c: text/html

text:
Amerikaatti nama miliyoona 18.2 caalaa irratti vaayireesisi koronaa argan nama kuma 323 caalaa galaafate.
Qorsa koronaa haaraa amma argatte kana haga guyyaa dheengaddaatti nama kuma 600 caalaa kennite. Qorsa kana qaraa warra humna laafaa,jaarrolee fi warra dhiba kana akka malee itti dhiyaatu ka akka ogeeyyota fayyaa faafa kennan achii ammoo gumii balloon gahan.
Pfizer-BioNTech amamllee akka Amerikaan dhiba kana ufi irraa dhowwituuf qora miliyoona 100 kennuuf mirkanseef.
Qorsa kana ji’a torba keesastti qoodanii waliin gahuuf hujiitti jiran akka kanaan qorsa biliyoona 2 kennuuf mootummaa federalaatiin walii galan.
Akka iti gaafatamaan dame fayyaa Amerikaa, Alex Azar jedhetti akka kanaan Amerikaa dhiba kana irratti abdi qabaaatti jedha.
Gama kaaniin ammoo sanyii koronaa haaraa Biritenitti argan,ka duriillee caala harka 71 oliin namatti dabruu dandaha jedhanillee dhaaba fayyaa addunyaa WHO waliin qorachuutti jiran.Qorsa Koronaa haaraa kana Pfizer-BioNtech fi Modernaatti biyyaan gahuutti jira

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Salaata:Burqaa Gammachuu
Salaanni utubaale Islaama shanan keessa sadarkaa lamaffaa irratti argama. Nama Musliima ta’ee hunda irratti salaata shanan guyyaa guyyaan salaatun dirqama isarra kaa’ameedha. Salaanni burqaa gammachuu fi furtuu milkaa’innaati. Salaanni garmalee jabeefamuun yeroo kamiyyuu dhiifamu akka hin qabne Rabbiin nuu dhaama. Hattaa yeroo lolaa miilan yookiin yaabbiin osoo deemanu salaatu akka qaban Rabbiin dhaama. (ilaali Suura Al-Baqaraa 2:239) Rabbiin haala kanaan salaatatti nu ajaja:
“Ani Allaah dha. Ana malee dhugaan gabbaramaan hin jiru. Ana gabbari. Yaadannoo Kiyyaaf salaatas seeran salaati.” Suura Xaahaa 20:14
Garuu baay’een keenya salaata akkuma argine salaatun yookiin guutumaan guuttutti dhiisun addunyaa tana qofa ari’aa jirra. Sababa salaata dhiisutiin gammachuu fi tasgabbii dhabaa jirra.
Faayda Salaata irraa argannu
Salaanni burqaa gammachuu fi karaa gargaarsi Rabbii ittiin namaa dhufuudha. Salaanni jabeenya namaa kenna. Namni salaata yoo dhiise jabeenya dhaba.
“Yaa warra amantan obsaa fi salataan gargaarsa barbaada. Dhugumatti Rabbiin warra obsan waliin jira.” Suuraa Al-Baqaraa 2:153
Namni salaata salaatu salphatti sheyxaanan hin adamfamu. Namni akkuma salaata sirnaan salaata adeemun Rabbitti dhihaacha sheyxaana irraa immoo fagaacha adeema. Salaanni toltutti nama kakaasa badduu irraa immoo nama dhowwa.
“(Yaa Muhammad) Kitaaba (Qur’aana) irraa waan gara kee buufame dubbisi. Salaata haqa isaa guuti salaati. Dhugumatti salaanni wantoota fokkatoo fi jibbamoo ta’an irraa nama dhorgiti. Zikrii (faaruu) Rabbiitu waan hundaa irra guddaadha.Rabbiis waan isin hojjattan ni beeka. “ Suura Al-Ankabuut 29:45
Amala mu’imintoota keessa tokko salaata sirnaa fi osoo addaan hin kutin salaatu, yeroo fi danbii isaa eegani salaatu. Warroonni kunniin warroota milkaa’aniidha.
“Dhugumatti mu’umintoonni milkaa’an. Isaan warra salaata isaani keessatti kushu’a qabaniidha.” Suuraa Al-Mu’uminuun 23:1-2
“Isaan salaata isaani irratti gadi dhaabbatan.” Suuraa Al-Ma’arij 70:23
Kanaafu salaanni bu’uura milkaa’innaa fi gammachuuti. Namni sirnaan salaata yoo salaate addunyaa aakiratti milkaa’a. salaanni hojii fi yaada nama dhamaasu laaffisa. Ergamaan Rabbii(SAW) yommuu dhiphatan gara salaata fiigu turan. Yaaddo fi dhiphinni hunduu salaata keessatti furmaata argatu.
Rakkoo fi ba’aan xaxamaan salaatan furamu. Namni yommuu badii/cubbuu raawwatu ni gadda, gara bahuun dhaba. Dhiphinnaan liqimfama. Sababa kanaan warroonni dhihaa yookiin kan biroo karaa dhiphinna keessa ittiin bahan yoo dhaban xiyyitin of galaafatu. Namni Musliima ta’ee immoo gara salaata fiigun Rabbii ofitti iyyata. Kanaafu salaanni wal qabsiistu Goofta fi gabrichaati. Akkuma aaya armaan oliitti eerame yommuu obsaa fi salaatan gargaarsa Rabbi irraa barbaannu dhiphinni, yaaddon, rakkoo fi gadadoon keenya nurraa ka’u. Garuu yoo obsa hin qabaatinii fi salaata hin salaatin rakkoo, dhiphinni fi yaaddon keenya akkamitti nurraa ka’uu? Kanaafu osoo yeroo hundaa rakkoon, yaaddon, dhiphinni nu muudatanuu salaata dhiisun nurraa ni miidhagaa? Salaata yoo dhiisne akkamitti gargaarsa argannaa, dhiphinnaa fi yaaddo keessa akamitti baanaa?
Salaanni cubbuu namarraa harcaasa. Hojiin gaariin hojii badaa balleessa. Abu Hureeyran (RA) akka gabaasanitti Ergamaan Rabbii (Salallahu Aleyh wasallam) akkana jedhu:
الصَّلَوَاتُ الْخَمْسُ وَالْجُمُعَةُ إِلَى الْجُمُعَةِ وَرَمَضَانُ إِلَى رَمَضَانَ مُكَفِّرَاتٌ مَا بَيْنَهُنَّ إِذَا اجْتَنَبَ الْكَبَائِرَ
“Salaanni shanan, Jum’aa irraa jum’atti, Ramadaana irraa Ramadaanatti wanta(cubbuu) isaan jiddu raawwatamaniif kaffaaradha yoo namtichi badii gurguddoo irraa fagaate.” (Sahih Musliim)
Kaffaara-jechuun cubbuu/badii namarraa harcaasu.
Yoo salaata hin salaatin akkamitti badiin keenya nurraa harca’u. cubbuun ba’aa qalbii irratti ta’uun gammachuu fi tasgabbii nama dhabsiisa. Ba’aa kana ofirraa buusun karaan tokkichi gammachu itti argatan salaata salaatun Rabbirra araarama (magfiraa) kadhachuudha. Ta’uu baannan ba’aan kuni guyyaa tokko nu galaafata akkuma namoonni amanti hin qabne yommuu dhiphatan of galaafatan. faaydan salaata lakkawame hin dhumu. Namuma salaatetu faayda fi mi’aa isaa dhandhama.
Miidhaa salaata dhiisu
Salaata dhiisun galaana dhiphinnaa fi yaaddo namatti bana. Namni yommuu Rabbiin irraa fagaatu wanti isa eeggatu jireenya dhiphinnaa fi rakkinnaati. Nyaanni qalbii zikrii waan ta’eef nyaata kana yoo dhabdu ni duuti yookiin ni dhiphatti. Namtichi gammachuu fi tasgabbii jireenya keessaa dhaba. Wanti ibidda jahannam maqaan isaa ‘Saqar’ jedhamutti nama geessu keessaa tokko salaata dhiisudha.
Warrii jannataa akkana jedhanii yakkamtoota gaafatu “Maaltu saqariin keessa isin seensise?”
(Yakkamtoonnis) ni jedhu: “Nuti warra salaatan irraa hin turre.” Suuraa Al-Mudassir 74:42-43
Namni yommuu salaata dhiisu wanta gadhee hojjachuu jalqaba. Wanta gadhee hojjachuu hanga du’uu itti fufa. Ergasii dhuma hamatti isa geessa. Gaafin akkana jedhu ka’uu danda’a. warroonni salaata hin salaanne kan akka kaafirota, gariin isaani wanta badaa hin hojjatan, amala gaarii qabu. Kuni akkamitti ta’uu danda’a? Deebiin: gaarummaa isaani hin kaannu. Gaarumma osoo qabanuu badii fi wanti gadheen isaan hojjatanii fi hojjataa jiran maaliidha? Shirkii mitii, Rabbitti waa qindeessu? Badii fi amalli gadheen kana caalu eessa jiraa? Namni shirkii dalaguu nama zinaa raawwatu caala adabama. Shirkiin yakkaa fi badii hundaa caalu, zulmii guddaadha (ilaali Suura Al-Luqmaan 31:13)
Namni salaata yommuu dhiisu haalli jireenya wal xaaxa itti ta’a. yaaddo fi dhiphinna keessa bahuuf yookaa araadota akka sigaara, caati, alkooli fi kan kana fakkaataniin qabama yookiin immoo of galaafata. Kana irra osoo wudu’ate gara salaata deeme dhiphinni hunduu irraa adeema. Kanaafu salaata dhiisun addunyaa aakiratti balaa hamaaf nama saaxila.
Sababoota salaata nama dhiisisan (gachisisan)
Namoonni sababoota adda addaa irraa kan ka’e salaatu dhiisu.
Addunyaa ari’uu– namni kaayyoo guddaa addunyaa godhate salaatatti haajaa hin qabu. Halkanii guyyaa osoo addunyaaf dhiphatu jireenya isaa fixa. Addunya gabaabdu tanaaf gammachuu turaa dhaba. Salaata salaati yommuu jedhamu ani yeroo hin qabu jedha. Addunyaaf jedhanii yaadannoo Rabbii irraa garagaluun kasaara guddaaf nama saaxila.
“Yaa warra amantan qabeenyi fi ilmaan keessan zikrii Rabbii irraa isin hin dagin (hin garagalchin). Namoonni kana dalagan isaanumatu hoonga’oota.” Suuraa Al-Munafiquun 63:9
Addunyaaf jedhanii salaata dhiisun nama hoongessa. Meeqa keenya wanta hin fayyanne waliin osoo yeroo keenya gubnu salaata dhiisna yookiin sirnaan hin salaannu. Dhugumatti akkuma Rabbiin jedhe qabeenyi fi ilmaan qormaata gurguddoodha (64:15). Mobaayili fi interneeti osoo oli gadi oofnu salaanni nurra darba. Sheyxaanni nu hoongessuf bakka salaata wanta nu hin fayyannee fi fokkuu nutti bareechisa, salaata immoo akka gaaratti nutti ulfeessa.
Bakka deemu hunda telefoonni harkaa hin buutu.
Ana kuni naa hin galle
Teknoloji zikrii godhanne
Salaata daganne
Akkuma argine saganne
Lakkii kuni nu hin baasu
Yeroon gara Rabbii haa deebinu
Salaata sirnaan haa salaannu
Sheyxaana jalaa haa baanu
Namoota biroo ilaalu– yeroo ammaa namoonni akkuma jaama wal hordofu. Namoonni baay’een yoo hin salaatin ‘Ana maaltu na xaarse, kunoo namoonni baay’een hin salaatan. Warroota salaatan jijjirama irratti hin arginuu.’ Jechuun salaata irraa garagala. Guyyaa qiyaama namni hunduu wanta hojjataa tureen gaafatama. Namni tokko cubbuu nama biraa gonkumaa hin baadhatu. Salaata kan salaatu yookiin hojii gaarii kamiyyu kan hojjatu mataa ofii qofaafi. Namni qajeele mataa ofii qofaaf qajeele kan dabees mataa ofii qofarratti dabe (10:108). Kanaafu namoota biroo ilaalani dabuun gowwummaa fi of sobuu malee wanta biraa ta’uu hin danda’u.
“Namni qabsaa’es kan inni qabsaa’u lubbuma isaatif. Rabbiin dhugumatti aalama hunda irraa dureessa. Isaan amananii hojii gaggaari hojjataniis badii isaani isaan irraa haaqna. Dhugumatti gaarii waan isaan dalagaa turanii isaan mindeessina (mindaa isaani kafalla).” Suuraa Ankabuut 29:6-7
Akkuma aaya kana keessatti ibsame Rabbiin salaata keenya irraa fayyadamaa miti. Nutu fayyadamtoota malee. Salaata yoo dhiisne wanti Rabbirraa hir’atu hin jiru, salaata yoo salaannes wanti Isaa dabalamuu tokkolle hin jiru. Nuti hiyyeeyyi yoo rakkanne fi dhiphanne Rabbitti iyyudha.
Akkamitti salaata irraa gammachu arganna
Salaata irraa gammachuu argachuuf carraaqqi fi obsa nu barbaachisa. Namoonni tokko tokko salaata salaatani wanta barbaadan yoo hin argatin salaata ni dhiisu. Yookiin immoo salaata yeroo rakkoo yookiin ji’a ramadaana keessa qofa salaatu. Salaanni ispoorti gadi jenne ol jennu osoo hin ta’iin sarara wal qunnamtii Rabbii fi gabroota jidduti. Maqoo(haasawa) Rabbii fi gabricha jiddutti adeemsifamuudha. Salaata keessatti yommuu suuraa faatiya qaraanu maqaa Rabbiitin jalqabna, itti aansine galata Isaa galchina. Maqaale babbareedan Isa faarsina. Mooti guyyaa Qiyaama akka ta’e Maaliki yoomidin jechuun ni mirkaneessina. Si qofa gabbarra, Si qofa irraa gargaarsa barbaanna jechuun gabrummaa namoota fi wantoota biroo irraa of bilisoomsina. İtti aansine daandii qajeela irraa akka hin dabne ‘karaa qajeelatti nu qajeelchi’ jenna. Daandiin qajeelaniis karaa warra dallansuun Rabbii itti bu’ee kan akka yahuudota fi warra beekumsa malee jallatee kan akka nasaara (kiristaanota) osoo hin ta’iin karaa Ati tola irratti oolte kan akka Nabiyyoota, shahiidota, saadiqoota fi warroota saalihoota nu qajeelchi jechuun Rabbii keenyatti warwaanna. Kanaafu gammachuun kana caalu eessaa dhufaa? Rabbii galata galchuun, Isa faarsun, Isa qofa gabbaruun, Isarraa gargaarsa kadhachuun, karaa qajeelatti akka nama qajeelchu itti warwaachun gammachuu akkami! Yommuu gara sujuuda bu’an dhiphinnaa fi ba’aa akkamitu namarraa ka’aa!
Salaata irraa gammachuu argachuuf dambilee salaata eeganii salaatudha. Hiika wanta jennu baruuf tattaafachu qabna. Yommuu hiika suura faatiyaa fi kan biroo sammuu keenya keessatti finne salaannu, salaata irraa gammachu arganna, mi’aa isaa ni dhandhamna. Yommuu salaata salaannu yaadota duniyaa irraa garagaluuf carraaqu qabna. Salaata qofa irratti xiyyeefachuuf yommuu carraaqnu gammachuu fi milkaa’inna arganna.
Akkuma salaata xumurren olkaane fiigu hin qabnu. Tasgabbiin gadi teenne zikrii fi du’aayi gochuudha. Balleessa keenyaf yommuu Rabbirraa araarama kadhannu, rakkoo fi dhiphinna keenyaf yommuu Isatti warwaannu ba’aan nurraa bu’a, gammachuu arganna. Salaata ima salaata wanta fedhu argachaa hin jiru jechuun abdii kutuu hin qabnu.
“Saalata akkuma salaattun balbala Rabbii dhahaa jirta. Namni balbala Rabbii dhahe Rabbiin ni banaaf.” Abdullah ibn Mas’uud
Burqaan gammachuu salaataa
Salaatan milkaa’innatti baataa
Dhiphinnaa fi rakkoo irraa baraaramtaa
Wanta fokkuu fi jibbamoo irraa fagaattaa
Namoota filatamoo keessaa taataa
Siinqin kee kan aakira salaata
Sila harka qullaa du’uu feetaa?
Hin dhiisin gonkumaa salaata
Ani kana si dhaama akka obbolessatti
Fudhachuu fi dhiisun mirga keeti
Assalamu aleykum siin jedhaa asumatti
Hanga guyyaa biraa walitti deebinu nagahatti


