text:
1. Waaqayyo si JALATA jireenya keetfifis KAROORA dinqisiisaa siif laateera
JALAALA WAAQAYYO
“Waaqayyo akkasitti tokkicha ilma isaa hanga kennuufitti biyya lafaa jaalate, kun immoo isatti kan amanu hundinuu jireenya barabaraa haa qabaatuuf malee, haa baduuf miti.” (Yoh. 3:16)
KAROORA WAAQAYYO
[Yesuus jedhe]“Ani… holotin jireenya haqabaataniif, irra hafaas haa qabaataniif dhufeera.” (Yoh. 10:10)
Hat’au malee namootni hundumtuu jireenya gammachu hin jiraatan Sababni isaa…
2. Namni cubbamaadha kanaafu waaqayyo irraas kan adda ba’ee dha, kanaaf jaalala fi karoora waaqayyo beekuu fi shaakalu hin danda’u.
NAMNI CUBBAMAADHAA
“Hundinuu yakkaniiru ulfinni Waaqayyo isaanitti hir’ateera.” (Rom. 3:23)
Namni kan uumame Waaqayyo wajjin dhibantaa akka ta’uuf. Garuu namni karaa ofii isaatii waan filateef dhibantummaan Waaqayyo wajjin qabuu addaan cite. Daandi ofii keenyaa irra yeroo deemnu Waaqayyof kan hinabbomamne fi kan dhima hinqabne taana. Yaada akkanaa macaafni qulquluun cubbuu jedhee waama.
“Nuyi hundumti keenya akka hoolota karaa irraa badnee turre, adduma addanis kara-karaa in gorr.” (Isaa. 53:6)
NAMNI WAAQA IRRAA ADDAAN BA’EERA
“…beenyaan (mindaan) nama cubbu hojjettu du’a,” [Hafuraan Waaqayyo irraa addaan ba’uu]. (Rom 6:23)
Fakkin kun kan agarsisu Waaqayyo qulqulluu namni immoo cubbamaa ta’u saati. Lamaanuu gargar fagoo jiru. Waaqayyo bira ga’uuf humna offii isaatiin jireenya erraa hafaa jiraachuuf yaalii namni godhu agarsiisa kun, nama amantii fakkaachuudhaan, warra kaan gargaaruudhaan, kkf, yaaliin kun hundaa garuu kufaa dha.
Serrii sadaffaan rakko kanaaf furmaata ni kenna …
3. Kaaran inni tokkichi kaan nama gara Waaqayyotti gessu Yesuus Kristoosii dha. Inii qoOda Keenya du’ee. Namni karaa Yasus Waaqayyon beekuu, karoora isaa beekuu fi jaalala isaa mi’eeffachuu danda’a
INNI NUUF JEDHEE DU’E.
“Waaqayyo garuu, utuma nuyi cubbamoota taane jirruu, Kristos nuuf du’uu isaatiin hammam akka nu jaallate ni argisiisa.” (Rom. 5:8)
DU’AA KE’ERA
“…Kristos cubbu keenyaaf du’eera, inni awwaalameera, Caaffanni qulqullaa’oon akka jedhanitti guyyaa sadaffaattis du’aa kaafameera…” (1Qoro. 15:3-5)
INNI KARAA ISA TOKKICHA
Yesuus deebisee, “karichii, dhugaan, jireenyis, ana, anaan yoo ta’e male eenyu iyyuu gara Abbaa hin dhufu.” (Yoh. 14:6)
Fakkin kun kan agarsisuu kan ofii isaa tti nudeebisu danda’u Waaqayyo qofaa ta’u satii. Kaanfu Waaqayyo ilma isaa Yasuusiin erguudhaan gargar fageenyi ofii isaa fi nu gidduu jiru irratti riiqicha godhe. Yasus Krisitoos namaa fi Waaqa gidduu dhaabachuuf du’ee ka’e.
Hata’u malee seerota kana sadan qofa beekuun ga’aa miti…
4. tokkooN tokkoo keenya Yasus Kristoosiin akka fayyisaa keenyaatti fudhachuu malla , yoo kana ta’e jaalala fi karoora inni jireenya keenyaaf qabu beekuu DANDEENYA.
KRISTOOSIIN FUDHACHUU MALLA
“Hamma isa simataniif immoo ijollee Waaqayyo akka ta’aniif haboo isaaniif kenne, isaanis warra maqaa isaatti waamamaniidha.” (Yoh 1:12)
AMANTIIDHAAN KRISTOOSIIN FUDHACHUU MALLA
“Isin ayyaana Waaqayyotin karaa amantii fayyifamtan, inni immoo kennaa Waaqayyoti malee, gocha ofii keessanii miti, hojiidhaanis miti, nammi tokko illee akka ittiin of hin jajnetti.” (Efe. 2:8-9)
JIRREENYA KEENYA KEESSATTI KRISTOOSIIN AFEERUUDHAAN FUDHACHUU DANDEENYA
“Kunoo! Ani balbala dura dhaabadhee balbala nan rukuta, namni sagalee koo dhaga’ee yoo balbala naaf bane, ani ol nan lixa, isaa wajjinis maaddiitti nan dhiyaadha, innis anaa wajjin ni nyaata.” (Mul. 3:20)
KRISTOOSIIN FUDHACHUUN QABXII ARMAAN GADII OF KEESSA QABA
• Cubbamoota ta’u keenya beekne cubbu kennya irra deebiu’udhaan Waaqayyo wajjin wali galu
• Yasus Kristoos cubbuu keenyaaf jedhee akka du’ee amanuu
• Kristos jireenya keenya guyyaa guyyaa keesa akka jiraatu hayyamu fi isa tti amanachuu
FAKKIN ARMAAN GADII JIREENYA NAMA LAMAA BAKKA BU’UU
Jireenyi kee fakki isaa kam fakkaata?
Jireenyi kee fakki issa kam akka fakaatuu feetaa?
KRISTOOSIN AMMUMA AMMANTIDHAAN GARA JIREENYA KEETTI WAAMMACHUU DANDESA
Gara jireenya kee akka dhufu gaafadhu. Waaqayyo abdii isaa raawwachu akka danada’u amani. Inni jecha afaan kee irra caalaa yaada garaa kee beeka. Kadhachun yoo feedha kee ta’e akkas jette kadhachuu ni dandeessa.
“Yaa Yasus, ani dhunfaakooti sii beekuun fedha. Ati waa’ee cubbuukoof fannorratti du’ukeef singlatefedha. Amma jireenya koo banee akka Waaqaa kiyaa fi goftaa kootiti sinfudhadha. Waan cubbu koof dhifamaa naa goteef jireenya barabara naalaateef singalatefadha. Jireenya koo dhunfadhu. Nama ati fedha kee ittiin raawwattu na godhi. Amen.”
Kadhanaan kun fedha garaa kee nimulisa?
Ni mullisa yoo ta'ee, kadhanna arman gadi amuma kadhadhu. Kirstoos akkuma kakuu isaati gara jireenya keeti ammuma dhufaa.
KIRISTOOS GARA JIREENYA KEE DHUFU ISSA AKKAMIN BEEKU DANDESAA
Jireenya kee keessattii Kristoosiin fudhatteettaa? Amma Kristos jireenya kee keessa jiraa? akka Waaqayyo kadhata kee sii deebisuu maaliin beekta? Akka abdachiisuu isaa isa Mul. 3:20 -tti Kiristos jireenya kee keessa akka jiru beeku dandesa.
KITAABIN QULQULLUUN WARRA KIRISTOOSIIN FUDHATAN HUNDAA JIREENYA BARABARAA ABDACHIISA.
“Waaqayyo jireenya barabaraa nuuf kenne;egaa dhugaan isaa isa kan; jireenyi barabaraa kunis ilma isaa keessatti argama. Namni ilma Waaqayyo hin qabne jireenyicha hin qabu. Isin warri ilma Waaqayyotti amantan, jireenya barabaraa qabaachuu keessan akka beettaniifan kana hundumaa isiniif barreesse.” (1Yoh. 5:11-13)
“Kiristoos yeroo hundaa jireenya kee keessa waan jiraatuuf matumaa waan si hin dhiisneef galateefadhu.” (Ibr. 13:5)
Kana booda woo?
MIIRA KEE IRRATTI HIN IRKATIN
Kitaabni qulqulluun akkuma jedhu, Kristaanni Waaqayyoon amanuudhaan jiraata male, miira isaati hin hirkatu . Fakkiin baaburaa kun, kana mullisa.
• Dhugaa: Waaqayyof sagale isaa agarsisa
• Amantti: hirkata Waaqayyof sagale isaa irrati qabnu agarsisa
• Miira: bu’a amanttiif abbomama ta’u akka mallu agarsisa.
Baaburi kun kan adeemu danda’u motooraan malee harkifamaan miti. Akkasuma kristani tokko Waaqayyof sagalee isaatii male miira irrati hirkachuu hinqabu. Amantiin kee mirra kee irratti akka hin hudoofnee.
“Nuyi amantiidhaan jiraanna malee waan hundummaa ijaan arguudhaan jiraanna mitti.” (2 Qro. 2:7)
Jireenya kee keesatii maaltuu raawwatamee.
Yaroo Kristoosin fudhatee isa wajin walqunamtii jelqabdeeta jechuudha. Battala ati Kristoosiin murtee keetin fudhatte eegalee waan baayyeen jireenya kee keessatti raawwateera:
1. Kristoos jireenya kee keessa seeneera. (Mul. 3:20 fi Qol. 1:27)
2. Cubbuun kee siif dhiifameera. (Qol. 1:14)
3. Ati mucaa Waaqayyo taateetta. (Yoh. 1:12).
4. Jireenya barabaraa argatteeta. (Yoh. 5:24)
5. Karooraa fi akeeka Waaqayyo jireenya keef qabus shaakaluu eegalta. (Yoh. 10:10 fi Qor. 2. 5:17).
Kristoosi wajjin mataa keetiin walqunamuura waanti gaariin namudata jettee ni yaaddaa? waan Waaqayyo siifgodheef amma kadhataan galateeffachuu ni feetaa?
ATTAMITTI JIREENYA HAFUURATTI AKKA GUDDATTU
Guddinni jireenya afuraa kirstoosiin amanachuu dhaan dhufa. “Namni amantii dhaan fuula waaqayyoo duraa tti qajeela ta’ee jireenya dhugaa injiraata” (Gal. 3:11). Jireenyi kee Kristos walin yeroodha gara yarooti akka gudatuf Waaqayyof abbomamu qabda.Yaadi armaan gadii guddinaaf si gargaaru.
• ¨ Yeroo hundaa Waaqayyo kadhadhu. (Yoh. 15:7)
• ¨ Guyyuu hundaa sagalee Waaqayyo dubbisi [Wangeela Yohaannisii eegali]. (Hojii Erge. 17:11).
• ¨ Waaqayyof abbomamu bari. (Yoh. 14:21)
• ¨ Jireenya kee fi jecha keetiin Kiristoosiin dhugaa ba’i. (Luq. 8:39)
• ¨ Jireenya kee guyyuuf Waaqayyon amanadhu. (1 Phe. 5:7)
• “Afurrii qulqqulluun yommuu isin irra bu’u human godhatu…andaara lafaatis dhugaa baatuu koo intaatu”. (HoE. 1:8)
FAAYIDAA WALDAA KRISTAANAA
Kristaanota biraa waliin tokkuma ummachun barbachiisaa dha. (Ibr. 10:25, Ho.erg 2:42-47 )
Hanga yoona gara waldaa kristaanaa yoo deemtee hin beektu ta’e, kristosiif sagaleen isaa gara kabajemu deemtee namota kiristosin akka fayyisaaf goftaa isaaniti Waaqeefatani walin tokkumaa uumuu ni danddeessaa.
Mukkti yoo walitti kuufame abbida ho’aa nu keena. Garuu mukka tokko yoo abbida keesaa baafnee qofaa isaa lafa keenye abbidi isaa ni bada. Akkasuma jireenyi kristaanuuma qobaa nama rakkisa.
BARREEFAMNII FI WAANTI GUDDINA KIRSAANAA TIIF GARGAARU NI JIRA.
Barreefama guddina kirstaanaa tiif gargaaru yoo barbeadde teesso keenya armaan gadii nu qunnammi
THE GREAT COMMISSION MINISTRY ETHIOPIA
P.O. Box 41303 ADDIS ABABA
359 AWASSA
1158 BAHIR DAR
1182 JIMMA
808 HARAR


c: text/html

text:
1.Itti gaafatamtichi hojiiwwan waajjirichaa nihoggana; nibulcha
2.Keewwatakana,keewwata xiqqaa(1)irratti kan ibsame akkuma eegametti tahee:
a)Ittigaafatamtichi aangoofi hojiiwwan Labsii kana keewwata(4)iin waajjirichaaf kennaman hojiirra nioolcha;
b)Akka seera bulchiinsa hojjattoota mootummaa naannichaa ni qacara,nibulcha.
c)Baajataafi sagantaa hojii kan waggaa qopheessee af-yaa’ichaaf nidhiheessa;yeroo hayyamamuus,hojiirra nioolcha;
d)Herrega waajjirichaa nisochoosa;
e)Walqunnamtiiwwan qaamota sadaffaa wajjin taasifaman hundaa waajjirricha bakka bu’a;
f)Gabaasa sochii waajjirichaatiifi herregaa Af-yaa’iichaaf nidhiheessa;
g)Hojiiwan biraa Af-yaa’ichaan kennamaniif niraawwata;
h)Hojii ariifachiisuuf jechaa,hojiiwwan isaa keessaa gara-tokkee bakka bu’iinsaan hojjattoota waajjirichaatiif kennuu nidanda’a;ta’uus,bakka bu’iinsi kennamu ji’a tokko kan caaluyootahe,af-yaa’ichi raggaasuu qaba.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Badhaasa Noobeli
Badhaasni Noobeli badhaasa waggaa waggaa namoota fiiziksii, keemistrii, wal'aansa fayyaa, hogbarruu fi nagaan gumaacha guddaa dhala namaaf olaaniif biyya Iswiidinittii fi Norweeyitti kennamuu dha. Badhaasni Kun bar 1901 eegalee hanga 2010tti al-543 kennameera.
Seenaa duubaaEdit
Alfired Nobel saayintistii Iswiidiin, nama Daayinaamaayitiifi waantota waraanaaf itti fayyadamaan hojjetedha. Ganama tokko odeeffannoo yeroo sanaa argachuuf jecha utuu gaazexaa dubbisuu oduu nama naasisu tokko dubbise. Gaazexaa sana keessatti utubaa tokko arge. Utubaa sana keessatti immoo maqaa isaa argee hubachuu dadhabe. Gaazexaan sun du'a nama biroo gabaasuu barbaadee ture, garuu dogoggora uumuudhaan maqaa namicha kanaafi seenaa isaa barreesse. Mata duree oduu kanaa irratti barreeffaama akkas jedhutu barreeffamee ture, "Mootiin Daayinaamaayitiifi mootiin Boombii daldalaan du'aa ni du'e"jedha. Barreeffamicha keessatti immoo "Namichi Kun waanta namoonni miliyeeneroota ta'an ittin wal fixan hojjetee gurgurachuudhaan dhumaati namoota hedduutiif sababa ta'e" jedha. Namni du'e nama biraa ture. Gaazexichi garuu dogoggoraan seenaa namicha kanaa barreesse. Noobel seenaa kana erga dubbisee baay'ee na'e. Akkas jedhe ofitti dubbate " Edaa yeroon du'u namoonni akka kanatti na yaadatuu?Noobel guyyaa sana booda ilaalchi isaa akka jijjirame dubbata.


