text:
Adoolessa 13, 2013
Kabajamtoota Lammii Oromoo
Bakkuma jirtanitti nagaan keenya kan Waaqa Gurraacha Garaa Garbaa Leemmoo Garaa Taliilaa isin haaqaqqabu.Yeroo garaagaraatti barruulee ‘SIIFSIIN’ jedhamuufii kitaabota Afaan Oromoo hedduu maxxansiisaa jiraachuun keenya Oromoo biratti kan beekamedha. Ammas hojiin kun hojii akka abidda saafaa itti fufudha…
Akkuma beekamu aartiin saba tokkoo sabicha bakka bu’e dubbata. Waan aartii kanaa keessaa ammoo barruu/barroon isa tokkodha. Dhimmi afaaniin dubbatamu gara barreeffamaatti yoo dhufe ammoo nuti dabarrus bakka keenya bu’ee dhaloota itti aanuuf ergaa hinbanne ta’ee jiraata. Afoolli Oromoo beekumsa hammaaramee hindhumne of keessaa qaba; waa’een Oromoos barreeffamee dhuma natti hinfakkaatu.
Kabajamtoota Lammii Oromoofi Leellistoota Aadaafi Afaan keenyaa...
‘Tuullaa beekumsaa sammuu keenya keessa taa’ee dhokatee taa’u mannaa, barruu fal’aana tokko hawaasa keenya bira nuuf geesse wayya’ kan jedhu yeroo hunda natti dhaga’ama. Dhugumattuu taanaan dhaloonni keenya keessumattuu dargaggoonni keenya guddataa jiran kitaabota dubbisuufi seenaa darbe beekanii kan har’a ammoo qeequufi hubachuu barbaadu.
Maarree waan barreessinee of harkaa qabnu tokko gara barreeffamaatti fiduutu nurraa eegama. Waan nu harka jirtu fuulli tokkittiin nama shantamman keenyarraa yoo walitti dhufte fuula 50 taati; kun ammoo barruu (kitaaba) tokkicha ni ta’a. Animmoo yoo isin maqaa keessan faana beekumsa isin harka jirtu kana naaf ergitan qindeessuusaafi bifa kitaabaa qabsiisuuf itti gaafatamummaa nan fudhadha. Haaluma kanaan barruun isin nuuf ergitan ulaagaa armaan gadii yoo nuuf guute nutti tola.
- Barruun isin nuuf ergitan walaloo, asoosama gabaabaa, Afoola Oromoo (weedduu, eebba, Geerarsa, Mammaaksa, oduu durii, Hibboo Oromoo, baacoo Oromoo, tapha ijoollee, Faaruu Waaqaa, faaruu gootaa, faaruu Asmaarii….) ta’uu danda’a.
- Hammi isin nuuf ergitan fuula hamma barbaaddan ta’uu danda’a. Nuti garuu akka barruuchaaf mijachuu danda’utti gulaaluu dandeenya…maqaa keessanis barruu keessan faana baafanna…yoo isin maqaan keessan akka hinbaane barbaaddan ta’es dhiisuu dandeenya.Kan nuti barbaannu inni guddichi beekumsi sammuu keessan keessaa isin duutanillee isin duukaa akka hinduune barbaaduu keebnyadha. Waggaa kumaatamaaf lafa kanarra hinjiraatamu mitiiree?
- Barruun isin nuuf ergitan lammii Oromoo mara duratti fudhatama kan qabu jechuunis amantiifii siyaasaan garaagarummaa nugidduu buusuu kan hindandeenye ta’ee Oromoon tokko karaan inni ittiin aadaasaa, seenaasaa, dandeettii dubbisuusaa guddisuuf kan gumaacha kennu ta’uu qaba. Waan sammuu dhalootaa gara fuulduraatti tarkaanfii tokkollee achi butuufi dhaloota kana kalaqqiifi argannoo garaagaraaf kan qopheessu utuu ta’ee hedduu bareedaadha.
- Hamma ammaatti namoota bebbeekamoo Oromoo ta’an (gootota Oromoo, Artistoota Oromoo, Hayyuu Oromoo-barreessitoota–proofeseroota…., Atileetota Oromoo, lafa seena qabeeyyii Oromiyaan qabdu gurgudoo, sooressoota Oromoo qabeenyaan badhaadho ta’aniifii uummata isaaniif karaa garaagaraan tajaajila kennan, Oromoota sadarkaa saayintisummaarra ga’an-argannoo garaagaraa sadarkaa addunyaatti kan galmeessisan, waan beektaniifi waan barreeffamaan jiran Afaan Oromoon yookaan Afaan Ingiliziin kan jiran yoo nuuf ergitan nuti gara Afaan Oromootti gulaallee qindeessuu dandeenya. Hubadhaa! Barruun maxxanu kun Oromoof waan ta’eef nuti gara afaan Oromootti deebisuun dirqama.
- Barruu nuti qopheessinu kun kallattumaan lafa lammiin Oromoo jiru kamiyyuu (biyya keessaaf alaa) ga’uu akka danda’uuf daandii kan nu agarsiistan yoo jiraattan gammachuu guddaan isin simanna. Hubadhaa! guddinni barruuf afaan keenyaa kan madaalamu: kan barreessu, kan dubbisuu, kan qeequufi kan raabsu yoo jiraatedha.
- Barnoonni meeshaa guddaa ittiin hiyyumaafi doofummaa barbadeessan ta’uusaa beeknee hojii guddaafi seena qabeessa hojjechuutu nurraa eegama. Kanaaf ammoo waan barreeffamee jiru kanneen akka ogbarruu baay’ee murteessaa ta’uusaa hubannee duula wallaalummaa barbaadeessuurratti tokkummaan haakaanuun dhaamsa keenya isa guddaadha.
- Waggaa sadii dura kitaaba ‘DILBII’ jedhamu tokkicha qofa Yunivarsiitii Ambootti eebbisiisne; waggaa isaatti ammoo kitaaba torba Yunivarsiitichumatti eebbisiisne; amma waggaa kana keessa ammoo kitaabota 43 walfaana eebbisiifne. Waggaa isa itti aanutti ammoo yoo Waaqayyo jedhe 100:100 (Kitaabota dhibba, barreessitoota dhibbaan) dhaadannoo jedhu qabannee hojii keessa seennee jirra. Haaluma kanaan yoo xiqqaate bara itti aanu kana kitaabota afaan Oromoo lakkoofsaan 100,000 ta’aniifii barruulee (magazine) Afaan Oromoon barreeffaman kan ji’a lama lamaan maxxansuu jalqabne kooppii 120,000 lammii Oromoo hundaan ga’uuf kutannee hojii keessa seennee jirra.
- Namni dhuunfaasaatti kitaabota Afaan Oromoo tokkicha qopheeffatee garuu mana maxxansaatiin hingeenye yoo jiraate mana maxxansaatiin ga’uun sabni keenya akka dubbisu gochuu nidandeenya. Fageenyi danqaa ta’uu hindanda’u. Fakkeenyaaf Kan Dargaggoo Gasharee Abdiisaa Gurmeessaa jedhamu tokkoo fakkeenya guddaadha. Utuma Denmark irraa dooktorummaasaa barataa jiruu Asoosama dheeraa ‘HIMALA JIREENYAA’ jedhamtu as gara biyyaatti erguun maxxnsiisuun dirqama lammiinsaa isarraa eegu ba’uun Oromoo bal’oo biraa galata guddaa argateera. Namni Leellisaa Aadaa jedhamus kitaaba seenaa qabeessa ‘KUDHAAMA SEENAA’ jedhamu barreessee as gara biyyaatti erguun lammiisaa gammachiisee jira; namni Hundsaa Waaqwayyaa jedhamus kitaaba afaan Oromoo ‘ABC’BU’UURA AFAAN OROMOOFI AFOOLA OROMOO’ jedhu maxxansee dhaloota lammiisaa ta’an biraan ga’ee dirqama isarraa eegamu raawwatee jira. Mee keessumattuu warreen biyya ambaa jiraattanii kitaaba seenaa gurguddoo of keessa qaban harkatti qabattanii jirtan jarreen ani irranatti maqaa isiniif dha’e sadan fakkeenya waan isiniif ta’aniif amma beekumsa keessan harka bal’isnee isinirraa eegaa jirra. Duula ogbarruu keessatti hundumti keenya waraqaafii waan ittiin barreessan qabannee yeroo hundaa itti jirra…
- Kitaabonni Afaan Oromootiin barreeffamuu qaban dirqamatti kan asoosamaafi walaloo…ta’uu qabu miti. Kitaabota saayinsii ammayyaa barsiisan: gama qonnaan, daldalaan, hojii uumuun, kompiiteraafi kkf ta’uu danda’a. Guddinni biyya tokkoo kan mirkanaa’u yoo gama hundaan irratti hojjennedha.
- Bara amma keessa jiraataa jirru kana bara haaromsa ogbarruu Oromoo (renaisance for Oromo Literature) ta’uu akka qabu wal nama hingaafachisu. Haaromsi kun warra amma jirru kanaan galma ga’a. Duula afaan, seenaa, aadaafi eenyummaa guddisuu keessatti qooda yoo fudhanne bu’aa gama hundaan argamu kana keessaa nuuf ijoollee keenyatu qooda qabaata….
Hojiin kun hojii nama tokkoof lamaa miti. Hojii Oromoo addunyaa gubbaarra jiru maraati. Yoo harka walqabannee hojii wallaalummaafii doofummaa barbadeessuu kanarratti waliin qabsoofne, dhaloonni bor biyya keenya kana dhaloota ammaa kanarraa fuudhee gara fuulduraatti adeemsisu dhalachuuf jira. Dhaloota bor hojii nuharkaa fuudhan guddisuu caalaa hubannaan hinjiru. Qabeenyi biyya keenyaa dhaloota guddataa jiran kanadha. Dhaloota boriif biyyaaf lammii isaaniif yaadan kana…
Kabajamtoota Lammii Oromoofi Leellistoota Aadaafi Afaan keenyaa…
Yeroo ammaa kanatti aadaan dubbisuu biyya keenyaa isa durii caalaa fooyyee kan argate fakkaata. Qaanqeen kaafame kun giimii bu’ee guutuu addunyaatti finiinuutu irra jiraata. Kanaan walqabatee waan barreeffamu dhabamee osoo hintaane, nama of kennee ogummaa sammuusaa keessaa qabu kana dhalootaaf arjoomutu bal’inaan argamaa hinjiru fakkaata. Namni kamuu wal’aansoo jirenyaa kan dhuunfaasaatii keesssa akka jiru wallaalameef miti. Garuu utuma hirmaannaa eenyummaa ofii keessattis qooda fudhachuun waan barbaachiseef malee… Namni kamuu ogummaa irratti muuxannoo qabu sanarratti yoo barreesse dhalootaaf bu’aa guddaadha. Dhaloonni amma ka’aa jiru kun beekumsa gama hundumaaniitiin of jabeessuuf of ijaaruutu irraa eegama. Gama saayinisiif takinooloojiin dabalatee beekumsa addunyaawaa (universal knowlede) waan ta’e kanaan guddachuutu eegama. Dhaloota kana guddisuuf ammoo ga’een qareeyyii amma jirruu (elites) isa guddaadha. Har’aaf nutu jira; bor isaantu bakka bu’aam…
Kabajamtoota Lammii Oromoofi Leellistoota Aadaafi Afaan keenyaa…
Barreessitoota Oromoo ka’aa jiran kana guddisuuf gorsuuf akka mijatutti waldaan akka Addunyaatti beekamtii qabu tokko hundeeffamuutu irra jiraata. Innis Waldaa Barreessitoota Addunyaawaa (International Oromo Writers Association) kan jedhu dhaabbachuu qaba. Kaayyoonsaa guddaan ammoo guddina afaaniifii Aadaa Oromoo irratti kan hojjetu ta’uu qaba. Barreeffamni barreeffamu kun Afaan Oromoo qofaan osoo hintaane, Afaan Ingiliziinis barreeffamee guutummaa addunyaa qaqqabuu qaba. Kana keessatti waa’een Oromiyaa akka addunyaatti beekamtii guddaa qabaatu gochuutu eegama…
Kabajamtoota Lammii Oromoofi Leellistoota Aadaafi Afaan keenyaa…
Galma ga’insa guddinaafi dagaagina ogbarruu kanaaf Oromoon hundumtuu dirqama lammummaa qaba. Kunis qooda fudhannaafi gumaacha taasisuu gaafata. Dubbisanii qeequu, dubbisuufi dubbisiisuun, fuudhanii raabsuun akka namni dubbisu taasisuun gumaacha guddaadha. Ergaan takkaa duula barbadeessa wallaalummaa kanarratti waliin akka hojjennu abdiin qaba. Bara itti aanu kanatti hawaasni Oromoo biyya keessaas taatan kan biyya ambaa jiraattan beekumsa sammuu keessan keessaa lammii keessaniif akka karaa barruutiin arjoomtan abdiin qaba. Isin eegaa jirras.
Kabajamtoota Ilmaan Oromoo Biyya keessaaf alaa…
Waan hinmul’atiin jiru mul’achuu; waan ifa hinba’iin ammoo ifa ba’uu qaba. kun ammoo riqaa barreeffamaatiin mul’ata. Waan haqaafi murtii dhugaa marti gola barreeffamaa keessaan sabaaf ifa ba’a. Dhimmi karaa barroo hindabarre jira natti hinfakkaatu…
Ammas baay’ee jira waan mul’achuu malu
Sammuu namaa keessaa kan himalaa jiru
Madda wallaalummaa kan caccabsuuf jiru
Dhaloonni akka xiyyaa ammas ka’aa jiru
Dhalootni qubeedhaa himaammati haaraa
Barreessuurra jiru kan darbeef kan har’aa
Waa’ee isa darbees kalaqa sammuudha
Rafiitiin hinjiru dammaquun ammadha!
Iyyaa iyya dabarsaa maaloo waldammaqsaa
Waa’ee saba bal’aa dammaqaa barreessaa
Godaannisa darbe sana cabsaa hunkuteessaa
Humna hindhabiinaa cimsaa waljabeessaa!
Kabajamtoota Sabboontota Ilmaan Oromoo…
Karaa barreeffamaatiin waan hedduutu dubbatamuu danda’a. Meeshaa guddichi akka ‘Newukileera ammayyaa’tti ilaalamu waan barreeffama kana. Newukilaarrillee’ meeshaa ittiin lubbuu balleessan ta’a; barreeffamni garuu kan ittiin sba ijaaran, guddisan, cimsaniifii fedhaafi hawwa aggaamame bira ittiin ga’anidha. Egaa hojii waggaa guutuuf itti dadhabne kana Talavaziinii Oromiyaa (TVO) fi VOA nugargaaranii lammiilee Oromoo Addunyaa kanaan nuuf ga’an, isa dhufu ammoo gargaarsa Waaqaan Kitaaba 100, Barreessaan 100, Kooppiin kitaabaa, 100,000 fi barruulee (oromo Magazine) kooppii 120, 000 hojiirra oolchuuf dhaloonni qubee hojii oonnachiisaafii ajaa’ibsiisaa keessa seenee jira.
Mee Lammiin keenya guutummaa biyya lafaarra jiraattan marti gumaacha keessan kana gama dandeessaniin mul’isa.
