text:
Heerri Mootummaa RFDI, keeyyanni 44 mata duree mirga nageenya naannawaa jedhu, keeyyata xiqqoo 1 jalatti “Namoonni hundumtuu naannawa qulqulluufi fayyaqabeessa jiraachuuf mirga qabu” jechuun haalliifi iddoon lammiin kamuu jiraatu qulqulluu ta'uu akka qabu ifatti tumeera.
Labsiin eegumsa fayyaa ummataa 200/1992 bahes dhangala'aa faalamaa kuusawwan dhangala'aa, kosii jiidhaan itti dhangalaafamu, iddoo dhangala'aan itti walmakamuufi dhangla'aan otoo hinwal'aanamiin gara qaamota bishaaniitti ykn gara qaamolee argama bishaaniitti gadilakkisuun dhorkaadha jedha.
Biyya heerriifi seerri ga'aan akkanaa jiru Godina Gujii, Aanaa Oddoo Shaakkisootti jiraattonni Ganda Dhibbaa Battee keemikaala Warshaan Warqii Laga Dambii Miidirook Itoophiyaa naannawatti gadilakkisuun rakkachaafi komii dhiyeessaati kan jiran.
Industirii naannawa sana ture waggoota 21 dura qarshii biliyoona 1.2n gara ofiitti naannefattee warqii omishuu kan jalaqabe warshichi, ammaan tana Laga Dambii dabalatee dhiyeenyuma lagichaatti bakka Saakarroo jedhamuttis hojiidhuma walfakkaaturratti bobba'ee jira.
Kaampaanichi adeemsa warqii baasuu kanaaf keemikaalota akaakuuwwan 11 ol fayyadamaa jira. Kanneen keessaa keemikaalli 'sinaayid' jedhamu summaa'ummaasaatiin tarree jalqabaarratti akka eeramuudha ragaaleen kan eeran.
Jiraattonni Ganda Dhibbaa Battee faalama naannawaa keemikaalichi qaqqabsiiseen dhukkuboota gara garaatiif isaan saaxiluu bira darbee daa'imman waggoota 10 as dhalatanillee qaama hiri'saafi laamshessaa jira jechuun ummanni naannawichaa komataa akka jiruudha waajjirri dhimmoota kominikeeshinii Godina Gujii tibbana kan ibse.
Dhimma kanaan walqabatee ummatni naannawichaa yeroo dheeraaf komii dhiyeeffachaa ta'uunis eerameera. Gaaffiin yeroo dheeraaf ture otoo furmaata hinargatiin, ummannis irratti hinmariyatiin darbees qaamni naannoos ta'e godinaa dhimmi ilaallatu hinbeekiin hayyamni hojii warshichaa haaromsamuun ummata daran mufachiiseera.
Invastimantiin gaggeeffamu guddina biyyaatiif murteessaa ta'ullee naannawa faaluufi miidhaa biraa jiraattota naannawaarraan ga'uufi dhiisuunsaa qaama dhimmi ilaallatuun mirkanaa'uu qaba. Gama kanaan mootummaan naannoo Oromiyaa haaromsaan as warshaalee hawaasaarraan miidhaa qaqqabsiisaa turanirratti tarkaanfii fudhachaa turuunsaa kan yaadatamuudha.
Invastimantiin kamuu faayidaa ummataa kabachiisuufi dhiisuunsaas duraan dursee mirkanaa'uu qaba. Caasaaleen mootummaa dhimmoota akkasii akka hordofaniif hundaa'anis eddii ummanni garanaa garasii gungumee bakka rafanii dammaquurra durumaan dursanii hojmanee kennameef xiyyeeffannaan hordofuufi hojjechuu qaba.


c: text/html

text:
Ulfaatina kaasuun akaakuuwwan ispoortii taphicharratti dhiyaatan keessaa tokko
Taphni Oromiyaa guutuu yeroo 24faf Magaalaa Bishooftuutti adeemsifamaa jira. Taphicharraatti godinaaleefi magaalota Oromiyaarraa ispoorteessitoonni kuma shanii ol korniyaa lameeniinu akaakuuwwan ispoortii 18 hirmaachaa jiru.
Sababiin taphichi itti adeemsifamuuf dargaggoota naannichaa kanneen halaala turan gaaddisa ispoortii kanaa jalatti dirree tokkorratti waltti qabuudhaan obbolummaan, tokkummaa, jaalalliifi firummaan jiddusaaniitti akka cimu gochuu maddiitti aadaa godinaaleesaanii akka waljijiiraniifi.
Taphni baranaa kun guyyoota 13f addemsifamuudhaan iftaan xumurama jedhamee eegama. Taphicharraa dargaggoonni ciccimoon naannichaafi biyya keenya gara fuula duraatti ardiiwwan mararratti beeksisan argamaniiru.
Keessumaa dorgommiiwwan atileetiksi, Paaraalompikiifi akaakuuwwan ispoortii Maarshaal Artiitiin dargaggoonni dandeettii cimaa qaban godinaaleefi magaalota adda addaarraa argamaniiru.
Naannichi akkuma burqaa atileetota biyya keenyaa ta'e akaakuuwwan ispoortiiwwan birootinis dargaggoota abdii boruu ta'an horachuusaa taphicha kanarraa hubachuun ni danda'ama.
Taphawwan hanga Roobii darbeetti adeemsifamanitti dorgommiiwwan hedduun xumuramaniiru. Dorgommiiwwan xumuraman keessaa Paaraalompikiin tokko yoo ta'u, Magaalaan Asallaa walumaagalatti waancaawwan jaha argachuudhaan dursaa jira. Godinni Arsiifi magaalaan Sabbataa waancaawwan afur, afur argachuudhaan lammaffaafi sadaffaadha.
Dorgommii atileetiksiitiin ammoo diviziyoona tokkoffaarraa walumaagalatti korniyaa lameeniinuu Godina Arsii qabxii 171 tokkoffaa ta'uun waancaafi meedaaliyaa warqii argateera. Magaalaan Laga Xaafoo qabxii 168n, Magaalaan Asallaa qabxii136 lammaffaafi sadaffaa ta'uun meetiifi nahaasa badhaafamaniiru.
Diviziyoona lammaffaarraa ammoo Magaalaan Dukam qabxii 206n shaampiyoona ta'uun waancaafi meedaaliyaa warqii yoo argatu, Magaalaan Bishooftuu qabxii 143, Magaalaan Mojoo qabxii 131n lammaffaafi sadaffaa ta'un akkuma walduraa duba jiranitti meedaaliyaa meetiifi nahaasaa badhaafamaniiru.
Akkasumas dorgommii Cheeziitiin diviziyoona tokkoffaa dhiiraan magaalaan Adaamaa, dubaraan Bishooftuun, diviziyoona lammaffaarraa dhiiraan magaalaan Baalee Roobee shaampiyoona ta'uun waancaa badhaafamaniiru.
Dorgommii Wushuutiin ammoo dhiiraan magaalaan Asallaa, dubaraan magaalaan Adaamaa abbaa waancaa ta'aniiru. Taphni guutuu Oromiiyaa kan dirreewwan ispoortii adda addaa Magaalaa Bishooftuutti haala miira hawaasaa magaalattiifi naannawasheetti argamanii hawachuun adeemsifamaa ture kun iftaan xumurama jedhamee eegama.
Balballoommii oduu
Tashoomaa Qadiidaatiin

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“Tisiisarra damma hin eegani….” Qeerroo Matakkal, Asoosaa, Wambaraa Irraa
Abdii Lammiitin, Caamsaa 8, 2018
Dr. Girmaa Amanteen dhalata naannoo Beenishaangul Gumuz, Godina Matakkal kan ta’an, akkuma lammiilee Oromoo naannichaa biroo barumsa isaanii sadarkaa lammaffaafi olaanaa xumuranii naannoo isaaniitti dhufuun hojii argachuuf yaalii godhanii ture. Caaseffama chaarteraa bara 1983 A.L.H irraa kaasee uummanni Oromoo naannichaa sababaa Oromummaa isaaniitiin qofa mirgoota namummaa heerri mootummaa kaa’ee caalaatti dhokamuu jalqabe. Dhalataan Oromoo barate Naannicharratti akka hojii hin arganne, Afaan isaatiin akka hin baranne, akka hin dubbannee fi dhiibbaadhuma kanarraan kan ka’e akka godaanu godhamaa ture. Yeroo kana egaa Dr Girmaan dhiibbaa ilmaan Oromoorratti ta’u kana baqachuun gara naannoo Oromiyaa Shawaa bahaa deemuun carraa Hojii argatani.
Sana booda Carraa guddina barnootaas argachuun caasaalee mootummaa olaanoo hedduu keessa hojjechuuf carraa argataniiru. Itti gaafatamummaa keessa hojjetaa turan keessaas: Itti gaafatamaa Interpraayizii misooma Bosona Oromiyaa, pirezidaantii Yuuniversiitii Haromaayaa, Miseensa caffee Oromiyaa, Ministira dhaabbilee misoomaa Itiyoophiyaa fi kanneen biroollee ni jiru.
Haa ta’uyyuu malee Dr Girmaan yeroo aangoo garaa garaa irra turanitti akkuma Aangawoota TPLF kan biro fi Caasaa Bututaa Dh.D.O. duraanii dhimma dhuunfaa isaaniif qofa kan yaadan, Qabeenyaa Oromoo halagaa wjjin ta’uun saamaa kan turan, diina waliin ta’uun Ilmaan Oromoo ajjeesaa fi Hiisisaa kan turan akkasumas quuqama xiqqoollee kan hin qabnedha.
FKNf :
- Yeroo itti Pirezidaantii Yuuniversii Haramaayaa turanitti Ilmaan Oromoo mirga uummata Oromoof falman, Caasaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo basaasuun diinatti dabarsee kennaa, ajjeesisaa fi Barumsa isaaniirraa ari’aa turaniiru;
- Yeroo itti mana maree bakka bu’ootaa turanis rakkoo fi hacuuccaa Uummata Oromoo naannoo itti dhalatan irra gahaa jiru dhiisanii, Dheebuu Aangoof qaban irraa kan ka’e Amanamummaa TPLFf qaban irraa kan ka’e akka isaa Wallaga bahaa, Aanaa Qeelloo bakka bu’uun filataman ajajamanii isaanis amanamummaan Uummata Oromoo ganuun TPLFf ergamaa turaniiru;
- Yeroo itti Itti gaafatamaa Interpiraayizii misooma Bosonaa ta’anii hojjetaa turanis Qabeenya Oromoo isa guddaa kan ta’e Bosona mancaasuun Abbootii qabeenyaa TPLF waliin ta’uun mancaasee garaacha dhuunfaa isaa guuttachaa tureera, Qabeenya uumamaa naannichaa garaa garaas mancaasuun faalama qilleensaaf saaxilee jira.
- Yeroo itti Uummanni Oromoo naannoo Beenishaangul Gumuz Matakkal, Wambaraa, Asoosaa, Kamaashii fi kaan inni keessatti dhalate Mirgi isaa caalaatti sarbamee, Ajjeefamee, Hidhamee, Ari’atamee rakkoo kana keessaa bahuuf qabsaa’aa fi wawwaataa turetti Aangoo irra jiraatuyyuu Biyyaa fi Uummata isaatti Dugda kennee tureera;
- Yeroo itti Mootummaan TPLF Uummata Oromoo naannichaa Xinneessaa, Jibbaa, Tuffachaa fi Uummata naannichaa kaan waliin walitti buusaa turte dhiibbaa tokkollee hin goone; dirqama lammummaa isaaniis hin bane akkasumas Godinaalee Kamaashii naannoo garaa garaatti walitti Bu’insi Uummata Oromoo fi Saba naannichaa gidduutti godhamee dhumaatii ta’e keessaa harka qabu.
Walumaa galatti bara aangoo isaanii waggootii 27 keessatti Kora isaanii Dhoksaatti ijaaranii fi Caasaa Dulloomaa Dh.D.U.O duraanii Obbo Abbabaa Kabbadaa, Takkelaa Tolasaa, Mogos Nagaroo, Zabargaa Hirphaaa fi kanneen biro waliin ta’uun Garbummaa akka Hiree isaaniitti fudhachuun, uummata Oromoo naannichaatti dugda gatuunii, Warra Gaaffii bu’uuraa uummata Oromoo naannichaa gaafatan Basaasuun mana hidhaatti Guursisaa fi daba qaama TPLFn irratti raawwatamaa ture keessatti qooda fudhachaa turaniiru.
Kunoo egaa har’ammoo nama waan Uummatichaaf quuqame fakkaachuun gaafa qabsoon uummata Oromoo naannichaa dhohee ijaafi gurra biyyattii bira darbee Addunyaa hawwataa dhufetti rakkoo fi gaaffii qabdan isin mariisisuu fi furuu dhufne jechuun gara naannoo Beenishaangul Gumuz Matakkal, Wambaraa, Barbarii fi kanneen biro deemuun Uummata Kaayyoo qabu afaan faajjessuuf Munyyuqaa jiru.
Marii isaan amma godhan kanarraas akkuma bara 2014 wal gahii Asoosaatti Uummata Oromoo naannichaa jecha hin madaalleen madeessan, Har’as rakkoo keessan Mootummaa naannichaa wajjin walii galleetu hiikna, Mootummaa naannichaaf tole jechuu qabdu, Isaanumatu isin bulcha…..fi K.K.F jedhaa jiru. Kun immoo kaayyoo maalii akka qabatanii dhufan Daa’imniyyuu hubachuu ni dandeessi.
Dhugaa dubbachuuf Dr Amnteen Eenyummaafi dandeettii ittiin Uummata Oromoo naannichaa dura dhaabbatanii mariisisanis ta’e dubbatan hin qaban. Darbees gaaffiin Uummata Oromoo naannichaas kan isaaniin deebi’uu fi Furamus miti. Yoo gara fuul duraattii kaayyoo kana qabaatanis Uummata eenyyummaa isaan boonuu fi qabsaa’aa jiru kana gochaa irratti raawwachaa turaniif ifatti dhiifama gaafatanii, kora harcaatuu Dh.D.U.O duraanii waliin ta’anii uummata sobaa fi ganaa jiran kana saaxilanii, Qabsoo Uummata Oromoo naannichaa cinaa dhaabbachuuf ammayyuu carraa isa dhumaa qabu.
Gaaffiin Uummata Oromoo Naannoo Beenishaangul Gumus tokkoo fi tokko:
ü Uummanni Oromoo naannichaa Mirga Heerri mootummaan biyyattii kaa’een Mirgi abbaa biyyummaa, Mirga Afaaniin Barachuu, Aadaa Ofii kabajuu, Mirga Hiree ofii ofiin murteeffachuufaa akkuma lammiilee biyyattii biro kabajamuufii qaba. Kun immoo kan ta’u Yoo refoormiin heera Mootummaa Naannoo Beenishaangul Gumuz qoratamee yoo jijjiirame ykn Haareffame Qofa;
ü Uummanni Oromoo naannichaa Oromummaa isaatiin qofa sobaan maqaa adda addaa itti maxxansuu yakkuun, Hidhuun, Ajjeesuunii fi Godaansuun hafuu qaba. Warreen yeroo ammaan kana sababaa filannoo MM waliin wal qabatee gammachuu ibsannaan yakkamanii mana hidhaa naannichaa garaa garaa keessa jiranii fi Sabboontonni Mana hidhaa Federaalaa keessatti sababa tokko malee hafanii jiran Haal duree tokko malee hatattamaan hiikamuu qabu fi
ü Harcaatuun Caaseffama Dulloomaa Dh.D.U.O naannichaa Duras Bu’aa buusaa hin turre Diigamuu fi Haareffamee dhaloota haaraan bakka bu’uu qaba.
ü Qaamni Rakkoo Uummata Oromoo naannichaaf Gitu, mariisisuu fi Furuu qabu Gantuu fi harcaatuu Dh.D.U.O duraanii utuu hin taane, Mootummaa Naannoo Oromiyaa fi Muummicha Ministeeraa ta’uu mala.
Egaa Gaaffilee Bu’uuraa Uummanni Oromoo kaasaa jiru kuni humnaa fi Dandeettii Dr Amantee fi Hordoftootasaaniin (Duuka buutotasaaniin) kan deebi’u miti.
Qabsoon Itti Fufa!!!!!
Qeerroo Matakkal, Asoosaa, Wambaraa irraa
Eebila 30, 2018