text:
Guutuu Garhaartoo Uumuu
Gargaartoon guutamuu dabalataa makaa halluuwwan gargaraa lamaa,yookin gaaddisawwan halluu wal fakkaatanii kaasuudhaaf ati gaafachuudanddeesuudha.
Gargaartoo: gafachuuf;
-
Wanta fakaafamuu filadhuu.
-
Dhangii - Bal'ina filadhu akkasumas Gargartoo akka akaakuu Guutitti filadhu.
-
Amala? Gargaartoo tartiiba barreefamaa irraa filadhuutii TOLE cuqaasi.
Gargaartoowwan maammiloo Uumuu
Gargaartoowan mata keetii hiikuf gargaartowan duraan turan fooyyessuuf ni dandeessa akksumas tartiiba tarreefamaa gargartoo faayilootaa kuufachuu fi fe'uu.
Garagartoo Maammiloo uumuf:
-
Bal'ina-Dhangii fi Caancala Filadhutti GargaartoowwanCuqaasi.
-
Garagaartoo tartiiba tarreeffamaa akka yaada bu'uuraa gargaartoo haaraadhaaf sii fayyaduu filiitii,.Ida'ii.cuqaasi
-
Garagaartoo barreffama Sanduuqa keessatiif mamaqaa barreesiitii Tole cuqaasi.
Maqaan dhuma tartiiba tarreeffama gargaatoo kan mul'atuu fi gulaaliif kan filatame.
-
Amaloota gargaartoo kaa'uudhaan Fooyyessi cuqaasi,gargaarticha kaawwachuuf
-
TOLECuqaasi
Gargaartoowwanii fi Iftooma fayyadamuu
Amaloota Gargaartoowwanii akka barbaachisummaa isaaniiti sirressuu ni dandeessa;akkasumas iftooma wanta fakaafamuu hanuuttee fualiin
Gargaartoo wanta fakaafamee akka barbaachisummaa isaatti Sirressuuf:
-
Wanta fakaafamu gargaartoo fooyyeessu barbaadde waliin fili.
-
Bal'ina-Dhangii fi Caancala Filadhutti GargaartoowwanCuqaasi.
-
Fedhii keetif akka tolutti gatii gargartoodhaaf akka barbaachisummaa isaanitti sirreesuunTOLEcuqaasi.
Iftooma wantoota akka barbaachisaansuun ummaa isaatti sirreesuf wanticha filachuunBal'ina-Dhangifiladhu, itti aansuun caancalaIftoomaCuqaasi


text:
Miseensotaafi Hoggantoota ABO hidhaa jiran.
Yaanni ABO’n filannoo irratti qabu giddu galeessummaan isaa:- 1) Deeggartoonni, Miseensonni fi Hoggantoonni ABO hiikamuu qabu, 2) Waajjiralen ABO cufamanii turan banamuu qabuu fi 3) Dirreen Siyaasaa fi Diimokiraasii bal’achuu qabuudha.
Kanneen armaan olii hanga hin sirrannetti filannootti deemun ni ulfaatadha.
1) Jaal Abdii Raggaasaa = Miseensa Shanee Gumii, Gumii Sabaa.
2) Jaal Mikaa’el Booran = Miseensa Shanee Gumii, Gumii Sabaa.
3) Jaal Amaan Filee = Miseensa Gumii Sabaa.
4) Jaal Kennasaa Ayyaanaa = Miseensa Gumii Sabaa
5) Jaal Kaayyoo Fufaa = Miseensa Gumii Sabaa
6) Jaal Malkaamuu Danuu = Miseensa Gumii Sabaa
7) Jaal Gammachiis Tolasaa = Miseensa Gumii Sabaa
8) Jaal Firaa’ol Jaalataa (Mohammed Raggaasaa) = Dubbi himaa ABO.
9) Dr. Gadaa Oljiraa = Hogganaa Waajjira Muummicha Gullallee.
10) Jaal Gadaa Gabbisaa = Qondaala ABO
11) Jaal Lammii Beenyaa = Qondaala ABO
12) Jaal Yaasoo Kabbabaa = Qondaala ABO
13) Jaal Daawwit Abdataa = Qondaala ABO
14) Kon. Gammachuu Ayyaanaa = Qondaala ABO.
15) Eng. Daandii Garbooshee = Qondaala ABO.
16) Jaal Asaffaa Fiqaaduu = Qondaala ABO.
17) Jaal Yeerosan Hayyuu = Qondaala ABO
18) Jaal Ibsaa Gaaddisaa = Gaazexeessaa SBO.
19) Ayyaantuu Bulchaa = Gaazexeessituu SBO.
20) Meetii Milkoo = Barreessituu Waajjira HD ABO.
21) Addunyaa Keessoo
22) Gadaa Bultii
23) Pro. Bayyanaa Ruudaa
24) Dr. Mo’aa Abdiisaa
25) Eng. Aanaa Baay’isaa
26) Boonsaa Hayiluu
27) Jaalataa Lammii
28) Lataa Wiirtuu
29) Abdii Kumsaa
30) Farajaa Geetaachoo
31) Bulchiinsaa Balaay
32) Soolan Hayilee
33) Amaanu’eel Beekkataa
34) Beellamaa Guuttataa.
35) Naa’ol Kumsaa
36) Iftiyoom Silashii ( Dassuu)
37) Masqaloo Badhaasoo
38) Sanyii Amsaaluu
39) Gurmuu Ayyaanaa
40) Usmaan Hasan
41) Abbubakar Abdallaa
42) Geessisaa Kumsaa
43) Leensaa Alii
44) Boonsaa Bafiqaaduu
45) Takkaaliny Mardaasaa
46) Toleeraa Aagaa
47) Charinnat Tafarraa… fi kanneen biroo hiikamuu qabu.


text:
Abbebbech, Dubaree Baajaajii Konkolaachistu
Amanuel Teklu
Yirgalem Birhanu
Baajaajiin konkolaataa miilla sadiiti.
Magaalaa keessatti bakkaa bakkatti ariitiin socho'uun tajaajila.
Naannoo keenyatti, konkolaachisummaan olaantummaa dhiiraan kan qabamee dha.
Dubartootni tasumaa itti hirmaachuu kan hin dandeenye jechuu dha.
Guyyaa tokko Abbebech maatii ishee qarshii leenjii konkolaachisummaa ittiin barattu akka kennaniif gaafatte
Yoos kana maatiin ishees akkana jechuun deebisaniif "Hojiin konkolaachisummaa dubartootaaf kan hin malle. Namootni maal nuun jedhu?"
Haa ta'uyyu malee Abebech osoo abdii hin kutin itti fufuun "Ani hojii namni kam hojjechuu danda'uu malu hojii kamiin iyyuu hojjechuuf dandeettii nan qaba" jechuun maatii ishee amansiifte.
Yoos kana maatiin ishees akka isheen leenjii konkolaachisummaa fudhattuuf eyyamaniif
Abbebechis leenjii ishee haala gaariin xumurte
Maatiin ishees itti fufuun maal akka gochuu qaban mari'atan
Sana boodas Abbebechiif baajajii bituuf walii galan, bitaniifis
Abbebechis baajaajii sana daandii DB irraa oofu/konkolaachisuu eegalte
Guyyaa tokko yaadni guddaan/gaariin tokko Abbebechitti mul'ate
Yaadichas duuba baajaajii ishee irratti lakkoofsa bilbila ishee waliin maxxansite
Beeksisichis akkana jedha "Haadholii/harmoolii ulfaa ykn kan dhiyootti da'an akkasumas ijoollota tolan tajaajila /kaffaltii tokko malee
Hunduu dubartootaa fi haadholiin ijoolleen jalaa dhukkubsatan hundi Abbebechiif bilbiluu eegalan
Abbebech namoota bakkaa bakkatti imalan tajaajiluun kan isheen galii/qarshii argattu
Haa ta'u iyyuu malee namoota harka qalleeyyiif tajaajila tolaa kenniti turte
Abebbechis waa'ee hojii isheetti gammadduu turte. Haadholiif maanguddoon hunduu ishee ni eebbisu turan. Namootni hunduu waa'ee gaarummaa ishee odeessu turan.
Abbebechis akkana jette "hojii gaariin gaarummaafi" ofiifi
You are free to download, copy, translate or adapt this story and use the illustrations as long as you attribute in the following way:
Abbebbech, Dubaree Baajaajii Konkolaachistu
Author - Dawit Girma
Translation - Amanuel Teklu
Illustration - Yirgalem Birhanu
Language - Afaan Oromo
Level - First paragraphs
© African Storybook Initiative 2018
Creative Commons: Attribution 4.0
Source www.africanstorybook.org
Original source This story was developed at the Ras Abebe Library in Debre Birhan with the help of Janet Lee and funded by a grant from the International Library Cultural Exchange Interest Group of the Colorado Association of Libraries (USA).


text:
Galaana Diimaa handaara Jabuutii jiru keessatti dooniilee lama Wiixata Amajji 29 bara 2019 gargalanii liqimsaman keessa namoota turan barbaaduun har’as itti fufee jira.
Balaa doonillee lameen mudateen yoo xiqqaate namoonni 52 du’uun kan beekame yoo tahu kurna hedduu kanneen tahan immoo achi buuteen isaanii hin beekamne.
Kan lubbuun hafan 16 ta’u fi mooraa dhaaba godaantoota addunyaa (IOM) ISA Obook keessa jiruutti geeffaman. Nomoota reeffi isaanii ba’e garu achumatti awwaalamuu maddeen ibsanii jiru.
Kanneen lubbuun hafan keessaa tokko akka jedheetti Bidiruu inni keessa ture nama 85 feetee turte. Akkuma imala jalaqabanti daqiiqaa muraasa booda motorri bidiruu dhaamnaan inni oofaa ture utaalee ba’e sana booda garagaltee jedha.
Bidiruun lameen namoota 130 ta’an fe’anii akka turan gabaafamee jira. Bidruu isheen lammataa eessa buteen ishee hin beekamiin jira.
Gabaasa Guutuu Caqasaa


text:
Ajjeechaa Haacaaluu Hundeessaa: Gaazexeessaan OMN Guyyoo Waariyoo to’annoo jala oole
Gaazexeessaan OMN Guyyoo Waariyoo kan ajjeefamuu isaa torbee tokko dura Haacaaluu Hundeessaa waliin gaaffiifi deebii taasise hidhamuu maatiin isaa BBCf mirkaneessan.
(bbcafaanoromoo)–BBCn akka maatiirraa odeeffateetti, ”qaamoleen uffata Poolisii humna addaa Oromiyaa uffatan,” Jimaata naannoo sa’a 6 Guyyoo fudhatanii deemaniiru.
”Poolisoota hidhatan lakkoofsaan shan yookaan jaha tahan keessaa kanneen siiviilii uffatanis turaniiru,” jedhu maatiin dubbisne.
Qaamoleen nageenyaa kunneen gara iddoo jireenyaasaanii Finfinneetti argamutti dhufuun gaazexeessaa kana qabanii deemuu maatiin ni dubbatu.
Maatiin eessa akka geessaniifi gaaffilee garagaraa gaafachuuf, akkasumas duukaa bu’uuf yaalluus ”meeshaan nu dorsisuun nutti himuuf heyyamamoo hin taane” jedhaniiru.
Ajjeechaan artiist Haacaaluu Hundeessaa gaaffiif deebii inni yeroo dhumaatiif OMN waliin taasisee tureen akka walqabatu Abbaan Alangaa Waliigalaa Federaalaa ibsa yeroo garaagaraa kennaa tureen himee ture.
“Dhugaa Haacaaluu sabaaf dhiyeessine malee ‘qalmaaf hin qopheessine”’
Pireezidantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa Shimallis Abdiisaa Adoolessa 02 guyyaa sirni awwaalchaa Haacaaluu Ambotti raawwatame TV irratti bahuun ‘OMN irratti dhiyeessanii qalmaaf qopheessan’ jechuun dubbachuun ni yaadatama.
Gaazexessaan Guyyoon turtii torban darbe BBC waliin taasiseen, “af-gaaffiin sun Art. Haacaaluufi saba bal’aa walitti fidee dhugaan Haacaaluu akka mul’atuuf gahee olaanaa tapahatee jedheen yaadaa” jechuun dubbata.
“Dhugaa Haacaaluu sabaaf dhiyeessine malee Haacaaluu qalmaaf hin qopheessine” jechuunis dubbata.
Abbaan Alangaa Haacaaluun gaaffiifi deebii gaazexeessaa Guyyoo waliin taasise qaamni Shanee jedhamu isa doorsisaa jiraachuu bakka ibsu keessaa kutee tamsaasuu hime
Gaaffiif deebiin guutuun sa’aa tokkoofi daqiiqaa 11 kan dheeratu ta’uus OMN garuu gaaffiifi deebii kana keessaa muree kan tamsaase daqiiqaa 47 ta’uus abbaan Alangaa ibsa torban dabre keessa kenneen beeksisee ture.
‘’ABO Shaneerraa irra deddeebiin dorsifni ajjeechaa irra gahaa akka ture artistichi dubbatus kun ta’e jedhamee keessaa cite hafeera’’ jedhan aanga’aan waajjira Abbaa Alangaa Obboo Fiqaaduu Tsaggaa.
Gaazexessaa Guyyoo Waariyoo garuu Haacaaluun gaaffiif deebii san keessatti maqaa shanee gonkumaa hin kaafnee jechuun BBC’tti himeera.
Gaaffiif deebii citee hafe jedhamee miidiyaalee mootummaa irratti tamsaafame irrattis artiistichi yoo kana jedhu hin dhagahaamu.
Gaazexeessitoota OMN keessaa gaazexeessaa Mallasaa Dirribsaa hidhaa akka jiru guyyootaan dura gabaasnee turre.
Guyyoota muraasa dura kan dubbisne daariktarri OMN Girmaa Guutamaa erga miidiyichi cufamee gaazexessitootni sodaa keessa waan jiraniif bilbila cufachuun dhokatanii akka jiran himee ture.
Mootummaan OMN sabaa fi amantaa jidduutti jibba labsuun walitti bu’iinsaaf kakaasaa ture jechuun himata.
Obbo Girmaan garuu kuni dhara ta’uufi cufamuun OMN ergama siyaasaa qabaachuu hima.


text:
Gara jalqaba waggaa kanaatti midhaan facaafame kan Afrikaa keessaa hanga tokkokan mancaasee weerarri Hawwaanisaa baadiyyaa biyyoota Afrikaa keessattis irra deebi'ee midhaa kan jiru ta'u jaarmayaan nyaataa fi qonnaa kan Tokkummaa Mootummootaa beeksisee jira.
Waggootii kurna hedduu keessatti yeroo jalqabaaf weerarri Hawwaanisaa guddaan Afrikaa waaltaa fi bahaa keessatti badii guddaa geesiise.
Robnii hamaan baatii Bitooteessa keessa ture kutaa sana keessatti Hawwaansii marsaa marsaanbadii akka geesisuu taasiise.
Iddoo hanga tokko keessatti immoo weerara ammaan dura baratamee dacha 20 dabalee jedha jaarmayaan kun.
Kanaaf jecha wabii nyaataa fi jireenya uummataa irratti sodaa ammaan dura hin beekamne uumee jira.
Keessumaa Itiyoophiyaa, Keniyaa fi Somaaliyaa keessatti jedha jaarmayichi.
Yeroo amma immo weerarri dhukkuba Kooviid-19 hammaachuun haala kana daran kan hammeessuu ta;uun ibsamee jira.


text:
LibreOffice 7.2 Help
Kan armaan gadii ibsa baafatootaa, bafatoota xiqqaa fi qaaqota Fakkasaa LibreOffice maraati.
Foddaan galmee of keessatti qabate ati irratti hojjechuu barbaaddu akka ajajoota baafataa fayyadamuuf filatamuu qaba. Haaluma walfakkatuun, ajajoota baafataa wanta waliin firooman fayyadamuuf wanta galmee keessaa filachuu qabda.
Baafatawwan rifachisaa halqalaati. Kana jechuun maalimootni baafataa kun hojii amma hojjetamaa jiruuf faayidaa qabeessa ta'anii jiraatu. Yoo qareen barruu keessatti iddeeffame, maalimootni baafataa barruu gulaaluuf fayyadan hundi ni jiraatu. Yoo galmee keessaa saxaatoo filatteetta ta'e, maalimoota baafataa saxaatoo gulaaluuf fayyadan hunda agarta.
Bafatii kun, galmeewwan Fakkasaa waliin hojeechuuf ajajawwan waliigalaa, isaaniis, cufuu fi maxxansuu of keessaa qaba. Fakkasaa LibreOffice cufuudhaaf, Bahi cuqaasi.
The commands in this menu are used to edit Draw documents (for example, copying and pasting).
Amalawwan agarsiisa galmee Fakkasaa qindeessa
This menu allows you to insert elements, such as graphics and guides, into Draw documents.
Contains commands for formatting the layout and the contents of your document.
This menu provides drawing page management and navigation commands.
This menu provides tools for LibreOffice Draw as well as access to language and system settings.
Ajajoota foddaa galmee irratti hojjechuu fi agarsiisuu of keessatti qaba.
Bafatii Garagarsichaa, kaasuu fi sirna Gargaarsaa LibreOffice too'achu siif hayyama.


