text:
Yoomi Laata?-Kutaa 1ffaa
Gaddi yommuu baay’atu, jireenyi yommuu dukkanooftu, haalli keessa jirtu xaxamaa yommuu ta’u, wanta tokko yaadde yommuu sii ta’uu dhiisu, nama fuudhu ykn itti heerumu feetu yoom akka walitti dhuftan yommuu yaaddu, gaafi ‘Yoomi Laata?’ jedhu of gaafatta. Yoomi laata?? Yoomi laata?
Yoomi laata eebbifamee hojii kan qabadhu?
Yommuu gara mana barnoota deemtu, ganamaan hirriba ho’aa keessaa kaate deemun si jibbisisa. Hirriba ho’aa kana irraa kaate erga daree seente booda si nuffisiisa. Yommuu daree baatu hojii manaa fi abbaltii (assaymantii) qarqabatte galta. Kitaabni daree ati dubbistuus tokko lamaa miti. Halkanii guyyaa na dubbisaa jedha. Qormaannis ni dhufa kan si dhamaasu fi jireenya sitti dukkaneessu. Qormaata yoo küfte immoo gaddaa fi ba’aa biraa ofitti dabalta. Yommuu kana hunda ilaaltu ni dheekkamta. ‘Yoomi eebbifame hojii kan qabadhu?’ jette yaadda.
Furmaata: duraan dursee fiixe milkaa’inna kamiyyuu irra ijjachuuf obsi fi carraaqqin baay’ee barbaachisaadha. Bakka kunniin lamaan hin jirretti milkaa’inni fi gammachuun hin jiru. Haa ta’uu malee, carraaqanii fi obsanii namoonni milkaa’inna fi gammachuu jireenya keessaa hin arganne baay’eetu jiru. Eebbifamii qabeenyallee osoo argatanii gammachuu fi tasgabbii hin qaban. Keessi isaanii yeroo hundaa ni jeeqama. Sababni isaa maalidhaa? Sababni isaa baay’eedha. Garuu inni hundee fi ijoo ta’ee, yaadannoo Rabbii irraa garagaluudha. Namni yaadannoo (zikrii, salaata, Qur’aana) Rabbii irraa garagallaan, hanga fedhe qabeenya yoo qabaate keessi isaa tasgabbi hin horatu.
Kanaafu, jireenya keessatti milkaa’innaa fi gammachuu dhandhamuu yoo barbaadde, yaadannoo Rabbii irraa hin garagalin. Qo’adhu, qoradhu, barnoota kee irratti cimi garuu yaadannoo Rabbii irraa hin garagalin gammachuu fi tasgabbii dhabdaati. Yeroo kenniif wanta hundaa ni dhaqqabdaati. Waan salaattuf wanti sii jalaa hir’atu tokkollee hin jiru siif dabalamaa malee. Qabeenyayyu osoo dhabde keessi kee gammachuu fi tasgabbiin guuttama. Sababa salaatatin badii zinaa irraa ni tiikfamta. Wanta biraatu osoo dhabde zinaa irraa yoo tiikfamte gammachuu hangamii akka hargattu mee ilaali. Zinattu osoo küfte salaata sirnaan salaatte gara Rabbii deebi’uun gammachuu dhabde ni deebifatta. Namoota meeqatu eebbifamee hojii malee handaaraa taa’aa jira.
Yoo salaatte fi Rabbiin irratti hirkatte deebiin yoomi laata jedhu deebii argataa adeema. Garuu yoo salaata irraa garagalte gaafin ‘Yoomi laata?’jedhu rakkoo baay’ee sitti fida.
Yoomi laata fuudhe ykn heerume ilma kan horadhu?
Yommuu nama tokko jaallatte fuudhu ykn itti heerumu feetu, halkanii guyyaa yoomi laata kan walitti dhufnu jette yaaddofta. Qormaata fi hadhaa baay’ee dhandhamta. Obsa yoo hin qabaatin sheyxaanni wanta badattis si oofu danda’a. Halkanii guyyaa yaanni kee waa’ee nama sanii ta’a.
Furmaata: fuudhaa heerumni wanta salphaa fi taphaati miti. Fuudhuf qabeenyi ykn maallaqni barbaachisaadha. Hanga maallaqa argatte nama saniin walitti dhuftu karaan dheeradha jette yaadun fedhii foonii kee karaa hin taanen guuttachuuf yoo tattaafatte, yaaddo irratti yaaddo ofitti dabalta. Gara funduraatti maatii gaarii ijaarun sitti ulfaata. Malli kee maalidha ree? Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Isaan waan fuudhaaf isaan barbaachisu hin argatin hanga Rabbiin tola Isaa irraa isaan duroomsutti, kabaja ofii haa eeggatan (wal-qunnamtii saalaa irraa of haa qusatan).” Suuratu an-Nuur 24:33
Kanaafu, hanga yeroo fuudhaa heerumni ati dheebottuuf dhufu obsuu si barbaachisa. Yoo hin obsin rakkoo baay’ee keessa seenta. Ammas, obsuufis waa si barbaachisa. Halkanii guyyaa ‘Yoomi laata?’ osoo jettu obsi kee baquun wanta badatti seenu dandeessa.
Ammas gara Rabbii fiigu qabda. Humnis, obsiis Rabbiin qofarraa waan ta’eef. Yoo Rabbiin irraa fagaatte obsi kee baquun hadhaa baay’ee dhandhamta. Gaafiwwaan, “Yoomi laata, yoomi laata??…” jedhu sitti baay’ataa adeemu. Garuu yoo gara Rabbitti fiigde, Rabbiin obsaa fi tasgabbii siif kenna. Yaaddon ‘Yoomi laata’ jedhu hir’ataa adeema. Guyyaan addunyaa tanaa baay’ee gabaabdu akka taatetti ilaalun dhiyootti akka wal-qunnamtan goote ilaalta.
Gara Rabbii fiigu jechuun yerooma rakkoo salaata salaatun Isa kadhachuu osoo hin ta’in yeroo hundaa (yeroo rakkoo fi tolaa) Rabbitti hidhachuudha. Wanta Inni dhowwe irraa dhowwamuu, wanta Inni itti nama ajaje raawwachuudha. Namoonni baay’een gara Rabbii deebi’uun jireenya ofii jijjiruuf fedhu ta’a laata. Garuu eessarraa ka’uu akka qaban malli harkaa baduu danda’a. Nama gara Rabbii deebi’ee of jijjiruu barbaaduf tuqaan ka’uumsa ‘salaata’. Salaanni gabrichi rakkoo fi dhiphinna ofii Gooftaa ofiitti karaa ittiin himatu fi gargaarsaf kadhatuudha. Salaanni wal-qabsiistu gabrichaati fi Gooftaati jechuu dandeenya. Namni salaata yoo jabeesse fi sirnaan salaate akkasuma gargaarsi Rabbiin irraa argatu guddaa ta’a.
“Yaa warra amantan obsaa fi salataan gargaarsa barbaada. Dhugumatti Rabbiin warra obsan waliin jira.” Suuraa Al-Baqaraa 2:153
Kanaafu, yoo obsinee fi salaata sirnaan salaanne gaafi, “Yoomi laata fuudhe ykn heerume ilma kan horadhu?’ jedhuuf deebii argataa adeemna. Rabbiin karaa fuudhaa heerumaa nuuf laaffisa. Ta’uu baannan, obsas dhabnee salaatas yoo dhiisne, karaan irra deemnu baay’ee ulfaatadha.
Yoomi Laata jireenya dhiphoo kana irraa gara jireenya bal’ootti kan bahu?
Amma immoo gaa’ilaan dura ykn booda yommuu rakkattu, haalli jireenyaa yommuu sitti ulfaatu, teette ‘Yoomi laata jireenya dhiphoo tana keessaa bal’ootti kan bahu?’ jette yaadda. Malaa fi tooftaa barbaadu eegalta. Tarii malli sunis rakkoo malee furmaata kan sii fidu ta’uu dhiisu danda’a. Mataan si dhukkaba, halkanii guyyaa ni yaaddofta. Rakkoo keessa jirtu keessaa bahuuf karaa Rabbiin dhowween deemun rakkoo irratti rakkoo ofitti dabaluu dandeessa. Fakkeenyaf, jireenya dhiphoo keessaa bahuuf jette, yoo hatte, malaamaltummaa raawwatte, namoota gowwomsite fi kkf hojjatte, jireenya dhiphoo irraa gara bal’ootti bahaa jirta osoo hin ta’in, daran dhiphoo irraa dhiphootti bahaa adeemta. Tarii yeroof jireenyi bal’oo fi mijooftu sitti fakkaachu danda’a. Garuu yeroon booda hadhaa baay’ee dhandhamta. Namoota naannoo kee jiran irraa barnoota fudhachuu dandeessa.
Furmaata: jalqaba jireenya dhiphoo keessa yommuu jirtu barnoota irraa fudhu. Hundeema jireenyi dhiphoo fi bal’oon qormaata malee wanta biraati miti. Namni qormaata lamaan kana jala darbe milkaa’innaa fi gammachuu addaan hin cinne argata. Namni küfe immoo adabbitu isa eeggata. Tarii jireenyi dhiphoon tuni gara Rabbii deebi’uun badii hojjatte akka amantu si affeeraa jirti ta’a laata. Yoo gara Rabbii deebitee fi gabricha /gabritti gaarii ta’uuf taattafatte suni waa tole! Garuu jireenya dhiphoo tana irraa barnoota fudhachuu dhiiste Rabbiin irraa yoo garagalte, suni waa bade!
Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akka gara Isaa deebi’aniif namoota hiyyummaa fi dhukkubaan isaan qora. Yoo deebi’uu didanii badii isaanii itti fufan, qananii jireenya isaanitti banuun adabbii hamaan tasa isaan qaba.
“Dhugumatti, gara ummattoota siin duraatti [ergamtoota] erginee jirra. Akka isaan Rabbitti warwaataniif hiyyummaa fi dhukkubaan isaan qabnee jirra. Maaliif yeroo abadni Keenya Isaanitti dhufe hin warwaatinii? Garuu onneen isaanii ni gogde. Sheyxaannis waan isaan dalagaa turan isaaniif miidhagse. Yerooma isaan waan ittiin gorfaman dagatan, balbala waan [gaarii] hundaa isaanitti banne. Yeroo isaan waan isaanii kennametti gammadan odoo hin beekne [adabaan] isaan qabne. Isaan yoosu abdii murattoota ta’an.” Suuratu Al-An’aam 6:42-44
Qormaata hiyyummaa fi dhukkubaatiin gara Rabbii deebi’uu yommuu didan, qalbiin isaanii ni gogde. Wantoota fokkuu hojjatan sheyxaanni itti bareechise. Mee haa ilaallu biyyoota guddanne ofiin jedhan wantoota fokkuu isaan hojjatan. Sheyxaanni akkamitti akka isaanitti bareechise. Qananii barbaadan hundaa argatanii akka fedhan osoo keessa ta’uun Rabbiin gara isaan hin beeknen adabbii hamaan isaan qaba. Biyyoota amma qaroomne ofiin jedhan keessa of ajjeechan, yaaddon, dhiphinni fi kkf adabbii isaanii ta’ee jira.
Al-Hasan al-Basri akkana jedha, “Nama Rabbiin soorata (qabeenya) kenneefii, Rabbiin isa qoraa akka hin jirre godhee yaade, dhugumatti inni beekumsa hin qabu. Akkasumas, namni soorata (qabeenya) xiqqoo qabaate, Rabbiin gara isaa kan hin mil’anne godhee yaade, dhugumatti inni beekumsa hin qabu.” (Tafsiira Ibn kasiir irraa fudhatame)
Dhugumatti ilmi namaa Rabbiin yommuu qabeenya itti kennu waan Rabbiin isa jaallate se’ee of tuula. Akkasumas, qabeenya xiqqoo yoo qabaate, Rabbiin waan isa jibbe se’uun, Rabbiin komata. Baay’achuu fi xiqqaachun qabeenyaa jaalala Rabbii hin agarsiisu. Rabbiin kan nama jaallatu taqwaa fi hojii gaarii hojjachuuni.
Hadiisa Abu Hureyran gabaasan keessatti Ergamaan Rabbii(SAW) akkana jedhu.
إِنَّ اللَّهَ لاَ يَنْظُرُ إِلَى صُوَرِكُمْ وَأَمْوَالِكُمْ وَلَكِنْ يَنْظُرُ إِلَى قُلُوبِكُمْ وَأَعْمَالِكُمْ ”
“Dhugumatti Rabbiin suuraa fi qabeenya keessan hin ilaalu. Garuu qalbii fi hojiiwwan keessan ilaala.” (Sahih Muslim 2564)
Kanaafu, jireenya dhiphoo keessaa gara bal’ootti bahuu yoo barbaadde, jalqaba gara Rabbitti deebi’i. Badii hojjataa turte amanuun akka siif araaramu itti warwaadhu. Jireenyi bal’oon qabeenyi baay’achuu qofaa miti; keessi kee tasgabbii fi nageenya yoo qabaate jireenyi tee jireenya bal’oo jedhamti. Namoota meeqatu qabeenya baay’ee qabu. Garuu jireenya dhiphoo jiraatu waan yaadannoo Rabbii irraa garagalanif. Yoo gara Rabbii deebite fi Isaa ajajamte, wantuma xiqqoo qabdutti akka quuftu fi gammaddu Rabbiin si taasisa. Wantuma xiqqoo qabdutti jireenya bal’oo jiraatta. Yaadannoo Rabbii irraa garagaluun qabeenya baay’ee argachuun jireenya bal’oo nan jiraadha yoo jette, yomiyyuu jireenya dhiphoo keessa gara bal’ootti bahuuf carraa hin argattu. Yeroo hundaa keessi kee sodaa fi gaabbin guuttama.
“Namni yaadanno (Qur’aana) Kiyya irraa garagale- dhugumatti jireenya dhiphoo ta’etu isaaf jira. Guyyaa Qiyaamas jaamaa goonee isa Kaafna” Suura Xaahaa 20:124
Imaam ibn Al-Qayyim wantoota armaan olitti tarreessine haala kanaan guduunfa,”Qalbii tartiiba hin qabnetu jira. Gara Rabbii qajeeltu malee tartiiba hin horattu. Addummee (kophummaatu) itti dhagahama, addatti Rabbitti dhiyaatu (yaadatu) malee kophummaan kuni gadi hin lakkisu. Isa keessa gadda cimatu jira, Rabbiin beekuu keessatti gammachuu fi hojii isaa keessatti haqummaa qabaatu malee gaddii kuni irraa hin deemu. Isa keessa jeequmsatu jira. Yaada isaa guutu gara Rabbii sassaabu fi jeequmsa irraa gara Isaatti fiigu malee tasgabbii hin argatu. Isa keessa ibidda gaabbitu jira. Hanga inni ajajaa Rabbii fi wanta Inni dhowwee irraa dhowwamuun itti gammadu fi murtoo Rabbii irratti sabrii qabaatu malee ibiddi gaabbii kuni hin dhaamu. Garmalee wanta tokko barbaada. Hanga wanta hundaa Rabbiin qofarraa barbaadutti malee garmalee barbaadun (dharra’uun) kuni isarraa hin dhaabbatu. Dabalataaf (namoota biroo caaluuf) garmalee haafaya. Kana ofirraa ittisuu hin danda’uu hanga Rabbiin jaallatu, yeroo hundaa Isaa yaadatu fi ikhlaasa qabaatu malee. Osoo addunyaa fi wanti ishii keessa jiru guutun kennameefi dharraa namoota biroo caaluuf haafayu gonkumaa irraa hin ittisu. “(Madaaraja saalikin 3/156)


