebisee amanuun warana isaa qawwee hiikkachiisee gammoojjii Eertiraa keessaa gara biyyatti galche. Garuu nu bittinsan jedha. “Namni dhiiga namaa dhangalaasuu barbaadus tahe dhiigasaa dhangaalaasuu barbaadus hin jiru,” jechuun waraanni karaa nagaarra filatamaa akka hin taane ibsa. Garuu, daandii nagaa jedhu kana irratti waan arganne deebisnee dhabneerra. Hoggansi isaa hedduun hidhaa galan. Kaan ammoo shiraan akka walirratti ka’an godhan. Karaa nagaa jennee aarsa kaffalletu caale jennaan karaa kana filanne,’’ jedha.
Marii nagaatti dhufuuf qophii qabduu?
MM Abiy Ahimed tibbana paarlamaa irratti qaama warana keessa jiru kamuu waliin nagaa buusuu barbaanna jedhan. TPLF waliin mariin nagaa buusuu Tanzaaniyaa Arushaatti jalqabeera hamiin jedhus ture. Haatahu malee, MM Abiy Ahimed gareen qorannoo gaggeessuufi dhimma kana hordofu akka jiru himuun uummata irraa mariin dhokatee gaggeeffamu hin jiru jedhan.
Garuu bu’aa isaatu caala waan taheef qaama kamuu waliin nagaa buusuu barbaannas jedhan. TPLF gama isaan mootummaa waliin Keeniyaatti mariidhaaf qophii ta’uu ibseera. Obbo Kabbadaa Deesisaa ammoo ‘‘Mootummaan akka qajeeltootti qaama kamiyyu waliin waraana hin barbaadu. Ani mootummaan TPLF waliigaltee jalqabeera kan jedhu reefuu sirraa dhagahuu kooti. Akka mootummaatti waliigalteen dhoksaadhaan gaggeeffamu hin jiru. Karaan nagaa yeroo kammittiyyuu banaadha,’’ jedhan.
Marroon dhimma marii kanaa ilaalchisee akka daa’imaatti waan xiqqon soosobamee kan galu hin jiru. Waan barbaannu jira. Isa ammoo gadi buusnee waan harka kennanuuf hin jiru. Mootummaan ABO-WBOn nagaa biyya kanaa keessatti waan gumaachutu jira. Waliin hojjenna jedhee kan amanamu yoo tahe nuyis qophiidha jedhe. ‘‘Bakka nuyi filannetti, nama feenu mootummaafis nuufis taha jennaa kan amannu bakka jirutti, taajjabdootni idil-adunyaa bakka jiranitti kan waamichi nuuf godhamu taaanaan mariif qophiidha.
‘‘Kanaan ala akka daa’imaatti karameellaan nama gowwomsanii kan nama waaman yoo tahe kan gowwomfamu hin jiru. ’’De’etaan Ministira Komunikeeshinii Obbo Kabbadaa Deesisaa gamasaanitiin, ABO-WBOn ammas akka gara qabsoo nagaatti deebi’an barbaanna jedhan.
Obbo Kabbadaan ajjeechaa suukaneessaa raawwachuun hidhattoota kana himatanii, ‘‘Oromoon sirna kam keessattiyyuu badii fi cunqursaan akkanaa [hidhattootaan] Oromoorra gahee hin beeku,‘‘ jechuun ibsu. ‘‘Akka mootummaatti gaaffiin Oromoo deebi’ee dhumateera amantaa jedhu hin qabnu,” jechuun gaaffii isaanii karaa nagaatiin dhiheessuu akka danda’an kaasu.
‘‘Badii guddaatu ummatarra gahaa jira. Ummanni gara lixaa jiru gara caalu qotachaa hin jiru, buna isaa guurrachaa hin jiru, karaa deemaa hin jiru. ‘‘Gubuudha, saamuudha, horii irraa qaluudha. Kanaafu, mootummaan nageenya buusuudhaaf fedhii guddaa qaba. Qaama akkasiin ummatarratti roorrisu dhaabbatee ilaaluu waan hin danda’amneef malee motummaa waraanatti seenuu filateeti mitis,” jedhan. Hidhattoonni kunneen garuu himannaa irratti dhiyaatu yeroo hedduu ni waakkatu.
Hariiroo TPLF fi dhaaba biroo waliin qabu
ABO-WBOn yeroo waraanni kaaba Itoophiyaa humnoota TPLF fi mootummaa Federaalaa waliin gaggeeffamaa turetti TPLF waliin hariiroo waraanaa tolfachuu ibsee ture. Ammas hariiroon TPLF waliin qaban akkuma duraa sanatti jira jedhe Marroon. Dhaabbileen siyaasaa biroo sagalis akkuma TPLF waliin hariiroo ummachu ibsun saanii ni yaatama. Dhiyeenya ammoo Adda Bilisa Baasaa Gambeellaa waliin oppereshinii waloo Gambeellatti gaggeessuu dubbii himaan ABO karaa fuula tiwitaraatiin ibsee ture. Marroonis humna Gamabeellaa kana waliin hariiroo yeroo dheeraa qabna jedhe.
‘’Osoo hin hundeeffamiin durayyuu ajajaa waraanaa fi siyaasaa addichaa waliin dubbataa turre. Waan guuttachuu qaban waan tureef gama meeshaafi kaaniin wal quba qabna ture. Addichi dhiyoo hundeeffame osoo hin taane dhiyoo achii as bahe,’’ jedha. Waraana humnoota mootummaafi WBO gidduutti godhamuun uummanni bakka adda addaatti miidhamaa jiraachu himata.
Namoonni BBC’n yeroo adda addaatti dubbise, humni nageenyaa mootummaas yeroo dhufu nyaachistan, obaastan jechuun kaan hidhaatti darbaa, kaan irratti tarkaanfii fudhata jechuun komatu. Gama biraan ammoo, namoonni mootummaa deeggaru jedhamanii shakkaman hidhattootaan akka ajjeefamaniifi dararamaa jiraattoonni dubbachu kana dura gabaasuun keenya ni yaadatama. Itoophiyaan filannoo bara 2021 booda biyyattii keessatti nagaafi tasgabbii dhibe deebisuuf, komishinii hundeeffamuun marii biyyaalessaa gaggeessuuf sochiitti jirti.
Maddi:-BBC


text:
Mana suphaa mobaayilaa banachuuf meeshaalee barbaachisan 14
Addunyaa yeroo ammaa keessatti Mobaayilli harkaa Technology ariitin guddataa jiruudha. akkuma biyya keenyatti yoo ilaalle faayyadamtoonni mobaayila harkaa Mill. 44.5 darbee jira. kun immoo akka biyya keenyattiis ta’ee, akka addunyaatti ogeeyyiin dhuunfaa fi dhaabbileen Technology hojii kana irratti bobba’an akka baay’ataniif sababa ta’eera.
Maxxansaa har’aa keessatti Mobaayila miidhame suphuuf (Rakkoo Hardware furuuf) meeshaalee barbaachisoo ta’aniin wal isin barsiifna. Meeshaaleen kunniin meeshaalee elektirooniksii birootis suphuuf isin gargaaruu danda’u. Haa ta’uu malee meeshaa kana qabaattef suphaa ni taata jechuu keenyaa miti.
Suphaan mobaayilaafi meeshaalee elektiroonikisii kun elektirikiin wal qabata. dhimma elektirikiin wal qabatuuf immoo dursa irratti Safety/ Nageenyatu kennama. kanaafuu, Leenjii barbaachisu (akkaataa itti faayyadama meeshaa kanneenii) Manneen barnootaa suphaa mobaayilaa galuun fudhachuun ni gorfama.
1. Hiiktuu – Moobayila keenya hiikuu fi hidhuudhaaf nu gargaara. Meeshaan kun manneen suphaa meeshaalee Elektirooniksii hunda keessatti adda dureen kan tajaajila kennuudha. Bilbila tokko hiikuufi suphuuf Hiiktuu gosa hedduu gargaaramuu dandeenya. Hiiktuun suphaa bilbilaaf jedhamanii gurguraman hundi wal faana gabaaf dhihaatu.
2. Multimeter – Reziistaansii fi Voolteejii akkasumas Kaarentii safaruu fi itti fufiinsa Serkiyuutii adda baasuuf nu gargaara.
3. Tinner – Daanda’uu (Zaaguu) dhowwuu fi balfa adda addaa balleessuuf gargaara.
4. Solder Paste – Yeroo Aaysiiwwan buqqisnuu fi keenyu Boordiin keenyaa fi Aayisiiwwan buqqa’an akka isaan hoo’aan hin miidhamneef gargaara.
5. Blower – Hoo’a kennuudhaan aayisiiwwan buqqaasuu fi kaa’uudhaaf nu gargaara.
6. Lead – Qaamota lamaan walitti qabsiisuuf akka wal qabsiisuutti nu gargaara.
7. Jumper wire – Qaamota Serkiyuutii wal gadhiisan lama walitti qabsiisuuf kan faayyadudha.
8. Picker/Twizeer – Aayisii ykn qaamota bilbilaa biraa yeroo Biluuweriidhaan hoo’isnu akka qabduutti meeshaa itti faayyadamnudha.
9. DC power supply – Baatiriirraa vooltii 3.7 kan argamu yoo ta’u, kun qaama voolteejii kennuudha. Akkasumas, bilbilli keenya rakkoo sooftiweerii qabaachuu fi dhiisuu isaa meeshaa nutti agarsiisuu danda’uudha. Dabalataanis, ispiikerii ykn riingerii ilaaluuf nu gargaara.
10. Flash Box – Yeroo suphaa sooftiweeriitti meeshaa kompiitaraa fi bilbila gidduu galuun wal qunnamsiisudha.
11. Board Plate – Boordii bilbila keenyaa yeroo suphinutti ykn yeroo aayisii buqqisnutti akka Boordiin keenya hin sochooneef meeshaa nu gargaarudha.
12. Software cable – Yeroo suphaa sooftiweeriitti bilbila keenyaa fi filaasher booksii meeshaa wal qunnamsiisudha.
13. Computer – Sooftiweerota barbaachisan fe’uuf, filmotaa fi Audio adda addaa fe’uuf baay’ee kan gargaarudha. akkasuma Hardware Library’f ni faayyada.
14. Vibrator – Bilbila bishaan keessa bu’e ykn bilbila biizii ta’e yoo hedduu hin miidhamin meeshaa kana keessa daqiiqaa muraasa tursiisun akka inni hojjatu taasisuu ni danda’a


