text:
Oromiyaa nannoo sabbataa irraa lafa waliin haala wal qabateen kan himataman namoota 50 ta’an keessaa14 irratti hidhaa waggaa 3 kaasee hanga wagga 16 ga’uu fi adaba maallaqaa qarshii kuma tokkoo kaasee hamma kuma shantama ga’uutu dabalataan Sadaasa 10 bara 2011 irratti murtaa’e.
Shan immo walaba gadhiifaman.Namoota kana irratti himataman kan dhiyesse komishinni naamusaa fi farra malaamatummaa Oromiyaa yoo ta’u waajiira kana keessatti abba adeemsa hojii dhimmootii komunikeeshinii kan ta’an obbo Xayyib Abba Foggii akka jedhantti kanneen hafanis irraa jala dhimmi isaanii murtii argataa adeema jedhu.
Guutummaa gaaffii fi deebii kanaa MP3 tuquun dhaggefadhaa.
Oromiyaa keessatti namoonni 14 seeraan ala lafa bituu fi gurguruun adabaman
- Jaallannee Gammadaa
Oromiyaa nannoo sabbataa irraa lafa waliin haala wal qabateen kan himataman namoota 50 ta’an keessaa14 irratti hidhaa waggaa 3 kaasee hanga wagga 16 ga’uu fi adaba maallaqaa qarshii kuma tokkoo kaasee hamma kuma shantama ga’uutu dabalataan Sadaasa 10 bara 2011 irratti murtaa’e.


c: text/html

text:
Dubbii Ijoo
========
Ibsa Gurmuu Tumsa KFO – Idil Addunyaa
Mirgi Hiree Ofii Ofiin Murteeffachuu Furtuu Bilisummaa ti.
==================================================
Haala yennaa ammaa tana deemaa jiru yo ilaallu keessattuu ji’oota lamaan darban kana keessa qilleensa qaama sirna biyya bulchaa jiruu kan taate “OPDOn jirjiirama nuuf fidaa jirti” jedhuuf abdii kanattu muldhataa ture. Kunilleen kan ta’e, weerara Liyyuu poolisiin daangaa Oromiyaa irratti raawwatteen wolqabatee buqqaafamuu saba keennaatiin “DH.D.U.On gama sabaa gortee humna kana Oromoorraa ittisuuf waan dandeesse mara godha jirti” kan jedhanii yaaduu irraa akkasumas “Foonti fooniif rifata” jechuudhaan sabni keenna “Reeffa nama ofii torba gara galchan” jechuudhaan carraa biraa jara kanaf kennee jira. Sabni keenna akkuma dhimma lola daangaa kana nu bira dhaabbatte gaaffiiwwan dhibiille nuuf deebisuu dandeetti jedhee abdate.
Haa ta’u malee hanga ammaatti murni kun gaaffii deebisuu dhiisiitii Qeerroo fi barattootni Oromoo gaaffii mirgaa karaa nagaa gaafachuu isaaniitiin hidhamaa, ajjeefamaafi barnootarraa arii’atamaa jiran mirga isaanii tiksuu hin dandeenne.
Yakka duguugiinsa sanyii fi waraana “Liyu hayilii” Somaalee fi waraanni humna ittisa Wayyaanee ummata Oromoo irratti gaggeessaa jiru dhaabsisuuf wanti godhaa jiru tokkolle hin muldhatu. Qaama waraana uummata keenyarratti ajajee ficisiisa jiru, Abdii Ilee fi jeneraalota saba keenna fixanii ficcisiisan, seeraatti dhiyeessuu hin dandeenne. Mootummaan naannoo Oromiyaa ibsa hatattamaa kennuun qaama waraana uummatarratti labsee ficisiisa jiru ifa gochuun dirqama qaba. Akkasumas Poolisoota Oromiyaafi Kora bittinneessaa Oromiyaa hiriirsisuun yakka waraanaa uummata keenyarratti gaggeeffama jiru uummatarraa ittisuu dirqama isaa ti.
Gama biraatiin ummata keenyaa 600,000 oli ta’e kan qe’eef qabeenyaa isaanii irraa buqqifamanii jiraniif jireenyaan hiraarfamaa keessa jiraniif bakki nageenyaa, fayyaaf tajaajila hawwaasummaa gahaatti argatanii akka qubsiifaman eeggamus furmaata hin arganne.
Hoggantoonni Oromoo, qeerroon Oromoo, obboleeyyanii fi hiriyoonni keenya akkasumaas ilmaan Oromoo kumoota dhibbaan lakkaawwaman sababaa gaaffii mirgaa, bilisummaafi kabajamuu mirgoota dimookiraasii gaafatniif qofa mana hidhaa biyyattiitti ukkanfamuun hiraarfamaa jiru. Ilmaan Oromoo kunniin haalduree tokko malee hatattamaan hiikamuu qabu.
Qaamni saba Oromoo bakka bu’ee biyya bulchaa jiru kun kanneen armaan olii kana qajeelchu dhiisiitii caasaa isaa kan godinaa fi aanaalle sirreessuu hin dandeenne.
Asirratti GAAFFIWWAN SABA KEENNA maal turan? jennee duubatti deebinee ilaaluun barbaachisaa dha.
Gaaffiiwwan sabni keenna kaase:
1. Hidhaa fi Ajjeechaan nurraa haa dhaabbatu! Gochi duguugiinsa sanyii nurratti gaggeeffamaa jiru haa dhaabbatu! Namoonni ajjeechaa raawwatan seeraaf haa dhiyaatan! fi Mirgoonni namoomaa, bilisummmaa fi dimookraasiii keenna nuuf haa kabajaman!
2. Hidhamtoonni siyaasa marti haa hiikkaman!
3. Mirgi ofiin of bulchuu fi Federaalizimii dhugaa nuuf haa mirkanaa’u!
4. Afaan oromoo afaan hojii Mootummaa Feederaalaa haa ta’u.
5. Mirgi abbummaa Oromoon- Finfinneerraa qabu haa mirkanaawu.
6. Saamichi lafaa haa dhaabbatu; lafti saamame haa deebi’u.
Gaafiiwwan armaan olitti ka’an keessa isa tokko irratti xiyyeeffadhee dubbadha.
MIRGA OFIIN OF-BULCHUU (Mirga Hiree Ofii Ofiin Murteeffachuu )
UUMMATA ABBAA ANGOO SIYAASAA TAASISUU
===================================
Mirgi ofiin of-bulchuu baay’ee murteessaa dha.
Ofiin-of bulchuu kan dandeessuu yo sabni mirga (dhaaba) nama jaalatu bakka buufachuu gonfate qofa. Bakka buufachuuf
*** Filannoon BILISAA FI HAQA-QABEESSI gaggeeffamuu qaba!
*** BOORDIIN FILANNOO bilisaa fi haqa qabeessi yo jiraate qofa!
*** Mirgoonni kun mirga Filannoo HAQA QABEESSAA FI BILISAA DABALATEE mirkanaawuu kan danda’u Hoggantoonni jaarmiyaalee siyaasaa mana hidhaarraa bahanii haala BOORDIIN FILANNOO FI Institution dimookraasii biyya sanii hudhee qabee jiru akka itti jirjiiramuu fi sirraa’u irratti yo dubbatan qofa.
UTUBAALEEN DIMOOKRAASII
——————————
*** Boordii Filannoo bilisa
*** Manneen Murtii bilisa
*** Military (loltuu) fi poolisii
*** Sabaa-himaa (Media)
Qaamni sabni bakka buufate gaafilee sabaa kan akka afaan Oromoo Afaan Federaalaa ta’uu, mirga Finfinnee fi kkf salphumatti deebisuu danda’a.
Qaamni sabni filate hidhaa fi ajjeechaa saba irratti hin raawwatu!
Qaamni sabaan filame mirgoota dimookraasii fi bilisummaa ni kabaja.
Jirjiiramni waaraan biyya san keessatti dhufuu kan danda’u sirna filannoo biyya sanii jirjiiruun yo danda’ame qofa. Isa jirjiiruuf ammo hoggantoota siyaasa dhimma kanarratti dubbachuu danda’an mana hidhaa keessaa baasisuun dirqama keenna!
“Boordii filannoo bilisaa dhaabuu fi angessuu”
“Humna woraana biyyoolessaa-loogii siyaasaan ala ta’e ijaaruu”
Fakkeenna- haala Boordii filannoo fi manneen murtii keeniyaa haa ilaallu.
Filannoo irratti mormiin dhiyaannaan akka filannoon irra deebifamu murteesse manni murtii.
Dhaabbata filannoo bilisaa qabaachuun angoo siyaasa harka Uummataatti deebisuudhaaf meeshaa guddaa dha.
Wabii dimookraasii fi bilisummaa ti.
Boordii Filannoo Bilisa— Bakka Bu’oota Uummataa
(calaqqistoota Burmadummaa Uummataa )
*Fedhyda (Dantaa Uummataa tiksu)—–Manneen Murti, Ministeroota ,Humna waraana fi tikaa sirreessuu danda’u!
Mirgi Hiree Ofii Ofiin Murteeffachuu Uummata Oromoof Hanga Kabajamuutti Qabsoon Bifa Walirraa Hin Citneen Itti Fufa !
Injifannoon Uummata cunqurfameef!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Click here to load reader
View
219
Download
1
Embed Size (px)
2. Espaa y el mundo estn en ccrriissiiss ffiinnaanncciieerraa,,mmeennttaall,, eemmoocciioonnaall yy eexxiisstteenncciiaall..LLaass ccoossaass nnoo vvaann aa mmeejjoorraarr hhaassttaa qquueeeemmppeecceemmooss aa ttoommaarr mmeeddiiddaass ddiirreeccttaass ppaarraarreessoollvveerr llooss pprroobblleemmaass.. 3. Un proyecto ha sido desarrollado ppoorr uunn ggrruuppoo ddeemmuujjeerreess iinntteerrnnaacciioonnaalleess,, rreessiiddeenntteess eenn AAnnddaalluuccaa,,EEssppaaaa,, ppaarraa ddeessaarrrroollllaarr yy ooffrreecceerr ssoolluucciioonneessppaarraa llaass ppeerrssoonnaass qquuee qquuiieerreenn uunn mmuunnddoo mmeejjoorrppaarraa ss mmiissmmaass yy ssuuss hhiijjooss.. 4. EEll pprrooyyeeccttoo ssee llllaammaa KKoossmmoo GGeennttee..KKoossmmoo GGeennttee aappooyyaarr aa llooss hhoommbbrreess yy mmuujjeerreessddee ttooddoo eell mmuunnddoo ppaarrttiicciippaannddoo eenn llaa ccrreeaacciinn ddeeuunnaa mmaarrccaa aalltteerrnnaattiivvaa ddee sseerrvviicciiooss,, pprroodduuccttooss yypprrooyyeeccttooss bbaassaaddooss e nn vvaalloorreess hhuummaannooss,, vvaalloorreessqquuee ssoonn llaa ttiiccaa,, llaa ssoosstteenniibbiilliiddaadd yy llaa jjuussttiicciiaa..EEssttooss ppuueeddeenn vvaarriiaarr ddeessddee mmuueebblleess ppaarraa eell hhooggaarr,,mmooddaa,, ccuullttuurraa,, ssaalluudd yy eedduuccaacciinn,, hhaassttaapprroodduuccttooss,, sseerrvviicciiooss yy pprrooyyeeccttooss eeccoollggiiccooss yymmeeddiiooaammbbiieennttaalleess qquuee rreessppoonnddaann aa llaass ddiiffeerreenntteesseeddaaddeess ee iinntteerreesseess.. 5. PPrroommoottoorreess ddee KKoossmmoo ssoonn llooss ffuunnddaaddoorreess ddeeKKoossmmoo GGeennttee..EEssttooss ssoonn hhoommbbrreess yy mmuujjeerreess eennccaarrggaaddooss ddeeddeessaarrrroollllaarr llaass eessttrruuccttuurraass ddee llaa ccoommuunniiddaadd eenn eellmmuunnddoo rreeaall,, aa ttrraavvss ddee ccoonnssuullttaass,, aannlliissiiss ddee llaassnneecceessiiddaaddeess yy uunnaa ccoommbbiinnaacciinn ddee eeqquuiippooss ddeeddeessaarrrroolllloo,, ggrruuppooss ddee ttrraabbaajjoo,, ccoommuunniiddaaddeesscciibbeerrnnttiiccaass yy eell eejjeerrcciicciioo ddeell vvoottoo ppaarraa llaa ttoommaa ddeeddeecciissiioonneess.. 6. El primer objetivo es crear uunn nnuueevvoo mmooddeelloossoocciioo--eeccoonnmmiiccoo bbaassaaddoo eenn llaa ccrreeaattiivviiddaadd yy llaaggeenneerroossiiddaadd yy llooss vvaalloorreess hhuummaannooss,, ssoobbrree ttooddoo,,eenn lluuggaarr ddee llooss vvaalloorreess mmaatteerriiaalleess..EEll sseegguunnddoo oobbjjeettiivvoo eess ttrraabbaajjaarr jjuunnttooss ppaarraa ccrreeaarreell mmuunnddoo eenn eell qquuee ddeesseeaammooss vviivviirr aa ttrraavvss ddeellddeessaarrrroolllloo ddee pprrooyyeeccttooss yy llaa oorrggaanniizzaacciinn ddeeeevveennttooss yy aaccttiivviiddaaddeess..EEll tteerrcceerr oobbjjeettiivvoo eess rreeuunniirr aa uunn 11%% ddee llaassppeerrssoonnaass ccoonnsscciieenntteess eenn ttooddoo eell mmuunnddoo aa ttrraavvssddee nnuueessttrraa ccaammppaannaa LLeeeerr yy TTrraannssffoorrmmaarr.. 7. Es por eso que slo las personas qquuee ccrreeeenn qquueettiieenneenn aall mmeennooss ttrreess ddee llaass ccuuaalliiddaaddeess qquueebbuussccaammooss qquuee llllaammaammooss PPAACCEESS -- PPoossiittiivvaass,,AAbbiieerrttaass,, CCoonnssiiddeerraaddaass,, EEnnttuussiiaassttaass yy SSoocciiaabblleess --hhaann ssiiddoo iinnvviittaaddooss aa uunniirrssee aa llaa ccoommuunniiddaadd.. 8. Al leer, automticamente ttrraannssffoorrmmaass ttuussppeennssaammiieennttooss,, ttuuss sseennttiimmiieennttooss yy ttuu mmuunnddoo.. NNoottiieenneess qquuee eessttaarr ddee aaccuueerrddoo ccoonn eell rreellaattoo qquuee sseepprreesseennttaa..SSiimmpplleemmeennttee ssee ttee iinnvviittaa aa eexxaammiinnaarr ttuusssseennttiimmiieennttooss aacceerrccaa ddee ccmmoo ttuuss ppeennssaammiieennttoossaaffeeccttaann aa ttuuss eexxppeerriieenncciiaass yy aa llaass eexxppeerriieenncciiaass ddeeoottrraass ppeerrssoonnaass.. 9. LLeeeerr yy TTrraannssffoorrmmaarr 10. RReecciibbiirrss cciinnccoo ccaappttuullooss ddee llaa sseerriiee llllaammaaddaaCCmmoo ttee hhaarraa sseennttiirr aallggoo aass?? qquuee aanniimmaa aa llaaggeennttee aa ppeennssaarr eenn ccmmoo hheemmooss lllleeggaaddoo aa ppeennssaarreenn llaa ffoorrmmaa eenn qquuee lloo hhaacceemmooss eell uunnoo ddeell oottrroo,, yyddeessaaffaa aa llooss lleeccttoorreess aa rreefflleexxiioonnaarr ssoobbrree lloo qquueeppiieennssaann aacceerrccaa ddee nnuueessttrraass iiddeeaass ssoobbrree ggnneerroo,,rraazzaa,, ccllaassee yy rreelliiggiinn yy ppoorr qquu nnooss ddiivviiddeenn yy nnoosssseeppaarraann.. SSoolloo ccuueessttaa 44 eeuurrooss..EEll nnffaassiiss eesstt eenn eell ppooddeerr ddeell ccoorraazznn yy llaammeennttee ddee llaa ggeennttee ccoommnn,, qquuee eessttnn ccaannssaaddoossddeell eessttaaddoo ddee llaass ccoossaass aaccttuuaalleess,, aa jjuunnttaarrssee ppaarraaccrreeaarr uunn mmuunnddoo mmeejjoorr.. 11. EEll 8800%% ddee llooss ffoonnddooss ddee llaa ccaammppaaaa LLeeeerr yyTTrraannssffoorrmmaarr ssee ddeessttiinnaarr aa ddeessaarrrroollllaarr sseerrvviicciiooss,,pprrooyyeeccttooss yy pprroodduuccttooss ppaarraa aappooyyaarr aa llaass mmuujjeerreess,,ddoonnddee ssuuss ppaarreejjaass yy ffaammiilliiaass ppooddrrnn ddeesseemmppeeaarr uunnppaappeell aaccttiivvoo eenn llaa ttrraannssffoorrmmaacciinn ddee ssuu mmuunnddooIImmaaggeenneess ddee ssxxcc..hhuu 12. yy eenn ccrreeaarr uunnaa mmaarrccaa aalltteerrnnaattiivvaa ddeepprroodduuccttooss bbaassaaddooss e nn llooss vvaalloorreess hhuummaannooss qquueessoonn ttiiccooss,, jjuussttooss yy ssoosstteenniibblleess..IImmaaggeenneess ddee::ecofriend,comdesignlaunches.combuscut.blogspot.com.eslongviewsystems.comgreenoneventures.com1stclasscleaningnyc.comigreenspot.commariposachic.com 13. EEll 110000%% ddee llooss iinnggrreessooss ddee aammbbooss pprrooyyeeccttooss sseevvuueellvvee aa iinnvveerrttiirr eenn llooss rreessppeeccttiivvooss pprrooyyeeccttooss ppaarraaggeenneerraarr iinnggrreessooss aaddiicciioonnaalleess qquuee ssiigguueennpprrooppoorrcciioonnaannddoo ppuueessttooss ddee ttrraabbaajjoo yy sseerrvviicciiooss ddeeccaalliiddaadd ppaarraa llaa ggeennttee ccoommnn..EEssttee mmooddeelloo ddee llaa ccrreeaattiivviiddaadd yy llaa ggeenneerroossiiddaaddccoommoo uunn mmeeddiioo ddee ttrraannssffoorrmmaarr nnuueessttrroo mmuunnddooccoommeennzzaarr eenn AAnnddaalluuccaa yy eenn oottrraass rreeggiioonneess ddeeEEssppaaaa sseegguuiiddoo ddee nnuueessttrraass ccoommuunniiddaaddeessrreeggiioonnaalleess eenn ttooddoo eell mmuunnddoo.. 14. SSii qquuiieerreess ffoorrmmaarr ppaarrttee ddee nnuueessttrraa ccoommuunniiddaadd ppeerroo nnooccoonnoocceess aa nniinnggnn PPrroommoottoorr ddee KKoossmmoo,, ppuueeddeess sseerrmmiieemmbbrroo ddee nnuueessttrraa ccoommuunniiddaadd gglloobbaall ddee KKoossmmooGGeennttee..CCoommoo uunnaa ppaarrttee ddee ttuu ssuussccrriippcciinn,, rreecciibbiirrss uunn vvoottooppaarraa iinnfflluuiirr eenn llooss ddeessaarrrroollllooss yy llaass rreeccoommeennddaacciioonneessddee llooss PPrroommoottoorreess ddee KKoossmmoo.. 15. GGRRAACCIIAASS PPOORR TTUU TTIIEEMMPPOO..por favor ir a SUSCRIBIR


