text:
Guyyaa kaleessaa, 5-6-2015 , sa’aati 8:00 eegalee Finfinneen balaa ibiddaatin waaddamaaf sardamaa ooluun ni yaadatama. Guyyaa 11-1-2015 ammoo Hoteellii Finfinnee keessatti yeroo jalqabaatif ijaarramme #XayituHotel kan jedhamu haalumma wal fakkaatun gubateet turee. Garu, Markaatotu gubatee hoo jedhan kana tami Markaaton? Oromoodhaaf Maal taati Markaatoon? Koloneeffatamaa Oromiyaa dura Markaaton #Agamsa jedhamteet waammamti . Beekkamtis Oromoota naannoo sanirraa humnaan buqqafamaniin. Oromoonni naannoo Finfinnee turan wareegama guddaa godhanit achirraa buqqa’an malee guyyaa takka akka gabrummaaf hin gabroofamnee seenaan ragaa baha. Mee akka fakkeenyatti hoggantoota bara san wareegan akka armaan gadiitti haa ilaallu.
1.Tufaa Munaa- Hogganaa Caffee Tullamaa
2.Qajeelchaa Dooyyoo-Hagganaa Birbirsaa
3.Guddataa Araddoo-Hogganaa Teessoo
4.Soora Lomee-Hogganaa Boolee Bulbulaa
5.Axalee Jaatani-Hogganaa Kolfee
6.Jamboo Dabalee-Hogganaa Daalatti
7.Shubbuu- Hogganaa Boolee
8.Galatee A.-Hogganaa Jarsaayee
9.Abeebee Tufaa-Hagganaa Ekka
Eeggaa hoggantoota kana fixan boodaa, habashaan warri qomcee maqaawwaan naannoo sani akka armaan gadiitti jijjirtee lafa qabatte.
1.Finfinnee-Addis Ababaa
2.Agamsa-Markaatoo
3.Baddaa Ejersaa-Raas Kaasa Sefer
4.Baaroo Kormaa-Xuqur Ambassa
5.Birbirsa Gooroo-Piyaassaa
6.Caffee Aannanii- Meeksikoo
7.Calcali-Sarebet
8.Daalattii-Araat Kiiloo
9.Dildila Duree-Inxooxxoo
10.Garbii-Sangaa Taraa
11.Gullallee Badhaasoo-Qeeraa
12.Hurufa Roobi-Jaan Meedaa
13. Qarsaa-Kazaanchis
Hoo kana laalluu Oromoon Finfinnee keessaa yeroo ammaa kanatti hoomaa akka hin qabnee waan ifaaf bilisa ta’ee . Garuu, jabaannee falmannee abbaa biyyumaa keenyaa mirkaneessuu qabnaa ka’aa haa kaanu bakka jirru walitti birmannee.
#La_Lutta_Continua
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


c: text/html

text:
#OromoProtests Wayyaaneen tarii interneetii addaan kutuu dandeessi. Rakkoo tanarra aanuuf application “FireChat” jedhamu kana buufadhaa. Gara bluetooth waan hojjatuuf internet malee ergaa waliif dabarsuu dandeessan. Namni Oromiyaa keessa jiru cufti waan kana buufanneen osoo internet Wayyaaneen hin haajamne ergaa laayyotti waliif dabarsuu dandeessan jechuudha. NO INTERNET REQUIRED
Oduu Amma Arganne/Breaking News
(SBO/VOL – Bitootessa 15,2016) Fincilli Xumura Garbummaa Bitootessa 15/03/2016 yeroo ammaa kana ganama irraa eegaluun mana barumsaa Biiftuu Naqamtee fi guutummaa Magaalaa Naqamtee keessatti itti fuffee jira.
Humni waraanaas barattoota hedduu reebuudhaan miidhaa irraan geessisaa, kaan immoo gara mana adabaatti guuraa jiraachuu maddeen keenya achirraa eeraniiru.
Baratoonni fi hawaasi magaalichaas gamtaadhaan wal ijaaruun yeroo ammaa kana poolisoota ari’anii gara bosonaatti naqaa jiru.
#oromoProtests Oduu Tarkaanfii Amma Nu Gaheen
============================Ona Ebantuutti Itti Gaafatamaa Dhimma Tikaa fi Nageenyaa Wayyaanee Kan Ture Ajjeefame.
Godina Baha Wallaggaa Ona Ebantuutti yeroo dheeraadhaaf itti gaafatamaa dhimma tikaa fi nageenyaa Onichaa ta’uun hojjechaa fi ummata irraan dararaa ulfaataa ga’aa kan ture namni Geetaachoo Xilahun jedhamu Bitootessa 13,2016 Dilbata kaleessaa tarkaanfii irratti fudhatameen ajjeefame.
Farra ummataa fi gufuu QBO kan ta’e lukkee Geetaachoo Xilahun magaalaa Hindee maadheffatuun barattoota Oromoo fi sabboontota ilmaan Oromoo basaasaa, hiisisaa fi dararaan gara garaa akka Oromoota irra gahuuf yakka dhiifama hin qabne hanga guyyaa ajjeefamuutti raawwataa akka ture oduun SBO dhaqqabe ifa godha.
Namni kun gochaa isaa diinummaa fi farra ummataa ta’e kana irraa akka dhaabbatuuf dhaamsi isa dhaqqabus irraa dhaabbatuu waan dideef tarkaanfiin xumuraa irratti fudhatamee jira.
Tarkaanfii lukkee diinaa irratti fudhatame kanatti ummatni Oromoo Ona Ebantuu gammachuu isaa ibsataa jira jechuun oduun nu dhaqqabe ifa godhee jira.
Kanneen lukkee diinaa ta’uun warraaqsa ummata Oromoo FXG dura dhaabbatanii gufuu ta’uuf abbalaa jiran hundi akka karaa irraa maqanii fi warraaqsa ummataatti makaman irra deddeebiin dhaamsi darbaafii jira.
#BilisummaaOromoo-(15.03.2016, #XumuraGarbummaa, Oromiyaa) Fincilli xumura gabrummaa Wallaggaa Bahaa magaalaa Naqamtee keessatti kan argamu mana barumsaa Biiftuu Naqamtee keessatti har’a ganama irraa eegalee itti fufeera. Diddaan kun guutummaa magaalaa Naqamtee keessattis itti fufee jira.
Humni federaalaas diddaa kana dhaabuuf barattoota hedduu hidhaa jira. Barattooti garuu karaa addaddaa of gurmeessuun diddaa fi falmaa guddaa gaggeessaa jiru.
#OromoProtests Tolay Military Camp, located in Jimma, is the new destination for mass incarceration of peaceful protesters. According to sources yesterday alone 1140 political prisoners mostly from Hararge and South West Shawa have been taken there. Among these are 16 women from Hararge and 3 from Waliso. Our sources also indicate the notorious and malaria infested Dhidhessa military camp in West Oromia is being prepared to serve as another gulag. We urge the International Committee of the Red Cross and other concerned international organization to visit these camps.
================
Oromoonni osoo mirga isaaniif falmanii hidhamaan kumaatamaan gara mooraan Waraanaa Xoollaay kan Jimmatti argamu geeffamaa jiraachuu ragaan nu gahe ni addeessa. Haaluma kanaan kaleessa qofa hidhamtoonni 1140 ta’an irra jireessi isaanii Harargeefi Kibba Lixa Shawaa irraa garas geeffamanii jiru. Isaan keessaa dubartoonni 16 Harargee irraa 3 ammoo Waliso irraayi. Buufanni Waraanaa Dhidheessaa bookee busaatin beekamus hidhamtoota ittin hiraarsuuf qopheeffamaa akka jiru ragaan gamasii dhufe ni agarsiisa. Jaarmayaaleen dhimma hidhamtootaa irratti hojjatan dhimma akana akka hordofan gama hundaa itti duuluu feesisa.
Oduu FXG; Godina Iluu Abbaa Boor Aanaa Hurrumuutti Baratootin mana Barumsaa Qophaahina sadarkaa 2ffaa fi Ummatin naannoo Bitootessaa 14 Bara 2016 hiriira bahuun ajeechaan ilmaan oromoo irraa haa dhaabbatu,OPDOn nu bulchuuf dhaadanoollee gara garaa dhageessisaa oolaniiru.akkuma aadaa jara humni goolessituu wayyaanee reebbicha jarri geggeesuu eegalaniin kan aaran goototin baratoota oromoo tarkaanfii of ittisuu fudhataniiru.baratootin heduunis hidhaati gurmaniiru jedha oduu argadhe.bifuma wal fakaatuun Aanaa Mattuu Ganda Burruusaattis mormiin wal faakaataan akka gegeeffamaa oole beekameera.
#BilisummaaOromoo-(15.03.2016, #XumuraGarbummaa, Oromiyaa) Diddaa fi mormiin bifa adda addaan itti fufee jira. Duulli qeerroon bilisummaa Oromoo namoota hedduu humneessaa jira. Oromoon sodaa waggootaaf itti bulaa ture caabsanii dallaa bilisummaa ijaarrataa jira. Guyyaan bilisummmaa Oromoos fagoo miti.
Kan sodaatamus du’a kan hin oolles isa jedhe oromoon gaafa mammaku!
Sakatta’insi mooraa Guddicha Main Campus Yuunibarsiitii Jimmaatti Jaabaate
Bitootessa 15,2016
Waan qabee gadi dhiisu kan dhabe humni diinaa Agaaziin guutummaa mooraa Yuunibarsiitii Jimmaa Kutaa lamaa wal qoodee qubsuma bakka lama taasifachuun kan jiru dararaa barattootaa itti fifee jira.Akkasuma Komaandara Moorichaa kan ta’e Kaalid Abbaa Tamaam wayiita kana icciita barataa dhabuun dhukkubbii kan itti ta’e haala barataa ittiin qabatu yoo dhabu shirrii sobaan yeroo barattootarratti Ragaa funaannachaa jiru kanatti haala mooraa of sodaachurraan guutummaa Doormiirra deemsisee sakataasisaa jirachuu gabaasi Qeerroo ibsa
Umanni Konso eenyuu?
Hawaasaatti Barattootii Oromoo Hiriira Bahanii Hidhaman,Aanaa Liiban,Nageellee Booranaa Keessalleetti Nama Hedduu Hidhan Jedhan
Barattootii Oromoo yuniversitii Hawaasaa kalee galgala hiriira mormii bahanii namii hedduun hidhame jedhan.
Barattootii tun yoo dorgommiin Ispoortii Guutuu Itoophiyaa kalee magaalaa Awaasaatti jalqabde istaadiyoomii keessa oolanii dallaa yuniversitiitti deebihanii hiriira mormii bahan.
“Reebichii ilmaan Oromoo irratti taasifamaa jiru, dararaan haa hafuu fi gaafii gara garaa gaafatanii,”jedha barataan yuniversitii sun baratu tokko.
“Achiin duubatti poolisoonni haala nu hin beekneen gibbii seenanii nu marsani odeeffannoo qamnuun nama 26 hidhaa jira.”
Pirezidaantin yuniveristii Hawaasaa Porofeeser Yoosef Maammoo ammoo “Kanneen hidhaman dhiisii kanneen hiriiraniiyyuu 20 hin caalan,”jedhaee,“ galgala yeroo ani saatii sadii irratti arge yoo baayyate,nama hiriira bahe 35 hin caalan…kaa dhaamanee fi hidhamelleen hin jiru,”jedha.
Gama kaaniin ammoo akka jiraattotii godina Gujii aanaa Liiban jedhanitti guyyaa lamaa fi sadeen dabran keessaa nama hedduun hiriira dhiyoo keessa jiran jedhanii hidhuutti jiran jedhan.
“Nama hedduu hidhanii dhaanan,” jedha namii maqaa ufii himachuu hin fedhin tokko aanaa Liiban irraa
Fulaa namii keessaa hidhan jedhan;Bulbul, Dhakaa-Qallaa, Simmintoo, Hadheessa, Qoraattii, Nageellee Booranaa fa jedhan.
“Wannii mirkanaa ani arge ganda sunitti poolisii aanaa Liibanii fi Federaalaa buusanii poolisiin sun nama dhaantee nama qaqqabdee ijoolleen mana barumsaatii baqattee.”
“Namii amma hidhaa jiru akka jedhanitti 30 tahaa 19 hardha gadi dhiisanii jara cufaa hirira baatan jedhanii hidhan,” jedhan.
Qorataan poolsii aanaa Liiban,obboo Teshoomee Qaallichaa, ”Wannii ani dhagahee hin jiruu namii qabamee nu gahe hin jiru, namii 19 fulaa teennatti hidhani ardha gadi dhhisanilleen hin jiru,”jedha.
Obboo Kadir Jibboo,Poolisii magalaaa Nageellee Booranaati“Womaa quba hin qamnuu namii nu biratti hidhame hin jiru,”jedha.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
CAAMSAA 13, 2016
Akkuma beekkamu sochiin warraaqsa biyyoolessaa Qeerroo dargaggootaa, barattoootaa fi guutummaa ummata Oromootiin eegalame baatiiwwan shan(5) xumuree baatii ja’affaa (6ffaa)n jalqabeera. Sochii gaggeeffamee ture kanarratti ga’een Qeerroo Barattoota Oromoo olaanaa ture.
Sochii gaggeeffamaa turetti mootummaan wayyaanee rifaatuu guddaa keessa seenuun ummata Oromoo harka qullaa biyya isaafalmatu guutummaatti shororkeessitoota jechuudhaan waraana ifaan ifatti nurratti labseera. Ji’oottan kana gidduuttis waraanni agaazii ilmaan Oromoo lakkoofsaan kuma tokkotti (1000) dhiyaatan rasaasaan guyyaa adii dhiiga dhangalaasee ajjeeseera.
v Kanneen kumaatamaan lakkaa’aman rasaasaan rukutamanii qaama hir’uu ta’aniiru.
v Kanneen kumaatamaan lakkaa’aman manneen hidhaa garaagaraatti guuramuun dararahamaa arga jiru.
v Hedduunis lubbuu ofii oolchuuf baqatanii soora qurxummii galaanaa ta’aniiru,
Kanarrattimmoo ummatni keenya bara kana balaa uumamaa (hanqina roobaa) irraa dhufeen ummatni miiliyoonaan lakkaa’amu beelaaf saaxilamaniiru. Yaa ta’umalee, mootummaan wayyaanee gargaarsa argame ummata beela’eef osoo hin taane waraanaa gaaziitif oolchee ummata ittiin ficcisiisaa jiraachuun ifadha. Keessa ttuu, kan nama gaddisiisu ummatni keenya dhiibbaa siyaasaarraa kan ka’e biyya isaa irratti jireenya harkaa garaafaanii jiraachuun balaawwan muudatan jala akka hin hulluqne taasiseera. Miidhaa hanqina midhaan nyaataan ummata keenyarra qaqqabe hospitalotni giddugalaa fi baha Oromiyaa raga quubsaadha. Kanneen waan ittiin mana yaalaa deeman dhabanii mana ofiitti lubbuun isaanii beelaan dabarte manni haalakkaa’u. Ammallee balaan uumamaa ummata hangamii akka lubbuu dabarsaa, manarraa buqqisaa fi qabeenya balleessaa jiru hunda keenyaafuu ifadha. Yaata’umalee, mootummaan biyyan bulcha jedhee miidiyaa dharaa irraa gurra nu duuchu ummata keenya lubbuu baraaruuf carraaqqii godhe tokkollee hin qabu. Ittumaayyuu kanneen hafan fixuudhaaf halkanii fi guyyaa shira xaxaa jira. Fixaas jiru.
Egaakaa, barattootni Oromoos bara kana wareegamaa, madaa’aa, hidhamaa fi dararamaa as ga’uun ifadha. Miidhaan walfakkaatu barsiisota keenyarras qaqqabeera. Qaqqabaas jira. Manneen barnootaas qubsuma waraana agaazii ta’uudhaan tajaajilaa jiru. Haala akkanaa keessa taa’ee sammuun tasgaabbaa’ee barnoota hordofu gonkuma akka hin yaadamneedha. Kanaafuu, barattootni kutaa 8ffaa, 10ffaa fi 12ffaa baatiiwwan ja’a guutuu osoo hin baratin qorumsaaf dhiyaachuun miidhaawwan hedduu jireenya keessan irratti akka qabu ifumatti hubachuun barbaachisaadha. Kun immoo:
1. Barattootni keenya sadarkaa irra jiranii gara itti aanutti tarkaanfachuu haalaan xiqqeessa.
2. Barattoota qabxii gaarii fiduu malan haamilee cabsuu mala.
3. Warreen kutaa 10ffaa qoramtan harca’iinsa barattoota keenyaa ifumatti mul’isuu danda’a.
4. Kanneen kutaa 12ffaa qoramaniif baay’inni barattoota dhaabbilee barnoota olaanoo galuu malanii haala jabduun ni xiqqaata, muummee barnootaa fi yuunibarsiitii barbaadan galuufillee gufuu guddaa ta’eetu mul’ata. Haalotni heeraman kunniin jireenya dhuunfaa fi ummata Oromoo irratti dhiibbaa guddaa waan qabaatuuf haalaan xiinxaluun bayeessa. Dhiibbawwan kanneen keessummeessuurra, waggaa tokkittii kana sochii eegalame galmaan geenyee sammuu tasgabbaa’een barnootatti deebi’uun filmaatadha.
Mootummaan wayyaanee rakkoowwan muudataniif hanqina bulchiinsa gaariti, rakkoo keenya jechaa afaan ololaa ummata keenya waraanaan goolaa jiraachuu eenyumtuu ragaadha. Kuni tooftaa ittiin kanneen hafan dabareen adamsanii hidhuu, dararuu fi ajjeesuu akka ta’e hubachuun barbaachisaadha.Nageenyi karaa miidiyaa dharaatiin ololamus akka hin jirre beekkamaadha. Waraana jala taa’anii nageenya faarsuun halkan dukkanaan guyyaa adiidha jedhanii waamuun tokkuma.
Walumaagalatti dhaamsi nuti barattoota Oromoo manneen barnootaa sadarkaa 1ffaa hanga dhaabbilee barnoota olaanoo jirtaniif FXG marsaa shanaffaa (5ffaa) irra qaqqabe kana osoo walirratti hin ilaalin akkuma gaafa duraa irree tokkoon diina hundeen buqqa’ee raafamaa jirutti xumura haagoonu!
Bara hunda ajjeefamaa, hidhamaa, dararamaa, baqachaa jiraachuu irra bara kana falmannee haqa keenya argachuun dirqama.
Waraanni ummata keenya goolaa jiru mooraawwaan manneen barnootaa buufata godhatee jiruu fi Oromiyaa dhuunfatee jiru gadhiisee bahuu qaba!!
Hidhamtoota obbolaa keenya dararamaa jiran hiikkachuu kan dandeenyu yoo falamanne qofaadha!!
Gaaffii abbaa biyyummaa keenyas gonfachuutu nurraa eegama.
GADAAN GADAA BILISUMMAATI!
INJIFANNOON UMMATA OROMOOTIIF!
GAMTAA BARATTOOTA OROMOO GBO (OSU) IRRAA!!


