text:
“BORU IIDA!” – ASOOSAMA GABAABAA
(Seenaa ijoollummaa irratti kan hundaa’e)
–
Barataa kutaa 4ffaatiin ture. Sa’aa dura mana barnootaa tureen sa’aa booda immoo beeyladaa gaaratti bobbaasa. Barri isaa akka lakkoofsa habashaatti 1984 tahuu isaati. Ji’a ramadaanaa goolabaa jirra. Soomanni baranaa xumuramee iidni gahuuf guyyaa tokko ykn lamaatu hafe. Amma dura addaan hin baane. Tahuus garuu ani gama kiyyaan qophii iidaa eegaan jalqabee tureetin jira. Osumaan iida baranaa haala addaatiin hiriyoota kiyyaa waliin kabajuuf qophii xumuree jiruu, garu xiqqo qophii gariitu naaf hafe. Bakkumaan beeyladaa eegaa jiruttiin yaadaan liqimfamee ta’aa jira. Kaleessa hiriyoota kiyyaa waliin akkamitti, eessattiifi maaliin akka kabajnu mari’annee turre. Karoora kabaja iida baranaa kun kan san duraa irra maallaqa wayyaa na barbaachisa. Kanaaf maallaqniin amma buqqee baankii tiyya keessaa qabu meeqa akka tahe hin beeku. Buqqee baankii jechuun iddoon maallaqa ji’a tokko guutuu itti qusachaa ture yoo tahu, tooftaan ittiin tolchees buqqee duudaa cinaacha irra hangi shilingiin seentu xiqqo uree qaawa saantimii shantam galchuu danda’u itti qopheessuun eegaan callaa saantima shan irraa hanga qarshii tokkoo itti guuruu jalqabee kunoo ji’aafi torbee lama gaheen jira.
Aduun lixuuf xiqqootu hafe. Gaara irraa xiqqo ol fagaattee tan teessu aduun halluu warqii uffattee, hoo’aas xiqqeeffattee jiraattuus arra akka duraaniitti beeltiis waan natti hin dhagayamiiniif dafee beeyladaa galchuus yaadachaa hin jiru. Arra hoggaan beeylada bobbaasu zeeytunaan duraan hannaan guuree manarraa fagaadhee nyaadhullee hin nyaanne ture. Garuu yaaddoo keessa waaniin seeneef, keessattuu dhimma iidaatiin waaniin qabameef hin beelooyne. Ededa xeessinnoo bakkaan beeyladaa tiiksu taa’eetiin waa’ee maallaqaan iidaaf walitti qabaa jiruu yaadaan lakkaa’uu jalqabe. Bakkumaan taa’uttiin ija tiyya guduunfadhee yaadan manatti galee buqqee tiyya guyyaan qarshiifi shilingii keessa naqe quba lakkaa’aa herreeguuf yaale. Guyyootuma muraasaan yaadadhe. Sirnaan hin yaadanne. Ammaas bakkumaan taa’uttiin harka kiyya lameen if duubatti deebisee shanacha barruu lafatti diree qaama kiyyaaf faxaa godhee, morma kiyya duuyda duubatti deebisee, fuula kiyya ol deebisee, ija tiyya samii lixaa gara bahaatti halluu dahabaa haphattuun haguugamte irratti dhaabee,
“Meeqa naaf gahe laata?” Jedhee ofumaaf irra deebi’ee if gaafadhe. Ammaas herreega sirrii hin beekne. Kanaaf immoo guyyaan iidaa kaniin duraan natti dheeratee jedhee hifadhee ture akka achi siquun hawwe.
“Iidni kun osoo iftan tahee.” yaadni jedhu sammuu keessatti na uumame. Hanguma liphuutti yaadni faallaa akka waan ifiif murteessuutti dhufee,
“Lakkii…! lakkii…! Boruma tahuu qaba iidni.” jedhee mormiifi murtii fidee yaada jalqabaa dura dhaabbannaa jalqabe.
“Maaliif boru taha.? Yoo boru tahe immoo maallaqniin an qabu iidaaf nan gahu kaa.” gaaffii sababaan deeggaramte fakkaattu tan alaan’alaas makatte takka dhiheessite, sammuun yaada iidni boru tahuu hawwituu dura dhaabbattuu irraa dhufe.
“Boru yoo tahe, karoorri iidaa kan siifi hiriyoonni kee qabattan san dafee galma argata kaa. Yoo iftaan tahe garuu isinitti dheerata. Maallaqni yoo siif hin geenye arraafi borutti eessaa fidda?!” jettee deebii qofa osoo hin tahin sababa gaaffii abboommi waliin naaf dhiheessite.
“Maal godhuun qabaree? Maallaqni nan gahu kaa!.” sammuun garri yaada jalqaba kaafteefi iidni iftaan tahuu hawwitu miira alaan’alaan wal makate tokkon guutamtee harka kennuus feete sammuu iidni boru tahuu hamiltu furmaata gaafattee.
“Akkuma galteen buqqee tee cabsitee maallaqni kee meeqa akka gahe laalta. San booda immoo yeroodhaan hiriyoota kee walitti qabdee ‘Mahammadaa’ irraa waan argattan addaan fudhattan. Ganama boruu immoo yeroon kaatee namoota itti amantuufi naaf kennan jettu bira dheeyxee ‘haqal-id’ gaafachuufi walitti qabachuu qabda. San booda immoo maallaqni ati qabdu magaalaa calanqoo qofatti osoo hin taane, bakka biraattuu iida ajaa’ibaa si goosisuu danda’u tahuu mala.” furmaata qofa osoo hin taane tartiiba sagantaatiis naaf tarreessite sammuun garri gola furmaataa taate tun.
“Oohhh…! Eeyyee! Dhugumattuu Iidni boru tahuu qaba.” sammuun garri ‘iidni boru’ jettu tan faallaa amansiifnaan, isiiniis guyyaa borutti murteessuu kanatti waliigaltee, boru tahuttiis gammadde. Tan gama kamii akka taate mooji malee sammuu gola furmaataa taate tana hedduun dinqisiifadhe. “Sammuun yaadoota hundaaf fala keessu tun tan gama bitaa moo tan mirgaati?” Ani hin beeku. Gammachuun guutumee if keessatti sesseeqaa osumaan sammuu tiyyaa tan yeroo mara yaada wal xaxaaf falaafi murtii laattu, tan hawwii tiyya akka waan naa dhugoomsiteetti onnee abdiin na guuttu tana garba dinqisiifannaatiin liqimfamee raajeeffachaa jiruu, osoon raajeeffannaa isii hin quufin;
“Boru Iidaa…..
Akkoo tee mataan iitaa..” sagalee jettuu dhaga’e, hoomacha hawwii keessaa dammaqee garaan sagalee irraa dhaga’e mil’adhe.
Fillica ture. Sagalee isaa tahuu dagadhee osoo hin taane gocha isaa mirkaneeffachumaaf jedheen gara isaa laale. Beeyladaa ‘luxu’ oolchee galchaa jira. Nuti hangi tokko keessattuu warreen ani irratti mootiifi ajaja kiyya fudhatan eega Fillicni naas moohate kana yeroo hedduu bakka inni loon oolchu hin oolchinu. Yoo inni luxu oolchu, nuti immoo ededa xoosinnoo, yoo inni buraantaa oolchu, nuti dabaa oolchuu eega jalqabnee bubbulle. Yoo isa waliin oolchine guyyaa mala addaa nu baasaa oola. Takka beeyladaa nu deebisiisa, takkaa walitti nu dira, takka oka na kaayyadhaa asii achi na geessaa ja’a….. uuffff..! Waa’een isaa himamee hin dhumu. Eessaa akka fidu mooji malee hogguu tooftaafi mala adda addaa kan ittiin nu ergatu, nuun gowwoomsu, nuun boochisu… haareya fida. Kanaaf aniis harka kennuu diddaa jara hangaan danda’u jalaa meeyseen ifii wajjiin oolcha. Inniis akkasumatti garee isaa tan sirnaan amansiifate if jalaan deema.
Fillicni maqaa moggee nuti baafneef yoo tahu maqaan isaa kan dhugaa ‘Yaadataa’ dha. Bifaan magaala, qaamaan haphii, hojjaan gabaabaa, yoo laalan qal’ina haqummee fakkaata. Ji’a torbatti dhalachuu isaa daran osoo ulmaa hin bahin harmeen isaa irraa duute. Harma osoo hin luugin jabo dhukkubsatee bakka du’a gahetti akkoon isaa fuudhattee, fadhiidawee haa lafa turuu malee boodarra rabbiin eewalee kan ka’e tahuu beektoota seenaa irraa dhageenyee jirra. Haatahuu garuu nuti maqaa ‘Fillica’ jedhu kana qaamaan haqummaa’uu, gabaabinaafi haphina, nigirtaawaafi birxaawaa tahuu isaa irraa osoo hin tahin, caasoo yoo qabsoo wal qabnu miila isaa washee san nutti maree lafatti nu maragu san irraa moggaafneef ture. ‘Fillica’ jechuun akaafaa dhumee, lafaan akaafuu hanqatee kan bakka loon buluu faltii lafatti maxxanteen soqanii dha. Nuti garuu yoo inni nu waliin nagaya taheefi wayta haasawa ho’aa keessa jirru faa yoo tahe malee maqaa ‘Fillica’ jedhu kanaan yeroo baayyee hin yaamnu.
Fillicni, amalli isaa finiinaa, haalli isaa qanyee dha. Birxee qabaachuu daran malaafi tooftaa adda addaa qabaachuun, haasawaa babbareedaa haasa’uun, faxinummaa sammuufi kkf niin nu hunda caala. Kana qofaa miti. Haphina qaamaafi A, B, C.. barreessuufi dubbisuu wallaaluu irraa kan hafe waan waan hundaan akka intalisheetti nutti taphata. Barnoota garuu hin baratu malee silaa akka sammuu qabu kanaan baratee nu qofaa miti ardii tana guutuu guba ture. Yoo kubbaa taphannu, utaalloo utaallu, dorgommii fiignu, gamagama baanee dhagaa walitti harru…. waanuma maraan dachaa nuuf deebi’a. Keessattuu qabsoon yeroo garagaraa nu hunda moo’atee, sagalee abboottii murtiitiin injifannoo ol aantummaa eega nurratti gonfatee bubbulee jira. Kan yeroo dheeraa dadhabee xumura irratti injifate ana ture. Yeroo hedduu qabsoo wal qabnee takka na kuffifatu, takkaan kuffifadha ture. Yookaa immoo laangichoo, wal cinaa kufna ture. Booda irra garuu wal jala na kuffifatee anaas injifate. Nutiis “Nuufi ati hiriyaa miti. Ati nurra guddaa dha” jennee hamilee teenya jajjabeessinee cal’ifne. Dhuguma! akka keessa beeytota irraa dhageenyettiis umriin nu caala. Abbaan isaa niitii biraa fuudhee ilmaan isa boodaa dhadhalatan isarra dhedheeroo waan tahaniif hangafa isaa fakkaatan. Kuniis umriin nu caaluu isaaf ragaa biraati.
“Boru iidaa…..
Akkoo tee mataan iitaa..” irra deebi’e ammaas, saniifuu ijaan gara kiyya mil’achaa. Na arrabsuu isaati. Yaa’ii na kadhachuu. Yoon bitaa mirgaa laalu hiriyoonni kiyya beeyladaa karaa buusanii jiran galchuuf. Ani garuu dhimma iidaa kanaatu kophatti dagee na hambise Beeyladaaleen kiyyaas akka carraa tahee akkuma kiyyaa osoo dheedanii moggatti kophaa bahanii turan. Hiriyoota kiyya, deeggartoota kiyya if biraa dhabuuniis na aarsite. “Akkoo tiyyaa moo?” Oohh..! Sanuu akkoo gara haadha kooti hin beeku waan taheef tan gara abbaa akka maleen jaaladha. Kanaaf yoo namni sagalee jabduun “akkoo tee!” naan jedhehuu waliin lolaan. Niin yaadadha guyyaa tokko mucaan hiriyaa kiyyaa osoo haasooynuu, ani waa irra deddeebi’ee gaafannaan,
“Akkoo tee Madiinaa Korree,
Tan ija burree…” waan naan jedhe qofaaf dhagaan mataa fottooysee jira. Madiinaa Korree jechuu malee eenyu akka taate hanga arraa hin beeku. Garuu akkoo tiyya ijji isii akkuma nama biraatti adii, agartuun gurraatti malee burree miti.
Fillicni irra deddeebi’ee “Boru Iidaa…” jechaa Akkoo tiyya arrabsuus humaa jechuu hin dandeenye.
“Maaliin godhuu danda’aree? silaa nama biraa taatee..” jedheen osoo akkoo tiyya tan mataan fayyaa iiteeysuu sodaadhee callise. Maaliif nama biraa hin tahin. Silaa osoo inni “Boru iidaa….. ” jedhee xumuruu miti jecha biraa itti hin daballeen mataa gubbaan baha ture. Way sodaa! Hammeenya isaa kan akkoo tiyya arrabsuu itti dhiiseen boru iida tahuu qofa irraa qabadhee if jajjabeessuuf yaaluus garuu inni irra deddebi’uun isaa kun sammuu koo tasgabbii dhoorkinaan,
“Maaliif nama biraa hin tahin?” jechaan waan biraa godhuu dadhabuus garaa kiyyatti guunguumee, dhooysatti hidhii ciniinnachaa. “Dhugumattuu silaa duruun gatii isaa laadheef ture Maaliin godha, Fillica na tahe. Garuu guyyuma tokko wal jala hoggu sadi na kuffifatee ol aantummaa natti gonfate malee dilas na moohe miti.
Yoon if duuba hiixadhee kallattii lixa laalu biiftuun guyya ho’aafi ifaaniis addunyaa tana irratti ol’aantummaa guutuu qabaachaa turte amma immoo yarattee, seensaaf afgaara gaara irra teessee ija ‘qulum qulum’ gooti. Yeroo sanitti dilas sammuun koo waa xinxaltee osoo hin taane lakkuma Fillicni “Boru iida….!” jedhuun miirri kiyya keessatti aaraa deeme. Sammuu gar tokkee yeroo mara yaadaan hin injifatamne sani walleenuu, Garuu Fillicniis guyyuma tokko qofa akka na injifate waan beekuuf hoggaa hiriyoonni keenya nu bira jiran natti hin dubbatu. Yoon akka tasaa moohe olaantumman isaa ni kufti waan taheef kophatti onnee na fuudhee injifannoo isaa mirkaneeffachuuf akka deemuu naaf galee jira.
“Fillicni kaleessa si injifateef arraas na injifata jettee yaaddaa? Ofin gowwoomsin osoo akkoo tee tan akkasitti jaalattu arrabsuu moo?” Yaada samnuu gara tokkoo ture. Utaleen saffisaan lafaa ka’e.
“Akkoo tiyya moo boo?” gaaffii diddaa makatte tan jalqabaa dhiheesseef.
“Ee..! Akkoo tee mataan iita!” yoo naan jedhe hoo? Osoo inni deebisaa hin laatin ofumaaf of gaafadhe. Osumaan yaada kiyya gartokkotti luucceeysee hin murteessin, Qalbiin tiyya garri tokko duruu buqqee baankii mana jirtu na yaadatte.
“Yoo siduraa keessaa baafatan hoo?” shakkii buqqee tahuu, sodaa Fillicaa miira wal makataa tokkootu na weerare. Soomanaa waliin beeltiis na laaffiftee jirti. Osoo inni deebii naaf hin laatin walaawwala keessa gale.
====== Itti Fufa ======
Barreessaan: Saphaloo Kadiir | Abdulbasit
Adooleessa, 2016
Baga Guyyaa Iid-alfixriin isin gahe!
Kutaa 2ffaa galgala eeggadhaa.
*Hubachiisa: ‘share’ malee ‘copy paste’ godhuun dhoorkaa dha!!
