text:
(Saphaloo Kadiir irraa)
Dura irratti barruun kun seera if danda’ee fi akeekkachiisa qaba. Osoo dubbiftee hin xumurre barruu kana irratti yaada kennachuuniis tahee, yaada dogoggoraa kennuun dhoorkaa dha. Kana jechuun kiyya dogoggora barruu tana keessa jiru akkaan sirreessu natti himuun dhoorkaadha jechuu kiyyaa miti. Garuu eega dubbiftee raaftee baaftee booda yaada bilchaataa ragaan mirkanaawe kennuun anaas tahee siis waan fayyaduuf mata duree dubbiftee masluufummaan xumuruu hifattee cal’iftee yaada kennachuun dhoorkaa tahuun dubbachaa jira. Gurbaan akka gurbaatti taajjabbii dadhabbii eegalee jattees nan komatin. Waaniin taajjabe osoo hin tahiin waaniin mirkaneeffadheen barreesse waan taheef hadhaa’ullee akkuma qorichi (kiniin) osoo hadhaa’uu dawaa tahu barruun kuniis sammui keetiif dawaa tahuu mala waan taheef cinninnadhuutuma liqimsi. Eekaa waan rabbiin dawaa namaa godhu hin beekan ja’amaa mitiree? Hundaafuu hanga maayyiitti dubbisi. Dubbisa gaarii.
“Abbaa jibbaniis haqa hin jibban” ja’a Oromoon. Namoota kitaaba maqaa Beekan Gulummaatiin barreffamee fi maxxanfame gubu miidiyaa hawaasaa kana irratti arkeen gadde. Dhugatti gariin namaa sadarkaa gad fagoo irra jiraachuu hubadheen ifitti qaanfadhe. Nama tokko yaada fi hojii isaa kan arraatiin jibbuu malla. Kana jechuun ammoo namni san waan gaarii hin hojjanne jechuun hin danda’amu. Osoo sammuun hin micciiramin dura hojii gaarii hojjachuu mala. Tokko tokko ammoo kalee balleessee arra tolchuu mala. Faallaa kanaatiin ammaas ilmi namaa jijjiiramaa dha waan taheef kalee tolchee arra balleessuu mala. Kalee gaarii yaadee arra hamtuu yaaduu mala. Nama gariis ammoo haala dhiibbaa gariitiin waan badduu keessa seenuus mala. Kana jechuun yaaddoon sammuu namaa micciiramuu fi jijjiiramuu malti jechuu dha. Akkuma nni kalee fayyaa waan gaarii osoo hojjatuu tasa maraatee waan hojjate hunda if jalaa balleessu sani jechuu dha. Garuu kitaabni tokko eega barreeffamee booda irra deebi’amee hanga hin maxxanfamnetti qabiyyeen isaa sammuu abbicha barreessee san jala hin micciiramu. Yaadni kitaabichaa kan kalee san waan arra sammuun micciiramte balleessitu kana hin balleessu.
Kitaabni gaariin hiriyaa gaariidha. Kanaaf hojii namni tokko kalee hojjate tan nutilleen bu’a qabeessummaa isii ragaa bahaa turre balleessuun nutiis nama sammuun micciiramte saniin addummaa hin qabnu. Kanaaf kitaaba gaafa sammuun nagaya jirtu barreesse gubuun dhaloota dhufu doofummaaf laachuudha, amala hojii diinaatiis. Gama biraatiin, kitaabni gaariin Oromoodhaaf ni barbaachisa. Kitaaba tokko mormuus tahee deeggaruun jaalalaafi jibba abbicha barreessee saniin osoo hin taane qabiyyee kitaabichaatiin madaalama. Barreessitoota tokko tokkoo fiinxi arraabaa isaa fi fiinxi qalama isaa faallaa tahuu ni mala. Arrabni isaa faaydaaf mimicciiramuu mala, qalama isaa yoo dhugaarraa micciire ammoo eeboo tahee boru sammuu isaa waraanuun waan hin oolle. Sababniis wanti arrabni isaa dubbate tarii ni dagatama taha. Gowwaa fi qalamni garuu waan qaban gad hin dhiisan waan taheef qalama mudhii qabee yoo finxan cubbuu, kijiba barreessellee gubuun nurra hin jiraatu.
Kitaabni maqaa Beekan Gulummaatiin maxxandamees tahee kitaaboota namni biraa barreessees hanga ergaa gaarii qabutti, hanga waan aadaa, waan seenaa, afaanii fi sirna saba tokkoo qabutti kitaaba sabaati malee kan nama dhunfaa sanii miti. Abbicha hojii baleessaa arra inni hojjateef ammoo kitaaba qabeenyi sabaa keessatti kuufame gubuun saba kana doofummaa keessatti golguuf yaaduudha. Yoo kitaabni san dogoggora qabaate ammoo gubuu osoo hin taane bakka dogoggora qabu san himanii sirreessisuuf yaaluu dha. Yoo abbichi sirreessuu dide ammoo ragaa qabatamaan deeggartee yaada kitaaba isaa kana kuffisuu dandeessa. Oromoon osoo kitaaba kalee warri nafxanyootaa maqa xureessaanii fi sobaan seena bu’ura hin qabne kan irratti barreeffame mara gubee arra miidhaa fi shira kaleessa nafxanyaan nurratti hojjachaa turte dhaloonni kun hin baru ture. Furmaanni kitaabicha ciruu osoo hin tahin yaada yaadaan kuffisuu danda’uu waan taheef wabii godhattee bakki kun sirrii miti jattee mormuu dandeessa. Waan arra nama tokkotti aarteef hojii bareedduu inni kaleessa waan sabaaf fayyadu gumaache gubuun ilaalcha dhaloota qubee irraa eegamuu miti.
Nama dubbisuu hin beekne doofaatu kitaaba guba. Waan dubbisuu hin dandeenyeef yookaa dubbisuus waan isaaf hin galleef gubuu filata. Fakkeenyaaf dhiheenya kana kitaaba wayyaaneen tartiiba qubee jijjiiruun baafte eenyulleen hin gubne. Sababniis yaada sammuu nama kitaaba san barreesse keessa jiru gubuudha malee kitaabicha gubuu miti furmaanni. Kanaaf yaada yaadaan dura dhaabbachuu danda’uun qarooma guddaa waan taheef kitaaba gaariis tahee hamaa danda’amu yaada yaadaan cabsuu, dadhabamu ammoo seenaaf olkaa’uu dha malee gubuun hin barbaachisu ja’een hubadha.
Gama biraatiin kitaaboonni Beekan Gulummaa kan sammuu isaa qofa keessaa barreeffamee miti. Kana hoggaan ja’u ammoo cubbuuf osoo hin taane dhugaa ragaa danuun deeggaramee fi sirritti namoota adda addaa irraa arkadhe irra dhaabbadheen waaniin beekurraa dubbadhe waan taheef roga biraatti hin fudhatinaa. Beekan Barsiisaa Afaan Oromoo Univarsiitii waan tureef xalayaa qorannoo (Reaserch Paper), kitaaboota namni biraa barreesse isiiniifin gulaala jechuun maqaa kitaabaa jijjiiree kan maxxansees jira. Yaada bu’uraa (idea) kitaaboota namaa keessaa fudhatee uunkaa, maqaalee, yoomessaa fi walduraa duuba kitaabaa jijjiiree maqaa isaatiin maxxansees hedduutu jira. Kana jechuun kiyya Beekan matagale barressuu hin danda’u jechuu kiyya osoo hin tahin barreeffamni isaa dhandhama qabaachuu baatuuf barreessaa fakkaachuuf barreeffama bushaawaa tokko ittanee barreessuu isaa golguu hin barbaadu. Kanaaf kitaaboota danuu san keessaa yoo tahees hanguma tokkootu kan isaati malee hojii inni maqaa itti arkate hedduun kan nama biraa tahuu hanga tokko ragaa qabatamaan waan beekuu dha. Kana malees joollee hedduu kitaabaan isinii gulaala ja’ee maallaqa irraa nyaate, warra kitaabaan isinii maxxansiisa ja’ee maallaqa guddaa irraa fuudhee kitaaba muraasa maxxanseefi maallaqa harka caalu nyaatees jiraachuun dhugaa tahuu mirkaneeffadheen ni jira. Sababa dabaa fi shira isaa kanaan joolleen onneen gubattee, sammuun wareertee kitaaba barressuu dhiisii waa’ee kitaaballee dubbachuu jibbaniis hedduu dha. Maqaa tuquun hin barbaachisu malee Beekan barreessitoota lafaa dhufu kan silaa ibiddi hogbarruu meeqa keessaa shidamu keessatti dhaamsee daareeysee jira.
Kanaaf, gabaabumatti dhara irra kaayee maqaa xureessuuf osoo hin tahin wanniin kana kaaseef kitaaboonni waan isatti aartaniif qofa arra gubaa jirtan kun hojii isaa qofa osoo hin tahin hojii sammuu qaroon biraa hojjatte kan maqaa isaatiin maxxanfame waan taheef gubuun gonkuma sirrii miti jechuu barbaadeeti. Ani waaniin badii isaa ragaa qabatamaa waliin dubbadhe Oromotti saaxile qofaaf soba sammuun isaa galgaluu itti waraanamtu hedduu uumee narratti haasawe, garuu ani na aarsuu caalaa namoota biraa dubbiin san gubde ture. Ani cubbuu uumee narra kaayuus, dhugaan ani qabu dubbatuus san ana, isaafi rabbi qofaatu beeka waan taheef na aarsuu caalaa na gammachiifte. Sababniis, namni hedduun bakka dhugaan jiru baruuf gama hedduun qoratee baruu danda’ee jira. Deebisaan ani namaaf kennu irra waan abbichi qoratee irra gahuytu deebisaa quubsaa kenna waan taheef sababa inni waa’ee kiyya dubbateen namoota jajjaboo danuu akkaan hiriyoomfadhu na taasise. Haa galatoomu. Inni garuu sababoota soba uumee fuula miidiyaa hawaasaa irratti odeessuu kana irraa dhaabbadhu waan ja’anii itti himaniif hiriyaa hedduu if dhoorke kun isaaf kufaatii dha. Kana hoggaan ja’u ammoo inni sirritti jira jechuu kiyyaa miti. Sirritti hin jirtu ja’ees cubbuu irra hin kaayu.
Xumura irratti ani akka kiyyatti yaadniin furmaata ni taha ja’ee yaadu kitaaboota kanneen gubuu osoo hin tahin furmaata biraatu jira ja’een yaada. Inniis:-
1) Kitaaboonni hedduun kan maqaa isaatiin maxxanfame tahullee cunfaa kalaqa sammuu namni biraa cimimfatee dahe waan taheef, Beekan kitaaboota hedduuf abbaa gudeedaa osoo hin tahin abbaa biddeenaa akka tahe mirkaneeffadheen jira. Kanaaf warri aara isatti qabdan irraa kaatanii kitaaboota inni abbaa bideenaa taheef kanneen gubaa jirtan badii inni baleessaa jiru caalaa badii laaqqachaa jiraachuu keessan hubattanii akka irraa dhaabbattan jechuun barbaada. Warri ilmaan isaa gubnee garaa isa bobeeysina jattanii akka nafxanyoonni dur odeeffannoo aadaaf seenaa Oromoo gubetti kitaaboota gubutti bobbaatan kun osoo irraa dhaabbattanii gaarii dha.
2) Ilmoo nama biraa tan guddifatan takka, osoo isiin badii hin qabne waan abbaan bideennaa balleessee fi aara isanitti qaban qofaaf ajjeessuun gatii hin qabu. Ilmoon inni guddifate badii isaatiin gubattees dilas garaan ni aara jechuu hin danda’amu. Kanaaf garaa isa gubuuf kitaaba kana gubuun furmaata akka hin tahin beeknee gubuu irra abboottii kitaaboota kana barreessan ragaa qabatamaan funaannee mana murtii dhimma kalaqa sammuu itti himannuus waan hin qabneef Oromoo sagalee irratti kenninee maqaa abnicha ganama barreesseen akka deebi’ee maxxanfamu godhuuf yaaluu dha.
3) Kitaaba kana gubuu irra yaada micciiramaa sammuu isaa keessa jiru jijjiiruuf, diriirsuuf yaaluun gaarii dha. Inniis nama yaada namaa fudhatuu miti waan taheef yoo kana dadhabne ammoo inni haa qaaqaa ooluu nuti hojii teenyatti haa xiyyeeffannuu. Waan inni xibaaruuf deebisaa barbaaduu osoo hin tahin waan inni hojjatu samkuu qaroomteen jalaa haa jijjiirru. Kana godhuu akka dandeenyu ragaan ammoo tartiiba qubee dhiheenya kana jijjiiramuu keessatti isaafi fakkaatoonni isaa harka keessaa qaban ja’ame hojiirra oolma isaa hambisuu danda’uu keenya. Kanaaf waan inni faaydaa dhunfaaf dubbaturra hojii saba miitu tan isaafi warroonni akka isaa hojjatan fashaleessuun garaagarummaa Goobana Dacee fi Bakar Waaree Oromoo biratti qaban isaaniis horachaa jiraachuu qofa yaadachuun gahaa dha.
4) Beekan Gulummaa hojii amma namni hedduun irraa jibbe kana qofaa isaa osoo hin tahin garee jaamtuu duubarraa isa dhiibaa jirtu sirritti addaan baruu fi isa qofa osoo hin tahin garee duubbee isaatii Oromoo irratti isa bobbaasaa jirtu tanaas walumaan jibbanii tufuun waan isaanii hojii godhachuu fi sammuun if wareersuu dhiisuun gaarii dha. Gama biraatiin citaa tokkoof lamaaf manni hin dhimmisu waan taheef akka waan isaan qabsoo Oromoo gufachiisuu danda’aniitti guddifnee laaluun baaraguun nurra hin jiraatu.
5) Warri dhimma kana waliin wal qabatee yaadoota shoorarkaawoo miidiyaa hawaasaa irratti mul’atu laaltanii akka waan namoonni yaada micciramaa gufuu qabsoo Oromoo tahu qabu hedduu taheetti bareeydan tooftaa jaraa beekuuf yaalaa. Mee aniis tooftaa jarri miidiyaa hawaasaa irratti nama shoorarkeessuun keessaa tokko kaniin qorannaan irratti bare isinitti himuu? Gareen Beekan Gulummaa duubaa ibiddatti isa oofaa jirtu tun nama kudhan hin caalan. Isaan hundi dhunfatti facebook 30 ol qaban. Komputera tokko irratti ‘Browser’ kudhan buufatanii, namni tokko yeroo tokkotti facebook kudhan fayyadama, facebook 30 guyyaa tokkotti jijjiiree fayyadama jechuu dha. Namni kudhan Facebook 30 sa’aa diigdamii afuritti hoggaa fayyadame nama meeqa taha? 10×30=300. Barruun dhimma bu’aa Oromoo irratti barreeffamu ‘like’ fi ‘share’ 30 qofa qabaachaa, barruun diigmaya Oromoo irratti barreeffamu nama 300 hoggaa qabaatte dhugatti kan diigmaya Oromoo fedhu waan irra baayy’ate fakkaattee nama shoorarkeessuu malti. Garuu dhugaan jiru kana waan taheef namuma 10’n san qofa tahuu hubachuun dilas mara akka waan deemsa qabsoo Oromoo gufachiisuu danda’aniitti wareeruun nurra hin jiraatu.
6) Gariin keessan eega Beekan G duuba gareen biraa jiraattee kan isaanuu cal’isan maaliif inni qofti hidhatee diigmaya kanarratti qabatamaan bobba’ee mul’ata jechuun keessan hin hafu. Deebiin gahaan sababa lama irratti hundaa’a. Isaaniis akkana.
(a) Beekan G nama dhiheenyatti biyyarraa garas bahe waan taheef xaxama garee baqqattuu Oromoo keessa jiru dilas gad fageessee osoo hin hubatin itti fayyadamuuf dhidhiiban. Namoonni baayyeen waan isa Beekaniif salphumatti isa amanuu danda’an ja’anii waan yaadaniif gurra inni hin qabne itti godhanii onnee itti horanii gootummaan hin qabne itti horanii itti bobbaasan.
(b) Beekan G nama gar malee rakkatee guddate tahuu seenaa jireenya isaa harkuma isaatiin barreessee fi afaanuma isaarraa dhageenye irra hubachuu ni dandeenya. Dhugatti haala saniin if barsiisuun isaa cimina guddaa dha. Hiyyummaaniis hanga tokko namaan komachuus hin taatu garuu nama hiyyummaa kiishaa fi sammuu walirratti qabuuf xiin-sammuu dhiibba jalloo fi hamtu qabaatti. Namni hiyyummaan guddate hiyyoomuu isaaf akka waan namni marti harka qabuu itti fakkaata ja’a warri saaykooloojii. Mucaan kuniis gaafa duraa fira isaarra maallaqa xiqqaa arkatuutu isa gargaaraa ture waan taheef saba guddaaf dhiisii maatii isaarrallee akka maallaqni caaluuf saahiboota waliin guddatan irraa dhagayeen jira. Kanaaf Beekan G wanti as bahee lallabuuf dhugaa fi sabaaf dhimma qabaatee osoo hin tahin maallaqaan dallaalamee akka tahe tooftaa biraan qulqulleeffadheen jira. Mee isiniis dhimma kana qoradhaa yoon ani kijibees narratti karsheeysaa. Hundumaafuu Beekan G nama maqaa isaa fi dhimma sabaaf dhiphatu osoo hin taane maallaqa arkannaan nama haadha isaatu gurguru waan taheef jibbi namni isaaf horate kun hiyyummaa ittiin mudhuraa guddate irra isa gubaa hin jirtu waan taheef, akkuma kaleessa maallaqa barbaada sammuu qaroo meeqaa guusee fi masheense arraas qabsoo Oromoo irratti kijiba afuufaa jira.
Kanaafuu, warri isatti aartanii sammuu if wareersitan yoo akka inni jara duubaa isa dhiibu sanitti akka garagalu feetan maallaqa waan isaan kennaniif caalaa kennaafi waan feetan itti himadha. Isatti waa himuuf gatiin doolarri kudhan taajjabbii tokko barreessa. Akkuma nama mana murtii duraa iyyanaa (Raphoola) barreessuu jechuudha. Silaa dhugattuu hojiin isaan malte san ture. Ammaas garuu barbaadee hojii isa fakkaattu arkate waan taheef ani gama kiyyaan itti aaruu irra baga gammadde jedhaan.
7) Falli xumuraa xukuraa warreen akkanaa mara rabbi haa fayyisu ja’aa du’a’ii godhaaf. Sababniis namoonni yeroo mara faallaa adeemsa dhugaa deeman irra hedduu kan maraateen arke. Warreen yaada qajeelaa mara micciiranii laalan sammuun garagaluu jalqabuun hubadhe waan taheef Beekanii fi warra akka isaa mara sammuun isaanii fiinxeerra jiraachuun shakke. Mee laalaa isinuu, maraataan waswaasa baayy’ata, waan namni ja’uun fudhachuurra waan ifiif hojjatutti mirqaanaa. Waan namni arku caalaa waan jinniin isaa itti garsiiftutti kofla. Waan qabatamaan lafa hin jirre, tan ragaas hin qabneetti eegee guduunfee morma, kan kadhatee nyaatu ani dureessa siin ja’a. Qilleensaa waliin qabsoo wal qabee ifumaaf kufee akkaan itti kuffise gartee ja’a. Osoo haasawallee tartiibaan hin beekne ani beekaadha ifiin ja’a, ammaas waanuma irraa maraatan qofa haasawan. Gama biraatiin ammaas sababni maraatuu ijoon biraa hinaaffaa goggooyduu, ofitti amantummaa dhabuu, dhiphachuu fi kkf irraa jalqaba ja’an ogeessoonni fayyaa samkuu Namni ifitti hin amanne samnuu namaatin deemuu baayyisa, kanaaf dogoggoroota irraa hin baratu, yoo namni sammuu liqeeyseef san sirraa deebise malee sirraa hin deebi’u fi kkf hedduu kaasuu dandeenya. Beekanii fi garee isaarratti amaloonni akkanaa waan baayyee mul’atuuf daandii maraatuu irra ani gama kiyyaan rabbiin haa fayyisu ja’een jira. Warri gara galma maraatuu imalaa jiraachuu jara kanaatti aartanii waan hunda balleessitan ammoo yoo isaan irra fooyyee tahuu keessan kan ifitti amantan taate kitaaba afaan Oromoon barreeffame kan seenaa fi aadaa Oromoo qabu gubaa jirtan kun xiqqo obsaa isaanuu kafana darbuu gahanii jiranii.
8) Rakkoon akka isaan uumaa jiranii kun oggummaa fi dandeettii ifiitin ala waan hin beekneefi isaaniin hin malletti hiixachuu irraa kan dhufu tahuu isaa hubachuun gaarii dha. Itti aaruu caalaa dandeettii isaanii as keessatti sirritti madaaluu danda’uun ogummaadha. “Ni beekta ni beektan jennaan jaartiin sheekaa kitaaba dhiiyxee, jaartii damiinaa mooyyee qoraafte” jechuun maakmaaksa jiru. Namni kamuu dandeettii karaa lamaan argachuu danda’a. Karaan tokko uumama yoo tahu, karaan biraa barnoota. Barnoota hoggaa jannu ammaas muuxannoo jireenyaa irraa kan baratamuu fi kitaaba irraa kan baratamuu dha. Kana hundaaf ammoo bu’urri dhugaa uumama tahuu wal naman gaafachiisu. Kanaafuu Beekanii fi gareen isaas hir’inni guddaan qaban daandii isaaniif hayyamamerraa maqanii jiraachuu namatti mul’isa. Konkolaataan daandii isaaf hayyamame irraa maqee deemu konkoolaataa hedduun walitti bu’a.
Hundumaafuu, wanti hubachuu qabdan ani dhimma isaanii irraa haasawuu fedhee osoo hin taane sababoota isiniif dhiheesse. Feetan amana feetan dhiisaa. Wanti irratti waliigalluu ammoo akkuma Oromoon “abbaa jibbanillee haqa hin jibban” jattu san anaas tahee abbaa barbaaddan hojii dabaa hojjate taanaan jibbaa, garuu yoo abbaa jibbitanillee haqa hin jibbinaa. Kitaabni kun eenyullee haa barreeffamu abbicha barreesse osoo hin tahin qabiyyee irratti barreeffame hubachuu danda’uu dha. Kitaabni barreeffamu kamuu kan sabaa tahuu olitti ibseen jira. Kitaabni barreeffamu kamuu maqaa abbaatiin osoo hin taane maqaa sabaatiin yaamamuun isaa kitaabni kan sabaa tahuu mul’isa. Fknf, Asoosama afaan Oromoo, sheekkoo Oromoo, seenaa Oromoo… Eegaa aniis akka nama tokkittii waan natti dhaga’ame barreessuun qaba. Kanaafuu kitaabni gubaa jirtan kan Oromooti malee kan Beekan Gulummaa ykn kan barreessaa miti. Hanga wanti Oromoo miidhamutti aniis, atiis, isaaniis….. sabniis ni miidhama. Akkasiitii yaa ambayyoo warri osoo hin beekiniis tahe beektaniis kitaaba gubaa jirtan dogoggortanii jirtan ja’een dhaamsa koo goolaba.
#Saphaloo_Kadiir | Abdulbasit
Waxabajjii, 2017