text:
Yaadannoo iccitii Chibook kutaawwan 6, 7 fi 8ffaa
6) Gaaffii gaa'elaa
Gaaffiin gaa'elaa hidhattoota irraa yeroo baay'ee kan dhufu yommuu ta'u, humnas ni dabalata.
"Dubartiin tokko gara kutaa keessa jiru seenuun waa fudhachuu barbaadde.
Achiis Maalaam Ahimad [hidhattoota keessaa tokko] dhufee, waa'ee gaa'elaa gaafate. Isheenis, 'hin fedhu.' jette.
Innis, 'Waa'ee heeruma kanaa murteen ke maalinni?' jedhee gaafateen.
"Isheenis hin ta'u jette. Akkamitti Mana Barnootaa Dubartootaa Mootummaa -GGSS Chibook jedhamu irraa ukkaamsanii gara Saambisaatti fidanii waa'ee gaa'elaa itti haasa'u. Akkamitti itti heerumti - abbaa fi haatishee, adaadonni ishee a kkasumas hiriyoonni ishees kana quba hin qaban… Ergasiis, sitti heerumuu didee yoon Rabbii koo duwwaa nan hordofa yoo ta'e, kun gaarii mitii? Jettee gaafatte. Innis, 'lakkii kun badaadha' jedheen.
Muraasnis akka yaadasaanii jijjiraniif dhiibbaan irra gaheera.
"Namoonni konkolaataa [minibaas] Hilux'in ennaa dhufan argine. Achis eenyutu heerumuu akka barbaadu gaafatan. Dubarri dhugumaan Musliima taate, kan amanticha harka lamaan jabeessitee qabde kamuu heerumuu qabdi nuun jedhan. Daqiiqaa 30 nuu kennan, namuu ni callise. Sa'aatii tokko boodas namni dubbate hinturre.''
Naawomii Adaamuun akka natti himtetti, warri heerumuu didan akka garbaatti ilaalamu turan. 'Guyyuu, nu reebu. Akka itti heerumnu nitti himu, yoo didde si tumuutti ka'u. Haadholii warraa isaaniif kafana miiccinaaf, bishaan waraabnaaf, waan hundaa hundaa dalagnaaf. Garboota turre.''
7) Warra miliqan, jiraattonni naannoo deebisan
Akka idil addunyaatti duulli Dubartoota Keenya Nu Deebisaa [Bring Back Our Girls] jedhu adeemsifamaa tureera. Namoonni bebbeekamoon kanneen akka Giiftii Duree Misheel Obaamaa dabalatee irratti hirmaatanii turan. Haa tahu malee, jiraattonni naannichaa tokko tokko garuu dubartoota hidhattoota kana biraa miliqanii badan deebisanii kennan.
"Gaaf tokko dubartoonni muraasni fiiganii badan. Miliquuf yaalii taasisanillee hin dandeenye. Namoonni sunniin qaban. Akkaataan itti qabamanis, suuqii tokko galanii, gargaarsa gaafatan. Bishaaniifi biskuuta akka kennaniif gaafatan. Namoonni kunniinis, "Isin eenyu? Eessarraa dhuftan?"jedhanii gaafatan. Dubartoonnis, 'Nuti warra Bokoo Haraam GGSS [Mana Barnootaa Dubartootaa Mootummaa] Chibook irraa nu ukkaamsee nu fudhatedha.' Achis namni tokko, 'Kunniin ijoollee Sheekaawuu mitii?' jedhe.
''Achiis nyaataa fi iddoo ciisichaa kennaniif. Guyyaa itti aanutti gara iddoo dhufanitti deebisan… Galgala gara yeroo Saambisaa qabanii fidan, garafanii morma isaanii irraa akka kutan dorsisan.''
8) Tapha amantaa jijjiiruu
Dubartoonni kunniin yoo amantaa isaanii gara Islaamaatti geeddaran, gara maatii isaanitti akka deemuu danda'an itti himame. Warreen amantaa jijjiiran, warreen hin jijjiirre qabamanii turuu isaaniif sababa waan taatan jedhuun.
''Warri amantaa Islaamaa hin fudhanne, akka hoolotaa fi saawwan akkasumas re'ootaati waan taheef... ni ajjeesna jedhan. Achiis Maalaam Abbaa [hidhattoota keessaa tokko] warreen Musliima hintaane gartokkeetti akka adda bahan. Kanneen Musliima tahnitti akka hin makamne. Gartokkeetti akka dhaabannu nutti himan - isaanif iddoo biraa akka qopheessan himan. Namni biraa kun hin ta'u, walumaan turuu qabu jedhe. Erga deemanii torban tokkoon booda, nuti warri Musliima hintaane akkas jenne - numatu gara mana keenyaa akka hindeebine of dhorkaa jira.''


text:
Gabaasa Qeerroo Aliboo Amajjii 26,2015
Mootummaan abbaa irree Wayyaanee Bara filannoo 2015 kana milkeessuudhaaf duula Kaardii fudhadhaa humnaan gaggeessaa jiraachuun isaa beekamaa dha. Haalli kunis Aanaa Jaardagaa Jaartee Magaala Jaardagaa fi Aliiboo keessatti daran hammaataa tahuu irraan darbee tajaajilawwan hawaasaa Karoora mootummaa Guddinaa fi Tiraanisfoormeeshinii jedhamuun Uummatatti ololaman keessaa kanneen akka Ibsaa fi Bishaanii haala olaanaadhaan Uummata Magaala Aliiboo rakkisuu fi himatanis qaamni deebii deebisuuf waan dhibeef Hiriira nagaa Humna mootummaa wayyaanee ol tahe godhanii jiran. Barattootni, Barsiisotni, Jiraattootni, Daldaltootni, Hojjettootni mootummaa fi dhuunfaa magaala kana keessaa guutummaan hiriira kana keessatti hirmaachuudhaan diddaa dhageessisanii jiran. Dargaggootnii fi Uummatni Hiriira kana irratti bahuudhaan walleewwan Warraaqsaa ‘’ SII WAYYAAREE, OROMOON LEENCUMA DURUU, ABO NUUF WAYYA,..’’ Kanneen jedhaman wallisuudhaan dhaadannoowwan garaa garaas dhageessisuu irratti argamu. Dhaadannoowwan
1. Tajaajilawwan Hawaasaa kanneen akka Ibsaa argachuu qabna
2. Kanneen hidhaman haa hiikaman
3. Kaardii filannoo dharaa hin fudhannuu fi kanneen biroo kaasuudhaan Hiriira nagaa gaggeessuu irratti argamu
Ebla 2014 keessas Uummatni Magaala kanaa adda durummaan Master Plan wayyaaneen qopheessite dura kan dhaabbate yoommuu tahu FDG itti fufinsa qabu gaggeessuudhaan Mootummaa wayyaanee hundeedhaan akka buqqisuuf FDG itti fufanis hooggansi Qeerroo Magaala Aliiboo gabaasee jira.
Hub: Waraabbii Sagalee akka nu dhaqqabeen isin dhaqqabsiisna.


text:
Gabaasa Qeerroo Sadaasa 28,2015 Gimbii
Odeessa Qeerroo Wallagga lixaa Laaloo Asabii irraa FDG yeroo ammaa kana godinaalee Oromiyaa garagaraa keessatti finiinaa jiruun mootummaan wayyaanee humna waraana uummata nagaatti bobbaasuun rasaasaan reebuu jabeessaa jiruudha. Haatau male gaaffiin, dhaadannoowwan barattootaan, uummataan taasifamaa jiru godina Wallaggaa lixaa keessatti kan jabaatee itti fufeedha.
Sadaasa 28,2015 FDG Wallagga lixaa aanaa Laaloo Asabiiitti ka’een qonnaan bulaan tokko rasaasaan rukutame har’a buufata fayyaa magaalaa Gimbiitti addunyaa kana irraa godaanuu Qeerroon gabaasee jira.
Qonnaan bulaan kun Guddataa Dhuunfaa kan jedhamu gaaffii abbaa biyyummaa qabatee barattootaa fi uummata waliin dhaadannoo dhageesisaa osoo jiru waraana humna Agaaziin rasaasaan rukutamuun gara buufata fayyaa godina Wallaggaa lixaa Gimbiitti dabarfamuu Qeerroon gabaasee ture. Guyya har’aa qote bulaan kun hafuu akka hin dandeenye lubbuun boqochuu Qeerroon gabaasera. Akkasuma anaama kana keessatti kan gurri rasaasaan rukutamee irraa citee fi miidha gurguuddaan irra gahe akka jirus Qeerroon gabaasee jira. Dhimma kana ilaaluun odeessa dabalataan kan walitti deebinu yoommuu tahu FDG kan wal irraa hin cinneen itti fufe hanga galii isa gahutti kan dhaabbanne dhaadannoo fi sirboota qabsootiin wal deggeree jabeeffamee itti fufee jira.