text:
Tafsiira Suuratu Al-Ankabuut-Kutaa 10
Moottota Abbaa Irree fi daangaa darbitoota balleessuu
Sababni guddaan namoonni Rabbii olta’aaf ajajamu itti didanii fi daangaa itti darban maalidhaa? Akkasumas, sababni isaan adabbii Rabbiitiif itti saaxilaman maalidhaa? Gaafilee kanniiniif deebii gahaa argachuun nutis akka adabbii fi dararaaf hin saaxilamne nu gargaara. Deebii isaa mee haa qorannu.
“Qaaruun, Fira’awna fi Haamaanis [balleessinee jirra]. Dhugumatti, Muusaan ragaalee ifaatiin isaanitti dhufee jira, isaan dachii keessatti of tuulan. Isaan kan miliqan hin turre.” Suuratu Al-Ankabuut 29:39
Qaaruun namticha dureessa ilmaan (bani) Israa’il irraa ta’eedha. Garuu akkuma Rabbiin azza wa jalla jedhe, isaan irratti daangaa darbe. Hanga furtuun (qulfiin) kuusaa qabeenya isaa garee namoota jajjaboo irratti ulfaatutti Rabbiin qabeenya baay’ee isaaf kenne. Kanaafi, Nabii Muusaatti hin amanne. Qabeenya isaatiin ni gowwoome. Rabbiin kanarraa nu haa tiiksu. Qaarun Gooftaa isaattis hin amanne. Fira’awni akkuma beekkamu mootii Misir (Ijibtiiti). Haamaan immoo waziira (ministeera) Fira’awnaati.
Nabii Muusaan ragaalee ifaatiin namoota kanniinitti dhufe. Ragaaleen kunniin mu’ijizaa (raajii) sagal isaaf kennameedha. Kan akka uleen gara bofaatti jijjiramu, harka yommuu bobaa keessa seensisee gadi baasu, adii ta’ee bahuu fi kanneen biroo.[1]
“isaan dachii keessatti of tuulan” kana jechuun Qaaruun, Fira’awna fi Haamaan ragaalee ifaa kanniin dhugoomsu fi Nabii Muusaa aleyh salaam hordofuu irraa garmalee of tuulan.[2] Akkasumas, gabroota Rabbii irrattis of tuuluun isaan gadi xiqqeessan.
“Isaan kan miliqan hin turre.” Kana jechuun isaan Rabbiin jalaa kan miliqan hin turre. Kana irra, Isaaf harka kennan.[3] Fira’awni yommuu adabbiin isatti bu’u akkana jedhe: “Dhugumatti Kan ilmaan israa’iil itti amanan malee haqaan gabbaramaan biraa akka hin jirre amaneera. Ani Musliimota irraayi”(Suuratu Yuunus 10:90) (Muslimoota jechuun namoota Rabbiif harka kennanii fi ajajamaniidha.)
Qaarun, Fira’awna fi Haamaan nafsee ofii keessatti garmalee waan of tuulaniif eenyullee akka isaan hin dhaqqabnetti yaadan. Garuu yommuu adabbiin Rabbii isaanitti dhufu of tuuluun isaanii homaa isaan hin fayyanne. Adabbii Rabbii jalaa miliquu hin dandeenye.
Barnoota Aayah tana irraa argatan keessaa:
1ffaa-Sababni daangaa darbuu fi of tuuluu takkaa qabeenya ta’uu danda’a takkaa immoo sadarkaa fi aangoo ta’uu danda’a. Qaaruun sababni daangaa darbuu isaa qabeenya. Fira’awnaa fi Haamaan immoo sababni daangaa darbu isaanii sadarkaa fi aangoodha. Sababoonni lamaan kunniin, kana jechuun qabeenyaa fi aangoon sababoota Rabbiif ajajamu irraa akka of tuulan nama taasisaniidha.
2ffaa-Dandeettin Rabbii guutuu ta’uu. “Isaan kan miliqan hin turre.” Jedhu keessatti ni arganna. Namoonni kunniin guddinna, of tuulinsaa fi baay’inna qabeenya isaanii waliin Rabbiin jalaa miliquu hin dandeenye. Namni hanga fedhe qabeenyi fi loltuun isaa haa baay’atan guddinni fi baay’inni isaa homaa isa hin fayyadan.
“Hundumaa badii isaatiin isa qabne. Isaan keessaa namoota bubbee cirrachaa itti erginetu jira, isaan keessaa namoota iyyansi cimaan isaan qabatetu jira, isaan keessaa namoota dachii ittiin kunnetu jira, isaan keessaa namoota bishaan nyaachifnetu jira. Rabbiin kan isaan miidhu hin taane. Garuu isaanumatu nafsee ofii miidhaa turan.” Suuratu Al-Ankabuut 29:40
Kana jechuun namoota duraan badan irraa hunda isaatu sababa badii isaatin isa qabne. “Isaan keessaa namoota bubbee cirrachaa itti erginetu jira.” kana jechuun namoota adabnee fi balleessine keessaa namoota bubbee cirracha of keessaa qabdu itti ergineetu jira. Kan akka ummata Luux.
“Ammas isaan keessaa namoota iyyansi cimaan isaan qabatetu jira” kuni ummata Saalih ykn Samuudi fi ummata Shu’ayb. Ammas isaan keessaa namoota dachii ittiin kunnetu jira kan akka Qaaruun. “isaan keessaa namoota bishaan nyaachifnetu jira.” kan akka ummata Nuuh, Fira’awnaa fi ummata isaa.[4]
Rabbiin badii isaan hin hojjanneen isaan hin adabne. Haqummaan Isaa guutuu waan ta’eef, ammas Dureessa homattu hin hajamne waan ta’eef Rabbiin gonkumaa namoota hin miidhu. Garuu isaanumatu badii hojjachuun adabbii Isaatiif of saaxilan. Kanaafu, ofumaa nafsee ofii miidhanii jechuudha.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu Ankabuut-fuula 195, Ibn Useymiin
[2] Tafsiiru Xabarii-18/400
[3] Tafsiir Sa’dii-740
[4] Tafsiir Muyassar-401, Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-15/265-266