Beekan Erena
Latest posts by Beekan Erena (see all)
- MAAL WAYYA - February 3, 2017
- XIMQATAA KUMARRAA (WALOOFI BARREESSAA KITAABA AFAAN OROMOO) Kutaa 1ffaa - January 30, 2017
- Jechoota mana Jireenyaa dhala namaa fi gola bineeldotaa Waliin wal qabatan muraasa:Abdiisaa Guuttataa’tiin - January 29, 2017


c: text/html

text:
MARII TOKKUMMAA PAARTILEE OROMOO BIYYA ‘LONDON’ UK- Gaafa Onkololessaa 22 fi 23 bara 2016–By Abbaa Bokkuu
–
Gaafa Onkololessaa 22 fi 23 bara 2016 London UK tti marii tokkummaa Paartilee Oromootu jira jennan halkaniin ka’en gara wajjiraa dhabbaatakoo(mit-mootummaa) nan deeme. Mootummaan Bulguun nama nyaataa kan tahe internet balleesse waan jiruf Wi-fi barbaacha ture kanan gara waajjirakoo deeme. Sagantan Konfiransii kunis Hayyoota seera Idil Adunyaan Lammii Oromota kan qindaa’e waan tureef hedduu gammadan ture. Sagantaan kunis kallattiidhaan kan nuuf dabarsaa ture Midiyaa kabajamaa fi jaalatamaa kan tahe OMN ture. Anis Paartilee oromoo hedduudha jedhe yaadee hin beeku sababni isaas ani ergaan dhaladhee Artistoonni oromoo yogguu isaan weellisaan waan lama afaan isaani keessa irraa deddebi’ee weellifama innis ABO fi Oromiyaa dha. Haa tahu malee yeroo booda paartiileen oromoo biyya keessatti Ulaagaa mootummaan baaseen galmahani diinaa duraa dhaabbatanii falmatan ni jiru garuu isaaniyyuu yeroo amma kana mana hidhaa qilinxootti gidiraa hedduu argaa jiru, gariin immoo maqaa ABO dhaan hidhamani mana hidhaa keessatti reebichaa, ibiddaan gubachaa, summiin du’a akkasumaas hadoochaa(torturing) fi kaan immoo kabajamtuu fi jaalatamtuu lubbuu isaan mana hidhaa keessatti, gabaa keessatti, mana jireenyaa isaan keessatti, bakka qotisaatti, mana barumsaatti, waajjiraa keessatti fi qe’ee isaarratti lubbuun isaa mootummaa Wayyaneedhaan nyaatamaa jira, samaamaa jira. Gochawwan sukkaneessaan kun yeroo namaf hin kennu sababni isaas yeroo itti ta’anii waa’ee tokkummaa odessaan osoo hin taane yerootti waraanaan diinaa dura dhabbatanii tahu qaba ture.
Hatahu malee anis sagantaa kana hordofuun jalqabee paartileewwan oromoo ani maqaa isaani dhagahee hin beekne ULFO, FIDO, kallachaa warraqsaa Oromoo, ABO tokkoomee, ODF(Overlapping party with Oromo federalist congress because karaa nagaa qabsahu waan yaala jiraniif) fi Abbaa biyya Abbaa dhugaa dhaabaa yeroo maraa(full time) Uummataa isaa wajjiin jiru kan dhugaan lubbuu isaa sabasaaf jechaa beelaa fi dheebuudhaan qabsaha jiru ture. Sila namni hojii hojjetuu fuula isaarrayyu ni beekama. Paartileen kun baayeen isaani kottaa Jaarmiyaa tokkoo ijaarra jennan bakka rafanii dammaqanii karabaataa Kokkee isaanitti hidhatani dhufani qaanii tokkoo malee qabsaha jirra jedhan dudubachuu jalqabanii (kaan lolaa jirra jedhani, anii garuu nama lolaa jiru ABO malee hin beekus). Warri kaan ajjeessas waan jiran fakkaatu garuu du’an hinjiru.
Ammas tokkoo taatani yoo gara qabsoo hidhannootti galuuf fedhii qabduu tahe yeroon jira jedhen yaada sababni isaas yerootti Ummaanni dursee deemaa jiru kanatti yoo itti hin makamiin hafnaan Paartiin keessan dhadhaa ibiddaa buutee wajjiin tokkodha. Paartii seenaa dhabeessa taha jechudha.
Tokkummaa yogguu jennu akka naaf galuttii tokkoo taaneerra jenne manatti galani ciisuu osoo hin taanee adeemsaa(strategy) qabsoo fi Galmaa qabsoo kanarratti wali galuun dursaa dirqama tahu qaba. Sababni isaas adeemsi qabsoo keenya Filannoowwan qabu hunda fixee jira amma waanti nubaasuu yoo jirate afaan qawwee qofa sababni isaas afaan qawwee afaan qawweetu deebisaa waan ta’eef. Adeemsa qabsoo kana keessattis jaarmiyaa tokkoo ijaaruuf fedhi ABO irratti hundahu qaba sababni isaas muuxannoo qabsoo fi qawween loluu namoota keessaa turaniif adeemsaa isaa sirri hordofa kan jiran ta’u isaanille beekun barbaachisaadh. Yeroo amma kanallee Hayyoonni oromoo yeroo kanatti Piroofeshinii adda addaadhaan kallattii hundaan akka burqaa Oromiyaa keessaa Mirgisaa jiru, Aktivistoonnii hedduun, artistoonni marti, Gazexxeessitoota danuu, qabsahoota duran(jaal kamal qalbeessaa, Dr Nagahoo, Dr Bayan Asobaa, jaal Leencoo Lataa, jaal Leencoo Baatii Bu’uressitoota qabsa’oota muxannoo qaban waan ta’aniif gara qabsoo hidhannoo kanatti gorsaa isaanille akkasumaas yaada isaani, dandeetti isaani itti fayyadamu waan qabnu natti fakkata). Kana qofa miti oromoon hayyoota danuu qabsa’oota hedduu waan qabuuf waan qabu mara gara qabsoo hidhannoo kanatti yaada isaani akka deebisaani jajjabbeessani gara hojiitti galuun dirqama Lammii oromoo maratti jedhen yaada
–
Adeemsaa jaarmiyaa ijaaru kana keessatti immoo keessumayyuu wanti xiyyeeffannaan itti kennamu qabu
• Qawwee malee bilisummaan argamu akka hin dandeenye beeku barbaachisa
• ABO jabbeessu fi cimsuu barbaachisaadha
• Mooraan waraanaa kallattii hundaan jirachuu fi cimsuu
• Qabeenyaa ykn Qarshii(go fund me) qopheessu biyya keessatti fi biyya alaatti
• Bakka meeshaan waraanaa argamu dandahu biyyoota adda addaan wajjiin hariroo uumuu.
–
Kan dubbata baduurra kan dhalchatan baduu wayya jedha Oromoon
Dubartii beektuun ganamaa dhalatti
Midhaan tolu biqilaa irratti tola
Midhaan nama quubsu eeleerratti beeku
Dubartiin afan kaa’aa bartee gaafa kabaluuf jedhan afan banti
Of wallaaltuun harree mana warabeessa du’a gahii dhaqxi
Dubbii jaallatee manguddootu diriirsaa
Dubbii nama jabaa dugdatu nama cabaa
Gowwaan mana warabeessatti harree guddisaa
Gowwaan soda abjuu taa’aa bulaa
Godoo kijibaa tokkoo malee hin bulani
Gofaree jaldeessa mannaa, Moluu leenca wayyaa
Fagaatuyyuu mana ofii hammatuyyuu Lammii ofii wayya
Ormi Orma mormi morma
=
By Abbaa Bokkuu
Onkololessa 26, bara 2016
Beekan Erena
Latest posts by Beekan Erena (see all)
- AFOOLA OROMOO KEESSAA: RAACHAA FI MARAATOONII: Tolasaa Raggaasaa - February 4, 2017
- YEROOKEE MALEE HINDU’IIN:BILBILAA HARKAA FI MIDHAA INNI QABU (Smart phone is killing you slowly):Dr.Yona. - February 4, 2017
- MAAL WAYYA - February 3, 2017

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Minnesootaa keessatti Filuu (Voting in Minnesota - Oromo)
Eenyutu filuu danda'a fi akkataa guyyaa filmaataa dura itti galmaa'an.
Guyyaa filannoo, akkataa itti filan, gargaarsa warra filaniif fi mirga warra filanii.
Dursi guyyaa filmaataa utuu achitti hin argamin fili, bakka loltuun jiranii fili, ykn biyya hambaati, fi akkaataa ganda keetti karaa poostaan filtu.
Bakka itti filuun siif malu adda baafadhu. Odeeffannoon filmaataa guyyaa filannoo mootummaa fi federaalaa guyyaa 45 dursee argachuun ni danda'ama.
Waraqaa filannoo koo irra maaltu jira?
Fakkii waraqaa filannoo kaadhimamtoota agarsiisuu fi waraqaa filannoo gaaffii irratti filtu fudhadhu. Odeeffannoon isaa guyyaa 45 guyyaa filmaataa mootummaa fi federaalaa dura argachuun ni danda'ama.
Guyyaa Filannoo bara 2016
- Bitootessa: walakkaatti geggeesitoota paartii gandaa
- Waxabajjii 24: Poostaan fili ykn kalattiin hanga Hagayya 8tti (Filmaata Dursaa).
- Adoolessa 19: Dursii hanga Adoolesa 19 tti galmaa'I guyyaa filannoo akka si hintursinneti.
- Hagayya 9: Filmaata Dursaa
- Birraa 23: Karaa mana poostaan ykn kalattiin Birraa 23 hanga Sadaasa 7tti fili.
- Onkoloolessa 18: Dursii hanga Onkoloolessa 18 galmaa'I guyyaa filmaataa akka si hintursinetti.
- Sadaasa 8: Guyyaa Filannoo
Waraqaa filannoo 2016 irra maaltu jira?
Warra filan hundaa
- Prezedaantii U.S.
- Baakka Bu'oota U.S.
- Senatera Mootummaa
- Baaka Bu'aa Mootummaa
- Fooya'ina Heeraa
Filtuu muraasa
- Komiishanii Kaawontii
- To'ataa Biyyoo fi Bishanii
- Qondaaltota Magaalaa
- Miseensa Boordii Mana Barumsaa
- Qondaaltota Magaalaa xiqqaa
- Gaafii waraqaa filmaataa kan gandaa
Minnesootaa keessatti Filuu (Voting in Minnesota - Oromo)
- Filuuf galmaa'uu (Register to vote)
- Gaafa guyyaa filmaataa filu (Election Day voting)
- Dursiitii guyyaa filmaataatti utuu achitti hin argamin fili (Vote early with an absentee ballot)
- Eessatan fila akkasumas waraqaa filannoo koo irra maaltu jiraa? (Where do I vote and what's on my ballot?)


text:
Saturday, March 21, 2015
“YAA CALANQOO LOLAA..!”
Galmee injifannoo si yaa dirree duulaa,
Gootummaa abbootiin si keessatti laala,
Dhiigni galaanawee sirra yaa'e akka lolaa,
Bar dhibba caalaa, lafee dhabde awwaala,
Hanga arraa haffiggaan aduu si affeelaa,
Turte gaa aabboo koo taate lafee callaa,
Arra qubbii arkattee sii dhaabne gaaddisa,
Quuqaa garaa keetii naatu sirraa buqqisa.
................................................
Arra ilmaan kankee si yaadachaa jiranii,
Kaabaaf kibbaa, hundaa walitti dhufanii,
Bahaaf dhihaan hafnee sirratti marsanii,
Yaa calanqoo calii, lafee bobeeysanii,
Tan jechaadha turan san afoola afaanii,
Arra hundi dhufee sirratti wal gahanii,
Oromootaaf himi seenaa gaafa kaanii.
Siin baana tulluu qeerreensaa,
Nuu himi gaa seenaa kaleessaa.
Gootummaa fi tooftaa darbata eeboo,
Tokkummaa saani, gamtaa akka daboo,
Himi dachii duusee, akkatti reeffi abboo,
Lafa irra faca'ee tahe dhihana waraaboo,
Ati itti eeyde gaafas diddee araar-qaboo,
Dubbadhu mee atiis yaa gootuu korrobboo,
Lafa xuruuree sirra yaa'e bar dhiigni aabboo.
Wayta dhiigni gootaa dhiiga saree ta'u,
Raaree qaxxaamuree, deemee laga yaa'u
Kor....! gootee korrifte yaa korriftuu dhagaa,
Akka galaanaa walit xuruursitee baafte laga,
Feerdoo baqeeysitee, qarree yaaftee dhiiga,
Arra seenaa san maraahuu nat himi dhugaa.
Maal jatte haasawi mee dachii shuunaa,
Waan beeytu seenaa xiqqo sirraa fuunaa,
Dubbadhu yaa geeloo, himi qabbanaawaa,
Shira nafxanyaadhaa martinuu haasawaa,
Tulluu bakar waaree, atiis dubbadhu kaa,
Miilli goota keenyaa bakkatti darbame kaa,
Atiis maaliif callifta ammoo tulluu eegduu,
Shira kaleessaarraa ni beeyta waa hedduu,
Ilaaloo waardiyaa natti himi mee kaa oduu,
Ijji yooniif baddellee gaa bakki ijaan badduu,
Lakkisii na hin dhooysin seenaa quba qabdu.
Yaa calanqoo haraa, mee qufa'i waan garaa,
Maafi si teeysi garaa, seenaan sirraa baraa,
"Yaa calanqoo calii lafee bobeeysanii,
Laata eessa geeysan daaraa lafee sanii?
An dhaqeen agarree jattee odeessanii,"
Lakkii jattee miti dhugaa dha seenaanii,
Yaa calanqoo lolaa, godaannisa seenaa,
Madaan gaafasii haa taatu madaa heenaa.
Dubbadhu hinguddattuu waa mara beeyta,
Dhawwaaqi mee atiis si yaa kaarra gutaa.
Abboo abbaa gootaa... ati na ajaa'ibdee,
Kan alagaan harree siitiif siidaa dhaabde,
Ati ammoo gaaddisa tokko illee dhabdee,
Osoo jirruu aduun affeeltee si guggubde,
Abboo kiyya naatu si dagate hanga arraa,
Ka lafeen tee qabriif dhabdee turte carraa,
Arraan sitti godhe kunoo kafanaa kafaaraa,
Qubbii yaadannoodha dhaabne si gubbaarra.
Hin barbaannu hifanne, roorroo alagaa,
Hin feenu dadhabnee... tuttuqaa laagaa,
Siyaasaaf oolfachuuf olii fi gadiis fiigaa,
Hin taatu filannoof dhiisaa dubbii dhiigaa,
-----------------------
Dubbiin dubbii seenaatii,
Fakkeessuu dhiisaa jaratti,
Bar sabbata ilmaan sabaatii,
Hin fakkeessin baajata keeti,
Wareegamni abboo diddaa gabrumaatii,
Ati diina waliin jirta kunoo hanga arraatii.
Kaayyoon abaaboo fi akaakilee kiyyaa,
Ta'eeti bar biyyaaf biyyoo abbaa kiyyaa,
Alagaaf hin laadhu ja'ee eeboo qabatee,
Habalee qaratee, gaachanaan dhaadatee,
Ibidda taankii dhaa fuul dura dhaabbatee,
Yaa ilma jallaa ati gaa abboon faallaa taate,
Waan inni dhaamate san hundalle dagattee,
Arrallee kunoo alagaa shiraa waliin hiriirtee.
------------------------
Akka waan isumaaf gad dhaabdee gaaddisa,
Ifin fakkeessin gaa boo yaa bada fakkeessaa,
Tan filannoo teetiin hin oofin wal keessa,
Iccitii teenya hin guurin yaa bada basaasa,
Seenaan jalliftu tun booda si gaafachiisaa,
Yaa calanqoo lolaa ati hin dhagahin tansaa.
By:- # Saphaloo_Kadiir ,
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Diraamaa Oromo “Edipas Mooticha,”Oedipus the king” Afaan Oromoon
Tatoota
Edipas: Mootii Teebas
Qaalluu: Zosiif
Kiroon: obbaleesaa Jokastaa
(Farfatoota) lammii teebas
Tiresiiyas: Raagaa Jaama
Jokasta: Haadha mana Edipus, Giiftii Teebas
Ergamaa Qoronxos
Tiksee Hoola
Ergamaa: Masaraa keessaa
Antigan, Ismane Intallowan Edipusiifi Jokasta
Eegdotaa fi Hordoftoota
(Yoomessa: Mana Mooticha Teebas Dallaan isaa dhagaa Marsaa lamaan ijaarame jira. Balbala lama qaba. Dhagaa Guddaan tokko waltajjii jiddu taa’a. Waggaa baayyen dura Edipas hiibboo sifinkisii hiikee aango mootummaa qabate jira. Amma garuu Teebas hongee hamaan rukute jira. Qaalluwwan, kadhatuun fi namoon marga aradoo jiidhaa harkatti qabatanii gara waltajiicha dhufan. Balballi banamee Eegdonni walti qabaman. Edipas fulduratti bahee. Akka mootii maagalichaa garuu immoo haala ummata isa dura jiru xinxalaa ilaale. )
****
Edipas: Yaa ijoolee koo, dhiigaa haaraa Teebas durii, maaf as dhaabatan? Maali kadhanaaf bidiruu koo irra marga aradoo qabataanii dhabatan? Maalif magaala aaraa qumbiin guutan? Maalif Fayyisaa dhabne jetanii iyyitan? Maaliif du’aa wajjin boosan? ilmaan koo dhugaa baruun barbaada. Kuno asan jira. Hundi keesanu na beektu. Adunyaan gaara koo beeka. Ani Edipas.
