text:
Kaardii ittiin sagalee kennan irratti Mallattoo " x " kaadhimamaa filachuu fedhaniif gargaaramuun uummata giddutti dogoggora uumaa jira, jechun paartileen Oromoo gamtaa MEDREK keessa jiran iyyatanii jiran. Obbo Bulchaa Dammaqsaa paartii WAFIDO irraa akka jedhanitti, ADWAUIn waan jibbamuuf uummanni mallatto " x " akka isaaf kennuu gaafachuun uummaticha gowwomsaa jira. Kanaaf jecha kan isaan akka uummanni paartii ykn nama filachuu barbaadu cinatti mallatto " x " kaa’u gaafatan.
Paartii Kongreessa Uummata Oromoo irraa Obbo OLbaanaa Lellisaa gama isaaniin, “barattonni filannoo dhufu kana irratti sagalee akka hin kenninee ittisuuf jecha, sambataa, Dilbataa fi Wixata dhufuutti qormaanni barumsaa barattotaaf akka kennamu sagantessani jiru, kun immoo akka barattoonni guyyaa filannoo sana itti hin hirmaanne danqaa taha, jedhan. Kana malees, baratoota deggertoota ADWUI miti, jedhamun shakkaman harki 75 ol kaardii filannoo akka hin arganne taasifaman jedhu.
Itti gaafatamaan Hariiroo Alaa kan Komishina Filannoo Itoophiyaa, Obbo Mohammad Abduraahmaan, “Mallattoon ‘x’ kan sadarkaa adunyaatti biyyoonni dimokratawoo ta'an itti gargaaraman waan ta'eef, uummanni biyya keenyaa ni dogoggora jechuun uummaticha ija tuffiin ilaaluu dha, jechun falman.
Mooraalee Yuniversitiwwanii fi kan waraanaa keessatti wiirtuu filannoo addaa qopha'anii keessatti hoijiin sagalee kennu kun akka geggeessamu ibsan, Obbo Mohammed.
Mallatto "X" Falmii inni Uume
- Jaallanee Gammadaa
Nama ykn paartii filatan agarsisuuf mallattoo " x" gargaaramuun dogoggorsaa ta'u Medrek ibsaa jira. Bordiin filannoo kan Itiyoophiyaa garu mallattoon kun sadarkaa adunyaatti iyyu beekamaa dha, jechuun falma.
Kaardii ittiin sagalee kennan irratti Mallattoo " x " kaadhimamaa filachuu fedhaniif gargaaramuun uummata giddutti dogoggora uumaa jira, jechun paartileen Oromoo gamtaa MEDREK keessa jiran iyyatanii jiran. Obbo Bulchaa Dammaqsaa paartii WAFIDO irraa akka jedhanitti, ADWAUIn waan jibbamuuf uummanni mallatto " x " akka isaaf kennuu gaafachuun uummaticha gowwomsaa jira. Kanaaf jecha kan isaan akka uummanni paartii ykn nama filachuu barbaadu cinatti mallatto " x " kaa’u gaafatan.
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
-
-
-
-
27-09-2022
Sirni Gubaa Masqalaa Finfinnee


c: text/html

text:
👉 WAYYAANEEN QARUURAA SIYAASAA CACCABSITU IFUMAAF ITTI WARAANAMTI!
(Saphaloo Kadiir irraa)
Baroota sadeeniif afran dabran kana siyaasaan wayyaaneen biyya Xoophiyaa ja’amtu tanaan bitaa ture qabsoo ummanni fi qeerroon Oromoo guutuun godhaa bahaniin akka hin jirre taatee, caccabdee, daarooytee jirti. Qabsoo hadhooytuun qeerroo Oromootiin durfamuun godhamaa turtee fi jirtu mootummaa abbaa irree wayyaanee harka micciiruun waan hedduu harkaa fuutee, injifannoo dacha dachaan gonfachaa turte. Torbaanuma kana injifannoon lagannaa gabaa guyyaa lama qofatti gonfanne laayyotti kan laalamuu miti. Hogganoota siyaasaa yeroo hedduu tolaan kadhannuus, karaa nagayaan gaafannuus gad lakkisuu waakkatanillee, yeroo baayyee kan akka daa’imaatti nutti qoosaa turan oomisha gabaa baafachuu dhiisuu qofaan harka wayyaaneetii futtaasuu danda’uun injifannoo guddaa dha. Amma ammoo qabsoo qeerroon finiinsaa jiru tana sodaatanii muummicha ministeeraa kan duraan maqumaaf illee taatu taa’ee barcuma oowwisu aangoo irraa ari’anii sirna dimokraasii mirkaneessaa jirra jechuun dhaadannoo buburrooytuun if dhaaduu feeti wayyaaneen.
Muummichi ministeeraa sababa aangoo gad dhiisuu isaa yoo dubbatu fakkii tahuu fi sirna dimokraasii mirkaneessuuf kan yaadame akka tahetti dubbataa bule. Haa tahuu garuu wayyaaneen barii ganamaa osoo hin eeggatin labsii yeroo muddamaa baaftee waggaa tokko hin caalle keessatti marraa lammaffoof muddama irraa if furuuf waraanaan biyyatti waggaa 24 guutuu quncisaa turan ammaas hayyama itti baafatanii komaandi poostii ji’a jahaaf labsuun biyyattiin kallattii maraan sirna bulchiinsa waraanaa kan komaandi poostii jedhamuun akka bultu godhanii jiran. Gama tokkoon dimokraasii hojiirra oolchuu fi fakkeenya tahuuf MM aangoo gad lakkise. Gama kaaniin ammoo biyyattiin shoorarkaa keessa jirti jechuun komandi poostii labsu. Waanuma wal fakkaatullee osoo walitti dhiheessanii gaariidha, kootaa fi maammudii walitti erbuun kun hoo maaluma? Dubbii wal rukutuu fi wal faalleessuun nama amansiisuuf yaaluun dadhabina hamaa dha. Dhugaan jiru ammoo muummicha ministeeraa kan duraanuu xalayaa maqaa qofaan aangoo irra jiru ari’anii komaandi poostii Oromiyaa irratti fe’uuf akka karoorfachaa turan beekuun salphaa dha. Labsii yeroo muddamaa baranaa kan bara dabree irraa wanti adda godhu yoo jiraate garuu biyyattiin bara dabre muummicha ministeeraa inshalishee qabaachaa turte barana ammo sanumallee dhabuun Xoophiyaan qilleensaan hogganamaa fi gaggeeffamaa jiraachuu isiiti. MM Haylamaariyam aangoo gad lakkise jechuu isaatiif biyyi jeequmsa keessa galti jechuun shakkanii komaandi poostii kana akka labsaniis ni hubatama. Addummaan biraa ammoo bara dabre qabsoo fi warraaqsi Oromiyaa keessatti finiinaa waan tureef isa dhaabuu fi qabbaneessuuf labsame jechuu ni dandeenya. Barana garuu osoo namni qabsoof warraaqsa godhee hin jirre lafuma aditti labsamuun kun shira wayyaaneen aangoo fi qoonqoos if harkatti eegsifachuuf baafattee labsatte qofa akka tahe tilmaamuun salphaa dha. Gama kaaniin sirni bulchiinsa naannoo Oromiyaa fi dhaabni Opdo murni Lammaa hanga danda’amutti of haaroomsuun ummata waliin waliif galee, Lammaaniis gooftaa biraa hin qabnu gooftaan keenya ummata jechuun wa’ada wayyaaneen gaafa Opdo hundeessitu ‘gooftaan keessan nuhi’ jechuun moggaasan san diiguun isaaniis wayyaanee waan naasise fakkaata. Hoggansi Oromoo fi ummanni waliif galee ‘toleef hayyeen’ akka waliin jiraatu wayyaaneen arguu hin dandeessu waan taheef, komaandi poostiidhaan ummataa fi hoggansa haareya kanaas addaan fooyuuf kan yaadamee labsame tahuu isaa agarra.
Akka haaloota mootummaa wayyaanee keessatti mudataa jiru irraa agarrutti dhimmi labsiin komaandi poostiin labsameef kan biraa Lammaa Magarsaa osoo saboonni Xoophiyaa harki caalu bakka MM banaa jirtu kana ni bu’a jechuun qaadhimanii jiranii, wayyaaneen Lammaa MM godhanii shuumuu mitii aanguma Pirezadaantii MNO irraallee kaasuuf kan yaadaaf kajeellaa qaban tahuu irratti mul’ata. Yoo tasa Lammaa aangoo pirezadaantii MNO irraa kan kaasan tahe ammoo ummanni jeequmsa waan kaasuuf kana to’achuufiis falli komaandi poostii akka tahe waan itti amanan fakkaata. Kan biraa ammoo, labsiin yeroo muddamaa kun garee Lammaa Magarsaa qofaaf osoo hin taane dhibbeentaa caaluun kan sodaatan hogganoota KFO wayta ammaa qaamaan mana hidhaa wayyaanee irraa qabsoo qeerrootiin baafaman kana gar malee sodaachuu fi fudhatama isaan ummata bal’aa biratti qaban waan beekaniif, onnattummaa, murannoo fi gootummaa isaanii waan beekaniif sochii fi warraaqsa isaanii danquuf kan yaadamee labsamee dha. Mana hidhaa dhiphaarraa gad lakkisanii mana hidhaa bal’aa keessatti waraanaan to’achuuf baaragan kan labsan tahuu akkaataa isaanii irraa hubachuun salphaa dha. Muummicha ministeeraa aangoorraa buusanii osoo eenyullee bakka bu’ummaan hin kaayin komaandi poostii labsuun kun nama hundatti ajaa’iba tahuu hin oolle. Gama biraatiin Wayyaanoonni haala amma agarru kanaan garee Lammaa Magarsaa haareya warraaqsa Oromootti dabalamte tana addaan dhilliyyanii kan tole isaaniif jedhe if jalatti galchuuf, kan dide ammoo kophatti baafatanii macalaasuuf akka toluuf haala mijjeeffachuuf kan labsamees tahuu hubachuun nama hin rakkisu. Silaa yeroof illee tahu bakka Muummicha Ministeeraatiif kan maluu fi wayta kanatti ulaagaa guutu Lammaa Magarsaa tahee osoo jiruu wayyaaneen biyya hogganaa hin qabne gaggeessuu filachuun isii kun fudhatama kan qabu akka hin tahin beekkamaa dha. Tahullee garuu biyyi isaan harkaa bahuu waan hubatteef nama ummata biratti fudhatamaa fi jaalatamummaa guddaa argate hojiin ala baasuun filannoo bakka bu’umma hin qabne akka tahe beekkamaa dha. Yeroo ammaa kanaas wayyaaneen garee Lammaa Magarsaa haareya diddiguurratti kan xiyyeeffatteefiis garee ummata biratti fudhatama argatte kana buqqaasuun qofa shakkii qabdu irraa bilisa if baasuuf tarkaanfiilee adda addaa fudhataa kan jiran akka tahe beekkamaa dha.
Wayyaaneen numa dhumna malee Muummicha ministeeraas hin fillu, mootummaa cehuumsaas hin ijaarru akkanumatti labsii yeroo muddamaa labsannee biyyattii humna waraanaa jala galchinee komaandi poostiin if eewalaa filannoo dhufaa jiru eegganna jattee waan murteeffatte fakkaatti. Wanti wayyaaneen hin hubatin, tan fuula durallee hubachuuf hin teenye, ummata gabrummaa didee muratee fincile warraaqsatti seene qawwee fi humna waraanaa miti bakakkaan samii tana caccabsitee irratti gad harcaaftullee wanti if duuba deebisuu gonkuma kan hin jirre tahuu, sirna ummanni balfee, abbu torbatti jibbee qabsoon fonqolchee galma isaa gahuuf warraaqsatti seene teephni sibilaa kamilleen akka irratti hin fiine, deemsa isaaniis kulloodni kamuu danqu akka hin dandeenye hubachuu dadhabuu isaaniiti. Komaandi poostiin tarii sochii ummataa hanga tahe yeroo muraasaafillee taatu danquu mala. Tahuus garuu onnee ummataa dangeessuu hin danda’amu. Ummanni Oromoo ammoo manatti galee taa’ullee isaaf qabsoo addaa tahuu lagannaa gabaa fi komaandi poostii kanaan duraa irraa bu’aa injifannoolee argateen baree jira. Gama biraatiin sirni bulchiinsaa kan yeruma gabaabaa keessatti wal jala labsii yeroo muddamaa labsee biyya tana keessatti ummata funyaan ureen boortaan bulcha kan ja’u gurra ol galuu fi gad galuttiis hin dhageenye, ija lamaanittiis hin agarre yoo wayyaanee taate malee. Saniifuu mootummaa maqaaf sirna dimokraasii qabatee deemu kan ummanni sin feenu, argaa dhageettii kee jibbine osoo ja’aniin, inni ammoo anaatu isiniif beeka, funyaan uree, gabrummaa dugdatti isin raree isin jiraachisa kan ja’u salphataa akka wayyaanee hin agarre.
Amma kan ummanni Oromoo osoo waliin hin dubbanne yaadaan waliif galu, wayta gamtaa fi tokkummaan Oromoo gararree gaaraa gahe kanaa miti gaafa yaadaa fi nyaataaniis, qaraa fi qoriiniis Oromoon xiqqo wal habaabiinsi diinni jidduu kaayee ture sanittuu komaandi poostiin kufaatii wayyaanee daran saffisuu malee qabsoo Oromoo qancarsuu fi maxachuu gonkuma hin dandeenye. Maalayyaa wayta ammaa kan onnattummaa fi quuqamni sabni waliif qabu tulluu daran tuulame, wayta ummata Iromoo jiddutti haxirri jaalalaa firfirfamee fi shukkarri kabajaa jiddutti bulbulame, wayta waliigaltee fi wal hubannaan Oromoo samii tuqee xiqqaaf guddaan, dhiiraaf dhalaan, qarreef qeerroon Oromoo akka hapheetti wal maxxanfatee qubaaf qeensa tahe kanatti komaandi poostiin laaftumatti qabsoo as geesse tana danqituuf kajeeluun, ummata addaan dhilliyitee, daandii wal qunnamtii isaanii kullooda shiraan danqitee, deemsa qabsoo Oromoo ugguruuf yaaluun, akkuma gaafa dura gaaraa dhufaniu afaan qawweetiin sirna tortoraa ayaaf honga dhabe kana kabuu fi haareyatti ijaaruuf if butuchuun, hawwii hoomachooytuun buxaaluu fi dhara dharraa hin anbareersineen farshaanuu daran dunquqqummaa siyaasaa hamtuu keessa jiraachuu wayyaaneetiis mirkaneessa, boodatti hafummaa fi dulluma siyaasaa isaaniis mul’isa.
Dhuguma silaa afaan qawwee fi humni waraanaa kan wayyaanee eewalu taatee, waraanaa fi baayyinni meeshaa lolaa kan sirna abbaa irree tursiisu tahee waggoota afran kana keessatti sirni wayyaanee akkanatti hin bututu ture. Waggoota 27’n dabran kana guutuu biyyi keessattuu Oromiyaan guyyaa tokko irree waraanaa jalaa bilisa taatee, ibidda jalaa baatee hin beektu. Osoo waraanni ummata mirga yakkamee dhiitee afaan qabachiisee bulchuu danda’ee maaliif isaan hin eewalin? Maaliif Oromoon qabsoo isaa hin dhaabinree? Hanga ammaan duraatuu daddaaqaallee taatu umriin turuu wayyaaneef kan sababa tahe tulluu dharaa ummata Oromoo jiddutti tuuluun, akka Oromoon wal hin dhageenyee fi yaadaan wal jalaa miliqu godhuuf ijaara qoree shiraa jiddutti jaaruun walirratti duulchisaa turuu isaaniitu qaawa milkii qooyseef. Amma ammoo carraan qaawa akkasiitiin hulluuqanii Oromoo walitti laaqanii jidduun milkii hammaarratan san gonkuma hin argamu waan taheef humnaa fi baasii, beekkumsaa fi yeroo if duraa gubuun sakaraata du’aa ofitti dheereessuun ala gatii tokko hin qabuuf. Oromoon qaawaa kaleessa diinni saaqee sutaa shiraatiin akka nuti wal hurunnuu fi mutaa qaraatiin akka nutummaan wal diddirruuf, akka qilleensi hammeenyaa hulluuqee keessaan nutti afuufamuuf banaanii turan san qabsoon qeerroo simida tokkummaatiin cuftee, cipha kuyyubboo dhugaatiin maragdee guutumatti jalaa duudee jira waan taheef, wayyaanee fi komaandi poostiin isaaniis gatii dhablee gataa raqaa tahuun ifa. Wayyaaneen isii durattuu daafantuu, isii qarri doomee dhiisii osoo hangamillee qarriffaan isii qara tahellee qeerroo qara qarsaan qaroo qare muruu hin dandeessu. Waan tahuu hin malletti dhiibachuun isaanii kun ammoo wayyaaneen gowwaa muka koree ifii gaditti muru tahuu isii nuuf mirkansa.
Walumaagalatti qabsoon Oromoo raaga ragaan deeggarame, rarraga malee raggaasifame tahuu haa hubatan. Arra akka kaleessaa jallaaf jallaankaan jalee jalaan hulluuqee shira jallinaa jal’isaa ture san jijjiiramee jira. Akka jallinni diriiree utubaa qajeelaa tahu irbuu Oromummaatiin miggaaramee jira. Waraanni wayyaanee komaandi poostiin aanaaf araddaa hunda hin gahu. Barana hamaa fi hamakkuun, daafanaa fi halbakkuun kaleessa wayyaaneen numa keessaa filattee, nuun filfilleeysitu san ni jira ja’amee hin yaadamu. Oromoo yaadaaf ilaalchaan waliigale, saba jaalalaan walitti dhangala’ee, kabajaa fi ulfinaaniis walitti baqee, dhugaa dhugoomfatee tokkummaan haasasamee walitti leele kana jidduu lilmeen dharaa akka seenuu hin dandeenye beekkamaa dha waan taheef qaawaa fi qawween kaleessa itti fayyadamuun bu’aa bubuutuu milkaa’aa turan san tasuma hin argamtuuf. Qabsoo Oromoo sodaatanii, sodaa kufaatii isaanii muddamanii labsiin yeroo muddamaa baasan kun daranuma isaan muddee qabsoo keenya mudaaf madaa malee akka muudu godhuuf daran wal dhaga’uu fi wal jala yaa’uu kan nu barbaachisu tahuu ammarraa yaannee itti hojjachuu qabna. Ilma Oromoo tahee komaandi poostii wayyaaneen koomaa keessa nu galfachuuf baafatte kana keessatti hammatamee kan naannoo keenyatti fedhiif faaydaa jaraa eeguuf, mirga saba isaa dabarsee shira alagaatti laachuuf argame mara gombisuuf murannoo qabaachuu fi wa’ada eeggachuun dirqama taha. Sirna wayyaanee hundeen bubuqqa’ee jiru kana guutumatti diguuf itti dhiiguun dilasii nu hin barbaachisu. Seeraaf heera sobaa kan isaanuu itti hin hojjanne nuti dirqamni itti nu hojjachiisu tokkolleen hin jiru. Qeerroon carraa labsii yeroo sardamaa komaandi poostii waraanaatiin akka nuti wal keessa hin yaanee daangeessuuf baafatte kanatti fayyadamuun haa wal mari’annuu, manatti galluus sadarkaa maatii irraa jalqabnee, hiriyyummaa fi walitti dhiheenyaan wal jaaraa, wal gurmeessaa, hubannoo keenya waliif cimsaa, tooftaa qabsoo keenya fuula duraa haa baafannu. Gaafa wayyaaneen akka nuti kaanee wacnu barbaaddu nuti haa usnee teenyu. Gaafa isiin taa’uu keenya barbaaddu nuti haa warraaqnu. Wayyaanee yartuu tanaaf yero yeroon hojii manaa haa laannuuf. Manguddoonni biyyaa, abboottiin amantaa fi abboottii gadaa dabalatee qeerroof qarreen namuusaa fi saansakkaa qabsoo eeggachaa haa qabsooynu. Hoggaas Wayyaaneen qaruuraa siyaasaa if jalatti caccabsaa jirtu kana akkuma ofiif ittiin waraanaman taasiisuu dandeenya. Nuti gallee taa’uun keenyaas qabsoo akka tahe hubachuu qabna. Jecha soorreessa keenya Jaarraa Abbaa Gadaa yaadannee, hojiirra haa oolchinuu. “Ummata walakkaa keenya hin geenye kana qawwee miti irraa bituu fi itti gurguruu dhiifnee, torbaanuma tokko yoo oodneenuu if keessaa yaafna” kan jedhe san hin dagannu. Dhuguma! Gaafa wal dhagayaa deemne callifnuus ni moo’anna. Kana ammoo yeroo baayyee hojiin agarree jirra. Bu’aa injifannoo inni argamsiisuus mirkaneeffannee jirra. Ammaaf ani yaada koo goolabe, waan na faana turtaniif galatoomaa. Jabaadhaa! Haqa qabna ni moo’anna!
“Qabsoon Oromoo raaga ragaan raawwatamee rarraga malee raggaasifame tahuu haa hubatan!”
Gurraandhala, 2018