c: text/html

text:
Prezidaant Doonaald Tramp fi mormituun isaanii Joo Baayiden filannoo prezidaantummaa Sadaasa 3 kan torban lama booda geggeessamuuf jiruuf kutaalee filannoo cimaan keessatti geggeessaman keessatti uummata dadammaqsaa jiran. Tramp Dilbata kaleessaa gara hiriira geggeessamutti utuu hin bobba’in dura waldaa Kirstaanaa Nevaadaa Kaarsen sitii jiru daawwachuu dhaan guyyaa isaanii jalqaban.
Nevaadaan yeroo tokko irra kutaa filannoo cimaan keessatti geggeessamu turte, garuu erga bara 2004 qabee kaadhimamaa garee Ripaablikaanotaaf hin baabsine. Joo Baayiden immoo sagada Deliweer keessaa irratti hirmaachuu dhaan booda irra gara North Caroliana-tti qajeelan. Kaadhiamaan prezidaantii garee dimokraatotaa erga bara 2008 kan Barak Obamaa as North Caroliana hin injifanne.
Hiriira sana irratti namoonni kumaan laka’aman walitti siqanii kan irratti hirmaata yoo ta’u Trampiin jajjabeessuu fi Baayiden fi sabaa himaa irratti mormii qaban ibsaa turan. Vaayiresiin koronaa kutaa sana kessatti dabalaa adeemee namoonni 1000 haaraan sambata darb qabamanis of irraa ittisuuf haguuggii funyaanii fi afaanii namni kaayyate hin turre.
Prezidaantichi Baayiden yoo injifatan dinagdeen akka cufatu godhu jechuun akeekkachiisanii, kan isaan hayyoota saayinsiin dhaggeeffadha jedhanitti qoosan.
Isaan hayyoota saayinisii dhaga’u, utuu ani hayyoota saayinsiin dhaga’a ta’e biyya dhiphina sammuun guutamte qabaanna turre jedhan Tramp. Kaadhimamtoonni lamaan daandii gara injifannootti geessu barbaaduuf kutaalee isaan gargaaran daawwata jiran. Garuu akkaata deggersi dorgommii kanaa itti deemaa jiru haala ajaa’ibaan tasgabbaa’aa dha.
Baayiden deggersa sadarkaa biyyoolessaa argatanitti kan gammadan yoo ta’u kutaalee dorgommii cimaan keessatti geggeessamu keessatti garauu deggersi isaan qaban hagas guddaa miti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Keessummaa OMN (22/07/2019)
Milkii Waaqeffannaa!!!
Hojiin babal’inaa fi guddina Amantii Waaqeffannaa akkuma ciminaan itti fufetti jira!
Yaa’iin Walii galaa Galmoota Dh/H/Amantii Waaqeffannaa Magaalaa Buraayyuu Galma Muummee lakk. 1 Galma Malkaa Gafarsa Buraayyuu tti wax. 14-16/2011 gaggeeffame irraa video jeekarsa fudhatamedha.
Kuni dhaloota ofta’uu ti!
OMN:Oduu Guyyaa (Adoolessa 23/2019)
Ejjennoo ODP, Afaan Oromoo saboota kaan osoo hin barsiisin Afaan Hojii Federaalaa hin goonu. Saboota kaan osoo hin barsiisin Afaan Oromoo yoo afaan Hojii Federaalaa goone, mootummaa federaalaa Oromoon ni dhuunfata.
Kanuma ibsi Taakkalaan BBC Af Orof kenne. Yaada biroo hin qabu.
Dhimma kana irratti habashaan takka akkas naan jedhee ture; አሁን ኦሮምኛ የፌደራል የሥራ ቋንቋ ከሆነ ኦሮሞ ደግሞ በታሪክ አጋጣም አማርኛም ስለሚችሉ የፌደራሉን ተቋማት ይቆጣጠራሉ። ሌሎች ደግሞ ኦሮምኛ ባለመቻላቸው ተወዳዳሪ ልሆኑ አይችሉም naan jedhee ture. Maarree waanuma Taakkalaan Dubbateen adda miti.


text:
Hubachiisa!! Sagantaan barnoota kanaa Raadiyoo Faanaa Sagantaa Afaan Oromoo irraa kan walitti funaaname. Kuusni barnoota kanaa akkaan hedduu waan taheef tartiibaan wal duraa duubaan maxxansuu yaalla.
Galanni kan Hayyoota waan kana qopheessaniiti. (Obboo Ibraahim Haaji Ali Boruu fii Aaddee Immabeet Tashoomeeti)
Afoola Oromoo: Moggaasa Afaan Oromoo (kutaa 300 irraa ka duraa)
Hubachiisa!! Sagantaan barnoota kanaa Raadiyoo Faanaa Sagantaa Afaan Oromoo irraa kan walitti funaaname. Kuusni barnoota kanaa akkaan hedduu waan taheef tartiibaan wal duraa duubaan maxxansuu yaalla.


text:
Maal Gochuu danda’aa?
Barruun tuni barreefamoota gaggabaabo fuula fesbuuki Jireenya Badhaatu irraa walitti qabamte.
Halkan rafuu hin dandeenye maal gochuu danda’a?
Hirribni qananiiwan Rabbiin ilma namaa irratti oole keessaa isa tokkodha. Hirriba dhabuu yookiin baay’isanii rafuu irraa kan ka’ee dhukkuboonni baay’een babal’atanii argamu. Kanaafu hirriba waliin yoo rakkoo qabaatte, maal gootaa? Tarkaanfiwwan kanniin hordofi.
1: badii fi cubbuu irraa dheessi. Wanti hanga cubbuu fi badii sammuu namaa quuqu fi cinqu hin jiru. Namni badii fi wantoota fokkuu raawwatu halkani guyyaa boqonnaa hin argatu. Wanti guyyaa hojjataa oolte, halkan sammuu kee quuqu fi jeequn hirriba sirraa ari’u. Kanaafu lakk.1ffaan karaan hirriba gaarii itti argatan, badii irraa dheessudha. Filmii fi saala faallaa waliin akkuma feete ta’uun yoo hirriba dhabde, mataa kee malee eenyullee hin komatin.
2: Jaalala namoota osoo hin ta’in Jaalala Rabbii barbaaduf hojii gaggaarii baay’isanii hojjachuu- wanti hanga jaalala Rabbii argachuuf hojii gaggaari hojjachuu caalaa boqonnaa sammuu, nageenya fi tasgabbii sii kennu hin jiru. Sababni isaas, nageenyi fi tasgabbiin Rabbiin irraayi. Yoo Inni nageenya namaa hin kennin, eenyutu nageenya namaa kenna? Rabbiin warroota Isatti kafaran tasgabbii fi boqonnaa sammuu isaan dhowwachun addunyaa tanatti isaan adaba. Baay’achuun qabeenyaa isaanitti abaarsa taate. Namni Rabbiin beeku, jaalala Isaa barbaadu fi hojii gaggaarii hojjatu, boqonnaa sammuu fi tasgabbii argata. Yommuu namoonni naannoo isaa hirriba dhabanii fi dhama’an, inni nageenya fi tasgabbiin jireenya ofii gaggeessa. Kanaafu lakk.2ffaan karaan halkan hirriba gaarii itti bulan, Jaalala Rabbii argachuuf hojii gaggaarii hojjachuudha. Jaalala namoota argachuu fi isaan garmalee gammachisuuf carraaqu dhiisudha. Na argaa (ar-riyaa) irraa fagaachudha.
3. Yommuu galgalaa’u wantoota sammuu kakaasan kanneen akka bunaa, shaayi, coca cola, fi kkf hin dhugin, chikolata fa’a hin nyaatin yoo hojii baay’ee qabaatte malee.
4. Yommuu gara hirribaa deemtu chaati fi wantoota faaydi hin qabneen of dhamaasu osoo hin ta’in, kitaaba gaggaari dubbisi, dawa’aa Islaama dhageefadhu.
5. Erga gara hirribaa deemte booda hawwii sobaatin hirriba ofirraa hin ari’in. Yommuu hawwiin sammuu fi fedhiin sitti dhufu, sheyxaana Rabbitti mangafadhu. Jedhi A’uzubillaahi mina sheyxaani rajim (Sheyxaana abaarrame irraa Rabbiin tiikfama). Du’aayi qara’i. Du’aayi suura al-Baqara gara dhumaatti argamtu fi ayat-al kursiyyi qara’i rafi.
6. Yommuu hirribni yeroo barbaaddetti dhufu dide, dallanuun sammuu kee hin jeeqin. Filmii ilaalu fi chaati gochuu irra, olka’i salaata raka’a sadii ykn san caaltu salaati. Yoo filmii ilaalte halkan hirriba malee bulta, sammuu keetu jeeqama.
7. Guyyaa yeroo yoo qabaatte, daqiiqa 30f ykn sa’aati tokkoof rafi.
8. Halkan sa’aati 8 waan hin rafneef guyyaa hojii irraa of hin jeeqin. Hojii kee irratti xiyyeefadhu. Jireenya kee keessatti hirriba fi nyaata yoo baay’iste, sammuun kee ni dooma. Isaan lamaan kanniinif madaala sirrii kaa’i. Guyyaa wiyxataa ykn kamisaa soomun boqonnaa sammuu si kenna, fayyaa fi hojii kee foyyessa.
Saala faallatti harkifamaa, maal gochuu danda’aa?
Dhugumatti qormaanni saala faallaa baay’ee ulfaatadha. Isa darbuun, injifannoo fi kabaja guddaa goonfachuudha. Akkasumas isa kufuun jireenya salphinnaa fi dhiphinna jiraachudha. Garuu yommuu humni keessaa gara saala faallatti si dhiibu maal gochuu dandeessaa?
1. Nafsee teetti qabsaa’i- akkuma jedhamu jihaanni guddaan jihaada (qabsoo) nafsee (lubbuu) ofii irratti adeemsifamuudha. “Akkuma diinota keessanitti qabsooftan nafsee teessanittis qabsaa’a.”jedhu Maalik ibn Dinaar. Yoo diinni keessaa hin moo’atamiin diinni alaa hin moo’atamu. Hanga dandeessun nafsee gara saala faallaa deemu irraa qabii. Yommuu keessi kee akkana siin jedhu “Isa/ishii bira deemi itti haasawi, wanta badaa hin hojjattanii silaa waliin taphadhu, nagaha fi salaama gaafadhu. Wanta gaarii godhiif ajrii(mindaa) argattaa….” Ati immoo akkana jedhiin, “Cal’isi! A’uzubillahi mina sheytaani rajiim,Insha Allah lakki! Gonkumaa hin deemu, maal gochuuf deema? Hin deemu…”
“Shamara waliin kophaa hin taa’in, fedhii kee hin hordofin ni baddaati.”
2. Zikrii baay’isii godhii– Akkuma Rabbiin baay’iste yaadattuun akkasuma sheyxaana irraa tiikfamta. Akkuma Rabbiin dagattuun sheyxaanni si qabate baditti si darba.
3.Ija kee gadii qabadhu- akkuma ija kee gadii qabattuun fedhii ibiddaa keessa keeti too’atta.
4. Sodaa fi jaalala Rabbii dabalachuu- Qur’aana qo’achuu fi hojii irra oolchun, tafakkura (ardii fi samii irratti xinxalluun), qananii Rabbiin sirratti oole yaadachu fi galata Isaa galchuun sodaa fi Jalaala Rabbii dabalatuu dandeessa. Aalimni beekkamaan Mujaahid (Rabbiin rahmata isaa haa godhu) akkana jedhe,”Qananii gara Islaama qajeelfamuu moo fedhii duwwaa hordofuu irraa baraaramutu irra caalaa akka ta’ee hin beeku.” Kana jechuun Islaamatti qajeelfamu moo fedhii hordofuu irraa baraaramutu caalaa? Dhugumatti qananiwwan lamaan kana guddinna isaani beekun ni ulfaata. Meeqa kamtu Islaama dhabee fi fedhii ofii hordofuun baditti kufe! Ammallee meeqa kamtu erga Islaama argate booda fedhii ofii hordofuun baditti of darbee! Kanaafu yommuu qananii kanniin yaadannu Rabbii galata galchuun jaalalli fi sodaan Isaa qabnu ni dabala.
5. Hojii gaarii hojjadhu– akkuma hojii gagaarii iklaasan baay’iste hojjattuu fi Rabbiin irraa araarama kadhattuun, akkasuma jaalalli fi sodaan Rabbii sii dabala. Hojii gaariin inni duraa dirqamoota Islaama kan akka salaata, soomaa, zakaa fi kkf sirnaan bahuudha. Yommuu dhugaan amantuu fi hojii gaggaarii iklaasan hojjattu wanta Rabbiin Qur’aana keessatti namoota amananii fi hojii gaggaarii hojjataniif waadaa galee ni argatta. “Qur’aanni iccitiwwan isaa namoota isa qo’atanii fi hojii irra oolchuuf carraaqaniif ifatti baasa.” Kanaafu akkuma hojii gaggaarin of xamaddu, qalbiin tee umaamtootatti maxxanuu irraa ni hir’atti.
6.Miidhaa saala faalla waliin makamuu irraa dhalatu yaadadhu- yaadadhu! Hangam sammuun kee akka jeeqamu yommuu saala faallatti makamtu, halkan hirriba malee akka bultu. Yaadadhu hangam Rabbiin irraa fagaachun sheyxaanatti dhiyaattu. Yaadadhu badii baay’ee saala faallatti riiqachuu irraa dhalatu.
7.Yeroo saganteessi- jireenya addunyaa tana qofaatifii mitii jireenya aakhiraatifis (jireenya boodaaf) cimii hojjadhu. Addunyaa fi Aakhira walitti hidhi. Aakhiraa gonkumaa hin dagatin. Jannataa fi ibidda jahannam yommuu fundura kee fidde itti yaaddu, gara badiitti deemu irraa si baraara. Namni tokko jireenya dhiphoo kan jiraatu yommuu aakhiraa dagate addunyaa tana qofatti of maxxansuudha. Kanaafu yeroo kee sirnaa fi sagantaan itti fayyadamuun addunyaa fi aakhiraaf carraaqadhu. Of hin dagatin. Of dagatuun jireenya aakhiraa dagachuun of hoongeessudha. Jireenya addunyaa tanaa hangam gabaabdu akka taate hubadhu. Kanaafu jireenya tana wanta badaa irratti qisaasessun hongoo akkamii!
8. Du’aayi baay’isi – gonkumaa mataa keetin badii irraa of tiiksu hin dandeessu yoo Rabbiin si hin tiiksin. Kanaafu akkamitti badii irraa eeggumsaaf Rabbiin hin kadhanne? Maaliif du’aayi irraa dheessinaa? Akkuma du’aayi baay’iste gootun gara oliitti oldeemta. Kanaafu Rabbiin badii irraa akka si tiiksu baay’iste kadhachuun, qormaata cimaa kana jala darbii.
“Ani nan jaaladhaa ishiin garuu na hin jaalattu. Maal haa godhu?
Gaafin kuni dargaggoota baay’een ni gaafatama. Inuma shamarran baay’een gaafatamuu danda’a. Eeti jaalala too’achuun salphaa miti. Garuu jaalala too’achuun garmalee ulfaatadha jenne fedhii keenya guuttachuuf karaa haraama fi miidhaa geessun deemu hin qabnu. Obsuu fi too’achuuf qabsaa’u qabna. Gaafi kana akkanatti haa deebisu. Michuu godhachuuf ishii yoo barbaadde si jibbuu dhugaa qabdi/qaba. Ishiin nama dhugaati fi qarooti jechuudha. Sababni isaas qulqullummaa fi kabaja ofii eegu barbaaddi, si immoo badii irraa si baraaru feeti. Kanaafu ati badii zinaa (sagaagalummaa) irraa baraaramu hin barbaaddu ree? Karaa sirrii hin taanen itti dhihaachuf yaalaa jirtaa jechuudha. Akkana siin jechaa jirti ‘jireenya kiyya karaa haraamatin balleessuf waan natti deemaa jirtuuf si hin fedhu.’ Eeti amala ilma nama ta’e ishii irraa jaalalan qabamuu dandeessa. Garuu wanti sirraa eeggamu hanga fuutu obsuu, hojii gaggaarin of sakaalu, ija ofii gadii qabachuu, filmii,diraama dhiira fi dubartiin wal keessa yaa’an ilaalu dhiisu, baay’isanii saalaa faalla fuudhu danda’an waliin haasawu irraa fagaachu, bakka hundaa yommuu deemtu zikrii gochuu… Waa’ee kanaa bal’innaan barruu “Qorsa Jaalala” irraa argachuu dandeessu.
Garuu fuudhaf yoo ishii barbaadde fi si didde, aarii fi dhiphinnaan of ajjeessu hin qabdu. Amantaa kee guutu Rabbirra godhii. Rabbii naaf gahaadha jedhi. Yoo obsitee fi waan gaarii Rabbirraa eegde Rabbiin waan gaarii si kennu danda’a. Kana hin irraanfatin obsii hadhaa gara mi’aawatti jijjira. yoo hadhaa jaalala obsaan dabarsite InshaAllah jireenya kabajaa fi gammachuu jiraatta. Obsi, Rabbirratti hirkadhu,du’aayi godhii, aklaaqa kee bareechisi, abdii hin kutin..
Like https://www.facebook.com/jireenyabadhaatu


