text:
Miidhaa Shirkii-Kutaa 1
Jalqaba miidhaa shirkii sirritti hubachuuf mee hiika isaa gosoota tawhiidaatin wal qabsiisne haa ibsinu. Tawhiinni bakka sadiitti qoodama:
1ffaa-Gooftummaa keessatti Rabbiin tokkichoomsu (tawhiidu ar-Rubuubiyyah)
2ffaa-Ibaadaa keessatti Rabbiin tokkichoomsu (Tawhiidu al-uluuhiyyah)
3ffaa-Maqaalee fi sifaata keessatti Rabbiin tokkichoomsu (tawhiidu al-asmaa’i wa sifaat)
Shirkiin immoo faallaa wantoota kanaati. Kanaafu, gosoota tawhiida irratti hundoofne shirkiis bakka sadiitti qoodu dandeenyaa jechuudha:
1ffaa-Gooftummaa keessatti Rabbitti qindeessu (shirkii)
2ffaa-Ibaadaa keessatti Rabbitti qindeessu (shirkii)
3ffaa-Sifaata keessatti Rabbiitti qindeessu (shirkii)
Gooftummaa keessatti Rabbiin tokkichoomsu jechuun hojii Isaatiin Isa tokkichoomsudha. Kan akka uumuu, samii irraa bishaan buusu, wantoota hundaa too’achu, seeraa fi murtii baasu fi kkf. Faallaa kanaa, Gooftummaa keessatti Rabbiitti qindeessun (shirkiin)-Isa waliin wanti tokko uumamtoota ni uuma, ni too’ata, ni nyaachisa fi hojii biroo ni hojjata jedhanii amanuudha. Yookiin hojii Rabbiin qofti hojjatu, wanti biraa of danda’e ni hojjata jedhanii amanuudha. Fkn, urjiileen ykn namni tokko rooba ni roobsa jedhanii amanuu. Waliyyiin ykn malaykaan ilma namaaf kenna jedhanii amanu. Kuni hundi shirkiidha.
Ibaadaa keessatti Rabbiin tokkichoomsu jechuun ibaada hunda Rabbi qofaaf gochuudha. Kan akka du’aayi (kadhaa), salaata, sooma, hajji, zakaa, gadi of qabuu, gadi jechuu, sodaa, kajeella, tawakkula, nazrii (silati) fi kkf. Ibaadaa keessatti Rabbitti qindeessu (shirkii) jechuun immoo ibaada kanniin Rabbiin ala wanta biraatiif gochuudha. Fakkeenyaaf, Rabbiin ala wanta biraatiif gadi jechuu, sagaduu, soomu…
Sifaata keessatti Rabbiin tokkichoomsu jechuun sifaanni (amaloonni) gugguutun hundi Rabbii qofaaf akka ta’an amanuudha. Sifaata keessatti Rabbiitti qindeessu (shirkii) jechuun immoo Sifaata (amaloota) Rabbii olta’aa amaloota uumamtoota Isaatiin wal fakkeessudha. Kan akka nama akkana jedhu, “dhageettin Isaa akka dhageetti kiyyaati…”[1]
Ammas, sifaata keessatti shirkiin amaloota Rabbi qofaaf ta’an uumamtootaaf kennuudha. Fakkeenya, wanta ghaybi (ijaan hin mul’anne) kan beeku Rabbiidha. Wanta ghaybi kan Rabbiin malee eenyullee hin beekne, raagdun ykn eebalu ni beeka jedhe namni yoo amane, kuni shirkiidha.
Wanta armaan olii ifa gochuuf mee jecha aalimota (beektotaa) muraasa haa dhiyeessinu: Shekhul Islaam ibn Taymiyah-rahimahullahu- ni jedha: Rubuubiyyah (Gooftummaa) keessatti shirkiin- Dhugumatti Gooftaan subhaanahu Qabaataa, too’ataa, qindeessaa, kennaa, dhoorgataa, kan fayyadu, Kan gadi buusu, olkaasu, Kan jabeessu fi kan xiqqeessudha. Namni Kan kennu ykn dhoorgatu ykn fayyadu ykn jabeessu ykn xiqqeessu Rabbiin ala kan biraati jedhee ragaa bahe, rubuubiyyah (Gooftummaa) Isaa keessatti shirkii hojjate.” (Majmuu’al Fataawaa 1/92)[2]
Ash-Shawkaanii ni jedha: Dhugumatti shirkiin wanta Rabbii qofaaf ta’e keessatti Isaan ala kan biraa kadhachuudha yookiin wanta Isa malee homtu hin dandeenye keessatti Isaan ala kan biraa dandeetti akka qabu amanuudha. Yookiin wanta gara Isaatti malee homattu ittiin hin dhiyaanneen Isaan ala kan biraatti ittiin dhiyaachudha. (Fkn, sooman ykn silati seenun Rabbiin ala wanta biraatti dhiyaachu. Kuni shirkiidha.)… (Ad-Daru nadiidi fuula 18)[3]
Muhammad Rashiid Ridaa ni jedha: “[Shirkiin] namni tokko ‘Uumuu keessatti kan Rabbii olta’aa waliin hirmaatu ykn hojii Isaa keessatti Isa gargaaru ykn hojii garii akka hojjatu Isa taasisu ykn Isatti dhiyoo waan ta’eef Isa biratti jaarsummaa ta’uun hojii garii irraa Isa dhoowwu ni jira’ jedhee amanuudha.” (Tafsiirul Manaari-2/55)[4]
Ibaadaa keessatti hiika shirkii haala wali galaatin Sheykh Abdurahmaan Sa’dii akkana jechuun ibsa: “Daangaan shirkii guddaa fi hiikni isaa gosootaa hunda walitti qabu: Gosoota ibaadaa irraa wanta tokko Rabbiin ala kan biraatiif gochuudha. Amantii ykn dubbii ykn hojii hunda Rabbiin itti ajaje, Rabbii qofaaf gochuun tawhiida, iimaanaa fi ikhlaasa. Isaan ala wanta biraatiif gochuun immoo shirkii fi kufriidha. Qajeelfama bu’uuraa shirkii guddaa kana qabachuun sirratti haa jiraatu.” (Al-Qawlu As-Sadiid fuula 43)[5]
Haala kanaan waa’ee shirkii erga hubanne, mee amma miidhaa shirkiin fiduu haa ilaallu.
Shirkiin zulmii hundarra guddaadha
Jalqaba irratti mee hiika zulmii fi gosoota isaa haa ilaallu. Akka lugaatti, zulmii jechuun wanta tokko bakka isaa malee kaa’udha. Ammas, zulmii jechuun haqa irraa gara baaxilaa (sobaa)tti darbuudha. Zulmiin faallaa haqummaati. Hundeen zulmii-miidhuu, daangaa darbuu fi wanta sirrii barbaadame irraa jallachuudha.
Akka wali galtee beektotaatti hiika zulmii
Zulmii jechuun miidhuu, cunqursuu, daangaa darbuu, haqa dhoowwachu, seera malee jijjiruun yookiin hir’isuun yookiin dabaluun haqummaa irraa jallachuudha.
Ammas zulmii jechuun mirga namaa keessatti haqa malee akka fedhanitti hojjachuudha. Zulmiin qabeenyaa fi kabaja namootaa keessatti daangaa isaan irratti darbuudha. Namni kana keessaa waa hojjate, nafsee ofiis miidhee jira, nama biraas miidhee jira. Zulmiin badii guddaa badiin hundi irraa burquudha.
Ahli Sunnah wal jama’a biratti zulmiin sadarkaalee wal caalan qaba:
Jecha “zulmii” jedhu- kufrii, shirkii, badii gurguddaa fi achii gadii ibsuuf itti fayyadamu. Sababni isaas, ma’asiyaan hanga feete haa xiqqaatu ishii keessa zulmiitu jira. Haalli nama ma’asiyaa hojjatu xiqqaate xiqqaatu nafsee ofii miidhudha.
Zulmiin gosa sadiitu jira:
1ffaa-Zulmii gabrichaa fi Gooftaa isaa subhaanahu wa ta’aalaa jidduu jiru- Zulmiin hundarra guddaan kufrii, shirkii fi nifaaqa. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti shirkiin zulmii guddaadha.” Suuratu Luqmaan 31:13
2ffaa-Zulmii nama tokkoo fi namoota biroo jidduu jiru-kunis haqa isaanii irratti daangaa darbuun ta’a. Haqni kunis: kabaja, qaamaa fi qabeenyaa isaaniiti. Fkn, namni tokko maqaa namaa xureessu, qaama isaanii madeessu, ajjeesu, qabeenya isaan jalaa saamu. Kuni hundi zulmiidha. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
اتَّقُوا الظُّلْمَ فَإِنَّ الظُّلْمَ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ
“Zulmii irraa of eeggadhaa, dhugumatti Guyyaa Qiyaamaa zulmiin dukkana.” Musliim 2578
3ffaa-Zulmii namaa fi nafsee isaa jidduu jiru- kunis zanbii fi ma’asiyaa hojjachuu fi karaa sheyxaanaa hordofuun daangaalee Rabbii darbuun ta’a. Qur’aana keessatti: “Ergasii gabroota Keenya keessaa kanneen filanne kitaabicha dhaalchifne. Isaan keessaa nama nafsee ofii miidhutu jira, isaan keessaa nama karaa jiddu-galeessa hordofutu jira, isaan keessaa hayyama Rabbiitiin nama hojiwwan gaggaarii irratti dursutu jira. Suni isumatu tola guddaadha.” Suuratu Faaxir 35:32
Zulmiin gosoota sadanii kuni haqiiqadhaan nafsee ofii miidhudha. Namni yeroma jalqaba zulmii yaadu, nafsee ofii miidhee fi adabbii Rabbiitiif of saaxilee jira. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa warra badii hojjatan ilaalchisee ni jedha:
“Nuti isaan miine, garuu isaanumatu of miidhaa ture.” Suuratu An-Nahl 16:118
Zulmii Islaama keessaa nama baasu fi baasu dhiisu irratti hundaa’e bakka lama gurguddaatti qoodama:
Zulmii guddaa-kuni shirkii guddaa fi kufriidha. Zulmiin gosa kana Islaama keessaa nama baasa.
Zulmii xiqqaa-kuni wanta shirkii guddaa gadi jiruudha. Kan akka badii gurguddaa hojjachuun nafsee ofii miidhuu, namoota irratti daangaa darbuu. Kuni Islaama keessaa nama hin baasu.[6]
Zulmii haala kanaan erga qoqqoonne, zulmiin hundarra guddaan shirkii fi kufrii ta’uu ni hubannaa jechuudha. Namni zulmii hojjatu zaalima jedhama. Kanaafu, namni shirkii fi kufrii hojjatu zaalima. Namni Rabbitti kafaru (kaafirri) zaalima. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Kaafironni isaanumatu zaalimoota.” Suuratu Al-Baqarah 2:254
Sababni isaas, kaafironni adabbii Rabbii cimaa ta’ee saniif nafsee ofii saaxilu. Namni adabbiif of saaxile zaalima (nama nafsee ofii miidhedha.) Nama osoo beeku ibiddatti of darbe maal jettaan? Nama nafsee ofii miidhe hin jettuuni? Kanaafu, kaafironni Gooftaa isaan uumetti waan amanuu didanii fi ajajamu dhiisaniif adabbii cimaaf of saaxilu.
Shirkiin zulmii hunda caaledha. Sababni isaas, namni shirkii hojjatu ibaada bakka isaatiin ala bakka biraa kaa’e. Akkuma irranatti jenne hiika zulmii keessaa, wanta tokko bakka isaatin ala kaa’udha. Ibaadan Rabbii qofaaf ta’a. Kanaafu, namni shirkii hojjatu ibaada Rabbii isa uumee fi kunuunsuf gochuu dhiise wanta biraa isa hin fayyanneef godha. Asirraa miidhaan shirkii: “Namni shirkii hojjatu nama zaalima nafsee ofii adabbii cimaaf saaxilu ta’a” jenne goloobu dandeenya. Qur’aana keessatti: “Dhugumatti, namni Rabbitti waa qindeesse, Rabbiin isarratti Jannata haraama (dhowwaa) taasiseera. Teessoon isaas ibidda. Zaalimotaaf gargaartonni wayiitu hin jiran.” Suuratu Al-Maa’ida 5:72
Wabii:
[1] https://www.islamweb.net/ar/fatwa/7386/%D8%A3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%83
[2] http://sammubani.com/2020/04/05/dubbii-iimaana-diigu-kutaa-2/#.XtY9CDr7TIV
[3] http://sammubani.com/2020/04/26/dubbii-iimaana-diigu-kutaa-6-7/#more-14472
[4] http://sammubani.com/2020/04/19/dubbii-iimaana-diigu-kutaa-6-2/#more-14412
[5] Madda olii
[6] Al-Imaanu haqiiqatuh, khawaarimuh, nawaaqiduh inda ahli sunnati wal jama’a-fuula 711-718, Abdullah bin Abdulhamid Al-Asarii


c: text/html

text:
LibreOffice 7.3 Help
Hojjoomuu dhawaatii baaxxee gargaaramuudhaan dogoggoraa tokko tokkoo sarara sagantaa Bu`uura keessaa mirkaneessuu ni dandeessu. Tokko tokko bu`aa dhawwaatii ennaa dhumasana ilaaluun waandanda`amuuf dogoggori salphaadhaan ni Sakkatta'ama. Akeektuun sarqurxa keessatti kan tarjaa gulaalaa sarara ammee agarsiisa.Akasumas yoo sagantaan akka iddoo murtaa`a tokkotti dhaabbatu dhiibbaa gochuu barbaaddan Sarqurxa qinddeessuun ni danda`ama.
Sarara walqixaa irraatti sarqurxa raawwachuuf gama Gulaalaa foddaa bitaan tarjaasarqurxa lama cuqaasi. Sagantaan yeroo sarqurxa ga`u, hojjoomuun sagantaa ni dhaabbata.
Sajoo dhawaatii baaxxee gargaaramuun dhawaaatii baaxxeep hojjoomuun sagantaan gara adeemsaa fi fankishiniitti akka hiramu sababa ta.a.
Sajoo dhawaatii adeemsa gargaaramuun adeemsa dhawaatii hojjoomuun sagantaan adeemsaa fi fankishinii irratti akkadhawaatii baaxxee fe`amu sababa ta`a.
Amalootni sarqurxa baafata halqara keessaan mirga-cuuqaasuun sarqurxa tarjaa sarquxa keessatti argamu.
Baafata halqara keesaa kakaasuu filuun sarqurxa kakaasuu fi kakaasuu dhiisuu ni danda`ama. Yeroo sarqurxan kakaasuu dhiifame, hojjoomuu sagantaa hin dhaabu.
Iddoo filannoo sarqurxa biraa ifteessitu gulaalee sarqurxa waamuuf amaloota kan sarqurxa baafata halqara keessaa yookiin sarqurxa kan tarjaa sarqurxa baafata halqara keessaa fili.
Tarreen sarqurxa hunda madda lakkaddaa keessatti sarara lakkoofsa walqixaa wajjin agarsiisa.Sanduuqa Kakaasuu mirkaneessuudhaan yookiin qulqulleessuudhaan sarqurxa filame kakaasuu yookiin kakaasuu dhiisuun ni danda`ama.
Lakkoofsi Darbii lakkoofsa sarqurxan osoo sagantaan addaan hin citiin dura dadarbuu danda`u ifteessa.Yeroo 0 (qindaa'inoota durtii) galchitan sagantaan akkuma sarqurxan uumameen yeroo hundaa ni dhaabata.
Sarqurxa sagantaa keessaa haquuf Haqi cuuqaasi.
Gatiiwwan jijjiiramaa foddaa ilaalitti dabaluun torguun ni danda`ama. Tarree jijjiiramaawwan ilaalamanitti jijjiiramaa dabaluuf,maqaa jijjiiramaa sanduuqa barruu Ilaali keesaatti barreessi itti aansuudhaan Galchi dhiibi.
Gatiiwwan jijjiiramaawwanii hammata keessa yoo jiratan qofa agarsiisamu. Jijjiiramaawwan iddoo madda lakkaddaa ammeetti hin hiikamne gatii isaanii osoo hin taane ("Out of Scope") argisiisamu.
Akasumas waraantoolee foddaa ilaali keessatti dabaluun ni danda`ama. Osoo maqaa jijjiirama waraantoo gatii kasaa malee sanduuqa barruu ilaalchaatti galchitan, qabiyyeen waraantoo waamaraa ni argisiisamu.
Hantuutee jijjiiramaa duraan hiikame irraa sa`aa darbee irratti gulaalaa keessa osoo keessan, qabiyyeen jijjiiramaa sanduuqa poopii olii keessatti agarsiisama.
