text:
Qondaalli olaanaan ABO Daawit Abdataa mana hidhaa Buraayyutti dhukkubsatanii yaala dhorgamuun nu yaaddesse jedhan maatiin.
Maatiin OMN-tti akka himanitti haalli fayyaa Qondaala kanaa yaaddessaa ta’eera.
Ajjeefamuu Artist Haacaaluu Hundeessaa hordofee namoota siyaasa mootummaan Biltsiginnaa mana hidhaatti guure keessaa tokko kan ta’an Qondaalli Olaanaa Adda Bilisummaa Oromoo Daawit Abdataa, yeroo waggaa lamaa ol ta’uuf Jaallan qabsoo isaatii waliin hidhaatti argamu.
Qondaalli Adda Bilisummaa Oromoo kun battala qabaman irraa kaasee manneen hidhaa Mojoo, Awaash, Galaan fi Caffee Araraa/6 kiiloo fayitti hidhamanii dararamaa kan turan jedhame.
Yeroo ammaa mana hidhaa qajeelcha poolisii magaalaa Buraayyuutti kan argaman obbo Daawit, dhibamanii wal’aansa dhorkamuun, haalli fayyummaa isaanii yaaddessaa ta’aa dhufuu maatiin OMN-tti himan.
Obboleessi obbo Daawit, Biraanuu Abdataa OMN-tti akka himanitti, Daawit hidhamuu isaaniitiin dura nama fayyaa guutuu qabu turan.
Yeroo ammaa garuu dhibee dugdaafi dhibee keessoo biroof saaxilamanii, fayyummaan isaanii yeroodhaa gara yerootti haala yaaddessaarra bu’aa dhufeera jedhan.
Yeroo jalqaba kaampii komishiniii poolisii humna addaa Oromiyaa kan Finfinnee naannoo Caffee Araraa jiru keessatti hidhamanii turanitti dhukkuba kanaaf saaxilamuu kan himan miseensi maatii kun, Daawit, akkuma achirraa ba’anii gara Moojootti dabarfamaniin dhukkuba kana himachuu jalqaban jedhu.
Dhukkubsachuu himachuun waldhaansa argachuuf yeroo adda addaatti iyyataa turanis poolisiin mana yaalaa geessuu didee akka ture kan himan.
Guyyaa kaleessaa dhukkubni itti hammaateef Hospitaala Poolisii akka geeffamanii turan odeeffachuus himaniiru.
Obbo Daawit osoo dhukkubsatanii ammas gara mana hidhaa Buraayyuutti deebifamuu kan himan maddeen odeeffannoo OMN, waldhaansi ga’aa ta’e yoo yeroon hin taasifamin, haalli fayyummaasaanii yaaddessaadha jedhu.
Qondaalonni ABO Daawit Abdataa waliin hidhamanii jiran biroonis yeroo garaagaraatti rakkoo walfakkaatuuf saaxilamaa turaniiru.
Qondaalonni Addichaa waggoota lamaafi sanaa oliif manneen hidhaa sirnichaa jiran kun, manneen murtii itti dhiyaatan marattuu yakka ittiin himatamanirraa bilisa jedhamanis, Qaamni hoji raawwachiiftuu mootummaa aangoo mana murtiirra tarkaanfachuun seeraan ala hidhee dararaa jira.


c: text/html

text:
Torbaan darbee dargaggoonni akkamitti fi maaliif karaan akka jalaa bade eerre turre. Har’a immoo Insha Allah, nama karaan jalaa bade akkamitti akka karattı akka deebi’uu danda’u ilaalla. Dhugumatti, ilmi namaa sababa adda addaa irraa kan ka’e dukkana jireenyaa keessatti baduun jireenya gadadoo gaggeessu danda’a. Namni tokko jireenya ofii moo’atuuf, gammachuu fi milkaa’inna argatuuf gaafilee armaan gadii deebiisuuf tattaafachuu qaba. Isaaniis: Read more
Gaarummaa jechuun amala/aklaaqa gaarii nama hawwatu qabaachu, hojii gaggaarii hojjachuu fi hojii badaa irraa dheessudha. Faallan gaarummaa gadhummaa ykn fafee, badaa, fokkuudha. Namni tokko gaarummaa qaba yommuu jennu amalli fi hojiin isaa gaariidha jechuu keenya.
Namoonni gaarummaa wantoota baay’ee keessa barbaadu. Gariin isaanii maallaqaa fi qabeenya keessa, gariin immoo beekkamtii argachuu keessa, gariin beekumsa keessa, gariin immoo aangoo fi kkf keessa barbaadu. Kunniin hundii niyyaan (yaanni) duuba jiru gaarii yoo hin ta’in gaarummatti osoo hin ta’in baditti nama geessa. Read more
Sababa dogongora keetin qaana’uun achitti kufte hin hafin. Namni dogongora tokko malee takkaan milkaa’u akka hin jirre beeki. Ammalle hojjadhu, dogongoruu dandeessa, ammallee hojjadhu kasaaru dandeessa, ammalle hojjadhu wanti yaadde si ta’uu dhiisu danda’a. dogongora kanniin yommuu uumtu karaan ati hordofaa jirtu akka si hin baasne sitti akeeka, gara funduraatti karaa kana hordofuu akka hin qabne sitti agarsiisa. Gabaabumatti yaada hin danda’u jedhuun sammuu kee cufuu dhiisiti wanta si harka jiruun wanta hojjachuu dandeessu dalaguun sammuu fi ija kee banii, jireenya kee haaromsi. Read more
Yoo nama hundaa ija shakkiitin ilaalte, mataa keeti fi namoota biroo miita. Yaadota hin barbaachisneen sammuu fi yeroo kee gubda, boqonnaa sammuu dhabda. Tarkaanfi isaa/ishii guutu akka hordoftuu of goota. Karaa biraatin, shakkii kee irratti hundaa’un yoo nama san irratti tarkaanfi fudhatte bololi’a gaabbi fi gaddaa keessa jiraatta. Kanaafu, shakkii fi jette jette namni sitti fidu of eeggadhu. ‘Osoo hin guutatin hin gugatin’ jedhe Oromon. Gugatun dura dhugaa fi soba ta’uu isaa addaan baafadhu boodarra rakkoo guddaa keessa galtaati. Read more

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fulbaana,Fulbaana 08,2013(TOI)- Itiyoophiyaan qulqullina nyaataa fi omishitummaa Qonnaa mirkaneessuuf misooma baadiyyaa babal’isa akka jirtu Ministirri Dhimmaa Alaa Obbo Gadduu Andargaachoo beeksisan.
Ministirri Dhimmaa Alaa, Obbo Gadduun walga’ii ministiroota kan waggaa garee biyyoota guddinarraatti argamani Viidiiyoo Koonfiransiin gaggeeffammee irraatti hirmaataniiru.
Walga’ii kana irraatti Itiyoophiyaan galmaa misooma itti fufaa fi sirna hojimaata Instaanbuul akka hin milkeessineef dhimmoota rakkoo uuman dhiyyeessiteetti.
Weerarri Vaayirasii Koronaa bu’awwaan misooma biyyoota guddinaarra jiranitti galma’e kan dadhaabsisee ta’uu, Obbo Gadduun himaniiru.
Rakkoon Hiyyuummaa ,hojii dhabdummaa fi jijjiraamni qilleensa biyyoota guddachaa jiraniirratti dhiibbaa uumuun itti fufuusaa himan.
Rakkoowwaan kunneen jiraatanillee Itiyoophiyaan qulqullina nyaataa fi omishtummaa Qonnaa mirkaneessuuf misooma baadiyyaa babal’isaa akka jirtu, Obbo Gadduun himaniiru jechuun Ministeerri dhimma Alaa gabaasera..


text:
Wal waraansii Yaman keessaa lafa irra harkiifataa jira. Riphxee looltonni Huttii bara 2014 mootummaa Yaman rratti haleellaa eega labsanii as, namoonni kuma 200 fi kuma 33 lubbuu isaanii dhabanii jiru. Kana malees rakkoon gargaarsa dhala namaa addunyaa irratti hamaa ta’e dhaqqabee, uummata Yaman Miliyoon 30 ta’u keessaa harkii 80ni lubbuun jiraachuuf gargaarsa irratti hirkatanii jiru.
Mootummaan Yunaaytid Isteetes dhiyeenya kana aangawaa fi ajajoota waraanaa akkasumas jaarmayaa deggersa lojastiika kan waraana Huttiin to’atamuuf kan hogganu Saaleh Alshaer irra ugguura ka’ee jira.
Ministriin maallaqaa akka jedhutti Alshaer hogganaa Huttii kan ta’e Abdul Malik al-Huttii waliin hidhata dhiyoo kan qabu yoo ta’u qabeenya Huttiin yaman keessaa qabu kan Doolaara Miliyoona 100 caaluu humnaa fi sodaachisuu dabalatee tooftaa seeraan alaa adda addaa gargaaramuun to’ataa jira.
Qabeenyaan kun kanneen Huttii morman biraa kan saamamee, waraannii Huttii yaalii gochaa jiruuf akka itti gargaaraman ta’e, tasgabii dhabiinsa hammeessuun rakkoo hamaa uummanni Yaman duraa kaasee keessa jiru daran hammeessan jedha ministriin maallaqaa ibsa baaseen.
Lammiwwan Yaman kanneen Alshaer qabeenya isaanii saamuuf yaalii ennaa taasisuu diidan, humnaan gargaaramee eega isaan hidhee booda akka isaan tole jedhan taasisaa ture.
Kanneen diddaa hammeessan immo, Alshaer hidhee waajiira nageenya biyooleessaa kan Huttiin to’atamuu keessatti yeroo haganaaf jedhamee ituu hin murteessin hidhee sobaan basaastoota jechuun maqaa itti kenna jedha ministiriin maallaqaa kun.
Saaleh Alshaer qondaala waraanaa kan qabeenya lammiwwan Yaman jalaa hatuun walitti bu’iinsii Yaman keessatti gaggeeffamu akka itti fufuu taasisuu, saamiinsa gaggeessuuf isaaf itti gaafatamaa dha jechuun, waajiira qabeenya biyya alaa keessaa jiru kan to’atuuf daayreekteera kan ta’an Andriyaa Gacki barreessanii jiru.
Lammiwwan Yaman carraa caasaa maallaqa addunyaa akka hin argannee gochuun rakkoo biyyatti keessaa hammeessaa warra jira saaxiluuf Yunaaytid Isteetes cicha qabdu itti fuufti.
Kanaafis jecha qabeenyaa fi waan biraan martii kan maqaa Saaleh Alshaeriin Amerikaa keessa jiru ykn maqaa lammiwwan Amerikaan jiru kan ugguramee yoo ta’u kunis gabaafamuu qaba.Kana malees namoonni Amerikaa keessa jiran hidhata herreega maallaqaa Saaleh waliin qabaachuun dhorkaa dha.
Tarkaanfiin kun fudhatamuun Uummata Yamaniif dhaamsii dabarsuu Amerikaan isin waliin dhaabatti kan jedhu.Ministeerrii dantaa alaa kan Yunaaytid Isteetes Antonii Bliinkan ibsa baasanii kanneen rakkoo gargaarsa dhala namaa Yaman keessatti hammeessan akkasumas rakkoo uummata Yaman irra ga’aa jiru irraa kanneen bu’aa isaanii eegsiisuu fedhan callinsaan hin ilaalluu jechuu isaanii xuquun gulaalaan har’a yaada isaa xumuree jira.


text:
Bulchiinsa naannoo Uummatoota, Sabaa fi Sab-lammoota Kibbaa, aanaa Koonsoo kanneen jiran – gandeen lama keessatti haleellaa humnoonni mootummaa geggeessan – jedhameen, namoonni ajjeesamuu fi madeessamuun, akkasumas kanneen shantamaa ol ta’an hidhamuu – kanneen “uummata Koonsoo tu bkka nu buufate” jedhan keessaa tokko, Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran.
Ka maallaqnii fi qabeenyaan nu jalaa saamame jedhan illee ni jiran.
Aka Melleskaachew Amahaa, Finfinnee irraa gabaasetti --- Uummata Koonsootiin bakka-buusamuu isaanii ka dubbatan – Obbo Gammmachuu Gansee “mootummaan humna waraanaatiin uummata Konsoo jilbeeffachiisuuf ejjennoo qabu hojiin mul’isaa jira” jechuudhaan--- Har’a ganama, humnoonni ittisaa mootummaa, humni addaa naannoo Kibbaa fi poolisiin federaalaa waliin gandeen lama keessatti tarkaaf fudhatan jedhan akkanatti ibsan:
Har’a barii barraaqa jala, sa’aa kudhan irraa eegalee --- gandeen lama marsanii jiran. Gandeen kun Iduraayitee fi Dokabtee kanneen jedhaman yoo tahu – keessumaa, Iduraayitee keessa meeshaalee guguddaa fi dhukaasa hedduudhaan seenuu isaaniitiin, lubbuun namoota tokkoo dhabamee jira. Namoonni sadii immoo akka hamaatti madaawan. Namoonni shantamaa ol ta’an immoo gandicha keessaa guuramanii reebamaa, tumamaa hidhaman – jedhan – Obbo Gammachuu Gansee.
Kana malees, manneen jiraattotaatti cabsanii seenuudhaan, qabeenyaa isaanii jalaa mancaasuu isaanii dubbatan. Jiraataan ganda Iduraayitee – Obbo Ayyaanoo Koosiyaa Baasaa immoo, “mana koo cabsabii seenuudhaan qarshii kuma shan fi telefoona mobaayilii shan eega fudhatanii booda, qabeenyaa kiyya kaanitti ibidda qabsiisanii guban” jedhu. Saaminsii fi qabeenyaa barbadeessuun manneen namoota kaanii irratti geggeesamuu isaas dubbatanii jiran. Mootummaan naannoo Kibbaa irraa deebii argachuuf carraaqqiin godhe kan hin milkaa’iin ta’uu dubbata – Meleskaachew Amahaa.
Gabaasa sagaleetii kana cuqaasaa


text:
Finfinnee kan jiru embasiin Amerikaa kitaabota kuma 12 ta’an Yuniversitiiwwaniif manneen barnootaa sadarkaa lammataaf kennuu isaa beeksisee jira. Kitaabota kanas kan argate As United States kutaa MN keessa kan maadheffate jaramyaa “Books For Africa” jedhamu biraa ti.
As United States keessa kanneen jiraatan gareen lammiiwwan Oromoo 30 ol ta’an walitti dhufuu dhaan Books For Africa biraa kitaabota bifa badhaasaan argatan kanneen kuma 30-40 ta’an gara biyyaatti erganii jiran. Kitaaboota kana walitti qabuu fi erguu isaa kanneen qindeessan keessaa tokko Aadde Yeshii Tolosaa ti.
Aadde Yeshiin akka jedhanitti Kitaabota kana akka qajeelfama barnootaa ykn Curriculum-tti addaan baasuuf oguma barnootaa adda addaa namoota qaban waliin ta’uu dhaan irratti hojjenne jedhan.
Kitaabonni kunis bakka akeekameef ga’ee manneen barnootaaf raabsamee jira. Barattoonni fi barsiistonnis kitaabota kanatti gargaaramaa akka jiraniif bu’aa argamsiisaa akka jirus aadde Yeshiin tuqaniiru.
Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadha.
Kitaabota Erguun Wal Haa Gargaarru
Finfinnee kan jiru embasiin Amerikaa kitaabota kuma 12 ta’an Yuniversitiiwwaniif manneen barnootaa sadarkaa lammataaf kennuu isaa beeksisee jira. Kitaabota kanas kan argate As United States kutaa MN keessa kan maadheffate jaramyaa “Books For Africa” jedhamu biraa ti.


text:
#OromoProtests Hawaasni Oromoo biyyoota garaa garaa Muddee 10,2015 irraa eegalee hiriira mormii ajjeechaa fi mastar pilaanii mootummaa wayyaanee balaaleefachaa jiru.
Haaluma kanaan Hawaasni Oromoo biyya Ugandaa(O.C.U)guyyaa har’aa Muddee 20,2015 magaalaa kampaalaatti wal gahuun tarkaanfii gara jabeenyaa mootummaan wayyaanee ummata nagayaa irratti fudhachaa jiru balaalleeffachuun barattootaafi ummata Oromoo wareegamanis yaadatanii jiran.
Kana malees ibsa ejjennoo baafataniin barattootaa fi ummata Oromoo biyya keessaa mirga abbaa biyyummaa gaafachaa jiran cinaa waan barbaachisuun ni dhaabbanna jedhanii jiru.


