text:
Barreessaa LibreOffice fayyadamuuf ajaja
Waliigala LibreOfficetiif fuula gargaarsaa irratti ajajoota muraalee hunda irratti kan tahu, kan akka foddootaa fi baaffattota, maamila LibreOffice, maddoota deetaa, galmaayaa faayataa fi Harkisuu fi kaa'uu argachuu dandeessa.
Muraalee biroo wajjin gargaarsa yoo barbaadde, muraalee sanaaf sanduuqa makaa naannoo naanna'insaa keessaa wajjin gargaarsaaf bancufi.
Contents
- 1 Barruu Galchuu fi Dhangeessuu
- 2 Barruu Ofumaan Galchuu fi Dhangeessuu
- 3 Haalataalee fayyadamuu, Fuulaawwan Lakkaawwii, Dirreewwan fayyadamuu
- 4 Barruu keessatti gabateewwan gulaaluu
- 5 Calaqqeewwan, Fakkasawwan, Muraafaayoo, Hojiibocquu
- 6 Gabatee qabeentota, Kasaa
- 7 Matadureewwan, Akaakuuwwan Lakkaawwii
- 8 Matadureewwan, Jalaantoowwan, Miiljaleewwan
- 9 Barruu Keessaati Wantoota Biroo Gulaaluu
- 10 Qubeeffannoo, Galmee Jechooota, Murfisa
- 11 Qubeelee Unkaa, Irraa, Moggaasawwan fi Kaardoota daldalaa
- 12 Galmee fayyadamuudhaan Dalaguu
- 13 Walmakee
Barruu Galchuu fi Dhangeessuu
Haalata Saagii fi Haalata Irrabaa Gidduu Jijijjiiruu
Gabateecuqootiin Naanna'uu fi Filuu
Galmeewwan Barruutiif Guutiinsa Jechaa
Iddoowwan Eegaman saaguu, Murfiilee fi Haala Gargareessitoota
Yennaa barreessitu dhangii barruu fayyadamuu
Barruu tokko irraa Barruu Wiirtessuuf Goodayyaa fayyadamuu
Fuulootaaf Handaaroota Qindeessuu
Keewwatootaaf Handaarota Qindeessi
Man'eewwan Gabatee fi Gabateewwaniitif handaarota hiikuu
Wantawwaniif, Handaaraalee Qindeessuu
Barruu Irrarfii yk Jalarfii Gochuu
Guddiinaa fi Xinneenya Qubee Barruu jijjiiruu
Galmeewwaan keessa Barruu Garagalchuu fi Siiqsuu
Naanna'aa fayyadamuudhaan Galmee Qiqindeessuu
Gara Toorbarruu Murta'aati Deemuu
Dhangeessa Dhangii Burushiidibduudhaan Galagalchuu
Filannoowwan Irraa Akkaataawwan Haarawa Uumuu
Haalata dhangii guutuu keessatti akkaataalee fayyadamuu
Filannoowwan Irraa Akkaataalee aaromsuu
Glmee Biroo Irraa Haalata Fayyadamuu
Kuusuu fi agarsiisuu Jijjiirraa
Barruu Ofumaan Galchuu fi Dhangeessuu
OfDhangi'aa fi OfiinSirreessaa Dhaamsuu
Akkuma Barreessitu, Lakkaawwii yookin Rasaasa'aa Uumuu
Ufmaan Qubeeffannoo Mirkaneessuu
Tarree OfiinSirreessaatti, Quxaaloota ida'uu
Fuulota Guutuu fi Mangoo irratti Akkaataa Fuula Garagaltuu
Keewwatoota Kophaaf rasaasaalee fi Lakkaawwii dhaamsuu
Haalataalee fayyadamuu, Fuulaawwan Lakkaawwii, Dirreewwan fayyadamuu
Haalata dhangii guutuu keessatti akkaataalee fayyadamuu
Filannoowwan Irraa Akkaataawwan Haarawa Uumuu
Filannoowwan Irraa Akkaataalee aaromsuu
Takkaan Dhanguu galmee gaabbuu
Jalaantota ykn olaantota Dhangeessuu
Qurxinsa fuulaa saaguu fi haquu
Haalata fuulaa uumuu fi fayyadamuu
Fayyadamaa Deetaa Dirreewwan ykn Haaloota irra Gaafata
Dirree gara Barrutti Jijjiiruu
Dirree Guyyaa Jijjiiramaa ykn Dhaabbataa Saaguu
Barruu keessatti gabateewwan gulaaluu
Gabateewwan, Tarreewwanm fi Tarjaawwan filuu
Gabateewwan ykn Qabeentoota Gabatee haquu
Galmee Barruu keessatti herregu
Galmee Barruu irratti Foormulaa Xaxamoo Herregi
Galmee barrutti bu'aa foormulaa herreguf maxxansi
Bu'aa Herrega Gabatee, Gabatee Garagara irratti Agarsiisu
Man'ee gabatee irratti walfaannee ida'amii herregi
Barruu gabatee gubbaa fuulaa dursanii saaguu
Man'eewwan Makuu fi Addabaassuu
Gabateecuqoo Fayyadamuun Tarree ykn Tarjaa kan Gabatee Ida'uu fi Haquu
Mataduree Gabatee, Fuula Haaraa irrattis irra deebi'uu
Gabatee Barruu keessatti, Tarreewwanii fi Tarjaawwanii hagamtaa jijjiiruu
Gabateecuqootiin, Tarreewwanii fi Tarjaawwan haarmsuu
Naannoowwan Wardii gara Galmeewwan Barruutti Garagalchuu
Cita sararaa man'eewwan keessa saaguu
Calaqqeewwan, Fakkasawwan, Muraafaayoo, Hojiibocquu
Lakkoofsa Boqannaa Qabiiwwanitti Ida'uu
Hojbocquu Faayata Barruu Saxaatoof
Suurxiqqoo Saaguu, Gulaaluu, Olkaa'uu
Faayilii irraa saxaatoo saaguu
Saxaatoota fakkaasa ykn maxxansa LibreOffice irraa saaguu
Saxaatoo Kuusaa Faayaa Harkisuu-fi-Kaa'uu waliinii irraa Saaguu
Galmee Barruu keessatti Taattoo Calc Saaguu
Saxaatoowwan yookiin halluuwwan duubbee fuulawwan keessaa qindeessuu(saxaatoo golgolaa'aa)
Gabatee qabeentota, Kasaa
Galmee Hundataa fi Gariigalmeewwanii
Galchiiwwan Kasaa ykn Gabatee Qabiyyeewwanii Hiikuu
Haaressuu, kasaawwan fi gabatee qabiiyyeewwanii Gulaaluu fi Haquu
Galchiiwwan Kasaa fi Gabatee Gulaaluu ykn Haquu
Kasaa ykn Gabatee Qabiyyeewwanii Dhangeessuu
Kasaawwan Tartiiba qubeen Uumuu
Kasaawwan Galmeewwan Hedduu Kabeebsan
Matadureewwan, Akaakuuwwan Lakkaawwii
Lakkaawwii fi Akkaataalee Lakkaawwii
Akkuma Barreessitu, Lakkaawwii yookin Rasaasa'aa Uumuu
Lakkoofsa Boqannaa Qabiiwwanitti Ida'uu
Galmee Hundataa fi Gariigalmeewwanii
Moggaasa Toorii kan Lakkoofsi fi kitaabeen kennameef geeddaruu
Lakkaawwii Tarree Lakkaawwii Keessati Foyyeessi
Keewwatoota Kophaaf rasaasaalee fi Lakkaawwii dhaamsuu
Matadureewwan, Jalaantoowwan, Miiljaleewwan
Waa'ee Irraantotaa fi Jalaantotaa
Lakkoofsota Fuulaa Jalaantoo keessatti Saaguu
Maqaa fi Lakkoofsa Boqoonnaa olaantoo ykn Gadaantoo Keessaatti Saaguun
Olaantoota fi Jalaantoota Gara Garaa Hiikuun
Jalaantota ykn olaantota Dhangeessuu
Miiljalee ykn Ibsa Dabalataa Gulaaluu fi Saaguu
Barruu Keessaati Wantoota Biroo Gulaaluu
Akkuma Barreessitu, Lakkaawwii yookin Rasaasa'aa Uumuu
Lakkoofsa Boqannaa Qabiiwwanitti Ida'uu
Barruu keessatti Sararoota Fakkasuu
Kamshaa gargaaramuun Akkaataalee Sarara Fayyadamuu
Goodayyaawwan Barruu, Saaguu, Gulaaluu, Walqabsiissuu
Qubeeffannoo, Galmee Jechooota, Murfisa
Qubeeffannoo fi Caasluga Mirkaaneessuu
Ufmaan Qubeeffannoo Mirkaneessuu
Tarree OfiinSirreessaatti, Quxaaloota ida'uu
Hiika Fayyadamaa Jechikaa irra Jechoota Haquu
Qubeelee Unkaa, Irraa, Moggaasawwan fi Kaardoota daldalaa
Asxaalee fi kaardota bunaqaa uumuu fi maxxansuu
Lakkoofsa Fuulaaf Barruu Otoola
Galmee fayyadamuudhaan Dalaguu
Galmee Hundataa fi Gariigalmeewwanii
Fuulota maxxansuun dura durarguu
Deetaa xinnaateen saffisaan maxxansuu
Wardii tokko irratti fuulota baay'ee maxxansuu
Irkootiiwwan waraqaa maxxansaa filachuu
Dhangii HTML tiin Galmeewwan Barruu Olkaa'uu
Galmeewwan Dhangiiwwan birootiin Ol kaa'uu
Galmeewwan dhangiiwwan birootiin ol kaa'aman banuu
Akka Ergaa-e tti Galmeewwan Erguu
Walmakee
Furtuuwwan qaxxamuraa(Barreeessaa LibreOffice Saaqqatinaa)
Faaksii gochuuf LibreOffice Qindeessuu fi Faaksiiwwan erguu
Qabeentoota dhangiiwwan addaan maxxansuu
Fuula Ammaa irratti Hundaa'uun Akkaataa Fuula uumuu
Lakkoofsa Fuulaaf Barruu Otoola
Galmeewwaan keessa Barruu Garagalchuu fi Siiqsuu
Barruu Maxxansuuf hin tanee uumuu
Geessituuwwan Naanna'aa waliin saaguu
Foddaalee hidhuu fi hagamta isaanii jijjiiruu
Lakkoofsa Beekkamaa gabatee keessaa Banuun ykn dhaamsuun jijjiruu
Fuulota maxxansuun dura durarguu
Wardii tokko irratti fuulota baay'ee maxxansuu
Irkootiiwwan waraqaa maxxansaa filachuu
Barbaacha Barruu Keessatti Turbaa abbaalaa fayyadamuu
Dhangii HTML tiin Galmeewwan Barruu Olkaa'uu
Yennaa barreessitu dhangii barruu fayyadamuu
Goodayyaawwan Barruu, Saaguu, Gulaaluu, Walqabsiissuu
Barruu Marsaa Wantawwan Naannoo


c: text/html

text:
الدرس الأول سماحة دين الإسلام
Barnoota 1ffaa tolina amantii islaamaa
1–Beekaa Diin keenya kan islaamaa kun Amantii dhugaati. filatamtu, jaalatamtuu, guutamtuudha. kanarratti Rabbiin s.w akkana jedha.
ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹﭺ ﭻ ﭼ ﭽ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮓ ﭼ المائدة: ٣
"ar'aan tana warren kafaran amantii teeysan (miidhurraa) garaa muratanii jiran. Egaa isaan hinsodaatinaa anuma sodaadhaa, arr'aan tana amantii teessan isiniif guute, qananii tiyyas isinirratti guute, amantummaaf islaama isiniif jaaladhe," maaidah3.
2-Ammas diin kun kan ilmi namaa hundi hordofuun isaanirratti dirqamaati.
3-Ammas Amantiin teenya tan islaamaa tun amantii zamana hundaaf biyyahundaaf ummata hundaaf mijjoytuu taateedha
4-Akkasuma amantii toltuu amantiin biroo qabdu hunda walitti qabattee toltuu birootis irratti ida'atteedha.
5-Akkasuma ammallee diin keenya kun amntii haqaa tan nama isa qabateef Rabbiin milkiifii injifannoo waadaa seeneefii dha.
.--وعد الله الذين آمنوا منكم وعملوا الصالحات ليستخلفنهم كمااستخلف الذين من قبلهم----الآية
6-Akkasuma diin kun diin haala amala gaarii hundatti ajajee hamtuu hundarraa dhoowweedha.
إن الله يأمر بالعدل والإحسان وايتآء ذي القربى وينهى عن الفحشاء والمنكر والبغي... الآية.
Hiikkaan” Allaha haqafii toltutti ajaja. Firaa gargaaruttis ni ajaja. Ammo nidhowwaa hamtuu fokkattuufii badirraa walmiidhurraayis nidhowwa, akka qajeeltaniif isin gorsa.”
7-Ammallee diin keenya kun jiruu hawaasummaa gaarii yeroo duraatiif kan itti ajajee karaa godhe isa.
Fakkenyaaf-haadhaaf abbatti tola ooluu itti nama ajaja, Fira maxxanfachuu, maatii ufiitti gaaromuu, olla gargaaruufii jabeysuu, akka seenaa addunyaati yeroo duraatiif mirga dubartootaa tiifii kan daaimmanii, kan manguddoota kan kabajee seera itti labse diin islaamaati.
obboleeyyan muslimaa hundatti tola ooluu, inumaa ilmaan namaa qofa osoo hintahin
hanga horiifii bineensa gaaraa gayu miidhuu dhabuufii tola itti oolutti nama ajaja. Mirga isaanii nikabaja. Hawaasa amantii biro qabu wajjiin akkataa itti haala gaariin wajji jiraatan seera gayaa labsee jira. Kanarratii yerootu nutty gabaabbate malee keewwata qur'aanaafii hadiisaa hedduu akka ragaatti tarreessuu nidandeenya.
Akka adawwiin olola kijibaa hafarsaa jirtu jettuu miti. Muslimni mankaraarsaa miti muslimni shoorarkessaa miti. Kun duula kijibaa kan dhugarraa fagatee, duula humnoota farroota islaamaa kan amantii muslimaa maqaa gurraacheysuuf deemaa jiru tahuun isaa ifatti beekamuu qaba.Ammas irra deebinee islamni amantii nagayaafii jaalalaa, tan kabajaa fi rahmataati. Muslimnis ummata nagayaati, ummata jaalalaati, ummataa barnootaati, ummata guddinaafii misoomaati. Egaa warren farra islaamaatiin akki jennu, manzaraa (manaaxirii) guraacha dukkanaawaa ijarraa waan qabdaniif wanni gartan hundi isinitti dukkanooytee ufirraa baasaa ija fayyaa qabduun laalaa, yoggus dhugaa gartanii jennaan.
Tanaaf Amantiin teenya amantii umaan wliigaltu tan namni hundi irrtti dhalatu (diinul fixrah) jedhama.
AlhamduliLlaahi Rabbiin isii nubadhaase.Tanaaf Diin kana baradhaa, jabeyfadhaa, walbarsiisaa, irratti jiraadhaa isiniin jenna.
الدرس الثاني أركان الاسلام الخمسة
Barnoota 2ffaa
Utubaalee islaamaa .
Hundee baruumsa kanaa ,hadiisa jibriil bifa nama dargaggeysaatin uffata addeyfate. kan rifeensi isaa gurraachaa, Nabii keenyarratti s.a.w. ol seenee fuula dura taa'ee gaafate, Yaa Muhammad islaamummaa rraa naaf odeessi (nabarsiisi) jedheen? Nabiin keenya s.a.w. islaama jechuun Ragaa bahuu keeti gabbaramaan dhugaa Rabbi malee akka hin jirre nabi muhammadis ergamaa isaa tahuu…jedheeti itti fufe..barsiise.-
1ffaa-shahaadaa lameen.
Shahaadaa jechuun Ragaa bahuu jechuudha, jechi isiitis kana "Ash hadu an laa ilaaha illallaahu, wa ash hadu anna muhammadan rasuulullaah" haqaan gabbaramaan Allah malee hinjiru jedhanii Ragaa bahudha. akkasuma nabi Muhammad s.a.w.ergamaa isaati jedhanii dhugaoomsuu dha..
2ffaan-salaata dhaabuu.
kana jechuun halkanii guyyatti yeroo shan salaatuudha. seraafii akkataa isii guutanii, baratanii, tolchanii salaatuudha.
salaanni darajaan (sawaabni isaa) haalaan guddaadha. Kanarratti Rabbiin s.w. akkana jedha "salaata dhaabi salaanni badii fokkattuufii jallina jibbamarraa nama dhoowwiti " qur'aana.
Nabiin keenyaas s.a.w. akkana jedhan "Fakkiin salaata shananii akka fakkii lagaa bishaan guutuu kan hulaa mana tokkoo keysanii keysa yaa'uuti, kan guyyarraa yoggu shan isarraa dhiqatu sa xurii isaarraa waa isarratti nihafaa?" jennaan.
sahaabonni lakki hin hafu jedhaniin. ''salaanni shananis fakkiin isaa akkana,isaan Rabbiin nama qulqulleysa badirraa"jedhaniin. muslimtu odeesse.
Ammas salaanni utubaa islaamaati namni isa dhaabe amantii isaa islaama dhaabee jira.
kan salaata diige (Dhiise) amantii isaa diigee jira.
Ammas salaanni dura waan namni guyyaa qiyaamaa irraa gaafatamuuti , isiin tollaan hojiin isaa hundi toltee fudhatama argatti. ammoo yoo isiin ir'atte hojiin isaa hundi bu'aa dhabdi.
akkasuma salanni ifaadha.
Waayee bal'ina barnoota kanaatiif kitaaba kiyya kan Barnoota xahaaraafii salaataa jedhu dubbisaa.
3ffaan-Zakaa baasuu.
kana jechuun qabeenya qabnurraa waggatti harka beekamaa tahe kan seeraan taae tokko hiyyeeysaa kennuu(gargaaruu) jechuudha.
Fakkenyaaf:-maallaqa bilchoofii meeshaalee daldalaa irraa 2.5% baasuu, midhaaniifii oomisha qonnaa irraa 10% akkauma beyladoota akka gala horii reefii hoola irrayis herrega seeran taa’e baasuudha.