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mudde 07,2015 Dambi Doolloo
Ummatni magaala Dambi Dolloo walgahii aangawoonni OPDO Wayyaanee yaaman diduun diddaa fi jibbiinsa sirna mootummaa Wayyaaneef qaban ifatti muldhisaa jiru.
Guyyaa kaleessaa fi har’aa gandootiin Yaabaloo fi Biiftuu jedhaman nama mootummaa Wayyaanee bakka bu’u tokkotti haasawuu waan hin feeneef akka gara keenyatti dhuftan hin barbaadnu jedhanii jiru, barattoota waliin gamtaan dhaabbatanii FDG gaggeessas jiru.
Waraanni Wayyaanee haala kana sodaachuun humna guddaa Gambeela irraa gara Dambi Doollootti guuree qubachiisaa akka jiru Qeerroon gabaase.


text:
Caamsaa 27, 2016 Fincilli xumura garbummaa guyyaa har’aan kana Kolleejjii Barsiisotaa Naqamtee fi naannoo ishee keessatti daran jabaatee itti fufee jira.Fincilli kun kan jalqabe mooraa kolleejjichaa keessatti yemuu ta’u fincilli kun baballachuun irraan kan ka’e uummanni naannoo sanaa itti dabalamuun guutummaan naannoo sanaa raafamaa jirti.
Mootummaan gabroonfataan wayyaanees fincila kanaan sodaa guddaa keessa seenuun waraana isaa gara baratoota kanaatti erguun baratoota nagaa irratti aara ija imimaanessu darbachiisuun baratoonni heeduu irraan miidhaa guddaa geesisuun maddeen keenya achirraa nu qaqaban ifa godhu.


text:
I F L O /A I B O + ULFO/THBO Gumaan jaallan wareegamanii walabummaa Oromiyaatiin deebi'a Akkuma beekkamu Sooreeysi QBO…
TOKKUMMAA HUMNOOTA BILISUMMAA OROMIYAA (THBO) UNITED LIBERATION FORCES OF OROMIA (ULFO) Guyyaa: Caamsa 10/04/2013 BILISUMMAA UMMATAATIIF FI WALAABUMMAA OROMIYAATIIF…
Bu'ureeffamuu Qabsoo Bilisummaa Oromoo keeysatti Utubaa Qabsoo kan tahan Qabsaawaa Injiinar Abdullaahii Luungoo bakka bu'aa Sooreysa Jaarraa Abbaa Gadaa tahuun…
Abdii Boruutiin Kutaa lammaffaa: Gayeen ULFO sarana maali? Egereen isaa hoo? Mata duree Waa Taa Taa kana jalatti kutaa duraa…


text:
______________________
-Najiib Zannuun irraa
Tattaaffiin walliftoonni Oromoo gama guddina afaanii,aartii fi qabsoo teenyaaf godhanii fii gochaaa jiran himamtee hin dhumtu. Dhugaa ummataa walleen alalaasuun dhibdee teenya mara afaan keenya tahuun himu. Jechoonni babbareedaan isaan itti fayyadamanii walleedhaan dhawwaaqan kan namuu keessatti if laalu. Waan jechuu feete tan isaaniin ja’amtee jirtu ittiin dhimma bahuun sirboota babbareedaa isaaniin quuqaa firraa buqqaafta. Tanaaf artistoonni keenya ummata biratti fudhatama qabaachuun ulfinaa guddaa ummata biratti horatan. Ummanni wanni isaan ulfeeysee kabajaa guddaa kannuufis dalagaa gaarii ummata biratti jaalatamtu waan dalaganiifi. Akkasuma kan kabajaa firraa mulqee waan ummata biratti jibbisiisaa hojjates bishaan jala yaasu.
Gaafa biyya jirru walliftoonni tokko tokko kanneen mootummaa gabroomsaa wajjiin dalagan yeroo isaan sirboota adda addaa baasuun manneen muuziqaa irra raabsan namni kaaseeta isaanii sumunii baasee bitu hin jiru. Bituu dhiisii namni kanuma mana muuziqaa irraa itti banamuuhuu gurratti qicatu hin jiru. Inumaa mana muuziqaa kaaseeta akkasii itti banu san haajuma biraatiifuu itti hin goran. Walliftoonni fakkeenya ummataa waan tahaniif; jecha,gochaa fi hojii gaarii ummanni irraa gammaduun fakkeenya tahuun argamuj qabu
Garuu kan kana ifirratti irraanfatee lagachuun hojiilee fokkottuu, jecha badaa fii gocha hin taanee raawwatu osoo ni wallisaa mitii kan akka isaatti wallisu addunyarrallee hin jiraannee ummata biratti gatii hin qabu. Wallisuun qofti kabajaa namatti hin gootu. Abbaan wallisu sunis kabajaa ifitti godhuu qaba. Arraata isaa tiiyfatuun akkuma ummanni isa kabajutti innis kabajaa isaa ifirratti beekee nama kabajamaa tahee argamuutu irraa eeggama.
Xumuruun dura wannin jechuu fedhu, muhabbaan siyaasaa tun namuttuu jirti. Namuu jaarii itti falame tan mataa ifii qabaachuu mala. Tahus garuu dhimma siyaasaa ofii tolfachuuf ja’anii sobaan maqaa wal xureeysuun Oromoo kutaan addaan qoodanii jibba magarsuun ummata jiddutti wal dhabbii uumuun karuutuu nama hin geeysu. Namoonni waan akkanaa kanarratti bobbaatan irraa dhaabbadhaan dhaamsa kiyya.
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
Ministriin dantaa alaa yunaaytid Istetes, lammiwwan Amerikaa gara biyyoota alaatti ituu hin imaliin dura, of eeggannoo akka godhaniif biyyoota addunyaa irra jiran haala nagaa fi nageenyaa qaban irratti hunda'uun sadarkaa 4tti ramadusa Finfinnee kan jiru Embaasiin Amerikaa Ibsee jira.
Lammiwwan Amerikaa walitti bu’insa uumamuu malan kan ilaaleen dameewwan qunnamuu qaban akkasumas biyya ofiin ala yeroo deeman qunnamtiin jiru akka addaan hin cinne taasisuuf of-eeggannoo barbaachisu gochuuf kun qophaa’uu isaa ibsamee jira.
Haaluma kanaan ramaddii tokkoffaan of-eegganoo baratamee gochuu; ramaddii lammaffaan off egannoo dabalataa kan gaafatu; ramaddii sadaffaan bakka rakkoon nageenyaa olanaa qaban akkasumas imala sageeenteffatanii jiran keessa deebi’anii xiinxaluu; akkasumas ramaddii arfaffaan tasa gara sanittii deemuun hin barbaachiisnee jedhee ramadamee jira.
Itiyoophiyaan ramaddii lammaffaa keessa kan jirtu yoo ta’u achuuma Itiyoophiyaa keessatti bulchiinsii naannoo Oromiyaa godina Harargee bahaa fi bulchiinsa naannooAffaar, akkasumas naannoo Somaaleen sadarkaa 3ffaa fi 4ffaa walduraa dubaan ramade.
Gabaasaa guutuu Nugusuutu dhiheessaa.


text:
Pirezidantiin duraanii Ameerikaa Kilintan, Mooniikaa waliin qunnamtii kanan eegalee dhiphina keessaa bahuuf ture jedhan
Pirezidantiin duraanii Ameerikaa Biil Kiliintan gargaartusaanii kan turte Moniikaa Liiwiiniskii waliin quunnamtii jaalalaa kanan eegaleef miira dhiphinaa tibbas keessa ture keessaa bahuufan turee jechuun himan.
Kiliintan jecha kana kan dubbatan filmii jireenya haadha warraa isaanii Hilaarii Kiliintan irratti xiyyeeffate hojjetamaa jiru irratti. Adde Hilaariin filannoo Ameerikaa bara 2016'f kaadhimamtuu turani.
Biil Kiliintan bara 1998'tti walitti dhufeenya quunnamtii jaalalaa Moniikaa waliin qaban ilaalchisee qorannoo irratti gaggeeffamee tureen waan sobaniif himatamaniilleen dhuma seeneetiitti dhiyaachuun bilisaan gaggeeffamaniiru.
Wayita Kiliintan gaa'ilasaaniin ala Monikaa Liwiniskii waliin quunnamtii jaalalaa eegalaniitti, Lewiniskiin reefu umriin ishee 22 ture. Dubartii hojii baruuf Waayit Haawusiitti reefu qaxaramte turtes.
Walitti dhufeenyi Kiliintaniifi Mooniikaas baroota 1990 keessa mata duree midiyaalee ta'ee ture.
Dursa pirezidaantichi dhimmicha haaluuf yaaluunsaanii, booda ammo 'walitti dhufeenyaa sirrii hintaane' jechuun gochicha amanuun isaanii dubbicha caalaa arbeessee [guddatee akka odeeffamu godhee] ture.
Midiyaaleen jalqaba dhimmicha wayita ifa baasaniitti jechi Kiliintan 'ani dubartii tana waliin walitti dhufeenya saalquunnamtii hinqabu' jechuun haaluuf yaalan illeen, hanga ammaattu siyaasa Ameerikaa keessatti ni ni yaadatama.
Yeroodhaaf Liwiniskiinis walitti dhufeenyi quunnamtii pirezidaanticha waliin taasisaa turte fedha isheerratti kan hundaa'ee ta'u himtulleen, booda garuu ''dhimmichi aangoo haala malee itti fayyadamuudha'' jettee turte.
Yeroo sanatti walitti dhufeenyi isheen pirezidanticha waliin eegalte dhiibbaa attamii akka qabaatu ilaalchisee hubannoo murtaa'aa qabaachuufi erga dhimmichi darbee booda kan gaabbite ta'u dubbattee jirti.
Filmicha irrattis Kiliintan jireenya Liiwiiniskii dhimma umamee ture sanaa booda ta'en baay'ee gaddu ibsaniiru.
Haatii warraa saanii Hiilaarii Kiliintan ammo dhimmicharratti waan itti dhagahamee gaafatamanii ''haalan amanu hindandeenyeen baayyee hubameera. Sobuu kee amanu hindanda'u. Kanaafu dhimmi kun ifatti bahe yoo ta'e, waa'ee isaa mucaa keenyatti kan himtu si'iidha,'' jettee turte.
Battala sanatti baay'ee gadditu illeen garuu, dhumarratti gaa'ila ishee itti fufuuf murteessuun hanga ammaatti walumaan jiraataa jiru.
Filmicha irrattis dhugaa ture mucaasaanii Cheelsiitti himuun baayyee cimaa akka ture Biil Kiliintan himanii jiru.


text:
Adaamaa, teessoo mootummaa naannoo Oromiyaa ta duriiti.Oromiyaa gama Bahaatiin jirti.Finfinnee irra akm 100 fagaatti.Qooqayyee (Rift Valley) keessa qubatti.
Bokkaan eda barraaqa magaala tanatti roobe abbootii warraa 500- 600 caalan irra faca’ee qabeennaa fi manneen hedduu balleesse.
Bokkaan kun keessattuu olloota ganda 02,03,09,fi 05 keessatti lolaan guddaan dhufe.
Adoo karaa lolaan gula yaa’u bajata guddaa itti baasanii akka jiraattotii jedhanitti Adaamaan baruma baranaani rakkoon akkanaatiin hin rakkattu.
Lolaa kanaan akka jiraattotii jedhanitti keessattuu warrii mana hin qamne, ijoolleen karaa irra bultu lubbuu dhabuu hin hin oolu.
Hujii geggeessaan bulchiinsa magaalaa Adaamaa obboo Amaan Huseen ammoo bokkaan akkanaa kun waan ganna 50 keessatti arganii hin beennee, Adaamaan golba keessa qubattii teessumtii lafa isiitti lolaa itti fidaa jedha.
Woma taateefuu rakkoo tana koree itti dhaamnee ummataa gargaaruutti jirraa jedha obboo Amaan.
Itoophiyaatti fulaa hedduutti bokkaan roobuutti jira.Bokkaan ka sugaa, ka quufaa fi gabbinnaa isanii haa tahuu jenne!