text:
Seenaa Cabinsa Yugoslavia hanga tokko.
______________________________
Kan Barreesse #Dhaabbatoota_Mirga_Namoomaa_Gaazixeesitoota_addunyaa_fi_Barreesitoota addunyaa adda addaa ti.
Cabinsi Yugoozlaaviyaa Daandii Itoophiyaan irraa deemaa jirtu kanaan waan fakkaatuufiin waaniin dubbise gabaabsee isinii qooduu barbaade, isiniis akka waliif qooddan asumaaniin gabaa isiini ja’a.
Yugoozlaaviyaan akka Biyyaatti kan hundooyte yeroo Lola Addunyaa 1ffaa ture, Nama #Josip_Broz_Tito jedhamu Bara 1945 Repbulikii jaha akka qubsuma Sabootaatiin Biyya Yugoslavia jedhamtu godhee ijaare, isaaniis Bosiniyaa, Herzegovina,Crotia, Repunlikii Sooshaalistii Macedonia, Montenegro, Serbia fi Slovania Imeeyara tokko jalatti Sooshalistii Fedaralistii Yugoslavia jedhamu ijaare, yeroon sun yeroo Addunyaan hundi akka Biyyaatti hundoofte ture, Yugoozlaaviyaan akka Biyyaatti haa jaaramtuu malee ol’aantummaan Josip Broz Tito’n jalatti Biyyoota kana ijaare ol’aantummaa Sarbiyaati.
Ummanni Impeeyara tokko jalatti ijaarame kun Ummata Eenyummaa ofii, Biyya ofiitii fi aadaa ofii qabu ture, tahuus garuu haala yeroo san ture kan Biyyoonni Addunyaa akka irree qabaniin wal-weeran saniif walittj hirkatanii Roorroo ofirraa dhoorkuu murteefatan, Yigoozlaaviyaan akka Biyyaatti beekkamtii arkatte, Lola addunyaa lammaffaatiis Roorroo ofirraa ittisanii keessaa bahan, Sabaa fi Sablammoonni biroo kanneen akka Crotia, Bosinia, Kossove fi kkf Yugozlaaviyaan nu hundaaf Biyya walqixaati jedhanii Jedhaniis Sarbiyaan /Serbia/ Yugoozlaaviyaa Biyya isiin abbummaa addaa itti qabdu tahuu beeyti, inumaa Namoonni hedduun Sarbiyaa Biyyuma Yugoozlaaviyaa jachuuun beekkamtu tana Sarbiyaa guddoo /Great Serbia/ jedhanii yaamu , Republikaanota kan Eenyummaa fi Biyya ofiitiin Sarbiyaa jiraatan kana akka maxxantuutti ilaalan.
Bara 1980 keessa president Tito’n du’e, Yugoozlaaviyaan walitti bu’insi jiraatullee hanga du’a Tito Bara 1980 nagayaan jiraataa turte Du’a Tito booda walitti laaqamte, Walitti bu’insa hamaa fi Hiyyummaan qabeenyaa babbal’achuu eegale, kanaaf kan Sababa tahe ammoo Seera President Tito’n Bara 1974 keessa baase ture, Seerri kun restructured Federal Assumably jedhamee waamama, Seerri kun gama tokkoon ofiin of Bulchuu ni ifatti lafa kaaya, gama kanaan gaariidha, garuu rakkoon Seerri President #Tito kun qabu mirga Sabootaa caalaa mirga nama dhufaa kabajuu fi kabachiisuurratti xiyyeefata, sababni Seerri President Tito mirga Nama dhunfaarratti xiyyeefateef Sarbiyaa hedduutu Kossovo, Crotia, Bosnia fi Biyyoota hafan keessa jiraata, yeroo Biyya hundeesan san Ol’aantummaa Sarbiyaatiin Biyyoota namaa keessa qubatan jechuudha.
Sarbiyaan Yugoozlaaviyaarratti ol-Aantummaa barbaaddi, Sabootni biroo kan akka Slovenia, Kossovo fi Crotia faan Mootummaa of dandeesse tahanii Federeeshiiniin wajjiin jiraachuu barbaadan, Bara 1990 keessa Sabboonummaan Republikaanotaa kanaa hammaatee garee Sarbiyaa wajjiin xiiqii keessa galche, humni Federaalaa Dadhabaa dhufe, humni Rupblikii jabaachaa dhufe, walitti bu’insi hammaachaa dhufe, Bara 1990 keessa Mootummaan Federaalaa konkumaa dadhabaa dhufe, Kirooshiyaa fi Sloveeniyaan mootee qurkee Sarbiyaa wajjiin jiraachuu mannaa fottoquu nuu wayya jedhanii Seera Bara 1974 baha’tti fayyadamanii fottoquu labsatan, M/Ministeeraa Yugoozlaaviyaa #Ante_Markovic Fottoqinsa Seera alaati jedhee Ummataa fi Waraanaaf yaamicha godhe, dubbiin ni hammatte.
Afa-Daymeen Liigii Kumunistii Sarbiyaa ture tokko tooftaan as bahe, Innis #Slobodan_Meloševic jedhama, Republikaanota biroo keessa yoo dhaqe Ummanni Yugoozlaaviyaa jedhee sossoba, yeroo inni filamu Ummata duraan Sarbiyaa ol-aantummaa Sarbiyaa jibbaa ture hundaa deeggarsa godheef, hiriirri deeggarsaa kan isaaf godhame har’allee seenaaf himama, haa tahuu malee kanaas keessi isaa waan biraati, Afaan Republikaanota akka Kirooshiyaa fi Kosssovoo faa biratti tokkummaa dubbatu sun fi Ummata isaa Sarbiyaa biratti ” Sarbiyaa ” guddoo ni jaarra jadha.
#Slobodan_Melosevic Sarbiyaanota Kossovo, Kirooshiyaa, Sloveeniyaa keessa jiraatan cimsee ijaarate, hogganoota Waraanaa Sarbiyaa Sadarkaa Maa’aragii hireef, Waraana harka caalu Lammii Sarbiyaa godhe, Baayyina Ummata Sarbiyaa fi Shiraa wajjiin Sagalee Filannootiin injifate, Humna Waraanaa kan Sarbiyaa qofaan duurfamu Repblikaanota hunda keessatti ramade, Yugoozlaaviyaan sirritti Sarbiyaa taatee maqaa jijjiiruu qofaa hafe, Republikaanotni hedduun gaafii Abummaa Naannoo gaafachuu ittI fufan.
Kirooshiyaa, Monteenegroo fi Kossoovoon fottoquuf hiriira bahuu eegalan, yeroo Abbootiin Biyyaa fottoquuf hiriira baate Sarbiyaan Biyyoota kana keessa jirtu hiriira mormii isaanirratti baati, inumaa fottoqisitoota jedhanii maqaa itti moggaasan, ገንጣዮች akka nuun jedhan kana jechchuudha, waliin galuun dadhabamnaan Lolaatu eegalame, Dura Bara 1991 Lola guyyaa 10f gaggeefame, Lolli Lola guyyaa Kudhanii / Ten-Day War/ jechuun beekkama, Sababa fottoqinsa Labsachuu Sloveeniyaatiin eegalame, Sarbiyaan Waraana Biyyaa harkaa qabdi, Jeneraalota isaanii guddaan Lolchiisaa ture Jeneral #Slobodan_Paljak kan yakka Duguuggaa sanyiitiin himatamee Mana murtii addnyaa keessatti Summii dhugee du’e sani.
Lolli Sloveeniyaarraa Eegalame guyyoota muraasa booda gara Kirooshiyaatti Dabre, achi booda kan wal-Waraanu malee kan wal-gargaaru hin jiru, gaafa nagayaa malee gaafa dubbiin badde Lafarraa wal-dhabamsiisanii lafa walirraa fudhachuun Shakkiin hin qabdu,Kosoovoo fi Bosiniyaan wal arkan wal-haleelan, Sarbiyaa fi Koosoovoo, Slooveeniyas fi Bosniyaa, Bosniyaa fi Sarbiyaa wal arkan waluma rakutuudha, kan yeroof Jaalummaa wajjin Uumatees wajjiin hin turu, ibiddi nama hunda macheesee Diina walitti godhe.
Dhaabbanni Mootummoota Gamtoomanii haala jiru baruuf yUgoozlasviyaa dhaquus kan Ummata Weeraraa jiru Sarbiyaa Mootummaa fi Waraana harkaa qabdu waan taateef Biyyi teenya nagaya qabdi jechuu malee hafuurri irraa hin bahu, firraahuu Dhaabbanni Mootummoota Gamtoomanii /UN/ Humna nagaya Eegduu NATO ramaddee gara Yugooxlaaviyaa ergite, Sarbiyaan Humna Waraana Biyyaa waan harkaa qabduuf Humna UN’n ergite kannaahuu haleeluu Eegalte.
NATO’n Xayyaara kaaftee Sarbiyaa Ummata Biyyaa galaafattee addunyaan loluu barbaaddu haleelte, Ummataa fi Waraanaas hedduu galaafatte, Dhumaatii isaanirra gaye saniif hanga har’aa Sarbiyaa keessatti Wagga waggaan Ayyanni Wareegamtootaa kabajama, Lola Bara Bara 1991 hanga Bara 2001 gaggeefame lubbuun meeqa akka dabarte tilmaamuun nama hin dhibu, Ragaan tokko tokko namni Kumni Dhibbaa fi Soddom (130,000/ akka du’e ibsa, garuu sanii ol taha, Lolli kun Jaarraa 20ffaa keessatti Lolli akkanaa hin jirreef lola addunyaa jechuu ni dandayama jedha warri Biyyoota lixaa kun, kana hunda kaniin dubbadheef sababni Balaan kun Uumameen President #Slobodan_Melosevic garaagarummaa Sabootaa kabajee waliin Bulchuu mannaa Saboota walitti baqsuuf yaaluun akka balaa wal-galaafataa fidde yaadachiisuufi,.
Namni Barruu tana dubbise hegeree Itoophiyaa ni tilmaama, kan hin dubbisne tilmaamuu hin dandayu jechuufiimiti, Daandii Itoophiyaan itti deemaa jirtuu fi Cabinsi Yugoozlaaviyaa wal-fakkaata jechuu barbaadeeti.
Itoophiyaa keessatti Mallattoon karaa kana nama fiddu waan mul’achaa dhufteef Umrii Itoophiyaa hangam bulti jannee tilmaamaa jirra.
Jan.25/2020
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Itiyoo-Ertiraa gidduutti waan ta'an tartiibaan
Tarkaanfiin Ministirri Muummee haaraa Itoophiyaa fudhatan waldhabdee biyyi isaanii Ertiraa waliin qaban akka fooyya'ufi waldhabdee waraana ololaa biyyoota Gaanfa Afrikaa lamaan waggoota dheeraaf ture akka dhaabbatu abdi horeera.
Waxabajjii 05 Ministirri Muummee Dr. Abiy Ahmad waligaltee bara 2000 raawwateefi lafa daangaa waldhabdee Ertiraaf akka kennamu akeeku hojiirra akka oolchan himan.
Waraana bara 1998 - 2000 turen lammiileen 70,000'tti tilmaamaman du'aniiru. Bara 2002'tti garuu komishiniin Biyyoota Gamtoomanii daangaa waldhabdeef sababa taate, Baadimmee dabalatee Ertiraaf haa kennamtu jedhe. Haa ta'u malee, Itoophiyaan murtee sana hin fudhanne ture.
Tartiibni taateewwanii maal fakkaata?
Caamsaa 24 1993: Ertiraan Itoophiyaa irraa rifarandamiidhaan erga adda baate booda walabummaa labsite
Caamsaa 6,1998: Waraanni daangaa jalqabe
1998-2000: Waraanni Eritiraafi Itoophiyaa itti fufe; namooti 70,000 tahan ajjefaman.
Waxabajjii 18,2000: Waliigalteen Waraana Dhaabuu mallatteefame
Muddee 12,2000: Waliigalteen Nagaa Aljeers mallatteefame
Ebla 13 2001: Koomishiniin Daangaa Itiyoo-Eritiraa itti bulmaata dhiyeesse
Guraandhala 2002: Gumiin Biyyaalessaa Eritiraa galmee paartile siyaasaa dhorke
Sadaasa 2005: Manni Maree Biyyota Gamtoomanii gara karoora nagaa 2000 yoo hin deebine qoqobbii irra kaa'uuf akeekkachiise.
Mudde 2005: Eritiraan nagaa eegasistoota Biyyoota Gamtoomanii Ameerikaa,Awurooppaa fi Raashiyaa Eritiraa irraa baste.
Sadaasa 2006 : Dhaabbatni biyyoota Gamatoomanii fi dhaabileen biroon, Mootummaan Ertiraa bulchiinsa finxaaleyyii muslimaa somaaliyaa meeshaa waraanaan deeggaraa jira jechuun himatan. Ertiraan haalteetti.
Ebla 2007: Ertiraan miseensummaa IGAD keessaa baate
Ebla 2008: Jibuutiin Eertiraan naannoo daangaa waldahbdeerra jiranii Ras Dumeeraatti bo'oo qofforaa daangaa koo seente jettee himatte: Eertiraan haalteetti
Waxabajjii 2008: looltootni Jibuutii fi Eertira Ras Dumeeraatti walitti dhukaasanii, loltootni Jibuutii 9 ajjeefaman.
Mudde 2009: Dhaabbatni Biyyoota Gamtoomanii finxaaleyyii Musliimaa Somaaliyaa deeggarte jechuun Eertiraa irratti qoqqobbii kaahe.
Waxabajjii 2010: Eertiraa fi Jibuutiin rakkoo daangaa waliin furachuuf wiliigalan
Muddde 2010: Ministirri muummee Duraanii obbo Malas Zenawiin sirni Eertiraa keessa jiru jijjiiruuf qabsoo bifa kamiifu deeggarsa akka kennu ibse.
Ebla 2011: Itoophiyaan hidhattoota Pieezident Isaayyaas Afawarqii angoorraa buusuuf qabsaa'an akka deeggartu beeksisfte.
Amajjii 2012: Itoophiyaan ajjeechaa lammiilee biyyootaa awroopaa 6 naannoo Afaarritti raawwatameef Eertiraa himatte
Bitootessa 2012: Itoophiyaan hidhattoota mootummaa Itoophiyaa morman leenjisuuf hojiirra oolaa jira jechuun kaampii Kibba lixa Eertiraatti argamu haleelte.
Hagayya 2012: Mallas Zenaawwiin waggaa 22f aangoorra erga ture booda lubbuun darbe
Amajjii 2013: hidhattootni mormituun gamoo ministeera odeefannoo Eertiraa to'atan
Guraandhala 2014: Ministirri muummee Hayilamaariyaam Dassaalanyi Sirni Asmaraa jiru osoo hin kufiin hariiroo gaarii uumuun hin danda'amu jedhan
Waxabajjii 2015: Gabaasni Dhaabbata Biyyoota Gamtoomanii mootummaan Eertiraa sarbamiinsa mirga namoomaa sirnaawaa gaggeessaa jira jechuun himate.
Mudde 2015: Itoophiyaan Yunaayytiid Arab Emireetiifi Saawdii Arabiyaa dachee Eertiraa fayyadamuun Yamanitti waraana Huuthis irratti banuu akeekkachisuun gochi isaanii tasgabbii fi nageenya Itoophiyaaf yaaddoo ta'uu ibsite.
Adoolessa 2016: Hayilamaariyaam Dassaalanyi Eertiraan waraana banuuf doorsisaa jirti jechuun himataniiru.
Fulbaana 2016: Itoophiyaafi Eertiraan bakka Tsooranaa jedhamutti walitti bu'anii loltootni 100 ta'an du'an.
Waxabajjii 2017: naga eegdonni Kataar daangaa Jibuutii fi Eertiraa gadhiisanii bahuu wajjin walqabtee nannoo daangaatti muddamni cime.
Adoolessa 2017: Eertiraan gara naannoo daangattii loltoota ishee sassaabaa jiraachuu Itoophiyaan komatte
Onkoloolessa 2017: Ministirri dhimma alaa Eertiraa Osmaan Saliih hooggantoota haajaa alaa Ameerikaa lola Itiyoo-Eertiraa 1898-2000 booda yeroo duraatiif argan.
Sadaasa 2017: Itoophiyaan mormii mootummaarratti ka'eef Eertiraaf fi Masriin himatte
Ebla 2, 2018: Abiyy Ahimad ministira muummee ta'uun muudaman


text:
Arbanyooch Gimbot 7: Humnootiin hidhatan filannoo biyyaalessaa fulduraatiif sodaadha
Aanaalee milishaawwan, humni addaa, poolisiifi humni tikaa mootummaa naannoon itti ijaaramanii jiranitti filannoo naga qabeessaafi dimokraatawaa adeemsisuun nu yaaddessa jechuun dhaabbani siyaasaa Arbanyooch Gimbot 7 Ibsa kenneen himeera.
Humnootin naannoleen hidhatan kunneen sirna dimookiraasii biyyttifis gufuu akka ta'an fi dhaabbileen siyaasaas itti yaaduu qabu jedhan barreessaa olaanaan dhaabbatichaa Obbo Andaargaachoo Tsige.
Sochiin bilisummaa fi mirgaaf biyyattii keessatti taasifame abdii qabeessa ta'uu isaatin haala seera qabeessa ta'un socho'uuf gara biyyaatti deebine kan jedhan Obbo Andaargaachoon, haalli Itoophiyaa keessa jiru haala lola affeeru miti, biyyattii keessatti karaa naga qabeessa ta'en qabsaa'uun baay'ee barbaachisaa dha jedhan.
Morkiin lolaan yookin hidhannoon taasifamu biyyattii kan miidhu malee kan fayyadu akka hin taane obbo Andaargaachoo Tsige dubbatan.
Kana malees olaantummaa Seeraa mirkaneessuun gahee mootummaa ta'us, jijjiiramni amma dhufe akka hin gufannef mootummaa cinaa dhaabbannee hojjenna jedhan.
Dhaabbileen siyaasaa biroo fi lammiileen biyyattiis haala biyyattii keessa jiru hubachuun tokkummaan hojjechuu akka qabanis himan.
Dhaabbatni keenya erga biyyatti galee as gama hidhanoon socho'uun yookin rakkoo nageenyaan walqabatee gama mootummaas ta'ee qaama biraarraa komiin irratti dhiyaate hin jiru jechuunis Obbo Andaargaacho Tsige himan. Rakkooleen gama mootummaatin yoo jiraatanis mariidhaan hiikkamuu qabu kan jedhan barreessaa olaanaan Arbanyoch Gimbot 7 kun, loltootni dhaabbatichaa Eertiraa turan 300 hidhannoo hiikkatanii gara biyyaa seenan deebi'anii akka dhaabbataniif sochiin taasifamaa akka jiru dubbatan.
Kana malees, hidhatoonni dhaabbatichaa 550 ta'an biyyattii keessatti iddoo garaagaatti socho'aa turan gara kaampiitti akka deebi'aniif hojjetamaa jiraachuu himan.
Gaafii Gimbot 7 fi Arbanyoch Ginboot 7 gargar bahaniiru jedhuun kaa'eef deebii kanneniin, "namootni dhimma kana gaggeessaa turan namoota dhaabbaticha keessaa rakkoo naamusaan ari'amanidha" kan jedhan Obbo Andaargaachoo, dhaabbatichi bifa hin bittinoofneen ijaarrames jedhan.
Addi Bilisa Baasaa Biyyaalessaa Ogaadeen hiree ofii ofiin murteeffachuu irratti mootummaa Itoophiyaa waliin walii galuu hime
Addi Bilisa Baasaa Biyyaalessaa Ogaadeen, ONLF mootummaa Itoophiyaa waliin waliigaltee nagaa mallatteesseera. Dhaabni kun siyaasa Itoophiyaa keessatti eessaa ka'ee eessa ga'e?


text:
Yuniversitii Gondor mooraa Maaraakii keessattis har’a haleellaa baarattoota irratti raawwatameen bakka bu’aa barattoota dabalatee ka biroo irratti illee haleellaan raawwatamuu barattoonni ibsanii jiru. Yuniversitii Waldiyaa keessattis irra deebi’uu dhaan hookkarri ka’ee barattoonni hallllaan irratti raawwatamuun ibsameera.
Ministeerri saayinsii fi barnoota sadarkaa ol aanaas har’a ibsa kenneen qaamota barataa fakkaatanii mooraa Yuniversitii seenantu jeeqama uumaa jira. kanneen shakkaman to’annaa jala oolfamaa jiru jedhee jira.
bakka mormii nyaata lagachuu geggeessinee teenyutti dhakaan nutti darbamee haleellaan nu irratti raawwatee jira jechuun himataniiru. Kan barataan Yuniversitii Gonder mooraa Maaraakii reebichi na irratti raawwate jedheen jalqabna.


