text:
Gosoonni Oromoo kan Ilmaan bareentummaa tahan keessaa kan harargee keessa jiraatan ilmaan Humbannaa/Aniyyaati isaaniis ilmaan sadan Sadachaa Baabboo ,Malkaa fi Danbee jedhamuun yammu beekaman ilmaan Afran kodheellee immo Biduu, Annaa, macca fi Kooyyee jedhamuun beekaman.
ilmaan Afran Qalloo immoo Afran ilmaan Qalloo yammuu tahan isaaniis Oborraa, baabbile,Dagaafi Ala jedhamuun beekaman.
Akkasuumaas Guutuu Harargee lixa qabatanii kan argaman Ilmaan Murawwa/Ituu jedhamuun kan beekaman yammuu tahu walumaaa galatti Gosootni kuniis dhuma Jaarraa kudha lammaffaa dura jalqanii seeraa gadaa tokkoon Odaa Bultum jalatti waggaa dhibba hedduuf of bulchaa turuu isaanii seenaan barreeffamaa adda addaa ni ibsa.
Hiddi laatinsa Oromota Harargee akka kanaan gadiitti tarreeffamu
Marawwaa (Ituu)
Afran Mana Ituu 2. Shanan Mana Baabboo
1/ Afran Mana Ituu
Adaayyoo Arroojjii Waayyee Baayee
2/ Shanan Mana Baabboo
Baabboo Algaa Galaan Warra Gaamoo
Humbannaa
Anniyyaa
Sadan Sadachaa Afran kodheellee
Baabboo Malkaa Danbee Biduu Annaa macca Kooyyee
Qalloo
Oborraa Baabbilee Dagaa Alaa
Oborraa
Dagaa Akkichuu ` Bilii Dooranii
Yaasaa Booranii Mangaadhaa Xaayee Gorbee Kuraa Hinee Yaasaa Guutaa Guttayyuu Abbichuu
Baabbilee
Areelee(1) Heeban(3) Hawwiyyaa(2) Girii
Dooyyoo 1. Fagaroo 1. Gundhabee Waalee Waajaroo Lubaayaa
Goonaa 2. Karaalee
Baabboo
Haagloo
Maayaa (7)
Alii
Usmaan
Boonayaa
Dooranii
Hagaloo
Tudhaa
Miyyii
3/ Dagaa
Noolee Jaarsoo (6) Huumee (12)
1/ Haleelee 1/Oromoo 1/ Sirgaalaa
2/ Muchaa 2/ Dawwaaroo 2/ Duudaa
3/ Oromoo 3/ Dhangaa 3/ Warra Daay
4/ Walaabuu 4/ Badii
5/ Warrasay 5/ Oboo
6/ Ogaa 6/ Asaboo
7/ Ibsoo
8/ Onaayaa
9/ Alii
10/ Noolee
11/ Guyyee
12/ Busa
4/ Alaa (12)
Abbaadhoo (4) Abbayyii (4) Gutayyuu (4) Arroojjii (7)
Tuulama 1. Kodhallee 1. Yaasaa A) Sadeen Oboo
Sirbaa 2. Amuumaa 2. Kuutayyaa 1. Baachoo
Kuraa 3. Diiramuu 3. Guuleee 2. Balaalo
4.maayaa 4. Sobaalee 4.yaayya 3. Doogu
B) Afrab Jamjam
1) Diimaa
2) Bonee
3) Waayyuu
4) Abbaadhoo
Alaa
Nuunnuu(4) Goollo(3) Galaan (3) Buubbuu (3)
1, Baabboo 1, Maaruu 1, Dambee 1, Aliimoo
2, Jiddaa 2, Hurratii 2, Iluu 2, Diramuu
3, Itayyaa 3, Jiddaa 3, Morowwaa 3, Kutaayyee
4, Biliidaa
Alaa
Kaakoo (4) Eree(3)
Diiramuu(4) Meettaa(8)4n baddaa 4n Lagaa
1, Hariroo 1, Dooguu 1, Oyloo 1, Ariyaa 5.Maaru
2, Dullachaa 2, Baaduu 2, Corroqoo 2, Buunnii 6.Dullacha
3, Dhanqaa 3, Buraaqsaa 3, Abuunni 3, Daada 7.Biyyoo
4, Adaanoo 3, Abuunni 4,Ooyloo
8.Dimmaa
Weeyrara Alagaatiin Dura Ittiin Bulmaata sirna Gadaa Raabaa fi Doorii Oromoota Harargee
Bara sirna gadaa kana keessatti abboottii gadaa lakkoofsan hedduu ta’aniitu teessoo isaanii Odaa Bultum godhachuun Oromoo Harargee bulchaa turan keessaa akka fkntti Abbaa gadaa Jaarraa Mardiidaa/1193-1200/,Roobaa Dhungataa /1201-1208/,Roobaa Gaamoo/1209-1216/ Roobaa Gobeellee/1217-1224/,Dooyyoo Daarimuu.1225-1232/ fi Harhar Hargaya/1233-1241/ jalqaba irratti warreen eeramaniidha
Haata`u malee lakkoofsi namaa fi horii hedduummaachaa waan dhufeef gosoonni Oromoo kun lafa baballifachuuf gargar fagaatanii qubachuu jalqaban.
Akkaata kanaan Oromoon Afran Qalloofi Anniyyaa gara bahaa godaananii lafa bal’aa qabatanii jiraachuu jalqaban. Iddoon qubatanii jiratan Odaa Bultum irraa baay’ee fagaatte.
Sababa fageenya kanaan seeraafi bokkuu tokko jalatti buluun baay’ee ulfaataa dhufe.
Rakkina kana furuuf gosoota Orommo gara bahaa socho’anii qubatan keessa tokko kan ta’e Oromoon Afran Qalloo Jaarraa 18ffaa keessa konfodereshiinii Afran Qalloo jedhamu hundeessuun sirna gadaa mataa isaani uummatanii ittin of bulchuu jalqaban.
Sirni gadaa ilmaan Afran Qalloo hundeeffatanii ittin bulaa turan kun Raabaa Doorii jedhama.
Teesson gadaa Raabaa Doorii afran qalloo Mooraa Fugug bakka Buluuloo jedhamtutti yammuu tahu Buluuloon Aana Qarsaa naannoo Magaalaa waatar jedhamtu cinaatti argamti.
Korri caffee gadaa Raabaa Doorii walgahii isaa waggaa saddeet, saddetiin gaggeeffata.
Hirmaattoonni kora caffee gadaa Raabaa Doorii kuniis dhiibbaa tokko malee bilisaan yaada isaanii dabarfatu.Korri yaa’ii caffee kun gosa hunda walqixxummaan hirmaachisee nageenyaa fi tasgabbii ummataa kabachiisaa tureera.
Kana malees, sababa bishaan dhugaati fi lafa margaatin walitti buinsa gosa jiddutti uumamaa ture furmaata itti keennuun nageenyaa ummata jiddutti buusaa ture.
Sirni gadaa kun Aadaa,duudhaa,afaan,seenaa fi Amantii saba Oromoo akka hin banne eegee dhaloota irra dhalootatti akka dabru taasisuun guddina Aadaa fi eenyuummaa oromootif gahee bahaa ture.
Gama biraatin gosoonni Afran Qalloo hundi bulchinsa Raabaa Doorii kan mataa ofii qabaachaa turan.
Bulchinsi kunis kora caffee Raabaa Doorii gosaatin hogganama.
Korri gosaa kan rakkoolee xixiqqoo gosa jiddutti umamtu furmaata itti kennuun nageenya hawaasaa tiksu Raaba jedhama.
Haata’u malee rakkoolee gurguddoo gosa jiddutti uumamtu ilaaluuf kan aangoo qabu kora caffee gadaa Doorii jedhama.
Bulchinsa gadaa Afran Qalloo keessatti qaamni aangoo guddaa qabu Caffee Gadaati.
Gara biraatiin Raabni bulchinsa gadaa yoo ta’u
Dooriin waraana gadaati.Hojiin waraana doorii diina ummata irra ittisee nageenya hawaasa Oromoo tiiksuudha.
Ajajaan waraana doorii Abbaa Duulaa jedhama.
Haata’u malee, qaamni waraana labsuuf aangoo qabu Caffee Raabaa Dooriiti.
Hoggantoonni sirna gadaa raabaa doorii karaa dimookiraasiitin ummatan filamanii waggaa saddeet,saddeetin aangoo walif dabarsaa biyya bulchaa turan..
Gama kaaniin gosti Oromoo Anniyyaa Jaarraa kudha saddeetaffaa irra eegalee Caffee Gadaatin of bulchaa turuu isaani seenaan manguddoota oromoo irra argame ni ibsa.
Akka manguddoonni kunneen jedhanitti teessoon caffee gadaa Oromoo anniyya Diida Anniyyaa ykn Burqaa Tirtiraa jedhamti.
Miseensota hoggansaa kora caffee Gadaa Raabaa fi Doorii akka kanaan gadiitti tarraa`aniiru.
Abbaa Fugug(Abbaa Gadaa) – Presidenti
Abbaa Bokku – Itti Aaanaa-Presidenti
Abbaa Chaffe – Waliitti Qabaa kora (Chaffe)
Abbaa Dubbi – Kan Dubbii Ykn Dhimmoota Uumaman akka murtii Argataniif kora caffeetiif dhiheessu
Abbaa Seera – inniis nama heeraa fi seera sirritti beeku fi akkasumaas heeraa fi seera kana kora caffeetiif kan ibsuudha
Abbaa Alanga – Inniis dhimmoota umameef murtii gitu kora caffeettiif kan himu
Abbaa Duula – Ajajaa waraanaatti
Abbaa Sa’a – qabeenya kan toohatu
Hoggansi kora caffee kun Aadaa, seenaa,afaan fi safuu hawaasa beekuufi akka hin tuqamne tiksuuf dirqama qaba.
1.Hiikkaa Gadaa
Gadaan waan jecha tokkoon himamuu miti.
Kana jechuun gadaan hiika hedduu qaba jechuudha.
Innis akka armaan gaditti ibsama.
Gadaan sirni ittin bulmaataa Oromooti
Gadaan maqaa waliigalaa kan ittin bulmaataa dimookiraatawaa taheedha.
Sirna dimookiraasii hayyoota Oromootiin uumameedha. Sirni gadaa heera saba Oromoo guutuu kan siyaasaa, dinagdee fi hawaassummaan sabichaa ittin murteeffamuu dha.
Kan miseensi sabichaa mirgaa fi dirqama isaa beekee itti walii galu wabii tokkummaati.
Gadaan sadarkaa umriiti
Sirni gadaa sirna dhalli Oromoo hoodaa fi itti gaafatama adda addaa kan itti qabatanii dha.
Hojiileen raawwatamu hundi sirna gadaan walitti hidhata qaba.
Kana jechuun gadaan sirna aadaa, seenaa, afaan, hawaasummaa, dinagdee Oromoo irratti hundaa’ee ijaarame jechuudha.
Dhallii oromoo sadarkaa umrii waggaa saddeet saddeettin tokko irra gara biraatti dabraa bara saddeetama booda sadarkaa gadamoojjii /kudha tokkoffa irra gaha.
Namni tokko sadarkaa gadaa tokko keessa bara saddeet qofa tura. Yeroo sadarkaa gadaa tokko irra kan biraatti cehu sirna adda addaatuu raawwatama.
Sadarkaaleen gadaa kunis akka armaan gadiitti dhihaatu.
2. Sadarkaalee Gadaa
maxxaarii (0-8)
Sadarkaa kun sadarkaa daa’imaati
Daa’imni sadaekaa kana keessa jiru rifeensi isaa hin haadamu
Daa’imni tokko yeroo sadarkaa kana hulluqu maqaa arkata.
Maatiin daa’iman sadarka kana keessa jiran qaban yoo aannan hin qabne gosaatuu keennaf.
Daa’imni sadarka kana keessa jiru hamtuufi toltuu, firaa fi alagaa addan baasuuf fa’a.
kana malees hibboo fi seenaa akaakkayyuu fi abaabilee isaa irra barata. Akkasumaas, gaggeessa paartii gaafa dhalatan taayta irra ture waliin akka miseensaatti fudhatama.
Sadarkaan kun Oromoo Ituu biratti maxxaarrii jedhama.
Ruubaa/Itti makoo (9-16)
Daa’imni tokko yeroo sadarkaa kana seenu rifeensi irra haadamee booda ayyaanni qophaahee keennaan gabbisaa /goramsa tokko/ keennameefii sadarkaa itti makkootti seena.
Yeroo kana hammachiifamee maqaan baafamaf.
Guyyaa kanarra eegalee maqaan kanaan beekkama. Ijoolleen sadarkaa kana seenani bara afur booda gaammaa haaddatanii, roggee filatan
Gahee hojii isaanii
Bishaan daakuu, farda gulufsiisuu fi sirba fi geerarsa baratu.
Kanamalees hidda sanyii isaanii, hojiitiksaa, adamoo, ispiirtii aadaa fi jibrii foo’uu baratu.
Akkasumaas , siyaasaa (mirga, dirq
ama, seera) fi hawaasummaa baratu.
Dhumma irrattis ayyaana ijoollee kan tabooree jedhamu hiriyaa isaanii walin kabaju.
Sadarkaan kun – Boorana keessatti – Gammee xixiqaa jedhama
Goobama/Dabballee (17-24)
Da’imni sadarkaa Ruubaa keessa dabree sadarkaa goobamaa ykn dargaggoo keessa seena.
Gahee hojii
Leenjii waraanaa baratu
Biyya irra deemuun sirba saban wal baru
Yeroo gadaan buttaa qalu goobamaatuu korma kuffisee qabaaf
sadarkaan kun bakkoota adda addaatti maqaa adda addaa qaba.
Tuulama – Foollee
Borrona – Gammaa Gurguddaa
Gujii – Kuusaa
Afran Qalloo – Goobama
Raaba/Foollee (25-32)
Namni tokko sadarkaa gobama keessa bahee sadarkaa raabaatii seena.
Sadarkaan kun sadarkaa loltummaattii.
Namni sadarkaa kana seenee waraana taha jechuudha.
Sirna gadaa keessatti murni kun murna loltuu ture.
Namni umriin isaa sadarkaa kana seenee hundi loltummaa tahuuf dirqama qaba.
Gahee hojii Raabaa
Leenjii waraanaa baratanii yeroo diinni biyya weerare meeshaa waraanaa kan akka xiyyaa, eeboo, gaachanaa fi fardaan duulanii diina ofiirra deebisu.
Dhimmoota biyyaan wal qabatan barachuu jalqaban.
Sadarkaan kun bakka adda addaatti maqaa adda addaa qaba.
Kunis
Booranatti – Kuusaa
Tuulamatti – Qondaala
Gujiitti – Raabaa
Afran Qallootti – Raabaa jedhamu
Doorii (33-40)
Sadarkaan kun yeroo itti ilmaan kormaa aangoo qabachuuf qophii barbaachisu itti godhaniidha.
Haalii hojii isaanii warra biyya bulchan waliin waliitti hidhata qaba.
Gahee Hojii Doorii
Bakka warri gadaa itti murtii seeraa keennan rakkoo gosaa ilaalanii fi marii adda addaa godhanitti argamanii seea baratan.
Manguuddoo biyyaa irraa aadaa, seenaa, amantii, fi seera baratan.
Yaa’ii caffee gadaarratti hirmaatanii duudha bulchinsa gadaa baratan.
Rakkoolee xixiqqaa uumamte furanii muuxannoo hojii horatan.
Biyya keessa deemanii ummatan wal baru. Sadarkaan kun bakka adda addaatti maqaa adda addaa qaba.
Kunis :- Booranatti – Raabaa Doorii
Tuulamatti – Luuba
Afran Qallootti – Doorii /Raaboodoorii/
Gujiitti – Doorii jedhama.
Waluma galatti sadarkaan doorii kun yeroo itti ilmaan kormaa aadaa, duudhaa, seenaa, safuu, seeraa fi heera baratanii angoo qaphachuuf itti of qopheessaniidha.
Gadaa (41-48)
Sadarkaan kun yeroo ilmaan kormaa aangoo siyaasaa itti qabatanii biyya bulchanii dha.
Kana malees yeroo seera itti seeraa ilaalanii rakkoo gosaa furaniidha. Akkasumas abbaan gadaa biyya bulchu yeroo kana filamee hojii mootummaa godhaa itti jalqaba. Sadarkaan kun bakka adda addaatti maqaa adda addaa qaba.
Innis :-
Booranatti – Gadaa
Gujiitti – Gadaa
Tuulamatti – Luuba
Arsiitti – Luuba
Waluma galatti sadarkaa gadaa kana keessatti biyya guutuu keessa deemanii rakkoo dinagdee, hawaasaa, siyaasaa fi waraanaa furuuf itti gaafatama qaban.
7.Abbaa Bokkuu(49-56).
8.Abbaa muudaa(57-64)
9.Hayyuu(65-72)
10.Gada Mooji(73 -80)
Sadarkaan kun yeroo murni duraan aangoo irra ture aangoo itti dabarsu keennuun aangoo irra buhuudha. Manguddoonni yeroo aangoo isaanii fixan akka angafootti ilaalaman.
Abboottii Gadaa aangoo irra jiran gargaaran ykn gursu.
3/ Gadaan maqaa miseensoota paartiilee gadaati.
Gadaan oromoo shani ykn gaggeessa gadaa shan qaba. Gaggeessa gadaa jeechuun miseensa paartiilee siyaasaa jechuudha.
Gadaan tokko waggaa saddeet qaba.
Gaggeessi tokko waggaa saddeet biyya bulchee kan itti aanuuf aangoo keenna.
Abbootiin gadaa waggaa saddeet saddeetiin aangoo waliif dabarsu. Waggaan saddeet gadaa tokko maqaa mataa isaa qaba.
Kunis gaggeessa ykn miseensa gadaa jedhama.
Kunis bakka adda addaattii maqaa adda addaa qaba.
Boorana – Gaggeessa Gadaa
Tuulama – Miseensa Gadaa
Ituu – Miseensa Gadaa
Arsii – Miseensa Gadaa
Gujii – Baalii jedhama.
4.Marsaa Gadaa
Gaggeessi gadaa tokko tartiibaan deemee kan jalqabaatti yoo deebi’u marsaa tokko tahu.
Kunis Marsaa Gadaa jedhama. Gaggeessi gadaa tokko waggaa 40 booda bakka isaatti deebi’a ykn aangoo qabata.
Ilmaan gadaa moojii warra gadaati. Kana jeechuun abbaan gadaamoojii yoota’u ilmi isaa abbaa gadaa ta’a.
Gaggeessa Gadaa Afran Qalloo
Hormaata
Sabbooqa
Dibbeessa
Fadataa
Daraaraa fa’a.
Gaggeessii kun tartiibaa marsaan gadaan yoo mul’atu kan armaan gadii
fakkaata.
Sabbooqa
Hormaata Dibbeessa
Daraaraa Foodataa
Waluma galatti gaggeessi gadaa 5 marsaa gadaa tokko tahu. Tartiiba yeroo idileetiin yoo laallu jireenya namaa tokko keessa marsaa gadaa lamaatu jira.
Isaaniis
Marsaa duraa – Gadaa Abbaa
Marsaa Boodaa – Gadaa Ilmaa
Dhalii oromoo tokko guyyaa itti dhalatee eegalee hanga umrii waggaa (80) miseensa paartii gadaa tokko tahee jiraata
Kana jechuun abbaa fi ilma jidhuu garagarummaa umrii waggaa 40 jira.
——————————————————-
Ababoota laamishaahuu fi Guutummatti dhababmuu sirna Gadaa Raabaa fi Doorii
Ittin bulmaatni Mootummaa Raabaa fi Doorii Harargee Kuniis laamshaahuu kan eegale .
Jalqaba jaarraa 18ffaa keessa sababa Abbootiin Gadaa Rabaa fi Doorii tokko tokko Amiirota hararii waliin hariiroo Fuudhaa fi Heeruma uumuu dabalatee Amirota Harararii gosa orommoo lallabachuu barbaadaniif akka gosti moggaafamtuuf godhan booda.
Adeemsi kuniis muudamni Abbaa gadaa akka duraatti kan heeraafi seera sirna gadaa eggatee deemu osoo hin taane Angoon abbaa Gadaa maatii irraa gara maatiitti akka darbuuf xurree saaqe.
Sababnii bara hariiroon kun uumamu Angoon Amiirota kan warra maatii tookko waan tureef Aboottiin Gadaa raabaa fi Dooriitiis Adeemsa kana dhaaluu jalqaban fkn Amiir Ali ibn Da’ud kan bara(1647-1661)bulchaa ture irraa eegalee hanga Amiiraa isa dhumaa Amir Abdullahi ibn Muhammed kan bara(1885-1887)harar bulchaa turetti Amiirumaan Abbaa irraa gara ilmaa ykn obboleessa irraa gara obboleessaattii dabraa turte.
Gara oromootiinis Abbootiin Gadaa adeemsa kanan bulchaa turan akka fkntti Ballaa Buubaa ,Caammaa Nuur,kormooso,wadaay galmoo faan isaan muraasa.
Adeemsa fuudhaa fi heerumaatiin walqabatee Ali ibn Da’ud kan bara(1647-1661)bulchaa ture niitiin issaa oromo Anniyyaa yammuu taatu Amiir muhamad kan(1866-1875)Harar bulchaa ture nitiin isaa oboleettii koormoosoo kan abbaa gadaa afrn qalloo ture yammuu taatu inniis kudha lamaana alaa keessaa gosa warra Abbaadhooti.
Akkasumaas kormoosoos intala Amir Abdul Karim (1825-1834),kadja tan jedhamtu fuudhee akka ture ni himama.
Gara biraatiin naannoon Oromiyaa Bahaa tun Afaan qawwee weerartoota Arabaa jechuun Mootummaan Turkii fi Mootummaan Misraatiin A.L.A bara (1875-1885) Weeyraramuun ittiin bulmaaatni sirna Gadaa Raabaafii Doorii Oromoota hararg kun daran akka laamishaahu ta`e.
Adeemsa kanaaniis Weeyrartoonni kun bakka Abbootii Gadaa Duursitoota Gosaa gosoota oromoo kan naanno kana jiraatan keessaa filanii Maqaa Damiina,Garaada fi Malaaqa jedhamu moggaasuudhaan angoo kennaniifi akka adeemsi ittiin bulmaaata sirna Gadaa sabni kun ittiin walbulchaa ture dadhabu taasisan.
Dhuma irrattis Sirni Gadaa boonsaan Oromoon ofii kalaqatee ittin of bulchaa ture Kun xumura Jaarraa 19ffaa keessa weeyrara nafxanyootaatiin guutuutti Barbadaahuu isaa yaadannoo kaleessaatti.
Xumura
Akukuma jalqaba irratti ibsine sirni Gadaa sirna Dhimma jiruu fi jireenya ummata Oromoo fuula hundaan kan ilaalu sirna siyaasa, aada diinagdeefi amantiiti.
Akkaataan jireenya maatii, fuudhaafii heerumaa, hariiroon uumaa, Akkaataan qabannoo qabeenyaa itti loon bobbaasan, ,akkaataan itti qabeenya horatanii dhimma ittiin bahan hundi aadaa Gadaa keessatti bakka olaanaa qabu.
Namuu qabeenya mataa isaa irratti mirga guutuu qaba.
Akkaataan baasiin gumaa, adabni seeraa cabsanii fi sababa biraalleeofitti makanii itti waliin jiraatan hundi aadaa sirna kanaantiin gaggeefamu.
Akka bara saniitti eenyulleen aadaa kana nifudhata.
Murtiin adabbii yoo irratti dabrellee namni sun beekeeti eegumsa tokko malee, taa’ee adaba isarritti raaw’atamu eeggata.
Aadaa kanaa ala bahuun, badiidha, namuu aadaa tahuu isaa waan beekuuf sirna Gadaa keessa jiru osoo keessaa of hinbaasin kabajee jiraata.
Walumaa galatti sirni Gadaa sirna tokkicha ilmaan Oromoo hundi ittiin wal-bulchaa ture har`a addunyaa biratti fudhatama argachuun Galmee UNESCO irratti Galmaa`e waan ta`eef sirna kanaan yoo har’a wal-bulchine tokkummaa Oromoo gutumaan guutuutti mirkaneessuu bira dabree eenyummaan
Saba Keenyaa daran Addunyaa irratti akka beekamu taasisaa.
kanaafuu sirna miidhagaa sabni keenya ittiin walbulchaa ture kan gita bittaan nafxanyaa akka awwaalamu taasise ture kana iddoo jalqabaatti deebi`ee akka dagaagu gochuuf ga`een tokkoo tookkoo abbaa aadaa kan ta`e saba oromoo irraa eegamu ol`aanaa waan taheef gumaachi yaadaa fi beekumsaa nuti gumaachinu eegala dhuma hin qabneedha


