c: text/html

text:
Kabajni Ayyaana Bar-meetii Dh.D.U.O Hundeefame Abudhaabitti Kabajame
Ebla, Bara 2007, Abu dhabii
Kabajni ayyaana Barmeetii Dh.D.U.O Waggaa 25ffaa Magaalaa Guddittii Yunaayitd Arab Imareet Abudadhabitti bakka Dura Ta’aan Dh.D.U.O fi
Preezidaantiin BMNO Kabajamoo Obbo Muktaar kadir argamanitti haala adda ta’een kabajamera.
Kabajni ayyaana Barmeetii Dh.D.U.O Waggaa 25ffaa
Abudadhabitti bakka Dura Ta’aan Dh.D.U.O fi Preezidaantiin
BMNO Kabajamoo Obbo Muktaar kadir argamanitti Bakka
Miseensota Fi Deeggartoota Dh.D.U.O, Hawaasa Oromoo,
Bakka Bu’ootaa sabaaf sablamoota fi ummattoota Itoophiyaa
Yuunaayted Arab Imareet Jiraatanitti haala damaqina
qabuun kabajamera.
Kabaja aayyaana Barmeetii Dh.D.U.O Magaalaa Abudhabitti
kabajame Dungoo Qabsiisuu fi Qabsaa’oota Mirga Ummata
Oromoo Kabachisissuuf warregamaniif yaadannoo sammuu
gochuun kan jalqabame yoo ta’u, Ambaasadar Dr.
Abdulqaadir Risqoo, Yuunayteed Arab Imareetitti,
Ambaasadara Abbaa Angoo Guutuu FDRItiin, haasawa baga
dhagaan dhufatanii taasisuun ,kabaja ayyaanchaa irratti
Dura Ta’aan Dh.D.U.O Jaallee Muktaar Kadir hirmaattotaaf
haasawaa akka taasisaan afeerani jiru.
Akka jaallee Muktaar Kadir Ibsanittii, Yeroo ammaa Kana
Kabajni Ayyaana Barmeetii Dh.D.U.O biyya keessatti qofa
osoo hin taaane, hawaasaa Oromoo biyya alaa jiru waliin
biyyoota adda addaarratti bifa dammaqina qabuu fi haala
addaatiin kabajuudhan kaayyoo eebbifamaa Dhaabbanni
keenya qabatee fi imala haaromsaa jalqabe caalmatti
cimsinee ittifufsiisuuf yeroo waadaa keenya itti haaromsu ta’
uu eeranii, Guyyaa har’aas, Kabaja ayyaana Bar-meetii Dh.D.
U.O akkaataa bareedaa fi miidhagina qabu kanaan
Magaalaa Abu dhaabitti,dhallattoota oromoo fi deeggartoota
qabsoo keenyaa, Imareetota hunda irraa bakka buutaanii
argamatan waliin akka kabajnu carraa argachuu kootiif
gammachuu natti dhagahame ibsuun barbaada jedhaniiru.
Jaallee muktaar waiyta ibsan, Dh.D.U.O Har’a kabaja
ayyaana barmeetii waggaa 25ffaa isaa sadarkaa hundatti
yemmuu kabaju, gahumsa hoggansa siyaasaa cimaa
ijaarachaa dhufeen ummata keenya, isa darbe caalaa
misoomaf sochoosudhaan sochii gudinaa jalqabame
ciminaan itifufsiisufi, haaromsa biyya keenyaa fi naannoo
keenyaa milkeesuuf uumataa oromoo daangaa hanga
daangaatti sochoosuun kutannoo fi miira qabsoo olaanaan
tumsuuf irra deebi’ee waadaa isaa haaromsaa jira jedhaniiru.
Ittiaansuun Jaallee muktaar, jiraatonni, Miseensoni,
Deeggartoonii fi Hawaasni Diyaaspooraa Oromoo
Yuunaayted Arab Imareetis ta’ee, biyyoota biroo keessa
jiraattan hundi, Naannoo keessan oromiyaa fi biyya
Itoophiyaa waliin qabnutti fuula keessan deebisuun,
misooma naannicha keessati jalqabame qaaman dhufatnii
akka daawwatan, qabeenya, maallaqa,beekumsaa fi
muuxannoo horattan misooma biyya keessatti gaggeefamu
jiru keessatti hirmaachuudhaan ofiifis fayyadamatanii biyya
keesanis fayyadamaa akka taasiftan jechuun waamicha
kabajaa dabarsaanii jiru.
Dhuma irrattis Jaallee Muktaar, sochii lammiilee keenya biyya
alaa jirattan caalamatti cimsuuf yaadamee,akka Mootummaa
Naannoo Oromiyaatti qophaa’aa kan jiru Sagantaa Kabaja
Ayyaanaa Torban Diyaaspooraa Oromiyaa bara kana
Adooleesa 27 bara 2007 irraa kaasee torban tokkoof
gaggeefamurratti Hawaasni Diyaaspooraa Oromoo
Yuunaayted Arab Imareetis ta’ee, biyyoota biroo keessa
jiraattan akka hirmaatan afeeraanii jiru.
Kabaja ayyaana Barmeetii Dh.D.U.O abudabiitti kabajame
kana irratti Bakka bu’oonni Dhaabbileewwan ADWUI fi bakka
bu’aan koree qindeesituu kabaja ayyaanaa Barmeetii
Abudhaabii haasawa deeggarsaa taasisanii jiru.
Kabaja Ayyaanaa Barmeetii Dh.D.U.O Yuunaayted Arab
Imareet, Abudabitti Kabajame irratti, Hawaasa Oromoo,
Miseensota fi Deeggartoota Dh.D.U.O 1000 ta’an bakka
argamanitti haala dammaqina qabuun kabajamuu isaa Obbo
Tasfaayee Abbabaa,Daarektara Olaanaa Dhimma
Diyaaspooraa Oromiyaa Abudhaabi irraa gabasnii jiru.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yaadannoo Ayyaana Gootota Oromoo
Haasaan dhihate kun yaadannoo guyyaa a ABOn Meniyapolisii fi Silver Spring MD qophaye irratt dhihachuuf ture. Haalli utu hin mijjayin hafuun qaaman argamuu hin dandeenye. Sagalichi kan itt gimijjaawu baraaruuf barruunis dhahannoo “ Yaadannoo Ayyaana Gootota Oromoo” jedhu jalatt a jiraa caqasaa.
Sagalef astuqa
Waggaa waggaan Guyyaa Goototaa kan ayyaanfannu eenyummaa keenya waliin yaadachuufi. Kaleessa maal turre, hardha maalirra jirra bor garamitt adeemna kan jedhu mata matanis waliinis yaadachuu fi yaaduu dhaafi. Seenaa keenya kaleessaati kan qabsoof nu kakaasee hardhas nu biraa hin hafne. Guraaramaa fi tuffatammi Oromoon jala darban namooti hardha waggaa shantamaa ol ta’an ragaa bahuu danda’u.
Haala hamaa sana jalaa bahuuf Oromoon erga qabamamanii aara galfatanii hin beekani. Golee goleett aariin fincilanii kan ka’an hundi ni ukkaanfamani. Bara baraan utuma falatanii jaatamoota keessatt diddaa bifa addaa agarsiisutt ka’an. Bara sana namooti empayericha kutaa kutaan, konyaa konyaan waldaa wal gargaarsaa dhaabbatu turanii. Isaan keessaa kan Oromoon, Oromoof ijaarame Waldaa Walgargaarsaa Maccaa fi Tuulamaa (MT) ture.
Oromoon golee biyya Oromoo hunda keessaa dhufanii fi kan waldoota biraa keessa turan hundi MTtt dacha’an. Walgargarsa abba tokkootaa caalaa guddina fi barumsa Oromoo irratt xiyyeeffachuu eegalan. MT maqaa saa jijjiiruun barbaachisaa utuu hin ta’in hanga hardhatt waldaa Oromoo, mallatoo tokkummaa Oromiyaa ta’ee jiraate.
Bu’ursitooti MT garri caalan manguddoo turan. Garuu dargaggoo barumsa irra turan, keessaayyuu ijoollee universitii, hawwatanii mirga guutuun akka qooda fudhatan godhani. Akkasiin of haaromsuu yaalanii. Jagnooti MT dudhaa mootiin Habashaa ulfinni saa hin salphifamu, aaboon saa hin uggamu jedhamu, gaaffi jala oolchutt ka’an. Sanaan Oromoon mirga dhalootaa akka gaafatan kakaasanii. Durfamnaan akka rukutaman beeku. Ta’us akka sanatt jiraachuu mannaa du’anii baduu wayya jedhanii ummata doofummaa fi hiyyuma keessaa baasuuf kutatani. Hin oolee hedduun aarsaa ta’an.
Dargaggoo Oromoo, muuxannoon MT keessatt argatan, sochiin Barattoota Itiyoophiyaa fi haala yeros addunyaa keessa ture irra hubatan ABO ijaaruuf hedduu isaan gargaare. Sochoota erga Oromiyaan qabamtee hanga ijaarama ABOtt jiraniin wareegama hedduutu baafame. Kan MT fi ABOn baafaman kan dhihoo waan ta’aniif namooti yaadatan hardha lubbuun jiru. Sabboonoti sochoota darban hunda keessatt wareegaman gootota keenya. Ayyaana saanii wagga waggaan yaadanna. Kan dabarsanii of kennan akka kan hafne fi ittaansinee dhufnu boonaan jiraannuuufi.
Kan Goottota hin qabne joonjee karaan jalaaa badde ta’a. Sodachisaa fi dorsisi halagaa qaama saa dhuunfateera. Hamaa ofirraa faccisuu hin uggu. Hundaaf sarma, diduu ni sodaata. Mirga gaafachuun hafee qabachuu saayyuu irraanfateera. Goototatu dammaqsee masakuun karaa itt agarsiisa. Waanti hin danda’amne akka hin jirres barsiisu. Dura bu’anii fixeensa buusuun masaku malee duuba taa’anii abiddati dhiibuu hin yaalanii. Gootota kan qabu ni jabaata, roorroof tole hin jedhu. Eenyuu akka isa hin caalle goototi hojiin itt agarsiisaniiru. Gadgalummaa hin fudhatu. Dhaloota itt haanutt seenaa fi jannummaa sana dabarsa.
Oromoon Gootota hedduu qaba. Isaantu malkaa ceesisee kaara haamtuu keessa dabarsuun injifannoolee hedduun gahe. Sabi tokko yeroo rakkatus ballatuus gootota darban yaadata, kan amma jiran waammata, kan bor lolaniif guddifata. Kanaaf Ayyaana murteessee kabajaafi. Yeroo Ayyaana gootota kabaju sabichi haala keessa darbee, keessa jirus, waan egereef isa eeggatus waliin yaaduuf carraa argata. Isa darbeef Ayyaana dabaankufoota saa araarfaataa, isa ammaaf fala falata. Isa egereef waan isa baasu karoorfata. Dudhama kaayyoo bilisummaaf qabu akka itt fufu deebisee irbuu seena. Goototi barsiifataa fi tasawummaan hin oofamamani. Itt yaadanii fooyyessaa, hala hubataa tarkaanfatu.
Goototi ofittummaa hin qabanii. Jaallawwan saaniitiin isintu nuu caala jedhu malee fedhaa keenyatu dursa hin jedhani. Danta dhaaba waloo malee kan murnaa hin afarsani. Murneefammis, dhalaandhalaa ooluunis miira saanii miti. Goototi tufanii hin arraaban. Kakuu jaallewwan waliin seenan hamma du’aatt fudhatanii deemu. Kanaaf gooti hala kam jalattuu amanamummaa, gamnumma, jannummaa, arjummmaa fi daaya qabeessa ta’uu agarsiisuun kan irra eegamu. Goototi safuu saba saanii kan hin cabsinee.
Kanaaf dargaggoott kan an dhaamu: isin sabboonoo warraaqaa Oromiyaa malee jalee murnootaa akka hin taane. Isin si’achi ABO taatu malee QC, Shanee yk qoshee qomboree kamuu ta’uu hin qabdanii. Haala darbutt hin rarra’inaa. Gara fedhaa murna tokkoott hin duufinaa. Akka fulduratt isin furgaasan hoggansa waloo irratt dhiibbaa tolchaa.
Miseensota sochii bilisummaa gidduutt nuu fi isaan wanti jedhu itt fufuun dubatt harkiftummaa dha. Haala keessa jirtanii fi seena qabsoo saboota addunyaa hordofuun of qara. Utuu yaada hin darbatin mirkanii dura sirriitt hubadha. Akka kanneen maqa ilaaluu qofaan kan hin jedhamne jedhame jedhanii hin ta’ina. Sun isinii fi kaayyoo isin dhaabbanne jettaniiif xiqqeessa. Qabsaawaa dhugaa irra obsaa fi danda’ummaatu eegama. Waan Oromoo gidduutt safuun masakama. Barri kan keessanii. Isintu tolchaa isintu balleessaa.
Kanneen bilisummaa saba keessaniif du’an maqaa fi ganda hin qabanii. Maqaa fi gandi saanii dirree qabsooti. Goototaa, hundaaf jedhanii du’anii bakka hallett kufanii. Fakkeenyumaaf gootota akka Gammachiis Dhaabaa fi Milkeessaa Gada, kan Booranaa fi Horroo Gudurutt kufan hin irraanfatina. Kan akka isaanii hedduu dha. Qabsoo Oromoof fakmishoo/moodela keessan ta’uu danda’u.
Qabsoon bilisummaa Oromiyaa, Oromiyaa keessatt gaggeeffamu qaba. Namoota biyyaa bahun qeyee dhaban, muka saa baala saa, nama saa fi laga saa yaaduun qalbiin raafamu irra hedduu hin eegna. Qooda isaan kennuu dandahan quwadha. Nammi tokko bakka hale ta’uu hin danda’u. Bakka inni caalaa homishaawaa itt tahu gargar baafachuu dha. Qabsoon keessan akka milkiin bahuuf bakka goototi itt kufanitt of gad dhaabuun dirqii dhaa.
Kaayyoo qayyabachuu keessan bareecha dura mirkaneeffadha. Akka miseensa ummata birmaduutti jiraachuuf qabsaawu filattuu? Moo, sirna akka abba tokkeett mirga tokko tokko isinii eegsisina jedhamuuf of kennuu barbaaddu? Akeeki ABO hanga yoonaa Oromiyaan biyya Oromoo fi Oromiyoo hundi bilisummaa fi walqixxummaan, gammachuu fi moo’ummaan keessa jiraatan argamsiisuu dha. Sanaa alatt akka saba of danda’eett ulfinaan jiraachuuf filmaati biraa jiraa laataa? Hunda isintu madaala.
Oromiyaa walabaaf haa ta’u akka Itiyoophiyoott walqixxummaan jiraachuuf tattaafachuun qabsoo haddhooftuu barbaada. ABOn kallacha qabsoo Oromoo haa tahu malee dhaaboti bilisummaa Oromiyaaf qabsaawan biraas jiru. Kan Oromummaa irratt amantee hin qabnee Itiyoophiyummaa yoo filate hamaa fi tolaa qabu kan murteeffatu ummatoota dubbiin laaltu malee abba tokkoota miti.
Dhalooti haaraan sana taliilleffachuun wareegama itt adeemaniif maljecha kennaa. Sabboonaa Oromoo ta’anii Oromummaan qabsaawaa du’uu yk Oromoo ta’anii nambiyyummaa (citizen) Itiyoophiyaa ta’anii hafuuf du’uu jechuu dha. Hanga isaan jala jirrutt abba tokkeen Oromoo nambiyyaa Itiyoophiyaati. Abba tokkeen manyaa cehee biyya halagaa jiraatu kellaa dabrii (passport) saanii qabateetu. Nambiyyummaa hin dhowwatamne jechuu dha. Rakkoon jiru akka sabaatt haalamuu, saamamuu fi gadi ilaalamuu dha. Sanatu gootota bobbaasee hanga lubbuu saanii dabarsaniin gahe. Kanaaf sabichi goototaf ulfina ol haanaa kennaa.
Guyyaan Ayyaana hallee waan murtaawuuf qaba. Ebla 15, 1980 waan addaatu tahe. Miseensota hoggansaa bilisummaa Oromoo hedduutu haala ofirraa faccisuu hin dandeenye jalatt bakka tokkott ajeefamanii boolla tokkott awwaalamani. Seenaa Oromoon himatu keessatt yeroo hoggansi Oromiyaa tokkome akkasitt wareegamu isa jalqabaati. Gosa, godinaa fi amanteen utuu gargar hin bahin Oromummaan dhaadataa darban. Guyyaan kun Ayyaana yaadannoo gootota Oromoo hundaa akka tahu kanaaf murtaawe. Sana irra ka’uun, Oromoo akka ummataatt ulfinaan jiraachisuuf duris ammas egeriis kan gootummaan kufan hundatu itt yaadatama jennee kan amma jirru abdanna.
