text:
Ragaalee Dhugummaa Ergamaa-kutaa 2
2ffaa- Dhugummaa Ergamaa Rabbii (SAW) Eenyummaa, amalaa fi adeemsa isaatiin agarsiisu
Kutaa darbe keessatti ragaalee Ergamaan Rabbii dhugaa ta’uu itti agarsiisan ilaaluuf yaalle turre. Tuqaalee afur keessaa kan jalqaba ilaalleerra. Innis haqiiqa ergaa inni fide itti xinxallu fi hubachuudha. Har’a immoo eenyummaa, amalaa fi adeemsa isaa qorachuun inni dhugaan Ergamaa Rabbii akka ta’e dhugoomsun ni danda’ama. Eenyummaa Ergamtoota Rabbii osoo qoranne, amala fi adeemsa isaanitiin eenyullee isaaniin wal dorgomuu hin danda’u. Amalli isaanii guutuu fi adeemsi isaanii karaa sirrii irra kan ta’eedha. Sababni isaas, Rabbiin dogongoraa fi badii hojjachuu irraa isaan eegee jira. Ergamtootan ala haala nama kamiyyu yoo qoranne hanqinni wayi isa biratti ni mul’ata. Hanga fedhe nama amala gaarii qabu, gamnaa fi sadarka ol’aanaa irra jiru haa ta’u, cinaa tokkoon dogongorri wayii irraa hin dhabamu.
Kanaafu, amala namumaa guutuu kan qaban ergamtoota Rabbii akka ta’an erga hubanne booda ergaan isaan fidan dhugaa akka ta’e ifa nuuf ta’a. Amalli isaanii fiixe amaloota gaarii kan tuqee fi fiixe kana irra ergamtoota malee eenyullee kan hin baanedha. Seenaa irraa amala Nabii Muhammad (SAW) namoonni ragaa bahan baay’eedha. Inumaa diinonni isaa “Muhammadul amiin (Muhammadi amanamaa)” jechuun waamaa turan. Amaanaa namaa irratti amanamaa kan ta’e, amaanaa Rabbii isaa irratti akkamitti amanamaa hin taanee ree? Nabii Muhammad (SAW) ergamaa dhugaa ta’uu isaa mee seenaa irraa muraasa haa ilaallu:
1-Ibn Abbas Abu Sufyaan irraa akka gabaasetti: Abu Sufyaan yeroo Shaam keessa ture Mootin Roomaa Hiraql jedhamu waa’ee Nabii Muhammad (SAW) ilaalchise isa gaafate. Yeroo san Abu Sufyaan Mushrikoota Qureeshotaa irraayyi. Daldalaaf gara Shaam deeme. Gabaabsuuf jecha gaafif deebii isaanii haala kanaan haa dhiyeessinu. (Yeroo sanitti biyyoonni akka Libaanon, Sooriya fi Filisxeem “Shaam” jedhamu)
Hiraql:Maal akka hojjattan isin ajaja?
Abu Sufiyaan: “Rabbiin qofa gabbaraa, homaa Isatti hin qindeessinaa; wanta abbootin keessan jedhan dhiisaa.” Jedha. Salaatatti, dhugaa dubbachuutti, iffah (qulqullummaa ofii eegu) fi hariiroo firummaa sufuutti nu ajaja.
Hiraql: Waa’ee sanyii isaa ilaalchise si gaafadhe, atis sanyii kabajamtu irraa akka ta’e dubbatte. Haaluma kanaan Ergamtoonni ummata isaanii keessaa sanyii kabajamtu irraa ergamu. Isa dura namni jecha kana dubbate ni jira jedhee si gaafadhe. Ati lakki jette. Isin keessaa isa dura jecha inni jedhe namni biraa osoo jedhee, “Kuni namticha jecha isa dura jedhame kan hordofuudha.” Nan jedhaa ture. Abbooti isaa irraa mootin jiraa jechuun si gaafadhe. Atis lakki jette. “Abbooti isaa keessaa namni mootii ta’e osoo jiraate, sila kuni namticha mootummaa abbooti isaa barbaadudha.” nan jedhaa ture. Wanta jedhu jechuun dura (Kana jechuun ani nabiyyiidha jechuun dura) sobaan isa yakkitanii beektu jechuun si gaafadhe. Atis lakki jette. Dhugumatti inni namoota irratti sobuu dhiisee Rabbiin irratti kan sobu akka hin taane ani beekee jira. (Kana jechuun namoota irratti soba kan hin dubbanne, Rabbiin irrattis soba hin dubbatu). Namoota sadarka guddaa qaban moo namoota dadhabootu isa hordofa jechuun si gaafadhe. Atis namoota dadhabootu isa hordofa jette. Isaan (namoonni dadhaboon ykn hiyeessonni) warroota Ergamtoota hordofaniidha. Ni dabalan moo ni hir’atan jechuun si gaafadhe. Ati ni dabalan jette. Haaluma kanaan dhimmi iimaana hanga guuttamu [ni dabala]. Amanti isaa keessa namni erga seenee booda itti gammaduu dhiisun namni duubatti deebi’e ni jiraa jechuun si gaafadhe. Atis lakki jette. Haaluma kanaan, iimaanni yommuu mi’aan isaa qalbiin walitti makamu [namni duubatti deebi’u hin jiru]. Waadaa ni diigaa jechuun si gaafadhe. Atis lakki jette. Haaluma kanaan, Ergamtoonni waadaa hin diigan. Maalitti akka isin ajaju si gaafadhe. Rabbiin qofa akka gabbartan, homaa akka Isatti hin qindeessine. Taabota gabbaruu irraa akka isin dhoowwu, salaata, dhugaa dubbachuu fi qulqullummaa eegutti akka isin ajaju ni dubbatte. Wantoonni ati jette dhugaa yoo ta’e, bakka luka lamaan kiyyaa kana ni too’ata. Akka bahu duraan nan beekaa ture. Garuu isin keessaa ta’a jedhee hin yaanne. Osoo isa kan dhaqqabu ta’ee, silaa isa qunnamuuf nan ariifadhaa ture. Osoo isa waliin ta’ee silaa luka isaa nan dhiqaa ture…” Sahiih Al-Bukhaari 7
2-Al-Alaa’a bin Hadaramiyyi Amiira Bahreyn kan ture Munzir bin Shaawaa yommuu Islaamatti waamu akkana jedheen: Yaa Munzir! Ati addunyaa keessatti abbaa sammuu guddaati. Namoota biros gadii miti. Majuusan tunniin amantiin isaanii badaadha. Arabni amantii kanaan kan itti kabajamtu miti. Beekumsa abbooti kitaabas hin qaban. Wal qunnamu irraa wanta nama qaanessun wal-qunnamu. Nyaachu irraa wanta fagaachu qaban isaan ni nyaatu. Guyyaa Qiyaamaa ibidda isaan nyaattu gabbaru (waaqefatu). Ati nama ilaalcha fi aqlii dhabee miti. Mee ilaali: Nama gonkumaa addunyaa keessatti hin sobne isa dhugoomsu diduun sirriidhaa? Nama gonkumaa hin ganne, isa amanuu dhiisun sirriidhaa? Nama gonkumaa waadaa hin diigne amanamummaa isarra gochuu dhiisun sirriidhaa? Kuni Nabiyyii hin dubbisnee fi hin barreessine kan namni sammuu qabu akkana jechuu hin dandeenyedha: wanta inni itti ajaju osoo irraa dhoowwe jiraate maal qaba! Yookiin wanta irraa dhoowwe osoo itti ajajee jiraate maal qaba! Yookiin irra namaaf darbuu osoo dabalee ykn adabbii isaa osoo hir’isee maal qaba! (Fakkenyaf, Ergamaan Rabbii (SAW) waan gaarii hundatti ni ajaju, waan badaa hunda irraa ni dhoowwu. Namni sammuu qabu “Waan gaarii itti ajaju kana osoo irraa dhoowwe ykn waan badaa irraa dhoowwu kana osoo itti ajajee.” hin jedhu.) Kanaafu, kuni hundi fedhii warra sammuu qabanii fi warroota xinxallaniin walitti kan galuudha.”
Al-Alaa’a bin Hadaramiyyi Ergamaan Rabbii dhugaa ta’uu karaa lamaan ragaa erga itti argisiise booda Munzir Islaamummaa ni fudhate:
1ffaa- Fakkeenyan Eenyummaa Ergamaa Rabbii (SAW)
2ffaa- guutummaa ergaa inni namoota itti waamu.
3-Yeroo jalqabaatif Ergamaa Rabbii (SAW) irratti wahyiin (beeksisin) goda Hiraa osoo jiru ni bu’e. Wahyiin bu’uu waliin nafsee isaa irratti ulfaatinni itti dhagahame. Osoo qalbii isaa dhikkistuu fi hollattu gara Khadiijaa deebi’uun akkana jedhe, “Na haguuga, na haguugaa!” Hanga sodaan irraa deemu ni haguugan. Ergasii Ergamaan Rabbii (SAW) Khadijaan ni jedhe, “Yaa Khadiijaa! Rakkoon kiyya maalii? Lubbuu tiyya irratti sodaadhe.” Wanta malaayka waliin ta’e ishitti hime. Khadijaanis ni jette, “Dhoorgami! Abshir (gammadi), Rabbiin kakadhe! Rabbiin gonkumaa si hin salphisu. Rabbiin kakadhe! Ati dhugumatti, hariiro firummaa sufta (eegda), dhugaa dubbatta, hiyyeessaa fi rakkataa gargaarta, keessumma kabajaa fi arjaan keessumeessita, warra balaan itti bu’e gargaarta.” Sahiih Al-Bukhaari:3
Khadijaan (Rabbiin ishii irraa haa jaallatu) amala guutuu isarraa beektun Rabbiin akka isa hin salphisne ni ibsite. Kanaafi, Rabbiin (Subhaanahu wa ta’aalaa) yeroo nabiyyi ergaa namootatti akka geessu ajaju, namni jalqaba isatti amane Khadijaa turte. Guutummaan amala isaa dhugummaa (sidq) isaa ragaa agarsiisudha.
4-Yeroo Ergamaan Rabbii (SAW) Abu Bakr siddiiqin (Rabbiin isarraa haa jaallattu) gara Islaamatti waamu, Abu Bakr eenyummaa nabiyyi duraan kan beekun ala ragaa biraa dhugummaa ergamaa Rabbii agarsiisu hin barbaanne. Kana jechuun Abu Bakr Nabii Muhammad (SAW) eenyummaa isaa maal akka ta’e fi amala guutuu isaa duraan sirritti beeka. Yeroo Nabiyyin gara Islaamatti isa waamu, Islaama fuudhachu irraa duubatti hin harkifanne, amala nabiyyi duraan waan beekuf. Nabiyyiin ummata isaa keessatti nama dhugaa dubbatu, amanamaa, qulqullummaa ofii kan eegu fi amala guddaa kan qabu ture. Kanaafi, Abu Bakr dhiirota keessaa nama jalqabaa isatti amanee fi waamicha isaa fudhateedha.
Guduunfaa
➠Namni tokko seenaa irra eenyummaa, amala fi adeemsa Ergamaa Rabbii (SAW) qorachuun salphatti itti amanuu ni danda’a. Kana gochuuf tooftaa lama fayyadamuu danda’a.
➠Miidhaginna ergaa Nabiyyiin ilmaan nama itti waamu fi
➠Amala guutuu fi adeemsa Nabiyyi. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa akkana jechuun Nabiyyi faarsa:
“Dhugumatti, Ati amala guddaa irra jirta.” Suuratu al-Qalam 68:4
Kitaabban wabii:
al-aqiidatul Islaamiyyatu wa usuusuhaa By Abdurahmaan Hasan Madiniyyi, fuula 289-291


c: text/html

text:
Tafsiira Suuratu Ar-Ruum-Kutaa 5
Ragaa Cimaa Du’aan Booda kaafamni akka jiru agarsiisuu
Namoonni erga du’anii booda kaafamuun isaanii haqa shakkii hin qabneedha. Inumaa du’aan booda kaafamuun dirqama garmalee barbaachisaa ta’eedha. Osoo du’aan booda kaafamni jiraachu baate silaa ilma namaa uumun hojii taphaa ta’aa ture. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa kanarraa qulqullaa’e olta’e. Zaalimni humna qabu, nama dadhabaa miidhu fi cunqursuun ergasii adabbii tokko malee du’a. Mee amma of haa gaafannu: zaalimni (cunqursaan) kuni akkanumatti du’ee ni hafaa? Kan miidhamees osoo haqa isaa hin argatin achumaan du’ee ni badaa? Dhugumatti sammuun nagaha kana yommuu yaadu, dirqama du’aan booda kaafamni jiraachu akka qabu ni amana.
Ragaalee du’aan booda kaafamni akka jiru agarsiisan baay’eedha. Isaan keessaa: Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wanta du’aa keessaa jiraa akka baasu guyyaa guyyaan ni argina. Kanaafu, akkuma du’aa keessaa wanta lubbuu qabu baase, Guyyaa Qiyaamaas namoota du’an ni jiraachisa. Ni jedha:
“Du’aa keessaa jiraataa baasa, jiraataa keessaas du’aa baasa, dachiis du’a ishiitiin booda ni jiraachisa. Akkuma kana isinis baafamtu.” Suuratu Ar-Ruum 30:19
Kana jechuun Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa du’aa keessaa jiraataa baasa. Fkn, Nabii Aadamin aleyh salaam suphee (biyyee) gogdu lubbu hin qabne keessaa baase. Biqiltoota sanyii du’aa lubbuu hin qabne keessaa baasa. Caacutis killee keessaa baasa. Ammas, “jiraataa keessaa du’aa baasa.” Kan akka lukkuu keessaa killee baasu fi kanneen biroo.[1]
“dachiis du’a ishiitiin booda ni jiraachisa.” Kana jechuun dachiin erga gogdee booda biqiltootaan ishii jiraachisa. Dachii gogduu biqiltuu magariisa homaatu ofirraa hin qabne irratti Rabbiin rooba buusa. Ergasii ajaja Isaatiin dachii magariisa taati. Osoo namoonni hundi kana hojjachuuf walitti qabamanii hojjachuu hin danda’an. Marga irraa marga takkatti biqilchuu hin danda’an. Rabbiin olta’aan dandeetti Isaatin kana hojjata.[2]
“Akkuma kana isinis baafamtu.” Kana jechuun akkuma dachii du’a ishiitiin booda jiraachisuun biqiltoota fi midhaan lafa keessaa ol baasu, akkuma kana du’a keessaniin booda isin jiraachisuun qabrii keessan keessaa isin baasa.[3]
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wanta hundaa irratti danda’aa ta’uu mallattoolee agarsiisan keessaa: biyyee irraa namoota uumuun dachii keessa facaasudha:
“Mallattoolee Isaa keessaa biyyee irraa isin uumee ergasii isin yoosu nama taatanii faffaca’uudha.” Suuratu 30:20
Kana jechuun yaa namoota! Mallattoolee Rabbii guddinnaa fi guutummaa dandeetti Isaa agarsiisan keessaa tokko biyyee bishaanin walitti makame irraa isin uumudha.
Rabbiin abbaa ilma namaa kan ta’e Aadamin (aleyh salaam) erga suuraa isaaf kennee fi kutaa qaama isaa sirreesefi booda dhoqqee goge irraa uume. Ergasii ruuhi itti afuufee nama guutuu taasise.
Haadha ilma namaa tan taate Hawwaa lafe cinaacha Aadam irraa uume. Hundeen ishii biyyee waan ta’eef ishiinis akkuma Aadam biyyee irraayyi.
Cophni bishaan saalaa namoonni hafan ittiin wal horan dhiiga irraa kan uumameedha. Dhiigni soorata irraa uumame. Soorannis biyyee dachii bishaaniin walitti makametti deebi’a. Sooranni biqiltoota irraa ta’e dhimmi isaa beekkamaadha. Sooranni beelladota irraa ta’es sooranni isaaniiti fi ijaarsi qaama isaanii biyyee dachii bishaanin walitti makametti deebi’a.
Akkuma mul’atu, qaamni namootaa fi lubbu-qabeenyi biroo bishaanii fi albuudota biyyee irraa ta’e irraa kan ijaarrameedha. (Kanaafu, hundeen namoonni irraa uumaman biyyeedha jechuudha.)
“ergasii isin yoosu nama taatanii faffaca’uudha.” Kana jechuun garaa haadha keessani keessatti qaamni keessan uumame erga guuttame ruuhin isinitti afuufamtee, ergasii umrii daa’imummaa fi ijoolluma erga dabartanii booda nama uumama guutuu qabu ta’uun dachii keessa faffacaatu.[4]
Akkuma beekkamu, ilmaan Aadam wal horuun addunyaa guutuu keessa faffaca’anii jiru. Dhugumatti, kuni dandeetti Rabbii olta’aa agarsiisa. Nama tokko irraa namoota lakkoofsi isaanii hangana hin jedhamne dachii keessa bittineessuun dandeetti Isaa agarsiisa.
Kitaabban wabii:
[1] Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-15/142
[2] Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu Ar-Ruum, Ibn Useymiin- 96
[3] Tafsiir Xabarii-18/476
[4] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-15/143-144

