text:
Xahaaraa fi salaata nama rakkoo fincaanii fi dhiigaa qabuu
Gaafii: Coccobni fincaanii akka narraa bahuu natti dhagahama. Waa’ee salaataa ilaalchisee nan gaafadhe. “Waqtii salaata hundaaf wudu’adhuu hanga feete salaati. Waqtiin salaataa biraa yoo seene wudu’aa haarawa wudu’adhu” jedhame. Gaafin kiyya kana: Waqtiin salaataa seenun dura wudu’achuun naaf hayyamama? Fakkeenyaf Masjiida keessatti salaata jama’aa dhaqqabachuuf. Yeroo manaa bahe iddoo jireenyaa irraa fagoo ta’u, wudu’a salaata waqtiin isaa gaheen salaatu nan danda’aa? Yoo suni hin hayyamamiin, uffata jalaa qulqulleessuu fi wudu’a godhee salaatuf maal gochuu qabaa? Wudu’a tokkoon salaata dheeraa kan akka Ishaa’i ergasii taraawii salaatu nan danda’a? Jazakumullahu kheyran…
Jechoota Ijoo (Key Words): Istihaada– dhiiga heeydi (laguu) kan hin taane fi sababa dhibeetin ykn wanta biraatin dubartii keessaa kan dhangala’uudha. Jam’i- salaata lamaan waqtii tokko keessatti walitti fidanii salaatu.
Deebiwwan:
Alhamdulillah
1 – Nama wanti najisa ta’e qaama isaa keessaa yeroo hundaa bahuu fi itti fufaa ta’e, kan akka nama fincaan irraa coccobuu fi qilleensi gara taa’atiin (dhuufun) yeroo hundaa irraa bahu ta’e, waqtii salaataa hundaaf ni wudu’ata. Wudu’a isaa kanaan hanga waqtiin salaataa biraa seenu hanga fedhee salaata fardii fi sunnaa ni salaata.
Sababni isaas, Sahiih al-Bukhaari fi Muslim keessatti Aa’ishaan Ergamaa Rabbii (SAW) irraa akkana jechuun waan gabaaftefi: Faaximah bint Abi Hubeysh gara Ergamaa Rabbii (SAW) dhufuun akkana jette, “Ani dubartii istihaadan (dhiiga laguu hin taanen) rakkachaa jiruudha. Gonkumaa kanarraa qulqullaa’u hin dandeenye. Salaata haa dhiisu sila?” Ergamaan Rabbiis (SAW) ni jedhan, “Lakki, hin dhiisin. Suni dhiiga hidda keessaa yaa’udha, dhiiga heeydi miti. Yommuu heeydin kee dhufu salaata dhiisi. Yommuu yeroon heeydi dhumu immoo dhiiga ofirraa dhiqii salaata salaati. Ergasii hanga yeroon sun (yeroon heeydi) dhufutti salaata hundaaf wudu’adhu salaati. “ Sahih al-Bukhari 228
Aalimman biratti murtiin nama fincaan isaa too’achuu hin dandeenye akka murtii dubartii dhiiga heydii hin taanen (istihaadan) rakkattuun wal fakkaata.
Garuu fincaan waqtiin salaataa osoo hin tariin isarraa kan citu yoo ta’ee fi waqtiin suni of qulqulleessu fi salaatuf isa kan gahu yoo ta’e, salaata hanga sanii tursiisu qaba. (Fakkeenyaf, salaata Asrii keessa fincaan isarraa kan cocobuu yoo ta’e, hanga fincaan isarraa dhaabbatu salaata tursiisu danda’a. Garuu hanga aduun seentu qofa tursiisu danda’a.)
Sheykh Ibn Useeymiin (Rabbiin rahmata isaaf haa godhuu) akkana jedha:
Namni fincaan isarra coccobuu haala lama qaba. Isaaniis:
1ffaa– Yeroo hundaa coccobuu kan itti fufuu fi hin dhaabbanne, xiqqoma qaraxiixi fincaanii keessatti yommuu walitti qabamu kan bahu yoo ta’e, namni kuni yeroo waqtiin salaataa seene ni wudu’ata, wayiin qaama saalaa isaa ni haguuga. Ergasii ni salaata, wanti bahu homaa isa hin miidhu. (Kana jechuun fincaan yommuu bahu gara uffata ykn gara qaama biraatti akka hin facaane qaama saalaa isaa wayiin haguuga ykn jabeessa. Ergasii wudu’ate salaata. yommuu salaatu wanti qaama keessaa bahee haguuggi san irra bu’u homaa isa hin godhu.)
2ffaa- Erga fincaa’e booda daqiiqa kudhaniif ykn daqiiqa kudha shaniif fincaan coccobuu kan dhaabbatu yoo ta’e, namni kuni hanga coccobni fincaani dhaabbatu ni eega. Ergasii wudu’ate salaata, osoo salaanni jama’aa isa darbeeyyu.” (As’ilatul baabil maftuuh gaafi 17, lakk.67)
Hayyoonni (Aalimonni) xaaharaa dubartii istihaadan rakkattuu fi namoota akka ishii ilaalchise wal dhabbii yaadaa (kilaaafa) qabu- yeroo waqtiin salaataa xumuramu ykn waqtiin salaata itti aanu jalqabu xahaaraan ykn wudu’unni ni badaa? Fakkeenyaf, dubartiin salaata fajriif wudu’a godhatte, wudu’a kanaan salaata Duhaa ykn salaataa iidaa salaatu dandeessi moo hin dandeessu?
Waqtiin fajrii bahuun (xumuramuun), wudu’uni ishii ni bada warri jedhan, sanarraa ishii ni dhoowwu. Sababni isaas, aduun waan baatef xahaaran ishii dhumatee jira jedhu.
Waqtiin itti aanu seenun (jalqabamuun) wudu’unni ishii ni bada warri jedhan, wudu’a fajriitiin salaata Duhaa fi iidaa akka salaattu ni hayyamuuf. Sababni isaas, hanga waqtiin salaata zuhrii gahuu wudu’unni ishii kan turuudha jedhu. “ Ilaalchi armaan olii mazhaba Imaamu Ahmadi fi kan birooti (al-Insaaf, 1/378; al-Mawsuu’ah al-Fiqhiyyah, 3/212)
Karaan nagahaa salaata Duhaa fi iidaaf wudu’a haarawa wudu’achutu ishiif wayya. Haala kanaan sheykh ibn Useeymiin (Rabbiin rahmata isaaf haa godhu) fatwaa kenne.
2– Wanta armaan olii irratti hundaa’e waqtiin seenun (gahuun) dura salaataf wudu’achuun siif hin ta’u. Sababni isaas, wudu’uni kee yommuu waqtiin haarofti seenu ni bada.
Garuu tuqaan asitti kaasu barbaannu, hukmiin (murtiin) armaan olii kuni nama najaasan qaamaa saalaa keessaa bahuu itti fufaa ta’eefi. Haa ta’uu malee, namni fincaan irraa coccobuu wudu’ate ergasii hanga waqtiin salaataa itti aanu homtu kan isa keessaa hin baane yoo ta’e, wudu’a gochuun isa hin barbaachisu. Wudu’unni jalqabaa guutudha.
Dubbiin aalimmanii “Salaata hundaaf haa wudu’atu” kan jedhu, yoo waa isa keessaa bahaniif ta’a. (Gara taa’a fi qaama saalaatiin homaa yoo isa/ishii keessaa hin bahin lamuu wudu’achuun isa/ishii hin barbaachisu.)
Rawdal Murabbi (fuula 57) keessatti Al-Bahuuti akkana jedha:
Dubartiin istihaadan rakkattuu fi namoonni fincaan coccobuun rakkatan ykn dhangala’oon qaqal’an yeroo waa’ee fedhii saalaa yaadan nama keessaa yaa’u ykn qilleensa gara taa’atiin bahuun rakkatan, yoo waa isaan irraa bahan, waqtiin salaata hundaa yommuu gahu wudu’a gochuu qabu. Hanga yeroon suni turutti salaata fardii fi naafilaa (sunnaah) salaatu danda’u. Yoo homaa hin bahin, wudu’a gochuun isaan irra hin jiru.”
Sheyku Ibn Useymiin akkana jedha: “Dubartii istihaada qabduuf yoo waa ishii irraa bahan, salaata hundaaf wudu’achuun ishii irra jira. Yoo homaa ishii irraa hin bahin wudu’a jalqabaa irra turti.” Al-Sharh al-Mumti’, 1/438.
3- Yoo mana irraa fagaattee fi waqtiin seenun wudu’unni kee yoo bade, ergasii salaata salaatu yoo barbaadde, qaama saalaa erga dhiqxee fi akka fincaan gara biraatti hin facaane hanga danda’ameen wayiin erga jabeessite booda wudu’atte salaatu dandeessa.
Uffata jalaa (paanti) dhiiqun ykn miicun qulqulleessu dandeessa. Uffata qulqulluu of waliin baadhattee deemtuun osoo salaataf adda baaste, silaa suni siif irra salphaadha. Garuu uffata kee dhiquun yookiin jijjirachuun garmalee kan sitti ulfaatu yoo ta’e, haaluma irra jirtuun salaati.
Sheykh ibn Baaz (Rabbiin rahmata isaaf haa godhuu) akkana jedha:
Namni dhukkubsatan coccobuu fincaanii isa qunnamee fi wal’aansan hin fayyine, salaata hundaaf yommuu waqtiin seenu wudu’achuu qaba. Wanta qaama isaa tuqe ni dhiqa. Yoo isarratti garmalee hin ulfaatin uffata qulqulluu biraa salaataf adda haa godhu. Yoo san gochuu dadhabe, irra darbamaaf. Sababni isaas, Rabbiin akkana waan jedheef: “Rabbiin laafinna isiniif fedha, isin irratti ulfaatinna hin fedhu.” (suuratu al-baqarah 2:185). Ergamaan Rabbiis (SAW) akkana jedhan: Ajaja wayii yommuu isin ajaju, isa irraa hanga dandeessan hojjadhaa.” Garuu qaama isaa irra yookiin uffata isaa irra yookiin iddoo itti salaatutti fincaan akka hin babal’anne (hin facaane) of eeggannoo gochuun isarra jira.” Fataawa Islamiyyah, 1/192
Salaata hundaaf wudu’a gochuu fi uffata miicun yoo sitti ulfaate, salaata zuhrii fi Asrii walitti fiduun bakka tokkotti salaatu ni dandeessa. Wudu’a tokkoon waqtii isaan lamaanii keessaa waqtii tokko keessatti salaatu dandeessa. Haaluma kanaan salaata maghribaa fi ishaa’i walitti fidu (jam’i gochuu) dandeessa. ( Yommuu salaata waqtii tokko keessatti walitti fiddee salaattu, salaata hundaa raka’aa isaa guutte salaatta. Fkn, salaata zuhrii fi Asri bakka tokkotti yommuu salaattu, lamaan isaanitu afur afur salaatta. Lamaan isaaniif ni iqaamta. Salaata zuhrii iqaamte raka’a 4 erga salaatte booda, Asriis iqaamte raka’a 4 salaatta.)
Sheykul Islaam ibn Taymiyyah Majmuu’al Fataawa (24/14) keessatti akkana jedhe:
Namoonni dhukkubsatan yookiin dubartoonni istihaadan rakkatan salaata jam’i gochuu danda’u.
Sheyk ibn Useeymiin al-Sharh al-Mumti’, 4/559 keessatti akkana jedha:
“Dubartii istihaada qabduuf salaata zuhrii fi Asrii, salaata maghriibaa fi ishaa’i walitti fiddee (jam’i gootee) salaatu dandeessi. Salaata hundaaf wudu’a gochuun waan ishii irratti ulfaatuf.”
4– Wudu’a ishaa’itiin salaata taraawi salaatu dandeessa, osoo salaanni taraawi hanga halkan qixxee booda tureeyyu. Sheykh ibn Useymiin akkana jedhamuun gaafatame:
Dubartiin istihaada qabdu wudu’a ishaa’itiin qiyaamu layl salaatu dandeessi, salaanni kuni halkan qixxee kan xumuramu yoo ta’e?”
Innis akkana jechuun deebise: “Gaafin kuni gaafi kilaafa (wal dhabbii) qabuudha. Aalimman gariin yoo halkan qixxeen dhume wudu’a haaromsuun ishii irra jira jedhu. Gariin immoo wudu’a haaromsuun ishii irra hin jiru jedhan. Kuni ilaalcha sirrii ta’eedha.” Fataawa al-xahaarah, fuula 286
Rabbiin hundarra beeka
Guduunfaa
✍Istihaada jechuun dhiiga heeydi (laguu) irra adda ta’ee fi kan sababa dhibeetin ykn wanta biraatin dubartii keessaa yeroo baay’eef dhangala’uudha.
✍Sababa dhibeetin namni tokko fincaan isaa qabachuu dadhabuun yeroo hundaa isa keessaa coccobuu danda’a.
✍Murtiin dubartii istihaada qabduu fi nama fincaan keessaa coccobuu wal fakkaata.
✍Dhiigni ykn fincaan ishii/isa keessaa coccobuu kan itti fufu yoo ta’e, salaata hundaaf wudu’a godha/gooti. Akka fincaan ykn dhiigni hin facaanef qaama saalaa isaa/ishii wayiin ni haguugdi ykn jabeessiti.
✍Erga fincaa’e booda daqiiqa kudhaniif ykn daqiiqaa kudha shaniif fincaan coccobuu kan dhaabbatu yoo ta’e, namni kuni hanga coccobni fincaanii dhaabbatu ni eega. Ergasii wudu’ate salaata.
✍Yoo hin coccobinii fi homtu gara taa’atii fi qaama saalatin yoo hin bahin, wudu’a lamuu gochuun hin barbaachisu. Wudu’a jalqabaatin salaata itti aanu salaatu danda’a/dandeessi.
✍Namni tokko mana irraa fagaate osoo jiruu wanti akkanaa isa yoo qunname, bakka uffata ykn qaama isaa fincaan tuqe ni dhiqa. Garuu kana irra, uffata qulqulluu of waliin yoo deemen isaaf salphata. Haa ta’u malee, uffata miicun ykn jijjirachuun garmalee yoo itti ulfaate, haaluma irra jiruun salaatu danda’a.
✍Yeroo hundaa dhiigni ykn fincaan dhangala’uun wudu’achuu fi uffata miicuuf kan isa/ishii rakkisu yoo ta’e, salaata Zuhrii fi Asrii, salaata maghriibaa fi ishaa’i walitti fiduun (jam’i gochuun) salaatu danda’a /dandeessi.
✍Jam’i yommuu godhu waqtii lamaan keessaa tokko keessatti raka’aa guute salaata. Fakkeenyaf, salaata Zuhrii fi Asrii walitti fidu (jam’i gochuu) yoo barbaade, waqtii salaata zuhritti ykn waqtii asriitti, raka’a afur afur godhee salaata. Salaata maghribaa fi ishaa’is, waqtii magribaatti ykn waqtii ishaa’itti, magriiba raka’a 3, ishaa’i immoo raka’a 4 godhee salaata. Salaata hundaaf ni iqaama.
Madda: Arabic: https://islamqa.info/ar/39494
English: https://islamqa.info/en/39494
Itti-gaafatamaan fatwaa kanaa Shekh Muhammad Saalih Munajjid
Gara Afaan Oromootti kan hiike www.sammubani.com