text:
Prezidaantiin Yunaayitid Isteetis Joo Baayiden, har’a galgala ennaa kongresiif haasaa dhageessisan biyyoota ka biroo waliin attamiin hariiroo uumuu fi waltajjii addunyaa irratti attamiin qooda hooggantummaa fudhachuun danda’amu ilaalchisee karoora qaban ibsu jedhamee eegama.
Dubbi himtuun White House Jen Psaki haasaa Baayiden dura akka dubbatanitti yaadi Baayiden imaammata alaa ilaalchsee dhiyeessan “Idoo Ameerikaan addunyaa keessaa qabdu bakkatti deebisuu, akka biyyaatti safuun keenya maali ?kan jedhu of keessaa qaba jedhan. Prezidaantichi wal ta’iinsa Chaayinaa waliin jiru dabalatee imaammata ala agama ilaaleen kan isaan dursa kennaniif hedduu irratti dubbachuun isaanii illee hin hafu jedhan.
Bulchiinsi baayiden qaamotii michoota ta’an waliin daran hojjechuuf dhiibbaa gochuun, jechuun baatii kana loltoota Afgaanistan gamasii baasuu ilaalichiee miseensota NATO waliin qindoominaan hojjechuu dha.
Afaan yaa’iin mana maree Nancy Pelosi prezideent Baayideniin rakkoo yeroo seena qabeessa kanaaf furmaata barbaaduuf carraawwan jiraniif mul’ata jiru iraatti prezidaantichi aangoo qabatanii guyyoota 100 keessatti haasaa akka dhgeessisan mana maree bakka bu’otaatti afeeraniiru.
Psakiin akka jedhanitti kaka’umsi imaammata Baaiden ijoon barnootaa fi kunuunsa ijoollee irratti maallaqa baasu dha jedhan.
Wixineen dhiyaate maallaqi doolaara triliyoona $1.8 ta’u waggoota 10 itti aanuuf mana barnootaa ijoollee xiqqoon waliin ga’uu, barumsa kollejii hawaasaa kan waggaa lamaa tola kennamu, oolmaa daa’immanii maatiiwwan galiin isaanii waggaatti yoo xiqqaat doolaara $250 argatan, laaqana tolaa fi gatii gad aanaa kan mana barnootaaf oola jedha.
Haasaan isaanii kan roobii har’aa naga eegumsa cimaa naannoo biilsa mana mareetti taasisamuun geggeessama.


text:
Mudde 28,2015 Godina Horoo Guduruu wallaggaa Aanaa Guduruu Magaalaa Kombolchaatti Gootota Qeerroo Barattoota Oromoo fi uummataa Oromoon Warraaqsii Biyyoolessaa Oromiyaa Fincilli Xummura Gabrummaa (FXG)’n utuu Wal irraa hin citiin itti fufinsaan gaggeeffamaa jiru daran jabaachuun itti fufe.
Guyyaa har’a goototni Barattootni Oromoo Aanaa Hidhabuu Abootee M/B Kombolchaa Sadarkaa 1ffaa, 2ffaa fi Qopha’inaa fi Uummatni Oromoo jiraattootni Magaalaa Kombolchaa waliin Ta’uun Gaaffii mirgaa waan karaa Nagaa gaafatneef Yakki waraanaa nurratti labsamee kaafamuu qaba, awarranni Uummata siivilii mirga Isaac falmatu irra qubsiifamee yakka waraanaa dalagaa jiru seeraatti dhiyaachuu qaba; Dullii hidhaa Oromiyaa keessatti Uummata Oromoo irratti banamee atattamaan kaafamee hidhamtootni ilmaan Oromoo hidhaman Oromiyaa bakka hundaa iyyuu hiikamuu qabu, Waraanaan waan Doorsifamnee fi ajjeefamaa fi hidhamaa jirruuf mirga keenyaaf falmachuu irraa duubatti hin deebinuu itti fufinsaan hanga gaaffiin mirga abbaa biyyummaa kabajamutti ni falmanna; Mootummaa goolessituun Wayyaanee atattamaan Aangoo gadi Lakkisuu qaba. Ergaa Mootummaan karoorri Master pilaanii Finfinnee fi Labsiin Magaaloota Oromiyaa fedhii ummataa aladha; waan ta’eef balleessa keenyaadha ni fudhanna jedhee dubbate Sababii karoora dogooggoraa fi saamichaa Oromoo irraatti aggamameen kanaan ilmaan Oromoo akeekaa dogoggoraa fi saamichaa kana mormuun didan irraan balaan ulfaataan madaa’anii qaamaa hir’achuu fi Loltuu wayyaaneetiin warreegamaniif Itti gaafatamaan Mootummaa dha. Malee uummatni Maal Balleesseetu Jumlaan hidhamaa? Maal balleessetuu Ajjeefamaa?? Mootummaa yeroo Jalqabaaf Uummata isaa bulchaa jiru irratti waraana Labsee Mootummaa EPRDF qofaa ta’uu Addunyaa irratti kallatti heddujn ibsamaa waan jirruuf mootummaan yakkamaan kun nu hin bulchu. Gaaffii keenyaaf deebiin nuuf haakennamuu qaba jechuun Guyyaa har’aa Warraaqsii Xummuraa sirna Garboomsaa (FXG) gochuutti seenaan. Mootummaan Abba irree Wayyaanee Uummata karaa Nagaa gaaffii mirgaa gaafachaa jiruu irratti loltuu isaa bobbaasuun Uummata goolaa jiraachuun ibsame.


text:
Hedduun keenya ob.Baqqalaa Garbaa osoo inni hinhidhamin dura irra jireessatti oduudhaan beekna. Yeroo inni mana hidhaa tureefi mana murtii deddeebi’us daran isa barre, waa’ee isaa kan odeeffamus hanga tokko dhageenye. Baqqalaa qajeelatti kan barre, akka yaada namoota hedduutti, erga inni mana hidhaatii bayee asi.
Ob. Baqqalaan sabboonaa Oromoo isa dhugaati. Isa waan itti amanu hojjatuufi isa saba isaaf jedhee lubbuu isaafi jireenya maatii isaa hallayyaa irraan tiratu. Baqqalaan nama rakkoo Oromoo hubatuufi nama ammas daandiin hallayyaa rakoofi qaanii kana keessaa ittiin baanu itti mul’atu. Baqqalaan sabboonaa figoota Oromoo qofa osoo hintaane gamnaafi nama siyaasni galeef. Egaa Woyyaaneen murataafi dhimma oromoo irraa akkas dubbataa kana kan ganna hedduuf nurraa hiitee dararaa turte. Oromoof namni gaariin hinbarakatu. Kan mataa olqabate, dhugaa qabatee waa’ee saba isaan quuqamaa dubbate mootummaan usee hin ilaalu. Namni ummtaaf firaa mootummaaf diina. Mootummaan yeroo hunda isa ummnni jaalatuufi abdatu kan hidhee itti taphatu. Kan abshaalummaafi bilchinaan fundura isaa dhabbate mootummaan ilkaan itti qarate.
Woyyaaneen dhaadannoo keenya hindhageettu, bookkisa keenyas akka sodachisaatti hinfudhattu. Hunda tuffatti. Kolfaa bira dabarti. Kan isii sodaachisu, hirriba malee halkan guutuu isii teessisu, isa mataa gadi qabatee, tarsiimoofi tooftaa isii qajeellotti hubatee, dadhabinaafi cimina isiis gargar baafatee, tooftaa tolfatee harka garaa jalaan isii balleessuu hujii godhateedha. Isa alaa bookisuufi geerraru osoo hintaane xiinxanaa keessaatitu nuballeessa, umrii keenya gabaabsa jedhaniiti kan hedduu sodaatan. Mallas Zeenaawiis yeroo lubbuun jirutti namootuma ykn gareedhuma akkanaa irraa fagotti uf tiksaa ture. Hundaafis dhaamee kan darbe kanuma. Baqqalaan leenca Finfinnee keessatti gogaa hoolaa uffatee fundura isaanii dhaabbate ta’uu mootummaan hubate; mirkaneeffate. Bofni mataa olqabate rukutamuu hinqabuu? Yeroo isaanitti hinfudhanne. Akuma innuu irra deddeebi’ee dubbate, ragaa sobaa wolitti qabatanii, mana hidhaa Kangaroo uumatanii murtii hamaa Baqqalaa irratti dabarsan.
Yaanni cimaan qawwee caala
Baqqalaa waan hanga ammaatti raawwatee miti kan rakkoo kana hundaaf isa saaxile, akka amantaa kootti. Humna (potential) fi yaada (idea) inni qabuudha mootummaan qaxxaamura guddaa akka isarra kaayu kan godhe. Dhugumatti yaanni nama kanaafi dandeettiin isaa, deeggarsa ummata bal’aa argate taanaan, gaaga’amni inni sirna abbaa irree kana irraan gayu salphaa hinta’u. Hubannoofi amantaan mootummichaas kanuma.
Mootumichi nama ummata ufjala hiriirsu, nama hawaasa onnachiisuu, isa tooftaa tarsiimoo isaanii jalaa ittiin fashaleessu qabatee mul’atu tasa arguu hinfedhu. Mormituun heddu. Hooggantoonni paartilee mormitootaas baay’ina dhaabilee siyaasaa yoo caalan malee hinhanqatan. Dhaabuma Baqqalaan keessa jiru keessatti kan isaa olitti angoo qabu jira. Hoogganoota heddu, Dr. Mararaaas dabalatee, hireen harka mootummaa kanaatti mana hidhaatti tortoruu isaan hinmudanne. Baqqalaan, hundi beektu, dhaabicha keessatti nama lammaffaati. Tapha dirree siyaasa irratti, biyyuma abbaa irree keessattis, dhaaba seeraan galmaayee socho’u tokko keessatti nama sadarkaa ol’aanaa irra jiru sababuma xiqqoon (sanuu uumanii) mana hidhaatti galchanii duubaan namatti cufuun kasaaraa siyaasaa heddu akka qabu ykn fiduu malu tilmaamama. Mootummaan Itoophiyaas gaafa Baqqalaa Garbaa hidhuuf murteessu kuni jalaa hindhokanne. Garuu, mootummaan maaliif Baqqalaa hidhuuf murteesse? Deebiin gabaabaan mootummaan filannoo ufii baduu ykn Baqqalaa balleessuu irra gayuu isaa agarra. Namni qawwee mitii shimala cimaa hinqabne tokko akkam akkasitti mootummaadhaan sodaatama jedchuun keessan hinhafu. Maaliif jennaan yeroo heddu hedduun keenya kan namni dhuunfaas ta’ee mootummaan baay’ee sodaatu qawweedha jennee waan amannuuf. Dhuguma qawween waan sodaatamu. Dhimmi Baqqalaa qawween alatti wonti sodaatamu heddu akka jiru ifatti mul’ise; hubannoofi amantaa keenya kan hanga ammaa qabnu hanga tokkos ta’u irra debinee akka gamaaggamnu osoo nuhindirqin hinhafne. Yaanni namoota irraa dhagayamaarus kanuma calaqqisa.
Yaanni cimaan qawweefi boombii akka caalu dhagayuu hinoolle. Viktor Huugoon wanni tokko woraana addunyaa hunda caalu yaada yeroon isaa geette jechuu isaa quba qabduu? Baqqalaan Garbaa yaada yeroon isaa geette qabateeti kan socho’u: hundi keenya dandii Finfinnee, Amboo, Adaamaa, Naqamte, Ciroo, Roobee, Jimma, Asallaafi Yaaballoo irratti akka tokkotti mootummaa nu saamu, nu ajjeesuufi nubuqqisu afoo dhaabbachuu qabna jechuun isaa. Heedduu keenyatti yaanni kuni kan hojjatu fakkaatee hinmul’atu. Mootumichi garuu yaanni kuni hundarra hedduu hamaa fi yaada yeroon isaa geette ta’uu qajeelchee beeka. Mallas Zeenaawii kan angoo barbaaduufi isa haqa isaa gafatuuf mirga gaara bahuu ykn dagallatti galuu malee mirga haqa isaa daandii Finfinnee, Amboofi Adaamaa irratti gafachuu hinlaanne. Diinni karaa ittiin injifatan namatti mul’isaa? Hattuun faana waan hattee namatti argisiistii? Dhimmoonni biraa akkuma jiranitti ta’ee, jechummaan Mallas suni karaa ittiin qabsoofnee mirga keenna argannuu waan nutti himu heddu ufkeessaa qaba; qalbiidhaan yoo waa xiinxalluu kan dandeennu ta’e. Haga ammaatti iccitiin dubbii kanaa kan galeef Baqqalaafi namoota muraasa qofaaf. Hedduun qabsaawota keenyaa dirree diinni itti naaf bayi jedhu irratti kan argamuu fedhan. Kuni namoota tokko tokkotti gootummaa fakkaatuu nimala. Akka tarsiimootti garuu, kuni isa injifannotti nama geessuu miti. Sun Zuun, abbaa tarsiimoo kan jedhamu, diina keessan kallattiin dhaqaa rukutaa hinjenne. Kan inni addunyaa gorse dadhabina diinaa gargar baasaa san booda bakka qaawwalti jirtuun seenaa rukutaadha.
Eenyummaa Baqqalaafi balaa inni sirnicha irraan gayuu danda’u qajeelatti kan hubate mootummaan, bitaa fi mirga erga ilaalee booda, nama akkanaa ummata keessatti gadi lakkisuu mannaa itti cufanii iyyiisnsa Dayaaspooraa, balaaleffannaa mootummoota dhihaa fi jaarmayaalee mirga namaaf falman keessummeessuu woyyaa filate. Santu irra laafaa ta’eeti kan Woyyaanetti mul’ate. Waan dogoggoraanis hinfakkaatu. Kanneen eenyummaa Baqqalaa akka gaaritti hubataniif tankaarfiin isaanii sirriidha. Kabajaa mirga bineensotaafi jettee bofa si’idduuf jiru ufitti hindhiistu. Woyyaanetti iyyiinsa Dayaaspooraa ilkaan hinqabneefi balaaleffannaa jaarmayaalee mirga namaaf falman irraa balaan Baqqalaa gessu hedduu guddaafi yaachisaa itti ta’e. Kanaaf kan jiruu isaa irraa buqqisanii Zuwaayitti dabarsan.
Murannoon waan itti amane qabachuufi onneedhaan daandii Oromoo nibaasa jedhe irra dhaabbachuu qofaa miti kan Baqqalaa Garbaa adda godhu. Haala amma keessa jirru kanatti daandii Oromoo rakkoo keessaa baasuufi qabsoo deemsisu akka gaaritti adda baafata. Tooftaa diinaa nihubata. Tarsiimoon balaan sabicharra gayaa jiru ittiin qolachuun danda’amus akka dansatti itti mul’ata. Karaan rakkoo keessaa ittiin baanu heddu akka jirus irra deddeebi’ee dubbata. Inni garuu kan irra gabaabaafi baasii (lubbuufi qabeenyaanis) irra xiqqaa gaafatu akka filmaata jalqabaatti fudhata. Karaan rakkoo keessaa ittiin baanu heddu. Ta’us, inni qoree hinqabne, kan gufuun hindanqamne tokkollee hinjiru. Karaa gabaabaaf isa gufuun itti hinheddummaanne adda baafachuufi filachuun gamnummaadha. Karaa kiyya malee daandiin biraa hinjiru jechaa wolafoo dhaabachuudha kan umrii qabsoo dheeresse; inuma bakka tokko tokkotti kan ummata qilee irraa balleesse. Hubannaa siyaasa sadarkaa kanaa qabaachuun mootummatti amuummachuudha. Kanaafis Baqqalaan qarriffaa diinaa keessa seene.
Gaarummaan Baqqalaa heddu. Namni haasawa Baqqalaa Garbaa tibbana godhaa ture dhaggeeffate cimina nama kanaa heddu hubata. Gama kootiin namni danddeettii haasawa isaa hindinqisiifanne heddu na hinqunnamne. Akka nama hundaa galautti, haasawuu qofa osoo hintaane sadarkaan ufitti amaniinsa isaa hedduu guddaadha. Nama siyaasa tokko irraas kan eeggamu qabxiin tokko kana. Nama danddeettii gudada qabu , nama dubbatee nama amansiisu, haasawaan nama harkisu Woyyaaneen arguu hinfeetu; keessattuu yoo namni suni Oromoo ta’e. Baqqalaan akkas yaadaan, jechaan, gochaan hedduu cimaa ta’ee mul’achuun isaa qorra sodaa worra angoo irra jirutti gadi lakkise; isaan roqomsiise. Gara sababuma hinjirreen harkaafi miila sabboonaa Oromoo kana xaxuutti isaan geesse.
Qabsoon karaa nagaa Oromoof ni hojjata
Mootummaan namoota akka Baqqalaa kanniin qawwee mitii dullaa sona qabu hinqabne kan akkas sodaatuuf waa malee miti. Yaanni Baqqalaan faati deemaniin, qawwee kan caaluufi samuufi onnee namaa keessatti facaafamee hidda godhannaan kufaatii guddaa kan qaqqabsiisu ta’uu isaa sa’aa kanatti mootummichi hunda keenya irra hubateera. Ummanni Oromoo bilchaateera. Kana booda dhaaba siyaasa kamiinuu irraa kan eeggamu ummata ijaaruufi hujii irratti bobbaasuu qofa. Kuni osoo gamtaan ykn wolhubannaan ta’ee irra bayeessa. Yoo kuun kana jedhu inni kuun kun hinta’u jedhee wolbushessuun hujii wolharkaa balleessuu fi gara diigamiinsaatti wolgessuudha. Kan argaafi taajjabaa turres kanuma. Oromoon waanuma fedhe haajedhuu, karaa kamiinuu haasocho’uu, harka duwwaas taanaan, tarsiimoofi tooftaa isaa hanga tokko sirreeffatee, waanuma jedhu san hujitti geeddarraan waan fedhu akka salphatti akka argatu diinni qajeelchee bareera. Yoo bartoonni Amboo ka’an hangam ardiin akka sochootu, Woyyaaneen akkam akka dhamaatu hundi beektu. Osoo wonti akkasii bakka hundatti yeroo tokkotti, kuni ijaarsa siyaasaafi qindoomina guddaa gaafata malee waan hindanda’amu jedhamee bira darbamuu miti, osoo ta’ee maaltu akka dhufuu danda’u tilmaamaa. Addurreef harki lachuu mirga. Wanti kumee hedduuf hawwine balbaluma jirti. Maaliif karaa ufitti dheeressina, dararaa ufitti heddumeessina garuu?
Baqqalaan qabsaayaa Oromoo dhugaa ta’uu fi kallattiin qabsoo isaa kan deemsisu ta’uu isaatiif ragaan addaa barbaannu hinjiru; gochi mootummaa ragaa guddaadha. Yaada gaarii qabaachuufi karaa sirrii irra jiraachuun qofti gayaa miti, garuu. Yaannis hujitti jijjiiramuu qaba. Daandii sirrii irra dhaabbachuun konkolaataan rukutamutti nama geessa; tankaarfachuudha falli. Milkaayinni yaada Baqqalaafi garee isaa guutummatti kan hundaayu tokkoon tokkoo keenyaa hangam isaan deeggarre ykn bira dhaabbanne waan jedhu irratti. Yoo shakkiidhuma qabsoon karaa nagaa eessayyuu hingeettu jedhuun xaxamnee, waa’ema gaaga’ama 1992 nurra gaye akka ragaatti qabanee, filannoon hatamuu irraas dubbataatuma yoo kan jiraannuu, Oromoo , eessayyuu hingeennu. Tasa waan yaannu hinargannu. Qabsoon karaa nagaa, akkuma hayyonni heddu irratti wolii galan waan gatii malee geggeffamuu miti. Gatiin kafalamuu qaba. Gatiin kafalamus qaaliidha. Mootummaa abbaa irree gara nyaattoo ykn mararfannaa tokko hinqabne wajjiin wol’aansotti jirra kana hindagatinaa. Erga bara 1992 kaasee gatiin kafalamaatuma jira. Gahaa ta’uu dhabuu isaa bira rakkoon kan jiru. Oromoon baatii baatitti kumaatamaan hidhamnaan, kumaatamaan ajjeeffamnaan, kumatamaan saamamnaa haqaafi bilisummaan sahuu hawwinu wonti harka ummataatti hingalleef tokko hinjiru.
Oromoodha hanga ammaatti humna isaa xiqqeessuufi namaa gadii uftaasisuu kan hayyame. Baqqalaan daandii Finfinnee irratti mirga koo nitikfadha jechuun isaa akka badii guddaatti ilaallamuu qofa osoo hintaane akka duumessa balaa roobuuf deemuuttis fudhatame, mootummaadhaan. Onneedhaan, ufitti amaniinsa sadarkaa ol’anaatiin mirga kootiif asumaa dubbadha, asuma keessattis haqa kootiif falmadha jechuu isaati kan dubbii itti dhale. Yeroo heddu nama akkas jajjabaatee isaan afoo dhaabbatu worri Woyyaanee nisodaachisu, nidoorsisu tooftaa adda addaan akka biyya irraa baqatu taasisu. Namoota heddu irratti tooftaan kuni yoo hojjatu argina. Yaaliin kuni hundi nama hincal’isiisu ykn gara baqaatti hingeessu taanaan tankarfiin itti aanuu kanuma Baqqalaa Garbaa irratti fudhatame. Oromoon nama diina afoo dhaabbatee hanga dhumaatti falmatuun malee isa akka sinbiraa darbata takkaan gir jedhee biyya irraa baduun miti kan bilisoomu. Namoota murannoo akkanaa qaban rakkoofi gufuu heddutu mudata. Obsaafi cicha sadarkaa ol’aanaa waan qabaniif malee namoonni kunniin dur harka laatan ykn baqatan ture. Yeroo dheeraadhaaf Baqqalaa hidhanii dararuudhaan yaaliin Baqqalaa rifaasisuufi ummatas (miseensotaafi deeggartoota) biraa bittinsuu gahaan godhameera. Itti milkaayanii garuu? Ammati hinmilkoofne. Erga Baqqalaan hidhaa bayee kan taajjabne, gama hamilee Baqqalaa cabsuufi yaadaa inni durii kaasee qabate gachisiisuutiin mootummaa kasaaraa guddatu mudate. Gara boodaatti karoorri inni Baqqalaafi fakkaattota isaaf qabu maal akka ta’e kan arginu ta’a.
Qabsoon Oromoo yadaafi mul’ata haarawaa barbaaddi
Mooraa Oromootti namni yaada haarawa qabu hedduu barbaadamaa ta’utu irra jira; rakkoo hedduufi wolxaxaa ta’e qabna waan ta’eef. Yaanni rakkoo Oromoof furmaata argamsiisuu malu kallattii hunadaa burqutu irra jira. Hujii hojjatamu hunda keessatti, qabsoo bilisummaas dabalatee, woldorgommiin yaadaa jirachuu qaba. Akkamitti bilisoomna? Tarsiimoo, daandiifi tooftaa kamtu dafee bakka hawwinuun nugaya? Gara boodaatti Oromoon yoo daandii kam qabate naannoo Gafa Afrikaatti irra fayyadamaa ta’a? Yaadota ijoo kanniin irratti namoonni beekumsa qaban, kallattii qilleensa keessaafi alaa hubataa, yaada bifa wolirraa hincinneen burqisiisuu qaban. Wonti nama gaddisiisu garuu, namni tokko bilchina yaadaafi siyaasaa hangamuu cimaa ta’e haaqabaatuu, keessumattuu yaanni isaa kan yeroo heddu odeeffamuun adda ta’e taanaan, balaaleffanna guddatu isa mudata.
Namni tokko hangamuu beekaa ykn yaanni isaa cimaa yoo ta’e bakka deeggarsi ummataa bira hinjirretti eessayyuu hingayu; hinmilkaayu. Namni Oromoof qabsaaya jedhu kamuu kan deeggaramuu qabu cimina yaada isaatiin. Kanniin yaada burqisiisan, hangamuu yaanni isaanii adda ta’ee haa mul’atuu, jajjabeeffamuufi kabajamuu qaban. Deeggarsi, wolbiradhaabbannaafi woliif birmannaan naannoofi wolbeekumsaan osoo hintaane cimina yaadaa qofarratti kan hundaaye ta’uu qaba. Miseensa ykn deeggaraa dhaaba tokkoo wan taaneef qofa yaada gaarii kallattii biraatii bubbisu yoo kan tuffannuu rakkoo woggaa dhibbaaf yomuu fala hinargannu. Nuti garuu namoota yaada haarawa ykn waan fala ta’u qabna jedhan nituffanna, maqaan adda addaas itti laatna. Hamileen isaanii rukutama; akka dheessanii manatti galan taasifama. Akkanatti wolqancarsine. Gocha dadhabaa akkanaan mootummaa goobsine. Ufis dadhabsiifnee ummatas dukkana hamaa keessatti hanbisne.
Rakkoo keessa jirru kana keessaa bayuuf ilaalcha wolii kabajuun dirqii ta’a. Yoo danda’ame ammoo ifatti yaadaanis ta’ee human qabnuun woliif birmachuu, wolcinaa dhabbachuu qabna. Yeroo karaan haqaa kiyya, kan isin bilisoomsus anuma jedhamu dabreera. Hundi oromoo yaada bilisummatti nugeessu minjala irra kaayuu qaba; ifaaf bilisatti. Kan irra baasu, hedduu funduratti nutankaarfachiisu filachuun kan sabboontota hundaati. Hedduuun keenya yaada caalaa ta’es hinomishnu. Kanuma durii irratti kan mataa woldhukkubsinu. Ugginee mootummaa abbaa irree afos hindhabbannu. Hidhamuufi lubbuu dhabuufis ufqopheessinu. Namoonni heddu hidhamuuf mitii mindaa baatii tokkoo dhabuuf qophii miti. Xiqqaachuu namoota murannoo qabaniiti kan qabsoo saba kanaa akkas lafarra harkise, saba guddaa kanas kan dukkana gabrummaafi hiyyummaa keessatti hanbise. Bilisummaan nuti laga, gaaraafi daggala keessa barbaannu daandii Finfinnee, Amboofi Adaamaa irra jirti. Nuti onnee tumamuu, hidhamuufi mindaa baatii muraasaa dhabuuf qophoofte qabna taanaan. Dirqama nurraa eeggamu bayuu dadhabnee Woyyaaneen ‘akkana, akkas’ nugoote jedhaa woggaa 25’f jiraanne.
http://www.awashpost.com/2015/09/08/baqqalaa-garbaa-woyyaaneen-maaliif-hiitee-akkas-itti-taphatte/


