text:
Imaanaa Jaalalaa – Asoosama Gabaabaa
Kutaa – Afur
Borumtaa isaa barfadheen dhufe. Hirriba halkan qe’ee koo lagatee bule gara barii sossobatee na fudhatee sokkerraa kanin wareeree ka’e iyya bilbilaatiini . Duquqquuma keessa ta’ee ija sukkuumachaan kaase.
“Heloo!”jette na dursitee. Siddisee dha .
“Heloon”jedhe . Uffata halkanii ofirraa darbadhee ka’een lafa ijaajje.
“Roobale nagaa dha mitii? Biiroo maaliif akka hin galle si gaafachuufin bilbile!”.
Barfachuun koo naa gale .
Maaliifuu haa bilbiltu.Arrabsoodhaan dhukkee na irraa kaasuuf otoo naa qaacilteeyyuu anaaf sagalee ishee dhaga’uun eebba kamuu naa caala . Iji koo ariitiin yoo wal gadhiisee ifa duraan hin qabne gonfatu natti dhaga’ama. Maashaan koo annisaa horatanii yoo utaaluuf qoqophaa’an natti beekama .
“Dhiifama! Dhufaan jira!”jedheen cufe. Nan utaale. Otoo namni dhaabbatee dhimma koo kana yaadaan qabu jiraatee waan muudamni ministeerummaa naa kenname malee nama sagalee intala jaalallee qabduu qofa dhaga’uun akka jabbii silga quuftee burraaqxuu lafa dhiphisuu, intala nama adda biraaf ifa taate irraa gaaddidduu ishee gaaddifachuuf dhama’u godhee na hin hubatu. Ariitiinan kofoo koo gatantaraa ofitti diree, shamizii keessa danqaree,fuula koo bishaaniin dhuubee ba’e.
Yoon waajjira ga’u yeroo hojii idileerraa sa’aa tokkoof walakkaa barfadheera. Dafqi bobaa jalaan na xuruuruu eegaleera. Siddiseen akkuma kaleessaa,akkuma tibba darbee ,akkuman guyyaan jalqaba ishee argee miidhagdeetti… Isa durii caalaayyuu!
“Eessa bulteetu?”jette asaastee kolfa ukkaamaamaa .Seeqee callisuurra kan darbe homaa afuura hin baafanne.
“Si yaadaan bule!”jedhuu?anatu of gaafate.
“Yoo arrabsitee na salphistewoo ?” ofumaafin deebise.
“Boo isallee dhiisi…salphina ati ofirratti raawwatte caalaa? Otoo jaallattuu jaalalaa kee otoo itti hin himiin afaan bantee otoo ilaaltuu cululleen “qalam!”si duraa hin goonee? Isa dhiisiitii …ammas qaawwi xiqqoon yoo jiraatte hin beekaniiti dubbii mataa itti galfata taatu dubbadhu! Jedhi kaa …jedhi malee! Dabeessa wayii!”jedhee sammuun kokkee yaadaatti na hudhe.
“S..i..yaadaan bu…le!”sagalee ulfaataa hoollannaan hogganun of keessaa darbadhe.
” Jettaam!”jettee gara hojii isheetti deebite. Isheef jechi kun qoosaa dha. Anaaf garuu ciiniinsuu dubartii lakkuu da’uuf miixattee obbaafattee irra hin xinnaatu.
Mallatteessee yoon teessuma kootti deebi’uuf jedhu. Obbo Waaqjiraan biiroo isaaniitti akka na barbaadan natti himte jennaan korojoo koo minjaala koorra kaa’ee qaxxisaa dhaqe. Yeroo hojii kabajuu baannaan adabbii isaan fudhatan hamma hojii irraa akeekkachiisa tokko malee ariisisuu akka ga’u guyyaa waliigaltee mallatteessine waan natti himamee tureef onnee naasuun tarsa’uuf jettu sossobaan ol seene.
Harka fuudheen taa’e.
“Sila si barbaadnaan hin galle naan jedhani. Maali nagumaanii?”
“Dhiifama …hirribatu na injifate!”
“Rakkoo hin qabu! Dargaggeessi hirriba hin quufu jedhani!”jedhanii takka qasa’ani. Kolfi isaanii surraa qaba.
Anis gargaareen kolfe.
“Maaliifin si barbaade seete….Hojii keetti dhugumaan booneera. Nama waadaa isaa kabaju taateetta. Kana yaadaan qabee …Gara Baalee-Roobeetti si erguufin jedha. Torban tokkoof hojjettoota keenya damee sana jiran leenjii akka kennitun barbaade!”
Dhugumaan natti hin tolle. Magaalaa ala ba’uu koo otoo hin taane dhangaa guyyuu afuurrii fi lubbuun koo sooratan honga’uu kootu yaaddoo natti uume.
“Maal yaadderee Roobale?”jedhanii hirriba yaaddoo keessaa na dammaqsani.
” Qofaa kee miti kan deemtu …Birraa fi Siddiseenis ga’ee hojii waan qabaniif si waliin imalu. “yoo jedhan gurra koo hin amanne. Waan cooma jaalalaa muranii afaan na kaa’an natti fakkaate.
“To(o)le! Natti tola!”jedheen galateeffadhee ba’e. Balbala cufee duubaan itti hirkadhee dhaabbadhe. Kolfi na cinqe. Gammachuun suuqa ture ilkaan koo kolfa jaalalaa dharra’eruun hammate. Harka koo aboottadheen “Yes!”jedhe.
Itti fufa
© Mootii A
- 36Shares
- Tweet


c: text/html

text:
Biiroon Aadaa fi Tuurizimii Oromiyaa akka itti gaafatatmuun biiro tanaa aaddee Loomii Badhoo jettutti ganna dabree asitti Oromiyaa waan hedduun jijjiiruf karoorii bahe.
Fkn magaalaa Adaamaa keessatti olloota durii ganda 01-14 jedhani yaaman cufaa maqaa Oromoon duruu baafattetti deebisan.
Sun qofaa mtii ollootaa fi karaa guggurdaa,waljajji lafaallee maqumsa Oromootii fi jabaa fi jabduu isiitti deebisaniif.
Akak jecha aaddee Loomiitti sirnii durii maqaa namaa qofaa mitii ka lafaatuu waan heddun jijjiire.”Tanaaf amma xiiqiin maqaa ufi deebifachuutti jiran.”
Maqaa ufii ka bade deebisuun tun ammoo Adaamaa irraa jalqabanillee amma magaalota Oromiyaa cufa keessatti hojjachuutti jiran akka jecha aaddee Loomiitti.
Fkn magaalii akka Laga Xaafoo, Sulultaa, Sabbataa, Shaashamannee,Asallaa faati gma kanaan akka dansaa deemuutti jiran.
Finfinnee keessallettti hujuma akkanaatti jiran jedhan.
Waan qajeelchuuf itti jiran keesaa ta dhibiin ammoo barreeffamaa karaa irratti Afaan Oromootiin barreessan qaqqajeelchuu.
Qubee seera malee manneen nyaataa,dhaabbilee daldalaa fa irratti barreessanillee qajeelchuuf seera itti baasanii hujiitti jiran.Biiroon Aadaa fi Tuurizimi warra tana hin tolchine seeraan adabuuf qophi jirti.
Gama kaaniin ammoo Oromiyaa godina hedddu keessatti galma abbootii gadaa hedduu jajaaruutti jiran.
Akka jecha aaddee Loomii Badhootti mootummaan naannoo Oromiyaa fi Biiroo Aadaa fi Tuurizimii ogeeyyotaa fi ummata daratanii Oromiyatti bifa tolchuuf hujii guddootti jiran.
Tana keessa tokkoo akka tuuristiin waan Oromiyaan faarsan hedduu dhuftee daawwattu tolchuun isa tokko. Aartii Oromoo guddisuulleen karoora biiroon tun baafatte keesaa tokko.
Ardaa jilaatti galma Abbootii Gadaa jaaruun tiyaatirii fi fiilmiin Oromummaa jabeessuulleen karoora bahe keessa jira.
Akkuma kanaan galma Abbootii Gadaa fulaa hedduutti jaaruutti jiran. Boorana, Gujii, Arsii fi ardaa jilaa hedduutti jaaruutti jiran.
Fkn akka jecha aaddee Loomiitti godina Booranaatti hojjataa fi ummati horii walti baafatee galma jaarrachuutti jira.Godina Gujiilleetti tanumaaf jedhni qarshii miliyoona hedduu walti qaban.
Galmii ardaa jilaati fi lafa seenaan qabadu keessatti jaaran kun waan aadaa lafa itti jaaranii agarsiisuu male.
Hujiin tun cuftii akka jecha aaddee Loomiitti faaya, jabeenna, qaroomaa fi eennummaa Oromoo fi Oromiyaan beekan addunyaa agarsiisuu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ayyaana Irreechaa, ka Bishooftuu irratti dhuminsa dhaqqabeen, maatiileen hedduun finna yokaan firoota isaanii dhaban ni jiran
Magaalaa Godina addaa Oromiyaa, Sandaafaa keessa kan jiraatan Obbo Darajjee Urgii Lidatee kanneen keessaa tokko. Haadha warraa fi ijoollee sagal qabu turan. Garu ayyaana Irrechaa magaalaa Bushooftu keessatti barana gaggeeffame irratti kan hirmaatanii turan - haati warraa isaanii aaddee Asnaaqach Wadaajoo Baalchaa fi Intalli isaanii barattuu kutaa kudha lama kan turte Biraanee Darajjee Urgii du’an boqotanii jiru
Umriin isaanii 60 ta’u kan ibsan Obbo Darajjeen hojii humnaa hojjachuun maatii isaanii kan gaggeessaa turan ta’uu dubbatu.Haati warraa isaaniis hojii wal fakkaataa irratti bobba’anii ijoollee 9 guddisaa akka turan ka dubbatan, Obbo Darajjeen, silaa bor egeer nu gargaartii jechuun kan abdatan intala isaanii fi ka wal-gargaaruun ijoollee isaanii guddisan – haadha warraa isaaniitti ka gaddaa cimaan qabaman ta’uu dubbatu
“Yeroon Hospitaala Bushooftuu dhaqee reeffa lamaan isaanii argadhee fullii isaanii fi mormii isaanii waan ibiddaan karkkarfame fakkaata, waan gurraacha naafxaa fakkaatuutu funyaan isaanii keessaa yaa’aa ture” jedhan, Obbo Darajjeen. “Reeffa isaanii kafana uffatanii fi Amsoolaan maree ergan fudhee galee booda qaama isaanii anatu dhiqe. Qaamii isaanii inni kafanni aguugee akka shunturuu ta’uu irra darbee homaa hin taane. Inni kaan garuu waan gurraachatu irraa hurka tur” jedhu.


text:
Garicha keessa Wiilsheerii fi karra eegan Joo haart akka hin galle beekkame.
Maqaa taphattoota Leenjisaa Gaareez Saawuthgate filatamanii:
Karra eegdota: Joordan piikfoord (Evaartan irraa) Jaakpuutlaand (Istook Siitii irraa), Niik poopee (Burniley) filatamanii jiru.
Taphattoonni Sarara Ittisaa: Phiil Joons (Maanchistar yuunayited irraa) Joon Stoones(Maanchister Siitii irraa), haarry maaguree (Leestar siitii irraa) Gaarii kaahil (Cheelsii irraa) kayle Waalker (Maanchister Siitii) Kireen Tripeer (Tootinaham irraa) Taarend Aleeksaander Arnoo’id(Liivar Puul irraa) Ashilii Yaang (Maanchister Yuunaayited irraa)akkasumas Daanii Roose (Tootihnam irraa) filatamaniiru.
Taphattoonni Sarara Gidduu: Eerik deer fi Deel Alii (Tootinham irraa), Ruuben Laaftus Cheek (Cheelsii irraa) Haandersan (Livaar Puul irraa) Faabiyan Deef (Maanchister Siitii irraa) Miliyaan fi Liingard (Maanchister Yuunayited irraa), filatamaniiru.
Saraara fuulduraa irraatti ammoo: Raahim istarliing Maanchister Siitii irraa), Herry Keen (Tootinham irraa) Jaamii Veerd (Leestar Siitii irraa) Maarkus Raashfoord (Maanchister Yuunayited irraa) fi Daanii Weelbeek(Arseenal) irraa filatamuu ifoomera.
Toom Hiitiz,Jaamsi Taarkowurki,Liiwiz Kuuk, Jaak Livarmer fi Adam Laalana taphatoota miidhaman bakka bu’uuf warreen filatamaniidha.
Biriteen rammaddii ‘G’ keessatti Beeljiyeem, Paanamaa fi Tuniziyaa waliin ramadamtee jirti.
Madda: BBC


text:
Obbo Ibraahim Sayid
Gaazexaan Bariisaa bara 1969 irraa kaasee Dhaabbata Pireesii Itoophiyaatiin qophaa’uun torbanitti al tokko guyyaa Jimaataa maxxansiifamaa jira.
Gaazexaan kun hanga har’aatti Dhaabbata Biraaninnaa Salaamitti maxxanfamaa kan jiru yoo ta’u, dheerinaafi bal’innisaa walduraa duubaan seentimeetira 42/29n bahaa tureera.
Haa ta’u malee, Ebla 5 bara 2010 irraa eegalee dheerina gaazexichaarraa seentimetirri torba hir’achuun 35/29n maxxanfamee bahaa akka jiru beekameera. Dhimmuma kanarratti kutaa dubbiin ilaaltu kaleessa dibbisneerra.
Kolleejjii Teknolojii Maxxansaa Biraaninnaa Salaamitti, Obbo Ibraahim Sayid Daariktara Tajaajila Maamiltootaa, Giraafikiifi Dizaayiniiti. Akka isaan ibsanitti, guyyaa irranatti eeramerraa kaasee Gaazexaa Bariisaa dabalatee gaazexoonni Alaalam, Sandaq, Rippoortariifi Addis Lissaan hanga waraqaa kanaan dura ittiin maxxanfamaa turanirraa hir'ateera.
Sababni kanaa ammoo rakkoo bajataa kollejjichaa osoo hintaane hanqinni sharafa alaa waan uumameefi, jedhaniiru. Kunis, gaazexootni kunneen waraqaa ‘Tapolayid’ jedhamee beekamu biyyoota Awurooppaarraa bitamee galuun maxxanfamanii kan bahan yoo ta’u, bara kana gatiinsaa dabaluusaa eeru.
Kollejjichis barana akaakuu waraqaa kanaa akkuma kanaan duraa bittaadhaan galchuuf ji’oota lamaan darban dura kan ajaje yoo ta’eyyuu sababa gatiin sharafa alaa dabaleef milkaa’uu hindandeenyee jedhu.
Kolleejjichis rakkoo uumame kana hiikuuf bajata dabalataa ramaduyyuu Baankiin Daldala Itoophiyaa sharafa jijjiiruuf humna biyyattiitii oli jechuun dhorkuusaas ibsaniiru. Kunimmoo dhimma dinagdee biyyaa waan ta’eef, hanga Baankiin Biyyaalessaa furuutti homaa gochuu akka hindande himaniiru.
Akka ibsa Obbo Ibraahimitti, akkuma hanqinni sharafa alaa humna biyyattiitii ol ta’uusaa dhagahanitti dhaabbata miidiyaalee maxxansaatiif ibsameera, wajjinis dhimmacharratti mari'atameera.
Maricharrattis filannoowwan 1fa waraqaan dur gaazexoonni kunniin ittiin maxxanfamaa turan rakkoo sharafa alaatiin bitamuu waan hindandeenyeef, waliigalteesaanii addaan kutuufi 2fan ammoo waraqaa hangisaa seentimeetira 35/29n (dheerinaafi bal’ina) qabuun itti fufiinsaan maxxansiisuu jedhan dhiyaachuusaaniis yaadachiisaniiru.
Hoggantootni ykn bakka buutotni miidaayee maxxansaas rakkoo kana hubachuurraa kan ka’e filannoo lammaffaatiin (waraqaa hangisaa hir’ateen) maxxansiisuuf waliigaluusaanii ibsaniiru. Waliigaltee isaanii kana fudhachuutiin hanga furmaatni argamutti maxxansaa jirraa jedhaniiru.
Rakkoo uumame kan furuuf kolleejjichi tattaaffii guddaa taasisaa jiraachuus himanii, kanaanis wayita ammaa sharafni alaa Baankii Daldala Itoophiyaatiin eeyyameeraa jedhu. Bara bajata haaraa irraa eegalees ni sirreeffama jechuun abdii qaban eeraniiru.
Gaazexaa Bariisaafi Alaalam waraqaa gaazexootni ‘Addis Zamaniifi 'Za Ethiopian Herald’ ittiin maxxanfamaa jiraniin akka maxxanfamaniif yoo barbaadame kan danda’amu ta’uu addeessaniiru. Kun garuu murtee Dhaabbata Pireesii Itoophiyaa ta’uus himaniiru.
Takkaalliny Gabayyootiin
Balballoomii Oduu


