text:
Barruule
Murtii fi Kutannoolee Kora Bu’ureessaa THBO - Birraa 20, 2000
- Details
- Category: Barruulee
- Published on Friday, 29 March 2013 18:56
TOKKUMMAA HUMNOOTA BILISUMMAA OROMIYAA (THBO)
Murtii fi Kutannoolee Kora Bu’ureessaa THBO
BIRRAA 20, 2000
Nuti bakka bu’ootni jaarmayoota:
1. Adda Bilisummaa Oromoo (ABO)
2. Adda Bilisummaa Ummata Oromoo (ABUO)
3. Adda Islaama Bilisummaa Oromiyaa (AIBO)
4. Adda Tokkummaa Bilisummaa Ummata Oromoo (ATBUO)
5. Gumii Bilisummaa Oromiyaa (GBO)
6. Ijaarsa Bilisummaa Saba Oromoo I (IBSO I)
hubannoota jaarmayooti bilisummaa Oromiyaa Adoolessa 25, 2000 irra gahan bu’ura godhannee, Birraa 16 - 20, 2000, kora godhachuun agoobara Tokkummaa Humnoota Bilisummaa Oromiyaa (THBO) dhaabbannee jirra. Korri seena qabeessi kun haala qabsoon ummata Oromiyaa keessa dabree as gahe, haala hawaasa Oromoo, mootummaa Itophiyaa fi goodinaa Gaanfa Afriikaa irratti bal’inaan marii godhee jira. Korri gad fagenyaan hariiroo jaarmayoota bilisummaa Oromiyaa gidduu ture irratti haasa’ee, dhibdeelee hin furamin turan furee araara buusee jira. Korri wixinee barruu bu’uraa Walii galtee Oromoo 2000 jedhuu fi seerota adda addaa kan Koree Qindeessituu Adooleessa 25, 2000 ijaaramteen dhihaateef irratti marii bal’aa godhee bakka foyya’uu qabu erga wayyeessee booda raggaafatee jira. Maayii irratti Korri hogganoota Tokkummaa Humnoota Bilisummaa Oromiyaa: Jeneraal Waaqoo Guutuu - Dura Taa’aa, Jaarraa Abbaa Gadaa fi Daawud Ibsaa -Itti aanoooota Dura Taa’aa, Galaasaa Dilboo Barreessaa, Jamaal Haji Ibraahim fi Abbaa Giddii Abbaa Magaal Itti aanoota barreessaa tokkoffaa fi lammaaffaatti filuun kutannoolee fi murtiile armaan gadii dabarsuun walgahii isaa injifanoon xumuree jira.
Waa’ee Ummata Oromiyaa
Ummatni Oromiyaa ummata gudda kan kiyyoo kolonii jala bulaa jiru. Ummatni Oromiyaa kiyyoo kolonii Itoophiyaa jalatti kan kufe tumsa alaan humnaaan caalamee tahu illee, tattaaffiin inni baroota hedduuf kiyyoo kana jalaa bahuuf godhee fi godhaa jiru milkaawuu sababaan dadhabeef keessaa tokko humnootni bilisummaa Oromiyaa faffaca’oo tahuu hubachuun irree, qabeenyaa fi dandeetti keenya walitti gurmeessinee qabsaa’uuf murteeffannee jirra.Tooftaa dullacha kan "addaan baasanii bulchuu"jedhutti dhimma bahuun mootummaan Itoophiyaa tokkummaa Oromoo laaffisuuf shira inni xaxu fashalsiisuuf jabaannee ni qabsoofna.
Ummata Oromiyaa Buqqisuu
Mootummaan Wayyaanee ummata Oromiyaa lafa isaa irraa buqqisuuf shira dhokataa fi ifaan erga dalaguu jalqabe yeroon isaa dheeraa dha. Lafti Oromoo har’a bakka heddutti kubbaanoyootaaf gurguramee dhumaa jira. Golgaa immammata gabaa walaba hordofna jechuun Oromoota naannoo magaalaa Finfinnee jiran maqaa "lease" jedhuun buqqisuun bal’inaan itti fufee jira. Daran ammoo har’a naannoo Amboo fi Gudaritti warshaa meeshaa waraanaa dhaabuuf ummata Oromoo onoota sadii irraa kaasuuf sagantaan bahee hojiitti hiikamaa jira. Oromiyaa kaartaa irraa haquufis shirri jalqabe bal’atee, magaalootni Oromiyaa kan Oromoo miti jedhamaa jiran. Kun hundi mootummaan Wayyaanee ummata Oromiyaaf maal akka hawwu tolchee nuu akeeka. Kanaaf, ya ummata Oromiyaa, lafaa fi biyya kee tikfachuuf ka’i. Karaa siif mijjaawe hundaan akeeka Wayyaanee kana dura dhaabbadhu.
Waa’ee Jaarmayoota Oromoo
Haga har’aatti qabsoon bilisummaaa Oromiyaa furga’uu dhabuuf sababaa kan tahan keessaa tokko dhaabotni Oromoo humnaa fi qabeenya qaban walitti qindeessanii diinna loluu dhiisanii, jaarmayootni garii wal irratti bobba’uun wal dura dhaabbachuu fi kaanis waliif tumsuu dhabuu akka tahe hubatamaa dha. Rakkinni kanaan dura ture akka hin deebine hojjachaa galii waraana bilisummaa fi hoggana siyaasaa qabsicha tokkicha ijaaruuf akka hojjannu muranne.
Mootummaaa Wayyaanee
Mootummaan Wayyaanee mootummaa humna waraanaatiin biyya keenya qabatte, mootummaa gabroomfattuu dha. Mootummootni Itoophiyaa kan wal duraa duuba aangoo biyyicha bulchuu qabatan hundi ummata Oromiyaa cunqursanii saaman illee kan har’a mootummaan Wayyaanee ummataa fi biyya Oromiyaa irraan gahaa jirtu seena koloneeffattootaa keessatti hiriyyaa hin qabu. Wayyaanen murna shiftaa angoo qabatte, mootummaa gaafatamnii itti hin dhaga’amne waan taateef mootummaa tana kuffisuuf karaa hundaan irratti qabsoofna. Maqaa dimokraasi jalatti golgamtee faashistummaa mootummaan Wayyaanee ummata keenya irratti raawwachaa jirtu karaa maraan dura dhaabbanna. Walumaa galatti, sirna impaayera Itophiyaa jigsinee Oromiyaa bilisumma gonfachiisuuf ni qabsoofna.
Qabeenya Oromiyaa Dhabamsiisuu
Mootummaan Wayyaanee akeeka dabaa kan "dhabamsiisanii dhabamuu" jedhuun har’a qabeenya Oromoo saamuu duwwaa osoo hin taane badhaadhina Oromiyaatti hinaafuun qabeenya uumamaa dhabamsiisuuf sagantaan hojjataa jirti. Akka kanaanis lafa albuudaa Oromiyaa alagaatti gurgurtee saamsisaa fi bosona Oromiyaa ibidda itti shiddee gubdee barbadeessaa jirti. Hojii bineensummaa Wayyaanee kana balaaleffachaa qabsoo keenyaan qabenya uumama biyya keenyaa ni tikfanna.
Mirgoota Oromoon Qabsoon Argatee Sharafuu
Ummatni Oromoo qabsoo godheen mirgoota dhuunfate mootummaan Wayyaanee suuta suuta sharaftee dhabamsiisuutti bobbatee jirti. Sakattaan Afaan Oromoo afaan barnootaa fi hojii akka hin taane godhuuf dalagaamaa jiru guddaa dha. Aartistoota Oromoo irratti duulli banamee jiru mirga Oromoon aadaa isaa guddifachuuf qabu ukkaamsuuf akeekkame. Kanaaf, ummatni Oromiyaa mirgoota har’a harkaa qabu mara kan argate qabsoodhaani. Mootummaan Wayyaanee mirgoota kana bal’inaan sharafaa jirti. Kanaafuu, ummatni Oromiyaa mirgoota isaa guututti gonfachuuf qabsaawaa, kan harkaa qabu akka jabeeyftu dhaamsa dabarsinaafi.
Dhiibamuu Mirga Namoomaa
Miidhaan mirga namooma ummata Oromiyaa irra gahaa jiru daangaa hin qabu. Har’a, Oromoon tokko waan Oromoo tahe qofaaf hidhama, reebama, hiraarfama, qabeenya saamama, shororkeeffama, ajjeefamas. Ummatni Oromiyaa erga kiyyoo gabrummaa jalatti kufe mirgi isaa dhiibamee akka lammii lammaaffaatti ilaalamu illee, har’a akka sabaatti miidhaa fakkii hin qabnetu irra gahaa jira. Wayyaaneen sagantaa ummata Oromoo lafa irraa duguguu jedhu ifatti hojii irra oolchaa jirti. Gochaa faashistummaa kanaan mormaa akka dhaabbatuu fi saaxilamuuf ni hojjanna.
Ilmaan Oromoo Lolatti Oofuu
Mootummotni Itophiyaa hundi lola aangoo irra turuuf godhan hundaa keessatti humnaa fi qabeenyaa Oromiyaatti dhimma bahaa turan, har’as kanumatti jiru. Wayyaaneen lola karaa kamiinuu ilmaan Oromoo hin ilaalletti dargaggoota Oromiyaa lafa dhuka’aan (miinoo) xaxametti oofuun akka baalaa akka harca’an godhuun yakka daangaa hin qabne ummata Oromiyaa irratti raawwachaa jirti. Ilmaan Oromoo ibidda lolaatti oofuun yakki namoomaa kan raawwatamaa jiru dhaabbachuu qaba. Kun akka dhaabbatuufis qooda qabsoo kan nurraa eegamu ni baafna.
Beelaan Dhumuu Ummata Keenyaa
Osoo ummatni Oromiyaa nyaata dhabuu dhaan akka baalaa harca’aa jiruu, Wayyaaneen, gargaarsi akka hin geenye godhuu duwwaa osoo hin taane, garagaarsa dhufu illee dabarsitee waraana ishee nyaachisaa jirti. Gochaan kun beekaa ummaticha lafa irraa duguguuf godhamaa jiru waan taheef ni balaaleffanna, hawaasni addunyaa haala kana hubatee lubbuu ummata keenyaa dandamachiisuuf akka nuuf diramtuuf waamicha dabarsinaaf.
Ummata Oromoo fi Ollaa Wal-Lolchiisuu
Wayyaaneen ummata Oromoo nagaa dhorkuu bira tartee ummatoota ollaa isaa wajjin akka nagaan hin jiraanne godhuuf guyyaa aangoo qabatte irraa eegaltee hojjachaa turte, har’as itti jirti. Shirri kun akka bakka gahuuf Wayyaaneen ummata Oromoo fi ummatoota ollaa isaa jiran gidduutti lafa irratti, dheeda irratti, wal dhabbiin dhalatee akka dhiigni dhangala’u gochuuf waan hin yaalin hin qabdu. Akeekni Wayyaanee ummatootni cunqurfamoon akka walii isaanii gidduutti nagaa hin qabanne gochuun diina tokkicha qabaniin loluu dhiisanii akka wal lolaan gochuu dha. Akeeka kana dura ni dhaabbanna, akka bakka hin geenyes ni qabsoofna. Ummatootni ollaa keenyaas shira Wayyaaneen walitti nu diruuf yaaltu kana irratti dammaqanii akka waliin fashalsiifnuuf waamicha dabarsina.