text:
Kuusa jechoota Afaan Oromoo Ramaddiin isii maqaa. (noun) A Qubee 1 Jechi kun akkmitti dubbifma? Sagalee A Jalqaba qubeen Afaan…
Ramaddiin isii maqaa. (noun) AA Qubee 2 Jechi kun akkmitti dubbifma? Sagalee AA 1. jecha laalaa ittiin ibsatan, AA ja'anii…
Ibsa Ajaja olaanaa ABO-WBO Waltajjii hawaasni qopheessu irratti namooti dhuunfaa ejjennoo dhuunfaa isaanii haasaahanis, ejjennoo isaaniif kan gaafatama guutuu fudhatu…
A surge in ethnic pride among Ethiopia's Oromo community, the country's largest ethnic group, is leading some, like Moti Begi,…
Ijoollee too yaa tiruu
Ethiopia’s Oromo people made headlines around the world when peaceful protests turned violent against government land use changes, prompting a state…
Badii maalii qaba diinni? Nutu karra saaqeef, balabala banee olgalche. As taa'i jennee teessoorraa kaaneef. Cooma murree afanitti gurshine. Itittuu…
Du'a dheefa, du'a dheyxee... Yaa lammikoo, karaa meeyxee ? Nama keessaa si filattee Goojjo teetii gad darbitee Qeheef maatiin gargar…
Aartii Afaan Oromoo Guddisuuf gummaacha keenya haa baanu!!! Yaada qofa kannachuun guddina Aartiitiif humaa hin godhu. Tanaaf gahee gama keenyaa…
Taammanaa Bitimaa irraa DURADUBBII Dubbiftoota barruu tanaa jaalatamoo fi kabajamoo, kunoo harra irraa kaaseen mataduree kanaa olitti kaayame jalatti…


text:
Afaan Oromoo: Gaaffiin afaan federaalaa gochuu akkuma gaafatametti deebisuu malee 'qabdii siyaasaa' gochuu hin barbaachisu'
Humna guddaafi bal'ina qabuun, Afaan Oromoo afaan hojii federaalaa ta'uu waan danda'uuf gaafficha akka gaafatametti deebisuu malee 'qabdii siyaasaa' godhachuun hin barbaachisu jedhan hayyoonni.
Sirna bulchiinsa federaalaa tokko keessatti afaan federaalaa ta'uudhaaf ulaagaalee bu'uuraa hanga barbaadamuu ol guutee osoo jiruu Afaan Oromoofi gaaffiin ummata Oromoo 'qabdii siyaasaa' ta'ee ture jedha Yunvarsiitii Finfinneetti barsiisaafi qorataan afaanii Obbo Qulqulluu Ijoo.
Dhimmi Afaan Oromoo afaan federaalaa taasisuu sadarkaa paartilee siyaasa Oromootti yeroo hedduu akka dubbii ijoo siyaasaatti ka'a.
Dhuma baatii Guraandahalaa bara 2020 keessa manni maree ministirootaa afaan Amaaraa dabalatee Afaan Oromoo, Tigirinyaa, Afaan Somaaleefi Affaar afaan hojii federaalaa akka ta'an murteessee ture.
Gaaffilee gurguddoo sadan ummatni Oromoo waggoota dheeraaf gaafataa ture keessaa tokko Afaan Oromoo afaan hojii federaalaa taasisuudha kan jedhan hayyoonni afaaniifi xiinxaltoonni federaalizimiifi imaammataa, gaaffii kana sirnaan deebisuu malee dhikkifannaa miira ummataa ilaalanii dhimma siyaasaa godhachuun waan hin malle jedhan.
Paartiin biyya bulchu yeroo waggoota lama hin guutne keessatti kora isaa gurguddaa irratti akka dhimma ijootti kaaseera.
Sadaasa 2019 Ministirri mummee Abiy Ahimad (PhD) ergaa fuula Feesbukii isaaniirratti dabarsaniin Afaan Oromoo dabalatee afaan Tigree, Afaar, Somaalee afaan hojjii federaalaa akka ta'an murtaa'uu ibsanii turan kanaaf fakkeenya.
Haaluma kanaanis Afaan Oromoo afaan paartichaa ta'u qofa osoo hintaane, afaanoota biraa waliin afaan hojii federaalaa akka ta'uuf murtaa'uu himaniiru. Kunis gaaffiiwwan bara dheeraaf ummanni Oromoo kaasaa ture keessaa tokko ta'u yaadataniiru.
Bara 2018 keessa baatii Guraandhalaa Afaan Oromoo, afaan Amaaraatti dabalataan afaan hojii mootummaa federaalaa akka ta'u nan qabsaa'a jechuun ibsa xumura wal-gahii koree giddu-galeessa isaarratti DHDUO'n yeroo sanaa kan boodarra ODP ta'e ibsee ture.
Akka hayyoota gara garaa BBC'n dubbisetti garuu, dhimmi Afaan Oromoo dhimma paartii siyaasaa ta'ee 'ho'ee qabbanaa'uu' siyaasaa waliin deemu miti.
Biyya sirna federaalaan bultu keessatti afaan tokko afaan hojii federaalaa gochuuf ulaagaaleen akka addunyaatti guutamuu qaban jiru jedha qorataan Sirna Federaalizimiifi Imaammataa Moonenuus Hundarraa.
Oduu kana waliin walitti dhiyaatan biroo kanneen keessaa filadhaa:
Ulaagaalee kanneen keessaa ammoo baayyinni ummata afaan sun afaan dhalootaa isaanii ta'eefi faayidaa afaanichi dinagdee keessatti qabaatuufi bulchiinsa waloo federeeshinii keessatti qabaachuu malutu ilaalama jedha.
Murteen siyaasaa kan barbaachisu ta'ullee afaan tokko afaan federaalaa gochuun atakaaroo hedduu hin barbaadu kan jedhu Moonenuus, bu'uura fedhii ummata bal'aafi akkaataa gaafichi itti gaafatamaa tureen deebisuun bulchiinsa waloo sirna federaalizimii keessatti bakka bu'ummaa walqixa ta'e mirkaneessuun tokkummaa biyyaa cimsa jedha.
Qorataan Afaaniifi Aadaa BBC'n Noorweyirraa dubbise Amaanu'eel Raagaa (PhD), yaada Moonenuus kana ni cimsa.
Baayyinni namoota afaanicha dubbatanii, faayidaa inni bulchiinsaafi daldala keessatti qabu, akkasumas ummata walitti fiduu keessatti ga'ee Afaan Oromoo qabu baayyee murteessaa waan ta'eef afaan federaalaa gochuun tokkummaa biyyaaf bu'uura akka cimsuuti jedha.
"Afaan Oromoo afaan federaalaa gochuun ummanni Oromoo osoo akka keessummaatti itti hin dhaga'amiin, anis biyya kana keessaa qoodan qaba jedhee akka inni yaaduuf karaa banaaf.
Kanaa achi, Afaan Oromoo afaan hojii federaalaa gochuu dhiisuun akka ummanni Oromoo biyya isaa keessatti keessummaa ta'uufi shakkii keessa galu gochuudha waan ta'eef gaaffii keessa galuu hin qabu."
Dr. Amaanu'eel akka jedhutti dhimmi Afaan Oromoo dhimma dhaaba siyaasaa tokkoo osoo hin taane dhimma guutuu Oromooti. Kana waan ta'eefis, paartiin siyaasaa tokko dhufee deemuu waan danda'uuf dhimma paartii siyaasaa tokkoo olitti yaadamuu qaba jedha.
Baayyinni namoota Afaan Oromoo akka afaan abbaatti dubbatanii Itoophiyaa keessatti tokkoffaa ta'ulleen imaammataan deggaramee hanga maluuf akka guddatu hin taasifamne jedha Yunivarsiitii Wallaggaatti barsiisaafi Qorataan Afaanii Itti-aanaan Piroofesaraa Fedhasaa Taaddasaa ammoo.
Akka guddatu gochuun hafee baroota dhufaa darbaa mootota Itoophiyaa gara garana dhiibbaaniyyuu irra qaqqabaa ture, ammallee jiras jedha.
"Seera itti baasaniiti afaan kana kan isaan daangessaa turan. Bara 1923 kaasee Hailesillaaseen seera baasuun afaan ummata guddaa Afaan Oromoo akka hin guddanne godheera.
Afaan amantii, afaan hojii, afaan waliigaltee biyyattii keessatti ta'u Amaariffa qofa akka ta'u jedhe," jechuun hacuuccaa Afaa Oromoora ture ibsa.
Afaan Oromoo gadi qabuun bara mootummaa Dargii keessa akka itti fufe ibsuun, kufaatii Dargiin boodallee bara ce'umsaattis yeroo seeraafi heera mootummaa federaalaa tumanitti, afaan hojii waliigalaa afaan Amaaraati jechuun furmaanni waara'aa hin kennamiin hafeera jedha Obbo Fedhasaan.
Waraqaan qorannoo Dr. Milkeessaa Miidhagaa dhimma afaaniifi federaalizimii irratti gaggeessanii barruu 'Journal of Public Administration and Policy Research' jedhu irratti bahes yaaduma Garagaraa Piroofesar Fedhasaa kana cimsa.
Lakkoofsa ummataa kan bara 1994 eeruun Afaan Oromoo ummata afaanicha dubbatuun hunda caalee osoo jiruu yerooo Heerri mootummaa federaalaa qophaa'etti ta'e jedhamee diida qabamuun bira darbameera jedhan Dr. Milkeessaan.
Yeroo Heerri mootummaa tumametti Amaariffa qofa afaan hojii federaalaa gochuun filatanii darbuun loogii mootota Itoophiyaa duriirraa jalqabee Afaan Oromoo irratti raawwatamaa ture itti fufsiisee darbuu isaa qorannoo isaaniitiin agarsiisu.
Akka lakkoofsa ummataa bara 2007 keessa gaggeeffamettis, ummata Itoophiyaa keessa jiran keessaa kanneen Afaan Oromoo dubbatan guddaa dabale — Oromoon %34.5 yoo ta'u, Amaarri %26.9 ture. Haaluma kanaan namoonni Afaan Oromootti afaan hiikkatan %33.8 yoo ta'an kan Amaariffatti afaan hiikkatan ammoo %29.3 ture.
Akka argannoo Dr. Milkeessaa kanaatti haqni afaanii jallachuun ammoo, hawaas-dinagdeefi siyaasa keessatti walqixxummaan akka hin jiraanne gochuu qofa osoo hin taane, saba guddaa akka Oromoo moggaatti baasuun guddina biyyaa waliigalaa duubatti harkiseera.
Akka Gargaaraan Pirofeesaraa Fedhasaan jedhutti yeroo ammaallee gaaffiin Afaan Oromoo akka gaafatamaa jirutti deebii argachaa hin jiru.
"Yeroo ammaa kanatti akka tapha ijoollee wayii ta'e. Afaan ummata miliyoona 4 fi 40 walii wajjiniin beekamtii amma jedhamu kanatti deemama gaafa jedhamu mataan isaa baajatni afaan shaniif ramadame hin jiru.
Afaan shan takkaatti afaan hojii federaalaa gochuuf biyya hanqinni baajataa jiru akka biyya keenyaa kanatti rakkisaa ta'uu isaa qofa osoo hin taane, "Afaanota kana tarreessanii kaa'uun Amaariffa akkuma duraatti itti fufeetu afaan biyyoolessaa akka ta'u hawwuudha," jedha Obbo Fedhasaan.
Akka hayyoonni kunneen jedhanitti ummata Itoophiyaa keessaa walakkaatti kan siqu Afaan Oromoo dubbata. Kanaaf biyya sana dagaagsuufi guddisuudhaaf, akkasumas nagaa biyya sana keessatti uumuudhaaf Afaan Oromoo gahee bu'uraa qaba.
Uummanni Oromoofi uummattoonni biyyattii biroo wal kabajanii waliigalteen akka jiratanis Afaan Oromoo hidda walitti hidha ta'uu danda'a jedhu.


