text:
(Dubbisii xumuri, ‘share’ godhii dabarsi)
Saphaloo Kadiir irraa
Afaan qofaan qabsaa’uun, ibsa ejjannoo baafachuuniifi dhaadannoolee bilisummaa dhaadheessuun osoo kan nama bilisoomsu tahee addunyaa kanarraa namni dura bilisoomu oromoo tahuu hin oolu jedheen yaada. Yoon kana jedhu ammoo gariin namaa kan arraba dheeratu waa darbachuuf akka jerjeru niin beeka. Suuta jedhaa mee! “Dubbii baha hin dhoorkan gala dhoorkan malee” jedha warri keenya. Oromoon dhaadachuu malee qabsaa’utti hin jiru jechuu kiyyaa miti. Oromoon qabsoo ajaa’ibaa taasisaa jiran. Hanga baroota 25’n dabran kana qabsoon shorroqaa turte, barana qeerroon biyya keessa jiran haareyatti qaanqee qabsoo qabsiisuun gootummaa afaaniin haasawuu malee dagannee turre san qabatamaan mul’isanii jiran. Dhugumatti oromoon gootoota, leenca eegee hin qabne. Fincila oowwaafi hadhaawaa ji’oota sadeen dabran kana taasifamaa jiru yoo laallu, oromoon goota goototaa, qeerrensa ija ibiddaa tahuu nuuf mirkaneessuu daran onneen akaakoof habaabootiis ammallee dhaloota qubee keessa jiraachuus ragaa bahan. (Gootoota afaaniin dhaadachuufi ibsa ejjannootiin qabsaa’uu irraa gara qabatamaan qabsaa’uutti nu ceesisan kana galanni dacha dachaan isaan haa gahu)
Qabsoon warraaqsa diddaa master pilaaniitiin jalqabamtee gara fincila xumura gabrummaatti tarkaanfatte, amma immoo gara warraaqsa bilisummaatti cehuuf aggachaa jirtu tun injifannoo hedduu galmeessitee jirti. Kannarratti wanti ijaan agarre kan seenaan dhageenye nu yaadachiisuu qofa osoo hin taane, nuufiis mirkaneessuu hin oolle. Qeerroon gootoonni keenya, yoo eeboofi gaachenaan dhaadachaa fardaan garmaaman, lola gadaa michillee kan jaarraa 16 ffaa godhamaa ture jedhamu san nama yaadachiisan. Yoo mancaan qawwee wayyaanee dura dhaabbatan ammoo lola Calii Calanqoo kan subba jiifatanii afaan madaafaa tufteeyyuuf itti deeman jedhan saniifi, gootoonni keenya ammoo gootota kaleessa darban kan akka Bakar Waaree, Mucee Ahmad Mucee faa nu yaadachiisuu hin oolle. Yoom kana qofaree? Wayyaaneen daa’ima, haawwaniifi aabboota mara irratti ajjeechaa diinuma, yakka duguuggaa sanyii yoo nurratti raawwattu, godaannisa harkaaf harma muraa Aanoolee nu yaadachiisuus garuu, ilmaan oromoo diina jalaa gad jechuu didanii biyya keenya dabarsinee hin kenninuuf falmatan ammoo gooticha oromoo kan farda Minilik jalatti waraanee lafaan dhawee, isaas madeesse gooticha Leenjisoo Diigaa nu yaadachiisuu bira dabree nuus onnachiisuun yoom hafe.
Haatahuu malee, injifannooleen kun marti gootoota qeerroo harka duwwaa qabsaawaniin kan galmaawe waan taheef wareeguu caalaa wareegamuun kan itti baayyeetee dha. Onne qabeessummaafi jeeynummaa keenya mirkaneessu illee, garuu dhiigni dhangala’uufi lubbuun ilmaan oromoo, dubartii ulfaafi daa’imnilleen osoo hin hafin duguugamuun xiqqo nama suukanneessa. Kana yoon jadhu injifannoon dhiiga facaasanii, lafee caccabsanii, lubbuu kennan malee akka hin galmooyne osumaan beekuu, qabsoon wareegamuu qofa osoo hin tahin wareeguus dabalachuu qabdi jechuu kiyya. Nuti ammoo wareegamuu malee wareegaa hin jirru. Wareeguuf ammoo meeshaa diinni nuttiin deemaa jiruun tan wal gittu qabaachuu nu barbaachisa. Meeshaa diinni nuun dorsisuun wal gittu yoon jedhu ‘taankii fi madaafa’ jechuu kiyyaa miti. Inniis yeroof taanfiifi madaafa nuun sodaachisuuf haa yaaluu malee nutti hin fudhanne. Meeshaa xiqqoo nutti as qabaa jiru tanaan tan wal gittu dhabuu keenyaaf ammoo kan sababa tahee, qabsoon teenya sadarkaa san irra hin geenye jennee yaaduufi dhaaba hidhannoon ijoollee warraaqsa finiinsaa jiran maddii dhaabbatu dhabuu keenyaafi. Dhabuu yoon jedhu ammoo kan silaa ni qabna jennee abdannu orraafachuu daran hanga ammaa waan takka xuuxxisuu dhabuu isaa akka dhabneetti waan na dallansiiseefi.
Yeroo amma lafattiis tahe fuula miidiyaa hawaasaa irraatti keenyuma kan du’e lakkaawachaa, biyyoon itti haa salphatu jechaa ooluun, madoo ilaallee, dhiiga daawwannee imimmaan dhiigaa dhangalaafnee booyuu dadhabannee jirra. Kan du’an reeffa isaanii lakkaawaa booyaa ooluun ammoo hadooddii dhabuu keenyaaf tahuu baatullee garuu, kan walirratti eegaa jirru nu fakkeessuun isaa hin oolu. Mala waliif dhahuu dhabuun keenyaa ragaa nutti bahaa kan jiru tahuutu natti mul’ata. Kun ammoo hafuu qaba. Qabsoo wareegamuu irraa gara wareeguutti cehuun dirqama. Kana godhuuf oromoo marti kan biyya keessaafi alaatiis gamtummaan ka’ee qabsaawuu qaba. Gara kana seenuuf ammoo nama mataa walitti qabuun qabsoo tana hogganu nu barbaachisa. Kana malees qawwee argachuun dirqama dirqama oliiti. Kana tahu baannaan ammoo qabsoon wareegamuu malee wareeguu hin qabne gara duguuggaa sanyiitti nama geessiti. Sanyii teenya lafarraa duguuguun ammoo goda qabriitti nu galchuu ala injifannoon caalatti galmeessu tokko hin jiru.
Akkuma beekkamu kanaan dura waggaa dheeraa dhimmi abdii nu kutachiisuu irra gahe, kan yaadaaf akeeka oromoo laamsheessaa ture gamtummaa akka arraa kaabaaf kibbatti, bahaa dhihatti bakka takkaa akka kanniisa qeeyroo baheetti xiixu kana dhabuu keenya ture. Arra garuu ol godhannee dubbachuuf ifin qaanfannu. Dhaloota qubeetiif galanni dachaa haa gahuu gulantaa kaleessa oromoo giddutti qaama hin beekkamneen ijaaramee ture diiguu danda’anii jiran. Kun ammoo bu’ura cimaa deeggarsa nama tokkoo malee ifumaaf hareeyatti ijaarame yoo tahu, jijjiirama fiduufiis shakkii kan hin qabne tahuu isaa tilmaamaan osoo hin taane qabatamaan agarree waan jirruuf sodaa malee dubbachuun ni danda’ama.
Kana yeroon jedhu hangafoota keenya dagadhee miti. Dhaloonni kun daandiin irra imalaa jiran kanuma isaan nuuf baasan sani. Haa tahuu garuu dhaloota kana wanni adda godhu seenaa haasawuurraa gara seenaa hojjachuutti tarkaanfachuu isaati. Kana tahuun ammaas dirqama waan taheef malee qooda hangafoota keenyaa tuffatanii miti. “Harreenuu ba’aa ilmoorratti sablifatti” akkuma jedhamu san, hangafoonni keenya waan gaarii hojjachaa turan, carraaqqii isaaniitiif galata guddaa galchaafi, miilaanumaan ammoo dhaloota finiinaa kanaaf marsaa gad lakkisuu akka qabaniis yaadachiisuun barbaada. Yeroon ammaa tan dhaloonni kun seenaa qabsoo awwaalamtee turte dirretti baasanii leellisa jiranii dha. Kanaaf hangafoonni daandii qabsoo oromoo irra labbagal tahanii ta’aa jiran, kan arrallee afaanumaan dhaadachuu malee qabsotti seenuu if bir’atan fakkaatan karaa irraa maquun baallii qabsoo dabarsanii dhaloora kanaaf laachuu qaban.
Dhaloonni qubee eega qabsoo jalqabe if duuba deebi’uun isaa hin jiru. Sadarkaa kanatti qabsoon yoo duubatti shirgigaatte gaaga’ama hamaa akka fiddu dhaloonni kun waan beekuuf warraqsa isaa kan duraanii caalaa finiinsuuf muratee jira. Qabsoof kan barbaachisu dura hubannoo tahuus kan itti aanu hidhannoo dha. Dhaloonni ammaa immoo waan gara hubannootti waanuma gadaameessa haadhaa keessaa waliin dhufe fakkaata. Akeeka wal fakkaataafi siranaa qabaachuu irraa qalama qofaan ka’ee gamtummaan ibidda qabsoo bobeeysee jira. Eeyyee! Hubannoo wal fakkaataa qabaachuu isaaniitu akka gamtummaan cimuufi qaanqeen warraaqsaa billiqxu taasise. Hubannootu akka kaayyoo tokko irraa kaanee galma tokkotti gallu nu godha. Kana ammoo ifaafi ifatti mirkaneessanii jiran. Bahaa, dhiha, kaabaaf kibbatti wal bubuusuun hafee fiinxaaf fiinxa oromiyaatti tokkummaan sossoohaa jiraachuun qeerroolee teenyaa boqonnaa hareeya qabsoo oromootiif banuu isaanii mul’ise. Amma immoo sadarkaa itti aanutti dabruuf qophiin xumuramee jira.
Eeyyee! Amma qabsoon sadarkaa hubannoo dabree, sadarkaa hidhannoo irra gahee jira. Hidhannoon sadarkaa kanatti akkaataa lamaan argama jedheen yaada. Waraana bilisummaa oromoo mooraa jira jedhamutti makamuun ykn ammoo meeshuma lola aadaa kan harka namayyuu jiruun meeshaa lolaa diina harkaa laqaaquu dha. Diina harkaa qawwee fuudhuun lubbuu baayyee balleessee gatii amma kafalamaa jiru kana caalaa nu kafalchiisa waan taheef, furmaanni jiru tokkichi mooraan waraana bilisummaa oromoo yeroo biraa caalaa banaa tahuun simannaaf qophaa’uutu irra jiraata. Yoo ammallee akkuma duraanii mooraan waraana oromoo cufaa taatee itti fufte ammoo qabsoon keenya lubbuu baayyee harcaasee, gatii injifannoo keenyaa xiqqeessuu daran injifannoo orraafachiisuu mala. Haatahuu malee qabsoon jalqabamte tun gonkuma akka hin dhaabbanne beekuun gaariidha. Kanaaf, akkaataa ijoollee oromoo barnootaas barachuu dhoorkamtee qabsoof qophooyte tana gara hidhannootti galchuun danda’amu irratti tooftaafi mala hatattamaa taraarrachuun dirqama mooraa qabsoo oromooti taha. Gabaabumatti WBO’n gabaasa “lukkeelee wayyaanee sagal ajjeessee kudhan madeessee….” jechuu irraa “Gootichi waraana bilisummaa oromoo, WBO’n mootummaa wayyaanee barbadeessee abbaa biyyummaa gonfatee..” kan jedhutti dabruu qaba.
Qabsoon kan wajiijamtuun meeshaa caalaa onnee xiiqiin guutamtee fi gootummaan keessaa shidamtu qabaachuun akka tahe ragaan barana caalu ni jira jedhee hin yaadu. Dhaloonni kun ammoo kana mirkaneessuuf yeroo sodaafi rincicummaan ummata keenya keessa saartetti kana cabsanii injifannoo boonsaafi cululuqaa kana galmeessuun isaanii ragaa guddaa nuuf mirkaneessuudha. Qaanqee billiqxe tana daran bobeeysuuf ammoo baankiifi taankiin murteessaa dha. Oromoon idil addunyaarra jiran marti baankii itti yaaduun kallattii taankiin itti argamtu qopheessuu qaban jedheen yaada. Baankiin jiraannaan taankii argachuun salphaadha. Amma kilaashinkov illee taatu ijoollee leencoota teenya tana harkatti guuruun taankii tanuma qabeenya oromiyaatiin bitamtee nu fixaa jirtu tana haala itti diina harkaa guuruun danda’amutti tarkaanfachuu akka qabnu beekuu nurra jiraata.
Walumaagalatti, haalli qabsoo hanga ammaa jiru wareeguu irra wareegamuun baayy’atuus, onneen kaleessa akka waan nu keessatti duuteetti shokomii dhabde arra xiiqiin waadamtee warraaqsa finiinsuun isiituu injifannoo qabsoo boonsaa taatullee, kanaan booda garuu gara qabsoo wareegaa wareegamuutti (kuffisaa kufuutti) cehuun dirqama filannoo hin qabne akka tahe hubachuun gaariidha. (Asumaanuu dhaadannoon teenya tan “Qabsaawaan ni kufa qabsoon itti fufa” jettu saniis “Qabsaawaan kuffisee kufa bilisummaan ni dhufa” kan jedhutti nuuf haa jijjiiramu) Qabsoon itti fufuuf kana booda wabii kan tahu hidhannoo tahuun wal nun mamsiisu. Dhaabnii qabsoo hidhannootiin biyya bilisoomsuuf warraaqsa finiinsaa jirra jedhuus carraa kanatti fayyadamuu irra jiraataan dhaamsa kooti.
Qeerrooleen qabsoo finiinsaa jiran ammallee daran itti finiinsuu qaban. Qabsoon tooftaafi mala jijjiirrachaa deemuu akka qabduus hubachuun bareedaadha. Yeroo gabaabatti hanga hidhannoon argamtee injifannoo wareegamuu irraa gara wareeguutti ceenuu tooftaa qabsoo balaa xiqqeessuu dandeessutti fayyadamuun dirqama. Akkuma yeroo garagaraa ibsaa turreefi ammallee qabatamaan mul’achaa jirutti dargaggoonni akkuma walitti dhiheenya isaaniitiin iccitiin wal ijaaruu, walgahileefi leenjii wayyaanee fashaleessuu, bakka wayyaaneen dhimma biraatiif hawaasa dirqamaan walitti qabde gara fincilaa jijjiiruu, gibiraafi qaraxa kafaluu diduu, qabeenyoota wayyaanee barbadessuu fi kkf fayyadamuun humna mootummaa kanaa daran laaffisuun qabsoo wareegamuu xiqqeessuun injifannoo dabaltuudha. Kanumaan wal qabatee dhaabni qabsoo bilisummaa ijaarsa dandeettii isaa cimsachuu irratti cichaan hojjatee qeerroolee finiintuu biyya keessaa qabsotti jiran kana gara hidhannootti galchuu danda’u irratti hojjachuun gara qabsoo wareegamuufi wareeguus dabalattetti ceesisuu qabu irratti akka xiyyeeffatu dhaamsa oromummaati. Kana booda qabsoon wareegamuu qofa osoo hin taane wareeguus dabalachuu qabdi jechaan arraaf dhaamsa koo goolaba. Waan hanga dhumaa dubbiftaniif galatoomaa.
Injifannoon tan ummata oromooti!
Gadaan gadaa bilisummaati!
Qabsaawaan kuffisee kufaa bilisummaan ni dhufa!
Saphaloo Kadiir / Abdulbasit
Amajjii 2016


c: text/html

text:
Hegeree Oromiyaa Aaddee Fathiyaa Shaafii Hassan Guraandhala 4/2015 Magaalaa Cairotti Du`aan Addunyaa Kanarraa Boqatte jirti. Aaddee Fathiyaa Shaafii Dhiha Oromiyaa Godina Ilu Abbaa Boraa Aanaa …Read More »
JAALA KEENYA DHABNUS DALGAN ISAA UTUBAA SEENA TA’EE NUU WALIN JIRAATA. IBSA GADDAA JAARMIYAA HAWAASA OROMOO ARIIZONA IRRA KENNAME
Obbo Mohammed Adam Muummad, bara 1959 baha Oromiyaa Nannawa gaara mul’ataa Ona Baddannoo Laga Raammis Araddaa Ija Bunaa bakka ja’amtutti dhalate. Akkuma Oromoota biroo, roorro …Read More »

