text:
Irra Deebii Maxxanfame.
Agartuu Qeerroo (Tapha Geengoo)
Qalbeessaa Dhangi’aan
Amajji 28,2019-Oromiyaa
-Siyyaasa Geengoo
-Qabsoo Geengoo
Seensa
Qabsoon Oromoo xiyya fiigaa finiinaa ta’uu qaba, qabsoon xiyya taanan siyyaasni garboonfataa irratti haboo godhachuu hindanda’u. Kanaaf qabsoon keenyas qabsoo xiyyaa ta’uu qabdi malee qabsoo geengoo ta’uun hinmalle. Oromoon qabsoo isaa galii biraan gahee fashalsa kun ammoo qabsoo ofii kunuunfachuu dadhabuu Oromoo irraa madda. Qabsoon keenya humna guddaa cabsee humna xiqqaan injifatama. Seenaa keessattis Oromoon “utuu” jechaa akka hafu kan taasise kanuma. Oromoon tokkummaan qabsoo taligee asiin gahate kana maayii irraan gahatee fashalsuu hinqabu. Qabsoo isaa kana firii qabsoo isaa bu’achuu qaba. Firii qabsoo isaa kana bira hanga gahutti fiixee Bilisummaa irraa of darbee kaayyoof akeeka isaa dagatee of balleessuu hinqabu. Mootummaan siyyaasa garaagaraa siyyaaseessuu danda’a, siyyaasni mootummaa akka nama Sololi’aaf kiyyoo kiyyeessuuti. Namni Sololi’aaf kiyyoo qopheessu jalqaba afaan Sololi’aa shaakala. Akka isheen fooriccee wal waamtutti akkeessa. Akkeessa dheeraa booda ishuma fakkaatee bosona seena. Bosona keessattis sagalee Sololi’aa dhageessisa. Akkumasheetti sagalee kuullatee fooricoon waama. Fooricoon waamamtee yoo dhufuushee argu dhokatee kiyyoosaa kiyyeessee midhaan ykn waan nyaatamu sana kiyyootti facaasee fuulduratti kuta. Sololi’aan garraamiin midhaan nyaachuutti nyaattee nyaatamti. Qeerroon akkasiiree? Miti. Qeerroon kaayyoof akeeka ABO ganamaa galiin gahuuf carraaqu: hubataadha, abshaala, gamna,aqila, haxxeedha, hinkiyyeeffamu.
Qeerroon Bilisummaa Oromoo diina isaaf soorrata ta’uu dhiisii dhaabbilee siyyaasaafuu Qeerroo hubannaa siyyaasaa kennudha. Qeerroof kiyyoo kahanii galabaa jireenyaan gowwomsuu yaaluun jiraatullee kana cabsee bahuuf ciminni Qeerroo murteessaa ta’uu qaba. Qabsoon keenya akkuman olitti xuqe Qabsoo Geengoo ta’uu hinqabu ta’uufis abjoochuu hinqabu. Qabsoon keenya xiyyaa warraaqsaa ta’uutu filmaata. Sababaan Mootummaan siyyaasa Geengoo nurratti gaggeessaa waan jiruufi.
1. Tapha Geengoo
Siyyaasaaf qabsoo keessatti qooddattootni olaanoon garbummaaf uummata saaxilan tapha geengooti. Tapha Geengoo keessatti, kumaaraa kan beeku qofaa utuu hintaane isa humna qabutu kumaarichi injifata. Har’a tapha Geengoo biyya keenya Oromiyaa keessatti taphatamaa jiruun fayyadamaan garboonfataa ta’ee argamaa jira. Isa ajjeesaa bahetu kabajama, inni qabsoorra ture, inni qabsootti dhiiga ijoollummaa fixe, abbaan qabsoo nii abaarama. Qabsaa’an yoo hidhame, baga du’uu qabayyuu jedhama. Kanaaf bu’uurri siyyaasa geengootti dammaquu dadhabuudha. Qabsaa’ota keenyaaf kabajaa maluuf kennuu dhanuurraa salphisuutti ce’uutu kana fide. Kanaaf sababaa kan ta’e ammoo qaama diinaa waliin taphaa Geengoo taphachuu keenyatu kana nuu qaba. Tibba kana Agartuu Qeerroo tapha geengoo argaa jira. Tapha kana keessatti mootummaaf uummatni utuu atakaroo wal qabaniis agartuu Qeerroo mil’ateera. Ataakaaroon kun ammoo injifataaf injifaamaa nama muraasaaf malee akka beekamu gochaa hinjiru. Tapha geengoo kana keessaa Oromoon dafee harka fudhachuu qaba. Yoo tapha Geengoo kanatti seenuun nu feesisemmoo qabsoo keenya xiyya finiinaa gochuun waajiba. Tapha geengoon qaama lamaan taphataamaa jira. Uummataaf/Qabsaa’otaaf mootummaa gidduutti. Mootummaan Siyyaasa Geengoo nurratti gaggeessa jira. Uummatni ammoo qabsoo Geengoo gaggeessaa jira.
1.1 Siyyaasa Geengoo
Siyyaasa Geengoo kan nurratti taphataa jiru mootummaadha. Siyyaasa geengoo kanaan wantoota hedduu nutti fakkeessaa jira. Keessattuu kiyyoo siyyaasaa qopheeffatanii yeroo uummata itti waamaniif, duuba goranii uummata kiyyoo siyyaasaatti oofan Agartuu Qeerroo cimsee argaa jira. Oromoon kiyyoo sanaan nii qabamoo nii hafa laata? Yoo qabame nuuf wayyoo, yoo baane nuuf gammachuu. Haala kanaan uummatni waanuma waamameef awwaatee, waanuma oofameef bakkaa socho’ee duuka guuluun akkuma Sololi’aa kiyyootti oofamtuu ta’uuf jira. Amma kiyyoon siyyaasaas kaahame, midhaan kiyyichatti darbatamuus dantaan muraasni namootaaf kekkenname. Kiyyichatti fiigee kan nyaachuuf wal caccabsaa jirus danuudha. Akkuma sololi’aa waliin fiigee kiyyootti nam’uuf deemna. Barruun kun waan akeeku qaba.
Yoo gamna taane Sololi’aa qancara ta’uu qabna. Sololi’aa qancarri kiyyoon hinqabamu, kiyyoo beeka barrisee irra utaala. Kiyyoo kiyyeeffamuun yeroo hedduu dhalattuu sololi’aa kanneen waayilli biratti qabamee hinbeekne qofatu qabama. Qancarri Sololi’aa of biraa kiyyoodhaan sanyiisaa dhabe hinqabamu; Sababaan waayilashee kiyyoo sanaan waan dhabdee beektuuf utuu waan fedhe dhufee galeeyyuu kiyyoo sana keessa hinbuutu barriftee baqatti. Sololi’aa qancara qabuuf kiyyookee biyyoo sana fakkeessita. Lafa kootichaatti kiyyoo sana hiita yoo ta’e cilaattii dibdee tartarta/hiita. Adeemsa kiyyoo cilaattii dibuu fi adeemsi mootummaa ammaa wal fakkaata. Mootummaan ammaas afaankee dubbatee, bifakee uffatee dubbiikee dubbatee bool’a siyyaasaatti Oromoo darbachuuf deema. Oromoon kana akka baraaramuuf barruun kun qophaa’e.
Siyyaasa geengoon mootummaa adeemsaawwan hordofu qaba. Isaanis:
– Afaan uummatichaa dubbachuu
-Aadaaf seenaa uummatichaa akka uummatichi fedhutti dubbachuu
-Bifaaf amalaan uummaticha fakkaachuu
-Fedhii uummataa akka waan guutuutti waadaa galuu, waadaa sana siyyaasaan haqaaqqatee dagachiisuu
-Uffata uummatichaa uffachuu
Fi kkf of keessatti hammata. Mootummaan garboonfataa yeroo dhuma jala gahu mala akkanaa baafata. Mala kana baafachuu dursee kiyyoo siyyaasaa tolchata. Uummata kana lafatti barbadeessu erga qopheeffatee booda siyyaasa geengoo sanatti deebi’a. Har’a Oromoo irratti mootummaan EPRDF’n durfamu siyyaasa geengoo nurratti taphataa jira. Akkamiin kan jettaniif
a. “Kanaan booda Oromoo dhiisii sareen Oromoo ajjeefamuun hafeera”
Hubadhaa: dubbiin kun adeemsan olitti kaase hunda hammatee dubbatame. Afaan Oromoon dubbatame, inni dubbate uffata Oromoo uffatee dubbate, lafa fedhiif hawwii uummatichaa dubbate. Waadaa akka guutuutti galame, waadaa sana jalaammoo siyyaasaan haqaaqqatee jala galagale. Afaaniin kanaan booda Sareenuu hinduutu jedhe. Gaafuma kana jedhuyyuu waraannisaa uummata ajjeesaa jira, ergasiis duuti dhaabbatee hinbeeku. Si hinajjeesu jedhee gaafa deebi’ee si ajjeesuun isaa siyyaasa geengoo sirratti taphachuusaati. Lafa duraatirraa fagaadheera si duukaa bu’eera fuulduratti adeemna jechaa naanna’ee lafa jalqabaatti deebi’e. Kun agartuu qeerrootiin geengoo siyyaasaa jedhama.
b. “Kanaan booda gooftaa biraa hinqabnu, Gooftaan keenya uummata keenya!”
Kaleessa gooftaa uummataa ta’uuf ajjeesneerra, hiineerra, kanaan booda hinajjeefnu, hininu waan uummatni barbaadu goona gooftaan keenya uummata waan ta’eef ergaa jedhu qaba jechi kun. Gaafa nu ajjeesuu jalqabu iddoo duraatti deebi’uusaa mirkaneessa, kanaaf nii naannahe, geengoo uume mitii? Isa akkanaatiinis Agartuu Qeerroo Geengoo siyyaasaa jedha.
c. “Hidhamtoota mana hidhaatii baafneerra, mana hidhaas lafa daawwii goona”
Hubadhu: Siyyaasa geengoo keessatti jalqaba miira uummataa nii qoratta. Qorannoo keen uummatni maal fedhaa? Maal barbaadaa jira? Gaaffii jedhuuf deebii laadhatta. Sana akkaataa itti deebistuuf deebiikee sanammoo akkamiin bakkatti deeffachuu akka dandeessu qoratta. Adeemsi akkanaa “tapha Daamaa” waliin walfakkaata. Tapha daamaa tokko itti haatee, lamaa hanga ja’aa akkatti nyaattu teessee yaadaa taphatta. Siyyaasa gengoo keessattis mala sana gargaaramta.
Mootummaan hidhamtoota akka jiraniin gaafa mana hidhaatii yaasuu murteesse, akkamitti dachaa sanaa ol hidhuu akka danda’u yaadee lafa kaahatee itti seene. Akkuma kanaanis baatii sadii wayii hidhamtoota hiikee akka addunyaatti faarfame, baatii sadii boodammoo tokkoo lamaan, lama irraa gara dhibbaaf kumaan hidhuutti guddate. Siyyaasichi adeemsa geengoo ta’uusaa kan hubattu, xuqaarraa ka’ee xuqaa jalqabaatti deebi’ee naannaa’uu isaati. Adeemsi hidhaa mootummaan gumeeffates akka qaba/ tarsimoo ittiin raawwatu qaba. Tarkaanfiiwaaan geengoo siyyaasaa kun
Tarkaanfii jalqabaa: Nama hidhuuf jettu addaan baafatta
Tarkaanfii Lammeessoo: Nama sana irratti holola bantee uummata jibbisiifta
Tarkaanfii Sadessoo: Nama sana uummatni holola sanaan jibbuuf dhiisuusaa xuqxee ilaalta
Tarkaanfii Arfeessoo: Mana hidhaatti darbitee itti kofalta.
Siyyaasa geengoo amala aanjaa’aan socho’aamaa jirudha. Fakkeenya kanaaf Jaal Koloneel Gammachuu Ayyaanaa akka jalqabaatti kaasuun nii dandaa’ama. Kun nama dhuunfaa akka nama dhuunfaatti ta’ee jaarmiyaa siyyaasaa rukutuu barbaaddus tarkaanfii akkanaan hojiirra olmaasaa waliin kan hojii hololaarraa hanga funaantee hidhuutti adeemuu qabdudha. Egaa hidhaa keessaa Oromoo baasan jennee harka dhoofneef, hidhaatti nu guuruun ammoo utuu hinturin dhufe. Mana hidhaa cufan jennee harka dhoofneef sagaleen guwaa harka reebbitii uummataa utuu hinbadin makaalawwiin boroodhaan baname. Kun siyyaasa mootummaa EPRDF keessatti utuu raawwataa jiruu kan agartuu Qeerroo mil’atedha, maqaa Kanaas geengoo siyyaasaa jedhee moggaaseera.
d. “Fashiniin Qawwee hafeera, ajjeesuun mo’amuudha!”
Habattee: akka uummatni sagalee dhukaasaa jibbe, akka uummatni rasaasaan ajjeefamuun hadheeffate namni jecha kana fayyadame qorateera. Kanaaf “si hinajjeesu!” Jechaa ajjeesuu qaba malee itti dhaadataa ajjeefnaan itti dammaqama. Jecha kana gaafa dubbate Oromootti dhukaafamee ajjeefamaa utuu jiruuti. Qawween faashina jechaa waraana leenjisee akka doorsisa wayiitti xiyyaara irraa nama utaalee hu’u TV’n agarsiisaa oole. Qawwee hinkaasu sana faashiniin isaa darbeera xuqaa kaleessaa goonee bira dabarra jechuu isaati. Utuu hinturin yoo dammaqxee ilaalte namichi lafuma xuqaa sanaa jira. Ajjeesuun mo’amuu erga ta’ee maaf ni ajjeesaree? Qawween faashina erga ta’ee maa waraana bobbaasee Qawwee WBO adamsaa, uummata nagaa ajjeesaa? Kunis siyyaasa geengoo jedhama.
1.2 Qabsoo Geengoo
Wayiita garboonfataan siyyaasa geengoo sirratti dalagu, atis faana isaa dhooftee qabsoo geengoo gaafa goote qabsoo sabakee, qabsoo goototakee kumaa galaanatti darbuukee hindagatin. Maaliifree akkanni si qabatuu danda’utti sarara isaarra duukaa fiigaa jirta jechudha. Ati waan bakkuma sana naannooftuuf si argachuuf mootummaaf salphateera. Qabsoo geengoo gochuudhaan Oromoon waggoota dheeraa hanga ammaatti nyaatamee “utuu” jechaa hafe.
Oromoon muratee waraana isaa WBO torbaatamoota keessa ijaarrate. Siyyaasa geengoo garboonfataa itti dammaquu dadhabee waggaa dheeraan booda sagaltamoota keessa duraa gaaga’ame. Qabsoo geengoo ABO’n gaggeessuu kan jalqabe baroota sagaltamoota WBO’n kaambiitti dhumee qabeeti jedhee fudhata agartuu Qeerroo sabaaban isaa, waraana torbaatamoota keessa ijaarrate shiraan duraa gaaga’amee tokko jedhee waraana ijaaruu jalqabe. Qabsoo geengoo kan jennus fiigdee goolabuuf wayiita qophooftu fiigichikee naafatee duubatti deebi’uu jechuudha. Sanaan booda qabsoonkee qabsoo geengoo taati. Xuqaarraa kaatee fuulduratti adeemuu dadhabdee ammas xuqaatti deebita. Silaa xiyya taasiftee keessa fullaatee siyyaasa geengoo urtee keessa baata. Waa’ee siyyaasa garboonfataa siyyaasa geengoo sana bira kutuu sirra ture. Ati ajandaa diinaa galmaan gahuuf utuu ko’omtuu diinni haxxee sitti hidhee si nyaata. Ammas Oromoon waraana waggaa 28 ijaaraa bahe barbadeessuuf deema. Waraana kana gaafa bittimse ammoo “mootummaan kun hinjijjiiramne waraana nu barbaachisa!” jechuuf deema. Sababaan mootummaa isaaf ta’u filatee korojoo hatamuuf deemaka. Kanaaf ammas Oromoon tokko jedhee bara 2020 booda WBO ijaaruuf hojii jalqaba. Qabsoo geengoo jechuun isa kana. Qabsoo fuulduratti adeemuurra duubatti galagalaa adeemu akkanaatu qabsoo Geengooti.
Kanaaf Oromoon injifachuu yoo barbaade kallattii lama hordofuu qaba.
1/ waraana mootummaa EPRDF raayyaa ittisa biyyaa kana waraana uummataa gochuu. Waraana uummataa gochuutiin waraana uummataaf dhaabbatu malee kan siyyaasa mootummaa utubuuf dhaabbatu akka hintaane dhiibbaa taasisu jabeessee itti fufuu
2/ waraanaa WBO humna addaa taasisee waraanni kun utuu hinbittinin waraana uummataa ta’ee akka hafuuf dhiibbaa gochuu. WBO’n humna addaa ta’uu, ykn ammoo hanga filannoon dhufee darbutti WBO ta’ee akka bakka tokko turu dhiibbaa gochuu. Yoo kana ta’e WBO’n wabii Oromoo, wabii partilee mormituu mootummaa waliin filannoo gochuuf jiranii ta’a. Kana jechuun uummatni yoo ajjeefame humna eegduu uummataa ta’ee nagaa uummataa tiksuuf kan bobbaafamu, yoo korojoon hatame paartilee mormituuf irreef gaachana ta’ee kan seeraaf heera kabachiisu ta’ee dimokiraasii lafa nuu qabsiisa ture. Kun hafee Oromoon utuu itti hindammaqin WBO’n kun bittinee jennaan Oromoof Oromiyaaf wayyoo?
Maayii irratti qilleensi keessa jirru, qilleensi siyyaasaa ammaa “Tapha Geengooti” jedha Agartuu Qeerroo, taphi geengoo uummataa Oromoof mootummaa gidduutti adeemaa jira. Taphichis gartuu siyyaasa geengoo gaggeessuuf, qabsoo geengoo gaggeessaa jiru gidduutti akka ta’e akeeka. Oromoon qabsoo geengoo kanaan akka nama bishaan waraabaa dhangalaasuu of godhaa jira. Cuggee qabsoo isaa utuu hinqadaadiin siyyaasa geengoo mootummaatiin qabamee of galaafachuuf ta’a. Kanaaf dammaqiinsa barbaada. Qabsoo keenya xiyyaa hinqabamne taasisnee bobbaasuudhaan siyyaasa geengoo keessa hulluuqna jennee tilmaamna. Malee arcaasaa funaanuu, funaanaa arcaasuun Oromoo nii balleessa. Wal ijaaraa, wal diiguu. Wal diigaa, wal ijaaruun daandii keenya dheeressa.
Injifannoon uummata Oromoof
Qalbeessaa Dhangi’aan
Amajji 28,2019-Oromiyaa