Waamicha walqabataa kan adeemsa fi fankishiniif ilaalcha gubbaa kenna. Adeemsa fi fankishinii kamtu waamame adeemsa fi fankishinii biraa kamtummoo madda lakkaddaa keessa tuqaa ammeerratti jechuudhaan murteessuun ni danda`ama.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Soba Shirkii-Kutaa 4
Wantoonni Rabbii olta’aa gaditti gabbaraman (waaqefataman) waa hundaa irratti too’annaa fi dandeetti qabuu?
Gabbaramaan gabbaramaa dhugaa ta’uuf wanta hundaa kan harkaa qabu, too’atu fi dandeetti irratti qabu ta’uu qaba. Namni wanta tokko kan gabbaruuf (waaqefatuuf) isarraa faayda argachuu ykn miidhaa ofirraa ittisuu barbaadeti. Akkasi miti ree? Kan gabbaramu kuni faayda barbaadan namaaf kennu fi miidhaa namarraa deebisuuf faayda kana kan harkaa qabuu fi miidhaa kana deebisuuf dandeetti qabaachu qaba. Ta’uu baannan, wanta harkaa hin qabnee fi dandeetti irratti hin qabne akkamitti namaaf gochuu danda’aa?
Akkuma beekkamu wantoota hundaa Kan harka qabuu, too’atu fi dandeetti irratti qabu Rabbii olta’aa qofaadha. Dhugaa kana akkana jechuun ibsa:
“Inni halkan guyyaa keessa seensisa; guyyaas halkan keessa seensisa. Aduu fi ji’as ni laaffise, hunduu hanga beellamaa murtaa’atti ni fiigu. Suni Gooftaa keessan Allaah dha; mootummaan kan Isaati. Kanneen isin Rabbii gaditti kadhattan wanta hanga qoola haphii ija temiraayyu hin qaban.Yoo isaan kadhattaniis kadhaa keessan hin dhagahan. Osoo dhagahaniillee isiniif hin awwaatan. Guyyaa Qiyaamaas shirkii (Rabbitti qindeessu) keessan ni mormu. [Yaa Muhammad] akka Rabbii keessa beekaatti homtuu sitti hin beeksisuu.” Suuratu Faaxir 35:13-14
“Inni halkan guyyaa keessa seensisa; guyyaas halkan keessa seensisa.”
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa sa’aati halkanii irraa guyyaa keessa seensisa, kanaafu hamma halkan irraa hir’ateen guyyaan ni dabala ykn ni dheerata. Ammas, sa’aati guyyaa irraa halkan keessa seensisa, kanaafu hamma guyyaa irraa hir’ateen halkan ni dabala ykn ni dheerata.[1]
Fakkeenyaf, Biyyoota Eeshiyaa fi Awrooppa garii keessatti yeroo bonaa guyyaan ni dheerata halkan ni gabaabbata, yeroo gannaa immoo halkan ni dheerata guyyaan ni gabaabbata. Fkn, Ji’a waxmajji (June) aduun kan baatu gara sa’aati 11:00 yoo ta’u kan dhiitu immoo galgala gara sa’aati 2:00 ti. Kanaafu, guyyaan dheeradhaa jechuudha. Ji’aa sadaasaa keessa immoo aduun ganama gara sa’aati 2:00tti baati, galgala immoo gara sa’aati 11:40tti dhiiti. Kanaafu waqtii kana keessa guyyaan gabaabadha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa dandeetti Isaa guutuu ta’een halkan guyyaa keessa, guyyaas halkan keessa seensisa.
“Aduu fi ji’as ni laaffise” Kana jechuun isin irratti tola ooluuf, rahmata isiniif gochuuf, lakkoofsa waggootaa fi guyyoota akka beektaniif, halkan guyyaa irraa akka adda baastaniif aduu fi ji’a akka deeman isiniif taasise.[2] Akkuma beekkamu aduu fi jiiyni faaydaa guddaa lubbu-qabeenyif qabu. Aduun madda annisaa fi humnaati. Osoo aduun jiraachu baatte silaa lubbu-qabeenyin hin jiraatan. Sababni isaas, biqiloonni guddachuu fi firii buusuf ifa aduutti hajamu. Namoonni galii ittiin jiraatan argachuuf ifa aduutti hajamu.
“hunduu hanga beellamaa murtaa’atti ni fiigu.” Kana jechuun aduu fi jiiyni, hundi isaaniitu hanga Rabbiin fedhetti sarara isaanii irra ni fiigu. Yommuu ajalli dhufee fi dhumti addunyaa dhiyaate, adeemsi aduu fi ji’aa ni dhaabbata, aangoon isaanii ni dhabama. Jiyni ifa dhaba, aduun ni maramti, urjiileen ni bittinnaa’u.
Ajala jechuu hamma yeroo wanta tokkoof murtaa’ee fi jalqabaa fi xumura jidduutti daangefameedha. Akkasumas, ajala jechuun yeroo dhumaa wanta tokkooti.[3] Fakkeenyaaf, namni ajala qaba. Kana jechuun yeroo itti du’u qaba. Aduu fi jiiynis yeroon isaanii kan murtaa’edha. Jalqabaa fi xumura qabu. Erga uumaman irraa kaasee hanga xumura isaaniitti hojii isaanii ni hojjatu. Guyyaa guyyaan ni deddeebi’u. Garuu Qiyaamaan yommuu dhootu yeroon isaaniif murtaa’e ni dhumata. Kanaafu, adeemsi isaanii ni cita. Aduun ni maramti, jiiyni ifa dhaba.
“Suni Gooftaa keessan Allaah dha.” kana jechuun yaa namoota hojiiwwan kanniin Kan hojjatu Gabbaramaa keessan kan ibaadaan Isaaf malee homaafu hin taanedha. Innis Allaah Gooftaa keessani.[4]
Gooftaa jechuun Uumaa (Khaaliqa), Qabaataa, Too’ataa, Kan qananiisu fi kunuunsudha. Kanaafu, Kan isin uume, too’atu, halkanii fi guyyaa isiniif fiduun, aduu fi ji’a isiniif laaffisuun, rooba samii irraa buusun, biqiltoota isiniif biqilchuun isin qananiisuu fi kunuunsu Allaah qofa.
“mootummaan kan Isaati.”
Mootummaan (mulk) hiika lama qaba:
1ffaa-wanta tokko qabaachu fi mirga wanta fedhan hojjachuu dhuunfachuu
2ffaa-Aangoo ajajuu fi dhoowwu qabaachu.[5]
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa samii torban, dachii fi wantoota isaan keessa jiran hunda Kan uume Isa waan ta’eef, wantoonni kunniin hundi Kan isaati, wanta fedhe keessatti hojjachuu danda’a, aangoo fi dandeetti guutuu irratti qaba.
Asi olitti tuqaa jalqaba irratti eerre mirkaneessine jirra. Tuqaan kunis: Kan gabbaramu (waaqefatamu) Gabbaramaa dhugaa ta’uuf wanta hundaa kan harkaa qabu, too’atu fi dandeetti irratti qabu ta’uu qaba. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa samii, dachii fi wantoota isaan keessa jiran hunda Kan uume Isa waan ta’eef, wantoota kanniin hunda harkaa qaba. Aangoo, too’annaa fi dandeetti guutuu irratti qaba. Kana jecha, “mootummaan kan Isaati.” Jedhu irraa ni hubanna.
Mee amma haa ilaallu wantoota Rabbiin alatti gabbaraman (waaqefataman): “Kanneen isin Rabbii gaditti kadhattan wanta hanga qoola haphii ija temiraayyu hin qaban.” Suuratu Faaxir 35:13
Qixmiir- qoola haphii ija (firii) temiraa irratti argamuudha. Fakkii armaan gadi irraa ilaalun ni danda’ama.
Kana booda hiikni hima armaan olii: kawnii (yunivarsii) guutuu keessatti mootummaan hundi kan Rabbii qofa. Kanaafu, Rabbii gaditti wantoonni mushrikoonni waaqeffatan kawnii Rabbii irraa homaa hin qaban. Waa uumuus, waa keessatti hojjachuus hin danda’an. Kanaafu, yaa mushrikoota! Wantoonni isin waaqeffatan nama fayyaduuf kawnii irraa wanta hanga qoola haphii firii temiraa kan hin qabne erga ta’anii, wanta qoola firii temiraa caale irratti hoo too’annaa qabaachu danda’uu? Kan akka uumuu, rizqii (soorata) namaaf kennu, nama gargaaru. (Mushrikoota jechuun namoota Rabbiin waliin waan biraa gabbaraniidha (waaqeffataniidha)).
Kanaafu, yaa mushrikoota! Rabbii gadiitti wantoonni isin gabbaramaa godhachuun gabbartanii fi kadhattan irraa faaydan isin argattan maaliidhaa? “Yoo isaan kadhattaniis kadhaa keessan hin dhagahan. Osoo dhagahaniillee isiniif hin awwaatan.” Kana jechuun Yaa mushrikoota! Gooftaa keessanii gaditti wantoota gabbartan irraa faaydaa ykn gargaarsa ykn miidhaa ittisuu ykn kaasuu barbaadun yoo isaan waammattan, waamicha keessan hin dhagahan. Sababni isaas, isaan wantoota lubbu-dhabeenyi hin dhageenyedha yookiin namoota du’an kan sagaleen keessan ruuhi isaanii hin geenyedha. Isaan sagalee keessan kan hin dhageenye ta’anii osoo jiranuu sammuun keessan akkamitti akka isaan kadhattan hayyamee?
Wantoota isaan gabbaran keessaa tokko kadhaa isaanii osoo dhagayee, kan akka jinni yookiin malaaykaa osoo ta’e, isaan kadhaa nama isaan kadhatetiif deebii hin deebisan. Sababni isaas, isaan keessaa tokko deebii deebisuuf osoo barbaade, kana gochuu hin danda’uu ture. Aangoo Rabbii jala waan jiruuf kuni isaaf hin danda’amu. Malaaykonni osoo kadhaa nama isaan kadhate dhagahaniyyuu namoota isaan gabbaraniif deebii hin deebisan. Sababni isaas, isaan uumamaan Rabbiin hin faallessan, wanta itti ajajaman hojjatu.
Jinnooni fi sheyxaanonnis aangoo Rabbiitiin kadhaa nama isaan gabbarutiif deebii deebisuu irraa ni dhoowwamu. Namoota qoruuf dhimmoota sihrii garii keessatti hayyama Rabbiitin yoo ta’ee malee.[6]
“Guyyaa Qiyaamaas shirkii (Rabbitti qindeessu) keessan ni mormu.” Kana jechuun Guyyaa Qiyaamaa isin isaan gabbaruu keessan ni mormu, isin irraa qulqullaa’u. “Isin nu gabbaraa hin turre. Nuti akka nu gabbartan isin hin ajajne.” jechuun isin mormu.
“[Yaa Muhammad] akka Rabbii keessa beekaatti homtuu sitti hin beeksisuu.” Kana jechuun xumuraa fi bu’aa dhimmootaa, eessa akka gahan, akka Keessa Beekaatti homtu sitti hin himu.[7] Keessa beekaan suni Rabbii homtu Isarraa hin dhokanneedha. Inni qulqullaa’e.
“Rabbii gaditti wanta isaan hin miinee fi hin fayyanne gabbaru. Ni jedhus, “Isaan kunniin Rabbiin biratti jaarsummaa (shafa’aa) nuuf ta’u.” Jedhi, “Sila isin wanta Inni samiiwwanii fi dachii keessatti hin beekne Rabbiitti himtuu?” Wanta isaan Isa waliin gabbaran irraa Inni qulqullaa’e olta’e.” Suuratu Yuunus 10:18
Namoonni Rabbiin alatti wanta biraa gabbaran (waaqefatan) wanta isaan hin miinee fi addunyaa fi Aakhiratti isaan hin fayyanne waaqefatu. Kan nuti isaan gabbarruuf Rabbiin biratti jaarsummaa akka nuuf ta’aniifi jedhu. Jedhi, “Sila isin wanta Inni samiiwwanii fi dachii keessatti hin beekne Rabbiitti himtuu?” Kana jechuun wanta samii torbanii fi dachii keessatti ta’uu hin dandeenye Rabbitti ni beeksiiftuu? Kunis, wantoonni isaan gabbaranii fi kadhatan, samiiwwan keessattis ta’ee dachii keessatti Rabbiin biratti jaarsummaa isaaniif hin ta’an. Mushrikoonni, “wantoonni nuti gabbarruu fi kadhannu kunniin Rabbiin biratti shafa’aa (jaarsummaa) nuuf ta’u” jechuun odeessu. Rabbiin nabiyyii Isaatiin (SAW) akkana jedhi jedhaan:“wanti samii fi dachii keessatti jaarsummaa hin taane nuuf jaarsummaa ni ta’uu” jettanii Rabbitti ni beeksiftuu? Kuni soba dhugaa irraa fagaateedha. Wantoonni isin gabbartan eenyufillee jaarsummaa hin ta’an, nama hin fayyadan, hin miidhanis.[8]
Guduunfaa
✐Namni wanta tokko kan gabbaruuf (waaqefatuuf) faayda irraa argachuuf ykn miidha akka isarraa deebisu kajeeleti. Fakkeenyaf, namni yommuu du’aayi godhuu maal barbaadaa? Namni sagadu maal barbaadaa?
✐Kan waaqeffatan wanta barbaadan irraa argachuuf wanta san kan harkaa qabuu fi dandeetti guutuu irratti qabaachu qaba.
✐Wanta isarraa kadhatan yoo hin qabaatin ykn wanta barbaadan namaaf gochuuf dandeetti yoo hin qabaatin, akkamitti wanta irraa kadhatan isarraa argatanii?
✐Wantoonni Rabbii olta’aa gaditti gabbaraman waa hunda harkaa hin qaban, dandeetti fi too’annaa guutus hin qaban. Kanaafu, Rabbiin alatti wantoota kanniin gabbaruun (waaqeffachuun) soba.
✐Mee itti yaadi, wanta irraa kadhatan yoo hin qabaatin ykn miidha namarraa deebisu yoo hin danda’in, wantoota kanniin kadhachuu fi waaqeffachuun bu’aan isaa maalidhaa?
Ammas, wanta barbaadan irraa argachuuf kadhaa nama yoo hin dhagahinii fi haala namaa yoo hin beekin, wanta rakkoo fi haala namaa hin dhageenye fi hin beekne kadhachuun faaydaa maali qabaa?
Kitaabban wabii
[1] Tafsiiru Muyassar-112 [2] Tafsiiru Xabarii-19/348
[3] Ma’aariju Tafakkuri-7/104 [4] Tafsiiru Xabarii-19/348
[5] Ma’aariju Tafakkuri-7/105
[6] Madda olii
[7] Tafsiiru Ibn Kasiir-6/305 [8] Tafsiiru Xabarii-12/142-143


text:
Hogantoonii biyyootan baha Afrikaa magaalaa Nayiroobii keessatti wal arguudhaan akkaataa waraana waloo koomgoo demokraatiik Ripaabiliik keessatti bobbasuu danda’amuu irratii marii taasisanii jiru.
yeroo ammaa wal waraansaa umnootaan Mootummaa fi garee hidhatootaa M23 jedahmuu giduutti taasifamaa jiru akkaataa dhaabsisuun danda’amu irratti maryachuudhaaf wixata kaleessaa Naayiroobitti kan walargan hogantootaa Burundii, Keeniyaa, Rwaandaa, Sudaan kibbaa, Taanzaaniyaa, Ugaandaa fi Koongoo ti.
Gareen M23 jedhamu erga lola jalqabee waggoottan kan lakkoofsise yemuu ta’u, kutaa Koongoo bahaa isaa albuuda Warqee fi plaatiniyeemitin badhaadhaa ta’e too’achuudhaaf kan socho’u akka ta’e ibsameeraa.
Garee kana deggerti jechuudhaan Ruwaandaa irratti komii kan dhiheesa jirtu KDR jeequmsaa naanicha keessa jiru laafsuudhaaf waraanni Umna hawaasa bahaa Afrikaa jedhamuu akka hirmaatu ni barbaaddi.
Gareen kutaa baha Afrikaa bakkeewwan Kiivuu kaabaa, kiivuu kibbaa fi Ituurii jedhaman keessati waraana bobbaasuu barbaadaa. Umnaa waraanaa bobba’u kana keessaa miseensonii waraanaa mootummaa Ugaandaa fi Ruwaandaa itti makamuu hin qaban gaafiin jedhuu karaa KDR dhihaachuun isaa gabaasameeraa.