c: text/html

text:
Government Service Requriements Government Service Requriements
Government Services Government Services
Gati gurgura konikolata
Ulageen tajaajila kana
- Waligaltee barrefaman ta'e gurigra fi bitta
- Yoo bakka bu'ee naman,hangoo ittigafatuma niqaba
- Waraqa enyuma
- Ittigafatamumma hojii vikili
Taritiba tajaajila argachuu
- 1.bitta fi bifa barbachisa gutu
- 2.Bifa sana biro fidudhan abba dhimma wajjiin dubachudhan dabarisuu
- 3.Muritte humuu raga ittigafatamumma.
- 4.Bitta fi ashuuri qarshi 5 fayyadamuu
- 5.Qrshii barbachisuu kanfaluu
- 6.waraqa kanfaluu isa agarisisu arkkat qabachuu.
- 7.Charjii guriguruu isa agrisisuu qabachuu.
Tajajila Tajajila
- አዲስ መንጃ ፈቃድ ማውጣት
- የእድሳት ፈቃድ የመስጠት አገልግሉት
- የግንባታ ፈቃድና ድጋፍ የመስጠት አገልግሎት
- ኃይል ማሳደግ ወይም ማሳነስ
- አምራቾችን በህብረት ስራ ማደራጀት
- ለኮድ 1 እና 3 /ለንግድ ተሽከርካሪዎች/ ውል መስጠት
- ለኮድ 2 /ለቤት ተሽከሪካሪዎች/ ውል መስጠት
- መስመር ላይ የተቀጡ ተሽከርካሪ መንጃ ፈቃድ ለመቀበል
- ሣይታደስ ለቆየ መንጃ ፈቃድ እድሳት መጠየቅ
- በመኪና መያዣነት የሚደረግ ውል መስጠት

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hilaarii Kiliintani fi Doonaald Trampii qabxii wal-fakkaataa irra jiran ammaf: Hilaariin 75, Doonaal 76 argatanii jiru. Kaadhimamaa 270 argateetuu mo’a.
Hiilariin Godinoota Illinoos, Roodaaylaand, Deelweerii, Masachuuseet, Neew Jarsii, fi magala guddittii Yunaaytid Istetis Diisii moote.
Tramp immoo Saawiz Kaalooraayinaa, Mizzurii, Alabaamaa fi Tennisii moo’era. Bayii mooudhaa barbaachisuu 270. Doonaald Traampi 76, Hiilaariin 75 gahaniiru. Godiinootaa falmisiisoo ta’an han akka Flooridaa, Pensilveeniyaa fi Noorz Kaaloraaynaa amma ammatii bayiin filannoo hin beekamne.


text:
Sadaasa 14-15/2010tti ‘Woorkishooppiin Xiinxala Hudhaalee Omisha Qonnaa Naannoo Oromiyaa, Hararii fi Bulchiinsa Magaalaa Dirree Dhawaa’ ykn ‘Agricultural Production Constraint Analysis Validation Workshop: The Case Of Oromia, Harari and Dire Dawa City Administration ‘ mata duree jedhuun guyyaa har’aa Sadaasa 14/2010 bakka qaamoleen qooda fudhattoota adda addaa, itti aantoota bulchiinsa godinaaleefi itti gaafatamaa waajjira qonnaafi qabeenya uumamaa, akkasumas; itti gaafatamtoota waajjira misooma qabeenya beeyladaafi qurxummii godinaalee Oromiyaa, pirezidantota yunivarsitii, hoggantoota naannoo fi qaamolee qorannoo Federaalaa argamanitti geggeeffamaa jira. Woorkishooppiin kunis Inistiitiyuutii Qorannoo Qonnaa Oromiyaatti sagantaa guddina qonnaa (AGP II) tiin deeggaramuun hojiilee qonnaa naannoolee sadanii kana keessatti hudhaaleen omisha qonnaa maal akka ta’an irratti waraqaan qorannoo adda addaa dhiyaachuun irratti mariyatamaa jira. Woorkishooppii guyyaa jalqabaa irrattis hojiin teknoolojii qonnaa adda addaa agarsiisaaf dhiyaachuun daawwatamaniiru. Woorkishooppichas Inistiitiyuutichatti daarektara olaanaa kan ta’an Fatoo Ismoo (Dr) haasaa baniinsaa taasisuun saganticha jalqabsiisaniiru.
Dabalataanis, woorkishooppichi guyyaa boruus itti fufee kan ooluufi boruma xumura kan argatau ta’uus qindeessitoota sagantichaarraa hubachuun danda’ameera.


text:
Paartiin taayitaa mootummaa Itiyoophiyaa harkaa qabu – ADWUIn yokaan Ihaadeg, wal-dhibdee siyaasaa biyyattii danqee jiru mariin furuuf qophaa’een jira – jechuudhaan, har’a bakka-bu’oota mormitootaa hedduu waliin walga’ii jalqabaa geggeessee jira.
Akka hoogganoonni paartiilee mormitootaa jedhanitti, Ihaadeg, yeroo ammaatti of haaressuu isaa fi dhimmoota biyyattii keessatti wal-dhibdee uuman irratti paartiilee mormitootaa waliin mari’achuuf qophaa’uu isaa dubbate.
Hoogganoonni paartiilee mormitootaa walga’ii har’aa irratti argaman, keessumaa, hoogganoonni paartiilee mormitootaa, mariin jalqabamuu isaa dura, hoogganootaa fi miseensota isaanii hidhamanii jiran, kanneen ajjeesamanii fi miidhaan adda addaa irratti raaw’atame akka calleensaan yaadataman gaafatanii, dhaabachuudhaan calleensaan gadda isaanii beeksianii jiran,
Har’a bakka-bu’oota paartiilee mormitootaa kurna hedduu waliin galma mana-maree bakka-bu’ootaa keessatti walga’ii geggeessame kan hoogganan – bakka-bu’aan Ihaadeg – Obbo Shiferraw Shigguxee, walga’iin har’aa kun, haala itti mariin fuul-duraa geggeessamu wixinuuf kan akeekame ta’uu dubbatanii, gara fuul-duraatti akkaataa itti mariin kun geggeessamu, eenyu akka marii kana dura-teessummaan hoogganuu fi taajjabdoota maricha irratti argaman ilaalchisee eega bakka-bu’oonni paartiilee maraa yaada dhiheessanii booda ka marii waloon murtaa’u ta’uu hubachiisanii jira.
Haala kanaanis, partiileen mormitootaa marti akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti haga Amajjii 25tti akka yaada isaanii barreeffamaan dhiheessan beellamni kennameefii jira.
Hirmaattota walga’ichaa keessaa tokko ka ta’an – itti-aanaa dura-taa’aa Koongiresa Federaalawa Oromoo – Obbo Mulaatuu Gammachuu deemsa walga’ichaa nuuf ibsanii jiru.
Kana cuqaasuudhaan gaaffii fi deebii geggeessame dhaggeeffadhaa


text:
Muummee ministiraa Dooktar Abiy ministiroota, ministir deettota, daayreektara olaanoo waliin waajjira isaaniitti mariisisaa jiru.
Dooktar Abiy dadammaqiinsi amma akka biyyaatti muul’atu waaradhaan itti fufsiisuuf gaaffilee ummataa ariitiin deebisuun ni barbaachisa jedhaniiru.
Hojimaanni biyyattiin amma itti fayyadamaa jirtu biyya jijjiiruu kan hin dandeenye akka ta’an kan himan muummee ministiraa, rakkoolee jiran furuuf tooftaa gaarii fi si’aayinaan qabutti fayyadamuun ni barbaachisa jedhan.
Waraqaa mariidhaf dhiyeessaniin karoorarraa kaasee amma hojiin xumuramutti baasiin ittiin hojjetamuu qabus ka’eera.
Hojimaanni biyyattii rakkoo akka qabu kan kaasan muummee ministiraa Dooktar Abiy, saayinsaawaa gochuun jijjiiramaa fi bu’a qabeessummaa cimsuuf hojjechuun barbaachisaa akka ta’e eeraniiru.
Qondaaltota mootummaa baankota alaatii akkaawuntii qabanirratti qorannaan taasifamaa jira jedhan muummee ministiraa Dooktar Abiy Ahimad.
Qorannaa gaggeeffamaa jirummoo biyyoonni tumsaa akka jiranis muummee ministiraa Dooktar Abiy eeraniiru.
Kanaan ala koreewwan dhaabbii Mana Maree Bakka Bu'oota Ummataa ministeerota hordofan waliin waliigaltee hojii raawwachuun akka irra jiraatu ibsaniiru.
Dooktar Abiy har'a waajjira isaaniitti qondaaltota mootummaa olaanoo mariisisuun, kallattii hojii laataniiru.
Walga'iin kaabinee Jimaata gaggeeffamaa ture Sanbata akka gaggeeffamuu fi ministiroonni Jimaata walga'iidhan yeroo qisaasuu dhiisanii hojii idilee akka hojjetan yaadachiisaniiru.
Hoggansi miira tajaajiltummaan hojjechuu qabaanis dhaamaniiru Dooktar Abiy.
Hoggansi hundi hojiisaa dhoksaa tokko malee, ummataaf akka ifoomsuu qabu dhaamaniiru.
Walga'iidhan booda bara Atsee Miniliik, Haaylasillaasee fi Dargii keessa manneen cufaa gochaaleen sukkanneessaa itti raawwatamaa turan bansiisanii daawwachiisaniiru.
Manneen gabbaraa moototaa, iddoo Haaylasillaasen itti ajjeefame, jeneraalonni Dargiis bakka itti wareegaman muummee ministiraa hirmaattota waltajjichaa daawwachiisaniiru.