text:
Gaa’ila kee Baraaruf-Kutaa 1
Kaayyoon fuudha heeruma fedhii fooni guutu qofa osoo hin ta’in sanyii horachuu fi jireenya namaa itti fufsiisudha.Fuudhaa heerumni dhaabbata guddaa maatii, hawaasni,biyyi fi addunyaan ittiin ijaaramaniidha. Hundeen dhaabbata kanaa yoo hin tolin,maatii qofa osoo hin ta’in hawaasni fi biyyi ni diigama. Ijoolle fi dubartoonni rakkoo garagaraatif saaxilamu. Wantoota dhaabbata kana diigan mee muraasa isaani haa ilaallu:
1. Sodaa Rabbii fi sabrii/obsa dhabuu – sodaa Rabbii qabaachun mirgaa fi dirqama ofii akka beekan nama taasisa. Namni seera fi heera ittiin bulmaata Qur’aana fi Hadiisa godhate haala salphaan furmaata argata. Sababni isaas Rabbiin wanta ilma miidhu fi fayyadu hunda Qur’aana keessatti tarreesera. Namni sodaa Rabbii qabu haadha/abbaa manaa isaa/ishii hin miidhu, hin cunqursu. Daangaa walii eeggataa adeemu.
Namtichi tokko Hasan bin Ali(RA) akkana jedhe gaafate,”Intala takka qaba. Namoonni fuudhaf na gaafatu. Eenyutti haa heerumsiisu?”
Hasan akkana jedheen,”Nama Rabbiin sodaatutti heerumsiisi. Yoo ishii jaallate ni kabaja. Yoo ishii jibbe immoo hin miidhu.”
Daangaa Rabbii eegu fi mirgaaf dirqama ofii bahuuf obsa fi wal danda’u addaan hin cinnee barbaachisa. Wanta gaarii kamiyyuu hojjachuu fi wantoota gadhee irraa of tiksuuf sabrii barbaachisa. Yeroo haadha/abbaa manaa ofittii aaran, aarii ofii miciquu fi qabbaneessuf obsaa fi sodaa Rabbii barbaachisa. Namoonni baay’een yeroo dallanan wanta dubbatanii fi dalagan hin beekan. Wantuma afaanitti dhufee gadi haqqisuu. Boodarra akkana nan jette jirta jedhamanii yoo gaafataman, guyyaa adiin kaadu. Sababni isaas yeroo dubbatan san of hin beekan;dubbiin isaani summii akka taate osoo hin beekin gadii dhangalaasu. Salphinnaa fi gadi xiqqeenya dubbii isaani kan baran erga aariin qabbanaa’edha. Kanarraa kan ka’ee wal diiggaa fi wal hiikun dhufa. Sababa jechoota summii walitti dhangalaasaniif garaan isaani ni madaa’a, hariiroon isaani ni cita. Furmaanni keenya addaan bahuudha jedhu.
Kanaafu fuudha heerumni dhaabbata ol’aana maatii fi biyyi irraa ijaarramu beekne wantoota isa diigan irraa fagaachu qabna. Wanti haasofnu miira walii kan hin miine fi daangaa kan qabu ta’uu qaba. Yeroo aarru obsaan aarii keenya gadii liqimsuun daafaa fi miidhaa arrabaa keenya irraa dhufu salphatti hanbisuu dandeenya. Namni yoo cal’isee nageenyaa fi tasgabbii horata. Yoo dubbatee immoo nageenya yookaa jeequmsa buufata. Kanaafu wanta dubbannu madaalaa dubbachuun nageenya keenya eegu dandeenya.
Yeroo aarii osoo gonkumaa dubbachuu baatanii badii hammana hin jedhamnerraa nama tiksa.
Mee mammaaksa Oromoo kanniin irraa haa barannu; “Karaa fi dubbii odoo arganuu irraa goranii. Cal’isaan olla waliin bulaa.”
Furmaata: namni hanga fedhe gadhee fi jibbamaa haa ta’uu guyyaa tokko nama gaarii fi jaallatamaa ni ta’a. Kunii immoo ta’uu kan danda’u carraaqi ofiitin amala moofaa ofirraa baase amala gaarii isa haarawa ta’ee yoo ofitti direedha. Kuni immoo ta’uu kan danda’u sodaa Rabbii fi obsa qabaachuf yoo carraaqedha. Sodaa Rabbii fi obsa qabaachuf beekumsa barbaadu,hiriyyaa gaaritti michoomu fi namoota gadhee irraa fagaachuuni. Namni akka mukaa jallatee kan hafuu osoo hin ta’iin jijjiramuu akka danda’u of amansiise gara hojiitti haa tiratu. Adeemsa of jijjiruu keessatti dogongorrii waan uumamuuf dogongoraa sodaate fi saalfate duubatti mucucaachu hin qabu.
2. Jarjaruu- Namoonni yeroo dhaabbata fuudhaa fi heerumaa dhaabuf hedan ni jarjaru. Dafee ishii/isa waliin wal haa argu jedhanii ariifatu. Maalummaa fi amala nama sanaa gadi dhaabbatanii hin xinxallan. Yookiin immoo fuudhaa heeruma hundeessuf haal dureen jalqabaa maal akka ta’ee sirritti osoo addaan hin baafatii wal fuudhutti fiigu. Yeroo baay’ee namoonni haal dureen jalqabaa kaadhimaa ofii itti filatan diinagdeedha. Haa ta’uu malee haal-dureen jalqaba kaadhimaa ofii itti filatan imaana fi aklaaqa gaarii akka ta’ee erga buufata dhaabbata fuudhaa heerumaa keessa seenaniin booda hubatu. Akkuma Oromoon jedhu ‘Jarjaraan re’ee hin horu.’ Namni jarjaruu wayittu hin bu’uu. Gadii dhaabbate bu’aa fi miidha wanta hojjatu sirritti hin xinxallu. Hanga wanta tokkotti bu’utti fiixe wanta sanaa qabate waliin kaachudha.
Namoonni gariin immoo dhaabbata fuudhaa heerumaa erga hundeessanii booda aarii isaani too’achuu hin danda’an. Wanta dubbataniif gatii hin kennan. Aarii ofii qabbaneessuf arrabaan haadha/abbaa manaa ofii duugu. Arraba ofii hidhu hin danda’an. Hanga wanta garaa keessa jiruu guutuu dubbatanii fixaniif jarjaru. Akkuma Oromoon jedhu, “Alanfatan malee liqimsuun yaadan malee dubbachun of balleessudha.”
Namni jarjaraan ofillee galaafate namallee galaafata. “Qoonqo jarjartuun abbaa huuti.” Jedha Oromoon.
Furmaata: “Osoo hin hubatin hin gugatin.”
3. Garmalee aaruu/dallanuu- Aarun uumama namaati. Haa ta’uu malee aarin daangaa hin qabne nama miidha. Wanta argan hundaaf aarun/dallanuun amala gowwaati. Akkasumas wanti garmalee barbaachisaan yoo badu cal’isanii ilaalu fi aaru dhiisun amala nama itti gaafatamummaa hin qabne fi doofadha. Fakkeenyaf,sababa birchiqoon cabdeef ganamarraa hanga galgalaa dallanuun amala nama gowwaati. Akkasumas yeroo amantiin ofii fi hordoftoonni isaa cunqurfaman aaru fi quqamuu dhiisun amala nama doofaa fi ittigaafatamummaa hin qabneeti. Sababa aaritin humni fi kaka’umsii ni uumama. Diina namatti dhufee ofirraa miliqsan.
Fuudhaa heeruma keessatti aarin barbaachisa miti jechuu keenya osoo hin ta’in daangaa qabachuu qaba. Wanta xiqqoo abbaan/haati manaa balleesse/balleessiteef aarin mataa of bobeessun bu’aa tokko hin qabu. Akkuma Ergamaan Rabbii (SAW) jedhan:
لَيْسَ الشَّدِيدُ بِالصُّرَعَةِ إِنَّمَا الشَّدِيدُ الَّذِي يَمْلِكُ نَفْسَهُ عِنْدَ الْغَضَبِ
“Namni cimaan(kan humna qabuu) nama wal’aanson cimaa ta’ee osoo hin ta’iin,nama yommuu dallanu nafsee ofii too’atedha.” Sahih Muslim 2609
Kanaafu namni hanga fedhe humnaa fi qabeenyan cimaa yoo ta’ee, aarii ofii yoo hin too’atin inni nama gadiidha.
”Aarii kee wal danda’uun hidhi. Aarin sareen wal fakkaata. Yoo gadi lakkiste miidhaa baay’ee geessa.” Ibn al-Qayyiim
Namni fuudhaa heeruma keessatti jireenya gaarii hawwu aarii ofii gadii qabuu fi too’atu qaba. Wantoonni baay’een isa aarsu fi ibiddi mataatti qabsiisu danda’u. Haa ta’uu malee gatiin wantoota badee fi aarii too’achuu dhiisu irraa miidhaa dhalatu gadi. Wanti bade duubatti hin deebi’uu. Garuu,jechoonni aariin dubbataman manatti ibidda qabsiisu. Dhaabbata bu’uuraa fi hundee biyyaa kan ta’ee maatii diigu,addaan facaasu.
Kanaafu fuudha heeruma milkaa’innaa fi gammachuu qabu jiraachuf namni tokko aarii ofii gadi qabuu fi too’achuu qaba. Gatii fi miidha wanta aaruf sanii beeku qaba. Wanta yartuu hundaaf aarun amala gowwaa akka ta’ee haa xinxallu. Barruu “Aarii Kee Too’achuuf’ jettu haa dubbisu.
4.Wanta hundaaf walitti qanyiisu/nyakanyaku- Namoonni tokko tokko nyakkisuun akka waan isaan waliin dhalatee wanta yartuu hundaaf osoo nyakanyakanii sammuu ofii dhoosu. Wanti xiqqaa fi guddaan isaan biratti walqixa. Wanti xiqqoon yoo badde manatti ibadda qabsiisan. ‘Maaliif akkana ta’ee? Maal osoo hojjattu kunii bada?maa akkana hin gootu? Akkamitti akkana jetta erga balleessite raawwatte booda?’ gaafilee kana fi kan kana fakkaatan dhiihessun balaa wanta badee caalaa fidu. Cal’isanii furmaata barbaadu dhiisanii sababa adda addaa walitti xaxu. Walitti nyakanyakuu irraa kan ka’ee halkanii guyyaa manni ni dukkanaa’a. Harmeen koo akkana jedhu turan,”Manni ciqiciqii bar mana dukkanaati. Nageenyi hin jiru. Rabbummaan mana keessan mana ciqiciqii hin godhiin. Niiti gaarii isinitti haa qabu. Duniyaan hanga feete haa baay’attu manni ciqiciqii mana dukkanaati” Manneen baay’ee irra deeme yoo ilaalu manni ciqiciqii(nyakanyaka) qabu mana dukkanaa akka ta’ee sirritti naa galte.
Fuulan walitti toluun qabeenya kamiyyuu caalaa mi’aawadha.
Manni nyakanyaka qabu ijjolleen seeran akka hin guddanne godha. Nageenyaa fi tasgabbii manaa balleessa. Yoomuma nageenya argadha jette/jedhe yaaddofti/yaaddawa. Furmaanni isa dhuma wal hikkaa akka ta’eetti yaadun maatii ofii bittineessu.
Furmaata: nyakanyakuun miidhaa malee bu’aa tokko kan hin buusne ta’uu dursinee beeku qabna. Sammuu ofii cinquu fi dhuuffisuu malee furmaata gonkumaa ta’uu hin danda’u. furmaanni harka kaadhimtoota lamaani jira. Dubbii gaarii walitti haasawu fi waliin mari’achuun rakkoo ofii haala salphaan hiikkachuu danda’u. Wanta badeef arraba ofii lugaamun furmaata hundaa caaludha. Kanaan ala garuu lukkuun kormaan hanga fedhe yoo kaakkise killee buusu hin danda’u. Hanga fedhan yoo walitti kaakkisan/nyakkisan furmaanni tokko dhufuu hin danda’u. Kanaa mannaa waliin mari’achuun rakkoo fi furmaata tarreessudha.
5. Shakkii fi hinaafa daangaa hin qabne – Wal shakkuun amala ilma namaati. Haa ta’uu malee akkuma wantoonni hunduu daangaa qaban shakkii fi hinaafnis daangaa qaba. Haadha warra tiyyaa shakkuu fi hinaafu mirga qaba jenne sobaa hin jirre irra kaa’un cubbuudha. Wanta sheeyxaanni nutti hasaasu hunda dhugaa goone fudhachuun haadha warraa keenyarratti summii dubbii dhangalaasun jaalala fi hariiroo jiddu keenya kutuudha. “Osoo hin guuttatin hin gugatin.”,jedhe Oromoon. Wanta shakkinu san osoo sirritti addaan hin baafatin cal’isneetumaan fiigun miidha baay’eef nama saaxila. Kuni soba moo dhugaa,dhara moo haqa jenne xinxallu qabna.
Furmaata: niiti ykn dhiirsa ofii shakkuu fi hinaafun wantuma jiru ta’ee daangaa isaa qabsiisun dhaabbata jireenya akka hin diigne godha. Yoo niitin tee nama tokkotti bilbilte, ‘Edaa atii nama akkanaa waliin jirta!’ jettee shakkiin maqaa wal xureessun duratti suuta fi mariin wal gaafachu barbaachisa. Wantoota shakkii namatti naqanirraa fagaachudha. Shakkiin wal amanamummaa jiddu namoota lamaani balleessa. Kanaafu,mobiyilii niiti teeti guyyaa guyyaan gorogortee ‘Kana maaliif bilbilte? Kuni eenyudha? Ati edaa nama biraa waliin jirta’ jechuun jaalala fi wal amantummaa jidduu keessanii qancarsa. Shakkiin gara morkiitti nama oofa. Akka ati aartuf qofa niitin/dhiirsi kee wanta garagaraa sirratti hojjatti/ta. Shakkii badaa irraa of tiiksuf sheeyxaana abaarameerra Rabbitti mangafadhu. Sababni isaas sheeyxanni haati fi abbaan manaa wal shakkanii akka wal diigan barbaada. Yommuu abbaa/haadha manaa kee wanta badaan shakkitu akkana jedhi, “A’uzubillahi mina sheyxaani rajim’ sheeyxaana abaarramerraa Rabbiin tiikfama. Dubbii dhugarraa fagaate namootarraa fudhachun mana keetti lolaa fi dallansuun ibidda hin qabsiisin. Wanta shakkitu san dubbatuun dura dhugaa yookin soba ta’uu isaa sirritti itti xinxalli. Shakkii kee namuma argitetti hin odeessin sitti kolfaniiti.
Kutaan 1ffaan asirratti xumurama. Insha Allah kutaa 2ffaa Torbaan dhufa waliin ilaalla. Hangasi Assalamu aleykum warahmatullahi wa barakatuh. Namoota dabarsuun fuudha heeruma isaani badii irraa akka baraaran gummacha godhaaf.


