text:
Wednesday, June 13, 2018
Xalayaa Banaa Uummata Oromootiif: Daniel Bariisoo Areeriitiin
Guyyaa: Waxabajjii 14, 2018.
Xalayaa Banaa Uummata Oromootiif.
Dhimmi: haala yeroo kan shira Woyyaanee saaxiluufi gorsa of eeggannoo taasifamuu qabu.
Nageenni badhaadhaa, yaa uummata Oromoo biyya keessaafi biyya alaa jirtanu? Aadumaafi jedhe malee, hanga Woyyaaneen jirtu nageenni itti fufiinsa qabu hin jiru. Jijjiirama amma guutuu biyyaattii fi Oromiyaa keessatti dhufaa jirutti hinaaftee, haalli Woyyaaneen amma itti jirtuufi karoorri isii nama rifachiisa. Amma yeroo xalayaa kana barreessaa jiru, halkan keessa saatii sagal. Manni bareedaan faranjiitiifi bullukkoon ho’aan faranjii hirriiba dansaa naaf fiduu hin dandeenne.
Shirri Woyyaaneen xaxaa jirtu hedduu namatti dhaga’ama. Yeroo ammaa kana guutuu biyyaa keessatti waan ibiddi qabateefi jeequmsi bu’e fakkaata. Kana kan godhaa jiru, Woyyaaneefi ergamtoota Woyyaaneeti. Woyyaaneen sababni isiin biyya ibidda itti qabsiiftee jeeqaa jirtuuf, Labsii Yeroo Muddamaa deebistee labsachuuf. Sababni isaalle, wanti isaan amma harkaa qabanuu waraanaafi damee tikaa waan ta’eef, karaa isaan ittiin biyya saamuu danda’anuun keessaa inni guddaan, karaa Labsii Yeroo Hataattamaa/Muddamaati. Ergamtoota Woyyaaneetiifi Woyyaanee magaalotaafi gandoota hunda keessa jiranu sirritti hordofuun to’achuun dirqama ta’a. Jarri kun biyya isaanii Tigraay akka biyya biraatti ijaaruufi tasgabbeessuun biyya teenna ammoo barbadeessitee saamtee onsuu barbaaddi.
#TeamLammaa fi bulchiinsa Dr. Abiyyi Amhad kanalletti hinaaftee waan of gootu wallaaltee jirti Woyyaaneen. Dubbii himaan mootummaa naannoo Oromiyaa Dr. Nagarii Leenchoo ille, balaa amma daangaa Oromiyaa irraa bifa walitti bu’iinsaatiin dhaqqabaa jiru kanaan, “dubbiin dubbii addaati malee, dhimmaa daangaati miti; uummanni keenyas akkasitti hubachuu qaba” jedhaaneeran.
Akka ilaachaafi hubannoo kiyyatti, gabaabumatti Woyyaaneen waan gurgurdaa saddeet hojjataa jirti:
1) Woyyaaneen olaantummaa isii jalaa tuqame deebifachuuf shiraan wixxifataa jirti. Olaantummaa duraanii san yoo qabaatane malee, biyya saamuu hin dandeettu. Isaan yoo biyya saamuun akka silmitti xuuxan malee jiraachuu hin danda’anu. Akkasuma, waan waggaa 27f saamaniin dinaagdee Itoophiyaa guutumaa guututti harkatti galfatanii Itoophiyaa hiyyoomsanii jiran. Bara dheeraa dura, bittaan lafaa fi liiziille hin eeyyamu ture tarsiimoon ‘Ihaadegii’. Akka isaan jedhaa turanitti, “yoo amma lafti haa bitamuu yookiin gurguramuu jedhaamee, kan maallaqa qabu Nafxanyoota waan ta’eef isaanittuu waan hunda qabata…” jedhaan turan. Amma kunoo erga diinaagdee duraan harka ormaatti sodaataa turan san caccabsanii harkaa guuratanii guutumaa guututti harka Hiwwaati-Woyyaanee galchuun Itoophiyaa keessatti Impaayeera diinaagdee ijaarrataniin duuba, tarsiimoo sanille jijjiirane. Amma kunoo as guloo tanaayyuu, qabeenna Itoophiyaa kampaanii dhuunfaatiif gurgurraa jedhaa jiran. Kampaaniileen dhunfaa kunneen irra jireessi Woyyaanuma akka ta’an dagachuu hin qabnu.
2) Yeroo Dr. Abiyyiifi gareen isaanii hidhamtootaa Woyyaaneen hiite biyya keessaa hanga tokkos ta’e gadi dhiisisaniifi, yeroo sabboontoota Woyyaaneen biyyaa baaste biyya ollaa keessatti hidhamaniifi baqaan jiraatan Dr. Abiyyi biyya ollaa /alaa dhaqanii hiiksisanii gara biyyaatti galanuun, Woyyaaneen mana keessa jeeqxee ibidda Itoophiyaatti keessattuu Oromiyatti qabsiisa jirti. Woyyaaneen saboota ollaa Oromoo hundumaa Oromoo irratti kaasaa jirti. Woyyaaneen keessumattuu, maqaa Oromootiin ummata Amaaraa naannoo Oromiyaa keessa jiranirraan miidhaa geessisuun, tokkummaa fi walhubantii Oromoofi Amaara jiddutti uumamtee Woyyaanee sodaan fincaan keessaa yaaste kana deebisanii dukkaneessuu barbaadan. Kanaan duralle, Woyyaaneen maqaa Oromootiin uummata Amaaraa Oromiyaa keessatti duuchaan ijjeestee filmii dokumantariille irratti hojjattee higa tokko ittiin daldalataa baate. Akkasuma maallaqani cubbuu guddaa hojjachuuf humna qaba. Ammatti kan maallaqa saamee tuulatee jiru Woyyaaneedha. Kanaafuu ergamtoota badii Woyyaaneen maallaqaan Oromiyaa keessatti bobbaastu dammaqnee eeguun ofiifi biyya keennalle baraaruu qabna.
3) Woyyaaneen bulchiinsa qawwee qofa waan beektuuf, kan amma harkaa qabanis qawwee waan ta’eef, labsii yeroo muddama deebisanii labsachuuf abdidda guutuu biyyaatti qabsiisaa jiran. Woyyaaneen karaa qawwee malee bulchiinsa waan hin beekneef, amma bulchiinsa haaraa daandii haareya saaquuf tattaafatu kana falleessuuf biyya jeeqxee, labsii yeroo muddaamaa isaanii deebisanii labsachuu barbaaddi. Labsiin Yeroo Muddamaa uummata keennaaf saamamuu, du’a, ukkaamsaa, hidhaafi kkf. Labsiin Yeroo Muddamaa Woyyaaneef ammoo, sa’a dhaltiiti.
