text:
Godaansa Fedha Sabaawaa
Ummati Afrikaa cunqurfamee fi itt roorrifame fi michuulee fi mararfatooti sagaleen saanii akka dhagahamutt baaqulaa ol kaasanii Presidant Obaamaan akka abbaa hirree fi mirga ilmoo namatt roorrisaa seerawaa gochuu irraa of qoqopbatu iyyaa jiru. Kun daawwii tasaa utuu hin tahin imaltu dursee karoorfame. Bulchoota godinaa keessaa nama nyaataakan tahee qanansiisa malbeekii kennuuf karaa haxaawuuf jechuun, daawwii Ittaantu Barreessituu Murnaasa Finnaatt dabalamee ambasadara michuu riphee lolaa bara hedduu muudamteett . Bulchooti Itophiyaa kanneen demokratoti Klinton “dhaloota demokratotaa haaraa” jedheen keessaa tokko turan. Hedduun amma karaa irraa maqaniiru. Jarri kunis daddaaqaa jiru. Daawwiin Presidant kun utuu isaan kan biraatt hin utaalin karaa irra isaan buusa taha. Godaansich godaansa demokraasii miti, kan “FEDHA SABAAWAATI”.
Demokraasiin fakmishoo ilmaan namaa hundi bira gahuuf hawwani. Hanga yoonaa abbala malee hojii irra ooluu saa hin agarree.Kun akeeka namoota akka Abraham Loncolniin dansatt “Mootummaa ummataa ummataaf ...” jedhamee furameera. Garuu gara caaluu shaakala utuu hin tahin akeeka tahee hafe. Kanaaf malee akka jedhamutt demokraasiin hangammeessa bulcha malbulchaa kan qabeen saa yoo xinnaate “ walqixxummaa, birmadummaa, qondaalota qajeeltoon kennatamanii fi bilisummaa haasaa fi of ifsuu” of keessaa qabu. Kanneen keessaa tokko hirdhannaan demokraasiin hin jiru. Akka bar tokko Ittaanaa Barreessaan Finnaa jedhett Amerikaan “DEMOKRAASIIN HIN JIRU, GAMTAAN HIN JIRU” kan jedhutt amana. Itophiyaatt qabee yartuu dhahaman keessaa hundatu hanqata. Garuu gamtaan arfacha jaarraaf hanqatee hin beeku. Waggoota tokko fi sadii tursuun hama hin tahu; yeroo dheeraa akkasiif biyyi addunyaa keessaa dagaagaan kun irbuu seene hin guutin hafuun malalchiisaa dha. Utuu moo’ummaan ummatootaa ulfeeffame dhimma keessa waliif humna fagoott iyyachuun barbaachisaa hin turre. Dhibdeen saanii godinaa keessatt furamuu dandaha ture. Garuu sun hawwa tahee hafus jara dhimmicha keessa seenan irraa qajeeltuu eeggachuun waan guddaa miti.
Sun kan fedhe haa tahu, gara itt roorrifamootaan demokraatoti addunyaa nuu birmatu taha jedhaanii eeggachuu qaata dhaabbachuutu irra ture. Garuu kan nama dhibu mormiin, gamtaan akka dhaabbatu karaa qubqabsiisii hawaasomaa fi dhiicha hiriiraan, barruulee kkf itt fufee jira. Hundi dhama’uu qofa; anga’oon addunyaa “fedha sabaawaan” jaamaniiru. Kanaaf hiyyeeyyii fi cunqurfamoon Afriikaa akka mirga ofiif lolatan of qofaatt dhiifamani.”Baraarama kan caalaa of dandahuu” dhugaan addunyaan Afriikaa irratt shaakalamaa jira. Afriikaanoti hanga yoonaa ofumaan as gahaniiruu; callisanii dhumuu irra jannumaan lafa, fedha fi ulfina saanii irraa faccisaa itt fufuu qabu. Anga’ooti addunyaa kan godhan hunda beekaa godhu, akka waan sirrii hojjetaa jiran of amansiisaniiru. Kumooti beela’uun, hidhaa keessatt samuun, biyyaa ari’amuu fi kumooti du’uu fi baduun firummaa kanneen qacefixa raawwatanii dhiisisuuf nafii hin guutani.
Obaaman ABUT-ADWUE biyya, biyyoota addunyaa hunda keessaa deegduu taatett rakoo qaluuf deema. Sun mirga saati. Jecha mararfannaan keessa deddeebi’amu waa’ee mirga ilmaan namaa fi bulcha demokratawaa jedhamu haa irraanfannu. Mummichi manaa isa baase dhimma diinagdee fi nageenyatii. Ammas waa’ee deettii guddina diinagdee dhaabota horoon afarsamus haa irraanfannu. Akka guddinni hin jirre ija qullaan ni argama. Kumkumooti beela’oo fi deegoo dha. Daawwiin kun kutaa diinagdee dambii jalaa hin bahin hafan kan baasisuu yaalu.Ummatoota Empayera Itophiyaaf kun qaata dambii jalaa bahee, garuu hidhata daldala ABUTin dhuunfatame. Korporashinooti addunyaasi qooda guddaa ofii barbaadu.
Waan nageenya ilaalutt gooltuu duukaa bu’ee adamsuuf ABUT “gartuu furtuu US”. Somaliyaa keessatt madaqfamtuun Empayera Itophiyaa heeduun duruu dhumanii gabasa malee hafanii. ABUT utu lafquwiin isa hin danga’in US kaffallaan ergamuuf qophee dha. Daawwich akka hariiroon kun itt fufu jajjabeessa taha. Waan gooltummaa ilaalutt ABUT akka fedhett homishee, kumoota ajjesee fi shoroorkeessee kanneen lakkofsa hin qabne hidha. Dhuguma shoroorkaa ABUTiin mormuun ummatooti ka’aniiru, caalaa ka’aas jiru. Kaka’a “gaaffii mirgaa, walqixummaa, birmadummaa fi nagaaf” godhamu, kaasaa saa fi itt baha saa Ameriika caalaan beeka kan jedhu hin jirre. Gooltummaan waan maljechi saa hin himamneef dilormaan empayeritt hundi gooltuu jedhamee unkuramaa jira. Utuu sana hin maljechisini kan amma hariiroo jabeessuuf walti qabaaman mari’atamuuf deemu. Ummatooti empayeritt keessattuu Oromoo fi jornaalistoota shororkeessuun itt fufufuuf deema jechuu dha.
Aanga’aa guddaan hafee uumaa bucureenuu fedha ofii eeggachuufn hin daangahamu. Garuu ilmoo namaaf safuun madaalaa jiraachuu qaba ture. Ammaaf dhimmi keenya sana miti. Barnoota seenaati. Bulchoota duriif isa ammaa jalattis yeroo waa tokko jiraatu deegaan magaalota keessaa marfamanii tumamaa bakka hin beekamnett geeffamu. Achitt dallaa nammi walitt gooji’e keessa nyaataa fi bishaan gahaa malee, haala qulqulinni hin eegamne jala jiraatu. Heedduun dhumanii hin gabaafaman. Amma mootiin biyya hunda caalaa jabaan dhufaa jira. Dhufaatiin akkasii kanaan dura argamee waan hin beekneef tarkaanfiin fudhatamus mamii malee kan argamee hin beekne taha. Kan isa si’anaa adda tolchuu ummati kumootaan samicha lafaa fi imaammata Finfinnee Orommiteessuu fi ballisuuf lafa saanii irraa kumootaan buqqifamuu dha. Alabul kumootaan lakkaawaman Finfinnee keessaa garri caaluu buqqifamoota sana. Hiree Mooraa Shoolaa bara Nugusaa caalaa hamatutu isaan eeggata jechuu dha. Yeroo sana haadhootaa fi ilmaanii fi Manguddoo yartuutu akka tasaa barattoota Universiitiin argamanii golfaa irraa hafanii. It dabalee jara kana marsanii qabuu fi qaruutee angoo saanii ol kaasuuf Amerikaa dhufuun saanii hin hafnett of agarsiisuuf tarkaanfii caalaa hamaa tahe fudhachuun akka hin hafne hedama.