Akka dhaabileen gargaarsa namoomaa jedhanitti, wal waraansa KDR keessaa waggootan Shanan darbaniif tureen namoonni kuma 25 ta’an qe’ee isaanii gad lakkisaanii yemmuu baqatan, namoonni kuma shan ta’an garaa ugaandaatti baqachuudhaaf derqamuun isaanii Gabaasini Mohaamad Yusuuf Nayiroobii irraa VOA dhaaf qindeesse ibseera.


text:
Angawoonni Somaaliyaa kan Puutland keessaa, magaalaa buufata doonii Bosaasoo keessatti guyyoota lamaaf lolli cimaan erga geggeessamee booda walii galtee lola dhaabinsaa tolfamuu labsan.
Lolli sun kibxata darbe kan ka’e, humnootii naga eegumsa Puntland murna farra shororkeessummaa yeroo tokko Yunaayitid Isteetisiin deggeramaa turee fi humnootii naga eegumsa naannoo gidduutti ture. Yoo xiqqaate namoonni 14 yoo du’an 63 immoo madaa’uu kanneen ijaan arganiif maddeen mana yaalaa ibsaniiru. Meeshaaleen waraanaa xixqqoon, Metreyyeesii fi moortaarri dhuka’aa kan ture yoo ta’u, jiraattonni hangi tokko qe’ee dhiisanii baqachuuf dirqamuu isaanii kanneen ijaan argan VOA sagantaa Afaan Somaaleef ibsaniiru.
Ministeerri naga eegumsa naannoo Abdisamad Mohammed Galan lola dhaabinsa kana kan labsan roobii kaleessaa yoo ta’u, murtiin kunis jaarsoliin biyyaa, hayyoonnii fi hoogganoonni naannoo kanneen lolli akka dhaabatu gaafatan jidduu seenanii booda.
Galaan ibsa sabaa himaaf kennaniin akka jedhanitti yaalii seeraan wal hin faallessine kan nageenyaaf ta’u kamiinuu simachuuf qophii dha jedhan.Walitti bu’iinsi sun kan uumame wal dhibdee garee lamaanii kan torbanneenii booda. Wal dhibdeen sun kan jalqabame prezidaantiin Puuntilaand Se’ed Abdullaahi Deni ajajaa humnootii naga eegumsaa commander Mohammoud Osman Diyaanoo Sadaasa 24 erga hojii irraa ari’atanii booda. Diyaanoon kutaa hojii isaanii jidduu seenuu dha jechuu dhaan murtii sana fudhatama dhabsiisan.
Walitti bu’iinsi kibxata darbee sun loltoonni naannoo daandii gara waajjira humnootii naga eegumsa Puntlaand kan Bosaasoo gama bahaa akka cufan sababaa ta’e. jiraattonni akka jedhanitti erga bara 1992 ennaa gareen Al-Ltthad Salafi jedhamu garee finciltoota waliin wal lolanii as lola hamaa magaalattii keessatti raawwatame.


text:
Hojii dhaabinsii mormii Dilbata darbee kaasee guyyaa sadiif magaalaa Gondar keessatti gaggeeffame sochii jiru gutummaatti cufuu isaa jiraattonni dubbatanii jiru.Kunis dhiittaa mirga namoomaa mootummaan geessisuuf fi ukkaamsaa fi hidhaa jiru mormuuf kan gaggeffame jedhu jiraatonni. Angawoonni mootummaa garuu uummata waliin walgahii gaggeessuuf akkasumas uummanni sodaa qabu irraa cufee jedhu.
Magaalaa Debre Marqos keessattis haalli wal fakkaataan jiraachuu fi bulchiinsa naannoo Amaaraa gama bahaa keessatti sochiin waraanaa hedduun akka jiru jiraatonni ibsanii jiru. Angawoonni gama isaaniin rakkoo jiru furuuf mariachuun akka barbaachisu kun ta’u baannaan mootummaan olaantummaa seeraa eegsisuun dirqama isaa akka tahe dubbatan. Sababaa ilaalacha siyaasaa qabuun kan hidhame tokko akka hin jirre mirkaneessiina jedhan.


text:
Qabsoo hidhannoon mootummaa garagalchuuf kanneen hojjetaa jiran – humnonni mormitootaa bu’aa akka fiduu hin dandeenye mirkanummaan ka dubbatan ta’uu paarlaamaa biyyattiif ibsanii jiran Muummichi ministaraa Itiyoophiyaa Obbo Haile-mariyaam Dessaalenyi. Kanneen Shaabiyaa waliin hiriiran ittiin jedhanis, otuu yeroo isaanii hin gubiin yoo gara karaa nagaatti deebi’an wayya jedhan.
Akka Iskindir Firew Finfinne irraa gabaasetii, muummichi-ministaraa Itiiyoophiyaa Obbo Hayile-maariyaam Desaaleyi, har’a Mana-maree Bakka-bu’ootaa Itiyoophiyaatti argamuun isaanii, gaaffiilee miseensota irraa dhihaataniif deebii kennuuf ture. Prezidaantiin biyyattii Dr. Mulaatuu Tashoomee, xiyyeeffannaa mootummaa, ka waggoota shanan dhufanii ilaalchisuudhaan, akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti, Fulbaana 24, walga’ii gamtaa manneen maree lameeniif haasaan baninsaa dhageessisan immoo, ittiin ka’insa marii sanaa ture.
Akkuma haasawa prezidaantichaa, marii har’aa kana irrattis dhimmootni hedduun ka xiinxalaman yoo ta’u, dhimmi lammiwwan Itiyoophiyaa biyyoota alaa jiraataniis ka’ee ture.
Biyya isaanii fi uummata isaanii gargaaruuf kanneen sochii adda addaatti jiran – lammiwwan Itiyoophiyaa ala jiraatan ka jiran ta’uu ka dubbatan – Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa – Hayile-mariam Dessaalenyi, “kanneen faallaa sanaa dhaabbatan” – ittiin jedhanis ibsanii jiran. Keessumaa, kanneen “humnaan mootummaa gargalchuuf hojjetaa jiru” jedhan ilaalchisee ennaa dubbatan, “qabsoo hidhannootiin mootummaa garagalchuu yaaluun, waan hiika kennu miti” – jedhan.
Meeshaa waraanaatiin mootummaa gargalchina – qaamotiin jedhan, kanneen hiika hin kennine ta’uu isaa haala itti uummatni hubatee jiru waan ta’eef, sabaabaa kanaan maallaqa warri Daayasporaa gowwaan kennan sassaabuuf jecha irraa kan hafe waan hiika qabu akka hin ta’iin beekamaa dha. Amma immoo, dhugumatti, warri maallaqa xiqqoo baasan illee harka isaanii sassaabbachuu jalqabanii jiran. Ragaalee adda addaan waan mikaneeffataniif jechuu dha, jechuun itti fufanii dubbatan.
Qabsoo hidhannootiin, mootummaa garagalchina – jechuudhaan, humnoonni Shaabiyaa waliin hiriiran, gara karaa nagaatti dhufuu qabu – jechuudhaan ennaa ibsanis, Mootummaan Shaabiyaa ofii isaaf iyyuu hin taane “nu deggera” ka jedhu – abdii hin qabatamne qabatanii kanneen achi taa’anis yoo tahe, akka yaada keenyaatti, dhimma kana dhiisanii, biyyi isaanii misoomaa fi guddataa jirtu biyyi isaanii, yoo yaada addaa qabaatanis karaa dimookiraatawaa ta’een haala dhiheeffachuu danda’an irra waan jirtuuf kana dhiisanii gara karaa nagaatti dhufuu wayya ittiin jenna. Garuu, karuma kana itti fufna – yoo jedhan ammoo, wal-gargaarsa mootummaa fi uummata Itiyoophiyaatiin, bakka kana ga’a – ka jedhamu bu’aa fiduu akka isaan hin dandeenye mirkaneessinee dubbachuu dandeenya. Akkasumatti haala yeroo isaanii balleessuutti jiran jira – jennee fudhanna.
Hoogganoonni dhaabbatoota kanaa tokko tokko yaadni kun isaaniif hin liqimsamu – ka jedhan, muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa, kaayyoon hoogganoota kanaa, maqaa dhaabota maqaaf malee hojiidhaan hin jirreetiin daldalanii bu’aa argachuu akka ta’etti dubbatan.
Dhaabbatoonni kun qabsoo gaamtaa mootummaa fi uummatni waliin geggeesseen dadhabsiifaman – jedhu – Obbo Hayile-mariyaam Dessaalenyi.
Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa, waa’ee dhaabota qabsoo hidhanoon socho’anii yaadni kennan kun, mutii mootummaan isaanii kenne ka biraa wajjiin wal simatee jira. Kanneen dhiheenya gara Itiyoophiyaatti deebi’an – dhaaba “Sochii Dimookiraasummaa Ummata Tigiraay” yokaan “Demihiit” jedhee of waamuf miseensota ka ta’aniif, mootummaa isaanii dhiifama gochuu isaa kaleessa beeksise.


text:
Ulamaa’onnii fii Ustaazonni keenya Nagaya Jiran.
Galgala Keeysaa sa’aa 4:20 Akka Saa’aa Itiyoophiyaatti (10:20PM)
Related Posts
Jila Ulamaa’otaan durfamu kan gara Kaampii Hammarreessaatti imalaa ture irratti waraanni Mootummaa dhukaasa banuun, keessumoonni hangi tokko seenaniii hangi tokko immoo gara Dirreedhawaatti deebi’uu isaanii maddeen naannawa irraa nuf gabaasan.
Nutis dubbii tana mirkaneeyfachuuf gama Dirree Dhawaatti bilbillee gaafannee jirra. Namni nuti bilbilaan dubbisne akka nuuf himetti, Keessummoota dhufan keeysaa Ustaaz Kaamil Shamsuu fi Ustaaz Raayyaa Abbaa Maccaa gama Dirree Dhawaa kan deebi’an yoo ta’u, Namoonni Doktor Jeeylaan waliin turan ammoo dursanii wan deemaniif gara magaalaa Harar seenanii jiru. Dhukaasa baname kanaan Midhaan gahe tokkolleen kan hin jire tahuu odeeyfannoon argann ni addeessa.
Bilbila Ustaaz Raayyaa fii Ustaaz Kaamil Shamsuu irratti bilbiluufis hedduu yaalii goonee jirra. Garuu sababaa rakkina networkii argachuu hin dandeenye. In shaa ALLAH waan jiru hunda hordofnee isinii dhiheeysina.
Comments
Loading...


text:
LibreOffice 7.3 Help
Assign different set operators to the characters in your LibreOffice Math formula. The individual operators are shown in the lower section of the Elements pane. Call the context menu in the Commands window to see an identical list of the individual functions. Any operators not found in the Elements pane have to be entered directly in the Commands window. You can also directly insert other parts of the formula even if symbols already exist for them.
After selecting the Set Operations item in the Elements pane, relevant icons will be shown in the lower part of this pane. Simply click a symbol to incorporate the operator in the formula being edited in the Commands window.
.... keessatti haamatamaniiru
Tuuta ogeejjii ... keessatti haamatamaniiru iddooqa lamaa waliin saaguf sajoo kana fayyadama. Foddaa Ajajaa keessattis kallattiin   in   galchuu ni dandeessa.
.... keessatti hin haamatamne
Tuuta ogeejjii .... keessatti hin haamatamne iddooqa lamaa waliin saaguf sajoo kana fayyadama. Foddaa Ajaja keessattis   notin   galchuu ni dandeessa.
haamata
Tuuta ogeejjii haamata iddooqa lamaa waliin saaguf sajoo kana fayyadami. Foddaa Ajaja keessatti kallattiin   owns   ykn   ni   galchuu ni dandeessa.
tuuta duwwaa
Tuuta duwwaa saaguf sajoo kana fayyadama. Tuuta duwwaa galmee kee keessatti saaguf foddaa Ajaja keessatti emptyset galcha.
Walkipha
Tuuta ogeejjii tuutota walkipha iddooqa lama waliin saaguf sajoo kana fayyadami . Yoo foddaa Ajaja keessatti   walkipha   galchitee waan walfakkaatatu ta'a.
Tokkummaa
Tuuta ogeejjii tokkumma iddooqa lama waliin saaguf sajoo kana fayyadami. Foddaa Ajaja keessattis kallattiin   tokkumma   galchuu ni dandeessa.
Garagarummaa
Tuuta ogeejjii garagarummaa saaguf sajoo kana fayyadami. Foddaa Ajaja keessattis   setminus   ykn   bslash   galchu ni dandeessa.
Tuuta qooddee
Haxaaroo tuuta qooddee uuman iddooqa lama waliin saaguf sajoo kana fayyadami. Foddaa Ajaja keessatti  haxaaroo  galchi, bu'aa walfakkaata argatta.
aleph
Lakkoofsa baayyina ibsani saaguf sajoo kana fayyadama. Foddaa Ajaja keessatti aleph galchuun bu'a walfakkaata argatta.
Cita tuuta
Sajoo kana fayyadami tuuta ogeejjii cita tuuta saagi. Foddaa Ajaja keessattis kallattiin  subset  galchuu ni dandeessa.
Cita tuuta ykn walqixa
Sajoo kana fayyadamii tuuta ogeejjii cita tuuta ykn walqixa iddooqa lama waliin saagi. Foddaa Ajaja keessattis  subseteq  galchuu ni dandeessa.
Tuuta Guddaa
Tuuta ogeejjii tuuta guddaa fi iddooqa lama saguuf sajoo kana fayyadama. Foddaa Ajaja keessattis  supset  galchuu ni dandeessa.
Tuuta Guddaa ykn walqixa
Sajoo kana fayyadamuun tuuta ogeejjii tuuta guddaa ykn walqixaa iddooqa lama waliin saagi. Akka filannootti, foddaa Ajaja keessatti  supseteq  galchu ni dandeessa.
cita tuuta miti
Sajoo kana fayyadamuun tuuta ogeejjii cita tuuta miti iddooqa lama waliin saagi. Bakka kanaa,  nsubset  galchu ni dandeessa.
cita tuuta ykn walqixa miti
Sajoo kana fayyadamuun tuuta ogeejjii cita tuuta ykn walqixa miti iddooqa lama waliin saagu ni dandeessa. Foddaa Ajaja keesssattis  nsubseteq  galchuu ni dandeesssa.
tuuta guddaa miti
Sajoo kana fayyadamii tuuta ogeejjii tuuta guddaa miti iddooqa lama waliin saagi. Foddaa Ajaja keessattis  nsupset  galchuu ni dandeessa.
tuuta guddaa ykn walqixa miti
Sajoo kana fayyadami tuuta ogeejjii tuuta guddaa ykn walqixa miti iddooqa lama waliin saagi. Bakka isa kana foddaa Ajaja keessatti  nsupseteq  barreessu ni dandeessa.
Tuuta lakkoofsa uumama
Arfii tuuta lakkoofsa uumama tiif saaguf sajoo kana fayyadami. Bakka kanaa, foddaa Ajaja keessatti setn galchuu dandeessa.
Tuuta lakkoofsota hunda
Sajoo kana fayyadamii tuuta lakkoofsota hunda tiif arfii saagi. Foddaa Ajaja keessattis setz galchuu ni dandeessa.
Tuuta lakkoofsa rashinaali
Sajoo kana fayyadamii tuuta lakkoofsa rashinaalitiif arfii saagi. Foddaa Ajaja keessatti kallattiin setq galchuu ni dandeessa.
Tuuta lakkoofsa dhugaa
Sajoo kana fayyadamii arfii tuuta lakkoofsa dhugaa tiif saagi. Bakka kanaa, foddaa Ajaja keessatti setr galchuu ni dandeessa.
Tuuta lakkoofsa xaxa
Sajoo kana fayyadamii tuuta lakkoofsa xaxatiif arfii saagi. Foddaa Ajaja keessattis setc galchu ni dandeessa.
Yeroo foddaa Ajaja keessatti hujeekan gatiile fi ajajoota galchituu gidduu isaani iddoolee (addaan fageenya) dhiisu mirkaneefadhu. Kun caasaa sirri akka argame nuu mirkaneessa.


text:
LibreOffice 7.3 Help
Galmee ke keessaatti kutaalee eeguu, dhoksuu, fi gara barruu baratamaatti jijjiiruu dandeessa.
Dhangii - Kutaalee filadhu.
AjajaCtrl+Bdhiibuu dandeessa, barruu yabbuundhaan dhanga'uu barbaaddu barreessuu, fi ajaja Ctrl+B yeroo xumurtutti dhiibi.
Kan kaanan gadii keessaa tokko hojeedhu:
Amaloota kam akka dhangii ufmaatti dabaltu filachuuf,Dabalata cuqaasi.
Dirqalaan kun kan jiraatu, yoo bakka Qubanoo keessatti, sanduuqni filannoo Xumura Galmee filatame qofa taha.