text:
Finfinnee: Qorannoon Abbaa Taayitaa Dorgommii Daldalaafi Eegumsa Bitattootaa RFDIn tibbana gaggeeffame tokko akka argisiisutti, magaalaa Finfinnee keessatti manneen fooniifi daldaltootni shaqaxoota addaddaa gurguran meeshaalee safartuuwwanii ykn madaallii hangaa jallisuun hawaasa saamaa jiran haalaan baay’achaa jiru. Kunis, manneen foonii magaalittii keessa jiran kuma shan keessaa manneen daldala foonii 33fi suuqota 77 irratti eeruu hawaasaarraa dhiyaateen qorannoon kan adeemsifame ta’uusaa ibseera.
Kanneen keessaa meeshaaleen safartuu hangaa itti fayyadamuun sirna gurgurtaa fooniifi shaqaxootaa raawwatan %64 ta’an dogoggoraan madaallii hangaa kan jallisan yoo ta’u, %36 ammoo qixuma sirriin maamiltootasaanii keessummeessaa jiraachuusaanii argannoon qorannichaa mul’iseera.
Obbo Mangistuu Mollaa Daariktera Qo’annoofi Qorannoo abbaa taayitichaati. Akka isaan ibsanitti, xiyyeeffannoon qorannichaa inni guddaan, daldaltootni magaalaa Finfinnee dameewwan addaddaarratti bobba’uun hawaasa tajaajilaa jiran meeshaalee safartuuwwanii sirrii hintaane fayyadamuun qabeenya lammiilee karaa dogoggoraan saamuurratti argaman baay’achaa waan jiraniif, maqsuuf kan akeekameedha. Bu’aan qorannichaas irra caalaatti fayyadamtoota ykn bitattoota kan fayyadu ta’ullee qaamoleen dhimmisaa isaan ilaallatu hordoffiifi to’annoo walirraa hincitne akka taasisaniif kan gargaaruudhaa, jedhu.
Akka argannoo qorannichaattis, manneen lukaandaa dhuunfaafi waldaalee hojii gamtaa, akkasumas suuqota shaqaxoota gurguraa jiranirratti dogoggorootni hedduun kan mul’atan yoo ta’u, meeshaaleen safartuuwaanii ykn madaallii hangaa qaamnisaa guutuu hintaanetti safaruun gurguruu, meeshaalee kanneen jallisuun kaa’uu, argisiistuun(xiyyootni) meeshaalee hangaa zeeroorraa akkawaan kaayameetti fakkeessuun gowwomsuufi keessoo meeshaalee hangaa hidhuun bal’inaan kan mul’achaa jiru ta’uusaa ibsaniiru. Kunimmoo daldaltootni omisha fooniifi shaqaxoota garagaraa maamiltoota isaaniitti gurguratan madaallii hangaa sirrii hintaaneen fayyadamaa waan jiraniif, hawaasa gowwomsuun hanna raawwachaa jiraachuusaanii kan eeruudha jedhaniiru.
Kanaaf, kutaaleen hawaasaa kamuu si’a omishaalee fooniifi shaqaxoota bitatanitti meeshaaleen safartuuwwanii ykn madaalliin hangaa daldaltootni itti fayyadamaa jiran sirrii ta’uusaaniifi dhabuusaanii battalumatti ilaaluun mirkaneessuu akka qaban yaadachiisaniiru. Keessumaa ammoo argisiistotni ykn xiyyootni meeshaalee madaallii hangaa zeeroorraa ka’uusaanii ilaalanii akka sirratu gochuun barbaachisaa ta’uusaas gorsanii, daldaltootni gocha akkasiirratti bobba’uun lammiilee biyyattii miidhaa jiran of qusachuu akka qaban hubachiisaniiru. Ragaan daldaltoota badii hanna raawwataniirratti argamannaan hanga hidhaa waggaa 7 ni adabsiisas jedhaniiru.
Obbo Ayyalaa Saayilee ammoo Pirezidaantii Waldaa Daldaltoota Manneen Foonii Magaalaa Finfinnee yoo ta’an, gowwoomsaafi hanni meeshaalee safartuutiin bitattoorra gahaa jiru akkuma biyyaattuu ulfaataa ta’uusaa dubbatu. Kana ammoo seeraan hordoffiifi to’annoo taasisuu qofaan ittisuun waan hindanda’amneef, hubannoo hawaasaa cimsuun murteessaadha, jedhu. Kunimmoo damee daldalaa maraa keessatti hanna raawwatamuu danda’an dura dhaabachuun akka falmatan ykn morman kan jajjabeessu waan ta’eef, mootummaan xiyyeeffannoon irratti hojjechuu akka qabu yaadachiisaniiru.
Kanaaf, fayyadamtootni kamuu meeshaalee safartuuwwaniin hanna raawwataman maqsuuf ykn ittisuuf hubannaafi beekumsasaanii gabbifachuu akka qabanis hubatameera.
Balballoommii Oduu
Takkaalliny Gabayyootiin


text:
Nyaata Aadaa Oromoo
Ummanni Oromoo nyaata aadaa baayyee qaba. Ummanni Oromoo baayyee fi lafa ballaarra kan jiraatu waan ta’eef naannoo adda addaatti nyaata adda addaatu jira. Kan bukkeetti nyaanni Oromiyaa maratti beekkamus baayyetu jira.
Nyaata aadaa Oromoo ballifnee bakka lamatti qooduu dandeenya: nyaata yeroo hunda nyaatamu, fi nyaata akk addaatti nyaatamu. Nyaata yeroo hunda nyaataman kan jedhaman nyaata ummanni Oromoo gannas ta’ee bona, birraas ta’ee arfaasa nyaatu, kan yeroo baayyee mana keessatti qophaawu jechuu dha. Fakkenyaaf, buddenaa baadudhaan/ittoodhan nyaachuu, akaawwii, buddena/maxinoo aannaniin/itittuun nyaachuu fi kkf. Nyaanni akka addaatti nyaatamu nyaata yeroo baayyee hin qophhofne fi kan akka addaatti yeroo muraasa qofa qophaawu. Akka fakkeenyaatti, ancooteen nyaata ayyaanarratti nyaatama. Nyaanni akka cuukoo, qorii, gorsoddoma, fi kkf ammo yeroo fira dubbisuuf deeman kan firaaf/nama jaalataniif fuudhanii dhaqani dha. Nyaanni akkasii kun mana keessatti maatin akka nyaatuuf baayyee hin qophaawu.
Nyaannii aadaa Oromoo baayyeensaa dhadhaa of keessaa qaba. Kun immoo Oromoon loon waan sirriitti qabuuf, dhadhaadhaan nyaata isaa miyeessee nyaata.
Nyaata aadaa Oromoo beekkamaan keessaa:
- Waadii – foon muramee ibiddarratti waaddame
- Ancootee – nyaata baayyinaan Oromiyaa Dhihaa naannoo Wallaggaatti beekkamu
- Baaduu – aannan raasanii dhadhaan erga irraa bahee booda baadun nyaataaf oola.
- Marqaa – ummata Oromoo biratti marqaan baayyee jalatamaa dha.
- Caccabsaa – maxinoo kukkutanii dhadhaa baqsanii itti naquun qophaa’a
- Qoocco – Qooccoon baayyinaan Oromiyaa Dhihaa, Kibba bahaa fi Kibbatti hedduuminaan beekkamaa dha. Kun qoccoo kan ummata Guraagee biratti baayyinaan beekkamu sana miti.
- Ittoo – Ittoon waan adda addaarraa qophaa’a: muduraa, foon, midhaan ittoof ta’u kan akka baaqelaa, daangulee, gaayyoo irraa qophaa’a
- Buddeen (Buddeena) – buddeenni nyaata ummanni Oromoo yeroo baayyee nyaatu yoo ta’u ittoo ykn baadudhaan nyaatama.
- Chuuco – a sweet flavor of whole grain also known as besso; flavored with butter and spices
- Cororsaa – Cororsaan baayyinaan Oromiyaa Dhihaa naannoo Wallagga keessatti nyaata jaalatamaa dha.
- Qorii – baayyinaan akaawwii garbuurraa qophaa’a
- Cuukkoo – Cuukkoon garbuu fi dhadhaarraa qopha’aa. Cuukkoon nyaata baayyee jaalatamaa dha.
- Gorsoddoma – kun naannoo Shawaa Dhihaatti (Gindabarat) nyaata beekkamu yoo ta’u qamadii irraa qophaa’a
MARQAA CUUMBOO
maddi: https://om.wikipedia.org/wiki/Nyaata_aadaa_Oromoo


text:
Kiraa sassaabdummaa hundeerraa gogsuuf hunduu ga’eessaa haa ba’u
Rakkoon sassaabdummaa kiraa adda durummaan qabsoo walirraa hincitne kan barbaadudha. Gochi sassaabdummaa kiraa muummee badhaadhinaatti kan ol butu yommuu ta’u, kaan ammoo hallayyaa qiliilee keessatti kan gad darbatuudha. Osoo hindadhabiniifi hindhama’iin karaa qaxxaamuraan qabeenya horachuuf fedhii fuggisoo dhala namaa keessatti waan uumuuf namni osoo dafqa xuruurfatee dhama’uu agabuu buluufi jireenya harkaa-afaanii gaggeessu daandii sassabdummaa kiraatti geessu soquunsaa waan hin oolle ta’a. Kun ammoo guddinaafi egeree biyya tokkoof balaa guddaadha.
Haa ta’u malee rakkoo hamaa kana dhabamsiisuuf qabsoon taasifamu ogummaafi bilchina akka barbaadu ogeessotni tokko tokko nihubachiisu. Kunis mallattoosaarratti xiyyeeffachuu caalaa sababasaarratti xiyyeeffachuun barbaachisaa akka ta’eedha ogeessonni kunneen kan dubbatani. Yunivarsiitii Madda Walaabuutti Hogganaa Karooraafi Bajataa kan ta’an Obbo Tasfaayee Balaay namoota yaada kana deggeran keessaa tokko. Akka isaan jedhanitti, Baalee ka’anii Finfinneetti walga’ii guyyaa lamaa hirmaachuuf durgoon guyyaa lamaa qofti ga’aa miti. Kunis durgoon kennamu kun yoo tole siree qofaa danda’a; kanaa achii ammoo baasii dabalataa gaafata. Kanaafuu, haalli qabatamaan jiru ilaalcha keessa galee walga’ii guyyaa lamaaf durgoo guyyaa shanii kennuun sassabdummaa kiraadha hinjedhamu jechuun sirrii miti.
Akka Obbo Tasfaayee jedhanitti, namni tokko uumamaanis ta’e jireenya hawaasummaa keessatti rakkoo isa mudateef hojiirraa hafuu yookiin guyyaafachuusaatiin ragaa amansisaafi qabatamaa yoo dhiyeessu taappeellaa sassaabdummaa kiraa itti maxxaansuun dura rakkoosaa qorachuun yookiin ragaa dhiyaate sirriitti ilaaluun barbaachisaadha. Haala qabatamaa amma jiruun garuu kun ta’aa waan jiruuf duula taasifamurratti gufuu guddaa uumaa jiraa jedhu.
Ittaanaan Pirezidaantii Akkaadaamii Yunivarsiitichaa Obbo Abdullaziiz Daawudis yaaduma kana deggaru. Akka isaan dubbatanitti, sassaabdummaan kiraa gufuu guddinaa ta’uurra darbee jiruufi jireenya hawaasaa waan dukkaneessuuf ogummaan irratti qabsaa’uun dirqama lammii hundaa ta’uu qaba. Biyyootni guddatan kuufama kaappitaalaa baroota dheeraa waan qabaniif tarii rakkoo kanarraa dandamachuu kan danda'an yommuu ta'u, biyyoota guddinarra jiran biyya keenya dabalatee gochi kun biyya mancaasuurra darbee guddina biyyaa daraaraatti kan gogsu ta'uu dubbatu. Kana waan ta’eef maddasaa adda baasuuf tooftaa qabsoo diriirsuun dhimma ijoo ta’uu qaba.
Hojjetaa Instituutii Hoggansa Hojii Itoophiyaa kan ta’an Obbo Takilaaymaanot Abarraa ammoo akka jedhanitti, hoggansi tokko sababa garaagaraa uumuun hojii idileesaa kan miidhu yoo ta’e hojjettoonni isa waliin jiranirratti rakkoo walfakkaatu dhimmi hincalaqqifneef hinjiru. Sababiinsaa duuka bu’aan dura bu’aasaa fakkaata waan ta’eefi. Kana malees, hoggansi galaana sassaabdummaa kiraa daaku hojjettoota rakkoo akkasii keessa jiran soroorsuuf ija jabinaafi kutannoo waan hinqabneef waajjiraalee tokko tokko keessatti rakkoon kun dhaadannoo qofa ta’ee hafa. Kanarraa kan ka’e sassaabdummaan kiraa hoggansa biratti mul’atu suuta gara hojjetaa gulantaa gadiitti hidda yaafachuun adeemsa keessa waajjiraalee dhaala.
Walumaagalatti, ilaalchiifi gochi sassaabdummaa kiraa jallina hanqaaqee jallina hora. Lammii qixa sirriin hojjetee bu’aa dhamaatiisaan bulu dirqisiisuun qabeenya karaa dalgaan abbootii taayitaa da’eeffachuun horatamuuf kakaasa. Mootummaafi hawaasa gidduutti shakkiifi jibba hamaas akka uumu ogeessonni kunneen irratti waliigalu. Lammii aantummaafi quuqama biyyaa qabu ajjeessuun lammii faayidaa dhuunfaa qofaaf carraaqu baay’isa. Kana waan ta’eef jechaa garasitti madda sassaabdummaa kiraa adda baasuu waliin tooftaalee sirrii diriirsuun dhimma yeroon gaafatu ta’eera.
Waaqshuum Fiqaaduutiin


text:
Gaaffii fi Deebii Obbo Huseen Hammuu fi Dargaggoo Haruun Hasan Waliin Taasifame(Ebla 13/2018)
Marii Abbaa Gadaa Bayyanaa Sanbatoo waliin taasifame kutaa isa jalqabaati.
Qophiin kun OMN tumsuudhaaf hawaasni Oromoo kutaalee addunyaa gara garaa deeggarsa gochaa jiruu fi gara fulduraattillee tumsa kennuu qabu irratti dhaamsa dursaan...
Gaaffii fi deebii Abbaa Anaajinaa wajjin taasifame kutaa xummuuraati.
Fiilmii “Asaantii” jedhamu irratti taatotaa fi qindeessitoota wajjin marii taasifame.
Masfin Fayyisaa, nama waggaa 20 oliif vaayirasiin HIV qaama isaa keessa jiraate.’HIV’ n qabamuun ana irratti haa dhaabbatu’ jedhee yeroo ammaa gaaga’ama...
Oduu fi sirna ayyaneffannaa Irreechaa kan kutaa Minnisootaa
OMN: የሎቄ እልቂት፣ የሲዳማ ህዝብ የነፃነት ትግልና የፊቼ በዓል (MAY 23, 2018)
OMN: ODF BIYYATTI GALUU FI SIMANNAA TAASIFAME CAAMSAA 23, 2018
OMN: ODUU (Caamsaa 23, 2018)
OMN: Qophii Siinqee (LIVE) Caamsaa 22, 2018
OMN: ODUU OOLMAA OROMIYAA CAAMSAA 22, 2018
OMN: Komii Hawaasa Baalee, Riraa (LIVE) May 22, 2018
OMN: GEERRARSA OROMOO ( Caamsaa 22/2018)
OMN : Cufamuu Kaampii Hammarreessaa (Caamsaa 21, 2018)
OMN: Oduu Oolmaa oromiyaa (Caamsaa 21, 2018)
OMN Seattle : Imala MM Dr. Abiy fi Qabsoo Oromoo (LIVE) May 21, 2018


text:
Afrikaa
Afrikaan addunyaa keessaa ardii guddittii lammaffaa fi ardii baay'ina ummataan Eshiyaatti aantee lammaffaa irra jirtu dha. Odollan(island) Afrikaatti dhihaataniin walitti qabame Afrikaan bal'inni ishee hanga 30,221,532 km² (11,668,545 mi²) yoo ta'u, balinni kuni immoo 6.0% balinna addunyaa (lafaa fi bishaan walitti qabame) yo qabaattu, kan lafa qofaatiin immoo 20.4% ballina addunyaa qabata.
Bara 2016 baay'ina ummataa 1,225,080,510 caalu biyyoata 61 keessatti yoo qabdu, baayinni ummataa kun immoo 14% baayina ummata addunyaa ta'a. Ardiin kun kaabaan Galaana Mediteraaniyaanii, kaaba bahaan Suwiiz Kanaal fi Galaana Diimaa, kibba bahaan Garba Indiyaa, dhihaan immoo Garba Atilaantiikii daangeffamte argamti.
Madagaskaar iin walitti Afrikaa keessa biyyoota 46tti argama, odolaan walitti immoo biyyoota 53tti argama.