text:
Waldaa Qorannoo Oromoo
Waldaan Qorannoo Oromoo (WQO) dhaabbata qorannoo bu'aaf hin dhaabbanne yoo ta'u hayyoota Oromoo fi miti-Oromoo ta'aniin Oromoorrattii fi waan Oromoo wajiin wal-qabaturratti qorannoo geggessuuf kan dhaabbate dha. WQO dhaabbata barnootaa kan sadarkaa addunyaa (international academic organization) qorannoo fi galmeessuu seenaa fi aadaa Oromoo irratti xiyyeeffatee kan hojjatudha. Dhaabbanni kun kan hundeeffame hayyoota beekkumsi ummata Oromoorratti jiru xiqqaachuun ykn dhabamuun isaa isaan yaaddesseeni.
Dhaabbachuu Isaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
WQO akka dhaabaatti of danda'ee kan dhaabbate bara 1990ti. Bara kana bu'ureffamuu dhaaba kanaatif piroppoozaalin dhiyaatee kora wagga kan Tokkummaa Oromootaa Kaaba Ameerikaa (Union of Oromos in North America - UONA) irraatti mari'atame. Bara 1991tti, dhaabni kun Dr Ismaa'el Abdallaa dura bu'aasaa jalqabaa gochuun file. Dr Ismaa'el dhaaba kana hanga 1992tti kan tajaajilan yoo ta'u dhaabni kun TOKA(UONA) jalaa ba'ee dhaaba of danda'e akka ta'u gochuu keessatti ga'ee guddaa tabatan.
WQO bara 1990 of haa danda'u malee, qorannoon Oromoo kora waggaa kan Tokkummaa Oromootaa Kaaba Ameerikaa (UONA) irratti sana duralee dhiyaachaa ture. Qorannoon jalqaba waa'ee Oromoorratti sadarakaa idila addunyaarratti dhiyaate kan jalqabaa bara 1984 Dhaabbata Qorannoo Aafrikaa (African Studies Association - ASA) konfaransii wagga irratti ture; kunis magaalaa Loos Aanjelesitti godhame. Milkaa'ina konfaransii kanarratti argameen jajjabaachuun, bara 1985 kora waggaa TOKA (UONA) irratti qorannoon adda addaa waa'ee Oromoo irratti yeroo jalqabaaf dhiyaate. Haaluma kaanaan waggaa waggaadhaan hanga bara 1990tti itti fufe.
Kaayyoo Dhaaba Kanaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
WQO kayyoowwan armaan gadii qaba:
- Qorannoo seenaa, diinagdee, aadaa, fayyaa, barumsa, siyaasa, seera, fi nageenyaa hawaasa Oromoo irratti godhamuu jajjabeessuu fi qindeessuu
- Hayyoonni waa'ee Oromoo qoratan ballisanii yaaduu (critical thinking) fi jireenya hayyummaa guutuu ta'e akka qabaatan gargaaruu
- Waltajjii hayyoonni Oromoo irratti waliin hojjatanii fi wal gargaaran uumuu
- Hayyoonni Oromoo hin ta'in kan waa'ee Oromoo qorataniif haala mijeessuu fi qorannoo Oromoorratti godhan jajjabeessu
- Qabeenyaa fi maallaqa qorannoo Oromoof barbaachisu addan baasuu fi namootarraa walitii qabuun qorannoo Oromoof akka oolu gochuu


text:
Baratootni Oromoo Moraa University Jimmaa Barachaa Jiran 3 Tika Wayyaaneen Ukkamfamanii Bakka Buuteen Isaanii Dhabame.
Sadaasa 26,2012 Jimmaa
Baratootni Oromoo Moraa University Jimmaa Barachaa Jiran 3 Tika Wayyaaneen Ukkamfamanii Bakka Buuteen Isaanii Dhabame. Baratootni Oromoo kunis maqaan isaanii
1. Barataa Tolaasaa Asmaraa Barataa Seeraa Waggaa 1ffaa,
2. Barataa Tamiruu Tafarraa Barataa Seeraa waggaa 4ffaa,
3. Barataa Gammachiis Lammeessaa Barataa civil injiinerii waggaa 2ffaa
kanneen barataan Mooraa University Jimmaa keessaa barachaa utuu jiraanii Sadaasaa 23,2012 irraa kaafamanii mooraa yuniveersitii keessaa essaa buuteen isaanii dhabamee jira, Akkuma amala isaa Mootummaan Wayyaanee yoom iyyuu ilmaan Oromoo ukkamsee dhabamsiisuun kan Beekamuu, Caasaa tikaa isaa diriirsuun ilmaan Oromoo ukkamsuu kayyeeffaate jira,Maatiin baratootaa kanaas lafa ilmaan isaani bu’aan dhabuudhaan dhiphinaa guddaa keessaa seenanii jiraachuun gabafame,
Haala kana irratti hundaawuun Qeerroon Yunversitii Jimmaa jiran ibsa ejjennoo xuqaalee 6 qabu baafachuun balaaleffannaa mootummichaaf qaban bulchiinsa moorichaatti galchanii jiru.Ibsoota isaanii keessatti ijoolleen ukkaamfaman kun hatattamaan akka gadhiifamanis tuqanii jiru.
Posted on 25/11/2012, in Uncategorized. Bookmark the permalink. 2 Comments.
-
we will never stop to struggle untill we get our freedom .victory for oppressed oromo people
-
kun jaraf wanta harawa miti gafa umani oromo ka’e ofira kasu nuti hagarsisu


text:
Bilbilli Keessan Nama biraatiin hidhamee[‘hordofamaa’] Jiraachuu akkamitti beekuu dandeenya?
Eeyyen, Biyya Itoopiyaa tana keessatti namni hedduu bilbila ni shakka, bilbila keenya hidhanii dhageeffachuu danda’u sodaa
jedhutu muldhata. Kanumarraan ka’ee namootni hedduu icciitii keessa isaanii jiru bilbilaan haasawuu yeroo sodaatan hedduu
argina.
Kanaafuu, Bilbilli keenya hidhamee jiraachuufi dhiisuu salphamatti beekuu dandeenya. Kunis:
Lakkaddaa(Code) : ‘*#21#’ jedhurratti bilbiluudha.
1) Lakkadaa kanarratti yoo bilbiltan CALL FORWARDING – “NOT
FORWARDED” yoo kan jedhu taate, bilbilli keessan hidhamee hin
jiru jedhuu dha. Fkn: Suuraa irraa lakkoofsa 1 ilaalaa
2) Lakkaddaa(Code) asii olii kanarrti bilbiltanii yoo
“FORWARDED” kan jedhu ta’emmoo bilbilli keessa too’annoo jala
jira jechuudha.
Kanaafuu, Bilbilli keessan too’annoo jala(hidhamee) yoo jiraate,
furmaatni salphaa jira. Kunis:
Lakkaddaa(code) ‘##002#’ jedhu irratti bilbiluudha.
Lakkaddaa(Code) kanarratti yoo bilbiltan “Call Forwarding all
erase Successful” is jedhu arganna. Kunimmoo guutumatti irraa
balleessinee jirra jechuudha. Fkn: Akka suuraa kana lakkoofsa 2
irratti mudhatutti.
Haala kanaan icciitiin keenya hordofamaa jiraachuufi akka
hordofamaa hin jirre baruun salphaadha.
Ulfaadhaa HORAA BULAA
OROMO ICT


text:
Gamtaan MEDREK dhaabi Guutummaa uummata Amaaraa fi Semaayaawii paartiin dabalatee paartileen ja’a marii wal dubbannaa duraa IHADEG waliin geggeessamaa ture keessaa of baasanii jiran.
MEDREK ibsa gaazexeessotaaf har’a kenne irratti ejjennoo isaa beeksiseen wal dubbannaa sana keessaa of baasuu isaatti dabaluun yeroon yeroo labsii yeroo hatattaamaa dheerachuu balaaleffateera.
Gama biraan paartiin paartiin biyya bulchu immoo nuti ofii keenyaa ga’oo waan taaneef kan gamtaan MEDREK fi paartilee ka biroon gaafatan hoogganaan maree wal dubbannaa qaamni sadaffaa inni jedhu fudhatama hin qabu jedhee jira. Haal duree qopheeffatanii dhufan jechuun illee paartilee mormitootaa qeeqee jira.
Paartileen garuu ejjennaa isaaniitti cimna yoo jedhan ni kabajnaaf gama IHADEGn ejjennoon jiru garuu hin jijjiiramu jechuun gaaffii mormitootaa fudhatama dhabsiise.
Dhuunfaa fi gamtaan garuu nu waliin dubbachuu yoo fedhan daandiin saaqamaa paartiin keenya qophee dha jedhee jira.