Ayyaanna kana waliin kabajuun tokkummaa keenya jabeeffachuu fi yaada keenya toora tokko irra galfachuu nu gargaara. Golaan, amanteen, gandaan haata’u sababa fedheen nu qooduu kan abbalanitt karaa cufaa. Gumaacha gootota keenyaan, tokkoomuu keenya itt agarsiifna. Oromummaa keenyatt kan boonnuuf ayyaana kanneen Oromiyaa jiraachisuuf qabsoo ittisaa tolfaman irratt kufan caalaa wanti kabajnu hin jiratuu.
Halagaan biyya keenya dhuunfateera. Qabeenya keenya saameeraa. Naannaa keenya barbadeessaa jira. Humna keenya facaaseera. Kan walitt nu guduunfee jiru qaabannoo seenaa keenyaa, saba keenyaa fi gootota keenyaati. Sana balleessuuf halkanii fi guyyaa tattaafata. Amma caalatt kan xiyyeeffataa jiru qaabannoo gootota keenyaatt. Maaf waan waliin mararfattan qabaattu jedhu. Diddaan roorroos, fedhii walabummaas qaabannoo yk duubatt deebi’anii yaadachuu sana keessaa madditi. Gootota haddheessuu, seenaa saanitt xurii dibuu, gandummaa itt haqachuu kan yaalan jiru. Gowwoonni diinni afura itt baafate yoo karaan itt hin cufamne warratt fudhatanii galuu. Callisuun Oromoon akka seenaa dhuunfaa yaadatan hin qabanne hawwi diinaa jiru milkeessuufii ta’a.
Yeroo laafinni nutti dhagahamu, yeroo dooniin nuun citu kan itt garagallee abdii argannu Ayyaanaa fi qaabannoo gootota keenyaati. Yeroo hundaa “maal dhaamanii jaallewwan qabsoo irratt kufan” faaruu jedhuun booreen bahachuu qabnu akka jiru of onnachiifna. Waan goototi dhaammatan bakkaan gahuun didhaa dhalootaa dhalootatt darbu hin oollee. Bara kamuu kan waliin finiinsee nu kakaasu tahuu qaba.
Qabsoon bu’aa bu’ii qabdii. Kufuu fi ka’uu, furga’uu fi dacha’uun keessa jirti. Qabsoon Oromoo lafee fi dhiiga goototaatiin waan ijaaramteef ni qallati malee hin cittuu. Qabsoon kun kan sabichaati. Dhalooti walduraa duuba dhufu akka saba of danda’ee buluutt jiraachuuf murteeffachuu qaba. Itt fufiinsa qabsoon ittisaa fi injifannoolee yeroo yeroon argamaniitt iggitii gochuun sana irratt hundaawaa.
Qabsoo kana keessatt dhaabotii fi hogganooti meeshaa ummataati. Haaromfamuu, jijjiiramuu, kosiitt darbamuu ni danda’uu. Fedhi ummati birmadummaaf qabu garuu barabaraan waan jiraatu. Kanaaf meesha harkaa qabnu itt yaadnee yoo barbaachise sansakkaan bakka buufachuu malee jeequmsa homaa hin baafne uumanii hunda of dhabsiisuun nafii hin qabu. Kan lubbuu fi bilisummaa namatt caaluu hin jiru. Lubbuun nama jaallatanii yeroo bahu yk kan jaallatan diina harkatt yoo kufu nama gubaa, gubuus qaba. Qabsoon taphaa mitii. Lubbuu fi bilisummaa, warra, jaala fi ollaa tuqutu itt bahaa. Hundi saanii gaddi itt haa hammatu malee kaayyoo isaan kufaniif akka kan ofiiti fudhataniiru. Sana yoo gaabbine qalbii meeqa deebinee tuqnaa? Qabsoon gomboo cheesii miti. Deddeebisanii ittiin taphachuun hin dandahamu. Sanaaf garaan raafamuu dhibuu fi akka salphaatt fudhachuunis safuu dha.
Hamajaajiin Oromoo irratt akka diriirfatett hafuuf guyyuu si’aawee hojjeta. Biyya ofiif jalcaasa barbaachisu hunda qabeenya Oromiyaan ijaaruun duubbee tolfataa jira. Oromiyaa kurraaziitt dhiisee humana elektrikaa isee keessaa madduun ganda saa waliin gaheera. Qeeyettis alattis hogganoota bakka walii bu’uu danda’an ballinaan addatt leejifata jira. Keettoon saa qaawwaa argatte hundaan seentee jaarmota Oromoo malbulchaa, hawaasomaa fi diinagdee jeeqaa jirti. Garuu sabboonoti kaayyoo saanitt cichanii kerkeraa, boqotaa, bayyaannataa fi jabaataa dhiichuu (march) irra hin dhaabbanne. Caalaa jabaatanii diina jala dhaabbachuuf laafina ofii afarsuu utuu hin tahin shira diinaa diiguutt bobba’uu ture. Silaa kan baasu “Badus tolus biyya tiyya fi jaarmaa koo walaba” jechuu dha.
Sochiin bilisummaa Oromoo sochii ilmaan saanii dhiibbaa eenyuu irraayyuu walaba ta’aniin ijaarame. Kallacha qabsoo sanaa ABO kan firri mararfatu dhaaba walabaa ta’uu saaf. Kan Oromiyaa irratt ol haantummaa qabaachuu karoorfates walabummaa saaf ABO jibbaa. Oromoon akka sabaatti ulfaatee jiraachuuf walabummaan dhaabaa isa hogganuu itt fufuu qaba. ABOn qabeenya Oromooti. Akkaataa taatoti itt dalagan mudaa yoo qabate addatt waan ilaalamu. Sun kaayyoo ABOn dhaabbateef gaaffii jala kan galchu miti. Kan hojii dhaabaa gaggeessan namootaa, darbuus yaada jijjiirachuus ni dandahu. Fedhi ummati Oromoo walabummaa fi bilisummaaf qabu garuu barabaree dha.
Goototi Oromoo dubaroo fi korommii ta’an lubbuun hin jirre ayyaanni saanii nutt haa araaramu, ekeraan saani qabbana haa boqottu; sabboonoti qabsoo bilisummaa fi walabummaa biyya saaniitt bobba’an milkiin haa bahani. Oromiyaa walabii barabaraan haa jiraattu.
Ibsaa Guutama
Maryland, Eebla 2013


text:
Category Archives: Entertainment
New Dirama Afaan Oromoo (Sin Dabrin)
Oromo//Oromia Music (2015) – Masarat Nuguse – Yasobeeko
New, Oromo/Oromia Music – Getachew Hailemariam – Akka Baala
Short Oromo Film- Mr .Master killer
Lovely, New Oromo/Oromia Music – Raya Mijena – Walee
Umar Suleyman 2015 and Daadhi Galaan
Ibsaa Guutama:- Sochii Bilisummaa Oromoo fi Jaarmota Bilisummaa | Oromo Liberation Movement and Liberation Organizations
Sochii Bilisummaa Oromoo fi Jaarmota Bilisummaa Ibsaa Guutama irraa* Oromiyaan ammayyuu qabaa jala jirti. Oromoon hardhallee lafa saanii, qabeenya sanii, mirga nam tokkee, mirga ummataa fi birmadummaa saanii akka sarbamanitt jiru. Aadaan, dudhaan, afaannii fi eenyumaan ... Read More »


text:
Ameerikaan guyyaa kalee July 4 Lallaba wolabummaa / Declaration of Independence on July 4, 1776 kabajataa oolan. Woggaa 239ffaa bilisummaa itti gonfatan jechuu dha. Guyyaan kun guyyaa isaan gita-bittaa ykn colony Ingiliz jalaa itti bayan. Halkan keessa firework/richiitiin dhuka’aa bule.
Gammachuu isaaniitti gammadee garuu nuuti ho gita bittaa murnoota Abyssiniyaa jalaa yoom baana? Yoom akkana kabajanna? Guyyaan Bilisummaa/wolabummaa keenna yoom ta’a? jedhee of gaafadhe. Gonfachuun keenna akka hin hafne nan beeka garuu ”an ijaan argaa laata?” jedhee mami’iin if gaafadhe.
Maraafuu me haala qabsoo Ameerikaa (USA ) ilaalchisee mata-duree ”Lallaba Wolabummaa ” jedhuun barreesse tana dubbisaa.
Lallaba Wolabummaa (Declaration of independence) irraa Maal Baranna?
==============================
Bara 1492tti erga Kiristoofer Kolomboos Ameerikaa argateen duuba. Faranjoonni biyyoota Awurooppaarraa deemanii Ameerikatti qubatuu eegalan. Isaan kana keessaa kan baayyinnaan dhufaa turan England, France, Holland, Sweden fi Spain irraa ture. Baqattoonny Awurooppaa kan Ameerikaa dhufanii qubatan sababa gugurdaa sadi qaban ture.
1. Sababa woldhabdee/lola Amantii Kaatoolikii (catholik) fi protestant jiddutti Awurooppaa keessatti deemerraa kan ka’e
Akkasumalle amantaa baballisuu sababa jedhuun
2. Carraa diinagdee barbaassa- Lafti Ameerikaa duwwaa waan turteef achitti tobacco(Tamboo) fi waan garaa garaa omishanii duroomuuf
3. Sababa siyaasaarraa kan ka’e worra Awurooppaarraa baqatan.
Lola Koloneeffattoota Lameen (England and France ) Giddutti Gaggeeffame
==============================
Haa ta’uu malee Ingiliz qubsuma /settlement/colony gugurdaa 13 naannoo xarafa(coastal area) irratti ijaarrattee turte. Spain naannoo kibba Ameerikaa keessa biyyoota akka Mexico,Brazil fi kkf qabatte. Naannoo kaaba Ameerikaa toowachuuf jecha Ingilizii fi Faransaay (France) bara 1689-1763 tti lola gugurdaa afur gaggeessan. Loloota kana Ingilizitu moohate. France Kanaadaa keessa naannoo Quebek qofa tti daangofte.
Bara 1650 irraa kaasee mootummaan England Ameerikaa Kaabaa karaa lammiilee isaa qabattoota tiin toowatee bulchuu eegale. Mootummaan Faransaayis lafa hanga ta’e irraa qoodamuuf socho’e. Haaluma kanaan Konyaalee Kanaadaa Faransaayi bulchaa turteerti.
Labsiiwwan Qaraxaa fi Gibiraa
======================
Dorgommii biyya Ameerikaa toowachuuf taasifame keessatti England fi French giddutti lolli shan gaggeeffameera. Sababa lola hedduu kanarraa kan ka’e motummaa Ingiliz kufaatiin diinagdee waan irra qaqqabdeef Naannolee Ameerikaa ofii bulchu irratti Qaraxaa fi gibira dabale. Isaan kana keessaa:
1. Sugar Act- Sukkaara biyya alaarraa seenurratti paarlaamaan Ingiliz Qaraxa buuse.
2. Currency Act- Bittaa fi Gurgurtaan mallaqa-baalaatiin (paper money) osoo hin taane Worqiin (gold)dhaan akka ta’u murteesse.
Uummanni Ameerikaa kan bittaa England jalatti kufe garuu haala kana fudhatee hin callisne. Mormii garaa garaa gaggeessuudhaan bittaa(colonization) Ingliz kana ofirraa cabse.
Mormii Diddaa Gabrummaa Matoomaa
==============================
1. “No taxation without representation”-“Bakka bu’ummaa osoo hin qabaanne/ofiin osoo of hin bulchine, gibira hin kaffallu.” Uummanni Ameerikaa nu bakka bu’oota /mirga ofiin of bulchuu waan hin qabneef gibiraaf qaraxalle hin kenninu; meeshaa mootummaan Ingilizi alaa galchulle irraa hin bitannu, jechuudhaan uuffanaa fi meeshaalee adda addaa duubatti hafaalle ta’u kanuma ofii hojjatanitti tajaajilachuun diddaa argisiisan.
Mormii Diddaa gabrummaa Lammeessoo
==============================
2. Mootummaan Ingilizi galii karaa kanaan jiru dhabuu isatiin “Stamp act of 1765”(seera teembiraa) kan jedhamu uumee wanti waraqa fakkaate marti gazeexaarraa kaasee hanga iyyannoo mana murtii fi kaartaa taphatanuutti teembirri irratti maxxanfamuu qaba jechuun karaa teembiraa kanaan beesee/mallaqa sassaabuuf labsii baase. Labsiin kun yoosuma mormiin ciman isa qunname. Uummanni fayyadamuu diduu fi alatti bayee hiriira nageyaa bahee mormuu eegale.
Wanti yennaa mara beekkamuu qabu tokko gabroomfattoomnni faayidaa wayii argachuuf /duroomuuf saba gabroomfatu. Sabni qaroon faayidaa aka isaan hin arganne karaa adda addaa itti cufa akka uummata ameerikaa kana. Gabroomfattoonni maallaqa uummatarraa guuranii rasaasaa fi garaan-bultoota itti bitanii ittiin uummata gabroomsu.
Mormii Diddaa Gabrummaa Sadeessoo
==============================
3. Bara 1767 loltoonni Ingilizi markaba lammii Ameerikaa tokko qaraxa hin kaffalle jettee aate. Worri markaballe ifirraa adhe. Uummanni Ameerikaalleen aaree ka’e. uummanni qawwee bitachuu fi loluu itti fufe. Gaafa March 5, 1770 naanoo New England jedhamutti uummanni Ameerikaa hiriira mormii bayee osoo jiruu loltoonni Ingiliz dhukaasa bananii nama 5ajjeesan. Tarkaaffiin (Bosten Massacre)-fixiinsa Bosten kun uummata ameerikaa garaa hammeesse. Uummanni ameerikaa addee cufaa ka’ee loltoonni gocha kana raawwatan murtiif dhiyaachuu qaban jedhanii falman. Mootummaan Ingilizilleen loltoota lama itti murteessee hidhaan adabe. Fincilli itti fufee uummanni Ameerikaa qabeenna shayii Ingilizi alaa fiddu eegee markabarraa abbaayaa/galaana keessatti gad-naqe. Gochi kun Ingilizootarratti kasaaraa hagana hin jenne geessisee dhiibbaa guddaa irratti uume.
Mormii Diddaa Gabrumma Afureessoo
==============================
4. April,1775 irratti lolli bilisummaaf godhamu state/naannole 13 (amma 50) keessatti itti jalqabame. Gaaffiin George Washington fa dhiyeessaa turan “Nu ofiin of bulchinee/paarlaamaa/congress mataa keenyaa akka Ameerikaatti ijarrachuu qabna; garuu nugusa Ingiland jalatti akka bullu nuuf haa eeyyamamu” kan jedhu ture. July 14,1776 irratti garuu gaafiin fincilichaa ifaa ifatti gaafii Wolabummaa/independence ta’ee lallabame. Inni kun kan nama Jafferson jedhamuun barreeffamee fi kan- The Declaration of Independence- Lallaba walabummaa jedhamee beekkamuu dha.
Lallabni Wolabummaa maal of keessaa qaba?
A. All men are created equal- ilmaan namaa marti wol-qixxee ta’anii uumaman.
B.Ilmaan namaa maraafuu uumamaan mirgoonni hin mulqamne(inalienable) kan akka mirga lubbun jirachuu (life), bilisummaa(liberty) fi gammachuu (pursuit of happiness ) rabbirraa kennameefii jira.
C. Mootummoonni mirgoota kanneen kabachiisuuf fedhii fi filannoo uummataatiin uumamu/ijaaramu.
D. Yo mootummaan mirgoota kana hin kabajnee fi hin kabajsiisnee, kan burjaajessu yokaan kan uummata cunqursu taate uummanni mootummaa akkasii kana irratti fincilee jirjiiruuf mirga guutuu qaba.
Mootummaan Ingiliz waan fedhii uummataatiin hin filaminiif akkasumas mirgoota namoomaa keenya kabajee kabachisiisaa hin jirreef nu nannoleen 13 tokko taanee wolitta dhufeenyaa fi olantummaa siyaasaa Ingiliz woliin qabnu guutumaa guututti cabsuudhaan BILISAA FI WOLABA ta’uu keenya addunyatti beeksifna. Kanaafuu nu naannoleen woliigalle ardharraa kaasnee woraana labsuu, nageya buusuu, woliigaltee uumuu,gibira guuruu fi waan mootummaan wolaba ta’e tokko godhu cufa kan godhuu dandeenyu ta’uu mirkaneessina.
Labsiin kun labsamee woggaa tokko keessatti USAn bilisa baate.
Nu Oromoon asirraa maal baranna? Namni hunda wolqixa uumamuu ni fudhannaa? Mootummaan nu bulchu mootummaa nuuti filanne? Nutti jaalatee filate mo humnaan ifiin ifi filee nu bulchaa jira? Mirgoota keenya nuuf kabajaa jiraa? Mootummaan nu bulchu wolqixxummaa keenna nuuf kabajsiisee jiraa?