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Amboo-Hiriira balaaleffannaa ABO baha jechuun shira OPDO’n qindeessite kan Magaalaa Ambootti qophaa’ee ture fashalaa’e!
Keenya lolaan Waaqa!!
Viva Ambo!!!!
OPDO will never get confidence as long as OLF lives in the hearts and minds of the Oromo people.( The OPDO never changes, only their name)
OPDO will never get confidence as long as OLF lives in the hearts and minds of the Oromo people.( The OPDO never changes, only their name)
Shira/Shiftaa OPDO/ODP’n Akkasi ta’i?
#Amboo Jul_7/2019
Qeerroon Amboo yeroo hunda mahandisa qabsoo Oromooti, waa malee kana hin jenne, guyyaa har’aa OPDO’n kosiin hiriira balaaleeffannaa ABO/WBO waamte irratti qeerroon Amboo hiriiricha gara mormii Opdotti jijjiiruun geggeessaa oolan! Kun qeerroowwan keenya kutaalee Oromiyaa mara keessa jiraniif barnoota guddaadha.
#AMBOO ❤💚❤
Adoolessa 7/2019
Qeerroon Amboo sirna abbaa irree EPRDF fi shira isheen WBO irratti xaxxu balaaleffataa jiru.
Karaanis cufameera. Poolisoonni hiriirtotarratti dhukaasa banee jira.
Namni Baduuf ka’e Nama galaafata kan jedhamuuf dhagahuurra tarree Argaa jirra.
Mootummaan biyya bulchu akkuma argaa jirru oromiyaa bakkoota garaagaraatti ABO shanee jecha jedhuun ummata dirqamaan irra deemee mallatteessisiisee hiriira bahaatii balaaleffadhaa jechaa akka jiru dhagahaas argaas jirra.
Kun kufaatii isaa argisiisa sababni isaas Addunyaa jiraannu keessatti ummatatu fedhiitiin ykn roorroo jibbaaf yeroon inni bahee gochaa sana balaaleffatu malee dirqamaan mootummaan hiriira bahaa ana malee jiraachuun fafa kan jedhu biyyuma keessa jiraannutti argaa jirra.
Yoo hin baane ni hidhamte ,hojiirraa ariyamta ,manni daldalaa kee ni cufama jechuun ummata irra deemanii mallatteessisiisanii dirqamaan RIB milishaa waliin tahuun hiriira baasaa jiraachuu arguu irra geenyeerra.
Kuni homaa miti lafa barii dukkanni ni hammaataa Jedhama mitiiree.
Oduun gara Godina Horroo Guduruu aanaa Guduruu irraa as qaarite tokko hedduu na ajaa’ibe jennaan ummatni akka dhagahun dirqame.
Guyyaa boruu jechuun Adoolessa 8/2019 milishaan aanaa Guduruu RIB waliin tahuun Maatii Ajajaa WBO zoonii lixaa #jaal #Marroo kan tahan Obbo #Dirribaa_Lammeessaa fi Haadha warraa isaanii akkasumas mucaa isaanii mana jiru guyyaa boruu dhaadannoo qabattanii baatanii jaal Marroon haa ajjeefamu jettu jechuun doorsisaa jiru.
Maatiin jaal Marroo guyyaa boruu hiriira bahee Marroon haa du’u jedhee dhaadannoo qabatanii yoo hiriira dura deemtanii hin balaaleffanne mana keessan ni gubna isiniinis ni ajjeefna jechuun doorsisaa akka jiran maatiin kun dubbatus jiru.
Sababa mucaan isaanii ajajaa WBO taheef qofa maatiin kun yeroo hedduu doorsifnii fi reebichi akka irra taha jiru obbo Dirribaa lammeessaa abbaan jaal #Marroo VOAf Tsahay Daamxoo waliin guyyoota muraasa dura gaaffiif deebii godheen dubbatee ture.
Amma immoo oduun Adoolessa 7/2019 maatii kana irraa nu dhaqqabe akka mirkaneessutti manni koo milishaa fi RIB marfamee eegamaa Jira guyyaa har’aa akka ani hin sochooneef jedhu obbo Dirribaa Lammeessaan.
Akka obbo #Dirribaa Lammeessaa jedhanitti anaa fi mucaa koo na bira jiru eegaa jiru dirqama boru hiriira baatanii mucaa keessan akka inni du’uuf hin balaaleffattan yoo tahe isintu du’a nuun jechaa jiru jedhu. Akkuma “Harree sodaattee Dibdaabaa Reebdi “jedhan jaal Marroo bosona jiru dadhabdee maatii mana taa’ee jireenya dhuunfaa isaa jiraatu dararuun jaal #Marroo ajjeesuu ykn balaaleffachuun tahu. Qabsoon qabsaa’ota Haqaan bakka ni gaha.
Tokko qabsoo wareegamu kudhantu qabsootti gala, kudhan du’us kumaatamatu qabsootti makama waan taheef dhaabbadhaa of ilaalaa jedhaan. Midiyaaleen Oromoo bakka jirtanii gochaa maatii kana irra taha jiru yoo oromummaan isinitti dhagahame lafeen awwaalcha dhabee fi dhiigni Aspaaltii gubbaarra lola’e yoo isinitti kan dhagahamu tahe maatii kana iyyaafadhaa gabaasaa Addunyaaf . Sanaan ala isini warruma dhiigni oromoo dhangalaasuun gargar miti.
Wayita Qeerroon Bilisummaa Oromoo, kaabaa kibbaa, Bahaa Dhiyaa fi giddu-galeessaa tokkommaan mootummaa EPRDF kan qawwee hanga funyaaniitti hidhate dura dhaabbatanii falman sana OPDOn uummata waamtee ,” ABO tu duuba jira, ABOn goolessituudha; ijoollee keessan gorfadhaa, ta’uu baannaan ol-aantummaa seeraa kabachiisuuf tarkaanfii fudhachuuf dirqamna..kkf” jechaa turte. Tibba sana ilmaan OPDO ykn mana taa’u ykn waan Qeerroon hojjetu basaasanii tika OPDO/TPLF/EPRDF tti gabaasu ture.
Qabsoon Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi WBO wal-utubee Mootummaa EPRDF raase. Kanumaan warri TPLF kaardii isaanii ishee guyyaa rakkoof ol-keewwatan taphatan. Kan mootummaa isaanii kokkee qabaa jiru Qabsoo Bilisummaa Oromoo waan ta’eef OPDOtti aangoo dabarsanii yoo kennan kasaaraa malee maquu (free exit) akka danda’an walga’ii isaanii baatii tokkoof taa’an irratti murteessan. Yaada murtee isaanii hubachuun ykn ajaja isaan itti kennaniin H/Maaram fedhiin akka gadhiise labse. Isa booda walga’ii EPRDF godhanii Abiyyi Ahmed filatan. OPDO keessaa filachuun filannoo osoo hin taane dirqama ture. Gaaffii Oromoo dhiibee dhufe qabbaneessuuf OPDO keessaa Muummicha Ministirootaa filatanii “ kunoo Oromoon MM ta’e kana caalaa maal barbaaddu “ jedhan. Warri TPLF, OPDOn ammoo bulchuu akka hin dandeenye waan beekaniif ishee waliin joonja’uu hin barbaanne Tigiraayitti deebi’anii qodaqodaa Abiyyi Ahmed fa’aa taphatan taa’anii dawwaachuutti galan.
Karoorri TPLF sun 100% hojjeteera. Tokkoffaa,Fincilli Qeerroo Bilisummaa Oromoon gaggeessamaa ture sun dhaabbateera. Lammaffaa akkuma isaan herregan Oromoon, “Oromootu Muummicha Ministeera ta’e, mootummaa keenyatu dhufe” jedhee salphaadhumatti gowwoome. TPLF kanuma Yaadanii Abiyyi Ahmed ykn OPDO aangootti fidan; kanumatus ta’e.
Kan nama aarsuu fi gubee nama waxalu Garuu OPDOn deebitee Qeerroo Bilisummaa Oromoo isuma aangootti ishee fide sana itti galagaltee diina godhachuu isheeti. OPDOn, Oromoon akka ABO jaallatu utuma beektuu ABO fi Oromoo walirraa kutuuf hojjechuutti gadi teesse. FDG fi FXG kan gaggeessaa ture Qeerroo Bilisummaa Oromooti; Jaarmiyaa kana kan hundeessemmoo ABOdha. OPDOn kana ta’uusaa hin beektu taanaan siyaasa biyya sanaa keessa hin turre jechuudha. Maaltu akka deemaa ture Geetaachoo Asaffaa gaafatanii baruu qabu. Yoo OPDOn fincila ta’aa turee fi gumaacha Qeerroo Bilisummaa Oromoo beekti ta’ee fi gumaacha ABO ni hubatti ta’e ammoo ABO waliin hojjechuu malee ABO dhiibuun akka ishee hin baasne beekuu qabdi ture. OPDOn, ABO waliin hojjechuuf carraa argachuu ishee akka lotoriitti lakkaa’uu qabdi ture. Kun ta’uu baannaan Deeggarsaa fi jaalala ABO fi Qeerroon Bilisummaa Oromoo uummata Oromoo biratti qaban hubattee akkuma TPLF tarkaanfii ofirratti fudhachuun abshaalummaadha ture. Galagaltoo isaa ABO fi WBO balaaleffachuu fi Qeerroo Bilisummaa Oromoo mana hidhaatti guuruu; miseensotaa fi deeggartoota ABO ajjeesuu, hidhuu fi doorsisuutti gadi teesse. OPDOn yoo akkasiin itti fufte akka TPLF “free exit” gochuufillee carraa waan argattu natti hin fakkaatu.


text:
Baatii Sadaasa keesssa kan geggeeffame ba’iin filannoo presidentummaa Ivory Coast erga labsamee as wal danqaan biyyattii keessaa hammaataa jira.
Hoogganaan garee mormituu Alassany Wattaaraa dorgommii kana injifachuu dhaan presidentii biyyattii ta’anii filatamuu isaanii Tokkummaan mootummootaa fi hawaasi addunyaa mirkaneessee jira.
President Laurent Gbagboon garuu presidentiin ana malee jedhanii aangootti cichanii hin gadhiisu jedhan.
Humnootiin naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaa nageenya biyyattii eegsisuuf jecha loltoonni itti dabalaa akka ergaman gaafataa jira. Mr. Gbagboon garuu humnootiin kun martinuu biyya koo gad dhiisanii haa ba’ani, uummati biyya koo tii amantii irraa hin qabu. Abbaa biyyummaa keenyatti bu’an jechuun waamicha kana fudhatama dhabsiisan.
United States president Laurent Gbagbon kan filannoo Sadaasaatiin injifachuun isaanii sadarkaa addunyaatti beekkannaa argate Wattaaraaf aangoo akka gad dhiisan irra deebi’uun waamicha dabarsitee jirti.
Danqamni polotiikaa Ivory Coast hammaataa adeeme.
- VOA
Baatii Sadaasa keesssa kan geggeeffame ba’iin filannoo presidentummaa Ivory Coast erga labsamee as wal danqaan biyyattii keessaa hammaataa jira.


text:
The Most Heinous and Heartbreaking Genocide in Wallaga, Oromia
A mother of four, Mrs. Amsalu Gudata, was assassinated in front of her children by the government security force in Wallaga. Amsalu was on a farm doing her usual work and taking care of her small children when security men arrived and shot her to death. Her husband was in bed since he was severely beaten by security forces a weak earlier. The four small children are left now without any support.
The same force, two and half years ago, killed a son and forced the mother to sit on her own son’s dead body. It is the most inhumane, unimaginable, despicable, heinous hatred committed by military force of PM Abiy Ahmed for no reasons.
[QBO – Caamsaa 22,2020] Godina Wallagga Lixaa Ona Laaloo Assaabii keessatti Gochi Gaddisiisaan Raawwatame; Haati Ilmaan Afurii Waraana Mootummaan Ajjeesamte.
Guyyaa kaleessaa Caamsaa 21,2020 Godina Wallagga Lixaa Ona Laaloo Assaabii ganda Kellayii Birbir jedhamutti haati ilmaan afurii (4) kan ooyiruu keessa hojii irra turte Aadde Amsaaluu Guddataa jedhamtu rasaasa waraana mootummaa Itophiyaan ajjeesamuu ishee jiraattotni gandichaa himaniiru.
Aadde Amsaaluu Guddataa kaleessa kan ajjeesamte guyyaa keessaa naannoo sa’aa 1:00 ykn ALItti. naannoo sa’aa 7:00tti ta’uu ummatni naannichaa kan ibse oggaa ta’u, waraanni mootummaa kunis rasaasaan ajjeesanii achumatti dhiisanii biraa deemuus eeran.
Abbaan warraa Aadde Amsaaluu torban tokkoon duratti reebicha waraana mootummaan irra ga’een haalaan miidhamanii jiraachuun kan ibsame yoo ta’u, ilmaan isaanii afran haati irraa ajjeesamte dirree irratti hafanii qara ilaalaa hafuuf dirqamaniiru jedhu maddeen.
Guyyootuma muraasa kana gidduutti Onuma Laaloo Assaabii magaalaa Wanjoo fi naannoo ishee keessatti barattoota Yunversitii fi kanneen hidhaa baasamanii ajjeesaman dabalatee dargaggootni afur waraana mootummaa Itophiyaan ajjeesamuu medialeen adda addaa kan gabaasaa turanii fi jiranii dha.
Dhumaatiin yeroo ammaa dhala Oromoo irra ga’aa jiru waan halkan tokkoof illee nama callisiisu hin turre kan jedhan barsiisotni Ona Laaloo Assaabii irraa yaada isaanii kennatan, wanti amma naannoo keenyattis haa ta’u, godinoota biroo keessatti ta’aa jiru waan arginees, dhageenyees hin beekne, yakka olaanaa dha jedhaniiru.
Yo ummatni jiraate biyyis, mootummaanis, mormituunis jiraatu waan ta’eef, qaamni dhimmi ilaalu cufti haala Oromiyaa keessaa furuu fi ummata kana dhaqqabuuf yeroon yo hin sossohin, balaan daranii dhaqqabee hunduu gaabbiin kan of nyaatu akka hin taane jechuun dhaamsa isaanii dabarsatu.