text:
Miseensota ABO
Waraana Bilisummaa Oromoo
Dargaggootaa Oromoo
Ummata Oromoo Bal’aa
Deggertoota QBO
Firoottan QBO
Hunda dura baga bara haaraa 2012 nagaan geenye jedhee hawwii qabu maqaa hogganoota ABO, miseensotaa fi WBO falmaa diinaa irra jirun isinii dabarsa. Barri haaraan kun ummta Oromoof keessa isaatti bara nagaa fi tasgabbii, bara milkii fi injifannoo, bara diinni keenya mataan lafa ilaalu, kan saba keenyaa mataan ol jedhu akka nuuf tahu hawwii qabu dabarsa.
Bara haaraan yeroo dhufu, bara tokko xumurree bara haaraatti yeroo seennu isa keessa dabarre of duuba deebinee mil’achuun, milkii fi danqaalee nu qunnaman, diddaa gabrummaa gaggeeffaman, haala ummata Oromoo fi QBO keessa kute gabaabsinee xiinxaluun ykn gamaggamuun, haalaa fi amala mootummaa Wayyanee nu bitaa jiru agarsiisuu, akkasumas haala naannoo gaanfa Afrikaa fi addunyaa ilaaluun didhaalee bara haaraa keessatti nu qunnamuu malan, xiyyeffannoo kennineefii kan irratti qabsaawuu qabnu walii akeekuun dirqama taha.
Erga ummatni Oromoo kiyyoo kolonii Itophiyaa jalatti kufee mootummootni darabee aangootti dhufan hundii ummata keenya irraan miidha gurguddaa fi hamaa gahaniiru. Kiyyoon kolonii bifa fi haala isaa jijjiirrata har’a gahe malee harqooti gabrummaa ummata keenya irraa hin laaffanne. Dhugaa kana hubachuuf qormaata seenaa gad fagoo fi dheeraa gaggeessuu hin barbaachisu. Haala ummatni keenya keessa dabree fi har’a keessa jiru ilaaluu duwwaan ni gaha.
Barri dhufee dabru hundi gosa cunqursaa, miidhaa fi saaminsa qabeenya ummata Oromoo irraan gahan bifa isaa jijjiiruu haa yaalan malee laaffisuun matumaa mul’ataa hin jiru. Minilik fi Hayle Sillaaseen sirna fuudaalaa bu’ura godhachuun ummata Oromoo irraan sadarkaa dagaaginni sirnaa isaanii keessa jiruun miidhaa daangaa hin qabne ummata keenya irraan gahan. Mootummaan Dargii ammoo lafti kan qotee bulaa ti jedhee labsun saaminsa abbootii lafaa hambisu illee ummata Oromoottif mirgi abbaa biyyummaa fi abbaa lafummaa isaa hin kabajamne, seenaa fi afaan isaa akka dagaaguu tasa hin haayyamne, warraaqsa gaggeessina jechuun cunqursaa fi miidhaa gosa haaraa ummata keenya irraatti raawwatee darbe.
Kufaatii Dargii booda murnii Wayyaanee (TPLF) kan aangootti dhufe ammoo maqaa dimokraasii fi kabajaa mirga sabootaan kakachaa, mirgi sabootaa kabajame jechaa, federaalumaan of bulchina jechaa, cunqursaa fi saaminsa daangaa hin qabnee haalaan hamaa fi garaa jabinaan ummata keenya irratti erga banee kunoo waggaan 20 dhumate. Mootummoota Itophiyaa aangootti dhufan keessaa kan akka mootummaa Wayyaanee ummata Oromoo diineffatee karaa isaa danda’ame hundaan cunqursuu bira dabree lafa irraa duguugee fixuuf tattaafata jiru takkaa hin argamne. Erga murni Tigiraay – Wayyaanee/ Ihiadeg aangoo/ biyya bulchuu qabatee Oromummaan yakka tahe. Wayyaanoti erga aangoo qabatanii ajjeechaa, miidhaa, saaminsa fi arihatamuu ummata Oromoo irra gahe lakkaawanii fixuun hin danda’amu. Mootummaan goolessan Wayyaanee:
- Ummata Oromoo Wataritti jilmaan ajjeessera,
- Baddanoo fi Sigimootti humna waraana isaa bobbaasee ummata Oromoo mana irratti gubee, kaan morma qalee ajjeeseera; as irratti yakki yakka caaluu ammoo waan Baddannoo fi Oromiyaa bakkota kaan irratti fixinsa ofumaa garaa jabinaan raawwate filmii isaa irra deebiin dalaguun ABO fi ummata Oromoo irratti bara baraan olola oofuuf dhimma itti bahaa jiraatuu dha.
- Harargee keessatti ummata manatti ol deebisee duubaan itti cufee ibidaan gubeera,
- Bosona Oromiyaatti ibidda itti naqee gubee barbaadeeseera; bosona Oromiyaa umrii waggooti dhibbaan lakkaawaman qaban ciree lafa irraa dhabamsiiseera
- Laggeen Oromiyaa summii warshaattin summeessee nama beelada, fi bineensota daggalaa irraan miidhaa guddaa geessisaa jira;
- Ummata Oromoo fi ummatoota ollaa walitti diruun dhiiga dhangalaasisera, qabeenyaan barbaadaaweera, diiinummaa ummatoota bara dheeraa nagaan waliin jiraatan giddutti facaaseera. Irra deebiin wal yaadachiisuuf waggootii digdama Wayyaaneen aangoo irra jiruu keessatti shira Wayyaaneen xaxeen lolli Oromoo fi Iisaa, Oromoo fi Sidaamaa, Oromoo fi Geeda’oo, Oromoo fi Gurraa, Oromoo fi Gumzii, Oromoo fi Affar, Oromoo fi Gabra ….. kkf giddutti godhamee lubbuun kumootaan lakkaawamu dhabameera, qabeenyaan biliyoonaatti herregamu barbaadaweera.
- Hordoftoota amantii Kiristaanaa fi Islaamaa akka wal lolan taasisuun ibiddi hin dhaamne akka qabatu godhuu bakka hedduutti irra deddeebi’ee yaaleera. Yaalii akkasii amma illee raawwachuu irraa hin dhaabbanne.
- Lafa Oromoo alagaatti gurguuruun ummata keenyaf beenyaa tokko osoo hin kaffalle humnaa fi gowwoomsaa waliin makaan qe’ee fi kosii irraa buqqisuun lafa dhablee taasisuun agabuun akka dhumu, jireenya gadi aantii kulii dalagee akka jiraatu taasisaa jira. Saaminsi lafa Oromiyaa bifa qindaaween gaggeeffamaa, kubbaniyoota addunyaa fi namoota dureeyyii Tigirayf gurguramaa jira.
- Barattoota Oromoo manneen barnoota olaanaa keessaa baratan yakka tokko malee Oromummaa isaanii duwwaan yakkee ajjeeseera, gabatee barnootaa irraa ariheera, hidhee torture dhaan dararaa jira, ukkaamsee dhabamsiisaa jira, kanneen kanuma keessa darbanii barnoota isaanii xumuran ammoo hojii dhablee taasisee ummaticha waliigala hamilee cabsuutti jira.
- Oromoota hiraar fii arihatamuu mootummaa Wayyaanee jalaa dheessanii biyyoota ollaatti koolu galtummaa gaafatan duukkaa bu’ee ajjeessera, shira xaxee akka qabamanii biyyatti deebi’anii hidhaman ykn ajjeefaman godhaa jira.
- Dabnii fi yaakki mootummaan kun dalagaa jiru tarrisanii fixuunuu rakkisaa dha. Idileettii garuu mootummaan kun jibinsaa fi maal na godhuu tuffii qabuun jireenya Oromoo addatti kan umatootaa Itophiyaa waliigalatti hadhaawaa fi gadadoo taasisee jira.
Cunqursaa fi saaminsi kun hundi yeroo irra gahu ummatni Oromoo harka maratee hin ilaalle. Dhaaba isaa ABOtiin hogganamee falmaa wal irraa hin citne gaggeessaa jira. Fincilee diddaa isaa bifa adda addaan agarsiiseera, ammas itti jira. Wareegama hagamuu gaafatu haga bilisummaa fi walabummaatti qabsoon diddaan gabrumaa, qabsoon bilisummaa itti fufa.
Bara xumurre 2011 keessa mootummaan Wayyaanee ABO dadhabisuu yoo danda’ameef ammoo dhabamsiisuuf dhagaa gara hin galchiin hin qabu. WBO irratti duula wal irraa hin citne banee dhabamsiisuun tattaaffi oolaanaa godhe hin milkoofne. WBO daran jabaatee sochii isaa bal’isee, godinaa keessatti falmaa gaggeessu haaraa banuu danda’eera. Qawween bilisummaa ummata Oromootiif kudhanoota sadii dura J. Elemoo Qilxuu faan lafaa kaafamee haga har’aatti lafa hin kaa’amne, haga bilisummaa fi walabummatti diina falmuun akka itti fufu diinaafis tahe firaaf mirkaneessina.
Baruma xumurree keessatti ABO ummata Oromoo biratti jibbisuu fi ummata Oromoo irraa qophexeessuuf akkasumas addunyaa biratti maqaa xureessuuf bara baraan akkuma godhu filmii sobaa ofii isaatii kaase haga nama nuffisiisuutti TV ofiif tohatu irraan agarsiisuu fi media isaa hundaa irratti lallabee jira. ABO hawaasa addunyaa biratti fudhatama dhabsiisuuf boolla hin lixin, gaara hin bahin hin qabu. Mana maree kan miseensota paartii isaa duwwaan guutame keessatti ABO dhaaba shororkeessaa dha jedhee labseera. Labsiin kun waan haaraa as baase qabaachuu baatus hagam takka akka mootummaan Wayyaane ABO jibbuu fi sodaatu dirreetti mul’iseera. Akka hawwe garuu ABO ummata Oromoo irraa adda basuu fi addunyaa birattis qophxeessuu baranas akkuma durii itti hin milkaawiin hafee akeekni isaa jalaa fashalee jira. Fuula durattis tattafatni nuffisiisaan kun akka hin milkoofne mirkaneessinaaf.
Bara 2011 keessa Qeerroon Oromoo gabrummaan nu gahe, bilisummaaf kakannee of kennine jechuun wal gurmeessanii karaa nagaa fincila diddaa gabrummaa itti fufanii qabsiisan haga har’aatti humna horataa golee Oromiyaa mara waliin gahaa jira. Murni Wayyaanee fincilli ummataa natti ka’a sodaa jedhuun hidhaa fi ukkaamsaa dargaggoota, barattootaa fi beektoota Oromoo irratti raawwatu bifa duulaa qabsiisuu illee akeeki Wayyaane hamilee dargaggotaa fi ummata keenyaa doomsuu hin dandeenya. Kanaaf ragaa qabatamaan sochiin Qeerroon Oromoo qabsiisanii fi itti fufinsaan addaan osoo hin citne gaggeessaa jiranii dha. Sochiin humna haaraan jalqabe kun galii isaa haga gahutti kan of duuba hin deebine tahuun ifaa dha. Cunqursaa fi saaminsa cimsuun mootummaa Wayyaanee daran ummata keenya kakaasaa jira, seenaan biyyoota biraas kanuma mirkaneessa.
Bara Haaraa 2012 keessa dalagaalee nu eeggatan
Ummatni osoo qabsoo hin godhin bilisummaa gonfate addunyaa kana irra tasa akka hin jirre har’as irra deebinee wal yaadachiifna. Bilisummaan wareegamaan, diina dadhabsiisanii ofii of ijaaruun, diina hidhatee dachee fi biyya nama irratti geeraru irree isaa laamshessanii of irraa kaasuuf aarsaa nama gaafatu hundaa baasan male hin argamu. Kana irra deebinee kan walii himnuuf bara haaraa 2012 keessatti falmaan nu dura jira bal’aa fi cimaa tahuu isaa wal yaadachiisuuf.
Injifannoolee haga ammaatti QBO galmeesse jabeeffataa kan nu hafan harka gahachuuf, qabsoo bilisummaa Oromoo daran humna amansiisaa tahuu isaa mirkaneessuuf jabaannee socho’uu nu barbaachisa. Kana godhuuf ammoo qabsoon jihaa hundaan daran finiinsuu fi wareegama qaqqaalii kaffaluuf of qopheessuutu nurraa eegama. Wareegamni bara 2011fi baroota sana duraa keessa kaffalle akka ija argatuuf sochiin akka dhaabaa fi ummataatti goonu dachaa dachaan jabaatuu fi cimuu qaba.
Qabsoon bilisummaa Oromoo milkaawee galii isaa gahuuf ummatni Oromoo tokkummaa isaa qabsoo irratti waliin wareegamuun, dantaa saba isaa waliin tikfatuun fi ijaarsa isaa ABO waliin cimsatee keessatti qooda lammummaa isaa jabeeffatuun murteessaa dha. Tokkummaan saba Oromoo kaayyoo tokko: biyya takkittii, saba tokkicha fi hiree tokkicha jedhuu irratti kan hundawee dha. Ummatni Oromoo biyya takkitti waliin qaba, ummatni Oromoo saba tokkkicha, ummatni Oromoo hiree tokkicha walin qaba. Kaayyoo kana irratti wal tiksinee fi ijaarree qabsoo godhuun qabsoo bilisummaaf goonuu daran jabeessaa umurii diinaa gabaabsaa deemna. Hundi keenhya kanaaf kaanee fuula duratti haa sochoonu.
Ummata Oromoo lafa isaa irraa buqqisuun, kolonii haaraa dirirfamaa jiru dura dhaabbachuun fashalsiisuuf qabsoo finiinsuun didhaa guddaa bara haaraa kana keessatti nu eeggatuu dha. Bara Oromoon kiyyoo koloniitti kufe lafti isaa malkanyaa fi nafxanyaaf haa hiramu malee akka ammaa kanatti kubaaniyoota addunyaa fi sooreeyyi alagaatti hin gurguramne. Saaminsi lafa Oromoo bifa haaraan jalqabee kun ummata keenyaaf filmaata biraa osoo hin qopheessine lafa isaa irraa garaa jabinaan buqqisuun fi hiyyoomsuun kan ummata keenya dhabamsiisuuf, beelaa fi gadadoof saaxiluuf shira xaxamee waan taheef ummatni Oromoo kana hubatee duula mootummaa kana fashalsiisuuf qabsoo isaa finiinsuun irraa eegama.
Mootummaan Wayyaanee aangoo irra turuuf shira adda addaa xaxuu irraa of duuba hin deebi’u. Ummata Oromoo kutaan, gandaan, amantiin, gosaan fi kkf adda qoodee akka wal lolu gochuu irraa of hin qusatee hin beeku. Amma illee mallattoleen humna qabsoo bilisummaa keenyaa sharafan shira diinni xaxuun deddeebi’anii mumul’ataa jiraatuun miseensotaa fi ummata keenyaaf ifaa dha jennee amanna. Kanaaf bara 2012 ummatni Oromoo shira Wayyaaneen isa qoqooduuf immamata dhaabbataa godhatee yaalu dammaqiinsaan hordofuun fashalsiisuun waan hojjachuu qabnu keessaa tokko taha.
Ummatni hin ijaaramne humna tahuu hin danda’u. Humna tahan malee ammoo kaayyoo ka’aniif galmaan gahun hin danda’amu. Akeeka kaaneef galmaan gahuuf ijaaramuun ammas ijaaramuun caalaatti murteessaa dha. Humna yoo hin qabaanne ammoo akeeka hawwan bakkaan gahuun hin danda’amu. QBO haga ammaatti injifannoolee galmeessuu kan danda’e waan ABO jalatti ijaaramee tokkummaan qabsoo godheefi. Gaafa qabsoon kun lafaa ka’uu jalqabee jaarmayaa keenya laaffisuuf shirri keessaa fi alaa hedduun nu danqaa turan ummta keenya bal’aaf ifaa dha. ABO garuu jaaramuun humna tahuu waan beekuuf jaarmaa isaa tikfataa fi jabeessaa har’a gahe. Baroottan dabran qabsoo keenyaa fi jarmaayaa keenya ABO dadhabsiisuu fi dhabamsiisuuf shira diinaas maseensaa keessa baanee as geenye. Bara 2012 keessa dirqamni ulfaataan nu eeggatu jaarmayaa harkaa qabnu cimsataa fi jabeessaa, ummatni keenya daran akka ijaaramuu fi mirga isaa harka galfatuuf yoom illee caalaa onneen akka socho’u hojjachuun dha.
Bara 2012 sochiin Qeerroon Oromoo jalqaban daran babal’atee fi cimee diina irratti injifannoo akka gonfatuu godhuun dirqama ummata Oromoo xiqqaa fi guddaa irraa eegamuu dha. Miseensota ABO, WBO, deggertootaa fi ummata Oromoo bal’aa biyya keessaa fi ala jiran irraa sochii kana daran cimsuun bilisummaa gonfachuu fi sirna gabrummaa dhabamsiisuutu irraa eegama. Mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo injifatnoon babal’isuun ittichuun, ummatni Oromo qabeenya, dandeetii fi oggummaa qabuun diina kuffisuu irratti xiyyeeffachuutu irraa eegama. ABO kana waltti qindeessuuf halakanii guyyaa akka hojjatu gadi jabeessinee mirkaneessina.
WBO haala baayyee ulfaataa tahe keessatti sochii isaa cimsuun diina dirree adda addaa keessatti haleelaa jira. Haallii hagamuuu ulfaatu haala ulfaataa keessa injifatnoo diina irratti argatuu aadaa isaa kan godhate WBO sochii isaa daran akka bal’ifatu haallii isa dirqa. Sadarkaa addunyaatti iyyuu waraanni bilisummaa akka WBOtti haala danqaa, xaxaa fi dhiheessii maleetti qabsoo godhe jira hin fakkaatu. Falmaa hadhaawaa WBO diinaa wajjin godhaa jiru cimsuuf gumaacha barbaachisu, qaamaan waliin hiriranii falmaa irraa hirmaachuu, qabeenyaan itti dirmachuu, beekumsaan bira dhaabbachuu fi kkf godhuun hunda irraa eegama. Kana fiixaan baasuuf, inni duraa ummanni Oromoo bakka jiru maratti sirnaan ijaaramuun murteessaa dha. Kanaaf, dargagooni, dubartoonni, maanguddoon Oromoo, beektoknnii fi ogeeyyin Oromoo, qonnaan bulaa fi kanneen haalaa adda addaan hojii irra jirtan martuu akka ijaaramtanii QBO fi WBOf gaachana taatan dhaama.
Ummatoota nagaa fi tasgabbii dhorkee, daangaa ollaa lafaa irratti akka wal lolan godhee, amantiin wal qoodanii akka wal ajjeessan taasisee aangoo isaa turfachuuf shirri mootummaan Wayyaanee xaxu adda citee hin beeku. Ummatoota giddutti jibbaa fi diinummaa akka boombii yeroo eeggatee dhowu awwaalaa jira. Akeeki Wayyaanee aangoo isaa turfachuu duwwaa osoo hin taane duranaa iyyuu ummatooti akka wal fixan godhuu dha. Mootummaan akka kanatti yaadu kan ummata irraa abdii kutatee dha. Tooftaa dulloomaa adda qoodanii bituu kan jedhutti dhimma bahuu irraa kan of duuba deebi’u miti. Baroota aangoo irra ture mootummaan kun ummata Oromoo fi ummatoota ollaa isaa jiran wajjin daangaa fi amantiin walitti buusuun akka wal lolaniif yaalii hedduu godhe. Bakka baayyeettis itti milkaaweera. Bara 2012 keessatti shira kana xaxuu irraa waan hin dhaabbaneef ummatooti biyya Itophiyaa keessa jiraatan shira Wayyaanee fashalsuuf dammaqinsaan hojjachuun irraa eegama. Ummatni Oromoo ammoo addatti shira Wayyaanee kana ija qaroon jala deemuun fashalsuuf akka hojjatu irraa eegama.
Mootummaa Wayyaanee shaffisaan kuffisuun kan danda’amu cunqurfamooti hundi yoo harka wal qabatanii socha’ani dha. Ummatooti fi dhaabotni Wayyaanee irratti qabsoo godhaa jiran tumsa qabsoo sadarkaa adda addaa ijaarrachuun diina waloo irratti qabsoo finiinsuun bara 2012 keessa waan godhamuu qabuu tahuun nama hin gaafachiisu. Kana godhuuf ammoo hariiroo qabsoo dhaabotaa fi humnoota adda addaa wajjin qabnu bal’isuu fi jabeessuu, cunqurfamootaa wajjin wal hubannaa uumuu irratti hojjachuun dirqama guddaa nurraa eegamuu dha. Dirqama kana bahachuuf danqaan jiran turoo tahan illee danqaalee jiran kana irra aanuun hojjatuun amma illee barbaachisaa dha. Kana hubannee tattaaffii keenya dachaa dachaan akka jabeessinun dhaama. ABO fi ummatni Oromoo kana mirkaneessuuf adda durummaan socho’uun irraa eegama.
Mootummaa Wayyaane dhabmsiisuuf qabsoon biyya keessatti godhamu murteessaa tahu illee biyyoota alaa maalummaa mootummichaa hubachiisuun daran jabaannee hojjachuu kan qabnu keessaa isa tokko. Mootummaan Wayyaanee deggersa mootummoota Dhihaa irraa waan qabuuf qofaaf jira waan taheef deggersa kana irraa agabsuuf hojiin diplomasii fi sochiin ummata keenyaa keessaa fi alaa jabaatee itti fufuun kan wal nama hin gaafachiifnee dha.
Waamicha
Diinni nu qabate naatoo sabummaa kan hin qabne waan taheef ABO, ummata Oromoo fi Oromiyaa dhabamsiisuu irraa of duuba kan hin deebine waan taheef miseensoti ABO biyya keessaa fi ala jirtan marti yeroon amma keessa jirru murteessaa tahuu hubattanii bara 2012 keessa harka wal qabannee sochii bilisummaa dachaa dachaan akka cimsinu waamicha kiyyaa dabarsa. Ilmaan Oromoo hundi dirqama lammuummaa keenyaa bahuu akka qabnu amma illee gadi jabeessee yaadachiisa. Dirqama kana bahatuu hanqatuun bulee bubbulees tahe akka nama gaafachiisu dagatamuu hin qabu.
Nuti lammiileen Oromoo jireenya dhorkamnee, baqannee biyyaa baanee nagaa dhorkatamnee, lafti keenya alagaatti gurguramee lafa dhablee taanee, barannee hojii dhablee taanee waan jirruf furmaati nuuf jiru qabso keenya finiinsinee mootummaa Wayyaanee jilbeeffachiisuuf karaa hundaa akka sossoonu waamicha kiyya gad jabeessee haaromsa.
Sabooti cunqurfamoon, dhaabotni mirkanaawuu mirga ummatootaaf qabsoo irra jirtan, humnooti dimokraasii fi kabajamuu mirga dhala namaaf dhaabbatan hundi garaa garummaa nu gidduu jiru waliif beeknee fi walii dandeenyee Wayyaanee kuffisuuf qabsoo irratti akka wal tumsinu ABO waamicha isinii dabarsa.
Mootummoti fi hawaasi addunyaa mootummaan Wayyaanee dimokraatawaa dha jechuun gargaarsi isin kennitaniif abbaa irrummaa dhaaba tokkoo gad dhaabee, mirga dhala namaa bal’inaan dhiitaa jira waan taheef, gargaarsa gootaniif akka dhaabdanii fi dhiibbaa barbaachisu akka irratti gootan amma illee irra deebin waamicha keenya haaromsa.
Dhuma irratti barri haaraan kun bara nagaa, keessa keenyatti tasgabii, bara fayyaa fi dagaaginaa, bara injifannoo fi milkii akka nuuf ta’u hawwii qabnu irra deebi’ee miseensota, WBO, deggertoota, ummata keenyaa fi ummatoota cunqurfamoo impaayira sana keessa jiran hundaaf dabarsa.
Gadaan Gadaa Bilisummaa ti!
Injifannoo Ummata Oromoof!
Daawud Ibsaa
HD GS ABO
Muddee 31, 2011