text:
Waldaan Qorannoo Oromoo Jireennaa-Jjiruun Oromoo Gadaa keessa jira jedhee Pr. Asmeroom Leggeseellee itti yaammatee DC-ti kora taa’utti jira
OSA (Oromo studies association) kora hayyootii Oromo baruma baraan seenaa,eennummaa,dhiphuu fi bal’inna Oromoo qoratanii baasan
Korii amma Waashingiton DC,yuniverstii George Washington keessatti taahuuti jiran kun 31essoo.
Keessummaa tanatti yaaman keessaa tokko pr. Asmaroom Laggaseeti. Gadaa irrtti waan hedduu barreesse.Kitbaa Porofeser barreesse keessaa:
Oromo Democracy: An Indigenous African Political System
Gadaa:The three approaches to the study of African societies
Gadaa:Democratic institution of the Borana Oromo.
Mataan marii baranaa Gadaa as an Organizing Theme of Oromo Life jedha, Gadaan yayyaba jiruu fi jireenna Oromoo jechuu.
Dr.Izqiheel Gabbisaa pirezidaantii Waldaa Qorannoo Oormoo ka baranaati.
“Jiruu fi jireenna Oromoo wanti qindeessaa Gadaadha.Aadaa Oromoo, eennummaa isaa,beekums fi ,duudhaa isaa qorachuuf, qoratanii katabanii maxxansuuf ka qindeessu Gadaadha,” jedha.
Akka jecha Dr.Izqiheelitti UNESCO-nis waa Oromoo ka lafa jiraa kan Oromoo qabu qoratee waan argeef addunyaan wal barsiise malee waan nu hin qamne nuu hin kennine.”
Beektonnii Itoophiyaa Gadaan baddee jedhanillee Gadaan hinuma jira.Isumaa akka haaraatti dhaltaa jira.Abbootii Gadaa akka abaaboo biqilaa jiran.Gadaa jechuun seeraan buluu jechuu.Gadaa keessaan ufi argina.Oromoo achi keessaan ilaaluu baannaan eennummaa isaa hin beettu.”
Kora OSA ka baranaa waraqata qorannoo 60 dhiyaat.Kana keessaa torba Gadaa keessatti qoodii dubaratootii qaban maan maan akka tahe dubbata.
Kana malee aadaa,amantii,dinagdee,bulchiinsa,seenaa fi waa hedduutti jira.
Porofeser Asmeroon Leggesee nama jireenna isaa keesatti Gadaa qorachaa bahee kitaaba hedduullee barreesse.Baranallee kitaaba fuula 400 dhiyaatu qabu barreessee OSA irratti dubbatee dhiyeessuuf deema.
Gadaa fi Oromoon wal biraa hin hafanii waldaan OSA-n ammoo achi keessaan Oromoo ilaalaa jedha,pirezidaantiin OSA Dr.Izqiheel.
Korii baranaa Adoolessa 28-30,2017 asitti taa’a
Oromo Studies Association (OSA)
Annual Conference
July 28th – 30th, 2017
Washington, D.C.
The George Washington University
oromostudies.org/about-osa/osa-events/2017-annual-conference-registration.


text:
Qabsooftuu Caaltuu Taakkalaa kan amma dura waggaa 12 hidhamtee baate boodas qabamtee shoorarkeessummaan himatmte har’a injifannnoon baatee jirti!!
#Injifannoo guddaadha!!
Via Milkii Addunyaa
“Breaking news
============
Oduu gammachisaa
================
Obbo #Olbaanaa_Leellisaa mana hidhaa Qaallitti irraa gad lakkiifamuuf akka ta’e beekame. Obbo Olbaanaan Hidhaa waggaa 13 itti murtaa’ee ture. Murtii isaanii Yeroo fixaa jiran kanatti guyyaa Kalleessa “Mallatteessi si baasina” akka jedhamanii diidan dhageenye ture.
Oduun ammaan tana qaallitti irraa dhufte akka jettuutti ammoo gootichi Uummataa Obbo Olbaanaa Lelisaa ni hiikamuu jedhamee maatii fi namootni hedduun balbala mana hiidhaa irra dhaabbatanii akka eegaa jiran barameera. Uummanni Oromoo fi maatiin Obbo Olbaanaa Lelisaa baga gammaddan!!
Aarsaan Obbo Olbaanaan kaffalan Dr #Mararaatti aanee kan Olbaanaa Leellisaa dursu hin jiru. Paartii ONC fi WFDO tokkomsuu keessatti gahee guddaa qabu. OFCf lafee dugdaa turan. Obbo Olbaanaan bara 2005 ONC bakka bu’anii filannoo injifachuun miseensa mana maree caffee Oromiyaa turan. Obbo Olbaanaan nama guutuu Oromiyaa keessa naanna’un Uummata barsisaa fi ijaaraa ture dha. Obbo Olbaanaan Abbaa Qeerrooti.
Obbo Olbaanaan Baran namni hedduun midiyaa soddaachaa ture keessatti biyya keessa taa’aanii yeroo adda addaa Midiyaa irratti bahuun Uummataaf sagalee turan. Rakkoo Uummata irra gahu sodaa tokko malee addunyaatti lalabaa turan. Yeroon ani mana hiidhaa Qaallitti ture nama mana hiidhaatti dedeebi’anii nu gaafachaa ture dha. Gootummaa fi murannoo isaan qaban ibsuuf jechan hin qabu.. Walumaan galatti Obbo Olbaanaan hoogganaa dhugaa kan jireenya isaanii guutuu sabaaf jiraatan dha. Wayyaaneenis kana waan berktuuf murtii jabaa hiidhaa waggoota 13 irratti murteessitee dararaa turte. Mana hiidhaa keessattis dhukkubsatanii Yaalii gahaa dhorkamuun rakkachaa tura.
Obbo #Olbaanaan manneen hidhaa hedduu keessatti waggoota dheeraaf dararamaa turan
1994-1995 Mana hidhaa Geedoo
1996 masaraa mootummaa Ambo
1998-2000 Sanqallee Ambo fi Huurso
2003-2004 Karchallee Amboo
2009 irraa kaase hanga har’aatti Qaallitti fi Shawa Roobitti hidhamanii hiraarsamaa jiru/turan.
#Injifannoo


text:
Oromiyaa walaboomtu moo Federeeshinii Dhugaa
Galii siyaasaa isa kamtu Oromoof wayya?
Berhanu Hundeetiin
Dhimmi akka mata-dureetti dhiyaate fi gaafiin itti aanee ka’e kun baay’ee ulfaataa fi deebiin isaas mormisiisaa akka ta’u waan shakkii qabu natti hin fakkaatu. Haa ta’u malee, galii isa kamtu uummata Oromootiif kan wayyu akka ta’u kan murteessan dhimmoota baay’eetu jiru.Waan ta’eef, dhimmi kun kan gabaabumatti asitti ibsamuu danda’uu miti. Wanti guddaan kan waliin nama mormisiisu fi waliigaltee nama dhoowwuu malu, gaafiin uummata/saba Oromoo akkamitti akka hiikamu ykn ibsamu irratti dha. Dabalataan immoo, biyyi Itoophiyaa jedhamtu tun akkamitti akka uumamtee fi amalli ishiin qabdu maala akka ta’e hiika fi ibsa kennamurratti waliinmormiin jiraachuu danda’uu dha.
Namootni fi jaarmayootni tokko tokko yoo dubbatan, Itoophiyaan Impaayara waan taateef; impaayarri takka immoo diimookraata’uu waan hin dandeenyeef, sirni ishii kun diigamee; hiree ofii ofiin murteeffachuun uummattootaa/sabootaa mirkanaa’ee; hanga mootummaa birmadummaa dhaabbachuu danda’anitti deemamuu qaba jedhu. Warri biroo immoo, lakkii biyyattiin tun yoo diimookraatofte isa kana keessatti gaafiin sabootaa/uummattootaa deebii argachuu waan danda’uuf, mootummaa birmadummaa ijaarrachuun, biyyattii tana gara garatti hiruun hin barbaachisu jedhu.
Waayee seenaa warra seenaa barreessaniif yookaanis warra ogummaa seenaa qabaniif dhiisnee, garuu waan tokko tokko kan ragaa ta’uu danda’an yoo laalle, Itoophiyaan akkamitti akka ijaaramte fi amalli isiin qabdu ifaa ifatti kan mul’isan, biyyattiin tun Impaayara akka taatee dha. Yoo akkana jedhame immoo, biyyattii tana keessatti diimookraasiin uumamee; gaafiin uummattootaa/sabootaa deebii argachuu waan hin dandeenyeef, hireen biyyattii tanaa murtii uummattootaatiin/sabootaatiin mirkanaa’uu qaba kan jedhutti nama geessa jechuu dha.
Haa ta’u malee, uummatni Oromoo bal’aan hiree ofii ofiin/ofiif murteeffachuu filatullee, murtii godhamuuf deemu kana keessatti uummatni keenya Oromiyaa walaba taate fi mootummaa birmadummaa dhaabbachuuf murteessa jedhanii yaaduun ykn beekuun amma nama rakkisa. Karaa biraatiin immoo, dhimmi diimookraasii yoo dubbatamu, gaafiin uummata keenyaa gaafii diimookraasii ti yoo jedhamu, akka waan Oromoon diimookraasii hin beekneetti laalamuu hin qabu. Diimookraasiin bu’ura Sirna Gadaa fi Aadaa uummata Oromoo waan ta’eef jechuu kooti.
Gara dhimma ijoo fi gaafii mata-duree barreeffama kanaarratti ka’etti yoo deebinu, “Galii siyaasaa isa kamtu Oromoof wayya?” kan jedhu kun murtii uummataa waan ta’uuf, isa kana uummata Oromoo bal’aaf dhiisuun barbaada. Waan isaaf wayyu kan murteeffatu uummatichuma waan ta’uuf jechuu dha. Dhugaa haa dubbatnu yoo jenne, biyya ofii kana walaba taate takka ijaaramtee arguu kan hin barbaadne waan jiru natti hin fakkaatu. Haa ta’u malee, isa kana argachuuf wareegama ulfaataa akka nama gaafatu fi haalotni jiran immoo baay’ee walxaxaa akka ta’an hubachuun barbaachisaa dha. Asirratti wareegamni Itoophiyaa diimookraatessuuf kaffalame fi kaffalamuuf deemus kan walabummaaf kaffalamuu gad hin ta’u jedhanii warri morman jiraachuu akka malan nan amana. Haa ta’u malee, Addunyaa kanarratti wanti hin danda’amne jiraachuu baatus, biyya walaba taate ijaarrachuuf haalota amma jiran keessatti baay’ee ulfaataa akka ta’u waan dhara hin taane dha.
Oromiyaa walaboomte arguun hawwii Oromoota harka caalanii ta’ullee, sirni Federaalisimii inni dhugaa ta’e mirkanaa’ee; Federeeshiniin dhugaas kan Naannooleerratti hundaaye yoo ijaarame, Oromoof gaarii ta’a malee wanti isa miidhu jiraachuu hin danda’u jedheen amana. Asirratti wanti ifa ta’uu fi jala sararamuu qabu, injifannoolee Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBOn) hanga hara’atti argamsiise akkuma jiranitti ta’anii; isa kanatti dabalamee jechuu dha. Federaalisimiin ykn Federeeshiniin dhugaa ta’u kun Abbaabiyyummaa Oromoo kan mirkaneessu, jechuun Oromoon biyya abbaa isaa keessatti abbaa qayee, abbaa lafaa fi abbaa qabeenyaa isaa ta’ee; dhiibba alagaatii ala ofiin ofbulchuu fi akka isaf malutti Itoophiyaas saboota biroo waliin bulchuu yoo danda’e, kun Oromoof filannoo (option) badaa miti jechuun barbaade.
Federeeshinii akkantti ijaaramu kana keessatti, Itoophiyaan akka haaraatti ijaaramtu immoo, kan Oromoo akka alagaatti laaltu fi kan Oromoof hin quuqamne Haadha Biddeenaa osoo hin taane, Oromoofis ta’ee uummattoota hundaafuu Haadha dhugaa kan taatu yoo ijaaramte qofaa dha. Federeeshinii haal-duree kana hinguutne yoo ta’e garuu, filmaatni uummatni Oromoo qabu isa tokko qofaa ta’a. Innis biyya ofii walaba taate, biyya Gadaa “Repaabiliika Diimookraatawaa Oromiyaa – Gadaa Republic of Oromia” ijaarrachuun dirqama ta’a jechuu dha. Kana booda Itoophiyaa uummatani Oromoo keessatti dararamu, beelaa fi gadadoof saaxilamu, ajjeefamu, gad-aantummaan jiraatu, alagaan nyaatee quufee lammiin Oromoo beelawu,…. jiraachuu hin dandeessu. Kun firaafis ta’ee diinaaf hundaafuu ifa ta’uu qaba.
Waayeen sirna Federaalisimii yoo ka’u, sirni akkanaa kun bifa adda addaa qabaachuu waan danda’uuf, gaafiin Federaalisimii akkamii ta’uu qaba? jedhu ka’uu mala. Ogummaa Polotikaa qabaachuu baadhullee, ani akkan ofii kiyyaa yaadutti, akka ilaalcha kiyyaatitti, Federeeshiniin naanooleerratti hundaa’e sababaalee adda addaatiin biyyattii tanaaf gaarii dha jedheen amana. Isa kana fudhachuu warri hin barbaadne akka jiran beekamullee; jaalatanis jibbanis, fudhatanis dhiisanis, Federeeshiniin akkanaa uummattoota, saboota fi sab-lammoota biyyattii tanaa harka caalaniif fudhatamaa akka ta’u amanuun barbaachisaa dha.
Kan biraa, wanta dhimma kana wajjin walfakkaatu tokko, barreeffama gabaabduu takka Afaan Ingiliziitiin Face Book irratti maxxanseen ture. Barreeffama sana keessatti, humnoota siyaasaa yeroo ammaa Itoophiyaa keessa jiran, akka kaayyoo isaan ibsataniitti fi/ykn galii isaan hawwaniitti, garee (group) shanitti hiree ibsuu yaaleen ture. Isaanis gabaabumatti akka armaan gadii ti:
- Bitaa Fagoo (far left) Gareen kun jaarmayoota bilisa-baastota ta’ani fi hiree murteeffannaa sabootaa/uummattootaa mirkaneessuuf warra qabsaa’an;
- Bitaa Jiddugalaa (middle left) Warrii garee kana keessa galan, sirni Federaalisimii dhugaa yoo ijaarame fi Federeeshiniin dhugaa yoo mirkanaa’e, gaafiin uummattootaa deebii argachii ni danda’a warra jedhanii dha;
- Jiddugalaa (middle) Isaan kun humnoota amma biyyattii tana bulchaa jirra jedhani fi sirna amma jiru Federaalisimii sobaa kana akkuma jirutti ittifufsiisuu warra babaadanii dha
- Mirga Jiddugalaa (middle right) Isaan kun humnoota tarii sirna Federaalisimiitti amanan garuu Federeeshinii naannooleerratti hundaaye hin fudhannee dha
- Mirga Fagoo (far right) Isaan kun warra sirna durii dulloomaa san deebisanii ijaaruu barbaadanii dha.
Egaa, humnoota gara garaa kan kaayyoos ta’ee galii waliin deemuu hindandeenye qabatanii jiran kana, walitti fidanii kaayyoo ykn/fi galii waloo tokkorratti akka waliif galan taasisuun baay’ee ulfaataa ta’a jedheen yaada. Osoo akka yaada kiyyaa ta’ee, akka haala amma jiru fi rakkoolee biyyatti sana keessa jiraniif furmaatni waloo (common solution) Federeeshinii amma naannooleerratti hundaa’ee ijaaramee jiru kana gara Federeeshinii isa dhugaa ta’etti jijjiranii biyyattii tanas diigamuurraa oolchuutu silaa fala ture. Yoon akkana jedhu, kun filannoo uummattootaa/sabootaa ta’uu qaba jechuu kiyya osoo hin taane, kaayyoo akkanaatu silaa hundaafuu waan jiddugalaa tokkoo ta’uu mala jechuu kooti. Filannoo uummattootaa/sabootaa laalchisee garuu waa hundaa murteessuu kana qabu uummata bal’aa dha. Murtiis ta’ee injifannoon xumuraa kan uummata bal’aa akka ta’u shakkiin hin jiru.
Ulfaadhaa.