text:
Busaa balaafamaadha jedhamee kibba baha Eeshiyaatti babalatee jira; Itoophiyaa hoo?
Gosti dhukkuba busaa baayyee balaafamaadha jedhame, kibba baha biyyoota Eeshiyaatti babal'achuun isaa Afiriikaaf sodaachisaa ta'usaa qorattoonni beeksisan.
Gosti busaa kunis qoricha busaatiin kan to'atamu miti jedhameera.
Dhukkubni busaa kunis yeroo jalqabatiif biyya Kaamboodiyaatti kan argame yoo ta'u, gara biyyoota kibba baha Eeshiyaatti babal'ateera.
Akka miseensoonni Dhaabbata qorannoo Oksifoordi Tirooppiikaal Medisin Baankookiitti argamuu jedhanitti, gosa busaa kana irraa fayyuun baayyee cimaadha.
Dhukkubichi ariitiin babalachu isaatiin alattis, soodaa Afiriikaa ni qaqqaba jedhu qabaachu isaanii, ogganaan garee qorannichaa Piroofeesar Oriyon Doondirooppi dubbataniiru.
Muxannoo Itoophiyaa
Ministeera Eegumsa Fayyaatti ogeessa sagantaa busaa kan ta'an obbo Darajjee Dilu akka jedhanitti, waajjirri isaanii waa'ee sodaa kanarratti ragaa hinqabu.
Gama ittisa busaatiin bu'aa jajjabeessaan galmaa'aa jira kan jedha ogeessichi, lakkoofsi dhukkubsattootaa A.L.A. bara 2013 tti miliiyoona 3.31 ture bara 2016 tti gara miliiyoona 1.8tti gadi bu'usaa caqasaniiru.
Haala hojimaata hanga ammaatti jiruunis qorichoonni Pilaasmoodiiyam faalisiipaaram fi Pilaasmoodiiyam vaayiivaaksi jedhaman hojiirra olaa jiru.
Bu'aa qabeessummaa qorichoota kanneenii hordofuufis, Inistitiyuutiin Fayyaa Hawaasaa Itoophiyaa waggoota lama lamaan qorannoo akka gaggeessu eerameera.
Qorichoota dandeettiin fayyisuu isaanii dadhabe
Dhukkuba bookee busaatiin dadarbu kanaanis waggaatti namoonni miliiyoona 212 ta'an kan qabaman yoo ta'u, dhukkubichis kanneen dursaan daa'imman ajjeesan keessaayi.
Dhukkubicha to'achuuf, artimiisinii fi Piparaakuyiin waliin makuun fayyadamuun filmaata duraati.
Bu'aa qabeessummaan artimiisiniin qabu gadi bu'aa kan jiru yoo ta'u, Piparaakuyiin ammoo dhukkubichaan wal baraa jira.
Dandeettiin walmakaa qorichoota kanneeniin dhukkubicha to'achu eddoo tokko tokkootti parsantaa 60n hir'achu isaa Piroofeesar Doondirooppi beeksisaniiru.
Busaan qorichichaan walbaree babal'achuunsaa, ardii Afiriikaa dhukkubni busaa harki 92 keessatti uumamuutti rakkina cimaan uumu danda'a.
Fala atattamaan dhiyaatu
'' Sadarkaa irraa fayyuun hindanda'amne irra gahuun, osoo lubbuun namootaa hin darbiin dura atattamaan hojachuun barbaachisaa dha,'' jedhaniiru.
"Dhugaa isaa dubbachu baayyeen yaadda'e," jedhu Pirofeesarichi yaachisummaa haalichaa yoo ibsan.
Maayikil Chewu miseensi Medikaala Weelkaam Tirasitii akka jedhanitti, busaan qorichaan wal bare babal'achuunsaa sadarkaa addhunyaattu fayyaa hawaasaatiif yaachisaadha.
Hanga ammaattis busaan qorichaan walbaruun waggaatti lubbuu namoota kuma 700 badaa kan jiru yoo ta'u, irratti yoo hojatamu malee bara 2050tti lakkoofsi namoota ittiin du'anii gara miliiyoonaatti ol guddachu danda'a jedhan.
Itoophiyaatti gosti dhibee busaa haaraa kun akka hin uumamnee fi busaan qorichaan wal baruu saatiifi dandeettii ittisa qorichootaa to'achuuf qorannoon Inistitiyuutii Fayyaa Hawaasaa Itoophiyaa waliin gaggeeffamu cime akka itti fufu Obbo darajjeen,dubbatanii jiru.


text:
Amajjii 08/2017 Manni Galmaa Artistii Jaalatamaa fi Kabajamaa Oromoo Galaanaa Gaaromsaa Waraana Koomaandii Poostii Wayyaanee tiin sakkatta’ame. Waraannii Komaandii Poostii Wayyaanee Artistii Galaanaa Gaaromsaa ukkamsuuf bobbaafamee mana galmaa Artistii Galaanaa Gaaromsaa yeroo gahuu akka Carraa ta’ee Artistiin Oromoo Galaanaa Gaaromsaa mana waan hin jirreef mana galmaa isaa Kutaa Magaalaa Finfinnee bakka Haayati jedhamuu humnaan Cabsanii seenuun sakkatta’insa seeraan alaa irratti rawwachuun mi’a (qodaa) mana keessaa caccabsuun sa’aatii dheeraaf manichuma turuun eganii dadhabnaan dhumarraatti Obboleessaa Artistii Galaanaa Gaaromsaa , Caalaa Gaaromsaa ukkaamsuun fuudhanii kan adeemaan ta’uu maddeen Qeerroo Finfinnee irraa gabaasan. Yeroo ammaa kana obbooleessi Artistii Galaanaa Gaaromsaa; Caalaa Gaaromsaa Mana Hidhaa Maa’ikalaawwiitti darbatamee dararamaa jiraachuun mirkanaa’ee jira.
Gootichi Oromoo Artistii Galaanaa Gaaromsaa artistoota Oromoo dhaloota qubee haaraawaa afaan, Aadaa, seenaa fi gootummaa Oromoo faarsuun beekamanii fi addatti immoo roorroo fi gidiraa saba Oromoo irraa gahaa jiruu wallee garaagaraa qindeessuun dura dhaabbachaa jiranii fi yeroo dhiyoo keessaatti ija uummata Oromoo miliyoonotaa keessaa seenanii jiran ta’uu uummata Oromoo har’a jaalaalaa fi kabajaan ija mararfannoon isaan ilaalutu ragaadha. Har’a artistoota Oromoo uummata Oromoo miliyoonotaan jaalatamanii fi kabajaman keessaa artisti Galaanaa Gaaromsaa isa tokko. Artistoota Oromootti ba’uun qaroo ija uummata Oromoo tti bu’uudha. Kanneen hidhamanii jiran iyyuu atattamaan akka gadi lakkifaman Qeerroon gadi jabeessuun gaafata.
Kana Malees ilmaan Oromoo hedduun Finfinnee fi magaalotaa naannawaa Finfinnee ti argaman keessaa hordofamanii ukkanfamaa jiraachuu maddeen keenya gabaasaan. Haaluma kanaan Barattootni Oromoo sadii bulchiinsaa Laga Xaafoo laga Daadhiitti Godina Lixa Shawaa Amboo irraa wayyaanee jalaa dheessanii rakkatanii barachaa utuu jiranii waraanaa Komaandii Poostii Wayyaaneetiin ukkanfamuun eessaa buuteen isaanii dhabamee jiruu keessaa 1.barataa Yeroo Haayyii fi barattootni lama yeroof maqaa isaanii kan adda hin baafamiin ta’uun gabaafamera. Haala kanaan ilmaan Oromoo yeroo irraa gara yerootti waraanaan ukkanfamuun hidhaatti guuramaa waan jiraniif uummatni Oromoo fi dargaggootni Oromoo Bakkaa jirtaan hundaa gamtaan mootummaa wayyaanee dura dhaabbachuun uummataa keenya miliyoonotaa manneen hidhaa biyyatti keessatti dararamaa jiran qabsoon haa hiiksifannu jechuun Qeerroon waamicha dabarsa.


text:
Imimmaan Qeerransaa
Bara durii sana yeroo heerri ture
Saba guddaa tokko tu mootummaa ijaare
Oyiruu miidhagaa caffee cuqilisaa
Kuduraa fi fuduraa waa marti lalisaa.
Kan nyaatamu marqaa kan dhugamu booka
Martuu ofitti boona badda-daree fi dakaa.
Ilaa-fi-ilaameetiin namni wal kabajee
Kan ballesse adabee isa tolche jajee
Hunduu dhaggeeffate haasaa abbaa Gadaa
Seera waliin mura ta’ee jala odaa.
Booda buudaan bartee waa’ee saba sanaa
Moofaa itti guurratte ijaarrate mana
Odaan murmuramee akkuma daggalaa
Qabeenyi samamee mana keessaa fi alaa.
Heerri sirna Gadaa heeraa ta’uun hafee
Kan ormaatti laaqamee aadaa boonsaan laafee.
Kan hundarra caaluu eenyummaan haqamee
Abbaan Gadaa gaddee bokkuun owwaalame .
Jallina akkasii goototi argani
Heera deebisuudhaaf daggala seenani.
Maatii fi jiruusaanii osoo hin ilaalani
Oromummaa tursuuf wallaansoo eegalani.
Goota boonaa sana kan diinni illee beektu
Lammiif fi maatiin isaa maaliif hin yaadatu!
Maaliif waliin teenyee maqaasaa hin farfannu!
Maaliif yeroo mara hin galatteeffannu!
Corannee Illilli, daraara arfaasaa
Maaf hin faayyeessinu bakka awwalasaa!
Maqaa ijjoolle keenyaa kan gootaan moggaafnee
Seenaa boonsaa sana itti dabarsineee
Qubee gooti eegale yoo beekne barsiifne
Yoo hin beekne barannee!
Maaliif ruhii gootaa hin galatteeffanne?
Warabeessi fi waangeen, wawwacoofi dhaddeen
Eenyummasaa hin beektu beekufis hin feetu
Gaaf-mara shira marti dhugaa gootaa awaalti.
Bineensaan marfamee sobaan dararamee
Akka hin jirre ta’ee yeroo gooti boo’u
Imimmaan qeerransaa e enyu tu isaaf qeensa?
Bakka yaadu hafee hamileensaa laafee
Humnisaa dadhbee hannisaa yoo dhabe
Akka bara duri barooduu yoo dhisie
Akka waan daboomee afaansaa yoo use
Bakka ciisu cisee tooftaan yaada kuusee
Ni muuxatee malee, goota dhalcha malee
Akka baala raafuu gooti du’ee hin hafu!
Ofirra buqqisuuf qarriffaa fi Ilkee
Ilbisa fi tisiisa dhiiga xuuxxuu bookee
Qeensa lafee seenuu miila mataa yaabu
Gaddidduu eenyummaa summii akka qaajjabbuu
Martuu itti dabee abjuunsa abjuu ta’u
Gooti seenaa qabu yeroo ciisee boo’u
Imimmaan kan leencaa eenyutu isaaf qica?
Cumaa fi dhiiga isaa hadhooftuu fi dafqasaa
Gaanii fi xuwwee seenaatti eenyu tu isaaf kuusa
Maqaa goota sanaa boolla keessaa baasa?
Dhugaa goota kanaa eenyu tu dhugaa ba’a?
Awwala gararraa eenyu tu isaa ka’a?
Nuhoo gargar deemna Zayita fi bishaan taanee
Adda addummaa raajina waa huuba funaannee
Borana fi Gujii, Arsii fi Baalee
Karraayyuu fi suluultaa, Kamisee fi Jillee
Ilu-Abbaa Boor Jimmaa, Beddeellee fi Gommaa
Ziwayii, Tulluu-Boolloo, Bishooftuu fi Adaamaa
Harargeen akkasi Carcari fi Baabbillee
Lammii fi dhiiga keenya utu dibnu cilee
Wallaggaa fi Shawwaa, Horroo fi Gimbii jennee
Utuu wal-qoqqoddnu eegee taanee hafne!
Goota onnee madaa kan hin beekne sodaa
Abjuunsaa abjuu ta’ee dhugaansaa yoo bade
Ganda fi laga waamnee amantiin wal qoodnee
Hayyuu fi wallaalaa, dhiiraa fi dubara
Jennee wal qooduu irra
Dibaabee Oromummaa qabannee tokkummaa
Gootaota Oromoo waliin haa lakkufnu
Oyiruu seenaa irraa, girgijjii haqaa irraa
Mee isaan haa yadannu
Daaraa harsiisuu dhiifnee;
Kaayyoo isaanii haa eegnu!
Posted on 27/12/2012, in Uncategorized. Bookmark the permalink. Leave a comment.


text:
Dilbata darbe manni Hidhaa magaalaa Baatuu gubachuu isaa jiraattonni kan dubbatan ta’us haga har’atti akkamitti akka gubatee fii miidhaan hidhamtootaa fi qabeenya irra gahe hin ibsamiin jira jedhu jiraattonni.Kanneen hidhaa keessa jiran kanneen du’anis ta’e lubbuun hafan ituu hin baramiin hafuu isaa irraa kan ka’e maatiiwwan hedduun baadiyyaa irraa achi yaa’uun magaalaa Baatuu keessatti rakkataa kan jiran ta’u ibsan.Mana hidhaa sanatti dhiyaachuun dhorkaa ta’u isaa fi muddamsii magaalatti keessa jiraachuu dubbatu. Bulchiinsii hospitaala Baatuu namni balaa ibbiddaan midhamee fidamee hin jiru. Garuu, namni tokko rasaasaan dhahamee fidamee jira jedhan.
Gama kaaniin Dilbata darbe Godiina Arsii Bahaa aanaa Digiluu fi Xijjoo magaalaa Bulchaanoo keessatti hiriirri mormii gaggeeffame waraana mootummaan diigamuu isaa fi ijoollee lubbuu oolfachuuf mana namaa seentee karra waan cufataniif akkasumas, warri mana sanaa - abbaan manaa fi haatii warraa erga deesse guyyaa shan taate ijoollee sana dabarsanii kennuu diddan jedhamuun ajjeefaman – jedhu - jiraattonni.
Dilbatuma sana namni ka biraan sadaffaan ajjefamuu fi sirni awwaalcha jarreen lameenii kaleessa yeroo gaggeeffameettis dargaggeessa loon tiksu tokko dhuka’aa baata jechuun ajjeesuu isaanii jiraattonni dubbatanii jiru. Bulchaan aanaa garuu, Dilbata darbe kanneen seeraan ala qabeenyaa barbadeessuu irratti bobba’an to’achuuf sochiin akka ture ibsuun namni jedhame ajjefamuu mala garuu, nuuf hin gabaafamne jedhan.
Gabaasaa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa


text:
Tokkummaa mootummotaa keessatti komishiinara mirga dhala namaa ka ta’an Zeid Ra’ad Al Hussein Dilbata kaleessaa Itiyoophiyaa seenanii jiru.
Kunis afeerraa mootummaa biraa dhiyaateen ta’uun ibsamee jira.Zeid daw’annaa Itiyoophiyaa keessatti gaggeessan Kanaan marii sadarkaa olaanaa gamtaan Afrikaa fi waajira mirga dhala namaa kan Tokkummaa mootummotaa giddutti gaggeeffamu irratti hirmatu.
Komishinarri olaanaan Zeid baatii Ebla bara 2017 Itiyoophiyaa daw’achuun mummicha ministeera biyyatti ka duraanii fi aangawoota sadarkaa olaanaa miseensoota hawaasa sivilii wajjiin hala kabajamuu mirga dhala namaa fi dameen waajiira isaanii kan gaanfa Afrikaa keessaa hojii gaggeessu irratti dubbatan.
Mootummaan Itiyoophiyaa gara jalqaba waggaa kanaatti Zeid Itiyoopiyaa seenuun waan bara darbee jalqaban akka itti fufaniif gaafate.
Guyyaa afuuruuf yeroo gamas turanti Zeid mummicha ministeeraa biyyatti Dr. Abiyyi Ahmad fi aangawoota sadarkaa olaanaa biyyatti wajjiin wal arguuf jiru.