(Qaallun miila isaatti kufe)
Jaarsana dubbadhu, umurii kee, cimina kee, isaan kaanafis dubbachuu qabda. Maalif asi jilbifatan? Maalif sammuun keessan akkas dhiphate? Maaf akkas sodaatan? Garuu immoo hawwii cimaa akka horattan natti muldhata. Kanaaf isin gargaaruf qophi dha. Waan barbaadan nan godha. Rakkoo jirun argu dhabe malee gadda jiru argu hin dadhabne.
Qaalluu: Yaa Edipas, mootii biyya keenyaa, humna keenya guddaa, Namootin umurii hundaa karra keetti riqanne ni argita. Daa’imani xinnooni fiigdee hin quufne, jaarsi mata harrii dugdi dulumaan goobe, qulqulloonni, qaallun Ziyo, ani mataan koo, qeeroon, abdiin boruu, Teebas fi hundumti, maatii guddaan kee marti, irreecha harkatti qabatanii, fuldura kee, addabaabayi keessa, awwaala giftii Ateena fi laga qulqullu, baka mukukulli gaamee dhaamu, Apallon daaraa keessa laalun waan fuulduratti ta’u dhaamu, jidduutti magaalli cufti walitti qabamaniru.
Mee naannoo kee ilaali, ija keen ilaali, dooniin keenya raafamtee, du’a keessan mataa ol qabachuu dadhabnee… Teebas du’aa jirti. Midhaan keenyaa, kaloon keenya kichuun gogaa jira, lowwan keenya dhukubsatanii du’aa jiru, dubartin ciniinsu du’aa jirti, daa’mni duutee dhalacha jirti, hongeen, Waaqin aariin nu fixaa jira, angasu ogayyuu nu naasisa, bakaakkan dheekkamsa guyya guyyaan mana kadmos Raasaa. Duuti hamaan guyya guyyaan lubbuu nama nyaachaa badii Teebasitti Kolfaa.
Amma si kadhachaa jirra. Ati Waaqa hin caaltu, ijoollen kee kana beekuu miila keetti kufaanii. Garuu tokkoffaa si ramadna. Yeroo rakkoo keenyaa Waaqaf nama dura fuullee nuu dhaabachuun. Ati Sifiniksiirraa bilisa nu baastee. Ati Teebas dhufte hidhaa gibira ulfaataa fi hadhaawaa nurraa kuttee. Nuti homaa si hin barsiifne. Ogummaa tokko si hin barsiifne. Beekumsa dabalataa si hin kenine. Ta’us Waaqayyo si wajjin jira caalte jirta. Isaanis akkas jedhu anis nin amana. Jireenya keenyas foyyesite kana hunduu beeka.
Amma garuu, mootii Edipas, sii jilbiffanna, humna keef gadii jennee si kadhanna, ammas humna nuu ta’ii nu baraari? Tarii namoota bira irraa dhageese ta’a, Edipas mee maal beekta? Namni muuxxannoo, guyya guyyaan waan heddu hubata, karoorri isaa bara jeequmsaas ni hoojataa.Egaa ka’i amma si kadhannaa, magaalaa keenya baraarii? kaa’i badii nurraa ittis, kabajaa kee irraa salphina ittis, biyyi kee fayyisaa siin jetti amma, hawwii kee, gochaa kee baraan duraa, gadaa kee akka dagannu nu hin godhin. Akka ol-jennee dhaabbannu nu goote jirta, deebinee kufnus. Maaloo magaalaa keenya deebisii kaasii, maaloo miilaa keenyan nu dhabi, milkiin kee gaarii waan tureef, Gammachuu nuu fide fiixa nuu baasi. Hara’as nama cimaa baraan duraa san ta’i. Biyyaa keenya bulchi, hin beekta humna qabda, garuu biyyaa mancaatu otoo hin taanee biyyaa lalistu bulchi.
Edipas-Ijollee koo
Isin gadisissen jira-Nin arga. Akkamtan yaadonni akkkamii akka asi isin fide hubachuu dhaba? Nan beeka, hanga du’aatti dhukubsatanii jirtu. Garuu eenyuun keessanu hanga koo dhukubsatanii hin jirtan. Dhukubin keessan isin qofa miidha jira. Abbichuma malee kan biraa miidhaa hin jiru. Garuu niyaan koo, magaala kanaaf, ofii koof akkasumas isiniif otoo hin gaddin haftee hin beektu. Rafee hin beeku.Abjootan bula. Isin na hin kaasine. Halkan guutuu bohan bula. Farada yaada cinqiin garmaaman bula. Kana beeku qabdu. Barbaacha dadhabisiisan booda qorsa tokkon argadhe. Hin turre Kiriyoon obboleessa haadha manaa koo Deelphitti erge. Beekan Apoolo biyya koo baraaruf maal gochuu fi jechuu akkan qabu natti yaa himu jedhee. Eerga deeme har’i guyyaa lammaaffadha. Hanga ammaa waan inni hojjatu hin beeku. Akkas turuun kun nuuf waan haara dha. Akkuma inni deebi’een- yoos, yoos, waan Waaqin itti muldhisu hunda yoon ifa baasuu baadhe ani dhuguma gantudha.
Qaalluu: Jecha yeroo. Namoonni achii iyyaa jiru. Kiriyoon dhufaa jira.
Edipas: [kiriyoon fagoodha muldhata] yaa goofta Apolloo jechoota milkii, akkuma iji isaa ifu kanatti ifa godhii biyyaa keenya baraaran naa godhi.
Qaalluu: Akkan yaadutti oduu gammachisaan dhufe. Laali gonfoo injifannoo gonfatee jira.
Edipas: Haa ta’u. Nu dhageesisuuf as kalu jira.
(Kiriyoon gara bitaan seene. Fuulli isaa wayyan maramee jira) Kiriyoon ilmoo koo, dhiiga koo, mee maal nuu fiddee jirta? Waaqayyoo ergaa maal nuuf ergee jira?
Kiriiyoon: Oduu gammachiisaa. wanta jabaa dandamachuu qabda! wanticha haalan yoo maqisine, waan gaarii nuu ta’u danda’a.
Edipas: Yaa ta’u, garuu Waaqin maal jedha? Abdiin homa hin jiru moo? wanta hanga amma jette kana keessaa sodaan jiraa bar?
Kiriiyoon: Bakka Warri kun (qaallotatti quba qabaa) jiranitti dubbadhu yoo jette yookin keessa senna (harka lamaanin Edipas gara masaraa afeeraa)
Edipas: Dubbadhu, hunda keenyattu himi. Lubbuu koo hangan sodaadhuu caalaa isaan kanaa fi ummata koof gaddee.
Kiriyoon: Baayyee gaaridha waanan Waaqa irraa dhagayee hundaa isinittin hima. Raagon akkas jedha mango biyya keesanii baasaa, ofitti hin madaqsinaa, abaramaa of keessaa buqisaa gataa malee hin kunuunisinaa.
Edipas: Akkamiin of qulqullesina? Akkamiin falanna? Hundeen rakkoo kanaa maal inni?
Kiriyoon: Namticha biyya baasaa, yookin dhiiga dhiigan deebisaa. Ajeechatu dambalii abarsaa nutti fidee.
Edipas: Ajeechaa eenyuu? Hiree eenyuti Apoolon ifa baase?
Kiriyoon: Kan mootii keenyaa, goofta keenya, Liwus, otoo ati dhuftee karaatti nu hin deebisin kan nu bulchaa ture.
Edipas: Eesatti isaan argina? Biyya kam isaan soqna? Badii dur ummame faana dhahun rakkisaadha.
Kiriyoon: Asuma Teebas keessa jira. Akkuma beektu wanta cimisanii barbaadan hin dhaban, wanta beeka dagatan immoo barbaadaniif hin argan.
Edipas: Garuu eesa? Asi masaraa keessa, badhee yookin lafa alagaa keessa? Liwus eessatti isatti harka diina isatti kufe?
Kiriiyoon: Beekan marii’chuu deemee achumaan hafe.
Edipas: Ergamaan tokkoo, Milton isaa tokkoo maal akka ta’e hin himnee?
Kiriiyoon: Lakkii, nama tokko malee hundi isaanii iyyuu ajeefamanii ture. Inni hafe soda fi rifaatu irraa kan ka’e waan tokko waan ifa ta’e nutti himuu hin dandeenye, waan tokko malee.
Edipas: Maal inni? Waan tokkittiin kun furtuu waan hundaa ta’uu dandeesi. Jalqabbii xinnoon ooruu abdii nuu laatu dandeessi.
Kiriiyoo: Akka inni jedhutti samtootatu isaan hunda fixe malee,nama tokko miti kan mooticha ajeese.
Edipas: Hattuu! Nama dhiba! Akkam yoo hedate inni kan mootii ajeesu. Hin ta’u yoo gantoonni isa gargaaran malee.
Kiriiyoon: Waan baayyee shakine. Garuu du’a Liwus booda mootii rakkoo nu baasu hin arganne.
Edipas: Waan nama dhibu. Mootin keessan ni ajeefame. Dhiigin ulfaaton. Nama harka kana bakka seene seentanii golga isaa keessaa akka hin baasine maaltu isin dhoorke?
Kiriiyoon: Siifiniiksii siiksaa hiibboo uumtu. Ishiitu wantichi icciitii akuma ta’etti akka hafu nu amansiistee kanaan nu geese.
Edipas: Hin ta’u! Ani deebi’ee jalqabeen waan dhokate kana ifa baasa. Waaqini sirrii dha. Atis kiriyoon. Qalbii keenya gara nama harkaa kanatti nu deebistanii jirtu. Amma ana, nama isinii lolu qabadu. Ni argitu. Haaloo bahaa Teebas.Adabaa yakkamtootaa.Haqa deebisaa ilma. Mooyata Apooloo. Garuu fira fagoo gargaarufii miti.Dantaa mataa koofis miti. Mangoo keessaa of baasuf malee. Kan mooticha ajeese anas ajeesu duubatti hin deebi’u. Liwusiif haaloo bahuun harka lafa jalaan anaafis of ittisu ta’a (Qaallotaaf).
Dafa ijoollee koo, irreecha keessan lafaa kaasaa
(Eegdotaaf)
Tokkoon keessan ummata magaala kanaa waama. Waanan danda’u hundaa akkan raawwadhu itti himaa. Waaqayyoon nu gargaara. Injifannoo keenyaas ni argina. yookin immoo injifatamuu.
(Edipasii fi Kiriyoon masaraa seenan. Eegdonnis hordofanii seenan.
Qaalluu: Ol jedhaa ilmaan koo, gara laafina gaafachu dhufneef Edipas tole jedhee jira. Apoolon ergaa isaa ergatee jira. Ayyanni isaa nuu dhufe jira. Apooloo nu baraarii hongee kana nu irraa dhaabi.
(Qaallonni ka’inii irreecha isaanii baatanii gara cinaatti bahan)
(Farfatoonni Tebas, waan Kiriyoon fidee dhufe otoo hin dhagahin farfachuu jalqaban)
Farfatoota: Zewos! Sagalee Zewos guddaa baga nagaan dhufte. Maal nu fidee dhufte laata? Jecha akkami waciitii warqii deelfii irraa Teebas cimtuudha fidde laata? Ana sodaan na raakee jira. Sodaan onnee koo caccabsee jira. Kanaaf ani sittin xuruurfadhee booya. Fayyisaa Deelfii, daddafoo, daa’imeen si waaqefadha.Gatii kee maaluma inni? Arsaa haaraa, mataa midhaan reefu galuu, maaluma sii laannu? Natti himi ilmo abdii warqii, sagalee lasii tasa hin duune.
Ati kan jalqabaati sin waama, intala Ziwos, Ateenaa, kan duuti hin beekne, oboleettii kee Artimeesi, handhuura gabaa kabaja kan gonfatte eegduu lafa keenyaa, Apooloo darbataa bakakkaa balaa sin waamadhaa-sadeen keessan gaachana naa ta’aa du’a na irraa ittisaa,dura koo naa goraa. Bara isin nu gargaaru dhaabdan keenyaminni keenya jiguu eegale. Isini kan labooba dhukubaa fagootti nurraa qabaa ture. Ammas akkuma kana duraa nuu dhiyaadha.
Lakkii, lakkii, gidiraan nuti arginu lakkoofsa dhabee, siiqun booyyichaa, siiquu booyyicha irratti nutti dabalamee, dararri arginu dhuma dhabee, obsuu dadhabnee, hundi keenya du’aa jirraa, yaa ummata koo…
Teebas akka raayyaa guddaatti du’aa jirtii. Yaanni qaroo nu baraaru hin jiru. Fireen dache teenya beekamtuu dhabamee jira. Abaabon oto hin corqin harca’a. Dubartiin hin ciniinsifattu. Ciniinsifattee ateetee ishii hin waammattu. Daa’imni gadaamessaa otoo hin bahin duuti. Aduun seentee otoo hin bahin reefi reefa irratti tuulama, du’a hedduu hedduu, du’a hin lakkaawwamne, du’a dhuma hin qabne, Teebas du’aa jirti, ilaali ilmaan ishii gaddaan liqimfamanii jiru.
Reenfii dhalaa reenfa dhalaa irra tuulame jira. Kan du’ee booyee kan awwalu hin jiru. Duuti du’a waan biifuf haati ilmoo ishiif hin rifattu. Teebas magaala du’aa taatee. Gidiraan hammaatee, dararamuun guddatee.
Sagaleen araaraa gadda keenya baatu bosana guututti mukkeenifi gaarreen biyya keenyatti bu’aa iyyaa jira. Waaqa Ateena maaloo kan nu baraaru nuu ergi. Dhiifama nuu godhii ijaan nu libsadhuu mootii du’aa nurraa oofi. Mootin du’aa mootii waraanaa gaggeesu gaachana malee halkanii guyya na waraanaa, waraana wal hin ginne taane jirraa. Maaloo daangaa keenya keessaa barbadeesi.Obonboleettii kee kaasii abarsaa kana garbatti nurraa naqi. Yookiin qilee Teebes kaabatti isa dhidhimsi.
Yaa waaqa dambalii ajjajju, angaasu aboomtu, ibdaa keen du’a daara godhi.
Apooloo, Waaqa ifaa sin kadhadhaa nu fundura bahii eeboo kee diina keenyatti biifii mirga nu kenni.
Artemis, adantuu, xombora kee qabsiifadhuu diina keenyaa lafa diriiraa baha irra madeesii bannensi.
Waaqa kallacha warqii, sittan booha maqaan keef maqaan keenya tokko, Danyosas, fuula kee wayiniin ifeen kootu haadholiin keenya ni bahanii. Bakakkaa keen diimaa sanaan dhiyaadhu, ija kee ulfinaan diddimate sanaan nu mildhadhuu kabaja nu gonfachiisii diina keenya mootii du’aa uumaa marti jibbu san ibda nyaataa keeni gubii daaraa botoroo godhi.
(Edipas masaaraadha baahe harka farfatootatti qabee akka nama magaala guutuutti dubbatu).
Edipas: Waaqa kadhachaa jirtuu. Kadhaan keessan akka deebii argatu isinin abdachiisa. Na dhagahaa. Abbarren kun waan barbaadu nin laadhaf. Gaafa san mataa olqabattu.Amma garuu dubbii kanaaf haara ta’u koon isinitti hima. Yakkichaafis haaraa dha ani. Otoon bara san jiraadhe homtuu iccitii natti hin ta’u ture. Amma garuu ragaa tokko malee yakamaa barbaada jirra. Ta’us seera kanan lallaba, lammii Teebas ajeechaa motichaa as dhalatan maraa tokkoon keessan naa lakkaa’a,kan biraa immoo mooticha kan ajeesse kan beektu dhugaa jiru ifa akka baastun hajjaja. Wanti sodaatu tokko illee jiraachu hin qabu. Gocha isaa waakachu qabas yoo ta’e namni kun dura ifa of yaa basu. Miidhan humnaa olii akka irra hin geenye waadan galaaf. Biyya bahu malee rakkoon tokko irra hin gahu.