text:
Ragaalee Dhugummaa Ergamaa-Kutaa 4
Kutaalee darban keessatti karaalee dhugummaa Ergamaa Rabbii itti mirkaneessan ilaalle turre. Har’as itti fufuun kutaa dhumaa ilaalla. Akkuma seenaa irraa beeknu Nabiyyoonni baay’een ummata garagaraatti ergamanii jiru. Ummanni kuni dhugaan ergamaa Rabbii ta’uu isaa mirkaneessuuf ragaa ifaa Nabiyyii kana irraa barbaadan. Ragaa kanaa isarraa barbaadun haqa isaaniti, yoo itti of-tuuluu fi itti baacuuf hin ta’in. Kanaafu, ragaan ifaa kuni haala mu’jizaatin isaaniif dhufa. Tarii mu’jizaan kuni akkuma isaan barbaadanitti yookiin immoo haala biraatin dhufuu danda’a. Tolee mu’jizaa jechuun maal jechuudhaa? Ulaagaaleen isaa hoo maalii? Eenyuuf kennamaa?
Hiika Mu’jizaa (Raajii)
Jechi mu’jizaa jedhu jecha “i’ijaaz” yookiin “ajz” jedhu irraa kan horsifameedha. Ajz jechuun dadhabinna. (Mu’jizaan ilma namaa kan dadhabsisuudha). Kanaafu, Mu’jizaa jechuun aadaa irraa adda kan ta’ee, ilmi namaa hojjachuu kan hin dandeenye fi Rabbiin dhugummaa ergamaa Isaa agarsiisuuf harka Ergamaa Isaa irratti kan mul’isuudha.[2] Kanaafu, mu’jizaan wantoota gurguddoo sadii of keessaa qabaa jechuudha. Wantoota sadan kanniin ulaagaalee (sharxiwwan) mu’jizaa jechuunii dandeenya. Isaaniis:
1-Mu’jizaan aadaa irraa adda ta’uu- kana jechuun haala namoonni beekanii fi bartee godhatan irraa adda ta’uu.
2- Ergamaan namoota ergaan isaa isaan gahe mu’jizaa akka isaa kana akka fidan isaan affeeru. “Osoo homaa hin jijjiriin mu’jizaa akka kiyyaa kana isinis fidaa” jechuun isaan waama. Yoo fidu dadhaban, inni ergamaa Rabbii ta’uu ni beeku. Sababni isaas, mu’jizaa kana Rabbiin malee ilmi namaa hojjachuu hin danda’u. Kanaafu, mu’jizaan dhugummaa ergamaa Isaa agarsiisuuf wanta Rabbiin harka Ergamaa Isaa irratti mul’isuudha jechuudha.
3- Ummanni fi ilmaan namaa guutuun fakkaataa mu’jizaa san faalleessu fiduu dadhabuu- asitti waa lamatu jira: 1ffaa- fakkaataa mu’jizaa sanii fiduu, 2ffaa- haala fi bifa wal fakkaatun fakkaataa mu’jizaa sanii fiduu danda’udha. Namoonni mu’jizaa san faalleessuf fakkaataa mu’jizaa sanii yoo hojjatan garuu haalli fi bifti isaan itti hojjatan, haala fi bifa mu’jizaa Nabiyyii irraa garagara yoo ta’e, faallessuun isaanii kuni sirrii hin ta’u. Fakkeenyaf, Mu’jizaa Nabii Iisaa (aleyh salaam) keessaa tokko nama dhukkubsata harkaan haxaawuun hayyama Rabbiitiin fayyisuudha. Doktorrii dhufee qoricha fayyadamuun nama dhukkubsataa san yoo fayyisee, kuni mu’jizaa hin jedhamu. Sababni isaas, bifni dhukkubsataa itti fayyisee kan Nabii Iisaa irraa garagara. Qorichaan nama fayyisuun aadaadhaan baramaa kan ta’eedha. Garuu harkaan haxaawanii fayyisuun aadaadhaan kan baramee miti. Kanaafu, mu’jizaan ilmi namaa kamiyyuu hojjachuu kan hin dandeenyedha. Inuma Ergamtoonni mataan isaanitu hojjachuu hin danda’an. Rabbiin qofatu harka isaanii irratti mu’jizaa kana mul’isa.
Asirraa ka’uun dogongora Kiristaanota baruun ni danda’ama. Mu’jizaa (raajii) Rabbiin nabii Iisaaf kenne fayyadamuun “Iyyasuus nama fayyisa, Iyyasuus nama fayyisa.” Jechuun ilma namaa dogongorsu. Eeti, nama dhukkubsate fayyisuun mu’jizaa (raajii) Rabbiin isaaf kenneedha. Garuu kuni Gooftaa isa hin taasisu. Sababni isaas, dhukkubsataa kan fayyise dandeetti isaatiin osoo hin ta’in hayyamaa fi dandeetti Rabbiitiin.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Ergamtoota Isaatiif mu’jizaa adda addaa kenneefi jira. Fakkeenyaf, Nabii Muusaaf (aleyh salaam) gara mu’jizaa sagalii kenneefi jira. Isaan keessaa uleen Nabii Muusaa gara bofaatti jijjiramuu, galaanni guddaan Bani Israa’iliif banamuun lafa gogaa irra deeman ta’uu fi kan biroo eeruun ni danda’ama. Akkuma duratti eerre Nabii Iisaafis mu’jizaan baay’een kennameefi jira.
Mu’jizaan Ergamtoota duraanitiif kenname mu’jizaa yeroo gabaabaf turuu fi namoonni achi jiran qofti arguu kan danda’aniidha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Nabiyyi xumuraa erguu yommuu barbaadu, mu’jizaa yeroo hundaa turuu fi namoonni hunduu ragaa bahuu kan danda’an Nabii Muhammadiif (SAW) kenne. Mu’jizaan (raajin) guddaan Nabii Muhammadiif (SAW) kenname maal akka ta’e beektu? Dhagayaa! Mu’jizaan guddaan kuni Qur’aana.
Mee amma Qur’aanni mu’jizaa (raajii) ta’uu hiika ykn ulaagaalee mu’jizaa jalqaba irratti eerren haa qorannu.
1ffaa- mu’jizaan aadaa ykn bartee namootaa irraa adda ta’u. Qur’aana yommuu ilaallu haalli ijaarsa jechootaa, himoota fi keeyyattoota isaa haala namoonni beekanii fi baran irraa adda kan ta’eedha. Kana hubachuuf mee barreefama Arabiffaa tokkoo fi keeyyatoota Qur’aanaa muraasa wal bira qabuun sagalee olkaasaa dubbisaa. Barreefamni Arabiffaa akka Qur’aanatti sagaleen isaa hin mi’aawu.
2ffaa- Mu’jizaa san wanta fakkaatu namoonni akka fidan affeeru (challenging)- Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Araboota wanta akka Qur’aanaa akka fidan isaan affeeraa ture. Garuu wanta Qur’aana fakkaatu fiduu hin dandeenye. Rabbiin ni jedha:
“Waan Nuti gabricha keenya irratti buufne irraa shakkii keessa yoo taatan, suurah akka isaa tokko fidaa. Dhugaa kan dubbattan yoo taatan, Rabbiin ala ragoota (deeggartootaa fi gargaartota) keessan waamadhaa.” Suuratu Al-Baqarah 2:23
Kanaafu, keeyyata tana irraa waa lama ni hubannaa jechuudha: 1ffaa- Qur’aanni Rabbiin irraa bu’uu fi kalaama (dubbii) Isaa ta’uu. 2ffaa- Nabii Muhammad (SAW) ergamaa dhugaa ta’uu. Sababni isaas, Qur’aana kana gara keenyatti Rabbiin irraa kan geesse isa. Karaa isaatiin ala karaa biraa hin beeknu.
3ffaa- ilmaan namaa guutuun mu’jizaa san fakkaatu fiduun faallessu dadhabuu- seenaa keessatti wanta Qur’aana fakkaatu fiduun namni Qur’aana faallesse hanga ammaatu hin argamne. Ilmaan namaa fi jinniin wanta Qur’aana fakkaatu fiduu akka hin dandeenye jala muree dubbata.
Jedhi, “Osoo ilmi namaatii fi Jinnooni fakkaataa Qur’aanaa fiduu irratti walitti qabamanii, osoo gariin isaanii gariif gargaaraa ta’aniyyuu, fakkaataa isaa fidu hin danda’an.” Suuratu Al-Isra 17:88
Kanaafu, Qur’aanni mu’jiza mu’jizaa hunda caaludha jechuudha.
Qur’aana booda mu’jizaan guddaan Ergamaa Rabbiitif (SAW) kenname mu’jizaa Israa wal mi’raaj. Ergamaan Rabbii (SAW) ruuhi fi qaaman halkan tokkoon gara samii ol fuudhamee jira. Kuni akkamitti ta’ee jechuun gaafachuu dandeessu. Akkuma duratti jennee mu’jizaan wanta raajii fi dinqisiisaa ta’e fi aadaa (bartee) namootaa irraa adda kan ta’eedha. Rabbiin waan hundaa irratti danda’aa waan ta’eef, Ergamaa Isaa sa’aati muraasa keessatti samitti ol fuudhu ni danda’a. Qur’aanni waa’ee Israa (Adeemsa halkanii) kana yommuu dubbatu akkana jedha:
“Inni gabricha Isaa halkan Masjiidal Haraam irraa Masjiid Al-Aqsaa kan naannoo isaa barakaa goonee ,mallattoowwan keenya akka isatti agarsifnuuf deemsisee qulqullaa’e. Dhugumatti, Inni Dhaga’aa, Argaadha.” Suuratu Al-Israa17:1
Kana jechuun Rabbiin kan gabricha Isaa Muhammadin (SAW) Masjiida Haraam Makkatti argamu irraa gara Masjiida Al-Aqsaa Filisxeemi keessatti argamutti halkan tokkoon fuudhe, hanqinnaa fi dadhabinna hunda irra qulqullaa’e. Halkan tokkoon Makkaan irraa gara Al-Quds (Jerusaalam) geessun wanta Isa dhibuu fi Isarratti ulfaatu miti. Yeroo ammaa namni halkan tokkoon biyya tokko irraa biyya biraatti xiyaaran balali’a hin jiruu? Garuu haalli Ergamaan Rabbii (SAW) Makkaan irraa Al-Qudsitti geefaman haala namoonni xiyaaran itti balali’an irra adda. Kanaafi, adeemsi halkanii Makkaan irraa gara Al-Qudsitti ergasii gara samitti Ergamaan Rabbii (SAW) taasisan mu’jizaadha. Ergamaan Rabbii (SAW) gara samii ol’aantu bahuu Qur’aanni suuratu an-Najm keessatti ni dubbata.
Mu’jizaan biraa Ergamaa Rabbiitif (SAW) kenname keessaa jiiyni bakka lamatti dhooyudha. Anas akka jedhetti, “Warri Makkaa Ergamaa Rabbii (SAW) mallatoo akka isaanitti agarsiisu gaafatan. Innis dhoohinsa Ji’aa itti agarsiise.” Sahiih Bukhaari 3637 fi Muslim 2802
Jiyni bakka lamatti baqaquun Qur’aanni haala kanaan dubbata:
“Qiyaaman kaloofte (dhiyaatte); Jiinnis lamatti dhoohe.” Suuratu Al-Qamar 54:1
Al-Haafiz ibn Kasiir (Rabbiin rahmata isaaf haa godhu) akkana jedha: “Akkuma hadiisa sahiih mutawaatira ta’e keessatti dhufetti [dhooyun ji’a] gadaa Rasuulaa (SAW) keessa ta’ee jira. Dhooyun ji’aa gadaa Rasuulaa (SAW) keessa kan adeemsifame ta’uu isaa hayyoota Islaamaa jiddutti kan irratti wali galameedha.. Mu’ijizaa beekkamaa keessaa isa tokko ture.” (Tafsiir ibn Kasiir 7/472)
Mee gabaabbinaan Mu’jizaa Ergamaa Rabbii(SAW) biroo muraasa isaanii haa eerru:
➹Nyaanni hangaan xiqqaa ta’e baay’achuu.
➹Bishaan baay’achuu fi qubbiin isaa jidduu burquu
➹Nama dhukkubsate wayyeessu, harka isaa irratti sahaabonni isaa gariin osoo dawaa hin fayyadamiin fayyuu. Yeroo tokko Museylimatal Kazzaab (Museylimaa Kijibaa) akkana jechuun gaafatamee, “Muhammad nama ijji isaa dhukkubsatte itti tufuun fayyisa. Mee atille akka isaa hojjachuun nutti agarsiisi.” Museylimanis ija dhukkubsatetti tufe. Ergasi ijji ni jaamte.
Akkuma Ergamaan Rabbii (SAW) du’aniin Museylimaan “Ani Nabiyyiidha” jechuun ummata gowwoomsaa ture. Kanaafi, Museeylimal kazzaab jedhame. Kanaafu, Nabiyyiin dhugaati fi namni kijibaan salphatti addaan bahu.
➹Mu’jizaa Nabiyyii keessaa kan biraa wanta gara fuunduraatti dhufuu beeksisu. Isaan keessaa wanta ajaa’iba hundi keenya ragaa baanu haa eerru. Hadiisa Abu Hureyran gabaase keessatti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“Namoota gosa lamaa warra ibiddaa irraa ta’an kanneen ani hin agarretu [dhufa]. [1ffaa]: namoota alangee akka eegee horii fakkaatu qabanii fi alangee kanaan namoota ittiin reebaniidha. [2ffaa]: dubartoota uffatanii garuu qullaa mul’atan. Ofiillee dabanii namootas baditti kan dabsaniidha. Mataan isaanii akka dalluu gaala bukhti gara tokkotti dabuuti. Isaan Jannata hin seenan, fooli ishiis hin argatan. Fooliin ishii fageenya hanganaa hanganaa irratti osoo argameyyu.” Sahih Muslim 2128
“Dubartoota uffatanii garuu qullaa mul’atan” himni jedhu nama ajaa’ibsisa. Akkuma Nabiyyiin jedhan dubartoota akkanaa gadaa kana ragaa bahaa jirra. Uffata xiqqoo ofitti maxxansanii qaamni isaanii irra caalaan qullaadha. Kuni sidq (dhugummaa) Ergamaa Rabbii (SAW) wanta agarsiisuu keessaa tokko.
Guduunfaa
➽Mu’jizaa jechuun wanta namoonni baran irraa adda kan ta’e, namoonni hojjachuu kan hin dandeenye fi dhugummaa Ergamaa agarsiisuuf kan Rabbiin harka Ergamaa Isaa irratti mul’isuudha.
➽Mu’jizaan Ergamtoota Rabbii qofaaf kennama.
➽Wanti awliyaa Rabbitiif kennamu immoo karaamaa jedhama.
➽Mu’jizaan ragaa ifaa Ergamaan suni dhugaadhaan Rabbiin isa ergu kan agarsiisudha. Sababni isaas, mu’jiza isaaf kenname Rabbiin malee eenyullee hojjachuu hin danda’u.
➽Ergamtoota hundaafu mu’jizaan garagaraa kennameefi jira. Mu’jizaan Ergamtoota duraanii kan yeroo gabaabaf turuu fi namoonni achi jiran qofti kan arganiidha.
➽Rabbiin Nabiyyi xumuraa erguu yommuu barbaadu, mu’jizaa yeroo hundaa turuu fi namoonni hunduu ragaa bahu danda’an Nabiyyi xumuraa kanaaf kenne.
➽ Mu’jizaan guddaa fi yeroo hundaa turu kunis Qur’aana Nabii Muhammadiif (SAW) kennameedha.
Kitaabban wabii:
[1] al-aqiidatul Islaamiyyatu wa ususuhaa By Abdurahmaan Hasan Madiniyyi, fuula 300-301
[2] Al-Imaanu haqiiqatuh, khawaarimuh, nawaaqiduh inda ahli sunnati wal jama’a-fuula 272 Abdullah bin Abdulhamid Al-Asari


text:
Manni Murtii Gamtaa Awrooppaa Hamaas galmee dhaabbata Shororkeessitootaa keessaa akka haqamu murteesse
Manni Murtii Gamtaa Awrooppaa dhaddacha Jum’aa dabre Luxemburg keessatti ooleen, garee bilisummaa Falasxiinii falmaa jiru, Hamaas galmee shororkeessitootaa keessaa akka haqamu kan murteesse yoo tahu, Hamaas murtii kana gammachuun kan simate tahuu ibse. Dubbi himaan Hamaas Qaasim Haziim murtii kana “murtii sirri fi haqa qabeessa” jechuun ibse.
Mr Haziim ibsa isaa kanaan “Weerara Israa’el falmachuun akka seera addunyaattis seera qabeessa, Hamaas dabalatee dhaabbata Falasxiin kamiyyuu shororkeessummaan farrajjuun ammoo haqa dabsuu qofa osoo hin tahin, qabsoo karaa seeraatiin ummanni Falasxiin Israa’el irratti godhu kan miidhu ” jedhe.
Gareen Hamaas ibsa isaa kanaan, murtiin kun bu’a qabeessa akka ta’u, hoggantoonni siyaasaa Gamtaa Awrooppaa raawwii murtii kanaa yeroo gabaabaa keessatti ni jalqaban, abdii jedhu kan qabu tahuu beeksise.


