text:
Morka Siyaasaa Balleessanii Baduu
Humamni namaa yeroo hunda akka wal morkii keessa jiraatu waanti isa taasisan edduu dha. Namni wal morku ykn dorgomu malee guddinni, beekumsi, gaarii fi yaraa gargar baasuu danda’uun, addunyaa keessa jirru beekuu fi jireenya addunyaa kana irratti nuuf malan jiraachuun hin danda’amu. Guddinni amma addunyaan irra geessee jirtu kun karaa siyaasaan, dinagdeen, awaasummaa fi kkf yoo ilaalle walmorka ykn dorgommiin kan dhalchee dha. Kanaaf wal dorgommiin ykn morkiin dhala namaa guddisuu keessatti ga’ee guddaa gumaacha jechuu dha. Nutis akka guddina amma irra geenya kan nutaasisan morka namootiin akkuma dandeettii fi ga’umsa isaaniitti wal gidduutti taasisaniin ta’uu isaa waanta bira darbamu miti.
Morkii fi waldorgommiin dhala namaa addunyaa kana irra jiran akkuma guddinaa fi badhaadhina fide, gadadoo fi yaaddoo dhuma hin qabne addunyaa kana badhaasee jira. Bu’aa morkii fi dorgommii kan ta’an keessaa yeroo ammaa deebi’ee dhala namaaf yaaddoo abdii kutannaa kan dhalchaa jiran keessaa guddina wal saamuu fi guddina kana irratti abbummaa ragachuuf jecha dandii balleessanii baduu bifa ammayyaa ta’een addunyaan keessa seentee keessaa bahuu dadhabdee jirti. Fakkeenya kanaa, addunyaa keenya warri guddanne jedhan bakka lamatti wal qoodanii meeshaa nukileeraa (nuclear) addunyaa kana yeroo lamaa ol balleessu, tolfatanii wal eegaa jiru. Inni lamataa fedha dhuma hin qabne kana guuttachuuf jecha ykn kan isaan barbaachisuu ol oomishuuf jecha qilleensa uumamaa faallessanii addunyaa kana daandii badii qabsiisanii jiru. kana hunda kan dhalche morkaa fi dorgommii dhala namaati.
Badii ofiif dalaganii fi itti baha isaa eega hubatanii booddee ammmoo kana gadi cabsuuf jecha sadarkaa addunyaatti wixxifamni taasifamaa jiru yeroo ilaallu ammoo deebinee aja’iba dhala namaa kan nama jechisiisuu dha. Amma badii yeroo dheeraaf dalagame kana keessaa bahuuf warrumti abbaa badii ta’e kun mala gara garaa barbaaduu irratti yeroo fi maallaqa morka kanaan bara dheeraaf walitti qabani, baasanii dhama’aa jiru. kana otoo silaa durumaanuu beekanii waanta keessa galan namatti hin fakkaatu. Haata’uutii eega badiin guddaan raawwatamee booddee, itti baha isaa hubachuun mataa isaatiin guddina ykn beekumsa.
Fala barbaaduu irrattis morki dhala namaa ammas ittuma jira jechuun ni danda’ama. Falaa fi fafa dhalchuu keessatti morkii fi dorgommiin dhala namaa gidduu jiru yoomuu dhaabbachuu hin danda’u. Garuu waanta tokko xiqqeessuun ni danda’ama. Innis fafa uumuu keessatti wal morkuun adeemsa keessatti gabaabbachaa morkiin falaa guddachaa kan deemu ta’uun isaa beekamaa dha. Sababni isaas dhala namaa waanta taaneef fafa irratti yeroo hunda wal dorgomuu irraa baratamaa deema. Dhala namaa keessatti kan morkii fafaa keessatti maadhefatee itti fufu hin dhbaman. Isaan kun warra namummaa keessa of baasan ykn of haqan jedhamuu ni danda’ama. Isaani kun yoom iyyuu namaan nama jechuu dhiisiitii ofii isaani iyyuu nama ta’uu isaanii warra dagatuu dha. Warra akkanaa kana addunyaan keenya yeroo caalu bakkuma dhaabbatanitti dhiiftee bira darbiti ykn karaarraa maksiti. Kana mataa isaa morkiitu dhalacha.
Egaa ani barreefama kiyya kana keessatti waa’ee addunyaan keessa dabartee fi irra jirtu akkasumas gara fuula duraatti maal taati kan jedhu irratti falasamuuf ykn yaadan qabu kennachuuf miti. Barreefama kiyya isa ijoof akka ka’umsa naaf ta’uuf jechan waanuman taajjabaa jiru wahii darbadhe. Dhimma morkii addunyaa kana irratti warrootiin falasama guddaa tasisaa jiran tarii namni kun hubannaan isaa qorannoo irratti hin hundoofne naan jechuu malu. Mirga isaaniiti. Ani waanan humna kiyyaan hubadhen darbadhee, dubbii kiyyaaf ka’umsa godhadhee jira. Egaa gara dubbii harkaa nuqabduutti yeroon deebi’u dhimma Oromoo fi oromummaa irratti xiyyeefachuu yaala.
Akkuman gubbaatti tuquu yaalee morkii fi wal dorgommiin dhala namaa gidduu jiru kan ittiin masakamu ykn sansakamu ni qabaata. Masakamni kun nama ta’uu keenyaan kan uumaman nu giddu jiru yeroo ta’u isaan kaan ammoo namumatu jireenya isaa anjeffachuuf jecha masakama wajjin jireenyaa baafata. Masakama wajjin jireenyaa keessaa tokko kan ta’e masakama siyaasaa ti. Siyaas fayidaa nama dhuunfaa, murna tokkoo fi kan akka sabaatti ykn biyyaatti waliin qaban tokko tifkachuuf jecha kan dhimma itti baanu natti fakkaata. Masakama siyaasaa kana keessatti waanti irra ce’amuu qabuu fi hin qabne eddu akka jiru wal nama hin gaafachiisu. Siyaasa fayidaa sabaa akka sabaatti tuqu of eeggannoon irra ilaalachuun bilchinaa fi dandeettii gaafata. Akkuma yeroo tokko barreefama Obbo rundaasaa keessaatti jecha “yeroo tokko irra darbe jettee riqicha irra ceete hin gubiin karaa deebitu dhabdaa” fanjiin tokko naan jedhe, jedhe sana waanta yeroof bu’aa irraa argannuuf jecha, garuu egeree keenyaaf kan karaa nutti cufu ordofuun ykn jajjabeessuun wallaalumaa dha.
Gara dhimma siyaasaa Oromootti yeroon deebi’u dhaabbileen maqaa Oromootiin dhaabbatan yoo lakkoofne yoon dogongoruu baadhee 15 ol ta’u. dhaaba siyaasaa ennaan jedhu OPDO TPLFiif jecha bixilamte akkan keessaa baasee, dubbachaa jiru naaf hubadhaa. Dhaabbilee siyaasaa maqaa Oromootiin ijaaraman kana yeroo ilaallu sagantaa siyaasa isaanii yeroo ilaallu 80% ol wal fakkaata. Kun garuu waraqaa ykn sagantaa isaanii irratti. Ta’uus kan qabuu dha. Dhaabbileen siyaasaa Oromoo hundi isaaniituu, sagantaa ykn waraqaa ittiin of labsan yeroo ilaallu waanta waloo qaba. Isaan keessaa amma tokko kaasuuf, tokkummaan Oromoo eegamuu akka qabu, Oromoon gita bittaa jalatti rakkachaa fi saamamaa akka jiru, humnaan malee diina keenya jilbeefachiisuu akka hin dandeenye, lollu malee bilisoomuu akka hin dandeenye, diina waloon qabnu irratti waloodhaan xiyyeeffachuu akka qabnu, kakuu ykn waadaa jaallan Oromoo fi oromummaaf wareegaman galmaan ga’uu akka qabnuu fi ………kkf waanta bareedaa, waraqaa dhaabbilee siyaasaa maqaa Oromoon jiran kana irraa dubbisuun ni danda’ama. Yaadi sagantaa isaanii keessa jiru kun masakama siyaasaa Oromoo keessatti waanuma eeggachuu qabnuu fi sarara irra ce’amuu hin qabne ture. Fayidaa akka sabaattis waliin tifkachuu qabnuu dha. Dhimmoota kana irratti yeroo kamuu rakkoolee dhalatan furuudhaaf hunduu sagalee tokkoon tattaafachuu qaba. Sarara kana keessaa baanaan dhimmi waloodhaan Oromootti haasahuu dandeenyu tasuma hin jiru.
Masakama siyaasaa waloo fi fayidaa egeree Oromoo fi oromiyaa eegsisuu kana keessatti dhugaatti ittiin hojatamaa jiraa?, jennee gaafachuun karaa dha. Namootiin siyaasa Oromoo hogganna jedhanii fi siyaasaa Oromoo beekna ykn gorsitoota taanee hojachaa jirra ofiin jedhan kanaan of masakaa jiruu? yoo jenne deebiin jiru tasa mitii dha. Rakkoon akkanaa kun mooraa siyaasaa Oromoo keessatti eega dhalatee bubbulee jira. Tarii rakkoon kun kan madde seenaadhuma jalqaba ijaarumsa dhaabbilee siyaasaa Oromoo irraa madduu hin afne yaada jedhu kaa’uun ni danda’ama.
Hacuuccaa fi garbummaan baka jirutti uummati kamuu mirgaa fi bilisummaa isaaf falmachuun waanuma jiruu dha. Falmii uummataa kana kan karaarra buusanii fi kallattii gaarii qabsiisuu danda’an warra dursa hubannoo gaarii qabuu dha. Hubannoon kun galii siyaasaa egeree Oromoo kan ka’umsa godhatee fi hoggana fayidaa siyaasaa kan yeroo gabaabaa fi dheeraa sirnaan hubachuu, danda’uu dha. Hundi keenya haaluu kan hin dandeenye muldhata gaarii fi egeree Oromoo warri sirnaan beekan, beektotiin siyaasaa, waraanaa fi dippilomaatotaa xurree saaqanii ofiif lubbuu isaanii nuuf kaffalanii darbanii jiru. galfata goototaa kana akkuma isaan muldhata isaanii irra kaa’an sanatti itti fufsiisuun danda’amee jiraa? jennee yoo of gaafanne bakka hin jiru. hayyootii fi beektotiin siyaasaa muldhataa fi egeree Oromoo tolchanii beekan kun otoo bakka of hin buusiin wareegamuun isaanii Oromoon akka haarsaa guddaa kaffalu taasisee jira. Ammas kaffalchiiisaa jira.
Qabsaa’aan ni kufa qabsoon itti fufa dhaadannoon jedhu sammuu qabsaawotaa eddu keessa jira. Sammuu qabsaawota dhugaa warra ta’an keessa yeroo hunda jiraata. Kanaaf xurree kaleessaa goototiin keenya nuuf taraaran sana ammam keenyatu keessa jirra? jennee of gaafachuun badii dalagnu irraa of qusachuu fi egeree Oromoo ilaaluuf eddu nugargaara.
Akuman seensa kiyya keessatti tuttuquu yaalee, siyaasaa keessas morkii fi dorgommiin waanuma jiru dha. Akkaatan itti wal dorgomanii fi wal morkan garuu aantummaa fi bilchina siyaasaa gaafata. Morkkin biyyoota amma guddatan keessatti gama siyaasaanis ta’ee karaa dinagdeetiin taasifamaa turee fi ammas ta’aa jiru aantummaa fi bilchina guddaa of keessaa qaba. Masakamni morkii isaaniis daangaa irra hin ce’amne qabu. Fakkeenyaaf USA, CANADA,UK, RUSSIA, CHINA fi kkf yeroon isaan wal gidduu isaaniitti morka dhaaban hin jiru. morka isaanii kun garuu bifuma kamiinuu fayidaa fi egeree biyya isaanii karaa dabarsee kennuun hin taasisan. Aantummaan isanii biyya isaaniif. Waanta gaarii irrattis ta’ee waanta badaa irratti yeroo wal dorgoman loogii biyyummaa isaanii qabataniitu. Kun aantummaa biyyummaa ti. Egaa inni kun biyyaa fi biyya gidduutti morka guddachuuf tasisanii dha. Fakkeenya gaarii kan nuuf ta’u garuu morka biyya ofii keessatti taasisanii dha. Kunis karaa dinagdee fi siyaasaan ilaaluun ni danda’ama. USA ykn CANADA yoo fudhanne dinagdee biyyattii akka motoraatti sochoosaa kan jiran gartee dhuunfaa ykn murnaati. Isaan kun wal gidduu isaaniitti morka achi bahe taasisu.
Morki kun garuu ofiif fayidaa argatanii biyya isaanii guddisuuf kan taasifamuu dha. Haata’uuti garuu, fayidaa guddaan argadha jedhanii fayidaa biyyaa ykn kan waloo sana bifuma kamiinuu dabarsanii hin kennan. Qajeelfama ykn sarara irra ce’uu hin dandeenyetu isaan daangessa. Warra abbootii siyaasaas yoo ilaalle, kanumatu muldhata. Bifuma kamiinuu morkii biyya isaanii gidduutti godhamu sana fayidaa irraa argachuuf jecha CANADAn fedha biyya isaa USAf tasa hin laatu. USAs akkanuma. Morka beekumsaa fi bilchina irratti hunda’e jechuun isa kana.
Morkiin dhaabbilee siyaasaa Oromoo gidduu jiru yoo ilaalle, masakama oromummaa fi oromiyaa irra ce’anii baayyee fagaatanii deemanii jiru. waanta waloodhaan qabnu, dhaabbileen siyaasaa hubatanii jiru jechuuf sadarkaa hin dandeenye irra jirra. bu’aa siyaasaa yeroof jecha bu’uura amantaa (core value) oromummaa fi oromiyaa akka salphaatti dabarsanii diinaaf kennu. Harki caalu garuu yakka kana keessa kan galan egeree keenya miidhuu mala ykn diina gargaaruu danda’a jedhanii itti yaadanii miti. Waanta sagantaa irra kaawwatan sana dagatanii miiraanii ykn wallaalummaarraa ka’anii, egeree ofiis kan uummataa fi bu’uura dhaaba siyaasaa isaaniis balleessu. Namootiin ykn murni akkanaa kun ofiif hoggana siyaasaa ofiin jedhanii of waamu malee bakki siyaasaa sun isaani hin barbaadu. Hooggana siyaasaa ta’uuf, Bilchina, gamnummaa, muldhata fi murannoo siyaasaa qabaachuu barbaachisa.
Hoggana ta’un dura ykn siyaasa keessa galuun dura Oromoo fi oromummaan maal? Galii fi egereen Oromoo maal? Dhaloonni naboodaa maal barbaada? Kallattii kamtu uummata kiyya galmaan isa gaha? addunyaan kun maal fakkaatti? Maalan qaba? Maalan dhabe? Eenyu faana ta’een maal hojadha? hamalli diinaa fi dandeettiin isaa maal? Jedhee dura of gaafachuu qaba. Kana otoo of hin gaafatiin gartee abdatee ykn maqaa namaa beekuun mirqaanee ani hooggana yoo ofiin jedhe isatu jedhe malee haalli isa hin gaafanne ykn hin muunne. Kanaaf morkiin dhaabbilee siyaasaa Oromoo gidduutti taasifamaa turee fi itti jiru sarara ce’uu hin qabne irra tarkaanfatee deemaa kan jiru ta’uu isaa argina.