c: text/html

text:
Birraa 05, 2017
Abbaa Urjii tiin
Galmee seenaa Oromiyaa keessatti, jiini Birraa, kanneen biraa biratti, guyyoota lama kan seena-qabeessa tahan qaba. Isaaniis, Birraa 25, bara 1875 fii Birraa 5, bara 1974-i. Guyyoonni lameen bara sagaltamii fii sagal adda fagaatan kuni, seenaa wal fakkaattuu walitti dhiheeysitu, tan amna qabsoo bilisummaa fii Oromiyaa bilisoomte keessatti yaadatamuun barbaachisu qaban.
Seenaan Birraa 25, bara 1875-i tan lola waraana Masrii fii Oromoota Baha Oromiyaa jidduu ti. Haala kana dura, Maammad Ra’uuf Baashaa, ajajaan waraana Masrii, kan ji’a lama dura, Adooleessa keessa, Zeeylaa qabate, “qormaata saaynsii tiif deemnaa,” dahoo godhachuun, Birraa 18, bara 1875, waraana isaa Zeeylaa-rraa karaa Oromiyaa sossoose. Tirannaa guyyaa torbaa booda, Birraa 25, bara 1875, guyyaa Sabtii, ganama Laga Haamaa gaye. Akkuma irkata Laga Haamaa ol qaqqabateen, waraana Afran Qalloo, Murti Guutoo, kanneen Urfoo Jiloo Bikkoo tiin hoogganaman, warra Tulluu Iftuuhaarraa halaalaa daawwachaa turaniin, raaree bal’oo keessatti weerara ifirraa quba hin-qabneen, simatame.
Lolli Iftuuhaa kan diiramaan jalqabe, lakkuma aduun oowwituun waliin danfaa deeme. Murti Guutoon diina qawwee fii miya ibidda tufuun deemmatu-tti jihaa hundaan eeboo roobsan. Murni duraa hoggaa kufu kan itti aanu reefka-rraan utaalaa, afaan madaafaa dabooluuf faradoo fii miilaan itti ceehan. Maammad Ra’uuf, tooftaa beeku hundatti dhimma bahee, dirqitti, Khasha Booda, waraana isaa Iftuuhaa keessa hulluuyse. Garuu, akka Kottee Fardaa keessaan Muluqqee dabreen, Murti Guutoon Eegu-tti afaan bahanii, ammaas, akkuma Iftuuhaa-tti, if dura deemuu waakkatan. Guyyaan hanqatee halkan irratti dhiichisaa bulan. Borumtaa, Ra’uuf, caalmaya miya waraanaa kan qabutti gargaaramee, humna hamma Murti Guutoo jalaa lubbuu baasuu dandayeen, Karra Fal’aanaa tiin Biyyoo Adaree seenee, karroota darbii shanan fitti danqare.
Ra’uuf Baashaa, yaroo Zeeylaa-rraa karaa Oromiyaa sossoohuuf saganteeffate, humna isa dura dhaabbattuu mitii, tan itti aaggaattulleen akka qunnamuuf jiraattu xiqqollee hin shakkine. Waan Murti Guutoon tahaniis quba-hin-qabu ture. Warra akka isaaniitti loluus takkaa arkee waan hin beeyneef, wanni hedduun raajii itti tahe. Tooftaa Urfoo Jiloo waraana isaa ittin lolchiise akkaan ajaa’ibe. San malees, gamnummaa fii faxinummaa Murti Guutoo haalaan dinqifate. Galmeessaan seenaa tanaa, Bimbashi Muhammad Muktaar, kan Ra’uuf waliin ture, Murti Guutoon, “dangerous warriors, capable of rapid movement.” (loltoota hamoo, dandeeytii sossooha sardaa qabu.) je’ee, seenaaf galmeesse.
Lolli Birraa 25, bara 1875 jalqabe, hamma Waxabajjii 15, bara 1885, gaafa Ra’uuf waraana isaa waliin Zeeylatti deebi’utti, waggaa kudhaniif, itti fufe. Bulchiinsa Ra’uuf tan waraana Misraa jalatti buluu diddaaf lola baroota kudhaniif godhan keessatti, Afran Qalloo, lubbuu jeeynota hedduu malees, hoogganoota keessaa hiis, warra akka, Ballaa Buubaa, Ibroo Shaxaa, Caammaa Nuurii fii Kormooso faa dhaban. Haalli kuni, akka Ra’uuf naannoo sanii deemeen, bara lama booda, Amajjii 05, 1887 Calanqotti lola waraana Miniliki waliin godhan irratti injifannoon galuu dhabaaf sababa tahe.
Seenaa Lola Iftuuhaa irraa bara sagaltamii fii sagal yo if dura furgaanee Birraa 05, 1974 dheeyne, Lola Xirroo, kan bara afurtamii sadi dura, guyyaa akka arraa, tahe abuurra. Gaafana waraanni diinaa kan Gooroo Khinteerii qubatee ture, bariisaan midhaan boqqolloo kan hojjaa namaa liqimsuun if dahaa, qarmaammee isaarraa raaree Xirroo-tti bobbahe. Waraana diinaa kan shokomsaa malee ooyroota namaa keessa deemu, gurbaan qabsaawotaaf faxaraan goojjotti deemu tasa arkee gabaaseef. Akkuma Odeeyfannoo arkataniin, qabsaawonni, waraana diinaatti afaan bahanii dhukaasa itti banan.
Dhukaasni Qeeyroo waraana diina wareersee, goda dahoof seenan dhoorke. Zarraafii isaanii tiif odoo yaroo hin laatiniif, dachii fii samii itti gara-gaggalche. Lolli waraana diinaatti akkaa fii bakka hin barbaadinitti jalqabame, xiyyitii fii boombii karaa hundaan itti xiiche. Dhukaasni akka jalqabameen, Qeeyroon hafaniis karaa sagaleen qawwee itti dhagayamututti orihan. Waraana diina kan duruu afanfaajjawaa jiru, olii-gadiin fii bitaa-mirgaan, itti dhukaasanii lafaan dhawutti seenan. Waraanni diinaa, ibidda qaban, ija cufatanii karaa arkan haru malee waan godhan wallaalan.
Lolli ganama jalqabe, dafee raawwachuu dhiisee, akkuma kan Iftuuhaatti, lakkumaan, aduu waliin oowwutti seene. Ibiddi gooroo gubbaa itti roobu, baayyina waraana diinaa xiqqeeysaa dhufe. Haalli akka mooraa itti baheef tahuu dhabnaan, ajajaan waraana diinaa, kanneen mooratti hafan dhufanii akka gargaaraniif dirmachuu lallabate. Tanaa-tana jiddu mudaamuddii ol, bakka miilaa fii garaan Elemoo walitti jaajju, xiyyitiin diinaa takka dhuftee seente. Elemo dhawamuu isaa kan hubate yaroo humniti diinaa akkaa-gara dhabdee, dhukaasni gama isaanii tiin itti ol roobu qabbanaawe.
Waraanni mooratti hafan akka iyyannaa dhagayniin, dirmachuuf orihaa dhufanii waaheloota du’aa fii madaawuu irraa hafanitti hafuura lubbuu deebisanii, waliin, qabsaawotatti dhukaasuu jalqaban. Yoona, Elemo, qabsaawonni tokko-tokkoon suuta lola keessaa mimmiliqaa akka lubbuu boruuf baasan ajaje. Haala miliquu isaaniif aanjeeysuuf, ansoolaa deemmatuun irraa fiinxa dhoosee bakka dhiiyni irraa yaa’aa jirutti maree, dhagaa guddaa dahoo godhatee, waraana diinaatti dhukaasa banuuf jilbiiffate. Qabasaawonni haala isaa kana arkan amrii isaa dura dhaabbachuun, biraa deemuu didan. Elemo garuu, isa caalaa kan arraaf lubbuu baafachuu qabu isaan taachaa itti hime. San malees, “manaa kaniin baheef qabsoo bilisummaa ummata kiyyaa fi. Haala kanaan du’uu caalaa wanni na gammachiisaa hin jiru. Qaanqee qabatte tana akka hin dhaamne godhuun dirqama isinirra jiru. Kanaaf, na dhiisaa deemaa. Ani hamma lubbuun na keeysa jirtu diina isinirraa hiin ittisa.” Jechuun bakka riphiserraa diinatti dhukaasuu jalqabe.
Waraanni Kaasaahuun, gama isaanii tiin, iddoo dhukaasni irraa itti as dhawamutti, xiyyitii malees madaafaa haraa, karaa maraan dooyatti ol yaa’an. Elemo bakka jilbiiffaterraa waaraana diinaa kanneen itti ol yaa’an hamma dandayu odoo lafaan dhawuu, sagaleen kilaash isaa callifte. Waraanni diinaa bakka irraa itti dhukaafamaa ture hoggaa gayan, ibiddi itti roobaa ture qaama adda bittinneessee, haabee nama itti dhukaasaa turee dhaban. Yaroo dilli kuni tahu, dachiin Xirroo maaltu na mudate jette. Samiin naannoo sanii waan jalatti deemaa jiru laaluu jibbite duumeeysa hagooggatte. Aduun kana hunda daawwachaa ooltee, Asrii, Birraa 5, bara 1974-ii, lubbuu Elemoo Qilxuu, jeeyna qabsoo bilisummaa Oromiyaa keessatti gita hin qabne, umrii soddomii saddeetitti fudhattee, Gaara Bubbee tiin gadi qaarte.
Arra, gaafa qabsoon bilisummaa Oromiyaa sadarkaa if duuba hin deebine itti geeyse, gaafa Wayyaaneen kan waraana isii tiin gootu isii hanqatee, warra maqaa Soomaalee tiin gurmeeysiteen lammii Oromiyaa lafarraa buqqisaa, ajjeessaa, araraasaa jirtu, seenaa diddaa gabrummaa fii qabsoo bilisumma tiif godhaman abuuruu fii yaadachuun yoomiyyuu daran barbaachisaa dha.
Oromiyaan ni bilisoomti!
abbaaurjii@gmail.com
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lolli guddaan uummata Oromoo Magaalaa Asoosaafi naannoo daangaa Beenishaangul Gumuuz jiraatu irratti gaggeeffaman jira. Uummata Oromoo dheengadda Aanaa Toongoo jiraatu irratti yakka waraanaa rawwatameef Mootummaa Naannoos ta’ee Mootummaan Federaalaa dirmannaa tokkollee hin godhiin jiran.
Magaalaa Asoosaa keessatti hidhattootni loltootni mootummaa dhukaasaan uummata gooluu, madheessuufi shororkeessuu erga eegalanii guyyoota sadii ol lakkoofsisa jira.
Mootummaan yakka waraana kana uummatarraa dhaabsisuuf tarkaanfiin fudhatama jiru hin jiru kan har’a Magaalaa Asoosaa keessatti gaggeeffama jiru lubbuun jiraattoota gagga’amaa jiraachuufi hedduun madeeffa kan jiran ta’uun hubatamera. Haalli yeroo ammaa MagaalaaAsoosaa keessatti yakki waraanaafi saboota ollaa uummata Oromoo irratti kakkasuun uummata keenyarratti fixinsa rawwacha jiran akkan hammaatadha.
Ummanni Oromoo magaalaa Asoosaa keessa jiraatu Ajjeechaan irratti raawwatamaa jira.
Lolli guddaan uummata Oromoo Magaalaa Asoosaafi naannoo daangaa Beenishaangul Gumuuz jiraatu irratti gaggeeffaman jira. Uummata Oromoo dheengadda Aanaa Toongoo jiraatu irratti yakka waraanaa rawwatameef Mootummaa Naannoos ta’ee Mootummaan Federaalaa dirmannaa tokkollee hin godhiin jiran.


text:
Kaaba Oromiyaa Walloo keessatti ta’e jedhamee duula Oromoo fi Oromummaa irratti godhamaa jiru dura nii dhaabbanna.
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Waxabajji 15,2019
Sirna EPRDF yakka waggaa 28 dura Oromoo fi saboota Cunqurfamoo impaayeera biyyattii irratti dalagaa ture hunda yakka ta’uusaa amanee ofitti fudhachuun gamagamee of sirreessuuf uummata biyyattiif waadaa galeen, rakkoowwan uummata Oromoo irra gahaa turaniifis gaafatama qaama fudhachuu qabu saaxilee seeraaf dhiyeessuuf waadaa galuun uummata biyyattii bulchuuf aangoo ODP tti laachuun sochiin godhama turuusaa eenyullee nii yaadata.
Uummatni Oromoos waan waggoota kana mara irratti raawwataa ture yakkoota suukanneessaa, hidhaaf dararaa tiki mootummaa biyyattii raawwataa tures yakka ta’uu miidiyaa biyyattiin bahee fuulduratti sirreessuu akka qabu waadaa galaa turuu sirna EPRDF eenyulleen kan hubatudha.
Keessattuu hidhamtoota siyyaasaa dararuudhaan rakkoo hamaa uummata Oromoof sab-lammoota biyyattii irratti raawwataa tures badii ta’uusaa amanuudhaan kanaan booda siyyaasaaf nama hidhuu akka hinqabne waadaa sirni EPRDF galeen; itti dabalataanis “yeroo fudhannee wal gamagamnee qaama badii uume seeraaf laanna yeroo nuu laadhaa” uummataan jechuun akka uummatni isaan dhaggeeffatu gochaa turuun nii yaadatama.
Jijjiirama afaaniin haasa’amaa jiru kana keessatti qooda olaanaa kan qabu Qeerroo Bilisummaa Oromoos daandiin Dimokiraasii fi mirgoota namoomaa biyyattii keessatti haalaan jabaatee lafa qabachuu akka qabuuf qabsoo isaa jabeessee itti cichee kan jiru haalotni jijjiiraman yoo jiraatan jechuun abdii guutuudhaan jijjiirama siyyaasaa qaama aangoo fudhate irraa eegaa ture. Abdiin sun dhugoomuu hanqatus.
Sun hafee sirnichi akkuma barateef amaleeffate Oromummaa mataa rukutee ajjeesuuf ajandeeffatee hojiitti seenuu yoo arginu nuti Qeerroo Bilisummaa Oromoo hedduu gaddine. Sochiiwwan hidhaaf dararaan bifa addaan uummata keenya Oromoo Walloo irratti adeemaa jiru sochii Oromummaa balleessuuf taasifamaa jiru ta’uu nu hubachiise. Kaaba Oromiyaa Walloo keessatti qaamootni hidhamaa jiran hedduun kanneen sadarkaa bulchiinsaatti mootummaa EPRDF’n ramadamanii hojjetaa jiranidha.
Aggaammiin Oromoo Kaaba Oromiyaa Walloo irratti taasifamaa jiruun; Oromoo waan ta’an qofaaf hidhamuu isaanii nuti Qeerroon Bilisummaa Oromoo cimsinee hubanna. Haaluma kanaan namootni hanga ammaa Oromummaa qofaaf Kaaba Oromiyaa Walloo hidhamanii jiran. Aanaa Jiillee Dhummuugaa irraa 1. Abdusalaam Hasaan Ali Itti gaafatamaa Nageenyaa fi Itti Aanaa Bulchaa Jillee
2. Ali Yimeer Inspeekter poolisii
3. Mohammad Ammee
4. Abdusalaam Husseen Hajii
5. Umar Abduu Umar
6. Hasaan Mohaammad Darasoo
7. Umar Adame Aliyyii
8. Usumaan Hasaan Bayaan
9. Bushuraa Mammud Baaqalaa
10. Mohammad Abdusalaam Sawwali
Aanaa Caffaa
1. Abdusalaam Ibrahim Bulchaa Aanaa Caffaa
2. Maammee Aliyyii M/d I/G /Nageenyaa
3. Ibrahim Aliyyii I/I /Nageenyaa
4. Fayyera Oljiraa Hojjetaa Fayinaasi
5. Kifoo (Guddataa) Hojjetaa Galiiwaani
6. Husseen Ali Affaree Bulchaa Gandaa
7. Adam Abduu
8. Abdusalaam Mohammed Milishaa gandaa
9. Umar Kabiir ( Kaliil)
10. Adurroo Abduu
11. Muhee Adam
12. Yaayyoo Abdusalaam
13. Hasaan Jibriil Manaajera Gandaa
14. Adam Husseen Mohaammad
15. Husseen Mohaammad Inspeekter poolisii
16. Xilaahuun poolisii Mana Marii
17. Maammud Muhee (sarboo) milishaa gandaa
18. Mohaammad Usumaan
19. Mohaammad Husseen Mohaammad milishaa gandaa
20. Hasuu Abdusalaam Badruu
21. Aliyyii Ibree
22. Abdusalaam Yimaam Sayid
23. Mohaammad Sayid Muhee
24. Muhee Sayid Fulee
25. Hasaan Umar
26. Sayid Ibirahim
27. Goonfee Husseen Hasaan
28. Nuuruu Ahamii
29. Mohaammad Dawwee
Kamisee irraa
1. Alii Mootummaa Kantiibaa Magaalaa Kamisee
2. Sayid Hasaan ( Mandelaa)
3. Mohammad Kaliil
4. Abbaas
5. Ibrahim Alii
6. Meles
7. Husseen Sayid
8. Umar Hasaan
9. Adam Amiinu
10. Abduu Ahamed kan jedhaman hidhamanii jiru.
Sochiin hidhaa uummata Oromoo Walloo irratti adeemaa jiru kan Uummata Oromoo bakkichaa balleessuuf qiyyaafate ta’uutti amanna. Gocha fokkisaa Oromummaa balleessuuf taasifamaa jiru akeeka mootummaan itti jiru kun Oromiyaa bakka maratti adeemuuf aggaammii akka qabus kanarraa ka’uun hubanna.
Waan ta’eef nuti Qeerroon Bilisummaa Oromoo Kaaba Oromiyaa Walloo keessatti ta’e jedhamee duula Oromoo fi Oromummaa irratti godhamaa jiru dura nii dhaabbanna. Qabsoon keenya ciminaan qabsoo Bilisummaa Oromoo, uummata keenya Oromoo jiraachisuuf, Oromiyaa jiraachisuuf xiyyeeffannoo kan kennu ta’uus uummata keenya Oromoo fi diina uummatichaa maraaf ibsina!
Injifannoon Uummata Oromoof
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Waxabajji 15,2019
Finfinnee Oromiyaa