text:
Oortoodooksi
Jechi “Oortoodooksi” jecha Giriikii yoo ta’u jechoota lamaan “Oortoo” fi “Dooksi” irraa kan walitti dhufee dha. Hiikaan isaaniis: “Oortoo” jechuun sirrii, qajeeloo ykn sorooroo jechuu yoo ta’u, “Dooksi” jechuun immoo amantii/amantaa jechuudha. Walumaa galatti “oortoodooksi” jechuun amantaa qajeeloo ykn amantii/amantaa sirrii jechuudha.
Jechi “Oortoodooksi” jedhu kun yeroo jalqabaatiif kan hojii irra oole bara 325 B.A. yaa’ii Niiqiyaa irratti dha. Kan moggaasanis abbootii 318 yaa’ii sana irratti hirmaatan kan amantaan isaanii qajeeloo ta’e yemmuu ta’u isaanis namicha Aariyoos jedhamu kan “Ilmi uumamaa dha” jechuun yaada dogongoraa kaase ciiga’uu fi amanti isaanii cimsuuf walgahanii dha. Abbootiin kun jecha kana kan fayyadaman amantaan keenya kan duuka bu’oota irraa dhaalle isa qajeeloo ykn sirrii dha jechuuf dha. Yeroo adda addaatti gantootni akka Aariyoos barumsa isaanii sirrii kan hintaane akka ta’e agarsiisuuf maqaa amantaa isaanii Oortoodooksii jedhaniin.
Jecha ammayyaatiin immoo karaan oortoodooksi (orthodox) jechuun karaa baramaa ta’een rakkoo wayii hiikuu yoo ta’u, miti-oortoodooksi (unorthodox) jechuun immoo karaa kanaan dura hin beekamneen fi karaa adda ta’een rakkoof fala dhahuu jechuudha. Kanaan alatti namoonni tokko tokko kan jijjiiramaaf hin onnanne jechuuf itti fayyadamu. Isaan kuni garuu yeroo booda kan dhufan fi hiikaa sirrii hintaane akkasumas kan faalame dha jenne fudhachuu dandeenya.
Tawaahidoo
“Tawaahidoo”n jecha Gi’izii yoo ta’u hiikaan isaa “tokko ta’e” jechuu dha. Hiikaan isaas Gooftaan yeroo nama ta’u amalli Waaqummaa fi namummaa tokko ta’e jechuu dha. Kanaaf, tawaahidoo jechuun “Ilma tokko ta’e” jechuudha. Kiristoos kan nama ta’e: otoo hin deebi’in, otoo hin jijjiiramin, otoo wal hin makamin, otoo hin ida’amin, otoo adda hin bahin, otoo irra hin bulin dha. Kiristoos qaama lama irraa qaama tokko, amala lama irraa amala tokko kan ta’e tawaahidoon dha. Kanaaf jechi tawaahidoo jedhu iccitii Kiristoos ittiin nama ta’e kan ibsu jecha guddaa dha. Kiristoos nama kan ta’e tawaahidoon dha.
Oortoodooksi Tawaahidoo
Oortoodoksi Tawaahidoo jechuun Iyyasuus Kiristoos tawaahidoodhaan qaama lama irraa qaama tokko, amala lama irraa amala tokko (Jecha foon ta’e) jettee kan amantu amantii/amantaa qajeeloo jechuu dha. Kunis kan raajotaan jedhame, Kiristoos wangeela irratti kan barsiise, duuka bu’ootni kan lallaban, beektonni kan iccitii isaa ibsan irratti kan hundaa’e dha. Amantaan kuni Kiristaanota yeroo duuka bu’ootaa turan irraa eegalee wlharkaa fuudhiinsaan dhalootaa gara dhalootaatti darbuun kan as ga’e waan ta’eef amantaa sirrii dha. Kan hin faalamin fi kan hin jijjiirramin waan taateef amantaa sirriiti.
Mat 16:16-18 irratti “Iyyasuus biyya Filiiphoos Qisaariyaa yeroo gahu duuka bu’oota Isaan: namoonni Ilma Namaa eenyu jedhuun? Jedhee gaafate. Isaanis: tokko tokko Yohaannis isa Cuuphaa, kaanis Eeliyaas, kaan Ermiyaas ykn raajota keessaa isa tokko jechu jedhaniin. Innis: isinhoo anaan eenyu jettu? Jedheen. Pheexiroos Simoonichi deebisee: Ati Kiristoos Ilma Waaqayyo Isa Jiraataati jedhe. Gooftaanis deebisee akkas jedheen: Yaa Simoon ilma Yoonaa Abbaa kiyya isa samii irraa malee foon fi dhiigni kana siif hin ibsine waan ta’eef ati kan ayyaanomtee dha. Anis siinin jedha ati Pheexiroosi dha dhagaa qarsaa kana irrattis Mana Kiristaanaakoo nan ijaara gooftummaan du’aas isa hin danda’u” jedha.
Tawaahidoon (Jecha foon ta’e) jechuun amantii Pheexiroos kana kan agarsiisuu dha. Akka Gooftaan mirkaneesse, amantiin Pheexiroos kuni qarsaa dha. Amantaan keenya amantii kanarratti waan hundoofteef Oortoodooksi Tawaahidoo jedhamte. Qarsaan kun kan jijjiiramu miti, kan haaromfamus miti; akkuma manni illee yeroo haaromfamu bu’urri hin haaromfame sana. Amantaan hundee dha, bu’uradha. Bu’ura haaromsuuf deemuun manicha diiganii ijaaruu ta’a. Kitaabni “Kan bu’ureeffameen alatti eenyuyyuu bu’ura biraa baasuu hin danda’u, innis Iyyasuus Kiristoosi, 1Qor 3:11”, akkuma jedhu. Amantaan bu’ura kanarratti hundoofte nama haaromsiti malee ofiin haaromfamuun ishii hin barbaachisu.
Amantaalee Barumsa Kana Fudhatan
Barumsaa tawaahidoo (Miaphysite) kan fudhatan Manneen Kiristaanaa Bahaa (Oriental Churches) jedhamu. Isaan kunis Mana Kiristaana Oortoodooksi Tawaahidoo Itophiyaa (Ethiopian Orthodox Tewahedo Church), Mana Kiristaana Oortoodooksi Tawaahidoo Eertiraa (Eritrean Orthodox Tewahedo Church), Mana Kiristaanaa Kooptiikii Misir (Coptic Orthodox Church), Mana Kiristaanaa Oortoodooksii Arman (Armenian Orthodox Church), Mana Kiristaanaa Oortoodooksii Sooriyaa (Syrian Orthodox Church) fi Mana Kiristaanaa Oortoodooksii Hindii (Indian Orthodox Church) ti. Isaan Manneen Kiristaanaa Bahaa kuni Yaa’ii Keelqedoon kan hin fudhatin yommuu ta’an bu’ura amantaa (Dogma) tokko kan qabani dha.
Namoonni tokko tokko “Oortoodooksi” jechi jedhu kitaaba qulqulluu keessa meerre jira? jedhu. Garuu kitaaba raajii irratti “Karaa qaxxaamuraa irra dhaabadhaa, ilaalaa, karaa dursitee turte gaafadhaa, karaa gameettiin eessan akka taate baraa, ishees hordofaa lubbuu keessaniif boqonnaa argattuu; isaan garuu hin deemnu jedhan, Erm 6:16” jedha. Kakuu haaraa kessattis: “Iyyasuus Kiristoos kaleessas har’as haga bara baraatti Isuma dha, Ibr 13:8” jedha. Kuni kan agarsiisu karaa qajeeltoon takka qofa akka jirtuudha. Isheenis Oortoodooksi Tawaahidoo dha. Kanas kan jennu odeeffanno mirkaneessaa ta’eeni. Astemiroon itti fufiinsaan odeeffannoo hordoftootaaf ni dhiyeessiti.
Galatni Waaqayyoof Haa Ta’u!


text:
This language is currently in review and will be available soon!
Tima ilaalchisee mala dhiyeessii nuti qabnuTimni keenya kan maddu timawwan armaan dura irra deddeebiin hijii irra oolaa turan ykn hiikamaa turan tooftaalee kanneen akka Eurocentric, Programmatic, short-sited irraayi. Amala Piroojectiin kun kaayyeeffate isaan kana dhiisuu dha. Ka’uumsi keenya inni ijoon yaad-rimee ykn falaasama Gidduu galuu hiika qabeessa fi tima qabeessa ta’e fi hundee isaati irraa ragaalee qabatamoo fi muuxannoowwan jireenya keessa darbaniin kan deeggaramuu dha. Qu’annaan hiraarsawwan mana keessaa irratti tasifame Eurocentric hunda galeessaa keessa kan ramadamu ta’ee, hiraarsi mana keessaa yommuu uumamu maal fa’a of-duubaatti qabatee dhufa, ykn hidda dheereeffatee akka turu kan isa taasisu maali dha, akkasumas namoota fi hawaasa ittiin miidhame fi dhugaa jireenya guyya guyyaa irraa yommuu fagaatu faayidaa fi hojii irra oolmaan isaa shakkisiisaa ta’a.
Piroojectiin amma jiru bu’aa qu’annaa-yeroo dheeraa itiyoophiyaa keessatti dhugaalee qabatamaan hiraarsa mana keessaa deegaran hubachiisu fi amantoota fi luboota waliin adeemsifamee dha. Muuxannoon sun saaxilamtoota hiraarsa mana keessaaf akkasuma yakkamtootaaf deebii kennuun wal-qabatee qophaa’ummaa lubootaa dagaagsuun bu’aalee gaggaarii fi barbaachisoo argamsiisuuf qoodafudhattoota amantaa fi amantaan alaa kan walitti fiduu isaaf ragaa nuuf ta’a.
Malleen dhiyeessii qindaa’aan fi naanoodhuma barbaadame irratti bu’uureeffatan hun deeggarsa, ogummaa fi fedhii guutuu qu’attootaa fi ogeeyyii, qooda fudhattootaa fi hawaasaan ala galmaan gahuu hin danda’u. Kanaafuu, piroojectichi mala dhiyeessii michummaa marii waliinii, ibsa dhuunfaa fi fayyadamummaa waliinii isa shariikummaa dagaagina ogummaa qaamolee kamiyyuu mirkaneessu lafa qabsiisuuf kan kutatee ka’e dha. Gareen misoomuun/dagaaguun tima ijoo kaayyoo piroojektii kanaa ti.
Piroojektichi paakeejiiwwan gooree timaa kaayyoolee sadan kana irraa maddaniin kan hogganamu ta’us; akkuma qarqaartota, qooda fudhattoota fi koreewwan biyyoota Itiyoophiyaa, Eritiriyaa fi Ingiliizii keessatti jiran waliin itti fayyadama qabeenyawwan haaraa irratti tima bulchuuf bobbaane hundatti haallan haaraatiin walbaruu fi dhimmoota haaraa irraa fayyadamuuf hiika TIMAA qu’annaa fi qorannaaf akka ta’u turtii guutuu piroojectichaaf banaa taasifna.
Kaayyooleen timaa piroojektichaa akka itti aanutii ibsamuu danda’u.


text:
Prezidaantii Ivory Coast ta'anii filatamuun isaanii kan beekkannaa sadarkaa addunyaa argate humnootiin Alasan Wataaraa presidentii biyattii kan yeroo ammaa aangoo irra jiran Larurent Baagboo aangoo irraa buusuuf falmii isa dhumaa geggeessaa jiran.
Ka muddama sana daranuu hammeesse ka biraan immoo ka duraan, maatii isaanii waliin EmbasiiI Afriikaa Kibbaa biyyattii keessaatti dahata Polotikaa gaafatanii turan Hoogganaan waraana Baagboo Philip Manguu, deebi’anii waraanichatti makamuu isaanii ti.
Dhiibbaa isa xumuraa gochuuf oduun jedhu yeroo dhagahamaa jiru kanatti, haleellaan kun kan hin oollee tahuun isaa waan mirkanaawe miti ka jedhan Jaarmayaa Eurasia jedhamu irraa xiinxaltuu dhimma Afrikaa Aan Fraa'ufi ripxe loltoota gidduutti attamiin haala kana tarkaanfachiisuun akka itti danda'amu ilaalchisee walii galtee hagi tokko akka jiru nu hubanna jedhan.
As Yunaaytiid Isteetes keessa ka jiru Jaarmayaa “AnsaariiI Africa Center” - jedhamu irraa xiinxalaan ka biraan - Peter Pham-s yaada kanatti walii-galuudhaan “Haleellaan geggeessamu kam illee, hookkara hamaa tahuuf deema.
MP3 tuquun gabaasa guutuu caqasa.


text:
Qabiinsa mirga dhala namaa kan ilaaleen mootummaan Yunaaytid Isteetes sagalee isaa kan dhageessisu eenuyuun iyyu qeequuf ykn gad-xiqqeessuuf miti jechuun dubbi himaan Embaasii Ameerikaa kan Finfinnee jiru raadiyoo sagalee Amerikaaf ibsanii jiru.
Gama kaaniin marii mootummaa Itiyoophiyaa fi mormitoota gidduutti jalqabames mootummaan Yunaaytid Isteetes itti dhiyeenyaan hordofaa kan jiru ta’uu beeksisan.
Dhuma turban darbee ifa kan ta’e gabaasi qabiyyee mirga namaa biyyoota 22 ta’anii kana uummanni Ameerikaa kabajamuu mirga dhala namaaf ilaalchii qabu guddaa ta’u calaqqisa jedhan.
Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa


text:
Namni sadarkaa jireenyaa adda addaa keessa akka darbu nama hundumaaf ifaadha. Yeroo sadarkaa jireenyaa kana keessa darbus ilaalcha inni ittiin wantoota isa quunnaman ilaalu, ilaalcha adda addaa ta’a jedheen yaada. Kana malees ilaalcha isaanii keessatti mul’ata ittiin waa ilaalanii adda baafatan namootni hin qabnes baayi’een jiru. Kanaaf yeroo hedduu namootni akka kanaa ni ilaalu malee arguu hin danda’an. Namni immoo hamma fageessee ilaalu jiraata. Kanaaf barreessaan adunyaa irrattui baay’ee beekamaa ta’e “ Dr.Myles munroe” jedhaman gaafa waa’ee mul’ataa barreessan “ namni hiyyeessi adunyaa kanarraa nama mul’ata hin qabnedha” ittiin jedha. Kanas jechuunis nama fageessee ilaaluu hin dandeenye jechuu isaaniiti. Kanaaf anis baacoo xiqqoo tokkoon ergaa gabaabduu isinii dabarsuun barbaada. Kanaaf dubbisaatii irra waa hubadhaa jedheen isin afeera.
Bara tokko abbaa warraa, haadha warraa fi haadha abbaa warraatu mana tokko keessa jiraatu turan. Haati warraa baay’ee bareedduudha. Haati abbaa warraa (amaatiin intalaa) immoo baay’ee dulloomanii ilkaan irra hin jiru. Irraa dhumeera. Osoma kanaan jiranii guyyaa tokko abbaan warraa gabaa bahee daawwitii (of ilaalii) bitate gale. Haati isaas ta’e haati warraasaa daawitii arganii hin beekan turan.
Abbaan warraas ganama ganama yeroo hundumaa daawwitii kanaan of ilaalee siree jala dhoksee deema. Osuma kanaan jiranuu guyyaa tokko haati warra yeroo inni ofilaalee siree jala dhoksee ba’u ilaaltee “ abbaan warraakoo kun maaluma na dhoksaa?” jechuudhaan daawwitii siree jalaa fuutee gaafa ilaaltu intala baay’ee bareeddu tokko achi keessatti argite. Kana booda aariidhaan fiigdee dhaqxee amaatii isheetti “ilmi keessan ani maaliif fuula natti jijjiirraten se’aa ture, edaa inni intala kana kunoo as keessa kaawwatee gidduu kana natti kooraa” jechuun jaartiitti yeroo agarsiistu, jaartiinimmoo fuudhanii yeroo ilaalan, jaartii ilkaan irraa dhumee ijaan ilaaluun nama jibbisiistu argan.
Kanumaan dinqifatanii “maaltaate intalakoo si’i ishee akkas bareedduu dhiisee jaartii kana fuudhuufii Ilmikoo?” jedhanii deebisaniif. Garuu lamaan isaaniiyyuu ofuma ilaalan.
Haa ta’uyyuu malee hammi hubannaa isaanii, hamma argaa isaaniiti. Kanaaf firootakoo gaabaabadhumatti kan isin ilaalaa jirtan maalii? maaltu isinitti mul’ata laata? Keessumatti dargaggoonni bara har’aa maal ilaalaa jirra? kan ilaalaa jirru kana adda baafanneerraa? Erga adda baafannees kan ilaalaa jirru hordofaa hin jirru yoo ta’e ilaalchi keenya dadhabaadha jechuudha.
Kanaafuu jireenya keenyaaf wanti murteessaan kan ta’u ilaaluu, kan ilaalan adda baafachuu fi kan argaa jiran sanammoo hordofuudha. Akki nuyi itti ilaallu, akka nuyi itti jiraannuuf murteessaadha.Jecha gara biraadhaan Ilaalchi keenya jireenya keenyaaf murteessaadha.
Abdataa Gulummaa tiin
E-mail: abdiiguu@gmail.com


