text:
Maqaalee Rabbii (Subhaanahu)-Kutaa 5.1
Al-Khaaliq, Al-Khallaaq
Ahmad Salaam akkana jedha: “Nabiyyiin (SAW) dhufuun dura, namoonni Rabbiin Uumaa samii, dachii fi wantoota isaan keessa jiran akka ta’e ni amanu turan. Garuu gosoota ibaada gargaraa keessatti Rabbiin waliin wanta biraa gabbaru. Kanaafu, Islaamni yaada Rabbiin Gooftaa tokkicha ta’uu qulqullessuu fi hubanna sirrii kennuuf dhufee. Akkas gochuun, namoonni Rabbii tokkicha sirnaa fi haala sirrii ta’een ni gabbaru. Garuu kana galmaan gahuuf ykn tuqaan ka’uumsaa, maqaalee fi sifaata Rabbii ilaachisee beekumsaa fi hubanna sirrii qabaachudha. Yoo namni maqaalee fi sifaata Rabbii ilaachisee beekumsaa fi hubanna sirrii qabaate, inni gonkumaa Rabbiin alatti eenyuttillee hin garagaluu ykn Isaan ala eenyullee hin gabbaru. Kanaafu, maqaalee fi sifaata Rabbii sirnaa fi bal’innaan hubachuun bu’uura gosoonni tawhiidaa biroo itti guuttamaniidha. Itti fufuun ni jedha: Tawhiidu Ar-Rubuubiyyan [qalbii keessatti] akka mukaati. Hiddi isaa immoo tawhiidu al-asmaa’a wa sifaati dha. Yoo hiddi ykn bu’uurri hin jiraatin, mukni mataan isaa dhukkubsataadha ykn dadhabaadha.”
Ammas fakkeenya armaan oliitti kenname yoo itti xinxalline, firiin dhugaa tawhiidu al-asmaa’a wa sifaataa, ibaadaa keessatti Rabbiin Tokkichoomsudha (tawhiidu al-uluuhiyyah). Namni akkuma caalatti waa’ee Rabbii fi sifaata Isaa beekun, akkasuma caalatti Rabbiin jaallataa, Isa sodaataa fi abdataa adeema. Dhugumatti, namni akkuma daran waa’ee Rabbii beekun, akkasuma daran Rabbiin jaallata, Isa gammachiisuuf dharra’a, Rabbiinis isatti gammada. Kanaafu, maqaalee fi sifaata Rabbii sirnaan hubachuun garmalee barbaachisaa fi faayda guddaa kan qabuudha.[1]
Kutaa darbe irraa itti fufuun maqaalee fi sifaata Rabbii (subhaanahu) barachuu fi hubachuuf haa carraaqnu.
A.Hiika Al-Khaaliq, Al-Khallaaq
Al-Khaaliq, Al-Khallaaq maqaalee gaggaarii Rabbii olta’aati. Akka Afaan Oromootti Al-Khaaliq jechuun Uumaa. Maqaan “Al-Khaaliq” jedhu, jecha“khalaqa (uume)” jedhu irraa kan fudhatameedha. Mee amma hiika Khalaqa (uumee) jedhu haa ilaallu. Akka lugaatti, “uumuun (al-khalq)” hiika lama qaba:[2]
1ffaa-Taqdiir (hamma, boca, amala wanta tokko murteessu, safaruu ykn tilmaamu). Kuni Rabbiin ala uumamtootafis ni ta’a. Akka lugaatti ni jedhama, “Khalaqa adiima (gogaa horii uumee)-kana jechuun gogaa kana irraa waa hojjachuuf “hamma isaa safare ykn tilmaame” jechuudha. Qur’aana keessatti Rabbiin Nabii Iisaa (aleyh salaam) akkana jechuun qananii irratti oole yaadachiisa.
“Yeroo hayyama Kiyyaan dhoqqee irraa waan akka allaatti uumtee ergasii hafuura itti afuuftee hayyama Kiyyaan allaatti taatee [yaadadhu].” Suuratu Al-Maa’ida 5:110 (suuratu Aali-Imraan 49 keessas hiikuma wal fakkaatu jira.)
Asitti “uumte” jechuun “hammaa fi boca wanta akka allaatti murteessite ykn suuraa akka allaatti hojjatte.”[3] Nabii Iisaan (aleyh salaam) wanta gonkumaa hin jirre dhabama irraa hin argamsiifne. Kanaafi, “Dhoqqee irraa” jedha. Inumaa dhoqqee irraa wanta akka allaatti tolchunu hayyama Rabbiitiin ta’e. Ammas, wanti dhoqqee irraa hojjatame kuni hafuura itti afuufun allaatti ta’uun hayyama Rabbiitin. Osoo hayyama Isaatin ta’uu baate, silaa dhoqqee irraas wanta akka allaatti tolchuu hin danda’u, bocni kunis gara allaatitti hin jijjiramu. Kiristaanonni gariin kana ragaa godhachuun nama dogongorsuuf carraaqu. Asitti wanti hubachuu qaban waa lama: 1ffaa– keeyyata keessatti hiikni “uumte” dhabama irraa argamsiisu osoo hin ta’in, hammaa fi boca wanta tokko murteessudha. Ragaan kanaa, “mina xiini (dhoqqee irraa)” jedha. Osoo dhabama irraa ta’ee maaliif “dhoqqee irraa” jedhaa? 2ffaa-Nabii Iisaan wanta kana kan hojjate fedhii fi dandeetti isaatiin qofa osoo hin ta’in, “Hayyama Rabbiitiin”. Ragaan kanaa, “hayyama Kiyyaan” jedha.
Ammas Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa bakka biraatti ni jedha:
“Rabbii uumtota hunda caale tolti Isaa baay’atte.” (Suuratu Al-Mu’iminuun 23:14)
Asitti uumtota jechuun warra wanta tokko murteessanii fi safaraniidha. Ilmi namaa wanta tokko hamma, boca fi amaloota isaa biroo murteessuun ykn safaruun ni hojjata. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa warroota waa murteessanii fi safaran hunda caala. Wanta hundaa murtii fi safara sirriin uuma.
Hiikini “uumuu” 2ffaa-fakkeenya dursaa tokko malee dhabama irraa argamsiisuu fi jalqabuudha. Kuni Rabbii Tokkichaaf malee eenyufillee hin ta’u. Rabbii Tokkicha qofatu waan hunda dhabama irraa argamsiise. Eenyullee Isa waliin hin hirmaatu. Namoonni wanta tokko ni uumu. Garuu uumuun isaanii kuni dhabama irraa argamsiisu osoo hin ta’in wantuma Rabbiin uumee boca fi hamma isaa murteessun wanta haarawa hojjatu.
Fkn, telefoona dhabama irraa argamsiisu danda’u? Gaafi kana deebisuuf wantoota telefoonni irraa hojjatamte qorachuu qabna. Iskiriiniin, dhagaan, haguuggi fi keessi telefoona daawitii, pilaastikii, shiboo fi kkf irraa hojjataman. Daawitii, pilaastikiin fi shiboon kunniin wantoota Rabbiin uumerraa walitti qabamuun kan hojjatamaniidha. Wantoota kanniin Rabbiin dhabama irraa argamsiise. Kanaafu, namoonni wanta uumama keessa jiru bocaa fi hamma isaa safaruun wanta tokkorraa wanta biraatti jijjiruu malee elemanti (wanta jalqabaa wanti biraa irraa hojjatamu) dhabama irraa argamsiisu hin danda’an.
Kanaafu, Rabbiin “Al-Khaaliq (Uumaa)” fakkeenya dursaa tokko malee uumamtoota dhabama irraa Kan uumuu fi argamsiisudha.
Maqaan “Al-Khallaaq” jedhu baay’inna uumuu fi argamsiisu agarsiisa. Jechoonni akkana Arabiffa keessatti mubaalagha jedhamu. Kanaafu, Al-Khallaaq wantoota lakkaawame hin dhumne hunda kan uumuu fi uumuun amala (sifata) Isaa kan ta’eedha[4]. Samii hangana guddattu fi urjiilee biliyoonaa fi biliyoonatti lakkaawaman ishii keessa jiran haa ilaallu. Ammas dachii fi wantoota dachii keessa jiran haa ilaallu. Kuni hundi Rabbiin Al-Khallaaq ta’uu agarsiisa. Kana jechuun wantoota baay’ee lakkaawamanii hin dhumne kan uumuudha. Wanti Isa dadhabsiisu tokkollee hin jiru. Ni jedha:
“Dhugumatti, Gooftaan kee Al-Khallaaq, waan hundaa Beekaadha.” Suuratu Al-Hijr 15:86
B. Sifaata Maqaaleen kunniin of keessatti qabatan
Maqaaleen Al-Khaaliq fi Al-Khallaaq sifata (amala) “uumuu” of keessaa qabu. Al-Khallaaq baay’inna gocha uumuu agarsiisa. Kanaafu, maqaalee kanniin irraa waa afur hubanna: hamma, boca, bifa wanta tokko fi amaloota isaa biroo murteessun uumuu ykn argamsiisu, yeroo hundaa uumuu, baay’innaan uumuu fi dhabama irraa argamsiisu.
Uumamtoota hunda dhabama irraa kan argamsiisee Rabbii tokkicha. Samiin, dachii fi wantoonni isaan keessa jiran duraan kan hin jirre turan. Ergasii Rabbiin isaan uume. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Sila Rabbiin ala uumaan (Khaaliqni) biraa kan samii fi dachii irraa soorata isiniif kennu ni jiraa?” Suuratu Faaxir(35):3
Kanaafu, Khaaliqni (Uumaan) wantoota hundaa dhabama irraa argamsiisu Rabbiin malee hin jiru. Eenyullee Isa waliin hin hirmaatu. Akkuma barnoota keenya darbe keessatti ilaalle, Gooftaa jechuun Kan waan hundaa uumuu, qananiisu, too’atu fi jiraachisudha. Rabbiin wantoota hundaa dhabama irraa kan argamsiisu waan ta’eef Isa malee Gooftaan Haqaa hin jiru. Wanta tokko argamsiisu yoo fedhe “ta’i” jedhaan, wanti sunis yoosu ta’ee argama. Kiristaanonni Iyyasuus gooftaadha nun jedhu. Mee haa gaafannu, “Iyyasuus (nageenyi isarratti haa jiraatu) wanta duraan hin jirree dhabama irraa argamsiise jiraa?”
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“[Rabbiin] samiiwwan utubaa argitaniin malee uume. Akka [dachiin] isiniin hin socheenef gaarreen gadi dhaabbatoo dachii keessa kaa’e (gadi dhaabe). Lubbuu qabeenyi hunda irraa ishii (dachii) keessa facaase. Bishaanis samii irraa buufnee biqiltoota gosoota gaggaarii hunda ishii keessatti magarsine.Kuni uumama Rabbiiti. Kanneen Isaa gadi jiran wanta isaan uuman mee natti agarsiisaa. Dhugumatti, miidha hojjattoonni jallinna ifa galaa keessa jiru.” Suuratu Luqmaan 31:10-11
“Kanneen Isaa gadi jiran wanta isaan uuman mee natti agarsiisaa.” Kana jechuun wantoonni isin Rabbii gaditti gabbartan (waaqefattan) wanta isaan dhabama irraa argamsiisanii fi uuman mee natti agarsiisaa? Akkuma beekkamu, wanta isaan uuman argisiisuu waan hin dandeenyeef, Rabbii gaditti wantoota kanniin beekumsaa fi ragaa malee gabbaru (waaqefatu). Kanaafu, jallinna ifa bahaa keessa jiru. Namni Rabbii wanta hundaa uumuu fi dandeetti guutuu qabu dhiisee, wanta waa uumuu, nama fayyaduu fi miidhaa namarraa deebisuu hin dandeenye akkamitti kadhataa ykn gabbaraa? Kuni jallinna ifa bahaa mitii?
Guduunfaa
☞Maqaalee fi sifaata Rabbii beeku fi sirritti hubachuun bu’uura tawhiida Ar-Rubuubiyyah fi tawhiida al-uluuhiyyah ti.
☞Uumuun hiika lama qaba: 1ffaa-wanta tokko hamma, boca, bifa fi amaloota isaa biroo murteessu, safaruu ykn tilmaamuudha. 2ffaa-Dhabama irraa wanta tokko argamsiisu. Dhabama irraa wanta tokko kan argamsiisu Rabbiin qofa.
☝ Al-Khaaliq Uumaa waan hundaa uumuudha.
☝Al-Khallaaq uumun amala Isaa yeroo hunda turaa ta’ee fi baay’innaan kan uumuudha. Rabbiin yeroo fedhetti waan fedhe uuma.
☝Al-Khallaaq baay’inna uumuu waan agarsiisuuf samii, dachii fi wantoota isaan keessa jiran hunda kan uumee Rabbii Tokkicha. Wantoota yeroo durii uumaman, yeroo ammas uumamuu itti fufanii fi gara fuunduraattis uumaman hunda Rabbiitu uumee. Ni jedha:
“Rabbiin Uumaa waan hundaati. Inni waan hundaa irratti Tiiksadha.” Suuratu Az-Zumar 39:62
Kitaabban wabii:
[1] Commentary on the forty hadith of an-nawawi– Jildi (Vol.)-1, fuula 215
[2] Fiqhu Al-Asmaa’il Husnaa– fuula 91, Abdurazzaaq bin AbdulMuhsin Badri, Walillahi asmaa’ul Husnaa fad’uuhu bihaa– lakk.46,47; AbdulAziz bin Naasir Jaliil
[3] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi– 6/340 , Abdurahmaan Habanka
[4] Tafsiiru Qur’aanil kariim-Tafsiiru Suuratu Yaasin:82, Ibn Useymiin, fuula- 303