4ffaa-Ji’a Ramadaanaa soomanuu.
Kana jechuun waggaa waggaan baatii Ramadaanaa soomanuu jechuudha.
yookaan Guyya guyyaa fajrii barii irraa kaasee hanga aduun seentutti- ibaadaa Rabbii itti niyyatanii-nyaata, dhugaatii, qunnamtii saalaa godhurraa ufqabuu (agabuu ooluu) jechuudha. kanaan Rabbi gabbaruu jechuudha. Yeroo kana toltuu akka zikrii, sadaqaa, qaraatii qur’aanaa, du’aaii’ salaata sunnaa, fii kkf heddumeysuu barbaachisa.
Akkuma san hamtuu fii dilii gosa hundarraawuu fagaachuudhaan towbaa heddumeysanii uf qulqulleysuun barbaachisaadha. Waayee soomanaa Ramadaanaa fii heera isaa balinaa kitaaba kiyya kan seera soomana Ramadaana jedhurratti ni argattan.
5ffaa-hajjii mana Rabbii makkaatti godhuu.
KanaJechuun Namni dandeeyti human diinaggee qabu martinuu umrii isaa keysatti yoggu takka kara biyya makkaa deemee dhaqee sirna ibaadaa hajji godhuu jechuudha. kunis fadlii sadarkaa guddaa qaba. Barnoota waayee hajji fii umraa laalchisee kitaaba kiyya kan heera hajjiifii umraa jedhu keysatti laaladhaa.
walaloo utubaalee islaamaa
shanan islaamaa hubachuudhaa.
shahaadaa lameen durri isaadhaa.
tokkummaa Rabbii ragaa bahuudhaa.
Nabi muhammad ergaa isaadhaa.
salaata gadi dhaabuun lammeysaa.
baranii tolchanii sirreysaa.
utubaan diin kun dhaabbatuun isaa.
hadaraa hunduu qabaa jabeysaa.
zakaa baasutu itti aana tartiibaa.
eggataa sharxiifii hisaabaa.
barakaa diiniif duniyaa qabaa.
godhaa sadaqaa fudhaa sawaabaa.
Rabbiif soomanuutu itti aanaa.
baatii gamachuu ramadaanaa.
nurraa qeebalii ati mowlaanaa.
nuun jedhi hulaa rayyaan san seenaa.
shaneysaan gammachuu umriitii.
hajjii godhuu beytii Rabbiitii.
akka waan guyyaa san dhalateetii.
gala araarama argateetii.
الدرس الثالث أركان الإيمان الستة.
Barnoota 3ffaa
Utubaalee iimaanaa Jahan.
Iimaanni waa jaharratti ijaarame. Sunis Rabbitti amanuu,
malaaykaa isaattis amanuu,
kitaabban isaattis amanuu,
ergamtoota isaatti amanuu,
guyyaa qiyaamaatti amanuu,
murtii Rabbiitti amanuu jechuudha.kanarraa yogguu dubbatu Rabbiin s.w. akkana jedha.
ﭽ ﭻ ﭼ ﭽ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊﮋ ﮌ ﮍ ﮎ ﮏ ﮐ ﮑ ﮒ ﮓ ﮔ ﮕ ﮖ ﮗ ﮘ ﭼ النساء: ١٣٦
"Isin yaa warri amantan! Rabbitti amana, malaaykaa isaatti, ergamtoota isaatti, kitaaba inni ergamaa isaarratti buusetti, kitaaba inni ammaan dura buusetti, amanaa. Namni rabbitti kafare, akkasuma kan malaaykaa isaatti, kitaabban isaatti, ergamtoota isaatti, guyyaa aakhiraatti kafare dhugumaan jallina fagaataa jallate." Suuraa nisaa'ii 136
Arkaanaa iimaanaa kana Balifnee yoo laalle;-
1ffaa-Allaahatti amanuu.
yogguu jennu.-
A-Rabbiin jiraataa tahuu dhugaoomsuu.
Rabbummaa isaatti amanuu, mootii, khaaliqa, tahuu isaa dhugaoomsuu.
B-Gabbaramaa haqaa tahuu isaatt amnuu;-
kana jechuun haqaan gabbaramaan isamalee akka hinjirre mirkaneysuufii, isuma qofa gabbaruu. shirkirraa qulqullaawuu albaqarah .
gabbaramtoota dharaa maqaa malee wahiimiti jedhanii hubachuudha. gabbaramtootni dharaa kun ufii isitiifuu uumamtuudha waatakkallee hin uumtu, warreen isii gabbarurraa hamtuu hindeebistu, toltuu hin fidduuf, jiraachisuufi ajjeesus hindandeessu jedhanii dhuga'oomsuudha.
C-maqaaleefii sifaata isaatti amanuu. [al'iimaanu bi asmaaihii wasifaatihii].
kana jechuun-maqaaleefii sifaataa Rabbiin qur'aana isaa keysatti mirkaneysee fii kan Nabiin keenya s.a.w. hadiisa isaa keysatti sabachiise akkuma dhufetti itti amanuu Rabbiif mirkaneysu sabachiisuu qabna jechuudha. jallisuufii qullaa godhuun maletti, akkaateysuufii fakkeysuun maletti, akkaataa guddina isaatiin malutti jedhanii. Waayee sifaata Rabbii kitaaba kana gama booddaatti mata duree qooda towhiida jedhu jalatti bal'inaan dhihaatee jira.
Hubachiisa -bakka kanatti namni garee sadihitti addaan qoqqoodame.
isaanis
1 =mu'axxilaah [dhabamsiistu] warreen sifaata Rabbii mormanii dhabamsiisan kan akka jahmiyyaa fii ahbaash kanneen dogoggoranii jallatanii karaa Rabbii irraa bahan.
2.=mushabbihah [fakkeysituu] warreen sifaata Rabbii kan makhluuqaatti fakkeysan. Sifaatni rabbi tan akkanaa jedhanii. Jarri kunis dogoggoraafi jallinarratti tahan. 3= Ammoo ahlussunnati waljamaa'ah. Sifaata Rabbii hunda nisabachiisan fakkeysuun maletti, karaa kanatu haqa, kanaatu karaa dhugaati.
2ffaa-Malaaykaa isaatti amanuu.
Kana Jechuun Rabbiin s.w. ummata tokko kan maleykaa jedhamu uumeeti qaba jennee dhuga’oomsuu dha. Maleykaan gabroottan Rabbii kabajamoodha. isatti hin dilaawan, waan inni itti ajaje hojjatan. kan qur’aanaafii hadiisaan maqaafii hojiin isaanii dubbatame akkasumatti dhuga’oomsina. Rabbiin s.w. waayee malaaykaa qur’aana keysatti bal’inaan dubbatee jira. Akkasuma hadiisarraa –anas Nabii keenyarraa s.a.w. odeesse / bukhaarii/.
maleykaa 70000 guyyarra beytalmaimuuritti salaata.
Ammas Malaykarraa kan guyya jum'aah maqaa nama masgiida dhufuu tartiibaan katabantu jira /.bukhariitu abihureyraa galmeesse/ Ammas hadiisa birootti jibriil ni lallaba.
3ffaa-Kitaaba isaatti amanuu.
yogguu jennu;-Rabbiin kitaaba hedduu ilmaan namaatiin qajeelchuuf buusee jira. kitaabban sun hundinuu jecha isaati, dhugaadha jennee amanuu.
Hangafoonni isaani-towraat nabi muusaa, zabuur nabi daawud, injiil nabi iisaa, qur’aana nabii keenya Muhammad s.a.w. Rabbiin waayee kitaabban isaa qur’aana keysatti dubbatee ibsee jira.
Qur'aana- qur'aanni kitaaba Rabbi kan boodaa kan irra caalaa nabiyyii isaa nabi muhammadirratti Rabbiin buuseedha.
4ffaa--Ergamtoota isaatti amanuu.
Hiikkaan isaa Rabbiin zamana hunda keysatti namoota gaggaarii ummata keysaa fileeti barsiisota godhee Akka amantii Rabbii ummata barsiisaniif bobbaasa jechuudha. Qajeelfama isaan barsiisanis kitaaba isaanirratti gadi buusa.
isaanis hedduudha. Kanneen qur’aanaafii hadiisaan maqaan isaanii dhufe akkasumaatti amanna.Rabbiin qur’aana isaa keysatti waayee ergamtootaa ibsee jira.
Nabi Muhammad s.a.w. caalaa anbiyootaati. Akkasuma quxisuu isaaniiti. Isa booda nayyummaan hin jirtu. Ganda makkaati.bara lola arbaa dhalate. Abbaan abdallah ibnu abdulmuxxalibi, haati aaminaa binti wahbiiti. Achumatti re'ee tiiysaa guddate. Yogguu dardaru maallaqa kadiijaatiin daldaluu ture. Booda isiis fuudhee bultii jaare. Umrii isaa waggaa 40tti Rabbiin qur'aana itti buusuudhaan akka ilmaan namaa islaamummaa barsiisee dukkanarraa baasu dirqama isarra kaaye. Samittis olbaasee salaata shaman itti kenne. Amata kudha sadi eega qabsoo hadhooytuu adawwii makkaa wajjiin gaggeysan booda gara madiinaa godaane. Achitti qajeellotti qubatee masgiida jaaree mootummaa islaamaa tan haqaa hundeese. Waggota 10 achi jiraatee umrii isaa amata 63 du'aan gama aakhiraa godaane. Sallallaahu aleyhi wasallam. Kunoogaa ifaa inni achitti qabsiiseetu addunyaa guutuu ibse. Kunoo gaa ilma namaa kan addunyaa tanarra jiru 7,000,000,000 keessaa muslimtoonni 1,500,000,000 tahan ifaa isaa ibsatanii jala deemaa jiran. Yaa muslimtoota seenaa nabii s.a.w. baradhaa.