text:
‘Kilabii kee wojjiin yoo injifattu waan raajiidha. Biyya kee wojjiin yoo ta’e ammo waan hinamanamneedha,’ jedhe Yaayaa Turee erga biyyi isaa waancaa Aafrikaa 30ffaa injifattee booda yoo BBC tti dubbatu.
Injifannoon kuni garee Ayvoorikoostiif baay’ee adda ture. Erga bara 1992, ganna 22 booda, yeroo jalqabaatiif Ayvoorikoost waancaa Aafrikaa si’a heddu harka isiitii mucucataa bahaa ture kan dhumarratti harkatti galfatte. Humnaa taphattoota biyyi tuni omishte kan ilaalu hundi Ayvoorikoost geeba Aafrikaa injifachuuf yeroo kana guutuu eeguun isii irra hinturre jedhu. Bara as dhihoo kanatti si’a 2 xumura irra geettus harka duwwaadha kan gara biyyattii deebi’uuf dirqamte. Amma garuu dhuma irratti milkoofte.
Tapha waancaaf godhame kana irratti gareen kuni taphaan caalamuu qofa osoo hintaane, ligooree jalqabaa lamaanuu Wilfireed Boniifi Juniyer Talloon wolitti aansanii galchuu dadhabuu isaaniitiin ammas injifatamte yeroo jedhamuttiidha kan qarqara kufaatii irraa dandamatee moo’attee bahuu dandeette.
Taphni garee Gaanaafi Ayvoorikoost jiddutti geggeeffame ligooreedhaan 9 – 8n kan goolabame. Injifannoo Ayvoorikoostiif gumaacha guddaa kan godhe gooli-eegaa Boobakar Baariiti. Boobakar Baariin rukuttaa goli-eegaa Gaanaa fashalsiisuun alatti goolii inni laakkofsiise kan Ayvoorikoostiin waancaaf geessite. Tapha kana irratti wonti nama raaju, keessattuu ligooree irratti, namoonni ligooree akka dhiitaniif dursi kennameef ligooree yoo dhaban, isaan gara boodaatti turfaman hundi [goli-eegaa Gaanaa osoo hindabalatin] kubbaa kiyyoo keessa marmarsuu isaaniiti.
Bifuma wolfakkaatuun bara 1992 Ayvoorikoost yeroo jalqabaatiif waancaa Aafrikaa kana moo’atte Gaanaa injifachuudhaan. Yeroo sanittis taphni sa’aa idileetti akkuma isa kanaa goolii malee dhumate. Ayvoorikoost ligooreedhaan Gaanaa 11 – 10n injifattee kan shaampiyoonaa bara 1992 taate.
Leenjisaa Gaanaa kan ta’e Avraam Graant kana dura yeroo kilabii Cheelsii leenjisaa turetti Cheelsiin ligooreedhaan 6- 5n Manchastar Yunaayitidiin moo’atamee Champions League 2008 kan dhabe. Abaarsa moo maaliidha kan jedhu kan gaafatame leenjisaan kuni, ‘waan akkanaatti hinamanu,’ jechuudhaan deebiseera.
Didiyer Drogbaan, hagayya 2014 tapha idiladdunyaa irraa kan boqate, mana isaatii taphicha hafuurri itti gabaabbataa hordofaa turuu isaa dubbateera.