Wolqixxummaan keenya nuuf kabajamee yo jiraate; mootummaa jaalannuu fi filanneen bulutti yo jiraanne waan barbaadamu cufa kaffaluun nurraa eegama. Seera kabajuu fi ajajamuun barbaachisaa dha. Kana ta’uu baannaan garuu UUMMATI MIRGA FINCILUU FI MORMUU NI QABA. Kanaafuu mirga keenya santi fayyadamnee ofirraa darbuu qabna. Mormiin keenya baasii adda addaa inni nu gaafatu baasuu diduu irraa eegaluu qabdi. Maaliif jennan qarshii nu baasne angawoota ifii ittiin nyaachisa, rasaasa nuun fixu ittiin bitata, Maallaquma nurraa guureen deebi’ee nu ukkaamsa; Radio Ameerikaaf ,Jarman ittiin ukkaamsa, silkii fi intrneetii xalafuuf ittiin gargaarama; basaastota ifii nurratti ittiin bobbaasa. Kanaafuu baasii adda addaa diduu, yo jajjabaanne hanga gibiraa fi qaraxa diduutti deemuu; karaa cufaan diinagdee isaa jalaa laamshessuun barbachisa dha. Achitti aansee hiriira bahanii sagalee dhageessisuuf wol-ijaaranii tarkaanfii san caalulle fudhachuudhaan bilisummaa gonfachuun dirqama keenya. Waaqni nama mara walqixa uume. Wolqixxumma keenya qabsoon haa mirkaneeffannu.
Horaa Bulaa
Kaayoo Qabna
—
Executive Director, Oromo-American Citzens Council (OACC)
Mob. +1952-607-1156


text:
Qabsoo, Tumsaa fi karaa Bilisummaa
ABOn dhaaba malbulchaa warraaqaa fi amantalaa waggaa 37ti. Akeeki saa sirna kolonummaa hundee buqqisee Oromiyaa ofiinbultu gad dhaabuu dha. Sana bakkaan ammyyuu hin gahin malee, namoota waggoota digdamii torban kana dura of beekaniif jijii qabsoon ummata Oromoo ABOn hoogganamu argamsiise kan eenyuu hin abjonne. Sun tola hin argamne, lubbuu hedduutu itt kaffalame, qabeenya meeqatu barbadaawee, warra meeqatu faca’aee, caba hawaasomaa fi ayyaamii meeqatu uumame. Oromon ummata godinaa keessati baaqeen wayyaba thahe. Kanaaf bilisummaan saa nagaa, walqixummaa, gamtaa, fi tasgabiif naannaaf raggaasaa ta’a jedhamee abdatama. Sirni mootummaa ni jiga, dhalooti ni darba. Ummatii fi lafti irra jiraatan garuu barabaran walbiraa fi walitt ejjanii jiratu. Adeemsa seenaa keessa, darbee darbee nagaan waliin jiraachuu kan booressan murnooti fi abba tokkeen ni dhalatu.
Akkasitti murni empayera Itiyoophiyaa ijaaree fi dhaale Oromiyaa irra diriirfatee bara dhibbaa fi digdamaa ol kan barbadeessaanii jiru. Ummati walii diina miti. Haa tahu malee dibbee kolonii amma illee rukutamaa jiru callisanii ilaaluun isaan hin gaafachiisu jechuu miti. Gocha murnoota sanaan warra dhiigaa ta’anii jiru. Akka aadaa Afrikaati faloo bahanii, gumaa baasanii, ifati kan yakke aagii tufsiifatee araara buusuun jireenya hardhaaf haa tahu egeree ijoollee saaniif ni tola.
Utuu empayerri hin uumamin bulchi Itiyoophiyaa Tigraayii fi Amaraa gidduuti harka wal jijjiiraa ture. Biyyichi laga lagatt hiramee “nugusa nagastiin” olhantummaan darbaa dabarsaan mo’a. Uumama empayer duuba caasaa walfakkaatan diriirfame nugusichi Oromiyaa sududan karaa qondaalota muuduun bulcha ture. Sanaafis Oromiyaan kutaa adda addaati kukkutamte. Yeros sanaaf booqaan “zaranyaa” (sanyeessaa?) itt hin baane ture. Tigrooti amma jijjirama xinnoo fi to’annoo caalaan falcha/formulawalfakaataatt dhimma bahaniiru.
Oromiyaan deebitee walitt caasamte. Bulchaaf Tigirooti qajeelaa fi bilisa hin tahin malee kennata naannaan qondaalota ramadan. Ammaa saboota bira addaan beekuu abbaluun gurguddoo Habashaa hedduu, caalaan Tigreemiti dhaan “zaranyummaatt” fudhatame. Wayyaaneen fedha nama yeros jiru ilaaluun akka laaqama kan isaan duraatt hin deebine eenyummaa ummata kolonootaa baree jedhe.
Jarri kaan utuu dhuguma ummata bira akka Itiyoophiyoo fi walqixxeett fudhatu tahe Qubee keenya malee kan ofii qabaachuun cubbu maaf jedhu? Biyyaa ofii qabaachuu Oromo, Somaalee, Afar, Anyuwak, Wala’ittaa, Kafichoo, Sidamaa kkf maaliif raajeffatu? Kan mataa naannessaa jiru karoorfata Wayyaanee caalaa “zaranymmaa” garaa saanii keessa jiru mitii? Jarri kun oori’i saanii kun maalitt akka geessu beekuu? Jechi federeshina “zaranyaa fi gosaa” jedhu afaan Oromo tabu fi galtuu keessaa yoo bahus ni dhagahama. Wacabbarri federeshina “zaranyaa fi gosaa” jedhu kan dhufe erga sirni tokkeen Itiyophiyaa diigamee kolonootaaf angoon tokkoo tokkoo hiramee jedhamee kaaseetu. Sun xaxaa olhantummaa Habashaa hoodummaa baase. Sammuu saanii keessatt Habashaa fi jarri kaan seenyiin adda addati jechuu dha; akii Afriikaanotaa fi Afriikaamitoota? Sana malee yeroo ummata adda addaa kibbaa walirra goranii itt duudanii fi garboofatan qooqi akkasii afanii hin baane.
Sammuu akkasiitiin kan gurguddoon saanii roorroo abbooliin sanii Oromoo irratt raawwatan akka waan ta’uun irra ture fi kan hin gaabbamne godhanii kan fudhatan. Ammayyuu gaaddisa odaa utuu qabnu gaaddisa alaabaa keenya jalatt gumooftu jedhu. Harma muraa harka muraa, arrab muraa kaaba hanga kibbaati gahef hardhallee akka jannummaatt yoo ittiin dhaadatan Oromoon “Ishooyee!” jedhan hin dhibani. Sana ilaaluun kanneen tuffiin ummata keenya ilaalan akkasii haala duree malee waa waliin gona jechuun dabalanii of tuffachuu dha. Safuu dhas. Kan cunqurfamootaa tumsuu dandahan saboota seenaa kufaatii fi hacuuccaa walfakaataa jala jirani, demokratota addunyaa mirga ilmoo namaaf dhaabbatanii fi yoo jiraatan tarkaanfatoota Itiyoophiyaa ta’uu danda’u. Tarkaanfatota maqaa malee hanga yoonaa sirna empayeraa kan abboolii saanii addatt ilaalan as hin baane. Xiyyeeffannoon saanii qabeenya saa malee guraarama sirnichi namarraan gahu miti. Sanaaf malee gara laafina kan qabani fi kanneen bor hedan waliin Oromiyaa haa tahu biyya Habashaa bilisa baasanii demokratessuun nama hin dhibu ture.
Ummatoonni bulcha Habashaa jala jiraatan hundii bilisa tahanii hin beekan. Mootoli hundi quca namummaa bahaati dhimma bahuun goolaa moo’ani. Hariiroo isaanii fi mootota gidduu jiru akka hiree waaqaa murteeffameeti fudhatanii lubbuu dheeraa kadhataafii bahanii. Bilisummaan Itiyoophiyaa hedduu faarsamu sana. Kana mirkaneeffachuuf hedduu keessaa seenaa Amde Tsion, Teedros, Yohannis IV fi Minilik II ilaalaa. Joonjessaa irra marfameen gad haantummaa saatiin dhaadataa jiraate. Moototi saa yero saboota ollaa qabatan hamaa isa irratt shakalaa turan caalaatt qara baasanii itt bobba’ani. Hamma hardhaatt amala addaa kan agarsiise hin jiru. Oromoon hiree ofii ofiin murteeffachuu gaafachuu akka raajiitt kan fudhatan qofa. Isaaaniif Oromoon saba of dandahe, seenaa fi jireenya ofiin boonu miti. Isaanitt hirkatee akka barbaadanitt luugamanii oofuuf umamee. Rimsammi isaan sabootaa fi sabaawotaaf qaban haromsa cimaa barbaada. Seenaa godinichaa fi Addunyaa keessa debi’anii barachuu isaan barbaachisa. Oromoon, “Akka durii fi harka xuriitt hin hafan” jedha. Sana irra waa baratu laataa?
Kanaaf ummati Habashaa of baree bilsa of baasu malee hirree hacuucca fi duubatt harkiftuu tahee hafa. Ummatota bilisa, mirga walqixxummaa fi obbolummaa ilmoo nama, akkasumas olhantummaa seeraa fudhatan nagaan waliin yk wal cinaa jiraachuun hin dhibu. Ilmoon namaa wal irratt hirkatee jiraataa. Kan tokkoo hin qabne kan biraa qaba. Sirni dhalootaa kan jeeqamu yoo tokkoo gulummaa saa irra darbee hunda dhuunfachuu barbaadu. Sana ummati tole jedhee fudhatu hin jiru.
Kanneen walii tumsuun dandahamu olitt kaafnee jirra. Osoo demokratota dhugaa tahuu saanii hin mirkaneeffatin kan abbaa hirrummaan garaatt hafe waliin fiiguun dhadhaqii nama buusuu dandaha. Oromoon “Eenyutu si dhungannaan hidhii muxxeessita?” jedha. Hanga yoona hedduun ashkarummaaf malee nakkarumaaf Oromoo barbaadaa hin jiranii. Dogoggori abboolii keenyaa Goobana Daaccee kaasee jiru barumsa nuu ta’uu qaba. Isaan yeroo saaniitt jannaa fi gamnas turani. Waliinjiroos birmatuuf of duubaa qabu. Garuu haala yeroon gowwoomanii dagamanii diinaa tumsani. Kanaafi galtuu haafa fi hurraa isaan duuba dhufan hundaaf akka fakkeenyaati kan fudhataman. Jarri ammaa utuu hin dagamin of dagaa jiru. Waldhaaluma, birdhuu, sodaa, luynummaa fi raatessa booji’aatt riqachiisutu itt hammaata. Dogoggori Goobanaafaa sirriitt yoo quwatame akka irra hin deebi’amne gargaara.
Gurmuu guddifachuu waan ilaalutt hunda dura kanneen seenaa kufaatii fi kaasaaa wal fakii qabaniin walii galuun waan eegamu. Yoo waan itt nu shakkan qabaatan hojiin it agarsiisu yaaluu dha. Sanaan milkoofnaan kan cunqurfamoota dura dhaabbatu hin jiru. Sana boodaa demokratota yaada tarkaanfataa qaban mooraa cunqursaa keessa yoo jiraatan hawwachuun kan dandahamu. Kun namoota jireenya nagaa fi gammachuu hundaaf hawwan wayyaba tolcha. Waliin tahanii empayera cabsuun sirna yk sirnoota haaraa fi qajeelaa hundaaf akka fedha saati tolu ijaaruun ni salphataa. Sun hundu naannaa nageenya qabu uumuu carraa kennuuf malee Oromoon bilisoomuuf hirkoo barbaada jechuu miti. Sun qawwisa furtuu hamma yoonaa jalaa miliqaa turte tuquun irra haanama.
Akeeki ABO Repubilika Oromiyaa demokraatoftuu fi ofiin bultun gadi dhaabuu dha jenneerra. Kana bakkaan gahuuf qabsoo hidhannoo fi malbulchaa cunqursaa irratt kan gaggeessu ta’uun himameera. Akeekaa fi malli ABOn dhimma itt bahu yoo sana tahu murtoo inni dhumaa kan saba Oromootii. Sabichaa carraa mirga “hiree sabumaa ofii ofiin murteeffachuu”tt dhimma bahuun kan murteeffate ooffalchi ummataan (referendum) mirkaneessa. ABOn murtii ummataa gaaffii malee fudhata. Mirgi hiree murteeffanaa sabootaa yoomiyyuu kan hin sarbamne.
Sagantaa ABO hanga 1998, kutaa hariiroo sabgidduu jalatt, bakka dandahamutt saboota biraa waliin tokkummaa uumuuf akka hojjetu agarsiifameee ture. Sun akeeka malbulchaa keessatt osoo hin tahin yoo ofiin bulummaan argame kan tahu. “Ofiin bulummaa” fi “hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachuu”n addaa fi gargar kan bahan miti. Ofiin bulummaa kan filatu waan mirga hiree murteeffachuu qabuufi. Koloneeffataan dirqiin yk maalifaan mirga ummati bilisummaaf qaban fudhachiifama. Ummatich waan filatu irba oofalcha ummataa irratt godhuun mirkaneessa.
Hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachuu, ofiin bulummaa, ummata biraan tokkoomun sirna tokkoo keessa jiru. Qabsichi qabsoo hiree murteeffanaati. Murteen Republika ofiin bultu dhaabbachu yk Itiyoophiyaan walitt hafuun hobbaatii sanaati. Kanaaf gargar feca’amee hiree murteeffanaa abaluu, tokkeessoo abaluu, ofinbulummaa abaluu kan jedhamu hin jiru. Akkasiti dhiheessuun beekaa afanfajjii uumuu taha.
Midhaan tokkoo ni nyaatama, garri tokkoo dhiiga taha, garri biraa kosii taha. Sanaaf sirni sifaa sadii hin jedhamu. Kan sabicha ooffalcha ummataan geenyaan dirqama keenya raawwane jedhan yoo jiratan kaayyoo ABO hin calaqqisu. Ammumaa tokkott of dudhuun Oromoo fi halagaa biratt yaada lamaaniin taphachuu nu dadhabsiisa jedhanii ta’aa. Oromoon waan barbaadu hin beeku kan jedhamaa bahef kanuma fa’iifi. ABOn ummatichi irba saatiin waan murteeffate hanga hojiirra oolchutt biraa deebi’uu hin dandahu.
Egaa karaan seeraan ofiin bulummaa haa tahu Itiyoophiyaa akka jiruti tursuuti geessu dura murtee sabichaa jala darbuu qaba. Kaayyoo ABOn ganamaa ka’ee hordofu Republikii Oromiyaa demkratoftuu dhaabee iggiti itt gochuu dha. Sun ooffalcha ummataa gahee akka hin dhaabbanne agarsiisufii. Ummatichi kan filachuun irra jiru gorsuu fi isa duubas gara filatett masakuun qooda dhaabota malbulchaati. ABOn dhaaba isa ofiin bulummaaf nama kakaasuuf ganama murteeffate. Ooffalcha ummataa dura firrisanii saboota biraa waliin tokkummaa uumna jechuun “salaamaawii oneg” fashale nama yaadachiisaa. Inni ammaa kun sana irra adda yoo tahe sirriitt nama qaabachiisuu gaafata.
Empayera waliin hariiroo heera ABO adda tahe uummachaa, tarsiimoo ABO geeddaraa, dhaabota bilisummaa Oromoo hin fudhanneen walii tumsaa, ani ABO ofiin jechuun fakkeessa gowwomsaa karoorfame. ABO bule irraa adda bahuun mirgaa; isaan of himuun garuu madaa ummatichaatt qubaa kaa’uu akka hin taane itt yaaduu dha.
Qabsaawoti hedduun amma ABO tahu himatan hundi heera fi sagantaa ABO 1974 kaasee hanga 1998 fooyyeffamaa dhufe jala kaayyoo tokkichan waliin hiriiraa kan turani. Kaayyoon ABOn hordofu kan gootowwan meeqa itt wareegamanis sanuma. Mooraa bilisummaa keessa kan jiran kaayyoo ganamatt amanan hunda tokkoo kan gochuu dandahus sana. Sana duuba geeddarammi dhufe kan waloon himatan miti. Itt gala adda addaa qabatanii mirga Oromoof qabsoofna kan jedhan jiru. Daayi qabsaawaa hundaa tokkoo tahu hin qabu. Garuu maqaa ABOtt dhimma bahuuf bu’urri irra ka’amu heera hanga 1998 jiru ala hin ta’u. Murnooti jalqaba gargar bahaan, tokkoo mallato waan amma deemaa jiruu dursee arguuni. Murna sadan maqaa ABO dhahatan keessaa lamaan waliin yoo turan aangota heeraa keessaa kan geeddaranii fi foyyessan qabu. Fooyyeffati kun kan sadan waliin qabaataa turaniin walfallessa. Murni sadaffaan kan 1998 waliin foyyessaniin akka masakamu hima. Akeeki malbulchaa mamii malee Repbilik Oromiyaa ofiin bultu gaddhaabuu jedhu isaan biratt hafe jechuu dha. Maqichis isaaniin tola jechuu dha.