Dirqalaan kun kan jiraatu, yoo bakka Qubanoo keessatti, sanduuqni filannoo Xumura Galmee filatame qofa taha.


text:
Minnesootaa keessatti Filuu (Voting in Minnesota - Oromo)
Filannon amma! Yoo waraqaa filannoo of harkaa qabaatte, hanga danda’ametti dafii deebisi. Waan yeroon gabaabbatee jiruuf, waraqaa filannoo keessanii poostaadhaan HIN ERGINA.
waraqaa filannoo keessanii qaamaan argamtanii waajjira filannoo kan waraqicha isiniif ergetti deebisuu dandeessu. Yoo qaamaan argamtanii deebisuu hin dandeeye taate, bakka filmaata dhayxanii filachuu ni dandeeysan.
kaardiin qaamaan utuu hinargamin sagalee kennuu Guyyaa Filannoo, Sadaasa 3 tti, Sa’aati 3:00pm duratti waajjira filannoo keetii ga’uu qaba.
Hirmaannaa filannoo jiraattotaatiin, Minnesotaa #1 taasisuun eeguu fi tatamsa’ina COVID-19 yarsuuf hojjechuu!
Eenyutu filuu danda'a fi akkataa guyyaa filmaataa dura itti galmaa'an.
Guyyaa filannoo, akkataa itti filan, gargaarsa warra filaniif fi mirga warra filanii.
Dursi guyyaa filmaataa utuu achitti hin argamin fili, bakka loltuun jiranii fili, ykn biyya hambaati, fi akkaataa ganda keetti karaa poostaan filtu.
Bakka itti filuun siif malu adda baafadhu. Odeeffannoon filmaataa guyyaa filannoo mootummaa fi federaalaa guyyaa 45 dursee argachuun ni danda'ama.
Waraqaa filannoo koo irra maaltu jira?
Fakkii waraqaa filannoo kaadhimamtoota agarsiisuu fi waraqaa filannoo gaaffii irratti filtu fudhadhu. Odeeffannoon isaa guyyaa 45 guyyaa filmaataa mootummaa fi federaalaa dura argachuun ni danda'ama.
Guyyaa Filannoo bara 2022
DURSAA FILADHAA
FILMAATA JALQABAA
DURSAA FILADHAA
GUYYAA FILANNOO
Waraqaa filannoo 2022 irra maaltu jira?
Filtuun Minnesota hunduu waraqaa filanno isaanii irraa dorgomii Kanaan gadiiti jiru qabu:
Filtuu muraasa


text:
Hoogganaan waldaa biyyoota Asiyaa kibba gama bahaa kan Bruney, haala Maaynamaar bakka mootummaan mormitoota farra fonqolcha mootummaa kan Guraandhala tokkoo irratti haleellaa oofuu mari’achuuf hoogganooa naannoof waamicha dabarsan.
Maleeshiyaa waliin ta’u dhaan Bruuneey ibsa kennaniin biyyoonni lamaan ministeroonnii fi angawoonni gameeyyiin Jakaartaa Indooneshiyaa keessatti wal ga’ee geggeessamuuf qophee barbaachisu akka godhan gaafatan.
Ibsi kun kan dhaga’ame muummicha miniseeraa Maleeshiyaa Muhiyiddin Yassin fi kan Bruneeyi Sultaan Hassanal Bolkiihaa gidduutti mariin erga geggeessamee booda.
Indooneeshiyaan biyyoonni miseensoa biyyoota Aasia gama ibbaa kan Maaynamaar miseensa itti taatee jirtu imaammanni yeroo dheeraa kan rakkoo keesssoo walii isaanii irratti yaada akka hin kennine jiraatu iyyuu marii dhaan furmaanni akka argamu jajjabeessitee jirti.
Mormiin uummataa kan ka’e erga waraanni Aan Saan Suushii fi Prezidaant Win Myint fi hoogganoota mootummaa kanneen biroo to’annaa jala oolchuun fonqolha geggeessee booda.
Mootummaan mormitoota kana irratti tarkaanfii humnaa fudhateen namoonni 557 yoo du’an kanneen 2,750 ta’an immoo madaa’aniiru. Mormitoonni garuu hookkarri ka’u iyyuu mala ittiin morman tooftaa tolfachuun dura dhaabbannaa itti fufanii jiru. Wixata har’aa galgala, gareen miidiyaa hawaasaa qindeesse waamicha daarseen kutaalee magaalaa Yaangoon adda addaa keessatti hiriiruu dhaan harka walitti dha’aa turan. Kunis dhaabolii gosoota hidhataniif kabajaa qaban ibsuu fi mootummaa mormuuf jecha.
Gama biraan mootummaan bulchiinsa waraanaa taatolee 60 irra hedduun isaanii dhokatanii jiran mormii sana deggertan jechuun ajaja hidhaa irratti baasee jira.
Gaazixaan The Global New Light of Myanmar jedhu toora taatolee, namoota muziqaa fi kanneen miidhiyaa hawaasaa irratti barreessanii sabatiinsa biyyaa irraan dhiibbaa kaa’an jedhuu tarreessee jira. Namoonni kun hanga hidhaa waggoota sadii itti murtaa’uu mala.


text:
KUFAATII (FAILURE)
Failure is the condition or fact of not achieving the desired end or ends.
(The American Heritage dictionary)Hiikan isaa,
Kufaatiin haala ykn dhugaa galii ykn galiiwwan hawwamee/hawwaman/ gahuu dhabuuti.
Kufaatiin akaakuu sadii qaba, isaaniis:
1-Good failures :- when we expect to fail and learn something.
Hiikan isaa
Kufaatii dansaa (gaarii):-kufaatin akka jiru hubannee wayi yoo irraa baranne.
2-Bad failures:-when we are sabotaged by errors in judgment.
Hiikan isaa
Kufaatii gadhee (badaa):-murtii ilaalcha dogoggoraarraa kaanee murteessinuun yoo danqamnu.
3-Unavoidable failures:-when complex systems breakdown.
Hiikaa saa
Kufaatii hambisuu hindandeenye:-yeroo sirni walxaxaan addaan caccabuu.”
(Harvard Business Review, Apr.2011, p. 47)
Waayee kufaatii kana lafumaa ka’ee miti kanan hiikaa saaf akaakuu saa dubbistoota yaadaciisuu yaaleef. Kufaatii ummanni Oromoo keessa tureefii har’as keessa jiru fii kufaatii hooggantoota jaarmiyoota ummata kana hooggannee QB adeemsifnee walabummaa biyyaafii bilisummaa ummatichaa argamsiifna jedhan keessa jiran gabaabsee laaluufani.
KUFAATII UMMATICHAA
Ummaanni Oromoo erga dhuma bar dhebbee 19ffaa keessa humna qawweetin cabee halagaa gurraachaa, doofaa, hiyyeessa isaa gadiitin coloneeffatamee kaasee kufaatii kana hinjedhamne keessa jiraata. Kufaatii kana keessaa bahuuf carraaqqiin hedduun bifa adda addaatin taasifamurree hanga har’aatti gabrummaatuu itti cimaa dhufe malee wanti irraa siiqee hinargamne/hinmul’anne. Seenaa qabsoowwan erga Oromoon gabrummaa jalatti kufee kaasee taasifaman tarreessuun kaayyoo barruu kanaa waan hintaaneef barreessitoota seenatii dhiiseen irra darba.
Gabaabatti qabsoowwan ummanni Oromoo roorro halagaa ofirraa qolachuuf wagootaa 60mman darban kana keessa taasisaa ture cimaa dhufee haala faffaca’anis ta’ee haala qindaaween adeemsifamaa turu saa barreessitoonni seenaa seenessanni jiru. Kanneen keessaa kan anga’ani mul’atan yaadannoodhaf akka kanaa gadittan tuquu yaala.
1-Fincila Oromoo Raayyaa (Waajjiraat, Mahonnee, carcar fii kkf) mootummaa H/ Sillaaseerratti adeemsifamee humnii mootummichaa dhaamsuu dadhabee tumsa humna qilleensaa mootummaa Ingilizi kadhachuun xayyaaran reebanii ummata fii qabeenyaa isaa kan akka beeladoota, manneenn fii midhaan gubuun akka dhaamsan seenan ni mul’isa.
2-Fincila Oromoo Daawwee mootumumma H/Sillaasee rratti ka’e humni mootummichaa dhaamsuu dadhabee ajejoota waraanaa afaan Oromoo dubbatan itti erguun maanguddoota sossobanii finciltoota erga harka kennisiisanii booda namoota dhibba hedduu akka fannisuun adaban seenan galmeessee jira.
3-Sochiin ummata Baaleefi Booranaatin mootummuma H/ Sillaasee kanarratti adeemsifamee injiffannoo cululuqaa galmeessisaa tures gantoota Oromoo keessaa dhalataniin sossobaadhan akka harka keennatan taasifamanii akka dhaame nibeekkama.
4-Sochii WMT walda’a misoomaf walgargaarsaa ta’e jalqaqbamuun Ummata walitti dhufuu dhoorkamee ture walitti fidee tokkoomsuun milkawee gara sochii siyaasaatti jijjiramuun isaa waan barameef mootummicha irriba dhoorkee akka irratti duulu waan taasisifee gaaga’ama hoogganoota waldichaarra gaheen sochiin yeroof dhaabbachuu akka dirqame seeneffamee jiraa.
5-Bara kufaatii mootummaa H/Sillaasee keessa illitoonni (qareeyyin) Oromoo garee adda addaa ijaaranii ummata dammaqsuuf gurmeessuun qabsoo eegaluuf adda durummaan ka’anii akka sochoo’aa turans hubannoo gahaan nijira jedheen amana.
6-Baruma mootummaan H/Sillaasee kufee Dargiin aangotti dhufu sochilee olitti tuqaman keessatti kan WMT fii Qareeyyi Oromootin adeemaa ture keessaa ABOn akka dhalates seenan addeessee ibsa. Kanneen as keessatti hintuqaminirree hedduutu jira.
Haata’uuti sochiiwwan kuni hundumtuu bu’aa mataa saanii argamsiisun waan mirkanaawee ta’urree hanga har’aatti galii hawwamu san hingeenye. Maaliif galii sana gahuu hanqatan? Gabaabatti qabsoowwan/finciloonni/ummataan jalqabaman martinu ni kufan. Hundumtuu kufaatii kanaaf sababii mataa saanii qabaatanis wanti shakkii malee tuqamuu danda’u qindoomina gahaa horachuufii ummata ijaaraani sochoosuu dadhabuun saanii akka gahee olaanaa gumaachee irratti walii galama jedheen amana. Kana caalaa bal’inaan ibsuuf Xiinxala ballaa waan hunda hammatu taasisuu barbaachisa. Ka’insi koo sanaaf oto hinta’in gabaabumatti haala tibba kanaa waan ilaallatuuf xiyyeeffannaan koos kanumarratti ta’a.
KUFAATII HOOGGANOOTA QABSOOTIN HUUMMAME
Finciloota ka’aniif dhaaman olitti tuqamanirraa barmoota fudhachuun Oromoonni sabboontoonniifi muratoon akka Elemoo Qilxuufaa qabsoo hidahnnoo haala qindaawen jalqabanii wareegamanis Jarraa A/Gadaa faa faajjii saani kaasanii itti fufuun mootummaa habashaa cinqaa turuun saanii nibeekkama. Baruma kana Oromoonni barmoota ammayya argatanis qabsootti makamanii gaafii oromoo qulqulleessanii lafa kaahuun imaammata QBO diriirsun akka gadi bahans ifaadha. Haata’uuti hoogganoota imaammata kana baasan jedhaman keessaa gariin imaammatichirratti cichanii hojachuurra dantaa siyaasaa dhuunfaa ittin argachuuf meeshaa taasifachuurratti waan xiyyeeffataniif qabsichi fuulduratti deemuurra yeroo hedduu hoogganoota bakka bu’aa hinqabneefi qabsaa’ota gaaga’uufii duubatti harkifachuutu isa mudate.
Fakkeenyaaf gaaga’ama Jeneraal Taaddasa Birruufaa yoo fudhannee qareeyyin Oromoo maqaan saanii adda durummaan tuqumu kuni bahiinsa saanii keessaa qooda qabaachuun saanii beekkamurree erga jarri bahanii booda deggarsa barbaadamu akka hingumaachiniifi nibeekama. Qareeyyin kuni yeroo sana gorsitoota Dargii ol-aanoo waan turanif Oromummaa saanitin gaagama sana hambisuuf hanga tokko carraa qabaataniyyuu sana gochuf carraaqin taasisan jiraacun saas wanti himame hinjiru. Wanti hunda caalaa nama gaddisiisu ammao Abbaa Biyyaa Abbaa Joobir J/ Taaddasaa fuudhee km 200 magaalaa Haashitti geessee Ali Mira tti akka kennu dirqama itti kenneme bahu dhabuu satin gaaga’amni suni akka hoogganaa bakka bu’aa hinqabne kana mudate ummanni Oromoo dhagahee gurraa qaba. Nama dirqama xinnoo tana fudhachuu didee hoogganaa jiruuf jireenyaa saa Ummta Oromootii kenne kana lubbu baraaruu oto danda’u dabrsee du’atti kennetu hooggantoota qabsoo kana keessaa tokko ta’ee hojjachaa turuun saa hoogganni qabsoo kanaa hangam ayyaan laallttootan akka guutameef gaaga’ama sana duubas shirri garee sanaan hojjatame akka jiru mul’isa.
Gaaga’ama Jila Obbo Magarsaa Bariin durfamun bobba’anirratti raawwatamerre jarri hafan kuni aakka harka keessaa hinqabne ragaa qabatamaa maal qabna? Somaallonni ajjeesuu saanii eenyutu nu mirkaneessa? Wareegamanii Muhee Abdoofaafii kkf hedduus jarumti kuni quba itti qabuun Dargiitti kennani akka ajjeechisiisan ifatti odeeffama ture. Kana malees jimlaan hidhamuun miseensota ICHT/MISN/ABO (namni ICHT/MISN taee hidhames yoo bahu ABO ta’ee waan baheefi) kan caasaa jaarmichaa magaaloota keessa jirani hundeen buqqisee dhabamsiisees gaaga’ama kana keessatti ramadama.
Kuni kan madde warri hooggana jedhamanii tarsiimoof tooftaa baasaa turan heddumminaan mootummaa Dargii tajaajilaa miseensota jaarmichaa caasaa mootumma keessa naqaa mootummicha akka tajaajilaan waan taasisaa turaniif gaafa namni tokko saaxilamuu caasaa sana qabatanii miseensota hafan guuruun mootummichaa waan salphaa tureef gaaga’amni suni dhalachuu danda’ae. Jarri kuni ofii saanii qofaa hinkufne ummaticha fudhatanii jigani. Yeroo dheeraaf wanti QBO jedhu magaaloota Oromiyaa keessatti dhagahuun nidhaabbate. Hamileen Oromoo ka’ee tures waliin baqee dhume.
Kanarraa maal barannee? Amma hoo irraa of eegaa jirra moo karuma sanarra jirra? Kan jedhu kaasanii ilaaluun barbaachisaadha. “Failure is inevitable and often out of our control. But we can choose to understand it, to learn from it, and to recover from it.” (H.B.R. p.47)
Hiikan isaa
“Kufaatiin Yeroo hedduu toohannoo keenyaa ala waan ta’eef waan hafuu miti. Garuu akka itti hubachuu, irraa baruufii irraa dandamachuu qabnu filachuu dandeenya.”jechuu ta’a.
Waggoota afurtama darbaniif ABOn ijaarramee qabsoo hooggana qindaawween hooggannamu taasisuuf dirqama wareegama guddaa nama baasisu fudhatee akka sochoo’aa ture waan haalamuu miti. Haata’uuti qabsoon kuni galii hawwamu sana hingeenye. Maalif hanqate jennee of gaafachuun walis gaafachun fardiidha. “Diinatu nutti cimee, biyyota ollaarraa lafa itti maandheffannee kaanu dhabnee, addunyaatu gargaarsa nudhoorkatee”, fi kkf yoo akka qabataatti dhiyaatan dhageenya. Kuni hundumtu kan dhalate waggoota digdamaa asi malee sana dura hinturre. Jaarmiyaan wagoota 24 dura k.m 700 ol deeme dhufun Oromiyaa koloneeffate kuni ABO booda ijaarramee biyyoota ollaatiin walii galuun haala mijeeffatee waan barbaachisu qindeeffachuun Dargii loltuu miliyoona wadhakkaa qabu injifate as gahe. Hooggantoonni Adda Bilisummaa ummata Eritiraas haaluma saniin haala naannoo saani mijeeffatanii biyya saanii bilisoomsani. Hooggannoonni keenyarree mgaaluma biyya olla keessa akka waliin turan yeroo hedduu irra deddeebi’amee dubbatamee jira. Isaaniif haalli akkamitti aanja’u didee? Gaafii kana isaantu deebisuu qaba. Ani kanan beekun isinitti hima.