text:
Gorsaa prezidaantii Eertraa kan ta’an Yemaanee Gebreab tweeter irratti maxxansuu dhaan duulli maqa balleessii Eertraa irratti raawwatamaa jiru karoora hamminaaf jecha itti fufu jedhan. loltoota Eertraatiin gargaarsi midhaan nyaataa naannoo Tigraayitti akka hin darbine ugguramee, saamame kan jedhu madden eenyummaan isaa hin beekamneen walitti aanuun kan gabaasamu oduu uumamee dubbatamu kan AP dhaan gabaasame jedhan.
Eertraan wixinee fi ibsa gaazixeessotaaf kenname kan sirnaa simatte. Garuu Iriyoopiyaa keessa kan ture bulchiinsi TPLF gaaffii tole jechuu Eertraa biraa dhiyaateef waan hin simanneef karoorri jiru hin milkaa’in hafe jedhan.
Bara 1999 keessa waraansa daangaa suukaneessaa Itiyoopiyaa waliin geggeessameen daayirikterri USAID rakkoon sun hamaa waan ta’eef jecha gargaarsi midhaan nyaataa Itiyoopiyaaf dhaqu karaa Asab ba’ee gama Jabuutiin akka ergamu eeyama argachuuf Finfinnee fi Asmaraa gidduu deemaa turan. Seenaan haala qabatamaa kanaa fi barnooti irraa argamu Eertraan gargaarsa namoomaa ilaalchiee hagam naamusa irratti akka hundoofteef ejjennoo cimaa qabaachuu mul’isa jedhan. haa ta’u malee barbaachisaa ta’us, miidiyaaleen qorannaa hanga tokko utuu hin hin geggeessaminii fi ragaan utuu hin jiraatin oduu uumamee dubbatamu maaliif fayyadamu jedhan.
Dhugumatti kana maraaf kaleessa AFPf deebiin kennamus, garuu keessaa kutanii maxxansan. Amma immo al-jazeeraan gabaasa cite ka biroo loltoonni Eertraa maasii midhaanii guban jedhu maxxansuuf jira jechuu dhaga’een jira. dhugaa jiru kan Yeroon oomishaa Fulbaanaa hanga sadaasaatti ta’u ni dagatame jedhan.
Hoogganaan Command Post naannoo Tigraay General Yohannes Gebremeskel Tesfamariam, kaleessa AFP ibsa kennaniin torbanneen lamaan darban keessa keellaa sakatta’aa keessumaa kanneen loltoota Eertraan to’atamu bira darbuuf rakkoon nu quunnamee jira. keellaaleen kun magaalaa Addirgaarii fi Axum gidduu kan jiran akka fakkeenyaatti tuqaniiru.
AFPn kaleessa galmee mootummaa afaan Ingiliffaa caccabaa ta’een barreeffame inni argate akka mul’isutti loltoonni Eertraa gargaarsi midhaan nyaataa naannoo waraanaan bututte Tigraayitti akka hin dabarre ugguranii saaman jedha. Dhaabbati oduu kun itti dabaluun akka jedhetti galmeen sun loltoonni Eertraa bakka Tigraay keessaa midhaanni itti raabsamutti argamuu dhaan dhiyeessi jiru waan saamaniif kanneen gargaarsaaf dhufan sodaatanii achii baqatan jedha.
AFPn itti dabaluu dhaan hoogganaan motoummaa naannoo Tigraay kan yeroo Mulu Nega kaleessa akka ibsanitti uummati waa’ee daandiif raabsii midhaan nyaataa komee dhiyeessaa jiru, waajjirri isaaniis qorannaa geggeessaa jira jedhan jedhee jira.


text:
Prezidaantiin Yunaayitid Isteetis Joo Baayiden, har’a galgala ennaa kongresiif haasaa dhageessisan biyyoota ka biroo waliin attamiin hariiroo uumuu fi waltajjii addunyaa irratti attamiin qooda hooggantummaa fudhachuun danda’amu ilaalchisee karoora qaban ibsu jedhamee eegama.
Dubbi himtuun White House Jen Psaki haasaa Baayiden dura akka dubbatanitti yaadi Baayiden imaammata alaa ilaalchsee dhiyeessan “Idoo Ameerikaan addunyaa keessaa qabdu bakkatti deebisuu, akka biyyaatti safuun keenya maali ?kan jedhu of keessaa qaba jedhan. Prezidaantichi wal ta’iinsa Chaayinaa waliin jiru dabalatee imaammata ala agama ilaaleen kan isaan dursa kennaniif hedduu irratti dubbachuun isaanii illee hin hafu jedhan.
Bulchiinsi baayiden qaamotii michoota ta’an waliin daran hojjechuuf dhiibbaa gochuun, jechuun baatii kana loltoota Afgaanistan gamasii baasuu ilaalichiee miseensota NATO waliin qindoominaan hojjechuu dha.
Afaan yaa’iin mana maree Nancy Pelosi prezideent Baayideniin rakkoo yeroo seena qabeessa kanaaf furmaata barbaaduuf carraawwan jiraniif mul’ata jiru iraatti prezidaantichi aangoo qabatanii guyyoota 100 keessatti haasaa akka dhgeessisan mana maree bakka bu’otaatti afeeraniiru.
Psakiin akka jedhanitti kaka’umsi imaammata Baaiden ijoon barnootaa fi kunuunsa ijoollee irratti maallaqa baasu dha jedhan.
Wixineen dhiyaate maallaqi doolaara triliyoona $1.8 ta’u waggoota 10 itti aanuuf mana barnootaa ijoollee xiqqoon waliin ga’uu, barumsa kollejii hawaasaa kan waggaa lamaa tola kennamu, oolmaa daa’immanii maatiiwwan galiin isaanii waggaatti yoo xiqqaat doolaara $250 argatan, laaqana tolaa fi gatii gad aanaa kan mana barnootaaf oola jedha.
Haasaan isaanii kan roobii har’aa naga eegumsa cimaa naannoo biilsa mana mareetti taasisamuun geggeessama.


text:
Siidaan Artist Hacaaluu Hundeessaa bakka awwaalchaatti hojjetame eebbifame
Siidaan Artist Hacaaluu Hundeessaa bakka owwaalcha isaatti hojjetame guyyaa har’aa bakka maatiin, qondaaltonni mootummaafi dinqisifattoonni isaa argamanitti eebbifame.
(bbcafaanoromoo)—Siidaan weellisaa baatii lama dura ajjeefame kan eebbifame yaadannoo guyyaa 80ffaa artistichaa sababa godhachuuni.
Eebba siidaa booda sagantaa mana maatii Hacaaluu qophaa’eerratti Pirezidantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Shimallis Abdiisaafi qondaaltonni MNO biroo argamaniiru.
Obbo Shimallis guyyaa har’aa siidaa yaadannoo Artist Hacaaluu Hundeessaafi Giddugala Aadaafi Seenaa Oromoo magaalaa Ambootti ijaaramuuf dhagaa bu’uuraa ka’aniiru.
‘Giddugala goota keenyaa kana asitti ijaarruuf hojii gootaarraa sabni akka baratuufi,’ jechuu isaanii Biiroon Kominikeeshinii Oromiyaa ibseera.
Gama kaaniin, Yunivarsiitiin Amboo kaampaasii isaa Awwaaroo maqaa Hacaaluu Hundeessaan akka jijjiirellee gabaafameera.
Hacaaluun Waxabajjii 22 bara 2012 Magaalaa Finfinnee kan ajjeefame yoo ta’u owwaalchi isaa Waxabajjii bultii 25, bara 2012 magaalaa Ambootti raawwate.
Siidaan isaa har’a eebbifame kan hojjetame bakka owwaalchi isaa itti raawwate bataskaana Iyyaasuusittidha.
Owwaalchi Hacaaluu baatii lama dura fedhii maatiin magaalaa Amboo bakka itti dhalatee guddateetti kan raawwate yoo ta’u dinqisifattoonni isaa owwaalchi isaa Finfinnee akka ta’u gaafatan turani.
Guyyaa har’aa sagantaa maatiin ala qondaaltonniifi dinqisifattoonni isa argamaniifi Tv’n OBN kallattiin dabarsaa tureen yeroo siidaan eebbifamu maatiifi dinqisifattoonni isaa boo’aa turani.
Sagantaan eebba siidaa weellisaa kanaa barii kan eegale yoo ta’u Abbootiin Amantaa kadhannaa gaggeessaniiru. Maatiifi qondaaltonnis siidaa eebbifame jala bissii abaaboo ka’aniiru.
Siidaan bakka eebbifametti dubbii kan taasisan abbaan Hacaaluu, Obbo Hundeessaa Boonsaa, kanneen gadda isaanii bira dhaabbatan galateeffataniiru.
‘’Warri gaafa du’a mucaakootii jalqabe hamma har’aatti dhaabbattanii gaddakoo gadda keessan taasifattan boo’akoo boo’a keessan taasiftanii amma ammaatti jiraattan [turtan] galatoomaan jedha.’’
Siidaa har’a eebbifamerratti gadda ishee kan ibsite jaalalleen ijoollummaa isaafi haati ijoollee isaa sadii Aadde Faantu Damissoo ‘Haceen hin duune hin du’us seenaadhaa ol jira!’ jechuun ibsite.
Guyyaa har’aa ganama erga siidaan bakka owwaalcha isaatti hojjetame ifa taasifame booda magaalaa Amboo keessa sagantaan garaa garaa ni taasifama jedhameera.
Hacaaluun eenyudha?
Weellisaa Hacaaluun waggoottan 10 darban keessa wallee qabiyyee quuqqaa ummataa ibsan weellisuufi waa’ee ummataa ifatti dubbachuun gurra horate.
Umrii isaa 36’tti du’uu isaa dura albama lama kan dalage yoo ta’u albama sadaffaa qopheessaa akka ture kana dura dubbateera.
Walleewwan inni hojjete keessumaa mormii ummataa bulchiinsa Ministira Muummee Abiy Ahimad aangotti fide kan utubedha.
Keessumaa hojiin isaa Maalan Jiraa jedhuufi babal’achuu magaalaa Finfinneerratti sirbe dinqisifannaa hedduu kan argateefi kan jaallatame ture. Sababa hojii isaan bulchiinsa MM Abiy dura aangoorra turen doorsisi irra gahaa akka ture dubbatee ture Hacaaluun. Kana ibsuufis, ”Muuziqaan anaaf jireenyakooti. Firan itti horadhes diina itti horadhes,” jedhee dubbate. Sababa hojii isaan namoonni akka nama siyaasaatti isa fudhatanillee inni garuu turtii kana dura BBC waliin taasiseen kana mormeera. Du’uu isaa dura turtii miidiyaa waliin yeroo garaa garaatti taasiseen magaalaa Finfinnee keessa kanneen isatti dhaadatan akka jiran ibsaa ture. ”Haacaaluun gaafan du’u Ambotti na awwaalaa jedhee ture” Ajjeechaa Haacaaluu booda maaltu ta’e? Haa ta’u malee, sababni ajjeechaan isaa raawwateef ammallee hin beekamne. Poolisiin akka ibsetti namoonni ajjeechaa isaan shakkaman 3 ajjeechaa raawwachuu isaanii amananiiru. Dhimmi isaaniifi shakkamtoota biroo to’atamanii mana murtiitti ilaalamaa jira. Ajjeechaan isaa akkuma dhagahameen deeggartoonni isaa magaalota garaa garaatti argaman gadda isaanii ibsuuf daandiitti bahanii ture. Haa ta’u malee, hookkarri dhalatee lammiileen 180’tti siqan lubbuu yoo dhaban namoota siyaasaa beekamoo dabalatee 9,000 ol kan ta’an hidhaa seenuun ni yaadatama.
Yunivarsiitii Ambootti Kaampaasii Haacaaluu Hundeessaa


text:
Mudde 25,2015 Naqamte
FDG itti fufuun gaaffiin uummata Oromoo deebii argachuu qaba hidhamtootii fi hogganootiin siyaasaa hidhaman daddaffiin haa gadhiifaman jechuun barattooti Oromoo Yuuniversitii Wallaggaa mooraa Naqamtee sagalee isaanii dhageessifataa oolan,mootummaan Wayyaanee Itiyophiyaan waraana fi humna poolisaa mooraatti guuruun barattoota burjaajessaa oole.Qawwee dhukaasuu fi humnaan barattootatti roorrisuu irraan kan ke’e humni waraana Wayyaanee kun ammoo gaaffi haqaa barattooti qaban keessatti ukkaamsuu hin dandeenye.