text:
OPDO Irraa Jijjiirama Eeguun Lafa Loon Hinoollee Dikee Barbaaduudha
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Mudde 29, 2017
Finfinnee Oromiyaa
Qamadiif Garbuun ingirdaada, Daagujjaan Gargaaraa, Bisingaan Siphoo akka qabu namuu beeka. Akkasuma qabsoon Oromoo quucarsitoota qabsoof gantuu qabaachuu addaan baasee beekuun dirqama dhalootaati. Qabsoon uummata tokkoo dhaloota oladeemaa yoo qabaate egeree qaba. Keessattuu qabsoo ga’eessonni deggaran irra, qabsoo dhalattoonni haaraan deggaran egeree jabaa qabaata.
Hanga yeroon gahutti quucarsitoonni midhaanii olii kunneen midhaan faana aramamu. Gaafa aangi’an addaan dhiluun gaafa ga’u Maancidii(meeshaa qonnaa aramaaf itti gargaaraman) barbaadee qote bulaan ykn abbaan ardaa jara kanneen dhabama godha. Kana booda wantoonni midhaan sana xuuxan erga dhabamanii booda, midhaan gaariif midhaan guntuta ykn naqa tolu ta’u. Maancidiin qote bulaa Birraa aramaa midhaan fakkaatee guddate caraga.
Akkuma kana qabsaa’otaaf quucarsitoonni qabsoo wal faana saatii guksan nii qabu. Saatii wal faana guksan sanatti walumatti qabaa qabsaa’otaa taasisanii kunuunsuun gaariidha. Hanga dhumaatti walitti qabanii kunuunsuun garuu waandabaati. Adeemsa keessa addaan dhilamuun gaafa dhuftu maancidiin qabsaa’otaa jarreen dhabamsiisuu qaba. Kun tooftaa qabsoo jiraachisuuti jennee fudhanna. Diinni qabsoo Oromoo Oromoota fakkaattee waggoota dheeraa kunuunfamaa turterti ta’a. Haa badan saatiin ammaa aramaa qabsoof siphoo qabsoo addaan dhiluuf yeroon gaheera. Kanneen kanaaf maancidiin Qeerroo ol haa kaafamu jenna. Jarreen qabsoo keenya dhoraa turan haa caragnu. Jarreen kana gaafa caragnu qabsoof haala mijeessuu hubatuu qabnaa.
Qeerroo Bilisummaa Oromoo akka eelee sibiilaatti kanneen ilaalan jiru. Asumaan waan himuu feenu Qeerroon bilisummaa Oromoo eelee sibiilaa kan ariitiin ho’ee ariitiin qabbanaa’u miti. Naamusa mataasaaf akeeka mataasaa qabatee waan socho’uuf kaayyoo ganamaaf bakka laatee, kaayyoorratti ijaajjee hojjeta. Namoonni Qeerroo Bilisummaa Oromoo akka habaqiitti fudhatan afarsaa siyyaasaan yeroo afarsaa oolan agarra. Qeerroon Bilisummaa Oromoo habaqii afarsaan siyyaasaa asiif achi bubbutu miti. Kanaaf bakka kaayyoo isaaf jaallan ganamaa sana dhaabbatee qabsoo finiinsa. Afarsaa Siyyaasaa sagaliif sagaltama jala dhaabbachuus kanaaf danda’e. Kaayyoo irratti masakamuutu akkana.
Duuchaatti Oromoonis ta’e qaamni Oromoof falmu kamuu “Sangaan nii dhala jedhee sangaa jala eeguun” gowwummaadha. Sangaan sangaadha. Waan hinjirre waan hinjijjiiramnerraa jijjiirama yeroo eegnu hinqabnu. Jijjiirama kan fidu kaayyoo jabaa uummataa fudhatee kan sochiirra waggoota dheeraaf jiru adda Bilisummaa Oromoo ta’u hubachuun barbaachisaadha. OPDO irraa jijjiirama eeguun bakka Loon hinoollee Dikee barbaaduudha. OPDO’n bittillee garboonfataati. Bixxillee kana dhabamsiisuun garboonfataa dhabamsiisuudha. Waan ta’eef FXG bakka maraa finiinsinee jirru gad haa jabeessinu.
Uummanni Oromoo Qawwee saamamee ture haa deeffatu. Kan danda’u haa bitatu. Kan Qawwee bitachuu dadhabe Eeboo isaa haa qarsiifatu, Maancaa haa tumsiifatu, Shimala haa muratu. Qabsoo jalqabaa caasaa Wayyaanee OPDO bakka maraa bubbutuuf dhabamsiisuu irratti haa hojjetu. Qabsoo roga maraan finiinee jiru gad-haajabeessinu.
Injifannoon Uummata Oromoof
Gadaan Gadaa Xumura Garbummaati
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Mudde 29,2017
Finfinnee Oromiyaa
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Related


text:
Balaan abidda jiddugala gabaa Kemeeroovoo nama 64 ajjeese, ijoolleen baay'een badaniiru
Bakka gabaa magaalaa Kemeeroovoo Seerbiyaa keessa bakka albuudni kasalaa baasamuutti abidda ka'een yoo xiqqaate namoonni 64 du'uun isaanii beekameera.
Ijoollee 41 dabalatee yoo xiqqaate namoonni 64 wayita dhabaman, gar tokkeen gamoo kanaas balaa jala akka jira.
Abiddi kun kan ka'e mataa Gamoo guddicha Wiinteer Cheerii jedhamu irra keessaa wayita ta'u, baay'inni namoota balaan kun irra gahee ammoo kanneen mana siniimaa keessa turan ta'uun beekameera.
Abidda kana jalaa bahuuf namoonni wayita karaa foddaa utaalan vidiyoon midiyaalee hawaasaa irratti maxxanfame ni mul'isa.
Hoojjettoonni yeroo balaa hanga 660 ta'an bakka balaa kanaatti argamuun lubbu baraaruuf tattaaffii godhurratti argamu.
Sababni abidda kanaas hanga yoonaatti kan hin baramin ta'us angaawonni garuu qorannoo jalqabaniiru.
Kemeeroovoon bakka albuudni kasalaa guddichi itti argamu wayita taatu, Mooskoorraa gara baha KM 3,600 fagaatte argamti.
Chaansilaara Awustraaliyaa kan ta'an Sebaastiyaan Kuurz fi Ministirri Dantaa Alaa Laatiivaan Edigaars Riinkeeviks maatii, firootaa fi hiriyoota namoonni balaan kun irra gaheef gadda isaanitti dhagahame ibsaniitu.
Abidii kun kan ka'e akka lakkoofsa biyya keenyaatti guyyaa keessa sa'aatii torbatti wayita ta'u naannoo agarsiisi addaa addaa keessatti taasifamutti ture, jechuun midiyaan biyyattii tokko gabaaseera.
''Akka odeeffannoo argameettis, baaxii gamoo kanaatu mannen sinimaa lama irratti kufe,'' jechuuniis Koreen Qorannoo Raashiyaa ibsa isaanii keessatti dubbataniiru.