c: text/html

text:
19.12.2013
WASHINGTON, DC — Godiina Harargee Bahaa aanaa midhagaa tolaa keessa kan jiran gandeen 6 keessaa hidhattonni bulchiinsa naannoo Somaalee kanneen Liyyuu Poliis jedhaman nama afuur ajjesanii kanneen biroo lama madeessuu isaanii jiraatonni naannoo ibsanii jiru.
Uummanni bulchiinsa naannoo somaalee oromiyaa keessaa kilo meetra 30 seenuun qubachuu isaa fi qonnaa fi qabeenya Oromootaatti ibidda qabsisuun akka baqatan godhu jedhu jiraatonni aanaa midhagaa tolaa.
Sababaa tarkaanfii kanaan kan ka’e uummanni Oromoo abba warraa dhibba shan ta’an manaa fi qe’ee ofii gadhisanii godaanuu isaanii kan ibsan jiraatonni manneenii fi oomishatti ibidda qabsiisan jedhu.
Waajiira bulchiinsaa fi nageenyaa aanaa midhagaa tolaa keessatti abbaan deemsa hojii walitti dhufeenya uummataa jajjabeessu kan ta’an Obbo Abduul Jabbaar Hamiid waa’ee rakkoo kanaa gaafatamanii namoota lamatu wal dhabe malee waan gara bulchiinsa naannoo ga’e miti jedhan.
Jarreeen wal dhaban lameen garuu gandeen bulchiinsa naannoo lameen irraa ta’uu hubachisanii Liyyuu poliis harka keessaa hin qabu jechuun falman.Sababaa rakkoo kanaaf namni mada’an lama wal’ansa argataniiru garuu kanneen du’an ilaalchisee gara fuula duraatti qorannee ibsina jedhan.
Rakkoon nama lama giddutti uumame battaluuma waan tasgabii horateef uummanni qe’ee ofii irraa godaanan kan jedhu soba jedhu Obbo Abdul jabbaar Haamid.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gochaalee goyyomsuu gama bilbilaafii intarneetaan raawwatamaa jiran akkamiin ofirraa ittisuu dandeenya?
Goyyomsuun gama bilbilaa fi intarneetaan raawwatamu yeroo gara yerootti babal’achaa fi malootni goyyomsuus baay’achaa jiru.
Itoophiyaa Cheekis yeroo garagaraatti gochaalee goyyomsuu gama intarneetaan raawwataman saaxilaa turuunsaa ni yaadatama.
Ibsi waloo Tajaajilli Odeeffannoo fi Nageenya Biyyaalessaafii Tajaajilli Nageenya Faayinaansii Itoophiyaa tibbana baasanis “Itoophiyaa keessa yeroo dhiyootii as yakkawwan goyyomsuu miidiyaalee hawaasaa fayyadamuun raawwataman qabiyyeenis ta’e mala raawwii isaaniitin walxaxoo ta’aa dhufuu isaaniitiin dabalataan namootni baay’een miidhaasaaf akka saaxilaman taasisaa jira” jedha.
Namootni bilbila bilbiluun “baankii irraa isinif bilbilla; tajaajila ‘mobile banking’ isinif sirreessina” jechuun namootni maallaqa akka itti erganiif goyyomsaa jiraachuus dhagahaa jirra.
Baankiin Daldalaa Itoophiyaas maamiltootnisaa gochaa burjaajii kanaaf akka saaxilamneef dhiyeenya kana ibsa baasee jira.
Gochaaleen goyyomsuu gama imeelii (email), miidiyaa hawaasaa, ergaa gabaabaa akkasumas bilbila sagaleen raawwatamuu malu.
Keessattuu gareewwan fi chaanaliiwwan miidiyaalee hawaasaa kunneen akka Teelegiraama irratti geessituuwwan (link) shakkisiisoo maddifii maalummaan isaanii hin beekamne baay’inaan qoodamu.
Geessituuwwan kunis baay’inaan geessituuwwan dhaabbilee mootummaa fi miti mootummaa sirrii fakkeessun kan qophaa’anidha.
Kana malees ergaan “odeeffannoo dabalataa argachuuf geessituu kana cuqaasaa, geessituu kana yoo bantan badhaasa ni argattu” kunneen jedhan fi kan biroon waliin maxxanfamu.
Kana malees icciitiiwwan dhuunfaa keenyaa kunneen akka lakkoofsa herreega baankii, paaswordii /iggitaa/ keenyafii kunneen biroo akka laannuufis nu gaafatu.
Of eeggannoo akkamii gochuu qabna?
Wayita intarneeta fayyadamnus ta’e isaan alatti burjaajesitootaaf akka hin saaxilamneef of eeggannoo gochuun barbaachisadha.
Bilbiloota baankiiwwan fi dhaabbilee biroo irraa akka ta’e eerun nuf bilbilaman amanuufii maallaqa erguu keenyaan dura eenyummaa nama nuf bilbilee baruu fi dhuguma dhaabbata jedhame irraa nuf bilbilamuu isaa mirkaneeffachuu qabna.
Kana malees gara dhaabbata jedhamee ykn dameesaa dhiyeenya keenyatti argamutti qaamaan deemun mirkaneeffachuun filatamaadha.
Lakkoofsa herreega baankii fi paaswordii keenya kan miidiyaalee hawaasaa dabalatee icciitiin qabachuufii akka nu jalaa hin butamneefis paaswordii keenya cimsuu qabna.
“Badhaasa argachuuf kaffaltii duraa kaffalaa” jechuun yoo gaafatamne kaffaluu keenyaan dura dhugummaa nama ykn dhaabbata maallaqa nu gaafatee mirkaneeffachuu qabna.
Yeroo mara geessituuwwan nama ykn dhaabbata hin beeknerraa gama imeelii, miidiyaa hawaasaa akkasumas ergaa gabaabaan nutti ergaman cuqaasnee banuu keenyaan dura of eeggannoo gochuunis ni barbaachisa.
Yaaliiwwan goyyomsuu gama imeelii (email) keenyaan nutti ergamaniif deebii kennuu dhiisuu fi callisuunis filatamaadha.
Sababanisaas deebii kan deebisnuuf yoo ta’e imeelii keenyatti fayyadamaa jiraachuu keenya burjaajesitootni waan beekaniif imeeliiwwan biroo irra deddeebin nutti erguu danda’u.
Gessituuwwan kamiyyuu akkasumas marsariitiiwwan daawwannu sirrii fi amansiisoo /secure/ ta’uu isaanii yaa mirkaneeffannu.
Marsariitiiwwan sirriin https kan jedhun eegalu; http kan jedhu qofa yoo ta’e marsariitichi rakkoo qaba jechuudha.
Marsariitii daawwachuu barbaadnu erga bannee boodas geessituu marsariitichaa irratti jijjiiramni qubee kan hin jirre ta’uu yaa mirkaneeffannu.
Dhumarrattis gochaaleen burjaajii ykn goyyomsuu yoo nu qunnaman qaamolee seeraaf eeruu kennuun gahee keenya bahachuun ni gorfama.
ወቅታዊ መረጃዎችን ቀጥታ በኢሜልዎ ለማግኘት ይመዝገቡ
ያቀረቡትን የግል መረጃ በግላዊ መመሪያችን መሠረት እንጠብቃለን::


text:
Haala Yeroo Warraaqsaa Biyyoolessaa FDG Gaggeessa Jirru Ilaalchisuun Ibsa Gabaaba Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi Gamtaa Barattoota Oromoo Irra Uummata Oromoo Hundaaf Kenname!!
Muddee 28,2015
Finfinnee Oromiyaa
Nuti dhaloonni haaraan fi qaroon Hawwaasaa keenyaa addunyaa qaroomtetti dhiyoo jirru jarraa 21ffaa keessa gabrummaaf jilbeeffannee hin jiraannu, Uummata keenya adeemsa qe’eerraa buqqisuu teenyee hin ilaallu, Biyyaa keenya biyya mirgi ilma namaa fi mirgi dimookiraasii keessatti dhiitamaa jiru tole jennee hin fudhannu . Sagantaa fi karooraa duguuginsa sanyii (Genocide) Maqaa Master Pilaanii Finfinnee fi labsii Magaalota Oromiyaa jedhuun as ba’ee mormuu fi gaaffii kabajamuu mirga abbaa biyyummaa, mirga dimookiraasii fi mirgi namummaa nuuf haa kabajamu jennee karaa nagaa dhiyeeffannee mormii waan jabeesinee fi dhimmichi dhugaa qabatamaa dhimma uummata Oromoo ta’uu uummatni Oromoo akka guutummaa Oromiyaatti gamtaan dhaabbatne falmachaa kan jirruuf Mootummaan Wayyaanee EPRDF/TPLF/deebii armaan gadii kana nuuf deebisaa jiraachuun seeraa fi heera ofiin tume illee cabsuun yakka dugugginsa sanyii uummata Oromoo irratti rawwate jira.
- Uummata karaa nagaa fi Dimookiraasii gaaffii mirgaa dhiyeeffachuun sagalee mormii dhageesisaa jiru irratti poolisii federaalaa,waraana agaazii, fi humna raayyaa ittisa biyyaa jedhamu bobbaasuun oromiyaa godinaalee cufa keessatti yakka ajjeechaa genocide’n wal madaalu fudhachuun hanga ammaa ilmaan Oromoo kan maqaan adda bahee beekamu 125 ol ta’an warreeguun,kumootaan kanneen lakka’aman madeessuun, kumoota dhibbootan kenneen lakka’aman immoo ukkamsee hidhuun mootummaa fashistii ta’uu isaan addunyaa biyyaa lafaa fi biyyoota dhiha warra mirga namaa fi dimokiraasii leellisan fulduratti ilaalcha keessa galee jira.
- Uummaata Oromoo karaa nagaa mirga isaa fi karooraa fi sagantaa master pilaanii Finfinnee fi Labsii Magaalota Oromiyaa hin fudhannu jedhee falmachaa jiru uummata Sivilii irratti waraana labsee uummata Oromoo irratti tarkaanfiin waraanaa fudhatamee namootni hedduun du’anii, hedduun madaa’uun hedduun immoo ukkanfamanii lafa buuteen isaanii kan dhabame ta’uun ifadha. Ibsa Qeerroo Bilisummaa Muddee 28 2015 ibsa-qeerroo-bilisummaa-muddee-28-2015


text:
Waa’ee fooyya’insaa mirga namoomaa qabatamee ta’ee irratti Gamtaan Awurooppaa akka mootummaa Itiyoophiyaa irratti dhiibaa taasisu jarmiyaa mirgaa namoomatiif falmu Hiyumaan Raayits Woochif daarekteera gaanfaa Afrikaan kan ta’an La’etatitiyaa Baaderee gaafatanii jiru.
Mootummaan Itiyoophiyaa akka haala gargaarsa namoomaa mirkaaneessu fi hidhaa seeraan alaa akka dhaabu La’etatiyaa Baaderee hubachiisuun isaanii beekameeraa.
Walgahii ministiroonni dhimmaa alaa biyyootan miseensota gamtaa Awurooppaa guyyaa har’aa Braasels keessatti taasisan dursuun ibsaa baahee kan keessatti, mootummaan Itiyoophiyaa labsii yeroo attatamaa ji’a Guraandhalaa keessaa kaasuu isaa eeree, Ebilaa jalqabee immoo gargaarsii namoomaa akka Tigraayiin seenuu eeyyamuu ibsee jira. Gargaarisii yeroo amma Tigraayiin galaa jiruu fedhii namoottan gargaarsaa barbaadanuu irraa fagoo akka ta’es hubachiiseeraa.
Namoottan hookarri saalaa irratti raawwatee dabalatee gargaarsii qorichaa warreen dhukubootaa yeroo dheeraatin dararamaa jiranuuf kennamaa jiru akka gahaa hintaane HRW ibseeraa.
Gochaa Yakka waraanaa fi sarbiinsaa mirga namoomaa biraanii naannoowan Amaaraa, Tigraay fi Affaar keessatti raawwatamee jedheef amma ammatii itti gaaafatmumaan hiikaa qabu akka hin jirree himeera. qorannoon sadarkaa adduunyaas akka socho’aa hin jirre ibseera. Ibsii maqaa Daarekteeraa HRW kan gaanfaa Afrikaa La’etitiyaa Baadeeren bahe kun mootummaan feederaalaa Oromiiyaa keessatti hidhaa jimlaa raawwachaa turuu isaatiif dhiheenyaa kana immoo naannoo Amaaraa keessatti hidhaan raawwatamaa jiraachuu isaa beeksiseera.


text:
Itiyoophiyaa keessatti sababaa weerara vaayrasii koronaan kan ka'e barnoonnii gidduun eega dhaabatee baatii 4 ykn 5 ga'e jira.
Waggaa haaraa biyyatti 2013 tti barnoota sadarkaa olaanaa itti fufufsisuuf karoora akka qabu ministeerri saayinsii fi barnoota sadarkaa olaanaa ibsee jira.
Karoorri kun gama marsariitiin (online) barsisuu yoo ta'u ammaaf barnoota isaanii gama marsariitiin kan jalqaban barattoota digrii lammataa fi sadaffaaf baratan ta'uun ibsamee jira.
Barattonni yunivarsitii kan waggaa jalqabaa akkasumas barnoota oogumaa fi Tekniikaa baratan garu kan hin dabalanne ta'u ministeera Saayinsii fi baruumsa sadarkaa olaanaaf daayreekteera kutaa komunikeshinii kan ta'an Obbo Dachaasaa Gurmuu ibsanii jiran.
Haallii weerara vaayrasii Koronaa ilaalamee barattonni qormaata barumsaa sadarkaa 2ffaa ta'anii qabxii olaanaa fiduun Yunivarsitii seenuuf jiran warra duraan waggaa tokkoffaa eega seenanii booda adda kutee waliin akka itti fuufan karoorri jira.
Itiyoophiyaa keessatti kan mootummaa kan ta'an Yunivarsitiwwanii fi koleejoonnii 45 kan jiran yoo ta'u kan dhunfaa 250 ta'uun ibsamee jira.
Gaaffii fi Deebii Guutuu Caqasaa


text:
Guutuummaa Itiyoophiyaa keessatti ajjeechaa fi ukkaamsaan shofeeroota irratti dhaqqabu mootummaan akka dhaabsisuu hiriirri gaafatu magaala Baahir Daar keessatti Wiixata Ebla 29 bara 2019 gaggeeffamee jira.
Hiriira kana kan gaggeessan shofeeronni konkolaataa gurguddaa ykn fe’umsaa akka jedhanti miidhaa nu irratti gaggeeffamu mootummaan hin dhaabsisuu taanaan hojii dhaabna jedhan.
Angawaan waajiira nagaa fi nageenyaa bulchiinsa naannoo Amaaraa deebii kenniin rakkoo shofeeronni himatan dhugaa ta’u fi hatattamaan furmaata kan argatu ta’u ibsan.
Gabaasa guutuu Caqasaa


text:
Prezidaantiin Faransaay, Imaanu’eel Makroon, hiriira guddaa maqaa “Yellow-Vest” jechuun “Seedariyyaa keelloo” jedhuun, sanbatawwan torbanneen afur dabranii walitti-fufuun guutummaa biyyattii keessatti geggeessamaa turaniif deebii kennuuf jecha, galgala kana haasawa gochuuf jiran.
Hojetoonni guutmmaa Farasaay kaleessa, caccabaa karaa irraa guute, ka hiriirtonni guyyaa duraa – jechuun Sanbata dabre konkolaatota gugubuu fi manneen saamuu irraa madde qulqulleessaa oolan – jedhama.
Miniatiriin dhimma keessoo ka Farasaay akka jedhutti, uummata biyyattii kuma dhibba tokkoo fi soddoma tahu tu qaala’uu yokaan miyaa’uu jireenyaa mormuun hiriira bahe. Prezidaantummaa Makroon irrattis mormii qaban dhageessisanii jiran.
Hiriira guutummaa Faransaay keessatti Sanbata geggeessame kana irratti gara namoota kuma lamaa tu qabamee ture.