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Manii murtii walii gala Amerikaa abbootii seeraa sagal qaba.Bara pirezidaanti Tiraampi keessa abbaa seeraa tokko hujii irraa yuubomee irraa bu’e. Lama lubbu dhaban. Amy Coney waliin pirezidaanti Tiraampi abbootii seeraa sadii filatee kongireesiin Amerikaalleen mirkanseef.
Akka kanaan ilaalcha paarti Tiraampi faan walfakkaataa qabaachuu dandahan jedhan ka duraan jiru waliin nama jaha jechuu.
Amy Barret kalee senetiin filannoof mirkanse.Seneteroota 52tu deeggaree nama 48 falme Amiin seeraan hojjachuuf yoosuma kakatte.
Paartiin Demokiraati filannoon duratti mana murti walii galaatti abbaa seeraa filuun tahuu hin qabu jedhanii didan.
Paartiin Rippaabilikaan senetii harka guddaan isaan tahe hin falmine.
Taatullee paartii Rippaabilikaan keessaa senatera kutaa, Maine Susan Collins paartii Demokiraatotaatti dabalamtee filannoo tana mormite.
Taatullee Rippaabilikaan senetii keessatti harka guddaa waan qabaniif moohan.
Ganna 150 keesatti akka Associated Press, gabaasetti deeggarsa paartii lammeessoo malee takkumaa paartii tokko kophaa abbaa seeraa mana murti walii galaa filattee hin beettu.


text:
Muummichi Ministaraa Somaaliyaa, Mohaammed Huseen Rooblee ministarri dhimma alaa biyyattii Abdi Said Muusee “cileen Somaaliyaa keessaa dooniidhaan akka gara Oomaanitti akka fe’amu eyyame” jechuun yeroof, hojii irraa ugguranii jiran.
Mootummaan Somaaliyaa akka bosonni biyyattii hin mancaanee fi horiin daldala seeraa alaa walitti-bu’insa biyyattii keessaa gargaaruuf hin oolfamne dhorkuuf jecha, waggoota kudhan dura akka cileen biyyattii keessaa alatti hin ergamne uggure.
Tahus garuu, taayitaa irraa ugguramuu ministara dhimma alaa Somaaliyaa kanaaf sababaan inni dhugaan cileen gara biyya alaatti ergamuu miti – jedhu xiinxaltoonni siyaasaa Somaaliyaa.
Dhaabbata qorannoo Somaaliyaa keessa maadheffate ka “Somali Public Agenda” jedhamuuf itti-aanaa qindeessaa ka tahan – Isaak Farahan, ministarichi dntaa alaa, Museen, prezidaantii Somaaliyaa amma taayitaa gad-lakkisan – Mohaammad Abdullaahii Farmaajootti nama hidhata qabani. Kanaaf, xalayaa muummicha ministaraa Somaaliyaa kana irraa itti dhufuu fi yaada dhihaatuuf fudhataa hin turre, jedhan.
Ministaricha Dhimma alaa Somaaliyaa taayitaa irraa ugguruun akkuma hari’uutti ilaalama, jedhan xiinxaltoonni.


text:
Prezidaant Doonaald Traamp Roobii kaleessaa prezidaantii Masrii Abdel Fettaah El-Sisii waliin dubbatanii jiru. Prezidaant Traamp El Sisiin xumura turban darbee araarri akka bu’uu fi walitti bu’iinsi Liibiyaa keessaaa akka dhaabatu tattaaffii isaan godhan galateeffataniiru.
Hoogganoonni lamaan marii lola dhaabinsaa kan gareelee wal fincilan gidduu kan tokkummaa mootummootaa gaafate mala itti fufuu danda’u humnoonni alaa Liibiyaa keessaa akka ba’u irratti mari’atanii jiru.
Prezidaant Tramp hidha laga Abbayyaa ilaalchisee walii galteen haqa irratti hundaa’e Masrii, Itiyoopiyaa fi Sudaan gidduutti akka jiraatu gochuuf cicha qabdu illee irra deebi’uun mirkaneessaniiru.
Walii galteen akka hin jiraanne gabaasaaleen jiraatan iyyuu biyyoonni sadan marii itti fufanii jiru.


text:
Naayijeeriyaatti erga shamarreen waldaa keessatti ajjeefamte dheekkamsi uumame
Naayijeeriyaatti erga barrattuun umurii waggaa 22 taate tokko waldaa Kiristaanaa keessatti du'unshee dhagahamee boodaa duula haashtaagii #JusticeForUwa jedhuun ummanni dheekkamsa isaa ibsachuu eegaleera.
Shamarreen maqaanshee Uwaaveraa Omozuwaa jedhamtu waldaa Kiristaanaa keessatti du'uutu himame.
Duula hashtag #JusticeForUwa jedhuus biyyattii keessa baliinaan qoodamuu eegale. Maatiinshees namni ajjeechaa intalasaanii raawwate akka qabamuuf gaafataa jiru.
Uwaaveraa bakka 'sagaleen hinqabne' dhiheenya waldaa mana jireenyaa isaanii magaalaa Beeniin keessatti argamutti osoo qo'achaa jirtuu ajjeefamuu obbooleettiin shamarree duute kanaa Juudiit BBCtti himtetti.
Barattuun kun erga miidhaan irratti raawwatameen guyyoota sadiin booda Sanbataa hospitaalatti duute.
Obboleettinishee Juudiitti akka jettuutti, Omozuwwan miidhaan dirqiin gudeedamuulleen irratti raawwatameera.
Maatiin shamarree kanaa akka jedhaniitti, guyyaa Roobii galgala keessa dubartii Waldaa Kirisitaanaa 'Redeemed Christian Church of God' jedhamu irraa bilbilli bilbilameef.
Uwaaveraa erga eegdoonni nageenyaa ishee arganii booda gara hospitaalaatti geeffamte. Wayita sanattis uffannishee irratti cicciramee dhiigaan makamee ture, jetti obbooleettiinshee kun.
'Miidhaa dubartootarra gahuu ittisuu dhabuu'
Haata'u malee, bulchiinsa Edootti dubbi himaan poolisii BBC'tti akka himeetti, dimmi kun akka ajjeechaatti malee akka guddeeddii qofaatti kan ilaalamu miti jedheera.
Itti dabaluunis, barrattuun kun miidhaa waldaatti irra gaheen duutee jirti jedheera dubbii himaan kun.
Haata'u malee, maal jechuu akka ta'ee ilaalchiisee wanti ballinaan hime hinjiru.
Uwaaveraa eenyu turte?
Uwaaveraan wayita ajjeefamteetti reefuu Yunvarsitii Beeniinitti ramadamuun gosa barnootaa 'Microbiology' barachuu eegalte turte.
Yeroo baayyees waan sagalee jeequ hin jiraanneef jecha waldaa ollaa manasaaniitti argamu tokko bira teessee qo'achuu akka jaallattu obbooleettin ishee ni dubbatti.
Gabaasa midiyaaleen biyya keessaa hinqulqulleefamneen ammoo gareen dhiirootaa waldaatti ol seenuun shamarree gudeeduun akka of wallaaltuuf ammoo meeshaa ibidda ittiin dhaamsaniin dha'u gabaasaniiru.
Guyyaa Kibxataa ammoo erga qondaalli poolisii tokko magaalaa Leegoosiitti shamarree waggaa 16'tti dhukaasuun ajjeesseen booda dheekkamsi ummataa ka'ee ture.
Qondaalli poolisii ajjeechaa raawwates to'atamuu poolisiin ibsee ture.
Haata'u malee, lammiilee Naayijeeriyaa hedduun ammaalleen miidhaa saalaa dubartootarra gahaa jiru dhaabuurratti dadhabbiin mootummaa yaaddoo akka itti ta'e ergaa tiwitaraa irratti ibsaa jiru.
Akkasumas, haalli maatiin ijoollee dhiiraa isaanii itti guddisaa jiran kanaaf sababa ta'innaa laata jechuunis gaaffii kaasaa jiru hedduunsaanii.


text:
Mension for Mension yokaan “Namoonni Namootaaf” jedhamuun kan waamamu, dhaabbanni arjoominaa, ka sadarkaa Addunyaa -- sagantaalee gargaarsaa adda addaa bara 2017 Itiyoophiyaa keessatti geggeessuuf karoorfateef, baajeta qarshii itiyoophiyaa Miliyoona dhibba lamaa sagalamii saddeetii fi kuma dhibba tokkoo fi kuma soddomii sagal yokaan immoo Yuuroo Miliyoona 12 ramaduu isaa fi hojii jalqabuu isaa har’a beeksise.
Dhaabbatichi har’a ibsa gaazzexeessotaaf kenneen akka beeksisetti, toora barnootaa, fayyaa, karoora maatii, HIV/AIDS fi kanneen birootti fuuleffachuun karoorawwan hojii baafate hojii irra oolchuuf jecha baajeta kana remade.
Maallaqani gargaarsaa kun irra caalaan isaa ka madde, dhaabbatoota arjoomtootaa biyya Jarmanii jiran irraa yoo tahu, kan hafe immoo dhaabbatoota biyya Ostiriyaa argame – jedhan – Miseensi Boordii Meshin For Menshin – Piiter Reenee. Proojektiilee bara kana keessa Itiyoophiyaa keessatti hojjetaman keessaa tokko akka fakkeenyaatti ennaa ibsanis akkana jedhan.
Ibsi dhaabbatichi baase akka addeessetti, bulchiinsota naannoo Amaaraa, Oromiyaa, Tigiraay, Sabaa fi sab-lammotoaa fi uummatoota Kibbaa keessatti manneen barnootaa haaraa toorbaa fi ka biroo kudha-toorba ijaaruu dhaa ala, boollawwan bishaanii 83 fi burqaalee bisheenii toorbaatamii ja’a cimsuutti dabalee, waaltaaleen bishaan qulqulluu 159 akka ijaaraman beekamee jira.


text:
Fuulli Fesbuukiin hordoftoota 184,000 ol qabu tokkoo “Erga Jaal Marroon akka Finfinnee too'ataniif waraana bilisummaa Oromootiif ajaja dabarsanii booda waraanni bilisummaa Oromoo gara Finfinnetti Ooraaliin imala eegalee jira. ” jachuun Fakkiidha wal-qabsiisuun Afaan oromootiin maxxansee ture. Maxxansiin kuniis hanga baruun kun bahuutti ri’akshinii 2000 ol kan argate yoo ta’u yeroo 140 ol qoodameera.
Haata’u malee HaqCheck maxxansicha hubatee SOBA ta’uu isaa dhugoomseera.
Mootummaan Itoophiyaa Waraana Bilisumma Oromoo (Kan Shanee jadhamu) Adda Bilisumma Ummata Tigiraay waliin Gurmii shororkeesaa jachuun Eebla 1, 2021 ALF Ifa basee ture. Gurmiin lamaanis Hagayya 11 ALF akkan waliin hiojjatan ibsaniiru.
Loolli Bahaa Itoophiyaa keessa geffamaa jiru gara naannoo Amaaraafi Afaar erga bal’atee ABUT magaaloota Dassee fi Kombolcha too’achuu isaa ibsameera. Onkolooleessa 22 ALI moo WBO (Shanee) Magaalaa kamisee too’adhe jadheera.
Gaafa guyyaa Hagayya 1, 2014, ALI Hogganaan WBO Kumsaa Dirribaa (Jaal Maroo) Associate Pressiif ABUT waliin michoomuu isaani himee ture. Gaafa Onkolooleessa 1, 2014 ALI gaazexesituun BBC Afrikaa Katerine Byaruhanga gabaasa vidiyoo mata-dureen isaa "Ethiopia's secretive armed group" jadhu leenjii gurmii kanaa gaafiif deebi waliin hojjatee turte. Jaal maroonis kiba, lixa fi Oromiyaa jedduu too’achuu isaanii BBCfi himeera.
Maxxansiin Fesbuukiin kun Haaluma kanaan barra’e.
Haata’u malee suuraan duraa kun yeroo jalqabaaf kan maxxanfame gaafa guyyaa Adoolessa 13,2021 ALF toora-intarneeta genevasolutions.news jadhamu irratti. Maxxansichiis UN Wattaddarri Ertiraan akka naannoo Tigraay keessaa bahu kan hubachiisu.
Faakiin fuulli fesbuukiin kun suraa kana fotoshoopiin tottolchuun akka looltooni Shaneen (WBOn) too’ate fakkesse.
Kanaafuu Postiin kun WBO (shaneen) karaa finfinnee irratti jiraachuu isaa waan hin ibsineef HaqCheck SOBA Jadhee ramadeera.


