text:
AKKA DUBBATE KA’EERA. Maat.28:6
AKKA DUBBATE KA’EERA. Maat.28:6
Gizaachew Mekuriyaan
Icciitiin kun Ol’aanaadha. Umama keessaa guutummaan kan isa beekee fi kan isa xinxaalee(qorate) bira gahu danda’u hin jiru. Icciitiin Waaqummaa isaa afuura qulqulluun Abbootii filatamaniif qofa kan ifu qofa yoo ta’u, akkasumas ta’e guutummaa isaatiin kan isa beekuu danda’u hin jiru. Kanaafi, Abbootiin keenya sammuu namaatiin ol ta’uu isaa fi yoomuu iccitii ta’uu isaa ibsuuf “waaqa garaa Gurraacha” jechuun kan waaqa isaanii waammatan. Waa hundaafuu, Abbootii keenyaa irraa kan baranne akka armaan gadiitti dhiyaateera. Waa’een Du’aa ka’uu Gooftaa fi fayyisaa keenya Iyyasuus Kiristoos Wangeela Maatiwoos 28, Maarqos 16, Luqaas 24 fi Yohaannis 20 irratti guutummaan barreeffamee kan jiru yoo ta’u akka armaan gadiitti dhiyaateera.
Waa’ee du’aa ka’uu yoo dubbannu haala duutti itti dhufee fi ammam akka nama gaddisiisu hubachuun nurra jiraata. Jireenyis duunis Addamii fi Heewwaniin akka ta’e kitaabni qulqulluun ni dubbata.
Jireenya gara du’aatti kan jijjiires seera Waaqayyoo diiganii cubbuu raawwachuu dha. Du’a jechuun hiika lama kan qabu yoo ta’u gama tokkoon foon lubbuun keessaa baate yoo ta’u gama birootiin immoo otoo lubbuun jiruu fi nama jedhamee waamamu cubbuu raawwachuun otoo ija jijjiirannaa qalbii hin taasifatiin jiraachuu dha.
Du’aa ka’uun (ትንሣኤ) akka hiika mana Kiristaana keenyaatti lubbuu fi foon duuni addaan baase ture walitti deebi’anii murtii fudhachuuf kan itti ka’anii dha. Du’aa ka’uun duuni kan ittiin moo’atamee fi bilisummaan ilmaan namaa kan ittiin labsameedha. Du’a moo’achuun du’aa kaa’uun isa duraa kan ta’ee fi aangoo kana ilmaan namaatiif kan kenne Gooftaa keenya Iyyasuus Kiristoosi dha. “Kiristoos warreen muganiif isa duraa ta’ee ka’eera.” Qoronxoos dursaa 15:20.
Addaam waggoota torbaaf ajaja Waaqayyoo eegee waan jiraateef ulfinni isaa otoo hinhir’anne fi kennii isaa otoo jalaa hin hi’rifamne akka jiraate hayyoonni mana amantaa nu barsiisu. Ergaa Yohaannis 1ffaa 3:24 “ajaja isaa kan eegu Isaan jiraata Innis isa keessa ni jiraata”. Addaamii fi Heewaan dhugaan tokko yaadoota walfalleessan lamaan seexanaan waan itti himameef tokkoo isaa filachuun dirqama waan itti ta’eef fedhii isaanii guutuun gorsa seexanaa filatanii raawwatani. Kana raawwachuu isaatiinis akka seexanni jedheen waaqa ta’uu hin dandeenye, akka waaqayyoon itti dubbatee turetti ulfinaa fi kennaa isaanii ni dhaban. Bara keenya kanas, yaada faallaa dubbii Waaqayyoon nutti dubbachaa jiruun ala kan nu gorsaan (yeroo Waaqayyoon gara mana isaatti fayyinaaf nu waamu akka hin deemne, Gocha Waaqayyoon hin raawwatiina jedhe akka raawwanuu, yeroo soomaa akka hin soomne, yeroo kadhannaa akka ciisnuu fi kkf), fi kana biras darbaan Ijoolummaa Waaqayyoo nudhabsiisuuf dhibbaa adda addaa kan nurraan ga’an jiraniin ‘namni biyya lafaa hunda buufatee yoo lubbuu isaatti hir’ise maal godhaaf? Akka Maat.8:36 itti himne seexana diina ta’ee otoo jiruu fira fakkaatee goyyomsuun Waaqa keenya waliin addaan nubaasuuf nu qoraa jiru irraatti qabsaa’uu qabna.
Addam Waaqa isa uumee fi isa jaalatu ajaja/ jecha isaa darbuun cubbuu raawwachuun Waaqa isaa waan gaddisiseef isaa fi ijoolee isaa kan ta’an ilmaan namaa hunda irraatti duuni itti murtaa’e. Waaqayyoo fi Ilmaan namaa gidduutti daddoon(girgiddaa) lolaa ni uumame. Addaam abbaan keenya suuga Waaqayyootiin waantooni isa barbaachisu hundi guutameefi bakka itti jiraatuuf, waan nyaatuu fi uffatu kennameefi yaaddoo fi bu’aa ba’ii malee bakka itt jiraatu Gannata sababa cubbuu isaatiin ni dhabe. Waanti nama dinqu immoo battala ajaja Waaqa isaa darbee cubbuu raawwate ofii isaa Waaqa isaa isa duraan yaaddoon eeguu fi abdii godhatu ni baqate, kennaan Waaqayyoo inni qaama qullaa isaa uffisee ture harkaa badee qullaa ta’u isaanii ni barani. Uum. 2:17 irratti “Mukkeen gannata keessa jiran hunda ni nyaatta.Garuu Ija mukaa gaarii fi hamaa nama beeksiisu kana hin nyaatiin, gaafa isa irraa nyaatte du’a niduuta” akka jedheeni ture bakka Waaqni isaa toolcheefi itti isa jiraachisaa ture, nyaata fi uffata Waaqa isaatiin qophaa’eef dadhabbii tokko malee dhamdhamachaa ture dhabuun du’a akka irraa of eegu itti himaamee ture harkatti ni kufe. Waaqayyoon ija mukaa hin nyaatiin,yoo nyaatte ni duuta jedheen seexanni immoo gaafa isa nyaate waaqa ni taata jechuun akka nyaatu ajaje. Sababa isaatiin dacheen (lafni) ni abaaramte, dhama’ee dafqa isaatiin akka jiraatu, biyyoo irraa uumameetti akka deebi’u, dubartiin yeroo deessu ciniinsuun akka itti cimu, uumamni (seexana boofaan fakkeefame) kan isaaf bitamee jiraachaa ture diina akka itti ta’u itti murtaa’eera. Kana caalaa immoo Waaqa isaa baqachuu fi dhokachuun dhaabiitti/ jiraatti du’eera. Qullaa isaanii ta’uu ni barani, kennaa fedhii isaanii fedhii Waaqayyoof ittiin bulchan ni dhabani, nageenya isaanii ni dhaban, jireenya lubbuu ni dhaban, Waaqqayyoon fakkaachuu ni dhaban, Gannatas ni dhaban. Kana booddees abbootiin jiraatan hundi Addaam abbaa isaanii irraa du’a kana dhaaluun jireenya lubbuu dhabanii, dukkana keessa waggaa 5500 jiraataniiru. Namoonni barren kana keessa turanis jireenya dukkana sukkanneessa kana keessaa akka isaan baasu akka jedhanii kadhachaa turaniiru. Isa. 64:1-2 “Maaloo otoo samiiwwan bantee gadi buutee, tulluuwwanis otoo raafamanii maaloo, akka ibiddi qoraan gubee ibidichis bishaan danfiisu maqaan kee diinoota keetti beeksiisi. Jechuun Waaqa isaanii kadhachaa turaniiru. Akkasumas, Ilmi namaa Uumaa isaa waliin waldhabuu isaatiin bittaa seexanaa sukkanneessa ta’e harkatti kufuu isaa Raajjichi kun akkas jechuun ibseera. “Hundi keenya akka nama xuraa’aa taaneera, qulqullummaan keenya hundi akka uffata abaarsaati, hundi keenya akka baalaa ni harcaane, cubbuun keenyas akka bubbee nufudhateera.” Jechuun dubbateera. Isa. 64:6 .
Kunis, hanga bara dhaloota Gooftaa keenya Iyyaus Kiristoos haadha keenya, giifti keenya durbee Maariyaamii irraa dhalatee waadaa Addamiif ilmoo ilmoo kee irraa dhaladhee nan si fayyisa jedhee galeef raawwatuutti kan ta’ee dha. Ilmaan namaa kana mana hidhaa si’ool keessaa baasuu fi bittaa seexanaa harkaa bilisa baasee ulfinaa isaa duraan turtetti deebisuuf jecha Waaqni nama ta’ee dhalatee, du’aa isaa du’ee, du’aa ka’uun aangoo du’aa ittiin ka’u goonfachiiseera. Addaam hidhaa keessaa baasuuf ni hidhame, ni reebame dhuma irrattis fannifamee jireenya bara baraa ni laateef.
Gooftaa fi Qoricha keenya kan ta’e Iyyasus Kiristoos bakka Addaam itti boqote Gologotaa (hiikni isaa buqqee mataa) jedhamuutti fannifamee du’a ni ajjeese. Aawwaalas humna ni dhoowwe. Fagaanne kan turreenis Ijoolleekoo nuun jedhe. Wangeela Maatiwos 27:33 fi Qoronxos 1ffaa 15:56. Foon isaatiin gara awwaalaa, lubbuu isaatiin gara sii’ool bu’ee Addaamii fi ijoollee isaa abdiin isaa eeggachaa turaniif bilisummaa ni labse. ‘Yaa du’a waraantuun kee meerre? Yaa sii’ool moo’ichi kee meerree? 1Qor.15:55 jedhamee akka barreeffame du’a Qoricha keenya Iyyasuus Kiristoosiin seexanni “du’a’’ jedhamee dubbatameef aangoon isaa kan fashalaa’ee ta’uu, seexanni uumama dadhabaa ta’uu fi waaqa tolfamaa ta’uu isaa kan agarsiisuu dha.
Du’aa ka’uun gosa lama dha. Inni jalqabaa Ka’umsa Lubbuu (ትንሣኤልቡና) yoo ta’u kunis jijjirrannaa qalbii godhachuun cubbuu irraa fagaatanii qulqullummaan amantiin jiraachuu dha. Namni Waaqayyootti amanee cubbuu irraa fagaachuun Waaqa isaa waliin jiraachuu baachuun du’a dha. Qulqullichi Phaawuloos kana yoo ibsu “Jalaala guddaa nuuf qabu irraa ka’uun yeroo cubbuu keenyaan duunee turre illee Kiristoos waliin jireenya nuuf ni kenne.” Efeson 2:5 jedheera. Qulqulluun Yohaannisis Mul’ata isaa 20:6 irratti “Ka’umsa isa jalqabaatiif kan carraa argate inni eebbifamaa fi qulqulluu dha. Duuni inni boodaa(lammaffaa) jechuun namni jijjirannaa qalbiif ta’u godhachuun Foonii fi Dhiiga Gooftaa fudhatee jireenya bara baraatiif hin qophoofnee fi akka fedha Waaqayyootti jiraachuun fedhii isaanii fedhii Waaqayyootiif hin bichisiifne du’aa ka’uu isa jalqabaa waan hin arganneef du’a isa lammaffaa jalaa bahu kan hin dandeenye ta’uu hubachiiseera. Qulqullichi Paawulosis “Ati inni raftu damaqi, warreen jiraatti du’aan keessaa ka’ii, Kiristoos siif ibsa.” Jedheera. Seenaan mucaa badee wangeela Luqaas 15:11-32 tti barreeffamee arginu du’aa ka’uu isa jalqabaa kan nu barsiisuu dha. “Mucaankoo kun du’ee ture, amma garuu jireenya argateera, badee kan ture argameera” jechuun du’uu isaa kan dubbate du’a foonii otoo hin taane abbaa fi maatii isaa irraa addaan bahuu isaatiin ture. Nutis yeroo Waaqayyo Abbaa keenyaa fi qulqulloota Isaa irraa addaan baanu ni duuna. Battala gara Waaqayyo Abbaa keenyaatti jijjirannaa qalbii godhannee deebine du’aa kaanee jireenya ni arganna. Kiristaanoonni jijjirannaa qalbii godhatanii FOONII FI DHIIGA GOOFTAA FUDHACHUUN akka fedha waaqayyootti jiraachuun ka’umsa isa duraa ni goonfatu. Ka’umsi inni jalqabaa jijjirannaa qalbiitiin argatan kun ka’umsa isa lammaffaatiif kan qaqqabsiisuudha.
Du’aa ka’uun inni lammaffaa immoo warreen du’an ka’anii foonii fi lubbuun isaanii kan itti walitti dee’bii’anii dha (ትንሣኤዘጉባኤ). Kunis kan raawwatamu yeroo Gooftaan keenya lammata deebi’ee dhufu yoo ta’u yeroo kanas qulqulloota warreen ka’umsa isa jalqabaa argataniif yoo murteessu warreen cubbamoota ta’an irratti immoo ni murteessa. Du’aa ka’umsa isa lammaffaa kanaan cubbamoonni du’a isa lammaffaa kan du’an yoo ta’u kunis du’a bara baraati. Warreen Du’aa ka’ii isa jalqabaa argatan garuu du’a isa jalqabaa jechuun addaan ba’uu foonii fi lubbuun ala/ malee duuni inni lammaffaa isaan kan argatuu miti.
Gooftaa fi Fayyisaa keenya kan ta’e Iyyasuus Kiriistoos Du’aa ka’uu isaatiin namni du’ee awwaalamee kan hin hafne, du’aa ka’ee jireenya bara baraa jiraachuuf abdii kan qabu ta’uu isaa du’aa ka’umsa isaatiin nuuf mirkaneesseera. Kanaaf, du’a booddee jireenyi awwaala booddee abdiin ka’uu jiraachuu isaa hubachuun qaroomina guddaa dha. Yoh.5:28-29 “Yeroon warreen du’anii awwaalaman hundi sagalee Isaa itti dhaga’an ni dhufa, warreen waan gaarii hojjetan jireenya argachuuf ni ka’u, warren hammeenya hojjatanis adabiif ni ka’u.” akka jedhame amantii keenya sirrii fi qajeeltuu taate Ortodooksiin cimnee dhaabbannee naamusa gaarii qabaanne mootommaa Waaqayyoo dhaaluun jireenya bara baraa akka argannu hubachuun of-qopheessuun barbaachiisaa dha. Kana ta’uu baatee yoo hammeenya keenyaan itti fufne garuu gara boolla sodaachisaa ta’eetti gatamnee seexana waliin jiraachuun dirqama ta’uun isaas dhimma dagatamuu hin qabnee dha.
Jijjirannaa qalbiitiin otoo gara Waaqayyootti hin dhiyaannee fi gara mana Abbaa keenyaatti hin deebine ayyaana du’aa ka’uu kabajneera jechuun hin danda’amu. Mana keenyaa keessatti waantoonni nyaataamanii fi uffataman yoo guutaman illee lubbuu keenyaatti waanti hir’ate waan jiruuf ayyanichi ayyaana gammachuu guutuu qabuudha jechuun hin danda’amu. Kanaaf, Ayyaana du’aa ka’uu Gooftaa kana yeroo kabajnu gammachuun keenya guutuu ta’ee suga ayyanichaan akka eebifamnutti gara mana Waaqa keenyaatti deebinee hirmaattoota du’aa ka’ii jireenyaa kan nu taasisu hoolaa Qaraaniyootti nuuf qalame FOONII FI DHIIGA GOOFTAA keenyaa fudhachuun ta’uu qaba malee gocha warreen du’a filatanii kan ta’e sirbaa fi machiin ta’uu hinqabu.
Du’a Isaatiin du’a moo’ee du’aa ka’uu uulfinaa kan nuuf laate fayyisaan Adduunyaa Waaqni keenya kan darbe irraa barannee guyyaa du’a keenyaa yaaduun qulqullummaan qophoofne akka jiraanu nu haa gargaaru. Arjoominni Waaqayyoo araarri durbee Maariyaamii hunda keenya waliin haata’u. Ameen.