text:
Jilli qondaaltota ol’aanoo Ityoophiyaa 10 of keessatti hammate kan ministeera haajaa alaa Dr. Warqinah Gabayyootiin hogganamu kaleessa galgala gara Jibuutii kan imale yoo tahu, qondaaltonni kunniin guyyaa hardhaa wal gahii Komishiinii ministeerota biyyoota lamaanii irratti hirmaataa jiran.
Ministeerri haajaa alaa Ityoophiyaa Dr Warqinah Gabayyoo wal gahii kanarratti haasaya godheen, biyyoonni lamaan hariiroo bal’aa fi adda ta’e kan qaban tahuu ibsuun, keessumattuu Ityoophiyaa fi Jibuutiin Aadaa, Afaan fi Diinagdeen kan walitti hidhaman tahuu hime. Ministeerri haajaa alaa fi tumsa idil Addunyaa Jibuutii Mahmuud Yuusuf gama isaatiin, hariiroon biyyoota lamaanii gamaa hundaan cimaa kan dhufe tahuu beeksise.
Mariin koomishiinii waloo 15ffaan daldala, geejjiba, buufata bu’uuraalee misoomaa, barnoota, fayyaa fi gumruuka irratti kan xiyyeeffatu yoo tahu, biyyoonni lamaan waggoota dabran keessa bu’uuraalee misoomaa walitti isaan hidhu ijaaruuf Doolaara biiliyoona 15 kan baasan tahuu gabaafame.


text:
Ebla 22/2014 (TOI) – Ministirri Muummee FDRI doktar Abiy Ahimad ayyaana Iid Alfaxir sababeeffachuun Raayyaa Ittisa Biyyaatti Ajajoota Kibbaa, Bahaa, 6ffaa fi 8ffaa Waldiyaatti argaman daawwataniiru.
Sagantaa daawwannaa Magaalaa Waldiyaatti gaggeeffamerratti miseensonni Raayyaa Ittisaa fi jiraattoonni naannichaa argamaniiru.
Ministirri Muummee FDRI doktar Abiy Ahimad miseensota hundaaf ergaa baga geessaanii dabarsaniiru.
Ityoophiyaan biyya Kiristiyaannii fi Islaamni jaalalaa fi tokkummaan barootaaf keessa jiraatan ta’uu eeruun, kunis madda eenyummaa ittiin boonnudha jedhan.
Itoophiyaan seenaa dubbatamu qofa osoo hin taane lafa misoomuu fi ummata misoomsu qabdi jechuun ibsaniiru.
Diinni cimina kana hubatee misooma biyyattii gufachiisuu fi tokkummaa jiru laamsheessuuf hojjechaa jiraachuu hubatamuu qaba jedhan.
Jibbaan Itoophiyaa moo’achuun kan hin danda’amne ta’uu hubachiisuun, qormaatilee fi gufuuleen heddummatanis guyyaa guyyaan jabaachaa deemna jedhan.
Utubaan Itoophiyaa jalqabas xumuras Raayyaa Ittisaa ta’uu dubbataniiru.


text:
Education Courses
Child development and Learning – EPSY 112
Curriculum, Instruction, and Assessment in Primary School – TECS 112
Haala Waliigalaa Korsichaa Seensa Barnootichaa Barnoonni kun barsiisonni sadarkaa 1ffaa gosa barnootaa adda addaa barsiisuuf ga’umsawwan barbaachisoo akka horachuu danda’aniif itti yaadame kan qopha’edha. Koorsichis yoo xiqqaate torban tokko keessatti sa’aa sadii kan baratamuufi boqonnaawwan shan kan of keessatti hammatedha. Boqonnaan 1ffaan maalummaa barumsaa, bifoota barumsaa, maalummaa sirna barnootaa, bu’uuraalee sirna barnootaa, moodeloota qophii sirna …
Curriculum, Instruction, and Assessment in Primary School – TECS 112 Read More »
Practicum II – Prac 221
Assessment in Primary School – EPSY 231
BOQONNAA-1YAAD-RIMEEWWANII FI JECHOOTA BU’UURAA IYYAAFANNAA FI MADAALLII BARACHUU BARATTOOTAASeensaBoqonnaan kun yaad-rimeewwan bu’uuraa tokko tokko koorsii kana keessatti barbaachisan hubachiisuuf kan dhiyaateedha. Jalqabarratti yaad-rimeewwan yaalii, safarrii, iyyaafannaa fi madaallii jedhaman kan ibsamudha. Itti aansuudhaan dhimmoota iyyaafannaa fi madaallii barachuu, akkasumas itti fayyadama dhimmoota iyyaafannaa barachuu mana barumsa sadarkaa tokkoffaatu dhiyaata. Boqonnaan kun seerota/piriinsippiloota barbaachisaa yeroo barachuu …
Application of Theories of Learning in Primary School – EPSY 221
HOJIIRRA OLMAA YAAD-HIDDAMOOTA BARACHUU MANNEEN BARNOOTAA SAD. 1FFAA KEESSATTI(Applications of Learning Theories in Teaching Primary Schools){EPSY 221} Kan qindeesse fi gara Afaan Oromottii Hiikee Mijeessee KBB JimmaattiiDaanyee Admaasuu (MA)Jireenyaa Urgeessaa (MA)Siyyuum Kabbadaa (MA)Lammeessaa Urgeessaa (MA)Alamaayyoo Raggaasaa (MA) Biroo Barnoota OromiyaaHagayya, 2006Finfinne Boqonna TokkoYaad- rimeewwan Barachuu fi Yaad- hiddammoota BarachuuJaalatamaa leejiiffamaa! Boqonnaan kun seensa moojuulii kanaa …
Application of Theories of Learning in Primary School – EPSY 221 Read More »
Practicum III – Prac 232
Action Research Theory – ACR 301
QORANNOO GOCHAAManneen Barnoota Sadarkaa Tokkoffaa Keessatti[AcR-301] Moojula Sagantaa Dippiloomaaf (10+3) Qophaa’e Qopheessitooni: Muktaar Badawwii (MA) KBB Adoolaa Alaazaar Kaasaahuun (BA) KBB Adoolaa BBO Hagayya 2007 QORANNOO GOCHAAManneen Barnoota Sadarkaa Tokkoffaa Keessatti[AcR-301] Moojula Sagantaa Dippiloomaaf (10+3) Qophaa’e Qopheessitooni: Muktaar Badawwii (MA) KBB Adoolaa Alaazaar Kaasaahuun (BA) KBB Adoolaa Gulaaltonni:Darajjee Abdii (MA) KBB AsallaaAbdulhayyii Awwal (MA) KBB …


text:
Ilmi Malika Sa’udii Muhammad Bin Salmaan ministeera hajaa alaa Biritaaniyaa Booris Joonson waliin bilbilaan kan haasawan yoo tahu, haasawa isaanii kana irratti Muhammad Bin Salmaan, Iiraan hidhattoota Husiif deggarsa godhuun weerara nu irratti geggeessaa jirti ” jedhe.
Sabtii darbe hidhattoonni Huusii daangaa Yaman irraa misaayila Balistiik kan fageenya dheeraa furguggeefamu gara magaalaa guddoo Sa’udii Riyaaditti furguggeessa. Mootummaan Sa’udii immoo Misaayila kana isa tokko samii irratti fashaleessuu fi akkasumas tokko naannawa buufata xayyaaraa kan bu’ee fi midhaan dhaqqabe kan hin turin tahuu beeksiise.
Mootummaan Iiraan immoo nuti hidhattoota Huusiif deggarsa hin gone jechuun mormaa jiru. Ministeerri dhiimma alaa Iiraan Muhammad Jaavaad Zaariif ibsa guyya kaleessa midiyaaleef kenneen, “weerarri Sa’udiin geggeessaa jirtu naannichi akka hin tasgabboofne dhorkee jiraa” jedhe. Midiyaan hidhattoota Husii tokko Misaayila Buurkaan jedhamu Buufata Xiyyaara Idil Addunyaa Riyaaditti argamu Haleeluuf kan furguggeefame tahuu gabaase. Mootummaan Sa’udii immoo Misaayilii Hidhattoota Huusii irraa darbame kun, buufaticha osoo hin gahin kan ofirraa deebise tahuu fi Misaayili kun kan Iiraanii tahuu amanee jira.


text:
Hagayya 01,2012 Gimbi
Godina Wallagga lixaa aanaa Beegii ganda Qondaalaa keessatti qorannaan mootummaa wayyaanee haalaan jabaachuun hojjettootni mootummaa rakkaman.Godina kana keessatti mootummaan wayyaanee Miseensota OPDO isin ABO dha,ABO nurratti ijaaraa jiru jechuun guyyaadhaa guyyaatti
oolmaa isaanii akka gabaasan dirqamsiistee jirti.HojjetaaObbo Tashoomee Dheeressaa jedhamus akeekkachiisa itti kennanii jiran.
Haaluma wal fakkaatuun diddaan Oromiyaa keessatti deemsifamaa jiru jabaachuun shirri mootummaan wayyaanee gaaffii mirgaa ukkaamsuuf deemu Godina Iluu Abbaa Booraa aanaa Mattuu keessatti fashale.Mootummaan Wayyaanee gaaffii mirgaa uummatni oromoo hojii dhabdummaan baay’ate,qaala’insi jireenyaa dabale jedhu ukkaamsuuf deemu fashaluun uummatni wal gahiif waamame lagatee jira.Godina Shawaaa lixaa aanaa Ijaajjii keessattis uummatni Musliimaa gaaffii mootummaan Wayyaanee dhimma amantii keessa seenuu hin qabu jedhu jabeessuun mootummaa Wayyaanee cinqan.Mootummaan wayyaanees waraana hedduumminaan bobbaasuun sakatta’insaa fi doorsisaan uummata goolaa jiru.


text:
Eebila 10, 2014 (TOI) – Ministirri Muummee FDRI doktar Abiy Ahimad Ayyaana Faaskaa fi Sooma Ramadaanaa sababeeffachuun namoota harka qalleeyyii waliin maaddii qooddataniiru.
Doktar Abiy Ahimad sirna maaddii qooddachuu guyyaa har’aa Waajjira Ministira Muummeetti gaggeeffameerratti harka qalleeyyii 200f Xaafii, Zayita, Sukkaaraa, Makoroonii fi Daakuu kennaniiru.
Ministirri Muummee FDRI doktar Abiy Ahimad yeroo rakkisaa kanatti waan qabnu walii qooduun rakkoo hunda buqqisaanii gatuuf nu gargaara jedhaniiru.
Waan qabnu walii qooduun furmaata yeroo gabaabaa yoo ta’u, qabsoo waliif qooduun ammoo muul’ata waloo yeroo dheeraan boruu gaarii uumuudha jedhan.


text:
Monthly Archives
February 2022
Finfinnee, Gurraandhala 21, 2014 (FBC) –Lammiilee Saa'uud Arabiyaatti haala rakkisaa keessa jiran deebisuuf karoora Koreen Raawwachiiftuu biyyaalessaa qopheesseerratti mari'atameera.…
Walitti bu’iinsi Raashiyaa fi Yukreen hammaachaa dhufe biyyoota guddachaa jiranirratti dhiibbaa…
Finfinnee,Gurraandhala 21, 2014 (FBC) – Walitti bu’iinsi Raashiyaa fi Yukreen gidduutti daraan hammaachaa dhufe biyyoota guddachaa jiranirratti dhiibbaa olaanaa kan uumu ta’uu…
Magaalaa Adaamaatti Abbootiin qabeenyaa kaappitaala Birrii biiliyoona 14.2 ol galmeessan eeyyama…
Finfinnee,Gurraandhala 21, 2014 (FBC) – Magaalaa Adaamaatti Abbootiin qabeenyaa kaappitaala Birrii biiliyoona 14.2 ol galmeessan eeyyama fudhachuun hojiitti galuu Waajjirri Indaastirii fi…
Qaamoleen siyaasaa injifannoo Adwarraa barumsa fudhachuu qabu jedhame
Finfinnee,Gurraandhala 21, 2014 (FBC) – Qaamoleen siyaasaa injifannoo Adwarraa barumsa fudhachuu akka qaban hoggantoonni paartilee siyaasaa hubachiisaan. Wareegama…
Hanqina dhiyeessii Bishaan dhugaatii Hararii fi Dirree Dawaa furuuf hojjetamuu qaba – Dooktar…
Finfinnee, Gurraandhala 21, 2014 (FBC) - Hanqina dhiyeessii Bishaan dhugaatii Hararii fi Dirree Dawaa furuuf hojjetamuu akka qabu Ministirri Ministeera Bishaanii fi Inarjii Dooktar…
Sirna daldalaa ammayyeessuun sirni oomishaa fi oomishtummaa guddisuuf dandeessisu diriirfamuu akka…
Finfinnee, Gurraandhala 21, 2014 (FBC)- Sirna daldalaa ammayyeessuun sirni oomishaa fi oomishtummaa guddisuuf dandeessisu diriirfamuu akka qabu Ministeerri Daldalaa fi Hariiroo Naannawaa…
Sirna diinagdee cimaa haala siyaasaa fi diinagdee addunyaa bu’uureffate ijaaruun barbaachisaadha-…
Finfinnee, Gurraandhala 21, 2014 (FBC) – Misooma diinagdee Ityoophiyaa bu’a qabeessa taasisuuf sirna diinagdee cimaa haala siyaasaa fi diinagdee addunyaa bu’uureffate ijaaruun barbaachisaa…
Bulchiinsichi dhaabbilee Saayibarii faayidaa biyyaaleessaa qabanii fi damee Teeknoolojirratti…
Finfinnee,Gurraandhala 21, 2014 (FBC) – Bulchiinsi nageenya odeeffannoo dhaabbilee Saayibarii faayidaa biyyaaleessaa qabanii fi damee Teeknoolojirratti bobba’an waliin kan hojjetu ta’uu…
Ityoo Teelekoom lakkoofsi maamiltootasaa miiliyoona 60 darbuu beeksise
Finfinnee, Gurraandhala 21, 2014 (FBC) – Ityoo Teelekoom lakkoofsi maamiltootasaa miiliyoona 60 darbuu beeksiseera. Dhaabbatichi guyyaa har’aa gamaggama raawwii hojii waggaa walakkaa…
Obbo Dammaqaa Mokkoniin itti aantuu Ministeera Dhimma Alaa Xaaliyaan waliin mari’atan
Finfinnee, Gurraandhala 21, 2014 (FBC)- Itti aanaan Muummeen Ministiraa fi Ministirri Ministeera Dhimma Alaa Obbo Dammaqaa Mokkonnin itti aantuu Ministeera Dhimma Alaa fi hariiroo idil…