Ummatoota Cunqurfamoo
Akkuma ummata Oromootti kiyyoo kolonii Itoophiyaa jalatti ummatootni kufanii fi kaneen mirkanaawuu mirga dimokraasii fi hiree murteffannaa sabootaaf qabsaa’an harka wal qabannee mootummaa Wayyaanee kana irratti qabsoo goonu finiinsinee akka mirga keenya dhuunfannuuf waamicha keenya dabrsina.
Waa’ee Nagaa fi Qabsoo
Ummatni Oromiyaa nagaa dhabuun ummatooti heddunis akka nagaa dhabaniif waan gummache ni qaba. Akeeki agoobara kanaa ummata Oromoo bara dheeraaf nagaa dhabee jiraate bilisoomee akka nagaa argatu gochuu dha. Ummatani Oromoo nagaa argachuu jechuun ummatootni naannoo Gaanfa Afrikaa nagaa argatanii godinicha kanatti nagaa waaraan akka bu’u shakkii hin qabnu. Tokkummaan Humnoota Bilisummaa Oromiyaa hawwii ummata keenyaa kana dhugoomsuuf saboota cunqurfamoo fi humnoota dimokraasii fi mirkanaawuu mirga hiree murteeffannaa sabootaaf qabsaa’an wajjin hojjachuuf qophii tahuu isaa beeksisa.
Biyyoota Ollaa
Wayyaaneen daangaa biyyoota Gaafa Afriikaa keessa humna waraanaatiinis ta’e karaa lukkeelee isheen seentee jeequmsa uumaa jirtu jabeessinee balaaleffanna. Kana malees, Wayyaaneen daangaa biyyoota ollaa tarkaanfattee hojii goolessituutti bobba’uun baqattota Oromoo ajjeesuu fi ukkaamsutti jirti. Kanaas jabeessinee balaaleffanna. Biyyotni garii osoo hin beekinis ta’e beekaa dantaa Wayyaanee bakkaan gahuuf kan gargaaraa jiran kaayyoo ollummaa gaarii jedhuun masakamanii akka irraa dhaabbatan gaafachaa, kanneen ummata Oromoof mirga baqatummaa kennanii keessummeessaa jiran ni galateeffanna.
Mootummootaa fi Hawaasa Addunyaa
Mootummootaa fi hawaasoonni addunyyaa kanneen mootummaa Wayyaanee bifa adda addaan gargaaraa jirtan, gargaarsi isin kennitaniif Wayyaanee hamilchiisee daran ummatoota biyyichaa akka miidhaan irra geessu godhaa waan jiruuf gargaarsi ummata biyyichaaf godhamu karaa dhaaboota namoomaan akka tahu iyyannaa keenya dabarsina.
Labsa Ilmaan Oromootiif
Agoobarri kun dhaabbachun hawwii fi fedhii ummata keenyaa bara dheeraaf deebii kan kennu duwwaa osoo hin taane ilmaan Oromoo qabsoo bilisummaa isaanii irraa akka hirmaataniif daandii kan saaquu dha. Kanaaf, yaa saba Oromoo har’a yeroo kan wal barbaadanii fi waliin dha. Diinni keenya walii galatti nu dhabamsiisuuf hojjataa jira. Dantaa mataa ofiif jecha diinaa akkasiif hojjachuun yakka dhiifama hin qabnee dha. Kanaaf, ilmaan Oromoo kanneen sababa adda addaan mootummaa Wayyaaneef hojjachaa jirtanis ta’e warri kaan qabsoon saba keessanii isin waamaa jiraa jalaa oowwaadhaa. Keessaattuu warri humna waraanaa keessa jirtan, qawwee diinni isin hidhachiiseen ummata keessan miidhuun yakka guddaa dha. Kanaaf, ilmaan Oromoo loltuu, barataa, hojjataa, fi qotataan rakkoo ummatni keessan keessa jiru hubattanii akka karaa isinii danda’ame hundaan mootummaa kana irratti qabsoo gochuun dirqama sabummaan isin irraa gaafatu waan ta’eef bakka jirtan maraa dandeettii, qabeenyaa fi beekumsa qabdaniin agoobara dhaabbate kanatii akka hiriirtaniif labsa kana isiniif dabarsina.
Dhuma irratti, miseensotni jaarmayoota Tokkummaa Humnoota Bilisummaa Ormiyaa fi ummatni Oromiyaa waliigalteen jaarmayoota Oromoo gidduutti godhamee fi agoobarri bu’ureeffame kun akka fiixa bahee milkaawee galii keenya kan bilisummaa Oromiyaatiin nu gahu qooda isin irraa eegamu akka baadhattan beeksifna. Ummatni Oromoo xiqqaa - guddaan, dhiiraa - dhalaan, kan biyya keessaa fi alaa ka’aa harka wal qabachuudhaan wal cinaa hiriiraa, diina waloo qabnu irratti qabsoo goonu finiinsinee bilisummaa humnaan dhabne humnaan haa deebifannu. Mirga Oromoo kan deebisuu danda’u ummata Oromoo malee kan biraa akka hin jirre haa hubannu.
Tokkummaan Humna!
Oromiyaan Ni Bilisoomti!
Tokkummaa Humnoota Bilisummaa Oromiyaa (THBO)
Birraa 20, 2000


c: text/html

text:
Filatamaan prezidaantummaa Yunaayitid Isteets, Donaald Traamp, ka yeroo tokko mormituu isaanii turan bulchaa kutaa Teksaas duraanii Rick Perry Ministara Inerjii akka ta’an filatanii jiran. Kana dura, "Ministriin kun akka kosii gatii hin qabneetti dhabamsiisamuu qaba," jedhanii turan Perryn.
Akkuma dorgommiin prezidaantummaa marsaa ammaa jalqabametti Kan yeroo lama prezidaantummaaf dorgomanii turan Ripubilikaantichi Rick Perry, “Traamp – warra safuutti cichaniif kaanserii dha” jechuun balaaleffataa turan.
Garuu, sagalee ga’aa dhabuudhaan akkuma dorgommii prezidaantummaa keessaa ba’anii otuu hin turiin, Traampiif deggersa isaanii beeksisan Perryn.
Akka Perry-n, Ministirii Inerjii hojjetoota kuma dhibba tokko qabu hoogganan, har’a sirnaan beeksisan – Traamp.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Baarentuu Gadaa Irraa
Wayyaaneen Riirima,yoo of eeggachuu baatan urtee seentee nyaattee nama fixxi. Warri murna tana akka jiraamiyaattis ta’e, akka nama dhunfaatti amanee itti hiiqe hundi balaa adda addaaf saaxilameera, saaxilamaas jira. Murna tana waliin taa’anii waan faayidaa qabu haasa’uun,karaa haqaa fi nagahaan waliin dubbachuu fi mari’achuun darbees waliin hojjechuun gongumaa hin danda’amu. Wayyaaneen murna amanamtuu miti. Naa’umsa hin qabdu.Seeraaf hin bitamtuu. Hojiin ishii martuu hojii kijibaa fi waliin dhahanii yeroof rakkoo bira darbuuti. Walumaa galatti murni tun isa har’a jette boru, isa ganama jette galgala itti hin deebitu.
Murni haala kanaan waggoota 26n darbaniif ummata biratti beekamtu kan hojiin ishii ijoon hidhaa,ajjeechaa,saamichaa fi dararaa ta’e kunoo yeroo dhihoon as eenyummaa ishii isa dhugaa dhoksitee as bahuuf tattaafachaa jirti. Osoo ummanni yeyyii ta’uu ishii addabaabaayitti beekuu gogaa hoolaa haguggattee isinan moogsa jechaa jirti.
Murni tun maqaa rakkoo siyaasaa Impaayeera Itiyoophiyaa keessa jiru mariin fixuuf kunoo qophaayeera jettee hololaa turte. Eerga qabsoon Oromoo finiinee ka’ee hudhee qabee as hololli gaggeessaa jirtu kanuma. Amma ammaatti wanti gadi bahee muldhate jiraachuu baatuus baatilee 6n darbaniif irra deddeebiin “rakkoo siyaasaa impaayeera Itiyoophiyaa keecha jiru ‘karaa nagahaan fixuuf kunoo dhaaba akkasii fi akkana jedhamu waliin marii gaggeessaan jira jechaa turte, jechaas jirti. Namoonni fi jaarmiyaaleen tokko tokkos; warri amala Wayyaanee hin beeknee fi osoo beekanuu ammoo aangoo nuuf qunxurti jedhanii abdi irra bulfatan holola kana hordofanii yoo deebi’anii waliin hololanis arginee dhagayaa turreerra. Haata’uutii Wayyaaneen yoomiyyuu amala ishii isa akka Riirimaa fi isa akka bifa Gaararraa jijjiramaa oolu san waan hin jijjiranneef mariin bitaa mirgaa irraa hololamaa ture sun kunoo amma ammaatti as buuten isaa dhabameera. Eenyummaan wayyaanee inni dhugaa sunis kunoo deebi’ee ifa bahee warri marii gaggeessaa jirra jedhee hololaa ture sun deebi’ee kunoo wal abaraa fi wal himachaa jiru. Mormitoonni maqaafillee ta’u xiqqoo Wayyaaneedhaan ni mormu jedhaman hundii isaanituu har’a marii kana keessaa bahaniiru. Shiraa fi daba Wayyaaneen deemtuun hubachuu dhabuun marii jedhanii Wayyaanee waliin yeroo isaanii gubaa turuttis gaabbii qaban argisiisaa jiru.
Wayyaaneen dhuguma karaa nagahaa rakkoo biyya sanii fixuuf fedhii qabaattee osoo hin taane dhiibbaa ykn dhiphuu qabsoon Oromoo itti bulcheen akka holola kana fidde namni hin beekne hin jiru.Sabboontoonni,qabsaawoonni dhugaas kanuma hubachuun marii irraa hololamaa ture kana calqabumarraa balaaleeffachaaf dubbii shiraa ta’uu ibsaa turan. Hololli kun holola fakkeessii ta’uu isaa ibsaa turan. Kan jedhame hin oolleetii kunoo oolee osoo hin bulin paartileen akka Madrak,Samaayaawii paartii fi kanneen biroo marii Wayyaanee kana dhiisanii bahan. Haalli kun ammoo caalaatti wayyaaneen bineettii yayyii gogaa hoolaa haguggattee shira dalagaa jirtu ta’uu caalaatti muldhise, mirkaneesse.
Akkuma argaa fi dhagahaa jirruttis marii hololamaafii ture kana keessatti kan hafan Wayyaanee fi ergamtoota ishiiti. Warri yeroo ammaa kana maqaa dhaabolee mormitotaatiin Wayyaanee waliin daldalaa jiru fakkeessitoota maqaa mormituutin Wayyaaneen ijaartedha.Isaaniis warra qallaba Wayyaaneerraa safaratuu kan akka paartii Ayyalaa caammisoo qinjiti, kan akka Iraappaa ykn itiyoophiyaa raa’iyyi paartii kan tashaalee sarboon hogganamu, IDPA,MI’AD fi kan faffakkaatan warra saba kamuu bakka hin buuneedha. Isaantu maqaa ummattoota itiyoophiyaatin Wayyaanee waliin daldalaa jira.