c: text/html

text:
Muummeen Ministeera Itoophiyaa Durii Obboo Hayla maariyaam Dassaalny woggaa darbe wal-ga’ii mootummaa gamtoomanii Niiw Yoork tti rakkoolee baqattoota Biyya Suudaan kibbaa hiikuuf horiin waan hin jireef baqattoonni aadaa, afaan fii jireenyaan tokko waan ta’aniif akka lammummaan biyya Itoophiyaa kennamuuf beellama galanii turan. Sochoosiftoonni(Activists) mirga gosa lammii Anyuwaak akka ibsanitti, haalli lammummaa Itoophiyaa lamii Suudaan Kibbaaf kennuu kun ummata Itoophiyaa irraa ...Read More »
Gargaaraa barreessaa muummicha Tokkummaa Mootummootaa dhimma gargaarsa namoomaa doorsisa hojjatoota gargaarsa sudaan kibbaa irra ga’aa jiru balaaleffatan.
Dhimma gargaarsa namoomaatti, gargaaraa barreessaa muummicha Tokkummaa Mootummootaa, Maark Lowkuuk haala hojjattoonni gargaarsaa biyya Suudaan Kibbaa keessatti rakkifamaa jiranii ciminaan balaaleffatan. Maark Lowkuuk daawwanna isaan guyya lama Biyya Suudaan Kibbaa tti taasisaniin akka ibsanitti hookkarrii fi doorsisni hojjettoota gargaarsaa irra ga’aa jiru, akka gargaarsi uummata garqaaramuu qabu gara miliyoona toorbaa hin dhaqqabne danqaa itti tahe jira jedhaniiru. Maark Lowkuuk, baatiilee ...Read More »
Dhaabbati Fayyaa Addunyaa balaa Iboolaa Riipbiliik Dimookoraatawaa Koongootti babala’achaa jiru irratti marii hatattamaa gochuuf.
Marii kanarratti labsiin fayyaa yeroo hatattamaa irratti xiyyeeffatuu fi dhimmicha irratti tarkaanfii fudhatu ni murteeffama. Hanga ammaatti namootni 44 qabamuufi 23 du’uun qoratamaa jira. Namooti baayyeen baadiyyaa jiraatan kan qabaman yoo tahu magaala Mabaandaakaatti namni tokko qabamuun mirkanaa’era. Magaalaa wiirtuu geejjibaa naannoo laga Koongoo jirtuufi namoonni miiliyoona tokko tahan kessa jiraatanitti kan mul’ate, gara magaalaa guddoo biyyattii Kinshaasaatti akka hin ...Read More »
Mana hidhaa Qilinxoo guban kanneen jedhamanii himannaan irratti dhiyaate namoota 38 keessaa namoonni 26 himannaan irraa kaafamuun himame.
Abbaan Alangaa Federaalaa ibsa kennaniin Dr. Fiqruu Maaruu dabalatee namoonni 62 himannaan irraa kaafamuu hubachiisaniiru. Himatamtoonni galmee Maasrashaa Saxee gubbatti mana hidhaa Qilinxoo guban kanneen jedhamanii himannaan irratti dhiyaate 38 keessaa 4 himatii isaanii ajjechaa waliin kan wal qabatuu ta’uun akka mana murtiitti mormatan itti murtaaweera. Himatamoota hafan keessaa 11 walaban akka gadhiifaman 23 immoo himannaan irratti dhiyaate foyyaffamee of-irraa ...Read More »
Keeniyaatti bokkaa cimaa roobeen manneen hedduu liqimsuun, namoota galaafate
Hanga ammaatti namoonni balaa kanaan lubbuu isaanii dhabanii fi Hanga guyyaa har’aatti kanneen reeffi isaanii argame 41 gahuun beekameera. Balaan kun kan uumame Caamsaa 09/2018 halkan erga hawaasni hirriba rafeen booda akka ta’ellee gabaafameera. Bakki balaan kun itti raawwatames magaalaa guddoo keeniyaa, Naayroobii irraa KM 190 gara Kaaba-dhihaatti Kan argamtu magaalaa Soola’ii jedhamtutti. Kanneen balaa kanaan lubbuu isaanii dhaban keessatti ...Read More »
Humni raayyaa Ittisaa poolisoota Naannoo Oromiyaa fi Kan Naannoo Somaalee Moyyalee keessa jiran hidhata hiikkachiise’
Walitti bu’iinsa dilbata darbe lubbuu nama 8 ol galaafatee 40 ol madeesse booda humni Ittisa biyyaa nagaa kabachiisuuf gara Moyyalee dhaqe, humnoota poolisii Naannoo Oromiyaa fi kan naannoo somaalee Moyyalee jiran irraa hidhannoo hiikuu jiraattonni magaalattii dubbatan. guyyaa wixata darbe hedduminaan gara magaalattii kan dhaqan humnootni Ittisa biyyaa Waajjira Poolisii magaalaa Moyyalee akka to’atan, humnoota poolisii Oromiyaarraallee hidhannoo akka hiikan ...Read More »
Obboo Abbaay Tsahaayyee dabalatee hoogganootni sadarkaa ol’anoo afur hojii irraa arihaman.
Obboo abbaay Tsahaayyee akka lakkoofsa Itoophiyaa ji’a Bitooteessaa 09/2006 irraa jalqabnii daayrekteera ol’aanaa Tarsimoo fii qorannoo hoogganaa turan xalyaan muummee ministeeraa Dr. Abiyi Ahmadin barreefameen akka gaafa ji’a Eblaa 12/2010 angoo hojii irraa kaafaman ibsameera. Obboo Tweedroos Haagos miseensi dhaaba bilisa baasaa Tigreey kan ta’e akka lakkoofsa Itoophiyaa Ebala 12/2010 angoo irraa akka kaafamaniif xalayaan Muummee Ministeeraa irraa isaan dhaqqabuun ...Read More »
Mormiin Bulchinsa Naannoo Soomaalee godinaa gara garaa keessatti guyyaa irraa guyyaan cimuun hiriirri mormii itti fufaa jira.
Mormiin bulchinsa naannoo soomaalee magaalaa Shinniilee ti jal’qabame guutuu bulchinsaa keessa babal’achuun godinaalee gara garaa keessatti guyyaa irraa guyyaan cimee itti fufaa jira. Guyyaa hardhaa magaalaa Dirree dhawaa keessatti mormiin cimtuun salaata jummaa booda geggeeffameera. Mormii guyyaa hardhaa magaalaa Dirree dhawaa geggeefamu dhoorkuuf Abdi illeen loltoota humna Poolisii addaa jedhamu konkolaatota 12 magaalaa keessa bittinneesuus mormii ittisuu dadhabuun himameera. Mormii ...Read More »
Godina Gujii Aanaalee hedduu keessatti mormiin gaggeeffamaa jiraachuun beekame.
Yeroo ammaa Mormiin hawaasaa bifa haaraa ta’een godinaalee Oromiyaa bakka gara garaatti itti fufe. Hiriira mormii guyyaa Kibxata (Salaasaa) har’a magaalaa adoolaatti geggeeffameen wal qabatee miseensonni poolisii Oromiyaa Aanichatti argaman uummata irratti dhukaasa banuu, Reebicha raawwachuu fi namoota hidhaa akka turan dhaga’ameera. magaalaa Adoolaa keessatti Poolisoonni Oromiyaa hawaasa hiriira bahan irratti dhukaasa banuun dargaggoonni 2 rasaasan rukutamanii Mana yaalaa seenuun ...Read More »
Mormiin Bulchinsa Naannoo Soomaaleeti dhooye guyyaa irraa guyyaan cimuun hiriirri mormii itti fufaa jira.
Mormiin bulchinsa naannoo soomaalee magaalaa Shinniilee ti jal’qabame guutuu bulchinsaa keessa babal’achuun godinaalee gara garaa keessatti itti fufaa jira. Guyyaa hardhaa godinaa Jijjigaa magaalaa Toogcaalee keessatti mormiin cimtuun geggeeffameera. Moggaasa maqaa afaan Somaaleetiin Dulmi-didi ykn Diddaa Roorroo jedhamuun mormii gaggeeffamee jiraattonni magaalaa kana jiraatan bulchiinsa Abdii illee irratti mormii jabaa gaggeessaa turaniiru. Mormii geggeefame irratti dhaadannooleen dhageessifamaatiin turan keessaa, Nuti ...Read More »

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bilisummaa Birhaanuu kun I/Hayyu-duree ABO Sodaree ka ta’e sana; akkasitti tika olaanaa sirnichaa ta’ee hojjachaa otuu jiruu hoggana paartii walabaa of-fakkeessuuf yaale!
Ijji ummataa si arga! Via: Dábessá Gemelal
#AKKAS JEDHEE TURE #GOOTICHI “Qaama Oromoof Hojjetu Kam waliinuu Waltaanee Hojjechuuf Qophiidha. Dhaabota Oromoo Oromoof Hojjetan Waliinis Waan Waltaanu irratti Waliin Hojjechaa jira. Isa Mootummaan EPRDF tika isaa nutti Makuun dhaaba kana (ABO) diiguuf Operation Nurratti Hojjetaa jiru cimsinee ofirraa eegna. Dhaabni kun Dhaaba Oromoon Aarsaa Guddaa itti kaffalee asiin ga’e waan ta’eef humna tikaa kanatti callifnee hin dhiifnu.” HD ABO #Jaal_Daawud_Ibsaa
Kunooti egaa Tikni Mootummaan ittiin ABO Diiguuf maqaa ABOn Baajata baasee Soodareetti #ABO_Soodaree hundeessuuf Miseensa Tika isaanii kan ta’e #Bilisummaa_Birhaanuu I/A HD ABO jechuun ABO Soodareetti hundaa’e kan Abbaa Nagaa Jaarraa HD ABO jechuun filameefitti nama ramadamedha.
Tikni Mootummaa ADWUI Maqaa ABOn hundaa’uu Xalayaan kun Ragaadha!
Bilisummaa Birhaanuu kun I/Hayyu-duree ABO Sodaree ka ta’e sana!!
Bilisummaa Birhaanuu kun I/Hayyu-duree ABO Sodaree ka ta’e sana; akkasitti tika olaanaa sirnichaa ta’ee hojjachaa otuu jiruu hoggana paartii walabaa of-fakkeessuuf yaale!


text:
FAAYIDAA AFOOLA OROMOO – BEEKAN GULUMMAATIIN
Faayidaalee afoola saba tokkoo gabaabsuudhaan ibsuun salphaa hinta’u. Akkuma gosooti afoolaa hedduun jiranu faayidaaleen isaaniis hedduudha. Kana jechuunis tokkoon tokkoon gosa afoolaa faayidaalee ofii qabu jechuudha. Kanaafuu faayidaalee afoolaa kanneen jedhaman kunneen kanneen afoola maraaf ta’u qofaadha. Kana jechuunis waa’ee afoolaa yaadolee bu’uura ta’an gabbisuuf nigargaara jechuudha malee gosoonni afoolaa adda addadha. Fakkeenyaaf, mammaaksi,hibboon, geerarsi, sirbi aadaa, taphni ijoollee, kkf faayidaalee mataa isaanii kan qabanu ta’uu dagachuudhaan miti. Akkuma mammaaksi namootaaf beekumsa/barnoota dabarsuudhaaf fayyadu geerarsis barnoota dhaggeeffattootaaf dabarsu niqaba. Kun ammoo faayidaa tokkoof oolan jechuudha.
Qabxii kana ka’umsa godhachuudhaan faayidaaleen afoolaa dimshaashumatti malfaa ta’uu danda’u gara jedhutti taruu nidandeenya. Faayidaaleen afoolaa isaan bu’uura ta’an bakka shanitti qoodamuu danda’u. Isaanis:
Ibsuu
Cimsuu fi dabarsuu
Miliquu
Barsiisuu
To’achuu
1. Ibsuuf: Gosti afoolaa tokko tokko, fakkeenyaaf oduu durii, gaaffilee bu’uura ta’an kan sammuu namoota naannoo murtaawaa (kkeessumattuu daa’imman) jiraatanuuf deebii kennuuf yaalu kan akka jaaffilee namaa, mukaa, bineensa, kkf maaltu uume jedhaniif debii laatu. Oduuwwan ykn sheekkowwan madda waantotaa ibsuudhaaf yaalanu kaayyoo isaaniitiif bifa seera qabeessa uumuu yaalu. Saboota addaa addaa biratti himni tokko ykn waanti tokko haala adda addaatiin uumaa ta’ee dhiyaata. Faallaan uumaa (creater) kanaa karaa tokkoon yoo jiraatu, deeggartoonni isaa ammoo karaa biraatiin nijiraatu. Waan bifaanis ta’e qabiyyeedhaan hubannoof rakkisaa ta’ee argameef ykn uumama sodaachisaa itti ta’eef dhalli namaa haala kanaan bifaafi hiika kennaaf jechuudha. Yoo kan godhu hanga tokko naannoo isaa sirna qabsiisa; sammuun isaas hanga tokko boqonnaa argata.
2. Cimsuuf: Sadarkaa beekumsaa yeroon haayyameef irratti hundaa’ee ofis ta’e naannoo isaa ibsuuf ykn hubachuuf akkuma yaalii godhu, ibsaafi hubannoo isaa kana hordofee dhaabbileefi aadaalee isaa afoolaadhaan cimsa ykn gad-dhaaba. Guyyaa dhalootatii eegalee hanga du’a isaatti gochaalee raawwachuu qabu, maaliif akka raawwachuu qabu, amansiisa. Gochaaleen hawaasaa kunis akka hinbadneef; akka dhaloota itti aanu keessattis itti-fufanu taasisu hawaasa barnoota hammayyaa hinqabne (katabuufi dubbisuu hindandeenye) keessatti dalagaaleen raawwatanu, fakkeenyaaf, kanneen dhaloota, dhaqna qabaa, fuudhaafi heeruma, gootummaa, du’a, kkf waliin hariiroo qabanu akka itti fufanu gochuun kan danda’amu afoolatti fayyadamuudhaan ta’a. Hundeen dalagaalee hawaasaa kun akka cimu ykn gad- dhaabbatu godhus afooladha.
- Miliquuf: Dhalli namaa bu’aa bayii jireenya isaa keessatti kan isa mudatu jalaa miliquu barbaada. Bu’aa bayii jireenyaa kana jalaa miliquuf afoolatti fayyadama. Jireenya nuffisiisaa kolfaan dabarsa. Addunyaa haaraa keessa seenee gammachuu waliin qooddatee jiraachuu fedha.
Dhiibbaaa aadaafi barsiifanni adda addaa irra buuse / danbiilee gara garaa jalaa afoolatti fayyadamuun miliqa. Aadaa ykn safuu tuqamuu hinqabne/ofiisaafis cabsuuf kan hinyaalle/ namoonni biroonis yoo tuqan arguu kan hinbarbaanne afoolatti fayyadamuun addunyaa gammachuu (kolfaafi qoosaa) keessa burraaqa. Osoo balaan tokkollee irra hingahiin yeroo afoolatti fayyadamu waan barbaade sana arga ykn dhagaha jechuudha.
Dhiibbaa abbootiin aangoo sababa adda addaatiin irraan gahanu, kan fuulaan mormuu hindandeenye afoolatti fayyadamee morma ykn ibsa.
- Barsiisuu: Gosoon afoolaa hedduun keessumattuu kanneen akka sheekkoo, mammaaksa, hibbboo, geerarsa, walaloo, sirboota adda addaa kkf. Amala gaariifi tooftaalee jireenyaa barsiisuuf nifayyadu. Seera nyaataa, dhugaatii, uffannaa, taa’umsaa, haasaa, kkf. adeemsa dhala namaa barsiisuuf fayyadandha. Jiruufi jireenya hawaasaa keessatti bu’aalee arjummaan, tattaafannaan, tokkummaan, kkf. qaban nuhubachiisu. Amala iloolleefi dargaggoonni horachuu qabanu daa’imummaatii eegalanii sirreessuuf nigargaaru.
-
To’achuuf: Gosooti afoolaa mala ykn tooftaa jireenyaatiifi amala gaarii barsiisanu, amaloonni hawaasa biratti jibbamanu akka hin babal’annes to’achuu nidanda’u. Hattuummaan, sobuun, doqnummaan, garaa-jabummaan, kkf amala gadhee ta’uu ibsu: Akka miseensonni hawaasaa irraa of-eeggatanu akeekkachiisu; nito’atu. Raawwilee hawaasa biratti fudhatama qabanuufi jibamanu adda baafachuun akka qajeelfamaatti akka itti fayyadamanu nitaasisu.
Kaayyoon afoolaa sabni tokko haala inni itti jiraatu barsiisuuudhaan miseensi hawaasaa kamiyyuu akka hordofu gochuudha. Xiyyeeffannoon isaas dhimmoota hawaasni miidhagoodha ykn fudhatamaa jedheen ala kan jiraachuuf yaalanu/ seera kabajamoo hawaasni hordofu kanneen cabsaniif of-eeggannooo kennuu ykn daandii sirriitti deebisuudha. Haalli itti dhiyaatani garuu garaa garummaa qaba. Kanneen keessaa tokko namfakkiiwwan afoola keessatti argaman keessaa kanneen jireenya haala hawaasaa irraa maqanitti kofalchiisuu, itti baacuu, fi ciguun tooflaalee yeroo baayee hojiirra oolanidha. Kanneen aadaa hawaasaa kabajanii jiraataiin immoo nijaju; nidinqisiifatu. Haala kanaan seerri jireenya hawaasaa akka eeggamu to’atu.
- 1Share
1