4) Fudhatama Dr. Abiyyi Ahmad maqaa Oromootiin argachaa dhufetti hinaafanii if ajjeesuu waan gahaniif, Woyyaanonni maqaa Dr. Abiyyiifi Oromoo balleessuuf qabsoo cubbuu ijibbaataa taasisaa jiran.
5) Hidhamtoota siyaasaa Oromoo akka gadi dhiifamaniifi, kan biyyaa bahelle akka biyyatti galanu waamichi taasifamaa jiru kun Woyyaanee fi leellistoota Woyyaaneetti sodaa guddaa uumeera.
6) Qeerroo fi tokkummaan Oromoo, akkasuma walhubannaa fi waltumsi dhaabolee Siyaasaa keessumattuu OPDO fi BADEN jidduutti uumametti sodaan guddaan waan itti dhaga’amee jiruuf, Erteraa waliin araara fedhan; garuu uummanni Tigiraayii irra jireessi shira dulloonni Woyyaanee xaxxe kana hin hubanneef.
7) Woraanni Woyyaanee, “ABO fidaa” jechuun ummata nagaa ijjeessuun #teamLammaa yookiin OPDO haarayaa, poolisii Oromiyaatii fi ummata Oromoo waldhabsiisuuf halkaniifi guyyaan karaa waraanaatiin hojjataa jiran. ABO jechuun adda bilisummaa Oromooti malee hiika biraa hin qabu. Yoo Oromoon bilisoomeefi yoo mirgi Oromoo guutumaa guututti kan kabajamu ta’e, ABO waan bosonaafi biyya ollaatti rakkatuuf hin qabu. ABO’n mirga uummata Oromoo sarbameef bosona seenee malee, nagaya booressuuf yookiin dhiiga namaa dheebotee yookiin lubbuufi jireenna badduu isaas jiraachuu jibbee miti. Garbummaa fi roorroon Oromoo irra osoo jirtu jireenni qabsa’ootaafi sabboontootatti hadhaawee bosonniifi manni hidhaa jiruu sabboontoota Oromoo ta’aa dhufeera. Maqaa qabsoo ABO’n taasisee bu’aa argameen, namoonni hedduun abbaa itti dhama’e ABO caalaa buddeena furdaa kan ittiin nyaataa jiranille akka guutanee jiranu dagatamuu hin qabu. ABO’n kaayoodha; Abaa’ummaan sabboonummaadha. Abaa’ummaan ilaalcha; bakka mirgi Oromoo sarbamaa jirutti ABO uummata Oromoo keessaa baasna jechuun galaana sinii bunaatiin waraabanii gogsuuf yaaluudha. Kana waan ta’eef, eeyyama mootummaa Naannoo Oromiyaa malee waraanni Woyyaanee Oromiyaa keessa qubatee “ABO fidaa” jechuun ummata ijjeesaa jiru, Oromiyaa gadi dhiisee bahuu qaba. Woraana amma Oromiyaa keessatti keessumattuu, Wallaga, Gujii, Booraana faa keessatti ummata keenna ijjeessaa jiru, OPDO’n baasuu qabdi. Yoo waamichaafi afeerraa OPDOtiin ta’e, OPDO’n asirratti ijjannoo isii ifa godhuu qabdi.
Injifannoofi bu’aan amma argamaa dhufe kun kan dhaabbilee siyaasaa Oromoo gara garaatiifi kan qaamota Oromoo hedduuti malee, kan OPDO yookiin kan ABO, yookiin kan Jawar Mohammad qofaa miti. Hundi keenyaa qooda keessaa qabna. Garuu “hodheen namaa kan goode; hidheen namaa kaan gudunfe” akkuma mammaaksi jedhu, kan kuun hodhu kuun diiguun, kan kuun gudunfu kuun hiikuun diina/Woyyaanee Oromoo irratti goobsuu waan ta’eef, dhaabbileen siyaasaa Oromoo gara garaatiifi qaamoti qabsoo Oromoo adda addaa walhubachuu, walkabajuufi waldanda’uun yeroo ammaa keessatti murteessaadha. Ilaalchi siyaasaa nuun waldhabsiisuu hin qabu. Ilaalcha siyaasaa keenyatti adda adda male, biyyi keenya, afaan keenya , aadaan keenyaa fi wantoonni keenna hedduun tokko. Garuu Woyyaaneen Oromoofi Oromiyaa balleessaa jirti waa ta’eef, nuttuu hin beekkanne malee hunduma keenyaa walitti balleessaa jirti. Keessaattuu irra jireessaan yeroo kana keessa kan walhubachuun qabanu, OPDO fi ABO dha. Duraanuu OPDO fi ABO, akkasuma Oromoo fi Amaara jidduu dhagaa cubbuu kan kaa’ee jara addaan fageessee kan ittiin daldalaa turte Woyyaaneedha. Amma olaantumman Woyyaanee sun waan jidduu Oromootii ka’uuf reeqqiseef, Oromoo olaantummaa Woyyaanee daraanuu dhabmsiise walitti dhufee rakkoo jidduu isaanii jirtulle ofumaaf furachuu qaba.
ABO fi OPDO ille ilmaanuma Oromooti. Oromoo, Oromoo irraa kan ittisuufi Oromoo kan Oromootti araarsulle Woyyaanee moti. Yoo araaramane, ABO fi OPDO ille, afaan Oromootiin araaraman malee, afaan Woyyaaneetiinii miti. Obboleessi OPDO Woyyaanee caalaa ABO akka ta’e, OPDO hubachuu qaba. ABO’nille obboleessi ABO, Shaabiyaa caalaa OPDO akka ta’e, ABO’n hubachuu qaba. Kun waan hin oolle: “Waraabessa harree irraa ittisan, galgalli harree kan waraabessaati. Durba qeerroo irraa ittisani galgalli durbaa kan qeerrooti” jedha mammaaksi. Akkuma mammaaksi kun jedhu, yeroon waa dhoksitii; yeroon dirqama waa walitti fiddi. Qeerroo fi durba walirraa ittisanulle gaafa guyyaan gahe yeroon walitti fiddi. Kan OPDO fi ABO ille kanuma; yeroon isaa amma ta’uun gaarummaa qaba.