text:
Makanin Poolai Umpurathu Pidikkum : Amma
en Peyar Rameeshkumaar. Maayavaratthais Seernthavan. En Vayathu 32, Aydiay Paditthuviddu, Oru Kanini Vorksaappil Veelai Seykireen, En Appavukku 60. Naangal Tamil Vadakalai Ayyangaar Vakuppai Seernthavarkal. Avar Perumpaalum Keeralaavil Kooli Veelai Seyvaar. Eppothaavathu Viseesa Naadkalil Maddum Vanthuviddu Povaar, Nalla Kudikaarar, Eppothaavathu Panam Anuppuvaar.
en Amma Paarvathi(46 ) Veeddilthaan Iruppaar. Naan Avarkalukku Oree Makan. En Ammavukku Neenda Naadkalaakavee Padai Arippu Irukkirathu, Eppothu Paartthaalum Thodaiyaiyo, Pinpakkatthaiyo, Muthukaiyo Sorinthu Kondee Iruppaal. Nalla Thadittha Uruvam, Karuppaaka Iruppaal, Irandu Theengaay Saisu Mulaikal, Thoppai Vayiru, Perutthu Pona Sootthu, Akalamaana Mukam, Vaayil Eppothum Vetthilai Poddu Kuthappikondee Iruppaal. Sonthamaana Oru Siriya Odduveedu Enpathaal Entha Pirachanaiyum Illai. Nakaratthirku Pakkatthil Ulla Kiraamam. Ammavin Pakkatthilthaan Naan Paduppeen.
ippadi Amma Sorinthu Kolvathu Neendanaadkalaaka Irukkirathu, Aanaal Naan Athuparri Ethuvum Keeddathillai. Oru Naal Iravu Ammavukku Kadumaiyaana Arippu. Valakkamaaka Sorinthu Kolla Vilakkamaaru Edutthu Athan Adippaakatthil Vaitthu Muthukai Sorinthukolvaal, Anraikkum Appaditthaan Sorinthaal. En Kaathukku Aval Sorinthu Kolvathu Varukku Varukku Enru Keeddathu. Intha Sattham Eppothum Varuvathuthaan. Sila Neerangalil Pudavaiyai Thookkividdu Thodaiyai Sorivaal, Vilakku Anaitthu Iruppathaal Aval Udkaarnthu Kondu Pudavaiyai Thookki Than Irandu Kaikalaalum Sorivaal. Iruddaaka Iruppathaal Enakku Sattham Varum, Naan Ethaiyum Paarppathillai Naan Thoongividuveen.
aanaal Inraikku Amma Sorinthukondu Ayyo Setthu Poyidalaam Pola Irukkuthee Enru Aluthaal. Amma Aluvathu Therinthathum Naan Elunthu Ennammaa Seyyuthu Enreen, Arippu Thaangaladaa Enraal Leesaaka Aluthukondee, Naan Udanee Vilakkaipoddeen. Amma.. Vidu Engu Arikkuthu? Naan Sorinthuvidukireen Enreen.. Muthukula Arikkuthudaa Kai Edda Maaddeenguthu Enraal. Amma Jocketdai Kaladdu Enreen Ammavum Jocketdai Kaladdinaal. Ammavin Muthukai Paarkkavee Payangaramaaka Irunthathu, Angaangee Sirusiru Koppalangal, Saampal Poottha Maathiri , Veerkkuru Maathiri Muthuku Pooraavum Irunthathu.
Amma Braa Poddu Irunthaal. Ammavin Muthuku Braavil Paartthapothu Mikavum Kavarchiyaaka Irunthathu, Eemmaa Braaveera Poddu Irukkee Enravaaru Braa Buttonai KaladTVddeen Ammavin Muthuku Pakkathil Thaan Iruntheen Amma Braavai KaladTVddu Pudavaiyaal Mulaiyai Maraitthukondu Akalamaana Muthukaaddikondu Udkaarnthu Irunthaal. Ammavin Muthukai Nanraaka Sorinthuviddeen. Amma Engu Soriya Solkiraalo Angu Sorintheen. Amma Aval Kaiyaal Thodai Idukkai Sorinthaal. Angeeyum Arikkuthaammaa Enreen. Aamaandaa Udampu Pooraavum Arikkuthudaa Enravaaru Verru Muthukai Kaaddiyavaaru Kuppura Padutthaal.
Amma Ippadi Kuppura Padutthu Irukkupothu Muthukai Sorinthuviddapadiyee Ammavin Sootthai Paarttheen. Eppaa Enna Akalamaana Sootthu , Ammavin Sootthu Maddum Uppikondu Iruntha Sootthu, Ammavin Iduppu Madippu En Sunniyai Kilappi Viddathu. Amma Aval Kaiyai Aval Sootthu Pilavil Vaitthu Sorinthaal. Pudavai Kaddi Irunthaalum Pudavaiyil Meeleeyee Sorinthaal. Naan Udanee Amma Sorintha Idatthil Kaiyai Vaitthu Sorintheen, Antha Pilavil Soriyumpothu Amma Ethuvum Sollaa Viddaalum Amma Nelinthaal. Amma Pudavaiyai Kaladdaddumaa Enreen. Ammavudanee Padutthavaaru Pudvaiyum Pavadaiyaiyum Seertthu Thodaivarai Thookkinaal. Naan Appadiyee Ammavin Muthukil Poddu Viddeen. Amma Ippothu Nirvaana Sootthai Kaaddikondu Padutthu Irunthaal.
en Irandu Kaiyai Poddu Ammavin Meedupallangal Muluvathu Sorintheen. Piraku Ammavin Sootthai Pilanthu Sootthu Oddaiyai Paarttheen, Karuppaaka Kolakolavenru Irunthathu Oru Viralaal Athai Thudaitthu Mukarnthu Paarttheen Pee Naarram Aditthathu. Amma Ennadaa Panree Sorinju Vidudaa Enraal. Sootthu Oddaiyil En Viralaal Sorintheen. En Sunni Thookkikondu Ennay Padaatha Paadu Paditthiyathu.Ammavin Kaalai Leesaa Virintheen Ammavin Mudiyum Pundaiyum Therinthathu Naan Enkaiyai Kaiyai Meelirunthu Kilee Idukkil Irukkum Ammavin Pundaikku Kondu Senreen. Valakkampola Angeeyum Ammavin Mudikal Adarntha Pundaiyil Sorintheen. Avvappothu Ammavin Pundai Pilavil Kileerunthu Meelaaka Iluppathumaaka Iruntheen.
Ammavai Mallaakka Padukka Sonneen Amma Mukatthil Viyartthu Irunthathu , Maaraappai Edutthu Amma Mulaiyai Muddi Kondaal. Naan Udanee Amma Pudavaiyum Pavadaiyum Aviltthu Vidummaa Enreen. Amma Adivayirril Soruki Iruntha Kosuvatthai Ilutthu, Pavadai Naadaavaiyum Aviltthaal. Naan Udanee Ammavin Pavadaiyum, Pudavaiyum Seertthu Kaal Valiyaaka Avilttheen. Amma En Munnaal Nirvaanamaaka Padutthu Kidanthaal. Kailiyai Koodaaram Vatthu Iruntha En Sunniyai Amma Paartthuviddu Ennadaa Athu Un Sunniyaa Ivvalavu Needdaaka Irukkuthee Enraal Siritthukondee. Naan Summaa Irummaa Enreen. Ammavo En Kailiyai Aviltthuviddu En Sunniyai Piditthuviddaal. Amma En Sunniyai Piditthathum Thannivarumpola Irunthathu. Amma Thanni Varumpol Irukkummaa Enreen. Amma Vidavillai, Amma Elunthukondu Ennai Kaddipiditthu Kondaal. Naan Ammavai Kaddipiditthu Kondeen.
etthanai Naal Kanavu Inraikku Niraiveerukirathu Enru Ninaitthu Kondeen. Kurippaaka Amma Kulikkumpothu Ammavin Kuliyal Tharisanatthai Paartthu Paartthu Enakku Ammavin Meel Kaamaveriyai ThoonTVddathu. Inraikkutthaan Atharku Vidivukaalam Vanthu Ullathu Enru Ninaitthu Kondu En Sunniyai Ammavin Pundaiyil Vaitthu Alutthineen. En 10 Ins Sunni Muluvathum Ammavin Pundaiyil Senrathu. Ammavin Pundai Jil Enru Irunthathu Amma Leesaaka Munakinaal Aaaaaa Mmmm Ssssssssssss . Naan Methuvaaka En Sootthai Thookkithookki Kuttha Aarampittheen. En Ovvoru Kutthukkum Amma Munakikondu Irunthaal. Naan Ammavin Pundaiyil Veekamaaka Kuttha Aarampittheen.
Ammavin Sattham Athikamaaka Aarampitthathu . Thannivarumpola Irunthathu Veekaveekamaaka Alutthi Aalamaaka Kuttha Kutthakuttha Thanni Amma Pundaiyil Paaychi Adittheen. Ammavin Pundaiyil En Vinthuvai Paaychi Aditthuviddu Ammavin Meelee Irunthu Vilaki Paduttheen. Amma Antha Pakkam Thirumpi Kaalkalai Madakkikondu Padutthaal. Ammavin Pundai Nanraaraaka Therinthathu. Udanee En Sunniyai Ammavin Pinnaalirunthu Aval Periya Pundaiyil Vaitthu Alutthineen Amma Athirchiyaaki Eey Ennenvo Panriyeedaa Enraal. Ammavai Anaitthu Kondee En Sunniyai Ammavin Pundaiyil Kutthi Kutthi Iluttheen Ammavin Irandu Mulaikalaiyum Pisainthukondee Kuttha Aarampittheen. Amma Munakikondee Irunthaal Mukkunaal, Uss Uss Enru Vaayaal Oothinaal.
Ammavin Kalutthai Irukkipiditthaavaaru Veekamaaka Sunniyai Viddu Kutthukutthi Olutthu Mudittheen . Kanvilitthu Paartthaal Vidinthu Viddathu. Aanaal Amma Nirvaanamaakavee Padutthu Irunthaal. Naan Ammavai Eluppi Muddi Podavaitthu Ammavin Sootthil En Viraittha Sunniyai Alutthineen. Amma Valiyaal Thuditthaal. Naan Vidavillai En Sunniyai Muluvathumaaka Viddu Olutthu Mudittheen.Ammavin Meel Iruntha Kaamaveri Theertthu Kondeen. Atharku Piraku Ammavai Nalla Tholviyaathi Daakdaridam Alaitthu Senru Ammavin Padai Arippai Kunappadutthineen. Enakku Ammathaan Kaama Theevathai, Ammavukku Pundaiyil Arippu Enakku Sunniyil Arippu.
rameesh Passil Irunthu Irangi Thanathu Veeddai Nokki Nadanthaan. Avan Oru Kanani Injiniyar. Rameesh Thinamum Thanathu Veeddirku Leeddaakatthaan Varuvaan Aanaal Inru Thanathu Veelaikalai Seekkiramee Mudinthuviddathaal Seekkiramee Veeddirku Kilampividdaan. Avanathu Thanthai Eppothum Oorai Surrum Oru Pisinas Meen. Inrum Avar Thanathu Manaiviyai Veeddil Thaniyaaka Vidduviddu Eetho Oorukku Senruviddirunthaar.
rameesh Thanathu Veeddai Nerungiyavudan Thaan Thanathu Veeddil Oru Moddaarsaikkil Nirpathai Kavanitthaan.athaik Kongsam Nerungi Paartthathil Athu Thanathu Mama Vengaddin Moddaarsaikkil Enpathu Therinthathu. Vengad Rameesh Thanthaiyin Uyir Nanpar. Thanathu Thanthai Illaatha Neeratthil Mama Vengad Angee Iruppathu Avanukku Aacharyamaaka Irunthathu.
rameesh Thanathu Veeddin Pinpura Vaasal Valiyaaka Ullee Nulainthaan. Avanathu Veedu Valakkatthirku Maaraaka Amaithiyaaka Irunthathu. Thideerenru Oru Munangal Oli Avanathu Perrorin Araiyillirunthu Keeddathu Adanee Rameesh Antha Araiyin Jannalil Ulla Virisalvaliyaaka Oru Kannai Vaitthu Paartthaan. Angee Padukkaiyil Avanathu Ammavum Mamavum Nirvaanamaaka Otthuk Kondirunthanar. Avanathu Amma Nirmalaa Thanathu Kaalkal Irandaiyum Uyaree Thookkiviritthu Vengad Oppatharku Vasathiyaaka Vaitthuk Kondirunthaal. Vengad Thanathu 8 Inja் Sunniyai Ilutthu Ilutthu Otthuk Kondirunthaar Avarathu Kaikal Irandum Nirmalaavin Mulaikalai Piditthu Kasakkik Kondirunthathu. Intha 42 Vayathilum Nirmalaa Thanathu Udalai Oru Paruvappennirku Idaaka Vaitthirunthaal. Aaranju Pala Alavil Irandu Mulaikalum Irandu Manpaanaikalai Kaviltthathu Ponra Avalathu Kundikalum Paarppavarkalai Veri Kollas Seyyum.