Milkaa’ina hojii keenya baranaa keessaa Namoota isin akka addaatti naagalateeffattan keessaa muraasan kaasuu fedha
- Dargaggoota Oromoo biyya keessaa utuma barnoota faana wal’aansoo qabanii waa’ee seenaafi afaan saba guddaa kanaa barreessuurratti argaman
- Yunivarsiitii Amboo kan ofitti nuqabuun bakka nuuf kennanii akka kitaaba eebbisiifannu godhan.
- TVO hojii dargaggoonni kun hojjetan walitti nuuf qabuun saba Oromoo biyya alaaf keessaatti akka beekamu godhan (Keessumattuu Dargaggeessa cimaa Gaazexeessaa Natsaanet Hayiluu of kennee hojii dargaggoota kanaa ifa gochuufi Akkasumas Hisqeel Argaaw TVO irraa gara Amboo dhufee hojii kana nuf hojjechuusaa)
- Dargaggoo Gasharee Abdiisaafi Obbo Hundasaa Waaqwayyaa hojii nuti itti dadhabaa turre kana keessatti haala baay’een nujajjabeessuun cinatti lammii isaaniitiif utuu haala barnootaafi qabsoo jireenya dhuunfaa biyya ambaa keessa jiranii kitaaba tokko tokko barreessanii hawaasa isaanii biraan ga’uusaaniif.
- Dr Asafaa Kuru kitaabota keenya bitachuuf fedha guddaa qabaatee akka iddoo inni jirutti isaaf erginuuf fedhaafii haamilee hundaan nufaana ta’uusaa
- 6. Dargaggoota Oromoo ‘Washington DC kitaaba keenya akka itti erginee saba Oromoo faana walbaruuf haamilee cimaan nucina dhaabachuu isaaniif,
- VOA (Jaallannee Gammadaa, Namoo Daandii, Tuujubee, Soraa) waggaa waggaan hojii dargaggoonni Oromoo gama barreessuutiin taasisan kana qilleensarra oolchuun akka lammiin isaanii dhaga’u gochuusaaniif,
- Mana Maxxansaa SUBII PLC hammam qarshii dhabnus barattoota kana walitti qabee liqii nuuf eeggachuun balbala maxxnsaa nuubanuusaaf,
Gaaffii
- Waan maqaakeessaN qabattee teessu kan isin dhalootaaf arjoomtanii lafa kanarraallee godaantan maaltu sinharka jira?
- Ofumakeenyaaf qofa jiraannammoo Oromiyaa nubarsiistee asiin nugeesseef gumaacha qabna laataa?
Kitaabni keenya yoo maxxanee ba’u, yoo xiqqaate bu’aa armaan gadii niargamu.
- Afaan Keenya guddatee sadarkaa addunyaatti dubbatamuu mala.
- Beekumsi nuti qabnu karaa baduufi du’uu hindandeenyeen dhaloota itti aanuuf darba.
- Waa’ee madda seenaa Oromoo ilaalchisee falmii dheeraan booda yaada ta’erra niga’ama.
- Tokkummaan walitti dhufu kun fuulduratti akka waldaatti ijaaramuurra darbee galma biyyoolessaa tokko ijaarratee keessatti dhimma biyyaaf ta’u hedduurratti hojjechuu danda’a.
- Humni kun kitaabota waa’ee dhimma Oromoo ilaallatan kan addunyaa mararra tamsa’ee jiru hunda walitti qabee olkaa’uun madda qorannoofi qo’annoo Orommootiif ka’umsa lafa kaa’uu danda’a.
- Waa’ee afaaniifi uummata Oromoo qo’achuuf balabala guddaatu banama.
- Kallattii Afaaniifi aadaan uummata Oromoo dagaaguu danda’utu diriirfama.
- Aadaa, seenaafi afaan uummata Oromoof madda gaariitu uumama.
- Lammiilee Oromoo alaaf keessaatu walgargaarsaafi hariiroo gaariitu uumamuu danda’a.
- Humna ijaaramu kana keessatti beektonni seenaa, Antiropoloojii, Saayikoloojii, saayinsii siyaasaa, sirna Gadaa geggeessan, aadaarratti qo’annoo qorannoo kan taasisan qooda fudahttootta ta’u.
- Tokkummaan walfaana ka’uu barreessitoota kanaa kanaa gaaffii: maal hojjedhu? Eessatti hojjedhu? fi Madda eessaan argadha? jedhaniif deebii kan kennudha. Dhalootaaf waatu ol kaa’ama. Beektonniifi maanguddoonni Oromoo bakka deemanii itti waa gumaachan argatu. Dhalataan bakka deemee waa dubbisuufi waa baratutu mijaa’aa. Waantonni bakka tokkotti kuufamanis humna argatu; akkasumas, bu’aa buusuu danda’u.
- Seenaan saba Oromoo gadifageenyaan qo’atama.
- Qo’annoon Oromoo irratti adeemsifamu bakkaafi toora qabata.
- Beektonni qo’annoo Oromoorratti adeemsisaniif madda guutuu argatu.
- Waa’een Oromoo baa’yeen qindaa’manii ol kaa’amu.
- Hayyoonni Oromoo iddoo garaagaraarraa qo’annoo garaagaraa taasisan iddoofi madda keessatti waa gumaachan argatu.
Bakki eebba kitaabota kanaa ‘galma Miliniyeemii Finfinnee’ keessatti ta’a. Kana keessatti Mootummaan naannoo Oromiyaa akka nugargaaruufi galma kana nuuf eeyyamsiisu danda’u abdii qabna. Hojii kitaaba barreessuutiin sammuu namaa misoomsan, akka qaama misooma birootti ilaalamaa waan jiruuf yeroon kun ogbarruu Oromootiif yeroo gaariidha. Kana ilaalchisee heerri mootummaa naannoo Itoophiyaa keewwaata 5 lakk 1 qooqni Itoophiyaa kamiyyuu mootummaa biratti beekamtii walqixxee qabaatu “All Ethiopian Languages shall enjoy Equal state recoginition” jedha. Dabalataanis heerri mootummaa Itoophiyaa keewwata 39/2 keessatti waa’een afaanii ibsameera. Sabni, sablammiin, uummanni Itoophiyaa kamiyyuu mirga qooqa isaatiin dubbachuu, barreessuu, qooqa isaa guddisuufi aadaa isaa ibsuu, gabbifachuufi babal’isuu akkasumas, seenaa isaa kunuunsuu qaba jedha.
Mala gurgurtaa yookaan qaqqabsiisa kitaabaa
Barreessitoonni 100 kaanu kun yoo kitaabota 100,000 maxxansine, kudhan kudhan walii gurguruu qofaan kitaabota keenya haala salphaan biyya keessaafi alatti tamsaasuu dandeenya. Kana cinattis Oromiyaa keessatti manni raabsaa kitaaba Afaan Oromoo tokko tokko mul’achaa waan jiraniif abdiin jira.
Fuuldurattoo?
Hojiin kun ciminaan kan itti fufuu qabu waan ta’eef ijaarsi addaa hundeeffamuu qaba. Kana ammoo waldaan barreessitoota Oromoo biyya keessa jiru itti gaafatamsaa nifudhata.
Gargaarsa Barbaanna…
- Namni fedhasaatiin wixinee (proposal) qopheessee qaama dhimmi isaa ilaalaallatu maraan nuuga’uu malu nubarbaachisa.
- Koree dhimma kana qindeessuu barbaadu ijaaruuf fedhiin jiru utuu adda nuuf ba’e gaariidha.
- Kitaabota waa’ee Oromoo ilaallatanii garuu Afaan biroon jiran gara Afaan Oromootti deebifachuuf gumaacha ogummaa barbaanna.
- Oromoon kamuu kan kitaaba barreessee of harkaa qabuufi barreessuutti jiru of nuuf mul’isuun duula Ogbarruu bara 2014 irratti nufaana haaromsa guddaa seena qabeessa kanarratti nufaana lammiisaaf gumaacha akka taasisu.
- Namni kamuu wiirtuu kitaabonni maxxanan kun irratti gurguramuu danda’an irratti akka dhuunfaan itti gaafatama fudhachuun yoo xiqqaate hiriyaa 10 of jalatti ijaaruun kitaabonni maxxanan akka dirqamaatti mana Oromoo kamuu keessa seenuu akka danda’an irratti hojjechuu..
- Ariifannaanis ta’e beekumsa dhabuun dogoggora akka hingooneef hangafti keenyas ta’e namni hunduu yaada qabu hundaan akka nucina dhaabatuuf dhaamsa dabarfanna. Hubadhaa lammiiko! Qabeenyi guddaan kuufama yaada hayyootaati!!
- Miidiyaan biyya keessaafi alaa gama danda’ameen akkuma amala kanaan duraatti hojii barruu dargaggoota Oromoo kana qilleensarra nuuf oolchuun hawaasni keenya dammaqee gama barnootaan, dubbisuufi argannoo garaagaraan akka qixa saba kamiyyuu ga’uu danda’u beekee akka oonnatuuf sagantaa garaagaraan barsiisuu…
- Hojiin barreessuu nuti irratti bobbaanee jirru kun saayinsaawaa akka ta’uuf, qorannoo garaagaraan akka deggaramu gochuu, muuxannoon biyyoota biroos akkaataa duudhaafi safuu uummata keenyaa miidhuu hndandeenyeetii madaqee muuxannoon kan irraa argamuufi Oromoo har’aa takinooloojii ammayyaatti fiduuf muuxannoo nuu qooduu…
Beekan Guluma Irana
PhD Candidate at Addis Ababa University
In Documentary Linguistics and Culture
Email: beekanguluma@gmail.com
misganuguluma@gmail.com
Skype name: misganu.guluma
Tel. 0911074437


c: text/html

text:
Thursday, August 21, 2014
Breaking News: Hagayyaa 20, 2014 FDG Marsaa 2ffaan Godina Lixa Shawaa Yuunibarsiitii Amboo Keessatti Goototata Dargaggoota Oromoon Qabsiifame
Goototni barattootni Oromoo Lixa Shawaa Yuunibarsiitoota biyyatti garaagaraa irraa baracha turanii boqonnaaf maatii isaani bira utuu jiranii Wayyaaneen maqaa walgaii farra uummata Oromoo ta’ee fi farra qabsoo bilisummaa Oromoo ta’een gaggeessuuf akkuma Yuunibarsiitii Ambootti walitti qabdeen guyyaa haraa saaatii 10:30 irratti akkuma wayyaaneen walitti qabdee Orientation kennuufii eegalteen goototni batattootni Oromoo gaaffii irratti roobsuun Iyyaannoo isaanii kan qabxii 10 of irraa qabu itti kennachuun gaaffii keenyaaf deebiin hanga nuuf kennamutti walgaii wayyaanee waliin hin teenyu, wayyaaneen diina keenya, hirimii keenya kaleessa daaima umrii waggaa 7 hanga manguddoo waggaa 80tti ajjeesa turtan dhiignii ilmaan Oromoo lafa hin qoorree akkamitti walgaii biyyooleessa qopheessuun walitti nu qabuu dandeessan, waraannii haga kana baayatu magaalaa Amboo fi Unibarsiitii Amboo keessa qubsiifamee jiru kun maal nurraa eega. Erga walgaii taee waraanaan dorsifamaa maqaan walgaii jedhu kun maalii? Amma gabaabaattii gaaffii barreeffamaan isinitti dhiyeeffamnne kanaaf deebii nuuf kennaa, Gaaffii mooraa Yuunibarsiitii keessatti baatii Eblaa 11/2014 irraa egaaluun isin gaafachaa turreef deebiin nuuf kennamuu qaba, ilmaan Oromoo sababa gaaffii karaa mirgaa fi dimookiraasii gaaffatneef ajjeefamanii mootummaan EPRDF itti gaafatamuu qaba, barattootni Oromoo hidhaman gaaffii tokko malee hiikamuu qabu, kanneen barnoota irraa Ariiataman gaaffii tokko malee barnootatti deebiuu qabu. Gaaffiin mirga abbaa biyyummaa uummata Oromoo kabajamuu qaba, gaaffiin mirga namoommaa fi dimookiraasii gaafachaa jirru nuuf deebiuu qaba, Master Planiin Finfinnee guutummaatti haqamuu qaba jechuun iyyaannoo iyyannoo isaanii dhiyeeffachuun dhaadannoo fi Walleewwaan warraaqsaan ABO faarfatan.
Barattootni Oromoo Mooraa Yuunibarsiitii Amboo keessatti walitti qabamanii waraanaan eegamaaa jiran kun eraga gaaffii kaachisanii booda wallee warraqsaa fi dhaadannoo dhageesisuun -ABO nuuf dirmadhu, ABO karra nuuf bani:
- Baallammii gurrach garbuu WBO beektuu qeerransa muree bira darbuu,
- Korma guduruu ABOn leenchuma duruu jechuun Wallee warraaqsaa hedduun ABO hanga halkan keessa saaatii 4:00tti mooraa Yuunibarsiitii Amboo keessa naannauun sirban,
- Dhaadannoowwaan kanneen akka:
- Tokkumaa keenyaan harka walqabannee haa kaanu ni falmannaa,
- Ajjeechaan nurraa haadhaabbatu,
- Mirgii Oromoo haa kabajamuu, Oromiyaan kan uummata Oromooti,
- Ajjeechaa dugugginsa sanyii nurratti mootummaan wayyaanee rawwateef itti gaafatamuu qaba,
- Ilmaan Oromoo gaaffii nagaa waan gaafatneef hidhaman haa hiikaman,
- Master Planiin Finfinnee haqamuu qaba,
- Mirgi abbaa biyyuummaa uummata keenyaaf haa kabajamuu,
- Mirgootni namommaa fi dimookiraasii haa kabajamaan, kanneen jedhan mooraa yuunibarsiitii Amboo keessa naannauun dhageesisuun FDG marsaa 2ffaa dhoosaan. Haala rakkoo networkii ulfaata keessatti sagalee warraaqsaa kana warrabnee waan jirruuf gabaasa kana waliin walqabsiifneera dhaggeffadha, Oromoo bakka jirtanii nuuf dirmadhaa, Yeroon Gamtaan Falmannuu amma taa’anii bara lakka’uun doofummaa fi walaalummadha, Ka’ii Oromoo Ka’ii dhaamsa hoggansa sochii dargaggoota Qeerroo barattoota Oromoo fi koree qindeessitu FDG ti!
Barattootni Oromoo Mooraa Yuunibarsiitii Amboo keessatti walitti qabamanii waraanaan eegamaaa jiran kun eraga gaaffii kaachisanii booda wallee warraqsaa fi dhaadannoo dhageesisuun -ABO nuuf dirmadhu, ABO karra nuuf bani:
- Baallammii gurrach garbuu WBO beektuu qeerransa muree bira darbuu,
- Korma guduruu ABOn leenchuma duruu jechuun Wallee warraaqsaa hedduun ABO hanga halkan keessa saaatii 4:00tti mooraa Yuunibarsiitii Amboo keessa naannauun sirban,
- Dhaadannoowwaan kanneen akka:
- Tokkumaa keenyaan harka walqabannee haa kaanu ni falmannaa,
- Ajjeechaan nurraa haadhaabbatu,
- Mirgii Oromoo haa kabajamuu, Oromiyaan kan uummata Oromooti,
- Ajjeechaa dugugginsa sanyii nurratti mootummaan wayyaanee rawwateef itti gaafatamuu qaba,
- Ilmaan Oromoo gaaffii nagaa waan gaafatneef hidhaman haa hiikaman,
- Master Planiin Finfinnee haqamuu qaba,
- Mirgi abbaa biyyuummaa uummata keenyaaf haa kabajamuu,
- Mirgootni namommaa fi dimookiraasii haa kabajamaan, kanneen jedhan mooraa yuunibarsiitii Amboo keessa naannauun dhageesisuun FDG marsaa 2ffaa dhoosaan. Haala rakkoo networkii ulfaata keessatti sagalee warraaqsaa kana warrabnee waan jirruuf gabaasa kana waliin walqabsiifneera dhaggeffadha, Oromoo bakka jirtanii nuuf dirmadhaa, Yeroon Gamtaan Falmannuu amma taa’anii bara lakka’uun doofummaa fi walaalummadha, Ka’ii Oromoo Ka’ii dhaamsa hoggansa sochii dargaggoota Qeerroo barattoota Oromoo fi koree qindeessitu FDG ti!