c: text/html

text:
Boombii Walatajjii irratti darbame
Guyyaa har’a hiriira deeggarsa muumicha Ministeraa Itoophiyaa Dr. Abiy Ahimadiif Finfinnee keessa haala ho’adhaan gaggeefamee ture. Hiriira kanarratti sabaaf sablamootni biyya Itoophiyaa keessaa qallattii afranuun magaala Finfinnee addabaabbayi Masqalaa irratti argamuudhan deeggarsa isaani muldhisaa turan. Hiriira kanarratti Dr. Abiy Ahimad argamanii haasaa onnachiisa fi abdii namatti horu gabaabsanii dubbatan. Haasaa isaanii erga tumuranii ummata isaani galatoomfatan booda bombi harkaa gara teessummaa waltajjichaa akka darbameetu dubbatama.
Boombii darbatame kanarratti namoota lama battaluma sanatti du’un fi yoo xiqqaate namoota 3 ‘ol akka miidha irraan ga’e ragaalen hedduu irraa argachaa jirra. Mummichi ministiraa Dr. Abiy Ahimad nagaadhan akka gara masara isaanitti akka deebi’an bifa vidiyoodhan tamsaasa qallattiidhan ummata isaatif ibsa fi gorsa dabarseera.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ogeeyyotaa fi dhaabbilee fayyaa addunyaa COVID-19 addunyaa irraa nama miliyoona 58 caala irratti arga qorsa itti barbaadumati jiranii dhaabbilee hedduutti hojjachuutti jirallee.
Qorsa koronaa kana dhaaba farmaasii addunyaa AstraZeneca fi yuniversitii Oxford waliin hojjachuutti jira. Ingilaandii fi Biraaziltti nama kuma 20 irratti laalanii abdi irraa argatan. Qorsii lama harka 62 caala nama fayyisa.
Warra kana qorsa wadhakkaa kennaniif itti aansanii tokko kennaniif akkasiin harka 90 wayyeesse.Achiin duubatti dhiba sun jara sun irratti guddatee hin mulanne.
Andrew Pollard, garee qorannoo Yuniversitii Oksfoorditti daarektera.Dhaabbilee addunyaa ka akka Pfizer-BioNTech fi Modernatti faatilleen qorsa akkanaa hojjachaa akka dansaa jiran.
AstraZenekaan dhuma 2020 irratti qorasa miliyoona hedduu addunyaaf qooduuf karoora qaba.
Adoo hospitaala dhaqani hin wallaanamin qorsi kun akka dansaa nama fayyisa jedha.AstraZenkan qorsa kana sadarkaa lamaan hojjata. Sadarlaan lammeessoo harka 70 abdii qaba.
Amerikaatti nama kuma 260 dhiyaatutti dhiba kanaan lubbuu dhabe miliyoona 12 caala irratti argan akka gabaasa yuniversitii Johns Hopkins baase jedhetti


text:
Taammanaa Bitimaa irraa
Yaa Oromoo, yaa nama lafee fi lafa Oromiyaa dubbiin ani amma jedhe kun yoo dhugaa isinitti fakkaachuu baate, yookaan yoo dubbii “hoowwifame” isinitti fakkaate, mee miidiyaalee addunyaa tanaa kan gaafa 21. 08. 16 bayanii fi ammallee bayaa jiran ilaalaa! Biyyoota biyyalafaa tana irratti argaman tokkollee hin hambisinaatii, hunda isaanii towaddhaa! Hayyee, maqaa Fayyisaa Leellisaa jedhamu, biyya Oromiyaa jedhamtu, sabaOromoo jedhamu qalama fufurdaadhaan barreeffamanii agartu. Kana hundumaa kan godhee fi kan goochisiise ilma Oromtittiin haati Siiqqee deesse, gurbaa qaldhaa miila qaqqalloo sani. Mucaa milkiin dhaltee fi milkiif dhalate, kan qaalluun Oromoo gaafa hammachiisaa “Fayyisaa” jedhee maqaa baaseef sana. Eeyyee, Fayyisaa onnee Oromoo baranaa, isa akka malee madaaye san fayyise. Maarree, inni onnee teenya fayyisuu qofaa otoo hin taane, kan dabalee nuuf leellise: Fayyisaa Leellisaa-ti.
Ilmi Oromoo, leenci Oromiyaa kun fincila diddaa gabrummaa isa ijoollee fi uummanni Oromoo kunoo baatii sagal guutuu otoo wal irraa hin citin oofaa jiran kana, isa dhiigni Oromoo akka gaalaa dhangalaye kana, isa lafeen Oromoo akka qoraanii urreeffame kana addunyaatti baasee nuuf muldhise. Guyyaa tokkicha keessatti akka uummanni dachee tanaa biliyoonni tokkoo olii (miliyoona kuma-tokko +) waayee Oromoo dhagawu taasise. Guyyaa tokkicha kana keessatti Oromiyaa ramaanii (kaartaa) addunyaa irra kaaye. “Ayyaantuu.com” akka miidiyaaleen 1000 olii waayee kanaa gadi-baaseen himee ture. Ergasiiyyis hedduun kan san irra jiran baasanii jiru. Anaaf Fayyisaa Leellisaa jagna Oromooti. Jagna Oromoo jechuun isa dirree waraanaa fi dirree qabsootti diinaan galaafatame san qofaa miti. Gabroomfattoonni Habashaa erga humna meeshaa waraanaa, kan humnoota Oroppaa irraa argataniin biyya keenya dirree waraanaatti cabsanii qabatanii waayee Oromoos, waayee Oromiyaas addunyaa jalaa dhoksaa barkurnee 14 qaxxaamuruun as gayani. Garuu, Fayyisaa Leellisaa guyyaa tokko keessatti Oromoo fi Oromiyaa gola itti-dhokfaman keessaa baasuun addunyaatti muldhise. Dabalees gocha mootummaa Waayyanee qullaa dhaabuun uummata addunyaatti agarsise.
Impaayerittiin Toopphiyaa jedhamtu tun Oromoo fi Oromiyaa addunyaa jalaa dhoksitullee, wanneen ishiin addunyaa tana irratti beekamtuun waanuma Oromootini. Wanni Gondorii fi Maqalee irraa Oromoof dhufe, wanni mishaan tokkollee hin jiru. Loltuu Habahaa kan Minilikiin durfamee biyya keenya humnaan seene sana dhiisatii, Minilik mataan isaayyuu kophee miila ofii irraa hin qabu ture. Wayyaaneenis harroota ooffattee, kilaash rarraafattee barabaasoon biyya keenya lixxe. Kunoo, hardha qabeenyaa fi leecalloo Oromoo saammattee abbootii-kitilaa (abbootii-miliyoonaa) taate jirti. Ammoo, Oromoo fi Oromiyaan wanneen hedduun gitta-bittee Habashaa kanneen durii fi hardhaa badhaasani. Duris, hardhas impaayertiin wanneen gara alaatti erguun gurgurattu keessaa: buna, gogaa fi kaldhee, loon, subbuu (warqii), albuuda garagaraa fi jimaa fayi. Kana malee, kan ishiif qotus, kan ishiif lolus Oromoo dha. Kan ishii-dhaa barreessuun afaan ishii guddisus Oromoo dha. Kan qarriffaa faashistoota Xaaliyaanii keessaa ishii baases Oromoo-dhuma. Kan fiigee addunyaatti “nama” ishii taasises dhalawwan Oromoo-ti. Amma yoo kan biraa dhiifnee, waayee ispoortii callaatti deebine, ijoolleen Oromoo dubrii fi dhiirri miila isaanii qaqallayyoo saniin akka qilleensaatti bararuun addunyaa irratti Toopphiyaa isaaniif beeksisani.
Dursee kan karaa bane Waamii Birraatuu-ti. Abbabaa Biqilaa nama Afrikaa keessaa dursee fiigicha maaratoonitiin moyatee qofa otoo hin taane, nama walitti aansuun ennaa lama geeba gonfate. Karaa dubartiis namni dursee Afrikaa keessaa maaratooniin geeba fudhate Faaxumaa Roobaa-ti. Mee amma maqaalee atileetota Oromoo fakkeenyumaaf, garii haa kaafnu: Waamii Birraatuu, Abbabaa Biqilaa, Maammoo Waldee, Tolasaa Qottuu, Fiixaa Baay’isaa, Qananiisaa Baqqalaa, Taarikuu Baqqalaa, Silashii Sihinee, Warquu Biqilaa, Tulluu Wadajoo, Mahaammad Kadir, Abbabaa Mokonnin, Ibraahim Jaliyaan, Dheeressaa Mokonnin, Yusuuf Arsii, Tasfaayee Tolaa, Isheetuu Turaa, Ambassee Tolasaa, Roobaa Gaarii, Leencoo Iskibbaa, Addunyaa Dayyaas, Kabbadaa Baalchaa, Girmaa Tolaa, Kaasaa Baalchaa, Dirribaa Margaa, Muktaar Idiris, Fayyisaa Leellisaa; Daraartuu Tulluu, Faaxumaa Rooaa, Biraanee Adaree, Geexee Waamii, Xurunash Dibaabaa, Ijjigaayyoo Dibaabaa, Ganjabee Dibaabaa, Maaree Dibaabaa, Almaaz Ayyaanaa, Sambatee Tafarii, Masarat Tufaa, Galatee Burqaa, Balayinash Oljiraa, Maarimaa Damboobaa, Ashaa Jigii, Quxuree Dullachaa, Ayyalach Warquu, Maaruu Dhaabaa, Dirree Tunee, Siifan Hasan, Masarat Daffaar, Maariyaam Yusuuf! Maqaaleen isaanii-woo akka cirrachaa fi akka urjii danuudhaa, meeqa lakkoofnee meeqa dhiifnaree? Yoo yeroo fi wanneen biroo namaaf mijaawe, gara maqaalee 80 olii tarreessutu dandayama.
As irratti waan beekamuu qabu tokkotu jira. Oromoonni akkanatti karaa atileetikaatiin kan beekamuu dandayaniif jedhamee yoo gaafiin waayii ka’e, waayee aadaa Oromoo beekamaa saniitu dursee ka’a. Aadaa Oromoo keessatti akaakuuwwan ispoortii baay’eetu argama. Kanneen keessaa: gugsii (farda yaabbii), siillee (ulee fi eeboo darbannaa), waldhaansoo, utaalchoo fi fiigicha fayi. Oromoonni otoo akkanatti Toopphiyaa tana beeksisaa jaranuu miidhaa fi roorroon isaan irra gayu danuu dha. Akka fakkeenyaatti yoo fudhanne, Abbabaa Biqilaa namni akkasitti addunyaa guutuutti beekamee fi isaan beeksisu dhukkubsatee, waldhaansallee dhabuun booda boqote. Maammoo Waldee mana hidhaa warra Wayyaanee keessa otoo jiruuti du’e. Dhaabbanni atileetika Toopphiyaa Oromoonni afaan ofiitinillee akka walitti hin haasofneef dhiibbaa fi miiddhaa irratti gochaa ture; ammallee ittuma jira. Barana immoo Wayyaaneen ijuma nyaachuun akka Oromoonni beekamoon garaa Biraazil dhaqanii hin hirmanne goote. Nama biraa dhiisitii Qananiisaa Baqqalaayyuu ni dhoorkite. Egaa, Fayyisaa Leellisaa middhaa akkanaa keessa kutee dabruun geeba maaratooniis fudhatee, hasxaa fincila diddaa gabrummaa olkaasee agarsiisuun Oromoo fi Oromiyaa teenya addunyaatti agarsiise.
Ammaan tana qabsoon bilisummaa Oromoo karaalee addaddaatiin itti-fufaa jira. Amma alaa-manaa tokkummaa keenya kana ammaa caalaa cimsachaa, ijaaramnee wal-ijaaraa, hidhannee wal-hidhachiisaa garuma fuuldaraatti tarkaanfachuu malee filmaata biraa tokkollee hin qabnu. Yeroon uummanni Oromoo birmadummaa isaa gonfatu, yeroon sabni Oromoo bilisummaa isaa uffatu, yeroon Oromiyaan teena walabummaaishii dhuunfattu fagoo miti! Mee Waaqni fi ayyaanni Oromoo umurii dheeraa fi jaalala Oromoo, Fayyisaaa Leellisaaa ilma leellifamaa kana nuuf haa badhaasu!
============== //


text:
Waxabajjii 29,2013 Finfinnee
Mootummaan Wayyaanee erga aangootti ol bahee guyyaa tokko illee fedhii uummataa eeguuf hojii hojjete hin qabu.Hojiiwwan biyyattii keessatti hojjetaman irraa fayyadamuun bittaa umrii isaa dheereffachuuf duwwaa hojjeta.Haalli kun hammaataa kan deeme Waarshaa Sukkaaraa Tandaahoo keessatti mootummaan Wayyaanee hojjettoota miindaa dhorkachuu irraa hojjettootni gamataan hiriira nagaa taasisan.Hojjettootni waarshaa Tandaahoo keessaa hojjetan haala qilleensaa rakkisaa keessatti hojjechaa osoo jirruu mootummaan wayyaanee miindaa gahaa dhorkachuu fi kanuma ittiin ramadamne illee nu dhorkachuun abbaa irrummaa isaa haala kamuu caalaa kan mulisudha jechuun hojii dhaabuun hiriira mormii taasisaa jiran.Mootummaan Wayyaanee gocha kanaan kutannaa uummataan kan baarage waraana federaalaa baajata hedduu baasuun ramaduun uummata doorsisaa jira.Hojjettootni waarshaa kanaa 500 ol tahan yeroo ammaa hojii dhaabuun mootummaa irratti diddaa jabaa gaggeessaa jiran.