text:
Welcome!Register for an account
Feesbuukiin argannoo addadha jedhame meeshaa namoonni sammuudhaan yaaduu qofaan barreessuu dandeessisu/kan sammuu namaa dubbisee barreessu qopheessuuf karoora akka qabu beeksiseera.
Biyya Keenyaa keessatti Dhiyeessiin Tajaajila Telekoomii Dhaabbilee Idil-addunyaa birootiif qoodamee kennamuun maal fayyada, maaltu fooyya'a? Dhuunfaan, Hawaasni, Dhaabbileen akkasumas biyyi hoo?
Rakkoo hoji-dhabdummaa biyya keenyaafi Akka #Afrikaatti humna Oomishaa #Dargaggoota heddu mudate furuuf Dhaabbatni guddichi Idil-Addunyaa Google, #Baajata guddaa ramadee #Dargaggootni Afrikaa Interneetaan akka hojii uummatan hojjachaa jira.
Eenyumeessaan Namoota dhuunfaa ykn Fuula Marsaalee hawaasaa akkamitti Hatama ykn Cufama? Hanni ykn cufamuun kun karaa 4 tahuu danda'a
Qinqaanii(Virus) Addunyaaf yaaddassaa ta'e Oomishaalee 'Microsoft' duraanii akka haarofmu dirqaa jira.Qinqaaniin WannaCry jedhamu addunyaa guutuu irraa koompitaroota heddu Qadaaduun himame
Ogeeyyotni Eegumsa Saayibarii Qorannoo adeemsisaniin Deeggarsa Mootummaatiin kan deeggaramu duulli aggaammii saayibarii jalqabuutu himame.Duula aggaammii jabaa kanaaf Biyyootni Afrikaa Giddugaleessaa, bahaafi Kibbaa xiyyeeffannoo keessa galuun himameera.
Bara darbe 2018 qofa Aggaammii Saayibariitiin Kisaaraan Doolara Bil. 2.7tu qaqqabe jedhameera - At only 2018, 2.7 billion dollars to cyber attack - oroict.com
Qafoon haaraa fuulleen isaa ofirra dadacha'u ykn walitti cabu kan dhaabbanni SAMSUNG oomishaa jiru Maamiltootni dursanii itti fayyadamuu eegalan fuulleen qafichaa nujalaa cabaa jira jechuun himate dhiyaateen walqabatee dhiyeessiin qafichi gabatti dhufuun tursiisuutu himame.
Ebla 17,2019(oroict.com) - Oomishaaleen 'Microsoft Window' adda addaa kanaan dura aggaammii hanna saayibarii dhaabbatichi hin beekneef saaxilamee turuu Laboraatooriin dhaabbata Kaaspiraaskii ifoomseera.
Yakka hanna saayibarii...
Bilbilli keessan saffisuu dideeraa?
Bilbilli keessan isin harkatti caljedhaa?
#Stack godhaa?
Bilbilli ammayyaawaan (Smart phone) keessan Saffisa isin barbaadaniin hin deemu taanaan tartiiba kanaa gadii hordoftanii sirreeffachuu dandeessu.
Malootni...
error: Content is protected !!


text:
Gaafii: Namni tokko warra isaa kana yoo wajjiin taphatee itti qanani’e qaama isiitti ka qaamni lamaan wali hin tuqin bishaan maniyyii yoo irraa bahe nama kana maaltu isarra jira?
Deebisaa: Yoo walitti qanani’uun walitti mamaxxanuun soomana keessa taate soommanni isaanii bade garuu akka nama wajjiin rafeetti laalamanii kaffaaraan isaan irra hin jirtu. Yoo sababaa qaamni waltuquutiin maniyyiin akkasitti irraa bahe takkaahuu yoo qaamni isaanii lamaan waltuqe afaanumaanuu akkuma nama wajjiin rafeetii kun balleessadha. Kanaaf jecha kana kaffaaraatu irratti jira. Maaliif jennaan saalli lamaan waltuqe. Saalli lamaan waltuquun soommana ta’uu, soommana malee ta’uu yoo soommana irraa ala ta’e dhiqaan sirratti wajjabe osoo isin lachuu irraallee humaa bahuu baate. Yoo qaamni walitti maxxanuuf ka irraa bahu ta’e isaan lachuu wanni isaan irratti jiru soomanni guyyaa sanii bade araarama Rabbii kadhatanii qadaa guyyaa sanii baasu. Ta duraatiif namni haala ufii beeku walitti hin shookkifatu jechu.
Dr.Liwaa’ulislaam


text:
Barnoota.(2),hundumatu jaja,hundumatu faarsa, Isaaf eebba malee namni hin qabu abaarsa, ‘’Ni baranna” jedha lallabee dhaadata, Waa’eesaa dhaga’uuf gurratu oldhaabata, Yoo ciises abjuudhaan samii cuunfee qora, Ekeraa barnootaa waliin tulluu kora, Xinnaafi guddaa hin qabu fudhachuuf fakkeenya, Sagalee barnootatu dhaale dachee keenya, Nama barates qabna nu’i kallattii maraanuu, Kan qalama bitee qubee ittiin waraanu, Kan mana … Continue reading Maal fayyada barnoonni?
Argeera jedhanii yoodhuma ilaalani Otoo hinhubatin yoodha haasa’ani Osoo keessa hinbeekiin yoodha jaalatani Oolee gaafa bulee maal ta’a laata innii? Hunduu yeroo qabaa maaliif jarjartanii? Hunduu yeroo qabaa mee hubadhaa laalaa Yaada hedduudhaanis baay’isaa madaalaa Hubachuumoo dhiisuu egaa kamtu caalaa? Hunduu yeroo qabaa akkana hinta’iinaa Sirriitti hubadhaa lakkii hingowwoominaa Walis gaggaafadhaa calillee hinjedhinaa Sirriitti xiinxalaa … Continue reading Hunduu yeroo qaba
Kaleessi har’a hin ta’u, borus miti iftaan Wanta takkaa darbe hin qaqqaban bullaan Yeroon nama miti na eegis hin jedhan Yoo yerootti qoosan ofiin gaabbaa hafan Namni har’arra taa’ee kaleessaan of tuulu Jireenyasaa ari’aa kan darbeen madaalu Isa boruu dhiisee kan tureen of kuulu Maaddii one arraaba boru quufee hin bulu Har’a ta’eet malee dur … Continue reading Yeroon nama hin eegu
Qilleensarra kaatee yaadaan tabjaajja’aa Jireenya mo’achuuf takka kufee ka’aa Deemsa keessa lufe meeqansaa lakkaa’aa Gocha tokko malee yaadasaan akaa’aa Addunyaa xaxamtuu ishee hiika hinqabne Joorsuuf jaamsuu malee boqonnaa hinlaanne Nyaattee dhuguu malee nan quufee hinbeekne Halkan guyyaa fiignee mo’achuu hin dandeenye Ogeeyyiis gaafannee hayyuu biyya bulchu Hiika addunyaa kanaa dadhabe nuulaachuu Qotee bulaas taanee yookaan … Continue reading …Qabsoo dheeraa booda
Hir’inaafi hiyyuma mataa isa cabseef kan hin jilbeenfanne, halkaniifi guyyaa jireenya qabsoo abbaafi haatisaa keessa ce’anii as ga’an homaattuu kan hinlakkoofne Sarbeessaan ilma maatii qotee bulaati. Gidiraa ijoollummaan mataa isa cabsaa ture hunda har’a irra taa’ee gaafa yaadu himala inni taasise hundi har’a isaaf mudannoo godaannisaa hindagatamnedha. Sammuusaan kanatti qabamee mul’ata fuulduraa kan akka abiddaa … Continue reading Albuuda Qabsoon Boodaa
mataa da’imaa irraa haadan keessaa buusan. Guyyaa gubbisaa ykn moggaassuu Aabbaan da’ima kanaa loon keennaf. andhuraan:-horii Aabban ilmee kennu Loonsunosoodurattimaqaabiraaqabaatelleeirraa akka Aadaa Oromoo Booranaatti. jijjiiran, fakkeenyaaf Suukii, Obbol-bulee, Abbaa- Handhuuraa Oromoon durii qabdi. olee... Jedhaaniinillee irraa jijjiranii Handhuuraa Addunyaan ammoo dhiyoo erga baankiin dhuftee jedhaniin. Loon kun amma booda ka daa’immaa egalte(bookaccount)daa’imiiyoodhalatebanuufi. suniiti. Handhuuraa isaati … Continue reading Handhuraa
Magaalaa guddaa Oromiyaafi Itoophiyaa kan taate Finfinnee keessattidha.Ji’a Waxabajjii bara 2002.Guyyaansaa Dilbatadha.Guyyaan kun guyyaa boqonnaakoo waan ta’eef hiriyaakoo dhukkubsatee mana waldhaansa fayyaa,Xuqur Ambassaa ciisee waldhaanamaa jiru gaafadhee, sana boodammoo nama meeshaa daldalaa biyya alaatii naa fichisiisuutti horii kennuuf sagantaan qabadhe.Manni waldhaansa fayyaa Xuqur Ambassaa kun keessummoota dhukkubsattoota dubbisuu barbaadaniif sagantaa baase irratti, Guyyoota Dilbataafi Sanbataa … Continue reading Yaa biyyoo Nanyaadhu


text:
Dhooqa Danaakil: Lafa garmalee ho'aa addunyaa kanaa
Dhooqi Danaakil haroo halluu keelloo fi magariisaan guutame dha. Bishaan gubaan achii ol keessaa danfa. Ho'a irra darbee, gaaziin kilooriinii fi saalfarii hafuura baafachuu nama dhowwa.
'Karra jaannamaa' jedhamuun kan beekamu dhooqni Danaakiil kun adduunyaa kana irratti addumaatti akka abiddaa gubuudhaan kan beekamu yoo ta'e illee, lubbu qabeeyyiin akka keessa jiraatan qorannoon dhiheenya kana qoratame tokko mul'iseera.
Handhuura gaanfa Afriikaa keessatti kan argamu gammoojjiin yookaan lafa gad-jedhaan Danaakil, ho'a isaa irraa kan ka'e bakka namni jiraachuu hin dandeenye, fagoo fi qorannoon kessaatti gaggeefamee hin beeknee dha. Bakki kun naannoo Afaar keessaa meetira 100 sarara galaana gaditti kan argamu dha.
Bakkichi qaama sulula baaha Afriikaa yemmuu ta'u, humna keessoo dachee irraa kan ka'e yeroo ammaatti ardiilee sadii addaan baasuun lafti haaraa tokko bakka itti umamuuf deemuudha jedhame ammanamuu dha.
Lafti isaa jabaataa hinta'iin malee, gogaa fi bokkaan yeroo bayee kan kessaatti hinroobne dha. Ho'ii naannoo kanaa yeroo baay'ee digrii seentigireedii 45 oli. Volkaanoo yookin Burkaana sochoo'aa lamatu dhooqa kana keessa jira. Inni tokko Ertaalee kan jedhamu yeroo ta'u danfa lafa keessaa ol folfolu asiidiin wal make kan baaasuu dha.
Bishaan soogiddumma qabu galaana irraa dhufu wantoota burkaanni yookin volkaanoon lafa keessaa baasu wajjiin gafa wal maku halluu addaa addaa uuma. Soogiddaa fi Salfariin naannoo sanatti argaman yeroo wal makanis bifa kelloo uumuun naannichi argama hawwataa akka qabaatu taasisa.
Haalli qilleensa naannoo kanaa jireenyaaf mijataa miti. Kanaafu biqiltuuwwanii fi lubbu qabeeyyii muraasatu as jiraata. Naannoon Daalool walumaagalatti jireenyaaf bay'ee cimaa yeroo ta'u dhiheenya irratti kan argamtu Hamadeella keessa garuu horsiisee bultoonni Afaar muraasni ni jiraatu.
Sababa ho'a olaanaa fi rakkoo nageenyaa naannoo daangaa Itoophiyaa fi Eertiraa gidduu jiruun waa'een naannoo kanaa osoo hin baramiin tureera.
Qorannoon bara 2013 jalqabee qoratamaa jiru tokko akka Danaakiliif xiyyeeffanaan kennamu taasiseera.
Bara 2013 jalqabanii namoota naannoo kanatti qorannoo qorataa turan keessaa Yunivarsiitii Boloonyaa biyya Italii irraa kan dhufte Baarbaraa Kavalaas "Naannichi baay'ee adda dha, ho'i isaa giddu galeessaan hanga digirii sentigireedii 48 gaha. Gaaf tokko digirii sentigiredii 55 safaruu keenya nan yaadadha" jetti.
Daalool keessatti bishaan ol burqu ammoo digirii seentigireedii 100 dha. Qorattoonni gaasii summaawaa Hayidiroojin Salfaayid irra of eeguutu isaan irra jiraata. Qilleensi daaraa Kilooriinii naanno sanatti argamu akka somba isaanii hin xuqneef yeroo hundaa golgaa gaasii irraa isaan eegu kaawwachuu qabu.
"Soogidda irra keessa isaa uffisee jiru kun yeroo irra ejjetamu cabee keessa gad bu'uu waan danda'uuf, of eegannoo guddaa gochuu qabdu," jetti Kaavalaaz. Bishaan hanga digirii seentigreedii 100tti danfee fi asiidawaa ta'e kana kessaatti yoo kuftan, balaa guddaa irra nama busa. Sanuu ammoo manni yaala dhihoo sanatti argamuu dhabuun immo caalaa yaachisaa ta'a.
"Bara 2013 yeroo hojii kana jalqabnu, akkamitti hojjachuu dandeenya kan jedhuratti ture kan xiyyeeffanne. Firiijii fi keemikaalota saamuda qorannof fudhannu keesa keenyu achi geessuun waan hin danda'amneef cimsinee yaaduu fi kariirsuun nurra ture," jetti Kaavalaav.
Bara 2016 keessa lubbu qabeeyyiin haroo ho'a guddaa qabu kana keessa jiraachuu maluu shakkii jedhuun qorattoonni saamuda sassaabuun qorachuu jalqaban. Ho'aa fi asiidummaa bishaan haroo sanaas safaruu eegalan.
Bara 2017 keessas saamuda fudhachuu itti fufan. Ji'a sadii booda laaboraatooriin garee qorattoota Kaavalaav, baakteeriyaa irraa DNA fudhachuun lubbu qabeeyyiin dhooqa Danaakil keessa akka jiran yeroo jalqabaaf mirkaneessuu danda'an.
Baakteriyoonni achitti argaman kunis 'polyextremophiles' kan jedhaman yeroo ta'u, naanno ho'aa baay'ee olaanaa, asiidummaa fi Ashaboo qabu keessa jiraachuu kan madaqani dha.
Qorannoo isaanii hin maxxansamiin kana keessatti, saayintiistonni kunneen, baakteeriyaa lubbu qaban gosa lama bakka garaa garaa lamattiargan. Burqaa ashaboon keessaa ol danfuu fi haroo xixiqqoo naanno sanatti argamu kessatti ture.
Haroowwan xixiqqoo naannoo kanatti argaman, akka burqaa ashaboo ho'i isaa digirii seentigireedii 55 hin gahu. Bishaan isaas adda dha: ashabummaa of keessa haa qabaatuyyuu malee asiidummaan isaa gadi aanaa dha. Jalli haroo kana burkaana waan qabuuf bishaan isaa Karbon dayooksaayidiin kan badhaadhe dha.
"Haroon kun maqaa adda addaatiin waamama. Namoonni naanno sanaa "Gaat'aalee" yookaan "aaraat" jedhanii waamu. Haroo zayitaawaa yookaan Haroo bifa keelloo jedhanii kan waamanis jiru. Kaan immoo 'haroo ajjeesaa' jechuun waamu. Kunis gaazii Karbon daayoksaayid jedhamu irraa kan kaa'ee bineeyyiin xixiqoon akka simbirrootaa yeroo bishaan dhuguuf gara haroo kana dhaqan gaazii kanaan ukkaamamani waan du'aniifi," jechuun qoratuun Baarbaraa Kavalaas ibsiteetti.
Karbon dayooksaayidiin gaasiiwwan biroo irra ulfaatina waan qabuuf lafatti gadi bu'ee argama. Lubbu qabeeyyii gurguddoon kan akka namaa lafa irraa ol dheerina qaban balaan irra gahu hagana hin jiru.
Haa ta'u malee lubbu qabeeyyiin hanga sentimeetira 30 lafatti dhiyaatan kallattiin karbon daayoksaayidii baay'ee gara keessaatti waan fudhataniif du'u malu.
Argannoon gartuu qorattoota kanaa tokko riikoordii haaraa kan galmeessise dha. Kunis haroo asiidummaan isaa PH zeeroo ta'e keessatti lubbu qabeeyyiin argamuu isaaniiti. PH'n safartuu asiidii yoo ta'u, PH zeeroo jechuun gar malee asiidawaa dha. Hammi asiidii kanaan dura lubbu qabeeyyiin keessatti argaman PH 2 yoo ta'u, biyya Ispeen kessaatti ture.
"Maarsii irra dhooqa Danaakil keessa kan jiran wajjiin kan wal-fakkaatan kuufamni Salfeetii fi albuudawwan biroo jiru. Bishaan ashabaawaa darbee darbee yaa'us jira."
"Bakkeewwan akkas ulfaataa ta'an keessa lubbu qabeeyyiin jiraachuu fi akkamiin akka jiraatan qoratanii baruun, pilaanetoota biroo akka Maarsii irra akkamiin jiraachuun akka danda'amu akka barruuf nu gargaara" jetti Kaavalaav.