Subscribe to: Post Comments (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sadaasa 20,2014 Goototni Qeerroon barattootni Oromoo dhiibbaa guddaa mootummaan abbaa irree Wayyaanee barattoota Oromoo Yuubibarsiitii Wallaaggaa irraan ga’aa jiruun wal qabatee guyyaa har’aa sa’aa 10:00 irraa eegaluun gaaffii mirgaa finiinsuun FDG dhoosuun shira mootummaan wayyaanee EPRDF uummata Oromoo irratti dalagaa jiru dura dhaabbatan.
Goototni Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii wallaaggaa guyyaa har’aa shira moottuummaan Wayyaanee addaatti mooraa yuunibarsiitii Wallaggaa irratti rawwachaa jiruu fi akka waliigalatti uummata Oromoo irratti dalagaa jiruu balaaleffaachuun goototni barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Wallaggaa shira har’a ifatti nurraatti dalagamaa jiruuf teenyee guyyaa hin lakkawwatnu jechuun FDG qabsiisuun sagalee guddaan mootummaa abbaa irree balaaleffachuun qabsoo finiinsa jiru.
Mootummaan wayyaanee yakka haaloo ba’ii fi jabbinsa barattoota Oromoo irraa qabu ba’uuf ifatti baajata kaaffee nyaata barattootaaf ramadame irraa muruun tajajila siyaasaaf olfachaa kan jiruufi barattootni Yuunibarsiitii wallaggaa balaa beelaaf saaxilamuu fi Jibbinsa ilaalcha siyaasaan midhaa fi doorsifni guddaan Barattoota Oromoo irratti rawwachaa jiraachuu fi gama biraan immoo hojjettoota caaffee barattoota keessaa hojjetanin barattootaaf nyaata qopheessaniin odeeffannoo barattootni keessaa jiran nuuf kennuu diddaan isin rakkoo ilaalchaa ABO qabdu jechuun namoota hedduu hojii irra arii’uun walgabatee shira diinummaa mootummaan EPDRF ilmaan Oromoo irratti dalagaa jiruu dhabamsisuuf goototni qeerroon barattootni Oromoo sagaalee guddaan fincila kaachisan. Gaaffiiwwan armaan gadii finiinsuun fincillii hanga halkan keessa sada’aa 3:00tti itti fufe.
-
Mootummaan abbaa irree wayyaanee baajata kaffeef nuuf ramadamee irraa
muruun gara tajajila siyaasaaf olchaa jiru dhaabuu qaba. Balaa beelaa
barattoota rukuchaa jiruuf mootummaan itti gaafatamu qaba.
- Dararaan ilmaan Oromoo Oromummaatti boonaan hojjettoota olaanoo
barsiisotaa hanga hojjettoota kaffeetti ilmaan Oromoo irratti
xiyyeffachuun ilmaan Oromoo hojii irraa Arii’uun dhaabbachuu qaba.
Ilmaan Oromoo kaffee mooraa keessatti qacaramuun hojjechaa turanii maqaa
isin ilaalcha ABO qabdu jechuun hojii irraa arii’ama jiran dhaabbachuu
qaba. Kanneen hojii irraa arii’atamanis hojiitti deebi’uu qabu.
- Bara darbee keessa barattootni Oromoo gaafffii mirgaa gaaffattaan
maqaa jedhuun jumlaan ukkanfamanii barnoota isaanii irraa hidhaman, haga
guyyaa har’atti eessa buuteen isaani hin beekamuu, kanaafu barattootni
Oromoo badii malee hidhaman gaaffii tokko malee akka hiikaman ni
gaafatna.
- Gaffii mirgaa karaa nagaa fi dimookiraasii yeroo garaagaratti
gaafachaa turreef mootummaan abbaa irree hangamatti deebii ilmaan Oromoo
hidhuu ,ajjeessuu, barnootarra arii’uu deebii qubsaa godhachuun mirgi
keenyaa fi mirgi uummata keenyaa dhiitamaa waan jiruuf mootummaan
wayyaanee seeratti akka nuuf dhiyaatu jabeesinee gaafatna.
- Mootummaan abbaa irree wayyaanee gaaffii mirga abbaa biyyummaa
uummatni Oromoo gaafachaa jiru moggaatti dhiibuun saamicha lafaa fi
Oromoo qe’ee irraa buqqisuu irratti xiyyeeffate dhaabu qaba; Gaaffii
mirga abbaa biyyummaa uummata Oromoof deebiin kennamu qaba.
- Mootummaan wayyaanee EPRDF biyyaa dimookiraasiin hin jirree, biyyaa mirgi dhala namummaa keessatti sarbamaa jiru keessatti mootummaan wayyaanee filannoo dimookiraatawaan gaggeessa jechuun dhaadachuun tuffii uummataa ta’uu argisiisaa, Adeemsii filannoo kijibaa wayyaanee dhaabbachuu qaba. Hanga gaaffii mirga abbaa biyyummaa uummata Oromoo kabajamuttii fi mirgootni dimookiraasii fi mirgootni namummaa hanga kabajamanitti wayyaaneen filannoo ittin ololaa jirtu kan hin gaggeessine ta’uu ni hubachiifna uummatni Oromoo fi lammiileen cunqurfamoon biyyatti kana hubachuu qabu gaaffii jedhuu fi gaffiiwwaan fakkataa gaafachuun dhaadannoo dhageesisuun itti fufan. Mootummaan Wayyaanee akkuma amala isaa human waraanaa magaalaa Neqemtee dhunfatee jiru gara mooraa Yuunibarsiitii wallaggatti akkuma qajeelaniin goototni barattootni Oromoo Yuunibarsitii Wallaggaa dura dhaabbachuun of irraa kan deebisan yoo ta’uu, mootummaan wayyaanee diddaa barattoota kanatti rifaatuu guddaa keessa seenuun halkaan keessa sa’aa 1:30 irratti human waraanaa fi poolisii Federaalaa Mooraa Yuunibarsiitii galchuun barattoota Oromoo karaa nagaa gaaffii gaafatan irratti waraana banuun mooraan Yuunibarsiitii wallaggaa gara dirree waraanatti jijjiramtee jirti.


text:
Guraandhala 16, 2016 | Beekan Gulummaa Irranaa
Qabsoo gama maraan taasifnu keessatti namni hundi maasii itti bobba’erratti ciminaan yoo dalage injifannootu saffisa!. Uummanni Oromoo qeerroofi Qarreewwansaa barsiifatee toora garaagaraarra hiriirsifate danuu qaba. Haata’u malee, carraa hiree taatee kaan utuu barataa jiruu diinaan ugguramee mana hidhaa diinaa keessa jira; kaan ammoo rakkoo hamtuu keessa taa’ee baratee ishee barate sanaan haga humnasaa sabasaatiif hojjetaa jira. Akkuma namaatti baratee dantaan sabaafi eenyummaa Oromoo kan gurrarra isa/ishee hin yaanes ammoo hinjiran jechuun nama dhiba. Har’a dargaggoo barnoota qabuun hojii idileesaan alatti Afaan Oromoo takinooloojii har’a addunyaan itti jirtu kana keessatti qooda akka qabaatuuf carraaqaa jiru; yeroo ammaa Oromiyaa keessa kan jiru tokkoonan wal isin barsiisa. Dargaggoon kun Abdiisaa Bancaa jedhama.
Abdiisaan Ogeessa koompiwutaraa (IT Specialist/Programmer/App Developer) yommuu ta'u, Barnoota koompiwuutaraatiin(Information Technology)dhaan xumura bara 2013,Yuunbaristii Haramayaa irraa eebbifame. Hojiisaarraa ka'uun namootni hedduu Abdiisabaa jedhuun. Abdiisaan eebbasaa booda boqannaaf gara maatiisaa kan deeme yoo ta'u turtii ji'alamaa booda Kaampaniin Moosajii (Software Company) kan lammummaan isaa nama USA tokko hojiidhaaf yaame. Abdiisaan gaaf sanarraa kaasee dhimma jireenya dhuunfaa lafa kaayee, saba kootiif maal gumaacha, Ogummaa kootiin maal fayyada, yaada jedhutti seene.
Kanaanis namoota naannotti argu keessattuu magaalaa Finfinnee fi namoota sab-qunnamtiilee hawaasummaa garagaraa irratti hirmmatan ilaaluun Rakkoolee namootni heddu Afaan Oromoo irratti qaban (dubbisuu, dubbachuu fi barreessuun) jiraachuu hubate. Abdiisaan hubatee qofa hin dhiifne; kun sababa maaliitiif waan jedhus xiinxalle. Xiinxalla kanaanis namootni irra caalaan rakkinna dhuunfaa osoo hin taane rakkoolee iddoo itti baratan dhabuu, wantarraa baratan dhabuu (Resource accessiblity) akka ta'e hubate. Kunis, Gabaabbinnan Afaan kana iddoo fi saa'aa barbaadanitti argachuun akka hin danda'amne kan bare Abdiisaan furmaatni maal jedhee of gaafate.
Haala kanaan dhaadannoo "Afaan Oromoo afaan saayinsii fi teekinoolojii haa taasifnu." jedhuun as bahe. Kanumarraa ka'uun yeroo gabaabatti namootni biyyoota garagaraa jiraatan fayyaduu akka danda'anitti yaadee hojiilee armaan gadii kanneen gad baasuu eegale:
1) Fayyadamaa Mobaayilaa(Mobile App) maqaa "Afaan Oromoo Baradhaa" jedhuun Google Play Store irratti gad lakkise. Fayyadamaan(Appn) kun seerluga Afaan Oromoo kan barsiisu yommuu ta'u qabiyyee boqonnaa torba( Qubee A,B, C... irraa kaasee hanga Sirna Tuqaaleetti) kan of keessaa qabuudha.
2) Ammas osoo hin turin Fayyadamaa Mobaayilaa(Mobile App) maqaa "Qubee Afaan Oromoo Sagaleen." jedhu gad lakkisuun Hawaasni addunyaa guuturra jirtan daa'imarraa hanga guddatti jalqabarraa kaasaa baradhaa, amma booda Afaan Oromoo iddoon itti baradhu dhabe namni jedhu akka hin jiraanne jedhe Abdiisaan.
3) Abdiisaan Sab-qunnamtii hawaasummaa irrattis keessattii Facebook Gubbatti Garee "Afaan Oromoo Haa guddifnu! " jedhu ijaaree kan miseensa namoota 8000 ol qabu irratti guyyaa guyyaan Qubee irraa eegalee dhimmi guddinni Afaan Oromoo yeroo hunda kan irratti barsiifamu too'achaa jira.
4) Hawaasni addunyaa garagaraa Abdiisaa wajjiin walbaruu jalqaban, Gaafiin barnoota Afaan Oromoo nu barsiisuu qabda jedhu hedduumachaa dhufe. Abdiisaan tole jedhee fudhate, Garee Whatsup "Afaan Oromoo Haaguddifnu!" jedhu uume Barnoota Afaan Oromoo Qubeerraa jalqabuun barsiisutti seene. Gareen kun yeroo muraasatti miseensa hanga nama dhibbaa horate. Abdiisaan rakkoolee fi bu'aa ba'ii jireenya dhuunfaa dagatee barnoota kanarratti xiyyeeffatee ji'a 4-5tti miseensotni garee kanaa. Haala kanaan turtii ji'a 4-5 keessatti miseensotni garee kanaa dubbisuu, barreessuu, dubbachuuf dubbisuu xumuran. Kanaanis Abdiisaan hojii boonsaa hojjate Miseensa Gammachiise.
5) Ammas itti fufuun Abdiisaan wanta murteessaa fi barbaachisaadha jedhe torbaanuma keessa jirru kana Fayyadamaa Moobaayilaa(Mobile App) maqaa "Jechoota Hayyoota Oromoo" jedhu kan jechoota hayyoota 80 ol of keessaa qabu kinoo gad lakkisee jira.
6) Maal kana qofa Abdiisaan Hojii ijoo tokko qabatee dhufeera. Innis dhaadannoo ganamaa tan "Afaan Oromoo Afaan saayinsiif teekinoolojii haa taasifnu!" jettu sana gara "Dhimma keenyaaf teenyee nama biraa eeguun salphina!" jedhutti jijjiirrun dhimma guddina Afaan Oromoo irratti sochii garagaraa gochuu irraan darbee dargaggoota heddu kakaaseera, bu'uura afaan kanaa lafa kaayuu qabna jedhee bu'aa bahii heddu ce'ee bahaa ture, kanaanis garee adda addaa lama ijaaree jalaa jigus/ bittannooftus, har'a garee sadaffaa maqaa "Qubee Technologies" jedhuun kan miseensa dargaggoota sha(5) of keessaa qabu ijaaree hojitti seenanii jiru.
Kaayyoon Gurguddoon Garee kanaa:
- Afaan Oromoo iddoo fi yeroo barbaadametti argachuuf akka danda'amu gochuu, itti fayyadamsiisuu, hordofuuf too'achuu.
- Afaan Oromoo bifa barbaadameen:
* Suur-sagaleen barsiisuu (Video tutorial)
* Barreeffamaan barsiisuu (Written tutorial)
* Fayyadamaa Moobaayilaatin (Monbile App)
Aadaa nyaataa, uffannaa, ayyaanaa fi kkf Oromiyaa naannolee garagaraatti argaman qorachuuf ifa baasuu
* Waaltina Jechoota Afaan Oromoo irratti hojjachuu
*Mosajiilee(softwares) adda addaa afaan kanarratti hojjachuu
- Dogoggora asiin dura ture kanneen barreeffamaan Google irra jiran sirreessuu, Hedduun kan oli hin kuufamin waan ta'eef olkuusuu.
Haala kanaan Abdiisaan guddina Afaan Oromoo keessatti gahee seena qabeessa hojjachaa kan jiruu fi gara fuulduratti hojii boonsaa saba isaatiif lafa buusuu akka danda'u ibsaa, Abdiisaan yeroo ammaa kanas bifa alkallattiidhaan Guddina Aartii adda addaa keessattis hirmaannaa akka "Graphics design adda addaa, promotion design adda addaa fi Design Uffataarratti hirmaachuun gahee isaa bahaa jira.
Abdiisaan ykn Abdiisabaa gara fuulduraatti Kaampanii dhuunfaa ofii banatee hawaasa isaas tajaajilaa jiraanya ofiis gaggeessu abjochaa jira.