text:
Qabama Oromiyaatt karaa xumura itt tolchan barbaaduuf jaatamoota keessa dargaggoon Oromiyaa golee fi jireenya hallee gad yaa’anii. Baras karaa adda addaan mormiin Oromo yeroo dheeraaf gaggeeffamaa ture. Dudhaa Gadaa saanii dhugoomsuuf abbaawummaa dhaloota tokkomsuu fudhachuuf murteeffatan. Jaarraa 16faa as seenaa saanii keessatt yeroo jalqabaaf maqaa guutummaa sabichaan sochi hunda tokkummaan hiriirsu ijaaruu dandahanii jiru. Dhaaba malbulchaa sagantaa sabaawaa qabu, Adda Bilisummaa Oromo (ABO) uuman. Sun murnoota qabsoo faffaca’anii turan adda tokko jalatt walitt fiduuf carraa kenne. Sochichaa guutummatt ilaalan malee gartokkee qofaa ifsuu yoo yaalan danaa waliigalaa hunda roga dhabsiisuu dandaha. Dilormaa Oromiyaa guutummaatt naannaa sochii bilisummaa sabaatt hiriirsuuf gara walakkaa jaarraa tokkoo yoo fixu, addunyaan gadadoo saanii caalaatt akka hubatu gochuun gara kurnan lamaa dabalate. Rakkina saanii addunyaan gahachuuf Oromiyoo hedduun gad bahaa jiru; haatahu malee caalaa cimaa fi kan dhimma baasu tahuuf dhaaba malbulchaa caalaa jabaa isaan feesisa.
Erga qabsiifame sochiin bilisummaa Oromiyaa jija hanga tokko galmeessee jira. Rifannaa fi abdii kutannaa guddaa mooraa diinaatt naquun kan durii caalaa bitintirseeran. Seenaa ABO barruunqabii tokko keessatt hanga yoonaa walitt hin funaanamin hafuun waan nama gadisiisu. Kana irraa kan kahe abba tokkooti akka fedhanitt yeroo qaaqan mullatu. Seenaa saa ifaan dhaaba yk qorumsaa gadi fageenyaan tolfame argaa dhageettii irraa dhihaachuu gaafata. Kana malee uumaan lafjalee tahuu sochichaatiin, kan qooda hin fudhatin hafee, miseensi tokko illee yoo waan waliigalaa hin taane qooda ofii fudhate irra dabarsee raga bahuu hin dandahu. Warraqxoti Oromo kanneen hin beekamin moora diinaa seenanii dirqama dhaabaa utuu bahatanii darbanis ni dabalata. Oromoon, sabboonota gurguddoo ABOn bartokko jiraatan hedduu qabu turan; jarri sun dirqiitt miseensota ABO tahuu hin qaban. Kanaaf jaalbiyyoota lubbuun hin jirre hanga dhaaboti yk barruunqabi amanaman hariiroo saanii raggaasisutt maqaa dhahuun isaaniif qajeeltuu hin tahu.
Qabsawota hunda waliin akka qindeessaatt quunnamtii waan qabaataa tureef, Baaroo Tumsaa,murnoota sabboonota adda addaa lafjalee fi ifaa, namoota biraa caalaa beekuu dandaha ture. Kanaaf amma inni hin jiru waan taheef dubbii kana dhaabichaa fi argaa dhageettiif dhiisnee haala qabsoon amma keessa jirtu irratt yoo xiyyeeffanne wayya. Waan halleefuu sagantaan walitt qabamee fi wayyeeffame 1976, 1989 fi 1998 ABO hin binxa’iminiin kanneen baruu barbaadaniif if bahee jira. “Gowwooti bakka maleekaan qaxxisuu sodaatan keessa dirrisu” jedhama. Kan qubaa ofii waan beekumsa saaniitii ol tahett dhahuun seenaa sochii bilisummaa Oromoo wallaalinaan yk dira’ina gargar facaasuun roga dhabsiisaan jiru. Sun dhaabbachuu qaba. Golee Oromiyaa kamiiyyuu haa tahanii kanneen kaasaa waloof hogganaa fi qabsaawaa darban hundi gootota Oromooti. Sabichi seenaa saanii utuu hin tuqamin jabeessuu qaba. Ammaaf nammuu qoccolloo dhaloota darbe keessa ture didhaa dhaloota si’anaa jalaa miliquuf itt fufuu yaaluu hin qabu.
Sochiin dargaggootaa sun erga jalqabe wal qayyabachuu dhabuu fi rakkinaan faalamaa jiraate. Sunis kan tahe yaadan adda bahinaa fi gana keessaan, akkasumas rukuttaa alaa fi luxe galtuu mootummoota Itophiyaa, Somaalee fi bitamtuu saaniin irraa gaheenii. Haa tahu malee walhaadhaban malee murnooti keessaa mirga sabummaa of ofii kan walabummaa dabalatu murteeffachuu Oromoo, gaaffii jala hin galchine. Hamma jijjiirammi empayera irra gahutt kurnan lamaaf wareegama guddaatu baafame. Hanga sanatt dabballooti hundi kaayyoof amanamoo turan. Addoti bilisummaa empayeritt keessa jiran kan ABO dabalatu garee loltuu dabsatanii mootummaa cehumsaa (MC) tokko dhaaban.
Loltuun bilisummaa tokko tokko, MC gaha dhumaatt fudhatanii turan; kaan garuu akka jalqaba qabsoo walabummaa nagaatt fudhatanii. Yammusii kaayyoof amanamaa tahuun baqaqaa agarsiisuu kan eegale. Himata Yasuus Kirstoos dhagahaa guddanne nama yaadachisa. Hogganni barattoota saa illee sadarkaan gidiraa itt haanuu utuu hin gahin yeroo heduu ganeen jedhama. Kan ABO waliin wal fakkeenyi inni qabu kan raajiitii. Amma taatoti haaraa fi dullacha yabboo Oromoo irratt kaayyoo irraa hamaa ittisna jedhanii fakkeessaaf kakachaa, dhossaatt waan annisaa kaayyoo irratt diina waliin yoo dhoofsisan mullatu. Kun gara caaluu kan mullatu “Dhaloota Fidalaa” gidduutti (Fidalli qubee Habashaati).
Tokko tokko akka tasaa itt dhagahamee xaxxaaxawuu, garuu qabatanii turuuf akeeka ititaa irratt hin bu’uurfamne. Mooraaa Oromo keessa ijaajjanii afarsoota sirna Nafxanyaa waliin waa’ee qabama Oromiyaa raawwachiisuu utuu hin tahin, hanqina demokraasii Itophiyaa keessa jiru irratt wal gipha’uu. Qayyabannoo fi nameenyaan saanii walfincila hedduu waan qabaniif annisaa warraaqsa Oromoo hubachuu dadhabu. Warraaqxoti Oromoo angafoota irraa waa’ee hariiroo darbanii baratanii jiru. Namooti gamnaa fi janna turan akka Goobana Daaccee illee gana gurguddoo Habashaa irraa of baraaruu hin dandeenye. Oromoon isaanitt firoome kan du’a ulfina qabu argate hin jiru. Saba ofii jireenya gadadoo jalatt dhiisanii si’ana kan kiyyoo saaniitt didichan jiru. Ammallee waan itt qabatan ummatanii deebi’uun yeroon itt darbe hin jedhamu, ummati saanii kara itt hin cufatu.
Joonjee qabsaawota Oromoo keessa seene dhiifnee jija tibba cehumsaa yoo kaafne, Oromoon galma saanii durii, Finfinneett gargar baha dirqii jaarrotaa duuba deebi’anii wal arguu; Oromiyaa gara tokko yayyabachuu fi Oromiyaan Finfinnee irraa fedha akka qabdu beekamuu; mirgi Oromoo walabummaa dabalatu hiree ofii ofiin murteeffachuu ifaan beekamu; afaan ofiin barachuuf hojjechuu; abacaa Oromoo “Qubee” hojii fi barumsaaf ifaan beekamuu faatu argama. “Fidalli” koloneeffataa humnaan hojiirra ture Qubeen gagggeeffamuu fi qabsoo keessatt aangoon dhaloota “Fidalaa” dadhabaa fi qabaan koloneeffataa laaffataa dhufuutu argama. Dhalooti qubee caalaa warraaqaa, sammuun walaba, uggaa fi kutataa, godaannisa qaanii koloneeffamaa hin qabnetu as bahaa jira. Oromoon humna riphaa Oromiyaa fi naannaan sun hafee Afrikaa abdii tahu qaba. Humni kun homishaawummaa, aadaa, seenaa fi lakkoofsas ni dabalata. Wayyaaneen humna Oromo cabsinee facaasuun yaroott dabalaa jedhee dhaadata jedhama. Garuu sun abjuu guyyaa fi waan kolfaati. Yaaliin kun gaafa duubatt dhiitate ija facaasuun akka dhufu ammumaa akeekkachiisuun dansa.
Miseensoti dhaloota “Fidalaa” yeroo qabsoon Oromoo gaggeeffamaa jiru fedha ofii kan hordofan turanii. Hundi mirga filannoo waan qabaniif, sun hamaa hin qabu. Rakkinni kan jiraatu, yeroo nammi tokko shakala qooda keessatt hin fudhatinii fi waan yeroo sana tahan hunda akka hin jirrett ilaalu. Wareegama dabaankufoota Oromoof malee dammaqinni malbulchaa si’ana mullatu hin argamu ture. Kanneen hanga ga’eessummaatt qabsoo irraa halaala turn wareegama sanaaf malee gaarii milkomatt geessa jedhanii fudhatan, maqaa fi bu’aaf utaalanii irra bahuu hin yaadan turani. Mormiin Oromoo hardhaa itt fufa isa darbee, kan abbaan dabaree, dhalooti qubee itt darbee. Kanneen waarisiifatanii dhufan hanga diina irra goruun lammii ofii gocha adda addaa akka, ajjeesuu, basaasuu fi miiddhaa adda addaa irratt hin raawwannett yooyyoo jedhamuu qabu. Gocha ofiitt gaabbanii seenaa gootota Oromoo akka hin mullanne gochuu yaaluun qaanii sana caale. Gaaffiin kan tahuu qabu, yoom qabsoott dabalamee utuu hin tahin erga itt dabalamee maal gumaache tahuu qaba? Qabsoo Jabeesse moo caalaattuu Oromoo addaan baase? Dirqama sabaaf itt dabalame moo shira ergamsa halagaa qaba kan jedhu?
Si’ana xawalwaallee duubatt harkiftuun dhaloota Fidalaa keessaa, kan gadadoon darbe itt fakkaatee carraa keessa gugachuu argameen bu’aa fi maqaa gonfachuuf qabsoott seenan jiru. Akkuma gahaniinis bita mirga blaleffachuu eegalan. Dharraa bahanii mullachuu, waan dansa tolchuun utuu hin tahin kaan xiqqeessuun bahachuu yaalan. Yaada fudhatamaa se’an hundatt cicuu dandahu. Kanaaf keettoo diinaan madaqfamuuf tolaa kan tahan. Kan isaan keesssa turan qabsichi Oromo akka isaan yaadan qananiisaa utuu hin tahin gidiraa dhawataa qabaachuu saa hamma hubatanitt. Hedduun saanii mormiin Oromoo TPLFiin kuffisee Mootummaa Cehumsaa isaan gahaa guddaa keesaa qabaatan dhaabuuf karaa haxaawuufii dadhabuun qaata isaan daaffisee.
Miseensoti dargaggoo Oromoo hedduun keessaayyuu dhalooti qubee qabsicha walabummaa Oromiyaaf tolfamu fulduratt dhiibuuf karaa hedduu yaala jiru. Ifaajjee garaa qulqulluun dargaggoon tolchan waliin dhahuun fashalsuuf namooti ofittoo fi bolola aangoo qabanii fi keettoo diinaa tahan jiru. Roga dhabsiisuu fi maqaa balleessuun mallattoo daldalaa saanii keessaa tokko. Ummati Oromoo sochoota akkasii kan nama salphisuu fi maqaa balleessuu irratt bobahan sirinyaan caqasuu qaba. Hankaasituun akkasii hanga yaada nama xurree qabsicha sirrii irraa garagalchanitt, kan dhihaatan hunda caalaa, dhimmamaa fi sabboona fakkaachuunii. Ulaagaan kan fakkeessituu fi warraaqxota gargar itt fuudhan hobbaatii qabatamaa agarsiisaniinii. Hangam nama dhugaa tahanu wanti jedhaniif kan homishan wal hin gitu taanaan jiru hin baafnee irraa maquu dha. Yeroo, horii fi giidoo hamilata hin baafne irratt fixuun bu’aa hin qabu.
Hankaasituun bifa hallee akka Oromiyaan walaboomtu hin fedhanii. Kallachii fi ujuun qabsoo walabummaa Oromoo Adda Bilisummaa Oromoo isa dhugaatii. Battalli diinni diiguuf itt kakatus isa sanaa. Diinni, abba tokkoota Kaayyoo walabummaa dhaabatt dhiisanii itt dhaqan afaa diimaan hin simanne. Oromoon empayera jaallatan, empayerri kan saanii akka hin taanee fi jaalalli saanii Goobanatt akka isaan ida’u dandahu beeku dha. Karaa biraa ABOn kan saanii fi kan saba saanii abdiin saa itt hidhamee tahuu hubachuus qabu. ABO hardha rakkoo hooggansaa qaba taha. Garuu sun taheef dharraa fi abjuun ummata Oromoo yoomuu gad hin galuu. Michuun empayeraa, empayera halagaa caalaa, biyya eenyuttuu hin sutamne irraa hedduu buufachuu wan dandahaniif walabummaa sodaachuu hin qabani.
Kanneen bilisummaa Oromiyaatt amananiif kaayyoo ABOn sagantaa malbulchaa jalqabaa irratt dhiheessee alatt filmaati hin jiru. Karaa biraa kanneen walabummaa Oromiyaatt hin amanne jiru. Sanneen akaakuu lama qabu; tokko wanti fedhe yoo tahe, Oromoon Itophiyaa irraa gargar bahuun hin hayyamamuuf ofirroota jedhani; inni kaan gaaffiin Oromoo Itophiyaa demkratoftuu keessatt deebii argata kan jedhan. Isaan duubaa kana waliin murni bilisummaa hanga tokko deemuu ni dandaha taha. Dhuma irratt murteessaan ummata waan taheef hanga inni ofii murteeffachuuf aangeffamutt waliin deemuun ni dandahama. Itt galli saanii garuu achitt hin dhaabbatu, murti ummataa duubas kaayyoo fiixaan baasuun itt fufa. Qayyabannoo kanaan hunduu waliigaltee waloo malee utuu halagaa keessa hin galchin karaa itt tolu filatee gara ummata ofii aangessuutt sosso’uu dandaha. Imaammati hariiroo halagaa waliin tolfamuu qaba. Dirreen gamtaa biraan, kan diinagdee, malbeekii fi hawaasomaa waliin ilaalamu dandahu.
Walqaboon bilisummaa duraa, jecha Oromoo tokko nama yaadachiisa. Dhirsaa fi niitii ulfatu taa’anii hawwaa saanii haasawu. Dhirsi, hurufa gamaa sana bitee, cireen garbuu facaasee yeroo gahu gurgureen farda rimaa bitadha jedhe. Ishoo dhirsa koo jette niitiin; animmoo fardatii yaabbadheen warra keenya bira da’umsa dhaqa jette. Dhirsichi aaree, farda koo rimaa garaa baasuufii jedhe utuu hin yaadin niitii garaa irra dhiitee ulfa irraa baase jedhama. Lafti hin bitamne, midhaan galfatan hin jiru, fardis hin bitamne garuu mucaa hin dhalatinii fi jalala waliis ni dhaban. Oromoon mirgi hiree ofii, ofiin murteeffachuu hojii irra ooluu utuu hin mirkaneeffatin waa’ee walabummaa yk hirkatummaa irratt mataa wal cabsuun akka namicha yaadan farda bitee tahuu dha. Yookaan mirga sana akka inni hin shaakalanne hankaaksuun yaadamee tahuu dandaha. Jireenya abjoomaa keessa kan jiraatan dhugaatt aka deebi’an yaaluu dha.
Yoo waa’ee ABO dubbanu waa’ee taatotaa fi haala dhaabichi bar tokko keessatt of argu utuu hin tahin waa’ee kaayyoo yk akeeka inni diriirseetu. Oromiyooti bakka hallett taliilessanii sana akka hordofan ifsatanii jiru. Kaayyoo, qubee fi mallatoon inni beeksise, Odaa fi faajjii “mogge lamaan diimtuun” adda addummaa ilaalchaa utuu hin hedin mallattoo diddaa sabaawaa tahanii jiru. Qabsoon ABO jiraachisuu kufaatii sona cehumsaa duuba jalqabe waggaa waggaan caalaa hammaata dhufaa jira. Utuu warraaqxoti dura hin dhaabbannee yeroon murni tokko ABO fi kochonchola saa biyya halagaa biratt akka mallattoo daldalaa dhuunfaatt galmeeffachuu yaale ture. Yeroo ABOn dhaloota abbaa horofaatt darbu fagoo hin tahu jennee haa abddannu. Kanaaf kanneen waa ijaarachuu fedhanii haala walxaxaa keessa seenanii jiran dhaabota hawaasomaa dhaabuurratt utuu xiyyeeffatani caalaa hoomishaawaa taha. Qabsoon dargaguma qofa utuu hin tahin warraaqaa tahuus ni gaafatti. Kanaaf dargaggoon dubatt harkiftoota karaa walabummaa irraa isaan mucuceessan eeggachuu qabu. Adeemsa malbulchaa (politikaa) baranii wal barsiisuun kan warraaqaa irraa eegamu.
Dhaabi Oromoo kamu, kan malbulchaa tahe kannen hawaasomaa kan duubaan eegeen itt hin sutamne, bulchaan of irratt hirkata tahuu qaba. Kana malee dhaaba Oromooti jechuun rakkisaa dha. Maqaa ABOn iddoo qabatanii sochii takaalaa kan jiran ofii beekanii fala dhahuu malee kara deemaan hanga xireeffatutt eeguu hin qabanii. Of gamagamuun of irratt murteessuu namoota dandahan tahuun saanii beekamaa dha. Akka murnaatt murteessuun yoo rakkisaa tahe qabsoon ummataa kana caalaa hanga samutt eegamuu hin qabu; kan warraaqa tahe ofii murteeffachuutu irraa eegama. Hanga ABO sagantaan saa guddicha waliin jirutt dhaabi malbulchaa haaraan hin lalisuu. Kanaaf kanneen waa ijaarrachuuf dhama’aa jiran jaarmota hawaasomaa Oromoo adeemsa saa gara bilisummaaf deggertuu tahan irratt xiyyeeffachuun waan gorfamu. Waanti tokko yoo irraan bososu jalaa latun ajaja uumaati. Heddun haala akkasii waan hin hubanneef irra qofa ilaaluun ABO jabeessuu mannaa baaleessuuf oliigad jedhaa jiru. “Lallaafina baajii nu harca’a jettee sareen duukaa yaati” isa jedhantu dhufaa jira. ABOn hundee jabaa waan qabuuf hanga qaammi inni irra dhaabbate du’ee badutt hin harca’u, itt bahama deema.
Kan sabaawoti Oromoo hundi beekuu qaban bu’oota eeggatanii fi misoonfatan qabaachuu dha. Maniin gahamanis jiru; sunis yoo ifaajjeen waloo jiraate caalaatt wayyaa taha. Gurguddoon Oromoo bakka lamatt bahuu barreessaan kun komachuu dhagahee, beekaan Oromoo tokko ilaalcha Oromoo keessa lammooyyeen jiraachuu yaadachiiseenii ture. Utuu sana tahee yayyabii hawaasaa ni jiraataa jechuu dha. Garuu sun kan madde dorggomee dandeettii walii amanuu dhabiisaa yk fedha ofiffumaa abbaa irraa kan ka’e tahuu ni dandaha. Gabaabaatt kan tolchaa jiran lamooyyee dudhaa hin calaqisu. Kan lachanuu ni argamsiisna jedhanii kakatan akkaasii kutii maxansii isa kaaniiti; kan waliin dorgomaa jiran akeekota utuu hin tahin murnoota isaan duuba jirani. Danaa dorgome irraa gara kan gamtaatt jijjiiranii utuu wal irraa yaada garagaggalcha hin barbaachifne hin tolchin, atooma lamooyyee dudhaa uumu jennee haa abdannu.
Rakkinni Oromiyaan qabdu fuulhedduu dha. Hanqinni dirree hallee, murna lamaa, qubqabsiis ambaa lama, Mootumma Mitii lama qofan kan furamu mitii. Fixiqacee, dhibdee Oromoo akka sabaatt balleessuuf dorsisan keessaa isa afooti. Dhukkuffataa fi bela’aa gargaarsa dhowwataa; karoora warraa fi maatiin qabatanii dhalaa fi dhiira Oromoo maseensaa fi sangoomsaa; bisaan nyaachisuuf garbatt reebaa, hidhaa, guraaraa fi ajjeesaa; qoteebulaa hin yaadinitt waraana bobbaasaa; afaanii fi aadaa Oromo hacuucaa; bishan dhugaati haddhaan faalaa fi mandheetii jireenyaa gidduu kosii hamaa tuuluun jiraattota ajjeesaa jiru. Sun dhaabbachuu qaba.
Utuu safuun Oromoo hundaaf akkaataa jireenyaa tahe sabichaaf jija guddaa dha. Dudhaan, Oromoon afaan saanii ni eeggatuu; afaan baduun safuu dha. Alii al martii hiriyaa keessattis afaan baduun jira. Sana malee, haala addaa, akka gaafa buttaafaa ni hayyamama taha. Si’ana guyyaan halle gaafa Buttaa, nammi halle hiriyaa guddaa fi xinnaa hin qabne tahee jira. Namooti yaada hawaasaa hogganan hamaan rukutamaa oolu. Qubqabsiisoti hawaasomaa sabaawota sammuu dhiphoo fi keettolee diinaan falamanii jiru. Namoota yaada ambaa hogganan tuquun kan isaan duuba jiran hubee hawaasaa gargar baqaqatti geessuu dandaha. nameenyaan abba tokkee ulfoo dha, tuqamuu hin qabu. Hedduun keenya mirgi of ifsuuf qabnu darqama namummaan kan biraa kabajamuu qaba jedhuu waliin aka dhufu barachuu qabna.
Seeran bulmaati bulchoota irraa gaafannu nuwis ni ilaala. Maqa balleessii fi sobi seermalee fi safuu dha. Ambatt bahanii nama arrabsuun addaggumaa dhiifama hin qabne. Salphoo qofatu ofii beekamuuf kan biraa salphisa. Nama tokko jibbuun kanneen biraas jibbaaf hiriirsuu yaaluun cubbuu dha. Dhaabi cimaa fi amanamaan dhibuun ummata keenya barsiisaa hangameessa safuu fi malbulchaan hawaasoma dhabsiise. Bakka sun hin jirrett mamiin diinatt dudda gatachuu guddaa tahaa; keessaattuu naannaa hamee jaallatutt ni hammaata. Kanaaf, hedduun toora shanaffaa fi galtummaan wal mama. Kun, haala caba MC 1992 duuba misaa dhufe; malbulcheesitooti abbaawumman gaafataman jiru. Bu’uurri Oromummaa ititaa tahullee jaldhooti farra hawaasomaa tahan nannaa hawaasaa faluuf gaddhiifaman jiru.
Gaammee ol kan jiran hafee gaammeenu akka eenyuu mudaa hin dhabne beekuu. Mudaa akkasiiti kan diinni adamsee fira walitt naquu. Garuu sabaawoti gamni yeroo hunda, akka akeekaatt lammii fi bu’aa mamii kennuu qabu. Haddheessa mirkanii hin taanee utuu hin abbalin gama diinaa nama dhaabuu dandaha. Hawaasi iyyaatiin saa jette jettee irratt bu’uurfame waraanni hafee dilii dabsachuu eeguu hin qabu. Oromiyaan namoota abbaa malaa hedduu qabdi. Namooti akkasii qabeenya sabichaa, kan kununfamuu fi eegumuu qabanii. Weedduu, walaloo fi qaaqaan wal haddheessuu fi walsalphisuun hafee karaama sanaan diina Saaxiluu fi mogolee buusuun sabboonaa galata qabu tahuu dha.
Dhaaboti malbulchaa fi noolaa, diinagdee fi ogeeyyii fi dhaaboti amantee waan uumamaniif qabu. Dirqammi saanii duraa jiruu uumamaniifii. Kanaaf hariiroo fi walqunnamtiin biraa sadarkaa lammaffatt dhufu; Nammi tokko yoo hojii manaa ofii tokkoffaa irra haanuu hin dandeenye isa diigee jara kaanitt dabalamuun garagarummaa fiduu yaaluu malee dhaaba ofii maqaa qofaan jirutt dhama’uu hin barbaachisu. “Tokkummaa dhaabota Oromoo” jedhanii iyyuun haala jiru jalatt garagarumman agarsiisamu hanga hin dandeenyett dhimma hin baasuu. Caalaattu kantara waliigalaa fi waan bu’aa hin qabnett geessuu dandaha. Hoogggansa warraaqaa murteeffataa, ciigoo hundaa fi sammuu gandummaa irraa bilisoman qofatu qabsoo bilisummaa sabaawaa keessatt gargagarummaa fiduu dandaha. Hoggansa mala beekuu, jannummaa, amanamummaa, murtteessummaa fi dudhama qabu qofatu qabsoo bilisummaa sabaa injifanon gaha. Hooggansa akkasiiti kan sabichi kota’ee guddifachuu qabu.
Humni nu oofu Oromummaa dha; innis afaan ittiin of ifsannu, eenyummaa, tokkummaa, bilisummaa, walabummaa fi boona keenya. Kanneen hundi qabeenya Kaayyoo keenyaati. Yoo ummatoota addunyaa bilisa tahan tokkoott yoo of hedne kaayyoo keenyatt cichuu qabna. Sabi Oromoo jija dafqaa fi dhiiga ilmaan saatiin galmeeffate qaba. Oromoon sabboonota falmaniifii fi mesharkaa akka qubqabsiis hawaasomaa kan yeroo inni sagalee hin qabne sagalee tahanii tajaajilaniin qaba. Hundi saanii hanqina qabaatanis, hololli hamaan irratt gaggeeffamus, qabeenya saanii nafii qaban, kanneen eegamuun irra jiru. Hundarra Oromoon madda abdii saanii walabummaa fi bilisummaa tahe kaayyoo qabu. Kun dhugoomuu kan dandahu dhaaba malbulchaa hoggansa jabaa tahu yoo qabaatan.
Gara malbulchaan dhaaba kallacha qabsoo Oromoo tahe ABO fi kanneen kaayyoof dudhama qaban haaromsuu fi jabeessuun abdii fi abjuu sabaawaatt iggitii tolchuu dha. Gara hawaasomaan dhaabota hirphaa fi hadhaadhyyuu biqilaa jiran, tattaaffii hawaasaa fayyaa qabeessa uumuu fi humna wayyaba tahe dubaroo fi dargaggoo ijaaruu fi barumsa hundaaf babaldhisuu jajjabeeffamuu qaba. Yoo hamee fi haddheessii hin qabatamne qabsaawota irratt hololamu dhugaa tahe illee qabsoon walabummaaf tolfamu hin dhaabamu. Gama diinaa dhaabbatanii lammii walaba tahe haleeluun safuu dha. Wanti maqaa Oromoon sosso’u hundi ulfinna, lubbuu fi qabeenya Oromoo waan tuquuf dhimma sabboona hundaati. Oromiyaa walabi haa jiraattu!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Bitootessa 2016


text:
Kaadhimamtoonni filannoo prezidaantummaa lameen, ka paartii Dimookiraatii, Hilarii Kilintonii fi ka paartii Ripuublikaanii, Doonaald Traamp, kaleessa, Hampstiid, Niwu Yoork keessatti kallattiin walitti-dhufanii wal-falmii geggeessan ka duraa, uummatni Ameerikaa miliyoona hedduutti lakkaawamuu fi lammiwwan biyyoota Addunyaa illee daawwatanii jiran. Akka baratametti, wal-falmiilee dorgomtoota prezidaantumaa gidduutti geggeessamanii fi televiiziyoona biyyoolessaatiin kallattiin uummataaf dhihaatan sadii keessaa kun ka duraa ta’uu isaa ti.
Wal-falmiin halkan dabre Kilintonii fi Traamp gidduutti geggeessame, seenaa dorgommii Prezidaantummaa Yunaayitid Isteets keessatti, nama hedduun daawwatamuudhaan isa ol’aanaa dha, jedhama. Akka lakkoobsa yaada uummataatti, lakkoobsa deggera dorgomtoota lameenii wal-maddii ture illee wal irraa fageessuu mala, jedhamee yaadama.
Kanneen wal-falmii sana televiiziyoonaan hordofaa turan keessaa tokko, Joorjiyaa Isteet Yunivarsitiitti proofeesara barnoota seenaa ka ta’an, Dr. Mohammed Hasan, akka wal-falmicha kaadhimamtoota lameenii xiinxalan gaafannee jirra.
Gaaffii fi deebii guutuu kana cuqaasaa tii dhaggeeffadhaa