text:
Berhanu Hundee
Namni barumsa, beekumsa, dandeettii, mooyxannoo, hubannoo fi kkf hin qabne salphaatti (simply) waan tokkoon gowwoomuu danda’a. Namni waan asitti tarreeffaman kana keessaa tokkollee ta’u qabu garuu dafee hin gowwoomu; xinnaatullee osoo hin gowwoomin dura itti yaada.
Sababni ani dhimma kana kaaseef, waan yeroo ammaa miidiyaa hawaasummaarratti argamaa fi dhagahamaa jiru tokko tokko wajjin waan walqabatuufi. Innis waayee Aktivistoota fi akkasumas hoggantoota jaarmayaa Oromoo tokko tokkoo ti. Aktivistootas ta’ee hoggantootni tokko tokko sababa fedheenuu haa ta’uu, OPDO/ODP/PP wajjin hojjechuuf jedhanii dafanii kaatanii biyyatti galanii; yeroo muraasa booda immoo as deebi’uu isaaniitu mul’ata. Sababni asii fi achi isaan fiigsu kun maali?
- Hubannoo dhabuu dhaa?
- Tooftaa siyaasaa tii?
- Fedhii dhuunfaa guuttachuufii?
- Ayyaanlaallattummaa dhaa?
- Xiiqii namootni walirraa qabaniin kan walqabatuu?
- Qabsoo uummataa kana keessatti obsa dhabuu dhaa?
Warran maqaa isaanii asitti kaasu dhiifama gaafachaa, mee fakkeenyota muraasa tokko tokko haa laallu.
- Mahaammad Adamoo biyyatti deebi’ee, hogganaa OBN ta’ee erga muudame booda yeroo dheeraa osoo hin turin achii ari’ame;
- Jeneraal Kamaal Galchuu, hogganaa waajjira MNO tokkoo ta’ee erga muudame booda innis osoo hin turin achii ari’ame;
- Jaarmayoota biyyatti deebi’an keessaa ADOn, OPDO/ODP wajjin hojjechuuf jedhee kan dafee gale keessaa isa tokkoffaa dha. Yeroo tokko, jaarmayaan kun ODP wajjin akka walittibaqe odeeffamaa ture. Dhiyoo kana immoo, hoggantootni jaarmayaa kanaa kan biyya alaa jiran kan akka Dr Bayyaan Asoobaa, Dr Mesfin Abdii fi Obboo Amaan Kadir faa jaarmayaan isaanii kun akka diigame ibasnii turan;
- Dr Birhaana Masqal Abbaba Sanyii, kan mudhii qabatee ODPdhaaf falmaa ture, taayitaa argatee yeroo dheeraa osoo hin turin akka ari’ame dhagahame;
- Amma immoo wanti dhagahamaa jiru, warra PPn ittifayyadamaa turte keessaa Aktivistootni Oromoo lama, Obboo Garasuu Tufaa fi Hundee Dhugaasaa akka ari’amani himama.
Egaa kun fakkeenyota muraasa fi hamii osoo hin taane waan argamaa jiruu dha. Jarri kun hunduu ni gowwooman moo sababa maaltu akkana isaan godhe? Isaan kanarraa baratamuun ni danda’amaa laata?
Yaa Oromoo kan koflaa taanee jirraa bara!!! Yoomuma ejjannoo cululuqaa qabaannee waan itti amannu tokkof dhaabbannee; isa kanas galmaan gahuuf obsaan hojjenna? Ofgaafadhaa!! Walis gaafadhaa!!!!
Ammaaf kanuman jechuu barbaada; garuu dhimma kana yeroo biraan bal’inaan ittideebi’a.


text:
Qondaalli ABO Kolonel Gammachuu Ayyaanaa kan mana murtiitti deddeebi’uun isaa xumura dhabe har’as beellamaan mana hidhaatti deebi’e.Har’a Caamsaa 23,2022 mana murtii ijibbaata Federaalaatti kan dhihaate …Read More »
Oromoo callisa haa cabsinuu
Xiinxala siyaasaa- maalli mallissaa Gaammee Galgaloo Shabboo meediyaaRead More »
Xiinxala Siyaasaa – Maali Mallisaa?
WBO irraa Harkaa keessan Kaasaa!
Obbo Baqqalaa fi Obbo Jawar Baga Nagaan Mana Hidhaatii Baatan! Hubataa Dubbii tiin Obbo Baqqalaa fi Obbo Jawar turtii mana hidhaa baatii 18n booda hiikamanii …Read More »
Ololli WBO irratti Oofamu haa Dhabbatu!
Hubataa Dubbii tiin Qabsoon Oromoo tooftaa hundatti dhimma bahuu qaba: Qabsoo nagaas, kan hidhannoos. ABOn WBO, WBOnis ABO dha! Addadummaan WBO fi kaayyoo ABO isa ganamaa gidduu …Read More »
Hoggansa fi Miseensa ABO Biyya Hambaa: Fira moo diina QBO ti?
Hubataa Dubbii tiin=====================================================Hoggansi fi miseensotni ABO biyya hambaa jiraatan tokko-tokko, hojiin isaan guyya-guyyaattiraawwatan, diina dhaabichaa isaan fakkeessa yoo jedhame dogoggora hin qabu. Ummatni OromooABO irratti …Read More »
Sirni Geggeessaa fi Awwaalcha Artist Nuhoo Goobanaa
OMN Sirni Geggeessaa fi Awwaalcha Artist Nuhoo Goobanaa bakka maatii, waahillaniifi dinqisiifattoonnisaa argamanitti Adaamaatti raawwatame. Sirna geggeessaa Istaadiyoomii Adaamaatti raawwatame irratti jaallattoonniifi dinqisiifattoonni Artist Nuhoo …Read More »
SEENAA GABAABDUUNUUHOO MAHAMMAD GOOBANAA1952 – 2022Amajjii 19, 2022
Abbaa Urjii tiin: Ji’a Hagayyaa tan bara 1952-a, gaafa Mahammad Goobanaa ilmii barsiisuuf Dirree Dhawaa-rraa gama ganda Warra Alii kan magaalaa xiqqoo Laga Mixee bira …Read More »
Ibsa Ejjannoo Yaa’ii GHO 4ffaa.
Nuti, hirmaattotni Yaa‘ii Gurmuu Hayyoota Oromoo (GHO) mata duree „Burjaajii Siyaasa ammee fi Carraa Hegeree Oromiyaa“ jedhu jalatti Ebla 10, bara 2021 geeggeeffame irratti haala …Read More »
Warra nu fixaa baheef addunyaan akkatti iyyiti
https://www.facebook.com/nasir.hamza/videos/10158486052769843 Yoo himachuu nurraa suutaami, Nama itti himannuu fii nama nu dhagayu dhabne malee kenyaatu irra daraniRead More »


text:
Mootummaan Itiyoophiyaa Tigraay keessatti dhukaasa dhaabiinsa labsuu isaa Wiixata kaleessaa galgala kan beeksisee yoo ta’u, paartiin duraan Tigraayin bulchaa ture waraana isaa waliin magaala Maqalee seenuun ibsamee jira.
Guyyaa har'a immoo magaala Shiree seenuu humna Adda Bilisummaa Uummata Tigraayitu gabaafamaa jira.
Gollii naga eegumsaa walgahii hatattamaa ifa ta'e akka gaggeessufis gaaffiin dhiyaatee jira.
"Dhukaasa dhaabinsii labsamee jechuun wal waraansii guutuummaatti xumuramee jechuu miti jedhu," qorattonni.
Dhimma kana irratti kan maddeen adda addaa gabaasan qindeessinee jirra. Caqasaa.


text:
Tokkummaa mootummootaatti waajjirri gargaarsa qindeessa namoomaa dameen Finfinnee gabaasi inni baase waggaa kana bokkaan arfaasaa roobuu dhabuu isaatti aansuu dhaan bokkaan yeroo gannaa kutaalee biyyattii hedduu keessatti hamma barbaadameen gad waan tureef dhiibbaa inni qabaate tarreessee jira.
Wabiin nyaataa gad adeemaa deemuu isaaf lakkoobsi gargaaramtootaas akkaan ol ka’uu isaa yaadachiisee jira. Walumaa gala yeroo yerootti dabalaa kan adeeme gargaarsa yeroo hatattamaa fi halli jiru hammaataa adeemuu akeekkachiiseera.
Wagoota adda addaa keessa haalli qilleensa Elniinyoo mudachuun ba’ii isaan Itiyoopiyaa keessatti argamsiisanii fi yeroo ammaa biyyattii keessatti kan argamu fedhii gargaarsa midhaan nyaataa qorachuu dhaan bara 2015 keessa kan barbaadamu gargaars midhaan nyaataa fi hanqinni nyaata madaalawaa dacha kan dabalu ta’uu isaaf tilmaamni jiru dhugaatti dhiyoo ta’uu ochaan akeekkachiiseera.
Itti aansuu dhaanis dhiibbaa Elniinyoon dhaqqabsiise mul’achuu jalqabeera. Dararaan uummata irra ga’us sadarkaa sodaachisaa irra ga’eera jedha.
Gareen gargaarsa biyyaa kan Itiyoopiyaa OCHAn gama isaan “ The Ethiopian Humanitarian country” jechuun qaamni inni moggaase badii ilmoo namaa irra ga’uu fi hamaa kana ittisuuf waggoota darban keessa kan argaman bu’aan misoomaa akka hin danqamne arjoomtootaaf waamicha dabaruu illee gabaasumti torbanii kan OCHA kun beeksiseera.
Ibsi kun itti dabaluu dhaan wabiin nyaataa gad bu’aa adeemuu isaan dursaan kan miidhaan irra ga’u ijoollee umuriin isaanii waggaa shan gad ta’an, dubartoota ulfaa fi haadholii harma hoosisan gara waaltaa itti nyaachisan dhufaa jiraachuu isaanii ibsee jira.
Lakkoobsi isaanii baatii Hagaya darbe ture waggaa darbe baatii dhuma wal fakkaatu keessa kan ture irra dacha dabaleera jedha ibsi OCHA kun.
Akkuma Kanaan erga Hagaya bara 2015 qabee lakkoobsi namoota gargaars midhaan nyaataa argatanii miliyoona sanitti siqa. Jaarmayaan gargaarsa nyaata addunyaa WFPn immoo nuusa bara 2015 keessa ijoollee hanqina nyaata madaalawaan miidhaman kanneen kuma 374 ta’an gargaaree jira.
Waaltaleen itti nyaachisan kun kutaalee biyyattii hedduu keessa jiraachuu kan ibse immoo dhaaba gargaarsaa “Child Fund” jedhamu tokko ta’uu Reuters gabaaseera.
Dhaabi gargaarsa kun hanqina nyaata madaalawaan daa’imman miidhamaniif kutaaleen biyyattii waaltaa itti nyaachisan keessatti hundeesse Affaar, Amaaraa, Oromiyaa, naannoo uummattoota kibbaa, Somaalee fi Tigraay ta’uu gabaasi kun tarreesseera jechuu dhaan Meleskachew Amahaa Finfinnee irraa gabaaseera.


text:
Harki Hanna Bare Dooluutu Sossoha
(Ibsa ABO – Fulbaana 14,
Kamisa Fulbaana 12, 2019 galgala Waajjira Poolisii magaalaa Buraayyuu irratti boombiin darbatamee miidhaa namoota irraa gahe jechuudhaan gochaa kanas (kallattiidhaan maqaa dhawuu baatanis) ABO.dhaan wal qabsiisanii oduun dabballoota ODP/EPRDF.iin tamsa’e ololuma maqa-balleessii baroota aangoo EPRDF guutuu itti hojjetamaa ture dha. EPRDF baroota aangoo isaa hunda lammiilee biyyattii kanneen sirna Abbaa irrummaa isaa mormanii mirga ofiif falmatan dharaan yakkuuf gocha fokkataa akkanaa oggayyuu irra deddeebiidhaan raaw’achaa jiraate. Manneen jireenyaa namootaa, manneen ciisichaa (doormii) barattootaa, manneen nyaataa – dhugaatii fi hoteelota, konkolaattota geejjibaa fi … kkf. keessa dhuka’aa fi meeshaalee lolaa adda addaa kaa’uun, yookaan Alaabaa ABO kaa’uudhaan namoota yakkamoo fakkeessuu barbaadan ittiin tohannoo jala oolchuuf ykn. miidhaa irraan gahuuf fiilmiin sobaa hojjetamaa ture kan himamee dhumu miti.
Inni ammaa kunis (boombiin Kamisa galgala waajjira Poolisii magaalaa Buraayyuu irratti darbatamee miidhaa geessise jedhamu) fiilmiilee dharaa ammaan dura dalagamaa turan irraa adda hin fakkaatu. Miseensota humna nageenyaa (Poolisoota Oromiyaa) miidhaan sun irra gahe dabalatee lammiilee nagaa kanneen gochaa hammeenyaa EPRDF Ummata irratti raaw’atu mormanii haqaaf falman ykn. mirga gaafatan ittiin miidhuu fi kan barbaadan tohannoo jala oolchuuf gochaa raaw’atame tahuu isaatiif akkaataan odeeffannoon isaa qaamota mootummaa irraa itti kennamaa jirus ragaa biraa ti.
Miidiyaa mootummaa/ODP irratti oduun gadi dhiifame kanneen balaa boombii sana geessisan abalufaa dha jechuudhaan qaamota yakkamoo fakkeessuu barbaadan eeree namootni shakkamanii tohannoo jala oolfaman jiraachuus ibsa. Gama biraatiin ammoo qondaalli mootummaa (Bakka bu’aan hoogganaa Communication Commission Poolisii Oromiyaa) Komaander Haayiluu Fiqaaduu qaamni balaa boombii kana geessise eenyu akka tahe akka hin baraminii fi namni dhimma kanaan wal qabatee tohannoo jala oolfames akka hin jirre Jimaata Fulbaana 13, 2019 BBC.tti himan. Oduu wal-dhawaa kana irraa wanti hubatamu akkuma olitti ibsame gochaan kun fiilmii dharaa kan namoota nagaa daba EPRDF morman ittiin miidhuuf ykn. tohannoo jala oolchuuf tolfame akka tahe dha.
Addi Bilisummaa Oromoo erga waggaa tokko dura mootummaa Itoophiyaa wajjin wal-tahiinsa irra gahee hoogganni isaa ol’aanaan Finfinnee seene irraa kaasee karaa nagaa sossohee Kaayyoo qabsoo isaa galmaan gahuuf kan isa irraa eegamu hunda gochaa jira. Gama ODP/EPRDF.tiin garuu ejjennoon inni ABO fi Qabsoo Bilisummaa Oromoo irratti qabu kan duraanii irraa jijjiirama/wayyoomina agarsiisuu dhabuun kan nu gaddisiisuu fi nu yaaddessuu dha.
Lammiileen Oromoo 5000 caalan sababaa ABO deggeran qofaaf Godinoota Oromiyaa adda addaa irraa Sanqalleetti guuramanii hiraarfamaa jiru. Isaan kana keessatti Abbaa fi ijoollee dhiiraa, haadhaa fi ijoollee dubaraa, obboloota, Abbaa warraa fi haadha warraa wal-faana hidhaman hedduutu argamu. Kana malees Godinoota Oromiyaa hedduu keessatti kanneen sababa miseensota ykn. deggertoota ABO tahan qofaaf hidhamanii jiran kumootaan lakkaawamu. Gama biraatiin ajjeechaa suukanneessaan loltoota EPRDF kan maqaa Raayyaa Ittisa Biyyaa jedhamuun sosso’aniin Godinoota Wallaggaa fi Gujii keessatti ilmaan Oromoo meesha-maleeyyii irratti gaggeeffamaa jiru seenaa biyya kanaa keessatti kan takkaa mul’atee hin beekne dha. Dhugaa rifaasisaa kana yeroo dhihootti ragaa qabatamaa wajjin kan ifa goonu taha.
Kun hundi kan nutti agarsiisu yeroo ammaatti murni aangoo mootummaa dhuunfatee jiru murna itti gaafatamni itti dhagahamu kan ilaalcha siyaasaa adda addaa bifa dimokiraatawaa taheen keessummeessee jijjiirama qabsoo Ummatootaan argame kana fiixaan baasuudhaan biyyattii gara sirna dimokiraasiitti ceesisuuf hojjechaa jiru osoo hin taane carraa argatetti gargaaramee humna waraanaa fi tikaa qabuun aangoo irra of tursuuf kan wixxifachaa jiru tahuu isaa ti. Tahus garuu, “Harki hanna bare dooluutu sossoha” akkuma jedhamu waggoota 28 dabraniif kanuma waan aadeffataniif yeroodhaaf bifa kanaan Ummata gidirsu malee ejjennoon farra dimokiraasii fi farra mirga dhala namaa akkanaa kun kana booda karaa dheeraa isaan hin deemsisu. Ummatni bulchiinsa isaaf hin taane akkamiin of irraa kaasuu ykn. sirreessuu akka danda’u qabsoodhaan baratee jira.
Waan taheef, Paartiin biyya bulchus tahe namootni fi humnootni siyaasaa dantaa ofii fi kan murna ofiif jecha daba jireenya lammiilee nagaa balaa irra buusu kana karoorsanii dalagan, keessatti qooda fudhatanii fi tumsan hundinuu gochaa isaanii kana irraa akka dhaabbatan gorsina. Miseensotaa fi deggertoota keenya (ABO) dabalatee, Ummatni bal’aan, akkasumas, humnootni siyaasaa biyya kanaa kanneen dimookiraasii dhugaatti amanan hundi rakkoon siyaasaa amma mul’atu kun furamee adeemsi jijjiiramaa biyya kana gara sirna dimokiraasiitti ceesisuuf jalqabame itti fufee akka fiixaan bahuuf gahee isaanii akka bahatanis hubachiisna.
Injifannoo Ummata Bal’aaf !
Adda Bilisummaa Oromoo
Fulbaana 14, 2019