8) Woyyaaneen harka Abdii Iilleetiin Oromiyaa bahaa fi Kibba Bahaatiin Oromoo ajjeesuun lafa Oromoolle saamaa jirti. Haleellaan maqaa poolisii liyyuu haayilii naannoo Somaaleetiin uummata keenna daangaa irra jiranurra gahaa jiru hanka pireezidaantiin naannoo Somaalee Abdii Iileefi jeneraalonni Woyyaanee gara Baha irra jiran irratti tarkaanfii fudhatamuun, yoo xiqqaate angoorraa hanga hin kaanetti nageenyi hin argamu. Maqaa Alshabaab Itoophiyaa irraa eegna jedhamuun Poolisii Liyyuu Hayilii jettee Woyyaaneen Agaazii afaan Somaalee dubbattu Baha biyyattii keessatti ijaarratte. Harka lafa jalaatiin garuu, woraana Oromoo akka loluuf Woyyaaneen ijaarratteedha. Poolisiin Liyyuu Haayilii Alshabaab gara Bahaatiin Itoophiyaa irraa eegdi jedhame, poolisii Liyyuu hayilii Somaalee maataan isiituu Oromotti Alshabaab taatee jirti. Obbo Lammaa Magarsaa fi Dr. Abiyyi Ahmad yeroo hedduu nagaa buusuuf jecha yaalii isaan taasisan kan dagatamuu miti. Kanaan duuba garuu, Abdi Iillee woliin haasawuun mana ijoolleen ganama ijaartee galgala diigdu fakkaata.
Galaa yaadaa kiyya har’aaf isiniif qopheesse kanuumaan raawwadheera. Dhugaa qabanaa, ni injifanna!
Daniel Bariisoo Areerii irra.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


c: text/html

text:
Hundee Iimaana 4ffaa:Ergamtootatti Amanuu-1
Dhalli namaa jireenya keessatti tooftaa fi haala jireenya walirraa baratuun tokko tokko hordofa. Kanaafu, namoonni tooftaa jireenya isaan hordofan irratti hundaa’e bakka lamatti qoodun ni danda’ama. Tokkoffaa hoggantoota, lammaffaa hordoftoota. Namni takkaa hordofaa ta’a, takkaa hogganaa ta’a, takka immoo lamaanu ta’u danda’a. Hogganaan tokko hogganaa biraa hordofuun nama saniif hordofaa ta’a. Namoonni kan wal hordofaniif faayda fi gammachuu barbaadan argachuufi. Hogganaan suni wanta tokko hojjachuun, hojiin isaa suni namoota yoo gammachise, namoonni isa hordofuuf figu. Tarii hojiin isaa suni badaa ta’uu danda’a.
Ilmi namaa hoggantoota dukkana keessaa gara ifaatti, dhiphinna keessaa gara bal’innaatti, addunyaa baddu tana keessaa gara daarul qaraar (ganda yeroo hunda keessa turanitti) isaan baasan isaan barbaachisa. Ta’uu baannan dukkana keessatti hafanii jireenya horii gaggeessu. Hoggantoonni kunniin Ergamtoota Rabbiiti (isaan hunda irrattu nageenyi Rabbii haa jiraatu). Kanaafu, Ergamtoonni Rabbii ilmaan namaa haala gaariin kan hoggananii fi fiixe milkaa’innaatti kan isaan ceesisaniidha. Sababni isaas, beekumsi fi tooftaan isaan ilma namaa ittiin hoogganan Rabbii waa hundaa beeku irraa kan dhufeedha. Rabbiin haala ilmaan namaa, wanta gammachuu fi gaddatti, badii fi milkaa’innatti isaan geessu hunda ni beeka. Kanaafi, ergaa wantoota kana hunda qabu gara Ergamtoota Isaatti buuse. Namni Ergamtoota hordofe nama qajeele fi milkaa’innatti bahu ta’a. Namni hordofu dide immoo jallinnaa fi salphinnatti tara. Sababni isaas, wanta isa miidhu fi fayyadu, xumura wanta hojjatuu sammuu isaa qofaan addaan baafachu waan hin dandeenyef fedhii qullaa hordofuun adabbii cimatti kufa. Kanaafi, Ergamtootatti amanuun hundee iimaanaa keessa isa tokko. Mee amma hiika Rasuul fi nabiyy jedhu maal akka ta’an haa ilaallu.
Jechi Nabiyy jedhu jecha Arabiffaa Naba’a jedhu irraa kan dhufeedha. Naba’a jechuun ‘oduu (ዜና)’ jechuudha. Jechi Rasuul jedhu immoo irsaal jedhu irraa kan horsifameedha. “Irsaal” jechuun “erguu” jechuudha. Kanaafu, Rasuul jechuun Afaan Oromootin “Ergamaa” jechuudha. Danuun (baay’inni) isaa immoo “Rusul- Ergamtoota” ta’a.
Akka shari’aatti rasuul fi nabiyy jechuun nama Rabbiin ergaa itti buusee akka namootatti geessu ajajeedha. Garuu garaagarummaan isaan jiddu jiru, nabiyyiin seeruma (shari’aa) duraan jirutu irratti buufama, akka shari’aa yeroo sanii mirkaneessu fi haaromsuf. Faallaa kanaa, rasuulli ummata kafaranitti akka geessuf shari’aa haarawatu irratti buufama. Fakkeenyaf, kan akka Nuuh, Ibraahim, Muusaa, Iisaa fi Muhammad (isaan hunda irrattu nageenyi fi rahmanni Rabbii haa jiraatu). Rasuulli hundii nabiyyiidha, garuu nabiyyiin hundi rasuula miti. Sababni isaas, rasuulli shari’aa haarawa fi shari’aa duraanii keessaa muraasa isaas fiduun ummatatti geessa. Garuu nabiyyiin shari’ama duraanitiin ummata hooggana. Fakkeenya armaan olii keessatti Ergamtoonni maqaan isaanii eerame hundii isaanii Nabiyyis, rasuulas. Rasuulli jalqaba nabiyyi ta’a. Ergasii Rasuula ta’a.