text:
Amala Gaarii-Kutaa 1ffaa
Gaalee husnul khuluq (amala gaarii) jettu gurri yommuu dhagahu, qalbiin ni mirqaanti. Inni/ishiin amala gaarii qaba/qabdi yommuu jedhamu, namoonni isa/ishii marsu, waliin hiriyyoomu barbaadu. Kanaafi, amalli gaariin sadarkaa ol’aanaa qabate. Garuu amala gaarii (husnul khuluq) jechuun maal jechuudhaa? Gosoonni isaa hoo maal fa’aa? Kana beeknaa laataa? In sha Allah har’a yeroo keenya kanarratti dabarsina. Wanta baranne immoo hojii irra oolchuf tattaafanna. Isin qophiidhaa? Haa jalqabnu…
Hiikkaa fi Ramaddii Amala Gaarii
Seenaa keessatti beektonni Islaamaa amala gaariif hiika adda addaa kennanii jiru.
Amala (khuluq)-jechuun suuraa keessa namaatti argamuudha[1]. Kana jechuun haala fi uumama namaati. Namni keessi fi uumamni isaa gaarii yoo ta’e wanti hojjatus gaariidha. “Gaarii” yommuu jennu immoo wanta bareedaa, tolaa, gammachisaa fi faaydi qabuudha.
Akkana jedhame jira, amala gaarii jechuun salphinna irraa of qulqulleessu fi wantoota gaggaariin of faayudha.
Ammas amala gaarii jechuun waan gaarii hojjachuu fi wantoota fokkuu dhiisudha.[2]
Kanaafu, hiikni amala gaarii isiniif galee? Yoo isiniif hin galin ramaddii armaan gadii irraa akka hubattan abdiin qaba.
Musliimoota yeroo ammaa keessa amala gaarii ilaalchise yaada dogongoraatu jira. Namtichi namaaf kan mararfatu, gaarii fi mi’aawaa yoo ta’e, inni amala gaarii qaba jedhu. Namtichi osoo salaatu ykn soomu baateyyu amala gaarii qaba jedhuun. Inuma namni tokko yaada akkana dhagahu danda’a, “Inni hin salaatu garuu amala gaarii qaba.” Kuni kan ibsu hubannoon yaad-rimee khuluqaa (amalaa) hir’uu ta’uu agarsiisa[3]. Amalli wantoota baay’ee kan of keessatti hammateedha. Amala gaarii bakka afuritti ramaduun (qoodun) ni danda’ama.
1.Amala gaarii Uumaa (Rabbiin) waliinii– namni tokko amala gaarii qaba kan jedhamu ramaddii afran kanniin yoo qabaatedha. Keessattu amalli gaariin Uumaa waliin qabu cimaa ta’uu qaba. Namni yoo hin salaatin amala badaa Rabbitti agarsiisaa jiraa jechuudha. Akkamitti namni amala gaarii qaba jedhama amalli inni Gooftaa isaa waliin qabu badaa ta’ee osoo jiru? Dhugumatti namni kuni mi’eessitu amala gaarii dhabee jira.
Ibn Useymiin (Rabbiin rahmata isaaf haa godhu) “amalli gaariin Rabbiin waliinii wantoota sadii of keessatti kan hammateedha” jedha.Isaaniis;
(A)- namni tokko wanta Rabbiin buuse hundatti shakkii tokko malee amanuu fi fudhachu qaba. Fakkeenyaf, waa’ee Guyyaa Qiyaamaa ilaalchise Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ibse jira. waa’ee Jannataa fi Jahannam maal akka ta’e Qur’aana fi sunnaan ifa taasise jira. namni kana shakkii tokko malee amane yoo fudhate amala gaarii Rabbitti agarsiisaa jiraa jechuudha.
(B) Ajajoota Rabbii fudhachuu fi hordofuu- wanta Rabbiin itti ajaje gammachuun hojjachuu fi wantoota Inni irraa dhoowwe dhiisudha. Fakkenyaf, salaata, sooma, zakaa fi kkf sirnaan hojjachuu. Ammas wantoota dhowwamaa kanneen akka zinaa, ribaa, alkooli fi kkf irraa fagaachu qaba. Namni wanta itti ajajame yoo hojjate fi wanta irraa dhoowwame yoo dhiise amala gaarii agarsiisaa jiraa jechuudha.
(C) Murtii Rabbii gammachuu fi obsaan baadhachu– jireenya namaa keessatti yeroo hundaa wanti gaariin nama hin qunnamu. Rabbiin ilma namaa qoruuf karaa adda addaatin wantoota isaan hin jaallanne itti murteessa. Fakkeenyaf, dhukkuba, hiyyummaa, du’aa fi kkf. Namni yommuu balaan (musiiban) itti bu’u obsu qaba. Dallanuu fi wantoota dhowwamaa kanneen akka uffata cicciruu, iyyuu fi qaama ofii rukutuu irraa fagaachu qaba. Kana irra, balaa isatti bu’e obsaa fi gammachuun fudhachuun Rabbiin irraa mindaa (ajrii) eegu qaba. Namni kana yoo godhe amala gaarii agarsiisaa jiraa jechuudha. Ta’uu baannan amala badaadha.
2.Amala gaarii namoota waliinii– namoota waliin amala isaa ni bareechisa akkuma beektonni gariin jedhan, “Amala gaarii jechuun- azaa (miidhaa) dhiisu, kennaa kennuu (arjoomu) fi fuulli bashaasha (ifaa fi kan seeqatu) ta’uudha.” Miidhaa dhiisu yommu jennu namoota arrabaan fi qaaman miidhu dhiisudha. Fakkeenyaf, arrabsuu, hamachuu, dhiiga dhangalaasu, rukutuu fi kkf gochuu dhiisudha. Kennaa kennuu yommuu jennu immoo qabeenya, beekumsa fi kkf isaanii qoodudha. Fuula bashaashaa qabaachu- yommuu namoota qunnamu seeqataa fi fuula ifaatin isaan qunnamudha. Gabaabumatti isaan miidhu irraa of qaba, wanta gaarii isaaniif kenna ykn tola ni oolaf akkasumas, fuula ifaatin isaan qunnama. Kuni amala gaariidha.[4]
Aayan Qur’aanaa suuratu al-A’araaf keessatti argamtu amala gaarii namoota waliin qaban tan of keessatti hammateedha.
“Haala [namootaa irraa isa] laafaa qabadhu (khuzil ‘afwa); toltuuttis ajaji. Wallaalaa irraahis garagalii.” Suuratu Al-A’araaf 7:199
Khuzil ‘afwa yommuu jedhu-wanta lubbuun isaanii hayyamte fi hojii fi amala irraa wanta isaanitti salphatu irraa fuudhi.[5] Fakkeenyaf, namoota yommuu waan gaariitti ajajju, wanta itti ajajje guutuu dhibbaan dhibbatti hanqinna tokko malee galmaan akka gahan hin eegin. Hanqinna isaanii irra darbiif. Ammas wanta isaan hin dandeenye irra hin kaa’in (itti hin ajajin). Isaan waliin yommuu jiraattu wanta barbaaddu guutumaan guututti akka siif guutan hin eegin. Fkn, niitin tee wanta barbaaddu hunda haala ati barbaaddun akka siif gootu hin eegin. Hanqinna ishii irra darbiif. Wanta ishiin siif hojjatte fudhu. Kan hafe dhiisi.
Toltuutti ajaji– jecha gaariitti, hojii bareedatti, namoota dhiyoo fi fagootti amala gaarii agarsiisutti, firummaa sufuutti, haadha abbaaf tola oolu fi kan kana fakkaatanitti ajaji.
Yommuu namoota waan gaaritti ajajanii fi kakaasan azaan (rakkoon) jaahila (nama wallaalaa) irraa nama muudata. Kanaafi, Rabbiin nama wallaala irraa akka garagalu ilma namaa ajaja. Akkuma inni wanta badaa sitti hojjate atille wanta badaa itti hojjachuu hin qabdu. Kana irra nama si dhoowwate, atillee isa hin dhoowwatin; nama hariiroo firummaa kee addaan kute ati immoo sufi; nama si zollome (miidhe) ati immoo nama haqaa ta’i.
Gaafii: osoo namni tokko si haleelun ykn qabeenya kee fudhachuun ykn si salphisuun ykn kan kana fakkaatan sitti hojjachuun daangaa sitti darbee fi si miidhee, irra darbuufi wayya moo haqa kee irraa fudhachu wayya?[6]
Ibsa kana ilaalchise akkana jenna: namtichi kuni nama dharaa, badaa yoo ta’ee fi yommuu isaaf irra dabartuu, inuma kan duraa caalaa si fi namoota birootti daangaa kan darbuu yoo ta’e, irra hin darbiniif. Haqa kee irraa fudhu, hin dhiisin.
Garuu namtichi amala gaarii kan qabu yoo ta’e haa ta’uu malee wanta badaa kana ni hojjate. Haala kana keessatti wanti irra gaariin isaaf irra darbuudha. Rabbiin (Subhaanahu wa ta’aala) akkana waan jedheef, “Namni dhiifama godhee [hariiroos] tolche galanni isaa Rabbiin irra jira.” Suuratu Ash-Shuuraa 42:40
Gabaabumatti namtichi nama dharaa fi badaa, yoo irra darbiteef miidhan isaa kan sitti dabalu yoo ta’e irra hin darbiniif. Haqa kee irraa fudhu. Garuu namticha nama gaarii. Tarii dogongore wanta badaa yoo sitti hojjate irra darbiif. Bu’aan irra darbuu islaaha (fooyya’insa, tolchuu) waan ta’eef.
3.Amala gaarii nafsee ofii waliinii- namtichi lubbuu ofii sirnaan kunuunsu fi wanta badaa ishii balleessu irraa eegu qaba. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala ni jedha: “Harka keessaniin gara baditti of hin darbinaa.” Suuratu al-Baqarah 2:195
Fakkeenyaf, sigaaraa xuuxu, caati qama’uu, alkooli dhuguu fi kkf irraa lubbuu ofii fageessu qaba. Ammalle wanta hojjachuu hin dandeenye ofirratti fe’u hin qabu.
Lubbuu kunuunsuf karaan hundarra gaariin Rabbiif ajajamuu fi beekumsa karaa qajeelatti nama qajeelchu barbaadudha.
4.Amala gaarii lubbu-qabeenyi biroo fi lubbu-dhabeenyi waliinii- namni amala gaariin of faayu lubbuu qabeenyi birootif rahmata gochuu qaba, isaan miidhu hin qabu. Fakkeenyef, harree, horii, saree fi kkf sirnaan kunuunsu fi itti fayyadamu qaba. Hadiisa dubarti adurree hiite beelan ajjeeste ergasi jahannamin seente hundii keenya dhagahu dandeenya. Ammas dubartiin biroo bishaan boolloo keessaa waraabun saree dheebote obaaste. Ergasii Rabbiin badii ishii ni araarameef. Kanaafu, lubbuu qabeenyi birootti amala gaarii agarsiisu qabna.
Lubbu-dhabeenyi yommuu jennu immoo wantoota lubbuu hin qabne kanneen akka bishaanii, saantimaa fi kkf qisaasessu irraa of qusachuu fi sirnaan itti fayyadamu qabna. Namni yommuu wantoota kanniin qisaasessu amalli isaa badaa akka ta’e agarsiisa.
“Dhugumatti warroonni qisaasessan obboleeyyan sheyxaanati. Sheyxaanni Gooftaa isaatti akkaan kafaraa ta’eera.” Qur’aan, Suuratu al-Israa 17:27
Guduunfaa
•Amalli gaariin beekumsa, niyyaa fi hojii irratti kan ijaarramedha. Keessumattu, niyyaa fi hojiin namtichaa gaarii yoo ta’e, amalli isaa gaariidha. Ta’uu baannan, gaarii miti jechuudha.
• Amalli namaa kan madaallamuun amala inni Gooftaa isaa waliin qabuudha. Rabbii isaa waliin amala gaarii yoo qabaate, amaloonni hafan gaarii ta’u.
•Amalli Rabbii ofii waliin qaban wantoota sadii of keessatti kan hammateedha:1) Wanta Inni buuse fi beeksisetti dhugaan amanu, shakkuu dhiisu. 2)Ajaja Isaa hordofuu fi itti buluu. 3)Murtii Rabbii obsaan fi gammachuun fudhachu
•Amalli gaariin namoota waliin qabnu wantoota kanniin kan hammateedha: 1)Isaan miidhu fi rakkisu dhiisu, 2)isaanitti arjoomu fi tola oolu, 3)fuula ifaati fi seeqatin isaan qunnamu fi nagaha gaafachu, 4)miidha isaanirra nama muudatu obsuu fi irra darbuufi ykn araaramufi.
•Lubbu-qabeenyi biroo fi lubbuu dhabeenyi miidhu dhiisu fi sirnaan itti fayyadamuun amala gaarii irraayyi.
Like https://www.facebook.com/jireenyabadhaatu/
Kitaabbilee wabii:
[1] Sharihul aqidatil wasaxxiyyah 2/352 Ibn Useymiin
[2] Madaarija Saalikiin- 595 Ibn al-Qayyim (Ar-Risaala Publisher)
[3] Commentary on the Forty Hadith of An-Nawawi- 2/837-839
[4] Sharihu Riyaadu saalihiin 3/556-557 Ibn Useymiin
[5] Taysiral Kariimul Rahmaani fii tafsiiri Kalaamil Mannaani- fuula 355-Abdurahmaan Naasir Sa’dii- Darus salaam
[6] Sharihu Riyaadu saalihiin 3/556-557 Ibn Useymiin


text:
Fulbaana 15,2019. Waggaa tokkoffaa hogganni ABO itti biyya galee
(SBO – Fulbaana 14,2019) Bor Fulbaana 15,2019. Waggaa tokkoffaa hogganni ABO itti biyya galee fi ABOn waliigaltee mootummaa Itophiyaa waliin irra gahe irratti hundaa’uudhaan ifatti biyya keessa socho’uu itti eegalee dha.
Simannaan Fulbaana 15,2018 hoggana ABOf ummatni bal’aan Oromoo miliyoona 6tti tilmaamamu Finfinnee Dirree Masqalaatti bahee simate seenaa qabsoo bilisummaa Oromoo ABOn hogganamu keessatti bakka olaanaa dha qaba.
Adeemsa waggaa tokkoo kana keessatti ABOn bu’aa ba’ii hedduu keessa darbee as gaheera. Wanneen herregamanii fi hin herregamin tata’an hedduun jiraachuu danda’an. Hunduu adeemsa waan ta’eef kan dhufe akka akka isaatti keessummeessaa as gahe.
Fulbaana 15 guyyaa seena qabeessa kana sababeeffachuun Tv.n ONN fi SBOn Hayyu-duree ABO Jaal Daawud Ibsaa waajjira ABO Gullalleetti argamuun dhimmoota adda addaa fi haala yeroo irratti gaaffii fi deebii godhaniifii jiran.
Gaaffii fi deebii kana guyyaa borii Fulbaana 15,2019 Tv.ONN, SBO fi Facebook Page Sagalee Bilisummaa Oromoon waan dabarsinuuf akka hordoftan kabajaa waliin isin beeksisna.
Sagalee Bilisummaa Oromoo (SBO)


text:
Manni Maree Bakka Bu’oota Ummataa walga’ii idileesaa gaggeesse
Finfinnee, Fulbaana 29, 2012 (FBC) – Manni Maree Bakka Bu’oota Ummataa walga’ii idileesaa gaggeesse.
Manni marichaa walga’ii idilee 1ffaa, bara hojii 5ffaasaa har’a gaggeessen haasaa preezdaant Saahilawarq Zawdeen sirna baniinsaa Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataa fi Mana Maree Federeeshiniirratti Fulbaana 26,2012 argamuudhan taasisan irratti yaada deeggarsaa dhiyaate dhaggeeffateera.
Labsii fooyyessa inshuraansii, fooyyessa labsii hojii faaynaansii xiqqaa, baajata deeggarsaa federaalaa, sirna galii waloo, wixinee labsii amala sirreessaa federaalaa, namaan daldaluu fi seeraan ala daangaa ceesisuu ittisuuf ba’an irratti mari’atee koree dhaabbii dhimmi ilaallatuuf dabarseera.
Waliigaltee fi wixineewwan labsii dhaabbilee addaddaa waliin taasifaman ilaaluun koree dhaabbii dhimmi isaan ilaallatuuf dabarseera.