Hedduun kan komatan, daawwichi badiisa abbaa hirree gamsiisa Ganfa Afriikaan hojjetamaa jiruun hamma ishoo jechuuti jedhaniitu. Afrikaan jara abbaa hirrootaa kan ummataan kennataman fakaatanii dhihatanii utuu hin bulfamtu taatee daawwichiyyuu hin godhamu ture. Jara akkasii qofa kan saamicha qabeenyaa fi maayi baasii waldayyichaa irratt bara Hirmannaa Afriikaa Haaraa kana miltummaan tajaajiluu kan dandahan. Presidantiin daawwatee dhiisee bulchi saa qaata seerawwoo kan hin taane, seerawoo tahuu kan beekeefi. “Ifaajjee demokratawuu fi kennata qajeelaa fi bilisa hojii irra oolchuuf deemanis” dabbaloota qaraatiin ji’oota dura farsamaniiru. Kun dhugaa dhaa? Kan isaan komachuu qaban mirga ofii irraa faccifachuuf qophee tahuu dhabuu saanii tahuu qaba ture. Demokraasiin nafii barbaachisaa halle hammataa qaba yoo jedhame fi hangammeessa lakkuu hin qabu yoo tahe Presidantiin imala angafooti saa lagatan utuu hin goonee dansa ture. Misi fayyaa qabeessi ilmoo namaa fi malbulchaa, bulee fedha inni duukaa jiru caalaatti yeroo dheeraaf tajaajilu dandaha ture.
Prsesidantichi addaggoota utuu hin tahin bulchoota seerawoo waliinin dubadhe jedhee baanaan gadadoon ummatoota Gaanfaa dacha tahuuf deema; addagooti jajjabina argatanii hammeenya saanii kan dur caalaa cimsanii itt fufu. Presidantichi milla mikii qabuun gara biyya abbaa saa gahee Waayit Hawusitt akka deebi’u hawwinaaf. Akka biyya Habashaatt ummati saa Luwoon waan inni bulcha Amerikaa keessatt qooda fudhateef Amerkaaniitt fudhatamuuf deemu; akkuma Oromoon Tafariif jedhamee ilaalaman jechuu dha. Imalli kun hamilee Wayyaanee dhiitessa. Hoogganooti see, hooggana addunyaa humna guddaa kanatt marsanii yeroo dhumaaf footoo kahuuf yoo ilkaan afan ilaaluuf deemna. Ummati empayeraa bariin dammaqee guyyaa gadadoo kan duraa caalutt gad baha. Karaa Nagaa! Oromiyaa haa jiraattu! Qabsoon itt fufa!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Adoolessa 2015


c: text/html

text: The requested URL /" was not found on this server.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sagalicha Dhiigicha Hafuuricha
What is it that God spoke to you? Some people forget it and suffer. “But Mary treasured up all these things [i.e what she heard] and pondered them in her heart.” (Luke 2:19)
Immaammaa Tsahaay Tolasaa du'aan lafa kana irraa boqotan
Tokkummaa Qabaadhu!
Waaqayyo Nama Isaa ni kabaja!
Ifni keessan Namoota duratti haa ifu!
Waaqayyo Amanamaa dha
Icciitii Moo'ichaa
Itti gaafatamummaa jireenya kee hundumaa Waaqayyo waan fudhatuuf, jireenyi kee wabii jireenyaa qabaachuu isaa qofa otuu hin ta’in, jireenya moo’ichaa argachuun kee dabalaa adeema.
Tarii wantoonni ati jireenya kee har’aa borii keessatti mo’achuu barbaaddee wal’aansoo ittiin qabdu, haa ta’u iyyuu malee hamma ammaati dabaree wal-mo’ataa jiraattan, tuujuba Waaqayyoon beekuu keessa gaafa ati lixxu, miilla kee jalatti argita. Waaqayyoon beekuun kee moo’icha kee ta’a.
Icciitii Moo'ichaa k2ffaa(fulltxt)
Ati immoo argama Waaqayyoo keessa jiraatta. Argamni Waaqayyoo iddoo jirutti immoo maaltu ta’a beektaa? Diinonni kee ofumaan gubachuu jalqabu. Far.21:8-12 dubbifadhu! “Yaa Waaqayyo],… yeroo ofii kee argisiiftutti gubaa akka iddoo ibiddaa [lafa itti sibiila baqsan] isaan[diinota koo] ingoota; Waaqayyo dheekkamsa isaatiin isaan in fixa. Ibiddis xaph isaan in godha.”(lk9) Argitaa? Of agarsiisuun Waaqayyoo ykn argamni Waaqayyoo qofti diinota baqsa!
Bara si Fuulduraaf Kakuu qabda
Waggaan haaraan kun kan eebbaa gammachuu fi durree moo’ichaa irra daangaa malee gulufuu isiniif haa ta’u! Sagaleen Waaqayyoo glaana eebba haaraa, kan isin tarii kanaan dura guutummaatti hin dhandhaminii isiniif fidee dhufeera. Sagalee Waaqayyoo kana keessa, kan ittiin waggaa haaraa kanatti itiin seentanii fi kan boroota saniin booda ittiin jiraattaniif ta’u, kakuu jabaatu isiniif jira. Baga gammaddan!
Icciitii Moo'ichaa Kutaa1ffaa(fulltxt)
Beekumsa.
- Beekumsi wantootaa dhimmoota/haalota gadi fageessanii hubachuu fi dhiibbaa inni uumuu danda’u xiinxalanii ilaaluun wal qabataa dha.
- Namni tokko beekaadha yeroo jedhamu, waa’ee waan beeku sanaa warra gaaffii qabaniif ibsuu ni danda’a. Waan beeku sanaan immoo ofii isaa fi warra kaanis fayyadamoo ni godha.
- Beekumsi akkasii kun isa waraqaa raagaa qabaachuu bira darbu dha. Isa maqaa fi beekamtii namoota biraa irraa itti fudhachuu bira ni darba.
- Beekumsi gadi fagoon yeroo baay’ee jireenya nama beeku sanaa wajjin walfudhachuu isaa irraa kan ke’e dhimmoonni sanaa wajjin wal qabatan, akkuma salphaatti hiikamaaf.
Kottaa ni jennaa!
Gooftaan Yasuus barsiisa isaa keessatti, "Yeroo kadhattan, 'Yaa abbaa keenyaa Waaqarra kan jiraattu maqaan kee haa qulqullaa'u...Amen' jedhaa kadhadhaa" jedhee barsiise. Maqaan Waaqayyoo yeroo hundumaa ulfinaa fi qulqullinaan eegamuu barbaada. Eenyu keenyatu maqaa ofii isaa badee fi xuraa'ee arguu fi dhaga'uu barbaadaa? Yoo yeroo baay'ee maqaa namaa bal'eessuun salphaatti fudhatama ta'e illee, maqaan keenya immoo kabajamee fi ol kaafamee akka dubbatamu barbaanna.


text:
Torban dura Oromo hin hidhatin hiriira nagaa irra turan kumoota qawween gad ciraman keessaa kan du’an harka yaraa kan ta’an afurtaman tokko eegumsa ifsa dungoon yaadannoo Camsaa 22, 2014 “White House” fulduratt ta’e irratt maqaan saanii gabaasamee ture. Sun Oromiyaa guutuu keessati raawwatame. Oromo hundi lammiin saanii biyya ofii bakka hallett hoomaan guyyaa saafaa yeroo gad ciraman diina irraa facisuu dadhabuun waan garaa nama waxalu. Yeroo aanga’oo fi qubqabsiis gurguddoon fedha saba saanii hammaa baasanii ilaaluun yeroo ilmoo namaatt roorrifamu callisanii irra darbuun waan nama gaddisiisuu fi aja’ibsiisuu. Bulchooti Itoophiyaa, garee saanii akka Ministeera Dantaa Alaa Amerikaa daawwii irra jiruufillee kabaja kan hin beekne bakka itt walgahan mayila jatama irratt ijoollee Oromoo fixaa ture. Sooka’uu dhabuun saanii deggeruu jechuu dhaa? Sammu hooqqachuun giroo ofiiti.