text:
Israa’el daandii gara magaalaa Ramallah seensisu cufte
Israa’el West Bank keessatti daandii gama Kaabaatiin gara magaalota Ramallah fi al-Bireh seensisu cufte. Murtii Donald Traamp hordofuun guutuu Falasxiinitti mormiin dhoohe mootummaa Israa’el kan muddamsisse akka tahee fi Waraanni Israa’el daandii kana Sabtii halkan kan cufe tahuun beekameera.
Related Posts
Khamiisa dabre Korri waliigalaa mootummoota gamtoomanii labsii Traamp Alquds/jerusalem “magaalaa Israa’el” jechuun baase sagalee ol’aanaan eega kuffisee booda, Israa’el dallansuudhaan dararaa lammiilee Falasxiin irratti gaggeessitu cimsitee itti fuftee jirti. Haaluma kanaan ijoollee umriin Isaanii 18 gad tahe dabalatee lammiilee falasxiin hidhuu, rasaasaan ajjeessu fi daandiilee cufuu itti fuftee jirti.
Gama biraatiin ammoo prezdaantiin Bulchiinsa Falasxiin Mahmuud Abbaas, dhimma Falasxiinii fi Israa’el jidduu jiru ilaalchiseekana booda jaarsummaa gaggeeffamu hunda adda durummaan Gamtaan Aworooppaa akka hoogganuuf waamicha dabarse. Abbaas Prezdaantii Faransaay waliin Paaris keessatti eega mari’atee booda ibsa kenneen akka jedhetti, bulchiinsi Falasxiin kana booda Ameerikaan loogii malee nagaya buusuuf ni hojjatti amantii jedhu hinqabu. Kanaafuu Gamtaan Awurooppaa dhimmicha irratti adda durummaan gahee ola’aanaa fudhachuu qaba jedhe.
Comments
Loading...


text:
Nuti Miseensonni Giddu Gala Baha Eeshiyaa Ayyaana Amajjii 1 , bara 2015 Guyyaa Waraana Bilisummaa Oromoo WBO dhaa Sababeeffachuudhaan Walitti DHufnee Haala Gaariidhaa fi Miidhagaan kabajachaa oollee .
Akkuma Beekkamu Ayyaanicha Keenya Eebba Manguddootaatiin Bananne . Kanatti Aansuun Faaruu Alaabaa Faarfachuudhaan , Sababa Guyyaan kun kabajamuu fi bara inni kabajamuu eegalame irratti Ibsa bal’aan Miseensota , Qodaalota , Ummata oromoo bal’aa fi Keessumoota ykn Firoottan Qabsoo Godhuu Wajjiin Haala Oowwaadhaa fi Miidhagaan Kabajannee jirra .
* Haala Guyyaa Ayyaana WBO kana sababeefachuudhaan Gamaaggama Qaxxaamura Qabsoon Bilisummaa Oromoo Kessa dabartee erga goonee booda Mudaa Qabsoon Bilisummaa Oromoo keessa ture tokko — lama ( 1 — 2 ) jennee barruudhaan lafa kaahuun hin danda’amu .
Sababaan Isaas
A ) Hooggana Warraaqaa DHabuu
B ) Hooggana Tarsiimoo Baraa Wajjiin Deemu dhabuu
C ) Hooggana Waloo fi Gamtaan Qabsoo Bilisummaa Oromoo gara Galii Barbaadamu geessu dhabuu
D ) Daddaqamiinsi Mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti uumamaa turee
E ) Hooggana Ufitti Amanuu fi Qabsoo Bilisummaa Oromootitti amanu dhaburraa rakkoon kun hundi maddaa turee fi kkf kaasuun ni dandahama . Kun Eenyuufuu ifaadha .
** Qabsoon Bilisummaa Oromoo yeroo ammaa kana hooggana warraaqaa fi tarsiimoo baraa wajjiin deemu waan argattee jirtuuf haala kanatti gargaaramuun Ummata Oromoof barbaachisaa jennee itti amanna . kanaaf Ummanni Oromoo Bal’aan Waandii Warraaqsaa isa dhugaa fi ifaadhaa kanatti dhimma akka bahu ibsina .
Ayyaanni Guyyaa WBO Kana Milkii hamilchiiftuun xumurachuu dhaan ibsa ijjaannoo qabxiilee armaan gadii of keessaa qabu Miseensonni Godina ABO Jijjiiramaa Giddu Gala baha Eeshiyaa baafannee jirra .
1 / Nuti DHaloonni Haarowni Gaafatama Qabsoon Bilisummaa Oromoo qabdu hunda dachaan fudhannee galmaan ni geenya .
2 / Murna Bicuu Abbaa Irree TPLF / Wayyaaneen Durfamu kan ummata Oromoo , akkasuma sabaa fi sablammoota biyattii hunda shororkeessee mirga lamummaa fi namummaa dhoorgatee biyyaraa ari’atuun akkasuma mana hidhaatti guuraa jiru kana Roga hundaan Qabsoo itti goona .
3 / Murni Bicuu Wayyaanee Adda Durummaan maqaa invastimantii fi kijiba Tiraanformeshiinii jedhuun sababeeffatee gochaa suukannessaa fi Jumlaan Ummata Oromoo lafa isaa irraa Buqqisee Baqattummaaf saaxile kana dura dhaabbannas Qabsoo Itti goona .
4 / Gaafii Mirgaa Abbaa Biyyummaa Barattoonni Oromoo karaa nagaatiin gaafataniif Murni Bicuu Wayyaanee Deebii isaanii Rasaasaa fi Afaan Qawween Wareegaman Gaddaan Yaadanna . kanaaf Wareegama Qaalii Lubbuu Jijjiirama hinqabne baratoonni keenya Aarsaa kafalan kana nutis galmaan gahuuf ni Qabsoofna .
5 / Murni Bicuun Wayyaanee Erga Kooraa Aangoo Biyyattii qabatee hanga ammaatti fedhiidhaa fi karaa nagaatiin ummatoota biyyattii waliin hin jiraanne , jiraachuuf hin deemus . Kanaaf Murni Bicuun kun aangorra turuu kan danda’eef ummattoota biyyattii hunda Gosaan , Amantiin Daangaa lafaa / Naannoon walitti buusuun aangorra turuu danda’e . Murna kana Buqqisuun karaa waloon irratti qabsaa’uun yeroon isaa amma jenna .
6 / Akeeka kayyoo dhaaba keenya hooggana warraqaan durfamu qaama qalbiin hojjannee dirqama qabsoon qabdu rawwannee gamtaan fuula duratti tarkaan fachiisun mul’ata hegeeree saba keenyaa bakkan gayuuf Ni hojjanna.
7 / Dhaamsa jaallaan keenya qaanqee bilisummaa qabsisaanii luubbuu isaanii qaali ummata Oromoo gabrummaa jalaa baasuf Arsaa kafalaan imammata jaallaan keenya galmman gayuudhaaf tokkumman Nihojjanna.
8 / Nuti miseensonni Godina ABO Jijjiiramaa Giddu Gala Baha Eeeshiyaa Imaanaa jaallawwa keenya irratti kufan galmaan ga’uuf waadaa keenya bifa haara’aan haaromfannee jirra.
Walumaa Galatti ummanni Oromoo bakka jiruun sirna abaaramaa kana lafaa fi qabeenya isaa kana falmatuudhaan mirgaa Isaa , bilisummaa fi Dimokraasii haqaa biyya isaa irratti Gonfachuuf Qabsoo bilisummaa Wareegama barbaachisu Kamuu kafaluun Dirqama keenya cufaati .
Injifannoon Ummata Oromoof !!!