text:
U-17 dorgommii Fedireeshiiniin kubbaa Miilaa Addunyaa(FIFA)n qopheessu.Ijoollee gannii isaanii 17 gadiitti addunyaa walti dhufee taphata.Dorgommii marroo 14eessoo tana amma Mexicotti taphahcuutti jiranii Adoolessa 18 bara 2011 dhumatti.
Garee 24tti taphataa magaalaa ykn dira 7 keessatti taphatan.Garee Afrikaa dabaran keessaa tokko Rwaandaa,England waliin taphattee 2-0 moohamte.
Gama kaaniin ammoo dorgommiin biyya North Amerikaa jedhan ta akka USA,Canda fi hedduun ganna lama lamatti taphatan ta CONCACAF ykn Gold Cup jedhanillee kutaa Amerikaa ta akka akkaatti itti jiran.USA dorgommii kalee galgalaatiin Jamaica 2-0 moohatte.USA tana qofaa mitii dorgommii U-17 irralleetti garee Chezch Republic 3-0 moohatte.
Gama kaaniin ammoo dorgommiin km 24 ta Ethiopian Great Run jedhan kalee Finfinneetti dorgoman gama naannootiin Oromiyaatti moohate.
Qophii Ispoortii hardhaa MP3 irraa nuu caqasaa.


text:
Kora Gamtaa ABO Amerikaa Kaabaa Adoolessa 24 – 27, 2018.
Murti ejjannoo fi kutannoolee
Nuti miseensonni Adda Bilisummaa Oromoo biyya USA fi Kanada keessatti argamnu Kora Gamtaa ABO kan bara 2018 irratti hirmaatne dhimmoota siyaasa, jarmiya dinagdee fi haala waligalaa yero ammaa belbeltuu taate irratti maree ballaa fi dheera erga godhanneen booda milkaa’ina Qabsoo Bilisummaa Oromoo ABOn durfammu shaffisiisuuf murtii ejjennoo fi kutannoolee asiin gaditti tarreeffaman dabarfanne.
- Bilisummaa Ummata Oromoo dhugoomsuuf karaa siyaasaa, diplomasi fi waranaa ABOn geggeeffama as ga’e hanga xumuratti itti fufsiisuuf deggersa barbaachisu hunda dacha dachaan gummaachuuf murteeffanne.
- Addi Bilisummaa Oromoo rakkoo siyaasaa motummaa Itophiya waliin qabu karaa nagaa furuuf tattaaffi inni itti jiru akka milkaa’uuf deggersa guutu kennuufiif murteeffanne.
- Warraanni Bilisummaa Oromoo, WBOn, wabii qabsoo bilisummaa Oromoo ta’uun yeroo kamuu caala yeroo dhugooma jirutti deggersa bifa hundaan barbaachisu shaffissaan dhiheessuuf murteeffanne.
- Jijjiramni yeroo ammaa Impayera Itophiya keessatti mullate wareegama Qeerroon Bilisummaa Oromoo fi ummatni Oromoo kafaleen ta’uu hubannee jijjiirama bu’uura Ummatni keenya hawwuun ga’uuf sochii QEERROO baballisuuf gargaarsa feesisu hunda kennuuf waada galle.
- Ajjeechaa suukanneessaa maqaa nagaa eegsisuu fi tasgabbeessu jedhuun hidhattoota Mootummaa Itoophiyaatiin Ummata Oromoo irratti raawwataa jiru balaaleffachaa mootummaan kun gochaa kana irra hatattamaan akka dhaabbatu akeekkachisna.
- Mootummaan Itophiyaa akka waligalaatti, Mootummaan naannoo Oromia akka addaatti, hidhattoota mootummaa Ummata nagaarratti hiraarsaa jiran akka hatattamaan mooratti deebisan akeekkachiisna.
- Nagaa waara fiduuf waamicha dhihaateef awwaannaa ABO dinqisiifachaa, rakkoo siyaasaa naannichaa kan qabeenyaa fi lubbuu namaa gaaga’a as ga’etti xumura gochuuf mootummaan Itophiyaas rakkina kana nagaan furuuf ga’ee isaa akka gumaachu abdataa milkaa’ina kanaaf shaffisaan akka hojjetu hubachiisna.
- QEERROOn Bilisummaa Oromoo caasaa sochi warraaqsa biyyooleessaa kan adunyaanillee dinqisiifate bu’urri isaa Adda Bilisummaa Oromoo ta’un utuu beekamee jiruu warri seenaa wal-saamuuf jecha dhugaa jallissuuf odeeffanno ummata burjaajessu tamsaasaan akka irraa dhaabbatan akeekkachiisna.
- Weerara maqa Liyyu Polisitiin kallattii hundaan ummata Oromoo irratti baname gama mootummaa Oromias ta’e mootumma Itophiatiin tarkaanfiin ittisaa fudhatamu dhabuu isaa balaaleffataa gochaan kun hatattammaan akka dhaabbatu ni akeekkachisna.
- Dhaabbileen siyaasaa Oromoo kanneen mirga hiree murteeffanna Ummata Oromootti amantan martinu balaa Ummata Oromoo irratti aggaammatee jiru hanqisuuf jijjiirama jalqabame gara jijjiirama bu’uratti ceesisuuf waada ummata keenyaaf galle tokkummaan akka bakkaan geenyuuf ABOn irra deebiin waamicha isiniif gooda.
- Ilmaan Oromoo mootummaa Itophiaa fi mootummaa naannoo Oromia keessatti caasaa waranaa, tikaa fi polisi keessaatti tajaajila jirtan sirna guyyoota lakkaawata jiru keessaa of baasuun WBO fi QEERROO cina dhaabbatuun hidhannoo keessan gara humna weerartootatti akka nanneffattan waamich lammummaa isiniif dabarsina.
- Abbootin Gadaa, abbootiin amanti fi manguddotni biyyaa hundi nagaa waara Oromias ta’e gaanfa Afrikaa keessatti fiduuf hirmaannaan Adda Bilisummaa Oromoo murteessaa ta’u hubattanni rakkoo siyaasaa biyyatti nagaan xumuruuf aangawotni mootumma Itophia fi Bulchiinsi mootummaa naannoo Oromia ga’e isaani akka bahaniif dhiibba barbaachisu akka gootan waamicha isiniif dabarsina.
- Ilmaan Oromoo kanneen humna tikaa fi waraana mootummaa Itophitiin ukkaamsamani bakka buuteen isaani dhabame fi hidhamtootni siyaasaa ammalle bakkoota beekamu fi hin beekamneetti hiraarfama jiran hatattamaan akka gad-lakkifaman gad jabbeessinee akeekkachiisna.
- Ummata Oromo kanneen sababii weerara liyyu polisitiin qe’ee isaani irraa buqqifamani dararaa hedduu jala jiran hatattamaan gara jiru fi jireenya isaanitti deebi’aniif mootummaan deggersa feesisu godhuun akka qe’e isaanitti deebisu akeekna.
- Ummatni Oromoo ballaan, firoottan qabsoo bilisummaa Oromoo fi kanneen nagaa fi tasgabbi biyyaaf dhimmitan martinuu milkaa’ina nagaa waara’aaf qabsoo QEERROO Bilisummaa Oromoo fi Adda Bilisummaa Oromoon geggeffamaa as ga’e injifatnoon xumuruuf deggersa bifa hundaan isin irraa eegamu akka gummaachittan kabajaan waamicha isiniif dabarsina.
Injifannoo Ummata Oromoof!!
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaati!!
Adoolessa 27, 2018
Denver, Colorado


text:
Dr. Maraaraa irra
Rakkoon Oromoo mudate guddaan amma jaarmaya ofii dhabuudha. Miseensonnii fi hooggantoonni Opdo irra jireessaan ilmaan alagaati. Gudeeda Oromoo keessaa warra bayee miti. Gariin isaanii Afaan Oromo dubbatu malee guutumaan guututti maatii saba biraa irraa dhalatan ykn immoo makaadha. Jalqaba faayidaa dhuunfaatiif sirna Wayyaanee tajaajilaa turan. Amma immoo dantaa nafxanyaa guutuuf carraa argataniiru. Hedduun isaanii carraa kanaan injifannoo Oromoon aarsaa dhiigaa fi lafeetiin argate gatii dhabsiisuuf Oromoorratti hojjataa jiru. Oromoo jibbu. Ni tuffatu. Oromoo fakkaatanii Oromoo salphisuuf hojjatu.
Injifannoowwan Oromoon bara 1991 booda argate keessaa inni guddaan sirna federaalizimii sabdaneessaa kana jalatti Oromiyaa ijaaruufi xiqqaattus ofiin ofbulchuu eegaluu dha. Opdon garuu afaaniin “gaafii keessan karaa saayinsaawaa ta’een deebisuuf hojjataa jirra “ jechaa Oromoo so fi. Qabatamatti immoo injifannoo Oromoon hanga ammaatti gonfate harkaa buusuuf hojjatti. “Sirna federaalizimii dhugaa ijaarra” dhaadannoo jedhuun mirga Oromoon hiree ofii murteeffachuuf dhiigaa fi lafeesaatiin argate laamshessuuf hirriba dhabanii gugataa jiru. Olola sobaa “biyyi gargar hiramte” jedhu uumuun “ida’amuu” shira jedhu qabatanii mirgoota waloo sabootaa, sabboonummaa fi sabboontota balleessuuf nafxanyaa waliin duula bananii jiru. Kanaafuu, opdo abdachuu fi sobamanii jalatti of dagachuun akka ofiin of balleessuu (suicide)tti laalamuu qaba.
Balaa hamaa (existential threat) Oromootti dhufaa jira. Yaalii ajjeechaa Jawar irratti aggaamame, ajjeechaa bifa qindaa’een ummata keenyarratti raawwatamaa jiru, duula qindaa’aa habashaan keessaa fi alaan Oromoo irratti bante, … akka salphaatti laaluun hin danda’amu. Garam deemaa akka jirru kuni agarsiiftuudha.
Yoo dammaqne har’as hin dhiine. Jaarmaya mormituu cimaa tokko hundeessuun Oromoo kufaatii hamaarraa baraaruun ni danda’ama. GHO’n waan qalbii ummataa qabbaneessu qabatee gadi baya jedhamee eegama. Waaqni Oromoo ifaajee qabsaa’otaa fi dhiiga wareegamtotaa lafa hin balleessin!


text:
Namoota mootummaa Sudaan Kibbaa qeequun beekaman lama kanneen keeniyaa keessatti Amajjii bara 2017 eessa buteen isaanii dhabame humnootiin nageenyaa kan mootummaan Sudaan Kibbaatu ajjesuu hin oolan jechuun gabaasni haaraan kan Tokkummaa Mootummotaa beeksisee jira.
Mootummaan Sudaan Kibbaa eessa buutee abukaatoo mirga dhala namaa Dong Saamueel Luak fi miseensa paartii mormituu Aggrey Idir kan ilaaleen waan beeku akka hin jirre irra deddebi’uun beeksisaa ture.
Garu gareen waa’ee sudaan kibbaa qoratu kan tokkummaa mootummotaa akka jedhutti Luak fi Idir waajiira nageenyaa kan Sudaan Kibbaan Naayrobii keessaa butaman.Gabaasnii Kibxata kaleessaa ba’e akka jedhutti hojjattonni dame tikaa namoota lameen Amajjii 27 bara 2017 Keniyaa irraa gara Jubaatti xayyaaraan fidan.
Sana booda Luak fi Idir mana hidhaa Jubaa irraa gara dhiyaatti fageenya kilo meetra 20 irra jiruutti geessamanii hidhaman.Guyyaa sadii booda ajjeefamuu maddeen walabni hedduun gabaasanii jiru.


text:
Haleellaa har’a Kaabuul Afgaanistaan keessatti raawwateen loltoonni lammiiwwan Ameerikaa fi Romaaniyaa ajjeefamuun lakkoobsa waraana Yunaayitid Istaaetis waggaa kana du’anii 16n ga’uu gamtaan waltaatota waraanaa kan NATOn hoogganamu beeksisee jira.
Kun kan dhaga’ame Talibaan boombii of wareegaa konkolaataa irratti raawwachuu isaaf itti gaafatama fudhatee sa’aatilee hanga tokko booda ture.
Dubbi himaan ministerii dhimma biyyaa Afgaanistaan Nasraat Rahimii dho’iinsi sun yoo xiqqaate namoota 10 yoo galaafatu kanneen biroo 42 madeessuu mirkaneessanii jiru.
Dho’iinsi boombii sun kan raawwate naannoo magaalaa Kaabul bakka waajjirri haadhoo NATO, embaasii Yunaayitid Isteetsii fi waajjirri dhaaba basaasa Afgaan itti argamutti. Dho’iinsi dun konkolaataa hedduu fi suuqilee naannoo jiran mancaasee jira.


text:
Biyyonni miseensa jaarmayaa daldala addunyaa walgahii guyyaa lamaaf Jeneevaa keessatti gaggeessan har’a xumuraa jira. Kunis mirga abbummaa talaalii dhukkuba Kooviid -19 isa haaraa irratti kan fulleefate ture.
Biyyoota miseensa jaarmayaa kanaa kan ta’an bakka buutonni biyyoota 164 yaada duraan onkooleessa keessa Afrikaa kibbaa fi Hindiin dhiyaatee kan abbummaaan talaalii argamanii yeroof haa dhabatuu jedhu irratti falmii gaggeessaa turan.
Kanneen yaada dhiyaate seggeran Talaaliicha irraa mirga abbummaa irraa kaasuun biyyonni guddatan oomishanii akka raabsan gochuun duubatti hafuummaa mudatee hambisaa jedhu.
Kaampaanileen dawaa garu kana gochuun gara fuula duraatti waan haaraa argachuuf yaalii ta’u miidhaa kana malees hatattamaan oomishuu danqa jedhan.
Prezidaant Baaydin dhimmi kana irratti murtii irra hin geenye jedhan. Yaada dhiyaate kana biyyonni miseensoonni hundumtuu irratti walii galuu qabu.


text:
Hagayya 14,2016 Sochiin Warraaqsaa Biyyoolessaa Oromiyaa FXG daran jabaachuun Walqabatee Addaatti Magaalootni Gurguddoo Oromiyaa fi Magaalotni Oromiyaa naannawaa Finfinneetti argaman homaa waraana wayyaaneen shororkeeffaama jiru.
Sochiin warraaqsaa biyyoolessaa Oromiyaa utuu wal irraa hin citiin ji’oota 8 guutuu gaggeeffamaa jiruun motummaan abbaa irree raafama ulfaata keessa seenuun kasaaraa Siyaasaa , Dinagdee fi hawaasummaa ulfaataa keessa seenee kan jiru abbaan Irree Wayyaanee EPRDF/TPLF ummata Oromoo Uummata Sivilii mirgaa fi haqa dhugaa isaaf falmatu irratti hoomaa waraanaa bobbaasuun uummata shororkeessuu ittuma fufe jira . Magaalootni Oromiyaa Naannawaa Finfinnee Sulultaa, Burraayyuu, Sabbataa, Holotaa, Aqaaqii Qaallittii, Duukkam, Galaan bishooftuu, Moojoo, Adaamaa, Laga Xaafoo laga daadhii fi Sandaafaa Hoomoo waraanaan shororkeeffamaa kan jiran Yoota’uu, Oromiyaan Bulchiinsa Waraana Wayyaanee Komand post ifatti labsiin jala erga galfamtee ji’oota 8 oli lakkoofsisaa kan jiru. Uummatni Oromoo fi goototni dargaggootni Qeerroon Oromoo soda waraanaa gabrummaaf harka akka hin kennineefi hanga gaaffiin mirga abbaa Biyyummaa uummata Oromoo deebii argatutti warraaqsaa irraa duubatti akka hin deebine diinaaf mirkaneessan.
Warraaqsii Biyyoolessaa Oromiyaa FXG Gaaffiin mirga abbaa biyyummaa haalaa caalatti mootummaa wayyaanee kasaaraa guddaa keessa galchuu danda’uu fi aangoo irraa qaarisuu danda’uun jabaatee rogaa hundaan kan itti fufu malee shororkeessa waraana wayyaanee fi hidhaa jumlaa, ajjeechaa duguginsa sanyii wayyaaneen rawwachaa jirtuun kan hin dhaabbatne ta’uu Qeerroon bilisummaa Oromoo hubachiisa.
Sochiin Warraaqsaa Biyyoolessaa Oromiyaa FXG daran jabaachuun Walqabatee Magaalootni Gurguddoo Oromiyaa fi Magaalotni Oromiyaa naannawaa Finfinneetti argaman homaa waraana wayyaaneen shororkeeffaama jiru.
Hagayya 14,2016 Sochiin Warraaqsaa Biyyoolessaa Oromiyaa FXG daran jabaachuun Walqabatee Addaatti Magaalootni Gurguddoo Oromiyaa fi Magaalotni Oromiyaa naannawaa Finfinneetti argaman homaa waraana wayyaaneen shororkeeffaama jiru.