(Edipas dubbi dhaabee deebii eegachuu eegalee) deebi’ee namni, nama harka kun algaa biyya Ormaati dhufe ta’uu kan beekus asi bahee yaa dubbatu. Ani badhaasa gaarin kennaaf, gaaraa ko irraa akkan isa jaaladhu nan ibsaaf.
(callisa ammas, homa deebi dhabe)
Egaa, erga callistanii, hundii keesanuu, of, hiriyaa keessan, yookiin fira keessaa dhoksitu ta’ee, taa’a laala waanan godhu. Hundi keessanu, lafa gaadisinni angoo koo gahu hundaa nan ajaja, nama kana yoo argitan balleesaa, tasama mana keessan hin galchinaa, jecha tokko itti hin dubbatina, wajjin Waaqa hin kadhatina. Bishaan qulqulluun keenya harka isa akka hin xuqne. Hundi keessanu mana keessani baasaa, biyyaa baasa. Inni Abaarsa, handhuura kufaati keenyatti. Appolon amma ifa naa godheen dirqama koo bahun qaba. Haaqaf nin falma. Mootii harka namaatti badeef nin falma.
Nama kana nan abaara. Eenyu iyyu haa ta’u, nama kophaa yakkii isaa hin muldhannee yaa ta’u, nama kophaa lammii hedduu keessaa jiraatus yaa ta’u, jireenyi isatti yaa hadhawu, suuta suuta dhukkubni…
–
Beekan Erena
Latest posts by Beekan Erena (see all)
- AFOOLA OROMOO KEESSAA: RAACHAA FI MARAATOONII: Tolasaa Raggaasaa - February 4, 2017
- YEROOKEE MALEE HINDU’IIN:BILBILAA HARKAA FI MIDHAA INNI QABU (Smart phone is killing you slowly):Dr.Yona. - February 4, 2017
- MAAL WAYYA - February 3, 2017


text:
Daily Archives: August 16, 2016
Schedule of Global Oromo Communities’ Protest, August 16-26.
Schedule of Global Oromo Communities’ Protest, August 16-26.
August 16, 2016
Chicago, IL, US
London, UK
Geneva, Switzerland
August 18, 2016
Seattle, Washington, US
Melbourne, Australia
Johannesburg, SA
Las Vegas, Nevada
Minneapolis, Minnesota
August 19, 2016
Washington DC, US
Nashville, Tennessee, US
Oslo, Norway
The Hague, Netherlands
Central Europe, Germany
Adelaide, Australia
Perth, Australia
Toronto and other cities in Canada
August 24, 2016
Las Vegas, Nevada, US
August 26, 2016
Los Angeles, California, US
“Dadamaqaa Ijoollee” Wallee Warraaqsaa Artist Tamiraat Baqalaa/2016
Saawwii dhaluuf dorrobde, kunuunsaa fi tika addaa barbaaddi: Haala qabsoo bilisummaa Oromiyaa yeroo ammaa fi wanneen ta’uu qaban.
Leelloo Sabaatiin
Qabsoon bilisummaa Oromiyaa, Adda Bilisummaa Oromootiin(ABO) hoogganamu, sa’a irraa sa’atti, guyyaa irraa guyyaatti, ji’a irraa ji’atti, akkasumas, waggaa irraa waggaatti, gabbataa, cimaa fi babal’achaa deemee ummata Oromoo fi ummattoota cunqurfamoo Impaayera Ixoophiyaa qabsoof hiriirsee yeroo kamuu calaatti amma, finiinee shaffeessaan gara galma bilisummaatti fiigaa jira.Egereen, hawwiin, abdii fi akeeki ummata Oromoo fi ummattoota cunqurfamoo Impaayera Ixoophiyaa, yeroo kamuu caalaa amma, ifee mul’atee abdachiisaa ta’ee jira. Hawwiin, abdiin, akeekii fi fedhiin ummatni Oromoo fi ummattooti cunqurfamoon hundi mootummaa bilisa kan mataa isaanii dhaabbachuuf baroota dheeraaf wareegama qaqqaalii itti baasan, shakkii tokko malee bakka gahuuf akka deemu yeroo kamuu caalaatti amma ifatti beekameera. Bilisummaan ummattoota kanaa, “yoo osoo hin taane, yoom” kan jedhutti tarkaanfatee jira.Walumaagalatti, qabsoo ummatni Oromoo fi ummattootni cunqurfamoon baroota dheeraaf osoo wal irraa kutini fi hin nuffin geggeessaa jiran, yeroo kamuu caalaatti amma, bilisummaa dhaluuf dorrobee jira.
Sadarkaa duraan argamee fi dhagahamee hin beeknetti, qabsoon ummata Oromoo fi ummattoota cunqurfamoo Impaayera Ixoophiyaa, yeroo ammaa kana, humna siyaasaa fi waraanaa cimaa ta’ee guyyaa ummattooti kun :bilisummaa, dimookraasii, nagaa, badhaadhina fi gammachuu itti argatan shaffeessaan gabaabsaa jira. Haa ta’u malee gama birootiin, mootummaa Wayyaanee/Ixoophiyaa, dhaaboti siyaasaa Amaraa biyya keessaa fi ala jiran, dhaabota Oromoo ergamtuu Amahaaraa ta’an (OPDO Amahaaraa) fi mootummooti Ameerikaa fi Awurooppaa, ummattoota kana: lafa isaa irraa buqiisanii saamaa ,ergachaa, hojjisiifachaa, dafqaa fi humna isaatiin duroomaa fi gabaatti baasanii gurgurachaa turan, sochii ummatni Oromoo fi ummattooti cunqurfamoon Impaayera Ixoophiyaa shaffeessaan gara bilisummaatti gegeessaa jiran duratti gufuu darabuun karaa irraa maqsanii umurii aangoo mootummaa bulguu fi nama nyaataa Ixoophiyaa/wayyaanee/Habashaa, ummattoota cunqurfamoo kana irratti dheeressuuf shiroota haaraa fi kaardii dullacha awwaala keessaa baasanii dhimma itti bahuuf ogguu isaan dhidhiitatan arguutti jirra. Loon dhaluuf foolattu
Ignoring a wave of unlawful killings and enforced disappearances in Oromia is fueling further catastrophic in the region.
To: United Nations Human Right Council
OHCHR address: Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR)
Palais Wilson 52 rue des Pâquis CH-1201 Geneva, Switzerland.
Postal address: Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR) Palais des Nations
CH-1211 Geneva 10, Switzerland
Ignoring a wave of unlawful killings and enforced disappearances in Oromia is fueling further catastrophic in the region.
Following the political turmoil and mass unrest ignited in Ethiopia, and despite the concerns of the international communities are perceived by their fellow citizens after hundreds of Oromo civilian peaceful protesters were killed, including the primary school children, in a show of grossly excessive force by the Ethiopian government heavily armed security forces since last Saturday, 6 August 2016. Within three days alone at least 400 Oromo civilians were killed. More than 5000 injured while thousands were disappeared in the form of arrest and transferring to detention centers, such as Dhidhessa, Tolay, and Wurso and to several tens of hidden torture locations in Oromia. The detainees are held incommunicado and tortured by state security forces into “confessing” to anti-government protestors. The Ethiopian security forces fired live bullets at protesters peacefully marched in more than 250 major towns across Oromia region. Heavy-handed measures including the arbitrary arrest by using excessive force have resulted in the unlawful killing of hundreds of Oromo civilian protesters. A wave of enforced disappearances has seen thousands of people abducted by armed forces. For instance, one of the eyewitnesses observed the brutality of the Ethiopian government troops at scene on 6 of August 2016, [for security reasons name not identified] heartbreakingly stated, OSG Call for Urgnet Action –


text: Urd hurshiig olon talaaraa baraadaj bga molgolchuudiin huwid hamgiin ehleed anhaarah heregtei 2 zuil bgaa yum shig sanagdana. 1. Manai uls ruu oruulj bgaa hunsnii buteegdehuun, 2-t ereend biye unelej bgaa mgl ohid... Ene hoyroosoo ehleed mongolchuud biye bolon turuu zasah tsag ni ali hediinee irjee. Olon zuun jiliin turshid mongoliig ezleh bodlogo barij irsen hytaduud mongolchuudiin hamgiin emzeg hoyor sedweer togloj eheljee. Ene hoyor zamaar mongoliig ezelj undesten muhuhud tun amarhan gedgiig ted ali hediinees bolowsruulsan bn. Heden bor tugrugnii tuluu yahaas ch butsahaa bsan mongoliin ohid ereenii baaruud, shuniin tsengeenii gazruudaar gants shunuduu 100 yuniar uilchilgee uzuuldeg, /Ene mungu 17 hon myngan tugrug/tedniig awdag ni hir burtagaa unertuulsen hugshin hujaa nar bdagiig ereen ruu gahai chirdeg naimaachid am uraldan yarij bh yum. hodoodoor ni mongolchuudiig horduulj, ohidoor ni ner bolood tsusiig ni bohirduulj bgaa hytaduudaas holhon yawmaar yum, yadaj yanhnuud ni uursduu uhaan medrelteihen shig bj uzeesei, ene mongol erchuudiin archaaguinh yumuu eswel ih hural zasgiin gazriig barij bgaa humuusiin tenegiinh yumuu gesen taawar met l bolj bh shig...


text:
Ibsaa Guutama irraa*
Waa’een Oromummaa, humna tochoosaa sochii bilisummaa ta’ee, beekotaa fi barreessootaan hedduun jedhameera. Oromummaan mullisa mararfannaa jaalbiyyuummaa bilisummaa, nagaa fi walabummaa Oromiyaati. Innis jaalala biyyaa, ummataa, seenaa waloo surra qabeessa, aadaa, dudhaa, hoodaa, afaanii fi akaakilee tokkicha, qabaachuu irratt hundaawa. Sunis akkaataa Oromoon firomsaan hawaasa ilmoo nama walii galaa keessatt of ilaalani. Maddi saa hacuuccaa wiirtuu tokkoo itt dhufee fi didhaa akka murna addaa tokkott irra kaa’ame. Oromummaan ilaalcha addunyaa bilisummaati; ilmaan nama hunda akka walqixee, tokkoo kan biraa ol hin taanett fudhata. Kaasaan hundee sochichaa biyya, birmadummaa, boona sabummaa fi ulfina namuummaa humna halagaan dhabsiifamuu dha. Hacuuccaan walittii hin citne ummaticha erga sadarkaa nammummaa keessaa baasee gita gadi galoo godhee boda waliigalatt hirriba itt buusee ture. Hawaasi waanti halle guutuu tahe kan qabu hunda saamamee deegaa tahe. Sana fuggisiisuuf jarmoti ka’an haleellaa fuula hedduu walirraa hin citnetu irra gahaa bahe.
Garuu mormiin qabamuu abba tokkootaa fi murnootaan tolfamu guyyaa jalqabaa ka’ee dhaabbatee hin beeku, hanga bilisummattis kan isa dhaabu hin jiru. Sun suuta dammaqiisa Oromummaa kan mootora warraqsa Oromoo duuba dhufuuf jiruu tahee gargaaree ture. Jiraachuu Adda Bilisummaa Oromoof sababa kan tahe bulcha kolonii jalaa Oromiyaan bilisummaa dimshaashaa akka argattuf, Oromummaa gara sanatt qajeelchuun barbaachisaa tahu dha . Yaa’a qabsoo keessatt gufuu xixiqqoon bakka bakkatt mudattee turte ammas mudataa jirti, ta’us qabsoo qajeeltuuf gaggeeffamu ijaajjisuun hin dandahamu.
Oromoon balaa hedduu mootummoota wal duraa duuba dhufaniin irra gahe, kanneen akka dhumiisa Maqadallaa, Walloo Kaabaa, Aannolee, Raayyaa, Gujii fi Watar kkf dandahe jiraate. Sanneenii fi yakkooti walduraa duuba tolfaman akkasumas Oromoo bulchaan addati qoqooduun guddina Oromummaa dhorguu hin dandeenye. Jireenyi qaanii waliin hirmatani fi qacceen dudhaa Gadaa dhaalmaan dhuftee fi afaan waloo badii meeqa jalaa oole taasisa tokkummaa ta’eefi.
Daba Oromoo irraan gahama ture gurguddoota koloneeffataa keessaa kan bahee morme hin turre.Garuu yeroo Oromoon fincilee ka’u hedduun gaaga’amticha komachuu fi arrabsuu jalqaban. Doomsuu yaalaniis ni dadhabani. Qaanii malee Oromoon qabsoo aangoo keessa saanii irratt akka gargaaru eega turani. Si’ana Oromoon ulfina ofif qabu harka itt hin hiixatuu. Abjuun Oromummaa kaayyoo saa, manii jireenya birmadummaa, bacarraa, nagaa fi gammachuu mirkaneeffachuu dha. Qoodii jaarmota malbulchaa giidoo Oromummaa gara manii kanaatt dhiibuu dha. Laafinni jaarmaa, luuxaanii galli fi hankaaksi abjuu ummata hin dhaabu.
Dhaabi kallachi balleessaa ofiin gara hamaatti dhiibamee. Garuu ammayyuu si’aawaa saatu jira. Fardaa mana farsoo yk daadhii jalatt hidhamee hattuu addagee kara deemtuun hiikkattee mac jettu miti. Ummati dammaqina malbulchaa qabu abbaa fardaa sobaatiin hin gowwoomuu. Kanaaf sabboonoti ta’iisa akkasii afarsuu hin qabani. Kaayyoo fiixaan baasuuf wareegan yeroo fedhe haa fudhatuu fulduratt oofuun gara dandeettii saanii ijaaruutt arreeduu dha.
Mooraa hoogga’ootaa keessa kan jiran kosii seenaatt darbamuun akka caalaa hin cubuluqne, kan mooraa sabboonotaatii miliqe nu fayyisa jedhanii yaadu. Kanaaf sagalee dibbee fi fiinoo daangaa hin qabne dhageesisaa jiru. ABOn hariiroo qajeeltuu, wal kabajaa, qayyabannoo waloo fi walqixummaa irratt hundaaween jaarmota ollaan harka walqabatee egeree wayyaaf hojjechuu akka dandahu erga ifsee qaataa. Of sirreessanii dhihachuu malee fedhi akkasii kan ciiga’amuu hin ture. Hanga yoonaa goloota sabhedduu jedhaman keessaa sirna empayeraa yaaduu kan dhiise waan hin jirreef ejjennoo Oromoon addatt qabu kan bareef hin jiru. Eenyuu akka Oromoo haa tahu akka Habashaa kkf finnaa empayeraa jajjabeesuf dhufa taanaan gaaffii Oromoon walabummaaf qabu tokkumma. Jaarmoti bilisummaa goloota sabahedduu jedhamanii kan haala jiru akkuma sanatt tiksuu fedhaniif tumsan, sammuun sirrii hin fakkatu. Oromoon “Maal habaasuuf dhama raasu jedha”. Gaffii salphaa fakkatu kana irra hedduun baramu dandaha.
ABOf Oromoon abbaa fi haadhaan yk tokkoon saaniitin kan Oromoo tahe. Karaa biraammo Oromiyoon kan Oromiyaa keessatt dhalate yk itt guddifamee fi mirgaa fi itt gaafatama inni fidu kan fudhate dabalata. Kanaaf Oromiyoo hundi duubbeen lammii saanii osoo hin laalamin akka ittisa irratt qooda fudhatan yk deggeran eegamu. Oromoon gara laafessa, nama akka saa hafee uumaa hundaaf dudhaa mirga eeguu qaba. Hanga yoonaa moototi walitt haansanii dhufan hundi hamaa irraan gahaniiru. Barnooti irra argamu waan jiruuf sana akka irraanfatan hin eegamani. Utuu yeroon laalaa ture gadi qabu baateyyuu sana akka sababaatti fudhatee haaloo bahachuun miira saa miti. Sanammoo kan Oromummaa sirritt hin huubanne Oromoott hin himu. Haatahu malee nagaan gargar deemuu fi ollaa wal hubatu tahuu eeguun waanuma uumaatii.
Labsi dhiheenya qodaalota waranaa dhiheenya ABO qorachuuf Itiyoophiyaa gananiin bahe malalchiisaa hin taane. Akka Abbaa Odaa caalaa halluu sadan Itiyoophiyaaf amanamoo tahan mullisani. Kan isaan jedhan hundi calaqqee suduudaa muxannoo darbee, kan hawwa Oromoon walabummaa fi bilisummaaf qabu faallessu. Kan kutanii baqatan keessaa ejjennoo akkasii fudhachuuf isaan kanneen jalqabaa miti kan dhumaas hin tahani. Akka abba tokkeett haa tahu akka murnaatt mirga sana kan isaan dhowwatu hin jiru.