text:
Barnootii waan jireenna biyyaa tokkoo yayyabee miila gadi dhaabaa keessaa tokko.Bara qaroomii addunyaa lafatti baafate kanatti ammoo wannii barachuu caalte hin jirtu.
Akka porofeesser Gufuu Obaatti, namii barachuu qofaa mitii ka baratelleen qalbii qabaachuu faaydaa guddaa qabdi, “namii waan hojjatu cufaatti qalbii qabaatee hojjachuu garaa biyya keeyyatanii hojjachuu jechuu.”
Ka qablii qabu ufi bira dabree nama hedduun bu’aa taha “namii wa baratu akeeka namaa taha ka irraa wa baratan taha.”
Porofeesser Gufuun namii wa barate kaaniin akkamiin fkn taha ykn maan irraa baratan jennaan, “namii wa baratu ufi diqqeessa,…gosa ufitti gadi deebihee gargaara,namii kun ufi duraa duuba argaa,nama ufii ka hin beenneelle wa barata,na ufiillee wa barsiisa.”
Dhalootii baranaa ka waan abbootii fi haawwan isaa qofa baruma baraan faarsu qofaa mitii,ka sun irratti yayyabamee isaayyuu itti abdatan tahuu male tanaan maan jetta jennaan porofeesser Gufuun, “dhalootii ammaa kun ufitti kophaa hin jiru…abbootii teennatti asiin nu gahe,nuun kun cuftii aadaa qamna..nami wa baratee aadaa ufi lakkise jennaan,waan ufii gatee jennaan barnootilleen guddoo wa hin bahuuf…maan jennaan gama cufaa walti qabachuu male.Ka durii beettu irratti wa dabalatta malee ka qabdu gattee waan haaraa barachuu hin dandeettu”
Akkuma nafii namaa nyaataa dhugaatii fedhu namilleen mataa isaa soorachiisuuf wa dubbisuu ufi leenjisuu male porofeesser Gufuun.
Mee MP3 tana irraa waan porofessor Gufuu gaafanne caqasaa.


text:
Koriyaan kaabaa Dilbata kaleessaa misaa'iila Balistiik dhukaasu ishee kan ilaaleen golli naga eegumsaa kan Tokkummaa Mootummotaa walgahii hatattamaa har’a waaree booda gaggeessuuf jira.
Barreessaa dureen Tokkummaa Mootummotaa Antoniyoo Gutarrees misaa’iila kana dhukaasuun murtii Tokkummaa Mootummotaa dabarsee caalatti cabsuu fi daran rakkoo hammeessuu dha jedhan.Gutarrees barreeffama baasaniin koriyaan kaabaa dirqama addunyaan irraa barbaaduutti deebi’uu fi Nukleera irraa gara walaba ta’uutti deebi’uu qabdi jedhan.
Yunaaytid Isteets, Jaapaan fi Koriyaan Kibbaa walgahiin hatattamaa akka waamamu fedhu. Koriyaan kibbaa yaalii dhukaasa misaa’eelaa kana Dilbata kan gaggeessite yoo ta’u angawoonni waraanaa kan Koriyaa kibbaa akka jedhanti galaana Jaapaan keessa ituu hin bu’iin dura fageenya kiloo meetra 500 furguggifame.


text:
1. Aadaa Saba Oromoofi Kuushota
Biyyi keenya, Itoophiyaafi Afrikaa kaabni bahaa marti qaroomina dhala namaatiif yayyaba/hundee/ beekumsaa akka ta’an seenaarraa hubachuu ni danda’ama.
Itoophiyaanoonni waggoota kuma 12 dura turan gurraachotaafi Misroonni addunyaa keenyaaf gumaachi gama barumsa falaasamaafi amatiin walqabsiisuun kennaa turan jijjiirama gama kanaan dhufe keessatti adda dureen kan eeramaniidha.
Kanneen keessaa saayinsii falaasamaafi fayyoominaa gama amantaatiin argamuu danda’u maddisiisuun bu’uura kan ta’an Kuushota gurraachota. Jarreen kunniin dur Itoophiyaanota jedhamu ture. Itoophiyaa kan jedhamu lafa Misraa kaasee hanga Nuubiyaafi lafa galaana Hindiitti jiruudha.
Abbootiin keenya Kuushonni (Oromoo) dabalatee bu’uura amantiiwwan dhala namaa kan ta’e falaasama walxaxaa maddisiisuun amantii gadi fageenya qabuufi hiika guutuu qabu hordofaa kan turan yoo ta’u, namoota yeroo duraatiif dhimma fayyoomaa /salvation/ kan barsiisaa turaniidha.
Kunis, “Lubbuun namaa mana hidhaa qaamaa ykn nafaan marfamtee kan jirtu taatee turte du’aan kan bilisa taatuufi walaba kan taatus du’aa ka’insa booda yeroo Waaqayyo murtiif dhufuudha jechuuni” Kuushonni kan barsiisaa turan.
Yaadni kunis misiraachoo Abbootiin keenya Kuushonni dursanii yaada addunyaa kanaaf lafa kaa’aniidha. Innis ummattoota Waaqatti amananiif yaada ka’umsaa ta’uun yayyaba dhugeeffannaa yeroo booda uumanii biyya lafaa hedduu fudhatu ta’edha jedhanii dubbatu .
Barumsi Itoophiyaanota durii /Kuushotaa/ Nuubiyaa Misraafi Oromoo dabalatee dur kan kennamu luboota beekamoon Waaqni itti asaaseen yoo ta’u, hanga baroota 4000 B.C.tti beekumsa kana sammuutti akka qabatan barsiisuu malee barreeffamaan hinkennamu ture.
Yeroo booda garuu tooftaan heroogloofiksi /barreeffama Misraa durii/ qopheessuun iccittiinsaa eegamee barattoota biyya keessaafi alaatii dhufanis barsiisu eegalame jedhama.
Beekumsa kanas Awurooppaa Kibbaafi biyyoonni baha jiddugaleessaa gara Misraafi Nuubiyaa dhufuun fudhachaa turan. Kanneen keessaa kan akka Pershiyaa, Giriikiifi Roomaanota eeruun ni danda’ama.
Barumsa kana argachuuf gara Afrikaa dhufanii gara biyyaatti deebi’uun ummatasaanii barsiisaa turan. Kana keessaa namoota falaasamaan beekaman kanneen akka Piluutoo, Dimakritis, Aristootil, Payitaagoratiif kkf eeruu ni danda’ama.
Barumsi Kuushotaa kun iccitiinsaa eegamee manneen moototaa (Fari’oonotaa ykn royal academy) keessatti eegamaa ture. Barumsi sammuutti qabatanii akkuma seera Gadaa afoolaan dhalootaaf dabarsan kun tooftaa hanga ammaatti jiruudha.
2. Beekumsa Hayyoota Afrikaafi Giriikotaa
Baroota kuma shanii ol iccitiinsaa eegamaa erga turee booda, hayyoota biyyaa Giriikotaaf barumsa fudhachuu dhufaniif Guraachonni eeyyamaniifi iccitii dhoksuu dhiisuun ifatti barsiisuu eegalan. Haata’uutii hayyoonni barumsa argatan kunniin gara biyyaatti /Giriikitti/ yoo deebi’an waan hidhamaniifi ajjeefamaniif baay’eensaanii ni baqatu ture.
Kun beekumsa hambaa /kalaqa/ ummata Kuush fudhachuun /fiduun/ aadaa biyya keenyaa balleessuufi, jechuun yakkaan himatamu ture. Kunis hayyoonni Giriikotaa akka adabbii sodaachuun baqannaafi tokko tokkos ajjeefamaniif ta’a ture.
Kuushonni durii, abbootiin keenya qabeenyaafi beekumsa qaban kana saamuuf Pershiyaanotaan waraanni yeroo duraatiif weerara irratti gaggeesse isaan turan. Kunis qabeenya Kuushotaa akka saamamuufi barbadaa’u godhe.
Boodas baroota /600 B.Cfi bara 322 B.C/ duula Giriikotaafi dhumarrattis “Alexander” guddichaan weeraramte. Kuushonni gara kibbaatti baqatan Magaalaa Aleksaandariyaas maqaa isaatti moggaasuun qabate, mootiin kun.
Yeroo turtiisaaniis qabeenya Kuushotaa gara biyyasaanii Giriikitti fudhachuun Akkaadaamii moototaa saamuun duwwaa godhan. Lammiin biyyaa ykn Gurraachonni akka hinbaranne ugguruun dhoowwan.
Hayyoota beekamoo yeroo san mana kitaabotaafi lafa amantii Fara’oonotaa saamsisan keessaa Aristootil isa tokko. Qabeenya kana Gara Giriikitti fudhachuun mana barumsaa Aristootil akka banamu ta’e.
Qabeenya qofa saamuu otoo hinta’in beekumsa gurraachotaa fudhachuun kan ofii godhan. Gurraachota saamuun Aristootil kan ofii godhate. Abbaan qabeenyummaa gurraachotaa akka badu godhame. Giriikonnis abbaa itti ta’an.
Seenaan armaan olitti eerame kun namoonni gurraachonni Itoophiyaa durii ykn Kuushonni abbootiin keenya biyyoota har’a Afriikaa kaabaafi bahaa keessa faca’anii jiraachaa turan hagam akka seenaa isaaniin walfakkaatan ifa kan godhuudha.
Ummattoota Afrikaa kaabaafi bahaa keessa jiraatan keessaa Oromoon isa tokko. Kana malees amantiifi haalli dhugeeffannaa ummattoota naannawa kanaafi Kuushota Misraa duriirraa waanti dhaalame hedduudha. Seenaa dhimma akkanaatiin kan walqabatu keessaa tokko Ayyaana Irreechaafi duudhaan waaqeffannaa isa tokko.
3. Dhugeeffama Oromoofi falaasamasaa
Oromo ykn “Oro-MO” Hora ykn Ilma kaam jechuudha. Seenaansaa kana ta’e, waggoota kuma 12 dura “Asra” kan jedhamu mootonni Kuush/ Fari’oon/ Ilmi Aduufi Samii /kan Waaqaa/ jedhee of moggaase.
Ilmaan sadii qaba ture. Isaanis “Seet”, ilma hangafaafi “Oraa”n ilma quxusuu ykn maandhaafi intala durbaa “Asesii” ykn Adbaar jedhamtu qaba ture.
Maatiin kun waliin jireenya keessatti gaafa tokko walitti bu’anii obboleessi guddichi quxusicha rukutee ajjeese. Gocha kanatti baay’ee kan gaddite Atet ykn Ateeteen iddoo obboleessishee Oraan du’eefi itti awwaalametti biqiltuu Odaa dhaabde.
Kana booda akka guddatuuf malkaa Abbayyaatti bishaan waraabdee kunuunsaa turte. Isheenis waggaa waggaan obboleessa yaadachuuf iddoo awwaalasaa deemtee irreechaa ka’uu qabde.
Gocha kana kan argan Maatii walajjeese jidduutti nageenyiifi araarri akka bu’u waaqa “Aduu, Samiif” nageenya akka buusuuf kadhatte. Yeroo boodas Waaqayyo dheekkamasaa nageenyatti jijjiiree; Roobnis roobuu qabe, maatiin walajjeeses gumaadhaan araarame. Kanaafis kadhaa Ateeteen Odaa jalatti gooteen akka raawwate hubannoo argatan.
Kanarraa ka’uun yeroo sanaa kaasanii Odaan lafa seeraafi marii ta’e. Ateeteenis Ayyadaa nageenyaafi eegduu maatii akka jedhamtu taate. Ayyadaa ittifufeensa dhaloota ykn sanyii nageenyaafi haadha deessuu jedhamte. Hayyuu beekamaan Tsaggaayee G/Madin Qawweessa Barruulee Xoophiyaa (1997) yaada kana yoo ibsu akkana jedha.
Dhugeeffannaa Oromoo keessatti aadaafi duudhaasaa ganamaa yaadachuuf wayitii Irreechaa Malkaawwan guguddoofi haroowwanitti hirreeffachuufi siidaawwan dhadhaa muuduun /muuda/ iccitii armaan olitti ka’aa ture ibsuuf kan godhamudha jedha.
Abbootiin keenya, gurraachonni dur Misraafi Nuubiyaa keessa jiraataniifi ammallee darbanii darbanii sanyiinsaanii Gibtsi keessa jiran Kushoonni otoo weerara Giriikotaafi waraanni pershiyaa, akkasumas weerara Otuman Turkiifi Arabootaan hinrukutamin dura gara kibbaatti otoo hinsocho’in /gara Abbayyaa jiddugala/ Nuubiyaa, biyya Maraweefi Saabaa jedhamuufi lafa naannawa mudhii /sabbata lafaatti/ hinbaqatin dura waggaa waggaan ayyaana Irreeffannaa /galata/ gaggeessaa turan.
Kan nama dinqisiisu akkuma yeroo ammaa biyya keenyatti baatii Fulbaanaa keessa /Iyyoo Ababaayee/ jennee gammachuu keenya ibsinu isaan immoo malkaan Abbayyaa guutee qonna isaaniif haalli mijaa’uu baatiidhuma kana keessa waggaa waggaan ayyaana guddaa qabu. Haala kanaan baatiin Fulbaanaa ummata duriifi ammaatiifis yeroo ayyaanni guddaan bifa walfakkaatuun ittikabajamuudha.
4. Irreechaafi Aadaa dhugeeffannaa
Yeroo ammaa biyya keenyatti jala bultii ayyaana Qaam’ee keessaa guyyoota shan otoo walirraa hinkutiin gara malkaafi haraa deemuun dhiqachuufi cuuphamuun, aadaadhuma kana yaadachuuf yoo ta’u, Oromoota sirna waaqeffannaa hordofan biratti immoo baatiidhuma kana keessa guyyaa Irreechaarraa kaasee hanga guyyaa shaniitti gara malkaatti deddeebi’anii waaqeffachuufi irreeffachuun yaadannoo, (faatiin) aadaa durii kanaan kan walqabateedha.
Seenaa Oromoo Kuushotaafi Nuubiyoota durii keessatti waggaa waggaan gara malkaa Abbayyaa deemuun dhiqachuun cubbuurraa of qulqulleessuu akka ta’etti fudhatamaa ture. Kana malees mootonnisaanii gara malkaa bu’uun, sirna muudamasaanii kan itti raawwataniidha.
Kunis mataansaanii qofa otoo hinta’iin maamiltootaafi biyyoota isaan jalatti bulan mararratti abbootii Gadaafi warreen aangoo qaban yeroo itti muudaniidha. Ittifufa…
Obbo Alamaayyoo Hayilee (hayyuu seenaa)
Madda: Gaazexaa Bariisaa


text:
Paartileen siyaasaa godinaa Sidaamaa filannoon biyyoolessaa yeroo biraatti dabarfamuuf hiikkoo heeraa irratti bakka duwwaa uumameef gaaffii dhiyaate kan deggeran ta’uu beeksisan.
Deggersa isaanii kanneen mul’isan kun sochii walabummaa Sidaamaa, paartii tokkummaa Sidaamaa, paartii dimokraasummaa biyyoolessaa uummata Sidaamaa, paartii dimokaasummaa tokkummaa uummata Sidaamaa fi paartii badhaadhinaa godina Sidamaa ti.
Paartiin tokkummaa Sidaamaa VOAf ibsa fuula sadii qabu ergeen mootummaa fi barbaachisummaan filannoo biyyaa fi uummati inni bulchu yoo jiraate qofa jechuu dhaan filannoon akka dheeratuuf tarkaanfii boordii filannoon fudhatame ni deggerra jedha. Jechuun Yonatan Zebdiwoos gabaaseera.