text:
Oromoon Jechaa fi Gocha Gantootaan Afaanfajjawuu Hin Qabu!
(Ibsa Ajajaa Ol’aanaa ABO-WBO)
Lola PPn uummata Oromoo fi WBO irratti gaggeessaa jirtuun kasaaraa guddaa keessa galuun ifa galaa dha. Injifannoo
WBOn baadiyyaalee Oromiyaa dhuunfachuu fi magaalota qabachuun mooraa diinaa raasaa jira. Haala kanaan diinni
kasaaraa isaa kana ololaan haguuguuf afaan gantootaan dubbataa jiru Oromoon osoo hin alanfatne akka hin liqimsine
hubachiisna.
PPn jaarmaya farra-dimokraasii, kan eenyummaa nafxanyummaan guutame ta’uu moyxannoon ganna sadan darban
keessatti qajeellootti waan mul’atee jiruuf, yerooo ammaa dhugaa kana namni hin hubanne yoo jiraate fayyaa hin qabu. Gantooti PPn uumamaan farra dimokraasii tahuu osuma beekanii abdii hin guutamneen of-sobanii rakkina siyaasaa naannoo kanaa furuuf yaalan uummata keenya wareegama ulfaataaf saaxile, gantootattiammoo waaroo salpinaa itti uffise malee bu’aan irraa argame tokkollee hin jiru.
Addi Bilisummaa Oromoo maalummaa PP hojiidhaan lafa irratti waan beekuuf osoo PPn guutuutti hin diigamiin nagaadhaan waliin hojjetanii rakkoo siyaasaa naannichaaf furmaata waaraa fiduu akka hin dandahamne ibsaa ture. ABO-WBOn dhugaa kana tolchee hubachuudhaan, uummata barsiisee ijaaruu fi hidhachiisuudhaan uummatni akka mirga isaa qabsoodhaan kabajsiifatu taasisuu irratti hojjetaa jira. Galata ABO fi Ummata Oromoo kan mirga ofii kabajsiisuuf gootummaa fi cichoominaan qabsaawee, har’aan tana PPn eenyummaan isaa kan farra-ummataa, dimokiraasii, farra-bilisummaa fi nageenyaa tahe hunda biratti saaxilamee uummatoota hundaan jibbamee tufamuu bira taree, qabsoo uummatootni mirga ofii kabajsiifachuuf geggeessaniin akka hin dandamannetti haleelamee afaan boollaa irra gahee jira.
PPn sadarkaa amma irra gahe kan kufaatii isaa kan hin oolle ta’uu hubachuun fi of dandamachiisuuf diraamaa shiraa
hojjechuuf yaaluu irraa hanga du’ee awwaalamutti hin dhaabbatu. Diraamaa kanas ergamtoota isaa kanneen tahan
miseensota dhaabota kaayyoo isaa ittiin galmaan gahachuuf bifa ofii isaatiin bixxilee fi gantoota sabaa kan garaa isaaniif bulanitti dhimma bahuudhaan seenessuuf tattaafachaa jira.
Gantooti kan mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessa jiran fakkaatanii, ganna 20 dabraan keessatti mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo marsaa sadiif adda qooduun wal waraansisuun seenaa fokkataa hojjetan, har’as marsaa afraffaaf WBO maqaa gosaan wal waraansisuun yakkaa raawwatuuf karoorfatan jabinaa, cichoomina fi Tokkummaan WBOn dura dhaabbateef fashalee jira.
Bobbaan gantootaa WBO karaa nagaa galchina jedhanii diinaaf waadaa galan, waggaa sadan darbaniif mooraa Qabsoo
Bilisummaa Oromoo diiguuf dhama’an, ammas rakkoo fayyaa jaal Goollicha Dheengee mudate itti dhimma bahuun
miidiyaa irratti ololuuf qophii kan xumuran ta’uu hubatamee jira. Jaal Goollichi Dheengee qabsaawaa gaafagantooti dirree irraa qawwee Oromoo fudhatanii galan didee fi dirree hidhannoo keessatti hafe ture. Booda irra sababa dhukkubaaf kan hojii irra hin turre ta’uu fi dhihoo kanas shira gantootaan dogoggorfamee media irratti bahee akka WBOn miidhaa irraan gahe dubbachuun isaa ni yaadatama.
Dhibee fayyaa Jaal Goollicha mudatetti dhimma bahanii, moonaa impayera Itiyophiyaa gammachiisuuf, seenaa isaa
ammoo gurraachessuun, cubbuu mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo fi jaal Goollicha irratti raawwataa turan hedduu
dha. Rakkoo gantooti kun uuman obsaan furuuf tattaafatamus itti milkaahuu hanqachuun nama gaddisiisa. Kanaafis
tattaaffii jaarsolii biyyaa, qondaaloota WBO, qaamota ittidhiheenyaanhordoftanii dhugaa jiru hubattanii fi qaaman dirree keessatti argamuun furmaata itti tolchuuf ifaajjitan marti galata guddaa qabdu jenna.
Gidduu kana ammoo PPn namoota WBO diiguuf dirqama fudhatan kanneen akka Abbabaa Garasuu, Hayiluu Gonfaa fi
Bilisummaa Biraanuu gara Keniyatti erguun Waraana Bilisummaa Oromoo fi ‘ABO’ waliin araarsina jedhanii oloola oofaa
jiru. Murnii kun gantoota kana duras dirqama diinaa fudhatanii Waraana Bilisummaa Oromoo diiguuf dhama’aa turan,
ammas rakkoo jaal Goollichi qabu itti dhimma bahanii gara Itoophiyaatti galchuun, sana irraa olola tolfachuuf deeman
Oromoon akka dammaqinaan fashalsu dhaammanna.
Namoota akka Abduuba Wariyoo, kan bara jijjiiramaa WBO diiguun Itophiyaatti harka kennachiise fi Galgaloo Dhirrii
bara jijjiiramaa jedhamuu galee; Jaarsoo Aannaa, godina Boorana keessatti qondaala PP ta’uun uummata biraatti seenaa badaa qabuu, kan dargaaggoota Oromoo Hiddii fi Moyyaaleetti fixaa turee; Dabbasoo Quxuu kan ganna 20 oliif Imbaasii Itophiyaa waliin wal-tahuun qabsa’oota Oromoo diinatti gurguruun seenaa fokkataa qabaachaa ture fi Hajii Godaana Kuluu, Jaatii Taadhii, Abbaa Gadaa duraanii Guyyoo Gobbaa fi kkf dabalataani torban darbe keessa gara Naayiroobbitti bobbahuun jaal Goollicha Dheengeef kan quuqaman fakkaachuun maqaa gosatiin mooraa gantootaatti dabaluuf yaalaa turan. Akeekni isaanii akkuma kana dura yaalaa turaan WBOn cabe jira, jaal Goollichi waraana fudhatee karaa nagaa qabsaahuuf gale jedhanii ololaa gaggeessuun,kasaaraa waraanaa fi siyaasaa isaan mudate ofuma sobanii of jajjabeessuuf ta’uu hubatamuu qaba.
Gama biraan ABO-WBOn of dandahee hoggansa dirree irraa kennuu eegaluun, akka heerri cabeetti hogganoota ABO
dirree jiran irratti ololuun, miseensota ABO biyya ambaa keessa jiranii fi WBO gargar fageessuuf olola rakashaa oofaa
jiran qaama shira Goollicha irratti dalagamaa jiruu kan gaggeessan waliin hidhata qaban waan ta’aniif, miseensoti ABO
biyya ambaa keessa jirtan akka irraa of eegdanii fi olola hogganoota ofiin jedhan afarsan akka hin dogoggorre dhammanna. Hogganni ABO hogganuu barbaadu, qabsoo Oromoon dachee Oromiyaa irratti gaggeessu keessatti argamuun hoggana kennuun dandahama. Qabsoo Bilisummaa Oromoo jabeessuuf Oromiyaa keessatti argamuun qooda ol’aanaa waan qabuuf, namni ABO hogganuuf fedha qabu akka gara dirree qabsootti bobbahee hogganus waamicha dhiheessina. Dabalataan mootummaa fashistii Abiyyitti harka kennachuuf WBO irratti ololuun ulaagaa kamiinuu kan fudhatama hin qabne ta’uu jaalattooti qabsoo bilisummaa Oromoo maraaf ifa goona.
Qabsoon Bilisummaa Oromoo kufaatiif bu’aa ba’ii hedduu keessaa darbitee as geesse, namoota hedduu of keessaa harcasaa arma jirti. ABO-WBOn akka Qabsoon bilisummaa Oromoo hin diigamneef, yeroo hogganni bara 2017 keessa filame biyyatti galee; kaan hidhamee fi kaan facaa’ee biyya alaatti baqate jiru keessatti, qabsoo kaayyoo ABO qabachuun hoggana kennuuf seenaa qabsootu nu dirqe. Jaallan dirree irraa gootummaan qabsoo bilisummaa Oromoo hoggananii sadarkaa kanaan gahuun kan qabsaawota dirree keessaa sosso’an kan galateeffachiisu malee kan irratti olola bansiisu hin turre. Rakkoo dhuunfaa Jaal Goollichi qabuu itti dhimma bahuun qabsoo sabaa gufachiisuuf itti dhimma bahuun kan naamusa namummaa hin hordofne dha.
Namooti hagoon hogganoota ABO-WBO irratti olola oofaa jiran fi kan akka badhaasaatti PP irraa aangoo kajeela jiran
ofii isaaniitiin ofsaaxilaa jiran kan of dura ibsinu ta’a. Haala kanaan waggaa sadan darban gantooti WBOtti bobbaafamuun mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo diiguuf dhama’aa turan irra aanuun, dammaqinsaa fi qaroomina ajajoota ABO-WBOn fashalee jira. Kunsi kora guddaa ABO-WBO irratti hoggana waaltawaa filachuun mirkanaawe. Hogganni haarawaan filames labsii duula Gootota Oromoon moggaafame Hagayya 8, 2021 labsameen milkii fi injifannoo jajjaboo galmeessuun mooraa diinaa fi farreeni yeroo yaaddessu, mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo ammoo onnachiisee fi danboobsee jira.
Nuti WBOn dhaloota hari’aa, seenaa fi rakkoo wal-xaxaa ABOn keessa dabarsee irraa barannee, jabna abbootii keenya
qabsaa’oota haqaa maxxafannee, laafina isaanii irraa barachuun jabinatti jijjiiruun, jabina isaanii irraa dhaallee, tokkummaa keenyaa cimsannee, akeeka fi kaayyoo ABO isa ganamaa galmaan ga’uuf murannoo fi kutannoo hojjechaa jiraachuu keenya akka uummanni keenyi, miseensonnii fi jaalattoonni Qabsoo Bilisummaa Oromoo nuuf hubatan barbaadna. Akkasumaas akeekaaf kaayyoo qulqulluu jala hiriirun qooda nurraa eegamuu bahachuu qabna malee, ajandaa diinni fi ergamtoonni diinaa uumata keenyaaf kennan akka hin keessummeessine dhaammanna.
Dhuma irratti, Miidiyaaleen PP olola shiraan guutame WBO irratti lallabamuu jalqabe kanaaf osoo gurra hin kennine
qabsoo ABO-WBOn itti jiru jabeessitan ilmaan Oromoo maraaf waamicha goona. PP waliin rakkoo siyaasaa Oromoo
furuu ykn akka jaarmayaa bilisa ta’anii sosso’uun hin dandahamne Oromoon marti hubachuu qaba. Kanaaf, uummatni
keenya galii qabsoo isaa kan tahe Mirga Hiree Murteeffannaa isaa harkatti galfatuuf ciminaa fi tokkummaadhaan akka
socho’u gadi jabeessinee dhaamna. Uummati keenyi ololaa fi afaanfajjii gantooti Qabsoo Bilisummaa Oromoo qawwee
WBO hatanii diinatti galanii fi maqaa qabsoo karaa nagaa qabsoofna jedhanii uummata keenya dogoggorsu bira darbanii WBO irratti ololan cinaatti dhiisee, galii qabsoo isaa kan tahe Mirga Abbaa Biyyummaa isaa harkatti galfatuuf duula ABO-WBOn maqaa Goototaa Oromoon moggaase cinaa dhaabbachuun Oromiyaa dhuunfatanii bulchiinsa uummataa diriirfamaa jiru bakkaan gahuuf qooda keessan ciminaa fi tokkummaadhaan bahattan Ajajaan Ol’aanaan ABO-WBO gad-jabeessee dhaama.
Injifannoo Uummata Oromoof!
Ajajaa Ol’aanaa ABO-WBO
Fulbaana 20, 2021