avalathu Alakil Vengad Mayangavillai Enraal Thaan Aacharyam. Vengaddum Leesupadda Aalillai Avanathu Akanra Maarpum 8 Inja் Sunniyum Entha Oru Pennaiyum Pudavaiyai Meelee Eerri Kaalai Virikkat Thoondum. Rameesh Muthanmuthalaaka Irandupeer Oppathai Neeril Paartthuk Kondirunthaan. Athuvum Thanathu Thaayum Thanathu Mamavum Seyvathaip Paartthu Avanathu Sunni Aaddam Podat Thuvangiyathu . Athai Thanathu Oru Kaiyaal Thadavik Kondee Angee Nadappathai Kavanikkat Thuvanginaan.
avan Ithuvarai Thanathu Thaayai Oru X Kannoddatthudan Paarppathu Ithuvee Muthal Murai. Aanaal Ithuvee Kadaisiyaaka Irukkak Koodaathu Enru Avanathu Ul Manam Eengiyathu. Atharku Eethuvaaka Avanathu Manathil Oru Thiddam Uruvaanathu. Athai Udanee Seyalpaduttha Virainthu Iyanginaan. Thanathu Araikkuchenru Thanathu Veediyo Kaamiraavai Edutthu Vanthu Angiruntha Jannalai Leesaakat Thiranthu Angee Nadkkum Kaadsikalai Thanathu Veediyovil Pathivu Seyyat Thodanginaan. Ippothu Vengad Kilee Padutthapadi Irukka Nirmalaa Avarathu Meelee Eeri Theengaay Uritthuk Kondirunthaal. Rameesh Thanathu Kaamiraavai Avaikalathu Sunniyum Pundaiyum Sangamikkum Idatthil ·pokas Seythaan. Vengaddin Thadi Nirmalaavin Kukaikkul Veekaveekamaaka Senruvanthathu Kaamiraavin View Finder Valiyaaka Thelivaaka Therinthathu. Vengaddin Kaikal Nirmalaavin Mulaikalai Parrikkondu Kasakkik Kondirunthathu. Nirmalaa Ovvorumurai Empi Kuthikkum Pothum Avalathu Kundi Athirnthu Aadiyathaip Paarkka Paarkka Rameeshin Sunni Avanathu Jattiyai Iramaakkiyathu. Avanathu Sunniyai Alutthiyapadiyee Avanathu Ammavin Ol Pajanaiyai Padam Piditthuk Kondaan Rameesh.
vengad Uchakkaddatthai Nerunguvathu Avan Thanathu Ammavai Ilutthu Anaitthuk Kondu Munanguvathai Paartthathil Therinthu Konda Rameesh Kaamiraavai Avarkal Iruvarathu Mukatthai Nokki Focus Seythaan Appadiyee Zoom Out Seythu Avarkal Iruvaraiyum Motthamaaka Padam Piditthuk Kondaan. Vengad Thanathu Soodaana Vinthinai Nirmalaavin Koothikkul Paaythuviddu Thanthu Surungiya Sunniyai Veliyee Uruvikkondu Elunthaan. Itharku Meel Irunthaal Aapatthu Enru Rameesh Antha Idatthai Viddu Veekamaaka Veliyeerinaan.
marunaal Kaalai Valakkam Pol Kulitthu Viddu Oru Melliya Naiddiyai Aninthu Kondu Poojai Araikkul Senru Poojaiyai Muditthu Viddu Vanthu Rameeshai Eluppinaal Nirmalaa. Neerru Pachait Theevadiyaal Pola Mamavudan Aaddam Podda Ammavaa Ippadi Mangalakaramaaka Irukkiraal Enru Rameesh Aacharyappaddaan.
“rameesh Elunthirudaa Kannaa Time Aachudaa Aapees Pokanum Illa” Enra Padiyee Avan Kaikalai Parri Ulukkinaal.
rameesh Kankalai Kasakkik Kondee “Amma Neenga Innaikku Rompa Alakaa Irukkinga” Enrapadiyee Thanathu Ammavai Irukki Anaitthaan.
antha Anaippu Valakkatthirku Maaraaka Irunthathai Nirmalaa Unarnthaal.
“vidudaa Eppavum Unakku Vilaiyaaddutthaan” Enrapadiyee Avanathu Pidiyil Irunthu Vidupaddaal.
rameesh Thanathu Thiddatthai Seyalpaduttha Ithuvee Sariyaana Tharunam Enru Enniyapadiyee
“Amma Naan Ungalukku Oru Padam Kaaddap Poreen. Athaippaartthu Neenga Rompa Aacharyappadapporeenga” Enru Koorik Kondee Muthalnaal Eduttha Veediyo Padatthinai Poddaan. Muthal Kaadsiyaip Paartthathum Nirmalaavukku Thaanga Mudiyaatha Kopam Vanthathu.
“deey Unakku Enna Paitthiyam Pudichirukkaa? Intha Maathiri Padatthai Ellaam Ammavum Makanumaa Paarppaanga?” Enrapadiyee Veediyovai Anaikkap Ponaal.
atharkul Rameesh Odivanthu “avasarappadaatheemmaa Inimee Thaan Visayamee Irukku” Enrapadiyee Nirmalaavai Alaitthuvanthu Sofavil Amaravaitthaan. Sirithu Neeratthirku Piraku Thaan Avalukku Antha Padatthil Iruppathu Thaanum Vengaddum Enpathu Uraitthathu. Avalathu Mukatthil Athirchi Appaddamaaka Therinthathu.
athai Rasitthukkondee “ennammaa Padam Eppadi Irukku? Ithai Appa Paartthaarnaa Rompa Santhoshappaduvaar” Enraan Rameesh.
udanee Nirmalaa “deey Antha Maathiri Ethuvum Pannidaathadaa” Enrapadiyee Alat Thodanginaal.
“sarisari Alaathammaa, Naan Appakkidda Ithaikkaaddamaaddeen, Aanaa Nee Enakku Orukaariyam Pannanumee ” Enra Padiyee Avalathu Tholkalaipparri Thookkinaan.
nirmalaavum “sollu Rameesh Enna Pannanum?” Enrapadiyee Avanathu Mukatthai Nokkinaal.
“onnum Perusaa Illai Nee Vengaddirku Panninathu Pola Enkoodavum Pannanum.” Enraan Rameesh.
ithaikkeedda Nirmalaa “deey Ithu Periya Paavamdaa, Entha Ammavum Than Makan Kooda *** Vaichukkavee Maaddaal. Thayavu Seythu Veera Ethaavathu Keeludaa ” Enrapadiyee Meelum Alat Thodanginaal.
aanaal Rameesho “veera Valiyee Illai. Engooda Padu. Illaaddi Appa Kidda Ithak Kaaddiduveen. Ithuthaan En Iruthiyaana Mudivu” Enrapadiyee Thanathu Araikkul Nulainthu Kondaan. Nirmalaa Thanathu Vithiyai Nonthapadiyee Thanathu Kanavanai Eemaarriyatharku Thanakku Sariyaana Thandanai Kidaitthu Viddathaaka Pulampinaal. Aanaalum Thanakku Veeru Vali Illai Enpathai Unarnthu Kondu Rameeshin Araikkul Nulainthaal. Rameesha¤m Thanathu Amma Veeru Vali Illaamal Thannidam Vanthuthaan Aakaveendum Enpathai Arinthu Avalai Ethirpaartthu Kaatthirunthaan. Thanathu Arai Kathavai Thiranthukondu Ammavaruvathai Paartthu Avanathu Manam Makilnthathu.
“ennammaa Enna Mudivu Pannirukkee? Nalla Mudivuthaanee?” Enru Keeddaan.
nirmalaavum Veeru Valiyillaamal Sammatham Enru Thalai Asaitthaal. “yaaha¥” Enru Santhoshatthil Thullikkuthitthu Appadiyee Thanathu Ammavai Anait Thuk Kondaan Rameesh. Appadiyee Thanathu Pidiyai Irukki Meelum Thanathu Ammavai Anaitthukkondu Avalathu Ithalkalil Mutthamiddaan.
pin Mella Kilee Irangi Avalathu Kanikalai Parri Pisaintthapadiyee Thuniyudan Seertthu Sappinaan.nirmalaavukko Orupakkam Kurra Unarchi Marupakkam Kaamasukam Irandin Poraaddatthil Iruthiyil Kaamasukamee Venrathu. Rameeshin Anaippukku Avalathu Udal Adi Paniyat Thodangiyathu. Thanathu Thaayin Behaviourl Eerpadum Maarratthinai Unarnthu Ini Thanakku Amma Entha Ethirppum Kaaddamaaddaal Enpathai Purinthukondaan Rameesh.
“Amma Namakku Intha Dressveenumaa Enna?” Enru Keeddapadiyee Aval Aninthiruntha Naiddiyai Kalarri Veesinaan. Avanum Thanathu Udaikalai Kalarri Erinthaan. Thanathu Makanin 7″ Sunniyaip Paarttha Udan Avalukku Naavil Echil Ooriyathu. Irunthaalum Adakkik Kondaal. Avalathu Aasaiyai Purinthu Konda Rameesh “Amma Vaa Kaddilukku Poyiduvom Athu Thaan Namakku Vasathi” Enru Koori Kannaditthaan.padukkaiyil Rameesh Thanathu Thadittha Sunniyai Avalathu Vaayarukee Kondu Senru “Amma M Umpumaa Unakkutthaan Umpurathunnaa Rompa Pidikkumee” Enrapadiyee Thanathu Sunniyai Avalathu Vaaykkul Nulaikka Muyanraan.
appothu Nirmalaavo “aamaa Enakku Umpurathu Pidikkumnu Unakku Eppadi Theriyum?” Enru Keeddaal.
“ithukku Enna Cbivisaaranaiyaa Vaippaanga En Sunniyap Paartthathumee Unakku Echil Oora Aarampichathai Naan Kavanichukkiddutthaan Iruntheen” Ena Koorik Kondee Meelum Ullee Alutthinaan.
avalum Ippothu Sarru Thelinthavalaaka Thanathu Makanin Poolai Ayspurud Pola Sooppinaal Nirmalaa.
rameesh Ippothu 69nilaiyil Thanathu Thaayin Meel Padutthukondu Avalin Kaalkalai Viritthu Avalathu Mayirkaladarntha Pundai Meeddinai Thanathu Naavinaal Varudinaan. Thanathu Makanin Naavilaiyaaddaal Nirmalaavin Udal Silirtthathu.rameesh Kaikalaal Avalathu Koothi Uthadukalai Viritthu Thanathu Naavinai Meelum Alutthi Ullee Selutthi Meelum Kilumaaka Aaddinaan.nirmalaavirku Ippothu Sorkatthin Ullee Iruppathu Ponra Unarvu Eerpaddathu. Athanaal Aval Meelum Avanathu Thandinai Nanraaka Sooppinaal.
“Amma Mmmmmmmmmm Unga Koothi Thanni Rompa Nallaa Irukkumaa” Enrapadiyee Meelum Nanraaka Nakkinaan.
nirmalaavo “nee Vantha Vali Thandaa Athu Athanaalathaan Rusiyaa Irukku” Enraal.
sirithu Neeratthirku Piraku Iruvarum Thangalathu Nilaikalai Maarrikkondanar Ippothu Nirmalaa Naayaippola Kuninthu Ninrukondaal Rameesh Thanathu Sunniyai Uruvividdapadiyee ” Amma Enathu Aasai Niraiveerap Pokuthu, Naan Vantha Valiyileeyee En Sunni Pokappokuthu” Enru Koorikkondee Thanathu Sunniyai Veekamaaka Nirmalaavin Koothikkullee Viddaan. Eerkkanavee Iruvarin Sunnikalai Ullee Vaangi Irunthaalum Thanathu Makanin Pool Thanathu Kanavar Marrum Vengad Iruvarin Thadikalai Vida Melithaanathu Enpathu Avanathu Sunni Avalathu Koothiyai Viritthukkondu Sellum Pothu Avalukku Therinthathu. Rameesh Nirmalaavin Mulaikalai Parrikkondu Nithaanamaana Veekatthil Munnum Pinnum Ilutthu Ilutthu Okka AaramPitthaan. Nirmalaavin Koothi Eerkanavee Suranthirunthathaalavanathu Oddam Oru Rayilaippola Seeraana Veekatthil Irunthathu. Ippothu Nirmalaavirkkum Unarchi Athikamaaki Thanathu Pundai Ithalkalaal Than Makanin Poolai Irukkippiditthaal Avvaaru Irukkip Piditthathu Rameeshirku Meelum Inpatthait Thanthathu. Rameesh Thanathu Uchatthai Nerungikkondiruppathai Unarnthu Thanathu Veekatthai Meelum Athikamaakkinaan. Nirmalaavum Uchatthai Nerunginaal.iruthiyaaka Rameesha¤m Nirmalaavumonraaka Ucha Nilaiyai Adainthanar. Thanathu Vinthinai Thanathu Thaayin Koothikkul Selutthi Thalarnthu Appadiyee Nirmalaa Meel Padutthukkondaan.
angee Oru Puthiya Uravu Malarnthathu.