text:
Jilli aadaa Ertiraa deeme hangam ummata Itoophiyaa bakka bu'e?
Jilli aadaa ummata Itoophiyaa kan weellistootaafi qondaaltota mootummaa garaa garaa of keessaa qabu tibbana gara Ertiraa imalee ture.
Kaayyoon jila aadaa kanaa walitti dhufeenya ummata biyyoota lamaanii cimsuu yoo ta'u kanneen kana qopheessan ''kan tilmaamne caalaa kan milkaa'e ture,'' jedhaniiru.
Kana durallee gareen aadaa Ertiraa gara Itoophiyaa imalee ture. Kuni biyyoonni lamaan turtii waggoota 20 booda araara erga buusanii kan mul'ataa jirudha.
Haata'u malee, dhimmoota garee aadaa akka biyyaatti biyya alaattis ta'e biyya keessa qophaa'u irratti ummatoota Itoophiyaa bakka bu'u irratti irra - deddeebiin gaaffiin akkasumas qeeqni ni ka'a.
Dhihoomallee sagantaan masaraa biyyaalessa Itoophiyaatti qophaa'e komii guddaa kaasee ture.
Jila gama Ertiraatti imale ilaalchisuun gaazexessaafi barreessaa beekamaa kan ta'e lammiin Ertiraa Tasfaayee Gabra Aab (Gadaa G/Aab) hanqinni walfakkaataa Ertiraatti mul'achuu isaa barresseera.
Akkaataa kana dura barameen taanaan sagantaa biyya bakka bu'u irratti Ministeerri Aadaafi Turizimii Federaalaa biiroolee naannolee akka gaafatu himu qondaalli Mootummaa Naannoo Oromiyaa.
Hogganaan Biiroo Aadaafi Turizimii Oromiyaa Obbo Girmaa Hayiluu dhimma jila Ertiraatti imale akka quba hin qabneefi kanas televijinii gubbaa agarre jedhaniiru.
Yoo mootummaatu qophesseera ta'e nu gaafachuu qabu yaada jedhu qabu.
''...Yoo artistii ta'e yoo weellistoota ta'e biyya bakka bu'anii kan deeman ta'e biyya keessaa Oromiyaan tokko kanaaf nu gaafachuu qabani turani,'' jedhan.
Deebii Ministeera Aadaafi Turizimii
Sagantaa kana olaantummaan kan qopheesse Ministeera Aadaafi Turizimii yoo ta'u jila kana keessa namoota 60'tu jira.
Ergama fudhachuufi garee kana hoogganuu keessatti Ministeerri Dhimma Alaas qooda qaba.
Jila kana kan hoogganan immoo Ministir Di'eetaa Ministeera Aadaa fi Turizimii kan ta'an Aadde Bizunash Masaratidha.
''Garee aadaa kana garee aadaa naannolee irraa osoo hin taane Tiyaatira Biyyaalessaa irraa fudhanne'' jechuun ibsu. Yoo ibsanis garee akkanaatu kana durallee biyya bakka bu'e biyyoota garaa garaa imala jedhan.
Garee aadaa kuni wallee sabootaafi sabalaammoota Itoophiyaa garaa garaa ni weellisu.
Kanaan alatti garuu, weellistoonni wallee saboota garaa garaa sirbuu danda'an keessatti hammatamaniiru.
Aadde Bizunash akka jedhanitti garee deeme keessatti 'Itoophiyaa bakka bu'uf carraaqqiin guddaa taasifameera.'
Dabalataanis, Komishinii Ispoortiifi Aadaa Ertiraa waamicha taasisen miseensonni Baandii Jaanoo walee isaanii akka Ertiraatti dhiheessan ibsaniiru.
Weellisaa Geetaachaw H/Maariyaam
Waltajji biyya Ertiraa magaalaalee sadi dhihaate irratti weellisaan Afaan Oromoo Getaachaw H/Maariyaam walleewwan garaa garaa sirbuu isaa dubbata.
''Bakka sadanittu hojjedheera. Tokko Mitisiwwaadha, tokko Asmaraadha tokkommoo Karani,'' kan jedhu Getaachoon weellisaan Afaan Oromoo biroo waliin akka hin deemne dubbata.
Hojiiwwan achitti dhiheesses yoo ibsu geerarsa, sirboota aadaafi Akka Baala Isaafo weellisuu isaa hima.
Aadde Bizunash gama isaaniitiin ''Walleen Afaan Oromoo waltajjii sadan irrattiyuu dhihaateera. Inumaa Karan irratti ummata baay'ee kan sochoose wallee Afaan Oromoo ture,'' jedhan.
Weellistoota Afaan Oromoo kaan itti dabaluf yaalin taasifame akka hin milkoofne kan himan Aadde Bizunash, weellistuu Amalmaal Abaatanillee ''Kiyya Kiyyaa'' sirbiteetti jechuun himu.
Yaada Waldaa Muziqeessitoota Oromoo
Walajjiiwwan gurguddoo akkanaa kan biyya bakka bu'uun imalamu irratti namoonni weellistoota kaan kan maqaa qaban arguufillee ni gaafata.
Wanti kunis akka irra deddeebi'e mul'atu weellisaa Geetachaw H/Maariyaamiifi Tsaggaayee Dandanaa [Sayyoo] muuxannoo isaanirraa ka'un himu.
Tarii sagantaa Ertiraa qophaa'e irratti weellistoonni kaan kan hin hirmaanne hojii wanta qabaniif ta'a jechuun ibsa weellisaa Getaachon.
Kana dura dhimma biyyaa gaafa ta'e karaa Biiroo Aadaafi Turizimii nu dhaqqabu jedha weellisaa Tsaggaayee [Sayyoo] Dandanaa. Tsaggaayeen dura taa'aa Itti - aanaa Waldaa Muziqeessitoota Oromooti.
Weellisaa Tsaggaayen akka jedhutti yeroo hedduu qaamoleen mootummaa akka hirmaatan akka isaan gaafataniifi gara caalu isaan akka didan hima.
Sababa kana yoo ibsus akkana jedhe: ''Yeroo tokko tokko hin waamu bar yoo nuuf taate hin dhaqna yoo nuuf ta'u baate inuma dhiisti ijoolleen baay'een ishee nama tokko lamaa miti.''
Weellistoonni maqaa qabaniifi baandii qaban gara caalu ''Konsartii yoo taate malee hin dhaqnudha hiika biraa qabaate miti'' jechuun ibsa.
''Oromoon achi keessaa dhabame wanti jedhamu jira,'' kan jedhu Weellisaa Tsaggaayen ''kan ummataa taane jedhee nutu of qaba'' jechuun hima.
''Akka siyaasaatti yoo fudhatame hin dhaqnuudha. Waa'ee Ertiraa Itoopiyaa dippilomaasii akkana jedhanii yoo deemani hin dhaqnu nuti.
Yoo qofa konsartii agarsiisuudhaaf ta'e ni dhaqna. Gara caalu nutu irra dida malee gara isaanii miti,'' jechuun hima.
"Garaagartummaan badaa hin jiru mootummaa wajjiniin. Wanti isaan badaa nu dhooksaniis hin jiru.
Akkaadhumatti pirotokolii keenya eegne itti dhihaannurratti nutu garaagartummaa godhata nuti kan ummataa waan taanef jenne nutu of qaba."
Kana durallee, waltajjii mootummaafi garaa garaa irratti waamamanii jennaan ilaalanii akka dhiisan BBC'tti himeera.


text:
Dura taa’aan Dhaaba SOCHII BILISUMAA UMMATA BENISHAANGUL (BPLM) Obboo Abdulwahaab Mahdii Iisaa gaaffii fi deebii Sagalee Bilisummaa Oromoo Sagantaa Afaan Amaaraa waliin taasisaniin dhimmoota hedduu kaasaniiru.
Ummanni Benishaangul erga sirni Dargii qabsoo Ummatootaan aangoorraa qaarsifamee gartuun wayyaanee aangootti ol baheeyis cunqursaan siyaasaa fi dinagdee kan irraa hin dhaabbanne tahuu kan eeran Obboo Abdulwahaab, bara gartuu TPLF keessa dachee saamamuun qayeerraa buqqifamuun, baqachiifamuu fi hidhaan akkasumas ajjeechaan geessifamu akkaan suukaneessaa tahuu dubbatan.
Lafti hidhi laga Abbayyaa irratti ijaaramaa jiru kan lammiileen Benishaangul beenyaa malee humnaan irraa buqqifaman tahuu kan tuqan Obboo Abdulwahaab, lammiileen lafti isaanii irraa saamames biyya ollaa Suudaanitti godaanuuf dirqamuu ibsan. Kana malees, naannoo Hudunduu jedhamuu kanneen 100,000 caalan manneen jireenyaa isaanii konkolaataa Doozaraan diigamuu ibsanii, lafti isaanii qubattoota wayyaaneen Kaabaa fideef kennamaa fi Chaayinaatti gurguramaa jiraachuu himan.
Haala diddaa ummataa wayta ammaa kana naannoo bulchiinsa Benishaangul keessatti deemaa jiruun walqabatee miidhaa wayyaaneen geessisaa jirtu kan ilaallatuun ammoo sirni wayyaanee diddaa ummataa Hagayya 14 bara 2015 gaggeeffameen walqabsiisee lammiilee Benishaangul hedduu humnoota isaa itti bobbaaseen ajjeesuu, jumlaan hidhuu fi qayeerraa baqachiisuu ragaadhaan deeggaruun saaxilan.
Ummanni Benishaangul filannoo wayyaanee ALG.tti 2007 gaggeeffamerraa qooda hin fudhanne, diddaa jabaa agarsiise kan jedhan dura taa’aan Sochii Bilisummaa Ummata Benishaangul, kanarraas sirnichaan yakkamanii hidhaa fi dararaaf saaxilamuu ibsan.
Dabballoonni wayyaanee namoota “Filannoon nu hin ilaallatu, hidhaa, saamichaa fi dararaan nurraa haa dhaabbatu.” jechuudhaan gaafataniin isin SBUB waliin hariiroo qabdu jechuudhaan guyyaa saafaan gabaa keessatti rasaasaan ajjeesuu ibsan. Kanaan walqabatees ummanni diddaa jabaa mul’isuurraa mootummaan wayyaanee waraana itti bobbaasuun dhukaasa irratti roobsee namoota 12 battalumatti ajjeesuu maqaa namoota ajjeefamanii tarrisuudhaan ibsan. Manguddoota umriin isaanii wagaga 95, 75 fi 60 dabalatee lammiilee diddaa agarsiisaa jiran keessaa abbootiin warraa 30ni Asoosaatti hidhamuu kan dubbatan Obbo Abdulwahaab, namoonni 5 ammoo gara mana hidhaa kaampii waraanaatti geeffamuudhaan erga dararamaa turanii booda, nyaatni summaa’aan itti laatamee waytuma sana lubbuun isaanii galaafatamuu ibsan.
Duula mootummaan wayyaanee diddaa ummata Benishaangul dhaamsuuf waraana itti bobbaasee gaggeessaa jiru kanaan wayta ammaa kana daa’imman 35 rasaasaan reebamuu fi lammiileen 285 tahan madeeffamanii Hospitaala Raashaa kan Asoosaatti argamu keessa jiraachuu kan tuqan Obboo Abdulwahaab 30,000 kan tahan ammoo qayeerraa baqatuu gaaffii fi deebii SBO Sagantaa Afaan Amaaraa waliin taasisan keessatti addeessaniiru. Haalli wayta ammaa kana naannoo Benishaangul keessa jiru Miidiyaaleedhaan akka ifa hin taaneef mootummaan wayyaanee namnuu akka naannicha hin seenne ugguruus dubbataniiru.
Cunqursaan mootummaa wayyaaneetiin ummata Benishaangul irratti raawwatamaa jiru hammaataa jira kan jedhan Dura Ta’aan Sochii Bilisummaa Ummata Benishaangul Obboo Abdulwahaab Mahdii, roorroo diinaa kana of irraa qolachuun bilisummaa keenya mirkaneessuuf dargaggoonni hedduun waraana, Sochii Bilisummaa Ummata Benishaangulitti dabalamaa jiru jedhan. Ummannis hanga wareegama lubbuutti bilisummaa isaa goonfachuuf murannoo qabu ibsuun nu cinaa hiriiree falmaa fi dinagdeen nu tinnisaa jira jedhan.
Waraanni keenyas degarsa ummataan sochii isaa itti fufeera erga jedhanii booda, tarkaanfilee waraanni Sochii Bilisummaa Ummata Benishaangul yeroo adda addaatti loltoota wayyaanee irratti fudhate ibsanii, kunis hanga wayyaaneen biyya keenya gadi lakkistee baatutti itti fufa jedhaniiru.
Hariiroon Ummani Oromoo fi Ummatni Benishaangul walgidduudhaa qaban kan yeroo dhiyoo odoo hin taanee, baroota dheeraa kan lakkoofsisee dha kan jedhan Obboo Abdulwahaab, Ummatoonni keenya hariiroo hawaasummaa fi daldalaa waliin gaggeeffataa jiraniin dabalata diina isaanii waloo kan tahe mootummaa wayyaanee kuffisuudhaaf waloon sossohuun furmaata tahuu amananii waliin falmaa gaggeessaa jiru jedhan. Hariiroon qabsoo ABO waliin qabnu sirna Dargii kuffisuu keessatti ifatti mul’ateera kan jedhan Dura taa’aan SBUB, hariiroon walii tumsuu kunis kan jabaatee itti fufe tahuu addeessan.
Nuti akka Sochii Bilisummaa Ummata Benishaangulitti, dhaabbilee mirga ummata isaaniif falman akka ABO, ABBO, kan Gaambeellaa fi kanneen biroo waliinis marii gaggeessuudhaan “cunqursaa mootummaa wayyaaneetti xumura gochuudhaan Bilisummaa Ummatootaa mirkaneessuuf harka wal qabatanii falmaa finiinsuu malee filmaanni biraa hin jiru kan jedhurra geenyee, waliinis hojjechaa jirra jedhaniiru.
Gaaffii fi deebiin Dura taa’aan Sochii Bilisummaa Ummata Benishangul Obboo Abdulwahaab Mahdii Iisaa SBO sagantaa Afaan Amaaraa waliin taasisan Sagantaa SBO Roobii dhufuu (Hagayya 26 bara 2015) kan dhihaatu ta’uus garanumaan beeksisna.


text:
FDG Eegale Tokkummaa Ilmaan Oromoon Jabaatee Mootummaa Abbaa Irreetti Xumura Ni Taasisa!
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Uummatni Oromoo waanjoo garbummaa jalatti kufe jedhee guyyaan itti tole jedhee bule hin jiru. Hin jiraatus. Qabsoo Bilisummaa Uummata Oromoo gaggeeffamaa asiin gahe keessatti uummatni Oromoo waanjoo garbummaa of irraa buusuuf qabsoo hadhaawaa gaggeessaa tureera. Addatti Jaarmayaan Qeerroo Bilisummaa bara 2011 akka Jaarmayaatti erga of labsee asitti FDG mootummaa Wayyaanee hundeen raasan gaggeessaa turee ammas itti jira. Keessumaa ammoo bara 2014 keessatti uummatni Oromoo tokkummaadhaan diina dura dhaabbatee ‘‘ Haqa Keenyaa fi Biyya Keenya Diinaaf!’’ jechuudhaan wareegama qaqqaalii kaffaleera. Kumaatamaan mana hidhaatti ukkaamsamanii jiru. Dhibbootaan ammoo irbaata rasaasaa tahuudhaan dargaggootni Oromoo abbaa biyyummaa uummata Oromoo mirkaneessuuf rasaasa dura dhaabatanii ammas itt jiru.
FDG amma Oromiyaa keessatti qabatee finiinaa jiru galmaan geessisuudhaaf gumaatni nama tokkee murteessaa dha. Kanaaf uummatni Oromoo FDG kanatti dabalamuudhaan mirga saba Oromoof falmuun saba keenya “Mootummaa Dhablee” tahee bara baraan itti roorrifamaa jiruu fi qabeenyi biyyaa irraa saamamaa jiru bilisa maasuuf jecha, hiree murteffannaa isaa akka mirkaneeffatuuf dirqamni olaanaan nurra jiraachuu hubachuu barbaachisa. Keessumaa ammoo FDG amma eegale galmaa geessisuudhaaf dirqamoota armaan gadi hojiitt hiikuuf jabaatnee hojjechuun dirqama.
- FDG amma eegale namuusa FDG tiksinee galmaan geessisuuf gumaata barbaachisu gumaachuu;
- Qajeelfamootaa fi ajaja mootummaa kan dantaa umamta keenyaa tuqu kamuu hojiitti hiikuu diduu fi dura dhaabbatuu;
- Tooftaawwan Qabsoo Fincilaa kan karaa caasaa fi bifa adda addaan baafaman hordofuun FDG dhaabbataa gaggeessuuf murannoon socho’uu;
- Bakkeewwan garaa garaatti dhaadannoowwan garaa garaa maxxansuu;
- Omisha mootummaan dantaa uummataa miidhuuf fayyadamutti dhimmi bahuu dhiisuu;
- Mirgi dimokraasii dhugaa fi sagaleen uummataa kabajamee hireen murteeffatnaa hanga argamutti haqaaf jecha wareegama karaa hundaan nu gaafatu baasuu.
Akkuma beekamu yeroo ammaa kana FDG Oromiyaa bakkeewwa garaa garaa addatti magaalaa Gincii, Amboo, Najjoo, Mandii, Gidaamii fi bakkeewwan birootti finiinuu eegaleera. FDG kun itti fufinsi isaa mirkaneeffamee uummatni Oromoo tokkummaadhaan FDG kanatti makamaa deemaa jira; mootummaan Wayyaanee guyyaan itti hundeen buqqaatu dhiyaachun mirkana. Kana taasisuuf ammoo nuyi miseensotnii fi deeggartooni Qeerroo Bilisummaa dirqama olaanaa ofitti fudhatnee soho’uun nurraa eegama.
http://qeerroo.org/2015/11/29/fdg-eegale-tokkummaa-ilmaan-oromoon-jabaatee-mootummaa-abbaa-irreetti-xumura-ni-taasisa/


text:
1.Gad aantummaan yoo sitti dhaga’ame muka yaabbadhu!.
2.Nama sammuu madooshaa qabutti namni hundinu mismaara fakkaata.
3.Tokko jaallachuun dirqama, lama jaallachuun daldala, sadii jaallachuun garuu kontrobaandiidha.
4.Imaltoonni walitti sissiqaa adaraa Abbayyaan qabnaa.
5.Shamarran herrega yoo baran malee yoo kaffalan agarree hin beeknu.
6.Dubarrii fi lotooriin kan isaan hin barbaanneef malee kan isaan barbaaduuf hin ba’an.
7.Sammuun qulqulluu boraatii gaariidha.
8.Dhagaan ganama si dha’e guyyaa dabalee si dhoofnaan siitu dhagaadha.
9.Mana hiyyeessaatii xiqsii mana sooressaatii xibsiin hin dhabamu.
10.Gadi jette yoo hojjette wanti hundinuu gad jedhee sitti mul’ata.
11.Hojjettee kan hin bashannanne harree qofa.
12.Jireenyii fi taaksiin yoo obsan malee dafee hin guutu.
13.Akka garbichaatti yoo hojjette akka mootiitti jiraatta.
14.Jiraachuun gaariidha, qarshii nu lakkoofsisuu baatus guyyaa nu lakkoofsiseera.
15.Walitti sissiqaa taaksii keessatti walbaree baay’etu wal fuudhee.
16.Jiraachuun kee eenyuunuu yoo hin fayyadne du’uun kee eenyuunuu hin miidhu.
(madda fb bilisummaa irraa)


text:
Prezidaantota Soomaaliyaa seenaa jeeqamaa qabdu kana duraa kamiinuu caalaa Mohamed Abdullahi Mohamed deggersa guddaa, fedhii gaarii fi abdii dhaan aangootti dhufan.
Roobii kaleessaa galgala uummanni kumaan laka’amu erga kan maqaa masoo Farmaajoo jedhamuun beekaman Mohamed prezidaantii Somaaliyaa itti aanu ta’uun paarlaamaan filatee booda daandii Moqaadishoo irratti ba’uu dhaan gammachuu qaban ibsaa oolan.
Ayyaaneffannaan wal fakkaatu magaalaalee Somaaliyaa fi magaalaalee Keeniyaa Gariissaa fi Eastleigh kan irra hedduun lammiiwwan Somaaliyaa keessa jiratan keessatti geggeessamee jira.
Ayyaaneffannaan kun martinuu deggersa Farmaajoon uummata biratti qaban calaqqisa. Kan umuriin waggaa 55 Farmaajoon lammummaa US fi Somaliyaa kan qaban ennaa ta’u kana dura bara 2010-2011 baatilee saddeetiif muummicha ministeeraa biyyattii ta’uun hojjetaniiru.