c: text/html

text:
Sabaa himaa mootummaan akkuma ibsame kan kaleessa gad dhiisaman namoonni 4800 biyyattii keessatti hookkara uumamee tureeen waliin wal qabatee jeeqama kaasan jedhamuun shakkamanii fi waaltaa leenjisaa Xolaayii fi Bir Shalaqoo keessatti kanneen leenjii fudhatan turan.
Keessumaa godinaalee Oromiyaa shan irraa shakkamanii kan qabamanii fi Xoolaayitti leenjii kanneen fudhatanii fi sirna namoonni kuma 4 gad dhiisaman irratti kan argaman muummicha ministeeraa Haayilamaariyaam Dassaaleny turan.
Gaaffii dhiyeessuun mirga kan jedhan muummichi ministeerichaa hookkara, jeequmsaa fi humnaan gaaffii dhiyeessuun garuu gatii nama baasisa jedhan.
Ejennoo kana irra kan isin geessan irra hin deebi’amu, qaruma irra hin deebi’amu kan jedhu. akka naaf galetti xumura kana irra kan geessan heerichi heera sirriitti barreeffame. Heera wareegama hedduun barreeffame.
Heera sabaa fi sab lammootaa fi mirga namoota dhuunfaa kan kabachiisu. Bor ennaa gara mana ofiitti deebitan gaaffii hin qabaattan jechuu miti. gaaffii ni qabaattu. Angawoota mootummaas ta’e mootummaa waliin yaadaan walii galuu dhabuu dandeessu. Kun mirga keessan. Mirga keessan kana immoo eenyu iyyuu isin dhowwachuu hin danda’u jedhan.
Mirga heerri isin gonfachiise waan ta’eef. Kanaaf bor yoo gaaffii qabaattan gaaffii keessan karaa nagaaf hammayyaatiin heera irratti hundooftanii dhiyeeffachuun mirga keessan jedhan.
Rakkoo kana dura uumameef dogoggora kan hojjetan mootummaa fi leenjifamtoota ta’uu muummichi ministeerichaa ibsaniiru.
Dogoggora keessan isin dubbataniittu. Ani kan ani har’a dubbachuu barbaadu dogoggora mootummaa ti. Dogoggorri mootummaa bulchiinsi sadarkaa sadarkaa dhaan jiru ofitti isin butee mari’achuu, sagalee keessan dhaga’uu kana kan ilaaleen hir’ina qabna jedhan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Korri Hoogganoota Oromoo guyyaa sadiif Ameerikaa, magaalaa Atlaantaatti geggeeffamaa ture milkiin xumurame. Kora kana irraa Oromoota 600 olitu kallattii addunyaa hunda irraa wolitti bayuudhaan qooda irraa fudhatan. Hedduun hirmaattotaa hoogganoota jaarmaya hawaasaa, siyaasaa fi amantaati.
Kora kana qindeessuu fi Oromoon iddoo hundaa wolitti dhufee waa’ee qaabsoo isaa irratti akka mari’atuuf haala mijeessuun waan guddaadha. Korri guyyaa sadiif geggeeffamaa turee fi abdiin guddaan irratti gatame kuni ibsa ijjannoo baafachuudhaan xumuramee jira.
Ibsa ijjannoo korri kuni baase keessaa inni ijoon, qabsoo eegalametti xumura laatuudhaaf jaarmayaaleen siyaasa Oromoo hundi woliin hojjachuudhaaf wolhubannoo irraa gayuu fi isa kana duraa haaromsuu isaniiti. Gama biraan ammaoo, ba’aa Woyyaaneen ummata irratti feete ufirraa buusuudhaaf ummanni Itoophiyaa bilisummaa hawwu hundi tokkummaan ka’uudhaan akka qabsaaniif korri kuni cimsee gaafate.
Ammas ibsi kora kanaa dhaabbanni gargaarsaa tokko ummata qabsoo kana irratti miidhaan sadarkaa addaddaa irra gaye gargaaru akka bu’uureffamuuf gaafata. Bifuma wolfakkaatuun qabsoo Oromoo gama diplomaasiin utubuu fi cimsuudhaaf jaarmayaan qorannoo akka dhaabatuuf waamicha dhiyeesse.
Balaan Woyyaaneen Oromoo fi ummata Itophiyaa biroo irraan gayaa jirtu hedduu guddaa fi yaachisaadha, akka ibsa kora kanaatti. Blaa ummata irra gayaa jiru kana dhaabuudhaaf hawaasni addunyaa qabsoo Oromoo bira akka dhaabatuufis korri kuni gaafateera.
Dhuma irratti, dhiigni Oromoo qabsoo kana irratti dhangala’e bilaash akka hin taaneef Oromoon iddoo jiru hundatti qabsoo tanaaf waan danda’u hunda akka godhuuf waamichi dhiyaatee jira.
Yaaliin kora kana qindeessuu fi milkeessuudhaaf godhame hedduu dinqisiifatamuu qaba. Garuu, dubbin guddaan kan jirtu ibsa ijjannoo baafachuu bira osoo hin taane ibsi baye hujitti akka geeddaramuuf cimanii hojjachuu bira. Hujiin guddaan isa hanga ammaa ta’e osoo hin taane isa gara boodaatti hafe jechuudha. Sababni isaas ibsi kana dura bayaa turee fi korri kana dura taa’ame baay’een isaa ibsa ijjannoo gaggaarii baafatus, ibsi hujitti yoo geeddaramu yeroo hedduu waan hin mudhanneef. Inni kunis sararuma isa dabree akka hin hordofneef uf eeggannaan guddaan godhamuu fi hujiin laffarraa hojjatamuu qaba.
Gama biraatiin, qaamonni addaddaa Kora Atlaatntaa kana qabxii ijoo lamaaf qeeqaa turaniiru. Gareen tokko adeemsi kora kanaa iftoomina kan hin qabnee fi jalqabaa kaasee qaamota hirmaachisuu qabu akka silaa barbaadamutti hin hirmaachifne jechuudhaan qeeqan. Akka yaada isaaniitti hayyoonni Oromoo nyaata bilchaate irraa qooda fudhachuu qofa osoo hin taane adeemsa bilcheessuu keessaas qooda qabaachuu isaan irra ture jedhu. Graeen inni lammataa, akeekumaa fi galma kora kanaa kan shakkaniidha. Yaaddoo fi shakkiin isaanii korri kuni gara jaarmayaa siyaasaa haarawa bu’uuressuutti fuulleffatuuf tirataara isa jedhu.
Qeeqa qabxii lammataan wolqabatee ibsi korri baase kan addeessu jaarmayaaleen siyaasa Oromoo woliin hojjachuudhaaf waadaa isaanii haaromsuu malee, ammatti jaarmaya haarofni dhalachuu isaa hin agarsiisu.