Kan du’an akka dabaankufootaatt bakka boqonnaa saanii dhumaa jiru, kan jiraa du’anii, kanneen madaawanii fi firooti yeroo kana mana hidhaa faalamaa keessa bakka itt gad ciisanillee hin qabne fi qaamaa fi sammuquwiin guraaramaa, gudeedamaa; reefa waan hin arganneef abaa fi haadhaa fi akaakayyuu imimmaan roobsaa jiran gidiraan saan itt fufee jira. Kan gara milli isaan geessett baqachuun hamaa caalaatt,. o’aa, qorra, bokkaa fi bineens dagalaatt saxilamaa jiranis ni argamu. Sun hundi gatii birmadummaaf gaafatamu. Hamma yoomiitt laata Oromoon kan qaanii akkasii baatee ta’u? Hamma sabichi harka walqabatee ka’uun ba’aa saa ofirraa hin fonqolchinett gadadoon Oromoo hin raawwatu. Ummata itt roorrifame qofa kan balaa koloneeffataa albaadhess kanaan dhufu dhaabuu danda’u. Dhigii barattoota, angafootaa fi kurkrtuu saanii didhaa itt bulchee fana dhooftuu gara bilisummaatt geessu isaaniif haa ta’u. Koloneeffataaf akeekii duroomaa fi dagaagina argachuu dha. Gaaga’amtootaaf garuu akeeki saanii bilisummaa fi kan dhaban deeffachuu dha. Kan ta’e kun tooftaa diinaa keessaa tokko. Tooftaa hundi olhantummaa jabeessuu dha.
Akeeki koloneeffataa qabeenya waatattaa fi humna namaa kolonootaa ittisa malee bolquu dha. Sanaaf mala argachuu danda’u hundaan koloneeffamaa jilbeenfachisuuf tattaafata. Yeroo amma TPLF qooda sana fudhachaa jira. Caasaan federaalaa fulduree qofaa. Herrega kamiinuu Itophiyaan ammallee empayera kolonummaati. Humna buubaa,lammii biyyaa haqanii baasuu, deegsa, goolii, fi dorsisi tooftota mancaasaan fedha saa bakkaan gahuf dhimma itt bahu. Danuun seenaa akka Oromoon walitt bu’a wal hin madaalleen injifatamu tolche. Oromoon akka Habashaan keessaayyuu TPLF haxiixaa meetra dhibbbaa malee kan karaa dheeraa akka hin taane beekaa; hamaaketa malee qeeransa mitii. Qeerransichi gurraachii kan hamaaketi ajjeeffatte yeroon ka’ee irraa buufatu fagoo hin ta’u. Barri bulcha goolii fi fixiqacee koloneeffataaa hamma Oromoon kan saamame deeffachuuf murannoon walga’ee ka’utt qofa tura. Koloneeffatoo hundi akka Oromiyaan hoggana roga qabu hin baafanne gochaa jiraatani. Adamsanii qoomaa yk boojuu harkatt kufe ajjeesaa turani. Kan hafan biyyaa bahan yk hidhaa gaarreen Habashaa irratt dhumani. Kanneen biro hordoftoota saanii kumkumoota waliin garbummaan gurguraman. Sun ammayyuu tooftaa too’annoo fi gabbarsiisa saaniitii. Oromoon cookkoo saa gochuu dhaa, kan qabu jajjabeesssaa qoree saanii dhoqqee keessaa saxiluutu irra jira.
Bulchooti itt haananii dhufan akka ilmaan Oromoo takkallee too’annoo saanii sammuu fi qaamaa alatt hin guddanne mirkaneeffataa turani. Oromoo hundi eenyummaaa ofii gatanii kan koloneeffattuu akka fudhatan dirqisiifamaa bahan. Kan qaban hunda dhabanii afaan saanii, aadaa saanii, fi amantee saanii maqaan dhuunfaallee utuu hin hafin gad dhiisisani. Lammooti koloneeffataa gadadoo ummataa utuma arganii sun hundi dagaagina saanii kan calaqisuu ta’uun madaqfamanii. Kan isaan ilaalcha hunda caallaatti dhandhoonamanii hafan akka san ta’eetu. Sanaaf malee gocha bu’aa caalaa badiisi itt fidu hin dhiiban turani. Goolii, haqa lammii fi deegsi akkasii hamma jarri yartuun quba saanii keessaan miliqxe dammaqina malbulchaa guddifattee nakkaruu eegaltett itt fufee ture. Jarri yartuun kun seerawummaa sirnichaa gaaffii jala oolchuun hunda malalchiifte. Sun mootummaa abbaa gonfoo fi gola kumunistii loltuu, gola sabaawaa Tigraawayiin bakka buufame finqilchuu gargaaree ture.
Hardha gowwaa karaa irraa maqsuuf heeraa fi seeroti hunda walqixee laalu jedhan labsamaniiru. Garuu finnaan empayeraa doo’ii murna albaadhessa tokkoo, duraan Amaara, amma Tigraawayi ta’ee hafe. Imaammati, Oromoo hoogansa, barumsatt carraa wal qixxee fi qabeenyatt saaqaa dhabsiisuun humna caalaan si’aawaan oofamaa jira. TPLF akka barruu saa “Hizbaawii Adaraa” jedhamuutt gita giddu galeessa Oromo baleessuuf karoorfachuu saatu muldhataa. Karoorfati kun addatt kan xiyyeeffate qabsoo Oromoo irrattii. Sabboonaa Oromoo diinagdeen jabaa ta’e akkka tasaa sochii Oromoo walaba utubuu danda’innaa jedhanii arguu hin fedhani. Sun Oromoo waan fedha bu’uuraa fi baraaramaa dhabsiisa.
Waliigalatt humna fi lakkofsa saanii gad cabsuuf, Oromoon, ajjeechaa, gibira, baasii gargaarsaa, saamicha fi buqqaafamaan mancaafamaa fi deegfamaa jiru. Oromoo garri wayyabi warraa fi maatiif nyaata gabatee irra kaa’uu hin danda’ani. Bishaan dhugaatii fi qulqullinaaa, godoo mataa jala galfatan hin qabani. Tajaajilli fayyaa fi daarrii dubbatamuuf waan qananii ta’u; rakkoon saanii waan mullatu. Sun ta’us dhaaaboti misoomaa fi horoo, waa’ee deetii guddinaa olaanaa Itoophiyaan agarsiiste jedhanii hodeesuu. Finfinneett akka fooqiin toora galuuf Oromoo hammammi ajjeefamuu, buqqifamuu, beela’uu fi dhukkubaan faalamuu qabu? Qoosaamoo guddinni waaan hin mullane, qayyabannoo ilmaan namaa irraa fagoo ta’e laata? Yoo jireenya wayyabaaf hin tolu ta’e bu’aan guddinaa maalii? Sunis tooftaa biraa sadootaa kan fixaqaccee, buqqifamaa fi bakkaa sochoosaa roorrisaan Oromoo irratt raawwate golguufii laata? Dilormaa wayyabi hojii waan hin qabneef firoota yartuu irratt hirkachuuf dirqamee jira. Mootummaan jedhame sana gargaaruun hafee kan waraanaatt ergee fafawani, lafaa saanii irraa kan buqqisee fi waabarii kan ari’e ol deebisuun ba’aa jaruma yaraa sana irratt dabalaa jira.