text:
“Rakkina Polotikaa Itoophiyaa fi Bu’uura Furmaatasaa
(Civil Political Discourse for Ethiopian Peoples)
Raafama Siyaasaa yeroo ammaa Itiyoophiyaan Keessa galtee jirtuu fi addatti immoo rakkoolee walxaxoon Oromiyaa keessatti mul’achaa jiran Oromiyaa dirree jeequmsaa fi lolaa taasisuun tasgabbii dhabsiisuu qofa utuu hin taane, Itiyoophiyaa badii keessaa hin baane keessa seensisaa jira. Mootummaan Naannoo Oromiyaa bulchiinsa yeroo muddamaa(state of emergency) jala jira. Rakkinni siyaasaa yeroodhan furamuu dhabuu irraa kan ka’e caasaan mootummaa durii caccabee jira. Yeroo ammaa Oromiyaa keessa rakkina ummataa kan furu qaamni bulchiinsaa filatame hin jiru. Ummatni yoo ajjeefame, yoo saamame, yoo qabeenyaan isaa barbadaawe bakka itti iyyatee furmaata argatu dhabee jira. Kuni yoo akkasitti itti fufe rakkinni kana caalu dhufuu danda’a. Kanatti dabalee humnootni adda addaa socho’uun diigumsa Oromiyaa fi rakkina keessaa bahuu hin dandeenyee fi booda gara itti qabnu wallaallu keessa nu galcha jennee amanna.
Diigumsi Oromiyaa ummata Oromoo qofa utuu hin taane lammilee Oromiyaarratti rakkina walirraa hin citne akka fidu beekamaa dha. Mataa nama tokko tokkoo irraa kaasee hanga maatii fi biyya Itiyoophiyaatti rakkina guddaan akka dhufaa jiru eenyuyyuu haaluu hin danda’u. Kanaaf sabatiinsaa fi nageenya waaraa argamsiisuuf fallii fi malli daddaffiin itti soqamuun hedduu hedduu barbaachisaa ta’ee argame.
Oromoo fi lammileen Oromiyaa waan hedduu waliin qabu. Biyya tokko, haala jireenyaa tokko, rakkina siyaasaa fi dinagdee wal fakkatuu fi aadaa waliin qooddachuun bara dheeraaf kan turee dha. Keessattuu rakkina aadaan polotikaa biyya Itoophiyaa nutti fide hunda dhalootarraa dhalootatti darbee waliin qabsaawaa akka turree fi ammas itti jirru beekamaa dha. Kunis Hariiroon Oromoon Lammiilee biraa waliin qabu daran jabaataa akka ta’e mul’isaa jira.
Akkuma ammaan dura qabsoo hedduu keessatti waliin dabarsinee as geessan ammas Oromoo fi lammilleen Oromiyaa harka walqabannee waliin hojjechuudhan mootummaa ce’umsaa waloo tolfannee rakkina kana keessaa bahu fi fedhii keenya waloo fi kan dhuunfaa guuttachuun yeroon isaa amma tahuutti amanna.
Ummatootni Itophiyaa waliigalatti naannoo Oromiyaa tasgabeessuu keessatti gahee keessan bahuun lammii keessan Oromiyaa keessa jiraatu baraaruu qofa utuu hin taane akka biyyaatti waan waliin qabnu bu’uureffachuuf nu gargaara jennee amanna.
Diigumsi Oromiyaa wanti inni fiduu dandahu hedduu bal’aa dha. Rakkina Oromoo fi lammii Oromiyaa keessa jiraatan qofa utuu hin taane rakkina biyya Itiyoophiyaa waliigalaa fi dhibdee Gaanfa Afrikaa akka ta’etti hubachuu qabna. Kanaaf haala amma jiru keessatti Mootummaa ce’umsaa Biyyoolessaa Oromiyaa (Oromia National Transitional Government) daddaffiin ijaaruun murteessaa tah’ee argame. Wanti hubachuu qabnu mootummaa ce’umsaa ijaaruun biyya diiguuf utuu hin taane, rakkina biyya diigamaa jiru furuuf; balaa dhufaa jirurraa biyyattii fi naannoo Gaanfa Afrikaa baraaruuf akka ta’e ummatoota Itiyoophiyaa, biyyoota gaanfa Afrikaa fi ardii Afrikaa akkasumas mootummoota addunyaaf mirkaneessuu feena.
Seenaa keessattis Oromoon biyya diigee hin beeku; ni ijaara malee. Oromoon mataa ofii qofaafis yaadee hin beeku; saba fi sab-lammii walitti qabee waliin jiraachuu malee. Kanaafis ragaa guddaa kan ta’u biyya Itiyoophiyaa keessaa sabaa fi sab-lammii heddumminaan hammatee kan jiraatu hunda caalaa Oromiyaa ta’uu isaa ti. Kanaaf Oromiyaan fakkaattii (model) biyya Itiyoophiyaa sabaa fi sab-lammiin itti hedduumatu dha jechuu dandeenya.
Mootummaa ce’umsaa ijaaruun irra caalaa nageenya sabaa fi sab-lammii Oromiyaa keessa jiraatan eeguuf; daran tokkummaa fi waliin jireenya isaanii gabbisuuf barbaachisa. Kanaaf Mootummaan ce’umsaa kunis waan seenaa fi aadaadhan ijaaramee jiru daran jabeessuufi malee diigumsa uumuuf akka hin taane irra deebinee mirkaneessuu feena. Hariiroo Oromoo fi lammilee Oromiyaa kaan gidduu jiru daran jabeessuu, jaalala horachuu fi waliin biyya ijaarachuurratti hundaawudhaan waliin tarkaanfachuu feena. Kun naannolee Itiyoophiyaa kaaniifis bu’ura nagaa waaraa tah’a jennee amanna.
Kana keessatti ABOn karaa ittiin Oromoo fi lammileen Oromiyaa rakkina walxaxaa jireenya keessan guyya guyyaan miidhaa jiru waliin akka furannu waamicha isinii godha. Yaamichi Oromoo fi lammiilee Oromiyaa maraaf dhiheessaa jirru kun mootummaan ce’umsaa yeroo ammaa ta’u kunis seenaa keessatti yeroo jalqabaaf dirre itti mootummaa ummataa, mootummaa ummataan filatamee fi saba tajaajilu (government of the people by the people for the people) ijaaruuf bu’uura tolfannuu fi haala aanjeffannuu dha.
Fuuldurri keenya Lammiileen Oromiyaa xiqqaa fi guddaa utuu hin jedhiin kan hundi keessatti sagalee qabu akka ta’u mirkaneessuu feena. Kaayyoon keenyaa fi akeekni mootummaa ce’umsaa kuni yeroo jalqabaaf ‘aadaa polotikaa gartuu’ (partisan political culture) biyya Itiyoophiyaa keessa ture jijjiirree mootummaan Lammiilee Oromiyaa hunda hammatu, ummataan filatamee ummata tajaajiluun bakka buusuuf akka ta’e isinii mirkaneessuu feena. ABOn imaammata polotikaa isaa nama irratti fe’uu utuu hin taane kan qaama adda addaa dhageeffatee lammiilee hundaaf akka ta’utti qaama bulchiinsaa waloo ijaaruutti tattaafatuu dha. Kana dhugoomsuuf bu’uura kana lammiilee Oromiyaa mara waliin jalqabaa hanga dhumaatti akka tolfannu isin hubachiisuu feena. Kunis nagaa fi tasgabbii waaraa hunda keenyaaf uuma jennee amanna. Yoo aadaa politikaa Itiyoophiyaa jijjiirree Oromiyaa irratti mootummaa ititaa, kan hunda hammatu, kan hunda kabaju fi kan hunda walqixa tajaajilu ijaarranne yeroo dhihoo keessatti biyyi keenya maal akka fakkaattu hundi keenya tilmaamuu dandeenya. Mootummaan walqixxummaa lammiilee fi fedhii ummataa irratti hundaawe yoo ijaarame; imaammatni dantaa biyyaa fi hariiroo alaa ifaa ta’e yoo jiraate; qaamni seera tumuu fi seera taliigu yoo adda bahee tolfame; qaamni nagaa eeguu fi biyya ittisu ajaja warra aangoorra jiraniin hin raafamu yoo ta’e; mootummaan badii balleesseef yoo itti gaafatama qabaate; mirgi dhala namaa akka dhuunfaa fi walootti yoo kabajame, biyyi biyya lammiin ishee kabajaa fi gammachuun keessa jiraatu taati jennee amanna.
Nagaa fi tasgabbiin jiraannnaan saba fi sab-lammiin kuni biyya koo ti; kuni mootummaa koo ti jedhee amannaan guddinaa fi badhaadhina fiduun nama hin rakkisu. Biyyi keenya badhaatuu fi invastimantii addunyaa kan harkiftuu dha. Garuu nagaa fi tasgabbiin yoo hin jiraanne investeroonni nurraa baqatu. Abbootiin qabeenyaa biyya keessaas ta’ee biyya alaa yaaddoo malee akka barbaadanitti invest godhanii fi biyya keenya kadhaa jalaa baasuu kan dandeenyu yoo nagaa fi mootummaan ititaan jiraatee qofaa dha. Yoo nagaa fi mootummaa ititaan jiraate qofa dargaggoo fi humni barate hujiin biyya ijaarurratti bobba’uu dandahu. Namni nagaan bahee hojjetee matii isaa jiraachisuu danda’a; qabeenyaan dhuunfaa fi kan waloo wabii argata; ijoolleen keenya nagaan bahanii baratanii ykn hojjetanii nagaan galu, jibbaa fi lola irra jaalalaa fi wal tumsuutu saba keenya gidduutti dagaaga. Aadaa keenya wal gargaaruu fi wal jajjabeessuu deebifnee ijaarrachuu dandeenya.
Dhumarratti Rakkinni Polotikaa yeroo ammaa biyya keenya mudatee jiru hedduu walxaxaa dha. Aadaa polotikaa dulloomee hotontoree fi jaarraa hedduu ture jalatti rakkina walxaxaa kana hiikuun hin danda’amne. Yeroo hedduu yaalamee, lubbuu hedduun itti wareegamee, qabeenyaa danuun itti barbadaawee hin milkoofne. Rakkina walxaxaa kana walitti dhufnee mari’atuun yoo karaa tolfanne qofa keessaa bahu dandeenya. Ammatti karaan jiru tokkichi mootummaa ce’umsaa biyyoolessaa Oromiyaa kan Bu’ura nagaa mootummootaa fi naannolee kaaniif tahuu lammiileen Oromiyaa waloon ijaarrachuu dha. Kunis bakkatti qooda keenya hirmaannuu fi fedhii keenya keessatti ibsannuu ta’a. Akkasumas rakkina nagaa fi tasgabbii amma keessa jirru furachuu kan dandeenyu walitti dhufnee mari’annee Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessaa Oromiyaa yoo dhaabbanee qofaa dha.
ABOn ijaarsa Mootummaa ce’umsaa kana hujiitti hiikuuf waan qabu hundaan itti bobba’ee milkeessuuf akka hojjataa jiru mirkaneessa. Yaada ummataa fi kanneen dhimmi ilaaluu hunda fudhannee akka ummataaf ta’utti bulchiinsa waliin tolchuuf yeroo hunda qophii akka taane isinii mirkaneessuu feena. ABOn adeemsa bu’ureessuu Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessaa Oromiyaa kana karaa adda addaa isin qunnamee hujiitti hiikuu irratti akka isin waliin mari’atee hojjetu isinii mirkaneessuu fedha.
Maayii irratti Lammiilee Oromiyaa fi Lammilee Saboota kaaniii wagga shantaman darban falmaa mirgaa dimokirisii, mirga ummatootaa akka kabajamu fi walqixxummaa sabaa fi sabalmmootaa falmuurratti lubbuu isanii dhaban hundaaf kabajaa kiyya dabarsuun fedha.
Addatti Kabajaa bara baraa qabsaawota keenya Kanaan nu gahaniif haa tahuun jedha.
Akkasumas, humna nagaa eegdota biyyaa ummata golguu, ummata waliin dhaabbatani fi nagaa buusuuf utuu falmanii lubbuun isaanii darbe kabajaa fi ulfinaa kennuufiin fedha.
Akkasumas, addatti humna poolisii fi nagaa eegdota Finfinnee(Addis Ababa) kanneen kabajaa ilma namaa tiksanii fi hojii isaanii seeraan hojiitti hiikaa haala dhiphuu siyaasaa rakkisaa keessa maatii fi jireenya isaanii dhiisanii halkanii fi guyyaa nagaa ummataa eegan hedduun dinqisiifadha; kabajas.
Akkasumas, namoota akka dhuunfaatti, akka garee fi akka jaarmayaatti nu bira dhaabbatanii murannoo keenya jabeessitanii bakka amma jirruun nu geessan hedduun galatoomfadha.
Erga waamicha Mootummaa Cehumsaa Biyyoolessaa Oromiyaaf waamicha goonee kanneen waamicha kana nu cinaa dhaabbattanii milkeessuuf dirmattanii nu waliin hiriiraa jirtan kanneen armaan gadiin galateeffadha:
1. Kabajamtoota Lammiilee Oromiyaa kan waamicha kana ofitti fudhattanii nu waliin dhaabbattan
2. Partiilee Siyaasaa addatti waahila keenya KFO
3. Hogganoota ABO keessaa fi alaa,
4. Qondaalota ABO keessaa fi alaa
5. Qeerroo Bilisummaa Oromoo
6. Deggartootaa fi Hawaasa Oromoo
7. The Oromo Scholars and Professional Group
8. Oromo Globaal Forum
9. Hogganoota Amantii Adda addaa sagalee ummata keenyaaf tahuun waamicha dabarsitan
10. Global Oromiyaa Journalist Association
11. Gartuu Deeggarsa Sochii 39 Idil Addunyaa
12. Koree Miseensotaa fi Deggartoota ABO Dhimma Hidhamtoota Siyaasaa Lammiilee Oromiyaa Hiiksisuuf ijaaramtanii sochii jalqabdan
13. Kanneen maqaa hin dhoofne hundaWaan na dhaggeeffataniif galatoomaa.
Injifatnoo Ummata Bal’aaf!
Dawud Ibsaa
HD Adda Bilisummaa Oromoo
Onkoloolessaa 8, 2020
Finfinnee”