text:
Markazni Hifzii Qur’aanaa Asar kan Magaalaa Awwadaayitti argamu guyyaa hardhaa Ebla 28/2018 barattoota 118 kanneen hifzii Qur’aanaa barsiisaa ture eebbisiisuu odeeyfannoon argame ni addeessa.
Barattoonni Guyyaa har’aa Hifzii Qur’aanaatiin eebbifaman kun dubartoota 58 fi dhiira 60 yoo tahan, waraqaan ragaa kan isaanii keenname tahuun beekameera. Markazni kun waggaa darbes barattoota 106 hifzii Qur’aanaatiin eebbisiisuun isaa ni yaadatama
Sagantaa eebbaa kan irratti ulamaa’onni fi keessummoonni aragamuun ummataaf dhaamsa dabarsanii jiru. Ulamaa’ota sagantaa kana irratti argaman jidduu Sheekh Ahmad Yuusuf akkasuma sheekha Baha Oromiyaa keessatti sanada Quraanaatiin beekkamaa kan kutaa biyyattii hundarraa dhufanii sanada irraa fudhatan sheekh Abdallaah Ahmad Umarii fi ulamaa’onni biroo hedduun qooda irraa fudhatanii jiran.
Markazni kun erga hundaahee heedduu turaa tahus erga barattoota waggaarraa eebbisuu jalqabee kan ammaa kun sadaffaa tahuun beekameera.


text:
Deeggarsi lammiilee Oromoo naannoo Soomalee qe’ee fi qabeenya isaanii irraa buqqifamuun iddoo adda addaatti qubsiifamaniif godhamu cimee itti fufee jira. Hanga ammaatti meeshaalee adda addaa kan ummanni gumaachaa jiruun alatti birriin 1,107,433,879.49 (Biiliyoona tokkoof, miiliyoona dhibba tokkoof torbaafi kuma dhibba afuriif soddomii sadihiif, dhibba saddeetiif torbaatamii sagal) baankiitti galii tahuu gabaasni Biroo dhimmoota Komunikeeshiinii Mootummaa Naannoo Oromiyaa irra bahe ni mul’isa.
Deeggarsi lammiilee kanniin deebisaanii ijaaruuf waliitti qabamaa jiru biyya keessaa fi biyya alaatis cimee itti fufee jira.


text:
Gareewwan mirga namoomaatiif falman 3 gabaasa Isniina har’aa baasaniin, Israa’el west bank fi Gaazaa irraa ji’a September keessa qofa Falasxiinota 378 himannaa irratti osoo hin banin manneen hidhaa keessatti kan uggurte tahuu ibsan.
Falasxiinota hidhaman jidduu 10 dubartoota yoo tahan, 52 ammoo ijoollee umriin isaanii 18 gadii akka tahan gabaasni kun ni mul’isa.
Israa’el qajeelfama Falasxiinota himannaa tokko malee uggurtee tursiisuu kan baafte tahuu gabaasichi ni addeessa.
Gareewwan mirga namoomaa gabaasa har’a baasan kanaan lakkoofsi Falasxiinota manneen hidhaa Isra’el keessatti dararamaa jiranii ijoollee 200 fi dubartoota 50 dabalatee walumaa galatti nama 6430 ol tahuu beeksisan.
Gareewwan mirga namoomaatiif falman 3 gabaasa Isniina har’aa baasaniin, Israa’el west bank fi Gaazaa irraa ji’a September keessa qofa Falasxiinota 378 himannaa irratti osoo hin banin manneen hidhaa keessatti kan uggurte tahuu ibsan.


text:
Tawbah-Kutaa 7.1
Tawbachuuf wantoota nama gargaran–Kutaa 1ffaa
Tarii namni yeroo dheeraaf jireenyaa ofii badii keessatti dabarsuu danda’a. Hadhaa fi gadda badiin namatti fiduu yommuu hubatu, gara Mawlaa Isaa deebi’uun nama qulqulluu fi kabajamaa ta’uuf carraaqa. Carraaqqi kana keessatti gufuuwwan baay’een isa muudatu. Kanaafu, namni tawbachuun jijjirama barbaadu wantoota tawbachuuf isa gargaaran itti akeekuun faaydaa guddaa qaba. Wantoota Tawbachuuf nama gargaaraan haala armaan gadiitiin tarreessun ni danda’ama:
1-Qur’aana barachuu fi qo’achuuf tattaafachuu
Dhugumatti gara Qur’aanaa deebi’anii barachuu fi itti xinxalluuf carraaqun tawbachuuf jabeenya fi humna guddaa namaaf ta’a. Sababni isaas, Qur’aanni wantoota sadii gurgudda kan of keessatti qabateedha.
1ffaa– Wantoota gaggaarii namni hojjachuu qabuu fi wantoota badaa dhiisu qabu namaaf ibsuun gara daandii haqaatti nama qajeelcha.
2ffaa-Nama wanta gaarii hojjateef mindaan ykn badhaasni bareedaan akka isa eeggatu ni gammachiisa. Kuni immoo hojii gaggaari irratti akka jabaatan nama taasisa.
3ffaa– Nama hojii badaa hojjatu adabbiin cimaan akka isa eeggatu ni akeekachisa. Kuni immoo hojii badaa irraa akka fagaatan nama taasisa. Haala kanaan Qur’aanni ilma namaa daandii gammachuu fi milkaa’innaatti qajeelchuun sadarkaa 1ffaa irratti argama.
Wantoota sadan armaan olii Suuratu Al-Israa keessatti ni arganna:
“Dhugumatti, Qur’aanni kuni wanta hundarra haqaa fi qajeeltu taatetti nama qajeelcha. Warroota amananii hojii gaggaarii hojjatan mindaan guddaan akka isaaniif jiru ni gammachiisa. Isaan Aakhiratti hin amanne immoo adaba laalessaa ta’e isaaniif qopheessinee jirra.” Suuratu Al-Israa 17:9-10
Qur’aanni amantii, hojii, dubbii, yaada fi amala hundarra haqaa fi qajeelo ta’anitti nama qajeelcha. Fakkeenyaf amantii irraa yoo fudhanne, wantoota Rabbii gaditti gabbaraman dhiisuun Rabbiin qofa gabbaraa jechuun namoonni Gooftaa tokko qofaaf akka bitaman isaan qajeelcha. Ammas namni fedhii foonii guuttachuu waan barbaaduuf, akka Kiristaanota Moloksummaatti hin ajajne. Namni molokse yoo ta’e fuudha irraa ni dhoowwama. Faallaa kanaa, warroonni Dhiyaa Freedom (Bilisummaa) jechuun fuudhaa heeruma malee akka fedhanitti zinaa akka raawwatan lallabu. Kuni immoo amalli namaa akka baduu fi dhibee garagaraatiif akka saaxilaman nama taasisa. Qur’aanni daandii haqaa fi walakkaa hordofuun, namoonni karaa seera qabeessatin akka wal-fuudhan ni ajaja. Zinaa irraa ni dhoowwa. Kanaafu, namni Qur’aanan qajeele namoota hundarra nama haqaa, guutuu fi qajeelaa ta’a.
Amalli Qur’aanaa inni biraa, namoota dhugaan amanani fi hojii gaggaarii hojjatan ni gammachiisa. Kana jechuun namoota Rabbiitti, Malaykoota Isaatti, Kitaabban Isaatti, Ergamtoota Isaatti, Guyyaa Qiyaamatti fi Qadaratti amanan, ergasii immoo hojii gaggaarii hojjachuun amanti isaanii mirkaneessan, Qur’aanni badhaasni guddaan akka isaaniif jiru ni beeksisa.
Faallaa kanaa immoo warroota amanuu didan adabbiin garmalee nama dhukkubsuu fi laalessu akka isaaniif jiru ni beeksiisa.
Namni akkuma Qur’aana baratuu fi qo’atuun hiika jireenya tanaa fi maaliif akka jiraatu hubataa adeema. Wanta hojjachuu fi dhiisu qabu bara. Warroota milkaa’anii fi akkamitti akka milkaa’an Qur’aanni akka fakkeenyaatti dhiyeessa. Ammas, warroota badanii fi sababa maaliif akka badan Qur’aanni namaaf ifa godha. Namni kana hunda yommuu ilaalu, daandii qajeelaa filachuun irra deema. Haala kanaan gammachuu abadii (zalaalamii) argata.
Eeti, Namni tokko, “Ani Arabiffa hin beeku, akkamitti Qur’aana hubadha?” Jechuu danda’a. Rakkoo kana karaa lamaan füruun ni danda’ama. 1ffaa- Qur’aana aliifa irraa jalqabuun barachuuf carraaqu. Ergasii, suuta suuta hiika isaa aalimman naannoo irraa ykn oodiyoo irraa barachuun ni danda’ama. 2ffaa-Afaan Ingiliffaa fi Arabiffaa gabbifachuun hiikaa fi tafsiira Qur’aanaa dubbisuu. Yeroo amma Tafsiirri Qur’aanaa haala salphaan Arabiffaan, Ingiliffaan, Afaan Oromoo fi afaan birootiin dhiyaachaa jira. Yeroon yeroo teknolojii waan ta’eef kana argachuun nama hin dhibu.
Namni carraa kana hundaa argachuu hin danda’u kan jedhu yoo jiraate immoo sammubani.com irratti barruulee barraa’an keessatti aayata Qur’aana tafsiira garagaraa irraa walitti fiduun haala salphaan ibsuuf carraaqqi irra jirra. In sha Allah namni kanarra fayyadamuun akka jijjiramu abdii qabna.
2-Salaata irratti gadi dhaabbachuu fi jama’aan salaatuuf carraaqu– salaata sirnaan salaatuuf carraaqu fi Jama’atti maxxanuun, badii irraa buqqa’uun gara Rabbii deebi’uuf (tawbachuuf) humna cimaa namaaf ta’a. Sababni isaas, salaanni shanan kan walitti dhiyaatanii fi Rabbiin akka yaadatan waan nama taasisuuf carraa badii itti raawwatan dhiphisa. Ammas, namni salaata salaatun Rabbii Abbaa Humnaa irraa jabeenyaa fi humna argata. Salaata keessatti araaramaa, gargaarsaa fi qajeelcha kadhata. Garuu kana hunda galmaan gahuuf, namni salaata keessatti niyyaa ofii sassaabuuf carraaqu qaba. Qur’aana keessatti:
“Salaata [shanan] irratti keessattuu salaata giddu-galeessaa irratti tiikfadhaa. Ajajamtoota taatanii Rabbiif dhaabbadhaa.” Suuratu Al-Baqarah 2:238
Rabbiin Olta’aan salaata shanan sirritti akka tiikfatan ajaja. Salaata shanan keessaa keessumattu salaata giddu-galeessaa akka eegan ajaja. Salaanni jiddu-galeessa salaata Asriiti. Salaata tiikfachuu jechuun: waqtii, sharxiiwwanii fi arkaana salaataa, kushuu’a fi wantoota salaataaf barbaachisan hunda eegun salaatudha. Salaata tiikfachuun ibaada biroo akka tiikfatanii fi wanta dhoowwaman irraa akka eeggaman nama gargara. “Ajajamtoota taatanii Rabbiif dhaabbadhaa.” Kana jechuun salaata keessatti gadi of qabdanii, sodaattanii, ajajamtanii fi tasgabbooftanii Rabbiif dhaabbadhaa[1]. Kanaafu, namni yommuu salaatu niyyaa ofii sassaabun xiyyeefannoo guutuu salaata irra gochuuf carraaqu qaba. Yoo inni akkana godhe salaanni isaa bu’aa baay’ee isaaf buusa. Bu’aa kanniin keessaa inni guddaan, wanta badaa fi fokkuutti akka hin kufne ykn hin deebine isa gargaara.
3-Nafsee ofii qorachuu fi herreegu-hanqinna ofii qoratanii sirreessuuf carraaqun wanta milkaa’innatti nama baasudha. Wanta badaa hojjatanii dabarsan ilaalu fi adabbii gara fuunduraatti nama eeggatu itti yaadun, dafanii akka of sirreessan nama kakaasa. Kanaafi, Qur’aana keessatti akkana jedha:
“Yaa warra amantan! Rabbiin sodaadhaa. Lubbuun kamuu waan boruuf dabarfatte haa ilaaltu. Ammas Rabbiin sodaadhaa. Dhugumatti, Rabbiin waan isin hojjattan hundaa keessa beekadha. Akka warra Rabbiin dagannaan lubbuu isaanii isaan dagachiise hin ta’inaa. Isaan warra finciltootadha.” Suurat Al-Hashr:18-19
“Yaa warra amanta! Rabbiin sodaadhaa.” Kana jechuun wanta Inni itti isin ajajee hojjadhaa, wanta Inni irraa dhoowwe irraa fagaadhaa. “Lubbuun kamuu waan boruuf dabarfatte haa ilaaltu.” Guyyaa Qiyaamaatiif maal akka dabarfattan ilaalaa. Hojii gaarii azaaba (adabbii) jalaa isin baasu dabarfattan moo hojii badaa azaabatti isin kuffisu dabarfattan? Guyyaan Qorannoo osoo hin dhufin dura of qorachuun of sirreessaa. Kana beekaa, “Dhugumatti, Rabbiin waan isin hojjattan hundaa keessa beekadha.” Kana jechuun hojii fi haala keessan hundaa, dhimma keessan guddaa fi xiqqaa, dhokataa fi ifaa Rabbiin akka beeku beekaa. Kanaafu, of eeggadhaa.
“Akka warra Rabbiin dagannaan lubbuu isaanii isaan dagachiise hin ta’inaa.” Kana jechuun akka namoota Rabbiif ajajamuu fi Isa yaadachuu dagatan hin ta’inaa. Yommuu namoonni kunniin Rabbiin dagatan, Rabbiis akka lubbuu ofii dagatan isaan taasise. Lubbuu ofii dagachuu karaa baay’een ilaalun ni danda’ama.
1ffaa- Qooda Aakhiraa dagachuu fi Hojii Aakhiratti itti badhaafamanii fi azaaba jalaa itti bahan hojjachuu dhiisu. Namoonni kunniin Mindaa Guddaa Aakhiraa waan dagataniif Guyyaa Qiyaamaa hojii gaggaarii lubbuu ofii itti baraaran hojjachuu ni dhiisan. Kanaafu, wanta ittiin milkaa’anii fi azaaba jalaa ittiin bahan hojjachuu waan dhiisaniif nafsee ofii ni dagatan. “Inni of dagataadha” yommuu jennu, “wanta isa fayyadu hin hojjatu” jechuu keenya. Kanaafu, namoonni kunniin wanta Aakhiratti isaan fayyadu hojjachuu waan dhiisaniif of dagatan. Wanti guddaan Aakhiratti nama fayyadu, iimaana sirrii qabaachu fi hojii gaggaarii ikhlaasan hojjachuudha.
2ffaa- Nafsee ofii herreegu fi qorachuu dhiisu- dhibee fi hanqinna nafsee ofii qorachuun fayyisuu fi fooyyessuuf hin tattaafatan. Dhibeen nafsee kan akka shirkii, nifaaqa, of tuulu fi badii adda addaatti taruudha. Fedhii lubbuu jala deemun of fooyyessuu ni dagatan.
Kanaafu, namni nafsee ofii yoo qorate, of fooyyessuuf ni carraaqa. Hojii badaa keessa kan jiru yoo ta’e, badii san irraa buqqa’uun istighfaara fi hojii gaggaariin of dhaqqaba. Sababoota hojii badaa sanitti nama geessan irraas ni fagaata. Hojii gaggaarii yommuu hojjatu immoo hanqinnaa fi ceem’u yoo of keessatti arge, hojii gaggaarii guutee hojjachuuf humna ofii ni baasa, gargaarsa Rabbii isaa ni kadhata.
Guduunfaa
➠ Namni dhiibbaa adda addaa irraa kan ka’e baditti ni kufa. Garuu badii ofii erga beeke nafsee ofii tawbah fi istighfaaran adabbii jalaa baraaruuf carraaqu danda’a.
➠ Nafsee ofii dhaqqabuuf tawbachuu yommuu barbaadu, gufuuwwan adda addaa isa muudachuu danda’u. Karaalee gufuuwwan kanniin itti kaasu fi humna badii irratti injifannoo itti argatu keessaa:
✍ Qur’aana barachuu fi qo’achuuf tattaafachu.
✍ Salaata sirnaan salaatu fi Jama’atti maxxanuu.
✍ Nafsee ofii qorachuu
➠Tooftaa nafsee ofii itti qoratan keessaa: badii hojjatanii dabarsan itti yaadun tawbachuu, istighfaara baay’isuu fi hojii gaggaarii hojjachuu. Hojii gaggaarii keessatti hanqinna fi ceem’u yoo argan sirreessanii fi guutanii hojjachuuf carraqu, Rabbiin irraa gargaarsa kadhachuu.
➠ Namni ajajaa fi yaadannoo (zikrii) Rabbii dagatu, Aakhiraaf hojjachuu waan dhiiseef lubbuu ofii dagatee jira.
Kitaabban Wabii:
[1] Tafsiir Sa’diyyi 106
Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 9/564-566 Abdurahman Habanka
Tafsiir Ibn Kasiir 7/235-Tafsiira Suuratu Al-Hashr, Zaadul Masiir-Ibn Jawzi, Bidaa’u tafsiir-ibn Al-Qayyim 3/147