text:
Juneeydiin Saaddoo gocha yeroo prezidaantii naannoo Oromiyaa turetti ‘miidhaa kallattiidhaanis ta’ee al-kallattiin maletti’ ummata Oromoo irraan gayeef dhiifama gaafate. Juneeydiin dhiifama kan gaafate yeroo OMN irratti dhiyaate ture.
Obboo Juneeydiin dhiifama gaafachuun isaa yaada addaddaa hawaasa Oromoo keessatti kaasee jira. Namoonni heddu Juneeydiin dhiifama gaafachuu fi miidiyaa OMN irratti mudhachuu isaa qeequ. Woggoottan heddduuf diina tajaajilaa fi saba isaa irratti miidhaa geggeessaa erga turee booda as bayee dhiifama jechuun faaydaa tokkollee hin qabu waan jedhu irratti hundaayaniiti kan dhiifama isaa fudhatama dhabsiisan. Kan ajjeesee fi ajjeesise hundi as bayee dhiifama jechuun rakkoo ta’uus dubbatu.
Gama biraatiin dhiifamni Juneeydiin deeggarsa argataa jira. Dogoggora isaa hubatee dhiifama gaafachuu fi as bayee waa’ee isa dabree dubbachuu isaaf harki rukutamaa jira. Kanaafis akka sababaatti kan ka’e gochi isaa Oromoota ammas OPDO keessaa taa’anii mootummaa Woyyaanee tajaajilaa jiraniif barnoota ta’a isa jedhu. Kanaan maletti waa’ee OPDO fi TPLF irraa dubbachuun isaa qaamoota yeroo ammatti mootummaa Woyyaanee mormaniifis hubannoo dabalataa ni laata abdii jedhutu jira.
Yeroo kanatti Juneeydiin gadi bayee dhiifama gaaftuun isaa bu’aa malee kasaaraa hin qabu- hangamuu xiqqaattus. Gochi isaa hunda caalatti miseensota OPDOf ergaa dabarsu qaba. Waa’ee isa dabree kaasuun isaa namoonni OPDO keessa jiran akka ufeeggatanii fi saba isaanii irratti tankaarfii hamaa fudhachuu irraa akka ufqusatan taasisuu ni mala. Juneeydiin afaan isaa qabatee, hundatti dhokatee ta’uu ni danda’a. Akkasitti usee taa’uun isaa ammoo bu’aa inni qabsoo Oromootii fis ta’ee OPDO’n akka finciltu taasisuuf qabu xiinxallamuu qaba.
OPDO’n badii akka hojjataartu ifa. Garuu iddoo OPDO’n itti nu fayyadduu maltu yoo jiraate tokko osoo hin hafin itti fayyadamuu qabna. Kuni faaydaa tooftaa, ololaa fi odeeffannoo qaba. Dhimma Maaster Pilaanii Finfinnee irratti OPDO’n onneen dubbachuudhaanis ta’ee sagalee angawootaa woraabuudhaan kufaatii isiin Woyyaanee irraan gayaa turte hundi ni yaadata. Wanit akkanaa jajjabeeffamuu qaba. Kuni kan ta’u garuu namoota mootumma ganu qaanfachiisuu fi iddoo itti baqatu dhabsiisuudhaanii miti.
Yeroon kuni yeroo OPDO’n sirnicha tajaajilaa jirtu irraa abdii dhabdee fi dhoksaanis ta’u qabsoo Oromoo jajjabeessuuf hojjataa jirtuudha. Hunda caalatti nama mootummaa ganu diinsuun OPDO’n achumatti maxxantee akka haftuu, mootummaa jalaa miliquudhaafis ta’ee qabsoo Oromoo haala danda’an hundaa jajjabeessuudhaaf hamilee akka dhabdu godha. Hawaasni Oromoo miseensota OPDO gubbaa hanga jalaatti mootummaa kana ganuu fis ta’ee keessaa dadhabsiisuudhaaf fedhii qaban jajjabeessuu fi waadaa jireenyaa isaaniif mirkansuu qaba. TPLF worra dirree woraanaa irratti Dargii woliin dhabatee itti dhukaasa ture booji’anii loltuu ufii taasifataa akka turan yaadachuu qabna.


text:
Nyaata akkuma nyaanneen wantoota raawwachuu hin qabne – Gorsa Dr-Naafyaad
1, Shaayii dhuguu hin qabnu.
Akkuma nyaata nyaanneen Shaayii yoo dhugne albuudni ayiranii jedhamu kan nyaata keessatti argamuu kan dhiiga oomishuu keessatti gahee qabuu fi pirootinoonni tokko tokko akka isaan mar’ummaan keessaa xuuxamanii dhiigatti dabalamuun qaama keenyaaf hin oolle godha.
2, Qaama keessan hin dhiqatinaa(shaworii hin galinaa) :
Nyaatin nuti nyaannu garaachaaf keessatti akka bullaahuuf mar’ummaan keessatti akka xuuxamuuf dhiiga barbaada. Nyaata akkuma nyaanneen qaama keenya yoo dhiqanne dhiigni gara miilla keenyaa fi harka keenyaati baayinaan waan deemuuf nyaatni nuti nyaannu akka seeraan hin bulloofnef hin xuuxamne godha.
3, Hirriba hin rafinaa
Akkuma nyaata nyaanneen yoo rafne inzaayimoonni nyaata bulleessan kan garaacha keessatti argaman yeroo ciisnu gara naannoo qoonqoo keenyaa dhufuun akka qoonqoon keenyaaf naannoo laphee keenyaa(singiggoo) nu gubu taasisa.
5, kuduraaf muduraa hin sooratinaa
Akkuma nyaata nyaanneen muduraawwan akka maangoo, papaya, burtukaana, muuzaa fi kkf yoo nyaannu nyaatni nuti nyaannu akka eegamutti akka hin bulloofne godha. Kanaaf nyaata dura sahaatii 1 ykn nyaata booda sahaatii 2 booda nyaachuun filatamaadha.
6, Deemsa deemuu dhiisuu
7,Tamboo aarsuu dhiisuu
Qorannoon akka mirkaneessutti akkuma nyaata soorataniin tamboo aarsuun sadarkaa carraa kaansariin qabamuu nii dabala. Nyaata booda qofa osoo hin taane guutummaatti tamboo xuuxuu dhiisuun filatamaadha.
”’ dabalataan yeroo nyaata nyaannu
-seeraan teenyee nyaachuu qabna.
-suuta jennee nyaachuu qabna
-humnaan ala nyaachuu dhiisuu
-nyaata booda daqiiqaa 30f boqochuu qabna
******* fayyaa hin dhabinaa********
Like fi share gochuu hin dagatinaa..
”””””” Dr Naafiyaad”””’
- 265Shares
- Tweet


text:
Abduljebar Hussien ( abukaatoo)
Bu’uura Heera mootummaa Federaalaawa Dimokiraataawa Ripaapliika Itoophiyaa(HMFDRI) kwt. 46(1) tiin mootummaa Federaalaa naannooleedhaan kan ijaaramee dha. Bu’uura kanaan akkaataa ulaagaawwan heericha kwt. 46(2) jalatti tarreeffamaniin naannooleen miseensota mootummaa federaalaa ta’an sagal kwt. 47(1) jalatti tarreeffamaniiru. Saboonni , sablammoonni fi ummaattoonni naannoolee saglan kanneen keessa jiraatan yeroo kamiiyyuu naannoo mataa isaanii hundeeffachuu akka danda’an tumaa heerichaa kwt. 47(2) jalatti himameera. Magaalaan Dirree Dhawaa kana keessa hin jirtu.
Osoo naannoleen Soomaalee fi Oromiyaa hin hundeeffamin duraayyuu maddaa fi hiikkoo maqaa Dirree Dhawaa jedhu kana ilaalchisee saboota kanneen lameen jidduu waliigalteen akka hin turinitti himama. Bara 1983 yeroo mootummaan ceehuumsaa hundeeffamu immoo gaaffiin saboota lameen kanaa gara gaaffii abbaa biyyummaatti ol guddateera. Magaalaan Dirree Dhawaa irratti gaaffiin saboota lameenii sadarkaa ol’aanaatti kan cehe labsii lakk. 7/84 saboota, sablammootaa fi ummaattootaa hiikkoo kennuu fi ulaagaawwan mootummaaleen naannoo itti daangeffamuu qabu ibsu erga bahee dha. Naannooleen lameenuu ulaagaawwan labsii kana jala taa’an bu’uureffachuun Oromiyaan magaalaan Dirree Dhaka gara kiyyatti daangeeffamuu qabdi yoo jedhu naannoon Somaalees immoo gara naannoo isaanitti akka daangeffatu gaafataniiru. Labsiin kun saboota, sablammootaa fi ummaattootaa garaagaraa 63 adda baasee mootummaalee naannoo 14 ka hundeessee dha.
Osoo tumaaleen labsii lakk. 7/84 sirnaan sirriitti hojiirra ni oola ta’ee silaa yoona magaalaan Dirree Dhawaa naannoo Oromiyaatti ykn naannoo Soomaleetti daangeeffatee jirti. Hanga gaaffiin nnaannolee kanneenii bu’uura seeraatiin deebii argatuutti jedhamee itti yaaamamni isii mootummaa Federaalaaf ta’ee hanga bara 1985 tti bulchaa mootummaa jiddugaleessa irraa ergamuun bulaa turte. officials who administered Dire Dawa were appointed by the central government. There is no document denoting the expressed will of the two regions in inviting the federal government to handle the dispute Waltahiinsa naannolee lamaaniitiin labsii kana kwt. 2(5) jalatti magaalaan Dirree Dhawaa bara 1985 hanga 1987 bulchiinsa yeroodhaa (the provisional administration) ta’uun hundeeffamtee jirti.
Heerri MFDRI 15/12/1987 bahes dubbii magaalaa Dirree Dhawaa tanaa furmaata osoo hin kenning hafeera. Bu’uura labsii armaan olitti ibsameen akka naannoo tokkootti miseensoota mootummaa federaalaatti hin dabalamne; yookaan (sababni gahaan ni jiraata yoo ta’e) magaalaa of dandeesse ofiin of bulchituu hin goone(there was no self administration): heerichi manni maree bulchiinsa magaalichaa mootummaa Federaalaatiin hundeeffamuu akka danda’us hin ibsine.
Ergi Heerri bahee hojirra ooleen boodas bu’uura tumaalee Heerichaatiin dubbii magaalaa Dirree Dhawaa kana hiikuuf tattaaffiin godhame hin jiru. Osoo ta’eellee heerichi furmaata ni laataa? Gaaffii jedhuuttu ka’a. Naannoo Oromiyaa fi Naannoo Somaalee jidduu Magaalaa kana ilaalchisee falmiin jiru naannoo kiyyatti dangeeffamuu qabdi kan jedhuu dha. Akkaataan waldhabbiin daangaa mootummaa naannolee jidduutti dhalate itti hiikkamu HMFDRI kwt. 48 jalatti tumameera. Bu’uura kanaan daangaa ilaalchisee gaaffiin yoo ka’e jalqaba waliigaltee nannoleetiin yoo dadhabame immoo MMF tti dhiyaatee manni marichaas yeroo waggaa lama hin caalle keessatti murteessuu akka qabu kwt. 48(1)(2) jalatti tumameera.
Mata dureen tumaa kanaa “jijjiirraa Daangeffamaa” jedha. Tumaan kun erga daangeffameen booda falmii daangaa ilaalchisee ka’u kan ilaallatuu dha. Akkuma armaan olitti ibsuu yaaleetti bu’uura labsii lakk.7/84 tiin daangaan mootummaa naannolee adda bahee daangeffamee jira. Yeroo heerichi labsamu sanatti naannoleen saglanuu daangeffamanii jiru jechuu dha. Kana irra dhaabbachuun Heericha kwt. 47(1) jalatti naannoleen sagal adda bahanii tarreeffamanii jiru. Magaalaa Dirree Dhawaa jalqabuma irraayyuu garamittuu waan hin daangeffaminiif tumaan heeraa kun raawwii hin qabu jechuu dha. Kanaaf rakkoon magaalaa tanaa amma boodallee furamuu hin danda’u jechuu dha?
Chaartara bulchiinsa Magaalaa Dirree dhawaa labsii lakk. 416/96 Mana Maree bakka bu’oota ummataatiin bu’uura HMFDRI kwt. 55(1) tiin gaafa 23/11/96 yeroo jalqabaatiif baheera. Manni marichaa seensa labsii kanaa irratti akka ibseetti barbaachisummaan chaartarichaa rakkoon magaalaan Dirree Dhawaa furmaata fulla’aa seerawaa ta’e hanga argattuutti magaalichi yeroodhaaf ofii isiitii akka of bulchituuf fi jiraattoota magaalichaatiif aangoo ofiin of bulchuu akka qabaataniif bu’uura seeraa kaayuuf akka ta’e ni hubatama. Chaartara bulchiinsa Magaalaa Dirree dhawaa labsii lakk. 416/96 kan bahe rakkoon magaalichaan walqabatu fulla’iinsaan hanga furamaanni itti kennamutti qofaa akka ta’e ibsameera. Manni marichaa bu’uura heeraatiin furmaata jedhamu barbaachuu irra labsiiwwan labsii kana fooyyessan baasuu filateera. Chaartara kana fooyyessuuf labsiin lakk. 483/98 baheera.
Isa fooyya’e kana fooyyessuf immoo labsiin lakk. 514/99 gaafa 14/05/99 fi labsiin lakk. 536/99 gaafa 16/11/99 bahaniiru. Kanaaf sababa hin beekamneef wanti yeroodhaaf jedhame kan dhaabbataa ta’uuf akka deemu dheerinna yeroo erga dhimmi kun ka’erraa jirurraa tilmaamuun nama hin dhibu. Dubbiin kan hafte gaafa naannoleen daangeffaman sanaa dha.
Akkuma olitti ibsame magaalattii of dandeesse akka bultu hanga gaafa 1985 murtii mootummaa ceehumsaatiinii; gaafa 1985 hanga 1995 immoo murtii labsii lakk. 7/84 keessatti kennameedhaani. Sana booda hanga ammaatti immoo chaartara labsii lakk. 416/96 manni mare bakka bu’oota ummataa bu’uura HMFDRI kwt. 55(1) tiin baaseedhaani. Gaaffiin guddaan Manni mare kun seera akkanaa baasuuf aangoo ni qabaa? Tan jettuu dha.
HMFDRI kwt. 55(1) jalatti manni mare bakka bu’oota ummataa aangoo seera baasuu kan qabaatu daangaa aangoo heerichaan mootummaa federaalaatiif kenname keessatti qofa akka ta’e tumameera.
Dhimmoonni angoo mootummaa Federaalaa jalatti kufan immoo HMFDRI kwt. 51(1—21) jalatti tarreeffameera. Manni mare bakka bu’ootaa daangaa kana keessaa bahuu hin qabu jechuu dha. HMFDRI kwt. 51(1—21) jalatti mootummaan federaalaa magaalaa tokko filatee kan federaalaa gochuu akka danda’u, ykn immoo ofiin akka of bulchitu murteessee seera baasuun hundeessuu akka danda’u ykn aangoo akka qabu wanti tumame hin jiru. Kanaaf Manni mare bakka bu’oota Ummataa MFDRI magaalaa fi jiraattonni magaalaa ofiin akka of bulchan taasisuuf aangoo seera baasuu osoo hin qabaatin chaartaroota armaan olii baasuun isaa bu’uura heeraa kan qabuu miti. Bu’uura kanaan mootummaan Federaalaa daangaa aangoo kana keessatti Magaalaa kamiiyyuu namooma seeraa gonfachiisee magaalaa of dandeesse gochuun dhaabuu ykn hundeessuuf aangoo hin qabu.