text:
Baga Nagaan dhuftan! Welcome!Herzlich Willkommen!
It is the Responsibility of All Oromo Nationalist to Fulfill the Aims, Which Our Heroes and Heroines Died for!
We celebrate the Oromo martyrs day and the Oromo Liberation Army (OLA) day to remember and commemorate the fallen heroes and heroines and to renew our commitment to all aspects of struggles for the liberation of the Oromo people and nation. These two historical days are the days that remind us to take courage in order to pay all the sacrifices required for the fulfillment of the farsighted objectives of our heroes and heroines.
Our heroes and heroines, such as Jarra Abba Gadaa, Mamo Mazamir, Elemo Qilxu, General Taddesse Birru, General Waaqoo Guutuu, Baro Tumsa, Rev. Gudina Tumsa, Sheykh Bakrii Saphalo, Magarsa Barii, Mulis Abba Gadaa, Sisay Ibssa, Adam Jiloo and many other had sacrificed their live for a single main objective. This objective is the freedom and liberation of their people and land. The Oromo heroes and heroines had been struggling in unity for the achievement of this single and main objective.
We, the current Oromo generation, have to realize that fulfilling this agenda of our martyrs is our most important responsibility. The most important message and example that our martyrs had left for us is to work and struggle for the strengthening of the unity of the Oromo people. Based on this fact, the Oromos are reminded of implementing and strengthening unity either in the liberation movement camps or in different Oromo political parties or wherever they are. This “Unity”, which is extensively written by our authors, used as a theme by our singers and been discussed every where by our people, should be considered as our main responsibility. Moreover, we need to understand that strengthening the unity and fighting for the fulfillment of the objectives of our martyrs is the call for freedom, the voice of the majority, the dream and will of the Oromo people and the voice of our martyrs.
Even though our martyrs are not with us, we hear their voice every day and this voice has a strong message to us today. This voice would say to us , “strengthen your effort and realize the aim we died for”. Moreover, it would say “we died for a single purpose, so don't let our aim on the air, if you do so you will be remembered in the wrong side of history”. Therefore, we need to understand our responsibility to realize and fulfill the aim our heroes and heroines died for.
Victory to the Oromo People!
Guyyaa wareegamtoota Oromoo fi guyyaa waraana bilisummaa Oromoo kabajuun gootota wareegaman yaadachuu fi karaa hundumaan qabsoo bilisummaa uumata Oromootiif of kennuu keenya haaromsuuf. Guyyoonni kun lamaan fiixaan ba'umsa kaayoo ilaalcha dheera qabu gootonni keenya qabaatan sana bakkaan ga'uuf aarsaa kaffaluun nurra jiru hundaa kaffaluuf jabina akka argannu kan nu yaadachiisanii dha.
Gootonni keenya kan akka Jaal Jarra Abba Gadaa, Mamo Mazamir, Elemo Qilxu, Jeneral Taddesse Birru, Jeneral Waaqoo Guutuu, Baro Tumsa, Luba Gudina Tumsa, Sheykh Bakrii Saphalo, Magarsa Barii, Mulis Abba Gadaa, Sisay Ibssa, Adam Jiloo fi knf kaayyoo tokkoof jedhanii jireenya isaanii aarsaa godhan. Kaayoon kunis walabummaa fi bilisumaa uumata fi biyya isaaniitii. Gootonni kun kaayoo tokkichaa fi guddaa kana galmaan ga'achuuf tokkummaa dhaan waliin qabsoo gochaa turan.
Nuti, dhaloonni Oromoo har'aa, ajandaa/bu'ura wareegamtoota keenyaa kana hubachuu fi fiixaan baasuun ittigaafatama keenya isa baayee barbaachisaa dha. Ergaa fi fakeenyi baayee barbaachisoon wareegamtootni keenya lafa nuu kaa'anii darban tokkummaa uumata Oromoo cimsuu dhaaf hojechuu fi qabsoo gochuu dha. Haqa kana irratti hundaa'uu dhaan, Oromoonni hundinuu, tokkummaa mooraa qabsoo keessattiis ta'e dhaabilee siyaasa Oromoo hundumaa keessatti yookaanis bakka jiran hundumaatti hojii irra oolchuu fi cimsuu yaadachhifamu. “Tokkummaan”, barreesitoota keenyaan waa'een isaa ballinaan barreefame, weelliftootaan akka mata dureetti fayadame fi iddoo hundaatti namoota keenyaan kan irratti mari'atame, akka itti gaafatama keenya isa guddaatti fudhatamuu qaba. Kana irrattis, tokkumaa cimsuu fi fiixaan ba'umsa kaayoo wareegamtoota keenyaaf qabsaa'uu hubachuun, waamicha bilisummaa, sagalee uumata hedduu, abjuu fi fedha uumata oromoo fi sagalee wareegamtootaati.
Wareegamtooti keenya harr'a yoo nu waliin hin jiran ta'e iyyuu, sagalee isaanii guyaa hundaa nii dhageenya. Sagaleen kunis harr'a nuuf ergaa jabaa qaba. Sagaleen kun, “Carraaqa keessan jabeessaa, kaayoo nuti duuneefis huba dha” kan jedhu ta'a. Kana irrattis, “Nuti kaayoo leexaa dhaaf duune, kanaaf kaayoo keenya kana qileensa irratti hin hambisinaa, yoo kana gootan seena keessatti kallattii seenaa doggogoraatiin yaadatamtu” kan jedhu ta'a. Kanaaf, itti gaafatama keenya hubachuu qabna kaayoo gootonni keenya du'aniif hubachuu fi fiixaan baasuuf.
Injiffannoon ummata oromotif!
Qopheesitoota Biiftuu Bilisaa
News and Current Affairs
Political Affairs
Human Rights
Oromo Communities


text:
Yoom/ Akkamiin Hafuura Qulqulluu fudhannaa?
Gaaffii: Yoom/ Akkamiin Hafuura Qulqulluu fudhannaa?
Deebii: Ergamaan Phaawloos bataluma Yesus Kirstosiin akka fayyisa keenyatti fudhannetti Hafuura Qulqulluu akka fudhannu ifa godhee barsiisa. Tokkoffaan Qorontoos 12:13, 'Nuyi Yihudoonni, warri Yihudoota hin ta'inis, warri garbummaa jala jiran warri birmaduunis hundumti keenya dhagna tokko ta'uudhaaf hafuura tokkoon cuuphamneerra', nuyi hundumti keenya akka dhugnuufis hafuurri qulqulluun inni tokkichi nuuf kennameera' jechuudhaan dubbata. Romaa 8:9 namni Hafuura Qulqulluu hin qabne, inni yookiin isheen kan Kiristos akka hin taane nutti hima. 'Hafuurri Waaqayyoo yoo dhuguma isin keesssa jiraate isin akka fedha hafuuraatti malee akka fedha fooniitti hin jiraattan; namni hafuura Kirstos of keessaa hin qabne kan Kirstos miti.' Efesos 1:13-14 Hafurri Qulqulluun jarreen amanan hundumaaf qabdii fayyinaa akka ta'e nu barsiisa. 'Isin immoo erga dhugaa wangeela fayyina keessanii karaa isaa dhageessan; isin warri dhageessanii itti amantan Hafuura Qulqulluu isa abdachiifameen mal'atteefamtaniittu. Hafuurri qulqulluun immoo warri kan Waaqayyoo ta'an galata ulfina isaatiif yeroo furamanitti waanta nuyi argachuuf jirruuf qabdii keenya.'
Keyyattoonni sadan kunniin Hafuurri qulqulluun battaluma fayyinaatti akka fudhatamu ifa taasiisu. Utuu amantoonni Qorontoos hafuura tokko qabaachuudhaabatanii Phaawloos nuyi hundumti keenya hafuura tokkoon cuubamneera Hafuura tokkos dhugneerra jechuu hin danda'u ture. Roomaan 8:9 illee baay'ee jabaassee dubbata, yoo namni tokko hafuura Kirstos hin qabaane kan isaa akka hin taane. Sababa kanaatiif, hafuura qabaachuun fayyina qabaachuudhaan kan ittiin adda baafamee beekamuudha. Darbees, Hafuurri qulqulluun 'qabdii fayyinaa ta'u' hin danda'u (Efesos 1:13-14 ) yoo battala fayyinaatti fudhachuun hin danda'amne. Caaffattoonni qulqulluun heedduun batala Yesus Kiristos akka fayyisaa keenyaatti fudhannetti fayyinni keenya akka waabdii qabu baay'isanii ifa taasisu.
Marichi kan wanfalmisiisuudha sababni isaa tajaajilli Hafuura qulqulluu yeroo heedduu kan namaa hin galleedha. Fudhachuun/Hafuurri nama keessa seenuun isaa battala fayyinaatti ta'a. Hafuuraan guutamuun jireenya kiristaanaa keessatti adeemsa itti fufiinsa qabuudha. Isa sana qabannee akkuma jirrutti Hafuuraan cuuphamuun battaluma fayyinaatti ta'a, kiristaanonni tokko tokko garuu miti. Inni kuni yeroo tokko tokko hafuuraan cuphamuun 'hafuura fudhachuu' wajjin gochaa fayyinatti aanee ta'u ta'uun isaa akka namaa hingalle taasisa.
Xumura irratti, Hafuura qulqulluu akkamiin fudhanna? Yesus Kiristos akka fayyisaa keenyaatti fudhachuudhaann Hafuura Qulqulluu fudhanna (Yohaannis 3:5-16). Hafuura Qulqulluu yoom fudhanna? Hafuurri Qulqulluun yeroo nuyi amannee kaasee yeroo hundumaa kan nu keessa jiraatu ta'a.
English
Gara Mana fuula Afaan Oromootti deebi'aa
Yoom/ Akkamiin Hafuura Qulqulluu fudhannaa?


text:
Dheebuun dimokiraasii sadarkaa duubatti hin deebinerra ga'eera -Iskindir Naggaa
Turtii mana hidhaa waggoota ja'aafi walakkaa booda Guraandhala darbe kan gadi dhiifame Gaazexeessaa Iskindir Naggaa, bakkaa gara gara deemuun kutaa hawwaasaa gara garaa waliin wal arguun fedhiin dimokiraasiif jiru haalaan dabaluusaa akka taajjabe dubbata.
Alaabaa seeraan alaa fayyadamtan akkasumas walga'ii eyyama malee gaggeessitan jechuun gadi lakkifamee baatii lamallee osoo hin guutiin waa'elootasaa waliinis hidhamee ture Gaazexeessaan kun.
Guyyoota kudha lama mana hidhaa erga turee ba'ees kutaa hawwaasa gara garaa daawwachuusaa dubbata Iskindir.
Sababii Labsii Yeroo Muddamaa hojiirra jiruuf yeroon bakka gara garaa deemutti of eeggannoo addaa gochuu akka qabu kan dubbatu Iskindir Naggaa, bakkawwan gara garaa hanga ammaatti deemerraa akka hubatetti dheebuun dimokiraasii kan waggoota toorba duraa caalaa dabaluusaa BBC'tti himeera.
Fedhii dimokiraasii
"Uummatichi jijjiirameera, bilisummaasaatiif jedhee rasaasa dura jabinaan lakkoofsi namoota dhaabbatanii dabaleera." jechuun kan waggoota torba dura ture waliin dorgomsiisuun dubbata."Amma fedhiin dimokiraasii bifa sabummaa qabateera, beektota bira qofa ta'uurraa gara sadarkaa gadiitti mullachaa jira. Karaa biraatiinis ADWUI nillee jijjiirameera. Adeemsa jijjiiramaa keessa jira. Gaaffiin adeemsi kun karaa naga qabeessa ta'e itti fufaaf gara jeequmsaatti geessa kan jedhu yommuu ta'u kun kan paartiin biyya bulchaa jiru kallatiin taasisaa jiru waliin walqabata" jedha.
Irra deebiyee hidhamuusaa
Irkindir baatii Guraandhalaa keesa akkuma gaggeesitoota siyaasaa, gaazexeessitootaafi namoota mirga namoomaaf falman hidhaatii hiikamee torban muraasaan booda deebiyee hidhame. Kun jedha Iskindir, "saatii kamiyyu hidhamuu akka dandeenyu ergaa dabarsuuf barbaadameeti" jechuun ibsa.
Amma gara sirna dimokiraasiitti galuu hin dandeenyetti jiraachuu hin dandeenyu. Amma dimokiraasiin hin jirretti bilisummaan keenya gaaffii keessa jira," jedha Iskindir. Waa'ee Ministira Muummee Dr. Abiy AhimadGaazexeessaa Iskindir Naggaa haasawaa Ministirri Muummee Dr. Abiy Ahimad taasisan kan abdii namatti horan waan ta'aniif akka dinqisiifatu dubbachuun, namoota hedduu biratti yeroon kennamuuf akka qabu ciminaan gaafatamaa jiraachuu hubadheera jedha. "Ministirri Muummichaa waan gaarii [dubbatu] hojiitti yoo hin jijjiiramne garuu faayidaa hin qabu." Ministirri Muummichaa onnee isaaniirraa jijjiirama barbaadanillee paartiin isaanii ADWUI jijjiirama ni barbaadaa kan jedhu gaaffii ammallee deebii hin arganne," jedha."Uummanni Itoophiyaa kan qabsaa'eef akka ADWUI'n haaromu ykn jijjiiramni gaggeessitootaa jiraatuuf qofaa miti. Jijjiiramuun gaggeessitootaa kan hiika qabaatu biyyattii gara dimokiraasiitti yoo galche qofaadha," jechuun BBC'tti hime. Milkaa'inni Mnistira Muummee Dr. Abiy hojiiwwan qabatamoo ji'oota jalqabaa duraa keessa raawwataniin madaalama kan jedhu Iskindir, kunis Labsii Yeroo Muddamaa kaasuun paartilee siyaasaa hunda kan hirmaachise yaa'ii qopheessuu dabalata, jedhe.
Maa'ikelaawwii
Akka Gaazexeessaa Iskindir jedhutti Maa'ikelaawwii kan bakka yakki ciccimaan dhala namaarra itti ga'aa ture ta'uu dhaabbileen mirga nmaaf falmaniifi namoonni bakka kanatti hidhamanii turan himan cufuuf murteessuun mootummaan gara dimokiraasiitti ce'uusaa himuuf yoo ta'e malee, ofiisaatiin faayadii guddaa akka hin qabnedha. "Maa'ikelwwiin cufamuun qofti sarbamuun mirga namoomaa Itophiyaa keessatti taasifaman ni dhaabbatu jechuu miti. Gaaffiin guddaan gara sirna dimokiraasiitti seenneerraa kan jedhudha. Sarbamuun irga namoomaa guutummaan guutuutti kan dhaabbatu biyya keenya gara sirna dimokiraasiitti yoo galtedha," jedha ISkindir.


text:
Waraanii federaala Onkololeessa 12,2017 magalaaa Sooddatti nama afur fixee haga 20 madeesse.Dubbiin sun makiinaa fahiisaa 8 ka wal harkisee yaa’u waan innii fa’ate soquu fi soquu dhowwuu irratti dhufte.
Akka warrii lafaa jedhutti bulchiinsaa naannootii fi warri lafaalleen walti dhufee akka makiinaa sun soqan waliin gaafate. Waan innii fa’atee yaahuun beekuuf soquu fedhanii taatullee waraanii eeguma suniif dhufe akka soqan hin eeyyamne.
Warrii lafaa ammoo makiinaa dhedheeraa wal harkisu sun midhaanii fi qawwee walti fa’e jedhee shakke. Tana irratti wal dhabii dhufee name ilubbuu dhabe. Namii lubbu dhabe hagii tokko ijoollee barattoota ta dibbeessa qawwee dhageettee mana barusmaatii baqatte akka warrii lafaa jedhutti.
Abbootiin Gadaa Booranaa,Kuraa Jaarsoo,Guyyoo Gobbaa faatii jaarroleen dhibiillee guurrattee akka warrii nama fixe jedhan seeraan himataman gaafachuuff Biiroo Mootummaa Naannoo Oromiyaa dhaqan.
Abbaa Gadaa Kuraa Jaarsoo saatii feeneetti bilbilaan arguu hin dandeenne taatullee akka Abbaa Gadaa Guyyoo Gobbaa jedhetti jaaarroleen rakkoo himachuu yaate woma rakkoo tanaatiif torbaan tokko Finfinnee turte.Biiroo pirezidaantii Oromiyaa fi Biiroo Nagaa Oromiyaa dhaqanii rakkoo himatanii beellamaan galan. Pirezidaantiillee wal gahahii akka akkaatiifuu argachuu hin dandeenne.
Gama kaaniin ammoo jaarroleen tun achumaan rakkoo Koolleejjii takkittii Booranaatti silaa hin jaaran jedhan Koolleejjii Barsiisota Yaaballoo ta silaa bara kana hujii jalqabdi jedhanii amma ammoo bajatiitti hin jirre jedhanii waan haftu fakkaattullee himachuuf achi dabran.
Koolleejjiin tun akka qara jedhantti barana kana hujii jalqabdi, barattoota galmeessanii, diinii qaxaranii,makiinaalleen argatanii silaa hujiif eegachuutti jrian.
Akka jaarroleen gaafattee galte jettutti koollejjii tanaa saatii silaa bajata qabuufii malanitti bajatii hin qabamneef jedhan jedhan. Woma taateefuu itti gaafatamtootii itti iyyatan akka jaarroleen galtee waan jiraa bilbilaan odeefatan itti himan.
Godinii Booranaa ka nama miliyoona tokkoo oliitti keessa jriaata jedhan yuniverstii amma dhakaa yayyabaa yaaballotti kaahaniif malee yuniversitii fi koolleejjiillee hin qabu.