Lafa Oromoon maatii guddataa jiru itt sochoosuuf ol kaatan irra Oromoomittii qubachiisuun, tooftaa biraa hawaasa Oromoo tasgabii dhabsiisuu fi atooma balleessuuf tolfamaa jiru. Jarri qubatan yaroon, wayyaba qabeenya saa dhabsiisame naanna saanii jiru ni sodaatu. Kanaaf roorrisaa gita hin qabne akka fayyisaa saaniitt ilaaluun keettoo badii ta’anii isaaf ma’ii baasu. Oromoon sodaachisuun, sammuu jara qubatan kana qofatt utuu hin ta’in, kan yaroo Oromiyaa keessa jiranii fi olla jiraatan hundaatt gad tumamaa jiraa. Tuqii kitila biyya keessa facaaseen TPLF Oromiyaa fi olloota see gidduutt waldhabdee uumuuf yero hedduu yaala, yeroon milkaawus jira. Tooftaan Oromiyaa burjaajessuu akkasii qomoo Oromoo tokko kan biratt naquus ni dabalata. Kun jaarraa tokkoo oliif dhalootaa dhalootatt darbaa waan dhufe.
Bulchichi Oromoo bakka tokkoo sochoosuun bakka biraa geessee ni qubachiisa. Sun akka itti hin tollee fi naannaa baratanitt dhimma bahuun hamaa irraa of golguu akka hin dandeenye gochuufi. Misoomatt qabachuun lafa saamanii ummata homishaa naannaa magaalaa buqqisaa jiru. Dhugaan saa karoora guddicha Finfinnee qabaniif Oromoo irraa fageessuu dha. Kan buqqifaman hiree saaniitt dhifamanii, hedduun qaata ala buloota fi kadhattoota ta’ani. Kan dubaroo Oromoo irra gahuu dandahu haa hednu. Lubbuun hundaa akka gabaabbatu mirkanii dha. Akka ammaa Oromoon takkaa umrii kanaan lakkobsa hammanaan kadhachuun hin beekamu. Gonkumayyuu hin kadhatu ture. Tooftaan akkasii erga qabamaatii kaasee buqqaattuu fi boojuun tokko tokko rakkinaan kan ka’e diinatt galanii, akka gargartuu, loltu fi hojjettuu jiruu adda addaatt tajaajilaa dhufani.
Kiraayiin lafaa hin qabsiifnes Oromoo hedduu Finfinnee keessa jiraachuu irraa fageessa. Sun jiraattoti magaalaa akka kan afaan Oromoo hin dubbannett heddummatan gumaacha. Finfinneeen akka laaqii gabra Oromoo keessaa hin tanee hanga garri caalaan see ummatoota biraan daanga’amanitt ballisuu itt fufuu. Finfinneen egaa, biyya afaan Oromoo hin dubbanne ta’uu itt fufuun abbaa biyyaaf halagaa tahaa jirti. Baraarama ayyaana sabaaf, lafti waan guddaa dha. Oromoof too’annoon lafa saa harkaa bahuun dhimma du’aa fi jireenyaa taatii.
Sirni barumsaa wayyaba kutaa kurnaffatti danga’u “Sector Review” Mootii Moottotaan walfakkaata; kaasaa isa conqplaachisan keessaa tokko. Sababa tooftaa walfakaatan sanatu deebi’ee dhufe. Akka akeekaatt jijjiirammi sirna barumsaa akkasii irratt tolfamu ijoolee akka waggaa kudhan caalaa hin baranne godhamaniif duraan dursee waabarii teeknikaa fi leenjisaa gahaa qopheessuu feesisa. Sana malee kaayyoon daa’immi akka afaansee ganamaan barattu addunyaan irratt waliigalee fi wareegama gootota Oromoo kumootan hojii irra oolfame fashalsiisuu ta’a. D oorsis sichi dargaggoo Oromoo afaan halagaa akka waaqeffatan gochuu waan hin dandeenyeef mirgoota akkasii dhorgachuun kan eegamu miti. Akki durii harma jigee.
Akki itt barumsi biyya koloneeffataa fi Oromiyaatt gaggeeffamu adda addaa. Akaakuun barsiisotaa fi dhiheessiin waatattaa barumsaa wal hin gitani. Ijoolleen saanii hogganoota akka ta’an kan Oromiyaa hojjii humnaa fi jawwarummaatu itt murtaawe. Dhalooti Qubee afaan ofii barachuu filachuu saaniif adabamaa jiru. Qaxaraa guddichi, Mootummaan Federaalaa fi qaxartooti Finfinnee garri caalan utuu mirga durfannoo yoo hin taanee carraa walqixxxeee biyya ofii keessatt hojii argachuu dhaloota Qubee utuu hin hedin sadarkaa kamittuu qaxaramuuf dandeettii afaan Amaaraa fi Inglishii gaafatu. Bakka sana kan wal caalmaan itt seentu tokko. Sababa sanaan Oromoon akka ergamtuu waajjiraa fi eegduu karraatt illee qaxaramuuf mirgi saanii mulqamaa dha. Magaalota hundaa keessaa Finfinneen ijoollee Oromoof kan itt hin aggaamamne taatee jirti. Hundi kan aggaamame Oromoon afaan ofiitt dhimma bahuu akka gaabbu gochuu dha. Garuu sun gonka hin ta’u, furmaati jilbeenfachuu utuu hin ta’in mirga sabii hiree ofii ofiin murteeffachuu fi walabummaaf qabsaawuudha. Sun xifa dhaabbachuun irra hin jiru. Aarsaan gaafatu guddaa ta’uu dandaha garuu filmaati jiru bilisoomu yk nambiyyaa gadgaloo ta’anii bara baraan jiraachuu dha.
Nammi kamuu akka seera beekamaatt empayeritt yk addunyaa gara fedhee Finfinnee yk magaalaa Oromiyaa kamuu keessa jiraatee hojjechuu fi qabeenya horachuu ni danda’a. Magaaloti wiirtuu hoomishaa fi daldalaati. Kaapitaallii saba hin qabu; naannaa itt tole kamittuu guddachuu fi godaanuu danda’a. Seenaa irraa akka barannutt baadiyyaa irraa magaalaatt guddachuu dhaabuun hin danda’amu. Daldalooti, hoomisheessoti, tajaajila kennooti fi hojjettooti bakki saanii magaalaa dha. Eenyuu magaalota Oromiyaa keessa qubatee hojjechuu ni danda’a garuu sun mirga moo’ummaa Oromiyaaf giroo dhabuu danda’u jechuu miti
Kan olla gaarii walii ta’ani, wal qayyabatanii fi dantaa fi ulfina walii yoo walii eeganii. Yeroo cehumsaa kana ilaalchoti gurgudaa lamatu jiru. tokko mirga sabootaa hiree ofii ofiin murteeffachuu walabummaa dabalatuu mirkanrrffachuu fedhan, kaan tokkummaaan ummatoota empayera jala jiranii kan hin uggamne kan jedhani. Kanaaf furmaati rakkina empayerittii bara kolonummaa duubaa irraa ka’a adda addaa wal fincilan qabu. Yoo murnooti hundi tokkummaan fedha tokko tokkoon ummatootaa irratt akka hundaawuu hin fudhannee lola malee hin furamu, sun badaa dha. Heerri TPLF dira’ina haaqabaatu malee dhimma kan baasu fedha tokko tokkoon ummatootaa tahu beekeeraa. Bilisummaan Oromiyaa bilisummaa jiraattota see ilaalcha dansa qaban hundaati. Dudhaan Gadaa sana ajajaa.
ABO fi golooti mormituu hedduun TPLFn gooltuumaan dhahamaniiru. Anga’ooti jecha sobaa akkasiitiif gurra kennuun yeroo hariiroo abba tokkootaa tuqan mullatta jira. Sun tajaajila kenneef dudda baasuuf jedhameetuu. Maddi tajaajilaa Oromiyaa dhaa; utuu Oromoon of agarsiisuu dandahee waantii naannaan tajaajila soqaniif hin jiraatu. Haa ta’u malee kan sammuu nama hooqu kanneen burqaa demokraasiiti ofiin jedhan abbaan humnaa waan fedhe akka godhu hayyama gaddhiisaa laachuu saaniiti.