text:
Hasan Al Basri
Hasan al-Basri waa’ee of tuuluu ilaalchise akkana jechuun barattoota isaa gorse:
Naannoo gaarii yookiin naannoo namoonni Rabbiin sodaatan jiran keessa waan jiraattaniif of tuuluun of hin gowwoomsine. Bakki gaariin Jannataa caalee eessumaa hin jiruuti. Nabiyyanaa Aadam (AS) wanta namoonni hunduu beekan dhandhamee jira. Read more
Aaqilli/qaroon namaa tokko gafa tokko mucaa ofiitin akkana jedhe,”Ilma koo yommuu balaan sitti bu’uu garmalee aarte abdii hin kütin. Kuni dhugumatti Rabbii ofii ilaalchise yaada badaa qabaachutin wal qixxaata. Akkasumas diinaf gammachuu kenna. Namoota birootti hin baacin/itti of hin jajin. Dhugumatti yeroo maraa ani nama tokkotti baacu namni biraas akkasuma natti baaca. Addunyaa tana keessatti namni galte(target) xiyyoota wal duraa duban itti dhufaniiti. Read more
“Guyyaa tokko Umar Ibn Al-Kaxxaab(RA) Abdullah Ibn Mas’uud(RA) waliin halkaniin manaa bahan. Fiimaa ibiddaa fagoo boba’u argan. Ifa ibidda sanii hordofuun mana kurraazin keessaa iftu bira gahan. Yommuu Umar kurraazi(duungoo) manaa iftu argu, manicha seenun namticha dullooma alkooli fi dubartii sirbaa isa bashannansiistu waliin arge. Namtichi odoo of hin beekin Umariin qabame. Umaris ni jedhen,”Wanta qaanessaa hanga halkan kanaa namticha dulloomaa du’a eeggatu irraa arge tokkollee hin jiru.” Read more
“Ofitti amanamummaan guutumaan guututti Rabbitti hirkachuu fi Isatti amanuu irraa kan burquudha. Tarkaanfi hundaa kee keessatti Rabbiin akka si gargaaru beekudha. Yeroo hundaa dadhabaa fi homaa hojjachuu kan hin dandeenye fi hanqinna xixxiqaa irratti of ajiifachuun(blame) yoo duubatti of harkiste,kufaatif saaxilamta. Yaada Rabbiin haqa malee akka si kunuunse yookin wanta nafseen tee hin dandeenye sirra akka godhe jedhu gonkumaa of amansiisu hin qabdu. Rabbiin wanta nafseen baadhachuu hin dandeenye gonkumaa irra hin kaa’u.” – Khurram Murad Read more
Jijjirama yeroo jennu amala tokkorraa gara amala biraatti darbuu jechuudha. Daandii yeroo jennu immoo karaa irra adeemanii bakka ga’uumsa gahaniidha. Namni daandii qajeela irra yoo hin deemin kallatiin bakka ga’uumsa waan jalaa baduuf karaa bada, bakka deemu hin beeku. Ilmi namaa amala jijjirama qaba. Badaa irraa gara gaaritti yookin immoo gaarii irraa gara badatti jijjiramutu jira. Namoonni akkanumaan cal’isanii jijjirama kana hin adeemsiisan. Sababa tokkotu isaan jijjira. Gariin isaanii wanta badaa osoo hojjataa jiranuu balaan itti bu’ee ergasii balaa sanirra barnoota fudhachuun jireenya ofii sirreessan. Read more


text:
Akka Lakkoofsaa Itiyoophiyaatti Bara 1975 Sirreessaa Qubee ykn proof reader ta’ee Gaazexaa Mootummaa Afaan oromootiin Maxansamuu BARIISAA irratii Hojii eegalee. Bara 1979 ti itti aanaa qopheessaa fuulaa spoortii Barisaa ta’ee. Bara 1983 ALI kaasee qopheessaa ykn gulaalaa fuulaa spoortii Barisaa ta’ee waggaa Soddomman darbaniiffi ojjachaa jiraa.
Olompiikii fi Tapha kubbaa miilaa Aduunyaa dabalatee biyyoottan 8 ta’an keessatti Argamuudhaan spoortii gabaaseeraa. Keessummaan qophii spoortii keenyaa har’aa Gaazexeessaa Tashoomee Qadiidaa.
Waa’ee eessaa ka’uumsaa fi eessaa ga’uumsa spoortii Atileetikissii Itiyoophiyaa, waa’ee waldorgomii sadarkaa Adduunyaa tibbanaa taasifamanii fi bu’ii argamee,akkasumas wa’ee madda Atileetotaa Itiyoophiyaa sochii sportii naannoo Oromiyaa ija kaleessaatii fi har’aatiin ilaaluu irratii marii taasifnee jirra.
Sirreessaa qubee irraa maaliif garaa gabaasaa Spoorti seene? Gabaasaa waan biraa maaliif hin taanee? Gaaffii jedhuuf deebi inni kenne irraa ka’uudhaan qophiin sportti keenyaa jalqaba.


text:
Dhimmi Jaal Abdii Raggaasaa maatii fi hiryoota yaaddeesse; mootummaan Jaal Abdii dhoksee jira.
(Oromedia, 28/03/2020) Maatiin jaal Abdii Raggaasaa yaaddoo fi dhiphina guddoo keessa akka jiran ibsan.
Maatiin akka dubbatanitti Jaala Abdii Raggaasaa erga ijaan arginii torban tokkoo ol ta’ee jira.
Maatiin akka himutti Jaal Abdiif torbaan tokko dura gaafa gaafa 20/03/2020 GC ykn 11/07/2012 EC mana hidhaa inni duraan keessa ture Buraayyuutti ciree fi laaqana geessaniifii turan. Haata’uutii, galgala akka lakk biyyattiitti 12:30 Jaal Abdiin fudhamee bakka hin beekamne geeffamee jira.
Erga torban tokkoo as maatiin bakak halle iyyaafataa jira. Garuu “haga yoonaatti eessa akka geessan hin beeknu; bakka jiruyyuu qaamni nuuf ibse hin jiru,” jedhan maatiin Jaal Abdii.
Haala Jaal Abdiin keessa jiru “manni murti Burrayyu illee hin beeku,” kan jedhan maatiin Jaal Abdii, yeroo ammaa kanas maatiin marti dhiphuu guddoo keessa akka jiru dubbatu.
“Abban keenya baadiyaa jiraatan rifaatuu irraa kan ka’e dhukkubsatanii sireerratti hafanii jiru; nutis takkaa gadi hin teeny; barbaacha isaatif dhibee CORONA kanaf ille akka nun sababne nu soodachisa,” jechuun haala keessa jiran ibsan.
Maatiin Jaal Abdii hanga hardhatti waajjira Poolisii magaalaa Buraayyuutti deddeebi’anii gaafataa jiran. Waajjirri Poolisii magaalaa Buraayyuu garuu “jaal Abdiin as hin jiru; Finfinneetti fudhatame” ittin jedhan.
Eenyu akka isa fuudhee fi eessa akka jiru immoo qaamni maatiitti hime hin jiru.
Haalli kun immoo maatii yaaddessaa jira. “lubbuun jiraachuu fi jiraachuu dhiisu isaayyuu wanti beeknu hin jiru; hanga ammatti qaamni mootummaa ‘bakka akkasi jiraa, hin yadda’inaa’ nuun jedhe hin jiru; erga guyyaa sana inuma barbaanna.” jedhan.
Kana malees, dhimmi fayyaa isa ahedduu akka isaan yaaddessu maatiin Jaal Abdii hin dhoksine. “Nuti waa’ee fayyaa isaaf hedduu yaaddoo qabna; mootummaan dhugaadhuma waanta isaaf barbaachusus ni guutaaf jennee irraa amantaa hin qabnu; Jaal Abdiin dhukkuba asmii dhukkubsachaa jira.” jedhu.
“Uffata jijjirraas dhugumaan mootummaan ni kennaaf jennee hin amannu; yeroo hamtuu kanatti beekaadhuma akka rakkinaaf saaxilamuuf nu jalaa dhoksan; kana biraan dhibeen #Corona nama hunda yaaddeesu akka isa hin tuqne waanti beeknu hin jiru.” jechuun dhiphina maatiin qabu nuuf ibsanii jiru.
Akka odeeffannooa rgannetti, baallamni mana murtii jaal Abdii gaafa 18/07/2012 ture. Garuu dhaddacharratti hin dhihaanne.
Inumaa poolisiin magaalaa Buraayyuu “dhimma kana qaama biraatti dabarsine waan ta’eef galmeen nuuf haa cufamu,” jechuu isaa maddi keenya gabaaseera.
Abukaatoo, Maatii fi jaallan isaa yeroo ammaa kanatti yaaddoo guddoo keessa jiran.
Jaarmyooti mirga dhala namaaf falman ibsoota baasaniin mootummaan Itoophiyaa qabiinsa mirga namoomaa Jaal Abdii akka fooyyessu gaafachaa jiraachuun beekamaadha.
Itoophiyaan addunyaa kana irratti dhiitinsa mirga namoomaan sadarkaa duraatti galmooftee jirti. Biyyattii keessatti nama harka poolisii jiru tokko, keessumaa Oromoo yoo ta’e, abukaatoo fi maatii jalaa dhoksuun, dhiittaa mirga namoomaa irratti raawwachuun mootummichaa kan addunyaan ifatti beekuu dha.
Posted on March 28, 2020, in Corona, Events, Finfinne, Information, Koronaa, News, Oromia. Bookmark the permalink. Leave a comment.


text:
Ummanni Magaalaa tanaa hundi hulaa banaa dhiisee bula
Addunyaan irra jiraataa jirru tun biyyoota 200 ol qabdi. Biyyoonni kunniin magaalaa fi gandoota heddu qaban. Akkuma heddumina magaalotaatti haalaa fi amalli isaaniitis garaagarummaa qaba. Jiraattoonnis akkasuma waan addaa kan ittiin beekkaman qabu. Barruu tana keessatti waa’ee magaalota ajaa’ibaa kan amala addaa qaban muraasa isinii dhiheessina.
Bengkala, Indoneeshiyaa
Bengkalan ganda ajaa’ibaati. Gandi Indoneeshiyaa keessatti argamtuu fi bosona hawataa hedduun marfamtee argamtu tun wagga waggaan turistoota kumaatamaan laakkawaman ofitti hawattee keessummeessiti. gandi tun afaan addaa kan isii keessatti qofa dubbatamu qabdi. Kaataa Kolok ykn ammoo haasawa duudaa jedhamuun kan beekamu, mallattoo eenyummaa ganda kanaati. Afaan kun afaan mallattoo ykn sign language yoo tahu. Jiraattonni ganda kanaa hedduun isaanii rakkina uumamaa ykn Genetic problem DFNB3 jedhamu qabu. Kunis dandeettii dhaggeeffachuu fi dubbachuu isaanii daangesseera. Ganda kanatti irra hedduun namaa dhagahuu ykn dubbatuu hin danda’u. kanaaf Sign Language ykn afaan mallattoo Kanaan walitti haasawan. Haasofni mallattoo biyyoota heddu keessatti beekamaadha. Garuu kan ganda kanaa kan addunyaa irratti beekamuun adda. Isaan qofatu wal hubachuu dandaya. Namni afaan mallattoo beeku kan biroo haasawa isaanii hubatuu hin danda’u jechuudha.
Shani Shignapur, Indiyaa
Ammaan tana ilmi namaa mana ijaaru hulaa sibiilaatiin cufee, dallaya itti ijaaratee, shiboo elektirikii itti godhee hirriba malee bula. Magaalaan indiyaa tan Shani Shignapur jedhamtu garuu wantoota kanniin hunda hin qabdu. Magaalaa balbala hin cufanne jedhamuun beekamti. Manneen ganda kana keessatti ijaaraman hulaa ittiin seenan qabaatanis balbala gad cufamu ykn qollafamu garuu hin qaban. Jiraattonni ganda kanaa sareen akka mana hin seenneef jecha, muka xiqqoo hulaarra kaayan. Saniin ala hattuu sodaaf saanqaa ykn balbala itti hin godhan. Wayta haajaaf manaa bahanis akkasumatti dhiisanii biraa deeman. Gooftaan Shani jedhamu waggaa 400 dura manaamaan jiraataa ganda kanaatti dhufee “hafuurri kiyya dhagaa gurraacha kanarra jira. Dhagaa kana magaalaa qixxee kaayi. An waan isin eeguuf namni tokkollee balbala isaa akka hin cufanne” jedhee ajaje jedhanii amanan. Ummannis ajaja san fudhatee haga ammaatti itti dalagutti jira. Mootummaanis nama carraa kana fayyadamee waa hate irratti adabbii jabaa kan muru ta’uu beeksiseera. Akka jiraattonni himanitti waggaa 400f ganda kana keessaa wanti hatamee bade hin jiru.
Gross fi Monowi, USA
Magaalonni USA lamaan kunniin ammoo jiraattoota lakkoofsaan ajaa’iba ta’an qabaachuun beekkamu. Gross nama lama qofa qabdi. Mike fi Merry Finnegan jedhaman. Abbaa warraa fi haadha warraati. Restoraantii magaalaa kana keessaa qabu. Magaalaa ollaa sanitti argamtu tan Monowi jedhamtu keessa ammoo nama tokko qofatu jiraata. Elsie Eiler jedhamti. Elsien Kantiibaa, hooggantuu mana kitaabaa fi dalagduu hoteelaa magaalaa kanaati. Magaalaa kana keessatti jireenya kophaa akkamitti jiraatan jettanii of gaafatuu maltu. Turistoonni fi lammiileen ameerikaa magaalaa tana keessaan wayta dabran; yeroo hunda itti goranii ziyaaranii waa fayyadamanii biraa bahan. Kanaafuu namoonni kunniin yeroo hunda nama isaan ziyaaruu qaban jechuudha. Akka jiraattonni sadan kunniin dubbatanitti addunyaa tanarraa namni haga keenya carraa addaa qabu hin jiru jedhan.
Qophii: Abuu Ibtisaam