Ergamaan (rasuulli) jalqabaa Nuuh. Kan dhumaa immoo Nabi Muhammad (SAW). Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) akkana jedha:
“Dhugumatti, Nuti akkuma Nuuhi fi Nabiyyoota isa booda dhufanitti beeksisa goone gara keetti beeksiisa goone.” Suuratu An-Nisaa 4:163
Nabii Muhammadin (SAW) ilaalchise Rabbiin akkana jedha:
“Muhammad dhiirota keessan irraa abbaa nama tokkootu hin taane. Garuu inni Ergamaa Rabbitii fi xumura Nabiyyoota kan ta’eedha. Rabbiinis waan hundaa beekaa ta’eera.” Suuratu Al-Ahzaab 33:40
Ergamtoonni Amala Gooftaa ykn Gabbaramaa hin Qaban
Ergamtoonni ilma namaati. Amala gooftummaa fi gabbaramaa hin qaban. Rabbiin biratti ergamtoota hunda caalaa Nabiyyi sadarkaa qabu kan ta’e Nabii Muhammadin (SAW) Rabbiin akkana jedhi jechuun ajaja:
“Jedhi ‘Ani waan Rabbiin fedhe malee lubbuu tiyyaaf faaydas ta’ee miidhaa fiduu hin danda’u. Osoo ani wanta dhokataa kan beeku ta’ee, silaa toltuu irraa nan baay’ifadha, hamtuunis na hin tuqxu turte. Ani namoota amananiif akeekachisaa fi gammachiisaa malee homaa miti.’” (Suuratu Al-A’araaf 7:188)
Wanti nama kamu tuqu ergamtootas ni tuqa. Kan akka du’aa, dhuguu, nyaachu fi kan biroo. Garuu wanti Ergamtoota ilma nama biroo irraa adda godhu wahyi (ergaa ykn beeksisa) Rabbiin irraa isaanitti dhufuudha. Kanaan ala, gooftaa fi gabbaramaa ta’uu hin danda’an. Sababni isaas, amala Gooftaa kan akka uumuu, jiraachisuu, miidhu, fayyadu fi kan biroo harka isaanii hin jiru. Kanaafu, namoonni nabiyyoota kadhatanii fi gabbaran jallinna guddaa keessa jiru. Sababni isaas, Nabiyoonni wanta namoonni kunniin kadhatan hin dhagahan. Namni akkamitti wanta isa hin dhageenya kadhataa? Namoonni Iyyasuusin (Iisaa) waaqefatan dogongoraa fi jallinna keessa jiran kanarraa hubachuu danda’u. Iyyasuus (nageenyi isarratti haa jiraatu) gabricha Rabbiiti. Rabbiin akkana jedha:
“Dhugumatti, Inni (Iisaan) gabricha Nuti isa irratti tola oolle fi ilmaan Israa’iliif fakkeenya taasifne malee waan biraati miti.” (Suuratu Az-Zukhruf 43:59)
Kana jechuun Iisaan gabricha Rabbiin Ergamaa isa taasisuun isa irratti tola oole malee Gooftaa ykn gabbaramaa miti. “Ilmaan Israa’iliif fakkeenya taasifne”- kana jechuun Rabbiin mallattoo dandeetti Isaa agarsiisu taasise. Sababni isaas, Rabbiin akkuma Aadamiin haadha fi abbaa malee uume Iisas abbaa malee uume. Kanaafu, kuni Rabbiin wanta hundaa irratti danda’aa akka ta’e agarsiisa.
Nabiyoonni gabroottan Rabbii filatamoo ta’aniidha. Namoota hunda caalaa namoota Rabbiin beekan, jaallatanii fi gabbaraniidha.
Ilma namaa maaliif Ergamtoota barbaachise?
Kana jechuun ilmaan namaa maaliif ergamtootatti hajamanii? Jecha biraatiin maaliif Ergamtoonni gara ilma namaa ergamuu?
Ilmi namaa marsaalee (maraahila) sadan
armaan gadi keessa yoo darbe jireenya gammachuu fi milkaa’innaa gaggeessa.
Marsaan 1ffaan– Khaaliqa (Uumaa) beeku- Khaaliqa beeku yommuu jennu sifaata (amaloota) gaggaarii Isaa beekun itti amanuu fi Jaalala Isaatin guuttamuudha. Namni akkuma Rabbiin beekuuf tattaafatuun, nafsee ofiis beekaa adeema. Maaliif addunyaa keessa akka jiraatu ifa isaaf ta’a.
Marsaa 2ffaan– Rabbitti amanuu, Isa faarsu, wantoota Rabbiin itti nama ajaje hojjachuu fi wanta Inni irraa nama dhoowwe dhiisudha. Namni akkuma Rabbiin beeku fi jaallatuun wanta itti ajajame hojjata, wanta irraa dhoowwame immoo dhiisa.
Marsaa 3ffaan- Kaayyoo ol’aanaa kan ta’ee gammachuu itti fufaa addunyaa fi Aakhiratti argachuuf carraaqu. Gammachuu addaan hin cinnee kana kan itti argatan wanta yaadan, dubbatanii fi hojjatan hunda keessatti Jaalala Rabbii yoo barbaadan qofaadha. Jecha biraatiin, Rabbiif qofa jedhanii yaadu, hojjachuu fi dubbachuudha. Namni yoo akkana godhe dhugumatti milkaa’inna fi gammachuu ol’aanaa irra gaha.
Ilmi namaa marsaalee sadan kana galmaan gahuuf Ergamtoota Rabbiin irraa ergaa isaaf fidan garmalee isa barbaachisa. Namni Uumaa (Kaaliqa) beekuf karaa sirrii fi gabaaban yoo itti hin agarsiifamanii, jireenya keessatti dhama’ee hafa. Hurriin itti buuti. Kanaafu, Ergamtoonni karaa gabaaba fi ifa ta’een Uumaa ilma namaatti beeksisu. Kunis kan ta’eef, ergaa isaan Uumaa irraa isaaniif dhufuudha. Rabbiin waa’ee amaloota fi hojii ofii ilaalchise karaa Ergamtootatiin ilma namaatti beeksisee jira. Kanaafu, namni akkuma ergaa Ergamtoonni fidan ilaalu fi qoratuun Rabbii isaa sirritti beekaa adeema.
Marsaan lamaffaan, haala ibaadaa itti gaggeessan, wanta Rabbiin itti ajajee fi irraa dhoowwe yoo beekan malee galma hin gahu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wanta itti ajajee fi irraa dhoowwe akka beeknuf karaa gabaaba nuuf filate. Innis ergamtoota erguudha. Ergamtoota erguun wantoota ilma namaa fayyaduu fi miidhu ifa akka galchan taasise.