text:
Tafsiira Suuratu Yuusuf-Kutaa 19
Kutaa darbe keessatti Nabii Ya’quub (aleyh salaam) Biniyaaminiin isaan waliin erguuf ilmaan isaa irraa maqaa Rabbiitiin kakuu akka isaan irraa fuudhe ilaalle jirra. Erga isaan akeekachiisee fi ahdi (waadaa cimaa) isaan irraa fuudhee booda Biniyaaminin isaan waliin erguuf murteesse. Of eeggannoo akka godhan akkana jechuun isaanif dhaame:
‘Yaa ilmaan kiyya! Balbala tokkoon hin seeninaa, balbaloota adda addaatiin seenaa. Ani [murtii] Rabbii irraa homaa isin fayyaduu hin danda’u. Murtiin Rabbiif malee eenyufillee hin ta’u. Isarratti hirkadhe, warri hirkatan Isarratti haa hirkatan.’ jedhe.” (Suuratu Yuusuf 12:67)
Yeroo durii moottonni dallaa ijaaruun magaalaa ofii eegu. Dallaan kuni immoo balbaloota qaba. Nabii Ya’quub ijoollee isaa balbala tokko qofaan osoo hin ta’in balbaloota adda addaatiin akka seenan isaanif dhaamu keessa sababootatu jira. Sababota kanniin keessaa:
1-Ija waanyu (budaa) isaan irratti sodaachu- Ijoolleen kunniin babbareedoo waan ta’aniif balbala tokkoon yoo seenan budaan isaan nyaachu dandeessi jechuun Nabii Ya’aquub sodaate.
2-Yommuu garee ta’anii balbala tokkoon seenan waardiyonni balbala eegan isaan arguun basaastota ykn hattoota akka ta’anitti yaaduun isaan hidhuu danda’u. Sababni isaas, ijoolleen kunniin biyya biraa irraa waan dhufaniif haalli uffannaa isaanii kan biyya Misir irraa garagara. Kanaafu, waardiyonni haala salphaan isaan qabu danda’u.[1]
Ani [murtii] Rabbii irraa homaa isin fayyaduu hin danda’u.’ Kana jechuun ani kana isiniif dhaamudhaan wanta Rabbiin isin irratti murteesse isin irraa deebisuu hin danda’u. Murtiin hundi kan Rabbii qofaati. Namni jaallate jibbees wanti Rabbiin murteesse ni ta’a.
Nabii Ya’aquub kana isaaniif dhaamuun sababa bakkaan gahuu waliin Rabbiin irratti hirkachuu akka qaban isaan barsiisu barbaade. Dirqamni nama irra jiru, wanta namarraa eeggamu hojjachuu waliin Rabbiin irratti hirkachuudha. Asitti Nabii Ya’aquub hiika tawakkula ijoollee isaa barsiise:
1-Sababa barbaachisu bakkaan gahu-kunis wanta gaarii argachuu fi wanta badaa ofirraa deebisuuf wanta danda’an hojjachuu. Kanaafi, balbaloota adda addaatiin seenaa jechuun isaan ajaje. Kuni sababa hojjachuudha.
2-Sababni qofti bu’aa barbaadamu fiduu hin danda’u. Kanaaf ni jedhe, “Ani [murtii] Rabbii irraa homaa isin fayyaduu hin danda’u.” Kana jechuun balbaloota adda addaatin seenaa isin jechuun kiyya murtii Rabbiin isin irratti murteesse deebisuu hin danda’u. Kanaafu, Isarratti hirkadhaa.
3-Rabbiin irratti hirkachu-kunis bu’aa fi murtiin hundi harka Rabbii akka jiru amanu. Kanas “Murtiin Rabbiif malee eenyufillee hin ta’u. Isarratti hirkadhe, warri hirkatan Isarratti haa hirkatan.” jechuun ibse.
Kanaafu tawakkula jechuun wanta namarraa eeggamu hojjachuu waliin qalbiidhaan Rabbiin irratti hirkachuudha. Fakkeenyaaf, barataan qormaata daree darbuuf hanga humni isaa danda’een sirritti qo’ata. Kana waliinu, bu’aa fi milkiin Rabbiin irraa akka ta’e ni amana. Sirritti qo’achuu qofaan milkaa’uun akka hin danda’amne ni beeka. Barataan kuni barataa tawakkula qabu jechuudha. Asitti ‘qo’achuun’ sababa.
Gama biraatin barataan tokko “barnoota qo’achuu qofaan qormaata darbuu nan danda’a.” jechuun bu’aa fi milkaa’inni Rabbiin irraa akka ta’e yoo hin amanne, inni tawakkula hin qabu. Ammas barataan wanta Rabbiin murteesse hin hafu jedhee barnoota qo’achuu yoo dhiise, wanta Rabbiin itti ajaje falleesse jira, hiika tawakkula micciree jira. Tawakkulli wanta namarraa eeggamu hojjachuu waliin qalbiin Rabbiin irratti hirkachuu waan ta’eef.[2] Qalbiin Rabbiin irratti hirkachuu jechuun bu’aa fi milkaa’inni Isa qofarraa akka ta’e amanuu, gargaarsa Isarraa barbaaduu, ‘wanti Inni fedhe ni ta’a, wanti Inni hin feene hin ta’u’ jedhanii amanuu fi wanti Inni nuuf murteese gaarii akka ta’e amananii fudhachuudha.
Obboleeyyan Yuusuf balbaloota adda addaa abbaan isaanii dhaameen haa seenanii malee, dhaamsi isaa kuni murtii Rabbiin murteesse isaan irraa deebisuu hin dandeenye. Aayata itti aanu keessatti kana ibsa:
“Yommuu karaa abbaan isaanii isaan ajajeen seenan, Rabbiin irraa homaa isaan fayyadu hin dandeenye. Garuu haajaa nafsee Ya’quub keessa jirtu kan inni guutedha. Waan isa barsiifneef dhugumatti inni abbaa beekumsaati. Garuu irra hedduun namootaa hin beekan.” Suuratu Yuusuf 12:68
Ergasii Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ijoolleen wanta abbaan isaanii ajajee hojii irra akka oolchan ni ibse. Ni jedha: “Yommuu karaa abbaan isaanii isaan ajajeen seenan, Rabbiin irraa homaa isaan fayyadu hin dandeenye.” Kana jechuun yommuu ilmaan Ya’quub balbaloota garagaraa abbaan isaanii itti ajajeen seenan, seensi kuni murti Rabbiin isaan irratti murteesse homaa isaan irraa deebisuu hin dandeenye. Rabbiin dursee akka musiibaan isaanitti buutu murteesse jira. Ya’quub ijoollee isaa eeguu fi Biniyaamin nagahaan akka deebi’uu dhaamsa gaarii ijoollee isaatiif dhaame. Garuu dhaamsi kuni murti Rabbiin murteesse isaan irraa deebisu hin dandeenye. (Akkuma aayaata itti aanu keessatti dubbatu ijoollee isaa rakkinni ni qunname. Yuusuf mala baasun Biniyaaminin of biratti hanbisu barbaade. Sababa kanaan imala kana keessatti Biniyaamini fi ilmi hangafaa gara abbaatti hin deebine).
Garuu haajaa nafsee Ya’quub keessa jirtu kan inni guutedha.” Kana jechuun dhaamsi ijoollee isaatiif dhaame kuni haajaa (dhimma) inni nafsee isaa keessa jirtu kan inni ifatti baasee dubbateedha.
Asitti “haajaan nafsee Ya’quub keessa jirtu-balbala adda addaatin akka seenan ijoollee isaa gorsuudha. Guute jechuun ifatti baase, dhoksuu hin dandeenye. Ni jedhama “Qadaa fulaanu haajata li nafsihii (Ebalu haajaa nafsee isaatiif guute” Kana jechuun wanta nafsee isaa keessatti dhokse ifatti baase. [3]
“Waan isa barsiifneef dhugumatti inni abbaa beekumsaati.” Kana jechuun Ya’quub dhugaa amanti guddaa isa barsiisnee ilaalchisee beekumsa kan qabuudha. Dhugaa amantii kanaa irraa “homtu hin argamu ykn hin badu murti Rabbiitiin yoo ta’e malee. Dirqamni mu’mina irra jiru sababa (wanta isarraa eeggamu) hojjachuu fi dhimma isaa hunda keessatti Rabbiin irratti hirkachuudha.” jedhanii amanuudha.[4]
“Garuu irra hedduun namootaa hin beekan.” Kana jechuun namoonni baay’een hariiroo qadara (murtii) fi sababa jidduu jiru hin beekan.
Hanga danda’ameen Nabii Ya’quub balaa hanbisuuf of eeggannoo barbaachisu ni fudhate. Gama biraatiin, of eeggannoon namni fudhatu murtiin Rabbii hojii irra oolu akka hin dhoowwinee fi eeggumsi dhugaan eeggumsa Rabbii akka ta’e ni ibse. Akkasumas, namni of eeggannoo fi hojii isaa irratti osoo hin ta’in Rabbiin irratti hirkachu akka qabu ni beeksise. Dhugumatti, nama beekumsa dhugaa qabutu hojii fi dubbii isaa keessatti madaala kana eega.
Kuni wanta namoonni baay’een hin beeknee fi hin hubanneedha. Namoonni gariin Rabbiin irratti hirkachuu dhiisanii humnaa fi of-eeggannoo isaanii qofarratti hirkatu. Namoonni gariin immoo osoo homaa hin hojjatin Rabbiin qofa irratti hirkatu.[5] Kanaafu, namoota bakka sadiiti qoodu dandeenya:
- Namoota Rabbiin irratti hirkatanii fi wanta isaan irraa eeggamu hojjatan. Warri kuni kana ni hubatu: sababa fi bu’aan kan wal qabataniidha. Garuu bu’aan murti Rabbiitiin kan dhufuudha. Kana waliinu, Rabbiin waan itti ajajeef sababa hojjachuun barbaachisaadha. Sababni mataa isaatiin qofti bu’aa akka hin buusne sirritti beeku. Kanaafu, sababa (wanta isaan irraa eeggamu) erga hojjatanii booda Rabbiin irratti hirkatu. Warri kana hubatanii fi hojii irra oolchan warra beekumsa dhugaa qabaniidha. Ya’quub (aleyh salaam) namoota akkana kanniin keessaa tokko.
- Namoota Rabbiin irratti hirkachuu dhiisanii sababa qofa irratti hirkatan. Isaan kuni bu’aan kan argamu murti Rabbiitiin osoo hin ta’in humna isaanitiin qofa akka ta’etti amanu. Kanaafi, humna ofii qofarratti hirkatu. Isaan kunniin warra karaa sirrii irraa jallatanii fi jireenya keessatti tasgabbii hin qabneedha.
- Namoota sababa hojjachuu dhiisanii Rabbiin qofarratti hirkatan. Kunniin osoo homaa hin hojjatin warra taa’ee rizqiin nuuf dhufti ykn balaan nurraa deebi’a jedhaniidha. Kunniinis warra dogongoraniidha.
Warri karaa qajeelaa irra jiru namoota jalqabaati.
Kanaafu, jireenya tanaa fi tan dhuftu (Aakhira) keessatti milkaa’uuf sirritti karoorsine hojjachu qabna. Kana waliinu, Rabbiin irratti hirkachuun nurra jira.
Maddoota wabii:
[1] Tafsiir Wasiix, Tafsiir Tahriir wa tanwiir
[2] https://binbaz.org.sa/fatwas/943/%D9%83%D9%8A%D9%81%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D9%83%D9%84-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87
[3] Tafsiir Wasiix
[4] Ma’ariju Tafakkur wa daqaa’iqu tadabbur-10/710
[5]https://www.englishtafsir.com/Quran/12/index.html#sdfootnote56sym , Tafsiir tahriir wa tanwiir


text:
.
Dhaabbata Mootummoota Gamtoomaniitti Ejensiin gargaarsa daa’immanii (UNICEF) ibsa guyyaa hardhaa baaseen, Daa’imman Muslimoota Rohingiyaa kumaatamaan lakkaayaman, kanneen ajjeechaa waraana mootummaa Miyanmaar jalaa baqatuun Baangilaadiish keessa jiran, ji’a jaha walfaana deeggaruuf doolarri miliyoona torbatamii jaha ($ 76,000,000) kan barbaachisu yoo tahu, kana keessaa hanga ammaatti 7℅ qofti kan argame tahuu ibse.
Related Posts
UNICEF deeggarsi maallaqa dabalaataa hatattamaan yoo hin godhamin, baqattoota Rohingiyaa kan Baangilaadiish seenan deggaru kan dhaabu tahuu akeekachiise.
Dhaabbanni Mootummoota Gamtoomanii (UN) baqattoota Rohingiyaa Baangilaadiish seenan kanneeniif, September 2017 hanga February 2018tiitti doolarri miliyoona dhibba Afurii fi Sodoomii Afurii kan barbaachisu yoo tahu, gargaarsi hanga ammaatti biyyoota adda addaa irraa argame doolara Miliyoona dhibba tokkoo fi jaha( $106,000,000) qofa tahuu ibse.
UN ,waraanni mootummaa Miyanmaar ajjeechaa ,gudeedaan shamarran irratti akkasumas tumaa daa’imman muslimoota Rohingiyaa irratti raawwatuu raagaan kan jiru tahuu fi gocha kanaas duguuggaa sanyiiti jechuun balaleefate.
Comments
Loading...


text:
Foddaa
Ajajaawwan foddaalee galmee too'achuu fi agarsiisuuf fayyadan of keessaa qaba.
Foddaa haaraa qabeentota foddaa ammee agarsiisuu bana. Kutaalee adda addaa galmee walfakkaataa yeroo tokkoffiamma mul'isuu nidandeessa.
Closes the current window. Choose Window - Close Window, or press CommandCtrl+F4. In the print preview of LibreOffice Writer and Calc, you can close the current window by clicking the Close Preview button.
Galmeewwan yeroo dhihoo banametarree maqaagalmee tarree keessaa garagalmee sanaatti jijjiiruuf fili.