text:
Sababa dogongora keetin qaana’uun achitti kufte hin hafin. Namni dogongora tokko malee takkaan milkaa’u akka hin jirre beeki. Ammalle hojjadhu, dogongoruu dandeessa, ammallee hojjadhu kasaaru dandeessa, ammalle hojjadhu wanti yaadde si ta’uu dhiisu danda’a. dogongora kanniin yommuu uumtu karaan ati hordofaa jirtu akka si hin baasne sitti akeeka, gara funduraatti karaa kana hordofuu akka hin qabne sitti agarsiisa. Gabaabumatti yaada hin danda’u jedhuun sammuu kee cufuu dhiisiti wanta si harka jiruun wanta hojjachuu dandeessu dalaguun sammuu fi ija kee banii, jireenya kee haaromsi. Read more
Yuniversitiin iddoo dhaloonni beekumsa itti kuufate biyyaa fi addunyaa ofii itti ijaarudha. Wantoota adda addaa irraa fagaachun beekumsa fi akkamitti biyya akka jijjiran irratti iddoo itti xiyyeefataniidha. Kanaafu yuniversitiin iddoo jijjiramaa fi isa seenun carraa guddaadha jechuu dandeenya. Garuu yuniversitii seenuun qofti gahaadha? Jijjiramni yuniversitii keessatti adeemsifamuu hoo maaliidha? Of gaafanne beeknaa? Read more
Madaan kee kan darbanii fi yaadonni negaativi ammaa gara olii ol guddachuu irraa duubatti si hin harkisin. Mataa kee ol qabadhu, baatiri/ibsaa milkaa’innaa fuundura keetti ilaali. Fundura kee dukkana goote hin ilaalin. Gargaarsaf Rabbiin kadhu. Dhugumatti Inni Tumsaa /Gargaaraa hundarra caaludha. Read more
Meeqa kamtu obsa dhabee milkaa’innaa fi gammachuu irraa duubatti mucucaate! Obsii yeroo tokko tokko akka ibiddaa nama guba. Garuu gubaan isaa gara waan gaarii fi ifatti jijjirama. Namoonni gubaa obsaa kana baadhachuu dhabuu isaanitirraa kan ka’ee gubaa hamaa san caalu wanta jarjaniifi dhandhamu. Ilmi namaa jarjaraa fi ariifataadha. Wanta tokko dafee argu barbaada. Kuni garuu miidhaa malee bu’aa isaa fidu hin danda’u. Seenaa ummattoota darbanii yoo ilaallu, Nabiyyoota isaanitiin, “Adabbii ittiin nu sodaachistan fidaa dhugaa kan dubbattan yoo taatan.” jechuuni turan. Wanti Nabiyyoonni isaani itti waaman obsaan fudhachuu dhiisanii, adabbii waadaa galamanitti ariifatu. Wanti itti ariifatan isaanii hin oolle isaanitti bu’ee isaan balleesse. Kuni hundi obsa dhabuu fi jarjaruudha. Read more
Barruun tuni barreefamoota gaggabaabo ji’a Caamsaa (May) 2016 fuula Fesbuuki Jireenya Badhaatu irraa walitti funaanamtedha. Xurree jechuun karaa biraatin ‘daandii’ jechuudha.
Jireenya kee keessatti jijjiramni wanta tasa uumamu osoo hin ta’iin adeemsadha. Takkaan fiixe barbaaddu koruu hin dandeessu. Akkuma guyya guyyaan jijjiramuuf carraaqxun marsaa guddinnaa tokko irraa gara marsaa itti aanutti dabarta. Jireenya keessatti tuqaan ani nama guutudha itti jettu gonkumaa hin jiru. Yeroo hundaa jijjiramaaf affeeramta. Kanaafu jijjirama arguuf carraa argatte hundatti fayyadami. Jarjarte abdii hin kutin. Abdii fi obsaan gara funduraatti tarkaanfadhu. Yommuu rakkoon ykn dogongorri uumamu rifatte jijjiramaa fi foyya’iinsa irraa duubatti hin mucucaatin. Yommuu gufuun si muudatu marsaa jijjiramaa tokko irraa marsaa itti aanutti akka darbaa jirtuu yaadadhu. Gufuwwan jireenyatin rukutamte duubatti hin hafin. Wanta qabduun carraaqi. Insha Allah guyyaa tokko jireenyi tartiiba horatti. Read more
Gosoota Obsaa
Obsii furtuu milkaa’innaa fi gammachuuti. Obsaan ala wanti ta’u tokkollee hin jiru. Obsa qabaachun nama hundarrattu dirqama.Akkuma Oromoon jedhu “Obsaan aannan goromsaa dhugaa.” Namni obsuu rakkoo fi carraaqi booda jireenya mijaawa jiraata. Akkuma goromsii aannan kennuuf yeroo fudhatu, firiin obsaas yeroo kan fudhatuudha. “Jarjaraan re’ee hin horu.” jedhe Oromoon. Namni obsuu dhiise jarjaruu jireenya gaarii hin jiraatu. Kanaafi obsii furtuu milkaa’innaa fi gammachuu jenne kaane. Read more
Yoo nama hundaa ija shakkiitin ilaalte, mataa keeti fi namoota biroo miita. Yaadota hin barbaachisneen sammuu fi yeroo kee gubda, boqonnaa sammuu dhabda. Tarkaanfi isaa/ishii guutu akka hordoftuu of goota. Karaa biraatin, shakkii kee irratti hundaa’un yoo nama san irratti tarkaanfi fudhatte bololi’a gaabbi fi gaddaa keessa jiraatta. Kanaafu, shakkii fi jette jette namni sitti fidu of eeggadhu. ‘Osoo hin guutatin hin gugatin’ jedhe Oromon. Gugatun dura dhugaa fi soba ta’uu isaa addaan baafadhu boodarra rakkoo guddaa keessa galtaati. Read more
Obsa yommuu jedhamuu wanta salphaa namatti fakkaata. Garuu obsii wanta jechaan dubbatamu yookiin sammuu qofaan yaadamu osoo hin ta’in wanta gochaan agarsiifamuudha. Obsii jireenya fi qaama ilma namaa guuta kan tuquudha. Bakka obsi hin jirretti jireenyi hin jiru osoo jedhame dhugaa irraa hin fagaatu. Namoonni garmalee yommuu gaddanii fi dhiphatan yoo obsa hin qabaatin of galaafatuun jireenya ofi balleessu. Mee har’aa waa’ee obsaa ilaalchise barreefama gabaaba armaan gadii kitaabota adda addaa irraa funaanne waliin haa ilaallu. Read more


text:
“ KORRI SABAA ” MILKIIN XUMURAMEE, KAN “ABO” TI !!
SEENAA Y.G (2005) – kutaa 3ffaa FI xumuraa.
Korri Sabaa ABO 4ffaa xumuramee jira. Warri kanaan dura Korri gaggeeffamuu hafe jedhanii qeeqaa fi akka hanqinaatti meeshaa godhachaa turan, gaggeeffamuu kora kanaa irratti yaada qaban hin laannee . Kun ka agarsiisuu, durumaanu Korri Sabaa gaggeeffamu fi dhiisuun quuqamanii osoo hin taanee, Ummata hawwachuuf itti fayyadamuu argisiisa. Kan irraa dubbatan, Hogganoota filaman irratti qofaadhaa. Kunis hiikkaa mataa isaa qaba. Namoonni Oromoof fakkeessanii yeroo hundaa arraba dheeressan, har’aa taajjabamaa jiru. Korri kun murteelee dabarsee jira. Murtee kana irratti yaada atu hin kenniin ykn yaada ijaaraa osoo hin gumaachiin bakka madaa isaanii, Hogganoota muudaman qofa irratti xiyyeeffatan. Kunis keessa isaanii fi fedhii isaanii ifatti saaxila. Dhugaan dhugaadhaa. Yoomillee bakka ishee hin hanqattu. Waa’ee kora sabaa irratti yaada jiru xumuruu baadhuus, qabxiilee hafan yeroo itti eeggachaa yaadoota walii galaatti ce’aa.
- Jabiina Kora ABO 4ffaa :-
Yeroo hedduu waan gaggeeffannu hundaaf of eeggannoo fi iccittaawaa taasisuu irratti rakkoo ykn hanqina qabna turre. Har’aa garuu guutummaatti kan duuchamee ta’eera. Korri sabaa kun ega eegalamee kaasee hanga har’aan tanaatti odeeffannoo Ummata bira ga’uu danda’an irraa kan hafee, qaamuma ilaallatu qofa birattihafuun isaa jijjiirama guddaadhaa. Warri Holola afuufuuf wixifachaa turan, hanga dhaabni waan gaggeeffatee ofii isaatiin ibsatutti obsuu dadhabanii rakkachaa turuun isaanii beekamaadhaa. Hanga ammaattillee waan gaarii keessa barbaachurra, rakkoon umamee jiraa ? jedhanii warra qooda irraa fudhatee rakkisaa jiran. Garuu waa takkallee hin jiru. Gonkumaa jabiina kana ol kaasuu hin barbaadan. Kanaaf adeemsa baranaa irratti injifannoo ol aanaa goonfachuu dhaabaa mirkaneessuun barbaada.
- Abbaan Murtii gama hundaa eenyu ?
Abbaan murtii inni dhumaa harka Ummataa jira. Korri kun waan murteessee hojiitti hiikamuu fi dhiisuu eenyullee gilgaalee Ummatatti himuu ykn ittiin holola walirratti oofuun hin danda’amuu. Ummati Oromoo murteeleen KS hojii irra akka ooluu barbaada. Murteelee kana dhugeessuufillee gama isaan qophiidhaa. Kanas gilgaalee hojiirra ooluu fi dhiisuu isaa Sabuma Oromoo qofaa ilaallata. Ummati keenya xiinxalaa tokko malee waan barbaaduuf abbaa itti godhuu danda’aa. ABO kanumaan gilgaalama. Oromoon Warra holola oofanis hojiima isaaniin gilgaala. ABO abaaruu fi kuffisanii Ummata kana qabachuuf warra deemuun hojiima isaaniin kan madaaluu Oromoodhaa. Ummati dhugaan kan isaaf qabsaa’ee qabseessisu barbaada. Amma ABO hojjachuu mitii, dhiqaa isaayyu kan hin hojjatiin, yoo ABO abaaree , Ummati eenyurraa abdii akka qabu beeka. Har’aa bakka kaleessaa hin jirru. Gonkumaa Alaabaa qabatanii fiiganiif wanni ta’uu tokkollee hin jiru. Beekumsan qabaan, seenaan beekaan, nuuti dimokiraatawaadhaa kkf jedhanii Ummata abbaluun dhumateeraaf. Oromoon dhiiga dhangalaasaa fi lafee isaa caccabsee Daangaa isaa kabachiifataa jira. Ummata sadarkaa kanarra jiru, arrabaan dabsachuun gonkumaa waan hin yaalamnee. Warra dhaaba siyaasaa ta’uu mtii, daboofiyyuu waliin dhaabbachuu irra hin geenyerraa abdiin Ummati kun qabaachuu maluu maalii ? Namni OPDOs abaaree, ABOs abaaruu dhaabbiin isaa maalii ? ykn dhaaba siyaasaa ta’anii of hin beeksisan, ykn dhaabbilee gargaarsaa hin ta’an. Garuu namuuma abaaruu, busheessu. Kun hundi murtiima ummataan bakka isaa qabachaa deema.
- ABOn waa lama dhugeessee jira.
ABOn waggaa 40 jiraachuun isaa , maaliif gama tokko qofaan ilaallee, madda rakko taasifanna? ABOn waggaa 40tti injifachu maaf dadhabee ? jedhanii kanneen afarsan, osoo nama siyaasaa isa dhugaa ta’anii ykn qaawwaa kanaan warra dhimma itti ba’uu barbaadan osoo hin taanee, waggaa 40 guddisanii hin ilaalan turan. Yoo dheeratees, maaliif dheeratee ? jedhanii xiinxala mataa isaanii gaggeeffatanii yaada madaalawaa laatu turan. Yaada kana ragaa waliin dhiheessuuf yeroo biraaf dabarsee, har’aaf ka ga’uu qofa ykn warri barreeffama kana dubbiftan akka 0f-gaafattaniif karaa isiniif saaqa. Dhaaba ykn Mooraa Qabasoo Oromoo ganamaarraa kaasee Seenaan Gootummaa Nama boonsan akkuma jiran, kan hedduu nama gaddisiisan ni jiru. Madda rakkoo waggaa 40 ta’uu kan danda’an. Gama biraan Dhaaboota siyaasaa Oromoo keessaa hojjatuus dhiisuus kan Oromoof dubbachaa hafee kam ? warri isa komatan ykn furmaata fiduu dadhabee jedhan, waggaa tokkoyyuu waliin turuu dadhabaa hin jiranii ? dabalataan mee gaaffilee kana of gaafadhaa .
- Waggaa 40 keessatti kanneen dhaaba kana ganani diinatti galan meeqa?
- kanneen gananii gama waraanaanis ta’ee siyaasaa iccitti jiru diinaaf kennan meeqa?
- Ilmaanuma Oromoo Jaallan isaanii dabarsanii kennu, summiin fixuu fi kkf raawwatan meeqa?
- Kanneen dhaaba kana keessaa ba’anii dhaaba kana diiguu barbaadan meeqa?
- Dhaaba kana keessaa ba’anii ABO kan biraa dhaabuuf kanneen yaalan meeqa?
- Kanneen qabsoo dandamachuu dadhabanii keessaa ba’anii jiran meeqa?
- sababaa adda addaan dhaaba kana saamanii dingadeen cabsuu yaalan meeqa?
- ,,,,,,gaaffiilee akkasii kuma tarrisuu dandeenya.
Rakkowwan kun, dhaaba duubatti harkisumoo, ni furgaasu ? qabxiileen kunniin, dhaaba kana jabeessuuf ykn waggaa 20ttu bilisummaa akka argatuuf hin taasisan. Nama ganee fi saamichaan dhaaba butachisuuf Hoggana qeequun sirriidhaa ? waggaa 10, 15, 20 ….isin walii turee waan jiru hundaa yoo fuudhee wayyaaneetti galee, hoggana akkamiin qeeqinaa ? waggaa 40 harkifattan jennee sababa dubbii akkamiin taasifanna ? kanaafin madda isaa ilaallee haa qeeqinuun jedha. kun hundi ta’ee garuu qabsaa’oonni cichan inuma jiru. Dhaloota gantummaa illee hin beeknee ijaaranii , Qabsoo dhaalsiisuuf qophaa’aniiru. Qeerroon hojii dadhabbii isaaniitii. Kanammoo ifatti mirkaneessaniiru. Gantuun keessaa ba’aa deemuun dhaaba kana keessa isaa itichaa fi icittaawaa taasisaa dhufee. Kanaaf ABOn dhaloota haaraa abdii irraa qaban uumee , Kora sabaan humna itti godheera. Kana eenyutu raawwatee ? eenyutu hojiima bal’aa hojjatee asi ba’ee ? Qeerroo Bilisummaa Oromoo hojii qabatama argisiisaa jiru ABOn uumuu isaatti kanneen hin gammannee, Qeerroo Oomiyaa jedhanii faajjii haaraa uumanii dhaloota diiguuf hin jiranii ? maarree eenyutu eenyuun gawwamsaa. ABOn seenaa lama gadi dhaabeera. Qeerroo Bilisuummaa Oromoo ijaaree wayyaanee raaseera. Gantootas cabseera. Inni lammaffaa Kora sabaa milkiin xumureera.
- Yaada walii galaa :-
Oromoo mirga Abbaa Biyyuumma isaa gonfachiisuuf kan isa ijaaruu fi falmaaf isa hiriirsuu barbaada. Dhibbaa dhibbatti hojiidhaan kan isa amansiisuu barbaada. Oromoon waggaa 20 durayyuu , kan isatti fakkeessee deemuu addaan baasee beeka ture. Har’aa ofiinuu qabsoo gaggeeffachuu akka danda’uu mirkaeessaa jira. Ummata akkasii kana holola miidiyaadhaan gawwamsinaan wallaalummaadhaa. Ummata keenyaa Miliyoona 45 ol qabnaa jennee itti boonaa, deeggartoota facebookii 70 fi 100n of tuuluun wallaalummaa isa dhumaatii .ABOf qeeqinii ijaaraan rakkoo tokkollee hin qabu. Wayyaanee ari’uu ykn Biyya keenyaa baasuu qabaanaa jechaa, ABO fi hoggana isaaf du’aa hawwuun gonkumaa aantummaa hin mul’isu. Ummata keenyaa Biyya keessaa wareegamaa jiruuf jennee, wal abaaruu fi wal kuffisuu haa dhiifnuu. ABOn waggaa amma kana holola keessaa fi alaa dandamatee asi ga’eera. ABOn firii hojii isaa arguyyuu hin eegallee. Reefuu gara hojii qabatamaatti seenaa jiran. Hojii qabatamaan kan biyya keessaa argaa jirru kanadhaa. Oromoon Bilisummaan barbaada ykn wayyaaneetu Biyyaa na baasee jedhu tokko ykn Ummati kun gabrummaa jala jiru tti amanuu tokko, ABOn jabaachuu irraa maaliif aara ? maaliif gammachuu hin qabaatu ? garaagarummaan fedhee jiraatu, bu’aa argamu irratti waliif gammaduu kan dhawwu jiraa ? bilchinni akkasii bakka hin jirreetti akkamiin wal dhaggeeffachuun danda’ama ? herreegnii ABOn Ummata biratti jaalala qabaa, kanaaf ABO isa ganamaa dhabamsiifnee , ofiin ABO qabanna jedhanii karoora baafachuun dhugumaa fayyummaadhaa ?
Dubbiin baayyateef maal hin godahn jedhanitii , Korri Sabaa baranaa “GADAAN XUMURA GABRUMMAATII !! jedhaa, wal dhaggeeffannee wal jala haa yaanuu. Hinaaffaa habashootaa of- keessaa haa gannuu. Gonkumaa shirri fi anatu caalaan furmaata nuuf hin taatuu. Furmaatii Oromoo kan Biyya keessaa gaggeeffamaa jiruudhaa. Kan Ummata kanaaf dhaabbadhee jedhuu hojiidhaan ummatatti haa ba’uu. Wal mookisuu fi wal gondolchuun yeroon isaa dabreera.ABO fi QEERROOF galanni haa ga’uu, har’aa yaaddoo hin qabnuu. Maal taanaa ? hin jennuu. Abdii guutuu qabnaa. Waan afarfamuu nu hin raasuu . dhimma Oromoo keessa dantaa hin barbaaddanuu. Dhugaa qofaa barbaannaa. Humna Oromoo irratti of goobsuuf deemuu gankumaa Oromoon ijaan argu hin fedhuu. Siyaasi Soofaa irraa, siyaasa qoree keessaan wal hin simtuu.
HORAA BULAA !!!!!!!!!!!