ABOn sababa hedduun tokkummaa saa qabatee deemu hin dandeenye. Kanaaf kan achi keessatt walitt qabaman murnaa fi abba tokkeen akka aarii saaniitt wal gumeessanii bahuun maqa fedhan moggaafatu turan. Kaayyoo ganama garuu hin gaddhiifne. Amma kan waliin deemuu dadhaban garuu tarsimicha jijjiiranii maqichas fudhatanii of baasuu yalaa jiru. Maqaan ganama waan baheef qaba. Ulaagaa sana guutu malee homtuu isa hin ta’u. Kanaaf akka jirutt dhiisuun kaayyoo seena qabeessa sanaa fi kanneen sanaaf wareegaman ulfeessuu taha. Maqaa wal harkatt qabuun ammas itt fufa taanaan deebi’anii xaxaa hamaa sanatt galuun hin oolu. Sanaaf gaaddisa halagaa wal dhaabuun akka hin deebine haa abdannuu.
Garagarummaan ilaalchaa amma amaname kun qabsoo walxaxaa baheef furmaata guddaa dha. Akka raajiitt ilaalamuun hafee qabsaawoti osoo hin daddaaqin bakka fedhi saanii jirutt ifatti gumaawuu qabu. Garee lamaan garagarummaa saanii baranii Oromummaan akka hariiroon tasa hin hincinnoofne qayyabannoo uumuu ni dandahu. Sagantaa gadjallaa waan tokkoo tokkoo itt qindeeffatan baafachuu kan isaan dhowwu hin jiru. Duratt kan rakkise garaagarummaa yaadaa ifatt himachuu dadhabuu dha. Yaada adda addaa qabaachuu fudhachuun gara demokrasii qabatamaatt tarkaanfii tokkoo. Dhaaboti Oromoo tokkeessoo hedduu keessaa kan ammaa tokkoo waan taheef ta’ina haaraa miti. Maqaa ABO dhahachuu saa qofatu adda isa godha.
Kaayyoo ganama kan itt cichamu adda tahuuf, saba biraa jibbuuf yk gaara sun dhiibutt nama geessuu fi wareegama inni gaafatu wallalamee mit. Garuu wareegama hamma yoonaa godhame bu’a qabeessa gochuuf malli sana qoofa waan taheefi. Kanneen qaawwaa adda addaatt dhimma bahuun tattaafannaa sabi kun gara eenyummaa saa badde argachuutt godhu hankaaksuuf yaalan jiru. Adeemsa saa keessa daddaaqinaa fi bitintruun jiraannan bakka hamilate hanqachuu irra tuffatamis jira. Uumamuun ABO didhaa sana hunda jala dhaabbatee sochii bilisummaa saba danboobaa fi naga jaallataa kanaa gara xumura boonsaa fi ulfina qabeessatt akka geessuufi.
ABOn kan herragamu humna qabaatee dhabeef, yaratee fi baayyateef miti; kaayyoo ummata saa ulfina gonfachiisutt cichuun hanga injjifannoott qabsoo itt fufaa gochuu dandahuuni. Dhaabota Oromo hedduutu mormituu seeraa tahanii Itiyoophiyaa demokratessuu dhama’aa jiru. Mootummaan akka isaan ol hin laalle qossa’aa bahe. Karaa biraammoo innis hamajaajii biroonis ABOn akka nagaaf tokkummaa hin arganne wanti hin goone hin jiru. Yoo barbaade heera Itiyoophiyaa fudhatee akka mormituutt haa hiriiru jedhu. Sun jechuun akkuma jara kaanii kottuu kolaafami jechuu dha. Maqchiis Itiyoopiyaa ofitt diru malee hin jiratu. Sanaan baduuf deema jechuu dha. Abdiin ummatichi bar tokkoo bilisomeen tarree saboota bilisaa dhaabbadha jedhus bishaan dhugaa. Hardha hanqina jaarmmaa cimaa fi hoogganoota caccisoo fi haala tolaa dhabuun sanaaf kaadhimachiiseenii taha. Gufuu yeroo xiqqoo kanaa jedhe qabsoon Oromoo dhugaa kun darabaa hin galuu. Hanqina dhalooti fi yeroon tokkoo qabu kan biraa itt guutee kaayyoo saba saa fiixaan baasuutu abdatama. Sun qabsoo hardha kutannoo fi dudhamaan jannooti Oromoo gaaraa fi sulula Oromiyaa keessatt Oofaa jiran irraa ni muldhata. ABOn oonee bu’uursota saa tahuun hafee ujuu sabichaa ta’eera.
Gidduu kana ifsooti bahaa jiru. Inni tokkoo Itiyoophiyaa demokratessuuf tarsimoo karoorfate labse. Inni lammaffaan tarsmoo addaaf maqaa ABOtt dhimma bahuu isa tokkoffaa kan balaaleffatu. Sadaffaan waan keessa hin jirreef balaaleffamati dabalamne jedhe kan komatu. Tuqaa haaraan inni jalqabaa dhiheeffate keessaa qabso harka hin dabarre gageessuu, dhaabota mormituu koloneeffataa walii haala duree malee tumsuu, empayera Itiyoophiyaa demokratessuuf hojjechuu kan jedhantu argama. Hooggansi saa eessa taahe akka gaggeesu hin himne. Iyya dabarsii Asmaraa lallabameen ni ka’a jedhamee yoo tahe wanti mamsiisu hedduu dha.
Birraan Arabaa akka ibidda saafaa Mallasaattis ni utala jedhamee yaadamee yoo tahe “guyyaan burquqaa” ballamame ni darbe. Mallas sanaan uttu hin ta’in badiisa biyyatt hojjetuun dira’inumaa ofiin of xaxee kufuun saa waan hin oolle. Dhaabi lammafaan kaayyoo ABO ganamaatti cichee akka jiru himuun, maqaan ABO dabaan dhimma itt bahamuu, manefestoo fi ifsa qabsoo harka hin dabarre baasuu isa tokkoffaa balaaleffate. Kanneen yaada bilisummaa hin jijjiirranne walitt dhufanii akka itt ABO jabeessuuf mari’atan haala hin mijjeessine; Inni sadaffaan ammayyuu gartokkoti dudhama agarsiisaa hin jiru. Waa’ee manefestoo, tumsaa fi qabsoo harka hin dabarree irratt ejjennoo saa himuu dhiisee maqaan koo maa dhahame qofaan ifsa dheekkamsaan as bahe. Garuu warraaqxota Oromoo fi “QC”fis waamicha waliin hojjechuu godheera.
Hunda irra kan eegamu ummata Oromoott dhugaa fi keessaan laalii ta’uudha. Tarsmoon duraa fi kan jijjirame waliin gitamee fi wal bira qabamee agarsiifamuu qaba. Inni haaraan isa durii irra anjaa qaba? Qabsoo bilisummaa irratt dhiibbaa malii qabata? Miseensotaa fi deggertoota ABO ija keessa ilaalanii waan geedarammi kun barbaachiseef it himuu dandahu? Kan deggeranis kan qabsaawanis ilalchi lama jiraachuu beekanii amananii sararaa isaanitt tolu filachuu qabu. Haa tahu malee ammas naannon irratt walii gamtoomuu dandahan jiru. Mallas sochii bilisummaa fi mormitoota Itiyoophiaa irratt cinqaarrii saa jabeessaa jiraa. Oromoon gooltuu jedhamee haleellaa jala waggaa digdamaa ol jiraate. Labsi saa dhiheenyaa gurra biyyoota alafi malee ofii seeraan bulee waan hin beekneef biyya keessaaf tumaan isa hin barbaachisu. Yaadisaa biyyoota alaa dogoggorsee akka isaan kanneen bulcha hamaa jala baqataniif jireenya tolaa hin kennine gochuufi. Bubbisa Wayyaaneeti garaglchuuf malbulchalafqu’o yeroo qayyabachuu yaaluutu malaa.
Dhimma Oromoo qofa ilaalu afaan halagaanis dabarsuun akka miti jedhanii kan barreessaa kana qeeqan jiru. Yeroo kaanimmoo baquleessaa jajanii kan dhiheessan isaanumaa. Akka amma jiruti barreessaan kun waan dhossu hin qabu hundi wajjiroota alaa keessa jira. Yaaliin godhamaa jiru akka sarettii “osoo beeknuu huuba wajjin nyachuu” keenya barsiifachuu dha. Daaya saba keenyaaf qabu eenyuunuu hin dhossu. Wanti maqaa ummataan goonuu fi jedhnu keessaan laalii yk ifaa tahuu qaba. Kan dhaggeeffatu, kan ilaalu fi kan hojjetu maaltu deemaa akka jiru beekee qeequu, yaadaan gabbisuu mormuu dandeessisuun demokratummaa dha. Garlamee fi dhokataa taanaan amanamummaa nama dhabsiisaa. Dubbisooti osoo yaada dhihaate sirriiti hin xiinxalin namicha barreessee fi mata duree qofa ilaaluun waa jechuutt fiigan jiru. Sunimmoo qeeqa jibbaan guutame cufa gadi baasuu dandaha. Nammi lama waabarii yaadaa adda addaa keessa ta’aniif qunnamtiin saanii hamajaajawaa ta’uu hin qabu.
Waanti biraa yeroon keenyaa manguddoon maalumaaf afaan banatu kan jedhu. Jara sanaan bakkaa fi yeroo tokkoo keessa jiraatu. Hamaa fi tolaa uumaa fi namaan dhufu walumaan dhandhamatu. Kanaaf manguddoonis jireenya kana keessa akka mirga fi dirqama qaban irraanfatamuu hin qabu. Sirna Gadaatt hundi akka hiriyaatt qooda qaba ture. Biyya kan bulchan, diina kan irraa ittisan kanneen sanaaf giidoo qabani. Gaheen manguddoo yaada fi gorsa kennuu dha. Brreessan kun hamma qaamaa fi sammuun saa sirriiti hojjetuti yero danuun qabsoo bilisummaa irra gahu callisee ilaaluu hin dandahu. Gab jedhii taa’i jefhamuu hin barsiifanne. Karaa namaa irra waan hin dhaabbanneefis gaddhiis hin jedhamu. Yaada saaf yoo tahe, dargaggoon, yada gidiraa keessa dabarre hedu fi wayyaa tahe, jaarraa walakaa duubati nu hin deebsine hin tahin malee hawaasi gammachuun simata. Ummati manguddoo irraa dhufeen utuu hin tahin wayyaa argadhe jedhee kan barreesicha galmee seenaatt darbata.
Xumuruuf ABOn erga dhaabbatee kan gumaachee fi wareegammi baase salphatt hin laalamu. Bilisummaan Oromoo naannaa sanaf neegeenya akka uumu mamiin hin jiru. Yoo booressituun hin jiraanne ummati ollaa nagaan jiraachuu akka anjaa qabu beeka. Murnooti isaan keessaa biqilan garuu miidhama olloota irraaan abbooliin saanii gaha gaabbisiisummaa saa hin fudhatani. Tuffii sabichaaf qabaniin kan kahe olhantummaan itt fufu abjootu. Nagaan jiraachuuf garuu akka dudhaatt gaabbanii aagii tufsiifachuun isaan irraa eegama. Yoo sana godhanii araara hin buufne garuu warra gumaa tahanii hafu. Kanaaf hammasitt isaaniin firoomun safuu taha. Isaan keessaa sanaaf abbaawummaa kan fudhatan yoo jiraatan hidhata uumuun ni dandahama. Kan walii tumsuun gaaffii hin qabne saboota koloneeffatamanii fi demokraatota addunyaati. Qabsoon bilisummaa mirga hiree ofii ofiin murteeffannaa sabicha beekamee, sagalee kennatuun waan murteeffatuun xumurama.
Walaba tahee of haa bulchu yk saboota biraan tokkummaa haa filatuu irba ooffalcha ummataa irrati kennuun mirkaneesa. Kan hanga sanaatt amanan adda ummachuu ni dandahu. Maqaan ABOs kan sagantaa saa hin geeddare birati hafutu akka. Barri of dhossuu hafee hundi ifa bahee jira. Qabsoon hunda irra akka humna saati gumaacha eega malee sanyii, saalaa fi bara dhalootaan nama hin faanfanu. Bu’aa ummataaf kan hojjetamu golgamuu hin qabu. Marii ummataa fi yaada qeeqaa jajjabeesuun keessaan laalummaa gaafata. Dhaaba malbulchaa warraaqaa irra sanatu eegama. Qayyabannoo akkaa keessaa fi alaan uumuun qabsoon Oromoo Oromummaan hidhate fi kutannoo fi dudhamaan kaayyoott ciche yeroo gabaabduu keessa Bilisummaa harkatt galfachuu ni danda’a.
Jaalbiyyooti kutatanii fi kaayyoo sabaaf dudhama qaban biyyaa saaniif utubaadha.
Qabsoon bilisummaa itt fufa ofiin buluun ni dhufa!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Caamsaa 2011
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo.
***Yaada, qeeqaa fi arbsoo barruu kiyya “Bilisummaa irra Facisaa”f karaa garagaraa kennamaniif deebiisa akka ta’uuf; kanneen kara fedheen qooda fudhattan hundi galata hin dhabina.


text:
Isin Anatti qabattanii yoo jiraattan, dubbiin Koos isin keessa yoo jiraate, waan feetan in kadhattu, isiniif in ta'as. Yoh 15:7 (If you abide in Me, and My words abide in you, you will ask what you desire, and it shall be done for you. John 15:7)
Waaqayyo in jijjiira malee hin jijjiiramu, bara dabarsa malee ofii hin darbu, mootota teessoo irra baasee buusa malee ofii hin bu'u. Bara darbe teessoo isaa irra ture, ammas teessoo isaa irra jira.
Then Daniel praised the God of heaven and said: “Praise be to the name of God forever and ever; wisdom and power are his. He changes times and seasons; he sets up kings and deposes them. He gives wisdom to the wise and knowledge to the discerning. (Dan 2:19-21 [NIV])
Waaqaayyo inni bara baraan jiraataa ta’e ofii hin gaddaramu; Inni yeroo hundumaa sanuma. Haala duukaa hin jijjiiramu; yeroo ilaalee hin jijjiiramu. Nama duukaa ykn yeroo duukaa asii fi achi akka gaaddidduu hin gagaddaramu. Garuu yeroo, bara, kutaa baraa, akkasumas haala in gaddara. Kunoo araarri Isaa nuuf baay’atee har'a guyyaa haaraa nuuf kenneera. Guyyaa haaraa kana keessatti Waaqayyo isa guyyicha nuuf kenne in waaqessina; Isa galateeffanna; Isa jajanna. Maqaan Waaqayyo isa jiraataa ta’ee bara baraan kan eebbifame haa ta’u.
Kiristos Deebi'ee In Dhufa/Jesus Will Return
"But of that day and hour no one knows, no, not even the angels of heaven, but My Father only. Therefore you also be ready, for the Son of Man is coming at an hour when you do not expect Him". Matthew 24: 36-44
Namni Ilma Waaqayyoo (Yesusiin) qabaatu jireenyicha qaba; namni Ilma Waaqayyoo hin qabaanne, jireenyicha hin qabu." 1Yoh 5:12
Karaa lamatu jireenya keenya dura kaa'amee jira. Karaa inni tokko bal'aa ykn boochoo dha; inni kaan immoo rakkoo ykn dhiphaa dha (Maatewos 7:13)
Akeeka Waaqayyoo Eenyu Iyyuu Hin Dhaabu/No One Can Stop God's Plan
“Ati waan hundumaa gochuu akka dandeessu nan beeka, akkeka Kees karaatti kan hambisu hin jiru.” jedha Iyoob erga waan jireenya isaa irratti raawwatame hundumaa argee booda. Dubbii beekumsa ykn hubannaa malee dubbatamuun, qiliilee dhimmanii qotuudhaan yaada ykn akeeka Waaqayyoo nama irratti qabu karaatti hambisuu yaaluun gowwummaa dha. Gowwummaa gara du’aatti ykn gara dheekkamsaatti nama geessuu dha...