Wayee seenaa jiruu nabii keenyaa (siiraa) guutuu kitaaba rahiiqul maktuum jedhamu kan shekh safiyyu Rrahmaan arabiidhaan kaayerraa afaan keenyatti hiikee kasetoota sagalee 7tti qophesseetiin jira. Najjashiitu waggoota muraasa dura maxxansee raabse. Isa dhaggeyfachuudhan isinii dhaama. Kitaabaanis yoo rabbiin jedhe fuul duratti qopheysuun yaada.
5ffaa-Guyyaa boodaatti (qiyaamaatti) amanuu.
Guyyaa boodaa jechuun namni akka du'een hihafu gayyaa dhumaa tokko nikaafama walitti qabameeti dalagaa isaarraa gaafatamee galata argata jechuudh. Waayeen guyyaa qiyaamaatti amanuu kun qabxii asii gadii kana uf keysaa qabata. 1 = gaafii qabrii, azaabaa fii qananii isiikeysaa dhugaoomsuu. jechuun namni yeroo duee awwaalame nikaafama, nigaafatama, Rabbiin kee eenyu? Nabiyyiin kee yoo eenyu? Amantiin tee yoo tami? gaafii jettuutu itti dhihaata, yoo qajeelaa tahe sirritti deebisa yoo jallataa tahe ammo deebisuu hindandayuu ni qixaaxama. Waayee azaaba qabrii yogguu dubbatu Rabbiin s.w. akkana jedha.
ﭽ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡ ﮢﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ ﮬ ﭼ غافر:46
"Ganamaafii galgala ibidarra fidaman (azaaba qabriirra). Guyyaa qiyaamaan dhaabbattu warra firoownaa ibidda hamaa seensisaa"
Akkuma hadiisa sahiiha keessattis bal'inaan dhufee jirutti. 2-ALBA'ISU [kaafamiinsa] kun jechuun afuufinsa 2ffa irratti hundi namaa nikaafama. Kanas qur'annii ibsee jira.
ﭽ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣ ﭼ التغابن: ٧
"Warren kafaran akka hin kaafamne kijibaan dubbatan. Jedhiin lakki rabbi kiyyatti kakadhee nikaafamtan waan dalaydan ni odeeffamtan kuni rabbirratti salphaadhaa."
Akkasuma hadiisa bukhariif muskim keysatti Nabiin s.a.w. akki jedhe- '' namni guyyaa qiyaama nikaafa mila qullaa, qaama qullaa, kan hinkittaanamin tahee". 3-ALHISAABU WAL JAZAA'I [qorannoofii galata] kana yogguu jennu Namni hundii guyyaa qiyaamaa kaafameeti fuula Rabbiitti dhihaatee toltuufii hamtuu waan dalagee irraa gaafatama. galata irratti argata jechuudha. kanas qur’aanni bal’inaan ibsee jira
. ﭽ ﯲ ﯳ ﯴ ﯵ ﯶ ﯷ ﯸ ﯹ ﯺ ﭼ الغاشية: ٢٥
"Deebiin isaanii gama keenyatti eegasi qorannoon isaanii nurratti tahee jira."
4-ASSIRAAX yoo kaan jennu dildila ibidda jahannamirra diriirfe kan namni jannata seenu hundi isarra cehu jechuudha.kan warri ibiddaa isarraa itti gadi kufu jechuudha.
5-ALMIIZAAN jechuun Guyyaa qiyaamaa san keysatti miizaanni haqaa dhaabbateeti hojiin nama toltuufii hamtuun irra kaayamtee madaalamti jechuudha. yoo toltuun ulfaatte jannata seena. Yoo hamtuun ulfaattemmoo ibidda seena.Rabbi irraa nu haa tiysuu.
6ffaa--Qadara dhuga'oomsuu kun hiikkaan isaa wanni namatti dhufu hundi gaariifii hamtuun isaatis Rabbumarraayi jedhanii, wanni nama tuqe namarraa hinmayxu, akkasuma wanni namrraa maqe nama hintuqxu jedhanii dhuga’oomsuudha.
walaloo utubaalee iimaanaa.
jahan iimaanaa walbarsiisi.
Rabbiin jiraataa dhuga'oomsii. tokkummaa isaatis mirkaneysii.
ibaadaa tee isaaf qulqulleysii.
itti amanii malaykaasaa.
gabroottan gaggaarii ogeysaa.
hedduu teysoon saanii samii keysaa.
ittin dilaawan ajaja isaa.
dhugaa kitaabni Rabbiin buusee.
kan anbiyoota saa barsiise.
Qur'aana isaa hunda caalchisee.
K an nabiin keenya aalamaan ibsee.
itti amannee ergamtootaa.
ilmaan namaatiif barsiistota.
shirkii fageysan karaa fokkataa.
towhiidan ibsan qalbii ummataa.
dhuga'oomsi guyyaa qiyaamaa.
yowmul hasrati wannadaamaa.
guyyaa kaafamaa guyyaa galataa.
jallaan azaabaa gaariin jannataa.
qadara jaheysaan isaatii.
gaariifii hamtuun waan dhufeetii.
feedhii Rabbiitiif murtii isaati.
katabee kaayee bekkomsa saatii.
ihsaannis beekaagaa tolchuudhaa.
ibaadaa Rabbii sirreysuudhaa.
akka waan laaltee gartuutti gabbarii.
ati arguu baattus si argaa barii.
waan himneef daliilan dhiheysaa.
hadiisa jibriil muslim keysaa.
dhufee ol seene nama fakkaataa.
fuul dura nabii taa'ee gaafataa
uffanni adiidhaa rifeensaa.
gurraacha gaarii dargaggeysaa.
akhbirnii anil islaami jedhaa.
nabiin tartiibaan deebisaa godhaa.
yaarabbii guddaa nugargaarii.
gaafii qabriidhaa aschaggaarii.
ka'ati gargaartee deebii argataa.
teenya nuuf godhii caffee jannataa.
awwalamnaan ilmi namaatii.
malaykaan lamaa itti buutii.
man Rabbuka jechuun gaafatamaa.
Nabbiyyiifii diin isaas nihimaa.
muiminni sirritti deebisaa.
jallaan rifatee ija babaasaa.
jawwedhaa nyaataa qurxaan tumamaa.
muimintootaaf jannataa banamaa.
Dhugaoomsi guyyaa qiyaamaa.
yowmul hasrati wannadaamaa.
guyyaa kaafamaa guyyaa galataa.
jallaan azaabaa gaariin jannataa.
guyyaan qiyaamaa rifachiisaa.
magan hammeenya isa keysaa.
hoosiistuu ilmoo irraanfachiisa.
tan garaa qabdus ilmoo irraa baasaa.
mizaanni haqaa nidhaabbamaa.
hojiin namaa nimadaalamaa.
kheyriin ulfaannaan tasaa milkumaa.
yoo haffallattee ibiddatti deemaa.
kitaabaa niqoodan hundaafuu.
hojiinsaa tokkos keysaan hafuu.
mirgaan kennamaa warri jannataa.
warri azaabaa bitaan fudhataa.
way rakkoo nu eeggatu xaaxaa.
irra cehuuf teenya siraaxaa.
hokkon jahannam kaanis korrooxaa.
kunis butamee itti gadi xiixaa.
jannata teysoon mu'imintootaa.
qananii miaawaadhaan guutaa.
qal'aa sireewwan laggeen jannataa.
rahmata keetiin nuuf kenni gooytaa.
nyaataa dhugaatii qananiisaa.
huural eyni fuudhan aruusaa.
ee huurun maqsuuraatun filkiyaam.
dueendulloomuu jiruu zalaalam.
kufaarri niseena jahiimaa.
lugaamnisaa kum torbaatamaa.
tokko malaaykaa kum torbaataama.
harkisee fidaa dirree qiyaamaa.
kufaraafi jallaa xamaamaa.
hidhameeti itti darbamaa.
beelaafii dheebuudhaanis gubamaa.
hamiim dhuge zzaqquum nyaachifamaa.
jahannamirraa uf fageysii.
aqiidaaf ibaadaa sirreeysii.
qabrii awliyaa jinniifii dhagaa.
gabbaruu dhiisii qabadhu dhugaa.
dhugaan sun towhiida Rabbiitii.
ma'ina laa ilaaha illallaahuti.
nabi muhammad ergaa Rabbiitii.
jedhii hordofii karaa isaati.
Eegaa barnoota imaana kana baradhaa, aqiidaa tana qabdhaa.