text:
Ava Purusan Nallaa Ongi Ongi Kuttha, Saavitri Ennaiyee Paatthaal
kiraamam Enpathaala Anneeramee Aal Nadamaaddamillaama Irukka, Mella Saavitriyakkaavin Veeddu Kathavai Thalla, Thiranthiddathu. Naan Poonai Maathiri Aval Veeddirkul Nulainthu, Avanga Pedroom Kathavai Mella Thalla, Konjam Kashdamaa Irunthathu. “kir” Enra Melliya Satthatthudan, Kathavu Thiranthukka, Naan Poonai Maathiriyee Kiliruntheen. Mella Thalai Thookki Paakka, Saavitriyakkaavin Meelee Raviyannan Purandiddirunthaar. Saavitriyakkaa Arai Thookkatthilirukka, Avanga Pudavai Vayirrikku Meeleeriyirunthathu. Raviyannan Saamaan Aval Thuvaaratthirku Kilee Muddiddirukka, Naan Elunthuninreen. Saavitriyakkaa Ennai Paatthiddaal. Aval Kankal Viriya, Satthamidaveendaamena Saikai Kaaddineen. Raviyannan Apdiyee Muddidirukka, Avar Sunniyai Naanee Edutthu Thuvaaratthin Meelee Vecheen. Avar Apdiyee Ekki Ekki Idikka, Akka En Mukatthai Paatthiddee Munakinaal. Ava Purusan Nallaa Ongi Ongi Kuttha, Saavitri Ennaiyee Paatthaal. Aval Mukam Sukatthaal Viriya, En Saamaan Nadduddathu. Raviyannan Sarru Neeratthil Thanniyai Aval Pundai Meelee Thelisiddu, Apdiyee Uranginaar. Saavitriyakkaa Avarai Thalli Padukka Vaikka, Avar Nanraaka Thoonginaar.
Naan Mella Kathavai Thaaliddiddu, Saavitriyakkaa Kiddee Nadanthuvara Avanga Than Purusan Paayaasatthai Thodachidirunthaanga. Thudaikka Veendaamena Kaiyai Thadutthuddu, Veekamaa Jattiya Muddi Varaikkum Kaladdi Viddidaddu Veekamaa Aval Meelee Padarntheen. Paduttha Veekatthula Ava Saamaanla Sorukiddu, Iyanga Aarampittheen.
saavitri “s.vaaaa..aa…” Ena Munaka, Aval Mukatthil Veritthanamaa Mutthamiddeen. Aval Sirisiddee Munakaludan Paduthirukka, Naan Veekamaa Idikka Aarampittheen. Sirichidiruntha Aval Mukam Maara, Apdiyee Aaddiyaaddi Adicheen. En Koddaikal Aval Kundi Oddai Meel Paddu Therikka, Naan Enakkeerpadda Ellaa Valiyaiyum Porutthiddu, Idicheen. Aahaa..! Rompa Naal Kalichu, Ottha Sukatthila Rompavum Aaveesamaa Okka, Aval Kanavan Ethuvumee Theriyaama Kudipothaiyil Thoongidirunthaan. Naan Ava Purusan Mukatthai Paatthiddee, Saavitriyakkaa Pundaiyila Okka Rompavum Inpamaaka Irunthathu. Pin Avalai Elunthu, Kaddilil Naay Maathiri Irukka Vaikka, Aval Kanavan Kan Mun Aval Kundi Needdeeddu Irunthathu.
athan Mun Mandiyida, En Saamaan Kundiyai Thadaviyathu. En Thadiyai Kaiyila Pidichu, Ava Pundaikkul Soruki, Mella Muthukai Munnum Pinnum Thalli Iyanga, Aval Marupadiyum Theevadiyaa Maathiri Munaka Thuvanginaal. Eppadiyaavathu Aval Kanavanukku Theriyaama Marupadiyum Saavitriyakkaavai Anupavitthira Maaddomaa Ena Eengiya Enakku, Aval Kanavan Munneeyee Aval Pundaiyai En Saamaan Vilungiddirunthathu.
Aahaa! Enna Sukam. Enna Sukam. Intha Maathiri Soolnilaiyila Okkirathenpathu, Sorkkatthula Ukkaanthiddu Sooppu Saappidara Maathiri Thitthippaa Irunthathu. En Saamaan Avalin Adi Vayitthula Kutthi, Thaitthiddu Vara Saavitriyakkaa Uyiree Pona Maathiri Aadinaal. Pin Eetho Ninaitthaval Avalin Mukamarukee Iruntha Ava Purusan Lungiyai Vilakkinaal. Ava Purusan Saamaan Surungi Kidakka, Athaiyedutthu Viralaala Uruddinaal. Pin Veri Pidicha Maathiri Antha Sunniyai Kasakka, Ava Purusan Dappena Thirumpi Padutthaan. Naan Unmaiyileeyee Payanthee Poneen. Aanaalum Oppathai Nirutthavillai. Inpam Panmadangaaka Irukka, Appadiyee Idichiddee Iruntheen.
atharku Meelee Thaanga Mudiyaama, Saamaanai Veliyedukka Ava Pundai Meeleeyee Thanniya Koddineen. Pin 5 Nimidam Rendedutthiddu, Mindum Avalai Okka Thuvangi, Pundaikkul Saamaanai Sorukineen. Appadiyee Meelum 2thadavai Thanniya Koddiddu, Diras Edutthu Maaddineen. Aval Mukam Santhosatthila Malara, Ennai Ammanamaaka Valiyanuppi Vaitthaal.
Naan Mella Kathavai Thirakka, Aal Nadamaaddamillaiyena Uruthipadutthiddu En Veeddai Vanthadaintheen. Vanthathum Aval Pundai Niyaapakatthileeyee Thoongiyum Poneen.
Aduttha Naal Valakkam Pola Veelaikku Poneen. Kaalaiyee Saavitriyakkaavai Paakka, Mukam Malarnthirunthathu. Anru Veelaiyum Nalla Vithamaaka Odiyathu. Anru Maalai Eppavum Pola, Veelai Mudinthu Veeddirku Vantheen. Vanthathilirunthu Aduttheppadi Avalai Okkalaamena Manathinul Thiddam Poda, Iravu Aakiddathu. Iravu Saappaadum Thayaaraakida, Appadiyee Saappiddu Mudicheen. Aanaa, Konjam Saappaadu Athikamaa Saappiddiddathaala Thookkam Varalai. Athanaala Apdiyee Summaa Padutthukidantheen. Sari Kadaikkaavathu Poyiddu Varalaamena Kilampi Poneen.
Kadaiyila Oru Palam Vaangi Saappiddiddu, Veeddirku Vara Raviyannan Kadaiyila Ninrirunthaar. Ennai Paatthathum Ennudaneeyee Vanthaar.
Avar Ennidam “mutthu… En..na… Mannichirudaa.”
“ethukku..nee…”
“illadaa Unnai Patthi Theriyaama, Naan Unnai Thappaa Ninaichiddeendaa.”
Naan Eethum Theriyaatha Maathiri “ennayaa, Enna Ninaicheenga”
“athu Veendaam, Vidu. Aanaa Neetthaikku Neethaan Ennai Kadaittheruvilirunthu Veeddila Viddeyena Kadaikkaarar Sonnaar. |thinanthorum Tamil Derddi Stories Padiyungal|avar Kidda Keedkum Pothu Mothallayee Pala Tharam Neethaan Ennai Veeddila Viddeenaar. Athaan… Ini Adikkadi Veeddirku Vaadaa.”
Naan Eethum Theriyaathamaathiri “enakku Onnum Puriyalanee” Enka, En Veedu Vanthiddathu. Avar Avar Veeddukku Poyida, En Veeddirkul Vanthideen. Enakku Ellaam Puriya, Avaree Saavitriyakkaavai Inimee Okka Sammatham Koduttha Maathiri Irunthathu.
Athanaala Thinamum Veelai Mudinthu Vantha Piraku, En Ishdappadi Saavitriyai Avanga Veedleeyee Otthukkareen. Avalidam Keedka, AvaPurusan “ini Kudikkamaadeen, Avalai Santheekapadamaadeen” Ena Sonnathaaka Sonnaal. Naanum Santhosamaa Avalai Okkireen. Ennaalthaan Intha Maarramena Avalum Inpamaa Virichu Kaadduraal.
Ennathaan Naanga Veeddinul Pannaalum, Vaaramorumuraiyaavathu En Thoddathula Avalai Okkareen. Intha Mutthuvin Kutthu Epdiyena,en Thodda Sedikalukku Theriyum.
Neenga Keeddu Paakkareengalaa!


text:
Piyoongiyaang yaalii rookkeettii milkaa’aa gaggeessuushee beeksistee sa’aa tokkoon booda preezdaantiin Ameerikaa dhimmicha balaaleffataniiru. Namichi amala badaa jira; firri isa gorsu isa barbaachisas jedhan.
Preezdaantichi dhimma Kooriyaa Kaabaa qofarratti bulchiinsi isaanii marii akka gaggeessanis eeraniiru.
Hogganaan Kooriyaa kaabaa wiirtuu furgugsa saatalaayitii Sohaatti argamuun yaaliin ammaa milkaa’aa akka ture himanii, injifannoon har’aas addunyaatti ajaa’iaba ta’a jedhan.
Waan nuti barbaannus addunyaan akka afaan nurraa qabattu jechuu isaanii Aljaziiraan televiizhinii biyyattii KCNA waabeffachuun gabaasera.