text:
kalyaana mandapaththil akkaa vin pundai kathai
“dei yennadaa pannare”
“un pinpuraththai paakkalaamena aasaiyaa irundhadhu. adhaankkaa” yenka, akkaa siriththaal.
naan appadiye akkaavin pundaiyai pirikka, aval kaamapaanam yen naakkai yethirpaaththu kaaththirundhadhu. appadiye akkaavin pundaiyai nuni naakkaal nakka, akkaa sukam thaankaamal thullinaal. pin appadiye akkaa paduththukka, naan akkaavin kazhuththil mukam puthaiththu nakkinen. akkaa, thambi yenrellaam illaamal iruvarum oppathaiye kuriyaa irukka, yen akkaavin aappil mulaikalai sappitte aval kaalidukkil, vandhu sunniyai aval ankaththil urasa, akkaa sinunkinaal. yen akkaavai andha kolaththil paakkave, kankal aanandha kooththaadina. appadiye akkaa pundaiyil vechchu, oru azhuththam kodukka pundaikkul dappena pukunthu kontadhu. aanaal akkaavo ஆஆஆ yena kaththi vittaal. naan akkaavin ithazhkalai suvaikka, yen kaamathevathai yen sella akkaa yen ithazhkalai suvaiththaal. appadiye aankila padaththil varuvathu pola, iruvarum muththa mazhai pozhindhu kontom.
akkaa veri pidiththaar pola muththamida, naan mella yen iduppai thookki iyakka aarampiththen. sukam panmatankaaga irukka, akkaavin pundaikkul vilaiyaadinen. akkavo than thampiyin sunni koduththa inba vethanaikalai rasiththuk konde, ஸ்ஸ்ஆஆ yena munakinaal. naan akkaavin mulaikalai kasakka, aval mukam yennaiye paaththathu. naanum aval kankalai paaththuk konde, mella mella thookki adichchen. yen akkaavin azhaku yennaiye unmaiyil viyakka vaikka, naan akkaa pundaiyil azhakaaga iyanginen. avalum kaama pothaiyil yethetho pitharrinaal. sukam athikamaaga avalaal mattumalla, yen sunniyaalum thaanga mudiyalai. aval pundaiyin mel yen kaama paanaththai kottida, akkaa perumoochchu vittaal.|thamizh dartti storees padiyungal| naanum ayarvil akkaa meleye paduththuk kondoo, aval kannangalai muththamida, akkaavum yennai kattik kontaal.
pin akkaa yezhunthirukka solla, naanum vizhaki paduththen. akkaa araikuraiyaana aadaiyudan paathroom poi udampai kazhuvi vara, naanum avalai aduththu paathroomukkul ponen. iravu thodankida, iruvarukkume nanraaga pasiththathu. naan akkaavidam solli vittu, kadaiyil saappaadu vaangi vanthen. akkaavum, naanum onnaaga ukkaandhu saappittu mudichsom. mani 9 kitte aaka, naan yeppothum andha neraththil tee saappiduvadhu vazhakkam yenpathaal akkaavidam tee pottuththara solli ketka, avalum yen pechchai kettu yenakku tee pottu kondaandhaal. naan tee kudichsitte divi paaththidirunthen. akkaa yen pakkaththil amarndhu divi paaththidirundhaal. naan paaththidirukka mella kaiya vittu lunkiya avizhththaal. appadiye jatti theriya jattikkul kai vittaal. yen sunni surunkiyirukka, aval divi paaththitte sunniya uruvinaal. aahaa! yen thevathai kai pattathum, yen sunni yenthirichsikka naan sukam kanden. akkaa sunniya veliyeduththu uruvi vittaal. avalin menmaith thanmaiyaal sunni kooththaada, naan di damlarai keezhe vechchittu, akkaavin mulaikalai aval naittiyudan kasakka, akkaa munakinaal. akkaavai izhuththu uthattudan, uthatu serththu muththamida, akkaa yennai veriththaal.
pin akkaavin munne mandiyittu, akkaavin naittiyai thotai varai thookkinen. akkaa yennaiye paakka, akkaavin thodaikalai nakkinen. sekkachsevelena irundhana akkaavin vaazhaiththandu thodaikal. appadiye nakkitte, naittiyai konjam konsamaa thookkittu mele poga, akkaa jatti potavillai. aval okka thayaaraaga vanthirukkiraalena therindhu kondu, aval pundaiyinul viral vittu nonda, aval paruppu nimindathu. akkaavin paruppai kandathum, veriyaana naan aval paruppai kadichchen. akkaa thudikka, avalin nakkiye nimittinen. paavam akkaa, sukam thaankaamal kaama pothaiyil ularinaal. avalin pundaiyai nakkiyeduththittu, yezhundhu nirka sunni nimindu nindradhu. akkaa ukkaanthitte yen sunniyai kaiyaal pidikka, naan sorkaththukku ponen. appadiye aval thalaiye mattum munneetti, yen sunni thalaippil muththamida, aahaa! sunni jivvena yeriyadhu. appadiye akkaa thalaiyai varuda, akkaa theeteerena sunniyai vaaikkul pottu oompinaal. yennaal thaanga mudiyaamal thadumaara, akkaa veri pidichcha maathiri oompinaal. naan akkaavin thalaiyai pidisikka, akkaa yen kottaikalai varuditte oompinaal. naan aval thalaiyai azhuththa, akkaavin vaai jaalaththaal sunni aadiyadhu. naanum thadumaara akkaa oompiye sunniyai suththam seiya, yenakkum veriyeriyadhu. naan appadiye akkaavin thalaiyai padakkena izhuththu uthattodu, uthatu serththu muththamida akkaa athirnthittaa, avalai vidaamal appadiye aval iduppai izhuththu vekamaaga sunniyai soruga, akkaa thookki kaattinaal. naan
yeduththathum vekamaaga akkaavin pundaikkul vekamaaga iyanga, akkaavin pundai rappar maathiri valaindhu kodukka akkaa thudiththaal. yenakku udampellaam sukamaayirukka, akkaavin naittiyai kazhatti yeriya akkaavum oththuzhaiththaal. theeteerena ponadikka, akkaa kai neetti yeduththaal.
“naan thaammaa pesaren. m saappittommaa” yenraal. naan appodhu kuththuvathai nireeththiyirukka, yen paathi sunni akkaa pundaikkul irundhadhu.
aval “m. thampiyaammaa, iru kodukkaren”
akkaa yennidam ponai kodukka, naan kaathil vaikka, ammaa yennidam “akkaavidam sandai podaadhe,akkaavai paaththukka, naan seekkiram vanthitaren” yena atvais seiya, naanum kettutte appadiye mella iyanginen. aval sukaththil munaka, ammaa yennadaa saththamnu kettaanga. naan “akkaathaammaa, thuni madichsidirukkaa” yena samaalikka, ammaa akkaavai kashtapaduththaathe, neeyum avalukku udhavi sei yena kat pannitaanga. naanum ponai vechchittu akkaavin pundaikkul mella sunniyai iyakka, akkaa yennidam “ஸ்ஸ்ஆஆ yennadaa sonnaanga aaaaash ammaa”
“akkaava kashtapaduthaathe, ஸ்ஆ mella akkaa pundaikul vidudaa, avalukku valikka pokuthu” yenren.
akkaa sirikka, sirippil mayangi ava pundaikkul vekamaa kuththa, thanni kottiyadhu. aval thoppul mel kotta, akkaa naittiyaal thodachsitaal. pin ammanamaaga paduththitte divi paaththom. aval pundaiya nottittum, mulaikalai sappitti divi paakka, konja neraththil thookkam kannai sokka, poi thoonkittom.
aduththa naal 8 manikku yezhunthen. akkaa munnare yezhundhu, kulichchittu divi paaththidirundhaal. naan ammanamaaga aval mun nirka, yenna piras panna sonnaal. naanum pirash pannittu tee saappittuttu, kulichchittu saappaadu vaangi vara, saappittu mudiththom. akkaa divi paaththidirukka, yen nanparkal vilaiyaada povatharku kooppitaarkal. naanum kilamba, akkaa divi paaththidirundhaal. naan vilaiyaadi mudichchittu, 1 manikkaatta veedu vara, akkaa divi paaththitte saappittirunthaa. avale saappaadu vaangi vandhadhaaga solla, naan mukam kai kaalkalai kazhuvittu vandhu saappitten. aval thoonga poga, iruvarum sendru thoonkinom. atharku munne oru ozh pottuttuthaan thoonkinom. maalai yezhunthathilirundhu iruvarum ammanamaakaththaan thirinthom. veedu muzhuvathum akkaavai vechchu oththen. yen akkaavin pundai yen sunniyin adi thaankaamal kathariyadhu. avalai oththe kizhikka, akkaavum thambi yenru koota paaraamal naan ketkum pothellaam thookki thookki kaattinaal. athu mattumindri niraiya kaama vilaiyaattukal vilaiyaadinom. avalidam rompavum seksiyaavum pesa karrukonden. avalum yennidam avvaare pesinaal. athu mattumillaamal aval avalin thozhikal patriyellaam sonnaal. aval thozhikal mulaiyazhakai patriyum yennidam solvaal. athaiyellaam kettuk konde avalai oppen. naangal iruvarum kanavan, manaivi maathiri pazhakinom. athu matteemillaamal yen nanparkalidam kenji, seks padangal vaangi vanthen.
iravu naanum akkaavum athai paaththittu oppom. aval sila murai kaiyadiththu kaattuvaal. athu mattumindri akkaa, aval pundaiyai patri paadame nadaththuvaal. penkalukku yennavellaam seithaal seks veriyerum, yena yellaaththaiyum solvaal. aval siruneer yeppadi veliyerumena akkaa pundaiyilirundhu paaththu therinthukonden. avalum yen sunniya paththi niraiya paaththu therindhu kontaal. aval naanga summaa irukkum pothellaam yen sunniyai varuditte iruppaal. adikkadi yennai aval purushan yenruthaan azhaippaal. athaavathu “dei purusha vaadaa okkalaam” yena vilaiyaattaaga pesuvaal. avalin andha pechsellaam yenakku romba pidikka, andha veriyileye aval pundaiyai kizhichseduppen. yennai paaththaale aval dirasin puntaip pakuthiyai kaiyaal vilaiyaattaaga moodik kaattuvaal. ammaa varuvatharkul akkaavin udampenkum yen sunni theerththaththai thelichchen. aval thenaiyum yeduththukkaatti, aval kan munne suvaippen. avalum suvaippaal. pin yen kansiyaiyum suvaikka karru kontaal.
ammaa vanthathukkappuram avvalavaa akkaavai thoduvathillai. ammaa paaththu vittaal vipareethamena iruvarum kandaroludan nadandhu kontom. thoonkum podhu mattum oththuk kolvom. yen akkaavin azhakai kandu yengal theru paiyankal azhaivaankal. athaip paakkave yenakku sirippaaga irukkum. akkaavum athaip paththiyellaam yennidam pesich sirippaal. naan avankalai paaththu, veettil vandhu sirippen. akkaa yen sunniyidam kuththu vaankiyathilirundhu yennai rompavum nesikka aarampiththaal. palli thodanki appadiye poi vanthom. ithu varai yen akkaavai yeththanai murai oththeerukkenena kettaal, yennaal nichsayam solla mudiyaadhu. athu yen sunnikkum, yen akkaavin pundaikku mattumthaan theriyum. naanum seks patri, yen akkaa pundaiya vechchu muzhusaa therinthukonden. avalum yen sunniya vechchu yellaaththaiyum karrukontaal. yengal kaama vaazhkkeyum sukamaaga kazhindhadhu. akkaa palli padippai mudichchu kaalej serndhaal. aval kaalej ponaalum, iravaanaal yennidam ozh vaankuvathai vidavillai. pin kaalejil yaaraiyo kaathalippadhaaga solvaal. avanum kaathaliththaanaam, avanudan serndhu oor suththiyathai yellaam yennidam vetkappadaamal solvaal. avan thiyettar kootti poi, akkaa mulaikalai kasakkiyathu, pin paarkkil akkaa jattikkul kaivittu pundaiya kudainthathellaam solvaal. aanaal konja naalil avan vizhakivittadhaaga sonnaal.
yenenraal avan veroru pennai kaathalippadhu akkaavukku therindhu ketka, avan konjam thappe pesittaanaam. athanaal akkaa avanai vittuttaalaam. pin aval yennaiye unmaiyaaga kaathaliththaal. yenneyenraal yennaiyalla, yen sunniyai. athuthaane avalukku iravaanaal kanji ooththuthu. naan akkaavin pundaiyai rompavum kaathaliththen. naangal veettil ammaa illaiyenraal, kaathal kilikal pola ammanamaaga oththuk konde parappom. akkaavum yennidam yellaa ankaththaiyum virichchu kaatti kidappaal. akkaavukku pundai mudikalai naan thaan vazhichchu viduven. athe pola aval thaan yen sunni mudikalai yeduththee viduvaal. avaludan naan vaazhndha vaazhkkaikku alaveyillai. padeechu mudichchu yenakku nalla velai kidaikka, ippa akkaavukku kalyaanam pannitalaamnu ammaa kuriyaa irunthaanga. naanum akkaavidam “akkaa, naane unnai kalyaanam pannikkirenkkaa” yenka, aval sirichsitte vendaamena maruththittu, yennidam “yenakku kalyaanamaana yennadaa, yeppa venaalum un kadappaarai kitta ozh vaanga vanthitarendaa” yena yenakku samaathaanam sonnaal. naanum sariyena vittutten.
ippo athaan kalyaana mandapaththil ippadi ninnudirukken. yellaarum avangalai vaazhththa, naanum vaazhththinen. pin ammaa azhuga, yen akkaavum azhuthaanga avanga piriya porathai ninaichchu, naaneemthaan. aanaa akkaa “nee yeppa kooppitaalum varendaa, azhaathadaa” yenka, aval kanavanum sonnaar.
aanaa aval sonnathu yengalukkum, ungalukkum thaan puriyum! sariyaa?
mudinthathu¤