text:
Kutaa 1ffaa
By Miliyon Taddesse
Barreffamni koo kun gaaffii lama of keessaa qabdi tokkooffan Oromoon biyya Itophiyaa jedhamtu keessatti karaa filannoo nagaan mo’atee wayyaanee angoo irraa busee angoo qabachuu ni danda’a? Lammaffaan ammo Oromoon biyya Tiphiyama jedhamtu kana keessaatti ilmaan habashotaa waliin ta’ee enyummaa fi mirgii isaa kabajamee jiraachuu ni danda? Kan jedhu dha.
Garaa qaama barrefamakotti gaafan seenu,akkuma beekamu Ummatni Oromoo akkuma saboota addunyaa kana irratti argamanitti, ummata seenaa of danda’ee, biyya sarara daangaa beekamaa qabu, aadaa, afaan, duudha fi qora-qalbi sabbummaa kan barootaa kumaatamaan lakkaawwaman kuufachaa dhufe kan qabuu fi seenaa bulchiinsa fi aadaa siyaasaa adunyaa kanaaf bu’ura dimokiraasi kan ta’ee, sirna gadaa kan qabu akka turee seenaan jiruu ragaa ni ba’a. Haa ta’u malee garuu ummatnii Oromoo akka nagaan hin jiraanne bara minilik humnaan biyya isaa weraree lafaafi qabenyaa isaa irra fudhatee enyuummaa Oromoo kan Amaraatti akka jijjiramu taasisee kasee senaan, afaani fi Aadaan Oromoo yeroo yerootti babadaafi cunqurfaamaa kan dhufee yoo ta’uu Ammalee jijjiirama bifaa fi maqaa yoo ta’ee malee ittuma fufee jira,Barota dheraa darban kessa eegdoota sirna kiyoo gabroonfatoota Amaaraara (warren saba Oromoo human Amaaromsan), waggota 22 as ammo egdota sirna kiyoo Itoophiyaa kan ta’an hogganoota Wayyaaneetiin warranni Oromoo balessuu ittuma jira. Fuldurattii kun Oromoo irraa ni dhaba hin dhabbatuu waluumaan ilaalla. Waanin kaasuu barbaadu garuu akka kiyyattii, gitni bittaa garee lamaan kun bifa isaanituu adda adda malee isaan Oromoof tokkuma, sabaabni isaas sirni kiyyoo gabrummaan ummata Oromoo fi Oromiyaa irratti dirriirfame kuni dantaa gita bittuu Habashotaa kan walii gala kan eeguu fi tiksuu malee dantaa Oromoo kan eguu fi tiksu miti. Sirni gittota bittaa Habashaa lammeenu sirna aadaafi Afaan Oromoo jibbuu garuu sirnaa qabeenya ummata Oromoo jaallatu fi saamuu dhan jiraachuf barbaadu dha. Waldhabiin gittota lammanii kun Oromiyaa irratti ool aantumaa gartumaa siyaasaa qabaachuuf irraan kan ka’ee altokko tokko wal moormu, yeroo Oromoon jabbaate tokko ta’ee ka’uu garuu lammen isaanu oromorratti ka’uuf tokkumma umuu. Kanaaf ammo raga kan ta’uu seenaa walhubannoo fi waliigalteen Miniliki fi Yohaannis kan Dirree Boruu ni himaa.
Warren Habashaa egaa har’as boris kan isaan irratti yeroo hunda walii galan kessa; sab-boonnumaan oromo akka hin dagagnee gochuu innis: aadaa, seenaa, afaan duudhaa fi waan Oromoo saboota biro irraa adda isa godhuu akka lafa hin qabannee gochuu, fedhii isaa fi qabeenya biyya isaa irrattii mataa isaan ajajaa akka hin taane, sabni Oromoo bilisa ta’ee waan kiyya kan jedhu hunda akka mataa isaatiin ajaju hin dandenye godhu dha. Kanaaf Warreen habashaa kalessas, har’as, gara fuldurattis ummata Oromoo fi enyumaa saba Oromoo adunyaa kana irraa dhabamsisuudhaan maalummaa isaa fi seenaa isaa Irranfatee habashaa fakkaatee, ofitti qaana’ee, enyumma isaa dhisee isaan akka habashummaa akka enyummasaa jedhee himatu barbaadu. Kaayyoon isaanii hojii abbootiin isaanii jalqaban dhuggoomsuu fi fiixa baasuuf, sabni Oromoo akka Itoophiyuummaa fi enyummaa Itoophiya akka mallattoo isaatti fudhatee faalla seenaa isaa dhaabatu godhanii tursiisudhaaf akka ta’ee jala murre kan hundi kenyaa hubanne dha. Rakkoon ummatni Oromoo eega kiyyoo garbrummaa warra Habashaa jalatti kufe kaasee irra ga’ee; ajjechaa, biyya isaa gadhisee baqaa deemuun bakka baqaatti du’uu,senaan Oromoo inni dhugaan senaa sobaa kan isanitiin dibamuu fi laaqamuu,qabenyaan saamamauu, beela, gadadoo, tuffatamu, akka gad antummaatti ilalamuu, dhiphinaa, salphinaa fi dhumiinsaa dha. Hangaa yonaa garuu Oromoon rakko kana jalaa ba’uuf hin dandeenye sababiin isaas haallii siyaasa Oromoos ta’ee kan Impaayera Itophiyaa hedduun walxaxaa fi kaan umrii wayyaanee dheressuf mija’aa ta’ee argamaa jiraachu dha. Walxaxaa kan isa taasisaa jiruu keesaa tokko dhabotni siyaasaa Oromoo gara garaaraa yeroo yerootti bakka adda addaatti dhaabbachuun walii isaanii fi ofii isaanii giddutti akkasumas warren Habashotaa tayitaarra jiranis ta’ee taytaarra ba’uuf deeman giddutti falammii deemsisaa jiran irraan kan ka’e dha. Humni TPLF jarmiyootni siyaasa Oromoofi warren biro isa morman waldura dhaabbannoo isaan walii isaanii giduutti geggeesaniif haala mijaawaa uumaafi jirachuu hubateraa. Toftaan kunis Oromoon akka cimee isa dura hindhaabaneef aanjaa uumaafi jirachuu hubataniruu. Haga humnooti Oromoo siyaasaa wayyanee kana morman kun humna isaanii wal-irratti fixanitti wayyaneen umrii bullchiinsa sukkanessaa isaa taakkuu tokko fi lama achi butata jira. Wayyanootni ofii isaanii rakkoo waal gidduttii ha qabaatanillee malee rakkoo isaanii dabarsaanii qamaa biraattii hin kennaanii kun ammo toftaa fuula duratti isaan ademsisuuf ykn butuuf isaan qopheessa, haalas ni mijessafi. Warrii Amaaraas akkasuma qaawwaa argameen Oromoon akka waldiguu fi qabsoon sirnaa abbotii isaanii deebisuuf gaggessaa jiraan akka cimu hala mijataa ummachaa waan jiran fakkaata.
Rakkoo guddaan fulduratti Oromorratti gabrumma dheressuuf haala mijataa umuuf jiruu keessa inni tokkoo jarmiyotnii Oromoo ilaalchaa walirraa fagaatee horachaa deemuu fi Oromoo yadaan walirraa fagaassaa deemuu isaaniiti. Kana keessaa tokkoo Oromootnii qabsoo bilisummaa Oromoo irraa adda ba’aanii kayyoo bilisummaa kan lubbuun ilmaan Oromoo hedduun irraatti dhumee dubatti dhiisanii Itopiyaa dimokrattoftee umna jedhanii warren humnaa Oromoo bakkaa hedduutti digan umamaa dhufuu isaaniti.
Ani akka shammarree Oromoo tokkootti yeroon yaaduu, jaarmiyotni amma biyya Itophia keessatti warren Habashaa waliin taanee sirna warraaqsa dimokrasi dhuga dhabnee Oromoo angessinee Habashoota waliin taanee jiranna jedhani maqaa adda adda dhan of moggaasani qabsoo bilisumma Oromo irra achii ba’anii of gurmessun bu’aa isaan gara fuldurattii fidan jira jedhee waan natti mul’atu hin jiru. Daranuu sammuu dargaggotaa fi qabsa’ota Oromoo ballessuufi tokkumma ilmaan Oromoo diigu, lafeefi dhigaa qabsa’oota Oromoo bilisummaa Oromoof jechaa caccabee fi dhangala’ee akkanumaan dirree irratti hambisuu male faydaa ka bira Oromoof ni qabataa jedhees hin yaadu . Biyyi Impayera Itophia jedhamtu kellessas har’as boris Oromoof mana hidha, mana saamichaa fi mana enyummaa Oromoo balleessu malee mana Oromoo ijaaru miti. Kun waanuma duris ta’ee ammas umrii keenya kana keessattii hubachaa dhufne dha. Hara’as jalqabarratti dhihenyuma kana kessattii waan bay’ee arga waan jirru dha.
Mee qaphxiiwwan adda addaa kaasuun barbaada.
Qabxii 1ffaan ka’uu qabuu wayyanee karaa filannoo nagaan angoo irraa busuun ni danda’amaa?
Kana ilalchisee; akka anii mataa kiyyaan yaadutti yoo jaarmiyotni amma kara maqa Oromoon gurma’ani biyya galuun Ithiopia dimokratessuf jecha Wayyanee kara nagaan qawwee malee qabsoofne angoo irra busnee Oromoo garaa angoo qabsisuutti fidnaa jechuun wan tasa yaadamuu hin qabnee dha. Kana ammo akka ragaattii waggottan hedduu kana keeessatti addunyaan marti kan hubatedha, nutis hundi keenya waan argaa jiruu dha. FKN yoo fudhanne, waggottan darbaan keessattii warren qabso bilisumma Oromo abaaranii biyya keessatti gurma’anii filannoo irratti hirmaachuun qabsoo kara nagaa gaggessa jiran irraa barachuu hin dandeenyu taanaan kun rakkoo adda bira akka qabnuu agarsiisa. Numaaf galuu didee malee Malasa Zanaa haala tuffii of keessaa qabuun durumaanuu ifatti labsataniruu. Akka Malasaa Zenaa utuu hin du’iin dura dubbatettii; qabsoo lafeefi dhignii ilmaan Tigray hedduun itti dhangala’ee karaa filannoon fudhanna jechuun waan hin yadamnee jedhee turee. Ammas kanumaa nutti agarsisaa jiru.
Obboo Bulchaa Dammaqsaa yoo fudhanne ilaallee waa bayyee irraa baranna. Jalqaba Obboo Bulchaan dhaaba qabsoo bilisumma abaarudhaan sirni federalisimi ummata Oromoof ga’a dha sirna kanaan olitti Oromoof waan biraa hin barbaachisu jechuun biyyatti debi’anii qabso filanno eegalani. Yero amma garu sadarkaa Obbo Bulchaa Dammaqsa irra jiran baruuf hundi keenyaa waan gaffii nu kasisu miti. Kara nagaan falmatanii motummaa Wayyanee angoo irra fudhachuun akkasumas mirga ilmaan Oromoo biyya Itophia keessatti kabachisuun akka hin danda’amne hubatani harkaa fi milaa sassaabbatani ta’uuf murti irra ga’ani jiru. Yeroo darbaan kana keessattis Obboo Bulchaan kan falmii gaggeessaa turaan Wayyanee qofaa waliin hin turree warren tokkumma Itophiyaa jedhanii kessa isaanitti summii Oromoo fixuu baatanii maqaa tokkummaatiin socho’aa turan walinis turee, kunimmoo sababoota maalirraan ka’anii akka ta’ee garaa boodaatti ibsufan yaala.
Dr. Marara Guddinas yoo fudhannee jalqaba barreeffama isaatiin dhaba OLF abaaruun jalqabani, ummata Oromoof kan barbaachisu sirnuma amma biyya Itophia keessa sabota biraa waliin jiraachuu ta’ee garuu sirnaa federalizimii dhugaa ta’uu qaba jedhani qabsoo filannoon Wayyanee mo’atani Oromoo angoo qabsisuu egalani. Haata’u malee qabsoo Dr. Mararanis ta’ee deggartotni isaan gaggeessaa turaniin bu’aan isaan fidan waa takka hin jiru. Kan Dr. Mararaan amma jechaa jiranis filannoon dorgomani motumma Wayyane angoo irraa fudhachuun waan hin yadamneefi filannodhuma irratti hirmachuun bu’aa akka hin qabnee fi Oromoo bilisa basuuf toftaan adda biraa yoo umamee malee akka filannodhaan hin danda’amne haasaa isaanii keessatti yeroo adda addaattii ibsa akka ture argineerra. Dabalataaniss Dr Mararaan yeroo adda addaattii barreeffamota isanii irraattii sochiin warren Wayyaness dabalattee warren Habashaa enyummaa Oromo balleessuuf deeman waan ummata Oromoo garaa haala fokkisaatti adeemsisuu akka ta’ee ibsaa turaniruu. Waluuma gala garu bu’aan filannoon kara nagaa Oromoof argamsisee hidhafi ajjeecha hojirra ari’amuu ilmaan Oromo malee bu’a tarkanfataa fide hin qabu. Waan nama gaddisiisu keessaa qabsoo kara nagaa jedhamee gaggeffama ture kessattii kan midhamaa ta’ee warren gaggessitota osoo hin ta’iin miseensotaafi deeggartota warren jala jiraan ture. Sababiin isaas motummaan Wayyane toftaan itti fayyadame gaggeessitoota warren addunyaan isaan bektu dhabamsisuu osoo hin ta’iin deggartotafi miseensota isan jala jiran qulqullessudhaan gaggeessitotaa qofaa isaanii mataa gubbaarratti hambisun dhaba isaani lamshessu ture. Kun ammo Wayyaaneef fixa ba’insaa argamsiseera. Yeroo amma miseensotni fi deggartotni dhaba kana heddun shorerkessittuu jedhanii maqaa sobaa itti maxxansanii mana hidha kessattii darararamaa jiru, kan hidhaa irra hafe Bulcha dammaqsafi Dr. Mararaa akkasumas darbe darbee namotni xiqqon hafani ta’u danda’a. Kan hoji isaa irra ar’iame akkasumas kaan Wayyaanee fi OPDOn wabii jireenyaa dhabsiisuun darara jirtu ammo lakkoofsaan heddu dha. Ammas wanti gara fulduratti jaarmiyoota siyaasaa Oromoo kan akka haaratti ijaaramaani fi ijaaramaa jiran kana eggatu kana irraan adda natti hin fakkatu. Dr. Nagasoo yoo fudhanne ilaallees waan bay’ee irraa baraanna. Innis Dr. Nagaasoon ergaa angoo presidantummaa Wayyanee dhitanii ba’anii kaasee sochii qabsoo kara nagaan Wayyanee angoo irra busuu gaggeessaa turaniruu. Dabalatan ammoo Dr. Nagaasoon Oromoo irraa achii ba’anii dhabota Habashaa warreen summii Oromoo balleessu of keessatti bataananii maqaa tokkuumma umattota Itophiyatiin socho’an waliin ta’anii sochirra turaniiru, yeroo amma garuu isan walinillee hojjechuu waan hin dandenyeef dhaba isaniis gadi lakkisanii qabsoon biyya Itophiyaa keessatti gaggeffamu na ga’aa jedhani ba’aniruu. Kunis sababoota waan heduu of keessatti qabaata gara boodaatti itti dhufna. Ammas wanti gara fulduratti jaarmiyoota Oromoo yeroo amma akka haarawaatti bakka sagaltamii sagalitti ijaaramaa bu’aa isaan busuu danda’ani humnaa fi tokkumma Oromoo addaan cicciruu malee bu’aa adda biraa waan fidan tasuma natti hin mul’atu. Sababiin isaas kayyoon dhaabota kana kayyoodhuma motumma Wayyane waliin wali galte umudhaan sabota biro waliin ta’uun kara nagan falmani mo’achuun sirna warraqsa federalizimi wal fakkata umuudha waan ta’eef. Haala waggota hedduu kana keessa hubanneerran kan ka’e Wayyane kara nagan falmani ango irra molquun mirga Oromoo kabachisna jedhanii yaaduun abjuu guyyaa keessa abjotamu natti fakkata.
Qaphxiwwaan warren kan ammo kutaa 2ffaan itti fufaa. Galatoma!
Yadaa yoo qabaattan kanaan na ergaa, miliyontaddesse@gmail.com
Oromian ni bilisoomti!!