text:
“Amma garuu Kiristoos warra du’an hundaaf angafa ta’ee du’aa ka’eera” (1ffaa Qor. 15: 12-32)
Kutaa Tokko
Adeemsa jireenya dhala namaa keessatti dhalachuu, jiraachuu fi du’uun ta’iiwwan deddeebi’anii mul’atanidha. Dhimma kana ilaaluun namoonni tokko tokko jireenyi dhala namaa hanga lafa kana irratti jiruu fi deddeebi’u qofatti malee duunan faayidaa dhabeessa ta’a jedhanii kan yaadan jiru. Garuu jireenyi dhala namaa jireenya addunyaa kana irraa bira darbee akka itti fufu Manni Kiristaanaa keenya ni barsiisti. Barumsa ishee kanaanis barumsa Duuka Bu’ootaa irratti kan hundeeffattedha. Duuka Bu’aan Qulqulluu Phaawloos ergaa isaa gara saba Qoronxoositti erge irratti “Amma garuu Kiristoos warra du’an hundaaf angafa ta’ee du’aa ka’eera; duuti karaa namaa akkuma ta’e du’aa ka’uunis karaa namaa ta’eera. Hunduu sababa Addaamiin akkuma du’an hunduu ammoo Kiristoosiin du’aa ka’u” jechuudhaan dhalli namaa du’ee akka hin hafnee fi jireenya bara baraatiif akka ka’u nu barsiiseera. Barruu kana keessattis waa’ee du’aa ka’uu dhala namaa Du’aa Ka’uu Gooftaa Keenya Qoricha Keenya Iyyasuus Kiristoosiin nuuf labsame waliin wal bira qabnee barumsa Manni Kiristaanaa keenya nu barsiistu ilaalla.
Dhalli namaa du’aaf hin uumamne.
Uumamni dhala namaa du’ee tortoree akka hafuuf osoo hin taane jireenya bara baraa argachuun akka Waaqa isaa galateeffachaa jiraatuuf ture. Seenaa sirna uumamaa jalqabaa keessatti akkuma hubannutti duuti hin turre. Namni akkuma Ergamootaa akka bara baraan jiraataniif uumamani malee akka du’aniif hin turre. Waaqayyo nama bifa Isaatii fi fakkaatti Isaatiin yemmuu uumu; Afuura jireenyaas yemmuu irra bulchu; lubbuun isaa qofa jiraattuu bara baraa akka taatuuf osoo hin taane lubbuun isaa foon isaa wajjin tokko taatee hanga bara baraatti akka jiraattuufi dha. Kanas Waaqayyo dhala namaa akka bifa Isaa fi akka fakkeenya Isaatti uumuu isaatiin dhalli namaa jiraattota bara baraa akka ta’aniif uumamuu isaanii hubanna. Kanaafuu, Addaamii fi Hewaaniin uumee bakka jireenyi bara baraa jiru gammachuudhaan akka jiraataniif jannata keessatti isaan galche; dhukkubaa fi du’as hin beekani ture. (S.Uum.1: 26-30; 2: 8-9)
Kanaaf Manni Kiristaanaa keenya dhalli namaa du’ee tortoree hafuuf akka hin uumamne barsiisti. Waaqayyo du’aaf akka nama hin uumnes irra deddeebiidhaan ni ibsiti. Salamoon inni ogeesichi “Waaqayyo du’a hin uumne; bara baraan akka jiraatuuf uumama uume; badiin namootaa Isa hin gammachiisu” jechuudhaan nu hubachiisa. Dhalli namaa akka hin dune qofa osoo hin taane bakka duuti hin jirre akka jiraachaa tures “Awwaallis daangaa kana keessa hin turre” jechuudhaan nu hubachiisa (Xibab/Oggummaa. 1:13-16). Dhalli namaa du’aaf hin uumamne erga ta’ee duuti akkamiin dhufe? Gaaffii jedhu ilaaluun du’aa ka’uu dhala namaa hubachuuf nu gargaara. Sababni du’a dhala namaa Waaqayyo irraa fagaachuun ajaja Isaa cabsuu dhala namaati. Kanaaf ogeessichi Solomoon “Warreen Waaqayyo irraanfatan garuu sagaleedhaan Isa waamani; hiriyyaa isaaniis Isa taassisani; kanumaanis badani” jedhee dhalli namaa fedhaan du’a akka ofitti fide dubbata. (Xibab/Ogg. 1:13).
Duuti kan eegale Addaamii fi Hewaan seera uumaa isaanii cabsuun yeroo balleessaa hojjetan ture. (S.Uum. 2:17) kanaafuu, gatiin cubbuu jalqabaa du’a ta’e. (S.Uum. 3:16-19) Isaan seera uumaa isaanii yemmuu diigan; isaanis kabaja uumama isaanii jalqabaa irraa haqamani. Kennaan isaaniis isaan irraa mulqame; qullaa isaaniis hafani. Sana booda biyya bareedduu fi qulqulleettii taate keessaa ari’amanii biyya rakkoonii fi duuti irra jiru keessa jiraachuu eegalani. Yeroo sanaa eegalee duuti Addaamii fi Hewaan irratti injifannoo argatee bittaa isaa jala galche. Dhalli namaa Addaamii fi Heewaan irraa dhalatan hundi hirmaattotaa fi dhaaltota balleessaa isaanii ta’ani. Kana waan ta’eef Duuka Bu’aan Qulqulluu Phaawuloos “Sababa nama tokkootiin cubbuun gara addunyaatti gale; cubbuudhaanis duuti seene; akkuma kanaa hunduu waan cubbuu hojjetaniif duuti dhala namaa hunda bira ga’e” jechuun dhufaatii du’aa hubachiisee jira (Room.5:12).


text:
Browsing Tag
Baay'een keenya jecha darbii (password) facebook yoo daganne lakkoofsa bilbilaa keenya irratti 'reset code' akka ergamu gochuun passwordi haaraatti jijjiirranna. Haa ta'u malee yoo 'reset code' SMS dhaan ergamu nuuf dhufuu dide ykn SIM!-->…
Seenaa dhufaatii Facebook bara 2003 irraa kaasee
Facebook kan eegale dargaggeessa maqaan isaa Mark Zuckerberg jedhamuuni. Mark Zuckerberg daa'imummaa isaarraa kaasee nama barnoota kompiitaraa gosa programming barateedha. Namni kun kaka’umsa abbaan isaa itti horeen dandeettiin isaa!-->!-->!-->…
Karoota sadiin passwordi Facebook keessanii isin jalaa itti hatamu
Warri Facebook namaa hatu maloota ijoo asii gadii 3'n keessaa tokko faayyadama. isin ammoo sadeenuu sirritti hubadhaa irraa of tiksaa. 1. Mala Hawaasummaa (Social Engineering) Malli kun salphamatti dadhabina keessanitti faayyadamuun!-->!-->!-->!-->!-->…
Facebook bakka argama keenyaa fi bakka nuti deemnu hunda to’achuu akka danda’u beektuu?
Facebook bakka argama keenyaa fi bakka nuti deemnu hunda to’achuu akka danda'u beektuu? warri beektan immoo akka inni isin hin to’anne gootaniittuu? Akkamiin to’annaa kana jalaas bahuu dandeenya? Moosaajii Facebook yammuu bilbila!-->!-->!-->…
GB Whatsapp Download Gochuufi Update Gochuuf
GB whatsappiin filannoo namoota hedduuti. garuu suuqota beekkamoo akka 'Google play store' keessaa argamuu dhabuun rakkisaa ta'ee jira. namoonti hedduunis gaaffii akkamitti 'download' goonafi 'update' goona jedhu irra deddeebin nu gaafatu.!-->…


text:
Barruulee Siifsiin yeroo gara yerootti qabiyyeewwan ogbarruu Oromoo asoosama gaggabaaboo, walaloowwaan, afoola oromoo, mudannoowwan, baacoo bashannansiisaa barsiisan, seenaa namoota bebbeekamoo addunyaa kan muuxannoo irraa qooddataniifii kanneen biroo qabatee yeroof ji'a lamatti al tokko hawaasa Oromoo biraan ga'aati jira. Kanaafuu kaayyoon keenya barreesitoota jajjabeessuu waan ta'eef, waan barreessitanii harkaa qabdan Siifsiin karaa godhachuun akka lammii keessaniin … Continue reading Waamicha Barreessitoota Oromoof
Month: July 2019
Geggeessummaa hojii kee keessatti.hawaasa kee keessatti ykn jaarmiyaa kee keessatti yeroo ta'u arguu dandeessaa? Gaggeessummaa hojiin arguuf bu'aawwan sadan kana barbaaduu si barbaachisa. Isaanis: kallattii. Kallattiin maal fakkaataa? Namni kamiyyuu mul'ata yookaan galma kooti kan jedhudha. Namoota waan milkaa'ina hundaa fakkaata jedhanitti waliif galu. Hiriirsuun maal fakkaataa? Nama kamiif iyyuu gahee fiitti gaafatamummaan walii isaanii … Continue reading Geggeessummaan maal fakkaataa?
Geggeessitoonni Xaaliyaanii fi baandaan sodaatanii yeroo hedduu araaraaf jaarsa itti ergaa turan. Garasuun gargaarsa uummataa fi onnee waan qabuuf shiraa fi kiyyoo isaanitiin qabamuu hin dandeenye. Roorrisaan biyya abbaa qabu gabroomfate fi baandaan biyyaa isaa saamsisuun alagaa jala kaatu ramaca caalaa isa guba ture. Keesumaa uummanni Itoophiyaa Xaaliyaanotaan Finfinneerratti ajjeefame ijasaa duraa baduu dide. Guyyaa tokkollee osoo miila isaarra rasaasan rukutamee loltoonni harkaa … Continue reading Seenaa Gotaa Oromoo Garasuu Dhukii Kutaa Lamaffaa
Bara durii keessa jaartiin Akkoo Manooyyee jedhamtu takka angoo/taayitaa /aargattee turte. Angoo isii kanaan wonta ajaa’ibaa raawwataa/hojjataa turte. Yeroo angoo irra jirtutti akkoon mannoyyee turte tarkaanfii asii gaditti ibsamaan tartiibaan ummata ishee irratti fudhatte: Jalqaba namoota gabaabaa lafarraa fixaa jettee murtii labsite. Akka yaada akkoo mannoyyeetti namoonni gabaaboon qaroodha. Yeroo adda addaatti yeroo isiin ajaja adda adaa … Continue reading Seenaan Akkoo Manooyyee har’as waan hedduu nu barsiisaa!!
Mootittiin kun saanduuqa ishee akka argattuu gargaaruu dandeessa? Itti dhiyaadhaa! Hibboo Mootittiin kun saanduqa ishee dhabde! Namoonni mi'ooftuuwwan ishee jalaa hin nyaanne dhugaa himu. Isaan warri hatanii nyaatan ammoo soba dubbatu. Wayita gaafataman, naamoonni shan akka armaan gadiitti deebii kennan... Nama 1: 'Nu keessaa namni tokko nyaateera' Nama 2: 'Nu keessaa namonni lama nyaataniiru' Nama … Continue reading Hibboo
Qaama Keenya keessa qabiyyeewwan kunnen jiraachuu beektu? Oksijiinii /O/ 65% Karboonii /C/ 18% Haydiroojinii /H/ 10% Naytiroojinii /N/ 3% Kalshiyeemii /Ca/ 2% Foosferik /P/ 1% Maddi: Kitaaba … Continue reading Qabiyyeewwan qaama keenyaa keessa
Karaa deemaaf mana namaa Namicha tokkotu karaa deemaa ture. Osoo dhuma akaraa deemuu aduun itti dhiitee jennaan mana guddaa karaa gubbaa jiru tokko akka bulchaanif kadhatee buluuf gore. Warreen abba mana akka bulu heeyyamanif. Innis yeroo mana seenuu haati mana lukku qaltee itoo isaa hojjachaa jirtuu arge. Yeroo hirbanni gahu haati mana karaa deemaa kanaaf … Continue reading Oduu Durii
Yeroo boqonna keessani maal hojjachuun dabarsitu? Kessattuu barattoonni yeroo ganna kana hojii tola ultummaa hojachuun yoo dabarsitaan bu’alee armaan gadii ni argatu jedha maddi tokko. 1. Maliif hojii tola oltumma hojjadha? Hojii tola oltummaa namoota gargaarsa barbaadaniif gargaarsa kennu dha.Bu’aan isaa garuu siif dachaa kana caalaa.Hojii tola ultumma dhiphina samuu hir;isuuf, yaadoo hir’isuuf, samjuu keenya … Continue reading Fayidaa tola oltumma kannen beektu?