Dhumarratti Ogeessi dhamaatii adda addaa keessa darbee sabaaf jiraachaa jiru kun, jiraachuuf jecha guyyaa hojii Mootumaatti dadhabaa oolee, halkanimmoo hirribasaa dhiisee sabasaatiif jiraachaa akka jiruufi dadhabbii kana hunda tajaajila Bilisaatiin hojjachaa jiraachuu ykn hojiilee akkanatti itti dadhabe ykn dadhabaa jiru kanaf galiin argate akka hin jirre hubadha.
Namoota ykn Company Abdiisaa Bancaa Qunnamuu barbaaduuf:
Teessoo(Address):
======///======//====///======
1. Dargaggoo Oromoo kallattii garaagaraan bu’aa saba isaaniitiif dalagan yeroo yerootti seenaa gabaabaa isaan qaban faana beeksisuukoo kanan itti fufu ta’a!
2. Oromoon kamuu qixa irra jiruun yoo waan danda’u dalage tarkaanfii qabsoo keenyaaf gumaacha guddaadha!
3. Guddina AfaaniI, aadaafi eenyummaa saba Oromoof hojjennee kanarra Wayyaanee maraachina!
= = = = == = = = = = = = = = = = = == = =
Beekan Gulummaa Irranaa -2016


text:
Bitima፡-
Manchi beetti kalaqame heeshsho hanafi wogganni kayise xaa geeshsha heeshshosi hegeraawise jeefisate, ile ilame daraare dagaagate,taaloonye mereershsha asino gashshooti seeri hundda gale heeshsho kassi assirate, miinjasi,dagoomitete heeshsho, budesinna xaphoomunnino baalantte lopho handaara kaajino daninni lossire qananaabbino heeshsho kaayyo afire wo'mado fayyimmaninna woyya laalaatonni dafe loose hunkiisi guminni nyormme wonshshire lophote doogo aana time bashile leellate ataawe ikkitinnore addintanni darbbitino qarruwa deerru deerrunku qerxeemi're heerate wirrijjama shsharro assanni heerasi xagoomu xagge faajje assite wortino halaaleeti. Heeshshosi aana woyya guficho ikkatenni wotto wortanno qarruwa ka'imi xaphoomunni lame dana afidhinnote hakkurino umiti kalaqamu umisi abbe naqanno qarri dirbbabbanna ikkitanna lawishshaho (lollahu, moolle, woyya wishsho/bubbe, uullate tenqeenyi,burqite, lasaabbe lalaawate ka'iminni taraabbe dargga tuqa iillite daggoomu heeshsho dammassitanno xiwannanna wolootuno hudete, xoonnete, kallimate, bullimate,shitallete,miinjja, daggomu heeshsho,budu lopho kudunsate korkaatu irrkko ikkitanno rakko baala xaphoomunino ayidoomu miilla darbbino daninni buximate ebbanno qarruwa baala kamalttano guffa ikkite leellitanno.
Kalaqanttanno qrruwa baalante qara ka'ma ikkate korkaatu irkko ikkate layinkki bu'e deerra ikkinnohu qarri manchi beetti umisi qalaqanno rakkooti hukuno-gibbo dannu,ama'note, ga'rete, dagoomitete, wkl, olu, dambbowaamu gashshooti hoongge, mittu/e gaamo wolete aana assitanno gawajjo, mico, miciiro, kadooshu, xaphoomunino botoliku kadooshshe,dammassa, quurssa,, guluphisa, anawarshsha, maa'eelssa, ciigishsha, shattarssamiinjja mulqqa/horra,hochamimma, kokkamimma, gorramimma, dagoomitete heeshsho lophora ataawe ikka, budu, buqeete horo horra,rakko kalaqa xaphoomunino wole gaamo lopho baala agawa, gicishsha qoleno kudunssanna wkl ikkite leellitannoreeti.
Kalaqamu umisi abbe naqanno qarri dirbbabbanna deerru deerrunku ajishe heeshshosi kassi asirate manchi beetti baalunkkura shsharrama noo dooriweellosiiti. Kalaqamuno manchi beetti heeshsho hegeraawara hasiissannore baala qineesse shiqishshate dandaannokki daafonna qarruwano annu annu shsharrame tidhe afannokki daafo halamenna rerame loosate woyya mixonni ka'e xaabbata shsharro assa hoogiro rakkote giddonni fulannokki daafona tenneno wo'mu wodaninni huwaxxe woyya birbbinyinni loosino daafo (hudete, xoonnete, kallimate, bullimmate, xibbaho hattono buximate ewamannokki gede laalaate loosatenni heeshshosi hegeraawise jeefisirate, ile ilame daraare dagaaganni te woggara iillasi faajjete. Ka'imu heeshshosino heeshshosi baalante qinaawora irkko ikkitannore hakkurino sagale, waa, mine, udano afiranna jajjabbu gaxigalinni umo agadhanna wkl hasiissanore afirate dadillanni heerate gadadaminno yannaati. Sagalesira (gumma, rumudda, daronna wkl gaamote xinqire barra sa'ate shsharrama hasiisinnosi.
Haqa gidde woy godaho woy mittowa gambba yee galate gadadama faajjete. Ko donni, woxi, miinjji, cibbinna wkl jiro ewelite/ewelote/ ewelo'oote yinanni yanna diikkitinno. Gashshinna gadadami gaamo/booso kalqantinnokki wogaati hatte yanna. Mittu wole/mitte booso/gaamo wole kade faacatenni gadado qunaate heeranno assate kaayyo aye gaamorano ikko qoosso afi're wole kade gashshate hunnu ikko wolqqa noyikki yannaati. Bire birqiiqi yanna koo/tee yite badanokki (meenttu taaloonyunni massaganno wogga), afi'ra hooga, afa afiimbeelo, boosaallo, ga'renna wkl garinni aye bakko ikkeenanno babbadooshshu gashshoote karkkasitannokki yannaati.Taaloonyunna gutu qarra miteenni loonse qerxeem'ine heerate seeri rumuxxe leellate boxasi faajje ikkitinno wogaati. Hedote baca kume diro kamaltanno yanna ko garinni mittimate heerihu gedensaanni giira galaqira, saada ce'a, teese uulla loosire gala hanafe keeshshihu gedensaanni saadasira hayiso goofino ka'iminni, xinqire itanno sagale goofinno daafira heeshshosi addinttanni gawajaataame ikkitino daafira dartunni milkkesi kulttu garinni harate gadadamasi addaho.
Hare marino baserano baaxxe kalaqire teese herate wolsosirano agadhinokki garinni wole gaamo teesaabbe hedhanota buuxe huwaxate gari kalqamisi. Hatte gaamono insa afatenni sirimixxi yaa, geeshsha, giwisira ko ka'iminino gibbo bukki yaa faajje ikkitu. Noo daminni woy doginni siwilu siddo heedhurono hakkone urdde/bagado asidhe qasama faajje ikkitu. Wirijjamu shsharro, heeshshotenna reewoote mereero leellitanno qasanshsho ka'a adda ikkitu. Yannate gedensaanni urdete qeelttu gaamo wole qafadate dandiitu. Olaho qohamihu borjjicho qohi borojju mooticha ikki. lame gaamo kalaqanttu. Gashshinna gadadami. Borojju gashshooti seeri hanafama faajje ikkitu. Hanqessi, olaho qeelanttu gaamo heeshsho aana buuto qalqanttu.
Heeshsho woyyeesireemo yee daramihu iimiha adheemma yee qoriha hoogino aalo ikkitu. Haaru seeri qafadamaancho shaate, ganate,usurate, uduuniichu gede asse horo asirate, ganate, gawajjate qoleno taamununni hire miinjja cibbirate qooso noosita kadamasinete fajjo noyikki garinni wolqate lallaphe kade face gashsha hanafi. Kadintino booso miillano sumuu yaa giwate mittimma ka'e shsharrama hanafu. Olu goola dutto ikki. yannate gedensaanni miicantinno booso xaabbata shsharronssanni borrjju gashshoote wigidiidde hunnttu. Jeefotenno uullate dureeyyenna uullaweellu booso kalaqanttu. danunna diinggale baxituronno kadaahuna kadamaminnohu gaamo kalaqanttu.Ayee dagoomi giddo kadaahunna kadamannohu gaamo kalqanttu geeshsha shsharro bukki yite ka'a gubbine sa'nannikki ilaala ikkitinno daafo wirrijjamu shsharro buqqite hala' faajje ikkitu .Jeefoteno kadantino gaamo qohaancho ikkitu. Fabriku/industirete dureeyye seeri hanafami.
Danu babbaxxa ikkininna botoliku kadooshshi, miinjju mulqama/horrama, dagoomitete heeshsho okkama, budu,ama'note shunkulama woy anawarama xaphoomunino kadantino gaamo/loosaasine lopho gashshaano asidhano hamiltenna farritto ka'iminni kudumate gadadanttu. Taaloonyu seera kalaqate, miinjju horro qo'late, wolapho abbiratenna ka'imisi taaloonye ikkinoha dimokraasete gashshoote kalaqirate sharro bukki yite burqite kaajja adda ikkase faajje ikkitu. Jeefoteno kadamaano qeelle afiransa balbba'line sa'nannikki halaale ikkitu. Su'munni taaloonyu gashshhooteeti yite kayinilla sillisu hayyonni kadaanote gashshootira murrisanno seeri (Sooshshalistete gashshooti seeri hanafami. ikkolana yannate gedensaani ko gashshootino kadantinno booso shsharronni ta'ma hooge buluule ba'i. Tini konni aleenni shiinqunni qummi asinni xagge (daga dagiyyote woy alamete dagoomi) kulttanno garinni manchi beeti xaa geeshsha onttu gashshooti seeri giddo lulluqe sa'e teenne woggara iillinota wo'mu daninni xawisse reqecci assitanno.
Hakurino, umiti bire birqiiqa dagge sa'uti taalaanyu gshshoote ikkitanna aantete taa'e iilliteenna umi gshshooti ooti giddo godowantte burqate dana calla hamasaama gede sooridhanni asootinsa /diingalenssa witte ka'ima calla hakunno wole gaamo sillisu hayyonni miice kade gashshate mixo afidhinno seerraati (Borojju,malkanyu,fabriku/industirete, su'munni taaloonyu/sooshshaalistete gashshooti seeraati). Kuni aye bakko ikeenano huluullote giddo ena'ninkkihu dagoomu halaali mucirino garinni xawisanno gede ikkiro aye gobbarano ikko qoleno daga dagiyyote teesaawe heeranno dagoomi giddo mitte gaamo woy booso wole hala alunna gaacheenu woy kalaqamu rooreenyi noyikki garinni dantoe, beebbate manna kade gashshate burkuta hayyo horo asidhe farrito loose wole gaamo jajja, miinjja woy injjo hirrete woy awaawurshsha ka'ima assidhinotta wole addintanni gawajaataame ikitinota doomaxilla ikkitinota sillisu hayyo horo asidhe xaabbanyoote wolaqqanna hunna kalqairate xiiwi yite loose afidhino maqiinni wole kade faacce gadado qunaachishshe gashshate harfaabbe ba'inno mixonssa wonshirate hedde loossu geeshsha shsharro burqqa, lasaabbe lawaabbe baalankkawa iillanna kaajja gata hoogase xawoho. Mayira yiniro aye gobbarano ikko babbaxino dana afidhino kadooshshi, miico, maa'eelssa , shattarsa, maganunna kalaqamu woleho uuyino qoosso kaayyo meenxxi geeshsha shsharro ka'ase faajje ikka ayiino roqqe hoolanokki halaaleeti. Shsharrote ka'imino kado ikkino daafo gibbo kalaqama, sharro bukki yaa jeefoteno kadantino gaamo busha ruurre afidhino kadaano aana qeelle afiranssa aye yannano adho ikkininna aye bakko ikkeenano gatannokkita ikkase dagoomu xagge reqeci asite xaawa fushitinno halaaleeti.
Lawishsha shiqishsateno konni aleenni shiqqinno gashshooti seerra giddo wole gaamo/booso kada ka'ima asidhinnore baala kadamaaano qotinssa aaninni wigidiidde huntte gashshootu basera taaloonyu, wolaphonna dimokraasete gashshooti burqqenna kadamaano qananaabino heeshsho afidhe heedhe heeshshonssa mixo kassi asi'rate mimmitu ledo hedote sumuu yite kaajado shshsarro asitinno daafo tenne yannara baca gobbara keerinaatu, qulaawu, taaloonyu, wolaphinaatunna dimokraasete gashshoote uurisidhe ayee dani woy suude afidhinota kadote rumushsho baala buqisse huntte heedhanni nooti dagoomu sayinse ikkadu darinni reqeci assitinno halaaleeti.
Te ikkitoranno tenne yannara baalantte lopho hanadaara wolqisa wolqqa kalaqidhe heedhannori lophitinno gobbuwa woyya naqaashshe ikkanssa faajjete. Xa sanira kayiinni lophitanni noo yinanni gobbuwara botoliku kadooshshi, miinjju fossa/horra /mulqqa, dagoomitete heeshsho lopho woyya gawajjora reqeci yaa, budu, ama'note qoosso meexamanna madarama xaphoomunino lopho baalate gicanna kuduma darbbino daninni burqite leellitanno. Tenne hanaaqu, buuto, hantaalonna dannimale farritto bashshillte leellitinnota mantiliilla gashshoote buqise hunate kadantinno daga baalantti sigiiginno mittimma kalaqidhe shsharrantte wigidiide hunate jawaata shsharro assitanni leellitanno saneeti. Wo'munni xe'a sa'I ontaawu diri xaa geeshsha kadantino daga baalantti amaale xaade shsharantanni noo daafo tenne yannara daga dagiyyote dagoomi annu annunna gaamote manninaatunna dimokraasete qoossuwa agarantaeenanasi, hedosi rakko noyikki garinni wolaphote huwachishshanni/asaadosi shiqishshanni, lophote mashshalaqqe beeqaancho ikkanni, doodhino botoliki faale horo asiranni hasirino botoliki uurinshsha hundaanni sumuu yiino garinni qixaawanni, qulaambbenna farcco bashshiltinno doorshshanna qulaawanna mu'ishshu woy awishshu dassa/dalakka noyikki yoonni hedosi kassi asi're baca botoliku faartooti dimokraasete seeri horo adda assate assanni lellanno sharro duuchu qarqarira hasirano gumira iillite leelitanno.
Gobbankke Itiyoophiyuunna mannise kayiinni dagoomu fakkana kiiro deerrinni hendanni yannanni kayise xaa geeshsha dagoomu heeshsho aana darbbino qarra kalqate manigadimate egennantinno gashshootubbaa marro marro higge qarruwa kalqate qoxo'mitino gammooti (hiyeeyye) assooti ka'iminni gadado qunaate galate reqeci yaasi faajje ikkitinno jilbbaati.Tenne yannara gobbankke wolqqate kade gashshanni noohu beco ikko ortte afi'nokkihu gashshooti faarte (IMADGGino) dimokiraasete gashshoote gatamaranni noommo yaanni bacu garini awaawuranni leellirono sa'u 23 dirrara loosunni leellishshinkke halaali umisi gashshoote sufe hegeeraawis'rate noosi halcho har'isa callate. Ko ortiweelu gashshootino umisi hasatto calla wonshirate giddo wodanisinni xiiwi yaatenni kaphu duduwinni loosanno farritto baala reqeci yitannokki gede awaawurshshu boolonni balba'le sa'ate diwanni loosunni kayiinni gobbate botolikanna miinjja hirrete halanshshirasi huwachishshanni manninkke baca faartte dimokraastete seeri gatamarshshi hexxo tunssote raaqantte ba'anno gede assanni leellanno. Ruukkadu botolokisira horo fushshirate sassaqamanni isi umisi fushshinota yoote gashshoote ikko wole yoobba woraqatu aana calla gattanno gede loosu aana hossannokki gede assasinni techo gobbankke yoote rooreenye ikkikki gashshootu faartte massagaano roreenyi calla horo afiranno gobba ikkitinno.