text:
Tafsiira Suuratu Al-Ankabuut-Kutaa 2.2
Haadhaa Abbaatti Tola Oolu–Lakk.2
Kutaa darbe keessatti akkaataa haadha abbaatti tola oolan ilaalle jirra. Har’as itti fufuun “Faayda Aayah tanaa keessaa” jedhu jalatti ni ilaalla.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa akkana jedha:
“Haadha abbaa isaatti tola oolu namaaf dhaamne jirra. Wanta beekumsa itti hin qabne akka Natti qindeessituuf yoo sitti qabsaa’an, isaaniif tole hin jedhin. Deebiin keessan garuma Kiyya, wanta hojjataa turtanis isinitti hima.” Suuratu Al-Ankabuut 29:8
Faaydalee Aayah tanaa keessaa:
Faaydan 1ffaan-dubbiin, hojii fi qabeenyaan haadha abbaatti tola oolun dirqama ta’uu.
Faaydan 2ffaan-haadha abbaan osoo kaafirota ta’anillee haqa qabu. Aayah keessatti Rabbiin olta’aan, “Wanta beekumsa itti hin qabne akka Natti qindeessituuf yoo sitti qabsaa’an, isaaniif tole hin jedhin.” Waan jedheef. Isaan lamaan mushrikoota ykn kaafirota. Ilmas akka shirkii hojjatu itti qabsaa’u. Kana waliinu Rabbiin isaanitti tola oolu dirqama godhe.
Faaydaa 3ffaa-Laa xaa’ata li makhluuqi fii ma’asiyatil Khaaliqi (Khaaliqa faallessuun uumamaaf (makhluuqaaf) ajajamuun hin jiru.) “isaaniif tole hin jedhin” waan jedheef. Badii keessatti makhluuqaaf ajajamuun hin jiru.
Faaydan 4ffaan- Yoo isaanitti tola ooluun wanta ma’asiyaa (badii) hin taane keessatti ta’e, isaaniif ajajamuun dirqama ta’uu. Sababni isaas, ma’asiyaa keessatti isaaniif ajajamu qofarraa dhoowwame. Asitti akkana jedhamu danda’a: shirkii keessatti namni haadha abbaaf ajajamu irraa ni dhooowwame, shirkiin ala wanta jiru keessatti isaaniif ajajamu irraa ni cal’ise. Kana jechuun ma’asiyaa keessatti isaaniif ajajamu irraa ni dhoowwe, ma’asiyaa wanta hin taane keessatti isaaniif ajajamu irraa ni cal’ise.
Wanta dirqamaa (waajibaa) keessatti isaaniif ajajamuun dirqama. Sababni isaas, waajiba kana Rabbiin dirqama godhee jira. Fakkeenyaaf: abbaan kee, ka’ii jama’adhaan salaati yoo siin jedhe, salaatun sirratti dirqama.
Wanta gaarii ykn badii hin taane keessatti isaaniif ajajamu ilaalchise immoo akkana jenna: isaaniif ajajamuun isaanitti tola oolu yoo ta’e, aayan kuni dirqama ta’uu agarsiisti. Rabbiin olta’aan, “Haadha abbaatti tola ooluu”[1] waan jedheef.
Isaaniif ajajamuun isaanitti tola oolu yoo hin ta’in, aayanni dirqama ta’uu hin agarsiistu. Kanaafi, sheykhul Islaama akkana jedha: “haadha abbaaf ajajamuun wanta isaaniif faayda qabuu fi isa hin miine keessatti qofa dirqama.”
Aayanni wanta shekhni jedhe agarsiisti. Sababni isaas, Rabbiin ma’asiyaa keessatti isaaniif ajajamu irraa ni dhoowwe. Ma’asiyaan ala wanta jiru irraa ni cal’ise. Amma haa ilaallu: Isaaniif ajajamuun wanta ma’asiyaa hin taane keessatti yoo ta’ee fi isaanitti tola oolu yoo of keessatti hammate, isaaniif ajajamuun dirqama. Jecha Rabbii olta’aaf, “Haadha abbaatti tola oolu.” (Suuratu Al-Baqarah 2:83)
Fakkeenyi kanaa: yoo abbaan kee suuqidhaa waan gaarii akka bittu si ajaje, kuni sirratti dirqama. Sababni isaas, kuni isatti tola oolu irraayyi. Kanaafu, hojjachuun sirratti dirqama ta’a.
Gama biraatin ebalu nama qajeelaa waan ta’eef akka isaan hin hiriyyoomne abbaan kee yoo si ajaje, asitti isaaf ajajamuun sirratti dirqamaa miti. Sababni isaas, kana keessa miidhaatu jira. Yookiin xiqqaate xiqqaatu faaydan nama jala darbuudha. Abbaa keetifis faaydan keessa hin jiru. (Nama qajeelaa fi gaarii ta’e waliin hiriyyoomu yoo dhiiste xiqqaate xiqqaatu faaydan isarraa argattu si jala darba.)
Garuu yoo abbaan kee ebalu waliin diinummaa (gadoo) dhuunfaa waan waliin qabaniif “Nama kana waliin hin hiriyyoomin” yoo sin jedhee fi sirra miidhaan kan hin geenye, nama kana waliin hiriyyoomu irraas faayda kan hin arganne yoo taate, abbaa keetif ajajamun dirqama. Sababni isaas, diina abbaa keeti waliin hiriyyoomun abbaa kee dallansisa.
Yoo abbaan kee: niiti tee hiiki siin jedhe, fooyya’insi shari’aa kana keessa yoo jiraate malee isaaf tole jechuun dirqamaa miti. Fakkeenyaf, abbaan kee dhimma wayii arguu fi sababa kanaan niitin tee si waliin turu tan hin dandeenye ta’u. Garuu isaa fi ishii jidduu diinummaan dhuunfaa yoo jiraate, ilma irratti niiti isaa gadi dhiisun dirqamaa miti. Haa ta’u malee,haala akkanaa keessatti ishii bakka biraatti dabarsuun dhoksuu dandeessa. Kanaafu, innis, ishiinis ni boqatu.
Gocha ibni Umar abbaa isaa waliin hojjate ilaalchise Imaamu Ahmad ni gaafatame. Namni tokko Imaamu Ahmaditti dhufee, “Abbaan kiyya niiti tiyya akka hiiku na ajaje” jechuun gaafate. Imaamu Ahmadis ni jedhe: Ishii hin hiikin. Namtichis ni jedhe: Umar ilmi isaa akka niiti isaa hiiku hin ajajnee? Kanaafu, Nabiyyinis (Sallallahu aleyh wassallam) akka ishii hiiku ajaje. Imaamu Ahmadis ni jedhe, “Eeyyen. Kuni ta’ee jira. Garuu abbaan kee Umari?”
Deebiin: Inni Umari miti.
(Umar Ibn Al-Khaxxaab nama gamnaa waan ta’eef ilmi isaa niiti akka hiiku kan ajajuuf tarii waan badaa irratti argeeti. Tarii namni kuni immoo akka Umar waan hin taanef sababa qabatamaa hin taanef akka hiiku ajaju danda’a.)
Kanaafu, aayan tuni ma’asiyaa keessatti isaaniif ajajamun dhoowwaa akka ta’e agarsiisti. Wanta maa’asiyaa hin taane keessatti immoo ni cal’ise. Kanarratti hundaa’e, jalqaba aayah keessa kan seenu yoo ta’e malee isaaniif ajajamuun dirqamaa miti. Kana jechuun isaaniif ajajamun dirqama kan ta’uu yoo isaanitti tola oolu ta’eedha. Rabbiin olta’aan waan akkana jedheef “Haadha abbaa isaatti tola oolu namaaf dhaamne jirra”
Gabaabumatti, qajeelfamni bu’uura haadha abbaaf ajajamuu: Rabbiin faallessu (ma’asiyaa) keessatti ta’uu hin qabu, isaanitti tola oolu irraa ta’uu fi isa irra miidha kan geessu ta’uu dhiisu.
Faaydaa 5ffaa: Haqni Rabbii haqoota hunda caalaa guddaadha. Kana keessa haqni Nabiyyii (sallallahu aleyh wasallam) ni seena. Haqni Nabiyyi aleyh salaatu wassalaam haqa abbaa fi haadha keeti caala.
Faaydaa 6ffaa: Shirkiin (Rabbiin waliin waan biraa gabbaruun) sirrii ta’uu ragaan agarsiisu tokkollee hin jiru. Ragaaleen hundi shirkiin soba akka ta’e agarsiisu.
Faaydaa 7ffaa: du’aan booda kaafamu fi gara Rabbii deebi’u mirkaneessu. “Deebiin keessan garuma Kiyya.” Waan jedheef.
Faaydaa 8ffaa: namni hojii isaatiin kan mindeefamuudha (jazaa argatuudha). “Wanta hojjataa turtanis isinitti hima” waan jedheef.
Faayda 9ffaa: Beekumsa Rabbii mirkaneessu. Sababni isaas, himuun beeksisuudha. Beeksisuun beekumsarraa malee hin ta’u.[3]
“Warra amananii fi hojii gaggaarii hojjatan, dhugumatti saalihoota keessa isaan seensifna.” Suuratu Al-Ankabuut 29:9
Kana jechuun namoonni iimaana isaanii dhugaa fi sirrii ta’e irratti gadi dhaabbatan, fitnaan (qormaanni) iimaana isaanii irraa isaan hin sochoofne, dhugummaa iimaana (amanuu) isaanii hojii gaggaarii hojjachuun dhugoomsan, Guyyaa Murtii garee warra saalihoota (warra gaggaarii) gara Jannataa garee gareen oofaman keessa isaan seensifna.[4] Guyyaa Qiyaamaa namoonni hunduu hojii isaanii irratti hundaa’e garee gareen walitti qabamu. Mu’minni garee mu’mintootaa waliin, kaafirri garee kaafirotaa waliin walitti qabama.
“Iimaanaa fi hojiiwwan gaggaariin aasxaa milkaa’innaati.” Garuu hojiiwwan gaggaariin ulaagaalee lama kan guute ta’uu qaba: ikhlaasaa fi shari’aa hordofuudha.
Guduunfaa
Ma’asiyaa keessatti haadha abbaaf ajajamuun dhoowwadha. Ma’asiyaa jechuun Rabbiin faallessuudha. Ma’asiyaan kuni wanta Rabbiin dhoowwe hojjachuu fi wanta dirqamaa Rabbiin itti ajaje hojjachuu dhiisu of keessatti hammata. Kanaafu haadha abbaan kee wanta Rabbiin dhoowwe akka hojjattu ykn wanta dirqamaa Inni itti ajaje akka dhiistu yoo si ajajan, isaaniif ajajamu hin qabdu. Fkn, shirkii akka hojjattu yoo si ajajan, isaaniif hin ajajamin. Salaata fardii akka dhiistu yoo si ajajan, isaaniif ajajamu hin qabdu.
Kitaabban wabii:
[1] Suuratu Al-Baqarah 2:83
[2] Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu Al-Ankabuut-Ibn Useymiin, fuula 35-39
[3] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi- 15/227


text:
Dhaaltuun Goonfoo Sa’udii Muhammad Bin Salmaan ji’a dabre keessa Garee Yahuudoota Ameerikaa waliin marii dhoksaan geggeesse irratti “Hooggantoonni Falasxiin yaada araaraa Ameerikaan nageenya naannichatti buusuuf akka furmaataatti dhiheessitu dirqama fudhatuu qabu, yookaan ammoo caallisuu qabu” jechuun akka dubbate Midiyaaleen Isra’eel gabaasan.
Akka gabaasichaatti Muhammad Bin Salman, Walgahii dhoksaan baatii darbe keessaa hooggantoota gareelee Yahuudota Ameerikaa keessatti argaman waliin magaalaa Niwuyoork keessatti geggeese irratti, Prezdantii Falasxiin Mahmuud Abbaas qeeqaa ture.
Muhammad Biin Salmaan “Yeroon kan Falasxiinonni yaada furmaata ni taha jedhame itti fudhatanii fi walii galtee irra gahuufis itti marii godhaniidha; yoo didan immoo afaan isaanii haa qabatan” jedhe.
Dhuma waggaa darbee keessa Prezdantiin Ameerikaa magaalaan ALQUDS magaalaa guddoo Isra’eliiti jechuun labsuun isaa ni yaadatama. Muhammad Bin Salmaan immoo prezdaantiin Falasxiin Mahmuud Abbaas akka murtii kana qeebalu dhiibbaa irratti godhaa kan ture yoo tahu, Prezdant Mahmuud Abbaas Labsii Traamp kuffisuun, amma booda Ameerikaan Nuuf Isra’eel jiddutti jarsummaaf hin hirmaattu jechuun dide.


text:
LibreOffice 7.3 Help
Opens a submenu to insert special formatting marks like non-breaking space, soft hyphen, and optional break.
Fooqishsha eessi hakkuno qaccete fikiimma mitteenni qole xuruuru taowa agaranno.
Haawiittote bicamme eessi hakkuno qaccete fikiimma mitteenni qole xuruuru taowa agaranno.
Leellannokkiha haawiittote bicamme qaalu giddo eessi hakkuno leellannohunna kalaqamannohu xaadooshshu tao mitteege goofimarchu fikiima xuruuru giddo ikkannouraati.
Leellanokki fooqisa qaalu giddo eessi hakkuno xuruuru tao eessate, xuruuru giddo mitteege goofimarchu fikiima ikkanno. Xurqaanu borro ofolla heedhuro (CTL) dandeessanno.
Leellanokki fooqisa qaalu giddo eessi hakkuno qaale mitteenni xuruuru goofimarchira agarannoho. Xurqaanu borro ofolla heedhuro (CTL) dandeessanno.
Borrote ragi malaate eessi hakkuno borrote raga muannoha ayee borrono ha'runsanno malaateeti. Xurqaanu borrote ofolla heedhuro (CTL) dandeessanno.
Borrote ragi malaate eessi hakkuno borrote raga muannore ayee borro ha'runsanno malaateeti. Xurqaanu borrote ofolla heedhuro (CTL) dandeessanno.


text:
Chaayinaan kan hanga tokko ofiin of bulchitu Hong Kongiin to’achuuf tarkaanfii ijoo fudhatteen har’a waajjira naga eegumsa biyyoolessaa magaalattii keessatti bantee jirti.
Angawaatuu ol aanaan kan Hong Kong Carrie Lam walii galtee waajjirri haaraan kan nageenya Hong Kong to’atu kun ifa itti ta’e beeksisan Hoteela Metropark jedhamutti ture.
Isaan waliinis kan haaraa waajjira naga eegumsaa kana hoogganuuf moggaafaman Zheng Yanxiong, hoogganaa waajjira diplomaasummaa Beejiing kan Hong Kong Luo Huining, fi hoogganoota isaan dura turan Tung Ch hwa fi Leung Chun-ying turan.
Luo-n sirna qophaa’e irratti waajjirichi gamasitti banamuu faarsuu dhaan kanneen fedhii dhoksaa qabanii fi farra Chaayintaa ta’anii Hong Kong-n tasgabbii dhorkatan waajjiricha jibbuu qofa utuu hin taane jiraattota Hong Kong sodaa fi yaaddoo itti naquuf jecha casaa seeraa fi ol aantummaa seeraa kanneen hin qabajne jedhan.
Akka seera naga egumsa haaraa Hong Kong-f ba’etti eenyu iyyuu kan shororkeessummaa oofu, addaan fottoquu yaalu, humnaan aangoo qabachuu yaaluu fi humnoota alaa waliin wal ta’iinsa qabu hidhaa umurii guutuun adabama.
Qeeqxonni akka jedhanitti seerri haaraan kun biyya tokko bulchiinsa lama seera jedhu dhabamsiisa. Hong Kong erga Briteen jealaa bara 1997 walaboomuun Chaayinaatti kennamet ofiin of bulchuu sadarkaa ol aanaatu kennameefii ture.
Guyyaa dhuma wal fakkaatu waajjirri nageenyaa kun baname barattoonni Hong Kong, kabajaan Hong Kongiif faaruu jedhu akka hin faarsine waajjirri barnoota magaalattii ugguree jira.