text:
Oromiyaan biyya abbooliin Oromoo yeroo hin yaadatamne kasee diina irra ittisaa, tokkummaa saanii cimfataa, seeraa ilmaan nama hunda walqixxummaan ilaaluun of bulchaa turan. Diinota saanii yeroo hedduu dabsataniiru, yeroon jalati kufanis ture. Duulli jaarraa kudha shanii kaasee godhame haala facaa jalaa of baasanii gumaawun jarmaa saanii cimfatanii biyya saanii itt deeffatan ture. Jaarraan shan itt haanan kan duulaaf bobba’anii walitt deebi’uu dadhaban ture. Kara karaan walitt deebi’u yoo yaalan ollaan meeshaa ibidda tufuu hidhateen hankaafamanii qabaa halagaa jala seenan. Kan bakka kufanitt akka hafan barbaadan sana akka hin yaadanne itt ori’uu. Suun seenaa saanii gootota kukumkuma itt dhaban waan ta’eef yoo irraanfatan lafeen saanii isaan warana. Onneen saanii ammallee ijoollee saanii keessatt hafeera. Kanaaf hamilee horanne, galata dhiiga gootawan kufanii sirriiqaa, gaabbituu gataa imaltuu keenya itt fufaa jirra.
Kolonummaa fashalsuuf yaaliin godhaman hedduu dha. Garuu jaatamoota keessa marii fi ijaarammii dargaggoo Oromoo kallattii hundaa walitt dhufaniin tolfaman kan caalaatt sabicha boonse mataa ol qabachiise. Addi Bilisummaa Oromoo hobbaatii gurmuu yeros uumameeti. Kaayyoo inni ittiin bobba’e kaayyoo saba saa, Demokratik Republik Oromiyaa ofiin bultu bilisa, kan ummati see nagaa fi gammachuun keessa jiratu gad dhaabuu dhaa. Jagnooti sun abbaan biyyummaa Oromoo kan hin biinxa’amne moo’ummaan saa kan gaaffii jala ooluu hin qabne ta’uu labsani. Kun mirga sabummaa hiree ofii ofin muteeffachuu addunyaan beeken dhugooma.
Kurnan afur darban keessa lubbuu hedduutu galafatame, qaama hedduutu naafate, qeyee hedduutu faca’ee, maatii hedduutu guraarame, qabeenya hedduutu barbadaawe. Wareegama dargaggoon sun baasanii fi miidhama ummata Oromoo irra gaheen jija gurguddaatu galmeeffame. Kan lubbuun hafan keessa mamiin kaayyoo utuu hin facaane caalaatu galmeeffama ture. Xiinxala sanaa seenaaf dhiisuu dha. Gaaffii belbelaan dargaggoo si’anaa fuldura jiru, amma maal yoo goone kaayyoo dhiigi sun hundi itt lola’e fiixaan baafna kan jedhu. Deebin saa jaaramaa cimfachuu, waan qabaniitt dudhama (commitment) qabaachuu dha. Sun dhaaba sabaa angaafichi akka jabaatu utubaa sibilaa ta’uufii danda’a. Dargaggoon yerosii kan akka tasaa wareegama irra hafan amma dulloomaa jiru. Rakkinni isaan bobbaase ammayyuu hin furamne. Caalaattuu, sabichi tuffatamaa, amanteef jeeqamaa, biyyattiin dureeyyii alaatt gurguramaa, ummati araddaa hiddi hannuura saa itt awwaalamee kan dur caalaa buqa’aa jira. Kana caalaa maaltu didhaa nama irra kaa’uu danda’aa? Didhaa sana baasuuf ciminaan ijaaramuu, ijaaramuu, ijaaramuu dha!!
Egaa, filmaati jiru qabsoo waggoolii 40 dura eegale jabeessanii itt fufuu yk harka kennatanii kan diinni namaa darbatuun salphina lulluuqqataa jiraachuu dha. Kaayyoo dargaggoon ganama jala bobba’anii dhuman dogoggoraa ture kan nuun jechuu barbadan jiruu. Jechi kun dhaloota haaraa karaa irraa ceessisuuf kan karoorfame. Diina akka utabaa jaanjarott fudhatanii sossosuu saaf abdii kutachuun jalummaa fudhachuun isaaniif ni liqimfama ta’a. Duddi saanii ba’aa hin daddhabu. Sabboonotaaf garuu sun salphina ilmoon namaa hafee kotte duudaanuu ni obsaaf hin jedhamne. Hanga yoonaa karaa kabajamaan gaaffiin Oromo itt deebi’u kan ABOn dhihesse irra wayyaa ta’e hin dhihanne. Dhugaan jiru want dhihataa jiran hundi kanneen shakalaan fashalan malee raajii addaa tolchu kan dandahan as hin baane. Daayi (vision) ummata Oromiyaa hiree saa irratt abbaa tahuuf bilisoomuu dha. Kan sanaan alaa fafa.
Oromiyaa irra fagaatanii kan jiraatan laalaan saa hanga kanneen gubataa jiranii itt hin dhagahamu taha. Nammi biyyaa guyyuu ildiimamaa, doorsifamaa, dhiitamaa, ajjeefamaa, ari’amaa, yoom natti dhufu jedhee birdhuun goolamaa jiraata. Kun haala galtuu fi gantuunillee jalaaa miliquu hin dandeenye. Ala jiraachuun yoo hardha itt hin dhagahamne oolee bulee ijoolleen saanii jeequmsa eenyummaa jalaa bahuu hin dandahanii. Kanaaf waan danda’aniin dirmatanii qabsoo saba saanii jajjabeessuun duubbee ittiin boonan uumuufii danda’a. Qabsoon wal danda’isaa fi obsa gaafata. Dantaa ofiif durfannoo yoo kennine eessaanu hin ga’u. Ofirrumaa, of jaja fi of tuuluun farra qabsoo fi jireenya hawaasomaati. Miira basaasa diinaan jajjabeeffamusii.
Deemsa ofii keessatt cabsaa cabsaatt dhabbatanii of qoruun kanneen harkiftuu of duubaa hin qabnee carraa of sirreessuu kennuufii danda’a. Qabsoon gaagaa qabdi, kan ittiin of mullisan utuu hin ta’in kan golgaa jalaan itt lo’ani. Dilooti gurguddaan ofiinuu of mullisuu, hangasitt kan tahu ofuma keessatt qabatanii eeggachuu dha. Hoduu haleellaa laga hin ceeneen bitaa fi mirga baargsuun bu’aa saa irraa badin fidu caaluu danda’a. Nammi dhaaba tokkott miseensa ta’e heera fi seeraa saan bulun dirqii dhaa. Sana keessatt dirqamoota fi mirgooti miseensaa ni tarreeffamu. Kan dirqama bahataa jirutu mirga gaafachuu dandaha. Dirqama ofii tuqaa tokko illee bahachuu dhabuun rakkina gahuf guutummaatt itt gafatamuun jira. Sana dagachuu miti. Nageenyi, jireenyii fi sochiin dhaabaa waan miseensi humna, beekumsaa fi qabeenyaan gumaachu irratt hundaawa. Sabboonaan fedhaa fi ofiffummaa lafa kaa’ee wareegama barbaachisu baasuuf kan dhihaatu. “Tolus baduus dhaaba Kiyyaa” kan murteeffate malee kan komee guungumaa oolu miti.
Ganfa Afrikaa keessatt Oromoon wayyaba jedhama, sun jireenya isaa irratt maaf hin calaqisne? Gaaffi dargaggoo hundi of gaafachuu fi qorachuu qabani. Yeroo hundaa qama nuu alaa komachuu irra dura keessa ofii qorqoruu dha. Gara caaluu laafinni keessaa ka’a. Qaawwaa laafinni keessaa uumeen halagaan seenee cidii itt sutaa. Ilaalcha duubbee baadiyya keessaa of baasanii ballisanii naannaa guddaa hubachuu dadhabuun laafina keessaa tokko. Dargaggoon ABO qarruu sabichaa tahan kan gad bahan yeroo nammi of irraanfatee Oromoo ofiin jechuullee hin uggine. Yeroo hedduun “gaallaa” ofiin jechuu qaama godhatee fi kaan gosa fi amantee fa’iin of waamu ture. Duula of bara malbulchaa guddaa dargaggoo sanaan haalli sun jijjiirame. Garuu jaarmaan sababa adda addaan itt bahaa deemuu hin dandeenye. Gumaawanii gamtaan hin sosso’an taanaan abba tokkoota. Kanaaf bucuun ijaarame akka barbaadett isaan oofa. Of ijaaruu dhabuun sabi guddaan kun salphate bucuun itt rorriste malee raajiin biraa yk abaarsi hin jiru.
Koloneeffataan yero Oromiyaa qabate godinaa gosa fi qommoo gargar baasutt caase. Fakkeenyaaf Macca yoo fudhannee godinoota afuritt ciree. Gosaa fi qomoon sun irra hin geenye hin jiru. Hardha sana fa’iin wal ciiga’uu yaalla. Diinnis dunyaa fi tahitaa gumjaasisuun obbolaa wali gansiisaa jira. Qabsoon bilisummaa kan qabsaawoti dantaa biyya saaniif lubbuu saanii kennuuf dhihatan malee kan bu’aa ofiif irratt wal caccabsan miti. Kaabaa dhufee Kibbaa, Bahaa dhufee Gidduu fi Lixaa, diina qoomee du’uuf hiriire. Akka jirtu wallaala taha malee du’a walitt hin hinaafanii. Sana gochaa akka jiru hubanne hin fakkaatu. Qabsaawaan yaada irratt wal sukkuuma malee murneessaaf bakka hin qabu. Kan sana godhan qabsaawota dhugaa utuu hin ta’in “laga marqaa jennaan beerri boojjitoo gurtee yaate” isa dur jedhamu sanaa. Akka guddinni dilormaa (population) kun dhimma itt baasu dargaggoon itt yaaduu qabu.
Dargaggoon si’anaa, hariiroo gandaa fi amanteen, qabsoo malbulchaa waliin qabuuf hubannoo waloo qabaachuutu irra eegama. Yaada qaban diriira irra kaa’anii garaa qulqulluun mari’achuu qabu. Farreen walqixxummaa fi obbolummaa qabsoo bilisummaa sadarkaa lammafaatt gad dhiibuf fedhaa murnaa fuldruatt dhiibu yaalaa jiru. Sun kufaatii salphaatt keessaa ol hin ka’amnett geessuu danda’aa. Bara guddina teknolojii fi duula gabaa bilisaan addunyaan ganda tokko taati jedhamu kana yoo itt damaqne malee eenyummaanuu baduuf deemna. Yeroo akkasii yaada duubatt hafaa murnummaan mataa walcabsina taanaan garbummaa keessaa bahuun hin jiru. Biyyi murnoota hedduu qabu, sana walii kabajaa fedhaa waloo irratti tokkummaan xiyyeeffatu malee wal balleessa. Hololli amantee fi ganda irratt hundaawe kan juujuu fi keettoo diinaa, bilisummaa Oromoo laashessuuf qophaawe. Kanaaf maqaa gandaa fi amanteen kan nama gamaaggamuu barbaadu farra Oromummaati. Jarattii Harargee, jarattii Arsii, jarattii Shawaa, jarattii Wallagaa kkf jedhanii afuura xiraawaa namatt baafatan hundi farra tokkummaa Oromootii. Utuu baafatanii hin fixin funyaan qabatanii irra garagaluun dirqama sabboonotaati.
Nammi ganda saa fi amantee saa leellisuu hin qabu hin jedhamu. Leelloon sun jaalala saba saatiin kan dorgomu utuu hin ta’in kan deggeruun ta’uu qaba jechuu dha. Mirgi ganda fi amantee ofii kan eegamuu danda’u biyya walaba taate keessatt. Sabooti sababa kamiinu fedhaa biyya ofii walitt dhiisan hin jiran. Kana seenaa addunyaa keessatt hubachuu ni dandeenya. Amantee tokko utuu qabanii dhiiga walii lolaasaa jiraatani. Kan keenyas sanaan ala hin ta’u. Nuti hunda dura Oromoo dha. Oromummaan kufne, Oromummaan ka’uuf wuxxifataa jirra. Mirgootii nuti qabsaawaa jirruuf, mirga ilmoo namummaa addunyaan beekame. Akka saba tokkoott biyyaa fi qabeenya keenya irratt abbaa tahun mirga keenya jenna. Sana dhugoomsee bilisummaa, walqixumaa fi gammachuun jireenya ummataatt iggiti gochuuf ABOn dhaabbate. Biyya keenyaa ala kan amantee walfakkaataa hin qabne Waaqeffataa qofa. Jara sanaan quunnamtiin uumnu tokkummaa keenya kan fallessu ta’uu hin qabu. Biyya kabajamaa yoo qabanne halagaan amanttootaa fi mirgoota qabnu nuu kabajaa. Quuqama amantee keessa gugachuun garagarummaa koloneeffataa waliin qabnu irra nu ilaalchisuu kan yaalaa jiran ni agarra. Kan halagaan bukeessaa jiru hubatanii bu’aa keenyaaf akka tolfannu dargaggoon irratt mari’achuun ni barbaachisaa.
Biyyi keenya qabeenya guddaa qabdi. Diinni qabatee nageenya naannaa, fayyaa ummataa fi egeree dhaloota itt haanuuf utuu hin yaadin gara laafina tokko malee findigee qisaasuutt jira. Irraa buufatanii dhimma itt bahuun bilisummaa dhiheessuu ni danda’a. Sun kutannoo fi wareegama guddaa gaafata. Hunda caalaa onnee barbaachisa. Du’a hin oolle yoo dhufte utuu hin romm’in ija itt baasaa jala dhaabbachuun badiisa irra lammii baraara. Of irratt hirkannoon jedhamu sanaan dhufa. Dhaloonni ummata ofii fi qabeenya biyya saa qabsoof oolchuu hin dandeenye igruu hin gahu. Kadhaa fi baalchaan bilisoomuun hin jiru. Sanaaf of humneessuun jaarmaa qilleensi hin galle fedhaa. ABOn akka jirutt nagaa hin fakkaatu. Daddaaqxuu fi keettoon halagaa kan afuura itt baafatte fakaata. Kanaaf faloo bahanii of qulqulleessuun dirqii ta’a. Dhalooti soolla’aa jiru hamma danda’u hojjetee asiin gahee jira. Dhaaba saanii tokkomsuuf carraaqni dhiheenya godhan boonsaa dha. Itt birmannaan dargagoo egeree qabsoo abdachiisaa.
Haalli qabsoon Oromoo keessa darbe, kan jalaa ka’aniin Baallii walitt dabarsuu hin mijjeessine ta’a. Rakkina turee fi haala itt jiramu hubatanii fala barbaaduu irratt qooda fudhachuu malee qubaa walitt qabuun booree baqachuu akka hin taane eeggachuu dha. Hamajaajii fi keettoon diina hogganoota hambaa du’aa, kaayyoo ganamaatt cichaa jiran ciqun dibuu yaalu. Hogganooti kun miseensota ABOn kanneen kurnan afur dura “Oromiyaan haa jiraatuu”, “Oromiyaan ni bilisomti” jedhanii dhaadachuun diina baragsiisan keessa turan. Dhaadannoo sun itt fufa jireenya empayeraa dorsise. Empayerri kan diigamu yoo ummatooti walaboman qofa. Yoo inni diigame malee qajeeltuu, bilisummaa, walqixxummaa fi demokrasiin hin dhufani. Kan sana diiguu dandahan sabboonota kaayyoo taliila tokko jala hiriiranii fi namoota nagaa fi demokraasii jallatani. Oromoon lata eenyuuyyuu miti. Minilik kan empayeritt ijaare illee “Mootii Itiyoophiyaa fi biyyoota Gaallaa” ofiin jedhe malee jara humnaan qabaten Itiyoophiyaa dha hin jenne.
Namooti qaba halagaa jala taa’uu dhanna godhatan “Eenyutu eenyu irra fottoqa” jedhanii dhaadatu. “Nuti jirma malee dame miti” jedhu. Rimsammi qaammi tokko tokkummaa yk waldaa keessa jiru irraa dacha’ee ofiin dhaabbachuu “secession” jechuun fottoquu jechuu miti. Sana kan jedhan isaan waan diinni afaan kaa’e xibarani. Kan ofii kan biraa keessaa ni dachaafatu malee hin fottoqsani. Kanaaf qooqa “Englishiin secession” jedhamuu afaan Oromoon furan wal gitu dacha’uu malee fottoquu miti. Rimsama dogoggoraa kanaan halagaa waliin dhoofsisuu afarsu.
Qabaa halagaa jala taa’anii kan dura waliin dhoofsisan waa’ee isa jalaaa bahuuti malee waa’ee gamtaa isa waliin qabaachuu miti. Kan walqixxee hin taanee, isa waliin sodaa malee balchummaan waa’ee gamtaa dhoofsisuu hin danda’u. Haala sanaan dhoofsisuun kan danda’amu akka itt harka kennatan qofaa. ABOn bilisummaa gaafachuu akka badiitt kan ilaalan hedduun miidhama Oromoo irratt takkaa koloneeffataa balaaleffatanii hin beekani. Waggaa dhibbaa ol sana akka waan tolaatt ilaalaa bahan. Oromoon ilmoo nama ta’u, laalaan cunqursaa akka itt dhagahamuu fi fedhi birmadummaa kan waliin dhalatan ta’uu ni irraanfatu. Cunqursaan, cunqurfamaa birmadummaas qabeenyas ni mulqe. Kan diinaan qabame qabeenya saa fi mirga birmadummaan jiraachuuf faccisaa yoo du’e salphina malee want itt hafu hin jiru.
Dargaggoon ABO bu’uursan dhaloota yero Tokkummaan Afrikaa (Pan Africanism) hundaan hawwama tureetii. Tokkummaan Afrikaa ummata gurraacha kan hamilee kennuu fi misa Afrikaa fi nagaa addunyaaf akka gumaachu kan amanani. Ummati Afrikaa yaayyoo (kaartaa) koloneeffataan uumeen gargar faca’anii caasaman. Furmaati isaa hidda handhuuraa koloneefataan walitt hidhamte kutanii kan ummatootaa walitt fufuu dha. Sanaaf ummatooti sagalee walaba qabaachuutu irra jira. Walabummaan Oromiyaa sana dhugoomsa malee ummatoota kan addaan fageessu miti. Tokkummaan ummatootaa kan uumamuu danda’u ummatoota bilisa ta’aniin. Kanaaf dura bilisa ta’uu malee filmaati biraa hin jiru. ABOn dhaalmaa duubbee demokraatawaa ta’e qabaachuun satoo guddaa dha. Walqixxummaatt kanneen amananiif fedhaan waliin hiriiru kan barbaadan wajjin gamtaa uummachuun akka dandahamu jalqabaa ka’ee hubachiisaa ture. Qabaa diinaa jala taa’anii garuu sun hin yaadamu. Sana jalaa bahuufis mirga sabootaa, hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachu kan fudhatan waliin qabsoo qindeeffachuu ni danda’ama. ABOn gamataa ummatoota gidduutt ta’uuf rifaasuu (allerjii) akka hin qabaanne dur beeksise.
Sochiin malbulchaa Oromoo jalqabumaa bakka lamatt banka’e. Kanneen bilisummaa gaafatanii fi kanneen Itiyoophiyaan akka demokratoftu gaafatani. Mooraan bilisummaa ilaalcha sabummaan gaggeeffama. Kallachi qabsoo kanaa sabboonota Oromoo turan. Mooraan demokraasii ilaalcha qabsoo gitaan gaggeeffamaa. Yoo qabsoon gitaa injifannoon bahuu rakkina sabootaa fi sabummootaaf furmaata argamsiisuu danda’a jedha. Kallachi qabsoo saanii gurguddoo Nafxanyaa turan. Dhaabota Nafxanyaa sana keessa Oromoo hedduutu ture. Yeroof maqaa Oromoon dhaabota maxxannee tokko tokko hayyamaniifii turan. Booda garuu akka hin taanett of keessaa qulqulleessan. Fayyaatt Oromoo kan amanan hin fakkaatu.
Oromoo galtuun illee demokratummaa dhanna ofii keessa qaba. Gurguddoon Habashaa dhagahuu malee waa’ee demokrasii shakaluu kan abjootee beeku hin fakkaatu. Mootummoota jaarraa kudha salgaffaa kaasee jiran yoo ilaalle hundi foloso ummata ofiif illee gara laafina hin qabne turan. Angoo kan nagaan walitti dabrsan hin jiran. Hundi humnaan dhufanii salphinaan gaggeeffaman. Sun ummati saanii qajeeltuu fi jireenya demokrsii hin jaallatu jechuu miti. Ummati hundi bilisummaa ni fedhaa. Hamtuu isaan keessaa baatef roorrisi barsiifata hin gaddhiifne tahe. Jijjiramuuf qabsoo hadhaawaa bara hedduu isaan barbaachisu hin hafu. Utuu kana beekanii Oromoon empayera Itiyoophiyaa demokratessina jedhanii kakachaa jiran jiru. Waan hin danda’amne kan lafa kaa’an ummata ofii daguuf malee dhuguma milkiin baana jedhanii miti. Jarri akkasii murna adda addaatt haa hiraman malee itt galli saanii tokkuma. Kan tokko maqoo golgaa jalatt akka qabamu barbaadu, kaan waan barbaadu qullaa dhaabee mullise.
Ilaalcha demokrasii akkasiin kan ka’an eenyufaatu waan deggeran fakkaata yoo jenne, Baqattoota 1992 keessa dhufa ABOn guddaa buufatanii amma barattiin deebitee dhuftii abjootan, yakkaan barbaadamna jedhanii of ciicachuun golgaa barbaadan, kanneen “investor” ta’anii hori cubbuun Oromoo buqqisuu irratt halagaa tumsanii dhaabicha keessa gugannee faloo baana jedhan, ergamsa diinan mooraa qabsoo haphisuu kan dhufan, kaayyoon utuu hin ta’in wal beekuu fi gandaan kan walduukaa yaa’an, kaayyoo ganama dhagahuu hin feenu kan jedha, cillaanfattuu, yoo gooti kuffisee kufu qabsoo bilisummaa diina waliin haddheessaa mooraa saa o’isaa, hambaa funaana batee tufamnaan as deebite, dallantuu hongaatu fallaa keesaa furuuf qabsaawuurra keessaa baqatte, kan maaliifuu dudhama hin qabne gaagaa malee bu’aa tuuluu fetu, kan adda ta’uu hariiroo ummatoota gidduu fi qabsoo qajeeltuuf godhamuu hin beeknee, carra gaadduu bor hin beeknee of hin beeknee kan hurrise hunda waliin girristu yaada qeeqaa hin qabne.
ABO ilaallan akka isaan barbaadan kaayyoo ganamaa ganuu hin dandeenye. Kanaaf akka dinnicha gubaa lafaan dhahanii irraa garagalanii. Dhodhommoqoo dha; kam irraayyuu garagaluufis rakkina hin qabani. Kanaaf dargaggoon haala naannaa jiru hunda qorataa deemuun dhumargaa (horizon) saanii ballisa. Waan halle irra gulufuu miti. Gadi fageessanii quwachuu dha. Iyyaatiin aangoo akka ta’e irraanfachuu miti. Seenaa fi mala qabsoota addunyaa keessatt deemaa turanii fi deemaa jiran bu’a ofiif qorachuu dha. Of barsiisuun yaa’a wal irra hin citne. Kan barbaachisu itt baasanii maqoo ofii eeggachuu fi kan ofii alaa argachuun dirqama of baraaruuti. Beekumsi qabsaawaa teknoolojii waliin guddachuu qaba. Jaallewwan gidduutt wal amanuu fi garaa walii laafuun barbaachisaa dha. Qabsoo mijjeessuu qofaaf utuu hin ta’in miira qabsaawaa irra eegamus. Dhaabis miseesota kanaan leejjifatuu qaba. Dhaabi ibidda keessa illee bahuu qaba yoo ta’e rakkina miseensaf hin geenye dhaaba guutuu dha jedhamu hin qabu.
Hunda caalaa kaayyoo saba ofii bakkaan ga’uuf kutannoo fi dudhama qilleensi hin raasne qabaachuu dha. Sun jaarma cimaa waliin raajii hojjechuu danda’a. Jaarmaa cimaan miseensota namusa jabaa akka sibiila qaban, gochii saa hundi miseensota saaf keessaanlaalii kan ta’e, maqoon dhaabaa damaqinaan kan eegamu, rakkinni keessaa yoo dhalate akka itt furatu dursee kan qopheeffate, masaka saatiif qormaataa fi quwannoo walirraa hin citne kan gaggeeffatu, hamaa irra of eeguuf yoomiyyuu qophee kan ta’e fi heera dhaabaa mamii fi faanfana malee hojiirra oolchuuf hoggansa murteessoo tahan kan qabu jechuu dha. Kana argamsiisuuf gufuu kan nutt ta’u yoo jiraate qabsoon sirreeffanna malee kaayyoo keenya ganne faallaa saa hin filanu
Dargaggoon ammaa booreen dargaggoo darbanii irra jira. Sana bahachuuf sochii bilisummaa keessatt qooda fudhatanii kutannoo qabsaawuu dha. Kutannoon ejjennoo ititaa gaafata. Qabsaawaan akeeka bilchaataa qabu yoo hammaate barcuma duubaa fudhata malee gamaa gamanatt hin utaalu. Akeeka utuu hin ganin fulduratt nama tarkaanfachisa taanaan kennanii waa fudhachuun akka. Malbulchaan gamna ta’uu agarsiisa. Kan ofirra qaarsisee fagoo ilaaluutu sana danda’a. Dargaggoon dubbisuu, quwachuu, qorachum fi irratt waliin mari’achuu miira godhachuun hedduu gargaara. Hariiroon malbulchaa warraa kaasee hanga biyyaatt uumamu kan Oromiyaa caasaa hundaa olitt ilaaluu fi Oromummaa gabbisu tahu qaba. Hariiroon kamuu kan Oromummaa gadi qabu utuu hin ta’in kan baasee muldhisu ta’uutu eegama.
Gaafa Oromiyaan walaba baate fedhi ummataa hundi akka achi keessatt kabajamuf gochuu ni danda’ama. Walabummaan baannu akka kolonoota walabooman jedhame irraa agarrett faajjii balaliisu qofa miti. Ummati birmadummaa saa mirkaneeffatee seera hunda walqixxeett bulchu labsachuun biyya nagaa fi gammachuun keessa jiraatu argamsiisuu dha. Sun Oromiyaa halgaan hin bulle ofiin bultu walaba qofa keessatt danda’ama. Oromiyaan walaba taate mudaa hagamiiyyuu haaqabaattuu halagaan mo’amuu irra hin wayyuu laata? Hamaan ofii yoo xinnate safuu cabsuun hamaa qabdu beeka. Fira haa ta’u halagaa cunqursaan cunqursaa waan ta’eef Habashummaan bilisummaaf qabsaawuun adda addummaa hin qabu kan jedhan jiru. Cunqursaan cunqursaa tahun dhuguma garu jechichi Oromiyaan gaaffi mirgaa adda ta’e hin qabdu jechuu hin ta’u? Yaacii sodaatanii hirriba malee hin bulan jedhama. Sodaan gurguddoo Oromoo boriif qabnu qabaa diina jalatt hafuu nu hin filachiisuu. Tolus baduus biyya qabaachuun qananii halagaa hunda caalaa. Kan empayericha mararfatanii fi sana alatt of hin se’anneef adda addumaa hin qabu ta’a.
Oromoon kamu yaada barbaadan jalatt hiriiruun mirga saaniiti. Yoo safuu dudhaaf harka fi afaan walitt hin dabare rakkina hin qabu. Hanga yoonaa hedduutu akka simbirattii “cuckoo” jedhanii mandhee ABO keessatt hanqaaqee quucarse. Sun dadhabina sabboonotaati malee ofirraa qola’aa kan tokko isaan irratt godhu isaanis waan gochuu hin dandeenyeef hin ture. Akka dhaabaatt garagarummaa walii eeganii socho’uun sirrii dha. Haa tahu malee harka lafa jalaatin walitt luuxanii galuun seenaa sochootaa keessatt beekamaa dha. Kanaaf daallichatu of dagata.
Jaarsi akka firoota saa durii fi dargagoo, ari’ee diina qabu, dheessee jalaaa ba’uu hin danda’u ta’aa. Garuu sana gochuu kan danda’an qubee seerfaanii (grammar) itt amanuun gorsu hin dadhabu. Sun komputara duubas karaarra deemaas ni danda’ama. Kanaaf sanaan gowwaa yk walhinbeeknee qofatu walkomata. Karaa dandeenyuu fi nutt tolee hundaan hanga sammuu yaadu qabnutt beekumsaa fi muuxannoo qabnu irraa kaanee dargaggoo keenya dhamsa dabarsuu hin dhaabnu. Yeroon kun kan Gadaa haaraati, yaada fedhan hordofuu mirga qabu. Qoodi keenya haada angofootan walitt fuftu akka hin cinne gochuu dha. Sansakkaan Baallii walitt dabarsuun yoo hin mijjoofneyyuu dirqama yeroo saanii bahachuu sun hin dhorgu. Dhaaba maqaqabeessa dhiigaa fi lafee jagnootaan ijaarame jagnatu utubee kaayyoo kufaniif fiixaan baasa. Jagna fi gamna kan taatan waan qabdaniin itt birmadhaa. Dargaggoo keenya Waaqi Ayyaana akaakilee saanii jabina fi beekumsa haakennuuf jenna. Oromiyaan haa jiraattu! Viva Oromiyaa!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Bitotessa 2013
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo.