text:
Tafsiira Suuratu Qaaf-kutaa 7
Namoonni yommuu qabeenya baay’ee fi humna cimaa horatan, balaa kamiyyuu akka ofirraa deebisan godhanii yaadu. Kanaafi, dachii keessatti wanta fedhan hojjachuu fi daangaa darbu barbaadu. Seenaa keessatti dhaloonni qabeenyaa fi humna ofii dinqisiifachuun daangaa darban, ergasii addunyaa irraa badan baay’eedha. Qabeenyi fi humni isaanii homaa isaan hin fayyanne. Dhaloota sababa badii isaaniitiin addunyaa tana irraa duguugaman irraa barnoota baay’ee fudhanna. Qur’aanni seenaa isaanii dhiyeessun namoota ittiin gorsa. Mee haa ilaalu.
“Isaan dura dhaloota baay’ee humnaan isaan irra ciccimoo ta’anii fi biyyoota keessa abuuran balleessine. Miliquun jiraa? Dhugumatti, kana keessa nama qalbii qabuuf yookiin kan argamuu ta’ee gurra itti kenneef yaadachiisatu jira.” Suuratu Qaaf 50:36-37
Qureeshota irraa mushrikoota kanniin dura dhaloota baay’ee balleessinee jirra. Dhaloonni badan kunniin Qureeshota Muhammadin (SAW) kijibsiisan caalaa humnaan ciccimoodha. “biyyoota keessa abuuran…” Kana jechuun rizqii barbaaduuf, daldalaaf biyyoota keessa deddeeman. Humna cimaa qabaniin dachii keessatti qonna, biqiltoota dhaabu, ijaarsa, gaarreen jala qotu, jogolaa (dallaa) fi mooraa dhaabu ni hojjatan. Kanaafu, Qureeshota caalaa dachii keessatti haftee ni hanbisan, lafa ni misoomsan.[1]
Yommuu isaan Ergamtoota Rabbii kijibsiisanii fi keeyyattooota Rabbii morman, Rabbiin adabbii laalessaa fi cimaan isaan qabe. Kanaafu, “Miliquun jiraa?” Kana jechuun yeroo adabbiin Rabbii isaanitti bu’uu jalaa dheessu danda’anii jiru? Bakka itti dheessan argatanii jiruu? Samii fi dachiin hundii too’annaa Rabbii jala osoo jiranuu akkamitti bakka itti dheessan argachuu danda’uu? Qabeenyi isaan walitti qabanii fi humni isaanii isaan fayyadee jiraa? Adabbii isaan irraa deebisee? Qabeenyi, humnii fi ijoolleen isaanii homaa isaan hin fayyanne. Isin hoo yoo Rabbiin faallessitanii fi ajaja Isaatiif buluu diddan, qabaa fi adabbii Isaa jalaa miliquu dandeessuu?
“Dhugumatti, kana keessa nama qalbii qabuuf yookiin kan argamuu ta’ee gurra itti kenneef yaadachiisatu jira.”
Dhugumatti dhaloota darban balleessu keessa nama qalbii ittiin waa hubatuu qabuuf yookiin qalbii isaatiin kan argamuu ta’ee sirritti dhageefatuuf gorsaa fi barnootatu jira.[2]
Akkuma beekkamu oduun dhaloota darban balleessuu dhufee jira, hafteen iddoo jireenya isaanii akka badan agarsiisu ragaa baha. Oduu fi hafteen isaanii kuni kan ittiin gorfaman ta’a. Namni badiinsa isaanii kana yaadannoo isaa keessatti galche, qalbiin isaa gorsaan sochooti. Kanaafu, adabbii Rabbii irraa sodaachuun gorfamee kufrii fi kijibsiisu isaa irraa ni buqqa’a. Garuu gorsii fi yaadachiisni bu’aa fidu kuni argamuuf dhimmoota lamaan keessaa tokko argamuun ni barbaachisa:
Dhimmi 1ffaan-namni qalbii dammaqxuu, xinxallituu fi gabroota Isaa keessatti seera Rabbii beekuuf fedhii qabdu qabaachu. Nama kana qalbiin isaa dammaqxuu fi xinxallitu taate isa qajeelchiti. Ammaa amma seera Rabbii yaadanno isaa keessatti fida. Haala kanaan ammaa amma gorsa isaaf ta’a. (Dhaloota dachii irraa badan yommuu ilaalu sababa akka badan isaan taasise itti xinxalla. Sababni kunis kufrii fi badii hojjachuudha. Kanaafu, sababa kufrii fi badii isaanitiin adabbiin isaanitti bu’e isattis akka hin buune, kufrii fi badii irraa buqqa’uun gara Rabbii isaa deebi’a.)
Dhimmi 2ffaan-Keeyyattoota dhaloota badan kanniin nama yaadachisaniif gurra isaa itti kennuuf qophii ta’uu.[3] (Yommuu oduun dhaloota darban kana dubbatamu gaafila ta’ee osoo hin ta’in xiyyeefannoo itti kenne dhageefachuudha. Qur’aana keessatti oduun namoota badan kanaa dhufe jira. Kanaafu, badiinsi dhaloota darbanii kuni yaadachisaa fi barnoota namaaf ta’uuf keeyyattoota Qur’aana waa’ee isaanii dubbatanii dammaqinnaan dhageefachu ykn dubbisuu barbaachisa.)
Kana haala kanaan guduunfu dandeenya: jalqaba oduu dhaloota badanii xiyyeefannoon ni dhageefata. Ergasii itti xinxalluun barnoota irraa fudhata. Akka adabbiin isatti hin buunef hojii isaan hojjatan hojjachuu irraa of qusata.
Dadhabbiin Homaatu Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa hin tuqu
“Dhugumatti samiiwwanii fi dachii akkasumas wantoota isaan lamaan jidduu jiran guyyoota jaha keessatti uumnee jirra; dadhabbiin homaatu Nu hin tuqne.” Suuratu Qaaf 50:38
Kana keessa du’aan booda kaafamu mirkaneessutu jira. Sababni isaas, Samii torbaa fi dachii uumuu Kan danda’ee fi isaan uumuu hin dadhabne, dhugumatti namoota du’an jiraachisu irratti caalatti danda’aadha. Qur’aana keessatti:
“Rabbiin Kan samiiwwanii fi dachii uume, isaan uumuu keessatti Kan hin dadhabin du’aa jiraachisuu irratti danda’aa akka ta’e hin arginee sila? Eeyyen! Dhugumatti Inni waan hundaa irratti Danda’aadha.” suuratu Al-Ahqaaf 46:33
Ammas aayan suuratu Qaaf armaan oli tuni Yahudootaa fi Kiristaanota Rabbiin samii fi dachii erga uumee booda boqonnaa fudhate jedhan irratti deebii deebisti. Qataadan ni jedha: Yahuudonni-abaarsi Rabbii isaan irratti haa jiraatu-ni jedhan: Rabbiin samii fi dachii guyyaa jaha keessatti uume. Ergasii guyyaa torbaffaa ni boqate. Kuni guyyaa Sabti (Sanbataati). Isaan guyyaa boqonnaa (ayyaanaa) jechuun waamu. Rabbiin wanti isaan jedhan kijiba akka ta’e ibsuuf aayah tana ni buuse.[4] “dadhabbiin homaatu Nu hin tuqne.”
Dhugumatti, Yahuudonni fi Kiristaanonni kijibanii jiru. Hanga boqonnaatti hajamuu wanti Rabbiin dadhabsiisuu fi akka ifaaju taasisu hin jiru. Uumamtoonni waan dadhabaniif boqonnaatti hajamu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa waan hin dadhabneef boqonnaatti hin hajamu. Wanta tokko yoo fedhe ajajni Isaa “Ta’i” jechuu qofa. Wanti sunis yoosu ta’a (argama).
Kabaja Isaaf maluu Rabbiin hin kabajne. Nafsee ofiitiin wal bira qaban. Wanta isaan jedhan irraa Rabbiin olta’iinsa guddaa olta’ee. Wanta isaan jedhan irraa Inni qulqullaa’e.[5]
“Wanta jedhan irratti obsi, biiftun bahuun duraa fi lixa [ishiitin] dura faaruu Gooftaa keetitiin [Isa] qulqulleessi. Halkan irraa fi sujuuda boodas Isa qulqulleessi.” Suuratu Qaaf 50:39-40
Yaa Rasuula! Wanta kijibsiiftonni jedhan irratti obsi. Dhugumatti Rabbiin isaan ilaala. Biiftun bahuun dura Isa faarsun Gooftaa keetiif salaata subii salaati, aduun seenun duras salaata Asri salaati. Halkan irraayis salaati. Salaata boodas faaruu Gooftaa keetitiin Isa faarsi.[6]
Mushrikoonni wanta badaan Ergamaa Rabbii (sallallahu aleyh wassallam) yakkaa turan. Isa arrabsaa fi dubbii badaa isatti dubbataa turan. Kanaafu, Rabbiin akka dubbii isaanii kana irratti obsuu Nabiyyi ajaje. Ajajni kuni jalqaba nabiyyiif haa ta’uu malee hordoftoota isaa hundaaf kan ta’uudha. Keessumaayyuu namoota gara Islaamatti waamaniif (daa’iwwaniif) kan ta’uudha. Ergasii itti aanse wanta obsarratti nama jabeessu ni dubbate. Innis Rabbiin faarsu waliin Isa qulqulleessudha. Kunis yeroo salaataa fi salaata booda kan ta’uudha.
Faarsu waliin Isa qulqulleessun kan ta’uu sifaata (amaloota) gugguutuun Isa faarsuu fi amaloota hanquu hundarraa Isa qulqulleessudha. Fakkeenyaf akkana jechuu: Subhaanallahi walhamdulillah (Rabbiin qulqullaa’e, faarun hundi kan Rabbiiti), Subhaanallahi wabihamdihi.
[1] Tafsiiru Xabarii-21/460, Tafsiiru Tahriir wa tanwiir-26/323, Tafsiiru Ibn Kasiir 7/21, Tafsiiru Sa’dii-952[2] Tafsiiru Muyassar-520[3] Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 3/123-124[4] Tafsiir Ibn Kasiir-7/22[5] Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 3/126-127 [6] Tafsiiru Muyassar-520


text:
2
Phawuloosi Kiiteettowaa Gidiyaawe Haratuwaa Mataan Eretteedda
1 Hewaappe simmaade taani tammanne oyddu laythaappe guyyiyan, Barinabaasanna laa7enthuwaa Yeerusalaame baadde, Tiitakka taananna akkaade baaddi.
2 Xoossay taw saxaan qonccisseedda diraw baade taani ha77i oothiyaa oosuu woy kase ootheeddawe mela attenna mala, Kiristtoosan ammaniyaawantta kaalethiyaawantta dumma shiishshaade, Ayihuda gidenna asaw taani odiyaa mishiraachchuwaa qaalay ay malentto unttunttoo odaaddi.
3 Shin haray atto taananna de7iyaa Tiita I Giriike gadiyaa asa gidishshin, qaxxaretto giide godetibeykkino.
4 Gidooppenneekka, wordduwaan nuussi ishatuwaa malati yiide, nuunanna walaketteedda cora asatuu A qaxxaranaw koyyeeddino. He asatuu Kiristtoosa Yesuusan nuussi de7iyaa nuuni koyyeeddawaadan hanana danddayiyaa la77atethaa wochchiide dhiishanaw, wuu7ettiide nu giddo geliide nuuna aylle oothanaw koyyeeddino.
5 Shin mishiraachchuwaa qaalaa tumatethay hinttenttunna minni de7ana mala, nuuni haray atto guutha wodiyaakka unttunttoo moodettibeykko.
6 Shin kaappatuwaa malatiyaawanttu taw aynne ooratha qofaa immibeykkino; hawaa ayissi gaytaa gooppe, hawaappe kase unttunttu oona gidinakka taana metiyaabaa gidenna; Xoossay asaa som77iyaa xeelliide pirddenna.
7 Shin guyyeppe Xoossay Phexiroosaw, Ayihudatoo mishiraachchuwaa qaalaa odiyaa hadaraa immeeddawaadan, tawukka Ayihuda gidenna asaw mishiraachchuwaa qaalaa odiyaa hadaraa immeeddawaa unttunttu be7eeddino.
8 Ayissi gooppe, Phexiroosi Ayihudatoo Yesuusi kiitteeddawaa gideeddawaadan, taanikka Xoossaa wolqqaan Ayihuda gidenna asaw Yesuusi kiitteeddawaa gidaaddi.
9 Qassi kaalethiyaawantta malatiide beettiyaawanttu, Yayiqoobi, Phexiroossinne Yohaannisi, taw imetteedda aadho keekatethaa eriide, taananne Barnaabaasa nu kushiyaa oyqqiide saroteeddino. Taaninne Barnaabaasi Ayihuda gidenna asaa giddon oothanaadan, qassi unttunttu Ayihudatuwaa giddon oothanaadan qachchiide denddeeddo.
10 Unttunttu nuuna kaseppekka taani oothanaw qoppaadde de7iyaa hiyyeesatuwaa maaddanawaa xalalaa qofisseeddino.
Phawuloosi Anxxookiyan Phexiroosa Timirttiyaa Phalqqeedda
11 Shin Phexiroosi Anxxookiyaa giyaa katamaa yeedda wode, I bayizzeedda diraw, qoncciyaan taani A, “Neeni bayizzanchchaa” yaagaaddi.
12 Ayissi gooppe, Yayiqooba matappe kiitetteedda amareedda asay yaanaappe kase Ayihuda gidenna asatuwaanna qumaa mee; shin unttunttu yeeddawaappe guyyiyan, Ayihuda gidennawanttu ammaniyaawantta gidanaw qaxxarettanaw koshshee giyaawanttoo yayyeedda diraw, miyaawaa essiide, Ayihuda gidennawanttuppe shaaketteedda.
13 Qassi yokko ammaneedda Ayihudatuu Phexiroosanna yashshaa doommeeddino; haray atto Barnnaabaasikka unttunttunna yashshanchcha gideedda.
14 Shin unttunttu mishiraachchuwaa qaalaa tumatethaadan, suure hamettennawaa be7aade, Phexiroosa he ubba asaa sinthan, “Neeni Xoossaa asaa Ayihuda gidaadde, unttunttuudan gidennaan Xoossaa asa gidenna Ayihuda gidennawanttudan de7aa; shin yaatina, wootaade Ayihuda gidennawantta, ‘Ayihudatuwaadan de7ite’ gaade gidday?” yaagaaddi.
Ayihudatuukka Ayihuda Gidennawanttukka Attiyaawe Ammanuwaana
15 Nuuni yeletaan Ayihuda; “Nagaranchcha gideedda Ayihuda gidenna asatuwaa” gidokko.
16 Hewaa gidooppekka, asay Yesuusi Kiristtoosa ammaniide Xoossaa sinthan xillanaappe attin, Muse higgiyaa naaguwaan xillennawaa ereeddo; ashuwaa mayyeedda asay ubbay Muse higgiyaa naaguwaan xillenna diraw, nuuni nu huuphewukka Muse higgiyaa naaguwaan gidennaan, Kiristtoosan ammaniide xillana mala, Kiristtoosi Yesuusan ammaneeddo.
17 Shin nuussi Kiristtoosan de7iyaa ittippetethaan xillanaw koyyiyaawantta gidiide, nu huuphew nagaranchcha gidiide beettooppe, yaatina Kiristtoosi nagaraa tamaarissiyaawe? Hewe mulekka worddo!
18 Ayissi gooppe, itti kaallakka agga diggeeddawaa taani laa7ethuwaa oothiyaawaa gidooppe, taani ta huuphew higgiyaa menthiyaawaa gidiyaawaa erissay.
19 Taani Xoossaw paxa de7ana mala, higgiyaa bagganna higgew hayqqaaddi.
20 Taani Kiristtoosanna A masqqaliyaa bolla misimaariyan dhishettaade kaqettaaddi; simmi, ha77i paxa de7iyaawe taana gidikke. Shin Kiristtoosi ta giddon de7ee; taani ha77i de7iyaa de7uu, taana siiqiide, ta diraw, bare huuphiyaa immeedda Xoossaa Na7an de7iyaa ammanuwaana.
21 Taani Xoossaa aadho keekatethaa ixxikke; asay higgiyaa bagganna xillotethaa demmiyaawaa gidooppe, Kiristtoosi coo mela hayqqeedda guussaa.


text:
Maddi oduu Asoosheeted Prees dhaabataa midhaan Nyaataa Addunyaa waabeffachuudhaan akka gabaasetti, jiraattonii gaanfa Afrikaa miiliyooni 13 beela cimaadhaaf saaxilamanii jiru.
Ummanii naannoo Sanaa warren Somaliyaa, Itiyoophiyaa fi keenyaa keessa jira haalii cimaan yeroo ammaa isaan muudatee jiruu isa bara 1981 ti asi isaa jalqabaa akka ta’e kan ibsee WFPn gargaarsii atattamaa akka isa barbaachisu himee waamicha taasiseera.
Balaa kibbaa fi kibba baha Itiyoophiyaa, kibba baha fi Kaaba Keeniyaa, walakkeessa kibba Somaaliyaa muudate Kanaan hanqinii nyaataa heduu ol ka’aadha.
Akka WFP jedhetti ji’oottan 6n dhufan keessatti namoottan Miiliyoonii 4. 5 dandamachiisudhaaf gargaarsaa Doolaara Miiliyoonii 327 barbaachaa jira.
Karaa biraatiin, Dhaabata mootummoota gamtoomaniitti Ejensiin dhimmaa ijoollewwanii ykn UNCEIF sababa walwaraansaatiin kan ka’e Itiyoophiyaa keessatti namoonii Miiliyoonii 6 ta’aniif amma walakeessaa ji’a Bitootessaatti gargaarsii namoomaa atattamaan barbaachisa.
Biyyaa olla Itiyoophiyaa Somaaliyaa keessattis Namoonii Miiliyoonii 7 ta’an gargaarsa atattamaa akka eeggachaa jiran gareen jaarmiyaalee Miti- mootummaa Somaaliyaa ibsuun isaa gabaasamera.