Maaliif dhaabbilee siyaasaa oromoo gidduutti morkiin, galii keenyaan nu ga’u taasifamuun dadhabame?
Eggaa barreefama kiyya “morka siyaasaa badanii balleessuu” jedhu kana keessatti amma naaf danda’ametti haqa hunduu beeku kahuuf yaalii gochaan jira. Ata’uuti garuu barreefamni kun nama hunda ni gammachiisaa jedhee hin yaadu. Kayyoon koo nama dallansiisuu otoo hin taane dogongora mooraa keenya keessatti muldhachaa jiru lafa ka’ee, maal gochuutu nubaasaa? kan jedhu abbaan dhimmaas akka fala barbaadu gargaaruu dha. Warri ofitti qabdanii dhimma biraa wajjin wal qabsiisuu barbaadan kana gochuu irra dogongora mooraa keenya keessa jiru kan nam-tokkeen uumes ta’ee kan akka murnaatti dhimmi sabaa dagatamee fayidaa dhuunfaa ykn murnaaf jecha egeree keenya irratti danqaraa ta’uu irraa abbaa falaa akka taanuun gaafadha.
Akasuma gootota keenya qabsoo kana ofiif itti wareegamanii sadarkaa kanaan nunga’an kabajaa fi hulfina guddaa qaba. Bu’aan qabsoo ilmaan Oromootin amma yoona argaman kan itti wareegamanii argamsiisan waanta ta’eef, akkuma Oromoota hundaa kabajaa fi ulfina guddaa qabaaf. Yaadin ani barreefama kiyya keessatti ibsuu barbaadu bu’aa isaan wareegamanii, nu goonfachiisan nuti karaa qajeeltoon gabbisaa jirra moo? karaarraa maksaa jirra? kan jedhu irratti hunda’ee waanta sirreefachuu fi qajeelfachuu qabnu irratti xiyyeefadha.
“morka siyaasaa badanii balleessuu”n namootiin ykn murnootiin hoogganaman egeree fi muldhata Oromoo ammam akka karaa itti cufaa jiranii fi fayidaa yeroof jecha waanta waloon qabnu balleessaa deemuun itti bahi isaa abbaadhuma yaada sanaas fudhatee akka badu kaahuu yaalee jira. Waanti dagatamuu hin qabne tokko dhugaa jiru haalanii ykn karaa itti cufanii dhara moosisuun akka hin danda’amne seenaan dhugaa baha. Tarii yeroo gabaabduuf fayidaa bubbuutuiu argamssiisuu mala ta’a. garuu amna dheeraa nama karoorfateef, deebisee of takaaluun ala fayidaan inni qabuuf tokko iyyuu hin jiru. Kanaaf jecha yeroo hunda galii ofii fageessanii ilaaluun akkaataa inni manii isaa rukutuun yaaduun bilchina nama gaafata.
Egaa amma gara ijoo dubbiitti yeroon deebi’u “morki siyaasaa badanii balleessuu” maaliif mooraa qabsoo keessatti dhalate? Kan jedhu amma tokko yaada natti muldhatu kaa’uun yaala. Akkuma qabxiilee kanaa olii keessatti dhiyeesse wal morkiin guddinaa, wal jabeessuu, wal tarkaanfachiisuu, wal tomsuuf, diina cabsuuf, fi …. Kkf niif taasifamu eebbifamaa dha. Kun yeroo kamuu kan barbaadamuu dha. Aadaan akkanaa kun uummata keessattis ta’ee warra siyaasa gaggeessan keessatti yoo danboobe bu’aa guddaa qaba. Fafa bifa hundaan dhalatan namarraa anqisa. Kana gochuu dandeenyaan mooraa QBO keessattis ta’ee uummata Oromoo gidduutti tasgabbii guddaa buusuu danda’a. kun kan ta’uu danda’u garuu, yoo bilchinnii fi fageessanii galii ofii yaaduun danda’amee duwwaa dha.
Haalli yeroo ammaa mooraa Oromoo keessatti deemaa jiru jaalannus jibbinus morkii siyaasaa wal jabeessuu fi wal tumsuuf taasifamu otoo hin taane, ofii badanii kaanis balleessuu dha. Dhaabilee siyaasaa Oromoo maqaa Oromoon ijaaraman tokko tokkoo isaanii yoo fudhanne, morka siyaasaa tokko anqate guutuuf otoo hin taane isa jiru balleessee Oromootti qaawa ykn ulaa diinni ittiin seenu bayyisuu dha. Dhaabbileen siyaasaa hunduu ennaa dubbatanii fi kan sagantaa isaanirra kaayyatan Oromoo acuuccaa garbummaa jalaa baasuu dha. Kana namni jibbu hin jiru. Garuu yeroo hojiin muldhatu tasa argaa hin jirru. Walitti dhufanii waliin rakkoo jiru dubbachuu irra alaalatti diina keenya isa nugarboonfate caala yeroo wal nyaataa, wal balleessuuf mala walirratti baafatan, Oromoo balleessuuf diina cinaa dhaabbatanii fi mooraa Oromoo yeroo hunda tasgabbii dhoowwan muldhachaa jiru. Gochaa isaanii kana yeroo tokkoof illee itti hin qaanfatan.
Aadaa hooggantoota siyaasaa Oromoo miqqanyummaa, soba, walballeessuu, shira wal irratti xaxuu, qabsoof nama ijaaruu irra sadoof nama gurmeeffachuu, kan kootu caalaa baayyisuu, fayidaa uumata irra kan dhuunfaa ykn garee tifkachuu fi daandii egeree Oromoo irratti danqaraa baayyisuu dha. Kan wal takaaluun masaanuu isaa kuffise, yeroof akka gootummaatti fudhatama. Innis deeb’ee waanuma masaanuu kuffisee sana dalaga. Aadaa akkanaa kun mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti waanta yeroo dheeraaf baratamee dha. Rakkoon kun kan yeroo gabaabaa keessa dhufe otoo hin taane hundee gadi jabeeffatee yeroo dheeraaf kan Mooraa QBO keessa bubbulee dha.
“Morkiin siyaasaa badanii balleessuu” kun maaliif aadeffatame? ykn dhimma itti bahamaa jira? jennee ilaaluun gaarii dha. Rakkooleen kun waanta eddu irraa maddu garuu amma tokko kaasanii ilaaluun gaarii dha. Amma hubannoo kiyyaatti maal irraa maddan kan jedhu akka kanaa gadiitti bakka ja’a (6) ti qoodee tuttuquun yaala.
1. Bilchinaa fi muldhata dhaabiinsa hogganoota siyaasa Oromoo
Dura gara mooraa siyaasaatti otoo hin seeniin dura siyaasi maal akka ta’ee fi maal akka fedhu hubachuun eddu barbaachisaa dha. Biyyoota demokraasiin jiru keessatti beekumsaa fi waanta caalu dalaguuf namni siyaasatti miseensoma.Mooraa siyaasaa oromootti kan nama galchu abbaan filatee otoo hin taane haalli jiru nama dirqee kan itti galanii dha. Kana jechuun cunqursaan namarra jiruu fi saba ofii irra jiru obsa nama dhoowwee kan itti seenanii dha. Namni cunqursaa fi gadadoo diinni namarraan ga’u jibbee, gara falmiitti gale hunduu siyaasaa ykn karaa qabsoon ittiin deemu beekee jira jechuu miti.
Eega falmiitti galaan booddee kan karaatti arca’an, abdii kutatan, akkasumas diina jibbanii falmiitti galan sanaiiti deebi’an edduu dha. Kun yeroo kamuu kan jiraatuu dha. Kan biraa kanuma keessatti ilaaluun kan nama barbaachisu namni dirree falmii gale hunduu dandeetti tokkoo fi muldhata tokko qaba jechuun hin danda’amu. Namuu dandeettii mataa isaa kan namni biraa bakka isaaf bu’uu hin dandeenye qaba. Ga’ee ykn gumaacha guddaa akka dhuunfaattis ni qaba. Haata’uuti garuu namni dirree falmii gale hundi hogganummaa siyaasaa ofitti fudhachuu danda’ee jira jechuu miti.
Hoggana siyaasaa ta’uuf waanta hunda dura bilchinaa fi muldhata saba ofiif ta’u qabaachuun murteessaa dha. Bilchinni kan dhalatu hojiidhaan ta’a. bakka hojiin hin jirretti bilchinni jedhamu hin jiraatu. Kan biraa muldhata dhuunfaa, garee ykn aantii duwwaa namni qabu qabsoo sabaa ykn siyaasaa sabaa gaggeessuu hin danda’u. hunda dura muldhata waloo qabaachuu feesisa. Nama muldhata waloo qabutu, hoggana siyaasaa kan waloo ta’uu danda’a. Ija kanaan yoo hogganoota siyaasaa Oromoo ilaalle, aadaan akkanaa kun yoo namni dhuunfaan qabaate malee akka sirnaatti (as a system) kan hin jirre ta’uu isaa argaa jirra. Kun dhugaa lafa jiruu dha. Kana namni haalu yoo jiraate innis muldhata waloo irra kan gareetiin liqinfamee jira jechuu dha.
Hoggana siyaasaa namni ta’u akkasumatti lafaa ka’ee waanuma diina jibbuuf jecha itti gaafatama hin fudhatu ykn hin kennamuuf. Dura namni sun dhugaatti nama siyaasaa fi dandeetti siyaasni gaafatu sana qabaachuu isaa mirkaneessuun gaarii dha. Tivizoodhaan hoggana siyaasaa muuduun bu’aa isaa irra fafa isaatu caala. Hoggana kan taasifate warra Tivozooti malee namni sun dandeetti siyaasaa qabaatee ykn muldhata waloo qabsoon gaafattu horatee miti. Sababa kana ta’eef nama Tivozoon akka siyaasaa warra tavvazee sana hoogganu muudame dogongora qabda jedhanii itti himuun ykn sirreessa kennuufiin tasuma hin danda’amu. Amma tivozoon isaa jirutti namni kun waanta hunda beeka itti fakkaata. Garuu waanta beeku hin qabu.
Bilchina ennaa jennu egaa Tivozoo kiyyatu namuude moo bakka hoggana siyaasaatu nabarbaade jedhanii of gaafachuu jechuu dha. Ani hoggana garee ykn murna tokooti moo? kan Oromoo maraati? jedhanii of gaafachuu dha. Hogganni kana of gaafate battalumatti deebii isa dhugaa argata. Deebiin dhugaa hoggana murna isa Tavvazuu ta’uu isaa ni hubata. Kana hubatee hoggana waloo ta’uuf ykn kan QBO gaafattu ta’uuf yoo ofirratti murteesse dhugaatti daandii hoggana siyaasaa qabatee jira jechuun ni danda’ama. Hoggantootiin siyaasaa amma jiraniif gaaffiin kun murteessituu dha. Deebii dhugaa deebisanii hoggana oromoo maraa ta’uuf of qopheessunis bilchina cimaa akka isaan gaafatu shakkii hin jiru.
2. Hojiin bakka hin jirretti namuu hoggana siyaasaa ta’uu akka danda’u, morkii dhalche.
Hoggani siyaasaa waanta hunda dura hojiin muldhataa fi dandeetti qabu sana lafa irratti muldhisuu qaba. Hoggana kan hoggana jechisiisuufs waanta namni hundi gochuu hin dandeenye hoggansa isaan muldhisuu dha. Kana yoo raawwate dhugaatti hoggana siyaasaa ti. Namuu jala deemuun dirqama ta’a. Hoggana kana namni akka jala deemu ykn qajeelfamaa fi tarsimoo inni baase irra akka bu’u kan taasisu ajajaan otoo hin taane fedhiidhaan ta’a. sababbiin isaa kan dirree falmaa jiru hundu hoggana qabatamaan muldhata isaa hojiitti hiiku waanta argaa jiruuf. Hoggana muldhata isaa qabatamaan hojiitti hiikaa deemu, abbaanumti fedhe lafaa ka’ee isaan morkuu hin danda’u.
morkis yoo jiraate kan inni raawwate caala hojiidhaan muldhisee argamuutu irra jiraata. Morkiin akkanaa kun morkii guddinaati. Daandiin akkanaa kun kan eebbifamuu qabuu dha. Hogganni akkanaa kun saba hunda biratti jaalatamaa dha. Waanta hogganni akkanaa kun karoorfate hunda namuu ofitti fuudhee hojiirra oolcha. Gaaffii tokko malee akka kan isaatti ofiitti maxxansee hojiirra oolmaa isaa itti wareegama. Aadaan akkanaa kun mooraa QBO keessatti dagaagee jiraa? Moo dhimma biraatu oofamaa jira?…….
Bakka hoogganni hojiin hin muudamne ykn bakka hojiin jiru hin jirre hoggana ta’uu danda’utti morkiin namuu ani hoggana jedhee, ookkarri akka ka’u taasisa. Dhugaadha namni bakka hojii malee ani hooggana eega ofiin jedhee namuu olka’ee ani hoggana waanti hin jenneef hin jiru. Kan bakka hojii hin jirre ani hooggana waanta ofiin jedheef sababni namni jala deemuuf tasa hin jiru.
Kan biraa namni murna ykn garee ijaarrattee hoggana ta’uu dandeenyaan kan biraas murnaa fi garee isaa hogganee hoggan ofiin jedhuu waanti isa dhoowwu hin jiru. Morkkin akkanaa kun garee isa tokko balleessee garee biraa bakka buusuuf dhamaa’insa ykn ijibbaata taasifamuu dha. Waanta kana ta’eef gidduutti diinni ni dagatama. Diinni boqannaa argachuu duwwaa otoo hin taane tapha kana keessa galee tokko ofitti qabaa kan biraa irratti kakaasuudhaan fayidaa guddaa irraa argata. Dirreen qabsoo baka diinni jiru ta’uun afee diinarraa fagaatanii wal balleessuuf falmiin taasifama. Haala amma jiruun hooggana siyaasa Oromoo ta’uuf dirree falmaa diinni jiru dhaquun akka gowwummaatti waanta ilaalamaa jiru fakkaata.
Kanaaf namuu bishaan qulqulluu dhugaa, nyaata ho’aa nyaachaa, maatii ofii kunuunsaa, barumsa ofii fooyyefachaa, hojii kamuu keessatti qacaramee hojachaa, bakka bashannanaa fedhe deemaa, fi sodaa tokko malee dhaaba siyaasaa dhaabbatee eega hoogganuu danda’ee, namni dhalatee lafa kana irra jiru bakka kana waanti hin kajeelleef ykn hin hawwineef maaltu jira? Kana waanta ta’eef morkiin siyaasaa badanii balleessuu kun mooraa qabsoo Oromoo keessatti aadeffatamee jira. Kana namuu mee of gaafachuu qaba. Kan hogganaa jirus kan hooggana ta’uuf morka keessa gales dhugaatti dirree falmaa dhaquuf moo tokko tokko baleessee kanuma murna balaalleffachaa turre raawwachaa ture sana bakka buufi? jedhee of gaafachuu qaba.