text:
Mana maree ministeerotaan ba’ee paarlaamaa Itiyoophiyaaf kan dhiyaate labsiin yeroo muddamaa haala ammaan dura hin baratamneen mormii guddaan eega isa mudatee booda raggaasifamuu oduu gabaasaan keenya Iskindir Freew Finfinnee irra gabaasee jira.
Akkaata itti sagaleen kennamees jaarmayoota ADWAUI keessa jiran arfan giddu adda addummaa jiru ifa kan baase ta’uus kanneen ibsan jiru.
Oromiyaa kan bakka bu’an miseensoonni paarlaamaa 95 labsiin kun raggaasifamuu hin deggerre. 88 mormanii kanneen biroon 7 immoo sagalee kennuu irraa of-qoqqobanii jiru.
Dhuma irratti garu raggaasifanuu isaa kan achitti argame oduu gabaasaan Raadiyoo Sagalee Amerikaa Iskindir Freew Gabaasee Jira .


text:
Qixxeessaa Lammii | Bitootessa 03, 2018
Qabsoon ittisaa fi qolatnaa gabrummaa ummatno Oromoo bara dheeraaf adeemsisaa ture yeroo sadarkaa murteessaa irra gahee jiru kanatti galma hanqisuuf labsiin buchulloota Tigreen labsame ummata Oromoo biratti dhuufuu farda guluufuu hin gahu. Ajjeechaan biyya isaa irratti ummata Oromoo irratti raawwatamaa turame qabsoo kana daran finiinsaa akkuma asiin gahetti dhumaatiin biyya isaa irratti dhumuu uummata Oromoo walabummaa fi bilisummaa isaa gonfachiisuuf daran shaffisiisa malee duubatti akka hin deebine
beekkamuu qaba.
Paarlamaan bakka bu’aa Wayyaanee qaanyii tokko malee dhala Oromoo shanyii balleessuuf labsiin lolaa dirre bahtti lallabame sanuu obboo Abbaa Duulaa Gammadaan labsamuun xiiqii dhuma hin qabne keessa kan Oromoo galche malee kan mogolee Oromoo buusu akka hin taane ifaadha. Dhaabni intalisheen maqaa Oromoon Wayyaaneen dhaabbate akkuma kalee har’allee diina Oromoon masakamuun dirree bahuun qabsoo Oromoof karaan hidhatnoo malee akka hin jirre saaxil baasee jira. Warreen karaa nagayaan mootummaa waraabettii tana waliin gaaffii Oromoo ni deebifna jedhanii bara dheeraaf carraaqaa turanii fi dhihoo kana jijjirama siyaasaa biyya tana keessatti hafuura baafachaa jiru kanatti dhimma bahuuf akka banjii badheessaatti dayya’anii lafaa yaa’anittis karaa cufee jira.
Gowwaan dhiibee bakka ofii oolu nama geessa akkuma jedhamu sarara dhaaba OPDOn yeroo dhihoo diriire irra gugatanii biyyatti galuuf paartiileen biyyoota alaa kana irraa miiltoo isaanii biyya naqatan har’a baqaan biyyaa bahaa jiru. Mootummaa humna waraanaan dhaabbattee humna waraanaan biyyattti bulchaa turte itti fuftee humnuma sanaan bulchuuf murattee kaate irraa bu’aan asii achi eegamu akka hin jirre kan ifa baase paarlamaan isiidhaan qamashame beekkumsa labsii isiif kennuudha.
Mootummaa humna malee hin dhagahu jedhee gurra duuchatee fi dhara malee dhugaa arguu hin danda’u jedhee ija dunuunfate irraa gaarummaan eeggamu akka hin jirre sabaa fi sab-lamootni biyyattii addatti ummatni Oromoo jala muree beekee jira. Falaa fi malli filmaata biraa hin qabne qabsoo hidhatnoo qofa jedhee iyya ABOn iyyaa bahe har’a hawaasni addunyaa warri adda durummaadhaan mootummattii jaamtuu tana haa hundaan gargaaraa turanis bira gahanii jiru. Afaan, irree, yaadaa fi humna tokkoon mootummaa nama nyaataa kana kuffisuu irratti walii galuun duula bal’aa adda hin dhaabbatne ifatti labsanii Wayaanee irratti geeggesuu qofa kan furmaata waaraa fiduu danda’u.
Namootni har’allee diinummaan wayyaanee itti hin mul’atin yoo jiraatan hamma dhumaattuu akkuma jaamanitti warra hafan akka ta’an beekuun barbaachisaadha. Warra garaaf bulan amrii isaanii keessaa bhuu hin dandeenye, jedhanii jechiisiisan miseensota dhaabbota wayyaaneen miciqamanii gaaguraman irraa asii achi bu’aan eeggamu dhumaatii fi dararaa duwwaa akka ta’e dhalli biyyattii hin hubatin hin jiran. Keessumaa dhalli Oromoo xiqqaa hamma guddaatti diinummaa wayyaanee sirritti adda baafachuu danda’uun bu’aa guddaadha. Kadaan biyya keenya irratti alagaa kadhatee waliin jiraatu asiia chi Oromoo biratti hin hafne.
Qaamotni har’allee yeroo ummata Oromoo irratti labsiin shanyi duguuggaaifaan itti lallabame kana keessatti cinaa gaggalan yoo jiraatan firummaan dhala Oromoo waliin qaban dhumatee jira. Ummata mootummaa nama nyaataa kana biyyattii irraa kuffisuuf qabsoo adda hin citne irratti godhaa ture kana bira dhaabbachuun wayyaanetti xumura gochuu irratti qaamni hin hirmaatne jiruu fi jireenya boru saba kana waliin dhandhamuuf jiraattuuf gaaffi keessa galuu kee beekuu qabda.
Mootummaa dhama’aa humna waraanaa kuma dhibboota muraasaan lakkawamuun ummata miiliyoona dhibba tokkoo ol baay’atu humnaan hacuucee bulcha jedhee wixxifatu bira dhaabbachuuf qaamotni mogga moggaa jedhanillee gocha isaanii irraa of qusachuun qaroomina daangaa hin qabneedha. Oromiyaan walaboomuu fi Oromoon bilisoomuun biyyattii mootummaa abbaa irree jala jirtu tanaaf haara
galfii guddaa ta’uuf akka jiraatu mamamuu hin barbaachisu. Haqaa saba tokkoof qabsaawuun haqa saba biraa miidhuuf akka hin taane beekkamuu qaba. Dhiiraa dubartii, jaarsaa jaartii, sabaa fi sab-lammii kanaa fi sana osoo hin jetne ummattootni biyyattii tana keessatti mootummaa wayyeenee kanaan hiraarfamaa jiru cufti gamtaan ka’ee mootumaa kana qilee keessaa hin baane keessa of irraa buusuu qaba.
Daandii bu’aa ummattoota biyyattii walii galaatti nama geessu qabsoo hidhatnoo irratti fuula deeffachuudhaan dhaabbilee karaa hidhatnoo irratti ijaaramanii qabsaawaa turan bira dhaabbachuun yeroon isaa har’aa fi boru osoo hin taane amma sekondii keessa jirru kana irraa eegaluu barbaachisa. Keessumaa addatti ABO bara dheeraadhaaf mootummaa gosa takkaa tana ummattoota irraa qaarisuuf qabsaawaa ture karaa danda’ame maraan gargaaruun nagaya waaraa biyyattii tana qofa osoo hin taane gaanfa Afrikaa keessatti uumuuf murteessaa ta’uu amanuun qabsoo kana bira dhaabbachuun gaariidha.
Humni waraanaa mootummaa kufee lafa irra gangalataa jiru kana keessatti lubbuu qabuuf dhama’us dhuguma kan dhaabbateef ummata bal’aa biyyattiif yoo ta’e ummata isaa dhabuu irra murna xiqqaa kana dhabuu filatuu irra wayyaaf. Ummata dhabuu irra lafa dhabuu filachuun qaroomina. Humni ummata filate lafaa fi ummata irrattis abbaa ta’a. Kanaaf ajjeechaa dhala namaa irratti raawwatamu irraa of qusachuun lubbuu ofii jaalachuu akka ta’e beekuu barbaachisa. Du’a ofii hin feene nama biraan barbaaduun ykn jaalatuun galgala irratti balbala sana dhaabbachuu irraa akka hin oolamne gamanuma irraa hubachuu feesisa.
Bifa walii galaatiin murtiin paarlamaan wayyaanee har’a kenne qawwee malee falli biraa akka hin jirre jala butee akeekee waan dabreef dhaadatnoon ummata biyyattii bakka maratti qabsoo hidhatnoo ta’uu qofa osoo hin taane hojiidhaan lafa irratti agarsiisuun itti seenamuu qaba. Duulli godhamu humna waraanaa irratti takka jechuu qaba. Kan karaa nagayaan gorefamee deebi’u garsanii sarara dhabamaa keessaa akka bahu taasisuu, isa didee mootii kiyya malee jedhe mototuma isaa waliin mala barbaachisu itti dhahuun dirree lolaa dhaquun osoo hin taane bakkuma isaan jiranitti raawatamuu barbaachisa.
Kan samaa keessaa bu’e dachii hin hanqatu akkuma jedhame labsiin mootummaan Tigree ummata biyyattii irratti fixiinsaaf lallabe addatti ummata Oromoo duguuguuf lallabe qabsoo bilisummaa Oromoo galmaan gahuuf daran shafisiisa malee galma akeekkatame hin hanqisu.
Ni moona!
Qixxeessaa Lammii


text:
Namoonni torban tokko dura yeroo jalqabaaf mana murtii duratti dhiyaatanii fi himannaan shororkeessummaa irratti banamee akka jiran abukaatoo kan ta’an obbo Wandimmuu ibsaa beeksisan.
Namoonni kun baatii Hagayya darbee bakka adda addaa irraa qabamanii baatilee shaniif maakalaawii keessatti qorannaan irratti gaggeeffamaa kan ture ta’u ibsamee jira.
Haga ammaatti mana murtitti duratti dhiyaatanii hiamannaan kan irratti hin saaqamiin hidhamtoonni tilmaamaan jaatama ta’an Maakalaawwii keessa ka jiran ta’u odeeffannoo qaba jedhu Obbo Wandimmuun.
Gaaffii fi Deebii Gaggeeffame Caqasaa