text:
Abdii Boruutiin*
Gara dhimma mata-duree kanaatti otuu hin seenin dura, jechootni lamaan AFD fi PAFD Afaan Ingiliziitiin (AFD = Alliance for Freedom and Democracy; PAFD = Peoples’ Alliance for Freedom and Democracy) yommuu ta’an, barreeffama kiyya keessatti ittifayyadamuudhaaf akka natti tolu garuu Afaan Oromootiin akkanattin ibsa:
AFD = TBD (Tumsa Bilisummaa fi Diimookraasii)
PAFD = TUBD (Tumsa Uummataa kan Bilisummaa fi Diimookraasii)
Asirratti wantin hubachiisuu barbaadu, warri tumsa kana ijaaran, yoo jechoota lamaan kana Afaan Oromootiin karaa biraatiin kan hiikan ykn ibsan ta’e, dogoggora asitti godhameef dursee dhiifama gaafachuun fedha. Itti aansuudhaan, warra ykn jaarmayoota tumsa haaraa kana ijaaraniin baga gammaddan, baga milkooftan jechaa; tumsi haaraan kuni ammoo kan humna cimaa uumee, injifannoo fidu akka ta’u hawwii kiyya ibsuun barbaada.
Kaayyoon barreeffama kiyyaa waayee tumsa lamaan kanaa labsuu otuu hin taane, akka yaada, ilaalcha fi hubannoo dhuunfaa kiyaatitti, dhiibbaa isaan mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti qaban; akkasumas tumsi kun lamaan akkamitti akka hubataman yookaanis hubatamuu danda’an yaada koo ibsuufi. Akka yaadolee namoota garagaraa irraa hubatamutti, tumsi kun lamaan garaagarummaa akka hin qabnetti fudhatama. Haa ta’u malee, akka ilaalcha kiyyaatitti, kaayyoon tumsa lamaanuu walfakkaataa ta’uu malullee, TUBDn TBD irraa adda akka ta’un hubadha. Qabxii guddaan kan TUBD TBD irraa adda taasisu, tumsi haaraan kun (TUBDn) tumsa bilisa baastota ykn jaarmayoota saboota cunqurfamoo qofaa waan hammateefi. Waan kana ta’eef ammoo, dhiibbaan tumsi kun mooraa QBO keessatti fidu akka yeroo TBD sanaa ni ta’a jedhee hin yaadu. Yeroo TBDn ijaarame sana komii guddaan uumame fi mooraa keenya keessatti waldhabbii fide, waan tumsi sun jaarmayoota Habashaa hammateefi natti fakkaata.
Haallii tumsi haaraan kun ittiin uumame garuu kan yeroo sanaarraa waan adda ta’e natti hin fakkaatu. Maal jechuu kooti? Jaarmayoota keenya keessa isaanii beekuu baadhullee, yeroo TBDn uumame sana jaarmayoota keenya jidduutti ijaarsa tumsa sanaarratti waliigalteen waan godhame natti hin fakkaatu. THBO (ULFO) yeroo sanaa keessatti addaan faffaca’insaaf sababa guddaa kan ta’eyyuu waayee ijaarsa TBD ti jedheen yaada. Mooraa QBO keessatti waliigaltee fi tokkummaan otuu hin uumamin tumsa alaa keessumaayuu jaarmayoota Habashaa waliin tumsa ijaaruun sun rakkoolee adda addaa fide jedheen amana. Har’as taanan, ABO duraan garee lama turan (ABO Shanee fi ABO QC) tokko ta’anii, waliigaltee uumanii tumsa haaraa kana (TUBD) haa ijaaran malee, ammallee jaarmayootni Oromoo, kan kaayyoo walfakkaataa qaban akkuma garagara hiramanitti waan jiraniif; haalli tumsi TUBDn ittiin uumames kan yeroo sanaarraa adda waan ta’u natti hin fakkaatu jechuu kooti.
Akka yaada fi hawwii kiyyaatitti, silaa kan dura ta’uu qabu ykn dursuun irra ture, sadarkaa duraarratti yoo danda’ame TOKKUMMAA yoo hin danda’amne ammoo TUMSA jaarmayoota Oromoo mooraa QBO keessatti uumuu fi sana booda tumsa alaa ijaaruutu gaarii ture. Waayee kanarratti kanaan duras, waggoota muraasa dura barreeffama tokko dhiyeesseen ture. http://gadaa.com/oduu/5136/2010/08/04/tumsa-hunda-hammataa-alaa-dura-tokkummaan-ykn-tumsi-mooraa-qbo-keessatti-ijaaramuu-qaba/ Haa ta’u malee, sadarkaa kana eeguu dhiisuun rakkoo waan fidu natti hin fakkaatu. Hanga tumsi haaraan kun (TUBDn) jaarmayoota saboota cunqurfamoo, kan kaayyoo fi galii walfakkaataa qaban, hammatetti wanti walitti nama mufachiisu waan hin jirreef, jaarmayootni Oromoo hafanillee suuta suuta tumsa kanatti dabalamuu ni danda’u jedheen yaada.
Sadarkaa kamiyyuu haa ta’u, tumsa jaarmayoota saboota cunqurfamoo ijaaruun baay’ee barbaachisaa fi murteessaa dhas. Ammas taanaan ejjannoon kiyya Habashoota wajji tumsa uumnee kaayyoo keenya galiidhaan ni geenya jechuun baa’yee na rakkisa. Kan bilisummaa fi abbaabiyummaa keenya humnaan nurraa fudhate Habashaa ta’ee otuu jiruu, isaan waliin tumsa uumnee galii keenya bakkaan geenya yoo jennu ofgowwoomsuu hin ta’uu? Dhugaa dubbanna yoo jenne, Habshootni kan Oromoo barbaadan tooftaadhaaf ykn nutti fayyadamuuf yoo ta’e malee, isaan wajjin tumsa ijaarree kaayyoo keenya galiidhaan gahuun akka hin danda’amne seenaa irraa baruun waan nama dhibu natti hin fakkaatu. Yoo dhugmuatti humnootni Habashaa, kan hiree murteeffannaa uummatootaatti amanan jiraatani fi isaan kun nu waliin tumsa ijaaruu barbaadan ta’anillee, booda akka rakkoo nutti hin fidne dura humnoota bilisummaa cimsuun wabii ta’uu danda’a jedheen amana. Kanaaf, tumsi jaaramyoota saboota cunqurfamoo keessumaayuu yeroo ammaa murteessaa dha.
Asirratti wanti hubachuu qabnu tokko, nafxanyootni haaraan (Wayyaanotni) fi nafxanyootni moofaan (Minilikootni haaraan) har’a aangoo fi qabeenya Oromiyaarratti waliin mormu malee, isaan hanguma fedhan waliigaltee dhabanillee, ilmaan sanyii tokkoo ti. Bakkee tokkotti waliif quuqamuun isaanii hin hafu. Hunda caalaa ammoo, diinni isaan lamaanuu waliin qaban saboota cunqurfamoo keessumaayuu saba ykn uummata Oromoo ti. Kun dhugaa lafarra jiruu dha. Ana kan na sodaachisu siriidhaa, har’a humna saboota cunqurfamoo kanatu laafaa ta’e malee; otuu humni keenya cime, Wayyaanotni fi Minilikootni haaraan waliigaltee uumanii tumsa akka waliif ta’uu danda’an shakkiin waan jiru natti hin fakkaatu. Isaan lamaanuu, akka nutti himaa jiranitti, eegdota immiyyee Itoophiyaa isaanii waan ta’aniif jechuu dha. Balaan kunis ammuma hubatamuu qaba. Otuu hin durfamin dursuun barbaachisaa dha. Malli fi falli kanaa ammoo humna bilisummaa saboota cunqurfamanii cimsuu dha. Humni kunis cimuu kan danda’u yoo tumsi jabaan uumame qofaa dha.
Egaa, gara xumura barreeffama kiyyaatti deemuuf, akka hubannoo kiyyaatitti, TBD fi TUBD jidduu garaagarummaan jira jedhee waanan yaaduuf, namootni beekaniis ta’ee otuu hin beekin; hubataniis ta’ee otuu hin hubatin, tumsa haaraa kana busheessuuf yaada diigaa irratti dhiyeessuun sirrii natti hin fakkaatu. Ani tumsa kana bakka bu’ee isaaf dubbachuuf otuu hin taane, kun barbaachisaa waan ta’eef; jaarmayootni hafanillee, kan kaayyoo walfakkaataa qaban, itti dabalamuudhaan humni tumsa kanaa cimee jijjiirama tokko akka fidu hawwii kiyya. Karaa biraatiin ammoo, dhaamsi ani carraa kanaan dabarfachuu barbaadu, yeroon jaaarmayoota bibixxilanii; beekumsa, dandeettii, qabeenya fi humna gara gara hiran dhaabbachuu qaba. Yeroon yeroo tokkummaa ykn tumsa ijaaranii humna mooraa keenyaa ittiin cimsan ta’uu qaba malee, yeroo uummatni Oromoo yoomiyyuu caalaa jiruu fi jireenya hamaa keessa jiru kanatti gara gara hiramuun bu’aa hin qabu. Yeroon ammaa yeroo Wayyaaneen yoomiyyu caalaa biyya keenya fi eenyummaa keenya balleessuuf; sanyii keenya duguuguuf murattee kaatee waan ta’eef, badii dhumaa kanarraa ofoolchuun dirqama Oromummaa ti.
Galatoomaa!
* Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Dhuukkuba Sarre Maraataa
Raabiisiisiin Vaayirasiin kandadaarbuufi dhukkuba faalama sammuuilmaan nammoota irraa fi bineensoota dhiga ho'aa qabaan irra kan gessuu[1] Malattootnii jalqaba irrati argam ho'a qaamaa fi bakka itti quunameerati dhageeti hiddaa dha.[1] Mallattootnii itti annunn dhagaa'aaman sochilee nama jeeqan, gamachuu to'aachuuf rakkisuu soddaa bishaani,kutaalee qaamaa tokko tokko sochoosuu dadhabuu, bitaa galuu fioff walaaluudha.[1] Malatootnii erga mul'atan booda, Raabiisiin yeroo maraa du'a fiida.[1] Yerroon dhukkuubichaan qabamuu fi malatoolee ilaaluu giduu jirruu ji'aa tokkofi ji'a sadii gidduudha. Ta'ulee, yerron kuuni torbee tokkoo gaddi haama waggaa tokkoo caala garaagarumaa qabachuu danda'aa.[1] Dheerinii yeroo kan hundaa'uu yeroo vaayiirasichii gidduu galaa sirna narvii gahuuf itti fuudhatuu irrati.[2]
Contents
Sababaa fi Qooranaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Raabiisiin bineensoota birraa irraa gara ilman namaaniti darba. Raabiisiin kan namati darbuu, bineensii faalamee yeroo nama nyaatuu yookin taraaruu dha.[1] Gooroorii bineensa dhuukuubichaan qabamee yoo mukoos meembreenni binensa yookkin nama birraa wajjin wal quuname dhuukuubichii dadarbuu danda'a.[1] Raabiisiin nammoota qabattu yaroo baay'ee saree irra dhuufa.[1] Caalmaa 90% ira Raabiisiin biyyoolee sarooni Raabiisii qaban irrati umamuu saroota irraa dhuufa.[3] BiyooleeAmeerikkaa keesa,hiddi simbira haalkani baay'inaan dhuukkuuba Raabiisii namattii fiduu, haami 5% gadi immoo saroota iraa dhufa. [1][3] Bineensooni akka hantuutaa jirran yeroo bay'ee dhuukuubichaan hin qabamanii.[3] Vaayirasiin Raabiisii gara samuuti kan bahuu narvoota peerifeeraalii hoordoofuuni dha. Dhuukuubichi kan qooratammuu danda'uu erga malatootnii isaa jelqaban booda dha.[1]
Ittiisaa fi Wal'aansa[edit | Lakkaddaa gulaali]
To'anaa bineensootaa fi sagantaaleen talaali balaa Raabiisii sababa sareedhaan dhuffuu biyoolee adugnaa bay'ee irraa hir'iseera.[1] Uumatoota balaa guddaa ira jiraaniif yammuu saaxiila hin bahiin talaalii kenuun ni goorfama. Namootnii balichaaf saaxiilamaan, namoota siimbira halkanii wajjin hoojatan fi namoota baka Raabiisiin baay'inaan argammuuti yeroo bay'ee dabarsanii dha.[1] Namoota raabiisiiti saaxilaman kessaa,talaalin Raabiisiifoo yeroo tokko tokko Raabiisii iimuunooguloobiiniiyoo malatooleen dhuukuubichaa mul'aachuu otto hinjalqabiin kenamee dhuukuubicha ittisuuf gargaaruu.[1] Baka maddaa daqiiqaa 15f saamunaa fi bishaaniin,ayoodiinii piirooviidoniiyookiin saamuunaa dhangala'aa tiin dhiqquun vaayiirasii ajeesuu nidanda'a. Akasuumas tamsaa'iina dhuukuubicha hambisuu danda'a. [1] Erga malatootnii mul'atan booda namoota muurraasatuu dhuukkuubiicha irraa haafee. Kuuniis wal'aansa guddaa kan piirootookoolii Miilwaa'uukkee jedhamuun beekamuuni dha.[4]
Talaallii[edit | Lakkaddaa gulaali]
Talaaliin Raabiisii Talaaliiittiisa raabiisiif gargaaruu dha.[5] Kan buu'aa qabeesa ta'ee fi balaa kan hinqabnee muurasni jirruu. Ergaa namnii vaayiirasii Raabiisiin sababoota akka ciniinaa saretiin yookiin siibmira haalkaniitin saaxiilamuu fi erga saaxilameen bodda dhuukuubicha ittisuuf gargaara. Dandeettiin-dhibee- ittisuu kan hama-qooricha saddii boda argamuu ciimaa fi yerroo dheraa kan turu danda'uu dha. Yeroo bay'ee kan kenammuu gogaa yookiin irree irati limo waraaniidha. Erga saaxiilaamaan booda talaaliin yeroo- hunda kan fayadammuuimmuunoogiloobbuuliinii Raabiisii wajjiinnii. Namootnii balaa saaxiilamuu guddaa irra jiraatani, yeroo saaxiilamuuf dandaa'aniin duura talaalamuun issanii ni gorfama. Talaaliileen namoota fi bineensoota irrati nihoojettuu. Daandeetii- sarootnii dhibiicha ittisan ijjaruun dhibee namoota irra ittisuf mala bu'aa qabesa dha.[5]
Oof- eegannoo[edit | Lakkaddaa gulaali]
Namootnii miiliiyoonoota addunyaa keeseti talaalamani jirruu, kuusin tilmaamaman namoota millioyoona 250,000 ta'an ittusin isa ni tilmaamama.[5] offeganoon godhamuu dan'aan garee umrrrii hundumaaf ni jirruu. namootnii % 35 fi %45 gidduu jiran bakka limoon warraanamee irati yeroo muraasaaf dimachuu mul'issuu. Namootnii %5 fo %15 gidduu hoo'a qaamaa,dhukkuuba sammuu,dhuukuuba garraa qabaachuu ni danda'uu. Raabiisiin saaxilamuun boda balaan issan itti fayyadamuu wajjin walqabattee dhuffuu hin jirruu. Talaaliileen baay'een tiimeeroosaa of kesaa hin qabanni. Talaalileen tishuulee naarvoota irraa hojeetaman biyyoole muraasa kessati ni fayadammuu, bay'inaan Eshiyyaa, Ameeriikaa kibaa kessati haata'uu malee, bu'aan issani xiqaa fi rakkoo caalaa qabuu. Isaaniitii fayadamuun Buufataa Fayyaa Adhunyaatiin hin goorfamuu.[5]
Bara 2014 irraa jalqabee,gattin waligalaa Dollara Ameerikkaa 44 fi 78 gidduu baasa.[6] Ameerikkaa Kaabbaa kesatti sangantaan talaalii Raabisii tokko Dollara Ameerikkaa 750 baasa.[7]
Qoorannaa tamsaasa dhiibee[edit | Lakkaddaa gulaali]
Raabiisiin bara tokkoo kesatti nammota 26,000 hanga 55,000 adduugnaa mara keesattii ajjeesa.[1][8] Duunii 95%ira kan caaluu kan uumamuu EshiyaafiAfrikkaa keesa dha.[1] Raabiisiin biyoollee 150 ira caalan kessa ardii Antartiikaan alla arrdillee hunda keesatii argama.[1] Umatootni milliyoona 3 irra caalan nanoolee Raabiisiin itti argamuu keesa jiraatuu.[1] Awuuroopaa fi Awuustraliyyaa keesati, Raabiisiin haarka-caalaati siimbira haalkannii kesatii argama.[9] Nammootni odooloota xiixiiqoo irrati jirratan raabiisii goonkuumaa hin qabaannii.[10]
Waabbii[edit | Lakkaddaa gulaali]
- ↑ 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 1.10 1.11 1.12 1.13 1.14 1.15 1.16 1.17 "Rabies Fact Sheet N°99". World Health Organization. July 2013. Retrieved 28 February 2014.
- ↑ Cotran RS; Kumar V; Fausto N (2005). Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease (7th ed.). Elsevier/Saunders. p. 1375. ISBN 0-7216-0187-1.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 Tintinalli, Judith E. (2010). Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide (Emergency Medicine (Tintinalli)). McGraw-Hill. pp. Chapter 152. ISBN 0-07-148480-9.
- ↑ Hemachudha T, Ugolini G, Wacharapluesadee S, Sungkarat W, Shuangshoti S, Laothamatas J (May 2013). "Human rabies: neuropathogenesis, diagnosis, and management.". Lancet neurology 12 (5): 498–513. PMID 23602163. doi:10.1016/s1474-4422(13)70038-3.
- ↑ 5.0 5.1 5.2 5.3 "Rabies vaccines: WHO position paper". Weekly epidemiological record 32 (85): 309–320. Aug 6, 2010.
- ↑ "Vaccine, Rabies". International Drug Price Indicator Guide. Retrieved 6 December 2015.
- ↑ Shlim, David (June 30, 2015). "Perspectives: Intradermal Rabies Preexposure Immunization". Retrieved 6 December 2015.
- ↑ Lozano R, Naghavi M, Foreman K, Lim S, Shibuya K, Aboyans V, Abraham J, Adair T, Aggarwal R (Dec 15, 2012). "Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010.". Lancet 380 (9859): 2095–128. PMID 23245604. doi:10.1016/S0140-6736(12)61728-0.
- ↑ "Presence / absence of rabies in 2007". World Health Organization. 2007. Retrieved 1 March 2014.
- ↑ "Rabies-Free Countries and Political Units". CDC. Retrieved 1 March 2014.