text:
Hayyee, hayyee, hayyee!
Waaqa gurraacha
Gurraacha garaa garbaa
Leemuu garaa taliilaa
Tokkicha maqaa dhibbaa
Waaqa Bokkuu gurraachaa
Waaqa Ciicoo gurraattii
Waaqa uumee Walaabuu
Waaqa sagaltama gabraa
Waaqa salgan yaa'ii Booranaa
Waaqa torban Baarentumaa
Waaqa Caffee tumaa
Waaqa shanan Gadaa Oromoo!
*******************
Nagaan nu oolchitee, nagaan nu bulchi
Irraa gora nu oolchi
Dogoggora nu oolchi
Daafii sababii nu oolchi
Hamaa nurraa qabi, tolaa nutti qabi
Uumaan si kadhannaa, nuu dhagahi
Xiqqaa nuuf guddisi, guddaa nuuf bulchi
Kan afaaan qorshee caccabe kan abbaan gorsee dadhabe nu irraa qabi
Alaa galda'aa manaa manca'aa nu irraa dhowwi
Wallaalaa nuu beeksisi, beekaa keenya nuuf bulchi
Alaa mana nu tiksi
Bakka nu wallaalle Waaqa ati itti guuti!
Barri Roobaa nagaa
Gadaan quufaa gabbina
Gabbisi Waaqi!
Islaamni (Arabni) Quraana ni qaba, Faranjiin ykn Kiristaanni Kitaaba qulqulluu qaba. Habashoonniis ni qabna jiedhu. Waaqayyoo isaanii kennee jira. Oromoon (waaqeffataan) garuu hin qabu. Akka odeeffamutti (darbaa dabarsaa) waaqni oromoofis kitaaba kennee ture.
Dubbiin akkas ture: Kitaaba kana oromoon dubbisee boqonnaa fudhachuuf yoo gadi bahu hoolaan jalaa liqimsite. Oromtichi yeroo sana hedduu aaree lammaffaa waaqa yoo gaafatu waaqxi itti aaree isa dhorkate.
Waan kana ta'eef Oromoo yeroo hoolaa qalatu moora ishee baasee gara moora laaltuu deeme fuuldura isaaf raajii himsiifata. Moorri hoolaa akka kitaabaa ta'uu dhaa laata?
Madda : oduu durii


text:
Dubbi himaan tokkummaa mootummootaa Steefen Dujariik ibsa guyyuu tuuta oduuf kennaniin, waahiloonni keenya haalli namoomaa kaaba Itiyoophiyaa keessa jiru sodaachisaa ta’ee itti fufee akka jiru nutti himaa jiru jedhan.
“Akka seera sadarkaa addunyaatti gareeleen martinuu gargaarsa namoomaa fi hojjettoota gargaarsaa gara kaaba Itiyoophiyaa mara akka dhaqqabaniif danqaa malee haala akka mijeessan gaafanna jedhan.
Naannoo Amaaraa Dabaarq Dasee fi Waldiyaa keessaa galgala sa’a tokkoo qabee hanga ganama sa’a 12tti uggurri sa’aa kaa’ameera, kun immoo sochii sivilotaa, tajaajila wal’aansa fayaa hatattamaa fi dhugumatti tajaajila dalalaa irra dhibbaa kaa’aa jira jedhan.
Baatii Hagaya darbee qabee dhiyeessiin gargaarsa namoomaa gara Tigraay dhaqu adda citeera, haaluma wal fakkaatuun tajaajilli qilleensa irraa kan tokkummaa mootummootaa Hagaya 25 qabee Tigraayiin seenuus ta’e ba’uu waan hin dandeenyeef maallaqa hojiif barbaachisuu fi hojjettoota gargaarsaa deddeebisuun hin danda’amne jedhan.
Nuti michoota keenya jaarmolii gargaarsaa kan mootummaa hin taane waliin ta’uu dhaan kanneen miidhamaniif naannoo eeyamamaa ta’e keessa jiraniif deggersa namoomaa gochuu itti fufna. Tigraay keessa kanneen jiran dhiyeessii midhaanii fi ka biroo barbaachisaa ta’e raabsuu itti fufaniiru jechuu dhaan dubbi himaa Stefen Dujaarik ibsaniiru.


text:
Balaa lolaa Indoonezhiyaa fi Timoor Leestee mudateen namootni 70 ol du'an
Balaa lolaa fi sigiga lafaa Dilbata kaleessaa Indoonezhiyaa fi Baha Tiimor mudateen namootni baay'een du'an.
Biyyoota Baha Eeshiyaa ollaa tahan kanatti rooba cimaa roobeen bishaan hidha irra dhangala'uun manneen kumaatama fudhate.
Naannoon lolaa kanaan miidhame odola Filoores, Baha Indoonezhiyaatii hanga Baha Tiimoorittidha.
Namootni 40 ol tahan ammayyuu akka hin argamne kan himan qondaalonni Indoonezhiyaa, lakkoofsi namoota du'anii dabaluu danda'a jechuun akeekkachiisaniiru.
''Namootni 55 du'aniiru. Lakkoofsi kun kan jijjiramuu danda'u yoo tah,u namootni 42 ammayyuu hin argamne,'' jedhan dubbii himaan Ejensii Ittisa Balaa Indoonezhiyaa, Raaditiyaa Dijaatii miidiyaa Meetiroo Tv jedhamu irratti.
"Dhoqqee fi haalli qilleensaa hamaan dhiibbaa guddaa taheera. Wantootni caccabuun tuulamanis garee lubbuu baraaruuf bahan danqaniiru,'' Alfoonsi Haadaa Beeteen.
''Namootni baay'een akka awwaalamuu hin hafne shakkina garuu namootni meeqa akka dhabaman guutummaatti hin barre,'' jedhan hogganaan Ejensii Ittisa Balaa Baha Filoores kun.
Namootni achii baafaman faffaca'aniiru. Namoota dhibbaan lakka'amanidha kan kutaa bulchiinsa lamaanii irraa bahan. Garuu namootni baay'een mana isaanii jiru. Isaan uffata qorraa, nyaataa fi qoricha barbaadu.''
Dabalataan Baha Timoor, Timoor Leestee jedhamuun beekamtu keessatti namootni 21 du'aniiru jedhe AFP'n qondaala tokko wabeeffachuun.
Baay'een isaanii magaalaa guddittii Diilii keessa jiraatu.'
Pirezidaantiin Indoonezhiyaa Jookoo Wiidoodoo, gadda itti dhagahame ibsuun uummanni gorsa yeroo qilleensa hamaa kennamuuf hordofuu qaba jedhan.
"Hojiin balaa irraa bayyaannachiisuu ariitiin akka jalqabuuf ajajeera. Hojjettoota fayyaa deeggarsa kennaniif dhiyeessiin loojistikii, warra buqqa'aniif dhiyeessii bu'uura akka jiraatuu fi bu''uraaleen misoomaa akka suphaman tahu'' jedhan.
Sigigni lafaa fi lolaa yeroo waqtii roobaa Indoonezhiyaa keessatti irra deddeebiin mudata.
Ji'a Amajjii keessa sababuma lolaan namootni 40 tahan magaalaa Sumedangi keessatti du'aniiru.
Ejensiin Ittisa Balaa biyyattii walakkaan uummata biyyattii miliyoona 125 tahan, balaa sigiga lafaaf naannoo saaxilamaa tahe keessa jiraatu.