Oromiyaa keessatt Oromoo kamuu ABO yk Al-Qaayidaa jedhamee qabamuu, hidhamuu, ajjeefamuu fi guraaramuu ni danda’a. Gara caaluu qajeelloon dhagahamuun barbaachisaa miti. Kanaaf miseensoti goloolta Oromoo mormituu dubbiin saanii qajeelaan utuu hin laalamin hiddhamanii jiru. Miseensoti OPDO tokko tokkollee ABO marfachuun ciicatamanii “kiraayi sabsaabii” jedhamuun yoo ari’aman mullata. Sun qooqa kanneen gocha TPLFtt gaafii kaasan hundaaf dhimma baasuu. Miseensota PDO saanii hamaatti dhiibuun duuba ittiin dorsisanii seexaan saanii kan hin hayyamneef akka tolchan dirqsiisuunis beekamaa dha. Kan hardha gateettii rurrukatan bor hudduu keessa dhiituu.
Akeekii kan qabatee Oromiyaa bu’aa murna tokkoof gadi qabee saamuu, Oromoo namummaa baasuu dha. FInnaa Oromoo beekuun saa hanga qabaa jabeeffatee didhuu danda’utt jaalbiyyoota Oromoo akka walabummaa hin dhiibne gara dabarsuufii. Garuu ammas yoomis kolneeffataa waan ta’uuf Oromiyaa irratt seerawummaa hin argatu. Jiraattoti magaalaa hedduu horee nafxanyoota duri fi kanneen moototi walitt haananii dhufan mararfatanii. .Jara keessaa kaan bantii riqaa irra turuu abjootuu. Oromiyaa irra darbanii kunuunsa Finfinneett gabaasuu faa gaafatuu u.
Tooftaan humna daangaa hin qabne, haqa lammii, buqqa’umsa, deegfama, goolii fi doorsisaatt roorrisaan dhimma bahus Oromiyaan mirga see irraa hamaa faccisuu malee filamata hin qabdu. Fixisi ummataa 191 kaasee tolfamaa bahe silaa kanneen hubannoo addunyaatti fidhuu danda’aniin irra ilaalamee hafe. Sannaayiroon quunnamitii namoota taraaf akka ammaa saaqaamaa hin turree. Wayyaaneen si’achi fixasanyyi gootu dhoffachuu hin dandeessu.
Altokko doonnachoo fincilaan takko “Kanniisi gaagurri see tuqamee fi ummati abdii kutate tokko” jedhee turee. Mootummaan Itoophiyaa si’an jiru imaammata roorrisa kolonummaa ni jijjiira jedhee hin abdatu. Kanaafi moormii dhiheenya barattooti eegalanii fi deebiin kenname soda Oromoo mirkaneesse kan jedhamu. Karoorii magaalaa citaa isee dhumaa gala dugda kutte jedhamu sana. Kanniisi kan yaa’anii gaagura fi tuuta saanii baraaruufi. Oromoonis kanumaa, eenyuu kan eegalame yeroo dheeraaf ni qabanaawa jedhee eegachuu hin qabuu. Furmaati tokkittiin godinichaaf jiru utuu ofirrummaan murnaa manca’uu irraan hin gahin waldhabdee nagaan furuudha. Kanneen godinicha keessaa dhimmi saa isaan laalu hundi xiyyeeffannoo sardaa kennuufiitu irraa eegama. Oromiyaa akka durii gulummaal fudaal mitii, Oromoonis ciisanyaa baroota 1974 duraa sana hin ta’an.
Oromiyaa dabaankufoota see yoomuu hin irraanfatu; jabduu saanii faaruun, siidaan bara baraan bollaa ol jiraachisti. Oromoon bakka bakkaa “Gootota keenya eessaan dhaqxu” jedhaa jira. Gaddaa fi waacifi walmakeera. Yartuun ajjeefamuu, dhiitamuu, biyyaa ari’amuu fi tuffatamuu, isee nyaachisanii daa’ima ofii agabuu bulchuu caalaa salphinni hin jiru. Salphina kana ofirraa hin buusan taanaan namummaan gaaffii jala ooltii; akka sabaatt badunis fagoo hin ta’tuu. Baayyina fi onnee Oromo qindeessinaan kan jala dhaabbatu hin jiru. Oromoomatu of qindeessa malee nama biraa eeggachuu hin qabu. Of qindeessas. “Abbatu of mara jette bofti” kan jedhan yaadachuu dha. Kun bulee ooluu waan hin qabnee. Karaa hawasomaa dammaqinni argame itt fufuu qaba. Karaa malbulchaa seenaan haromee, Qabsoon Oromo hoggansa tokkoome bilchaataan gadi bahuun waan yeroo hin kenninee.
Kanneen guyyoota 1974 duraa yaadan kan hubachuu qaban Oromiyaan bara durii keessa jiraachuu diduu dha. Wiirtota magaalaa see kan lafquwii, diinagdee fi hawaasomaan walkeessa seenanii jiran irratt sagalee jabaa qabaachuu feeti. Heddummataniif ciisanyooti abbaa lafaa mirga saa yk keessumootii mana abbaa manaa irraa fudhachuu hin danda’ani. Jiraattoti saaanii eessaayuu haa dhufanii, tooftaa fi fixiisii hagamiiyyuu akka Oromiyaan magaalota see irratt mo’ummaa hin arganne dhaabuu hin dandahanii. Fedha saba Oromoo hubachuu dhabuun karaa nagaan gargar deeman qayyabachuu diduun karaa fafawe olhaantummaa koloneessaatt geessu filachuu ta’a. Hundi nagaa irraa waan buufatuu fi lola irraa waan dhabu hedduu qaba. Garuu lolli qoftii nagaa fi tasgabii buusa taanaan jireenyi nagaa malee waan dhimma hin baafneef haa ta’u. Qabsoon bilisummaa fi nagaa haa jiraatu! Hacuuccaa fi ajjeechaan haa manca’u! Oromiyaa walaba dafqaa fi dhiiga jaalbiyyoota seen ni ijaarra! Qabsoon itt fufa!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Caamsaa 2014


text:
Viidiyoowwan
Oduu biyya keessaa
Godina shawaa lixaatti eebbifamtoonni 2,887 akkaataa hojii uummatan irratti leenji'a jiru
Qonnaan Bultoonni Aanaa Baabilee hojimaata qonnaa guutuu hojirra oolchuun jiidha xiqqaa jirutti sirnaan fayyadamaa jiru
Kanneen Teeknikaaf Ogummaarraa eebbifamanii Industirii Giddugaleessaatti ca’aniif liqaan Birrii biliyoona 9.4 qophaa’e
Ispoortii
Itiyoophiyaan Atleet Yamaanee Tsegaayeetiin meedaaliyaa jalqabaa argatte
Oduu Idila Addunyaa
Baan Ki Moon bor Naayijeeriyaa niseenu
Haala gabaa
Ijipt Itiyoophiyaarraa foon bittee galchuu jalqabuuf jetti
-
Sochiiwwan miillaa dhukkubbiin dugdaa, jilbaa fi tafaa namatti akka furu gargaaran
Finfinnee: Hagayya 14, 2007 (FBC) Dhukkubbii nannoo dugda keenyaa, jilba keenyaa fi tafa keenyaatti nutti dhaga’amu haala salphaan ittisuu kan dandees ...
-
-
Kubbaaniyyaan tataajila intarneettii Chaayinaa ga’ee oomishaa moobaayilaa Kaanaadaa Kiik bite
Finfinnee Hagayya 13,2007(FBC) Kubbaaniyyaan tajaajila intarneettii Chaayinaa guddichi ga’ee omishaa mobaayilaa Kaanaada kiik Intaraktiiv biteera.
-


text:
Página no encontrada
La página solicitada "/%22" no se ha podido encontrar.