Ikkino daafirano gobbankke wolqaataamma ikkitinno mannita ikkite leelitanno. Manninaatunna dimokraasete qoossuwa fugantinnota, taaloonyu, farconna dambbowaamu gashshooti ba'eenna tunssoote heerate gadadamino mannaati. Yannate gashshootu dagoomu injjo/faro wolqqa deerrimale horo asiranni gobbate jironna jajja umisi seeri kaajishsha ikkinnoha lolu dimokraase hirrete rumuxanno assate farritto loosiranni leellanno. Umisi faartte looso baala Itiyoophyu daga, dagoominna manni maahoyimma noyikkiha calla ka'e ka'I kawinni wolqqate horrite horo asidhe aadinttanni farritto wo'mitinno dano baala dagoomu aana xiiwi yee loosanni leellanno. SLM/MEDREKi (Itiyoophiyu federaalaawe dimokiraasete mittimma gutu gaari gobbankke duucha wogubbara e'e keeshshiitinnoha kadote, horratenna miciirote gashshootenna xaa teesaawe hee'ranohu mannigadu gashshootino dagoomu qoti aana duhisiise leellitannori addinttanni darbbimale botoliku, miinjjunna dagoomitete heeshsho qarruwa rumushshunnkku buqqise huneenna tirate dandisiissanno pooliisoota botoliku proograamesinni faajje asse keeshshinnoha ikkanna qara qara ikkitinnorenna wolootunni woyaabbe leellate ka'iminni doorantinnore lophote pooliisooti heduwa baalantta gobbankke giddo 2007 M.D gobbate deerrinni assinanni onttikki doyicho doorshshira kakkayishshaho qixeesitino maanifaasto xawishshi garinni kone woroonni leellanno daninni shiqino.
SLM/MEDREK ( Itiyoophiyu Federaalaawete dimokirasaawete Mittimma medreki/torbbe gaamo qara qara mixo)
a) Botoliku mixo:-
1) Tenne yannara manninnkke aana/iimma hogowantte noore/leellitannore IMLDGG (TPLF/EPRDF)- manni gadu/ruuraamu gashshooti ha'risanni nooha botoliku kadooshshe, miinjju horra, shiikira, umisi diinaggera horo as'ira, dagoomiteheeshsho seeranna budei iima ola lallawa xaphoomuninno dagoominkke latishshi lopho kudunse umisiinjjoranna barcimasi hegeraawisate mixonni ka'e dagoominkke aana loosanno danonna dawaawano, farrittonna awaawurshshu wo'minota xagarrote sillisi hayyo horo asi're baalatte hajuwara qarra qalqe kadamaano guluphisiisate assanohu fuge gashshate seera buqinse hunne, baalatii botoliku wolqquwa annu annu (uminssa) botoliki la'aashshenna/raga afidhinno hedo(qucu'mitte) gadadunna rakko noyiki daafo qullaawimmani horo asirate qoossonssa ayiirisamaanno gede assannoha qadhe leelinno botolika harisate dandisiissanno gari bashileenna gobbankke giddo leellannohu gashshaanote rooreenyi gateenna yoote gashshootinna yoote rooreenyi ayiirre kawajaawanno assa.
2) Xaabbata/qara qara ikkitinno gobbankke hajjubba la'aahunni gobbate deerrinni wo'mu wodaninni hasaambbe sumuu yee loosate seera kalqate baalanti botoliku wolqqa/faartooti hasaabbannohanna aggaxinanni garinni sumuu yite jeefote gumulora iillishshannota gambbooshshu songgo qixaabeenna gobbate deerrinni summu yaate deerrira iillate korkaatu irkko ikkitannore baala qineessa
3) Mannu/dagoomuwayichinni hasiisanohanna kiirote bikkaminoha kaa'looshshe afidhinnori baalanti botoliku faartooti haaro gashshoote massago giddo beeqaano assate dandisiisanno daninni Itiyoophiyu federaalawete dimokraasete mittimma gashshoote uurrisa.
4) IMLDGG (TPLF/EPRDF) gadadishshu gashshooti giddo faartetenna gashshootu loossa hasiisanno daninni badantte loosama hooganssa dimokraastete seeri gatamarshshu hoodeeshshira darbbino guficho ikke leellino daafo faartete loosinna tantanshshi gashshootu loosina tantanshshi aggaxinanni daninni badame leellanno assa.
5) Annu annu/mIttu mittunna gaamote qoossuwa taaloonyunni ayiirite loosu aana hossanno assatenna baalunkku gobbate qansichimma afi'no manni, daga, ayiidoomootunna mannuwa taaloonyuninna ayirisamate gobbate kalaqantinno injjoninninna leellitanno jironni gutu ellttonni beehachinni qoodansa afidhe horo asiranssa huwatantinno garinni gobbankke mittimma kaajitanonna, qacce madde/dannise, wolaphosenna gobbimmate fullahimase ayiirisame heeranno assa.
6) Itiyoophiyu daga, ayiidoomuwanna mannooti dimokraasete mereersshimma qoxishshu qorqorshshi baalunkunni qullaawa ikkite qarqarinssara halaalunni umonssa uminssa gashshidhannota, mereerima gashshooti giddo farcco wo/mitinno garinni lekisaanonssa shiqishshidhe budenssanna qoonqqonssa losidhe gaamaarsidhanno seeri qinaawe qixaawamanno assa.
7) Baalunkku dirimmara leellitanno amaalete minnanna hajo gudisissanno bissa mootimmate bu'e qullaawanna farcco bashiltinno mannu doorshsha calla ikkanno gede assate IMLDGG gashsho yanna fiixoomitetenna looxate doorshshi mannu/dagoomu noonssaha doore filate qoosso fuge ka'e mootimmate barcimi aana xephi yee leellatenna gashshootu aana hegeraawe heerate assoote buqise huna. Ko faaleno garunni abate tenne yannara IMLDGG dukkisme teesate kaa'lanosi garinni woriidihu geeshsha aye gaamo irkkisate wojji yee wolsate lase hoogasi buuxantinno daninni uurrannohu dassiweelu doorshshu gashshootinna xaanxaaniweelu gobbate giddo loosaasinete/siviilete uurrinshshuwanna gobba doorshshu towaataano hala'ladunni beeqaano ikkitannohu doorshshu seeri hoodeeshshi hee'ranno gede assa.
8) Gobbate agarooshshi qodhaano/saraawite, Fooliste wolqqa, Gobbate keeraanchimmanna mashshalaqqete mootimma/gashshooti sooreeyyenna loosaasine hattono Yaano/yitannori (daanyootu)nna yoote halaali falaano (aqaawe higge) aye botoliki faarte/gaamo hale/dukisaano ikkate adooshshinni qullaawinno daninni gaamooninnssa looso calla qoropho bashiltinno garinni harunsitanno gedenna gashshootu soorrami kiiro soorrantannokkirenna uurinshshate gedeno dalakkote loosi giddo e'ukkinni horo afirate dandiitanno gede aye faarte ledo lase kalaqidhukkinni gobbatenna dagoomu/mannu keerinaatiranna keeraanchimmara kaa'laano calla ikkite loossaanno gede assa.
9) Gobbankke wolootu gobbuwanna gashshootta ledo assitanno xaadooshshi guto ikkitinno diinaggera, taaloonyunni, ayiirisamatenna mimmitu ledo giddo hajjubba xo'o yee e'a hoogate wodho ka'ima asinno garinni ikkannotanna olaa ikkitinno gobbuwa ledo gumulote iillitukki keeshshitinno dannu hajjubba la'aahunni hassisanno xiinxxallo asitenna xiinxxallote guma ka'ima assinno daninni hasaabbe sumuu yaatenni dannu qarruwara farccote irkkishshi baxinokki tiro afidhanno assa.
2-2 Gobbate qansichimma afidhinno manni qoxishshu noyikki garinni qullaawimmate hedonssa shiqishate/foniinssata fushshite xawisatena mashsalaqqe afi'rate qoosso yoote gashshooti giddo ofoshshinshoonni lallawo garinni shokitukkinna butukukkinni xaawate loosu aana hossanno gedenna kore yoote gashshooti muro ledo kibbanttanno daninni yannate gashshooti dagoominkke miilla hedonssa faancho ikkinno garinni shiqishshannokkinna lophote hasiissanno mashshalaqqe qullaawa ikkinno garinni sooridhannokki asse fugate fushshinnoti Tsere shshibbiretenna qullaawa pireese lallawi giddo noo yooti baala ittisanttanno woy yoote gashshooti seerira sarxxe /sorrote tiro abbitannokki diriminni subbe taalttanno assa.
10) Gobbankke qansichimma afidhinnori ama'nate qoossonna ama'nuwate taaloonye ayiriisiisanna tenne yannara IMLDGG gashshooti musuluumu ayiidoomi ama'note massagaano doorshshuwa gashshootu tantanshshi/olluuwate giddo horo afiranno assatenna deerimale lase kalaqe faajje assate ka'iminni loosanni leellanoha yoote gobbanni ikkite leellitanota qoossote kiso buqqise huna.
b) Miinjjunna Dagoomu latishsha la'ahunni:-
1) Miinjju latishshi lophora qara mixo gobbankke badhera gatate/higate qarri usurinni tirre qulleesse jiraameete gobba gatamaranna dagoomu miilla baala botoliku addawaani noykki garinni aye diinaggerano ikko innjjonni beeqaano ikkitannota, heeshshonssanno gumuleellanno daaninni woyaabbe leellitaanno , heeshshote ibbilli duhanna shollite leellitannonna manninkkenno farcco wo'mite bashilitnno garinni gobbate giddo kalaqantinno injjonninna jironni xaaawate beeqaano ikkanssa faajje ikkitanno gede assa.
2) Uulla loosi're galannohu horo asi'ranno uulluwa umisi loo'ire galannohu manchi annimmanni amadantannotanna loosaasinchu IMLDGG gashshooti assanno gede botolikunna wolootu babbaxitinno okkuwa korakaatinni amaxxosinni buqisame ka'annokki gara faajje assitanno yoo heedhanonna loosu aana hossanno assa.
3) Loosi're galannohu babbaxino dana afidhinnore gibrinnu loosi latishshira hattono yannate lopho deerri diriminni horo ikkite leelitanno loosu uduunni, har'ishsha (madaabara), filamanna isilancho wixa, winxoonni gide woy kaashsho buluushshitanno kalaqama buqise hunate dorriweelo ikkitinno xaggana labbinnore baala hasiisanonna ikkado ikkino garinni gashshootu widoonni kaa'looshshe asineenasina IMLDGG gashshooti annate amadinnori daddalu uurrinshsuwa gadadishshininna horronni qullawa ikkino garinni bikkantino hiro baatooshshinni afi'ranno gedenna laalchisi deeri dirima losi'ranno gara qinaawino daninni qixeessanna ululate horo baatooshshino uulla loosie galanno manni wolqqa bikkino dirimiha ikkanno assa. Hattono gibirinnu loosi laalichi xeenu hoongge gincenni qullaawe ikkadu laalchi guma afi'rate dandiinanni gede assate gorssu latishshi loosira ikkado fulo/baajeete gaamenna gorssa horo asi'ne loonsanni latishsha aliidi dirimira iillinshshe halashshate annu annu dureeyyeno gorssunni lata dandiitanno qarqarrubbara halashshite loose lalcho batissanno gede jawaachishshate gobbankke aggaxinanni garinni sagaletenni umose dandiitanno assate hayyo horo asi'nanni garaa qixeessa.
4) Saadate jiro latishshi kiiro batisate calla wollsinnoha (badhera higinnoha) saadate ce'a doogganni quullawe isilanchimatenna lowo laalo guma afirate dandisiisanno garinni yannate leellitannota ce'ate hayyo horo raga kalqate hasiisanno qajeelshshannaa jawaachishshate kaa'loosshsoota saada ce'e galinno mannira uwaanna latishshu loosi guminni xaawate beeqaancho ikkanno assa.
5) Industirete kifile/gufo miinjju handaara gobbankke giddo hala'lanno gedenna tenne yannara gobbankke giddo leellannohu xaphoomu laalo bikkira noohu hoofayidi qeechi dandaantanno wiinaminni lophanno gedena konni hodeeshshinino Industire massagganno miinjjira ragissise sayisate asinanni wo'naalishshinni te handaara gobbankkera hassisannoha uduunnu laalo abbisiisaate gobbaanni mannikera lowoha ikkinnoha loosu kaayyo kalqateninna tenne yannara leelitannota loosu hoongge qarruwa qerxeemate/ajishshate garinni agaramannosiha aliidi dirrimi qeecha/qooda guuta ikke wo'mate hobbahe leellanno assa /dandisiisa.
6) Katammate teesaabbe heedhanno manni heeshsshotenna latishshaho horo asidhanno uulla aana animate qoossonssa agarsiisate amaxxonssanna jajjinssa yoote muro gobbanni dargginssanni ka'anno gari uurranno gedenna yoote muro garinni ka'anno woyiteno yannate dikko wogancho garinni (liizete hiro/fushsho ledo bikkamino muro baata,wolqqa noonsari katamaho heeranno manni heeshshote minenssa annu annunni ikko buusante/gutantte loosi'rate dandiitanno gede assate hasiisanno kaa'looshshenna jawaachishsha assanna wolqqa afidhinokirira kayinni looxanna milissa noyikki daninni gashshootunni loosante bikamintino hiro baatooshshinni kirunni afi'nannirenna hirantanno minna loosa.
7) Babbaxitinno qarqarrubbara miinjju latishshi millimilloota halashshate dandiinanni gede babbaxitino kaa'looshshu latishshi loossa hattono doogote looso, baaburu masimari doogga driirishsha, caabichu, way, bilbbilu, bubbete foolishsho, fayiinaansete/diinaggete uurrinshshuwa, wkl gashshootunni loosate baalnte guffa miinjji lopho dagganno dana fale mala.
8) Gobbankke dureeyye baalunkku taaloonyuninna fiixoomitete lase noyikki daninni wolqqanssa fajjitu geeshsha qullaawa/naxa dikko seeri garinni latishshaho beeqaano ikkitanno daninni jawaachishshanna e'eonssa ledo bikamino garinni gibire baatanno assa. Gashshootu hegerete latishshinkera sillisu hayyo horo nonssarinna annu annu/mittu dureeyye murcidhe beeqaano ikkitanokkiri jajjabbu industirooti latishshooti aana beeqaano ikkitanokki gashshote faarte tenne yannara endowmentenna wolootu babbaxitinno su'muwa uuwaanni milli assanni leellannori miinjju uurinshsuwanni angasi fushshanno gedenna wole aye faarteno/gaamono xaawate ikko doyiichote woy babaloonni garinni jiro fushshirate uurinshsha anna ikannokki gede assa.
9) Gobbate giddo amandanni beco ba'eenna leellitanni nootinna woyyata ikkasenni horo afidhinnoti sagalete ikko uduunni hiro baatooshshi iibbilli gobbankke womaashsshi hidhate wolqqa yarre ka'iminni burqqtino qarruwa wiinamunni buqise huna.