text:
OLF Statement: The Ethiopian sham election serves only the dictatorial government. #Oromia. #Africa May 24, 2015Posted by OromianEconomist in Africa, OMN, Oromia, Sham elections.
Tags: 'BECAUSE I AM OROMO’: SWEEPING REPRESSION IN THE OROMIA, Africa, African Studies, Ethiopia's sham elections, Freedom House in response to comments by Under Secretary for Political Affairs, OLF, UNPO
trackback
OLF Statement: The Ethiopian sham election serves only the dictatorial government
Filannoon Fakkeessaa fi Kijibaa Abbootii Irree malee Ummatoota hin Fayyadu.
Filannoon Fakkeessaa fi Kijibaa Abbootii Irree malee Ummatoota hin Fayyadu. Bittaan gita bittoota Tigraay ummatootaa Itophiyaa irratti humna qawween of irroomse Itophiyaa tarree biyyoota hiyyeeyyii keessaa baasuu hin dandeenye. Kadhaa gargaarsa alagaa irraa argamuun jireessuu keessaa baasuu dadhabee har’as taanaan Impaayerittiin hiriira biyyoota gargaarsaan jiraatan keessatti akka hiriirtetti jirti. Saaminsi daangaa dhabe murna aangoo irra jiruun adeemsifamu abbootii aangoo duroomsee lammiilee sadarkaa of jiraachisuu dadhabuu fi abdii dhabuu irraa, kanneen osoo jireenya barbaadanii galaana keessatti dhuman, biyyoota gara garaa keessatti haala suukanneessaa fi gaddisiisaan ajjeefaman lakkoobsi guddaa dha. Bilisa tahanii gurmaa’uun, yaada qaban ibsatuun guutummaatti yakkatti fudhatamee hidhaa, ajjeechaa fi roorroo gosa gara garaa lammiilee irraan gahuun Itophiyaan biyyoota Afriikaa irra dabree sadarkaa addunyaatti iyyuu tarree duraa keessatti argamuun haala qabatamaa biyyattii keessaa ibsa. Saaminsi, cunqursaan, buqqa’insi fi dhiittaan mirga dhala namaa waggoota 24 dabraniif adeemsifamee fi sadarkaan har’a irra gahe egeree biyyattii kan dukkaneesse, ummatoota kan abdii dhabsiise dha. Wayyaaneen qawween dhufe. Qawweenis jiraate. Fuula duras Itophiyaa abbaa irrummaa paartii tokkoo jala tursuun murtii isaa bosonaa qabatee dhufe tahuun kan shakkamu miti. Ammas kana ifaan labsatee jira. Mootummaan Wayyaanee, ummatootni maal barbaadan? maal gaafataa jiran? Maalis hawwan? jedhee yaada ummatootaa hubatee gaaffii isaaniif deebii kennuuf kan fedhii hin qabne tahuu irraa gaaffiin ummatootaa deebii hin argatiin jiran. Kan Wayyaaneetti fardii, akkaataa itti aangoo humnaan argate tiksatuu danda’u irratti bobba’uu qofa. Waan taheef aangoo isaatti iggitii godhatuuf mala adda addaatti fayyadama. Tooftaalee aangoo irra ittiin of tursuuf itti gargaaramaa turee fi jiru keessaa filannoon kijibaa waggaa shan shanitti adeemsifamu isa tokko. Filannoon Caamsaa 24, 2015 itti baallamamee jirus Wayyaanee aangomsuun alatti faydaa biraa argamsiisu hin qabu. Sababootni isaas haalli filannoon kun ittiin adeemsifamu kan ulaagaa filannoo dimokraatwaa hin guutne tahuu qofa osoo hin taane murni Wayyaanee sagalee ummataan aangoo kan gadi hin dhiisne tahuu murteeffatuu irraa ti. Filannoon 5ffaa kun filannoota kanaan duraa irraas addummaa hin qabu. Kan filannoo kana mataa itti tahuun geggeessaa jiru boordiin filannoo kan sirnichaan sirnichaaf utubame dha. Kana waliin dorsisii fi dinniinni, hidhaa fi dhaaninsi mootummaa Wayyaaneen ummatoota irratti raawwatamaa jiru nageenya isaa kan gaaffii jala galche, bilisummaa isaa haqee sodaa itti bulche dha. ABOn akeekaa fi amala Wayyaanee bareechee waan beekuuf, akkasumas, itti bahi filannoo iftoomina hin qabnee, haqa irratti hin hundoofnee fi dimokraatawaa hin taanee maal akka tahu waan hubatuuf filannoo Caamsaa 24, 2015 hawwii fi fedhiin ummatootaa ittiin guutamaa irraa hin eegu. Kana irraa ka’uudhaanis yeroo gara garaatti ummatootni Itophiyaa addatti ammo ummatni Oromoo filannoo fakkeessii Wayyaanee akka lagatu waamichaa kan dabarsaa ture. Har’a Itophiyaa keessatti jibbinsa Wayyaanee fi sirna cunqursaa Wayyaaneen durfamu irraa ummatootni qabsoo hadhaawaa geggeessaa fi gaaffiilee adda addaa kaasaa jiran. Kanneen sirnicha irratti mormii finiinsaa jiran keessaa ummatni Oromoo durummaan hiriiree argama. Ummatni Oromoo kan ilmaan isaa wareegaa jiru, qabeenya isaa itti dhabaa fi baqaaf saaxilamee mankaraaruu irratti argamu, filannoo kijibaa keessatti hirmaatee barcuma lamaas tahe kudha lama argatuuf miti. Rakkoo siyaasaa, dinagdee fi hawaasummaa jaarraa tokkoo oliif irratti saare dhabamee walabummaan isaa dhugoomee bilisa tahee jiraachuufi. Akeeknii fi hawwiin ummata Oromoo kun ammoo filannoo sirna abbaa irrummaa jalatti geggeeffamuun tasa hin argamu. Waan taheef ummatni Oromoo haqa kana hubatuun furaan dhibdee isaa qabsoon malee kan hin argamne tahuu beekee, filannoo kijibaan akka hin dagamne ABO irra deebi’ee gadi jabeessee hubachiisuu fedha. Filannoo kana keessatti hirmaatuun mootummaa irratti qabsaawaa jiru seeressuu qofa taha. Filannoo mootummaa farra ummata Oromoo irroomsu keessatti qooda fudhatuun haada sirnichi mormatti nu kaa’ee jiru ofitti jabeessuu qofa taha. Addatti ammo dargaggoon Oromoo qabsoo bilisummaa Oromoo fuula dura tarkaanfachiisuu keessatti wareegamni baasaa turtanii fi jirtan akka firii godhatu dandeessisuuf Fincila Diddaa Gabrummaa jabeessuun filmaata isa duraa akka tahetti itti fufsiisuun murteessaa dha. Morkaa fi xiqiin ykn jibbiinsa Wayyaanee qofa irraa ka’uun filannoo kijibaa jala gugatuun wareegama kanaan dura baafame irratti bishaan naquu taha. Waan taheef ummatni keenya sochii aangoo mootummaa Wayyaanee seeressuu kamuu lagatuun mirga isaa qabsoo isaan harka galfatuuf akka qabsoo isaa finiinsu ABO gadi jabeessee waamicha isaa haaromsa. Injifatnoo Ummata Oromoof! Adda Bilisummaa Oromoo Caamsaa 18, 2015
Related:
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Naannoo sabaa fi sab- lammii kibbaa Itiyoophiyaatti, bulchiinsii Godinaa Omoo kibbaa shakkamtootaa 380 irratti himannaa dhiheesuudhaaf qophaa’uu isaa beeksiseera.
Ji’a caamsaa darbee keessa jiraattonni gaaffii bulchiinsaa saba Ariitiin walqabatee hiriiraa yemuu bahanii turan, manoottan daldalaa 160 magaala Jiinkaa fi naannoo keessatti gubamaniiru. dhimmii namoottan himatamuuf jiranii kunis yakka yeroo sana raawwatameera jedhameen walqabate akka ta’ee gabaasni Yoonaatan Zebdiyoos ibseeraa.
Itti aanaa bulchaa godina Omoo kibbaa kan ta’an Obbo Daamoo Bezaabih namootaan shakkamanii mana hidhaa keessaa jiran 380 irratti himannaa dhiheesuudhaaf ragaa gahaa akka qaban ibsuu isaanii gabaasnii yootaabn Zebdiyoos dabalee hubachiiseera.


text:
Mootittiin Briteen Elizabet dhukkuuba KOOVIID-19n qabamuu isaanii fi mallattoo giddu galeessa kan utaalloo fakkaatu agarsisuu isaanii, masaraan Mootii kan Baakiinghaam Paalaas Dilbata kaleessaa beeksisee jira.
Umriin isaanii 95 kan ta’e mootittiin Elizaabeet bakka jiraatan Wiindsoor Kaasiil irraa ibsii ba’e akka jedhutti, torban dhufu hojii sasalphaa hojjachu kan itti fuufan ta’u beeksisee jira.
Masaraan Mootii Baakiinghaam Paalaas akk jedhutti, mootittiin talaalii farra dhukkuuba KOOVIID-19 marsaa sadeenuu fudhtanii jiru.
Ilmii isaanii angafnii priins chaarlees fi haatii warraa isaanii Kamillaan vaayrasii Koronaan qabamanii turan .
Mootittin Elizaabeet waggaa 70ffaa Gonfoo Giiftummaa itti dhaalan Guraandhala 6 darbee kana kabajanii turan.


text:
Prezidaantiin Raashiyaa Vlaadmir Putin gumii Afriikaa fi Chaayinaa Mooskoo keessatti geggeessame irratti gita isaanii kan Itiyoophiyaa Abiy Ahimed fi hoogganoota Afriikaa kanneen biroo waliin wal arganii mari’ataniiru.
Prezidaantiin Raashiyaa gumii yeroo jalqabaa kan Raashiyaa fi Afriikaa Mooskoo keessatti geggeessame irratti hoogganoota Afriikaa hedduu simatanii jiran. Raashiyaan ardii warren gama dhiyaa fi Chaayinaa hidda gad fageeffatan keessatti dhiibbaa ishee dabaluu feeti.
Preziaant Vlaadimir Putin har’a gumiin sun banamu haasaa dhageessisaniin Raashiyaan hariiroo daldalaa Afriikaa keessaa qabdu dacha dabaluu feeti jedhan.
Prezidaant Vlaadmir Putin akka jedhanitti daldalli Raashiyaa fi Itiyoophiyaa gidduu jiru dhuguma xiqqoo dha, kanaaf akkaa irratti hojjechuu qabna jedhan.
Muummichi ministeeraa Itiyoophiyaa Abiy Ahimadis gama isaaniin ennaa Itiyoophiyaan walabummaa fi abbaa biyyummaa ishee eeggachuuf dirqamtu, Raashiyaan yeroo mara nu waliin dhaabachuu isheef nan galateeffadha jedhan. Raashiyaan misooma irratti michuu ijoo keenya ta’uu ishee nan mirkaneessa, Itiyoophiyaanis wal ta’iinsa jiru daran cimsuu barbaaddi jedhan.


text:
LibreOffice 7.3 Help
Giraaficho Cibbooliwiinni borrote, isipiriidishitete woy shiqishshu bortaje giddora goshooshittoro, giraaficho hakiicho surkantanno.
borrote uduunnichi aana suwashshu garinniGiraaficho agurtoro, ballo aanannoha qaagi:
Giraaficho harisittoro (ayee qulfeno xiiwittokkinni goshooshittoro, ayee garinnino mawusete mu'lisaanchira aane ledote malaati dishiqanno), sonubba calla girafichonniwiinni hinkiilantanno nnamawuse aguroottohu aana uduunnichu misilate loosanno.
Giraaficho hinkiiltoro(isono HajajoCtrl qulfe worora amadanta geeshsha goshooshi, konni garinni ledishshu malaatimawusete mu'lisaanchinni aane leellanno), giraafichouduunnichu garinni surkantanno.
Qoolixaadisaancho kalaqate (drag while holding down Shift nna HajajoCtrlworora amadanta geeshsha goshooshi, konni garinni xaadisamme worbbichi mawusete mu'lisaanchinni aane leellanno), misilete uduunnichi Cibboolu giraafichonni riqiwamino, kayinni riqiwantino misile uduunnichi dargi nna bikki gattino.


text:
Ebla 27/2014(TOI) – Kantiibaan Magaalaa Finfinnee aadde Adaanach Habeebee, hoggantoonni raawwii karoora ji’oota saglan darbanii irra ka’uun, ji’oota lamaan dhufanitti dhimmoota galmaan hin geenye milkeessuuf hojjechuu qabna jedhaniiru,
Bulchiinsi Magaalaa Finfinnee raawwii karoora ji’oota saglan darbaniifi karoora ji’oota lamaan hafani irratti hoggantoota gidduugaleessa hanga Aanaatti jiran waliin mari’ata jira.
Mariichaa irrattis aadde Adaanach akka jedhanitti, hoggantoonni magaaliichaa raawwii karoora ji’oota saglan darbanii irras ka’uun ji’oota lamaan hafanitti dhimmoota galmaan hin geenye milkeessuuf hojjechuu qabna.
Kananais hoggantoonni magaaliichaa nageenya uummataa mirkaneessuuf, rakkoo finxaaleessummaa mul’ataa jiru ittisuu, kenninsa tajaajilaafi kanneen biro foyyeessuuf hojjechu qabdu jedhaniiru.
Hogganaan Paartii Badhaadhinaa Magaalaa Finfinnee Obbo Mallas Alam gama isaaniin ji’oota laman dhufanitti jireenya hawaasaa harka qalleeyyii foyyeessuu dabalate nageenyaafi tasgabbii magaalitti mirkaneessuuf xiyyeeffannoon akka hojjetamu himaniiru.


text:
Pirezidaanti Doonaldi Tiraampi seenaa Amerikaa keessatti pirezidaantota waan hujii irraayyuu buusuu dandaha jedhaniin himachuutti jiran sadeessoo.
Namii hardha naqaashii itti tahe kun ka mootummaan isaa durii Yukreenitti ambaasaaddera Amreikaa tolchee filate, Mari Yovaanovich.Koree mana marii Amerikaatti himamatte.
Yovanovitch Adoolessa bara 2016 haga Caamsaa bara 2019 US taatee hojjachaa baate.
Akka isii fi miilotii Demokiraati jedhanitti gorsaa pirezidaanti Tiraampi Ruudii Juliyaanii fi miilota isaatti isiitti duulee hujii irraa buuse.
Yukreenitti itti gaafatamaa himaammata alaa US ambaasaadder George Kent ambaasadder Yovanoovich waan hedduun yakkan jedhe.
"Bara 2018-2019, akka Ruudii Juliyaanii fi miilotii isaa namii akka Lev Parnas fi Igor Fruman, amaasaaddea Yovanoovichii fi hojjatoota embaasii Amerikaa Kyiv jiranitti duulan quba qaba.”
Akka isiin jettetti waan mataan namaatuu hin fudhanneen hujii irraa buusan tun waan akka malee miira namaa hammeessaati.
Wannii pirezidaanti Tiraampi bilbilaan ambaasader Meerii maqaa dhahee pirezidaantii Yukreeniitti hime waan akka malee miira nama hammeessaati jette.Waan jedhu wallaalee tun doorsisa jedhe.
Gorsaa pirezidaanti Tiramapii fi miiltoa isaati Yukreenitti waashingtonitti i yaamee huji irraa buuse.
Himachaa tana paartii Demokiraatitti yaamee akka jarii jedhetti ambaasaddera tana siyaasaa Tiraampitti gufuu taati jedhanii hujii irraa buusan.
Pirzidaanti Tiraampi waan hujii irraa buusuu fa dandahaatiin himachuutti jiran


text:
Torbaan Oromoo guyyaa Oromoo gannatti marroo tokko Ameirkaa fi biyya akka akkaatii walti dhuftee qophii ispoortii,qophii bashannanaa,marii siyaasaatii fi waan hedduu waliin qabaattu.
Maqaa kana bulchoota Amerikaa Oromoon qophii akkanaa keessatti qabaatutti baaseef. Qophiin akkanaa ta barana Denver,Koloraadooti tolchan waliin 22essoo.
Ta baranaa Adoolessa 21-28,2018 Amerikaa Denver,Koloraadoo keessatti qopheessan.
Kilaboota kubbaa Oromoo miilaa Amerikaa Kaabaa 22 isataadiyoomii Five Star Denver Koloraadoo jiru keesatti wal dorgomaa bahe.Miseensii Kongioreesii Amerikaa Mike Coffman nama Koloraadoo keesaaa filame.
Atileeti Fayyisaa Leellisaatii fi obboo Beqqelee Garbaa rakkoo Oromoon addunyaatti dubbahcuu isaaniitiif galateeffate. Jijjiirama Itoophiyaan keesssa jirutullee hin faarse.
Koofmaaan nama dhiphuu fi bali’na Oromoo faana jiru.Gaafa akka mootummaa Itoophiyaan mirga namaa eegee dimokiraasiillee jajajbeessee mootummaa namuu qooda keessa qabu dhaahbuuf jedhee manii maree Amerikaa labsii Wixinee HR-128 baase sunillee warra karoora kana gammachuun fudhate keessaa tokko.
“Jijjiirama amma Itoophiyaan keessa jirtu kana wixineen seeraa manii marii Amerikaa HR 128 qooda guddaa qaba.Akka irreen nama bulchuun haftu tolche.”
Akka Congressman Coffman jedhetti minsiter Abiy Ahmed Itoophiyaa karaa dansaa irraan jiraa,tun Itoophiyaa abdii taatii akka innii hojjatullee faanuma jirraa jedha.
Koloraadootti bulchituun magalaa Thornton,Heidi Williams OSFNA qophii baranaa magaala isiitti qopheeffannaan galata galchiteef. "Baga magaalaa teenna keessatti tolfattan,guddoo gammanne.Waan magaalii teenna qabdu, nyaataa fi dhugaati ilaanii,gaarrenii fi lafa teenna nuu daawwadhaa. Maatiin kiyya kubba miilaa guddoo jaalata jarillee kunoo isan waliin daawwachuf dhufuutti jiraa,walumaan gammadaa bashannanaa,”jette.
Keessummaan ulfinnaa ta dhibiin obboo Beqqelee Garbaati.
“Wagoota 3-4 darban dargootni keenna... dirree kubbaa keessa turan miti carraa akkasii hin arganne.Baayyeen isaanii mana barnootas hin turre. Hujii irras hin turre.Kumaatii isaanii mana hidhaa turan. Miliyooni isaanii daandii irra turan. Hiriiraa turan.Bilisummaa isaaniif falmachaa turan. Mirga isaanif lolachaa turan.Diina jala harka isaanii duwwaa dhaabbachaa turan.Haa tahu male qabsoofaa kutannee kaanee qeerroo ufi jala hiriirisinee haala jiru jijjiirre jirra. Qillensa biliusmmaa fudhachaa jirra. Muummee minsitrera haaraa hangootti baasnee jirra.”
Dorgommii kubbaa miilaa tana Dirree Dhawaatti Madda Walaabu 1-0 moohee waancaa fudhate.
Dirreen armaan duratti marroo jaha waancaa fudhatte.Tapha barana irralleetti akka leenjsiaan isaani jedhutti goolii hedud galfatan. “Nuuti goolii 12 nayndhe gooliin takklleen nutti hn seeyne.'Clean sheet' je'ama afaan biyya kanaatiin.Waggaa 10f waancaaf taphanne.”
OSFNA baran kana waliin ganna 22 tapahtan. Gannuma gannaan Oromoon akkana walti dhufaa aadaa,seenaa fi eennummaa ufii jabeeffachaa wal guddifatan.
“Ijoollee tana jala deemnee karaa malee akka isaan hin deemne walitti qamnee ceekuu irratti baadhee asiin gahe,” jedha leenjsiaan Dirree Dhawaa.