text:
Jawar Mohammed irraa*
Labsiin** Magaalota Oromiyaa Dhaabuuf jedhamee dhihaate Caffeen marii gabaabduu booda ibsa gahaafi jijjiirama tokko malee dabarsitee jirti. Labsiin kun Maastar Pilaanii Finfinnee hojirra oolchuuf seeraan hayyame jechuudhaa? Ifatti hin hayyamne. Garuu Maastar Pilaanii bira dabree dantaa Oromoofi Oromiyaan magaalota irraa qabu miidhuuf karaa guddaa bane. Akka armaan gadiitti laalla.
Labsiin kun Maastar Pilanii Finfinnee hojirra oolchuuf suduudaan hin hayyamu. Mataduremarraayyuu ‘magaalota Oromiyaa’ waan jedhuuf ‘walitti makamiinsa’ wanni jedhame kun magaalotuma Oromiyaa jidduutti daangeffama jedhamee waan fudhatamuuf yaaliin magaalota Oromiyaa kan naannoo biraatin walitti makuuf ifatti hin hayyamne. Ammoo walitti makamuun makamuun kun magaalota Oromiyaa giddutti qofa jedhamees ifa waan hin ta’iniif warra magaalota Oromiyaa muratee fudhachuu fedhiifis baniinsa (loophole) guddaa qaba.
Kana daran ammoo labsiin kun miidhaa guddaaf karaa bana. Akkamiin?
‘Jiraattota’ magaalaatiif mirgaafi aangoo guddaa kan sadarkaa zooniifi aanattuu hin jirre kenna. Akka labsii kana keessatti irra deddeebi’amee kaayametti magaalota walitti makuun, maqaa jijjiiruun, hogganoota filachuun, imammataafi tarsiimoo magaalaa hundi ‘fedhii fi waliigaltee’ jiraattota magaalaa irratti hundaaya jedha. Caffeen Oromiyaatifi godinoonni magaalonni keessatti argaman magaalota ajajuu hin danda’an, mari’achiisuu malee.
Kana qofaa miti, galiin magaalaa irraa argamu faaydaafi tajaajila magaalaa saniitif akka oolu ammas ‘fedhiifi waliigaltee’ jiraattotaatin ta’a jedha. Akkuma beekamu magaalonni handhuura galiiti. Kan magaalaa keessatti oomishamu qofaa miti, kan badiyyaan naannawa sanii callaeessus magaluma sanitti kuufama. Akka labsii kanatti galii magaalaa keessatti kuufame kun kan fayyadamuu danda’u ‘jiraattota’ magaalaa saniiti malee qonnaan bulaan ollaa magaalaa san sooromse humaa irraa hin argatu. Waan kana daran kan hammeessu, hariiroon Caffeenifi godinoonni magaalota waliin qaban, waliiftumsuufi wal mari’achuu irratti hundaaya. Magaalaan takka Oromiyaa keessaa aangoofi mirga Oromiyaanuu sirna federaalaa keessatti hin qabne laatameef.
Amma egaa, ‘jiraattonni magaalaatiif’ mirgaafi aangoo hammana guddatu kennuun maalif barbaachise? Miidhaan isaa hoo maali?
Akkuma beekamu magaalonni Oromiyaa hedduun teessoo waraana Nafxanyaa ta’uudhaan bu’uerraffaman. Sirnoota dabran keessatti aadaan magaalaa qilleensa farra Oromoo ta’een waan guutamee, akkasumas Oromoon sirna abbaa lafaatin lafa baadiyyattin waan walitti hidhameef magaalaatti kan godaanu xiqqaa ture. Bara mootummaa kanaa ammoo magaalonni adaduma babal’ataniin qonnaan bulaa Oromoo lafarraa buqqaasaa lafa isaatirra alagaa maallaqaan lafa bitate qubsisaa jiran. Kanaafu, magaalota Oromiyaa keessa qabiyyeen jiraattotaa (demographics) alagaatu heddummaata. ‘Fedhiifi waliigaltee jiraattotaa’ yoo jedhamu ammoo kan warra magaalaa san keessatti baay’ina wayyaba qabuu (majority) jechuudha. Kanaafuu labsiin kun imaammataafi fuulduree magaalota Oromiyaa keessa jiranii harka Oromootii baasee alagaadhaaf laatee jira.
Akkuma namuu argu labsiin kun ogeeyyota Oromootin qoratamee akka hin dhiyaatin ifa. 1ffaa Afaan Amaaraatirraa garagalfamuun ifatti mul’ata. 2ffaa ‘koreen’ silaa labsii kana qopheesse jedhamee Caffeetti dhiheessi yaadrimee xixiqqaa kabsii kana keessatti hammatameeyyuu sirritti akka hin galiniif deebii isaan gaafii ka’aniif kennani irraa beekuun ni danda’ama. (Fkn. garaagarummaan regiopolis fi metropolis maal akka ta’e waan hin galiniif walitti laqaa turan)
Maarree nyaaphni labsii kana tirra diddibee Caffeettii maalif erge?
1) Karoora Maastar Pilaanii Finfinnee akka jiruun osoo dhiheessanii mormiin jabaan akka isaan qunnamu ni beekan. Kanaafuu labsii Pilaanicha suduudaan ammumatti hojirraa oolchuuf isaanif hayyamu yoo argachuu dadhaban, kan dhawaatan galmaan gahuuf isaniif karaa saaqu baafatan. Akka labsiin kun isaaniif hayyametti, lafa Oromoo bitachaafi waliif kennaa waggota muraasa keessatti qabiyyee(demographics) ‘jiraattota’ magaalota naannoo Finfinnee daran jijjiruun alagoomsu. Waggoota lamaan takka booda fedhiifi waliigaltee ummata Finfinneetifi kan Burraayyuu, Sululta, Sabataa kkf sababeeffachuun magaaloonni kun Finfinnee jalatti galan.Gaafas labsii kanaafi ‘fedhii jiraattotaa’ waabeffachuun ‘seeraan’ Masster Pilaanii sani hojirra oolfatu.
2) Labsiin kun Finfinnee qofarratti kan murtaa’u miti. Magaalota akka Jimmaa, Shaashamannee, Haramaayaa, Walisoofi kan biroos harka Oromoofi Oromiyaatii baasuuf shira xaxame ta’uun beekkamaadha. Akka ani shakkutti akkuma magaalonni kun babal’ataa magaalota naannoo biroo kan ollaa san jirinin walitti dhihaatan, ‘fedhiifi waliif galtee jiraattotaan’ walitti makanii, naannolee lamaan jalaa baasanii akkuma Finfinneefi Dirree Dhawaa federaalaan bulchuuf karoora qabu.
Walumaa galatti labsiin kun balaan inni Oromoofi Oromiyaaf qabu kan Maastar Pilaanii Finfinnee daran akkaan badaadha. Hogganoonni OPDO fi miseensonni Caffee labsi shira akkanaa of keessatti hammate kana akka dantaa saba kanaa eegsisuun osoo hin fooyyessin, akkuma gubbaa itti kennametti raggaasisuu isaanitif yakkamtoota seenaati. Ummanni keenyas balaa itti aggaamame kana bifa maraan dura dhaabbachuuf dhugaafi dirqama qaba!
Labsii-Magaalaalee-Oromiyaa
http://gadaa.net/FinfinneTribune/2015/10/jawar-mohammed-xinxalaa-labsii-magaalota-oromiyaa-fi-maastar-pilaanii-finfinnee/


text:
Filannoon prezidaantummaa Ameerikaa geggeessamuuf baatiin tokko hafee ennaa jiru kanatti Doonaald Tramp isaanii fi giifti duree Melaaniyaa Tramp vaayiresii koronaan qabamuu hara’a ganama barii twiterii isaanii irratti maxxansanii qofaatti of baasuu isaanii beeksisan.
Itti aanaa prezidaant Maayik Peens ergaa tweeterii maxxansanifi anii fi Karen jaalalaa fi kadhannaa keenyaan michuu keenya prezidaant Traampii fi Melaaniyaa cina jirra jedhan. Lammiiwwan Ameerikaa miliyoonaan laka’amu illee dafanii akka fayyaniif Waaqa ni kadhataaf jedhan. Har’a ganama itti aanaa prezidaant Peensii fi itti aantuu giifti dureen qoratamanii COVID-19 irraa walaba ta’anii jiran.
Ministriin haajaa alaa Maayik Pompeyoo gaazixeessota isaan waliin gara Kiro’eeshiyaatti imalaniif ennaa himan, miira gaariin kan isaanitti dhaga’amu, COVID-19 akka hin qabaatin mirkaneessanii yeroo yeroo dhaan kan qorataman ta’uu ibsanii jiru.
Muummichi barreessaan tokkummaa mootummootaa Antooniyoo Guters prezidaant Trampii fi giifti duree Melaaniyaan guutummaan dafanii akka fayan hawwii qaban ibsaniifii jiru.
Dimokraatich miseensi mana maree kutaa Texas Joaquin Castro yaaddoo qaban ibsanii, ergaa twiiter irratti maxxansaniin dhimmi isaa dhimmi fayyummaa dhuunfaa prezidaantii qofaa utuu hin ta’in, dhimmi nageenya biyyoolessaa ti, vaayiresiin kun ji’a ja’a keessatti lubbuu lammiiwwan Ameerikaa kuma 200 ol galaafate jedhan.
Dura taa’aan gumii olaanaa kan araara biyyoolessaa Afgaanistan Abdullaa Abdullaah prezidaant Trampiif giifti dureen dafanii akka wayyaawan hawwanii jiran. Uummanni Ameerikaa weerara kana injifannoon akka irra aananiif illee hawwii qaban ibsaniiru.
Prezidaant Trampiif Haati Warraa Haala Gaarii Irra Jiraachuu Doktorri Isaanii Beeksisan
Prezidaant Tramp jimaata har’aa ganama tweeter irratti barreessuu dhaan anii fi giifti dueen qoratamnee COVID-19 nu keessatti argame erga jedhanii daqiiqaawwan kudha tokko booda White House ibsa kenneen Doktorri prezidaantii maanguddoo waggaa 74 Dr Shean Conley Tramp koronaan qabamuu isaanii mirkaneessan jedhe.
Prezidaantii fi giifti dureen lamaanuu haala gaarii irra jiru. Yeroo kanattis White House keessa turuuf karoorsuu isaanii Conley-n beeksisaniiru.
Itti dabaluu dhaanis prezidaantiin ennaa wayyaawaa jiranitti hojii isaanii utuu adda hin kutin ni hojjetu. Foya’ina argames isinan beeksisa jedhan.
Melaaniyaa Tramp booda irra tweeter irratti barreessuu dhaan, akkuma lammiiwwan Ameerikaa hedduun godhan, erga COVID-19 nu keessatti argamee booda prezidantii fi ani mana keessatti qofaatti baanee turra jedhan. Lamaan keenya haala gaarii irra hojii gara fuula duraa hojjechuuf turre yeroo biraatti dabarsina jedhan. Matinuun keessaan nageenyi keessan akka eegamu mirkaneeffadhaa jechuu dhaan martinuu keenya kana keessa waliin darbina jedhan.
Angawaan White House akka jedhanitti qopheen siyaasaa kan Tramp fuula duratti geggeesamuuf ture martinuu akka haqamu ajajameera.


text:
WBOn ajjeechaa naannawaa Gimbiitti raawwatame cimsee balaaleffate.
Waraanni Bilisummaa Oromoo ajjeechaa suukkaneessaa naannawaa Gimbii ganda Tolee jedhamutti namoota nagaa irratti raawwatame cimsee balaaleffateeti jira.
Waraanni Bilisummaa Oromoo dhimmicha ilaalchisuun ibsa baaseen, mootummaan yakkicha WBOtti qabachuuf olola maqa balleessii ofaa jiraachuu hime.
Haata’uutii garuu WBOn ajjeechaa namoota nagaa irratti raawwatee bu’aan siyaasaas ta’e kan loltummaa argatu hin jiru kan jedhe WBOn, inumaa WBOn haleellaa namoota nagaa irratti humnoota mootummaan raawwatamu uummata irraa qoluuf qabsootti jirra jedheeti jira.
Mootummaan ajjeechaawwan suukkaneessoo raawwatee Waraana Bilisummaa Oromootti qabachuu har’a hin jalqabne kan jedhu ibsichi, booda irra dhugaan jiru kan bahe mootummaan Abbootii Gadaa Karrayyuu fixee WBO maqaa balleessuuf yaaluun fakkeenya yeroo dhihoo akka ta’e eereeti jira.
Taateen Toleetti ta’es kana irraa adda akka hin taane himee, ajjeechaa kana garee milishaa mootummaan bobbaase Gaachana Sirnaa jedhamutu raawwate jedhe.
Mootummaan yakka naannawaa sanatti raawwatu dhoksuuf akka qaamoleen walabaa bakkas hin geenye dhorkaa jiraachuu WBOn himeeti jira.
Gochaa suukkaneessaa mootummaan uummata nagaa irratti raawwataa jiru qaamoleen walabaa akka qorataniifis Waraanni Bilisummaa Oromoo waamicha dhiheessee jira.


text:
Kampaniin MEDROC godina Gujii aanaa Shaakkisoo laga Dambiitti geggeessaa kan jiru eeyama warqee qotanii baasuu ministriin albuudaa boba’aa fi gaazii uumamaa haaressuufiin isaa gabaasamee jira.
Warshaan kun warqee qotee ennaa baasu keemikaalli inni itti fayyadamu hawaasa naannoo irratti miidhaa inni dhaqqabsiise illee hamaa ta’uun gabaasameera. Mootummaan naannoo Oromiyaa immoo investmentiin kam iyyuu kan uummata keenya miidhu fudhatama hin qabu jechuu dhaan haaromsamuun eeyama MEDROC utuu inni quba hin qabaatin ta’uu ibsee jira.
Kana irratti itti gaafatamaa waajjira kominikeeshinii mootummaa naannoo Oromiyaa Dr. Nagarii Leencoo ibsa nuuf kennaniin Mootummaan naannoo Oromiyaa eeyama kampanii kanaa haaromsamuu isaa quba hin qabu beekkamtiis hin kenninu jedhan.