text:
Mootummaan Wayyaanee/EPRDF Mootummaa Uummataa Miti!
Filatamuun Dr. Abiyyi Ahimadis Gaafii Oromoo Dhiigni Sabboontota Meeqaa Itti Dhangalahaa Tureef Deebii Hin Ta’u!
Baarentuu Gadaa, Bitootessa 30, 2018
Weerartoonni, koloneeffattoonni, abbootin irree fi saamtoonni yeroo baayyee akka mootummaa uummataan jaalatamanii fi filatamaniitti of dhiheessu. Afaan qawween of tiksaa jaalalaa fi filannoo uummataatin aangorra jirra jedhu. Saamaa, hidhaa fi ajjeesaa waayee nageenyaa fi guddina odeessu. Wayyaaneen har’a impaayeera itiyoophiyaa bitaa jirtus kanuma jechaa turte, jirtis.
Akka seenaa biyyoota cunqursaa jala turan hedduurraa hubannutti abbootiin irree akka Wayyaanee yoo irree uummataatiin haleelaman malee tolaan aangoo uummataaf gadi hin dhiisan. Tolaan, nagahaan, mariin aangoo gadi dhiisuun, rakkoo furuun isaaniif du’a. Gadi aantummaa dha. Sodaadha, wallaalumaadha jedhanii fudhatu. Qawwee malee bakkaa socho’uu hin barbaadan. Amma guyyaa qawween dhiibamaniitti ni dhaadatu. Goonni, beekaan, numalee hin jirus jedhu. Kan mirga isaas ta’e kan uummata isaa gaafte hunda hidhuun, dararuun, ajjeesuun aadaa isaaniiti. Wayaaneen har’a qabsoo, FXG uummata Oromootiin guyyaan itti dukkanaawaa jirus kanuma raawwachaa turte.
Uummanni Oromoo addatti dhaabni bilisummaa isaaf qabsaawu ABOn guyyaa Wayyaanee amma lafti itti dhiphatte tanaan shiraan dhiibamee mootummaa cehumsaa keessaa bahurraa kaasee “lakkii daandiin kun daandii sirrii miti, lakkii karaan karaa furmaata waaraa impaayeera itiyoophiyaaf fiduu miti, karaa sirrii fi seera qabeessa ta’een deemutu fala” jechaa ture. ABOn yeroo chaartaraarraa kaasee ‘fedhii keenya osoo hin taane fedhii uummataa haa dursinu, uummata qabsaawaafi jirru haa dhageenyu,uummataaf hiree haa kenninu, uummanni mirrga isaa , jireenya isaa irratti haa murteessu, murtii haa kennus” jechaa ture. Wayyaanee shiftaan, murni sobduun maqaa uummata Tigraayiin daldaltu garuu seeraaf abbomamaa hin turre, qawwee harkaa qabdutti amantee yaada ABO, gaafii ummata Oromoo fi saboota cunqurfamoo dhagahuu hin dandeenye ykn hin feene. Afaaniin maqaa sabootaatiin kakachaa qabatamaan garuu mirga sabootaa, mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu uuggurte. Maqaa sabootaatiin dantaa mataa ishii guttachaas turte. Caasaa hidhaa fi ajjeechaa diriirsitee uummattoota biyyattii addatti ammoo uummata Oromoo samaa fi saamsisaa turte.
Impaayeera itiyoophiyaa keessatti kan biraa haa hafuutii uummata Tigraay kan anatu bilisa baase jettee maqaa isaatin kakachaa yoona geecheefillee wayyaaneen deebii siyaasaa fi haawaasummaa deebifte hin qabdu. Oromoo fi saboonni biyyattii kanneen hafan ammoo walumaa galatti waan hundumarraawuu qophxeeffamanii rakkoo siyaasaa, diinagdee fi haawaasummaa guddaaf saaxilamaa turan, jirusi.
Uummanni Oromoo, dhaabni isaa ABOn kan qabsoo gaggeessaa turanii fi jiran abbaa biyyummaa Oromoo dhugoomsufi, Oromoon biyya isaa irratti akka murteessuu danda’uufi, hiree isaa akka ofii dhugoonfatuuf malee akka wayyaaneen aangoo fakkeessii garaaf bultootaa fi ergamtootaf maqaa Oromootiin kenniteefi bara bittaa ishii dheereffattuufi miti. Akka saamichii fi ajjeechaan itti fufuufi miti. Gaafiin Oromoo gaafii haqaati, gaafii mirga abbaa biyyummaa, gaafii walqixxummaati. Gaafiin kun ammoo hin dhugoomne. Ykn hin deebine, wayyaanee jalattis hin deebi’u! Uummanni Oromoo biyya isaa irratti akka lammii lammaa fi sanaa gadiitti jiraacha ture, jirasi. Biyya isaatti, qabeenya isaatti hin ajaju. Kan biyya isaatti ajaju, Amma wayyaaneen gutummatti hundeen buqqatuttis kun hin jijjiramu! kan qabeenya isaatti ajaju, saamu Wayyaanee fi ergamtuu ishii OPDO dha.
Akkuma beekamu Waggoota 27n darbaniif Wayyaaneen waliin dhooftee aangoo humnaan qabaterra turtee jirti. Kan mirga isaafis ta’e, lammii saaf dubbate, hidhaa fi dararaa, ajjeesaa fi biyyaa baqachiisaa turte. Saamichas amma barbaadde daangaa malee raawwachaa turte. Waggoota 3n darbanii as addatti ammoo bara kana keessa garuu qabsoon, FXG uummanni Oromoo/ ilmaan isaa qeerroon gaggeessan wayyaaneetti daandii cufaa jira, bara bittaa ishii gabaabsaa jira.
Qabsoo gaggeeffamaa jiru/ FXG Oromiyaa keessatti finiinaa jiru har’a Oromoofi miti saboota cunqurfamoo impaayeera itiyoophiyaa keessa jiran kan biraafuu abdii ta’ee jira. Karaa saaqee itti argisiisee jira. Fakkeenyaa fi abdii guddaa ta’eefii jira. Har’a namni qawwee sirnichaa, hidhaa fi ajjeechaa sirnichaa sodaatee qabsoorraa seesu hin jiru.
Hunduu Waraana Wayyaanee dura dhaabbatee qabsoo hadhooftuu, FXG walirraa hin cinne gaggeessaa jira. Qabsoo gaggeessaa jiruunis sirnicha raasaa jira. Sirni shiftaan, saamaa fi ajjeesaan TPLF/EPRDF ofiin jedhu kun labsii yeroo muddamaa baasee goolii uumuun qabsaawoota hidhee ajjeesee kaan sodaachisee qabsoorraa dhaabuuf yaalus hin milkoofnee fi. Akka yaade hin taane, qabsoon itti fufee jira. Qabsoon kun sirnichas dhiphuu hamaaa keess agalchee jira. Qabsoon Oromoo Eenyummaa sirnichaa, faashistummaa itti turee fi jiru ifa baasee saaxileerasi. Waluma agalatti qabsoon Oromoo,FXG gutummaa Oromiyaa keessatti finiinaa jiru Murna gabroonfattuu, murna abbaa irree fi faashitsii Wayyaanee jedhamtu tana guyyaa itti gabaabsee jira.
Carraaqqiin amma wayyaaneen itti jirtu carraaqqii isa dhumaati, carraaqqii erga miilla lama raaree lixee booda gaggeessaa jirtuudha. Amma asiif achi utaaluun, waraan bobbaasanii nama fixuun, OPDO keessaa kunoo Abiiyyiin ministeera muummee goone jettee hololuun faayidaa hin qabu. Gaafiin Oromoo gaafii OPDO keessaa nama abalu jedhamu naaf muudaa jedhuu waan hin taaneef. Gaafiin Oromoo sirni gabroonfataan wayyaanee/EPRDF jedhamu narraa haa ka’u mirgi abbaa biyyummaakoo haa kabajamu kan jedhuudha. Amma kun dhugoomutti ammaa qabsoon itti fufa malee hin dhaabbatu.
Oromoo dhiiga ilmaan isaatin, qabsaawoota lubbuu isaanii lammiif dabarssanii kennaniin injifannoorratti injifannoo galmeessisaa har’a gaheera, ammaan achis qabsoo isaa cimsee itti fufe gaafii mirga abbaa biyyumma isaa dhungoonfata malee akka wayyaaneen yaaddee OPDO of-fundura qabdee hololtu kana gaafiin koo deebi’e jedhee qabsoo isaarraa hin dagamu. Dagamuus hin qabu.
Eeyyee Oromoon alaa manatti caalaatti harka walqabatee qabsoo eegale, FXG finiinsee itti fufuudhaan Wayyaaneetti xumura gochuu qaba. Holola, hidhaa , dararaa fi ajjeechaa gaggeeffamaa jiruuf gurra qabaachuu hin qabu. Mootummaan Wayyaanee /ERDF Mootummaa uummataa Miti! Muudamuun Dr, Abiyyi Ahimadis ergamaa tokko kaasanii ergamaa biraa kaa’uu malee kan gaafii Oromoo dhiigni meeqa itti dhangalahaa tureef deebii kennuu miti!


text:
Sadaasaa 11 Oct 2005
Qabsoo bilisummaaf deemsifamaa ture keessatti goototi Oromoo qaqqalii ta’an itti wareegamaniiru. Wareegama isaanii kanatu har’a akka nuyi Oromummaa keenyaa beeknee sanaafis falmannu nu godhe. Haata’uu malee, wareegama haga har’aa kaffalameen qabsoon Oromoo galii isaa hin geenye. Garuu qabsoon keenyi guyyumaa guyyaan fuladuratti tarkaanfataa jira.
Goototii barattooti Oromoos qabsoo hangafooti qabsaawoti keenyi warri akka Jeneraal Taaddasaa Birruu, Baroo Tumsaa, Elemoo Qilxuu, Magarsaa Barii, Gadaa Gammadaa, Abbomaa Mitikkuu fi kkf itti wareegamanii aakka bakkan geenyuuf imaana nutti kennatanii dabran bakkan gayuuf qabsoo hadhawaa gochaa turuun isaanii ni beekama.
Keessatti baroota 2000 as wareegamni goototi baratoota Oromoo seenaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti bakka guddaa qaba. Wareegamtooti kanneen akka Geetuu Dirribaa/ Ambotti/ Diribee Jifaar /Dambidoollootti/ bara 2000 keessa kaffalan baratoota Oromoo bakka adda addaa tti fakeenyaa gootummaa ta’ee akka isaan qabsoo isaanii finiinsan isaan taasiseera. Maqaleett ajjeefamuun barataa Simee Tarrafaa ammoo baratoota Oromoo caalatti tokko ta’anii diina ija baasaa Oromoo lafa irraa dhabamsiisuuf itti jiru kana falmachuun waan furmaata hin qabne ta’uu isaa hubachiseera. Egaa akka kanaani qabsoon Bilisummaa baratoota Oromoo golee arfan Oromiyaa keessatti kan fininee itti fufee har’a as gaye.
Egaa fincilli diddaa gabrummaa amma itti jirus itti fufaa qabsoo goototaa qabsaawota keenya bilisummaa Oromoof gucaa ta’anii darbaniiti. Akka kanaan baratooti Oromoo fi hawaasi Oromoo bakka adda addaatti wareega qaqqalii kaffalaa jira. Isaan kana keessa gaafa roobii/ 9/11/05/ kan wareegamee Gootichaa Jaagamaa Badhaanee waa jetna.
Jaagamaa Badhaanee barataa Oromoo goota, gara kuteessa fi gamna barattoota kanneen kaniif fakkeenya garii fi dura bu’aa ture. Sochii barattoota bara 2000 jalqabamee irraa kaasee adda durumaan kan baratoota qindeessaa turee fi kan sabboonummaa Oromoo barattoota keessatti dagagsaa turee dha. Gaafa sadarkaa tokkoffa/ kutaa 7ffaa/ baratuu illee maadhee dhoksaa barattootatti ijaaramee kan qindeessa ture ta’uun isaa hiriyooti isaa oso hirqinfatani dubbatu.
Jaagamaan beekaa kan dubbatee nama hin mufachiisnee fi kan namoota hedduuf fakkeenya ta’ee dha. Kana irraa ka’uun baratooti Oromoo naannoo Amboo akka “motora’ sochii isaanitti isa ilaalu. Wayyaneenis kanumaa irraa ka’uun akka inni mana barumsaa irraa wagga sadiif /2002-2005/ariyatamu goote. Haata’uu garuu Jaagamaatiin kun haamilee isa hin tuqne. Bakka jiru hundumaatti waa’ee gabrummaa Oromoo dubbatee hiriyoota isaa qabsoof kakasuu irraa duubaa hin deebine. Yeroo kana mana suuraa Tsiyoon jedhamu Amboo keessa waggota sadan kana yeroo hojjetaa tures sabbonota Oromoo mamiltooti isaa dinqisifanna fi jaalala guddaa horateera.
Egaa Wayyaneenis kana hundumaa waan beektuuf dursitee baratoota keessa isa baaftee kan isheen osoo baratooti dhaadhannoo isaanii illee dhageessisuu hin jalqabiin kan isheen rasaasa itti roobsite. Ummati fi baratooti Amboos Awwaalcha goota Oromoo kana irratti hedduminaan argamuun kabaja guddaa fi gootummaa isaa faarfachaa kan isaa awwaalan. Sana qofaas osoo hintaane ergaa awwaalchaa isaa irraa deebi’anii alabaa ABO qabatanii halkan guutuu goototaa Oromoo wareegaman fi Jaagamaa farsaa akka gumaan isaan deebisan dhaadhachaa kan bulan. Ammallee ummati Amboo “qabsaawaan ni kufa qabsoon itti fufaa!” Jechuun fincila didda gabrummaa itti fufaa jiru. Egaa gootii akkas ummata isaaf fakkenya te’ee du’ee barabaraan jiraata kan jedhamuufis kanumaafi.
Injifannoon Ummata Oromoof!!
Gadaan Gadaa Bilisummaati!!
Source: www.oromoliberationfront.org


text:
Loltoonni Israa’el Falasxiinota Ajjeesan
Loltoonni Isra'eel Gaazaa fi West Bank keessatti Falasxiinota irratti dhukaasuun namootaa lama ajjeessan
Loltoonni Isra’eel Khamiisa har’aa Gaazaa fi West Bank keessatti Falasxiinota labsii Traamp mormaa turan irratti dhukaasuun, battalumatti namoota lama ajjeessuun, namoota sadi ammoo kan madeessan tahuu gabaasni arganne ni mul’isa.
Namoota kanneen keessa tokko magaalaa Gaazaa iddoo Al-Bureeyji jedhamutti kan ajjeeffame yoo tahu, kan lammataa ammoo West Banka magaalaa Naabluus cinatti mormii gaggeeffamaa tur irratti, rasaasa loltoonni Isra’eel dhukaasaniin kan ajjeeffaman tahu Ministeerri Fayyaa Falasxiin beeksise.


text:
SBO/VOL opposes the new Qubee
(SBO/VOL - Waxabajjii 03,2017) Biiroon Barnoota OPDO Oromiyaa keessatti tartiiba qubee Afaan Oromoo A B C E F….Z ture jijjirudhaan tartiiba haaraa L irraa eegalu uumee kitaaba barnootaa maxxansee barsiisuu eegaluun wal qabatee gutummaa Oromiyaa keessatti ummanni Oromoo keessumaa barattoonnii fi barsiiftonni mormii guddaa muldhisaa jiru.
Akka gabaasa kanaatti biroo barnoota Oromiyaa kena jedhamuu fi kan jalee wayyaanee OPDOn hogganamu jiru qormaata gahaa fi sababa ifa ta’e osoo lafa hin kaa’iin tartiiba qubee faaan Oromoo waggota hedduuf, Odoo OPDOnuu hin ummamin hojiirra oolaa ture tartiiba isaa faalleessuun isa ummanni Oromoo fi saboonni kuunilleen ittiin beekan A B C D…..Z jedhu jijjiruun ka’uumsa isaa L.. …..taasisuun kutaa 1- amma 8tti kitaaba maxxansee barsiisuu eegaleera.
Jijjiramuu tartiiba qubee afaan Oromoo kanaaf sirnichis ta’e ogeeyyiin afaanii amma ammaatti ibsa ballaa fi sababa isaa kan lafa hin kaa’iin yoo ta’u; Barattonnii fi barsiiftonni manneen barnootaa adda addaa gutummaa Oromiyaa keessa jiran deemsa kana ifatti balaaleeffachaa akka jiran gabaafameera.
Barattonnii fi barsiiftonni naannawa Finfinnee ona Sulultaa keessumaa barsiiftoonnii fi Barattoonni mana baruumsa sd.1ffaa Noonnoo Mana abbichuu gocha kana akka malee warra balaaleffataa jiru keessaa tokko kan jedhan amddeen keenya; mormii fi balaaleeffannaan kun gutummaa Oromiyaatti babbalataa akka jirus ifa ta’eera.
Tartiiba qubee afaana Oromoo A B C D jedhu kana ummanni Oromoo waggoota 30 oliif itti fayyadamaa ture, artiistoonni, barreessitoonnii, qo’attoonnii hedduun tartibuma kana hordofuun hojii seenaan hin daganne hojjechaa turan kan jedhan hayyoonni tokko tokkos; jijjiraan tartiiba qubee amma taasifame kun shakkii malee ta’e jedhamee hojii hayyoota Oromoo kan kanaan dura ture diiguu fi qubee afaan Oromoon katabuu kana fiduuf dhiiga ilmaan Oromoo qaqqaalii dhanagalahaa turee fi jiru gatii dhabsiisuuf shira dalagamaa jiruudha jechuun akka balaaleffatanii fi dura dhaabbatan ibsaa jiru


text:
Sababa dhiibbaa mirgaatiin lammiileen Oromoo biyyaa fi maatii isaanii dhiisanii gara biyyoota hambaatti baqatan danuu dha. Kanneen otuu baqatanii galaanni isaan liqimse, kanneen qilleensi gammoojjii isaan dararee karaa irratti hafan baayyeedha. Keessumaa, lammiileen gara biyya Afrikaa Kibbaatti baqatanii jireenya isaanii jijjiiruuf dhamahan lakkoofsaan guddaadha.
Haa ta’uutii, jiruufi jireenyi biyya baqaa salphaa miti. Keessumaa, kan akka biyya Afrikaa Kibbaa, biyya lubbuun baqataa akka laayyootti itti-balleeffamtu, qabeenyi dhamaatii meeqaan argamu akka salphaatti itti-saamamuutti jiruufii jireenyi baqaa ulfaataadha. Qophiin “Faana Baqataa” kan har’aas baqattoota Oromoo dararaa kana fakkaatu keessa jiran irratti xiyyeeffata.