text:
Prezdaant Traamp hayyama Seeneetii Ameerikaatiin alatti meeshaa waraanaa Dolaara biiliyoona 8tti shallagamu Sa’uudii gurguruuf karoorfatee ture. Prezdaant Traamp gurgurtaan meeshaa waraanaa kun qophii waraanaa Iiraan naannichatti godhaa jirtu waliin kan wal qabatu tahuu ibsuun, murtii Seeneetii malee seeraa yeroo muddamaatti fayyadamuun ajaja isaa qofaan dabarsuuf yaalee ture.
Haata’u malee miseensonni Seeneetii Ameerikaa heddu murtii Traamp kana mormuun koroora kana guyyaa har’aa mana mareetti dhiheessanii sagalee irratti kennan. Haaluma kanaan sagalee caalmaa taheen karoora prezdaantichaa kan ugguran tahuu odeeyfannoon ni addeessa.
Haaluma wal fakkaatuun karoorri bulchiinsi Traamp meeshaa waraanaa Emreetiif gurguruuf baase ugguramee jira.
Miseensonni Seeneetii Ameerikaa akka jedhanitti, Sa’uudiin meeshaa waraanaa kana Iiraan ofirraa ittisuuf osoo hin taane, lola Yaman keessatti geggeessaa jirtu irratti fayyadamuu malti soda jedhu kan qaban tahuu ibsan. Dabalataanis, ajjeechaa Gaazexeessaa Jamaal Khaashoqjii irratti raawwatame ilaalchisee mootummaan Sa’uudii qorannoo gahaa hin geggeessine jechuun komatan.
Odeeyfannoo wal qabateen, gareen ogeeyyota UN ajjeechaa Gaazexeessaa Jamaal Khaashoqjii qoraataa ture guyyaa kaleessaa gabaasa kan baase yoo tahu, ajjeechaan qonsilaa Istanbul keessatti raawwatame ajaja Muhammad Bin Salmaaniin tahuu ragaa kan argate tahuu ibse.


text:
Haleellaawwan lubbuu pirezdaantii mootummaa naannoo Amaaraa, Dr. Abaachoo Makonnin, hogganaa Raayyaa Hittisaa Itoophiyaa Itamajoor shuumii janaraal Sa'aaree Makonnin, gorsaa waajira mootummaa Amaaraa Azez Wasee, akkasumas janaraal Gezayi Abarraa galaafate yeroo dhageenyu rifaatuu fi gadda guddaatu nutti dhagahame.
Ajjeechan badaan kun maatii fi hiriyoota isaanii qofaa odoo in ta'n biyyaatiidhafis miidhaa guddaadha.
Yeroo kanatti maatii namoota lubbuun darbee fi miidhan irra gahee, akkasumas, uummata Itoophiyaa maraaf gaadda keenya ibsaa, mootummaan keenya akka sin bira dhaabbatu beeksisuu barbaanna.
Janaraal Sa’aaree Makonnin fi Dr. Ambaachoo Makonnin Ajjeefaman
Halleellan namoota kana irratti geggeeffame dhabbillee isaan hogganaa turan irrattis an geggeeffame ta’uu hubanna.
Itoophiyaan yeroo rifoormii gama siyaasaa fi diinagdee geggeessaa jirtu, hegeree badhaadhinaa fi dirree siyaasaa hunda hirmaachisu ijaaruu irratti xiyyeeffattee jirtu kanatti Yunaaytid Isteets biyyatti cinaa dhaabbachuu cimsiteet itti fufti.
Kanneen jeequmsaa filatanii tokkuummaa Itoophiyaatti gufuu ta’uu filatan lammiiwwan biyyaattiiti hudaatti danqaa ta’an. Kanaafu, deeggarsi nama tokkootuu isaan in gitu. Gama keenyaan, qaasmoota kana cimsineet balaaleffanna.
Ummanni Itoophiyaa hunduu tokkummaa cimsuu fi rifoormii deemaa jiru deeggaruudhan kaayyon jarreenii akka fashalaahuu gahee isaanii akka tabatan jajjabeessina.
Yunaaytid Isteets lammiiwwan Itoophiyaa tokkuummaa, guddinaa fi hegeree tasgabaahaa uumuuf hojjatan hunda bira dhabbatti.
Cimina mootummaa Itoophiyaa, dhaabbillee biyyattii, akkasumas ummata Itoophiyaa mirkaneessuf qarqaarsa goonu hunda itti fufna.


text:
Muummichi ministaraa Itiyoophiyaa, kaleessa, fuula Tiwiiterii isaanii irratti, guutinsa bishaanii marsaa duraa, kan hidhaa laga Abbayaa ennaa ifatti beeksisan, uummata Itiyoophiyaatiin “Baga gammaddan!” jechuun itti fufanii ennaa ibsan, “boqonnaa murteessaa hidhaa laga Abbayaa kana dhaga’uuf, arguuf, baasii isaaniin deggeruudhaaf, dhalanni heddun, hoogganoonni hedduun hawwanii turan.
Har’a Lagi Abbayaa, sirbaa, ittiin sodaachisa irra dabree, otuu eenyuuniyyuu hin miidhiin boqonnaa murteessaa irra akka gahu taasisnee jirra,” jedhan. Hojii hidhaa Laga Abbayaa irratti kanneen hirmaatan – hoogganotoa irraa jalqabee, hanga kanneen buusii maallaqaa buusaniitti kan galateeffatan – muummichi-ministaraa Abiyyi Ahimad, hojiiwwan haga ammaatti hojjetaman kan nama boonsan tahuu eeranii, gama biraatiin - gama dippioomaasiitiin hojiiwwan ulfaatoo mudachuu malanis eeranii jiran.
Hidhaan Laga Abbayaa, bara dhufu, tarbaayinii lamaan annisaa yokaan inerjii eletrikii maddisiisuu akka jalqabu ka dubbatan yoo tahu, akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti bara 2015tti immoo guutummaatti hojii isaa jalqaba – jedhan. Dhhimmuma hidhaa Laga Abbayaa kana irratti walga’iin dheengadda, Gamtaa Afrikaatti hoogganoota biyyoota Itiyoophiyaa, Sudaanii fi Masrii gidduutti geggeessamee ture bu’a-qabeessa tahuu isaa, Ministarri Bishaanii, Jal’isii fi Inerji – Dr. Silashii Beqqelee, VOAf ibsanii jiran.
Gama biraatiin, gabaasaan, gaazzexaa Masrii Al Aaraam jedhamu tokko, marii hoogganoota biyyoota sadeenii ilaalchisee ka dubbatan – aangawaan Masrii tokko, mootummoonni Masrii fi Sudaan, hidhaan laga Abbayaa sun ta’insa uumamaa Itiyoophiyaatiin guutuu isaa ka mootummaatiin ibsame simatanii jiran, jedhee jira. Gama Masriitiis, murtiin sadarkaa ol’aanaatti murteessame waliin dubbiin sun kan itti fufuu tauu aangawaan sun dubbatan – jechuun, gaazzexaan Al Aaraam gabaasee jira.
Hidhaa Laga bishaaniin guutuun ka marsaa duraa xumuramuu isaaf, paaartiileen mormituu ka biyya keessaa deggersa isaanii ibsaa jiran. Hoogganoonni Waldaa Dimookiraatawa Tigiraay, kan IIzeemaa, Ka Koongiresa Dimookiraatawa Oromoo fi Tokkummaa Guutummaa Itiyoophiyaa, uummata Itiyoophiyaatiin baga gammaddan, jedhanii jiru, jedha – Meleskachew Ammahaa, Finfinnee irraa.
Caqasaa.


text:
Magaalaa galma-mootummaa Sudaan – Kaartuum keessatti poolisoonni biyyattii uummata akka mootummaan siivilii hundeessamu gaafachuuf hiriiretti gaazii imimmaansisu dhukaasan.
Waldaan ogeessootaa Sudaan akka jedhutti hanga waraanni aangoo sivilootatti kennuutti dullii diddaa sivilootaa itti fufa jedha.
Dilbata kaleessaaa mormii gaggeessaa kanneen turan keessaa 4 ajjefamuun gabaafamee jira.
dhagaan Kaartuum gama kaabaa konyaa Bhari keessatti hiriirtonni damee mukaa, Gommaa fi dhagaan daandiwwan cufan. Magaalaalee gandeen adda addaa keessatti Gabaa fi Suqileen cufamanii jiru.Daandilee cufuun kunis namoonni hojii akka hin deemneef yoo ta’u Kunis dhiibbaa gochuuf ta’a jedha.
Wiixata darbee humnootiin nageenyaa mooraa mormitootaa eega haleelanii booda Mormitoonnii fi kannee hiriira ba’aa jiran namnii akka hojii hin seenne ittisaa jiru.
Wiixata darbee waraanni tarkaanfii eega fudhatee as namoonni 113 ajjefamuu Doktoroonni mormii gaggeeffamutti dhiyeenya qaban ibsanii jiru.Ministriin eegumsa fayyaa garu lakkofsii namoota du’anii 61 jedha.Hogganoota warra mormii dhagesisanii fi waraana giddutti/ mariin
Mormii taa’uun gaggeeffamaa ture kan Wiixata darbee irratti tarkaanfii fudhatame kanneen argan akka jedhanti humnootii yeroo hatattamaa kan dur garee jaanjaawid turaniin kan deggeramee ture.Gareen Jaanjaawidbara 2003 fi 2004 giddutti/ dararaa Kutaa Daarfur keessatti dhaqqabeef/himatamanii jiran.


text:
Mootummaan Itoophiyaa akka jedhutti Ministriin dhimma alaa Yunaayitid Isteetis gabaasa qabiinsa mirga namaa kan biyyoota addunyaa ilaalchisuun baase keessaa kan Itiyoopiyaa irratti fuuleffate madaala isaa kan eege miti.
Gabaasichi bu’uura kan godhate ragaa humnootiin fedha siyaasaa kennan malee ragaa mootumaaf lammiiwwan haqaaf dhaabatanii kan of keessaa hin qabaanne ta’uu ibsameera.
Gara fuula duraatti garuu kan mootummaan qaama walabaa ti ittiin jedhe komiishinni mirga namaa Itiyoophiyaa gabaasa gama isaa kan dhiyeessu ta’uu waajjirri kominikeeshinii mootummaa beeksiseera.
Waajjira kominikeeshinii mootummaa Itiyoophiyaatti itti gaafatamaan kutaa quunnamtii uummataa obbo Mohammed Seyid VOAf akka ibsanitti gabaasa qabiinsa mirga namaa kan bara 2016 ennaa baasu haala yeroo Itiyoopiyaa keessaa sirriitti hin hubanne jedhan.
Waggaa darbe karaa nagaa gaaffii isaanii qaamotiin dhiyeessan akkuma turan kanneen jeeqama kaasaniif hammeessanis turan jedhan.
Mootummaan immoo nageenya uummataa eeguuf itti gaafatamatu irra jira jechuun falmu.
Kana irra darbee garuu ministriin dhimma alaa Yunaayitid Isteetis Itiyoopiyaa ilaalchisee gabaasi inni baase balleessaa mara qaama tokko irra tuule jechuun qeeqan.
Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa


text:
Ganna shan caalaa wal hadhan nama kuma dhibba hedduutti dhumatee miliyoona lama caalaatti baqate.Kuma dhibba hedduutti ammallee waranaa jidduutti marfamee du’aa fi jireenna jidduu jira.
Warra mootummaa wal irraa fudhachuu fedhutti akkana wal hadhuutti jira.Waraanii guddaan amma magaalaa guddoo Siiriyaa lammeessoo Aleeppootti eegee aane. Lafa tana milishoota mootummaa gara galchuuf lolanitti harkaa qaba.Ganna tokko irratti wal hadhan.
Raashiyaan mootummaa Siiriyaa gargaarti. Siiriyaan Aleeppoo gama bahaatiin fudhacuuf fagoo hin jirt
Nama waraana jidduutti marfame amma achii baqachiisuutti jiran. Otoobisiin nama baqachiisu ka qaraa ya achiin bahee nama magaalaa Idlibitti baqachiisuutti jiran.
Addunyaalleen jira kananaan wal irra dhaabaa jettee dadhabde. Taatullee silaa hardha nama hedduu lola kana duraa baafna jedhanii itti deemanillee hin taane.Warrii wal hadhu kun hardhallee lola wal irraa hin dhaabnee nama kuma dhibba hedduutti lola kana jidduutti marfamee karaa bassaniin dhabe.
Warrii wal hadhu kun;mootummaa Siiriyaa Raashiyaa fi milishoota Shi’aati irraa gargaarsa argata.Milishootii mootummaa Siiriyaa hadhan ammoo milishoota SUnniiti fi Iraan irraa gargaarsa argata.
Koree muddamsuu Tokkummaa Mootummootaa marii dhiyoo teetteen Raashiyaan ammallee mootummaa Bashaar Al-Asaad gargaartee nama ficcisiisuutti jirtii jette.
Amabaasaadderii Amerikaa Tokkummaa Mootummoota Samantaa Paaworilleen akkana jettee dallansuun bakka bu’aa mootumma Raashuiyaa Tokkummaa Mootummootaa keessa jiru dallansuun gaafatte.
"Tun funnoo namaan ijjeesan,Miseensota mana marii Tokkummaa Mootummootaa keessa jiran saditti funnoo tana morma nama nagaatti hidhuutti jira.Tun waan si ceersee si fokkisiifahcuu male.Sii ceersu mannaa isumaa ufiin guguddisuutti jirta.ISuma ammalle nama fixuuf qophii jirta.Hin ceertullee.Dhiiddoollee nama ahin qabduu? Moo wannii si ceersaayyuu hin jirtuu? Ijoollee qaqqaluutti hin jiranii? Tana adoo argituu tolchuutt hin jiranii? Dhartii ati dubbatte tokkollene hin jirtuu?”
Ambaasaadderi Raashiyaa ka isiin Tokkummaa Mootummootaa keessaa qadu Vitaly Churkin ammoo oduun biyyootii dhiya Raashiyaan nama ficcisiistee jedhan tun olola odeessanii afaan tokkosan jedha.
Waraanii mootummaa Siiriyaa kun magaalaa Aleeppoo tana lolulma lolee harkatti deebifate jechuun loli ganan hedduu kun dhaabate jechuu.
Milishoota mootummaa Siiriyaa gara galchuuf lolan tana waraana Shihaatetti gargaaraa waraana Raashiyaati fi ka Shihaate ammoo Iraanitti gargaara.
Woma taateefuu warrii mootummaa wal irraa fudhchuuf wal hadhaa ummatii ammoo karaa waraana kanaan baqatuun dhabee jidduutti rakkachuutti jiraa falaa ittuma barbaadutti jiran.


text:
Yunaaytid Isteetes keessatti ga'eesoota 10 keessaa 9 torbanneen dhufan keessa talaalii dhukkuba Koviid-19 ittisu kan argatan ta'u prezidaant Joo Baaydin beeksiisanii jiru.Kanas kan jedhan Wiixata kaleessaa weerarri vaayrasii koronaa Amerikaa keessatti deebi'ee hammaachuu mala jechuun akeekkachiisan.
Vaayrasii Koronaa waliin dorgommii Du'aa fi Jireenyaa Gaggeessaa Jirra kan jedha prezidaant Baaydiin gosii vaayrasii bifa jijjiirratee ariitiin faca'aa jira jedhan.
Kana irratti immoo kanneen maal dhibdee gidduu kana Televiziyoona irratti dhukkuba Koviid- 19 irratti dubbachaa jiran dhukkubichii torbanneen fullee keenyaa keessa namoonni haaraa qabamuuf akka jiran calaqqiisa jedha Baaydiin.


text:
Manni marii nageenyaa Gamtaa Afrikaa june dabre ibsa baaseen, hoggantoonni waraana Suudaan aangoo humnaan qabatan hanga mootummaa ce’umsaa siviilotaan hogganamutti dabarsanii kennanitti, biyyattii miseensummaa gamtichaa irraa kan uggure tahuu beeksise.
Hoggantoonni waraana Suudaan aangoo humnaan qabatanii turan, torbaan sadi dura mootummaa ce’umsaatiif dabarsanii kennuu isaanii hordofuun gamtichi guyyaa har’aa uggura Suudaan irra kaahee ture kaasuu beeksise. Dubbi himaan Gamtaa Afrikaa Ebbaa Kalondoo ejensii odeeyfannoo APtiif akka himetti, manni marii nageenyaa Gamtaa Afrikaa wal gahii har’a Finfinnee keessatti geggeesseen uggura Suudaan irra kaahee ture kaase.
Odeeyfannoo walqabateen Muummichi ministeera Suudaan Dr. Abdallaah Hamdook guyyaa har’aa kaabinee ministeerota isaa ifa godhee jira. Dr. Abdallaah Hamdook ministeerota 18 guyyaa har’aa muude jidduu, ministeera haajaa alaa dabalatee 4 dubartoota tahuun beekamee jira. Dr. Hamdok ibsa guyyaa har’aa kenneen “ministeeronni muudaman guyyaa har’aa irraa jalqabee rakkina diinagdee fi nageenyaa biyya keenna muudate irratti xiyyeeffatuun hujii isaanii ni jalqabu” jedhe. Muummichi ministeeraa akkuma aangoo qabateen, rakkina diinagdee biyyattii muudate furuudhaaf, baasii mootummaa hirdhisuu fi uggurri biyyattii irra kaayamee ture akka ka’u cimsee kan hojjatu tahuu beeksisee ture.