text:
Gaggeessaa Gooltuu Hunda Salphisee
Mallas Taklee barataa caccistuu Universitii Hayila Sillaasee kan ture harka Dargitti bara dagaagoon Oromoo Taaddasaa Birruu fi Haayilu Raggaasaa ajjeefaman raawwate. Baratooti seenaa bara sanaa qoratan sabaa, sabummaa fi sabgiddummaa kami irraayyuu hata’anii galmee yeroo jara sanaan tokko ta’e keessatt arguun. Boombi uuman saa kan gooltu ta’e Finfinnee keessatt dhoofamaniif Mallas bara 1975 du’aan adabame. Laggasaa Zeenaawwii maqaa saa akka maqaa dirreett dhimma itt bahe. Barreessaan kun waajjira hojii saatt bomboti Galma Magaalaa Finfinnee fi Hoteela Waabe Shebelle erga dhohanii bulti hanga tokko duuba, utuu hin qabamin guyyaa tokko yk laman tokko dura argeenii ture. Gaafa sana nammi tokko naannaa Universitiiti akka polisiin dalasaa universitii mummicha sente bilbillaan Mallas dhagahee ni birdhate. Yeros sababi hin beekamne. Guyyaa hanga tokko duuba qabamuun saa himame. Tarii nammi inni quunnamtii waliin qabu dhukaa sana keessaa harka qaba ta’a. Naannaa ajjeefama saa konkolaataa mana hidhaa darbaa jirtu keessaa ani qulqulluu dhaa jedhee isaa iyyu nammooti dhagahan turani. Sana jedhus qajeeltuu qoqqobamee qalamee. Laggasaan maqaa saa boollaa olitt hambisee ummata Finfinnee fi isaa achii haaloo fi si’aayinaan gocha goolii Mallasaan itt haddheeffame itt fufee. Waaninni Finfinnee utuu hin qabatin dirree dilii Tigray keessatt tolche hin hedin isaa as ganna digdamaaf harka saa dhiigaan dhiqatee.
Laggasaan gocha goolii sanaa keessaa harka hin qabu jedhanii guutummatt dubbachuuf nama dhiba. Mallas kan ajjeefame waan sana tolcheef osoo hin ta’in kan tolchan dhose jedhamee ta’uun ni mala. Erga jara Mallas ajjeese irra angoo butatee Laggasaan jaala maqaa saa ayyaan qabeessa sana irra ergifate faarseenii hin beeku. Maaf yeroo nagaa irra qollifate laata? Maaf yaadannoon hin tolfamneef? Kun gaafii Laggasaan kan sadan keessaa tahuu hin danda’uu laata jedhu kaasaa? Kana irratt dabalee gaggabi erga angoo qabatee gooliif qabu keessisaa hamaa maaliifuu hin hille ta’uu agarsiisa. Hanga humni hin beekamne lafaan dhahutt ajjeessuu hin dhaabne. Tarreen qoomaa ture. Oromo Oromiyaa keessaa utuu hin haaxaa’ee hin fixin obbaafate. Ekeraan saa Oromiyaa keessatt hafee lubbuu inni gocha gooltummaan fixe itti iyyaa jiraatti.
“Atse” Mallas sabota cunqurfamoo akka Oromo, Sidamaa, Somali, Mazhangir, Gambeela kkf. irra namoota lakkoofsa hin qabne ajjeesuu saa irrayyuu ummatota saanii haaloon goolaa bahe. Duula gooltuu addunyaa irratt tolfama jedhameef goolii balleessuuf utuu hin ta’in dharraa gooliif qabu bahachuuf fedhaa ta’ee. Du’a duuballee dharraa saa sanaaf golee fi abba tokkeen hin yaadamne irra faarsa argate. Anaa hamaru kan jedhanis jiru. Akka harga mirgaa saanii fi keettoo saanii qaroo ta’uusaaf farsanii. Eeyyee akka sana ture;ummatooti Itiyoopiyaa hundi sana ta’uu saa ni amanu. Namoota alaa fi golfofoota itt gooji’an yoo hin taane akka kan ofiiti kan fudhatan hin turre.
Firooti Mallas du’e awwaala finnaa argachuu saatiif ayyaan qabeessota. Kan isaan dura turan ja’an keessaa dubartii nagaa tokko qofatu kan akka saa argate. Isa caalaa hamaa kan ta’anis hin turre. Mallas amma du’eera. Ofirraa hamaa ittisuu hin danda’u. Sanaaf malee daba reeffa saa irratt tolfamuuf callisee hin laalu ture. Hundu beekuun, ildiima saatiinis goolamaa jiraatan. Amma akka gumaa daldalaatt dhimma itt bahuuf ayyaana argatani. Sanaan abbaa hirrummaa saa itt fufuuf seera’ummaa kan argatan itt fakkaata. Garuu maqii hin furamne itt tolchee kan inni dhiise jiru. Du’a duuballee isaanii ol tahuu agarsiisuuf waan mararfannoon qabaataa ture itt hin dhiisuu.
Jara bolola aango qabu of duubatt dhiiseef Malas hedduu itt guddata. Jija saa ol kaasanii afarsun akka dandeettii saanii mamsiisaa taasisu hin huubanne. Yadaa durumaa jiru kan isaan “robot” akka inni fedhett tajaajilan jedhu mirkaneessani. Du’uun saa hafee utu jiraateellee sana caalaa biyyattii itt fufee akka turett mo’uun rakkisaa ta’a ture. Akka kobbachi hin buruqne gochuuf mala qabu hunda fixate akkuma abbaa hirroota hundaa irraangadee konkolaachuu eegalaa ture. Ummatooti abbaa hirrummaa fi jireenya gadadoo innii fi EPRDF/TPLF saa irratt fe’an nuffee jira. Yoo yeroo gabaababduuf illee haa ta’u ummatoota gowwoomsaa jiraachuu fedhan waan haaraa baasuu qabu.
Mallas kanneen darban irra tolaan hojjete jira ta’aa. Garuu ummatooti Ityoophiyaa Mallasiin daga, gana, beela, dhukkuba, ajjeechaa, guraara, hidhaa, bitteen dhibamuu, biyyaa baafamuu fi buqqa’uun caalaa yaadatu. Mallas lafa irra fudhate dhiitee ari’uun kubbaniyyaa sooreyyii gabra gamaaf maqaa misoomaan (misoma gooftolii golaa) kenne. Magaalaa baballisee lafa Oromo kan caalaa basuutt gurgurate. Kan du’an ulfina dhabsiisuun awwaala garagalchee “investor” jedhamaniif laficha hire. Motummaan saa motummaa wabutootaa, waa butoota hangameessa miira safuu fi hoodaa hin beekne ture. Callaatt geeddaruu danda’u taanaan kan itt dhufan hunda butatu.
Deggertooti saa erga inni aangoo qabate guddinni diinagdee jira jedhu. Guddinni akkasi moor diinagdeqorota (ekkonoomistoota) qofa irratt hafa. Guddina dhugaa kan ummatoota Itiyoophiyaa gargaaru osoo hin tahin guddina carraa dantaan alaa gabaa Afrikaa hulluuqe akka itt seenuu dandeessisu. Sanaaf kan Mallasiin akka arjaa, “sammuu qaroo gita addunyaa” fi dhibantaa Lixaa dhaalmaan akkeessamuu qabu dhiisee darbeett gurgurachuu barbaadani. Akka inni Baha caalaa kaffaluufitt mucucaataa jiru ilaaluu didu. Loltuu saa goolii waranuuf bobbaase. Tima sana keessatt dargaggoo Oromoo achibuuteen saanii hin baramne hedduutu argama. Reffa saanii raqa raamtuu barbaddaatu soorate. Gumaa baasuun hafee warratt eessa akka gahan illee hin himamne. Dudhaan alati hirmii nyaachisaniin. Du’i firaa kan nammi beeku utuu hirmii hin tufin nyaachuun Oromoof waan safuuti. Waanti mallasiif galfame hundi ummatoota empayera Itiyophiyaa birmadummaa jaallataniif kasaaraa ture. Dhimma empayeraatii keessatt FAT gar tokko irra goruuf sababi amansiisaan hin jiru ture. Booyicha Mallas irratt malbeektuun saa faarsa hammaa bahaa dhageessisuun see rorroo ummatoota cunqurfamoo fi goloota mormituu bulcha abbaa hirrummaa saa gadi qabutt lakkaawama. Sun safuu, farra demokratummaa fi namummaa bahaa ture. Bara Kilinton malbeektuumti kun “demokraatota dhaloota haaraa” jettee namoota demokraasiitt qoosan faarsuu fi jara biraa lola afarsoo jechuun sees ni yaadatama.
Muyyooti, jalala Mallasiif qabanii ragaa ta’a jechuun ummata giddisiisanii akka fotografii ka’u gochaa turani. Ala bulootii fi dhukuffatooti wallaanoo jirani illee sana irra hin hafne. “Abba saanii” arjichaa bahanii gadoodan. Hundu akka bakka tokkoo saganteeffameett gadoodaa turan. Ummatoota empayerichaaf sun waan haaraa hin turre. Gadda intala, ilmoota fi nitii Haayila Sillaasee irratt dur dur arganiiru. Qotee bulaan maqaa saaniillee dhagahee hin beekne akka bahee bo’uu fi yeroo dheeraaf gadduu tolfame. Garagarummaan saa jarri amma akki itt bo’anii fi xexxebi dhimma itt bahan golee empayeraa hundatt tokkuma, inni durii garuu akka fedhanitt bo’uu turani.
Eenyuu kan isa guraareef maliif bo’a? Waan hin fedhne akka godhan kan dirqisiisan kanneen bilisummaa kan barbaadan foo’achuu fi of ifsuutt hin amanne qofa. Kanneen Mallasiif gadduu saaniif galateeffataman keessa “ulfaato alabuloota” kan jedhu addanjiroo akka “ulfaatoo ummatoota Itiyoophiyaa”n walqixee dhahame. Alabulummaan diinaggee dagaage jedhame afarsame keessatt kan karoorfame turee laata? Hangammeessa eenyuutiin kan alabulummaan “ulfataa” jedhame? Deegaa polisiin golee adda addaa yaasee gadda hooggana saaniif hiriirsett qoosuu itt fufuu saatii laata? Kan hiyyeeyyiin alabulummaa saaniif hayyamuu saaf Mallasiin iyyaafata “pressii” irratt akka galateeffatan godhan itt hanqateetuu laata? Qaaqa du’a Mallas caalaa maaltu namummaa bahaa, qaanessaa fi roorrisaa taha laata? Itiyoophiyaa keessatt dilaan alabulaa ta’uun bulcha badiisa irraa maddaa. Imaammata qabeenya harka gurguddoo mootummaa fi jalee saanii keessatt cunqeessuun gumii dafqee jiratu qullaatt hambisuu irra dhufa.
Dirree lolaatt akka tokko tokko jedhan Mallas jagna hin ta’u ta’a. Garuu dhaha hunda irra qaarsisee murna saa injifannoon ga’ee jira. Akkuma Finfinnee qabataniin kaasaan meeqa itt wareegaman ni irraanfatame. Kan ittiin morman salphinaan yoo tufaman ayyaanlaalattoota Mallasiif eegee raasan qofatu hafe. Jara sana kan amma akka fuuloo ta’uuf reeffa saa kan maganan. Sabaa fi sabummooti, kitillayyooti kun qorquu itt fufuuf aggammataa jiran haalicha fuggisiisuuf qophii gahaa hin qabani. Kanaaf bakka Mallas itt dhiisee ka’anii haleellaa haaraa itt fufuuf tuuti torbaa yeroo ga’aa argate. Hanga roorroon raawwatutt kan nagaa dhabsiisuuf bobba’aa jiru nagaa hin argatu.
EPRDF kan uuman dhaabota maqaa sabootaa fi sabumoota adda addaa dhahatani. Abba tokkooti dhaabota sana keessa jiran du’a Mallasiin sodaan saanii akka irra sokku ni hedama. Falfalli Mallas diigameera. Akka durii jarri amma jiran hedduun kan boojuun walitt qabaman miti. Kanaaf isaan keessaa enyummaa fi ulfina ofii kan eeggatan hin dhibamaniiti herregama. Jarri sun lakkoofsaan wayyaba waan ta’aniif walii tumsanii TPLFn kan biraan bakka buufachuu dandadahu xinxaltooti jedhan jiru. Gocha kana irratt doo’ii dinqisiisaan kan eegamu. TPLF utuu hin lolatin akka angoo gad hin dhiifnes ni hedamaa. Walii gallisaa kufaatii EPRDF fiduu waan dandahuuf sunimmoo kanneen dhiiga nama boorrataniif akka of ajjeesuutt ilaalamu danda’aa. Kanaaf akka inni itt saaqamu sirinyaan caqasuu dha.
Waa’ee kan du’ee fi surraan saa akka itt rigatu barbaadanii dubbachuun nigaha. Haalli malbulchaa Gaanfa keessa jiru kan dhoohuu gahe fakkaata. Kan empayerittiis sana irra tolaa hin fakkaatu. Burjaajiif sochii dingataawaan kanneen dhimma itti bahuf qophii qaban qofa gargaara. Kanaaf kanneen hanga yoonaa mirga saanii jedhanii haleellaa fi qabamuun mormaa turan maal gochuu danda’uu? Yoo tole kan isaan gochuu qaban mana ofii qulqulleeffatani cunqurfamtoota fi kanneen namummaa baafaman irra hamaa ittisuuf qophaawuudha. Yoo hin tolle hanga tokko dhufee isaan oolchutt gadoodaa jiraachuu dha. Fakmishoon sun Winiston Churchilii fi Haayila Sillaasee waliin kan yeroon itt darbe. Oromoon akkuma barsiisaa angafti tokko jedhe “Oromiyaa akka bulchamuu hin dandeenye gochuu dha”. Hanga diinni diriira dhoofsisaatti gad dhufutt yk bittinfamutt qabsaawoti itt aggammachuu kan qaban sana.
Hunda dura qabsaawoti Oromo akka Oromoott of ilaaluu eegaluu qabu. Warroomsa fi barumsi kolonummaa jalatt argatan kan aadaa fi nafii halagaa sammuu keessa gad dhaabani. Sammu dhiqaan akkasii dhalootaa dhaloota keessa n hidda diriirfata dhufe. Kanaaf buqqisanii gatuun akka itt Oromoon addunyaa ilaaluun bakka buufsuu qabu. Malraagi (philosophy) jireenyaa fi caasaa hawaasaa fi malbulchaa Oromoo qarooma Bahaa fi Dhihaa irra adda. Gadaan xumura walitti qabaa ilaalcha addunyaa saati. Afrikaawaa fi Kushaawaa dha. Qabsaawoti qabsoo saaniif irraa ka’a waloo ilaaluu qabuu. Hariiroo wal gidduu fi halagaa waliin ta’uuf timjii irra hin qaxamuramne sararuu gafata. Bara akaakilee saanii safuu fi laguun sanaaf tajaajilaniiru. Ammas kanneen yoo haromfaman akeeka hawaasa Oromoo ammayyaa maskuu danda’u. Yoos qofa kan Oromoon akka Oromoott of ilaaluu jalqaban. Amma ilaalcha waldhuunfata hin qabani. Kan sirni hawaasomsaa adda addaa keessa kaa’een walis ofis addunyaas ilaaluu waan yaalaniif bocii bordee jalaaa ta’a.
Hangammeessi hariiroon walkeessaa caasaa hawaasaa fi malbulchaa Oromoo akkasumas kan safuu fi mishoomaa, akkaataan garagarummaa walii dandahaa dhimma itt bahan, hariiroo akki itt qabanii fi jaalallii nagaa, araaraa, qajeeltuu fi jagnummaa kan darbe irra baratamuu qabu. Garagarummaan hubatamanii bakki saanii akkaa beekamu gochuu dha. Sana malee madda qoccolloo hin taanee fi gadabbummaa ta’uu dandahu. Akaakileen saanii hawaasaaf manii misha, kaayyoo saa, diriirsanii waldhabdee uumamuu dandahuuf furmaata lafa kaa’aniiru. Isaanitt deebi’uun Oromummaa haala ammayyaa keessatt deebisee si’eessuu danda’a. Birmaduu fi walaba ta’uuf jaalalli biyyaa fi ummataa of qusannaa tokko malee muldhifamuu qaba.
Bilisummaan wareegama malee hoduu hin fedhu. Nammi tokko yoo sana mirkaneessuuf karaa wayyaa qabate yaada qabatamaa waliin gadi bahuu malee kanneen dirree qabsooti rakkataa jiraatan komachuun homaa hin baasuu. Kan danda’amu biraa, ofii itt darbanii bakkaan gahuu dha. Akka raagii tokko jedhett “Isa kaawwatu malee kan tolche bakka kopheen quuqxu hin beekuu”. Kanneen qaata dirree qabsoo keessa turan dhibeen guddina isaaniitt gufuu tahan maal akka tahan beeku. Kanaaf qeeqi iyyaatii isa hin qabne, irra haanuuf hin gargaaruun ta’a. Sochiin bilisummaa bakka hallee hanqina qabeenya, humna nama, waatattaa, oguma fi luxxee galtuu fi keessaan jeeqamatu rakkina itt fida. Kan yaada tolaa qaban naannaa itt utubuu dandeenya jedhanitt dhaqanii rakoo qaban akka furatan tumsuufii dha.