text:
OMN: (Onk 25, 2020)Shawaa Baahaa Magaalaa Baatuutti, hidhamtoonni Siyaasaa ajjechaa Artist Hacaaluu Hundeessaa booda to’ataman mana hidhaa ‘Betesab Mammaariyaa’ jedhamu keessatti rakkoo hamaaf saaxilamaa jiraachuu hidhamaan achi turee hiikame OMN-tti hime.
Hidhamtootni ajjeefamuu Artist Hacaaluu booda magaalicha keessaa guuramanii hidhaman hedduun, ijoollee sabboontotaafi namoota quuqama qaban yeroo ta’u, sababni hidhamuu isaanii hoofkara uumameen wal qabsiisuun ta’uus irra caalaan isaanii guyyaa Hacaaluun ajjeefame magaalicha keessa kan hin turedhas jechuun namni kun OMN-tti himeera.
Guyyaa gaafa hidhamanii qabanii hanga har’aatti utuu mana murtiitti hin dhihaatin kan jiran waan ta’eef yeroo mirga ofiif poolisii gaafatan, ‘dhimmi keessan federaalatti ilaalama’ jechuun yaadicha harkatti kuffisu’ jechuun namni hidhaatii hiikame kun OMN-tti hime.
Hidhamtoota Siyaasaa kanneen keessa Dubartoonni 6 kan jiran yoo ta’u, isaan keessaa tokko yeroo hidhamte Ulfa waan turteef, torbaan dura waldhaansaafi deggersa ogeessaa malee mana hidhaa keessatti deesse jirti. Deessuun kana dabalatee, hidhamtoonni marti rakkina bishaan dhugaatiifi soorataa hamaa akka qabanis nama kanarraa odeeffanneerra.Shawaa Baahaa Magaalaa Baatuutti, hidhamtoonni Siyaasaa ajjechaa Artist Hacaaluu Hundeessaa booda to’ataman mana hidhaa ‘Betesab Mammaariyaa’ jedhamu keessatti rakkoo hamaaf saaxilamaa jiraachuu hidhamaan achi turee hiikame OMN-tti hime.
Hidhamtootni ajjeefamuu Artist Hacaaluu booda magaalicha keessaa guuramanii hidhaman hedduun, ijoollee sabboontotaafi namoota quuqama qaban yeroo ta’u, sababni hidhamuu isaanii hoofkara uumameen wal qabsiisuun ta’uus irra caalaan isaanii guyyaa Hacaaluun ajjeefame magaalicha keessa kan hin turedhas jechuun namni kun OMN-tti himeera.
Guyyaa gaafa hidhamanii qabanii hanga har’aatti utuu mana murtiitti hin dhihaatin kan jiran waan ta’eef yeroo mirga ofiif poolisii gaafatan, ‘dhimmi keessan federaalatti ilaalama’ jechuun yaadicha harkatti kuffisu’ jechuun namni hidhaatii hiikame kun OMN-tti hime.
Hidhamtoota Siyaasaa kanneen keessa Dubartoonni 6 kan jiran yoo ta’u, isaan keessaa tokko yeroo hidhamte Ulfa waan turteef, torbaan dura waldhaansaafi deggersa ogeessaa malee mana hidhaa keessatti deesse jirti. Deessuun kana dabalatee, hidhamtoonni marti rakkina bishaan dhugaatiifi soorataa hamaa akka qabanis nama kanarraa odeeffanneerra.
Related


text:
Walitti bu’iinsa Najjoo fi Mandiitti ta’een lubbuun darbe
Kaleessa godina wallaga lixaa aanaa Mana Sibuutti humna waraanaa ABO fi kora bittinnessaa Oromiyaa gidduutti walitti dhukaasuun akka ture jiraattotni naanichaa BBC tti himan.
Humna waraanaa ABO keessas namni tokko du’uu dhagahameera.
(bbc)—-Galgala gara sa’aatii 12 magaala gidduutti dhukaasni kan biraa ta’e. dhukaasumatu lafa bobeesssa namni deemuu hin danda’u. namni akkuma jirutti ala ture anuu karaarran ture akkattin itti mana gahe waan biraadha” jechuun haala magaalittii guyyaa Kaleessaa jiraatan magaalitti maqaan isaa akka hin dhahamne gaafate himeera.
Galgala sana magaalaan hedduu goolamee gara sa’aa lamatti humni raayyaa ittisa biyya konkolaataa Afuriin magaalitti to’achuuf galuu isaaniis dubbaniiru.
Dhukaasa kana keessa jiraataan magaalichaa Taklee Toraa ajjeefamuus jiraattan magaalichaa dabalanii himaniiru. Namootni lamas madawanii hospitaal Mandii akka jiranis dubbataniiru.
”Dhukaasa dhuka’aa jiru keessa suuqiisaa osoo cufachaa jiruu suuqiisaa balbal duratti ajjeefame,” jedhaniiru.
Sababa maaliin dhukaasni kun maagaala Mandii keessatti akka eegale gaafannee homaa wanti beekan akka hin jirres dubbatu.
”Namni waan tokko dubbatu kan jeequmsa kaasus hin jiru. uummatni nagaadhuma magaala keessa deemaa ture. oduudhumti rakkoon jira jedhu Mandiirraa sa’aatii 5 fi 6 fagaata” jechuunis haala ture ibsaniiru.
Dhukaasa magaalaa manditti gaggefamaa ture tasgabeessuuf karaa najjoo humni dabalataa galuu kan arganii fi dhagahan jirattotni magaalaa najjoo fi naannoshees guyyaa har’aa mormii dhagessisaa oolaniiru.
”Korri bittineesaa Oromiyaa jiraattota magaalaa Mandiirratti dhukaasa banuusaa mormuuni kan hirrira baane” jedha dargaggoon magaalaa Najjoo hiriira mormii san irratti qooda fudhate.
Korri bittineessaan Oromiyaa magaalaa mandii keessatti uummata nagaa irratti dhukaasa bananuun nama tokko ajjesuun namoota lama biroos madeessuu jiraataan magaalitti kan biroon himaniiru.
uumatni magaalaa Mandii wayita miseensonni Kora Bittineessaa magaalitti seenan karaatti bahee ilaala akka tures dubbatu.
”korri bittineesaa akka waan madoo baatee galee fi uummati kaanaf gammachuu isaanii ibsachuuf bahaniitti hubachuun ija aariitiin uummata irratti dhukaasa roobsanis” jedhu jiraataan kun.
ka’uumsi dhukaasa kanaa walitti bu’iinsa gidduu magaalaa Waamaa fi Caalaa jedhaman gidduutti Waraana Bilisummaa Oromoo fi kan kora bittineessaa giddutti uumame akka ta’e itti gaafatamaa waajjira bulchiinsaaf nageenya magaala Mandii Obbo Kabbadaa Dilaalaa himaniiru.
walitti bu’iinsa sanaan loltuun miseensa WBO ajjeefamuu fi korri bittineessaa magaala Mandiitti deebi’uus himaniiru.
odeeffannoo jiruun miseensota poolisii kana irratti aggaamiin gaggeefamee jennaan ofirraa qolatan waan jedhutu jira” jechuun dhukaasni magaala mandii keessatti baname akkamiin akka eegale Obbo Kabbadaan himaniiru.
Dhukaasa tureen daladalaan magaalichaa Taklee Toolaa jedhamu konteenara isaa keessatti ajjefamuus himaniiru. Rasaasa eenyuun akka ajjeefame akka hin qulqulleefannes dubbataniiru.
Guyyaa kaleessaa dargaggoon walgurmeessanii daandii cufuufii sagalee dhageesisuu eegaluus dubbataniiru.
”Gaaffii dargaggoota kanaan hoogganaan poolisii aanaa Mana Sibuu Fikruu Tufaa uummata irratti dhukaasa banan jedhame to’annoo jala olchineerra” jedhaniiru.


text:
Oromiyaa: Haasaa Gabaabduu miseensa ShG.GS.ABO Jaal Saamiyaa Osmaan
Oromiyaa: lola Amma wallagga keessatti jalqabame kana miseensota ODP Addisuu araggafi Taye Dendea fi milkeessa midhagattu itti gaafatama jara kana kan Mootummafi ABO eddutti rakkoo hamtuu uuma jiran yo qabsoon oromoo ufduuba deebites itti gaafatama kan qabu jara,
Galgala kana maqa najootti lolli WBOf waraana mootummaa gidduutti geggeeffamaa ture , WBOn odeeffannoo uummata sara argateen jaraaf adaba kenneera, gooti tokkos wareegamee jira


text:
Lolli duguuggaa sanyii fi babal’ifannaa daangaa Humnoota Naannoo Amaaraan Oromoo Walloo irratti barootaaf geggeeffamaa dhufe tibbanas jabaatee itti-fufuun, Kibxata Eebila 20, 2021, Oromoonni Walloo torba (7) Konyaa Walloo, Ona Harxummaa Fursee, Ganda Karaa Qorii keessatti, Poolisa Humna Addaa Naannoo Amaaraan haala suukanneessaa ta’een ajjeefamuu...
Harma muraan Aanolee seenaa mitimoo?
Oromoota ajjeefaman kanneen keessaa haati tokko harmi fi harki ishee qottoon irraa muramuun Hospitaala Kamisee erga seentee booda, Roobii kaleessaa (Eebila 21, 2021) lubbuun ishee kan darbe yommuu ta’u, mucaan ishee umuriin waggaa afuriis, gocha gara-jabeenyaan raawwatame kanaan lubbuun isaa galaafatamuu. – Odeessa gama Konyaa Wallootti bilbiluun Oromoota dubbisne irraa arganne.
Filannoo MKII – doorsisaa fi sossobbii Uummata Oromoo irra ga’aa jiru
Uummani Oromoo doorsifamuun, darbees, dantaalee xixiqqaan (xaa’oo, sanyii,...) sossobamuun kaardii filannoo shiraa Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa akka fudhatu taasifamaa jiraachuu. – Ona Baakkoo.


text:
Tigraay keessatti ummanni kuma dhibba hedduun amma iyyu gargaarsa argataa akka hin jirre dubbii himanaan barreessaa duree Tokkummaa Mootummotaa Steephan Juriik ibsanii jiru.Sochiin dinagdee, tajaajilli eleektriikaa,kan qunnamtii fi tajaajiila bu'uraa harka caalaan addaan ciitee akka jiruu fi kun immoo keessumaa baadiyyaa bakka uummanni 3 keessaa harkii 2 jiraatuutti akka ta'e ibsan.
Magaala Maqalee irraa kan hafee Baankiiwwan cufamanii akka jiran, kunis jaarmayoonni gargaarsaa fi kanneen biroon tajaajiila bu'uraa kennuu irraa danqee akka jiru dubbatan.Gabaa keessa hanqiinni waan nyaatamuu akka jiru kunis baatii oomishaa keessa walitti bu'iinsii waan jalqabameef midhaan ituu hin facaafamin hafuu ibsan Juriik.
Walitti bu'iinsii ituu hin jalqabamiin duras weerara dhukkubaa fi Hawaaniisaa waan tureef hanqiinni nyaataa dabalaa akka ture ibsan.Jaarmayaan Fayyaa Addunyaa(WHO) akk jedhutti Tigraay keessatti Hospitaalonni harka 80 ta'an hojjataa hin jiran.
Erga walitti bu'iinsa Tigraay keessaa as ijoolleen Miliyoona 1.3 ta'an mana barnootaa dhaqaa akka hin jirre, manneen barnootaa yeroo ammaa namoota achuuma Tigraay keessatti manaa fi qe'e ofii irraa godaananiif bakka daahannaa ta'u dubbatan.
Ijoolleen maatii ofii irraa adda ba'an akka jiran fi himatii humnaan gudeeddii fi hokkara saalaa jabaan jiraachuu ibsan.
Gargaarsa namoomaa Tigraay keessaa dabaluuf walitti bu'iinsii itti fufuu fi Birookraasiin amma iyyu danqaa ta'uunibsameera.Gargaarsa guutuu battalumatti, karaa nagaan dhorkaa malee, eegumsa jalatti akka Tigraay seenuuf gaafanna jedhan Juriik, daw'annaa aangawoonni Tokkummaa Mootummootaa Itiyoophiyaatti gaggeessanii fi marii aangawoota biyyatti waliin gaggeessan akkasumas wal jijjirraa yaadaa ta'e bu'a qabeessaa fi itti fufuu akka qabu dubbii himaan barreessaa duree Tokkummaa Mootummootaa Steefan Juriik ibsanii jiru.


text:
Yunaaytid Isteetes fi biyyoonni dimokraatawaa kanneen biroon muummicha ministeeraa Dr.Abiyyi Ahimad fi garee isaan gurmeessaniif dawoo akka ta’an miseensi mana maree bakka bu’oota uummata Ameerikaa Kriis Smiz abdii qaban ibsaniiru.
Lammiwwan Itiyoophiyaa mootummaa sadarkaa addunyaatti adda ta’e argachuu qabu ka jedhan Kris Smiz amma argataniiru jedheen yaada jedhan.Kunis itti fuufiinsa akka qabaatu akkasumas haallii jiruus gaarii akka ta’u dhugaa abdii nu kenneetu jira jedhan.
Itiyoophiyaa keessatti jjjirama argamee kan faarsan Kriis Smiz aangawoota badii dhaqqabeef itti gaafatamoo ta’an aangoo irraa kaasanii ka biraa iddoo busuun muummicha ministeeraa Abiyyi hojii gaariin gaggeessan gama ramaddii humna namaan gara foyya’iinsa biraatti biyyatti ceesiisa jedhu.
Dhimmootii ijoon HR-128 irraa ka’aman keessaa hundee kan ta’an hidhamtoota hiikuu fi bulchiinsa duraanii kan irree waraanaa ta’u xuqanii amma garu namoonni kuma hedduun hidhaa ba’uu fi kanneen badii dhaqqabeef itti gaafatamoo ta’an keessaa hangi tokko aangoo irraa kaafamuu ibsan.
Michoomnii qabsoo keenyaa uummata Itiyoophiyaaf ka jedhan kriis Smiz Amerikaa fi biyyonni demookraatonni ka biroon mummicha ministeeraa Abiyyii fi garee isaanif dawoo akka ta’an abdii qabna jedhan.
Kriis smiz namoota hidhaa keessatti dararaa hamaan irra ga’e kan dubbisan yoo ta’u Dr. Abiyyi Ahmad waliin marii gaggeessanii jiru.