text:
Da’waa (Waamicha) Dhoksaa (Ad-Da’watu Sirriyatu)
Dabalata Dubbisuuf
Nabiyyiin (SAW) amma Rabbii rahmata godhaa fi Arjaa ta’eef nabiyyii ta’uu isaa mirkaneefatanii jiru. Suuratu Al-Alaqaan nabiyyi ta’an. Yommuu Malaykaan Jibriil (aleyh salaam) si’a lammataatif dhufu Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa aayaata tannin irratti buuse:
2ffaa- Dhugummaa Ergamaa Rabbii (SAW) Eenyummaa, amalaa fi adeemsa isaatiin agarsiisu
Dabalata dubbisi
Kutaa darbe keessatti ragaalee Ergamaan Rabbii dhugaa ta’uu itti agarsiisan ilaaluuf yaalle turre. Tuqaalee afur keessaa kan jalqaba ilaalleerra. Innis haqiiqa ergaa inni fide itti xinxallu fi hubachuudha. Har’a immoo eenyummaa, amalaa fi adeemsa isaa qorachuun inni dhugaan Ergamaa Rabbii akka ta’e dhugoomsun ni danda’ama. Eenyummaa Ergamtoota Rabbii osoo qoranne, amala fi adeemsa isaanitiin eenyullee isaaniin wal dorgomuu hin danda’u. Amalli isaanii guutuu fi adeemsi isaanii karaa sirrii irra kan ta’eedha. Sababni isaas, Rabbiin dogongoraa fi badii hojjachuu irraa isaan eegee jira. Ergamtootan ala haala nama kamiyyu yoo qoranne hanqinni wayi isa biratti ni mul’ata. Hanga fedhe nama amala gaarii qabu, gamnaa fi sadarka ol’aanaa irra jiru haa ta’u, cinaa tokkoon dogongorri wayii irraa hin dhabamu.


text:
Finfinnee, Muddee 12,2011(FBC)- ODP’n walii galtee diige tokko hin qabu jedhan itti gaafatamaan Waajjira Giddugaleessaa paartichaa Dooktar Alamuu Simee.
Dooktar Alamuun ibsa galgala kana laataniin akka beeksisanitti, ABO’n waliigalticha fudhachaa hin jiru jedhu.
Walii galtee ODP fi ABOn taasisan keessaa, karaa keenyan waanti diigame tokkollee hin jiru jedhan itti gaafatamtichi.
Jijjiirama amma dhufe kanaan jaarmiyaaleen siyaasaa maqaa shororkeessummaan himatamaa turan ABO dabalatee dhaabbileen siyaasaa maqaa Oromoon gurma’anis ta’ee kan biroo gara biyyaa galaanii karaa nagaa akka qabsaa’an haalli mijataan uumaameera jedhan Dooktar Alamuun.
Kanneen keessaas ABO’n isa tokko yoo ta’u, jijjiiraama amma dhufe kana waliin tumsinee ummata keenya karaa ceesisuu dandeenyurratti waliin akka hojjennu akkasumas qabsoon hidhannoo hafee karaa nagaan qabsaa’uun akka danda’amu walii galameera jedhan.
Haalumaa kanaan, miseensonni waraanaa ABO obbo Daawud Ibsaan hogganamu 1,300 ol ta’an Eetiraarraa karaa Kaabaa akka gaalan ta’eera.
Isaan keessas kan qaama nageenyaatti dabalamanii hojjechuu danda’anis ta’ee kan biroo leenjii gahaa fudhatanii gara hojiitti akka galan hojjetamaa jira.
Hidhattoonni karaa Lixa Oromiyaa galanis karaa nagaa gara qaama nageenyaatti akka dabalamaniif walii gaalamus hanga ammaatti hojiitti hiikamuu hin dandeenye jedhu Dooktar Alamuun.
Akkaataa wali galtee keenyaatiin humni hidhatee socho’u hundi karaa nagaatiin qabsaa’uu akka qabu ture jedhan.
Garuu, hanga ammaatti kun hojiitti hiikamuu hin dandeenye.
Sababa kanaan ummanni keenya Lixa Oromiyaa jiran dararaa guddaa keessa jiru.
Ijoolleen Oromoo naannoo sanaa barachaa hin jiran, caasaa mootummaa hojiin ala gochaa jiru, waajjira mootummaa tajaajila ummataaf kennu cufsiisuu fi rakkooleen biroo ummatarratti raawwatamaa jira jedhan Dooktar Alamuun.
Mootummaan osoo rakkoon kun hundi jiruu obsa guddaan ilaalaa tureera; ji’a jaha guutuu obsameera jedhan itti gaafatamtichi.
Ummannis olaantummaan seeraa akka kabajamu yeroo garagaraatti nu gaafachaa jira.
Kanaaf,ammaan booda Oromiyaa keessatti qaama kamiinuu haa ta’u al-seerummaa raawwaatamu kamiifuu obsa hin qabu jedhaniiru.
Olaantummaan seeraa kabajamuu qaba. Nageenya ummaata keenyaa eegsisuufis itti gaafatamummaa guddaa qabna jedhu Dooktar Alamuun.
Ummanni keenya kana hubatee nageenyaa isaa eeggachuuf mootummaa cina hiriiruu qabaan gaafataniiru.
ODP’n paartii siyaasaa kamillee miidhuus ta’ee dhiibuuf fedhii hin qabu; paartii ummata kanaaf karaa nagaa hojjechuuf fedhii qabuuf har’allee balballi keenya banaadha jedhaniiru.
Yeroon yeroo itti tokko taanee ummata kanaaf hojjennuudha.
Ta’us garuu, ABO’n walii gaaltee raawwate tokkollee hojiitti hiikuuf fedhii hin qabu; sababa kanaan garuu ummanni keenya hedduu dararamaa jira jedhan.
Ilaalcha siyaasaan yeroon itti wal qoonnu darbeera. Nammoota biyya alaa turanii ummata keenyaaf hojjechuuf fedhii qaban waliin hojjechaa jirra.
Ammas obbo Daawud Ibsaa dabalatee ummata kanaaf waliin hojjechuuf fedhii guddaa qabna jedhan.
Wal qoqqooduun yeroonsaa darbeera; tokko taanee ummata Oromoof ni hojjenna kan jedhan Dooktar Alamuun, kana gochuuf gama keenyan qophii ta’uu keenya ummanni keenyas nu hubachuu qaba jedhan.
Hayyoota Oromoo paartii biraa keessa jiran waliin bal’naan hojjechaa jirra. Kana gochuu isaaf ODP’n dinqisiifatamuu qaba jedhan Dooktar Alamuun.
Ilaalcha siyaasaan osoo wal hin qoodin ummata Oromoof paartilee maqaa Oromoon jiran waliin hojjechaa jirra.
Ammas jaarmiyaalee siyaasaa biroofis balballi keenya banaadha jedhan Dooktar Alamuun.
Odeeffannoo dabalataa Waajjira ODP irraa fudhanneerra.


text:
Teessoon isaa Yunaaytid Isteetes keessa kan ta'e jaarmayaan "Alaayaans Foor Ze Raayits of Itiyoopiyaans" jedhamu har'a ministeera eeguumsa fayyaa Itiyoophiyaaf meeshaalee gargaarsaa kan qarshii Miliyoona 11tti shalagamuu arjomee jira.
Meeshaaleen kunis vaayrasii koronaa ittisuuf kan oolan Maaskii, waan uffatamuu fi meeshaalee dhangala'aa harka ittiin haaxa'achuuf gargaaru kan ittiin oomishan yoo ta'u maashiniin Oksiijinii ittiin kennan keessatti argama.
Itiyoophiyaatti bakka bu'aa jaarmayaa kanaa ka ta'an Obbo Ammahaa Makonnan akka jedhanti gargaarsii ammaa kun itti fufiinsa gargaarsa hatattamaa ammaan dura kennameeti.
Ministrittiin ministeera eegumsa fayyaa Itiyoophiyaa Dr. Litaa Taaddasaa gargaarsa arjomameef galateefffatanii fuldurattis akka itti fufuu abdiin qaba jedhan.