Waliigalatt sochiin bilisummaa jarmota fedhaan itt seenamani. Qabiyyeen saanii sabboonota wareegama isa dhumaa baasuuf galmeeffamani. Yoo fedhaa kan qaban itt dhaquu baatan jaarmichi kan manguddoo qofa tahee hafa. Tokko tokkoon dhalotaa manguddoon maaf aangoo dabarsuu didan jedhanii komachuu irra dhaqanii itt seenuun haaromsuu dhabuu saaniif of komachuu qabu. Hoggansa kan filatan miseensota. Kan jaallewwaniin filaman kanneen itt seenuun dudhamaa fi kutannoo olhaanaa agarsiisani. Si’ana dardarri maaliif hedduminaan akka itt hin seenne waan qoratamuu qabu. Kan galfati itt fufiisa jaarmotaa harka jiru hadheessuu baayyisuun akka isaan qabsoo kaayyoo ulfataa kana dhiisanii dacha’an akka gaafachuuti. Kanaaf nammuu suukannii ofii dabarsanii ilaaluun kaasaaa ummata kanaa karaa fi akkaataa fulduratt furga’u danda’u soquu qaba. Gamnoommii fi dhugummaan irra haa haanuu. Oromoon akka waan dhaaba hin qabneett ilaaluun itti bahi saa sabboona mogolee buusuu fi diinatt of saaxiluu akka tahe hubachuun barbaachisaa dha. Rakkinni guddaa fi xinnoo qaba. Beccoo keessa ooluurra guddichatt bobba’uu dha. Gudaan furamnaan xinnoon ofiin of fura.
Mallas Taklee rorroo yeroo saa tureen mormee dhaabbachuu saaf dabaan kufaatt ilaalamaa hafaa. Namichi maqa isaa fudhate boombii dhukaasuun isa barbaadamu fakkaata. Hanga duuti isa dhaabutt Oromoo fi kan ittiin morman hunda ajjeechaa fi dorsisaan goolaa jiraate. Reffi saallee hunda tuffiif saaxile. Namaa boo’uun kan garaadhaa ka’u qabu ta’uutt beekama. Barana garuu ummatooti akka nama hin beeknee yk waggoolii digdamaaf jireenya saanii akka hamaatt hubaa kan tureef bo’uu dirqisiifamani. Simbirattii “baqaqan” jedhamtu kan nammi ittiin jedhe hunda irra deebitutt jijjiiramani. Kan barabaraan jiratu hin jiru. Yoo yeroon saa gahu kanneen kabajama ilmoo nama ulfoo ta’ett roorrisan waan tolchan hundaaf gaafatamuun hin ooltu. Kittillayyooti “Atsichaa” fi Dargii kanaaf ragaa dha. Abbaa hirree jireenya saa guutuu namoota nagaa fi birmadummaa jaallatan goolaa fi dhiiga saanii lolaasaa bahe ulfinaan gaggeessuun ilmaan namaaf salphisaa dha. Qabsoon bilisummaa sabaa hanga ummatooti hundi mirga saanii deeffatanitt itt fufa. Kan du’e nama hubuu hin danda’u; garuu hacuuccaa, guraara fi samichii inni dhaalchise raawwachuutu eegama.


text:
Hawaasni Gamtaa Oromoo Frankfurt gaafa 25.10.2014 wagga 10ffaa ittiin hundaa’ee bakka keessummootni hedduun argamanitti akka gaariitti ayyaanneeffateera
Sagantich akka aadaa Oromootti eebba maanguddootaatin calqabamee. Itti aansuudhaan
dura ta’aan hawaasichaa Dr, Tarrafaa Tsadik baga nagaan dhuftan jechuudhaan keesuummoota
magaalootaa fi naannoo adda addatii dhufan erga simatani booda haasaa gabaaba godhani
iruu. Haasaa isaanii keessattis waan hundumaa caalatti seenaa Oromoo keessatti dhimmoota
iddoo oolaanaa qabanii fi waggaa kana keessa bakka gara-
Sana booda keessummoota akka dubbatan afeeramaan mataa duree adda addaa irrati haasa’anii jiru. Isaan keessaa kan duraa haasaa godhan obboo/Mr. Ulrich Delius yeroo ta’ani, isaanis bakka bu’aa dhaaba biyyaa Jatrmanii keessatti madheefatee jiru fi haaqa saba balaan badiissaa sodaachisuuf falmuu (Community for the endangered people) dhan. Mataa duree haasaa isaanni “Qotee bulaa oromoo lafa isaa irra buqqisuu fi miidhaa mootumaan Itioophiaa saba oromoo irrati geggeesaa jiru” kan jedhuu dha. Dhimma mirga namaa ilaalu kan Ganfa Afrikaa irratii gara waggoota 28 oliif nama hojeecha turaaan waan ta’aaniif baldhiinaan muuxxannoo qaban dhageefatoota isaaniif qoodaniiru. Keessuumatti miidhaan saba Oromoorrati mootummaa Itioophiyyaatiin gahaa jiru daraaramni hamaataa jira malee salphachaa akka hin dhufne nu hubachiissanni jiru. Akkasumas dhaaba isaani bakka bu’uudhan dhima kana Gamtaa Aurophaa ta’ee aangoo qabessa biyya Jarman warra dubbiich ilaalu hundumaa birratti qaaman argamuudhan gabaasaa akka turanii fi jiranu dubbataniiru.
deutsche Sprache
Karoora hojjaa Gamtaa Oromoo kan bara 2014
1. Waggaa 10ffaa GOn iti dhaabate kabajuu
2. Aadaa, Seenaa, Afaan fi Siyasaa Saba Oromoo (keessatuu waa’ee sirna gadaa) guyyaa walgayii miseensootaa wal barsiisuu akkasumas irratti mari’achuu,
3. Waltajjii Oromoo magaalaa Frankfurt keessati uumuu yaaluu,
4. Hariiroo dhaaboota adda addaa fi Oromoota gidduu jiru jabeesuu, muuxannoo walii jijjiiruu, waanta waliin hojachuu danda’amu irrati walii galteedhan wajjin fiixan baasuu,
5. Oromootni naannoo kana jiraatanu GO e. V. keessati akka of miseensanu kakaasuu (damaqsuu),
6. GOn akka hawaasa Oromoo tokkootti waa’ee Oromummaa akka jabeesuu tattaafii gochuu, fak. gumaacha oromummaa yeroo barbaachisaa ta’e qindeesuu,
7. Qophii adda addaa irratti qooda fudhachuun saba Oromoo fi biyya isaa ormati beeksiisuu,
8. Adeemsa daawwii bakka adda addaa (Ausflug) miseensota hundaaf qopheesuu,
9. Guyyoota sportii fi foon waaduu qopheesuu, walitti dhufeenya Oromoota fi Michoota Oromoo giduu jiru jabeesuuf
10. Akkataa GOn maallaqqa argachuu danda’u irratti hojjachuu,
11. Jijjira bara 2014 Oromoota naannoo kana jiraatanuu fi michoota keenya wajjin ayyaanneeffachuu.
Gabaassa Hojjaa GO e. V. kan bara 2013
Hawaasni Gamtaa oromoo kaayyoowwan irratti hojachuuf karoorffate fiixan baasuuf bara darbe tattaafii guddaa godhee jira. Hojaa fiixan baasuu danda’ee keessaa isaan beekamoon kanaa gadditti ibsamanii jiru.
1. Walgayii miseensotaa gaggeesuu:
Walgayiin miseensotaa akka karoorffaameetti milkooman fiixan bah’ee jira. Lakkoofni miseensota walgayii irrati argamaa turanis kan baroota darbanii akka caalu ifaan hubatameera.
Guyyootii walgayiin miseesootaa iti godhaman: 24.02., 05.05., 30.06., 08.09. fi 27.10.2013 ture.
2. Odeeffannoo yeroo (actual infos.) Sabaa fi Biyyaa Oromoo waliin jijjiruu, fak.:
a. Haala dhaabotni siyaasaa oromoo itti socho’aa jiranuu akkasumas waa’ee dadhabii fi jabeenya qabsoo mooraa oromoo keessatti muldhataa jiiranu irratti baldhiinaan mari’achuun miseensoni hubannoo gahaa argachuu akka danda’an godhamee jira.
b. Waa’ee waliitti bu’iisaa saba keenyaa (Boorana) fi saboota adda addaa (fak. saba Garii fi Burjii) akkasumas Oromoota Bahaa fi Somaaloota giduutti yeroo adda addaa godhaman duukaa bu’uudhaan odeeffannoo waliitti dabasruu danda’amee jira.
c. Akkataa yeroo ammaa kana mootuumaan biyya bulchaa jiru saba oromoo karaa adda addaatin cunqursaa jiruu akkasumas nafxxanyooni warri aangoo irraa ari’aataman seenaa keenya xurreesuuf olola guddaa nu irratti oofaa akka jiranu odeeffannoo wal jijjiruudhaan miseensoni hundaa kana dura jabaatanii akka dhaabatan wal damaqsuu danda’amee jira.
3. Waa’ee Oromummaa (aadaa, seenaa fi Siyasaa) wal barsiisuu:
Waa’ee Oromuumaa wal barsiisuu ilaalchisee, dhimmoota Sirna Gadaa ilaalanu fak. maaluumaa Sirna Gadaa, akkamitti Gadaan of ijaaree hojataa akka ture, wantaa mallatoo aadaa fi siyaasaa oromoo ibsan hundaa irratti, seroota sirna gadaa keessatti tumamanii itiin hojatamaa turan, akkataa abbootiin Gadaa (hooganooni) baalii/aangoo wal irraa fudhachaa turan, sabni Oromoo baroota dheerraa duraa calqabee akka ayyaana waggaatti (National Holidays) ayyaanoota irreeffachaa jiru kkf. irratti dhiyyeesaan (presentation) adda addaa ida dhiiyaatanii booda mariin irratti godhamee miseensoni beekumsaa fi hubannoo gaarii akka argatan ta’ee jira. Wal barsiisuun kun kana caala jabaatee akka itti fufuu walii galameera.
4. Qubee Afaan Oromoo wal barsiisuu:
Miseenson keenya hedduun isaanii qubee dhan barreesuu akkasumas dubbisuuu irratti rakkoo akka qabanu beekamaa waan tureef marii fi qophiin barbaachisaa ta’an irratti ida godhamanii booda dhuma bara 2013 irraa eegalee hojjaan wal barsiisuu akka gaariitti calqabamee jira. Tajaajili (service) barumsa qubee gara duraatis jabaatee akka iti fufuu abdii guddaa qabna.
5. Guyyaa Sporti fi Bashananaa (qophii waliitti dhufaatii/get together):
a. Gaafa 10.08.2013 Oromoota fi michoota keenya kan naannoo kana jiraatanu afeerrudhaan hariiroon nu wajjin qaban akka jabaatu carraaqni guddaan godhamee milkooma gaarii dhaan fiixan bahee jira.
b. Akkasumas gaafa 28.09.2013 qophiin waliiti dhufaatii fi bashananaa wal fakkaataa ta’e miseensotaa fi maatiii isaanitii qophaa’ee ayyaaneffamee jira. Qophiilee kana lachuu kan qindeese tuutaa Gadaa Malbaa yoo ta’u miseensoni tuutaa biraa keessa jiranus gargaarsa gaarii godhaniifii jiru.
6. Gumaacha yeroo gaddaa Oromoota adda addatif godhaman:
a. Gargaarsa maatii obboo Jaarraa Abbaa Gadaatif godhame:
Obboo Jaarraa Abbaa Gadaa dhumaa bara 2012 du’aan addunyaa kana irraa waan boqooteef maallaqa miseensotni GO gumaachan, karaa KHG tiin waliiti qabame, calqaba bara 2013 gara Yemen (Sanaatti) erguudhan, haadha warraa obboo Jaarraa akka qaqabu godhamee jira.
b. Gargaarsa maatii obboo Tasfayee Guutamaatif (Mettaa) godhame:
Dhumaa ji’a Saddassaa (Nov.) 2013, obboo Tasfayee Guutamaa biyyaa Beeljjigitti addunyaa kana irraa du’aan waan boqooteef akka itti birmanuu oromoota naannoo sana jiraatanu irraa gaaffiin nu qaqabee ture. Haala kanaaf miseensoni keenya yeroo gabaabaa keessati gumaacha maallaaqaa gochuudhan birmachuu danda’anii jiru. Horiin waliiti qabame hatattamaan oromoota nu gaaffatan akka qaqabu ta’ee, dhimma yaadameefis akka oole beekamee jira.
7. Ayyaanneeffanaa jijjiira bara 2013 qindeesuu fi fiixan baasuu:
Gaafa 28.12.2013, ayyaanneeffanaan jijjiira waggaa qophaa’ee magaalaa Frankfurtitti akka dansaati kabajamee jira. Qophii kana irratti namootin 100 ool ta’an argamanii jiru. Sagantaalee dhiyyaatan keessaa, diyyeessaa (presentation) waa’ee ayyaana waggaa (National Holidays) saba oromoo, daawwii video adda addaa, walalloo fi waa’ee oromoo ilaalchisee gaafii fi deebii, geerarsa fi sirboota adda addaa kkf..
Waa’ee nyaacha fi dhugaatii guyyaa sanaa ilaalchisee, warri saganticha irratti hirmaatan hundaa akka itti gammadan beekamee jira. Qophii kana kan qindeese tuutaa Gadaa Michillee yoo ta’u miseensoni tuutaa biraa keessa jiranus gargaarsa godhaniifii jiru. Warra qophiin kun akka milkaawwu tattaafii godhan hundaaf kabaja guddaa qabna, haa galatooman!
8. Dhimmoota adda addaa kan fiixan bahan:
a. Xalayaa waamicha Oromummaa facaasuu:
Xalayooni hedduun qopha’aanii Oromoota naannoo kana jiraatanu akka qaqabani taasiiffamee jira. Waamicha kanaaf deebii gaarii kennuudhan Oromootni hedduun dhufanii of miseensanii jiru. Oromootni kun waamicha keenya kabajanii dhufuudhan nuti makamuu waan danda’aaniif gammachuu guddaatuu nuti dhga’amee, akka dansaatis simanee jira, isaanis haa galatooman!
b. Waraqaa eenyummaa (ID) GO e. V. Qopheesuu:
Waraqaa eenyummaakan kan bara 2014 irraa eegalee fudhatama qabu (valid) akka dansaatti qophaa’ee tolaan miseensota hundaaf kennamee jira.
C. Kitaaba Qubee Afaan Oromoo itiin baratan:
Kitaaba “Haasawwaa Afaan Oromoo” jedhamu bitaadhan biyyaa akka dhufu taasiifamee miseensoni gatii salphaa dhan bitataanii akka itiin fayyadaman ta’ee jira.
Dura ta’aa GO e. V.
Akeeka Gamtaa Oromoo GO e.V.
Oromoon saba guddaa dha. Biyya baldhaas qaba. Cunqursaan irra jiraatus, saba seenaa boonsissaa fi aadaa miidhaga qabu dha. Nutis ilmaan Oromoo biyya ormaa kana jirru, waan saba keenyaatiin ni dhaallanna. Dhaallannees, handhuura keenyaaf ni mormanna.
Kanaafuu Oromootni naannoo kana jiraannu, qaccee keenyaa kan mormannu, walitti dhufnee, gaaddisa Gamtaa Oromoo jalatti walgahuuf murteeffannee jirra. Namootni gaaddisa Gamtaa Oromoo kana jalatti walgeenyu, ormatti of beeksisaa, walii gaachana taana. Gaddaa fi gammachuu irratti wal utubna, wal miidhagsina. Itti aansinees, dhaloota (saba) keenyaaf ni birmatna; gaachanas taanee, bakka dandeenye hundaatti, humnaanis haatauu, yaadaan utubuuf hawwii qabna. Hawwaai keenya fiixaan baasuuf ammoo, namootaa fi dhaabbota yaada kana hordofan wajjin ni hojjanna.
Hawaasin kun maqaa Gamtaa Oromoo e.V. Jedhamuun mana seeraa Frankfurt a. M. galmaayyee beekanaa argateera.
Caalaa dubbisuuf
Kana tuqqa
Antragsformular / Formii iyyannoo GO e.V.
Zwecke des Vereins GO e.V
Um im Heimatland Oromia von kulturellen Identitätskrisen betroffene Oromos, insbesondere Kinder und Frauen sowie im Ausland Asylsuchende und Flüchtlinge hilfreich zu fördern und die Völker Verständigung zwischen Oromos und den Deutschen bzw. anderen Nationen zu vertiefen, haben wir für die in der Bundesrepublik Deutschland lebenden Oromos einen Verein Gamtaa Oromoo (Oromogemeinschaft)“ gegründet.
Mehr...
Teilnahme an Parade der Kulturen vom
28.06.2014 und Vorstellung des Oromovolkes
Wie immer in den letzten 10 Jahren gehörte der Verein
Gamtaa Oromoo e.V.. zu den rund 60 angemeldeten Gruppen. Gamtaa Oromoo repräsentierte die Oromo und deren Land Oromia (aus Ostafrika).