text:
Ministriin dhimma alaa US mootummaan Ethiopia Onkoloolessa 8 labsii yeroo hatattamaa ka hiriira mormii fi hookkara Oormia fi naannoo Amaaraa ilaalchisuun ibsa baasee jira.
Ajaja mana murtii malee hidhaa yaada ofii ibsuun ugguramuu, Inteneetii cufuu, wal ga’ii uummataa ugguruu, uggura sa’aa kaa’uu labsiin kun ajaje dhiibbaa inni qabaatu ilaalchisee US isee yaaddesse jedha ibsi kun.
Labsiin kun yeroo kana hojii irra oola taanaan rakkoo siyaasaa qabbaneessuu caalaa ittuma hammeessaa adeema .
Sirna siyaasaa hunda haammatee fi walabummaa bu’uuraa kabajuun roorroo hiriirtonni mormii fi lammiiwwan Itiyoopoiyaa ka biroon qaban ibsuuf barbaachisaa dha.
Waamicha keenya yeroo dheeraa mirga heerri walabummaan yaada ofii akka ibsan akkasumas mirga wal ga’uu lammiiwaniif mirkaneesse mootummaan Itiyoopiyaa akka kabajuu fi isaatii akka kabaju yaada ofii wlabummaan ibsachuu akka kabaju, kanneen mirga isaanii gama nagaan eegsifachuuf utuu falmanii hidhe akka hiikuuf irra deebinee gaafanna jedha ibsi kun.
Qaamni martinuu tarkaanfii hookkaraa kan itti dabalaa biyyattii keessatti raawwachuu irraa akka of qusatu cimsinee jajjabeessina. Mariin karaa nagaa jijjiirama Iiyoopoiyaa keessaaf daandii dha. Lubbuun namoota qulqulluu hedduun badeera waa hedduunis manca’eera jedha ibsi kun.
Xumura irrattis Prezidaantiin Itiyoophiyaa Mulaatuun Onkoloolessa kudhan ibsa paarlaamaa biyyattiif kennan keessatti komeewwan hiriirtota mormiitiin dhihaatan keessaa haga tokko kannneen akka mirga abbummaa lafaa fi jijjiirraa haala filannoo akka deebii itti kennan dubbachuu isaanii ni simanna.
Mootummaanis cichaawwan kana hatattamaan hojii irra akka oolchu waltajjii siyaasaa banaa taasisuu dhaan walabummaan bu’uuraa fi mirgi dimokraasii heera Itiyoopiyaa irra taa’ee jiru kbajamuu isaa akka mirkaneessu jajjabeessina jedha ibsichi.
Muummichi Ministeeraa labsiin yeroo hatattamaa kun mirgawwan dhala namaa heera Itiyoopiyaatiin mirkaneessaman hin duugu jedhanis qalbeeffannee jirra irra jedha ibsi ministrii dhimma alaa Yunaayited Isteetisiin ba’e kun.
Gabaasa sagalee dhaggeeffachuudha kana cuqaasaa


text:
Hirriba gahaa rafuun dhadhabbii qaamaa dhabamsiisuu fi yeroo hojii keeessan guyyaatti xiyyeeffannoon akka hojjatan isin gargaara.
Kana malees qaamni haala gaariin humna akka argatu gochuun ofiisaa dhibee irraa humna ittiin ittisu isaa guddisa.
Haata’u malee, faallaa kanaan sa’aatii dheeraaf rafuunis miidhaa mataa isaa danda’e akka qabu ogeeyyiin nihimu.
Sababa gara-garaan nan-dadhabe jechuun guyyaatti sa’aatii 10 fi isaa ol namoonni rafan adeemsa yeroo keessa haala fayyaa isaanii irratti rakkoo uumu jedhu ogeeyyiin.
Guyyaa keessatti sa’aatii 7 hanga 8 rafuun barbaachisaadha kan jedhan ogeeyyiin kunniin, sa’aatii isaan ol rafuun garuu fayyaaf balaafamaadha jedhu.
Qorannoon Piroofeesarri Yunivarsitii Haarvaard Suuzaan Reedliin fi michoonni isaanii geggeessan kana kan mul’isudha.
Rakkoo sa’aatii dheeraaf rafuun fayyaa namaa irraan ga’u:
Saaxilamummaan dhibee onnee nidabala: namoonni sa’aatii dheeraaf rafan sirriitti warra rafanirra caalmaa dhibbantaa 34 carraa dhibee onneef saaxilamuu qabu.
Kanaan wal-qabatees dubartoonni sa’aatii dheeraaf rafan carraan rakkoo kanaaf saaxilamuu isaanii olaanaadha jedhameera.
Kana malees, qorannoon waggaa lama har’aa geggeffame ammoo sa’aatii dheeraaf rafuun rakkoo sammuu keessatti dhiigni dhangala’uu akka dabalu mul’isa.
Furdinaaf nama saaxila: hirribni baay’ee furdina qaamaa gar-malee waliin akka wal-qabatu ragaaleen ni-mul’isu.
Sa’aatii raftanitti qaami keessan humna baay’ee hin-baasu, sababa kanaan kaalorii xiqqoo guba.
Kun ta’uun ammoo furdinni qaamaa akka dabalu godha.
Saaxilamummaa dhibee sukkaaraa dabala: baay’isanii rafuun dhiiga keessatti hammi sukkaaraa akka dabalu gochuun saaxilamummaa dhibee sukkaaraa dabala.
Hammi hirribaa baay’ees saaxilamummaa dhibee sukkaaraa akaakuu 2 dabala.
Mukuuf nama saaxila: hamma hirribni addaan ciccituun dhiibbaa miira irratti qabu hunda hirribni baay’achuun rakkoo kanaaf nama saaxila.
Sa’aatii dheeraaf hanga rafan carraa qaamni sochii ga’umsa qaamaa irratti taasisu nihi’isa, kunis sababa jijijjiiramuu miiraaf sababa kan ta’an irratti dhiibbaa uuma.
Qaamni sa’aatii dheeraaf sochii malee taa’uunsaa mukuu fi miira ammaa ammaa jijjiiramuuf nusaaxila.
Mataa bowwuuf nama saaxila: mataan bowwuu hir’iba dhabuun isin mudatu hirriba dheeraa rafuunis isin quunnamuu danda’a.
Kana malees sa’aatii dheeraaf raftanii wayita dammaqxan qaamni ciree yeroodhaan argachuu malu ture kan akka Shaayii, bunaa fi si’eessituu kaan hin-argatu.
Kunis miira keessan irratti dhiibbaa wayita uumu , guyyaa guutuu mataa bowwuuf saaxilamuu dandeessu.
Dhibee dugdaaf nama saaxila: biiroo keessa sa’aatii dheeraaf hojiirratti dabarsitanii galgala dadhabbii irraa boqochuuf rafuun keessan sa’aatii sochii ga’umsa qaamaaf qabdan isin dhabsiisa.
Gama kanaan oolmaan sochii hin-qabne keessan adeemsaan lafee fi maashaa keessan irratti humna dhiibbaa uumuu qaba.
Kun ta’uun ammoo dhibee dugdaa fi dhiibbaa fakkaataniif isin saaxila.
Kana malees, sochii qaamaa taasisuu dhiisuun keessan si’aa’ina sammuu irratti harkifannaa fi saaxilamummaan dhibees ta’e du’aa akka dabalu godha.
Madda: prevention.com
(Irra deebiin kan maxxanfame)


text:
Gareen naga eegumsa tokkummaa mootummootaa ennaa isaan hojii qorannaa magaalaa Siiriyaa geggeessaa akkasumas qorattoota meeshaa keemikaalaa eegaa turanitti dhukaasi fi dho’iinsi isaan mudachuu hoogganaa dhaaba ittisa meeshaa keemikaalaa Ahmet Uzumucu beeksisaniiru.
Balaan kun kan dhaqqabe Kibxata darbe ennaa ta’u gareen qorannaa sun gara Damascustti deebi’ee jira.
Maddeen tokkummaa mootummootaa VOAf akka ibsanitti gareen ennaa balaan sun dhaqqabetti miseensonni garee naga eegumsaa balaan madaa’uu irra ga’ee jira.
Gareen qorattootaa kun yoom Doumatti akka bobba’u hin beekamin jira jechuun hoogganaan dhaaa ittisa meeshaa kiimikaalaa ibsaniiru.


text:
Atleetiin Oromoo Ganzabee Dibaabaa fiigicha m5000 Carlsbad, California itti geggeefame moo’atte. Ganzabeen fiigicha kana moo’achuu qofa osoo hintaane sa’aan isiin ittiin galtes baay’ee isa duraa irra fooyya’aa ture. Fiigicha kana Ganzabeen daqiiqaa 14:48 galuudhaan kan xumurte. Sa’aan kuni Ganzabee addunyaa irratti m5000 sa’aa kanaan xumure isa 2ffaa isii godha. Ganzabeen daqiiqaa 14:45 itti galteerti osoo ta’ee fiigicha mana keessaatiin rikoordii haarawa galmeessist ture. ganzabeen m5000 nama saffisa lammaffaatiin xumure ta’uudhaan maqaa isii galmee seenaa irra keetteerti.
Ganzabeen fiigicha mana keessatiin ammatti rikoordii afur harkaa qabdi. Fiigicha Carlsbad itti godhameen obboleettiin Ganzabee, Xurunesh Dibaabaa, bara 2005 daqiiqaa 14:51n ture kan xumurte.
Fiigicha Carlsbad kana irratti 1ffaa hanga 3ffaa ta’uudhaan kan xumuran atleetota Itoophiyaati. Galatee burqaa daqiiqaa 15:13 galuudhaan 2ffaa taatee yoo xumurte. Daqiiqaa 15:18 raawwachuudhaan 3ffaa kan taate Wuddee Ayaleewuuti.
Wolmorkii worra dhiiraa jiddutti Carlsbad itti geggeeffameen worri dhiiraa Itoophiyaa bakka bu’an sadarkaa 1ffaa – 10ffaa keessa seenuu hindandeenne.


text:
QUUNCA’UU/MADAA’UU QAAMA SAALAA – Genital Ulcer Syndrome
Qaamni saalaa dhiiraa ykn kan dubaraa sababa baakteeriyoota (akka Treponema pallidum, Heamophilus ducreyia, Chlamydia trachomatis, Klebsiella granulomatis ) ykn Vaayirasii [Herpes simplex virus(HSV-1 fi HSV-2)] jedhaman kan wolqunnamtii saalaatiin daddarbaniin quunca’uu ykn madaa’uu danda’a. Quunca’uun qaama saalaa kun ammoo sababa garagaraatiin carraa Vaayirasiin HIV nama isa qabuu irraa gara nama isa hin qabnetti daddarbuu dachaa shanii hanga saddeetii dabaluu akka danda’u qorannooleen hedduu ni addeessu. Sababota carraa daddarbuu kana dabalan keessaa:
– Quunca’uun qaama saalaa carraa vaayirasiin HIV madaa saniin seenuu dabala
– Baakteeriyaa ykn vaayirasii madaa ykn quunca’uu san fide ittisuuf sirni ittisa qaamaa waan seelii dhiiga adii achitti bobbasuuf HIV-in seelii dhiiga adii haala salphaa ta’een achitti argachuun gara qaamaa seenuu danda’u
– Akkasumas nama Vayirasicha wojjiin jiratu irratti naannoo madaa sanitti vaayirasichi lakkofsaan waan heddumaatee argamuuf carraa nama kanatti daddarbuu olkaasa.
Maal haa goonu?
* Iftoominnaan rakkinna jiru ogeessa yaalatti himachuun yaala argachuu.
* Dhukkubni kun saal-qunnamtiin waan daddarbuuf hiriyyaa dhiiraa ykn dubaraa keenyas qorachiisuufi yaalachisuu. Yeroo tokko tokko isaan keessaa tokko baakteriyicha ykn vaayirasicha qabaatee mallattoo dhukkubichaa mul’isuu dhabuun isa kaanitti daddabarsaa jiraachaa waan jiruuf isaan lachuu yaalamuu qabu jechuudha.
* Wolqunnamtii saalaa of eggannoon xiqqaate gochuu dhabuu.
* Hanga madaan fayyuuf wolqunnamtii saalaa dhaabuu/dhiisuu.
* Koondomii fayyadamuu.
* Ogeessa yaalaa wojjiin mari’achuun qorannoo HIV gochuu.
* Jijjirraa amalaa barbaachisoo ta’an kan carraa dhukkuba saalqunnamtiin daddarban guddisan irraa fagaachuu (fkn hiriyyaa saalqunnamtii heddu yoo qabaanne kana dhiisuu).
* Xaxaa yaalamuu dhabuu irraa dhufan keessaa tokko madaan kun namatti deddebi’uu, yeroo tokko tokko ammoo madaan sun haalaan guddachaa deemuun hanga qaamni saalaa sun nama irraa cituu fi akkasumas turtii yeroo dheeraan booda qaamota akka sammuu, manjalloo fi narvii ijaa irrattis rakkoo fiduu danda’a.
—
Hub: Suuraa iddoo ‘comment’ jalqaba irraa ilaluu dandeessu
Fayyaa ta’aa!
Horaa, bulaa, deebanaa!
—
©Dr. Nuredin L.
- 437Shares
- Tweet


text:
Ahimad Taqii
Ahimad Taqii (1942? - ) qabsaawaa miseensa Waraana Bilisummaa Oromoo warra jalqabaa keessa tokko. Ahimad Taqii waraana Xirroorratti wareegame.
Seenaa Duubaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Ahimad Taqii abbaasaa Muhaammad Rashaad fi harmeesaa Maariyaam Ahimadirraa naannoo bara 1942 dhalate. Ahimad kan dhalate Oromiyaa Bahaa, Aanaa Habroo ganda Balballeettii jedhamtu keessatti. Ahimad maqaa warri baasaniif yoo ta'u aqaan qabsoosaa Hundee ture. [1]
Ahimad-Taqii yeroo umuriinsaa digdama ta'u obboleessasaa Muttaaqii fi boodarraa ammoo obboleessa kan biraa Israafiil wajjin magaalaa Galamsootti galanii daldala eegalan. Jeneraal Taaddasaa Birruu sochii Waldaa Maccaa fi Tuulamaa keessatti godheen wayita magaalaa Galamsootti hidhame, Ahimad-Taqii isaan wajjin wal bare. Akkuma garaa wal baraniin, rakkoo ummata Oromoo fi mirga dhala namummaa dhabuu ummata Oromoo kaasanii yaada wal-jijjiiruf carraa argate.[1]
Ahmad Taqii ummata naannoo Galamsoo jiran miidhaa sirni nafxanyaa ummata Oromoorraan ga'aa jiru hirree tokkoon ofirraa ittisuu akka danda'an gorse. Mirga nafxanyootan irraa fudhatame qabsaa'anii deebifachuu akka qaban onnachiisan. Ummata dadammaqsuu fi onnachiisuun booda, namoota filataman meesha waraanaa hidhachiisuf qophii xumuran. Boodarra, Elemoo Qilxuu qabsaawota fudhatee gara Gaara Gubbaa Qorichaa deeme. Ahimad Taqiinillee bakka Buubbee jedhamtu kan Galamsoorraa 33km argamtutti qabsaawotatti dabalame.[1]


text:
Magaalaalee Oromiyaa adda addaa keessatti, hoji-dhaabinsa mormii fi lagannaa gabaa geggeessamaa ture hordofee, humnoonni raayyaa ittisaa, har’a, daldaltoota suuqii isaanii banatanii hojii jalqabuu yaalaniin, “ammaan dura, maaliif cuftan” jechuudhaan, akka hin banne dhorkaa, namoonnis akka manaa hin baane doorsisaa turan jechuun jiraattonni himataa jiran. Godinaa Harargee Bahaa, magaalaa Awwadaay keessatti immoo, kaleessa dargaggoon Eliyaas Ahmed Alishoo jedhamu, raayyaa waraanaan dullaan tumamee ajjeesamuu maatiin isaa Raadiyoo Sagale Ameerikaaf ibsanii jiran.
Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa


text:
Mana murtii olaanaa Federaalaa dhaddacha 4ffaa tti deemsi ragaa ittisaa dhaggeefachuu Wiixata darbee jalqabamee ture Kibxata kaleessaa waaree boodaa kaasee addaan cite jira.Kaleessa yeroo addaan cite sana immo manni murtii ibsa kenne hin qabu jedhu Abukaatoo Wandimmuu Ibsaa.
Har’a ganama mana murtii yeroo dhaqqaban himatamtoonni mana hidhaa Qilinxoo irraa fidaman hin jiran ka jedhan Obbo Wandimmuun abbaan alangaas ta’e abbootiin murtii hin jiran turan jedhan. Sana booda dhaddacha 4ffaa tti dhimmi namoota biraa ilaalamaa waan tureef seeneen waa’een bellama namoota galmee Obbo Gurmeessaa Ayyaanoo irratti himatamanii maal ta’e? jedhee gaaffii ergan dhiyeessee booda Sadaasa 6 bara 2010 tti bellama kenninee jirra naan jedhan jedhu.
Maatiin hidhamtootaa gara mana hidhaa Qiliinxoo dhaquun himatamtoota waliin wal arguu isaanii fi namnii gara mana murtii deemaa jedhee nutti himee tokko iyyu hin jiru jechuu isaanii Raadiyoo Sagalee Amerikaaf ibsanii jiru.
Gaaffii fi Deebii maatii fi abokaatoo waliin gaggeeffame caqasaa.


text:
OMN:Ebla – 25/2018 Godina Harargee bahaa magaalaa Erar Gootaa iddoo laga Qanxaraasaa jedhaamtutti guyyaa kaleessaa fiinxaaleeyyiin kaayyoo waraana addaa naannoo Soomaalee tarkaanffachiisan...
OMN:Ebla – 25/2018 Filamuu Muummicha Ministeeraa Itiyoophiyaa Dr.Abiyyii Ahimed ilaalchisuun gammachuu isanitti dhagahame ibsachuudhaaf akkasumas ilmaan Oromoo qabsoo irratti woreegaman yaadachuuf, rakkoolee...
OMN:Ebla – 25/2018 Godina Shawaa bahaa magaalaa Bishooftutti dargaggootni 60 ol ta’an humna komaandi poostiin butamanii manneen hidhaatti darbatamuun dararamaa jiraachuu maddeen...
OMN:Ebla -24/2018 Ummanni Oromoo magaalota ollaa naannoo Hararii jiraatan biyyuma keenya keessatti hojjannee jiraachuu dadhabneerra jechuun komii isaanii OMN’tti himan. Godina...
OMN:Ebla 24/2018 Godina Harargee Bahaa Aanaa Qumbiitti labsii yeroo muuddamaa dahoo godhachuun rakkoon raayyaa ittisa Wayyaaneetiin jiraattoota qunnamaa jirtu hammaachuun dhagahame. Sababa...
OMN:Ebla – 24/2018 Hidhaa fi dararaan humnoota Komaandi poostiin hawaasa nagayaa irratti raawwatamaa jiru, labsii yeroo muddamaa kan seeraan ala labsame dawoo...