text:
Oromia (WBO): Humni Addaa WBO Magaalaa Naqamtee Keessatti Waraana Wayyaanee Irratti Tarkaanfii Fudhate. February 27, 2016Posted by OromianEconomist in Oromia.
Tags: Abdii fi Gaachanni Ummata Oromoo WBOn Falmaa Godhu Jabeessee Itti Fufuun Diina Irraan Kasaaraa Guddaa Geessisaa, Oromia, Oromia (WBO): Humni Addaa WBO Magaalaa Naqamtee Keessatti Waraana Wayyaanee Irratti Tarkaanfii Fudhate., Oromo, WBO
2 comments
(SBO/VOL – Gurraandhala 26,2016) Gurraandhala 19,2016 Humni Addaa WBO Magaalaa Naqamtee Keessatti Waraana Wayyaanee Irratti Tarkaanfii Fudhateen kasaaraa irraan gahee jira.
Gurraandhala 19,2016 halkan keessa Humni Addaa WBO magaalaa Naqamtee keessaa naannoo Boordiitti waraana wayyaanee ummata irratti roorrisu rukutuun 18 ol hojiin ala akka godhe Ajaji WBO Godina Dhiha Oromiyaa beeksisee jira.
Loltootni wayyaanee haleelaman kun kanneen FXG magaalaa Naqamtee dhaamsuuf ummata irratti guyyuu roorrisaa jiran akka ta’es barameera.
Loltootni wayyaanee madeeffaman hospitaala magaalaa Naqamtee keessatti yaalamaa akka jiran illee gabaafameera. Muddamsuun magaalaa Naqamtee fi naannoo sana jiru haalaan ulfaataa ta’uunis barameera.
Human Rights League: The Crackdown Against Anti-Government Injustice Protestors in Oromia February 27, 2016Posted by OromianEconomist in #OromoProtests.
Tags: Africa, Crimes against Humanity in Oromia/Ethiopia, Ethiopia, Ethnic cleansing Against Oromo People, Human Rights League of the Horn of Africa, Oromia, Oromo
add a comment
HRLHA: Oromo Nation Peaceful Protest 12 November 2015 – February 20, 2016
I. Ethiopian government crackdown against Injustice Protestors in Oromia
II. Responses to the Crisis
EU Response
UN Response
USA Responses
Human Rights Organizations’ responses
III. Crimes against Humanity in Oromia/Ethiopia
IV. Delayed Response to the Crisis V. Recommendation
Read at:-
Oromia: Waamicha Qabsoo Ficila Xumura Gabrummaa Itti Taasifnu Uummata Oromoo Maraaf Ta’e February 27, 2016Posted by OromianEconomist in #OromoProtests.
Tags: Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo, Oromia, Oromia: #OromoProtests: Gabaasa Fincila Xumura Garbummaa (FXG) Oromiyaa 2016, Oromo, Waamicha Qabsoo Ficila Xumura Gabrummaa Itti Taasifnu Uummata Oromoo Maraaf Ta’e
add a comment
Waamicha Qabsoo Ficila Xumura Gabrummaa Itti Taasifnu Uummata Oromoo Maraaf Ta’e
Guraandhala 25, bara 2016
Akkuma beekamu FXG Oromiyaa keessatti Qeerroo fi Uummata Oromootiin gaggeeffamaa jiruun, qindeessitoota Warraaqsa Biyyoolessaa kan Bilisummaa fi Diimokiraasii (Qeerroo Bilisummaa) fi humna FXG kanaatin injifannoo guddaan argame galata hoggana abbaa qabsichaa dhaaba keenya ABOfis jechaa; Qeerroon Bilisummaa waamicha qabsoo kana dabarsa.
Wayita ammaa kana FXG Oromiyaa keessatti finiinaa jiruun ilmaan Oromoo hedduun wareegama qaqqaalii lubbuu dabalatu itti baasaa jiru. Wareegamni ulfaataan kun bilaaasha baafamaa hin jiru. Injifannoo gurguddaa Xumura gabrummaa dhiyeessisan galmeessisaa waan jiruuf seenaa keessatti yoomiyyuu kan hin dagatamnee fi bakka olaanaa qabaatuu dha.
Kanaaf,
- Uummanni Oromoo godinaalee Oromiyaa mara keessa jiraattan, addatti qonnaan bultootni Oromoo ilmaan keessan falma hadhaawaa diina afaan qawweetiin duguuggaa sanyii nurraatti labse dura dhaabbatanii wareegamaa qaalii baasaa jiran cina akka dhaabbattan waamicha FXG isa dhumaa isiif dabarsina. Waamicha kana gaafa labsinu qotatee bulaan kamuu bakka jiruu ka’ee FXGtti makamuudhaan mootummaa abbaa irree wayyaanee ofirraa galchuuf dargaggoota keessan bira akka dhaabbattan waamicha keenya irra deebinee dabarfanna.
- Barattoota manneen barnootaa Oromiyaa keessa jiran maraaf;-Godinaalee Oromiyaa muraasa keessatti barattootni mana barumsaa sadarkaa 1ffaa, 2ffaa fi qophaayinaa barumsa dhaabuudhaan FXG finiinsuun wareegama guddaa kaffalaa injifannoolee cululuqoo akka Sabaatti itti boonnu galmeessisaa jiru. Humni tokkoome salphaatti diina ofirraa buqqisa. Kanaaf barattootni Oromoo mana barumsaa sadarkaa 1ffaa, 2ffaa, qopyaahinaa akkasumas dhaabbilee olaanaa koolleejjii fi yuuniversitii Oromiyaa fi Finfinnee dabalate keessaa barattan hundi tokko Qabsoo bilisummaatti makamee lubbuu isaa utuu dhabuu kaan ammoo barumsatti hirmaachuun umurii diinaa nurratti dheeressuu waan tahuuf barataan kamuu bakka jiruu FXGf dursa kennee gara Qabsoo makamuu akka qabu Qeerroon Biisummaa waamicha dabarsa.
- Hojjattoota Mootummaa “civil Service” keessa hojjatta hundaaf: Yeroo mootummaan Wayyaannee labsii labsuun gara laafina tokko malee ilmaan Oromoo karaa nagaa mirga gaafatan irratti dhukaasa banuun ajjeessaa, qaamaa hirdhisaa, biyyaa har’aa jiru kanatti isin callisuun gaafatamummaa seena fi heeraa jalaa akka isin hin baafne hubachiisaa; dirqama isin irraa eegamu akka bahattan waamicha lammummaa isiniif goona. Dirqamni dabalataan addatti isin irraa eegamu hojii mootummaa laamshessuun karoora jalaa fashalsuu akka
dabalatu yaadachiifna.
- Ilmaan Oromoo waraanaa fi poolisii mootummaa wayyaanee keessa jirtaniif, rasaasni isin baattan ilmaan Oromoo ittiin ajjeessuf osoo hin taanee diina uummata Oromoo fixuuf ka’e kanatti akka deebistan jabeessinee waamicha goona. Haadha, abbaa, obboleessa, obboleetti fi ilmaan keessan utuu ilaaltanii qiyyaafattanii rasaasan ajjeeftu yoo tahe har’a qalbiin isin tuqamuu baatu bor seenaa jalaa akka hin baane hubattanii; waamichi kabajaa irra deebinee isinifi goonu, meeshaa baattan gara diina uummata Oromoo, mootummaa wayyaaneetti galagalchaa jennee irra deddeebinee dhaamna.
- Saboota cunqurfamoo kanneen olla Oromiyaa taatan, addatti uummata Sidaamaa, Beneshangul, Gaambeellaa fi Ogaaden ilmaan keessan beelaan dhumaa, gadadoo barabaraan hammaataa malee foyya’insa hin agarsiifne keessatti mootummaa itoophiyaa kan ofiin jedhu Wayyaaneen isin kuffisuu ni hubattu. Kanuma waliin qabeenya jiruu fi jireenya keessan ta’e lafa kan danda’an ofii fudhatanii kaan alagaatti gurgurataa jiraachuu walumaan qalbeeffataa jirra. Walumaagalatti miidhaan isin irra gahaa jiruu fi nurra gahaa jiru walfakkaataa dha. Kanaaf qabsoo gaggeessaa jirrutti humna horree dhageessifnee mul’isuuf qabsoo uummanni Oromoo gaggeessaa jiru kanatti akka makamtanii waliin qindeeffannu waamicha isinif dabarsina.
- Waamicha addaa uummata magaala Finfinnee keessa jiraattaniif:– Haalli yaaddessaan yeroo ammaa mul’atu mootummaa wayyaaneetiin dhufe. Kana booda dhiyeessiin midhaani magaalaa Finfinnee akka hin seenne quba isin qabsiisaa; dukkana hamaatti deemamaa akka jiru hubachiisna. Kanaaf falli tokkichi jiru qabsoo Uummatni Oromoo gaggeessaa jirutti makamuudhaan mootummaa abbaa irree kan ta’e Wayyaanee ofirraa kaasuun mirga hiree murteeffannaa Ummataa waliin akka kabajchiifnu waamicha isiniif goona.
- Uummata Oromoo biyya hambaa jiraattan hundaaf:- Qabsoo dargaggoonni fi shamarran Oromoo, Qeerroon taasisaa jirru ni beektu, ni hubattus jennee abdanna. Qabsoo harka qullaa diina dura dhaabbachuudhaan taasifamaa jiru kanaaf wareegama ulfaataa kaffalaa akka jirrus ni hubattu jennee amanna. Fiixa bahiinsa FXG kanaaf karaa International Qeerroo Support Group deggarsa hatattamaa akka gootan waamicha lammummaa isiniif dabarsina.
Injifannoon Uummata Oromoof!
Gadaan Gadaa Bilisummaati!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Guraandhala 25,2016
(Newsweek, 26 Feb. 2016) — Since the Ethiopian government announced plans to expand the territory of the capital Addis Ababa in April 2014, the country’s largest region, Oromia, has been racked with protests that have led to hundreds of deaths.
Oromia, which completely surrounds the capital of the Horn of Africa country, is home to the Oromo ethnic group. Oromos constitute the largest ethnic group in Ethiopia, yet members of the community claim to havesuffered systematic discrimination and oppression at the hands of Ethiopia’s federal government.
Newsweek explains who the Oromo are, why they are protesting and how the Ethiopian government is responding.
Who are the Oromos?
More than one in three Ethiopians hails from the Oromo ethnic group: Oromos constituted more than 25 million of the total 74 million population at the last census in 2007 (the population of Ethiopia has since grown to almost 100 million). The Oromo have their own language and culture distinct from the Amharic language, which is employed as Ethiopia’s official dialect.
The Oromo have been subject to human rights violations and discrimination under three successive regimes in Ethiopia, according to a 2009 report by U.S.-based Advocates for Human Rights group: the Abyssinian Empire under Haile Selassie, dissolved in 1974; the Marxist Derg military junta that seized power in 1974 and ruled until 1991; and the Federal Democratic Republic of Ethiopia, established in 1991 and existing until the present.
Oromo language was sidelined and not taught in schools for much of the 20th century and Oromo activists were often tortured or disappeared. A 2009 report by the United Nations Commissioner for Human Rights (OHCHR) stated that 594 extra-judicial killings and 43 disappearances of Oromos were recorded between 2005 and 2008 by an Oromo activist group. The ethnic group have clashed with the ruling Ethiopian People’s Revolutionary Democratic Front (EPRDF), in power since 1991; an Amnesty International report in October 2014 stated that at least 5,000 Oromos were arrested between 2011 and 2014 on the basis of opposition to the government.
Why have Oromos protested against the Addis Ababa master plan?
According to the Ethiopian government, the Addis Ababa Integrated Master Plan proposed to expand the capital’s territory in order to bring better services and greater economic opportunities to the rural areas surrounding Addis. For the Oromos, however, the plan constituted an attempted land grab that could result in the forced eviction of Oromo farmers and the loss of valuable arable land in a country regularly plagued by drought.
Protests began in Oromia immediately after the plan was announced—at least nine students were killed in April and May 2014, according to the government, although eyewitnesses said the total was at least 47. The most recent round of protests began in November 2015 and have spread across the entirety of the vast Oromia region. Human Rights Watch (HRW) reported in January that at least 140 protesters had been killed in demonstrations after heavy-handed crackdowns by security forces.
The Ethiopian government announced later in January that it was abandoning the Addis expansion plans after the Oromo People’s Democratic Organization (OPDO)—the ruling party in Oromia and a member of the governing EPRDF coalition—dropped its support for the scheme. Yet despite that, the crackdown has continued: HRW’s latest update on February 22 cited claims from activists that more than 200 protesters had been killed, with security forces allegedly firing on peaceful protesters and thousands detained without trial.
How have the government responded to Oromo protests?
The EPRDF has come down hard on protesters, claiming that “destructive forces”—including groups designated as terrorist organizations by the Ethiopian government—are hijacking the protests for their own means. Hailemariam Desalegn, the Ethiopian prime minister, said in December 2015 that protesters had burned down government properties and killed security forces, and that “merciless legitimate action” would be taken against those causing disorder.
In a statement sent to Newsweek on February 23, the Ethiopian embassy in London said that the claims made in HRW’s February report were based on “malicious statements, false accusations and unsubstantiated allegations from opposition propaganda materials.” The embassy claimed that the Addis expansion plans were dropped after “extensive public consultations” and an investigation into killings and destruction of property was underway.
Are Oromos seeking secession from Ethiopia?
One of the designated terrorist organizations accused of involvement in the protests by the Ethiopian government is the Oromo Liberation Front (OLF). The group wasestablished in 1973 to campaign for the Oromo’s right to self-determination. The OLF is now based out of Washington, D.C. and any accusations of its involvement in the Oromo protests is a means of “criminalizing protesters,” according to Etana Habte, Ethiopian author and PhD candidate at SOAS University of London. “I don’t believe the OLF has very significant influence on this protest,” says Habte. “[Claims the OLF is involved] have not any relevance or grain of truth within itself. Oromo protests are fundamentally peaceful and it carries a legitimate question.”
Habte claims that what the Oromo are seeking is self-determination, not secession.Article 39 of Ethiopia’s 1994 constitution affords “every nation, nationality or people in Ethiopia” the “unrestricted right to self-determination up to secession.” What the Oromo are asking for, says Habte, is a greater say in how their region is governed. “Oromos understand Oromia as their own territory where they have an absolute and constitutional right to self-rule,” says Habte. “The Oromo protests don’t ask for anything more than [what is provided by] the constitution.”
http://europe.newsweek.com/oromo-protests-why-ethiopias-biggest-ethnic-group-demonstrating-430793?rm=eu