text:
Oromo News 04/27/2021
Akaam, galatoomi caqasuu dhaaf, kuni Oduu Siouxland Public Miidiyaa Oromiffan Anii Fatiya.
Dakota County keessati guyyaa kaleesa sababa Covid-19 namni haarawni 5 du’uu gabaase, waliigalatti namni due 76 gahee jira. Northeast Nebraska County keessani namni waliigalatti corona virus qabame 4,090 yoo tau qorranoo torbaan keessati godhamen parsantin wayta kaahan 3.75% dha, akkaata gabaasa Dakota County Health Deparmantiitti. Guyyaa kaleessa counties dhan Siouxland kan biraa kaleessa sababa Covid-19 namni haarawa due hin jiru.
Woodbury County keessati namni haarawa virus qabame 3 yoo tau, waliigalatti namni qabame 15,006 gahee jira akkata gabaasa deparmanti mana fayyaa Siouxland tti. Qorannoo bulti 14 keessati qodhameen namni qabame parsantiidhan wayta kaahamu 3.75% dha. Wanni kamuu parantii 5% ol yoo kan tau yaadessa akka tae himan. Aanan fayyaa akka gabaaseti guyyaa kaleessa hospitaala MercyOne Siouxland Medical center fi UnityPoint Health-St. Luke’s keesati namni 12 akka yaalama jiru gabaasan kunnis guyyaa sanbataati akka hin jijiiramin himan. Akka gabaasa guyyaa kaleesa seaati boodatti Woodbury County keessati namni talaali corona virus two-dose fudhatan nama 24,790 akka tae himan, kan biraas talaali corona virus tokko qofa kan fudhate nama 2,885 dha akkaata gabaasa state tti. Kunis jiraattota biyyati keessa parsanti 27% dha.
Daldala Iowa, mana barumsaa fi facilities mootuma keesati talaali corona virus kan hin qabne seera bakka san hin dandeene baasan. Waliigalatti, hojattooni mootuma Iowa keesati argaman hundimtuu nama tokko taarika talaali wajjiin waraqaa eenyuma akka hin baasane himan.
Sioux City Community School District June 7 irraa jalqabe hanga July 30 jidduu nyaata wayta sumer kennamu irratti akka hirmaatan himan, hanga Aug. 13 tti kan keennamu ta’a. bakkis July 5 tti kan cufamu ta’a. nyaannis kan argamu guyyaa wiyxata hanga jimaata ijoole umriin isaani 1-18 jidduu jiraniif kan kennamuudha. Ijoolen kaminuu nyaata ciree ganama snack fi lunch sack kan kennamu ta’a.


text:
Barattooti Oromoo Mooraa Yuuniversitii Wallaggaa Gaaffiileen Mirga Uummata Oromoo Kabajechiisu Bulchiinsa Mooraatti Dhiheessatan
Akkuma beekamu barri itti dhalannee fi umurii irra jirru kun uummata keenyaaf biyya keenya Oromiyaadhaafis bara itti garbummaa fi roorroo alagaa jala jirru ta’uun ni beekama.
Garbummaa itti fufee fi fincila walirraa fuunee adeemsisaa jirruun hanga Bilisummaa,walabummaafi birmadummaatti kan itti fufu ta’uunis imaanaa goototaa fi jaalleewwan kaleessa kufaniiti. Haata’u malee diinni bara dhufee darbu dhiiga keenya dhangalaasu,nama keenya lubbuu baasu, qabeenyaa biyya keenyaa saamu kunoo qaanii tokko malee miseensa isin godhadha jedhee mooraa yuunibarsiitii wallaggaa keessa oliif gadi jooruun tokko shanee maqaa jedhuun afaan nufaajjessaa jira.
Akeeki mootummaa ash-kabeera kanaa uummati keenya biyya waloo akka hin ijaarranneef namoota ga’umsaa fi dandeettiillee hinqabne,eenyummaa isaanitti kan hin boonne,uummatichaaf kan hin quuqamne,firaafi alagaa uummata Oromootti hidhachuun bara bittaashee dheereffatuuf akka carraaqxu fi ittis jirtu beekamaa dha .Akkuma mooraa Yuunibarsiitii Wallaggaa keessa warri jirru arginutti namooti tokko shanee kanatti ijaaraman nama shan tiksaa,hojii basaastummaatti kan bobba’an yeroo ta’u, guyyaa jimaataa torbaniin gabaasaa wayyaanee fi jala deemtotasheef akka dhiyeessan beekamaadha.
Yeroo ammaa kana Yuunibarsiitiin Wallaggaa Yuunibarsiitota marsaa lammaaffaa keessaa sadarkaa tokkoffaa irra jira jechuun kan beekamaa jiruuf jijjiirama ajaa’ibaa fidee utuu hin taane,
1, Bara 2011 geggeessitooti mooraa barnootichaa ilma Oromoo rasaasaan ajjeesanii
2, Baruma 2011 barataa Tolaa damee barnoota afaan ingiliffaa waggaa sadaffaarraa dabarsanii kennuun qaallitti maqaa ABO tiin hisisanii barnootasaarraa hanga har’aatti ari’uun
3, Bara 2013 keessa maqaa hidha abbayyaa jedhuun nyaati barataa,bajatii yuunibarsiitichaa citee barataan ji’a tokko hanqisee barnoota addaan kutee gara maatiitti yeroo galu kunis bajatatu nu hanqate jedhanii yeroo ta’u, wayita baasiif galiin waggichaa hojjetamu kaasanaa mootummaatti miliyoona dhibba tokkoof soddomii afur deebisuun
4,Bara 2014 mormii maasterpilaanii finfinnee tiin wal qabatee yuunibarsiitiin Oromiyaa keessaa poolisa federaalaa mooraa seensisuu ifaan yoo eyyamuu didan Pr Fiqaaduu Bayyanee Alaqaa dhalootaan Habshaa waan ta’eef looggii taasisuun uummatichallee gandaan walitti buusaa jiraatu,gara laafina tokko malee humna waraanaa itti ajajuun barattoota caccabsiise,kanis lubbuu galaafachiisun
Gameeyyii fi barattooti qaroon kan barnootarraa ari’aman,kan biyyaa bahan,kaanis dararaa maa’ikelaawwi,jaatoo Naqamtee, waajjira tikaa Naqamtee,fudhachiisuun Bara 2015 keessa barattoota Oromoo irratti filmaata sobaa adeemsisamu irratti sodaa qabaniif jecha boombii dhukaasuun barattooti Oromoo shan garmalee gaaga’aman moorichi tika barbaachisu gochuufi utuu irraa eegamuu barattoota kan doorsisa garagaraa irratti geggeessuun qaama isaanii miidhameef beenyaa kaffalafiin haahafuutii wayita Hospitaala ciisanitti illee waan nyaataniif qaami isaan deeggaru waan hin jirreef barattooti Oromoo qofti kan itti waliif dhaabnachaa turan dhaabata hojii barnoota dalagurra hojii mana hidhaa diinaa dalagu ta’uun 5 hanga har’aatti gumii aadaafi dagaagina afaan Oromoo cufuun bakkasaa habashootaaf immoo “aarti club” maqaa jedhuun habashoota gurmeessuun amanammummaa Wayyaaneerraa argateen malee sadarkaa qulqullina barnootaa jedhamuun utuu hin taane tika barattoota Oromoo irratti raawwateen ta’uun ifaadha.
Geggeessitooti mooraa Yuunivarsiitii Wallaggaa akka adurree aannan bartee afaan mi’eeffatan, miseensummaa OPDO/TPLF Tigiraayitti makuuf afaan nufaajjessan akka hatattamaan nurraa dhaaban,guddina siyaasaatiin nuburjaajessurra guddina qabatamaa,barnoota qulqullina qabu akka nuuf laatan Moorichi mooraa siyaasarraa walaba ta’ee barnooti itti qixaan nuuf kennamu akka ta’u hubachiifna .
Dhumarrattis gocha qaanessaa fi salphina ta’e kanatti nama ijaarurraa fi warra didan warri tikasan gaafatama seenaa jalaa akka ofbaasan waamicha isaaniif goona


text:
Atileet Qananiisaa Baqqalaa: ‘Namni jiraachuu barbaadu of eeggannoo guddaa gochuu qaba’
(bbcafaanoromoo)–Ummanni qajeelfamtoota ogeeyyiin fayyaa koronaavaayirasii irratti kennan hojiirra oolchaa hin jiru jechuun atileetiin fiigicha fageenya dheeraan maqaa guddaa qabu Qananiisaa Baqqalaan BBC’tti hime.
Qananiisaan turtii BBC waliin taasiseen, murteen Atileet Daraartuu Tulluun yeroo dhukkubni addunyaa yaaddesse kanatti qophii Olompikiitiif atileetonni hoteela akka hin seenne jettees sirruma ture jedheera.
”Ummanni addunyaa akka baalaatti harca’aa jiru kun kun garaa nama hin nyaatu?” kan jedhu Qananiisaan, kanaafuu ummatni hundu ittigaafatamummaa of eeguu qaba. Garuu, kuni ta’a hin jiru jechuun yaadda’eera.
”Ummanni of dagachuun gorsa kennamu yoo waan of gatu ta’e rakkina guddaatu biyya irratti uumamaa deema. Ummatnis rakkina hin taane keessa seena,” jechuun hima.
Bu’uraaleen fayyaa Itoopiyaa keessa jiran guddaa waan hin taaneef ‘ummatni kana beekee gorsa kennamu dhaggeeffachuutu isaanirra jira jedha.
”Namni abdii fulduraatti qabu namni jiraachuu barbaadu hundi ofiifi maatii saatiin of eeggannoo guddaa godhuu qaban jedha,” jechuun fayyaa yoo qabaatan lubbbuun yoo jiraatan wanta baay’ee hojjechuun danda’ama jechuun hima.
Qananiisaan akkamiin of eegaa jira?
Qananiisaan gamoo bakka leenjii atileetiksii Sulultaatti qabu tokko bakka namoonni dhukkuba kanaan shakkaman itti tursiifaman akka ta’u gumaacheera.
Gama isaatiin, erga koronaavaayirasiin biyya seenee eegale shaakallii qofaa isaa taasisaa jira jedheera.
Gorsa ogeeyyii fayyaa, kan mootummaan baaseefi Dhaabbata Fayyaa Addunyaa irraa kennamu hordofaa akka jiru dubbata.
”Ummanni tokkoon tokko of eeggannoo guddaa godhe dhukkuba kana to’achuun ni danda’ama,” jechuun namuu yoo of eege tatamsa’ina isaa to’achuun akka danda’amu hima.
Maal taajjabe?
Maloota dhukkuba koronaavaayirasii ittisuuf gorfaman keessaa tokko harka wal fuudhuu dhabuufi walirraa fagaachuudha.
Ta’us, kana hojiirra oolchu irratti ammallee hedduu akka hafu Ministirri Muummee Abiy Ahimad dhiheenya ibsuun isaanii ni yaadatama.
”Ummanni baay’inaan hin dhagahu. Akka taphaatti ilaala wanta kana,” jechuun Qananiisaanis waan isa mudate hima.
”Kan harka si qabachuuf sitti deemanitu jira. Kaan ammoo wajjiin footoo haa kaanu jedhee nama sitti deemutu jira. Kuni rakkisaadha. Yeroo ati hin ta’u jettu kan sitti aarutu jira.”
Kun hidhata aadaa keenyaa qabaatulleen, ummanni hanga dhukkubni kun to’atamutti murteewwan darban akka kabajamu gaafateera.
‘Daraartuun sirriidha, kaanitti gaddeera’
Boordiin Koree Olompikii Idl- Addunyaa murtee xumuraa olomikii irratti hin dabarsiin dura ture Koreen Olompikii Itoophiyaa atileetonni hoteela seenuun olompikiif akka qophaa’an kan murteesse.
Murtee kana garuu, pirezidantiin Federeeshinii Atileetiksii Itoophiyaa Atileet Daraartuu Tulluu yeroo koronaavaayirasiin tatamsa’etti ta’u hin qabu jechuun mormite.
Atileet Haayilee G/Sillaaseefi G/Igzaaber G/Maariyaam pirezidantii Koree Olompikii Dr Ashabbir W/Goorgis waliin goranii turan.
Dhimma ijoo dubbii ta’e irratti kan gaafanne Qananiisaan, ”Durumaan dursee wanta sirrii hin taane. Gorsa Dhaabbata Fayyaa Addunyaa kenneen kan walitti bu’udha. Akka nama tokkootti anis baay’ee itti gaddeen jira,” jedheera.
”Ummanni biraa beekuu baachuu danda’a. Atileetota tokko tokko ta’u qaba jedhanii murteessan baay’ee itti gaddeen ture.
”Amma garuu sanis ta’e kanas dorgommiin darbee jira. Garuu taajjabbii guddaa dabarseen jira bakka kana irratti.
”Daraartuun ejjoonnoo isheetiin guutummaan guututti sirriidha. Ani dhaamsa Daraartuun fudhadha. Kan jaroota kaaniitii miti,” jechuun Qananiisaan BBC’tti hime.
Murtee Olompikii
Dorgommiin Olomikii atileet Qananiisaa Baqqalaaf haaraa miti. Lammiin Itoophiyaa waltajjii kana irratti guddaa hin milkaa’e isa malee kaan hin jiru.
Yeroon olompikichaa dheereeffamunsaa dhiibbaa wayi akka isarratti qabaatu gaaffii dhiyeesineef, amma umuriin isaa 38 guutuufan. Kanaafuu, Olompikiin waggaa tokko achi siiquun isaa garuu nan yaaddessu jedha.
”Waggaan tokko, lama baay’ee miti. Umuriin kiyya ganaadha. Nan qaqqaba. Yaada kiyya galmaan gahuu nan danda’a.”
Kana malees tibba kanatti dorgomiichi dabarfamu isaatti akka gammadee himeera.
”Kan Rabbi jedheetu ta’a malee kan namni jedhe hin ta’u yeroo hundaa,” jechuun dhukkubni addunyaa yaaddesse kuni akka baduf ummanni Waaqa akka kadhatu dhaama.
Doktooroota Oromoo hospitaaloota Amerikaa keessumaa naannoo Chikaagottti dhukkubsattoota wal’anaaturan keessaa Dr Ibraahim Amee Elemoo tokko.
Namoota vaayrasii koronaan qabaman gargaaruun maal akka fakkaatu ibsuu.
https://www.voaafaanoromoo.com/a/5359345.html
Weerarri vaayirasii Koroonaa Dinagdee irratti dhiibbaa attamii qaba?
Dhimma kanaa fi kan biroo irratti Jawar Mahaammad sa’aatii 11:00 (Akka lakkoofsa Itoophiyaatti) irrattti qabannee dhihaanna. Akka hordoftan isin affeerra.
ስለ ጊዜው ጉዳይ ለፈጣሪ መስጠት ብቻ ነው መፍቴው
Waqafi wanti martu salphadha
Maaskii keewwatanii nyaata namaaf hiruu!! gloves!
Qeerroon Oromoo Wayyaanee buqqisuu keessatti qooda olaanaa qaban baay’een godinoota hedduu keessatti ammas mana hidhaa jiru. Maqaa koronaatiin ”hidhamtoota hiiknee gadhiifne” jechuun hattuu fi kashlabbee kaayyoo hin qabne qofa gadhiisanii ilmaan biyyaa kaayyoof gatii baafte diineffatanii ammas adabaa jiru
BAALEE BAHAA
Baalee Bahaa magaalaa Gindhiir keessatti Qeerroowwan kunneen badii tokko malee eega mana hidhaa Magaalaa Gindhiiritti darbamanii baatii lamaa ol lakkoofsisanii jiru, Qeerroowwan tun waan balleessan osoon qabne dararamaa jiru, garaagarummaa yaadaa jiruuf jecha Kaadreen PP magaalaa Gindhiir keessatti Qeerroo isintu gurmeessee nutti kaasaa jira jetteenii badii malee hiitee mirga isaanii sarbaa jirti, Ijoolleen tun yakka kamuu irraa bilisa akka tahan Warroonnii itti dhiheenyaan beekan ni himu, Tahus kunoo Kaadreen PP eega mana hidhaatti dabritee guyyaa tokkos mana Murtiitti osoo hin geeffamin manuma hidhaa keessa tursiifamaa jiru, achumattuu dararaan nurra gahaa jiru jedhu, halkan halkan poolisoonni akka tuman himatu, Kun seera eegsifna jechaa nama badii malee hidhanii ofumaaf ammas mirga namaa fi seeras Cabsuu taati.
Yeroo Mootummoonni Addunyaa namoota yakka gurguddaan himamanii mana sirreesaa keessa jiran balaa yeroo ammaa Addunyaa mudataa jirtu tan Covid-19 Vaayirasiin Koronaa lubbuu namaa galaafataa jiru sababeeffachuun yakka isaanii irraa kaasee bilisaan gadi Lakkisaa jiru kanatti Ijoolleen tun ammas Mana Hidhaa Magaalaa Gindhiir keessatti dararaan irra gahaa jira, Mana hidhaa keessattis Vaayirasiin Koronaa kun carraa daddarbuu hamaaf akka nama saaxilu beekkamaa dha. Qeerroowwan kun Anesso Waaree, Borshaa Awwal fi akkasuma kan sadaffaa ammaaf maqaa isaa beekuu kan hin dandeenye dha.
Kanaaf Bulchiinsi Baalee Bahaa garaagarummaa yaadaa jiru moggaatti dhiibuu dhiisanii ijoollee tana hatattamaan akka gadi dhiisu kabajaan gaafanna.
Vaayiresii Koronaa(COVID-19) ilaalchisee ibsa Baankii keenya irraa kenname
ወቅታዊውን የኮሮና ቫይረስ (COVID-19) አስመልክቶ ከባንኩ የተዘጋጀ ማብራሪያ
• Koroonaavayirasiin eessaa ka’ee as gahe?
• Atileet Qananiisaa Baqqalaa, ‘‘Atileetota tokko tokko taajjabe” jedha
• Barsiisaa waggaa 10 dura harka nama fuudhuu lagatan
• Naannoon Oromiyaa Covid-19 ittisuuf hangam qophiidha?
• Turtii Hogganaa Biiroo Fayyaa Oromiyaa waliin