Die schön und bunt gekleidete Gruppe (Oromoo Kinder, Frauen & Männer) marschierte mit mehrere Volkstanzensembles, Kulturvereine, Schulen und Musikgruppen durch die Frankfurter Innenstadt für mehrere Stunden.
Der Gamtaa Oromoo-
Nach Angabe der Veranstalter wurde mit mehr als 1.600
Menschen aus rund 100 Kulturkreisen durch die
Innenstadt gezogen und der Umzug von rund 100.000
Zuschauern begleitet. Unter dem Motto «Vielfalt leben -
Heimatländern der Gäste wurde thematisiert.
Kaffee -
Der Stand des Vereins wurde mit traditionellen Tassen, Töpfen und dem typischen Tablett,
das für die Kaffee -
Oromia täglich benutzt wird, geschmückt. Frauen und
Männer kleideten sich in traditioneller Oromokleidung, die
auch die Farben der Oromoflagge trug. Nach dem die
Gäste die leckeren Oromospeisen gegessen hatten,
konnten sie den echten Kaffee aus dem ursprünglichen
Land Oromia zeremoniell genießen. Unsere Bilder vom 28.06.2014 (Parade der Kulturen Frankfurt am Main) finden Sie im Fotoalbum, oben).
Das Land des Kaffees
Oromoland ist die Geburtsstätte des Kaffees, genauer
gesagt stammt der Kaffee aus der Region Bunoo Beddellee
(Buna heißt Kaffee). Das grüne Gold erhielt den Namen
„Kaffee“ wahrscheinlich von früheren ausländischen
Besuchern, da die Umgebung damals „Kaffa“ hieß.
Derzeitig produziert Oromia 80% des Kaffeeexports
Äthiopiens. Das Land ist außerdem reich an Gold, Marmor,
Platin, Nickel und Eisen, es produziert im Überfluss Felle,
Leder, Hülsenfrüchte und Samenöl und es besitzt 3/4 des
Viehbestandes des Horns von Afrika. Diese Tatsachen allein
erklären bereits, weshalb das Land der Oromo so
strategisch bedeutsam ist und weshalb die Oromo
unterdrückt werden. In der Zwischenzeit wurde der
Großteil des in Oromia und in den beschlagnahmten
Ländereien produzierten Kaffees in die USA und nach
Europa exportiert.
Guyyaa walgayii miseensota
Guraandhala/Feb.
08, 2015
Ebla/April
19, 2015
Waxxabajjii/Juni
21,2015
Hagaya/Aug.
23, 2015
Odeeffannoo waa’ee Gamtaa Oromoo (GO) e. V.
Guyyaa walgayii KHG
Amajjii /Jan.
18, 2015
Bitootessa/
Caamsaa/Mai 24, 2015
Adoolessa/Juli
19. 2015
Waa’ee Hiriira aadaawaan biyyoolessaa
(Parade der Kulturen) irratti hirmaachuu
Hiriira aadaawwan biyyoolesaa (Parade der Kulturen) irratti saba Oromoo fi biyya isaa saba adda addaatti beeksisuuf gaafa 28.06.2014 carraaqqni goone kan eegne caalaa akka dansaatti nuu milkaa’ee jira.
Hirirra (Umzug/demonstration) akkanaa irratti qooda fudhachuun Keenya yeroo calqabaatif ta’us Oromootni hedduun ijoolee isaanii wajjiin uffata aadaatiin barreedanii Bookkuu, Meeshaa adda addaatif Alaabaa Sirna Gadaa qabatanii shubiisa (ragadda/dance) Oromooottiin jamaa (uumata) Frankfurt ajaa’ibsiissaa oolanii jiru.
Poostarroota adda addaa fi Barreeffamaa facaafamu (Flyer) ti fayyadamuudhaan akkasumas Afaaniin Odeeffannoo barbaachisaa ta’an saba hiriira irratti argamaniif kennamanii jiru. Hiriira kana irratti dhaabootni 60 ol ta’an yeroo argaman daaw’atoota (Zuschauer/spectators) kuma dhiiba ta’aan akka argaman gareen qopheese gabaasee jira.
Akkasumas bakka dhaabii (Stand) GO e.V tii waa’ee Oromuummaa fi qabeenya isaa (fakk. Bunaa fi Sirna isaa) beeksisuu qofaa osoo hin tain tajaajila Nyaachaa fi Dhugaatii guyyaa guutuu kennuudhan jamaa akka gaariitti bashannansiisuu danda’aamee jira.
Kanaafuu Oromootni fi Michootni Oromoo yeroof qabeenya isaani guamaachuu dhaan kaayyoon kun akka milkaa'uu carraaqqii godhan hundaa haa galatooman!
(suuroota guyyaa sanaa galma Suuroota GO e.V. keesaa daawachuu ni dandeesu)
KHG GO e.V.
Waa’ee Oromummaa
(seenaa, aadaa fi siyasaa) wal barsiisuu
Waa’ee Oromoo wal barsiisuun, calqaba bara 2012 irraa eegalee guyyoota walgayii miseensotaa hundaa irratti godhamaa jira. Meeshaan baruumsaaf nama gargaaru (lerning material) fuula kana iraatti (on this page), mata durree „Sirna Gadaa“ jedhu jalatti isinii maxxamffamee argama maalloo dubbisuu yaala!
Oromootni naannoo kana jiraatanu GO e.V.
keessattii of akka miseensanu waamicha godhame:
Magaala Frankfurt fi naannoo ishii Oromootni hedduun jiraachuun isaanii ni beekama. Kanaafuu, hawaasni Oromoota kana of keessati hammachuu danda’u jabaan tokkoo jiraaruun barbaachisaa ...
Caalaa dubbisuuf
Kana tuqqa
Unsere E-
E-
gamtaa2004@yahoo.de
Websiti dhuunfa
Private Website
Fotogalerie Mitglieder & Freunde des Vereines GO e. V./
Galma Suuroota Miseensoota fi Miichoota GO e. V.
Kontaktadresse /
Teessoo wal quunnaamttii
Gamtaa Oromo e. V.
(Oromogemeinschaft) e. V.
Postfach 60 02 65
60322 Frankfurt am Main
E-
Webseite: www.ababulo.de
Bankverbindung /
Quunnamtti mana Baankii:
Kontonummer: 170161277
BLZ. 51050015
Nassauische Sparkasse
Caalaa dubbiisuuf
kana tuqqaa
Caalaa dubbiisuuf kana tuqqaa
Gamtaa Ooromoo
Milkaawwii
Erfolg
Success
Appell in Hinblick auf der fortdauernden Menschenrechtsverletzung
in Oromia/ Äthiopien
An Herrn Dr. Joachim Gauck
Bundespräsident der BRD
Sehr geehrter Herr Dr. Gauck,
mit diesem Brief möchten wir im Namen aller Oromo und der Freunde des Oromo-
Seit Anfang April 2014 sind in neun Universitätsstädten rund 100 Schüler und Studenten
gezielt erschossen worden. Augenzeugen berichteten, dass Ende April durch scharfe
Munition des äthiopischen Militärs mehr als 47 Zivilisten allein in Ambo Stadt,
125 km westlich von Addis Abeba, getötet wurden. Dutzende Hoch-
Die Protestbewegung der Studenten wendet sich gegen den integrierten Masterplan,
der die Ausweitung des Stadtgebietes der Hauptstadt Addis Abeba von aktuell 54.000
Hektar auf 1,1 Millionen Hektar Land (um das 20-
Mehrere Tausende Bauern (ca. 150.000-
Der aktuelle Studentenprotest gegen den Masterplan ist auch Teil des schon länger bestehenden Protests gegen die Beteiligung der Regierung an ausgedehntem Landraub. Experten sind der Meinung, dass der Plan dazu dient, die Weiterentwicklung des Landraubs zu verschleiern. Die protestierenden Studenten und wir, die in Deutschland lebenden Oromo, sind auch überzeugt, dass es keine rechtliche oder soziale Rechtfertigung gibt, um diese kleinen Städten und Provinzen unter die Stadtverwaltung von Addis Abeba einzugliedern.
Die Oromo sind die größte Bevölkerungsgruppe in Äthiopien, das gut die Hälfte der
90 Millionen Einwohner ausmacht. Trotzdem werden die Oromo seit Jahrzehnten in Wirtschaft
und Gesellschaft diskriminiert sowie schweren Menschenrechtsverletzungen ausgesetzt..
Ihr Land wurde bereits von der TPLF-
Darüber hinaus belegen weitere Berichte, wie Millionen von Hektar des fruchtbarsten
Landes in Äthiopien Investoren, oft in langfristigen Mietverträgen und zu Schleuderpreisen,
zur Verfügung gestellt wurden. (vgl. Oakland University, BBC: Bettina Engels & Kristina
Dietz: Land Grabbing analysieren: Ansatzpunkte für eine politisch-
Um den Weg für Investitionen in die Landwirtschaft leichter zu gestalten, und durch ihre so genannten „Villagisation Programms“ hat die äthiopische Regierung Hunderttausende von Menschen aus ihren indigenen Gebieten gewaltsam vertrieben.
Die Verlagerung dieses Prozesses zerstört ihre Existenzgrundlage. Er hat Kleinbauern und Hirtengemeinschaften von Nahrungsmittelhilfe abhängig gemacht und sie müssen sich Sorgen machen um ihr Überleben. Äthiopische Beamten haben Personen, die sich geweigert haben, geschlagen, festgenommen und eingeschüchtert.
Aus berechtigter Sorge um das Schicksal der Oromo-
In den letzten zwei Jahrzehnten haben sich die regierende Partei und die ihr verbundenen Eliten sich in offensichtlicher Vetternwirtschaft in umfangreichem Landraub engagiert. Unter dem Vorwand, Entwicklung und Privatisierung voranzutreiben, wurden mehrere Tausende, wenn nicht Millionen von Hektar Land ohne ausreichende Kompensation für die Bauern an Investoren verkauft. Eine kleine Anzahl von Agenten der Regierung und mit ihr verbundenen Unternehmen wurden über Nacht zu Millionären, während stimmlose Oromo Bauern in Elend der Armut gebracht wurden. Umfangreicher Landraub ist in der Oromia Region besonders verbreitet. Ohne ausreichende Vergeltung für die Bauern, so wurde berichtet, haben Tausende von Oromo Haushalten ihr Land an ausländische Investoren abgetreten.
Das Vorgehen der Regierung in anderen Oromo Regionen hat bereits zur Vertreibung
von Bauern geführt, denen keine oder nur eine unzureichende Entschädigung in anderen
Regionen von Äthiopien, wie Gambela, Gibe, Omo-
Entsetzt über die brutale Reaktion der Sicherheitskräfte auf friedliche Demonstrationen in Äthiopien haben Oromo Angehörige aus allen Teilen Deutschlands und unsere deutschen Freunde am 09. Mai 2014 in Berlin demonstriert. Dabei haben Hunderte Teilnehmer vor dem Kanzleramt Mahnwache gehalten und sind danach durch das Regierungsviertel sowie zu Botschaften bis zum Alexanderplatz gezogen.
Während die Nachricht von der Tötung unbewaffneter Demonstranten quer über den Globus
verbreitet wird, gibt es keine Berichte darüber in den deutschen Medien. Zu unserem
Bedauern haben wir festgestellt, dass die deutsche Öffentlichkeit über das brutale
Töten von Oromo-
Wir rufen die deutschen Politiker und die Regierung sowie die internationale Gemeinschaft, die internationalen Menschenrechtsorganisationen und andere betroffenen Stellen und Ämter auf, die anhaltenden Menschenrechtsverletzungen und Gräueltaten des von TPLF (The Tigrayan People's Liberation Front) dominierenden Regimes gegen unschuldigen Zivilisten der Oromo zu verurteilen. Wir fordern auch die deutschen Politiker und die Parteien und alle anderen humanitären Organisationen auf, die politischen und militärischen Aktionen der äthiopischen Sicherheitskräfte gegen die unschuldigen Zivilisten im Bundesland Oromia genau zu beobachten. Das Regime ist ein starker Verbündeter der deutschen Regierung. Daher fordern wir die deutsche Regierung auf, ihre Politik zu überdenken. Sonst unterstützt Deutschland durch seine Steuergelder das „Morden“ der unschuldigen Studenten.
Als friedliebende Menschen bitten wir Sie, damit Sie Ihr gutes Amt gegen das autokratische
Verhlaten der äthiopischen Regierung auf nationlen bzw. internatinalen Ebenen einsetzen
sollen. Darüber hinaus muss das äthiopische Regime diplomtisch unter Druck gesetzt
werden, so dass die barbarische Tat gegen Oromo-
Mit freundlichen Grüßen,
Vertreter des Vereines Gamtaa Oromoo (GO) [Oromo-
&
Oromo -
Beethovenplatz 11-
Sowie
Vertreter des Zusammenschlusses aller Oromo im Rhein-
Ein vergessener Völkermord
Vorstellung
Oromias, MP3


text:
የጋራ ትግል ጥሩ
SAGALEE MILLIYONOTA HAAQA FI BILISUMMA
ቋንቋ፣ ዘር ሃይማኖት አይለያየንም። ሁላችንም በጋራ ለፍትህና ለነጻነት እንቆማለን
የሚሊዮኖች ድምጽ ለፍትህና ለነጻነት
Partin gita bitaa partilee nagaairratti dhiibbagocha jira.partii tokkumma dhorge ammamoo partii Samaayawii rakisaa jira.Qabsoni dhimma ummataa malee dhimma dhaabba otoo hintain hogantoota dhaabba hidhuun dhaaabbilee dhorguun.
Feedhhii ummata fi qabsaoota dhorga jira.Sirna gita bitaa danda uf gurmaina ummataa kalti tokkoyi fiduf sochiwwan godhamu bifa buaan fidamun walitti qabuf jiddugaleessa sochii ummataa dirqama barbbachissa dha.Isaa kana akka hubbatu bu aa teekinooioojjii fayyadamun sochii ummataa kara nagaatin gochudhaf yadaame jira.qabsoota itti amanu fi intarneti ammayya mobaayyili fayyadama dandeeti warren qabani jijjirama qaama tattafatani lammii Itoophiyya hundii qopha a akka ta an ni gafaannaa.
Sochiin godhamu yeroo itti anuti ibsa kani godhamu ta a. amanamtooni sochii nagaa irratti argamtaani degartoota qabsoo nagaa fi gargaartoota qopheesudhaan filaatamudhan tattafin akka godhamu nigafaanna. Sochiin keenyaa “SAGALEE MILLIYONOTA HAAQA FI BILISUMMA” mogafama jedhu ta a.
Sochiin kani namoota dhunfa fi dhaabbata miti.Bilisa fi haaqa warra dhaabate sochii lammii itoophiyyati. Isaani partiin gitabitaa meeshalle sibila qabaachu danda u. Nut garuu sagalee milliyonota qabna.
Kanafu nuti tokko tanne yookannee mirga bilisumma nurra kani fudhattu hin jiru.


text:
SEENAA Y.G (2005)*
Mana ijaaramu tokkof UTUBAA FI DAGALEETU hundeedha. Utubaan qophaa isaa dhaabbatee Mana ta’uu hin danda’u. Dagaleenis akkasuma. Lameen isaanii adda baasanii mana ijaaruun habjuudha. Ijaarsi Manneen durii, Utubaa fi Dagalee irratti hundaa’an. Kan hammayyaa har’aa ammoo, Kolamii (column) fi Biimii (Beem) irratti hundaa’an. Haalli hojii isaanii baraan adda haa ba’an malee, faayidaan isaanii tokkuma. Dagalee fi Utubaan durii garuu, isa hammayyaa har’aaf bu’ura waan ta’aniif, Kaayyoo barruu kanaaf filadheera.
Manni Utubaa malee, Utubaan Dagalee malee hiikkaa hin qaban. Utubaan qophaa isaa ijaajjee, waan mana sanaaf tolu baadhatee mana fakkeessuu hin danda’u. Dagaleenis Utubaa malee, qilleensa irratti dagalfamee waan mana sanaaf tolu walitti qabuu hin danda’au. Waan waliif Umame kana adda baasanii dhimma itti ba’uun, baayyee rakkisaa qofaa odoo hin taanee, hin danda’amu jechuutu salaphata. Ijaarsa manaa keessatti, hojiin Utubaa fi dagalee walitti hidhuu gaggeeffamu tollaan, dhumni manichaas tolaa ta’a. Utubaa fi dagalee bakka malee, yoo walitti hidhan, YKN maal na dhibeen yoo ijaaran, umurii manichaa gabaabsuu qofaa ta’a. Walumaa galatti, UTUBAA FI DAGALEEN ijaarsa Mana tokko keessatti bakka ol aanaa ni qabaatu. Mana waggaa dheeraa ykn dhalootaaf dabru ijaaruuf, jabinni fi Ijaarsi isaanii isaaniin murtaa’a. Akkasuma, Ijaarsi Utubaa fi Dagalee irratti tollaan, qaamoota manichaaf barbaachisan hundi akka tolan hin shakkisiisu jennee haa xumurru.