3. Uummati Oromoo hoggantoota siyaasaa maal akka hojachaa jiran gaafachuu dhabuu fi ilaalchi morka siyaasaa kana baatu uummata keessa jiraachuu dha.
Abba dhimmaa kan ta’e uummati Oromoo waanta dhaabbileen siyaasaa Oromoo oofaa jiran yeroodhaa yerootti gaafachaa deemuu qaba. Yeroo isaan karaarra jalatan karaatti akka deebi’an akeekuu qaba. Maqaa isaatiin yakki gara garaa yeroo raawwachaa deemu dhaabbadhaa jechuunii qaba. Rakkoon namootiin dandeettii hogganummmaa hin qabne dhalchan kun akka qabsoo bilisummaa isaa karaarraa maksu dammaqee beekuu qaba. Rakkoo warri “morka siyaasaa badanii balleessuu” hordofaa jiran kun uummata Oromoo gidduutti mataa isaatiin rakkoo dhalchaa akka jiru beekuu qaba. Gareedhaan ykn murnaan qoodamee mooraa qabsoos qoodee diina of tuffachiisuu irraa of qusachuuf warra badii dalagaa jiran kana, akka dhaabbatanii of sirreessan akeekkachiisuu qaba. Egaa uummati Oromoo kana gochuu qaba ennaa jennu waanti uummata keessa jirus achumaan sirra’uu qaba jechuu dha.
Haalli “morkii siyaasaa badanii balleessuu” kun kan lubbuu oratee socho’aa jiruuf uummata keenya keessas yaada kana baatu waanta jiruuf. Bilchinni siyaasaa qabxii hoogganaa keessaatti tuttuquu yaales uummata keenya keessa ni jira. Uummata keenya keessatti diinni keenya yeroo dheeraaf akka inni wal hin hubannee fi humna inni qabu kana gargar baasuuf shira yeroo dheeraa turu keessatti awwaalee jira. Shira diinaa kana namni keenya akka salphaatti dafee bira ga’uu ni rakkata.
Sababbiin isaa shirri kun kan diinaati jedhee balaaleffachuu sadarkaa isa geessisu irra hoggani isa barsiise hin jiru. Hogganni amma ni jira jedhamu kun mataa isaatiin shira diinaa kana babaldhisuudhaan of jiraachisuu ykn morkii keessa galee jiru ittiin injifachuuf itti gargaarama. Uummati keenya shira diinaa yeroo dheeraaf hojjatu kana dafee akka hin hubanne kan isa taasisu keessaa yaadan hubatee yaadan mormuu irra nama dhuunfaa mormuu aadeffatamee jira. Yaanni ebeluun jedhe ykn dhiyeesse gaarii dha ykn badaa dha jechuu irra ilma eenyutu jedhe?, naannoo kamtii dhalate? Amantaa maalii hordofa?fi kkf miinoo diinni nukeessatti awwaale haaromsaa oola. Kanatti dhimma bahuudhaan namootii “morka siyaasaa badanii balleessuu” kana dhimma itti bahaa jiran eddummaatanii jiru.
Uuummati Oromoo kana qaama garbummaa ta’uu isaa hubachuu qaba. Warri kana afarsiisanis kan afarsanis yoom iyyuu daandii kanaan deemanii akka bilisummaa isa goonfachiisuu hin dandeenye beekuu qabu. Warra “morka siyaasaa badanii balleessuu” hordofan kana karaarratti deebisuu qaba. Yoo isaan didan akka maseenaniif qoqqobbii irratti gatuu qaba. Nuti hundi keenya Oromoodha. Oromummaatti amanuu qabna. Yaada gaarii fi muldhata egeree Oromoo qajeelchu namni qabu eessattuu haadhalatuu ykn amantaa fedhe iyyuu haa ordofuu yaada qajeeloo taanaan tumsuu qabna. Eessatti dhalatee fi ilma eenyutu kana jedhe ykn amantaan isaa maal jennee gaafachaa, wal diiguu hin qabnu. Kan amma yoonaa galii qabsoo keenya irratti danqaraa ta’e gahaa dha. Kanaaf warri “morka siyaasaa badanii balleessuu” ordofaa jirtan uummata keessan salphatee jiru kanaaf jecha karaatti deeb’aa.
4. Hooggana siyaasaa ta’uun, madda galii fi jireenyaa ta’uu isaati
Akkuma qabxiilee kanaa olii keessatti tuttuquu yaalee hoggana siyaasa Oromoota’uun yeroo ammaa kana hojii hadhooftuu nama hin gaafattu. Waanti nama gaafattu yoo jiraate amma tokko Tivozoo ummachuuf ykn murna wahii ijaarachuf duula fakkeessii gaggeessuu dha. Sana boodee dhaaba maqaa moggaafatanii hoggana dhaaba siyaasaa Oromoo ta’uu of labsuu duwwaa dha. Kun nama beekumsa qabuuf salphinaa fi qaanii dha.
Haata’uutii galiin warroota “morka siyaasaa badanii balleessuu” keessa seenan kun madda galii argachuu dha. Isaan biratti qabsoon hadhooftuu lubbuu nama gaafattuu fi qorra keessa nama bulchitu yoo barreefama wahii irraa dubbisan malee isaan biratti bakka hin qabu. Warrootiin akkanaa kun yeroo bayyee bohanii nama boochisuu warra dandeetti itti qabanii dha. Warri kun afaan isaanii keessaa “bilisummaa, walabummaa, abbaa biyyummaa, gootummaa, seenaa durii imuun, seenaa gootota Oromoo qayyabatanii dubbachuu fi kkf..” afaan isaanii keessaa hin bu’u. qabatamaan garuu ofii isaanis ta’ee murna isaan gara hojii nama gaafatutti hin galchan. Waltajjii teessumaa tokkoo irratti ykn karaa website wahii kana dhammatanii itti aansuudhaan projecta maallaqaa baafatu. Kayyoon isaanis inni dhumaa isuma kana. Itti milka’anis milka’uu baatanis hojii kan mataa isaanii waanta qabaniif yoo dhaban akka kisaaraatti warra ilaalu miti. Yeroo fi bakka eeggatanii ittuma fufu.
Kanaaf “morka siyaasaa badanii balleessuu” kana akka aadefatamu warri barbaadan karaa kanaan amma tokko jireenya isaanii fi kan murna isaanii madda galii godhachuu duwwaaf babaldhisu. Warri kun diina wajjin dhaabachuuf tasa mamii hin qaban.
5. Miiran hoofamanii waa sirreessuuf hawwii qaban irraa warra ka’an
Egaa yeroo waanti hundi babbadu namni haaruun isaa hin oolu. Keessumaa warri qabsoon Oromoo kun galma isaa ga’uu qaba jedhanii dhugaadhumatti qulqullummaan of kennanii dirree falmaatti makaman QBO akka injifatu fedha guddaa qabu. Kana irraa ka’anis amma yoonaatti gootatiin bakka bu’ummaa hin qabne kumaatamaan lakkawaman lubbuu isaanii itti dabarsanii jiru. Isaani kaan ammoo jireenya ofii itti dhabanii qe’ee fi maatii ofii diiganii qabsoo kanaaf oolchanii jiru.warri akkanaa kun yeroo hunda hawwiin isaanii diinaan falmanii darbuu dha.
Hawii kana waanta qabaniif jecha warra morka siyaasaa fayidaaf barbaadu kana keessaa of baasanii dhaaba mataa isaanii ijaaratu. Warri akkanaa kun hawwii isaanii yoo ilaalle badii warra qabani miti. Garuu akkamitti? Yoom? Eenyu wajjin? Eessatti?maaliin? jedhanii gadi fageenyaan xiinxalanii waanta ofi hin ijaarreefe isaanis dhuma irratti garuma mooraa warra morkaan ijaarameetti galu. Siyaasi miiraan hogganamu hin jiru. Xinxalaa fi bilchinaan geggeefama. Namootiin hojiin hojatamuu qaba jedhan kun, seenaa QBO keessatti yoo ilaalle gariin isaanii wareegama lubbuuf of kennanii, gariin isaanii amma of ijibbaatanii QBO irraa of fageessanii yeroo jirantu irra caala muldhata. Sanas ta’ee kana hoogganni miiraan masakamu morka keessa nama galchuun ala fayidaa guddaa hin qabu. Fayidaa guddaa kan qabu yaadan wal hubatanii madda rakkoo irratti wal tumsuu danda’uu dha.
6. Mooraa QBO dadhabsiisuuf jecha ergama diinaa warra fudhatanii ykn fakkaatanii of jaarmessanii dha.
Warri kun durumaanuu ergama diinaa waanta fudhatanii deemaniif amma isaaniif danda’ametti mooraa QBO tasgabbii dhoowwuu fi Oromoo wal wallaalchisuu dha. Warri kun Oromoo of fakkeessuu keessatti kan isaaniin morku hin jiru. Yeroo hunda isaan qulqulluu of fakkeessanii kan biraa irratti quba qabuutu isaafi hojii ta’ee muldhata. Shira dhuma hin qabne qabatanii waanta deemaniif bakka hunda fakkaatu. Mornoota hunda keessatti of caasessuuf mala gara garaatti dhiimma bahu. Isaani kun diinan waanta miindeffamaniif rakkoon isaan qunnamu tasa hin jiru.
Hojiin isaanii inni guddaan dhaabbilee siyaasaa jiranii fi umata Oromoo walitti naquu ykn wal dura dhaabuu dha. Warri akkanaa kun meeshaa kana ittiin raawwatan bifa ammayyaa’een caaseffatu. Innis mana Paltokaa, sarara websitii gara garaa, waldaa afooshaa, radio, TV fi network gara garaa uumachuudhaan nama maqaa waamanii salphissuu, dhaaba siyaasaa kaasanii itti wacuu, safuu Oromoon qabu qullaa dhaabuu, fi…kkf ittiin gaggeessu. Haala dhaabbilee siyaasa Oromoo keessa jiruu fi uummata Oromoo keessa jiru daran babaldhisanii afarsuudhaan abdii kutachiisuu irratti bobba’u. warri kun warra sangaan dhale jedhee uumee asawee aasofsiisuu dha. Warra tafkiin amma arbaa geesse jedhanii nama amansiisuuf yaalii guddaa tasisanii dha.
Qabxiilee kanaa olitti tuttuqe keessatti “morkiin siyaasaa badanii balleessuu” maaliif akka mooraa Oromoo keessatti dagaagee fi morkiin kun bu’aa eenyuuf akka oolaa jiru amma tokko kaasuu yaalee jira. “morkii siyaasaa badanii balleessuu” kana akka abbaan barbaade olka’ee dhimma itti bahu kan eeyyamee fi akka duubbee taaneefii kan tajaajilaa jirru hunda keenya ta’uu fi balaa kanaan yeroo ammaa akka Oromootti hubamaa jiraachuu keenya kaasuu yaalee jira.
Qabxiilee itti aanaan kana keessatti morkiin siyaasaa badanii balleessuu kun eenyu bira akka jiruu fi adeemsa akkanaa yoo hin qajeelfanne badii ofitti harkisaa jirru ilaalu yaala. Akkasumas dhuma irratti falli kanaa maal kan jedhu hubannoo qabu ibsachuuf carraaqa.
A. Haalli “morkii siyaasaa badanii balleessuu” kun Oromoo mara bira jiramoo namoota yartuu bira jira?
Yaada kana duuchaadhumatti akkanatti kaasuun ulfaata akka ta’e namuu ni hubata jedheen yaada. Haata’uuti garuu waanta muldhachaa jiru kana eessaa fi eenyu keenya biratti akka argamu akkasumas fayidaa eenyuuf oolaa akka jiru ilaalun fala kennuu irratti nama gargaara. Dhimma kana irratti yeroo gara garaa warri dhimma kana sirnaan qoratan waanta eddu akeekanii jiru. Balaa inni uummata keenyaaf qabus waltajjii gara garaa irratti yeroo dubbatanii fi akeekkachiisan hundi keenya ni dhageenya. Keessumaa warri dhimma kana dhiheenyaan ordofnu waanta dubbatamee fi akeekame otoo hin dhaga’iin yeroon bira darbine jira natti hin fakkatu.
Waanta beektotaan akeekamnee fi hubachiifamne ofitti fudhannee hojiirra oolchuu keessatti garuu hundi keenya rakkoo mataa keenyaa qabna. Kana mee hundi keenya warri Oromooofiin jennu dhaabbannee of gaafachuu qabna. Of gaafachuun keenya deebii lakki ani rakkoo kana keessaa ga’ee hin qabu jedhu argachuuf otoo hin taane dhugaa amma jiru hubannee qaama falaa ta’uu akka nugargaaruuf.
Siyaasaa daandii irraa maqe kana, akka Oromootti hundi keenya keessa gallee jirraa jennee yoo of gaafanne deebin qabnu eeyyee dha. Maaliif yoo jedhame garuu sababni nuti dhiyeessinu kumaatama ta’uu mala. Dubbiin ijoo garuu sababa isaa fudhannee kun sirriidhaa kunimmoo yakka, murtee jedhu irra ga’uu hin qabnu. Murteen dura of irratti fudhachuu qabnu jalqabuma iyyuu siyaasaa daandii irraa maqe keessa gallee ofis uummata keenyas miidhuu hin qabnu kan jedhu of irratti murteessuu qabna. Hunda dura of mo’achuun barbaachisaa dha. Eega of mo’annee ykn of amansiifnee nama biraatti quba qabuun ykn isa sirreessuuf dhama’uu karaa dha. Ani dhimma ““morkii siyaasaa badanii balleessuu”” kana keessatti ga’ee mataa kiyyaa qaba, amma badii ta’uu isaa sabaaf ofiif jecha hubadhee jira jedhanii qulqullummaan of qeequun barbaachisaa dha.
Ofiif otoo of hin mo’atiin ykn badii keessa jiraachuu keenya otoo of hin argiin kan namaa sirreessuuf yaaluun namni nama dhageeffatu hin jiru. Badiin sirreessinus tasa hin jiraatu. Hunda dura nuti mooraa badii keessaa baanee warra keessatti afan akka keessaa bahan gargaaruu qabna. Kun egaa duuchaadhumatti rakkina waloodhaan qabnu jennee kaa’uun ni danda’ama.
Haata’u garuu Oromoon martuu ga’ee wal qixa qaba jechuun hin danda’amu. Warri Oromoo ofiin jennu kun bakka sadiitti of qoonnee of ilaaluun gaarii dha. Innis Oromoo biyya keessa jiraachaa jiru, Oromoo sababa gara garaan baqatee biyya aambaa keessa jiraatuu fi warra haayyuu ykn beektota Oromoo jedhamanii beekaman biratti bifa kamiin akka yaanni kun nu ibsu ilaaluun gaarii dha.
1) Oromoo biyya keessa jiru.