text:
Riyoota yoomiif attamiin akka gad dhiisamte waahila keenya Solomon Abatef akkas jechuun ibsite.
Ganama gara sa’a afurii natti fakkaata. Sa’aatii isaa sirriitti hin ilaalle. Dhufanii ba’i ennaa naan jedhan qoosaa natti fakkaate. Maaliif sababii maaliif jedheen gaafadhe. Ba’I naan jedhan.
Kana dura shaakalli akkasii namoota ka biroo irrattis waan raawwateef booda irra waan hin taane yoo jettan dhugaa isaa dubbachuun koo hin hafun jedheen Itti na deebistu yoo ta’e asuma turuu naa wayya. Yeroo AMEKIRO koo darbeera garuu isaafis hin iyyanne. Dhiifamas hin gaafanne. Yeroon ati itti hiikamtu darbeeraa kanaaf si hiikne deemi kan jedhu deebii gabaabaatu naa kenname. Akkasittan gad dhiisame jette.
Riyoota harmi ishee dhukkubsattee waggaa lama dura wal’aansa baqaqsanii hodhuu fudhattee turte. Harmi koo inni tokkos micireen waan keessatti argameef wal’aansa baqasanii hodhuu naan jedhan, as taa’ee kana gochuu hin barbaanne jette Riyoot. Amma garuu nan wal’aanama jetteetti. Haalli mana hidhaa isheen keessa turte maal akka fakkaatu Riyoot ennaa ibsitu
Akkuma hidhamtootaatti adda adda. Walumaa gala hidhamtoonni haalli itti qabamanii jiran gaarii dha jechuu utu hin ta’in addumaan hidhamtoonni polotiikaa isa kaan irraa haala amaa ta’een ilaalama.
Anaan yoo fudhatte waggaa fi ji’a 8f haadhaa fi abbaa koo qofan argaa ture. Seerri akka jedhutti abboota amantii, abukaatoo waliin wal agarsiisna jedha. Garuu abukaatoos ta’e ka biroo waliin wal hin argine. Nyaati mana hidhaa keessaas kan namatti tolu miti. Nuti warra utuu badii hin qabaatin hidhame hafee warrumti balleessaa qaban iyyuu gama nyaataan haa adabaman kan jedhu hin jiru. Kanaaf gaarii hin turre jette.
Angawoonni Ityiyoopiyaa yeroo hedduu hidhamtoonni siyaasaa kan jedhaman hin jiran jedhu gaaffii jedhuuf Riyoot ennaa deebistu kun kijiba ifa gala dha jette. Kanuti koo qofti ga’aa dha. Hidhamtoota siyaasaa hedduus beeka jette.
Gaazexeessota sadii fi kanneen interneetii irratti barreessanitti dabaluu dhaan kanneen mana hidhaatii gadhiisaman keessa barattooni universitii lammiiwwan Oromoo jiraachuu isaanii gaazexaan Addis Standard jedhu babaasee jira. Kanneen keessaa Addunyaa keessoo, Bilisummaa daammanaa, Leenjisaa alamayoo, Abdii Kamaal, Magarsaa Warquu fi Tofiq Rashiid Nimoonaa ykn Abbebee urgeessaa, Mo’iboon Beqqelee ennaa ta’an hedduun isaanii mana hidhaa Qilinxoo irraa hiikaman.
Martinuu barattoota ennaa ta’an universitiiwwan oromiyaa keessa jiran adda addaa keessaa qabaman. Waggaa tokkoo fi ji’a sadii hidhaman keessatti himannaan irratti dhiyaate hin turre.
Lakkoobsi isaanii kan hin beekamne barattoonni university lammiiwwan Oromoo ta’an kun humnoota poolisiin kan hidhaman Caamsaa bara 2014 master palaanii Finfinnee mormuu dhaan ennaa isaan hiriira mormii geggeessanitti ture.
Barattoonni kun karoora kanaan mormuu dhaan mootummaan federaalaa dhimma Oromiyaa jidduu seena jechuun mormii dhiyeessan. Xiinxaltoonni seeraas akka jedhanitti tarkaanfiin kun heera biyyattii keeyata 49(5)n kan Oromiyaan magaalaa Finfinnee irraa dantaa addaa argatti kan jedhuun morma.
Barataa Univiersitii kan ta’e Nimona Caalii irratti himannaan dhiyaate baatilee lamaan tokko dura ibsi utuu itti hin kennamin akka hafu ta’e. Barata Aslan Hassen mana hidhaa keessatti ennaa du’u, mootummaan immoo of ajjeese jedhee jira.
Haa ta’u malee hedduun akka amananitti saabaan du’a isaatii dararaa irratti raawwtameeni. Haala du’a isaa qorachuufis qorannaan dhuunfaan geggeessame hin jiru jechuun gaazexaan Addis Standard gabaaseera. Gaazexeessonni fi kanneen mirga namaaf falman kanneen waggaa tokko oliif hidhaa keessa turan keessaa sadii hiikamuu isaaniis VOAn kaleessa madden isaa biraa adda baafateera.
Radio Fana immoo kanneen hiikaman shan jedhee jira. Himannana shorokeessummaa irratti dhiyaatee waggaa tokkoo fi ji’a laman kanneen hidhaman keessaa Tesfalem W/Yes, Asmaamaawo H/Giorgis akkasumas kanneen marsariitii irratti barreessan keessaa barsiisaa seeraa kan ta’e Zelalem Kibret kaleessa gad dhiisamaniiru. Abukaatoon isaanii obbo Amehaa Mekonnen hanga guyyaa kaleessaa gabaasi sun qindaa’etti kanneen hidhaa keessa jiran Edom Kasaayee fi Mahlet Faantaahun hidhaa dhaa hin gad dhiisamne.
Mana hidhaa Qilinxoo keessa kanneen turan namoonni kun kaleessa waaree booda gad dhiisamuu isaanii obbo Amheaaf ibsaniiru. maqaan isaanii meeshaa sagalee guddisuun waamamee murtiin kun itti himamuu isaa illee kanneen hidhaa dhaa gad dhiisaman kun naaf ibsaniiru jedhan obbo Amahaan.
Gareeleen mirga sabaa himaa fi falmsaniif hayyoonni seeraa mootummaan Itiyoophiyaa himannaalee gaazexeessotaaf kanneen marsariitii irratti barreessan haga tokko irratti dhiyeesse kaasuu isaa simatanii jiran.
Abukaatoon kanneen marsariitii irratti barreessan kanaa Ameha Mekonnen akka jedhanitti ajaji kun gaaffilee hedduu kan kaasise ennaa ta’u angawoonis seeri kun qixxummaa dhaan maraaf hojii irra akka oolu gaafataniiru.
Murtii kana simannee jirra. Gaaffii hedduun ka’uu qabantu jiru. Fakkeenyaaf maaliif kanneen marsariitii irratti barreessan ka biroon hin hiikamne. Gaazexeessonni sadii fi kanneen marsariitii irratti barreessan lama erga hiikaman ta’e seerri kun kanneen biroof hin hojjetuu? Kanaaf kanneen biroon sababiin hin hiikamneef natti hin mul’atu jedhan.
CPJtti bakka bu’aan gaanfa Afriikaa Tom Rhodes akka jedhanitti Jarmayaan isaanii sochii angawoonni Itiyoopiyaa godhan simateera, garuu haalli gaazexeessotaa fi kanneen marsaa interneetii irratti barreessan hidhaa jiranii nu yaaddessa jedhan.
Gaazexeessota mana hidhaa keessajiraniif nan yaadda’a. akka gabaasa jiruutti Befeqaaduu, Atnaaf, Abel fi Natna’el jechuu keenya.
Yeroo ammaa kan isaan jedhaa jiran namoonni kun namoota shira jiru qopheessan fi kanneen boron immoo gargaartota isaanii ti. Yeroon isaa lafa irra harkifamee kanneen hafan arfan murtii haqaa argatanii hikamninnaa soda jedhun qaba.
Mirga gaazexeessotaaf falmuu CPJn yoo xiqqaate gaazexeessota 12 ta’an kanneen biroon amma iyyuu hidhaa keessa jiru, irra hedduu isaanii irratti himannaa shorokeessummaatu irratti dhiyaate jedhee jira. Ertraatti aansuu dhaan Afriikaa keessaa Itiyoopiyaan biyya gaazexeessonni keessa jiraachuuf akkaan jamaa ta’e jedha CPJn.
gaazexxeessota fi kanneen interneetii irratti barreessan sagal keessaa sadii, hiikamuu isaanii simanneerra jechuu dhaan dhaaba mirga gaazexeessotaaf falmu “Freedom House”tti directorri sagantaa Afriikaa Vukasin Petrovic dubbataniiru. Gaazexeessonni kun kan hidhamaniif mirga heerri isaaniif eeyamu kan yaada ofii walabummaan ibsuu danda’uu waan shaakalaniif jecha jedhan.
Mootummaan Itiyoopiyaa himannaalee gaazexeessotaa fi kanneen interneetii irratti barreessan hafan ja’a irratti dhiyeesse kaasee hidhaa dhaa akka gad dhiisu gaafanna jedhan.
President Barack obaman xumura baatii kanaa Itiyoopiyaa daawwatuuf jiru. Wayita kanas angawoota biyyattii ol aanoo akkasumas addaan immoo hoogganoota gamtaa Afriikaa waliin wal argu jedhamuu eegama.
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Lakkadda Sagantaa Waliin Qaaqa tokko banuu
Qaaqa isa ati uumtee, foddaa LibreOffice BASIC keessaatiif, gulaalaa qaaqaa isa Muraa qaaqichi itti ramadame caancalaa maqaa cuqaasuun dhiisi. Caancalii maqaa gara foddaa jalatti argama.
Sagantaa xiqqaa QaaqaAgarsiisi jedhamuuf lakkadda armaan gadii saagi. Fakkeenya kana keessatti, maqaan qaaqa kan ati uumte "qaaqa1" dha:
Sub Dialog1Show
BasicLibraries.LoadLibrary("Tools")
oDialog1 = LoadDialog("Standard", "Dialog1")
oDialog1.Execute()
End Sub
"LoadDialog" osoo hinfayyadamin akka armaan gadiitti lakkadda waamuu nidandeessa:
Sub Dialog1Show
DialogLibraries.LoadLibrary("Standard")
oDialog1 = CreateUnoDialog( DialogLibraries.Standard.Dialog1 )
oDialog1.Execute()
End Sub
Yammuu lakkadda kana raawwatuu, "Qaaqa1" banama. Qaaqicha cufuudhaaf, kabala mataduree isaa irraa (x) qabduu cufi cuqaasi.


text:
Afyaaโii Caffee Oromiyaa
Aangoo fi hojii Afyaaโichaa:
1.Walgahii idileefi ariifachiisaa Caffichaa ni yaama; ni gaggeessa.
2.Qaamolee dhimmi ilaalu wajjiin wal taโuudhaan ajandaa walgahichaa ni qopheessa; miseensonni Caffichaas dursanii akka beekan ni taasisa.
3.Cafficha olโaantummaan ni gaggeessa; ni bulcha.
4.Cafficha bakka buโuudhaan qaamolee biroo wajjiin qunnamtii ni taasisa; keessummoota Caffichaa ni simata; akkaataa keessummeessa isaanii qajeelfama ni kenna.
5.Dura taaโota, Itti aantota dura taaโotaafi Koreewwan, Itti gaafatamaa Waajjira Caffichaa, akkasumas Caffichi akkaataa seeraatiin qaamolee keessatti bakka buโu keessatti miseensota bakka buโan dhiyeessee ni filachiisa; ni muuchisa; akkasumas akka bakka buโan ni taasisa.
6.Wixinee seeraa qaamolee adda addaarraa dhiyaatan fuudhee Koree dhimmi ilaaluuf ni qajeelcha.
7.Wixinee seeraafi gabaasni qaamolee Mootummaa akkuma barbaachisummaa isaatti dursee miseensota Caffichaa dhaqqabuusaa ni mirkaneeffata.
8.Akkuma barbaachisummaa isaatti dhimma Caffichaan irratti mariin gaggeeffamaa ture tokko erga mariโatameen booda ejjennoo Caffichi qabate ifa godha; sagalees itti kennisiisa.
9.Miseensota Caffichaa mirgi addaa qaban akka irraa kaโu yoo murtaaโe, qaama ilaalutti ni beeksisa.
10.Miseensota Caffee sababa adda addaatiin hirโatan qaama dhimmi ilaalu beeksisuudhaan akkaataa filannoodhaan bakka buusuudhaaf itti dandaโamu ni mijeessa.
11.Murteewwan, ajajootaafi qajeelfamoota Caffichaan kennaman qaamolee, abbootii taayitaa ykn namoota dhimmi ilaaluuf dabarsuudhaan ni beeksisa; hojiirra ooluusaas ni hordofa.
12.Baajata hojiif barbaachisu qopheessee Caffichatti dhiyeessee ni raggaasisa; ni bulcha.
13.Caasaan hojjattoota waajjirichaa akkaataa seera bulchiinsa hojjattoota Mootummaa Naannichaatiin qophaa'ee hojiirra ooluusaa ni hordofa; ni to'ata.
14.Abbootiin taayitaa, hoggantoonni hojiifi namoonni hubachiisummaaf barbaadaman walgahii Caffichaarratti akka argaman ni taasisa.
15.Afyaaโiiwwan Manneen Maree Aanaalee, Magaalotaafi Gandootaa deeggarsa barbaachisaa taโe akka argatan ni taasisa.
16.Komishinii Hiiktuu Heera Mootummaa Naannichaa ni gurmeessa; deeggarsas ni kenna.
17.Manneen Maree Aanaalee, Magaalotaafi Gandoota wajjiin qunnamtii hojii jiraachuu qabuuf, ijaarsa barbaachisaa qoratee hojiirra ni oolcha.
18.Dambii Caffeen raggaasu, qajeelfamootaafi maanuwaalota Koree Mariโachiistuun bahan guyyoota 15 keessatti sirreeffamni barbaachisaa taโe akka raawwatamu gochuun mallatteessee akka maxxanfamu taasisa.
19.Hojiilee Caffichaan kennamaniif kan biroo ni raawwata.


text:
Gumaata Abbaan Urjii seenaa ogbarruu Afaan Oromootiif gummaachan laayyoomiti
Kitaabni seenaa dhugaan lafarra ture karaa bareedaan barraawee dhaloota barsiisuu dandayu kitaaba Abbaa Urjii kana. Kitaaba akkaataa nuuf galuun, akka beeynutti nuuf barraawe. Jiruu fii jireenya hawaasaa bifa asoosamaatiin seeneysaa seenaa fii qabsoo Oromoon kheeysa as dabarte nu bashannansiisaa nu barsiisa.
Kitaabonni isaa seenaa, eenyummaa, duudhaa, qabsoo, Afaan Oromoo fii waa hunda nama barsiisan waan taheef bitadhaa dubbisaa. Warri biyya alaa jirtan hiree laaftumatti arkachuu qabdan waan taheef Abbaa Urjii iyyaafadhaa dubbisaatii kitaaba harka kheeysanitti galfadhaa beekumsa horadhaa. Seenaa kheenya barannee, sirritti akheekkannee hegeree teenyaas haa tilmaamnuu, dhaloota dhufuus seenaa haa dhaalchifnuu.
Nuti warri biyya kheeysaa ammoo RAAMMISOO fii HUURSO malee kan biraa hin arkanne. Dharraa kitaabota khanaatiin khaf taanee jirra. Kabajamaa fii jaalatamaa abbaa keenya hayyuu gameeysa seenaa hedduu nu barsiise Abbaan Urjii kitaabota kanneen gama biyyaatti akka nuuf ergu isatti waywaanna.
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Itti aanaa muummichi ministeeraa Itiyoophiyaa yakka fixiinsaa Tigraay keessatti raawwatame jedhame yeroo jalqabaaf haalanii jiran. Ministrii dhimma alaa fi itti aanaa muummeen ministeeraa Itiyoophiyaa ibsa gumii tokkummaa mootummootaa 76ffaa irratti haasaa dhageessisaniin, himannaan dhiyaate himannaa kijibaa kan gocha suukaneessaa uumee afarsu jedhan.
Itti dabaluu dhaanis hawaasi addunyaa tattaaffii mootummaan isaanii tattaaffii inni fedhii namoomaa guutuuf taasisu galateeffachuu dhabuu isaa qeeqaniiru. Dhaaboliin gargaarsaa hangi tokko dhimma biyyattii jidduu seenuu isaanii illee qeeqanii jiran.
Sadarkaa amma jiruun deggersi namoomaa fedhii siyaasaaf itti fayyadamuu isaa amanutti dhiyaannee jirra jedhan. Itti aanaa muummichi ministeerichaa, dhimmootii COVID-19, jijjiirama qilleensaa fi hidha laga Abbayyaa ilaalchisee mari’ataniiru.