text:
Xilaahun Gassassee
Xilaahun Gassassee(Fulbaana 29, 1940 – Ebla 19, 2009) weellisaa Oromoo beekkamaa fi seenaa wallee biyyattii keessatti weeliisaa baayyee jaalatamaa dha. Bara 1960n keessa, Xilaahuun Itoophiyaa keessatti baayyee beekkamaa ta'e, maqaan "abaa sagalee" jedhamus kennameef. Bara beela 1970n fi 1980n keessaa, Xilaahuun gargaarsaaf qarshii walitti qabaa ture, kunis ummata biratti irra caala akka jaalatamu godhe. Yuunivarsiitiin Finfinnee badhaasa Doktara Kabajaa yoo kennuuf, badhaasa hojii umurii guutuu ammoo gareen Aartii Itoophiyaa fi miidiyaa kennaniifi.
Bara dullumma isaa keessa Xilaahuun dhukkuba sukkaaraan rakkachaa ture. Gaafa Ebla 19, 2009, akkuma Ameerikaadhaa deebi'een Finfinneetti du'e. Xilahuun awwaalcha kabjaa mootummaan kan awwalame yoo ta'u deeggartoonni isaa kuma kudhanii olitti lakka'aman irratti argamaniiru.


text:
Mormiinii fi jeequmsi magaala Chaarlootee kun guyyaa lammaffaa qabateera. Sababni itti ka'e Kibxata darbe lammiin Ameerikaa guraachi tokko qehuma jiraatutti poolisiidhan itti dhukaafamee du'uu isaati. Poolisiin magaalitti namichichii qawwee harkaa qaba ture haa jedhu malee maatiini fi ollaan namichaa ajjeefamee namichi lubbuun isaa badee kun yeroo itti dhukaafametti kitaabaa malee qawwee qabatee hin ture jedhan. Ameerikaa keessatti lammiin guraachii poolisiidhan ajjeefamuun fi mormiiwwaan magaala adda adda keessatti ta'uun kun han duraatii miti.
Daran agarsiisi


text:
Manni Maree Uummataa Uummata Irratti Waraana Hin Labsu!
Damee Boruutin, Gurraandhala 27, 2018
Biyya lafaa kana irratti hojiin nama miseensa mana maree tahee filamuu itti gaafatamni isaa uummata isaa filateef malee mootummaa biyya bulchuuf miti. Mootummaan biyya bulchu namoota hojii mootummaa hojjetaniif ofii muudata. Yoo akka mootummaan barbaadutti hojjechuu didanis hojii kenneef irraa molqee ari’uu danda’u. Miseensa mana maree garuu mootummaan ari’uu hin danda’u. Kan filatus yoo hojjechuuf dide ykn dadhaba tahe ykn badii hojjetee argame kan taa’itaa irraa buuse bakka nama sana kan nama biraa filatu uummata duranuu falate qofa tahuu qaba.
Miseensi mana maree afaan uummataa tahee uummatee isa ergateef hojjeta. Rakkinni fi dhibeen uummataa yaroon akka hiikamuuf garaara. Uummata isa filatee tajaajila mootummaa akka kan fayyaa eegumsa, barnootaa, karaa wal quunnamtii fi guddina hormaataa akka qabaatu uummata isa ergateef hojjeta. Haa tahu malee biyyaa akka Impayeera Itophiyaatti manni maree uummataa qaama mootummaa tahee waan mootummaan barbaadu ragaasisuu dha hojiin isaa. Kanas waan godhaniif sababa adda addaatu jira. Inni duraa ofuma isaanii iyyuu mootummaan kun waan barbaadu yoo hojjechuu didan akka nagaa isaan dhowwatu waan beekaniif soda irraa kan ka’u dha. Karaa biraa ayyaan- ilaalatummaan qabamanii waa’ee uummataa dagatanii jireenya miidhagaa jiraachuuf jecha hojii mootummaa hojjechuuf filatu.
Yaroo amma keessa jirru kana seeraan ala TPLF yaroo lamaffaaf Labsi Hattattamaa uummataa nagaa jiraatu irraatti labsaa jirti. Haalli labsi hattattamaa baraachisuu biyyaa hin jirree keessatti labsii hattattaa labsuun uummata irratti waraana labsuu akka tahe biyyi lafaa hubachaa jiraa. Fuula durattis dura dhaabbachaa jira. Uummatni keenya illee Bahaa amma dhihaa Kabaa amma Kibaa waraana seeraa alatti labsame kana kallattiin dura dhaabatee jira. TPLF garuu waan seeraan deemaa jiru fakkeessuuf akka barte manni maree uummtaa akka ragaasisuuf afuufaa jirtu ni agarra.
Akka TPLF hawwitu tahee yoo manni maree uummataa labsii kana ragaasiseef uummatni keenya waraanaa kan irratti labse mana maree akka tahee itti fudhachuuf dirqama. Warra kana irraa bakka bu’uummaa uummataa kennameef irraa molqee akka qaama diinatti tuhachuu qaba. Kan waraana uummata irratti labsame kana gaggeessus tahe kan waraana kana gargaaruu uummataa du’aa jiruu biratti garagarummaa hin qabu.
Uummatni keenya waan bareechee hubachuu qabu OPDOn qaama Mootummaa EPRDF akka taate dha. Yoo OPDOn hin jiraanne EPRDF hin jiru. Yoo EPRDF hin jiraannee TPLF hin jirtu. TPLF warraa ergamtoota ishee Kanaan dhima baatee uummata keenya waggaa 27 dhidhiite. Bara kana hoogantota OPDO kan tahan tokko tokko afaan uummata isaanii haa dubatan malee qaama mootummaa EPRDF waan tahniif waraana uummata keenya irratti labsaa jiruufis qaama akka tahan dagachuu hin qabnu. Labsii kana Oromiyaa keessatti kan hojii irra olshu qabu OPDO dha. Labsii kana hojii irraa olshuu dhiisuuf OPDOn mootummaa EPRDF keessaa bahuu qabdi. Kun tasa waan tahu natti hin fakkaatu. OPDO mootummaa EPRDF keessaa baasuuf Uummatni Oromoo mootummaa EPRDF kan TPLFiin hooggannamu cabsuu qaba.
Miseensonni mana maree uummataa prime minister TPLF isaanii dhiyeessitu yoo ragaasisaniif rakkina hin qabu. Nama tokko jijjiruun haala qabatamaa biyya sana keessa jiru irratti homaa tokko illee gargarummaa hin uumu. Akka warri OPDO diaspora hawwaa jiran yoo tahe Obbo Lammaa Magrsaa ykn Dr. Abiyi Ahmad prime minister yoo tahan dhiiga uummata Oromoo dhangala’aa jiruu dhaabuu hin danda’u. Mee caalaa iyyuu akka dhangala’uu hin godhiin. Kan barbaadde gochuuf aangoo kan qabu TPLF malee nama prime minister tahu akka hin taane namni hin beekne jira natti hin fakkaatu. Gegeessitoonni OPDO waggaa 27 darban waan uummata Oromoo tajaajilaa ture godhanii dhiyeessuu yaadu. Uummatni Oromoo garuu TPLF qabeenya Oromoo saamuu ,uummatni ajjeessamuu fi dararamuuf kan meeshaa taheef OPDO akka tahetti hubata.
Inni darbe darbee jira. Isa darbe seenaaf dhiifna. Kaleessas , har’as tahe boruu diinni Uummata Oromoo cabsuu kan danda’u ilmaan Oromoo meeshaa godhatee akka tahe sirritti hubachuu qabna. Namonni akka Obbo Lammaa Magarsaa warri afaan uummataa dubbatanii fi rakkinaa uummataa hubatan utuu hojiin uummata isaanii wajjin dhaabbatanii gargarumaa fiduun ni mala. Yoo obbo Lammaan kan afaaniin dubbatu hojii irra kan olshu tahe Leenca Oromoo tahuu kan isa dhowwu hin jiru. Yoo hojiin hin argamne garuue hantuuta gogaa leencaa ufatee dubbatu irraa adda hin tahu.
Diinonnii Uummata Oromoo injifatamuu isaanii dhoksachuuf marchaa jiru. Labsiin hattattamaa kan barbaachisuu uummata sodaachisuuf. Uummatni Oromoo akka bilisa tahee fi diina injifate kan mirkanneefate gaafa soda moo’ate sana. Baatii Sadaasa 2014 kaasee uummatni Oromoo sodaa akka injifatee jiru arguu dadhabuun diinaa tabjaa’uu dha. Shira addaa xaxxuunis waan dhimaa baasuuf dideef dhamaa jiru malee Uummata Oromoo sii achi jilbeefachiisu akka hin daneenye bareechanii beeku.
Of tulummaan kan of dhiibaa jirtu TPLF meeshaa waraanaa amma tokko waan qabduuf lubbuu xiqqoo dheerafachuuf uummata irratti waraanaa labsuu filatti. Warri ayyaan –ilallattoonnis ishee fakkaatanii lama buluuf jecha hammenya isheen hojjetu keessaa qooda fudhatu. Gaafa TPLF baddu wajjin boola galuuf akka of qopheessaa jiranis dagachuu hin qaban. Warri miseensa TPLF hin taane kan akka Abbaa Dulaa Gammadaa, Abdi illee, Siraaji Fageessa, Damaqee Mokoonon maafiyaa TPLF irraa adda bahanii ilaalamuu hin qaban. Ayyaanni isaanii kan TPLF irraa adda hin tahu. Yaroo hundaa yoo TPLf abaarruu warra dhiiga uummataan harka dhiqatee jiru kana irranfachuu keenya akka hin taane hubatamuu qaba.
Fincila uummata meeshaa waraana guddaa qabaachuun dhaamsuu ni danda’a utuu tahee mootummaan Soviet Union kan nukuleera biyyaa lafaa yaroo gabaabduu keessatti balleeessu danda’u qabu harka uummataatti caccabee biyya kudha shan hin tahu ture. Irree uummataa meeshaa fi waraanni kamuu cabsuu yoom akka hin jirree TPLF f galuu qaba. Uummata Oromoo qofa utuu hin taane uummata Impayeera Itophiyaa keessa jiru mara biratti TPLF xireefatamtee jirti.Namni TPLF itti dhagaa hin darbannee yoo jiraate ergamtoota ishee warra ishee wajjiin uummata saamee baduuf qophaa’ee qofa. Warri yakkamoonni kun ishee gargaaruu hafee lubbuu isaanii iyyuu baraarefachaa hin jiran.
Manni maree uummata Labsii Hattattamaa Lammaffaa kana TPLFf yoo ragaasisanis Fincila Xumura Garbummaa Qeerroon Bilisummaa Oromoon bubbisaa jiru dhaabuu hin danda’an. Dhiiga uummata baayyee dhangalaasuuf garuu sababa tahuun ni mala. Akka namaatis seenaa gurraachaa fudhatanii darbuu irraa uummata isaan filate wajjin dhaabbatanii didaa agrsiisanii seenaa boonsa yoo qabaatan hawwii koo ti. Biyya lafaa kana irratti waan barbaadan yoo godhan TPLF kufaatii jalaa hambsuu waan hin dandeenyeef uummata wajjin dhaabbachuun yaada eebisamaa dha.
Gadaan Gadaa Bilisummaa Ti!
Injifannoo Uummata Oromoof!


text:
Fesbuukiin odeeffannoo irratti mul’atu jijjiiruun maxxansaalee biznasii, daldalaafi miidiyaaleen barreessan haalaan akka hinmul’anne gochuufi.
Waltajjii Fesbuukii dhimmoonni maatii fi hiriyaa gidduutti haasaa fi marii fidan irratti xiyyeeffannaa kennuu barbaanna jechuun hojii gaggeessaa olaanaa dhaabbata Fesbuukii Maark Zuukarbarg fuula Fesbuukii isaanii irratti barreessaniiru.
Sababa kanaanis maxxansi dhabbattoota akka kanaan duraattii namoota qaqqabuun isaa gadi hir’achaa akka dhufuu ni hubanna jechuun dhaabbatichi beeksiseera.
Jijjiramni kun torbee dhufuu eegalee hojiirra akka oolus beekameera.
”Akka hawaasa Fesbuukii irraa yaada argannetti qabiyyeen hawaasaa – maxxansaalee biznasii, daldalaa fi daldalaa, fi miidiyaaleen – dhimma dhuunfaa xiqqeessuun namni akka daran walitti hin haasofne danqaniiru,” jechuun Obbo Zuukarbarg kan barreessan.
Qabiyyeen qunnamtii hawaasaa akka guddatu yoo barbaachise, walitti dhufeenyi hawaasa gidduutti ta’u jajjabeeffamuu qaba – kunis akkuma sagantaa TV fi ispoortii gartuu fi hiriyoota gidduutti haala ho’aan mari’atamuu sanaatti jechuudhaa jedhan.
Fakkeenya biroo Fesbuukiin kennamen immoo waa’ee vidiyoo kallattiin darbuuti. Kunis marii hedduuf nama walitti fida jedheera.
”Yeroo isin Fesbuukii irratti balleesitan irra caalaa akka bu’a qabeessa ta’uun abdadha.”
Zukarbarg bara 2018 rakkoowwan jiran ‘sirreessuun’ Fesbuukii irratti namoonni yeroo gammachuu akka dabarsan akka taasisan duratti barreessani ture.
Dhiibbaa biyyoota irraa Fesbuukii bilisa gochuuf waadaa seenaniiru.
Akka xiinxalli tokko tokko agarsiisutti biyyoonni akka Raashiyaan dhiheenya qabiyyee miidiyaalee hawaasa irratti waan namni odeeffatu irratti harka seensisaa turan.
Laabii gaazexessummaa Niyemaan Yunivaristii Harvaard argamuuti Laawuraa Hazaard Owen, ”kun waan guddaadha. Murteen kun dhaabbilee maxxansaa irratti dhibbaa guddaa uuma. Oduun dur Fesbuukii keenyarra arginu haalaan xiqqaata, ” jedhaniiru.
Itti dabaluunis, haa ta’u malee marii akkamiif dursi akka kennamu Fesbuukiin ammallee sirriitti ifa hingoone jedhan.
Maddi: OBN Afaan Oromoo