10) Baaddiyyaho ikko katammate giddo tenne yannara gobbankera darbbino daninni hala'lanni leellitannota loosu hoongge qarra deeru deerrunkku qerxeemmanni hegerera wigidiide hunate manninkera loosu kaayyo kalaqannore loosu handaarra btise halashshatenna looso afirate kaayyo ogimmate loosi bilchaantenna dandooshshiledo ikkinni aye bakko ikkeenanno botoliku la'ooshshi ledo lase afirino xadooshshi heeranokki gedenna fixoomitete qullaawa ikkanno gede assatenni manninkke qoossonssa agarantenna gobbanssa giddo uminsaranna gobbanssa lopho sigiiggera korkaatu irkko ikkanno daninni qoodinsata wo'mate hasiissanno hiira baala guuta ikkite wo'mitanno assate gara qixeesinanni.
11) Rosu handaarara tenne yannara xawo ikkite leelitannore botoliku lase xanxaaninninna isilanchimmate xe'ne wonshate rosu gashshooti sooreeyimma ogimate dandooshshinni amadantanno assatennaa naxu rosi kaayyono baalunkkura dandooshshuninna bilchantete bikini calla uyinanni gede assatenni rosu isilanchimma dirima woyeesinanni.
12) Fayyimmate handaara gasshshootu fayyimmate uurrinshsuwa hassissanno base baala tuqanssa farcotenni ikkitanno gedena annu annu uurrinshsuwa ikkito gashshootu uurrinshsuwa kaa'looshshe uyiitanno suudi isilanchimmanssa agartinnore ikkitanno assate gobbankke giddo rumuxite lellitannore taraabbe dagooma dammasitanno xiwanna gargarate ikko xiwamaano xagise hurssate wolqqa gaamaarssa.
13) Bisu kiso afidhonno manna qarruwanssa hiirate ille giddo wortinno garinni rosunna oggimate qajeelshsuwa hasiissanno uduunnenna rosu qarruwa qerxeemate irkko ikkitannori baalu shiqino garinni afidhanno assatenna kaa'le awuutannoha hoogino geerri gashshootuninna gashshootu hundaanni galtanokki uurrinshshuwa widoonni kaa'looshshe afidhanno assa. Gobbate konni albbira hexxo ikkitinno qaaquulli manyootinssanna fayyimmanssa agaraanteenna rosunino shuqunante lophitanno gede assate gara kalate qqixeesinanni.
14) Meenttuunna hatttono wedellunna babbaxitino oggeeyyenna loosaasinete uurrinshsuwa/maawarra gashshote faartte qoxishshinni qullaawa ikkite qixaabbanno gedenna loosuunna rosu kaayyono mitte botoliku mittiimma noyikki garinni afidhanno dana kalqate miillootinssa qoossuwano agarshoodeeshshi qullaawa/iisatenna gobbankke giddo dimokraaste seeri gatamarshshi hoodeeshshe qullaawu garinni harunsate insaa aaninni hasamannore baala halaainaatunni wo'mitanno gede assate woyya lalaatonni loonssanni.
Qeelle Itiyoophiyu mannira!
Kadantino daga aye yannarano qeelltanno!
Keere, taaloonye, mittimmanna wolapho Itiyoophiyu mannira!
Miliyoonii Tumaato (Dr.), Sidaamu Wolapho Millimillo (SWM) Sooreessa


text:
AK-47
Gababani Avtomat Kalshnikov (Afaan Raashiyaa Template:Lang-ru) kuni qawwe gas-operated assault rifle kan yerro Cold War biyyotta Eastern Blociin fayyadattama turre. Kan bara 1947 fayyida irra kan olle qawwen kuni kan midhafame Mikhail Kalashnikoviin yoo ta'u kampaniin midhasee immo kampanii Raashiyaa Izhevsk Mechanical Works jedhamunii.
Yoo qawwe offin ofii guttu (auto-loading rifles) kan yerro World War II (the StG-44 aside) wajjin yoo walitti madallani, AK-47iin jabba, dheriinna diqqa kan qabu fi bakki qallaciin (rifle) itti sennu bayye diqqa 7.62 × 39 mm cartridge yoo qabattu akkasumas selective fire qaba. Assault rifle tokkoffa fi dhugaa isaa yoo ta'u, adunya hundatti bayye fayyadatama fi bekkama dha. AK rifles kuni assault rifle hunda irra bayye hojjatama.


text:
Jiituu Lammii – Dirree Qabsoo, Zoonii kibbaarraa
“Nan baasa gumaa gootowwan koo;
Nan baasa gumaa!
Qoosaa mit-lubbuun jaallan koo;
Nan baasa gumaa!…..”
Hanga ijji koo danda’uttan bitaa mirga koo ilaale. Mukkeen gammoojjii aduu dadhabanii baalli irraa harca’ee qoraattii qofti ittafe malee waan ijji koo irra qubattun dhabe. Hundee mukaa tokko jalatti siqeen ammas ija kootiin waa barbaaduu ittifufe. Simbirroota lamaa- sadi ta’anii takka siiquun wal waamaa, takkammoo weedduun wal faarsaa mukarraa mukkatti ce’aa jireenya uumamaa waliin waldhaansoo qaban qofatu miira abdii wayii keessa namaatti yoo uume malee sagaleen abdii tokkollee waan jiru namatti hinfakkaatu. Iccitiin manaa nabaase garuu dhugaa kana waan geeddaruuf lafa lafa onaa fakkaatu kana keessa qalbiin koo waa dhaggeeffachuu hinlakkifne. Gammoojjii gogaa, bakkuma gurri namaa sagalee abdii dheebotu kana keessa abdii abdii caalutu jira. Abdii nam-tokkee qofa osoo hintaane, abdii saba guddaa, abdii saba roorroo ormaa hadheeffatee furmaataaf sochiitti jiruutu achi keessa jira. Otoon kanuma yaadaan buusee baasuu, “…geenyeerra!” jedhe namni karaa na qajeelchaa ture fuula gara kootti deeffachaa. Haltokko gara isaa miil’adheen ijaafi qalbii kootiin akka qeerransa beela’ee waa adamsuu bosona fuuldura koo jiru sakkatta’uutti deebi’e. Waan ijji koo argu dhugaa ta’uu isaa mameen miiraa gammachuufi rifaasuu walkeessoo tokkoon ka’ee dhaabadhe. Namoonni lama uffata bifti akka magariisuu uffatanii, qawwee gateettirra godhatanii, muka keessaan ulluuqaa gara keenyatti yoo dhiyaatanin arge. Inni dura deemu umriin ga’eessa yoo ta’u, qawween ani kanaan dura argee hinbeekne gateettiirra buufatee nama karaa na qajeelchaa ture nagaa gaafachaa miilaan gara kootti qajeele. Inni ittaanu kaa’ima reefuu yoo ta’u mataan cibiramee gurmuu keessa ciisu waliin yoo irra galchanii ilaalan leenca dheekkame fakkaata. Akka ilmoo haadhaarraa gargar turteen fiigee dabaree dabareen lamaan isaaniittuu harka maradhe. Qalbiin koo giduutti waa hedduu yaadattee imimmaan xiiqii ija koo keessaa harca’uu jalqabnaanan ciniinnadhee gadi dhoowwachaa jara gidduu bu’ee karaa ittifufe. Kabajamoo dubbistoota barruu kanaa, kana booda yeroofis ta’u keessummaa WBO ta’uuf jirtuutii yaadaaf qalbiin dhiyaadhaa!
Imala gabaabaa booda moonaa gootaa –goota daabee jigaa, kallacha qabsoo Oromoo, leenca roorroo jibbee gurmuun bosonatti gale, abdii Oromoofi Oromiyaa – WBO geenye. Waraan bakka bakka isaatti battala qabatee of eeggannoon sochii jiru hordofu yoon argu moonaan kun moonaa adda waraanaatti dhiyeenyaan jiru ta’uun tilmaame. Lafa qubsumaa gahee, gaaddifni boqqonnaa erga naaf tolfamee booda bishaan qabbanaawaan naaf dhiyaate. Ittaansuun shaayiin aannan waliin danfe naa gololchamee, dhangaa WBOn qopheesse waliin fuuldura koo gahe. Keessummaa WBO ta’uun akkam nama boonsa seetan! Dhangaa dhiyaate lilliqimsaa yaada sammuu kiyyaa dhaggeeffachuu ittifufe. “….edaa ilmaan saba kiyyaa rasaasa rasaan qolachuutti jiru! ….edaa ilmaan haadha kiyyaa mudhii jabeeffatanii sibiila hidhatanii, diina afaan qawween dabaree wal furee roorroof qe’ee saba isaanii dhuunfate afaan qawweetiin buqqisuuf murannoon diina waliin waldhaansoottii jiru! …edaa goota qabna…! Edaa dhiigni ilmaan Oromo nama gumaa baasuuf qaba! …edaa dhaadannoon diinaa goluma keessattii…..!?” Sammuun koo waa meeqa na yaade seetan.
Ilmaan Oromoo kaayyoo dhiigaan isaan qaqqabe dhiigaan galmaan gahuuf karaarra jiru. Ijoolleen WBO- fedhii namummaafi jireenya dhuunfaa hunda tuffatanii qooqa hidhatanii, hidhannoo jabeeffatanii, bilisummaa sabaafi walabummaa biyyaa dhugoomsuu akeeka godhachuun of kennaanii, diina saba isaanii goolu abiddaan kaaraa dhufettii godaansisuuf kuffisanii kufaa jiru. Isaaniif: haadhaa – abbaarra, obbooleessaa – obboleettiirra, dhalaa – ilmoorra, qabeenyaa – qananiirra…. kaayyoo sabaatu caala. Kaayyoof taanaan, wanti isaan waakkatan hinjiru. Tarii warri ammas mamiitti jirtan, akka kiyyaa fagaattanii otoo hindeemneyyuu ilmaan Oromoo mudhii hidhatanii sibiila qabatanii diina haadhaa fuulduratti tarkaanfachaa jiran qe’uma keessanittuu isin qaqqabuuf jiruutii – obsaa…!!
Anumaa akkuman callisetti waa hedduu of keessatti dhageeffachaa jiruu jaalli tokko gara kootti siqee “…hinceeka’iin…! Jedhe. Akka loqoda gara biraatti ‘hinmukaayiin…!’ jechuudha. Kabajamtoota keessumma WBO, jaallummaan ijoollee WBO biratti ulfina jabaa ta’uu qalbiitti qabadhaatii amma gara yaada harkaa qabnutti deebina. Jaalli kun qawwee isaa qomatti hirkifatee tamboo isaa harkisaa ijaan karaa bal’aa battala gama keessa qaxxaamuru fageenyarraa ilaalaa innis yaadaan fagaate. Aduun gamoojjii gogaa qaama isaa qaqee cilaattesseerra. Jajjabinni qaama isaa garuu alaalumaa beeksisa. Takka haala kanaan erga turree booda, haala qabsoon hidhannoo irra jiruufi sochiin uummataa maal akka fakkaatu odeessa gabaabduu walii qoonnee, baakki amma jirru kun lafa waraanni itti ka’uu danda’u ta’uu natti himee mooraa biraatti akka na dabarsan ijoollee WBO sadi waliin na geggeesse.
Fuuldura kiyya imala dheeraatu jira. Bakkan gahe hundatti sochii WBO daawwachaa, lafa dhiyetti, tokkos lamas bulaa, bubbulaa, fedhu aanan fedhu damma, fedhu foon gadamsaa, ykn. saalaafi gugguuftuu kan fedhe murachaa, kalaankalee ciffachaa, akka ilmoo leencaa sooramaa, akka mucaa dhabaa ururfamaa jabina jajjabee, tumsa hawaasaa, jaalala jaallumaa ….. haalkanii guyyaa otuman dinqisiifadhuu dadhabbii qaama koo madaa barruu miila koo otoon hindhaggeeffatiin amna dheertuu deeme. Biyya, bal’aa dirree bilisa wayyaaneef waraanni ishii abjuu baddeenillee garas miil’achuu hinfeene, kan to’annaa WBOfi leenca gammoojjiin qofaa bulu deemee… deemee… waliin gahuu dhiisii ijaanuu ilaalee akkan hinfullaafne ergan hubadhee booda bakka tokko qubadhee waanan arge xiinxaluu murteeffadhe. Feetan achuma waliin turra.
Amma lafan bubbulee haala jiru xiinxalu gaheera. barruun miila koo hangi lafa tuqu hundi bishaan abbuuqatee lafa ejjachuu na sodaachuutti jira. Bishaan dhiqadhee uffata ergan jijjiirradhee booda haala jiru hordofuuf qophaa’e. Anumaa reefu dugda lafaan gahee sammuun xiqqoo akka shilim jechuu na kajeeluuti wanti tokko deebisee qalbii koo hawate. Waraanni gaaddisa qubatee gariin saddeeqa gariin ammo akkuma fedhii isaatti taphachaa ture huursee lafaa ka’ee “ ….dhiiroo bishaanii …. bishaani…” yoo jedhan dhaga’een “…maaltu maalte’e…!?” jedee anis lafaa ol ka’ee gara jaraattifuula deebise ilaale. Waraana furgaatuu bobbaarra turtee deebitu simachuutti jiraachuun hubadhe. Gaaddisa boqonnaa mijeessaniifi, bishaan dhugaatiin dheebuu erga baasanii booda, ammas warrii kaan bishaan buufatanii warra dadhabee dhufe toora galchanii miila dhiquu aansan. Gochaan inni kun akka isa kaanii ilaalee callisuuf na hindandeessifne. Qalbii guutuunan raajeffadhe. Jaala qabsoo jechuun waa hundaa oli. Jaallummaa faayidaarratti hundaa’u miti. Hariiroo naaf godhii – siifan godhaa of keessaa hinqabu. Hariiroo kaayyoofi wal abdachuu, hanga wareegamaatti wal kunuunfachuu….hariiroo dhala namaa gidduutti uumamu keessaa isa fixee ta’uun mirkaneeffadhe.
Amma doo’annaa koo gara xumuruu gaheera. Ta’us garuu dhimmoota lamaan boruuf hinbulfanneen harkaa qaba. Mooraan amma ittargamu kun mooraa madoon keessatti waldhaanamaa jirani. Qabsoo saabaa keessatti sabaa ofiif dhiiga ofii dhangalaasuun, qaamaa- ittihir’achuun, lubbuu- ittiwareegamuun, miira akkamii akka namatti uumu bakkatti argamanii abbichaarraa baruu caalaa ragaan dhiyaatu hinjiru. Kanaaf madoowwan naannoo kiyya jiran xinxaluun jalqabe. Namni nan madaaye jedhee kulkulfatu tokkolleen ijaan barbaadee dhabe. Kaayyoo bahaniifitu laalaa madaa nama hindhaggeeffachiifneef malee, madaatu madaa laafaa ta’eetu miti. Rasaasa qaama keessatti hafte akkuma nama qoraattii walii baasuu achumatti baqaqsanii wal keessaa guru. Warra muratee bayetu akka kana. Madaa ofii otoo hintaane madaa saba isaaniit dhukkbsatu. Isaaniif qabsoorraa hafuun kan danda’amu gaafa lubbuun isaanii wareegamte qofa. Gaafas ulfinaan gaalmee seenaa barri hinmoofessinerraa yaadatamu. Kanaaf kan madaaye yoom akka fayyee hidhannoo isaa mudhiitti deeffatee dhimma baheefitti deebi’u qofa yaada.