.Aqiidaa tana sirreysanii qabachuun, ummata muslimaa ni kabajji, niguddisti. akkasuma, aqiidaan tun ummata niqulqulleysiti, wal jaalachiisti, badhaadhina adduniyaaf aakhiraa gonfachiisti. kunis kan dubbatame Qur’aana keysatti rabbiin s.w. akkana jedhe.
ﭽ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ ﭘ ﭙ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ ﭣ ﭼ الأعراف: ٩٦ 96-9.
"Osoo warrii magaalattii amanannii Rabbisodaatanii silaa barakaalee samiifii dachirraa isaanif banna. Garuu ni kijibsiisan waan isaan hojjataniin isaan qabne" suuraa a'iraaf 96.
Dhumarratti-ummata keenya aqiidaa tana jabeysaa qabadhaa. kunoo duula nama muslimaa jallisuudhaaf deemaa jiru nigartan. humnaafii tooftaa adda addaa tiin gargaaramee. Egaa wanni duula sheyxaana namaatiifii jinni kana ufirraa dhoowwaniin beekkomsa aqiidaati. aqiidaa baradhaa walbarsiisaa irratti jajjabaadhaa qabadhaa.
الدرس الرابع العبادة ومعناها
Barnoota 4ffaa Ibaadaa fii hiikkaa isii.
Muslimtoota Beekaa dubbiin ibaadaa tun haalaan yaachistuudha. Amnuufii kafaruun namaa isirratti rarra’a. Jannataa fii azaabatti namni adda qoodamuunis sababuma isiitiini. Ammas yeroon amma keeysa jirru yeroo haalaan hamtuudha. Yeroo humnoonni farra islaamaa alarraa biyya teenya seenanii duula towhiida dhabamsiisanii shirkii babal’isuu ummata keenyarratti oofaa jiranii dha. Kana waan taheef waayee maalummaa ibaadaa Rabbii kana qajeellotti ummataaf ibsuun,barsiisuun, hubachiisuun haalaaan barbaachisaa taha. Anis jechoota xiqqa kana akka yaadachiisaatti afaan keenya kan namni keenya hundinuu hubaatuun katabee isiniin gaye. Akkuma mammaksatti namni waan harkaa qabu darbate soodaataa miti jedhan sanitti.
Ummata keenya! Ibaadaan tenya hundi Rabbuma qofaaf tahuu qabdi. Irraa qoodanii kan birootiif dabarsuu hintaatu. Abbaa fedheewu taatu, malaaykaa, anbiyoota, fi kkf tokkoleefuu ibaadaa godhuun hintaatu.
Gosa ibaadaa addaa babaafnee daliila isaaniitiin wajji dhihessina.
1/salaata-salaanni ibaadaa Rabbuma qofaaf tahe.daliilli isaa qur’aanaarraa
-وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة"
--"salaata dhaabaa zakaa
kennaa’’ hadiisarraayis hedduudha beekamaadha.
2/kadhaa
yaammachuun Rabi qofaaf malee dhowwaadha-Ragagaan kanaa
Qur'aanarraa
"-وان المساجد لله فلاتدعوا مع الله أحدا"
‘’masjidoowwan kama Allahaati. Allaahan wajji tokkollee hin yaammatinaa’’ hadiisarraa
"الدعاء مخ العبادة "رواه الترمذي
"Kadhaan dhuka ibaadaati"
tirmizii.
3/ sodaa-isiiniis ibaadaa rabbuma qofaaf tahuu qabdurraayi.
Rabbiin s.w. akkana jedha
فلاتخافوهم وخافون إن كنتم مؤمنين"
-Anuma sodaadhaa malee isaan (kaafira) hinsodaatinaa’’aalaimraan.
4/ kajeellaan ibaadaa Rabbuma qofaaf taateedha,Rabbiin akkana jedha –
فمن كان يرجوا لقاء ربه فليعمل عملا صالحا ولايشرك بعبادة ربه أحدا
‘’Nnmni milkii guyyaa qunnamtii Rabbii isaa kan kajeelu tahe, dalagaa gaarii haadalaguu, ibaadaa rabbi isaatiif godhu keysatti tokkollee akka hinqindeessine’’ suura alkahfi 110. Ammoo kajeellaan dhugaadhaa- ibaadaa Rabbi hojjataa qeebalamiinsa kajeeluu, badirraa towbachaa araarama kajeeluudha. kanaan ala hojii malee jannata kajeeluun, fi badii itti fufaa araarama kajeeluun dhamaasuudha,jazbummaadh.
5/ Irkannoon Rabbif malee dhowwaadha. Ragaan kanaa Qur’aanarraa
"وعلى الله فتوكلوا إن كنتم مؤمنين"
"Allaah qofarratti irkadhaa yoo muimintoota taatan" suratul maaidah 23.
Ammas Rabbiin s.w. akkana jedha
ومن يتوكل على الله فهو حسبه
" Nama Allaha irratti irkate inni gayaa isaati"
6-kajeellaa, 7-sodaa, 8-uf gadiqabuu. kanneenis ibaadaadha Rabbuma qofaaf taati. Rabbiin s.w. akkana jedha
" وكانوا يسارعون في الخيرات ويدعوننا رغبا ورهبا وكانوا لنا خاشعين."
"Isaan toltuu hojjachutti kan jarjaran tahan, kajeelaa sodaachaa nu kadhatan, Nuuf uf gadi qaboo tahuu tura"
suuraa al-anbiyaa 90.
9-Sodaan Rabbuma qofaafi. Ragaan Qur’aanarraa-
"فلاتخشوهم واخشوني"
"Anuma sodaadhaa malee isaan hinsodaatinaa" suuratu-l baqarah 150.
10-Deebiin gama Rabbii qofa malee dhowwaadha. Ragaan kanaa Rabbiin s.w. Akkana jedha
"وأنيبوا إلى ربكم وأسلموا له"
"Gama Rabbii keysanii deebi’aa Isumaaf ajajamaa" suuratu zzumar 54.
11-gargaarsifachuun Rabbuma qofaani, Ragaan jecha isaa kana
"إياك نعبد وإياك نستعين"
"suma qofa gabbarra, suma qofatti gargaarsifannas" suuratul faatihaa5.
hadisattis nabiin keenya s.a.w. akkana jedhan
فإذااستعنت فاستعن بالله
"yoo gargaarsifatte Rabbumatti gargaarsifadhu" ahmadii fii tirmizii tu baase
12-Tiyfamuun (maganfachuun) Rabbuma qofaani Ragaan jecha Rabbiiti
" قل أعوذ برب الناس"
''Gooytaa namaatiinin tiyfama jedhi'' suuratu nnaas aayaa 1.
Akkasuma sifaata Rabbii kan akka haasawa isaa, guddina isaa, ol aantummaa isaa, Dandeeytii isaa, jaalala isaa, fuula isaa kanneeniin tiiyfamuun maganfachuun ni dandayama. Ragaan hadiisota Nabii keenyarraa s.a.w.dhufee jira.
" أعوذ بكلمات الله التامات من شر ماخلق."
"jechoota Allaaha gutamtuwwaniinin tiiyfama hamtuu waan inni uumeerraa" muslimtu galmesse.
Hadiisa birootti
" وأعوذ بعظمتك أن أغتال من تحتي."
"guddina keetiinin tiiyfama jala kiyyatti gadi kuffifamurraa" Ahmad fi nasaiitu odeesse.
13-dirmachiifachuun Rabbiin malee dhowwadha. Ragaan kanaa Qur’aanarra
"إذ تستغيثون ربكم فاستجاب لكم أني ممدكم بالف من الملائكة مردفين."
"yogguu Rabbii keysan dirmachiifattanii isiniif awwaate ani malaaykaa kuma tokko tan hiriirtuu taateen isin gargaaraadha(jedhee)" anfaa aayaa l9.
Aayanni kun guyyaa lola badrii nabiin keenya s.a.w. yaa Rabbi naa dirmadhu waan naaf waadaa seenteen naatumsi jedhanii kadhannaan deebisaa sanirratti buufame.
14-qaluun (gorraasuun) ibaadaadha Rabbuma qofaaf taate. Ragaan kana Qur’aanarraa
"قل إن صلاتي ونسكي ومحياي ومماتي لله رب العالمين. لاشريك له"
"jedhi salaanni koo fi qaliinsi koo fii, jiruuntoo, fii duuti too Allahaa gooftaa aalamootaa tiifi. Shariikni isaaf hijiru" suuratul an’aam 162,163.
Hadiisarraa ammo
"لعن الله من ذبح لغيرالله."
"Nama Rabbiif malee kanbirootii qale Rabbiin abaare" muslimtu baase.
15-qodhaa godhuun ibaadaadha Rabbuma qofaaf tahuu qabdi.Daliilli Qur’aanarraa
يوفون بالنذرويخافون يوما كان شره مستطيرا.
Qodhaa niguutan, guyyaa hamtuun isaa facaatuu taates ni sodaatan" suuratul insaan7.
Dhumarratti ibaadaalee dubbanne tanaafii tanbirootis Rabbuma qofaaf qulqulleysuu qabna. walbarsiisuu nu barbaachisa. wanni nama yaachisu namni hedduun Rabbi dhiisee makluuqa gabbara. sun addunyaaf aakiraa kasaaree jira, Fk/qabroota awliyaa, jinni, muka, galma, hadraa, oofaa fi kkf nii,-qaluunn, kadhachuun, barakaa irra barbaaduun, shirkiidha. jahanam nama sensifti.Irraa uf eegaa!