text:
Iccitiiwwan Galii-Kutaa 1ffaa
Galii jechuun soorata namni tokko addunyaa tana keessatti jireenya ofii itti fufsiisuuf argatuudha. Yeroo baay’ee galii maallaqaan wal qabsiisna. Addunyaa tana keessatti jireenya ofii itti fufsiisuuf namni hunduu madda adda addaa irraa galii adda addaa argata. Gariin immoo inumaa kan galii hin qabne jira. Yoo argatan nyaatan, yoo dhaban ni obsan yookiin beelan miidhamuun namoonni du’an manni haa lakkaa’u. Gariin immoo galii ofiitin machaa’un yommuu addunyaa balleessanii fi badii babal’isan argina. Galiin isaani haraama ta’ee halaala ta’ee haajaa itti hin qaban, kan argan hundaa walitti haruudha. Namoota miidhuun qabeenya walitti guuruf fiigu. Hanga yoomi akkanitti walitti haruuf fiigu, hanga yoomi akkanatti nama miidhu?
Mee har’a galii keenya akkamitti akka guddisnuu fi jireenya badhaadhinnaa jiraannu gabaabamutti haa ilaallu. Duraan dursinee wanti beeku qabnu galiin keenya wanta humna keenya qofaan carraaqne finnu osoo hin ta’in soorata (rizqii) Rabbiin nuuf murteessedha. Mallatoole Rabbii keessaa tokko namoota gariif qabeenya ni bal’isa, gariif immoo ni dhiphisa. Osoo hunda isaanitu dureessa godhee silaa tokko tokkoof hojjataa ta’uu ni danda’aa? Jireenyi addunyaa tanaa osoo hin hojjatin akkamitti itti fufti ree? Akkasumas osoo hunda isaanitu hiyyeessa taasise silaa akkamitti wal tajaajiluun jireenya addunyaa tanaa itti fufsiisu?
“Sila Rahmata Gooftaa keeti isaantu qoodaa? Nutu jireenya duniyaa keessatti waan ittiin jiraatan gidduu isaanitti qoode. Akka gariin isaanii garii tajaajilaa godhatuuf jecha garii isaanii garii irra sadarkaan ol fuune. Rahmataa Gooftaa keetitu waan isaan walitti qaban irra caala. “ Suura Az-Zukhruuf 43:32
Hundii keenyaa gammachuu fi milkaa’inna jireenya keessatti argachuuf garmalee feena. Kanniin lamaan argachuuf dhagaan nu hin bocne fi hin fonqolchine hin jiru. Galii keenya argatuuf olii gadii fiigna. Garuu wanti hojjannu guutun gammachuu fi milkaa’inna ta’uu danda’u? Iccitiin galii keenya itti argannu eessatti argamaa? Mee walumaan haa ilaallu. Obsaan waliin haa turru. Isiin qophiidhaa?
1.Kaayyoo kee murteessi– jireenya kee keessatti kaayyon kee maalii? Maalif jiraattaa? Kaayyon kee nyaatte du’u qofaa moo kaayyoo biraa qabdaa? Maaliif addunyaa tana keessaa jiraattaa? Kaayyoo kee yoo hin murteessinii fi sirritti hin beekin iccitii milkaa’innaa fi gammachuu argachuu hin dandeessu. Iccitiin milkaa’inna, gammachuu fi galii argachuu as irraa jalqaba. Yoo kaayyoo kee sirritti beekte karaan itti deemtu ifa siif ta’a. Kaayyoo ofii beekun qofti gahaa mitii, tartiibni kaayyos iddoo ol’aanaa qabata. Kaayyoon jalqabaa kee maalii? Nama soreessa ta’uudha moo doktora ta’uudha moo maaliidhaa?
Iccitii milkaa’innaa fi gammachuu jireenya keessatti argachuuf kaayyoon jalqabaa kee addunyaa tana osoo hin ta’iin, qabeenya walitti tuulu osoo hin ta’in, nama beekkamaa ta’uu osoo hin ta’in, Jaalala Rabbii argachuu fi Jannata seenuuf ta’uu qaba. “Osoo qabeenya hin argatin akkamitti Jaalala Rabbii fi Jannata seenu danda’an?” jette gaafachuu dandeessa. Deebiin isaas, wanta tokko argachuuf karaa hordoftuutu jira, yoo karaa san irraa dabde wanta san hin argattu. Qabeenyi kee karaa kaayyoo jalqabaa kee kana ittiin geessu malee kaayyoo kee dhumaati miti. Yommuu galii kee argachuuf tattaafattu wanta dallansuu Rabbii sitti buusan irraa ni fagaatta, karaa jaalala Rabbii ittiin argattuu fi jannata ittiin seentu ni hordofta. Kuni immoo galii kee keessatti akka hin kasaarre fi baraaka qabaattu si taasisa, karaa sirrii hordofaa waan jirtuuf. Garuu kayyoo guddaa kana dagatte qabeenyuma walitti guuru irratti yoo xiyyeeffatte adabbii hamaa dhandhamta. Namoonni naannoo keenya jiran kan kaayyoo jalqabaa ofii dagatanii qabeenya qofa irratti xiyyeefatanii fi adabbii hamaa dhandhaman barnoota gahaa nuuf ni ta’u.
Kanaafu iccitiin galii tokkoffaan kaayyoon kee inni duraa Jaalala Rabbii argachuu fi Jannata seenudha. Wantoota kaayyoo kana si jalaa diigan irraa waan dheessituu fi wantoota kaayyoo kana siif ijaaran waan hojjatuuf galiin kee barakaa qaba, jireenya keessatti gammachuu fi tasgabbii argatta. Kaayyoon kee jalqaba kana yoo ta’ee Rabbiin dhimma kee sii laaffisa, bakka ati hin beekne si soora. Garuu kaayyoon kee kana yoo hin ta’in addunyaan dugda sitti garagalchiti.
2.Rabbiin irraa araarama kadhachuu– iccitiin galii lammaffaan Rabbiin irraa araarama kadhachuudha. Namoonni gariin garmalee of gowwomsanii jiru yommuu Rabbiin dagatanii humna ofii qofaan carraaqani qabeenya walitti sassaabuuf ifaajan. Kana jechuun carraaqu hin qaban jechuu osoo hin ta’iin karaan isaan hordofan baditti kan isaan geessudha. Karaa haraamatin qabeenya walitti guurani boodarra adabbii wanta hojjataa turanii dhandhamu. Eeti namni dogongoruun haraama ni hojjata. Garuu gara Rabbiii deebi’uu fi araarama kadhachuun boqonnaa haarawaa jireenya isaa keessatti banuu ni danda’a. Yommuu namni tokko araarama Rabbiin irraa kadhatu, gufuun isaa fi milkaa’inna jidduu jiru jalaa haxaawamaa adeemu. Sababni isaas, milkaa’inni fi gammachuu Rabbiin qofa irraa waan ta’eef. Badii hojjachuun balballa milkaa’innaa fi gammachuu cufa.
Rabbiin irraa araarama kadhachuu fi gara Isaatti tawbaa dhugaan deebi’uun, Rabbiin rooba akka roobsu fi humna irratti humna akka namaa dabaluu Qur’aanni nu barsiisa:
“Yaa ummata kiyya Gooftaa keessan araarama kadhaa, ergasii gara Isaatti tawbaan deebi’aa. Bokkaa walitti dhaabbataa godhee isiniif ergaa. Humna keessan irrattis humna isiniif dabalaa. Yakkamtoota taatanii irraa hin garagalinaa.” Suura Huud 11:52
Wanti rizqii namaa hir’isuu fi barakaa keessaa kaasu badii hojjachuudha. Badii sanirraa yoo hin deebi’inii fi Rabbiin irraa araarama yoo hin kadhatin roobni akka hin roobne fi galiin guutumatti akka badu sababa ta’a. Gara Rabbii deebi’uu fi araarama kadhachuun immoo galii irratti galii, rooba irratti rooba, badhaadhinna irratti badhaadhinna namaa dabala.
Kanaafu iccitiin lamaffaan galii itti argatanii fi dabalatan tawbaa dhugaan gara Rabbii deebi’uu fi araarama Isa kadhachuudha.
3.Hojjachuu fi Carraaqu– hojii malee ta’uu fi namoota jala harka qabachuun salphinnaa fi deega. Islaamni amantii hojitti namoota kakaasudha. Nabiyyoonni fi namoonni gaggaarin namoota hojiin ciccimoo turaniidha. Namoota kadhatanii kan bulan osoo hin ta’in harka ofiitin taattafatanii of bulchaa turan. Namni tokko humnaa ittiin hojjatuu osoo qabaatu maxxanaa ta’ee jiraatun isaaf dhibee fi salphinna. Garuu namoota baay’ee ni argina kanneen hojii tufatanii fi hojjachuu hin feene. Harka namaa eeggachuu fi kadhachuun amala itti ta’e. Akkuma hadiisa keessatti dhufe kadhaan namoota sadiif hayyamama. Isaaniis, nama garmalee hiyyoomef, nama garmalee idaa (liqaa) keessa jiruu fi nama kaasaa ofirraa kafaluu dadhabe. Kanaan ala osoo humna qabanuu kadhachuun addunyaa aakhiratti salphinnaa.
أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ نَاسًا، مِنَ الأَنْصَارِ سَأَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَعْطَاهُمْ ثُمَّ سَأَلُوهُ فَأَعْطَاهُمْ حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا عِنْدَهُ قَالَ “ مَا يَكُنْ عِنْدِي مِنْ خَيْرٍ فَلَنْ أَدَّخِرَهُ عَنْكُمْ وَمَنْ يَسْتَعْفِفْ يُعِفَّهُ اللَّهُ وَمَنْ يَسْتَغْنِ يُغْنِهِ اللَّهُ وَمَنْ يَصْبِرْ يُصَبِّرْهُ اللَّهُ وَمَا أُعْطِيَ أَحَدٌ مِنْ عَطَاءٍ خَيْرٌ وَأَوْسَعُ مِنَ الصَّبْرِ ” .
Abu Sa’id al-Kudriyi akkana jechuun gabaasan:
“Namoonni Ansaara irraa ta’an Ergama Rabbii (SAW) kadhatan, Innis isaanii ni kenneef. Ammas ni kadhatan; hanga wanti isa bira jiru dhumutti ni kenneef. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhe: wanta gaarii (qabeenya) na bira jiru isin irraa hin dhowwadhu (hin kuufadhu). Namni kadhaa irraa of qabee Rabbiin nama san akka hin kadhanne taasisa. Namni quufa barbaadu (wanta qabutti gammadu), Rabbiin isa quubsa. Namni obsuu Rabbiin akka obsu isa taasisa. Namni tokko kennaa hin kennamneef wanta sabrii caalaa gaarii fi bal’aa ta’ee. (Kana jechuun kennaan hunda caalu gaarii fi bal’aa ta’e sabriidhaa jechuudha)” (Sahiih Al-Bukhaari fi Sahiih Muslim)
Kanaafu kadhaa dhiisanii hojjachuun, erga hojjatanii wanta argatanitti quufu fi itti gammaduun, haafayuu dhiisu fi yommuu rakkoo fi toltuu obsuun furtuu milkaa’innaa fi gammachuuti, icciti galiiti.
Wanta humni kee danda’u barbaadi hojjadhu. Hojii hin tufatin. Hojii qulqullinnaan hojjachuu fi yeroo murtaa’e keessatti xumuruun galii kee dagaagsi. Wantuma xiqqoo harkaa qabduu irraa ka’e. hadiisa armaan olii yaadadhu. Hanga xiqqoon tuni ol sii guddattu hin haafayin, quufi, obsi, carraaqqi kee itti fufi. Yoo kasaara sodaatte iccitii galii lakkoofsa 1ffaa, 2ffaa fi 4ffaa yaadadhu hojii irra oolchi.
4.Rabbiin irratti hirkachuu– jireenyi tuni jireenya ulfaattu fi qormaata baay’een guuttamteedha. Qormaata fi gufuwwan jireenyaa bira darbuuf gargarsi baay’ee nama barbaachisa. Ta’uu baannan dukkana jireenya keessatti kufani hafudha. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Yoo Rabbiin isin gargaare wanti isin injifatu hin jiru. Yoo Inni isin xiqqeesse immoo Isa booda kan isin gargaaru eenyu? Mu’imintoonni Rabbuma irratti haa hirkatanii. “ Suura Ali-Imraan 3:160
Kanaafu gargaarsi fi injifannoon hundii Rabbuma irraayyi. Rizqiin teenyas Isuma irraayyi. Rabbiin irratti hirkachuu jechuun hojii dhiisi taa’i jechuu osoo hin ta’iin hanga humna keeti carraaqiti gargaarsaf Isa kadhu. Jireenya kee keessatti si gargaaru akka danda’u abdadhu. Firii hojii keeti Rabbuma irraa eegi. Kanatu Rabbiitti hirkachuudha.
Gariin hojii malee ta’uun Rabbiin nuuf jira jedhu. Gariin namoota immoo garmalee halkanii guyyaa hojjachuun ba’aa hin dandeenye ofitti fe’u. Lamaan isaanitu dogongora keessa jiru. Nama dhiisati mixiin gurraatin lafa deemtu ‘Rabbiin na razzaqa’ jette ciisaa hin ooltu. Ni tattaafatti. Ergasii Rabbiin ni razzaqa (ni soora).
Akkasumas leencii wanta har’a sooratu yoo argate, ‘wanta boruu ittiin oolu hin qabu’ jedhe halkanii guyyaa carraaqun of hin ajjeessu. Boqonnaa ni fudhata. Rabbiin tan boruus isaaf razzaqa.
Nuti hoo ilmi namaa eessa jirraa? Boru wanta ittiin oolu hin qabu jechuun addunyaa tana osoo ariinu zikrii Rabbii irraa fagaanna, Isatti hirkachuu dhiisne irraa garagalla, humna keenya qofaan osoo ifaajnu of ajjeesna. Rabbiin bineensota fi ilbisoota adda addaa sooru ilma nama akkamitti sooru dadhabaa?
Kanaafu yoo iccitii galii barbaadde Rabbiin irratti hirkadhu- si gargaaru akka danda’u Isa amani.
5.Karaa halaalatiin rizqii (soorata) barbaadachuu– hojii fi carraaqqi keessa karaa adda addaatin galii kee barbaadachu dandeessa. Karaan hundii garuu si hin baasu. Gariin si fageessa, gariin si kasaarsa. Kanaafu karaa si hin fageessine fi hin kasaarsine filachuun galii kee dagaagfadhu. Karaan sunis karaa halaalatiin galii argachuuf tattaafachuudha. Hatuun, nama gowwomsuun, kadhachuun, malaamaltummaan, loogin, mattaan, dhalaanii fi kkf nin galii gaarii fi guddaa argachaa jira yoo jette garmalee of gowwomsite jirta. Akkana goonan gonkumaa hin milkooftu. Yeroof fooqin malaamaltumma fi dhalaan ijjaarrame milkaa’inna fakkaachu danda’a. Garuu boodden isaa ibiddaa fi hoongodha.
“Rabbiin gonkumaa iccitii milkaa’inna wanta dhowwee keessa hin goone.”
Dubartiin takka seenaa ofii akkanatti ibsiti
Seenan kiyya ifaadha. Dogongora kiyya irraa akka barattaniif isinitti hima. Gaa’illi koo gamtoominna anaa fi abbaa mana jidduu kiyyaatin haala gammachuutin jalqabame. Dureessa hin turre, garuu wanta qabnutti kan gammannu turre. Intala garmalee jaalannu takka qabnaa turre. Marsaa jalqabaa gaa’ila keenya intala teenya raffisnee, salaatu, Rabbiin faarsu fi Qur’aana qara’aa turre.
Guyyaa tokko qusannaa keenya yommuu sakattaanu maallaqa hanga ta’e akka kufanne argine. Dhiirsa kiyyaan aksiyoona (sharing) dhala(ribaa) qabu akka binnu yaada itti dhiheesse. Bu’aa kanarraa argamuun jireenya intala teenya ni gargaarra waliin jenne. Wanta qabnu hundaa fi gurgurtaa faaya kiyyaa dabalatee aksiyoona kana irratti investii goone. Erga yeroon muraasni darbeen booda aksiyoonni ni kufe. Ni kasaarre. Liqaa baay’ee waliin hafne. Karaa badaa (badii ribaa) yommuu Rabbiin akkana jedhu barree:
“Rabbiin dhala (keessaa barakaa) ni haaqa; sadaqaa immoo ni guddisa. Rabbiin warra akkaan kafaraa, dilaawa hundaa hin jaallatu.” Suuraa Al-Baqaraa 2:276
Halkan tokko dhiirsa kiyya waliin mormii cimatti seenne. Akka na hiiku isarraa barbaade. Innis iyyuun, “Ati narraa hiikkamte… Ati narraa Hiikkamte..” nan jedhe. Anaa fi intalli koo garmalee boonne. Kanattu mataa kiyya keessa deema: Rabbiif ajajamuu irratti walitti dhufnee,Rabbiin diidun (daangaa Isaa darbuun) addaan baane.
Kanaafu karaa halaala qofaan galii kee dagaagfadhu nama gammachuu qabuu fi milkaa’a taatati. Yoo karaa haraamatin deemte ni kufta, maallaqni si harka hin teettu. Salaabi taati, barakaa hin qabdu.
Hin haafayin- hadiisa armaan olii yaadachuun wanta qabdutti quufi. Wantoota gara haraamatti nama oofan keessaa tokko haafayu fi dharra’uudha. Jiraadhu jireenya mataa keeti. Daandii haraama fi namoota karaa harmaatin qabeenya walitti kuusan hordofuun ibidda jireenya keetitti hin qabsiisin.
Kanaafu iccitiin galii 5ffaan karaa halaala qofaan galii argachuuf carraaqudha.
Insha Allah hanga torbaan kutaa 2ffaan walitti deebinutti Assalamu aleykum wr wb.


text:
Muddee 14 Bara 2014 paartileen Gamtaa MEDREEK Finfinnee keessatti hiriira uummataa gaggeesseen Filannoon Baatii Caamsaa dhufu Itiyoophiyaa keessatti gaggeeffamuuf jiru kan haqaa fi walaba akka ta’uuf gaafatee jira. Namoonni siyaasaa hidhaa keessa jiran kan mormituu, kan hooggana koree dhimma Islaamaa furmaata barbaaduu akkasumas Gazexxeesssonni adda addaa akka hikamaniif hiriira kana irratti gaafatamee jira.
Rakkoo jira jedhan irrattis mootummaa Itiyoophiyaa wajjiin marii gaggeessuuf kan fedhan ta’uun ibsamee jira. Rakkoo mormiitoonni jira jedhan irratti hojjachuuf qophii ta’Uu isaa kan ibse Bordiin filannoo biyooleessaa rakkoo uumame furuunis hojii keenya jedha. Mormiitoonni garuu Bordiin Filannoo walaba miti miseensoota paartii biyya bulchaa jiruun kan guutame waan ta’eef kan dubbachuu qabnu mootummaa wajjiin qofa jedhu.


text:
Gujii Lixaa Keessatti Namoonni Torba Ajjeefaman: Angawaa
WAASHINGITAN, DIISII (VOA Afaan Oromoo) — Bulchiinsa naannoo Oromiyaa Godiina Gujii aanaa Galaanaa keessatti hidhattonni haleellaa gaggeessaniin namoonni 7 ajjeefamuu waajiira bulchiinsa aanaa sanaa beeksisee jira.
Hidhattoota haleellaa kana gaggeessuun dheessaa turan jedhaman keessaa 6 humnootii nageenyaan ajjeefamuunis ibsamee jira.
Waajiira Komunikeeshinii aanaa kan ta’an Obbo Gabayyoo Yaadatee garee shoroorkeessaa jechuun kan waaman Shaneen, dheengadda Caamsaa 14 bara 2013 ganda Shoroo Caalbeessaa jedhamu keessatti sivilootaa fi itti gaafatamtoota hojii kan mootummaa ajjeesan jedhan.
Siviloonni ajjeefaman sirnii awwaalcha isaanii rawwatamee yeroo ammaa naannoon sun tasgabbaa’uu ibsan.Haleellaan kun bifa qindaa’een kan gaggeeffamuu ta’u fi garee shoroorkeessaa jechuun waaman sanas adamsuuf humnii nageenyaa bobba’ee hojjataa kan jiru ta’u obbo Gabayyoo Yaadatee ibsanii jiru.
Haleellaa kanaaf gareen itti gaafatama fudhatee kan hin jirree yoo ta’u garee haleellaa kana geesisee jechuun kan aangawaan komunikeeshinii himatan qunnamuuf yaaliin godhe hin milkoofnee jechuun Yonaataan Zabdiwoos Hawaasaa irraa gabaasee jira.


text:
Angawoonni Afriikaa Kibbaa Lammiiwwan isaanii 132 Wuhaan Chaayinaa irraa deebisuu kan jalqaban ta’uu prezidaant Siriil Ramaafosaa kaleessa galgala beeksisaniiru.
Wuhaan bakka vaayresiin Koronaa jalqaba keessatti argamee fi keessa faca’e ta’uun beekamaa dha.
Murtiin kun lammiiwwan biyyootii alaa magaalattii keessaa yoo hin bane wayya jechuu dhaan kan angawoonni Chaayinaa gorsan falleessa.
Namoota biyya isaaniitti deebi’an keessa vaayiresichaan kan qabaman keessa kan hin jiraanne ta’uu waajjirri Ramaafosaa ibseera. Tarkaanfiin kun kan fudhatame lakkoobsi namoota vaayiresii Koronaan qabaman heddummaataa wayita adeemetti.
Haa ta’u malee of eeggannoo itti dabalaaf namoonni kun ennaa deebi’an guyyoota 21f moggaatti qoodamuuf jiru.


text:
Abbaan Ijoollee keenyaa erga hidhamanii ji’ootni darbanillee mana murtiitti dhiyaatanii itti hin murtoofne yokaan bilisa jedhamanii hin gadhiifamne, jedhu haadholiin magaalaa Naqamtee keessa jiraatan lama. Hidhamuu Abbootii warraa isaaniirraa kan ka’e rakkoo garaa garaaf saaxilamuu isaanii dubbatan, haadholiin kunneen.
Biiroon Bulchiinsaa fi Nageenyaa Naannoo Oromiyaa, ‘Namootni Oromiyaa Lixaatti hidhaman garri caalu waan ‘ABO Shanee’ tahan yokaan ‘ABO Shanee’ waliin hariiroo qabani’ jedhee, mannni-murtii sababaa vaayirasii Koranaatiin ka ka’e cufaa waan taheef seeratti dhiheessuun dadhabamuu dubbata.