Yaada kana qalbiitti qabachuun akka toluuf jecha seenaa gabaabduu tokko waliin ilaalla. Kanaaf ammo madoo jiran keessaa namtokkon fildhe. Maqaan Murataadha. Haala isaarraa ka’uunan moggaaseef malee maqaan isaa akkas miti. Asumaanis ammo iccitii eeguuf dirqama qabaachuu koos hindagatiinaa. Murataan baatii muraasa dura luqqeettuu isaarra rasaasaan madaaye. Ammaa jaallan qabsoorraa waldhaansa argachaa jira. Madaan isaa fayyee yoo ejjetu qofa xinnuma miilaan gartokkotti dhiibbata. Gaaddifni keenya wal fuullee waan ta’eef warra kaan dura dafee natti madaqe. Hunduma caalammoo amala kolfee taphachuu waan qabuuf moora hunda mukuu baasa. ‘Daamaa’ taphatee yoo qoofu gara kiyya dhufa. Akkaataa roorroon diinaa qabsootti isa baase, milkii duula gaafa innii madaa’ee (humna diinaa guyyaa sana rukutame, meeshaa booji’ame…) tokkoo lamaan naaf seenessa. Murataan amma waa hunda caala guyyaa guutummaatti fayyee muraasa isaatti deebi’ee hidhannoo isaa mudhiitti deeffatu abdiin eega. Kolfaaf gammachuu miira isaarraa dubbifamuun alatti sirbootaaf faaruu qabsoo afaan isaa keessaa hinbu’u.
“Nan baasa gumaa gootowwan koo;
Nan baasa gumaa!
Qoosaa mit-lubbuun jaallan koo;
Nan baasa gumaa!…..”
Jechuun yoo inni maqaa gootota dirree qabsootti wareegamaniifi barattoota meesha maleeyyii diinaan ajjeefaman dabaree dabaareen waamee faarfatu dhaggeeffachuun waan hunda caala nagammachiisa. Miira xiiqii keessa kootti uuma. Gaafa deemmiin kiyya dhiyaachuu dhagahu waa tokko natti dhaammate. Dhaammannoo isaa kan koo qofa otoo hintaane kan kan Oromoo hunda ilaallatu waan ta’eef xumurattan ittideebi’aa amma seenaa fakkeenyummaa gaarii qabu tokottan deebi’a.
Daa’ima ganna sagaliiti. Yaanniif qalbiin isaa garuu nama jabaa caala. Ammaaf maqaa isaas iccitumaan qabnee yeroof ‘ Ganamoo’ haajennuun. Daa’ima sadarkaa umrii kanarra jiruuf maaltu akka barbaachisu mee sadarkaa guddina hawaasa keessa jirtanirraa ka’aatii yaadadhaa. Ganamoon garuu hiree kana hundayyuu hinarganne. Sababni isaammoo hawaasin inni keessaa dhalate qaama saba gabrummaa jala jiruu ta’uudha. Ganamoon diiramtuu ka’ee warraa isaa biraa gaala waliin bobba’a. Tikseedha. Tarii wanti inni manaa fudhatee bobba’u yoo guddate bishaan xiqqoo kobolaatti naqatu qofa. Yoo waareen ho’u, gaala isaa lafa baalli jirutti geesseetu gara hojii isaa, tarii kan irribaa yoo ka’ellee yaaddatutti fuulleffata. Kobolaa bishaan ittifudhatee bobba’e keessaa bishaan gadi xuruursee gaala haawwicha mirgisaa filatee elma. Kobolaan isaa yoo guutu aannan litira shan gateettirra godhatee gara WBO dhiyeenya isaa jirutti fiiga. Ammaammoo qabsaawaadha! Qoree saphansaafi sigirsoo bineensallee rarraasee qabu gidduu lo’ee WBOtti makama. Yoo waraannillee lafa geeddarate Ganamoon lafa WBOn jiru hinwallaalu. Afuura WBO beeka, jalatti guddate waan ta’eef foolii isaa dhagaha. Hangan achi turetti Ganamoon guyyutti aanan litira shan qabatee qabsoof gumaacha. Nama fuula hinbeekne naannichatti yoo arge fiigee WBOtti hima. Yoo aduun galgalaa’u gala isaa ooffatee warraatti deebi’a. kana kaasuun koo waa irraa barannaafi. “Tarii keessi keenya xiiqomaa laata ….!?” Jedheen. Abbumaaf dhiifna.
Amma doo’annoo koos xumureera, kan na hafe, boruuf milkii hawwee har’aaf nagaa dhaammachuudha Isa dura garuu “ ….. qabsoo sabaa galmaan gahuuf ilmaan Oromoo hundi bakka jiranitti waan danda’aniin hirmaachuu qabu. Waan dirreerra jiru atuu ija keen agarteetta. Oromoon human guddaa qaba. Humna kana warraaqsuun garuu hojii tokkoon tokkoon keenyaa ta’uu qaba. Gaafas warri har’a gargar qoodanii human saba kanaa laaffisuu yaalan abdii kotatu. Sabni keenya ulfinatti baha…” kuni dhaamsa Jaal Murataatti .. Anis kana caala waanan jedhu hinqabu. Akka adaa WBOtti dirqamaafi gaafa bobba’an “injifannoodha!” jechuun jaallan hafanitti nagaa dhaammatu. Anis “Injifannoodha!” jechaan hangan saganntaa dhibiitiin sinitti deebi’utti nagaa dhaammadha.


text:
Dhukkuba koo fayyuuf baay’een tattaafadhe.
Hoomaa “Namaa” keessaa Nama na feesisa.
Kanaaf na dhukkubaa, galgalaa fi ganamaa.
Foolii Namaa suufuuf, “Nama”tti achi siiqee,
Hundumtuu ko’eessa waa lamaan qabamee.
Kaan dallansuun bokokeetu nama abootuu fedha.
Sababaa koflichaa fi madda isaas wallaale.
Naman itti dallanus arguun dhabe gaadee.
Dhaabbiittan fajaje ilaalaa kanas sanas. (2)
Fooliin hawwee dhufeef fuunfachuun jalqabe.
Argachuu hin dandeenye kan funyaan koo fedhu.
Foolii Namaa hin qabu, bifaa fi dhaabbii malee.
Moo funyaan kootu didee? Utaallootu na qabee? (2)


text:
Haala yeroo ammaa Impaayera Itophiyaa ilaalchisee Ibsa ABO
Ummatni Oromoo fi Dargaggootni akkasumas Qabsaawotni hundi injifatnoo hanga amma kuufame tikfataa akka Fincila Xumura Qabrummaa finiinsuun galii isaa saffisuu irratti hojjatamu ABO gadi jabeessee hubachiisa Hiraarri, cunqursaa fi saaminsi daangaa dabre ummatoota Itophiyaa hifachiisee hundinuu karaa adda addaa mormii isaa akka dhageessisu taasisuu irraa Itophiyaan Wayyaaneen bulfamtu yeroon itti tasgabboofte hin mul’atne. Sirni gabrummaa, bittaa abbaa irrummaan durfamu, ummatoota lafa irraa buqqaasuu dhaan ofii fi waaheloota isaa saaminsaaf hiriiran waliin ummatoota sadarkaa kanaan dura mul’atee hin beekneen hiyyoomse. Salphinaa fi gadadoo mul’atee hin beekneef saaxile. Haallan ummatoota irra gahan kanneen keessatti kan ummata Oromoo ammoo addatti ilaalama. Har’a ummatni Oromoo mirga seeraa fi uumaan qabu beekee yeroo kamiinuu olitti mirga abbaa biyyummaa fi bilisummaa isaatiif aarsaa gosa hundaa baasuun fincillii fi qabsoon finiinsaa jiru ummata Oromoo, sabboontotaa fi kan haqaaf dhaabbatan mara boonsaa fi hawwataa jiraachuun haqa ifatti mul’ataa jiru dha. Ummata Oromoo qofa osoo hin taane ummatoota cunqurfamoo bittaa Wayyaanee jalatti hacuucamaa jiran maraaf fakkeenya tahuun mirga isaaniif akka falmataniif onnachiisee fincilaaf kakaasaa jira yoo jedhame dhugaa irraa fagaatuu hin tahu. Fincillii fi qabsoon ummata Oromoo ofii fi kanneen biroo biratti akka dhaga’amuu fi akka fakkeenyaatti akka ilaalamu kan taasisuu danda’e, ilmaan Oromoo, Gabrummaan nurratti haa dhaabbatu! Dhaaloota itti aanu gabrummaa hin dhaalsisnu! jechuun hogganummaa ABOn Qeerroo fi qabsaawota bilisummaa jalatti gurmaa’anii mootummaa abbaa irree irratti finciluu irraa ti. Sochiin FXG ABO karoorfamee Qeerron moggaafamee baatii sagalii oliif Oromiyaa guutuu keessatti adeemsifamaa jiru sadarkaa kana kan dhaqqabe aarsaa ulfaataa miseeesota ABO, Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi ummata Oromoo qofaan tahuun dagatamuu hin qabu. Fincilli eenyummaa Oromoo agarsiisee fi qabsoo ummata Oromoo boqonnaa haaraa seensise kun sadarkaa kanaan gahuuf marsaa fincilaa ammaa kana qofatti ilmaan Oromoo 800 ol tahan gatii lubbuu irratti baasuu irraa ti. Kumootaan kan lakkaa’aman wareega qaamaa fi qalbii waan baasaniifi. Kanneen manneen hidhaa faashistootaa keessatti gidirfamaa jiran kuma kudhanootaan lakkaa’aman sodaan alatti mootummaa kana dura waan dhaabbataniifi.Haala Yeroo ammaa Impaayera Itophiyaa ilaalchisee Ibsa ABO


text:
Sagalicha Dhiigicha Hafuuricha
What is it that God spoke to you? Some people forget it and suffer. “But Mary treasured up all these things [i.e what she heard] and pondered them in her heart.” (Luke 2:19)
Immaammaa Tsahaay Tolasaa du'aan lafa kana irraa boqotan
Tokkummaa Qabaadhu!
Waaqayyo Nama Isaa ni kabaja!
Ifni keessan Namoota duratti haa ifu!
Waaqayyo Amanamaa dha
Icciitii Moo'ichaa
Itti gaafatamummaa jireenya kee hundumaa Waaqayyo waan fudhatuuf, jireenyi kee wabii jireenyaa qabaachuu isaa qofa otuu hin ta’in, jireenya moo’ichaa argachuun kee dabalaa adeema.
Tarii wantoonni ati jireenya kee har’aa borii keessatti mo’achuu barbaaddee wal’aansoo ittiin qabdu, haa ta’u iyyuu malee hamma ammaati dabaree wal-mo’ataa jiraattan, tuujuba Waaqayyoon beekuu keessa gaafa ati lixxu, miilla kee jalatti argita. Waaqayyoon beekuun kee moo’icha kee ta’a.
Icciitii Moo'ichaa k2ffaa(fulltxt)
Ati immoo argama Waaqayyoo keessa jiraatta. Argamni Waaqayyoo iddoo jirutti immoo maaltu ta’a beektaa? Diinonni kee ofumaan gubachuu jalqabu. Far.21:8-12 dubbifadhu! “Yaa Waaqayyo],… yeroo ofii kee argisiiftutti gubaa akka iddoo ibiddaa [lafa itti sibiila baqsan] isaan[diinota koo] ingoota; Waaqayyo dheekkamsa isaatiin isaan in fixa. Ibiddis xaph isaan in godha.”(lk9) Argitaa? Of agarsiisuun Waaqayyoo ykn argamni Waaqayyoo qofti diinota baqsa!
Bara si Fuulduraaf Kakuu qabda
Waggaan haaraan kun kan eebbaa gammachuu fi durree moo’ichaa irra daangaa malee gulufuu isiniif haa ta’u! Sagaleen Waaqayyoo glaana eebba haaraa, kan isin tarii kanaan dura guutummaatti hin dhandhaminii isiniif fidee dhufeera. Sagalee Waaqayyoo kana keessa, kan ittiin waggaa haaraa kanatti itiin seentanii fi kan boroota saniin booda ittiin jiraattaniif ta’u, kakuu jabaatu isiniif jira. Baga gammaddan!
Icciitii Moo'ichaa Kutaa1ffaa(fulltxt)
Beekumsa.
- Beekumsi wantootaa dhimmoota/haalota gadi fageessanii hubachuu fi dhiibbaa inni uumuu danda’u xiinxalanii ilaaluun wal qabataa dha.
- Namni tokko beekaadha yeroo jedhamu, waa’ee waan beeku sanaa warra gaaffii qabaniif ibsuu ni danda’a. Waan beeku sanaan immoo ofii isaa fi warra kaanis fayyadamoo ni godha.
- Beekumsi akkasii kun isa waraqaa raagaa qabaachuu bira darbu dha. Isa maqaa fi beekamtii namoota biraa irraa itti fudhachuu bira ni darba.
- Beekumsi gadi fagoon yeroo baay’ee jireenya nama beeku sanaa wajjin walfudhachuu isaa irraa kan ke’e dhimmoonni sanaa wajjin wal qabatan, akkuma salphaatti hiikamaaf.
Kottaa ni jennaa!
Gooftaan Yasuus barsiisa isaa keessatti, "Yeroo kadhattan, 'Yaa abbaa keenyaa Waaqarra kan jiraattu maqaan kee haa qulqullaa'u...Amen' jedhaa kadhadhaa" jedhee barsiise. Maqaan Waaqayyoo yeroo hundumaa ulfinaa fi qulqullinaan eegamuu barbaada. Eenyu keenyatu maqaa ofii isaa badee fi xuraa'ee arguu fi dhaga'uu barbaadaa? Yoo yeroo baay'ee maqaa namaa bal'eessuun salphaatti fudhatama ta'e illee, maqaan keenya immoo kabajamee fi ol kaafamee akka dubbatamu barbaanna.


text:
Dur dur, ilmoolee qeerransaafi re’eetu walitti michi jedhama. Guyyaa guuyyaa waliin taphataa oolanii galgala gara gara warra isaaniiti galu. Gaaf kaanittiin qeerransi “…har’a eessa oolte….?” Jettee ilmoo ishee gaafannaan, ilmoonis eenyu waliin akka oolte tokkoo lamaan itti himti. Gaafa kana haati hedduu aartee “…kana booda yoo isaan argite toftaan ittisiqii qabii nyaadhu…!” jettee gorsiti. Akkuma kana edaa haatii re’ees mucaan ishii eenyu waliin akka ooltu waan barteef, “… ilaa yaa mucaa koo, diinni hamaan sanyii keenya lafarra fixaa jiru warra kanaa, lamuu fuullee jara sanaatti hinbayiin.…” jechuun jabeessitee akeekkachiifte.