Namoonni lubbuun saanii darbes ta’ee kan har’a lubbuun jiran keessaa namoonni muraasni jaarmiyaa kana bu’uressinee jedhanii saamicha seenaa deeman gaafuma jaarmicha ijaaranuu lapheen saanii Oromiyaa Bilisoomsuu itti hinhimne. Karaa qaxxaamuran aangoo qabatan itti mul’saa turte. Kanaafuu halkanii guyyaa mootummaa Dargii tajaajilaa fi isa miilli saa akka lafa qabatu taasisaa turani. Dargiin namoota loltuu keessaa dhufaniifi waayee siyaasafii biyya bulchu waa tokko hinbeekne waan turaniif yeroo sana gara itti deeman wallaalanii isaanii rakkachaa turee jarri kuni itti makamani. Impaayaratti fincila (revolution) ummattootatiin raafamtee diigamuu katee lubbuu itti horanii akka walitti suphamtee jiraattu gumaacha olaanaa kennan. Hubadhaa Dargiin maqaa Oromoo jedhu dhahuunuu itti hadhaawaa ture. Jarri kuni warraaqsa ummataa kanatti dhimma bahanii qabsoo bilisummaa itti cimsuun impaayaratti diigani Oromiyaa bilisoomsuutti fuulleffachuuf kutannoo/murannoo/ dhabanii sirumaa jaarmiyaa Dargii wajjin hojjatu ijaarrachuun Dargii adeemsa siyaasaa barsiisuun cimsuu, sabboontota Dargii jalatti hojjachuu didan akkuma har’a OPDOn gochaa jirtu kana fixuufii ficcisiisurratti bobba’ani. Yoo kana raawwatan herreega tokko sammuu qabuu turani. Dargii sossobuufii itti dhiyaachuun dhukaasa qawwee malee dargiirraa angoo fudhachuun masaraa Minilik dhaaluufi impaayaratti bulchuu karoorratani hojjachaa turani. Kennata Leencoon bakkaan gahuuf wagga afurtama darban itti dhama’aa ture har’arree itti jiru kana jechuudha.
Kanarree ummata fudhachiisuuf akkas jechaa turani “Dargiin roga lama qaba, tokko roga tarkaanfataa (revolutionary) yoo ta’u kan biraa ammo roga duubatti harkisaa(reactionary) dha. Kanaafuu roga duubatti harkisaa kana keessaa nyaachaa (dhabamsiisaa) roga tarkaanfataan cimee akka bahu taasisuuf itti siiqnee hojjachuu qabna” jedhani ololaa turani. Kuni yaada MISN fi ICHT akka ture barruulee saanii duubatti deebi’anii laaluu danada’ama. Ajjeechaan J/ Tafarii Bantii fa’aafii Axnaafu Abata kanarraa kan madde fakkata.
Adeemsi suni itti hinfufnee mootummichi gonkumaa farra ummataa (fascist) ta’ee as bahe. Qabatamaattis mootummaan tokko qaama walfaallessu lama qabaate jiraachuu hindanda’u. Namoonni mootummaa tokko keessaa aangoo qaban akka namaatti imaammata mootummichaa haala walfakkaatafi walqixxee ta’en hubachuu baataniyyuu, gariinisi qabxii adda addaa fudhachuurratti rakkina qabaataniyyuu, namni tokko akka dhuunfatti nama gaarii (gara laafessa) ta’ee inni kuun ammo nama jallataaf gara jabeessa ta’u danda’aniyyuu, ijjannoo sirnichi tarkaanfachiisuurratti walii galanii waan hojjataniif qaama mootummaa tokkoo bitaaf mirga (revolutionary and reactionary) jedhanii adda qooduun akka sirrii hinturre barreeffamni sana dura Adunyaarraatti bahan adda addaa ni ibsuu turan.
Sana keessaa fakkeenya tokkon isinii tuqa. Hailee Fidaa mana kitaaboonni kooministotaa itti gurguramu “Taraamaaj Matsahaaft Madabir” jedhamu saaqee tur. Kitaaboota achi keessatti gurguraman keessaa kitaabni xiqqoon (book let) mata dureen ishii “Peopls of Indonesia unite and fight the Sukarno Fascist Regime” jettu takka dubbisuun nigaha ture. Yeroon dheeratee akka barreeffametti yaadachuun nadhibus yaadni kitaabni xiqqoon suni dabarsitu koominiistonni Indonesia mootummaan Suukaarnoo roga lama waan qabuuf itti makamnee hojjachuun roga saa booddessaa(reactionary) dhabamsiifnee isa tarkaanfataa (revolutionary) cimsaa deemna jedhanii sochii lafa jalaa adeemsisaa turan dhiisanii ifa bahuun mootummichaa wajjin hojjachuu jalqabani. Yeroo muraasa booda mootummichi itti garagalee kooministoota 500,000 akka gaaga’e himti. Kanarraa ka’uun mootummaa tokko keessa rogni lama akka hinjirre fii qabsaa’onni isaan booda dhufan dogoggorra akkasii akka hin raawwanneefi isaaniirra akka baratan akeekkachiifti. Haileen kitaabitti nigurgure malee hindubbifne. Jarreen har’a wuyyaanee waliin Impaayera Itoophiyaa demokraatessina jedhanis kana waan hindubbisiniif barasisi akkuma har’a hojjachaa jiran kana mootummaa Faashistii tajaajilaa turanii dhumarratti gaaga’ama sana hunda dhaqabsiisani.
Jarri kuni jaarmiyaa /miseensota jaarmiyaa ofi ijaaranii/irra gaagama geessisuun ala lubbuu ijoollee oromoo hedduu akka saanii dargii tajaajiluu didan ficcisiisanii/fixanii jiru. Ijoolleen Oromoo bilissummaa saba saaniti qabsaa’uf garee adda addaa ijaarani qabsaa’a turan nidiigani/nidiigsisani. Fakkeenyaf garee Bilisummaaf Oromiyaa tuquun nidanda’ama. Barasii kaasee dhiigni ilmaan Orommo akka harka saanirraa iyyu oromoo marti beekuu qaba. Dhaloonni haaroofti har’a sarara fuulduraarra dhaabbatee mirga saba saatii lubbuu saa kiccuu arsaa baasaa jiru kunis amala jara kanaa beekee irraa of egaa waan hojjatu hundumaa ofii karroorratee akka socho’un dhaamsa koo dabarsaafi. Gadi fageenyan qoratees dhugaasaa baruu qaba jedheen amana.
Jarri hooggana, bu’uressitoota fi kkf ofin jedhan kuni haalli ayyaan-laallattummaa keessa turanii dhumee gaafa mootummichi tajaajilaa turan itti garagalee rukutu jalqabu miseensota saanii hunda hiisisanii isaan baqatanii daannoo WBO tti nam’ani. Asirraatti waayee Obbo Baaroof Leencoo tuquun nidanda’ama. Gaafa Jaarraan dhufee nama barate akka barbaadu itti hime akka itti makamanii qabsa’an gaafatu qabsoon hidhannoo akka hinbarbaachifneefi isaan mootummaa keessa taa’anii karaa naga akka hojjachaa jiran itti himanii abdii kutachiisani yoo deebisan namni murteeffatee wajjin bahe Badhoo Dachaasaa qofaa ture. Badhoon dhaqee qabsaa’ota barsiisuuf dammaqsuun hojii seena qabeessa erga hojjatee booda Obbo Baaroon gaaf Dargiin itti gargalu lubbuu saa baraaruuf baqate itti makame. Erga gaafa dhaqee kaasees Badhoo wajjin yaadarratti akka wal mormaa turan namoonni waliin turan ifa taasisani jiru. Yaadni irratti wal mormaa turan garuu ifa hintaane. Sana booda ammo Leencoof obboleessi dhaqanii akka itti makaman dubbatama. Gaafuma isaan daanno sana seenan walgahiin taasifamee xumuramee namoonni adda bahanii booda gaaga’ama lubbuu Obbo Baaroofi Badhoo Dachaasaa akka dhaqqabee waggoota kurna afuriif hukkaammamee akka ture nibeekkama. Iccitii gaaga’ama hoggantootaa sanaa kan beekan har’a lubbuun jiran Yohaannis Lataafi Obboleessa saa Abraham Lataa akka ta’anis namoonni gaafas bira turan midiyaarratti bahanii nutti himanii jiru. Garuu jarri kuni lamaanuu wayee sanaa hanga har’aatti wanti afuura baafatan hinjiru. Waggoota afurtamatti dhiyaatuu maaf dhoksanii waliin awwaallamuu barbaadan? Deebi kanaa tilmaamuun salphaa natti fakkata. Gaheen isaan mudata sana keessaa qaban akkaan qaanessituuf waan nama saalfachiiftu waan taatef hukkaamsanii waliin awwaallamuuf deemu jennee afaan guuttannee yoo dubbanne dogoggora namni jedhu as bahee iccitii sana ummata Oromoof ifa taasisu qaban jedha. Asirratti wanti Ummanni Oromoo beekuu qabu Baaroof Leencoon garaagarummaan ijjanno akka jidduu saanii hnturreedha. Wanti har’a leencoon raawwachaa jirus leegaasii Baaroo fii wixinee waliin dirirfatan akka ta’e baramuu qaba. Jarri kuni gaafa Jaarran gaafatu akka qabsoo hidhanno hinbarbaachifne dubbachaa turanii booda kan dhaqan lubbuu saanii baasuufi yoo danda’an WBO harka kennachiisanii mootummicha dhiifama gaafatanii masaraatti deebi’u akka yaadaa turan tilmaamuun nama hindhibu. Badhoon ajjeechaa sana kan dhaqe shirra xaxame sana hambisuf akka ture tilmaamuun salphaa ta’urree har’a maqaan saa seenaa qabsoo Oromoo keessaa haqamee arguun hedduu nama gaddisiisa. Kuni gara fuulduraarree qoratamee sirraa’u qaba jedheen yaada. Namni Badhoo ajjeeses ummata Oromootti of saaxilee murtee saa argachuu qaba jedheen amana.
Mudata sana booda namni amma “Itoophiyaan demokraatessa” nuun jechaa jiru kuni baqatee Jabuutitti bahuun Obbo Baaroo Jaarratu ajjeese jedhee waraqaa facaasuun qabata saniin walqoodinsa WBO keessatti huummameen lubbuun qabsaa’ota kumoota kurnaan lakkaawwamu akka lafarraa waldhabamsiise warri balaa sanarraa hafan nidubbatu. Obboleeyyaniif jaallan kayyoo tokkoo waliin qabsa’aa walirratti/waliis du’aa fii ajjeesaa turan walitti garagalanii wal haadhuun dhiiga waldhangalaasani lubbuu walii dabarsani. Kanaaf namni itti gaafatama duraa fudhachuu qabu Yohaannis Lataati jedheen amana.
Gaaga’amni sunii seenaa QBO keessatti gaaga’ama hooggantoota jidduutti raawwatame qofaa oto hinta’in kan jaarmicha iddoo lamatti baqaqsee walirratti duulchisuun wareegama qabsaa’ota BOtii manaa bahan walitti garagalchee walitti dhukaasuun lubbuu kuma kurnootaa nyaate waan ta’eef ummata Oromootti oto hinhimamin har’a gahuun saa yakka guddaadha. Baaroo Badhoon akka ajjeesee wagoota soddomii shanii ol dhokatee turee gaafa Jaarraa Abbaa Gadaa du’u Baaroo akka inni hinajjeesiin qulqulleessanii gaggeessuuf namoota Jaarratti dhiyaataniin himamuun isaa nama hubatee laaleef raajii gudaadha, qaanessaadharreedha. Leencoon yoo dhokse isaan maaliif hukkaamsanii isaa wajjin dhoksuu dhaqani? Waggaa kana hunda maaf iccitii ta’e? Warri waan sana nutti himan sababii wal ajjeechaa sanii ammas iccitiidhuma taasisani irra darbani. Ammayyuu ummatichi kanarratti odeeffanno guutuu hinqabu jechaadha. Kuni hundumtuu kan mul’isu gaaga’ama sana keessatti badii kandalagan lubbuun jiran ta’e lubbu dhaban waloon wanti raawwatan waan tureef akka maqaan saanii tuqamuufi gurri saanii cabu akka hinbarbaaddamneeedha. Oto Badhoon badii qabaatee akkuma maqaa saa seenaa qabsoo oromoo keessaa haqan badii saas tokko, lama jedhanii ummata Oromooti ibsuu turan. Akka inni hinballeessin namoonni beekan waan jiraniif inni balleesse jedhanii dubbachuun falmii ofitti kaasurra waan kanarratti homtuu akka hindubbatamne hukkaamsuu filatani.
Jaarran gaafa lubbuun jiru waayee mudata sanii namootan gaafatamee “ani Baaroo akka hinajjeesiin Leencoon warqaa raga naa kennee jiraa, waan biraa hinbeekuu” jedhee akka waakkate dubbatu. Leencon waraqaa raga/qulqulleessu/ kana yoo kennu mana murtiiti moo angoo maal qaba? Jaarranis kana himuun saa QBO keessatti qaanessaa hinta’u? Namoota ummata duuba taa’ee shirra akkanaa xaxaa dhugaa jiru ummatatti gadi baasuu sodaatutu qabsoo kana hoogganaa ture jechuudha. Kuni nama hindhukkubsu?
Leencoon WBO erga walrukuchiisee booda qabsichi haa dadhabu malee akka inni yaadeetti waan dhaamuu dideef ammas shirra isaatti dhimma bahuun kittillaayyota saa hooggana waraanaa keessa naqee waraanni kuni akka baayyinaafii qabeenyaa ummaticaa gituun akka hinguddannefi akka qancaru irratti hojjachaa ture. Karaa inniifi Obboleessi issaa hoogganan karaa dhiya Oromiyaa oto lafa taakku takka hinbilisoomsin waraanni TPLF Wllagga keessa buraaqee yoo biyya dhuunfatu Leencoon faan harka maratanii akka nama taa’ee tiyaatira daawwatutti taa’ani daawwachaa turani. Asirratti waan Mallasaan jedhe tokko tuquun fedha. TPL bara OPDO ijaartu gaafin dhiyaatefi. “Jaarmiyaan Oromoo ABOn oto jiruu isaa wajjin waltaatanii qabsaa’u oto dandeessanuu maaliif jaarmiyaa Oromoo biraa ijaaruu isin barbaachise?” jedhamee gaafatame. Akkas jedhee deebise “ONG daatanyaa dirijit newu, qorxo lamataagal zigijju ayidalam” jedhe. Kana jechuun “ABOn jaarmiyaa harkifaataadha, murannoon qabsaahuuf qophii miti” jechuudha. Deebin inni kenne baras nu aarsurree har’arra dhaabbannee yoo laalu akka sirrii ta’e amanuun nidanda’ama.
Jarreen kuni durumaanuu jaarmiyaa kana keessa miila kaawwachuun saanii qabsoo kanatti amananii waan hinturreef ummata ijaaranii qabsootti bobbaasuuf oto hinta’in maqaa jaarmiyaa kanaa akka bargaining chip (doorsisoodhaf) dhimma itti bahuun karaa qaxxaamuraa aangoo impaayaratti qabachuuf akka ture hojii kanarraa hubatuun nidana’ama. Kana galmaan gahachuuf rakkinootaafii kufaatii gurguddoo inni jaarmiyaafi ummata kanatti fide akka kanaa gadiitti tarreessuun ni danda’ama.
Leencoon qunnamtii dhuunfaa hooggantoota EPLF waliin qabuurraa ka’uun EPLF loltoota Dargiirraa booji’e dhalootan Oromoo ta’an fudhatee humna isaa cimsuun Oromiyaa keessatti mootummaa Dargiirratti akka lola banu gaafatamus “waraanni dargii naamusa waan hinqabneef yoo ofitti fuune nudiiga” jedhee akka dides ragaalee hedduutu jira. Waraana Leencoon fudhacuu dide/soodate sana TPLF fudhattee OPDO ittin ijaaruun of fuuldura ooftee akka Oromiyaa dhuunfachuu dandeesse har’a namni hinbeekne nijira natti hinfakkaatu. Kuni dogoggora tarsiimoo guddaa ta’uu bira darbee gara jabina hiriyaa hinqabne akka ta’erree ifaadha.