Warri yeroon beekkatee biraa deebi’e deebi’eera. Inni didee wayyaanee amanee faana foqoqe ammoo oolee haa bulu malee dubbii afoola Oromoo keessa jirtu kan Jibichaa fi Sardiiddoo gowwaa santu irra gaha.Sardiinni gowwaa fi qalbii dhabeettin takka Buriin Jibichaa citee naaf bu’een nyaadha jettee osoo jibicha jala deemtuu itti dhihe jedhama. Sardiinni qalbi dhabeettiin tun galgala yoo jibichi ykn kormi gara mooraa isaa galuu deemus abdii kutachuu dhabuun ammaa amma naaf bu’een burii korma kanaa nyaadha odoo jettee faana deemtuu mooraa namaa seente. Abbaan moorichaas sardiida mooraa isaa seente tana argee reebee ykn dhaanee ajjeesse jedhama. Kan wayyaaneerraa abdii kutachuu didee faana joorus kan xumura isa eeggatu kanuma. Xumurri isaa akkuma sardiida gowwaa fi qalbi dhabeettii sanii harka wayyaaneetti bada. Kanarraa ka’uun yeroon Wayyaaneerraa fagaatanii halaalatti ofirraa ittisuun darbees ofirraa buusuf qabsaawuun dubbii fardii fi filannoo hin qabnee dha.
Akka seenaan lafa kaa’ee darbetti mootonni Itiyoophiyaa nagaha hin beekan, nagaanis aangotti dhufanii hin beekan.Karaa Nagaanis aangorraa bu’anii hin beekan. Deemsi akkasi aadaa isaaniitii miti. Aadaan isaanii abbaan ilma ajjeesee aangoo abbaasaa fudhachuu, obboleessi obboleessa ajjeesee aangoo fi qabeenya isaa dhaalu dha. Eeyyee aadaan Habshoonni ittiin beekaman kana.Kanarraa ka’uun mootummoota Habashaarraa,keessumaa ammoo murna akka Wayyaanee irraa nagaa barbaaduun,karaa nagahaa dubbii fixanna jedhanii abdachuun of gowwoomsudha.Waan ta’us,waan yaadamus miti. Akka sardiida qalbii hin qabnee san ta’u dha. Bara saamichaa fi ajjeechaas ofumaaf ofirratti dheeressu dha. kan ta’uu qabu Wayyaanee akka dhuftetti deebisuudha.
Warri har’a ykn bor Wayyaaneen aangoo nuuf qooddi jettanii jala yaatanis osoo of gowwoomsuu ykn ofiin taphachuu baattanii dansaa dha. Halli darbee fi jiru isin barsiisuu, isin jiilchuu qaba.Waan hin milkoofneef badheetti ykn ashufeetti dadhabuun yoo Wayyaanee ta’e malee nama biraa waan fayyadu hin qabu. Jaarmiyaaleen biyya keessas ta’e biyya alaatti of ijaartanii ummata akkasii fi akkanaatif qabsoofna jettan amala Wayyaanee isa dhugaa dagachuu hin qabdan. Wayyaaneen qabsoo Oromoo FXGtin dhiphattee afaan nagahaa fakkeessuuf haa haasoftu malee keessi ishii yayyiidha, yayyii gogaa holaa haguggattee isinitti deemaa jirtuudha. Oolee osoo hin bulle isin nyaatti. Yoo dandeechan biraa deebi’aa of hin nyaachisina. Keessumaa warri Wayyaaneen aangoo nuu qooddi jettanii hamuummatan odoo hamaan afaan isin hin bu’iin osoo afaan walitti qabattanii gaaridha. Habjuun kun habjuu hin milkoofnesi.
Wanti gadi fageenyaan hubachuu qabdan ( warri wayyaanee waliin mariitti jirtan ykn yaaddan) odoo isin karaa nagahaa haasa’aa jirra jettanuu isinuma dhaabolee marii kana keessa jirtan keessaa miseesnota meeqatu Wayyaaneedhaan hidhame,ajjeefame, meeqatu dararme..? baayye dha. kun ammoo Wayyaaneen Riirimaa ta’uu muldhisa, kunoo isin seentees walirratti isin ijaaraa, afaan wal isin wallaalchisaa fi wal isin nyaachisaa, wal isin shakkiisiisaa, walirrattis akka holotan isin godhaa jirti.tuffatamaas jirtu.
Egaa Jaarmiyaaleen saboota akkasii fi akkanaatif qabsoofna jettan keessumaa kan ani Oromoodhafan qabsaawa jedhu dhugaa kana hubachuun of baraaruun akkaan barbaachisaa dha. Wayyaaneen tasumaa murna karaa nagahaa filannoo fi marii taasifamuun uumataaf aangoo gadi dhiiftuu miti. Deemsi Wayyaanee kan waggoota 26s kanuma mirkaneessa. Murni tun wliin dhahaa, kaan horiin afaan qabsiisaa, kaan hololaan, kaan ammoo hidhaa fi ajjeesaa as geeche. Bara bittaa fi saamichaas dheereffatte. Wayyaaneen sobduu, fakkeessituu fi dhaaba amala dhaabbata hin qabneedha.Murni tun kijibduu,waliin dhooftuu fi gantuudha. Dhugaa kana argaa fi dhagahaa ammoo Wayyaanee waliin yaa’ii taa’uun of salphisuudha. Waraabechaaf dabarsanii of kennuudha. Dhimma uummataatii mitii wayyaanee waliin dhimma dhuunfatuu mari’achuun hin danda’amu. Murn akkanaa waliin mari’achuuf karoorfachuun ammoo calqabumarraawuu yakka.Diina halkanii guyyaa kijibu,akka bifa gaararraa daqiiqaa, daqiiqaan amala isaa jjiraturraayis abdii kutachuu dhabuun, of tuffachiisuudha malee bu’aa biraa hin qabu. Ummata qabsaawafii jirra jedhanirratti bara gabrummaa fi saamichaa dheeressuu dha. Addatti ammoo jaarmiyaan dhimma ummata Oromoo karaa nagahaa Wayyaanee waliin haasa’een fixa jedhu yoo jiraate dhimma ummata Oromootii miti nageenyuma jaarmiyaa isaatifuu waan hin tolleef yoo yeroon irraa dhaabbate dansaadha!
Kana ta’uu baannaan xumurri jaarmiyaas ta’e nama dhunfaa wayyaaneetti michee akkuma sardiiddoo buriin jibichaa ykn kormaa amaa .. amma naaf bu’een nyaadha jettee osoo jala deemtuu mooraa namaa seentee xumurri uleen dhaanamtee duutee san ta’a. Kanaafuu namni Wayyaaneetti miche kamuu dogongora seenaa ofirratti hojjechaa jirurraa yaa bakka gahetti dhaabate, darbees yoo qabsoo eegalame FXGtti makame; murna cunqursaa raawwachaa jirtu tana xumura itti gochuu keessatti gumaata tokko ta’aatii of haa sakatta’uun dhaamsa fardii fi yeroon kennamuu fi hin qabneedha.


text:
Eebbi Hawaasa Oromoo Tingvoll fi Møre og Romsdal’s(Norway) Sirna Ho’aadhaan Kabajaame
Ittaanaa Guuttataa Irraa 19 Onk 2013
Hawaasni Oromoo Tingvoll fi Møre og Romsdal’s (Norway) yeroo dheeraaf karaa marsaa interneeta kan beeksiisaa turan Sirni kabajaachuu ayyaana isaanii milkaa’ina argattee guyyaa gaafa 12 Onkoloolessa 2013 bakka galama Tingvoll Alder Senter jedhamutti waaree booda sa’aa 4:00 hanga sa’aa 11:00 tti bakka Saabboontoonni Oromoo , Lammiwwaan Norwayii fi sabaaf sab-lammiin addaa addaa kannen Eriteriyaa,Somalee,kongoo fi Keniyaan irraa dhuufan argamaniitti sirna ho’aadhaan kabajaamee oleera.
Oromoon aadaa,afaan fi seenaa nama boonsu qaba,biyya hambaa jiraannuus aadaa keenya guddisuu kan nu dangeessu hin jiru jechuun ,gara kuuteenyaan wal gurmeessanii baayyinni isaanii lakkofsaan nama torba kan ta’aa hawaasni Oromoo Tingvoll fi Møre og Romsdal’s (Norway) abjuun isaanii dhugoomee sirna kabajichaa irraatti kaka’uumsii fi ifajjee isaan taasiisaan namoota heedduu lammiwwan norwayii dabalattee guddaa ajaa’ibsiiseera.
Walgaa’iin kan eegalamee Gootoota Oromoo seenaan kan hin dagannee, lubbuun isaanii saba Oromoof wareegamtee daqiiqaa tokkoof yaadachuun yommuu ta’uu itti aansuun akka aadaa Oromootti manguuddoota nama sadiin eebbissuun sirni kabajiicha baname.
Sirna eebba manguuddootaatti aanssuun geeggeessaa sagantichaa kan ta’aan Obboo Badhaasaa Dalaassaa ,Itti gaafataamaan Hawaasa Oromoo Tingvoll fi Møre og Romsdal’s(Norway) Obboo Aadam Jaallatoo Sirna hundeeffama hawaasa Oromoo ilaalchiisee asawaa akka godhan afeeramanii,Aadaa fi seenaa Oromoon qabuu irratti gadi fageenyaan ibsa bal’aa keennaaniiruu. Aadaa fi seenaan Oromoo haala gaaragaranii dangeeffamaa kan turee fi dhibbaan irraa kan turee ta’uu isaa kan dubbatanii Obboo Aadam Dhibbaa fi daararama ilmaan Oromoo bakka addaa addaatti argamanii irra ga’aa jiruus mirga dhala nama kan eeguu aduunyaa ti beeksiisuun sochii keenya isa guddaa dha jechuun ibsaaniiru. Aadaa Oromoo guddissuuf qophii barbaachiisa ta’ee kan xumuraanii ta’uu isaanii kan dubbaatan Obboo Aadam,lammiwwan Norwayii , Sabboontoota Oromoo bakka gaaragartti argamanii wajjin hojeechuu dhaaf akka jiraan karooraa fi sagantaa gara fuuladuraatti qaban ta’uusaa dabalanii ibsaaniiru.
Ibsa isaaniitti aansuun Asawaa gabaabaa kan godhanii dhiyeenyaan Hawaasa Oromoo Tingvoll fi Møre og Romsdal’s wajjin kan hojjeetanii fi hundeeffamuu hawaasichaa keessaatti yaadaan,yeroo isaanii kennuu dhaan gumaachaa guddaa kan godhaan Aaddee Åshild Husby Bergem fi Itti gaafatamaa Bulchiinsa magalaa Tingvoll kan Ta’aan Obboo Peder Hanem ,Asawaa godhaaniin Hundeeffamuu hawasaa Oromoo Tingvoll fi Møre og Romsdal’s gammachuu itti dhaga’amee mullisanii yeroo kam caalaa iyyuu seenaa fi aadaa Oromoon qabuu akka hubatan dabalanii ibsaaniiru.
Impaa’eera Itiyoophiyaa keessaatti rakkoo Ilmaan Oromoo qabuu hubaachuu isaanii dubbatanii hawaasni Oromoo Tingvoll fi Møre og Romsdal’s Aadaa fi seenaa isaanii guddisuu keessaatti hirmaanna fi tumsa akka godhaanii bulchiinsi magaliicha Obb. Peder ibsa kennan kessaatti hubaachuun danda’ameera.