text:
Ajjeechaa fii Saamicha Seeraan alaa Lammiilee Keenya Biyya Sa’uudi Arabiya Jiraatan irratti Raawwatamaa Jiru ilaalchee.
Ibsa dhaaba ULFO irraa mootummaa Saudi arabiyaatiifii dameelee gola addunyaa hundaaf ergame
Mootummaann sa’uudii arabiyaa gaafa 14 -11 – 2013 irraa jalqabee lammiilee keenya irratti tarkaanfii seeraan alaa kan gara jabinaa fudhachaati jira. Lammiileen keenya biyya keenya keeysatti imaammata gabroomfataa wayyaaneetiin hacuucamanii fala akkuma biyyoota biraa biyya sa’uudii arabiyaa keeysa jiraachaa turan. Ummanni keenya miidhaa hamaa kanaaf kan saaxilaman kun kanneen seeraan ala gara biyya kanaa seenan qofa miti, kanneen seeraan biyya kanaan jiratan qabaatanii yeroo dheeraaf jiraataa turan dabalatee qabeenya saamamuufii lubbuun ajjeefamaa jiran .Roorrifamuun seeraan alaa kun lammiilee keenya irratti deddeebi’ee raawwatamaa kanture tahuus Kan ammaa kun diinummaa ija baase waan taheef dhaabbiileen kabajamuu mirga namoomaatiif dhaabbatan hundi mootummaa sa’uudi arabiyaa irratti dhiibbaa jabaa akka godhan hoogganni dhaaba ULFO hubachiisee jira. Akkuma lammiileen keenya biyya sa’uudi arabiyaa jiraatan bifa kamiiniis tahu lammiileen sa’uudi arabiyaa biyya keenya keeysa seenaa turan ammaas seenaa jiran.
Lammiilee keenyarratti miidhaan seeraan ala raawwatamaa jiru kun murtii kan hin arganne yoo tahe, lammiilee biyya sa’uudi arabiyaa KAN bifa kamiinuu biyya keenya seenan irratti tarkaanfiin halu bahaa kan kana caalu fudhatamuuf kan jiru tahuu ULFOn akeekkachiisa cimaa dabarsee jira. Akka ummanni keenya biyya keenyarraa godaanu kan godhan keessaa tokko hiyyummaa gabrummaarraa burqe tahuun beekkamaadha. Mootummaafii tujaarotni biyya arabaa sirna gabroomfataa wayyaaneetiin waliif galuun arabootni lafa keenya saammachaa jiran.Haala kanaafii kkf hunsaan hundaan araboonni diina keenyaaf firoomanii ummata keenya biyyarraa akka bahan godhaa turan. Kanneen biyyarraa bahaniis human isaanii gatii xiqqaatti gurguranii araboota tajaajilaa jiran. Horii xiqqaan isaan tajaajilaa yeroo dheeraaf kuufatan saamamanii harka duwwaa mana hidhaatti darbamaa , Kaaniis rasaasaan ajjeefamaan gaafa 4 – 11 – 2013 irraa jalqabee hangaa ammaattinamoonni hedduun nurraa ajjeesanii jiran. Kanneen bakka namni hin arginetti du’aniis danuudha.Hujii fookkataa seera kamiinuu dhoorkaa tahe dubartoota keenya gudeedaa jiraachuu isaanii ragaalee gara garaa irraa hubachuun sandahamee jira.
Kanaaf dhaabni ULFO biyya keeysaa fii alattiiis mirga ummata keenyaa kabachiisuuf kan qabsooynu waan taheef, roorroo lammiilee keenyarra gayu kamuu kan hin fudhanne tahuu Eenyufillee hubachiisuu barbaanna. Gabaabumatti mootummaan sa’uudi arabiyaa lammiilee isaa kan biyya keenya seenaniif kan yaada’u yoo tahe saaminsaa fii ajjeechaa lammiilee keenyarratti raawwachaa jiru ariitiin akka dhaabu ULFOn akeekkachiisa.
1. lammiileen keenya seeraaniis tahe seeraan ala seenan qabeenya dafka isaaniitiin hojjatanii argatan irratti mirgi abummaa qabeenya akka kabajamuuf ULFOn mootummaa Saudi arabiyaa,Liigii arabaatiifii mootummoota idil addunyaatti hubachiisee jira..
2. kanneen heeraan jiraatan migi heeraan jiraachuu isaaiif akka kabajamuu fii kanneen seeraan ala jiraniis gidiraa takkaan maletti gara biyyaa akka galfaman dhaabni ULFO mootummaa sa’uudi arabiyaatiif ibsee jira..
3. lammiilee keenya kan hanga ammaatti rasaasaan ajjeefaman bifa seeraatiin ilaalamee murtiin barbaachisu mootummaa addunyaatiin sa’uudi arabiyaa irratti kan hin murtooyne yoo tahe turuus dafuus dhiigni lammiilee keenyaa lammiilee sa’uudi arabiyaatiif kan hin hafne tahuu hoogganni dhaaba ULFO murtii maayyii dabarsee jira. Biyyoonni lammiileen keenya keessatti baqatanii jiran hundi mirga lammiilee keenyaatiif kabajaa godhuun isaanii, lubbuu lammiilee isaanii biyya keenya seenaniif yaaduu akka tahe hubachiisuun hoogganni dhaaba ULFO dhaamsa isaa Xumuree jira.
TOKKUMMAAN HUMNA!!!
OROMIYAAN NIWALABOOMTI!!!
KHR ULFO
November, 24/2013
Odeeffannoo dabalataaf
Email:- info.ulfo2012@gmail.com


text:
Kun wanta har’a umaamu miti, halkan tokkotti waanta ta’u miti,tarii torbee kana keessattii wanta uumamu miti.
Wantonni mul’ata keeti, namummaan atii ta’uuf barbaaddu fi wantonni hojjachuuf barbaaddu hunda isaani jiru, garuu, tarii galmaan ga’uuf yeroo dheera fudhachuu danda’u.
Wantonni hundi adeemsa keessa akka raawwataman hubachuu qabda. Mul’anni kee akka galma siif ga’uuf, namumma yaaddu sana akka qabaattu fi wantota yaaddu hunda galmaan ga’uuf , kayyoon kee akka galma ga’uu tokkicha hubannan haala kamiyyuu keessatti fulduratti deemun siif ta’a.
Yeroo keessatti mul’anni jijjiramuu mala, namummaan ati barbaddus jijjiramu mala, akkasumas dandeettin kees jijjiruuf yaadda ta’a.
Akka tasaa, tarii irraa deebiin hunda isaa jalqabda ta’a. Sababa jijjiramni jireenya keenya keessatti dhabbatan dhufaa deemuf, nutiis haalota waliin of qophessuun adeemsa keenya itti fufuu qabna.
Irraa deebin jalqabuun ykn yoo xiqqaate ilaalcha keenya jijjiira. Qooda isa jijjirama hin dhabbanne hordofuu dha.
Akka dogoggora hin hojjanne hubadhu. Biqiltuun dursee dhabbateera. Kayyoon kee galma ga’uuf tarii hanga ati yaadde olitti turuu danda’a. Haata’u malee yoo wa’ee adeemsa hubateerta ta’e ammas adeemsa sirri irraa jirta.
Kana immoo adeemsa jijjirama waliin walqabatee dhufuu fudhachuu qabda.
Guddinni fi kayyoon isaa yeroo walitti dhufanitti waanta duubatti hin deebine ta’uu isaani hubachuu qabda.


text:
(Saphaloo Kadiir’iin)
Qabsoo Oromoo bara dheeraa fadhiidooytee daaraa keessaa ka’uu dadhabde turte barana ilmaan Oromoo sunsuma jidduu ol kaasanii wareegama meeqaan akka miilaan tarkaanfattu godhan. Akkuma miilaan oofuu jalqabsiisan kana saffisa tarkaanfannaa isii dabaluun galma sabni barbaadu saniin gahuuf immoo furtuu gurguddaa dhugaa fi haqa jedhamu qabaachuufi itti fayyadamuu nu barbaachisa. Dhugaa irra dhaabbannee haqa walitti himuun daandii suduudaa irra adeemsa sirnaawaa akka imallu, galmaaf galmee barbaada yaanu akka qajeelatti milkoofnuus nu taasisa. Namni haqa isaa kan dhabe qabsoo dhugaatiin barbaadu sobaafi dhara irraa fagaachuu isa barbaachisa. Waa’ee dhugaafi haqaa kana waliin wal qabatee gaaroomminaafi ulfina isaan Oromoo biratti qaban irratti yoo makmaaksaan ibsan.
– “Karaan sobaan dabran deebii nama dhiba!”
– “Dhugaa dubbatanii bakka itti namatti dhiite bulan!”
– “Dhugaa dubbatan firummaan hin baddu!”
– “Dhugaa irraa rabbiin karra bane!”
– “Dhugaafi dullumti galgala galti!
– “Sobni takka malee lama nama hin bulchu!”
– “Haqni afaan qaban funyaaniin dubbata!”
– “Haqni ni qal’ata malee hin citu!”
– “Namni dhugaa hin quufne dhuguullee hin quufu!”
– “…………………………” jechama hedduutu dhimma kana ibsuuf jedhama.
Maakmaaksaaf jechamni haqaaf dhugaa irratti dubbatamu danuudha waan taheef silaa ammallee oofne itti fufa. Maakmaaksoonni kun marti barbaachisummaa haqaafi dhugaa dagalchuuf qofa osoo hin tahin Oromoof haqaaf dhugaafiis hangam gatii akka qabu namattiis mul’isa. Gama biraatiin Oromoon waardiyaa dhugaafi haqaa akka tahan akkasumaas hariiroon qaban cimaa tahuus mirkaneessee, raggaasisa. Dhugaa dhiisanii dhara xibaaruun, haqa gatanii shiraan wal abaaruun safuu dha. Dhugaa dubbachuun wanti barbaachisuuf saalfiif safuu eeggachuuf qofa osoo hin tahin boqonnaa surriitiis argachuuf barbaachisa. Sammuun boqonnaa gaariin guutamte immoo gara guuttannaa arraa qofaaf osoo hin tahin hegeree fuul-duraatiif tilmaama gaarii dhooyti. Dhugaa kana bu’ura irraa waan beekuuf Oroomoon sobaafi cubbuu hin jaalatu.
Gama tokkoon yoon taajjabu qabsoo Oromoo keessatti yeroo baayyee dharaafi cubbuu gurguddoo walakkaa wiirtuu qabsoo Oromootti biqilchuun warraaqsa keenya kan nurraa qancarsuuf wixxifachaa jiran namoonni gariin ni mul’atu. Shirri amma handhura qabsootti dagaaguuf meermeeraa jiru kun duriis biqila qabsoo meeqa maxachaa, meeqa gogsaati ture. Kana yoo ilaallu sochiif adeemsa qabsoo keenyaa wanti yeroo hedduu gaadi’ee qabe cubbuuf dhara jechuu ni dandeenya. Namni gariin immoo yoo dhugaan baafamee dubbatamu waan Oromoo diiguufi qabsoo Oromoo danqu dubbachuun yeroo ammaa hin barbaachisu jedhee yaada. Waan dhugaa dubbachuun diigamiinsa Oromoof akka sababa tahetti warri yaadaniis ni jiru. Garuu eenyulleen wanti beekuu qabu yoo jiraate qabsoo keenya kan haqaaf godhaa jirru kana dhugaa qofa qabannee malee dharaaf cubbuun galmaan gahuu akka hin dandeenye beekuu qabna. Dhugaa walitti himuu dhiifnee sobaan qabsoo gaggeessuuf yaaluun boolla irra citaa afnee akka gubbaa tarkaanfachuuti waan taheef gaaga’ama hamaa fida. Kanaaf qabsoo keessatti dhugaa walitti himaa deemuun dirqama. Kan balleesse balleessite, kan tolcheen immoo tolchite jechaa waliin deemuun dirqama Oromoo maraati.
Warri gariin qabsoo sabaa gaggeessina jechaati “Ani maleeykaadha! Hir’inaas hin qabu, ani tasuma hin dogoggoru waan taheef nan tuqinaa” jechaa qabsoo Oromoo gaggeessuu kajeelan. Namni isaan irratti yaada, qeeqaafi komii kaasu kamuu farra qabsooti. Osoo ati itti hin dhihaanne akka qoree doobbiitti haalalatti nama gubu. Kan dhugaa itti hime mara immoo gaalaatu ka’an. “Nan tuqinaa! Isin hin tuquu” dhaadannoo jedhu waan qaban fakkaatu. Oromoo bilisoomsuuf akka waan waaqni isaan qofa ergeetti of ilaalu. Warreen kun afaaniin “Oromoof qabsoofna” jechaati gochaan akka warra nafxanyoota kaleessa “Nuti qulqulluu sanyii waaqni file kan namni muduus yakkuus hin dandeenyeedha” jechuun Oromoofi Oromiyaa miidhaa turan san fakkaatu. Namni hir’ina isaanii tuqe immoo namuma nabiyyii tuqe. Warreen akkanaa kun ololaafi dharri isaan qabsaa’oota Oromoo irratti afuufaan waan addaati. Ni qabsoofna jechaa Oromoo diiguu barbaadan. Hayyootaafi beektoota Oromoo, dhaabbataafi miidiyaa sabaaf gaarii yaaduufi hojjatu mara cubbuun maqaa xureessuufi shiraan gaadi’uuf qofa yaadan. Kanaaf nuti yeroo ammaa olola sobaa wal irratti oofuu dhiifnee warreen akkanaattiis dhugaa himaa deemuu qabna jedheen yaada koo goolaba.
#Saphaloo / Abdulbasit Kedir
Mudde, 2016