Oromoon biyya keessa jiru gara jabummaa diina keenyaa, hunda caala kan guyyaa guyyaan dhamdhamaa jiru isa. Oromoo ta’uu isaatiin duwwaa tufatamuun, hidhamuun, ajeefamuun saamamuun, qe’ee isaa irraa buqa’uunii fi kkf… jiruu isaa guyya guyyaa keessatti dhamdhamaa jiraata. Hadhaa cunqursaan qabdu eenyu caala sadarkaa duraatti kan dhamdhamaa jiru uummata keenya biyya keessa diinaan bitamee jiraachaa jiruu dha.
Kanaaf Oromoon biyya keessa jiraatu eessa iyyuu kan jiru ani ilma Oromoo yeroo jedhamu garaatu isa boora’a. oromomummaan maal akka taate hojiin muldhisa. Gochaa diinni irratti raawatu waloodhaan isaan qaqqaba. Kanaaf jecha diina fuunduras maqaa oromummaatiin dhaabbatu. Yeroo eddu seenaa keessatti argaa kan jirru Oromoo ta’uu duwwaan waliif birmatanii waliin wareegamu. Aadaa cunqursaan waloo dhalchee dha. Kanaaf diina waloo kana dhiisanii yeroon isaan kutaa fi amantaadhaan wal qoodanii wal irraa dheensan yoo nama dhuunfaa fi yartuu taate malee hin jiru.
Fidhii fi hawwii Oromoo diina jala jiruu, yeroo hunda waliin wareegamuu dha. Dhibeen morka siyaasaa badanii balleessu kun biyya keessatti bakka guddaa hin qabu. Qabsoon hadhooftuun kan jirtus achuma. Oromoon biyya jiru kutaa kamuu kan jiru 95% ol warra oromummaatti amanee waliin diina falmuu dha. Haqa kana abbaan barbaade qaamanis ta’ee nama biyyaa gara biyya ambaa dhufu irraa dhugoonfachuu ni danda. Kanaaf uummata Oromoo diinan dhiitamaa biyya jiraatui biratti morkiin siyaasaa badanii balleessuu kun bakka hin qabu jechuu dha. Namootiin dhuunfaan kana leellisan yoo jiranatin iyyuu waltajii qabatanii bakka isaan itti of dhaadhessan hin jiru. Kana haala uummata keessa jirutu maseense.
2) Oromoota baqattummaan biyya aambaa keessa jiran biratti akkamitti hubatama?
Oromootiin biyya aambaa jiraatan hundi jechuun ni danda’ama biyya isaanii jalaatan kan baqatanii deemaniif, akka namaatti lafa ofii irra jiraachuu waanta dadhabaniif. Lubbuu kana jiraachisuuf bakka haara galfattii yeroo argachuuf jecha baqattummaan akka falaatti fudhatame. Hundi namaatu yeroo biyya jiru Oromoon diina tokko qaba jedhee amana. Wal irrattis wareegama. Oromoo ta’uu duwwaadhaan wal mararsiifata. Kutaa kamuu ykn amantaa kamuu haaqabaatu oromummaan bakka olaanaa qabdi.
Kun kanaan otoo jiruu eega jireenya biyya alagaa ykn baqattummaa eega jalqabee booddee warra “morka siyaasaa badanii balleessuu” ordofaniif dubbee guddaa ta’ee tajajila. Oromummaan biyyatti ittiin wal mararsiifachaa turan sun mulqamee kutaan wal waamuun amantaan wal qooduun bakka guddaa qabatte. Kanaaf jecha warroota dhimma kana fayidaa dhuunfaa barbaadan bakka jireenyaa fi madda galii ta’anii jiraachisuun aadaa ta’e. kun qaanii dha. Adeemsi akkanaa kun kan Oromoo miidhu ta’uu isaa otoo qajeeltootti beekanuu ani kutaa ykn amantaa isa kamii gadi jedhanii yeroo bifa saalfachiisaa ta’een Oromoon Oromoo salphisu arguun adeffatamee jira. Mana paaltokaa, maadhee website fi radiyoona wal irratti bananii qana’anii wal qaanassaa oolan, arguun ykn dhaga’uun salphaa dha. Bifa diinni keenya iyyuu deebi’ee aja’iba nuun jedhuun wal dhabamsiisuuf maallaqa walitti baafama.
Kanaaf kan kanaan hin joonjofne yoo lakkoofne bayyinni isaanii xiqqoo dha. Oromoon ala jiru bilisummaan argamtee akka biyya isaatti deebi’u kan hin hawwine tasa hin jiru. Garuu akkamitti qabsoo keenya jabeessinee diina keenya irratti olaantummaa arganna kan jedhu garuu kallattiin harkaa baddee jirti. Nama tokko tokkotti kutaadhaan ykn amantaadhaan maallaqa baasee jajjabeessuun waanta qabsoof gumaachaa jiru itti fakkaata. Kun garuu qabsoo daran yoo laaffisee fi balleesse malee gumaacha tokko iyyuu hin qabu. Ani gama kiyyaan Oromoon biyya aambaa jiraatu kun qabsoon Oromoo laafuu qaba jedhee maallaqa isaa baasaa jira jedhee hin abjoodhu. Garuu otoo hin beekiin QBO laaffisaa fi daandii bilisummaa dheeressaa akka jiru quba hin qabu. Haalli Oromoota biyya aambaa jiraatan kun uume ammoo namoota “morkii siyaasaa badanii balleessuu” ordofanii karaa bane jira.
3) beektotiin Oromoo morkii siyaasaa badanii balleessu kana keessatti ga’ee maal qabu?
Beektotiin Oromoo egeree fi muldhata uummata keenyaa murteessuu fi karaarra buusuu keessatti ga’een isaan qaban murteessaa dha. Egeree fi muldhata Oromoo karaa qabsiisuu fi karaa irraa maksuu keessatti bakka olaanaa qabu. Bayyinaan beektoata yoo ilaalle biyyina saba keenyaa wajjin walitti qabnee yoo madaallu bayyee xiqqoo dha. Lakkoofsa isaanitu xiqqaa dha malee waanti isaan burqisiisan uummata miliyoona edduun isaan caalu gara barbaadanitti luuccessuu keessatti murteessa dha. Kanaaf beekaan saba tokkoo bayyatus xiqqaatus kanuma jiru sanatu sadarkaa isaatti egeree uummata keessa bahanii sana murteessa.
Gareen beektotaa eega kana ta’ee rakkoo mooraa qaboo mudattee jirtuu fi fala isaa barbaaduu keessattis ga’ee murteessaa qabu. Beektotiin Oromoo turanii fi ammas jiran cunqursaa diinni keenya saba keenya irraan ga’aa jiru adda durummaan uummata dammaqsuu fi ijaaruu keessatti gahee guddaa qabu. Injifannoo amma yoona uummati Oromoo goonfate kanaafis qoodi beektota keenyaa murteessaa ture. Kanaaf warri daandii haqaa uummata keenyaa fi nuufis saaqanii wareegaman kan lubbuun jiranis seenaa fi uummata Oromoo biraa kabajaa bara baraa qabu.
Kun akkanumatti otoo jiru garuu daandii QBO irratti danqaraa baayyisuu keessatti gumaacha guddaa taphatanii jiru. Warri kana raawwatanis warruma beektota Oromoo keessatti ramadamani ykn waa baranne jedhanii dha. Aadaa ““morkii siyaasaa badanii balleessuu”” kun akka dagaagu kan taasisan keessaa beektotiin Oromoo kan itti komatamanii dha. Warra egeree Oromoo fageessanii ilaaluu irra fayidaa yeroof jecha uummata karaarraa dabsaa jiran warruma kana keessatti ramadamu. Tarii ramaddii beektotaa keessatti, warra akkanaa kana ramaduun wal falmii eddu kaasuu akka danda’u hubachuun nama hin dhibu. Sanas ta’ee kana garuu warruma waa lakkoofne jedhantu madda rakkoo kana ata’ee argama. Keessumaa iyyuu “morka siyaasaa badanii balleessuu” kana keessatti fayidaa yeroo argachuuf kan wal saaman warruma qaama beektotaa Oromoo ofiin jedhan kana. Uummati keenya ala jiru kun isaan ilaaleeti gara hayyallaa ykn qileetti deemaa jira. Beektota keessaa kan yakka akkanaa keessa harka hin qabne hin jiran jechuu miti. Garuu yoo ilaalle warri qulqullina akkanaa qaban kun sagaleen isaanii bakka hin qabu ykn dhageessisuuu hin danda’an.
Sababbiin isaa bitaa fi mirgi isaanii hundi warra yaada asumee kanaan waanta liqinfamee jiruuf. Egaa maddi warra “morka siyaasaa badanii balleessuu” jiraatanii fi keessaa oomishaman numa keessa ta’uu isaa hubachuun nama hin dhibu. Maddi rakkoo kanaa ennaa walitti qabamee ilaalamu hunda keenya ta’ee garuu addatti ammoo beektota Oromoo fi baqattummaan warra biyya aambaa jiraannu ta’uu isaa hubanna. Dubbee fi lafa kosii bareeda taanee kan tajaajilaa jirru warra biyya aambaa jiraannuu fi beektota Oromoo ofiin jennu ta’uu isaa jala murree ofiiti imuu nubarbaachisa. Irraa baqannuus haqi lafa jiru isuma kanaa dha.
I. Haalli morkii siyaasaa badanii balleesuu kun yoo akkanaan itti fufe itti bahi isaa Oromoof maal ta’a?
Qabxii kana irratti waanta baayyee jechuu hin barbaadu. Sababbiin isaa namuu salphaatti hubachuu danada’a jedhee waantan yaaduuf. Jechootuma gaggabaabduun tuqee bira darba. Haalli amma jiru kun yoo akkanatti itti fufe balaan Oromootti deemaa jiru erreeguuf baayyee nama hin dhibu.
a) injifannoo amma yoonaa gootanni keenya itti wareegamanii harkaan nu ga’an tifkachuu dadhabnee wareegamtoota keenya genatta isaanii keessatti boqannaa dhoowwina
b) dhaloota injifatamu malee injifachuu hin dandeenye taanee seena irratti bara baraan abaaramna ykn yaadatamna
c) rorrisa diina keenyaa bara baraan baannee dhalootaf dabarsina.
d) Maqaa Oromoo waloodhan dhaalle kana of irraa mulqinee nama kutaa fi amantaadhaan waamamu taana.
e) Diina keenya biratti yoom iyyuu akka tuffatamnetti jiraanna.
f) Afaan wal wallaallee walumaan wal galaafannee saba badu keessaa isa jalqabaa taana.
g) Alagaan nama dhuunfaas ta’ee murni bicuun darabeedhaan nubituuf akka hawwiin itti bulu taasifna.
h) Keenya wallaleetu kan alagaan nuun jedhu dhugoonfanna.
i) Otoo manaa fi harkaa qabnuu kajeeltuu alagaa taanee bara baraan mataa gadi qabannee jiraanna.
j) Hawwii fi fedhiin biyya argachuu ykn dhuunfachuu afeetu dhaloota dhufu bitamuun akka isaaf maluutti dhaalchifna.
Egaa qabxii kana jalatti waanta eddu jechuun ni danda’ama. Mee isinis balaa fi salphina nutti as deemaa jiru kana miiraan ilaala, qalbeeffadhaa, hubadhaa, qaama falaa ta’uufis of amansiisaa.
II. Rakkoolee jiran kana irra aanuuf falli Oromoon harkaa qabnu maal?
Rakkoon harkaa nuqabdu eddu amtuu fi roga eddu kan qabduu dha. Fala barbaaduu keessatti kanuma namni dhuunfaan tokko ykn murni tokko falli jiru isa kana jedhee salphaatti akeekee bira darbu miti. Rakkoon Oromoo qabattee jirtu akkuma bayyina keenyaa innis baayyee dha. Kanaaf birmannaa fi itti dammaquu hunda keenyaa otoo amantaa, saalaa, beekumsa barnootaa fi bakka dhaloota keenyaa hin gaafatiin hundi keenya itti duuluu gaafata.
1) waanta hunda dura rokkoon kun mooraa Oromoo keessa jiraachuu of amansiisuu dha.
Otoo rokkoo jiru hin beekiin fala barbaaduun qaamuma rakkoo sanaa yoo ta’an malee fayidaa hin qabu. Rakkoon jiraachuu isaa irratti waliif galamuun barbaachisaa dha. Rakkoon mooraa qabsoo keessa jiraachuu isaa amanuu duwwaa otoo hin taane, bifa ittiin muldhatanii fi madda iasaa beekuun hunda caala. Maddi rokkoo beekamnaan irratti duuluuf haala mijawaa uumnee jirra jechuu dha. Kanaaf dursa mooraa keenyatti rakkoolee fi danqaraalee numudatani kana ayinaa, bifa, balaa geessaa jiranii fi egeree keenya boruuf danqaa isaan ta’an hubachuun hunda dursuu qaba.
2) rakkoolee mooraa qabsoo jiran kana keessaa anis qooda murteessaa ykn ga’ee guddaan qaba jennee of amansiisuu dha.
Rakkoolee numudananii fi balaa isaan geessisaa jiran beekuu duwwaan gara falaatti nuggeessu. Madda ykn burqaa isaa baruun murteessaa dha. Rakkoolee mooraa qabsoo Oromoo keessatti uumamaniif ga’een diinni taphatu akkuma jirutti ta’ee garuu murteessaa miti. Maddi rakkoo mooraa keenya keessaa mataa keenya ta’uu of amansiisuu qabna. Ani abbaa rakkoo ti jedhanii of amansiisuun eddu ulfaataa akka ta’e hubachuun nama hin dhibu. Nuti jennee ykn dhiifnee garuu maddi rakkoo keenyaa mataa keenya ta’uun isaa nama biraa irraa dhaga’uu hin qabnu.
Yeroo bayyee uumama ilma namaa keessatti ani rakkoon qaba jedhanii of amansiisuun eddu rakkisaa dha. Marfata baayyee deemuun wanta baratamee dha. Kun garuu qaama falaa ta’uu keessatti omaa nama hin gargaaru. Rakkoo jiru amananii fala isaaf of irratti murteessuun beekumsa. Ofii rakkoo baattatanii rakkoo nama biraarra barbaaduun yoo qonyonyaa rakkoo keenyaa tuttuqnee daran baldhifne malee hiika tokko iyyuu nuuf hin qabu. Kanaaf diina keenya mo’achuu, bilisummaa keenya goonfachuu, galfata jaallan keenya itti wareegaman galmaan ga’uu fi hawwii keenya akka Oromootti bilisa taanee jiraachuu barbaannu sana guuttachuuf maddi rakkoo keenyaa mataa keenya ta’uu of amansiifnee of irratti duuluu qabna.
3) kan kaleessa ta’e faarsuu ykn balaaleffachuu keessaa of baafnee nama ofiif waa hojatu ta’uu qabna.
Kan kaleessa gaarii ykn dansaa hojjate haala kaleessaa fi nama kaleessatti. Dhimmichaaf itti gaafatama kan qabu namuma hojate sana. Rakkoolee ykn fafa kaleessa uumameef kan itti qeeqamu warruma yeroo sana dhimmicha keessa jiruu fi abbaa itti ta’ee dha. Waanta kaleessa hojatame irraa nuti barumsaa fi ogummaa argannee kan keessa jirru ittiin qajeelfachuu duwwaa dha.