text:
Seenaa Finfinnee Keessaa Waan Muraasa Oromoon Wal Barsiisu Qabu July 18, 2017Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Africa, Finfinnee, Finfinnee Karri Shani, Oromia, Oromo, The Capital City of Oromia, Why do the Oromo Resist the Finfinnee (Addis Ababa) Master Plan?
trackback
Seenaa Finfinnee Keessaa Waan Muraasa Oromoon Wal Barsiisu Qabu
Abbaa biyyummaa Oromoo hubachuuf Finfineen kan Oromoo ta´uun isaa shakkiin hin jiru, kana seeraa fi seenaan hardhallee borullee itti gaafannu ta´a. Kanaaf kana duuba Oromoon bakkoota kana qayyabatee itti dhimma bahu koreen ni labsiti.
i. Cabiinsa Halagaa Dura Ilmaan Oromootu Finfinnee Bulchaa Turan Madda Seenaa Irraa
1. Caffeen Tuulamaa kan bulaa turte gooticha Oromoo Tufaa Munaan ta`uu
2. Birbirsa fi Manni Gullallee kan bulchaa ture Qajeelaa Dooyyo
3. Teechoo kan bulchaa ture Guddataa Araddoo
4. Boolee Kan bulchaa ture Shubu Ejersaa
5. Boolee Bulbulaa kan bulchaa ture Soraa Lomee
6. Kolfee kan bulchaa ture Axale Jatanii
7. Qaraniyoo/Dalattii kan bulchaa ture Jamo Dabalee
8. Jarsaye kan bulchaa ture Galatee Ashate
9. Yakkaa kan bulchaa ture Abeebee Tufa
ii. Karra Shanan Finfinnee
1. Karra Qirxi – karra gara kaaba geessu
2. Karra Qoree – karaa Jimmatti geessu
3. Karra Allo- Karaa Walloo/Daseetti nama geessu
4. Karra Qaallu/Qaallitti- karaa Bsiooftuutti nama geessu
5. Karra Gafarsaa- Gara dhiyaatti nu geessu
iii. Bulchiinsta duraanii keessatti akkaataa onoonni wal qoodan akka armaan gadiiti:
a. Ona Caffee Tumaa
1. Finfinnee – Hora saawwan gullallee fi galaan araabaa turan amma bakka Filwuha jedhamu ssana.
2. Hurufa Boombii- Bakka maqaan ammaa jaanmedsaa, Embasii Egypt, Hospitaala minilik, bakka qubtuma waraanaa isaanii godhatan dha.
3. Dirree Caffee Araaraa- Bakka amma Yuniversity kilo jaha/sidist kilo/, Hospitaala Yakkaatiti 12 jedhamu dabalatee fi naannoo isaa jiru dha.
4. Dhummuggaa – bakka amma Ginfillee jedhamu irra ture.
5. Keelloo Masqalaa- Bakka amma kilo yuniversity kiiloo Afur jiruu, parlaamaa, Bataskaana qiddist Maramii, fi qiddist Sillasee, bakka amma baasha waldeechilot jedhamu, fi bakka amma xiyyit beet jedhamu.
6. Tulluu Heexoo Diimtuu – bakka amma masaraan mootummoota habashaa jiru, taboti gabrelii jiruu, buufata polisaa 6eessa fi bakka baahitaa jidhamu.
7. Dhaka Araara – Bakka amma fit berr, bakka police garaj jedhamu, bakka amma hooteelli sharaatan jiru, bakka etege mask jedhamu, fi bakka amma hoteelli hilton jiru.
8. Qarsaa- kun ammoo bakka amma kasanchis jedhamu irraa kaasee haga xizzit bet jedhamutti ammata
9. Awwaaroo- bakkuma amma awwaaroo jedhamu dha
10. Hulluuqo kormaa- bakka amma bataskaanni esxifanos jedhamu jiru, bakka amma masqal addababay jedhamu, fi bakka amma raas birru safar jedhamu ammata.
11. Hora finfinnee- bakka amma filwuha jedhamee beekamu, bakka mana masaraa mootummaa isa lammaffaa fi awwaaree dabalata.
12. Dolloo Biddeena – bakka amma baqlo beet,gotaraa fi walloo safar jedhamu
13. Dabaso – bakka amma lagahar mashulakiyaa jedhamu.
14. Haada Amma – bakka amma teelee Garaje, bataskaana carqos jedhamu jiru kana turan.
b. Ona birbirsa yaa´i goroo
1. Waddeessa – bakka amma pizassaa, charchar godanaa, fi araadaa giyorgis jedhamu kana
2. Maarama Birbirsa – bakka amma bataskaanni gorgis jiru
c. Ona qarsaa
1. Hurufa Raaree – bakka amma buufati konkolaataa dhaabbatu, bakka amma raas ganamee safar jedhamu fi addisuu mikaêl dabalatu dha.
2. Sokorru – Bakka amma hospitaala Amanu´el jiru, bakka amma dhaabbii midhanii(ehil baranda), masalamizaa, fi kuas meedaa jedhamu ammata.
3. Sulula garbii – Bakka amma taklahymanot fi cid tara jedhamee beekamu ture,
4. Garbi – bakka amma sangaa tara fi ambaxxa makkalakayaa jiru sana dha,
5. Qarsaa – bakka amma markaatoo jedhamu, amerikaan gibbii, fi masgiida Anuwaar isa gudda fi naannoo isaa dabalata.
6. Baro Kormaa – bakka amma gollaa mika´el, ras tasamma safar, hospitaala xiqur ambassaa, fi bakka waajirrii dhimma daangaa cehuu (imegrashin) jedhamu ammata.
7. Dache Golbaa – bakka amma addis katamaa jedhamu kana
d. Ona gullallee ykn mana Gullallee
1. Adaamii- bakka amma bataskaanni rufaa´el jedhamu jiru, sameen mazagajaa, fi sameen total jedhamn fi naannoo ishee ammata
2. Didiimtu – bakka amma shogolee jedhamee beekamu ammata.
3. Qaallee – Bakka amma askoo jedhamu
4. Fiichee – Bakka amma dahannoo xaliyaani ykn xaliyaan mishig jedhamu.
5. Kattaa – ammas kattaa jedhaama
6. Burayyuu – Bakka amma burrayyuu, fi gafarsaa jiru dha,
7. Harbuu Irreechaa – bakka amma raas hayiluu safar jedhamu
e. Ona Abbichu
1. Burqaa Ejeree – Bakka amma enxooxxoo kidana mirat jedhamu, fi bakka amma Imbasiin faransaay irra qubatee fi naannoo isaa.
2. Baddaa Ejersaa – Bakka amma Iyyasuus ras kaasaa safar jedhamu
3. Huruma – Bakka amma Imbaasiin Faransaz, Xalizaani fi bataskaanni Aabboo jedhamu jiru ammata
f. Ona xiixaa (enxooxxoo)
1. Haxxee laalii – bakka amma shiroo meedaa fi enxooxxoo maramiin jiran fi naannoo isaa ammata
2. Muujjaa – bakka amma shiroo meedaa jiru keessatu itti waamama.
3. Waayyuu – bakka amma qacanee madanalam jedhamu ture
4. Karaa Qorxii – bakka amma balay yallaqaa mangad jedhamuu fi samen bar jedhamu ammata.
g. Ona ekkaa
1. Burqaa Qorichaa – Bakka amma yakkaa mika´el xabal, laga qabbana, fi lga daadhii jiran dabalata
2. Karaa alloo riqicha – Bakka amma Imbasiin engiliz, Imbasiin Jarmany, fi Imbasiin Raashaa jiran dabalata.
3. Harbuu – bakka amma gurd shoolaa jedhamu dha
4. Kotabee – Ammas kotabee jedhama
5. Doqaa Booraa – Bakka amma haya hulat mazoriyaa jedhamu dabalata
h. Ona Boolee
1. Garjii – Ammas garjii dhumaan beekama
2. Bulbulaa – Ammas Bulbulaa dhan beekama
3. Warra ganuu – Ammas warra ganuun beekama
i. Ona Teechoo
1. Golboo – bakka amma Marqos, warshaa qadaaddi (qorkii), qaallitti, qeeraa, gofaa jedhaman ammata.
2. Lumee – bakka amma bataskaana yooseef jiru kana dabalata
3. Laaftoo Tumtuu – bakka amma bunnaa bord jedhamu ammata
4. Jaajaa – bakka amma biheere tsigee jedhamu ammata
5. Tulluu ejersaa – bakka amma hannaa marizaam jedhamu ammata
6. Tulluu dheertuu – bakka amma gofaa beetamangist jedhamu ammata
7. Baaboo – bakka amma addisuu qeeraa jedhamu dabalata
8. Sammuu Gullallee – bakka amma meettaa darichaa jedhamu ammata
j. Ona Caffee Annanii
1. Caffee muudaa – Bakka amma manni murtii ol aanaa jiru (lidataa) ammata
2. Harbuu – Bakka amma meksikoo, mana barnoota tagbaara id jiru, mana adabaa finfinnee, bakka saar bet jedhamu, bakka geejjaa safar jedhamu, mana barnootaa dajjaa baalchaa, bakka oomisha dhugaatii wazin xajji, bakka oomisha kokaa kollaa dabalata,
3. Harawaa – bakka amma oomishini haadaa jiru ( qaacaa fabrika) jedhamu dabalata.
k. Ona Jaarsayu
1. calcali – bakka amma sar bet jedhamu dabalata
2. Mardee – bakka amma arogee awropilan marefiza, midir xor, ganda tolasaa, fi raphii jedhaman ammata
3. Bakkanniisa – bakka amma makkaanisaa jedhamee waamamu dha.
l. Ona Kolfee
1. Daalattii – bakka amma qaraniyoo jedhamee waamamu,
2. Labu – bakka amma siga meeda, taxaq xor safar jedhamu ammata
3. Xaro – bakka amma axanaa taraa fi faxino darash jedhamu
Comments»
- 1. Obbo Edao Odaa Boru Eenyu Turani? Pure, selfless and multi-genius | OromianEconomist - July 25, 2017
-
[…] and brought up in Finfinnee. He and his family are among the survivors of indigenous Oromo of Finfinnee. He lived in Moscow, London (Camden Town) and Tennessee […]


text:
Prezidaant Doonaald Traamp har’a kutaa North Carolina bakka hobomboleettii hamaa Florence jedhamu mancaaseef tattaaffii baraarsaa rakkisaa geggeessamaa jiru daawwatanii jiran.
Ameerikaan isin waliin gadditii isin wlaiin jirra jechuun Traamp kanneen miidhaan irra ga’eef himaniiru.
Bubbee hamaan Florence jedhamu yoo xiqqaate namoota 35 kan galaafate yoo ta’u magaalaalee North Carolina lolaan irra danbal’iee jira.
Angawoonni kutaa sana keessa jiran martinuu turban kana lolaan itti dabalaa mudachuu mala jechuun akeekkachiisan.


text:
Malkaan-Gubaa,ganda godina Gujii aanaa Liiban keessa jirtu.Nageellee Booranaa irraa km 115 fagaatti.Laftii tun lafa dheebichaa ka yoo hedduu bonii itti hammaatu.
Warrii lafa tanaa afaan galaan Daawwaatti dhiyaata.Yoo hedduu adoo galaanii bira yaahuu jallisii midhaanitti gorfatee facaafachuu dadhabee rakkata.
Liban Pastoralist Developemnt Association,Waldaa Misooma Horsiisee Bulaa Liiban,dhaaba mootummaa hin tahin ka jireenna horsiisee bulaa Godina Gujiitii fi Godina Booranaa wayyeessuuf hojjatu. Bara 2006 asitti manneen barnootaa,ka akimii namaa fi horiitii fi hedduu jaaree wa hojjatu.
Jallisiin Malkaa-Gubaa dhaabi kun jaare abbaa warraa 2001 faaydaa irraa argachuutti jira.Aabba Kootee Ibraahim,itti gaafatamaa dhaaba kanaati.
“Malkaan-Gubaa lafa misoomaa ta gootii misoomaa keessaa badhaafamu..namii misoomaa dhaqee laalu, ka namii sanyii dhabe dhaqee irraa fudhatu …lafa daawwatanii keessaa galuu hin feene.”
Hujii tanaan akka aabba Kooteetti warrii lafa tanaa gaafa Afrikaan gamii Gaafaa oolaa fi bona tahellee qotatee facaafachaa,haamachaa ammallee asheeta nyaachuutti jiru jedha.
Tana malee namii midhaan akka baaddallaa dabalee waan akka akkaa facaafachuutti jiraa.
Mee MP3 tana irraa waan hujii jallisii Malkaa-Gubaa caqasaa.


text:
Ivory Coast, Maaliin loltoota ishee 49 ergama nagaa eegsisuu kan tokkummaa mootummootaa deeggaruuf ergaman garuu yeroo achi gahan to’annoo jala oolanii fi mindeeffamtoota jedhaman maqaan itti moggaafame akka gadhiifaman gaafatteetti.
Ivoorii koost ibsa barreeffamaa baasteen, loltoonni 49 Wiixata buufata xiyyaaraa Baamaakootti qabaman, “haqa malee to’annoo jala oolan” jechuun hatattamaan akka gadhiifaman gaafatteetti.
Mootummaan waraanaa Maalii, loltoota kana “warra mindeeffaman” jedheera. Ibsi Ivoorii Koost kun, himannaa mootummaan waraanaa Maalii loltoonni sun hidhannoo kan qabanii fi hayyama malee Maalii gahan jechuun dhiheesses kan haale yoo ta’u, ministirri dhimma alaa Maaliis ta’e hogganaan waraana Maalii koppii ajaja ergama loltoota kanaa argataniiru jedha.
Ergamni tokkummaa mootummootaa Maalii keessa jiruu fi ibsi mootummaa Ivori Koost lamaanuu loltoonni gara Maaliitti ergaman akka deeggarsa garee Ergama Tokkummaa mootummootaa ti jedhee jira.


text:
Mootummaan Itiyoophiyaa gargaarsi namoomaa lammiwwan kuma dhibba lamaa fi kuma shantamaaf tahu gara naannoo Tigiraayitti ergamee jira, jechuun beeksisee jira. Gurmuuleen gargaarsa namoomaa sana qindeessan hundeessamuu isaas dubbata.
Ibsa Har’a mootummaan gaazzexeessota biyyotoa alaaf kenne kan hordofe - Eskindir Firew Finfinnee irraa akka gabaasetti, sochii gargaarsa namoomaa sana kan hooggamus mootummaa Itiyoophiyaa tahuu ka dubbatan – dubbi-himaan yaa’a odeeffannoo, ka Labsii Yeroo Hatattamaa – Obbo Rediwaan Huseen, Tokkummaan Mootummootaas tahe dhaabbatoonni gargaarsaa qajeelfamoota mootummaa biyyattii fi seera biyyattii kabajuudhaan akka qooda fudhatan hubachiisanii jiran.
Mooraa baqattootaa Shimalbaatti akka deemaa turan kanneen ibsan – hoojjetoonni Tokkummaa Mootummootaa, kellaalee yokaan ulaalee sakattaa lama cabsanii dabranii, sadaffaa dabaluuf ennaa jedhanitti dhukaasni kan isaan mudate tahuu dubbatan – Obbo Reediwaan Huseen.
Kanneen to’annaa poolisii jala jiran – miseensi koree hoji raaw’achiistuu HIWEHAAT fi afo-yaa’iin Mana-maree Fdereeshinii – Aadde Keeriyaa Ibraahimii fi Itti-aanaa prezidaantiin naannoo Tigiraay duraanii – Ambaasaaddar Addisaalem Beellamaa irratti qorannaan akka geggeessamaa jiru kan eeran – Ambaasaaddar Reedwaan Huseen, “kanneen baqannaa irra jiran – hoogganoonni HIWEHAAT irra-hedduun guyyoota yokaan torbannen xiqqoo keessatti qabamanii murtii seeraaf dhihaatu,” jechuu isaanii – Eskindir Firew Finfinnee irraa gabaasee jira.