text:
Haleellaa samii irraan waraanni Naayjeeriaa dogoggoraan mooraa uummata biyya ofii keessatti qe’ee irraa godaanan irratti raawwateen yoo xiqqaate siviloni 70 ta’an ennaa du’an kanneen 100 ta’an madaa’uu koreen fannoo diimaa addunyaa beeksisee jira.
Haleellaan sun kan raawwate kaleessa Ran daangaa Naayjeeriaa fi Kaameeroon irratti. Angawoonni balaan sun Boko Haram irratti kan fuuleffate ture.
Dubbi himaan prezidaantummaa Femi Adesina VOAf akka ibsanitti naannoo sana sochiin Boko Haram kan ture ennaa ta’u waraannis lootee seentota sana gamasii baasuuf haleellaa dogoggoraa raawwate jedhan.
Fannoo diimaan akka jedhetti kanneen du’an keessaa ja’a miseensota isaa lammiiwwan Nayjeeriaa ti. Hojjettoonni isaa ennaa haleellaan sun raawwatametti baqattoota kuma 25 ta’aniif hojii gargaarsa namoomaa kan nyaata raabsuutti bobba’anii turan.


text:
Prezdaant Vilaadmiir Puutiin walgahii idilee Raashiyaa fi Indiyaan waggaa waggaan waliin geggeessan irratti argamuuf, Khamiisa kaleessaa Indiyaa seene. Walgahichi guyyaa har’aa New Delhi keessatti kan jalqabame yoo tahu, Prezdaant Puutiin muummicha ministeeraa Indiyaa Narendira Modi waliin waligaltee saddeet mallatteessaniiru.
Haaluma kanaan Indiyaan akeekkachiisa Ameerikaa moggatti dhiisuun Ittisa Misaa’elaa S-400 jedhamu doolaara biiliyoona shaniin Raashiyaa irraa bituuf waliigaltee raawwatte. Mootummaan Ameerikaa ‘Yukreen weeraruufi Filannoo Ameerikaa keessa harka naqachuu’ sababaa jedhuun Raashiyaa irra qoqqobbii gurgurtaa meshaa waraanaa kaayee ture. Ameerikaan biyyoota Raashiyaa irraa meeshaa waraanaa bitan kan adabdu tahuu akeekkachiifte.
Haaluma wal fakkaatuun Ji’a dabre keessa Chaayinaan Ittisa misaa’elaa S-400 jedhamu kana Raashiyaa irraa kan bitte yoo tahu, Ameerikaan bittaa kana mormuudhaan Chaayinaa irra qoqqobbii cimaa keette.


text:
Mormii Mushrikootaa-Kutaa 1
Wantoota Barbaachisoo Mushrikoonni fudhachuu didanii fi faalleessan
Mushrikoota (polytheists)-jechuun namoota Rabbii waliin ykn Isaan ala wantoota adda addaa gabbaran (waaqefatanii)dha. Warroonni shirkii leellisan wantoonni gurguddan isaan faalleessanii fi morman: Tokkichummaa Rabbii (Wahdaaniyyatillah), Guyyaa Aakhiraatti amanuu, Ergama Nabiyyii (SAW) fi Qur’aana Rabbal aalamina irraa isa irratti bu’eedha. Sababni kanniin asitti kaafnuf, namni biroo yaadaa fi amanti akka mushrikoota qabachuun dogongora wal fakkaatutti akka hin kufnee fi akkuma isaanii adabbiif akka of hin saaxilleefi.
1ffaa-Tokkichummaa Rabbii faallessuu fi mormuu
Warroonni kafaran Makkaa Rabbiin isaanii fi wantoota biroo hunda akka uumee ni amanu. Garuu sanama gabbaraa turan. Dhagaan isaan gabbaran kuni gara Rabbitti nu dhiyeessu jechuun odeessu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhagayaa! Amantiin qulqulluun Rabbi qofaafi. Warri Isaa gaditti awliyaa’a (tiiksotaa fi gargaartota) godhatan, “Gara Rabbiitti akka sirritti nu dhiyeessaniif qofa isaan gabbarra” [jedhu]. Dhugumatti Rabbiin waan isaan keessatti wal dhaban ilaalchise jidduu isaanitti ni murteessa. Dhugumatti Rabbiin nama kijibaa akkaan kafaraa ta’e hin qajeelchu.” Suuratu az-Zumar 39:3
Kana jechuun yaa namoota amantiin (ajajamnii fi ibaadan) makaa irraa qulqulluu ta’ee Rabbiif qofa malee eenyufillee akka hin taanee xiyyeeffannoo itti kennaa, mirkaneefadhaa. Wanti shirkii qabu Isa bira hin gahu. Rabbiin warroota shirkii irraa dureessa. Namni hojii ibaada hojjatu keessatti Rabbiin ala wanta biraa itti dabale, Rabbiin isarraa hin qeebalu. Isatti gadi deebisa.
Itti aanse waa’ee mushrikoota dubbata: “Warri Isaa gaditti awliyaa’a (tiiksotaa fi gargaartota) godhatan.” Kana jechuun warri Rabbii gaditti wanta biraa gabbaramtoota (gooftota) godhachuun gabbaran. “Godhatan” jechuun wanta haqaan wal faallessu mataa ofiiti uuman jechuudha. Sanamni isaan gabbaran homaa akka hin uumne, faayda namaaf fiduu fi miidhaa namarraa deebisu akka hin dandeenye isaaniif erga ifa ta’ee booda falmii fi mormiif jecha, “Gara Rabbiitti akka sirritti nu dhiyeessaniif qofa isaan gabbarra” [jedhu].” Kana jechuun sanamoonni ykn taabonni amala gooftummaa ni qabu jennee isaan hin gabbaru. Garuu Rabbiin biratti sadarkaa guddaa fi shafa’aa (jaarsummaa) fudhatama qabu waan qabaniif Isatti nu dhiyeessan jennee isaan gabbarra.”
Falmi kijibaa kana akkana isaaniin jechuun kuffisuun ni danda’ama: wanti isin gabbartan kunniin gara Rabbii akka nama dhiyeessan kan beekan ragaa fi ibsa Rabbiin irraa dhufeeni. Kanaafu, ragaa keessan kitaaba Rabbiin irraa bu’e irraa fidadhaa. Wanta odeessan kanaaf ragaa wayitu fidu hin danda’an. Kanaafi, dhuma aayah irratti isaan kijibdoota fi kaafirota akka ta’an ibsa.[1]
“Dhugumatti Rabbiin waan isaan keessatti wal dhaban ilaalchise jidduu isaanitti ni murteessa.” Kana jechuun Rabbiin Guyyaa Qiyaamaa wanta namoonni keessatti wal dhabanii fi gargar itti ta’an ilaalchise isaan jidduutti ni murteessa. Namni haqa irra jiruu fi namni soba irra jiru Guyyaa san addaan baafamuun namni haqaa mindaa gaarii argata, namni sobaa immoo ni adabama.
“Dhugumatti Rabbiin nama kijibaa akkaan kafaraa ta’e hin qajeelchu.” Kana jechuun nama niyyaan isaa Rabbiin irratti kijibuu ta’ee fi qalbiin isaa mallattoolee, keeyyattoota fi ragaalee Rabbii osoo beektu fudhachuu diddu, Rabbiin gara qajeelinnaatti ykn haqaatti isa hin qajeelchu.[2]
Mushriikota Makkaatti sanama gabbaruun biyyoota ollaa irraa kan isaanitti darbeedha. Kanaafi, waamicha gara Tawhiidaa mormii cimaan faallessan. Rabbiin olta’aan isaan ilaalchisee ni jedha:
“Akeekachiisaan isaan irraa ta’ee isaanitti dhufuun isaan dinqisiisee. Kaafironni ni jedhan, “Kuni saahira (nama sihrii hojjatu), sobaa dha. Sila gabbaramtoota hunda gabbaramaa tokko qofa taasisee? Dhugumatti kuni waan dinqisiisadha.” Isaan (mushrikoota) keessaa namoonni gurguddoon deemanii, “Deemaa, gooftolee keessan [gabbaruu] irratti obsaa, dhugumatti inni kuni wanta barbaadamudha. Amanti gara dhumaa keessatti kana hin dhageenye. Kuni wantuma haarawa uumamee malee homaa miti.” [jedhan]. Suuratu Saad 38:4-7
Mushrikoota Makkaa Nabii Muhammad (SAW) akeekachiisa ta’ee isaanitti dhufuun isaan dinqisiisee. “Sila gabbaramtoota hunda gabbaramaa tokko qofa taasisee?” Kana jechuun sila Gooftaan gabbaramu tokkicha qofa, Isa malee haqaan gabbaramaan hin jiru jedhaa? Mushrikoonni kana garmalee jibban. Sababni isaas, sanama gabbaruu abboota isaanii irraa dhaalan, qalbiin isaaniis shirkiin xuroofte. Yommuu Ergamaan Rabbii (SAW) qalbii isaanii irraa kana akka haaqanii fi Rabbiin akka tokkichoomsan isaan waamu, garmalee dinqisiifachuun, “Sila gabbaramtoota hunda gabbaramaa tokko qofa taasisee? Dhugumatti kuni waan dinqisiisadha.” jedhan. “Isaan (mushrikoota) keessaa namoonni gurguddoon deemanii” Kunniin hoggantoota fi maanguddoota isaanii kanneen ta’aniidha. “deemaa” kana jechuun amantii keessan irratti itti fufaa. Wanta gabbartan (waaqefattan) irratti obsaa. Tawhiida irraa wanta inni itti isin waamuuf hin awwaatinaa. “dhugumatti inni kuni wanta barbaadamudha.” Muhammad (SAW) tawhiidatti kan nu waamuf isin irratti kabajaa fi ol’aantummaa ittiin barbaadufi.
“Amanti gara dhumaa keessatti kana hin dhageenye.” Kana jechuun amanti gara dhumaatti dhufe keessatti Rabbiin qofa gabbaraa kan jedhu hin dhageenye[3]. Amantin gara dhumaa isaan jedhan kuni amanti akka isaanii shirkiin guuttame amanti Kiristaanati. Kiristaanonis Rabbiin waliin waan biraa gabbaru (waaqefatu).
Sababni aayaanni tunniin itti bu’aniif mufaasironni akkana jechuun ibsan:
Yommuu Abu Xaalib dhukkubsatu, Abu Jahl dabalatee Qureeshonni gariin isatti seenanii akkana jedhan, “Ilmi obboleessa keeti wanta gabbarruu arrabsaa jira. Inni wanta akkana akkanaa hojjate, wanta akkana akkanaa jedhe. Maaliif isatti ergitee akka kana hin hojjanne itti hin himnee?” Abu Xaalibis gara Nabiyyiitti (SAW) ni erge. Innis dhufee mana ni seene. Isaanii fi Abu Xaalib jidduu iddoo teessummaa nama tokko teechisuutu jira. Abu Jahl -abaarsi Rabbii isarratti haa bu’uu- yoo nabiyyiin (SAW) cinaa Abu Xaalib taa’ee, inni Nabiyyiif daran garaa ni laafa jedhe sodaachuun utaalee bakka kana taa’e. Nabiyyiinis iddoo teessumaa abbeeraa isaatti dhiyaatu hin arganne, kanaafu balbala bira taa’e. Abu Xaalib ni jedheen, “Yaa ilma obboleessa kiyyaa! Namoonni kee maaliif si komatuu? Wanta gabbaran akka arrabsituu fi akkana akkana akka jettu ni odeessu.” Dubbii itti baay’isan. Ergamaan Rabbiis (SAW) akkana jechuun dubbatan, “Yaa abbeeraa koo! Wanti ani isaan irraa barbaadu dubbii takka akka jedhan qofaadha, dubbii tanaan Araboonni hordoftoota isaanii ta’uu, warri alaa (Islaama keessa hin seenne) immoo jizyah isaaniif kafalu.”
Mushrikoonni dubbii fi jecha isaatiif ni rifatan. Isaanis ni jedhan, “Dubbi takka moo? Eeyyen abbaa keetin haa ta’u, dubbi kudhanu ni jenna! Dubbiin tuni maalidhaa?” Abu Xaalib ni jedhe, “Dubbii tamiidhaa yaa ilma obboleessa kiyyaa?” Ergamaan Rabbiis (SAW) ni jedhe, “Laa ilaah illallah (Rabbiin malee haqaan gabbaramaan hin jiru)” Qureeshonni kunniinis kana yommuu dhagahan rifatanii uffata isaanii hurgufaa fi akkana jechaa ka’anii deeman: “Sila gabbaramtoota hunda gabbaramaa tokko qofa taasisee?”[4]
Hojii hundarra fokkuu ta’e shirkii dhiisanii Rabbii tokkicha gabbaruun mushrikoota irratti ni ulfaate. Amanti jallataa abboota isaanii irratti ni gogan. Kanaafi, Rabbiin keessan tokkicha Isa qofa gabbaraa yommuu jedhaman mormii cimaa agarsiisan. Garuu shirkiin isaan irra jiran baaxila (soba) waan ta’eef adabbii (azaaba) jalaa isaan hin baasu. Qur’aana keessatti, “Dhugumatti namni Rabbitti waa qindeesse, Rabbiin isarratti Jannata haraama (dhowwaa) taasiseera. Teessoon isaas ibidda. Miidhaa raawwattootafis tumsitoonni hin jiran.” Suuraa Al-Maa’ida 5:72
Rabbiitti waa qindeessuun (shirkiin) bifa adda addaa qaba. Isaan keessaa, wanta uumame (makhluuqa) akka Gooftaatti ilaalun kadhachuu, isaaf of gadi qabu, sagaduu, qalma qaluu fi kkf hojjachuudha. Rabbiin olta’ee shirkii irraa nu haa eegu.
Mormii 2ffaa-Aakhiratti Kafaruu isaanii
In sha Allah boru kutaa itti aanu keessatti ni ilaalla…
Kitaabban wabii
[1] Ma’aarij tafakurri wa daqaa’iqu tadabburi 12/152-153
[2] Tafsiiru Ibn Kasiir 6/439
[3] Tafsiiru Ibn Kasiir 6/408-409
[4] Madda olii


text:
Rogeessi siysasaa fii miseensi KFO Obboo Jawaar Mohamed nagayaan gara magaalaa isaa ta dur seene.Read More »
Galmee seenaarraa: Jeneraal Taaddasaa Birruu
Ganaraal taddassaa Birruu bara 1941 G.C. Oromo Graphya Keessa, loltoota British, warra Ganaraal wingatiin hogganamuu wajjiin tahuun loltoota finfinnee walaba baasan keessaa nama tokko ture. …Read More »
Dhaloota akkanaa taanu malee Itti gaafatamummaa seenaa jalaa hin baanu
Maqaa fi Gumaacha Hayyuu, Qabsaawaa hangafaa fi Abbaa Qubee Afaan Oromoo kan tahe Dr Sheek Mohammed Rashaad Abdullee tiif beekkamtii kennuu, Hojiilee gaggaarii inni hojjate …Read More »
Haxxishoo! Guddadhu!
Amaan Kamsareetiin Waan Mootummaa Bilxiginnaa Buqqiftee Aangoo Oromiyaa Fudhachuu Dubbadhu! Seenaa fi maalummaa riphee-lolaa ilaalchisee ammaan dura gulantaalee guddinna loltuu walabummaa babbay’suun kiyya ni yaadatama. …Read More »
Ummanni Oromoo jechoota Abiyyi dubbateen sobamuu hin qabu
M/Minsteeraa ta’uu kootu hafa malee Ummanni Oromoo waan isaaf malu dhabuu hin qabu. Ummanni Oromoo baayyinni isaa 35% ta’ee fi biyya kana keessatti sochii ijaarsa …Read More »
Dhoohiinsa boombii magaalaa Deesstti lubbuun namoota shanii babarte
Naannoo Amaraa Magaala Dasee Bulchiinsa Boombaa Wuhaa jedhamu keessatti dhohiinsa boombii qaqqabeen lubbuun namoota shanii darbuu poolisiin hime. Boombii kana kan dhoosan hidhattoota to’annoo jala …Read More »
Sagantaan dorgommii Qur’aanaa magaalaa Finfinnee
Magaalaa mummuttii Oromiyaa tan taate Finfinneen yaroo jalqabaatiif sagantaa dorgommii Qur’aanaa kan hirmaattoota addunyaa hirmaachisee keessummeessitee gaggeeysaa jirti. Sagantaan dorgommii Qur’aanaa Staadiyeemii Magaalaa Finfinnee haala …Read More »
Seerlugaa Afaan Oromoo
Kuusa galmee jechoota Afaan Oromoo 80000 ol tartiibaanHibboo MaymaaysaHima jechuun maali?Kutaalee himmeeniiMatim-mul’istootaWaahimaAkkaataa himni itti goodamuAkaakuu himmeeniiHima mormeeysa (bal’inaan)Hima iyyaafateessa (bal’inaan)Hiriira jechootaaKutaalee himmeeniiMatim-mul’istootaIrraa maqeeyyiiBoorteessaRaajeeffannooHima mormeeysaBaach (Baat)Hima …Read More »
KFOn Alaa Manaan Hojitti Jira
Paartiin keenna KFOn guyyaa har’aa Waxabajjii 4/2014 ALI. caasaalee godinaa dhiibbaan waggoota lamaaf jalaa diiggamanii laaffifamanii turan deebisee ijaarutti jira. Caasaalee godinaa deebisee ijaaruun guyyaa …Read More »
Waraanni Bilisummaa Oromoo Zoonii Kibba Bahaatti humnoota mootummaarratti injifannoo gonfachuu beeksise.
WBOn humnoonni mootummaa hedduunis bakkeewwan garaagaraatti fedhiin isatti makamaa jiraachuu himeeti jira. WBOn akka jedhetti, Cibraan Madda Walaabuu Buttaan Jeneraal Waaqoo Guutuu fi Cibraan Hambaa …Read More »