text:
Dirre Dawaa keessatti FXG magaalaa fi kutaa baadiyaalettis guyyaa har’aa Caamsaa 28/2016 ayyaana Wayyaanee fesheleessuun wal qabatee itti fufee oole.
Dargaggoon Oromoo tokko osoo manatti hin hafinillee Qeeyroon FXG finiinsaa ooluun ishee Qeeyroon Dirre Dawaa gabaase. Akkuma odeessi Qeeyron nu gahe ibsutti walgayiin wayyaanee magaala Dirre Dawaatti gaggeeffamuuf ture dhaadanno fi qabsoo Qeeyroon magaalichan kan hafe yoo tahu namootni miseensotni walgayi ayyaanicha irratti argamuuf yaalan addatti miseensotni wayyaanee FXG sodaatanii gara manaatti kan deebi’anii fi Qeeyroonis kaayyoo wayyaaneen qabdu guyyaa ayyaana kanaatti uummata yaada isaanii hatuuf karoorsite fesheleessuun injifannoo galmeessanii akka jiran Qeeyroon gabaaseee jira.
Lola har’a Harargee lixaatti taasifameen FXG daran jabaachuu irraan lubbuun namoota hedduus kan badee fi namootni heduunis miidhamuun kan gabafame kan hin adda hin basin gabaasa itti aanuun gabaafamu taha. FXG goleewwan oromiyaa mara gahee itti fufeetu jira. Ayyaana ginbot 20 jedhu uummanni oromoo bakki itti argame tokkollee kan hin jirre godina wallaggaa keessaa gabaafamee jira. Addatti godina Wallagga lixaa aanaa Haaruu irraa Qeerroon gabaasuun dhaadannoo“ QABEENYAAN HAMMA LUKKUU, BILISUMMAAN HAMMA LUBBUU” jedhuun murannoo fi kutannoo isaanii Qeeyroon aanicha diina beeksisuun ayyaana caamsaa 28 uummanni akka hin argamne taasisuun FXG akka itti fufu tahee ooluu Qeeyroon gabaasetu jira.
Walumaa galatti Finfinnee irraa kan hafe kunuu saboota amaaraa fi tigree kanneen miseensa isaanii tahan irraa kan hafe ayyaana Ginbpt 20 jedhamu irratti argamaniin ala Oromiyaatti godinaalee hedduutti uummanni lagachuudhan feshelatee hafeera.


text:
Warra Jaarsootti ajjeechaan namoota nagaa itti fufuu jiraattonni dubbatu.
Godina Shawaa Kaabaa aanaa Warra Jaarsootti ajjeechaan humnoota mootummaan namoota nagaa irratti raawwatamu itti fufe jedhu jiraattonni.
Jiraattonni akka OMNtti himanitti, kaleessa humnoonni mootummaa namoota nagaa ajjeesanii qilee mana barumsa Qarree Gohaa cinaatti argamutti darbatan.
Namoonni ajjeefaman mana hidhaatii baafamuu himaniiti jiru.
Gandoota Dhaayee Tuutii, Qacamee fi Jamoo Tuutii jedhaman keessaa namoota jumlaan qabanii eessa akka jiran hin beekamu kan jedhan jiraattonni, warri ajjeefame warruma kana ta’uu danda’a sodaa jedhu akka qaban ibsaniiti jiru.
Dhihoo kana aanaa Warra Jaarsootti humnootiin mootummaa namoota 18 caalaa mana cidhaatii qabanii rashanuun ni yaadatama.


text:
Jaarmayaan Fayyaa Addunyaa, ka Tokkummaa Mootummootaa, Prezidaantii Zimbaabwee – Roobert Mugaabee Ambaasaddara kabajaa jaarmayichaa chuun muuduu isaatti eega mormiin hedduun biyyattii keessaa fi alaa itti ka’ee booda, yaada isaa jijjiiruun har’a muuda sana irraa kaasee jira.
Daarektara muummee Jaarmayicha Fayyaa Addunyaa, ka WHO ka ta’an – Tewoodiroos Adhaanoom Gebre-yesuus, kaleessa Prezidaant Mugaabeen akka Ambaasaaddarra kabajaa Who tahan murtii jaaramayaan isaanii dabarse kaleessa ennaa ibsan, “mutiin kun, fedha ol’aanaa Jaarmayaa Fayyaa Addunjyaa irraa ka madde” jechuun ibsan.


text:
Mala xuriin qaama namaa keessa jiru gara alaatti ittiin ba’u keessaa fincaan tokko ta’uun baakamaa dha. Fincaan akka nama qabeetti fincaa’uun fayyaa uffaa fincaanii (urinary bladder)f akkaan barbaachisaa ta’uu kan ibsan Dr. Sambataa Guuttataa Yunivarsitii Finfinnee irraa, heddummina fincaaniis baay'ina dhangala’aa namni dhuguutu murteessa jedhu.
Namni tokko sa’aatii 24 keessatti yeroo 6 hanga 8tti deddeebi’ee fincaa’uu qaba kan jedhan Dr Sambataan, kanaa ol ykn halkan hirriba keessaa dammaqanii yeroo lama ykn isaa ol fincaaniif ka’u taanaan garu, mallatto dhukkubaa ta’u mala jedhan.
Namonni dhukkuba suukaaraa, dhukkuba ujjummoo fincaanii (UTI) qabe akkasumas dubartoonni ulfaa carraan irra deddeebi’anii fincaaniif deemuun kan isaan mudatu ta’uun ibsamee jira.
Gaaffii fi deebii guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


text:
Amaloota Gabroota Ar-Rahmaan-Kutaa 3
Kutaa darbee keessatti amaloota Gabroota Ar-Rahmaan sadii ilaalle turre. Isaanis: (1)-yommuu dachii keessa deeman tasgabbii fi haala madaallamaan deemu. (2)-Yommuu wallaaltonni fi gowwoonni dubbii badaan isaan dubbisan, dubbii gaarii isaanitti deebisuun nagaha ta’u. (3)-Halkan irraa hanga danda’an salaataa bulu. Halkan isaanii tapha, badii fi wanta faaydi hin qabne irratti kan dabarsan osoo hin ta’in Gooftaa isaanii gabbaraa bulu. Badii fi hanqinna isaanitiif obboroo araarama kadhachuu baay’isu. Kuni hundi jireenya isaanii keessatti tasgabbii fi gammachuu dhangalaasa. Mee har’as itti fufuun amaloota isaanii haa ilaallu:
“Ammas isaan,“Gooftaa keenya! Adabbi Jahannam nurraa deebisi. Dhugumatti adabbiin ishii namatti maxxanaa ta’eera. Dhugumatti ishiin iddoo qubannaa fi iddoo turtii ta’uun fokkatte!” kanneen jedhaniidha.” Suuratu Al-Furqaan 25:65-66
Amaloota gabroota Ar-Rahmaan keessaa halkanii guyyaa Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa adabbii Jahannam isaan irraa akka deebisuu kadhatu.
“Gooftaa keenya! Adabbi Jahannam nurraa deebisi.” Kana jechuun Yaa Gooftaa keenya! Adabbii Jahannam nurraa garagalchi, nurraa fageessi. Kuni kan agarsiisu dogongora hojjatan amanuun Gooftaan isaanii adabbii Aakhirah akka isaan irraa deebisu kadhatu. Akkasumas, Gooftaan isaanii ma’asiyatti (badiitti) kufuu irraa akka isaan eegu kadhatu. Yoo badii fi cubbuu Jahannamitti nama geessu irraa isaan eege, adabbii Jahannam isaan irraa ni deebisaa jechuudha.
Jahannam- maqaa dhuunfaa ganda adabbii Rabbiin kaafirotaa fi warroota badii hojjataniif qopheessedha.[1] Jecha biraatin maqaa ibiddaati. Jahannam kan jedhameef garmalee gadi fagoo fi dukkana waan ta’eefi.[2]
“Gharaamaa”-jechuun adabbii cimaa yeroo hundaa namatti maxxanuu fi namarraa addaan hin baanedha. Kaafirota irratti adabbiin Jahannam yeroo hundaa cimaa fi maxxanaadha. Isaan irraa addaan hin bahu, gadi isaan hin lakkisu.
“Mustaqarr”- iddoo qubannaa yeroo hunda achi turaniidha. Jahannam iddoo qubannaa yeroo hundaa kaafironni achi keessa turaniidha. Achi keessaa bahuun isaaniif hin jiru. Zalaalamii achii keessa jiraatu.
Muqaama– makaanu iqaamati- iddoo turtii, iddoo jireenyaa. Iddoo jireenya yeroo hundaaf turuun dirqamaa miti. Namni iddoo tokko yeroo gabaabaaf turee ergasii deemu danda’a. Akkuma biyya keenya keessaa baanee biyya biraa jiraachuuf deemnu iqaamaa fudhanne yeroo murtaa’af turra. Ergasii, gara biyyaatti deebina ykn mala biraa barbaadanna.
Garaagarummaan mustaqarr fi muqaama jidduu jiru, mustaqarr iddoo qubannaa yeroo hunda keessa turaniidha. Muqaama immoo iddoo turtii ykn iddoo jireenyaa yeroo hunda achi turun dirqama hin taanedha.
Ibsa kana booda, Jahannam keessatti “Mustaqarr” kaafirotaa fi munaafiqotaaf ta’a. Kaafironni fi munaafiqonni Jahannam keessa zalaalami waan jiraataniif, Jahannam isaaniif iddoo qubannaa yeroo hundaa keessa turan taati. Muqaama immoo warra amananii badii baay’ee hojjachuun nafsee ofii irratti daangaa darbaniif ta’a. Warroonni kunniin yeroo murtaa’ef Jahannam keessa erga turanii booda waan bahaniif, Jahannam iddoo turtii isaaniif taati. Akkuma beekkamu, warri amananii fi Rabbiin tokkichoomsanii garuu badiin isaanii baay’atee Jahannam yoo seenan, yeroo hunda achi keessa hin turan. Hanga badii isaanii Jahannam keessatti erga adabamanii booda, achi keessaa bahanii Jannata ni seenu.
Jahannam iddoo qubannaa yeroo hunda keessa turan ta’uun, ammas iddoo yeroo gabaabaf keessa turaniis ta’uun kan fokkateedha. Sababni isaas, adabbiin Jahannam cimaadha.
Amaloota gabroota Ar-Rahmaan keessaa, yeroo hundaa hanqinnii fi dogongorri isaanii isaanitti dhagahama. Kanaaf, Rabbiin rahmata Isaatiin isaaniif araaramu, isaaniif irra darbuu fi adabbii Jahannam isaan irraa akka deebisu ni kadhatu.
Jecha gabroota Ar-Rahmaan, sa’aat mustaqarran wa muqaama jedhu keessatti, iddoo sodaa isaanii agarsiisa. Gara fuunduraatti haalli isaanii jijjiramee shirkii fi wanta badaa sanii olii hojjachuun Jahannam isaaniif iddoo qubannaa ni taati sodaatu. Ammas, shirkii gaditti badii gurguddaa hojjachuun Jahannam iddoo yeroo gabaabaaf keessa turan ni taati sodaatu. Kanaafu, Gabroonni Ar-Rahmaan adabbii warra yeroo hundaa achi keessa turan ta’i, adabbii warra yeroo gabaabaf achi keessa turan ta’i, adabbii Jahannam gosa hundaayyu akka isaan irraa deebisuu fi garagalchuu Rabbii isaanii kadhatu.
Du’aayin armaan olii kuni addunyaa tana keessatti sababoota Jahannamitti isaan geessu akka Rabbiin isaan irraa deebisu of keessatti qabata. Kanneen akka kufrii, shirkii fi badii adda addaa isaan irraa akka deebisu kadhatu. Kunis kan ta’u, iimaana sirrii fi hojii gaggaariin isaan waffaquu (qunnamsiisudha). Jecha biraatin, iimaana sirrii akka qabaatanii fi hojii gaggaarii akka hojjatan isaan dandeesisuudha. Iimaana sirrii qabaachuun nafsee ofii kufrii irraa eegu. Kanaafu, Rabbiin Jahannam keessa yeroo hundaa turuu isaan irraa deebisa. Hojii gaggaariin immoo nafsee ofii badii fi cubbuu irraa eegu. Kanaafu, Rabbiin osoo yeroo gabaaballee ta’ee Jahannam keessa turuu isaan irraa deebisa.
Ammallee, du’aayin isaanii kuni tawbaaf, araarama kadhachuu fi gara Isaatti deebi’uuf akka isaan waffaqu Rabbiin kadhachuu of keessatti qabata. Akkuma ma’asiyaan isaan irraa mul’atuun, yookiin dogongorri isaan irratti argameen, hanga Rabbiin badii isaanii isaan irraa haaqee fi tola Isaatiin isaaniif irraa darbee ergasii Gooftaa isaanii galmee wanta ibidda Jahannam keessatti akka adabamaniif isaan taasisu keessa hin jirreen itti dhufanitti, tawbaa fi istighfaara akka isaan qunnamsiisu kadhatu.[3] Gabaabumatti, gabroonni Ar-Rahmaan, “sababoota adabbi Jahannamitti nama geessan irraa nu eegun, dogongoraa fi badii keenya nuuf araaramuun adabbii Jahannam nurraa deebisi” jechuun Rabbii isaanii kadhatu.[4]
Mee du’aayi bareeddu armaan olii tana namni hunduu akka itti fayyadamuuf jecha jechaan haa ilaallu. Seensa irratti “Wallaziina yaquuluuna” jedhu, hiika “isaan kanneen jedhaniidha” jedhu waan qabuuf du’aayi keessa hin seenu. Du’aayin kana:
“Rabbanasrif annaa azaaba jahannama inna azaabahaa kaana gharaamaa. Innahaa saa’at mustaqarran wamuqaamaa.”
Hiika jechoota: Rabbanaa-Gooftaa keenya, isrif-deebisi, annaa-nurraa, azaaba-adabbii, jahannama-Jahannam, inna-dhugumatti,azaabahaa-adabbiin ishii, kaana-ta’eera, gharaamaa-namatti maxxanaa, innahaa–dhugumatti ishiin, saa’at-fokkatte, mustaqarran-iddoo qubannaa yeroo hundaa keessa turan, muqaamaa- iddoo turtii
Hiika himaa: “Gooftaa keenya! Adabbi Jahannam nurraa deebisi. Dhugumatti adabbiin ishii namatti maxxanaa ta’eera. Dhugumatti ishiin iddoo qubannaa fi iddoo turtii ta’uun fokkatte!”
Guduunfaa
¶Gabroonni Ar-Rahmaan osoo hanga fedhan hojii gaggaarii hojjataniyyuu, yeroo hundaa dogongorri fi hanqinni isaanii isaanitti dhagahama. Kanaafi, Rabbiin adabbii Jahannam isaan irraa akka deebisu halkanii guyyaa kadhatu. “Hojiin kiyya Jahannam jalaa na baasa” jechuun of hin jajan.
¶Adabbii Jahannam akka isaan irraa deebisu Mawlaa isaanii kadhachuun wantoota armaan gadii of keessatti qabata:
✒Guyyaa Qiyaamaa zalaalamiifis ta’ii yeroo gabaabaf Jahannam keessa akka hin turreef adabbii Jahannam akka isaan irraa deebisu kadhatu. Jecha biraatin, zalaalamiif ta’ii yeroo gabaabaaf Jahannam keessa akka isaan hin seensifne kadhatu.
✒Badii fi cubbuu Jahannamitti nama geessu irraa akka isaan eegu kadhatu. Kunis kan ta’u, iimaana sirrii akka qabaatanii fi hojii gaggaarii akka hojjatan isaan dandeesisuun. Iimaana sirrii qabaachun kufrii irraa of eegu, hojii gaggaarii hojjachuun badii fi cubbuu irraa of eegu.
✒Badii fi dongongora hojjataniif akka isaaniif araaramu kadhatu. Badii fi dogongora adabbii Jahannamitti nama geessu yoo isaaniif hin araaramin, Jahannamiin akka seenan ni beeku. Kanaafi, yeroo hundaa Rabbii olta’aa irraa araarama kadhachuu (istighfaara) baay’isu.
Kitaabban wabii
[1] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-jiildi 6, fuula 622
[2] Tafsiiru Qur’aanil Kariim, Suuratu Furqaan, fuula 276, Muhammad bin Saalih Useymiin
[3] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-jiildi 6, fuula-622-625
[4] Tafsiiru Sa’dii-fuula 686