text:
Raajii Jaalalaa
****
Luucaan gaaddisashee cululuqaan gannaa
Jaalalli irraa caamee, kan gubee xooxarse ergaramni bonaa
Aggachuu dhadabee roorroo aduu banbanaa
Akka waan afanii, dirrashee isa qoore
Akka waan qaqanii qaamashee isa aare
Akka waan moogayee maddii isa shuntuure
Akka waan saamani dhandhashee isa daare
Dibbiqqoo fi waalluunshee kan irraa habarare;
Miidhagaan qullaashee, qullaan durba-qarree
Dheebuu jaalalaatiin, dhabuusaa yeroo argu uffee fi qabbana
Waa faluu fi yaade. Bullukkoo isheen footeef, duumeessa ulfinaa,
Uffatee, aguuggatee; sammii limixaayee gurraacha dukkana
Mallattoo seer-murtii, goraade-adabbiin, bakakkaan baqqaanaa
Qilleensa konkonee, bubbee loggommatee, aangoo sammii koree
Qaamashee haammachuuf qaamasaa itti maree
Akka ’nni gabbatu dhandhishee inni mooge, dafee dhiiga horee
Roobee dafqisiisuuf, roobee cululuqsuuf, jaalalaansaan soree;
Dutaa dhedheekkamaa!
Bookkisaa guungumaa!
Guca-dukkan-saaqaa qaqaweessaa ibsee
Yeroonni achii as ka’u sagaleensaa dursee,
Hunda tatamsaasee, uummata rommi’siise
Giiftii Haadha Margootti huurrii buluklkoosaa yeroonni itti huwwise.
* * *
Mukti qarree gubbaa, caakkaan muummee keessaa
Laftoo fi hoomiin, qilxuu fi birbirsa
Adda-jaboo fi harbuu, qararoo fi waddeessa
Reejjii fi eebicha ceekaa fi hadheessa,
Mukarbaa fi haanquu, botoroo fi gambeela
Bakkaniisa fi somboo gugddaan daggalaa
Hacaacee, sokorruu, eebicha fi dhumuugaa
Dhallaaduu, babaldhii, baggee fi alaltuu, biqiltuu afaan-lagaa
Bineenssi lafa’rraa uumaan bitaa fi mirggaa
Yaa’ee akka simatuu, harkatti qabatee badhaasaa fi arggaa
Iyyee iyyaa dabarsuuf takka achi luucca’a, takkas as luucca’a, takkaas achi fiiga.
Osoleen holqasheetti, canoon gara baalaa
Illeettiin dhidhimatti, hantuunni gara boollaa
Loccuun gara kaabaa, billaacha fi fuutuun gara damee jalaa
Tikseen tiksuu dhiiste, daldaltuun daldala.
Dheessee, jalaa fiigee akka qoommii uumuu
Jaalalli Guungumaa, jaalala Haadha Margoo akkanni qunnamu.
* * *
Gara cabsaa waggaaf jaalalli waldhabe
Wal arguu gammadee wal itti gaggabe
Marmee wal haammate wal itti qadaadame, akka qadaada fi qabee
Ganama jaalala, galagala jaalala, guyyaas jaalala roobe
Silaa…. “ Jiruun tole harma jige kaasaa” jaalalaan utubee
Harki ’bbaa warraashee yommuunni qaqqabe
Giiftiin ergaramte guntuttee miidhagde akka loon dorrobe.
Luucaan Haadha Margoo kan camsaan xooxarse
Yeroo xinnoo boodaa biqilee lalise
Gobbatee wal muddee, dambalali’ee mise
Gadmeessi maseene biqiltuu magarsee.
Muujjaan kosii keessaa, qunnii fi ijji buqqee
Sanyiin qomoo adda-adda, kan namni gadi gate, kan namni gadi naqe
Habaqi, hungulaalli, saaphaphu fi waan kaan kan ija miliqe
Adaa, keelloo fi tuufoo, qobboo fi bosoqqee
Morma ol baafate, cabsee biyyoo quuqee.
Obboo abbaan Guunguma, jaalala dooddeessee
Qaamaa qullaasheetiitti siddisa huwise
Maddi qaamasheeti, boqooqoon hunddinuu burqitu mirgise
Jajjabaa fi giraanxaan harawwaa miidhagse
Malkaan muummeeshee ti taliila lolaasee
Uummata ijoolleeshee badhaasa badhaase.
Biddiqqoo fi waalluushee, kan calleen faayame
Yommuutti gonfattu dirreen dirrashee tii kooree koora uume
Tulluun guntutashee, daangulaa abbaa naatoo
Guntutee mirgise akka harma daamatoo.
* * *
Cabsaa waggaa booda, yommuu hiyyoolee-daree
Yommuu jamaan gubuu damaraa damaree
Yommuu lookoo gurbaa, yommuu faaggaa durbaa, yommuu qoraa qarree
Ariisaa goromsaa fi kormi goobuu, booda yeroo b a a a a a y e e e turee
Giifitn Haati Margoo jaalala quufuushee eega hubatee bare,
Boqqolloon sandaabee algeeyyuu duddigee
Dugda boosetti ‘rratti xaafiin marguu argee
Qoccoon yeroo abba ajjeesuu ilaalee, hubatee,
Galuu dhaaf qajeelee, qilleensaa konkonee, bubbee loggommatee
Giifti Haadha Margootti utuu nagaa hin dhaamin fuula achi deeffate
Sabata-Waaqayoo morma shee’rratti dhiisee akka waan irraanfate.
Dutaa dhedhekkamaa!
Bokkisaa guungumaa!
Yeroonni qajeelu, ilmaan ilma-namaa:
“Dhufee galuu hin dhiisin
Galee dhufuu hin diisin, Waaqni jaalalasaa nurraa achi hin deebisin”
Jedhee waa mammaakee, gammachuu haasayee
Malee……… kan gala hin fakkaannee, yerosaa eeggatee galee qulqullaaye
Jaalalli Guungumaan Haadha Margoof qabuu roobee warwarraaye.
Akka hurgufateen, akka huuriin saaqe
Martuu gadi yaa’ee, iddoo itti baqatee, lafatti miliqee
Iddoo hadhaba seenee, iddoo keessa of suuqee
Tikeen gara kalootti, ta’aattii of facaasaa, corroqaa fi bacaqqee.
Uumaan lubbuu horee, hirribaa dammaqe
Sila incaama hin seene, akka ijibbaataa yeroonni gadi naqe!
* * *
Giifti Haati Margoos, ijoollee to’achuuf hiixacha ol kaate
Aduun, suuuuuuta suutaan akka waan saalfattee
Goorroo huurrii boroon morma as baafatte
Danuu qaqqaana’a fuulashee muldhiste
Qummaada ganamaa kaarruu basaq’ gootee
Harka dheeressitee Haadha Margoo haammattee
Afuuraa ho’aadhaan uumaa kaloo hundaa yommuu isheen dhungatte
Kunoo yeroo sana tulluun gama fagoo, aguuggii buufatee
Aduu harka-fuudhe, harka jarjarsuutiin marxoo marxifatee
Asii gadii deebii’ee, afaan Waaq dhungachuuf iddo itti hiixatee.
Uumaan lubbuu horee, irriba dammaqe, inka’e inni ciise
Ol jedhee hiixate kanneen mataa buuse
Kormi nibaroode, fardi nihimimse.
Horiin dirree kaloo, bineensi daggalaa
Huursaan muummee keessaa, bubbisa bishaan lolaa
Kiphee haadho re’ee, hobobsa korbuu hoolaa
Raachi laga keessaa, fatteen dhagaa jalaa
Ta’usaa weeddise, sammiin waxalaqqee, Daches habaxallaa.
Guungumaan godaanee yommuu jaalalli caame
Tulluun moggaa fagoo akka waan buqqa’ee achii as adeemee
Walali muldhate iddo itti Guungumaan Hadha Margoo qunname.
Quruphisni jabbii, garmaamsi fardooli, qirixxee raadotaa
Fandalalli gaangoo, boorraanna korommii, biddiiqni sangootaa
Mardhannaa saawwoli, mardhannaan hoolotaa
Korrisi weennii fi caraansi wadalaa, alaakni harrootaa
Boombiin maseenqoo saan, qorophisi ululleen adunyaa farfataa
Sagaleen faca’ee, sagaleen biqilee, sagaleetu asheetaa
Guungumaa geggeessuuf aduummoo simachuuf, waan sirban fakkaata.
Sagaleen dirraayee, dirreen sagalaayee, dabareen wal taree
Korrisa, barooda, siiquu fi sixixii, alaakaa fi mardhannaa, hobobsaan wal maree
Dunna jaldeessaatiin, siiquu sinbiraatiin, kolfa qamaleetiin dirreen lubbuu horee
Sagalee kiilolee, kumkumii mormaa fi faaggaa durba qarree
Dhiicisaa fi ragda sirba dargaggeessaa, sirba hiyyoolee daree
Adunyaan gammade garaan Waaqa ifnaaniif, qilleensi huurrii haree.
Dagatte Ammagawuuf
Zelealem Aberra Tesfa
Sadaasa 11, bara 2001
Tampere / Finland


text:
Akkaataa wudu’aa
Humraan akkana jechuun gabaase: Usmaan ibn Affaan (radiyallahu anhu) bishaan wudu’aa akka isaaf fidan ajaje. Ergasii innis wudu’achuu jalqabe. Harka isaa si’a sadii sadii dhiqatee. Ergasii afaan isaa ni shafatee, funyaan isaa keessa bishaan seensisuun ni baase. Ergasii fuula isaa si’a sadii dhiqe. Ergasii hanga ciqilee gahuutti harka isaa mirgaa si’a sadii ni dhiqe. Akkuma kana harka isaa bitaas ni dhiqe. Ergasii mataa isaa ni haxaawe. Ergasii miila isaa mirgaa hanga kiyyoo gahuutti ni dhiqe. Ergasii akkuma kana miila isaa bitaas ni dhiqe. Ergasii akkana jedhe: Ergamaan Rabbii sallallahu aleyh wassallam wudu’a akka kiyyaa kana kan wudu’atu arge. Ergasii Ergamaan Rabbii sallallahu aleyh wassallam akkana jedhe: “Namni wudu’a akka kiyyaa kana wudu’atee ergasii olka’ee osoo nafsee isaatti homaa hin hasaasin raka’aa lama salaate, badii isaa irraa wanti darbe isaaf araaramama.” Sahiih Muslim 226
Hadiisa kanaa fi hadiisa biroo bal’innaan gara boodatti dhufu irraa akkaataa wudu’aa haala kanaan tarreessun ni danda’ama:
1-Hadasa kaasuf wudu’a gochuuf ni niyyata. Hadasa yommuu jedhu wanta wudu’a balleessu kan akka fincaani, sagaraa, dhuufuu fi kkf.
2-Maqaa Rabbii ni dhaya. (Bismillah) jedha.
3-Harka isaa si’a sadii dhiqa. (Hanga hidhanna sa’aatitti ganaa fi gubbaa harkaa ni dhiqa)
4-Bishaan ganaa harka isaa mirgaa keessatti qicuun yeroo tokko keessatti afaanii fi funyaan keessa galcha. Ergasii afaan isaa ni shafata (ni lulluqata), kan funyaan keessa seensisees harka bitaa isaatiin gadi baasa. (Afaan lulluqachuu fi funyaanin bishaan olharkisee gadi deebisuun si’a sadii yoo ta’e jaallatamaadha.)
5-Fuula isaa guutuu si’a sadii ni dhiqa.
Fuulli guutuun gurra tokkoo hanga gurra lammataa fi hanga areeda jalaa hammata. Kanaafu, akkuma filaan mataa filu, ganaatti bishaan fudhachuun areeda isaa qubbiinin addaan babaasa. Haala armaan gadi keessaa tokkoon gochuu danda’a:
6-Harka isaa mirgaa hanga ciqilee oliitti si’a sadii ni dhiqa. Haaluma kanaan harka bitaas ni dhiqa.
7-Mataa isaa fuundura irraa jalqabuun gara duubatti ni haxaawa, ergasii gara fuunduraatti deebisa. Kana si’a tokko qofa godha.
Mataa haxaawu fuundura irraa jalqabuu
Harka lamaanin gara duubatti haxaawu itti fufuu
Ergasii gara fuunduraatti deebisuu
8-Ergasii bishaan mataa haxaawu irraa wanta harka isaa keessatti hafeen gurra lamaan keessaa fi ala ni haxaawa.
9-Luka mirgaa ergasii luka bitaa kiyyoo dabalatee ni dhiqa. Qubbiin miilaa bishaan keessa seensisuun ni dhiqa.
Asi olitti tuqaalee ijoo sadii yaadachisuu barbaanna:
1ffaa-yommuu wudu’atan tartiibaan wudu’achuu. Kana jechuun harka irraa jalqabee hanga miila (luka) gahuutti tartiiba armaan oliitin wudu’achuudha. Fakkeenyaf, namni harka erga dhiqatee booda osoo fuula hin dhiqin miila yoo dhiqate tartiiba hin eegne. Namni harka dhiqate ergasii afaan fi funyaan lolla’ate ergasii fuula dhiqate ergasii harka lamaan hanga ciqileetti dhiqate ergasii mataa haxaawatee gurraa haxaawe dhumarratti luka dhiqate tartiiba eegee jira.
2ffaa-Yommuu wudu’atu osoo yeroo dheeraaf addaan hin kutin wal duraa duubaan qaamolee wudu’aa dhiquu qaba. Fakkeenyaaf, akkuma harka dhiqateen afaan fi funyaan lolla’atee fuula dhiqachuu qaba. Osoo kan jalqabaa hin gogin kan lammataa itti aanse dhiquu qaba.
3ffaa-Bishaan gogaa akka hin dhaqqabne wanta dhoowwu kaasu. Kan akka lixii, qalamii fi kkf.
Maddoota:
Sahiih Fiqhu Sunnah-1/111, Abu Maalik,
Keyfatil Wudu’a


text:
Naannoo addunyaa irraa uummati miliyoonni 71 ta’u sababaa waraanaan qe’ee ofii irraa buqa’uu, dararaa fi walitti bu’iinsa jalaa kan baqate ta’uu jarmayaan baqattootaa kan tokkummaa mootummootaa beeksisee jira. Lakkoobsi kun erga UNHCR waggoota 70 dura hundeeffamee qabee isa guddicha.
Jarmiyichi akka jedhutti uummati miliyoona 70.8 ta’u kan duraan tilmaamame yoo ta’u rakkoon Vnenzuela keessaa uummati miliyoonni 4 qe’e ofii irraa akka godaanuuf sababaa ta’e. Irra hedduun isaanii dahata siyaasaa waan hin gaafataniniif akka baqataatti hin laka’amne.
Waggaa darbe jedha gabaasi jarmyaa baqattootaa, waraannii fi walitti bu’iinsi walakkaan isaanii ijoollee kan ta’an uummati miliyoonni 26 biyya isaanii-tii akka baqatan dirqisiise.
Miliyoona 41 kan ta’an immoo biyyuma ofii keessatti qe’ee irraa baqatan. Baqattoonni addunyaa harka sadii keessaa lama biyyoota shan, Siiriyaa, Afgaanistan, Sudaan Kibbaa, Myanmar fi Somaaliyaa irraa ti.


text:
Dhaabbanni Keenya “Oromo Design” Uffata Aadaa Oromo Kamiyyuu Bifa Miidhagaa Taheen Biyya Addunyaa Kamirrattuu Babaldhisnee Dhiheessuudha Namoota Uffata aadaa barbaadan kamiifu biyya hundatti Dhaqqabsiisuu Kana malees Aadaa oromo bifa uffataatiin addunyarrati beeksisuufi Yeroo Dhihoo keessatti Dhaabbata uffataa kan aadaa oromo akka idi-addunyaati dhaabbata guddaa dhaabuudha. Kana malees Aadaa oromo bifa uffataatiin addunyarrati beeksisuufi Yeroo Dhihoo keessatti Dhaabbata uffataa kan aadaa oromo akka idi-addunyaati dhaabbata guddaa dhaabuudha.
Leave a Reply Cancel reply
Related posts
Close
Recent
- If you have any questions, please fell free to get in touch with us.
- Dizaayinarootni biyya keessaa kanneen akka Oromo Design,
- Dhaabbanni Keenya “Oromo Design” Uffata Aadaa Oromo Kamiyyuu Bifa Miidhagaa Taheen Biyya Addunyaa Kamirrattuu Babaldhisnee Dhiheessuudha
- Uffata Barbaaddan Filachuun Order Godhadha…
- Uffata aadaa Oromoo sabootni biroollee akka uffatan gochuu qabna’


text:
Dhaabbata mootummoota gamtoomaniitti ejensiin baqattootaa (UNHCR) baqattoota Ityoophiyaa Keeniyaa kampii Kaakkuummaatti argaman fedhii isaaniitiin gara biyyaatti deebisuuf tahuu beeksise.
Itti aantuun hogganaa waajjira dhaabbatichaa dammee Keeniyaa, Walpurga Englbrecht baqattootni Itoophiyaa 10,000 oli tahan kampii Kaakkummaatti kan argaman tahuu fi isaan jidduu irra hedduun isaanii fedhiin gara biyyaatti akka deebifaman gaafatu ibsite
Jilli itti antuun hoggannaa dhaabbatichaa fi Keeniyaatti Ambaasaaddara Itoophiyaa Obbo Meles Alamiin durfamu, gara Kampii baqattoota Kakkummaa deemuun baqattoota Ityoophiyaa waliin mari’achuu odeeyfannoon fula fesbuka Imbaasiichaa magaalaa Naayiroobiitti argamu irraa arganne ni mul’isa.
Marii bakka bu’oota baqattoota Ityoophiyaa Kampii Kakkummaatti aragamanii waliin geggeessaan kanaan, baqattootni gara biyyaatti deebi’u fedhii kan qaban tahuu ibsame.