text:
Tedroos Adihaanom G/Iyyesuus: Lammii Itoopiyaa qabsoo farra Koronavaayirasii hogganaa jiran
Bara Koronaavaayirasiin addunyaaf yaaddoo ta'etti hogganaa Dhaabbata Fayyaa Addunyaa (WHO) ta'uun rakkisaadha.
Pilaaneetiin guutuu jecha Dr Tedroos Adihaanom guyyuu tatamsa'ina dhukkuba biyyoota hedduutti babal'achaa jiru dubbatan hordofu.
Lammiin Itoophiyaa kun waggaa lama dura Dhaabbata Fayyaa Addunyaa (WHO) hoogganuuf kan filaman yoo ta'u lammii Afrikaa jalqabaa dhaabbaticha hooggananidhas.
Yeroo aangoo kana argatan dhaabbatichaa keessatti rifoormii gaggeessuufi dhukkuba wagga waggaan namoota miiliyoona ta'an ajjeesu: busaa, gifira, nimooniyaafi HIV/Edsii ittisuuf waadaa seenaniiru.
Dhaabbatichi dhukkuboota kana irratti hojjetaa jiraatus turtiin aangoo Dr Tedroos garuu jalqaba Iboolaa Rippablika Dimookiraatawaa Kongootti eegale ammammoo Koronaavaayirasii (Covid - 19) jalaa qabameera.
Dhukkuboonni lamaanuu immoo sadarkaa idil - addunyaatti yaaddoo fayyaa hawaasaa ta'un labsamaniiru.
'Nama namatti tolanidha'
Kana jechuun sa'aatii 24 guutuu faana dhukkubichaa dhahuu, hojjettota fayyaa, meshaalee akkasumas qoricha bakkaa bakkatti sossosuu, biyyoota dhukkuba kanaan hubaman ykn hubamuu malan waliin mari'atu fi kaan dalagaa oolu jechudha.
'Nama namatti toluufi nama nama hin tuffanne' jechoota namoonni isa beekan ibsuf itti fayyadamanidha.
Hogganaa Dhaabbata Fayyaa Addunyaa ta'un yeroo jalqaba ibsi miidiyaaleef kennan garuu gaazexeessitoota magaalaa Jenevaati gabaasanif amalli isaanii bitaa isaan galee ture.
Seeqaa, taa'anii haasa'uu eegalan. Sagaleen isaanii takka takka hin dhagahamu. Kuni hogganaa dhaabbatichaa duraanii Maargaaret Chaan irraa adda isaan taasisa.
Amala nama callisa baay'isan duuba garuu nama waan tokko raawwachuuf dhamahanitu mul'ata.
Otooma dhaabbata kana hin hogganiin dura mootummaa Itoophiyaa keessatti tajaajilaniiru. Jalqaba ministeera Fayyaa boodarra immoo Ministira Dhimma Alaa ta'an.
Obboleessi isaanii gifiraan akka du'e shakkama
Dr Tedroos bara 1965 Asmaraatti dhalatanii Kaaba Itoophiyaa Tigrayitti guddatan. Magaalaan Asmaraa Ertiraan Itoophiyaa irraa erga foxxoqxe as magaalaa guddoo biyyattii taateetti.
Akka kana dura gaazexaa 'Time' jedhamutti dubbatanitti taanaan obboleessi isaanii quxisuu naannoo umrii 4'tti du'e.
Boodarra gaafa barataa turanitti duuni isaa gifiraan akka ta'e shakkaniiru.
Daa'mni tokko dhukkuba irraa fayyuu danda'un du'un sirrii miti jechuun dubbachuun isaanii gabaafameera.
Dr Tedroos miseensa Adda Bilisa Baasaa Ummata Tigraay (TPLF) ta'un bara 2005 irraa kaase ministeera ta'un tajaajilaa turan. Qondaaltota dhaabichaa keessaa nama namatti dhihaatu akka ta'anitti beekama.
Biyya Naayijeeriyaatti aanee biyya ummata baay'ee qabdu, Itoophiyaatti, rifoormii seektara fayyaa gaggeessuun alatti tajaajilli fayyaa hawaasaaf akka waliin gahu hojjechuun leellifamaniiru.
Haa ta'u malee, yeroo Ministira Fayyaa turan waajjirii isaanii gaazexeessitoonni dhukkuba koleeraa akka hin gabaasne taasisaa ture.
'Chaayinaa michoomsuu'
Yeroo Dhaabbata Fayyaa Addunyaa hogganuuf duula gaggeessaa turanitti deeggartoonni Dr Tedroos qondaalli kuni dhukkuba koleeraa hin dhoksine jechuun haalaa turan.
Dhukkuba addunyaaf yaaddo ta'e ittisuun kan milkaa'u qindoomina miseensota dhaabbatichaa 194'n akka ta'e Dr Tedroos ni beeku.
Yeroo dhukkubni Iboolaa tamsa'e biyyoota hedduu daawwachaa turani. Ilaaluu qofa hin turre haala jiru hoggantoota mootummaa waliin mari'achuuf malee. Yeroo dhukkubni Koronaallee dhagahame gara Chaayinaa saffisaan imalani.
''Tarsiimoon isaanii Chaayinaa himachuu osoo hin taane iftoomina akka qabaattuufi walitti dhufeenya addunyaa akka cimsitu,'' gochuufi jedhu Yunivarsiitii Jorjitaawonitti Piroofeesara seera Fayyaa Addunyaa kan ta'an Laawurens Gostin.
Garuu kuni hojjetee?
Kanneen Dhaabbata Fayyaa Addunyaa faana bu'an isa Chaayinaan leellifamte qeeqaniiru.
Gara Beejing erga imalanii boodas Chaayinaan ''dhukkubicha to'achuuf hojjetaa jirti'' jechuun Dr Tedroos dubbataniiru.
Gyyoota muraasa booda, hoggantoota addunyaa magaalaa Muunik dhimma nageenyaa mari'ataa turanitti wanti Chaayinaan dalagde ''addunyaan yeroo akka bitattu gargaare'' jedhan.
Yaadonni kuni garuu isa Chaayinaan ogeessota fayyaa babal'ina dhukkubichaa dursanii himan hiiten waliin hin deemu.
Qeeqni DrTediroos irratti dhihaatu biroo immoo dhukkubichi yaaddo fayyaa addunyaa ta'u isaa labsuf harkifataniiru kan jedhudha.
Pirofeesar Goostin fa'i isa Dr Teedroos Chaayinaa leellisan akka hin jaalanne ibsaniiru.
Waa'ee Koronaavaayirasii wanti beekuu qabnu maali?
Dr Tedroos akkuma aangoo qabatanin ture yeroos pirezidantii Zimbaabuwee kan turan amma lubbuun kan hin jirre ambaasaaddara Dhaabbata Fayyaa Addunyaa (WHO) gochuun muuduf kan yaalan.
Guyyoota muraasa booda garuu dhiibbaa dhaabbilee mirga namoomaa irraa dhufeen yaada Roobart Mugaabee irratti qaban jijjiraniiru.
Pirofeesar Goostin rakkoo koronaavaayirasiin fide ittisuu keessatti ''hoggana fakkeenya ta'anidha,'' jechuun ibsu. Haa ta'u malee, dadhabinni dhaabbatichi qabu ammas akkuma fufetti jira jechuun ibsu. Kunis, fandii lafatti baduudha jedhan.
'Boru isin arga'
Milkaa'inni Dr Tedroosis ta'e dhaabbata isaan hoggananii keessumaa to'anoon koronaavaayirasii irratti taasisaa jiran hanga to'atamutti ifa miti.
Ammaaf, biyyoonni akka qophaa'an, akkasumas to'annoo isaanii akka cimsan gorsaa jiru.
Guyyaa guyyaatti ibsa kennuun jechi isaanii addunyaa guutuutti tamsa'aa jira. Guyyuu deebii waliin akka deebi'an dhiibbaan irratti taasifamus isaan ammallee callisaadha.
Xumurri ibsa isaanii yeroo hundaa walfakkaataadha: waraqaa sassaabuu, seequu, achiitii ''boru isiniin arga'' jedhu.


text:
Ijaarama dura qabsoon Oromo tasa golee golee dhohaa ture. Goototi roorroof obsa hin qabne hedduutu yeroo fi bakki utuu wal hin fudhatin aarsaa tahan. Qabsoon akkasitt geeggeeffamaa ture fiixan bahuu dadhabuutu akka dhalooti duubaan dhufe itt yaadu tolche. Ka’anii kufuun saanii ofbaratt geese jechuu dha. Dhalooti duuba dhufe tasummaan anjaa akka hin qabne hubatee waan tahu malu maandhee maadhett of ijaaruun marihachuu eegale. Akkasitt qabsoon ijaramee fi sagantaa qabu hunda haammataan dhalate. Qabsaawoti qabsoo sagantaa qabu kana eegalan jalqabuma irraa kaasanii qabsoon saanii dhaawataa tahu ummata saanii fi addunyaatt labsan. Qabsoon itt yaadamee sansakkaan gaggeeffamu guffun inni hin buqqifne fi qilleen inni ceesisuu hin dandeenye hin jiraatu of amansiisan.
Diinni mootummaa bara hedduuf ijaarame harkaa qabu fincila dafee dhaamsuu malee dhaawata waanti jedhamu farra saati. Qabsoo dhaawataan riphee lolaan gaggeeffama. Bakka fi yeroo ofii filate malee bakka diinni fedhutt itt hin dhaqu. Akeeki saa humna nyaaphaa lafa guddaa irra dhisuun dadhabsiisuu dha. Riphee lolaan Oromoo takka riphaa takka futta’ee bahaa qabsoo saa itt fufa jira. Dibaa abidati, akka hin badneef of ruuqaa yeroo itt tolutt bahee ibda qabsiisaa jiraate. Wayyaaneen dibaa garagalchitee al tokkoon dhaamsuu feeti. Kanaaf yeroo ummata itt hin qophofnett tuttuqxee kaasuun roorroo eenyuu baachuu hin dandeenye itt feetee. Oromoon kaanaaf gichillaa dhaa. Dorsisiif sodaachisi kamuu hin deebisu. Ji’a jahaa oliif tasa bahee harqaa jira. Tasummaan Oromo diina qophee qabuuf waan inni fedhu. Kanaaf sochiin ummataa kan karoorfamee saganteeffamett cehuu qaba.
Barattooti magaalota Jibaatii fi Maccaa kahuun barattoota qofa utuu hin tahin angafoota saanii Oromiyaa hundaa kaakaasee jira. Angafootii qindoominaan bakka bu’anii barattooti barumsatt deebi’uu qabu. Darbee darbee dhaadannoon “Barumsi Bilisummaa booda” jedhu ni dhagahama. Kun muuxannoo irraa dhaadannoo dogoggoraa tahuun waan beekamuuf sirreeffamuu qaba. “Barataa qabsoofna” “Qabsaawaa baranna” kan jedhutt jijjiiramuu wayya. Ijoollee Oromoof barachuun dorgommee jireenyaa addunyaaf of qopheessuu dha. Kanaaf qabsoo ummati Oromoo godhu keessaa addi tokko kana dandeessisuu dha. Ijoolleen Oromiyaa dhaloota hedduuf imaammata koloneeffataan barumsaan duubatt hafteettii. Hardhallee kan waabarii dhaquuf carraa argate irra kan hin argatintu caalaa. Qabsoo wareegama daangaa hin qabneen daa’immi afaan ofiitiin barachuu dandaseett. Garuu too’annoon barumsa kanaa fi akki inni ittiin hojjetamu ammayyuu halagaa jala jira. Federeeshinni walqixxeessa dha jedhame olhaantumma halagaa afaa irratt kan dabalatu gad jabeessuuf kan karoorfame. Karoorri kun kan diigamu barumsa dhiisuun utuu hin tahin, barumsatt duudanii akeeka diinaa fashalsuunii. Kanaaf dhaadannoo akeeka diinaaf tolu irraa of eeguun barbaachisaa.
Wanti jedhamaa jiru kun sirriitt hubatamuu qabaa. Qabsoo ummata saanii roorroo jalaa baasuu barattoota hin laalu jechuu mitii. Barattoota kam, haala akkamii jalatt kan jedhu gaafatamuu qaba. Barreessaan kun qooda sochii diddaa itt jiru keessatt daa’immi Oromoo aarsaa baafte caalaa kan garaa isa raasuu fi dinqisiifatu hin jiru. Oromoof goota olhaanoo dha. Garuu, haala uumati kaka’ee sochii dhuunfate jalatt ijoollee gaammeen hamma kutaa kudha lamaatt yk Buttaa lamaa ol hin nyaatin yoo waabariin itt cufame yk barumsi akka malee jeeqame yk biyyi burjaaja’ee nagaa fi nageenyi ambaa gonka barachuuf tolaa hin taane malee diddaaf hiriiruu hin qabdu jedhee amana. Biyya fardi hin jirre harreetu garmaama isa jedhamu akka hin taane ga’eessaa jiru ijoolleen hamaaf saxilamuu hin qabdu. Keessaa, ijoolleen sadarkaa dabballee yk jalqabaa jirtu yoomuu hiriira balaa qabu bahuu hin qabdu. Karaa dandahamu hundaan roorrisaan fagoott irra eegamuu qaba. Diddaan qooda gaheessaati. Ijoolleen yoo baratte biyyaafis warraqxichaafis dhimma olhaanaa baafti. Addunyaan teknolojiin hedduu guddataa jiraa. Ijoolee sanatt guddisan malee akka abbootii see beekumsa dhalooteen dukkana keessatt hafuu seeti.
Abboliin see jannoota. Kan humnaan itt dhufe humnaan ofirraa facisuu hin dadhabani. Garuu lolli tolfamu kan hirree qofa mitii. Kan meeshaa haaraa, malaa fi ayyamquwii dabalata. Sanatu barataa barbaada. Diinni sana Oromoo dhabsiisuu barbaada. Erga mormii kanaa as bakka hedduutt akka ijoolleen barumsatt hiin deebine loltuu diinaan dhowwamuun akka ture himamaa jira. Diinaan dhorgamanii jala dhaabbachuu fi ofiin hin barannu jechuun kan arguu fi dhagahuuf adda adda. Balleessaan diinaa dogoggora ofiin golgamuu hin qabu. Diinni mormii duraa jalqabee akka Oromoon hin baranne gufuu hedduu uumaa bahee. Ergasiis dhaabota biyya Oromoo meeqa irratt roorrisaa jira. Kanaaf akka inni waan dursee karoorfate daa’imman Oromoo socho’an jedhee kan nagaan waabarii dhaqanii fi deebi’an hin sababfanne eegganoo sirinyaa barbaachisa.
Qabsoon Oromoo rincicuun, hogganni badiisa irraa oolchuu dadhabnaan, ummati silaa hogganauu qabu, hogganoota kan turan dura bu’ee dhiichuutt ka’ee. Garuu tuuti kan humna saa qindeessee karaa itt agarsiisu yoo hin jiraanne kanniisa mootittii hin qabne taha; gara itt deemus, deemee deebi’us hin beekuu. Waabee joortuu tahee bada. Kanaaf sochiin diddaa tasummaa keessaa bahe hoggana kennate qindoominaan dhiichuu qaba. Hoogganuu haa tahu akka lafoott duuluuf dirree qabsoott yoo argaman malee waraanni ummataa to’ataa halaalaan hin dandahamu. Battalli qabsoo erga biyyaa bahee afracha jaarraa tahuuf deema. Kanaafa’iif waanti biyya keessatt yaalame walitt qabachuu didee. Tokko tokko sochiin deemaa jiru itt yaadameetu jedhu taha, garuu yeroo ilaalaa irraa ilaalamu hin fakkaatu; hoggansa mullataa fi battala qeeyeetu hanqata.
Kan ala turan waggota diddamii shanan darbe waan hin dandeenyeef, deebi’anii akka hogganan eegamuu hin qabu. Amma of sirreesinee jiraa, biratt argamnee hogganuu dandeenya jedhu taanaan dhaqanii achitt argamu qofa gaafata. Kan salphatu biyya keessa kan socha’aa jiran hoggana baafatanii qabsoo gootonni meeqa irratt dhuman itt fufuu dha. Abbaawummaa fi iItt gaafatama hirmatanii beeksisuun haa hafu malee shaakalaan kan itt jiramu boonsaa dha. Yeroon kan Raabaa Doorii fi Lubaatii. Yubi gorsuu fi karaa qajeeltuu masakuuf biraa hin hafuu. Roorroon nama hedduu biyyaa baasee Badii taasisee jira. Badiin hariiroo alaa, beekumsaa fi waatattaa adda addaa dhiheessuun gargaaruuf tola. Haalli innaa innaan jijjiirama. Kanaaf jara bakka sanatt argaman malee halaalaa duukaa bu’uuf kan dandeett qabu hin jirru. Salphinni waa’ee keettoon wal haddheesuu biyyaa ka’ee, qabsawota gidduutt burjaajii hanga tokko uume.Utuu dhaabi keettolii ofii irratt to’annoo qabu biyya jiraate wanti halle yeroon sirreeffamuu dhabuun hangana nama hin faalu ture. Ganda gandaanis walii tumsuutt gad deebisee salphina sabboonota irraa hin eegamne hin dhaqabsiisu ture.
Qabsoon ummata guddaa kanaa rogan karoorfamee gaggeeffamuutu eegama. Tuttuqaa diinaa qofaan tasa ka’anii girrisuun ummatichaa fi qabsoo saatt balaa mullatuu fi hin hedamnes buusuu dandaha. Diinni sababa argatee hafee akkasumatuu Oromoon barumsa tt akka hin milkoofne hankaaksuu irraa hin deebi’uu. Golee goleett walitt dhufanii iyyii iyya dabarsiin walii tumsuu irra hoggana waaltaa baafatanii sagantaa waloo beekaman soos’uutu anja qaba. Kun tasummaa irra qaarsisanii ilaaluun sochii sansakkaa qabuu gochuu gargaaruu dandaha. Wanti tasaan tahu tasa rifachiisuu mala. Itt yaadamee yoo karoorfame garuu kan mudachuu dandahu dursamee herrega keessa waan galuuf hin maalalchiisu. Akeeki qabsoo itt yaadamee, of irraa ittisuu, nyaapha dadhabsiisuu fi dabsachuu dha. Qabsoon nagaa ji’a jahaaf yaalamee eessaan akka nu gahe agarree jirraa. Haa yaalamu jedhameetu malee yoo mirga si kabalan bitaa itt qabiin barsiifata Oromoo walabaa hin turre. Yeroo ummati akkas si’aawee ka’e kana, hogganni walitt qabu argamnaan, WBOn gadoo baasuu ni dandaha ture. Kaayyoon qabsawamuuf diriiree jira. Qabsoof filmaata kan tahanis akeekamanii jiru. Filmaata qajeelaa qabatanii mirga ofii eegsisuuf bobbahuu malee callisanii dhumuu eenyuu irraa eegu hin qabu. Ummati Oromo itt yaadee caalaatt ijaaramnee, caalaatt qindoomee, caalaatt dammaqee qabsoo saa hanga injifannoott itt fufa. Oromoon tasummaa irra ni cehu. Sochiin diddaa haa lalisu! Irra ni haanna!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan lubbuun jiraniif; nagaa fi araarri Ayyaana abbooliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Waxabajjii, 2016