text:
Posted by OromianEconomist in
#OromoProtests, Oromia, Oromo.
Tags: #OromoProtests, Africa, Human Rights violations against Oromo People, Oromia, Oromia: #OromoProtests: Gabaasa FDG Oromiyaa, Oromo
Gincii, Amboo, Jalduu, Gudar, Giddaa Ayyaanaa, Mandii, Najjoo, Laaloo Assaabii, Jaarsoo, Gullisoo, Bojjii, Gujii, Dambi Doolloo, Gimbii, Naqamtee, Buraayyuu, sabbataa, Dirree Incinnii, Adaamaa, Harammayyaa, Mattuu, Baale (Robee), Madda Walabu, Walliisoo, Tulluu Boolloo, Sulultaa (Caancoo), Horroo Guduruu, Buuraayyuu, Dirree Dhawaa, Calanqoo, Ada’aa Bargaa, Baddannoo, Holootaa, Shaashee, Awaday (E. Harargee), Hara Qallo (Goro Dola, Gujii), Gaasaraa (Baalee), Bulee Hora, Jimmaa, Arjo, Heebantuu, Giddaa Ayyaanaa ,Kiiramuu, Ciroo, Dodolaa, Anfilloo (Mugii), Walqixxee, Diillaa, Bishooftuu, Finfinnee, Yuniversiitii Finfinnee, Geedoo, Asallaa, Shaambuu, Agaarfaa, Sibuu Siree, Kotobee, Wacaalee, Saalaalee, Machaaraa, Ammayyaa, Tokkee Kuttaayee, Innaangoo, Baabbichaa, Laaloo Qilee, Hiddii Lolaa, .Mugii, Arsi Nagallee, Baabbichaa, Shukutee, Baakkoo, Shukutee, Baakkoo, Jalduu, Gindoo, Buun’dho Beddellee, Grawwaa,Gaara Mul’ataa, Qarsaa, Qobboo (Dardar, Eastern Oromia), Sinaanaa (Baalee), Jimmaa Arjoo, Bojjii, Kombolcha, Aggaaroo,Tajji (Iluu), Qilxuu Kaarraa, Baabboo Gambel, Daawoo,Tulu Milki (Warra Jarso), Hirnaa, Xuulloo, Masalaa, Galamso, Bordode, Mi’esso, Waheel, Diggaa, Arjoo Guddattuu, Guraawa, waamaa Adaree, Shabee Somboo, Limmuu Saqaa, Amuruu (Agamsa), Daroo Labuu (Gaadulloo), Yaabelloo, Aliboo (Jaartee Jardagoo), Saasigga, Magaalaa Dafinoo, Dhumugaa, Daroo Labuu (Buraysaa) Begii (Kobor), Mardida Halo Guba (Daroo Labuu), Qassoo, Bonayyaa Boshee, Baalee (Dalloo Mannaa), Jimmaa Raaree (Magaalaa Gobaan), Nophaa (Iluu)……………
Gabaasa FDG Oromiyaa Sadaasa (November) 12, 13, 25, 26, 27, 28, 30, Muddee (December) 1, 2, 3, 4,5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13,14, 15, 16, 17/18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27,28, 29,30, 31…. 2015
Amajii (January) 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13,14, 15, 16, 17,18,19, 20,21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29,30, 31……2016
Guraandhala (February) 1, 2, 3,4, 5, 6, 7, 8,9, 10,11,12,13, 14, 15, 16, 17,18,19, 20, 21,22, 23, 24, 25, 26, 27, 28,29………… 2016
Bitootessa (March) 1, 2, 3,4, 5,6,7,8,9, 10, 11,12, 13,14,15, 16,17, 18, 19,20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 2,28, 29, 30, 31 …………2016
Ebla (April), 1, 2, 3, 4, 5,6, 7,8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17,18, 19,20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30……… 2016
Press Statement: The United States is deeply concerned by the Government of Ethiopia
Freedom for Bekele Gerba and all political prisoners in Ethiopian prisons
U.S. Senators Amy Klobuchar and Al Franken condemned the lethal violence used by the government of Ethiopia against hundreds of Oromo protesters. #OromoProtests
https://oromianeconomist.wordpress.com/2016/04/29/u-s-senators-amy-klobuchar-and-al-franken-today-condemned-the-lethal-violence-used-by-the-government-of-ethiopia-against-hundreds-of-oromo-protesters-oromoprotests/
Ilhan Omar denounces crimes against humanity being committed in Ethiopia
http://www.ilhanomar.com/news/2016/4/25/ilhan-omar-denounces-crimes-against-humanity-being-committed-in-ethiopia
U.S. Senators Condemn Ethiopia’s Crackdown on Civil Society
https://oromianeconomist.wordpress.com/2016/04/21/12-u-s-senators-condemn-ethiopias-crackdown-on-civil-society/
Human Rights league: The TPLF Hidden Agenda of Reducing the Oromo Population Must be Stopped
https://oromianeconomist.wordpress.com/2016/04/19/human-rights-league-the-tplf-hidden-agenda-of-reducing-the-oromo-population-must-be-stopped/
Date: Tuesday, April 19, 2016 – 11:00am
Location: 2255 Rayburn House Office Building
Announcement
Please join the Tom Lantos Human Rights Commission for a
briefing on the current human rights situation in Ethiopia.
https://humanrightscommission.house.gov/events/hearings/human-rights-ethiopia-update-0
IPS: Ethiopia’s (Fascist TPLF) Smoldering Oromo. #OromoProtests
https://oromianeconomist.wordpress.com/2016/04/11/ips-ethiopias-fascist-tplf-smoldering-oromo-oromoprotests/
FP: Dispatch: The Rotten Foundation of Ethiopia’s Economic Boom. #OromoProtests
FP: Dispatch: The Rotten Foundation of Ethiopia’s Economic Boom. #OromoProtests Martial law in Oromia: The state is now under 8 military divisions controlled by Fascist TPLF warlords from Tigray.
Martial law in Oromia: The state is now under 8 military divisions controlled by Fascist TPLF warlords from Tigray.
XIINXALA Haala Waliigala Yeroo Ammaa Oromiyaa fi Itoophiyaa Irratti Xiinxala Obbo Jawaar Mahammad
#OromoProtests, 27 April 2016:
This is a hand written defense statement of Okello Ukuay, former president of Gambella region who was recently sentenced to 9 years imprisonment. In this defense statement he explains that he left his presidency in 2004 because Meles Zenawi and his regime pressured him to lie saying the massacre of over 400 people in the region was caused by enter-ethnic conflict between Agnuak and Nuer groups.
Instead he asserts that the massacre was planned by TPLF leaders and carried out by the army. Okello also claims that the Ehtiopian regime was able to capture him in Juba ( South Sudan) by paying 23 million dollars to buy him and 6 Oromo refugees. This is an interesting read which gives us some insight about the ongoing conflict and mass killing in Gambella region. Source: Social Media and Jawar Mohammed
#OromoProtests, Dirree Dhawaa, 29 April 2016
Fincila diddaa garbummaa sabboontoota magaalaa Dirree Dhawaa kan Ebla 29 bara 2016
Ebla 29,2016 Godina Lixa Shaggar Aanaa Meettaa Roobii Magaalaa Eelaa keessatti Poolisootni Kora Bittinneessaa Oromiyaa manneen namaa cabsuun dubartoota gudeeduu fi saamicha irratti argamu. Yeroo waraanni agaazii ummata keenya fixaataa jirutti, poolisootni kunniin immoo mana namaarra naanna’uudhaan dubartoota (keessattuu barattoota) gudeeduu, qabeenya saamuu fi reebichaan dararuu haalaan itti fufaniiru. Keessattuu, kan nama gaddisiisu yommuu diinni ummata keenya fixaa jirutti ummata cinaa dhaabbachuu dhiisuun gochaa badii akkanaa ummata ofiirratti raawwachuudha. Kanaafuu, kana booda gochaawwan akkanaa irraa hatattamaan of hin qusatan taanaan tarkaanfiin Wayyaanee eeggatu sadarkaa jalqabaatti akka isaanirratti xiyyeeffatu beeku qabu jedhu jiraattotni magaalichaa.
Barsiisaa Girmaa Tujubaa jedhamu Godina W/Lixaa Najjootti dhalatan. Digirii isaanii jalqabaa Yunbarsiitii Gondor irraa “Marketing management” dhaan xumuran sana boodas Mana barumsaa Qophaa’inaa Naqamteetti barsiisaa ta’anii ramadamuun hojii barsiisummaa itti fufan, B/saa Girmaa Qaxalee aadaa hojii cimaa akkuma Oromoota bara durii sanaa kan qabu waan ta’eef Yeroo isaa Barsiisummaadhaan M/B Qophaa’inaa Naqamteetti dabarsu irraa kan hafu akkanumaan balleessuu waaan hin barbaannef , dabalataan Yunbarsiitii Riiftivaalii dame Naqamteetti ramadamuun Dukkana doofummaa uummata keenyatti baay’ate sana lammiiwwan isaa lubbuu isaa caalsisee mararfatu sanarraa kaasee waaroo qoroominaafi ifa barnootaa argamsiisuufiif kutannoodhaan utuu hin nuffiin barsiisuu itti fufan Nama baay’ee sabboonaa M/b saa lamaanittuu sabboonummaa isaaniin dorgomaa hin qabne turan gaafa guyyaa 26/03/2016 wayyaaneen galgala naannoo sa’a 1 fi 2 gidduu utuu isaan Barsiisaa turanii galanii Yuunvarsiitii Riifti vaalii fuulduratti konkolaataadhaan irra baasuun ajjeesan. Waan nama gaddisiisu takkaa dhahanii erga kuffiisanii booda si’a lama irra deebisuun ajjeesan.
torbanuma sana keessa M/B qophaa’inaa Naqamtee keessa seenuun koottuu jedhanii isa waaman Innis dhimmi diinota warra dhiiga Oromoo dhangalaase bira na fidu hin jiru jechuun, didee biraa deeme, jarris torban kana yoo ati ati jairaattehoo jedhanii, deeman.ajjeefamuun isaas sanaa booda B/saa Girmaa Tujubaa gosa barnootaa “General Bussiness” Kutaa 11ffaafi 12ffaa barsiisu. Sabboonummaa isaaniifi Amala isaa gaarii, inni
qabu irraan kan ka’e Barattootaafi oromoota hedduu biratti jaallatama guddaa kan argatedha.
FXG baranaa keessattis adda durummaadhaan barattoota Gorsa qalbii namaa ijaaran ciccimoo, gorsaa tureera. barattoota Mana hidhaa turaniifi agaaziin caccabsitee qormaanni jala darbe utuu hin rakkisiin qabxii gaarii kaa’aafi turan, Barnoonni bilisummaa booda ilaalcha jedhu qabatanii Barattoota Oromoo gargaaraa turan.
sodaa tokko malee Daree keessatti basaastonni lammii keessan dabarsitanii diinaaf hin laatiinaa, Abdiin uummataa barataa akka ta’e barataan falmachuu akka qabu, Ifaaf ifatti gorsaa ture, gochaa diinummaa agaazonni wayyaanee, barana Oromoorratti raawwatte barattoota fuulduratti Daree keessatti dubbachuun gochaa diinaa balaaleffatee, barattootasaatti diinummaa diinaa karaa garaagaraan bifa yoomuu sammuu barattootaa
keessaa baduu hin dandeenyeen himaa ture, Fakkeenyaafis wantoota shanan oromoon ajaa’ibu akka armaan gadii kanatti Barattoota Koo Oromoon waa shan ajaa’iba
1. Biqiltuu guddachaa jiru ol adeemaa karaatti hin muru
2,yeroo adamoo adamsu bineensa qe’ee namaatti baqate hin ajjeesu, abbaan qe’ees dabarsee hin laatu
3, Haadhaafi Ilmoo walirratti hin ajjeesu
4, Bineensa hormaataaf quunnamtii gochaa jiru hin ajjeesu, warra wal horu ajjeesuuf “genocide” sanyii duguuggaadha,
5, Bineensa rimaa (garaatti baattu) hin ajjeesu. Kun waa shanan oromoon ajaa’ibu dha
Barana garuu warra agaaziin Ilmaan Oromoo irratti gochaan raawwatame faallaa waan kana hundaati. Oromoon dhala namaaf dhiisiiti bineensaafu hamma kanaa kabaja kan laatudha garuu barana ija isaa duratti dhalli isaa hamma bineensaayyu kabaja dhabani. Qabsaa’aa BBB gochaan akkanaa oromoorra akka dhaabbatuuf falmadhaa,
Kan lammiisaa garbummaa jalaa baafatu lammii baratedha Oromoon siniin qaba adaraa hin laafiinaa jechaa ture basaastuu taatanii immoo obbolaan keessan dabarsitanii hin laatiinaa, waan harra sin nyaattanii bultan boor udaan ta’a waan ajaa’aa kanaaf jettanii adaraa saba keessan diinaaf hin laatiinaa lammii keessan waliin dhaabadhaatii farra diinaa ta’aa malee akka Goobanaa lammii keessan gantanii farra Oromoo hin ta’iinaa. jechaa ture, gorsi isaa waan kana qofa miti waggaa lamaan Isa waliin jirru kanatti kaninni nu gorsaa ture hunda , barreessee hin fixu barattoonni hundi utuu akka qaroo ija isaaniitti ilaalanii diinni keenya wayyaaneen Hayyuu keenya kana karaatti dhaamsite.
Reeffi isaas gara biyya dhalootasaa Najjootti ergameera.Barattootni Kutaa 12ffaas guyyaa harraa Suuraa isaa irratti Hayyuu karaatti dhaame jecha jedhu barreeffatanii dungoo ibsuun Mana barumsaa irraa ka’anii hanga Mana Haadha warraa isaatti boo’aa deemaniiru.Waan nama gaddisiisu B/saa Girmaa Tujubaa misirroo eega bultii ijaarratee waggaa tokko kan hin guunnedha.Kana malees nama dandeettii guddaa qabudha, M/B Qoph. Naqamtee waaree duraaf booda shiiftii lamaan utuu barsiisuu yeroo isaa irraa hafe immoo Yun.Riifti vaalii barsiisa .
guyyaa konkolaataan rukkutanii Isa ajjeesan sana uummannifi barattoonni yaa’anii konkolaataa raayyaa ittisa biyyaa B/saa Girmaa rukkutte sana kan caccabse yoo ta’u, turtii xiqqoo booda waraanni agaazii dhufuun uummata hiraarsuun qawwee dhudhukaasaa ,nama tumaa turan, B/saan Girmaa gara Hospitaalaa geeffamus gommaan konkolaataa si’a lama sammuu isaarra waan ba’eef hafuu hin dandeenye, waan baay’ee nama
gaddisiisu takkaa gommaa irra baasuun lammaffaa gommaa irra deebisanii gommaan konkolaatichaa akkuma qaama Barsiisaa Girmaa dhahetti irratti dhiisanii badan Konkolaatittis uummatatu dhiibee qaama isaarraa buuse.
Ebla 28,2016 ,Godinaalee Arsii magaalota Seeruu, Habee, Robee Diida,aa Hurutaa, Hasaasa, Qoree fi Ajjee keessatti poolisiin federaalaa ummata sakkataa,aa jiru Poolisiin Oromiyaas erga oromiyaan ufii uf bulchiti ta,e feederaalli maal godha nageenya ummata keenyaa eegudhaaf nuti gahaa mitii jechaa jiru mootummaa naannichaa gaafataa jiru.
#OromoProtests 27 April 2016
Ebla 15 bara 2016, Guyyaa yaadannoo goototaa sababeefachuun Wallagga lixaa mana barumsaa qopha’inaa Gimbiitti qeerroon bilisummaa guyyaa goototaa kabajuun hanga mirgi abbaa biyyummaa oromoo mirkanaawutti Qabsoo murannootaan itti fufuufa jechuun irbuu haarayoomfatan.
https://www.oromiamedia.org/2016/04/27/omn-oduu-ebla-27-2016/
https://youtu.be/PLy0vvrUrO4
https://youtu.be/vUNZ5mI7ZkM
Ebla 26,2016 Yuunibarsiitii Harammayaa muddama guddaa keessa seentee jirti. Basaasoti Wayyaaneee Nahom Balchaa jedhamu haleelan. Sababaa kanaan walqabatee waraanni hedduminaan gara mooraa Yuunibarsiititti seensifame.Goototni Barattootni Oromoos mooraa keessa akka gadi hin baanee human waraanaan ittifaman.
Haala Kanaan Ebla 25, 2016 humni hin beekamiin basaasaa Wayyaanee beekkamaa kan ta’e maqaan isaa Nahoomaa Baalchaa jedhamu irratti tarkaanfii jabaa fudhataniiru. Basaasni Wayyaanee kun kan mooraa Yuunibarsiitichaa keessatti gochaa farruummaa barattoota Oromoo irratti dalagaa jiru yeroo garaagaraatti gochaa diinummaa kanarra dhaabbatuu waan dideef tarkaanfiin cimaan irratti fudhatame jedhu namoonni haala gochaa isaa xinxalan. Sababa kanaan walqabatee Waraanni Agaazii mooraa Yuubibarsiitichaa keessatti barattoota reebichaan dararaa fi jumlaan hidhaatti guuraa bule. barataan kamuu akka balbala hin baanef hanga har’a sa’aa boodaatti dhorkamaa turuu ibsaniiru.
https://youtu.be/3MDRN9iO38Q
https://youtu.be/-qT2Sp2WvcA
#OromoProtests: Dirre dhawaatti barattoonni mana barumsaa Laga Harree Ebla 15 guyyaa goototaa kan bara 2016 haala itti yaadatan
Ebla 25,2016, Godina Arsii lixaa aanaa Doddolaa, Shaashimannee fi Kofaleetti waraanni mootummaa faashistii Wayyaaneen saamicha uummata Oromoo irratti raawwataa jiraatuu fi nama nagaa daandii irra deemus hidhuun beekame.
Kana males akka Qeeyroon godinichaa addeesssutti barataa hedduun ukkaamamaa jira mootummaa godina Arsii keessi guuutummaan ABO jechuun murteessee jala muree qabatee jira. kanaaf uummanni miidhamuun itti baayataa jiraachuu fi waraannis gocha saamichaa humnaan nama qabee daandii gubbaatti qarshii kiisiidhaa hanga saamutti gahee jiraachuu Wayyaaneen saroota badiisaa uumataatti gadhiistee jirti.
Baha shawaa magaala Bishooftuu fi Maqii akkasuma gugda booratti doorsisni uummatatti hammaatee akka jirutu gabaafame. Akka gabasni ibsutti mana mana irra deemuudhaan milishootni wayaanee fi kaabinoonni mootummaaf uummata kadhachuu fi araaraa fi doorsisas kan of keessaa qabu mana uummataa irraa deemaa akka jiran Qeeyroon gabaasee jira.
Mootummaa kana yoomiyyuu ofirratti hin feenu jedhanii deebii kenna jira. Nuti kan barbaannu Bilisummaadha kunimmoo kan dhufu mootummaan kun hamma oromiyaa irraa harka isaa deeffatu fi oromiyaan ofiin of bulchitu abbaa biyyaa oromiyaa haga dhufutti qabsoon keenyas itti fufa bilisummaanis yerooma sana dhufa jechuun uummanni godina baha Shaggar keessa diinaafaan qabachiisaa jira. Hidhaan uummanni mirga isaaf falmaa jiru maqaa shororkeessummaan komatamaa jira.
Sirni kabaja guyyaa gootootaa Ebli 15 fi hundeeffami Qeerroo Bilisummaa wagga 6ffaa miseensota Qeerroo Bilisummaa magaalaa Mandiin haala ho,aan kabajamee ooleera guyyaa kaleessaa 23/04/2016 ganama sa’a 02:30 irraa kaasee hanga sa’a 04:00tti Qeerroon Mandii kabajaa ooleera.
Akka gabaasa Qeerroo Mandiitti guyyaan kaleessaa magaalaa mandii keessatti bifa adda ta’een kabajameera!! dungoo qabdiisuun seenaa gootota darbanii kaasuun erga wal hubachiisanii booda, waadaa qabsoo isaanii irbuu walii galuun xumuraniiru. BAGA GGO GEESSAN!!!
Ebla 24,2016
Yakka tokko malee barattoonni Yuunibarsiitii Walqixxeerraa hidhamanii jiran 27 haala ulfaataa keessa jiraachuu Qeerroon achii dubbatu.Barattoonni kun gaaffii mirga abbaa biyyummaa waan gaafata niif qofa ragaa sobaa irratti qindeeffachuudhaan kan himataman yoo ta’u baay’ee isaanii Yuunibarsiitichi barnootarraa kan haqee jiru ta’ullee mana barnootaarraas dismissal erga ta’anii mana hiraarsa magaalicha keessatti akka hidhamanii jiraachuu akkasuma hidhaatii gadi lakkisuuf Mirga wabii kan eegsisaniif yoo ta’eellee dhabinsa namaaf osoo gadi hin dhiifaman jiraachuu mirga Wabii qarshii 5000 Kumashan shaniis yoo filannoof dhiyeesanillee baay’inaan barattoonni hidhamanii jiran kanfalachuu dadhabanii kunaanamaa jiru jedha odeessi Qeerroo gahe
Barattoota hidhaman 27 keessaa hedduun kaan abbaaf haadha kan hin qabne kaanis kanneen mana namaa ta’anii baratanii as gahan kaansaanii
hojii guyyaa hojjetaa baratanii as kan gahan ta’ullee carraa isaan mudatte kana qolachuun akkaan itti ulfaatee hiree isaanii dararama
taate kan dhamdhamaa jiru.
Yaadannoon Guyyaa Gootota Oromoo Sochii Warraaqsaan Yaadatama!!
Dhaamsa Gabaabaa Qeerroo; Bilisummaa Oromoo
Ebla 22, 2016
Ebilli 15 Guyyaa Gootata Oromoon Cinatti baatiin Ebila Sochii Warraaqsaa Biyyoolessaa Oromiyaa (FDG-FXG) ifatti bifa qindaa’ee fi ijaarameen gaggeessuu itti eegallee waan ta’eef Qeerroo bilisummaa Oromoo; gootota barattoota dargaggoota/shamarran Oromoo fi Uummata Oromoo bal’aa biratti bifa adda ta’een Ilaalama. Gumaan gootota Oromoo kab bahu akeeka isaan itti wareegamaniif galmaan gahuu qofaan waan ta’eef guyyaan Yaadannoo kun sochii Warraaqsaa FXG marsaa 5ffaa jabeessuun warraaqsaan yaadatama!!
Dhaamsa Gabaabaa Qeerroo; Bilisummaa Oromoo Ebla 22 2016
Qeerroon Bilisummaa Oromoo godina Harargee Lixaa magaalaa Asaboot keessaati guyyaa arraa Ebla 23/2016 walitti babahuudhaan gadda ilmaan Oromoo kan isaanitti dhagahame ibsachaa jiru. Rakkoo fii ballottiis, lolaa fii tolattiis isinii waliin jirra jetti Qeerroon magaalaa Asaboot!
Guyyaa har’aa Ebla 23,2016 Mootummaan Wayyaanee barattoota Oromoo Yuniversitii Wallaggaa irratti duula hiriyyaa hin qabne banee FXG dhaamsuuf yaalu iyyuu barattooti hanga dhuma mirgi uummata Oromoo guutuutti mirkanaawu qabsoo itti fufuuf yeroo kanatti waadaa walii galaa jiru.
https://youtu.be/LFS2Ahs_D84
Ebla 22,2016, Godina Addaa oromiyaa Sulultaa toora taaksiin dhaabbattun daandii Finfinnee irraa gara Bahadar fudhatu Qeerroo magaalichaan cufameetu jira.Har’a ganamas humna bittinneessaa wayyaneetiin daandiin kun banamuun Qeerroon yoo gabaasu daandiiwwan keessoo magaalichaas dhagaawwaan gurguddaa fi mukeeniin cufamaanii jiraatuun odessi ibsa.Godina addaa oromiyaa kana Sulultaa irraa kaasee haga shawaa kaabaa Fiichee fi Gabra Gurraachaa dabalatee Fincilli barattootaan yoommuu itti fufu qaama uummataa fi Qeerroo keessaniis tarkaanfiin
diinaa fi qabeenya diinaa irratti fudhatamuun haala kana keessatti jabaataa jira.
Waraqaa warraqsaa Qeeyroos halkan edaa sulultaa fi caancootti facaame bule waraana Wayyanee mufachiisuudhaan waraqaalee qeeyroo magaalota kana keessaa sarootni diinaa funaanuu gabaasan dubbata.
Kana booda waraanni wayyaanee oromiyaa akka gadhiisuu fi konkolaataan Wayyaanees oromiyaa keessa akka hin sochoone qeeyroon tarkaanfii fi FXG jabeeffatee ittui fufeetu jira. Odeessa qeeyroo godinaalee oromiyaa hunda irraan guyyaa guyyaatti qilleensa irraan waraabbii waliin kan dhiyaataa deemu tahuu Qeerroon beeksisaa jira.
Ebla 21/2016 Godina Lixa Shaggaritti Magaalaan Amboo Gara Dirree Waraanatti Erga jijjiramee olee bubbulee jira,Goototni barattootni Oromoo Manneen Barnoota Sadarkaa 2ffaa Amboo biyyi keenya Waraanaan goolamaa utuu jirtuu, waraanni wayyaanee gandoota baadiyyaa hanga manneen barnootaa sadarkaa 1ffaatti qubsiifamee uummata keenya, ajjeesaa, saamaa, hidhatti ukkamsaa fi dhukaasee sodachisaa jiru hanga Oromiyaa gadhiisee bahuun hanga seeratti dhiyaatuttii qoramtaas hin fudhannuu Warraaqsaa FXG marsaa 5ffaa itti jirruun bilisummaa keenyaa fi Walabummaa biyya keenyaa ni mirkaneeffanna jechuun qoraata hin fudhan nuu jechuun sagalee mormii dhageesisuun gara maatiitti deebi’an. Goototni barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Amoo dame Awwaroo mormii isaanii akkuma itti fufanitti jiruu, waraanni Wayyaanees mooraa Yuunibarsiitii Amboo keessa buufatee barattoota goola jira. halkan edaas Waraannii Wayyaanee of irratti wareeruun dhukaasaa uummatarratti reebaa bulee. Godinicha keessatti tarkaanfiin rifachiisaa fi haleellaan gootota ilmaan Oromoo human ittisa Oromoon eegalames magaalaa Amboo fi Aanota Godinichaa hedduu keessatti daran jabaachuun itti fufee jira. Aanotaa Godinichaa cufa Keessatti Diddaan uummata Oromoo daran jabachuun itti fufee jira, Sochiin diddaa kanfaltii Gibra fi buusii mootummaa abba irree dhorkachuus haalaan hojii irra olfamuun uummatni Oromoo eenyummaa isaa diinatti argisise.
Ebla 21,2016 Shaggar lixaa magaalaa Gudaritti barattoonni sad.1ffaa Odaa Baree ebla 21,2016 yeroon qorumsaa fi barumsa miti yeroon yeroo FXGti jechuun barumsa dhaabanii jiraachuu Qeerroon yeroo ammaa kana gabaase jira.
Yuunivarsiitii Amboo damee Awwaarootti Ebla 15,2016 barattoonni diinaa muraasi qormaata qoramuuf yaalanii barattoonni Qeerroon gachasaanii mormuun fincila kaasanii konkolaataan ambulaansii moorichaa irratti tarkaanfin fudhatameera. Guyyuma kana magaalaa keessaatti jiraattottaa fi barsiisota yuunivarsiitii Amboo lamiilee hindii ta’an iratti tarkaanfii fudhataniin kondominiyeemii isaan itti galan caccabsuudhaan qabeenyaa qarshii 1000, tv fi laptop hedduu irratti qeerroon magaalichaa tarkaanfii fudhachuun gabaafame. Alagaan magaalicha keessa jiraatus yeroo dhiyooti akka gadhiisu akeekkachisni itti kennamee jira.
Yuunivarsiitii Wallaggaatti guyyaa mutraasa dura qeerroon 2 ganama ciree irratti qabamanii ukkaamfamuun isaniin kan ka’e FXG itti fufee akka jiru Qeeyroon gabaase jira.
Naannoo amaaraa shawaa kaabaa aanaa Antsookiyaa Gumzaatti ganda Mmaajetee Aanaatti haaguddatu gaaffiin jedhu waan kaasaniif bulchiinsii aanaa ,humni nageenyaa,poolisii waltahuun uummata haasofsiisuuf walgahii godhan irratti jalqaba irratti qajeelcha humna nageenyaa kan ture asgellel gaaffii karaanagaa hin dhiyeessitan taanaan adda adda keessa rukunnee tasgabbeessina yaada jedhu kennuusan dargaggoonni 100.ta’an wal gahanii lola kaasanii walgahichi osoo hin gaggeeffamiin hafuun fincilli kun har’as itti fufee jiraatuun gabaafameera.
Kaleessa galgala godina addaa oromiyaa magaala Sabbataa ganda 01 keessatti bakka giddu galeessa gabaatti waraqaaleen dhaadannoon bittimfamee jira. warqaaleen kunis
– Hamma yoomitti kantiibaa fi poolisii soorra isheen yoo nyaattes hin quuftu
– Lammiileen biroon as keessa teessanii oromiyaa mootummaa deggertan gadhiisaa
– Nuti uummata oromoof qabsoofna qabsoon keenyas ittuma fufa
– Hidhaan itti fufeera kanaaf wayyaanee jabaannee ofirraa galchuu qabna
Kan jedhan waraqaan kaleeysaa bittiimfamanii akka jiran Qeerroon gabaasee
jira.
Ebla 21,2016 Balaaleffannaa mootummaa nama nyaataa Waayyaanee uummatni Oromoo daran jabeessuun perperama hamaa keessa kan galchee jiru Shororkeessitoota Mootummaa kan dhiigaa lolaasuu baran bakka lixaa dhorkaa jiraachuun argamaa jira.Kanas dhaamsuuf malaaf tarsiimoo
hedduu itti baafatanis Sochiin Uummatichaan bahaa hanga dhiyaatti adeemsifamaa jiru dhowwuun galaana qabanii dhaabuu itti ta’ee jira Har’a Lixa Wallaggaa magaalaa Mandiif Najjoon Fincila jabaarra turusaanii qeerroon Lixa Oromiyaa gabaasa isaan ni ifoomsa.Sababaa kanaaf akkuma amaleeffatan Uummata hidhuuf reebuutti kan fulleffatan abbootiin irree Galgala kana magaalaa Najjoorraa mana Uummatarraa deemuun hawwaasa nagaa qabanii mana hiraarsaatti guuraa jiran sababaa harra mana barumsaa qophaa’inaa Najjoorra warraaqsi turef. Amma saatii ani barreessaa jiru kanatti rasaasatu naannoo istaadiyeemii 2 ffaa biraa dhagahamaa jira.
Ebla 21, 2016 Godina Dhihaa Oromiyaa Bahaa Wallaggaa fi Aanoota Godinichaa cufa keessatti FXG haallan jabaachuun walqabatee mootummaan Wayyaanee EPRDF/TPLF/OPDOn Uummata Oromoo hoomaa waraanaa irra qubsiisuun goolaa jirti, qabeenyaa jiraattoota Oromoos saamsisa jirti.
Uummtni Oromoo gootummaa guddaan diina hanga funyaanitti hidhatee karaa nagaa qawween sagalee keenyaa dhaabuu hin danda’uu jechuun warraaqsaa FXG kan marsaa 5ffaa itti fufee wareegama baasuun falmachaa jira. Magaalaa Naqemtee keessatti barattootni Oromoo manneen barnootaa sadarkaa 1ffaa, 2ffaa fi Qophaa’ina sagalee mormii isaanii utuu wal irraa hin kutiin dhageesisuun hanga guyyaa har’atti sirni baruu fi barsiisuu waraanaan kan goolamee fi dhaabbatee jiraachuun beekamadha.Mooraan Yuunibarsiitii Wallaggaa fi Magaalaan Naqemtee
guyyuu waraanaan goolamaa olaa jira. Aanota Godinichaa kanneen akka Giddaa Ayyaanaa, Heebantuu, Saasiggaa, Haroo Limmuu, Limmuu Galiilaa, Sibuu Siree, Nunnuu Qumbaa, Gatamaa, fa’aa keessattis sirni baruu fi barsiisuu dhaabbatee sochiin FXG abbaa irree of irraa qaarisuu itti
fufee jira!!
Oromo Martyrs Memorial Day: Ebla 15 Bara 2016 Qeerroon Yuniversitii Wallaggaa Guyyaa Gootota Oromoo Kabajachuun Ibsa Ejjennoo Baafatan.
https://oromianeconomist.wordpress.com/2016/04/15/oromia-oromo-martyrs-memorial-day-ebla-15-bara-2016-qeerroon-yuniversitii-wallaggaa-guyyaa-gootota-oromoo-kabajachuun-ibsa-ejjennoo-baafatan-oromoprotests/
VIDEO
VIDEO
VIDEO
VIDEO
VIDEO
VIDEO
Ebla 15 Sabboontoowwaan ilmaan Oromoo Qeerroo Bilisummaa Oromoo Kan magaalaa Awwadaay jiratan guyyaa Ebla 15,2016 kabaja guyyaa Gootota Oromoo sababeefachuun tuutni Qeerroo Aawwadaay sabboontoota gaara mullataa baddannoofii bakka garagaraa irraa dhufan wajjiin qophii qopheefataniin gootowwan Oromoo kan wareegaman yaadachuun qabsoo diddaa gabrummaa itti fufuun gumaa jaallan keenyaa bilisummaan baasuuf irbuu harayoomfatan.
Ebla 20,2016 Magaalaa Finfinnee keessatti hanqina geejjibaafi taaskii magaalattiin uummati akka kanatti rooba keessa ijaajjee hiriiraan taaskii eeggata
Daandii baaburaa magaalaa Finfinnee keessaa bakki inni hincqaqqabnee naannoo hawaasi Oromoo baay’inaan jiraatu fi hanqina taaskiitinis,bakkuma hawaasi Oromoo itti heeddummaatudha
Magaalonni Godina addaa naannoo Finfinnees kanneen malaammaltummaan manca’aniifi gidduu kana magaalaa Buraayyuu irraa lafti hojjettoota mootummaaf hi
rama waan jedhameef saboonni biroon waraqaa eenyummaa magaalichaa matta’aa guddaan fudhatanii ittiin wal galmeessaa akka jiranis beekameera
Suurri asiin gaditti argamu kun uummata Finfinnee Askootti rooba keessa didaabee illee utuu of irraa hin qabaatin taaskii eeggatu kan agarsiisudha
Guyyaa har’aa Ebla 20,2016 Humni waraana Federaala Wayyaanee guutummaa mooraa keessaa fi ala Yuuniversiti Wallaggaa goolaa jira. Barattooti Oromoos gaaffii mirgaa fi diddaa sirnichaaf qaban daran daran jabeessaa jiru.
(SBO Bitootessa 19 Bara 2016) Koongirasiin Amarikaa Dhimma Dhiitamiinsa Mirga Dhala Namaa Oromiyaa keessatti geggeeffama jiru irratti bakka ummatin oromoo Biyya Amarikaa Kutaa Bulchiinsa gara garaa, Biyya Kanadaa kutaa Ontaarihoo Magaalaa Ottawaa fi Torontoo argamanitti rakkoo Saba oromoo irra mootummaa TPLFn gahaa jiru dhaggeeffachuun mootummaan Amarikaa dhimma kana kan yeroo kamii caalaa xiyyeeffanaa itti kennuun akka faana bu’anu Kongiras Tom Lantos dubbatan.ummatin kumaatamaan waltti dhufe kun Daandiiwwan Washington DC gurgguddoo cufsiisuun Hiriira Nagaa guddaas geggeeffataniiru.
“There is nothing as powerful as an idea whose time has come. The Oromo’s time has come. What the Oromo did yesterday in Washington honored the sacrifices of the #
in Oromia.” OromoProtests
Bonnie Holcomb
Ebla 18,2016, Yuunibarsiitii Wallaggaa irraa Barattoonni ja’a fincila xumura garbummaa tiin wal qabatee yeroo ari’aman barattooti saddeet immoo guyyaa borii tti beellamaan akka jiran beekameera
Barattoota engineering waggaa 1 ffaa laman beeka ani:
1.Baahiruu Kabbadaa Dabalaa.
2.Dinqaa Taammiruu Bulchaa fi kkf gara ijoollee 6 har’a ari’an. Boruttis ijoollee 8 gara kutaa displenetti waanan. sababa mid.exam wal qabatee rakkoo guddaatu uumamaa jira
Ebla 18/2016 Hooggansii Qeerroo Bilisummaa Oromoo Baqattoota Ilmaan Oromoo biyya Egypt Cairo irraa dooniin utuu gara biyya Italy imalaa galaana Mediterranean irra Imalaa Jiranii dooniin Galaanaa Keessatti dhidhimtee Ilmaan Oromoo qaaliin Lubbuun Wareegamanii Irbaata Qurxummii taan Yeroo Dhageenyutti Gadda Guddaatu Onnee keenya irraa nutti dhagaaame jirachuu ibsuun, Guddaa guddaa Itti dhagaame jiruu Ibse. Jiruuf Jireenya gabrummaatu kana nutti fidee jechuun gadda Itti dhagaaame Ibsee jira!!
Ilmaan Keenyaa dhaloonnii kichuu galaanaan nyaatamanii wareegamuun hirbaata Qurxummii taan kanaaf sababaa guddaan jiruuf jireenya gabrummaa mootummaa abbaa irree wayyaanee ilmaan Oromoo biyyaa irraa ariiatu tauun ifaadha, dhumaatii ilmaan Oromoo kallattii hundaan gaggeeffamaa jiruuf itti gaafatamaan mootummaa abbaa Irree Wayyaanee EPRDF/TPLF/OPDO tauu hoggansii Qeerroo bilisummaa Oromoo gadi jabeessuun hubachiisae!!
Ilmaan Oromoo Dargaggootii balaa kanaan Wareegamaan keessa kanneen maqaan isaaniifi Suuraan isaanii argamee keessa:
1. Dargaggoo Sabboonaa Muraad Abdii
2. Shamarree Lammii Shaafii
3. Dargaggoo Abdisaa Barshoo
4. Dargaggoo Toofiqoo Abdallaa
5. Shamarree Aliizaar Xaahir
6. Kan Maqaan isaanii adda hin bahiin Haadha Ilmoo fi abbaa Manaa Dabalatee ilmaan Oromoo Hedduun balaa kanaan galafatamaniif Gaddaa Guddaatu Onnee keenya irraa nutti dhagaaame, Maatii fi Firoottaan isaanii hundaaf jajjabina hawwinaaf jechuun Dhaamsa Gaddaa uummata Oromoo fi Maatii wareegamtootaaf Dabarsee jira!!
Dhumarraatti Uummata Oromoo waliigalaaf qeerroon Bilisummaa Oromoo diina biyyaa irraa nu ariiatu jalaa dheessuu hin qabnu uummata keenya waliin wal taanee falmannee falmachiisuun wareegama fedhee baasnee bilisummaa keenya gonfachuun dirqama ilmaan Oromoo hundaa tauu fi balaa n guddaa kun sababaa jiruuf jireenya gabrummaa irraa kan dhufee tauu hubachuun biyyaa keenyaarratti falmannee wareegamuun Warraaqsaa Marsaa 5ffaaf gaggeessaa jirru kanaan diina of irraa gaggeessuun bilisummaa keenya akka kabachiifannuuf waamicha keenya jabeessina!!
Injifannoon Uummata oromoof!
Gadaan Gadaa Bilisummaati!!
Maatiifi Firoottan wareegamtootaaf jajjabina hawwina!!
Mirga abbaa biyyummaa deebifachuf Daran sochiin uummati taasisaa jiru bakkeewwan hedduutti finiinfamaa jiraachuu odeessi Qeerroo tibbanaa nii ifoomsa Haaluma kanaan Magaalaa Qassoo keessatti jala bultii yaadannoo Gootota wareegamanii gummacha gootonni keenya Shinigaatti kaffalan yaadachuuf jala bultiirraa kaasee magaalattii keessatti mandheen Qanaa’aa Janaa bifa gaariin yaadate ooleera.guyya kana dursuun sochiin magaalattii keessatti barattootaan eebila 13,2016 irraa egalee dhohe hanga haraatti itti fufee jira.Guyyaa sanas dhaadannoof Kakuu
gurguddaan barattoonni mana Barumsaa Qassoo sadarkaa 2ffaa fi 2ffaa akkasuma hawwasni magaalattiif naannooshee kan eegalan yoo ta’u
sirboonni warraaqsas gaafas guutummaa magaalattii hanga sochoosuuf ka’utti Gobii Lamaan wallifamaa turuu qeerroon achii dubbata,barattoonnis hanga har’atti mana barumsaa addaan kutanii akka jiran dubbatamaa jira.Kunis murna bichuu waayyaaneef ergamtushee OPDO sodaaf rifaatuu guddaa keessa galchun hidhaatti fulleefachaa jiraachuu Qeerroon achii gabasaa isaan ifoomsa.Barataan Nagaasaa Beekumaa Qabamee bakki geeffames wal’alamee jiraachuu,Barataa kana erga sochiin magaalaa sanaa eegalee adamoo guddaa keessa turuusaa akkasumas yeroo gara yerootti dararamaa erga turee qabamee amma argansaa dhabamee jirachuun ittuu sochiin magaalattii Uummataan makatee daran akka hin dhabbanne taasisaa jiraachuu dhaga’amaa jira
VIDEO
VIDEO
VIDEO
VIDEO
#OromoProtests in Ambo, 15 April 2016
Mormiin Barattoota Universitii Ambo keessati Ebla 15 bara 2016 itti fufe jira
#OromoProtests @Nekemte Calalaqi Elementary School, Oromia, 15 April 2016
#OromoProtests @Najjoo, West Wallaggaa, oromia, 15 April 2016
Barruuleen raabsamaa fi maxxanfamaa jiran kuniin qabxiilee 12 kan of keessaa qaban yeroo ta’u.
1 Qe’ee irraa buqa’uun uummataa haa dhabatu kaneen buqifamaniif beenya haa kenamu 2 Gibbirrii daldalaaf qotee bulaa keenya irraa hiratu
3 Hiidhaa fi ajeechaan haa dhabatu
4 Bartoonnii fi barsisonnii akkasumaas hojetonnii Oromoo hojii irraa ari’aman akka deebi’anii fi kkf heddumminaan maxxanfamaa fi raabsamaa jira.
https://www.oromiamedia.org/2016/04/14/omn-oduu-ebla-14-2016/
https://youtu.be/Au_F6mwAKjk
#OromoProtests Ebla 14 bara 2016: Qeerroon Oromiyaa wadaa walif galaa jiruu
Hidhaan Ajjeechan Ukkamsan Network dhamsun Reebichi Barnoota irraa ari’amuun Gonkumaa boodatti nun deebisu Tokkummaan kaanee falmachuuf qophoofnee jiraa jadhu.
Mannii barumsaa Amboo preparatory ( kutaan 11 fi 12) ganama roobii hara’a sa’a 4:00 irraa egaalani mormii isaanii dhagesisaa jiruu . Polisoonnis akka hantuta bishaan lixxe, akka saree maratte oli gadi kachaa jirti . IJJIFAANNOON UMMATA OROMOOF.
ODUU OMN: Oduu Ebla 11, 2016
#OromoProtests 5 months, 5th round: Students at Ambo University Awaro campus have been protesting 11 & 12 April 2016.
Barattoonni Yunivarsitii Amboo damee Awwaaroo Ebla 11 bara 2016 kaasee mormiirra jiran.
Ebla 10/2016 jechuun guyyaa kaleessaa fincilli daran jabaachuun naannoo staadiyeemii magaalaa Naqamtee keessatti taphni kaanamaa Naqamtee fi poolisii abuubi/Kibbaa/ gidduutti taphatamuuf ture qoophiin xumuramee edda dirree seenanii booda guutummaan tapha sanaa qeerroo magaalaa Naqamteen gara fincilaatti jijjiiramuun gara dhaadannoo fi wallee waraaqsaatti geedarameera.
Haaluma kanaan dhaadannoon Humni waraanaa hatatamaan Oromiyaa keessaa ba’uu qaba,Namoonni hidhamanii jiran akka gadi dhiifaman,Humni dhiigaa uummata keenyaa dhangalaase itti gaafatamuu qaba kan jedhuufii walleen waraaqsaa oo yaa baala tuufoo ABO nuuf wayya nuufoo, oo baala badeessaa wayyaanee baasaa nu keessaa,oo tulluu gamaa ABO bushuu qabaa kan jedhuun guutummaan taphichaa goolamuudhaan addaan cituun hafeera.
Haaluma kanaan dhalataa magaalaa Naqamtee kan ta’e Gammee Oofkalaa namni jedhamu mana hidhamee jiraachuu Qeerroon gabaasee jira.
Godina Oromiyaa Bahaa magaalaa Bishooftuu irraa barattootni Oromoo 60 olitti lakka’aman humna waraanaan qabamuun hidhatti darbaman. Barattoota Oromoo manneen barnootaa Bishooftuu sadarkaa 1ffaa,2ffaa fi Qopha’ina irraa baratan kunneen torbee darbee keessa sababaa gaaffii migaa karaa nagaa fi dimookiraasii gaaffachuun Sagalee isaanii waan dhageesisaniif qofa waraanaan dararamaa jiru. Ebla 7/2016 humna waraana wayyaanee Agaazii fi poolisii federaalaan Hidhatti ukkanfamuu guuramanii hidhaman. Barattootni Hidhaman kun Umriin Isaanii kanneen gannaa 14-18 gidduutti Argaman ta’uun hubatamee jira.kanneen Mana barumsaa Sadarkaa 2ffaa fi qopha’inaa bishooftuu irraa hidhaman keessa kan Yeroof maqaan isaanii nu ga’e jiru: Ebla 11,2016
1.barataa Magarsaa Bakare
2. barataa Xasoo Damisee
3. barataa Girmaa Tashuu
4. barataa Alamaayyoo Dinquu
5. barataa Aaddisuu Taayyee
6. barataa Aaddisuu Baqqalaa
7. barataa Habtee Indaaluu
8. barataa Abrahaam Tufaa
9. barataa Dagguu Dabalee
10. barataa Aabbuu Maaruu
11. barataa Gizaw Mokonnin
12. barataa Abbabaa Lammaa
13. barataa Dachaasaa Gizaw
14. barataa Damxee Shuree
15. barataa Awwaaree Akliluu
16. barataa Alamaayyoo Daadhii
17. barataa Gostolee Isheetuu
18. barataa Zarihuun Sisay
19. barataa Adaanee Alamaayyoo
20. barataa Dassaleny Hirphoo
21. barataa Gaaddisee Mokonnin
22. barataa Aaddisuu Dammaqaa
23. barataa Biraanuu Kaayyoo
24. barataa Dammee
25. barataa Mastuu
26. barataa Gannat
27 barataa.Maabiratee
28. barataa Caaltuu
29. barataa Doonii
Barattootni Oromoo hedduun kanneen maqaan isaanii nu hin ga’iin manneen barnootaa sadarkaa 1ffaa, fi 2ffaa irra qabaman illee hedduun jiraachuu madden keenya gabaasan. Yakki mootummaan Wayyaanee barattoota Oromoo fi Uummata Oromoo irratti fudhataa jiruu daranuu kan qabsuu FXG akka Oromoon jabaatuu godhuu malee bilisummaa keenyaaf falmachuu irraa duubatti kan nu hin deebifnedha jechuun sabboontootni Oromoo Bishooftuu irraa dhaamsa waliif dabarsaa jiru.
OMN: Oduu Ebla 8, 2016
VIDEO
VIDEO
Ebla 3,2016 Godina Hararge LixaAnaa Odaa bultum Magala Baddessatti Guyya har.a Yeeyyiilee Waarraaqsaa (Daa’imman) Magaalaa baddessa yeroo mormii isaanii dhageessisuun uummata Oromoof waardiyyaa dhaabbachuu isaanii muldhisan.
Ebla 2,2016 Yuunversiitii Wallaggaa keessatti diddaan baratootaa daran jabaachuurraan kan ka’e humni kora bittinneessaa guutummaa mooraa kanaa dhuunfatee jira.Baratoonnis diddaa barnootaaf qaban itti fufuuf yeroo yaalanitti mootummaan gabroonfataan Wayyaannee baratoota kana irratti seera haaraa baasuun keessumaa mooraa kana keessatti akkaataa ittiin qabxii barataa gadi bu’ee barataan mooraa kanaa hari,amuuf sagantaa haaraa baasanii baratoota doorsisaa jiraachuutu beekamee jira.
Mooraa kana keessatti diddaan kun baratoota galgalaanis waan jabaateef baratoota kanaaf sagantaan haaraan ba’eefii guyyaa keessaa barnoota isaanii dirqiidhaan akka hordofaniif fedhii isaanii malee humnaanis akka sagantaa ittiin qorumsa haaraa ba’e kennamu hordofanii fudhataniif doorsisamaa jiraachuu maddeen keenya achirraa arganne ifa godhu.
Ebla (April) 2,2016: Godina Wallaggaa Bahaa Aanaa Waamaa Hagaloo irraa namooti ja’a hojiirra arii’amuuf qaamoti tikaa Wayyaanee akka qophii xumuran icciitiin ba’uusaa toora miidiyaa hawaasaatti faca’uunsaa ni yaadatama!
Haaluma kanaan tarkaanfiin mootummaa Garboomfattuu kana maal akka ta’u eegaa turre icciitichi harkaa ba’uun isaanuma qaamota Wayyaanee akka wal dhabsiises beekameera
Namoota sirnichi irratti xiyyeefatuun xalayaan arii’amuu isaan qaqqabuuf turesakka adabaatti/demotion/ bakka jiranirraa gadi bu’anitti jijjiiramuu odeessi nu ga’e akkanaan ifoomseera
1 Lammeessaa Daggafaa Waajjira Jallisii irraa gara Waldaa Hojii Gamtaatti
2 Mootii Oliiqaa Waajjira Abbaa Taayitaa Daandii Irraa Gara Waldaa Hojii Gamtaatti
3 Asnaaqee Gabree Waajjira Geejjibaa irraa gara Waajjira fayyaatti
4 Milkeessaa Baqqalaa Waajjira Jallisii irraa gara Waldaa Hojii Gamtaatti
5 Wandee Turaa Abbaa Taayitaa Jallisii irraa gara Herregaa Mana Barumsaa Qophaa’inaa Moxeetti
Isaan kun marti bakka miindaa argachaa turanirraa bakka gad aanaatti ramadamaniiti.
VIDEO OMN: Oduu Ebla 1, 2016
Har’a Ebla 01,2016 Magaalaa Bushooftuu keessatti FXGn haalaan finiinaa akka jiru maddeen gabaasan. FXG kun har’aan guyyaa lammataa qabatuu isaa ti. Bakka basaasotni wayyaanee qubatanii jiranittis eda tarkaanfiin fudhatamuun dubbatamaa jira.
#OromoProtests in Bishoftu, 1st April 2016
Ebla 1,015 ,Wayyaneen lafa Oromoo ammas daddabalee saammuuf kutatee ka’uu isaa kan agarsiisu qorannoo kaampanii Indiyaa tokkoon qoratame karaa Ministeera induustrii Itiyoophiyyaa naannoo Ziwaay- Bulbulaatti dhabatuuf deemu maqaa Agro-industrial park jedhu documantii guutuu kunooti. Oromoon waan kana sirnaan ilaaluun falmaa isaa akka jabeessu Qeerroon dhaamsa dabarsa.
Ebala 1,2016 Mootummaan Wayyaanee Yakka Barattoota Oromoo Irratti Hojjetu Itti Fufuun Yuniverstii Jimmaa Keessatti Seeraa Ala Hiriira Mormii Baatan Jechuun Ragaa Sobaa Waammatee Adabbii Maallaqa Guddaa fi Murtii Hidhaa Barattootatti Murteessaa Jiraatu iyyuu FXG Itti Fufee Jira..
Guutummaan Magaalaa Jimmaa Gootummaa Qeerroon taasisaa jiruunraafama guddaa keessa siintee jirti.Qeerroon Yuunibarsiitii torban darbe keessa Waraqaa Qeerroo mooraa Yuunibarsiitii keessatti dhoobaa akkuma ture har’as gootummaaf murannoon qeerroo magaalaa Jimmaa ykn humna diinaa buufatee magaalicha keessa hidhannoo guutuun socho’u hudhee qabee jira
Bulchuinsa Gandaa magaalattii keessa sadii irratti guyyoora sadii dura Alabaan ABO harka qeerroon bocamee fannifamee ooleera.Gandoota Alaabaan keessatti fannifaman kanneen akka Ganda Bachoo Booree,Ganda Gunjoow Guduruu,Ganda Mandaraa Qochii yoo ta’an Alaabaan kunneen kan hanga har’atti buusuu sodaatan jiru ganda Bachoo Boree keessaa har’allee buusuu sodaate dhoksuuf fala dhabaa akka jiran argaaf
dhageettiin Qeerroo ifa taasisa.
Haaluma kanaan halkan edaas Magaalattii keessatti Waraqaan qeerroo bakkeewwan Qochii fi Meentiinaa akka Cina Yunibarsiitii Rift Valley keessatti waraqaan Qeerroo dhadannoo jajjaboof Alabaa ABO qabattee jirtu dhobamaa turan Dhadannoowwan Waraqaa sanarraa
#ABOn Kallacha qabsoo Oromooti
#OPDOn maxxantuu Wayyaaneeti
#Gamtaaf tokkummaa keenyaan nii bilisoomna
Jedhaman Qeerroon magalachi keessa bittimfamaa bulani.Jaleen Waayyaanee OPDOn ABOn magaalaa qabatee jira jechuun rifaatee guddaa keessa seentee jirti.