text:
Economic and development analysis: Perspectives on economics, society, development, freedom & social justice. Leading issues in Oromo, Oromia, Africa & world affairs. Oromo News. African News. world News. Views. Formerly Oromia Quarterly
True Knowledge is wisdom. The Oromo value wisdom to the highest degree: ‘Rather than to be kissed by foolish man, I prefer to slapped by a wise man.’ How is true knowledge acquired? The Oromo proverbs answers: By inference, by study, through suffering, by moulding another person, by heart. ‘ One who does not understand an inference will never understand the thing as it is.. … But the great school of knowledge is experience, long life and old age. … The Oromo proverb offers no definition of knowledge; they are not interested so much in nature of knowledge as the type of knowledge they propose as a model for man-in-society, and it is clearly a knowledge obtained through experience through proximity to the object, as ‘the calf is known by the enclosure to have become a bull.’ See Claud Summer, Ph.D., Dr.h.c (1995), Oromo Wisdom Literature, Volume I , Proverbs Collection and Analysis.
Makmaaksa Oromoo (Oromo proverbs):
Abba hin qabdu akaakyuuf boochi
Abbaa iyyu malee ollaan namaa hin birmatu
Abbaan damma nyaateef ilma hafaan hin mi’aawu
Abbaatu of mara jedhe bofti hantuuta liqimsee
Abjuun bara beelaa buddeena abjoota
Addaggeen hamma lafa irra ejjettu nama irra ejjetti
Afaan dubbii bare bulluqa alanfata
Afaan gaariin afaa gaarii caala
Afaanii bahee gooftaa namaa ta’a
Akka madaa qubaa, yaadni garaa guba
Akka abalun sirbaan boquu nama jallisa
Akkuma cabannitti okkolu
Akukkuun yeroo argate dhakaa cabsa
Alanfadhuuti gara fira keetti garagalii liqimsi
ama of komatu namni hin komatu
Amartiin namaa hin taane quba namaa hin uriin
Ana haa nyaatuun beela hin baasu
Ani hin hanbifne, ati hin qalbifne
arrabni lafee hin qabdu lafee nama cabsiti
Asiin dhihoon karaa nama busha
“Aseennaa natu dide, kennaa warratu dide otoo nabutanii maal ta’a laata”,jette intalli haftuun
Badduun fira ishee yoo hamattee, baddubaatuun niiti ishee hamatti
Bakkka oolan irra bakka bulan wayya
Bakka kufte osoo hin taane, bakka mucucaatte bari
Balaliitee balaliite allaattiin lafa hin hanqattu
Bara bofti nama nyaate lootuun nama kajeelti!!
Bara dhibee bishaan muka namatti yaaba
Bara fuggisoo harreen gara mana, sareen gara margaa
Barri gangalata fardaati
Beekaan namaa afaan cufata malee hulaa hin cufatu
Biddeena nama quubsu eelee irratti beeku
Billaachi otoo ofii hin uffatiin dhakaatti uffisti
Bishaan gu’a gahe nama hin nyaatiin, namni du’a gahe si hin abaariin
Bishaan maaltu goosa jennaan waan achi keessa jiru gaafadhu jedhe
Bishingaan otoo gubattuu kofalti
Boru hin beekneen qad-bukoon ishee lama
Boftii fi raachi hanga ganni darbutti wal faana jiraattu
Bulbuluma bulbuli hangan dhugu anuu beeka
Buna lubbuuf xaaxa’u warri naa tolii kadhatu
Cabsituun tulluu amaaraatiin giraancee jetti
Citaan tokko luqqaasaniif manni hin dhimmisu
Dabeessa uleen (jirmi) shani
Daddaftee na dhungateef dhirsa naa hin taatu jette sanyoon
Dawaa ofii beekan namaa kudhaamu
Deegan malee waqayyo hin beekani
dhalli namaa otoo nyaattu diida laalti
Dhirsi hamaan maaf hin nyaatiin jedha niitii dhaan
Dhirsaa fi niitiin muka tokko irraa muramu
Dugda hin dhungatan, hunda hin dubbatani
Durbaa fi jiboota garaa gogaa lenjisu
Iyyuuf bakkeen naguma, dhiisuuf laphee na guba
Dhuufuun waliin mari’atanii dhuufan hin ajooftu
Diimina haaduun nyaatani,diimaa arrabaan nyaatu
Dinnichi bakka gobbitetti hordaa cabsiti
Doqnaa fi garbuu sukkuumanii nyaatu
Du’aan dhuufaa jennaan kan bokoke dhiisaa jedhe
Dubbii baha hin dhorkani galma malee
Dubbii jaarsaa ganama didanii galgala itti deebi’ani
Duulli biyya wajjinii godaansa
Eeboo darbatanii jinfuu hin qabatani
Edda waraabessi darbee sareen dutti
Fagaatan malee mi’aa biyyaa hin beekani
Farda kophaa fiiguu fi nama kophaa himatu hin amaniin
Firri gara firaa jennaan kal’een gara loonii jette
Foon lafa jira allaatti samii irraa wal lolti
foon lakkayi jennaan rajijjin tokko jedhe
fokkisaan nama qabata malee nama hin kadhatu
Fuula na tolchi beekumsi ollaa irraa argamaa jette intalli
Gaangeen abbaan kee eenyu jennaan eessumni koo farda jette
Gaangoonn haada kutte jennaan oftti jabeessite jedhani
Gabaan fira dhaba malee nama dhabinsa hin iyyitu
Galaanni bakka bulu hin beekne dhakaa gangalchee deema
Gaalli yoom bade jennaan, gaafa morma dheeratu bade
Gama sanaa garbuun biile (asheete) jennan warra sodaanne malee yoom argaa dhabne jedhe jaldeessi
Gamna gowomsuun jibba dabalachuu dha
Ganaman bahani waaqa jalaahin bahani
Gara barii ni dukkanaa’a
Garaa dhiibuu irra miila dhiibuu wayya
Garbittii lubbuuf walii gadi kaattu, warri qophinaafi se’u
Jaalalli allaatti gara raqaatti nama geessa
Gaashatti dhuufuun daalattii dha
Gogaa duugduun yoo dadhabdu saree arisaa kaati
Gola waaqayyoo itti nama hidhe lookoo malee ijaajju
Goomattuuf goommanni hin margu
Goondaan walqabattee laga ceeti
Gowwaa wajjin hin haasa’iin bakka maleetti sitti odeessa, karaa jaldeesaa hin hordofiin halayyaa nama geessa
Gowwaan ballessaa isaa irraa barat, gamni balleessaa gowwaa irraa barata
Gowwaan bishaan keessa ijaajjee dheebota
Gowwaan gaafa deege nagada
Gubattee hin agarre ibiddatti gamti
Guulaa hin bitiin jiilaa biti
Gowwaa kofalchiisanii, ilkee lakawu
Gowwaa fi bishaan gara itti jallisan deemu
Haadha gabaabduu ijoolleen hiriyaa seeti
haadha laalii intala fuudhi
Haadha yoo garaa beekan ilmoo jalaa qabani
Halagaa ilkaan adii, halangaan isaa sadi
Hanqaaquu keessa huuba barbaada
Haati ballaa (suuloo) ya bakkalcha koo jetti
Haa hafuun biyya abbaa ofiitti nama hanbisa
Haati hattuun intala hin amantu
Haati hattuun intala hin amantu
Haati kee bareeddi jennaan, karaa kana dhufti eegi jedhe
Habbuuqqaa guddinaaf hin quufani
Hagu dhiba jette sareen foksoo nyaatte
Hagu dhiba jette sareen foksoo nyaattee
Halagaa gaafa kolfaa fira gaafa golfaa
Hantuunni hadha ishee jalatti gumbii uruu bartii
Harka namaatiin ibidda qabaa hin sodaatani
Harki dabaruu wal dhiqxi
Harkaan Gudunfanii, Ilkaaniin Hiikkaa Dhaqu
Harree ganama badee, galgala kur-kuriin hin argitu
Harree hin qabnu, waraabessa wajjin wal hin lollu
Kan harree hin qabne farda tuffata
Harreen nyaattu na nyaadhu malee bishaan ol hin yaa’u jette waraabessaan
Harreen yoo alaaktu malee yoo dhuuftu hin beektu
Hidda malee xannachi hin dhiigu
Hidda mukaa lolaan baaseetu, hidda dubbii farshoo (jimaa)n baase
Hidhaa yoo tolcha, gadi garagalchanii baatu
hin guddattuu jennaan baratu dhumee jedhe
Hiriyaa malee dhaqanii gaggeessaa malee galu
hiyyeessaf hin qalani kan qalame nyaata
Hoodhu jennaan diddeetu lafa keenyaan hatte
Hoolaan abbaa abdatte, diboo duuba bulchiti
Hoolaan gaafa morma kutan samii(waaqa) arkiti
Ija laafettiin durbaa obboleessaf dhalti
Ijoollee bara quufaa munneen ibidda afuufa
Ijoollee hamtuun yoo nyaataaf waaman ergaaf na waamu jettee diddi
Ijoolleen abaa ishee dabeessa hin seetu
Ijoolleen quufne hin jett, garaatu na dhukube jetti malee
Ijoolleen quufne hin jettu beerri fayyaa bulle hin jettu
Ijoolleen niitii fuute gaafa quuftu galchiti
Ijoollee qananii fi farshoo qomocoraa warratu leellisa
Ijoollee soressaa dhungachuun gabbarsuu fakkaatti
Ilkaan waraabessaa lafee irratti sodaatu
Ilmi akkoon guddiftu dudda duubaan laga ce’a
Intalli bareedduun koomee milaatiin beekamti
Intallii haati jajju hin heerumtu
Itti hirkisaan kabaa hin ta’u
Ittiin bulinnaa sareen udaan namaa nyaatti
Jaamaan boru ijji keen ni banamti jennaan, edana akkamitin arka jedhe
Jaarsi dhukuba qofaa hin aaduu, waan achisutu garaa jira
Jaarsii fi qalqalloon guutuu malee hin dhaabatu
Jabbiin hootu hin mar’attu
Jaalalli jaldeessa yeroo fixeensaa garaa jalatti, yeroo bokkaa dugda irratti nama baatti
Jaalala keessa adurreen ilmoo nyaatti
Jaalalli allaatti gara raqaatti nama geessa
Jarjaraan re’ee hin horu
Jarjaraan waraabessaa gaafa ciniina
Jibicha korma ta’u elmaa irratti beeku
Jiraa ajjeesuun jalaa callisuu dha
Kadhatanii galanii weddisaa hin daakani
Kan abbaan gaafa cabse halagaan gatii cabsa
Kan abbaan quba kaa’e oromi(namni, halagaan) dhumdhuma kaa’a
Kan afaanii bahee fi kan muccaa bahehin deebi’u
Kan bishaaan nyaate hoomacha qabata
Kan citaa qabaa tokko namaa hin kennine mana bal’isii gorsiti
Kan dandeessu dhaan jennaan gowwaan galee nitii dhaane Adaamiin ollaa hagamsaa jiru bara baraan boo’aa jiraata
Kan gabaa dhagahe gowwaan galee niitii dhokse
Kan hanna bare dooluutu sosso’a
Kan hordaa natti fiiges, kan haaduun natti kaates bagan arge jette saani du’uuf edda fayyitee booda
Kan humnaan lafaa hin kaane yaadaan Sudaanitti nagada
Kan ilkaan dhalchu kormi hin dhalchu
Kan namni nama arabsi irr, kan abbaan of arabsutu caala
kan qabuuf dabali jennaan harreen laga geesse fincoofte
Kan of jaju hin dogoggoru
Kan quufe ni utaala, kan utaale ni caba
Kan tolu fidi jennaan, sidaama biyya fide
Kan tuffatantu nama caala, kan jibbanitu nama dhaala
Kan tuta wajjin hin nyaanne hantuuta wajjin nyaatti
Kan waaqni namaa kaa’e cululleen hin fudhattu
Karaa foolii nun hin jedhani jette wacwacoon
Karaan baheef maqaan bahe hin deebi’u
Karaan sobaan darban, deebi’iitti nama dhiba
Karaa dheeraa milatu gabaabsa, dubbii dheeraa jaarsatu gabaabsa
Karaa fi halagaatu gargar nama baasa
Keessummaan waan dhubbattu dhabde mucaa kee harma guusi jetti
Keessummaan lolaa dha abbaatu dabarfata
Keessa marqaa boojjitootu beeka
Kijiba baranaa manna dhugaa bara egeree wayya
Kokkolfaa haati goota hin seetu
Kormi biyya isaatti bookkisu biyya namaatti ni mar’ata
Kursii irra taa’anii muka hin hamatani
Lafa rukuchuun yartuu ofiin qixxeessuu dha
Lafa sooriin du’e baataatu garmaama
Lafaa fuudhuutti ukaa nama bu’a
Lafti abdatan sanyii nyaatee namni abdatan lammii nyaate
Laga marqaa jennaan ijoolleen fal’aanaan yaate
Lama na hin suufani jette jaartiin qullubbii hattee
Leenci maal nyaata jennaan, liqeeffatte jedhe, maal kanfala jennaan, eenyu isa gaafata jedhe
Lilmoon qaawwaa ishee hin agartu, qaawwaa namaa duuchiti
Lukkuun(hindaaqqoon) haatee haateealbee ittiin qalan baafti
Maa hin nyaatiin jedha dhirsi hamaan
Maal haa baasuuf dhama raasu
Mammaaksi tokko tokko dubbii fida tokko tokko dubbii fida
Mana haadha koon dhaqa jettee goraa bira hin darbiin
Mana karaa irra kessumaatu itti baayyata
Manni Abbaan Gube Iyya Hin Qabu
Maraataa fi sareen mana ofii hin wallalani
Maraatuun jecha beektu, waan jettu garuu hin beektu
Marqaa afuufuun sossobanii liqimsuufi
Marqaan distii badaa miti, irri ni bukata, jalli ni gubata
Marxoon otoo fiiganii hidhatan otuma fiiganii nama irraa bu’a
Mataa hiyyaassaatti haaduu baru
Midhaan eeguun baalatti hafe
Mucaa keetiin qabii mucaa koo naa qabi jettehaati mucaa
Muka jabana qabu reejjiitti dhibaafatu
Morkii dhaaf haaduu liqimsu
Nama foon beeku sombaan hin sobani
Namni akka fardaa nyaatu, gaafa akka namaa nyaate rakkata
Namni beela’e waan quufu hin se’u
Namni dhadhaa afaan kaa’an, dhakaa afaan nama kaa’a
Namni gaafa irrechaa duude, sirba irreechaa sirbaa hafa
Namni guyyaa bofa arge halkan teepha dheessa
Namni hudduu kooban galannii isaa dhuufuu dha
Namni mana tokko ijaaru citaa wal hin saamu
Namni nama arabsu nama hin faarsu
Namni badaan bakka itti badutti mari’ata
Namni gabaabaan otoo kabaja hin argatiin du’a
Namni qotiyyoo hin qabne qacceen qalqala guutuu dha
Nama kokkolfaa nama miidhuu fi bokkaan aduu baasaa roobu tokko
Niitiin dhirsaaf kafana
Niitiin marii malee fuudhan marii malee baati
Niitiin afaan kaa’aami’eeffatte yoo kabaluuf jedhan afaan banti
Nitaati jennaan harree qalle, hin tatuu jennaan harree ganne, qoricha jennaan isuma iyyuu dhaqnee dhabne
Obboleessa laga gamaa mannaa gogaa dugduu(faaqqii) ollaa ofii wayya
Obsaan aannan goromsaa dhuga
Obsan malee hn warroomani
Ofii badanii namaa hin malani
Of jajjuun saree qarriffaan udaani
Ofi iyyuu ni duuti maaliif of huuti
Ofii jedhii na dhugi jedhe dhadhaan
Okolee diddu okkotee hin diddu
Ollaa araban jira akkamittin guddadha jette gurri
Ollaan akkam bultee beeka, akkatti bule abbaatu beeka
Ollaafi garaan nama hin diddiin
Ollaa fi kateen nama xiqqeessiti
Ol hin liqeessiin horii keetu badaa, gadi hin asaasiin hasa’aa keetu bushaa’a
Otoo beeknuu huuba wajjin jette sareen
Otoo garaan tarsa’e jiruu, darsa tarsa’eef boossi
Otoo farda hin bitiin dirree bite
Otoo fi eegeen gara boodaati
Otoo garaan dudda duuba jiraate, qiletti nama darbata
Otoo sireen nama hin dadhabiin tafkii fi tukaaniin nama dadhabdi
Qaalluun kan ishee hin beektu kan namaa xibaarti
Qaban qabaa hin guunnee gad-lakkisan bakkee guutti
Qabbanaa’u harkaan gubnaan fal’aanan
Qabanootuharkaa, hoo’itu fal’aanaan
Qabeenyi fixeensa ganamaati
Qalloo keessi sibiila
Qalladhu illee ani obboleessa eebooti jette lilmoon
qaaqeen yoo mataan ishee marge bade jetti
Qarri lama wal hin waraanu
Qeesiinwaaqayyoo itti dheekkam, daawwitii gurgurtee harree bitatte
Qoonqoon darbu, maqaa hin dabarre nama irra kaa’a
Qoonqoon bilchina eeggattee, qabbana dadhabde
Qorichaofii beekan namaa kudhaamu
Qotee bulaa doofaan, miila kee dhiqadhu jennaa, maalan dhiqadha borus nan qota jedhe
Qurcii dhaan aboottadhu jennaan, qophoofneerra jedhe
Raadni harree keessa ooltedhuufuu barattee galti
Sa’a bonni ajjeese ganni maqaa fuudhe
Saddetin heerume jarjarrsaa akka baranaa hin agarre jette jaartiin, salgaffaa irratti waraabessi bunnaan
Salphoo soqolatte soqolaa gargaaru
Saree soroobduun afaan isheef bukoo ykn. dudda isheef falaxaa hin dhabdu
Sabni namatti jiguu irra gaarri (tulluun) namatti jiguu wayya
Sareen duttu nama hin ciniintu
Sanyii ibiddaa daaraatu nama guba
Sareen warra nyaattuuf dutti
Seenaa bar dhibbaa baruuf bardhibba jiraachuun dirqama miti
Shanis elmamu kudhanis, kan koo qiraaciitti jette adurreen
Sirbituu aggaammii beeku
Sii uggum yaa gollobaa, anaafoo goommani ni dorroba inni gurr’uu soddomaa jette jaartiin horii ishee gollobaan fixnaan
Sodaa abjuu hriba malee hin bulani
Soogidda ofiif jettu mi’aayi kanaachi dhakaa taata
Sombaaf aalbee hin barbaadani
Suphee dhooftuun fayyaa gorgurtee, cabaatti nyaatti
Taa’anii fannisanii dhaabatanii fuudhuun nama dhiba
Takkaa dhuufuun namummaa dh, lammmeessuun harrummaadha
Tikseen dhiyootti dhiifte fagootti barbaacha deemti
Tiksee haaraan horii irraa silmii buqqisaa oolti
Tokko cabe jedhe maraataan dhakaa gabaatti darbatee
tokko kophee dhabeetu booha, tokko immoo miila dhabee booha
Tufani hin arraabani
Udaan lafatti jibban funyaan nama tuqa
Ulee bofa itti ajjeesan alumatti gatu
Ulee fi dubbiin gabaabduu wayya
Ulfinaa fi marcuma abbaatu of jala baata
Waa’een garbaa daakuu fi bishaani
Waan ergisaa galu fokkisa
Waan jiilaniin kakatu
Waan kocaan kaa’e allaattiin hin argu
Waan namaa kaballaa malee hin quufani
Waan samii bu’e dacheen baachuu hin dadhabu
Waan uffattu hin qabdu haguuggatee bobbaa teessi
Waan warri waarii hasa’aan, Ijoolen waaree odeesiti
Wadalli harree nitii isaa irraa waraabessa hin dhowwu
Wal-fakkaattiin wal barbaaddi
Wali galan, alaa galan
Wallaalaan waan beeku dubbata, beekaan waan dubbatu beeka
Waaqaaf safuu jette hindaaqqoon bishaan liqimsitee
Warra gowwaa sareen torba
Waraabessi bakka takkaa nyaatetti sagal deddeebi’a
Waraabessi biyya hin beekne dhaqee gogaa naa afaa jedhe
Waraabessi waan halkan hojjete beekee guyyaa dhokata
Yaa marqaa si afuufuun si liqimsuufi
Yoo ala dhiisan mana seenan, yoo mana dhiisan eessa seenan
Yoo boora’e malee hin taliilu
Yoo ejjennaa tolan darbatanii haleelu
Yoo iyyan malee hin dhalchanii jedhe korbeesi hoolaa kan re’eetiin
Yoo suuta ejjetan qoreen suuta nama waraanti
yoo dhaqna of jaalatan fuula dhiqatu
Yoo namaa oogan eelee jalatti namaa marqu
yoo ta’eef miinjee naa taata jette intalli
Artist Almaz Tafarra: the founding member of Afran Qalloo Band: Miseensa Baandi Afran Qalloo jalqabaa
Arstist Almaz Tafarra, the founding member of the Afran Qalloo died on 22nd March 2014 at Police Referral Hospital in Finfinnee. Tafara began singing in Afaan Oromo in early 1970s. Artist Almaz Tafarra was born in 1957 in Oromia,Western Hararghe, Doba district.
In outstanding and successful career that extended across nearly four decades, artist Almaz Tafara recorded and released a total of ten albums. Her lyrical message usually concentrates on her own and collective socio-political issues in Oromia. Tafara released her first solo album in 1983. During her career, Tafara has collaborated and worked with pioneering Oromo artists including Ali Shabo, Kadir Said, Adam Harun, Musa Turki, Worku Bikila and the late poet and singer Abdi Mohamed Qophe. Tafara deeply loved her culture and sang in Afaan Oromo. She released her tenth and final album in 2005.
(Oromedia, 23 Bitootessa 2014) Dhukkuba kaansarii dhiigaan dhukkubsattee yaalamaa kan turte, Artisti Almaaz Tafarraa Bitootess 22, 2014 addunyaa kana irraa du’aan boqochuun ishee beekame.
Bara jireenya ishii aartii fi Afaan Oromoo guddisuu irratti gahee guddaa kan gumaachaa turte artisti Alamaaz Tafarraa, addunyaa kana irraa kan dabarte hospitaala Poolisii Finfinnee keessatti otuu wal’aanamaa jirtu ta’uu oduun nu gahe addeesse jira.
Akka odeeffannoo argannetti, sirni awwaalchi ishe Duilbata- Bitootessa 23, 2014 waaree booda saatii 4:00 irrati magaalaa Harar keessatti akka ta’u beekameera.
Bara 1957 Oromiyaa Bahaa, Harargee Lixaa, Aanaa Doobbaatti kan dhalatte Artisti Almaaz Tafarraa, sirba ishii duraa bara 1983 kaasettaan baafte. Yeroo sanaa eegalees haga dhukkubsattee waltajjii irraa haftetti kaassettoota sirbaa sagal baaftee ummataaf gumaachitee jirti.
Akka seenaa artistoota Oromoo keessaa hubatamutti, artisti Almaaz Tafarraa miseensa baandii Afran Qalloo turte. Sirboota sirbaa turteenis ummta Oromoo biraa jaalalaa fi kabajaa guddaa yeroo argattu, humnoota guddinaa fi dagaagina aadaa fi eenyummaa Oromoo jibbaniin immoo hedduu dararamaa fi miidhamaa akka turte seenaan ishii kan ragaa bahuudha.
Bara 2014 keessa hedduu waan dhukkubsatteef mana yaalaatti deddeebi’aa kan turte, Artisti Alamaaz, deeggarsa ummataan wal’aansa adda addaa Harar irraa gara Finfinneetti deddeebitee fudhachaa akka turte beekameera.
Sirbooti Artisti Almaaz Tafarraa kan yeroo fi barri ittii hin darbinee fi kan dhalootaa dhalootatti barayyuu yaadatamuu dha.
Akka qormaata Oromediaatti, Artisti Almaaz Tafarraa hojii boonsaa aartii Oromoo keessatti gara waggoota 40f dalagneen dhaloota dhalootatti kan yaadatamuudha.
Kan malees, hojii boonsaa yeroo hamtuu fi sodaachisaa keessa ifatti baatee dalagdeen galmee sabboontotaa fi gootota Oromoo Oromummaa jiraachisan keessatti kan ramadamtuudha.
Kanaan dura oduu karaa Oromedia darbee tureen, sabboontoti Oromoo biyya Jarmanii, biyya Ameerikaa fi Sa’udi Arabiyaa qunnamtii karaa Oromedia argataniin gargaarsa maallaqaatiin birmatanii akka wal’aansa gahaa argattu godhan iyyuu, Artisti Almaaz Tafarraa dhukkubicha irra hafuu hin dandenye.
Akka Artisti Alamaaz Tafarraa akka fayyituu fi dhintu kanneen dhuunfaanis ta’ee gamtaan gumaachitan maraaf seenaan isin yaadata jechaa, Rabbi Isin haa jajjabeeysu jenna.
Gareen Oromedia du’aan adunyaa kana irraa boqochuu artistii fi qabsooftu Almaaz Tafarraatin gadda nuuti dhagahamee ibsaa, lubbuun isaanii Waaqin akka qananiisuuf yeroo kadhannu, firootaa fi hiriyyoota ishii akkasums mararfatootta ishiif jajjabin isinif haa kennu jenna.
Seenaa Artist Almaaz Tafarraa
Bara 1957 Aanaa Doobbaatti keessatti dhalatte.
Bara 1973 Hawwisoo poolisii Harar seente.
Bra 1983 kaassetta duraa baafte.
Bitootessa 22, 2014 addunyaa kana irraa boqotte.