text:
Xumura Abbootii irree!
Baarentuu Gadaa Irraa
Ummanni rakkatu malee gaafii hin kaasu, hin lolu, miidhamu malees hin iyyatu, hin fincilu. Ummata miidhamee gaafii kaase ammoo sobuu fi sossobuudhaan yknis waliin dhahuudhaan itti fakkeessanii bira darbuun hin danda’amu. Gaafii ummata fincilee humnaan ukkaamsanii hanbisuunis akkasuma hin danda’amu. Ukkaamsaan yoo badii dabalataa ida’e malee furmaatas ta’uu hin danda’u. ta’ees hin beeku.
Biyya hedduu keessatti, abbootiin irree hedduun ummata gaafii haqaa kaase, ummata mirga isaaf qabsaawe ukkaamsuuf yaalaniiru, hidhaniiru, ajjeesaniiru, dararaniiru. Biyya kam keessattuu garuu abbootin irree kun milkaawanii bara baraaf ummata gaafii kaase ukkaamsanii haangoo humnaan tikfachuuf abbalan sanirra hin turre. Ykn hin jiraanne.Yeroof waan humna qawweetiin gaafii ummataa ukkaamsanii hanbisan itti fakkaatee dhiittaa mirgaa sukanneessaa raawwatanis dhumarra ummataan injifatamaniiru. Baayyeen isaanii du’a badaniiru. Xumurri isaanii akka hin taane ta’eera. Akka humna qabna jedhanii namatti taphatanitti itti taphatameera. Haangoo bololaniif sanis dhabaniiru, qabeenya hangoo harkaa qaban fayyadamanii saamanii horatanis osoo hin nyaanne nyaatamaniiru. ykn dirqamanii isa biraaf laataniiru.
Namni Saadaam Huseen, Kolaneel Gaadaafii, chaarlas teelar, bin alii, Idaamiin daadaa fi abbootii irree Afrikaa du’a badan arge yakka hin dalagu. Qondaaloonni Wayyaanee har’a haangoo harkaa qabna jedhanii ummattoota impaayeera itiyoophiyaa keessumaa ammoo ummata Oromoo dararaa fi saamaa jiranis osoo qalbii qabaatanii bor beekoo ta’anii yakka amma Oromoorratti raawwachaa jiran kana hin raawwatan.
Qondaalonni Wayyaanee har’a haangoo harkaa qabana, maaltu maal nugodha jedhanii yakkoota lakkaawamanii hin dhumne ummattoota impaayeera itiyoophiyaa keessa jiranirratti keessumaa ammoo Oromoorratti raawwachaa jiru. Yakkoonni wayyaanootaan Oromoorratti waggoottan 25n darban hedduu ta’anis keessumaa baroota as dhihoo kana jechuunis waggoota 2n darban erga FXG gutummaa Oromiyaa keessatti dhooyee yakkoonni waraana sirnichaatin Oromoorratti raawwatan kan lakkaawwamanii dhumanii miti. Kan hidhame mana hidhaatti odoo dararamuu du’e, kan karaarratti akka saree waraana aga’aazitiin ajjeefame, kan bakka buuteen isaa dhabame, kan biyya abbaa isaa dhiisee godaane lammii Oromoo manni haalakkaawu. Keessumaa waraanni sirnichaa Aga’aaziin maqaa komaandi posti jedhamuun labsii yeroo muddamaa sababeeffatee Oromiyaatti bobbaafme yakki dalgaa turee fi jiru kan himamee dhumu akka hin taane hundumatuu quba qaba.
Kaleessa Kolooneeffattoonni Awuroopaa biyyoota kolaniin qabatan keessatti abbaa biyyaa gabrummaa dide ajjeessaa, hidhaa fi dararaa turaniiru. Qabsoon dhalattootaa itti jabaannaan, addunyaanis barri kolonii darbuu hubattee kolaneeffatummaa balaaleeffannaan dhiifama gaafanii haangoo abbaa biyyaatti dabarsanii dhisanii bahaniiru. Wayyaaneen garuu erga barri kolonii darbee jaarraa walkkaa booda Oromootti duultee kunoo Oromoon gabrummaa ishii jala jira.wayyaanoonni har’a jaarraa 21ffaa kana keessa yakka kolnofeeattoonni Awuroopaa jaarraa 19 keessa raawwataniin ol Oromoorratti raawwachaa jirti. Saamichi, hidhaa fi dararaan akkasumas ajjeechaan isaan har’a Oromoorratti raawachaa jiran gongumaa kan dorgomaa qabuu miti. Duguuginsa sanyiiti. Egaa Oromoon kana ofirraa dachaasuuf qabsoo walirraa hin cinne gaggeessaa jira.
Ummattoonni impaayeera itiyoophiyaa keessa jiran, keessumaa ummanni Oromoo rakkateet, miidhameet, dararameet fincila eegale, biyya isaa irratti akka lammii lammaffaatti ilaalamuu, qabeenya isaa saamamuutu isa dallansiise, of ittisuufis isa kaase. Amma rakkoon isa dallansiise, fincilaaf isa kaase kun furmaata argatuttis akka qabsoo gaggeessaa jiru irraayis duubatti hin deebine halli amma Oromiyaa keessatti muldhachaa jiru eenyufuu ragaadha. Achi qabaa fi as qabaa, ykn waliin dhahiinsa murna gabroonfattuu wayyaaneen raawwachaa jirus gongumaa fincila mirga abbaa biyyummaaf taasifamaa jiru kana karaarraa maqsuu hin danda’u.
Koloneeffattoonni Tigraayirraa Oromootti duulan kun bakka irraa dhufanitti dacha’uun dirqama. Bara baraan gateettii Oromoorraa sirbuuf mirgas, heyyamas hin qaban. Qabsoon gaggeeffamaa jirus kanumatti xumura gochuufii. Kun jabaatee itti fufuu qaba. kan kana jabeechee itti fufuudhaan, gabroonfattoota weeratoota Tigraay kanatti xumura godhu ammoo nama biraa odoo hin taane numa ummattoota gabrummaa jala jiruudha, keessumaa ammoo ummata Oromoo sirna kana jalatti miidhaa guddaan irra gahaa jiruudha. Akkuma Afrikaa kibbaatti ummanni fincilaan kolooneeffattoota harkaa biyya isaa deeffate, akkuma Sudaan kibbaa, Akkuma Eritiraa fi biyyoota bilisummaa isaanii qabsoon koloneeffattoota harkaa deeffatan isaan kaanii ummanni Oromoos dhiigaa fi lafee isaatiin biiyya isaa gabroonafttoota ilmaan Tigraay wayyaanee harkaa deeffachuun dubbii marii hin barbaachifnee dha.
FXG eegalle jabeessinee itti fufuu qabna. WBO gama dandeenyun utubuun dubbii fardiidha. Wayyaaneen holola adda addaatiin waliin dhooftee bara dheereffachuu hin qabdu.Walumaa galatti namni ani Oromoodha ofiin jennuu fi bilsummaaf qabsoofnu baadiyyaa- magaalaatti, baddaa gammoojjittii karaa danda’ame hundaan warra nu saamaa, nu ajjeesaa, fi nu hidhaa, qayee keenyaa sirbu kana ergamtoota isaanii miseensoota OPDO waliin harree ofirraa gatuun gabrummaatti xumura godhuu ta’uu hubannee harka wal haaqabannu. Akkuma addunyaarratti beekamu, akkuma nutis itti jirrutti qabsoo malee kan gabroonfataa kuffisu,bilsummaan nama gahu waan hin jirreef bakka jirrutti qabsoo keenya haa finiinsuun dhaamsa keenyaa.


text:
COVID-19 vaayireessiin addunyaa miila jalaa guure biyya188 caala keessa jiraa nama milioona 8.5 caalaa irratti argan.
Amerikaa keessaa nama miliyoona 2.2 caalaa irratti argan kuma 120 galaafate.
Akka godinaatti New York nama kuma 31 caala dhiba kanaan dhabe,New Jersery nama kuma 13 caalaa dhabde. Kaalifrniyaa nama kuma 160 caalaa irratti arganii taatullee nama 5,200 caalaatti irraa lubbuu dhabe.
Godinii Golden State jedhanii maqaa baasaniif kun akkamiin dhiba kana dandamte?
Dr Guddataa Hinnikaa Kalifooriyaa,Los Angeles hospitaala Dignity Hospital Center keessatti itti gaafatmaaa balaa gugurdaati.Godina kana keessatti koree tohannaa COVID-19 keessatti filatamee hojjata.
Bulchaan godina Kaalifooriyaa Gavid Newsom karoora jabaan nama balaa irraa hambise jedha.
- Manneen nyaataa fi dhugaatii cufanii akka namii gargar faffagaatu tolchan
- Ka dhibame ariitiin akimanii tohatan
- Nama shakkame akkuma beekameen hospitaala geessan
- Koree tohannoo COVID-19 qopheessanii hospitaalaa fi magaallan tohatan
- Ogeeyyotaa fi hospitaaii waan isaaniif male qabaachuu isaa qorqoratan
- Ummataan waliin hojjatan
- Namii dhiba kanaan du’e akka innii itti du’e jabeessanii qoratan
- Lafatii gargar babalachuun isiilleen waan hedduun gargaare
- Godinii kun dureessa tahuun isaalleen nama hedduu gargaare.
Kaalifoorniyaa keessatti dhukkubii kun amma mumullachuutti jira.
Dhaabii Dr Guddataan faatii Oromiyaatti ummataan gargaaran Ethiopinan Health Aid jedhan.
Mana akimii fi hospitaala Shaashamannee fi Arsii Nageelleetti bananii hujitti jiran. Baruma baraan mi’a wallaansaa fi ufillee tolaan biyya gargaruuf Itoophiyaa dhaqan.
Gorsa
Dhukkubii kun addunyaatti dhufe kanaaf dhukkuba siyaasaa tolchuu dhiifnee dhukkuba ummataa tolchineeummataa gargaruu malle jedha Dr Guddataan. Ogeeyyotii fayyaa N95 argachuu qabu jedha.
“Koronaan dhiba siyaasaa osoo hin tahin dhibee ummataa goonee ummataa haa gargaarruu.Seenaan bori nu gaafataa.We should never politicize COVID-19!” jedhe.


text:
Atileetonni Afriikaa oggootaa kurnaan lakkaawwamaniif addunyaara naanna’anii Olompikii irratti hirmaatniiru. Garuu, Afriikaan amma ammaati taba Olompikii qohpeesitee in beektu. "Qehee Afrikaa irratti Olompikii qopheessuuf ulaagaa maal maal guutuutu barbaachisa?" jedhee warri gaafatu jia.
Qophiin Labataa harraa dhimma kana irratti gaabaasa Mariyaamaa Madeeloo qindeesite irratti xiyyeeffata.
Gara dhumaa irratti immoo Guyyaa Suuraa Addunyaa laalchisuudhan turtii gaazexeesituu suuraa badhaasa moote wajjin godhamen sin biraan gaha. Caqasaa.


text:
Fageenya qaamolee bishaanii fi lafa gogaa gidduu jiru murteessuuf; akkasumas daangaa fageenya murtaa’e gidduu jiru kabachiisuuf; nageenya qaamolee bishaanii eegsisuuf; qarqara qaamolee bishaanii (buffer zone) misoomsuu fi kunuunsuuf wixineen labsii dandeessisu qophaa’aa jiraachuu ministeerri bishaanii fi inarjii Addis Maaledaatti ibseera.
Ministeera bishaanii fi inarjiitti daarikteerri koomunikeeshiinii Tewoodiroos Margaa; qaamoleen bishaanii sababoota adda addaatiin balaaf waan saaxilamanuu fi kana hordofees balfaan waan guutamanuuf; hangi bishaan isaanii akka hir’atu; aramaan hinbarbaachifne akka itti biqilu; adeemsaanis goguu akka danda’an kaasanii; kana ittisuu fi too’achuuf wixineen labsii qophaa’uu Addis Maaledaatti himaniiru.
Wixineen labsii kun kanaan dura kan hinturree fi haaraa kan qophaa’e yoo ta’u; kanaan dura nageenya qaamolee bishaanii eeguu fi kunuunsuuf murteessaa fi barbaachisaa waan ta’eef hojiiwwan misooma yaa’aawwanii (eegumsa biyyoo fi bishaanii) hojjetaa turuu isaanii kan eeran daarikteerichi; ammas hojicha haala fooyya’een hojjechuuf labsiin qophaa’ee nageenya qaama bishaanii hunda eeguuf; hordofuu fi misoomsuuf akka yaadame ibsaniiru.
Akka fakkeenyaattis lageen magaalaa Finfinnee haala hammaataadhaan balfamuu isaanii kaasanii; kanaanis hawaasni yaa’a lageenii gara-gadiitti argaman lageen tajaajila adda addaatiif fayyadamuu akka hindandeenye eeran.
Bu’ura wixinee labsii qophii irra jiruutiin; qarqara qaamolee bishaanii fi lafa gogaa gidduutti hojiiwwan hayyamamanii fi dhorkaman; akkasumas enyuu fi akkamiin akka raawwataman tarreessuudhaan tumeera jedhame.
Hojiin eegumsa nageenya qaamolee bishaanii qaamolee bishaanii laga; haroo; hidha jechuun; lageenis yaa’a tokko; yaa’a lama; yaa’a sadii jechuudhaan qooduun hojii akka hojjetan daarikteerichi itti dabalaluun ibsaniiru. Kana waan ta’eef sochiiwwan qaamolee bishaanii kana irratti taasifaman nageenya qaamolee bishaanii akka hinmiineef too’annaa fi hordoffiin ni taasifama jedhaniiru.
Kanaafis nageenya qaamolee bishaanii waliigalaan eeguu fi faayidaa hawaasummaa fi dinagdee qaamoleen bishaanii argamsiisan ol-kaasuuf shoora olaanaa akka qabu eerameera.
Nageenya qaamolee bishaanii eegsisuu fi too’achuun dabalatatti; qaamolee bishaanii irraa faayidaa dinagdee fi hawaasummaa hanga danda’amu argachuuf hojiiwwan misoomaa ni hojjetamu jedhameera. Kanaanis hojiiwwan misoomaa bakkeewwan bashannanaa, humna maddisiisuu fi kan biraa hojjechuun wixinee labsii kana keessatti hammatamuun isaa eerameera.
Wixinee labsichaa irratti maryatamaa akka jiru kan ibsame yoo ta’u; yeroo dhiyootti qaama seeraa dhimmichi ilaalutti dhiyaachuun erga ragga’ee booda hojii irra ni oola jedhameera. Labsicha raawwachiisuufis danbii fi qajeelfamoonni akka qophaa’anu ibsameera.
Yeroo ammaatti qaamolee bishaanii Itoophiyaan qabdutti yaaddoon nageenyaa salphaa hintaane aggaamamee akka jiru eerameera. Haroowwan aramaa boceetiin qabaman dabalatee balfaan kan guutaman; aramaan kan itti marge; akkasumas dhangala’oon summaa’aa fi wantoota horma ta’an qabatan warshaalee fi magaalota keessaa gadhiifamanuun qaamoleen bishaanii faalaman jiraachuun ni himama.
Kunis misooma qabeenya qurxummii; tuurizimii; jal’isii; lubbu qabeeyyii qaamolee bishaanii keessa jiran; jijjiirama haala qilleensaa fi wantoota kanaan walqabatan biraa irratti dhiibbaan qabaatu hammaataa akka ta’e ni amanama
አዲስ ማለዳ Ebla 22 2014 No 46