Mirgii dhala oromoo kabajamaa akka hin jirree fi daararamni guddaan ilmaan Oromoo irraa Impaa’eera Itiyoophiyaa keessatti irra ga’aa akka jiruu Obb. Mesfiin Tadaassaa ibsanii isa kana beeksiisuu fi irratti hojeechuun hawaasicha keessatti qooda isanii ta’uu isaa asawaa godhan irraa hubaachuun danda’ameera.
Itti gaafaatamtuu duubartootaa fi dargaaggootaa kan ta’aan Aaddee Tigist Jimaa Asawaa godhaaniin Impaa’eera itiyoophiyaa keesatti dargaaggoonii fi dubbartoonni Oromoo of ijaaruu fi aadaa guddisuu guddaa akka rakkisaa ta’ee ibsanii biyyaa walaaba taatee Norway keessaatti qoodnii duubartootaa fi Dargaagootaa aadaa guddiisuuf jaabattee itti fufuu qaba, kanarraattis jaabannee hojjeenna jedhaaniiruu.
Falmaattuu Aadam biyya itti dhalattee keessaatti yeroo keessaa godaanuun dirqama itti ta’ee afaan ishee (afan Oromoo) akka gaariitti dubbissuu hin dandeessuu turte kan jedhan maatiin ishee biyyaa hambaa kana keessaatti akka baraattuuf gaargaarsa ishee godhaniin milkooftee Waalaloo « Oromiyaa biyyaa koo» jedhuu dubbifteen namonni heedduun aja’ibsiifataniiruu.
Biyyaa hambaa keessaatti ijollee ofii afaan fi aadaa barsiisuuf hubaachiisuun ulfaata yoo ta’eeyyuu Falmattuun fedhii qabaanan waan ulfaatuu akka hin jirree gaafii dhiyeessineef irraa hubaachuu dandeenyeerra.
Gara dhumaattiis qophii irbaataa,fi bashaanana addaa addaa tiin qophiin guyyichaa kan goolabamee yommuu ta’uu «ijii waan argee soodaata, fedhii fi kaka’umsii jiraannan baayyachuu fi xiqqeenyii hawaasaa Aadaa keenya guddiisuu f kaayyoo keenyaas bakkan ga’uu tasa nu hin dangeessu» jechuun Hawaasnii Oromoo Tingvoll fi Møre og Romsdal’s(Norway) ergaa isaanii dabarfaataniiru.
Galatoomaa!!
itanaguteta@gmail.com
,,,


text:
Waa’ee Marsariitii Afaan-Oromoo.com:
Marsariitiin kun Barnoota Afaan Oromoo bifa suursagalee, barreeffamaan, fakkiidhaan Hawaasa Oromoo addunyaa garagaraa keessa jiruufi Jaalattoota afaan kanaa addunyaa guutuu irra jiran barsiisuufi odeeffannoon adda addaa gama aartii, siyaasaas diinagdee, aadaafi Qorannoolee faayida qabeessa ta’a hayyoota Oromootiinis ta’ee kanneen birootiin qophaa’anii ummataaf gadi lakkifaman akka hawaasa baldhaa addunyaa guutuu irra jiru bira gahu gochuufi keessattuu Guddina Afaan kanaa gama Saayinsiifi Teekinoolojiitiiin akka saffisu gahee isaa bahuuf kan qophaayeedha.
Mul’ata:
Dhimmi Aartii, afaaniifi Aadaa Oromoon walqabatu guutuu addunyaatti beekamee, Afaan Oromoo gama qo’annooleefi qorannoolee saayinsawaa keessatti hirmaachuun, aadaa Oromoo, Seenaafi aartii keenya addunyaa jabanaa kanarratti dorgomaa ta’e arguufi dhugoomsuudha.
Ergama:
Ilmaan Oromoo biyyoota addunyaa garagaraa keessatti walhoranii babaldhachaa jiran, Hayyoota Oromoo addunyaa garagaraa keessatti gumaacha olaanaa bahaa jiran dabalatee hawaasa Oromoo Addunyaa guutuu irra jiraniif Giddugala Barnoota Afaan Oromoo, Seenaa, Aadaaafi Duudhaa Oromoo irratti olkaayan, irratti wal barsiisan, muuxannoo walii hiraniifi irraa baratan uumuudha.
Afaan Mallattoodha!
www.afaan-oromoo.com


text: Hoogganootaa fi miseensota Koongiresa Federaalawa Oromoo mana-hidhaa Qilinxoo keessatti hidhamanii turan keessaa namoonni afur --- eega manni-hidhaa Qilixoo gubatee as kutaa dukkanaa keessatti hidhamanii dararamaa jiran – jedhu – Abukaatoon isaanii. Iyyannaa kanas Jimaata dabre jalqabanii kan mana-murtiitti iyyataa jiran ta’uu kan ibsan – Obbo Wandimmuu Ibsaa, Abbaan-murtiis akka manni-sirreessaa iyyannaa kanaaf deebii kennu har’a ajajuudhaan Wixata, Sadaasa 21tti beellamuu isaa dubbatu. Maammiltoonni isaanii – hidhamtoonni afuran, Gammachuu Shaanqoo Giddii, Cimsaa Abdiisaa Jaafaroo, Galaanaa Nagaraa Jimaa and Darajjee Margaa Dabalee ta’uu kan ibsan – Obbo Wandimmuun, “mana-hidhaa Qilinxoo akka gubanitti akka of irratti ragaa ba’an yokaan nama biraa himatamu irratti akka ragaa ba’an dirqsisuuf maammiloot kiyya afuran dukkana keessatti hidhanii dararaa jiran” jedhu – Obbo Wandimmuun.


text:
Ithioophyaa keessatti mul’atee kan jiru rakkoo siyaasaa ilaalchisuu dhaan koreen Arena Tigray deggeru teleconference qopheessee irratti deggertoota, hayyoota gameeyyii affeeraman, daragaggoota hedduu dabalatee lammiiwwan Tigray dhibbaan laka’aman marii irratti hirmaatan geggeessuu dhaan ibsa ejjennoo fi murtii dabarsuu isaa beeksisee jira.
Akkuma kanaan mootummaan yeroo ammaa aangoo irra jiru uummata sanyiin addaan qooduun ofii isaa lubbuu dheereffachuuf jecha sagalee uummataa dhaga’uu dhiisee huuruu qawween dhiiga lammiiwwan qulqulluu dhangalaasaa jira jedha ibsi ba’e kun.
Sa’aatilee dheeraaf telekonfernensii kana irratti marii erga geggeesseen booda ibsa ejjennoo qabxiilee afur qabu dabarsee jira. Uummati Tigraayis jibbiinsaaf giddu galeessa akka ta’u sababaa ta’eera jedha ibsi kun. Ibsi ejjennoo sunis
1ffaa: Uummati Tigraay bittaa gabrummaa fi dhaabbiitti hidhaa keessa bu’e keessaa ba’uuf qabsoo qindoominaan inni geggeessu cina dhaabanna.
2ffaa: Arreenaa Tigraa humna cimaa ta’ee akka jabaatu gochuuf gama maraan maallaqaanis haa ta’u yaadaa fi hamilee dhaan bira dhaabachuuf murteessinee jirra.
3ffaa: Sirna gara jabeessa kanaan kanneen miidhaan irra ga’uu dhaan Tigraay keessatti
mana hidhaa dukkanaa keessatti dararamaa kanneen jiran miseensota Arrenaa Tigraay fi hidhamtoota yaada sammuu kanneen biroon haal duree tokko malee hatattamaan akka hiikaman gaafanna.
4ffaa: Labsiin yeroo muddamaa biyyattii gara jeeqama hamaa fi dhiiga walii dhangalaasuutti akka seentu waan godhuuf hatattamaan akka ka’u gaafannaa jedha kan biyyootii alaa jiraatan ibsi ejjennoo fi murtii miseenostaa fi deggertoota Arreenaa Tigraay.


text:
Muummeen Minsitera Itoophiyaa hardha waan akka akkaa irratti paarlaamaan Itoophiyaati gabaasa kenne.Hujii biyya gargara qoodee nagaa dhoortu, waan horii ummataa balleessaa, herrega siyaasaa dogngora naannoo Oromiyaatii fi Somaaleetti wal dhaba uumaa.
Bulchootaa mootummaa Federaalaa Itoophiyaa hujii irraa bu’uuf gaafatan obboo Bereket Simoonii fi obboo Abbaa-Duulaa Gammadaa.Qarshiin Itoophiyaa kasaartee humna dhabdullee tanaaf jettee gatiin gaazii hin dabaltuu.
Waan Muummeen misnteraa kana gaafatan keessaa ganna lamaa asitti wal dhaba naannoo Somaaleetii fi Oromiyaa nama hedduu fixuutti jiraa, pirezidaantiin Itoophiyaa Dr,Mulaatu Teshoomeelleen yoo ji’a lamaan duratti paarlaamaa gabaasa kenne waan rakkoo naannolee tana lamaanii fide jabeessee hin dubbannee maaniif jennaan.
“Rakkoon tun siyaasaa nama cufaa qalbii tokkoon caqasuu dhabdu irraa dhufte.Bulchiinsa keessa, dhaaba nagaa egu ummata fulaa fedhellee yo jiraadhe biyyuma tiyya jedhan akka ummata ufiitti hin laalle,kun kiyya kaan kiyyaa mitii jedheutti jira. Jedhee garagar qooda.Ummata nagaan waliin jiraate gargar qooda.Bulchiinsa federalaa ummata irratti hirkate dhiisanii lafa ilaalaa namaa fi lafa gargar baasanii ilaaluutti jira.Fala argachuu baannaan waldhabii hin dhaabatu.”
Rakkoon dhibiin dhiba kanaan dhufte akka jecha muummee minsiteraatti kontorobaandii mi’a seera malee fa’atanii dabarfachuu.
“Yoo gabayaa Caatii ykn Jimaa naannoo tana jirtu laalluu warruma gabayaa tana ufumaan qabadhachuu fedhutti dhiba kana rakkoo Itoophiya fakkeesse. Gabayaa seera malee karaa kanaan dhuftuun ammoo ji’a lama keessatti doolarai seera malee yaatu miliyoona lama qamne.Gabayaan seera malee akkanaatti rakkoo tana rakkoo gosa tokkoo tolche. Warrii gabayaa akkanaa tana jalatti dahatu ammoo akkana tolchuu baannaan fedhii warrii wal dhaba uumuun hin taatuuf.”
Gama kaaniin ammoo birriin Itoophiyaa yoo doolarii Amerikaatiin wal bira qaban guddoo kasaartee gati dhabde.Mootummaan mala jireennaa gama kaani jirulleen wayyeessuutti jira akka jecha Obboo Hayilkee Maariyamitt.
Mala rakkoo tanaan falaan keesaa tokko gatii geejjibaa mootummaanuu waan haga tokko ufumaan baasuuf gatiin geejjibaa hin dabaltu,gatiin elktirikiitii fi bisaniileen gatii birrii kasaare jedhanii hin dabalan jedha. Warra tanaa jedhee gatii dabalee garaa hin laafnuu hin adabnaa jedha.