Marsaan saddaffaan immoo kan guuttamu hojii hojjatan Rabbiin biratti fudhatama kan argatu, Jaalala Isaa yoo ittiin barbaadan qofa akka ta’e beekudha. Kan kana beekan odeefannoo Rabbiin irraa nama gaheen malee karaa biraatin beekun hin danda’amu. Akka kana nu beeksisan Rabbiin Ergamtoota filate nuuf erge. Kanaafu, Ergamtoonni, “Hojiin gaariin tokko Rabbiin biratti fudhatama kan argatu fi namni hojii kanaan mindaa (ajrii) kan itti argatu, hojii san Rabbiif jedhee yoo hojjate qofaadha.” Jechuun ilma namaatti beeksisan. Kanaafi, namni ergamtoota hin hordofne adabbiin Rabbii isarratti bu’a.
Rabbiin jiruu fi du’a kan uumeef ilma namaa keessaa kamtu hojii irra gaarii akka hojjatu qoruufi.
“[Rabbiin] eenyuu keessantu irra toltu akka hojjatu isin qoruuf jecha du’aa fi jireenya Kan uumee dha.” Suuratu al-Mulk 67:2
Qormaanni kuni addunyaa tana keessatti kan guuttamu ilma namaatif wanti ittiin qoramu ifa yoo ta’eedha. Kunis, karaalee keeyrii fi sharrii itti himuu fi barsiisudha. Ergasii karaa keyrii (wanta gaarii) itti agarsiisu, wanta gaarii akka hojjatu itti kakaasu fi yoo karaa kana filatee hordofe mindaan isa abdachisuu fi gammachisuudha. Akkasumas, karaa sharrii isaaf ifa gochuu, sharrii isa akeekachisuu fi yoo karaa sharrii kana hordofe adabbiin isa sodaachisudha. Kuni galma akka gahuuf Rabbiin karaa gabaaba filate. Innis, Ergamtoota erguudha. Ergamtoota erguun halaalaa fi haraama, badhaasa fi adabbii ilma namaatiif ifa godhe. Osoo Rabbiin ergamtoota ergu baatee ergasii wanta badaa namoonni hojjataniif osoo isaan adabe, silaa namoonni “Ergamaan waan gaarii fi badaa nuuf ibsu nutti hin dhufne” jechuun Rabbiin irratti mormii dhiyeessu turan. Rabbiin ni jedha:
“Ergamtoota booda Rabbiin irratti namaaf ragaan akka hin argamneef gammachiistotaa fi akeekachistoota taasifne Ergamtoota [ergine]. Rabbiinis Injifataa, Ogeessa.” Suuratu An-Nisaa 165
Ammas Rabbiin ni jedha:
“Osoo Nuti isa (Ergamaa) dura adabbiin isaan balleessinee, silaa ni jedhu turan, “Gooftaa keenya! osoo ergamaa gara keenyatti ergitee, silaa osoo salphinnaa fi xiqqeenyi nu hin muudatin dura keeyyattoota kee hordofnaa turre.” Suuratu Xaahaa 20:134 Kanaafu, Guyyaa Qiyaamaa namoonni Rabbiin irratti mormii akka hin dhiyeessineef isaaniif Ergamtoota erge.
Maal Asirraa Hubatte?
♦Ilmi namaa takkaa hogganaa takkaa hordofaa takkaa immoo lamaanu ta’uun milkaa’innatti yookiin kufaatitti baha.
♣Ilmaan namaa dukkana keessaa gara ifaatti, dhiphinna keessaa gara bal’innaatti, kufaati keessaa gara milkaa’innaatti baasu fi hoogganu kan danda’an Ergamtoota Rabbiiti. Sababni isaas, Ergamtoonni qajeelcha guutuu Rabbii waa hundaa uumee fi beeku irraa waan argataniif.
♥Namni milkaa’inna fi gammachuu itti fufaa (zalaalamii) kan argatu marsaa sadii keessa yoo darbeedha.Isaanis: (1)Rabbii ofii beeku, (2) Isatti amanuu fi gabbaruu, (3) hojii hojjatan keessatti Jaalalaa fi mindaa Isaa kajeeludha.
♦Marsaalee sadan kanniin karaa Ergamtootatiin malee karaa biraatin beekun hin danda’amu.
♠ Kaayyoon guddaan Ergamtoonni itti ergamaniif ilmi namaa dhagaa, urjiilee, aduu, namoota, sheyxaana, fedhii ofii fi kkf gabbaruu (waaqefachuu) dhiisanii Rabbii isaan uume qofa akka gabbaran gorsuu fi barsiisufi. (ilaali suuratu An-Nahl 16:36) Akkuma duratti jenne Rabbiin gabbaruun hundee gammachuu fi milkaa’innaatti.
♦Rabbiin Ergamtoota ergaa Isarraa fudhatanii namootaf halaala fi haraama, gaarii fi badaa akka ibsan erge. Ergamtoonni nama isaan hordofeef mindaa fi qananiin gaariin akka jiru ni gammachisu, nama isaan didee fi faallesse adabbiin cimaan akka isaaf jiru ni akeekachisu.
♦Kanaafu, namoonni Ergamtoota booda ragaa adabbii ofirraa ittiin deebisan Rabbitti dhiyeessu hin danda’an.
Kitaabban wabii:
al-aqiidatul Islaamiyyatu wa usuusuhaa By Abdurahmaan Hasan Madiniyyi, fuula 271-273
Sharih Usuuli salaasa Fuula 95-96 Ibn Useymiin
Al-Imaanu haqiiqatuh, khawaarimuh, nawaaqiduh inda ahli sunnati wal jama’a-fuula 269 Abdullah bin Abdulhamid Al-Asarii

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dawaan hundi, hanga ani beekutti, dhukkubsataan akka fayyuufi dhibee irraa ufittisuuf kan nama tajaajilan. Amma garuu, dawaan, gara tajaajila umrii dheeressuutti kan tankaarfate fakkaata, akka qorannoon haarofni tokko mul’isetti.
Qorannoon biyya Ameerikaatti dawaa ‘Ibuprofen’ jedhamu irratti geggeeffame kan agarsiise, dawaan kuni faaydaa fayyaa ganna hedduuf kennaa ture bira dabree gara tajaajila umrii dheeressuutti ce’eera. Dawaan Ibuprofen, kan namuu ajaja doktoraan alatti duukaa kamuu bitachuu danda’u kuni, umrii sanyii bineensota hedduu dheeressuu kan danda’e ta’uu isaati qorattoonni kan mirkaneessan.