الدرس الخامس التوحيد وأقسامه
Barnoota 5ffaa Towhiidad fi qooda isaa.
Yaa muslimtoota! Barnoonni Towhiidaa (Tokkummaa Rabbii) Irra caalaa barnoota hundaati. Towhida dhugaoomsuun, barachuun, barsiisuu fii itti nama gorsuun dirqama islaamaa kan duraati. towhindi bu’ura amantiin isarratti dhaabbattu. Ajajni Rabbii kan duraa towhiida.
towhidni dameelee 3 qaba.
توحيد الربوبية, وتوحيد الألوهيةو وتوحيد الأسماء والصفات
Isaanis towhiida goytummaa, towhiida gabbartii, towhiida maqaaleeti fii sifaataati. kanneen keeysa towhiida maqaaleefi sifaataa amma balinaan laalla.
Towhiida maqaaleefii sifaataa yommuu jennu:-
1)-Rabbiin maqaalee gaggaarii ittiin isa kadhatan qaba. maqaalee akka isaa tokkolleenuu hinqabu, jennee dhuga’oomsuudha.
2)-Akkasuma sifaata Rabbii ni sabachiisna (mirkaneysina) itti amanna. Sifaata Rabbiin ufiin dubbatetti fii tan nabi Muhammed s.a.w. hadiisatti Rabbiin wassafe hundatti ni amanna.
نؤمن بجميع ماوصف الله به نفسه في كتابه ووصفه به نبيه)ص (نؤمن بها من غير تحريف ولاتعطيل ولاتشبيه ولاتكييف,نثبتها كما جاءت على ظاهرها حقيقة
Sifaata Rabbii hunda Rabbiif sabachiisuu qabna. jallisuufii qulleysuun maletti, fakkeysuufii akkaateysuun maletti. sifaata Rabbii kanneen asii gadii kana hunda akkuma dhufetti rabbiif sabachiisuufii itti amanuun dirqama.
1-Rabbiin uumaa isaatii olitti oltahuu isaa nidhuga'oomsina, niamanna.
2-Rabbiin waa hunda beekaadha.
3-Rabbiin dhageytiifii argaa isaan malte ni qaba jenneeti amanna.
4-Rabbiin muimintoota isaa nijaalata.
5-Rabbiin niaraarama rahmatallee nigodhaa ni amanna.
6-Rabbiin nijaalataa nijibbaa, nidallana nilolas ni dhuga’oomsina.
7-Rabbiin gabroottan isaa jiddutti murtesuuf nidhufa guyyaa guyyaa qiyaamaa dhufiinsa isaan malu.
8-Rabbiin fuula isaan malu niqaba. 9-Rabbiin harka lameen isaan maltu niqaba.
10-Rabbiin ija isaan maltu niqaba. 11-Rabbiin arshii isaarratti ol taheejira, zaata isaatiin, haqiiqumaan. oltahiinsa isaan malu kan wahitti hinfakkeyfamne. Arshirratti oltahuu isaa kana Rabbiin Qur'aana isaa keysatti bakka 7tti dubbate. bakken sunis kunoo kanneen kana.
إن ربكم الله الذي خلق السموات...ثم استوى على العرش (سورة الأعراف)
إن ربكم الله الذي خلق...ثم استوى على العرش )- سرة يونس)
الله الذي رفع السموات بغير عمد ترونها ثم استوى على العرش ) سورة الرعد)
الرحمن على العرش استوى ) سورة طه)
ثم استوى على العرش الرحمن) سورة فرقان - (
الله الذي خلق السموات والأرض...ثم استوى على العرش
(سورة السجدة (
هو الذي خلق السموات والأرض في ستة أيام ثم استوى على العرش ) سورة الحديد)
Akkasuma hadiis heddutti waan dhufeef ni dhuga'oomsina. o'ltahiinsa isaanmalu, kan akkaataan isaa hinbeekamne, kan wahitti hin fakkeyfamne jenna.
-Arshirratti oltahuu isaa hinmorminu, jecha Rabbii s.w. bakkarraa hin jallisnu, hikkaa isaa hinmicciirru, akka garee jallatte tan jahmiyyaa fii ahbaashitti.
warreen waswaasa jallinaa kan warra kalaamaa Qabachuudhaan aayatoota sifaataa jallisan nimormina.
Rabbiin kan isarra isa beeku hinjiru waan taheef jechuma isaati qabanna.
Akkasuma Rabbiin uumaa isaa takkattillee hinfakkeysinu.
12-Haasawa Rabbiitti niamanna. qur'aanni haasawa Rabbiiti isumaatu dubbate, Isumaatu buuse, hundii isaa dhugaadha. Qur'aanni uumamaa miti. Gareen jallatte (Ahbaash) qur'aanni jecha Rabbiitii miti jettu niabaarra. nimormina.
walaloo towhiidaa
akeekkadhaa hundi namaatii.
Sadihi dameen towhiidaatii.
Rubuubiyya kaaliqumma saati
kan hunda uumee kophaa isaatii
jahannamirraa uf fageysii.
hojjadhu ibaadaa sirreysii.
qabrii owliyaa jinniifii dhagaa
gabbaruu dhiisii qabadhu dhugaa.
dhugaan sun towhiida Rabbiitii.
mainaa laa ilaaha illaLlaahutii.
Nabi muhammad ergaa Rabbiitii
jedhii hordofii karaa isaatii.
akeekkadhaa hundii namaatii.
sadiihi dameen towhiidaatii.
rubuubiyya kaaliqummaasaatii
kan hunda uumee kophaa isaatii.
kuun gabbaramaa haqaa tahuu.
ibaadaan isaaf qulqullaawuu.
ajaja isaa qalbiin dhagahuu.
walaa ta'ibuduu illaa iyyaahuu.
qoonni towhiidaa kan sadeysaa.
asmaa'aaf sifaataa dhageysaa.
jedhe faliLlaahil asmaaul husnaa.
fad'uuhu bihaa ittiin milkoofnaa.
Ilaahii RahmaanuRahiimuu.
Malikuun Qudduusun Salaamuu.
jennee yaa Gafuur nuu araaramuu.
kaatimaa tollee shahaadaan deemuu.
Ilaahii Aliimun Hakiimuu.
taqwaaf hidaayaa nutti arjoomuu.
zaalimtoonni diin balleysuu deemuu .
kasaaree kufee badee dhabamuu.
garee ahbaashaa diin balleysa.
abbaan irree godheef gargaarsa.
dirqamaan filee humnaan leenjisaa.
waliqqooyti aoon waraabeysaa.
yaa kan oltahee arshii isaarraa.
rahmata raabsee harka isaarraa.
nurraa dhowwi kufrii zaalimiinaa.
nuufidi nasrii diin keenya kanaa.
الدرس السادس الشرك ظلم عظيم
Barnoota 6ffaa shirkiin badii guddoodha.
Shirkii jechuun Rabbii gaditti waan gabbaran godhachuu jechuudha.
fakkeenyaaf qabroota, qubbii, dhagaa, muka, galma, hadraa, oofaa, fii kkf, hunda itti deemanii kadhachuun, haajaa itti himachuun, barakaa irra barbaaduun, shirkii guddoo islaamarra ala nama baaftudha. keysaawu Qabroota awliyaa maqaa jedhuun moggaafamee, Qubbiin iraatti jaaramee gabbaramu hedduutu jira. Fkenyaf-sheka baalee anaajinaa, shek abaadir, ahmad umar, gooftaa danbii, shek ibraahiim billisaa, sayyid aabbiyyoo, awsaid, sayyid harar, kkf/ Rabbii gaditti gabbaramaa jiran. Namoonni kumni hedduun itti yaa’ee gabbaraa jira. Ka ilmoo dhbe ilmoo kadhata,
kuun qabeenya kadhata,
kuun fayyaa kadhata,
kuun umrii dheerina kadhata,
kuun rooba kadhata.
Akkatti guutumaan guututti Rabbitti kafaree waan ibaadaa jedhame hunda lafee qabrii keessaatti biyyooyteef godhe.
Kunoo namni gariin kan qakbiin isaa shirkiidhaan dukkanooyte kan yeroo muudarraa galaaf ka'e dibbee dhayee akkana jedhee shubbisuutu jira.
Galaaf kaanee Roobaan nu geegessa'aa.
Bahra keenya umrii nu dheeressa'aa
subhaanaLlaah! Rooba roobsuufii umrii dheeressus qabrii- bahra jedhee gabbaru san- kadhate. Kaafira hamaa mushrika jallataa badaa! Rabbumaawu hinbeeku. Qabrima san taabota godhatee gabbara.
Kan birootis akki jedhee shubbisu.
Salaam aleyka huseyniyyaa.
Salaam aleyka abbaa kiyyaa.
Osoon siyaamu lukkuun iyyaa.
Sumaan jiratte lubbuun tiyyaa.
Kuni ammoo huseyniyyaa inni gabbaru santu lubbuu isaa jirachisa jechutti amaneeti gabbaraa ibaadaa godhaafii jira.
Kuunis akki jedhe
sayyida koo ani sumaan faarsaa
atummaan naaf tahi gargaarsaa
Akka kanatti ummanni hedduun kafaree karaa dukkanaa deemaa jira. qabrootaa fii qubbiiwwan kanaaf gosti ibaadaa hundi godhamaa jira.