Dhaloonni keenya kun nama seenaa keleessaa dubbatu ykn bareechee himu duwwaa otoo hin taane kan innis kan seenaa hojatu ta’uu qaba. Haalaa fi waltajjii amma keessa jirru kana hubannee waanta yeroo fi haalli nurraa barbaadu yoo hin hojanne namumu seenaa kaleessa dhaadhessu ykn qeequ taanee umurii keenya fixanna. Rakkoon amma nuqabatee jiru kun kan jalqabame kaleessa ta’us dhaloota ammaa kana qaqqabee jira. Qaqqabuu duwwaa otoo hin taane unkuraa fi afaan wal wallalchisaa jira. Kanaaf itti gaafatama kan qabnu warra amma jirru kana ta’uu of amansiisuu qabna.
Seenaa kaleessaa dhaadhessineef ykn balaaleffanneef hojiin achi of jalaa bunnu tasa hin jiru. Kana kaleessa irraa barannee kan amma nuqabatee jiru kana abbaa falaa taanee of qopheessuu fi irratti duuluu nugaafata. Seenaan kaleessaa dhaloota darbeen raawwatamee jira. Namuu nurraa hin fudhatu. Yeroo kamuu olkaanee dhaadhessuu ykn qeequu dandeenya. Garuu hojii ykn dirqama amma nurra jiru dagannee kan kaleessaa duwwaan jiraachuun garuu dhaloota seenaa hojatu ta’uu keenya akka gaaffii keessa hin galle of hubachiisuun waanta hunda dursuu qaba.
4) quba walitti qabuu irra abbaa rakkoo qaba jennu sana itti siqnee gargaaruu ykn qooda keessa fudhannee ga’ee nama ga’ee keenya bahaa jiru ta’uu qabna.
Nama qeequun salphaa dha. Kan qeeqan sana keessa seenanii sirreesuun garuu murtee ulfaataa dha. Ofii gumaacha nurraa eegamu yoo bahuu dadhabne namni akka nuuf raawwatu hawwuun gowwummaa dha. Namni nuti qeeqnu sun amma ofii danda’uu fi beeku hojataa jira. Kanaaf yoo itti wacne wareersuun ala bu’aan isaa baayyee miti. Garuu qeeqa keenya wajjin yoo qaamaa fi qalbiidhaan itti hirmaanne nama wareersuu irra gara nama gargaaruutti ceena. Kana taasifnaan rakkoolee numudatan waloodhaan itti duulu keessatti abbaa falaa taanee jirra jechuu dha. Qaaman itti hirmaachuu jechuun cimina xiqqoo muldhachaa jirtu baldhisuuf gumaacha yaadaa, hirmaannaa qaamaa, fi gargaarsa oromummaan gaafattu gochuu jechuu dha. Kana gochuu dandeenyaan waanta barbaannu sana ofiif qajeelfachaa waanta jirruuf abbaa injifannoo ni taana.
5) duubbee “morka siyaasaa badanii balleessuu” ta’uu irraa of fageesuu fi warra abbaa yaada kanaa ta’an akka karaa qajeeloo qabatan gargaaruu ykn maseensuu dha.
Rakkoon harkaa nuqabdu baldhoo fi amntuu ta’uu ishee amma tokko tuttuquun yaalamee jira. Rakkooleen mooraa keenya keessa seenan kun garuu ofii isaaniin of danda’anii kan dhaabbatan miti. Duubbee bareeda waanta qabanii fi mataa keenyaan rakkoo keenya waanta kunuunsaa jirruuf ta’uu keenya hubachuu qabna.
Morki siyaasaa badanii balleessuu kun yoo duubbee dhabe ykn yoo maseensine rakkee keenya walakkaa ol cabsannee ykn hiikkannee akka jirru of amansiisuu qabna. Warra yaada asumee qaban kana gargaaruudhaan ykn boru sirreefatu jennee abdii bulfachuudhaan fayidaan nuti argannu tasa hin jiru. Gumaachina warra kanaaf taasifnu itti bahi isaa badii fi diina keenya ofirratti goobsuu ta’a.
Warra yaada kana baatanii mooraa Oromoo rakkoo keessa naqaa jiran kana mataa gadi qabannaa tokko malee bahee itti himuu qabna. Yoo didan qophxeessinee oromummaa irratti diduutu fala. kana gochuu keessatti ga’ee hunda keenyaa gaafata.
6) beektotiin Oromoo uummata otoo garbummaa jala jiruu isaan barsiisee ammas garbummaa baatee jiruu kana fala barbaaduu irratti ga’ee isaanii bahuu qabu akkuma olitti tuqamuu yaale warri mooraa Oromoo keessatti rakkoo dhuma hin qabne dhalchuu keessatti adda duree ta’an warruma waa baranne jedhaman kana ta’uu isaa dura amanuu qabna. Gidiraa uummata keenyaa fi salphina nuqabatee jiru kana hunda caala warri waa baranne jennu kun itti gaafatama kan qabnu ta’uu keenya of amansiisuu qabna. Beekan Oromoo beekumsa isaa egeree Oromoo qajeelchuun muldhisuu qaba. Diinni keenya kan nutuffateef ykn nurra bubbulaa jiruuf beekumsaan waanta nama keenya caala barateef otoo hin taane tokkumaa fi of irratti amantummaa beekumsaa waanta qabaniif. Keenya waanti kana hin gooneef sababni tokko iyyuu hin jiru. Natu caalaa fi kanan ani jedhe duwwaa dhaggeefadhaa ilaalcha jedhu keessaa baanee kan namni biraas jedhu dhaggeefachuu, qajeelchaa, qeeqamaa fi qeeqaa deemuun aadaa beektota keenyaa ta’uu qaba. Madda rakkoo ta’uu keessaa baanee abbaa falaa ta’uutu nurraa eegama. Oromoon numa qabdi malee kan bakka biraa dhufee hawwii isaa mirkaneessuuf tasa hin jiru.
7) of irratti amantaa nama qabu ta’uu qabna.
Namni of irratti amantaa qabu waanti isa sodaachisu tasa hin jiru. Cinina hojateefis ta’ee fafa raawwateef of irratti amantaan itti gaafatamummaa fudhata. Yoo qeeqamee fi rakkoon inni dhalche itti himame mamii tokko malee ofitti fudhatee sirreesuuf carraaqa. Garuu namni of irratti amantaa hin qabne sababa bayyisuun ammas deebi’ee qaamuma rakkoo ta’ee muldhata. Yeroo hunda waanta namaaf jecha ykn muldhachuu fi galata argachuuf jecha hojatuuf yoo kana dhabe amilee isaa gadi buuti. Hojiidhuma iyyuu kan hojatuuf inni hojachuu qabaaf otoo hin taane yeroof muldhachuu ykn nama biraa gammachiisuuf waanta ta’eef kun gaafa anqate waanta hunda balleessuu irraa dubaatti hin deebi’u.
Kana kan dhalchu of irratti amantaa dhabuu dha. Keessumaa warri siyaasa hoggana ofiin jedhan rakkoo kanaan xaxamanii warra jiranii dha. Namni ofi irratti amantaa hin qabne akka bishaan gabateerraa oliif gadi danbal’aa jireenya isaa fixate. Kun mataa isaatiin rakkoo guddaa dha. Of irratti amantaan kan dhalatu waanta ofiif danda’an duwwaa hojachuuf yoo of amansiisanii dha. Kanaan ala waanta hunda akka danda’anitti ofitti yoo fuudhan itti bahi isaa of irratti amantaa ofii balleessuu ta’a. of irratti amantaa kan dhalchu waanta karoorfatan yoo hojiitti hiikuu danda’an qofaadha. Karoora hin taane baafatanii yeroo inni hojiitti hiikamuu dadhabu filannoo biraa barbaaduu irra yakka dabalachuuf jecha olqa biraa gara daho godhachuutti deemuun of irratti amantee balleessuu dha.
8) warri siyaasa gaggeessan dhabbatanii kallattii ittiin deemaa jiranii fi bu’aa argamsiisaa jiran qorachuudhaan isaan mataa isaan abbaa rakkoo ta’uu of amansiisuu dha.
Mooraa Oromoo keessatti rakkoo dhalchuudhaan kan warra hoganoota siyaasaa caalu hin jiru. Rakkoo isaan dhalchan keessaa bahuuf yeroo rakkisaa ta’e irra geenyee jirra. Hunda dura kana of amansiisuu qabu. Siyaasaa murnaa keessaa bahanii mooraa siyaasaa oromummaatti makamuu qabu. Siyaasa oromomummaa geggeessuu amma hin dandeenyetti of sobaa jiraachuu isaanii beekuu qabu. Siyaasni fayidaa murnaan oaffattan eessanuu isaan ga’uu akka hin dandeenye of amansiisuu qabu. Seenaa keessattis kan itti gaafataman ta’uu beekuun hunda caala.
Kanaaf jecha mooraa murnaa keessaa bahanii mooraa oromummummaatti makamuun gaaffii yeroo ti. Rakkoo amma yoonaa dhalchaa turaniif dhiifama uummata isaanii gaafachuu qabu. Walis dhiifama gaafachuun barbaachisaa dha. Mooraa oromummaatti makamuun gootummaa hunda caalu ta’uu ubatanii Oromoo angessuuf socho’uun barbaachisaa dha. Fayidaan angoo murnaa irraa argamu yeroof yoo ta’e malee dhumi isaa salphina ta’uu beekuun gaarii dha. Barcuma oromummaa irra taa’uun beekumsaa fi bilchina siyaasaa muldhisa. Kanaaf jecha hunda dura moora QBO keessatti tasgabbii fi tokkummaa buusuuf itti gaafamni guddaan kan isaanirra jiru ta’uu beekuu qabu. Murni tokko tokko mo’achuuf otoo hin taane Oromoo moosisuuf dhama’uu qabu. Yoo mooraan Oromoo tasgabbii argate Oromootu mo’ate alee murna ykn garee maqaa moggaafate miti. Abbootiin siyaasaa Oromoof bitamuu qabu. Kana gochuu danda’uudhaan bilchina siyaasaa qaban muldhisuutu irraa eegama.
9) rakkoo mooraa keenya jiran kana eega hubannee tokkummaan itti duuluuf tumsa waloo tolfachuu, wal hijaaruu, madda rakkoo kanaa cufuuf walitti birmachuu.
Rakkoo keenya eega hubannee irratti duuluuf tokkumaan qoricha isaa ti. Tokkummaan namuu dhimma kana irratti wal hubannoo qabaannaan madda rakkoo kanaa waanti hundeen hin gogsineef hin jiru. Keessumaa namootiin rakkoon kun dhabamuu qaba jedhanii waadan qopha qophaa dhama’uu irra waloodhaan wal ijaaranii irratti duuluu nugaafata.
Warra abbaa rakkoo ta’anii fi irraa of qussachuuf ykn sirreeffachuuf eeyyemoo hin taane irratti qoqqobbee kaa’uu qabna. Duubbee dhoorkachuun barbaachisaa dha. Kana yoo hundi keenya waloodhjaan irratti waliif galle waanti nuti mooraa keenya hin tasgabeessineef hin jiru. Kanaaf duula madda rakkoo keenyaa ongeessuu keessatti waliif birmachuu qabana
Xumura
Barreefama kiyya kana keessatti amma naaf danda’ametti qabxii morka siyaasaa badanii balleessuu jedhu kana jalatti akka sabaatti rakkoo qabnu keessaa qaama xiqqishoo tokko tuquu yaalee jira. Kaayyoon barreefama kiyyaa waanta hin beekamne as baasuuf otoo hin taane waanuma beeknu, garuu kan beekaa bira darbaa jirru kana ammas wal yaadachiisuuf. Namattis quba qabuuf otoo hin taane anis abbaa rakkoo ta’uu beekee qaama falaa ta’uu qabna kan jedhu tumsa gaafachuuf. Rakkoolee amma nuqabatan kana namni hin beekne hin jiru. Garuu fala kennuu keessatti of irraa ka’uun eddu barbaachisaa dha kan jedhu of irratti murteessuun garuu waanta ulfaata nuttu ta’e natti fakkaata. Rokkoo ofii keenyaaf uumne deebifnee sirreeffachuuf of irratti murteessuun gootummaadha malee qaanii hin qabu. Qaanii kana caalu iyyuu baannee bara baraaf jiraachaa jirra waanta ta’eef dogongora sirreefachuun qoonii keessaa of baasuu dha.
Dhaloota “otoo” ta’uu irraa nama hojatee hojiin muldhatu ta’uutu nurraa eegama. Kanaf dubbiftootaa kaayyoon barreefama kiyyaa rakkoo keenya irra aanuuf of irratta dura murteessinee tumsa rakkoo hikkachuu keessatti akka namni Oromoo ta’e hundu wal gargaarru iyyanaa galfachuu kiyya naaf hubadhaa. Rakkoo qabnu keessaa kallattiidhuma tokko duwwaan kaase malee waanti ilaalamuu qabu eddu amma iyyuu kan jiruu fi fala kan barbaadu ta’uu isaa beeknee kana irratti gumaacha mataa keenyaa haabaanu. Dhuma irratti morka siyaasaa badanii balleessuu kana keessa of haaromsinee oromummaatti amanuu qabna kan jedhu dhaadannoo keenya haa tasifannu.
Barreefama kiyya cufuun dura gaaffii took gaafadheen bira darba.
Sagantaa siyaasaa dhaloota amma jiru amatuu fi diina keenya jilbeenfachiisuu danda’u ykn qabsoo keenya shaffisiisuu danda’u mooraa oromoo keessa jiraa? Itti gaafatamni kun kan eenyuuti?
Galatoomaa.
Camadaa Hundee
Amajjii 2011
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
7 Comments
-
Gamda jibat:
Hundi utuu waan tokko hin beekin gorass fi xinxala siyasa ta’uun kun rakko gudda dha. Hunde ilee waan hunda beeka fi xinxala of goodhde, waan nami birran yaadu hunda tufatee of qoofa beeka goodha kanaaf waan hin bareesu dheeraa kan dubsuun yerro of baleesudha
-
gabboo:
gamda jimata ati isummaa sanaa dhisi quee afaan kanaa illee seeraan hin kataabdu.sadarkaa kee gad anaa akka ta’ee yaadni kee ni ibsaa kan akka kee immoo saree alaa dutuu silaa taatteef namni si duuka bu’uu hin jiru.yaadni kee akkaa kee faalladha.of sirreeuf kutaa dakkaa bu’ee..A…B…C…jedhi ka’i
-
desta suutannee:
OBBO CAMADA,
Barruu ke hanga dhumaatti dubbisuuf min. 45 nafudhateera.Haa ta’uu malee hagam qabsichaaf akka yaaddefef oromo lammii keef akka hadooddu barruu kana irraa hubadheer xinxalli sirri dha. Dhugaan qabsicha keessa jiru kanuma dhugaan gartu ooggana ofjedhu hunda keesa jiru kanuma dhugaan baqatoota America,Canada,Europe fi ..kkf jiddu jiru kanuma rakkinni garaagarumma oromo keesstti dhalacha jiru fi boor ciminaan dhalachuuf ta’u kanuma.Kanaafuu waan kana hanbisuun kan danda’amu hogaana haraa sabontota oromo tiin filamee qabsicha gaggessu nu barbachisa.oggantoonni gartuu oggana saba gudda ta’uu hin danda’u oromoon deggarsa gartuuf hin qabsa’u ganddummafi amantiidhaan wal ejaaruunis eessa iyyuu nugahu. waan ta’eefuu yaada lafa keesse kana irra jireessi oromo hanga hubatee wali galutti mariin kara maluun akka gaggeefumutti osoo yaalamee gaari dha jedha. Horii buli .