text:
Wardiilee Islaayidii keessaa Dabalatee
Man'eewwan wardii gara Impress islaayidoota ykn fuuloota fakkassatti saaguuf, tooftaalee garagaraa fayyadamu dandeessa:
-
Gabatee xabboo - deetaa gara mandheetti itti galchitu fi kutaa saxaxaa gabatee heertaa hojii irra jiruu fayyadamuun kan dhangii barreedaaratti fayyadamtuu saagi.
-
Gabatee haaraa yookin faayilii amma jiruu gara wanta OLE tti saagi - deetaa amayyaattiif, akka geessituu ammaatti wardii faayilii keessatti kan saagamuu, faayiliitti kornyeessi qindeessu dandeessa
Gabatee jalaqabaa saagii
-
Gara Impress islaayidiitti ykn fuula fakkassa, iddoo gabatee itti saaguu barbaadduutti deemi.
-
Gabatee saaguuffili, ykn kamshaa durtiirraa sajoo gabatee fayyadami.
-
Gabaticha lama-cuqaasitii, man'eetti deetaa galchi ykn maxxansi.
-
Baafata haalqara bauuf madhee lama-cuqaasi, waa'ee qabeentootaa ilaallatee ajajoota dabalataa fili.
-
Baafata haalqara gabatichaa bauuf, haandaaraa gabatichaa mirga-lama-cuqaasi. Ajajoota kanneen biroo keessaa tarjaalee fi tarreewwan saaguuf ykn haquuf, baafata halqaraa fayyadami.
-
Man'ee tokko tokkoo filachuu fi mirga-cuqaasuu galuumsa baafata banuuf, iddo ati itti saaguu yookan haquu tarree fi tarjaa ajaja garagaraa keessatti.
Bal'ina man'ee reektaangilii filuuf, qaphxiin man'ee xiyyoo reektaangilii, hantuuttee gaqabuun fi hantuuttee kallattii faallaa xiyyoo reektangiliitti dhiibuun, hantuuttee galakkisuu.
Man'ee tokko filachuuf, qaphxiin man'ee sanii, qabduu hantuuttee gaqabuun fi hantuuttee man'ee itti aanutti dhiibuun, isaan booda hantuuttee gallakisuu.
Wardiilee haaraa akka OLE tti saaguu
Wardii Calc LibreOffice duuwwaa akka wanta OLE tti gara islaayidiitti dabaluu dandeesa.
-
Iddoo wardii saaguu barbaaddutti gara islaayidiitti deemi.
-
Saagi - OLE - Wanta fili. Haaraa uumi cuqaasiitii wardii LibreOffice fili. TOLE cuqaasi. deetaa kee galchuuf wardii keessatti cuqaasii.
-
Islaayidii mul'isuuf wardiilee alatti cuqaasi.
Hamamtaa man'ee osoo hin jijjiiriin hamamtaa wardii jijjiiruuf, wardiicha lama-cuqaasi. Hamamtaa man'ee wardiichaa jijjiiruuf, wardii cuqaasi kana booda qabannoo xiyyoo harkisii.
Faayillii irraa wardii saaguu
Yemuu wardii amma jiru gara islaayidiitti saagu, jijjiiraan wardii jalqabaaratti taasifame islaayidii keessatti hin haromfamu. Garu wardii islaayidii keetti irratti argamu jijjiirama taasiisuu ni dandeesa.
-
Iddoo wardii saaguu barbaaddutti gara islaayidiitti deemi.
-
Saagi - Wanta - Wanta OLEfili.
-
Faayilii irraa Uumi filitii Barbaadi cuqaasi.
-
Faayillii saaguu barbaaddu mul'isi, kana booda TOLE cuqaasi.
Faayilii akka geessituu ammaatti saaguuf sanduuqa filannoo, faayiliitti kornyeessi akka hajjatuu taasiisi.
Wardiileen martii islaayidii keeti keessatti saagamuu. Yoo wardii agarsiifame jijjiiru barbaadde, wardiicha lama-cuqaasii, kana booda wardiilee garagaraa fili.


text:
Warri amantii hin qabne, hawaan tun akka tasaa uumamte jedhan. “Addunyaa tanarra dur dhoohinsa guddaa Big Bang jedhamutu ture. Innis dhoohee gaasiiwwan garagaraa uume. Gaasiin kun ammoo gaalaaksiiwwan garagaraa uume. Gaalaaksiin kun ammoo Plaaneetota garagaraa uume. Plaaneetonni uumaman kunniin ammoo oorbitii mataa isaanii ofumaan qabatanii taa’an. Akkasumas seera mataa isaanii ofumaa uuman. Planetoota biiliyoonaan lakkaawaman keessaa isiin takka dachii irra jiraannu tana. Dachiin tunis ofuma isiitiin fageenya aduurraa isiif mijaawu irra qubatte. Akkasumas Oorbitii jireenya namaa fi wantoota garagaraaf mijaawu qabatte. Gaafa duraanii san dachiin akkaan oowwituu taate tun, rooba agachuu jalqabde, Volkaanoowwan garagaraatis irratti uumaman. Kana booda Biqiltootni miiliyoonaan lakkaawaman haala qilleensaa qofa irratti hundaa’anii biqiluu jalqaban. Laggeen fi burqituun garagaraa bishaan ilma namaatiif ta’u qabatan. Galaanaa fi garbi garuu sooqiddaan guutame. Osoma haala Kanaan jiru uumamni garagaraa dachii irratti argamuu jalqabe. Sanyiileen lubbuu qaban miiliyonaan lakkaawaman dachii, samii fi bishaan keessa qubatuu jalqaban. Lubbu qabeeyyiin kunniin hundi isaaniituu seelii takkarraa akka tasaa dagaagan. Hundi isaaniituu waan isaaniif mijjaawu barbaadachutti seenan. Mudannooleen birootis uumamuu isaanii itti fuufan. Haala Kanaan dhoohinsi guddaan sun akka tasaa dachii tana uumama ajaa’ibaatiin guute. Jedhanii amanan warri Amantii hin qabne.
Addunyaan tun akkamitti uumamte? Seerri uumamaa ajaa’ibaa kun akkamitti argame? Uumamaaleen babbareedoon kun akkamitti argaman? Jennee osoo gaafannee, deebiin nuti warra saayinsiin guddannee jirra jedhan irraa argannu ibsa amma duratti isiniif ibse ta’a. Hunduu akka tasaa dhoohinsa guddaa booda argame, nuun jedhan. Caasaan uumamaa ajaa’ibaa kun cufti isaatuu akka tasaa argame nuun jedhan. Gariin namaa yaada saayinsii, wanti cuftuu akka tasaa argame jedhu kana fudhachuu danda’a. Gariin ammoo warra caasaan kun cufti isaatuu akka tasaa argamuu hin danda’u, qaamni isa bu’uureessee fi isa qajeelchutu jira, wanti kumuu akkanumaan lafaa ka’ee ofiin uumamauu hin danda’u jedhu ni jiru. Har’aan tana namni baruumsa Akkadaamii barachuudhaaf gara mana barnoota deemu, yaada argama tasaa jedhuu fi tiyoorii of Ivoolyuushin jedhamuun guutamee baha. Kanaaf qalbiin namoota garii shakkiidhaan guutama. Anis in shaa Allaah sagantaa kiyya kan har’aa kanarraa jalqabee waa’ee uumama kanaa haga Rabbiin naa laaffiseen isinii qooduuf kurfeeffadhee jira. Isinis sagantaa kana hordofuun beekumsa gaarii akka argattan abdiin qaba.
Waan ijaan arginuu kanniin keessa ijaarsa ajaa’ibaattu jira. Ijaarsi kun argamuudhaaf elemantootaa fi wantoota garagaraa heddu barbaada. Wantoota kanniintu walitti dhufee qaama wahii uuma. Baalansiin ykn ammoo madaalli uumama keessa jiru kun ammoo jiraachuu Rabbiitiif ragaa dha. Mee Madaala jechuun maal akka ta’e fakkeenya takka isiniif haa kennu.
Mee yaadaan gara Laabraatorii dawaa itti oomishamuu isin haa geessu. Laabraatorii kana keessaa qaruuraalee xixiqqoo kan elemantoota garagraatiin guutametu jira. Nutis as keessa erga seenneen booda elemantoota qaruuraalee kanniin keessa jiru fayyadamuudhaan dawaa dhukkuba namaa fayyisu uumuuf yaalii goona. Yeroo ol seennu ammoo minjaala irra qaruuraalee heddu kan keemikaalota garagaraa qaban argine. Kana booda saampila dawaa tana dura hojjatamee nuu kennanii akka qorannu yeroo nuuf kennan. Nutis yeroo keennatti fayyadamnee, kinina takka keessa elemantiin gosa kami akka jiruu fi hammi isaa hagam akka ta’e adda baafanne. Fakkeenyaaf qaruuraa tokko keessaa miiliigraama 1, kan biraa keessaa miiliigraama 2, kaan keessaa ammoo miiliigraama 3 fi kkf. Dawaaa dhukkubarraa nama fayyisu oomishuuf, keemikaala hundaa madaala barbaachisuun itti naquu qabna. Osoo miiligiraamni elemantii tokko keessa jiru hamma barbaadamuu ol ta’ee, ykn ammoo gad ta’ee, dawaan sun gara summiitti jijjiiramuu danda’a.
Osoo akka tasaa nuti dalagatti jirruu qaruuraan kunniin lafa dhahanii, akkasumas keemikaalonni keessa jiran walitti makamanii, qoricha nuti barbaannu san nuuf uumuu danda’uu laata? Osoo ummanni addunyaa cufti isaatuu dhufee qorichi ykn ammoo dawaan akka tasaa uumame jedhanii nu amansiisuu danda’anii laata? Kanaaf wanti tokko akka tasaa, ykn ammoo carraan uumame yoo jedhan, Abadan dubbii kana fudhachuun hin danda’amu. Wanti dachii irra jiru kun hundi isaatuu baalaansiin (madaalaan) uumame. Hunduu waan isa bira jiruun bareeda. Wanti akka carraa uumame hin jiru.
Mee fakkeenyaaf qaama namaa haa ilaallu. Qaama ilma namaa keessa elemantoota haga 60tu jira. Qaama keenya keessa elemantootni akka aayran, maagniiziyam, kroomiyam fi kanneen birootis haga murtaawaa Rabbi nuu uumeen nu keessa jiran. yeroo heddu yoo hammi elemantoota kanaa ol guddatu, ykn ammoo yoo xiqqaatu dhukkubni nu qaba. Fakkeenyaaf Kooppariin akka dhiigni qaama keenya keessatti uumamu godha. Yoo hammi isaa xiqqaate, dhukkubni garagaraa nu qabuu jalqaba. Manganiis ammoo akka sammuun keenya akka gaaritti hojjatu godha. Hanqinni isaa ammoo akka sammuun keenya jeeqamu godha. Walumaa galatti qaamni keenya kun wantoota garagaraa Rabbiin bareechee nuuf kenne qaba. Kanaaf wanti cufti isaatuu Baalans godhamee uumame. Baalansiin (Madaalli) kun ammoo uumama hunda keessa jira.
Dawaa Aspiriinii takka akka tasaa keemikaalota walitti jiganiin argamuu yoo hin dandeenyee, ilmi namaa boca ajaa’ibaa akkanaa kun, ykn ammoo uumamnummaan samii dachii keessa jiru kan ajaa’ibaa kun akkamitti akka carraa argame jedhanii nu amansiisuu?
Qaamni keenya waan yeroo tokko uumamee, akkasumatti goggogee hafuu miti. Seeliin garaacha keenya keessatti wagga waggaan du’u kg 90 ta’a. Akkasumas Seeliin gogaa keenyaa kan waggatti du’u ammoo Kg 45 ta’a. Guyyaa tokkotti seeliin dhiiga diimaa biiliyoona 200 ta’u ni du’a. bakka sanitti ammoo Seeliin kuma 10 ta’u sakandii takka keessatti oomishama. Qaamni keenya kun ji’a jaha jahaan of haaromsaa deema. Mudannoowwan akkanaa kunniin akka carraa ykn ammoo akka tasaa argaman jechuun danda’amaa laata? Mudannoon akkanaa kun ammoo namoota Biilyoona 7 ta’an kan dachii tanarra jiran irratti mudata. Kanaaf akkamitti wanti kun akka tasaa argame jechuu dandeenya?
Rabbi Qur’aana keessatti akkana jedha
Inni Rabbii Uumaa (Waan hundaa), (Waan hin jirree) ta’ee dha. Isaaf maqoolee gaggaarii ta’antu jira. Wantootni samii fi dachii keessaa isa qulqulleessu (isa faarsu). Inni injifataa ogeessa
Suuratul Hashri 59:24


text:
Walaloo Gamteessaa Sabaa
OBBOLEESSOO RAAJI BAASAA!!
Jedhuu jaaarsonni
Woyta mammaakani!
Jawweenuu waa na liqimsee
Maaltu lootuu afaan bansiise
Miila afaan kaawwatee sanaa ol dabarsee
Haganumatti anis afaan albeen baqaqsee
Garaa isaas addumaan tarsaase
Akkanatti lafatti hambisee
Darbadhee ajjeese!
Gooftaan na gargaaree anis waa callisee
Alahamdulillaah jedhee Rabbii kiyya faarse!!
Obboleessoo raaji baasaa
Yaa dilbaasaa
Raajii akka kanaa
Argitanii barana!
Diinnis mammaraatee
Firris jajjabaatee
Nyaapha injifate!
Hashuu jedhee anillee
Rabbuma na falee
Tolchite jedhee sabnillee!!!!
Kan sobaan fiige olii gadi qabee
Hunduu kunoo amma gaabbee
Odeessanii kijiba Rabbi jibbe!!!!
Hiyyummaaf nu koofee
Meeqa daldalaaf nu dhufe
Ofumallee kufee
Kufeetuma hafee!
Hojii Rabbi jabaa
Hiyyeessi edaa Rabbi qaba!!
Kana ta’e malee
Hiyyuun yoom of fale.
Kun kolonii bilisoomsa jenna
Sun kolonii bilisoomsa jenna
Koloniif dhuftii haaraa tattaafannaa
Maali dubbiin faallaan baranaa!! (2)
“Gabrummaa hiddumaan buqqifnaa
Dadhabnu ilma itti guddifna!”
Jedhee Waaqoo Guutuu
Dargaggeessi gabrummaa xoosii haa gatuu
Jabaatee Rabbis haa kadhatuu
Harkas haa baldhifatuu!!
Zarraaf (3)
Anatu barbadeessaa
Gabroomfataa harraagessa!
Zarraaf (3)
Anatu barbadeessaa
Gabroomfataa fokkisaa!!
Fight (struggle) to collapse slavery at any place, time and condition.
Fst Acce
Freedom is not a gift given or property of certain individuals to be begged but it is a beautiful gold that you earn by sacrifice of life.
Finag Acce
Victory belongs to the most persevering
Napoleon Bonaparte
No one can make you feel inferior without your permission.
Eleanon Roosevelt
Success is the progressive realization of a worthy goal.
Earl Nightingale
WANTA XIQQOO DUBBADHAA
Wanta xiqqoo dubbadhaa (2)
Qalbitti naaf qabadhaa
Dirqamas fudhadhaa (2)
Waan jechaa ni jedhaa sabni haa dhagayuu
Gaarii taananis walilleen haa gayuu
Ka’ee kunoo geerrarsaa
Saba koo deeggarsaa
Wallaalaa jarjaraa
Akka nama yaraa
Gaangeen koo zinnaaraa (2)
Anis harka bayaa
Sabni naaf dhagayaa!!
Ka garaa haadhaatti ilkee baase
Kan da’umsattuu haadha mankaraarse
Farra saba baldhaa kan ijallee jaamse!! (2)
Ilmoolee qeerransaa
Qeerransaa qeerransaa qeerransaa!!
Itti himaa geerrarsa
Jabaadhaa guddisaa
Isi gumaa baasaa
Isi nu bilisoomsaa
Isi abdachiisaa.
Ijoollee lafaa dhufaa
Abdiin isimarrattuu kufaa (2)
“Gabrummaa hiddaan buqqifnaa
Dadhabnu ilma itti guddifna!”
Jedhee Waaqoo Guutuu
Bilisummaanis waa hin haftuu
Gaafni sabni gabrummaa darbatu
Gaafni ofirraan marsee xoosii gatuu (2)
ODUU MAGAALA ASALAA
Dhiiroo wanta magaala Asallaatti arge isin taphachiisuu barbaade! Magaalli Asallaa akkuma beekamu magaalaa guddoo godina Arsiiti. Magaalli tun maddii gaara cilaaloo naannoo ol ka’a 2000m sirrii galaanaa irraatti argamti. Egaa wanti an isin taphachiisuu barbaadu waa’ee balfa magaala kanaa kan amma sardamiinsaan furmaata barbaaduuti. Balfi toonii hedduu kan magaalattii nam’u yeroo ammaa kana nama magaalattii akkanumas irra caalaa warra irraan gadi magaalaatti argamu gar malee dararaa jira. Kunis laggeen Shan tahan tuu magaalaa kana keessa darbu; yeroo darbanis balfa toonii hedduu erga itti darbameeti!! Hamma ammaatti namoonni garmalee miidhamaniiru keessattuu warri irraan gadee lagaa(Down stream) ta’an
Laggeen shaman kun( Bolkeessaa, Goondee, Aarduu,…kkf) magaalaa keessaa erga yaa’anii booda laga kataaraatti makamu; kana booda wal guuranii hara Zuwaayitti galu. Rabbiin isin haa agarsiisu mee hubadhaa; magaala Asallaa bayanii kosii haratanii uummata baadiyyaa faalu!! Ummanni irraan gadee ganda 20-30 ta’a kana keessa tokkoon tokkoon gandaa osoo uummata 5000 qabaatee; uummanni 125,000 faalame jechaadha!! Bineensotaa fi bineeldotas hubadhaa!! Qurxummiilee hara Zuwaayis ilaalcha keessa galchaa!! Kana kunuunsuuf salphamatti hirmaannaa uummataatin ta’uu danda’a!! Qarshii miliyoona 2-3 jecha miidhaa gayu!! Kanaaf jecha nabseen baadiyyaa miidhama!!
FOTOO ISAALLEE ILAALAA!!
WALALOO
Shamaa akka kanaa
Argitan maal jettuu jaranaa?
Magaalli lagatti kana gad yaasaa
Baadiyyaa kunoo kanatu mancaasaa!!
Balfaaf worri magaalaa waa eeggataa
Homa arge fuudhee laga gataa!!
Worri irraa gadii waa garaa isa nyaataa
Kan magaalaatii mijaayee, mijaayee
Waan uummata maaltu isa gaye!!
Maaf callisaa mootummaan
Uummanni kunoo akkanatti miidhamaa!!
GUYYAAN HARDHAA JUM’ATAA
Guyyaan hardhaa jum’ataa
Kan beeku Rabbiin kadhataa
Rabbumas waa abdataa
Nu loosif rakkoo hammaataa (2)
Rakkoon xiqqoonuu madaa
Nu oolchii balaa hundaa
Yaa Allaah Rabbii guddaa (2)
Rakkoon kumaa maa nu kumaa?
Yaa Rabbi uumtee hundumaa
Gooftaa keenna abdiin simaa
Nu hoffolchii balaa cimaa
Guyyaan kun guyyaa eebbifamaa
Gaarii argadheef Alhamdulillaah jedhee:
Si’a lamaa,
Si’a diiddamaa,
Si’a dhibbalamaa…!!!