‘Jalqaba rushii [yeast] irratti yaalle. Rushiin ykn racceetiin ibuprofen fudhatte umrii dheeraa jiraatte. San booda raammoofi bararoo irrattis yaalii yoo goonu bu’ama wolfakkaataa argine. Dabalataanis, lubbu qabeeyyiin kunniin umrii dheeraa jiraachuu qofa osoo hintaane, fayya-qabeeyyiis ta’aniiti kan mul’atan,’ jedhe Dk. Mikaa’el Polimenis qorataan AgriLife.
Dawaan lubbu qabeeyyii kanniiniif akka humna isaaniitti kenname kuni umrii isaanii hanga 15% dabaleeti kan argame. Nama biratti kuni edaasaa woggaa darzana tokkootti (10+) tilmaamama jechuudha.
Ibuprofen akkamitti umrii lubbuqabeeyyii dheeressuuf danda’e gaafii jedhuuf deebiin salphaafi qajeelaan ammatti hinjiru. Saayinsistoonni ammatti wonti beekan yoo jiraate,garuu, ibuprofen seelonni waan ‘tryptophan’ jedhamu akka fudhatan godhuu isaati. Tryptophan amiinoo asiidii seelii lubbuqabeeyyii hunda keessatti argamuudha. Tryptophan ilma namaatiifis waan baay’ee barbaachisaadha. Kan argamus nyaata keessatti.
Ibuprofen dawaan tolaa [safe] namoonni woggaa hedduuf fudhataa turaniidha. Hanga qorannoon kuni tajaajila biraa qabaachuu isaa mirkaneessetti, Ibuprofen dawaa dhukkubbii salphisuufi oo’a qaamaa hir’isuuf nammoonni dhimma itti bayaa turaniidha- akkuma parasetaamoliifi aspiriinii jechuudha.
Dawaan ibuprofen bara 1960mman gara jalqabaa keessa kan biyya Ingiliiziitti hojjatame. Dhaabbanni Fayyaa Addunyya [WHO] ibuprofen tarree dawaa baay’ee barbaachisoo jedhaman keessatti kan ramadeeru.


text:
Finfinnee, Fulbaana 15,2011(FBC)- Irreecha; irree Oromoo.
Ummanni Oromoo saboota baha Afrikaatti argaman keessa isa tokkodha. Ummanni kun akkuma saboota biroo baroota dheeraa keessatti aadaa fi amantii jireenya hawaasummaa isaa ittiin gaggeeffatu uummachuu danda’ee jira.
Kunis haammattuu eenyummaa Oromoo kan ta’e Sirna Gadaa ijaaruun(develop) sirnicha keessatti calaqqeewwan akka Irreechaa, Sirna Gumaa, Guddifachaa, Jaarsummaa, Siiqqee fi kkf bu’uurun jireenya hawaasummaa isaa guutuf malteewwan hedduu uumuu danda’eera.
Sirni Gadaa, qajeelcha jiruu fi jireenya uummata Oromoo ta’uun wantoota aadaa, diingdee, haawaasummaa, siyaasaa fi amantaan walqabatan mara haammatee qixa sirriin ijaarun baroota dheeraaf uummaticha tajaajilaa kan tureedha.
Kanaaf Irreechi sirna ummanni Oromoo Waaqayyo irraa waan argateef galata itti dhi’eessuu fi kan fuulduraaf immoo kadhatudha.
Kunis Sirna Gadaa keessatti seeran taa’ee jira. Irreechi mul’istuu aadaa Oromoo jaarmiyaalee Sirni Gadaa ijaare keessaa isa tokkoodha.
Irreechi adeemsa ittiin raawwatamu kan mataa isaa danda’e qaba. Kunis dachee, Samii fi wantoota irratti argaman kanaaf uumaa kan ta’e jiraachuu amanuun isas “Waaqa”jedhanii itti moggaasanii wantoota uumaman kanaan isa raajeffachuun falaasama uummatichaa ta’ee itti fufe.
Kana jechuun Oromoon wantoota namaan hojjataman kan akka siidaa, mukkeen, laggeen, gaarreewwan ykn beelladoota bakka Waaqayyoo buusuun itti amanu osoo hin taane; hojii fi humna Waaqa guddaa kana wantoota uumama addaa ta’uun yaada namaatii ol ta’an kanaan isa dinqisiifata.
Ayyaanni irreecha kun Oromoon falaasamaa fi ilaalcha addunyaa keessatti jiruu fi humna Waaqaa akkasumas raajii isaa, dhalootaa fi iccitii jireenyaan walittifiduun kan ibsuudha.
Sanyiin namaa horee kan baayyatu, kan faca’e du’aa ka’e ija godhatu, atoomsaa fi gargaarsi humna Waaqaa kun haala kanaan mul’achuu isaa raajeffatu.
Kanaaf Waaqni kun galateeffamuu fi kadhatamuu akka qabu amanuun Sirna Irreechaa eegale.
Adeemsi raawwii Irreechaa kunis iddoo fi yeroon kan murtaa’eedha. Kunis bifa aadaa fi amantii calaqqisiisun kan raawwatamuudha.
Irreechi iddoowwan adda addaatti kan gaggeeffamu yoo ta‘u inni gurguddaan iddoo lamatti kan raawwatudha. Isaanis Irreecha Tullufi Irreecha Malkaa jedhamu.
A. Irreecha Tulluu
Irreechi kun kan gaggeeffamu tullurratti yoo ta’u, wayitiin kun baatiileen bonaa dabranii roobni Arfaasaa yeroo itti eegamuudha.
Yeroo waqtiin Bonaa booba malee turuun lafti dhodho’e hongeen namaafi loon miidhe dachee jiituu argachuuf roobni hedduu hawwamudha.
Waan kana ta’eef jiddugala baatii Bitooteessarratti maatiin marti gara lafa qabbanaafi jiidha qabutti bahaanii rooba Arfaasa argachuuf Waaqa kan itti kadhataniidha. Tuulluutti bahaanii kadhachuun kun aadaafi falaasama ummata kuushootaa dur durin kan walqabateedha jedhama.
Kunis Tulluuwwan gurguddaa naannoo isaanitti argamutti ba’anii seera irreeffannaa gaggeessun kan raawwatamuudha.