text:
Taammanaa Bitimaa irraa
DURADUBBII
Dubbiftoota barreeffa kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, baga nagaa fi nageenyaan naaf turtanii kutaa afraffaa kana duukaa-buu’uuf dhuftani! Akkuma isin amma gara mandhee tanaa dhuftan mee nagaa fi nageenyi, bilisummaa fi walabummaan Oromiyaa taanyaaf haa dhufu!
Erga Ambo bultanii bishaan, aannanii fi damma isaatti gammaddanii, amma adeemsa keenya gara Shaggarittii mitii gara magaalaa Baakkoo-tti haa xiyyaaffannu! Ambo qobaa isaa mitiwoo mandaroota fi magaalaawwan obbolaa isaa tahan kanneen godina Tuulamaa fi Maccaa (Oromiyaa Waltajjii) keessatti argamanii doowwachuun, sammuu keessaniif beekumsa, qalbii teessaniif tasgabbii (nageenya), ija keessaniif immoo gammachuu argamsiisa. Amboo baatanii achuma cinaa isaatti, wantee 110 irratti magaalattii sonaan bicuu takka, Sanqallee (15) – geessu. Nooraa fi dhagaan, “dhagaa Amboo” jedhamee beekamu, kan manneen warra sooreyyii dira Finfinnee ittiin ijaaraman Sanqallee kana irraayyi madda. Kuunnoo, garaaracha koobii (tullubbee) amma jiguuf, deemuu san keessaayyi baafama. Kunoo, amma qotanii qotanii biyyee Amboo kana sooreyyii warra Wayyaanee fi warreen kaanii gabbaraa jiru. Amma magaalaa Amboo fi Gudar jidduutti argamtu. Tulluu gara fuula Walisootiin isinitti muldhatu san argituu? Tulluu Wajiiraa jidhama. Akkuma agartan inni amma qullaa isaa dhaabata mitii? Ani ijoollee tahee yommuu Shaggar irraa konkolaataa-dhaan konkolaannee Gudar Gabaa Jaafaroo dhufnu, tulluu caakkaa dukkanaatiin dukkanaawu agarra turre. Mukni tulluu kanaa fi naannoo isaa harki jaatamni gaattiraa Oromoo kan gara waggaalee 200 faa ture. Ennaan ani karra koleejii Finfinnee irra tarkaanfaddhu, “bulguun mukaa” sun mukkeen san duguugee jira. Kana abbaa kiyyatu aariin gubachaa natti hima ture. Biyyi Torban Kuttaayee kun: Bolaan, naannoon Wajiiraa, Abeebe Booranaa, naannoon Cilmoo faa akkanuma naannoo Afran Walisoo keessaa Qaqaldhiin, Boddi, Dulleelee fi Wanci faa muka keessaa kan gaatiraa Oromootiin jifaaraman turani. Naaf hubattuu, “ture” tahee hafe seenaan keenya!
QAAMADUBBII
Kunoo amma, magaalaa Gudar (16) – jaalatamaa kana dhaqabnee jirra. Gudar maqaalee wanneen lamaa ti. Maqaa lagaa kan Tulluu Jibaat jalaa maddee, urufa Xuqur keessa bayee booda Laga Abbayyaatti yaa’uu fi kan magaalaa isa irratti hundeeffamee kanaa ti. Lagni Gudar kun “maaf maqaa-koo narraa fudhattee isaan waamamta?”, jechuun magaalaa Gudar isa mirgaa fi bitaa isaatti hundeeffamee kanatti aaree, shimala itti-luqqifachuu gaye. Uummanni Gudar beekaan kun yaa’ee isaan lamaanin: “adaraa Maaram Jijoo Gabataa, adaraa Damfaa Abbaaa Boorichaa!“, jechuun walitti araarsee, yaadannoo araara sanaatiif riqicha (dildila) beekamaa tokko ijaareefi. Amma riqicha kana achi ceyaatii Fincaawaa Gudar, kan magaalaa Gudar keessatti argamuu kana hanga ijji keessan quufutti dowwaaddhaa! Garuu,Gaarri Gorfoo inni karaa fuula Naqamteetin isintii maldhutu, kan magaalaan Gudar jalatti ijaarame “nutti jiga” jettanii homaayyuu hin sodaatinaa. Gaarri Gorfoos, magaalaan Gudaris, lagni Gudarii fi namni Gudaris, dabalees Ambo guutuun nama nagaan itti-dhufe nagumaan simata. Isa shimalaan itti-dhufe shimalumaan, isa qawween itti-dhufe qawwumaan simata. Kanaaf, isin warra “waddii” Abbaay Tsahaayee faa mitiiwoo waan takkollee hin yaaddayinaa!
Gabaan Gudar, kan Gabaa Jaafaroo jedhamu gabaalee Oromiyaa Waltajjii kanneen daran guguddoo tahan keessatti kan argamu. Inni hunda caala sangaafii damma isaatiin beekama. Sangoonni Warqaa-Abeebee, Xuqurii fi Horroo Guduruu gaaf san waan qeyeetti hafan namatti hin fakkaatu. Ajab yaa sangaa Horroo kan gaafa san Gudar dhaabatuu! Gaafni isaa kan samii tuquuf aggaamu sun: geeba, shiinii araqee, kolba billaa fi qodaa addaddaa meeqa taha laata? Ani hin beekuu, manni Turban Kuttaayee, manni Torban Guduruu fi manni Kudhalamaan Horroo haa lakkaawu! “Midhaan gabaa Gudar dhaabatu Toopphaa-kee hunda quubsuu danda’a“, naan jettiiyyu akkoon tiyya, Haati Badhaatuu! Mee amma otoo karaa keenya hin qabatin, daadhii Gudar qabbana kana dhugaatii garaa keessan qabbaneessaa! Dabalees Gudar akkuma magaalaa Walisoo, magaalaa Mojoo, naannoo Oromoo Afran Qalloo faatti kan kudiraa fi fudiraan beekamee, kan keessaa feetan hamma feetan nyaaddhaa! Loomiin Gudar irraa Shaggar bawu, gabaa fi nama Markaatoo urgeessee shittoomsa. Biinoon Gudar inni beekamaan kun silaa aannanumaa nama hin xuquu, keessumaa Oromoo isaa hin tuquu hamma feetan haleelaa; kan baasu ijoollee Gudar keenyatii homaayyuu itti hin rakkatinaa!
Jagnichi Oromoo, Maammoo Mazammir magaalaa kanatti dhalatee akka guddates yaadattuu-laa? Gaafa mootummaan Habashaa mana hidhaa keessatti akka gaararraatti isa rarraasisu san, wanni inni jedhe kan barumbaraan yaadatamu. “Waanan hin gooneen na yakkitanii, dukkanaan mana dukkanaa keessatti na ajjeessuuf deemtuu, gaaf tokko seenaa- koo ijoolleen Oromoo ifa keessa teessee dubbifti! Warri na yakkee na ajjeechisu kunimmoo yeroon isaan uummata keenyaan gatii-saanii argatan fagoo miti!” Inni bara 1967 keessa raajii kana himee nu jalaa galafatame. Warreen isa galaafatan sun immoo, qondaalonni Habashaa kan warra Hayila Sillaasee bara 1974 keessa mootummaa Dargiitiin ajjeefamani. Kunoo, akkuma inni raajii hime sana harra ijoollee Oromoo tan Dhaloota Qubee jennuun, kitila (miliyoona) hedduun lakkaawamtutu seenaa isa akkuma inni jedhe “ifa keessa taa’ee dubbisuu” bira dabreetoo, faajjii fi alaabaa Oromoo rarraafatee mootummaa koloneeffataa Habashaa, Wayyaanee unkuraa jira. Aduun magaalaa Gudar laafaa mitii, mee amma otoo qarmammeettii-tti gadi nutti hin hoowwin gara Geedoo-tti haa qajeellu!
Amma kunoo, randa Gaara Gorfoo baatanii jirtuu, mee konkolaataa keessaa gadi-bayaatii biyya abbaa keessanii isa asiin jiru kana doowwaddhaa! Gara fuula Finfinnee yoo ilaaaltan, kuunnoo magaalaan Amboo diriiree isinitti muldhata. Nama isa keessa jiraatullee waan lakkooftanii galmeessitan isinitti hin fakkaatuu? Karaa kibbaatiin immoo kuunnoo Bolaa biyya cakkaa gaatiraa Oromoo ture san argitu. Urufni Xuqurii fi magaalaan Incinnii (17 ) – kan oggaa tokko tokko Xuqur Incinnii jedhamuu isinitti muldhachaa jira. Karaan achi nama geessu magaalaa Gudar irraa bayee, urufa Xuqur kan Gooroo Tokkee Kuttaayee fi Ruggee Ammayyaa jedduutti diriiree, diddireeree Goodaa Gadab isa godina Arsii fi Baale jedduutti argamuu fakkaatee muldhata. Booda karaan kun erga hedduu faagaatee deeme Tullu Jabaat faarfamaa fi jaalatamaa san gara harka mirgaatti dhiisee, jala dabruun “Noonnoo biyya gafarsaa” jedhamee isa geerrarsaan farfamu keessa kutee, magaalattii wiirtuu Noonnoo taate Shanan (18) – keessa dabree Laga Gibee cewuun Limmu Innaariyaa seena. Hubaddhaa! Kunoo amma gaarran beekamoo fi dheddheeroo kan gulantaa Oromiyaatti isaan duraa keessatti argaman argaa jirtuu:Roggee Ammayyaa (Meetira 3 350 M) fi Tullu Jibaat.(M 3 075) Namoonni tokko tokko Roggee Ammayyaa kanaan “Baddaa Roggee” jedhu. Tulluu Jibaat-tti karaa lixaatiin aanee naannoo Gaamoo Jibaat jedhamutu jira. Isaaa fi Laga Gibee jidduu immoo Gaamoo Gibee-tu jira. Gaamoon inni kitaaba Abbaa Baahiree keessatti ka’eeyyu sun, Gaamoo isa asii kana malee, isa Toopphiyaa kibbaa Gaamoo Goofaa keessatti argamuu miti. Karaa konkolaataa-tu hin jirre malee, Tulluu Jibaat irraa magaalaan Geeddoo fi Ijaajjii daran dhiyoo dha. Walaloon uummata Oromoo kan Tulluu Jibaati fi Roggee Ammayyaa faarsu baay’ee dha. Mee lamaan isaanii callaa:
“Jibaat caakkaa dukkanaa
Kormee keessa qupphanaa
Bosona Roggee Ammayyaa
Kutaa-dha achi wayyaa
Kutatee itti-galaa
Gaafa barii Masqalaa!“
“Jibaat caakkaa maseenaa
Faannoon eessaan aseenaa
Yoo lappheen lowe malee
Yoo jilbaan deeme malee
Roorrisaa garaan lugnaa
Dubbiin eessaan aseenaa
Yoo biddeen seene malee
Yoo farsoon lowe malee!“
“Roorrisaan garaa lugnaa” kun nafxanyoota fi malkanyoota warra Habashaa sani. Namni nama miidhu, namni namatti roorrisu inni waan fe’elyyuu ofiin jedhu, uummata miidhame san biratti “lugna“, dabooroo dabooroo gadiiti jechaa dha. Akka dhaamsa geerrarsa kanaatti isaaf dubbiin haqa ilmoo namaa hin galuufi; kan galuuf waayee garaa-saatii duwwaa dha.
Akkuma naannoo Salaaletti Oromoon yoo nafxanyaa itti-goobe gombisee bosona Mogor seenu san naannoo Sadan Liiban (Ammayya, Walisoo fi Kuttaaye)-tti, naannolee Calliyaa, Caboo, Iluu Galaan, Daannoo fi Noonnoo faatti nafxanyaa namatti baace gobbisaniitu bosona Jibaat yookaan Roggee Ammayyaa seenu. Ennaa ani kutaa 10 magaalaa Walisootti baraddhu namoonni Oromoo kutattuu ta’an: naannoo Afran Walisoo fi naannoo Ammayyaa keessaa Roggee Ammayyaa seenuun mootummaa Hayila Sillaasee muddaa turani. Kan oggaa san nafxanyoota heedduu yaachise, abbootiin sangaa (baalabbaatonni) kanneen Ammayyaa “shiftoota kana qabaa fidaa!“, jedhamnaan diduu isaanii-ti. “Mirga ofiitii ka’uu malee, maal balleessan?”, jechuun gaafachuu isaanii ti! Oromoonni bosona Roggee Ammayyaa manneen ofii godhatan sun loltoota mootummaa Habashaa isaan qabuuf ergaman san “lulluuqqachaa” turani. Booda kutattoota Oromoo kana keessaa garii loltuu fi foolisii “faxinoo-daraash” jedhamu itti-duulchisanii erga qabanii, gabaa magaalaa Walisoo keessatti fannisiisani. Nuti isa oggaa san barumsa seenaa irratti, barroo (kitaaba) “The Old Wolrd” jedhamu keessatti bardhibbee 13-ffaa fi 14-ffaa faa Oroppaa keessatti tahaa ture san ija keenyaan, biyya keenya keessatti agarre. Dubbiin isaan bosona seenaniif waayee lafaa irratti ture. Abbootii lafaa isanii nafxanyoota gombisani. Haa-tahuutii, isa kana gaafa gara Walisoo deemne, bakka isaan itti-hidhamanii fi itti-fannifaman ilaalla. Hammasitti Dhaloonni Qubee kunii fi warri kaan: Baddaan Qeerroo, Roggeen Ammayyaa, Tulluun Jibaat, hummi Mogor, lagni Gibbee, sululli Dhiddheessaa, bosonni Dalloo Baalee fi caakkaan Carcar faa nama miidhameef manneen manneen caalan, manneen bilisummaa tahuu akka dandayan jala-harriqeen dabra. Egaa, mee amma garuma kaaneef san gara Geeddoo fi Baakkootti haa qajeellu!
Kunoo amma, Gaara Gorfoo baatanii goroo Tokkokkee kana dhaabaddhaatii karaa kibbaa fi karaa kaabaa-tiin Oromiyaa miidhagduu Waaqni miishagagsuun nu badhaase kana, mee sirriitti doowwaddhaa! Gara kibbaatiin Bolaa biyya gaattiraa, Roggee Ammayyaa fi urufa Xuqur isa korme keessa baroodu san akka gaariitti aggartu. Karaa kaabatiin immoo bowwaa Nyamar beekamaa fi faarfamaa san agartu. Lagni Gudar bowwaa Nyamar bakka lamatti kutuun keessa dabra. Karaa kanaan Lagni Gudar Gindabaratii fi Nyamar addaan- baasa. Booda immoo Calliyaa fi Gindabarat addaan-qooda. Godina Tuulamaa fi Maccaa (Oromiyaa Waltajjii) kanatti Nyamarii fi Mogor geerrarsa Oromoo beekamaa fi jaalatamaa san keessatti walii-wajjiin kaafamu. Akkuma Salaale nafxanyaa isatti goobe gombiseetoo Mogor seenu, Macci Bahaa malkanyaa fi nafxanyaa isatti baace gombisee Nyamar lixa. Ilaamee, geerrarsoota akkanaa keessaan lamaan isaa callaan isiniif dhiyeessa:
“Manni keenya Mogorii
Mogor moggaa Salaalee
Yoo doofaa fi raatuu malee
Eenyutu isa wallaalee?
“Manni keenya Nyamarii
Nyamarii fuullee Bolaatii
Sanyii bineensaa mitii
Nutis sanyii namaatii
Namnin beekne nu bari!“
Ee, nafxanyoonni isaan humna meeshaa waraanatiin biyya keenya qabatanii, humna meeshaa waraanaa saniin uummata keenya jilbeeffachiisanii bitaa turan, namummaa uummata Oromoollee hamma wallaalutti gayanii turani. Kanaaf, kutattoonni Oromoo kutatanii bowwaa Mogarii fi Nyamar seenan: “nuti akkuma keessan ilmoo namaatii, mee nu baraa!”, jechuun geerrarani. Kunoo, otuma waayee Nyamarii fi Mogor faa waa qalbeeffachaa deemtanu magaalattii “Tokkee Kuttaayee (19)” jedhamtu geessanii jirtuu, mee amma achitti haara baafaddhaa! Eekaa, sirrii-dhumatti haara baafachuun booda gara Geedootti qajeella!
Itti-fufa!
============== // ==============
Barreeffata kana kutaalee dabran ilaaluuf mee as tuqaa:
1) Kutaa Duraa
2) Kutaa Lammaffaa
3) Kutaa Sadaffaa


text:
LibreOffice 7.4 Help
Amalootni gaheenyaa armaan gadii kutaaLibreOfficeti:
Deeggarsa mi'oota alaantoo fi fayyidaa isaa
Gabatee furtuutiin gahiinsa dalagawwan hundaa. Furtuuwwan gochaawwan hantuutee bakka bu'an LibreOffice Gargaarsa keessatti tarreeffamaniiru
Dubbifamuu fooyya'aa qabiyyeewwan argii
Irra-argii walquunnama fayyadamaa fuulawwan,saajoowwan fi galmeewwaniif guddisuu
The user interface is scalable through your - LibreOffice - View. The zoom factor of a document can be changed in View - Zoom, or by double-clicking the zoom factor displayed in the Status Bar.settings. The default font size for dialogs is 12pt, corresponding to a scale of 100%. You can also change the font size for dialogs in
Gargaarsi gaheenyaa meeshaalee gargaarsaa teeknooloojii waliin walquunnamuuf teeknoolojii Sun Microsystems Java irratti akka hundaa'u hubadhu. Kana jechuun eegalli sagantaa jalqabaa seekoondoota muraasaa fudhachuu danda'a, sababni isaas qeeyyaan Jaava yeroo ka'uumsaa akkaataa gaariitti jalqabamuu waan qabuuf.