text:
Haalli ummata Oromoo kan arra bahaa-dhihaa fii kaabaa-kibba Oromiyaa keessatti xiqqaa fii guddaa – dhiiraa fii dhalaa lammii qabsoof onnachiisee wareegama bilisummaa tiif harka qullaa waraana gantootaa dura dhaabaa jiru, bara shantam dura, faallaa kanaa keessa ture.
Gaafni san gaafa gabrummaan Amaaraa Oromiyaa keessatti sirritti hidda gadi jabeeffatte. Gaafa nafxanyaan “hadaraa Hayle Sillaasee!” qofaan, hawaasa Oromoo bobbaasee galchu. Gaafa tooftaan Oromoo adda qoqqooduu karaa itti qabatee fii lammiin maqaa adda addaa tiin if yaamu. San biratti, gaafa Ammaarummaan Xophiyummaan hagoogamte a’oo Oromoota hedduu seentee eenyummaa ifii wallaalchifte. Gaafa kan if beeku miira gad-aantummaan weeraramee maalummaa ifii dhooysuuf ijibbaata cimaa keessa ture. Sanirraan gaafni san gaafa, lammii Oromiyaa keessaa irra hedduun, “harqoota mootummaa Habashaa jalaa bahuun hin dandayamu,” je’anii, gabroomsaaf oggolani.
Hawaasaa haala akkanaa keessa jiru, jeeynoonni 36 kanneen qabsoo hidhannoo bilisummaa Oromiyaa keeysatti maqaa Qeeyroo Ganamaa tiin beekkamuuf jiraatan, daggala bulchiinsa gabrummaa Habashaatti (Amaaraatti) qaanqee qabsoo bilisummaa ummata Oromoo qabsiisuuf, Onkololeessa 17, bara 1970, Soomaalee keessaan cabsanii Oromiyaa seenuuf, biyya Yaman magaalaa Adanirraa dooniin karaa seenan.
Hawwiin Qeeyroo Ganamaa mootummaa Soomaalee tiin gufachiifamtu-llee, galiin ka’aniif, fii murannoon isaanii seena-qabeeysa waan taateef yaadatamuu fii kabajamuu qabdi. Bu’urri karoora qophii yaadannoo tanaa tiis kana.
Yaroo hidhannoon qabsoo ummata Oromoo tiif yoomiyyuu caalaa barbaachituu taatee itti arkamaa jirtu tana keessatti, guyyaa kana hawaasni walitti dhufee kabajaa isaan malteen yaadachuun barbaachisaa ture. Garuu, jeeqama Koovid-19 adunyaa keessatti uumaa jiru-rraan kan ka’e, iddoo takkatti walitti dhufuun rakkisaa waan taheef, carraa gama dooyaa sab-qunnamtiin jirtutti dhimma bahuun, Onkololeessa 17, 2020, haala sadarkaa adunyaatti qooda irraa fudhachuun dandayamutti, sarara Zuumiin kabajuuf saganteeffamaa jira.
Guyyaa kana namoonni dandayan marti karaa sab-qunnamtiilee if dura ibsamuuf jiraataniin qophii yaadannoo seena-qabeessa taate tanarraa akka qooda fudhaatan kabajaan afeerra. Akkasumattillee, TV-lee fii sab-qummantiileen Oromoo jal-builtii ayyaanichaa-rraa kaasee kabajaa yaadannoo seenichaa tiif xiyyeeffannaa barbaachiftu akka kennan asumaan dhaamsa dabarfanna.
Oromiyaan haa bilisoomtu!
Koree Qopheessituu Yaadannoo.


text:
Falmii dorgommii presidentummaa United States Roobii darbee ilaalchisuu dhaan komishina mirga namaa mootummaa Ohio irraa Dr. Beyan Asoobaa ibsa nuuf kennanii jiru.
Kaayyoon falmii dorgomii presidentummaa kanaa maali, kaadhimamtoonni lamaan president Barack Obamaa fi bulchaan kutaa massachusetts duraanii Mitt Romney falmiin geggeessan maal irratti hundaa’e isa jedhu Dr. Beyan ibsanii jiran.
Xiinxaltoonni hagi tokko akka tilmaamanitti Mitt Romneyn erga falmii roobii darbee qabee deggersi uummataa isaan argatan kan Obama caaluu mala jedhu. Dr. Bayyaan akka jedhanitti garuu falmiin yeroo tokkoo qofti filannoo presidentummaa murteessuu hin danda’u, kanaaf falmiin itti dabalaa jira waan ta’eef yeros ilaalama jedhan.
Dinagdeen falmii isaaniif dhimma ijoo yeroo ta’u uummati hedduunis kan inni irratti fuuleffatee jiru dhimma kana irratti waan ta’eef duulli filannoo geggeessamaa jiru kaadhimamaan inni kam daran dinagdee biyyattii akka fooyessu irratti.
Guutummaa gaaffii fi deebii kanaa mallattoo armaan gadii tuquun dhaggeeffadhaa.


text:
Maallaqni odatarri bakka bu’e dhabe sun Agaaziif boorsaan kenname isin jennee turree mitii? Kunoo oduun miidiyaan mootummaa gadi lakkise jeneraalonni METEC maallaqa daandii baadiyyaatiif ramadame birri biliyoona 1.2 fuudhanii bakki buusan hin beekamu jedha.
OPDOn bifa kanaan maallaqa ummataa saamsiftee galiin na hanqate jechuun daldalaa hiyyeessarratti gibira humnaa olii feeti.
“በኦሮሚያ የገጠር መንገድ ተደራሽነት ግንባታን ለማፋጠን በ2004 እና በ2005 ዓ.ም ከብረታ ብረትና ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን በ1 ነጥብ 2 ቢሊየን ብር ግዥ የተፈፀመባቸው ተሽከርካሪዎችና የተለያዩ ማሽነሪዎች ለወረዳዎች ስለመድረሳቸው የሚያረጋግጥ ሰነድ እንዳልተገኘም የኦዲት ሪፖርቱ አመልክቷል ”


text:
Satema woreda FEDB
Sep 15, 2022
Calbaasii Ifaa Bittaa Meeshaalee
Waajjirri Maallaqaa Aanaa Saxxammaa Caalbaasii Ifaa ta’een, Meeshaalee Garagaraa bara baajataa 201tiif oolan Wal-dorgomsiisee bituu barbaada. Kanaafuu dorgomtoonni ulaagalee armaan gadii guuttaan,dorgomuu ni dandeessu.
Meeshaalee Bitamuuf barbaadaman kunis kanneen fi armaan gadii ta’a.
- Meeshaalee Barreeffama
- Qulqullina
- Elektirooniksii
- Farniichera
- Uffata Seeraa hojjetootaa
- Gommaa Motoraa fi Konkoolaataafi Suphaa Konkoolataa.
Ulaagaalee Dorgommiif Barbaachisan
1. Heyyema daldalaa bara 2015 kan haareffate
2.Gatii Sanada Caalbaasii hin deebine qarshii 100 Abbaa Taayitaa Galiiwwanii Aanaa Saxxammaa irraa bitachuun dhiyeessuu kan danda’u.
3.Galma’aa VAT kan ta’e
4.Meeshaalee nan dhiheessaa jedhee dorgomuu irraatti eyyamaa daldalaa kan qabu.
5.Sanada Caalbaasii haqaa fi laaqaa tokko malee guutamuun Poostaan samsamee dhiyaachuu qaba.
6. Waldaa IMX yoo ta’e xalayaa Wabummaa Waajira Carraa Hojii Uumuu fi Wabii Nyaata Magaalotaa ykn Aanaa irraa dhiyeeffachuu kan danda’u.
7. IMXtiin akkaataa qajeelfama mootummaatiin ni jajjabeeffamu.
8. Maqaa Wajjira Mallaqaa A/Saxxammaa CPO qarshii 10,000 kabachisa caalbaasiitiif qabsisu kan danda’u ta’uu qaba.
9. Bakki Galmee Waajjira Mallaqaa Aanaa Saxxammaa
10. Guyyaan galmee guyyaa beeksifni kun qilleensarra olee ka’ee guyyoota hojii 15keessatti kan ta’uudha. Kunis guyyaa 05/1/2015 hanga 27/01/2015 hanga sa’aatii 11:30tti kan turuu ta’ee gaafa guyyaa 30/01/2015 sa’aatii 3:00tti bakka abbaan dhimmaa ykn bakka bu’aan jirutti kan banamu ta’a.
11. Manni hojjichaa Carraa biraa yoo argate caalbaasicha gar-tokkeen yookaan guutummaan guutuutti haquu ni danda’a.
Odeeffannoo dabalataaf Lakk.Bilbilaa 0476550482 argachuu ni dandeessu Waajjirri Maallaqaa Aanaa Saxxammaa.


text:
Talaaliin dhukkuba Koviid-19 ittisuu Astraa Zeneekaa jedhamu kan ilaaleen yaadii adda addaa dhaga'amaa kan jiru ta'uus Somaaliyaan talaalii kana kennuu itti fuuftee jirti.
Miniisteerri fayyaa kan Somaaliyaa Kibxata kaleessaa talaalii kana ennaa fudhatan Vidiyoon dhiyaataa ture.
Kunis faca'iina vaayrasii Koronaa dabalaa jiru hanqisuun barbaachisaa ta'u fi talaaliichi rakkoo akka hin qabne agarsisuufii jedhamee jira.
Somaaloyaan talaalii kana marsaa duraa 300,000 Wiixata darbee karaa sagantaa Kovaaks jedhamu gargaarsaan argatte.


text:
Ministeera dhimma Alaa Ameerikaati bakka bu’aan dhimma Afrikaa Haarawni erga muudamanii booda, ji’a Hagayya dhufuu Dr. Abiyi Ahmad biyya Ameerikaa daawwachuuf akka qophaa’e oduun dipilomaatota irraa argame mul’seera. Oduun dipilomaatota irraa ba’e akka jedhutti, ministeera dhimma alaa Ameerikaati bakka bu’aan dhimma Afrikaa haarawni muudamuufii, Muummee Ministeeraa Dr. Abiy Ahmad biyya Ameerikaa ti imaluun yeroo tokko ta’un qunnamtii addaa akka hin ...Read More »
Duula waraanni addaa naannoo Soomaalee Caamsaa 6/2018 magaalaa Mooyyaleetti lola cimaa baneen miidhaan jiraattotarra akka ga’e beekame.
Walitti bu’iinsi kaleessa hawaasaa fi humna naga kabachiistota Naannoo Oromiyaa fi Somaalee gidduutti ta’e kun harras nageenya magaalattii booressee jiraachuu odeeffannoon achii arganne ni mirkaneessa. Hidhattoonni balaa kana qaqqabsiisan kan naannoo Soomalee dhufanis, hidhannaa boombii fi rasaasa ciccimaa akka dhukaasaa turan jiraattonni Mooyyalee dubbatan. Lola kanarratti Diinni meeshaa guddaa fi giddu galeessatti kan dhimma bahe yoo ta’u, duula kanaan Oromoonni ...Read More »
Mi’a waraana seeraan alaa baayinaan biyya seenaa jiraachuu gareen Komaand poostii ibse.
Gareen Komaand Poostii Labsi Yeroo Muddamaa sababeeffachuun biyya bulchaa jiru magaalaa Moyyaalee ti lola taasifameen jiraattonni baayyeen ajjeefamuu fii madaawuu ibsa baasaniin ibsaniiru. Haa ta’uu garuu, lakkoofsa namoota ajjeefamanii fii madaa’anii ibsuu irraa off qusatanii jiru. BBCn magaalaa Moyyaalee fii hoospitaala Yaabeelloo wabii godhachuun namoonni ajjeefaman 10 oli ta’uu gabaasaniiru. Gareen Komaand Poostii akka ibsanitti, mihni lolaa seeraan ala biyya ...Read More »
Mormiin Bulchinsa Naannoo Soomaaleeti dhooye guyyaa Jimaata har’aa itti fufaa jira.
Mormiin bulchinsa naannoo soomaalee magaalaa Shinniilee ti jal’qabame guutuu bulchinsaa keessa babal’achuun godinaalee gara garaa keessatti itti fufaa jira. Guyyaa hardhaa Magaalaa Dirre-dhawatti dhalattoonni Somaalee Salaata Jum’aatiin booda mormii dhageessisaa turaniiru. Mormiin bulchinsa naannoo Soomaaleetti cimee itti fufuun guyyaa hardhaa salaata jum’aatiin booda magaalaa Dirrii Dhawaa fii Shinniile tti masjiidota gara garaa ti hiriirri guddaan geggeefameera. Mormiin guyyaa hardhaa Salaata ...Read More »
Muummeen Ministeera Itiyoophiyaa Dr Abiy Ahmad fi Pireezidaantiin naannoo Oromiyaa Obbo Lammaa Magarsaa godina baalee daawwatan.
Guyyaa Sambata hardhaa ministiraa muummee fi preezdaant Lammaan jiraattota godinichaa baalee istaadiyamii Roobeetti ummataaf haasaa ni taasisan. Itti aansuunis Dooktar Abiyyii fi obbo Lammaan bakka bu’oota jiraattotaa 850 ta’an waliin dhimmoota siyaasaa, diinagdee fi hawaasummaarratti mariisisuun kallattii ni kaa’u jedhame eegamaa jiraachuu OBN gabaaseera.. Godinaan Baalee weerara poolisii humna addaa naannoo somaaleen wal qabatee godinaa jeeqomsa ulfaataa keessa jiruudha. Akka ...Read More »
Mootummaan biyyoota Afrikaa Bahaa gaazexeessitoota akka hojii hin hojjanne dhoorkaa jiraachuu gurmuuleen mirga dhala namoomaa ibsan.
Gurmuuleen mirga dhala namoomaaf falman, ibsa ayyaana guyyaa yaada walabaan ibsuu sababeeffachuun baasaniin mootummaan biyyoota Afrikaa bahaa gaazexeessitoota akka walabaan hojii hin hojjanne rakkisaa, hidhaa, dararaa jirachuu itti cimsuu ibsaniiru. Akka dhaabbileen mirga gaazexeessitiitaaf falaman jedhanitti ganna woggaa darbe adunyaa keesaa gaazexeessitoota 259 akka hidhamanii jiran ibsa irratti hubachiisaniiru. Biyyoota Afrikaa Bahaa Eeritiraa,Suudan,Jibuutii, Somaalee, Itoophiyaa, Taanzaaniyaa fii Keeniyaa fa keessatti ...Read More »
Biyya Afrikaa Kibbaa tti sa’aa 48 keessatti lammiileen Itoophiyaa 7 ajeefamuun dhaga’ame.
Lammiilee biyya Afrikaa Kibbaa jiraataniif yeroon ammaa kun yeroo gadda cimaa keessa jiraniidha. Torbee lamaan darban kana keessa lubbuun lammiilee Itoophiyaa 9 ajeefamuun lammiilee Itoophiyaa sadarkaa addunyaatti gadda cimaa keessa galaniiru. Jiraattonni lammii Itoophiyaa otoo Sabboonaan Gazzaahany Gabramasqal Nabroo awwaalanii mana itti hin galin dhalataan Jimmaa sabboonaan Mohammed Said jedhamu ajjeefamuun gadda irraan gadda guddaa uumeera. Kun kanaan ta’ee oyuu ...Read More »
Mormiin hawaasaa bifa haaraa ta’een godinaalee Oromiyaa bakka gara garaatti itti fufe.
Haaluma Kanaan Guyyaa har’aas Godina Booranaa Aanaa Miyoo Magaalaa Hiddii Lolaatti hiriirri mormii barattootaa fi jiraattota hirmaachise geggeeffamaa ooleera. Kaayyoon hiriirri kun itti geggeeffameef sagaleen hawaasaa dhaga’amee rakkooleen yeroodhaa gara yerootti uummata oromoo irra gahaa jiran xiyyeeffannoo akka argatan gochuu akka ta’es beekameera. Hiriira kana irratti Heyyamni Oomisha Warqee Laga dambii Dhaabbata MIDROC’f haaromfame haqamee Dhaabbatichi gadi lakkisee akka bahuu ...Read More »
Yunivarsitii Gaambeellaa ti wal-dhabuun barattoota gidduti argame.
Wal-dhabiin hojjettuu Yunivarsitii takkaa fi barataa tokko gedduu uumamaeen jalqabame barattoota baayyee hirmaachisee wal-dhabbiin barattoota giddutti taasifamuun himameera. Yunivarsitii Gaambeellaa ti rakkooleen barattoota giddutti erga uumamuu jalqabee, ji’a tokko darbuun sadarkaa hojiin barachuu fii barsiiuu addaan dhaabbatu ga’eera. Mormii Yunivarsitiilee biyyattii keessatti geggeefamuu bifa adda ta’een barattoonni Yunivarsitii Gaambeellaa yo mormii geggeesan baayyinaan hidhamuun isaanii akka Yunivarsitiin tasgabbiin hojii baromsaa ...Read More »
Hayyuun qabeenya fi itti fayyadama bishaanii Proofeesar Xaafaa Tulluu du’aan addunyaa kanarraa boqatan.
Proofeesar Xaafaa Tulluu isaanii umrii 61 guyyaa kaleessaa adunyaa tanarraa galaniiru. Proofeesar Xaafaan hanga lubbuun jiranitti Proofeesar Xaafaa Tulluu Hayyuu Yuunvarsiitii Finfinnee, Amboo, Adaamaa, Jarmanitti(Yuunvarsiitii Reestook) barsiisummaarraa hanga sadarkaa hoggansa addaddaatti tajaajiluun seenaa bareedaa dhiifatanii fi Riftvaalii Yuuniversiitittis Vice prezedantii qorannoo fi teknooloojii ammayyaa turaniiru. Akkasumaas, Proofeesar Xaafaa Tulluu Amma du’aan boqatanitti hojjetaa Yuunvarsiitii Finfinnee kan turan yammuu ta’u, kitaabota ...Read More »