text:
Muummicha ministeeraa Itiyoophiyaa Haayilamaariyaam Dassaalenyiin kan durfame gumiin nagaa fi nageenyaa karoora hojii isaa ifa taasisee jira.
Itti gaafatamaan waajjira gumii kanaa ministerri ittisaa Siraaj Fageessaa rakkoo nageenyaa naannolee hanga tokko keessatti mul’ataa jiruuf furmaata waarinsaa kennuuf caasaaleen naannoo fi kan Federaalaa akkasumas kan sadarkaa adda addaa waliin hojjechuun barbaachisaa dha jedhan.
Kana jechuun immoo inni tokko aangoo isa kaanii dhibuu jechu miti jedhan.
Gama biraatiin immoo, Gamtaan paartiilee mormitootaa – Medrek, ibsa Jimaata dabre kana baaseen, “Mootummaan Itiyoophiyaa otuu biyyattiin jeeqama hamaa keessa hin seeniin, mala furmnaataa hundee qabu barbaaduu qaba” jedhee jira. Akka Medirek jedhutti, mootummaan EEDEGn hoogganamu mormiilee fi mufannaa paartiileen siyaasaa fi uummatoonni qaban akkauma baretti humnaan ukkaamsuu yaaluu irra marii paartiilee hunda hirmaachise geggeessee, mootummaa akka heeraa fi seera biyyattiitti hojjetuu fi wal-qixxummaa uummatootaa kajchiisu hundeessuu tu furmaata taha.


text:
Maqaan Malaalaa Yuusuf,eegii addunyaatti gadi bahee waggaa lamatti deemuutti jira.Intalii amma ganna 17 tun amma addunyaatti keessatti guddoo eekamte.
Duruu gaafa biyya isii Paaksitaan jirtu akka ilmaan dubraa carraa barnootaa argatan qabsaahaa baate.
Malaalaa tana Onkololeessa 9,2012 namichii Taalibaan tokko otoobusii isii fi waahelii isii keessa jiru seenee maqaa gaafate,isiin maqaa himannaan shugguxiin marroo sadii mataa keessa dhahe.Sunuma irraa dandamattee amma nama addunyaatti badhaafamu taate.
Itti gaafatamaan koree Noobeli Noorweey, THORBYOERN JAGLAND,warrii badhaafame du’aa fi jireenna jidduu dabree asi gahee jedha.
"Koreen tun Hindu fi Muslima,Indii fi Paakitaan baranoota jabeessanii jara biyya nagaa dhowwu irratti qabsaahuuf faaydaa guddaa qabdi.”
Malaalaan rasaasa dhahaniiniin wallaanuuf UK geessanii achumatti fayyitee,eegee biyya gara garaa irra martee waan barnootaa dubbachaa baate.
"Daahimii tokko,barsiisan tokko,kiitabi tokkoo fi qalaamuun tokko addunyaa jijjiiru dadneetti,”jetti.
Namii Malaalaa waliin badhaafame Kayilash Satyarthi,Indiitii qabsaaha barnoota joolleen Indiiti.Isaa fi waahleii isaa warshaa Indii ijoollee garboomfatani keessaa bahuu dhowwan cabsani ijoollee achii baasan.
Dhaaba ijoollee gargaaru dhaabanii akka ijoolleen garbummaa jalaa baate gargaaran
"Badhaasi kun kiyya qofaa miti ka ijollee carraa baranootaa dhabanii addunyaa keesatti rakkatan cufaa kenname.”
Badhaasa Noobelii nama addunyaan huji guddoo ummati faaydaa keessa argatu hojjate jedhani kennan.
Malaalaan Paakitaan keessaa naannoo Swat Valley, ka milishootit Taalibaan bulchan keessa jiraatti.Taalibaan jalatti buluun akkam hamtu akka taate adudnyaatti himti.
Keessumattu gaafa bara 2009 ka kutaa 11-2 barattu waan Taalibaan nama tolchan dubbachaa baate.Swt Valley keessatti ijoolleen dubraa barachuun dhowwaa.Isiin tanuma keessa baatee waan Taalibaan umamta Paaksitaan tolchan jette addunyaatti himaa baate.
Hujii saayinsii,oga-barruu, mirga ilmaa namaa fi waan hedduu kennan. Perzdaanti Obaamaalleen warra tana argate keesssaa tokko.
Badhaasii kun doolara kuma dhibba hedduutii haga doolara miliyoona lamaa sadiillee hinuma gaha.
Malaalaan asiin durattuu badhaasa hedduu argatte:Asiin duratti badhaasa hedduu argatte;badhaasa Lammii Kanadaan ulfinnaan namaa kennitu,
badhaasa ijoollee kahimaa hujii nagaa hojjatani kennan,badhaasa Sakharov, badhaasa Simone de Beauvoir fi ka amma argatte badhaasa Noobelii fa.


text:
Oromootii DC,VA,MD fi godina akka akkaatii dhufan hardha bulchiinsa mootummaa Amerikaa,White House duratti walti dhufanii Maater Pilaanii Finfinnee falmanii hiriira bahan.
Ijoollee Oromoon fixuun haa dhaabbatuu,Maater Pilaanii Finfinnee dinne,Oromoo lafa irraa buqqisuun haa hafuu,Maaster Pilaaniin Oromiyaa lamatti qoodee qonnaan bulaa miliyoona hedduu lafa irraa buqqisa jechaa barreeffama gara garaa qabachuun hiriiratti bahan.
Kana malee obboo Olbaanaa Leellisaa fi hidhamtootii Oromoo hidhaa haa bahanii, USA, Tokkummaan Mootummootaa, Itiyoophiyaa gargaaruu haa dhaabanii jechuun hiriiran.Hiriirii akkanaa kun akka warrii qopheesse jedhetti biyya hedduu keessatti hardhaa fi borillee baha.
Hiriira kana Hawaasa DC fi naannoo isii,Waldaa dubartoota Oromoo addunyaa,Waldaa Dargaggoo Oromoo,Waldaa Maccaa-Tuulama, Waldaa Qeerroo Addunyaa,Waldaa Qeeroo Oromoo fi Waldaa Oromo Amerikaa Kaabaatti waliin qopheesse.


text:
- Pooletikaan daldala yaadaatiifi dhugaa qaban gabaa baasanee karaa ittiin gurguratanuudha.
- Daldalaan poletikaa cimaan gabaa pooletikaa osoo hin qorqoratin mi’asaa gabaa hin baasu.
- Namni birrii kuma 10 qabuufi namni birrii kuma 5 qabu bakka tokkotti hin daldalanu. Yoo daldalanelle bu’arratti woliloluun isaan waan hin oolle. Yoo woliloluu dhabanelle, abbaan birrii guddaa sun olaantummaa qabaachuu yookiin hafuurrii olaantummaa keessatti uumamuun waan hin hafne.
- Daldalaan umurii isaa guutuu daldalaa hin duroommanne, daldalaa dadhabaadha. Waan hin hubatin qaba jechuudha.
- Daldaltoonni wal hin amanne woliin daldaluu hin dande’anu, garuu waldaa daldaltootaa woliin uumanee waldaa sanirraa fayyadamuu ni dande’an.
- Namni shonkooraa dandaluufi namni midhaan daldalu qixxee walhin affeeranu. (nyaachisanu).
- Daldalaan shugguxii hidhatee jiruufi kan karka duwwaa jiru qabiinni isaanii qixxee wabii hin qabu.
- Daldalaan kakachaa gatii mi’aa yoo nutty himu salphatti amanuun nurra hin jiraatu. Gatiin mi’aa ifaafi ifatti irratti barreeffamee hin jiru yoo ta’e.
- Daldaltoonni walkabajaniifi amantii wolirraa qabannu yoo bakka tokkotti daldalanelle rakkoo hedduu hin fidu.
- Namni guddaan daldalaa ta’e tokkoofi daa’imni tokko yoo woliin daldalane, gaheen daa’imaa daldala keessatti ergamurra kan darbe hin ta’u…
- Daldalaan waan gabaan barbaadurratti mi’aasaa dhiheesse yeroo hundumaa ni durooma.
- Daldalaan ila(ija) dheeratu tokko, midhaan gatii gaariin eegadha jedhe midhaan isaa woggaa dheeraaf yoo mankuusatti tuule, qu’een(daana’oon) midhaan nyaattee balleessitulle akka jirtu hubachuu qaba…
Thursday, October 27, 2016
“የቆጡን አወርዳለሁ ብላ የብብቱዋን ጣለች!” “Kan babaa fudhadhaarratti kan ukataa gatte”
የፖሊቲካ ነጋዴ “የቆጡን አወርዳለሁ ብላ የብብቱዋን ጣለች!”
Daldaltuun siyaasaa,“Kan babaa fudhadhaarratti kan ukataa gatte”
v ፖሊቲካ የሃሳብ ንግድና እዉነትን ገብያ አውጥቶ የመሸጥና የመለወጥ ንግድ ነው።
v ጎበዝ የፖሊቲካ ነጋዴ ሰው የፓሊቲካ ገበያ ሳያጠና ሸቀጣ ሸቀጦችን ገበያ አያወጣም።
v አስር ሺህ ብር ያለውና አምስት ሺህ ብር ያሉት ሰዎች አንድ ላይ አይንግዱም፣ ከነገዱም በትርፍ ላይ መጣላታቸው አይቀርም፣ካልተጣሉም የብዙ ብር ገንዘብ ድርሻ ያለው ሰው የባላይነቱ ድርሻ መያዙ ወይምን መሰማቱ አይቀረ ነው!
v እደሜ ልኩን እየነገደ ሀብታም የማይሆን ነጋዴ ደካማ ነጋዴ ነው! ያልተረዳው ነገር አለ ማለት ነው!
v የማይተማመኑ ነጋዴዎች አንድ ላይ አይነግዱም፣ ነግር ግን የነጋዴዎች መሃበር ልፍጥሩና ልጠቀሙ ይችላሉ!
v የሾንኮራ አገዳ የሚነግድ ነጋዴና የእህል ነጋዴ እኩል እይገባበዙም!
v ሽጉጥ የታጠቀ ነጋዴና ባዶ እጁ ያለ ነጋዴ የንብረቱ ዋስትና እኩል አይደልም!
v ነጋዴ እየማለ ዋጋውን ሲነግረን ዋጋ በዕቃው ላይ በግልጽ ካልተጻፈ በስተቀረ በቀላሉ ማመን የለብንም!
v የሚተማመኑና የሚከባበሩ ነጋዴዎች ባንድ ላይ በነግዱም እምነትና ክብር በመካከላቸው ስላሌ ብዙ ችግር አይመጣም!
v አንድ አዋቂና አንድ ህጻን ልጅ ነጋዴ አንድ ላይ ብንግዱ የህጻኑ ድርሻ ከመላላክ የዘለለ አይሆንም!
v በህዝብ ፍላጎት ላይ ተመሰርቶ ሸቀጣ ሸቀጦችን ለገበያ የሚያቀርብ ሰው ሁለም ሃብታም ይሆናል።
v እህሉን በመጋዘን ውስጥ በማከማቸት ለብዙ ጊዜ አቆይቸ በእጥፍ ዋጋ እሸጣለሁ በሎ የሚስገበግብ ነጋዴ እህልን የሚያበላሽ ነቀዝ መኖሩም መዘንጋት የለበትም!...
Daldaltuun siyaasaa,“Kan babaa fudhadhaarratti kan ukataa gatte”
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Bulchiinsi Magaalaa Dirree Dhawaa weerara Vaayirasii Koroonaa to’achuuf sochii bal’aa geggeessaa jiraatuu beeksise
Hoggantuun Biiroo Fayyaa Magaalaa Dirree Dhawaa Aadde Lamlam Bazzaabbih ibsa kenniteen, hanga ammaatti Dirree Dhawaa keessatti Vaayirasichi namoota 8 irratti argamuu ibsuun, Biroon Fayyaa fi Bulchiinsi magaalatti tamsa’ina Vayirasichaa too’achuuf sochii bal’aa geggeessaa jira jette.
Hoggantuun Biiroo Fayyaa akka himtetti, namoota magaalattii keessatti Vayirasichi irratti argame jidduu muraasni Jibuutii irraa warra deebi’e akka taheefi, haaluma kanaan ammaas namoota Jibuutii irraa deebi’aniif Yunivarsiitii Dirree Dhawaa fi Mana Barnootaa Sadarkaa Lammaaffaa keessatti hordoffiin fayyaa godhamaafii jiraachuu ibsite. Dabalataanis namoonni kunniin iddoo qophaaheef keessaa bahanii Magaalaa keessa socho’aa jiraachuu eeruu ummata irraa dhufe booda, bulchiinsi magaalattii qaamota nageenyaa waliin eeggumsaa fi too’annoo cimsuu ibsame.
Kana malees tamsa’ini Vayirasichaa magaalaa Dirree Dhawaa fi naannawa isii keeysatti sadarkaa akkamii irra akka jiru qorataamaa kan jiru tahus, Bulchiinsi Magaalaa sochiin ummataa guutumaa guututti ugguramuu waan maluuf, ummanni gamanumaa qophii barbaachisaa akka godhu dhaamuu odeeyfannoon ni addeessa.
Gama biraatiin ammoo Ministeerri Fayyaa ibsa baaseen, sa’aa 24 dabre keessatti namoota 1074f qorannoo labraatoorii geggeeffameen nama lama irratti vaayirasichi argamuu ibse. Haaluma kanaan Ityoophiyaa keessatti lakkoofsi namoota vayirasii koroonaatiin qabamanii 116 gahee jira.