text:
https://www.voaafaanoromoo.com/a/4159401.html
(VOA Afaan Oromoo) — Ulee fi dhaanicha kana diirma mana barumsa sadarkaa lammeessoo Yaaballootii jalqaanii eegee ammoo Hosteelii Booranaatti dabaranii achillee ijoollee baasan jedha warrii oduu tana VOA-tti hime.
Ijoollee maqaa ‘Tokkummaa Barattoota Oromoo’ jalatti wal jaaranii yuniverstii akka akkaa irraa dhufanii rakkoo daangaa Booranaa irratti mari’atanii achitti walti qabamte jedhan ganamaan itti cabsan.
“Nu Tokkummaa Barattoota Oromoo jalatti ijoollee Oromoo Gujii,Wallggaa,Arsii ijoollee Booranaa fi nama Oromoo hedduu taanee nama keennaa gargaaraa baane.Daangaa irratti wal hadhan dhandhee laallee, madaaoolee madaa dhiqaa du’aa awwaalachaa birrii kuma 200 caalaa alti guurreef,” jedha barataan maqaa himachuu hin fedhin tokko.
“Hardahllee akka jarii jedhutti gaafiin isaanii gugurdoon akka daangaan Booranaa kabajamtu,waraanii Sooddatti nama fixe seeraan gaafatamu,akka bulchiinsii dansaan onnee qabu jiraatuu fi rakkoo hedduu himanne,” jedha.
Namii daangaa irra taa’ee nagaa biyyaa eeguutti jiru akka jarii dubbifne jedhetti nyaataa dhugaatii,mi’a waraanaa dansaallee hin qabu.
”Tana irratti Liyuu poolsii guyyuma guyyaan nama loluutti jiraa bulchiinsii dhaqee jireennaa jara kana laaluutti hin jiru,” jedhan.
Akka warrii Yaaballoo dubbifne jedhetti ijoolleen Tokkummaa Barattoota Oromoo keessaa dhufte rakkoo mataa-waraanaatti argite abbootii gadaa, jaarrolee lafaatii fi nama hedduutti himte.
Ulee fi dhaanicha hardhaa poolsiin Oromiyaa nama dhaante jedhan tanatti nama nama hedduutti miidhame.
Tokko intala dubraa Elemaa Waariyoo jedhan jilba lamaanti miidhame,gurbaa kutaa sagalii Caalaa Garboolee ilkaanitti caaccabe.
‘Boruu ganama kora-bittineessan (poolisin Oormiyaa) mana barausma sadakraa lammeessoo keessatti nurrati buusanii mana barusma yaaballotii dhaananii irreen nu baasan.Silaa achi teennee ummat keenna gargaarra.”
Kana maleellee nama saddeetitti nama hidhaa poolisii godina Yaaballoo jira. “Eennu akka tahanii fi maqaa isaaniillee isanti hin himnu nuu jedhan,”jedha namii Yaaballoo dubbifne.
Aabba Moluu Diimaa,itti gaafatamaa hospitaala Yaaballooti.“Nama afuritti hospitaal keenna dhufee.Nama afran keessaa namii lama lafa dhahee ka luluqqa’e.Intaltii dubraa tokko jilbii waan akka karaa gubbatti jiddee fakkaattii. Tokko ammoo gurbaan ilkaanii dhahamee chochani jira.Tokkko waardiyaa hospteelli jedhaa. Madaa ulee qaba.Maduma salphaa yaalamanii galan.”
Wal daangaa Oromiyaatii fi naannoo Somaalee gama Booranaa irratti nama hedduutti miidhame ijoolleen tun jarallee dhandhee laallee rakkoo isaaniillee biyyatti himnee akkuma durii gargaarra jedhan.
Wal dhaba kanaan ji’a 3-4 keessatti nama 173 gama Booranaatii madaa’e.
Bulchiinsa mootummaa naannoo rakkoo ijoolleen himatte irratti gaafachuuf jennee hin arganne.


text:
Aval Pundaiyai Kilikka 3
naanga Rendu Peerum Ukkaara Rameesh Karpakatthin Pundaikkil Ongi Ongi Kutthiddirunthaan. Avan Kutthukal Aval Adi Vayirai Senru Thaakkiyathaal, Aval Sukatthaal Munaka, Avanum Aval Pundai Meeleeyee Thanniya Peeycheeddu En Kiddee Vanthu Ukkaanthaan. Aanaalum Naanga Eppa Diras Kaladdinomnee Theriyalai, Ammanamaa Ukkaanthirukka Karpakam Athee Sopaavil Ukkaanthu Jattiyaal Rameesh Saamaanin Theerthatthai Thodachiddu Ukkaanthirunthaal.
Naan “karpakam, Ingee Ippadi Aaddam Poduriyee, Kaaleejla Eppadi Kudumpa Pen Maathiri Ilutthu Moodiddirukkee”
“pinnee Angeeyum Ungaludan Padukkavaa Mudiyum. Enakku Unmaiyileeyee Un Meel Aasaiyirunthuchu, Aanaa Epdi Unnai Adaiyarathunuthaan Theriyalai”
“athaan Ippa Mudichiddeeyee, Nampa Kilaasla Etthana Peer Unnai Ninaichi Kaathalikkaraanga Theriyumaa”
“namakku Kaathalellaam Aakaathu”
Udanee Sureesh “olthaan Aakumaa” Enka, Anaivarum Sirichidom. Mani Kiddathadda 1 Aaki Vida, Rameesheem, Sureesheem Samaikka Aarampichaanga. Naan Avarkalai Paatthu Viyantheen. Ivarkalukku Samaikkavellaam Theriyumaayena, Naanum Avarkalukku Uthaviyaa Pokalaam Enkaiyil Karpakam Ennai Thadutthu “nee Vaadaa, Avanga Samaikkaddum” Enka, Avanuka Rendu Peerum Ennai Paatthu “anupavi Raajaa… Anupavi” Enraarkal. Avarkal Samaiyalarai Poka Naanga Rendu Peerum Pedroomukkul Ponom. Athuvum Karpakam En Sunniyai Kaiyil Pidichu Ilutthiddu Ponaal. Naan Aval Kundiyaiyee Paakka, Athu Rendum Chinnathaa, Alakaa Aadichu. Naanga Pedroom Ponathum… “karpakam Naanonnu Sonnaa Thappaa Ninaikka Maaddeeyee?”
aval Peddil Ukkaanthiddu “sollu” Enka, Naan Aval Ethiree Ninriddu “unmaiya Sollanumnaa Naanum Unnai Kaathalicheen” Enreen, Aval Sirichiddaal. Naan Avalaiyee Paakka, Aval “raakul, Kaathalichaa Enna Pannuveenga, Eetheenum Paarkla, Peechila Ukkaanthuddu Kandayidatthula Kaiya Viddu Nonduvaanga. Apparam Sukam Theenthathukkapparam Kaladdi Vidduddu Poyidoovaanga. Ingapaaru Raakul Ulakatthil 100 Kku Eetho 7,8 Sathaveethamthaan Unmaiyaana Kaathal Irukku, Enakku Appadi Unmaiyaana Kaathalai Theediyalaiya Aasaiyillai. Namma Vaalum Pothu Matthavangalaiyum Santhoshappadutthi Vaalanum, Naamum Santhoshamaaka Irukkanum. Avlothaan” Enraal. Naan Avalaiyee Paakka, Aval Ennai Paatthu Sirichaal. Pin Aval Ennai Paatthu “raakul Nee Veenumnaa Nalla Pennaa Paatthu Kaathali, Naan Veendumnaa Unakkaaka Avalidam Peesareen. Aanaa Athukkapparamum Ennudan Padukkanum. Ippavaa Apparam Athellaam Peesalaam” Enraal.
Naanum Avalidam Nerunga Aval Kaddilil Padutthuddu Kaalkalai Kilee Thonga Poddu Kaalkalai Virichu Vechukka, Aval Pundai Thelivaa Therinthathu. Naan Aval Kaaladiyil Mandiyiddu Aval Paruppil Mutthamida, Athu Nimirnthathu.
naan Aval Paruppaiyee Naakkaal Nakka, Athu Mella Nimindathu. Avalidamirunthu Munakal Athikamaa Vara, Naan Aval Paruppai Kadichu Ilukka Thullinaal. Pin Mindum Aval Pundaiyai Rendu Viralaal Virichu, Aval Ulpura Sathaikalai Nakka, Aval Sukatthaal Nelinthaal. Aval Thudaikal Nadunga Naan Aval Pundaiyai Nakki, Mindum Aval Pundaiyilirunthu Olukiya Theenai Nakki Kudittheen. Aval Munakiddee Irukka, Naan Aval Meel Padarnthu Aval Mukamengum Muttha Malai Polinthiddu Avalin Uthaddil Kadichiddee Aval Pundai Thuvaaratthil Mellayidikka Sunni Valukkik Kondoo Ullee Ponathu. Naan Aval Uthadukalai Kavvikkondee, Aval Pundaikkul Iduppai Aaddi Aaddee Sunniyai Viddedukka Aval Sukam Thaangaamal Munakinaal. Naan Udanee “karpakam Nee Sonnathuthaan Sari…sshaa.. Naan.. S Yaarai Kalyaanam Panninaalum Unnai Eppa Veendumaanaalum Okka Vanthiruveendi. Un Pundaiya Naan Marakkamaaddeen. En Karpakatthin Pundaiya Kilikkaama Vida Maaddeen.”
ena Veekamaaka Iduppai Thookki Thookki Kuttha Aval Pundaiyai Thookki Kaaddi Kutthu Vaangiddu “deey Appadi Eethaavathu Kilis..sshiaa.. Sidaathee, En Pundaiya Nampi Rendu Peer Irukkaanga” Enka, Enakku Veriyathikamaaka Naan Appadiyee Elunthu Avalaiyum Thookkiddeen. Avalum Thaandu Kaal Poddukka Naan Aval Kundikalai Pidichiddu, Iduppai Maddum Thookki Thookki Adichiddee Samayalaraikku Sella, Avanuka Rendu Peerum Ammanathudan Saappaadu Seythiddee Engalai Paatthu Athisayikka, Naan Avalai Keessiruntha Idatthilirunthu Thalli Silaap Kal Meelee Ukkaara Solla, Aval Kaalai Virichiddee Ukkaanthukka, Naan Aval Mulaikalai Kasakkiddee Sunniyai Thookki Thookki Adicheen. Avalum En Idikalukku Thaangikka, Naan Rendu Nimisham Kutthiddu Thanniyai Aval Thoppul Meelee Thelichiddu Aval Pakkathileeyee Silaap Kal Meelee Ukkaantheen. Aval Aappil Mulaikalai Sappa, Sureesh Thookkiya Sunniyudan Vanthu, Aval Kaalai Virichu Ongi Ongi Aval Pundaikkul Sorukinaan. Aval En Sunniyai Kutthiya Kutthukalaiyee Valikkumenka, Sureesheem Vantha Veekatthil Ongi Ongi Kuttha Aval Katharinaal. Aanaa Aval Sattham Veliyee Keedka Vaayppee Illai. Avan Aval Mulaikalil Onrai Kasakka, Naan Innonrai Sappineen. Pin Avanum Thanniyai Kakka, Pinneeyee Rameesh Vanthaan.
Aanaa Avan Seythathu ViChitthiramaaka Irunthathu. Avan Avalai Kilee Naay Pola Ukkaara Solla Avalum Seythaal.naan Pundaiyil Kutthuvaanena Paatthaal, Avan Aval Kundiyil Vechaan. Avalum Marukkaamal Appadiyee Nirka, Avan Aval Kundiyil Mella Mella Saamaanai Soruka, Karpakam Ssaaaa Ena Mella Munaka, Aval Kundeeyum Avanin Sunniyai Konjam Konjamaa Ullirakkiyathu. Avan Aaddi Aaddi Aval Kundikkul Irakka, Paathi Sunni Aval Kundikkul Irangiddathu.
aanaa Avan Mella Mella Paathi Sunniyudan Kutthinaan. Aval Kundikkul Athu Poy Vara, Naan Athai Unnippaaka Paattheen. Avan Mella Mella Soruki Edukka, Paathi Thaan Ul Nulainthathu.atharkul Avan Kaama Neer Kalada, Aval Muthukin Meeleeyee Athaik Koddiddaan. Avalum Thodasidu Elunthu Ponaal.
Saappaadu Rediyaaka Naanga Ammanathudaneeyee Daining Deepilil Ukkaanthom. Kaaranam Keedka, Ippadithaan Inru Muluvathum Enraanga. Naanga Moonu Peerum Oru Pileeddil Ukkaara, Aval Ammanathudan Nadanthu Vanthaal. Naan Saappaadu Karandi Edukka, Avankal Thadutthaankal. Eenena Keedka, Avalthaan Parimaara Veendumaam. Enakku Onrumee Puriyalai. Ithilenna Irukku Enka, Avarkal Avalthaan Inru Namma Moovarukkum Pondaddi, Athaan Enraangal. Avalum Enga Moonu Peerukkum Parimaariddu, Avalum Ukkaanthu Saappiddaal. Naangalum Onraaka Saappiddu Mudikka, Avalum Ammanatthudan Saappidduddu Vanthaal. Mani 1 Yai Thaanda, Ellaarum Peddil Padukkalaanom. Oree Ayarthiyaa Irukka, 4 Manikku Alaaratthai Vechiddu, Ellaarum Thoonginom. Senparil Aval Padukka, Naanum, Rameesheem Aval Rendu Pakkam. Sureesh Rameeshkiddee Padutthaan. Naan Rameeshidam “rameesh Naan Kundiyadippathai Pannunathilladaa, Karpakam Unnaala Thaanga Mudiyumaa” Enka, Aval ” Raakul, Ithukku Munnaadi Naanga Okkirappa Rendee Peerum Pundaiyilayum, Kundiyilayum Viddu Thaandaa Oppaanuka. Naanum X Padam Paatthu Thaan Ithellaam Dirai Pannineen.
Aarampatthula Kashdamaatthaan Irunthathu, Aanaa Sukam Athikamaa Irunthathaal Palakiddeen.” Enraal. Avalidam Naanum Pannareen Ena Keeddathukku Thoongiyelunthu Pannalaam Enraal. Naanum Vidduda, Sureesh Thoonga Aarampikka, Naanum, Rameesheem Avalai Kaddiyanaisiddee Thoonga, Aval Send Vaasanai Kirangadichathu. Avalai Ottha Pothellaam Theriyaatha Vaasanai Ippathaan Therikirathu. Aval Ennai Paatthu Padukka, Naanum, Rameesheem Kaiyai Aval Pundaikkul Vechiddu Thoonginom.
Enakku Thideerena Mulippuvara Elunthu Manipaakka, 4 Aakiyirunthathu. Appa Karpakatthin Kaiyil En Sunniyirukka, Naan Elunthathum En Sunniyum Elunthida, Rameesh Avalai Viddu Vilaki Padutthireekka, Aval Ennai Paatthu Padutthirunthaal. Naan Apdiyee Avalai Piradda Aval Kaalai Virichu Padeetthireekka, Naan Aval Kaalidookkil Padutthu Aval Pundaiyai Nakka, Aval Konjam Konjamaa Suya Ninaivukku Vanthu Elunthiddaal. Avanuka Thoongiddiruppathai Paatthiddu, Ennidam ” Eendaa, Athukkullayaa Avasaram” Enka, Naan “Kundiyai Kaaddu” Enka, Avalum Kundiyadiyil Thalaiyanai Vechu Kundi Oddaiyai Thelivaa Kaaddinaal. Naan Aval Vaayoram Sunniyai Kaadda, Aval Umpinaal. Naan Aval Thalaiyai Pidichiddu Nallaa Umpa Kudukka, Aval Sunniyai Nallaa Umpiyee Echilaakka, Naan Kilirangi Aval Kundi Oddaiyil Sunniyai Vaittheen. Aval Kaalai Virichu Oddaiya Thelivaa Kaadda, Naan Mella Sorukineen. Aval Munaka Aarampikka, Naan Mella Paathi Sunni Aval Kundiyil Irukka, Aaddi Aaddi Ullee Viddeen. Avalum Ssaaaa Ena Satthamiddapadiyee Munaka, Rameesh Elunthiddaan. Naan Paathi Sunni Aval Kundikkul Irukkumaaru, Aaddi Aaddi Otthidiruntheen. Ennaalum Sukam Thaanga Mudiyaamal Munaka, Rameesh Mella Elunthu Aval Vaayoram Sunniyai Kaadda, Avalum Purinthu Kondu Mella Mella Umpinaal. Avan Thookka Kalakkatthilum Sukatthaal Munaka, Naan Ongi Ongi Kutthidiruntheen. Aval Kundi Oddaiyai En Sunni Konjam Perithupaduttha, Aval Valiyaal Katharinaal. Aval Katharal Sureeshaiyum Eluppida, Avan Engal Nilai Kandu Karpakatthin Mukamengum Muttha Malai Polinthaal. Kaaleejjil Avvalavu Adakkamaaka Sutthiddirukkum Pennaa Ival? Enru Santheekamaa Vanthida, Sureesheem Sunniyai Thookkiddu Padutthuddu Avalai Alaikka, Aval Ennai Niruttha Solliddu Sureesh Meelee Muthukai Kaaddi Padutthaal.
Ithenna Nilaiyena Enakku Puriyaamalirukka, Aval Kaiyaaleeyee Sureeshin Sunniyai Kaiyaal Pidichu Kundikkul Viddu Idikka Vaikka, Rameesh Muthal Pola Aval Vaayil Sunniyai Vechu Umpal Sukatthai Anupavikka, Karpakam Ennai Paatthu “neeyum Kutthudaa” Ena Pundaiya Kaaddinaal. Naan Paattha Aangila Padangal Niyaapakam Vara, Naan Mella Aval Pundai Kiddee Sunniyai Vechu Nirka, Sureesh Kutthuvathai Niruttha, Naan Aval Pundaikkul Sunniyai Viddaaddineen. Pin Rendu Peerum Oree Neeratthil Thuvanga, Naan Aval Pundaikkul Adikka, Sureesh Aval Sootthil Kutthinaan. Aval Sukatthaal Kathara, Avalai Kathara Kooda Vidaamal Rameesh Sunniyai Aval Vaayil Viddaaddinaan. Naanga Apdiyee Rendu Nimisham Okka, Naan Elunthida, Rameesh Aval Pundaikkul Kuttha, Naan Aval Vaaykkul Umpa Koduttheen. Rameesh Eduttha Veekatthil Aval Pundaikkul Kuttha, Aval Vali Thaangaamal Katharinaal. Aval Pundaiyum, Kundiyum Avankal Sunnikalaal Kilikkappada, Naan Aval Mukatthai Piditthuk Kondee Veekamaaka Aval Vaaykkul Viddeduttheen. Naanga Moonu Peerum Seenthu Eetho Pennai Karpalikkira Maathiri Thaan Irunthirukkum Antha Kaadsi. Ithuthaan En Muthal Anupavam Enraalum, Alakaana Pen Enpathaal Thaan Kuroop X Panna Otthukiddeen. Unmaiyileeyee Ippeerppadda Alakiyai Okka Etthanai Peerudanaaka Irunthaalum Naan Sammathichiruppeen. Engalukkul Entha Vedkamum Illaamal Avalai Otthom. Kiddatthadda Oru 5 Nimidam Intha Ol Aaddam Nadanthirukka, Naan Sukam Thaangaamal Aval Vaayil Kanjiyai Paaycha, Aval Vaayikkul Vaangiddu Pin Appadiyee Thuppiddaal. Appadiyee Naan Ayarvil Paatroom Poyi Kaluviddu Vara, Avarkalum Oruvar Pin Oruvaraaka Avalin Udampengum Olukkiddu Paatroomil Kaluvi Vanthu Kaddilil Ukkaara, Mani 4.40 Aakiyirunthathu. Aval Maddum Kulichiddu Varuvathaaka Paatroom Poka Naanum Kulikkireenena Solliddu Paatroom Poneen. Appadiyee Shavaril Kulichiddee, Avalai Oru Ol Poddeen. Aahaa! Antha Sukam. Soopparaa Irukka, Naanga Rendu Peerum Kulichuddu Veliyee Vara, Avankalum Kulikkireen Ena Paatroom Ponaanga. Koodavee Avalaiyum Kooddeeddu Poyiddaanuka. Naan Dirasellaam Maaddi Veeddukku Rediyaayirukka, Avalum Vanthu Dirasellaam Maaddinaal. Avankalum Diras Poddaanka.
thodarum…