text:
#Breaking_News! Daandiwwan Itoophiyaa fi Eritiriya wal quunnamsiisan karaa lamaan cufamuun mirkanaa’eera.
Daandiwwan kunis karaa magaalota Shiraaroo fi Zalambassaa yoo tahan yeroo ammaa lolli guddaan humnoota Tigraay fi loltoota Eritiriya gidduutti taasifaamaa jira. Daandiwwan kuni minishaa fi ummata Tigraayin kan cufaman yoo tahu, waraanni Eritiriya humna isaanii Tigraay keessatti
mootummaa Itoophiyaa garagaaraa jiru tumsuuf ergaman gara waamamanitti fulla’uu hin dandeenye jedhameera.
Warraanni Eritiriya naannoo Zaalambassaa fi Shiraarorratti
murame kun guyyoota 4f galaa fi hidhannoo malee rakkachaa waan jiruuf lammilee nagaaa ajjeesaa fi saamaa jiraachuunis beekameera
“የኤርትራ ወታደሮች ታገቱ”፣ ሱዳን 45 አዛዦች.. የብልፅግና ሹም “አማራ ጠል ማን ነው?” ፣ በትግራይ የኤርትራ ቴሌኮም፣ የመስጅዱ ጥቃት ፈፃሚዎች| EF
Related


text:
OdeeyfannooUncategorized
Jilli Ulamaa’otaa fi Hayyootaan durfamu hawaasa Naannoo Somaalee irraa buqqa’e daaw’achuuf gara Hammarreessa imala jalqaban.
Jilli Ulamaa’otaa fi Hayyootaan durfamu kun mata duree “Foon malee Xannachi hin dhiigu” jedhuun imala isaanii guyyaa har’aa Finfinnee irraa jalqaban. Jilli ulama’otaa,Du’aatota, jarsolii biyyaa, hayyoota, fi dargaggoonni Finfinnee dabalatee guutuu Oromiyaa, Oromoota Kamisee fi Oromoota Raayyaa irraa walitti bahan lakkoofsi isaanii namoota 200 ol ta’an kaka’umsa mataa isaaniitiin walqindeessuun lammilee keenya qe’ee fi qabeenya isaanirraa buqqa’an qaaman dhaqanii gaafachuuf, imala eegalanii jiru.
Miseensota jila kanaa keessaa Aalimni keenyaa jalatamaa fi Kabajamaa Dr Jeeyilaan Ustaaz Raayyaa Abbaa Maccaa Ustaaz Kamil Shamsuu, Daa’ii Qamar Huseen dabalatee ula’maa’onni heddu kan argaman tahuu gabaasin arganne ni mul’isa.
Jilli Ulamaa’otaa fi du’aatotaan durfamu kun buqqaatotaaf kan oolu ambulaansii Ford (Mini Clinic) akka kilinakaatti tajaajiluu danda’u fi siree ciisichaa lama qabu tokko bituun akkasumas deeggersa meeshaalee adda addaa konkolaataa saddeetitti fe’uun, walumaa galatti deggersa qarshii miiloyana 4.5tti tilmaamu qabachuun guyyaa har’aa galma waajjira Pirezidaantii BMNO argamanii kaayyoo imala isaanii ibsanii jiru.
“Kaayyoon imala kanaa ummata keenya qe’ee fi qabeenya isaaniirraa buqqa’aniif deggersa taasisuun yeroo rakkoo walibira dhaabbachuu, jaalalaa fi tokkummaa Oromoon qabu agarsiisuuf akka ta’e” qondeessitoonni Koree prezadaantii MNO beeksisan tahuu ibsi waajjira Kominikeeshiinii mootummaa naannoo Oromiyaa baase ni mul’isa.
Sagantaa geggeessaa kana irratti Pirezidaantiin BMNO Obbo Lammaa Magarsaa jila kana galateeffachuun haasawa godheen “Gaafa Rakkinaa Walbira Dhaabachuun Biqltuu Tokkummaa Kunuunsuudha.” jechuu isaa gabaasni arganne ni mul’isa.


text:
Kumsaa ‘Marroo’ Dirribaa erga du’eera jedhamee himame booda TV irratti mul’ate
Ajajaan Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) zoonii Lixaa Kumsaa Dirribaa (Marroo), erga du’eera jedhamee himameen yeroo dheeraan booda TV gubbaatti mul’ate.
(bbc)—Hoogganaan garee hidhattootaa kun qondaala poolisii biyyattii tokkoon, ”du’uusaa dhageenyeerra” erga jedhamee, booda yeroo duraatiif qaamaan miidiyaarratti gadi bahuun mul’ate.
Miidiyaa al-Jazeera irratti Wiixata kaleessa mul’achuu Kumsaaa Dirribaa namoonni hedduun kaan lubbuun jiraachuusaatti wayita gammadan, kanneen ammallee sobadha jedhan jiru.
Viidiyoon deebii Marroo Al-Jazireeraan gabaabsee marii qopheessee irratti dhiyeessee kunis kun yoom akka waraabame midiyichi wanti himame hin jiru.
Marroon kan mula’te wayita Lixa Oromiyaatti rakkoon nageenyaa hammaachaa dhufeetti, akkasumas gareen inni hoogganu ajjeechaawwan garagaraan wayita himatamaa jirutti.
Sagantaa al-Jazeeraa haalaan eegamaa ture kanarratti ergaa waraabame kan dabarse Marroon, haleellaa hidhattoonni isaa ittiin himataman waakkateera.
Ajjeefamuun isaa yoom himame?
Xumura ji’a Mudde bara darbee keessa ajajaan poolisii Godinaa Qeellam Wallaggaa Inspeektar Zalaalam Namoomsaa, ajajaan waraanaa kun ajjeefamuu himan.
Viidiyoon wayita poolisiin kun ajjeefamuu Marroo dubbatu agarsiisu namoota mootummaa wajjin hidhata qabaniin guddoo qoodamaa ture.
Ajajaan poolisii kun “ajajaan waraanaa Lixaa Jaal Marroo kan jedhamu ykn Kumsaa Dirribaa kan jedhamu kun lola Aanaa Gidaamii ganda Giraay Soonkaatti godhameen rukutamee miliqe” jedhan.
“Yeroo hedduufis daggala keessa dhoksaan yaalchisaa turan. Yeroo ammaa eeruun hawaasarraa arganne aanaa Gidaamii naannoo Abuunoo Komaattir jedhamu keessatti du’eera kan jedhudha,” jechuun dubbatan.
Kumsaa ‘Marroo’ Dirribaa maal jedhe?
Miidiyaa biyya Qatar kan tahe Al-Jazeeran kan qophaa’u sagantaan ‘The Stream’ jedhamu, gaazexeessituu gurra horatte Femi Oke jedhamtuun dhiyaata.
Xiyyeeffannoon sagantaa marii kanaas ”Itoophiyaan walwaraansa sabaatti arifachaa jirtii?” kan jedhu ture.
Xiinxalaa fi Yunivarsiitii Kiil UK argamutti kan barsiisan Dr Awwol Qaasim Aloo dabalatee, gaazexeessaa Zakkaariyaas Zalaalam fi Ameerikaatti Dura taa’aa Waldaa Amhaaraa kan tahe Tewodros Tirfee sagantaa marii kanarratti affeeramanii turan.
Durseeyyuu Marroon irratti dhiyaata kan jedhu waan qoqqoodamaa tureef, namuu si’oominaan eeggataa ture.
Gidduutti viidiyoo waraabameen kan Afaan Ingiliiziin dubbate Marroon, isaan dura ammoo xalayaan ”Ajajaa Olaanaa WBO” guyyuma sana barreeffameefi dubbi himaa idil-addunyaa dhaabichaa nama Odaa Tarbii jedhamanii mallattaa’e dhiyaatee ture.
Akka gaazexeessituun kun jetteetti odeessa miidiyichaan hojjetame irratti deebii akka nuu kennan wayita gaafannutti haasofsiifne jetti.
Gaazexeessaan marii kanarratti dhiyaate Zakkaariyaas Zalaalam guyyootaan dura mataduree ”Haleellaa lixa Itoophiyaatti hammaateen, lammiileen nagaa baqachaa jiru,” jechuun odeessa hojjetee ture [Afaan Ingiliziitti si geessa].
Akka odeessa kanaatti miidhamtoonni ajjeechaawwan raawwatamaniif Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) himatu.
Marroo Dirribaa deebii viidiyoo waraabameen al-Jazeeraaf kenneen loltoonni isaa ajjeechaa jedhame akka hin raawwannee fi qorannoon walabaa akka godhamu gaafate.
Viidiyoon Marroo yoom waraabame?
Viidiyoon Al-Jazeeraan dabarse gabaabbinaan oggaa tahu, guutummaan viidiyichaa miidiyaalee hawaasaarratti gadhiifameera.
Viidiyoon kun yoom akka waraabame saganticha irratti wanti himame hin jiru. Sababa kanaanis marsaalee hawaasaa gubbaatti falmii kaaseera.
Rogeeyyiin mootummaatti hidhata qaban viidiyoon miidiyicharra bahe kun kan ture tahuu fi Marroonis lubbuun hin jiru jechuun cichanii mormu.
Gama kaaniin Marroo Dirribaa viidiyoo guutuu marsaalee hawaasaa irratti gadi dhiifame irratti gabaasa Al-Jazeeraan guyyoota kudhan dura hojjeteef deebii kenne, kanaaf viidiyoon kun dhiyeenya kan waraabame kan jedhanis jiru.
Sagantaan ‘The Stream’ jedhamu kun amma dura Jawaar Mohaammad waltajjii gurra itti horatedha.
“‘I am an Oromo first’ yookaan ‘Ani dursa Oromoodha’ – jechuun waggootaan dura asirratti dubbate.
Yaanni isaa kunis namoota isa deeggaraniifi isa qeeqan biratti ijoo dubbii ta’ee ture. Dr Awwol Aloo haala yeroos uumame ‘dambalii siyaasaa’ jechuun ture kan ibse.


text:
Qabxii olaanaan qormaata biyyaalessaa kutaa 12ffaa 669 ta'uun galmaa'e.
Barattoonni qormaata biyyoolessaa kutaa 12ffaa kan bara 2012 fudhatan 702 qabxii 600 ol galmeessuun isaanii ibsameera.
Barattoonni qormaata biyyoolessaa kutaa 12ffaa 2012 fudhatan walakkaan firii qormaaticha 350 ol galmeessuu Ministeerri Barnoota beeksise.
Firii qormaata biyyoolessaa kutaa 12ffaa ilaalchisee Ejansiin Madaallii Barnootaa fi Qormaataa Biyyaalessaa ibsa laateera.
Daayreektarri Olaanaan Ejansii Madaallii Barnootaa fi Qormaataa Biyyaalessaa Dooktar Dilaamoo Otaree, qormaanni biyyoolessaa kutaa 12ffaa bara 2012 kan galmaa’ee, kan qoramee akkasumas bu’aan argamee olaanaa ta’uu ibsaniiru.
Barattoota qormaaticha fudhataan waliigala keessaa U.7 firii qormaata 350 ol fidaaniiru jedhan.
Ibsichaan firiin qormaatichaa kan bara darbee wal bira qabamee yoo ilaallamuu fooyya’aa ta’uu kan ibsamee yoo ta’u, barattoonni firii qormaatichaa 600 ol 702 ta’uu ibsameera.
Firii olaanaa bara kana galmaa’ees 669 ta’uu daayreektarichi himaniiru.
Barattoonnis fuula marsaariitii hawaasaa eejensichaarratti akkasumas ergaa gababa 8181 lakkoofsa adda qormaataa isaanii galchuun boruurra eegalanii firii isaanii ilaallachuu ni danda’uu jedhaniiru.
Yeroon seensaa yuunvarsiitii fi qabxiin darbiinsaa ilaalchisee Ministeeraa Saayinsii fi Dhaabbilee Barnootaa olaanoo waliin hojjetamaa jiraachuu Dooktar Dilaamoo Otaree himaniiru.
Source: FBC


text:
Icciitii Masaraa mootummaa keessaa baate!
Guraandhala 6, 2021
Walgahii dhoksaan mana maree nageenyaaa masaraatti kaleessaa jalqabee hanga ganama kanaa itti fufee ture. Mariin kun ajandaa lama irratti xiyyeeffate.
1. Mormii biyya Keessatti jalqabame kana akkamiin irra aanna?
2. Kufaatii Dippiloomaasii nu quunnamaa jiruu fi gara itti gaafatamummaatti nu geessaa jiru kana jalaa akkamiin oolla? Kan jedhu dha. Walgahii kana kan durse Abiy Ahmed fi Biraanuu Juulaatti akkasumas Itti aanaa komishineera komishinii federaalaa Zalaalam Mangistee, Dammaqaa Mekonnen,Fiqaaduu Tasammaa dabalatee miseensotni fi hooggantootni waajjiraalee nageenyaa fi paartii PP naannoolee hirmaatanii jiran. Walgahii iccitiin taasifame kana irratti Dammaqaan “yoo gaggeessaan gahumsa dhabe akkasuma taana.” jedhee Abiy Ahmed baayyee aarse. Dammaqaan meeshaa waraanaa naannoo Tigraayii funaaname hunda Amaaraa galchee Abiyyii fi Biraanuudhaaf ajajamuu didee jira. Marii dhoksaan kun arooraa fi kallattii kaa’a jedhamee eegamus ganama har’aa sa’aatii 4:00 irratti Dammaqaan walgahii dhiisee bahuu irraa kan ka’e bittinnaa’ee jira. Dammaqaan meeshaa Amaaraa keessatti kuufame akka store RIB deebisu gaafatamus “furriikoo naaf haquuf yaaluu irra kee haqadhu, si duran muuxannoo qaba.” jedhee bahee jira. Jeneraalotni dhalootaan Amaaraa tahan Bahir Daritti walgahii dhoksaa godhachuuf akka jiran kan adda baafame yoo tahu Abiy Ahmed yeroo ammaa dhiphina sammuu guddaa keessa galee jira.
Qeerroo Intelligence Group
Related