text:
Torbaan darbe akkamitti ijoolle barsiisun akka danda’amu ilaalle turre. Yaadachisaf, tooftan cimaan ijoolle gaarii itti guddisanii fi barsiisan fakkeenya gaarii isaanif ta’uu ykn seenaa nama fakkeenya gaarii isaaniif ta’u itti odeessudha. Har’a itti fufun tooftaalee hafanii fi amaloota nama ijoolle guddisuu fi barsiisu ilaalla. Read more
Yaa haadha abbaa kabajamoo ilma gaarii jireenya keessatti argachuuf hawwitan hundaaf! Xiqqaate xiqqaatu bu’uuralee 7 guddinna ijoolletif garmalee barbaachisoo ta’anii fi kan haadha fi abbaan dagachuu hin qabne torbii lamaan darbe ilaalle turre. Wantoonni torban sunniin maaliin akka guuttamuu isinitti akeeku? Akka aalimni beekkamaan Abdullah bin Naasir Ulwaan ka’eetti, “Bu’uuraaleen torban kunniin wantoota lamaan guuttamu. Isaaniis; 1.wanta ifa jiru qorachuu, hordofuu fi xiyyeefannoo itti kennuu fi 2. Yeroo bilisaa (free) saamachuun”[1]
Read more
Torbaan darbe irraa itti fufuun itti-gaafatamumma hafan har’a ni ilaalla.
2.Itti gaafatamummaa aklaaqa barsiisuu– aklaaqa (amala) bakka lamatti qoodu dandeenya. Amala gaarii fi amala badaadha. Guddisaan mataa ofitii fi ijoollee amala gaariin faayun amala badaa irraa fageessuf tattaafachu qaba. Read more
Dhiira fi dubartiin wal-jaallatan erga walitti dhufanii hawwiin isaanii guddaan ilmaan gaarii horuudha. Jalqaba irratti walitti dhufuuf dheebochaa turan. Amma immoo ilma gaarii argachuudha. Garuu sababa adda addaa irraa kan ka’ee wanti isaan yaadan galma osoo hin gahin abdiin isaanii jalaa dukkanaa’a. Tarii sababni kanaa guddaan akkaataa maatii gaarii itti ijaaran wallaalu irraa kan burqe ta’uu danda’a. Beekumsi ibsaa dukkanaa waan ta’eef, beekumsaan yoo hin tarkaanfatin jireenyi ni dukkanoofti. Read more


text:
#OromoProtests-tarkaanfiin amma hooteela walisoo fulduraati fudhatameen koonkolataa loon fee’e jimma irraa gara finfineen geessa jiru irratti qeerroon fudhateen konkolataan isuzu 3 caccabsani konkolaachisaan tokko baay’ee miidhamee jira. itti dabaluun sa”aa wal fakkatatti hootalaa Sira fire jedhamu fulduratti bajajin shani caccabani jiru akkasumaas suqi baay’een caccabani jiru kun kan ta’ee naannoo sa’atti 1:40 gubbatti.
Otoo Dangaa Dirree incinnii seenee ture qeerroon aanichaa gutumaan guutuutti gubuuf qophaanii eegaa akka turani beekamee jira. Via Dhábasá W. Gemelal
#OromoProtests
Wayyanen bombi iddoo gabayaa tii faa darbite wa barbadessite oromoodha shoreerkisota jechuf qophi xumurtetti kanafuu wahunda kessa of egganoo cimaan ha tahuu. Via Oromia Oromo Rennaissance
BREAKING NEWS
AMBO MINERAL FACTORY STOP FUNCTIONING!
WARSHAAN BISHAAN AMBOO DALAGAA DHAABE!
Warshaan bishaan Amboo erga gaafa dhalateeti bu’aa hawaasa naannoof buusee kan hin beekneef hawaasni naannoo mufachuun halkan edaa tarkaanfii sirreessaa qeerroon konkolaataa warshichaa irratti fudhatteen warshichi yeroo hin murtoofneef hojii dhaabuu hojjettoota isaaf himee jira. Hojjettoonni warshichaas karaa mirga isaaniif falman dhaban tarkaanfii qeerroo galateeffachuun warshaan kun aaddee #Azeb qallabuu malee uummata magaalaa Amboo fi nu hojjettootaaf bu’aa buuse hin qabuu tarkaanfiin kun konyaawwaan#Oromiyaa lafa konkolaataan warshaa kanaa gahuttis tarkaanfiin jalqabame jabaatee itti fufuu akka qabullee dhaammataniiru.
Qabeenyaa fi albuudonni lafa Oromoo irraa bahan adda durummaan Oromoo fayyaduu qabu malee diina fayyaduu hin qaban jechuun mufii qaban ni guungumu. #qabsoon_itti_fufa Via Walaabu Jiloo
#OromoProtests
Guyyaa har’a gabaan aanaa Anfilloo magaalaa muggii feshala’ee jira. Bulchiinsa magaalaa sagale guddistuun irra deddeebiin mandara keessa deemanii nagaan bu’eeraa ba’aa daldaladhaa jechaa jiru. Garuu magaalattiin kora bittinneessaa Oromiyaa fi raayyaa ittisa biyyaan guutamtee jirti. Namootni cufatniiru. Warreen gabaa keessaa dambi jala dhaabbachaa jirtan lammii keessan isiniif wayyaanee gala. Qeerroonis tooftaa kamiyyuu fayyadamaa milkii keenya nuuf xumuraa nuf jedhin. Via Gamtessa Adem
OromoProtests- Odeessi Qilinxoo irraa argachaa jirru akka mul’isutti, Ob Baqqalaa Garbaa, Yonaatan Tasfaayee, Dajanee Xaafaa, Addisuu Bullaallaa fa’aa achuma mana hidhaa Qilinxoo jiru. Namoota wareegaman immoo reeffa isaanii maatii isaaniitti kennaa jiru. Namooti kunneen ammatti adda hin baafamne. Saatii muraasa dura namni tokko ergaa kan nuuf dabarsee jira..
====================
በትንሹ መረጃ ለማካፈል ያህል….
1. በቀለ ገርባ….ቂሊንጦ ያለ
2. ዮናታን ተስፋየ …..ቂሊንጦ
3. ደጀኔ ጣፋ…….ቂሊንጦ
4. አዲሱ ቡላላ…..ቂሊንጦ
5. ጌታቸው ሺፈራው…..ዝዋይ
6. ፍሬው ተክሌ……ዝዋይ
7. አግባው ሰጠኝ…..ሮቢት
8. አንጋው ሰጠኝ……ሮቢት
9. ቴዎድሮስ አስፋው….ቂሊንጦ Via Dhábasá W. Gemelal
#OromoProtests This is Asko bus station, a hub and splinter point at the outskirts of Finfinne for all public transport systems to the Western & North Western parts of Oromia. It’s now deserted, passengers stranded and hence obliged to board on Isuzu & other dry loads heavy trucks.
“girmsh look this is asko bus station nama makina fe’umsatti fe’a jiru” Via Girma Gutema
#OromoProtests Qeerroo Gindabarat kaachisee irraa. Ergamtoonni wayyaanee kanneen akka Yilmaa Qinaaxxii,Abrahaam Taajjabaa,Birruu,zambaabaa Tulluu,Bultoo Meettaa,Asaffaa Dasalenyi,Biraanuu fi namoota maqaa isaanii hin barre gara namoota soddomaa oliitu suuqii uummataa irra deemee saamsaa jira. Gocha keessan kana irraa yoo hin dhaabannee tarkaanfiin madaalawaa akka issin irratti fudhatamu quba qabdaa. Via Daalacha Qaccamaa
An Ethiopian martial arts winner refused to carry Woyaane flag in Korean
ጀግና #ተገኝ #ካሳ በደቡብ ኮርያ በተካሄደው የዓለም የማርሻል አርት የስፖርት ውድድር ላይ አንደኛ በመውጣት የወርቅ ተሸላሚ ሲሆን ባለኮኮቡ ሰንደቃላማም እንዳይሰቀል በማድረግ የኢትዮጵያን ብሔራዊ መዝሙር ብቻ አሰምቶ በዓገራችን ያለውን ግፍ በመግለፅ ለህዝብ ተቃውሞውን አሳይቷል ፡፡
#ኢትዮጵያዊነት ይለምልም !!!
Just like Feyisa Lelisa crossed his hands at the finish line of the Rio Olympics, Ethiopian martial art is #Kassa_Tegegn_Yimer‘ declined to have his country’s flag hoisted here in Cheongju despite his winning gold.
.
Ethiopian athletes have taken to protesting their government’s crackdown in the Oromia region that has left more than 400 people dead. When it came to the medal ceremony in Cheongju, South Korea, Yimer requested that his country’s anthem be sang but without the flag.


text:
Barattootni Yunivarsiitii Dambi-Doolloo sababaa yaaddoo nageenyaaf barnoota dhaabanii gara maatiilee isaaniitti galanii turan yeroo ammaa ka mooraatti deebi’anii barataa jiran tahuu dubbatu.
Tajaajillli bilbilaa fi intarneetii addaan citee jiru, maatiilee isaanii quunnamuufis tahe fi hojii barnootaa akka rakkoo itti uume himatanii, akka tajaajilichi kennamuuf gaafatanii jiru. Pirezidaantiin Yunivarsiitii Dambi Doolloo Doktor Lataa Tasfaayee, “Yunivarsiitichatti nagaan bu’ee, barana yeroo jalqabaaf barattoota 500 ol digirii jalqaban eebbisiisuuf hojjataa jirra” jedhan.
“Barattoota osoo gara maatiitti deebi’anii badanis barbaaduu itti fufneerra” jechuun Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti himan. Caqasaa.