1-Loltoonni kuni ilmaan Oromoo Dargiin dirqiin manaa baasee waraana isaan hin ilaallanne keessatti bobbaafamuun akka boojia’amanfii nyaata gahaa oto hinargatin halagaa booji’een hojii dirqii (forced labour) akka hojjatan taasifamaa turan halagaa harkaa baasuuf carraa argame kana didee halagaa harkatti dhiisuun gara jabina hiriyaa hinqabnee dhala Oromoorratti hojjatameedha.
2- Oromoonni suni hundi naamusa dhableefi diigdota jedhamanii taappeellaa hinjirre itti maxxansuurra ofitti qabanii barsiisuun qabsoo Oromootti madaqsuun salphaa akka ture waan TPLF hojjaterra arginee jirra.
3- Humni suni mooraa halagaatti makamuun mooraa sana akka hinggabbifne yoo ofittirree fuudhu sodaatan fuudhanii gara deemuu barbaadanitti dabarsuun mooraan halagaa akka dhimma itti hinbaane honggessuun nidanda’ama ture. Kuni hundumtuu bira darbamee humnii Leencoon tuffate ykn sodaatee daba itti hojjate suni TPLF fi riqicha ta’ee Oromiyaatti ceesisuun hanga har’aatti lafee qoonqoo QBO tti rakkate ta’ee argama.
Leencoon faan waajjira ABO biyya Suudaan tureefii tajaajila biyyi suni kennaafii turtetti akka jaarmiyoota kaaniitti dhimma itti bahuu dhabuurraa kan ka’e meeshaa ummanni ittin falmatu galchuu oto hinta’in Baayibila (kitaaba qulqulluu) amantii Protestaanti Jarmanirraa doonin fe’ani oto karaa Port Suudaan “biyya Baayibila dheebotte” Oromiyaaf galchuu yaalanu waan basaasonni mootummaa Suudaan irra gaheef waajjira saanii cufanii akka ari’aman taasifamuu saanii warri keessa beekan nidubbatu.
Bara TPLF biyyatti duunfates marii Landanirratti taasifamerratti ABOn qooda fudhata jedhamee oto eegamuu wanti isaan irratti mari’atan oto hinhimamin haal-duree TPLF fi EPLF aanga’ota Ameerikaa waliin akkatti aangoo qooddatan mari’atan sana fudhachuun TPLF waaleessanni akka adeemsa mootummaa cehumsaa keessa seenan fudhatani seeraf heera jaarmiyaa cabsuun oto KS waamanii mari’achiisuun murtee hin argatin murtee dhuunfatiin miseensa mootummaa cehumsaa ta’uun halagaan Oromiyaa keessatti akka aangoo qabatu waliigalanii isaan shoora qubachiisuufi ummata tasggabbeessuu taphachaafii turani.
Daangaa Oromiyaa murteessurrattis namoonni akka qabsoo Leencotin waanni kuni raawwatameefi injifannoo gudaa taasisanii dhiyeessu. Garuu dadhabbina Leencootin lafa oromoo Kibba Walloo lafa amma “Godina addaa Oromiyaa Naanno Amaaraa” jedhamee beekkamu Oromiyaarraa cite akka Amara jalatti bulu fi lafa Oromoo Wambaraa akka Beenii Shaangul jalatti bulu waliigaluun qaama Oromiyaa hirrisuun dogoggora seenaa dhiifama hinqabne hojjatanii jiru.
Handhurri Oromiyaa Finfinneen Oromiyaa keessaa cittee akka naannoo tokkootti (naannoo 14) taatee kan moggaafamtee bara Caartaraati. TPLF Finfinnee Oromiyaarraa kutu kan itti milkaayee gaafasi. Kanaaf karaa kan mijeesse ammo Leencoodha. “Harree ganama badde galgala kurkuriin hinargu” jedhuu miti. Finfinnee har’a ilmaan Oromoo kichuun irratti dhuman tana Leencoon gaafas mormii tokko malee wuyyaaneef dabarsee kenne. Har’a waan sana deebisuun lubbifii qabeenyaa hedduu nugaafachaa jira. Badii kana ummanni Oromoo haalan hubachuu qaba.
Leencoon kana mlees waayee diinagdee ofiirratti dhimma bahurratti waa tokko wanta dantaa Oromoo eegsisu hinhojjanne. Daangaa qaamni hedduun irraa ciccirame duwwaan sanuu kan waan ittin kabajamu hinqabne sararamee taa’un saa injifannoo guddaa natti hinfakkaatu. Qabeenyaa daangaa sana keessatti argamu itti fayyadamuun maqumaafirree kabajamee hinjiru. Qabeenyaa akka albuudaa, bishaanii, eletiriikaa, warshaalee fii kkf kan itti ajaju mootummaa TPLF. Oromiyaan Xuriifi baalfuu magaalootaafii warshaalee aanga’oota TPLF n faalamuu malee waan keessaa argattu wanti tokkichii Leencoon faan gaafas fidan hinmul’anne.
Asirratti waayeen qubee fii afaani ka’uu nimala. Namoonni tokko tokko wayee qubeen barachu barreessuu, afaan Oromoo Oromiyaa keessatti afaan hojii ta’uu bu’aa Leencoo taasisanii kan dhiyeessu yaalan jiru. Kuni
1-Waan qabsoo Leencootiin dhfe oto hinta’in dhiibbaa sadarkaa qabsoon Oromoofi sochii Ummatichi yeroo gabaaba keessatti agarsiiserraa ka’uun hooggantoonni TPLF fudhachuuf waan diqamaniifi:
2- TPLF mataashii Tiraayi keessatti afaan Tigreen hojjachuu waan jalqabdeefi sana duubatti deebifte afaan Amaaraan hojjachuu waan hindandeenyef Tigraayi keessatti qofaa mirgi afaanii kabajamee naannoo biraatti dhoorkuun balaa akka qabu waan hubatteef;
3-TPLF jibba ummata Amaararraa qabdurraa ka’uun hamilee oftuultota Amaaraa cabsuufi afaan saanii daangaa saanitti murtaa’ee akka hafu taasisuun illitonni Amaaraa kanarratti oto wacanuu ishiin toohannoo biyyaa jabeefachuu akka tajaajilus waan hubataniif;
4-Haalli kuniif kanbiraallee itti dabalame waan haala mijeesseef waan faranjoonnji “happenstance” jedhan tokko huumee qubeen hojiirra oole malee waan hojii Leencootin dhufee miti. Kanaafuu Kireedita kana Leencoof laachuun cubbuu gudaa ta’a jedheen amana.
Gaafa loltuun TPLf loltuu biyyaa akka ta’u murteeffamu hireen WBO maal akka ta’u wanti itti yaadanii lafa kaawwatan waan hinturreef waraana hangas gahu gaaga’ama sanaaf saaxilanii akka dhabamu itti murteessani jiru.
Bara 1992 filannoo jalqabaa adeemsisiisuuf waraanni akka mooratti galu gaafa murteessan Maanguddoon tokko akka dubbatanitti “murtee kana yoon dhagahu akka malee rifadheen fiigichaan waajjira Leencoo dhaqee. Barreessituun isaa waan nabeektuuf naseensiftee Leencoon buna nuu ajajee haasa’u jalqabnee”jedhu. “Maalif akkan dhufe nagaafatee, anisi waayee waraana mooratti galchuu kanatu nayaaddeesseen dhufee” jedheen itti himee jedhan. “Maaltu siyaaddess jedhee naggaafete”jedhu. “Akkamitti jara kana amantanii waraana kana hiikkachiiftanii mooratti galchiituu?” Jedheen gaafadhee jedhu. “Nuti wal amannaa kana malees ammo warri Ertiraa nu jidduu jiruu” naan jedhee jedhu. “Warri Ertiraafi jarri kuni akkuma lagni Hawaashi Oromoo Shawaafi Oromoo Arsii addaan baase isaanis Lagni Marab addaan baase malee lammii tokko, isaanis akkamitti amantanii waan kana hojjattu?” jedheen gaafadhee jedhu. Sana booda Leencoon nattii aaree “egaa isin akka feetanitti yaaduu dandeessu, nuti waadaa waan qabnuuf wal amanna, walis hingannu”, jedhee dheekkamsaan naa deebise, anis sana caalaa deemuu waanan hindandeenyeef gaafii koo dhaaben galateeffadhee biraa bahee” jedhanii waan sana booda ta’e yaadachuun gaddaan barreessa kanatti himani. Maanguddoon kuni nama siyaasaa fageessannii xiinxaluuf akka leencoo barmoota guddaa argatanii miti. Hubannaa siyaasaa Habashaa qabaachuurratti garuu nama Leencoo hoogganaa Ummata kanaa of taasisee caaqaa ture kana hedduu bira darbanii akka deemaa turan agarsiisa. Ummatumti Oromootirree waan sana akka hinfudhatin ifaa ture.
Murtee sanarraa ka’uun WBO bahaafii Kibba Oromiyaa keessatti lafa bilisoomsee qabate keessaa walitti qabanii hidhannoo hiikkachiisuun mooratti galchani diinatti kennan. Kan akka carraa lubbuun bahe lakkoofsi yartuun jiraatus kan harka halagaatti dhumaniifi hanga har’aatti lafa hinbeekamnetti hidhamani dararamaa jiran manni yaa lakkaa’u jedhanii bira darbuu wayya.
Waraana qofaa oso hinta’in ummata isaan deggeree qabsoo keessaa qooda fudhachuu akka galaanatti jigee jaarmichaa cinaa dhaabbate waggaa tokko guutuu sirbisiisaa horii irraa guurun ala caasaa takka oto hindirirsini gaafa Caartara keessaa bahanii baqatan akkaa midhaan cubbuutti facaasanii isaan doolaara saanii saamsonaayiti guuttatanii karaa Boolee xayyaaran yaa’ani. Wanti biraa hafee jaarmicha bakka bu’un ministeera Qonnaa ta’anii kan hojjachaa turan Obbo Zagayyee Asfwutti bahuu saani oto hinhimin waajjiruma wuyyaaneetti gatanii biraa baqatani. Oto wuyyaanen garaa itti jabaattee hangam lubbuu nama kanaa gaaga’amaa saaxilani akka turan hubachuun nama hindhibu.
Erga kana hojjatanii biyyaa bahani itti anaan Leencoo ammaa Yohaannis Naga’o Naaroobi ta’ee akka nama ummata ijaarutti sabboontota hidhaa TPLF irraa hafan qunnamuun hojii erga itti kennee booda gaafa isaan cimanii hojjachuun ijaarsa amansiisaa ijaaruu jalqaban “yoo akkanatti deeman isaanuu mootummaa ta’an” jechuun ammas dabarsanii diinatti kennuun hiisisaafi ajjeechisiisaa akka turan waan keessa dabarre waan ta’eef hinirraanfannu. Sana booda hooggana jaarmichaas akka addaan qoodamu taasisanii walitti buusuun dhabamsiisuf yaaliin taasisani akka fedhanitti jaarmicha dhabamsiisuu baatus laamshessuurratti hanaga tokko hinmilkoofne jechuu hindanda’amu.
Eega jaarmicha addaan diiganii booda maanguddoo araaraa of taasisanii jidduu deemuun daran jaarmicha addaan ciranii laamsha’u saa erga mirkaneeffatanii, deebi’ee hindandamatu jedhanii erga amatii horatanii booda hojii saanii kana akka mattaayaatti diinaa dhiyeessanii biyyatti galuuf jaarmiyaa sabgantootaa (OPDO#2=ODF) bixxilatanii qaamafii sammuu umriin butuchite qabatanii QBO biyya keessatti dhaloota haara’aan belbelaa jiru dhaamsanii impaayaratti akkuma saanii dulloomtee du’uuf kirkiraa jirtu lubbuu keessatti qabuuf arreeddu jalqabani.
Kuni waan ummanni oromoo ifatti beekuudha. Kana duuba shirri guddaan jaarmicha dadhabsiisuu, laamshessuu, qoqqoodiif QBO qiyyafannaa impaayara ijaaruu habashootaa jalatti galchuuf akka hojjatamaa ture Leencoon dur ifatti dubbachuu baaturree hojii isaa fii fakkaattota satin hojjatamaa turerraa hubachuun nama hubatee hordafaa tureef dhokataa natti hinfakkatu. “Gubataa marqaa hubataatu argaa”jedhaa miti Oromoon. Har’a ammo MQBO erga laamshessee booda ifa of baasee lallabuun “ani umrii koo keessatti takkayyuu Oromiyaan bilisoomsa jedhee hinbeeku, Joograaffirra’is dhimma hinqabu” jedhee raga ofirratti gaafa bahu ammas namni hojii Leencotti dammaqquu dadhabe, qabsoo Leencoon hogganuunan bilisooma jedhee yaadu yoo jiraate nama hir’ina ilaalchaa qabu ykn yaaduu dadhabe yookin ayyaan laallattuu dantaa mataa saati dhaabbatte ta’u mala jedheen amana.
Kuni kufaatii Leencoo dhumaatii hinqabne waggoota afurtama darbeef raawwatamaa tureedha. Kufaati kana kufaatii akaakuu lammaffaa jalqabarratti ibsame jalatti ramaduun nidanda’ama. Kufaatii gadhee murtee ilaalcha doggoggorraa madduun dhufu jechuudha. Asirratti kitaabichattan isin deebisa “Failures can be categorized blame worthy and praise worthy based on there nature. What ever is the out come of the failures it has not to go un reported. The unfortunate consequence is that many failures go unreported and their lessons are lost.”(H.B.R. p.50).
Hiikaan isaa “Kufaatiin akka huumaa saanitti abarraamiif leellifamaa jedhamee ramadama. Itti bahiin isaa waanuma fedheyyuu yaa ta’uu kufaatin otoo hingabaafamin hafuu hinqabu. Xumurri gaddisiisaan kufaatii hedduun oto hingabaafamin hafuu saaniitiifi barmoonni isaanirra argamu oto hinbaratamin hafuu saati.”jechuu ta’aa.
Kufaatiin namoota hooggantoota of muudan kanaa gaaf tokkooyyuu ummata ni hoogganna jedhanitti hafee miseensotuma jaarmiiyaa saanittu himamee irratti haasa’anii irraa barachuuf carraan hinargamin jira. Yoo akka malee kufan, yoo ummata ficcisiisan, yoo miseensota gaaga’an, yoo hojii karooranii hojjachuu dadhabuun qabsoo laamshessan fi kkf hojjatan isaanis hingabaasanii, ummannis akkamitti dabarsinee diinatti walkenninna jechuun madaa saa ofumaa rirrittatee waan callisuuf hanga har’aatti kufaatiiwwan kanarraa bormoonni argame hinjiru. Namni itti gaafatama fudhatus hinmul’anne. Ummanni guddaan kuni namoota akkanatti isa tuffataniin hoogganamee eessa gaha laata?
Loltuun saayinsi lolaa baratee lola tokko yookin shaakala tokko erga adeemsisee booda taa’ee qorannoo “After Action Review” (AAR) (gilgaala raawwi tokko booda taasifamu) jedhamu adeemsisa. Waan karoorratan tokko erga raawwatanii booda taa’anii galii barbaaddamu gahuuf hanqachuu saanii, adeemsa keessatt gufulee isaan mudatan, akkamitti akka irra darbaniifi kan danqerree akkamitti akka irra darbuu danda’an, gara fuulduraatti laafina saanii akkamitti akka cimsan fii cimina saanii akkamitti akka qabatani ittifufan mari’atu. Tooftan kuni kan loltuu keessatti daanga’ee hafu oso hinta’in beektonni biiznasaa hooggantoonni biiznasaa akka dhimma itti bahan saayinsi biznasaatti dabalaa jiru. Kana malees leenjiftoonni sportesotaa beekumsa kanatti dhimma bahuun dorgommi tokko booda gareen saanii taa’ee akka hirrinaaf jabina saa irratti mari’achuun laafina argame dorgommi dhufurratti akka hinmul’ifne shaakalli gahaan kennamaafi irratti hojjatu.
Leencoon faan waggaa sadi dura Oromoo Dialog forum ijaarree ummata Oromoo mar’achiifne yoo jedhan akkamitti akka galanii Impayara moofofte haaromsan qofaa mari’atan moo , “AAR” wagoota afurtama darbani adeemsisani xiinxalani sanarra dhaabbachuun akka murtee saanirra gahan nu hinibsine. Yoo adeemsa saanii waggoota afurtama darbee xiinxalanii jiraatan feed-back sanarraa argatanittu akka TPLF tti galan itti agarsiisee laata? “Painfully learned lessons of the past are forgotton”(Barmoonni rakkina guddaan argamee darbe ni irraanfatame” jechuudha. Akkamitti akka as gahan irraanfatanii jiru jechuudha.