text:
Duulli yeroo ammaa Qubaa Afaan Oromoo irratti deemaa jiru kun, kanuma amma guyyoota muraasa keessatti ykn ji’oota keessatti ykn waggaa tokko keessatti uumame miti.
Itti fufiinsa balleessii, Afaan, Aadaa, Duudhaa, Safuu fi amantii Oromoo ganamaa balleessuuf yaalamaa tureeti. kun immoo wagootan baayyeef dabraa-dabarsaan kan as gahe yoo tahu, qabsoo ilmaan Oromoo baradheeraf godhaniin bara 1991 injifatamanii, Qubeen Afaan Oromoo akka hojii irra oolu taasifame. Kunis kenna ykn badhaasa, ykn harjummaa diinnonni Oromoo rawwataniin otoo hin taane, Humna qabsoon Oromoo itti agarsiisen kan raawwatameedha.
Diinnon Oromoo otoo hin jaalatiin yeroof fudhatanis harka lafa jalaatiin, karaa adda addattiin Qubee balleessuuf tattaaffii baayyee godhaniiru.
Sababa Oromoon Qubee afaan isaatiif tahu filatee, beektoonni isaanii ifattii, miidiyaa garagaraatti ” faranjii gurrachaa” jedhanii Oromoo arrabsuu itti fufan. kan qofa miti. ergamtoonni fii diinonni afaan Oromoo, mana barnootaa Oromiyaa keessa jiru garagaraa keesatti qaxaramuun, kaayyoo isaanii, Qubee balleessuu qabatanii ka’an sana bakkaan gahuuf, daba baayyee hojjachaa turan. Ijoolleen akka qubee jibbituu toftaa adda addaa uumuu bira taranii, Akka ifatti balaaleffatan illee gochuuf tattaffataniiru.
Fakkeenyaf, 1990moota keessa, Jiddu gala Oromiyaa keessatt, mana barmootaa magaala Bishooftuu keessa jiran sadarkaa 1ffaa garagaraa keessaa ijoolleen Oromoo hiriira baatee akka qubeebalaaleffatu godhan. “qubeen afaan Oromoo nuuf galuu didee, barsiisoonni keenyayyuu hin beekanii, kanaafuu qubeen Latinii nurraa hafee, qubeen biyya keessatti dhalate, kan Gi’iizii nuuf haata’u” jechisiisan. yeroo sanatii bulchinsaa naannoo Oromiyaa warri harkaa qaban, Shira diinaa kana hubatanii, barsiisota Oromoo hin taane, gara 600 ol, hojii irraa dhaabsisan. Oromoonni bara chaartaraa Qubee baratanii fi kan sanaa asis tattaaffii ofiitin barachaa turan qaxaramuun, barsiisuu itti fufan. Barnnoonni Afaan Oromoos, gara sadarkaa oliiti fi Kolleejjotaa fi Unberistii keessatti akka kennamu qabsoon itti fufe,
Kun otoo kanaan jiruu, bara bulchinsa(Pirezidantii) Oromiyaa “kumaa Dammaqsaa” Taayyee Taklamaariyaa, barsiisonnii Oromoo hin taanee, kan afaan Oromoo dubbachuu fi barreessuu danda’an akka barsiisummaa naannoo Oromiyaatti qacaraman taasise. Kumaanis/Taayyeen sababa isaa ennaa Ibsi “Oromiyaan naannoo biraatif fakkii akka taatuu, “Le leloch Ara’ayaa lemahon new” kan jedhuu ture. Carraa kanaan warree seenadhumaan jibbinsa afaan Oromoo fi Qubee afaan Oromoo tahan, baayyinaan qacaraman. kana booda egaa toftaa adda addaan, barnoota afaan Oromoo akka dadhabaa deemu, dhoksaan shira dalagaa kan turan. Akkuma TVOn himame, ijoolleen kutaa 1ffaa irraa hanga 4tti, barsiisaa tokkoon akka barattu, akka qubee sirriitti hin qayyabanne, warri Oromoo hin taane kun diinumaa isaanii hojiin raawwachaa tura.
Otoo dhugaan barsiisanii, kutaa 1ffaa qofa keessatti, Qubee Afaan Oromoof A irraa hanag Z fii qubee dachaatti, tokkoo-tokkoo isaanitiif torban tokko barsiisan ( A torbee tokko, B torbee tokko C torbee tokko) barsiisanii, torbaan 33 keessatti ijoolleen Oromoo sirriiti dubbisuu fi barreessuu danda’u kan jedhuu amantaa qaba. Torbaan 33 jechaan ji’a 8 taha. kun immoo, barnoota waggaa tokkoo keessaa isa tokko jechaadha.
Karaa biraa immoo, beektonni isaanii ala irraa qubee afaan oromoo irratti olola oofuu itti fufan. Jarri immoo, harka lafa jalaatiin wal quba qabu turan.
karaa biraa ololli isaanii “barnoonni, Itophiyaa keessatti deemaa jiruu dhaloota kana ajjeessee (Tiwuld gadaay)” jechaa addunyaan akka dhagahuuf watwaataa turan. Kan irraa ka’uun, diinoonni qubee, Ameerikaan wal tahanii, qormaanni akka godhamu, maallaqa gudaa kitila 90 USD ramdatanii, itti bobba’an.
Kana keessa egaa, oromoota otoo hin taanee, warra alagaa, jibbinis Qubee fi Afaan Oromoo qaban akka qoratan kan godhamee fi, dabalataan, warra Oromoo tahanii garaa isaanitiif bulan dhoksaan maallaqicha akka quuddatan gudhanii, qorannoo sobaa kan dhiheessisan. Hojii kana akka qindoominaan hojjatan, warra qoratuu fi, duraanuu mana barnootaa Oromiyaa keessatti riphanii yakka dalagaa turaniin waaltawee kan hojjachaa dhufan.
kana keessa egaa, warra duraanuu kutaa keessatti ijoollee akka qubee jibbituu fi, waa tokkoo hin barsiifne, bira dhaqanii akka ragaattii galmeesifatanii, akka barnnoonni, kennamaa ture tartiiba qubee rakkina waan qabuuf jedhanii, dhoksaan, qubeen afaan Oromoo A, B,C,D irraa gara “LA G M” akka tahu taasisan.
Kitaabuta duraan barnootaf tolfaman hunda dhabamsiisanii, haaraa maxxansiisan.
As irattis waan hubatamuu qabuutu jira. Innis kitaaboonni ittiin barsiisaa turan keessatti barreeffamoota, seenaa Oromoo, aadaa oromoo fi sabboonumaa Oroomoo cimsutu keessa ture. Sun hundi warra Shiraan Afaanicha dhabamsiisuuf biiroo barnoota oromiyaa tahee mana barnootaa keessatti ramadamaniin jibbamaa ture. Kanaaf, waantii sabboonumaa Oromoo cimsu kamuu akka keessaa badu godhame. Kanaaf egaa, diinaa seenadhumaan eenyumaa Oromoo jibbaa dhufe sanatuu, ammas eenyumaa Oromoo dhabamsiisuf warra beektota faranjii jedhaman qabatee itti bobba’e ta’uu isaa Oromoon hundi hubachuu qaba.
MEE GARA SEENAA UUMAMUU HARFII QUBEE (LETTER OR FIGURES) HAA ILAALLU
Addunyaa kana irra afaan dubbii 6,500 ol ta’anis qubee ittiin barreessan warri qaban qubaan kan lakkaawaman jiru. Warri tokko tokko qubee ergifatanii fayyadamaa yeroo dheeraa waan turaniif, kanuma isaanii itti fakkaata.
Warri tokko tokko immoo, qubee dur-duriif haadha kan ta’e ergifatanii akka afaan isaanitii tolutti qopheeffatanii itti fayyadamaa jiru. Kan kana godhaniif akkaataa amala afaan isaanii fi saayyinsii baranee waliin deemutti qoratanii hojii irra oolfatan.
Warri qubee mataa isaanii qabu jedhaman baayyee ta’uu baatanis jiru. Keessaahuu addatti immoo, Afaan warra Kuush dur-durii ardii sadii ol irratti dubbatamaa kan ture yoo ta’u yeroo ammaa biyyootaa baayyeedhan ergifatamuu isaa beektoonni baayyeen irratti walii galu.
Afaan Kuush dur-durii jechotan, Qubeen, mallattoo lakkoofsaa afaanota biraatii bu’ura kan ta’e waggoottan kumaan lakkaawaman dura waan ta’eef yaadatamuu bira taree, irraanfatamuu bira darbee, burqaa warra kaanii akka ta’etti hubatama. Qubee Laatinii fi kan Arabaa kan jedhaman fakkii gaarii ta’u.
Sanyiin Kuushotaa dur-durii Bahaa fi Kaaba Afriikaa irraa hanga Kowkeeshiyaa, Kaasipiyaa, Kaasiyaa, Kuush fi hanga jiddu gala Eshiyaa (Hinduu-Gaanjiis) gahutti dhaloota kiristoos dura naannoo 4000 irraa kaasee kan babal’ate ta’uu isaa fi Kuushota lafa bal’aa kana irra tamsa’anii jiraachuu isaanii Argaa-dhageettii fi qabatamaa amantii fi daldalaan walitti hidhamee waan waggoottan baayyee tureef, tokko isa biraa irraa ergifatanii kan turan qubee fi mallattoon lakkoofsaa, warra boodatiin Laatinii warra jedhamanii fii Arabootaan dhalamuu danda’ameera.
Qaroominni jalqabaa biyya Giriikitti kan seenee biyya Kuush(Gibxi) irrayyi. Namni Seekroops jedhamuun ture. Seekroops biyya isaa Gibxii irraa namoota baayeye fudhatee biyya Giriiki dhaquun, magaalaa Ateenaa jedhamtu bu’ureesse. Kunis kan ta’e bara 1546 dhaloota kiristoos dura.
Waggootaa 30-40 boodaa keessatti namni Kaadimuus jedhamu biyya Feenqaa irraa gara Giriik dhaquun, Magaalaa “Teebes’ jedhamtu ijaare. As irratti waan hubachuu qabnu Ummanni Feenqaa jedhamu kun akkuma Kuushitti (Ethiopia) of hubata. Gibxii fii Warra Feenqaa jidduu Galaanuma Meditiraaniyaatu jira. Gammoojjii Kana’aanitti dhihoo jiru.
Kan biraa kan hubachuu qabnu immoo, Teebes Giriiki kana dura Teebes Nuubiyaatu ijaarame. Teebesin Nuubiyaa “Abbaa karra dhibbaa” jedhama. Giriikitti bu’ura qaroomaa kan gadi dhaabee nama Kaadimus jedhamu kana. Wayinii (Zabiibii) dhaabuu fi omishuu kan barsiise, mala Sibiila tumuu, barnoota qubee fi kan biraa kan barsiise nama kana. Warri Feenqaa immoo barnoota Qubee warra Kuush/ kaama/Haam irraa fudhatan.
“There had been a rich literature in ancient Ethiopia, which endured until the time of Christ. There are now in existence more than two thousand Ethiopian manuscripts. The early Christian missionaries who entered Ethiopia considered it a duty to destroy all the ancient pagan literature.
Kemetic alphabet of Ancient Egypt/Kemet and the Upper Nile Valley of Ancient Africa.The Greek alphabet, the script of English today, is based on the Kemetic alphabet of Ancient Egypt/Kemet and the Upper Nile Valley of Ancient Africa. Ancient Egyptians called their words MDW NTR, or ‘Metu Neter,” which means divine speech. The Greeks called it, ‘hieroglyphics”- a Greek word. The etymology of hieroglyphics is sacred (hieros) carvings (glyph).”
The Oromos (the Kemet of modern age) called it Qubee.
Warri Kuushitti aanee qaroome immoo warra Feenqaa jedhaman, qarqara galaana Meditiraaniyyaa gara bahaa, biyya Amma Sooriyaa jedhamtu keessa turte. Biyyi ishiin yeroo sana Feenqaa jedhamtu, magaalota, Xiroos, Siidoo fi Pitoolmiis warra jedhaman of keessatti hammata ture.
Ummanni kun bara durii, daldalaaf doonii dhaan galaana irra olii gadi deemuu ture. Beekkumsa daldalaa fi mala bishaan irra solola’uu qabu turan. Duraan ummata Of danda’ee ofiin of bulchu ture, boodaa Sooriyaan dhuunfatte.
Biyya Afriikaa keessaa Morokoo (moritaniya), Aljers/Numeediya, Tuunis, Tiripolii jedhaman hunda, maqaa daldalaatin warri Feenqaa qabatanii turan. Yeroo sana Biyya isaanii irraa hanga garba Atilaantikitti yookin Jibilataralitti deemu turan.
Ejiptii fi Baabiloon, Maziriyaami fi Nimrod, lameenuu, hidda Haam irraayi. Akka dhala namaatii hojjachuuf carraaqaa turuu fi dureewwan ta’anii, waan baayyee safaramuu hin dandeenye, Hojii harkaa (art), Saayinsii fi hogi-baruu (litratur), Qubee tartiiban barreessuu Qormaata Urjiiwwanii (Astronomii), Seenaa Seenessuu, tartiiba wantootaa walduraa duuba mudatan yookin dhalataa deeman, Ijaarsa manneenii fi kaabii garagaraa, Hojii Pilastikii, Wantoota garagaraa soofuu fi suquu, waqaruu, galaan irraa solola’uu (Navigation), hojii qonnaan omishuu, warshaa huccuu (ufataan) ta’uun isaanii biyyoota warra jalqabaa taasise.