Gaaf kaanittiin ilmoon qeerransaa barii kaatee, fuulleetti baatee, “…yaa ijoollee kaleessaa…. Koottaa nitaphannaa…” jettee sagalee jabaadhaan waamte. Ilmaan re’ees dursanii dubbii jiru waan baraniif, “… isa haatee sii malte… keenyas haati nuu malteettii… nagaatti… nagaattii…!!” jedhaniin jedhama. Warri wal dhagahu, warri mala waliif himu akkasiin badiirra wal oolfata. Gara dubbii koottan darba. Hiriyaa malee michanii


text:
Haala Yeroo Ilaalchisee Ibsa Sochii Dargaggoota Biyyoolessaa Irraa kenname
(Qeerroo Bilisummaa)
Ebla 2,2014 JimmaaBakka bu’oonni Qeerroo Bilisummaa Oromoo godinoota adda addaa irraa walitti dhufuun Ebla 1 fi Ebla 2,2014 walgahii guyyaa lamaaf gaggeefatan irratti haala yeroo uummata Oromoo fi Qabsoo FDG bilisummaa Oromoo daran jabeessuu fi haala waliigala raafama siyaasa Impayeera biyyattii irratti marii bal’a gochuun ibsa armaan gadii dabarsee jira.
1.Dugugginsa Sanyii (Genocide), moototni Habashaa erga Oromoo afaan qawween cabsanii bulchuu eegalanii hanga har’a jarraa 21ffatti dabaree angootti dhufan rawwatanif Oromoon tolee jedhee jilbeeffatee bitamee, hin bule. Utuu falmatuu diina kufaa kiffisaa har’a as ga’ee; qabsoo bilisummaa Oromoos bu’awwaan dagatamuu fi eenyu iyyuu haalu hin dandeenye dhiigaa fi lafee isaa itti cabsee fidee har’a dhaloota haara nu Qeerroo Oromoo qaqqabsise jira. Haata’uu malee ilmaan mootota habashaa kaleessaa har’a illee qabsoo Oromoo dhaamsuuf Oromiyaa deebisanii qabachuufi sirnota abbooti isani sirna nafxanyaa kaleessa deebisuuf nurraa hin dhaabbanee hojii idilee isanii godhachuun hanga sadarkaa mana maxxansaa banachuun Oromoo arrabsuu, xiqqeessuu, tuffachuu fi Oromoon biyya hin qabu jechuu irra gahani jiru.Nafxanyaa har’a qawwee fi golgaa dimookiraasiin biyya lafa gowwomsaa jiru of jabeessuun umrii bittaa isaa dheereffachuuf yeroo kallatti hundaan tattafatan ifatti ba’een mu’acha jirra, sochii farrummaa Oromoo nafxanyota kaleessa fi har’a kana dhaabamsisuuf Oromoon bakka jiru hundaa dammaqee qalbiin qabsoo FDG keessatti qooda guddaa ba’uu qaba.
Guutummaa Ibsa Kanaa Dubbisuuf:- Haala Yeroo Ilaalchisee Ibsa Qeerroo Bilisummaa Irraa Kenname. Ebla 3 2014


text:
Tuesday, October 14, 2014
Aavdaa
Aavaa taniigaa huu ni ih sanaj bna. Amidraliin ene nugachaan dund sataarval sataarah hugatsaa hangalttai ungursunch taniigaa bodoogui,sanaagui udur honog gej ugui bilee. Olnii dund taniigaa haidag baisaan konkurs uguud garch irehdee,als hol surahaar yavah uede vokzaliin tumen hun dundaas taniigaa l haidag baisaan . Irehgui,baihguig chin medsen murtluu l taniigaa l haidag baisan . Odoo huu ni barag uuruu uvuu boloh nasandaa irsen ch gelee taniigaa l ih uguileh um . Sayahan herev setgeldee burhan boloochoo uyad baih um bol burleech ni burhanii orond ochij buyan jargalaa edelj chaddaggui tul buu uurtuu barij uya gej unshlaa. Neeree bi ih huvia hicheesen uudgui huu um uu daa. Odoo bi taniigaa tegj ih sanaj betgerehgui ee ta mini l jargaltai baival. Uuchlaarai huugee harin eejiigee jaahan sanaj baival boloh uu arai ch ta 2 iigoo 2 ulang ni yavuulj chadahgui ni. Huu ni yagaad hurimaa hiigeegui ve gevel ta baihgui baisan uchraas ter uuriinhuu setgeliig sharhluulj zovoohiig huseegui um aa. . Aavaa taniigaa ih sanaj bna. Odoo huu ni saihan amidrana aa tengeriin ornoos huugee hamgaalj baigaarai.
Taniigaa sanaj bna.
Taniigaa sanaj bna.
Posted by zuvhun chi at Tuesday, October 14, 2014 1 comment:
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Biyya Ormaa keessa jiraannuus Aadaan Ofii Dagatamuu Hin Qabu !
Posted by Madda Walaabuu Press on 9/10/2013
Fulbaana 10, 2013 | VOA
WASHINGTON, DC — Kan dhiyeenya kana kitaabaa fi siidii faaruu aadaa Oromoo irratti fulleeffate qopheessan Doktoor Kuwee Kumsaa keessumaa dubartootaa fi shamarran kan ilalaleen aadaan ture dagatamaa jira jedhu.
Kitaaba isaanii kan Songs of Exile jedhamu keessatti ijoolee Oromoo biyya Ormaa keessatti dhalatanii afaan warra ofii hin beekne waa’ee aadaa ofii hubannaa akka qabaatan gochuuf Afaan Ingliziin qopheesse jedhu Dr. Kuween.
Keessumaa Faaruun afaan oromoo kun Afaan oromoon barreefamanii hiiki isaas afaan ingliziin wal bira waan ka’ameef caalaatti hubannaa argachuuf gargaara jedhu.
Sidiin faaruu aadaa oromoo adda addaa of keessaa qabu Moggaafama Safuu jedhamu qabatee gabaa irra ooluu isaas Dooktoor kuween ibsanii jiru.
WASHINGTON, DC — Kan dhiyeenya kana kitaabaa fi siidii faaruu aadaa Oromoo irratti fulleeffate qopheessan Doktoor Kuwee Kumsaa keessumaa dubartootaa fi shamarran kan ilalaleen aadaan ture dagatamaa jira jedhu.
Kitaaba isaanii kan Songs of Exile jedhamu keessatti ijoolee Oromoo biyya Ormaa keessatti dhalatanii afaan warra ofii hin beekne waa’ee aadaa ofii hubannaa akka qabaatan gochuuf Afaan Ingliziin qopheesse jedhu Dr. Kuween.
Keessumaa Faaruun afaan oromoo kun Afaan oromoon barreefamanii hiiki isaas afaan ingliziin wal bira waan ka’ameef caalaatti hubannaa argachuuf gargaara jedhu.
Sidiin faaruu aadaa oromoo adda addaa of keessaa qabu Moggaafama Safuu jedhamu qabatee gabaa irra ooluu isaas Dooktoor kuween ibsanii jiru.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Friday, April 22, 2016
Ijaaramuu Tumsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo Ilaalchisee Ibsa Ejjennoo Qeerroo Bilisummaa Biyya UK
Qeerroon biyya UK adeemsa qabsoo Oromoo finiinaa jiru keessatti qooda fudhachuu fi akkasumas gumaacha isaan irraa eegamu taasisuuf ijaarsa eegalanii jiru.
Adeemsi ijaarsa qeerroo kuni kaanan dura kan yaadamee itti adeemamaa tures yoo ta’e illee hojiitti seenamee milkiin itti argame quubsaa hin turre. Gama biraan dargaggoonni magaala adda addaa keessa jiranis bifa adda addaan walitti dhufanii kan socho’aa turan yoo ta’e illee seera ittiin buliinsa barreefame qabaachuu dhabuu fi sochii ture sadarkaa biyyatti gochuu dhabuun gumaacha qeerroon gochaa turan walbubusuu bira darbee tokkummaa ilaalcha qeerroon qabu irratti illee golgaa ta’ee haguugaa ture.
Qabsoon qeeroon biyyya keessaa FXG keessatti gochaa jiru tarkaanfii hatattamaa fudhachuu waan dirqisiiseef gareen adeemsa ijaarsa qeerroo kana dhugoomsuuf fedha fi kutannoo qaban magaalota adda addaa biyyattii keessa jiran keessaa walitti baba’an walga’ii jalqabaa kan taasisan Mudde 2015 Birmingham tti ture. Sana boodas hatattamaan gareen kuni Amajjii 2016 walitti deebi’uun Qeerroo Bilisummaa Oromoo UK (QBOUK) hundeessuuf wixinee qopheefate. Haaluma wixinichaatiin Seera ittiin buliinsaa(by law) qopheefachuudhaan Qeerroon Ijaaramu kunis gara fuulduraatti maal akka dalaguu qabu karoora yeroo dheeraa fi gabaabaa jechuun dhimmoota Haawaasummaa, Siyaasaa, Diinagdee, Gabbisa aadaa, qorannoo fi kkf irratti bal’inaan waantota gara fuulduraatti dalagamuu qaban tooraa qabsiifatee gara hojiitti seene. Dargaggoota biyya kana jiran walitti fiduu, hidhata isaa sadarkaa addunyaatti babbal’ifachuu fi qeerroo biyya Oromiyaa keessaa qabsootti jiran faana dalaguun jijjirama fiduun mul’ata qeerroo bilisummaa UKti.
Gareen kunis carraa argame hundatti fayyadamee irra deddeebiin walga’ii marii hedduu erga taasisee booda gaafa kabaja guyyaa WBO, Gurraandhala 20, 2016, magaala Londontti gaggeefame irratti uummatatti gad ba’e. Gumaacha guyyaa sanaafis baasii pound 450 ta’u kiisa nama dhuunfaa garee dhimma kana dalagaa jiru keessaa argateen T-shirt, Sa’aatii fi Meeshaalee manaa boca seenaa Oromoo ibsuun faayamee qophaa’e qabatee argame. Haaluma kanaan baasii ba’e deebifatee caalbaasii fi gurgurtaa meeshaaleen galii pound 1100 sagantaa sanaaf gumaachuu dabalataan qeerroowwan walaloo fi sagantaa adda addaa qopheessuun sagantichaaf miidhagina laataniiru. Bifuma wal fakkaatuun aantummaa QERROON dhaabbilee Oromoon jalatti hiriiree ofii isaa addunyaatti itttin of beeksisus ta’ee qabsoo isaa cimsatu agarsiisuuf sagantaa busii galii OMN irratti magaala London fi Bolton irratti meeshaa caalbaasiif ta’u qabatee argamus sagantaan qabamuufii hafuuu isaa irraan kana ka’e milkaa’inni haga aggaamame hin argamne.
Ijaarsi qeerroo kuni sagalee Qeerroo bifa tokko ta’een walitti qabuun gahee dargaggoonni qabsoo Oromoon taasisaa jiru keessatti qooda fudhachuuf ‘Tokkummaa’ fi ‘Oromummaa’ aangeffatee kan dhabbate yoo ta’u, garaagarummaa uumamu malu kamuu akkuma dhaloonni qubeen gochaa jirutti mariidhaan mo’achuudhaaf sagantaa isaa qabatee magaalota adda addaa keessatti walga’ii taasisuu eegaleera. Londotti gaafa Bitooteessa 26, 2016 kan taasise yoo ta’u, Leedstti ammoo Ebla 16, 2016tti raawwata. Birmingham, Cardiff, Glasgow fi magaalonni biraas walga’ii itti aanuu gaggeessuuf toora qabatanii jiru. Milkii fi muuxannoo walga’ii kanneen irraa argame bu’uurefachuun walga’ii sadarkaa biyyaatti waamuufis karoorri qabamee jira.
Qeerroon Bilisummaa Oromoo UK dargaggoottaa fi shamarran biyya kana keessa jiran hundaaf maqaa Oromummaa fi Tokkummaatiin akka dhufanii yaadaa qaban mara ifa waliif godhanii, bakka buutota ofii filatanii, seeran ittiin buliinsaa qophaa’e qoratanii walcina hiriiran waamicha dabarsa.
Abbootiin keenya Lubbuu isaaniin Oromiyaa hirphaniiru, dhiiga isaaniin tiksanuuruu, nutis gahee keenya haa baanu. Barri tokkummaa fi bilisummaa amma.
Injifannoon Uummata Oromoof!
Gaashaayee Walduu
Dura Taa’aa Qeerroo Bilisummaa Oromoo- UK
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Pileetoo
Pileetoo (Giriik: Πλάtwv barreeffama duriirratti [pileetoon] jedhamee dubbifama; 428/427 or 424/423 – 348/347 DhKD) filoosofera, akkasumas abbaa herregaa, kan Giriik duriiti. Guddina falaasamaa keessatti, keessattuu aadaa dhihaa keessatti, akka nama gumaacha olaanaa godheetti ilaallama. Pileeton akkaadaamii barnootaa Ateensi keessatti bane, kunis addunyaa dhihaa keessatti dhaabbata barnoota olaanaa kan jalqabaati. Barsiisaa isaa Soqiraaxis fi barataasaa beekkamaa Aristootil wajjin, Pileeton bu'uura falaasamaa fi saayinsii warra dhihaa dhaabe. Alfireed Noorzi Waayitheedi yeroo tokko akka jedhetti: "amalli baramaan falaasa Yuurooppi miiljalee Pileetoo ofirraa qabachuu dha".


text:
Saturday, March 29, 2014
TOKKUMMAAN DHAADANNOO FI HAWWIIN HIN DHUGOOMU ! kutaa 1ffaa
Tokkummaa Ilmaan Oromoo bakkayyutti hawwanii fi Tokkummaan addunyaan itti jirtu, hiikkaansaa tokko moo, garaagarummaa qaba laata ? Adeemsa Qabsoo Biyyootaa fi saboota addunyaa keenya irra jiranii, Tokkummaan Qabsoo isaaniif hawwaa turan/jiranii fi nuuti amma bakka marattu akka dhaadannotti itti dhimma ba’aa jirru , tokko moo walii faallaadha ? gaaffii kana kaasuuf kan dirqisiise, Qabsoo Oromoo hudhee kan takaalee jiru, tokkummaa dhabuu keenyadha !! namoonni jedhan heddummaachuu fi hawwii tokkummaaf qaban, bakka hundatti akka dhaadannotti, akka yaadaatti ,akka hawwiitti, wal ga’ii irratti, hiriira irratti, Intarneeta irratti aarii fi gaddaan guutamanii yennaa dubbatanii fi kataban arguu fi dhaga’uu koo irraati. Akka kiyyatti Tokkummaan yaada walii galaa of keessaa qabu Ummata tokkof barbaachisaa ta’us, Qabsoo keenyaaf dhibeen tokkummaa nuuti hawwinu odoo hin taanee, yk Tokkummaa yaada Ilmaan Oromoo keessa jiru odoo hin taane, Tokkummaa yeroo qabsoo nu barbaachisu wallaaluu keenyadhaan jedha. Tokkummaan amma hawwaa jirru, Tokkummaa Bilisummaan booda ittiin jiraannu malee, kan yeroo Qabsoo keenya kanaatti nu barbaachisu miti. Miti kanan jedheef dhugeessuun hedduu ulfaataa ta’uu isaa irraati. Qalbiin haa wal hubannu. Gadi fageessinee haa yaannu. Miira ho’aan odoo hin taanee, miira tasgabbaa’een itti haa yaannu. Kun waan salphaa miti. Waan Ummati tokko irratti wal hubachuu qabudha. Bakka dhibee yk dhibee jiru adda yoo hin baasiin dawaan hin argamu waan ta’eef.
TOKKUMMAAN, HAWWII FI DHAADANNOON HIN DHUGOOMU !!!!!!!!!!.docx
TOKKUMMAAN, HAWWII FI DHAADANNOON HIN DHUGOOMU !!!!!!!!!!.docx
Subscribe to: Post Comments (Atom)