text:
Kirkirri Lafaa gaaga’ama guddaa fidu kun akkamitti uumama?
Tafakkur/Kirkira Lafaa
Wantoota dachii irratti balaa guddaa uuman keessaa tokko kirkira lafaati. Hordoftoota NuuralHudaa keessaa maamilli keenya tokko, Kirkira lafaa jechuun maal jechuudha? Jedhee comment irratti katabee gaafate. Namni birootis jalarraan, sochii lafaa tahuu hin oolu jedhee deebisaa kenneef. Jechi kirkira lafaa jedhu namoota gariif haaraya tahuu dandaha. Kanaafuu jalqabarratti kirkira lafaa jechuun maal jechuu akka tahe gabaabsinee laalla. Sochii lafaatiifi Kirkira lafaa jechuun garaagarummaa guddaa qaba. Waahee Sochii Lafaa Ykn Deemsa Dachii amma dura isinii dhiheessinee jira. Barruu tana keessatti waahee kirkira lafaa qofarraa haasoyna. Kirkira lafaa jechuun hollannaa lafaa jechuudha. Lafti tun akkamitti hollatti? kirkirri lafaa kun akkamitti uumama? Deebisaa gaafii kanaa in shaa ALLAH booda itti deebina.
Kirkirri lafaa kun naannoo murtaaye qofatti mudata. Malee dachiin guutuun hin hollattu. Akkuma naannoo tokkoo roobee naannoo tokkoo caamutti, kirkirri lafaatis bakkuma murtaaye qofatti mudata. Osoo dachiin tun qaamni isii guutuun hollatee, biyya hundaa kirkirri lafaa kun waluma qixa uumama. Kirkirri lafaa kun biyya teenya keessatti hedduus hin beekamu. Rabbiin balaa akkanaa nurraa tiyse. Alhamdulillaah. Kirkirri lafaa kun yoo naannoo tokkotti mudatu, jaarmayaalee naannoo san jiran hedduu caccabsee daaraa godha. Hawaasni biyya keenyaa mana jireeyaa tokko ijaarachuufuu bu’aa bahii heddu eega dabree booda ijaarata. Kanaaf Rabbiin balaa akkanaa kan qabeenya heddu barbadeessu nurraa qabe. Tunis yoo tafakkuranii laalan mu’jizaa guddaa of keessaa qabdi. Balaan kirkira lafaa kun biyyoota heddu keessatti gaaga’ama guddaa fidutti jira.
Dachima irraa qotannee nyaannu, ta irratti mana ijaarannee keessa gallu, ta miila keenyaan irra deddeemnee bakka haajaa dhaqnu tanatu, guyyaa tokko sochootee nama hunda rifachiisti. Rifannoonni fi sodaan yeroo lafti sochootu nama mudatu kun salphaa miti. Lafuma irra jiraannu tana irrattuu rifaatuun namaa daangaa hin qabu. Rabbiin (SW) mudannoo kana akkanumaan hin argamsiisne. Akka nuti irraa barannee aakhiraa teenya tolfannuuf nutti mul’ise. Sababni isaa, wantoota guyyaa qiyaamaa nama cinqan keessaa inni tokko kirkira lafaa waan ta’eefi. Rabbiin (SW) qur’aana isaa keessatti suuratul zalzalaa suuraa 99ffaa aayaa 1-3 irratti,
إِذَا زُلۡزِلَتِ ٱلۡأَرۡضُ زِلۡزَالَهَا ١ وَأَخۡرَجَتِ ٱلۡأَرۡضُ أَثۡقَالَهَا ٢ وَقَالَ ٱلۡإِنسَٰنُ مَا لَهَا ٣
Yeroo dachiin Hollannaa isii hollatte. Akkasumas yeroo dachiin ba’aa isii baafte. Namnis “sila isiin maal taate?” jedhe.
Ilmi namaa dachii tanarra jiru hundi waahee kirkira lafaa numa beeka. Namoonni naannoo kirkirri lafaa hin jirre jiraatanis, waan kana gurraanis taatu numa dhagahan. Ilmi namaatis Osoma kana beeku guyyaa qiyaamaa, sila dachiin maal taate? Jedhee gaafata. Kunis guddinaa fi ulfaatina yeroo sanii irraa kan ka’e akka ta’e nu hundaafuu ifa. Rabbiin wantoota dachii tanarratti arginu hunda sababaa waliin uume. Kirkirri lafaa gama tokkoon dallansuufi lola Rabbii guddaa tahuu dandaha. Gama birootiin ammoo ilma namaatiif barumsa guddaadha. Mee amma akkaataa kirkirri lafaa kun itti uumamu gadi fageenyaan haa ilaalluu.
Akka warri Rabbitti kafare jedhu san, nuti Muslimoonni Kirkirri lafaatiifi Mudannoowwan dachii tanarratti mudatan hundi akka tasaa uumaman jennee hin amannu. Wanta hunda kan argamsiisu Rabbii guddaadha. Wantootni sunniin akka mudataniif ammoo sababaan garagaraa jiraatuun isaa dirqama. Haaluma kanaan Rabbiin keenyas kirkira lafaa kanaafis sababaa godhee jira.
Akkuma amma dura waa’ee dachii irraa haasofne, plaaneetiin teenya tan irra jiraannu tun bakka gurguddaa sadihitti qoodamti. Innis irra lafaa, keessa lafaa fi wiirtuu lafaati. Irra ykn gubbaa lafaa fi keessa ykn jidduu lafaa daangaan adda fooyu ni jira. Mee Waan adda fooyu kana akka waraqaa wal gubbatti tuulameetti haa fakkeessinuu. Wantoonni kunniin afaan ingiliffaatiin Plate Tectonics jedhamu. Hunduu walbira dabraa dachii keessa sochii godhu. Tokko kallattii tokkoon yoo deeme, inni biraa ammoo gubbaa isaatiin ykn ammoo isa jalaan dabra. Hunduu akkanumatti dachii keessatti Sochii godhu. Yeroo wal bira dabran kana, al tokko tokko walitti rigamuu fi wal dhiibutu dhufa. Yeroo kanatti dhiibbaan ni uumama. Sochii dhaabuu waan hin dandeenyeef, yeroo qajeela walitti dhufan akkuma nama gamaa gamana dhaabbatee wal dhiibutti isaanillee wal dhiibu. Of duuba deebi’uu wanti jedhamu hin jiru. Haga dhiibbaan (pressure) kun humna ol isaanitti ta’utti waluma dhiibu. Isaan lamaan walirraa deebi’uu waan hin dandeenyeef, carraan qaban dhiibbaa isaanii gara gubbaa lafaa deebisan. Dachiin gama gubbaa jirus dhiibbaa isarra gaherraa kan ka’ee jalaa socho’a. Yeroo kana dambaliin (Wave) ukkaamamee ture, karaa argadhe jedhee gara dachii jalaa sochootee san darbama. Bakka mudannoon kun mudate sanitti, dachiin teenya Akkuma afuuffaa afuufamee akka qilleensi keessaa bahuuf gad dhiifametti, dhiibbaa isii keessa jiru hargufaa of keessaa baasti. Kunis kirkirri lafaa guddaan akka uumamuuf sababaa ta’a.
Kirkirri lafaa mudatu kun balaa guddaa fiduu danda’a. keessattuu bakka ijaarsi hedduun jirutti lubbuu namoota heddus galaafatuu danda’a. walumaa galatti kirkirri lafaa balaawwan uumamaan dachii tanarratti mudatan keessaa isa tokko.
Qophii: Abuu Ibtisaam


text:
U-20[under 20] maqaa kubbaa miilaa Afrikaa ijoolleen gannii isaanii 20 gadii irratti wal dorgomaaa Zaambiyaa magaalaa lama keessatti wal dorgomuutti jiran.Biyyitii 8n Kameroon fi Afrikaa Kibbaa,Senegaalii fi Suudan, Giinii fi Masrii.
Dorgommiin tun ta dorgommii kubbaa miilaa addunyaa ijoolleen ganna 20 dorgommii FIFA-n barana Kooriyaa Kibbaatti kopheessuuf waliin tapahtan irratti kophaahan.
Dorgommii FIFA U-20 Caamsaa 20 haga Waxabajjii 11,2017 Kooriyaa Kibbaa keessatti taphatan.
Tapha kalee irratti Zaambiyaan Giinii 1-0 moote.Goolii tana gurbaa Zaambiyaa Awustiriyaa jiru Patson Dakaatti daqiiqaa 48 irratti keessa buuseef.
FIFA
Pirezidaantiin Federeshiinii waldaa kubbaa miilaa Addunyaa,FIFA, Giyaanii Infantiinoo Afrikaatti imaltu dhaqee.Imaltuu Afrikaa Kibbaatii fi Zimbaabuwee fixatee guyyaa dheengaddaa Ugaandaatti goree bulchootaan wal dubbate.
Infantiinoon gaafa huji tanaa dorgomuuyyuu Afrikaan gama ispoortiitiin qablii tiyya hin baatu jedhe.
Tanaaf jedhee itti gaafamttuu bulchiinsa FIFA dubartii Afirkaa Fatma Samoura hujiitti filee jedha.
EPL,dorgommii kubbaa miilaa kilaboota Ingiliiz.Dorgommii EPL eegii jqlabaii torbaan 26 keessa jiranii kalee fi guyyaa dheengaddaa qofa goolii 18 gale.
Hardha ammoo Leser Sitiin Liverpuul 3-1 moote.Kalee Totten Ham kialbii Istookki 4-0 garafte.Westi Biroom Bournemoutzi 2-1 moote.Everton kilabii Sunderlandi 2-0, kialbiin Kiristaal Paalaasi ammoo Middolesbrotzi 1-0 moote.
Chelsiin kilabii Siwaan Sitii 3-1,kilabiin Hull Sitii ammoo kilabii Burneley FC 1-1.Westi Haamoo fi Watfordi ammoo 1-1 gargar bahan.
Itoophiyaan dorgommii Fiigichaa Qaxxaamura Addunyaatiif Ugaandaatti kopheessaniif atileetota 35 kopheeffatte
Dorgommiin Qaxxaamura Biyyoolessaa dorgommii IAAF ganna lama lamaa qopheessu. Dorgommii ganna kana Ugaandaatti qopheessa.Atileetota addunyaa hedduutti irratti wal dorgoma.
Itoophiyaan akka obboo Duubee Jiloo atileetiksii biyyoolessaa keessaa jedhetti Genzebee Dibaabaa fa waliin nama 35 kopheeffatte.Jarii kun amma hoteelii jiraa leenjii fixatee dorgommiif ufi kopheessuutti jira.