“On the screen flashe the rich and surpassing culture of old Chaladea, this belonged to the ancient Cushite Empire of Ethiopia. Our story passes on to another remnant of the ancient Cushite empire,… now represented by the Basques; then to the Barbers of North Africa, another branch of the Cushite race.
Egypt and Babylon, Mizaraim and Nimrod, both descendants of Ham, led the way and acted as the pioneers of mankind in the various untrodden fields of art, sience and litratur. Alphabetical writings, astronomy, History, chronology, architecture, plastic art, sculpture, navigation, agriculture and textile industries seem to have had their orgin in One or the other these countries;” (Rawlinson’s Ancient Monarchies, vol. I)
yaadnii hogummaa fakkiin ibsuu biyya Gibxiitti Heerogloofiksi, Pershaa fi Assoor dur-duriitti immoo, Kuniiform kan jedhu barreeffamatti cehe. Achi irraa gara Heeraatikitti guddatee, Warra Feenqaatti, Baabiloonitti, Giriikitti, Roomaatti, achi irraa akkuma barmaatileetti Qubee Laatiinii jedhamaa gara biyyoota Awurooppatti babal’achuu danda’e.
Hundeen qubee kanaa Heeroogloofiks warra Gibxii dur=durii yoo ta’u, Maqaan isaa dhugaan Qubee Kuush Yookin “Meetu – Neetar” [Ancient Egyptians called their words MDW NTR, or ‘Metu Neter,” which means divine speech. The Greeks called it, ‘hieroglyphics”- a Greek word.] kan warra Kemet jedhamanii ture. Kanaan booda kan dhufe, kan warra Saabaa, kan Seem, kan Laatiin yookin “Alfaa-Beet” kan warra Feenqaa jedhamu barmaatileen malee seenaa irratti kan hundaaye miti. Maqootin kun kan itti maxxanfaman qubee warra Kuush, kan isaan ogummaan qaroo ta’anii fulla’anii ta’uu isaa ragaalee baayyetu jira.
Herogloofsiks, Kuushoonni dur-durii dhimma amantii gurguddaaf ittiin hojjachuu fi Yaadota mudannoo isaanii ittiin ibsachuuf, bitaa irraa gara mirgaatti kan dubbiifamu fakkii 800 kan gahanitti fayyadamaa turan. Fakkiiwwan sanas Qubee ebbifamaa jechaanii turan. Heerogloofiksitti dabalanii Kuniifoormi kan jedhu qubee qabu turan.
Heeraatiki kan Jedhamu immoo, Kuushonni dhimma waan amantiin wal hin qabanne kan ittiin galmeessan fi yaadota tokko tokkoof otoo hin taanee sagalee tokko tokkoon mallattoo qaruufin yeroo itti danda’anii fi Qubeen sadarkaa guddinaa irra gahee ture ti.
“Heeratik (Deemootik)” kan jedhamu maqaa dabalataa warra Giriikitiin itti moggaafame.
Bara Aleksaadar Filiip wagga 300 dhaloota Kiristoos dura warra Pershaa bakka bu’ee Gibxii to’ate irratti, Qubee Heeratikii irraa Qubeen Koptikii dhalate. Qubeen Koptikii hanga Gibxiin to’annoo Mahaammadootaa jalatti kuftutti hojjachaa ture.
Qubeen uumaman/Kalaqaman warra Kuush durdurii kan Qubeen isaa salphaatti namaaf galuu fi barreessuf namatti toluu isaa irraa ka’ee, yeroo ammaa babal’achuun isaa itti fufee jira.
Warri Feenqaa, Herogloofiskii fi Kunifoorm barachuun itti Ulfaannan, Qubee fakkii sagalee tokko-tokkoon bakka bu’u kan ta’e Heeratikii Gibxii ergifachuun Qubee 22 irraa qopheeffatan. Kunis daldalaan wal qabatee gara biyyoota galaana Meditiraniyaa cinaa jiranitti babal’ate yookin faca’e.
Girikonnis Qubeedhuma 22n kana akkuma jirutti fudhatanii/garagalfatanii, isaan keessaa murtaawoo isaanii wayyeessanii dubbiiftuu itti uumanii, maqaa “Alfaa-Beet” jedhamu itti moggaasan.
Warri Giriikii maqaa Alfaa Beeti jedhuu kan argatan, Qubee jalqabaa lamaan “A” fi”B” (Alfaa fi Beettaa) warra jedhaman irraayyi.
Warri Feenqaa Obbolaa isaanii warra Kuush Gibxii irraa kan baratanii fi warri Giriikii immoo, akkuma jirutti kan garagalfatanii fi barachaa kan turan Qubee Heeratikii gara warra Roomatii fi Dhiha Awurooppatti kan baratame , warra Laatinoo-Roomaa irraa waan ta’eef “Qubee Alfaa-beetii Laatiinii” maqaa jedhamu kennaniif. Achi irraa gara Dhiha Awurooppaatti yoo babal’atu, warri Dhihaa immoo, dabaree isaanii gara Kaaba fi Kibba Ameerikaatti ceesisan.
Qubeen Ummata Kuush durduriiti qoramee ture kun, abbuummaan isaa ummata Kuush ta’uun isaa haalamee “Qubee Laatiin” jedhamee moggaafamuun isaa qaamaa seenaa dhokataa ta’uu isaa ibsa.
Sababa seenaa dhokatee kan irraa ka’uun, Qubeen warra Kuush bakka itti babal’ate hundatti kan beekamu maqaa “Qubee Laatini” tin. Duraan dursee akka ibsametti, “Qubee Sabaa fi Seem” kan jedhamus Qubeedhuma warra Kuush kana irraayyi.
Warri Awurooppaa bara qubee dhiifnana mallattoo wayiituu hin uummannetti, moototiin warra Asoosaa, warra Amaan- Ariitii, warra Taa’ii, warra Meetumaa warra Sobbooqaa, warra Tarkaakaa fi warri Fara’onota hafanii, maqaa ilmaan moototaa isaanii qalama hin badneen Paappiruus irrattii fii kan haqamuu hin danda’amneen dhagaa gurraacha irrattii barreeffamee argamuun isaa ragaa qabatamaa ta’uu isaati.
Qorataa Seenaa kan ta’e namni Faransaayi Jiin Doorees jedhamu waayee Oromoo ennaa ibsu (Gaazexa Riportar irratti)
“Gaanfa Afriikaatti Ummatoonni argaman, Oromoonni, Sumaalonni, Afaaronni, qaroomina Gibxoota durii ni dursu. Ragaan jiru, jechoonni Oromoo tokko-tokko duraan dursanii jechoonni bara Fara’onota beekamoo fi hojii irra oolu isaati.
Maqaan Oromoon moggaafame kun, Oromootinis, gibxoota dur-durii keessatti hiika wal fakkaataa qaba. Kanaafuu qaroominni Gibxoota duridurii otoo hin qoratin dura qooqa afaan Oromoo qorachuun bu’aa qaba. Akkasumas Oromoo jedhamee maqaa Itophiyaa keessatti beekamee fi waamamu kun Gibxoota dur-durii biratti, dokumeentii keessatti ergaa wal fakkaataa qabaachuun, otoo dubbachiiftuu hin qabatiin, dubbifamaa qofaan galmeeffamee argamee jira.
Kanaaf, Oromoon Qubee warra Kuush dur-duriif abbaadha malee ergifataa miti. Qabeenya isaa dur-durii sana amma akka haarattii dhimmaa itti bahuu eeagale. Kun immoo, mirga isaa uumamaati. Eenyu irraayyuu hayyama hin eeggatu.
Qubee “Saabaa yookin Gi’iizii”;-Kan uumame Fireeminaaxoos fii warra Giriikii (Tsiri’i) fi warra Gibxii (Qibixaawiyan). Fireminaaxos (Abuna Salaamaa, Phaaphaasii habashaa isa duraa) jaarraa 4ffaa gara jalqabattii kan biyya habashaa dhufe. Dhalataa Lammii Giriikii kan ta’ee fi daldalaa lammii Sooriyaa kan tureedha
Jarri kun qubee “Alfaa, Beettaa, Gaammaa (A, B, G) “አ፡በ፡ገ፡ደ” jedhamu irraa gara “Ha, La, Ha,(ሀ፡ለ፡ሐ) Ma” geeddaranii akka Afaan warra Semeetikiif tolutti tolchan.
Akka Dabtaraan Kidaanawald Kiflee Taklee jedhuutti, qubeen Gi’iizii fii Amaarinyaa, qubee warra Yaman yookin kan Warra Kalaada ti jedhama. Otoo Tartiibni sanaan jiruu, “Kassatee Birihaan” yookin “ Abuna Salaamaa” yookin maqaa isaa Fireeminaaxos jedhamuu fi
Waayiloonni isaa lammii warra Gibxii fi warra Giriikii (Tsiri’ii, akka habashoonni waamanitti) kan ta’anitu qubee habashaa, qubee Gibxii fii Giriikii irraa tolcheef” jedha.
Kunis kan ta’e duraan A,B,G, D(አ፡በ፡ገ፡ደ jechaa ture, gara qubee, Ha, La, He, (ሀ፡ለ፡ሐ፡መ)Ma jedhutti geeddaruun hojii irra oolee.
Abuna Salaaman gara biyya habashaa kan dhufee amantii kiristaanaa lallabe, jaaraa 4ffaa gara jalaqabaa 360 dhaloota kiristoos booda ture. yeruma kana qubee Kuushotaa ergifatee kenneef.
Duraan dursee qubeen Gi’iiziin fayyadamaa kan ture lakkoobsa warra Giriikii kan ture (፩፡፪፡፫)tti fayyadamaa turanii booda warri Gibxii fi Giriikii Abuna Salaamaa (Fireeminaaxos) waliin dhufan sun lakkoobsa irraa (፩፡፪፡፫፡፬) gara Qubee isaatti lakkoobsa makuun, kan Gi’iizi sana lakkoobsa keessa baasanii qubee taasisuun “ Alfaa, Beettaa, Gaammaa”(A,B,G) kan ture (፩፡፪፡፫፡፬) “Ahaadu, Kileettu,Salastu” jedhanii walitti mi’eessuun dhiheessan.
Akka kanaan kunoo (Ahaaduu irraa hanag Ilfi (፩–፼) kan jiran lakoofson hundinuu , torbaatama malee (፸) hundi isaanii kan warra Gibxii fi Giriikiti. Lakkoobsi “፮፣፯” gara qubee Laatinii isa “Z” jedhutti geeddarame.
Kun Immoo, “Ro” (ሮ) n “O’ “mikiron” kan jedhamu irraa “O”xiqqaa irraa “ዖ” uumame.
“፻፣፼” kan jedhaman, “፻“ kan warra Giriikit bifti isaa qubee Gi’iizii “የ“ (Yaa) fakkaata.
Lakkoofsi (፴፣፵፣፶) gegeedaramanii, olii fi gadi garagalanii yoo kaayama’ani qubee Gibxii fi Giriikii (ኒ፡ሚ፡ሊ) fi Kan Roomaa N,M,L” warra jedhaman irraayyi qubeen yookin lakkoofsi “፺“ tolfama. Lakkoofsi kun kan isaanii (Gibxii fi Giriikii)ti bifti isaa geeddaramee (ን) ta’e.
“Gi’iizin Dur-durii akkuma kan Gibxii, Giriikii fi Ibiraayisxii, innumti mataa isaa Fidala (qubee) malee akka kan Arabaa fi Laatinii dabalata biraa hin qabu ture. akkaatan barreeffama isaa, akka Arabaa fi akka Suuristii fi Ibiraaysxii mirga irraa gara bitattii malee, akka Kan Giriikii fi Gibxii bitaa irraa gara mirgaatti hin turre. Harka arra Giriikii fii Gibxiituu gegeeddare.
Yeroo Abuna Salaaman (Fireeminaaxos) Phaaphaasii habashaa is jalqabaa irraa kaasee (አ፡በ፡ገ፡ደ) Alfaa, Beettaa, Gaammaa, Deltaa kan jedhu irraanfatamee hafe, (ሀ፥ለ፥ሐ፥መ) kan jedhutti hafe. Booda garuu, biyya hunda irraa bade “Shiwwaa” fi “Simeen” qofa keessatti argame. Namoonni gartokkeen “qubee warra Shiwaa” yoo jedhan, gartokkeen immoo, “qubee warra Simeen” jedhu. Qubichi garuu, dur Abbaa Salaamaa dura kan tureedha. Turuu isaaf immoo, Siidaa Aksuum fi Holqa garagaraa keessatti barreeffamee argamuu isaatti.
“… Qubeen keenya tartiibni isaa fi seenan isaa dhugaan “አ፣በ፣ገ፣ደ“ akka ta’ee fi “ሀ፡ለ፡ሐ፡መ” akka hin taanee mirkana (Alfaa/Aliif, Beettaa, Gaammaa, Deltaa, ) akka ta’e mirkaneessina. Kana ta’uu isaa Araboonni otoo hin hafine, ragaa yoo bahan, warri seemaawiyyan fi warri Feenqaawiyyaan, seenadhanis ni mirkaneessu.
“Warri Ingilizii biyya Masir (Gibxii) jiran , beektoonni Ingilizii, Gi’izii fi Ibiraayisxiin tokko jedhanii seenaa isaa fi qubee isaa gaazexaa irratti maxxansaniiru.” Jedhu habashoonni.
Seenaa qubee habashaa kana ta’ee otoo jiruu,” nutu uumee, kan dhuunfaa keenyati, kan Itoophiyaa keessatti dhalate” jedhu. Garuu, Yoom? Eessatti? Akkamittii? Eenyyutu uume? Bara kam? Kan jedhu yoo gaafataman deebii hin qaban.