-
dhugabaasa:
Obbo Camadaa,
galatoomi, barreeffama bilchina qabu kanaaf. Qabsoon Oromoo hidha akka laayyootti keessaa bahuun hindanda’amne keessa jira. Nama wallaalaa barsiisuun salphaa dha. garuu nama utuu beekuu balleessuu akkamitti qajeelchita ykn akkamitti barsiista? Akka natti fakkaatutti ati fi Abdii Boruun namoota Shawaa ta’uu hin ooltan jedheetan amana. Namoonni biroon hedduun isaan bakka isin jirtan san hin jiran. kanaaf yoo injifannoo barbaddan mala biraa nuuf barbaadaa.
Galatoomi,
TsL
-
buli:
durana dursee, kanan jechu barbadee
Obboo Camadaa Hundee, yadaa keetis baay’ee galatomi jedhaa, itti fufudhan wa’ee qubee sirriti hin katabnee ykn hin baresseni jedhame namni yadaa keene ni jira. qubee isaa qajelichu osoo hin tanee kana nama ga’uu yadaa isati, qubeen gaafa sira’u ni dhufaa, so duran dursene yadaa is qalibeffachutu nuti jira.
wa’ee mataa duree irraatti, Morka Siyaasaa Balleessanii Baduu, jedhu irrattii/ HAARREENI akkasi jette, ” GAAFAANI ANI HIN JIREE MARGI HIN MARGINI YKN HIN BIQILINII” , namni tokko wani ijaree, wani hojatee gafa ani hin jire haa baduu hin jedhu, wanti erga jaliqabame yoo danda’ame bakkani ga’udha, yoo ofii hin dandenyee isaa nan danda’aa jedhutti dabarsuu dha malee balesseni bada hin jedhu. haarreeni wani itti fe’dhani bati maalee maalifi akka bate deemtu hin beektu jedhu. kaanafi, dini keenya maalifi akka nu nyaacha jiru hin beeknu nati fakkataa. yaartuu baay’ee ofii keessaa qabna nati fakkata, warraa abbaa garaa hedduu ofii keessaa qabna, warraa borufi hin yaadne, malee akkamiti jireenya nama million 40 oli tahuu ballessani baduu, kuni yartumaa agrsisaa. jaarraa 21ffaa keessaa ilmi dhira, dhali nama yeroo mirga isaa falmtuu dha. fknf. sudani kibbaa ilaalu hin dandenyuu, yoo qawee hin qabnee dubnee mirga keenya falmu hin dandenyuu. aja’aba/ aja’aba/ “garaan hadhaa buredha, gootas deebasasi baataa”jedhee sabonan oromoo tokkoo, daabbessatu baay’ata nati fakkataa/
hundafu galatomaa, ulfadha, jiradha/
-
Abdii Boruu:
Obboo Camadaa Hundee,
Waayee uummata Oromoo (uummata keenyaa) keessumaayuu ammoo haala qabsoon bilisummaa Oromoo (QBOn) yeroo ammaa keessa jiru ilaalchisee xinxala baay’ee kana dhiyeessuu keetiif hedduu galatoomi. Dhugaa dubbachuu dhaaf, akka yaada, ilaalcha fi hubannoo kiyyaatitti, barreeffamni kee kun waan dhugaa dhaan mooraa keenya keessatti ifatti ba’ee mul’ate fi mul’achaa jiru; waan dhokachuu hin dandeenye agarsiisa. Akkaataan inni itti qophaa’ellee baay’ee kan nama gammachiisu dha jedheen amana.
Waayee uummata Oromoo fi qabsoo isaa kaafnee yoo dubbannu ykn barreessinu, yeroo baay’ee akka hubatamutti, rakkoolee jiran kaafnee, isaan kanarratti bal’inaan dubbachuu malee, maddi rakkoolee maal akka ta’e; rakkooleen kun eessa fi eenyu biratti akka mul’atan; maaliif rakkooleen kun akka uumamani fi heddoomaa akka deeman; furmaata ykn mala ykn fala rakkoolee kanaa argachuuf maal godhuun akka nurra jiru; walumaagalatti, rakkoolee jiran beeknee fi hubannee furmaata isaaniis barbaaduuf yaaliin hin godhamu yoon jedhe waan dhara ta’u natti hin fakkaatu.
Barreeffamni kee garuu waayee kana karaa adda ta’een waan agarsiisuuf; rakkooleen mooraa QBO keessatti uumaman ykn mul’atan kun eessaa ka’anii akkamitti akka hidda baasanii cimaa deeman; rakkooleen nu uumne kun diina caalaa akkamitti akka qabsoo kana laaffisan; laaffisuu birallee dabranii qabsoo kana sirumaa dhabamsiisuuf akka deeman; waan gadi fageenyaan hubattee fi bal’inaan xinxalteef; akkasumas mala ykn fala jettee, yaada adda addaa dhiyeessuun kee barreeffama kana barreeffama addaa isa godha jedheen yaada.
Yeroo kee fudhattee, xinxala haala keenyaa kana bal’inaan nuuf dhiyeessuu keetiif irra deebi’ee galatoomi jechuun barbaada. Nuyillee barreeffama kanarraa waa baay’ee barachuu akka dandeenyu abdiin qaba.
Obboo dhugabaasaa,
Duraan dursee, “Shawaa, Wallagga, Arsii, Baalee, Hararggee, Walloo, Boorana, Jimma, Finfinnee,…. = OROMIYAA” Akkasumas namoota Oromoo Shawaa, Wallaggaa, Arsii, Baalee,…. = ILMAAN OROMOO = OROMOO TOKKO” Dhugaa kana akkuma jirutti dhiisuu dhaan, yaada kee kan asitti dhiyeessite kana waan ifa goote natti hin fakkaatu. Akkuman dursee jedhe, Obboo Camadaa Hundees ta’e Abdii Boruu namoota naannoo Oromiyaa kamiiyyuu haa ta’ani, isaan lamaanuu ilmaan Oromoo ti. Akka sitti fakkaatutti namoota Gondor ta’uu hin oolan jechuullee ni dandeessa; kun mirga keeti; yaada keeti; tilmaama keeti; kan siin mormu hin jiru. Namni gamna ta’e garuu waayee naanummaa kana asitti hin dhiyeessu.
Haa ta’u malee, yaadni ati dhumarratti kaafte “namootni biroo hedduun isaanii bakka isin jirtan sana hin jiran” kan jedhu, karaa lamaan ilaalamuu ni danda’a:
Tokkoffaan, namootni isin gatanii deemanii jiru; isin bakkuma dur sana jirtu; achumatti dhaabbattanii haftan kan jedhu ta’a.
Lammaffaan, mee ofanjaja!! Namootni biroo yaada gaarii isin qabdan kana hin qaban, akkanatti hin yaadan, kanaaf bakka isin jirtan sana hin jiran kan jedhu ta’uu danda’a. Kanaaf, kun ifa hin taane jechuu kooti. Yaadni kee garuu gara yaada tokkoffaatti waan deemu natti fakkaata.
Kan na dinqe garuu, “yoo injifannoo barbaaddan mala biraa nuuf barbaadaa” kan jettee dha. Shawaas ta’ee Wallagga, Arsiis ta’ee Baale,…. waan kophaatti injifannoo fi bilisummaa barbaadan natti hin fakkaatu. Injifannoon boodaa kan Oromiyaa bal’oo ti; kan uummata bal’aa Oromoo ti. Bilisummaa barbaadnu irratti naannoo dhaan wal qoqqooduun hin jiru. Diinniillee nu dadhabsiisuuf akka wal qoqqoodnu nu taasisa malee, ofiisaatiif Oromoo ykn Oromiyaa qoqqoodee hin gabroonfatne; Oromoo akka Oromoo tokkootti akka saba ykn uummata tokkootti gabroonfataa jira jechuu kooti.
Mala biraa barbaadaa kan jetteef, anas ta’ee yaada kiyyallee dhiisii, mee waan Obboo Camadaan barreesse kana irra deebi’ii ilaali. Xinnaatullee yaadni inni akka malaatti dhiyeesse kun mala rakkoo kana keessaa nu baasu ta’uu yoo dadhabellee, kan rakkoolee kana xiqqeessu ta’uu hin danda’uu? Asirraa yoo jalqabne gara mala guddaatti deemuu hin dandeenyuu? Waan xinnoo yoo hn galateeffanne, waan guddaas akkasumatti ilaalla jechuu dhaa? Mee wanti biraa haa hafu, atumtuu matuma keetiin gama keetiin waan mala jettu nuuf dhiyeessi!
-
buli:
galatomo Obboo Abdii Boruu, naannoo fi kutaa, amanti, qabeenyaa, beekumsa addaa wal qoduni bu’a hin qabu. deebinii ati Obboo dhugabaasaafi deebiftee baay’ee qubsa dha.
kutani, amantni wali qodni yaartuu nama baasaa. oduu ganada keessaa ofii irraa fagessaa, sobdu fi odessutu dhaga’u dhisa waa tokkumaa fi bilisummaa dubadha. wari seerani qubee dubbisuu hin dandenyee yoo jirtee, barachuudhafi salphadha.
galatoma, ulfadha,


c: text/html

text:
Nagaan keenya yaa dursu!
Nagaa keenyatti aansuudhaan nuti Hawwasi Oromoo Sundsvall Sweden Araara fi Tokkummaan MQBO gabbachuutti gammachuun keenya daangaa hin qabu. Dhaabotnni kun lamaanuu gaaffii fi hawwii Uummata Oromoof deebii kennuu isaniif guddaa dinqisiifatnna. Akkasumas warra bilisummaa Oromoo galmaan gahu akka tahaniif waan dandeenyu maraan bira dhaabbachuu keenya gad jabeessinee dhaammatnna.
Wal tahiinsi jalqabame kun akka itti fufu shakkii hin qabnnu sababnni isaas yeroon kun yeroo Ilmaan Oromoo marti tokkoomanii roorroo uummata keenya irratti ammaate kamn hirree tokkon kahanii fi diina uummata keenya lafa irra daguugaa jiru kana of irra qolatan waan taheef.
Ilmaan Oromoo martinu garaagarummaa xixiqqaa nu gidduu jiruuf bakka laachuu dhiifnee yeroo tokkoomnee humna keeenya gargar facahe walitti deefatnnee MQBO gabbifnee mirga keenya sarbamnnee fi biyya keenya saamamnnee deefatnnuu dha waan taheef. Akkasumas Dhaaboleen walabummaa Oromiyaa fi Bilisummaa Uummata Oromootti amantan guyyaan wal taanee yaadaa fi qalbii, humnaa fi qabeenya keenya walitti deebfnee Uummata keenya dhumaa jiru cinaa dhabbatnnu harra jenna.
Knneen bu’aa bubuutuu fi angoo nu harka hin jirref MQBO keessaa baatanii diinaaf amaamota tahaa fi cina dhaabbattanii Uummata keessan miidhaa jirtan, fuula keessan gara diina waloon qabnnutti akka deebisatan kabajaan isin gaaftnna. Duma irratti yeroon kun yeroo galagalanii wal lafafan ykn wal nyaatan osoo hin taanee yeroo diina ofii irratti wal qabatanii bobbo’an akka tahe isin yaadachiifnna.
Nuti ilmaan Oromoo martinuu bobbaa fi duulli keenya walii keenya irratti osoo hin taane diina keenya qofa irratti haa tahu.
Tokkummaan Oromoo haa dagaagu!
Injifatnnoon Uummata Oromoof!
Hawwaasa Oromoo Sundsvall Sweden

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sadaasa 9 Guyyaa Yaadannoo FDG hundeeffamma yeroo 8ffa Oromiyaa bakka adda addaatti kabajame oolera. Madda gabaasaa adda addaa Yuuniversitiiwwan irraa nugahan walitti qabaadhaan kan dhiyaatu yuuniversitii Finfinnee fi Yuuniversitii Amboo irratti guyyaan haraa guyyaa itti barataan Oromoo qabsoodhaaf waamicha waliif godhee jiruudha. Kunis yaadannoo yeroo 8ffaa FDG gaggeeffame mootummaa abbaa irree umurii isaa guutuu uummata biyyattii addatti uummata Oromoo garboomsee jiraachuuf akeekkatee jiru dura dhaabbachuuf buuureffame yoo tahu,kana yaadachuudhaan gabaasota guyyaa haraa Sadaasa 9 kabajamee oole irraa dhiyaatu wal duraa duubaan:
1. Yuuniversitii Finfinnee irratti-yuuniversitii kiiloo4, 5 fi 6 bakka tokkotti walitti dhufuudhaan guyyaa guutuu kabajaa kana irratti kan hirmaataniidha. Hirmaattootni Sadaasa 9 ilaalchisee guyyaa yaadannoo FDG kana irratti argaman barataa,barsiisaa fi hojjetoota garagaraa yuuniversitii keessaa hojjetan nuufis yaadannoodha jedhanii yeroo jalqabaaf kan irratti hirmaatanis kan jiraniidha. Walii galatti guyyaa yaadannoo kana irratti kan argaman namoota hanga 242 kan taaniidha. Guyyaa kana ibsoota.waadaa qabsootti hiriiruu fi mootummaa abba ahirree dura dhaabbachuuf yeroo itti murteeffannaadhaan kanneen irratti argamaniidha.
Gutummaan Gabaasa Yuuniversitii Finfinnee fi Aboo kanatti hidhatee jira:- FDG Sadaasa 9.docx


text:
Waliigalateen liqaa kun ijaarsa tarminaala tajaajila fe’uumsaa dhaabbatichi eegale milkeessuuf kan oludha.
Waliigalatee kana hojii raawwachiisaa muummeen dhaabbatichaa obbo Tawalda Gabramaariyaamiifi daayireektarri damee Afrikaa bahaa ejensii misooma Faransaay Kirstiyaan Yookaa mallatteessaniiru.
Obbo Tawaldan sirna waligaltee kanarratti akka dubabtaniiti liqaan kun hojii ijaarsa tarminaala fe’uumsaa eegaalme xummursiisuuf oola.
Daayireektarri damee Afrikaa bahaa ejensii misooma Faransaay Kirstiyaan Yookaa gamasaaniitiin Daanxiin xiyaara Itiyoophiyaa guddina saffisaa akka galmeessise eeruudhaan dhaabbannisaanii deeggarsa daandii xiyaara Itiyoophiyaatiif taasisu cimsuudhaana akka itti fufu mirkaneessaniiru.