text:
Walgahiin ministeeroota eeguumsa fayyaa kan ardii Afrikaa har’a Finfinne kan jiru galma gamtaa Afrikaa keessatti jalqabamee jira. Bakka Uummanni walitti qabamee jiruutti tamboo xuxuun akka dhaabatu gochuuf seera ba’e gama hojii irra oolchuun foyya’insii argamuu ministeerri eegumsa fayyaa kan Itiyoophiyaa beeksisee jira.Seerri waggaa sadii dura jechuun dhuma bara 2006 irratti ba’e kun hojii irra eega oolee waggaa tokko ta’e jira.
Gama kaaniin talaalii haaraan kan farra vaayrasii HIV ta’e bu’aa hanga tokko argamsisee yaaliif hojii irra oolee akka jiru ibsamee jira.Kunis yaaliidhaaf Afrikaa kibbaa keessatti uummataaf kennamaa jira.Hayyonni saayinsii akka jedhanti harka 50 hojjachuun isaa qoftii faca’iinsa vaayrasichaa gama ittisuun qooda guddaa qaba.Qorannaan dabalataa biyyoota addunyaa irra jiran 127 keessatti itti fufee akka jiruus gabaafamee jira.


text:
Akkaataa Laa İlaah İllallah Hojii irra oolchan-4
Kutaa darbe keessatti laa ilaah illallah’tti amanuun dhimmoota sadii nurraa barbaada jennee jirra. Isaanis: Rabbii Tokkicha gabbaruu, homaa Isatti qindeessu dhiisuu fi Rabbii gaditti gooftolee fi wantoota gabbaramanitti amanuu diduu, mormuu fi irraa fagaachudha. Amma dhimma sadaffaa ni ilaalla:
Akkamitti wantoota Rabbii gaditti gabbaramanitti kafartaa?
Asitti kafaruu jechuun itti amanuu diduu fi mormuudha.
Wantoota Rabbii gaditti gabbaramanitti kafaruun (itti amanuu diduu fi mormuun) ulaagaalee laa ilaah illallah keessaa tokko. (Ilaali suuratu Al-Baqarah 2:256)
Akkaatan gabbaramtoota sobaatti kafaran haala armaan gadiitini:
1ffaa- Rabbii gaditti wantoonni gabbaraman hundi baaxila (soba) ta’uu amanuu, ibaadaan Rabbiin ala wanta biraatif godhamu soba ta’uu amanuu, diinii Rabbiitiin (Islaamaan) ala amantiiwwan jiran hundi soba ta’uu amanuudha.
*Rabbii gaditti wantoonni gabbaraman hundi baaxila (soba) ta’uu ilaalchise Rabbiin subhaanahu wa ta’aala akkana jedha:
“Suni waan Rabbiin [Gabbaramaa] haqaa ta’ee fi wantoonni isaan Isaa gaditti gabbaran soba (baaxila) waan ta’eefi, Ammas Rabbiin Isatu olta’aa, Guddaa ta’eefi.” Suuratu Al-Hajj 22:62
Wantoonni Rabbii gaditti gabbaraman hundi soba. Sababni isaas, uumamtoota uumuu, jiraachisu, miidhaa namarraa deebisuu fi faayda namaaf fidu hin danda’an. Mee ilaali, sanamni ykn taabonni nama fayyadu ykn miidhaa namarraa deebisuu danda’aa? Akkasumas, ilmi namaa samii irraa bishaan buusun nama nyaachisu fi obaasu danda’aa? Kanaafu, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Gooftaa wantoota hundaa uume, jiraachisu, faayyaduu fi miidhaa namarra deebisu Isa qofa waan ta’eef gabbaramaan haqaa Isa qofa. Isaan ala wantooni gabbaraman immoo soba.
*ibaadaan Rabbiin ala wanta biraatif godhame soba ta’uu ilaalchisee ni jedha:
“Dhugumatti isaan kun wanti isaan keessa jiran mancaafamaadha. Wanti isaan dalagaa turanis baaxila (soba).” Al-A’araaf 7:139
Ilmaan Israa’il Fira’awna jalaa erga bahanii booda namoota sanama gabbaran biraan darban. Ergasi Nabii Muusaan (aleyh salaam) akkana jedhan: Akkuma namoonni kunniin gabbaramaa qaban nufiis gabbaramaa godhi.” Nabii Muusaanis akkana jechuun deebii itti deebise: Namoonni sanama kana gabbaran wanti isaan keessa jiran kan baduudha. Sanamni isaan gabbaran mancaafame ni bada, isaaniis ni badu.[1] Wanti dalagaa turan Rabbii gaditti wanta biraa gabbaruu waan ta’eef baaxila (soba), kan baduu fi faaydaa homaatu hin qabneedha.”
*Islaamaan ala amantin hundi soba ta’uu ilaalchisee:
“Rabbiin biratti amantiin [fudhatama qabu] Islaama qofa.” Suuratu Aali-Imraan 3:19
“Namni Islaaman ala amanti biraa barbaade, isa irraa hin fuudhamu. Inni Aakhiratti warra kasaaran irraayyi.” Suuratu Aali-Imraan 3:85
Namni amanti Islaamaa Rabbiin namootaaf filateen ala amanti biraa barbaade, hojiin isaa isarratti kan deebifamuudha, isarraa hin fuudhamu. Sababni isaas, amantiin Islaamaa Rabbii tokkichaaf qofa harka kennuu, gadi jechuu fi Ergamtoota Isaa hordofuu kan of keessatti qabateedha. Namni amanti kanaan hin dhufne, wanta adabbii Rabbii jalaa nagaha isa baasu fi mindaa Isaa ittiin argatu hin hojjanne.[2] Kanaafu, Aakhiratti Jannata qananiin guuttamte dhabuu fi ibidda seenun warra kasaaran keessaa ta’a. Islaaman ala amantiiwwan jiran hundi baaxila (soba). Sababni isaas, Islaaman ala amantiwwan jiran Rabbiin waliin waan biraa gabbaruu (waaqefachuu) fi seera Isaatiin ala seera biraa hordofu irratti kan hundaa’aniidha. Kanaafu, Rabbiin akkamitti nama Isaan ala wanta biraa gabbaruu fi seera (shari’aa) Isaatin ala seera biraa hordofu hojii isaa irraa fuudhaa?
2ffaa- Rabbii olta’aa gadiitti wantoota gabbaraman hunda gabbaruu irraa fagaachu, qulqullaa’u, bilisoomu fi jibba cimaa jibbu–
*Rabbiin alatti wantoota gabbaraman gabbaruu irraa fagaachu ilaalchisee Qur’aana keessatti ni jedha:
“Isaan xaaghuuta gabbaruu irraa fagaatanii fi gara Rabbii deebi’an, isaaniif oduu gammachiisatu jira. Gabroota gammachiisi.” Suuratu Az-Zumar 39:17
Isaan sheyxaanaaf ajajamuu fi Rabbiin ala wanta biraa gabbaruu irraa fagaatanii fi gara Rabbii ibaadaa fi amanti Isaaf qulqulleessuun deebi’an, isaaniif addunyaa fi Aakhiratti oduu gammachuutu jira.[3] Xaaghuutni sheyxaana, raagdu fi wantoota biroo sobaan gabbaraman of keessatti qabata.
*Wantoota Rabbiin alatti gabbaraman irraa bilisoomu fi qulqullaa’u ilaalchise:
“Yommuu Ibraahim abbaa isaatii fi ummata isaatiin, “Dhugumatti ani wanta isin gabbartan irraa qulqulluudha.” Jedhe, [yaadadhu].” Suuratu Az-Zukhruuf 43:26
Kana jechuun Rabbii gaditti wantoota isin gabbartan irraa ani qulqulluudha, bilisa. Shirkiin yakka guddaa waan ta’eef namni shirkii irraa fagaatu, “Rabbiin ala wanta isin gabbartan irraa ani qulqulluudha” jedhee labsuun wanta isaaf ta’uudha. Namni yakka homaatu hin hojjanne, “Ani qulqulluudha” jedha. Akkasi miti ree? Kanaafu, namni yakka hundarra caalaa badaa ta’e shirkii irraa qulqullaa’u qabaa jechuudha.
*wantoota Rabbii gadiitti gabbaraman jibba cimaa jibbuu ilaalchisee:
“(75)-Innis ni jedhe, “Sila wanta gabbaraa turtan argitanii? (76)-Isinii fi abbootin keessan duraanii? (77)-Gooftaa aalamaa malee dhugumatti isaan anaaf diinota.” Suuratu Ash-Shu’uraa 26:75-77
Nabii Ibraahim (aleyh salaam) ummata isaatiin ni jedhe: Isinii fi abbootiin keessan darban sanamaa homaa hin dhageenye, hin fayyannee fi hin miinee gabbartan sirritti agartanii? Wantoonni isin Rabbii gaditti gabbartan dhugumatti anaaf diinota. Garuu ani Gooftaa wantoota hunda uumee, harka qabuu fi too’atu qofa gabbara.
Akkuma kutaa darbe keessatti jenne Rabbii olta’aa gadiitti wantoonni gabbaraman, kanneen waa hubachuu danda’anii fi hin dandeenye jennee jirra. Kanneen waa hubachuu danda’anis isaan gabbarutti kan gammadanii fi hin gammanne jennee jirra. Asitti kan nutti sirritti jibba cimaa jibbuu qabnu, uumamtoota gabbaramuutti gammadan kan akka sheyxaanaa, moottota abbaa irree, hoggantoota jallinnaa fi wantoota waa hubachuu hin dandeenye kan akka sanama, taabotaa, mukaa fi kkf dha. Warroonni gabbaramuutti hin gammanne kanneen akka malaykota, nabiyyoota, saalihoota wanti isaan balleessan waan hin jirreef isaan hin jibbinu. Kan irra, isaan ni jaallanna, garuu isaan hin gabbarru. Isaan gabbaruu irraa ni fagaanna, nama isaan gabbarus ni jibbina.
Kutaa itti aanu keessatti dhimma 3ffaa ni ilaalla…
[1] Tafsiiru Qurxubii-9/318
[2] Tafsiiru Sa’dii-144
[3] Tafsiiru Muyassar-460
Al-Jaami’ul Mufiid liduruusi ta’allumi tawhiidi-fuula 147-149