text:
Bu’aan Qorannoo Qonnaa Gochaan Kan Mul’atudha
Hojiin qorannoo bu’aa bayii hedduu kan qabu yoo ta’u aarsaa fi of kennanii nuffii malee hojjachuu barbaachisa. Haata’u malee, hojiin qorannoo qonnaa hojii yeroo gabaabaa keessatti bu’aan isaa mul’atu osoo hin taane kan yeroo dheeraa gaafatudha.
IQQO nis hundeeffamaa isaarraa kaasee hanga ammaatti teknoolojii rakkoo hawaasaa furuu danda’an hedduu burqisiisuu, madaksuu fi raabsuun hojii boonsaa ta’e hojjateera hojjachaas jira. Bu’aan kunis dhufuu kan danda’e kutannoon cichanii hojjachuudhaani. Hojiin qorannoo kunis Giddugaleessota kudha torba godinaalee Oromiyaa haala qilleensa adda addaa qaban keessatti qorannoo geggeeffamaa jirudha.
Qorannoo kanaanis jiruufi jireenyi qotee/horsiisee bulaa naannoo Oromiyaa akka jijjiiramuufi Midhaan nyaataan of danda’uu bira darbee gabaafillee dhiyeessuun galiin isaa akka dabalu taasissuu keessatti qoodni bahaachaa ture olaanaadha. Kana milkeessuufis qorattootni fi hojjattootni deeggarsaa Inistiitiyuutichaa fi Gidduugaleessotaa walta’uun halkaniifi guyyaa hojjachaa turaniiru. Keessumattuu, hojiin Giddugaleessonni haala rakkisaa keessa taa’uun qorannoo geeggeessaa turan kan jajjabeeffamuufi dinqisifatamuudha. Qorattoonni kunis halkaanifi guyyaa dhama’uun teknoolojii rakkoo furaa ta’e hedduu baasuun hawaasa biraan gahanii jiru. Teknoolojii bahee hawaasaa bira gaheenis jijjiiramni qonna irratti gochaan mul’ateera.
Ammas jijjiirama caalmaa fiduuf IQQO fi Giddugaleessonni Qorannoo humnaafi qabeenya jiru mara fayyadamuun teknoolojii rakkoo hiikaa ta’an burqisiisuu, Madaksuufi raabsuuf halkanii guyyaa dhama’aa jiru.


text:
Siiraa-Lakk.11.2
Nabiyummaa Muhammad (SAW) fudhachuf Qophii Namootaa
Ibn Taymiyaan ni jedha: “Warri kitaabaa (Yahuudota fi Kiristanoonni) amaloota Nabii Muhammad (SAW) isaan biratti kitaabban darban keessatti beekuun, isaan irraa oduu mutawaatira ta’eedha. (Mutawaatira jechuun oduu namoonni baay’een odeessan yommuu ta’uu namoonni kunniin bakka tokkotti walitti dhufuun oduu sobaa uumuu kan hin dandeenyedha.) Ibn Taymiyaan itti aanse ni jedhe, “Nabiyyoonni isa dura dhufan dhufaati isaa akka gammachiisan karaa adda addaatin ni beekkama:
1ffaa- Kitaabban yeroo ammaa warra kitaaba harka jiruu
2ffaa-Namoonni Islaama keessa seenanii fi hin seenne kanneen kitaabban kanniin argatanii dubbisan beeksiisu. Akka fakkeenyaatti ollaan Ansaaraa Yahuudota turan. (Ansaara jechuun jiraattota Madiinaa Nabiyyii fi warra Makkarraa isaanitti godaane gargaaraniidha.) Yahuudonni Ansaarota waa’ee ergamuu Nabii Muhammad (SAW) fi inni Ergamaa Rabbii ta’uu isaanitti himu turan. Isaan bira waa’een isaa ni jira. Yahuudonnis nabiyyii eegaa turan. Yommuu Nabiyyin (SAW) Ansaarota gara Islaamatti waamu kuni sababa guddaa Ansaarota akka isatti amananii fi waadaa galaniif taasiseedha. (Kana jechuun ollaan isaanii waa’ee nabiyyii waan isaanitti himaa turaniif yoosu nabiyyitti amananii hordofan.)”
Salamata ibn Salaamata ibn Waqsh (radiyallahu anhu) warra duula Badri irratti hirmaatan keessaa tokko ture. Akkana jedha: Yahuudota irraa Bani Abdul Ash’hal keessatti ollaa qabnaa turre. Nabiyyiin (SAW) ergamuun dura gaafa tokko ollaan yahuudaa kuni mana isaati nutti gadi bahe. Iddoo taa’umsa Abdul Ash’hal irraa ni dhaabbate. Salamat ni jedha: Ani yeroo sanitti nama hundarra umriin xiqqaa ture. Marxoo marxifadhee dallaa maatii kiyya keessa taa’aa ture. Inni (namni yaahudaa kuni) waa’ee erga du’anii kaafamuu, Guyyaa Qiyaamaa, Qorannoo, miizaana, Jannata fi ibidda ni dubbate. Isaanis ni jedhaniin: “Ee badii kee yaa eebalu! Namoonni du’a isaanii booda gara biyya Jannanii fi ibiddi keessa jirutti kaafamuun hojii isaaniitiin ni mindeefamu jettee yaaddaa?” Innis ni jedhe, “Eeyyen, Kan ittiin kakatamuun kakadhe kana nan amana.” Ummata warra Rabbiin waliin waan biraa gabbaraa turanitti kana hime. Namoonni kunnin erga du’anii booda kaafamutti hin amanan. (Asitti waa’ee gosa isaa Bani Abdul Ash’hal dubbata.)” Namni kuni, ibidda sanirraa qooda isaa Aakhiratti dhandhamuu irra osoo addunyaa tana keessatti boolloo ibiddaan guuttamtetti seenun isarratti cufamee ergasii sababa kanaan boruu [Guyyaa Qiyaamaa] nagaha bahee jaallata.
Namoonni nama yahuuda kanaan ni jedhan: Mallattoon kanaa maalidhaa? Innis ni jedhe, “Nabiyyiin kallatti biyya tanaa keessaa ni baha. Harka isaatiin gara Makkaa fi Yaman akeeke.
Isaaniis ni jedhan: Yoom isa arginaa? Innis gara kiyya ilaalun akkana jedhe, “Mucaan kuni umrii isaa yoo fixe isa ni dhaqqaba. (kan jechuun yoo jaarsa ta’e isa ni dhaqqaba).
Salamat ni jedha: Osoo namtichi yahuudaa kuni nu keessa jiruu halkanii fi guyyaan hin darbine hanga Rabbiin Ergamaa isaa erguutti malee. (kana jechuun osoo namtichi kuni lubbuun jiru fi anillee hin du’in nabiyyiin (SAW) ergaman). Nuti Nabiyyitti ni amanne, garuu inni hinaaffi fi daangaa darbuu irraa kan ka’e Nabiyyitti ni kafare. Akkanas isaan jenne, “Ee badii kee yaa ebalu! Sihii mitii waa’ee isaa ilaalchise wanta jettu kan nuun jette? Innis “eeti, garuu isaa miti.” Jedhe. (Sahiihu As-Siiratu An-Nabawiyyah, By Ibraahim Alii-fuula 31)
Abdullah ibn Amr (radiyallahu anhu) amala Ergamaa Rabbii Tawraat keessatti kaafame akkana jechuun dubbata: Rabbiin kakadhe! Amala garii Qur’aana keessatti ibsameen Nabiyyiin (SAW) Tawraat keessattis ibsamee jira: (Yaa Nabiyyicha! Dhugumatti, ragaa bahaa, gammachiisaa, akeekachiisaa fi warroota barreessu fi dubbisuu hin dandeenyef eegaa goonee si erginee jirra.) Ati gabrichaa fi Ergamaa Kiyya, Mutawakkil jechuun si waame. Inni (nabiyyiin) dubbii badaa kan dubbatu miti, gogaas miti, gabaaya keessatti sagalee olkaase hin iyyu, wanta badaa badaan hin deebisu garuu irra darbuun ni araarama. Amanti Ibraahim kan Araboonni jallisan hanga sirnaan qajeelche dhaabutti Rabbiin isa hin ajjeesu. Amanti kana kan qajeelchanis “Laa ilaah illallah (Haqaan Gabbaramaan Allah malee hin jiru)” jechuuni. Jecha tanaan, ija jaamte, gurra duude fi qalbii cufamte bana.” (Sahiih Al-Bukhaari 2125)
2-Hayyoonni Warra Kitaabaa Nabiyyummaa isaatiin gammachiisu
Salmaan Al-Faarisi (radiyallahu anhu) seenaa Islaamawu isaa yommuu himu hayyoonni warra kitaabaa (kiristaanaa fi yahuudaa) waa’ee Nabiyyii ergamuu hedu isatti himani turan. Molokseen Amuuriyyah yommuu duuti isatti dhiyaattu Salmaaniin akkana jedhe: Dhugumatti, yeroon nabiyyiin amanti Ibraahimiin itti ergamu dhiyaatee jira. Dachii Arabaa keessaa baha. Gara lafa Harrateyni jidduutti argamtuuti godaana, kana jechuun Madiinaa. (Harrateyn jechuun lafa lama dhagaa volkaanotin guuttamtedha. Dhihaa fi bahaan Madiina daangessu.) Isaan lamaan jidduu muka teemiraatu jira. (kana jechuun Lafa lama Harateeyn jidduu ykn Madiina keessa muka teemiraatu baay’ata). Inni (Nabiyyiin kuni) mallattoolee hin dhokanne of waliin qaba. Kennaa ni nyaata, garuu sadaqaa hin nyaatu. Ceequ isaa lamaan jidduu mahatama Nabiyyummaatu jira. Biyya tana deemu yoo dandeesse deemi.” (Siiratu An-Nabawiyyah-Ibn Kasiir (1/300)
Dhumarratti Salmaan imala isaa gara Madiinaa godhe. Garuu adeemsa keessa booji’amuun gabra godhame. Yeroo muraasan booda akkuma Madiina gaheen, Ergamaan Rabbii (SAW) gara Madiinaa godaanan. Dhugummaa jecha Moloksee yaaluf, Salmaan gara Nabiyyi (SAW) deemun nyaata dhiyeessef. Garuu nyaanni kuni sadaqaadha jedheen. Nabiyyiinis osoo homaa irraa hin nyaatin sahaabota isaatiif kenne. Boodarra, Salmaan nyaata biraa fiduun nabiyyiif dhiyeesse. Garuu yeroo kanatti, akka sadaqaatti osoo hin ta’in akka kennaatti siif kenna jedheen. Nabiyyinis (SAW) nyaata garii sahaabotaaf ni kenne, garii immoo n nyaate. Salmaan yeroo biraa mahatama nabiyummaa ceequ Nabiyyii (SAW) jidduutti ni arge. Salmaanis yoosu Islaamawe.” (Ilaali- As-Siirah An-Nabawiyyah As-Sahiihah by Al-Umarii (1/122))
Ammas, hayyoonni Yahuudaa nabiyyiin zamana san keessa akka ergamuu beeksisaa turan. Kana keessaa seenaa Abu Tayhaan dhiyeessun ni danda’ama. Abu Tayhaan biyya Shaam irraa gara Madiinaa godaanun gosa Yahuuda Bani Qureyzah jedhamtu keessa qubate. (Yeroo sanitti Shaam biyyoota akka Sooriya, Filisxeemi fi Libanoonin of keessatti hammatti). Wagga lama Nabiyyiin ergamuun dura Abu Tayhaan ni du’e. Yommuu duuti isatti dhuftu, Bani Qureyzaatiin ni jedhe, “Yaa tuuta Yahuudaa! Lafa weeyni fi daabboo laafaa qabduu irraa na baasee lafa rakkinnaa fi beelatti wanta na galche beektu? Isaanis ni jedhan: Ati ni beekta. Innis ni jedhe, Biyya tana kan dhufeef bahiinsa nabiyyii kan yeroon isaa dhiyaate eeguufi. Akka isa hordofuuf ni ergama jedhee abdachaa ture.”
Dubbiin kuni hawaasa keessa babal’ataa tureera. Yahuudota fi namoota biroo jidduu kan faca’eedha. Kanarratti hundaa’e, Yahuudonni warroota Madiina keessa jiraniin akkana jechaanii turan: Yeroon Nabiyyiin itti ergamu dhiyaate jira. Isa waliin waraana cimaa isin waraanna.” Oduun kuni Ansaarota irraa namoonni baay’een akka Islaamawaniif sababa ta’ee jira. Ansaaronni akkana jedhan: “Rahmataa fi qajeelcha Rabbii waliin wanta gara Islaamatti nu waame keessaa wanta dhiirota yahuudaa irraa dhageenyudha. Nuti ummata shirkii fi warra sanama gabbaru turre. Isaan immoo warra kitaabaa turan. Isaan bira beekumsa nuti hin qabnetu jira. Isaanii fi nu jidduu diinummaan hin dhaabbatu. Wanta isaan jibban yommuu isaan irratti buusnu, akkana jedhu: Yeroo Nabiyyiin itti bahuu dhiyaate jira. Isa waliin waraana cimaa isinitti banna.”
Seenaa kana Qur’aanni haala kanaan dhugoomsa:
“Yeroo kitaabni Rabbiin biraa ta’e wanta isaan waliin jiru kan dhugoomsu ta’ee isaanitti dhufu_duraan warra kafaran irratti injifannoo argachuuf [dhufaati nabii Muhammad (SAW)] kadhachaa haa turaniyyuu malee, yommuu wanti beekan isaanitti dhufu, isatti ni kafaran. Kanaafu kaafirota irratti abaarsi Rabbii haa jiraatu.” Suuratu Al-Baqarah 2:89
Akkuma seenaa armaan olii keessatti ilaalle, Yahuudonni Madiinaa keessa jiraatan Qur’aanni buufamuu fi Nabii Muhammad (SAW) ergamuun dura warroota kafaran irratti injifannoo argachuuf dhufaati Nabii Muhammad (SAW) Rabbiin irraa kadhachaa turan. Madiinaa keessatti gosoonni Awsi fi Khazraj yeroo sanitti kaafiroota waan turaniif, Yahuudonni “Yeroon nabiyyiin itti bahuu dhiyaate jira, isa waliin isin fixna” jechaani turan. “yommuu wanti beekan isaanitti dhufu, isatti ni kafaran.” Kana jechuun yommuu nabii Muhammad (SAW) amala isaatiin isa beekan isaanitti dhufu, isatti ni kafaran. Sababni akka itti kafaran isaan taasise waanyu (hinaaffi) fi daangaa darbuudha. Akkuma aayah itti aanu keessatti dubbatu.
Nabiyyiin Ergamuun Dura Haala namoonni irra gahan
Gabaabumatti, wantoonni fokkuu fi badiin garmalee kan babal’ate ture. Yommuu badiin hawaasa keessa babal’achu jalqabu, namoonni dhuunfaa furmaataa fiduuf ni ka’u. Garuu furmaanni walakkaa jaarraa 6ffaa keessa wanta hin taanedha. Haala amanti tokko jijjiruu ykn wanta badaa kaasu qofa osoo hin ta’in jireenyi guutuun jijjiramu barbaachisa, karaan jireenyaa haaroftu seensifamu qaba. Jaarraa baay’eef amantii fi gochaalee sobaa walirra tuulamuun karaa jijjiramaa irratti gufuu ta’anii dhaabbatanii jiru. Namoonni dhuunfaa rakkoo furuuf gahaa miti. Ilma namaa dukkana keessaa gara ifaatti baasuu fi akka nama haarawa dhalateetti ceesisuuf Rabbiin subhaanahu Nabiyyii erge. Ni jedha:
“Sila namni du’aa turee ergasii isa jiraachifne ifa isaaf goone fi [ifa] saniin namoota keessa deemu, akka nama dukkana keessa jiru kan isa keessaa hin baane ni ta’aa? Akka kanatti kaafirootaf wanti isaan dalagan miidhagfame.” Suuratu Al-An’aam 6:122
Kuni fakkeenya Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa mu’mina jallinnaa fi dhama’iinsa keessatti du’aa tureef dhiyyeessedha. Ergasii Rabbiin isa jirachise. Kana jechuun qalbii isaa imaanaa fi beekumsaan ni jiraachise. Namoota keessa ifaan kan deemu ta’e. Kana jechuun dhimmoota isaa sirritti kan argu, karaa isaatti kan qajeelfame, kheeyri kan beeku fi filatu, hojii irra kan oolchu fi namoonni biroos hojii irra akka oolchan kan carraaqudha. Akkasumas, sharrii kan beeku fi jibbu, sharrii kana dhiisu, ofii fi namoota biroo irraa kaasuf kan carraqudha. Namni kuni eessarraa ka’ee garam deemaa akka jiru, maaliif addunyaa tana keessa akka jiraatu ifa iimaanaa fi beekumsaatiin beeka. Namni haalli isaa akkana ta’e nama dukkana wallaalummaa, kufrii fi badii keessatti tareen wal-qixxaataa? “Dukkana kana keessaa hin bahu.” Kana jechuun gara karaa ittiin bahuutti hin qajeelfamu, wanta keessa jiru keessaayis hin bahu.
Kanaafu, namni ifa keessa deemu fi namni dukkana keessa deemu wal-qixxaataa? Gonkumaa wal hin qixxaatan. Akka waan akkana jedhameeti, namni sammuu irraa hubannoo xiqqaallee taatu qabu akkamitti dukkana keessa dhama’aa ta’ee turaa? Akkana jechuunis deebii deebisa: “ Akka kanatti kaafirootaf wanti isaan dalagan miidhagfame.” Hanga isaan hojii badaa fi fokkataa akka gaarii fi haqa ta’etti ilaalan gahanitti sheyxaanni hojii isaanii qalbii isaanii keessatti miidhagsu itti fufe. Hojiin badaa fi fokkuun isaan akka gaaritti ilaalan kuni qalbii isaanii keessatti amanti hidda qabatee fi amala isaanitti maxxanee ta’ee jira. Kanaafi, shirkii fi wanta fokkuu keessa jiranitti gammadan. Isaan kunniin dukkana isaanii keessa dhama’u, soba isaanii keessa raata’u[1].
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa dukkana cillimi kana keessaa gara ifaatti akka ilma namaa baasuf Ergamaa Isaa (SAW) erge. Namni isatti amanee isa hordofe, qalbiin isaa jiraachifamuun ummata keessa ifa iimaanaa fi beekumsaatiin deema. Namni isatti amanuu fi hordofuu dide immoo dukkana wallaalummaa fi kufrii keessa raata’a. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa warra Qur’aana fi sunnah Nabiyyii Isaa beekee itti buluu nu haa taasisu. Tarii warra ummata keessa ifaan deemu taanati.
Kitaabban wabii
[1] Tafsiiru Sa’dii- fuula 303-304
As-Siiratu Nabawiyyati–fuula 67-70, Alii Muhammad Sallaabi, Noble Life of The Prophet [English] 1/118-123