Qabriin xawaafuun
isiif sujuuduun,
isiif qaluun,
kadhachuun,
dhungachuun,
biyyee isii nyaachuufii dibachuun waan bal'inaan achiti dalagamu irraayi.
Kuni hundinuu shirkii guddoo nama kafarsiiftu.
mowlidaa, dibbee tumanii shubbisuu, manzuumaa, fii kkf obboleyyanuma shirkiiti. tanaafuu haalan irraa fagaachuu barbaachisa.
Xumura
Ammas Rabbiin nama shirkii tana dalagu janata seenuu isarratti haraam godhee jira.ibidda seensisa.
Akkasuma Nama shirkii dalagu hojiin isaa hundi nibaddi,bu’aa dhabdi.
Akkasuma shirkii Rabbiin hin’araaramu. kana hundaafuu shirkirraa fagaadhaa!fagaadhaa!fagaadhaa!Warri dhama’ee ijji isaanii jaamee,gurri isaanii duude,kan amma haarawatti shirkitti nama yaamu (Ahbaash) isin hinjallisin, ufirraa eegaa,,
Ahbaash hoomacha, hoomachi daddafeeti dhabama. muslimni haqaa akka bishaan xaliilaati .nijiraata, nitura, injifannoon tan warra haqaati. dukkana boodaan bariitu jira, akka yuuseenis waa nama hinnyaatu! Tanaaf diinirratti ciniinnadhaa oobsaa! Rabbi isin haa gargaaru! Asirratti xumurame galanni Rabbiif haa galuu. Dhumarratti
Warra diin isaa baratee walbarsiisee sirritti itti dalagee jaalala Rabbii argate nuufii isinis Rabbi nuhaa godhu.ibaadaalee hunda Rabbi nurraa haaqeebalu.
Yoo yadaa fi gaafii qabaattan
mobile - 00966 505697461 yookaan email shekhjemal@yahoo.com irratti yaada keessan nuuf kennaa.galatoomaa wassalaamu aleykum warahmatullaahi wabarakaatuhuu.
والحمد لله رب العالمين
وصلى الله وسلم على نبينا محمد وآله وصحبه أجمعين.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Humnootiin Somaaliyaa fi humnootii gamtaa Afrikaa kanneen Somaaliyaa keessatti leellistoota waliin wal waraanaa jiran lenjisuuf akkasumas hidhachisuuf jecha looltoonni Amerikaa Moqaadishoo keessa qubachuu isaanii aangawoonni waraanaa kan Yunaaytid Isteetes raadiyoo sagalee Amerikaaf ibsanii jiru.
Erga bara 1994 as humnootiin waraana Amerikaa kanneen lakkofsaan xiqqoo ta’an duula shoroorkeessoota irratti gaggeeffamu kan ilaaleen gorsa waraanaa kennuuf Moqadishoo keessa kan jiran ta’uus waraanni Amerikaa sirnaan Somaaliyaa yeroo seenu kun kan jalqabaa ti.
Waaltaan ajaja waraanaa Yunaaytid Isteetes inni Afrikaa keessaa biyyoota wal taatootaa fi michuu Amerikaa ta’aniif nageenyaa eegsisuu kan ilaaleen wal ta’uun kan hojjatu yoo ta’u gargaarsa gama nageeyaan barbaachisu in kenna jechuun waaltaa sanaaf ajajaa kan ta’an Paat Baarnas ibsanii jiru.
Tarkaanfiin kunis Amerikaan leellistoota hokkara oofan addunyaa irraa dhabamsisuuf yaalii ta’u keessatti deggersa qabdu agarsiisa jedhamee jira.


text:
Archives
All posts for the month December, 2013
By Penny DaleBBC Africa, Addis Ababa
In July 1962, Col Fekadu Wakene taught South African political activist Nelson Mandela the tricks of guerrilla warfare – including how to plant explosives before slipping quietly away into the night.
Mr Mandela was in Ethiopia, learning how to be the commander-in-chief of Umkhonto we Sizwe – the armed wing of the African National Congress(ANC).
The group had announced its arrival at the end of 1961 by blowing-upelectricity pylons in various places in South Africa.
“Start Quote
Sometimes we had to restrain him a bit for safety reasons”
Col Fekadu Wakene
Then on 11 January 1962, Mr Mandela had secretly, and illegally, slipped out of South Africa.
His mission was to meet as many African political leaders as possible and garner assistance for the ANC, including money and training for its military wing.
And to be moulded into a soldier himself.
During this trip, he visited Ethiopia twice and left a deep impression on those who met him during his stay in the Ethiopian capital, Addis Ababa.
Nelson Mandela’s first international speech, 1962
‘Made others laugh’
“Nelson Mandela was a very strong and resilient student, and he took instruction well and was really very likeable,” Col Fekadu said.
“You couldn’t help but love him.”
Col Fekadu was a corporal when he trained Mr Mandela. He was a member of a specialistpolice force – the riot battalion – based in the suburbs of Kolfe, in barracks which are still used today.
He remembers a “happy, cheerful person” who “concentrated on the task in hand”.
“He was polite, always happy and you never saw him lose his temper,” he said.
“He laughed easily and made others laugh as well.”
Col Fekadu says he was responsible for training Mr Mandela in sabotage and demolitions and how to stage hit-and-run attacks.
The day’s theory lessons were put into practice during night-time exercises.
Mr Mandela was a good student, hardworking and physically strong – but sometimes too robust and too enthusiastic for his own good, the colonel recalls.
“Physically he was very strong and well-built. But sometimes during the training he would get ahead of himself.
‘I kept Mandela’s boots for 33 years’
Nelson Mandela also visited Tanzania in 1962, staying with the late minister Nsilo Swai, whose wife, Vicky Nsilo Swai, told the BBC about his left luggage:
“On the day Mandela was leaving, he had to leave behind a suitcase because he had too much luggage. In the suitcase was a pair of brown, leatherboots. My husband and I ended up keeping them for 33 years.
After my husband retired from politics, we moved from Dar es Salaam to Moshi, near to Kilimanjaro – and the boots came with us.
Then, my husband got a job with the United Nations so the boots lived in New York for 15 years.
I kept them in our bedroom in a cupboard. I never polished them, I never cleaned them but I put newspaper in them to keep them firm.
The boots are very strong and the leather is excellent – and when I took them back to Mr Mandela in 1995 they were really like new.
The boots still fitted Mr Mandela and he joked that ‘these boots have travelled more than myself’.
A lot of people are surprised why I kept the boots for so long. But I really wanted a man who I saw so dedicated to his country to have a memory of these boots.”
“And while his intentions were good, that could also be dangerous, and sometimes we had to restrain him a bit for safety reasons.”
Col Fekadu had been told to train Mr Mandela by his commanding officer, General Tadesse Birru, the assistant police commissioner who had played a key role in crushing an attempt at the end of 1960 to overthrow Emperor Haile Selassie. He was later executed by the Derg regime of Mengistu Haile Mariam.
Back in 1962, Col Fekadu did not realise the significance of the South African politician he had been instructed to turn into a soldier.
“All we knew was that he was our guest from abroad and that he would spend some time with us,” he said.
“Everything was kept very secret. We were kept in the dark.”
Mr Mandela was in Ethiopia at the invitation of the emperor, an ardent supporter of Africa’s decolonisation and African unity.
At the time, Ethiopia had one of the strongest armed forces on the continent.
Its troops were part of the UN peacekeeping operation during the Congo crisis in 1960 and a decade earlier Ethiopian soldiers had fought in the Korean war.
And the emperor had invited many other African liberation struggle fighters to be trained on Ethiopian soil.
As well as learning how to commit acts of sabotage, Mr Mandela’s military training also included briefings on military science, how to run an army and how to use a gun.
He was also taken on long treks carrying his knapsack, rifle and ammunition.
This was one of Mr Mandela’s favourite activities during his military training, and he writes about it with affection in his Long Walk to Freedom autobiography: “During these marches I got a sense of the landscape, which was very beautiful… people used wooden ploughs and lived on a very simple diet supplemented by home-brewed beer. Their existence was similar to the life in rural South Africa.”
‘Talkative’
“Start Quote
He would do squats and jumping jacks. He followed that exercise routine religiously every morning”
Tesfaye AbebeStationed at Kolfe police barracks in 1962
Mr Mandela’s presence in Addis Ababa was supposed to be top secret. But physically he stood out.
He was much taller and broader than most of the police cadets.
And, as well as going on fatigue marches through the countryside, he would exercise out in the open in the grounds of the barracks.
One person who took a particular interest in the tall stranger in his midst was Tesfaye Abebe, who was working in Kolfe as the head of the battalion’s music and drama department.
He recalls Mr Mandela running around a big field in the compound – which today doubles up as a running track and a parade ground.
“He would do squats and jumping jacks. He followed that exercise routine religiously every morning.”
A curious Mr Tesfaye snatched conversations with Mr Mandela when he and his trainer came into the canteen for lunch.
“Security was quite tight and we weren’t really allowed to approach him.”
But, he says, Mr Mandela was “very friendly and talkative” and explained apartheid to him and how the ANC intended to fight it with guerrilla warfare and political activism.