Kanaafii gantummaa bara dheeraa kana fafakkaatan erga hojjatee booda gaaga’ama darbaniif waan itti hingaafatamaniif ummatichi qalbii hinqabu jedhee fakkataa har’as maqaa ummatichaatiin aangoo qabachuuf, walabummaa biyyaafii bilisummaa ummataa oto hinta’in kan isin barbaachisu mirga lammummaa biyyatti argachuudha, mirga lammummaan isini fida” jedhee ummaticha afanfaajjessaa jira. Diina ummata oromoo qee saatti itti bobba’ee kumaataman mana hidhaatti guuree dararaa, ajjeesaa, as butee dhabamsiisaa, lafarraa buqqisee ala bulaa taasisaa, kaan biyyaa ari’ee galaana biyya halagaa keessatti bineensa nyaachisaa jiru waliin mari’atee Demokraasifii lammummaa inni nuu fiduu deemu arguuf teenya. Inni diinaa wajjin wuskii cirrifachaa lafa qotee bulaa Oromoo yoo gurguratan harcaatuu funaannachuuf yoo ta’e malee Demokraasin inni Faashistoota wajjin mari’atee ummata kanaa fidu gonkumaa waan lafarra hinjirreedha.
Kana laalchisee namni waggoota afurtamaaf wayee qabsoo karaa naga’aa qoratee, lafarratti akka hojiin mirkanaa’u taasisee barreessun ummattoota adunyaa cunqursaa abba hiree jala jiraniif gumaachuun akka beekumsa kanatti dhimma bahanii bilisooman taasisaa jiru namni Gene Sharp jedhamu barreesseen isini tuqa. “When faced with the sever problem of confronting a dictatorship some people may lapse back into passive submission. Others, seeing no prospect of achieving democracy, may conclude they must come to terms with the apparently permanent dictatorship, hoping that through “conciliation,” “compromise,” and “negotiations” they might be able to salvage some positive elements and to end the brutalities. On the surface, lacking realistic options, there is appeal in that line of thinking.” (From Dictatorship to Democracy, by Gene Sharp, p.14).
Hiikaa saa:
“Namoonni tokko tokko yeroo abbaahirrumaa dura dhaabbatanii falmuuf rakkoo cimaan isaan mudate harka kennachuu keessatti kufu. Kan biro ammo Demokraasiin akka dhufu waan itti hinmul’anneef karaa waliigalteetin, araaraa fii mariitiin abbahirrummaa jiraachuun isaa ifa ta’e waliin michoomanii dantaa bu’aa qabdu fiduufii hammeenya hojjatamutti xumura gochuu barbaadu. Lafarraatti filannoo qabatamaa dhabuun yaada akkasiitti harkifamu.” Kanarraa yoo kaanu Leencoon abdii kutannaaraa waan kana keessa akka gale argina. Haalli kunii jalqabumarraa gufuu hamaan akka dhahe arginurree “qabsoodhaa itti fufna” jechaa jiru milkaa’u laata? Kan bullee waliin laallu ta’a.
Gene Sharp akkas jedha “Negotiations are a very useful tool to resolve certain types of issues in conflicts and should not be neglected or rejected when they are appropriate.”
“In some situations where no fundamental issues are at stake, and therefore a compromise is acceptable, negotiations can be an important means to settle a conflict.”
“When the issues at stake are fundamental, affecting religious principles, issues of human freedom, or the whole future development of the society, negotiations do not provide a way of reaching a mutually satisfactory solution. On some basic issues there should be no compromise. Only a shift in power relations in favor of the democrats can adequately safeguard the basic issues at stake. Such a shift will occur through struggle, not negotiation………. The point here is that negotiations are not a realistic way to remove a strong dictatorship in the absence of a powerful democratic opposition.”(Ibid, p.16-17)
Hiikan isaa, “Mariin waldiddaa tokko tokko furuuf meeshaa barbaachisaa waan ta’eef yeroo dhimma itti bahuun danda’amu irra darbamuu ykn tuffatamuu hinqabu.”
“Haala tokko tokko keessatti yeroo wal diddaan bu’uuraa hinjirreefi araarri fudhatamu qabutti waldiddaa hiikuuf mariin haalan barbaachisaadha.”
“Yeroo wanti irratti waldidame waldiddaa bu’uraa, kan sirna amantii tuqu, kan gaaffii mirga namoomaa ilaalu, ykn guddinaa hawaasaa waliigalaa laallatu ta’e mariin hiikaa waloo quubsaa ta’e fiduu hindanda’u. Rakkoolee bu’uraa tokko tokko irratti walii galuun hindanda’amu. Haalli jijjirraa humnoota demokraatotaa mijatu yoo argame qofaa dubbi irratti falmamu sana anjessuu danda’ama. Jijjirraan akkanaa ammo kan dhufu qabsooni malee mariinii miti…………Asirratti wanti beekamuu qabu bakka mormituu demokraata’aa cimaan hinjirratti abbaahirrummaa cimaa buqqisuuf mariin karaa qabataamaa miti.”
Gene Sharp Qormaataaf muuxannoo hojiirraa argameen deggeramee mariin akaakuu kamiituu yoo taasifame diktaatara akka mootummaa TPLF aangorraa buusuun abjuu yoo ta’e malee akka milkaa’u hindandeenye irra muree jala muree hime. Leencoon yoo waan kana akkuma jedhutti itti milkaa’ee impaayaratti demokraatesse ummta Oromoos ta’ee ummattoota biyyatti keessatti qawween bobba’anii qawween galan hundumaa salphina kana jalaa baase yaada nama kannaa faallesse tiyoorii mataa saa barreessee dubbisuuf dharraan eegaa jirra.
Gene Sharp waan hedduu jedha “Resistance, not negotiations, is essential for change in conflicts where fundamental issues are at stake. In nearly all cases, resistance must continue to drive dictators out of power. Success is most often determined not by negotiating a settlement but through the wise use of the most appropriate and powerful means of resistance available.”( Ibid p.22)
Hiikan isaa: “ Iddoo waldiddaan bu’uraa jirutti falmii malee mariin jijjirraa barbaaddamu hinfidu. Dhimmoota hunda jechuun danda’amu keessatti abbahirree aangorraa arii’uf diddaan cimee itti fufuu qaba. Yeroo hedduu injifannoon karaa sirrii fii beekumsarratti hundaa’en humna diddaa jiruutti dhimma bahanii diddaa finiinsun malee walii galteefii mariin murteeffamtee hinbeektu.”
Ittan isinii dabala “Not everyone who uses the word “peace” wants peace with freedom and justice. Submission to cruel oppression and passive acquiescence to ruthless dictators who have perpetrated atrocities on hundreds of thousands of people is no real peace. Hitler often called for peace, by which he meant submission to his will. A dictators’ peace is often no more than the peace of the prison or of the grave.” (Ibid; p.23).
Hiikan isaa “Namni ‘naga’a’ faarsu hundi nama naga’a bilisummaafii seerawaa ta’e barbaaduu miti. Cunqursaa hamaaf jilbiinfachuufi abbaa hirree gara-jabinaanaan namootaa kuma dhibbota hedduu fixun walii galuun ykn fudhachuun nagaa waaraa hinfidu. Hitler yeroo hedduu naga’a watwaataa ture, yoo kana jedhu ammo namoonni akka isaa jilbiiffatan jechuu saati. Nageenyi abbootin herree waaman naga’aa hidhaatti ykn awwaalatti nama geessu hincaalu.”
Kana ammo waan Leencorra gaherraa qabatamaati argineerra. Biyya abbaf haadha saa biyya itti dhaltee guddatee keessa halkan lama buluu dadhabee akka saree ( naa hubadhaa saree faranjii oto hintain saree biyya keenyaa jechuu akka ta’e) kajeellaa ganda dhaqxee “koottubahi”(jecha saree ittin ari’an) jedhamee kan ifatti beekkamu yeroo sadaffaaf baqatee biyyaa bahuun isaa salphinni uffata ta’eefii itti dhagahamuu baatus, ummaticha gochaa satin waggota digdamii arfan darban qaaniin morma olqabatee deemuu dadhabe daran qaanii itti dabalee biraa deemee.
Egaa Leencooniifi kittillayyoonni saa waan olitti tuqe kana hindubbifne jedhee miti kanan asirratti tuquu dhaqe. Oromoonni garaa fayyaaleyyiin mootummaa faashistii wuyyaanee waliin mari’achuun nagaa waaraa biyyatti keessatti fiduun nidanda’ama jedhanii yaadan waan hindhabamneef gonkumaa akka hindanda’amne akka hubataniifi. Leencooniifi kittillayoonni isaa kana miidhagsanii beeku, garuu waan fedhii saanii hindeggeerreef fudhachuu hinbarbaadani. Otuma beekanuu akka nama hinbeeknee irra darbuu barbaadu. Ijaafii gurra irraa qabatu. Wanta akkasitin faranjoonni “motivated blindness” jedhuun. Waan arguu barbaadan malee dhugaa lafa jiru irraa ija qabachuu jechuu fakkata.
Adeemsa Leencoofi fakkaattota saa bara Dargiirraa kaasee hang harraatti hanga xiqqoo gaggabaabsee tuqu yaalee jira. Yoon kana jedhu badiin Leencoo kannin qofaadha jechuu miti, kumaa kittilli jiraachuu danda’a.Tokko okkoon mul’achaarree akka jiran argaa jirra. Ani akka nama alaa hubateetti waanan beekun tuquu yaalee, warri waliin hojjachaa turan ammo waan hedduu tarreessu akka danada’an shakkiin hinjiru. Hundumaafuu yoo bilisoomuu barbaanna ta’e ayyaan laallattumaa jalaa of baafnee dhugaa walitti himuuf wal sirreessuun yeroon saa har’a jedheen amana. Sobni, shirrii, dabni, maltummaan, fi kkf waggoota afurtama darban kuufamee dhugaa awwaalee,keessa keenya nyaachaa addaan nuu diigaa jira malee igiriinu nu hingeenye. Kanaafuu, iftoominni, qulqulunni, safuun Oromoo, ittigaafatamummaan fi kkf nukessatti deebi’anii dagaaguu qaban jedha.
Yoon kana barreessuu Leencoon ykn namoonni ijjannoo saa jala deeman ykn isaaf fakki ta’anii darban kan akka Haylee Fidaafii Baaroo Tumasaa homaa hinhojjeennee jedhee falmii keessa hiungalu. Wanti hojjattan akkuma jirutti ta’e wanta balleessanii wajjin madaala loogii hinqabne madaala qulqulluurra kahhaamee madaallamuu qaba. Sana madaallee hojiin saanii yookkin badiin saanii inni kum akka caalu hubannee seena isaan ibsuu danda’u kaahuufi qabanan jedha. Kana ammo ummanni Oromoo keessattuu qabsaa’onni oromoo murtii namoota kanaatin jaallan saanii biraa gaaga’aman, kan lubbun jiranirree rakkinoonni adda addaa isaan mudate sodaa tokko malee ifa bahanii mudata saanii ibsachuun seenaa galmeessisuu qabu. Ummanni Oromoo marti ammo kan hanga ammaatii wareegama adda addaa kaffalaa jiruufi galii qabsoo isaa arguu dadhabe qabsoon kuni kan adeemsi saa sarbame daba/dogoggora namoonni kuni waggoota afurtama darban hojjataniin akka ta’e hubatee har’a isin gahee narraa dhaabbadhaa jechuuni danda’au qaban jedha.
Anis akka Oromoo tokkootti Leencooniif kittillayyoonni saa ofii saanii bittaaf gurgurtaa bifa kamiitifu of dhiyeessuuf, fashistootatti harka kennatanii galuufiis akka mirga qaban nan amanaa mirga kanas nan kabajaaf. Garuu mirga ummata Oromoorratti murteessanii walii galtee mirga ummata Oromoo hiree ofii ofiin murteeffachu hanga eenyumarraahu adda bahee mootumma saa ijjaarruu danda’utti qabu waan sarbu irratti waliigaluuf eenyumtuu akka bakka isaan hinbuufanneefi mirga homaatu akka hinqabne beekanii akka irraa of qusatan gorsa cimaan dabarsaafi. Yoo kana keessa seenanii borcuun mirga ummanni qabsaa’afii wareegama hedduu itti baaseefi har’arree lubbuu itti wareegaa jiru akkuma kanaan dura bacancarsaa turan bacancarsuu yaalan akka du’a ofirratti murtessan beekuu qabuu jedha.
KUFAATII HAYYU DUREE GADAA LAMAAF AANGORRA JIRANII
Hayyu dureen kuni gadaa lamaaf aangorra turu saanii ummanni Oromoo qulqulleesee beekaa. Kuni ammo seerafii heera jaarmiyya ala akka ta’es nibeekkama. Maaliif akka akks ta’e garuu isaaniis ummatatti bahanii ibsu saanii wanti dhagahame hinjiru. Gareelee jaarmiyaa kanarraa adda bahan tokko tokkorraa kan hafe ummannis ta’ee miseensonni amma jaarmichaa keessa jiran wanti kuni akka sirra’u gaafachuun saanii hindhagahamne. Gadaa kana lamaan keessattis ammuma barri haarofti dhufu miidiyaarratti bahanii barichi bara injifannoofi bilisummaa ta’u saa nuu hawwu malee injifannoofi bilisummaan hawwan suni akkamitti akka dhufu wanti ummataa ibsanis hindhagahamne. Yoon kana jedhu bal’inaan hojii saanii kessa seenee qeequf miti. Dubbin nakaafte gabaabdudha. Isittan isin dabarsa.
HD kuni dhiyeenya kana miidiyaarratti bahanii ummanni Oromoo diinarratti finciluu dhabuu saatiif cimsanii komatani. Ofii saaniti komachuu qofaa oto hinta’in halagoonnirree ummaticha akka qeeqan raga baasifatan. Fakkeenyaaf jedhan “Jornaalisitin Jaappaan kan ummata kanarratti qormaata adeemsise ummanni kuni dinarratti finciluu dhabusaa baay’isee balaaleffate” jedhan. Kana malees “mootummoonni gargaarsa gaafannu hundumtu ‘ummata hagana gahu oto qabdanu gargaarsa maal isin barbaachisa?’ jedhanii nu qaanessu” jedhan. Qabsoo ummanni Ertiraa, ummanni Suudaan Kibbaa, ummanni Palistin, Ummanni Veetnaam fi kkf taasisan kaasanii ummanni Oromoo akkasitti qabsaa’u dhabuu saa balaaleffatani.
Akka yaada kootti qaana’un saanii sirridha. Garuu kufaatii kanaaf kan itti gaafatama fudhachuu fi balaaleffatamuu qabu ummaticha oto hinta’in HD fi waaheloota saani ummata kana hoogganaa jirra jedhan akka ta’e beeku qabu turani. Ummanni tokko oto hinijaarramin akkamitti akka fincilu ykn qabsaa’u HD waggoota afurtamaaf qabsoo keessa, gadaa lamaaf ammoo angoorra turetu beeka. Ummata ijaaruu yaallee ijaarramuu dide, ykn ijaaree tooftaf tarsiimoo baafneefi hooggana itti ramadnee qabsaayi jennaaniin qabsaa’u dide akka hinjenne waan jaarmiyaan kuni lafaratti hojjachaa tureefi har’as itti jiru nibeeknaa-wanti akkasii hinhojjatamne. Kanaafuu komiin kuni dadhabbina ofii ofirra dabarsanii ummatichatti quba qabuuf “kuunno badiin ummaticha bira jira malee nabira hinjiru” jedhanii ummattichi akka dadhabbina saanitin isaan hinkommanne dursanii ofirraa rukutun afanfaajjessu natti fakkata. Kana malees wareegama ummanni Oromoo baasaa tureef har’allee itti jiru bishaan itti naquu ta’a jedheen amana. Kumoota hedduun wareegamuufi hidhamtoonni kuma dhibbaan lakkaawwaman mana hidhaa diinaa keessatti dararaa ilma namaatii hinmall’e argaa jiraachuun saanii oto qabsaa’u baatanii akka irra hingeenye HD miti namni siyaasaa hinbeeknee niyaada jedhee sammuu koo keessa dhufee hinbeeku. HD rraa kana dhagahuuns raajii guddaa natti ta’e.
HDn kuni yoo galeef waan hiriyaan saanii namtichi koluu galtummaa kennaniif dhiyoo kana miidiyaa warra habashaarratti dhiyaatani waan isaan dubbatan tuqaaf. Yoo yroo qabaatanis barmoota irraa argachuu waan danda’aniif gaafifii deebii sana akka dhaggeeffatanan afeera. Yoo namtichaa qaaman dubbisuu danda’an itti dhiyaatanii akkamitti qabsaahanii ummata Ertiraa injifannoon akka gahan irraa qorachuun barmoota argachuunis dansadha jedheen gorsa.