text:
Barattuu Almaaz Darrasaan bara 2019 lammiilee Afrikaa abdii namatti horan keessaa tokko taate
Bara kana Afrikaa keessatti namoonni muraasni waan lammiilee Afrikaa hedduu kakaasu hojjataniiru.
Nutis seenaa barsiisaa sadarkaa addunyaatti badhaafame, barataa, Abukaatoo, garee muuziqaafi xiinxalaa kan gama isaaniitiin bara 2019 keessa namoota hedduu biraa kakaasee irra deebinee ilaalleerra.
1. 'Dargaggeeyyiin humna waa jijjiiruu qabu'
Obboleessa Piitar Taabichii
Barsiisaan Keeniyaa barsiisaa cimaa addunyaa jedhamuun eega badhaasasaa Dubaayitti fudhateen booda yeroo gara biyyasaatti deebi'u barattootaan simannaan gootaa taasifameeraaf.
Piitar ji'a Sadaasa keessa sadarkaa idil addunyaatti badhaasa guddaa argate.
Molokseen Firaansiskaan barsiisaa Herregaafi Fiiziksii yoo ta'u; mindaasaa gara caalu barattoota sadarkaa lammaffaa baadiyaa kaawuntii Naakuuruu jiran gargaaruuf oolcha.
Baricha yaadachuun Obboleessi Taabichii BBC'tti akka himtetti badhaasichi "ragaa qabatama kan dargaggeeyyiin Afriikaa addunyaa keenna jijjiiruuf humna guutuu akka qaban kan agarsiisuudha."
Dabalataanis seenaan isaa namoota hedduu akka kakaaseefi "barsiisoonni barnootaan hawaasa jijjiiruun gahee ol'aanaa taphachuu danda'u," jedha.
Obboleessi Taabichiin barattoota isaa keessumaayyuu barattoonni shamarranii saayinsii keessatti hedduminnaan akka hirmaataan gargaara.
2. Shamarree ulmaa ciisaa qormaata biyyaalessaa fudhatte
Almaaz Darrasa
Almaaz Darrasa qormaata kutaa 10'ffaa ishee qoramuuf wanti ishee dhorku waan jiru hin fakkaatu.
Ji'a Waxabajjii keessa osoo qormaanni jalqabaa eegaluuf jedhuu dahuumsaaf deemte. Mucaa dhiiraa erga deettee daqiiqaa 30 booda siree hospitaalaarratti qormaataaf dhiyaatte.
"Qormaataaf jarjara keessa waan tureef ciniinsuun kiyya natti hin ulfaanne," jechuun BBC'tti himte.
Abbaan warraashee Taaddasaa Tulluu aanga'oota mana baruumsaa akka isheen hospitaalatti qoramtuuf isaan akka amansiise dubbata.
Yeroo firiin qormaata ifa ta'u %75 qormaaticha akka deebiste dubbatti.
Haati tun yeroo ciniinsuu sana yaadachuun qormaaticha qabxii gaarii fidee darba hin seenne jetti.
"Yeroo ulfa ture san galgala galgala waan hin rafneef yeroo san dubbisaaf itti fayyadama" jechuun BBC'tti himtee jirti.
Yeroo barnootashee sadarkaa lamaffaa xumurtu Injiinara ta'uu akka barbaadu dubbatti.
3. 'Akkaataa jijjiirama fiduun danda'amu'
Joordaan Kinyeeraa
Xiyyeeffannaan barnootaaf bara 2019 kenname Abukaatoo Yuugaandaaf bara addaa akka ta'u taasiseera.
Dargaggeessi ganna 29 eega abbaan isaa bara 1996 waldhabdee lafaarratti uumameen qabeenyasaa dhabuusaatiin akka inni mana barnoota seeraa seenu isa taasiseera.
"Abbaan kiyya soorama waan baheef qabeenya hedduu hin qabu ture," jechuun ji'a Guraandhala keessa yeroo dubbichi harka mana murtii ture san Joordaan BBC'tti himee ture.
"Haala jiru irratti homaa gochuu dadhabuusaatiin baay'ee cinqamee ture, kunimmoo gara mana barnoota seeraa seenu na taasise."
Haala nama gaddisiisuun murteen mana murtii abbaa Jorgaaniif barfatee dhufe. Jaarsi ganna 82 dhukkubba Alzeemariitiin rakkachaa waan tureef nutis wantoonni karaa qabataa akka jiran yeroo hunda isa yaadachiisuu qabna ture jedha Jordaan.
Eega ji'a Guraandhalaa as wantoonni heddu jijjiiramanis ammas wantoonni fooyya'uu qaban jiru jedha Jordaan Kinyeeraa.
Abukaatoon dargaggeessi kun namoota rakkina walfakkaataa keessa jiran tajaajila gorsaa kenna.
4. 'Ambaasaadaroota lammii Afriikaa tahuun boonan
Faarfattoota Dargaggeyii Indloovuu
"Bara bu'aa bayiin jiru milkaa'innis jira ture," jedha leenjisaan Faarfattoota Dargaggeyii Indloovuu kan ta'e Raalf Ishmiit.
Dorgommii dandeettiirratti ji'a Fulbaanaa irratti xumuraaf gahuusaaniitiin uummanni Afrikaa Kibbaa hundi isaan cina ture.
"Har'a galgala nuti ambaasaadaroota dargaggeeyyii Afriikaa tokkomteeti," jechuun tiwiitara isaaniirratti maxxansana.
Indloovuun dorgommicha hin injifannee garuu CD isaanii jalqabaa ji'a Sadaasa keessa dhageeffattoota biraan gahaniin Afriikaa Kibbaa keessatti dhageettii guddaa argateera.
"Dorgommiin 'America's Got Talent' waan hedduu keenya jijjiireera. "Jireenya faarfattoota mana barnootaarras jijjiirama guddaa fideera akkasumas hawaasaafi dargaggeeyyii Afriikaa miiliyoonotaa biratti akka fakkeenya gaariitti ilaalamu" jedha Ishmiit.
5.'Ani bakka bu'aa dha. Hawaasatu injifate'
Alfariid Birowneel
"Ani bakka bu'aadha - kan injifate hawaasa," jechuun Abukaatoofi quuqamaan eegumsa naannoo erga badhaasa guddaa eeggumsa naannoo injifate booda BBC'tti himeera.
Obbo Biroowneel badhaasa 'Goldman Environmental Prize' jedhamu hojiisaa bosonni kaaree 500,000 ta'u akka hin barbadoofne taasiseef argate.
Jaarsolii hawaasaa waliin ta'uun Obbo Biroowneel kibba-baha Laayibeeraa keessatti mancaatii bosonaafi lafa qonnaa hambiseera.
"Amma yeroo kan korpooreeshiniin gurguddoon, dhaabbileen adda addaafi invarstaroonni hawaasa keessatti invasti godhaniidha," jechuun sagantaa raadiyoo BBC Newsday'tti himeera.
Hojiin quuqamaa kun aanga'oota biyyatti kan dallansiiseefi dallansuu san booda dorsiifni hamma lubbuu dhabuu itti dhufnaan ammatti baqaan Ameerikaa jiraata.


text:
Guddina dinagdee kan Itiyoopiyaa gama lakkoobsaan kan waaltaalee addunyaa wakuub ennaa ilaalamu addaan yeroo isaan baasu argama. Waggoota kudhanii oliif yeroo hanga tokkoof guddinni ol aanaan galmeessamuu isaa kan simatan waaltaaleen sadarkaa addunyaa gama tilmaamaan garuu lakkoobsa ofii isaanii himaa jiraachuun waanuma baratameef kan eegamuu dha.
Barana garuu keessumaa yeroo hongeen mudatee jirtutti walitti lakkoobsi nuti lafa keenye walitti dhiyaate jedhu muummichi ministeeraa Itiyoopiyaa Haayilamaariyaam Dassaaleny.
Wal ga’ii manni maree bakka bu’ootaa bajata federalaa kan waggaa itti aanuu raggaasise irratti kan argaman muummichi minsiteerichaa guddinni dinagdee itti fufuu isaa dubbatan. Gareen IMF irraa dhufe haala raawwatiinsa dinagdee walii galaa Itiyoopiyaa kan bara 2008 gamaaggamuu isaa illee dubbataniiru.
Hongeen uumames dhiibbaa inni dinagdee irratti fiduu isaa qorachuu isaa illee ibsaniiru. gareen IMF kunis ba’ii gamaaggama isaa kan isaan beeksise ta’uu illee dubbatanii jiran. Kana irraa ka’uu dhaanis tilmaamni inni keenyaa fi kan isaanii walitti dhiyoo ta’uu hubanneerra jedhan.
Manni maree akka beekutti tilmaamni keenyaa fi kan IMF yeroo hedduu kan wal hin simne ta’us waggaa barnaa garuu haala nama ajaa’ibuun tilmaani keenyaa fi kan IMF haala inni walitti dhiyoo ta’e arguuf yaalii goonee jirra. Kunis kan ta’eef sababaan rakkoo hongee isa hamaa jedhameetu nu mudate.
Hongeen EL NINOn wal qabate kunm misooma qonnaa keenyaa irratti dhiibbaa inni fiduu danda’u illee gamaaggamameera. Hunda irra caalaa garuu raawwatiinsi dinagdee keenyaa kan baranaa dameen industirii fi dameen tajaajilaa guddina dhibba irraa harka 7 galmeessuu isaanii IMF gabaasa isaa irra kaa’ee jira. Guddinni qabxii torbaa kun biyyoota hedduu keessatti damee qonnaa utuu hin dabalatin guddina saffisaa jedhamee kan fudhatamau jedhan.
Damee industirii fi tajaajilaan qabxii torba galmeessuu danda’uun keenya daandii sirrii irra jiraachuu keenya mul’isa jedhan obbo Haayilamaariyaam. Muummichi ministeerichaa akka jedhanitti hongeen sun dhiibbaa guddaa kan inni dhaqqabsiise damee qonnaa keenyaa irratti. Akkuma Kanaan oomishi waggaa darbe oomishame waggaa isa duraa irra hanga tokko gad bu’uu isaa martinuu keenya walii gallee jirra jedhan.
Oomishi yeroo arfaasaa garuu guddina dhibba irraa harka torbaa argarsiisuu isaa tuqanii jiru. Walumaa gala dameen qonnaa dhibba irraa harka sadii guddachuu isaa ibsaniiru. ba’ii damee maraa kan ta’e dinagdeen biyyaas guddina ol aanaa galmeessisuu isaa obbo Haayilamaariyaam dubbatanii jiran.
Walumaa gala dinagdeen keenya dhibba irraa harka 8.5 oliin guddachuu akka danda’u hubachuun danda’ameera. Rakkooleen kun jiraatan iyyuu carraa biyyi keenya qabdu bal’inaan waan fayyadamneef jecha dhibba irraa harka shanii ol guddatee kan hin beekne dameen industrii fi tajaajilaa, barana dhibba irraa harka torbaan ol guddateera. Inni kun immoo ba’ii ol aanaa jedhamee fudhatamuu danda’a jedhan.


text:
Naannoon Tirgraay seenaa dhaan qaama Itiyoophiyaa taatee hin beektu jechuun kan haaraa hundaa’e paartiin walabummaa Tirgaay ka beeksise Areenaa Tigray fudhatama dhabsiise.
Dubbi himaan paartichaa Amdoom G/sillaasee akka jedhanitti biyya walaba taate hundeessuun mirga uummata Tirgaay eegsisuuf amansiisaa miti, garuu qajeelfama dimokraatawaa dhugaa ta’e TPLF fi paartii fottoquu yaadu paartii haawaan kun yoo faana bu’an bulchiinsi gaariin naannoo sana keessa ni jiraata jedhan jechuu dhaan Mulugeta Atsbeha gabaaseera.


text:
Makkalaakayaan Wayyaanee Maagaalaa Ciroo Keeysatti Uummata Lammii Isaanii Buqqa’an Gargaaruuf Deemaaa Jiran Irratti Reebicha Hamaa Raawwachaa Akka Jiru Ibsame
Goodina Harargee Lixaa Magaalaa Ciroo keeysatti Makkalaakayaan Wayyaanee Qerrroo Ganda Canyii irraa gargaarsa qabatanii lammiiwwan keenya shira diinaan buqqa’an daawwachuuf deemaa jiran irratti dhukaasa banuun reebicha hamaa raawwachuu isaanii maddeen gabaasaniiru.
Humni rayyaa ittisaa kun akka lammiiwwan keenya hin gargaaramneef gufuu ta’uun isaa diinummaa isaa kan argarsiisu akka ta’e Oromoon hunduu hubachuu qaba.
Diinni keenya guddaan wayyaaneedha .
Motumman nama nyaatan kun yeroo eeggatti malee kuftee jirti


text:
“Gabaasa Qeerroo Aanna Diggaa
============
poolisoota Wallaggaa Bahaa Aanaa Diggaa Kessatti Torbee Darbe Yakka Uummata Irratti Raawwatan Jedhamanii Tohannaa Jala Olfamanii Turan Humna Waraanaa Mootummaatiin Humnaan Mana Hidhaatii Akka Bahan Taasifame.Godina Walagga Bahaa aanaa Diggaa keessatti humnoota Waraanaa seeraaf Heera biyyattii cabsan gara seeraatti dabarsanii akka qoratan taasifamaa ture. Yakka iaaaniinis himatni itti banamee gara Naqamteetti qorannaaf akka dhiiyaatan taasifamee qaama Foolisootaa anichaan tohatamanii utuu jiranii,konkolaataan Waraanaa mootummaa Wayyaanee paatirooliidhaan magaalattii buufatanii humnaan akka qorannaatti hindhiyaanne danqan jedhu.
Gabaasni arganne akkasiin ibsa “Waan guddaa nama ajaa’ibsiisuu fi farraa uummataa ta’uu sirnawayyaanee caalaatti mirkaneessuti guyyaa har’aa 24/11/2017 Godina Wallagga bahaa Aanaa Diggaa Magaalaa Ifaatti ta’ee oole. Torban darbe Aanaa Diggaa jala kan taatee magaalaa Guddattuu Arjootti miseensota raayyaa ittisa biyya kan ta’an fi yakka hojjetaniin uummata magaalichaa irratti miidhaa hamaa geessisanii to’annoo poolisii aanaa Diggaa jalatti qoratamaa turanii. Guyyaa har’aa gara mana murtii godinichaa magaalaa Naqamtee(km 12) kan irraa fagaatutti geessuuf yeroo ba’anitti dursee konkolaataa(ooraalii) lamaan humna waraanaa fidee waraanni Wayyaaneen magaalattii marsuun waajjira poolisii aanichaas weeraree humnaan hidhamaa sana polisii harkaa baafachuun fudhatee deemee jira. Yeroo kun ta’utti humna polisii ol waan ya’eef uummati illee dirmatee harkuma qullaa yoo ittisuuf yaalii godhe iyyuu humnaan doorsisee loltuun yakkamaan kun akka seeratti hin dhihaanne gochuun isaa beekamee jira. Kana eegaa humni waraanaa daangaa biyyattii fi uummaticha eegee ol aantummaa seeraa kabachiisa jedhamee abdatamu humna uummata irratti yakka suukaneessaa hojjete akka seeratti hin dhihaanneef yakka dabalataa akkasitti uummata isa nyaachisee isa obaasu irratti hojjeta. Kun immoo hammeenya sirnichaa caalaatti uummatichaaf mirkaneessa. Qabsoo uummata Oromoo daran kan finiinsu ta’uu fi tokkummaa uummatichaas kan cimsu malee booddeetti kan hin deebifne waan ta’eef kun eenyummaa sirnichaa ittuu caalchisee saaxiluun Uummata keenyaaf injifannoo fi milkaa’ina qabsoo guddaa dha malee kan abdii kutachiisuuf boodatti nu deebisu miti. Qabsoon itti fufa” jechuun sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoof gabaasaniiruu”


text:
Godina Horro Guduruu aanaalee garaa garaa keessatti humnoonni kora bittinneessaa bobba’uun sababaa tokko malee dargaggoota dabalatee namoota mana hidhaatti guuraa jiraachuu jiraattonnii fi maatiin hidhamtootaa nuuf ibsaniiru. Mootummaan namoonni hidhaa jiran ha gadhiisamu jedha, godinaan keenya immoo nama hidhaatti guura. Eenuy akka nu bulchu wallaalle jedhu jiraattonni.
Bakka bu’aa KFO kan godhina Horroo Guduruu Wallaggaa obbo Dagbaas Waaqoyyaa haala gamas jiru ennaa ibsan mootummaan ibsi inni baasu sadarkaa godinaa fi aanaatti ennaa gad bu’u hojiitti hin hiikamu jedhanii nama biyya bulchu wallaalleerra jedhan.
Godinuma Horo Gduru Wallaggaa aanaa Jimmaa Gannatii keessaa ilmi isaanii Dhuguma Mikaa’el jedhamu kan duraa hidhame obbo Mikaa’eel dhaabaa ilmi isaanii sababaa tokko malee halkan manaa fudhatamuu isaa ibsanii mootummaan hidhamtoonni haa hiikaman jedha nu biraa garuu nama mana hidhaatti guru jedhaniiru.