text:
Vilaadmiir Putiin TV irratti agarru kan dhugaatiimoo kan sobaatii?
Kooppii ykn garagalchii waraqaa qofaaf miti. Namnis garagalcha qaba jedhamaa jira jaarraa kana keessaa. Keessattuu warri Raashiyaa garagalcha namaa hojjachuufi dandeettii basaasaa cimaa akka qaban himama.
Pirezidaantin Raashiyaa Vilaadmiir Putiinis baroota 2000 keessa nageenyaaf jecha carraan ofi koppii gochuun nama biraa fakkaachu akka fayyadamu dhiyeeteef kan ture ta'ulleen garuu inni fudhachuuf diduu himeera.
Kunis tibba Raashiyaan garee foxaqsitootaa Chechinyaa keessaa waliin wal waraanaa tute kan dhiyaateef ta'u himan.
Gaheessi umuriin 67 fi basaasaa KGB duraa kan turan Putiin wayita sanattis imalawwan hedduu gara naannichaatti taasisanii ture.
Haa ta'u malee qaamooleen siyaasaa Mr Putiin koopii eenyummaatti fayyadama jechuun himatu, inni garuu himannaa kana ni haala.
Dhiheenya akan ammoo gaaffiin kun gaazexessituu Andrei Vaandenkoo kan Mr Putiin Ejjansii oduu Tass Raashiyaatiif dubbiftee tureen kaafame.
Isheenis Puutiin TV irratti mulatu isha dhugaadha immoo kan koppii isaatii jechuun gaaffii dhiyeessiteef.
Mr Putiin garuu ''lakkii anai Puutiin isa dhugaatii'' jechuun deebiisaniiru, osoo nageenyaf jecha eenyummaa lammaffaan mul'achuu ykn dhiisuu hin himiin.
Haa ta'u malees gaaffii akka fayyadamniif dhiyyachuufi inni garuu yaadicha kuffisuus hindhoksiine. Mr Puutiin akka jedhaniitti yaadni kunis bara waraanaa 1999-2009 keessa tureetti dhiyaateefi ture.
Mr Puutiin baraa 2000 irraa kaasee hanga ammaatti aangoo biyya oganuurra kan jiran yoo ta'u, bara 2024'tti wayita barri aangoosaa arfaffaan xumuramu aangoorraa bu'u jedhamee eegama.
Haa ta'u malee ammas oduun akka aangoorra turuuf harka lafa jalaatiin waa mijjeeffata jira jedhu himamaa jira. Baatii Amajjii keessas heera biyyattii geedaruuf yaada dhiyeessee ture.
Bu'aan jijjiramaa kanaas gutummaatti maal ta'u akka danda'u baramu baatulleen, xinxaltoonni garuu hanga ta'een aangoorra turuuf haala mijeessuuf akka danda'au amanu.
Waggoota dheeraa siyaasa keessa kan turan Puutiin egaan eenyummaa kooppii lamaafi isaan olii qaba jechuun kanneen yaadan marsariitiiwwan irratti akka falman dubbatama.
Kaaf ture gaaffiin gaazeexxeessan dhiyeessee ture akkasiin kan eegale ture: ''Barbaacha marsariitiif irra dedeebiin kan barreeffamu, Putiin fi garagalchawwan Puutiin kan jedhuudha. Ati kamiidha? jechuun ture.
Puunit ani kan dhugaatii jechuun dubbiin kunis erga bara 1999 kaasee irra debiin akka ka'aa jiru gaazexeessichatti himaniiru.


text:
Bill Gate
Bill Gate abbaan qabeenyaa addunyaa keenya kan ta’ee fi Paawul Allen wajjin ta’uun kaampaaanii MICROSOFT hundeessuun kan beekamudha. Akkasumas haadha manaa isaa wajjin ta’uun hojii tola ooltummaa inni hojjatuun baldhinaan beekama. Bill Gates Waashiingten keessatti Onkololeessa 28, 1955 dhalate. Abbaan isaa nama seeraa yommuu ta’u haati isaa immoo aangoowwan adda addaan mootummaa tajaajiluun beekamti.
Bill Gates umrii ijoollummaa 13tti ture jaalala sooftiweerii koompitaraa kan horate. Bill Gates koompitaraaf jaalala guddaa qabaatus kitaaba dubbisuuf jaalala garmalee qaba. sababa kanaan maatiin isaayyuu ijoollee biroo waliin walittii madaquu irratti rakkoon akka isa hin mudannee shakkii qabu ture. Bill Gates pirograamii ibsaa tiraafika too’atu hojjechuun qarshii doolaara 20,000 kan argate umriii ijoollummaa isaa 15 ture.
Maatiin isaa akka inni sirriitti baratee akka abbaa isaa nama seeraa ta’u waan barbaadaniif hojii inni jaalatu kana akka dhaabu isa taasisan. sana booda barumsa sadarkaa lammaffaa irraa qabxii olaanaa galmeessisuun yuunivarsitii haarvaard seenuu danda’eera. Dhiibbaa maatii isaa irraan kan ka’e barumsa seeraa barachuuf karoorsus bara jalqabaa isaatti barumsa dhiisee daree koompitaraa deemaa ture. Sana booda garuu barumsa isaa addaan kutee hiriyyaa isaa paul alleen wajjin ta’uun kaampanii Microsoft bara 1975 hundeessaniiru. Jalqaba yeroo dhaabbanni kun hundeeffamu teessoon isaa albaakark, New Mexico yommuu ta’u garuu bara 1979 irraa eegalee gara magaala beeliviwuu, Washington jijjiirameera. Ebla 1986 Gates kaampanii maayikiroosooftii parsantii 55 uummataaf yookiin aksiyoonii dhiyeessuun sheerii tokkoon tokkoon doolaara 21’n gurgureera. Gates kaampaanicha keessaa parsantii 45 yookiin doolara miliyoona 234 kan ofii godhate.
Haaluma kanaan waggaa 31 miiliyoonara ta’uu danda’eera. Bill Gates jalqaba kaampanicha irraa ka’uun hanga bara 2006 kaampanicha keessattii hoogganaa ta’uun tajaajileera. Qarshii doolara biiliyoona 114.7 yeroo ammaa ni qaba. Waggoottan hedduuf abbaa qabeenyaa tokkooffaa ta’us yeroo dhihootti ‘Jeff Bezos’ injifatamuu danda’eera. Sababni isaas qarshii isaa baay'ee hojii tola ooltummaaf waan oolcheef. Yeroo waggaa 32 turetti mucayyoo waggaa 23 kaampanii isaa keessa hojjettu meelinda fireenchi waliin wal baran. Sana booda turtii yeroo jaalala dheeraan booda ammajjii 1, 1994 edola haawaay irratti cidha taasisaniiru. ijoollee sadiis jeeniffer, roorii fi foobii jedhaman haadha manaa isaa irraa argachuu danda’eera. Bill hooggana ‘Microsoft’ irraa bara 2006 nama baalmaarii jedhamuuf kennanii irraa bu’aniiru. Sana boodas aangoo biraatiin hoogganaa turanis waxabajjii 27, 2008 guutumaan guututti kaampaanicha keessaa bahuun yaada ofii gara hojii tola ooltummaatti deebiseera. Bill Gates osoo biyya tokko ta’eetii biyya addunyaa keessaa qabeenyaan 63ffaa irratti kan argamu ta’a ture! Akkasumas qorumsa SAT 1600 keessaa 1590 deebisuun hangam dandeettii akka qabu muldhiseera.


text:
Himannaa Sa’uudii hordofuun Ameerikaan Iiraan irratti tarkaanfiin akka fudhatamu Dhaabbata Mootummoota gamtoomanii gaafatte.
Hidhattoonni Huusii Misaa’ila Baalastikii Yaman irraa gara Magaalaa Riyaaditti darbachuu isaani hordofuudhaan, mootummaan Sa’udii Misa’illi Sun kan Iiraan ta’uu ibsuuun, Iiraan hidhattoota husii waliin biyya isaanii irratti waraana kan bante ta’uu beeksise.
Waldhabbiin Sa’udii fi Iiraan jidduu ture, yeroo irraa gara yerootti kan hammaachaa dhufe yoo ta’u, Ilmi Malik salmaan Mahammad Bin Salamaan guyyaa kaleessaa akka jedhetti; Iiraan garee Husii Misaa’ila hidhachiisuun ifatti Sa’udii waraanuu kan jalqbde tahuu beeksise.
Kanuma hordofuun, Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanitti Ambaasaadariin Ameerikaa Niikii Heelii, dhaabbatichi Iiraan irratti tarkaanfii akka fudhatu gaaffatte. Ms Heeliin ibsa isiitiin ” Iiraan kanaan duras ji’a July keessa Misaa’ilii Hidhattota Husiitiif kaleessuudhaan gara Sa’udii darbatte. Ammas haaluma walfakkaatuun itti fufuudhaan, Seera idil addunyaa cabsaa jirti” jette.
Ambaassadar Heeliin itti dabaluudhaan, Seera addunyaa cabsuu isiitiif akka itti gaafatamummaa fudhattu, U.N. fi biyyoonni michuu Ameerikaa hundi Iiraan irratti tarkaanfii akka fudhatan ni gafanna jechuun beeksifte.


text:
Bulchiinsi Katalooniyaa Wixinee Mootummaa Ispeen kan hin fudhanne tahuu ibse.
Hoogganaan Bulchiinsa Kataloon Karloos Piyugmoont, wixineen Mootummaan Ispeen kutaa Kataloon kallattiin mootummaa jiddu galeessaa jalatti bulchuuf dhiheesse, kan fudhatama hin qabne tahuu ibse.
Piyugmoont ibsa kenneen; “Wixineen Maadriid aangoo hoggantoota kutaa Katalooniyaa irraa fudhuun, Mootummaa jidduu galeessaa jalattitti bulchuuf dhiheessite fudhatama hin qabu; akkasumas Murtiin kun murtii jalqabaa kan mootummaan Abbaa irree Jeneraal Firankoon bara 1939-1975 birmadummaa Kataloon sarbuun Ispeen jalatti bulchaa ture caala hamaadha” jedhe.
Karoorri Muummichi ministeera Ispeen Mariyaanoo Rahooy guyyaa kaleessaa dhiheesse, Qondaaltota Katalooniyaa aangoo irra jiran mara aangoo isaanii irraa kaasuu fi Paarlaamaa kutaa Kataloon gutumaan guututti jigsuun, filannoon haarawni akka geggeeffamu kan jedhu ture.
Pirazadantiin Kataloon Karloos Piyugmoont gama isaatiin, “Adeemsi mootummaa Ispeen kun, murtee dimokraatawaa ummanni Kataloon murteeffate kan gufachiisuuf karoorfame” jedhe. Dabalataanis Manni maree Katalooniyaa karoora muummichi Ministera Ispeen dhiheesse kana irratti falmiin akka geggeeffamu walgahii kan waamu tahuu ibse. Haata’u malee mana maree keessatti miseensonni paartii muummicha ministeera Ispeen barcuma heddu kan qaban yoo tahu, kun immoo birmadummaa Kataloon irratti dhiibbaa guddaa qabaachuu danda’a jedhameera.
Karoora Mootumma jiddugaleessa Ispeen kana mormuun guyyaa kaleessa ummanni 450,000 ol dhaadannoo adda addaa dhageessisaa, hiriira kan bahe tahuu ibsi Poolisiin Magaalaa Barseloona ni mul’isa.
Torbee sadi dura Rifarandamii Bulchiinsi Kaataloon geggeessen, ummatni Kataloon harki caalaan Ispeen irraa fottoquun mootummaa ofii hundeessuu filate. Haata’uu malee mootummaan Ispeen sagalee ummataa kuffisuun, bu’aa sagalee ummataa irratti hundaayuun wixinee Bilisummaa Bulchiinsi kataloon qopheesse akka kuffisu yeroo kennee ture. Yeroon keenname guyyaa 3 dura kan dhume yoo tahu, haaluma kanaan mootummaan Ispeen kallattiidhaan gaaffii walabummaa Kataloon kan kuffisu tahuu ibse.