text:
Arsii Lixaa, Shaallatti Dargaggeessi Intala jaallate akka kennaniif muka kore milkaa’eera
Jaalala dhugaa qabaadhu malee ni milkoofta.
Naannoo Oromiyaa godina Arsii Lixaa aanaaa Shaallaa ganda Awwaara Gamaatti dargaggeessi kaadhimaasaa akka laataniif muka kore milkaa’era.
Barataan kutaa 7 Roondii Nageessoon, umriin isaa 23 yammuu ta’u, intala naannoo isaarraa jaalalli isa qaba. Jaalatees akka aadaa naannichaatti jaarsa ergatee gaafata. Roondiin jaalatee jaarsa ergatee fuudha gaafatus, intallii jaalatamtee fi warrishee sarmuu didu. Diddaa kanas hubatee Adoolessa 30,2009 ganama barii sa’aa 2tti ka’uun qilxuu guddaa naannichatti argamurra koree, intala dhabuurra akka lubbuu ofii balleessu hima. Jaarsoliin naannichaa gochaa kana arganis waan wallaalanii, maatii isaa waliin akka irraa bu’u gaafatan. Innis intala jaalate yoo argate malee, mukicharraa gadi of darbee akka of balleessu itti hima. Dhimma Roondii qabataniis jaarsoliin gara warra intala jaalatamtee qajeelu. Warri intalaas bakkichatti argamuun, Birrii kuma 10 siif laannaa irraa bu’i jedhuun. Roondiin garuu jaalalli kan isa qabe shamarrittiirraa malee Birriirraa waan hin turreef, ishii malee akka hin buune fi akka of ajjeesu himata. Abbaan alangee Waajjira Haqaa Aanaa Shaallaa obbo Laakamihirat Makoonnin akka jedhanitti, warri kaadhimicha eeyyamuu diddaan turanis, Roondiin yaadasaa jijjiirrachuu dhabuu isaatin intala manaa fidanii akka bu’u taasisaniiru. Roondiif bifa jaarsoliidhan waadaa galaniifin guyyaa lammaffaatti warri intalaa ebbisanii laataniifiru.
Ajaa’iba
- 22Shares
- Tweet


text:
OMN:Caamsaa- 05/2018 Naannoo Hararii magaalaa Hararitti gidiraan bulchinsa garasiin ilmaan Oromoo irratti gaggeeffamaa jirtu akkuma itti fuftetti jiraachuun maddeen addeesan. LYM dahoo...
OMN:Caamsaa-05/2018 Godina Harargee Lixaa Magaalota Aanaa Bookee xiqqoo fi guddotti, hawaasni bu’uraalee misoomaa dhabuun rakkachaa jirra jedhan. Daandiin konkolaataa magaalota kaneenitti dhabamuun...
OMN:Caamsaa – 05/2018 Mootummaan woyyaanee sabaaf sablamoota wal ollaa jiran kanneen nagayaan baroota dheeraadhaaf kabajaa fi jaalalan wajjiin jiraachaa turan jiddutti shira...
OMN:Caamsaa – 04/2018 Guyyaa hardhaa Magaalaa Dirre-dhawatti dhalattoonni Somaalee Salaata Jum’aatiin booda mormii dhageessisaa turaniiru. Moggaasa maqaa afaan Somaaleetiin Dulmi-didi ykn Diddaa...
OMN:Caamsaa- 04/2018 Humnoonni Komaand poostii hawaasa nagayaa hiraarsuu fi dargaggoota ukkaamsuu cimsanii itti fufanii jiran . Godina Harargee lixaa aanaalee Habroo, Daaroo...
OMN:Caamsaa- 04/2018 Erga angoo qabatanii naannolee fi magaalota gara garaa kan naannawaa jiran Muummeen Ministeera Itiyoophiyaa Dr Abiy Ahmad fi Pireezidaantiin naannoo...
OMN:Caamsaa- 04/2018 Godina Harargee lixaa aanaa Ciroo Araddaa Najabaasitti sababa ijaarsa Project Odaa Bultumiin wal qabatee Qonnaan bultoonni lafa isaanii irraa kaafaman...
OMN:Caamsaa-03/2018 Godina Hararagee Aanaa kombolchaa Araddaa burqaa Diinitti bulchinsi Araddaa Obbo Abdurazzaaq Ahmad kaayyoo diinaa tarkaanfachiisuun jiraattota jeeqaa jiraachuun dhagahame. Namni kun...
OMN:Caamsaa-03/2018 Godina Hararagee Aanaa kombolchaa Araddaa burqaa Diinitti bulchinsi Araddaa Obbo Abdurazzaaq Ahmad kaayyoo diinaa tarkaanfachiisuun jiraattota jeeqaa jiraachuun dhagahame. Namni kun...
OMN:Caamsaa- 03/2018 Sirni gadaa Oromoo waggoota dheeraadhaaf dhiibbaa irratti taasifamaa tureen addaan citeera. Abbootiin gadaa, hayyoonni seenaa fi hawaasni bal’aan tattaaffii guddaa...
OMN:Caamsaa – 3/2018 Barattoonni Oromoo Yuunivarsiitii Haromaayaa guyyaa har’aa sagalee mormii dhageeysisan. Akeekni hiriira mormii barattootaa kun miidhaa dhaabbanni warqee Meedrook ganna...
OMN:Caamsaa- 03/2018 Mormiin hawaasaa bifa haaraan kutaalee Oromiyaa garaa garaa keessatti eegalame itti fufeera. Guyyaa har’aas Godina Booranaa Aanaa Miyoo Magaalaa Hiddii...
OMN:Caamsaa- 02/2018 Godina Harargee bahaa keessatti magaaloonni umrii dheeraa qaban bu’uraalee misoomatiin dagataman hedduun akka jiran beekkamaadha. Isaan keessaa Aanaa Dadaritti tan...
OMN:Caamsaa – 02/2018 Ayyaanni hundeeffama OMN waggaa waggaan kabajamu bara kanas ganna afraffaan isaa biyyoota gara garaatti bifa dammaqina qabuun kabajamaa jira....
OMN:Caamsaa- 02/2018 Godina Gujii Aanaalee garaa garaatti mormiin Hawaasaa itti fufeera. Aanaa Gooroo Doolaa Magaalaa Haraqalloo, Aanaa Annaa Sorraa, Oddoo Shaakkisoo,...


text:
LABSA KORA SABAA 4ffaa ADDA BILISUMMAA OROMOO
Hagayya 30, 2017 | Adda Bilisummaa Oromoo (ABO)
Addi Bilisummaa Oromoo Kora Sabaa 4ffaa bakka hirmaattotni bakka bu’oota miseensota ABO, bakka bu’oota Caayaalee ABO, bakka bu’ootnii fi hoogganootni murnoota hawaasaa adda addaa, deggertootni Dhaabichaa, akkasumas, beektotnii fi ogeeyyiin gara garaa addunyaa mara irraa walitti dhufuudhaan argamanitti Hagayya 20 – 30, 2017tti geggeeffatee milkiidhaan xumurate.
Korri Sabaa 4ffaan gabaasa GS-ABO Gadaa dabree dhaggeeffatee marii bal’aa irratti geggeessuudhaan maxxanfate. Korri kun dhimmoota bu’uura ta’an, Sagantaa Siyaasaa fi Heera ABO gadi fageenyaan gilgaalee fooyyessa barbaachisu hunda gochuudhaan erga irratti waliif galeen booda raggaafate. Gama kaaniin haala siyaasaa Gaanfa Afriikaa fi Idil -Addunyaa ilaalchisee marii bal’aa geggeesseen Addi Bilisumma Oromoo furmaata siyaasaa waliigalaa fiduuf Jaarmayaalee, humnoota siyaasaa, akkasumas, mootummoota hiree murteeffannaa Ummatootaa, nagayaa fi dimokiraasiitti amananii fi kanneen naannicha irraa dantaa qaban waliin hojjetuuf qophii tahuu isaa mirkaneesse.
Korri Sabaa 4ffaan ABO hooggana Gadaa Haarayaa mijuu guutuudhaan filatee irbuu seensisuudhaan dirqama hoogganummaa Adda Bilisummaa Oromoo itti kenne. Akka kanaan Jaal Dawud Ibsaa Hayyu-Duree (HD) GS-ABO, Jaal Araarsoo Biqilaa Itti Aaanaa Hayyu-Duree (I/A-HD) GS-ABO taasisuudhaan filate.
Jaal Daawud Ibsaa fi Jaal Araarsoo Biqilaa Adda Bilisummaa Oromoo keessatti baroota dheeraaf itti gaafatama ol’aanaa qabaachaa kan turan yeroo ta’u, Qabsoo Bilisummaa Oromoo waliigalaa keessattis bar-kurnee sadii oliif moyxannoo qabsoo kan qaban ta’uun beekamaa dha.
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaa ti !
Injifannoo Ummata Oromoof !
Kora Sabaa 4ffaa Adda Bilisummaa Oromoo
Related


text:
WAASHINGITAN, DIISII — VOA
Prezidaantiin Amerikaa Traamp magaalaan galma mootummaa Israa’eel Jerusaalem jechuun murteessuun balaa kan fiduu fi sadarkaa addunyaatti rakkoo fiduuf ka jiru ta’u biyyonni Afrikaa Bahaa lama beeksisanii jiru.
Kanaaf mootummaan Yunaaytid Isteetes murtiin kun gidduu galeessa bahaa fi guutuummaa addunyaa keessatti balaa fiduuf deemu hubachuun murtii isaa kana keessa deebi’ee akka ilaaluuf gaafata ibsii ministrii dantaa alaa Somaaliyaa har’a baase.
Biyyonni Arabaa fi Musleemaa akkasumas kanneen biroon rakkoo giddu galeessa bahaa keesssaa furuuf akkasumas dhimmaFalisxinootaaf furmaata arguuf yaalii godhan dachaan haa dabalan jedha ibsi kun.
Mootummaan Somaaliyaa fi lammiwwan biyyatti qabsoo Falisxinoonni mirga isaaniif godhan cina ni dhaabanna jedhe.
Gama biraan biyya ollaa Somaaliyaa ka taate Jabutiin magaalaa galma mootummaa Jerusaaleem jechuun murtii Amerikaan keesse fudhatama dhabsiifte.Murtii hamaan kun faallaa seera addunyaa fi murtii Tokkummaa Mootummotaa kan faalleessu dha jetti Jabutiin.
Murtiin kun giddu galeessa bahaa fi sanaan alattis waan balaa guddaa hordofsisuu danda’uu fi muddamsii hammeessa sodaa jedhu uumeera jedha mootummaan Ripaablikii Jabutii.
Kanaaf gam lameen wal cina jiraachuu akka dandaa’aniif furmaanni gam lameenif arguuf cicha godhamu keessatti qooda fudhachuu barbaanna jetti Jabutiin.


text:
(ABO)Fulbaana 29, 2012
Tarkaanfii WBOn Fulbaana 21,2012 Godinaa Wallaggaa Bahaatti fudhateen Loltonnii Wayyaanee afurfii fi dabbaalleen sirnichaa tokkoo hojii ala taasifaman. Humni Addaa WBO Waraanaa Wayyane daangaa Oromiyaa fi ummata Guumuz Onaa Yaasoo fi Onaa Haroo limmuu gidduu qubachuun Ummatotaa kanneen walittii buusuun dhiigaa wal dhangalaasisaa turan utuu isaan irbaata mana nama maqaan isaa Geetachoowu Ababee jedhamuu nyaataa jiranii Boombii itti darbuun loltota afur batalumatti ajjeesee jira.
Kanneen ajjeefamanis
Tarkaanfii WBOn Fulbaana 21,2012 Godinaa Wallaggaa Bahaatti fudhateen Loltonnii Wayyaanee afurfii fi dabbaalleen sirnichaa tokkoo hojii ala taasifaman. Humni Addaa WBO Waraanaa Wayyane daangaa Oromiyaa fi ummata Guumuz Onaa Yaasoo fi Onaa Haroo limmuu gidduu qubachuun Ummatotaa kanneen walittii buusuun dhiigaa wal dhangalaasisaa turan utuu isaan irbaata mana nama maqaan isaa Geetachoowu Ababee jedhamuu nyaataa jiranii Boombii itti darbuun loltota afur batalumatti ajjeesee jira.
Kanneen ajjeefamanis


text:
IBSA EJJANNO
Nuti Caayan Tokkummaa Oromoo kan biyya masrii jiru bara haaraa 1/1/2012 kana irraa eegaluun
Harka wal qabannee,tokkummaa keenya daran cimsanna !
- Namoota iyyannoo ykn keezii maqaa Oromootiin alagaaf gurguran irratti tarkaanfii hatattamaa akka fudhatamu
- Namoota tokkummaa Oromoo booressuuf olola dharaa uumuun dhuunfaaniis tahee garee uumuun uummata jeeqaa jiran gocha kanarraa akka of qusatan
- Teessoon hawaasa Oromoo kan duraanii baqattoota Oromoo biyya masrii walqixxuummaan kan hin tajaajille waan taheef lammata fedhii hawaasa bal’aan alatti garee muraasaan akka hin banamne cimsinee hubachhisna.
- Bara haaraa kana irraa eegaluun dhaabbilee Addaa addaa wajjiin hariiroo qabnu daran cimsuun hojii ifaafi bilisaa akka jalqabu ibsa
- Wal qixxummaa fi dimokraasummaa eegalame cimsee itti fufuun fedhii uummataa galmaan akka ga’u hawaasaaf ibsuu barbaada.
- Yoomiyyuu yaadaa fi dandeettii qabnuun Oromooon walcinaa dhaabbachuuf qophii tahuu keenya ibsina.
- Roorroo fi cunqursaan diinaa fi ergamtoota diinaatiin uummata Oromoo biyya keessaa fi biyya alaa irraa akka dhaabbatu !!!
QABSOON HAQAA FI BILISUMMAAF!!!