Tarminaalli fe’uumsaa haarawaan iddoo lamatti qoqqoodamuudhaan kan ijaaramu yammuu ta’u hojiin ijaarsaa wayita xumuramus humni fe’uumsaa keessummeessuuf qabaatu waggaatti toonii miliyoona 1fi kuma 200 ni ga’a jedhamee eegama.


text:
Qeerroo.org: Godina Harargee Aanaa Haromayaa Keessatti Diddaan Qonnaan Bultoota Oromoo Itti Fufe
(Qeerroo.org – Gurraandhala 26,2013 Haroomayaa) – Mootummaan wayyaanee dabballoota bobbaasuun qotee bultoota dirqamaan hojii isaanii irraa buqqisuun olola siyaasaaf duula Sulula qotaa deemsisaa jiraachuun isaa beekamaa dha. Godina Harargee bahaa aanaa Haramaayaa ganda Xinniqqee araddaa gargaaraa keessatti ololli siyaasaa Wayyaanee nu biratti hin hojjetu jechuun qotee bulaan dabballoota Wayyaanee dura dhaabbatan.
Haala kanaan Wayyaaneen namootni baatanii Viidiyoo fi raadiyoon waraabamtanii mootummaan keenyi gaariidha hin jenne qarshii 100n adabamtu jechuun duula qotee bultoota irratti banus qotee bultootni walii galuun mormii dhiyeessanii jiran. Mootummaan Wayyaanee
dabballoota
1. Obbo Zaakkoo Saalii
2. Obbo Abdii Musaqeeroo
3. Angisoo fi
4. Jeeylaan waardiyaa yuunivarsiitii kan tahe
Bobbaasuun uummata afaan qawween doorsisuuf dirqama itti kennitus uummatni basaastotaa fi jala deemtota wayyaanee dura dhaabbatee jira. Yeroo ammaa kanas namootni walgahiitti akka bahan akeekkachiisnii fi waamichi halkanii guyyaa taasifamus uummatni guutummaan wayyaanee didee jira.
Kana malees Dabballootni Wayyaanee uummata doorsisuu,hidhuu fi saamuu kan amaleeffatan magaala Dirree Dawaa saabbiyaan ganda 02 keessatti basaasti wayyaanee federaala tahe Amaanu’eel Taammiruu jedhamu namoota nagaa osoo saamuu uummataan reebamuun saaxilame. Basaasaan Wayyaanee kun dirqama wayyaanee irraa fudhate keesumaa qabeenya sabboontotaa afaan qawween saamuu irratti kan bobbaafame mana Obbo Jundii Shariif saaminsaaf wayita seenutti dargaggootaa Oromoon qabamuun harka sabboontotaan salphatee jira. Mootummaan Wayyaanee magaala Dirree Dawaauummata nagaan waliin jiraachaa jiru keessatti saamtota akkanaan tolchuu ishees odeeffatni qeerroo maagaala kanaa addeessee jira.
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
Comments are closed.


text:
Ibsa Ejjennoo Jaarmoolee Hawaasa fi Hawaasa Oromoo
Nuti jaarmooleen hawaasaa fi bakka bu`ooti: Waldaa Artistoota Oromoo, Waldaa Manguddoota Oromoo Minnesota, Waldaa Qorannoo Oromoo (OSA), Waldaa Dargagoota Oromiyaa (OYA), Waldaa Dargagoota Oromoo Idlee Addunyaa (IOYA), Waldaa Musilimoota Oromoo, Waldaa Kirstiyaana Oromoo, Waldaa Waqeefata Oromoo fi Gumii Lammiwaan Oromoo Amarikaa (OACC) araaraa fi tokkummaa moraa qabsoo bilisummaa ABO keessatti jalqabee ture akka fiixa ba’uu fi mangudummaan Bu`uressitootaa fi Miseensota Buleeyyii ABOn deemaa ture akka milkaa’uuf kara dandeenyu hundaan deeggersa guddaa godhaa turre.
Araarii ABO lamaan (ABO Obbo Daawud Ibsaan hogganamuu fi ABO Obbo Kamal Galchuun hogganamuu) giddutti deema ture xumuruuf Ibsa Koreen tokkummaa ABO Bitootessa 12, 2011 bahe kan “Koreen Tokkummaa ABO dirqama itti kenname tan Walgahiin Araaraa fi Tokkummaa ABO qopheessuu irratti marihatee walgahin yeroo gabaabaa keessatti akka geggeeffamuuf wannen barbaachisan xumurachuun sagantaa raawwii baafatee jira” jedhu gaafa bahu akka lammii Oromoo tokkotti gammachuu guddaa fi hawiin keenya bilisumma akka baka ga`uuf deemu kan yeroo kamii caalaa nutti dhaga`amee ture. Haa ta’uu waadaan ummataaf yeroo gababa keessatti tokkummaa labssuuf galamee Ibsa Bu`uressitoota fi Miseensoota Buleyyii ABO irra Waxabajjii 11, 2011 akka araaraa fi tokkumman kun bakka hin geenyee fi danqamee ibssu gaafa bahu gadda guddaa fi dheerinni umrii gabrummaa nutti dhaga`ame.
Nutti Jaarmooleen hawaasa arman olitti tareefamnee fi hawaasi Oromoo walgahii Adooleessa 16, 2011 kana irratti argamnee dhimma araaraa fi tokkummaa mooraa qabsoo ABO gidduutti danqamee kana irratti eega bal`inaan mari`annee booda hubannoo fi murtiilee asii gadii irra geenyee jirra:
1. Akeeka haqaa fi ebbifamaa QBO ABOn durfamu bakkaan gahuu fi mootummaa Oromiyaa bilisoomte ijaaruuf kan yeroo kamii caalaa amma moora QBO keessatti araaraa fi nagaa buusuun tokkummaa Qabsaawota Oromoo argamsiisuun barbaachisaa dha.
2. Bilisummaa kana argamiisuufis dhaabonni bilisummaa Oromoo siyaasa xixiqqaa gargar isaan baasuu fi humna isaanii laafffisu irratti wal-mohuuf carraaquu dhiisuun, diina isaanii dhiisanii walii isaanii diina innikkaa godhachuurra, rakkoo isaanii bifa kamiinuu xumuratanii fuula isaanii gara qabsootti fuulleffachuun murteessaa dha.
3. Gochootaa fi amaloonni qabsaawota Oromo baroota kurnan lamaan dabranii fi ammallee itti jiramu kan waluma irratti qabsa`uu, wal diinefachuu fi wal irratti duluun kufaatii malee, qabsoo bilisummaa Oromootiif jabina, saba Oromootiif hamilee fi kabajaa fidaa akka hinjirre yoom illee caalaa hubannee jira.
4. Qabsaawonni Oromoo hamma ammaa itti haala qaanessaa, laamshessaa fi yaaddessaa asi olitti tuqne kana hin hubatn yoo jiraatan, akka haala qaanessa kana hubatanii, amaloota diigoo fi umurii gabrummaa jaarraa lammaffaaf nurratti dheeressaa jiru kana hubachuun akka daddaffiin yaada isanii gara araaraa fi tokkummaatii fuleeffataniif waamicha obbolummaa fi lammummaa isaaniif goona.
5. Mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti nagaa fi araara buusuuf, akkasumas ABO deebisanii tokkoomsuuf deemsi araaraa bu’ureessitoota fi Miseensoota Buleyyii ABOn deemaa ture hanga ammaatti xumurara ga’uu dadhabuun isaa baayyee kan nu yaaddessu ta’ee jira. ABO lamaanuu araara kana xumura itti godhuu keessatti ga’ee keessan akka batan dhaamachaa Akka Ibsa Koreen Tokkumma ABO Bitootessa 12, 2011 basteetti “Waliigaltee kanaan kan moo’e garee kana ykn kaan osoo hin taane ummata Oromoo fi ABO dha.” kan jedhu ture Nu immoo waliigalteen kun yoo bakka gahuu hanqatee kan moo`uu diina keenya Wayyaanee akka ta`ee hubanee jira isinis ni hubatu. Ibsuma kana irratti itti fufuunis diinni keenya akka hin moone, dhaamsa koreen kun hogganoota, miseensota, deeggartootaa ABO, fi firroottan qabsoo bilisumaa Oromoof, akkasumas ummata Oromoof dabarsan hojiitti hiikuuf murteeffannee jirra. Kanaaf dhaaboleen ABO laman waan ummataaf waada galtanii fi waligaltee teessuma Bitootessa 8-12 , 2011 irratti godhatan danqamee jiru baatii 3 (sadii) yeroo hin caalle keessatti bakka dhaabbatee jiru irra kaastanii xumurtan kabajan isin gaafanna.
6. Dhaabooleen lamanuu bilisummaa fi danta saba Oromoof jecha garaagarummaa gidduu keessan jiru dhiphistanii ykn xumura itti gotanii humna tokkoomeen diina irratti akka bobba’atanii kabajaan gaafanna. Gaaffii ummata biraa dhihaateef kanneen awwatanii fiixa ba’insa isaaf ga’ee keessan batan tumsa keenya of qusannaa tokko malee kennuuf murteeffanne jira. Hawwii fi kaayyoon jaarmoolee haawaasaa fi ummati Oromoo kanaan booda ABO tokkoome cina hiriiruun deggersa QBO irraa gaafatu ba’uuf akka ta`es akka nuuf hubatan barbaanna.
7. Dhaabi ABO sadaffaan kan Obbo Dhugaasaa Bakakkon hogganamuu gaaffii araaraa ummata Oromoon gaafatamaa jiru kana irratti dhaaboolee ABO laman waliin araara jalqabdanii hin xumurannee akka itti deebitan keessatti qooda fudhatan fi xumuratan waamicha lammummaa isiniif gona. Haalli ummati keenya keessa jiru kan isin irraa gaafatu ABO adda qoqqoodamee QBO finiinsuu dadhabe osoo hin taane ABO tokkoomee diina hinnikkaa irraa ittisu ta’uu hubachuun yaada keessan gara araaraa deebifattan isin gaafanna.
8. Manguddonni araara kana irratti yeroo dheeraa itti dhama’aa turitan tattaafii fi sadarka irra geessaniif galata gudda qabnna. Ammalle araara jalqabdaan kana xumura itti gochuuf hanga baatii sadan kanatti haala kana faana butanii qulqullummaan garee ABO lamaan kanarraa kan waligalitee kanaafi awwaachuu didee fi kan ta’e jedhee sababoolee xixiqaan araara kana sakaaluu barbaadu akka nuuf dhaleesitanii itti gaafatama seenaa jalaa ufi baafittan isinitti dhaamanna.
9. Jaarmoolee siyaasaa Oromoo bilisaan saba keessaniif qabsa`aa jirtan hundinu akka agoobara tokko jalatti walitti dhuftanii diina keenya waloo motummaa Wayyanee irratti qabsooftan waamicha lamummaa isiniif dhiyeessina.
10. Ummanni Oromooo, jaarmooleen hawaasaa fi amantii Oromoo fi miseensonnii ABO bakka hundaa, alaa fi biyya keessatti, murtii keenya kana akka fudhatani hojii irra oolu isaa irratti harka walqabannee walbira dhaabannu jabeessinee waamicha lammummaa isiniif gona.
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
11 Comments
-
Gaarii:
Haraara jechun namni balleese badii fudhate inni itti-bade immoo dhifama godha. Badiin hinjiru moo nama baleesetu sangaa warajjooti(sacread cow)? Irra -dibuu fi baddii dhoksuun dubbii hin fixu. Kayyoon Itoophiaa dimookraseesuu jedhu imoo duraan fashalee waan du`e waliin hin rakkatina!
-
Hawwinee Barii:
Ibsi kun, abbaa fi mallattoo kan hin qabnee waan ta’eef, ibsa seeraa akkuma jaarmota tuttuqamaaniin baafan akka ta’e fudhachuun rakkisaa yoo ta’e illee, yaadi tarrifaman hundi gaarii dha. Haa ta’u malee, Ibsa baasuu fi ABO’n garee sadeenu akka tokkoomu gaafachuu malee mal irratti tokkoomuu akka isaan qaban tuquuf onnee hin qabaanne moo gartuulee ABO sadeen gidduu rakkoon ilaalchaa hin jiru ilaalcha jedhu qabdu? Gartuulee ABO saden kana keessaa walabummaa Oromiyaaf osoo hin taane, Ixoophiyaa dimookraatesuuf akka qabsaawan ibsataniiru. Maqaa ABO qabatee akeeka kanaaf akka qabsaawu kan himatu waliin, ABO’n mootummaa walaba Oromiyaa dhaabuun iggitii itti godhuuf qabsaawu akkamitti araarama. Yoo beeka dubbii dhoksuuf tattaafatame malee, ABO sadenuu gidduutti araarri akka bu’uuf kaayyoo tokko irratti waliigalamuu qaba. Gartuu kana saden gidduutti araarri akka bu’uuf, kaayyoo tokko, heera tokko, sagantaa siyaasaa tokko, tarsiimoo fi tooftaa tokko, jaarmaa fi hooggana tokko jiraachuu qaba. Kun akka argamuuf ammoo, ABO’n kaayyoo walabummaa Oromiyaaf qabsaawu kaayyoo kana dhiisee kaayyoo ixoophiyaa dimookraatessuu fudhachuu qaba ykn ABO’n Ixoophiyaa dimookraatessuuf qabsaawu, kaayyoo kana dhiisee kaayyoo mootummaa walaba Oromiyaa dhaabuu fudhachuu qaba. Araara ogguu jedhamu, araara yaadaa ti . Yaadatu adda taanaan ABO’n bakka sadiitti qoodame. Kanaaf, yaadi kun walitti araaramuu qofatu ABO tokkoomsuu danda’a.
Araara kan dursu, rakkina fi madda rakkinaa beekuu dha. Rakkinni kun kan walitti araaramuu danda’u moo miti jedhanii of gaafachuu barbaada. Yoo hin araaramu ta’e araarri akka bu’uuf qaammi tokko yaada isaa filmaatatti dhiyeessuu ykn ammoo yaada isaa sana kaasuu qaba. Akkanaan araarri dhufa. Kanaaf, tattaaffii isin gootan maadeffachaa rakkina fi amala rakkinaa ABO keessa jiru waan xixiqqaa akka ta’etti dhiyeessuuf yaaluun keessan dhugaa Oromoo harki 90 beeku dhoksuuf akka tattaafatanitti waan herregamuuf kana fooyyechaa tattaaffii keessan itti fufaa.
-
fayaa oromo:
Ibsa ijenno dubseera itti fufaa jarsolen waqayoo OROMO ufii haa beeysisu jecha.Gama biraatiin ibsa ijjanno keessatti bakka maqaa obbo kamal jedhu sani maltu B/general kamal jedhu isin dhowe? Cabdutu nama cabsaa jedha OROMON yoo mamaku sirreefadha.
Galatooma.