text:
Hojiin mootummaa ifa ta’uu akka qabuu heerri mootummaa FDRI keewwata 12 jalatti tumameera. Manni Murtii qaamolee mootummaa sadeen keessaa tokko ta’uun isaa hojii hojjatu kamuu (kanneen seeraan iccitiin akka raawwataman jedhaman ala) uummataaf ifa gochuu akka qabu kan akeekuu dha. Hojiilee manneen murtii keessatti hojjatama keessa inni adda dureen hojii dhaddachaa (kenniinsa tajaajila abbaa seerummaa) yoo ta’u, dhaddachi gaggeeffamuu fi murtiileen kennaman ifatti gageeffamuu akka qaban dirqamni seeraan taa’ee ni jira. Hojii dhaddachaan alas bulchiinsa keessoo ofiitiin hojii manni murtii hojjatu uummataaf ifa ta’uun amantaan keessanis ta’ee alaan uummatarraa akka horatamu ni gargaara. Manni murtii haqa hojjachuu qofa osoo hin taane haqa yoo hojjatuu uumataaf ifa ta’uu qaba.
Marsariitiin mana murtii keenyaa kunis hojii manneen murtii keessatti hojjatamanii fi gurra uumataa gahuu qaban kanneen ittiin uummata beeksifnu keessa mala qunnamtii isa tokkoo dha. Manni murtii ifaadha gaafa jennuu hojiin mana murtiin hojjatamu miidiyaalee fi mala qunnamtii biroon uumataaf ifa ta’uu qaba jechuu kenyaa dha. Murtiileen mana murtiin kennamanii fi kanneen biroon marsariitii kanarratti fe’uun haala salphaan hawaasa akka dhaqabu ni taasifama.
Dhaqabamummaa tajaajila abbaa seerummaa mirkaneessuuf hojiilee hojjataman kana karaa marsariitii kanaa ifa gochuun akkuma eegametti ta’ee foormaatii kenniinsa tajaajila abbaa seerummaa tokko tokko barbaachisoo ta’anii fi namoota harka qalleyyiif tajaajiluu danda’an marsariitii kanarratti fe’uun tajaajilaaf akka oolan gochuun hojiiwwan baldhaan ni hojjatamu.
Adeemsa keessa manneen murtii waraqa-maleessa uumuuf akka naanoo keenyaatti yaadnuuf odeeffannoowwanis ta’ee tajaajiloota kenninu marsariitiin kanaan ifa gochaa kan deemamu ta’a. Odeeffannoowwan kenniinsa tajaajila abbaa seerummaas ta’ee kanneen biroo mala qunnamtii biroo kan akka fuula Feesbuukii fi Telegiraamiin tamsa’an akkuma jirutti ta’anii, hanga danda’ameetti odeeffannoowwan kenniinsa tajaajila keenyaaf murteessoo fi barbaachisoodha jennu kamuu giddu galeessa tokkotti argachuun hawaasa keenya haala salphaan dhaqabuu akka danda’uu hojii hojjatamaa jiruu fi hojjatamu cimee akka itti deemu kan taasifamuu dha. Manneen murtii Ol’aanoo keenyas bakka odeeffannoo gama manneen murtii godina isaniin jiru itti maxxansan kan qopha’eef ta’uun isaa ammoo dhaqabamummaa manneen murtii keenyaa daran kan cimsu ta’uu isaa ibsuun barbaada.
Walumaa galatti, odeeffannoowwan karaa marsariitii kanaan darban qulqullina tajaajila abbaa seerummaa fi dhaqabamummaa tajaajila abbaa seerummaaf gumaacha guddaa akka taasisu abdiin qabu ibsaa, marsariitiin kun irra deebii’iin fooyya’ee tajaajila kennuu danda’uu isaatiif gammachuu guddoo natti dhagayame ibsuun barbaada.


text:
Amajjii 27,2016
- NaannooUummata Gambeellaa Godina Anyuuwaki tti Barattootni Yuunibarsiitii Gambeellaa dabee saayinsii Fayyaa kan dhalootaan Anyuuwaki fi nuwwer ta’a Walitti dhufuun sirna EPRDF/TPLF balaaleffachuun Warraaqsaatti makamuu sagalee Mormii dhagesisuun ibsatan. Mootummaan Abbaa irree Wayyaanee akkuma amala isaa saboota walitti buusuun Umrii bittaa isaa asiin ga’atee jiruu Saboota Anyuuwakii fi Nuwwer Walitti buusuuf, Wal diddaa namoota dhuunfaa saboota lameen gidduu jiruu babaldhisuun barattootni kun deebi’anii akka walitti bu’aniif shira guddaa xaxaa jiraachuun ibsamee jira. Qeerroon Bilisummaa Oromoo sabootni Cunqurfamoon biyyaatti abbaa irree wayyaaneen mirga namummaa fi Dimookiraasii mulqamtanii jirtan, Shira mootummaa wayyaaneen xaxamu kamuu irratti dammaquun Waldhibdee gosaa fi namoota dhuunfaa karaa nagaa fi jaarsolii naannoon akka furattan, Yeroon yeroo gamtaan wal tumsinee abbaa irree aangoo irraa maqsuun hiree saba keenyaa murteessinudha jechuun kachachala mootummaa wayyaanee irratti dammaquun saboota Anyuuwaakii fi Nuwweeriif damsaa dabarsee jira.
2. Naannoo Uummattoota Kibbaatti Barruuleen Warraaqsaa kanneen mirga Saboota Cunqurfamoof falmituu fi kabajamuu Mirga ilma namaa fi Dimookiraasii of irraa qabduu Saboota Cunqurfamoo uummattootaa Kibbaa: Sidaamaa, Kafaa, Shakkoo Magenger, Walayittaa, Hadiyyaa Ka’aa Mirga keenyaafi Bilisummaa keenyaaf Falmannaa jechuun Barreelee warraaqsaan Uummataaf Waamichaa FDG gochaa jiraachuun Walqabatee Mootummaan Wayyaanee Gara Godinootaa Naannoo kibbaa kanneen akka Miizaan Teeppii fi Yuunibarsiitii Miizaan Teeppii Dabalatee waamicha gochaa jiraachuun Mootummaa wayyaanee dura dhaabbachuuf qophii irra kan jiran ta’uu ibsachuun Walqabatee mootummaan wayyaanee waan qabee gadhiisu dhabuun gara kanattis Humna poolisii Federaalaa fi agaazii bobbaasaa jiraachuun ibsame jira.


text:
Saturday, September 24, 2016
Woliin diinarratti duuluu malee, wolirratti duuluun bilisa nu hin baasu.
Ani akka nama tokkotti Juuneeddiin Saaddoo dhiifama gaafachuun isaa akka malee dansa'a jedha. Maaliif jennaan,wanti biraa yoo hafeeyyuu waahiloota isaa duraanii qondaaltoota OPDO Woyyaanee harkaa yaasuuf nu fayyada. Oromoon safuu (teeda) qaba. Nama dogongora fudhatee namatti dheesse itti hin duulanu; akkasuma hin dhajiifatanulle (badii isaatiin akka qaana’aa jiraatu hin godhanu). Badii nama sanii yoo garaa irraa araaramaneef garuu namni sun badii irraa deebi'a, nama biraatiifille fakkeenna ta'a. Yoo nama san dhiifama ykn araara inni gaafate harkatti didane, namni sun badii san caalu balleessuu mala, namoonni badii nama saniitiin wolfakkaataa qabanulle, gosa keessaa bahanee diinatti galuun badii badii duraanii caaltu balleessu dande’an. Nama dogongoree badii balleessa malee, yoo balleesselle araarrii (dhiifamni) naaf taasifama jedhe, osoo beekuu namni badii hojjatu garuu aadaafi safuu Oromoo keessa hin jiru...Oromoon kan balleesselle gorsuufi adabuun waldhagahuun aadumaa isaati. Gorsuufi adabuunille aadaa teenna ta’ee adoo jiruu garuu, itti duuluufi abaaruun aadaa teennaa moti.
Rakkoon keenna guddaan, yeroo ammaa,hundumti Oromoo beekaalle, wollaalaalle qixxee wol akeekuu ykn ajajuu fedha. Ilmi namaa higa qubni keenna walcaaluu yaadaafi beekumsaan, bilchinaan, obsaan, dandeettii fi kkf wol caala. Amma kan argaa jirru garuu hundumtuu face book irratti ol bahee yaada bilchaataa kan duubattuufi barreessulle osoo jiraatuu, arrabsoofi walirratti duuluun heddummaateera. Qabsoon akkasii moti; aadaa fi saafuun (teedni) keennalle akkanaa moti. Waldhageettiifi kabajaan, angafaafi maandhummaan (quxusummaan) dhabameera. Mee waan tokko Oromoo gaafachuu barbaada, namni kuma tokko osoo walgahii tokko waamame namni kuma tokkoo hundinuu walgahii san qixxee gaggeessuu ni danda'aa? Dhimmi walfamisiisaan osoo walgahii kanarratti ka'e, yaadni nama kumaa hundinuu qixxee ta'a? Waltajjii mijataa yeroo amma teknooloojiin interneetiifi face book mijeesseen garuu, namni hundinuu yaadaa isaa karaa barreeffamaatiifi viidiyoo waraabuun olbahe ‘zarraaf’ jechuun hayyuufi wallaalaa, hoogganaafi miseensa, guddaafi xiqqaa, angaafaafi maandhaa, qaroofi gowwaa Oromoon qabu wolii wollaalaa jirra.
Kanaafuu yaa Oromoo, hundi keennaayyuu, beekaafi walaalaalle, kan barateefi hin baratinille walitti qabnee, qabsoo Oromoo kanarratti hayyuu taanee irratti walmormuu haa dhiisnuuti.Madaala safuufi aadaa Oromoorra if keennee higa keennalle haa hubannuuti. Yeroo tokko tokko, yeroo qabsoo diinaan kokkee itti wolqabnee jirruu dhiisnee, garaa garummaa yaadaa diqqaarratti adoo wolmorminuu yeroo gubnaa, diinaafille aara galfii kenninaaf. Woliin diinarratti duulutti diina keenna nu mo'achiisa malee, wolirratti duuluun yomiiyyuu diina keenna nu hin mo'achiisu.
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: #OromoProtests, Genocidal Master Plan, Giddaa Ayyaanaa, Oromia, Oromo students Protest, SAY NO
(OMN:Oduu Sadaasa 15,2015): Godina Wallagga bahaa aanaa Giddaa Ayyaanaa barattoonni mana barumsa sadarkaa lammaffaa fi qophaahinaa, rakkoo bulchiinsa gaarii fi, hanqinna tajaajila hawaasummaan wal qabatee, hiriira mormii geggeessaa ooluu isaanii himame.
Barattoonni mana barumsa sadarkaa lammaffaa fi qophaahinaa Giddaa akkasumas, jiraattota magaalattii dabalatee guyyaa hardhaa, hiriira mormii dhageesisaa ooluu isaanii jiraattonni dubbatan.
Sababaan hiriira mormii kanaa, rakkoo bulchiinsa gaarii, hanqinnaa bu’uuraalee misoomaa fi, tajaajila hawaasummaa, kana males magaalaa Giddaa keessaa tajaajilli ibsaa erga badee torbaan sadii ol laakkofsiise kan jiru yoo ta’u, kanaan wal qabatee mormiin jabaan geggeeffamee jira.
Jiraataan magaalatti tokko akka jedhanitti, mormiin kun barattootaan kan jalqabamee yoo ta’u, boodarra garuu jiraattonni magaalatti itti hirmaatuun mormiin kun itti fufee ooleera.
Hiriira mormii kana bittinneessuuf jecha, poolisoonni Federaalaa doorsisaa fi reebicha adda addaa geggeessaa kan turanii fi, Poolisoonni Oromiyaa ammoo namoonni karaa nagaan hiriira isaanii geggeessan reebamuu hin qaban jechuun yaada barattootaa kana deeggaruu isaanii namni kun himan.
Akka namni kun jedhanitti, barattoonni mormii isaanii kanaan, gaafilee adda addaa gara bulchiinsa magaalaa Giddatti dhiheeffatanis, deebiin bulchiinsa irraa kennamee akka hin jirre ibsan.
Hiriirri guyyaa hardhaa Sadaasa 16 bara 2015 magaalaa Giddaa keessatti geggeffamee oole kun, nagaan xumuramullee humnootiin poolisii Federaalaa baay’innaan magaalaa keessa qubatanii akka jiranis himamee jira.
Jiraattonni magaalaa Giddaa tajaajila hawaasummaa kan akka ibsaa, daandii geejjibaa fi kan biroo dhabuun rakkataa kan jiran yoo ta’u, rakkooleen kun furmaata haga hin argatinitti, mormiin amma jalqabame kun itti fufuu akka qabus namni kun himanii jiru.
Torbaan darbes godina Shawaa dhihaa aanaa Gincitti, dhimma maastar pilaanii Finfinneerratti, brattoonni mana barumsa sadarkaa 2ffaa fi 1ffaa Gincii, hiriira mormii geggeessuu isaanii gabaasuun keenna ni yaadatama.
Usmaan Ukkumeetu gabaase.
https://www.oromiamedia.org/2015/11/barattoonni-aanaa-giddaa-ayyaanaa-hiriira-mormii-gaggeessaa-oolan/
https://www.oromiamedia.org/2015/11/omn-oduu-sad-16-2015/


text:
Afrikaan Kibbaa,biyya akka henna bara 2017ti nama miliyoona 57 dhiyaatu qabdu.Biyya siyaasaa fi malii jireennaalleen Afrikaa keessaa guddoo mataa baafatee guddateef.
Ta hardha itti jirtu waliin marroo 6essoo bulchoota isii bulchitu filachuutti jirti. Eegii bulchiinsa apaartaayidii jalaa baatee, bara 1994 asitti karuma nagaatii fi demokiraasiitiin nama isii bulchu filatte.
Ammallee paartuma Afrikaa Kibbaa bulchaa baatetti filannoo tana marroo jaheessoof dabsata fakkaatta.Taatullee malaa fi malteen horiiin nyaatanii,jireennii namatti jabaacha deemuun paartii mormituutti nama galchuutti jira.
Hataatuu ammoo barattuun injineeringi ta akka Londiwe Mngadi faatii nama keessaa filatu walii wallaaluutti jira.
"Paartiin hedduun jiraachuun si gamachiiftii keessaa tokko filachuun ammoo diqqoo si dhibdillee.Abbaa feete keessaa laallachuunuun ammoo nama gammachiisaati.”
Namii akka Bobby Madhav ka paartuma ANC keessatti ilkaan buufateef ammoo dubbiin diiduma teetti waan nama dhibduufuu hin qabdu.
"Wannii nama dhiba hin jirtu. Maan jennaan paartuma ANC dhiphuu bal’innaa numa waliin baate qamanaa.Egerillee isuma herreganna.”
Gaazexeessaan Afrikaa Kibba ka akka Muusi Mogotlane faatii wannii jabduun mootummaan tolchuu male ‘sheexana guddaa’ ufi duraa gorsuu.
Sheexanii inni baanu kun amala nama agareessuu horii malaa fi maltee horii biyyaatiin balleessuu.
Horii kana badii dhowwanii jennaan akka namuu waan biyyitii qabdu keessaa qooda qabaattu tolchuu hinuma dandahan jedha.
Amma paarlaamaa filuutti jiranii paartii dabasatte ammoo pirezidaanii filatti. Abbaa moo’e guyyaa sadiin duubatti beekan.
Pirezidaantiin moo’e ammoo dhuma ji’a kana keessaa biyya dhugaan bulchuuf kakatee hujiitti dabarra.Afrikaan Kibbaa eegii isiin demokiraasiin buluu jalqabdee warra kanatti bulche.
Nelson Mandela 1994-1999
Thabo Mbeki 2004-2008
Kgalema Motlanthe 2008-2009
Jacob Zuma 2014-2018
Cyril Ramaphosa 2018- itti jira.