text:
–
Hojiin gaariin xinnoo hin qabdu ;Goota dhaloota qubee ,dhabamuun lubbuu keetii hidda mar’imaan koo na gubee……
Fu’aad abbaa isaa Sulxaan Abbaa Maccaa fi harmee isaa Zakiiraa She shifaa irraa akka lakkoofsa A H bara 1986 Naannoo Oromiyaa godina Jimmaa aanaa Limmuu Saqqaa ,ganda Maroo ciisaatti dhalate.
Umriinsaa barumsaaf gahee,1994 A LH Mana barumsa Maroo Ciisaa seenee,kutaa tokkoo hanga kutaa ja’aa achumatti xumure.Kutaa ja’aa hanga kutaa saddeettii Mana barumsa Atinaagoo barate. Kutaa kudha tokkoo fi kudha lama (Barnoota qophaa’inaa) Mana barnoota qophaa’inaa Atinaagoo keessatti argamutti baratee xumure.
Maatiin Fu’aad Ijoollee saddeet kan qabanu yemmuu ta’u ,inni isaaniif Ilma sadaffaadha .Fu’aad Hawaasa naannoo fi hiryyoottan isaa biratti nama kabaja guddaa qabuu fi jaallatamudha.
Fu’aad Jechi “Jimmaan lafa malee namni hin jiru ” jedhamee dubbatamaa ture nyaachuu fi dhuguu isa dhorgee aarsaa barbaachisu hunduma kaffalee ,Mormii fincila diddaa gabrummaa guutuu Oromiyaatti taasifamaa ture irratti abbummaan gahee guddaa taphatee Dargaggoo qeerroo fi qarree beekaa fi wollaalaa akka godina Jimmaatti bakka garaa garaatti ijaaruudhaan dargaggoo qabsoo bilisummaa Oromoof seenaa hin dagatamene nuuf kaa’ee darbedha.
Gama social media tiinis Facebook dhoksaa Abdii Limmuu jedhu fayyadamuun kan Odeeffannoo woktawaa hawaasa biraan ga’aa turedha.
Egaa Hojiin Inni Hiriira guddicha guutuu Oromiyaa keessatti taasifamee ture,Akka Godina Jimmaattis Adda durummaan qindeessee Maqaa Jimmaa jiraachisuu fi Ofii waan fedhe ta’ee roorroo sabarraa kaasuuf hojjachaa tures…Waan garaa nama nyaatu dhaamsa akkas jedhu barruu feesbuukii isaa irratti barreessee ture ” Deessee koo jecha kee guyyaa sanaatu hirriba na dhorka .woca namootaa fi sagalee dhaadannoo biraa wonti dhagahamu tokkollee hin turre ,atis namoota gidduudhaan saaqqattee gama koo dhuftee ;”Fu’ee koo akka na dhukkubu ni beekta mitii ? Yoon du’e naaf hin boossuu ?” Naan jette. Gaafa sana wolitti marannee akka daa’imaatti boonyee namas boossifne .
Guyyaa sana irraa kaasee carraan si arguu koos dhiphataa dhufe.Anis nagaatti osoon siin hin jedhin sirraa fagaachuufan dirqame. Deessee koo jaalladheetii miti roorrotu jabaate ,yoo rabbi jedhe ammas wol agarra ,nagaan naaf jiraadhu sin jaalladha .” Jedhee ture. Hojiin Fu’aad Sodaa guddaa lukkeelee mootummaa keessatti uumee taa’uu fi ka’uu dhowwee akka bosonuutti adamsuu eegalani ….innis biyyaa ba’uurra jedhee akkuma bosonuu gurra kaasee Oromiyaa jiituu keessa riphee jiraachuu eegale.
Gara handhuura biyyasaa Finfinneettis imale.Haa ta’uutii garuu itti ulfaachuu jireenyaa irraan kan ka’e Finfinnees jiraachuu waan hin dandeenyeef tumsa hiryoottan isaa kan Kayiroo (egyt) fi Saudii Arabiyaa Makkaan jiraatan gudhaniin Bara 2008 ALH gara suudaan kaartuum imale.
Maarree fayyummaan biyya namaa jiraachuurra dhukkubsatanii biyya ofii jiraachuu woyya mitiiree …
Egaa innis bilisummaa dheebotaa otuu waanjoon gabrummaa saba isaa irraa hin bu’in Ulfa garaa isaa utuu nuuf hin dhalchin dhibee hin beekamneen guyyaa 22/6/2009 ALH biyya Suudaan Magaalaa Kaartuum keessatti godaansa lamuu deebiin hin jirre nu gatee godaane.
Fu’aad Sulxaan Abbaa Maccaa Hawaasa Oromoo Jimmaatiifis ta’ee guutuu saba isaatiif hojii gaarii hojjateen nama dagatamuu hin qabnedha.
Maarree silas uumaa hin komatanu ,,,rabbiin araarama siif ha godhu
Qabrii kee caffee Jennataa siif ha taasisu
#Dhugbaas #Bedruu


text:
Mudde 15,2015 Dambi Doolloo
Uummatni magaalaa Dambi Doolloo Wallaggaa tokkummaan dhaabbachuun kaabinootaa fi loltoota Wayyaanee of irraa baasee bulchiinsa magaalaa tolfatee bule. Haala kana keessatti dhukaasaa fi lola loltooti Wayyaanee irratti bananiin namni 8 uummata irraa kan wareegaman yeroo ta’u ammo dhuma irratti injifatnoon kan uummataan xumuramee magaalittiin dhuunfatamuun alaabaa Oromoo dhaabbattee bulte, Har’a Muddee 15,2015 ammoo loltooti Wayyaanee humna guddaan magaalittiitti bobba’uun meeshaalee gurgurddaa dhukaasaa fi qabeenya uumataa miidhaa akka jiran gabaasi Qeerroo addeessa.
Ummanni Baadiyyaa kallattii 4 n waan qabu qabatee gara magaalaatti birmachaa jira.Dhiiraa dhalaa osoo hin jenne jaarsaa jaartii osoo hin jenne gara magaalaatti duuluun Wayyaanota of irraa baasuuf qabsoo guddaa gochaa jiru.