text:
Maallaqa Irratti Too’anna Argachuuf
Yeroo ammaa dhimmi maallaqaa sammuu namoota baay’ee maraachisaa fi dhiphisaa kan jiruudha. Gara tokkoon hoji-dhabdummaan baay’achuun yaaddoo fi rakkinnaaf kan nama saaxilaa jiru yommuu ta’u gara biraatin immoo maallaqni warroota dureeyyi biratti baay’achuun ibidda dhiphinnaa isaanitti qabsiisa jira. Kabajamtoota barruu tana dubbisaa jirtan, tarii baay’een keessan maallaqa argachuuf oli gadi jettu. Akkamitti maallaqa argachuu danda’aa? Jechuun halkanii guyyaa yaadda’u dandeessu. Keessattu, warroota yeroo ammaa Saa’ud Arabiyaan ariite gara biyyaa galchite, yaaddo cimaa keessa jiru. Yaaddoo fi dhiphinna isaanii Rabbiin isaan irraa haa kaasu jechuun gara barruu teenyatti ceena.
Dhimmi maallaqaa dhimma nama baay’ee dhiphisaa jiru waan ta’eef torbaan baay’eef In sha Allaah bal’innaan kan ilaallu ta’a. In sha Allaah kitaaba “Five Pillars of Prosperity- Essentails of Faith-Based Wealth Building (Utubaalee shanan Badhaadhinnaa- Amantii Hundee godhachuun Karaa barbaachiso Qabeenya itti ijaaran) fi kitaabban biroo fayyadamuun hanga danda’ameen waliin ilaalla. Abbaan kitaabaa utubaalee shan maallaqa itti argatanii fi diinagde itti ijaaran shan lafa kaa’e jira. Isaanis: Earning (Argachuu), Saving (Qusachuu), Investing (Maallaqa wanta bu’aa argamsiisu irra oolchu), Spending (Baasu ykn itti fayyadamuu) fi Giving (Kennu)dha. In sha Allah gargaarsa Rabbitiin kanniin hundaa gabaabbinaan tokkon tokkoon ilaalla. Har’a Earning (Argachuu) irraa mee haa jalqabnu.
UTUBAA TOKKOFFAA: EARNING (ARGACHUU)
Mata duree kanatti osoo hin seenin duratti barreessan kitaaba akka seensatti tuqaalee ijoo ta’an Afur kaasee jira. Isaanis, liqii (idaa) irraa dheessu, Ribaa (dhala) hundemaa dhiisu, fedhii fi wantoota maatii barbaachisan miseensa maatitiif guutu fi hawaasa gargaaru. Dhugumatti, liqiin kan nama maraachisuu fi rakkinnaa baay’etti kan nama galchuudha. Namni hanga danda’ameen liqii irraa dheessu qaba. Yoo rakkoon cimaan isa qunname malee wanta dabalataa guuttachuuf fakkeenyaf kan akka konkolataa bituuf liqitti seenu hin qabu. Ribaa (dhala) nyaachu fi nyaachisun wanta Islaama keessatti guutumaan guututti dhowwameedha. Akka lugaa Arabiffaatti Riba jechuun dabalata, hortee, guddinna, amaariffaan immoo araaxaa isa jedhamuudha. Karaa shari’aatin ribaa jechuun dhala ykn namni liqeefataan nama isaa liqeessef maallaqa haadho waliin maallaqa dabalataa kennuudha, yeroo liqii san itti deebisu waan tursiiseef. Fakkeenyaf, liqeessan liqeefataaf qarshii 1000 ji’a lama keessatti deebisu qabda. Ta’uu baannan ji’a lama yoo dabarsite 1200 kafalta yoo jedhen kuni Ribaa (dhala) 200 dabalata waan taateef. Namni ribaan daldala daldaalu, daldalli isaa barakaa hin argatu. Qabeenyi inni argatu sun ibidda dhiphinnaa itti qabsiisa. Guyyaa tokko qabeenyi sunis jalaa barbadaa’a. Akkuma Rabbiin (Subhaanahu wa ta’aala) jedhe:
يَمْحَقُ ٱللَّهُ ٱلرِّبَوٰا۟ وَيُرْبِى ٱلصَّدَقَٰتِ ۗ وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ
“Rabbiin dhala [keessaa barakaa] ni haaqa; sadaqaa immoo ni guddisa. Rabbiin warraa akkaan kafaraa, dillaawa hundaa hin jaallatu.” Suuraa Al-Baqaraa 2:276
Kanaafu, namni jireenya keessatti badhaadhinna fi barakaa barbaadu, carraaqqi maallaqa argachuu keessatti ribaa (dhala) irraa of eegu qaba. Badhaadhinna galmaan gahuuf tuqaan dagatamuu hin qabne maatii fi hawaasa ofii gargaarudha. Tarii sababni maallaqa itti argachuuf carraaqnu keessaa tokko maatii keenya itti gargaarufi. Garuu maatii yommuu jennu niiti fi ijjoolle irratti kan daangeefame ta’uu hin qabu. Haadha abbaa fi firoota dhiyoo kan akka obboleessaa fi obboleetti kan of keessatti hammate ta’uu qaba. Akkasumas, maallaqa arganne garaa keenya qofatti kan fixnu osoo hin ta’in hawaasa keenya kan ittiin gargaarru ta’uu qaba. Kanaafi, iccitiin badhaadhinnaa fi misooma itti argatan keessaa tokko hariiro firummaa sufuu ykn eegudha. Ergamaan Rabbii (Nageenyi fi rahmanni Rabbii isaan irratti haa jiraatu) akkana jedhu:
“ مَنْ أَحَبَّ أَنْ يُبْسَطَ لَهُ فِي رِزْقِهِ، وَيُنْسَأَ لَهُ فِي أَثَرِهِ، فَلْيَصِلْ رَحِمَهُ “.
“Namni sooranni (rizqiin) isaa akka bal’attuu fi umriin isaa akka dheeratu barbaade, hariiroo firummaa haa sufu (eegu).” (Sahiih Al-Bukhaari)
Kanniin akka haal-duretti qabachuun amma maloota maallaqa ittiin argatan ilaalla. Napoleon Hill kitaaba isaa “Think and Grow Rich” jedhu keessatti tarkaafilee maallaqa itti argatan 6 kaase jira. Isaaniis:
1ffaa: maallaqa hangamii akka argachuu feetu sammuu kee keessatti murteessi. “Maallaqa baay’ee barbaada” jechuun gahaa miti. Hanga isaa murteessi.
2ffaa: Maallaqa murteessite harkatti galfachuuf wanta niyyatte (yaadde) murteessi. Jecha biraatin maallaqa san argachuuf wanta hojjachuu qabdu itti yaadi.
3ffaa: Maallaqa barbaadde san argachuuf Guyyaa Murtaa’a lafa kaa’i. (Akkana gochuun kee cimte akka hojjattu si taasisa.)
4ffaa: Fedhii kee galmaan gahuuf karoora baasi. Karoora kanas sirritti erga itti yaadde booda takkamaan jalqabi.
5ffaa: maallaqa hangamii argachuu akka barbaadde, yeroo maallaqa itti argachuu feete, maal hojjatte maallaqa argachuu akka qabduu fi karoora kee waraqaa irratti jecha ifaatin barreessi.
6ffaa: Wanta barreessite kana sagalee olkaasi dubbisi. Yeroo dubbistu kana maallaqa san fedhii Rabbitiin argachuu akka dandeessu of amansiisi. (In sha Allah nan argadha jedhi).
Kana hundaa galmaan gahuuf FEDHII barbaachisa. Fedhii yoo jennu immoo haafayuu osoo hin ta’in hanga nama gahu argachuuf tattaafachuudha. Tarkaanfilee armaan olii keessaa tarkaanfin rakkisaan tarkaanfi lamaffaadha. “Akkamitti maallaqa argachuu danda’a?” Robert Kiyosaki kitaaba isaa “Rich Dad and Poor Dad” jedhu keessatti, maallaqa argachuuf buqqee mataa keeti fayyadami (Use your Head) jedha. Wanta hojjachu barbaadde takkaa yaadi. Teknolojii fi industriwwaan yeroo ammaa arginu kunniin sababni argamiinsa isaanii “YAADA” nama tokkooti ykn muraasati. Wanta hojjachuu qaban ni yaadu ergasii hojii irra oolchu. Wanta yaanne kana hojii irra oolchuf beekumsa nu barbaachisa. Sababni isaas, wanta yaanne san galmaan akka geennuf beekumsi sababa nuuf ta’a. Garuu beekumsa maallaqa itti argannu akkamii nu barbaachisaa? Kitaabota fi seeminaarota waa’ee maallaqa barsiisan dubbisuu fi irratti argamuun beekumsa funaanun ni danda’ama. Namoonni gariin waa’ee daldalaa ilaalchise barnoonni yommuu kennamu ‘Yeroo kiyya gubuu hin barbaadu’ jechuun waltajjii kana irratti hin argaman. Akkasumas, kitaaba dubbisuu fedhii hin qaban.
Karaalee maallaqni itti argaman keessaa; Qaxaramuu, hojii mataa ofii uumu, Gareen waligalanii daldala daldaalu fi kkf hojjachuun ni danda’ama.
Nashaaxaa (Passion), Dandeetti waa uumu (Creativity) fi Nama maallaqa oomishuu ta’uu (Entrepreneur)
Namni wanta argachuu barbaadu san fedhii cimaan (nashaaxan) guuttame wanta argachuu barbaadu saniif karaa sirriin yoo carraaqe fi gargaarsa Rabbirraa barbaade, wanta san ni argata. Kufaati yeroo gabaaba fi gufuwwan karatti isa qunnamaniif harka hin kennu. Wanta tokko hojjachuuf erga yaadde fi qoratte booda hanga galmaan geessu hin dhiisin. Yeroo jalqabaatif namtichi Ampuuli iftu tana argate, Thomas Edison, si’a 999 yaalun 1000ffaa irratti ampuuli iftu argate. Wanta jalqabaaf yaadde kufuu danda’a. Garuu kufaati kanaaf harka hin kenniin. Malaa fi karoora adda addaatti fayyadamuun irra deddeebi’i yaali. Hin kufa jette sodaachun duubatti hin rincicin.
Karaa maallaqa itti oomishan biraa Dandeetti Rabbiin nama kennetti fayyadamuun maallaqa oomishudha. Dandeetti kanniin keessaa beekumsaa fi humna qabanitti fayyadamuudha. Nama maallaqa oomishu ykn dhaaba hogganu (Entrepreneur) ta’uuf barreessan kitaaba jalqaba irratti eerre qabxilee armaan gadii lafa kaa’a.
1.Gocha ykn hojii akkami irratti dandeetti qabdaa? 2.Nashaaxan (fedhiin cimaan) kee eessa jiraa? Maal hojjachuu feetaa?
3.Eessarraa ka’uu barbaaddaa? (Muxannoo, qabeenya (resourse), qunnamtii akkamii qabdaa?)
4.Oomisha ykn tajaajila akkami kennuu barbaadda? Eenyuf?
5.Namoonni oomisha ykn tajaajila kana ni barbaadu? 6.Waa’ee kanaa ilaalchise qorannoon ati adeemsifte ni jiraa?
7.Kutannoon kee hangamii? (Tarkaanfi hangami fudhatte? Qorannoo wayii adeemsiftee?)
8.Kana gochuuf kakka’uumsi kee maalii?
Gaafilee kana fi kan kana fakkaatan of gaafachun namni tokko karaalee maallaqa itti oomisha barbaadachu danda’a. Ammas barreessan kitaabaa M.Yaquub wanta itti dabalu qaba. Karaan biraa maallaqa itti oomishan mala SWOT qorachuudha. Malli kunis Jabinna (Strength) fi Dadhabbinna (Weakness) ofii qorachuu, Carraa (Opportunity) jiruu ilaalu fi wantoota Sodaachisaa (Threat) (fakkenyaf, hanqinna muxannoo fi kaapitala fi kkf qabaachu, dorgommiin baay’achuu) fi kan kana fakkaatan qorachuu fi hojii irra oolchuf tattaafachun gara maallaqa oomishutti tarkaanfachun ni danda’ama. Gabaabumatti jabinna qabdu jabeessun, dadhabinna fi wanta nama sodaachisan hambisuuf carraaqu fi carraa argametti fayyadamuun gara fuunduratti tarkaanfachuun ni danda’ama. In sha Allah torbaan “Amaloota Milkaa’inna Saddeet” jedhuun hanga wal arginutti assalamu aleykum wa rahmatullahi wa barakaatuh.
Kitaabban wabii: √Five Pillars of Prosperity- Essentails of Faith-Based Wealth Building- Dr. M.Yaquub Mirza- fuula 10-13 •Think and Grow Rich- Napolien Hills- fuula 35-36
Barruu Tana Irraa Maal Hubatte?
♣Furtuwwan Dinagdee itti ijaaran shanan: Argachuu, Qusachuu, Maallaqa wanta bu’aa argamsiisu irra oolchu (Investing), Maallaqatti fayyadamuu (Spending), Kennu (Giving)
♣Haal-duree badhaadhinnaa fi misooma itti argatan keessaa liqii fi idaa irraa dheessu, Ribaa fi nama gowwoomsu dhiisu, maatii fi hawaasa ofii gargaaru, sadaqaa kennu fi Rabbiin sodaachudha.
♣Tarkaanfileen maallaqa itti argatan jahan: maallaqa hangami argachu akka feetu murteessu, akkamitti akka argachu qabdu mala dhayu fi hojjachuu, karoora baasu, yeroo itti argachuu qabdu murteessu, wantoota armaan oli waraaqa irratti barreessu fi wanta barreesan irra deddeebi’ani dubbisuu.
♣“YAANNI” ka’uumsa badhaadhinnaati. Jalqaba wanta hojjachuu qabdu sirritti gadi taa’i itti yaadi. Ergasi yaada kana gara KAROORATTI dabarsi. Karoora immoo gara hojitti jijjiri.
♣Namni wanta gaarii argachuu barbaadef fedhii cimaan yoo ka’ee fi Rabbiin irratti hirkate, kufaati yeroo gabaabatii fi gufuwwaan isa qunnamaniif harka hin kennu. Hanga dhumaatti ni carraaqa.
♣“Wanta addaa namootaf dhiyeessu barbaaddu, baay’inna namoota wanta san barbaadanii fi dhiibban (bu’aan, barbaachisummaan) wanta ati dhiyeessitu hangam namoota irratti akka fidu qorachuun maallaqa oomishuuf carraaqu dandeessa.” M.Yaaqub Mirza-fuula 6


text:
Rwaandaan seenaa dhiyeenya kanaa keessatti duguugamiinsa sanyii hamaa gaggeeffame waggaa 25 ffaa Dilbata Ebla 07, bara 2019 yaadattee oolte.Guyyaan yaadannoo guyyoota dhibba tokkoof turu Dilbata kaleessaa jalqabame.
Sirna kana irratti prezidaantiin biyyatti Pool Kaagaamee haasawaa dhagesisaniin namoota fixiinsa sana irraa lubbuun hafan galateeffatanii jiru.
Hogganoota biyya alaa kanneen sirna Kigaalii, Rwaandaa keessatti guyyaa Dilbata kana gaggeeffame irratti argaman keessaa mummichi ministeera Itiyoophiyaa Dr. Abiyyi Ahmad tokko turan.
Dr. Abiyyi Waggaa 24 dura gama Tokkummaa mootummotaan jila Rwaandaa ergame keessa turan. Rwaandaan humna araaraa, marii fi dhiifama argame irra dhaabattee ifa ishee ibsuu itti fuftii jedheen abadaddha jedhan.
Gabaasa guutuu Caqasaa


text:
Jeneraal Kiim Yuung Chool hoogganaan Ol’aanaan biiya Kooriyaa Kaabaa biyya Ameerikaatti imaluun isaanii himameera.
Hooganaan biyya Kooriyaa Kaabaa wanti biyya Ameerikaa imalaniif haala wal’ga’ii biyya isaanii fii Ameerikaa irratti mare taasisuuf akka ta’e dhaga’amee jira.
Peresedaantiin Ameerikaa Doonaald Tiraamp hoogganaan oli’aanaan biyya Kooriyaa Kaabaa Jeneraal Kiim Yuung Chool akka biyya Ameerikaa seenaa jiran fulla tuwiitara dhunfaa isaanii irratti guyyaa har’aa mirkaneeysaniiru.
Peresedaant Tiraamp koree Ameerikaa bakka bu’uun Jeneraal Kiim wajjiin maree geggeeysitu akka qindeeysanii jiran hubachiisanii jiru.
Hoogganaan Waajjiraa dame Tika biyya Kooriyaa Kaabaa durii Jeneraal Kiim Yuung Chool erga akka lakkoofsa warra faranjootaa bara 2000 asi imaltuun hoogantoota biyya Kooriyaa Kaabaa biyya Ameerikaa simatanii turanii kan amma kun kan duraa ta’uun himameera.
Jeneraal Kiim Yuung Chool imaltuu biyya Ameerikaatti tasisan keessatti Peresedaant Tiraamp wajjiin akka wal-argan barameera.
Wal-ga’iin akka lakkoofsa Faranjootaa Waxabajjii 12 bara 2018 biyya Siingaapoor keessatti Peresedaantii Ameerika fii Kooriyaa Kaabaa giddutti ni ta’a jedhamee eegamaa ture haqamee jira.
Haa ta’uu garuu, wal-ga’iin biro akka qindaawuuf biyyoonni lamaanuu ciminaan hojjataa akka jiran BBCn gabaaseera.
Biyyiti Kaaba Kooriyaa maree biyyoota lamaan wajjiin geggeeysiteen mi’a Niwluleeraa kanneen qabdu hir’isuu ibsuun buufata Shaakala Niwkuleeraa sadii dhoosuu gabaasuun keenya kan yaadatauudha.
Hoogantoonni ol’aanoon Biyya Kooriyaa Kaabaa gara biyya Ameerikaa imaluun himame.
Jeneraal Kiim Yuung Chool hoogganaan Ol’aanaan biiya Kooriyaa Kaabaa biyya Ameerikaatti imaluun isaanii himameera.


text:
Masaka Sanduuqa Makaa / Sanduuqa Tarree: Gabatee Filannoo
Gabatee gabateewwan kuusaa deetaa irraa argaman kan qabiyyeen isaa akka galfata tarreetti mul'atuu qaban.
Sanduuqota tarreef, gabatee unkaa gabatee ammee wajjiin koronyate ni agarsiifama. Gabatee geessituun yoo xiqqaate dirree tokko gabatee unkaa ammee waliin qabaachuu qaba. Wabii ifa ta'e dhaabuf dandeessisa.
Sanduuqota makaaf, firummaan dirqama gabatee unkaa fi gabatee deetaa sanduuqa makaa keessatti argaman mul'isu giddutti argamu qaba.
Gabatee
Dirree Gabatee keessatti, gabatee dirree deetaa qabu kan qabiyyeen isaa dirree too'annoo keessatti mul'atuu qabu fili.
Gabatee asitti kenname Amaloota too'annoo keessatti akka maalimaa hima SQL dirree Qabeentoota Tarree keessatti argama.


text:
Generaalli humna galaanaa US duraanii John Keelii itti gaafatamaa Whaite house ta’u dhaan hojii isaanii har’a jalqaban.
Jeneraal Keeliin har’a White House keessatti hirbuu seenan. hanga ammaatti ministeera naga eegumsa biyyoolessaa ta’uun hojjetaa kan tauran jeneraale Keeliin hojii isaanii isaa haaraa dhaan itti gaafatamni isaanii ijoon White House sirnaan akka hojjetu gochuu yoo ta’u illee hojii ajaa’ibaa ni hojjetu jedheen abdadha jechuun faarsan prezidaanti Traamp.
Hanga ammaatti hojii gaarii hojjettaniif baga gammadan. Amma immoo generaalli tokko akka itti gaafatamaa white house ta’uun, yoo danda’ames hojii sanaan ol jiru hojjeta abdii jedhun qaba jedhan Traamp .
Prezidaant Traamp itti gaafatamaa White House duraanii Rayans Priibus-n jimaata darbe hojii irraa ar’uun bakka isaanii jeneraalicha muudan. Bulchiinsi Traamp aangoo qabatee baatilee xiqqoo darban keessa gargaartonni isaanii kan White House hamee keessaan raafamaa turan. prezidaantichis hedduu isaanii sababaa adda addaan hojii irra ari’aniiru.