Midhaan barana biyyitii argattulleen akka jecha muummee minsiera kanaatti akka dansaa galan tanaafuu warrii agaraahee sabdaahee gati midhaanii seera malee itti daratu irraa itti oli fudhannee dhukkubsinee adabna jedha obboo Hayilee Maariyam ammaayyuu itti jirra.
Gama dhibiin ammoo itti gaafatamtoota mootummaa Feederalaa Itoophiyaa hujii iraa bu’uuf gaafatan keessaa Obboo Bereketi Simoonii fi Obboo Abbaa Duulaa Gammadaa fa.
Akka jecha obboo Haylee Maariyamitti obboo Bereke duraanuu hujii irraa bu’uuf irra deebihee gaafatee tanumaaf eeyyamaniifii galtaan hujii irraa fuudhan.
Ta obboo Abbaa-Duulaa Gammadoo ammoo eeyee jechuu fi dhibaachuu laaluutti jiran.
Ta kabajmaa obboo Abbaa-Duulaa ammoo gaafi isaa arginee.Hardhuma gaafatee isan waliin mariitit jirra.Akka aada paartii teennaatti irra dedeebinee mari’anna.Gaafii feetelleen taatu karuma demokiraatawaan hojjanna.Waan irra geenne walumaan laalla.Yoo fkn obboo Abdula Dullaa ammallee hujumatti deebihu fedha guddoo feena.Yoo ammoo innii irrumaa bu’uu fedhaa jedhe irraa fuuna.”
Itoophiyaan nagaa biyya ollaa isiillee horii fi humna namaallee eeguufiitit jirti akka jecha obboo Hayle Mariyamitti.
Suudan Kibbaatii fi Somaallee nagaa eeddi. AMISOMitti waraana ufi dabaluu qofaa miti beeseellee baaftee gargaarti.


text:
aadaa saba Oromo biyya Jarmanii kessa
itti geggefamuf qindaawe irraa akka qooda fudhattaniif (hirmaattaniif) kabajaa Oromummaa hundeefateen isin aferra.
Guyyaa seminaarri geggefamu: Guraandhala (Feburary)14 bara 2009
Yeroo sagantaa seeminaraa: 10:00 AM - 18:00 (6:00) PM
Yeroo sagantaa sirba aadaa: 20:00 (8:00) PM - 6:00 AM
Iddoo walgayii: magalaa Frankfurt; Johann Wolfgang Universität; Mertonstr 26 -28.
Akkataa gara galma walgayii deemamu: Train lakkofsa U4 Hauptbanhof (main station) irraa qabachuun station lama (2) booda bakka Bockenheimwarte jedhamu itti butanii lafa-jalaa oli ba`un gara galma walgayii adeemtu.
- Gabaasa dhittaa mirga-dhala namaa motummaa TPLFn ummata Oromoo irra itti raawatame;
- Garaagarummaa fi walittidhufeenya qabsoo bilisummaa karaa nagaa fi hidhannoo geggefamu (Mirga-namummaa ummata Oromoo kabachiisuuf barbaachiasummaa qabsoo nagaa fi hidhannoon geggefamu). Akkasumas xinxala gababaa siyasa qabsoo bilisummaa Oromoo kan gartuulee qaama ce`umsaa ABO, qaama jijjiramaa ABO, fi ABO dhaan geggefamaa jiru;
- Ibsa haala qabsoo bilisummaa Oromoo yeroo ammaa ABOn geggefamaa jiruu;
- Xinxala haala ijaarsa hawaasoota Oromoo biyya ambaa fi Jarmanii (jabinaa fi laafina) fi tarsimoo ijaarsa hawaasoota Oromoo biyya ambaa jabessuu malu akekuu;
- Xinxala sochii qabsoo bilisummaa barattoota Oromoo sadarkaalee mana barnootaa gulantaalee 1ffaa fi 2ffaa, kollejjii, fi Yunversitii kessa itti geggefamaa jiru bara 1992 irraa egalee (Analysis of Oromo student liberation struggle in Oromia since 1992 ).
Injifatnnoon ummata Oromoof!
Koree qindeesituu
Jarmanii, Frankfurt
Amajjii 25 bara 2009
Photo (logo): OromiaTimes Web


text:
Bulchiinsa naannoo Oromiyaa Godinaa Booranaa magaalaa Moyyaalee keessatti Sambata dabre Bitootessa 10 bara 2018 namoonni 10 raayyaa ittisaa motummaan ajjeefamuu fi kanneen biroon 11 madaa’uu aangawonni mootummaa ibsanii jiran. Namoonni ajjeefamanii fi madaa’an kun irra jireessi Oromoo ta’an iyuu namoonni gosawwan biraa keessa jiraachuunis beekamee jira.
Gama kaaniin dilbata kaleessaa handaara magaalaa Moyyaaleetti namoonni lama rasaasaan rukutamanii madaa’uu aangawaan goidinaa odeeffannoo qabna jedhu. Akkasumas reeffi nama tokkoo har’a ganama magaalattii keessatti argamuu Kantiibaan Moyaalee dubbatanii jiran.
Ajjechaa moyyaalee keessatti gaggeeffame dheessuun uummanni kuma 50 ta’u magaalaa Moyyaalee fi naannoo isaatti dheessee daangaa Keniyaa seenuu isaa bulchiinsi magaalatti beeksisee jira.
Ajjeechaa magaalaa Moyyaalee keessatti geggeessame kana ilaalchisee ka bakka-bu’aan Sekreeteriyaatii Komaand Poostii yeroo Muddamaa Itiyoophiyaa Jeneraal Hasan Ibraahim sabaa-himaa mootumma Itiyoophiyaa irratti ibsa kennaniin odeeffannoo digoggoraan tarkaanfiin kun fudhtamuu ibsanii humnootiin kana godhan labsii yeroo muddamaa eegsisuuf kan bobba’an miti jedhan.
Addi Bilisummaa Oromoo gama isaan ibsa kenneen Bitooteessa 8 fi 9 bara 2018 onoota Miyoo fi Moyyaalee keessa bakka adda addaatti tarkaanfii fudhachuu isaa beeksisee jira.
Gma kaaniin Abbaan Gadaa Booranaa Kuraa Jaarsoo jiraattota Mooyyalee kanneen ajjeechaa Sanbata darbee baqatanii Keeniyaa seenan bira dhaquun ilaalanii jiran. Namoonni ajjeechaa jiraattota irratti raaw’atan akka seeraaf dhiyaatan qondaaltota dhimma nageenyaa ka naannoo Oromiyaa fi Ka Federaalaa bira qaamaan dhaqanii akka gaafatanis dubbatanii jiran.
Namootni Mooyyalee dhaa baqatanii amma Keeniyaa, naannoo ‘SEESSII’ jedhamu jiran akka gargaarsa argatan mootummaan dhaabbatoota tola-ooltotaa achi ergee jira.


text:
Jaarmiyaan OPDO umamuma irraa, uummata Oromoo sobuudhaan akeeka ABO gufachiisuuf kufaatii mootummaa Dargii jala Bitootessa 1990tti kan TPLFn tolfamte tahuun ifaa dha. Jaarmiyaan tokko kan siyaasaas tahe kan biroon akeekuma ittiin tolfame san hojjata malee saniin alatti waan biraa irraa eeguun hin dandayamu.
Akkuma Kanaan OPDOn uummata Oromoo sobdee Wayyaaneef akka bitaman gochuu yaalaa har’a geesse. Uummatni Oromoo garuu humna waraanaan itti duulamuyyu akeeka/galii goototi Oromoo hedduun lubbuu isaanii qaqqaalii itti wareegan, akeeka mataa isaatii kan tahe, “Hiree ofii ofiin murteeffachuu” isa jedhu bakkaan gahachuuf qabsoo isaa itti fufee, wayyaanee fi ergamtoota ishii OPDO waliin kokkee wal qabuun wareegama guddaa kafalaa qabsoo isaa finiinsee, har’a gahee jira. Qabsoon wargeegama guddaan as gahee kunis haga bilisummaan Oromoo fi walabummaan Oromiyaa mirkanaa’utti itti fufa.
Yeroo ammaa kanatti haalli Oromiyaa fi mootummaa TPLF/EPRDF maal fakkaataa? Jijjiiramni OPDOn ittiin sammuu namaa hatuu barbaaddataa jiran kun isa kamii? Jijjiirraa taayitaa ykn aangoo obbo Hassan Ali irraa jalqabee haga obbo Lammaa Magarsaatti dhufe kanaa? Jijjiirama yeroo jedhamu Oromoon kan barbaadu jijjiirraa sirnaati malee jijjiirraa namootaa miti. OPDO keessatti kan tahe garuu jijjiirraa namaati malee jijjiirraan sirnaa tokkollee hin mul’atne; mulachuufis hin taa’u. Sirni biyyattiin ittiin bulaa jirtu sirnuma abbaan hirree diriirfatee ammallee ittiin ummata gidirsaa jiruu dha. Jijjiirama ilaalchisee mataan waajjira OPDO Dr. Abiy Ahmed, Konfaransii jaarmiyaa OPDO 7ffaa Onkoloolessa 29-Sadaasa 2, 2017tti magaalaa Adaamaatti gaggeeffatan irratti akka dubbatetti;
“Eenyutu makkalaakayaan ni diigama isniin jedhee? Eenyutu sirni mootummaa Federaalaa ni diigama isiniin jedhee? Dhaabni keenya kana hin janne. Sirni mootummaa ammaa kun yoo diigame hundumaa irra kan midhamu uummata Oromooti. Sirna mootummaa kana, heera mootummaa kana kan tolche nu waan taaneef waan jijjiiramu hin jiru. Yoo tahe kan tahuu dandayu jijjiirraa kabeebsa ykn suphuu dha. Jijjiirraa kabeebsaa kanas kan goonu haaromsa gadifageenyaatti (xilq Tahaaddisoo) dhimmi bahuudhaan tah” jedhe. Egaa hoogganni guddichi OPDO Dr. Abiy Ahmed kan harka mirgaa obbo Lammaa Magarsaa tahe waan jijjiirraa sirna mootummaa wayyaanee ilaalchisee addeessee himee jira.