text:
Akka heera Itiyoopiyaatti dantaan addaa uummanni Oromoof Oromiyaan Finfinnee keessatti qabaachuu malu hojii irra haa oolfamu. Afaan Oromoo afaan Federaalaa haa ta’u. Barnoonni Oromoo Finfinnee keessatti haa kennamu kannnen jedhanii fi ka biroo illee gaafataa jiru barattonni kun.
Mirgi Abbaa Biyyummaa Oromoo Heeraan Kennameef Haa Kabajamu jedhu Barttoonni Universitii
- Namoo Daandii
WASHINGTON, DC — Universitiilee Oromiyaa keessa jiran kanneen akka Univiersitii JImmaa, Haromayaa, Amboo, Wallaggaa keessatti barattoonni gidduu kana hiriira ba’anii jiran. Magaalaaleen naannawaa Finfinnee jiran Finfinneetti dabalamanii bulchiinsa Federaalaa jala akka galan Master Plan ba’aa jiru ni mormina kan jedhu gaaffiin isaanii.
Akka heera Itiyoopiyaatti dantaan addaa uummanni Oromoof Oromiyaan Finfinnee keessatti qabaachuu malu hojii irra haa oolfamu. Afaan Oromoo afaan Federaalaa haa ta’u. Barnoonni Oromoo Finfinnee keessatti haa kennamu kannnen jedhanii fi ka biroo illee gaafataa jiru barattonni kun.
Akka heera Itiyoopiyaatti dantaan addaa uummanni Oromoof Oromiyaan Finfinnee keessatti qabaachuu malu hojii irra haa oolfamu. Afaan Oromoo afaan Federaalaa haa ta’u. Barnoonni Oromoo Finfinnee keessatti haa kennamu kannnen jedhanii fi ka biroo illee gaafataa jiru barattonni kun.