text: Kitaaba asoosamaa HADHOFTUU kan Caalaa Haa hiluu tiin bareeffame magaalaa Stockholm/Sweden itti gaafa Guraandhala 28, 2015 sirna owwadhaan eebbisifame. Sagantaa kana irratti haala guddina Afaan fi Og-barruu oromoo ilaalchisee seeminarri beektota addaa addaatin kennamee jira. Akkasumas barreesitootni fi gaazexeessitootni biyya Sweden kan akka Martin Schibbye akka kessuummaatti qophii kana irratti argamanii jiru. Qophiin akkana kun guddina Afaan, Og-barruu fi Aadaa oromoo akkasumaas Oromummaan akka dagaagu gochuuf gummaacha guddaa kan qabu ture. Gurmuu Hawaasa Oromoo Sweden namoota qophii kana irratti argaman hundaa galata galcha.


text:
(Source: Oromedia.net) Dr Haile Fida Kuma has made an outstanding contribution to the development of Oromo national orthography. He was one of the pioneers who attempted to shade fresh on the history of the Oromo, the right of the Oromo people to speak, read and write in Afaan Oromo . He initiated Oromo studies in Europe…
Oromo Voice Radio (OVR): 20 June 2015 B/G Haayiluu Gonfaa waliin gaaffii fi deebii godhame kutaa tokkoffaa
Waligaltee qabsaawota fii gareelee ABO addaa addaa gidduuti godhame ilaalchisee ibsa Gen. Hailu Gonfa kenne armaan gaditti dhiyaate jira.
Tokkummaan Oromoo hunda dursu akka qabuu fi daandiin qabsoo bilisummaa Oromoo galmaan gahuu danda’u tokkummaa Oromoo jabeessuu duwwaa akka ta’e beektotti Oromoo waggaa dheeraaf akeekkachiisaa asi gahanii jiru. Guyyaan dhimmi tokkummaa irraa hin dubbatamni hin jiru. Sababni isaa oromiyaan kan bittaa alagaa jalatti kufteef tokkummaa dhabiinsaa fi toftaa qoqodanii bituu diinaa irraa waanta maddeef. Oromoon…
Sirni wayyaanee waliin dhahuun injifanoo isaa labsachaa jiru, har’as itti fufee dhaabbilee barnootaa keessatti qaanii malee sagalee barattootaa ukkaamsuun injifannoo isaa yeroo labsatutti mormiin jajjabaa isa mudataa jira. Akka kanaan dhaabbilee barnoota ol’aanoo Mattuu keessatti sagalee barattoonni kaleessa gaafa guyyaa 26, bara 2015 kennaniin qabxiin isaa injifannoo KFOn maxxanfamee otoo jiruu, dabballoonni magaalaa Mattuu dhaabbilee…


text:
Yeroo Qur’aana qara’uu fi haffazu kan asiin gadii niyyadha:-
- Jaalala Rabbiitii fi Rasuulaa (SAW) argachuu niyyadha
- Aayata takka baratuun Gaalaa fii qabeenya biraa kan isatti qixxaayu argachuu caala
- Mataa mataa Harfii (qubee) Qur’aanaatiin sawaaba (keyrii) 10 argachuu niyyadha
- Qur’aanni guyyaa Qiyaamaa akka ragaa naaf bahu niyyadha
- Rabbiin sababa isaatiin sadarkaa kiyya akka olfuudhu niyyadha
- Qur’aanni haada Rabbii qajeelluma namaatiif samii irraa gara dacheetitti gad dheereffame waan taheef jallinnaa fi badiinsa irraa sababa isaatiin Rabbiin najaa (nagaha) nabaasuu niyyadha
- Qur’aanni ifaa dacheeti, zukrii (faaya olkaayamaa) samii tahuu niyyadha
- Namni qur’aana baratee barsiise caalaa namaa waan taheef, isaan irraa tahuu niyyadha
- Malaa’ikaa qulqulluu tahan woliin tahuu niyyadha
- Namni qur’aana qara’u umrii jaletti (manguddoomee xiqqeennatti ) deebi’uu dhabuu niyyadha
- Taaja (faaya) tasgabbiitii fi kabajaa Rabbiin na uffisuu.Rabbiin narraa jaalatuu niyyadha
- Haadhaa fi Abbaa kiyya Rabbiin taaja (faaya) Jannataa nuura irraa tahe uffisuu niyyyadha
- Worri Qur’aanaa; namoota Rabbii kan kophaa (keessoo) isaa waan tahaniif isaan irraa tahuu niyyadha
- Sababa Qur’aana qara’uu kiyyaatiin ibidda irraa akka najaa nabaasu niyyadha


text:
Dhumarra ga’a Kolonummaa Gaanfa Afrikaa
Tigraway sirna malbulcha Habashaa keessatt miiltoo maadhaa turan. Erga mootummaa Zagu’ee as Amaarri, guggufannaa xixiqqoof malee, olhaantummaa qabatee jiraate. Sun Kaasa Marcaa, hoggana Tigraway bara 1872 Yohannis IV mootii mootota Itiyoophiyaa jedhe of muudeen gargar cite. Mootiin Tigray kun achi gahuuf mataa Amaaraa fi kanneen biras hedduu cire. Ergasiis akka isaan mataa olqabatanii hin laalle daa’imsiisee moo’e. Mootiin Shawaa Minilik fi mootiin Gojjam Taklahayimaanot olhantummaa saa hala duree malee fudhatanii turan. Hayyama saatiin biyyoota kibba saanii jiranitt duulanii qabachuun kan eegale. Empayerri Habashaa hoobbaatii duulota sanaati. Yohannis duula Matammaa irratt (1889) Sudanotaan qalame. Isa booda Minilik korma tokkicha mooraa Habashaa keessaa ta’ee gadi bahe Tigraway irratt haaloo bahatee sillimii jaarraa tokko fudhate keessa galche. Bara 1991 gadoo kuufatanii, koloneeffato isa dhumaa tahuun waanta ijaaruu gargaaran yeroo diigamu ragaa bahuuf deebi’an.
Minilik booda hogganummaa Amaaraan mootota afurtu aangott dhufe. Hunduu dorsisa fi shororkeessaan moo’an. Isaan keessaa waggoota shanan Xaaliyaanii dabalatee kan bara dheeraa (1916-1974) aangoo irra ture Tafarii Mokonin. Bakka saa kan bu’ee tuuta loltuu Darg jedhamu ture. Dargin akkuma kanneen isa dura shororkeessaan moo’e. Dargaggoon Oromoo fi Habashaa adda addatt ijaaramuun fincilanii gaara seenan. Habashaa keessaa Tigrawayi Eertraan ollummaan walii tumsaa turan. Dargiin hundatt Goolii Diimaa fi meeshaa hunda mancaasaan ibida roobse. Hoggansa Amaaraan kan fincilan jaarmaa “EPRP” jedhamu jalatt hiriiranii Dargii fi Tigroota gidduutt akka lamuu ol hin kaanett rukutaman. Isaan keessaa kan lola irratt booji’aman maxxannummaan ijaaaramanii dhaaba “Sochii Demokratawaa Saba Amaaraa” ta’an. Tigrawayi isaanii fi kan isaan fakkaatan qabatanii empayera dhunfatan.
Haaloo salphina kufaatii Yohaannis duuba gahee irratt dabalamee aariin Dargii irraa Tigraway qaban injifannoo saanii duuba akka hamaatt Amaara hube. Waraana isaan waggaa dhibba ijaaran diigee facaase. Bulcha biyyaa bakka furtuu taate hundaa isaan yaase Tigraway itt galche. Mirga sabummaa sabooti qabaachuu beekeefii afaan saaniitiin akka baratanii fi hojjetan irratt waliigale. Sana gurgudoon Amaaraa ammayyuu hin fudhanne. Hawwa Amaaraa alatt Tigraway walabummaa Eertraa raggaasisan. Akka isaan hin feenett jarmaa “Sochii Demokratawaa Saba Amaaraa” jedhaniin itt tolchan. Dudhaan, jaleen isa injifatamee sirna haaraan dhuunfatama ture, amma garuu hin taane.