Dhugaan jiru qabsoo Qeerroon Bilisummaa Oromoo keessumaayyuu waggaa sadeen dabran kana gaggeessaa jiru irraa kan ka’e mootummaan wayyaanee farra-dimokraasii tahuu isaa addunyaatti saaxilmee, mootummaa dhabamuuf qarqara irra gahee kana lubbuu itti horuu fi qabsoo uummata Oromoo gufachiisuu fi Qeerroo Bilisummaa Oromoo dadhabsiisuuf “Foollee” waan jedhamu irratti ijaaraa jiru. Foolleen kunis gita Qeerroo Bilisummaa Oromoo fakkeessuun uummata Oromoo burjaajessuuf waan karorfatan malee Foollee mirga uummatichaa mirkaneessuuf kan qabsa’ani miti. Qabsoo uummati Oromoo godhe kana irraa kan ka’e mootummaan wayyaanee biyyicha akka duraaniitti bulchuu waan dadhabeef, bara 2015tti koreen hojii raawwachiiftuu EPRDF wal gahuudhaan haaromsa gadifageenya/“Xilq- Tahaaddisoo’’/ Dr Abiy jedhu kana labsan. Egaa OPDOn ergaa mootummaa wayyaanee kana hojii irra oolchaa, karaa biraa ammoo obbo Lammaa Magarsaa afaan mi’eeffatee afaan qabsaawotaa dubbachaa, “tokkummaan Oromoo bu’ura keenya tahuu qaba”, “ilaalcha siyaasaan adda adda taanus Oromummaan tokko nu godha”, “dhimma Oromoo irratti waliin dhaabbachuu qabna” jedhee ummata Oromoo sobuu yaala. Uummatni Oromoo mirga abbaa biyyuummaa isaaf falmuu irratti tokkummaa isaa daangaa irraa hanga daangaatti mirkaneessee jira. Oromoo ta’ee tokkummaa Oromoo keessaa kan hin qooddanne yoo jiraate OPDO, ishii Tigree waliin tokkummaa tolfatte, qofaa dha. Kanaafis kan ragaa ta’u uummatni Oromoo mootummaa abbaa hirree kana irratti waggaa 26 guutuuf qabsoo wal irraa hincitne yeroo gaggeessaa turetti, OPDOn mootummaa Wayyaanee waliin dhaabbatee uummata Oromoo ajjeesaa, hidhaa, qe’ee fi qabeenya isaa irraa buqqisaa har’a gahe, har’as ittuma jira. Qeerroon Bilisummaa Oromoo yeroo mootummaa nama nyaataa kana mormaa jiranitti, OPDOn hiriirri kun sirrii miti, dinaan gaggeeffamaa jira jechuu irra dabranii humna waraanaa Federaalaa waamsisanii ajjeesisaa, hiisisaa, afaan damma dibatanii uummata sobuu barbaadu.


text:
Manni-murtii Federaalaa Ol’aanaa, Ramadiin Lidetaa, Dhaddachi Yakkaa Afuraffaan dhimmoota hoogganootaa Koongiresa Federaalawa Oromoo dabalee – kan himatamtoota mormitootaa digdamii lamaa eega ilaalee booda, namoota afur walaba gad-lakkisuu isaa abukaatooleen himatamtootaa beeksisanii jiran.
Beellama itti-aanutti ragaa of irraa ittisaa akka dhiheessatan kan ajajaman – itti-aanaa dura-taa’aan Koongiresa Federaalawa Oromoo, Obbo Beqqelee Garbaa, tarii wabiin gad-lakkisamuuf mirga argachuu malan jedhama. Oolmaa mana-murtii har’aa kana ilaalchisee, abukaatotata himatamtootaa keessaa tokko – Obbo Wandimmuu ibsaa haasofsiisnee jirra.


text:
Baarentuu Gadaa Irraa
Ingiliizonni, Faransaayi, Portugaal, Ispeeyeenii fi koloneeffattoonni Awuroopaa bayyeen ennaa Afrikaa fi biyyoota kibba Ameerikaatti duulanii koloneeffataa turanitti; biyya isaanitii waraana xiqqoo qabatanii biyyoota weeraran kana erga seenanaii booda saba tokko tokkorratti ijaaruun hidhachiisanii walirratti duulchisaa turan. Isa tokko hikkachiisuun isa biraaf meeshaa waraanaa kennuunis wal ficciisiisaa ofii ammoo saamicha gaggeessaa turan. Giduuu saboota biyya tokkoo ykn ollaa walii jiru gidduutti holola sobaa facaasuun jibba uumaa, wal shakkisiisaa fi gargar qooduun bitaa turanis seenaan katabee dhalootaaf kaa’eera.
Koloneeffattoonni kun keessuumaa toftaa xiqqaa guddaarratti kakaasuu, sabuma koneeffatan keessaa garaaf bultoota, warra samuu garaan gurgure, ykn kan afaan ingilzitiin(mercenary) jedhaman ofitti qabuun waraana fi tika keessatti itti fayyadamuun akka lammii irraa dhalanne jedhan deebi’anii ajjeesan, dararanii fi saamanii saamsisan taasisaniiru. Wayyaaneen har’a ummata Oromoo fixaa jirtu tunis yakki ishiin OPDO ijaarun raawwachaa turtee fi jirtus kanuma.
Ergamtoonni, garaaf bultoonni gabroonfattootaa kunneen akka seenaan katabee lafa kaa’eetti biyya baayyee keessatti gabroonfattootarra gara jaboo akka turan himama. Ergamtoonni kun of jaalachiisuuf jecha ennaa lammii isaanii ajjeesan , ennaa saba ollaa isaanii barootaaf waliin jiraatan weeranii qayee fi qabeenyarraa buqqisan biyyoota baayyee keessatti muldhateera. Gara jabinnii isaanii kolaneeffattoota yoo caalu, xiqqumalleen naatoo namaa kan hin qabne, garaa guuttannaan abbaa fedhe, hidhuu, dararuu, saamuu fi ajjeessuun hojii isaaniiti. Ergamtoonni wayyaanee, jala deemanii har’a ummata Oromoo ficcisiisaa jiran OPDO fi fakkaattoonni isaaniis kanuma dalagaa jiru.
Garaaf bultoonni, ergamtoonni Akka OPDO lammiirra ofitti citan eessattuu, jaarraa kam keessattuu, saba kam keessattuu hamoo fi badoodha, gara jaboo fi bor hin beeknee dha. Har’a nyaatanii bullaan kan bor-ifataanii dantaa isaanitii miti, akkuma yaa sangaa marga malee hallayyaa hin argine afoola jedhuu san garaan gunnaan isaaniif kan isa caalu hin jiru, hallayyaa kamuu ni bu’u. Ajjeesi jedhamnaan ni ajjeesu, hidhi jennaan akkasuma. Dararaanis isaaniif hojii ittiin beekamaniidha.OPDO fi ergamtoonni kanneen biroo Impaayeera itiyoophiyaa keessa jiranis wanti isaan waggootan 25n darbaniif wayyaanee jala fiiguun hojjechaa turanii fi jiran kanuma.
Wayyaaneen gaafa impaayeera itiyoophiyaa qawween weerartee qabattee kaaftee hojiin ishiin tokko jettee eegalte garaaf bultoota warra garaa malee sammuu hin qabne ofitti qabuudha. Sassaabdee ergamtoota godhachuu dha, Dhaabooleen maqaa OPDO, DHDN,BADN,ESODN,GHDD,BGDD jedhaman dhimmi dhaabbataniif kanuma. Wayyaaneen garaaf bultootaa fi ergamtoota erga haala kanaan walitti qabdee dhaaboota kana bixxiltee booda akkuma koloneeffattoonni Awuroopaa gochaa turan bu’aa xixiqqoo bubuutuu jala qabdee garaaf bultoota kana ergachuudha. Miseensoonni dhaaboolee kanaas wayyaanee dura deemuun saba irraa dhalanne jedhan dararuu,hiidhuu, saamanii fi saamsiisuu akkasumas ajjeesuu gahummaan bahachaa turan ammas itti jiru. Keessuumaa dhaabni maqaa Oromootiin waamamu kan wayyaaneef hojii ergamtummaa raawwachaa jiru OPDO fi miseensonni isaa xiqqumalleen warra sammuu itti hin uumiin, warra garaan sammuu itti caale ta’uun yakki isaan wayyaanee waliin ta’uun waggoottan 25n darban keessumaa ammoo waggaa 2n as ummata Oromoorratti raawwataa turan akkaan suukanneessadha.
OPDOn Harree baattee hin dadhabne ta’anii wayyaanee tajaajiluu caalaayyuu yeroo baayyee wayyaanee biratti jaalatamuuf jecha ofumaafuu ta’e jedhanii ummata Oromoo hidhaa, saamaa, ajjeesaa fi biyyaa baqachiisaa turaniiru, ammalleen itti jiru. warri kun yoo wayyaaneen waggoota 25n darbaniif Oromoo ajjeeftu, warra qawwee baatee jala fiigaa turee fi jiruudha, yoo darartu, yoo saamtus akkasuma fuundura fiiganii ilmaan Oromoo qabanii dabarsanii keennaa turaniiru.
Keessumaa waggaa 2n as erga FXG sadarakaa olaanutti cehee wanti OPDOn ummata Oromoorratti raawwatte ergamtummaa ishii kan caalaatti saaxileedha.Yoo wayyaaneen AMBO, Haromaayaa, Naqamte, Gimbii, Arsii Magaalota hedduu keessatti, Finfinnee fi naannwa finfinnee, Booranaa fi gujii, Walloo, Jimama, Iluu Abbaaoor fi Baalee keessatti addabaabaayitti barattoota harka duwwaa bahanii mirga uumaa fi dimookiraasii Oromoof falman fixxu; wayyaanee deeggaranii ibsa baasuu malee lakkii sirrii miti hin jenne. Ummata ittiin of yaaman san cinaa hin ejjenne. Irreecharrattis haaluma walfakkaatuun yoo ajjeechaan jumlaa fi sukanneessaan sana fakkaatu ilmaan Oromoo irratti raawwatu OPDON asan jira hin jenne. Haacaaluu akka labsiin yeroo muddamaa labsamuuf wayyaanee jala kaatanii kadhachaa turan. Inumaawuu wayyaanee caalaa dallananii kan ajjeechaan sun sirriidha jedhanii morman isaan akka ta’e Oromoo mitii addunyaatu beeka.
Ergamtoonni miseensoonni OPDO kun kan biraa haa hafuutii ergamtoonni akka isaanii kan “naannoo sumaalee Bulchaa jirra” jedhan yeroo ammaa kana yoo waraana liyyuu hayil jedhamu ummata Oromoo Baha Oromiyaa fi kibba baha Oromiyaa jirutti duulchisanii yakkoota danuu hojjetan afaan ittiin dubbatan dhabanii callisanii ilaalaa turan, jiran. Garaaf Bultoonni ergamtoonni naannoo Sumaalee Bulchaa jirra jedhan kun waggoottan 25n darbaniif Duula ONLF balleessina jedhuun yakka meeqa akka saba irraa dhalanne jedhanirratti raawwatan addunyaatu quba qaba.
Ammammoo kunoo ummata Oromoo daangaa isaanii jiraaturratti liyyuu poolis ykn liyyuu hayil jedhamu itti duulchisanii ajjeechaa dararaa fi saamicha raawwachaa jiru. Qayee fi qabeenyarraa godaansisaa jiru.
Egamtoonni weerartootaa kun akkuma warri Awurooppaa ennaa Afrikaa kolneeffatan saba tokko tokkorratti kaasanii isa tokko tokkoon hacuucaa turan san warreen naannoo sumaalee bulchina jedhan garaaf bultoonni kun waraana liyyuu hayil jedhamu ajajjaa fi deeggarsa
wayyaaneetiin ijaarame fudhatanii kunoo akkuma argaa fi dhagahaa
jirru ummata Oromoo ollaa isaanii barootaaf jiraachaa turee fi jiru, ummata gaaf rakkoo waliin dabrse, ummata akkuma isaanii hacuuccaa jala jiru goolaa jiru. Kun ergamtummaa isaa hamaa fi duubni isaas hallayyaa ta’e; kan waan ka’aniif ittiin fiixa baasu hindandeenye carraaqqii bu’aa hin qabnee ta’uun eenyufuu ifaa dha. Walumaa Galatti Akkuma “Hiriyaa Jaldeessaa Galagalli Hallayyaadha” jedhamu san Daandii Wayyaanee Duubni Qilee ykn Halayyaadha! Kana Hubatanii yeroon Wayyaanee Biraa Hafuun Dansaadha!