B. Irreecha Malkaa
Irreechi Malkaa kan raawwatu wayita ganni xumuramee Waqtiin birraa seenu baatii Fulbaana keessadha. Yeroo kana Malkaafi Hora gurguddoorratti ba’uun Sirni irreecha ni raawwatama.
Baatiin Fulbaanaa jalqaba birraa yoo ta’u, yeroo baay’ee guyyaan kabaja Irreechaa kun “Ayyaana Birraa” jedhamee beekama. Iddoo tokko tokkootti guyyaan irreechi kabajamu guyyaa “xaddacha saaquus” ni jedhama.
Kunis akka Oromootti wayitii dabre namoonni galaanaan addaan citanii turan wal-arguuf jecha guyyaa kana akka guyyaa galataafi gammachuutti fudhatu.
Kanaaf Oromoonni Malkaa gamaafi gamanaan walitti bahaanii uffata aadaa fi Nyaata Aadaa akkasumas faaruu wareegaa qabachuun ‘Mareewo…Mareewo…!” jechaa Waaqa kadhachaa, faarfachaa fi galateeffachaa (praising) gara Malkaatti deemu.
Eebbaa Abbaa Gadaa, Abbaa Malkaa fi angafoota gosaan godhamu booda marga jiidhaa fi abaaboo birraa qabatanii bishaaniin tuqanii Waaqa galateeffachaa irreeffatu. Kana booda gabbisayyoo tabachaa gara qe’ee ofiitti deebi’uun cidha raawwatu.
Kaayyoon kadhaa kunis Waaqayyoo akka Rooba, Nagaa fi Dhala ykn sanyii isaanii baayyisuuf akka ta’e maanguddoonni ni dubbatu.
Yeroo baay’ee Oromoonni guyya Irreechaa booda lafa baddaafi badda-dareerra ykn bakka qubatanii socho’anii gara Horaatti loon wajjiin kan itti godaananiidha.
Kunis akka jalaqabaafi seensa hojii bara haaratti fudhatama. Irreecha Malkaatin walqabatee waggoottan as dheenyaa kana Hora Harsadiitti guutuu Oromiyaa irraa walitti dhufuun uummanni miliyoonaan lakkaawwamu bifa hoo’an kabajamuu erga jalqabee oolee bulee jira.
Horrii Harsadii iddoo Oromoonni Tuulamaa jaarraa dheeraa dura itti Irreeffachaa turaniidha. Harsadiin maqaa namaa yoo ta’u, gosa Liiban keessaa abbaa Malkaa nama tureedha. Akka odeeffannoo manguddoota Galaanitti Liiban gosa naannoo kana qubatee fi Abbaa Malkaa kanaa kan tureedha jedhu.
Haaluma kanaan wiirtuu Harsadi Aadaa waaqeeffannaa “Thanksgiving“ godhanii itti Irreeffachaa akka turan seenaan ni hima. Haaluma kanaan yeroo ammaa kanas waggaa keessaa ala tokko Hora Harasadiirratti Oromoonni guutuu Oromiyaafi biyyoota garaa garaa irra dhufuun akka Aadaa Oromtichaatti, faaruu galateeffannaatiin dabaalamee bifa hawwatummaa qabuun bara baraan kabajamuutti jira.
Dimshaashumatti Sirni Irreechaa Aadaa fi Duudhaa Oromtichaa waan ta’eef sirna kana qabiyyee isaa osoo hin jijjiirinii fi itti hin makin dhaloota dhufu dhaalchisuuf eegumsa guddaa barbaada.
Kanaaf dhaloonni amma jiru kun imaanaa dhaloota darbanii eeguun qabiyyee isaa sirritti hubachuun kunuunsa barbaachisaa ta’e godhuun dhaloota fuula duraaf akka dabarsu dhaamsa qophichaatin akeekaa Galatoomaa jenna.
Maddi; Biiroo Aadaa fi Tuuriizimii Oromiyaa
Comments
Loading...


text:
DNA
Deoxyribonucleic Acid yokan DNA kan jedhamu kunii gossa Nucleic Acid yoo ta'u genetic instruction guddina fi jirenya waantotta lubbu qabanifi fayyadu ofi kessa qaba. Hojjin guddan DNA information yerro dheraffi offi kessatti kusse qabatta. DNA'n Blueprints wajjin walitti madalama, kunis DNAn ajaja akkaata qophii Waantotta seelii kessatti argamani kan birra akka pirootiinii fi RNA molecules ofii kewssa waan qabuufi. Kutaan DNA kan odeeffannoo kana qabatani jiinii jedhamu.
Akka Chemikallatti yoo ilallani DNAn Polymer dherra yoo ta'u, ofii kessatti wantotta diddiqoo Nucleotides jedhamani ofii kessa qaba. Nucleotidotni kuni immo shukkaaraa fi foosfeetii group wallitti qabamani. Shukkaarri hundaa wajjin Baseotta afuurenni kessa tokko walitti qabame argamma.


text:
Ithiyoopiyaan kan ofii ishee hooggantu IGAD haala yeroo ammaa biyyattii keessatti mul’ataa jiru irratti ejjennoo inni calaqqise hin jiru.
Kan aangoo gad dhiisuuf xalayaa galfatan H/Maariyaam Dessaaleny waaltaa gaanfa Afriikaa kanaaf dura taa’aa dha.
Hariiroon waaltaa kana waliin jiru cimaa ta’u illee waa’ee siyaasa Itiyoophiyaa ilaalchisee yaada tokko iyyuu kennee hin beeku.
Barreessaa muummichi IGAD Ambaasaaddor Ma’haabuu Ma’aaliim VOAf akka ibsanitti garuu hoogganoonni biyyattii ofii isaanii rakkoo jiru furuuf hojjetaa jira jedhan.
Daangaa bulchiinsa somaalee fi Oromiyaa irraa uummata miliyoona tokkotti hedamutu qe’ee ofii irraa buqa’e. walitti bu’iinsa kutaalee biyyattii adda addaa keessatti uumameenis lubbuun namoota hedduu baduun, walitti bu’iinsi irra deddeebi’uun uumamaa jiraachuun ifaa dha.
Mootummaan Itiyoophiyaa ofii isaatii labsii yeroo muddamaa kan labseefis seera idileen rakkoon jiru furamuu hin danda’amne jechuu dhaani.