Garuu harkifachuu fi haala dursee hin muldhanneef yk ayyaan laallatummaa irraa kan kahe daddaaqni tuutaa jirachuu dandaha. Ta’us gumaan tokko sochii sabaa irratt cittuu dhiibbaa faallaa fiduu dandeessu jaaree, murtii gaddeebistuu dabarsiisuun akkaa fi qajeelaa hin tahu. “Bakka maleekaan qaxxisuu sodaatan, daallichi keessa burraaqa” jedhama. Cittooti ilaalcha tokkoo qabna jedhan hundii laabba’oo, rakkina seeraan furuuf obsa hin qabnee, waliigalatt ambatti guriri’uu malee yeroon itt qaama waaltaa kuffisuun dhagahaman yartuu dha.
Sun akka fedhe haa tahu, Itiyoophiyummaan mirgi malbulchaa qabattee Oromoo ilaalu irratt qaban bakka gaaffii Oromoon bilisummaaf qabu jalqabutt akka dhaabbatu beekuutu irra jira. Qondaaloti guddaaf eegaman kun karaa faallaa Oromummaatt gessu ammas filachuun nama gaddisiisa. Oromoof nokkorroon hariiroo Oromiyaa fi Itiyoophiyaa gidduu jiru kan dur xumuramee waan taheef isaan ejjennoo geeddarachuun mooraa halagaa keessatt diina Oromoo gobbisa yoo tahe malee annisaan dabalaniif hinjiru. Jarri akka mooraa sabbummaa gad dhiisan beeku, yoo booqee maqaa karra irra ture tahe malee mooricha hin fudhanne. Garuu godaannisi hankaaksitummaa yk garlamummaa hanga du’aa boodaattillee isaan biraa hin hafu.
Kaasaan hundee sochii, bilisummaa biyya, birmadummaa, boona sabummaa fi ulfina namummaa halagaan dhabsiifamuu dha. Hawaasi waan halle guutuu qaban hunda samamanii deegaa tahan. Sana fuggisiisuuf jarmoti ka’an haleellaa fuula hedduu walirraa hin citnetu irra gahaa jira. ABO fi dhaaboti kaayyosabichaatt cichan walcalaluun yeroo yartuu itt fudhata taha. Garuu jarmaan jiraatee dhiisee geengoon isaan kurnan afur dura konkolaachisan Oromummaan oo’ifamuun sadarkaa dhaabuun hin dandahamne gahee jira. Abba tokkoota, murnoota yk jaarmotaan ganamuun xinnoo gufachiisina malee hanga maniin karoorfame, kaayyoon sabaa, fiixaan bahutt hin qabbanaawuu. Sonaawuun jaarmotaa naamusaa fi shaffisa manii ittiin gahan tolcha. Golgaan soqolameera. Filmaati jiru ifaa dha; garee kee filadhuu, deebi’ii tuuta’ii kanneen ilaalcha fakii waliin gara manii akeekkateett joga’i. Hin daddaaqin arreedi! Kun yeroo ayyaan qabeessa tahuu dandahaa dhimma itt bahu yaali. Qabsoon walabummaa hanga gaaffiin Oromoo deebii argatutt itt fufaa. Qabsoon bilisummaa ogummaan ijaaramee fi afurri Oromummaa, tokkummaa fi eenyummaa sabichaa dogoggorsitoota guyyaa duuba dhufan irraa ni baraara.
Oromiyaa walabi haa jiraattu!!
Humni koloneeffataa fi kittilayyoon haa gombbifaman!!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
* Ibsaa Guutama | Gubirmans.com
Amajjii 2012
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan kees


text:
Prezidaantiin Oromiyaa Duraanii, Obboo Juuneddii Saadoo Maal Jedhu?
WASHINGTON, DC (VOA Afaan Oromoo) — Dhaabbatni Dimookitaatawa Uummata Oromoo yokan DhDUON walga’ii koree giddu-galeessaa gidduu kana geggeesseen dura-taa’aa dhaabichaa – Obbo Muktaar Kadirii fi itti-aantuu isaanii – aadde Asteer Maammoo taayitaa irraa buusuu isaa beeksisee jira.
Dhaabbatichi dheengadda ibsa baaseen akka beeksisetti, Kibxata – Fulbaana 20, bara 2016 gara galgalaa irraa akka beeksisetti, hoogganoonni ol’aanoon lameen taayitaa gad-lakkisuuf gaaffii dhiheessan, koreen gidduu dhaabichaa simachuudhaan akka taayitaa gad-lakkisan sagalee guutuun murteessuu isaa beeksise. Bakka Obbo Muktaar Kadir, ka duraan afaan-yaa’ii Caffee Oromiyaa turan – Obbo Lammaa Magarsaa buusamuu isaanii, bakka aadde Asteer Maammoo immoo, ka duraan Ministara Geejjibaa Mootummaa Federaalaa turan – Obbo Warqinee Gabayyoo filatamuu isaanii dhaabichi ibsa baaseen beeksisee jira.
Ka duraan prezidaantii Oromiyaa turanii fi amma as Yunaayitid Iteets keessa jiraatan – Obbo Juuneddii Saaddoo maal jedhu? Obbo Juuneddii allee gaaffiileen falmsiisoon ka’an hedduu dha. Waaien ofiis, waa’ee jijjirama amma DhDUO keessatti ta’ees ni dubatan.


text:
HARGEISA, 11 August 2015 (IRIN) – Qader and Abdi are two weeks into their journey. Carrying only one empty plastic water bottle each, flattened, with …Read More »
Oromo TV: Gadda, Gadadoo Fi Iyyannoo Baqattoota Oromoo (Yaman Irraa)
Kabajaa Ayyana Gotota Oromo 2015 fi Caayaa Tokkommaa Baqattota Oromo Biyya Masrii. Ebela 26/2015
Hawaasni Oromo fi Mesenssonni Caayaa Tokkommaa Baqattota Oromo Biyya Masrii Magaalaa Cairotti jiraatan ebela 26/2015 kabajaa Ayyaana Gotota Oromo 2015 haala miidhagaa fi bonssaan kabajatanii …Read More »
Over 250,000 East African refugees trapped in Yemen
AL-JAZEERA-AMERICA Many refugees and asylum-seekers from Somalia, Ethiopia and Eritrea say they have nowhere else to go April 18, 2015 8:00AM ET by Michael Pizzi …Read More »
South Africa: Xenophobic attacks against black “foreigners” spreading
Xenophobic violence has spread to South Africa, while poverty stricken foreign nationals in six of South Africa’s nine provinces seek ways of returning to their …Read More »
Obboleewwan lama turan kan dukkana isaanii keessatti ibiddi itti lakkifame. Tokko lubbuun isaa dabrite, inni lammaffaa hospitaala jira.
Hookkarri lammiilee biyyoota Afrikaa biroo kanniin Afrikaa Kibaa keessa jiraatan irratti xiyyeeffate torbaan kana keessa babal’achuu isaati kan gabaafame. Lammiileen Itoophiyaa Afrikaa Kibbaa jiraatan kanniin …Read More »
Baqattoota Oromoo Yemen: Lubbuun teenya lubbuu sareellee hanqatte
Haala hamaa Baqattoonni Oromoo Biyya Yemen Keessa Jiran ,,,, Nuti Baqattoonni Oromoo Biyya Yemen haala akkaan Sodaachisaa keessa jirra dhugumattuu haalli amma keessatti argamnu dhugaan suukaneessaadha …Read More »
RDH: Rakkoon keenya guyyaarraa guyyatti hammaachaa deemaa jirti
Nuti akka nama bishaaniin liqimfamee harka ola qabaa jiru waan tahee nutti dirmadhaa!! Addunyatti nuuf iyyaa!! jedhu baqattoonni Oromoo ka yeroo ammaa biyya Yaman keessa …Read More »
Oromo TV:Marii Hawaasa Oromoo Minnesota balaa baqattoota Oromoo Yeman
Obboleewwan keenya Biyya Yamanitti Humnoota hin beekkamneen Ukamfamanii kan turan, gadi Lakkifamuun isaanii dhagayame.
Raadiyoo Dandii Haqaatiin {RDH} Roobi Bitoteessa 30 /2007 Dhalattoota Oromoo kan Ta’an Obboleewwan keenna lakkoofsaan 40 kan ta’anii fii Lammiiwwan biyya adda addaa irraa …Read More »


text:
Thursday, December 26, 2013
ሲዳማ ቡና ኣምራች ኣርሶ ኣደሮችን የቡና ጥራት በማሳደጉ በኩል እንዲረዱ ተብለው በየቀበሌያት የተመደቡት የልማት ስራተኞች የተመደቡበትን ስራ ከመስራት ይልቅ በፖለቲካ ስራዎች ላይ በመጠመዳቸው ለቡና ጥራት መውረድ ምክንያት ሆነዋል ተባለ
Posted By: Nomonanoto Sidama | At: 12/26/2013 01:32:00 AM Be the first to comment!
ዘንድሮ የሲዳማ ቡና ከተጠበቀው በላይ ገበያ ያጣበት ሁኔታ ያለ ሲሆን ቡና ገበያ ካጣባቸው በርካታ ምክንያቶች መካከል ጥራቱ መውረዱ ኣንዱ ነው። የሲዳማ ቡና ኣልም ኣርሶ ኣደሮችን የቡና ጥራት በማሳደጉ በኩል እንዲረዱ ተብለው በየቀበሌያት የተመደቡት የልማት ስራቸኞች የተመደቡበትን ስራ ከመስራት ይልቅ በፖለቲካ ስራዎች ላይ በመጠመዳቸው ጉዳዪን ኣባብሶታል።
የሲዳማ ቡና ታይቶ በማይታቀው ሁኔታ በዘንድሮ ኣመት በዝቅተኛ ዋና ተሽጧል፤ ዝርዝሩ የሪፖርተራችን ጥቻ ወራና ነው ያንቡት፦
Bunu Sidaamu dagara sa"eno Wo'mu Tophiyira Ekonoomete, poletikahonna dagoomu lophphora umikkiha ikkasi anfoonnite. Sidaamu daga ekonoome umihunni bunu jiro iima xintantinoti xawoho. Konni buni dikko ragunni duushsha agurtunkunni kuneeti tayiixe sase diro ikkino. Konni albaanni ECX /Ethiopian Commodity Exchange/ xiinxallo assite bunu deerra babbade wortino.
Sidaama A- yite gaantinohu = Cirrete worku woradi geeshsha heeranno buna, Bansiha, Booniha, Hulate noo buna Sidaama B Yine gaamoonihu Alatta Wondiha, Aletta Cuukkoniha, Daarraniha, Daaleha, Wonshiha,Gorcheha, Shebbediiniha buna Sidaama C Yine gaamoonihu, Kambaatuniha, Wolaaitunniha, Halaabunnihanna hadiyyunniha buna. Sidaama C yinoonni korkaati insawiinni fulanno buni shiima ikkino daafira uminsa su'minni deerranna su'ma fushshate ikka hoogino daafiraati.
Tenne gaamo assininoonnihu bunu afirino coomillena isilanchimma/ quality and testing/ kee''ne la'nihu gedensaaniiti. Xaa yannara Sidaamu giddo bunu dikko hirantanni no. Sidaama A yine gaamoonni woradda buna mitte kiilo 8 birrenni kayiise 8.5 geeshsha hiramanni no. Sidaama B yinannihu kayiinni mitte kiilo buna 7 birrenni kayiise 7.5 geehshsa hiramanni no. Konni albaanni Sidaamu daddalaanora Baanke buna hidhdhate birre liqiisa gibbinoti qaangannita ikkitanna, hakkunni kawa limaatawi balehabit yite insa yituta yaanohura calla mangiste uyisiisino. Affu gede ikkite baalanti daddalaano bunu dikko giddora e''inoha nafa ikkiro daganke tayiixe bunu dikko di duushitino. Hakkuno dikko ubbinohu mereerima dikkora ikkino daafira daddalaano abbitino qarri dino. Alamete dikko babbaxitinoti shiimadda gobbuwa buna iillishshe shiqishino daafira bunu hasatto/ demand/ ajjeenna dikko hakuyii daafira ubbino yitanno mitootu. Xaano bunu xiraate iima lowo looso loosa hasiisanno. Bunu konni garinni uwanni hariro ekonoomete heeliichcho mayi ikka dandaanno yine xiinxallo loosa hasiisanno. Gibirinnu ogeeyye daganke wole gide kaase/wixxe yaano yannate dikkote hasamannoricho, baattonsa fushshitanno garinni loosidhdhe woxe afi'dhanno doogo kaajite rosiisanna qajeelsha aa hasiisanno. Gibirinnu latishshi looso loosiisanno qajeelsha uyiitanno yine qawwalla baala gaamoonni latishshu loosaasine poletiku looso calla loosanni uminsa gaamooshshe habbino daafira daganke latishshu loosinni kaa'lituro woyyanota buuxa hasiisanonsa.
Subscribe to: Posts ( Atom )
-
Press Statement By Sidama National Liberation Front, 14 September 2016 Photo from ENA The Industrial Parks Development Corporation...
-
By Denboba Natie, September 09, 2016 The current TPLF’s Ethiopian regime has denied the Sidama nation its constitutionally guarantee...
-
ሀገር አቀፍ የትምህርት ምዘናና ፈተናዎች ኤጀንሲ የ 2005 ዓም የትምህርት ዘመን የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ማጠናቀቂያ ፈተና ውጤት 11/12/2005 ከቀኑ 10 ሰዓት ጀምሮ ይፋ መ...
-
አዲስ አበባ ፣ ነሃሴ 23 ፣ 2005 (ኤፍ ቢ ሲ) የ10ኛ ክፍል ማጠቃለያና የ12ኛ ክፍል መሰናዶ ማለፊያ ነጥብ ውጤትን ነገ ይፋ እንደሚያደርግ የትምህርት ሚኒስቴር አስታወቀ። የዩኒቨርስቲ መግቢያና ወደ መሰናዶ ...
-
አዲስ አበባ፣ ሀምሌ 20፣ 2004 (ኤፍ ቢ ሲ) የአስራ ሁለተኛ ክፍል መሰናዶ ተማሪዎች የፈተና ውጤት ዛሬ ረፋድ ላይ በሀገር አቀፍ ፈተናዎች ድርጅት ድረ ገጽ ይፋ ተደረገ። ፈተናውን የወሰዱ ተማሪዎች ውጤታቸውን...


text:
Friday, May 2, 2014
Massacre of Peaceful Demonstrators- Perpetual Habit of TPLF Regime
OLF Press Release
The level of repression and exploitation exacted by the successive regimes of Ethiopia on the subject peoples under their rule in general and the Oromo people in particular has been so unbearable that the people are in constant revolt. It has also been the case that, instead of providing peaceful resolution to a demand peacefully raised, the successive regimes have opted to violently suppress by daylight massacre, detention and torture, looting, evicting and forcing them to leave the country. Hundreds of students have been dismissed from their learning institutions. This revolt, spearheaded by the Oromo youth in general and the students in particular, has currently transformed into an Oromia wide total popular uprising.
The response of the regime has, however, remained the same except this time adding the fashionable camouflage pretext of terrorism and heightened intensity of the repression. This has been the case in Ambo, Madda Walabou, Dambi Doolloo, Naqamte, Geedoo, Horroo Guduruu, Baalee andCiroo in Oromia; and Maqalee in Tigray as well Gojjam in Amhara region, by the direct order from the Tigray Peoples Liberation Front (TPLF) leaders in the last 22 years. Tens of peaceful demonstrators, including children under the age of 10, have been massacred in Ambo, Madda Walabou yesterday April 30, 2014. Hand grenades have been deliberately thrown on student demonstrators in Ambo andHaramaya Universities causing several death and serious wounds. More have been detained. Indiscriminate severe beating, including elderly, women and children by Federal Police and militia, is widespread.
The OLF condemns the perpetration of these atrocities and holds, the Prime Minister of the regime, the army, federal police and security chiefs, directly responsible for these crimes selectively targeting the Oromo, who peacefully presented their legitimate demands. The OLF renews its call on the Oromo nationals who are serving in the armed forces of this regime not only to refrain from partaking in this crime against their parents, siblings and children; but also to resist and stand in defense of their kin and kith and other civilians.
We call upon the Oromo people both inside and outside the country, to realize that we have been pushed to the limit. The only way out of this and to redeem the agony visited upon us for the past is to fight back in unison. We specially call upon you in the Diaspora to act on behalf of your brethren, who are under siege, and urge the nations who host you to discharge their responsibility as government and a community of human beings towards the long suffering Oromo and other peoples under the criminal TPLF regime.
We urge again and again that the international community, human rights and organizations and governments for democracy to use their influence and do all they can to stop the ongoing atrocity against the Oromo people. Failure to act immediately will be tantamount to condoning.
Victory to the Oromo People!
Oromo Liberation Front
May 01, 2014
–Read more — Afaan Oromoo
–Read more – Amharic
Latest News: Godina Wallaggaa lixaa aan aa Ganjii Mana barum saa sadarkaa lammaff aa Ganjii Ganjii kee ssatti Barattootni H iriira gaggeessun dh aadannoo dhageessisu u irratti argamu
FDG Jabaachuudhaan kan itti fufe Godina Wallagga Lixaa aanaa Ganjii mana Barumsaa sadarkaa lammaffaa Ganjii keessatti barattootni Oromoo Hiriira jabaa gaggeessuudhaan Mormii jabaa sirna wayyaanee irratti gaggeessuu irratti argamu. Barattootni kunneen gamtaadhaan ka’uudhaan dhaadannoo garaa garaa dhageessisaa oolan keessaa
1. Lafa naannawa Oromiyaa murree hin laannu
2. Barataan ajjeefamuu fi arii’atamuu hin qabu
3. Oromiyaan kan Oromooti
4. Gaaffii mirgaa gaafachuun shororkeessaa nama hin godhu
5. Mootummaan wayyaanee garboomfataa dha
6. Oromiyaan ni bilisoomti
Kanneen jedhanii fi kanneen biroo dhiyeessuudhaan hiriira bal’aa gaggeessanii jiran. Mootummaan wayyaanee dhiibbaa kamuu gaggeessu Barattootni Oromoo gamtaadhaan ka’uudhaan dhaadannoo dhageessisuun sagalee isaanii dhageessisuu irratti argamu. Gaaffiin Barattoota keenyaa gaaffii abbaa biyyummaati gaaffii mirgaati jechuudhaan Uummatni Ganjii barattoota waliin tahuudhaan dhaadannoo dhageessisuu fi gaaffii abbaa biyyummaa finiinsuu irratti hirmaannaa jabaa godhanii jiran. Uummatni Oromoo ka’aa jechuudhaan Qeerroo bakka maraafis waamicha dabarsanii jiran.
2. Barataan ajjeefamuu fi arii’atamuu hin qabu
3. Oromiyaan kan Oromooti
4. Gaaffii mirgaa gaafachuun shororkeessaa nama hin godhu
5. Mootummaan wayyaanee garboomfataa dha
6. Oromiyaan ni bilisoomti
Kanneen jedhanii fi kanneen biroo dhiyeessuudhaan hiriira bal’aa gaggeessanii jiran. Mootummaan wayyaanee dhiibbaa kamuu gaggeessu Barattootni Oromoo gamtaadhaan ka’uudhaan dhaadannoo dhageessisuun sagalee isaanii dhageessisuu irratti argamu. Gaaffiin Barattoota keenyaa gaaffii abbaa biyyummaati gaaffii mirgaati jechuudhaan Uummatni Ganjii barattoota waliin tahuudhaan dhaadannoo dhageessisuu fi gaaffii abbaa biyyummaa finiinsuu irratti hirmaannaa jabaa godhanii jiran. Uummatni Oromoo ka’aa jechuudhaan Qeerroo bakka maraafis waamicha dabarsanii jiran.
Thursday, May 1, 2014
Breaking News:-Godina Horroo Guduruu Wallaggaa Magaalli Aliiboo tohannaa Wayyaanee jalaa baatee Harka Uummataa galte!
Mootummaan Wayyaanee gaaffii abbaa Biyyummaa karaa nagaa gaafatame deebisuu diduudhaan barattoota Oromoo Jumlaan mana hidhaatti naqaa kan as gahe dhaabbachuu qaba jechuudhaan Uummatnii fi Dargaggootni Oromoo magaala Aliiboo ” Wayyaanee Sii Wayyaaree?” jechuudhaan Magaala Aliiboo Rasaasni wayyaanee akka bokkaa osoo roobuu tohannaa isaa jala galchatee jira. Bara Mootummaan wayyaanee burkutaa’etti Oromoon gamtaan ka’uu qaba jechuudhaan Ka’i Oromoo jechuudhaan dhaadannoo isaanii dhageessisaa oolanii jiran.
Waraanni wayyaanee rasaasa dhukaasuudhaan akka bokkaa roobsus sagaleen Uummata Oromoo dhagahamuu qaba jechuudhaan Uummatnii fi Qeerroon gamtaadhaan Injifannoo fi magaala Aliiboo rasaasa qabu dhagaan baasuun tohannaa isaa jala oolfachuu isaa walleewwan garaa garaadhaan Magaala Aliiboo tohatanii jiran. Uummatni Oromoo magaala Kanaa guutummaadhaan poolisoota Wayyaanee arii’uudhaan magaala dhuunfatee injifannoodhaan ililchuu irratti argama.
Waraanni wayyaanee rasaasa dhukaasuudhaan akka bokkaa roobsus sagaleen Uummata Oromoo dhagahamuu qaba jechuudhaan Uummatnii fi Qeerroon gamtaadhaan Injifannoo fi magaala Aliiboo rasaasa qabu dhagaan baasuun tohannaa isaa jala oolfachuu isaa walleewwan garaa garaadhaan Magaala Aliiboo tohatanii jiran. Uummatni Oromoo magaala Kanaa guutummaadhaan poolisoota Wayyaanee arii’uudhaan magaala dhuunfatee injifannoodhaan ililchuu irratti argama.
FDG Baalee, Magaalaa Roobee fi Yuuniversitii Maadda Walaabuu Keessatti Ka’e Daran Hammaate
Waraanni Wayyaanee Lola Uumata Oromoo Irratti Baneen Baalee Roobee Keessatti Oromoonni Hedduu Wareegamuu fi Madhaawuun Gabaafame. Kanuma Waliin Loltooti Wayyaanee 2 ta’anis Akka Ajjeefaman Beekame.
Gabaasa Qeerroo Caamsaa 1,2014 Baalee Roobee
Hanga saa’aa amma kanatti humni Agaazii faashistii Wayyaanee baratoota Oromoo University Madda Walaabuu kanneen reeffi argame 20ma kan ajjeessan yoo tahu baratootaafi ummatni ajjeeffame lakkoofsaan sanii ol-akka tahe J/Q/A-amma gabaase. Hanga ammaatti magaalaa Roobee humni Agaazii Wayyaanee mana manaan seenuun ummata tumuutti jira. Dubartootni miidhaan hamaan irra gaye kudhan gahanii jiru. Ambulaansiin magaalaa guutuu keessa fiiguun reefaafi mado guuraa jirti jedha.Namni tokko manaa akka gadi bane labsame illee uummaani tole jedhee Wayyaaneef hin abboomamne.Haalli jiru guddoo gaddisiisaafi suukaneessaadha jedha.FDG baratoota Oromoo Oromiyaa Yuuniversitiilee hunda keessatti argamaniin Oromiyaa keessatti dhoohe baratootni oromoo GKBahaa magaalaa Roobetti argaman kanneen Yuuniversiitii Madda Walaabuufi manneen barumsaa ol aanon sadarkaa 2ffaa baatuufi hedduun fincila guyyaan guyyaa walirraa hafnuu miiti,jechuun qophii akkaan guddaafii wayyaanota rifachiise qopheessanii hiriira nagaa ganamarraa hanga galgalatti bahuun suuraalee qabsawota sabaaf wareegamanii fi barattoota Oromoo Wayyaanotaan badii malee ajjeeffamaniifi faaruu alaabaa faarsuun ABOn dhaadataa turan.
Humni Agaazii wayaanee barattoota marsee jennaan ummatni gootummaan hiriira baratoota ilmaan isaatti makamuun dhaadannoolee dhageesisuun hanga wayyaanotaafii lukkeelee isii garaan gubatuttu ABO-faarsaa ilmaan oromoo badii malee mana hidhaatti guurtan haa hiikaman,baratoota oromoo qaroo ilmaan lafaa dhufan mirga saba isaanii gaafachuu isaaniitiif hidhuu,tumuu,rasaasaan ajjeessuu,biyya Oromoo humnaafi qawwee harka qabdan abdachuun ciccirtanii alaguuf gurguruun dhaabbachuu qaba,ummatni oromoo biyya abbaa isaa irratti guyyaa guyyaan akka gadamsaatti adanfamee ajjeeffamuu nurraa dhaabbatuu qabaafi gaaffiilee hedduu kkf kaasee dhageesisuun Wayaanota abdii kutachiisaa oole.humni Agaazii wayaanee baratoota yuuniversiitii madda walaabuu marsee jala buluun ganama kana saa’aa 08:00am irraa kaasee humnichi baratoota Yuuniversiitii madda walaabutti seenuun baratoota reebichaa fii tumuu aansuun baratootni gootummaan humna Agaazii wayaanee hanga funyaanitti hidhachiifamee itti ergame dura dhaabbatuun saa’aa sadihii ol-dhakaafii waan naannoo argataniin of irraa loluun humnicha harkaa cabsanii alatti yeroo baafatan humni agaazii Wayaanee baratoota irratti rasaasa roobsuu eegallaan ummatni guutuun ilmaan Oromoo hin hafnu jechuun baratootatti makamuun humni agaazii Wayaanee baratootaafi ummata Oromoo saa’aa 08:00am-irraa eegalee lola irratti adeemsisaa ture.
Lola kanaan humni agaazii Wayaanee lama (2)du’ee sadi(3),madaa’uutu mirkanaawe.Karaa baratootaa hedduun wareegamuu fi maayyii irratti dhukaasni heddumaaturraa namni madaaye fi du’e bakka bakkaatti hedduu tahuutu shakkama.Hanga ammaa wanni qulqullaawe hin jiru.hadaamaas walitti bu’iinsa fakkaataa taheen baratootni hedduun madaa’uufii wareegamuu himan.
Wednesday, April 30, 2014
YAA UMMATA OROMOO IYYA IYYA...IYYA DABARSAA WOYYANNEN NU FIXXE!!!!!!GUBANNEE!!!!
BY AFOMIA YOSEF
5/1/2014
BREAKING NEWS:OUR SOURCES CONFIRMED US, MORE THAN 15 INNOCENT STUDENTS HAVE BEEN KILLED AND DOZENS ARE INJURED IN A PROTEST HELD AT AMBO CITY.IT IS ORGANIZED BY THE AMBO UNIVERSITY STUDENTS AND THEY WERE PEACEFULLY PROTESTING AGAINIST THE NEW ADDIS ABABA MASTER PLAN WHICH DISPLACES MILLIONS OF OROMOM FARMERS FROM THEIR LAND. THE PROTEST PARTICIPATES THE COMMUNITY AT LARGE.OUR SOURCE TOLD US THAT THE FEDERALS WERE SOOTING THE THE STUDENTS RANDOMELLY WITH OUT MERCY AND INDESCRIMINATELY.' THE DEATH TOLL IS EXPECTED TO RISE DOE TO LARGE NUMBER OF SERIOUS INJURIES.
Godina Lixa Shawaa Aanaa Midaa Qanyiitti FDG Gootota Barattoota Oromoo M/B Ballaammii Sadarkaa 2ffaa Eegale
Ebla 30,2014 Gabaasa Qeerroo BallammiiEbla 30/2014 Godina Lixa Shawaa Aanaa Midaa Qanyiitti FDG Gootota barattoota Ooromoo M/B Ballaammii sadarkaa 2ffaa fi qopha’inaa fi uummata Ooromoo Magaalaa Ballaammiitiin har’a sa:aa 8:00 wd irraa eegaluun amma gaggeeffamaa jira, hirirri nagaa kun gaaffii barattootni kenyaa dhaabbilee barnoota olaanoo kanneen akka yuunibarsiitii Jimmaa, Harammaayyaa, Amboo, Adaamaa, Wallaaggaa, Mattuu fi Bulee Horaa kaasaa jiran guttummaan isaa Ggaaffii keenya jechuun sabboontotni Bbarattootni mana barumsaa Ballaammii sadarkaa 2ffaa fi Qophaa’inaa uummaata Mmagaalaa Baallaammii waliin ta’uun hiriira guddaa gaggeessuu irraatti argamu. Akkuma dhaabbilee barnoota olaanoo Gaaffii isaanii iyyaannoodhaan karaa seeraa qabeessaa ta’een Bulchiinsa aanaa Midaa Qanyii fi Bulchiinsa M/B Baallaammiitti galchachuun hiriiraa mormii guddaa kan uummata 4000 ol hirmaachisee gaggeessuu irraatti argamu,
Yeroo amma kanatti akkuma baratame mootuummaan abbaa irree wayyaanee humna waraanaa liyuu hayil fi kora bittinneessa jedhamu hiriiricha dura dhaabuun, Gaazii summa’aa kan nama boosisuu irraatti dhukaasuun bittinneessuuf yaalii guddaa godhus uummaannii fii barattootni nuti mirga keenyatu sarbamee mirga keenyaaf falmannaa jechuun FDG haalaan qinda’aa fi jabaa ta’ee itti fufee jira. Bbarattootni Mana Barumsaa Gabaa Kamisaa sadarkaa 1ffaa kutaa 1 -8ffaa barachaa jiran mana barumsaa gadhiisuun yeroo kanatti hiriirichatti makamaa jiru, Dargaggootni Oromoo mAgaalaa Ballaammii fi Barattootni Ooromoo Magaalaa keessaa nannaa’uun dhaadannoo isaanii dhageesisuun itti fufe. gabaasaan kun itti fufa.
Tuesday, April 29, 2014
Mattuu:- Gootonni Qeerroon Yuuniversitii Mattuu Guyyaa 2ffaa FDG Itti Fufan. Waraanni Wayyaanees Doorsisaan Dhaabuu Dadhabe!
- Nu dabarsaa, nuti mirgaa keenyaaf dhugaa keenyaaf falmannaa,
- Qawween nu hin dangeessuu, hidhaan, nu hin daangessuu ,
- Ajjeechaan, nu hin daangeessuu, reebichii nu hin daangeessuu,
- Nuti mirgaa keenyaaf mirga keessaan kabachiisuuf dhaabbanna,
- Sagaleen keenya sagalee ummata bal’aa Oromooti,
- Sagalee keenyaa hojjettootati, sagalee beektotaati, sagalee barattootati, -sagalee qotee bulaa Oromooti, sagalee uummata bal’a Oromooti,
Injifannoon Ummataa Oromoo hundaaf!
Ebla 29/2014
Mattuu.
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Ummati Oromoo ummatoota Afrikaa lakkoofsaan olhaanan (kumkuma 30 ol) afur keessa tokko. Jaarraa kudha sagalaffaa keesa ummatooti Afrikaa hundi kolonoomani alaabaa halagaa jalatt kufanii. Oromiyaan innas kan qabamte, alaabaa magariisa, keelloo fi diimaa mootummaa ollaa see, keettoo halagaa gabra gama tahe, Absiniyaa jalatt kan kufte. Roorron itt raawwatame hundi alaabaa kana qabatamee waan taheef hanga inni irraa buqa’utt nageenyi hin jiru. Kanneen gabra gamaa dhufaniin kan Habasha adda godhu biyyaan ollaa fi bifaan gurraacha tahuu dha. Kan tokko isa godhu meeshaa, gargaarsa fi ogummaa biyyoota Impriyalistootaa Awuropaa fi Rusiyaa dhufe isaaniin walgitu qabaachuu dha. Kan bira miseensa hidhata biyyoota Gaanfa Afrikaa qircachuuf waliigalani tahuu fi sararaa dangaa isaan gidduu bu’ee irratt waliigaluu dha. Daftarooti Itophiyaa dhugaa kana gara dabarsuuf seenaa jajallisuu yaalaniyyuu yeroof malee hin milkoofne. Amma, gaaffiin gaaffii seenaa mitii; garuu eenyutu hardha mirga dabaan jalaa saamame akka deebi’uuf gaafataa jiraa kan jedhu? Oromiyaan jaarraa ol qabama jala jiraachuun ifaa dha. Garuu akka si’anaa Seerri Waaraanaa utuu hin labsamin suduudaan loltuu qofan hin bullee. Noolli itt akeekaa EPRDF (OPDOn) biyyicha ni bulchina jedhaa bahan fakkeessuun saaniiyyuu raawwatee jira.