Har’a ergamtichi Lammaa Magarsaa Ani bulchaa naannoo Oromiyaati, Oromiyaan dhaaba keenya OPDOn gaggeeffaa jirti, nuti Oromoof quuqamaadha jedhee yoo hololu dhagahaa jirra. Ummanni Oromoo garuu wayyaaneedhaan akkasumas warreen wayyaaneen ergattu kanneen akka Bulchiinsa naannoo Sumaaleetiin dhumaa jira. Ergamtichii fi garaaf bultichi Lammaa Magarsaa amma eessa jira?essa seene? Maaf gadi bahee wayyaanees ta’e ergamtoota akka isaa warra liyuu hayilii ummata Oromootti bobbaasee Oromoo fixaa fi saamaa jiru balaaleeffachuu ykn innis akkuma isaanii waraana bobbaasee ummata Oromoorraa roorroo qolachuu dide? Ykn dadhabe..? Deebiin isaa salphaadha, innuu hojiin isaa, kan dhaabni inni keessa jiru OPDOn wayyaaneedhaan bixxilameef ergamaa ta’ee Oromoo saamsisuu, dararsiisuu fi ajjeechisiisuufi. waan ta’eef ni gammada malee gaddi itti dhagahamee Oromoon miidhame jedhee goftolii saatti afaan guutee dubbatuuf hin jiru. Dandeettiis, mirgas itti hin qabu. Ummanni Oromoos Lammaa Magarsaas ta’e gutummaa miseensota OPDO irraa homaa hin eegu eegees hin beeku.
Ummanni Oromoo gutummaa Oromiyaa keessa jirus ta’e inni ala jiru mirga isaa ofiin kabachiifachuuf qabsoorra jira. FXG gaggeessaa jira.
Wayyaanees ta’ee ergamtoota akka bulchitoota naannoo sumaalee warra liyyuu hayilii ajaja wayyaaneetiin oromootti bobbaasan ofirraa qolachaa akkuma ture, funduraafis roorroo kamuu ni qolata. Itti jirasi. Kun jabaatee itti fufuu qaba. weerara naannoo sumaaleetiin itti dhufes Oromoon naannoo san jirus haa ta’u innii gutummaa Oromiyaa keessa jiru mirmatee jarreen kun adaba godhachuu qabu.


text:
Student – Teacher 2 Intha EkSize Seyyarappa Jattiyellaam Kaladdiranum
Pavadaiya Meelum Thookka Avalin Vennait Thodaikal. Vellai Veleerena Palichida Athanmeel Rendu Kaiyaiyum Vekka Avalthodai Nadungiyathu. Ava Pavadaiya Meelathookki Avalayee Pidichikka Solla SivappuJatti Poddirunthaa. Naan Jattiyin Meelpakuthiyil Kaivaikka Kaladdaveendaamnu Mudiveduttheen. Aanaa Avarendu Kaalum Seetthu Ukkaanthiddirunthathaala Enakku Jattiya Paakkavee Kashdamaayirunthathu. Naanavala Suvarula Saanju Ukkaarasolla Ava Appaviyaa “Pavadaiya Kaladdanumaa Saar” Appadinnu Keeddaal. Naan Veendaamnuddeen. Avalukkulla X Unarchiyirunthaalum Ava Itthananaalaa Veli Konduvaraleennu Therinjikiddeen. Naanmella AvaJattiyila Avaparuppu Irukkara Idatthin Jattimeela Kaivaikka Avasilirthaal.
naan Appadiyee Orutheeytheeykka Avakaal Appathaan Nadungichu. EnSunniyo Jattiyoda AvaPundaiya Kilichidalaamnu Rediyanikka Adakkiddiruntheen. Naan Unarchithaangaamal Jattiyin Oruorattha Othukki AvaPundaiya Paattheen.
“aahaa” Thangachurangam. 18 Vayasu Kannippennin Pundai Enkanmunnee. Enna Kankollaakaadsi. Appadiyee Manam Sirakaditthup Paranthathu. Naan Aasaiyila Utthuppaatthiddee Irookka, Avakankal Ennaiyee Paatthathu. Athuvee Kilarchiyaa Amaiy. AnthaPundai Meela En AadkaadTVrala Vecheen. Aval Silirtthaal. Sarree MayirMulaittha AlakuPundai. Athuvum Seeludaikkaamal. Aahaa Naanthaan Ivvulakil Paakkiyam Seythavan. Muthalmuthalaa Pundaiya Thoddupaattheen. Aanantham. Appadiyee Mukattha Needdi Nakkapokalaamnu Porappa Ava Kavanichaa. Irunthaalum Kanna Munnaadineeddi Athappaattheen. Appa Avapaarvai Maaravee ” Mathu Ithuthaan Pundai. Ithula Pundai Thopakkatthula Needdiddirukkulla Ithuthaan Paruppu. Pundaiya Virichavudan Theriyuthilla Athuthaan Ulsuvar. Intha Oddaiya Moodinamaathiri Theriyuthilla Athuthaan Kannitthol. Ithu Irunthaa Nee Kannippen. Ithu Ellaarum Udaluravu Seyyarappa Pinjidum. Silapenkalukku Kadinamaana Veelaseyyarappavee Kilinjidum. Ithukilinjaalthaan Udalnalla Pirines Perum. Athuunakku Kilinjaalthaan Nallathu. Aanaa Athukiliyarappa Rompa Valikkum.” Nu Summaa Sollimudicheen. Aval Theriya Maaddeenkuthunnu Jattiya Kaladdiddu Paatthaa. Appa Therinjichu. Thideerena Ammavarum Sattham Keedkavee Pavadaiya Kilee Podduddu Nallaakaala Kilapoddu Ukkaanthaa. Naanum Sunniya Adakkiddu Ukkaantheen. Amma Roomukkoo Vanthu “ingayenna Panniddirukkinga”.
“athummaa. Eetho Ranningla Thotthuddaalaam. Athaan Samaathaanam Panniddiruntheen.”
“iruddara Daimaachu,avala Pokasollunu Amma Solla Avaleem Kilampa Thayaaraanaal. Appa Ennidam “saar, Enakku Eppa Athukiliyum”nu Keedka. Naan Ammapoyiddaangalaannu Paakka Amma Samayalaraiyila Irukka Udaneevanthu Paatthusolreendu Avakiddakooda Keedkaama Kuninju AvaPavadaiya Thookki Pundaiya Muddipoddu Viralaala Virichupaatthu Appadiyee Avamukatthapaatthu “naan Or EksarSize Sollithareen. Athasenjaa Kilinjidum”nu Solliddu Pundaiyavee Paatthiddiruntheen. Avalpokanumnu Solla Pavadaiyakilaviddu Anuppivecheen.
Annaikkoo Naiddupooraa Itheethaan. Ava Viddupona Jattiya Nakkipaatthu Kaiyadicheen. Athaiyai Kaddipidichu Paduttheen. Avanga Ammavatthaa Okkamudiyala. Athukku Parikaaramaa Makalaavathu Pundaiyum Kaamichu, Jattiyum Vidduddu Ponaallee. Antha Santhoshatthil Thoongineen. Aduttha Naal Kaaleej Poyidduvanthu 5manikkee Avalukkaaka Kaatthirukka Avavarala. Avanga Ammakidda Keedka Skoolla Doorpoyiddaangannu Sonnaanga. Naanum Adakkiddu Moonunaal Kalichu Avavanthaa Aanaa Annikku Sandee Veeddula Ellaarum Irukkavee Ethuvum Nadakkala. Aduttha Naal Maalai Engammaa Koyilukkuporeen. Vara 8maniyaakumnu Kilampa Ava 5araikku Vanthaa.
naan Avala Paatthuddu “mathu Nee Poyi, Unga Veeddila Irukkarappa Poduveela Antha KuddapPavadai, Atha Poddudduvaa”. Ava Eennu Keeddaal. Naan Atharku ” Annikku Sonnannula Antha EkSize Sollithareen” Enrathum Sariniddu Enna Nadakkappokuthunee Theriyaama Thulli Kuthuchuddu Odinaa. Naan Eethaavathu Panni Xnaa Ennangiratha Katthikkidanum Nu Nenachiddee Jattiya Kaladdi Alamaariyila Vecheen. Avalum Vanthaal KuddapPavadaiyila. Muddikku Konjameela Thodaitheriyara Maathiri. Paakkapaakka Sema Seksiyaayirunthaa. Naan Avakidda “sari Intha EkSize Seyyarappa Jattiyellaam Kaladdiranum. Eennaa Rompavalikkum. Ratthamee Vanthaalum Varum, Sariyaa”. Avalum Sariniddu Emmunnaadiyee Pavadaikkulla Kaividdu Jattiya Kaladdi Kaddillavechaa.
Naan Athu, Ithu Appadinnu Konja Eksais Sollithantheen. Pin Avala Naansolramaathiri Sey Appadinuddu Kunthavechee Ukkaanthu Rendu Kaalayum Viricheen. Ava Enakku Ethirila Tharaiyila Atheemaathiri Senjaa. Poddirunthathu KuddaiPavadai Kirathinaala Meela Thookkiduchu. AvaPundai Antha Keeppula Therinjuthu, Rendumoonu Naalkalichu Paakkarathinaala EnSunni Enthirichiduchu. Appathaan Enakku Aydiyaa Vanthuchu.
“ingapaaru Ippadiyee, Kaiya Pinnaadineeddi Rendummuddara Maathiri Sey” Appadiska Avalum Seriyaa Senjaa.aanaa Naano Kaivalaiya Maaddinguthu, Appadiniddu Marukkaa Seyyasonneen. Avasariyaatthaan Senjaa. Naan “iru Thappaa Seyra, Naan Sollithareen Iru” Appadiniddu Avakidda Avalukku Neeree Ukkaantheen. Appa AvalinPundai EnSunnikku Neereeyirukkaramaari Arjasd Panniddeen. Appa Avala Kaddipidikkaramaari Munnaadivanthu Avapinnaadi Rendukaiyaiyum Pidicheen. Appa EnSunni AvaPundaiya Nerungiduchu. Naan Avakaiya Innum Konjam Ekkineedda EnSunni Avapundaya Muddiduchu. Naanappadiyee Munnaadi Varramaari Vara EnSunni AvaPundaiya Thulaikkarediyaa Konja Munneeri Pukunthathu. Avalukkum Ithu Theriyavee Avaleesaa Sirichiddirunthaa.