text:
Finfinneen qulqullina barnootatiif xiyyeeffannaa laattet hojjetti- Injiinar Taakkalaa
Finfinnee, Caamsaa 29,2011(FBC)- Bulchiinsi magaalaa Finfinnee qulqullina barnootatiif xiyyeeffannaa laatee kan hojjetu ta’uu beeksise.
Itti aanaa kantiibaa magaalaa Finfinnee Injiinar Taakkalaa Uuman gamoo manneen barnootaa sadarkaa 1ffaa Salaam Firee fi Qilinxo kutaa bulchiinsa magaalaa Aqaaqii Qaallittiitti ijaarraman ebbisaniiru.
Injiinar Taakkalaan ergaa dabarsaniin akka beeksisanitti bulchiinsi magaalichaa qulqullina barnootatiif xiyyeeffannaa laatee kan hojjetu ta’uu ibsaniiru.
Bara barnootaa itti aanutti barattootaf deeggarsa meeshaalee barnootaa kan taasisu ta’uu ibsaniiru.
Manneen barnootaa kanneen hanqina dareerraa kan ka’e dabareedhan barsiisaa turaniiru.


text:
Jaalachuun, jaalalaan qabamuun hundi adeemsa jireenyaa ilma namaati. Jaalanna, waan barbaannu harkatti galfachuuf tattaafanna. Dhumarratti hangi tokko itti milkoofna. Kan jaalatu hundi wan jaalatu akka salphatti hinargatu. Kan dhabu, harka qullaa galuuf dirqamus heddu. Kan isii/isa jaalatu akka salphatti harkatti galfatu baay’ee xiqqaadha.
Hedduun keenya eenyuun akka jaalanneefi maalif akka jaalanne bareechinee beekna. Dubbiin isii sijaalatte akkamitti beekta, hubattaadha. Yeroo heddu dogogorri, kessattuu nuti worri dhiiraa, uumnu guddaan intala nuuf seeqatte, nutti hidhii banatte hunda najaalatte, nabarbaadde jechutu nuuf salphata. Dhugumatti nama wojjiin kolfanii taphachuun mallattoo jaalalaati malee bifa kamiinuu agarsiisa jibbaa ta’uu hindanda’u. Dubbiin qajeelatti beekuu qabnu, daangaa ce’uu irraa ufittisuuf jechuudhaa, seequun suni dhugumatti maal agarsiisti? Intalti takka seequu qofaan ergaa jaalalaan qabamuu isii bifa hinmamsiisneen dabarsitii?
Gaafiin kunniin gara intalti takka jaalalaan qabamuu ykn nama tokko irraa fedhii qabaachuu isii mallattoo maal maal fa’aan agarsiisti jedhutti nugeessa. Nuti worri dhiiraa yeroo heddu mallattoo shamarran agarsiisan hedduu woliin dhoofna. Rakkoon dhiiraa guddaan, akka hayyoota qorasammuutti, mallattoo dubartoonni agarsiisan dubbisuu dadhabuu ykn karaa dogoggora ta’etti hiikuudha. Yeroo heddu waan isaan agarsiisan, ergaa isaan dabrsan dhiisnee waan ufii arguufi dhagayuu feenutti hiikkanna. Kuni rakkoo uuma. Addaan nama baasa…wolirraa baqatutti nama geessa.
Waa’ee kolfa, taphaafi seequu biratti mallattoolee ciccimoon biroo dabalataan mul’achuu qabani dubartiin takka sijaalachuufi fedhii sirraa qabachuu isii guutummatti mirkaneeffachuuf. Qabxiilee 8tan kanniin dubartii takka irraa arginaan siif kufuu isii beeki. Funduratti ijjachuun, tankaarfii barbaachisu fudhachuun sirraa eegama. Cal’isuun, osoo mallattoolee kanniin argitu usuun ykn obsuun akka isiin si eegdee dadhabdee, hifattee, obsa fixattee sibaqattu taasisa. Kuni akka ta’uuf hinhayyamin.
1. Daftee, harkarratti, bilbila, SMS, chat kee deebifti. Ergaa kee deebisuun wolqabatee tasa wonti ‘busy’ ture jedhu tokko hinjiru. Faallaan kan godhuu dadhabuu maal akka ta’e beektu…fedhii namarraa dhabuudha. ergaan ‘busy’ jedhu sitti heddummaannaan hedduu nama cinqutti jiraachuu kee beekii adeemsa kee sirreeffadhu.
2. Bakka ati jirtuu daftee hindeemtu. Lafuma ati halkan guutuu dhabataa bultetti isiis itti bariiti. Ammas bakka ati dhaqxu dhaquu jaalatti, hawwiti. Dirqamtee deemtus, demuu isii jibbaa, gaddaa, ufitti aaraa, osoo miilli isii duubatti isii harkisu funduratti sossooti.
3. Bakka ati jirtutti nidhiphatti. Qajeelatti dhimmoota jaalalaa irratti gadi fageenyaan siwojjiin haasayuuf rakkatti; niqaanfatti.
4. Waan ati gootu hunda gochuufi sifakkaachuu barbaaddi. Kuni namatti hintoluu?
5. Carraa argame hundatti fayyadamtee situquu yaalti, kajeelti. Isiin isaan biroo irra harka, ceekuufi dudda kee tutuquuf gamtu waa qabdi. Mallattoo kanniin akka salphatti bira hindarbin. Fedhiin kees gama san jira taanaan atis harka deebisi.
6. Nama kolfisiista, nama ajaa’ibsiista siin jetti, irra deddeebi’aa. Wonti ati jettu hundi guutummatti fudhatama; abbaa raajiifi diraamaa maqaan jedhus siif laatama. Hiriyyoota kee yeroo dheeraa irraa dhaadhessaa akkanaa takkaa hindhageenye ta’a. Amma nama kee argatteerta…kan sidhaadhessu…hamilee kee kaasu. Asumaan, dubartoonni nama nama kolfisiisu, taphachiisu akka hedduu jaalatan beektu. Mitii?
7. Waa’ee waa’ee kee odeeffannoo waytaawaa qabdi. Hanga sadarkaa eenyutu waa’ee koo guyyatti itti gabaasa jettu tokkotti waa’ee kee beekti; duukaa buuti. Kunis si hinraajin! Kan isiin yaaddu hundi waa’ema keeti waan ta’eef.
8. Gama ‘social’ miidiyaatiin sijala buuti. Waan ati gadi lakkiftu cufa like, share, comment gooti. Waa’ee kee irras hedduu sigaggaafatti.


text:
“ Hunda irra waan nama dhibuu uumata keenyas guddoo aarsee jiru keessaa inni guddaan, guyyuma uumanni Oromoo Irreecha kabajatu Warri Habashaa magaalaa Finfinnee keessatti hiriira bahanii turan,Muutummaan Wayyaanee nama irraa qabdee hiite hin agarre.Ammoo Oromoo nagaan malkaa isaa irratti Irreefachuuf deemu karaatti qabdee hiraarsuu fi mannen hidhaatti guuraa turte. Gidiraan daangaa dhabeessi akkasii hamma yoomiittii??”” Gabaasa Qeerroo Bilisummaa
Gabaasa Qeerroo Fulbaana 30,2013 Finfinnee
Akkuma beekamu akka biyyoleessattis tahee akka addunyaatti kan beekamaa jiru guyyaan kabajaa ayyaana irreeffannaa magaalaa Bishooftutti Fulbaana 29 xmuramanee jira. Akkuma Qeerroon dursee uummanni Oromoo nageenyaan irreeffatee gara manaa isaatti galu labsama ture kanaan durfamee uummanni Oromoo hora Harsadee kana irratti nageenyaan irreeffatee milkaa’ee jira.Haata’u malee akkuma amaleeffate mootummaan wayyaanee guyyaa kana ilmaan Oromoo hidhuuf akeekkatee ka’ee jira kun duras kan guyyoota ayyaana oromoo irratti dargaggoota Oromoo hidhuun gidirsaa turuun isaa kan haalamu miti. Shakkii fi sodaa isaa irraan kan ka’e uummata bal’aa guyyaa jala bultii irraa kaasee hanga Fulbaana 29 tti magaala Bishooftuu fi naannoo isheetti konkolaataa dhaabsisuun korojoo uummataa hanga borsaa isaaniitti sakattaasisaa turuun isaa ifaadha. Akka karoora mootummaa wayyaanee irreecha baranaa kana irratti qophiin isaanii ciminaan akka irratti qophaayaa ture keessattuu dargaggoota oromoo hidhuuf karoorsee akka ture gama caasaa mootummaatiin odeessi isaa nugahaa tureera. Uummata Oromoo hora Harsadee kana irratti argaman gidduutti haala adeemsaa fi yaada uummataa kan toohatan huccuu civil fakkeessuudhaan tikoota isaa uummata keessa tamsaasee akka ture hubatamaa dha.Ilmaan Oromoo doorsisaa fi akeekkachiisa inni mul’isaa ture kanaaf sodaa fi boodatti jechuu malee uummanni bal’aan kuni ayyaanicha jalabultii irraa eegaluun haala oo’an kabajanii oolanii jiru.
Guyyaa; Fulbaan 29 uummanni Oromoo magaalaa Bishooftuu,Dukaam Sabbataa fi bakkoota adda addaa akkasuma daandii gubbaa asii fi achi socho’uudhaan sirboota aadaa fi seena uummata bal’aa faarsu weellisuun maalummaa fi sabbonummaa uummata oromoo kabachiisaa fi beeksisaa turaniiru. Sirboota aadaa uummata oromoo keessaa kan weellifamaa turan keessaa:
Guutummaa Gabaasa Kanaa Dubbisuuf:– Gabaasa haala Irreecha harsadee 2013


text:
Saayinsii
Saayinsiin (jecha Laatinii scientia jedhurraa kan dhufe, hiikaansaa "beekumsa") mala ittiin beekumsa waa'ee yuuniversii ijaaruu fi qindeessu yoo ta'u beekkumsi kunis ibsa yaalidhaan qoramuu danda'uu fi waan gara fuulduraa ta'uuf jiru dubbachuu danda'uu irratti hundaa'ee. Hiikaan kan durii garu kanatti kan dhiyaatu "saayinsii" qaama beekumsaa tokko, kan karaa namaa galuun ibsamuu danda'uu fi kan haala amansiisaa ta'een hojiirra oolchun danda'amudha. Namoonni saayinsii hojjatan saayintistii jedhamu.
Saayinsiin, ballifamee yoo ilaallame, bara ammayyaa dura ture, qarooma durii baayyee keessa ture. Garuu saayinsiin ammayyaa adeemsa isaatin adda waan ta'eef akkasumas bu'aa isaan waan milkaa'eef jecha saayinsii jedhu kan ammayyaa kun isa kanaan hiikkama. Bara ammayyaa dura, jijjiirramni guddaan kan biraa falaasamni uummamaa kan durii naannoo Giriikitti dhalachuu isaati.


text:
Uncategorized
Kaadhimamaan Filannoo Prezdaantummaa Chiilii tokko, Isra’eel “farra nageenya addunyaati ” jedhe.
Edwardoo Artes filannoo Prezdaantummaa Chiilii Novembeer 19/2017 geggeeffamu irratti kaadhimamaa yoo tahu, gaaffii fi deebisaa Televiziyoona Hispaan TV jedhamu irratti kenneen, Isra’eel nageenya addunyaatiif balaadha jechuun dubbate. “Isra’eel nageenyaa fi dachii irra jirachuu ummata Arabaa, keessamaayyuu kan ummata Falasxiin hin barbaaddu; kun immoo nageenya addunyaa daran kan miidhu” jechuun ibse.
Mr Artes itti dabaluudhaan akka jedhetti, Prezdaantii ta’ee yoo kan filatamu ta’e, Walitti dhufeenyi Chiiliin mootummaa Yahuudotaa waliin qabdu guututti irra deebi’uun kan gulaalamu tahuu beeksise. “waliigaltee yeroo ammaa Chiiliin Mootumma Zaayonistii waliin qabdu, kan akka waraanaa, poolisii, diinagdee fi aadaa hundi walabummaa biyya keenyaa kan cabse waan ta’eef, mootummaa jalala biyyaatii fi ummataa qabu biratti fudhatama kan hinqabne waan ta’eef guutumatti irra deebiin ilaalama” jedhe.
Ji’a Adoolessa dabree keessa Paartiin Mr Artes “Patriotic Union” jedhamu, Isra’eel Falsxiinota irratti duguuggaa Sanyii adeemsisaa jirti jechuun ibsa baasee kan ture yoo tahu, Ibsa barreeffamaan tamsa’ee ture san irratti, Suraan Mr Edwardoo Artes alaabaa Falasxiin qabachuun ka’e waliin kan maxxanfame tahuu gabaasni arganne ni mul’isa.
Chiiliin biyyoota Arabaatiin alatti, biyya hawaasni Lammii Falasxiin 300,000 ol tahu keessa jiraatu yoo taatu, Isra’eel walitti dhufeenya biyyattii waliin qabdu fooyyessuuf kan yaalaa jirtu tahuu gabaasni arganne ni mul’isa.
Advertisements