text:
Komiishinni polisii Federaalaa sochii garee dargaggoota Oromoo ittiin jedhe Qeerroo Harargee Bahaa irratti qorannaa gad fagoo jalqabuu isaa komiishinera waajjirichaa kan ga’an obbo Asaffaa Siyyuum dubachuu isaanii gaazexaan Riportar Amajjii 7 bara 2018 gabaasee jira.
Qorannaa jalqabamee jedhame kana bulchiinsii mootummaa Oromiyaas ta’e waajirri haqaa kan oromiyaa kan hin beekne ta’u sadarkaa hoogganaa itti aanaa biiroo haqaatti abbaa adeemsa dhimmoota komunikeeshinii ka ta’an obbo Taayyee danda’aa ibsanii jiru.
Qeerroo jechuun dargaggeessa gaa’iila hin dhaabiin qaama hawaasaa ta’u malee Qeerroo gareen gurmaa’ee badii gesisaa jiru hin beeknu jedhan.Qerroon godina Harargee Bahaa keessa qofa kan jiru otoo hin taane guutuummaa Oromiyaa keessa jiraachuu dubbatan.
Bulchiinsii mootummaa naannoo Oromiyaa ituu hin beekin akkasumas gargaarsaaf ol iyyannaa ituu hin dhiyeeffatin attamitti polisiin Federaalaa qorannaa kana akka gaggeessaa jiru hin beeknu. Mirga seeraa fi heeraan kenname cabsaa olaantummaa seeraa kabajsisuuf jecha carraaqna jechuun akka hin danda’amnees ibsanii jiru.
Kanneen nuti Qeerroo dha jedhanii ergama addaa qaban garu uummanni of eegganaan ilaaluu akka qabu hubachisanii jiru.


text:
Sudaan keessatti bulchiinsii waraanaa itti fufuu isaa mormuun hiriira ba’ame irrati namnii 5 ajjeefamee kanneen biroo hedduun akka hamaatti madaa’uu gareen Doktoroota Sundaan beeksisee jira.
Dilbata kaleessaa mormiitonni kuma kurna hedduu ta’an guutuummaa biyyatti keessatti kan hiriiran yoo ta’u gaaffiin kun Prezidaantiin duraanii Omar Al Bashir aangoo irraa eega bu’anii booda baatilee sadiif gaaffii dhiyaataa ture dha..
Hiriirtonni akka jedhanti Jeneeraalonni aangoo Al Bashir harkaa fudhachuun of-harkaa qaban gara Sivilootatti dabarsuuf kaaraa akka saaqan gaafatu.
Hiriirtonni kun hangi tokko alaabaa Sudaan kan qabatan yoo ta’u dhaadannoon dhageesisanis “ Bulchiinsa Sivilii” barbaanna akkasumas kaawunsiliin Jeneeraal Abdel- Fattaan Burhan haa kuufuu kan jedhu ture.Humnootin nageenyaa hiriirtoota irratti Gaaza himiimaansu bifanii jiru.
Sudaan waggoota dheeraaf bulchiinsa waraanaa jala waan turteef waraana nuffinee kan jedhan hiriirtoota keessaa tokko kun ammaan dura hin hojjannee ammaan boodas hin hojjatu jedhe.


text:
Itoophiyaatti naannoon Oromiyaa lafa biyyattiin qabdu hedduu uwwisa, aadaawwan danuu tahanis of keessaa qaba. Akkasumas itoophiyaan alattis Kaaba Keniyaatti ummati Oromoo bal’inaan ni argama.
Suuraa asiin oliin mula’tu kanarratis, shamarran kunniin uffata aadaa Harargee uffachuun, Qalamshiishaa mataa gubbaatti baataniiru. Dizaayina uffataa kana Mana Uffataa Aadaa Yoomiyyuun kan tolfame yogguu tahu, sabbatni mudhiitti hidhatan hawaasa Oromoo kaan birattis haalaan beekama.
Ayyaanni Irreechaa baroota kaan namoota miiliyoonatti lakka’amu irratti hirmaatu, barana sababa weerara Koroonaavaayirasiin lakkoofsi namoota hirmaatanii daanga’ee kabajame.
Baroota dheeraan duubas Irreechi marroo lammaffaa Hora Finfinneetti kabajamuun isaa, kabajni isaa yeroodhaa yerootti dabalaa dhufuu agarsiisa.


text:
Hagayya 24,2014 Amboo
Gootonni barattoota Oromoo dhaabbilee barnoota ol aanoo wal gahii mootummaan abbaa hirree waame Yuuniversiitiiwwan garaagaraa keessatti mormuun gaaffii mirgaa karaaa nagaa dhageessisaa jiran manneen hidhaatti ugguramaa jiru. Akka kanaan gootonni barattoota Oromoo Yuuniversiitii Amboo keessatti wal gahii dirqanii amansiisuu jedhu Wayyaaneen qopheesse mormuun gaaffiiwwan mirgaa garaagaraa dursu deebii argatuu qaba sababa jedhuun sagalee isaanii dhageessisaan Hagayya 22 bara 2014 galgala irraa eegalee mana hidhaa ykn kaampii leenjii poolisa Sanqalleetti guurramaa jiru. Akka gabaasa Qeerroo maadhee poolisa Federaalaa keessatti haga ammaa lakkoofsi barattoota buufta leenjii poolisii kana keessatti guurraman 230 ta’uu mirkaneessa.
Barattoonni kenneen yeroo bakka kanatti guurraman poolisoota federaalaan reebichi hagana hin jedhamne irra gahuun miidhaa haga qaama hir’inaatti irra qaqqabee jira.
Barattoota kaampii kana keessatti guurraman keessaa kanneen haalaan dararaan irraan gahamee fi FDG qindeesitan jedhanii sadarkaa guddaatti reebicha irraa gahamaa jiru keessaa gariin:-
1. Abush Fiqaaduu, barataa civil Injineeriingii waggaa 2ffaa.
2. Girmaa Caalaa, barataa seeraa waggaa 3ffaa
3. Haabtaamuu Geetaachoo, barataa injineeriingii waggaa 4ffaa.
4. Fufaa Galataa, barataa fayyaa waggaa 2ffaa.
5. Qaabataa Itichaa, barataa seeraa waggaa 2ffaa
6. Tesfaayee Guutuu, barataa fayyaa waggaa 3ffaa
Kanneen jedhaman yeroo ta’u.Gama fuula duraa barattoota fi sabboontota Oromoo sababaa FDG hidhamanii fi qaamaan miidhaman Qeerroon baldhnaan ni gabaasa.


text:
Muhammad Bin Salmaan ajjeechaa gaazexeessaa Jamaal Khaashoqjii irratti raawwatameef itti gaafatamummaa kan fudhatu tahuu beeksise
Dhaaltuun gonfoo Sa’uudii Muhammad Bin Salmaan, kanaan dura qonsilaa Istanbul keessatti “ajjeechaa gaazexeessaa Jamaal Khaashoqjii irratti raawwatame keessaa harka hin qabu” jechuun kan waakkataa ture yoo tahu, yeroo jalqbaatiif ajjeechaa Jamaal Khaashoqjii irratti raawwatameef itti gaafatamummaa guutuu kan fudhatu tahuu ibse.
Muhammad Bin Salmaan Dokumentarii miidiyaan PBS jedhamu qopheesse irratti yaada kenneen “ajjeechaan sun namoota ajaja kiyya jala turaniin raawwatame, kanaafuu itti gaafatamummaa guutuu ni fudha” jedhe. Haata’u malee Jamaal Khaashoqjii akka ajjeeffamu ajaja kan hin dabarsin tahuu hime.
Jamaal Khaashoqjii bara dabre October 2/2018 qonsilaa Istanbul keessatti humnoota tikaa mootummaa Sa’uudiitiin ajjeefamee reeffi isaa asiidiin bulbulamee kan gatame yoo tahu, hanga ammaatti mootummaan Sa’uudii haala ajjeechaa kun itti raawwatame osoo hin ibsine ture.
Dokumentariin miidiyaan PBS Frontline jedhamu, ajjeechaa Jamaal Khaashoqjii ilaachisee qopheesse guutuun isaa October 1/2019 kan bahu tahuu ibsame.


text:
LibreOffice 7.3 Help
Heelliicho shae aaninni hasi'nannikki daata hunate meemiissa horonsi'ra dandaatto.
Hasaawu meemiissate ikkito shaete giddo Meemo ilka qiphisi. Heelliichote shae eigaru mayino doorte Meemo hajajo doori. Meemo hasaawi leellanno. Konniicho heelliicho shae meemmiissa dandaatto.
Furduggote xullaallo leelliishate ilku aana heelliicho shae giddo worbicho qiphisa dandaatto. Tenne furduggote xullaallo giddo, fiixoonsantino bare leellado qineesso muccisa dandaatto.
Furduggote xullaallo mimmito fiixoonsantino barete miilla dirto leellishanno. Buuxu saaxine mittu mittunku barete miilla su'mi guraanni offoltanno. Bare kaimu su'minni baxxino doorshu su'ma leellinshanniwi heedhusero, hakku su'mi dirtote giddo leellanno.
Heelliicho shae giddo fixoonsantino barete miilla leellishate woy maaxate buuxu saaxine dandeessi woy dandiweeli.
Barete miilla baalantta leellishate woy leellitannokki gede assate Baala buuxu saaxine dandeessi woy dandiweeli.
Furduggote xullaallo giddo barete miilla doori hattono doorantino barete miilla leellishateilka qiphisi. Wole baalanti barete miilla heelliichote shae giddo maaxantanno.
Furduggote xullaallo giddo barete miilla doori hattono doorantino barete miilla maaxateilka qiphisi. Wole baalanti barete miilla heelliichote shae giddo leellitanno.
Hajajo barete miilla alillitte aante, wororritte aante, woy woyyado dirote dirto horons'irate dandeessitanno.
Woyyado diro dirto muccissate, LibreOffice - DoorshuwaUdiine - Doogga - LibreOffice Calc - dirote dirto fani.
Furduggote xullaallo fannanni worbichi kolishshoho. Bare mitte woy mittete aleenni maaxantino bare miilla amadduro, worbichu bulla ikkanno hattono woroonni qiniiti qacce shokkashsho godeessa leellishanno.
Bisiccu wirsa wororritte qolatenniinna hajajoCtrl+D xiiwatenni furduggote xullallo fana dandaatto.


text:
Finfinnee, Onkololeessa 20/2014 (TOI) – Humni nageenyaa raayyaa ittisaan durfamu humna diinaa hiriiree magaalaa Dasee to’achuuf dhufe ittisuun seenaa boonsaa hojjechaa jiraachuu Tajaajilli Kominikeeshinii Mootummaa ibsa har’a waaree booda laateen beeksiiseera.
Raayyaan Ittisaa fi qaamoleen nageenya hundi waloon tarkaanfii fudhachaa jiraachuu ibseera.
Humna garee shororkeessaa ABUT magaalaa Dasee to’achuuf kutaabarri, Booruu fi hayiqiin hiriiree dhufe qaamoleen nageenyaa fi Raayyaan Ittisaa waloon qolachuun hojii guddaa hojjechuu tajaajilichi ibsa laateen eereera.
Magaalaan Dasee yeroo ammaa harka qaamolee nageenyaa jiraachuu ibsa isaan himeera.
Dargaggoonni magaalaa Dasee fi qaamoleen nageenyaa qindoominaan humna kan qolachaa jiraachuu eereera.
Dargaggoonni magaalichaa karaa gurmaa’een magaalicha Baandarraa eeguu cimsanii akka itti fufan waamicha dhiyeesseera.
Hawaasni olola sobaan burjaaja’uu akka hin qabne hubachiiseera.