Duulli Tigray jaarmaa cimaa ABUT (HWHT) jedhamuun gaggeeffamaa ture. Hogganooti saa kanneen qabsoo wareegammi guddaan itt bahe keessatt muuxannoo qaban turan. Hunda saaniirra hogganni saanii, Mallas Zeenaawwi nama abshaala, collee ayyaanlaallataa ture. ABUT humnoota Dargii boodaa hunda caalaa hidhannoo guddaa qaba ture. Seenanii ji’a tokko booda dhaabota Dargii lolaa turan, dhaabota ala turan isaaniin waldhabdee hin qabnee fi kanneen yerosuma akka ijaaraman jajjabeessan kan haammatu “Kora Nagaa fi Tasgabi” jedhamu waaman. Korichi Chartara Mootummaa Cehumsaa ijaaru tumee ka’e. Isaan dura ummatoota Habashaa hin ta’inii fi kolonoota hundaaf dhaabota boojuu irraa “Adda Warraaqaa Demokratawaa Ummatoota Itiyoophiyaa (ADWDUI)” yk “Ihadeg” jedhamu uumuun maqaa saatiin biyya bulchuu eegalan. Booda irratt heera empaayerri ittiin bulu kan mirgoota ummatootaa fi abba tokkootaa eegsisa jedhan baasanii Mootummaan Cehumsaa raawwate.
ABUT lolee mootummaa abbaa hirree aangoo irra ari’uun dhaabota saboota gara garaa walitt qabee chartara ittiin bulan irratt walii galuun; ADWUI boojuu ummatoota garagaraa akka walqixxeett ijaaruu; qophii fi meeshaa waraanaa kanneen biraa qaban caalu qabachuu; deggersa angota addunyaa dhihaa qabaachuu fi dhaabota kora irratt qooda fudhataniin akka warana empayera hundaa waloott fudhatamuun, seerawummaa yeroo argamsiiseefii ture. Itt hansee akka heera baaseett goloota aangoo malbulchaa dorgommeen qabachuu danda’an hayyamee galmeesse. Isa booda sagnata kennata ummatootaa ifaa godhe. Kanaan goloti murna Habashaa aangoo irraa konkolaatee “Hidhata Tokkummaa fi Demokrasii (Qinijjit)” jaarmaa jedhamu ijaarratan.
Qinijjit kennata bara 2005 keessa seenanii sagalee guddaa argachuun Wayyaanee baragsiisan. Garuu tooftaan harkaa bushooftee lolli hanga lubbuu deggertoota saanii baasuu fi barcuma argatan dhabsiisu gahe ture. Sanaan hogganoota hunda hidhaatt naquuf Mallas sababa argate. Mala uumeen jaarsoli inni ramade gidduu seenanii akka inni barbaadutt kan itt dabame aagii tufsiifachuun hidhaa yaa’e. Ergasii murnooti Amaaraan deggeraman fagooti ittfaman.
Kennati sun utuu qajeelaan xumurame ta’e kan moo’ate angoo empaayeraa irratt seerawummaa argata ture. Dorgommeen ture koloneeffatoo fi galtuu malee ummatoota humnaan qabaman kan laalu hin turre. Kennatichi finnaa empayeraa irratt Wayyaaneen seerawummaa akka hin arganne tolche. Kanaaf roorroon ilmoo nama irra gahu wagga waggaan dabalaa kan dhufe. Kennati itt haanee ganna shan duuba dhufes sana hin jijjiire, caalaattu empayericha keessatt demookrasiin abjuu ta’ee akka hafu mirkaneesse. Sababa kanaaf Wayyaaneen jajjabeessa angoota alaatt irkachuu malee deggersa qeyee argachuu hin dandeenye.
Mallas booddana, kan dhaaba saa caalaa, aangoo dhuunfaa saa cimfachuu irratt xiyyeeffate ture. Kanaaf jaallewwan saa gaafa xiiqii moggeessutt ka’e. Abba tokkoota dardara ta’an isa malee ABUT waliin hariiroo hin qabne ofitt naannessuu eegale. Sanaan karoora “bakka buusii” (matakaakaat plan) jedhu baase dhaaboti ADWUI jala jiranis sana akka hordofan godhe. Sun boojuu dhaabota ADWUI keessa jiran amanamummaa ABUT qaban karaarra maqsuuf gargaareen. Mallasaan ABUTn akkasitt laashessee hirree cimaan ADWUI sherersuutt ka’e. Imaammata baafateen nama Haayila Maaram Dassaaleny jedhamu Kibbaa fiddee itt haanaa saa godhe. Mallas akka tasaa du’e. Reeffisaa biyya faranjii dhufuu malee akki du’a saa, dhukkuba saa fi waldhaansa saa hin himamin hafe. Sun warra turee fi haaraa afaan bansiise.
Kanneen inni walitt qabe isa malee bulchuu danda’uu saanii ofitt hin amanne. Kanaaf bakka walgahan hundatt “hogganni keenya guddichi” (qiliwweeee Baha Fagoo) karoora nuu baaseen bulla jedhanii samanu. Yoo nyaatatt dhihaatan illee ekeraa saatiin nuu eebbisi jechuun kan hafu hin fakkaatu. Walgahii dhiheenya ABUT tolfate irratt angafooti dhiigaa fi dafqa saaniin olhantummaa Tigrawayi gaddhaaban imaammata bakkabuusiin gaggeeffaman. Kanaaf aangoon ABUT empaayerittii irratt dhuunfaan qabaataa ture gaaffii jala kan gale fakkaata. Sun olhaantummaa Tigraway hangam akka hubu bulee mullata.
Haa tahu malee hamma yoonaa fuulli hogganummaa badiisa gahee ilmaan Tigray turan. Sii’achi garuu akka karoora Mallasitt kanneen Tigraway hin taane of dura qabanii ofii duubatt deebi’uu kan murteeffatan fakkaata. Caasaa haraan isaan malee kan biraa gowwoomsuu hin dana’u. Hanga empayerri jirutt hariiroon Itiyoophiyaa fi kolonoota gidduu hin jijjiiramu. Mirga hiree ofii ofiin murteeffanaa sabootaa hojiirra olchuu qofatu sana jijjiira malee funaansa abbaa hirrootaa fi boojuu miti. Irra dibaan amma tolfame seerawummaa empayeraa fi haa tahu ADWUIf hammattiima Mallas jalati kennellee hin kennu. Garuu irra dibichi ‘armaataatt’ yoo geeddarame dubbiin adda ta’uu dandeessi ta’a.
Mallasaan abbaa hirree hin nakkaramne ta’uuf karaa tottolchee ture. Barcummi inni midhaasse eenyyufuu kan ta’u hin fakkaatu. Ammaaf ADWUIn akka gannoota digdamaan duraa, miseensota ABUTii amanamoo ta’aniin kan guutame miti. Sammu garboome kan qaban yoo hin taane, shororkeessaa fi sodaa jalqabaa sana keessa kan turan garri caaluu “matakaakaatiin” irratt tolfamee jira. Kanaaf maxxannooti angoo keessatt haa ta’u qabeenya irratt ugganii qooda saanii gaafachuun kan carraa argatan fakkaata. Sana akki itti furatan naannaa malbulchaa empayerittii qofa utuu hin ta’in kan Gaanfa Afrikaas tuquu dandaha. Dhaaboti miseensa ADWUI arfan raatessaa nama yk goolaa tokkoo jalatt fedhaa saanii bilisa malee hafuu hin danda’ani. Yeroon kan isaan ajaju seexaa fi dantaa saanii qofamoo, kan dhibantaa tokkoos akka dabalatu murteefatan gahee jira. Akka ofii fedhanitt miiltoo ta’uu yk ijoollee qeyee tahanii hafuu dha.