text:
Baayoogaazii
Baayoogaaziin maqaa gaazota yeroo lubbu qabeessi (orgnaic matter) bakka oksijiinin hin jirretti tortore ummanan ibsudha. Baayogaaziin meeshaalee naannoo keenyatti argaman kan akka kosiirraa oomishuun ni danda'ama. Baayogaaziin gosa anniisaa bakka buufamu (renewable energy) keesssaa tokko yoo ta'u kaarbonii xiqqoo qofa gadi lakkisa.
Baayoogaaziin kan ummamu yeroo nyaatni haala an'eroobiik ta'een bullaa'uu/daakkamu(digestion) yoo ta'u kunis baakteeriyaa ana'erobiikii ykn bukaa'uu (fermentation) meeshaalee akka bobbaa horii, kosii magaalaa, kosii magariisa, biqiltoota, fi midhaan dabalata. Baayogaazii baayyinaan mitteenii (CH4) fi kaarbon daayi'oksaayidii (CO2) kan qabatu yoo ta'u hayidiroojin salfaayidii(H2S), fixeensaa fi silookseenii xiqqoos ni qaba.
Gaaziwwan akka mitteenii, hayidiroojinii fi kaarbon mono'oksaayidii ooksijiinii argannaan ni boba'u ykn oksaayidii uumu. Sababa kanaaf baayoogaazin akka boba'aatti tajaajila kenna; dabalataanis mana hoo'issuuf (keessaahuu biyyoota cabbii qaban keessaatti), fi nyaata bilcheessuuf gargaara. Kana malees, injiinota gaazii (gas engine) keessatti tajaajilarraa oolun eleektirikiii fi hoo'a omishuuf gargaara.
Baayoogaaziin cafaqamuu danda'a, kunis akkuma gaaziin ummama (natural gas) cafaqamee gara GUCtti(Gaazii Ummamaa Cafaqamaa) jijjiirramu, deebi'ee motorootaa deemaniif (konkolaataa) humna kennuuf tajaajilu jechuudha. Fakkeenyaaf, biyya Yunaayitid Kingidem keessatti, baayoogaazin boba'aa konkolataaf oolu keessaa 17% bakka bu'uu danda'a. Biyyoota addunyaa tokko tokko keessatti baayoogaazin deeggarsa qarshii (subsidy) argata. Baayoogaaziin qulqulleeffamee gara sadarkaa gaazii ummamaatti ol guddachuu danda'a; kunis baayoo mitteen jedhama.
Oomishuu[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Baayoogaazi kan oomishamu boolla keessatti ykn gaazii bullaa'e keessatti. Warshaa baayoogaazii maqaan jedhu daaktuu an'erobiik kan kosii qonna ykn midhaan humnaa fayyadamee baayoogaazii omishuuf kennamedha. Baayoogaaziin warshaawwan an'erobiikidhaan daakaniin ummama. Warshaawwan kun midhaan humnaa kan akka agadaa boqqoolloo ykn kosiiwwan tortoran kan akka irraa hafaa nyaataa, fi xurii manaa fudhachuu danda'u. Yeroo kana, taankerii qilleensa hin galchine keessatti biomass gara mitteenitti geeddara; kunis humna bakka buufamu kan tajaajila akka oo'aa, eleektriikii, fi tajaajilawwan kan biraa hedduu kan injiinii garaa keessatti gubu (internal combustion engine) fayyadamaniif ooluu danda'a.
Gaazii Boollaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Gaaziin boollaa yeroo wantoonnii jiidhaa ta'an haala ana'erobiikii ta'een tortoran ummama. Kosiin achi keessaa kun kan aguuggamee fi ulfina wantoota isa gubbaa jiraniin kan cafaqame dha. Kunimmoo kosiin sun ooksijiinii akka hin arganne godha, kun dabaree isaatin maayikiroobonni ana'eroobiikii akka achi keessa jiraataniif haala mijataa uuma. Gaaziin kun yeroo ummame yoo qooda isa kuusee qabatu qabaachuu baate, yaa'ee qilleensaatti makama. Gaaziin boollaa haala too'atamaa hin taanen gadi lakkifamu balaafamaa dha sababiinsaas yeroo boolla keessaa yaa'e ooksijiinii wajjin wal argatu dhuka'aa ta'e dhuka'uu danda'a. Dhuka'adhaaf baayinni gad aanaan 5% yoo ta'u baayyinni olaanaan ammoo mitteenii 15%.
Mitteeniin baayoogaazii keessa jiru, kaarbon daayi'oksaayidii caala dachaa 20 oliin gaazii giriin haawusii ti (green house gas). Kanaafuu, boolli baayoogaazii kan mitteenii calluma jedhee qilleensatti gadi lakkisu, oo'a adunyaatif (global warming) gumaachaa jira. Dabalataan, volatile organic compounds (VOCs) kan boolla gaazii keessaa ba'u, waarrii (smog) footookeemikaalaa uumuu keessattii ga'ee tabata.
Qabiyyee[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Wantoonnii baayoogaazii keessatti argaman mala daaktuu ana'eroobiikii gaazin sun ittiin ummamerratti hundaa'a. Gaaziin boolla keessatti oomishame mitteenii dhibbeentaa 50% qaba. Teeknooloojiin ammayyaa kosii fayyadaman baayoogaazii kan mitteenii naannoo 55%-75% qabu omishu; kunis ri'aakteroota dhanga'aa bilisaa qaban keessatti gara mitteenii 80%-90% tooftaa qulqulleessutti fayydamuun ol guddifamuu danda'a. Yeroo uummamu, baayoogaaziin hurka bishaanii of keessaa qaba. Baayinni hurkaa kan baayoogaazii keessa jiruu kun oo'a baayoogaazii kanarratti hundaa'a.
Yeroo tokko tokko, baayoogaaziin silookseenii qabaachuu danda'a. Kunis kan ummamu yeroo wantoonnii saamunaa fi diterjentii keessaa jiran haala ana'erobiik ta'een tortoranidha. Yeroo baayoogaaziin silookseenii qabu bobeeffamu, silkenii gadi lakkisa; silkeniin kun ooksijiinii ykn albuudota gaazii boba'u kana keessa jiran wajjin ri'aaktii gochuu danda'a. Kuusaan siliikaa ykn siliikeetis qabatu ummamuu mala, akkasumas kaalshiyeemii, salfarii, ziinkii, fi foosfarasii qabaachuu danda'a. Kuusaan albuudotaa adii ta'e kun yabbina miliimeetira baayyee ta'e qabaachuu danda'a; keemikaalaa ykn haala mekaanikaalaa ta'een balleeffamuu qaba. Teknooloojiin ittiin silookseenii fi wantoota biraa baayoogaazii faalan gatii salphaadhaan ittiin balleessan ni jira.
Waan baayoogaaziitti naqamu kan ulfinaan 100 kg ta'u keessaa (ulfina jiidhaa - wet weight), jajjaboon ulfina jiidhaa keessaa 30% yoo ta'u jajjaboo bulbulla keessa jiru keessaa 90% ta'uu mala. Pirootiiniin jajjaboo bulbulli sun qabate keessaa 20% yoo ta'u, kaarbohayidireetiin 70% fi faatin 10% ta'a.
Bu'aa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Ameerikaa Kaabaa keessatti, baayoogaazin elektrikii oomishudhaan fedhii elektrikii keessaa 3% kan ta'u dhiyeessa. Dabalataan, baayogaaziin jijjiirama qilleensa addunyaa xiqqeessuu irratti gargaaruu danda'a. Yeroo faltiin horii (kosiin horii walumaagalatti) haala an'eroobiikii ta'e keessatti kuufame, mitteenii baayyeetu uummama. Yeroo kosiin horii kuufamee jiruu fi yeroo lafa qonnaatti naqame, yeroo dinitirifiskeeshiniin geggeeffamu (denitrification process) naayitires oksaayidiinis akka dabalataatti ni uummama. Naayitires oksaayidiin (N2O) kaarbon daayi'oksaayidiin caalaa harka 320n hamaa yoo ta'u mitteenii caala harka 21n hamaa dha.
Faltii horii haala ana'eroobiikii ta'een bulleessuun gara baayoogaazii mitteenitti jijjiirun, horii miliyoonatti lakkaawwaman kan USA keessa jiran irraa elektiriikii 100 kiilowaat haawors oomishuun ni danda'ama; kunis humna mana miliyoonatti lakkaawwamu tajaajiluu danda'u dha. Gabaabumatti, faltii saani tokko guyyaatti agduu irraa elektrikii 3 kiilowaat haawors ta'u oomishuun ni danda'ama; ampuulii waatii 100 guyyaa tokko guutuu ibsuuf, elektrikii 2.4 kiilowaat haaworsii qofatu barbaachisa. Kana malees, faltii horii akka tortoru gochuurraa baayoogaaziif fayyadamnee mitteenii oomishuun, gaazii oo'a addunyaaf gumaachan meetriik toonii 99 ykn 4% hirrisuun ni danda'ama.
Hojiirra Oolmaasaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Baayoogaazin hojii xurii dhangala'aa lafa jala yaa'u keessatti (sewage) humna elektirikii oomishuuf ni tajaajila, akkasumas injiinii gaazii (CHP gas engine) keessattis kanumaaf ni tajaajila. Injiinii gaazii keessatti, oo'i achirraa ba'u bulleessaa baayoogaazii sana yeroo barbaachise oo'isuuf, nyaata bilcheessuuf, bishaan oo'isuuf, naannoo oo'isuuf, fi kkf ni tajaajila. Yoo cafaqame, baayoogaazin GUC (compressed natural gas) bakka bu'uudhaan konkolaataa (vehicle) keessatti tajaajiluu ni danda'a, achi keessatti internaal kombasishin injiiniif (internal combustion engine) ykn fiyuul seeliif (fuel cell) boba'aa ta'a; kana malees, tajaajila dhaabbata CHP keessati kennuu irra caalaa, kaarbon daayi'oksaayidii iddoodhaa hoofuu keessatti ni tajaajila.
Baayoogaazii Ol Guddisuu[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Baayoogaazii dheedhiin kan bulleessaan oomishame mitteenii naannoo 60% fi kaarbon daayi'oksaayidii 29% qaba, harca'aa H2S of keessaa qaba; kun immoo maashiniif tajaajilarraa ooluuf qulqullina ga'aa hin qabu. H2S amala waan ta'e nyaachuu waan qabuuf (corrosive), keessoo warshaalee nyaatee balleessuu danda'a.
Mitteenii baayoogaazii keessa jiru sadarka gaazii uummamaatti ol guddisuun mala baayoogaazii ol guddisuutin (biogas upgrader) ni danda'ama. Gaaziin uummama mataansaa tartiiba qulqulleessuu kana keessa darbudhaan baayoomitteenii ta'a. Yoo tamsaasaan gaazii kan naannoo jiru eeyyame, oomishaan baayoogaazii cimdaa tatamsaasa gaazii kan duraan jiru fayyadamuu danda'a. Sadarkaa ujummoodhaan ittiin tatamsaasan bira ga'uuf, gaazin qulqullina guddaa qabaachuu qaba, wanti inni of keessatti qabates sirrii ta'u qaba warri cimdaa tatamsaasa akka fudhataniif. Kaarbon daayi'oksaayidii, bishaan, hayidiroojin salfaayidii, fi waan akka dhukkee yoo jiraate keessa balleeffamuu qaba.
Malli ittiin baayoogaazii ol guddisan gurguddaa afurtu jira: miiccaa bishaanii, pressure swing adsorption, selexol adsorption, and amine gas treating.
Malli baayyinaan baayoogaazii ol guddisuun ittiin hojjatamu miiccaa bishaanii yoo ta'u kunis gaaziin dhiibbaa guddaa qabu gara tarjaa yaa'uu fi bakka itti kaarbon daayi'oksaayidii fi wantoonni biraa hin barbaaddamne bishaan gara faallaa baayoogaazitti yaa'un qulqulleeffamu dha. Mala kanaan, mitteenii 98% argachuun ni danda'ama, yeroo kanas mitteenii dhibbeentaa 2% gadi qofatu bada. Sirna baayoogaazii ol guddisuu kana hojjisiisuuf humna oomishamu keessa humna amma 3%-6% ta'utu barbaachisa.
Baayoogaazii Gara Giriidii Gaazitti Naquu[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Giriidii gaazitti naquu jechuun baayoogaazii gara giriidii mitteeniitti (giriidii gaazii uummamaatti) galchuu dha. Sirna tatamsa'ina gaazii uummamaa kana keessatti, aanniisaan badu dhibbeentaa 1% - 2% ta'a. Aanisan sirna elektrikii gurguddaa irratti badu 5% - 8% ta'a.
Gas-grid injection is the injection of biogas into the methane grid (natural gas grid). Injections includes biogas until the breakthrough of micro combined heat and power two-thirds of all the energy produced by biogas power plants was lost (the heat), using the grid to transport the gas to customers, the electricity and the heat can be used for on-site generation resulting in a reduction of losses in the transportation of energy. Typical energy losses in natural gas transmission systems range from 1% to 2%. The current energy losses on a large electrical system range from 5% to 8%.
Baayoogaazii Geejjiba Keessatti[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Yoo cafaqamee fi furdatu (concentrated) godhame, baayoogaazin konkolaataa geejjibaaf fayyaduu danda'a. Baayoogaazii cafaqamaan, biyyoota akka Iswiidin, Siwiizerlaandi fi Jarmanii keessatti ballinaan hojiirra oolaa jira. Baaburri baayoogaazin deemu, kan Biogaståget Amanda (Baabura Baayoogaazii Amanda) jedhamu, biyya Iswiidin keessatti bara 2005 kaasee hojjachaa jira. Baayoogaaziin otomoobilii hoofuf ni oola. Bara 2007tti, addunyaarratti konkolaatonni tilmaamaan 12,000 ta'an baayoogaazii fooyya'adhaan fayyadamuun kan deeman turan, keessumaayyuu Yuurooppi keessatti.
Iddoo Baayoogaaziitti Safaruu[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Baayoogaaziin gosa gaazii jiidhaa fi gaazii kondenseensu (wet gas and condensing gas) kan hurrii ykn waarrii yaa'aa gaazii keessatti qabatu dha. Hurriin kun irra caala hurka bishaanii kan bukkee ujummoorratti qabbanaa'u ykn kan yeroo gaazin yaa'u waliiti qabamu dha. Naannoon baayoogaazii keessaa bulleessitoota bishaan xuraawaa, boolla baayoogaazii, fi lafa itti loon nyaachisan (hidhaa horii kan qadaada qabu) dabalata.
Meetiroonni yaa'a altiraasoonikii (ultrasonic flow meters) meeshaalee muraasa naannoo baayoogaaziitti safaruu danda'an keessaa isaan muraasa. Meetiroonni yaa'a termaalii (thermal flow meters) nannoo baayoogaaziitti safara amansiisaa kennuu hin danda'an sababiinsaas jiidhni (moisture) dubbisa guddaa baayyee hin jijjiiramne fi yaa'a itti fufuun dabalaa deemu akka agarsiisan godha. Garuu, meetiroonni yaa'aa maasii termaalii (thermal mass flow meters) kan yaa'a baayoogaazii sirriidhaan safaruu danda'an ni jiru, gad bu'iinsa dhiibbaa xiqqoo qofas fidu. Isaan kun jijjiirama jiidhaa kan yaa'aa baayoogaazii keessatti uummamu, kan sababa jijjiirama tempireecheraa kan guyyaa fi kan waqtileen dhufuun hin dogoggoran, jiidha yaa'aa gaazii keessa jiru yaada keessa galchuun safara gaazii gogaa kennu.
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- National Non-Food Crops Centre. "NNFCC Renewable Fuels and Energy Factsheet: Anaerobic Digestion", Retrieved on 2011-02-16
- Biogas & Engines, www.clarke-energy.com, Accessed 21.11.11
- "Biomethane fueled vehicles the carbon neutral option" Claverton Energy Conference, 24 October 2009, Bath, UK
- State Energy Conservation Office (Texas). "Biomass Energy: Manure for Fuel.", 23 April 2009. Web. 3 October 2009.
- Be Green - Make Gas
- Gupta, Sujata (6 November 2010). "Bio gas comes in from the cold". New Scientist(London: Sunita Harrington). p. 14. Retrieved 4 February 2011.
- "Biogas - Bioenergy Association of New Zealand (BANZ)". Retrieved 21 February 2010.