text:
Aanaa Shirka
Biyya - Itoophiyaa Naannoo - Oromiyaa Godina - Arsii Aanaa - Sirka - Aanaan Sirkaa Godina Arsii keessatti argamti.Magaalaan Gobeessaa Kibba Bahaa Itoophiyaa keessatti argamti. Magaalli tuni kan itti argamtu Godina Arsii, Naannoo Oromiyaa yommuu ta'u, Laatituudii Kaabaan 07°37 fi Loongituudii Bahaan 39°30 ta'u qabdi. Olka'iinsa sadarkaa sirrii galaana gubbaa meetira 2353 irratti argamti.Gobeessi Magaalaa guddoo Bulchiinsa Aanaa Sirkaati.
Akkaataa mootummaa Naannoo Oromiyaa tti, magaalaan tun yeroo ammaa bakka buufata Telefoonaa fi waajjira tamsaasati. Yeroo dhiyoo as gahiinsa humna Elektrikii taate. Akkasumallee bakka ka'umsaa fi hirtuu magaalota ollaa isiiti. Fkn Magaalaa Madaroo fi Xiichoo.
Akkaataa Lakkoofsa Istaaksiin Ummataa bara 1999/2005 ibsutti Gobeessi baay'ina Ummataa walitti qabaa 10,170 qabdi. Kanneen keessaa Dhiirri 5,010 yommuu ta'u, 5,160 Dubartoota. Bara 1994 ALA tti, akkaataa gabaasa (National Census Reported) ibsutti Ummanni magaalichaa 5,689 ture. Kana keessaa 2,717 Dhiiraa fi 2,972 Dubartoota. Wikipidiyaa


text:
Dhugaa Ganama – Falaasama Oromo (Xinjireenya Oromo – Oromo Ontology or Metaphysics)
Kutaa 1ffaa
Dr. Yoseph Mulugeta Baba*
1. Falaasama fi Afaan (philosophy and Language)
Afaan battuu aadaati. Afaan daawwitii aadaati. Aadaa (culture), hawaasa (society) fi afaan (culture) gidduu hariiroo cimaatu jira. Aadaa fi seenaan hawaasa tokko jechoota keessatti goolabamani argamu. Afaan mala ykn akkaataa aadaan addunyaa-isa itti ilaalu ibsa—language reveals the way the culture sees its universe. Mala ykn tooftaa aadaan hawaasa tokkoo addunyaa-isa ittiin hubatu fi hiiku kun falaasama jeedhama. Yeroo hundumaa, tokkoon tokkoon falaasama kan murteessuu aadaa dha. Falaasamni kamiyyuu aadaa ykn afaan hawaasa tokko irra fottoqee kophaa jirachuu hin dandaa’u.
“Afuura ajaa’uu fi dubbii fokkisaa abbaan of-irratti hin argu,” akkuma jedhamu, namootiin nyaara haaddatanii falaasama (jireenya, aadaa, afaan fi barnoota) kan warra Dhiha (Western Philosophy) akka waan beekumissa kan dhumaa (Ultimate Truth) ta’e tokkotti barreessanii barsiisan ni jiru. Falaasama jallataa kan warra farangagsoota (chauvinists) akkasii gad fageenyaan sababni qeeqnuuf tokko faxuula guddisuf mini. Abadan! Falaasamni ykn aadaan gama hundumaatiin (universally) akka ULAAGAAtti taa’u qabu qarayyuu addunyaa kana irra akka hin jirre karaa hin shakkisiisnen hubachiisuuf malee—any philosophy cannot pretend to contain all the truth about the world, God and man.
Muuxannoon ogummaa yeroo fi iddoon hin daanga’u. Uumamni loogii hin beeku! Yaadi ykn beekumsi halluus ta’e umurii hin qabu—thought has neither colour nor age. Mammaaksi “mimmixaa kan kootuu guba,” jedhu falaasama keessatti bakka hin qabu. Gubuuf dhiisuu-isa kan murteessu aadaa (culture) fi afaan (culture) hawaasichaa dha. Hiikkaan wanta (thing) ykn yaada (idea) tokkoo haala hawaasni keessa jiruu-irratti hundaa’a. Oromoon “nutu beekaan, beekkumsa hin taatu,” jechuun-isa, beekumsi dhala nama baay’ee bicuu ykn shiikkoo akka ta’e ibsuuf dha. Kana jeechuun garu “dhugaan sadhaatawaa dha” (truth is relative) ykn “dhali nama dhugaa beekuuf dandeettii hin qabu” jechuu mini. DHUGAAN TOKKO DHA; TOKKICHA DHUGAA (Universal Truth) kana karaa itti hubannu (understand) fi hiiknnu (interpret) garu garaagra dha. Maddi garaagarummaa kana aadaa dha. Afaan immoo battuu aadaati. Kanaaf, waanti tokko aadaa adda-adda keessatti hiikkaa adda-adda qaba.
Falaasama natoo (indigenous philosophy) ykn beekumsa naannoof tuffii kan qaban; falaasama kan warra Dhiha (Western Philosophy) garu warri waaqessan, dhugaa lafa jiru kana gara cinaatti dagachuun isximaara malumma (Methodological Imperialism) nutti fidanii jiruu. ‘Hayyuuwaan’ keenya-illee laaphee godhatanii garbummaa kan sammuu (mental slavery) keessaa ba’u hin dandeenyee. “Falaasamni kan warra Dhiha beekumsa naannoo ykn falaasama natoo irra akaakuudhaan (qualitatively) ni caala,” yaadi jeedhu doofummaa guddaa dha. “Kalee Obbo Tuujubaa keessaa baasanii Obbo Furgaasaa-tiif jijjiirun, Obbo Furgaasaan akka Obbo Tuujubaatti akka yaadu tasiisa,” falaasamni jeedhu, raafuu xuwwee irraa hafe dha.
Addageewaan ‘keenya’ falaasama kan warra Dhiha waaqessan kun, qaanii (yeelloo) tokko malee, falaasamanni natoo (bekumsi naannoo) doofaa (primitive), kan hin qaroomne (savage) fi sababa ga’aa kan hin qabne (illogical) ta’u-isa mirkaneessu. “Gowwaanii fi bishaan gara itti jallisanitti geggeffamu,” akka jedhan, Awroopamummaan (Eurocenterism) beekumsa hir’ina hin qabne kan itti fakkaatu addageewaan baayyeen ni jiru.
Haa ta’u malee, hubannoo Awroopmummaa irratti hundaa’aannii eenyummaa (aadaa fi afaan) ofiirrati murtii kennuun jiraatti of-ajjeesuu dha. Keessattuu, hariiroo cimaa falaasama fi afaan giddu jiruu sirriitti hubachuu dhabuun, maalummaa falaasamaf keessummaa ta’u mul’isa. Awroopamummaa fi falaasama gosa tokkicha fakkeessanii dhiheessuun salffachiisaa dha. Awroopamummaan maleenyaawwan falaasama (philosophical approaches) jiran baay’ee keessaa maleenyaa (approach) birkii ykn damee tokko dha. Maleenyaa baaqqee (single approach) kana akka falaasama kan waliigalaatti (universal) fudhaachun garbummaa fi jufunfulummaa gudda dha. Awroopamummaan maal dha?
2. Awuroopmummaa fi Falaasama Oromo—Eurocentrism and Oromo Philosophy
Awuroopmummaan isximaara kan malumma (Methodological Imperialism) kan warra Dhiha dha. Isximaari kan malumma kun maleenyaawwan falaasama (philosophical approaches) kan hawaasa biraa hin-fudhatu. Maleenyaa, ilaalcha, amantii fi yaada kan warra Dhiha garu, gama hundumaatiin (universally) akka akkayaatti (model) kaa’a. Kana jechuun, Awuroopmummaan isximaara kan aadaa (cultural imperialism) ta’ee; yaada ol’aantummaa falaasamaa kan gartuu warra Dhiha agarsiisa.
Isximaari kan aadaa warra Dhiha kun (1) aadheddumummaa (cultural-pluralism) kan balfu ykn falqu; (2) yaada, amantii, ilaalcha fi aadaa gosa tokkicha kan tamsaasuu; (3) garaagarumma aadaaf fuuleeffannaa kan hinlaanne; (4) anumumaa (individualism) kan waaqessuu; (4) humnasaa malee uumama abboommachuu kan yaaluu; (5) jiruu-fi-jireenya-nama, uumama irra addaan baasee hubachuuf kan caarraaqu; (6) rakko dhala-namaa maraf furmaata ykn falan qaba kan jedhu fi (7) qabata (pretext) “qaroomina” (civilization) ykn “ammayyummaa” (modernity) jedhun falaasama natoo (indigenous knowledge) kan balleessuu fi koloneeffannaa al-kallatti (neo-colonization) kan babal’isuu falaasama balaa’amaa (dangerous philosophy) dha.
Rakkowwaan kan siyaasaa, kan hawaasaa, kan dinagdee, fi kan amantii bara kolonii Afriikaa booddee (post-colonial Africa) uumaman harki caalaan kan maddan ilaalcha Awuroopmummaarrati dha. Awurooppaanotiin qabata “ergama Afriikaanoota qaroomsu” (civilizing mission) jedhuun ardii Afriikaa weeraranii addaan ciccirani. Kaayyoon weerara kana garu qabeenyaa kan uumama Afriikaa saamuuf malee, abadan saba gurraachaaf dhimmanii akka hinturre beekamaa dha. Akeekni weerara kana, industiriiwaan yerro sana Aworooppaa keessa akka malee baba’alachaa turaniif albuuda dheedhii barbaaduf ture.
Gochaan saragee (satanic) kan warra Dhihaa kun, jiruu-fi-jireenya Afriikaanootaa barbadeesse; sona aadaa (cultural value) fi sirna bulchiinsa siyaasaasaanii unkuteesse; jeeqeenyummaa (identity crisis) keessa kan isaan buuse yoo ta’u, dhuma irratti garbummaa kan sammuuf (mental slavery) isaan saaxile jira. Falaasama natoo (indigenous knowledge) ukkaamsaanii; aadaa, jireenya fi barnoota warra Dhihaa waaqesuun bu’aa garbummaa kan sammutidha. Dhukkubnni jabaan bara kolonii Afriikaa booddee dhufe kun, gidiraa sabni Afriikaa amma keessa jiruuf sababa kan jalqabaa dha.
Eenyummaan Afriikaa (African identity) bara kolonii dura (pre-colonial Africa) ture, sababa weerara Awurooppaatiin erga unkuramee booda, haalli Afriikaa kan bara kolonii booda (post-colonial Africa) balaa gudda-irra bu’ee jira. Keessattiyyuu, caasaawaan siyaasaa (political structures) fi sonawwaan aadaa (cultural values) saba Afriikaa kolonii dura turan baa’yeen bakka turanirraa buqqa’uunsaanii, haala kan siyaasaa fi kan hawaasa Afriikaa yerro amma jiruu sirriitti hubachuuf gufuu gudda ta’e jira. Haala wal xaxaa fi burjaajii kan bara kolonii Afriikaa boodaf sababni Awuroopmummaa dha.
Falaasootiin Awurooppaa (Western philosophers) fi Afiirooppooti (Westernized Africans) (a) beekmisa natoo kara doggogora ta’en hubatu ykn dhiheessu; (b) sabni Afriikaa aadaa, Afaan, seenaa fi falaasama kan isaa gara cinaatti akka dagatu daandii agarsiisu; (c) ilaalcha ykn yaada Awuroopmummaa sammuu saba gurraachaatti galchaanii (indoctrinate) jiruu-fi-jireenyasaanii gooluu. Sadootiin (conspirators) Afriikaa kun imaammata kan warra Dhihaa garagalchuun, caasaa siyaasaa fi dinagdee falaasama natoo wajjiin kan hin deemne biyya/umaatairrtti fe’u. Har’a, Afriikaanootiin ofirratti amantii qabaachuu dhabuu haala agarsiisuun, akkessitu kan warra Dhihaa ta’u irra darbanii Awuroopmummaaf sagaduu.
Sababa kanaanis, biyyootiin Afriikaa bilisummaa dinagdeesaanii guutuumaatti argachuu hin dandeenye. Bilisummaa dinagdee malee, bilisummaa siyaasaa dhugoomsuun abadan hin danda’amu. Biyyi bilisummaa dingadee hin qabne, dhimma ofirratti oofiin murteefachuuf aangoo hin qabdu. Biyyi tokko dhugaatti walaba ykn birmaduu dha kan jennu, yoo dinagdee ga’aa qabaatte dwwaa dha. Kaayyoon koloneeffannaa al-kallatti (neo-colonization) babal’isuu inni guddan, biyyoota Afriikaa kara hundaan bilisummaa dinagdee akka hinarganne gochuu dha. Mali ykn karaan koloneeffannaa al-kallatti kun itti milkaa’u immoo, sabni Afriikaa falaasama natoo dhiisee Awuroopmummaa akka fudhatu irra deddeebi’anii isaan ololuuni (brainwash) dha.
“Nama qalbiin ajjeesse, gabaa walakkaatti ajjeessu,” akkuma jedhan, olola farangagsootiin (chauvinists) Awurooppaa fi ashikarootiisaanii Afiirooppooti tamsaasaaniin, qalbiin Afriikaanoota jufunfulaa’ee jira. Har’a saamicha kara koloneeffannaa al-kallattiin uumaata Afriikaa irratii raawaatamaa jiru dhaabuuf, falaasama balaa’amaa fi nama nyaataa kan ta’e Awuroopmummaaratti waraanaa labsuun barbaachisaa dha. Akeeki waraanaa kana uummata Afriikaa garbummaa kan sammuurra walaba ykn bilisa baasuu dha.
Kaayyoon falaasama Afriikaas ta’e ergamni falaasama Oromo kan jalqabaa, sammuu uummata gurraachaa Awuroopmummaan faalame qulqulleessee qoraasuu dha. Falaasama kan warra Dhihaa (Western philosophy) sanyii addaan baasee, eenyummaa Afriikaa ykn Oromummaa hacuucuuf, deebii jabaa kenuun dirqama keenyaa dha. Qabata “falaasama” jedhuun, tuffii fi sanyummaa Awuroopmummaa (Eurocentricism) fi Itoophimummaa (Ethiopianism) keessatti ibsamaan cufa alanffannee gatu qabna. EENYMMAA kabajaa qabu ijaaruuf, “eenyummaa” xuraa’aa fi samaa ormaan nuu kenname barbadeessuun baay’ee barbaachisa dha.
Uummani Oromoo eenymmaa kabajaa qabu ijaaruuf jecha, baroota dheeradhaaf wareegama gudda kaffaleera. Seena, afaan, aadaa fi falaasama saba guddaa kana dacheerra dhabamsiisuuf, biyyootiin Awurooppaa fi mootonni Itoophiyaa sadoo sadaa turaniiru. Kanas ta’e sana garu, waggoota 150f Oromummaa balleessuf yaaliin kara hundaan taasifame, guutuummaatti kan hin milkoofne dwwaa osoo hintaane biyyoo seeneera ykn awwaalameera. Har’a haala qalbii nama harkisuun, Oromummaan badhaadhee jira. Namootiin qabsoo bilisummaa ilmaan Ormotootif ykn uummata Afriikaaf aarsaa ta’an cufti, galata gudda qabu.
Haa ta’u malee, sababa koloneeffannaa al-kallattirran kan ka’e, garbummaan kan sammuu akka malee babal’achaa jira. Dhalootni har’a falaasama natoo fi sona aadaasaa osoo hintaane, jiruu-fi-jireenya kan warra Dhihaa waaqessa. Afrooppooti (Westernized Africans) falaasama kan warra Dhihaa nutti xibaarun, dargaggoota Afriikaa baay’ee huddu murani jiruu. Qbata “falaasama” jedhun, barreeffamoota dhugaa fakaatan, garuu kan hin taane, akka malee babal’isuun Afriikaanoota jeeqeenyummaa (identity crisis) keessa galchaniru.
Falaasamnni sirriin oduu dheesa malee, oddu hin facaasu. Falaasamnni Oromos Awurooppmummaa kan xireeffatuf, Dhugaa Ganama (Primordial Truth) irraa waan maqeef malee, warra Dhihaa wajjin ijaaf adaamii waan taaneef mini. Falaasama kamiyyuu kijibaa wajjin waliin makuun saalfaachiisaa waan ta’eef, waa’ee maalummaa Dhugaa Ganama kana irra deedeebi’anii qorachuun fi xiyeefannaa gudda itti keennun baay’ee barbaachisaa dha. Bu’uuri Falaasama Oromoo Dhugaa Ganama dha. Falaasama kan warra Dhihaa qullaa dhaabnne buxunxuleesassa baasuuf, toggoowwaan (pillars) falaasama Oromoo akka armaan gadditti tartiiban dhiheessa.
Kutaa, 2ffaan itti fufa
Author’s Previous Articles
The Oromo Concept of Reality or Dhugaa-Ganama, Part I
The Oromo Concept of Reality or Dhugaa-Ganama, Part II
The Oromo Concept of Reality or Dhugaa-Ganama, Part III
The Oromo Concept of Reality or Dhugaa-Ganama, Part IV
The Oromo Concept of Reality or Dhugaa-Ganama, Part V
The Oromo Concept of Reality or Dhugaa-Ganama, Part VI
The Oromo Concept of Reality or Dhugaa-Ganama, Part VII


text:
Yaadin haanga’aan mana maree mootummaa Sudaan Kibba tibbana kennan Mirga gaazexxeesota biyyatii kan ukaamsuudhaa jechuudhaan gareen mirga midiyaa Sudaan Kibbaa balaaleffateera.
Mana maree mootummaa sudaan kibbaati koree dhimma odeeffannoo nammi hoggananu, kan Paul Youane Boonjuu jedhaman, hojjattoonnii midiyaa biyyatti mindaa miseensota caffee biyyattii dabalatee baasii mana maree irratti, ittu mootummaan tole hin jedhin Yoo gabaasan eeyyamin hojii isaanii harkaa fudhatamuu qaba jedhaniiru.
Miseensonni garee miidiyaa biyyatti jechaa kan balaalffatan akka jedhaniitii yaadin Paul Youane Boonjuu, uummanii waa’ee mootumma odeeffanno akka hin arganne waan taasisuudha jechuudhaan qeeqaniiru.
Maayikil Duukuu daarekteerrii waldaa guddina midiyaa Sudaan Kibbaa dhimma kana irratti yaadaa kennaniin, miseensonnii mana maree, dhimma isaanii irratti gabaasa dhihaatu dhaabsisuu hin danda’anu jedhaniiru.
Sudaan kibbaa keessatii yeroo ammaa gaazexessoonni 3 hidhamanii buufannii raadiyoo tokko haanga’ota mootummaatiin cufameera.
Akka madaallii walabummaan preesii adduunyaa bara 2021 tti karaa walabummaa preesiitin biyyi Sudaan kibbaa biyyiittan 180 keessaa 139ffaa irratti argamti.


text:
Gaa’ila Islaamaa-13.2 (Kutaa Dhumaa)
Jireenya fuudhaa heerumaa keessatti wal dhabbii fi rakkoon adda addaa uumamuun waan hin oolledha. Rakkoon kuni takkaa haadha manaa irraa takkaa immoo abbaa manaa irraa burquu danda’a. Haati manaa abbaa manaa ishii irratti ol’aantummaa agarsiisuun isaaf ajajamuu diduu dandeessi. Nama Rabbiin rahmata godheef malee namoonni qalbii isaanii keessaa of-tuulu hin dhaban. Dubartiin dadhabinna wayii abbaa manaa ishii keessatti yoo argite, irratti of tuulun nushuuz (fincila) mul’isuu dandeessi. Yeroo kanatti, maal akka godhu kutaa darbe keessatti ilaalle jirra. Dubartii qofaas miti, dhiirris wanta tokko niiti irraa yoo jibbe ishii irratti ol’aantummaa agarsiisuu fi ishii jibbuu danda’a. Sababa kanaan ishirraa finciluu ykn fottoquu danda’a. Tarii ishiin isa jaallachuu dandeessi. Yoo inni ishii jibbee ishirraa fottoquu barbaade, ishiin maal gochuu dandeessi?
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dubartiin takka dhiirsa ishii irraa nushuuza yookiin [ishii] irraa garagaluu yoo sodaatte, gidduu isaaniitti walii galtee yoo uuman badiin isaan irra hin jiru. Walii galteen gaariidha. Lubbuun of jaallachuu kennamte. Yoo tolchitanii fi [badii irraa]of eegdan, dhugumatti Rabbiin waan isin hojjattan hunda keessa beekaadha.” Suuratu An-Nisaa 4:128
“Dubartiin abbaa manaa ishii irraa nushuuza yookiin irraa garagaluu yoo sodaatte”, kana jechuun ishii irratti ol’aantummaa agarsiisu, ishii jaallachuu dhiisu, ishii irraa fagaachu, dubbiin ykn rukuttaan ishii rakkisuu ykn ishii irraa garagaluu yoo sodaatte, haala kana keessatti dubartiin haqa ishii muraasa dhiisun walii galuu danda’u. Dhiirri yommuu dubartiin dulloomtu ykn qaamni ishii furdatu ykn yoo tan hin deenne taate, ishii jibbuu danda’a. Sababa kanaan, amala badaa itti agarsiisa. Yeroo kanatti, yoo ishiin isa jaallattee fi isa waliin turuu barbaadde, haqa ishiin isarraa qabdu muraasa irraa gadi bu’uun isa waliin walii galtee uumte turuu dandeessi. Fakkeenyaf, baasi inni ishii irratti baasu ykn uffata ishii uwwisuu muraasatti gammadu ykn halkan ishii masaanu ishiitiif kennu dandeessi. Dhiirri niiti takkaa ol yoo qabaate, halkan isaan bira bulu ni qoodaf. Guyyaa tokko takka bira yoo bule, guyyaa itti aanu immoo tan biraa bira bulu qaba. Kuni haqa niitin abbaa manaa irraa qabduudha. Garuu abbaan manaa ishii yoo jibbee fi na hiika jettee yoo sodaatte, halkan ishii bira bulu san niiti biraa bira akka bulu hayyamuufi dandeessi. Yoo haala kana irratti walii galan, isaan lamaan irratti badiin hin jiru. Kanaafu, abbaan manaa haala kana keessatti ishii waliin turuu danda’aa jechuudha. Addaan bahuu irra kanatu irra caala. Kanaafi, “Walii galteen gaariidha” jedhe.
Wanti jecha kanarraa fudhatamu, namoonni lama haqa walirraa yoo qabaatan ykn wal mormiin yoo uumame, isaan lamaan haqa guutuu walirraa barbaadu irra haqa muraasa walii dhiisun waligaltee uumuun keeyridha (gaariidha).
“Lubbuun of-jaallachuu kennamte.” Kana jechuun nafsee namaa keessa of jaallachuun kaa’ame. Of jaallachuun kunis namni wanta isarra jiru baasu jibbuu fi haqa isaatiif haafa’uudha. Namni qabeenya ofii muraasa wanta gaariif baasu ykn haqa isaa muraasa dhiisu hin barbaadu. Dubartiin haqa ofii irraa garagaluu fi haqni ishii akka hir’atu hin barbaaddu. Haqa guutuu dhiirsa irraa barbaaddi. Dhiirris haqa ishii guutuman guututti guutefi of biratti ishii tursiisu hin barbaadu. Lamaan isaanitu wanta barbaadan ni jabeessu. Kanaafu, amala badaa akkanaa nafsee keessan keessaa baasu fi faallaa isaa bakka buusuf tattaafachu qabdu. Faallaan doy’ummaa ykn of jaallachuu, haqa namni sirraa qabu baasu fi haqa kee muraasa dhiisudha. Yommuu amala gaarii akkanaa horate, isaa fi nama isa mormuu jidduutti walii galuu fi araaramuun ni laafa. Ergasii karaan isaan lamaanu waan barbaadan itti argatan ni salphata. Garuu namni haqa isarra jiru baasu hin barbaannee fi haqa isaa guutuu namarraa barbaadu, isa waliin walii galuun ni ulfaata. Haala kanaan karaan wanta barbaadan argachuus ni cufama.
“Yoo tolchitanii fi [badii irraa] of eegdan, dhugumatti Rabbiin waan isin hojjattan hunda keessa beekaadha.” Yoo dubartootatti tola ooltanii fi isaan miidhu irraa of eegdan, santu isiniif irra gaariidha. Dhugumatti, Rabbiin waan isin hojjatan hunda keessaa ala beeka. Ergasii, hojii keessaniif jazaa isiniif kafala[1].
Wal dhabbii Abbaa manaa fi Haadha manaa Jidduu
Wal dhabbii fi wal mormuun mana fuudhaa heerumaa keessatti yoo itti fufe, Rabbiin subhaanahu wa ta’aala, furmaata akka fidaniif jaarsumma ajajee jira. Jaarsi ykn Araarsaan tokko warra ishiitirraa dhufa, araarsaan lammataas warra dhiirsaa irraa dhufa. Araarsitonni (jaarsonni) kunniin namoota qajeeloo fi haqaa ta’uu qabu. Erga walitti dhufanii booda haala niiti fi dhiirsaa ilaalun takkaa walitti araarsu takkaa immoo addaan baasu. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Yoo gidduu isaan lamaanitti wal dhabbii beektan, araarsaa tokko warra isaa irraa, araarsaa tokko immoo warra ishii irraa ergaa. Yoo isaan lamaan araara (walii galuu) fedhan, Rabbiin isaan lamaan gidduutti walii galtee uuma. Dhugumatti, Rabbiin waan hundaa Beekaadha, keesso wanta hundaa Beekadha.” Suuratu An-Nisaa 4:35
Yoo abbaa manaa fi haadha manaa jidduutti wal dhabbii fi walirraa fagaachu beektan, dhiirota lama, warra isaatii fi ishii irraa ergaa. Jechi Hakam jedhu hiika “Abbaa Murtii” waan qabuuf namoonni dhiirsaa fi niiti jidduutti furmaata fiduuf deeman namoota sammuu qaban, haqaa, qajeeloo, amanamoo fi Muslimoota ta’uu qabu. Hundema abbaan murtii nama haqaa, sammuu qabuu (aaqila), amanamaa fi qajeelaa ta’uu qabaa miti ree? Namoonni haqaa, amanamoo, sammuu qabanii fi qajeeloo ta’an warra niiti fi dhiirsaa irraa yoo hin argamin, hawaasuma naannoo keessaa namoota amaloota armaan olii qaban erguun ni danda’ama. Namoonni jaarsummaaf deeman kunniin haala abbaa manaati fi haadha manaa ni ilaalu. Yoo abbaan manaa niiti miidhe, haqa ishii irraa fuudhuf. Haqa ishii akka kennuuf ni dirqiisisu. Yoo ishiin haqa isaa hanqiste immoo, haqa isaa akka baatu ni dirqiisisu.
Namoonni jaarsummaaf deeman kunniin isaan lamaan walitti araarsuf hanga danda’ameen tattaafachu qabu. Garuu isaan lamaan walitti araarsun kan hin danda’amne yoo ta’ee fi isaan addaan baasun irra gaarii yoo ta’e, addaan baasu. Dhiirsi jaallachuun sharxii miti. Sababni isaas, jaarsoliin kunniin akka abbaa murtiitti bakka waan buufamaniif wanta irra gaarii ta’e murteessu. Garuu isaan lamaan addaan baasu irra akka walitti araarsanii fi dhimma sirreessan Rabbin ni kakaasa. “Yoo isaan lamaan araara (walii galuu) fedhan, Rabbiin isaan lamaan gidduutti walii galtee uuma.” [2]
Guduunfaa
♥Jireenya gaa’ilaa keessatti haadha manaa fi abbaa manaa jidduu wal dhabbiin uumamuun isaa hin oolu.
♥Yommuu abbaan manaa haadha manaa jibbuu fi irraa fottoquu barbaadu, haati manaa wantoota kanniin gochuu dandeessi.
✏Haqa ishii keessaa haqa muraasa dhiisu. Kanneen akka baasii xiqqaatti gammadu, darbe darbee halkan ishii dhiisufi.
✏Wantoota isa gammachiisan hojjachuu fi kkf gochuun walii galuu danda’u.
♥Abbaan manaas haadha manaa isaatiif mararfachuun haala gaariin ishii kunuunsuuf tattaafachu qaba.
♥Namoonni walii galanii haala gaariin waliin jiraachuf haqa guutuu walirraa barbaadu osoo hin ta’in haqa muraasa waliif dhiisu qabu.
♥Namni of jaallattu (selfish) haqa guutuu waan namarraa barbaaduf, nama waliin walii galee jiraachun baay’ee itti ulfaata.
♥Namni amala of jaallachuu yoo of keessaa baase, haqa isarra jiru ni kenna, haqa isaa immoo ni fudhata. Garuu dhibbaan dhibbatti haqni kiyya guutuu ta’u qaba jedhe hin mormu. Haqa muraasa ni dhiisa. Namni akkanaa namoota waliin walii galuun haala salphaan jiraata.
♥Abbaa manaa fi haadha manaa jidduu wal dhabbii fi mormiin yoo itti fufe, jaarsummaan furuun ni danda’ama. Araarsitonni (jaarsonni) kunniin amala kana qabaachu qabu: Islamumaa, haqummaa, amanamummaa, qajeeloo, gamnummaa fi amaloota gaggaari biroo.
♥Araarsaan tokko warra isaa irraa, araarsaan biroo warra ishii irraa dhufa.
Alhamdulillah Rabbil aalamiin. Ji’oota lamaaf waa’ee Gaa’ila (Fuudhaa Heeruma) Islaamaa qo’ataa tureerra. Wantoota baay’ee akka barattan abdiin qaba. In sha Allah, haala kitaabatin barruulee kanniin walitti qabun daran akka irraa fayyadamtan haala ni mijeessina. Waa’een Fuudhaa Heeruma Islaamaa asirratti ni xumurama. In sha Allah itti aansine gargaarsa Mawlaatiin waa’ee Xalaaq (Nikaah buusu) ni ilaalla. Yaada yoo qabaattanii fi wanti sirraa’u qabu yoo jiraate, saanduqa yaada keessatti katabuu dandeessu. Yaada yommuu kennitan email osoo itti galchitanii bayeessa.
Like, share: https://www.facebook.com/jireenyabadhaatu/
Kitaabban Wabii
Sahih Fiqhu Sunnaah -Jiildi 3,fuula 228 , Abu Maalik
al-Fiqhul Waadih -J.2,fuula 98-99
[1] Tafsiir Sa’diyy-224-225, Tafsiirul Qur’aanil Kariim wa i’iraabuh wa bayaanuh 2/239-240, Muhammad Aliyy Xaahaa,
[2] Maddoota olii


text:
Yuuniversitiin Bulee Horaa bara barnootaa 2012 (2019 – 2020) kaasee Sirna Gadaa ilaalchisuun barnoota qopheesse barattootaaf akka kennuuf jiru beeksise. Prezdentiin Yuuniversitii Bulee Horaa Dooktor Caalaa Waataa, barnootni kun warra bara kana eebbifamanirraa kaasuun barattoota yuuniversitichatti baratan hundaaf kennamuuf akka qophaaye VOA’f himaniiru. Kun ka ta’eefis Gadaan bu’aa qarooma ummata gurraachaati; Yuuniversitiin Bulee Horaas kana ifa baasuuf hojjetaa jedhan.
‘Gadaan qarooma ummata gurraachaati; ummanni Oromoon sirna bulchiinsaa kana kalaqee ittiin of bulchaati ture. Garuu jidduutti sirni alagaa dhufee sirna kana fayyadaminarraa maqse. Kana iddootti deebisuuf dargaggeessi Oromoo fi sab lammilee biyyattii keessa jiran kaan waliin karaa nagaatiin qabsaa’aa turan. Ijoolleen qabsoo nagaa gaggeessaa turan kun ilmaan Abbaa Gadaati. Gadaan nageenya labsa’ - Dr. Caalaa Waataa Darasoo, Pirezdentii Yuuniversitii Bulee Horaa.
Dookter Caalaan, kanaaf mala ijoolleen Oromoo karaa nagaan itti qabsaa’anii jijjiirama fidan kana barsiisuun nurraatii eegama jennee barnoota kana dhaloota barsiisuuf karoorfanne jedhan. Haalli kenniinsa barnoota kanaas walii galaan (Common Course) ta’uu Dooktor Caalaan dabalanii ni dubbatu.
‘Barnootni kun Introduction to Gadaa System jedhama. Barnootni akkasii Yuuniversitii Itiyoophiyaa keessa jiran kamittuu kennamee hin beeku kun ka jalqabaati. Walii galaanis gadi fageenyaan qabiyyeen barnoota kanaa, waan sirni Gadaa qabu qoratameetu ka bocamee, beektota Yuuniversitii adda addaa keessa jiraniini kan qophaaye’ Dr. Caalaa Waataa Darasoo, Pirezdentii Yuuniversitii Bulee Horaa.
Barnoota kana kennuufis yuuniversitiin Bulee Horaa qorannoo gahaa akka taasise, barattoonni barnoota kana fudhatanis eger beekumsa kana maalirra akka oolfatan qorannaan gahaan gaggeeffamee hojiitti seennee jedhu.
Yuuniversitiin Bulee Horaa, Barnootni Gadaa jalqaba barattoota Digrii jalqabaa barataniif, dhiyeenyatti ammoo Sadarkaa Digrii lammataatiin Gadaa and Peace Studies/ yookaan Sirna Gadaa fi Barnoota Qo’annoo Nageenyaa jedhamee kennamuuf jiraa kan inni jedhe.
Dr. Caalaan karoora barnoota kana kennuu Yuuniversitichi erga jalqabee akka bubbule himanii, haala barnoota kanaa haa qindeessuuf giddu gala Qorannoo Sirna Gadaa ijaaree eebbisiisuusaallee beeksisan. Obbo Roobaa Dambii Hoogganaa Giddu - Gala Qorannoo Sirna Gadaa Yuuniversitii Bulee Horaati. Giddu -Galli Qorannoo kun barnoota Sirna Gadaa kennamuuf jedhu kana itti gaafatamummaan gaggeessa jedhan.
‘Giddu – Galli Qorannoo Gadaa kun ergamni isaa beekumsa “Jeebanaa’aa” jenna nuti jechuun (indigineous knowledge) isa jedhan qoratee gara barnoota baratamuutti ceesisuu, kana malees Yuuniversitiin Bulee Horaa, madda qaroominaa jedhee Aadaa fi Gadaa ummata naannoorratti hojjetaa jira, Giddu – Galli kun kana durummaan gaggeessa.’ Obbo Roobaa Dambii Hoogganaa Giddu - Gala Qorannoo Sirna Gadaa Yuuniversitii Bulee Horaa
Obbo Roobaan yuuniversitiwwan biyyattii keessa jiran kaan duukas, akkaataa barnootni kun eger itti baballatu fi gabbatrurrattillee mariyataa jirraa jedhan. Kana malees Yuuniversitiwwan naannno Oromiyaa keessa jiran barnoota kana bocuu, gabbisuu keessatti nuu waliin hojjetaa jiru, bu’aa barnoota nu kenninu ilaalanii isaanis barnoota kennuuf itti adeemuuf yaada qabu jechuun dubbatan.
Barattootni Yuuniversitii Bulee Horaa waa’ee jalqabamuu barnoota Sirna Gadaa kana gammachuun simataa jiru. Mullataa Mekonnin barataan Universitii Bulee Horaa Sirni Gadaa kalaqa guddaa waan ta’eef barnootni isaa guutu biyyaa, darbees Gaanfa Afriikaattillee darbee kennamuu qaba jedhe.
Hoogganaan Giddu Gala Qorannoo Sirna Gadaa yuuniversitii Bulee Horaa obbo Roobaa Dambii barnoota kana ilaalchisee barnootni naannoo biroorraa dhufan yaadi isaanii akka walitti qabame isaanis ‘sirna Gadaarraa barachuun fayyadamoo nu taasisa’ deebii jedhu akka kennan dubbatanii jiru.
Dabalaniis barnootni kun dhimma nageenyaa, hawaasummaa fi waliin jireenya waliin walitti qabamee waan barattootaaf kennamuuf mooraa barnootaa keessatti rakkoon nageenyaa yoo mudate salphaatti furuuf, darbees lammii gaarii biyyaaf guddisuuf gargaarallee jedhanii jiru.
Barnootni Sirna Gadaa Yuuniversitii Bulee Horaatti qophaaye kun Afaan Ingiliziitiin kennam


text:
Haasaa HD ABO: Fulbaana 15, 2018 Finfinnee.
- Kabajamoo Bulchinsaa Magalaa Finfinnee Engineer Taakkalee Uumaa
- Kabajamtoota Qondaalota Mootummaa Federaala Ityophiyaa,
- Kabajamtoota bakka bu‘ootii Bulchiinsaa nannoolee,
- Kabajamtoota bakka bu‘ootii dhaabolee Siyaasaa, Waldayaa Hojjeetootaa fi Ogummaa,”
- Kabaajamtoota Miseensota, Deggartootaa ABO, WBO fi Qeerroo Bilisummaa Oromoo,
- Kabajamtoota gaggesitootaa fi Abbootii Amantii Kan galfata Gudinaa Tumsaa Sheek Bakari Saphaloo, Sheek Mohammed Rashad fi kkf of harkaa qabdan,
- Kabajamtoota Abbotii Gadaa kan galfatni Abba Gadaa Boruu Guyyoo fi Obbo Dabassaa Guyyoo isin harkaa jirtu,
- Kabajamtoota Haadholii Oromoo kan dhaamsa warra gadameessa isaanitti biqiltuu dhalaa namaa utuu baatanii gara jabinaan rasaasa irratti banameen ciniinsuu isaani dahuu utuu hintahiin kan du‘a lubbu itti tahe,
- Kabajamtoota Manguddoota Oromoo kan galfatni Dararaa Kafanii, Abicho Haji Mohammed, Haji Mohammed Musa, Jafar Ibrahim Utto fi kkf isin harka jirtu,
- Kabajamtoota Oromoo dhiiraa dhalaa, dargaggoo fi manguddoo “dhiphoo”, “jeeqxota”, “shororkeesitoota” „ biyyaa digdootaa“, “shakamtoota” fi kkf isinitti moggaafame, murtee du’aa, umurii gutuu, ganaa heedduu fi hiraarsaa qixaa hinqabnee mana hidhaa ifa fi dhoksaatti leexaan ykn maatiin dararamni isin irra gahee,
- Kabajamtoota daa’imman Oromoo kan qe’ee keessan irratti al tokkotti haadhaa fi abba dhabdanii addunyaa isinitti dukkaneessan, kan jaalala abba fi hadhaa ykn firaa malee mana hidhaa keessatti akka Boontuu Girma kan haatii murtee du’aa abban umurii guutuu itti murta’uu ba’aa kana baattanii guddatan, akkasumaas abba ykn harmeen keessan bakkii buuteen isanii dhabame akka Ijoollee Nadhii Gamadaa, Lameessaa Boruu, Baqqalaa Dawwanoo, Yosef Ayele Batii fi kkf karaa ilalaa jirtan,
- Kabajamtoota Oromoo biyaa ambaa keessatti adamsamuun dangaa tarkanfatee kan akka Bosassoo, Dhadhaab, Jaboutii, Nairobiitti lammii kessan of biraa dhabdan akkasumaas balaa galaana diimaa fi medetraniyyaa irra haftan,
- Hayyoota Oromoo utuu beektanii kan akka Wallaalati fudhatamtan sagalee fi beekumsi keessan ukkaamamee, kan warra Afaan Oromoo fi seena barsiistan jedhamanii ajjeefamanii, ykn tajajilaa fayyaa ykn seeraa ummataaf gochuu isaniif lubbuun darbe,
- Kabajamtoota Artistootaa fi Gazexisitootaa Oromoo kan galfataa Abdi Qophee Abdullahi Arsi, Ayub Abubaker, Abubaker Musa, Mustafa Abdi, Ahmed Kebira, Ayantu Borana, Hime Yusuf, Kulani Boru, Sabontu Barentu, Bonsiso Challa, Hordofa Barento , Jirenya Ayana, Ebbisa Addunya fi Usmayu Musa fi kkf uttu hin dagatiin, hiraarsaa mana hidhaaf uttu hinjilbeeffatiin kan tokkummaa ummataa keessan, aadaa, dhibdee hawaasaa keessanii walleedhaan, walaloo fi yedaloodhaan guyyuu hamilee qabsoo hidhachiisaa turtan fi itti jirtan marti,
- Kabajamtoota Artistootaa fi Gazexisitootaa kan Oromoo hin taane, kan mirga ilma namaaf otoo quuqamtanii falmitanii Maikelawwii fi mana hidhaa adda addaatti gidiraa argitan,
- Kabajamtoota Atileetota Oromoo kan akka Fayisaa Leellisaa, Firaa’ol Ebbisaa fi Tamiru Demissiee warra miidhaa ummata keessanii gootummaadhaan addunyaatti ibsitan,
- Kabajamtoota gaggesitoota Jaarmolee mirga dhala namaaf falmitan kan akka Oromia Support Group(OSG), Human Rights League for Horn of Africa (HRLHA), Ethiopian Human Rights Council (EHRCO), Amnesty International (AI), Human Rights Watch (HRW) fi kkf,
- Kabajamtoota mirmirsitoota ibsituu dukkanaa (Alaabaa) kan galfata aadde Qamaria Haaji Shabbuu Roobee Baalee irraa Ebla bara 1996 kooboo bifa alaabaan qopheeffachuu isheetiif lubbuu itti dhabde ykn dargaggoota Gaasaraa fi Oromiyaa bakkoota adda addaa irraa harka isaanii irratti ABO jedhanii tumachuu isaniif lubuu dhaabanii fi warra akka isanii,
- Kabajamtoota Sabaa fi Sab-lammoota biyya kanaa dheebuun mirgaa, bilisummaa, nagaa fi guddinaa hawwuu fi lubbuu itti dhabuu malee arguun isinitti ulfaatee fi dheeratee jiru,
- Kabajamtoota miseensotaa fi deggertoota Dhaaba keenyaa kanneen Godinaalee Oromiyaa hunda irraa, akkasumas, biyyoota ollaa fi biyyoota alaa fagoo irraa simannaa kanaaf har’a asitti argamtanii fi Koree simannaa kana bifa kanaan nuuf qopheessan hundaa maqaa Dhaaba keenyaatiin guddiseen galateeffadha
Walumaagala, kabajamtootaa fi jaalatamtoota ummatoota Ityophiyaa hunda dhiiraa, dhalaa, dardaraa fi manguddoo asitti argamtanii fi biyya alaa fi bakkoota adda addaa irraa meeshaa ammayyaan nu faana jirtan maqaa Hoggana ABO, WBO, Qeerroo Bilisummaa Oromoo, mieensotaa fi deggartoota ABOn, baga nagaan kanaan nu gaheen jeedha.
Kan kanaan nu gahe Waaqa galatni guddaan haa gahun jedha. Biyyaa hacuuccaa fi dhiittaan mirga dhala nama hafee wal-qixummaa fi wal-kabajaan sirni demokratawaa kan olaantummaan seeraa fi sagaleen ummataa kabaja itti argatu akka tahuuf lubbuu isaanii jijjirraa hin qabne itti baasanii kan haala har’a keessa jirru kana fiduuf wareegama baasun kanaaf kan nuun gahan hunda yaadachuuf daqiiqa muraasaaf akka ol kaanee dhaabbachuudhaan yaadannoo goonun kabajaan isin gaafadha.
Har’allee kan lubbuun jirtan: WBO, Qeerroo Bilisummaa Oromoo, miseensota, qabsa’otaa maraa fi ummatni keenya guddichi kan seenaa hin dagatamne kana hojjeettani marti galatni keessan bilisummaa tahe, seenaan bara baraan isin haa faarsun jedha. Hundi keenya kanaaf gahuu keenyaaf ammas irra deebi’een baga gammaddan, baga gamadne jedha.
Kanuma waliin dhaaba keenya ABO kan nuuf bu’uressanii fi bara dukkana sana keessa daandii qabsoo bilisummaa Oromoo fi dimokrasii kan taraaran, Jallan General Taddasaa Birruu, Elemoo Qilxuu, Baaroo Tumsaa, Bariisoo Waabee, Abboomaa Mitikkuu, Yiggazuu Bantii, Gadaa Gammadaa, Muhee Abdoo fi kanneen isaan waliin wareegamanii Dhaaba keenya ABO nuuf kennan galatni isaanii Bilisummaa tahee seenaan bara baraan isaan haa yaadatun jedha. Akkasumas bilisummaa Oromoof bara sanatti bifa addaan kan qabsoo adda addaa taheef hooggana turan General Waaqoo Guutuu, Adam Jiloo, Jarraa Abbaa Gadaa fi kaanis gootota keenya qaqqaalii hunda seenaan bara baraan isaan haa yaadatun jedha.
Akkasumaas mootummaan Ityophiyaa hoggansa Muummicha Ministeeraa Dr Abiyi Ahmed‘n gaggeefamu kun dhibdeeleen jiran hundi karaa nagaa akka furamaniif haala mijeessuuf waliigaltee nu waliin uumuun asiin nu gahuu isaatiif galata guddoo qaba. Waltahiinsi keenya kan miillanaa kan bara 1991 irraa adda taha kan jedhu amannee ummatni keenyas kana waan deggareef waliin milkaawina isaaf ofitti fudhatnee kunoo Finfinneetti argamna. Waltahinsi kun akka milkaawus fedhi ABO fi ummata keenyaa ti. Miseensotni ABO, WBO fi Qeerroo Bilisummaa Oromoo itti wareegamaa bahan kunoo galfata isaa kana booda qofaa baachu irraa ummata keenyaan geenyee jirra. Hoogganni kun ammaan booda dirqama galfata kana baachuu fi tiksee galmaan gahuu ummata keenya waliin qabna.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota maraa;
Dursa kabajaa fi jaalala guddaa isiniif qabnu ibsachaa, Haa dheeratu malee, Aduun dhiitee ni bariiti, dukkanni gurracha’e ni ifa, bulee oolee gidiraa dheeraan nama quunnamuus ni salphatas ni darbas. Gidiraan jiru salphatee kanaaf nu gahee immo gutummattis darbee nagaa fi tasgabiin wabii jireenyaa akka argannu mamii hin qabnu. Namniis mootummaaniis ni jijjiirama. Kan iddoo isaatti hafu yoo jiraate, Waaqa nu uummee, fi dhugaa duwwa dha.
Addunyaa keenya kana keessatti dhugaa fi kijibni, gaarii fi hamminni, jibbaa fi jaalalli, bilisummaa fi gabrummaan, walqixummaa fi ol-antummaan wal-falmaa fi wal-mormaa kan keessa jiraatan yeroo tahu garuu deemsa keessa dhugaan, gaarummaan, jaalalli, bilisummaa fi wal-qixummaan ni injifaatu. Kun seera uumamaati. Sabni, namni, dhaabnii fi biyyi kamuu adeemsa seera kana falleessuu wan hin dandeenyeef keenyas shira mootumman EPRDF hogganamuu nu dhabamsiisuuf ifaaje hunda irra aanuun kanaaf gahun keenya kana irra adda hin tahu.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota maraa;
Guyyaan har’aa seenaa uummatoota biyyatti kana keessatti boqonna isa guddaa dha. Kunis haasaan nagaa fi waliigaltee Kabajaa fi jaalalaan ABO fi geggeesitoota motumma Itiophiyaa waliin jalqabamee bifa bu‘aan isa hundaaf giddu galeessa tahen as gahe jira. Waliigalteen kuni daran itti fufee haala amansiisaan hojiitti hiikamee nagaa fi tasgabbiin biyyattii kessatti akka dhalatee guddatu tika gamtaa gochuun, gugeen nagaa qilleensa biyya kana irra akka balaliituuf obsaa fi murannoon akka wal-faana dhabbannu carraa kanaan hundaaf waamicha goona. ABO qulqullummaan qooda isaa akka bahatu isniif mirkaneessina.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota maraa;
Ummatni hacuucaa didee bilisummaaf fincile yoom iyyuu deebiin haqa isaa oolee bula malee hin dhabu. Xumraa Jarraa 19ffaa irratti Oromoon humna qawween erga cabee guyyaa tokko tole jedhee fudhatee hin beekuu. Finciloota akka Rayyaa fi Azabo (1928-30), Dawwee (1947), Konfedresii Oromoota dhihaa (1936), baddaa Harargee (1943 fi 1948), kan Kibbaa Oromiyaa keessatti yeroo adda addaatti ka‘ee deebi’ee dhaamaa ture, tattaffiin Waldaa Macaa fi Tulamaa Oromoo wal-barsiisuuf godhee, Sochii Kibbaa Oromia fi Falmii mana Barumsaa University Finfinnee keessaatti bara 60-ota keessa tahaniin sochiin uummata Oromoo gara sadarkaa biyyooleessaatti akka bifa qabaatu taasise.
Deemsi kun Oromoon cabee waggaa dhibba booda akka ABOn bara 1973 waaltummaan mul’ata siyaasaan mirga isaa falmachuuf kan isaaf tahu akkasumas hogganaa fi jarmiyaan akka dhalatu godhee. Akeekni fi Sagantaan Siyaasa ABO mirga Hiree ofii ofiin Murteeffachuu ummata Oromoo dhugoomsuu dha. Kun, humnaa fi fedhii biyyaa, saba Oromoo harkatti deebisa.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota maraa;
ABOn Jaarmaya falammii sochiilee adda addaa armaan olitti tuqaman keessaa dhalatee, kan falammii keessatti guddatee, har’as falammii keessa jiru dha. Bu’aa-bahiin qabsoo kunis kabajaa fi salphina, firii fi kasaara, ganamuu fi tumsamuu, jibbaa fi mararfannoo fi akkasumas dhimmoota waliif faallaa ta’an heedduu keessummeessaa bakka har’a jiru gahe jira. Barottan 40 ol lakkoofsise kana keessatti dhibdee fi didhaa nu mudate tarreesanii fixuun hin danda’amu. Qabsoon Bilisummaa Oromoo kan dhalli Oromoo miliyoonaan har’a irratti hirmataa jiru kun hadhaa qabsoo keessatti hooggana of keessaa horataa deemuun guca qabsoo bilisummaa ummata Oromoo tahuu isa firaa fi halagaan ragaa baha.
Akkuma Oromoon “Bishingaa dura bilchaate simbirrootu nyaata” jedhu, deemsa kana keessattis ABOn wareegama hogganoota ol’aanoo fi ulfaatoo tahan lakkoobsaan danuu itti baasee jira. Sirnichi gaaffii karaa nagaa dhihateef deebii humnaa itti keennuun gaggeesitoota Waldaa Macaa fi Tulamaa garii ajjechaa, garii hidhaa bara dheeraa fi mirga tajaajila lamummaan argachuu malan sarbuun murtee dabarse.
Kana keessatti warra ijoo turan General Tadassaa Biru hidhaa Umurii gutuu, Ajajaa dhibbaa Mamoo Mazamir Fannifamee akka du’uu fi Hailemariam Gammada summii fi hiraarsaa mana hidhaatti akka lubbun darbu tahe. Wareegamni kun utuu kanaan hin dhaabbatiin ABO bu’ureffamee warregamni J/Elemoo Qilxuu, J/Taddasaa Birruu, J/Baaroo Tumsaafaa – Dhaabicha mudate. Wareegamni rifachiisaa kan J/Magarsaa Barii, Gadaa Gammadaa, Abboomaa Mitikkuu, Fafam Doyyoo, Doorii Barihamoo, Irra’aanaa Qacalee, Omar Ismaa’el Galmoofaa, hogganootni ol‘aanoon Shinniggaatti bakka tokkotti wareegamuun, karaa Dhihaa Gidaamii Girayitti sumii diinni nyaachiseen jaallan filamoon torba bakka tokkotti dhumun of maddiitii isaan dhabne; Wareegama utuu mootummaa cehumsaa keessa jiraamuu fi mootummaa cehumsaan booda hanga guyyaa har’aatti hoggantoonni qabsoo irratti kufan kan akka J/Gamachiis Dhaaba, J/ Jatanii Alii, J/ Buruysoo Boruu, J/Gutamaa Hawaas, J/Mul’is Gadaa, Guddataa Gurmuu fi kkf seenaa dhabicha keessatti kan hin dagatamne dha.
Wareegamni gootaa tokko kumaatamaan goota biroo waan dhaluuf goototni barattoota Oromoo kan harqoota gabrummaa saba Oromoo irraa buusuuf jecha Kayyoo ABO fudhatan mormii FDG humna mootummaa dura dhaabbachuun mormii gaggeessaa bakkaa fi haala adda addaatiin lubbuu isaanii qaalii dabarsani. Daandii haqaa barbaacha irratti hanga guyyaa har’aatti kan wareegamaa jiran lakkawaamee hin dhumu. Hanga tokko maqaa dhayyuuf: Almaayyoo Garbaa, Gaaddisaa Hirphaasaa, Simee Tarrafaa, Jaagamaa Badhaanee, Kabbadaa Badhaasaa, Darribee Jifaar, Yaasiin Mahaammad, Alamuu Tasfaayee, Ayisha Ali, Tesfahun Camadaa fi kanneen biroo baay’ee hanga dhiheenya kanaatti wareegamaa turan hunda seenaan hin irranfatu.
Hirmaanna ummatnii Oromoo qabsicha keessatti godhuu riffachiisuuf ajeechaa Jumlaa Oromoo irraan gahamee keessaa wareegama hanga tokko xuquuf:
• Bitootessa bara 1992 magaala Water baha Harrargetti,
• Guraandhala 5 bara1995 Surree fi Kiyyoo Dadar baha Oromiyatti,
• Bitotessaa bara 1995 Sigmo fi Gattiraa,
• Ebla bara 1995 ganda Babboo Gambeel, Dhiha Wallagaatti,
• FDG bara 2005/2006 bakkota garaa gariitti,
• Guraandhala bara 2007 Gaara Suufiitti,
• Muslimootaa Oromoo Ebla fi Hagayaa bara 2013 Asasa fi Kofeleetti ajeeffaman,
• Liyu Police warra jedhamaniin Baha, Kibbaa fi Kibba-Baha Oromiyaatti bara 2013 eegalee hanga ammatti rawwatamu,
• Sochii Qeerroo bara 2011 hanga 2018 keesatti,
• Irrecha Har-sadii Onkoloolessaa 2 bara 2016 kan akka fakiittiti maqaa dhayyamani dha.
• Dogoggora odeeffannoo jeechuun Bitooteessaa bara 2018 qaama mootummaa kan Labsii Yeroo Muddamaa kan tahe “Command post”dhaan kan ummataa keenya naannoo Moyaalee irratti raawwatamee fi kkf
Akka nama tokko tokkoonis hawaasa Oromoo toora hunda keessaa haala sukkaneessaan ajeefamee jira. Haa tahu malee kaayyoon qabsoo bilisummaa Oromoo kan bu’ureessitootni qabsoo kanaa irratti wareegaman dachaa dachaan goota horachaa firiin isa golaa hundaa rukutee kunoo har’a asitti walitti nu qabee jira. Fuula duraafis wareegamni isaanii lafatti akka hin hafne fi qabsoo bifa haaraan itti seenne nagaan bakkaan gahuun itti gafatamni isaa kan dhaloota har’aa tahuu wal yaadachisna.
Kabajamtoota Qoondaloota mootummaa fi ummatoota Ityophiyaa maraaf;
Waggoota 27n darban kana keessatti, ABO fi Jaarmoolee siyaasaa biroos dabalatee sirna nagaa keessatti qabsoo karaa nagaa akka hin gaggeeffamne gochuu irraan kan kahe badiin seena rawwatame.
Namni Falasamaa tokko “Kan seenaa irraa barannu, seenaa irra baraachuu dadhaabuu keenya dha.” jedhe, Har’a garuu nuti kan as jirru seenaa irraa barachuu dadhabnee utuu hin tahin seenaatti of hiinee badii seena hin hojjennu jennee ti. Caalaatti ammoo qoodaa fi sadarkaa muraannoo har’a ummatni keenya mirga isaa falmachuuf Qabsoo bilisummaa isaa keessatti qabuu fi hundee of irratti amantiin nuti ilaalcha nagaaf Dimokraasiif dursinu wal dhuunfachiisnee ilaaluudhaani.
Waan sirna Gadaa irratti biqilleef, jaalalaaf kabaja dorgommii karaa demokraasiif qabna. Har’a qabsa’oonni Oromoo jaalalaaf kabaja demokraasi kanaaf aarsaa baasuu irratti akka sodaa hin qabne ofii olittin amana. Kunis tahee aadaan keenya olla waliin nageenyan buluutti amana. Yoo ofitti qaban leenca irraa rifeensa buqqasu jedhu; kanaafuu kan mul’ataan nu fakkaatus tahe kan mul’ata addaa qabu waliin haal duree tokko malee waliin hojjeechuun walitti dhiyyeenyaa fi wal-ammantaa fida jennee amanna. Kun amantaa hunda keenyaa akka tahuu abdanna.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota maraa;
Har’a haala amma itti jirrutti hubannoon nuti qabnu qaamni biyya ityophiyaa irratti dantaa qaba jedhu hundi ol’aantummaa seeraa kan mootummaan fi jaarmoleen siyaasaa hundi ittiin abboomaman fudhatee, sadarkaa itti aanutti tarkaanfachuun akka dirqama tahe dha. Mirgi ummataa fi demokrasii hunda keenyaan faarfamuu fi lallabamu hojitti hiikama kan jedhu waliigaltee mootummaa waliin kan lafa kawwane dha. Kana hojiitti hiikuun dirqama hunda keenyaati jennee amanna.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota Jaarmoolee Siyaasaa walii fi Partii Motummaa dorgomtan;
Fuul-duree biyyichaafis tahe hariiroo nagaa kan waaraa ummatoota giddutti buusuuf ABOn seenaa isaa keessatti dhabbii dhabbataa fi ilaalchi inni qabu; Jaarmooleen siyaasaa dhimma Ityophiyaa irraa dantaa qabna jedhaan hundi adeemsa gara sirna dimokiraasiitti riqicha cehumsaa tahu keessaa haalli itti hirmaachuu danda’an mariidhaan jiraachuu qaba jedha. Amma bakka geenye kana irrattis haal-duree tokko malee Dhaaba siyaasa kamuu wajjin yaada Dhaaba siyaasaa fi namaa hunda kabajaa Dhaabotni siyaasaas yaada keenya kabajaa, kan keenya qabannee waliin hojjechuudhaan murtee maayyii ummataaf dhiisuutti amanna. Jijjiiramni amma eegalame kunis qabsoo fi wareegama hunda keenyaatiin argame jennee amanna. Waan taheef, mootummaa fi humnoota siyaasaa jiran hunda waliin marii itti fufiinsa qabu gochuudhaan jijjiiramni eegalame kun itti fufee akka fiixa bahuuf hojjenna. Kana gochuufis gaafatama keenya naamusa haalli yeroo jijjiiramaa kun gaafatuun bahachuudhaan dhiibbaa ijaaraa gochuu kan itti fufnu tahuu hundaaf ifa gochuu barbaadna.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota Jaarmoolee Siyaasaa Oromoo addatti;
Jaarmooleen siyaasaa Oromoo haala keessatti dhalatanii mirga ummata Oromoof falmanii fi falmaa jirra jedhan ni qabu. Haalli keessatti falmii gaggeesinu gara tokkotti yoo nannawwee wal-hubatnoo demokratawaa tokko tolfatanii waliin hojjechuun murteessaa dha. ABOn moora qabsoo bilisummaa oromoo ittichuuf jeechaa yeroo heedduu yaalii adda addaa godhee jira. Bu’an argamees hintuffatamuu. Ammas tattafiin keenyaa kun dacha dachaan itti fuufaa. Haa tahu malee tokkummaan ummatni keenya irra guddaan hawwuu fi barbaadu jaarmooleen kayyoo isaanii dhiissanii tokkoo fi tokko akka tahani dha. Kuni kayyoo bilisummaa ummata keenyaa kabajchiisuu irratti utuu tahe dansaa, yoo kuni hanqate garuu garaagarummaa qaban waliif beekanii fi walii kabajanii wanta walitti isaan fidu irratti ciminaan hojjeechaa bakka maraatti dantaa Oromoo dura aansuu fi akkataa ummani Oromoo sabaa fi sab-lamoota biro waliin nagaan jiraatu irratti hubanno gahaa waliin qabaachuun dirqama dhalootaa taha.
Bakka garaagarummaan jiratuttii safuu aada fi seeraa biyyattiin karaa nagayaan xumurachuu aadeeffachuu dha. Oromoon safuu cabdee raada qalee sirreeffata, nutis Oromummaa handhura hariiroo keenya yoo godhaannee dhibee fi waldiddaa maraa karaa nagaa waan hikkachuu hin dandeenyeef hin jru. Kanaafuu ammaan boodaa fi har’a irraa jalqabee warra wal-diineffatu utuu hin tahin warra abdii waliif tahu akka taanu abdanna. Godaannisa seenaa hooquu irraa bilisoomuun fedhii ummata keenyaa dursinee cichominaan sadarkaa hundatti akka ummata keenya tajaajilu carraa kanaan waamicha kiyyan dabarsa. Yoo kana guuttanne ummatoota biro waliin hariiroo sirreeffachuu dandeenya; dhaabota siyaasaa kaan waliin nagaa fi dimokraasiif tattaafata tahu keessatti qoodni keenya guddaa fi ijaaraa taha. Kana kanneen guuttatnu akka taanuu waamicha keenya siniif dabarsina.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota Dubartoota
Haati dhala deessee guddifattee qaruu fi maatii tajaajiluu qofa utu hin tahin addunyaa keenya har’aa keessatti dubaartoonni sadarkaa mataa biyyaa, mummittii minsteeraa, qormaataa, bulchinsaa fi tikaa biyya isanii keessatti sadarkaa ol’aana irratti hojeechuu qofaa utuu hin taanee bakkoota heddu irratti filatamoo taha jiru. Bakka nagaan hin jirree cunqursaan sirnaa fi aadaa jirutti garuu hundaa olitti midha’an dangaa hinqabne kan irra gahu dubartoota irratti dha.
Baroota darban kana keessa seena biyya kanaatti murteen du’aa kan irratti murtaawe dubartoota keenya kan akka Asli Oromoo, Diribee Itana fi Urgee Abebe seenaa keessatti wan adda dha. Waligalaa abba manaa, obboleessaa ykn dhalaa kee fidi jechuun salphina, qorqalbii caabsuu fi hiraar dubartoota Oromoo irra gahe keessaa kan warra akka Urjii Dhaaba fi biroon lakkawamee hin dhumu. Hirphii fi hadhadhyaan kanaaf tahu yoo mirga guutu argatan duwwadha. Kanaafuu akkumaa qabsoo hidhannoo keessatti warrii akka Juukii Bareentoo, Qananii Yusuuf, Ayyantuu Dagaa, Saartuu Bonnayya, Daraartuu Boonsaa, Dawwii Ayyaansaa fi kannen biro gootumman seena hojjetanii darban isinis qabsoo karaa nagaa gaggeessuuf itti seenee kanatti utubaa nagaa taatanii humna qabsoo kanaa tahuu bulchiinsa gaarii dubartiin itti aangomtu fiduu keessatti qooda keessan akka argisiistan waamicha kiyya dabarsa. Kan darbe keessatti aarsaa guddaa baaftaniif galatni keessan bilisummaa dha, qooda keessan darbe ammoo seenaan bara baraan haa yaadatu. ABO keessatti qoodni keessan guddaa fi bakki keessan ol aanaa akka tahuu hawwii keenya. Isa kana mirkaneessuuf waliin akka hojjatnu waamicha keenya isiniif haaromsina.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota qotee bulaa fi horsiissee bulaa;
Jiraataan biyya kanaa dhibbantaadhaan harki saddeetamni jireenyi isaa qonna irratti kan hunda’e dha. Hawaasni qotee bulaa fi horsiisee bulaa kun kan wayyaba keenya guddisee barsiisee ol baasee dha. Haa tahu malee bara dhufee darbu, mootummaa dhufee darbu keessatti kan ittiin oomishatu gindii fi qanbarriin kanuma durii sani. Wabiin Qotee bulaan Oromoo fi ummatootiin garii abba qabeenyummaa fi jireenya lafa irratti qabu bara sirnaa “ciissenyaan”, barri ijaarsaa gandaa (Mender Misretaa) ykn qubsuumman (safaraa) gidiraa argaa bahe. As dhihoo immo qirccannaa lafaa (land grabbing) maqaa investiment-n abbootii qabeenyaaf keennamuun beenyaa hin madalleen lafa isaa irraa buqqisuun maatiin irratti digamee jireenya gadadoof saxilamuun dhugaa diida jiru dha.
Uumaan nannoos Keemikaalaa abbootiin qabeenyaa kun eegannoo fi to’annoo malee itti fayyadamaniin summaawuu irraa kan ka’e qotee bulaa fi loon isaa dhukubaaf saxilamuun mirga jireenyaa dhabuun fincilaatti isa geessee jira. Caalaatti diddaa gadadoo kanaa mormii ilmaan qotee bulaa gaggesaniin dhala barsiiffadhee jireenya koo foyyeessa jedhee yaadee bobaa isaa jalatti haala sukkaneessan ilmaan isaa ajjeeffamuun isa muddatee jira. ABOn qabeenyi uumamaa inni lafarraa, lafti, akkasumas qabeenyi lafa-keessaa hundumtuu qabeenya gamtaa ummataati jechutti amana. Kanaafuu dantaa dhaloota ammaa fi kan hegeree ilaaluudhaan, akkaataa qabeenya isaatti dhimma bahamu ummatichatu karaa bakka bu’oota isaa bilisaan filatee qofaan sirna murteessuu keesatti aangoo ol’aanaa qaba jedha. Imaammata dhimma bahiinsa lafaa (Land use policy) kan hoggeeyyiin qoratamee dhiyyateen kan bu’aa ummataa waalteffate tahun yoo mirkaana argate duwwaa hojii irra oola jedha. Kana hojiitti hiikuufis qabsofna.
Oromoon ofiin hiree isaa murteefatuu qaba kan jeennuuf sagalee kennatuun bulchiinsa gaarii isa bulchu muuddachuu tajaajila hawaasa karaa dinagdee, siyaasaa, fayyaa, hawwaasummaa fi misooma imaammatootaa dantaa ummataa tiksuu irratti hunda’an kan isaaf tolchu akka qabaatuufi dha. Ummatoota Itoophiyaa kaaniifis kanuma hawwina. Akkasitti aangoon siyaasaa ummata harka yoo seene rakkinoota qotee bulaa fi lafa isaa jaarraa tokkoo fi walakkaa ol gidiraaf saaxilan keessaa baana jennee amanna.
Kabajamtoota Daldaltoota;
Waggoota darban keessa biyya loogii fi malaamaltummaan dhuunfatame keessa waan jiraattaniif qabeenyaa fi oggummaan daldalaa qabdan tuffatamee, projeektii kan keessan boodatti hambisaa, meeshaa ittiin sochootan Gumruk keessatti hidhamaa wahiloonni abba irree akka gabaa qabatan taasifamuun jireenya harkaa afaan hin darbineen qofa jiraachuun keessan waan yaadatamu dha. Afoollummaan miidhaan inni guddina daldaltoota seeraan hojjatanii fi dinagdee biyya tokkoo irratti geessisu salphaa miti. Har’a haala kana gara guddina dhunfaa fi biyyatti jijjiruuf waliin hojjechuun keenya murteessaa tahu hubattanii akka nu waliin dhabbattan maqaa ABOtiin kabajaadhaan waamicha isiniif godha. Fuuldurri keenya kan dhugaan seeraan hojjatnuu fi sina tiksee daldalaan dafqa isaatiin qabeenya horatu tahuu qabatti amanna. Kana hojitti hiikuuf hundi socho’uu qaba.
Kabajamtootaa hojeetootaa mootummaa fi hojii ogummaa adda addaa;
Mootummaan bulchiinsa gaarii qabu guddina biyyattii milkeessuuf jecha Imaammatootaa fi tarsiimoo misoomaa adda addaa qopheessee, kaayyoo kana galmaan gahuuf manneen hojii ittti gaafatamummaan kana raawwachiisan, hojjettoota waan kana milkeessuu danda’an beekumsa gahaa qaban, miraa uummataa tajaajiluu qabuu fi amantummaadhaan kan oggummaa isanii raawaatan ijaaruun barbaachisaa. Haa tahu malee biyyaa demokrasiin hin jirree keessatti ramaddiin hojjettootaa hoggana ol’aana irraa hanga sadarkaa gadhiitti gahumsaa fi ulaagaalee dandeettiiwwan barbaadaman bu’uura godhachuun hafee amantuummaa paartiif bakka taheetti misoomnii karoorfamuus bakkan hin gahu; guddinni saayinsii muxxannoo keessaa dhalatuus ni quucara. Kanaafuu jijjirama sirna siyaasa biyyaa kanaa keessatti dhufuu malu murna hawaasa biro irraa utuu hin eegiin isinis akka gumaachi keessan guddatu cimseen dhammadha. Kun sirna cehumsaa itti deemamu keessatti sadarkaa mootummaa naannoottis tahe sadarkaa mootummaa gidduu galaatti lafa qabatuu yoo jalqabe qofa fuuldurri keenya ifuu jalaqaba jennee amanna.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota Qeerroo fi Qarree Oromoo, waliigaalatti dargaggoota biyya kanaa
Biyya ummatni bal’aan hacuuccaa fi cunqursaa jala jiru keessatti dargaggoon humna jijjirraa hawaasaa gara gaariitti fiduuf hawwii qaban keessaa qaama isa guddaa dha. Kana irraa kan ka’e dura bu’anii of keennuudhaan mirga ummataa, namoomaa fi demokraasii jallate qajeelchuuf guca warraaqasaa kan tahan isaani. Biyya kana keessatti jijjirama bu’uraa karaa nagaa fiduuf kayyoo adda addaa jalaatti aarsaan lubbuu dargaggootni baasan tarreeffamee hin dhumu. Haa tahu malee aada siyaasa biyya kanaa keessatti “Aangoon afaan qawwee keessaa madda” kan jedhu amantaa bu’uraa tahee hordofamaa turuun deemsa qabsoo dargaggoon haala nagaatiin mirga isaa deeffachuuf taasisu irratti gufuu guddaa tahee yoona gahe. Kan hidhatee jiru firii qabsoo dargaggootaa kan injifannoo dorrobee fi jabaatee deemaa jiru aangoo biyyaa fedhii dhuunfaaf of harkatti galfachuuf humna qawweetiin harka butuun gara uummata shoororkeessuutti jijjiira. Kanaaf gaaga’amni dargaggoota biyya kana keessaa 1960-moota irraa kaasee hanga har’aatti irra gahe safara hin qabu. Guddaa fi suukannessaas ture.
Bara keessa jirru kana keessa Qeerroo fi Qarreen Oromoo guca jijjiiramaa kanatti bifa haaraa fi caasaa haaraa itti tolchuun injifannoo har’aaf geessisani jiru. Injifannoon firii qabsoo hadhaawaa ti. Injifannoo fi milkiin kun obsaa fi murannoodhaan aarsaa guddoon kan itti baafame dha. Abbaan Qerroo fi Qarree har’a bakka jirru kanaan nu gahee, Adda Bilisummaa Oromoo ti. Injifannoo keessaniin hafuura hanga tokko hundi argate kanaaf hundi keenya ittiin boonna. Galata guddaa fi abdii guddaa fuula keenya duraaf isiniin waan qabnuf fuuldura keenya ifatu mul’ata.
Hirmannaan Qeerroo fi Qarreen siyaasa keessatti fi imaammatoota tolfaman keessatti qaban murteessoo dha. Akkasumaas Internet fi meeshaaleen quunamtii ammayyaa mirga demokrasiin bilisa tahani akka dorgommii adunyaan qabdu keessa Qeerroo fi Qarreen seenan taasisuun murteessaa taha. Kanaafuu bilisummaa fi mirga demokraasiif karaa nagaa falmuu keessan daran jabeeffachuun barbaachisaa dha. Jijjiirama sirnaa kan mirga ummatootaa fi dimokraasii biyyicha keessatti dhugoomsuuf tattafannu keesatti dhaloota har’aafiis tahe dhaloota booriif qoodni keessan murteessaa tahuu ciimsinee yaadachiisna. Kanaaf, caasaa qabsoo kan Qeerroo fi Qarree hirmaachisaa wareegama basisaa ture gara nagaan mul’ata keessan hojitti jijiiruu, naamusaa fi seeraan hirmaachisuu irratti waliin akka hojjennu wamicha waliin qabnu haromsina.
Kabajamtoota Sabaa fi Sab-lammoota Itoophiyaa;
Ummanii Oromoo sabaa fi sablammoota saddetamaa ol tahan biyya Ityophiyaa keessa jiran keessaa shantamii-jahaa ol kan tahan waliin daangaan ykn of keessatti waliin jiraachuun hariiroo seenaa fi uumamaa qaba. Kana keessaatti hamaa fi gaarii, balaa uumaa fi badhadhiinaa, aada walirraa qodachuun jiraatee ammas jiraataa jira. Qabsoon bilisummaa Oromoo mirga ummata Oromoo kabajchiisuuf falmuu xiyyeeffannan isa sirna cunqursaa Oromoo gabrummatti sakaalee hambise of irraa jijjiiruu irratti malee saba ykn sablaamii kamuu irratti xiyyeeffatnaa hin qabuu. Qabsoo bilisummaa waggaa 45 ol fixe keessattis saba kamuu akka sabummaa isaatti qabsoon kun kan miidhama irraan gahe hin qabu. Kana afaan guutnee himachuu dandeenya.
Saba fi sablammmii hundaaf kabajaa qabaatuu qabsoo kanaa ragaan saboota keessa socho’aa turre dha. Sirni mootummaa ni jiga, dhalootni ni darba, ummatnii fi lafti irra jiraatan garuu bara baraan waliin hafa. Balaa uumaa kan dursee waliiif dirmatuu fi rakkina isaa kan waliin qoodatu ummataa waliin jiraatu dha. Adeemsa seena keessaa darbee darbee nagaan waliin jiraachuu kan booreessan murnootii fi nam-tokken ni dhalatu, mootootni adda addaan nama qoodanii bituu fedhaan qurramaa namummaa jirtu kanaan dhimma bahuun madda goolii godhaatu. Kanaaf aadaa boonsaa waldhibdee ittiin hiikkataa turre hordofuun obbolummaa fi ollummaa kan kabajaa irratti hunda’ee wal amantaan guuddifachaa gara jijjiirama sirna siyaasaa, dinagdee fi hawaasummaa dantaa hundaa fi mirga hundaa kabaju irratti akka hojjetnu carraa kanaan cimsinee dhammanna.
Jaarmoolee siyaasaa sirna dimokrasitti amanan sabaa fi sablammiin kamuu keessaa biqilan hunda wajjin haal duree tokko malee akka hojjenu kan seenaan raga bahu yeroo tahu ammas kanuma hojiin kan kabajnu tahuu hundaaf mirkaneessina. Fuuldurattis dhimma guddina biyyaas haatahu, dhibdee ka’uu malan hatattamaan dhaamsuuf akka toluuf ABOn jaarsolii yookiin bakka bu’oota sabaa fi sablammootaa waliin haasawuuf karri isaa yoomiyyu banaa dha.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota maraa;
Har’a Magaalaa Finfinnee bakka gamoo babbareedaa fi dhedheeroon heddumminaan itti ijaaramanii fi ijaramuuf deeman, kan akka magaala Ardii Afrikaatti ilaalamtu, New York fi Geneva-tti aanuun jaarmooleen idil-adunyaa keessatti qubsuma qaban keessatti walgeenyee jira. Magaala akkasii qabaachuun hundaafis tahe Oromiyaaf bu’ura misoomaa keessaa tokko. Finfinneen yoo bulchiinsa gaariidhaan Oromyaa keessatti dhuunfatamte seenaa fi haqa gosoota Oromoo (Gulale, Eekka, Galan fi Abbichu) bara kumaatamaaf irratti jiraatanii mul’isuu qabaatti amanna. Baroota darban keessa dhibdee qubsumaa Finfinnee fi as dhihoo ammoo “Integerated Master Plan” irratti dabalata qircannaa lafaa, sababa balfi/xurii ya’uu (waste water), xurii goggogaa (solid waste) fi kemikaalii warshalee keessaa badiyaalee nannoo Finifinnee irratti dhiibbaa jireenyaa uumuu irraan kan ka’e sababaa gadadoo ummata abbaa lafaa fi jeequmsaa tahun ni yadataama. Kanaafuu Finfinneen abbummaa, seenaa, jiruu fi jireenya hundeen jiraattota gosoota Oromoo fi naannoo ishee wal simsiistee fi madaala eegdee akka jiraattutti dhimmi Finfinnee sirreeffamuu akka qabu amanaa.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota maraa;
Waa’een Alaabaa, fi seenaa tokkummaa Itoophiyaa humnoota siyaasaa fi ummatoota gidduutti falamsiisoo tahanii yoona gahuun waan hin haalamne dha. Falammii fi garaagarummaa dhimmoota kanneen irratti jiruunis qabsoon wareegama hedduu baasise geggeeffamaa yoona gahe. Maddi rakkoo kanaa sirni dimokiraasii dhugaa kan dhimmootni akkasii sagalee ummatootaan furmaata itti argatan dhabamuu dha jennee amanna. ABOn falammii fi garaagarummaan dhimmoota kana irratti jiru humnaan ykn. inni tokko isa kaan irratti yaada isaa fe’uudhaan furmaata argachuu akka hin dandeenye jabeessee amana. Boqonnaa adeemsa jijjiiramaa amma itti seenne kana keessatti hirmaannaa fi sagalee humnoota siyaasaa fi ummatoota biyyattii hundaatiin dhimmootni falamsiisoo tahan akkasii hundi nagaadhaan furmaata waaraa akka argataniif nu hundi gaafatama keenya akka bahannu yaamicha goona.
Kabajamtoota mootummoota ollaa fi saboota biyyoota kanneen keessa jiraattan;
Ertra, Kenya, Sudan, Uganda, Somalia, Jibuuti, fi kan hafan hundi, baqattoota keenya ganna hedduuf tiksitanii, waan dandeessaniin tajaajila jireenyaaf feesisan hunda gootanii asiin gahuu keessaniif galata guddaa kan hin irraanfatamne qabdu. Addatti ammoo, mootummaa fi ummatni Eritrea baqattoota keenya gargaaruutti dabalee tin’isni isin Qabsoo Bilisummaa Oromoof gootan seenaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti kan sadarkaa olaanaatti galma’uu dha. Gochi keessan kun hariiroo jalaalaa fi kabajaa ummata Oromoo, ummatoota Itophiyaa fi ummata Eritrea gidduutti bara baraan kan jiraatu tahee, warra amma kana godhaniif galatni keenya akkaan guddaa tahuu gadi jabeessinee ibsina.
Kabajamtootaa Mootumootii fi Jaarmolee idil-addunyaa waahiloota biyya kanaa mara;
Biyyi kun hariiroo daldalaa, diplomasii, nagaa fi tasgabii Gaanfa Afrikaa keessatti qooda taphatu ni qaba. Jijjiirama karaa siyaasa, dinagdee fi hawaasummaa biyya kana keessatti tahuuf murteessan ummatoota biyya kana keessa jiraatan tahuun beekamaa dha. Haa tahu malee biyyii kun jeequmsaa irraa walaba tahee bifa amansiisaa fi dhaabbataan bifa ijaaraa taheen akka qooda isaa kan naannoo fi idil-addunyaa keessatti qabu gahummaadhaan kennu taasisuun barbaachisaa dha. Kana dhugoomsuuf ammoo warra irreedhaan aangoo fudhatee mirga ummatootaa sarbu wajjin dhaabbachuu fi utubuu dhiisanii karaa nagaa fi dimokraasiin hundee itti jabeeffatu irratti gargaaruun hundaaf bu’a-qabeessa taha jeennee amanna. Kanaafis akka waliin hojjennu hiree kanaan waamicha keenya dabarfannaa.
Kabajamtootaa fi Jaallatamtoota;
Walumaagalatti Qabsoon bilisummaa ummata tokkoon adeemsifamu humna isa dura dhaabbatu duwwaa osoo hin taane rakkoon uumamaa bu’aa-bahii, beelaa fi dhukkuba, didhaa (challenges) hedduu of keessatti qaba. Gufuulee deemsa siyaasaa fi nageenya naannoo, godinaa Gaanfa Afriikaa fi idil-addunyaa irra aanuuf aarsaa qabsoon gaafatu hunda baasuudhaan mirga ummataa dhugoomsuu irratti qabsaa’a. Ilmaan Oromoo murna hawaasa gara garaa keessatti argaman lubbuu isaanii kennaniiru. Oromootni hedduun qabeenyaa fi qe’ee isaanii itti dhabaniiru. Akka biyyaatti biyyi kun rakkoo giddu galeessa tahan kan akka shaffisaan guddina ummataa (population growth), wabii nyaataa (food security), hoji-dhabdummaa dargaggoo (youth unemployment), nagaa fi tasgabbii nannoo, jijjirama qilleensaa irraan hongee fi beela dhufuu fi sadarkaa guddinaa, sirna dimokraasii ijaarratuu dhabuu fi mootummaa (state) dhugaatti ummata tajaajilu dhabuu irraa kan ka’e, biyyattii irratti dhibdeeleen maddan hanga tokko dha.
Dhibdeelee kana hunda halkan tokkoo fi furmaata tokkittiin yoo irra aanamuu baatame illee biyyattii keessatti karaa nagaa sirni dimokraasii yoo gadi utubame, nagaan biyya kana keessatti yoo uumame, rakkoo siyaasaa, dinagdee fi hawaasummaa jiran dhawaataan irra aanuun ni danda’ama jennee amanna. Kana keessattii Qaroo (elite), hayyuun siyaasaa fi seenaa, ummatootni biyya kanaa hundi bifa ijaaraa taheen qooda isaanii kennuu qabu. Gama keenyaan dhufaatiin keenya amma kun akka bara 1991 dhiibamnee bahuuf utuu hin tahin dhibdeelee jiran irratti qaama furmaataa tahuun hanga xumuraatti hiree gaariis tahe hamaa jiru hunda dhiibbaa abba tokkoof illee utuu hiree hin kennin karaa nagaa falmachuu itti fufuu irraa kan hafe dhiisnee eessattuu akka hin deemne hundaaf mirkaneessuu feena.
Waan na dhaggeeffattaniif Galatoomaa !
Nagaa, Badhaadhina, Bilisummaa fi Injifatnoo Umamta Oromoof !
Nagaa fi Badhaadhina ummatoota Itoophiyaa hundaaf !
Fulbaana 15, 2018
Finfinnee
Dhábasá Wakjira Gemelal


text:
SBO – Qabsoo Oromoo Harargee – Guraandhala 20, 2020
[SBO – Gurraandhala 20,2020] Jilli hoggana ABO kan waajjira dhaabichaa banuuf gara Lixa Shaggaritti bobba’e humna nageenyaa mootummaan dhorkame.
Godina Shawaa Lixaatti waajjira ABO Ona Ada’aa Bargaa banuudhaaf jilli ABO Jaal Abdii Raggaasaan durfamu gara magaalaa Mogoritti utuu imaluu seensa magaalaa Incinnii irratti humnoota nageenyaan dhorkamanii of irra deebi’uuf dirqamaniiru.
Kana malees tuutni miidiyaa ONN kan gaazexeessaa Firaa’ol Jaallataa fi ogeessi kaameraa Geetuu Alamayyoo kan gara sanatti bobba’an humna nageenyaa kanaan dhorkamaniiru.
Yeroo darbes magaalaa Baakkootti sagantaa ABOn qopheesse irratti ogeessi kaameraa Geetuu Alamayyoo humna waraana mootummaan reebichi ulfaataan irratti raawwatamuun kan yaadatamuu dha.
Humni poolisii idilee, kora bittinneessaa fi humna addaa jedhamuun beekamu “akka darbuu hin dandeenye ajaji nutti kenname” jechuudhaan ittisan.
Akka magaalaa Mogor irraa odeeffannoo bilbilaan argannetti humni waraana mootummaa meeshaalee sirna baniinsaa kanaaf ummanni qopheeffate saamuudhaan konkolaataatti fe’atanii akka deeman nuuf himaniiiru.
Namoota sagantaa kana irratti hirmaachuuf ba’anis reebicha irratti raawwachuun miidhaa qaqqabsiisaa akka turan beekameera.
Magaalaa Mogorii fi guutummaa Ona Ada’aa Bargaa keessatti miseensonni ABO heddumminaan mana hidhaatti guuramaa akka jiranis beekameera.
Maddi SQ
Via #Via_Inbox
From #Hararghee
Yaa Abdiisha keenya; jarrii bilxiiginnaa tuni Horii fi gaala mallaaqa isaanitin bitaachatuma footoo itti ka’aatuma; kan dirree bahe mormee tumuu fi dorsiisuu itti fufani jiran. Amma humna qawweetiinis dorsiisani sagaale argaachuu barbaadu. Wannii filaannoo tuni dhugaan wan jirtu nattiin fakkaattu. Abbootin araddaatis kan isaanif ajaajamu male hunda haraani;kan duri deeffacha jiru. Deggarsii ummanni bahaafi hin jiru;kameera cinaatti kaasani hedduu fakkeeysun ittii fayyadamuu fi dhimmaa biraatis hawaasa yaamani deggarsa isaani fakkeysani hojjaacha jiru. Nuti keessa wan jiruuf dhugaa jiru argaa jirra. Dubbaatuf hidhaatu nuduuba jira. Bakkaa ittii milkaahan qofa viidiyoo agarsiisan male footumaan nama sobaa jiru. Vidiiyuma sanaahu gubbaarra gadi hin agaarsiisan. Namni isaan deggaru xiqqaa wan ta’eef.