Amaarri bara Dargii kaasee jaarmaa sabheddu fakkeessaaf Itiyoophiyaa jedhaman isaan mataa itti ta’an afarsaa turan. Wayyaanee jalatt haalli Amaarummaan ijaaramuu dirqisiisee “Mallaa Amaaraa” kan jedhamu uummatani. Garuu ulaagaa Amaarummaa waan hanqateef odoo hin turin doome. Haa ta’u malee bulee Amaarummaan itt roorrifamuun it dhagahamaa dhufee, maqaa saaniin sabheddummaan kan ijaaraman akka irra ittisuus fedhaa saanii eegsisuus hindandeenye kan fudhatan fakkaata. Kanaaf dhaaba Amaarri qofaan dhimma saa ittiin hordofu “Moresh” (maqaa nama hamaa jala jiru ittiin waaman) jedhamu ijaarrataa jiru. Muuxannoo Tigraway jalatt argataniin rakkina ummattooti biraa abbaa hirroota halagaa jalatt qabaataa turan bulee ni qayyabatu ta’a. Rakkinni kan naannessee ilaaluuf gamnummaa fi ballinaan waa hubachuu ni gargaara. Akka ummata tokkooti mirga ofii eegsifachuuf yaalu taanaan, kan ollootaa saanis akkasumati kan ilaalan yoo ta’e qayyabannoo argachuu ni dandahu ta’a. Dhaaboti Habashaa sabhedduu jedhamanis hanga Amaarii isaan hin amannett tarsimoo hanga yoonaa abbaa hirrummaa qofaaf tolu keessa deebi’anii yaaduu haalli ni dirqisiisa ta’a.
ABOn tokkicha. Afur shan jedhanii kan qoosuu fedhan jiru. Muki udaanii/cuqun bubbuka jedhaniif hin urgaawuu. Jarri kaan “ABO Ciqun” jedhamuu irra hin taranii. Kaayyoon ABO isa dhugaa Republika Oromiyaa dhaabee iggiti itt gochuu dha. Republiki Oromiyaan dhaabbatu biyya hundi walqixxummaa, bilisummaa, obbolummaa fi demokratummaan keessa jiratu biyya seerri olhantummaa keessatt qabu taha. Sii achi, Oromiyaa keessatt fanfanamuu yk itt rorrifamuun sanyii, amantee, saalaa, gosa yk sabummaa irratt hundaawe hin jiratu. Sun hundi kan dhugoomuu dandahu jaarmaa cimaa fedhaa hunda dura kaayyoo buusuuni. Jaarmaa cimaan waan jedhuu fi tolchuun ummata Oromiyaa fi miseensota saaf dhuga himaa fi amanamaa kan tahu. Tibbi qabsoo tibba mootummaa miti. Walabummaa Oromiyaatt gufuu kan ta’u hundi akka diinni ilaalamutt ilaalamuun waan hin olle.
Keessi ofii qaawwaa ta’uu baannan karaa hamtuun itt seentu hin jiratu. Kanaaf kan mana ofii qulqulleessanii qaawwaa hunda duuchuun durfannoo qabatuuf. Nageenya dhaabaa eeguun waan jireenyaa fi dua’aati. Waan halleefuu shaffisummaa murtii fi dudhammi daddaaqina hin qabne miira warraaqaa tahuun beekamuu qaba. Daagummaa, harkifatummaa fi haa bultu dubbiin addunyaa shaffisa ifa caaluun xuruuraa jiru keessatt akka bakka hin qabaanne beekuu dha. Ummati hamaa fi tolaa keessa jiru si’aawinaan hubachuu qaba. Akka ofbaree bitaa fi mirga saa dammaqee hubatu gochuun qooda warraaqaati. Ummata dammaqe qofatu mirga ofii beekee gaafachuu danda’a. Yoo danda’ame humnooti bilisummaa Oromiyaa hundi gamtaan bobba’uun kan biyyi hawwuf fedhamaadhas. Haa ta’u malee luuxxee galtuun tokko karaa itt cufe kan biraa keessaan akka hulluuqxee hin makamne hundinuu dura mana saanii qulqulleeffachuu qabu.
Koloneeffatoon gufatanii bitintiraa jiruu. Akka bakkatt hin deebine gochuu dha.. Kun yeroo hundi bahee anjaa qeyee fi sabgidduun kennutt dhimma bahuu qabu. ABO karaa irra ceesisanii fulduratt deemee akka didhaa hin bahanne duula guddaatu alaa manaa marsee dibbee itt dhahaa jira. Sun ta’ees wayyabi Oromoo danqaraa hunda irra qaarsisuuf harka itt hiixataa jiru. Kan sabicha jireenya abojjootaafii jiruun gahan kanneen walabummaa saaf dhaabbatan qofa. ABOn kallacha qabsoo bilisummaa fi ofiin bulummaa saanii akka ta’e tolchanii beeku. Kanaaf waci hundi kan qilleensa waliin darbu. Sabichi qabsoon saa dhaawataa ta’uu akka danda’u beeka. Sun dhafqaa fi dhiiga ilmaan saa guddaa gaafachuu danda’a. Hojiin hoggansaa kaayyoo fulduratt dhiibuu qofa utuu hin ta’in baasii saas yarsuu dha. Kanaaf cabaaluqa duubatt harkiftuuf gurra qeensuutt yeroo baduu hin qabui. Isaan kan bobba’an fedhaa ofiif jedhanii mirga sabummaa Oromoo irratt dhoofsisuufi.
Kanaaf xaxaa fedhaa ummataa irratt tolfamaa jiru hankaaksuuf sabboona hundi hiriiruu qaba. Qondaaloti ABO amma jiran ittiin maruu fi tiratuummaa qabachuu danda’u. Garuu kan dudhamaa fi garaa guutuun kaayyoo tissuutt bobba’uu saanii cicachuuf safuu gubbaa gad ilaalchisu qabu hin jiru. Ciqilaanii, gargaaraanii, gorsaanii, bor guyyaa biraati. Qabsoo bilisummaa fi guddinaatt iggiti tolchuuf bor ummatichi hogganoota jajjaboo haaraa ni baafata. Sun sana ta’ees ABOn hardha dhaabaa Oromoon qabu hunda caalaa isa jabaa dha. Qabsoo keessatt duubati deebi’uu fi fulduratt utaaluun, laafuu fi jaabaachuun waan jiru. ABOn hardha haala jabaatee fulduratt utaaluu dandeessisu keessa jira. Homtuu duubatt deebisuu hin danda’u. Injifannoon battala saa Oromiyaa keessatt deeffate yeroon gaarrenii fi sululoota Oromiyaa keessa naanna’ee dhangaa dhahu fagoo hin ta’u.
Haalli
subgidduu qabsoo bilisummaa Oromoof mijjaawaa dha. Kaayyoo duubatt deebisanii
wanti dhoofsisaniif hin jiru. Anjaa jiru qayyabatanii gam gochuun qooda
qabsaawota Oromooti. Hacuuccaa fi balaan Oromiyaatt bu’aa jiru waan callisanii
bira taran miti. Kan seexaa qabu iyya ummata Oromoo kan bilisummaa dhowwataman,
kan guyyuu beela’aa oolanii bulan, dhukkuba ilmoon nama beeku hundaan qabamanii
kanneen waldhaansa hin arganne fi kan gadooda saanii addunyaan dhaggeeffachuu
hanqatee fi guyyuu akka baalaa innaa darbu hundaa harca’a jiran tuffatee darbuu
hin danda’u. Oromoon Oromiyaa hogganamuu qabu. Yeros qofa kan qabsoon saanii
xiyyeeffannoo argatu. Yoo Waaq jedhe, boqonnaan kolonummaa cufamee Demokratik
Republik Oromiyaa iftuun dhalachuuf karaa irra jirtii. Oromiyaa bilisi haa
jiraattu!
Ulfinaa fi surraan dabaankufootaaf; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Bitootessa 2013
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo