text:
Siyaasni Oromoo Siyaasa Qawwee, Siyaasaa Sirbaa, Siyaasa Alaabaa, Siyaasa Halluu Dibaa Ooluu fi Siyaasa Miiraa Keessa Bahuu Qaba!
Qabsoo ummatni Oromoo jaarraa tokkoo oliif geggeessaa ture yeroo ammaa kana milkaa’uu, firii horachuu eegalee jira. Kun kan ta’eef adeemsi qabsoon Oromoo ittiin deemaa ture tooftaa qabsoo duubatti hafaa fi moofaa , siyaasa jibbiinsaa, ajeechaa, walmadeesssuu, wal adamsuu fi wal takaaluu keessa bahuun gara tooftaa qabsoo ammayyaa’aa siyaasa garaagarummaa karaa nagaa fi dimokraatawaa ta’een tarkaanfachiisuu, garaagrummaa siyaasaatiin waljibbuu fi waldamsuu dhiisuu, garaagrarummaan ilaalchaa keessumeessuu fi dhimmoota nutokkomsan irratti waltumsuun eegalamuu , walkuffisanii walbira darbuu keessaa bahuun gara waliin fuuldartti tarkaanfachuutti cehuu waan eegalameefi.
Amma Oromoon hoggansa yaada mo’ataa burqisiisuu danda’uu fi ummata isaa tokkummmadhaan sochoosuu danda’u waan argachaa dhufee jira. Yeroo kamiyyuu caalaa gaaffiiwwan siyaasaa akka sabaatti qabnu hundi kallattii sirrii qabachaa dhufanii jiru. Tokkummaan Oromoo rakkoo keesssoo fi alaatiin diigamee ture irra deebiin ijaaramaa fi cimaa dhufee jira. Siyaasni Oromoo qarqaratti dhiibamee ture gara giddu galeessatti deebi’ee jira. Oromoon yaada oromaa fudhachuu fi ittiin hogganmuu bira darbee yaada haara biyya ceesisuu danda’u burqisiiuun Oromoon gahee biyya kana ijaaruu fi hogganuu keessatti qabaachuu malus qixaan bahaachuu eegalee jira.
Dirreen siyaasaa kaleessa dhipachuu isaatiin hundaa olitti kan miidhamaa ture oromoo akka ture beekamadha. Rakkinicha bu’uura irraa hubachuun dirree siyaasaa fi dimokraasii bali’isuu fi hojii gurguddaa fi qabatamtu hojjetamaa jira. Gabaabumatti oromoon dukkana keessa ture keessa gara ifa bilisummaatti cehaa jira.
Adeemsa qabsoo Oromoon hoggansa haaromsaa waliin hiriiree geggeessaa jiru biyya bittanaa’uu jala geese kan dandamachiisee tokkomsedha. Hidhamaa kan bilisa baasedha! Jaarmiyaa siyaasaa fi hayyoota sabaa rakkoo kaleessa tureen koluu galuuf dirqamanii turanillee gara biyya abbaa isaaniitti deebi’aanii siyaasa ammayaa qabsoo karaa nagaa geggeessuuf carraa akka argatan kan karaa saaqedha.
Oromoo boqonnaa qabsoo kanarra akka gahuu fi mataa isaa olqabatee akka deemu kan isa taasise tokkummaadhaan dhaabachuu fi yaada mo’ataa qabaachuu isaatiin malee humnaa fi afaan qawweetiin akka hintaane dhugaa hundumti keenya beeknudha. Qaamni kaleessa rakkina jirurraa ka’ee qabsoo hidhannoo geggeessuuf dirqamee ture, har’a bakka injifannoo argannetti, qabsoo karaa nagaa fi ammayyaa geggeessuuf haalli mija’aan uumameefi bakka jirutti, humnootni saba kanaaf qabsoofnu dhimmoota walgaragaaruu qabnu irratti walgargaarree cehuu bakka qabnutti qabsoo karaa nagaa fi hidhannoo waliin dhahaa deemuun safartuu kamiiniyyuu fudhatama hinqabaatu. Adeemsi akkasiis tokkummaa fi qabsoo Oromoo kanduubatti deebsiu malee kan gara fuula duraattti tarkaanfachiisu miti. Adeemsi waldhahaan akkasii diina Oromoof karaa yoo bane malee Oromoof faayidaa tokkollee hinqabu.
Nuti aadaan siyaasaa Oromoo akka ammayaa’u qabsaa’aa jirra. Oromoon garaagarummaa siyaasatiin qawwee walirratti kaasee akka wal dhahu, akka waljibbu, akka wal ari’u gonkumaa hinbarbaadnu. Boqonnaa kanarra kan geenye qawweedhaan miti! Boqonnaa kanarra kan geenye sirbaan miti! Boqonnaa kanarra kan geennye Haalluu dibaa ooluudhaan miti! miiraa fi sirbaan miti! Siyaasni Oromoo Siyaasa qawwee, siyaasaa sirbaa, siyaasa alaabaa, siyaasa halluu dibaa ooluu fi siyaasa miiraa keessa bahuu qaba. Siyaasni ormoo siyaasa ititaa fi bilchaataa ta’uu qaba. siyaasa yaada mo’ataa burqisiisuu, siyaasa Ummata ofii tokkomsanii beekumsaan hogganuu, yaadaan karaa bilchina qabuun mar’itanii wal falmanii mo’uu fi mo’atamuutti akka cehu qaba. . Si’achi adeemsi karaa qabsoo karaa nagaa fi qabsoo humnaa, abshaalummaa moofaatiin deemuuf yaadamu adeemsa Diddaa Gabrummaa miti. Adeemsa Diddaa Bilisummaa yoo ta’e malee… Obolaan keenya toora irraa maqaa jirtan tooratti deebi’aa! Injifannoo wareegama dhalootaatiin argannee ol’aantummaa seeraa kabajichisuun tiksuun dirqama hunda keenyaati.
Siyaasni Oromoo siyaasa miiraa keessaa bahuu qaba
Siyaasni Oromoo Siyaasa Qawwee, Siyaasaa Sirbaa, Siyaasa Alaabaa, Siyaasa Halluu Dibaa Ooluu fi Siyaasa Miiraa Keessa Bahuu Qaba!
በአስር ሺዎች የሚቆጥሩ ኢትዮጵውያን ከመላው አዉሮጳ
በነገው የፍራንክፈርት የጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዓብይ የአቀባበል ሥነ-ሥር ዓት ላይ ከሚገመተው በላይ በአስር ሺዎች የሚቆጥሩ ኢትዮጵያውያን ከመላው አዉሮጳ እንደሚታደሙ ለማወቅ ተችሏል:: በዚህ መድረክ ታዳሚዎች ለጠቅላይ ሚኒስትሩ የሚያቀርቧቸውን ጥያቄዎች ጨምሮ ልዩ ልዩ ቀስቃሽ እና አዝናኝ ዝግጅቶችም እንደሚኖሩ አስተባባሪዎቹ ገልጸውልናል :: በመኪና ከተለያዩ የአዉሮጳ ከተሞች የሚመጡ እንግዶች እንዳይቸገሩም ከ 10 ሺህ በላይ የመኪና ማቆሚያ ስፍራዎች የተዘጋጁ ሲሆን እዛው ጀርመን የተወለዱ እና ያደጉ ከ 200 በላይ በጎ ፈቃደኛ ወጣቶችም በራሳቸው አነሳሽነት ከፍራንክፈርት አውሮፕላን ማረፊያ ጀምሮ ወደ ስታዲየሙ አቅጣጫ የሚያመሩ የአውቶቡስ እና የባቡር መስመሮችን ለዝግጅቱ ታዳሚዎች በመጠቆም የበኩላችውን ድጋፍ እንደሚያደርጉ ታውቋል:: መስማት ለተሳናቸው ወገኖችም የዝግጅቱን ሂደት በምልክት ቋንቋ የሚያብራሩ አስተርጓሚዎች ተመድበዋል:: አቶ ዘለዓለም ደበበ የኮሚቴው የሚድያ እና ሕዝብ ግንኙነት አስተባባሪ አጠቃላይ ለነገው ዝግጅት በጀርመን ነዋሪ የሆኑ ኢትዮጵያውያን እንግዶቻቸውን በክብር ለመቀበል ከፍተኛ ርብርብ እያደረጉ መሆናቸውን ነው የነገሩን ::
በመላው አዉሮጳ ነዋሪ የሆኑ ኢትዮጵያውያን በአገሪቱ ለተጀመረው ሁለንትናዊ ለለውጡ ያላቸውን አጋርነት በነቂስ ወተው እንዲያሳዩ በውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ሚኒስትር ዴኤታ እና የጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዓብይ አህመድ አቀባበል ዓብይ ኮሚቴ ሰብሳቢ አምባሳደር ብርቱካን አያኖ ጥሪ አቅርበዋል::
በአዉሮጳ በሚኖሩ ኢትዮጵያውያን ታሪክ የመጀመሪያ ይሆናል በተባለው እና የልዩነት እንዲሁም የጥላቻው ግንብ ፈርሶ በፍቅር እና በአንድነት የለውጥ ስሜት በዲያስፖራ የሚኖሩ ወገኖች በሚሰባሰበቡት ታላቅ ሕዝባዊ ጉባኤ ከ25ሺ በላይ ከመላው አዉሮጳ የተውጣጡ ኢትየጵያውያን ከጠቅላይ ሚንስትር ዶክተር ዐቢይ አሕመድ ጋር በመወያየት በሀገራቸው የዴሞክራሲያዊ ሥርዓት ግንባታ እና ሁለንተናዊ ልማት ላይ በሚሳተፉበት መንገድ ላይ እንደሚመክሩ ታውቋል።
Dhibee Kintaarotii
Hawaasa keessatti dhibeen kintaarotii kallattii dogongora ta’een hubatamee jiraachuu isaa hubadheen jira.namootni dhibee kanaan yoo qabaman akka abaarsa yookin dheekkamsa waaqayyootti ilaalu.tokko tokko inumaa maqaa dhibee kanaa dhahuu kan sodaatanis ni jiru. namootni kuun immoo akka dhibee kaansariitti ilaalu.garuu dhugummaan isaa maalii? mee haa ilaallu.
=>dhibeen kintaarotii (haemorroids) maali? dhibeen kun dhibee naannoo qaama gadi taa’umsa( hudduu)(anus) kanaa irratti yookin keessan gadi bahu yoo ta’u innis kan dhufu ujummoolen dhiiga deebisan( dilatation of venous vessels of anal region ) yoo dirri isaanii diriirudhaan ujummoolen kun dhiigan guuttamaniidha.. kanaaf dhibeen kun kan uumame ujummooleen dhiiga deebisan(veins) dhiigan guttamanii dhiigni isaan keessaa achitti yoo walitti qabamuudha.
=>namni dhibee kana qabu malattoolee akkamii irratti mullata? dhibeen kun dhibee namoota umuriin isaanii 45-65 jidduu jiru irratti kan baay’atu dha. namni dhibee kana qabu wantoota armaan gadii of irratti arga.
-gadi teesuma (stool)(bobbaa) isaa irratti ykn waraqata ittin qulqulleefatu irratti dhiiga diimaa arguu. kuni mallattoo isa jalqabaati
-akka tureen immoo yeroo mana fincaanitti fayyadamu qaama gadtessuma isaa keessan wanti gadi bahu isatti dhagahama.(pile)
– qaamni gadi taa’umsaa baay’ee isa hoosisuu jalqaba(itching or pruritus)
-akka tureen immoo qaamni gadi bahu kun erga bobbaa isaa fixateen booda ofiin ol deebi’uu dhisee gaduma bahee hafuu jalqaba .amma dhiigni dhukkubbii qabu bahuu jalqaba.yeroo mana fincaanii fayyadamu baay’ee isa dhukkubuu jalqaba.
=>kintaarotiin gosa meeqatu jira? gosa lamatu jiru.inni tokko kintaarotii keessaa inni biroo immoo kintaarotii alaa jedhamuun beekkamu.kintaarotiin keessaa(internal haemorroid) kan jennu gara keessa qaama gad teessuma keenyatti kan uumamuudha. kintaarotiin alaa(external hemorroid) kan jennu immoo gara ala ykn gara qaama gadi teessuma gara gadi aanutti kan uumamuudha.
=>wantootni dhibee kintaarotiif nama saaxilan maali fa’a? dhibee kanaaf wantootni nama saaxilan baay’ee yoo ta’an muraasa isaanii mee haa ilaallu.
-goga garaa (constipation) isa yeroo dheeraa.
-furdina(obesity) keessattuu namoota garaa cooman.
-namoota dhibee tiruu qaban(liver disease and portal hypertension)
-alkoolii baayinaan dhuguu.
-ulfa(pregnancy)
-dhibee nama qofaasisu isa yeroo dheeraa( chronic cough)
-dhibee sukkaraa(diabetic mellitus) qabaachuu
-umuriidhan dullummaa fi fkk fa’a
=>dhibeen kun yaala qabaa? eeyyee. namni mallattoowwan armaan oliiti ibsame qabu yaallamuu ni danda’a. yaalli dursa qorichaa fi haala jireenyaa fooyyesuu yoo kanaan hin taane immoo opirashiniidhan dhibee sirraa’udha.nyaata muduraa fi kuduraa baayinaan akka nyaatu gorfama(waan goga garaa dhoowwaniif), bishaan hoo’adhaan qaama gadi teessuma isaa akka dhiqatu,waraqata akka hin fayyadamne,fi qorichotni akka bobbaa isaa laafisefii salphaatti bahuuf godhanii fi hoosisa akka dhiisu goadhan ni keennamaaf.yoo qaamni gadi bahee ofii isaatii ol hin deebine ta’e. fi dhiigni baay’ee ta’e opirashinin akka yaallamu ta’a.
=>kanaaf walumaa galatti dhibeen kintaarotii kaansarii miti, namarraa namatti hin darbu,namni kamiyyuu dhibamuu danda’a,abaarsa waaqayyoo miti, yaallamanii fayyuun ni danda’ama,keessattuu fuduraa fi muduraa( high fiber diet) nyaachun of irraa ittisuun ni danda’ama.dhiirris durbis dhibamuu ni danda’u.
–dhibeewwan mallattoo akanaa qaban kan biroos waan jiraniif qoratamanii gargar baafachuun gaaridha.
galatoomaa.
Dhaabbata bilisummaa falasxiin
Dhaabbanni Bilisummaa Falasxiin Beekamtii Israa’eliif kennee ture kan haqe tahuu beeksise
Odeeyfannoo
October 30, 2018
Koreen Jiddu galeessaa Dhaabbata Bilisummaa Falasxiin (PLO) kora guyyaa lamaaf Ramallaah keessatti geggeessaa ture xumuruun ibsa baaseen, dangaa bara 1967 irratti hundaayuun hanga Israa’eel Biyya Falasxiin magaala guddoo isii Al-Quds/Jerusalem waliin beekamtii guutuu kennitutti, beekamtii Israa’eliif kennee ture kan uggure tahuu beeksise.
Koreen Jiddu galeessaa PLO akka jedhetti, bulchiinsi Falasxiin dhimma nageenyaa irratti waliigalteen Israa’eel waliin godhamee ture kan haqame yoo tahu, waliigalteen dhimmoota diinagdeetis yeroodhaaf kan uggurame tahuu beeksise. Dabalataanis Waligaalteen Oslo Accord jedhamuun beekamu kana booda bu’aa kan hin qabne tahuu labse.
Dhaabbatichi murtii kana kan fudhateef Walii galteewwan kunniin gama Israa’eliin kabajamaa waan hin jirreef tahuu ibse. Murtiin dhaabbatichaa kun hujii irra kan oolu Prezdaant Mahmuud Abbaas fi koree hujii raawwachiiftuu PLO’tiin yoo fudhatama argate qofa tahuu gabaasni arganne ni ibsa.
Yoo haatimanaakee garaatti baattu akkamitti kunuunsita
1. Akkuma ulfaa’uu ishii barteen akka gammachuun guddaan sitti dhaga’ame itti himi. Tarii karoora kee malee dhufe ta’a; garuu
karoora rabbii malee hin dhufne. Accept it!
2. Danda’aa ta’i. Haati manaakee yoo ulfooftu amalli ishii ni
jijjiirama. Gaafii ni gammaddi; gaafii immoo sababuma malee lafaa
katee boossi. Kana kan fidu hoormoonii qaama ishii keessaa
jijjiiramu malee rakkoo ishii miti.
3. Akka ofii kee garaatti baatteetti jiraadhu. Kana jechuun fkn yoo
dooktarri ishii buna hin dhugiin jedheera ta’e atis waliin dhiisi. Bira
teessee dhugdee akka itti dhaga’amu hin godhiin. Alkoolii, fi kkf
illlee akkasuma.
4. Gara mana yaalaa yoo ishiin deemtu yeroo hunda waliin deemi.
Uumaa rabbii ta’ee ishiin garaatti baatte malee mucaan gaafa
dhalatu qixxeedha. Waan salphaa miti kun hedduu sitti gammaddi.
5. Akkuma dur yeroo hin ulfaa’iinii sana akka ishiin bareeddu itti
himi. Yoo ulfooftu haati manaakee qaamaan kan duraa irraa
baay’ee jijjiiramti. Kanaaf jecha akka iji kee ammallee ishii irra jiru,
akka sitti bareeddu beekuu barbaaddi. Sin gaafattu, utuma ishiin
sin gaafatiin itti himi.
6. Yoo dhukkubaatti cinaa dhaabadhu. Dubartoonni ulfaa 75% kan
ta’an morning sickness ni dhukkubsatu. Nyaanni yoo nyaatan garaa
hin taa’u oldeebi’a. Atimmoo zinjibila danfisii kenniif.
Hiriira har’a kaaba biyyaatti tahaa oole
Hiriirri har’a kaaba biyyattii keessatti godhamee oole yoo cuunfamee laalamu farra haaromsa kanaati. Tigraay irraa haa eegallu. Lakkoofsi hiriirtotaa xiqqoo tahuyyuu kaayyoon isaa hoggansa amma jiru irraa rakkoo qabaachuu dha. Barattoonni keenya Tigraay irraa ala deemnaan ni ajjeefamu kanaafuu alatti hin erginu jechuun gahummaa fi of kenniinsa hoggansa Dr. Abiy irratti gaaffii uumuu dha. Cuunfaan miira jaraa mootummaan federaalaa kun kan dhaabate dhiiga ilmaan Tigraayiin waan taheef, hanga gaheen ilmaan Tigraay bakka olaanaa duraa sanitti hin deebinetti mootummaan kun nagaan jiraachuu hin qabuu dha. Kana ammoo ifatti dhaadannoo isaanii irratti afaan jaraa fi Ingliffaan katabatanii mul’ataniiru.
Hiriirri magaalota naannoo Amaaraa keessatti geggeeffamee ooles akkasuma farra hoggansa haaromsaa kana ture. Dheebuu lafa saammachuu fi dheebuu aangoo siyaasaa biyyattii harkatti galfachuu guddaatu keessatti mul’ate. Hiriirri kun kan sabboonummaan Amaaraa daangaa dabree itti mul’ate dha. Hoggansi Dr. Abiyyi Amaaraaf bakka addaa yoo hin kennine, gaaffii jaraa hundaaf yoo deebii quufsaa hin kennine humnaan sosso’anii galii isaanii dhaqqabuuf qophaahuu akeekkachiisan. Hiriira kana keessatti wanti ifatti mul’ate kan biraa noonnoo Tigraay waliin wal ciniinsa hamaa keessa seenuu jaraa ti. Lafa Walqaayitii fi Raayyaa yoo seeraan nuu kennamuu baate humnaan cabsinee deeffanna dhaadannoon jedhu bal’inaan dhagahameera.
Gama biraan MM Dr. Abiyyi daaw’annaan naannoo Amaaraatti har’a godhaniin maqaa dhahuu baatanis gaaffii hiriiricha keessatti ka’aa jiruuf deebii kennaniiru. Dheebuu hiriirtotaa sana dubbii imbocii isa Xaanaa weeraree dhuunfataa jiruun wal fakkeessanii ibsan. ”Ana qofa jechuun waliin kufuutti nu geessa, kanaafuu akka imbooc kana tahuun nun baasu” deebiin jedhu kallattiidhaan hiriirtota dhaadachaa oolan sanaaf akka tahe ifatti beekama.
Cuunfaa sochiilee gama kaabaa kana irraa wanni hubannu, hawaasa lamaanuu (Amhara & Tigray) keessaa warri baranne jedhu hoggansa haaromsaa kana gufachiisuuf karaa mata mataa isaanii fiigaa jiraachuu dha. Sababni isaa ammoo hoggansi muummeen waan saba isaaniirraa tahuu dhabeefi. Dandeettii Dr. Abiyitti ni amanu tahuyyuu, waan inni Oromoo taheef qofa mootummaa isaa irratti rakkoo uumuuf gamaa gamanaa baroodaa jiru. Hiriira waamanii didichuu fi qawwee furmaata godhachuun hoggansa kana gufachiisuuf hojjechuu dha. Namni an Oromoo dha jedhu aggaammii gama kaabaan mul’ataa jiru kana laalee hoggansa kana tumsee waliin hin dhaabatu taanaan lafeen gootota Oromoo ofii kufanii guyyaa kana fidanii isa waraana.
ሰበር ዜና
አደጋ በደረሰበት የነዳጅ ማመላለሻ ተሽከርካሪ ውስጥ በህገ ወጥ መንገድ ሲዘዋወር የነበረ በርካታ የጦር መሳሪያ ተገኘ በአማራ ክልል በገንዳ ውሀ ከተማ አስተዳደር አደጋ ደርሶበት በተገለበጠ የነዳጅ ማመላለሻ ተሽከርካሪ ውስጥ
በህገ ወጥ መንገድ ሲዘዋወር የነበረ በርካታ የጦር መሳሪያ ተገኘ።
ተሽከርካሪው ከሱዳን ወደ ኢትዮጵያ ሲጓዝ የነበረ ሲሆን፥ በገንዳውሀ ከተማ አስተዳደር በተለምዶ ኢንዱስትሪ መንደር በሚባል አካባቢ በትናትናው ዕለት ፍየል አድናለሁ በሚል ምክኒያት በመገልበጡ አደጋ ደርሷል።
በዛሬው ዕለትም የከተማ አስተዳደሩና የወረዳው የጸጥታ ሀይሎች ባደረጉት ፍተሻ መሰረት 97 ክላሽን ኮፍ፣ 1 ሺህ 291 የቱርክ ሽጉጥ እና 3 ብሬን መገኘቱን የመተማ ወረዳ ኮሙዩኒኬሽን ጉዳዮች ጽህፈት ቤት አስታውቋል።
Hiriira Tibbanaa
Hiriirri tibba kana Oromiyaa keessatti gaggeeffamaa jiru injifannoo dhufeef gufuu ta’uu malee kan nu ceesisu akka hin taane hayyoonni Oromoo himan.
Dr. Indaaluu Fufaa, Gargaaraa Piroofeesaraa Buzaayyoo Daggafaa fi Dr. Tasfayee Shifarraaw akka jedhanitti rakkoolee xixiqqoo gattaa’anii maritanii hiikachuun danda’amuuf daandiitti bahuun barbaachisaa miti jedhaniiru.
Oromoon yeroo amma biyya gaggeessaa jira. Hiriirichi sadarkaa qabsoo uummanni Oromoo irra gahe kan madaalu miti jedhaniiru.
Yeroon kun yeroo yaada mo’ataadhaan taa’anii wal falmanii biyyaa fi Afriikaa hoogganuuf qophaa’an malee yeroo itti wal burjaajjessan ta’uu akka hin qabnes dhaamaniiru.
Naannoo Benishangul Gumuzitti leenjii loltummaa
Benshangul Gumuziitti namoonni seeraan alaa bosoona keessatti leenjii loltummaa kennaa turan 10 to’annaa poolisii jala olfamuun himame. Kana duras ummata naannichaa irratti miidhaa qaqabsiisuuf Aanaa Asoosaa bosoona ganda Gabgan keessatti shakkamtoonni 51 osoo leenjii loltummaa fudhataa jiranu to’annaa jala olfamanii turan. Ammas leenjiistoonni namoota aanaalee adda addaa irraa filuun leenjisaa turan kunneen, eeruu ummataatiin to’annaa jala olfamuufi poolisiniis qorannoosaa atattamaa xumuree seeratti kan dhiyeessu ta’u ittaanaa Komishiinara poolisii naannichaa Komaandar Naggaa Jaarraa eeruun midiyaaleen biyya keessaa gabaasan.
Adurree ykn Bashoo
Adurreen mana keesa yeroo jiraattu dhukkuba toksoplasmoosis jedhamu kan pirotozuwa toksoplasma gondi jedhamuun dhufu gara namaatti dabarsiti. dhukkubichi kan daddarbu udaan (bobbaa) adurree tuttuquun yoo tahu, dubartiin ulfa qabdu hunda caalaa dhukkubicharraa of eeguu qabdi, sababni isaas dhukkubichi karaa hidda handhuraatiin gara ulfa garaa jiruutti waan darbuufi. daa’imni haala kanaan dhukkubichaaf saaxilame rakkoon fayyaa adda addaatu isa mudatuu dandaha. fkn:
-mataan garmalee guddachuu (hydrocephalus)
-rakkoo sammuu (mental problem) fa’aaf ni saaxilama.
AKKAMIIN OFIRRAA ITTISNA?
1.Adurreen mana keesa kan jirattu yoo tahe qulqullina isii sirritti eeguu
2.bakka bultii adurree guyyaa guyyaan qulqulleesuu
3.dubartiin ulfaa adurree tuttuquus ta’ee mana isii qulqulleesuu irraa of qusachuu qabdi
4.erga bobbaa adurree qulqullesinee booda harka keenya sirriitti samunaan dhiqachuu.
Godina Wallaga lixaa keessatti walitti bu’iinsa hidhattoota adda bilisummaa oromoo fi makkalaakaya
Nuuralhudaa:
Walitti Bu’iinsa Loltoota WBO fi Waraana Mootummaa jiddutti uumameen lubbuun nama 8 galaafatame
Odeeyfannoo,
October 29, 2018
Godina Wallaggaa Lixaa keessatti Makkalaakayaa fi hidhattoota Adda Bilisummaa Oromoo jiddutti walitti bu’iinsa uumameen, lubbuun namoota hedduu kan bade tahuu maddeen gabaasan. Guyyaa kaleessaa Aanaa Beegii ganda Gabaa Khamiisa fi ganda Laaloo jedhamutti lolli cimaan akka ture odeeyfannoon naannicha irra arganne ni mul’isa. Waraanni mootummaa Ooraalii 20 ol tahu guyyoota dabran keessa gara magaalaa Beegii kan seene tahuunis beekameera. Namni naannichaa irraa dubbifne akka nuuf himetti, guyyaa kaleessaa aanicha keessatti dubartii takka dabalatee namoonni 8 ajjeefamanii jiru.
Jiraataan naannichaa kun akka jedhutti, sababni walitti bu’iinsa kanaa mootummaan loltoota WBO hidhannoo hiikkachuusaadhaaf yaalii godhaa jiru hordofuun waldhabdee uumameen akka tahe nuuf ibse. Waraanni Makkalaakayaa kaampiilee WBO aanichaa keessa jiran irratti haleellaa cimaa kan raawwataa jiru akka tahee, loltoonni ABOtis waraana makkalaakayaa irratti miidhaa cimaa kan dhaqqabsiisan tahuun gabaafamee jira. Walitti bu’iinsa kana hordofuun Godina wallaggaa Lixaa aanaalee heddu keessatti yeroo amma daandiileen kan cufaman tahuunis beekamee jira.
Odeeyfannoo kana mirkaneeffatuuf qondaaltota aanichaa keessaa nama tokko bilbilaan kan dubbisne yoo tahu, namni eenyuuman isaa akka ibsamu hin barbaadne kun, rakkoon nageenyaa cimaan aanicha keessa jiraatuu fi walitti bu’iinsa uumameen lubbuun namaa dabruu nuuf mirkaneesse. Dabalataanis hanga ammatti rakkoo loltoota mootummaa fi WBO jidduu jiru furuuf gama bulchiinsa Godinaa fi naannoo irraa tarkaanfiin kan hin fudhatamin tahuu nuuf mirkaneesse.
በቻይና በሌሊት ወፍ ላይ ከኢቦላ ጋር የሚመሳሰል ቫይረስ መገኘቱ ተገለፀ
በቻይና ከኢቦላ ጋር
ተመሳሳይነት ያለው ቫይረስ በሌሊት ወፍ ላይ መገኘቱ ጥናት
አመለከተ።
“መንገላ” የሚል ስያሜ የተሰጠው ቫይረሱ አደገኛ ነው የተባለ ሲሆን፥
በቻይና ዩዋን ግዛት የሌሊት ወፍ ላይ መገኘቱ ነው በጥናቱ
የተገለፀው።
ቫይረሱም በሰዎች ላይ ከፍተኛ የሆነ ትኩሳት እና ህመም ሊያስከትል
የሚችል መሆኑን ነው ኔቸር ሚክሮባዮሎጂ መጽሄት ላይ የታተመው
ጥናት ያመለከተው።
የሌሊት ወፎቹን የበራሄ ልዩነት እና ያሉበትን መልክአ ምደር ማጥናት
ቫይረሱ ወረርሽኝ እንዳይሆን እና የሚያደርሰውን ጉዳት ቀድሞ
ለመከላከል እንደሚያስችልም ነው ተመራማሩዎች ያስታወቁት።
“መንገላ” የሚል ስያሜ የተሰጠው ቫይረስ ሳይሰራጭ በፊት በጥናት
መለየቱ በቻይና ከተሰሩ ጥናቶች ጠንካራው እንደሚያደርገውም ነው
የተነገረው።
ተመራማሪዎቹ በቀጣይ በሚያከናውኑት ጥናት “መንገላ” ቫይረስ ወደ
ሌሎች ዝርያዎች መተላለፍ ይችላል?፤ የሚተላለፍ ከሆነስ በምን
መልኩ፤ የሚለውን ለመለየት እንደሚሰሩ ገልፀዋል።
ምንጭ፦ http://www.upi.com/Health
Mootummaan Sudaan Naannolee Biyyatti Heddu Keessatti Labsii Yeroo Muddamaa Labse
Suudaan keessatti kufaatii maallaqaa fi qaala’iinsa
jireenyaa hammaataa dhufe hordofuun, lammiileen biyyattii
guyyoota afran dabraniif mormii geggeessaa kan jiran yoo
tahu, mootummaan Suudaan mormii guutuu biyyattii
keessatti babal’ataa dhufe kana too’achuudhaaf labsii
yeroo muddamaa labsuu ibse. Haaluma kanaan magaalaa
Khartuum dabalatee hanga ammaatti naannoolee afur
keessatti labsiin yeroo muddamaa hujii irra kan oole tahuu
gabaasni arganne ni mul’isa.
Ministeerri barnootaa ol’aanoo fi Qorannoo Saayinsii Sadiq
Al-Hadi ibsa kenneen, mormii biyyattii keessatti babal’ataa
dhufe waliin walqabatee yuunivaristiiwwan bulchiinsa
naannoo Kartuum keessa jiran hundi cufamuu beeksise.
Haaluma wal fakkaatuun, kutaalee White Nile, Gadariif fi
Naannoo Kaabaa keessatti manneen barnootaa hundi kan
cufaman tahuu gabaasni Anaadooluu Niiwus irraa argame
ni addeessa.
Mootummaan mormii ummataa kana too’achuudhaaf
tarkaanfii cimaa kan fudhatu tahuu kan akeekkachiise
tahus, guyyaa hardhaatis kutaalee biyyattii heddu keessatti
ummanni daandiiwwanitti bahuun dallansuu cimaan mormii
kan itti fufe tahuun beekkameera. Mormii cimaa biyyattii
keessatti dhoohe kana hordofuun, mormitoonni Khartuum
dabalatee magaalota heddu…
View original post 26 more words
Dubartii qaroo dhabeeyyii taatee teeknoolojii qaro-dhabeeyyii gargaaru uumaa jirtu
Chiyeko Asakawa balaa lafa bishaan daakaatti isheerra
gaheen umurii 14’tti qaroo ijashee dhabde. Waggootii
darban soddomaaf teeknoolojii jireenya namoota qaro-
dhabeeyyii fooyyeessu hojjechaa turte.
“Yeroon jalqabe teknoolojiin gargaarsa kennuu hin jiru ture,”
jettii lammiin Jaappaan Dr Asakawa.
“Of danda’e odeeffannoo dubbisuufi ofiikoon lafan
barbaadee deemuu hin danda’un ture.”
Wantootni isheen keessa dabarte kun baruumsa ‘computer
science’ namoota qaro-dhabeeyyiif kennamu akka barratuuf
ishee kakaaseera.
Sana booda kaampaanii koompiitara omishu IBM jedhumu
keessatti hojii eegaltee, sadarkaa barumsaa doktireetii
ishees achumatti argatte.
Miidhaa narra gaheen ijakoo dhabus biyya koo hin
jibbine
‘Garee san keessatti fudhatamuu ni feena’
Addunyaa keessatti teeknoolojii marsaritii sagaleen
fayyadamuu dandeessisuu isa jalqabaa namoota uuman
keessaa isheen tokkodha.
Ogeessota teeknoolojii biroo waliin ta’uun namoota qaro-
dhabeeyyii gargaaruuf hubannoo teeknolojii qabdutti
fayyadamuun meeshaalee adda addaa uumuu barbaadu.
Dr Asakawa teeknolojii ‘NavCog’ jedhuumu uumteetti.
Teeknoolojiin kun bilbila irraa sagaleen kan to’atamu yeroo
ta’u namootni qaro-dhabeeyyiin mana keessaa bilisaan
akka socho’an gargaara.
“Sirriitii yoo nu gaggeessuu baateyyuu, hedduu nu
gargaara,” jetti gartuu Badhaasa Noobel shan kan mo’atte
Dr Asakawa.
Ameerikaa keessatti wiirtulee hedduufi Tookiyootti immoo
iddoo tokkottii ‘NavCog’ sadarkaa yaalii irra jira.
Uummattatti dhiyeessuufis qophiin xumuramaa akka jiru
IBM dubbateera.
Amma maal kalaqxe?
Hojiin ulfaataa Dr Asakawa inni itti anuu kalaqa amma
irratti hojjataa jirtu ‘korojoo AI’ jedhamudha.
Teeknolojiin kun nama qaro-dhabeessa tokkoo fakkenyaaf
buufata xiyyaaraa keessaatti gaggeessuufi odeeffannoo
yeroo balaliinsa akkasumas geeddarumsa jiraachuu
danda’u irratti odeeffannoo kan keennuu danda’udha.
Korojoon kun mootora mataasaa waan qabuuf ofiin
socho’uu danda’a, kaameeraa nannoo isaa ittiin to’atu
qaba, akkasumas teknoolojii fageenyaa safaruu danda’u
‘Lidar’ jedhamu of keessaa qaba.
Yemmuu gulantaa gamoo ittiin yaaban bira ga’amu, lafa ol
kaasame akka baatamu korojoon kun nama fayyadamaa
jirutti ni beeksisa.
Maddi:-barruu bbc
Dubbii himtuu waajjira ministira muummee akkamiin waamu?
Dubbii himtuu Waajjira Ministira Muummee Billeenee
Siyyuum ammaan achi maqaa isaanii qofaan waamaa
jedhe waajjirri isaanii.
Ergaa miidiyalee hundaaf Kamisa ergameen dubbi himtuu
waajjirichaa jecha Afaan Amaaraa ‘Weyzaro’ ykn Weyzarit’
jedhu dura aansanii waamuun dogongora jedheera.
Kanas, miidiyaalee hawaasummaa irratti namoonni dubbii
ijoo godhataniiru.
Xalayaan waajjirri Ministira Muummee miidiyaaleef erge
maaliif Billanee Siyyuum ‘Weyzaro’ ykn ‘Weyzarit’
jedhamanii waamamuu akka hin feene hin himne.
Namoonni marsaalee hawaasaa irratti yaada kennan
hedduun garuu bultii horachuufi horachuu dhiisuu walin wal
qabsiisanii jiru.
Jechi Afaan Amaaraa ‘Weyzaro’ jedhu dubartii bultii horatte
waamuuf kan oolu yoo ta’u jechi ‘Weyzarit’ jedhu ammoo
dubartii bultii hin horatiin waamuuf oola.
Afaan Oromoon hoo?
Jechi Afaan Oromoo yeroo mara dubartoota waamuuf oolu
‘Aadde’ jedhu hiika kanarraa adda ta’e qaba jedhu
Yunivarsitii Finfinnetti barsiisaa Afaan Oromoofi Og-Barruu
kan ta’an Obbo Qulqulluu Ijoo.
Afaan Oromoo keessatti Aadde jechuunis ta’e Obbo
jechuun itti gaafatamummaafi sadarkaa manguddummaa
irra namoota jiran agarsiisuuf oola jedhu.
“Aadde jechuun durba ta’uu ykn heerumuufi heerumuu
dhiisuu waliin waan wal qabatu miti, Obbo jechuunis
akkasuma” jedhu.
Akka hayyuun Afaanii kuni jedhanitti hiiki Afaan Amaaraa
‘Weyzaro’ ykn ‘Weyzarit’ jedhu Afaan Ingilizii keessa kan jiru
‘Mrs ykn Miss’ jedhuun wal fakkeenya qaba.
Maddi:-BarruuBBC
Qubeellaan waadaa attamiin namummaa dubartootaa xiqqeessa?
Oggeettin tarsiimoo miidiyaa Matilde Suwesun, aadaan
qubeellaa waadaa kennuu shamarraan kan midhuu akka
ta’e amanti.
Shaakallii kun dhaabachuu qaba jechuun maaliif
geddaramsi jiraachu akka qabu sagantaa ‘BBC 100
Women’ jedhamuuf barreesiteetti.
Kana dura hoggaa lama heruumeera, kana boodas
heerumu nan danda’a garuu qubeellaa waadaa barbaadees,
qabaadhees hin beeku.
Qubeellaan waadaa yaadaa wal qixxummaa dubartootaa
kan mormudha jedheen amana. Yaadaa dubartii of
dandeessu ta’uu qabdi jedhu mormuun dubartiin qubeellaa
kana qabdu kan namaa ta’uu ishee ibsa.
Dabalataanis qubeellaa waadaa gati jabeessa
kaawwachuun dubartii tokkoof kabaja ykn ulfina kenna
jedhamee yaadama.
Faayidaa buna dhuguun fayyaa keenyaaf qabu
Dhalli nama buna
dhuguu kan eegale jaarraa 15 ffaa dha as akka ta’e
ragaan mul’isa. Yeroo ammaa kana akka addunyati
bunni dhugaatiiwwan hedduminaan dhugaman keessa
tokko ta’uu ni beekkama.
Faayidawwan buna kun mee maal fa’a?
1.Dhukkuba sukkaara ittisuuf. Qorannoon heddu kan
mul’isu bunni dursee dhukkuba sukkaara (type-2
diabetes mellitus) nurra ittisuu akka danda’uudha.
Dhukkuba sukkaara yeroo amma akka addunyaati nama
miiliyoonni 300 oltu ittin rakkata. Namni buna dhugu
carraa dhukkuba kanaan qabamuu parsantii 23-50tiin
gadi buusa.
2. Carraa dhukkuba onnee fi dhiiguu sammuu keessatti
hir’isa. kara tokkoon dhukkubni onnee fi dhiiguun
sammuu keessattii(stroke) walqabataa waan
ta’eef;dhukkuba sukkaara yoo ittisu dhukkuba onnee fi
dhiiguu sammuu keessattis ittisa. karaa biratiin ammoo
waldhahuu rukkutaa onnee(heart rythm disturbance) kan
dhukkuba onneetii fi dhiiguu sammuu keessatiif sababa
ta’uu maluu nurra dhorka.
3.Dhukkuba narvii nurra ittisuuf. Buna dhuguun dulluma
keessa dhukkuboota narvii dhufu malan ittisa kunis :
Madaala qaama eegachuu dadhabuu,maasha
alee qaamaa garmalee kotoonfachuu,qaamaan
hoolachuu fi deemsaan qususu..kun waliigalatti”
parkinson’s disease” jedhama.
Dandeettii waa yaadachuu dhabuu ykn waa hunda
irranfachuu..”Dementia/Alzheimer’s disease “jedhama.
Dhukkubootni lameen kun keessumatuu namoota umriin
isaanii 65 ol ta’e irratti mul’atu. Dhukkuboota yaaluuf
rakkisaa ta’aniidha. Namooni buna dhugan carraan
dhukkuboota kanaan qabamuu ofirra ittisu.
4.Kaansarii ittisuuf. Qorannoon kan agarsiisu namootni
buna dhugan carraan kaansarii tiruutiin qabamuu
parsantii 40 gadi yoo busu,carraa kaansarii mari’imaanii
parsantii 15 niin gad buusa.
Bunaa fi nagaa hin dhabinaa!!
Pirezidaantiin MNO obbo Lammaa Magarsaa ummata keenya dhiifama gaafanna jedhan
Pirezidaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo
Lammaa Magarsaa rakkoon naannoo Benishaangul
Gumuziifi Lixa Oromiyaatti uummame uummanni hedduun
miidhamuusaaf dhiifama gaafanna jechuun marii dhaabbilee
siyaasaa Oromoo har’a gaggeeffame irratti dubbatan.
Rakkoon naannoo Benishaangul Gumuziifi Lixa Oromiyaatti
uummame uummata keenya baay’ee miidheera kan jedhan
pirezidaantiin naannoo Oromiyaa Obbo Lammaa Magarsaa
miidhaan uummata irra ga’e isaan gaddisiisuu himan.
ODP, ABO fi KFO’n haala nageenyaa tibbannaa naannoo
Oromiyaa ilaalchisun marii jaarmiyaalee siyaasaa har’a
taasifameen cinaatti ibsa waliinii kennaniiru.
Hiriira Oromiyaa: Mormii mootummaa moo gaaffii
mirgaa?
‘Akka biyyaatti itti fufuufis diigamuufis yeroon
cee’umsaa kun murteessaadha’
Itti gaafatamaan Poolisii Godinaa rasaasaan rukutama
Pireezidaant Lammaa, komiin uummanni mootummaan
yeroodhaan nuuf hin qaqqabne jedhee dhiyeesse komii
sirrii ta’uu isaatin uummata keenya dhiifama gaafanna,
hiriirri bahames hiriira sirriidha jennee amanna jechuunis
dubbatan.
Yeroo qaqqabuufii qabnutti qaqqabuu dhiisuu keenyaan
uummatni miidhaa cimaaf saaxilameera kan jedhan Obbo
Lammaa Magarsaa “rakkinichi bal’aa ta’uusaa yeroo
hubanetti gama gargaarsaatinis ta’e gama nageenyaan
uummata cinaa dhaabbachuuf yaalii guddaa taasisaa jirra”
jedhan.
Rakkoon kun dhimma naannoolee lamaa ta’uu isaatin
mootummaa federaalaa walin ta’uun qaamolee uummatni
akka ajjeefamu fi buqqa’u taasisan akkasumas kan
qabeenya saaman seeratti akka dhiyaatan fi olaantummaan
seeraa akka mirkanaa’uf hojjechaa akka jiran
preezidaantichi himan.
“Gara fulduraattis uummata keenya walin mari’annee
wantootni ifa goonu baay’een ni jiru” jedhan.
Dura taa’aan kongirasii federaalawaa Oromoo Dr Mararaa
Guddinaa rakkoolee nageenyaa mul’atan furuuf uummatni
Oromoo tokkummaan walin dhaabbachuu akka qabu
dubbatan.
Kana malees dhaabbileen siyaasaa Oromoo qabsoo
uummata Oromoo afaanin qofa osoo hin taanee hojiidhaan
agarsiisuu danda’u qabu jedhan.
Hayyu dureen ABO Obbo Daawud Ibsaa gama isaaniitin
mootummaan gaafiwwan hiriira tibbanaa irratti ka’aa
turanif beekkamtii kennuunsaa sirrii dharakkoon nageenyaa
karaa Baha, Lixa, Kibba fi kibba bahaan mul’atu dhiibbaa
maqaa daangaatin uummata Oromoo irratti taasifamaa jiru
dha jedhan.
Gochaa kanas dhaaboleen Oromoo walin ta’uun ni
maseensina jechuun dubbatan.
Gama biraatin garuu rakkoon dhaabolee siyaasaa Oromoo
gidduutti mul’atu dhimma dhaaboliin walin mari’achuun
irratti walin hojjetanidha jedhan.
Haati gadaamessi arjoomameef daa’ima fayya qabeessa deesse
Bara Faranjootaa 2016 Saa’oo Pooloo Braaziilitti yaala
baqassanii wallaanuuu sa’aa 10 fudhatee fi sanaana
boodas deeggarsa yaalaa daa’ima horachuu
taasifameefin amma haadha daa’imaa taatetti.
Gadaamessa dubartoota 39f dubartoota biroorraa
dabarfameen daa’imman 11 akka dhalatan ragaaleen
yaalaa ni agarsiisu.
Gadaamessi dubartoonni lubbuun isaanii ega darbeen
booda dubartoota birootif dabarfame 10 hin milkoofne.
Gadaamessi amma daa’imaan milkaa’e garuu, kan
dubartii umriin ishee 40n keessa jirtu, kan sadi deessee
fi rakkoo dhiiguu sammuu keessatiin kan lubbuun ishee
darbeeti.
Dubartiin gadaamessi arjoomameefii haadha daa’imaa
taate fi amma umriin ishee waggaa 32 ta’e, rakkoo
“Mayer-Rokitansky-Küster-Hauser syndrome” qabdi.
Dhibeen kunis dubartoota 4,500 keessaa takkarratti kan
mudatu yammuu ta’u, qaama saalaa dubartootaatii
kaasee amma gadaamessaatti kan miidhudha.
Gadaamessi arjoomamee fi qaamni walhormaataa
ulficha akka hin miine dooktaroonni hordoffii gaarii
gochaafii turaniiru.
Deeggarsa yaalaa taasifameen booda killeen daa’ima
ta’uu danda’uu fi duraan baafamee olkaa’ame baatii 7
booda deebi’ee gadaamessatti akka galu taasifame.
Saa’oo Poolootti Hoospitaala daas Kliiniikaas keessa
kan hojjetan Dooktar Daanii Ejzeenbarg akka jedhanitti,
gadaamessi dubartoota lubbuun jiranirraa arjooman
argamu carraa dubartoonni rakkoo gadaamessaa qaban
daa’ima horachuu ni dabala jedhaniiru.
Maddi; BBC
ሰበር ዜና
ሜቴክ የ150
ቢሊዮን ብር የውጪ ኮንትራት
መፈረሙ ታወቀ (የሰነድ
ማስረጃ
የሜቴክ ኃላፊዎች ከፍተኛ ዘረፋና ሌብነት የፈፀሙት
ግን ከሀገር ውስጥ ይልቅ ከውጪ ሀገራት ድርጅቶች
ጋር በሚፈፅሙት የግዢ ስምምነት አማካኝነት ነው።
ሆኖም ግን ሰሞኑን በእነ ሜ/ጄ ክንፈ ዳኘው ላይ
የቀረበው የክስ ማስረጃ ስመለከት የወንጀል
ምርመራው በዋናነት በሀገር ውስጥ ግዢዎች ላይ
ትኩረት ያደረገ ነው። ከዚህ አንፃር ከሜቴክ ጋር በተያያዘ
የሚካሄደው ምርመራ በሚፈለገው ደረጃ እየሄደ
አይደለም የሚል ስጋት በውስጤ ተፈጥሮ ነበር። ዛሬ
ጠዋት ልክ ከእንቅልፌ ስነቃ በፌስቡክ የመልዕክት
አድራሻ የደረሰኝ መረጃ ግን በጉዳዩ ላይ የነበረኝ ስጋት
ወደ ግራ መጋባት ስሜት ቀይሮታል።
በእርግጥ መረጃው የተላከው ከወራት በፊት ነው።
በፌስቡክ በየዕለቱ ብዛት ያላቸው መልዕክቶች
ስለሚደርሱኝ የተወሰኑትን ሳላያቸው ያልፋሉ። ዛሬ
ጠዋት ታዲያ ውስጥ አዋቂው “ምነው ባለፈው አመት
ሐምሌ ወር ላይ የሜቴክን ጉድ የሚያሳይ ሰነድ ልኬልህ
ዝም አልክ?” የሚል ማስታወሻ ሲልክልኝ ወደኋላ
ተመልሼ መልዕክቶቹን መፈተሸ ጀመርኩ። ለካስ
ከወራት በፊት የሜቴክን የአምስት አመት ስትራቴጂክ
ዕቅድ እና የሜቴክን የግዢ ስምምነት የመረጃ ቋት
(Data base for Contract Agreement )
ልኮልኛል።
ከሜቴክ ሰራተኞች ሾልኮ የወጣው የግዢ ስምምነት
የመረጃ ቋት እ.አ.አ. ከ2010 – 2012 ዓ.ም ባሉት
ሦስት አመታት ድርጅቱ የፈፀማቸውን የውጪ ኮንትራት
ውሎች በዝርዝር ይዟል። በዚህ ሰነድ “የውጪ
ኮንትራት” (Foreign Contract) በሚል ርዕስ ስር፤
የውል ቁጥር፣ የውል ዓይነትና ሁኔታ፣ የተዋዋለው
ድርጀት ስምና አድራሻ፣ የኮንትራቱ ዋጋ እና የአከፋፈል
ሁኔታ፣ ውሉ የተፈረመበት እና የፀደቀበት ቀን፣… ወዘተ
በዝርዝር ያሳያል።
ከላይ በተጠቀሰው የሰነድ ማስረጃ መሰረት ሜቴክ
እ.አ.አ. ከ2010 – 2012 ዓ.ም ባሉት ሦስት አመታት
ውስጥ ብቻ 244 የውጪ ኮንትራቶችን ፈፅሟል።
ከእነዚህ ውስጥ 189 የውጪ ኮንትራቶች የሚከፈለው
ዋጋ በዶላር ወይም ዩሮ ተገልጿል። በኮንትራቱ ዋጋ
ያልተገለፀባቸው 55 የውጪ ኮንትራቶች ያሉ ሲሆን
ከእዚህ ውስጥ 48ቱ ኮንትራቶች የተፈረሙበት ቀን
ተገልጿል። 4 ኮንትራቶች አለመፈረማቸው የተገለፀ
ሲሆን የተቀሩት 3 ኮንትራቶች ደግሞ መፈረም ወይም
አለመፈረማቸው አልተገለፀም። የዋጋ መጠናቸው
ከተገለፀባቸው ኮንትራቶች ውስጥ 179 ኮንትራቶች
መፈረማቸው የተገለፀ ሲሆን 6 ደግሞ አመፈረማቸው
ተገልጿል። የተቀሩት 4 ኮንትራቶች ደግሞ መፈረም
ወይም አለመፈረማቸው አልተገለፀም
Dhukkuba Toonsilii
Toonsiliin qaama keenyaa keessaa
waan akka gumaa foonii ulaa
qoonqoo keenyaa keessatti argamu
yoo ta’u, xuraawaa fi jarmoonni
garaa garaa akka gara ujummoo
qilleensaa keenyaatti hin seenne
kan calaalee hambisuuf
gargaarudha.
Dabalataniis farra jarmootaa illee
oomishuun kan jarmoota nurraa
dhorku keessaa toonsiliin isa tokko.
Yeroo tokko tokko garuu osuma loluu
harka kenna, ofumasaatii iyyuu
infekshiniin isa qabata, waan ta’ee
yeroo kana kan dhukkuba toonsilii
jedhamuuf saaxilama.
Dhukkubni toonsilii yookan huuba
qoonqoo jedhamu kun kan nama
qabu orgaanizimoota xixiqqoo
keessattuu baakteriyaa fi vaayirasii
irraa yoo ta’u dhukkuba kana
namatti fiduudhaan baakteriyaan
sadarkaa tokkoffaa irratti argamu
baakteeriyoota istireptokokus
jedhaman dha.
Dhukkubni toonsilii baayyinaan nam
ga’eessa caalaa daa’imman kan
hubuudha.
Dhukkubni toonsilii yoo nama qabu
mallattoolee hedduu argisiisuu
danda’a.
kanneen keessaa; dhukkubbii
qoonqoo (harsassee), mormi
dhukkubuu, yoo afaan bananii
ilaalan harsasseen garmalee
diimachuu, mataa dhukkubsuu,
dhagna gubuu, nyaata jibbisiisuu,
gurra
dhukkubsuu, foolii afanii balleessuu,
xannacha dhiitessuu fi kkf.
Daa’imman irratti mallattoowwan
kana hundaa eeguu hin qabnu,
balaqqamsiisuu fi garaa dhukkubsuu
qofaan of ibsuu danda’a waan
taheef.
Yaala isaa ilaalchisee sababa
ka’umsa toonsilis sana irraatti
hundaa’uudhaan qoricha
barbaachisuu), qoricha liqimsamuun
yaalamuu, haga tonsilii kutanii
baasuutti kennamuu danda’a.
Dhukkubni kun garmalee waan
daddarbuuf namni dhukkuba
kanaan qabame haga mana yaalaa
deemee fayyutti warra kaanitti
qufa’uu, haxxiffachuu, osoo harka
sirriitti hin dhiqatiin waliin
nyaachuu dhiisun maatii kan biraat
akka hin dabarre gargaara,
keessumaa daa’imman.
Qoricha mana yaalaa nuuf kennam
guutummaatti fudhannee fixuu
baannaan rakkoo biraa irra nu
buusa.
Rakkoo toonsilii irra darbee qaamot
biraa akka onnee fi kalee irra
miidhaa waan geessisuuf gara mana
yaalaa deemuun dirqama.


c: text/html

text:
Ministara Ittisa Biyyaa Itiyoophiyaa fi Itti-aanaa Dura-taa’aa Paartii Dimookiraatawa Oromoo yokaan ODP, Obbo Lammaa Magarsaa waliin geggeessamee fi Paartii isaanii irraa deebii kenname har’a dhageessanii jirtu jennee abdanna. Kabajamoota dhaggeeffatoota keenyaa, as irratti wanna tokko ifa gochuu feena. Ministara Ittisaa Biyyaa, Obbo Lammaa Magarsaa waliin gaaffii fi deebii geggeessame VOAn akka hin tamsaasamne murteessee jira jedhamee oduun dogoggoraa Miidiyaa Hawaasummaa irra facaasame murtii VOA waliin gonkumaa kan wal hin simanne tahuu hubachiisuu feena.
Naamusni gaazzexeessummaa VOA yokaan Raadiyoo Sagalee Ameerikaa ka murteessee lafaa qabu irratti hundaa’uudhaan gaaffii fi deebii hiikkaa guddaa qabu tokko ennaa geggeessinu yokaan oduun akkanaa ennaa nu dhaqqabu qaama gama biraa irraa deebii argachuu fi madaalawummaa sagantichaa eeguuf carraaqqii gochuu fi yeroo fudhannee deebii itti barbaaduun amala hojimaata keenya yeroo maraa ti. Gaaffii fi deebii Obbo Lammaa Magarsaa tursiisuuf murtaa’uunis kana irraa addatti waan tahe miti.
Guddaa galatoomaa!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Godinaa Qellam Wallaggaa fi Wallagga Lixaa aanalee fi magaalaalee tokko tokko keessatti tajaajilli bilbilaa fi interneetii addaan cituu isaatiin maatii keenya argannee dubbisuu irraa danqamne jedhan, namoonni hagi tokko.
Hoogganaan Biiroo Dhimmoota Komunikeeshinii Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Geetaachoo Baalchaa ammoo "Tajaajilichi addaan cituusaa quba hin qabu,” jedhan. Dhimma kanarratti hooggantoota Itiyoo-Telekom irraa deebii argachuuf yaaliin goone ammaaf hin milkoofne.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
Godina Harargee Lixaa aanaa Hawwii Guddininaa araddaalee Taa’oo fi Ibsaa jedhaman keessatti torban darbe humnoonni Somalee Itiyoopiyaa irraa ta’anii fi hidhatan haleellaa raawwataniin manneen uummataatti ibdidd qabsiisanii lubbuun namaa baduu gabaasuun keenya ni yaadatama.
Ibsa muummichi ministeeraa H/Maariyaam kennanii fi Haala yeroo ammaa aanaa Hawwii Guddinaa fi Daaroo Labuu keessatti mul’ataa jiru ilaalchisee itti gaafatamaa waajjira kominikeeshinii godina Harargee Lixaa Obbo Abdurazaaq Ahmed Kan muummichi ministeeraa H/Maariyaam Dassaalen walitti bu’iinsawwan uumamaniin rakkooleen nagaa fi tasgabbii biyyattii jeeqan uumamuu dhaan lubbuun namaa baduu, uummanni qe’ee ofii irraa godaanuu fi qabeenyaan barbadaa’uu ibsa kelleessa galgala kennaniin baduu lubbuu lammiiwwaniif gadda itti dhaga’ame ibsanii maatii fi firoottaniif jajjabinan hawwa jedhan.
Muummichi minsiteerichaa Harargee lixaa aanaa Daaroo Labuu ganda Gaadilloo keessaa lammiiwwan Somaalee Itiyoophiyaa nageenya isaaniif jecha buufata poolisii naannoo sana keessa buufatnii turan irratti ajjeechaan jamaa raawwateera jedhan. Obbo Abdurazaaq garuu buufata Araddaa ti malee buufata poolisii miti jechuu dhaan namoonni achi keessa buufatanii turan lammiiwwan somaalee Itiyoopiyaa uummata waliin nagaan jiraataa kan turan jedhan. Ajjeechaan raawwatame sun nama dhuunfaan malee uummata araddaalee keenyaa bakka hin bu’u jedhaniiru.


text:
Hidhamtoonni Oromoo mana hidhaa keessaa baafamuun ajjeefamuu
Oromoota manneen hidhaa impaayerattii garaagaraa keessatti hidhamanii gidirfamaa jiran baasuun ajjeesanii bakkeetti gatuun, kutaalee Oromiyaa danuu keessatti LMKII’n raawwatamuun amaleeffatamee jiru, Giddu-gala Oromiyaa, Lixa Shaggar, Ona Gindabarat keessatti ammas irra-deebiin, galgala edaa (Roobii Fuulbana 15, 2021) Oromoonni sadii (3) mana hidhaa keessaa baafamuun ajjeefamuu.
Saamicha Dureeyyii Oromoo irratti raawwatamu
Saamichi hidhattootaa fi kaabinoota MKII’n, Kaaba Oromiyaa, Konyaa Walloo keessatti Dureeyyii Oromoo irratti, qabata gargaarsa WBO’n raawwatamu, tibbana akkaan hammaatee jiraachuu.
Namaa-horiin hongeen miidhamaa jiraachuu
Namaa horiin Booranaa, daafii dheerachuu hongee fi addaan citiinsa gargaarsa dhaabbilee mit-mootummaan miidhama hamaaf saaxilamanii jiraachuu.
Kan Uummanni Oromoo Booranaa beelaa fi hongeen waxalamaa jiru, aangawoonni MKII konyaa sanii garuu rakkoo mudatee jiru furuu mannaa, Hawaasa Oromoo dirqisiisuun, leenjii ispoortii hin malle, kan umurii fi saala hin foonee fi, Safuu fi Aadaa Oromoo cabse akka leenji’an taasisaa jiraachuu.


text:
Finfinnee, Caamsaa 24/2014 (TOI) – Mootummaan Naannoo Oromiyaa rakkoolee Oomishaafi raabsa simintoo keessa turan furuuf hojjetaa jiraachuu Ittaanaan Aanaan Preezdaantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Awwaluu Abdii ibsan.
Sirni waliigaltee oomishaa fi raabsa simintoo Mootummaa Naannoo Oromiyaa,Waarshaalee fi Baankii Siinqee gidduutti bakka Ministirri Ministeera Albuudaafi Inarjii Injineer Taakkalaa Uumaa, Preezdaantiin I/A Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Awwaluu Abdii Pirezidaantii Baankii Siinqeefi Hojii gaggeessitoonni Waarshaalee 10 argamanitti raawwachuu ragaan waajjiraa Preezidaantii naannichaarra argame ni mul’isa.
Warshaaleen simintoo sa’aatii 24:00 hojjechuun oomishaafi oomishtummaasaanii dabaluu akka qaban Obbo Awwaluu Abdiifi Ministirri Ministeera Albuudaa Injiinar Taakkalaa Uumaa ibsa waloo kennaniin eeraniiru.
Oomishasaaniis karaa waldaalee seeraan gurmaa’anii qofa fayyadamtootaaf gatii madaalawaan bal’inaan dhiyeessuun qaala’iinsa gatii simintoorratti mul’atu tasgabbeessuu akka qaban hubachiisaniiru.
Rakkoo nageenyaa naannawa warshaaleefi dhiyyeessii galteewwan oomisha simintoo mirkaneessuuf mootummaan naannichaa xiyyeeffannaan hojjechuun sirraa’aa jiraachuus ibsameera.
Humnootaafi ejentoota cancala gabaa dheeressanii gatii hinmalle dabaluufi oomisha miliqsuun qaala’iinsa gatii hammeessan adeemsicha keessaa baasuun akka barbaachisu eeraniiru.
Haalli geejibaasaas karaa Ejensiin Geejibaa Oromiyaa mijeessuun kan raawwatamu ta’uu ibsaniiru.
Naannolee biroonis muuxxannoo Oromiyaa kana fudhachuun rakkoo oomishaafi raabsa simintoorratti mul’atu furuuf hojjechuu akka qaban himameera.
Sababa nageenyatiin oomishaaf oomishtummaan akka gadi hin buune hojjetaa jiraachuu kaasaniiru.
Qaamolee rakkoo uuman irratti tarkaanfiin keessa deebii hin qabne fudhatamaa jiraachuu addeessaniiru.
FBC


text:
Seensa İimaanaa-Kutaa 1
Akka lugaa Arabiffaatti iimaana jechuun tasdiiq (dhugoomsu) fi dhugaan amanuudha. [1] Akka shari’aatti immoo imaanni dubbii qalbii fi arrabaa, hojii qalbii fi qaamaa kan of keessatti hammateedha. Dubbii qalbii yommuu jennu wanta Rabbiin beeksise dhugoomsu fi dhugaan itti amanuudha. Fakkeenyaf, Jireenya fi tokkichummaa Rabbitti amanuu, Qiyaamatti amanuu fi kkf. Hojii qalbii yommuu jennu immoo kanneen akka jaallachuu, iklaasa qabaachu (niyyaan Rabbiif ta’uu), obsuu, Rabbiin irratti hirkachuu, galata galchuu, sodaachu fi kkf. Dubbii arrabaa jechuun immoo wanta qalbiin amanan labsuu, dubbachuu, itti waamu fi eegudha. Fakkeenyaf, ash’hadu an laa ilaah ila Allah wa ash’hadu anna Muhammadan rasuulullah jedhanii ragaa bahuu fi namoota itti waamu, zikrii gochuu fi kkf. Hojii qaamaa yommuu jennu immoo kanneen akka salaataa, karaa Rabbii irratti qabsaa’u, namoota dadhaboo gargaaru, namootaf tola oolu fi kkf. [2]
Kuni seensa imaanati. In sha Allah dameewwanii fi hundeewwan isaa gara fuunduraatti kan ilaallu ta’a. Yeroo baay’ee imaanni geeybi (wantoota ijaan hin mul’annee fi fagoo) waliin kan wal qabatee fi irratti hundeefameedha. Namni wantoota geeybi kanatti yoo dhugaan amane, hojii fi adeemsi isaa daandii qajeelaa irra ta’a. Geeybitti amanuuf nafsee teenya qopheessu fi xurii geeybitti akka hin amanne nu taasisan irraa qulqulleessu qabna. Kana gochuuf qaamolee miiraa, sammuu fi wantoota naannoo keenyatti argaman beeku qabna. Barreefamni armaan gadi kuni kitaaba “al-aqiidatul Islaamiyyatu wa ususuhaa”[3] jedhu irraa kan cuunfamedha. Haa jalqabnu…
Dandeetti Hubannaa Ilma namaa
Ilma namaa keessa dandeetti hubannaa guddaatu jira. Garuu wantoonni hubataman kunniin baay’een isaanii keessa namaatii kan burqan osoo hin ta’in alaa kan dhufaniidha. Kanaafi, dandeettin hubannaa namaa foddaa (maskooti) wantoota alaa ittiin ilaalu qaba. Foddaawwan kunniin qaamolee miiraa shanani. Isaaniis: qaama miira argitu- ija, qaama miiraa dhageetti (gurra), qaama miira fuunfachuu (funyaan), qaama miiraa dhandhamuu (arraba) fi qaama miiraa tuquu (gogaa). Wantoota qaamoleen miiraa kunniin gara daandeetti hubannaatti dabarsan irratti hundaa’e sammuun boca wanta sanii uuma, ni hubata, ni ijaara, bu’uura waliigalaa lafa kaa’a, wantoota wal fakkaatan wal bira qaba. Kanaan alaa fi wanta kana caalu gochuu hin danda’u.
Fakkeenyaf, namoonni ballaa ta’anii dhalatan osoo hanga feene haallu barbaanne itti finne, fakkii haallu kanaa sammuu isaanii keessatti kaasu hin danda’an. Adiin, gurraachi, diimaa fi kkf maal akka ta’an waan hin beekne fi ijaan waan hin argineef.Haaluma kanaan namoonni gurri isaanii hin dhageenyi sagalee addaan baafachu hin danda’an, foddaan sagalee seensisu waan cufameef.
Gabaabumatti nafseen wantoota addunyaa keessa faca’an kan hubattu karaa foddaa ishiitin. Foddaa kanaan addunyaa naannawa ishii jiran ilaalti. Osoo foddaan kuni jiraachu baate silaa homaa hubachuu hin dandeessu, wallaalummaa guutuu keessatti hafti turte. Foddaan kunniin qaamolee miiraa shanani.
Hanqinnaa Qaamolee Miiraa nu bira Jiran
Qaamoleen miira nuti qabnu hanqinna baay’een kan marfamaniidha. Wantoota hunda addunyaa keessa jiran qaamolee kanniin qofaan beeku hin dandeenyu. Fakkeenyaf, osoo meeshaan hamma ho’aa argisiisu (termometriin) jiraachu baate, silaa akkamitti hamma ho’aa (tempirechara) beeknaa? Osoo miykiroskoopin jiraachu baate silaa akkamitti jarmiwwan xixxiqoo ijaan hin mul’anne jiraachu isaanii beeknaa? Wanti meeshaan ammayyaa fi qaamoleen miiraa keenya bira hin geenye lakkaawame hin dhumu. Osoo uumamtoota hundarra caalle jirru ee baay’ate hanqinni keenya!
Daangaa Qaamolee Miiraa
Wantootaa naannoo keenya jiran beekuf karaan tokkichi itti fayyadamnu qaamolee miirati. Garuu qaamoleen miiraa kunniin foddaa gababoo ta’aniidha. Hammaa fi akkaatan kanneen daangefamaniidha. Kanaafu, “ijaan waan hin argineef ykn sagalee waan hin dhageenyef, ykn qaamolee miiraa birootin waan wal hin qabanneef” qofa wantoota haqaan addunyaa keessa jiran, “Hin jiran.” Jechuun mormii kijibaa mormuun nuuf sirrii miti. Qaamoleen miira keenya hammaa fi akkaatan daangefamoo waan ta’aniif.
Hammaan daangeefamoo yommuu jennu wanti tokko fageenya qaamolee miiraa keenyaf hayyamamee keessaa yoo bahe, qaamoleen miira keenya wanta san hubachuu irraa dadhaboo ta’u. Fakkeenyaf qaama miiraa argituu (ija) irraa akkuma wanti tokko fagaatun, hammi wanta sanii ija keenya keessatti xiqqaataa adeema hanga ilaalcha keenya irraa badutti. Garmalee yoo nurraa fagaate san booda arguu hin dandeenyu. Qaamni miira dhageettis haaluma kanaani.
Akkaataan daangefamoodha yommuu jennu immoo karaa qaamolee miiratin wanta tokko hubachuuf ulaagaaleen (haal-dureewwan) guuttamu qaban jiraachu qabu. Fakeenyaf qaamni miira argituu wanta tokko arguuf ifa barbaachisa. Ifni yoo dhabame wanta san arguun hin danda’amu.
Addunyaa tana keessa qaamolee miiraa keenyan kallatiin osoo wal hin qunnamiin wanti tokko jiraachutti dhugaan kan itti amannuu baay’etu jiru. Jiraachu wanta kanaatti kan amannu karaa guduunfaatin (conclusion). Kana jechuun sababa wanta tokkoo erga itti yaanne booda, wanti akkanaa ni jira jennee guduunfu ykn goloobudha. Fakkeenyaf, osoo mana keessa jirtu, namni wayii balbala mana keeti dhadhaya (rukuta). Rukuttaa kana dhagayuun namni wayii ni jira jechuun guduunfita (goloobda). Sagalee namticha kanaa hin dhageenye ykn isa hin argine. Akkamitti namni jiraachu beekte ree? Karaan ati ittiin beektu, balballi ofiin of rukutuu waan hin dandeenyef namni wayii akka jiru dhugaan ni amanta.
Asitti namoota sammuun isaanii xiqqoo taate odeefannoo hundee hin qabne fi dhugaa hin taane irratti hundaa’un dhugaa jiru fudhachu didan osoo hin ilaalin bira hin dabarru. Akkana jedhu: nuti wanta qaamoleen miiraa keenyan bira hin geenye jiraachu isaa hin amannu ykn harka hin kennuunifi.” Akka waan qaamoleen miiraa isaanii wantoota addunyaa guutuu keessa jiru haguuganii fi beekan isaanitti fakkaata. Mee seenaa kana haa ilaallu:
Mulhidoota (warroota jallatanii) gowwummaa isaanii keessa dhama’an kanniinif mucaan xiqqaan ifa uumama isaatiin deebii gahaa deebiseef. Akkana jedhe namtichi jallataan (eetistiin): wanta tokko hanga ijaan arginutti jiraachu isaatti hin amannu. Hanga isa biratti argamnutti malee harka hin kenninuufi.” Hanga jiraachu Rabbii bira gahuutti fakkeenya kijibaa dhiyeessu itti fufe. Ergasii akkana jedhe: Nuti Khaaliqa (Rabbiin) hin arginu. Kanaafu Inni hin jiru.” Mucaan cal’isaan caafi teessummaa irra taa’u, nama jallataa kanaan akkana jedhe, “Yaa barsiisaa! Sammuu ati ittiin yaadaa jirtu hundi keenyaa argaa hin jirru. Kanaafu ati sammuu hin qabdu jechuudha.” Namtichi kafaree achumaan dhama’ee moo’atame. Rabbiin namoota zaalimtoota hin qajeelchu.
Al-Khayaalu wa Huduuduhu (Boca wanta tokko sammuu keessatti kaasu fi daangaa isaa)
Wanta tokko kan fuundura keenyatti hin argamne yaadan ijaaru fi fakkii isaa sammuu keenya keessatti bocu dandeenya. Haa ta’uu malee, nuti hanga feene fakkii (suuraa) barbaanne sammuu keenya keessatti haa bocnu, kutaalee qaamaa addunyaa keessa jiran walitti maxxansuu malee wanta biroo hojjachuu hin dandeenyu. Kutaalee kanniin karaa qaamolee miiratin arginee jirra. Garuu kutaalee qaama walitti maxxansuun boca ykn suuraa addaa fi tokko ta’e sammuu keessatti kaasna.
Kanaaf wanta addaa addunyaa keessa hin jirre mee akka fakkeenyatti haa dhiyeessinu. Suuraa beelladaa adda ta’e sammuu keessatti haa kaasnu. Suuraan kuni koola 20 qaba, gariin isaanii sinbirroo irraa, gariin isaanii nyaata irraa, gariin isaanii immoo baalaa irraa, gariin isaanii immoo warqii, meeti fi kkf irraa haa jennu. koola hunda jiddu ija qaba. Ijji tunniin aannanii fi damma irraa kan ijaarramteedha. Ammas, suuraa addaa kana hanga feete kutaalee qaamaa adda addaa itti dabaluun adda taasisi. Amma suuraa yaadaa kana kutaalee isaa akka siif ibsinu koottu. Hundee uumama suuraa kanaa irraa yommuu kaanu, kutaalee qaamaa tokkollee kan addunyaa keessa hin jirree fi qaama miiraa keetin hin hubanne bocu ykn kaasu hin dandeenye. Hunda isaatu wanta argite irraa kaate suuraa addaa kaaste.
Wanta darbe kana yommuu guduunfinu: suuraan (fakkiin) sammuu keenya keessatti bocamu, wantoota qaamoleen miiraa hubataniin kan daangefameedha. Hanga feene dandeettin suuraa addaa sammuu keessatti bocu nuuf haa kennamu, haqiiqaa (dhugaa) wanta tokko hanga naamunaa (fakkeenya) isaa arginutti bocu hin dandeenyu. Fakkeenyaf, namni xiyyaara hojjachuu kan danda’e sinbirroo qilleensa keessa balalitu irraa ka’eeti.
Kanarraa ka’uun suuraa dhugaa Malaykootaa, Jinnii fi kkf sammuu keessatti bocuu fi kaasu hin dandeenyu. Sababni isaas, qaamolee miiraa keenyan wanti argine hin jiru. Zaatni Rabbii (subhaanahu wa ta’aalaa) immoo kan kana hunda caaludha. Akkamitti Zaata Rabbii olta’e, fakkaata hin qabne fi waa hundarra Guddaa ta’e sammuu keenya keessatti yaadu dandeenyaa? Kanaafi,gamnoonni durii akkana jedhu: “Kullu maa khaxara bibaalika fallahu bikhilaafi zaalika- wanti hundi sammuu kee qaxxaamuru, Rabbiin faallaa wanta saniiti.” Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa fakkaataa wayitu hin qabu. Wanta sammuu namaa qaxxaamuruun gonkumaa wal hin fakkaatu.
Sammuu fi daangaa isaa
Sammuun addunyaa miiratin kan daangefameedha. Addunyaa geeybi irratti murtii hin qabu. Wanta ijaan hin argine ykn gurraan hin dhageenye “akkana akkana jira” jedhe murteessu hin danda’u. Akkasumas, ragaa malee, “Wanti ijaan hin mul’anne hin jiru” jechuun mormuu hin danda’u. Sammuun wanta addunyaa guutuu keessa jiru hubachuu waan hin dandeenyef. Wanti inni hubatu fi beeku baay’ee xiqqaadha. Fakkeenyaf, samiin tuni daangaa qabdi moo hin qabdu? jechuun of gaafanna. Sammuun daangaa samii dhaqqabuu hin danda’u. Kanaafu, wanta ijaan argan guutumaan guututti hubachuu irraa dadhabaa kan ta’e, wanta geeybi hubachuu irratti akkamitti dandeetti qabaa? Imaamu Shaafi’iin (Rabbiin rahmata isaaf haa godhuu) akkana jedha: “dhugumatti akkuma ijji daangaa dhumaa qabdu, sammuunis daangaa dhumaa qaba.” Akkuma wanti tokko yommuu garmalee fagaatu ijji arguu hin dandeenye, wanti sammuu irraa fagoo ta’ees sammuun bira gahuu hin danda’u.
Wanta darbee haala armaan gadiitin guduunfun ni danda’ama:
- Qaamoleen miiraa nu bira jiran daangefamoo waan ta’aniif wantoota jiran hunda bira gahu hin danda’an.
- Dandeettin suuraa sammuu keessatti kaasu wanta qaamoleen miira nutti fidan irratti kan hundaa’e fi daangefameedha.
- Sammuun keenyas akkasuma daangefamaadha. Qaamolee miira fi sammuu daangefamaa kanatti fayyadamuun, haqa addunyaa keessa jiru ” ijaan waan hin argineef” hin jiru jedhanii mormuun wanta ilma namaatif maluu miti.
Kanaafu, akkamitti wanta ijaan hin mul’annee fi fagoo ta’ee (geeybii) jiraachu isaa beeknaa? Karaa adda addaatin beekna. Isaan keessaa: sababa ilaalun guduunfaa irra gahuu, odefannoo dhugaa, uumamaanii fi kan biroo. In sha Allah torbaan bal’innaan ilaalla.
Kitaabban Wabii:
[1] Nuurul iimaanii wa zuluumatu nifaaqi-fuula 7
[2] Madaarija saalikiin-1/114, Imaam ibn al-Qayyim
[3] al-aqiidatul Islaamiyyatu wa ususuhaa By Abdurahmaan Hasan Madiniyyi, fuula 15-24


text:
Dirree Dhawaa fi Haroomaayaa gidduu kan jiru naannoo gaarreenii fi dachii gad jedhaan bakka wal arguu qabee hanga sulula naannoo Affaar jirutti torban tokko keessa yeroo afur kirkirri lafaa mudhachuu isaa Yuniversitii Finfinneetti profeesera kan ta’an Attaalaay Ayyelee mirkaneessaniiru.
Rekter Iskeelii 4.5 kan qabuuf kirkirri lafaa guddaatu mudate kan jedhan profeser Attaalay, sochiin isaa hanga Dirree Dhawaa fi magaalaa Hararitti dhaga’amuu isaa dubbataniiru. Arfan kun qofti kan dhaga’ame ta’uu ennaa ibsan, walumaa gala 10 mudachuu isaaa dubbataniiru.
Yuniversitii Finfinneetti waaltaa qorannaa dachee fi saayinsii Hawaatti daayirktera kan ta’an profeeser Attaalaay, Ayyelee, kirkirri lafaa sun magaalaa dhaa alatti mudate jedhaniiru.
Itti dabaluu dhaanis Haromaayaa fi Samaraatti kan argamu buufanni galmee ragaa biraa odeffannoon ennaa argamu daran beekuun kan danda’amu ta’uu profeeser Attaalay ibsaniiru.
Kana dura Itiyoophiyaa keessatti kan mudatan kirkiraawwan lafaa boodatti deebi’anii yaadachuu dhaan naannoo Affaar keessatti irra deddeebi’uun mudachuu isaa profeser Attaalaay ibsaniiru.


text:
Daldalli siyaasaa woyyaaneen dirree Sikkoo fi Mandoo irraatti taphataa jirtu haalduree tokko malee fashalaa’uu qaba!
=>
Godinni Arsii Lixaa fedhii Oromootaan ala labsii diinni hookoo isaan adenitti bixilanii Oromiyaatti dhalchaniin/ opdo/dirqamsiifamee kan hundeeffame bara 1998 ALH aanota Godina Baalee fi Arsii irraa citaniin.
Kaayyoon hundeeffama isaas humni guddaan walabummaa Oromiyaa fi badii impaayeraattiif sodaachisuu,iddoo dahannoo Gaarreen Baalee fi qabeenyaan badhaadhe kan koonyaa kibba Bahaa kutaa Baaleetti argama. Kanarraa ka’uun akka saamichaa fi humna Oromoo laaffisuuf tolutti ajaja diinticha Oromoo Mallas Zeenaawiitiin addaan cite.
Yoo kan yaadattan ta’e Oromoon Sikkoo fi Mandoo afaan tokkoo fi ejjannoo tokkoon mormaa osoo jiran leenjii hubannoo kennuu jedhuun basaastota isaanii Opdon namoota fuulaaf fuulatti morman isin ABO dha jechuun Oromoota mana hidhaatti darbanii hamma ammaatti hidhaa jiran tokko tokkoon beekna.Humna basaasaan caalamaniiti malee jaalataniiti miti.
Keessa seenaa isaa isinumaaf dhiisa!
Diinni Oromoo erga lafa Oromoo shorqubatee seera qoqqooduu fi bituu/divide & buy/ kanaan milkaaye.
Akkuma argaa turre tarkaanffii mormii seera farra Oromoo ummanni Oromoo fudhateen Shawaa Dhihaa,Harargee Bahaa fi Arsii Lixaa adda dureen diina mukukkula qabsiifnaan ABO fi Shaabiyatu keessa jira jechuun foodda televisiyoonaa gabroomsaatiin ministeera hidhamaa/puppet hayilamariyam/dabalatee kashalabbee,sagaagaltuu fi farshaantuun aduwa/getachoo radda/,sagaagaltuu Dubaay/mimmi sibhaatu/,gantuun amaanaa ummataa/abbay tsehay/ fi kkf..adda dureen afaaniin alba’uun haqa ummata Oromoo haalaa turan.
Tarkaanffii fudhatameen baarraguun guutuu Oromiyaa kutaa 8 tti qooduun humna bulchiinsa waraanaa jala galchan.
Waan fedhan jedhanis hiree Oromoo kan murteessu tigiree fi amaara Oromoo keessaa/opdo/ osoo hintaane Ummata Oromooti.
Amma immoo opdon Labsii Abbay Tsehaye hojii irra oolchuuf waarroo salphinaa uffattee harsama raasaa jirti.
Kunis Magaalaa Guddoo Godina Arsii Lixaa SHAASHAMANNEE irraa gara DODOLAtti kan jedhutu qiyyeeffame.
Kaayyoon isaa raawwii MASTER PLAN fi WALITTI MAKIINSA MAGAALOTAATI/Master plan,regio-police & metro-police/
Kunis magaalaa SHAASHAMANNEE Oromiyaa jalaa baasanii magaalota akka Hawaasaa fi Maqaleetiin walitti hidhuun galii ishiitiin akka uf dandeettu jechuun daandii saamichaa fi sanyi duguuggaa saaqachuuf.
Seenaa magaalaa Finfinnee, Dirree Dawaa,Harar,Awodaay fi kan amma itti roorrisaa jiran Shaashamannee,Adaamaa,Bishooftuu,Mooyalee,Nageellee Booranaa/Shaakisoof jecha/,Jimma,Gindhiir,Naqamte sirritti beekuu nu feessisa.
Magaalonni kunniin kan galii baay’ee qabaniidha.Diinni kanaaf itti roorrisa.
Diinagdeen cabanii bilisoomuun kufanii lafa dhabuudha.
Ammatti hojii irra oolee kan jiru magaalaa Dodola fedhii ummataan ala jiddugala dhiyeessi aanota jahaa/Adaabbaa,Asaasa,Qoree,Kofalee,kokkossa fi Nansaboo/ godhaniiru.
Xaa’oo irraa jalqabee hamma sukkaraaf zayitaatti magaalaa Dodolaa irraa rabsama jira.SHAASHAMANNEE eenyuun dhaalchiftan?
Kan magaalaa Dodola filataniif immoo
1.Qabsoo ummanni naannoo sanitti/Adaabbaa,Dodola,Asaasa,Kofale,Qoree,Eddoo,Waabee,Seerota,Nageelle Meexamaa,Kokkossa fi kkf…furgaasaa jiru jiddugala godhatanii rukutuuf.
2.Aarsaa ummanni kafaleen lafti qonnaa mootummaa Jibuutiif waggaa 45f gurgurame harka ummataatti waan deebi’eef ammas tarkaanffiin kun kutaa Sikkoo fi Mandootti akka itti fuufu waan beekaniif teessoo waraanaa magaalaa Dodolaa godhatanii sanyii duguuggaa raawwachuun lafa QEERROON BILISOOMSITE gabroomfachuuf malee Dodolaaf yaadanii miti.
QEERROON OROMOO LAFA BILISOOMTEE AABBOO FI AAYYOOTTI KENNITEE TA GABROOMTE BILISOOMSITI MALEE TA BILISOOMTE HIN GABROOMSITU!
3.Daandiin afur magaalaa Dodolaatti waan wal gahuuf buufata waraanaa godhachuuf
4.Riqichi Waabee cinnaan dubbiin nuuf dhumaa jettee waan amanteef Dodolaan kaampii waraanaa godhachuufi kkf..
Jaalatanii jibbaniis osoo ilmaan Oromoo beelaan dhumaan qonni diinni xuyyuuraan xaa’oo itti afuufuun summii ummatatti harcaasu sun daaraa bubbeen fuute ta’uuf deema.Haa bilchaatuu ni nyaattaa jedhiin!Akka qoteen yoo aramtee haamte nuti ilmaan Oromooti miti.Arguuf teessu.Afaaniin osoo hintaane gochaan argisiifna.
Labsii Saamichaa,jibbaa,arrabsoo sabaa fi sanyi duguuggaati malee misoomni dirqamaan ummatatti fe’an hinjiru.Natu siif beekaan dur hafte.
Labsiin bilisummaa gaafii tokkummaan biyya bilisoomsuuti.
OROMOOTA;Dubbiin tun dubbii dabaati.Diinni tanaan milkoofnaan akkuma waraabessi hoolaa tokko tokkoon qucee qabe ajjeesu diinnis magaalota asii olitti eeraman Oromiyaa jalaa baasuuf qophii xumuraniiru.
Kun Bofa afaa jalaati,daanqaa mormii seera farra Oromoo ummanni Oromoo ilmaan isaa itti kitimaa godhaaruuti.Tuulamaa fi Macca,Sabboo fi Goona,Raayyaa fi Aseebu,Sikkoo fi Mando,Ituu fi Humbaana osoo hin jenne afaan tokkoo fi ejjannoo tokkoon tarkaanffii barbaachisuti cehuu qabna.
Nimoona!
OROMOOTA GODINA ARSII LIXAATIIF
Daldalli siyaasaa woyyaaneen dirree Sikkoo fi Mandoo irraatti taphataa jirtu haalduree tokko malee fashalaa’uu qaba!


text:
Naannoo ummatoota kibbaa naannolee Itoophiyaa sagallan keessaa tokko.Yoo naannoon ummata Sidaamaa akka naannoo tti baate 10 taati.Akka isiin itti baatuu fi egeree isii irratti nama hedduutti mariitti jira.
Yaadii qaraa naannoo tana akkuma jirtu naannoo tokko tolchanii dhiisuu.Yaadi lammeessoo naannoo 2-5tti baasuu.
Herregii sadeessoo ammoo haga laftii nagaa taatutti waan naannoo haaraa qabaachuu kanaayyuu ufi lakkisuu.
Paartii Waldaa Lammii Itoophiyaa keessaa Dr Birhaanuu Neggaa dubbii tana silaa ummataa fi paartiin akka dansaa irratti mari’achuu malan jedhe.
“Eegii dubbii muranii ummatii irratti wal dhabaee dhiigii jigee,qabeennii badeen duubatti marii nama yaamuutt jiran.”
Itti aantuun itti gaafatamtuu koree dubbii tana qorattee, fi miseensii koree jidduu galeessa paartii ummata Kibbaa bulchituu Dr Irgogee Tesfaayee ammoo
“Caalaatti hafe irratti dubbuii muruuf waan mariin barbaachisaa.”Dr., Ersiidoo Landiibboo ammoo jara naannoo kibbaa tana fulaa 2-5tti qooduu wayya jedha.
“Fulaa hagamitti qooduu malan jechuufillee ammoo seerii maan jedhaa jennee laaluu malle.”
Ambaasaadder Xirunee Zeemaa ammoo naannoon kibbaa akkuma amma jirututti deemuu malte jedha.
“Lakkoofsaan heddatani jennaan humna qabanii, Amerikaa fi Chayainaalleen jabeenna tokkummaa kanaan addunya bitti.”Naannoon godina 21 aanaa 209 qaba nama miliyoona 22tti keessa qubata.
Egeree naannoo ummattoota kibbaa marii fi seeraatti murteessa.


text:
Hojjattonni Tokkummaa mootummootaa kanneen Finfinnee keessatti hidhamanii turan keessa 6 gadhiifamuu kan Kamiisa kaleessaa ibsan dubbii himaan Tokkummaa Mootummootaa Steefan Juriik, garu kanneen biroon 5 fi namnii maatii isaanii ta’e tokko amma iyyu hidhaa keessa jiru jedhan.
Yoo xiqqaatee hojjattonni Tokkummaa Mootummootaa fi firottan isaanii 16 gara jalqaba baatii kanaatti kan hidhaman yoo ta’u, dhalattonni Tigraay hedduminaan hidhuun bal’inaan gaggeeffamaa akka jiru gabaafamaa jira.
Gosa irratti hirkachuun tarkaanfiin fudhatamu kun haala jiru hammeessuun daafoon isaa gara haala biraatti geessa jechuun isa dubbataa turretti nu geessaa jedhan duguggaa sanyii ittisuu kan ilaaleen barreessaa duree tokkummaa mootummootaaf gorsituu addaa ta’an Wairimu Nideriituu.
Nideriituun ibsa gaafa Robii baasaniin, haallii Itiyoophiyaa keessaa gad adeemaa buluu isaaf yaaddoo qaaban irra deebi’uun kan ibsan yoo ta’u, gosa irratti hirkachuun nama hidhuun itti fufuu fi hojjattoota Tokkummaa Mootummootaa kan ta’an dabalatee dhalattoota Tigraay irratti hidhaa gaggeeffamu balaaleeffatan.
Kutaan suun hokkara gosoota gidduu seenuun gara duguggaa sanyiitti geessuu waan maluuf , hatatamaan tarkaanfiin fudhatamuu danda’uu martii hojii irra oolee daran akka hin hammaannee ta’u qaba jedhan Nideriituun.
Gosa irratti hundaa’ee hin hiinee kan jedhau polisiin, garu garee ABUT isa mootummaa Itiyoophiyaa waraanaa jiru kaneen deggerantu hidhamee jedhee jira.


text:
Finfinnee Waxabajjii 02/2011 Baasiin misooma jallisiif ba’u olaanaa waan ta’eef lafa isaanii abbootti qabeenyaaf kireessuu dhaaf dirqamuu isaanii qotee bultoonni himan.
Ministeerri qonnaa gama isaatiin weerara lafa qotee bulaa irratti adeemsifamaa jiru dhorkuuf seera baasaa jiraachuu isaa ibseera.
Motummaan tarsiimoo misooma jallisii baasee erga hojii eegalee waggootiin 3 lakkaa’aman illee hanqina gara garaa waan qabuuf qonnaan bultoonni sirnaan itti fayyadamuu hin dandeenye.
Tarsiimoon waggoota 3 lakkoofsise kunis qonaan bultoota fayyadamoo akka hin taasisfne qonaan bultoonni godina Shawaa bahaa aanaa Dugdaa tajaajila oduu Itiyoophiyaatti yeroo himan hojiin misooma jallisii abbootti qabeenyaan waan qabamaniif lafa isaanii irraa faayidaa barbaachisaa ta’e argachaa akka hin jirre dha kan dubbatan.
Qotee bulaan Jalduu Midhagsaa jedhaman yaada kennaniin akka jedhanitti misooma jallisiif baasiin barbaachisu humna isaanii ol ta’uu dha kan himan.
Naannoo isaaniitti lafa heektaara kurmaana misoomsuuf birrii kuma 60 hanga kuma 70 baasiin akka taasifamu himanii jiru.
Kanaafis qonnaan bulaan birrii kana baasee lafa kana misoomsuu waan hin dandeenyeef lafa isaa abbootii qabeenyaaf kireessuun isaan ammoo waggaatti yeroo tokko qofaa rooba eeganii misoomsaa akka jiran dubbataniiru.
Dargaggoo Tasfaayee Mollaas yadda kenneen lafa maatii isaa heektaara 3 keessaa lafa heektaara 1 qofa misoomsaa akka jiru himee jira.
Qotee bultoonni tokko tokkos abbootii qabeenyaa kanneenitti siquun lafa isaan qaban irraa xiqqoo qofa misoomsaa akka jiran dubbatee jira.
Abbootiin qabeenyaa kunneenis waggaa waggaa dhaan lafa kana misoomsaa itti fayyadamaa turuu isaanii irraa kan ka’e oomishtummaan lafaa hir’ateera jechuun yeroo ammaa kana lafa heektaara tokko birrii kuma 30 fi isaa gadiin kirreefatani i akka hojjechaa jiran himee jira.
Inistiitiyuutii qorannoo qonnaa Oromiyaatti gorsaa qonnaa kan ta’an doktar Abarraa Dheeressaa akka jedhanitti naannawa Qooqaa, Maqii, Ziwaayii fi iddoon kan biroos qonnaa gannaa irraa misooma jallisiif hedduu mijatoo dha.
Kun waan ta’eef abbootiin qabeenyaa hedduun birrii isaanii abdachuun qonaan bultoota irraa lafa kirreefatani hojjechaa jiru jedhaniru.
Qonnaan bultooni kunneniis lafa kireeffatan kana irraa oomisha hedduu argachuuf karoorsuun xaa’oo humnaa ol waan itti godhaniif oomishtummaan lafa kanaa yeroo dha gara yerootti hir’achaa dhufeeras jedhaniiru.
Gocha kanaaf furmaata laachuufis mootummaan qonnaan bultoota naannoo sanaaf deeggarsa gochuun qonnaan bultoonni ofii isaaniin oomishanii akka fayyadaman taasisuutu irra jiraata jedhaniiru.
Ministeera qonnaatti hogganaan sab qunnamtii ummataa obbo Alamayyoo Birhaanuu gama isaaniitiin misoomni qonnaa hojii Agiroo Ikooloojii hojjechaa jiru keessaa isa tokko ta’uus odeeffannoowaan adda addaa sirnaan waan hin qabamneef hanqinni mul’achaa jira jedhaniiru.
Keessumattuu waggoota darban 2 fi 3 keessaatti abbootiin qabeenyaa fayidaa xiqqoon qotee bultoota goyyoomsuun weerara lafa qonnaa raawwataa turuu isaaniis himanii jiru.
Yeroo ammaa kana weerara lafa kanaa dhorkuuf karaa Ministeera qonnaa seerri ba’aa jiraachuu isaa ibsaniiru.
Kun yeroo hojii irra ooletti qonnaan bultoonni guutummaatti lafa isaanii irraa fayyadamoo ni ta’u jechuun himaniiru.


text:
Maanguddoon Aanaa Ada'aa maaliif bakka awwaalchaa dhaban?
Jiraataa Godina Shawaa Lixaa Aanaa Ada'aa Bargaa Ganda Caancoo Birraatee kan turan maanguddoon gannaa 78 Obbo Abdiisaa Hinsarmuu Sanbata darbe boqotanillee lafa awwaalchaa argachuu hin dandeenye jedhan maatiin isaa.
Manni amantaa oOrtodoksii Gabreelii kan ganda Caancoo birraatee maanguddoon boqotan kun hordofaa amantichaa hin turre jechuun abbaasaa owwaala akka dhowwan ilmi isaanii Sirnessaa Abdiisaa BBCtti himeera.
"Abbaan kiyya erga waaqeeffataa ta'ee waggaa tokko guuteera."
"Sanbata galgala saatii lamatti kan inni boqote. Namni kun amantii kana hin hordofu waan ta'eef iddo kanatti awwaalamuu hin danda'u jedhanii nu dhorkan," jedha.
Erga dhorkamanii booda filannoo waan dhabaniif maatiin "oyiruu isaa irratti isa awwaalle" jechuun dubbata Sirneessaan.
Dura Taa'aan Waaldaa Waaqeffattootaa Godina Showaa Lixaa Obbo Fayyisaa Lammaa iddoo barsiisa Waaqeffannaafi awwaalchaa irra deddeebiin bulchiinsa aanaa gaafannullee deebii hin arganne jedhu.
"Akkaataa heerri biyya kanaa keyyata 27/1 nu deeggaruun, amantii tokkoof ulaagaa tajaajila awwalchaafi iddoon kadhannaa kennamuufi qaba kan jedhuun, qaama bulchiinsa aanaa, magaalaa gandaafi bulchiinsa lafaa gaafachaa turre."
"Xalayaa kana yoo xiqqaate marsaa lamaafi sadii deebisnee gaalchaa turre, furmaata garuu ni dhabne," jedhu Obbo Fayyisaa.
Aanaa Ada'aa Bargaa keessatti yoo xiqqaate galma shan qabaachuu kan dubbataan Obbo Fayyisaan ta'us garuu galma shanan kun lafa dhuunfaa amantichaas ta'e bakka awwaalchaa akka hin arganne himu.
Kana rakkoo kana fides jechuun BBCtti himaniiru.
Dhimma kanarratti BBC'n kan dubbise Bulchaan Aaanaa Ada'aa Bargaa Obbo Mootii Gammadaa garuu miseensi hordoftoota amantaa kanaa kan aanaa keenya keessa jiran keessa gaaffi kana kan nuuf dhiyeesse hin jiru jedhu.
Akkaataa heerrii jedhutti kana gaafachuuf mirga qabu kan jedhan Obbo Mootiin, "nuti kaleessumaa [Wiixata] dhageenye malee dursa wanti akkasii kan gaafatamee waan hin jiraanneef amma adeemsuma keessatti fala barbaadanii kannamuufiin dirqama ta'a," jedhu.
Barreessaafi Qorataan Seenaa Oromoo Obbo Dirribii Damisee gaaffiin iddoo amantaa Waaqeffannaa bara Maccaafi Tuulamaa irraa eegalee gaafatamaa turullee dhiibbaan sirnaa biyyattii keessa tureen didamaa yoona ga'eera jedhu.
"Irra deddebinee Waldaa Waqeeffataas dhaabuu, lafa awwalchaas gaafachuu, bakka galmaas gaafachuu bara 2004 irraa jalqabnee Waldaa Maccaafi Tulamaa keessatti waldaan waaqffataa ijaaramee, eeyyamallee fudhannee utuu ji'a lama hin guutiin 'wanti isin hojjatan wanta tokkummaa Itoophiyaaf hin tolledha' jedhanii nu harkatti cufan," jechuun Obbo Dirribiin BBCtti himaniiru.
Bara durii bara Oromoon Gadaafi aangoo qabu lafa itti awwaluu ujuba jedhamu qaba jedhu.
"Ujuba jennee mogaafannee itti awwaallanna lafa nuu keennaa jennee gaafannee dadhabne," jechuun himu.
Wayita ammaa kanatti Oromoon aadaasaatti deebi'aa jira, keessattuu dargaggoonni amantii abbaa keenyaa jechuun Waaqeffannaatti deebi'aa wayita jiranitti rakkoon jiru xiyyeeffannaan itti kennamee hin furamu taanaa balaa baata jedhu Obbo Dirribii.
Dargagonni walitti dhufanii biyyaa kanaa lafa adda addaatti galma gara 300 ta'u qabu jedhu.
''Dargaggoonni maal akka ta'an hin beeknu, bayyee rakkisaadha. Mootummaan maaliif callisee akka ilaalu namaa hin galu," jedhu.
Namoota 10 waliin ta'uun kitaabaa Waaqeeffanaa bareessanii dhiyeenya ebbisiisuu isaanii Obbo Dirribiin ni dubbatu.
Barreefama kana qabachuun seeraa guutanii bakka itti galma ijaarratanis lafa awwaalchaas gaafataniis '' nama waraqaa eenyummaa gandaa qabu nama 1,000 fidaa malee kanaa achii siniif hin kenninu' deebii jedhu akka argatan BBCtti himaniiru.
Wiixata kana lafa awwaalcha kan dhaban Obbo Abdiisaan nama guddaa, nama raagee ta'uu dubbatu.
"Nama akka kanaa biyya abbaasaa keessatti bakka awwaalchaa dhowwuu jechuun seexaa akkami akka jiruufi mootummaanillee ija akkamiin akka ilaalu baayyee baayyee na gaddisiisa," jedhu
Gara fulduraatti dubbiin kun gara waan fokkisaatti adeema jedhu Obbo Dirribii.


text:
Waldaan Kirstaanaa Orotodoksii Itiyoophiyaa, buufata lallaba Fifnfinnee jala kanneen jiran qaamonni adda addaa dilbata dhufu kana jechuun akka lakkoobsa Itiyoopiyaatti Fulbaana afru bara 2012, Finfinnee keessatti akka hiriira nagaa bahaniif waamicha taasisee ture yeroo biraatti jijjiiruu isaa, koreen hiriiricha qindeesse har’a beeksisee jira.
Kaayyoon hiriirichaa, kutaalee biyyattii adda addaa keessatti miidhaa waldaa Orotodoksii irratti raawwataa jiruu fi walumaa-galatti, miidhaa sababaa amantiitiif eenyu irrattiyyuu raawwatamaa jiru mormuuf akka tahe koreen sun dubbateera.


text:
Akka aadaa fi duudhaa ummata Oromootti bunni bakka gudda qaba. Oromoota kaabaa, kibbaa , dhihaa fi bahaa hundii dhimmaa bunaa irratti ilaalchi jiru tokko dha. Saba keenya biratti bunni dhugamuu irraan caala, hiikka guddaa qaba. Bunni dhugamuu irraan kan hafe jireenya hawaasa keessatti bakka guddaa qaba. Fakkenyaaf Yeroo cidhaa, yeroo gaddaa, yeroo gammachuu, yeroo namoota Araarsan fi yeroo kamiyyuu bunni bakki itti hafu hin jiru. Akkaa maatii tokkottis yeroo maatiin waliin dabrsaan buna dhuguuun fi wa’ee maatii mari’achuun dabarsuu. Maatin haala jiruuf jeenya isaa mari’atuu immoo yeroo dheeraf waliin jiraata.
Kanaafuu nutiis koota buna dhugaa, Isiin jenna!


text:
Dhaabbanni Baraarsa Daa’immanii (Save The Children) biyyoota 120 keessatti kan hojjetu miseensa gurmuu dhaabbilee Baraarsa Daa,immanii Addunyaati.Itoophiyaa keessatti hojii kan jalqabes gargaarsa namoomarratti xiyyeeffachuudhaani.Gara boodaattimmoo misooma egereerratti xiyyeeffachuudhaan daa’imman balaaf saaxilaman gargaaruurratti fuulleffate.
Dhaabbilee Baraarsa Daa’immanii torban (Kanaadaa,Denmaark, Finland,Noorwee Suiidin,UK ,US)waliin ta’uudhaan jireenya daa’immanii fooyyessuurratti xiyyeeffatee Itoophiyaa keessatti hojii eegale.Kaayoo,sagantaa fi tarsiimoon Save The Children sadarkaa addunyaatti ilaalcha jijjiiramaa barsiisuu,bu’aa itti fufiinsa qabu sadarkaa olaanaadhaan galmeessuu fi gamtooma ijaaruudha.Sagalee daa’immanii ta’uudhaan jijjiirrama bu’aa dhugaarratti hudndoofnee rakkoo daa’immanii haala milkaayeen furuuf hojjenna.Galmi Save The Children karoora tarsiimoo bara 2016-2018 irratti hundaayee baafate bara 2030 tti “Daa’imni Tokkollee Bara Dhalootasaa Shanaffaa Hinguuti Dhibee Silaa Fayyisuun Danda’amuun Akka Hinduune hojjechuu,daa’imman hundi barumsa bu’uraa gahaa fi qulqullina qabu akka argatanii fi miidhaa kamirraayyuu eegamuu qabu.Galma kana milkeessuufimmooDaa’imman danuu miidhamanii fi carraa hundaraa fagaatan xiyyeeffannaa addaa argachuu qabu.
Save The Children galmawwan Afur qabatee ka’e keessaa
-
nagummaan qaamaaf sammuu daa’immanii eegamuusaa
-
daa’imman akka umuriisaaniitti barumsa argachuu fi sammuudhaan gudachuu
-
Nyaata gahaa fi madaalamaa argachuu
-
tajaaila fayyaa argachuu
-
egeree jireenyasaaniif gama wabii nyaataa, dinagdee abdachiisaa fi bakka(mana) jireenyaa qabaachuusaanii mirkaneeffachuufaadha.
MUL’ATA
Addunyaa mirgi kunuunfamuu,guddachuu , jiraachuu fi hirmaachuu daa’immanii keessatti dhugoome arguu
ERGAMA
Haaai addunyaan daa’imman itti kunuunsitu
Mijeessuu fi jireenyi daa’immannii haala gaariin jijjiiramuusaa arguu
DUDHAA
Itti gaafatamummaa
qabeenya keenyatti sirnaan fayyadamuu keenyaaf itti gaafatamummaa dhuunfaa keenaa fudhanna
.Bu’aa mul’chuu danda’u galmeessina.
.Deggertoota,michootaa fi hundaa caalaammoo daa’immaniif iti gaafatamummaadhaan hojjenna.
HAWWII
Ofii keenyas taane miiltoowwan keenya jireenya daa’immanii fooyyessuuf kaayoo guddaa qabanne kutannoodhaan dhugoomsuuf wal onnachiifna
WALTUMSUU
Walkabajna, garaagaummaa keenyaaf gatii walliif kennineemichoota keenya idil addunyaa wliin waljabeessinee jijjiirama jireenya daa’immaniif hojjenna
WAAN HAARAA BARUU (uumuu)
Nuti yaada haaraa fuhachuuf qopheedha,jijjiiramas nisimanna,rakkina daa’immanii haala waaraadhaan furuufis itti gaafatama fudhannee waliin hojjenna
OFTTI AMANAMUMMAA
Ofitti amanamummaa fi naamusa olaanaadhaan hojjechuuf carraaqna.kabajaa keenya homaatiinuu hinjijjiirinantaa daa’immannf hojjenna
SEENAA
Waaaaaajjirri Save The Children dame Amboo magaalaa Finfinneerraa gara dhihaaatti fageenya KM 114 irratti naannoo Oromiyaa,godina Shawaa Dhihaa aanaa Ambootti bara 2011 hundeessame.Bara 2915 irraa eegalee hojjetoota 99{dhiira 76 fi dhalaa 23)qabatee hojjetaa jira
MICHOOTA MUUMMEYYII
sadarkaa adda addaa,manneen barnootaa,maatii barattootaa,barsiisota,barattootaa fi hawaasa bal’aa walii michoomaan hojjeta.
QABIYYEE SAGANTAALEE
Sagantaalee ijoo Afur kan deggersaan bulan of keessaa qaba Isaan kunneenis
-
barnoota bu’uraa,
-
guddisaa fi kunuunsa daa’immanii sadarkaa duraa
-
nyaataa fi fayyummaa manneen barnootaa keessatti
-
misooma dargaggootaa
-
dabaliisa lakkoobsaa
-
dagaagina barreessuuf dubbisuu
-
daa’ima tokko barsiisuu…kkf sagantaalee ijoo Save The Children waajjira dame naannawa Amboo ti.
KENNIINSA TAJAAJILA ISPOONSARAA
Manneen barnootaa 102 kanneen aanaalee Dandii,Amboo,Tokkee-kuttaayee Ejeree keessatti argaman ispoonsara argatu. Walumaagalatti barattooti 18,064(dhiira 9234 fi dhalaa 8830) kallattiidhaan fayyadamtoota ispoonsaraa yammuu ta’an maatiinsaaniimmoo alkallattiidhaan fayyadamtoota ta’u.
`Daa’mni ispoonsara argatu martuu deggersa jireenysaa jijjiiru fi kan lubbuusaa baraarsuu danda’uuf argachuuf yooxqqaate torbanitti altokko sagantaa deggersa ijoo tokkorratti hirmaachuu qaba.
PIROJEKTOOTA QORANNOODHAAN ADDA BAAFAMAN
-
Sadarkaa Barnootaa Guddisuu
-
Lakkoofsaan Gudisuu
-
Tokkoon tokkoon Dargaggoota Oladeemoof Mirga walqixxummaa Kornayaa kabajuu(10-14)
-Sadarkaa mana barumsaatti saamunaa omishuun pirojektoota waajjira dame Ambootti qorannoodhaan adda baafaman keessaa isa tokko.
-Dhimmi furtuun gara biraanimmoo tarsiimoo ijaarsa humnaa fi qaamolee qooda fudhattoota cimsuu,hawaasa hirmaachisuu fi irratti hirmaachuudha,aadaa walta’iinsaa ijaaruu,qabeenya gamtaadhaan bulchuu danda’uu,caasaalee waajjiraalee mootummaa qooda fudhattoota ta’an deggeruu fi jajjabeessuu,ragaalee fi odeeffannoo sirnaan galmeessanii olkaa’uu fi muuxannoo gaggaarii waliif qooduufaadha.
BARNOOTA BU’URAA
Barnoonni bu’uraa sagantaalee ijoo Godina Shawaa Lixaa aanaalee Amboo,Tokkee-Kuttaayee,Ejeree fi Dandii keessatti ispoonsara argatan keessaa isa tokko.Kaayoo guddaan sagantaa barnoota bu’uraa kanaasbarsiisotaa fi qooda fudhattoota leenisuudhaan manattis ta’e daree keessatti barattoota gargaaruufi
Barnoonni bu’uraa hawaasa hirmaachisuurratti hundaayee walta’iinsa barattootaa,barsiisota,maatii barattootaa.waajjiraalee barnooto godinaa fi aanaatiin hojiirra kan ooludha.
Waajjirri barnoota godinaa fi kan aanaa akkasumas boordiin bulchiisa manneen barnootaa leenjii adda addaatiin hubannoo cimsachuun maatii barattootaa bakkuma jiranitii ijoolleesaanii akka deggeran taasisu.
Barnoonni bu’uraa akka dursitoonni hawaasaa fi maatiin barattootaa barbaachisummaa barnootaa hubatanii sadarkaa qeyee fi ollaatti hirmaatanii onnaachiisaMeeshaa barumsaa dhiyeessuu,daree dabalataa ijaaruu,aadaan dubbisuu akka dagaagu deggeruuif haala mijeessuu barbaada.
Barnoonni bu’uraa kufaatii fi barnoota addaan kutuu hir’isuu bira darbee hirmaannaa hawaasaa jajjabeessa.
Walumaagalatti karoorri sagantaa kanaa daree dabalataa ijaaruu,teessoo fi minjaala guutuu,kitaabaa fi tajaajila maxxansaa dhiyeessuufaa ofkeessaa qaba.
Leenjii bu’uraa miseensota koree barsiisotaa fi maatii barattootaa,koee bulchiisa manneen barnootaaf kennuu,lakkoofsa namoota barreessuuf dubbisuu danda’anii guddisuu fi tarsiimoon muuxannoo gaarii baballisuus qaaamolee karoora kanaati.
KUNUUNSAA FI MISOOMA DAA’IMMANII SADARKAA DURAA
Sagantaalee ijoo Godina Shawaa Lixaa aanaaleeAmboo,Tokkee-kuttaayee,Ejeree fi Dandiitti eggersa argatan,Manneen barnootaa 101 waliigalli lakkoofsa barattootaa 6041 (dhiira 3010 dhalaa 3031) sagantaa hammatamanii jiru
Kaayoon sagantaa kunuunsaa fi misooma daa’immanii sadarkaa duraa kunfirii misoomaa fi kunuunsa daa’immanii fooyyessuufi.Sagantaa kana keessatti waajirri barnootaa godinaa fi aanaa,waajjirri dhimma dubartootaa aanaa.gamtaan maatii barattootaa fi barsiisotaa,bulchiisni , boordiin bulchiisa manneen barnootaa fi barattoonni waliin hojjetu.Deggersi meeshaalee barnootaa,barattootaaf maatii giduutti taasifamuu fi leenjiin haaromsaa bu’urris kennamuunis murteessaadha.
Leenjiin kunuunsaa fi misooma daa’immanii gabbisuurratti xiyyeeffatee maatii barattootaa fihawaasaaf kennamus tajaajila sagantaan kun argamsiisu keessatti hammatama.Sagantaa kunuunsaa fi misooma daa’immanii sadarkaa duraa kanarratti barbaachisummaasaarratti hubannoo maatii gabbisuunis murteessaadha.Sagantaan kun lakkoofsi daa’imman barachuuf galmaa’ani akka dabaluu fi umurii sirriitti(1-6) akka mana barumsaa seenan taasisee jira.
DHIMMA NYAATAA FI FAYYAA MANNEEN BARNOOTAATTI
Sagantaan kun manneen barnootaa aanaalee Amboo,Tokkee-kuttaayee,Ejeree fi Dandii 162 keessatti daa’imman 100,890(dhiira 5407, dhalaa 46819) walgahee jira.Sagantichi daa’imman umurii waggaa jahaa hanga waggaa kudha-lamaai kan mana barumsaan alas keessas jiranirratti xiyyeeffata.
Ilbiisota(maxxantoota) garaa keesaa habamsiisuu,nyaata gabbataa dhiyeessuu,mana barumsaa keessatti saamunaa omishuu,barattoota hir;ina albuuda ayoodiinii (qoricha hudhoo) qaban adaan baasuu,kan rakkoo ijaa,gurraa fi qancaruu qaban,akkasumas ijoollee durbaa yeroo jalqabaatiif dhiiga ji’aa ofrratti argan deggeruunis qaama sagntaa kanaati.Kana malees mana fincaanii kan hiiraaf dhalaa addaan baasanii ijaaruu,daa’imman hir’ina qaamaa qabaniif xiyyeeffannaa addaa kennuunis akkasuma.Tajaajilawwan kuni qulqullina qeyee mana barumsaa fi kan dhuunfaa qaama ijoollee.eeguuf kosii yookaan balfuu sirnaan kuusnii gubuu harka hiqachuufaa dabalata.
Tajaajila bishaan dhugaatii qulqulluu dhiyeessuu,meeshaa kosii itti kuusanii fi itti guban raabsuu,qodaa bishaan harka dhiqannaaf baatameemittiin deemamu raabsuufaan karoora nyaataa fi fayyummaa daa’immanii kana keesaati.Sagantaan kun hariiroo barattoota ,barsiisota,maatii barattootaa fi bulchiisa mana barusaa giduu jiru cimsa. Aadaa harka dhiqannaa daa’immaniis ni dagaagsa.karooraa fi sagantaa waiini waliin baafachuu,raa’achuu fi waiin to’achuufis carraa uuma.Sagantaa fayyaa fi nyaata gabbataa mana barumsaa kana haala gaariin hojiirra oolchuun fayyummaa fi dagaagina barnoota daa;immanii cimsuudhaan alatti odeeffannoo dhimma kanaan walqabate qaamolee dhimmi ilaalu biraan gahuuf gargaara.
MISOOMA JOOLLEE OL ADEEMTUU
Misoomni ijoollee ol adeemtuus sagantaalee ijoo kan mannen barnootaa 162 godina Shawaa Lixaa aanaalee Amboo,Dandii,Ejeree fi Tokkee-kuttaayee deggersa argatan keessaa isa tokko.Yeroo ammaa kana daa’imman 51,620 (dhiira 27,802 dhala 28,818) sagantaa kanatti gargaaramaa jiru
Kanneen keessaas daa’imman 870 (dhiira 446 dhalaa 424) mana baumsaatiin alatti gargaaramaa jiru.
Kaayoon sagantaa kanaas hojii qajeelaa baruu fi tajaajila fayyaa,barumsaa fi carraa dinagdee argamutti daa’imman akka fayyadamaniifi.
Sagantaan kun kan qophaayes fedhii ijoollee ol adeemtuu gama fayyaa,maallaqa horachuu,ogummaa hojii tajaajila barumsa al-idilee hawwachuufi..
Maatiin ijoollees yemmuu ijoollnsaanii mana barumsaattis ta’e sanaan alatti fayyummaan qaamaaf sammuusaanii fooyya’ee ogummaa ittiin ofjiraachisan argatan fayyadamummaatu itti dhagahama.
Misoomni ijoollee ol adeemtuu kun dargaggoonni hundee egeree jireenysaanii cimsatanii gufuuf gufaata fuula duratti isaan quunnamu jalaa akka baraarman gargaara.Galmi isaasdargaggoonni ogummaa jireenyaa,beekumsaa fideggersa argataniin gargaaramanii tulluu hiyyummaa diiguu fi murtee walzaxaa sirna kornayaa isaan mudatu ofitti amanamummaadhaan keessa bahanii jiruu addunyaa kanaa akka mo’atan isaan dandeesisa.
Sagantaan misooma ijoollee ol adeemtuu warra tajaajila dhiyeessuufis ta’e kanneen ogummaa hojii uumuu barsiisaniif fedhii dargaggootaa hubatanii akka karoorfatan isaan dandeesisa.Daargaggoonni gumuuwwan ada addaa kan akka qusannaa,kilabii(gurmuu) ijoollee ,tajaajila hawaasummaa akka deggersa tola ooltummaa dame fayyaa fi barnootaa keesatti hirmaatu.
Misoomi ijoollee ol adeemtuu ijaarsa ogummaa qabeenya egeree dargaggootaa karaa barumsaatiin qaamaaf sammuun isaan guddisurratti xiyyeeffata.
Umuriin dargaggummaa yeroo itti waa’ee qooda kornayaa sirritti odeeffannoo itti argatanii itti ofbeekani.
Sagantaan misooma ijoollee ol adeemtuus kallattii dargaggoonni itti gaafatama fudhatanii jiuuf jireenya hawaasaummaa keessatti bal’inaan hirmaachuu danda’an itti agarsiisa.


text:
Gosa Bukeessa Baayoo Gaazii
Yeroo dabre,barruu keenya jildii 9ffaa keessatti waa’ee dubartoota sadii baayoo gaaziidhaan fayyadamuun bu’aa argatani kaafnee isin dubbisiisneerra.Jildii 10ffaa kana keessattimmoo waayee gosa dhaaba ykn ijaarsa baayoo gaazii baayi’ee filatamaa ta’e ilaalla.
Biyyoota ol guddataa jiran keessatti gosooti baayoo gaazii beekamoo ta’an lamadha.Inni tokko iddoo hinsochoonerratti kan tolfamu yoo ta’u,inni kaanimmoo bifa barmeelii ykn gaanii iddoo barbaadanitti kan sochoosanidha.
Biyyoota guddatan keessatti bifni addaa akkaataan itti qixaayee ijaaramu madaallii gaariin, filannaan qiyaasaas hubannaa keessa gala.
Ijaarsa baayoo gaazii iddoo hinsochoone irratti tolfame
Baayoo gaazii iddoo hinsochoone irratti ijaaruuf baasii maallaqaa barbaachisu yoo hubanne, isa kaan irraa xiqqaadha.Kun qaama asiifi achi socha’u waan hinqabneef salphaatti ijaarama.Sibiila ligidaa’u danda’u of keessaa waan hinqabneef,yeroo dheeraa (hanga ganna diigdamaa ol )tajaajiluu danda’a jedhamee tilmaamama.Ijaarsi kun lafa keessatti hojjetama waan ta’eef miidhaan(badiin) irra ga’uu hindanda’u.Iddoos ni qusata.
Boolli keessatti bukeessan kun lafa keessatti gadi-qotamee hojjetamu bu’aansaa; yeroo obonboleettiin ka’u,yeroo gannaa diilalla,haala qabbanarraa akkasumas yeroo howu’a aduu immoo bulluquuf yeroo dheeraa fudhata waan ta’eef jijjiiramni qilleensaa miidhaaa irraan hinga’u.
Iddoon boolla keessatti baayaayoo gaazii itti bukeessan kun humna namaarratti waan hundaa’eef namoota baayi’eef carraa hojii argamsiisa.Boolla baayoo gaazii keessatti bukeessan kana yeroo hojjechuuf (qopheessuuf) ogeessota hojii kanarratti muuxannoo qaban irraa gorsa gaafachuun barbaachisaadha.Kana malees kan qophaa’e kana ogeessota hojii kanaaitti agarsiisuun kasaaraarraa nama oolcha.Gaazii ukkaamsee qabachuu akka danda’uf qaawwaa ykn baqaqaa utuu hinqabaannetti, beektoonni ijaarsaa boolla baayoo gaazii bakka jiranitti yoo qophaa’e irra gaariidha.
Meeshaaleen kana qopheessuuf barbaachisan suuraa kanaa gadii irratti agarsiifamaniiru.
Suuraa 1ffaa Boolla baayoo gaazii
-
Walitti makuuf kan gargaaran gaanii (barmeelii)fi gingilshaa (calaltuu) hujummoo cirrachi akka itti hinseenne ittisu
-
Meeshaa walitti makee bukeessu
-
Gaanii (barmeelii)
-
Meeshaa baqaqaa walitti qabu
-
Hujummoo gaazii
-
Seensa kuusaafi qadaaddii gaaziin akka hin baane cuqqalee qabu.
-
Bakka siicoon furdaan keessatti kuufamu
-
Karaa gaaziin bahu
-
10 Saaphaphuun ciccitee bifa baayi’een uumama
Adeemsa hojii
Meeshaan dhaabbataan baayoo gaazii waaninni dimshaashatti ofkeessaa qabu;bifa buphaatti ykn. gaaniitti kan bocame(tolfame) iddoo itti dafee walnyaatee bukaa’u,iddoo tokkoo kan hinsochoone,gaaziin kan keessatti kuufamu.,boolla itti qoodan ykn barmeelii itti hiran qaba.Gaaziin qaama meeshichaa gara ol aanu keessatti kuufama.
Yeroo gaaziin oomishamuu jalqabu,dhoqqeensaa gara meeshaa isaa qophaa’eetti cuunfamee seena.Hunmi gaazii(dhiibbaan) baayi’ina gaazii sassaabamee wajjin deema;wol-gita.Yeroo gaaziin sassaabamee baayi’atu humni gaazii akkasuma dabala jechuudha.Kanaafis dhoqqee beelladaa ykn. Baayi’ina faltiitu murteessa. Yoo dhoqqee(faltii) xinnootu boolla gaazii keessa jira ta’ee,humni gaazii akkasuma xinnaata.
Faayidaa
Baayoo gaaziin meeshaa iddoo hinsochoone irratti hojjetame kan of keessatti qabu: boolla bifa gaanii ykn.okkoteetiin gadi-qotamee tolfamee keessatti bukaa’u, iddoodhaa kan hinsochoone,qodaa gaazii baatuufi,boolla itti qoodan,,maqaa biraatiinis gaanii(barmeelii) hin’ulfaanne,qaba.Gaaziin qaama gara olii qodaa- bukoo keessatti kuufama.Yeroogaaziin oomishamuu jalqabu faltiin bukaa’e gara boolla qophaayeefitti seena.Humniifi dhiibbaan gaazii baayi’ina gaazii meeshaa keessatti kuufamerratti hundaa’a.Jechuunis,faltiin bishaaniin bulbulamee qodaa keessatti guutame tu murteessa. Yoo gaazii muraasatu meeshaa keessa jira ta’e,humni gaasii,(power) akkasuma xinnaata.
Qodaa Bukoo
Iddoon faltiin (dhoqqeen beelladaa) bishaaniin bulbulamee, walmakee bukaa’ee,bakka tokko dhaabbatu kun yeroo baayi’ee dhagaadhaan ijaarama;simintoofi sibiila qaba.Meeshoti ijaarsaa barbaachisan:
*Teeknika beekumsa gahaadhaan akka hinsochoonetti,gaaziifi bishaan akka ukkamsee qabutti tolchuu.
*Gatii rakasaan hojjechuu dandauu,meeshaalee salphaatti naanno sanatti argamanitti gargaaramuu
*Barmeelii(gaanii) Ogeeyyota ijaarsaa dandeettii qaban hojjechiisuu
Meeshaan (Boolli) baayoo gaazii iddoo tokkotti dhaabame kun yoo gaaziin akka hinfuttaafannetti ijaarame (qophaa’e) hammuma isa lafaa-olitti barmeelli tolfamee gara fedhetti socho’uu danda’u oomishuu caalaa oomishuu danda’a. Haata’ullee malee,gaazii isaatti fayyadamuuf yeroo yaallu, waan humni gaazii si’a tokko cimee,yeroo biraa laafuuf (ol ka’ee gadi bu’uuf) baayi’ee quubsaa hin ta’u.Qodaan manaa, kan akka midhaan ittiin bilsheeffatan,ibsaafi kkf.wal qixxaatanii hintajaajilani.Yoo gaaziin sirriitti humna wal qixa walirraa hincinne akka kennu barbaadame(fkf.mootaraaf) meeshaan humna gaazzii walqixxeessee hiruu ykn qoodaa gaazii baatu ol-fannisuu barbaachisa.


text:
Yeroo jalqabaaf ATM eenyutu hojjate? PIN isaa maaliif dijitii afur qofa ta’ee hafe?
ATM (Automatic teller machine) yeroo jalqabaaf nama maqaan isaa John Sheperd Barron jedhamuun kalaqame.
Maashinii kana kalaquuf maaltu isa kakaase?
Namni kun Engineer yoo ta’u bara 1965 maallaqa baafachuuf gara mana baankii naannoo isaa jiruu deeme. Yoo mana baankii gahu sa’aatii hojiirra daqiiqaa sadii waan dabarseef olseenee maallaqa baafachuu dhorkame. Yeroo sanatti maallaqni hedduu waan isa barbaachiseef hiriyoota isaa biraa liqeeffachuuf yaalees hin milkoofne. Kana booda beekumsaa fi dandeettii qabuun maashinii sa’a 24 maamiltoota keessummeessu hojjachuuf itti yaaduu jalqabe.
Yaadi isaas galma gaheefii waggaa lama booda bara 1967 ATM machine yeroo jalqabaaf kalaqe. ATM jalqaba kalaqe sanas baankii bara 1965 daqiiqaa sadii dabarseennaan keessummeessuu didan sanaaf kenne.
PIN number ATM inni yeroo jalqabaaf hojjatee kun dijiitii jaha ture. Haa ta’u malee haati warraa John Sheperd Barron PIN dijiitii jahaa sammuutti qabachuu dadhabuu isheerraan kan ka’e John Sheperd Barron gara dijiitii afuriitti akka deebi’u godhe. Dijiitii afur ta’uunsaas gaarii akka ta’e hubatamee addunyaa irratti ATM jiru hundi PIN isaa dijiitii afur ta’ee hafe.
Biyya keenya Itoophiyaa keessatti ATM’n tajaajilli isaa maallaqa ittiin baafachuu qofaafi. Haa ta’u malee biyyoota guddatan keessatti tajaajila gurguddaa kennuurratti argama.
Fakkeenyaaf: biyyoota guddatan keessatti ATM’n qarshii nu harkaa fuudhee dhugaatii, nyaataa fi kkf namaaf dhiyeessuun tajaajila kennaa jira. akkasuma Nagaheeraa (Darasanyi) adda addaa kafaluuf faayidarra oolaa jira. Fkn, kafaltii ibsaa ji’a ji’aan dhufu kafaluuf waajjira ibsaa osoo hin taane gara ATM naannoo isaanii jiru deemun kafaltii isaan irraa eegamu akka raawwatan taasiseera.
Yeroo ammaa ATM modern ta’an PIN qofa osoo hin taane ‘biometric password’ faayyadamuun ashaaraa quba keenyaa kan dubbisan ni jiru. ATM kana yoo namni password keenya beeku nu jalaa hatellee itti fayyadamuu hin danda’u.


text:
Waxabajjii 21/2014(TOI) – Godina Wallagaa Lixaa Magaalaa Najjootti Manni barumsaa Bultii Addaa Najjoo Birrii miiliyoona 200 fi miiliyoona 72 oliin ijaarame bakka Pirezedaantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Shimallis Abdiisaa,Pirezedaantii Itti Aanaa Obbo Awwaluu Abdii, Itti Gaafatamaa Waajjira Paartii Badhaadhinaa, Obbo Fiqaaduu Tasammaa,Hogganaa Biiroo Barnootaa Oromiyaa Dr Tolaa Bariisoo dabalatee keessummoonni biroo bakka argamaniitti eebbifameera.
Kana malees Siidaan Janaraal Taaddasaa Birruus guyyaa har’aa eebbifamuun Agarsiifni Suuraa gaggeeffameera.
Mannii Barumsa Bu’uura Boruu Magaalichatti ijaaruuf guyyaa har’aa dhakaan bu’uuraa ka’amuun ijaarsi isaa jalqabsiisaniiru.
Godina Wallaggaa Lixaatti pirojaktoonni garaa garaa 576 Birrii biiliyoona 2 fi miiliyoona 8 hojjetaman keessaa 326 xumramanii tajaajila hawaasaaf banaa ta’aniiru.Kiyyaa Buleetu gabaase.
Maddi Odeeffannichaa OBN


text:
Category: Ethiopia
Koreen hojii raawwachiistuu ADWUI murtee dabarseen, jeequmsa, shororkeessummaa fi mankaraarsummaa amantaatin namoota himannaan irratti banamee.
(Addisu Arega Kitesa) Karaa marsaalee miidiyaa hawaasaatiin tibbana waamichi lagannaa gabaa guutuu Oromiyaa keessatti waamamaa.
(Betru Dibaba) Heera Mootummaa Federaalaa keewwata 93 hordofuun, ‘Heera, nageenya fi tasgabbii uummataa eegsisuuf’ Manni.
(Kiyya Hararghe) Yaadanno (Guyyaa Feb, 18, 2017) Qabamee Har’aa Godina Shawaa Bahaa Aanaa Ada’aa Ganda.


text:
Geetahun Laggasaatiin @Birmaduu2 Finfinnee Sad 09,2022 - Waraana cimaa loltoota Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) fi humnoota mootummaa gidduutti guyyaa Dilbataa Sadaasa 6 Wallagga Bahaa magaalaa Naqamtee keessatti godhameen lammiileen nagaa kan ajjeefaman ta’uu jiraattoonni Addis Standarditti himan. Waraanichi kan eegale sababa miseensonni WBO lakkofsaan hedduu ta’an magaala
Finfinnee Sadaasa 5, 2022 - Poolisiin magaala Adaamaa abbootii seeraa Mana Murtii Waliigalaa Oromiyaa, Dhaddacha Yakkaa bahaa sadi adeemsa seeraa malee hidhuu namni dhimmicha itti dhiyeenyaan beekan garuu maqaan isaanii akka hin eermane gaafatan tokko Addis Standard tti himan. Abbootiin seeraa Dassaalany Lammii, Mohaammad Jimaa fi
Finfinnee, Sadaasa 04/2022 - Daangaaleen Maalaawii godaantota biyyoota Afrikaa kan akka Itoophiyaa irraa dhufaniif karaa dabarsoo guddaa ta’aa jiraachuu ogeeyyiin godaansaa fi mirga namoomaa himan. Eejansiin Baqattootaa Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii (UNHCR) Maalaawiin lammiilee biyyoota adda addaa gara biyyoota akka Afrikaa Kibbaatti daddabarfamaa jiraniif karaa qaxxaamuraa


text:
Lammiwwan Burundii sagalee kennnaniin heera biyyattii fooyyessuun, akka prezidaantiin biyyattii haga bara 2034-tti taayitaa irra turuu danda’an kan eyyamu taasisanii jiran.
Koomishinni har’a akka beeksisetti, uummata biyyattii sagalee kenne keessaa dhibba harki toorbaatamii sadii, akka heera biyyattii keessatti jijjiiramni kun tahuu deggere.
Yeroo bulchiinsa prezidaantii biyyaa marsaa shan irraa gara marsaa toorbaatti guddise – jijjiirraan heeraa kun. Akkaataa kanatti prezidaantiin biyyattii – Pi’eeree Nikurunziizaa, marsaan prezidaantummaa isaanii kan ammaa eega xumuramee, marsaa lama dabalataaf filatamuu danda’u.
Akkasumas, taayitaa muummicha-ministaraa haaraa banuudhaan, walii-galteen aangoo qooddannaa gosa Tutsii fi Hutuu gidduu akka hojii irra oolfamu karaa saaqee jira.
Dhimma kana ilaachisuun kan ibsa kennan – dubbi-himtuun Ministirii Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets – HEEZER NAURT, deemsi filannoo sanaa, kan iftooma hin qabne, miidiyaalee ugguree fi sagalee-kennitoota irratti dhiibbaa gochuun geggeessame – jechuun qeeqe.
Riferendemiin sun geggeessamuu isaa guyyaa tokko dursee, mootummaan Burundii tamsaasalee VOA fi BBC ugguree ture


text:
Naatinaa’eel Fiixeetiin @NatieFit
Finfinnee, Adoolessa 30/2022 – Hayyuu Dureen Adda Bilisummaa Oromoo fi Dura taa’aan Kongireesii Federaalawaa Oromoo (KFO) Pirofeesar Mararaa Guddinaa kaleessa Adoolessa 29, 2022 jila dippilomaatota Ameerikaa Ergamaa Addaa Gaanfa Afrikaa Maayik Hamariin durfamu waliin walarguun haala yeroo ilaalchisee marii bal’aa taasisaniiru. Jilichi qaama daawwannaa Itoophiyaa keessatti nageenya waarawaa buusuuf hojjatamu deeggaruuf gara Itoophiyaa taasisuun paartilee lamaan waliin mari’ateera.
Marii bal’aa waamicha Imbaasii Ameerikaa Finfinneetti argamuun godhame kanaan hoggantoonni paartiilee lamaanii dhimmoota ijoo haala nageenyaa, diinagdee fi siyaasa biyyattii akkasumas haala paartilee lamaan ilaallatan irratti yaada isaanii jila Dippilomaatotaaf ibsaniiru. Keessattuu waraana fi hongee Oromiyaan keessatti mudatee jiru, dhimma marii biyyoolessaa gaggeessuuf karoorfame fi hidhamtoota siyaasaa ilaallatan kan of keessatti hammate akka ta’e ibsameera. Paartileen lamaan kun marii biyyooleessaa hunda hammatee fi qaamolee walabaa hirmaachise gaggeeffamu akka qabu cimsanii hubachiisaniiru. Haal duree tokko malee hidhamtootni siyaasaa akka hiikaman, waraanni akka dhaabbatu, waajjiraalee jalaa cufaman akka banamanii fi paartileen siyaasaa kun sochii bilisaan akka taasisan haalli akka mijeeffamu qabus gaafataniiru.
Paartileen kun “dhiibbaan garaagaraa irra gahee sochiin isaanii ugguramaa jiraatuus” qabsoo karaa nagaan gaggeessuu kan itti cimanii fufan ta’uu ibsanii jiru. Jilli Dippilomaatota Ameerikaa Maayik Hamariin durfamu gama isaaniin nagaa Oromiyaa fi Itoophiyaa, darbees ammoo Gaanfa Afrikaa keessatti mirkaneessuuf gaheen paartileen lamaan kun qaban guddaa ta’uu himuun, nagaan mirkanaa’ee nageenya lammiilee akka eegamuuf Ameerikaa waan irraa eegamu kan gootu ta’uu ibsanii jiru.
Bifuma walfakkaatuun paartilee ABO fi KFO dabalatee paartilee siyaasaa 11 of keessatti kan hammate Gamtaa Paartilee Mormitootaa (Caucus of Opposition Parties) Adoolessa 20, 2022 miseensota hawaasa dippilomaasii waliin Imbaasii Ingilizii Finfinnee jirutti mari’achuun isaa ni yaadatama. Marii hawaasa dippilomaasii waliin gaggeeffame irrattis gamtichi marii biyyaaleessaa hunda hammatee fi iftoomina qabu, akkasumas qaama sadaffaa hirmaachise gaggeessuun furmaata rakkoo siyaasaa biyyatti akka ta’e ibseera. Marii biyyaaleessaa haqa qabeessa ta’e fi amanamummaa qabu gaggeessuuf tarkaanfiiwwan kan akka labsii dhukaasa dhaabuu, waraana dhaabuu, dhorkii qaamolee falmiirra jiran kaasuu, hidhamtoota siyaasaa haalduree tokko malee hiikuu, bilisummaa siyaasaa hunda eeyyamu, kanneen isaan barbaachisuuf deeggarsa namoomaa dhaqqabsiisuu fi buqqaatota deebisuu raawwatamu akka qaban hubachiiseera.
Maayik Hamar, Ergamaa Addaa Gaanfa Afrikaa godhamuun Pirezidaantii Ameerikaa Joo Baayidaniin yoo mudamu Saatarfiildii fi Feeltmaan itti aanee nama sadaffaadha. Daawwannaa jalqabaa yeroo ammaa Itoophiyaatti taasisu kanaan kaayyoo hojii Itoophiyaa keessatti nageenya waarawaa buusuuf hojjatamu deeggaru kan qabu yoo ta’u, turtii isaatin aanga’oota mootummaa, paartilee siyaasaa garaagaraa fi waldaalee siivikii waliin akka mari’atu ibsameera. AS


text:
suudaan kartuumiti nagaaya eegdoota fi guraa gurtuun ykn Basaason wooyyaannee bakkaa heedduuti Qaamni Mootummaa Bobbaasee waan jiruuf baqatooni oromoo waan kana Jalaa Baraaruuf hanga Dandahameen akka ufraa Eeydan keessatu bakkeewwan gurguddoo isaan itti argaaman keesa murrasni
I U A internactional unverscity of Afrcan,diree xayaara, dhabaata buys kan biyyoolleessa afaan isanitin Miinal barr fi iddoowwan shaayyi itti dhugan kan gargara fi kkf. irra akkaa ofii eegan akka Gabaasaan Oddeeffanoo Suudan irraa himamutti Mootummaan Woyyaannee nama kudhanii Sadi (13) Basaasummaaf 9-3-2013 unverscity Baratootaa keessatti akka Bobbaasee odduun qabatamaan ni himama fakkeenyaf akkama tanaan dura Weelisaa Kadir Martuu irra rakkoon erga gayeen booda namootan hedduu kan Ajjeefamaniif kan Lubbuun dhabaman hedduun isaanii akka jiran ni himamama fakkeenyaaf nama maqaan Abdulaxiif jedhamu Su’ud Arabi irraa suudan seenee Daangaa qaxxaamuree karaa biyya biro erga inni baafateen booda isa kana barbaaduuf jecha nama maqaan isaan wol fakkatuu nama Tigree ta’e tokko ji’a 4faa 3013 keesa ajjeefamuun ni yaadatama .
Saniin dura Guyyaa 6-1-2013 hintala Oromoo naanoo Wollagaa taate [1:58:41 PM] Wosaane Habtaa Ltayuu bakka dalagaa ishee irraa baatee mana obboleetii isii geese yeroo deebitu sa’aa 6:30 irratti qaama isii qalanii akka Ajjeessan Suudan kartuumi keessatti ni yaadatama
Haaluma kana fakkaatuun maddi odduu achiraa gabaafame Bara2013 kana keessa Reefi nama Ethiopia Suudan Kartum keessatti kan Argame akka Gabaasaan Odeeffanoo achiraa nuuf gabasantti Reefi nama 280 akka argame ni ibsama kanaafuu Mootummaan Woyyaanee Sagantaa ummata Biyya keessa Baqatee Biyyoottan 2faa keessa jiraatan Basaasota Isaatin Baqatoottan Biyya adda addaa keessa jiraatan irratti ajjeechaa fi ukkaamsaa waa Raawataa jiruf Baqatoon Biyya adda addaa keessa jiraatan uf eeganoo akka Gootan Isni Hubachiifnaa.
Jajjaboosabaa@hotmail.com
BAQATOON SUUDAN KARTUUM KEESA JIRAN DIINAAN AJJEEFAMAA JIRU
suudaan kartuumiti nagaaya eegdoota fi guraa gurtuun ykn Basaason wooyyaannee bakkaa heedduuti Qaamni Mootummaa Bobbaasee waan jiruuf baqatooni oromoo waan kana Jalaa Baraaruuf hanga Dandahameen akka ufraa Eeydan keessatu bakkeewwan gurguddoo isaan itti argaaman keesa murrasni


text:
Finfinnee, Bitootessa 8/2014 (TOI) – Himanni Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa meeshaalee yaala Fayyaa naannoo Tigraay akka hin geessine mootummaan dhorkameera jechuun himatu dhugaarraa kan fagaate ta’uu Tajaajilli Kominikeeshinii Mootummaa ibse.
Daayreektarri Olaanaan Dhaabbata Fayyaa Addunyaa Dooktar Teediroos Adihaanoom adeemsa qajeeltoo fi duudhaa dhaabbatichaa cabsaa jiraachuu Tajaajilli Kominikeeshinii Mootummaa beeksiiseera.
Dooktar Teediroos ibsa guyyaa kaleessaa laataniin meeshaaleen yaala fayyaa gara naannoo Tigraay akka hin galle mootummaan nu dhorkeera jechuun odeeffannoo sobaa laachuu tajaajilichi ibseera.
Lammiileen naannoo Tigraay keessa jiraatan tajaajila yaala Fayyaa akka hin arganne taasifameera jechuunis dubbachuu isaanii himeera.
Yaa ta’uutii ibsi daayreektarichi laate dhugaarraa kan fagaatee fi olola sobaan mootummaa yakkaa jiraachuu Ministirri Tajaajila Kominikeeshinii Mootummaa Doktar Laggasaa Tulluun ibsaniiru.


text:
Oduu Ammee!
“Giriggirri keessa budeen nacciin shan bade” jedhani!Giriggirri dhibee Koronaa vaayiraasii sababeeffachuun Mootummaan bilxiginaa fi harcaattootni sirnaa naafteenyaa koronaa vaayiraasiitti aantee adamoo beektoota ukkaamsuu eegaltee jirti waan ta’eef beektotni mana keessanii akka hinbaane ofeeggannoo cima godha! Booda gaafa barri darbee akka dukkaanna’eetti hin hafu maaliif hitanii jedhanii qaamni gaafatan yoo argame mana ta’aa jedhanan waan didaanii bakkee keessa waan deemaniif dhibee koronaa vaayiraasii qabachuu fi dhabuu isaanii addaa baafachuu koree taaskii foorsii dhibee koronaa Vaayiraasiif ittisuuf dhaabbatetu qabee bakka ‘magagamiyaa’ yeroof qophaa’ee geesse malee nutti waan beeknu hinqabnu isiin jechuun isaanii hinhafu!
Dr.Milkeessaan buutame jira, Dr.Darajjeee immoo buutuf barbaadaa jiraachuun oduun gola bilxiginaa keessa miliqxee baatee jirti.
Garaagarummaan mootummaa bilxiginaa fi koronaa vaayiraasii gidduu jiru sabummaan addaan baasanii miidhuu qofadha malee jarri lachuu tokkummaa!
Kanaaf, yeroo ammaa dacheen oromiyaa fi uummaatni oromoo koronaa harcaattoota sirnaa naafteenyaan ijaarame mootummaa bilxiginaa fi koronaa dhukkubbaa waliin waraanatti seenee keessummeessaa jira jechuun nidanda’ama.
Kaadireen bilxiginaa maraatee nama uuffata itti deebisuu dhabdee dhiroo maalwaaya?
Dr.Milkeessaan buutame jira!
Oduu Ammee!


text:
Kanneen hidhaman kun, mormitoota polotiikaa uummata biyyattii keessaa baqachuuf yaalan gaazexeessotaa fi uummata Amantii isaanii geggeeffachuu barbaadani.
Amnestitti qorattuun dhimma Ertraa Claire Beston akka jedhanitti hidhamtoonni kun mana hidhaa dhoksaa guutummaa biyyattii keessatti hidhamanii kan jiran si’a ta’u dararaaf saaxilamanii jiru.
Hidhamtoonni hedduun lafa jelaa fi container meeshaa ittiin deddeebisan keessatti hidhamanii jiru. Doorsisaa fi qorannaa geggeessuuf dararaa fi adabi gara jabinaa kan irra ga’u ta’uu hidhamtoonni kana duraa gabaasaniiru.
Namoonni mootummaan beekkannaa hin kennineef kanneen amantii isaanii geggeeffachuu fedhanis amantii isaanii akka ganan dirqisiisamuu fi dararaan irra ga’uun isaa gabaasameera jedhan Amnestiitti qorattuun dhimma Ertraa Cleer Besten.
Gama biraatiin immoo minstriin dhimma alaa Ertraa hiamannaa Amnesty kana fudhatama dhabsiisee jira.
Ibsa Amnestiin baase kan Ertraan biyya hacuuccaan keessatti hammaate, dhoksaa fi addunyaa ka biroof cufataa dha jedhuuf lammiiwwan biyyootii alaa kumaan laka’aman kanneen Ertraa keessa hojjetanii fi jiraatan gabaasi Amnsstii kun hagam dhugaa jiru haguuguu isaa mul’isa jedha ibsi ministrii dhimma alaa Ertraa kun.