Diplomaasii akeekkachiisaa kan utuu walitti bu’iinsi hin uumaminii fi ittisa isaa irratti kan fuuleffatee fi damee naga eegumsa adda addaa irratti kan hojjetu IGAD akka jedhutti garuu, haalawwan Itiyoophiyaa keessatti mul’atan, jidduu seeninsa naannoo ykn deggersa kan barbaadan miti.
Lammii Keeniyaa kan ta’an diplomaatichi gameessii fi muummichi barreessaan dhaaba kanaa ambaasaadder Ma’haabuu Ma’aaliim VOAf kan ibsanis isuma kana.
Sochiin kam iyyuu kan nageenya naannoo kanaaf rakkoo uumu martinuu nu yaaddessa. Sanaaf shakkiin hin jiru. garuu biyyi hundumtuu mala sana dura ittiin dhaabachuu danda’u maal akka ta’e murteessuu qabna. Gama Itiyoophiyaatiin kun siyaasa paartii akka ta’e beekna. Kanaaf akkan gabaasa qabuutti, sababaan isaas itti dhiyeenyaan hordofaa hin jiru, paartiin biyya bulchu kan Itiyoophiyaa kana gad taa’ee irratti mari’ataa jira jedhan.
Kanaaf jedhan ambaasaaderichi, dura taa’aa IGAD kan ta’an kabajamoo obbo H/Mariyaam bu’aa isaan buusan arginee jirra. “Dhimmootii siyaasaa irratti dubbataa jirru qabna, kanaaf immoo qaama furmaata Sanaa ta’uun fedha jechuu dhaan TV addunyaa irratti dhiyaachuun dubbataniiru” jedhan. jechi isaanii kun hedduu na ajaa’ibe. Kun rakkoolee furuuf dandeettiin hooggana cimaan kan ittiin mul’ate jedhan. kanaaf rakkoo Itiyoophiyaa keessaa furuun dandeettii biyyattii ol miti jedhan ambaasaadderichi.
IGAD, gamtaa Awrooppaa fi dhaaba misooma Austriyaa waliin sagantaalee hojii irra jiran kan deggeru walii galtee Euro miliyoona 42 ka mallatteesse ta’uu ambaasaaddor Maa’iliim ibsaniiru.


text:
Oromoo Maccaa
Oromoon Maccaa gosa Oromoo Oromiyaa Dhihaa keessa
Seenaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Oromoon Maccaa naannoo kana kan qubate jaarraa 16ffaa walakkeessa lammaffaa keessa yeroo Oromoon gara kibba Mormoritti babaallachaa tureti. Mootummaan duraan naannoo san ture Impaayera Itoophiyaa fi Sulxaana Adaal bulchinsa Ahimad Giraanyi jalaltti waraana geeggeeffamen kan dadhabe yoo ta'u waraana fi buttaa garbaa kan abbootin waranaa warra Kiristaanaa geggeessaa turaniin ummannii duraan naannoo sana ture bayyee xiqqeesseti ture.
Qubsumni Maccii naannoo amma jiraataniitti godhe kun garee guguddaan odoo hin taane garee xixiqqoon kan godhame ture, maqaan gosoota Maccaa ammallee akka maqaa iddoowwaniitti bakka baayyeetti tajaajilaa jira. Ummanni afaan Omootiikii fi Naayiloo-Sahaara dubbatu kan duraan naannoo sana ture jalqaba gabaro (gabbara) yoo godhaman dhawaata garuu gosa Maccaatti makamanii Oromoo ta'an.
Oromoon Maccaa Oromoo Tuulamaa wajjin sirna Gadaa tokko kan qabu yoo ta'u caffeen isaan kibba Finfinnee harraa kana ture. Jaarraa 16ffaa gara dhumaa keessa, Oromoon Maccaa sirna Gadaa mataa isaa kan dhaabbate yoo ta'u Caffeen isaas Odaa Bilii /Tute Bisil ture; kunis yaa'aa olii Gibee keessatti argama. Makkoo Bilii gadaa Maccaa kana waame. Addaan bayiinsa kanaaf Maccaa fi Tuulamni walii walii isaanii itti gaafatamaa godhu.
Bara 1963tti, Waldaan Wal-gargaarsa Maccaa fi Tuulamaa irra caalaa Oromootan yoo dhaabbatu dabalataan gosoota ummattoota kibba Itoophiyaas keessatti hirmaatanii jiru. Waldaan kun jalqaba waa'ee dhimmoota naannoo irratti kan socho'uu fi guddina kan jajjabeessu kan ture yoo ta'u, yeroo gabaabaa keessatti bilisummaa siyaasa fi aadaa Oromoo hundaaf falmuu jalqabe. Haaluma kanaan, bara 1967tti waldaan kun akka hin sochoone dhorkame; bara 1994tti waldaan kun lammata yoo dhaabbatu yeroo lammataaf bara 2004tti dhorkame.
Gosoota Maccaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Macci ijoollee shan qaba, isaanis shanan Maccaa jedhamu. Shanan Maccaa kunis: Liiban, Jaawwii, Guduru, Daallee (Daadhii) fi Jidda.
Ijoolleen Maccaa shanan eenyuun horan jennee yoo gaafannu:
- Sadan Liiban – Ammayya, Waliso fi Kuttaaye.
- Ja'an Jaawwii – Amuuru, Horro, Jimma, Ebantuu, Libaan fi Jidda.
- Torban Guduruu – Maloolee,Looyyaa, Aammillee, Illaamuu, Lukkuu, Sirbaa fi Hndaraasa.
- Torban Daallee (Daadhii) – Obo, Sayyo, Sibuu, Tummee, Limmu, Noonnoo fi Daanno.
- Arfan Jiddaa – Akaako, Jimma, Sadaacha fi Badii.
References[edit | Lakkaddaa gulaali]
- http://de.wikipedia.org/wiki/Macha-Oromo
- Jan Hultin: Mäč̣č̣a und Mäč̣č̣a and Tulama, in: Siegbert Uhlig (Hrsg.): Encyclopaedia Aethiopica, Band 3, 2008, ISBN 978-3447056076
- Alessandro Triulzi: United and Divided. Boorana and Gabaro among the Macha Oromo in Western Ethiopia, in: Paul TW Baxter, Jan Hultin, Alessandro Triulzi: Being and Becoming Oromo. Historical and Anthropological Enquiries. Nordiska Afrikainstitutet, Uppsala, 1996, ISBN 9789171063793 (p. 251-264)