text:
Gareen Gantuu fi Sseer-dhaablootaa maqaa ABOn daldalan Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) bakka hin bu’an
Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo
ABOn Jaarmiyaa Oromoo angaftichaa fi kallacha Qabsoo Bilisummaa Oromoo ta’uun Jaarra walakaaf Hogganummaa waligalaa keennaa as ga’uun ifaa dha. Baroota kana hunda keessatti bu’a ba’iileen injifatnoo fi gufatuun walmakan gochaa farreen keessaa fi alaan ABO irra ga’aa ture adeemsa qabsoo dhaabuu baatullee dhibdeelee haalan rakkisoo turan uumuun hin oolle.
Adeemsa yeroo dhihoo asittimmoo gartuun tokko kan Asmara irra Dhaabicha waliin Fulbana 2018 Fifinnetti deebi’e maqaa Hooggannummaa golgaa godhatuun badii Dhaabicha keessatti dhoksaan geggeessaa ture murna PP kan biyyan bulcha jedhu waliin wa’ilummaa uumuun hoojii diiggaa itti ture bara 2019 ifatti baafatuun mullate. Gartuun kunis Ummata Oromoo fi Saboota Itophiya biratti ABO-Hilton/ABO-PP jedhamuun yeroo beekamu, maqaa Dhaabichaa fi Hooggana ABO seerawa of fakkeessuun gartu PP dhaan gargaarame walgahiilee seeran alaa dhooksaa fi ifattis geggeessa tureera.
Haala kana keessattis Hoogganota ABO guutummatti hiisisuun Jaarmiyan kun akka lafa hin qabanne gochuu irratti gartuun ABO-Hilton jedhamuun beekamu kan adda durummaan Ararsoo Biqila, Ibsaa Nagawo, Tolera Adabaa, Qajeela Mardaasaa fi Atoomsa Kumsaa keessatti argaman durgoo guyya guyyaan argatan duwwaaf jecha ergama PP daran cimsuun hoojii diiggaa fi afaan-faajji itti fufee jira.
Gartuun kun Hogganoota ABO qaroo hiisisee HD dhaabbichaas erga ugursiisee booda maqa HD fi I/HD ofumaan ofiif kennuun hojii diiggaa itti fufulle qaamumti Mootumma inni gartuu kana ergatuu karaa Boordii Filannoo Biyyoolessaa mootummichaallee beekkamtii dhowwachiisuun gartuun kun ABO seerawa akka hin taane murtee dabarseen iyyata gartuu kanaa kuffisuun ni yaadatama.
Amma yeroo ammaa kanatti garuu PPn muddama bifa hedduun ishee qunnammeef gartuu hojii ololaaf dhimma itti baatu kana akka abbidda dhaamsituu PPtti (PP’s Fire fighters) gad baasuun ibsaa ABO hin ilaallanne maqa ABOtiin akka baasaanii fi Media mottummichii fi waa’illaan mootumma harkaa qaban hunda irratti ba’ani akka maqa ABOn daldalan sagantaa ballaa diriirsuu dhaan duula Ummata Oromoo irratti bifa haaraan bananii jiru. Duula abidda PP qabate dhaamsuu keessatti gartu Hilton dabalatee kanneen wagga 21 oliif bakka ABO ga’anii hin beekne namoota akka Galaasaa Dilbo, Dimaa Nagawoo fi fakkaatota isaani dabalate PP irra goruun Ummata Oromoo irratti duulaa jiraachuu isaani Sabni Oromoo akka qalbeeffatu fi irra of eegu yaadachiisuu feena.
Kanaaf jecha gantootni akka Ararsoo Biqilaa, Qajeelaa Mardaasaa fi waa’illan isaaniis maqaa Hayyu Durummaa fi Itti Aaana Hayyu Durummaan of golguun Sabqunamitiillee PP adda adda irratti afaan-faajii isaan uumaa jiran kan Dhaaba guddicha, ABO hin ilaallannee ta’uu mirkaneessina. Ummatni keenyaas kana hubatuun xibaara karaa gartuu kanaa ololamurraa of eeggataa Caasaa sirnaa dhaabichaa irra kallatti kennamu akka hordofu yaadachiisna.
Dhuma irratti kanneen dogoggortani mooraa gantootaatti dabalamtanis ta’e kanneen dulluma keessa yeroo itti firatti baqachuu maltaanitti agoobora diinaa jala seenu filattan akka qalbi jijjirrattaniif gorsa Oromummaa akeeku feena. Daandii ABOn saaqee fi imalli Ummatnii Oromoo Kallacha isaa jalatti hiriiruun eegalee dhalootattis darbee jiraachuu isaa ijaaramuu Qerroo Bilisummaa Oromoon (QEERROOn) mirkanaa’uu isaa addunyaanuu erga hubatee asitti adeemsaa kana humnii dhaabuu danda’u akka hin jirrees beekuun ejjennoo ofi sirreffachuuf ni gargaara jennee amanna.
Addi Bilisummaa Oromoo Kallacha Qabsoo Bilisummaa Oromooti!!
Injifatnoo Ummata Ballaaf!
Adda Bilisummaa Oromoo- Damee Jaarmiyaa fi Siyaasa Biyya Alaa


text:
Biyya Sa’ud Arabiyaatti kan argaman ilmaan Oromoo kan yeroo kamii caalaatti tokkummaa fi jabina isaanii ijaarratuun akkasumas tumsaa fi deggersa QBO ABOn durfamu keessatti bakka mul’ataa qabaachaa turan iddootti deebifatuun qabsicha jabeessuu fi hunda irra ammoo bilisummaa ummata Oromoo deebisuu fi walabummaa Oromiyaa mirkaneessuuf diina kuffisee kufaa, adeemsa qabsoo bilisummaa Oromoo of fuula dura tarkaanfachiisaa kan jiru WBO jabeessuuf gumaacha maallaqaa taasisan haala jajjabeessaa fi kaaniif illee fakkii guddaa ta’uun itti fufanii jiran.
Haaluma kanaan hawaasni Oromoo Sa’ud Arabiyaa jiraatu Ayyaana Iid Al-Afaxirii kan baranaa 2015 sababeeffachuun magaalota adda addaatti walitti dhufan WBO daran jabeessuuf Riyaala Sa’udii 117,371.00 (Kuma Dhibba Tokkoo fi Kuma Kudha-Torbaa fi Dhibba Sadii fi Torbaatamii-Tokko) gumaachuun dhugumatti WBO cina jiraachuu isaanii hojiin mirkaneessanii jiran.
Haaluma kanaan Adoolessa 19,2015 hawaasni Oromoo Sa’ud Arabiyaa magaalaa Riyaadii fi naannoo ishee sirna kabajaa Ayyaana Iid Al-Faxirii sababeeffachuun achumaanis dhimma QBO ABO durfamuu irratti mari’achuuf walgahii guddaa fi ho’aa geggeeffatuu isaanii oduun bakkicha irraa SBO dhaqqabe ifa godhee jira.
Bakki itti Ayyaanni Iid Al-Faxirii fi mariin dhimma QBO irratti fuulleffate kun geggeeffame Riyaad bakka Israahaa Noofa Makharajaa 18ffaa jedhamutti oggaa ta’u, yeroo duraatiif shamarran Oromoo kan magaalaa Riyaadii fi naannoo ishee QBO keessatti qooda gama isaanii ba’achuuf walgahii kana irratti hirmaachuu isaanii akka ta’e ibsameera.
Waltajjii kabaja Ayyaana Iid Al-Faxirii fi marii dhimma QBO jabeessuu irratti fuulleffate kana irratti shamarran Oromoo kunniin nyaata aadaa Oromoo godinaalee Oromiyaa cufaa kan dhiheessan si’a ta’u, maanguddootni Oromoo waltajjii kana irratti argaman eebbisanii jiran. Kana malees shamarran Oromoo sirna kana irratti argaman nyaata aadaa dhiheessuun gamatti, diraamaalee gara garaa gocha hammeenyaa fi diinummaa wayyaaneen ummata Oromoo fi Oromiyaa irratti dalagaa jirtu mul’isan agarsiisuun hirmaattota akka boochisanii fi jajjabeessan oduun SBO dhaqqabe ni hubachiisa.
Walgahii kana kan adda taasisu gareen dargaggoota Oromoo lama bakka adda addaa jiraatan garee WALIIN WALIIF fi garee ADDA BILISUMMAA OROMOO jedhamuun mala walquunnamtii baranee WHATS APP jedhamu irratti walijaaran karaa walquunnamtii qilleensa irraan qooda fudhatuu fi karuma kana WBO jabeessuudhaaf maallaqa walitti qaban galii taasisuu isaanii akka ta’e barameera.
Haaluma kanaan gareen WALIIN WALIIF WBO jabeessuuf maallaqa walitti qabe Riyaala Sa’udii 10,150.00 (Kuma Kudhanii fi Dhibba Tokkoo fi Shantama) yeroo gumaachu, gareen ADDA BILISUMMAA OROMOO ammoo WBO jabeessuuf Riyaala Sa’dii 4,200.00 (Kuma Afurii fi Dhibba Lama) arjoomee jira.
Waytuma kanattis gareeleen lamaan konyaa ABO Riyaad waliin ta’uudhaan QBO keessatti qooda isaanii bahuu akkaataa itti fufuu danda’an irratti mariin taasifamuun ibsamee jira.
Haaluma walfakkaatuun Adoolessa 19,2015ttis Konyaan ABO magaalaa Makkaa fi Jaarmayni Tokkummaa Oromoota Makkaa Ayyaana Iid Al-Faxirii sababeeffatanii walgahii godhataniin, dhimma QBO ABOn durfamuu fi akkaataa itti caalaatti tokkummaa hawaasa isaanii jabeeffachuu danda’an irratti marii godhatuu isaanii oduun walqabatee nu gahe ifa godhee jira.
Dura ta’aan Konyaa Makkaa haala QBOn ABOn durfamu irra jiru irratti hirmaattota waltajjichaaf ibsa bal’aa kan kennan oggaa ta’u, hirmaattotnis gaaffilee adda addaa kaasuun deebii quubsaa akka argatan beekuun danda’ameera. Dura ta’aan Konyaa Makkaa hawaasni akka qabsicha jabeessanii fi dhaabbatummaan WBO cina dhaabbatanii gargaaran hubachiisaniiru.
Maanguddoon Oromoo Abbaa Leencaa jedhaman sirna kana irratti argamuun dhaamsa dabarsaniin, bilisummaa fi birmadummaan kan dhufuu danda’u yoo nuti qabsoo keenya qabeenya, humna, lubbuu fi waa maraan bira dhaabbannee gargaarre qofa waan ta’eef, tumsii fi deggersi goonu itti fufuu qaba jechuun hawaasa walgahii kana irratti argameef dhaamsa jabaa dabarsanii jiran.
Walgahiima kanaan Konyaan ABO Makkaa fi Tokkummaan Oromoota Makkaa QBO ABOn durfamuu fi WBO jabeessuuf Riyaala Sa’udii 12,280.00 (Kuma Kudha Lamaa fi Dhibba Lamaa fi Saddeettama) arjoomaniiru.
Dhuma irratti hirmaattotni walgahii Makkaa ibsa ejjennoo qabxiilee adda addaa qabu baafachuun akkasumas maanguddootni eebbisuun sirnichi milkii fi injifannoon xumuramuu oduun SBO dhaqqabe kun addeessee jira.
Hawaasni Oromoo Sa’ud Arabiyaa tumsaa fi deggersa WBOf godhan itti fufuun Adoolessa 18,2015s Konyaan ABO magaalaa Koof fi Jaarmayaan Tokkummaa Oromoo Koof ayyaana guyyaa Iid Al-Faxirii sababa godhachuudhaan walitti dhufanii walgahii godhachuudhaan dhimmoota QBO ABOn hoogganamuu irratti marii bal’aa geggeessuu isaanii oduun walqabatee nu dhaqqabe ifa godhee jira.
Dura ta’aan Konyaa ABO Koof dhimma QBO ABOn durfamuu yeroo ammaa irra jiru irratti hirmaattotaaf ibsa bal’aa laataniiru. Walgahii kana irratti Itti Aanaan Konyaa Tabuukii fi Gaafatamaan Damee Dinagdee Konyaa Tabuuk akka keessummaatti walgahii kana irratti kan argaman yeroo ta’u, hawaasa magaalaa Koof walgahii kana irraa qooda fudhataniif haasaa godhaniin, hawaasni magaalaa Koof akka tokkummaa isaanii daran jabeeffatanii fi WBO jabeessuuf ogguu maraa huu akka qophii ta’an dhaamsa isaanii dabarsaniifii jiran. Waltajjii kana irratti walalooleen adda addaa nama jajjabeessanii fi ergaa dabarsan dhihaatuunis gabaafameera.
Dhuma irratti Konyaan ABO Koofii fi Tokkummaan Oromoo Koof walgahii kana irratti hoggana QBO ABO fi WBO jabeessuuf Riyaala Sa’ud Arabiyaa 64,221.00 (Kuma Jahatamii Afurii fi Dhibba Lamaa fi Digdamii Tokko) arjoomuu isaanii oduu nu dhaqqabe irraa hubachuun danda’ameera. Hanga bilisummaan Oromoo fi walabummaan Oromiyaa mirkanaa’utti deggersa godhan ciminaan kan itti fufan ta’uus waadaa seenaniiru. Maayii irrattis walgahiin isaanii eebba maanguddootaan milkiidhaan akka gudunfame beekuun danda’ameera.
Waraanni Bilisummaa Oromoo Baankii biraa hin qabu; Baankiin WBO nu Oromoota kan jedhan sabboontotni ilmaan Oromoo biyya Sa’ud Arabiyaatti argaman tumsa ykn deggersa WBO jabeessuuf taasisan haala nama boonsuun itti fufuun Adoolessa 22,2015ttis Jiddaa keessatti kanuma mirkaneessan.
Haaluma kanaan Adoolessa 22,2015 Konyaan ABO fi Jaarmayni Gamtaa Oromoota Jiddaa Ayyaana Iid Al-Faxirii sababeeffachuudhaan Jiddaa bakka Kiiloo 10 jedhamutti walgahii dhimma QBO irratti fuulleffate godhatanii jiran. Dura ta’aan Konyaa Jiddaa walgahii kana irratti hawaasa Oromoo magaalaa Jiddaa sirna kana irratti argameef dhimma QBO ABOn durfamu, haala Oromiyaa keessa jiru, badii mootummaan wayyaanee ummata Oromoo irraan gahaa jirtuu fi dhimmota adda addaa irratti ibsa bal’aa kan kennan oggaa ta’u, hawaasni Oromoo akka qabsoo isaanii duukaa dhaabbatan, waan danda’aniin WBOtti akka dirmatan yaamicha godhaniiru.
Hawaasni Oromoo Jiddaa fi naannoo sabboontotni qabsoo saba isaaniif naatoo qaban nuuf jedhee dhiiga isaa kan dhangalaasuu fi lubbuu isaas dabarsee kennaa jiru WBO bira dhaabbachuun dirqama dhaloota biyyaa fi bilisummaa isaa barbaaduu ti jechuun, deggersa WBOf Riyaala Sa’udii 21,370.00 (Kuma Digdamii Tokkoo fi Dhibba Sadii fi Torbaatama) gumaachuu isaanii oduun Jiddaa irraa nu dhaqqabe ni mirkaneessa. Xumura irrattis hirmaattotni walgahii kanaa ibsa ejjennoo qabxiilee adda addaa of jalaa qabu baafachuun walgahii isaanii injifannoon obbaasanii jiran.
Dargaggootni sabboontotni Oromoo of beekan biyya Sa’ud Arabiyaatti argaman maqaa Dhaloota Qubee (Qubee Generation) kan Oromiyaa keessaa QBO finiinsaa fi mootummaa gabroomfattuu wayyaanee guyyuu FDGn lafa itti dhiphisaa jiraniin wal ijaaranis WBO jabeessuuf gumaacha maallaqaa taasisaniiru. Dargaggootni saboontotni Oromoo kunniin bakka adda addaa jiraatanis karaa mala walquunnamtii baraneen wal ijaaranii karuma kanaanis walgahii godhatuudhaan WBO jabeessuuf Riyaala Sa’ud Arabiyaa 5,150.00 (Kuma Shanii fi Dhibba Tokkoo fi Shantama) akka arjoomanii jiran oduun SBO dhaqqabe mirkaneessee jira.
Walumaa galatti hawaasni Oromoo Sa’ud Arabiyaa magaalaa Riyaadii fi naannoo ishee, gareen WALIIN WALIIF fi garee ADDA BILISUMMAA OROMOO, Konyaan ABO magaalaa Makkaa fi Jaarmayni Tokkummaa Oromoota Makkaa, Konyaan ABO magaalaa Koof fi Jaarmayaan Tokkummaa Oromoo Koof, Konyaan ABO fi Jaarmayni Gamtaa Oromoota Jiddaa fi dargaggootni Dhaloota Qubee (Qubee Generation) QBO ABOn hoogganamuu fi WBO jabeessuuf Riyaala Sa’ud Arabiyaa 117,371.00 (Kuma Dhibba Tokkoo fi Kuma Kudha Torbaa fi Dhibba Sadii fi Torbaatamii Tokko) gumaachanii jiran. Deggersii fi gumaachi isaaniis cimee kan itti fufu ta’uu waadaa seenaniiru.
Biyya Sa’ud Arabiyaatti Konyaan ABO Makkaa fi Jaarmayaan Tokkummaa Oromoota Makkaa Waxabajjii 26,2015 QASRII HILLAAL AL AHMAR irratti walitti dhufuudhaan dhimma QBO ABOn furfamuu irratti wayta mari’atanitti WBO daran cimsuuf battalumatti Riyaala Sa’udii 31,000 (Kuma Soddomii Tokko) arjoomuu isaanii akkasumas Konyaan ABO Tabuukii fi jaarmayaan Tokkummaa Oromoota Tabuuk Waxabajjii 14,2015 walitti dhufuudhaan dhimma qabsoo irratti marii gochuun, akkasumas tarkaanfilee WBOn diina irratti fudhataa jirutti gammaduudhaan WBO caalaatti jabeessuuf Riyaala Sa’udii 82,260 (Kuma Saddettamii Lamaa fi Dhibba Lamaa fi Jahaatama) arjoomuun isaanii kan yaadatamuu dha.
Addi Bilisummaa Oromoo ilmaan Oromoo biyya Sa’ud Arabiyaa fakkii jabaa ta’aa jiran akkasumas kanneen bakkoota adda addaa jiraatanii qabsoo sabaa jabeessuu fi WBO cimsuuf tinnisa bifa gara garaa godhaa turanii fi jiraniin galatni keessan bilisummaa ummata Oromoo haa ta’u erga jedheen booda, bilisummaa fi biyya isaa gonfachuuf Oromoon keessaa fi alaan tokkummaa isaa daran jabeeffatee qabsoo bilisummaa isaaf tumsa gochuu fi qabsichattis hirmaatee finiinsuun ala fala biraa akka hin qabne hubachiisee jira.