text:
Barressaa Eebbisaa Baayisaa jedhama. Barnoota isaa digirii duraaf Baayooloojii, digirii lammataaf immoo Saaykooloojii barate. Kitaabonni inni barreessuu fi afaan biroo hiikee maxxansiisu kanneen dargaggoota akka dandeettii isaanii fi kaayyoo jireenya isaanii hubatanii hojiitti ciman hamilee isaanii kakaasani.
Haga ammaatti kitaabota shan maxxansiisee jira. Kanneen hag sana baay’atanis barreeffamanii gulaalamanii maxxansaaf dabaree eeggataa jiran. Barreessaan kun, waa’ee kitaabota isaa, akkasumas haala raabsaa fi dubbisa kitaabotaa Oromiyaa keessaa muuxanoo qabu dubbata.


text:
Magaalotaa yunaayitid Isteets adda addaa keessatti namoottan yakka adda addaa raawwachuudhaan shakkaman too’annoo jala olchuudhaaf sochii taasifameen shakkamtoonni 1500 qabamuu isaanii abban alaangaa muumee mootummaa US Meeriik Gaarlaand ibsaniiru.
Sochiin Operation North Star jedhamee moggafamee ji’a waxabajii keessa magaalotaa US 10 keessatii taasifame kun kan Xiyyeeffate magaalota Baaltimoor, Chikaagoo, Hiyusteen, Indiyaanaapoolis, Loos Anjeles, Meemfiis, Niwu Orli’ens, Niwu Yoork, filaadeelfiyaa fi Waashingten Diisii dha.
Sochii shakkamtoota adamsuu kana keesaatti wareen qabaman keessaa namoottan sadii ji’a darbe magaalaa Filaadeelfiyaa keessatii namoottan nagaa irratti dhukaasaa taasifameen walqabatee wareen barbaadamaa turan akka ta’an kan ibsan abaan alangaa mootummaa US, namoottan kana kan too’annoo jala oolchuun danda’ame qindoomina umnoottan nageenyatiif gargaarsaa hawaasatiin akka ta’e himuun isaanii gabaasameera.


text:
Erga haleellaan garee Shororkeesitootaa Fulbaanaa 11, bara 2001 Yunaayitid Isteets irratti raawwtee as kan barbaadamaa ture hogganna al Qaayidaa Aymaan al- Zawaahirii irrati akka tarkaanfiin fudhatamu ajaja kennuu isaani fi tarkaanfichii akka karoorfameen raawwatamuu isaa prezidaantiin Yunaayitid Isteets Joo Bayiden ibsanii jiru.
Prezidaant Baayidan, " bara prezidaant Bush, Obaamaa fi Traampii jalqabee barbaachaa taasifamaa tureen hawaasiin nageenyaa keenya bara kana bakka Zawaahiriin jiru argachuu danda’an. Miseensotaa maatii isatti siqanii wajjin wal arguudhaaf walakkeesaa magaala Kaabul seene. Egaa achii jiraachuu isaa ragaa amansiisaa ta’en of eeggannoodhaan mirkannaawee boodaa akka haleellaan sirri ta’e raawwatamee akka innii bakka waraanaa irraa kana booddee dhabamu eeyyame. Dirqamni kun akka siviilotaa irratti miidhaa hin geesifne of eegannodhaan karoorfame. Torban tokkoon dura eegaa haalii ammaa jiruu mijataa ta’un isaa beekamee boodaa ajaja dhumaan keenne. Dirqamichii kan fiixaan baheedha. Maatiwaan isaa keessaa kan miidhaman hin jiran. Siviilota biroo irratti midhaan gahe hin jiru," jedahniiru.
Aymaan al- Zawaahirii misaa’ela xiyyaaraa nam-malee balali’u ykn Diroonii irraa dhukaasameen kan ajjeefamee dilbata dheengaddaa maggalla guditti Afgaanistaan Kaabul keessatti akka ta’e beekameera.
Tarkjaanfii Al Zawaahirii irratti fudhatamee kana kan balaleffatee mootummaan taalibaan inni yeroo amma Afgaanistaaniin bulchaa jiru gochichii waligaltee bara 2020 Yunaayitid Isteets fi hoggantoonii biyyottan lixaa Taalibaan waliin Dohaa Kaatar keessatti taasisan kan cabsuudhaa jedhee jira.
Muumeen minitiraa kaanaadaa Jastiin turuudoo ajjeefamuun Al Zawaahirii gara adduunyaa naga qabeetti taatetti tarkaanfii isaa tokkoodhaa yemuu jedhan , ministirri dhimma alla Sa’ud Arabiyaa Zawaahiriin haleellaa Shororkeessumaa Yunaayitid Isteets fi Sa’udii irratti raawwatee kan karoorse, kan raawwachiisee fi kan hogganeedhaa jechuun isaa gabaasameera.
Prezidaantiin yunaayitid isteets duraanii Baarrak Obamaa, tarkaanfichaa dinqisifatanii ittuu Afgaanistaan keessaa hin maandhefatin hundee Shororkeessumaa buqisuun akka danda’amu kan agarsiiseedhaa jedhaniiru
Miseensota Paartii Repabilikootaa kan ta’an Senaater Maarkoo Rubiyoo fi Senaater Teed Kiruuz tarkaanfichii barbaachisaa dha jechuudhaan jajuun isaanii ibsameeraa.
Al Qaayidaan waggoottan dhihoo kana keessa biyyoottan walakkeesa bahaa, lixaa fi baha Afrikaa akkasumas kibba Eeshiyaa keessatti miilaa diriirfatee gareewaan isaa wajjin hidhata qaban fayyadamuudhaan haleellaa adda adddaa raawwacha akka jiru gabasaameera.