text:
Badhaasa Ibiraahim: Aaddee Eeleen badhaasa gaggeessummaa Afirikaa mo'atte
Pirezidaantiin Laaybeeriyaa duraanii, Eelen Joonsan Serliif Badhaasa Gaggeessummaa Ibiraahim $5m (£3.6m) ta'u mo'atte.
Aadde Serliif, kan ji'a darbe aangoo dabarsan, dubartii Afirikaa bara 2006 pirezidaantii ta'uun filatamtedha.
Hojiiwwan waraana biyyattiin keessa turteen booda deebisanii biyyattii ijaaruufi adeemsa waliigaltee uumuu gaggeessuudhaan hojjeteen ciminaan jajamti.
Koreen badhaasichaa, Aadde Serliif yeroo komeen malaammaltummaaf obsaa agrsiisaa turte jedhu irraatti ka'aa ture haala rakkisaa sana keessatti gaggeessummaa cimina addaa qabu agarsiifteetti jechuun amana.
Laabeeriyaan biyyoota Afirikaa 54 keessaa safartuu Ibiraahim Bulchiinsa Afirikaa keessatti ramaddii addaa addaan foyya'insa agarsiisan keessaa biyyaa jalqabaati.
Aadde Serliif marsaa lamaaf pirezedaantii ta'uun kan hojjette yommuu ta'u, fillannoo dhiyeenya kana taphataa kubbaa miilaa duraaniin Joorji Wehaan kan mo'ate irratti garuu hirmaachuu hin dandeenye.
Caalaatti Obbo Wehaa deggeruun duula gaggeessaa turte himannaa jedhuunis Paartiisheetiin ari'amteetti.
Legaasii dubartii pirezedaantii Afirikaa jalqabaa ta'uun filatamtee itti fufsiisuu.
Badhaasa bara 2007 irraa kaasee gaggeessitoota Afirikaa warra sirriitti gaggeesaniifi jireenya foyyeessuun yeroo hojii isaanii xumuran badhaasu kana mo'achuuf ishee nama shanaffaadha.
Badhaasni $5m kun waggoota 10 tti kan qoqqoodamuufi isatti aansuun ammoo waggaa waggaan badhaasa $200,000 umurii guutuuf kan itti fufu ta'a.
Badhaasni akkasii kun garuu yeroo hunda hin kennamu. Badhaasawwan ja'a turan irratti gaggeessaan hanaga kanaa argates hin turre.
Badhaasa Moo Ibiraahim yeroo gara garaatti ture:
- 2007: Pirezedaantii Mozaambik duraanii Jo'aakuhim Chissaannoo
- 2008: Pirezedaantii Botiswaanaa duraanii Festuus Mogahee
- 2009: Badhaasni kenname hin turre
- 2010: Badhaasni kenname hin turre
- 2011: Pirezedaantii Keeppi Veerdee duraanii Pedroo Veroonaa Payires
- 2012: Badhaasni kenname hin turre
- 2013: Badhaasni kenname hin turre
- 2014: Pirezedaantii Namiibiyaa duraanii Hifikipunyee Pohaambaa
- 2015: Badhaasni kenname hin turre
- 2016: Badhaasni kenname hin turre


text:
Manni Murtii Taanzaaniyaa godaantota Itiyoophiyaa 84 hidhaa 3 wagaa 3’ isaan adabe. Lammileen Itiyoophiyaa kun torbeedhaan dura taanzaaniyaa kutaa bulchiinsa Iriingaa jedhamutti ka qabaman yoo tahu, godaansa seeraan alaan gara Maalawiitti darbuuf utuu jedhaniiti kan qabaman.
Godaantota kana konkolaataa keessatti ukkaamsee ka isaaniin deemaa ture konkolaachisaan konkolaatichaa yoggasuma yoo miliqu, Poolisiin Taanzaaniyaa lammii biyyattii Hasan Feeruuz jedhamu lammileee biyyattii waliin to’annaa jela oolcheera.
Itti gaafatamaan Waajjira Immigreeshinii Taanzaaniyaa ka Damee Iringaa obbo Hop Kawaawaa ‘yoo to’annoo jela lammilee Itiyoophiyaa kana oolchinu isaan keessaa namni 12 of wallaanii hospitaalatti akka yaalaman dubbatan.’
Itiyoophiyaan Taanzaaniyaadhaa Imbaasii kan hin qabne yoo taatu, dhimmichi ka ilaallatu Imbaasii Itiyoophiyaa Naayiroobii jiru dubbisuuf yaaliin goone hin milkaayin hafeera.
Gabaasi ka Galmoo Daawit


text:
Seensa Waliigalaa
Falmiin hariiroo hawaasaa uumama isaatiin mirgi nama dhuunfaa kan keessatti kabajamuu fi
dantaa hawaasaa bal’aa kan of keessaa hin qabne waan ta’eef falmii dhuunfaa jedhamee
beekama. Namni mirgi koo tuqame jedhu himannaa mana murtii aangoo qabutti dhiheessuun
manni murtiis adeemsa seeraan tumame hordofuun dhuma irratti murtii kan kennu yoo ta’u,
murtii kennuun qofti garuu mirga nama miidhamee kabachiisuu hin danda’u. Murtiin manni
murtii kennu bu’uura seeraa kan qabuu fi raawwatamuu kan danda’u ta’uu qaba. Haa ta’u malee,
kun qofaan galma ta’uu hin danda’u. Ciminni mana murtiis kan ittiin madaalamu murtii
murteessuu qofaan osoo hin taane, murtii ofii isaatii murteesse abbaa mirgaatiif raawwachiisuu
yoo danda’eedha. Olaantummaan seeraa mirkanaa’eera jechuun kan danda’mus murtiin mana
murtiin kenname raawwatamuu yoo danda’e qofaadha. Murtiin mana murtiin kennamu kun
haala haqa qabeessaa fi adeemsa sirrii keessa darbee akka raawwatuuf seera dhimmicha
qajeelchu qabaachuun barbaachisaadha. Kana dhugoomsuuf raawwii murtii hariiroo hawaasaa
ilaalchisee qaamni seera baasu haala kamiin geggeeffamuu akka qabu Seera deemsa falmii
hariiroo hawaasaa biyya keenyaa bara 1958 bahe kwt.371- 461 jalatti bal’inaan tumeera.
Haa ta’u malee, qabatama manneen murtii keenyaa yeroo ilaallu, tumaaleen kun haala kaayyoo
yaadame galmaan ga’uu danda’uun hojiirra oolaa jiru jechuun hin danda’amu. Kunis abbootiin
seeraa keenya tumaalee raawwii murtii ilaallatan kanneen qixa barbaadameen hubachuu dhabuu,
akkasumas seerichi bakka tokko tokkotti ifa ta’uu dhabuu fi qaawwaa qabaachuu isaa irraa akka
ta’e hojimaata jiru irraa hubachuun ni danda’ama. Fakkeenyaaf, manneen murtii keenya, raawwii
murtii qarshiin walqabatee iyyannoo raawwii dhihaatu, tarree qabeenyaa(haala manni murtii
deggersa ittiin gaafatamu) hin qabne ofitti fuudhanii keessummeessuun M/A/Idaa dhaddacha
irratti raawwachuu yoo dhabe qabeenya isaa barbaacha M/A/mirgaa waliin yeroo rakkatanii fi
sababuma kanaan galmeen raawwii lafa irra yeroo harkifatu kan mul’atuudha. Gama biraan,
M/A/Idaa hidhamee raawwachuu hin qabne hidhamee akka raawwatu yeroo taasisan fi galmee
raawwii irratti akka feeteen nama hidhuun bal’inaan kan mul’atuudha. Qabeenyi murtiin abbaa
idaa raawwiif qabamuu danda’an kanneen akkamiiti kan jedhu irrattis hubannoo gahaa dhabuun
qabeenyi raawwiif qabamuu hin dandeenye yeroo qabamuu fi caalbaasiin yeroo gurguramu ni
mul’ata. Akkasumas eenyutu qabeenya raawwiif qabame irratti mormii dhiheessuu danda’a kan
jedhuu fi mirga dursaa abbootii mirgaa ilaalchisee hubannoo walfakkaataan abbootii seeraa bira


text:
Hogganaan kooriyaa kaabaa Kiim Joomg Un fi gitii isaanii hogganaan koriyaa kibbaa Moon Jae-In biyyootan lamman gidduutti sarara wal quunamtii deebisanii diriirsuudhaaf waliigalaniiru.
Akka hangaawonii kooriyaa kibbaa jedhanti sarara walquunamitii loltootaa kan wajjira biyyootan lamman waliti fidu isa wagga darbe gargar cite deebisanii tolchaniiru.
Hoggantoonii biyyootan lammanii ji’a Eblaa darbee jalqabee xalayaa waltii erguudhaan akkataa quunamtiin isaanii deebi’ee itti fufu iraati maryachaa akka turan haangawoonii biyyotan lammanii dubbatanni marii jaraa keessaati sarara walquunamitii biyyotan lamman gidduu jiruu deebisaanii walqabsiisuu irratii walii galuu isaanii himaniiru.
Akka kooriiyaan kibbaa jettutti sarara walquunamitii deebisanii ojiirraa oolchuun fuladuraatii waltii dhufeenyaa biyyootan lamman gidduu jiru jabeesuudhaaf tarkaanfii jalqabaat.


text:
Roorroo Gabrumaatiin
Dubbistan Malee bira Hin Darbina!!
Hojiin Ergamtuu Wayyaanee OPDO, Oromiyaa samsisuu, Ajjeesisuu, hiisisuu fi Ergamtee Buluu Malee Mirga Oromoo kabachiisuuf Aangoo tokko illee hin qabdu!!
Qonnaan Bultootni Oromoo Naannawaa Finfinneetti Argamaan Maqaa Manneen Waliin Jireenyaa(Kondominiyeemii) jedhuun Lafa qonnaa fi Lafa jireenya isaanii Walumaagalatti 7,000Heektaara olitti kan Lakka’amu irra Buqqifamuun Jireenya waardiyyummaa fi Hojii guyyaa hojjechuun jiraachuuf saaxilaman!! Fakkeenyaaf Maqaa Kondominiyeemii qofaan :
1. Burraayyuutti Manneen kondomiyeemii lafa qotee bulaa hektaara 570 olii irratti ijaaramee jira,
2. Karaa Kibbaa Naannoo sabbataatti manneen Kondomiyeemii lafa qotee Bulaa Oromoo Heektaara 1000 olirratti ijaarame argama,
3. kibbaan Bakka Jamoo jedhamutti lafa qotee bulaa hektaara 1400hk lafa Oromoo irratti Manneen kondominiyeemii ijaaramanii argamu.
4. Kaaba Bahaa Finfinneetti immoo Laga Xaafootti:
A. Mana Jireenyaa(Real State Rooppak) jedhamu lafa qotee bulaa kan abbootiin qabeenyaa Wayyaanee dhalootan tigree ta’an Laga Xaafootti qotee bulaa irraa kaasuun ijaarratte lafa Heektaaraa 200hk irratti, ijaarratan .
B. Laga Xaafootti mana jireenyaa (Real State CCD) jedhamuun kan beekamuu lafa qotee bulaa irraa kan fudhatame Keektaara 416 Lafa Qotee Bulaa Oromoo irraa fudhachuun ergamaa Wayyaanee Dr Massalee kan jedhamu barsiisaa yuunibarsiitii Finfinnee kan ta’ee fi nama Master Pilaanii Finfinnee hojjechuu keessatti harka guddaa qabutu Real state irratti ijaaree jira.
C. Ammas Xaafootti Manneen kondominiiyeemii bakka Abadoo jedhammutti block 36,000 kan ijaaramee jiruu , dHagaa bu’uraa ergamaa Wayyaanee OPDO Mulaatuu Tashomeetu ka’ee amma Ijaaramee lafa Qotee bulaa heektaara 7000 qabatee argama.
D. Ammas Lagaa Xaafoo , Bakka Hayat jedhamutti Manneen Kondominiiyemmii lafa Qotee Bulaa hetaera 650 irratti ijaaramee kan jiru,
5. Bahaa Finfinneetti kan Argamu Diimtuu bakka jedhamutti Manneen Kondominiyeemii Block 45,000 kan ta’ee Lafa qotee bulaa 750hektara irratti ijaaramee kan jiruu,
6. Akkasumas baha Finfinnee bakka Marii CMC, Hayat jedhamanitti Manneen Kondominiyeemii lafa qotee bulaa Heectaara 1400 irratti ijaaramanii argamu.
7. Xuraawwaan Magaalaa Finfinnee Keessa Ba’uu immoo qilleensa Summeessuun ilmaan Oromoo, Hawwaan Oromoo, Daa’immaan Oromoo fi beelladootni Oromoo illee dhumaa jiraachuun ibsame jira. Dhiyeenya Kanaa Xuraawwaa hedduun Guuramee Naannoo Sandaafaa Bakkeetti guuramaa utuu jiruu Qilleensa summeessuun ilmaan oromoo sadii battalatti wareegamanii jiru.
Abbaan Lafaa Dhabee Lafasaa Qotatee Waan irra jiraatu, Wardiyaa dhaabatee bulaa, Hojii guyyaan jiraata. Jiruun Garbummaa waan hundumaa Caalaa Boqonnaa namaaf hin kennituu, Kanaafuu Oromoo Gara Lafa kee fi Qe’ee keetti deebi’ii lafa kee fi Qe’ee kee irratti du’ii falmadhu!!
Kanneen Maqaa Liizii, fi Investimentii , Warshalee adda addaan Saamichi rawwatamee jiruu fulduratti fakkeenya waliin isiniif dhiyeessina!!
Injifannoon uummata Oromoof!!


text:
Karoora Gabaaba Konfaransii Sosochii Dhabamsiisa
BMG fi MKB Irrtatti qophaa’ee
Camas 2009
Harar
Sensaa
Akka addunyaatti rakkoowwan dubartoota irra gahaa jiru maqsuuf waligalteen mootummoota gamtoomaniin bara 1993tti bahe akka ibsutti miidhaan dubartootaa irratti dhaqqaban kanneen akka miidhaa qaamaa, miidhaa Xiin sammuu irratti geessisaa kan jiru yoo ta’u, rakkoleen kunniinis kan raawwataman humnaan/dirqamaan biramadummaa dubartootaa sarbuun jireenya dhuunfaa fi haawasa keessatti qaban irratti dhiibbaan irraan gahaa turuu ni ibsa. Biyyi teenyas
Walqixxummaan korniyaa fi mirgi dubartootaa akka kabajamu heera bara 1987 keewwata35 keessatti kan mirkanaa’e yoo ta’u bu’uruma kanaan Seerri Maatii Oromiyaa fi Seerri Yakkaa Foyya’ee bahes miidhaa fi yakkoota dubartootaa fi daa’imman irra gahaa jiran maqsuu keessatti shoora guddaa taphachaas jira. Yaa ta’uutii miidhaan barmaatilees ta’ee koorniyaa bu’uurefate ammas bal’inaan dubartoota irra gahaa jira
Kanaafuu,koonfiransiin Godiina irraa hanga gandaa fi gandaa gaditti(RMDD fi Tokk-shaneetti)gaggeeffamu kun miidhaa koorniyaa bu’uureffate fi barmaatilee miidhaa geessisan maqsuu keessatti jijjiirama amalaa fi hubannoo hawaasa bal’aa keessatti ni fida amantii jedhuun barreeffamni kun akka qophaa’u ta’ee jira.
Kaayyoo
- Midhaa korniyaa Bu’ureefatee fi Barmaatilee miidhaa geessisan(BMG) dubartoota irratti raawwataman akkasumas ilaalchaa fi Gochaan loogii dubartoota irratti geesiisan qabsoo qooda fudhattootaa fi hawaasa bal’aatiin haambiisuudhan hirmannaa fi fayadamuummaa dubartootaa kallattii hundaan akka mirkanaa’uu kaka’umsaa fi dadammaqina uumuu dha.
Galma
- Qaama hunda biratti jiijjiiramnii ilaalcha dhufee dubartootaa fi daa’imman yakkoota BMG’n irraatti raawwatamuraa bilisa ta’anii omishitootaa fi fayyadamtoota ni ta’u.
- Sosochii bal’aa taasifamu kan keessatti dhimmi BMG fi miidhaa koorniya bu’uureeffate dhabamsiisuu Ajandaa RMDD fi raayyaa guddichaa ta’a
Karoora sagantaa konfiransii FBMG sadarkaa Godinaa ,Aanaa fi hanga 1-5itti gaggeefamu.
Sadarkaa Godinatti
Sadarkaa Aanaatti
Sadarkaa Aaradatti koonfiransii gageefamuu.
Sadarkaa Garee misoomati
Haqaa dubartiif irra deebinee haa yanuu‼