text:
Bidiruun namoota 13 feetee gara Afrikaa Kibbaatti qajeelaa turte handaara galaan Taanzaniyaatti garagaltee lammiwwan Itiyoophiyaa 7 har’a du’u polisiin Taanzaaniyaa beeksisee jira.
Komishinarri polisii kutaa Tanga Komaandar Edwaaard Bukombee akka jedhnti bidruun kaleessa kaate kun kanneen feete turtee 13 keessaa 12 lammiwwan Itiyoophiyaati.
Namnii biraan bidruu sana oofaa ture eessa buteen isaa waan dhabameef lammii biyya kami akka ta’e hin beekamiin jira.Hojiin isa barbaachuus kan itti fufee yoo ta’u kanneen lubbuun hafan 5 baraarafamanii jiru.
Bukombeen akka jedhanti waajirri immigreshinii Tanzaaniyaa Embaasii Itiyoophiyaa kan qunnaman yoo ta’u kunis sirnii awwaala isaanii attam akka ta’u akkasumas fi kanneen lubbuun hafan maal akka ta’uuf jiran irratti dubbatan.
Kanneen lubbuun hafan akka jedhanti gara Afrikaa Kibbaatti qajeelaa jira.


text:
Qoophii Dargaggoota Oromoo Phoenix GGO 2013
Darggaggoonni Phoenix Qophii Addaa Gaafa Eebila 27,2013 Qoopheessan irratti Kabaja Guyyaa Gootota Oromoof Qaban Haala Qindaaheen Ibsatan. Ebla 27 bara 2013 waamicha “Waldaa Darggaaggota Oromoo” Phoenix, …Read More »
Hiriira Hawaasaa Oromoo magaalaa muummitttii Osloo biyya Noorweey
Oromoo TV; Gaafiif deebisaa obboo Raayyaa Abbaa Macaa Kutaa lammaffaa
Dr. Ali Birra’s Golden Jubilee 50th Anniversary – Oromo Community Radio-MSP
Half-hour parallel parking internet success
A video of a woman who patiently struggling to parallel park his car on a street in Northern Ireland’s capital, Belfast, has become viral. In …Read More »
TV Oromo; Hiriira diddaa farra wayyaanee magaalaa muummittii biyya Noorwey Oslotti tahe laalchisee ..
Gabaasaa Hiriira kana TVOROtiinRead More »
Koottu Oromtitti tiyya…..
Shaggooyyee tanaan haarayoomsa bilisummaa.com, bilisummaa, fii oromoheritage.com isin simannaa…diraamaa, walaloo suur & sagalee jiruuf & jireenya saba Oromoo bifa haarayaan viidiyoo3000 daawwachuuf bilisuummaa.com oromoheritage.com, bilisummaa.info …Read More »
Ethiopian muslims peaceful protest 18 Mizia 2005 E. C.
TVORO: Yaadannoo guyyaa gootota Oromo (Oslo )
Kora xiqqaa ! kora guddaa, Koronguuddaa, Koonyaa WBO ! guyyaa WBO ! guyyaa goototaa ! for 20+ years ! Qabsoon sirbuma taatee ? waggaa …Read More »


text:
Oromia: Iyyi iyya dabarsi: Oromoon Walloo naa dhaqabaa jedhee lammiitt iyyataa jiraa June 20, 2019Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Kamisee, Oromoo Walloo
trackback
Iyyi iyya dabarsi: Oromoon Walloo naa dhaqabaa jedhee lammiitt iyyataa jiraa
Iyyi iyya dabarsi: Oromoon Walloo naa dhaqabaa jedhee lammiitt iyyataa jiraa. Amaarri goleett galchanii federaalaan dahachuun itt roorrisuu eegalanii jiru. Biyya keessan miti nu keessaa maal gootu faa jedhamuutu dhagahama. Seenaa fi seeraan Oromoon kan himatan caalaanu hafee jira. Seenaa hololaaf dur dur uumame irra deddeebi’uun waan isa tokkoo kan biraaf hin ragaasisuu. Oromoon Kaabaa, bara dhufee darbe hunda diina ofirraa qolata yoonaa gahanii. Yeroo isaan weeraran, dachaasanii golee saaniitt galchuun akka itt hin xiixne karoora baasanii bulchaanis turanii. Haaloo sanaati, namichi gargaarsa faranjiin aangoott ol bahe Teedros jedhamu arfan irraa ciruun rifachiisuu kan yaale. Faranjiin ka’iisa saa gargaare kufaatii saafis maqaa haa fudhatu malee, Maqadallaa irratt kan biyyoo nyaachisaniin Oromoo sana turani. Garaa laaffifachuuf faranjii hidhe yoo gad dhiisu, hogganota Oromoo hidhaa saa turan qalee qileett gad darbe. Haaloo bahachuun mootota isa duuba dhufaniinis, Oromoo irraa dhaabbatee hin beeku. Miseensoti EPRDFis sanuma itt fufaa jiru. ODPiin ummata maqaa saaf ijaarameef dhaqabuu mamuun, kakuu ADWUI waliin qabu kan mararfate fakkeesisa. Kun, Oromoo hafan didha kan galchuu dandahu tahuu hin hubanne taha. Dhugaa, nagaa, tukkummaa, walqixxummaa fi jaalallli Dr. Abiy lallabu qilleensa keessatt akka hin hafne ni sodaachisa. Kanaaf shaffisaan itt yaaduu feesisaa. Amaarri hanga daba kanaan dura hogganooti saanii raawwatan amananii, gumaa baasuun, nagaa, walqixxumma, bilisummaa fi obbolummaan Oromoo waliin jiraachuun barbaadna jedhanii waltahiinsa haaraa mallateessanitt araarri bu’uu ni rakkata. Kun tartiiba dudhaa kan waldhaban hordofan hundi beekanii. Gaaffii bu’uuraa hunda dura deebii barbaaduu. Gurguddoon Amaaraa hamma yoonaa aarii Oromoon bilisummaa gaafachuu saani si’anaaf qaban malee, abbootin saanii badii irraan gahaniif gaabbii hin agarsiisne. Dadhabbii fi kufaatii saanii hundaaf Oromummaa saa qofaaf ABO bakka deeman hundatt abaaru. Isaaniif ABOn mallatoo Oromummaa waliigalaati. Goototi saanii kanneen gara laafina malee Oromoott roorrisan, Tediros, Minilik fi Hayila Sillaaseen guyyuu afaanii hin buhani. Oromoo hedduun, awwaalaa baasee lafee saaniillee utuu gubee hin jibbu. Abiy akka ofiitt malee akka jarri barbaadanitt gaggeessuuf fedha waan hin agarsiifneef balaaleffachuu eegalaa jiru. Garuu Taabota meeqaa wareegan, kan hamma saa yeroo si’anaaf hin argatanii. Hayyooti saanii akka Daawwit Walda Gorgis faa mootummaan abbaa gonfoof kan itt haananii dhufan maaliif akka kufan qorachuullee hin dhimmamne. Abiy heera rarraasee Oromoo fi somaalee callisiisu yoo hin dandeenye taahitaa akka gaddhiisu gorsaa jiru. Gorsii Daawit W/Gorgis Amaartichi amma saddeettaman keessa jiru, haaraa mitii; Dargii fi qondaalota Itophiyaa hedduu galaafate Wayyaanee fi Shaabiyyaa injifannoon gahe. Inni ofii miliqee jireenya saa durii irra basha’aa jiraataa. Yaadi isaa yeroo waliin hin deemu. Qarooma utuu hin tahin mura honga’aa. Empayerri Itophiyaa bosose utuu argu, barumsaa fi muuxannoo qabuun saboota fi sabaawoti akkamitt walitt hafuu dandahuu faluu dhiisee empayera bututtuu walitt erbuuf hidhatee as bahe. Dhugaa inni dubate, Itophiyaan finnaa (state) hoongaate tahuu seetii. “Qinyi gizatoch” (Kolonooti) see erga didanii of soneessuu dadhabdee burjaaja’aa jirti. Sabooti isee keessa jiran akka Amaaraa, Tigray, Agawuu fi Qimaanti eenyummaa ofiin of dandahanii dhaabbachuuf tattaafataa jiruu. Itophiyaa dullattiin arraba isaa fi abdattu sirna Nafxanyaa akka isaa irratt qofaa hafaa jirti. Daawitii baddaa Habashaa irra gad yoo ilaalan kan bilisummaaf lolatu karisaa, kan kufaatii empayeraa jala gugatanii lafa saammatan jaalbiyyoota tahanii mullatu. Empayericha keessa karisummaanis “saranyummaanis” hin jiranii; kan mirga ofiif qabsaawanii fi sana ukkaamsuu kan yaalan qofa. Oromoon hardha qabsoo saaniitiin haala “Qinyii” (kolonii) akka itt hin deebi’amnett jijjiiranii jiru. Sana yoo tolchan mirgoota ilmaan namaa fi seera abbaa gadaa irra hin ejjenne. Isaan garuu akka harka badu tuttuqaa jiru. Garuu namoota nagaan jiraatan, keessa sodaa Oromoon isin fixuuf jedhuu facaasuun bakka yartuu dha hanga buqqa’ee baqatuun gahanii jiru. Sanaaf kashalabbee ofii malee Oromoo komachuu hin qabanii. Seenaa darbe dabaluuf, gurguddoon Amaaraa akkuma durii saanii “Nagaariit” (dibbee) dillissuun ni dhagahama. Godina Oromoo bulcha saanii jala jiruu fi olla tokko tokkott roorrisuu eegaluun argamaa jira. Oromoon amma dhiisee duruu mirga ofii tole jedhe gaddhiisee hin beeku. Kan baasu, Itophiyaa dullattii deebisanii kabeebsuu utuu hin tahin, seera fi sirna kanaan dura jallatan hunda sirreessanii, kakuu haaraa irratt walii galuun wal qixxummaa, bilisummaa fi wal kabajan nagaa fi gammachuun jiraachuuf ifaajja’uu dha. “Akka durii fi harka xuriitt hin hafan” jedha Oromoon. Kaleessi dhiitee seenaa tahaa, hardhi jalaan bariitee egeree ifsaa jirtii. Dubbiin Walloo bariisaa jarjarsiti malee dukkanni ni deebi’aa hin yaadamu. Oromoon iyyaati isaan caalaa yoo hin tane isaaniin gadi hin qabu. Inni akka durii Taaboti deemuu didee, qoolloo isinii harca’ee jira, lafa kennaafi jedhan sadarkaa Oromoon si’anaa irra jiru baruu dadhabuun sadarkaa guddina saanii qofa agarsiisa. Daa’immi Oromoollee muka irraa harkaan bocamuu saa beekti. Kanaaf gargar cita hariiroo akka hin taane beekoti Amaaraa itt haa yaadanii. Qabateewan si’ana galmoota magaalaa keessatt, irratt mari’ataman godina keenyaaf utuu hin tahin dureeyyii fi kanneen aangoo qaban qofaaf dhimma baasuu. Sana irraa bu’aa argachuuf rakkinni bu’aaraa nuti qabnu, Gaaffiin Sabummaa furmaata argatee tokkummaan addunyaa waliin dorgomuu jalqabuu dandahuu qabna. Sana maleee fedha xixinnoof utuu wal danqinu korporeeshinoota addunyaan akka hiratamnu abaraamuu dandeenya. Rakkina fedha xixinnoo furru malee waan gurgudaa dandahuun keenyas mamii qaba. Oromiyaan haa jiraattu
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Fakkeenyaaf: Nyaata beeyiledaa akkaataa itti eegan (qopheessan)
Milkaa’ina akka hinarganne kan nama danqu keessaa sababiin guddaan tilmaama daguungoradha.Tilmaamni utuu hinmirkaneeffatin nuti ta’uu mala, dhugaadha jennee yaadnu,garuu kan nuti hojiidhaan yaallee hindhugeeffatinidha.
Wanti tokko ni ta’a,dhugaadha jennee amannee irra deebinee waa’eesaa hingaafannu.Akka dhugaatti yoo ta’e garuu wanti nuti dhugaadha jennee amanne baayi’een isaanii dhugaa miti.Kanaafuu yeroo baayi’ee carraa jireenya keenya ittiin fooyyessannu hedduutu nudabra.
Fakkeenya tokko haafudhannu:Namoonni baayi’een agadaan midhaanii ykn nyaati beeyiledootaa,akkuma makarri sassaabameen hoowu’aasaatti faayidaa guddaa qaba jedhanii amanu. Yeroo dheeraa utuu horiif hinkennin kaa’anii yoo tursan garuu albuudan of keessaa qaban keessaa bada.Hantuutis nyaatanii balleessu. Tortoraniis baduu danda’u,jedhanii yaadu.
Kun egaa rakkoo tilmaama daguungorati.Kun waan yeroo hunda hojjennu otuu ta’ee dhugaadha. Garuu kan dhugaa ta’an hamma ati haala addaatiin waan sana hojjettuttidha.
Nyaati beeyiladootaa yeroo dheeraa iddoo keessa kaa’amuu qabu keessa yoo hin kaa’amane, manca’uu danda’a.Garuu malli yeroo dheeraaf utuu hinmanca’in itti kaa’an jira.Yoo mala kanaan fayyadamtan beeyiledoota keessaniif nyaata yeroo dheeraa utuu hin manca’in kaa’uufii dandeessu.
Tilmaamni kaanimmoo qarshii baayi’eefi meeshaa guddaa yoo qabaatan, ykn immoo ogeessa yoo ta’an qofa waan baayi’ee fooyyeffachuu akka danda’anitti yaaduudha.
Dhugaa dubbachuuf garuu, milkaa’uun kanjalqabu jijjiirama xixiqqaa irrattidha.Jijjiiramni xixiqqaa kunniin immoo kan dhufuu danda’an tilmaama daguungoraa tilmaamuu yoo dhiisanidha.
Dhuguma maallaqni,meeshaafi ogummaan caalaatti milkaa’ina fiduu danda’u.Garuu jalqaba milkaa’inaaf hamma kana murteessoo miti.
Mee keessa deebinee nyaata beeyiledootaa akka fakkeenyaatti haafudhannu.Qonnaan bultooti baayi’een nyaata beeyiledootaa qopheessuuf tiraakteroota gurguddaa, meeshota gurguddaa akka isaan barbaachisu tilmaamu. Garuu dhugaa dubbachuuf nyaata beeyiledootaa karaa salphaa ta’een qopheessuun nidanda’ama.Jalqabarratti boolla qotanii keessa isaa laastikii afu.Kana booda margaafi biqiloota magariisa jiidhaa haamanii utuu hingogin keessa kaa’anii laastikii itti uwwisanii qadaadu.
Bona yeroo kaloon dheedaa dhumu, kan boolla keessatti haala kanaan kaa’ame qusannaan baasanii beeyiledootaaf kennuun hojii meeshaa guddaa nama barbaachisu miti.Garuu rakkoon guddaa tilmaama daguungoradha.
Namooti baayi’een hindanda’amu jedhanii waan yaadaniifi rakkina irra ga’uufis furmaata barbaachuu hin yaalani.
Gufuu milkaai’na keenya danqu of duraa kaasuu yoo barbaadne, halaalatti yaadaan sodaannee tilmaama daguungoraa tilmaamuu dhiisuu nu- barbaachisa.
Dhaabbata Meersii koorps tiin balcha kan ta’e!