text:
Ibsaa Guutama
Oromoon ummata guddaa beekamaa akka hin beekamne godhamee. Shira fi hacuuccaa gad isaan qabuuf godhame jalaa, tattaaffannaa ofiin ol ka’uu eegalani. Kanneen gargaarsa galtuu Oromoon barabaraan gad qabanii hambisuu barbaadan, jara humnaa fi qabeenya saanii tola bolqanii fi dhiiga saanii xuuxaa jiraatani. Isaanis, miseensota bulcha kolonii durii fi ammaa; raayyaa qabamaa fi daldaloota wallaalummaa qoteebulaa Oromoott anjaa fudhachuun of duroomsaa jiraatanii. Kufaatiin Oromo, eegalee aadaa fi dudhaa saanii demokraasii barbaachisoo jalaa hin mancaasnee. Aadaa fi dudhaan kan saanii bakka buusuuf yaalame lafeett gadi fagaatee hin seenne. Sammuu dadhabduutt joonjee naqee jira taha. Oromoon empayerri deebi’innaa jedhanii hin sodaatanii; garuu hamaa tuttuqaan gadoo kaasuu dandahu sodatu. Sii’achi Oromoo kan dhossuu dandahu hin jiru. Oromoon nagaa dha, Oromoon araara. Yoo hin irraanfatinillee, aagii namaa tufuun aadaa saanii waan taheef isaan irra balaan sodaatamu hin jiru. Oromiyaan halagaa nagaan hojjetee jiraachuu barbaaduuf banaa dha; garuu Oromiyoo qofatu abbaa itt tahuu danadaha. Kanaafi kan Oromoo mormitooti “Oromiyaan kan Oromooti” jedhaniif. Oromoon bakka halle jiraatan, ergamsaa fi daayaa qabsoo saba Oromo olloota Oromoo fi addunyaatt facaasuutu irraa jira. Akka durii fi harka xuriitt hin hafanii ofiin dhaabbachuun keenya amma.
Hawaasi Oromoo Badii waamichaa fi kaayyoo dargaggoo Oromoo biyya jiruu addunyaa naannaa saa jirutt dabarsuuf rakkina qaba. Dhaadannooti addunyaa guutuu keessatt hiriirota nagaa irratt qabataman fi haasaa waa’ee jireenya biyyaa fi gootota see yabboo halle irratt dhihatan yoo lallaafisanii fi dhaamsa mormii dargaggoo yoo roga dhabsiisan mullata. Giidoo fi onnee dhabiisi, akkasumas fedha ummata offii irratt halagaan walta’iisi akkanaa, sochi hawaasaa fi barattoota Oromoo Badii keessatt takkaa mullatee hin beeku. Yeroo dheeraaf malbeekoti “Oromoon waan barbaadan beekuu?” jedhanii gaafataa turani. Oromoon waan barbaadan beekuu, garuu ergamtooti saanii ala jiran, garlame fi waan ummati saanii fedhu utuu hin tahin, nyaara kanneen bira dhaqanii ilaalaa wan isaan barbaadan kan se’an irra ka’anii, soba iyya’uufi. Malbeekoti sirrii turanii; kanneen isaan quunnaman waan ummataa ofii iddosan haa fakkeessan malee diina saanii waliin mala dhaha kan oolan turan. Kanaaf kan isaan waan ummati saanii ifatt gaafatan, waa’ee “walabummaa” diina duratt kaasuu kan leeyya’an yk haalan.
Kophaa akka hin lolanne of irratt amantee fi onnee dhabuun tumsa wayii fi harka irra qaboota jala dhokachuu barbaadu. Kanaafi wan waliin hin deemnee fi yaadanmaloota qabu. Ummati saanii malraaga finnaa fi mootummaa yk quwannoo wal gitchisiisaa utuu hin tahin, kan isaan barbaadan hiree saanii roga itt gochuu dha. Qabsoon ummata ofii cinaa dhaabbachuu yk malraaga ofii waliin diina bira dhaabbachuu dha. Bilisummaaf lolachuun keessa ofiitii tahuu baatee, nama alaatu kakaasee qawwisaa taanaan, hobbaatiin argamuu fi biyyi bilisoomus kan ofii utuu hin ta’in kan isicha kaakaasee fi qawwisee ta’aa. Kan itt boonamu walabummaan ijaaramanii, ofirratt amantee qabaachuu fi of irratt hirkatanii lolachuun birmadummaa gonfatan yoo tahu. Yoomallee danuun seenaa kan isaan dhihoo keessaa dandamachuuf deeman akka ittiin hin buhaarre gufuu itt haa turu malee Oromoo hedduuf dharraan birmaduu tahuu waan qacceen dhufe, keessa ofii, gadi fagoo kan ka’ee.
Ummata ofii waliin qunnamtii dhabuun, dhagaan lafa jalaa baqaa ture wan itt hin dhagahamneef waan sobaa addunyaa sooraa bahani. Yeroo janni cabfatee yaa’uu yaalu, isaan fedhaan kiyyoo diinaatt harreedu. Boona ilmoo namaa bucuu tokko utuu of keessaa qabaatani, qaanii saa hin dandahan ture. Yeroo mormiin Oromoo dhaloota Qubeen gaggeessamu golee Oromiyaa hunda keessatt dilgahe, akkuma halagaa malalelfatan. Dargaggoon waan fedhan sirriitt beeku; akka sirni kolonii Itophiyaa raawwatu gaafachaa jiru. Oromoon Badii dhageett qaban garuu, gaaffii Oromoo kana qayyabachuu irratt adda adda jiru. Ayyaanlaallattu tahuun, Amaaraa akka ummataatt fi Amaaraa akka hoggana sirna Nafxanyaatt addaan baafachuu dadhabu. Garaan saanii garboomett isa booda qofatu itt mullata. Amaarri akka ummataatt eenyummaa fi fedha ofiif lola isaan qofa ilaalutt jiru. Tigaaruun maqaa balleessuu fi saba “Habboo” (Onnee) hin qabne jechuun salphisaanii jiru. Haala kanaan, akka ummata itt dabamee fi akka ollaatt, duula kan itt darbaa jiru irratt gaggeessaaniif Oromoon qeeqan yoo deggersa kenne akka. Kan namatt darbu dura, akka cunqurfamaa namatt hirkataa fi cunqursaatt utuu hin tahin akka ummatoota Afrikaa walabaatt waliin dhaabbachuun jaboo isaan tolcha.
Karaa biraa akka Itophiyummaa saaniitt, Oromoon Amaara irra dhimma qabu. Amaarri murnoota Itophiyaa hogganee qabama Oromiyaa, kan ammaa hin raawwanne godheera. Qabsoon Oromoo, hooda “Itophiyaawiinnetii” hunda haammataa tahe diiguun sirna Nafxanyaa jaarraa tokkoo oliif Amaaraan hogganamu bantii duroomaa irraa konkolaachisuuf kan gumaachan keessaa isa guddicha. Haa tahu qabattee koloneeffataa fi koloneeffamaa gidduu sirnaan hin xumurannee. Si’ana Amaarri murna Itophiyaa biraa, Tigraawaayiin qabsoo morma wal hudhaa tahe qaba jiru.Harcaatuun gita Nafxanyaa ol haanoo, qabsoo ummata tokkoo kana, akka kan Empayera Itophiyaatt dhiheessuu fedhu. Garuu galtuu malee kan harka rukuttuuf waan hin arganneef jalqabumaa hin milkoofnee. Lolli kun bilisummaa fi eenyummaa Amaaraaf kan lolamaa jiru utuu hin tahin empayera du’aaf dhiddhiittata jiru dandamachiisuuf dhimma itt bahuu barbaadu. Tigraawayi maqaa Itophiyaan Oromiyaa qabatanii jiru, garuu kan Amaaraatt roorrisaa jiran maqaama Tigaaruunii. Sadarkaa Amaarri dudhaan qabu irraa, gara nambiyyaa lammafaatt gad buusanii jiru. Lafa saanii taadhii lixaan jiru akka Wolqayit Xagadee fi caalaas, dhabsiisaniinii jiru.
Waldhabdeen Amaaraa fi Tigray waldhabdee keessaa Itophiyaa tahee hafuu qaba ture; garuu Amaarri kolonummaa imperiyaal qaban dhaabanii akka eenyummaa sabummaa Amaaraan deebisanii caasaman dirqisifamani jiru. Haa tahu malee tokko tokko ammayyuu waa’ee empayera guyyaan abjoochuu hin dhiisnee. Oromoon sirba “Itophiyaawiinnatii” waliin sirbuuf yeroo saa miti. Garuu Oromoo badiin dhaloota “Fidalaa” haala irra marsaa keessa jiran, yeroo waari’e kana keessa sirbichatt makamaa jiru. Abbaa fedhan waliin sirbuu ni dandahu garuu fudhatama argachuu jedhanii abbaawummaa dhabuun, iyyaatii dogoggoraa iyya’uun yakka saba Oromoo irratt tolfame hin irraanfatamne. Oromiyaan akka Itophiyaa hin taane saba ofiif labsaniiruu, sana yabboo ambaa irratt jechuuf maaltu isaan dhowwe laata? Oromoo, dhalooti Qubee, onnee cimaa Oromummaan qabsoo saanii fiixaan baasuuf muratanii jiru. Cunqurfamoota dabi irratt tolfamuu tumsuun akka, garuu kan karraan bahe boron galchuu yaaluun gantummaa dha.
Sun akka fedhe tahuyyuu, TPLF kana caalaa angoo irra turraan haalli malbulchaa yaaddessaa tahaa deema. Kun kanneen waa’ee burjaajii malbulchaa dubbisan biraa ta’innaa adda addaa kaasuu dandaha. Tokko tokko fixiqaccee marsaa jira, lolli noolaa kan oolu miti fi dhummi Itophiyaa gahe kan jedhan jiru. Hangi tokkoon keenya, bulchooti TPLF duraa lama, akka itt kufanii fi bakka itt buufaman agarree jira. Uumaan konka hin feetu; minyaawaa haa tahu haddhaawaa kan naannaatt argamu irraa guutti. Yeroo lachanuu, bulchi kan hidhannoo fi jaarmaa qaban irraa guutame. Lachannu dhuma irratt ofaangessoo tahan. Isa duraa irratt, waraanatu mormii ummataa deggeree sirnicha irratt fincile. Isa lamattaa irratt shiftaatu kan humna qabaniin deggerame aangoo qabate. Caasaan bulchaa jijjiiramee, fakkeessaaf sirni gola hedduu diriiree jira. Amma wiirtuun hoggansa raayyaa, kan gola lammii angoo irra jiruu, Tigrawayii. Kanaaf addan baha hoggganootaan yk jara harka irra qabaniin yoo tahe malee, gola ofiitt fincila jechuun waan hin yaadamne. Egaa, konkaan kuffaatii TPLFin uumamu akkamitt guutama laata; dhiibnee ilaaluu qabna?
Oromiyaan waggoota dhibban darban keessaayyuu kurnoota kudha sadan darban yeroo iseen takkaa fixaqccee irraa qulqullofte hin jiru. Duulli koloneessaa dhuma jaarraa 19faa eegale akka dilormaa Oromiyaa walakaatt gad cabe argaa dhageettii fi jornalistooti addunyaan gabaafamanii jiru. Bulchooti ergasii dhufanis yakkicha keessatt gahee mata mataa qabu. Hunda saanii keessaa bulchi amma jiru isa bala’amaa dha. Maseensuu fi sangoomsuu fi ajjeechaa, guraara akkaumas hidhaa irratt mala biraa dabaluun dilormaa Oromoo gad cabsuuf dhimma itt bahaa jira. Dargaggoo Oromoo qaroo fi abdatamoo tahan foo’ee ajjeesuun jiru guyyuu tahee jira.
Kanaaf fixiqaccee marsaa jira jechuun, jireenya Oromoon erga qabamanii jala darban qayyabachuu dadhabuu dha. Irra marsuu utuu hin tahin bara deeraaf takkaa biraa hafee hin beeku. Akka keettoott aanga’oota gurguddaaf maa’ii waan baasaa turaniif yakka saaniif akka hin gaafatamne isaaniin eegamu. Ergaa saanii bakkaan gahuu kan dandahu sana gochuu qofaan taanaan yoo dilormaan guutummaatt haxawame giroo hin qabanii. Oromoon garuu, fuula du’aa fi guraarsaa duratt utuu hin qoomma’in mormii saanii itt fufuun uumaa yakkamaa TPLF kanneen namummaa qabanitt saaxilaa jiru. Dhimmooti fixaqaccee xaddacha addunyaa Den Haag fuldura amma jiran, yakkoota Itophiyaa keessa deemaa jiraniin wal hin gitani. Hogganooti Yugoslav, Cote d’Ivoire, Liberia, Sudan kkf xaddachichatt himatamaa jiran yakka hanga kan hogganoota Empayera Itophiyaan ammaa haa tahu durii gahu hin tolchine. Mormiin mandara Olompik iyyuu gahee, yeroo abbaan madaaliyaa meetii, Fayisaa Leellisaa, mallattoo mormii Oromoo kan tahe harka wal irra qaxxaamursee jara Olompiyaad qofatt utuu hin tahin, addunyaa guutuu keessa fagoo, bakkichi alaa utuu hin hafin akka argamu tahee jira. Ta’iisa sanaan fixxiqacee TPLFin gaaggeeffamu gaariitt saaxilame.
Oromiyaa keessatt lolli noolaa ni jiraataa jedhanii sodaachuuf sababii hin jiru. Kanneen mamii qabaniif mormiin Oromoo ji’a 9 ol fixataa jiru naamusa Oromoof raga tahuutu irra ture. Oromiyaan lammii, amantee fi ilaalcha malbulchaa adda addaa kan hordofan qabdii. Miseensota murnoota cunqursaa isaan keessaa hedduu tahanuu aariin halagaan gaaga’amoota tahan hin jirani. Yeroo firooti saanii Oromoo ajjeesaaf guraaraa jiran kana Tigraawaayi keessumaa Oromoo tahanii basha’aa jiru; kan ildiimame illee hin jiru. Oromoon dudhaa wallaalotaa fi kanneen hin hidhatin eegumsa kennu safuu jedhamu qaba. Oromoon dhaloota Qubee dudhichaaf amanamoo akka tahan raggaasisanii jiru.
Yoo karaan nagaa dadhabame waraanni qabamsa jalaa bahuu Oromiyaa walaboomsuuf itt fufa. Oromoon kaayyoo bilisummaa sossobbaan ni lakkisu jedhamee gonkumaa hin yaadamu. Oromoon “Nagaa, Araaraa fi Walabummaa” hunda caalaa mararfatu. Akka namoota hedduun jedhamett, Oromoon aadaa waan halle gidduutt harkisuu qabu; karisaan amantee yk malbulchaa, keesatt lalisu dandahu hin jiraatu. Kanneen luuxanii galanillee yeroof gochoota danquuf ni milkaawu taha malee kutaa tokko dhiibanii moggeett baafachuu hin dandahani. Oromoon hin jarjaranii garuu gaaffota haaraa dantaa waloon walbira qabanii ilaaluuf fedha qabu. Kanaafi nammi Oromoo tokko Oromiyaa keessatt lolli noolaa yk lolli kutoota adda addaa gidduu hin jiraatu jechuu kan dandahu. Itophiyaa keessa garuu, aadaan saanii garagarummaa humnaan furuu waan taheef lolli noolaa dhibuu dandahuuf iggitiin hin jiru. Kan abdatamu wanti akkasii yoo Itophiyaa keessatt tahee akka irra dhangala’ee Oromiyaatt hin yaanee.
Akeeki qabsoo Oromoo empayericha diiguu dha. Garu sun dhuma Itophiyaa taha jechuun waan kolfaatii. Itophiyaa kan dhabamsiisu walabummaa kolonootaa utuu hin tahin yoo kanneen durumaanuu maqicha guddifatan, Habashaan ittiin of waamuu dhiisani. Jalqabumaayyuu yoo guddifatan, Oromiyaan isaan jala hin turree. Itophiyaa tursuunis dhabamsiisuunis dantaa saaniitii. Haa tahu malee sun Oromoo hin laalu. Kan Oromoo ilaalu empayera ofirraa fonqolchuu dha. Kolonooti garagarummaa isaanii fi koloneeffataa gidduu jiru bareechanii hubatanii jiru. Gooftaa olhaanaa halagaa sichi ofirra hin kaa’anii; hiree saanii irratt ofii gooftaa tahuu barbaadu. Kanaaf ummatoota Ganfaa Afrikaa gidduu gamtaan fulduratt jiraatu akka kanneen hanga yoonaa ukkamamaa turan fedhanitt malee, akka murnoota cuqursoon fehanitt hin tahu. Eenyuu akkuma ollaa dansa tahe tokkoott malee, “naaf tahaa” addaa kanneen biraa irratt hin qabaatu. Sabi tokko himata kan biraa irraa yoo qabaate, xaddacha sabgidduutt geeffachuu dha; sanaaf meeshaa kaasuun barbaachisaa miti. Ummati hundi nagaa fedha; nagaan kan lalisu naannaa walabummaa fi of irratt hirkachuun jiru keessattii. Hunduu waldiddaa furmaata hin arganne kaasuu manna, eenyummaa fi biyya addaan qaban yoo walii beekan wayyaafii.
Ummati hundi dhaaba sammuquwi ofii qaba. Sana walii fudhannaan, nagaa waaraa godinaa fi sanaa achiifis jedhamee, qabattee yk diinni diriiraa dhoofsisaa iraa alatt hambifamuu jiraachuu hin qabu. Waldhabdee nagaan fixachuu wanti caaluu hin jiru. Kanaaf ummatooti nagaa jallatanii fi Empayera Itophiyaa keessaa gahee kan qaban, nagaan akka waliqixxeett dhufanii akaataa itt fixatu irratt mari’achuu qabu. Habashaan kan karaa irraa ceesisan Oromoo fi qaxaramoota baratan biraa qabu taha; garee dhoofsisaa saanii keessatt dabalatanii dhihaachuu ni dandahu; garuu akka miltoo dhoofsisaatt hin dandahanii. Akkumaa dur Alii fa’itt dhimma bahan jara kanattis dhimma bahuu dandahu. Alii inni dhumaa maqaaf Nugusa kan ture tajaajiluun mootummaa Habashaa eege. Garuu nama ofii qopheefannaan, Aliin akka halagaatt ari’ee milkaawuu saa namichi Mootittii Viktooriyaatt gabaase.
Dargaggoon Oromoo dudhaa nagaa fi araaraa akaakilee saaniif amanamummaa agarsiisaa jiru. Kun akka wallolli noola yk balaan namoota irratt sababa lammummaa, amantee, fi ilaalcha malbulchaan hin jiraanne raggaasisaa. Kanaaf Oromiyaa keessa waldhabdeen akka Somaalee fi Ruwandaa ni jiraata jedhamee wanti sodaatamu hin jiru. Oromiyaan Oromiyaa dha; biyya aadaa malbulchaa hidda gadi fagoo qabdu malee biyya biraa miti. Oromiyaan garri tokko Muslima, garri tokko Kiristtinnaa garri biraa Waaqeffataa kkf ; guutummaatt garuu Oromiyoo dha. Kaliifoti dhufanii Kaliifoti Lixa Gidduu keessa darbanii jiru; garuu waanti sodaatamu isaan keessaa madde hin jiru. TPLF Muslimooti karisoon Oromiyaa keessaan luuxanii galu jedhee soda facaasaa bahe. Lakkofsi Oromiyoo Muslimma guddaa dha. Kun akka waan mamsiisutt ilaalamuu hin qabu; biyyooti Muslima qofa tahaniif shororkeessoo hin jedhamne hedduu dha.
TPLF karisoota akkasii Gaanfa keessaa waranuuf, qaata dhibantaa saa USn qaxarame. TPLF Somaaliyaa akka dirree ajjeechaa dargaggoo Oromoo waraana saaf madaqfateett fudhate jira. Hedduun dhumanii warrattuu hin himamin jira. Kun utuu jiruu Oromiyaa tarree shorkeessoott dabaluun, kontrata qaxaramaa kan dheeressuufitt fudhatee jira. Oromiyaa akka adamsamtuu salphaatt fudhate. Qeeyeett akka gooltuutt ajjeesaa, madaqfatee shorookessotaan akka ajeeffaman karaa fittee irra kaa’a. Oromiyaan karisummaa kan ofirraa facistu anga’ooti tokko tokko fedhaniif utuu hin tahin mirga ofii tiffachuufii. Hundaan kan beekamuu qabu, waan Oromiyaa keessan dhufuu, gamtaa Oromiyoon malee TPLF hafee humnooti caalaa olhaananuu dhaabuu hin dandahani.
Lolli yk mormiin fixaqaccee irratt tolfamu lola noolaatt hin fudhatamu. Sun lola bilisummaa kan Oromiyoon hundi injifachuuf harka walqabatanii ka’uu qaban. Hawaasi sabgidduu keessaayyu aanga’ooti nageenya waloo tiksan, fixaqaccee Oromiyaa fi kolonota Itophiyaa keessaa dhaabuuf abbaawummaa qabu. Waa’ee ta’iisa shorkeessituu se’annaan uumamtee, Oromiyaa keessaa hulluqxee darbu yaaduu dhiisanii, dhibantaa saanii shororkeessaa tahe kan amma lammii qulleessutt empayera Itophiyaa keessa bobbahee jiru dhaabuun dirqama saanii hoodaa fi seeraatii. Karaa kamiinuu TPLF utuu ummatoota haxaawee hin fixin sokkuu qaba.Oromo fi Amaarri yoomaa akeeki sana godhaniif adda tahuu dandaheyyuu TPLFiin of irraa fonqolchuuf lolaanii jiru. Oromoof sun lola farra kolonummaa shaffisiisuu dha. Amaaraaf eenyummaa Amaaraa kan hanga yoonaa waaroo Itophiyummaa jala golgamee ture mullisuu dha. Lachaniifuu badii caalaa utuu hin geessisin akka TPLF itt gaggeessuu dandahan faluun dhimma walooti.
Harcaatuun Nafxanyaa gita olhaanaa fi galtuun maqaa ummataatiin baktii irratt utaalanii empayera oolchuuf marsaa jiru. Sirni kamuu Wayyaanee duba dhufu mirgoota qabsoo saanii dhawatan galmeessan fudhachuun barbaachisaa dha. Mirgi hiree sabummaa ofii hanga walabummaatt ofiin murteeffachuu isaan keessaa isa kootama. Akka ofirrooti tokko tokko jedhan, kun waan TPLF uume miti; waan Oromoon aarsaa tahanii argamsiisanii. Kanaa gaditt cehumsi naga qabeessi jiraachuu hin dandahu; Oromiyaan deebitee kolonoomuuf gamtaa hin agarsiiftuu. Sana jechuun akeeki mirgi aangoo Heera Wayyaanee 39in beekame kan irra darbamu utuu hin tahin kan akki hojiirra itt oolu dafee marihatamuu qaba. Bulchooti Nugusa duuba dhufan yoo gaaffiin Oromoo deebii argachuu baate empayertii burjaajii walirraa hin citne keessa akka galchu hubatanii jiru. Garuu itt fakkeessan malee dhugummaan deebii hin kennine. Lachanuu Oromoo sobanii mala haaraan sirna kolonii cimsuu irratt xiyyeeffatan. Kanaafi kan si’ana adda addummaan akka deebi’ee hin dhinnett kan caccabaa jiru. Oromoo fi kolonoota biraa daguun yoo itt fufe, isaanumatt deebi’ee biyya koloneeffataa jeequu dandaha.
Gara cehumsa naga qabeessatt kan geessan karaa hedduun jiraachuu dandahu. Tokko diina injifatanii biyya ofii harkatt galfachuu dha. Kan biraa marii nagaan furuu dha. Uumaa TPLF irraa yoo laalamu isa tokkoffaatu itt gaalcha. Garuu yoo ayyaanni gidduu seenee sirnichi akeekkachiisa malee lafa dhahe, yaadi dhuunfaa barreessaan kun qabu, sodaa gara Oromoon dhufuu dandaha jedhan yarsuuf “Yaa’ii Goloota Hundaa” waamuun dirqii taha. Yaa’iin akkasii too’annaa STiin gaggeeffamuu qaba. Dhaaboti malbulchaa hanga yoonaa beekaman empayera Itophiyaa fixachiisuuf “Yaa’ii Goloota Hundaa” kanatt jila ergachuu dandahu. Sanaaf sonni cehumsaa itt haansee empayerri garamitt akka deemamuu fi hireen saa maal akka tahu mari’achuu, kan hundaaf carraa kennu tokko akka barbaachisu hedameetu.
Gidduutt madaa tibba kolonummaa dhinsuuf tattaaffiin tolfamuu dandaha. Yoo waggoota qoramsaa fi gidiraa kana hunda duuba kanneen finnaa empayeraa tursuu barbaadan jiraatan yaa’ii akkasii irratt giidoo ofii fixuun ofumaa yeroo balleessuu taha. Kanneen jijjiirama gaafatanii fi wanti halle akka turett jiraachuun mormaniif referendum qabaachuun furmaata demokraatawaa tokkicha. Oromoon mirgoota dursanii galmeeffatan irraa qubaa tokko gad hin dhiisanii; sanatt dabalanii wareegama waggoota digdamii shanan darbaniif caalaayyuu eeggatu. Kan jalqabuma irraa kaasee, taliila’ee hubatamuu qabuu adda addummaa Itophiyaa fi Oromiyaa gidduu jiru. Tokko koloneeffataa dhaa kaan koloneefatamaa dha. Sun rimsama bu’uuraa kan ture irraa addatt hariiroo fuladura uumuuf akka Habashaan itt ilaalan walqixxeeffamu qaba. Eenymmaan Oromoon kanneen biraa irraa addatt qabu afuuffaa xurumbbaa fi hooyya hooyyeen hin haqamu. Oromoon akka qabama saaniin duraa soda ofirraa gatanii yoomuu caalaa kutatoo fi dammaqoo tahanii jiru. Garbummaan jiraachuu manna du’anii biyyoo nyaachuun akka leellifamu ifatt agarsiisaa jiru.
Sii’ach fedha saanii utuu hin ifsatin Itophiyaa jechuuniin akka arrabsoott fudhatama. Kana caalaa Oromiyaan, Itophiyaa jechuun jibbisiisaa dha. Eenyummaan sun, xinnoo jaarraa tokkoon dura kan humnaan irratt fe’amee. Guyyooti sun godaannisa saaniif malee darbaa jiru. Amma yabboo naga qabeessa irratt nagaan walirraa guutummatt gargar deeman yoo jiraate dansaa. Gaaffiin nagaaf dhihaate didamnaan waan fedhe baasisa malee qabsoon itt fufa; injofannoonis mamii hin qabu. Gara murtii nagaa diddaatt dhiibuun abbaawummaa dhabuu fi kan lola wal fixaa fi manca’ina waloott geessuu tahuu dandaha. Oromoon bilisummaaf waan lolataniif sodachisaa fi daga koloneeffatoota haaraan kana achi mirga saanii gonka gad hin dhiisanii . Koloneeffataan kan qabu irratt dabalatee ummatoota biraa irraa kan bute jabeeffachuuf carraaqa. Amaara biyya Amaaraa jiru irraa Oromoon rakkoo hin qabnu; harcaatuu Nafxanyaa waan durii hoduun dhagahan qofatu rakkina uumuu yaalaa. Kiristinnaa Ortodox tahuutu Amaara jechisiise malee ababileen saanii duula koloneeffataaf eessatt akka qaxaramanuu hin beekanii. Kan nyaachisee guddise Oromiyaa dha, garuu abaabilee hin beekneef isee ganani. Oromoof isaan Oromiyoo dha, haa tahu malee isee loluu irra yoo lolaniif sana argatu.
Oromoon mirga ofii gaafataniif Wayyaaneen lafa irraa haxaawanii jirti. Qeeyeen saani manca’ee, dhugeeffannoon saani arabsamee, daa’immi saanii qalamanii, dhalaa saaniitt rorrifamee fi lafti saanii samamee, gidraa ilmoon namaa baachuu hin dandeenye jalatt kufanii jiru. Ilmaan Oromoo yoo waan goonu dadhabne, gaddi saanii, gootummaan saanii fi gidiraan argaa jiran afaan keenya keessaa bu’uu hin qabu. Bakka deemne hundatt waa’ee saanii haa labsinus haa lallabnus, faaruu adda addaa haa farsinuufi. Yeroof nama gidirti malee dinni keenya akka awwaaraa faca’uun see hin oolu. Dhuma irratt qajeeltuun garuma cunqurfamaa jiraati. Oromiyoo fi hamaan irra gahan amma bakkee jiru. Sii’achi kan dhossuunii dandahu hin jiru. Kanneen kaasaa isaan kufaniif ganan hunda, lafeen maanguddoo, daa’imman, haadholii fi dargaggoo Oromoo isaan haa waraanuu malee mal jenna. Oromiyaa bilisaa fi walabi haa jiraattu! Cunqurfamooti irra haanu!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; bilisummaa, walqixxummaa fi balchummaan kan lubbuun jiraniif; nagaa fi araarri sabichaa fi Ayyaana abbooliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Fulbana 2016