Qabama Oromiyaa fi jabina empayera Itophiyaa keessatt abba tokkooti Oromoo qooda guddaa gumaachanii jiru. Kun waan haaraa miti, duula Impriyaalistootaa hedduu keessatt ummati koloneeffame kan waraana koloneeffatoof humna hin gumaachine hin jiru. Humnooti Walii Tumsan, Xaaliyaanii Itophiyaa gad dhiisisuuf loltoota Sudaanii fi Koongoo Beeljigitt dhimma bahuun ni yaadatama. Akkasumas, Xaaliyaan empayer Itophiyaa qabachuu loltoota Libiyaa, Eertraa fi Somaleett dhimma bahuun seenaa kaleessaati. Abba tokkooti kun ummata ofii bakka bu’anii utuu hin tahin kaan dirqiin kan qaxaramanii itt galan. Akkasitt namooti Oromoo marsamanii lolatt oofamuun kan duulota koloneeffataa isaan hin laalle Oromiyaa, Ogaaden, Tigrayii, fi Eertraa irratt qooda fudhatan malee, Itophiyaa yk du’a jedhanii miti. Naannaa barreesaan kun itt dhalatee duula Maayicawuuf yoo xinnaatt manni tokko nama tokko abbaa duulaa koleefataa jalatt dhiichun itt buufamee ture. Jannummaa saanii diinaafis firaafis duula hunda irratt ragaasisanu, akka sabaatt garuu onnee dhabuun utuu hin tahin qophee dhabuun kufuun irra gahe.
Oromoon akka ummataatt takkaa fedhanii Itophiyaa jala hin jiraanne. Akka sabaatt seenaa, afaan, daangaa biyyaa fi aadaan isaanirraa adda. Lakkoofsaanis waan isaanii ol turaniif, jaalalaan yartuuf jilbeenfatan jechuun waan hin fakkaanne. Hanga hardhaa qawwen qabamanii jirachuun ifaa dha. Hayyooti gorsitoota mootummaa Habashaa tahan badiisi Oromoo irra gahe dhokatee akka hafu barbaaduu. Mootiin Habashaa, Oromoo, harka ciree mormatt rarraasuu, hallayyaatt hoomaan darbachuu; arraba cireee akka hin azanne gochuu; harka muree harma muree muka kara darbaan laalutt rarraasuu; fixiisa waliigala akka Calanqoo, Sibuu fi Buunnoo raawwachuu kkf akka dhokatee hafu barbaaduu. Kun akka Oromoon hin irraanfane ummati Habashaa mootummoota sana dhaalan, akkasumas hayyooti dhossuu barbaadan beekuu qabu. Biyyoota qawween walitt qaban irraa biyya eenyummaa kanneen qabamanii haqe, kan saanii fudhatu uumuu hawwu turan; hin milkoofne. Yakki kun al tokkoon hin dhaabbanee hanga hardhaatt ittuma jira. Oromoon akka sabaatt yeroo carraa argatu seenaa ofii ofiin barreeffata malee beekota koloneeffataa nuu barreessu jedhee hin eegu. Goototi Oromiyaa dabaan dhuman hunda akka roorroo fi roorrisaan hin irraanfatamne siidaan yaadannoo itt fufa.
Ummati Oromoo bilisummaa saa gaafachuutt erga ka’ee fagoo dha. Akkuma ummata kolonomanii turan biraa hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachuu fedha. Gaaffin saa kun hanga deebii tolaa argatutt godinichi nagaa hin argatu. Anga’ooti, hunda walitt qabanii, dhiibbaa fedha saaniif tahu gochuuf mijjaawu saa malee, miiddhaa ummatootaaf dantaa hin agarsiifne. Bulchooti Afriikaa gaaffi sabummaa fi gosummaa of keessaa qaban furuu dhimma hi godhatan. Bulchaaf ummata ofii utuu hin tahin anga’oo addunyaa irratt hirkatu. Mootummooti Afrikaa kun waldaa tokkummaa ummatanii jiru. Caalaan saanii ofangessoo waan tahaniif michoota. Dhaalmaa koloneeffataa durii kabajuuf walii galaniiru. Afaanumallee kan ofii guddisuurra kan koloneeffataa duriitt dhimma bahu. Isaan keessaa Itophiyaa qofti koloneeffataa waan taheef afaan ofiin hojjeta. Kolonoti saas afaan saa qofa akka baratanii fi ittiin hojjetan godhaa bahe. Mirga afaan ofiitiin hojjechuu fi barachuu qabsoon argame akkuma biyyoota Afrikaa kana kolonooti dhimma itt bahuu hin barbaanne jiru. Rakkina jiruf, furmaati hoggansa Afrikaa si’ana irraa hin eegamu.
Afrikaan daka, ummata irraa ka’ee ol ijaaramu malee bilisoomuu hin dandahu. Hanga yoonaa erga walaboomte jedhamellee, fakmishoo koloneeffataa faana bu’ee aangoon olii gad itt ciipha’ama. Itophiyaan yoomuu of angessaa waan taheef kolonota hafee ummati ofiiyyuu angoo hirmachuu hin eeggatu. Ummatooti Africa utuu moo’umsa keessatt qooda fudhatanii fedha ummataa irratt hundaawanii bu’uura hin sossone Tokkummaa Afrikaa egereef uumuu dandahu. Oromiyaan miseensa tokkummaa akkasii tahuuf daaya qabdii. Garuu sammuu yeroo dheeraaf hacuuccaa jala ture bilisoomsuuf barbaachisummaan sochii warraaqaa ni qayyabatti. Kan jijjiirama warraaqaa fiduu dandahu sammuu bilisoome qofa malee ayyaanlaallatuu daddaaqxuu fi baqattuu miti. Jara akkasiiti kan diinatt riqatanii fi nafii saa leellisan; akka qabsaawota Oromoo tokko tokkoo kan kufaatii irraa oolchuuf birmataniif. Bajoojanii hafu malee hin milkaawani.
Ummati Habashaa takaa akka fedha ofiin jiraatee hin beeku. Mootummaan saa kan humnaan dhufee humnaan bu’u. Gita bulchituuf waloo kan turan Galmistana Ortodoxii fi gonfoo “Zawud” jedhanii. Kanneeniif hoodoti biyyatii alatt uumaman jiru. Hundeen Galmistanichaa Kopt Masiri. Hamma bara Mootii Moototaa, Hayila Sillaaseett Abbaan saa (Pariyark) achii ergamaaf ture. Akka seera tureett lafti Habashaa sadii keessaa tokko isa jala jira. Mootichis isaan dibamee Zawud kee’ata. Kanaaf angoo ayyaanawaa fi lafa kanaa, halagaan muudamu jechuu dha. Mootichis qacee saa Mootii Solomoon Yihudaatt hidhata ture. Ummatichi dhaabota hundee halagaa himatan kana fudhachuu malee filmaata hin qabu. Fedha waaqaan sun tahe waan jedhameef sana mamuun aangoo Waaqaa mamuu taha. Yeroo yeroon abba tokkooti ni fincilu, yoo mo’atan isaanis muudamanii madduma halagaa sana fi fedha Waaq dhahatu malee ummata keessaa bahan hin himatan. Sanaan ummaticha hadoochanii of jalatt hambisu.
Akkasitt gurguddoon Habashaa ummata ofii irraa adda of tolchee hacuucaa jiraate. Hololli dhaloota dhalootatt walirraa hin citne sammuu ummataa akka barumsi kamiyyuu keessaa hin baafnett dhiqaa ture. Ummatichi haala bilisa qaabannoo ofii keessaa hin qabu. Kan aangoo irra bahe hundaaf damboobinaan buluu dha. Rakkinni gurguddoon Habashaa si’ana qaban kanuma. Seenaa hololaan uumame duukaa bu’anii dhugaa ilaaluu dadhabaa jiru. Rakkinni jiraachuu beekanuu furmaata saa, of keessaa ol baasani ilaaluu fedu.Erga bulchi Nugusaa sokkeeyyuu rakkinni gurguddoo Habashaa sana. Keesaa kanneen barumsa dudhaa waabarii amanteett fixatan, hammam barumsa ammayya ofitt naqanuu, soba ijoollummaan waabarichatt itt hudumame of keessaa baasuu hin dandeenye. Akkuma si’a duriitt yaaduun seenaa sobaa hololaaf uumamee irra deddeebi’aa jiraatu.
Olhantummaa sobaan afuufame kanaan ummata erga of jala galchanii waggaa dhibaa ol hin taane eenyummaa saa dagachiisuu fedhu. Isaan beekaa, inni wallaalaatt waan fudhataniif, lakkofsa saa wayittuu hin galchine. “Habashaan tokko kumashee oofa” jedhanii of saadu.Isaan utuu hin tahin qawween akka oofaa jiru hin hubanne. Qooqa “onnee/wannee jedhu Oromoo irraa akka dhagahan hin beekanii. Ummati Oromoo dandahaa dha. Tarkaanfiin fudhatu hobbaatii saa erga hede duuba. Hamma jireenyi saa du’a irraa hiiquu tahett gidira hunda dandahee hamajaajiin of geeddaruu akka dandahutt carraa kennaafii. Garuu hamajaajiin of jijjiiruu dhiisee cunqursaa fi tuffii irr fufe. Sun jireenya saa dorsifnaan sochii malalchiisaa gochuuf dirqame. Karaa nagaa fi araaraa buusuuu erga fixachiisee booda sosso’uun murannoo fi dudhama isaan abjootanii hin beekne itt agarsiise. Sana booda kan isaan of jibbaama Oromoon dhugaa qaba jechuuf kan eegalan. Oromoon “dhiphoo fi fottoqsituu” tahuuf himatamaa ture. Amma garuu isaanumatu “nan fottoqa hin jenne” jedhanii dubbataafii jiru. Arrabsoon baasuu didnaan saaduun moo’achuu yaala jiru. Garuu, hanga yoonaa “Oromoon “Maal barbaadda?” hin jedhamnee. Hin barbaachisus, Oromoon qabsoo ilmaan Oromoo itt dhumaa jiran Itopheessuun, isaan caalaa Oromo salphisuuf bobba’an waan jiraniif taha.
Ummati Oromoo walitt qabaa ummatoota yaroo empayerichaa caalaa guddaadha. Empayera keessa akka afaan saddeettamaatu dubbatama jedhamaa. Hedduun lammoota afaanota kana dubbatanii kanneen lakkofsi saanii kumoota keessa jiru. Erga koloneeffataan walakkaa caalaa ajjeesuu fi garboomsuun fixee as guddachuu hin dandeenyee. Caalaatt dhiibamaa fi akka barumsa hin arganne godhamaa waan jiraatanif sadarkaan jireenya saanii isa qabama dura jiru irraa gad adeeme. Si’ana bu’uura jireenya saanii kan tahe bosonni saanii ciramaa fi lafti saanii dureessotatt gurguramaaqonnaa shonkooraa fi biqiltuu adda addaa lafa gad dhiisaa jiru. Hojii sanaan uumamuutt hojjetaa Tigrayitu durfannoo qaba. Laggeen isaan qurxummii baafachuu, jallisiin qotachuu fi waan adda addaaf dhimma itt bahan humna elektrikaaf hidhamaa, haddhaa adda addaan faalamaa jiru. Isaan lafa saanii irraa buqqifamanii bakka jireenyaaf hin tollett ari’amuun hamaa caalaan irraa gahaa jira. Akka lammileett badiisi itt dorsisaanii jira. Eegumsaa fi gargaarsa olloota gurguddaa fi addunyaa haala itt barbaachisurra jiru. Kana malee mootummaan amma jiru da’oott ukkaamsee fixuuf adeema.
Oromiyaan kolonota keessaa isa guddichaa. Koloneeffataaf qabeenya uumaa, homisham fi humna namaa heddumminaan kan dhiheessus isaa. Kan koloneeffataan ummatoota naannaa, kan ofii utuu hin hafin ittiin rukutus heddumminaa humna namaa isa keessaa fudhatuuni, fakkeenyaaf OPDO. Kanaaf Oromiyaan walaba hin taane mootummaan Habashaa ulee ittiin nama dorsisu heddumminaan kan keessaa muratu. Yeroo ammaa koloneeffataan Oromiyaas balleessaa kan jiru jaruma akkasiinii. Oromoon aadaa demokraatawaa dhaalmaan darbeef qaba. Dudhaa hacuuccaas hin qabu; akka kanneen humna hin qabnett hin cobne seera safuu jedhamu qaba. Isaan bilisa bahuun ulee abbaa hirrootaa tahu hambisee moora kanneen bilisummaa fi walqixxummaa leellisanii dagaagsaa.
Kanaaf bilisummaan Oromiyaa ummata hundaaf, ummata koloneeffataa dabalatee, bilisa bahuu taha. Oromoon madaala uumaa eeguutt amanu. Nama hafee margoo fi binoon munyuuqanillee kaasaa malee akka hin tuqamne seera qabu. Kanaaf lammilee bucun badiisa irraa baraaramanii, mirgi ilmaan namaa kabajameefii, lafa akaakilee irraa darbaafii dhufe irratt abbaa biyyumaa akka mirkaneeffatan Oromoo caalaa gargaaruu kan dandahu hin jiru. Ofiis rakkina walfakaataa qaba. Oromoon olloota saa hundaa akka namaatt malee akka faayaatt hin laalu. Daaya walgargaaranii hamma humnaa gumaachuun naannaa saanii misoomsanii nagaa fi gammachuun waliin jiraatu kan jedhu qaba.
Barreessan kun akka waan Oromoo bakka bu’uutt kan dubbatuuf ayyaana Gadaa demokraasii fi walabummaatt waan amanuuf; waa’ee jara akka saa amananiitt malee waa’ee sigabaa fi jaalalloota koloneeffataa miti. Kallachi sochii bilisummaa Oromo ABOn daaya saanii kana sagantaa malbulchaa bara 1976 fi 1998 foyyessee baasee irratt ifa godhee jira. Kaayyoon ABOn hordofu kaayyoo ofiin bula biyyattii fi bilisummaa ummatichaati. ABOn kan qabsaawu Oromiyaa walaba argamsiisee Demokraatic Republik Oromiyaa bu’uursuuf. Kanaaf hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachuu seera addunyaan beekame deggera. Hiree ofi kan murteeffatu ummata Oromooti malee eenyuu, ABOn dabalamee hin murteessaniifii. ABOn akka gogeessa tokkoott waan itt amanu ummataa dhiheessa malee murteessuufiif mirgas seeras qaba hin jedhu.Ummatichi kana waan amanuuf ABO dhaa deggersa qusii hin qabne kenneefii. Hogggansi miccciramuu fi kayyoo irraa cehuu ni dandaha. Waa’ee amantee fi jaalala ummataa yoo dubbannu waa’ee kaayyoo gootota itt dhumanii ganama jechuuf keenyaa. Hoggansi ABO fudhatama kan qabaatu hanga karaa sana irraa hin maqnettii. Kaayyoo ummaticha kan irraa fudhatu yk gara dhabsiisu dandahu hin jiru.
Hogganooti sabaa ejjennoo saanii qaammi sadaffaan ifatt akka beekuu gochuu qabu. Sanaaf kumooti wareegama guddaa baasaa akka jiran irraanfatamuu hin qabu. Eenyu ejjennoo akkasii hin jaallatu taha jedhee mamii agarsiisuun amanamummaa nama dhabsiisa.Tokkoffaa akeeka qabaachuu dha. Akeekichi waan fedhu itt baasuuf murteefachuu barbaachisa. lammaffaa kan akeeka qabu ija sodaatee hin daddaaqu. Hamma dhumaatt kan akeekkate bakkaan gahuuf tattaafachuu qaba. Akka waan humnooti anga’oon akeeka namaa tolchaniitt kana hin jallatan, sana hin jaallatan kan jedhan jiru. Anga’ooti akkeka namaa hin tolchan; gaaruu akeeki eenyuuyyuu fedha saanii yoo doomsu hin jallatani. Kanaaf hanga waan namaatt hin dabarrett kan sodaatamu hin jiru. Kan saaniis fedha kan ummata biraas fedha. Akka tokko isa kaanitt anjaa madala hin qabne hin fudhanne waliin haasa’anii furachuu dha. Sabi Oromoo saba seenaa dheeraa kan Masir duriitt ejju akka qabu beekamaa dha. Jalee eenuyyuu miti. Kanaaf akka itt jiraatu ofiin murteeffata malee halagaan murteessaaf taanaan waan of se’u miti jechuuf dha. Akka of fudhatutt walabummaan yk kan wal fedhan waliin bulcha tokko jalatt haa tahu akka ollaa dansatt jiraachuun mirga saa uumamati. Kun akeeka wareegamaniif malee kan ija laafanii gaddhiisan miti.