Sabni akka keenya Gabrummaa jala jiru, Gabrummaa jalaa ba’uuf, Qabsaa’uun waan hin hafne. Qabsoo kana gaggeeffachuuf, yaadi Nam-tokkeen (akka dhuunfaatti) eegale, booda irra gurmuu ykn tokkummaan qabsoo gaggeessutti ce’uun isaas waan hin hafne. Kunis deemee deemee dhaaba Siyaasaa ijaarrachuutti deema yk ce’a. Qabsoon Ummata Oromoos adeemsuma akkasii keessa qaxxaamuree, sadarkaa har’a irra jiru ga’ee jira. Namoonni “waan harka isaaniin hin keenye barbaadan”, Qabsoon kun sadarkaa inni irra jiru yennaa “Xiinxalan”, bakkuma itti mul’ate ykn ammuma iji isaanii argitu irra ka’aan. Waan ofii keessa hin jirre tokko xiinxaluun rakkisaadha. Waan of irraa darbatanii gatan, ykn keessaa of moggeessan tokko sadarkaa itti baasun ulfaataadha. Akka Kiyyatti, dura bakka ofii jiran ilaalanii, Qabsoon tun deeggarsa kiyyaa fi Ilmaan Oromoo malee, eessallee hin geessuu jedhanii, bakka yaannu geesisuuf shoora ofii gumaachuu irratti xiyyeeffachuutu dansaadha jedheen amana. Mata duree bal’aa fi ragaa hedduu tarrisuu barbaaduu kana yeroo itti eeggachaa, mata duree UTUBAA FI DAGALEETTI haa deebinu.
Yoo Oromoon gurmuu isaa tolfatee, sochii irraa eegamu yoo guuttatee, carraan Injifannoo isaa goonfachuuf qabu, hedduu bal’aadha. Hojii diina irratti hojjannu caalaa, halakanii fi guyyaa hojjachuu ka qabnu, keessa keenya jabeeffachuudha. Diinni diinuma. Diinaaf waan barbaachisu har’a wal hin gaafannu. Walis hin gorsinu. Waan keessa dabarree irraa waa hedduu barannee jirra. Kana dhugeessuuf sochiileen hedduu Nama dhuunfaa kaasee hanga dhaabaatti dabrees, hanga Ummataattu hojjataman hedduutu mul’ataa jira. Kanneen keessaa, milkaa’iina Qabsoo Oromoo fi jabiina qabsoo keenyaaf Utubaa kan ta’uu, Dhaabbilee Siyaayaa Oromoo kaayyoo fi galiin isaanii tokko ta’ee walitti dhufanii wal jabeeffachuu fi tokkummaan Diina irratti xiyyeeffachuuf sochiin taasifamudha. Namoonni hedduun, Araarrii fi Gurmuu jiru tokkomsuun yeroo akka fudhateetti yennaa dubbatan dhageenya. Arginas. Qabsoo Oromoos akkasuma. Akka kiyyatti, Araara boodallee, Qabsoon Oromoo Injifannoon galuuf, yeroo fudhachuu akka danda’utu natti mul’ata. Injifannoo Qabsoo saba tokkoo, Injifannoo Fiilmii keessaa, yeroo gabaabaatti goonfatamtu agarree tilmaamna yoo ta’ee, kun dogoggora mataa keenyaati. Qabsoo Ummata Addunyaa keenya irraa qorannee fi calallee dubbanna ykn waan qabsoon keenya keessa dabre, maaliif harkifate? rakkoo maaliitu isa qabee ture? dhuguma hanqina hogganootaa moo, gantootaa bara baraan humna dhaabaa laamsheessanii fi iccittii dhaabaa dabarsanii warra kennanii dhaabicha miidhatu qabsichi akka harkifatu taasisee? kkf akka gaaritti quncisanii gilgaalanii ka’anii, yaada ofii laachuutu baroodha malee, Xiinxalli funyaanii hanga Afaanii kun furmaata hin taatu. Araarri har’aas kanuma. Waan boruu diigamu tolchu irra, waan jabaa yeroo fudhatanii hojjachuutu gaariidha. Kana yemmuun jedhu, Hogganoonni dhaaba siyaasaa addunyaa keenyaa akkuma hanqinaa fi jabiina, murannoo fi dhibaa’ummaa akkuma qaban, keenya biras jiraachuun waan hin Oolle. Isaanis qaamuama addunyaa keenyaa waan ta’aniif.
Shaabiyaan har’a addunyaan itti duulaa jirtu fi Ummata isaaf Mootummaa dhaabee Biyya Bulchaa jiru, bara qabsoo irra turan, hangam akka wal miidhanii fi wal qajeelchan seenaa isaanii kan beekutu ragaadha. Wal qulqulleessuu fi akeeka ifaa qabachuudhaaf sochii taasisan keessatti, Hogganni isaanii muraasi fi Namoota muratoo meeqaan ka’anii, Alaabaa Mataa isaanii Addunyaa irratti akka dhaabbatan, ammas, Seenaa isaaniitu ragaadha. Wayyaaneen har’a Ummata keenya fixxee jiraachuun kaayyoo tokkoffaa taasifattee hojjachaa jirtu, bara bosona keessa turan, walii isaanii galaafachaa fi ari’aa dhuma irra Nama torba qofaan akka haaraatti qabsoo eegalanii har’a eessa akka jiran walitti hin himnu. Tarii wal ajjeesuun isaanii, deebi’anii ka’uuf yeroo gabaabsee ta’a. Wal irra aanuuf wal galaafachuun isaanii garuu, har’a wal unkuruu fi ijaa wal ba’uuf keessa keessaan wal galaafachuu wayyaaneef, sababaa ta’ee jira. Keenya daandii kana irra hin jiru ta’a. Hegareen isaa garuu tolaa ta’a jedheen yaada. Yoo xiqqaate haloo gosummaa sanaaf qoricha ta’a, ta’a.
Kanaaf, Araara kana, qabsoo kana gara tokkotti luucceessuuf hawwii qabnu irraa qeeqna yoo taatee, Hawwiin eessaanu nama hin geessu. Haala amma keessa jirruu fi sadarkaa dhalli Oromoo qaamaa qalbii itti jiru yennaan ilaalu, Oromoon Addunyaa irra jiru Kaayyoo tokko jalattu odoo hiriiree, waan barbaannu hin argannu. Dhugaa jiru hubatanii bakka jiran beekuutu marxifatanii hojjachuutu, galii keenya gabaabsa. Oromoon har’a, yaadaan tokko ta’uu qofa irratti hojjachaa jira. Inni iyyuu jabiinaan yoo irratti hojjatame bakka barbaadamu ga’a. Kan nu barbaachisu, yaadaaan qofaa mitii, qaamaan tokko ta’uudha. Qalbiin qofti yoo yaaddee, yaaduma taati. Qaamaan wal bira dhaabbachuu yoo hin murteeffatiin, bakka yaadnu hin geenyu. Diinni nu dura dhaabbatee jiru, qalbii qofaan akka wal iyyaafannu fi dubbachuu qofaan akka jiraannu barbaada. Inni garuu, qaamaan nu keessa jiraachaa jira. Waan qaamaan nu keessa jiru of keessaa baasuuf, qaamaan Utubaa fi Dagalee waliif ta’anii of irraa dhiibuu qofaatu furmaata. Wayyaanee caalaa Qabsoo keenyaaf gaadidduu guddaan, humnoota alaati. Wayyaanee irratti humna ta’uuf, keessa keenya jabeeffachuu, wayyaanee humna buusuuf sochii harka kudhanii humnoota alaa irratti hojjachuutu nurraa eegama. Kana akka salphaatti ialaaluu hin qabnu. Kun hundi hojii keenyadha. Akka kanaan of ilaaluun gaarii. Carraan Filitsixeemootaa, harka Abbootii irree addunyaa keessa gangalataa jirtu kun nu bira ga’uu akka hin hafnee hubannee adeemsa keenya bal’ifatanii irratti hojjachuun fardii ta’uu beekuun baroodha. Kana hubachuu kan qabu hoggana qofaa odoo hin taanee dhalooti qubee fi Qeerroo kana qalbifachuu qaba.
Qabsoon waan qabatamaadha. Waan hojiidhaan mul’atuu qabuudha. Kana dhugeessuuf warra har’a nu gabroomse irraa barachuu dandeenya. Kanaaf yaadaa fi hawwii keessaa ba’uu nu barbaachisa. Araarri maa dheeratee? odoo hin taanee, waan araara achi fageessan irraa of qusachuutu dansaadha. Waggoota muraasa boodas araara biraaf akka hin teenyef, har’a qulqullaa’uu qabna. Akka kiyyatti araarri kun, dhuma irra akka milkaa’u hin shakku. Warri Araara kana milkeessuuf ifaajjanis, Araara kanaaf carraa kennanii irratti hojjachuuf malee, qabsoon kun araara kana malee hin milkaa’uu jedhanii irratti of gatanii akka hin jirreetu natti mul’ata. Ammi qabsoo murannoon gaggeessutti muratee, Bilisummaan Oromoo Diina of irraa kaasuu qofaan kan mirkanaa’uu odoo hin taanee, diina dura iyyuu, Oromoo ta’anii kanneen Oromoo gabroomsu fi gabrummaaf dabarsanii kennan irraa Bilisoomun barbaachisaa akka ta’uu, karaa qulqulleessuu akka mijatuufitti kan hojjatan natti fakkaata.
Araarri har’a kun dhaloota boriif illee bu’ura kan kaa’uu waan ta’eef, jarjaruu dhiifnee, milkaa’uu fi dhaloota itti aanuuf illee akka fayyadutti tokkon tokko keenya waan irratti hojjachuu qabnu waa hedduudha. Ani yeroo fudhachuun araara kanaa na hin yaaddeessu. Araara haadha warraa fi Abbaa warraa gidduutti gaggeeffamutti yoo fudhannee ta’ee, dhugaadha dheerateera. Qabeenyaaf jecha kanneen wal ajjeesan araarsuu yoo nutti fakkaates, dhugaadha yeroo fudhateera. Araarri fi gurmuu qabsaa’oonni ummachuuf itti jiran garuu, kan Seenaan isaan gaafachiisu illee akka ta’uu beeku barbaachisa. HUNDEESSITOOTAA FI QABSAA’OOTA walitti fidanii, atis dhiisii, ati ammoo kana godhii jedhanii, akka siinaaf tolutti waan hundaa gabaabsuun ni danda’ama. Garuu waan yeroo itti fudhatanii hojjatan hedduutu jira. Kaayyoo tokko kanneen qaban walitti fidanii akka haaraatti ijaaru irra, warra kaayyoon wal hin fakkaannee wal taasisuutu salphata. Yaada adeemsa kee gabaabsitee, dhaabuma tokko fi lama walitti baqisitee, caasaa haaraa ijaarree ega jettee booda, tokko ammoo bor anaanis na makaa yoo jedhe, caasaa kaleessa ijaarte keessa deebitee akka ilaaltu si dirqisiisuu, kana odoo hin raawwatiin kanneen biros yaada wal fakkaataa yoo dhiheessan ammas waan ijaarte deebistee akka diigdu beekuun gaariidha. Kana hunda irra, yaada waloo warra qabu walitti fidanii haala mijeessuu, isa bubbulee dubbiin isaaf galus yeroo laatteefii eeguutu filatamaadha. Irra jireessi Oromoo Ilmaan qotee bulaati. Maarree midhaan yeroo isaa malee firii kennu argee beekaa? biqiltuu Bishaanii fi biyyee itti guurreef yeroo isaanii malee waan barbaannu nu kennuu ykn guddatu? kun inumaa dubbi umamaa gufu hin qabneeti. Dubbii Namaa ammoo maal of keessaa akka qabu maa hubachuu dadhabna.
Anaan Araarri xumura dhabuu yk yeroo fudhachuu isaatu na yaaddeessa miti jedheera. Kan na yaaddeessu, dubbii UTUBAA FI DAGALEETI. Anaaf Utubaan Dhaaba siyaasaa tokko, Hoggana jedheen amana. Dhaaba tokko hundeessuuf kanneen karaa eegalan Hogganuma ta’an. Miseensi ammoo, Dagaleedha jedheen fudha. Jabiina dhaaba tokkof qaamni kun lameen hundeedha. Hogganaa fi miseensatu wal utubee, waliin hojjatee miseensa biraa ykn Hoggana biraa ykn deeggaraa fi Ummata qabsicha waliin dhaabbatu horata. Kun Falaasama qofaa odoo hin taanee dhugaadha. Maaliif jennaan Utubaa fi Dagaleen Mana tokko ijaaruuf dhaabbatan. Hogganni fi miseensoonni qabsoo Oromoos Manuma Oromoo Ijaaruuf waliin jiran. Qajeeluun Utubaa Manaa Dagalee simachuufis qajeelaa ta’a. Dagalee qajeelaa fi jabaanis, Foddaa fi baatii ykn waan biraa baadhachuuf tola. Waliif tolanii mana ijaaran bareechan. Hogganni mana Oromoo ijaaruuf, warri kaayyoo tokko qabnu waliin haa dhaabbannu jedhanii yennaa ifaajjan, Miseensi ibsa isaan baasan deeggaruu qofaa odoo hin taanee, innis sadarkaa isaatti kan jiru giddutti maal uumuu akka danda’u itti yaadu qaba. Hogganni qofti qajeeleef dubbiin xumura argate jechuun hin danda’amu. Hogganni wal dhibdee fi garaagarummaa dhiphisaa jira taanaan, Miseensis waan miseensaa fi warra waliin hojjatu hundaa waliin waan gubbaati raawwatame raawwachuuf ifaajjuu qaba. Hogganni wal dhabdee hadhaawaa bulfatee, qabsicha tarkaanfachiisuuf dursa kennuu murteeffachuu yennaa labsuu, Miseensi, waldaaleen, Kominiitiin, kkf,waan eebbifamaa qabsichaaf tolu hordofuu qabu.
Bakka jiranitti, dubbii boruu guddattee sadarkaa Dhaabaatti rakkoo uumtu, miseensummaatti of keessaa baasuutu tola. Miseensi har’aa, Hogganaa hegaree waan ta’eef. Rakkoon miseensummaatti hin tollee, miseensaa waliin guddachuu ykn isa waliin Hoogana ta’uu hin qabdu. Qabsoon akka milkaa’uuf, sababaa gara garaan kan walirraa fagaate hammatee, furmaata buqqaasaaf kan tattaafatu hoggana qofaa miti. Miseensii fi hogganni gadi aanaa hundumtuu waan jiru hundumaa qabbaneessuu fi toora tokkotti galchuuf irratti hojjachuun murteessaadha. Araara dhaloota itti aanuuf furmaata ta’u argamsiisuuf, dhalooti boruu Hogganummaa dhaalu, dhibdee hangafoota isaanii rakkoof saaxilte, har’uma of keessaa buqqisuu qaban. Araara Umurii qabu ykn furmaata maayyii ta’uu hojjachuuf yeroo fudhatee jennee komeef jarjaruu irra, Hoggana har’a waan tolaa kana eegalan kanaan simachuun gaariidha.
Bilisummaan Oromoo yeroo fudhatus waan hafuu miti. Bilisummaa keenya kan dhiheessu, laafachuu diinaa miti. Jabaachuu keenya qofaadha. Waan keessa jirru irraa jabiina keenyaa fi laafina keenya haqaan yoo gilgaallee, Guyyaa Bilisummaa keenya shakkii malee tilmaamu dandeenya. Guyyaa isaallee beeku dandeenya. Bakka jiran wallaaluu irraa, Bilisummaan keenya bor jennee, yoo dhabnee namatti quba qabna. Akka kiyyaatti Bilisummaan Oromoo na hin yaaddeessu. Kan na yaaddeessu Bilisummaan booda rakkoo nu quunnamuudha. Biyya keenya ijaarramoo, rakkoo har’aa arginee of jibbinu kana sirreeffannaa? jedheen yaadda’a. Bara 1992 dhaaboonni siyaasaa Oromoo 5 maal akka wal godhan warra keessa tureetu beeka. Har’a woo? jedhee yaadda’a. Bilisummaan booda dhaaboonni Oromoo maatiin hin ta’iin hafaa? yaaddoo kanatu, Hogganni murtee fudhatee itti jiru Miseensi, Hoggana Bilisummaan boodaa har’uma haa shaakaluu, dhibdee dhabamsiisuu haa baruu, madaalliin namaa fi qabsaa’aa maal akka ta’ee haa beekuu, ofittummaa fi of tuulummaa keessaa haa ba’uu jechaan jira. GALATOOMAA!
* SEENAA Y.G(2005): burqaa430@gmail.com