text:
Prezdaantiin Naannoo Oromiyaa obbo Lammaa Magarsaa guyyaa har’aa haala yeroo irratti ibsa kenneen, maqaa ABO’tiin iddoo adda addaatti saamichaa fi rakkoowwan garagaraa kan muldhataa jiran ta’uu fi dhimmicha irratti hooggantoota dhaabichaa waliin marii godhuu ibse. Akka Obbo Lammaan jedhetti, hooggantoonni ABO gochi raawwatamaa jiru kan isaan hin ilaallanne ta’uu ibsan.
Torbee darbe keessa jilli mootummaa Ityoophiyaa prezdaantii naannoo Oromiyaa Obbo Lammaa Magarsaa fi Ministeera haajaa alaatiin hogganamu gara Eertiraa imaluun hooggantoota ABO waliin mari’atuun waliigaltee nagayaa mallatteessuun ni yaadatama.
Walii galtee Nagayaa Addicha waliin maallateefame ilaalchisee Obbo Lammaa Magarsaa:
“Haala dhimmoota gurguddoo irratti waliin hojjatuun danda’amu irratti mari’achuun walii galleerra, dhimmoota xixiqqaa hafan ammoo adeemsa keessa hiikaa deemuuf walii galameera. Maqaa walii galtee kanaatiin yakkoonni adda addaa raawwatamaa jiran fudhatama hin qaban, warri waan kana raawwataa jiran akka irraa of qusatan” jechuun akeekachise.


text:
Prezidaantiin Yunaayitid Isteets, Doonaald Traamp, har’a, Gumii walii-galaa ka Tokkummaa Mootummootaa irratti haasawa dhageessisaniin, biyyoonni addunyaa walaba ta’aniif akka dammaqinsi guddaan barbaachisu waamicha gochuudhaan, akka hoogganoonni Addunyaa gamtaadhaan mootummoota hamoo kan Kooriyaa Kaabaa, Iraanii fi Venezuweelaa dura dhaabbatan gaafatanii jiran.
Yunaayitid Isteets, guutummaatti of irraa ittisuun yoo diraqama itti tahe, haleellaa Niyukilaraa yokaan Misaahelaa Kooriyaa Kaabaa irraa ofis tahe michoota ishee oolchuuf jecha, guutmmaatti Kooriyaa Kaabaa barbadeessuu dhaa ala, fala ka biraa hin qabdu” jedhan – Prezidaant Traamp.
Hoogganaa Koriyaa Kaabaa – Kim Jong Un-tiinis, “namichi Rookeetii sun, ergama of balleessuu fi mootumaa isaa balleessuutti jira” jechuun itti qoosan.
Iraaniin ennaa qeeqanis, hoogganoonni ishee, ol’aantummaa waraanaa barbaacha, biyya duurettii gara biyya dingdeen ishee manca’ee fi mootummaan ishee hammeenaytti bobba’e taasisan” – jedhan – Prezidaant Traamp.


text:
Mootummaan bulchiinsii naannoo Amaaraa namoota gidduu kana hidhata siyaasaa qabaniif jecha hidhee akka gadhiisuuf Jaarmayaan mormiituu ta’e kan sochiin biyooleessaa Amaaraa gaafatee jira. Namoota 4552 hidhuu isaa kan beeksisee bulchiinsii nannoo Amaaraa kunis seera eegsisuuf akka ta’e namoota seeraan ala meeshaa waraanaa daldalan, saamiinsaa fi qabeenya namoota dhunfaa barbadeessan, ajjeechaa rawwatanii fi hokkara kakaasan ittiin jedhee jira.
Garuu jaarmayaan mormiituu kun, mootummaan naannoo miseensoota mormiituu fi namoota mootummaa qeeqan irratti fulleeffatee jira jedha. Kanaafis deemsii sirnaawaa fi seeraan buluu mootummaan nannoo akka fudhatu gaafachuu isaa Asteer Misgaanaaw Baahir Daar irraa gabaastee jirti.


text:
Guutuu Abarraa: Baandii Gadaa deebisnee ijaaruuf jirra
Miseensoota Baandii Gadaa durii keessaa Tottobaa Margoo fi Hirphaa Gaanfuree fi miseensota haaraa dabalachuun baandiicha deebisanii ijaaruuf hojjachaa akka jiran artistiin Oromoo biyya Noorweey jiraatu Guutuun Abarraan BBC'tti hime.
Guutuu Abarraa Galataa- Oromiyaa, Wallagga Lixaa, Magaalaa Mandii keessatti dhalatee guddate.
Erga waggaa saddeetti as ammoo biyya Awurooppaa Noorweey, Magaalaa Bergen keessa jiraata.
Sababni gara Noorweey deemusaas waan maatiin isaa baqattummaan biyya sana keessa jiraniif, isaan waliin jiraachuuf achi dhaqusaa BBC'tti himeera.
Ijoollummaadhaa qabee fedhii muuziqaa akka qabu kan dubbatu Guutuun, carraa muuziqaa hojjechuu kan argate garuu biyya Noorweey erga dhufeen boodadha.
''Norweeyitti, muuziqaa Oromoo gara waltajjii addunyaatti fiduudhaaf yaalii gochuun jalqabe,'' jedha. Kanumaanis baandii aadaa garagaraa walitti dabaluun muuziqaa hojjetu, Fargespill jedhamu keessa miseensa tahe.
Haaluma kanaanis sirboota Afaan Oromoo fi sirboota biyyoota dhihaa walitti makuun waltajjiirratti dhiyeessuu jalqabe.
''Sirba Oromiyaa bal'oo'' jedhutu namoota baayyeen wal na barsiise. Kanumaanis carraa mootii fi giiftii Noorweey biratti affeerameera,'' jechuunis nutti himeera.
Guutuun sirba Oromiyaa bal'oo jedhu kana miseensota baandichaa Afaan Oromoo hin beekne leenjisuun, sirba kana waltajjii garagaraa irratti dhiheessuu danda'eera.
Maatii Moototaa Noorweey
Bara 2015 keessa mana mootii Norweeyitti sirba Afaan Oromoo akkan sirbuuf kan affeerame Guutuun, ''Giiftiin biyyattii [Sooniyaanis] Afaan maalii akka tahee na gaafatanii Afaan Oromoo akka tahees itti himeera,'' jedha.
Qophiin kunis TV biyya Noorweey keessa argamanitti tamsa'eera.
Artistoota biyya biroo waliin taphachuu
Sirboota Afaan Oromoo namoota biyya biraa afaanicha hinbeekne barsiisuun ni ulfaata kan jedhu Guutuun, baay'ee ulfaataa tahuus barsiisuun ni danda'ama jedha.
''Isaan waliin sirbuu danda'uun koo, sirbi Afaan Oromoo sadarkaa addunyaatti, sirboota biyyoota biroo waliin makamee akka hojjatamuu danda'u agarsiisa.''
Kana malees aartiin Afaan Oromoo miidhamaa ture kan jedhu Guutuun, akkasitti sadarakaa olaanaatti hojjachuu danda'uun koo hedduu na gammachiisa,'' jedheera.
Danqaalee mudatan
Rakkoon inni guddaan biyya hambaatti gama muuziqaatiin artiistii tokko mudatu, kaka'umsa [inspiration] akka tahe dubbata.
Kanas wayita ibsu, ''Osoo Oromiyaa jiraattee, manaa baatee wayita qilleensa biyyaa hafuura fudhattu, waan isaan dhaggeeffatan beekta. Biyya hambaatti fooliin ati fudhattu, foolii biraati. Waan gurri kees dhaggeeffatu waan addaati. Osoo hin jaallatiin handhuura irraa fagaachaa deemta,'' jedha.
Danqaan inni biraan ammoo, ''Afaan Oromoo guyya guyyaan itti hin fayyadamnu waan taheef, walaloo sirnaan barreessunillee ni ulfaata,'' jedheera.
Baandii Gadaaa deebisanii ijaaruu?
Miseensoota Baandii Gadaa durii keessaa Tottoobaa Margoo fi Hirphaa Gaanfuree, akkasumas miseensota haaraa dabaluun baandii kana deebisanii ijaaruuf hojjachaa akka jiranis Guutuun BBCtti himeera.
Baandii kanas Baandii Gadaa Bergen jedhanii akka moggaasanis dubbateera.
Muuziqaan Oromoo 1990'oota keessa ture sadarkaan isaa olaanaa ture kan jedhu Guutuun, artistoonni wayita sana turan biyyaa baqatanii waan bahaniif, sadarkaan muuziqaa Afaan Oromoos akka miidhamu godhee jira jedha.
Kaayyoon baandii kanaas, aartiin Oromoo lammata deebi'ee akka inni dhalatu gargaaruufis akka ta'e dubbateera.
Baandiin kanaanis biyyoota Awurooppaa fi Ameerikaa keessa naanna'uun muuziqaa dhiyeessuuf akka kaayyeeffatanis Guutuun nutti himeera.
''Carraa kanaanis uummanni akka kana baru gochuu koottis nan gammada,'' jedheera.