Naannaa jaarraa tokkoof walakkaa, Oromiyaa irratt empayeratu ijaarame. Empayericha kan ijaarrataan mirga akka ilmoo namaatt ummati Oromo qabuu fi qabeenya saa mulqaniitu. Biyyis nammis qabeenya akka fedhan itt ajajan tahe. Kanaaf caasaa too’annoo sana calaqisutu ijaarame. Ummatichas holola hadoochaa fi of wallaalchisaatu waggootii sana hundaaf irratt gaggeeffame. Kanaaf qabsaawoti sochii ittisaa jalqaban keessaallee kan sammuu bilisoomfachuu dadhaban ni mullatu. Oromiyaa haajjisa, empayera du’aaf dhidhiitatutt qalanii fayyisuuf tattaafataa jiru. Dargaggoon Oromiyaa akka isaan hin milkoofne gufuu itt taateettii. Gocha dargaggoo kana jara Habashaa caalaa “biyya keenya Itophiyaa “ balleessuu dandaha jedhanii yaaddoo saanii akka isa “Papa caalaa Kaatolika” jedhanii gaddaan ifsatu. Akka waan ergaa warabame liqimsanii qabsaawota Oromo farsaa bakka sagaleen saanii gahuu hin dandeenye akka gahaniif irbuu seenan. Dhugaan saa “Jara sagaleenu isin bira gahuu hin qabne kara isin gahan yaala” jechuuf saaniiti. Hariiroo dhiheenya tolfataa jiranii fi imaammata labsatan irraa yoo qabsoon Oromoo burkutawe Empayerri Itophiyaa baraarame xinnoomallee kan garaan nahu hin fakkaatu. Waaqayyoo isaaniif haa dhiisu.
Ummati Habashaa haala bilisummaa qaabannoo isaa keessaa hin qabu jenneeraa. Bulchooti saa kumaaleef Waaqaa gaditt nutu sii beeka jedhaanii dhufan. Kanaaf si’ana yeroo ollaan saa, Oromiyaan mirgaaf falmachuun mootummicha hundee raasaa jiru of bilisoomsuuf ka’uun itt hin mullanee. Kanneen mootummicha bakka bu’uu fedhan qofatu waca. Amaarrii fi Qimant walitt buunaan afarsuu yaalanii hin taaneef. Ummata Walqayitt kaasaa taha jedhanii abdatanuu Amaara biraa, Saayinti, Manzee, Goojjam kkf irraa tumsi hin kaane. Oromiyaanis qabeenya keenya jedhanii duula hin kaafne. Gurguddoon bakka hin hooqsifne hooquufii barbaadan malee inni kan qabu fudhateera. Oromoon Raayyaa hanga Booranaatt, Begiitti hanga,Jaarsoo bahatt mee Buraayyu keenya, Sabbata keenya, Cillimoo keenya tuqaa jedhee akka kannisi gaagurri see jeeqameett ka’ee huurse. Sun miiddhaa hanga yoonaa irra diriirfatee jiru yeroo dhumaaf ofirraa fonqolaachisuuf kaasaa waliin ka’ee dhiichu tahef. Si’ach hanga walabummatt maqi biraa hin jiraatu.
Mootummaa maqaa saaniin aangoo irra jiru qabaachuun ummata Habashaa cunqurfamaa jedhamu calisiise. Akkuma durii shiftaa isuma keessaa bahee finqilchuun eeggata. Rakkinni fi ilaalchi addunyaaf qaban Oromoo fi kan saanii, adda adda tahuu agarsiise. Tokko hudduu qullaa olhantummaan kan itt dhagahamu, inni kaan cunqursaan halagaa kan harka harka itt jedheen tahuutu mullate. Silaa qabsoon Oromoo gadadoo waggootaa fi ayyaanfennaa abbaa hirrootaa jalaa bilisoomuuf carraa guddaa ture. Gurgudoon saanii Tedros, Yohannis, Minilik, Adaalii fi Tafariin boonaa jedhu. Jarri kun kan ummata walitt qabanii abidaan guban harka harma fi arraba irraa ciran turani. Inni amma jiru ummatoota akka qaceen saanii lafatt hin hafne kan haxaawaa jiru. Jara darban akka goototaatt ilaalu taanaan isa kana waan hamaatt ilaalaniif hin qabani. Yoo jara duraatt gaabban isa kanaan mormu. Oromoof hundi saanii diina nama nyaatota. Kanneen durii balaaleffataa isa amma ofirraa kaasuuf kan barbaachisu hunda itt baasaa jira. Gocha jara duriitt kan hin gaabbine waliin fromanii nagaa fi araaraa buusuun rakkisaa taha.
Ummati Kibbaa akkuma Oromoo koloneeffame, erga Wayyaaneen dhufe harki ajjeechaa irraa hin kaane. Fakkeenyaaf naannaan Hadiyyaa fi Kambaataa kennata kan laaluun; Sidaamaan Loqqee irratt, Shekoo fi Mazhangir Tepii irratt, Naylotota naannaa Omoo fi Gambeela irratt kkf duula qacefixaaan dhumaa yoonaa gahan. Oromoon fixiisa akkasii waggootii hedduuf dhandhamate. Amma garuu xumura itt gochuuf ka’ee jira. Hunduu hanga dandahu iyyee sagalee ofii dhageessisaa diina gara jabeessa kana ofirraa facisa malee lamuu callisee hin dhumu. Jara bucuun akka sanyiimaanu hin badne Oromoon abdii tahuufii qabu. Qabsoon walabummaan Oromoo qabsoo cunqurfamaa hundaaf karaa bilisummaa banuu tahuutu irraa eegama. Kufaatiin saa kufaati naannaa hunda hubu. Milkaawuun saa garuu godinichaaf nagaa araaraa fi tasgabii fida. Wanti hubatamuu qabu Wayyaaneen ummata yaroo dha jedhee eenyuufuu akka hin hillee. Saamichaf DhDU hundatt ijaaruun hamma lafeett utuu hin qorqin salphaatt akka hin dhiisne agarsiisa. Dogoggoraan waan se’aniif Oromoo akka hubuu ummata ofii akka diina saaniif tumsu dhiibuu dandahu; ollooti hundi arjummaa fi qulqullina garaa Oromoo, Oromiyaa keessa jiraatanii hojjetanii beekuu.
Wayyaaneen maqaa ummataan dargaggoo hedduu riphe lolummaan hiriirse. Warraaqxoti isa jala hiriiran erga aangoo qabate akeeka jijjiirrachuu arganii morminaan heduu baasee gate. Loltuu amma inni horate kan kaasaaf utuu hin tahin mindaaf bulani. Kanaaf Wayyaaneen dhaaba yeroo dirree ture ummataaf dudhama qabu sana utuu hin tahin dhaaba ofangessaa dha. Mootummoota isa duraa caalaatt mirga ilmmoo namaa dhiphisee samichaaf kan qophaawe. Waggootii digdamii shan tooftaa itt samu gegeeddaraa jirate. Fakmishoon saa isa bara mootummaan Habashaa ummatoota bitu caalaa iyyaatii qabuuti. Amma teknolojiin hundaa banaa waan taheef akka durii nama sobuun hin dandahamu. kanaaf soba buusifama ooluun amanamummaa dhabsiisaa jira. Diddaa barattoota Oromoo gadi qabuu haa tahuu furmaata araarsaa taheen gadi bahuu dadhabuun Wayyaanee bakka jirutt kantaruu saa agarsiisa. Erga Mallas jalaa du’ee hogganooti mataa tokko hafee mataa waan jedhamu kan ittiin yaadanuu qabu hin fakkaatani.
Dureeyyeen isa gargaaruf Oromoo qeeyee saa irraa buqqisanii qabeenya saa saamu keessaa fi alaa yaa’an illee xaxatanii karaa ilaallataa jiru. Duraanuu Wayyaaneen miilla suphee akka qabuu utuu hin hubatin dhufani. Lammaffaa tuffii Oromoo qabaniin hooda cabsanii Oromiyaatt duudan. Amma barnoota jireenya saanii egereef maayii baasuuf akka argatan abdatama. Jarri firummaan Tigrayii dhufanii halkanuma tokkott abboolii kumkumoota tahan idaa baankiitt dhiisanii waan dandahan gabra gamatt baqachiifataa jiru. Kan amanamummaa dhabe ummata nagaan bulchuu hin dandahu. Waraanni gaafa dammaqe qawween qoraan dhukaatu utuu hin tahin baatamtu akka taatuu kufaatii Dargii irraa agarreerra. Innimoo waan fagoo fakkaataa hin jiru. Mallattoon bakka bakkatt mullataa jira.
Wayyaanett kan lubbbuu itt bitaa jiran anga’oota gabra gamaati. Aanga’ooti kun Wayyaaneef jalala addaa qabaatanii utuu hin tahin fedha saanii eegsisuuf lugama safuu haa tahu amantee wan hin qabneefii. Isaan malees qaama irratt hirkatu hin qabu. Murna akkasii deggeruun imaammata sanii beekamaa dha. Isaan kan ittiin dorsiftu shororkeessituu kan dhowwuu dandahu ana qofa jechuunii. Ummati Oromo Kiristana Mosilima haa tahuu Waaqefataan karisummaa hin qabu. Hamaan biyya saa keessaa akka hin dhalanne haa tahu akka da’oo hin godhanne ummata abbaawummaa fudhachuuf karaa halleen dandeettii saa qabu. Biyya sanaaf yaroo adamsuu isaan hin barbaachisu ture. Ummati kaan Wayyaanee lashessuu akka dandahu sochii barattoota Oromoo irraa arganiiru; kanaaf, dudhaa jedhame keessa deebi’anii utuu ilaalanii hundaaf tola. Habashaa waliin hariiroon bara dheeraaf qaban jiraachuu keenyayyuu herrega keessa akka hin galchine godheera. Sun bara imperialism waan tureef amma bara teknoloojii addunyaan ganda baaqulawaa tokko tahuuf aggamatu kana hariiroon saanii waan bara waliin hin deemneef hin qabu. Oromoon wayyabaa; bucuun hin moohamnu jedhaa jiru. Yoo irra goruu baatanuu, saba bucuu irra tursuuf akka hin sadne haa gaafannu.
Mootummaan Habashaa gargaarsa halagaan malee dilii kamittuu waraana Oromiyaa moo’atee hin beeku. Kan Oromoo qabatee hanga yoonaa irra turuu dandahes gargaarsa walfakkaataa walirraa hin citneen tahuuf raga hedduutu jira Fakeenyaaf tokko, uffata, hidhannoo fi geejiba loltuun TPLF Oromoo ajjeesaa jirtuu ilaaluu dha. Ummata abdii kutatee hanga du’a hin sodaanne gahee gargaarsi kamuu ukkamsuu hin dandahu. Oromoon hardha sadarkaa sana irra gahanii jiru. Qabsoo nagaan mirga saanii deeffachuu yaala jiru. Qabsaawoti sanatt hin amannes mirgi qabsoo hidhannoo akka eegameefitt tahee waan jalqabett akka cimu ummata jajjabeessaa jiru. Karaa fedheenuu bakka turett deebi’uun waan eegamu miti. Hacuuccaa irra gaheef walabummaa malee furmaati hin jiru. Godinichi jeeqamaa jira. Sanaafis walabummaan Oromiyaa fala taha. Jireenyi nagaa, seeran bulmaati, ilmoo namaa walqixxeett ilaaluun aadaa saatii. Ummatoota kolonootaa qofa utuu hin tahin ummatooti Itophiyaallee walabummaa Oromiyaan ni bilisoomu. Nammi Oromoo roorrisaaf bitamee ulee saa tahuun yeros hafa. Uleen harka buunaan roorrisaan hin jiru. Oromoon nagaa fi araaraa busee jiraachuu fi hariiroo sabgidduu akka seera addunyaatti, saba gaggeeffachuuf aadaa qabu. Naannaa sanatt ummata homishaawaa, beekaa fi jannaa beekaa irra darbame. Naannaa uumaa eeguun imaammata akaakilee itt darbaa dhufe. Kanaaf fedha hariiroo dansa biyyoota addunyaa waliin eegamuu qabuuf qayyabannoo fi dandeettii gaha saba qabu. Akka saba walabaatt yeroon fudhatamu fagoo hin tahu. Qabsoon itt fufa, injifannoon ni dhufa!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Bitootessa 2016


text:
- Lafti kan qotee bulaati!
- Oromoon Oromiyaa hin gurguru!
- Sabbataan, lagaxaafo,Sulultaan gafarsaan,laga daadhiin kan oromooti!
- Hidhamtootni haa hiikkaman!
- Nutis hidhamnee jirra!
- Nuti Shororkeessitoota miti!
- Shororkeeffamnee jirra!
- Haqa barbaanna!
- Ajjeechaan haa dhaabbatu!
Saturday, May 24, 2014
Hiriirra mormii aarii fi dheekkamsaan guutame magaalaa Finfinnee keessatti gaggeeffame
(Oromedia, Finfinnee, 24 Caamsaa 2014) Hiriirri mormii aarii fi dheekkamsaan guutame imaammata mootummaa Itoophiyaa mormuun guyyaa har’aa magaalaa Finfinnee keessatti gaggeeffame.
Hiriira mormii ummati kuma kudhanii ol irratti hirmaate kana irratti imaammata mootummaa Itoophiyaa kan lafa saamicha irratti hundaa’e, kan qoodinsaa fi abbaa irrummaan masakamaa jiru kan balaaleffatu dhaadannooleen addaaddaa dhaggeessifamaa oolaniiru.
Mormiin handhuura Oromiyaa Finfinnetti paartiin Madrak ilmaan Oromoo wajjiin ta’uun guyyaa Sanbata hardhaa gaggeesse bifa milkaa’aa ta’een Xumurame.
Gabaasaan Oromedia Finfinnee irraa akka gabaasetti, mootummaan hiriirichi akka hin milkoofneef xaxaa fi shira hedduu tolchaa turu illee mormitooti kutannoo fi jabinaan akka hiriirichi milkaa’uu fi nagana xumuramu godhanii jiru.
Ka’umsa isaa 4kiiloo irraa karaa magganaanyaa imaluun karaa dildila Adwaatiin taasisuun Signal qaxxaamuree balaaleffannaa isaa bifa milkaa’aa ta’een ibsachaa oole.
Mormii kanarratti Poolisoonni hedduun hirmaattota mormiif bahanii gadi hin taane karaa irratti argamanis dhaadannooleen ejjannoo fi murannoo isanaii mul’isu armaan gadii afaan Oromoo, afaan Ingiliffaatii fi afaan amaariffaatiin dhageessifamaa oolaniiru.
Hiriirtota keessaa tokko gabaasa akeenyatti akak himetti, mootummaan namoota deeggarsaaf bahan karaa irra dhaabuu fi doorsisuu bira darbee, akka siaan yeroon hin geenye danqaa itti ta’aa oole.
Gabaasaan keenya akka ijaan argetti, humnooti tikaa barattootaa fi namoota gara hiriirichaa deeman dhaabanii yeroo sakata’anii fi hiriira irraa turasan mul’ataniiru.
Hiriira kana irratti hoogganaan dhaaba siyaasaa Madrak Dr Maraaraa Guddinaa hin argamne. Akka qindeessaa keessaa namni tokko gabaasaa keenyaaf ibsanitti, Dr Mararaan waan biyya kana hin jirreef, itti aanaa ta’anii dhaaba kana kan hoogganaa jiran Obbo Bulchaa Dammaqsaa ummata hiriiricha baheef haasawa taasisanii jiran.
Obbo Bulchaa Dammaqsaa haasawaa isanaii keessatti imaammata mootummaa Itoophiyaa kan ummata Oromoo miidhuu fi dararu mormanii, nageenya biyyaaf furmaata siyaasaa barbaaduun akka mootummaa irraa eegamu dubbatanii jiru.
Yeroo Ob Bulchaan haasawa isaanii xumuran, uummatni iddoo sanatti argamu hundi jaalala isaaniif qaban marti isaan waliin Suuraa ka’aa turan.
Itti aansees hooggantootnii fi qindeessitootni haasawaa walfakkataa taasisuun Uummataafis galata galchanii jiru.
Haata’uutii, hiriirtoti hamlee guuddaa fi xiiqiidhaan akka hiriirichi hin gufanne kan godhan yoo ta’u, sagalee isaanii karaa nagaa dhageessisuun ejjannoo jabaa fi deeggarsa guddaa gaaffii mirgaa barattoti Oromoo kaasaniif qaban mul’isanii jiru.
Subscribe to: Post Comments (Atom)