text:
Ijoolee garaa nama raaftu kana mee dhageeffadhaa fi Waamicha Qeerroo Amboo
#Waamicha_Qeerroo_Amboo irraa
============================
Qeerroo fi Qarree Guutuu oromiyaa hundaaf
፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡
#SharegodhaaWaliifdabarsaa
Dhiigni ilmaan oromoo 5000 ol sababa master plan tiif dhangala’e otoo galma hin gahiin tasa daandiitti hin hafu.waadaatu Galletu nurra jirra.
Guyyaa Har’aa irraa calqabee 28 fi 29/6/2011 Ganama sa’a 2:00 irraa calqabee Hiriira Nagaa gaggeessuuf Qeerroo fi qarreen waliif gallee jirra.
Magaalotaa fi Gandoota baadiyyaa hundatti gaggeeffama.
Hiriirri gaggeeffamus karaa Nagaa fi tasgabbiin raawwatamuu qaba.
Ajandaa hiriira kanaa…
- Master plan marsaa 2ffaa akka hojii irra hin oolle ni mormina.
Mootummaan Ummata Akkuma bara durii goyyoomsuun haa dhaabbatu.
- Finfinneen hatattamaan bulchiinsa Oromiyaa jalatti haa deebitu.
- Yaroo Diinnonni keenya Injifannoo dhiiga keenyaan fidne nu harkaa buutuuf gulufaa jiran Teenyee hin ilaalluu.Oduu sobaa Mootummaa irraa hin barbaannu.mootummaan Waan odeessu haa raawwatu.
- Qotee bulaa Oromoo irraa buqqisuun manneen ijaarraman jiraattota Finfinneef kennuun hatattamaan dhaabbatee guutumaan guututti qotee bulaa Oromoo achirraa buqqa’ee fi uummata Oromoo daangaa irraa buqqa’eef haa kennamu.
- Hanga filannoon dhufu milka’uutti opdon waadaa galtee deebisuu waan dadhabdeefi Injifannoo xiqqoo oromoon argate itti fufsiisuu hin dandeenye.Otoo Oromiyaan hin diigamne Opdon Tumsa hunda hirmachiiseen Fkn……
# Dhaabbolee siyaasa oromoo ciccimoo waliin #Qeerroo fi qarree Waliin
#Hayyoota oromoo waliin hanga filannoo tti waliin haa bulchan.
- Ilmaan Oromoo maqaa ABOn hidhuun haa dhaabbatu.warreen hidhamanis haa hiikaman.
- Qabeenya oromoo fi Oromiyaa irratti kan murteessu oromoo dha malee alagaa miti.
- Waggoottan 27 darban keessa qaamonni sadarkaa gadii irraa hanga sadarkaa gubbaatti ilmaan Oromoo hiisisaa, ajjeesisaa, reebsisaa,achibuutee dhabamsiisaa, saamaa, turan seeratti nuuf haa dhihaatan.
- Jaal Nadhii Gammadaa fi Hidhamtoonni siyaasaa bara dheeraaf achi buuteen isaanii dhabaman mootummaan deebii atatamaa haa kennu..
Kkf…
Waliif haa dabarsinu.
Oromoon Galaana !!!
Akkuma barreen darbanii Tokkummaan keenya Akka Guutuu oromiyaa tti cimee itti haa fufu !!
Injifannoo nu hafes sakkii tokko malee Ni Gonfanna !!!


text: Wayyanneen #Juntaa, Terriorist jechaa turan. Gaafa isheen qaban immoo ሰብር ዜና… jedhani Oduun Gurraa nu duucha turan. Hardhaas akkuma dheengadda sana Oduu Amme Addee Keeriyaa Ibraahiim Mirgaa Waabitiin mana hidhaa irra hikamtee jirti nuun jedhan. Hoggantooni Oromoo Ergaa hidhaman ji’a 8 guutee. Hoggantoota, Oromoo keesssa Lammii Beenyaa fi waahilooni isaa ergaa Mirgii Waabii egameef ji’a Sadii ol darbarsanii jiran, Hanga ammatti gadi hin lakkifamnee. Garee TPLF warraa dheengadda qaban gadi lakkisaa jiru…Xoophiyaa fi Oromoo….???


text:
Ibsa mana Lubummaa Ortodoks tawaahidoo Oromiyaa ( Fulbaana 01, 2019)
Must listen to:
Related
Related Posts
- IBSA EEJJANNOO QEERROO OROMIYAA IRRAA
IBSA EEJJANNOO QEERROO OROMIYAA IRRAA Haala yeroo Oromiyaa keessa jirtu irratti marii Cimaa erga goone…
- Ibsa Eegdoota Warraaqsa Oromiyaa
Eegdoota Warraaqsa Oromiyaa (EWO/RG) | Hagayya 21, 2020 Qabsoon ilaalcha nam-tokkee fi fedhii murnaatiin geggeeffamu…
- IBSA EJJENNOO QEERROO BILISUMMAA OROMOO BAHA OROMIYAA
IBSA EJJENNOO QEERROO BILISUMMAA OROMOO BAHA OROMIYAA Addunyaa tanarra namoota baayyeetu jiraata. Isaan kana hunda…


text:
Ilmaan Oromoo Lola Halagaan Karoorse Keessatti Qodaa Fudhatanii Dhumuun Fafa!
(Ibsa Ajajaa Ol-aanaa ABO/WBO)
Impaayera itoophiyaa keessatti Oromoon akka Oromootti mataa ol qabatee akka hin jiraannef waggaa dhibba of-duuba hambisanii bituun imaammata habashootaati. Oromoon impayera kana keessatti karaa siyaasa, diinagdee, barnootaa, hawaasummaa fi kkf hacuucamaa fi cunqurfamaa har’a gahe. Habashooti gaafa nagaa akka Oromoon qotee fi tiksee isaan sooru, gaafa lolaa ammoo lolee aangoo isaanii irratti isaan tiksu hawwu. Hawwii kana bakkaan gahuuf ammoo ijoolleen Oromoo kumoota dhibbaan lakkaawaman qawwee itti hidhanii uummataan wal-dura dhaabuun ficcisiisaa jiraatan.
Haala kanaan, ilmaan Oromoo lola halagaan karoorse keessatti qooda fudhatanii lubbuu dhabanii fi qaamaa hir’atan hedduu dha. Bara lola Adawaa irraa eegalee haga har’aatti ilmaan Oromoo lola isaan hin ilaallatnee keessatti qooda fudhatan fayidaan isaan argatan hin jiru. Bara Xaaliyaanii yeroo ‘Nugusichi’ lola irraa dheesse godaane, ilmaaan Oromoo jabinaan lolanii haga lolli addunyaa lammaffaa xumura argatutti falman. Lola addunyaa lammaaffaa booda yeroo Xaliyaaniin injifatamtus HaylaSillaaseen gargaarsa warra Ingliziin aangootti deebihe. Bara Dargii keessattis ilmaan Oromoo hedduu maqaa ‘biherawi’ jedhamuun qe’ee isaanii irraa guuramanii lola sirna gabroonfataa dheeresuu keessatti qooda fudhatanii dhuman. Bara Wayyaanee keessattis ilmaan Oromoo lola obbolaa lamaan keessa seenanii ‘Badime fi Shiraaroo’ keessatti irbaata rasaasaa ta’an lakkoofsi isaanii guddaa dha.
Ilmaan Nafxanyootaa abjuu Oromiyaa dhuunfachuun Oromoo balleessuuf waggaa dheeraa abjootaa turaan milkeessuuf, maxxaannee maqaa Oromootiin of-waamtu tolfachuun saba Oromoo irraatti gabrummaa bara dheeraa itti fe’uuf wixxifachaa jiru. Haala kanaan Oromoo kiyyoo hiyyummaa keessa galchanii jilbeeffachiisuuf, ilmaan Oromoo afaan qawwee itti qabanii doorsisuu, ajjeesuu fi jumlaadhaan hidhuun dhukkuba daddarbaaf saaxilanii cabsuuf yaalaa jiru. Karoora isaanii kanaas fiixaan baasuuf qabeenya uumamaa Oromiyaa ibiddaan gubuu, loon Oromoo qalanii nyaachuu, qabeenya Oromoo saamuu, ooyiruu qonnaan bulaa Oromoo ciruu, qe’ee Oromoo barbadeessuu, ilmaan Oromoo gochaa diinummaa kana duraa dhaabbatan ajjeesanii bineensa nyaachisuu, reeffa isaanii gubuu fi awwaala dhorkuun hojii isaanii guyyuu godhatanii jiru.
Baroota lamaan darban keessattis ummatni keenyi marfama lolaa keessa seensifamee qixa hedduun lolamaa jira. Lola kana kan durummaan geggeessaa jiru ammoo ilmaan Nafxanyootaa kan partii prosperity (PP) jedhamu haguggatanii jirani dha. Lolli adeemsifamaa jiru ilaalchii fi sabboonummaa Oromummaa irratti yeroo ta’u, Oromiyaan dachee lolaa taate jirti. Lola kana kan karoorsu, hoggannu, dhiheessii gosa hundaan kan deggeru ammoo PP dha. Kanneen eenyummaa Oromoo dhabamsiisuu fi Oromiyaa diiguun lafa Oromoo qabachuu, qircachuu fi qabeenya Oromoo saamuu barbaadanis karoora lolaa kana keessatti qooda fudhachaa jiru.
Akeekni lola kanaa inni guddichi ummata Oromoo karaa hundaan laaffisuun gabrummaa keessatti ittisuu dha. Kana cinaatti lafa isaa dhuunfatuun akeeka babal’ifannoo qaban guuttatuufis sababoota dhukkuba daddarbaa Koronaa fi dhimma hidhaa laga Abbayyaa golgaa godhatuun shirri xaxamaa jiru dha. Kana malees ummatni Oromoo loloota kanneeniin qabamee qabsoo walii gala amna gara bilisummaatti fulla’aa jiru laaffisu fi irree ummataa gama hundaan laamshessanii lakkoobsa isaa xiqqeessuu fi Oromiyaa ciranii dhiphisuu dha. Ummata Oromoo bilisummaa isaaf qabsaa’uu mara hiikkachiisuunis karoraa kana keessatti haammatamee jira.
Akeeka kana bakkaan gahuufis gidduu kanaa ilmaan Oromoo qawwee itti hidhanii ibiddatti guuruuf, lolaa daangaan Amaaraa karaa Sudaan xuqame jedhanii, ijoollee Oromoo gara waraanaatti guuraa jiraachuun dhaga’aamaa jira. Haaluma kanaan dabballoonni PP gandoota keessa naanna’anii warri ijoollee dhiiraa lama qabdan tokko diramaaf nuuf kennaa, dirree waraanatti ergina jechaa jiru. Akeekni lola kanaas Oromoo lola isa hin ilaallannetti guuranii fixuu tahuu hubachuun, karoora balaafamaa kana irraa of eeguu fi of tiksuun dirqaama ilmaan Oromoo maraa ta’uu ajajaan ol-aanaa ABO/WBO hubachiisa!
Walumaa galaatti diinni innikkaa sirna faashistii Nafxanyaa kan saba Oromoo bulchiinsa waggaa 60 duratti of-duuba deebisuuf dhama’aa jiru dha. Diinni Oromoo yeroo hundaa Oromummaa dhabamsiisuuf lola wal-irraa hin citnee saba Oromoo irraatti gaggeessaa jira. Sirni kaleessa Oromoo irraatti duguuggaa sanyii rawwaataa ture, har’aas gad-dhaabbatee yakka fakkaataa raawwachuuf tattaafataa jira. Oromoon marti dhimma kana hubachuun diina har’a qe’ee Oromoo qe’ee booyichaa fi gadadootti jijjiiree jiru, sirna ammaa aangoo irraa jiru, PP karaa irraa maqsuun akka feesiisu hubachuu qaba. Kanaafuu, ilmaan Oromoo qawwee halagaa baataa jiran yeroo itti gara mooraa QBOtti deebihan amma tahuu ajajaan ol-aanaa ABO/WBO waamicha dhiheessa! Oromoo ta’anii halagaaf duuluun albee ittiin qalamaan ofiif qopheessuun wal-fakkaata.
Dhuma irraatti WBOn akeeka ilmaan Nafxanyootaa fashalsuuf falmaa uummata isaa wajjiin dhaabbatee wareegama guddaa baasaa, waraana weerartuu hallaattii Oromiyaa sooraa jira. Kanaaf, ilmaan Oromoo Oromiyaa mara keessa jirtan qabsoo Fincila Xumura Garbummaa finiinsuun sirna duubatti hafaa PP of-irraa qaarisuun amna gara bilisummaatti saffisaa jiru of dura oofuu malee lola karoora diinaan wixinamee keessaa qooda fudhachuun fafa ta’uu ajajaan ol-aanaa ABO/WBO beeksisa! Qeerroon Oromoo marti dhimma kana qalebeeffatuun lola halagaan karoorsu keessaa akka qooda hin fudhatne gorsaa, Oromoon karoora mataa isaa fi gaaffii ofii isaaf malee karooraa fi dantaa diinaa guutuuf lola seenuun seenaa xuraawaa ta’uu ajajaan ol-aanaa ABO/WBO akeekkachiisa!
Injifannoo Ummata Oromoof!
Ajajaa ol-aanaa ABO/WBO
Caamsaa 23, 2020


text:
Seeneetiin Yunaaytid Isteets harki caalan isaa Ripeblikaanii ta’e, Hojjaa Duraa darbe seera dhimma to’annaa qawwee irratti dhihaate akka sagaleen iratti hin kennamnee godheera.
Dimokraatonni miseensa mana marii Ameerikaa gara 40tti hiiqan , kaleessaa, manni marrii akkuma barame yaa’ii isaarra odoo jiruu, “ waan tokkorra geenyu malee asii hin baanu “ jechuudhan mormii jalqaban. Teechoorra odoo inta’in lafa bu’anii ta’ani achuma bulan.
Dimokiraatoonni yeroo dheeradhaf dhimmaa to’annaa qaweee irratti sagaleen akka kennamu gaafachaa turan. Warri paartii Ripeblikaanii garuu sagaleen kennamee dubbin akka murtaahuu hin barbaanne.
Joon Luwiis, godina Joorjiyaatii bakka bu’aa ummataati. Joon qabsoo ummanni gurraachi Ameerikaa mirga ofii kabachiisuudha godhe, ‘Civil Right movements’, jedhamuu, warra Maartiin Lutar Kiingi faa wajjin hoggane keessa tooko. Mala bara sanii fayyadamee, mormii amma dimokraatonni gochaa jiran kana hogganaa jira.
Joon dabalees, dhimma kanaratti paartiin isaanii obsa fixachuu ibsee. ” kana caalaa hin eegnu, kanaafuu, oggaa dhufuu hookan ji’a dhufuu odoo hin ta’in ,harra mana marii kana irraa deebii eeggana," jedhe, namoota deggarsa isaanii ibsachuudha fundura Kaapitool Hiilitti walitti qabaman laaluuhdaa ogga gadi baheetti.
Qorannoowwaan sagalee ummanni kenne iratti hundaahee bahan, ummanni Ameerikaa harki caalan akkaataa namooni qawwee bitachuu danda’an irratti to’annaan akka jiraatu deeggaruu isaanii agarsiisa. Kana hojiirra oolchuudha wanni godhamaa jiru hin jiru jedhanii warii paarlaamaa biyyatti himatan baayyee dha.
Dimokraatonni mormii dhiheefatan kun, erga kaameeran mana marichaa cufamee, waan Kapitool Hiilitti ta’aa ture sab-qunnamtii hawaasummaa - an akka Tiwitarii fi Periskoopii fayyadamanii - viidiyoo fi suuraa akkasumas haasahaa fi dhaadannoo achitti gochaa turan hawaasa biraan gahan.
Pirezdaantiin Ameerikaa Baraak Obaamanis Kara Twiterii isaa Joon Luwiis to’annaa qawwee raggasisuudha mormii kana hogganuu isaatif galata galcheefira.
Mormiin dimookraatonni gochaa turan harra guyyaa xumurameera.


text:
Godina Booranaa aanaa Mi’ootti Wiixata,Gurrandhalaa 11,2019 Raayyaan Ittisa Biyyaa Misirroo lamaanii fi waaheloota isaanii nama shan fixee jedhanii himachuutti jiran.
Obbo Soraa Galgaloo Hoogganaan Waajjira ODP Aanaa Mi’oo, koreen hundaayee ajajdoota waraanaa naannoo jiran waliin waldubbiirra jiraachuu isaanii VOA-tti himan.
Rasaasa Raayyaan Ittisa Biyyaa dhukaaseen lubbuun isaanii dabre jedhee ummataa fi bulchiinsii.
Dhukaasa kanaanis Kottoola jaldeessaa abbaan cidhaa fi michuun isaa Cuquliisa dabalatee namootni shan lubbuun darbeeraa kaleessa awwaalan.
Jara fixan kana afur iddoo tokkotti isa tokko ammoo iddoo biraatti ajjeesan. Raayyaan Ittisa Biyyaa “dhukaasan” jedha bulchiinsii garuu soba jedha.
Akak bulchiinsii jedhutti dubbii tana hajajootiiw waraanaa Mooyyalee dhufanii qorachuutti jiran.
Akka Obbo Soraatti angawoota aanaa keessaa koreen nama 30 hundaayee waan kana qorataa jiraa jedhu.