text:
Haroon Wancii naannawa turiizimii ta’uun filatame
Yaa’ii Waliigalaa Dhaabbata Turiizimii Adduunyaa 24fa Ispeen, Magaalaa Maadriiditti taa’ameen Haroon Wancii naannawa turiizimii bara 2021 ALA filatamaa ta’uun filatameera.
Harichi mandaroota turiizimii 170 keessaa dursa qabatee filatamuun ibsameera.
Haroon Wancii, naannawa turiizimii filatamaa ta’uun kan filatame qabeenya uumamaa hedduu waan of keessaa qabuuf ta’uu Ministirri Turiizimii Ambaasaaddar Naasisee Caalii himaniiru.
Haroon Wancii, Mandara Turiizimii ta’uun filatamuusaatiin baga gammaddan kan jedhan Ambaasaaddar Naasiseen, qabeenya uumamaa naannawichaa kunuunsuun sadarkaa kanarra akka ga’u kan taasisan jiraattota naannichaafi qaamolee dhimmi ilaallatu hundaaf galata dhiyeessaniiru.
Qabeenya uumamichaatiif beekamtii idiladdunyaa akkanaa kennamuunsaa kanneen birootiif fakkeenya akka ta’uufi kana caalaa hojjechuuf kan kakaasu ta’uu ibsaniiru.
Damee mootummaan xiyyeeffannoo olaanaa kenneef keessaa tokko damee turiizimii ta’uus himaniiru.
BARIISAA SANBATAA Sadaasa 25 Bara 2014


text:
''Olaantummaa seeraa kabachiisuufi dirree siyaasaa bal'isuu gidduutti madaala eeguun barbachisaadha''
Bulchiinsi Ministira Muummee Abiy Ahimad waggaa lama dura yeroo aangootti dhufe waadaa seeneefi raawwaten biyyattii keessattis ta'e Baha Afrikaatti kaka'umsa guddaa uumeera.
Kanaanis, MM Abiy badhaasa Nobeelii Nagaa dabalatee fudhatamummaan isaanii akka guddatu taasiseera.
Namoonni siyaasaa jajjaboo bulchiinsa MM Abiy Ahimadin waggaa lama dura dhiifama taasifameefi hidhaa bahaniifi alaa biyya seenan yeroo ammaa yakkaan shakkamanii to'annoo poolisii jala jiru.
Dabalataan, paarlaamaan Itoophiyaa filannoon sababa Covid-19 yeroo biraatti darbe akka taasifamu murteessuun isaa qeeqxonni, MM Abiy waadaa yeroo aangootti dhufan seenan akka cabsanitti fudhataniiru.
Himannaa mootummaarratti ka'u kana kan gaafataman Dubbii Himaan paartii biyya bulchu, Paartii Badhaadhinaa, Dr Biqilaa Hurrisaa ''Gara abdii kutannaafi waadaa galame balleessuutti galameera jedhee gonkumaa hin amanuus'' jechuun BBC'tti himan.
Dirree dimookiraasii yeroo jijjiiramaa dhufe ''Karaa of eeggannoofi itti gaafatamummaa qabuun fayyadamuurratti hanqinni tokko tokko ture jira,'' jedhan.
Waadaafi abdiin waggaa lama dura ture amma bakka kam jira?
MM Abiy aangoo qabatanii ji'oota muraasa turan keessatti abdiin akka biyyaaafi naannoo Gaanfa Afrikaatti gama siyaasaa fi dinagdeen ture guddaadha.
Qeeqtonni mootummaa, MM Abiy waadaa isaanii hin kabajne daandii jijiiramaa irraas maqanii ummata Itoophiyaas qabsoo saba Oromoo aangootti isaan fidees gananiiru jechuun himatu.
Ofii waadaafi abdiiwwan kun bakka yeroo sanii jiruu? jedhamanii kan gaafataman Dr. Biqilaan ''raawwatamanii jiruu'' jedhan.
Kanaafis namootni siyaasaa biyya seenuu hin dandeenye seenuu, miidiyaaleen bilisaan hojjechuu, waldaaleen hawaasaa akka bal'inaan socho'an seerri jijjiiramuu, Eertiraa waliin nagaan bu'uu akka fakkeenyaatti kaasan.
''Haata'u malee, dhaabbileen siyaasaafi qooda fudhattootni kana miira itti gaafatamummaa qabuun itti fayyadamaniirumoo itti hin fayyadamne kan jedhurratti shakkii guddaa qabna'' jedhan.
''Waadaan galame jira, ni jiraatas dhaabni fi MM waadaa kana dhugoomsuuf qabsaa'u,'' jedhan.
Dirree siyaasaa bal'isuun murannoo fi carraaqqii mootummaa qofa osoo hin taanee gahee qooda fudhattootaa barbaadas jedhaniiru.
Namoota siyaasaa jajjaboo hidhuun waadaa MM Abiy seenanii turaniin hin faallessuu jedhamanii isa gaafatamaniif ''Olaantummaa seeraa kabachiisuufi dirree siyaasaa bal'isuu gidduutti madaala eeguun barbachisaadha'' jedhan. Kun ammoo gahee qaama hundaatis jedhan.
Gama kaaniin, siyaasa Itoophiyaan itti dhiheenyaan kan hordofaniifi UK Yunivarsiitii Kiilitti barsiisaa seeraa kan ta'an Dr Awwal Qaasim Aloo MM Abiy imaanaarraa maqan jechuun kanneen isaan qeeqan keessaati.
''Waggaa lama booda wanti argaati jirru Ministirri Muummee akka nama biyyitti kana gara dimookiraasitti ceessisanitti imaanaan itti kenname osoo hin taane akka nama filannoo injifate dhufeeti haalli itti biyyattii bulchaa jiru,'' jedhan.
Kanaanis, 'gara biyyattii ceesisuutti kan hin deebine yoo taate, biyyattiin gara rakkoo guddaa deemuu dandeessi' jechuun himu.
Hidhamu qondaaltotaafi filannoo
Itoophiyaan filannoo biyyaalessaa 6ffaa sababa weerara koronaavaayirasiin yeroo hin beekamneef darbee ture yaada Ministeera Fayyaa bu'uura godhachuun akka taasifamu paarlaamaan biyyattii tibbana murtesseera.
MM Abiy kana dura ALI bara 2013 keessa filannoon gaggeeffama jechuu isaanii malee yeroo ifatti taasifamu Boordiin Filannoo Biyyaalessaa hin ibsine.
Gama kaaniin ajjeechaa Artist Haacaaluu Hundeessaa hordofee bakka hoggantoonni paartilee mormituu jajjaboo hidhaa jiranitti filannoon akka gaggeeffamu murtaahuu dhaabbileen siyaasaafi deeggartoonni isaanii mormii dhageessisaa jiru.
Abbootiin alangee federaalaa qondaaltota siyaasaa mormituu hookkara ajjeechaa Hacaaluu booda uumameen himannaa irratti bananiiru.
Haata'u malee, himatamtoonni 'mootummaan filannoo dura kan nu hidhef filannoorraa nu hambisuufi' jechuun himatu.
Kanaanis, paartileen mormituu dirreen siyaasaa waggaa lama dura ture dhiphateera jechuun himu.
Dhimma kanarratti kan gaafataman Dr. Biqilaan carra dhufe itti - fayyadamuurratti rakkoon ture jechuun himu.
''Dirree siyaasaa bal'atetti fayyadamuu caalaa jeequmsa uumuun humnaan siyaasa biyya kana jijjiiruuf yaaluun carraa baname miidheeraa'' jedhaniiru.
''Qaamni haqaa namoota yakka raawwachuun shakkee to'ate dhimmi isaanii mana murtiin qabamee waan jiruuf isa seerumaaf dhiisnee waan fuula duratti seerri jedhu walumaan ilaaluu wayyaa'' jechuun dubbatan.
''Sababa kanaatti dirree siyaasaa akka malee dhiphata jedhanii yaaddahuurra kan seeraa seeraaf dhiisanii fuulduratti deemuu wayya'' jedhan.
Filannoon yoomiifi akkamitti akka gaggeeffamu waan hin murtoofneef namootni siyaasaa hidhamanii jiraachuun filannoo adeemsifamurratti dhiibbaa inni qabaatu tilamaamuuf kan rakkatan ta'uullee dubbatan Dr. Biqilaan.
''Waliigalatti dirreen siyaasaa uumameefi haqummaafi qulqullinni filannoo gara fuulduraatti gaggeefamu hin miidhama jedhee ammatti murteessee dubbachuu hin danda'us'' jedhaniiru.
MM Abiy Ahimad wayita muudaman dirree siyaasaa baldhiisuuf waadaa galuu kan yaadatan Dr. Biqilaan, dhaabni isaanii akka dhaaba biyya bulchaa jiruutti dirree siyaasaa bal'isuuf murannoo akka qabuufi hojjechaas akka jiru ibsan.
''Qooda fudhattootni hundi yaada kana milkeessuuf gahee isaanii bahachuu dhabuun garuu yaadni kun akka hin milkoofne godhaa'' jedhan.
Waliigaltee paartilee
Gama kaaniin, guyyaa Roobii kaleessaa, dhaabbileen Siyaasaa naannolee Oromiyaa fi Amaaraa keessa socho'an 10 dhimmoota waloorratti waliin hojjechuuf waliigalteerra gahuu Paartii Badhaadhinaa beeksiseera.
Dubbii Himaan paartichaa Biqilaa Hurrisaa (PhD) BBC'tti akka himanitti paartileen kunneen ''garaagartummaafi waldhabdeen haala qaroomeen mariin furama'' amantaa jedhu qabu.
Dhaabbileen siyaasaa gama Oromoofi Amaaraatiin jiran fedhii ummata lameeniif kan dhaabatan ta'uu himatuu kan jedhan Dr. Biqilaan, qaamotni kun hiree biyya kanaa, nageenyaa fi tasgabbii siyaasa akkasumas guddina biyyaa kanaa keessatti hiree guddaa qabuu jedhan.
''Paartilee Amaaraa fi Oromoo Mudde bara 2012 irraa eegalee ji'oota 10'f marii gaggeessaa turan. Paartileen kun dhimmoota gurguddoo ummata lamaaniifi ummata Itoophiyaarratti erga mariyachaa turanii booda qabxiilee 10 irratti waliigaluu danda'aniru'' jechuun himan.
Dr. Biqilaan qabxiileen ijoon lamaan irratti mariyatamaniifi qabxiileen 10 irratti waliigalteen mallattaa'e maal akka ta'an ibsuu hin feene.
Dhimmii Itoophiyaa dimookitraatessuu dhimma sabaafi sablammoota biyyattii hundaati kan jedhan Dr. Biqilaan, yeroo hedduu sababni mariin dhaabbilee siyaasaafi beektotaa naannoolee lameenii kana gidduutti gaggeefamuufii ibsaniiru.
''Beektotni'' biyya kanaa hariiroo gaarii ummatoota lamaaniirratti osoo hin taane garaagartummaarratti hojjechaa waan turaniif sun ammoo gara ummataatti akka hin galleef dursee mariin kun paartilee ummatoota lamaaniif dhaabatan gidduutti gaggeeffame'' jedhan.
Xiyyeeffannoon beektotaa fi paartilee siyaasaa waan Oromoofi Amaaraa waan tureef kanaan eegallee yoo gara sabaafi sablammootaatti ce'an dhiibbaa isaa guddaa ta'a jenneeti jechuun ibsan.
Marii kana irratti gama Oromootiin paartiilee akka ABO, Paartiin Biyyaalessaa Oromoo, Koongireesii Federaalawaa Oromoo, Adda Bilisummaa Oromoo - Tokkoome fi Paartiin Badhaadhinaa qooda fudhachuus himaniiru.
''Kunimmoo marii biyya kanaa keessatti iddoo guddaa qaba jennee amanna.''
''Fedhiin ummata Oromoo fedha ummata Amaaraan adda mitii'' kan jedhan Dr. Biqilaan, paartileen kun dhimmoota marii dabalataa barbaadan akkuma jiranitti ta'anii ammaaf qabxiilee 10 irratti waliigaluu ibsan.


text:
Haanga’onni mootummaa Kaanaadaa shufeerota Konkola’taa fe’isaa wareen talaallii Koovid 19n walqabatee mormii kaasanii daandii cufan irratti tarkaanfii fudhachuu isaanii itti fufanii jiru.
Mormii torbanootaa dura Kanaadaatti jalqabamee biyyoottan biroo keessattis mulachuu jalqabe kun, keessumaa karaa biyyoottan hidhata diinagdee cimaa qaban Kaanadaa fi Yunaayitid isteetsn walti fidu cufuun isaanii sochii dinagdee irratti rakkina wann fidaa jiruuf aangoo yeroo muddamaa fayyadamuudhaan barbaachisaa akka ta’e muumeen ministeeraa kanadaa Jastiin Turuudoo ibsaniiru.
Tarkaanfiin kun, kan yeroodhaan murtaa’e, kan bakka addaan baafamee beekamee irratii qofa xiyyeeffate, kan umna barbaachisaa fi madaalawaa ta’e itti fayyadamuu ta’uu isaa mumichii ministeraa Kaanaadaa dabalanii ibsaniiru.


text:
Kalaallit Nunaanni Meeqqat Ikiortigit
Kalaallit Nunaanni Meeqqat Ikiortigit nunatsinni meeqqanut tamanut pitsaasumik toqqissinartumillu inuuneqarnissamik qulakkeerinissamik suliniuteqarpoq. FN-ip meeqqat pillugit isumaqatigiissutaa eqquutsinniarlugu kalaallillu meerartaasa pisinnaatitaaffiisa ataqqineqarnissaannik suliniuteqarnikkut taamaaliorpugut. Meeqqanut ilaqutaannullu isumalinnik pilersitsinikkut taamaaliorpuguttaaq. Nunatsinni meeqqanut tunngatillugu iliuusissanik attanneqarsinnaasunik pisariaqartitsinerup eqquutsinnissaa kissaatigaarput.