enSunniyin Munai AvaPundaikkul Irunthathu. Athu Avakannittholai Muddiddirukka Naan Oreemoochaோda Ongi Kutthineen. Avvalavuthaan Avakiddirunthu “aaaa..”ena Periyasattham Maddumthaan Vanthathu. Atharkul Kannil Thannir. Aanaalum Avakaiya Naanpinnaadi Pidichiddiruntheen. Ava Utharinaa. Naanvidaama Pudichiddiruntheen. Mindum Avakidda “mathu, Konjam Valikkum. Vidaamasey. Apparam Paaru, Ellaam Isiyaayidum.”nu AvaPundaiyilirunthoo Sunniya Edukkaameeyee Sonneen. Avalum Aasuvaasap Padutthiddaal. Pin Appadiyee Mella Iyangineen. Aahaa 18 Vayasu Kanniyin Pundai. Ennasukam, Ennasukam Appadiyee 5 Nimisham Panniddiruntheen. Irunthaalum Paathi Sunnithaan Ulleepochu. Vinthu Varamaathiri Irukkavee, Edutthiddeen. Sunniya Veeddikkulleeyee Vachiddeen. Avakidda “enna Mathu, Ennaachunnu Paakkalaamaa”nu Avakidda Keedka Avalum Um Kodda Kaiyavilakki Avala Palaiya Nilaikku Kondaantheen. Avakannil Thannimaddum Ninniddurunthuchu. Naanavala Kaddil Oratthula Ukkaaravechu Leesaa AvaPavadaiya ThookkiPundaiya Paakka Avalum Paatthaa. Athileerunthu Antha Kannirattham Varavee Ava ” Ayyo, Ennasaar Ithu” Nu Payanthaal. Naan Avakidda
“ithuthaan Kannitthol Kilinjaa Vararattham, Ithanaala Onnum Aakaathu” Ena Palasamaathaanangal Sonna Pirakuthaan Palaiya Nilaikku Vanthaal. Naan Angiruntha Palaiyathuniya Edutthu AvaPundai Ratthatthai Thodachivida, Avalum Pundaiya Thookki Kaaddinaal. Pin Veera Eksais Solli Thanthuddu Veeddukku Anuppiddeen. Enveeddiya Paakka Athil Envinthoo Paraviyirunthathu. EnSunniyil Avarattham. Aanaa Innikku Jattiya Edutthuddu Poyiddaa. Ithuthaan Enmuthal Anupavam. Avalukkumthaan. Pinaduttha Naal Itheemaathiri Vanthaal. Appa Amma Samayalaraiyila Veelaiyaa Irunthaanga. Naan Avakidda “innikku, Eksais Ellaam Veendaam. Kaiyadikkarathu Eppadinnu Sollitthareen.”
“ponga Saar. Vedkamaa Irukku.”
“vedkappadaama Katthukka, Rompa Yoospullaa Irukkim”.
Naansolla Avalum Keeddaal. Avala Atheemaathiri Kaddilla Ukkaaravechi, AvaPavadaiya Thookka Aahaa Jattipodala. Aappam Kannaparichathu. Naan Avala Appadiyee Ukkaarasolliddu Enpeervova Thurakka Athilirunthu Kaikku Eksais Seyyathantha Oru Insroomand Odanjirunthathu. Athu Kundaakuchi Maariyirunthathu. Athedutthuddu Avamunnaadi Muddipoddu Ninneen. AvaPundai Oddaikkuneeree Athavechi Konjam Thalla Ullee Pukoonthathu. Ava”ssaaaa”ena Munakinaal. Naan Appa ” Konjama Porutthukka, Nallaarukkum” Appadinnuddu Atha Innum Ulleevida Ava Valiyaa, Inpamaa Theriyaama “ss Aaaa Ss Aaaa ” Appadinnu Munakiddirunthaa. Naan Atha Kandukkaama AvaPundaiyee Paatthiddiruntheen. Appa Avakidda “ippadiyee Paatthiddirunthaa Valikkim, Athanaala Kanna Kaddiddu Appadiyee Padutthikka Ellaammudichiddu Unakku Naansolra Payirsiya Sey, Udampu Rompa Piriyaayidum” Enreen.
“sari Saar”. Naan Angee Kilee Kidantha Enkarseeppai Edutthu Avakanna Kaddiddu Avala Padukkavecheen. Pin Anthakuchiya AvaPundaiyila Soreeki Soriki Edutthuddu, Innorukaiyaala EnSunniya Uruvividdeen.|| Avalum Kaamapothaiyila Ularinaal. Aanaa Inthasattham Enga Ammavukku Keedka Vaayppilla. Eennaa Samayalaraikkiddeeyee Di.vi Room. Engammaa Samachiddee Seeriyal Paatthiddirunthaanga். Appa Theedirnu Oru Aydiyaa.
” Mathu, Konja Porutthookka, Ithalavida Periya Kuchi Onnirukku. Athula Senjaa Seekkiram Vanthirum” Enka Aval Eetho Pithaarrirunthaal. Naan Elunthuninnu Lungiya Kaladdivechiddu AvaPundaikku Neeree Sunniyavechiddu Ava Oddaiyilavechi Konjam Thalla Valukkiddee Paathi Nulainthathu. Naan Appadiyee Mulumoochaiyum Kudutthu Kuttha EnSunni Mulusum Nulainthathu. Kaaranam EnSunni Sirusuthaan. Naan Appadiyee Ava Iduppa Pidichiddu Mella Iyanga Avalum Atharkeedpa Kattha, Avalin Thodaikal Nadungiyathoo, Avalin Kaalkalo Enidikkeedpa Thaalam Poddathu. Avalin Mulaikal Saddaiyil Sikki Thavikkavee. Naan Avalidam “rompa Viyartthuthunaa, Saddaiya Kaladdikka” Appadinnathum Avakiddirunthu Entha Pathilumillai. Naan Ava Saddaiyin Buttonkalai Kaladdee Antha Theevathaiyin IlamMulaikalai Paattheen. Aahaa Appadiyee Kaampu Vidachiddirunthathu.
appadiyee Mulaikalin Mithu Kaiyavechi Kasakkineen. Kaampaiyum Peruviralaala Killineen. Aval “enna Saar Panreenga ” Appadinnaal Munakiddee. Naan Atharku “illa Udampu Pooraa Uppukarachaappula Irunthuchu, Athaan” Appadinuddu AvaPundaiya Kutthi Thuvamsam Senjiddiruntheen. EnSunni Avalin Koothiya Kilichiddirunthathu. Enakku Thannivara Maathiri Irukkavee AvaPundaiyila Irunthu Edutthiddeen.


text:
''Abbaan koo jaarsi umurii 67 daandiirra osoo deemanii rasaasaan dhahaman'' ilma abbaan Shaashamanneetti irraa ajjeefame
Hiriira guyyaa kaleessaa magaaloota Oromiyaa adda addaa keessatti taasifameen namoonni jaha yoo ajjeefaman, kanneen 33 ol ta'an ammoo madaa'uusaanii, odeeffannoon mootummaa naannoo Oromiyaa irraa argame mirkanneesse.
Namoota ajjeefaman jahan kanneen keessaayis sadan isaanii magaalaa Shashamanneetti ta'uu hubatameera.
Namoota Magaalaa kanatti ajjeefaman keessaa tokko maanguddoo umuriin isaanii waggaa 67 fi Obbo Galatoo Ganamoo jedhamuun beekaman keessatti akka argaman ilmi isaanii BBC'tti himeera.
Dargaggoo Hamdaa Galatoo jiraataa magaalaa Shaashamannee kan ta'eefi abbaan isaa obbo Galatoo Ganamoo baadiyyaadhaa isa barbaacha erga dhufanii booda rasaasaan rukutamanii ajjeefamuu isaanii dubbata.
Akka Hamdaan jedhutti, wayita isaan ajjeefamaniitti mormiinis kan hinturreefi maanguddoon kun warra hiriira bahan keessa hinturre. ''Odoo daandii bitaa isaanii qabatanii deemaa jiranuu konkoolaaataa irraa itti dhokaasuun ajjeefaman,'' jedheera Hamdaan.
Gama biraatiin ammoo, dargaggoo abdii (nageenya isaatiif jecha maqaansaa kan jijiirame) achuma maagaalaa Shaashamanneetti, naannoo Yunivarsiitii Rift Vaalii hiriiratti makamuun adeemaa osoo jiru rasaasaan harka irra dhahamusaa BBC'tti himeera.
''Anis dhakaatu na dhahe jedhee yoon harkaan qabuu, rasaasaan rukutamuu kiyya hubadhe. Achiinis of duuba yoo ilaalu konkolaataa paatroolii gubbaa nama makkalaakayaa tokko qofaatu ture. Kan biraa gabbiinaa keessa yoo turan hin beeku. ''
Wayita itti dhukaafametti hiriira keessatti hirmaachaa kan turee ta'u kan dubbatu barataan kun, yeroo ammaatti tajaajila wal'aansa olaanaaf gara hospitaala rifaraalaa Hawaasaatti ergamuun yaalamaa akka jiru dubbata.
Kantiibaan bulchiinsa magaalaa Shaashamannee addee Xayyibaa Haasan BBC'tti akka himanitti, mormii guyyaa kaleessaa magaalaa keessa tureen namoonni sadii ajjeefamusaanii mirkanneessaniiru.
Namoonni ajjeefamanis lama dargaggoota yoo ta'an isaan tokko jaarsaa jedhani jiru.
Akkasumas, addee Xayyibaan qaamooleen dargaggoo lamaa fi jaarsa umurii 67 ajjeesuun shakkaman miseensonni loltuu federaalaa lamaa fi miseensi loltuu raayyaa ittisa biyyaa tokko to'annoo bulchiinsa magaalaa Shaashamannee jala olfamusaanii dabaluun dubbataniiru.
Akka isaan jedhanitti, miseensa loltuu raayyaa ittisaa ajeeechaa kaleessaatin shakkame humna raayyaa ittisaatu dabarsee bulchiinsa magaalaatti kenne.
'Hiriira abbaan waame hin beekamne'
Guyyaa kaleessaa magaalaa Shaashamannee, Harargee Lixaa aanaa Bookee, Amboo fi aanaalee xixxiqqaa hedduu keessatti hiriirri taasifamu isaa hogganaan kominikeeshinii Mootummaa Naannoo Oromiyaa obbo Addisuu Araggaa nutti himaniiru.
Ajjeechaa magaalaa Shaashamannee fi Harargee Lixaa aanaa Bookeen uumameen alatti hirriirrii taasifame nagaan xumuramuus dubbataniiru.
''Shaashamannee qofatti namoonni sadii lubbusaanii kan dhaban yoo ta'u, 30 ol madaa'aniiru. Harargee Lixaa aanaa Bookeettis namoonni sadii du'anii sadi ammoo madaa'aniiru,'' jedhaniiru.
Akka obbo Addisuun jedhanitti, hiriirichi sirriis ta'ee kan dogoggoraa garuu namoota harkasaanii duwwaa hiriira bahanitti dhukaasa banuun qaamni ajjeechaa raawwate qulqullaa'uun seera biyyaatiin ni gaafatama.
Har'as hiriirri magaaloota Walisoo fi Guudaritti taasifameera. Obbo Addisuunis hiriirri akkasii kun miidhaa waan qabaatuuf ummanni tasgabbiidhaan ilaaluu qaba jedhan.
''Hiriirri amma waamamaa jiru hiriira nagaa miti. Hiriira shirrii keessa jiru dha,'' jedhaniiru.
Harka wayyaa jalaatin waan waamamaa jiruuf mootummaanis akka hin beekne kan himan obbo Addisuun, qaamni hiriiricha waamees kan ''Oromiyaa hoggansa ija - laafeessa qabduu fi dadhabaa fedhan akka ta'e hubanna,'' jechuun kan himan.
''Amma ammoo wanti akka amaleeffannaatti raawwatamaa jiru, waan mootummaa naannoo Oromiyaa deeggaran fakkeessuun bakka adda addaatti hiriira waamuudha.''
Akka isaan jedhanitti, jarreen hiriira kana waaman saamicha albuudaa, lafa invastimantii fi daldala kontirobaandii itti gaggeeffachu danda'an uumuuf waan yaadame hojjetamaa jiru fakkaata jechuun dubbataniiru.