text:
WASHINGTON DC — VOA
Hirrirri mormii gara torbanneen sadiif Oromiyaa keessatti geggeessamaa ture Har’as godina Harargee Bahaa fi Dhihaa keessatti itti fufee ooluu isaa jiraattonni ibsaniiru.
Fkn qonnaan bultoonnii godina Harargee Bahaa aanaa Hara-Maayaa kallattii afuriin hiriira bahanii garuu magalaaa Haraa-Maayaa keessatti hiriifu yaalanis waraanni mootummaatiin itti famu isaanii dubbatan.
Harargee Dhihaatti ammoo barattoonnii hardhas hiriira mormii geggeessan.
Gama biraatiin ammoo magaalaalee godina Oromiyaa adda addaa waraanii mootummaa tohataa waan jiruuf bahanii galuunis akka hin dandahamne jiraattonni dubbachuutti jiran. jiru.Gaaafii fi deebii geggeefame caqasaa.
Gaafii fi deebii kana dhaggeeffadhaa… Guutuu waayanee kanaa caqasuuf as tuqi
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Jalqaba Hawaasa koo kan ani akkaan kabajuufi jaalladhu kan toora irraa baduu kootiin na iyyaafataa turtan hundaafi, wantan akka tasaatti badee isin dhiphiseef dhiifama isin gaafadha. Eyyeen anis kan fagaadhe jaladhee miti, wanta na dirqetu na dirqe malee Oromoofi Oromiyaa guutuu biyya koo yaadu irraa hafe hin beeku. Guyyoota kana akkamiin akkan dabarse Rabbii fi anatu beeka. Fageenya koo kana keessatti akkan hedduu isin jaaladhu bare.
Dhimma adeemsa hojii keenyaafi dhimma dhuunfaa yeroo heddu ibsuu hin jaaladhun ture. Hardha garuu akka gurraa fi qalbiif ija keessan naa kennitanii na dhageessanin barbaada.
Mee Waa hundaafu obsaan dubbisaa!
Anaaf gaazexeesummaan oggumma barnootan argatanii oliidha . Gaazexeessummaan anaaf dhugaa hawaasaa dubbachuu, dhibee hawaasa qooddachuu , Ambasaaddera hawaasa ifii tahuu, gaafa inni rakkatu wajjiin rakkachuu, gadda isaa qooddachuu, gammachuu isaa qoodachuu …. anaaf gaazexeessummaan waa hedduudha.
Eeyyeen ani gara gaazexeessummaatti kanin seene barnootaan miti. Kaanin itti seene, miidha, hiraarsa , cunqursaa, dararaa hawaasa kootu xiiqii, kutannoofi murannoon akkan gaazexxessaa tahu na taassise malee dameen barnoota ani baradhe damee barnootaa qabeenya uumamaati.
Gaafa qabsoon hawaasa Muslimaa jalqabamtu, qaama qabsoo san jalqabe irraa nama tokkon ture. Sochii sana keessatti jalqabaa hamma hardhaatti shoora koo taphataan ture. Dubbiin jabaatee jennaan biyyaan bahe. Obboleewwan keenyas mana hidhaatti darbamani. Yeroon biyya ambaa dhaqqabu gumaachi koo maal tahuudha qaba jedheen dedebi’ee if gaafadhe. Yeroon bitaaf mirga koo ilaalu miidiyaaleen dhimma qabsoo Hawaasa Muslimaa sochoosan, midiyaaleen sagaleefi barruus afaanuma Amaaraa qofa natti tahan. Maarree Uummanni Muslimaa harki 50 oli kan Afaan Amaara hin beekne Ummata Oromootti , kanaaf hanquu guddaa uumame kanaaf fala barbaada Namoota heddu oliif gad barbaadee Nama dhaabbataan wanta kanaaf furmaata kahun dhabe. Obboleewwan BBN fi Fithiih Raadiyoo gubbaa hojjetaniin walitti dhihaadheen Afaan Amaaraa jara wajjiin hojjachuun jalqabe. Akkasummas namoota DY/ Sagaleen keenya haa dhagahamu kadhachuun barruun isaan Afaan Amaaran bareessan Afaan Oromoot hiikuun dhiheessafii nuuf maxaansa jechuun isaan kadhachaan ture. Yeroo sanatti namnii Afaan Oromoon Odeefannoo maxaansu tokkos hin ture , Kanarra kahuun Qabsoon Hawaasa Muslimaa kunu maalidha ? Koreen akkamitti filamani ? Akkamitti jalqabe ? Mootummaan Tarkaanfi akkamit fudhachuu Eegale ? Maqaan koree eenyufaadha ? ….. Gaafiwwan Heddu hawaasaf iffa hin tahin Afaan Oromoon Bareesun dhiheessu jalqabe . Barruu dheeraa gamma DY Sagaleen Keenya Haa Dhagahamuun bahu hunda hordofaa teessoo hin qabu waanan taheef, lafa gangalachaa gara Afaan oromootti hiikuun bareessa inbox ergaafii nuuf maxaansa hawaasa nuuf hubachiisa jechaa ture , jarris wanta barreessinu kanas ni shakku waan taheef nama biraan ilaalchisaa maxaansaa bahan. yeroo hedduu barruu sa’a meeqa dadhabnee bareesinu hin maxansani ture , kana jechuun koo komiif osso hin taane saniinis haamilen koo cabaa hin ture xiiqayye akkan hojjadhu na godhee malee .
Kanaan duras Hojiin dhimma Afaan Oromoon kun na waliin deema. Gaafan Boorana irraa Finfinneetti galus fiilmiin dhimma islaamaa irratti rarra’an kan akka Arrisaalaa , Umar Almuktar , Seenaa Ayyuub , Yuusuuf … hundi Afaan Amaaraan jiru. Kanummattuu oromiyaa keessati gurgurama. Hin tahu jedhee Afaan Oromootti deebisee Directera tahe hojjachaan ture. Kinoo hamma hardhaatti Oromiyaa guututti wal dhaqqabeera.
Duuba Sagantaan Raadiyoo akkamitti hojjatama kan jedhu ilaaluun jalqabe. Obboleessi tokko akkamit sagaleen akka PC gubbaatti Free Softweer waraabamu na agarsiise. Anis sanuma kahumsa godhee Raadiyoo BBN Afaan Oromoo tokko jedhee oduu Afaan Oromootti hiikee waraabuu jalqabe.Wantan waraabuun hojjatoota BBN’f erguun jalqabe. wol galteen mindaaf sagantaa goones hin ture Ani fedhii kootinin hojjedha. Guyyaa hojii humnaa hojjetaa maatii koo qarqaara. Galgala ammoo Oduuwwan Afaan Amaaraa irraa Afaan Oromootti hiikuun, nin waraaba , Adobe Audition gubbaatti akkamitti edit godha kan jedhu if leenjisaa akkamitti sagantaan mix taha akkamitti finalize taha kan jedhu galgala guutuu You Tube irruma ta’aan bula. Guyyaan hoojii galgalli Raadiyoo yoo baayyate sa’a 2 yoon rafedha . Bakkan sagalee itti waraabu hin qabu. Namoonni ani wajjiin galu lammiwwan biraati. Kanaaf yeroon waraabbii yeroo hirribaa wanta taheef, mana gubbaa baheen biinbiin osoo na nyaattuun waraaba. Nan yaadadha Laptop wanta bitadhuun dhabe liqiin laptop dadhabduu takka bitadhe gaafas, chaarjeriin yoo xuqame sagantaa guutuu qabatee bada.Yeroo heddu sagantaan ani beekumsa malee dhama’aa hojjataa ture narraa bada ture. Sababa kanaanis hirqifadhre boheera. Haa tahutii akkasitti rakkataa sagantaa guyyaa jalqaba Bitootessa 10 2005 / March 19 /2013 keessaa daqiiqaa 9 dhiheesse. Sagantaa sagaleen dhiheessuu dura yeroo muraasaf oduuwwan Afaan Amaaraa gama Afaan Oromootti jijiiruun akka uummanni keenya wan qabsoo kana irra deemu hubachiisuun yaala ture. Hoojiin kun garuu gama hawaasa keenyaa dammaqsuun milkaa’us gareen biraa ammoo Afaan Oromoon hiikuu koo kana kanneen hin jaallatiin dhiphummaa qabda, goosummaatu sitti jira, goosummaan hamtuudha jechuun hedduu na qeeqan. Kan hamma hardhaatti sababa saniin na cufan jiru garuu wanti nama gammachiisu jarri sunis turtii muraasa booda Afaan Oromoo maxxansuu jalqabaniiru.
BBN Afaan Oromoo gubbaatti rakkachaa sagantaawwan koo cimseen itti fufe. Baatii muraasaa booda hoojii wajjiin deemuu wanta na rakkiseef Obboleewwan BBN gubbaa jiran doolaara 200 si gargaarra nan jedhani hooji koo kanin dhaabbataan doolara 450 naa kaffalamaa ture dhaabee, hawaasni keenya miidhama guddaa wanta qabuuf garanatti fulleffadhee yeroo guutuu kennee kutanonof murannoon hoojiitti cichuun Obboleewwan biras gurmu taasifatu jalqabe . Wagga 1 fi Baati 5 booda Jara wajjiin deemun jabaatee Sagantaawwan dhimma Oromoof Oromummaa irratti hojjadhuuf seenaa fokkkataa atseewwan Oromoof Muslima irratti hojjetanii dhiheessuun koo obboleewwaniif hin taane ture irra deddeebiin xalayaa akeekachisaa na bareessaa turan. Obboleewwan akka na gargaaraniif siif qacarra baajata ni baafnaaf jedhanii anis biyya irra gama Keenyatti obboleewwan ergan dabarse booda kaffaltii sanis obboleewwaniif raawwachuu waan didaniif, obboleewwan wajjiin biyya ormaatti rakkadhee asiifi achitti osoon cinqamuu anis mana hidhatti darbamee baatii 1 booda hiikame . Sagantaan BBN Afaan Oromoo yeroo dhumaaf kan dalage July 22 / 2014 ttidha . July 25 hamma August 25 Mana hidhaa ture bahe .
San booda miidiyaa amma jiru kana Raadiyoo Daandii Haqaa – RDH November 27 2014 hundeessinee hoojitti seenne. Qabsoo gama dhimma Amantaafi sabumma gegeessaa jirru cimsinee daran baldhiifnee itti fufne. Sochiiwwan kana kan gegeessaa ture bifa jaarmayaan osoo hin taane akka dhuunfatti asiif achi fiigaa obboleewwaniif gargaaarsa mindaaf akkasumas baasiwwan adda addaaf wanta nu barbaachisu barbaaduun gateettii koo gubbaatti kufe (yeroo jalqabnu akkasi hin turre gareen nurraa fottoqe akka hoojin sun gateettii koo gubbaatti kufu taasisse). yeroon kun anaaf yeroo akkaan jabaata ture Baati 8 guutu rakkane hamma sadarkaa waan nyaanuf dhugnu dhabnutti . Hoojin gargaarsa barbaadu anaaf haarawa ture Qaamon gateetti koo irratti dhiisani deemanis ittumma cichee obsaan injifannee bira dabaree asi geenye jira .
Sagantaa qindeessuuf hojjachuun , oduu qopheeysun obbolewwan muraasa wajjiin kunis anuma ilaallata. Sochiin kun hundi akkaan ulfaataa ture. Yeroon Oromoon keessa dabarse hedduu akkaan ulfaata tahuu wajjiin hojjicha daran itti gaafatamummaan dachaa tahe oli deeme. Qophiiwwan dhimma Amantiif Sabummaa wal cinaa akka walitti hin buune if eeggacha gegeesuun ammo daran ulfaataa ture. Gargaarsi gama mallaqaan jiru hedduu laafaa ture. Obbolewwan minda malee hojjatu jechu ni dandahama yeroo hedduu liqiin tarkaanfataa yeroo garee whataspp irraa obboleewwan keenya biyoota Araba keessa jiran nu gargaaran bakka buusaa deemaa asi geenye. Namoonni akka dhaabbata guddatti nu herregu. Kan deggersa nu gaafatus tokko lamaa hin ture. Namoon keenya hooji keenya dinqisiifatu malee harka issa diriirse gumaacha taasisu hin barbaadani , ani ammo kadhaa nat fakaata , kalattii wa gaafachu kanaan muuxxannos hin qabu ,Imalli hojii kun sadarkaafi beekumsaaf umrii koo wajjiin heddu natti ulfaate dhibee akka sukkaaraf dhibee akka dhiibba dhiigaaf na saaxile. Ergaawwan whatsapp fi telgram irraa hordofuun page gubbas hordofuuf yaada hawaasaa keessummeessuu, bilbilaan kutaale Oromiyaa jiran hundatti bilbiluun rakkoolee jiran hordofuun bilbiluu, oduu bareessuu waraabuu, edit godhuu, sagantaa dalaguu kun hundi namoota halaalaa ilaalaniif laafaa fakkaata. Yeroo qophaahee dhihaatu garuu nama oggummaa kana qabuuf ulfinni isaa maal akka tahe dhiisaa. Sagantaawwan Afaan Oromoo 600 oli dalagneerra. Afaan Amaaras namoota jarri kun hoojii biyya diiguu hojjata jiru, goosummaa faarsu jedhuuf rakkoon saba Oromoo maal akka tahe hubachiisuuf sagantaa Afaan Amaaraa 120 oli dalagneerra. kana huunda meesha gaha malee hojjatta ture .
Waa hundaafuu imala kana hunda gargaarsa Rabbii fi obsaan akkasumas deggersa Obboleewwan muraasaan as geenye jirra.
Rabbiif haa galatu kaleessa qabsoon kutannoof murannoon beekumsa Gaazexeessummaa malee itti seene, aarsaa hedduu kaffalameen gaaffiin hawaasa Muslimaa koreen mana hidha bahu hamma mummicha minsteraa wajjiin mariachuun deebin isaa kalattii furmaata argatutti ceete arguun hedduu na gammachiisa. Wanta keessa dabarre tokko tokkoon wanta beekuuf kan fayyaa koo na dhabsiise kan maatii ijoollee koof biyyaaf fira fiixa koo irra adda nu kute isadha.
Qabsoon Hawaasa Oromoos gulantaa guddaa gubbaa dhaqabdee jirti. Rabbiif haa galatu gama kallattii kanaanis sochiin Team RDH taassise laafaa miti. Boor gaafa bakka geenyu wanta kana kana jennee dubbanu hedduu qabna. yeroo Raadiyoo Daandii Haqaa dhagahuun yakka tahe namoon hidhaman hedduttu ture , dhimma issa dubbachuun hedduu rakkissa ture , Hardha garuu hawaasni keenya rakkoo isaa eessattuu afaan isaa saaqqatee dubbachuu sadarkaa dhaqqabe gubbaa gahuu arguun anaafi garee keenyaf Oromoo maraaf wanta nama gammachiisudha. Akka kaleessa nuti dubbannuuf sana miti hardha eessattuu dhimma isaa dubbachuu dandaha. imala kana keessatti woreegamnii Hawaasnii Oromoo kafalle kan kana jedhamuu mit , lubbuun Qeerroo hedduu darbeera .
Anis hawaasa Sagalee dhabeef sagalee tahun qaba jedhe imala hadhaawa Rabbii koof jedhe hoojii , barnoota , maati , Fayyaa koo hunda boodatti darbee hamma dandeettuu kootii wantan gumaachuu dandahu gumaachuuf carraaqqaan ture .
Ani akka nama tokkootti hedduu xiiqawaadha. Kutannoofi murannoo jabaan qaba , dhugaafin jiraadha , dhugaafin du’a. Sagalee koo gad qabe yoon dubbadhe kan dhugaa hawaasa koo dhoksen natti fakkaata .Haamileen koo yeroo kamuu Tokkoodha . oli hin kahu gadis hin bu’u , maalif akkan hojjadhu wanta beekuf . kaleessa gaafa Namni Tokko Qoftii like fi share godhus tahe hardha kumaan share godhus Ana biratti tokkomma , wantii guddaan na dhiphiisu Nama meeqatu dhagahe kan jedhu osso hin taane Ani maal hojjadhe kan jedhu qofa wanta taheef Haamileen koo Achumma jirti , xiyeeffannoon koo hojjachuu qofa irrattiidha . Dhugaa Saba koo Dubbachuu koo qofan ilaala . Ani nin dalaga Rabbiin koo Hawaasa koo bira akka dhaqabsuun kadha ture .
Duuba haala kamii keessattuu imala waggoota dabran 6 kana keessatti yoon dhugaa hawaasa koo dhoksee jiraadhe Rabbiif hawaasni koos dhiifama naaf haa godhanuun kajeela. Yoo wanta dandahu hamma beekumsa kootii gumaachee jiraadhe tahu Rabbiin milkii hawaasa koo yoomuu na haa agarsiisuun hawwa , mindaan ykn jazaan guddaan Rabbi irraaayi.
Yeroo ammat Miidiyaalen biyya keessa jiran dhugaa hawaasaa dubbachu jalqabuun anaaf hedduu gammachuu natti uumee jira. Eyyeen akka Raadiyoo Daandii Haqaatti kana arguu keenyaaf gammachuu gudda qabna. Wanti guddaan dhugaan Oromoo yeroo kamuu muldhachuu qabdi akkasumas cunqursaan Amantii dhaabbachuu qabdiin ejjennoo keenya maraadha. Hawaasni keenya yeroo hammaatti kutannoof murannoon qabsaawaa jira.Nus yeroo ammaa kanatti dhugaa jiru dubbachuu keenya irratti kan nu ukkaamsuu barbaadu akka jiru dhoksu hin barbaadu. Diina fagoo osoo hin taane, manuma keenya keessaa yeroo dhugaa dubbannu yeroo maaf dubbatta biyya diigaa jirta jedhamu irra dhaqqabeera. Nuti biyya diigamtu arguun hawwii keenya miti. Dhugaan Oromoo yoomuu biyya diiga jennee hin amannu. Biyyuma keessaa Mootummaaf obsuutu barbaachisa kaleessas du’aa turre du’a kana hedduu hin dhaadhesinaa kan jedhus tokko lamaa miti hamma Abba Gadatti.
Imala qabsoo darban keessatti guutummaan guutuutti diinaan wal falmaa turre. Hardha garuu Obboleewwan wal jaalannuuf wal kabajnuuti Afaan walitti deebi’unis argameera. Kun ammoo ana biratti hedduu jabaata. Kanaaf dhaabbattani waan deema jiru xiinxaaluun gaaridha jedheen yaada.
Waa hundaafu anis akka nama dhuunfatti imala waggoota 6 kana keessatti kufaa kahaa asi geenyerra. Dhibeenis keessa koo laaffisaa deemaa jirti. Oggeeyyiin fayyaa waggaa sadii duraa kaasee baatii 1 fi 2 boqqonnnaa fudhachuu qabda jedhu, ani baatii miti guyyaa takkas qalbiin too osoo Oromoon du’uu boqqonnaa fudhachu hin dandeenye. Maaykii kana qabadhe dhugaa Oromoo lallabaan du’a jedheen murteesse. Kanaafis yeroo hedduu of wallaaleen Hospitaala ciisaan bahe. Yeroo hedduu qofaa koo jiraatuu wajjiin hoojiin liqinfamee beelawew kufaan ture. Dhibeen sukkaaraa tun hamtuudha. Namni na bira jiraate na tohatu jiraatuu dhabuu wajjiin dawaas sirnaan fudhata hin turre . Wanti na cinqu sagantaa qofaa miti mindaan hojjataa, kiraan manaa, baasiwwan hunduu baatiin yoo dhufani anuma ilaallatu. Hoojin Sagantaa direct godhuuf wanti hunduu anuma irratti rarra’u. Wanta kana ifirraa hirdhisuuf yaaliin ani hin godhiin hin jiru. Hayyootta biyya keessaf alas heddu dubbiseera Garuu milkaawuu hin dandeenye. Kana hundaaf rakko gudda kan tahe studio dhaabbata dhabuudha. Hojjettoota hundaan kara internetaa qofaan wal qunamna, anaaf ammoo kana hunda hogganuun heddu ulfaata ture. Yeroo waggaa 7 dhaqqabuuf sirnaan boqodhe rafee hin beeku. Kunis dararaa gudadha. Ijoolleen dhalatte hamma gurguddatanii abbaa yoom dhufta? jechuun jeequmsa xiinsammuu namatti kaasa , cinqamni Abboofi Ayyoos nama darara.
Waa hundaafuu imalli kun haala kanaan yoo itti fufame hawaasa koon tajaajila osoon jedhuu ifii koos dhabuufin jira. Akka karoora kootti haala kanaan ammaa booda itti fufama jedhee hin yaadu. Miidiyaan kun qabeenya hawaasaati. Gamma institution / dhaabbataatti jijiiramee Finfinnee galee hawaasa isaa tajaajiludha qaba. Miidiyaan kun Hamzaa wajjiin akka hin duune hojiin irratti hojjatamuu qaba jedhen amana. Hamzaan Kufee kahee obboleewwan if qaban muraasa wajjiin asiin geenye jirra. Oromoo koo !! Miidiyaan kun qabeenya kooti yoo jette atumti biyyatti galfadhu guddifadhu. Lakkii imalli hammaa ammatti gootan gahaadha Rabbiin kanuma barakaa haa godhu yoo jettanis nuuf gammachuudha.
Anis yoo xinnaate ijjoollee koof maatii koo torbee tokkoof yoon arge natti tola . Barnoota koos hedduu itti fufuun barbaada.
Imalii Gaazexeessummaa koo kan gulantaa jalqabaa kana fakkaata.
Akkuma isiniin jedhe imalli itti aanu Miidiyaan kun gateettii koo irraa buhee gama dhaabbataatti jijiiramee yoo deeme na gammachiisa.
Dhumma irratti Qaamota imala kana keessatti osso na hin hifatin nu cinaa dhaabbacha turani galatoonfachu barbaada
Jalqaba Rabbii koo kan imala Qabsoo ummata koo keessatti shoora kana akka taphadhuuf dandeetif obsa naaf kene galatoonfachuun ana irratti dirqamaadha .
Itti aansuunis haadhaafi Abbaa koo kan akka ilma sabaaf yaadu ilma dhugaa dubbatu godhanii na guddisaniif hedduun isaan galatoonfadha. Haadhaaf Abbaan koo Hojjatoota mootummaati. Abbaan koo Ijoolummaa irraa akkan waa dubbisu na jajabeessaa ture. Hojii humnaas na hojjachiisaa ture. Yeroo sanatti hameenyattin fudhata ture. Garuu obsan hardha qabuuf Ijoolummaa kootti jireenya cimaa keessa darbuun koo na gargaare jira. Abbaan koo waggoota 40 dhaqqabaniif raasa Goodina Booranaa keesssa aanaafi gandoota hedduu keessa naannawuun Ogeessa fayyaa Beeylada tahuun hawaaaa tajaajilaa ture. Gandi Booranaa isa hin beekne jira jedhe hin amanu. Haati koos sadarkaa waajjira Qonnaatii , Itti Gaafatamtu dhimma Dubartii hamma haadha Seera taatee Goodina Booranaa Aanalee heddu keessatti tajaajila jirti. Ijoolummaa irraa haala gaarii qabaadhee akkan guddadhuuf hedduu naratti ifaajaniiru. Abbaan koo Hojii Qofat amana dubbiin kaadire / waltajjii OPDO Issatti hin tolu , bakka magaala keessa tahe isaani wajjiin wolgahii taahu Baadiya deeme Loon Boorana Dhibaman woldhaanu filata , Siyaasa OPDO Dur gegeessan sun Hin jaalatu , Haati koos Dhugaa irratti cichuun beekamti Maati kana giddu bahe anis Rabbiin umrii isaanii naf haa tursu.
Manguddoota Boorana Aadaf duudha safuu Barsiisani nu guddisani dagachus hin dandahu , Qabsaa’ota kaleessa Roorro didan falmii mirgaaf Qabsaawwani woreegaman huundas Qabsoo keessatti jabeenya wanta nuuf tahaniif isaanis Rabbiin haa Araramuuf jechuun barbaada .
Akkasummas Haadha Manaa koo rakkoo hunda keessatti kan na wajjiin dhaabbatte , miidiyaa kanaaf yeroof qabeenya ishee hunda dabarsitee kan naaf kennite na wajjiin dhaabbachuu qofa miti, itti gaafatamummaa abbummaa koos narraa fudhattee ijoollee koo bakka lamaan keenyaa buutee guddisaa jirtus hedduun galatoonfadha. Dhugumatti maatii RDH hunda irraa galata qabdi. Isheef ijoollee koos Rabbiin haa tiksu.
Akkasumas Gaazexeesitoota RDH Imala jalqaba irraa kaasanii mindaa maleefi mindaa quufsaa hin taanen nu wajjiin dhaabbata turani, kan hin dadhabne , kan hin hiifanne , Abu Mrwan Mohammed , Bakkalcha Barii fi Ka’ab Isma’iliin hedduu galatoonfachuun barbaada. Osoo Obboleewwan akka isaanii nu bira hin jiran tahee imalli kun daran cimaa ture.
Akkasummas obboleewwan kutaa teekinkaafi hoojiwwan biroos nu gargaaraa turtan duratti tarkaanfachuu dadhabdanii karaatti haftani hundi galatoomaa. Obboleewwan garee Whatsapp gubbat deegarsa RDH taassisaa hamma hardhaatti nu wajjiin jirtaniif kan nu jalaa haftan hundis galatooma jechuun barbaada. Xaari fi ifaajee keessan malee asi dhaqabuun heddu jabaata ture. Akkasumas Ulmaa’onni Hayyoonnni / Activistooni / sagantaa RDH irratti dhihaatuun ibsa adda addaa kenbaa turtan hundi galatoomaa jechuun barbaada. Hawaasni keenya Kan waggoota 6 darban odeefannoo nu kennuun nu wajjiin hiriiraa tures galatoomaa jechuun barbaada. Kan yeroo odeefannoon dogongoraa nu dhaqqabu nu qajeelchaa turtanis galanni keessan nu biraa guddaadha. Kan yeroo nuti jabaannu haamlee nutti hortaniif kan yeroo nu laafnes nu goorsitan hundi galatoomaa jechuu barbaada.
Imalii keenya itti aanuu maal akka tahu qabu kan murteesu deebi hawaasa keenyati. Ammas ani akka nama tokkotti Obboleewwan RDH biroos yeroo kamuu caalaa imala itti aanu irratti bakka barbaadamnetti dhihaannee itti fufuuf qopheedha.
Imalii Gaazexeessummaa koo ni goolabamma moo itti fufa ? RDH Itti fufti moo Asumma irratti Imalii ishee goolabamma gaafi jedhuuf deebi Hawaasa keenya irraa Eegna .
Oromoo koo naa jiraadha !! Ulfaadha !! Dagaagaa !! Muldhadha !!
Obboleessa keessan Gaazexeessaa Hamza Borana