text:
Waxabajjii 18, 2015 Finfinnee
Oromia: QEERROO: Adeemsi Qabsoo Qeerroo Bilisummaa Oromoo Adeemsa Qabsoo Jaarraa 21ffaati! July 1, 2015Posted by OromianEconomist in Oromia, Self determination.
Tags: 'BECAUSE I AM OROMO’: SWEEPING REPRESSION IN THE OROMIA, National Self Determination, OLF, Oromummaa, Qeerroo Bilisummaa
add a comment
Adeemsi Qabsoo Qeerroo Bilisummaa Oromoo Adeemsa Qabsoo Jaarraa 21ffaati!
Kutaa 1ffaa …
Oromoon erga Oromiyaa dhabdee, mirga, bilisummaafi demokiraasummaa isiis walumaani dhabde.
Dhimmi amantii dhimma siyaasaati. Amantiifi Siyaasaa addaan baasanii ilaaluun hin danda’amu. Sababiinsaa mirga amantii qabaachuun mirga demokiraasummaa qabaachuudha. Namni mirga demokiraasii hin qabne waan fedhe amanuu hin danda’u!
Erga Maqaan Oromiyaa, Daangaan Oromiyaa, Qabeenyaan Oromiyaa, Bulchiinsi Oromiyaa, Dinagden Oromiyaa, … kkf Itoophiyaa jalatti kolonneeffatamee jalqabee hanga guyyaa har’aatti Oromoon mirga demokiraasummaa waan barbaadetti amanuu dhabee, Amantii bittoota isaa akka hordofu, bifa garagaraatiin dhiibbaa gurguddaan, yakki jajjabaan iratti gaggeefamaati as ga’e.
Bara Minilik amantii Ortoodooksii akka hordofu dirqisiisuuf jecha, Hordoftoonni Waaqeffataa, Musliimaafi Protestaantii qawween ajjeefamaa turan. Hordoftoota amantaa Waaqeffataa adamsanii sassaabanii bakka tokkotti jumlaan rashanaa turaniiru. Akka fakkeenyaatti erga mootii Shawaa/Gullallee Tufaa Munaa ajjeesanii booda, Qaalluu Oromoo, Naannawa Finfinneetti argaman mara mana mana isaanii irra adeemanii guuranii fidanii magaalaa Finfinnee lafa amma piyaassaa jedhamutti bataskaana Giyoorgis ammaa cinaatti Jumlaan jiraa qotanii akka owwaalan seenaafi ragaaleen ni ibsan. Bara dabre kana Bakka awwaala qaallota Orommoo kana wayyaanticha Alaamuddiiniif akka gamoo guddaa gidduu gala gabaa/isa ‘Mall’ jedhan/ akka ijaaru yeroo kennaniifiitti wayta lafa kana bu’uura gamoo kanaa dhaabuuf qochisiisutti Lafeen qaalluulee Oromoo jumlaan ajjeefamanii kumaatamaan lakkaa’amu argamuu isaa irraa, akka uummanni seenaa kana beekee fincila hin kaafne dhoksaan halkan siinoo tiraakii chaayinaan guuramee bakka yeroof hin beekamnetti akka geeffame irra gahameera.
Akkasumas, Nama Macaafa Qulqulluu, Afaan Oromootti Hiike, Oniis Moos Nasiib /Abbaa Gammachiis/ Hiikaa irrattis amantii proteestaantii akka hin lallabne murtii du’aa itti murteessee akka ture seenaan dhugaa baha!
adeemsi-qabsoo-qeerroo-bilisummaa-oromoo-adeemsa-qabsoo-jaarraa-21ffaati
http://qeerroo.org/2015/06/18/adeemsi-qabsoo-qeerroo-bilisummaa-oromoo-adeemsa-qabsoo-jaarraa-21ffaati/
Adeemsi Qabsoo Qeerroo Bilisummaa Oromoo Adeemsa Qabsoo Jaarraa 21ffaati (Kan dabreerraa kan itti fufe)
Waxabajjii 30, 2015 Finfinnee
Hariiroo Jorgoo – Qeerroo Bilisummaa Oromoo – Oromiyaa!
Lafa kana kan uume Waaqa yoo ta’ellee, lafa Oromiyaa kana irratti eenyuuyyuu dura kan uumame Oromoo waan ta’eef, lafti kun kennaa Waaqni Oromoof kennedha. Kanaaf lafti kun kan Oromooti! Akkasumatti Waaqxi ardiilee kaanittis biyyoota hundatti uummata uumeera. Biyyootni kunneen lafa Waaqxi isaaniif kenne seera ittiin tikfatan niqaban. Lafti uumaa waaqaa ta’us, abbaan arge akkuma arge utaalee biyya namaatti hin seenu.
Kankeenya garuu lafuma keenya irratti; biyya abbaa keenyaa irratti kan silaa warra kaan gabbarsiisnee of jalatti seera keenya keessatti bulchuu malletti nuti halagaa biyya keenya seeraa ala humnaan nudhaaltee koloneeffatte gabbarree bulaa jirra. Yeroo har’aa biyyattii kana irratti kan gibira ol aanaa kaffallu Oromoodha. Kan vaatiifi taaksii kkf biyyattiif galchu Oromoodha. Sharafa biyya alaatiis kan argamsiisu qabeenyaa Oromoofi Oromiyaati! Albuuda Oromoof Oromiyaa kanneen akka warqee Shaakkisoo,pilaatiniyeemii Yuubdoo, Oppaalota Harargeefi godinaalee hedduu saamanii gurgurachaa jiru.
Bunaafi jimaa gogaa beeyladaa, oomishoonni qibaa kanneen akka nuugii, salixaafi suufii kkf Oromiyaarraa maddan. Lafeen dugdaa dinagdeefii jiruu biyyattii kanaa Oromoofi
adeemsi-qabsoo-qeerroo-bilisummaa-oromoo-adeemsa-qabsoo-jaarraa-21ffaati1
http://qeerroo.org/2015/06/30/adeemsi-qabsoo-qeerroo-bilisummaa-oromoo-adeemsa-qabsoo-jaarraa-21ffaati-kan-dabreerraa-kan-itti-fufe/


text:
Warra dorgommii tanatti dhufaatii eegan gurbaa biyya Gaanaa ka kilabii biyya Ispainiitii taphatu Michael Esseine,nama dhalootana Morookioo Yuusuf EL-Arabii, gurbaa biyya Naayjeriyaa Odion Ighalo,fi Hassan Yebdal faa.
Gurbaa Ivory Coast Yaayyaa Turee faan warra nuun wallaanaaf isan eegan jedhanii keessaa haga tokko.Akka gabaasa biyya tanaatti qophii tana doolara miliyoona 452tti itti baha. Dorgommii tapha cufa nama haga kuma 49tti bahee daawwataa jedhanii eegan.
Biyya dorgommii Waancaa Afrikaatii dhuftu keessaa tokko Itoophiyaa,Tikeettii kuma 15 oli nuu kaahaa jette.Itoophiyaan ganna 30tii asitti waancaa Afrikaatif dabartee hin beettu.
Zambiyaan barana waancaa Afrikaa moohattelleen tikeetii kuma 10 dhaamatte. Perzdaantiin Afrikaa Kibbaa Jaakob Zuumaa ammo Afrikaan kibbaa akkuma ganna lamaan duratti waancaa Addunyaa qopheessitee gurra dansaan galatte baranallee ta Waancaa Afrikaallee tanuma hojjachuu feeti jedha.
Dorgommii kubbaa miilaa Xaliyaanaa, English fi Ispeenillee qophii teenna ta hardhaa irraa caqasaa.
Adoo tana jennuu dorgommii kubbaa miilaa Afrikaa ta bara 2013 tana biyya tamitti moohataa seetan?Me mala muraa nuu barreessaa.