text:
Dhaamsa: Fayyisaa Leellisaa ummata Oromoof dabarse kana qalbiidhaan dubbisaa.
Dhaamsa gootni keenya Fayyisaa Leellisaa haala yeroo irratti ummata Oromoof dabarse kana qalbiidhaan dubbisaa.
=================================
“Namni barreeffama kana argitan hundi ilmaan oromootin naaf gahaa.
Akkam jirtu kabajamtoota qaqqaalii Qeerroo ilmaan Oromoo!
Nagaa kiyyatti aansuudhaan,akkuma beekamu yeroo ammaa kana fincilli diddaa gabaa lagannaa itti fufeeti jira.haa ta’u malee,godinoota muraasa keessatti qofa waan ta’eef quubsaa miti.Oromiyaa bakka hunda walga’uutu irraa eeggama.
Dhimmi kuni kan yeroo gabaabaa keessatti dhaabbatu osoo hin ta’iin kan yeroo dheeraf itti fufu ta’uutu irra jiraata.irra caalatti waantootni baadiyyaarraa fe’amanii gara magaalaa finfinnee deeman hundu haalan dhorkamuutu irra jiraata.sana booda kabajni keessan gaafattanii osoo hin ta’iin,ofiif manatti isiiniif dhufti.
Kana booda daandirratti harka duwwaa du’uun dhaabbachuu qaba.qabsoon keenya haala abshaalummaa qabu kanaan deemutu irra jiraata.kan nu fixaa jiru qabeenya keenya waan ta’eef isuma gabaa laguudha.
Loon,Hoolaa,Re’ee,Midhaan,Kuduraa fi Fuduraa gabaa lagi.yoomiyyuu waan qabeenya kee gurguruu diddeef namni dhufee mana keetti si ajjeesuu hin jiru.
Inni dhaabbatee isinitti dhukaasus maal nyaatee akka sinitti dhukaasu gaafasuma hubattu.
Keessayyuu Harargee bahatif,jimaa keessaan sumaalee dhorkachuu waan diddaniif kan daangaa ce’anii ilmaan keessan duguugaa jiran.ammaan booda dhaabaa.
Galatoomaa!
Dogoggora yoon qabaadhe nasirreessaa.”
via Yaya Beshir


text:
BB$: ODUU OOLMAA OROMIYAA (Ful 6/2020)
Abbabachi Lammaa – Hammeenya – Ethiopian new music – Affan Oromoo – video clip 2020
Addunyaan goolama diinagdee bara 1900 keessa ishee mudatetti deebi’uu malti jedhan hayyuun diinagdee
Dureen Baankii Addunyaa duraanii biyyoonni balaa amma mudate irratti waliin hojjachuu baannaan kufaatii dinagdee bara 1900 keessa mudatetti deebii’uu danda’u jechuun akeekkachiisan.
Roobarti Xo’elik wal diddaa Ameerikaafi Chaayinaa jidduu jiru, diinagdeen addunyaa akka hin dandamanneef wantoota saaxilan keessaa akka balaa cimaatti kaasaniiru.
Mr Zo’elik, Ameerikaatti qondaaltota ummataa gameessa keessa tokko kan ta’an, bara ogummaa saanii keessattis pirezidaantota Ameerikaa jaha gorsaa ta’uun tajaajilaniiru.
Hayyuun kuni, ”diinagdeen addunyaa kufaatii keessa galee keessaa bahuu kan danda’u waliin ta’uun yoo hajjatame qofaadha” jechuun BBC’tti himaniiru.
Ministira Haajaa Alaa Itti Aanaa US ta’aniis tajaajilaa kan turan Mr Zoelik, yaaddoon isaa inni guddaan wal diddaa Ameerikaafi Chaayinaa jidduutti guddataa dhufeedha jedhan.
”Akkan yaadutti walitti dhufenyi har’a fedhiirratti kan hundaa’e garuu hundeensaa eessa akka ta’e waan beeknu natti hin fakkaatu.
Kun ammoo baayyee balaafamaadha,” jedhan.
Itti dabaluunis Mr Zoelik ”addunyaan kun irruma caalaa akka kan bara 1900, yeroo aanga’oonni addunyaa gurguddoon dorgommii keessa galanii sana fakkaachuu dandeessi” yoo biyyoonni waliin hojjachuu irraa booddeetti deebi’uun fedhii biyyaalessaa isaanii irratti xiyyeefatan jechuun akeekkachiisu.
Kufaatii diinagdee
Mr Zoelik bara 2007 hanga 2012tti Baankii addunyaa pirezidaantummaan kan gaggeessanii turan yoo ta’u, bara sanattis addunyaan kufaatii diinagdee keessa galtee turte.
Akka duree dhaabbatichaatti, qondaalli kun kufaatii diinagdee mudatee ture hir’isuuf Dhaabbata Maallaqaa Idil-addunyaa (International Monetary Fund) fi dureewwan biyyoota addunyaa waliin walitti dhiheenyaan hojjataa turan.
”Kufaatiin diinagdee bara 2008-09 keessa mudatee ture isa cimaa ture. Garuu walta’iinsa baankiiwwan jiddugala G20 qabna ture. Pirezidaantiiin duraanii US Joorji W.Buushiifi pirezidaantiin yeroo sanaa Baaraak Obaamaan MM Uk yeroosanaa Gooldan Birawon waliin qaama furmaataa addunyaa yeroo sanaa turan” jedhu.
”Dhugaa dubbachuuf, Chaayinaan mataanshee sagantaalee hedduu qabduun baayyee wal-ta’iinsa gootee turte. Har’a garuu miira waliin hojjachuu akkasii hinqabnu.”
Mr Zo’elik US weeraricha irratti ‘itti gaafatamtu taasisuu’ irraa fala barbaachuu irratti Chaayinaa waliin akka hojjatuuf waamicha taasisan.
Namni kunis baleessaa hedduu raawwachuuf pirezidaantii Ameerikaa Donaald Tiraampiin balaaleeffata.
Mr Zo’elick bulchiinsa pirezidaantoota Riipablikaanootaa hedduu kan akka Joorji Buush fi Joorjii H W Buush waliin illeen hojjataniiru.
Haa ta’u malee aanga’oota Riipablikaanootaa amma aangoorra jiran akka hinjaalane ifaadah.
“Ani jalqabarraa keesee Tiraamp mormaan ture. Kunis sababii ejjannoo imaammata isaa qofaafi osoo hintaanee sababii rakkina amalaastiifis ture.
”Waan inni dhaabbileefi heera motummaa irratti raawwatuutti baayyeen yaaddoo na qabasiiseera. Waan weerarichaan walqabatee ta’eef argaa jirra. Kaanis wantoota hanqiinsa dandeettii ta’enis kallattii biraatinis arga jirra.”
Ilaalchi shakkii Tiraampi waa’ee biyyoota firoota Ameerikaarratti qabuufi ejjannoon isaa wayita Chaayinaan naannicha keessatti olaantummaa argataa jirtuutti gama Eshiyaatti aariitti umeera.
Mata dure kanas kitaaba isaa haaraa Ameerikaan Addunyaa keessatti; Seenaa dippilomaasii US fi Imaammata ala jedhuu keessatti baliinaan kaaseera.
Source : bbc afaanoromoo


text:
Amajji 15,2016
Baha Wallaggaa Aanaa Nuunnuu Qumbaa Magaalaa Nuunnuu keessatti BBB haalaan hojirra oolunsaa nii yaadatama.
ji’a kana keessas barattoota magaalichaaf naannooshee yeroo hogantonni mana barumsaaf hoggantoonni aanaa “kottaaa qorumsa fudhadhaa”
jedhanitti “waan baranne waan hin qabneef qoramuu hin dandeenyuu” jechuun hokkora cimaa dhaqabsiisaa jiru
Magaalaa Naqamtee keessatti Barattoonni Qophaa’inni Naqamtee FXG Aakkuma Itti Fufanitti Jiru “Humni waraanaa dhaqaa gala nugaggeessu duuba nu hin deebisu.hanga bilisummaa gonfannutti qabsoo keenya itti fufna”jechuun sagaleen ala har’a galgala galmasaanitti sa’a 5:40tti magaalaa Naqamtee keessa hiriira tokkoon osoo walirraa hin citin sodaa tokko malee daandi konkolaata qabatanii FXG bifa haaraa ta’een osoo namas ta’ee kmkolaata wal gidduu hin baasin tokkummaan gaggeessaa turan. Humni waraanaa konkolaataan dubbatta waan jedhan fakkaatv yeroo hidhata guutuun bukkee deemaa turan.


text:
LibreOffice 7.2 Help
Teessumaaf roga batergaa ifteessa.
Filaannoo qubannoof dhanga'ina barruu kan dirree teessootaa qindeessa.
Qubannoo kan teessoo fudhatootaa batergaa irraa qindeessa.
Qarreewwan bitaa batergaaf dirree teessoolee giduutti iddoo hamma dhiisuu barbaaddu saagi.
Qarreewwan irra batergaaf dirree teessoolee giduutti iddoo hamma dhiisuu barbaaddu saagi.
Dirree teessoolee gulaaluu barbaadduuf, haalataa dhanga'ina barruu cuqaasitii, filadhu.
Qaaqa iddoo itti dhanga'ina arfii dirree teessoolee keessaa gulaaluu dandeessu sifayyadu bana.
Qaaqa iddoo itti dhanga'ina keewwataa dirree teessoolee keessaa gulaaluu dandeessu sifayyadu bana.
Filaannoo qubannoof dhanga'ina barruu kan dirree ergaa qindeessa.
Batergaa irratti qubannoo teessoo ergiitoota qindeessa.
Qarree bitaa batergaaf dirree ergaa giduutti iddoo hamma dhiisuu barbaaddu saagi.
Qarree irra batergaaf dirree ergaa giduutti iddoo hamma dhiisuu barbaaddu saagi.
Dirree ergaa gulaaluu barbaadduuf, haalataa dhanga'ina barruu cuqaasitii, filadhu.
Qaaqa iddoo itti dhanga'ina arfii dirree ergaa keessaa gulaaluu dandeessu sifayyadu bana.
Qaaqa iddoo itti dhanga'ina keewwataa dirree ergaa keessaa gulaaluu dandeessu sifayyadu bana.
Dhangii hammaamtaa batergaa fayyadamtuuf, yk hammaamtaa mammiloo uumuu barbaadduu, filadhu.
Hammaamtaa batergaa isa barbaaddu, yk "Hiika Fayyadamaa" filadhuutii, kana booda, bal'naaf hojjaa kan hammaamtaa mammiloo galchi.
Bal'ina batergaa saagi.
Hojjaa batergaa saagi.