-
Abdurrahmaan WAliyyi:
Rabbi fiixaan haa nuu baasu!!1
-
Calsnee hin ilaalu:
Qaamoon ibsa ejjanno kana bastan galatooma!! caaraan qabsoon oromoo qabduu isa kana koofa ta’u hubanee araaraa kana milkeesnne humna tokkoon diina kenyaatti haa xiyyefanu, yoo san hin goonne saba kanas ficaasnee qabsoo oromoo karaa irratti haambsuf demna waari kana dura dhaabatani irra debtani akka of ilaaltan wal-yaadachisun dirqii ta’a.
Hawwenee Barii fi Gaarii Fedhii tesantu kana fakkataa mee isiinlee of dubadeba’a of ilaalaa esa jira, esa genyaa jedhaa of gaafadhaa. namu fedhi mata isa ykn garee isa as irrati calaqsu yaalaa haa ta’u malee fedhii garee irra fedhi saba bala’atuu caalaa akkasin yoo hubane irra bu’aa qabbesaa ta’a, mee fedhii jaarmoolee Ibsa ejjannoo kana basaan ilaalaa, ijjarsi Haawwasa biyya ambaa jiran martti araaraa fi tokumma qabsawoota fedhuu. yoo fedhii fi hawwi jarmiiyyolee kana hin hordofnee enyuf qabsoofan jetani yaadu??
Tokkummaan humna
-
Laga Giri:
Yaa ooggantoota ABO tigireen isinitti kolfaa jirti ”gargar qoodamte ABOn” jettee. Gurmuu xiqqoon wal-taatee nu bitte, akka isheen nu bittu gan taasise duriis ooggantoota har’asi akkasuma, kanaaf tokko ta’aa bittaa jalaa ba’uun ga’eera amma.
-
Hawwinee Barii:
Yaa Calsnee hin ilaalluu kiyya,
Fedhiin ummata Oromoo, mootummaa walaba Oromiyaa dhaabuu dha. Kanaan fedhii garee tokko kan jettu yoo ta’e, kun, kaayyoo ABO’n ittiin ijaarame, kan mootummaa walaba Oromiyaa dhaabuu, kan Oromooti hedduun irratti wareegamanitti qoosuu dha. Kun, akeeka Oromoota hedduu har’aan tana mana hidhaa keessatti dararamaa jiran arabsuu dha. Fedhiin mootummaa walaba Oromiyaa dhaabuu kan garee tokkoo osoo hin taane kan ummata Oromoo waliigalaa ti.Akeeka kana tiksuu fi tarkaanfachiisuun akeeka garee tiksuu fi tarkaanfachiisuu osoo hin taane fedhii ummati Oromoo uumaa fi akka seera addunyaatti qabu tiksuu fi tarkaanfachisuu dha. Ummati Oromoo callisee tokkummaa kan barbaadu sitti hin fakkaatin. Ummati Oromoo tokkummaa kaayyoo Xoophiyaa tarkaanfachiisu diigee, tokkummaa kaayyoo mootummaa walaba Oromiyaa ijaaru argamsiisuu barbaada. Kanaaf, tokkummaan ijaaramuu qabu, tokkummaa fedhii ummata Oromoo, kan mootummaa walaba Oromiyaa dhaabanii iggitii itti godhuu san ta’uu qaba.Tokkummaan kana dura dhaabbatu ammoo diigamuu qaba.Kun fedhii garee osoo hin taane fedhii ummata Oromoo ka ammaa fi kan egeree ti.
-
abba booraa:
Waa’ee dhimma araaraa ilaalchisee yoo barreeffami kiyya kun kanqillensa irra balaliitee ilmaan oromoo qaqqabdu taate waajechuun yaada.Wnni anjechuu jaadus akka itti aanu kanata’a.aiannis nuti hoogganoota qabsoo bilisummaa oromooti jedhanii kanneen har’a dirqama irra jiranita’ee kanneen dirqama irra hin jirres ni ilaallata maaliif yoo jettan uummanni oromoo waan isin qaanii wal’aaltaniif iddoo keessan qaaffachaajira jiruun nu salphiftan bolola aangootiif jecha Abbootiin gadaadabarsanii aangoo kennuu didanii uummata oromoo gabrummaaf saaxilan jettanii nubarsiiftan har’ahoo maaltu hammaannaan diinaaf carraalaattanii ofiif walnyaattan? Abbaabooraa Guddataa irraati.
-
Hawwii Barii:
Abbaa Booraa,
Waan waldhabbii fi araaraa ogguu haasofnu, madda rakkinaa baruun, walakkaa furmaataa akka ta’e yaadachuun dansa. Madda rakkinaa osoo hin beekin furmaati kan kennamu yoo ta’e, rakkinni fi furmaati sun waan waliin hin deemneefi, rakkoon sun furmaata hin argatu jechuu dha.Madda rakkinaa yoo beekne, dhibee sana dhiifnee mallattoo rakkina sunii wal’aanna jechuu dha. Busee wal’aanuu dhiifnee mataa dhukkubbi wal’aanna jechuu dha.Rakkoon ammaan tana Oromoota garii irraa mul’atu, beekaas haa ta’u wal’aalaan, rakkina jiru dhoksuu qofa osoo hn taane, madda rakkoo ABO keessaa illee dhoksuu dha ykn akka waan dhimma xixiqqaa irratti waldhabbiin ta’etti dhiyeessuu dha. Kana gochuun maddi rakkinaa hundee irraa raafamee buqa’e araarri, nagaa fi tokkummaan qabsaawota gidduutti akka hin uumamneef shira hojjetamaa jiru jedheen gama kiyyaan amana. ABO’n garee Dawwit fi Kamaal Xoophiyaa dimookraatessuuf fi ABO biroon ammoo mootummaa walaba Oromiyaa dhaabuuf waan qabsaawuuf garaagarummaan kaayyoo kun ABO saden gidduutti garaagarummaan uume, Garaagarummaan waldhabbii uumuu hin mallee kan jedhamu yoo ta’e kun akka kiyyatti wal’aalummaa ykn shira fakkaatee natti mul’ata. An gama kiyyaan, ABO mootummaa walaba Oromiyaa dhaabuuf ijaarame waan ta’eef, maqaa ABO baatanii Xoophiyaa dimookratessuuf qabsoofna warri jedhan waan kana irraa yoo dhaabbatan malee ABO fi kaayyoo isaa tiksuuf lolli godhumu lola seeraati jedheen amana. ABO fi kaayyoo isaa tiksuuf lolli geggeeffamu, walabummaa Oromoo fi Oromiyaa tiksuuf lola godhamu qofa osoo hin taane jireenna ummata Oromoo tiksuuf lola godhamu waan ta’eef lola aangoo ykn lola dhimma xixiqqaa irratti godhame akka ta’etti dhiyaachuu hin danda’u.Aangoodhaaf loluunis cubbuu hin qabu. Kan cubbuu qabu, aangoo saniin faalla kaayyoo walabummaa Oromiyaa hojjechuu dha.Aangoo qabachuuf qabsooftee aangoo suniin, dantaa biyyaa fi saba keetii kan tarkaanfachiiftu yoo ta’e, lolli ati aangoof gootu sun lola haqaa ta’a.
-
abba magaal:
kijibdota ibsi keessan waan wari ummata irra ittiin guran malee kan oromoo mara natti hin fakkatu
-
Moti from refugee:
Me ilaalla


text:
JECHOOTA MOGGOYYAALEE KAN AFAAN OROMOO: Kutaa Saddeettaffaa
Taammanaa Bitimaa irraa*
Kutaalee dabran torbanuu akka argattanii dubbiftan abdachuun, kunoo harras kutaa isa itti-fufamu isiniif dhiyeesseen jiraa, mee duukaa-bu’aa!
SEENSA
Ton Lues innin kanaan dura waayee furaa (“dictionary”) inni baasee isiniif kaase sun, kunoo akkana jedha:
“Language and customs are life, daily life with all the verbal expression that go with it. Following our credo, it is our call to be as close as possible to the people, to undestand their culture and way of life. Only then does communication between persons and between cultures become a reality.” Kun jecha bareedaa, afaan bareedaan dhiyaate.
Shoorri Afaan Oromoo qabsoo amma sabni keenya oofaa jiru keessatti qabu, daran cimaa dha. Afaan Oromoo biyya isaa keessatti marcuma ofii qabachuu dha qaba. Marcuma kanallee kan deebiseetoo isa qabachiisu numa; ee numa Oromoota. Kana gochuuf immoo kan nu barbaachisu raajii wayii eeggachuu otoo hin taane, sirriitti afaan kanaan hojjachuu fi irrattis hojjachuu dha.
Kunoo, akka miidiyaalee addaddaa irraa raasaa kana (jidduu kana) dhagahamutti mootummaan Habashaa seeruma ofii baase, irra ijjachuun magaalaawwan Oromiyaa garii keessatti akka ijoolleen Oromoo afaan ofiitiin hin baranne dhoowwaa jira. Kun roorroo roorroo caalu. Amma nuti Oromoonni kana callifneetoo bira dabruu hin dandeenyu! Fincilli diddaa gabrummaa karaa kanaanis itti-fufuu qaba! Eenyumtuu biyya keenya keessa nagaan hojjatee, nagaan jiraachuu dandaya. Garuu, eenyumtuu afaan biyyaa, Afaan Oromoo barachuu qaba. Kunillee seera addunyaalessaa ti. Erge warri Habashaa dubbii jalqabanii, nuti biyya keenya keessatti Afaan Amaaraa hin barannu jechuun kutaalee afaan sanii seenuu diduu qabna! Bakka hundattuu afaan keenyaan haasawuu fi dhiimma ittiin-bawuutu nu irra jira. Kun qabsoo bilisummaa Oromiyaa daran cimsa malee, kan laaffisuu miti. Ibiddi qabsoo bilisummaa karaa maraa fi fuula fuulaan shidamuu (qabsiifamuu) qaba! Kan shidame immoo irra-caalaa walitti qindaawee takaanfachuutu kan nu baasu taha! Hubaddhaa: biyyi teenya Oromiyaa dha; afaan keenya Afaan Oromooti; qabsoon keenya qabsoo bilisummaa Oromoo, kan hundee gabrummaa Habashaa fonqolchee darbachuun Repuplika Gadaa Oromiyaa hundeessu!
Mee amma gara sagaleewwan moggoyyaaleetti haa ceenu! Jechoota moggoyyaalee tahan keessaa warri san irratti dabalee moggoyyaa biraa qaban ni jiru. Kunis waan jechi tokko hiikkolee garagaraa qabaachuu dandayuufi. Kana fakkeenyaan ibsuuf, yoo jecha “boqochuu” jedhamu fudhanne, akkuma argitan hiikkolee “hafuura baafachuu, aara galfachuu, bayyanachuu” jedhamantu kenname. Egaa kun hiikkoo “boqochuu” keessaa isa tokko callaa dha. Garuu “Boqochuu”-n hiikkoo: “du’uu, cichuu” jedhamus ni qaba. Hiikkoon isaa inni lammaffaan kun as irratti kennamuu hin qabu. Booda keessa oggaa jechi “du’uu”, yookaan “cichuu” kennamu, “boqochuu”-n akka hiikkoo isaatti kennama jechaa dha. Kanaaf, oggaa hiikkolee sagaleewwan tarreeffamanii dubbifnu kana mataatti yoo qabanne shaggaa taha.
Mee erga kana qalbeeffannee, kanaa gaditti sagaleewwan 25-nan kutaa kanaaf kurfeeffaman haa ilaallu! Jechoota harra isiniif dhiyaatan keessaa tokko tokkoo isaanii obboo Hundasaa Lammeessaa-tu naaf egeeyyu. Kanaafuu, inni galata guddaa qaba! Isinis waan qabdan keessaa yoo naaf ergitan, dabalata taha. “Harki dabaree waldhiqa” jedha, Oromoon keenya.
JECHOOTA MOGGOYYAALEE
1) Hurreessuu – caccabsuu, hunkuteessuu
2) Cinaa – maddii, bukkee, bira, dhaatuu
3) miira – coraa, faara
4) Coruu – funaanuu, guuruu, buwuu
5) dila – danuu, hedduu, baay’ee, futuree
6) Diroo – qaccee, hortee, guboo
7) Togaa – dheeraa, laanqisaa
8) Fonqolchuu – garagalchuu, buqqisuu
9) Saaduu – faarsuu, jajuu
10) Fuggisoo – garmalee, jallina
11) Hiixuu – halaala, fagoo
12) Gonfa – badhaasa, kenna
13) Gasharee – gaanfuree, qaxalee
14) Teellaa – duuba, booda
15) Boqochuu* – hafuura fudhachuu, aara galfachuu, bayyanachuu
16) Sabla – tamboo laaftuu, hobossa
17) Algalaa – ranjula, saragee
18) Bawwee – akaafaa
19) Shalshalii – kaboota happhii, hanfalii
20) Lalee – re’ee, eleba, laalessa
21) Qafee** – inyii
22) Buluu – ansoolaa
23) Arma – as, addana, bakkana
24) Andarqii – saamunaa
25) Mandara *** – warreena, manneetii, ganda, daddoo
HUBACHIISA MIILJALEE
* Boqochuu, boqochiisuu; boqota, boqonnaa, boqochiisaa, boqochiiftuu — faa!
** Namni qotiyyoo hin qabne, isa qotiyyoowwan qabuuf qoteetu lafa ofiis qotata. Ennaa baay’ee gaaf lama abbaa qotiyyootii qoteeti, gaafa tokko immoo ofiif qotata. Egaa, haala akkanaatu “qafee” yookaan “inyii” jedhama
*** Sagalee “mandara” jedhamu kana Afaan Amaaraatu Afaan Oromoo irraa ergifate. Kunis jechoota Oromoo lama irraayyi walitti baquuun tolfame: mana + dara = mandara. “Dara” jechuun waan walitti tarreeffamee baay’inaan argamu.
Itti-fufa —!
==================== // ===================
* Taammanaa Bitimaa: Gurree@web.de
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
2 Comments
-
Mohamed Jami:
Obbo taammanaa bitimaa dursee nagaynni oromumma fii obolummaa ergaan siif dhiheysen booda wanni hojjachaa jirtu haalan nama gammachiisa jabaadhu jajjabaadhu anillee waanum natti fakkaatteen bareyse taatu itti galchi tahu baatuus iruumaa dhiisi
1, jacha hurreesuu jdhu biratti osoo kan” xiineysuu”fii Daakuu” jadhu dabalame gaariidha xiineysuun waan akka midhaan dakamu qooshaa dakamtuu akka gaaritti hurrysuuf taha
8. irra kan jiru konbolchuun osoo itti dabalame
9. saadu ,faarsuu jajuu,jadhu biratti osoo DHAADUU, kan jadhuosoo itti dabalame gaariidh
12 irratti osoo kan HIRPHAA jadhu itti dabalame
16 HAFFALLII , KAN JADHU
-
Kadir nageso kawo:
Yaa beekaa hayyuu nama hunda dura galati kee gudda itti aansuun jecha fuggisoo jedhuf faallaan yookaan masaanun ta’uu ni danda’a? Gaafii kooti sun!