text:
GABRUMMAA GARA GIIFTUMMAA
Ummata hedduu biratti keessattu ummata Oromoo biratti seenaa intala Oromoo tokko jaarra 19ffaa keessatti akka gabratti biyyaa Jaarmanii kan geefamteetu dubbatama. Seenan kunii namoota hedduu biratii dhageetii guddaa qabaatus, kanneen seenaan kun dhugaa ta’usaa kan shakkan baayye dha. Nutiis gama keenyaan seenaa kana qulqulleessuf qorannoo taasifneetu jira. Barruu keenya kan har’aatis qorannoo waa’e intala Oromoo kana ilaalchisne wantoota hanga yoona hin baramne isiniif qindeessu yaalla.
Duraan dursinee seenaan kun dhugaa ta’usaa jalqabarratti isiin beeksisuu barbaanna. Bara 1837 A.L.A sirna bulchiinsa mooti Mohammad Alii keessatti, biyyaa Masriitti gabaa gabroota magaala Kaayirootti gaggeefamaa ture. Bara kana keessa ilma warra mooti lammii Jarman kan ta’e Hermann Von Paklar kan jedhamu dhaawwannaaf biyyaa Masrii deeme ture. Magaala kaayiroo gabaa gabroota keessa utuu imalaa jiru, shamarree bareeddu tokko arge. Bareedina shamarree kana dinqisiifate yeroo dhuma kanatti akka ishee bitu dirqame. Kitaaba maxxansaa 9ffaa yaadannoosa keessatti, Hermann akka barreesutti, “shamarree kana gabroota biroorra adda kan taasise isheen uffata aada biyya naanno itti dhalattee fi faaya adda adda qaamashee irratti arge. Kuniis akka isheen reefu gabaarratti fidan agarsiisa. Gabrootni baayye yeroon isaan gabaa irra oolan uffata naanno isaan ittiin dhufan hin qaban. Gabrootni haara fi gabrootni moofa haala kanaan addan baasani ilaalan.” Shamarreen bareedduu kuniis maqaan gabaa kana keessatti ittiin beekamtu Ajjimee jedhamtuus, kan isheen itti moggaafamte Mahbuuba (ﻣﺤﺒﻮﺑﺔ) jedhamti. Hiiqaan maqaa kana warri gaafatan yoo jiraate, Afaan Oromootin Jaalatamtuu jechuu dha.
Gabaa Gabroota Magaala Kaayiro bara (1812 – 1842)
Akkaata intalli Oromoo kuni gabaa gabroota kana keessa galuu dandeesse gaafi namoota hedduu ta’u danda’a. Seenaa Mahbuuba akka qoratameetti akkasumas akka isheen dubbateetti. Yeroo isheen waggaa saddeet turte sanatti naanno isheen itti dhalattee sana jeequmsaatu ture, jeequmsa kana keessatti obboleewwan ishee kan dhiira fi abban ishii akkasumas manni isaani ibiddaan kan gubame ija ishiitin raga baate. Yeroo kanattii Mahbuuba fi obboleetti ishii harka daldaloota gabroota jala seenan. Daldalootni kuniis Mahbuuba fi obboleetti ishii gara magaala Gondar Kaaba Ixoophiyaatti imalchiisan. Achittii gabaa gabrootaatu ture. Gabrootni naannolee Kibbaa biyyaatti irra fidan hunduu magaala Gondariirra gara Suudanitti geefamaa turan. Sudaan irra immo gara Biyyaa Masriitti kanneen geefaman keessa Mahbuuban ishee tokko dha. Imala kana gidduutti iddoon obboleetti ishii baddee beeku baatus yeroo sanatti Oromoota hedduu yookan immo warrootni Afaan ishii beeku hedduu wajjiin turte. Jaarra 19ffa keessatti gabrootni biyyaa Ixoophiyaarra dhufan lakkoofsan gara kuma diigdami shan (25,000) tilmaamama, hedduunsaani kibbaa biyyattiirra fidan. Kanneen keessa Oromootatuu baayyata. Warroota asirra biyoota Awroopa, fi Hindiitti kanneen gurguraman baayye dha.
Biyyaa Masriitti, Hermann erga Mahbuuba bitate booda ishee waliin biyyoota garaagara deeme. Yeroo kanatti Mahbuuban umrii wagga 10 – 12 gidduu taatus, bilchina sammuu fi akkaata amala ishii yoo ilaalan nama hojjaan madaalamuu mitii. Kanarra kan ka’e, Hermann jaalala Mahbuubatin booji’ame. Biyyaa Jarmaniitti haadha manasaa wajiin wal yaa hiikani iyyuu, Mahbuuba wajjiin akka niitii lammaffaa walii-wajjiin jiraata ture. Adeemsa isaa keessatti biyyyoota kannen akka Felestiin, Suuriya, fi Istanbuul(Turkii), Mahbuuba wajjiin deeme. Biyyoota kana keessa intala kana qabatee wajjiin deemu waan sodaatef, uffata loltuu dhiira uffisee wajjiin deema ture.
Mahbuuba uffata loltuu dhiira yeemmu uffattu. Bara 1837 A.L.A
Yeroo jarri Awroopha seenan, turtii yeroo muraasa booda Magaala Budapest biyyaa Hangarii keessatti Mahbuuban cuuphamte turte. Achirra immo magaala Viyeena biyyaa Awustriyaa seenan. Ilmii warra mooti Hermann Von Puckler kuni Mahbuubaan qondaalota ol’aanotin wajiin barsiisu yaale. Ilaalcha qondaalota kana waan sodaatef, “isheen intala Mooti biyya Absiniyaa dha guddifachuuf biyya kana fidee”, jechuu dhan ummata goyyoomse. Mahbuuban akka aada fi afaan biyyattii barattuu mana barnoota magaala Viyeena sanatti galche. Hawwii afaani waan qabduuf ji’oota muraasa keessatti afaan Itaalii barachuu fi dubbachuu dandeesse.
Turtii muraasa booda biyyaa Awustriyaarra gara biyya Jarmanitti imalanii deeman. Biyya Awustriyaatti kabajaa dhaan haa jiraatan iyyuu, biyyaa Jarmaniitti garuu Hermann intala gurraacha jaalachuunsaa baayyee kan qeeqama ture. Keessattu haada mana Hermann kan durii, Mahbuuba akka biyyaa Jarman hin seenne barbaada turte. Isheen masara mooti seenuun safuu biyyatti cabsuu dha akka ta’e ilaalama ture. Ilmi warra mooti kuni immo tasuma ilaalcha namoota fi qeeqni inni argataa ture jaalala inni Mahbuubaf qabu dabalaa dhufe malee hin hir’anne. Haati mana Hermann kan durii utuu qeeqtu jaalala isaani kanarratti hinaafte harka kennattee dhiifte.
Bara 1840, Mahbuuban biyyaa Jarmanii erga seente booda nama Oromoo kan akka ishee harka gabrootan gurgurame tokkoon wal barte. Nama Oolshu Aaga kan jedhamuun erga wal baranii booda maqaan ishii kan warri ishii itti moggaafte Bilillee ta’u ishii Oolshuutti himatte. Iddoo isheen iitti dhalattee ofbarte immo Gumaa(Jimmaa) jedhamti jettees himatte. Yeroo kanatti Oolshuun weedduulle garagaraa fi Seenaa tokko tokko Bililleerra barreesse galmeesse.
Masara warra mooti Puckler. Bililleen Masara kana keessatti Bara 1840 boqatte.
Ji’a Hagayaa, baruma 1840 Bililleen dhukkuba sombaatin qabamtee turte. Masara warra mooti Hermann keessatti doktorrii akka fayyaa ishii ilaalu qacarame ture. Yeroo sanattii Hermann dhimmi dhuunfaaf magaala Berliin deemus yeroo yeroo dhan odeefannoo waa’e Bilillee doktorichaarra argataa ture. Ta’us garuu tajaajila yaala utuu argataa jirtu Onkololeessa guyyaa 27, sa’aati 6 waare booda, Bililleen masara warra mootii Puckler keessatti boqatte adunyaa kanarra adeemte. Yeroo sanatti waggaa 16 turte.
Iddoo Awwaalcha Bilillee. Biyyaa Jarman magaala Muska’uutti argama
Bililleen lubbuu dhan dabartuus seenaan ishee hamma yoonatti onnee Oromoota hedduu keessatti hafe. Iddoo awwaalcha Bilillee magaala Muska’u biyyaa Jarmaniitti argama. Bakkee awaalcha ishii waggaa waggaan namoota dhaawwanna akkasumas seenaa ishii dubbisuuf muuziyaami taasifameera. Oromootni biyyaa Jarmanii jirtan seenaa Bilillee guutuma guututti muuziyaami Puckler kan jedhamu dhaawwachuu dandeessan. Barruuwwan garagaraa akkasumas xalayoota bara sana barreefame hunda achitti dubbisuu dandeessan. Marsariiti ykn websayitii isaani http://www.pueckler-museum.de/ seentanii ilaalu dandeessu.


text:
Hawaasti Oromoo Keenyaa Basaasota Saaxile June 22, 2015Posted by OromianEconomist in Oromo, Oromo Diaspora, Uncategorized.
Tags: ETHIOPIA SPYMASTER INFILTRATES KENYA POLICE, Hawaasti Oromoo Keenyaa Basaasota Saaxile, Oromo community in Kenya
trackback
(Oromedia, 22 Waxabajjii 2015) Hawaasa Oromoo biyya isaanii Oromiyaa irraa baqatanii Keeniyaa keessa baqattummaan jiraatan irratti shirri aggaammatame akka fashale ibsame.
Oduun Naayiroobii irraa nu gahe akka addeessetti, hawaasti Oromoo Naayiroobii Wxabajjii 13 irraa eegalanii duula gaggeessaniin basaasota mootummaa Itoophiyaa lama qabanii mootummaa Keeniyaaeetti kennaniiru.
Akka oduun kun ibsutti, basaasoti kunneen hawaasa Oromoo fakkaachuun kanneen hojii diigumsaa raawwachaa turanii dha. ” Basaasoti kunneen akka baqattooti qabamanii biyya keessatti deebifaman dhoksaadhaan karaa addaddaa hojjachaa turan,” kan jedhe maddi keenya, haalli kunis jabina hawaasaatiin irratti dammaqamee saaxilamuu danda’uu isa ahuabchiise.
Miseensi Koree Bulchiinsa Hawaasaa Gaaffii fi deebii Oromedia waliin godhan keessattis akkak mirkaneessanitti, mootumaman Itoophiyaa gurmuu fi jaarmiyaa hawaasaa diiguuf shira olaanaa gaggeessee ture.
Haata’uutii jabina hawaasichaatiin kanneen ergama diinaa baatanii hawaasatti dhufan lama to’annaa jala oolchuun poolisiitti kennuu isaanii addeessan. Akaksumas, kaan illee bakka jiranitti waan saaxilamniif yeroo ammaa balaan aggaammatamee ture irra aanamaa akka jiru miseensi Koree Hawasa Oromoo addeessaniiru.
View original post 51 more words


text:
Waggoota afur dura kan ijaarame Waldaan Artistoota Oromoo, gama muuziqaan tajaajilaa guddaa gumaachu irraa taruudhaan rakkoo siyaasaa dhaabota Oromoo gidduutti mula’atu furuuf maanguddoota Oromoo cinaa dhabbachuun tattaafataa jira. Dhihenya kanaas kanuma kan mirkaneessu waltajjii agarsiisaa tokkoo magaalaa Mineapoliis, MNtti qopheessee ture.
Gareewwaan ABO walitti-fiduu fi tokkummaa dhaabichaa deebisanii jabeessuuf hojii araaraa jaarsooliin Oromoo eegalan deggeruuf ka Waldaa Artistoota Oromoon qindeessame, waltajii agarsiisaa sana irratti bakka-bu'oonni gareelee ABO wal-dhabanii, maanguddoonnii fi beektonni argamuun waa'ee barbaachisummaa deemsa araaraa sanaa dubbatanii jiru. Dura-taa'aan Waldaa Artistoota Oromoo, obbo Amiin Juundii fi Itti-gaafatamaan dhimma sab-quunnamtii waldichaa, Obbo Daraaraa Maatii ibsa Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf kennaniin, kaayoo agarsiisichaa bu'aa inni argamsiise ibsanii jiru.


text:
Gamtaan mormitootaa Medrek xumura torban darbee kan geggeessee fi bulchiinsa isaa kan itti filate gumiin walii galaa sochii Oromiyaa booda isa jalqabaa ture.
Gumiin walii galaa 12ffaan kun haala biyyattii keessaa fi sochii dhaabichaa ilaalchisee marii bal’aa kan geggeesse ta’uu ibsi ejjennoo dhuma irratti ba’e beeksisee jira.
Qabxii ka’an keessaa tokko yeroo sochii Oromiyaa keessaa tarkaanfii humnaa mootummaan fudhate ta’uun ibsameera. Itti aanaa dura taa’aa fi itti gaafatamaa sab quunnamtii uummataa ta’uun kan filataman obbo Gebruu G/Maariyaamiin ibsi dubbisames tarkaanfii humnaa kana kan balaaleffatu ture.
Waggaa kana keessa Oromiyaa keessatti kan ka’e sochii mormii irraan kan ka’e uummata nagaa irratti kan fudhatame tarkaanfiin humnaa kan seeraan alaa dhabamuu lubbuu lammiiwwan 300f sababaa ta’ee jira.
Kana males lammiiwwan kuma hedduutti laka’aman jamaan qabamanii hidhamuun dararamaa jiru. Miseensonni MEDEREK kuma hedduu ta’anis walitti qabaan hidhamanii hiraarfamaa jiru.
Kunis bulchiinsa gaarii hin taane kan paartiin biyya bulchu itti amaneen kan fudhatame tarkaanfii humnaa waan ta’eef cimsinee balaaleffanna jedhan.
Ajjeechaan Oromiyaa keessatti raawwatame kun qaama walabaan akka qoratamu mormitoonni irra deedeebi’uun gaafataa turan. Mootummaanis kana kan deggeruuf kunis ta’uu kan qabu waaltaa biyyattii keessa jiru komiishina mirga namaan ta’uun akka irra jiraatu beeksisee jira. Komiishinera kan ta’an Dr. Addisuu G/Igzaaber hojiin qorannaa sun xumuramaa kan jiru ta’uu ta’uu beeksisanii turan. Irra deebi’uun dura taa’aa Medrek ta’uun kan filataman Profesor Beyene Peexroos akka jedhanitti garuu dhimmi isaa waliin dha’amee bira darbamuu barabaada.


text:
Miseensonni koree sochii magariisaa buufata biqiltuu daawwatan
Finfinnee, Caamsaa 22, 2012 (FBC) – Miseensonni koree sochii magariisaa buufata biqiltuu daawwatan.
Miseensonni korichaa naannoo Oromiyaa godina Shawaa Bahaa, aanaa Adaamaatti buufata biqiltuu Soodaree daawwataniiru.
Daawwicharraii ministiroonni, hoggansi naannoo Oromiyaa fi namoonni beekamoon hirmaataniiru.
Dhaabbii biqiltuu baranaatif buufataaleen biqiltuu kumni 24 qophaa’aniiru.
Kanaanis biqiltuu biiliyoona 5 dhaabuuf karoorfameera.
Alaazaar Taaddalaatu gabaase.
Odeeffannoo waqtaawaa argachuuf Teelegraama keenya https://t.me/afanoromofana subiskiraayib godhaa.