text:
Prezedaantiin Masrii Abdul-Fattah Alsisi waa’ee hidha laga Abbaaya ilaalchisee, mootummaa Itoophiyaa akeekkachiisuu isaa gabaasni Washington Post ni mul’isa. Prezedaant Alsisiin, “dhimmi hidha laga Naayil, Masriif dhimma jiraachuu fi jiraachuu dhabuuti” jechuu isaa gabaasni kun ni mul’isa. Akka gaazexaan kun jedhutti akeekkachiisni cimaan akkanaa kun, kallattiidhaan Prezedaantii Masrii irraa yeroo lammaffatiif dhagayamuun, dhimmichi hangam yaaddessaa akka ta’e mul’isa.
Related Posts
Abdulfattaah Alsiisii naannawa “Nile Delta”jedhamutti eebbaa Pirojektii Misooma Qurxummii tokko irratti haasawa godheen, “dhimmi hidha laga Naayil irratti Itoophiyaan adeemsisaa jirtu, Ummata Masriitiif dhimmaa jiraachuu fi jiraachuu dhabuuti,bishaan laga Naayil ilaalchisee gayee Masrii eennuyyuu tuquu hin danda’u” jechuun akeekkachiise.
Hidha guddicha Laga Abbaay ilaalchisee, bu’aa qorannoo gareen Gorsitootaa dhiheenya kana dhiheesse irratti, biyyoonni Sadeen jechuunis Itoophiyaa, Suudaan fi Masriin waldhabuu isaanii gabaasni kun ni addeessa. Odeeyfannoo wal fakkaatuun walitti dhufeenya Itoophiyaan akka haarayaatti dhiheenya kana Qaxar waliin jalqabde, mootummaa Masrii kan dallansiise tahuu gabaasni arganne ni ibsa.
Comments
Loading...


text:
Ibsa KY- ABO
Gaafiin Oromoo gaafii abbaa biyyummaati malee gaafii mirga lammummaa Tophia kadhachuutii miti. Oromoon wanni qabsaawuuf biyya humnaan weeraramee boortaadhaan irra fudhatamte harkatti deeffachuuf taha. Akeeka kana bikkaan gahuufiis gootota qaqqaalii kumaatamaan lakkaawamaniitu itti waragamee, ammallee itti wareegama jira. Oromoon qabsoo hadhooytuu bara dheeraaf gooteen milkii if duuba deebisuu hin dendeenye baayye galmeesite. Qabsoon Bilisummaatiis sadarkaa amansiisaarra gahuutti jirti. Ar’a waan hamma ammaatti hele jabeeyfatee sadarkaa itti aanutti tarkaafachuutu irrra eeggama malee waggaa afurtama if booda deebi’ee tokkummaa Tophiyaa leellisuun hin barbaachisu.
Qabsoon bilisummaa tuni akkanumaan hin jalqabamne. Mootummaa biyya alagaatu biyya oromoo weeraree qabeenya saa dhuunfatee abbaan biyyaa biyya ofiirratti alagaa tahuu mudate. Dhugaa namuu beeku tana Habashoota oromoon biyya oromiyya ja’amtu hin qabdu, biyyi Oromoo Toophiaadha je’u yoo taate malee, kan bir hin jiru. Warri qabsoon bilisummaa Oromoo isaan hifachiifte, kanneen rakkoon mooraa QBO keessatti akka isaan barbaadanitti furmaata arkachuu dhabde, arra dhaadannoo dulattii warra Habashaa lafaa fuudhatanii isii jalatti oromoota walitti qabuu yo tattaafatan waan nama ajaa’ibsiisuu miti; murni ykn tuutti abdii kutatte wanni hin goone hin jirtu.
Gareen maqaa ADO je’uun as baate tuni haqa Oromoon qabdu isaanii tolutti jijjiiruuf tashannoohaan bobbaate. Jarri kuni Oromoo fi Habashni warra biyya takkaati; Waldiddaan isaan jidduu jirtuus waldiddaa warra biyya takka waliin qabu jidduu jirtuuti jechuuhaan nu amansiisuu kajeelti. Hawwii fi dharraa aangoo habashoota waliin qoodachuuf qaban dhugoomfachuuf jecha haqa ummanni oromoo qabu daboolanii awwaaluun immoo, hin dandayamu.
Ummanni Oromoo eega biiyti saa irra fudhatamteerraa kaasee haqa ofiitiif takkaa qabsoorraa hifatee hin beeku. Ajjeechaan, hidhaafi roorroon isarra geessu murannoo isaa isa keessatti hin masheensine; kaayoo qabsoo isaa isa hindagachiifne; gabrummaa amanfatee ajaja alagaa isa fudhachiisuu hin dandeenye. Kuni kaleessas, ar’as, boruus dhugaadha.
Gareen tuni mulata haarayaan Oromoof qaba jetti. Mul’anni kuni harayaa mitti. Maluma warri Habashaa Oromoota afanfaajeysuuf itti afeeraa turani: “Toophiyaa takka, ummata tokko, eenyummaa takka” kan je’u taha. Akeekni isaatiis Oromoo gabrummaa Habashaa jalatti baraa gadaaf akka jiraatu gochuudha. Mul’anni garee tanaa kan moora QBO gadisiisu ka milikii haga amma QBO arrkatte if booda deebisu, ka moora diinaa ililbeedhaan goosu tahuun shakkiin hin jirtu, Kanaafuu, humnoonni Oromoofi Oromiyaaf anaannataii fi bilisummaa oromiyatiif dhaabbatan martinuu mul’ata kana sirna koleneeffataa Habashaa waliin qilee buusuuf akka bobbohan itti dhaamna.
Akka mala qabsoottis mala haarayaa miti. Jaarmayoonni maqaa Oromootiin Itoophiyaa keessatti jaaramanii mirgoota dimokrasii argachuufi hiree filuufi filamuutis qabaachuun ni dandayama jedhanii qabsaawan, fakeenyaaf: ONC Mararaa Guddinaatiin gegeefamu, WFIDO Bulchaa Dammaqsaatiin gegeefamu maqaa dhawuun ni gaya. Isaan lameenuu ‘mul’ata haaraya’ isiniif garre nun hin jenne. Haa tahu ammoo, hidhaa, ajjeechaafi, biyyaa irra arihamuurraa hin baraaramne.Oromootiin isaan kana duraas habashoota waliin hojacaa turan hireen saan kanuma ture. Habashaan akka hareetti fe’ateetuma, yaroo bakka barbaadan gahan gatanii, ajeessanii , hidhanii cafaqanii bira dabru. Dhugaa tana ta nuti mootoota habashoota irra hubanuu. Hireen warra arra habashootaa waliin dhaabachaa jiraniif, warra bakka warra achii jiruu bu’uu barbaadan hireen saan takkuma.
Akka hubannoo keenyaatti gaafii bilisummaa oromiyaa xurree sirriirraa maysuu ykn dabsuu yoo taate malee, milkiin mootummaa TPLF jalatti oromoodhaaf arkamsiisan hin jirtu. Mul’anni haraan ADO/ODF akkuma kurnee lama dura waraana mooratti galchan sunitti ar’aas moora qabsoo bilisummaa oromoo diiganii bittinnimsuu, sochii bilisummaa fashalsiisuu, mirga hiree murteefannaa ummata oromootiifi kan ummatoota cunqurfamooi hunda meelachiisuu waan toltuun dhuftu hin jirtu. Kuniis waan ummanni Oromoo qaamaa qalbiidhaan fuula itti deeffatee osoo firii qabsoo isaa hemilaalitti hinhafne tarkaanfii itti fudhatu ifatti hubachiifna.
Nuti KR-ABO kaayoon teenya Walabummaa oromiyaatii fi bilisumaa ummata oromooti. Tokkummaan saboota biroo wajjiin qabaatu dhimma erga bilisoome booda fedhiifi murtii ofiitiin irra gayu qofa taha jenna. Dhaadannoo ‘dura bilisummaa; sun booda tokkummaa’ jettuutu sirriidha jenna. Namni gabrummaa jala jiru AMBA tahuu hin dandayu; ambummaan mul’anni haaraan gartu abjuudhaan malee haqaan hin jiraattu.
Koreen Yaroo ABO duumeeysa balaafi gaaga’ama dorrobee ummata Oromoorra bargaafachuuf deemu dhalachuu isaa ummata Oromootiifi warra oromoof anaannatan mara hubachiisuu feena. Haala kana faccisuuf moora QBO jabeessuudhaan qabsoof bobbahuu feesisa. Kanaafuu jaarmayoonni kaayoo bilisummaatti amanan martinuu hatattamaan hiriira tokkotti galanii qabsoof akka bobbohan isaan afeerra.
Akkasumattis ummanni oromoo xurree qabsoof saaqamte keessa tarree galuudhaan humnoota dantaa isaa dhugoomsuuf, oromiyaa bilisoomsuuf bobbahan waliin akka dhaabbatu qabsoo diddaa gabrummaatis akka finiinisu, alaafii keessattis tokkummaa isaa akka jabeeysu dhaammanna.
Oromiyaan ni bilisoomti
KY-ABO


text:
Har'a jirattoonni magaalaa Finfinnee hidhi guddichi haaromsa Itoophiyaa marsaa 2ffaa guutamuu deeggaruun, akkasumas “garee Shororkeessaa” kan ittiin jedhan Adda Bilisummaa Uummata Tigirayiin balaaleffachuuf addabaabayii Masqalaatti hiriira bahanii jiran.
Dhaadannoolee HIWEHAT yokaan ABUTn balaaleffatan dhageessisaa turan, jiraattonni magaalaa Finfinnee hiriira har’aa irratti argaman.
Bakka hiriirichaatti kan haasawa taasisan itti-aantuu Kantiibaan magaalaa Fifinnee, Aadde Adaanecha Abeebee, “ummatni birmadummaa fi asxaa biyyoolessaa kabachiisuuf warra hojjetan raayyaa ittisa biyyaa cinaa ni dhaabbata,” jedhan.


text:
( Ogeessa irraa kan naaf ergame) A. Manni maree ministeerotaa har’a imaammata afaanii irratti marii’atee raggaasise. Wanti ragga’e wixinee seeraatii miti. Wanti ragga’e wixinee fooyya’insa …Read More »
OMN:Sirna Eebbaa fi Saaqiinsaa FIB (Amajji 26, 2020)
OMN:Sirna Eebbaa fi Saaqiinsaa FIB (Amajji 26, 2020)OMN:Sirna Eebbaa fi Saaqiinsaa FIB (Amajji 26, 2020)Posted by Oromia Media Network on Sunday, January 26, 2020Read More »
Kitaaba Raammisoo sagaleen..
Warra RAAMMISOO dubbisuuf dharraataniif hamma kitaabichaan walitti baatanuu, waraabbii sagalee kutaa 1-rraa hamma 7-aa, heera malee sa'aa lamaa, gabaa! Ittiin booharaa. Warri maxxansaa lamadaa qabdan …Read More »
Gubbaan sabboonummaa Oromoo fakkaachaa Keeysa dhooyfattanii Haala mijjeeyfachaa
Tortora haasawaa Tola fakkeessuu Summii baattanii Nutti gad facaasuu Guyyaa jara fakkaachaa Galgala nu fakkaachuu Afaan damma dibattanii Nuun sossobachuu Gubbaan sabboonummaa Oromoo fakkaachaa Keeysa …Read More »
Mijuu – Kuusaa Furaa Jechoota Afaan Oromoo
Barreeysaan kitaaba kanaa Abdurashiid Abdurahmaan (Abbaa Urjii) Posted by Abbaa Urjii on Thursday, September 6, 2018Read More »
JECHOOTA GAMNAA KUTAA 11FFAA
Waa sadi jabeessi; tattaafadhuun 1. Hojii 2. Barumsa 3. Abdii *** Waa sadiin namatti dondhoomin 1. Nagaa gaafachuu 2. Haasaa gaarii dubbachuu 3. Waa barsiisuu …Read More »
B A G A I T T I I N I S I N G A H E !
Bara gaarii – bara guddinaa Bara balleeysinu shiraa fii jallina Bara tokkummaa – bara nageenyaa Bara lagannu wal jibbaaf hammeenya! Bara badhaadhinaa – bara quufaa …Read More »
JECHOOTA HOJIIF BARBAACHISOO: Kutaa Shanaffaa
Taammanaa Bitimaa irraa DURADUBBII Dubbiftoota barreeffata kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, barreeffata kana kutaalee dabran afran akka gaariitti dhamdhamachuu keessaniif, mee hedduu galatoomaa! Duubbiin galatoomfannaa …Read More »
JECHOOTA HOJIIF BARBAACHISOO: Kutaa Afraffaa
Taammanaa Bitimaa irraa DURADUBBII Dubbiftoota barreeffata kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, barreeffata kana kutaalee dabran sadeen akka gaariitti dhamdhamachuu keessaniif, mee hedduu galatoomaa! Duubbiin galatoomfannaa …Read More »
Gaafa agabuun dhufe soorree beela baafnee..
Gaafa agabuun dhufe soorree beela baafnee, Garbuu nyaachifnee annaan mi’ii obaafnee, Isaa nama hin fakkaanne nama fakkeessinee, Gara laafina keenyaan qubsiifnee guddifne. Akka ilma keenyaatti …Read More »