text:
Brijid Kosgei: Haadha ijoollee lakkuu fi riikardii addunyaa
Atileetooni yeroo hedduu qabxii gaarii akka argataniif wanti ta'e akka isaan kakaasu dubbatu. garuu atileeti Birijid Kosgeef ammoo rakkina yeroo ijjoollummaashee dabartiseetu cimina kennuuf dubbatti.
''Haalaan itti eegalee yoo yaadadhu rakkinni nu keessa dabarree guddataa jira. Kanaafu jireenya sanatti deebii'u akkan hinqabaannee ofi himuunan kiyyas akkan fiixaan bahiinsa argadhuuf na gargaareera,'' jechuun BBC'tti himte atileetiin Keeniyaa kan umuriin waggaa 25 tun.
Erga maaraatonii ittiin mo'attee kan jalqabaa figdee waggaa afur ta'eera. Kosgiin amma seenaa feegeenya km 42.2 tiin dubartii saffistuu ta'uun beekamti.
Torban darbees US magaalaa Chikaagootti rikardii lammii Ingliiz Paawulaa Raadkilifiin waggoota 16 dura Landaniitti qabame cabsuun sakandii 18 foyyeessitee jirti.
Rikardii ishee kan sa'aatii 2:14:04 kanas leenjisaa ishee Eeriik Kimaayoo waliin baatii jahaaf irratti hojjatan.
My husband told me not to worry - he would take care of the children"
Fulbaana keessa, Kosgiin Shaampiyoonaa Atiletiksii Addunyaa Dohaatti gaggeeffameeraatti biyyashee bakka bu'uuf affeerraa dhiyaateef didde.
"Akka isheef dhiifama taasisaniif gaafannee sababii waan adda ta'e tokko raawwachuuf karoora qabanneef jecha.
Waa'ee isaas hindubannee ture. Sababiinsaas ishees dhiibbaa irratti taasisuu hinbarbaanne waan ta'eef,'' jedha Kimaayoon.
Naamusniifi kutannoon ishee ammoo waan yeroo hunda adda ishee taasisuudha.
"Wayituma leenjiitii kaaste atileetii beekumsa qabdu ta'ushee sirriitti himu dandeessa. Baayyee naamusa kan qabduufi leenjii irratti gonkumaa duubatti hafu kan hinbarbaadneedha,'' jedha lenjiisaan ishee Ngisiriin.
Gara mana barnootaatti gufgufuu
Birijiid ijoollee haadha ishee qofaan guddifaman torba keessaa tokko. Bakki itti guddattes Suluula Qinxamaa (Rift Valley) keessatti kan argamtu Kaawuntii Elgeeyoo Maaraakweetti.
Bakki kunis lafa atileetoonni biyyatti bebbeekamoon irraa maddaniidha.
Akkuma atileetota Keeniyaa kanneen ishee duraa hunda, Kosgeenis gara mana barnootaa sadarkaa tokkooffaa yoo deemtu ganama ganama ni fiigdi turte.
"Manni barnootaa kiyyaa mana keenyarraa km 10 fagaata ture. Yeroo tokko tokkoos akka natti hinbarfanneef nan figa ture.
Daandii kiyyarrattis wayitan atileetota arguutti. Anis akka isaanii ta'un danda'an ofiin jedhan ture,'' jetti.
Achinis mana barnootaatti fageenya jiddugalaatiin dorgomu eegaltee. haa ta'u malee biyya bakka akka buutuuf gonkumaa hinfilatamne turte.
Haadha isheetiin kanfaltii mana barnootaa kanfaluun cimaa itti ta'een boodas, bara 2012tii Kosgiin barnoot aishee dhaabuuf dirqamte. Wayita kanattis bara barnoota ishee itti xumurtu ture.
''Wayitan ani kutaa 10ffaa turettis kanfaltiin gara doolaara 1,500 ol ture. Haati kiyyas nan liqeeffadha jechuun akkan itti fufu na jajjabeessuuf yaalaa turte. Garuu anis ''amma yoomiitti liqeeffannee itti fufuu dandeenya?'' jedheen jetti.
Boqannaa hojii ijoollee lakkuu argachuuf
Amma umuriinshee waggaa 17 wayita ta'utti fiigicha haalaan cimsite qabachuu barbaadde.
Kunis maatiisheefi kanfaltii mana barnootaa obboolaashee xixiqqoof kan haguugu ta'uuf jira.
Hiriyaashee dhiiraa Maatiiw Kosgii waliin leenjii itti fufte. Innis amma kan abbaa warraashee ta'e jechuudha. Waggaa tokkoon boodas boqonnaa fudhachuun ijoollee lakkuu deesse.
Haa ta'u malees haadhummaan kutannoo ishee irraa boodatti hindeebifneen. Bara 2015'tti bakkuma dhaabdee turte irraa kaasuun kaampii leenjii seenuun leenjiisaa isheen leenji'uu eegalte.
Kaampiiwwan akkasiis Keeniyaa keesatti ateletootaaf akka xiyyeeffannaa isaanii haala jireenya isaaniirraa kaasuun leenjiicha qofa irra taasisaniif haala mijjeessaaf.
Atileetoota dubartootaatiif maatiisaanii irraa fagaatanii jiraachuuf murtee taasisuun yeroo baayyee murtee cimaadha. garuu kanneen murtee kana taasisaniis isaan deegarsa maatii gaarii qabaniidha.
''Abbaan warraa kiyyas akka omaa hinyaaddofne natti hime. Ijoolleef kunuunsa barbaachisu akka taasisu natti hime.
Kanaafuu ani hojii kiyya qofarratti xiyyeeffachu akkan qabu waan natti himeef ijoolleenis torbaniitti wayitan gara manaatti deebi'uu qofa na argu amaleeffatan,'' jetti Kosgiin.
'Haatii kiyya baayyee gammadoodha'
Akkuma kaampicha keessatti leenji'uu eegalteen Sadaasa bara 2015tti figiicha maaraatonii jalqabaashee Portugaaliitti fiigde. Dorgommichas daqiiqaa afurii oliin fooggeessuun mo'atte.
Murteen isheen maaraatooniif fiiguuf taasiftees qabxii gaarii galmeessuun eegalame.
Brigid Kosgei:women’s marathon record holder
Vivian Cheruiyot: 2011 double world champion; Olympic gold and silver in 2016
Wilson Kipsang:former marathon world record holder
Ezekiel Kemboi:2004 and 2012 3,000m steeplechase Olympic champion
Saif Saeed Shaheen:Men's 3,000m steeplechase record holder; 2003/2005 champion
Lornah Kiplagat:2007 world champion in cross country
Wayita turtii leenjii kaampii ishee sanattis dorgomtooti maaraatonii hedduutuu ture. kanaafuu hiriiyyaa leenjii'ootaa argachuun isheef baayyee salphaa ture.
Ammas saffiisa ishee fooyyeessuuf leenjiitoota dhiiraa waliin fiigaa jirti.
"Isaan waliin leenjii'uun baayyee cimaadha. Sababiinsaas isaan baayyee saffiisu garuu ammoo yoon dadhabuuf jedhuu ''Lakkii, cimii itti fufii'' ofiin waanan jedhuufu na cimsa.''
Wayita ammaa kanattis dubartoota maaratooniif fiigala kan duraa bara 2019 keessatti argamti.
Bara dhufaatti ammoo xiyyeefannaa ishee dorgommiiwwan ispoortii hunda kan akka 'Dorgommiiwwan Olompikaatti'' irratti kan fuulleeffatu ta'a.
Amma haadha ishee gaafachuun gara mandaraatti deebii'aa jirti. Isheenis waan kana dura mo'attee irraa lafaafi mana bitteeffii jirti. Isaan boodas abbaa warraafi ijoollee ishee waliin yeroo akka dabarsitu dubbatti.
''Haati kiyya hanga na agartuutti na eegaa jirti. Isheenis wayitan ani rikardii cabseetti baayyee gammaddee jirti,'' jechuun gammachu maatii ishee ibsite.


text:
chuudii nahiin ye meraachuudii nahiin ye meraa, dil hai, dekho dekho tuute nachuudii nahiin ye meraaniilii piilii, rang birangii, pyaar kii ye saugaatna na na na aise nahiin, dhiire dhiire, chupake chupake, daalo inamen haathkaanch hai kachchaa, lekin sachchaa ho inase shrringaarpaisaa nahiin, sonaa nahiin, hiiraa nahiin, motii nahiin kiimat inakii pyaarphuulon si, naazuk hai, dekho, dekho dekho dekho dekho, tuute nachuudii nahiin ye meraahuun huun
koi bhi tu, meraa hai tu, ai mere hamadamgam mile, khuushii mile, kahiin rahen, kaise rahen, bichhadenge na hamphir bhihuun huunjaanemanhuun huundekho dekho tuute na,chuudii nahiin ye meraachuudii nahiin ye teraa dil haidekho dekho tuute nachuudii nahiin ye meraa


text:
Xiyyaarri hannaan balaliifamte caccabde
Finfinnee, Hagayya 5,2010(FBC)- Hojjetaan xiyyaara hatee balali’e xiyyaarattii kuffise.
Buufata xiyyaaraa Siyaatilii namichi xiyyaara hate iddoolarra yoo ga’u, xiyyaarattii kuffiseera.
Hojjetichi eeyyamaan ala buufaticha irratti dhiibbaa uumudhaan, xiyyaara nama hin fe’in balaliisera.
Xiyyaarattii to’achuudhaf xiyyaaronni lolaa lama duukaa ka’aniit turan.
Balaa qaqqabeen namichi miidhamuu akka hin oolin eerameera.
Poolisiin naannichaa akka beeksisetti namichi umriin isaa 29 xiyyaarattii seeran ala kaasee baduuf ture shororkeessaa miti.
Xiyyaarattiin kan Daandii Qilleensa Alaaskati.
Maddi; BBC


text:
Qiyaamaa Mormitootaaf Deebii Kenname-3
Wanti dhalli namaa jireenya keessatti barbaadu guddaan gammachuu guutuu gaddaa fi dhiphinnaan walitti hin makamne argachuudha. Akkasi miti ree? Jireenya keessatti gonkumaa wanta gaddaa fi dhiphinna jedhamu hin barbaadan. Garuu addunyaa tana keessatti fedhiin isaanii kuni guuttamuu danda’aa? Abadan! Hin guuttamu. Jireenyi addunyaa tanaa iddoo qormaataa waan taatef gammachuu guutuu gadda irraa bilisa ta’e argachuun hin jiru. Sababni isaas, namni qormaata keessa yommuu darbu rakkoo fi dhiphinna baay’ee dhandhama. Kanaafu, eessatti gammachuu guutuu argataa?
Gammachuu guutuu argachuuf addunyaa tanarraa addunyaan adda taate jiraachu qabdi. Addunyaa ykn biyya adda taate tanaan biyya ykn ganda Aakhirah jennaan. Namni amanee fi waan gaarii addunyaa keessatti hojjate, ganda Aakhiraatti gammachuu guutuu gadda fi dhiphinnaan walitti hin makamne argata. Namoonni addunyaa tana malee Aakhiraan hin jirtu jedhenii morman immoo gammachuu guutuu kana hin dhandhaman. Sababni isaas, hawwii fi abdii isaanii addunyaa tana qofarratti waan gabaabsaniif wanti gaariin Aakhiraaf jedhanii hojjatan hin jiru. Guyyaa Qiyaamaa harka qullaa Rabbiin qunnamu. Kutaalee darbee keessatti yaadota sobaa warri Qiyaamaa mormuu itti fayyadamu deebii isaanii waliin ilaalle turra. Har’as, In sha Allah kutaa dhumaa ni ilaalla.
Yaada sobaa Afraffaa: “Fedhiin Khaaliqa jireenya tana jalqabuudha malee jireenya tanaan alatti gara biraatti kan darbuu miti. Ogummaan (Hikmaan) Isaa hundii jireenya tana qofa keessatti guuttama. Jireenya tanaan ala jireenyi biraa wanti jedhamtu hin jirtu. Ni nyaanna, ni dhugna, ni duuna. Dubbiin asirratti dhumate. Aakhirah wanti jedhamu hin jiru.”
Yaada kijibaa kanaaf karaa adda addaatin deebii kennuun ni danda’ama.
1-Ilma namaatiif wanta inni barbaadu hundii uumameefi akkamitti akka itti fayyadame yoo irraa hin gaafatamin, uumamni isaa tapha ta’a-Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ilmaan namaatiif wanta isaan barbaadan hunda uumeef. Ni jedha:
“Akkamitti Rabbitti kafartuu? Du’aa turtan, Inni isin jiraachise. Ergasii isin ajjeesa; ergasii isin jiraachisa. Ergasii gara Isaatti deebifamtu. Inni wanta dachii keessa jiru hunda Kan isiniif uumedha.” Suuratu Al-Baqara 2:28-29
Kana jechuun Rabbittii akkamitti amanuu diddan ykn Isa waliin wanta biraa akkamitti gabbartuu? Du’aa taatanii osoo jirtanuu isin jiraachise. Kana jechuun namni dhalachuun dura maniyyi (bishaan saalaa) du’aa ture. Wanta du’aa ykn lubbuu hin qabne kanarraa Rabbiin isin jiraachise. Ergasii isin ajjeesa. San booda Guyyaa Qiyaamaa lamu isin jiraachisuun isin kaasa. Isin addunyaa tanatti dhufuun dura wanta lubbuu hin qabne turtan. Kanaafu, akkamitti Rabbiin du’aa hin kaasu jechuun mormituu?
Rabbiin ilmaan namaa erga uumee booda wanta dachii keessa jiru hunda isaaniif uume. “Inni wanta dachii keessa jiru hunda Kan isiniif uumedha.” Wanta dachii keessa jiru qofaa miti wanta samii irra jiran kan akka aduu, ji’a, urjiilee fi kan biroo ilmaan namaa akka tajaajilaniifi uume. Amma gaafi of haa gaafannu, “Ilmaan namaa akka Isa qofa gabbaraniif Rabbiin ni uume. Wanta samii fi dachii irra jiran immoo ilmaan namaatiif uume. Kanaafu, wanta barbaadan erga dhiyeessefi booda itti gaafatamumma isaanii akkamitti akka bahan osoo isaan hin gaafatin ni dhiisaa?” Lamuu isaan kaasun yoo isaan hin gaafatin, ilmaan namaati fi wantoota samii fi dachii irra jiran taphaaf uumamanii jechuudha. Kuni immoo wanta Rabbii Qulqullaa’a Olta’eef hin malleedha. Rabbiin ni jedha:
“Sila Nuti taphumaaf waan isin uumnee fi gara Keenyatti kan hin deebifamne ta’uu ni yaaddu?
Rabbiin Mootii haqaa ta’e olta’e. Isa malee Kan haqaan gabbaramu hin jiru. Inni Gooftaa Arshii kabajamaati.” Suuratu Al-Mu’minuun 23:115-116
Aaya tanarraa barnoota baay’ee baasu dandeenya. Garuu barreefamni waan dheeratuf wantuma lama haa ilaallu. 1ffaa- “Rabbiin Mootii haqaa ta’e olta’e.” Rabbiin Mootii Haqaa ta’e osoo ilmaan namaa jidduutti haqaan hin murteessin akkanumatti badanii ni hafuu? Kanaafu, Inni Mootii Haqaa waan ta’eef Guyyaa Qiyaamaa isaan kaasun isaan jidduutti haqaan murteessa. 2ffaa- “Isa malee Kan haqaan gabbaramu hin jiru.” Ilmaan namaa kan uumamaniif Rabbiin qofa akka gabbaraniifi. Itti gaafatamummaa kana bahu ykn bahuu dhiisu isaanii osoo isaan hin gaafatin akkanumatti isaan ni dhiisaa?
Motummaan biyya tokko bulchuuyyu hojjatoota isaa itti gaafamummaa ni kennaaf. Itti gaafatamummaa isaanii bahuu ykn bahuu dhiisu isaanii osoo isaan hin gaafatin ni dhiisaa? Gaafi malee akkunamatti mindaa ni kafalaafi?
Wanta kaafironni yaadanii fi xumura isaanii Qur’aanni haala kanaan ibsa:
Ni jedhan, “Jireenya addunyaa teenya tana malee [jireenyi biraa] hin jirtu; nutis [du’a booda] hin kaafamnu.” Yeroo Gooftaa isaanii fuunduratti dhaabbaman osoo argitee, [waan rifachiisaa argita ture]. Inni (Rabbiin) ni jedha, “Sila inni kuni (kaafamu fi mindaa argachuun) dhugaa mitii?” Isaaniis ni jedhu, “Eeyyeen! Gooftaa keenyaan kakanne!” Innis ni jedha, “Waan kafaraa turtaniif adabicha dhandhamaa!” (Suuratu Al-An’aam 6:29-30)
2- Zulmii (miidhaa) namoonni raawwatan– dhalli namaa dur irraa kaase hanga ammaatti wal miidhaa fi cunqursaa jiru. Kan cunqurfamee fi miidhame haqa guutuu isaaf maluu argachaa hin jiru. Zaalimnis (namni namoota miidhus) mana murtiitti dhiyaachuun adabbii isaaf maluu adabamaa hin jiru. Osoo mana murtiitti hin dhiyaatin du’aan addunyaa irraa boqota. Ajaa’iiiib! Mee amma haa gaafannu: “Zaalimni kuni xiqqoomallee taatu osoo hin adabamiin addunyaa irraa du’a. Warri miidhamaniis haqa isaanii hin arganne. Kanaafu, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ilmaan namaa osoo akkanatti wal cunqursanuu isaan jidduutti murteessu malee ni dhiisaa?” Akkuma Aaya (keeyyata) armaan olii keessatti eerame, Rabbiin mootii haqaa waan ta’eef isaan jidduutti osoo hin murteessin hin dhiisu. Guyyaan Murtii kunis Guyyaa Qiyaamaati. Zaalimoota badii hojjatan ilaalchisee Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) ni jedha:
“Rabbiin waan miidhaa hojjattoonni (Zaalimonni) raawwatan irraa dagataa ta’uu hin yaadin. Kan Rabbiin isaan tursiisuuf Guyyaa isa keessa ijji sodaadhan bobaastudha. [Gara waamichaatti] fiigaa mataan isaanii kan olka’u ta’a, ijji isaaniis gara isaaniitti hin deebitu. Qalbiin isaanis duwwaadha.” Suuratu Ibraahim: 42-43
[Guyyaa san] ijji isaanii sodaan guuttamtee awwaalcha (qabrii) keessaa bahanii akka hawwaanisa faca’e fakkaatu. Garaa Lallabaatti fiigu. Kaafironni ni jedhu, “Kuni Guyyaa garmalee ulfaataa ta’eedha.” Suuratu Al-Qamar 54:7-8
Kanaafu, Guyyaa Qiyaamaa namoonni qabrii keessaa yaa’un murtiif dachii wal-qixxooftu irratti walitti qabamu.
Waa’ee gaarreenii si gaafatu. “Gooftaan kiyya faffaacasu isaan faffacaasa” jedhiin. Lafa wal qixxaataa biqilaa hin qabne taasisee dachii dhiisa. Ishii keessattis bu’aa bahii homaa hin agartu. Guyyaa san Lallabaa hordofu; asi achii isarraa dabuun hin jiru. Sagaleen hunduu Rahmaaniif gadi jetti. Shokoksaa malee homaa hin dhageessu.” (Suuratu Xaahaa 20:105-108)
Kana jechuun Guyyaa Qiyaamaa gaarri gurguddaan kunniin maal ta’u jechuun si gaafatu. Jedhiin, “Gooftaan kiyya bakka isaaniiti isaan buqqisuun akka ashawaa ykn biyyee ta’uu. Ergasii daaraa ta’uun addaan bittineessa. Dachiidhaan wal qixxeessa. Dachiis lafa wal qixxooftu biqilaa hin qabne godhee dhiisa. Bu’aa bayii homaatu keessatti hin argitu. Dachiin akka gogaan diriiruutti ilma namaatiif diriirti. Guyyaa Qiyaamaa yommuu qabrii keessaa kaafaman Lallabaa gara iddoo ilmaan namaa hundii walitti qabamaniiti isaan waamu hordofu. Asi achi waamicha isaatirraa goruun isaaniif hin jiru. Rabbal Aalamiina fuunduratti erga walitti qabamanii, sagaleen isaanii hunduu gadi jetti. Sagalee olkaasun hin jiru. Shokoksaa malee wanti dhagahamu hin jiru. Hundii isaaniitu cal’isaa fi sodaan Murtii Rahmaan eegu.*
3-Hojii gaarii namoonni hojjatan- akkuma zaalimoonni badii hojjachuuf carraaqan, namoonni hojii gaggaarii hojjachuuf carraaqaniis baay’eedha. Hojii gaggaarii isaanii kanaaf kafaltii homaatu namoota irraa hin barbaadan. Kanaafu, osoo Qiyaamaan jiraachu baatte, silaa mindaa warra hojii gaarii hojjatu ni badaa ture. Kanarraa kan ka’e, namni badii hojjatu fi gaarii hojjatu kan wal qixxaa’u ta’a. Namni aqlii qabuu, “Namni gaarii hojjatuu fi namni badaa hojjatu wal qixa jedhee ni yaadaa?” Rabbiin (Azza wa jalla) ni jedha:
“Sila isaan amananii fi toltuu hojjatan akka warra dachii keessatti balleessaa dalaganii ni goonaa? Warra Rabbiin sodaatanis akka warra yakkamtoota ni goonaa?” Suuratu Saad 38:28
Kanaafu, Guyyaan namni gaarii hojjatu gaarummaa ofiitin itti mindeefamu, namni badaa hojjatu badummaa isaatiin itti adabamu jiraachu qaba. Innis, Guyyaa Qiyaamaati.
Guduunfaa
➱Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ilmaan namaa akka Isa qofa gabbaraniif uume. Wantoota dachii fi samii keessa jiran immoo ilmaan namaatiif uumee. Rabbiin gabbarrii isaanii irraa faaydaa hin argatu, Inni dureessa waan ta’eef. Kana irra,yoo isaan Isa gabbaran Jannata isaan seensisa. Yoo Isa didan immoo Jahannam isaaniif jirti.
➱Kanaafu, ilmaan namaa taphaaf hin uumamne jechuudha.
➱Osoo jireenya tana malee jireenyi biraa jiraachu baatte silaa namoonni cunqurfaman haqa osoo hin argatin badu. Mee ilaalaa seenaa keessattii fi wanta yeroo ammaa raawwatamaa jiru! Namoonni miliyoonatti lakkaawaman balleessaa tokko malee ajjeefamu. Zaalimni isaan fixus mana murtiitti dhiyaataa hin jiru. Kanaafu, kunniin hundii Murti osoo hin argatin akkanitti ni hafuu?
➮Namni Qiyaamaan akka dhuftu amanu, yeroodhaan hojii gaggaarii hojjachuun of qopheessa. Dabalataan, waa’ee Qiyaamaa ilaalchise, linkii kanarraa argachuun ni danda’ama: https://www.sammubani.com/category/qiyaamaa/
Kitaaba wabii:
al-aqiidatul Islaamiyyatu wa usuusuhaa By Abdurahmaan Hasan Madiniyyi, fuula 578-580
*Taysirul Kariimil Rahmaani fii tafsiiri Kalaamil Mannaani–Fuula 597-598, Abdurahmaan Naasir Sa’dii