text:
Embaasiin Ameerikaa Finfinneetti argamu Itoophiyaatti walwaraansi dhaabatee mariitti akka galamu gaafate.
Gaazexeessaan Maartin Pilaawot gama isaatiin humnoonni mootummaa Waraana Bilisummaa Oromoo fi bu’uura waaranichaa kan ta’e ummata balleessuu fi barbadeessuuf ajjeechaa jumlaa raawwataa jiru jedhe.
Gaazexeessaan gaanfa Afrikaa fi Afrikaa kibbaatti dhimma walitti bu’iinsaa irratti barreessuun beekkamu Maartiin Pilaawot ajjeechaawwan Oromiyaa keessatti raawwatamaa jiran hordofuun xinxalla tibbana barreesseen humnoonni mootummaa odeeffannoo sobaa haala gaariin diriirfame hordofuun duula gurguddaa lama ummata nagaa irratti raawwataa jiru jedhe.
Duulli jalqabaa waraanni mootummaa qubsuma Waraana Bilisummaa Oromoo balleessuuf Oromiyaa dhihaatti qabeenya ummataa gubuu fi ajjeechaa jumlaa raawwatuu yemmuu ta’u, kan itti aanu 2ffaan yakkoota raawwataman kanaaf Waraana Bilisummaa Oromoo komatuu dha jedhe.
Tooftaan Oromiyaa keessatti ajjeechaawwan garagaraa raawwatuu fi WBOtti quba qabuu kun ajjeechaa humnoota mootummaatiin naannoo Gaambeellaa keessatti Oromoota qulqulluu irratti raawwatee fi Godina Addaa Saba Oromoo Walloo keessatti Oromoota irratti raawwate irraa xiyyeeffannoo hawaasa idil-addunyaa naannessuufi jechuun ibse.
Miidiyaaleen mootummaa fi finxaaleyyiin naannoo Amaaraa ajjeechaa kanaaf Waraana Bilisummaa Oromootti quba qabuun komataa jiru, ajjeechaa Wallagga Lixaa Gimbii ganda Toleetti rawwatame kana humnoota mootummaa qabsaa’ota Waraana Bilisummaa Oromoo offakkeessaniin raawwatamuu barruun gaazexeessaa Maartin Pilaawotin barreefame hima.
Gaazexeessaan Maartin Pilaawot barruu isaa kanaan mootummaan Waraana Bilisummaa Oromoo fi dargaggoota Oromoo cabsuuf akka karoorfate ifatti dubbataa ture jedhe.
Dargaggeessi mootummaan amma cabsuuf karoorfate dargaggeessa qabsoo inni taasiseen ministirri mummee Abiy Ahmad aangootti dhufeedha jedhe.
Ajjeechaan Tolee Waxabajjii 18 bara 2022 raawwatame kaayyoon isaa guddaan odeefannoo sobaatiin Waraana Bilisummaa Oromoo maqaa xurreessuu, akkasuma Oromoo fi hawaasa biroo giddutti wal dhabdee facaasuu fi Oromiyaa irratti waraana labsuuf sababa barbaaduudha jedha barruun Gazexeessaa Maartin Pilaawot.
Ajjeechaa Wallagga lixaa Gullisootti Sadaasa 3 bara 2020 raawwatames humnoonni mootummaa akka raawwatan kan eeru barruun Gaazexeessaa Maartin Pilaawot, yeroo sanis Waraanni Bilisummaa Oromoo qaamni walabaa qorannoo akka taasisu waamicha dhiyeesse turuu yaadachiisa.
Siyaasaaf jecha hawaasa nagayaa ajjeessanii qaama biraatti quba qabuun tooftaa bulchiinsa Abiy Ahmad ta’aa dhufee jira.
Waraanni Bilisummaa Oromoo ajjeechaawwan raawwataman hunda qaamni walabaa kanneen akka Komishiinii Mirga Namoomaa Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii seenee haa qoratu jechuun waamicha taasisuus mootummaan gama isaatiin waamicha kana hin awwaanne.
Gama biraan embaasiin Ameerikaa Finfinneetti argamu “Itoophiyaa keessatti walwaraansa deemaa jiru hunda xumura itti gochuudhaaf biyyattiin marii akka filattu gaafachuu itti fufna” jedhe.
Embaasichi ibsa tiwiitara irratti baaseen ajjeechaawwan kutaalee Oromiyaa garagaraatti raawwataman lammileen Itoophiyaa akka balaalleffataniifis gaafateera.
Kana malees, sarbamiinsa mirgoota namoomaa qaqqabaniifis itti-gaafatamni guutuun akka jiraatuuf Itoophiyaan akka hojjettuuf waamicha dhiyeessee jira.
Qaamoleen wal waraanaa jiran dhukaasa dhaabuun rakkoo isaanii mariin akka furataniif waamicha hawaasa idil-addunyaatiin taasifamaa jiru itti fufus, mootummaan Itoophiyaa WBO wajjiin mariin taa’u hin jiru jechuun waraana filatee jira.


text:
Somaaliyaa keessatti bobba’ee kan jiru umna naga eegdotaa Afrikaa isa AMISOM jedhamee beekamu, Umna mootummoota gamtoomanii waliin qindeessuu akka murteesse Gamtaan Afrikaa beeksiseera.
Manii maree nageenyaaf tika gamtaa Afrikaa yaadaa dhiheesse irratti hundaa’uudhaan Amajii dhufuu jalqabee umnii gamtaa Afrikaa fi kan mootummoota gamtoomanii wal makee akka Somaliyaatti keessatti hojjatugaafateeraa. Karoorii gamtaa Afrikaa kun Manamaree nageenyaa Mooyumootaa gamtoomaniitiin fudhatama argachuu qaba.
Mootummaan Somaliyaa karoora kana akka hin fudhanee duresee ibsuudhaan, gareen naga eegdota gamataa Afrikaa biyyatii keessaa turee adeemsaa keessa dhimma nageenyaa akka umnoota somaaliyaatti dabarsu yaada dhiheessee ture.
Haa ta’u malee gamtaan Afrikaa dhimma kana irratii dhaabata mootumoota gamtoomanii, mootummaa Somaliyaa fi gareewwan qooda qabeessa ta’anii wajjin akka marii taasisuu qabu ibseera. Yeroo amma biyyoottan Afrikaa 5, Itiyoophiyaa, Ugaandaa, Burundii, keeniyaa fi Jibutii irraa kan hirmaataan naga ee
gdonnii 19,000 Somaliyaa keessatti argamu. Gamtaan Afrikaa lakoofsii biyyoottan Afrikaa qooda fudhachaa jiran akka dabaluu qabus fedhii qabu ibsaa jira.
Akka yaadaa haaraa dhihaatee kanaan umnii naga eegdotaa Gamtaa Afrikaa fi dhaabata mootummoota gamtoomanii dhibeentaa 50 poolisoota, dhibeentaa 35 loltootaa, dhibeentaa 15 immoo siviilota kan of keessaa qabu akka ta’u karoorfame.
Yaadichaa ojii irra oolchudhaaf gamtaan Afirkaa, dhaabanii mootummootaa gamtoomanii fi Mootummaan Somaaliyaa walii galanii murteessuu akka qaban ibsameera.


text:
2014 E.C Registration is going on
አስደሳች ዜና ለትምህርት ፈላጊዎች በሙሉ
ጥራት ያለውና ደረጃውን የጠበቀ ትምህርት ለህብረተሰቡ ለማድረስ እየተጋ የሚገኝ እና በአጭር ጊዜ ውስጥ ዝናን ያተረፈው ኢስት አፍሪካ ኮሌጅ ከኤፌድሪ የትምህርትና ስልጠና ባለስልጣን ፣ከኦሮሚያ ቴ/ሙ/ት/ሥ/ተቋም እና ከኦሮሚያ ትምህርት ቢሮ እውቅና ባገኘባቸው የትምህርት ዘርፎች ለ2014 ዓ.ም ተማሪዎችን በመመዝገብ ላይ ይገኛል፡፡
በኮሌጃችን የሚሰጡ የትምህርት ዘርፎች
1. በሁለተኛ ድግሪ
ቢዝነስ አድሚኒስትሬሽን (MBA)
በሎጀስቲክስ እና ሰፕላይ ቼይን ማኔጅመንት (MA)
2. በመጀመሪያ ድግሪ በመደበኛ ,በማታ እና በቅዳሜና እሁድ ፕሮግራም
በቢዝነስ አድሚኒስትሬሽን
በማርኬቲንግ ማኔጅመንት
በአካወንቲንግና ፋይናንስ
በሎጀስቲክስና ሰፕላይ ቼይን ማኔጅመንት
በኮምፒውተር ሳይንስ
3. በመጀመሪያ ዲግሪ በርቀት ትምህርት ፕሮገራም
በአካውንቲንግ እና ፋይናንስ
በቢዝነስ ማኔጅመንት
በማርኬቲንግ ማኔጅመንት
በሶሾሎጂና ሶሻልአንትሮፖሎጂ
በሩራል ዴቭሎፕመንትና አግሪካልቸር ኤክስቴንሽን
በኢኮኖሚክስ
በማኔጅመንት
4.በደረጃ የሚሰጡ ስልጠናዎች
በነርሲንግ ከደረጃ 3-4
በአካውንቲንግ ከደረጃ 1-4
በ ኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ከደረጃ 1-4
የመመዝገቢያ መስፈርት
ለሁሉም የትምህርት ደረጃዎች እና ዘርፎች ትምህርት ሚኒስተር በሚውጣው መስፈርት መሰረት ይሆናል ፡፡
አሁኑኑ ይመዝገቡ
Oduu Gammachiisaa Lammii Barnoota Barachuu Barbaaddan Hundaaf
Yeroo dhiyotti gurra guddaa kan argate Kolleejjiin Iisti Afrikaaa, Barnoota qulqullina qabuu fi sadarkaa isaa eegate lammii biraan gahurati argama. Haaluma kanaan muummeewan beekamtii Abbaan Taayitaa Barnootaa fi Leenjii Federaalaa, Biiroo Barnoota Leenjii Teknikaa fi Ogummaa Oromiyaa akkasumas Biiroo Barnootaa Oromiyaa irraa qabuun bara 2014f galmeessaa jirachaachuu keenya kabajaan ibsina.
Kolleejjii Keenya Adda Kan Godhu
- Dareewwaan barnootaa, mana kitaabaa fi kutaa yaalii gochaa(Laboratory) sadarkaa isaa eeggate qabaachuu
- Barnoota Teknoloojiin deegarame kennuu akkasumas
- Akkasumas barattooni onlinedhaan idduma jiranitti firii barnoota isaanii kan ilaalan ta’uufi
- Giddugala Magaalaa Adaamaa iddoo Geejibaaf mijaataa ta’eti argamuun keenya adda nu taasisa.
- Kana males Barsiisota yeroo dheeraaf Yuunivarsiiti keessati barsiisaa turaniifi cimina qabaniin barsiisuu keenya.
Kana jechuun:-
- Barsiistoni barnoota Digrii Lammaffaa(Masters ) Barsiisan Barsiisota sadarkaa barnootaa Piroofesaraa fi Doctoreetii(PHD) qaban qofa ta’uu isaa
- Barsiistoni barnoota Digrii Duraa Barsiisan Barsiisota sadarkaa barnootaa Mastarii(Masters ) fi isaa ol qaban qofa ta’uu isaa
- Leenjistooni leenjii gulantaan leenjisan barnoota digrii duraa, Qorumsa Madaallii Gahumsa Ogummaa(COC) Gulantaa IV kan qabaniifi Leenjii Ogummaa Leenjisummaa kan qabaniin barsiisun keenya adda nu taasisa.
Ulaagaaleee guutamuu qaban:-
- Sadarkaalee fi Muummewwan barnootaa hundaafuu ulaagaa Ministeerri Barnoota olaanoo baasen kan galmeesinu ta’a.
Muummewwan Barnootaa Kolleejjii Keenyatti Kennaman
1. Digirii Lammaffaa (Masters)
- Masters of Business Administration (MBA)
- Masters of Logistic & supply Chain Management (MA)
2.Digirii Duraa Sagantaa Idilee, Galgalaa fi Torbeetin
- Business Administration
- Marketing Management
- Accounting and Finance
- Computer Science
- Logistic & supply Chain Mangement
3. Digirii Duraa Sagantaa Fagootin
- Business Management
- Marketing Management
- Accounting and finance
- Economics
- Sociology and Social Anthropology
- Rural Development and Agricultural Extension
- Management
4. Sagantaa Leenjii Gulantaatin (TVET)
- Nursing Gulantaa III-IV
- Accounting Gulantaa I-IV
- Hardware and Networking service Gulantaa (I-IV)
5. Akkasumas Barnoota sadarkaa 2ffaa kutaa 9ffaa fi 10ffaa sagantaa fagootin ni barsiisna
Amuma Galmaa’a


text:
By Jawar Mohammed
Akkuma Abaay Xaayyee dhaadate duulli OPDO deebisanii kolaasuu cimee itti jira. Kana kan agartaniin keessaa
1) OPDOn gaafiin Maastar Pilaaniin kan haqaati, dhaabbachuu qaba jette. Wayyaaneen garuu rakkoo kira-sassaabdummaafi hanqina bulchiinsa gaariiti jette. OPDOn kara Abbaa Duulaatin yaada kana mormuuf wixxifatte. Amma moo’amte fakkaatti Asteer Maammo gadi baate eeyyeen ‘rakkoon tan OPDOti, nutu kira sassaabdota ( sassaabanii bar jarumaaf kennaniin), nutu bulchiinsa gaarii hanqise jettee jirti. Kana jechuun rakkoolee jiran maraaf yakkamaan OPDO taatee jirti.
2) Pirazidantiin Oromiyaa bakka buuteen isaa hin beekamu. Gariin dhibame biyya alaa jira jedha, garuu ragaan qabatamaa hin dhiyaanne. Gariin hidhaa jira jedhu, kunis ragaa hin qabu. Gariin ammoo kararraa mqasan jedhu. Maalifu wanni tokko ifa. Muktaar hojii isaatirra hin jiru. Bakka isaa namni bu’ee waa laaqu Asteeri, isheen suduudana itti aanaa itti gaafatamaa Tika Wayyaanee Isayas Gabragoorgisiif gabaafti. ( Akkaataan Muktaar itti maqsan kun kanuma Juneedin Saaddo fakkaatti. Dura dhibame jedhan, san booda dhabame ta’e itti aansee ari’ametu as dhufa). Dhaabaa Dabaleetis afaan qabsiisanii, ummatarraa ugguranii olola itti oofaa jirani warra nyaatamu keessa tokko ta’uu hin oolle.
3) Koreen hoji raaw’achiiftuu OPDOfi kaabineen Oromiyaa akka wal hin geenye dhoowwamanii jiran. Sababni kanaaf kenname kan ifaa ‘yoo wal geessan wal loltanii daran rakoo uumtan’ kan jedhu yoo ta’u, kan dhugaa garuu jarri walgeennaan waliigaltee mala malatti sodaa jedhuudha.
4) Qondaalota ol’aanoo irrratti albeen qaramaa jiraatus warra jalaa qaluufi affeeluun qaata eegale. kaabineelee Godinaafi aanaa keessaa ari’uufi hidhuun bal’inaan itti fufee jira. Kun ammoo godinoota mormiin cimaan itti mul’ate qofa osoo hin taane bakka maratti bifa walfakkaatuun itti deemamaa jira.
Wayyaaneen akka yaaddetti OPDO deebiftee kolaasuu dandeessii? San kan murteessu akkaataa OPDOn dura itti dhaabbatuunidha. Yeroo ammaatti Wayyaaneen humna waraanaafi tikaa harkaa qabaattus jabina OPDO itti diigdu hin qabu.
1) Wayyaaneen erga Mallas du’ee as hoggana waan murteessu hin qabdu. Hogganoota hedduu kan ofiifuu waldorgoman qabdi. Kan tokko murteesse kaan ni faallessa. Yeroo ammatuu OPDO ni rukunna moo ni sossobnaa jiddutti atakaaroo keessa galtee jirti. Kanaaf osoo OPDOn diddee Wayyaaneen murattee rukutuuf ni rakkatti.
2) OPDOtu wallaale malee sochiin ummata humna guddaa isaaniif laatee jira. Yeroo ammaatti yoomi ol Wayyaaneetu OPDO irratti irkataadha. Ummata qabbaneessuuf, diplomaatota dhiibbaa godhaa jiran laafisuuf, ol’aantummaa Tigrootaa kana dhoksuuf kkf. Kanaaf OPDOn sodaa dhiiftee ejjannoon osoo sochootee Wayyaaneen adabattee irraa gadi teessi. Rakkoon jiru yeroo OPDOn gariin jabaattee dubbattu gariin faallaa saniitin jara jala shululukti. Fkn Abbaa Duulaatif Lammaa Magarsaa yeroo jabaatanii dhaaba isaanii ittisan, Asteerifi Muktaar ammoo Wayyaanee ola Wayyaanomanii as bayan. Kun jarri akka keessa isaanii agartee abdattu godhe.
Wanni OPDOn gubba hamma gaiitti beekuu qabdu
1) Wayyaanee ol Wayyaanomuun Muktaaruu dhayamurraa hin oolchine
2) Wayyaaneen dhiibbaa alaafi keessaatin raafamtee jirti. Humna OPDO dhooftuun hin qabdu yoo isinummaan of dhoofsiftan malee.
Dhumarratti isin jabaattanii laaffattanii qabsoon ummata Oromoo ittuma fufa. Warri Wayyaaneef amanamaa taatan haga fedhe yoo jara jala fiigdanis sirni horoqe kun jiguun isaa hin oolu isinirratti hin kufinii eeggadhaa.