Hundumaafu prezedaant Isaayiyaas Afawarqii akkas jedhan:
1-“Qabsoo adeemsisuuf ummata dammaqsuu qabda, yoo ummata dammaqsuu baatte kaayyoo kee galiin gahuu hindandeessuu” jedhan
2“Ummaticha dammaqsitee yoo ijaaruu baatte homaa hoijjachuu hindandeessuu”jedhan.
3-“Meeshaalee (qabeenyaa) qabsoof dhimmi itti bahamu (horii, meeshaa lolaa, meeshaa qunnamtii fii kkf) dhiyeessuu qabdaa jedhan.
Gabaabatti ummanni Ertiraa HD kuni akka fakkeenya jagnummaatti tuquun ummata Oromoo waliin walbira qabanii waldorgomsiisuun dadhabbina ummata Oromoo itti ibsuu yaalan kuni haallan prezedaantiin saanii guutamu qaba jedhan olitti tuqaman kanatu guutameefi akka qabsoof of kenne bara dheeraaf keessa jiraataniyyu hinqoranne, namootuma wajjin jiraatanirree gaafatani irraa baruu hinfeenee jechuudha.
Egaa HD ummata komatan kana hagam akka ummata ijaaruu irratti hojjatanii milkaa’u dadhaban hin ibsinee. Yoo ijaarrame ammo qabxiilee prezedaantiin Ertraa tuqan sana hangam guutanii, tooftaf tarsiimoo baasanii ummata biraan gahuun akka irratti hojjachuu yaalanii dadhaban kan jedhu gaafii guddaadha. Diina ummata Oromoo basaasuuf guyyaatti qarshii miliyyona hedduu gadi naqu fuulduratti barattooni qalama malee waa tokko kiisii hinqabne akkamitti akka diina qoma saaniifi adda saanii rasaan diiguu fuuldura dhaabbatanii akka qabsaa’an oto arganu ummanni qabsaa’u dide jedhanii halagaa waan qabsoon Oromoo keessa jiruu dhagahuufi guddina qabsoo Oromoo hinbarbaanne waliin ummaticha qeequun yaada fayyaalessa hoogganaa ummataa ofiin jedhurraa eeggammu natti hinfakkatu.
Waan tokko tuqeen yaada koo guduunfa. “Groups don’t form and take action by spontaneous combustion. Someone has to pull people together to begin the process of taking collective action. Whoever does this is functioning as an organiozer……………….. The role includes being a recruiter, motivator, agitator, leader, consolidater, facilitator, trainer, strategist, and tactician…………………..
By definition, a leader directs and guides a group by being out in front of followers.No matter how democratic the process, leaders go before their backers, showing the way for action.Thy lead by pulling their constituency along through example and inspiration. (Roots to Power, by Lee Staples, p.27)
Hiikan isaa: “Gareen tokko tasuma lafaa ka’ee tarkaaniifi tokko hinfudhatu. Tarkaanfii waloo tokko fudhachuu keessa seenuuf namni tokko ummata walitti fidu qaba. Namni kana hojjatu ammo nama waa gurmeessuudha…………….hojiin kuni miseensomsuu, humneessuu, dammaqsuu, hooggannuu, tokkomsuu, haala mijeessuu, leenjisuu, tarsimoo baasuu, fi tooftaa qopheessuu dabalata…………………….
Hiikadhumti jecha hooggana jedhuutu waaheloota saa fuuldura bahuun qajeelchuu fii masakuu jechuudha.Hanguma fedhee adeemsichi demokraata’aa ta’uyyuu hoogganni daandii ummanni tarkaanfii ittin fudhatu agarsiisaa isaanii fuuldura deemuudha . Ummata saa walitti fiduun fakkii ta’uun kakaasuun masakuuudha”. HD kuni gadaa lamaan aangoorra turan keessa waan kana yoo dalagan hinmul’anne. Kanatu jaarmichaa diigee, qabsoo laamshessee, walumaa gala kufaatii keessaa bahuun akkan rakkisaa ta’ee keessa nu galche.
Walumaa galatti mata duree KUFAATII jedhu iddoo sadi’itti addaan qoodee laaluu kanan yaaleef akka namoonni tokko tokko mirga harcaatuu arggamte tuttuquun wal faarsaa ummatichaa of dagachissa jiran oto hinta’in ummatichi akka ummataatti har’a yeroo kamiyyuu caalaa akka kufaatii guddaa keessa jiru hubatee, abalutu alaa dhufee nabilisoomsa jedhee akka nama miiltoo eeguu ofirratti eeguu dhiisee hiree saa harkatti galfachuuf yoo danda’e hooggana jiru dhiibee yaa sana dadhabe kan biraa baafatee kufaatii kana keessaa akka of baasuuf qabsaa’u hubachiisuun barbaachisaa ta’ee waan natti dhagahameefi. Hooggantoonni ummaticha hoogganaa jirra jedhanis bu’aa propaagaandaa ittin argachuuf lubbuu kichuu ilmaan Oromootti qoosuu dhiisanii tooftaf tarsiimoo, ijaarsaaf dhiyeessi qabsichi barbaadu hunda mijeessuun qabsicha seeran akka masakan hubannoo kennaaf jedheen yaada. Yoo haaluma amma jirru kanaan wal mooksaa itti fufnee garu igiruu akka hingeenye hundi keenyaa hubachuu qabna. Dhumarratti mammaksa Booranaa tokkon isinii tuqa. “ Arbbi mittaan qalame dhumeeti iilleettin mittaa malee qalamte dhumuu diddee jedhu”. Qabsoon keenyas akkuma illeetti mittaa malee qalamtee kana ta’ee galii kaaneef gahuu dadhabne, nikufne jechaadha. Mee Rabbi beekumsaafii ogummaa siyaasaa abbootiin keenya bara sirna Gadaatiin wal bulchan qaban nuuf yaibsu, bakka itti kufnee yaa nu kaasuu!!!!!
Galatoomaa!!!!
Rabbi hooggantoota saba kanaatti beekumsaaf qalbii haakennu!!!!
Oromiyaan nibilisoomti !!!!


text:
Dheebuun Walabummaa Ummata Kaatalaan Eessarraa Garamitti?
Qophii: Abuu Bilaal Huseen
Kaatalooniyaan naannoo Kaaba baha Ispeenitti argamtu yoo taatu, jiraattonni isii ammoo Ummata Kaatalaan jedhamu. Nannoo isaaniitiin “Paisos Catalans” yookaan ammoo Biyya Kaatalaan jechuun yaamu. Baayi’inni ummata Kaatalaan miiliyoona 7.5 yoo tahu, Kuni ammoo Baayi’ina ummata Ispeen Miliyoona 46.56 keessaa dhibbeentaa 15 jechuudha. Magaalaa guddoo Kaatalooniyaa Baarseloonaa keessa qofa ummata miiliyoona tokko fi 600,000 ol ta’utu jiraata.
Ummatni Kaatalaan Seenaa, Aadaa fi Afaan ummata Ispeen kanneen biroo irraa adda ta’e qabu. Fakkeenyaaf afaan Ummata Ispeen “Spanish” yoo tahu, kan ummata Kaatalaan ammoo “Afaan Kaatalaan” jedhama.
Kaatalooniyaan jarraa 16ffaa keessa humnaan gara Ispeenitti osoo hin makamin waggaa 250 dura, yookaan ammoo jaarraa 12ffaa keessa, naannoo daangaa mataa ofii qabaachuun beekamtu turte.
Seenaa fi eenyummaan ummata Kaatalaan kun gaaffii walabummaa isaanii keessatti,yeroo hundaa qabxii isa jalqabaa ta’eeti argama.
Seenaa Ispeen keessatti gaaffii bilisummaa Kaataluuniyaa qabaneessuuf jecha, yeroo adda addaatti Naannichaaf Bulchiinsi taayitaa guddaa(greater Autonomy) qabu kennamaafi ture.
Haata’u malee, bara 1939-1975 yeroo mootummaan abbaa irree Fransiskoo Fraankoo humna waraanaatiin Ispeen bulchaa turetti, bulchiinsa Kaatalaan diiguun Aadaa fi Afaan Kaatalaan akkasumas, mallattoo eenyummaa isaanii hunda uggure. Maatiin daa’imman isaaniitiif maqaa Spanish akka moggaasan dirqisiisaa ture. yeroo kana keessa ummata Ispeen kanneen naannoo hundaa caalaa cunqursaan Kaatalooniyaatti hamaa akka ture himama.
Bara 1975 erga mootummaan Fransiskoo Fraankoo kufee booda, naannoon Kaatalooniyaatiif Bulchiinsi taayitaa guddaa qabu heera biyyattitiin kennameef. Kanuma hordofuun naannichi guddina diinagdee cimaa galmeessisuu jalqabe. Kaampaniilee huccuu, elektrooniksii, warshaalee nyaataa fi Keemikaalaa heddu hammachuudhaan, kutaalee biyyatti 17 hedduu caalaa waliigala diinagdee biyaattiitiif utubaa taate. yeroo dhihoo asitti ammoo turiizimii fi kennaa tajaajilaatiin sadarkaa ol’aanaa irra jirti.
walumaa galatti Diinagdee Ispeen keessatti dhibbeentaa 20 ol qabachuudhaan naannoo badhaate ta’uu dandeesse.
Related Posts
Erga bara 2008 Ispeen rakkina diinagdee addunyaa muudateen garmalee miidhamtee asitti, ummanni kaatalaan humna qabeenya naannoo isaaniitiin onnachuudhaan, maqaa biyya Ispeen jedhuun rakkoo naannolee biraa baadhachuu mannaa, biyya walabaa uumachuu wayya gaafiin jedhuu jabaataa dhufe. yeroo kana Kaatalooniyaan maallaqaa Mootummaa jiddugalaa irraa argattu irra caalaa, kan naannichi m.ootummaa Ispeen gargaaru dachaa hedduun guddataa dhufe.
Haaluma kanaan gaafiin walubumma kaatalooniyaa falmii yeroo dheeraa booda October 1/2017 rifarandamii mootummaan naannichaa qopheesseen, ummatni Kaatalaan harki irra caalu Ispeen irraa fottoquu filate. Mootummaan Ispeen ammoo kaatalaan gonkumaa hinfottoqtu jechuun dura dhaabbate. Jum’aa dabre paarlaamaan bulchiinsa Kaatalaan sagalee ol’aanaa ta’een Ispeen irraa walaba bayuu labse.
Muummichi ministeera Ispeen Maariyaano Rahoy seeneetii biyyatti walgahii hatattamaa erga yaamee booda, taayitaan Bulchiinsa Kaatalooniyaa diiguu isa dandeessisu kennameef. Mr Rahoy gama isatiin osoo oolee hin bulin guyyaa kaleessa Paarlaama fi buulchiinsa naannichaa diiguu isaa labse. Akkasumas Pirazadaantii kaatalooniya dabalatee itti aanaa isaatii fi hoogganaa poolisii naannichaa taayitaa irraa ari’uun, bulchiinsa Kaatalaan kallattiin mootummaa jiddugalaa jalitti, itti aantuun muummicha ministeera Ispeen Ms Soraya Saez De Santamariya akka hooggantu muudamte.
Pirezidaantiin Kaatalaan Karles Puigdemontii gama isaatiin akka jedhetti, gochi Maadriid fudhatama kan hinqabne; Kanaafuu ummanni Kaatalaan tasgabbaayuun murtii isaa irratti cichuu qaba jedhe.
Abbaan alangaa Mootummaa Ispeen Pirezadaantii kaatalooniyaa dabalatee qondaaltota naannichaa hedduu irratti himata biyya ganuufi ajajamuu diduu jedhuun himatee jira. Mootummaan Ispeen Pirezidaant Karles Puigdemontii fi qondaltoonni bulchiinsa isaa yeroo ammaa biyya Beeljiyeem keessa jiran, gara maadriid deebi’an mana murtiitti akka dhiyaatan gaafate Akkasumas mootummaan Ispeen Pirazadaantichi hayyamamaa ta’ee gara biyyaatti yoo kan deebi’u ta’e filannoo fuulduratti yaadame irratti akka hirmaatuuf kan hayyamamuuf ta’uu beeksise.
Mr Puigdemonti waamicha mootummaa Ispeen kanaaf deebii kenneen, qabsoo walubummaa ispeen irraa ufduubbatti kan hindeebine ta’uu ibsuudhaan, wabiin yoo isaaf kenname gara Maadriid kan deemu tahuu hime.
Fottoquun naannichaa yoo kan milkaayu ta’e, haala kaataloniyaan keessa jirtu ilaalchisee yaadni ka’aa jiru baay’een isaa walfakkaata.
Xiinxaltoonni siyaasaa; yeroo dheeraan booda Kaatalooniyaan biyya walabaa taatee itti fufuudhaaf dandeetti gayaa qabdi; kanaaf immoo biyyoonni heddu kanneen gama hundaanuu kaatalaan hin geenne, Gamtaa Awurooppaa keessa jiraachuu akka ragaatti lafa kaayu. Haata’u malee beektonni siyaasaa kunniin, yeroon ce’umsaa ulfaataa ta’e kan naannicha eeggatu ta’ullee walfaanaa kaasu. kanaafis kaampaaniileen 1,600 ol rifarandamii geggeeffame hordofuun, baatii lamaan dabran keessa naannicha irraa gara Maadriiditti godaanuun yeroodhaaf kan naannicha miidhu tahuu ibsu.
Amma dheebuun bilisummaa ummata Kaatalaan gara xumuraatti kan dhiyaate fakkaata. Kaataluuniyaan biyya walabaa taatee itti fufti moo mootummaan Ispeen akkuma dhaadate humnaan kaatalooniya of jalatti bulchaan gaafii yeerooti.
Comments
Loading...


text:
Amaan Kamsareetiin
Waan Mootummaa Bilxiginnaa Buqqiftee Aangoo Oromiyaa Fudhachuu Dubbadhu!
Seenaa fi maalummaa riphee-lolaa ilaalchisee ammaan dura gulantaalee guddinna loltuu walabummaa babbay’suun kiyya ni yaadatama. Riphee-lolaan mootummaa cunqursaa buqqisee aangoo mootummaa qabachuuf sadarkaale tarsimoo 3 keessa akka qaxxaamuru akeekee ture.
Gulantaan jalqabaa gulantaa malqaqqummaatii fi godaantummaati (embryonic and nomadic stage) jedhe ture.
Riphee-lolaan guddinna gulanta kanarraati argamu tooftaa rukutanii dheessuu (hit-and-run) akka hordofu saayinsiin siyaasaa waraantummaa ni balbaloomsa.
Riphee-lolaan guddinna sadarkaa kanaa irratti argamu qurxummii bishaan daakuun (hawweenuun) walfakkaata. Akkuma yaadatamu Mootummaan Bilxiginnaa galaana goggoysuu fi qurxummii qabuuf imaammatee ture. Gabaasaa ardhaa keessatti Shanee 1000 ajjeesuu hin dhoksine.Garuu qurxummiin sun kaayoo dhugaatii fi duubbee ummata isaa malee jogola dhaabbataa (fixed base) waan hin qabneef abjuun Bilxiginnaa marraa hedduuf fashalee jira
Guddinni sadarkaa lammataa gulantaa lola socho’aati ykn lola godaansaati (mobile warfare) akka taye ibsuun kiyya hin dagatamu. Riphee-lolaan guddinna gulantaa kana gubbaa jiru duubbee dhaabbataa fi jogola socho’aa (mobile base) akka qabaatu babbay’suu kiyya ni yaadadha.
Gulantaan sadeessoo gulantaa lola dhaabbataati (positional warfare)ti. Oduun ardha biyya irraa dhuftu akka addeessitutti loltoonni walabummaa Oromiyaatii fi Gambeellaa magaalota gurguddoo lama qabatanii jiru.
Gaafiin guddoon “riphee-loltonni walabummaa kun magaalota kanneen keessa ni turan moo haleelanii bawu ta jettuu miti. Deebii gaafii tana isaaniif dhiifna!
Garuu dhugaan diida jirtu ta armaa gadiiti
Dhugaa tokkoffaa: mootummaan Bilxiginnaa galaana llee goggoysuu qurxummii llee qabuu dadhabuu muldhisa
Dhugaan lammeessoo riphee-loltonni guddinna gulanta xumuraa irra gawuu fi madaalli humnaa conqola’uuf dhiyaachuu (strategic stalemate).
Dhugaan sadeessoo Bilxiginnaan filmaata dhabamuu/jiraachuu keessa seenuu. Kana jechuun Bilxiginnaan kachachalaa fi sagaagalummaa siyaasaa dhiisee, gadi taa’ee OLA-OLF wajjiin mariyachuu ykn buqqa’uu dha.
Sooqidda mi’aayi yoo didde dhagaadha!
Feta accompli!