text:
Goota Oromoo Addisuu Bullaallaa, Qeerroon afaan bineensaa keessaa fuute! Baga gammanne baga gammaddan!
Suuraa hoggantoota KFO erga manaa hidhaatii bahanii booda kaafame
ESAT Eletawi Feb 13, 2018 | Special News Ethiopia
Leenca Haqaaf jiraatte; jabaadhu; qabsoon durakee jiru isa ati dabarsitee gadi hinta’u! Ati mana hidhaa turtus dhugaankee Oromiyaa mararratti margeera. Qabsaa’onni karaa hundaanuu sicaalan hedduun mana hidhaatti akka hafan atis numa beekta; sabnis haabeeku; siin ammoo fayyaakee bira Waaqayyo nuuf haagoru!!


text:
Itophiyaa Kaleessaa, Har’aa fi Borii
Qabsoon bilisummaa Oromoo tattaaffii irratti milikaawe ni qaba. Milkiiwwan kanneen keessaa tokko Itophiyaa fi Itophiyummaa dhabamuu ummata Oromoo irratti hundaawe diduu dha. Tattaaffi diddaa kana finiinsuudhaaf, Oromummaa fi Itophiyummaa waliif faallaa ta’uu afarsuun dirqii ture. Dhugaattis gaafa tattaaffiin kun eegalame, Oromummaan fi Itophiyummaan waliif faallaa turan. Halli akkasii Itophiyaa kaleessaa jalatti dhugoomee ture.
Itophiyaa kaleessaa jalatti Oromoos ta’anii amba Itophiyaas ta’uun hin danda’amu ture. Jechuun, Itophiyummaa gonfachuun kan danda’amu yoo Oromummaa mulqachuudhaaf qophii ta’an qofa ture. Namni afaan Amaaraa hin dubbanne, akka amba Itophiyaatti hin ilaalamu ture. Kan aadaa Amaaraa hin maxxanfanne fi kan seenaa Amaaraa hin leellifnes, akka amba Itophiyaatti hin fudhatamu ture. Ambummaa akkasii gonfachuun kan danda’amu, kana gochuu qofaan miti. Waan eenyummaa Oromoo mul’isan hundaas lagachuun fi tuffachuun dirqii ture.
Itophiyaa kaleessaa jalatti, ambummaa Itophiyaa gonfachuu kan kajeelu cufti afaan Oromoo dubbachuu lagachuu qaba ture. Afaan Oromoo kan ittiin boonan osoo hin taane kan itti qaanfatan ta’uu mul’isuun dirqii ture. Oromoon akka seenaa hin qabne of amansiisuunis dirqii ture. Waan ta’eef, seenaan Itophiyaa kan nugusoota Habashaa tarreessu qofa akka ta’etti fudhachuun dirqii ture. Aadaan Itophiyaas kan Habashootaa malee aadaa saboota biraa tokkoo hin dabalatu ture.
Itophiyaan kaleessaa sun biyya saba tokkichaa akka taatetti fudhatamti turte. Sabni Itophiyaa kaleessaa sunis afaan Amaaraa dubbata. Aadaa Amaaraa mul’isa. Seenaa Amaaraa leellisa. Sabotni Itophiyaa keessa jiraataan kanneen biraa afaan, aadaa fi seenaa ofii akka qabanitti hin ilaalaman turan. Isaan kanneen hundi suuta dhabamanii biyyichi saba tokkicha qofatti akka galuuf dhiibbaan godhamaa ture.
Jechuun, Itophiyaa kaleessaa jiraachisuun kan danda’amu saba Oromoo fi kanneen biraa hunda dhabamsiisuu qofaan ture. Itophiyaan sun awwaala saba Oromoo fi kanneen biraa irratti ijaaramuutu sagantaawe. Namni kamuu kan isaa ajjeessuudhaaf dhufe, ”tole jedhee” hin keessummeessu. Humna qabu hundaan jireenya isaatiif lola malee. Sabnis akkasuma.
Waan ta’eef, sabni Oromoo balaa isaa dhabamsiisuudhaaf aggammatame dura dhaabbachuun dirqii ture. Oromoon jiraachuudhaaf, Itophiyaan kaleessaa sun dhabamuun dirqii ta’e. Maaliif yoo jennee deebiin isaas ifaa dha. Itophiyaatu Oromoo dhabamsiisuu saganteeffate. Itophiyummaa kaleessaa fi Oromummaatuu waliif faallaa taasifame.
Balaa haalli kun maddisiiseef, eenya gaafatamaa ta’uu akka qabus ifaa dha. Warra imaammata Oromummaa fi Itophiyummaa waliif faallaa ta’e kana raggasetu itti gaafatama. Qabsaawotni Oromoo sababa itti gaafatamaniif tokkollee hin qaban. Jiraachuu saba isaaniitiif qabsaawan malee, saba kamiinuu dhabamsiisuudhaaf imaammata hin qaban. Saba ofii jiraachiisuudhaaf qabsaawuun dirqii dha malee badii miti. Qabsoo akkasii irraa qooda fudhachuu hafuutu seenaa duratti gaafatamaa nama taasisa.
Qabsoon saba Oromoo jiraachisuudhaaf deemaa jiru kun sadarkaa gara garaa keessa dabree guyyaa har’aa gahe. Qabsichi bakkuma gaafa jalqabamee hin jiru. Of duraa hiiquu isaa wal hubachiisuun barbaachisaa dha. Jijjirama qabsoon Oromoo fi sabaoota biraa argamsiisee keessaa tokko kaafnee ilaaluun barbaachisaa dha. Sunis, Itophiyaa har’a mirkaneessuu dha.
Itophiyaan har’aa kan kaleessaa irraa waan itti adda taate ni qabdi. Waan itti walfakkaattus ni qabdi. Itophiyaan har’a, akka kan kaleessaa, jiraachuu saba Oromoo hin haaltu. Milikkitoowaan eenyummaa Oromo mul’isan hundaa dhabamsiisuudhaaf ifatti tattaafachaa hin jirtu. Afaan Oromoo akka afaan Oromiyatti hojjataa jira. Jechuun, afaan Oromootti fayyadamuun akka kaleessaa seeraan dhorkaa miti. Aadaa fi seenaa ofiitti boonunis seeraan dhorkaa miti.
Itophiyaa kaleesaa jalatti Oromoon biyya hin qabu ture. Kan har’aa jalatti garuu biyya Oromiyaa jedhamu qaba. Fakkeessaadhaafillee ha ta’u, Oromiya kan bulchu Oromoota. Garaagarummaa Itophiyaa kaleesaa fi har’aa asitti dhaabbata. Amma haala Itophiyaa lachuu walfakkeessan kaasuutu barbaachisa. Itophiyaan lachuu waan qooddatan keessa tokko ol’aantummaa ilmaan saba tokkoo yokin kan biraa irratti hundaawuu isaanii ti.
Itophiyaa kaleessaa jalatti ol’aantummaa warri qabaachaa turan, irra guddaan, ilmaan saba Amaaraa turan. Kan har’aa jalatti ammoo warri ol’aantummaa dhuunfate saba Tigree keessaa madde. Itophiyaan har’aa kan jiraachuu dandeessuu hanga ol’aantummaan Tigrootaa kun tikfametti qofa. Hanga ol’aantummaan kun jiraattetti ammoo Oromootni dhugaatti Oromiyaa bulchuu hin danda’an. Sabootni hafanis biyya ofii bulchuu hin danda’an. Namootni Oromiyaa bulchan dura ol’aantota Tigree kanaan filamuu qaban. Ol’antummaa kanaaf warra ugguran qofatu, ummata Oromootti dhiheeffame filama. Bulchiinsa ammaa jalatti dhuguma Oromootu Oromiyaa bulcha. Garuu Oromoota Oromiyaa bulchan kanneen kan ajeju ammoo ol’aantota Tigree ti.
Waan ta’eef, Itophiyaa har’aa jalatti warri Oromiyaa bulchan dantaa Oromootiif dhaabbachuu hin danda’an. Warri saboota biraa bulchan hundis akkasuma dantaa saba isaaniif dhaabbachuu fi dubbachuu hin danda’an. Warri ol’antummaa ilmaan Tigree fudhate kun hundi kabajaa saba isaaniitiif dhimmuu hin danda’an. Haalli keessa jiran kana hin hayyamuuf. Waan ta’eef, salphina saba isaanii mul’isaa ooluun dirqama isaanii ti. Ajaja olii itti dhufe saba isaaniitti dabarsuu malee, dhimma saba isaanii irraa ka’anii yaadni gara olii dhaaman hin jiru. Dafqaa fi qabeenya ummata isaanii saamanii saamsisuu malee filmaata biraa hin qaban.
Har’a tattaaffi lamatu wal dura dhaabbataa jira. Tattaaffiin inni tokko Itophiyaa kaleessaa deebisuudhaaf belbelaa jira. Inni lammaffaan ammoo Itophiyaa har’a tursuudhaaf waan danda’amu hundaa gochaa jira. Qabsaawotni Oromo tattaaffii lachuu dura dhaabbachuu qaban. Kana godhuudhaaf, Itophiyaa lachuu diduu qaban.
Itophiyaa diduun kun garuu duuchaatti ta’uu hin qabu. Kana jechuun haal-maleessaan Itophiyaa kamiinuu fudhachuu hin qabnu. Haal-maleessaan Itophiyaa hundaa diduus hin qabnu. Yoo Itophiyaan ol’aantummaa saba kamiituu hin callaqqifne waan hin fudhanneef hin qabnu. Itophiyaa ol’aantummaa saba kamiituu callaqqiftus diduun haqa, dirqamas. Kana irraa kaanetu Itophiyaa borii dhugoomsuudhaaf saganteeffanna.
Itophiyaan borii tun mirga hiree murteeffannaa saboota hundaa kan kabajdu taate. Waan ta’eef, sabni hundi qajeelfama alagaa tokko malee bulchiitoota isaa filata. Sirna ittiin of bulchuu tumata. Mirgi inni afaan isaatti fayyadamuudhaaf qabuu guutummaatti kabajama. Aadaan fi seenaan saboota hundaas qaama seenaa fi aadaa biyyichaa kan waliigalaa akka ta’etti fudhatama.
Gaafa sirni akkasii hojii irra oole irraa jalqabee, Oromummaan fi Itophiyummaan wal hin didan. Itophiyummaan borii Oromummaas kan hammatu ta’a malee. Akkasumas, Walayitummaa, Sidaamummaa, Affaarummaa fi eenyummaa saboota hundaa kan hammatu ta’a.
Qabsoo Itophiyaa borii kana dhugoomsuudhaaf goonu irratti waahillan hedduu qabaanna. Sabootni akkuma Oromoo cunqurfamaa jiran hundi waahillan keenya ta’u. Humnootni ol’aantummaa morman cuftis waahila nuuf ta’u. Murnootni akkasii Habashoota keessaallee hin argaman jechuu hin dandeenyu. Hawaasaa hunda keessaa warri haqaaf dhaabbatan waan argamuun maluuf. Addi Dimokiratawaa Oromoos isa kana mirkaneessuuf qabsa’a jechuun ergaan gulaalaa imaammata ADO ibsu yaada isaa gudunfa.


text:
Haala Republikii dimokraatawaa Koongoo kibba gama dhiyaa bakka walitti bu’iinsi uummata miliyoona 3.2 beela hamaaf saaxile ilaalchisuun angawaan sagantaa nyaataa kan tokkummaa mootummootaa tokko akeekkachiisan.
Waggaa darbe keessa jiraattotan naannoo Kasai keessaa uummata miliyoona 1.4 ta’antu hookkara lubbuu kuma sadii galaafatee guutummaa gandeenee mancaaseen qe’ee ofii irraa buqa’an jedhu hoogganaan WFP kan Koongoo keessaa Claude Jibidar.
Jibidaar akka jedhanitti rakkoon gamasii kan Siiriyaa fi Yemen keessaa waliin wal fakkaata. Kan uummati itti heddummaate biyyattiin Afriikaa waaltaa kun uummata qe’ee ofii irraa godaane simachuuf ba’aa guddaatu irra jira.
Naannoo Kasaayiif qiyyaafati akka godhamu kan gaafate WFP qofa miti. Gareen doktoroota daangaan hin uggurree dhiyeenya hanqinni nyaata madaalamaa hamaan ijoollee jiraachuu gabaasee naannolee tokko tokko keessatti dhibba irraa harki kudhan nyaata madaalamaa hin argatan jedhee jira.
Hookkarri gamasii kan jalqabame waggaa darbe erga hoogganaan gosootaa kan yeroo dheeraaf Prezidaant Joseph Kabilaa mormaa turan ajjeefamanii booda.


text:
Kaleessa, gorsaan Naga-eegumsaa biyyoolessaa Prezidaant Traamp – Maayikil Fliin, yaalii dhukaasa misaahelaa Iraan geggeessite balaaleffachuudhaan ibsa kennaniin, “gochaan kun, Yunaayitid Isteetsii fi michoota ishee naannawa sanaa doorsisuuf gochaalee baatiilee ja’an dabaran keessa geggeessaa turte keessaa kun isa tokko” jedhanii turan.
Prezidaant Taamp, karaa Tiwiiterii dhaamsa daddabarsan keessatti, Oomisha Niyuukilaraa Iraan ugguruuf walii-galtee Prezidaant Obaamaan, biyyoota Addunyaa irratti humna-qabeeyyii ta’an shan waliin ta’uudhaan ammaan dura Iraan waliin mallatteessan balaaleffatan.
“Iraan, otuu yeroo sana uggurri doolaara biliyoona hedduu ishee dhabsiisu irraa hin kaasamne tahee, kufinsatti dhihaattee turte. Kanaaf walii-galtee sana galateeffachuu tu ishee irra ture” – jedhan – Traamp.
Iraan, Niyuukilara oomishuuf qophaawaa jirti – yaaddoo jedhu irraa walii-galteen, akka Iraan Yuraaniyeemii gabbisuutti daangaa gootu dirqsiisu sun mallatteessame. Bakka sanaa immoo, uggurri dinagdee Iraan irraa ka’aamee ture irraa kaasame.