text:
Oggoota dheera dha namoonni odeeffannoo argachuudhaafis ta’ee sagantaawwan bashannanaa hordoofuu dha, Raadiyoo, TV fi baruulee irratti hundahaa turan . Kun jijjirramaa dhufeera, keesumatuu dargaggota birratti. Akka fakkeenyatti kaasudha Qorannoon akka agarsiisutti Yunaaytid Isteetsitti ,dhaloonni mileenial jedhaniin (namoota umriin isaanii ogga18 – 34 jiran jechuudhaa) dhibba keessaa garri harka 74, addunyaan akka itti bulteef ooltee beekudhaa mobaayilii fi sab-qunnamtii hawaasummaa iratti hundaahan.
Gara keenya hoo deebine hoo, dargaggoonni Oromoo Oduu fi Odeeffanno eessaa argatan? Waan argamuum hoo dhugaa ta’udhaaf dhiisuu isaa akkkamitti qulqulleeffatan? Dargaggota Oromo sab-qunnamtiiwan hawaasummaa, kessumatuu feesbuukii baayyinaaan fayyadaman lamaan tokko dubiseera.
Hunda dura garu, akkuma beekkamu jalqaba torban kanaa barattoonni qormaata kutaa 12ffaa amma fixanitti sabqunaamtiin haawaasummaa cufameera..
Mootumaan Itoophiyaa barattoonni waan midiyaawwaan kana iratti deemuun odoo hin rirrifatin qormaata isaan irratti akka xiyyeefatanii murtee sanirra gahuu ibseeti han midiyaawwan kana yeroo murtahee cufe.
Gammadaa Olaanaa ogeessaa kominikeeshinitif gaazexeessa dha. Namoota dhimoota aadaa fi artiratti Oromoo irratti fesbuukidhaan odeeffannoo baayyinaan hawaasa biraan gahan keessaa tokko. Haala guyyaa sadeen ture nuu ibseera.
Kana malees, akkaataa fayyadama sabqunamitii hawwaasummaa dargaggoota irratti, Halleeluyaa Luulee, dhabbata Qorannoo Nageenyaa Afrikaatti (Institute of Security Studies) qorataa han ture akkasumas Gammachiis Fiqaaduu Naayyroobii irraa hasofsiisnerraa, armaan gaditti dhaggeeffadha.


text:
Waajirri Raadiyoo sagalee Amerikaa dhiyeenya kana dhukkuba Ibolaa kan ilaaleen marii sagantaa Televiziyoonaa Street Took Afrikaa jedhamu fi marsariitii hawaasaa irratti tamsaasame dhiyeessee ture. Marii kana irratti ogeessoota biyyoota Afrikaa dhiyaa keessatti dhukkubsatoota gargaaraa eega turanii booda ofii iyyu Ibolaan qabamanii yunaaytid steetes keessatti wal’anamanii fayyan, hayyoota Ibolaa irratti qorannaa adda addaa gaggeessan akksumas kanneen biroon hirmaatanii turan.
Weerarri Dhukkubii Ibolaa jiraachuun baatii Bitooteessa darbe eega labsamee as Raadiyoon Sagalee Amerikaa gabaasaalee hedduu odeeffannoo uummataaf tamsaasaa akka ture fi dhukkuba kana kan ilaaleen gaaffii fi deebii adda addaa gaggeessaa akka ture fi ammas itti fufee akka jiru kan ibsan Daayreektera Raadiyoo Sagalee Amerikaa Deeviid Ensoor turan. Michoota muxannoo wal fakkaataa qaban kan akka Bi Bi sii (BBC) wajjiin hojii kana gamtaan kan itti fufamu ta’u ibsuun sagantaaleen haaraan biyyoota Afrikaa gama dhiyaa keesssatti dhaga’aman akka banamanii jiran haaraanis akka banamuuf jiran Deevid Ensoor hubachisanii jiru.
Weerara dhukkuba Ibolaa daangeessuuf caasaa jiran jajjabeessuu barbachisa kan jedhan hayyoonni keessumaa biyyoota Ibolaana akka hamaatti miidhaman Ginii Laayberiyaa fi Seeraa Liyoon keessatti kana gochuun akkaan barbaachisaa dha jedhu. Ibolaan dhaamsa nama dammaqsu dabarsee jira kan jedhan Yunaaytiid steetestti Ambaasaaddarri Seeraa Liyoon Bokaarii Steeven caasaa tajaajiila eegumsa fayyaa jabaan akka jiraaatuuf iyyatan.


text:
Fiidal Kaastiroo Ruuz Hagayya 13,1926 dhalatan. Fiidal sirna cunqursaa biyya Kuubaa bulchaa ture falmaa guddatanii, bara 1959 gareen riphee lolaa isaanin hogganamaa ture sirna cunqursaa san moo’udhaan angoo erga harka galfatee boodaa pireezdaantii Kuubaa ta'ani oggoota 50 biyyatti bulchaniiru.
Yeroo san, milkaa’uun Fiidal Kaastiroo addunyaa ajaa’ibsiisee oduun Havaanaa (Kuubaa) oduu addunyaan gurra itti qabde ta'uu qofa odoo hin ta'in qabsaa'ota biyyoota kaanii haala wal-fakkaataa keessa turanitti onnee hore. Mootummaan Fiidal battaluma sirna kooominisimii hojjaa irra oolche.
Sirni kominisimii mootummaa Fiidal Kaastiroo, yaalii weerara Yunaaytid Isteets baqattoota Kuubaa hidhachiisidhan itti karoorsite, yaalii ajjeechaa hooggantoota irratti xiyyeeffate akkasumas qoqqobbii diinagdee baroota dheeraa dhaa irratti murteesite dandamachuun as gahe.
Kuubaanif Yunaaytid Isteets bara bulchiinsa Kaastiroo walitti dhufeenya gaarii hin qabaanne. Oggoota hedduu booda garuu baraana walitti dhufeenya diploimaasii haaromfatanii pireesdaantiin Yunaaytid Isteets Kuubaa dawwate. Fiidal Kaastiroo walitti dhufeenya seena qabeessa kana luubuudhan odoo jiruu argeera.
Fiidal Kaastiroo boqachuu isaanii oboleessi isaanii, han amma pirezdaantii Kuubaa ta’an,Raawul Kaastiroo erga ifa godhanii pirezdaantiin Yunaayitd Isteetis Baraak Obaamaan gadda itti dhagahamee ibsuudhaan ummata Kuubaati ergaa dabarseera. Obaamaan,“ Harra, gadda nutti dhagahamee maatii Fiidal Kaastirootii ibsina, Waaqnii lammiiwwaan Kuubaa akka jajjabeessu kadhanna,” jedhee walitti dhufeenyi biyyoonni lamaan barana jalqaban akka cimee itti fufuu waan danda’e hundaan bira dhabbachuudhaa waadaa galeera.


text:
NBAn (National Basketball Association) Tapha kubbaa kochoo yoo ta'u geeba fudhachuuf kan taphatamu, garee Ameerikaa keessa jiraniin. NBA'n garee 30 of keessa qaba, kan kessa 29 United States kessa yoo argamani, tokko immo Canada kessatti argama. NBAn misensaa bekkama kan USA Basketball (USAB), International Basketball Federationiin immo NBAn akka bulcha basketball United States kessa (National Governing Body (NGB))tti fudhatama argattera. NBAn gosa tapha Amerikaa kessatti professional ta'an Afureen kessa tokko dha.
Leaguen kuni bara June 6, 1946 (G.C) New York City, United States kessatti jalqabame. Yeroo duraa jalqabu maqaa Basketball Association of America (BAA) jedhamuni wamama ture. Ha'a ta'u malee leagueiin kuni ergaa National Basketball League wajjin walitti makame, autumn 1949tti National Basketball Association jedhame. Birron international fi kopha, birro guddicha Olympic Tower, 645 Fifth Avenue New York City argamu jalla bullu. Haa ta'u malle studionii akka NBA Entertainment fi NBA TV biroo Secaucus, New Jersey irra darbu.
Yeroo durraffi jalqabu NBA'n buduni 11 qaba turee, haa ta'u male itti darama akkasumas hirdhacha ergaa turee bodda hardha buduni 30 ofii kessa qaba. Buduniin tokkichi USAn alla argamu buduni Torontotti.
Boston Celtics kan jedhamani yeroo 17 NBA Finals fudhacun bekkamu. Itti anne immo Los Angeles Lakers 16, Chicago Bulls 6 fi San Antonio Spurs 5 fudhatee.
Leagueiin kuni Conference lammatti qodama. Conferenceiin lachu immo kutta yokan division sadii ofii kessa qaba. Divisioniin tokko immo buduni shan ofii kessa qaba. Qoqqodami kunis season 2004 fi 2005 jiddu jirrutti godhame.
- ↑ http://en.wikipedia.org/wiki/Boston_Celtics


text:
Obboo Dabbasaa Guyyoo ykn Obboo Abbaa Liban Dabbasaa Guyyoo ji’a Fulbaana 27,2015 Ayyaana Irreechaa Nairobi ti kambajamee oolee irratti argamuun eebba sirna ayyaanichaa akka raawateen booda gara mana isaatti galee deebi’ee akka gadi ba’een booda osoo maatiin hin beekiin bakka buuteen isaa wallaalamee hanga har’aatti dhabamee jiraachuu maatiin isaanii fi hawaasi Oromooo Nairobi gabaasu.
Obbo Dabbasaa guyyuu hayyuu fi qaroo Oromoo seenaa fi aadaa akkasumas amantii Oromoo ganamaa irratti beekumsa ol aanaa kan qabanii fi aadaa,seenaa fi afaan Oromoo guddisuu keessatti qoodaa fi gahee ol-aanaa kan qaban qaroo hayyoo Oromoo keessaa tokko.
Ummanni Oromoo bakka maraa dhabama isaanii kana irratti birmatna godhchuun waajiba waan ta’eef hawaasi keenya biyya keessaa fi alaan argama isaaf gumaacha akka kafalaniif bakka wal iyyaafataa jiraachuunis beekame.


text:
Ajajaa itti aanaan waliigalaa Waraana Bilisummaa Oromoo Gammachuuu Abbooyyee Oromoon humna waraanaa jabaa yoo qabaate naannawa Afrikaa Bahaatti kabajamee saboota ollaa isaatiifis wabii ta’a jedhan.
Waraanni Bilisummaa Oromoo Zooniin Kibbaa humna waraanaa haaraa leenjisaa ture eebbise.
Akka gabaasa Miidiyaa Arraata Biyyaalessaa Oromiyaatti humni haaraan miilana eebbifame humna lafoo, humna jajjabee fi ogeeyyii waldhaansa fayyaati.
Sirna eebbaa kanarratti seenaa Oromoo kaleessaa yaadachiisuun ergaa eebbifamtootaaf kan dabarsan Ajajaa itti aanaan waliigalaa Waraana Bilisummaa Oromoo Gammachuu Abbooyyee uummanni Oromoo gaafa ijaaramee humna lolu qabu gaanfa Afrikaatti kabajamaa fi wabii saboota ollaa isaa ture jedhan.
Keessumaa Jaarraa 16tti laafina isaa sanaan dura ture madaaluun Madda Walaabutti galee of ijaaree diina qolachuun lafaa fi nama isaa bilisoomsee yeroon kabaja isaa deeffate dhaloota keenyaafuu barnoota ta’uu qaba jedhan.
Humna jabaa qabaachuun kabaja ta’uu muuxannoo biyyoota addunyaa fudhachuun kaasanii jiru.
Erga humna diinaan cabee garuu Oromoon qabeenya isaas saaamamee warra kaaniif hafuu miti saba ofirraa roorroo qolachuu hin dandeenye ta’e jedhan.
Kana hordofee sabichi kabajaa guddina isaaf malu hin arganne, uummata osoo waan hundaan of gahaa ta’ee jiruu waan baay’ee dhabe ta’aa dhufe jedhan. Of ijaaruun carraaqqii yeroo dheeraas akka fudhatu himaniiti jiru.
Kanaaf kabajaa guddina saba keenyaa madaalu argachuuf humna keenya ijaaraa jirra jedhan qondaalli kun.
Qormaata hedduu keessa dabarree humna jabaa Oromoo kabajchiisu ijaaraa jirra kan jedhan Ajajaan Waraanichaa, ergama guddaa nu eeggattuuf loltuun WBO gootummaa, naamusaa fi kaayyoo sabummaatiin qophaawuu qaba jedhanii jiru.
Dhaloonni jaarraa 16ffaatti humna Oromoo madaalu ijaaran dirqama isaanii bahuudhaan Oromoo kabajchiisanii darbanii jiru dhaloonni keenyas faana san hordofee dirqama ofiisaa bahuu qaba jechuun waamicha godhan.
Uummanni keenya dogoggoroota keenya nu soroorsaa akka nu waliin dhaabbatu jechuunis dhaamsa uummataaf dabarsan Ajajaa itti aanaan WBO Gammachuu Abbooyyee.