text:
በኢትዯዽያ ውስጥ ስልጣኑን በሙሉ ጠቅልሎ መውሰድ የሚፈልግ ኃይል አለ፤ ግን ይህ ኃይል ማን ነዉ??
ዜግነት እንጂ ብሄር አይታየንም ብለው የሚምሉት ኢዜማዎች ስልጣኑን በሙሉ ጠቅልሎ መውሰድ የሚፈልግ ሃይል አለ ማለት ጀምረዋል። “ስልጣኑን በሙሉ መጠቅለል የሚፈልግ ሃይል” is a euphemism for “የኦሮሞ ብሄርተኛ”። ጋዜጠኛው ማስረጃ ቢጠይቀው ጥሩ ነበር። አንደኛ ክሱ baseless ነው። ሁለተኛ እውነት እንኳን ቢሆን “ዜግነት እንጂ ብሄር አይታየኝም” ሲል የከረመ ፓርቲ መጠየቅ የነበረበት ስልጣን የያዙት ግለሰቦች ቦታውን የሚመጥን competence አላቸው ወይስ የላቸውም ነው። ኢዜማስ ቢሆን overwhelmingly ያንድ አካባቢ ሰዎች የመሰረቱትና የሚዘውሩት ፓርቲ ሆኖ ስልጣን ጠቅልሎ መላው ኢትዮጵያን የማስተዳደር ambition አይደል እንዴ ያለው?
What exactly is “የዜግነት ፖለቲካ” anyway? Is there any country that allows non-nationals to stand as candidates for political office or seats in the legislature? (With the exception of countries where dual citizenship is permissible under the law). በየትኛውም መልኩ ቢደራጁ ሁሉም ፓርቲዎች የሚያቀርቧቸው ተመራጮች ዞሮ ዞሮ የኢትዮጵያ ዜጎች ናቸው። የፓርቲ ስያሜ ውስጥ “ዜጎች” የሚል ቃል መሰንቀር የተለየ ፓርቲ አያደርግም። ኬንያዊ ጃፓናዊ ቻይናዊና አሜሪካዊ እጩ ሆነው የሚወዳደሩ ይመስል “አይ እኛ የምንፈልገው የዜጎች ፖለቲካ ነው” ሲባል ግራ ያጋባል። በተለይ ዞር ብሎ “ስልጣኑን በሙሉ ኦሮሞ ሊይዘው ነው” የሚል መልእክት ያለው dog-whistle politics የሚጫወት ፓርቲ በዚህ ሰውን ለማሞኘት ሲሞክር ያስቃል። ወዳጄ ይሄ የቄሮ/ቀሬ ትውልድ በዚህ ይሸወዳል ብለህ ካሰብክ የዋህ ነህ። ሰምተሃል ናትናኤል። You’re in for a huge disappointment.
#Olaantummaa_Habashaa
#Imbaasii_USA_Finfinnee
U.S. Embassy Addis Ababa
Warri keessa beeku maal jedha?
Odeeffannoo taajjabbii haqaa kana hojjetaa waajjira Imbasii Ameriikaal Finfinneetti argamu keessa hojjetutu nuuf qoode. Waajjiricha keessa hojjetootni 1,500 ol jiraachuu eeruudhaan yaadasaa eegala. Akka tilmaama isaatti hojjetoota kana hunda keessaa dhalataan Oromoo namoota 20-25 kan hin caalleedha. Isaanumtuu eessaa hojjetu yoo jettan #waardiyyaa fi #konkolaachiftootaa fi hojii gadi xiqqaa xiqaa akka ta’aan dubbata. Waantin baayyee taajjabee fi komiin yeroo hedduuf irratti ka’aa jiraachuu arge ammoo sababoota adda addaan namoota gara biyya Ameerikaa dhufuuf unka guutan keessaa ilmaan Oromoo warri ta’an 90% ol utuu ulaagaa guutanii sababa hin beekamneef kuffisuusaaniiti jedha obboleessi keenya keenyaa kun.
Itti dabalees ilmaan habashaa dandeettii homaatuu hin qabne carraa hin malleef argatanii ennaa bahan argaa ture ibseera. Kan keenya namoota rakkina siyaasaaf koolugaltummaa gaafatan irraa eegalee, warra dandeettii addaa qabanii dhuunfaan dorgoman dabalatee carraa DV dhaan kennamu odoo hin hafin karaa hundaa dandeettii ciccimaa kan qaban tasuma ni kufu jennee kan hin eegne ari’anii ilmaan doofaa waan tokko hin beekne isaanii dabarsu argina. Walitti fidanii carraa qormaata addaa addaan waliin dorgomsiisuu akka hin kennineef yoo dhageessan ammoo ajab isin jechisiisa.
Fakkeenyaaf, hojjetoota Baankiilee gurguddaa qabeenyummaan isaanii kan Oromoo taa’an keessa hojjetanii visa gaafatan keessaa irra guddaan ni dhorkamu. Hojii daldalaatiif ykn uummata mariisisuuf habashaan akka manaseetti keessa yaati, keenya garuu galagalchoodha. Kana qofa osoo hin taane, habashoonni mana isaaniitti VISAn geeffameefii utuu Embassy hin seenin deemantu jira. Kan waa takka hin beekne, garuu maallaqaaf hidhata qofa qaban.
Waan kana yeroo hedduu namoota hedduu irra deddeebi’ee mariisisaa turuu fi mootummaa naannoo Oromiyaaf illee gabaasaa turullee mootummaan naannoo Oromiyaa shillaa godhanii akka salphaatti lakkaawuudhaan bira darbuusaanii dubbata.
Akka inni jedhutti amma dhimmichi sadarkaa yaaddessaa irra jira jedha. Ilmaan habashaa azmaariin ganda keessaa hundi gaaffiin tokkollee odoo hin dhiyaanneef viisaan hojjetamee manatti ergamaafii ilmaan Oromoo garuu nagaa gaafatanii ari’aa jiraachuu irra akka gaahame taajjabeera jechuun waakkii malee dubbata. Akka odeeffannoosaatti waanti DV jedhan kunillee shira guddoo qabaachuusaas arguu nuuf himee hiriyaan isaa tokko kan yuuniversitiidhaa barsiisu carraan DV isa gaaha, haati manaa isaa nama barnoota kutaa 12 xumurte taatus English hin dandeessu jedhanii maallaqa hin jirre kana kuma hedduu erga ficcisiisanii booda Imbasii seensisanii ari’uusaanii akka taajjabe aariidhaan nuuf ibseera.
Egaa odeeffannoo taajjaba kanarraa argannuun Imbasii Amerikaa Finfinnee jiru keessatti rakkoon carraa hojii dhorkamuu, rakkoon diinagdeen duubatti harkifamuu fi rakkoon beekumsaa fi dandeettii akka hin horanne godhamuu ilmaan Oromoorra gahaa jiru hangas guddaa yoo ta’e yaa jarana, Imbasiiwwan biyyoota Addunyaa Finfinnee keessa jiranii fi waajjiraalee federaalaa fi dhaabbilee idil Addunyaa kanneen akka #AU, #UN, #UNHCR, #WHO fi kanneen biroo magaalaa handhuura Oromiyaa Finfinnee keessatti argamtu sana keessatti uumamaa jiru ammoo walitti ida’amee hangam akka ta’u tilmaamuun nama hin rakkisu.
#Embasii_Itoophiyaa ammoo maal fakkaata?
Taajjabbii wal fakkaatuun dheengadda Imbasii Itoophiyaa kan DC jiru keessatti olaantummaa habashaa gama carraa hojii uumuun wal qabatee hojjetaan ilmaan Oromoo 3 yoo ta’u kan habashaa 53 jiraachuu isiniif gabaasuun keenya ni yaadatama. Qoonsilaan Minnesootaa, magaalaa silaa Oromoon hedduun jiraatuuf Qoonsilaa Oromoon geggeessu keessattillee Habashaa 8 fi Oromoo 4 tu jira.
Odeeffannoowwan dhimma kanaan wal qabatan ammayyuu bakka jirtan irraa nuuf qooduu ittuma fufaa. Warri dhimmi kun isin ilaallatus furmaata itti gochaa adeemuu baannaan booddee kan itti miidhamu jalqaba akka isin ta’e hubachaa adeemuun barbaachisaadha.
Nuti ragaa har’a waan kana dhiyeessinuun bor isin gaafachuuf akka deemnu hubachaa deemaa.


text: #OromoRevolution #Didne_Didaa Adoolessa 25/2017Godina Horroo Guduruu Magaalaa Shaambuutti guyyaa kaleessaa warraaqsii FXG daldaltootnifi uummatni waliigaluun Manneen daldalaa suuqii(dunkanoota) isaanii Cufachuun duula gabaa lagannaa , diddaa gibiraafi gidiraa dhageessisa jiraachuu gabaasuun keenya ni yaadatama, har’a Immoo OPDO ergamtuun wayyaanee Manneen daldalaa uummataa irra adeemuun Saamsameera jechuun waraqaa irratti dhoobaa jiraachuu Maddeen Qeerroo Magaalaa Shaambuu gabaasan. Manneen daldalaa diddaa gi iraafi gidiraa akkasumas waamicha duula gabaa lagannaaf cufaman irra adeemtee Samsameera jechuun wayyaanee OPDOf furmaata kan hin taanee ta’uu hubachiisuun diddaa fala fidaa keenya qabsoon fulduratti jechuun ejjennoo isaanii jabeessa jiraachuu dhaammatan.


text:
Abuuniin Kaatoolika Roomaa – Pop Fraansis, daawwannaa guyyoota sadi’iif Moozaambik-tti geggeessan, dhaamsa sadi’iitti fuuleffatanii xumuranii jiran.
Uuummatni guutmmaa argii Afrikaa irraa deemee, kuma dhibba shanitti tilmaamamu, kaleessa Isteediyeemii magaalaa Mapuutoo jiru keessatti ennaa walga’etti – kaleessa, abdii, nagaa fi araaratti fuuleffachuudhaan, haasawa dhageessisanii, daawwannaa isaanii eebbaan xumuran – Pop Fraansis.
Dhimma wal-mormii amantii fi siyaasaatiin wal-danqaa fi rakkoo hedduu keessa jirtu – Moozaambik keessatti, daawwannaan guyyaa sadii, Pop Fraansisiif yeroo gabaa ture.
Daawwannaa isaanii itti aanuuf gara – Maadaagaaskaaritti dabran – Abuunichi Kaatoolika Roomaa.


text:
A Modern Oromo language dictionary for young children: 0 to 9 years old. Look up simple Oromo language words and translate between Oromo - English, today.
- ati pro
- you
Oromo Word of the Day: Register free
Latest: "HCL" asiidiidha Akraa Italiya adamsaa ala amala amanuu baga bara haarawaa geesse bokkaa bududdee dhoksuu fakkii gammaduu garee geggeessaa gosaa hojjaa ibsa istaadiyomii maarrabii mana jireenyaa mana qulqullummaa massobila mismaarri namummaa qullubbii raafuu rokkeetti rophilaa ruubii shunkurtaa si'eesituu suuqii zeeytii .
Greetings in Oromo: akkam dhiifama galatoomi miti nagaatti .