text:
Irra-jireessa barattoonni Yunivarsitii keessatti kan itti hirmaatan gurmuun tola-ooltummaa dargaggootaa “Waldaa Wal-gargaarsa Qeerroo” jedhamu, faca’ina Koronaa dursanii ittisuuf, Godinaa Wallaggaa Lixaatti, duula dadammaqsa uummataa geggeessaa jira.
Akka dura-taa’aan waldichaa, dargaggoo Abdii Habtee jedhutti, otuu Oromiyaa Lixaatti quunnamtiin interneetii fi bilbilaa hin banamiin dura irraa jalqabee waldaan isaanii abboota qabeenyaa fi ogeessota fayyaa wajjiin wal-gargaaruudhaan poosterootaa fi barruulee gara garaa maxxansee uummataaf raabsaa jira.
Kana malees meeshaalee vaayirasicha daddabruu irraa ittisuuf gargaaru akka Maaskii fi Sanitaayizarii harka ittiin qulqulleeffatan Hospitaala Najjoof gumaachee jira.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
Monthly Archives
August 2021
Finfinnee, Hagayya 25, 2013 (FBC) – Sudaanitti ergamaan Addaa Ityoophiyaa Ambaasaaddar Yibalxaal Ayimiroon Sudaanitti Ambaasaaddara Turkii Irfaan Naaziir Oogluu waliin dhimmoota waloorratti…
Daawwannaan Muummeen Ministiraa Ugaandaa fi Ruwaandaatti taasiisan bu’aa qabeessa ture jedhame
Finfinnee, Hagayya 25, 2013 (FBC) –Daawwannaan Muummeen Ministiraa FDRI Dooktar Abiy Ahimad Ugaandaa fi Ruwaandaatti taasiisan bu'aa qabeessa kan ture ta'uu Ministeerri Dhimma Alaa…
Olola gareen shororkeessaa tamsaasu waloon ittisuun barbaachisaa ta’uu ibsame
Finfinnee, Hagayya 25, 2013 (FBC) –Waldhabdee Godina addaa Saba Oromoo fi naannoo Afaar Ada'eel gidduu jiru waaraan furuuf haala dandeessiisurratti mariin magaalaa Shawaa Roobiitiitti …
Waldichi abbootii warraa sababa garee shororkeessaa ABUT’tiif buqqa’aniif deeggarsa taasise
Finfinnee, Hagayya 25, 2013 (FBC)- Waldaan Fannoo Dimaa Ityoophiyaa abbootii warraa kuma 1 sababa garee shororkeessaa ABUT'tiif buqqa’aniif deeggarsa taasiseera. Waldichi sababa gareen…
Ijaarsi gamoo dhaabbii konkolaattoota gabaa Shoolaa raawwatamaa jira
Finfinnee, Hagayya 25, 2013 (FBC)- Ijaarsi gamoo dhaabbii konkolaattoota gabaa Shoolaa raawwatamaa jira. Gamoon kun lafa jalaa abba darbii lamaa fi lafarraa ol ammoo abbaa darbii 5 kan…
Baankoonni hammii qusannoo quqlqulluu walitti qaban of eeggannoof Baankii Biyyaalessaa kaa’uuf…
Finfinnee, Hagayya 25, 2013 (FBC) – Fulbaana 1, 2021 eegalee Baankoonni hamma qusannoo quqlqulluu walitti qaban of eeggannoo Baankii Biyyaalessaa kaa’uuf dirqaman % 5 ture gara % 10 akka ol…
Fulbaana 24 mootummaan akka hundeeffamuu ibsame
Finfinnee, Hagayya 25, 2013 (FBC)- Baatii Fulbaana 24 mootummaan akka hundeeffamuu Af-Yaa’iin Mana Maree Bakka Bu’oota Uummataa obbo Taaggasaa Caafoon ibsaa gaazixeessitootaaf laataniin…
Bara baajatichaa meeshaaleen kontiroobaandii birrii biiliyoona 3.6 olitti tilmaamamu to’atame –…
Finfinnee, Hagayya 25, 2013 (FBC) - Bara baajataa 2013 meeshaaleen kontiroobaandii Birrii biiliyoona 3.6 olitti tilmaamamu to’atamuu Komishiniin Poolisii Federaalaa beeksiise. …
Biirichi bara barnootaa 2014tti barattoota miiliyona 11.7 ol galmeessuuf karoorsuu ibse
Finfinnee, Hagayya 25, 2013 (FBC)- Biiroon Barnootaa Oromiyaa bara barnootaa 2014tti barattoota miiliyona 11.7 ol galmeessuuf karoorfamee hojjetamaa jiraachuu beeksiseera. Hojiin…
Naannoo Sidaamaatti ogeeyyii fayyaa kunuunsa maatiif beekkamtiin laatame
Finfinnee, Hagayya 25, 2013 (FBC) - Naannoo Sidaamaatti ogeeyyii fayyaa fi hojjettoota kunuunsa maatiif beekkamtiin laatameera. Hojjettoota weerara Covid -19 ittisuuf fi to’achuuf…


text:
Hookkarri lammiilee biyyoota Afrikaa biroo kanniin Afrikaa Kibaa keessa jiraatan irratti xiyyeeffate torbaan kana keessa babal’achuu isaati kan gabaafame. Lammiileen Itoophiyaa Afrikaa Kibbaa jiraatan kanniin hookkarri kuni lubbuufi qabeenya isaanii galaafate keessaa tokko. Jimaata dabre namoonni hookkara jibbaa namoota biyyoota Afrikaa biroo irra dhufaniin guutame lubbuu Tasammaa Maarqoos galaafatee obboleessa isaa Aleeks Maarqoos hubaatii hamaaf saaxileera, akka gabaasa Times Live mul’isutti. Qabeenyi isaanii kan eloo ganna hedduun wolitti qabame hanga limsuu ijaatti boombii gaazaan daaratti geeddarame.
Tasammaa Maarqoos imala dheeraa bu’i bayii hedduun guutame dandamatee baatii 4 dura ture kan Afrikaa Kibbaa seene. Aabjuu isaa osoo hinjiraatin kan lubbuun isaa galaafatamte; aabjuun isaa jaamte.
Dubichi akkana ture. Obboleewwan lamaan Afrikaa Kibbaa naannoo Darbaanitti hojii meeshaa qinxaboo gurguruu irratti bobba’anii jiraatu. Jimaata dabre humnoonni badii jibbaa namoota biyyoota Afrikaa biroo irraa dhufaniin guutaman obboleewwan kanniinitti suuqa isaan duubaan itti cufanii ibidda itti gadi lakkisan. San booda maaltu akka ta’e isinumti tilmaamaa.
Aleeks , obboleessi isaa du’uu quba kan hinqabne, ‘naannoo sa’aa tokkotiif keessatti nutti cufanii ibiddan nuguban. Gubataa booyaa ture,’ jechuun waan irra gaye siree hospitaalaa irraa gabaastotatti hime. Mataa, harkaafi luka Aleeksii irraa ibiddi hubaatii cimaadha kan geesse. Aleeks, ‘wonti nurratti raawwataa jiru baay’ee nama gaddisiisa. Hundi keenya Afrikaadha. Anaafi obboleessi koo hujiin alatti waan birootti hinjirru. Maaliif nu ajjeesu?’ jedhe.
Tasammaan ibiddaafi aara dandamachuu hindandeenne. Hafiinsa lubbuu Aleeksiif sababa kan ta’e namicha isaani ‘container’ irraa kireeffatanii ture. Konteenara cabsee irraa banuu qofa osoo hintaane ibidda qaama isaanii guutummatti nyaataa tures irraa dhaamsuu danda’eera.
Haleellaafi hookkarri Afrikaa Kibbaatti kaluu kana akka haarawaatti ka’eef sababa kan ta’e mootichi Zuuluu Goodwill Zwelithini lammiiwwan biyya biroo akka Afrikaa Kibbaa keessaa ari’aman mootummaaf waamicha dhiyeessuu isaati jedhama. Gara boodaatti waamicha dhiyeessuu isaa waakkatuuf yaalus woraabbiin sagalee mooticha Zuuluu kan mirkaneessu, ‘lammiiwwan biyya biroo irraa dhufan fe’atanii gara biyya isaaniitti deebi’uu qabu,’ jedhuu isaati. Bifuma wolfakkaatuun ilmi perezidaant Jaakob Zuumaas, ‘boombii dhooyuuf deemu irra taa’aa jirraachuu keenya quba qabaachuu qabna. Lammiileen biyya biroo biyya nurraa fudhachuuf deeman,’ jechuun saba-himatti hime.
Perezidaantiin biyyattii Jaakob Zuumaa hookkara ademaa jiru balaaleffatee kanniin lammii biyya biroo xiyyeeffannoo godhatan adeemsa isaanii irraa akka ufqusatan gaafateera.
Hookkara naannoo torbaan sadiif Darbaaniifi naannoo isiitti adeemaa tureen namoota kuma heddu kanniin Malaawii, Itoophiyaa, Somaaliyaa, Moozaambiikiifi Koongoo irraa ta’antu qe’ee irraa buqqa’an, qabeenya isaaniis saamaman. Nammoonni kumaatamatti laakkawaman mooraa quphannaa yeroo heddu keessa jiraachuudha kan himamu. Moorama kanniin keessattis nagaafi tasgabbiiin dhabamuu isaati kan nama gaddisiisu. Jimaata dabre mooraa quphannaa yeroo 11 irras haleellaan gayuun gabaafameera.
Maddi: Awaash post


text:
Ilmi Maqaan Abbaa Isaa akka jijjiirramuuf kallattiidhaan gaafachuu ni danda’aa? Xiinxala Raawwatiinsa SHH Kwt 42 fi 43 irratti taasifame.
Bu’uura Heera Mootummaa Federaalaa Kwt 36(1)(b) tiin daa’imni kamuu maqaa fi lammummaa qabaachuuf mirga qaba jechuun kaa’eera. Gama kanaan seerri maqaa namni tokko qabaachuu kan danda’u haala kamiin akka ta’e kaa’u immoo S/H/H kwt 32-46 akkasumas kwt 3358- 3360 tti jiran jalatti kaa’ameera. Bu’uuruma kanaan namni tokkoo maqaa firaa(family name),maqaa dhuunfaa tokko ykn isaa ol (first name) fi maqaa abbaa(patronymic ) qabaachuu akka qabu qajeeltoon isaa S/H/H kwt 32 jalatti kaa’ameera.
- 1ffaa Maqaan firaa (Family names) miseensa waliinii sarara maatii dhiiraatiin jiran kan agarsiisuu dha. Kanaafuu namni SHH erga tumamee as dhalate maqaa firaa kan fira abbaa isaa qabatee dhalata. Haa ta’u malee abbaan isaa maqaa firaa hin qabu yoo ta'e maqaa abbaa isaa (patronymic) akka maqaa firaatti(as family name) qabaata. Haa ta’u malee sadarkaa raawwii maqaa firaa(family name) biyya keenya keessatti yeroo ilaallu haala qabatama jiruutiin raawwii irra kan jiruu miti.
- 2ffaa Maqaa dhuunfaa ilaalchisee bu’uura SHH Kwt 34 fi 35 tiin maqaan nama dhuunfaa abbaadhaan kan moggaafamu yoo ta’u bakka abbaan hin jirretti immoo maatii abbaatiin kan moggaafamu ta’a.
- 3ffaa Bu’uura SHH kwt 36 tiin Maqaa abbaa ilaalchisee maqaan dhuunfaa abbaa maqaa abbaa(patronymic) akka ta’e kaa’ameera.
Bu’uruma kanaan akkaataa Seera hariiroo hawaasaa biyya keenyaatiin moggaafama maqaalee isaan kam jijjiiruun danda’ama? kan jedhu ilaaluun barbaachisaa dha. Bu’uura SHH kwt 42 tiin maqaan firaa(family name) sababa gahaadhaan hanga mirga garee 3ffaa hin tuqnetti mana murtiitiin jijjiiramuu akka danda’u kaa’ameera. Gama biraatiin bu’uura SHH kwt 43 tiin namni tokko maqaa dhuunfaa isaa(first name) iyyata dhiyeessuun mana murtiitiin jijjiiruu akka danda’u kaa’ameera. Asitti maqaa dhuunfaa jijjiiruuf akka maqaa firaa jijjiiruutti sababni gahaan jiraachuun ykn ulaagaleen biroo dirqamaa miti. Gama kanaan mee murtiilee dhaddacha Ijjibaataa haa ilaallu.
Jiildii 15ffaa lakk.Galmee 95995 ta’e irratti murtii kennameen namni tokko maqaa abbaa isaatiin fi maqaa abbaa isa guddiseetiin waamamaa jiraachuun isaa ragaan yoo mirkanaa’e ta’e maqaa isa tokkoon akka waamamuu danda’u gaafachuun sababa himannoo hin qabu kan jechisiisuu miti. dhimma kana irratti maqaan abbaa kiyyaa naaf haa jijjiiramu kan jedhu osoo hin ta’in maqaa abbaatinis maqaa abbaa na guddiseenis lamaaninuu waamamaan jira waan ta’eef maqaa isa tokkoon ykn maqaa abbaa kiyyaatiin akkan yaamamu naaf haa taasifamu kan jedhuudha.
Jiildii 19ffaa Lakk.Galmee 116977 ta’e irratti immoo namni tokko maqaan dhuunfaa isaas maqaan abbaan isaas gara maqaa biroo fi maqaan abbaa isaas akka jijjiramu gaafachuu akka hin dandeenye murtii kennee jira. Murtii kana irraa kan hubatamu guutumatti maqaan dhuunfaas maqaan abbaatis kan jijjiiramu waan ta’eef seerota waa’ee maqaa jijjiirraatiin walqabatanii jiran waliin kan hin deemne ta’uu isaati. Jildii 21ffaa lakk. Galmee 120355 irratti namni tokko yeroo adda addaatti maqaa abbaa adda addaatiin waamamuu isaa ragaa gahaatiin yoo mirkanaa’e gara maqaa isa tokkootti mirga nama 3ffaa miidhuu fi miidhuu dhabuu qulqulleessuun naannessuun akka danda’amu murtii kennee jira.
Kanaafuu murtiilee kanneen irraa kan hubatamu maqaa abbaa ilaalchisee namni tokko maqaa abbaa adda addaatiin ykn maqaan isa tokkoo guddisaa isaa tokko immoo maqaa abbaa isaatiin waamamaa yoo jiraate maqaa isa sirrii kan abbaa kiyyaatiin haa waamamu jechuun gaaffiin dhiyeessu sababa himannoo kan qabuu fi manni murtii mirga garee 3ffaa kan hin tuqne ta’uu isaa qulqulleessuun murtii kennuu akka qabu kaa’a. Haa ta’u malee maqaa abbaa jiru bakka abbaan hin gaafanetti maqaan isaa inni sirriin ebalu ture jechuun ilmi akka jijjiiramu gaafachuu kan danda’u miti. namni dhuunfaan tokko maqaa isaa jijjiiruu kan danda’u yoo ta’u, maqaa abbaa isaa garuu jijjiiruuf SHH kwt 32-46 kan hayyamu miti.
Maqaan abbaa inni jalqabaa jijjiiramuu kan danda’u namuma saniin qofa ta’a.bakka abbaan maqaa sanaa hin jiretti maqaan isaa kana hin turre jechuun haalli ilmi itti gaafatu hin jiraatu.
Akka waliigalaatti SHH keenya jalatti jijjiirraan kan danda’amu bu’uura kwt 42 maqaa firaa(family name) ykn maqaa dhuunfaa isaa(first name) bu’uura SHH kwt 43 tiin malee maqaa duraa abbaa isaa((patronymic) jijjiiruu akka hin dandeenye hubachiisa. Haa ta’u malee namni tokko maqaa nama lamaan waamamaa jiraachuun isaa ragaaleen agarsiisan yoo jiraatan gara maqaa isa tokkootti akka jijjiiramuuf gaafachuu ni danda’a.(not change of patronymic name but naming with one patronymic name). Haa ta'u malee Abbaan maqaa Lama qabaachuun isaa yoo mirkanaa'e ykn Abbaan maqaa isaa jijjiirachuun isaa kan murtiidhaan mirkanaa'e yoo ta'e gara maqaa jijjiirame kanaatti akka sirraa'uuf ilmi gaafachuu wanti dhorku hin jiraatu. kanaafuu abbaan kiyya Tolosaa ture haa ta'u malee Abbaan kiyya kun dura maqaa Tolosaatiin osoo hin ta'in maqaa Badhaasaatiin beekamaa ture waan ta’eef maqaan abbaa kiyyaa gara Badhaasaatti naaf haa jijjiiramu jedhanii gaafachuun kan danda’amu miti.
xumuree jira. Galatoomaa.