On a couple of occasions, the police band – in which Mr Tesfaye was the pianist – played for Mr Mandela in the officer’s club.
“He really enjoyed that. He was really happy when we played for him.”
Nelson Mandela’s guerrilla war training
Mr Mandela’s military training in Ethiopia was supposed to last six months – but after only two weeks he was called back to South Africa by the ANC.
He had already spent seven months out of the country – and he was needed back home.
As Mr Mandela left Ethiopia, Gen Tadesse presented him with a pistol and 200 rounds of ammunition – a gun that is thought to be buried somewhere on Lillesleaf Farm, where in 1963 other ANC leaders were arrested and sentenced to life alongside Mr Mandela in the famous Rivionia trial.
Mr Mandela himself had been arrested on 5 August 1962 – for leaving the country illegally, shortly after his return from his trip around Africa – and still in the military fatigues in which he had been trained in Ethiopia.
BBC Africa’s documentary Madiba’s African Footsteps was broadcast on the BBC World Service on Sunday 8 December 2013 and will be available as a podcast.
Additional reporting by BBC Africa’s Hewete Haileselassie
by Itana Guteta | 06.12.2013
Ilmii namaa kamiyyuu Adduunyaa kanarraa jiraachuuf carraan kan isa qaqqabee hundii jireenyasaa guyya gayyaa geggeeffachuuf, oolee buluuf,akkasumaas kanneen biroo ilma namaaf barbaachiisan hundaa yeroo geeggeffatu kessaatti dursa kan isa barbaachiisuu bilisummaa dha. Garbomaanii jiraachuun fedhi ofiin utuu hin ta’iin tooftaa fi mala garboonfatan fayyadamuun yoo dirqaame qofa. Sabni garbomee kamiyyuu bilisummaa barbaachaf yoo socho’ee yookan fiincilee, garboonfataa fi isa garboomee gidduu garagarummaan jiruu guddaa waan ta’eef salphaatti bilisoomuun heedduu daadhabsiisaa akka ta’ee eenuyu jalaayyuu kan dhokaatu miti. hatayyuu malee garbuummaa filannoo isa dhumaa godhatee jiraachuuf namni kamiyyuu sammuun isaa amansiisee itti boqoochuun kessummeesse jiraachuu kan fedhuu tokkollee akka hin jirree beekamaa dha.
Garbuummaa ani keessuummattu caqasee ilaaluu barbaaduu kan ilmaan OROMOO irra ga’a jiruu yommuu ta’uu waggoota heedduu kana hundaa akka kessummeesinee jiraannu kan nu godhe maal laata? gara boodaati ergaa ani barreeffama kana kessaatti ibsuu yaaleen hanga tokko deebii ni argaattu jedheen amana.
Sabni Oromoo Waaqnii Uumaamaan kan baadhaasee qabeenya hedduu,dachee bal’oo,aadaa boonsaa fi,sirna ittin buluu kkf mara lakkofsaan uummata milii’oona (kitila) 40 ol dabalatee ni qaba. Garbummaan jiraachuuniis akka furmaata hin taanee hubaatee erga qabsoo eegalee waggoonni heedduun darbaaniiruu.
Sochiiwwaan godhamaa turaniif yeroo amma taasiifamaa jiran keessaatti dagatamuu kan hin qabnee injifannoowwan heedduun galma’aaniiruu. Karaa abbootiin keenya baasanii irra deemaan asiin ga’aan kun sochii keenyaa amma itti jirruufiis ta’ee kan itti fuufnuu kessaatti hamilee keenya kan jabeessu malee danqaaraa fi sabaabaa addaa addaa nutti ta’ee qabsoo keenya kan laaffisuu akka hin taanee xiinxaallee ilaaluun barbaachiisaa dha.
Sochiwwaan biyya keessaatti Qerroo Oromoon godhamaa jiranis galmee injifannoo qabnuu keessaa isaa guddaa dha. keessummattuu barattootaa Oromoo University addaa addaa keessaatti fiinciila diiddaa garbummaa wagga waggaatti geeggeffamuniis ta’ee yeroo garaagaraa mormii mootummaa wayyane irratti barattonni kaasani ilmaan Oromoo maraa kan boonsuu dha. Gochaan diinaa hamilee isaanii cabsee, booddessaaii akka deebi’aan isaan hin goonee, Lubbuun barattoota Oromoo heedduu wareegameera, sabaaba tokko malee mooraa Unversity irraa hari’amaaniiru, qabxii gadii aanaa kennufiin hamilee barattota keenya cabsaa jiru,haatayyuu malee, Garbummaan hamtuu akka taatee haalan waan hubaataniif waggaa waggaan utuu gargar hin kutiin ni fincilu,ni mormu.
Ilmaan Oromoo kanneen yeroo ammaa kana mana hidhaa kessaatti dararaamaa ,reebamaa,dhiitamaa,kolaafamaa,samuunsaan adoochifamaa jiraan badii addaa qabatanii utuu hin ta’iin garbummaa keessummeessanii jiraachuun waan ulfaataa itti ta’eef akka ta’ee ni beekna. Motummaan Wayyaanee seerrii fi Herrii inni baafaatee jiruu adduunyaa irraa iyyuu darbee Oromoo gowoomsaa jira. Seerrii fi heerii farra shororkeessummaa motummaan Wayyaanee baafatee jiruu kun irraa guddaa kan irraatti xiyyeeffatee jiruu; dararuuf, ajjeesuuf,kolaasuuf, Ilmaan Oromoo hudairraatti akka ta’ee odeesii gargaraa ba’uu irraa akka argataan abdiin qaba.
Kaneen ani armaan oliitti caqasuu yaalee hundii jiijjiramni addaa tokko yoo uumaamuu dha baatee Oromoon itti du’aa fi midhamaa kan nugarbonfaatee jiruu moo haala suukkanneessaa ta’ee nu acuucaa itti fufuun isaa waan walnugaafaachiisu miti . Roorroo nurra ga’ee kana,wareeraa, birraachaa,sodaadhaan olaa bulaa jiraachuun kan hafuu aarsaa barbaachiisaa ta’ee yoo baasane qofa malee bilisummaan waan siree ofi irraa ciisaan eegaatan akka hin taanee gaarii gootanii beektu.
Biliisummaa kan hin baarbaannee erga hin jirree; Bilisummaan immoo salphaatti kan argamuu miti erga jennee furmaatni nuut qabnuu hundumtuu dhuunfaa keenyatti ani akka Oromoo tokkootti maal godheera? maal gochan jiraas? jennee ofii keenya haa gaafannu.
Sochii qabsoo keenya ittin geeggesinuu karaa tokko yookiis lamaan qofa miti. Namni kamiyyuu waan danda’uun yoo hiriiree qabsoo keenya isa boodaatti nu jaalaa harkifatee jiruu salphaatti fiiniisuu akka dandeenyu shakki hin qabu. kessummatuu lammiwwaan Oromoo biyya hambaa keessa jiraachaa jirtan hundi daraarama fi gochaa wayyaneen isiinirran ga’uuf turee baraaramtanii yeroo amma kana jireenya ofii keessaanii geeggeeffachaa kan jiratan, qabsowwaan gurguddoo isiin gochuu dandeessaan kan akka: Odeessii addaa addaa dabarsuu,qabeenya keessaanirraa gumaachuu,aadaa Oromoo bakka jirtaaniit guddisuu, Seenaa oromoo warraa hin beekneetti beeksiisuu kkf yoo gootaan adeemsaa qabsoo keessaatti shoorri isiin xabaachaa jirtaan salphaa akka hin ta’iin beekuun baarbaachiisaa dha. Yoo kana gochaa hin jirru ta’e garuu waan hin kenniin tokko akkamitti fudhaachuu dandeenya jeennee yoo of gaafaannee gaarii dha.
Bakka hojii fi maatii isaaniirra fudhamanii mana hidhaatti kan darbatamanii,sabaaba bal’aa kanaaniis ijolleen isaanii iyyummaa, beelaa akkasumaas carraa barnoota dhabuun kan saxilamaan hunduu aarsaa isaan kafaala jiran kun badii addaa qabatanii miti. Itti midhaman malee waanuma tokkoyyuu argachuun akka hin danda’amnee waan beekaniif jechaa dararamaa,kolaafamaa,sammuun isaanii adoochiifamaa,reebaamaa jiruu.
“Hoolaa waa lama jallattuu gabaa hin baasiina” akkuma jedhamuu Bilisummaa hawwaa garuu callisinee akkasumaatti utuu itti hin midhaamiin kan eegnuu yoo taanee, kana jechuun” lafa loon hin ooliin diikee barbachaa” nutti ta’a. Uummanni egeeree gaarii qabuu yoomiyyuu hamilee hin dhabu waan ta’eef roorroo diina irraa nutti dhuftee kana ofiirra loluu fi falmacuun qoodiisaa keenya malee kan eenyuyyu miti.
Kan nuti sodaannuus kan nuuf hin oollees du’a waan ta’eef ,Kottaa!! yaa ilmaan Oromoo Jaabaannee waan dandeenyuun waaliin taanee haa qabsoofnuu!
Oromiyaan ni Bilisomtii!!!
Galatoomaa!!!
itanaguteta@gmail.com