text:
Qorannoon Maalif Barbaachisa?
Of-eeggannoowwan nageenya kan biroo kanneen akka talaalli fudhachuu, maaskii godhachuu fi walirraa fageenya eeggachuu iratti dabalataan qorannoo taasisuun barbaachisaadha akkasumas mala amansiisaa tatamsa'ina COVID-19 ittisuudha.
Ba'aa Manneen Barnootaa Irraa Ba'aa Hir'isuuf Walta'iinsan Hojjachuu
Washington State Department of Health, (biiroon Fayyaa Washington State) namoota qaaman argamanii karaa Learn to Return program, (Sagantaa Debi'udhaaf Barachuu) tin barataaniif haala mijataa uumuf michoota (partners) waliin hojjataa jira. Learn to Return (Ingiliffa qofa) barattoota achitti argamaniif qorannoo COVID-19 akka dhiyeessaniif manneen barnootaa gargaara.
Kanneen dhuunfaa, chaartarii fi manneen barnoota gosaa guutummaa naannichaa keessatti argaman dabalatee manneen barnootaa 300 ol ta'aniif Learn to Return dhiyeessu dhaaf, DOH Washington Office of the Superintendent of Public Instruction (OSPI), (Biiro Bulchiinsa Qajeelcha Barnootaa Washington) fi Health Commons Project bu'aaf hin dhaabbanne wajjin ta'uun hojjataa jira.
Manneen Barnootaf
Learn to Return:
- Manneen barnootaf kaffaltii malee akka ta'utti qophaa'edha
- Hirmaannan manneen barnootaa fedhiidhani
- Manneen barnootaa aanaalee tarsiimowwaan qorannoo COVID-19 kan fedhii isaanii wajjin wal gitu akka qopheessanii fi hojiitti hiikan isaan gargaara
- Aanaaleen (districts) meenuu qorannoo keessaa filatan (Ingiliffa qofa) keessaa akka filatan isaan taasisa. Kuni tatamsa'inni cimaan akka hin mudanne adda baasuf kan gargaaru qorannoo gargara baasuu of keessaa qaba
- Tarsiimowwan qorannoo taasisuu dabalatee, tarsiimoo fi mala filatamaa uumuf, deeggarsa qorannoo taasisuu hanga dhumaatti dhiyeessa
Caalmatti baruudhaf, bulchiinsi mana baruumsaa fi hojjattoonni Learn to Return Fuula Bulchiinsa & hojjattoota mana baruumsaa (Ingliffa qofa) ilaaluu ni danda'u.
Galmee wajjin manni baruumsaa aanaa keessan eegalaa (Ingiliffa qofa)
Qorannoo mana baruumsatti taasifamu mirkaneessuf Learn to Return sadarkaa hundatti argachuun murteessadha. Hirmaannan salphaatti akka taasifamu jajjabeessuf, Public Readiness and Emergency Preparedness Act, (Labsiin Qophii Hawaasa fi Qophii Balaa Tasaa) (PREP Act - Ingiliffa qofa) federaalaa danqaawwan dhorkaawwan to'annoo kanneen akka warqaa ragaa kunuunsa fayyaa malee qorannoo akka gaggeessaniif abbootii aangoo manneen barnootaf hayyama kenneera. Dabalataanis Labsiin PREP, manneen barnootaa qawaa seera fi rakkoo karaa ittisa dandeettii dhibee ittisuu itti gaafatamummaa irraa dhufu (risk through broad immunity protections from suit and liability) irraa ni ittisa.
Maatiwwan/Guddiseewwan fi Barattootaf
Learn to Return:
- Maatidhaaf baasii malee akka ta'utti tolfame
- Fedhii irratti kan hundaa'e
- Daa'imman keessan mana baruumsatti fayyummaa isaanii eega
- Qaaman argamanii barachuuf manneen barnootaa banaa akka ta'an gargaara
- Ispoortiwwan fi hojiiwwan sirna barnootatiin alaa irratti hirmaanna akka itti fufu godha
- Keeps your child's identity private
- Mucaan keessan akka itti tolutti meeshaa ittiin saamuda fuudhan (swab) osoo baay'ee gadi hin fageessin fayyadamaa
Caalmatti barachuuf, maati fi barattonni Learn to Return Fuula Maati & Barattootaa (Ingiliffa qofa) ilaaluu danda'u.
Washington State Department of Health Kutaa Oduu irraa (Ingiliffa qofa)
Maddeewwan Garaa Garaa (Ingiliffa qofa)
- Learn to Return
- Supplemental Considerations to Mitigate COVID-19 Transmission in K-12 Schools (PDF)
- PREP Act (PDF)
- Sporting Activities Guidance (PDF)
- Qajeelcha Manneen Barnoota fi Kunuuna Daa'immanii
- K-12 COVID-19 Requirements 2021-2022 (PDF)
- Bu'aa Qorannoo COVID-19 Gabaasuu
- Washington State Department of Health Kutaa Oduu


text:
Geggeessitoonni Xaaliyaanii fi baandaan sodaatanii yeroo hedduu araaraaf jaarsa itti ergaa turan. Garasuun gargaarsa uummataa fi onnee waan qabuuf shiraa fi kiyyoo isaanitiin qabamuu hin dandeenye. Roorrisaan biyya abbaa qabu gabroomfate fi baandaan biyyaa isaa saamsisuun alagaa jala kaatu ramaca caalaa isa guba ture.
Keesumaa uummanni Itoophiyaa Xaaliyaanotaan Finfinneerratti ajjeefame ijasaa duraa baduu dide. Guyyaa tokkollee osoo miila isaarra rasaasan rukutamee loltoonni harkaa dhumanii kanneen hafan ammoo isa gatanii deemanitti akkas jechuun yaadannoo isaa barreesse. “Ani Garasuudha; hojii koos xumureera; du’us giroo koo miti; kan na yaaddessu garuu Finfinneen bakki uummanni koo irratti dhume bilisa baatee osoo hin argin du’uu kooti” jedhe.
Haa ta’u malee, yeroo marfame sanatti diina jalaa ba’uun madaan isaa fayyee loltoota abdii kutatanii faca’an walitti qabuun lola itti fufe. Dhumni hojii gootummaa Garasuus lola Jimmarratti Xaaliyaanii wajjin geggeeffame. Garasuun loltoota diina kan Jimmarra buufatan marsuun yaaddesse. Loltoota Garasuun hoogganuun marfamuu cinaatti oduuun biyyatti deebi’uu mootii Hayilasillaasee fi gargaarsi Ingilaandi waan dhaga’ameef, odoo dhiigni hin dhangala’in loltoonni Xaaliyaanii warri naannicha akka harka kennan taasise. Kumaalaa Garasuunis, Hayilasillaasee fi uummata Itoophiyaa biratti gootummaa fi tooftaa lola isaanitiin hundaa olitti dinqisiifame.
Kanarraan kan ka’e, waamicha mootirraa taasifameen loltuu isaa Shawaa Lixaa kan qabsoo finiinsaa turee fi Jimmaan kan bilisa baase mara dhiisee Finfinnee deeme. Marti namaa ajajaa waraanaa biyyattii ta’a jedhee eegaa ture; innis akkanatti of beeka ture; hojiin isaas kanaa gadi miti. Mootiin garuu biyya Oromoo fudhachuun olaantummaa na dhabsiisa jechuun waan shakkeef, bulchaa konyaa Caboo fi Guraagee taasisuun muude.
Mootummaa erga tajaajilaa turee booda soorama ba’e. Sana malees, Garasuun hin dhukkubsate. Dhukkuba isaa kana ogeeyyiin biyya keessaa waan dadhabaniif, qabeenyaan isaa hundi gurguramee ilmi isaa Kumalaa Tafarraa Garasuu biyya Ingilaanditti geesse akka yaalchisu ta’e. Achittis fayyuu akka hin dandeenye waan hubataniif, gara biyyaatti deebi’e. Dhukkubni isa qabes kaanserii ture. Dhibeen kun daran itti cimee waxabajjii, 1966 lubbuun isaa dabarte.
Ulfinan jiraatti dhabe du’aatti hin barbaadu jechuun wayita lubbuun jiru bakka gootonni Itoophiyaa hundi itti awwaalaman Bataskaana Sillaaseeodoo hin taane, kan ofii isaa ijaarsise Bataskaana Cafoo Mikaa’elitti akka awwalan waan firoota isaa kakachiiseef, sirni awwaala isa achuma Maaruutti raawwatame.
Maddi: Odeffanno Hawwaasaa fi Internet irra,


text:
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee
Kutaa Lammaffaa
Barreeffama kutaa tokkoffaa keessatti qabsoon kun eessaa akka ka’e; qormaatota adda addaa fi bu’aa ba’ii meeqa keessa dabree injifannoolee gurguddoo akka galmeesse ibsamee ture. Injifannooleen qabsoon kun bara 1991 galmeesse akkuma jiranitti ta’anii; bara 1991 booda hanga sochiin uummata Oromoo bara 2015 eegaletti garuu mooraan Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) sababaalee addaa addaatiin laaffachaa akka turte; haala sana keessatti immoo wantootni qabsoo kanatti gufuu ta’an hedduun uumamanii akka turanis barreeffama kutaa tokkoffaa keessatti tuttuqamanii jiru. Barreeffama kutaa lammaffaa kana keessatti qormaatota har’a jiran ibsuun yaala.
Diinotni Qabsoo Bilisummaa Oromoo eenyu?
Qabsoon tun diinota alaa fi keessaa akka qabdu dhugaa nama jalaa dhokatuu miti. Diinote alaa bakkee lamatti baasnee laaluu ni dandeenya, Isaan kanas gaabaabatti ibsuuf:
- Isaan tokko, warra duraan nu gabroonfatan fi fuuldurattillee sana godhuuf hawwii qaban; warra sirna durii dulloomaa sana deebisuu barbaadan yoo ta’an, kan biraa immoo Wayyaanota har’a qabsoo tana dhabamsiisuu fi sanyii Oromoos duguuganii lafarraa balleessuuf warra duula nurratti bananii jiranii dha.
- Isaan biroo, warra fedhii fi dhimma mataa isaaniitiif jedhanii diinota keenya gargaaraa jiran; warra bilisummaa Oromoorraa shakkii qabanii dha. Isaan kun mootummoota biyyoota alaa keesumaayuu kan Wayyaanee duuba ykn bira dhaabbatanii waa hundaan gargaarsa godhaa turani fi ammas itti jiranii dha.
Diinota keessaa iddoo yookaan garee saditti baasnee laauun ni danda’ama. Isaanis:
- Tokkoffaa, warra diinaan bitaman, garaaf bultoota, gantoota, galtoota fi basaastota diinaaf hojjatan yoo ta’an,
- Lammaffaa immoo kallattiidhaan diina ta’uu baatanillee, arrab-lamoota, ayyaanlaallattoota, xawalwaallota, warra ejjannoo tokko hin qabne, warra kaayyoo fi galii qabsoo kanaa beekaniis ta’ee osoo hin beekin jallisanii hiikuu barbaadu; sababa kanaan afaanfaajjii uuman yoo ta’an isaan kun gufuu guddaa qabsoo kanaa ti.
- Sadaffaa, wanti biraas kan akka diina keessaatti laalamuu qabu ykn danda’u, sababadhuma fedheenuu haa ta’u warra qabsoo kanaaf dantaa hin qabne; warra olola diinaatiin salphaadhumatti moo’amani fi meeshaa diinaa ta’ani; warra rakkoo eenyummaa (identity crises qaban) al-kallattiidhaan hojii diinummaa hojjetanii dha.
Qormaatota Qabsoo Bilisummaa Oromoo har’aa
Egaa, akkuma armaan olitti gabaabinaan ibsame, diinotni QBO lamaanuu (kan keessaa fi kan alaa) qormaatota gurguddoo qabsoo kanaa ti. Diinni alaa silaa diina waan ta’eef, addaan baafatanii isaan kanaan lolouun nama hin rakkisu. Isaan kana injifachuuf humna cimaa barbaachisullee, diina addatti beekaman waan ta’aniif isaan kana adda baafachuun nama hin rakkisu jechuu kooti.
Diinni keessaa garuu dhugumatti baay’aa hamaa dha. Waayeen kun makmaaksa Oromoo tokko na yaadachiisa. Innis waayee ibiddaa yoo haasa’amu:”Diina jedhanii iraa hin fagaatan; fira jedhanii itti hin dhiyaatan” kan jedhuu dha. Diinotni QBO kan keessaas akkuma ibiddaa ti. Yoo itti siqanis, karaalee adda addaatiin qabsaa’ota dhugaa balleessuu yoo dadhaban laaffisuu barbaadu ykn qabsoo kanatti gufuu ta’u. Akka irraa hin fagaanne immoo, lammii ofii ti. Kanaafuu, lammii lammii ganu caalaa diinni hamaan jiraa ree??
Seenaa saba Oromoo keessatti, yeroodhuma Minilik biyya teenya weeraree kaasee hanga har’aatitti diinotni keenya (diinotni QBO) jabina kophaa isaaniitiin osoo hin taane, Oromumaan Oromoo bitaa as gahan. Oroomoo gantuu fi galtuu ta’antu karaa isaanitti agarsiisee uummata keenya ficcisiisaa ture, har’as jiru. Diinotni keenya kan dhufaa dabran hunduu gargaarsa biyya alaatiin taankii fi xayyaara waraanaa haa qabaatan malee, dhugumatti humnaan saba Oromoo caalanii tii miti. Kan humna Oromoo laaffisu fi humna diina alaa cimsu diinota qabsoo kanaa kan keessaa ti. Akka tokkummaan Oromoo laaffatu kan taasisanillee diinota keessaa kana malee jabina diinota alaa miti. Dhugaa dha, diinotni alaa qaawwa fi balbala diinotni keessaa uumaniin nu keessa seenanii addaan nu hiruuf carraa argatu. Isa kanatu qabsoo tanatti qormaata ta’ee akka galii ishiirraa turtu taasise.
Waayee galii qabsoo kanaa ergan kaasee, mee waan biraas kan kaayyoo fi galii QBOtti qormaata ta’an waan tokko tokko kaasuun yaala. Har’a kan baay’ee nama gaddisiisu, jaarmayota Oromoo, gareelee Oromoo fi akkasumas namoota Aktivistoota Oromoo ofiin jedhan tokko tokko yoo laalle, hiikni isaan kaayyoo QBOtiif kennan kan afaanfaajjii uumu fi uummata keenya dogongorsu akka ta’an hubatama. Akkamitti yoo jedhame,
- Tokkoffaa, biyyi teenya Oromiyaan akka humnaan weeraramte fi har’allee weerarama keessa akka jirtu waan dagatan ykn beekaatuma dhugaa lafarra jiru kana dhoksan fakkaatu. Asirraa ka’ee gaafiin Oromoo gaafii KOLONII akka hin taane fakkeessanii dhiheessuu barbaadu ykn yaalu.
- Lammaffaa, erga ka’umsa qabsoo kanaa ykn kaayyoo qabsoo kanaa jallisanii hiikan booda, isa kanarratti hundaa’uudhaan galiin isaa Abbaabiyyummaa Oromoo mirkaneessuu akka hin taa’initti dhiheessuudhaan; Oromoon Impaayara Itoophiyaa sana bilisoomsee fi diimookraatessee, akka jiraachisu fi sana keessatti ofis bulchuu danda’ee uummattoota biroo wajjinis bulchinsa waloo ijaarrachuu akka qabu ibsuudhaan; galiin qabsoo tanaas isuma kana nuun jedhu.
- Sadaffaa, gaafii uummatni keenya yeroo dheeraaf gaafachaa as gahe, keessumaayuu immoo gaafiilee Qeerroon Oromoo kaasaa jiran; osoo dhaadannoo isaan qabatanii agarsiisan ragaa ta’uu danda’anuu; dhugaa kan dhoksuuf, uummatni Oromoo jijjiirama imaammataa (policy reform) yookaanis sirna kana suphee jijjiiramni tokko tokko yoo argame akka waan Oromoon kanatti gammadee qabsoo dhiisuutti nama amansiisuu warri yaalanillee hin dhabamne.
Kan biraa wanti nama ajaa’ibu, har’a kan caalaatti hidhamu, dararamu, ajjeefamu, biyyarraa akka baqatu taasifamu, kan qabeenyi isaa saamamu, kan qayee fi lafa isaarraa buqqa’u,… Oromoo ta’ee osoo jiruu; hanga dhihoo kanaatitti uummattootni biyyattii sanaa callisuu filatanii yeroo turanitti ykn jiranitti; osoo hin yaamamin, osoo hin gaafatamin, Oromoon Itoophiyaadhaaf du’uu qaba; itti wareegamee biyyattii tana jiraachisuu qaba jechuudhaan ormaaf jedhanii uummata keenya ficcisiisuuf dogongorsaa jiru. Mee hubadhaa, Oromoon hamma biyyattii tanaaf wareegame osoo bilisummaa isaatiif wareegamee, qaata abbaabiyyummaa keenya mirkaneeffachuu dandeenya turre.
Wanti asirratti hubatamuu qabu, waan armaan olii kana hundaa yoon tarreessu, ani akka dhuunfaatitti biyyattii Itoophiyaa jedhamtu tanarraa rakkoo fi jibba qabaadhee tii miti. Kaayyoon QBO garamaleetti hiikamee galiin isaas kanuma wajjin walqabatee akka gara hin taanetti hin deemne, ka’umsa fi kaayyoo qabsoo keenyaa, dhugaa fi seenaarratti hundaa’amee tikfamuu fi ittisamuu qaba jechaan jira. Kaayyoon QBO hangafti (core objective) hiree Oromoo Oromoon ofumaaf/ofumaan murteeffachuu akka danda’u taaisuu dha. Kun firaafis ta’ee diinaaf ifa ta’uu qaba.
Hiree murteeffannaa kana keessatti immoo akkamitti fi eenyu wajjin akka jiraatu kan murteessus uummatuma bal’aa Oromoo ti. Saboonni fi Sab-lammootni biroo gargaarsa Oromoo yoo gaafatan, Oromoon gargaarsa kennu ni danda’a; osoo hin gaafatamin garuu wanti wareegama barbaachisaa hin taane kaffaluuf sababni hin jiraatu. Ormaaf ykn alagaaf du’uun dhaabbachuu qaba. Kaayyoo fi galii QBO laalchisee, qabiyyee fi dhaamsi barreeffama kanaas isuma kana.
Kutaa itti aanu keessatti dhimmoota birootiin hanga walitti deebinutti nagaatti.
Ulfaadhaa!