text:
Gargaarsaa namoomaa fi misoomaaf kan ooluu deggersii Doolaaraa Biiliyoonii 1.39 ta’u biyyoottaan Gaanfaa Afrikaa Sadiif taasisamuun isaa gabasaameeraa.
Gargaarsii guyyaa har’aa taasifamee kun namoottan miiiliyoonii 15 ta’an Itiyoophiyaa, Somaaliyaa fi Keeniyaa keessatti rakkina keessa seenaniif kan oluu yemmuu ta’u balaan hongee biyyoottan kana muudate waggaaootan 40 darban keessaatti isa jalqabaati jedhameera.
Gargaarsii kun kan taasifamee , dhaabbata mootumoota gamtoomaniitti jaarmiyaan dhimma gargaarsaa namoomaa qindeessu / OCHAn, Gamtaa awurooppaatti jarmiyaan eegumsaa siviilotaa fi gargaarsa namoomaa ECHOn akkasumaas ,bakka bu’onni Somaliyaa, Keeniyaa fi Itiyoophiyaa bakka argamanitti walgahii Jeenevaa keessatti taasifamee irrati.
Maallaqa argame Kanaan Dhaabileen gargaarsa namoomaa, midhaan nyaata atattamaa, nyaatalee qaamaa daa’immanii jabeessan,gargaarsaa fayyaa akkasumaas nyaata beelladootaa fi qorchaa dhiheesuudhaan akka deggersaa taasisan gabaasameera.
Balaa hongee kanaan Somaliiyaa keessatti Namoonni miiliyoonii 6 ol,keeniyaa keessatti namoonni miiliyoonii 3.5 ol, Itiyoophiyaa keessatti namoonii miiliyoonoo 6.5 ol gargaarsaa atattamaa akka barbaadan ibsameeraa.


text:
Mudde, 25/2014(TOI) – Afrikaa Kibbaatti dursaan warraaqsa dargaggoota Siweettoo Lontataa Lakiis har’a ganama Finfinnee galeera.
Dargaggoon leellisaa Pan Afirkaanizimii ta’ee Lakiis gara Itoophiyaa kan dhufeef warraaqsi #Gahe Itoophiyaa qofaa keessatti akka hin hafnee gochuufi muuxannoo dhimma kana irratti qabu qoodufi jedhameera.
Dargaggoon kun nama harka caalaan dargaggoonni Afrikaa dhiibbaa alaa akkamitti qolachuu akka danda’aniifii yaanni alaa akka isaan hin dhuunfanneef qabsaa’udha.
Lakiis nama dargaggootaa fi dhaabbilee Afrkaa kibbaa hedduu biratti fudhatama guddaa qabu yoo ta’u nama ejjennoo cimaa ”rakkoon Afrikanoota Afrikaanootaan furamuu qaba” jedhee qabsaa’udha.
Gara biyya jaalatuufi haadha Afrikanoota Itoophiyaa dhufuu isaattis akka gammade dubbateera.
Lakiis yeroo inni buufata xayaaraa Idil addunyaa Boolee gahuu bakka bu’aan waajjira Ministira muummee gargaraa Piroofesara Nabiyyuu Baayyee, Itti aanaa Pirezidaantii federeeshinii dargaggoota Itoophiyaa Tsiggeradaa Zawuduun simataniiru.
Itoophiyaa haa misoomsinu, haa ijaarru, haa qophoofnu
Biyya karaa itti fufinsa qabuun haa misoomsinu
Kan diigame kan duraa caalchifnee haa ijaarru
Qormaata kamiifiyyuu haa qophoofnu


text:
Ronaldinho
Ronaldo de Assis Moreira n taphatta kubba milla Brazil yoo ta'u, maqqa birra Ronaldinho Gaucho jedhamuni bekkama (kunis sababa inni state Brazil, Rio Grande do Sul dhufeef), haa ta'u malle salphatti akkasumas bayyinan Ronaldinho jedhame bekkama. Innis january 2007tti akka jirratta Spanishitt fudhatame.
Maqqan issa Ronaldinho kan jedhamu kuni Brazilian Portugueseiin Ronaldo diqqa jechu yoo ta'u kunis kan ba'ef taphatta Ronaldo jedhamu irra gargara isaa basuuf jedhametti. Bekkamumma inni argatte kessa, Ronaldinhon FIFA World Player of the Year yeroo lamma fudhaterra (2004 fi 2005) akkasumas European Footballer of the Year award fi FIFPro World Player of the Year award yerro lamma (2005 fi 2006)tti fudhatterra.
Wa'ee issa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Maqqa guttu - Ronaldo de Assis Moreira
- Guyya dhallotta - March 21, 1980 G.C
- Umrii - 27
- Bakka itti dhallate - Porto Alegre, Brazil
- Dherrina - 1.81 m (5 ft 11 in)
- Bakka itti taphattu - Attacking Midfielder
Bakka itti taphattu[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Club amma - Barcelona
- Lakkofsa - 10
Boca Juniors
club Ijolluma[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- 1997-1998 - Gremio
club ergaa guddatte kessa turee[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- 1998-2001 - Gremio yerro 110 fi taphatte 37 galchee
- 2001-2003 - Paris Saint-Germain yerro 55fi taphatte 17 galche
- 2003 - amma - Barcelona yerro 114fi taphatte 56 galche
Biyya taphatef[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- 1999 - amma - Brazil yerro 73 taphatte 29 galche


text:
Qerroo Haromaya, Adoolessa 31,2011
Bulchiinsa University Haromaayaa keessaan kanneen hojjetan namni Profeser Balaay Kaasaa jedhamuu fi Dr,Balaayinee Laggasee jedhaman, yeroo amma kana tti barattoota Oromoo yeroo boqonnaa isaanii akka noonnoo dhaloota isaanii hin galletti heddumninaan mooraatti akka hafan taasisuun hojii humnaan adabaa akka jiran beekame.
Sababaa barattooti Oromoo addatti hojii humnaan adabaman yeroo gaafataman practical attachment waan jedhamu hojjettu waan taheef hamma hojiin kun dhumutti naannoo keessanitt galuu hin dandeessani, kanneen naannoo keessanii fi warra keessanitti galuuf jarjaraa jirtan ergama addaa ABO irraa waan qabdaniif galuu hin dandeessan kan jedhuun doorsisaan barattoota doorsisaa akka jiran qeerroon gabaasa.
Ergamtoota mootummaa Wayyaannee kanneen tahanii namooti Dr,Balaaynee fi Professr Balaayi jedhamn kun yeroo irraa gara yerootti barattoota Oromoo waajjira isaaniittii yaamanii doorsisuu fi akeekachiisa kennaa akka jiran gabaasi qeerroo Haromaya ni addeessa. Yeroo ammaa kanatti barattooti yoo mooraa keessaa gadi lakkifamanuu naannoo deemanitti akka ummata hin ijaarree fi gaaffii mootummichatti akka hin kaafne bulchiinsa poolisa naannoo dhaloota isaaniittii akka galmaayan diinnia kennaa jiru.
Kana irratti dabalee barattooa Oromoo mooraa keessa jiran FDG ni kaasu soda jedhuun kan of hudhe mootummaan Wayyaanee,basaasota dhalootaan Abashaa tahanii afaan Oromoo beekan mooraa keessa fi lafa ciisicha barattootaatti ergee akka doorsisaa jiru qeerroon University Haromaayaa gabaasa.
Qabsoon itti fufa! Gabroomsaan ni kufa!!


text:
Gargaarsii gara bulchiinsa naannoo Tigraay ti ergamu irratti to’annaan akka gaggeeffamu kan gaafate mootummaan Itiyoophiyaa jaarmayoonni gargaarsaa meeshaalee dhorkaman waraana ABUTf kennuu akkasumas boba’an ehamameen ol kennuuf jechuun himatee jira.
Gargaarsii Baatii sadiif addaan cite ture namoota akkaan isaan barbaachisu daandii irraan akka dhaqqabuuf mootummaan baatii Eebla dabree kan ehamee yoo ta’u tokkummaan mootummootaa dhorkaa ifatti hin labsamnee mootummaan gaggeeffamaa jira jechuun yeroo dheeraaf dubbataa ture.
Messhaan harka ABUT akka hin seenneef ilaalchii addaa itti kennamuu qaba jechuun itti aanaa prezidaantii kan ta’an Dammaqa Makonneen sambata dabree dubbatan.Boba’aa hammi isaa ehamamee caalchisuun geessaman fi meeshaalee dhorkaman kan gocha shoroorkaa ittiin gaggeessuuf oolan gamasitti erguuf yaalii ta’u hubadheen jira jedhan.
Obbo Dammaqaan kana kan dubbatan bulchiinsa naannoo Afaar kaaba dhiyaa bakka konkoolaataan gargaarsa fe’an ka’an fi gara Tigraayti imalan eega daawwatanii booda.Garu Messhaan argan suun maal akka ta’e hin ibsinee.


text:
Paarlaamaan Itoophiyaa walgahii idilee guyyaa kaleessaa taa’een, filannoon mana maree magaalaa Finfinnee fi Dirre Dhawaa tti waggaa shanitti al tokko gaggeeffamu bara dhufutti akka darbu murteesse.
Filannoo ji’a Eblaa keessa gaggeeffamuun irra ture kanaan miseensonni mana marii bulchiinsa magaalaa Finfinnee akka haarayaatti kan itti filaman, akkasumas Kantiibaa fi Bulchiinsi haarayni kan itti muudamu tahuun isaa ni beekkama.
Haaluma walfakkaatuun filannoon magaalaa Dirree Dhawaa fi guutuu biyyaatti sadarkaa gandaatti taassifamuun irra ture, waggaa tokkoof akka dheeratu paarlaamaan murteesse.
Filannoon woggaa tokkoof bara 2011tti haa dheereffamu malee, ji’a kam keessa akka geggeefamu hin murtoofne. Aadde Shittaayee Minaalee itti aantuun afa-yaa’ii mana maree akka ibsitetti, yaada filannoo kana irratti mareen qaamota baayyee hirmaachisu waan barbaachisuuf ammatti bara dhufu ji’a kam keessa akka tahu murteessuun hin danda’amne jette.