text:
QUUNCA’UU/MADAA’UU QAAMA SAALAA – (Genital Ulcer Syndrome)
Qaamni saalaa dhiiraa ykn kan dubaraa sababa baakteeriyoota (akka Treponema pallidum, Heamophilus ducreyia, Chlamydia trachomatis, Klebsiella granulomatis ) ykn Vaayirasii [Herpes simplex virus(HSV-1 fi HSV-2)] jedhaman kan wolqunnamtii saalaatiin daddarbaniin quunca’uu ykn madaa’uu danda’a. Quunca’uun qaama saalaa kun ammoo sababa garagaraatiin carraa Vaayirasiin HIV nama isa qabuu irraa gara nama isa hin qabnetti daddarbuu dachaa shanii hanga saddeetii dabaluu akka danda’u qorannooleen hedduu ni addeessu. Sababoota carraa daddarbuu kana dabalan keessaa:
– Quunca’uun qaama saalaa carraa vaayirasiin HIV madaa saniin seenuu dabala
– Baakteeriyaa ykn vaayirasii madaa ykn quunca’uu san fide ittisuuf sirni ittisa qaamaa waan seelii dhiiga adii achitti bobbasuuf HIV-in seelii dhiiga adii haala salphaa ta’een achitti argachuun gara qaamaa seenuu danda’u
– Akkasumas nama Vayirasicha wojjiin jiratu irratti naannoo madaa sanitti vaayirasichi laakkofsaan waan heddummaatee argamuuf carraa nama kaanatti daddarbuu olkaasa.
—-
Maal haa goonu?
* Iftoominnaan rakkinna jiru ogeessa yaalaatti himachuun yaala argachuu.
* Dhukkubni kun saal-qunnamtiin waan daddarbuuf hiriyyaa dhiiraa ykn dubaraa keenyas qorachiisuufi yaalachisuu. Yeroo tokko tokko isaan keessaa tokko baakteriyicha ykn vaayirasicha madaa qaama saalaa fidu qabaatee mallattoo dhukkubichaa mul’isuu dhabuun isa kaanitti daddabarsaa jiraachaa waan jiruuf isaan lachuu yaalamuu qabu jechuudha.
* Wolqunnamtii saalaa of eggannoon xiqqaate gochuu dhabuu.
* Hanga madaan fayyuuf wolqunnamtii saalaa dhaabuu/dhiisuu.
* Koondomii fayyadamuu.
* Ogeessa yaalaa wojjiin mari’achuun qorannoo HIV gochuu.
* Jijjirraa amalaa barbaachisoo ta’an kan carraa dhukkuba saalqunnamtiin daddarban guddisan irraa fagaachuu (fkn hiriyyaa saalqunnamtii heddu yoo qabaanne kana dhiisuu).
—-
* Xaxaa yaalamuu dhabuu irraa dhufan keessaa tokko madaan kun namatti deddebi’uu, yeroo tokko tokko ammoo madaan sun haalaan guddachaa deemuun hanga qaamni saalaa sun nama irraa cituu fi akkasumas turtii yeroo dheeraan booda qaamota akka sammuu, manjalloo fi narvii ijaa irrattis rakkoo fiduu danda’a.
—
Fayyaa ta’aa, Fayyaa dahaa!
Horaa, bulaa, deebanaa!
—
©Dr. Nuredin Luke
👇👇👇
👉 Join our Telegram Channel👈


text:
Ibsaa Jireenyaa-Lakk.6
Keessa Dargaggootaa fi shamarranii wanta hurgufu
Jireenya dargaggummaa fi shamarrummaa keessatti wanti tokko keessaa namaa hurgufa. Wanti suni maal akka ta’e beektu? Nama jaallatan fuudhu ykn itti heerumuuf yaadda’uudha. Tarii nama tokko jaallachuun namni biroo yommuu kaadhimummaaf (nikahaaf) sitti dhufu didu dandeessa. Ergasi, namni ati jaallatte suni takkaa du’aan addunyaa irraa boqachuu danda’a takkaa immoo si diduun nama biraa fuudhu danda’a/ itti heerumu dandeessi. Yeroo kanatti falli kee maali ree? Halkanii guyyaa dhiphachuu fi gaabbun furmaata ta’uu danda’aa? Kuni gonkumaa furmaata hin ta’u. Mee akka furmaatatti qabxiilee muraasaa haa eerru:


text:
Looltoonni Venezu’eelaa daangaa ijoo kan ittiin gargaarsi dhala namaa Amerikaa fi biyyoota alaa irraa ittiin seenu cufanii jiru.Kuufamnii gargaarsaa guddaa fi Doniin bifa cuqulisaa qabu lama gara walakeessa Riqichaa venezu’eelaa fi Kolombiyaa wal agarsiisu irra turan.
Garu ce’uuf yaalii yeroo godhanti waardiyyoota naannoo sana to’atan turaniin deebifaman.Yunaaytid Isteetes gargaarsa doolaara Miliyoona 20 baasu Venezu’elaaf kennuuf waadaa seentee jirti.Kunis kan akkaan rakkoo ta’e nyaataa fi Dawaa kan dabalatu ta’uun beekamee jira.
Garu prezidaantiin venezu’eelaa Nikolaas Maduroo gargaarsa kana fudhatama dhabsiisan.Kanaafis sababaan kennan “Venezu’eelaan kadhattuu miti” kana malees waraana Amerikaaf karaa banuu ta’a jedhan.
Lammiwwan Venezu’eelaa miliyoona hedduun jireenyi qaala’uu irraa kan ka’e gara biyya ollaa taate Kolombiyaatti akka dheessan godhe.


text:
ABO: 'Gaaddisni Hoggansa Paartilee Oromoo rakkoo mudataa jiru hiikaa hin jiru'
Tibbana hoggantoonni isaa hidhamuu kan ibse ABO'n marii Gaaddisni Hoggansa Oromoo [GHO] gaafa Dilbataa gaggeesse irratti akka hin hirmaanne ibseera.
Qondaalli dhaabichaa BBC'tti akka himanitti 'ABO'n marii kana irratti hirmaachuuf qophii hin qabu ture'.
Obbo Lammii Beenyaan akka jedhanitti miseensonni dhaabichaa hidhamanii waan turanif yeroo akkasiitti koottaa wal gahii hirmaadhaa jedhanii waamuun 'haamilee keenyaafis gaarii hin turre,' jedhu.
Kanaafuu, mufii hoggansicha irraas qabnu ibsachuuf irraa hafne jedhan Obbo Lammiin.
Dura taa'aan ABO Obbo Daawud Ibsaa tibbana miidiyaa biyya keessaa waliin turtii yero taasisanitti Gaaddisni kun 'suuraaf tolfame' jechuun qeeqanii turan.
''Tokkummaa polotikaa sirnaan wal bulchee [Oromoon] sirnaan ajandaa isaa xumurate wal gidduutti kan fuulduratti deemsisu akka hin taane ifaa ture akka itti tolfame [Gaaddisa Hoggansa Oromoo] suni, '' jedhan.
Gama kaaniin, fooramii paartileen dhimma Oromoo irratti hojjechuuf ijaaran kana keessatti qooda kan qaban Obbo Jawaar Mohaammad ''dhimmoota uggura sochii dhaabbilee siyaasaa mari'annee kallattiin kaayameera,'' jechuun gaafa Dilbataa fuula Fesbuukii isaanii irratti barreessaniiru.
Walgahii Gaaddisa kana irratti ABO'n durumaa eegalee hirmaataa turuu kan himan Obbo Lammiin garuu 'yeroo rakkoon uumamuu fi gama mootummaan barbaadamu qofa abidda dhaamsuuf kan itti daboo waammatan taheera,' jechuun qeequ.
Akka sababaattis yeroo miseensonni dhaabichaa hidhamuufi 'hidhaan jumlaa raawwatus' furmaata hin fidne jedhu.
''Rakkoon kun haa furamu jennee yeroo hedduu gara mootummaattis ibsataa turre. Yeroo kana Gaaddisa Hoggansaa waan jedhamu kun as bahee furmaata kennees hin qabu,'' jedhan.
Gaaddisni meeshaa mootummaan yeroo rakkoo keessa galu qofa waammatee itti fayyadamu tahuu hin qabu jechuun kan qeeqan Obbo Lammiin kanaan achi ummataaf murtoo keenya dhumaa beeksifna jedhe.
Gaaddisni Hoggansa Oromoo maali?
Gaaddisni Hoggansa Oromoo ji'oota muraasa dura dhimma Oromoo irratti hojjechuuf fooramii paartilee hundaa'edha.
Gaaddisa Hoggansaa kana osoo hin hundeessin dura ji'oota jahaa oliif irratti mari'achaa akka turan waliin hojjechuuf guyyaa waliigaltichi mallattaa'e miidiyaaleef ibsamee ture.
Yeroos Dura Taa'aan Gaaddisa Hoggansa Oromoo Obbo Lammaa Magarsaa "Ija biraan wal-ilaaluufi barmaata badaa kanaan duraa keessaa baanee hanga saba Oromoodhaaf jennetti walhubanne, waldhaggeeffannee dhimma waloo keenyarratti waliin taanee hojjechuudhaaf haala gaariifi miira qajeelaatiin waliigalleerra,'' jedhanii ture.
Ergasii garuu Gaaddisni Hoggansaa kun rakkoo nageenyaas tahe dhimma paartilee Oromoo ilaallatan irratti wal gahuun hojii irraa eegamu akkaataa barbaadameen hin hojjenne jedhamuun qeeqamaa ture.


text:
Baarentuu Gadaa Irraa//
Abbaa irree qawween nama fixu, hidhuu fi dararu akkasumas abbaa
biyyaa afaan qabee saamu aariin keenya aangoo qabaterraa hin buusu.
Isa hidhattoota abbaa irreetiin kufee fi dararameefis hidhii xuxun
madaa isaa hin fayyisu, kan du’es hin galchu. Isa murna gabroonfataan
saamamee beela, daaraa fi gadadoof saaxilameefis aariin, gaddanii
hidhii xuuxuun akkasuma furmaata hin ta’uuf. Deemsi akkasii eenyuyyuu
rakkoo keessaayis hin baasu.
Keessumaa sirna abbaa irree akka
Wayyaanee isa gateettii ummataatirratti daadee baase kana karaa
nagahaatiin fala itti barbaaduun gongumaa waan hin yaadamnee dha.
Wayyaaneen waggoota 26n darbaniif ummattoota impaayeera Itiyoophiya
keessa jiran keessumaa ummata Oromoorratti xiyyeeffattee yakkoota
danuu dalgadeetti. Hidhaan dararaan, ajjeechaan, biyyaa godaansiisuun,
kaan ammoo beelaan adabuun hojii ishii isa ijoo fi ittiin
beekamtuudha.
Ummanni Oromoo akka tajaajila bu’uura kanneen akka
buufata fayyaa, daandii, ibsaa, bishanii fi kan KFF hin arganne, yoo
argates akka tajaajila gahaa hin laanne hojii ofirraa baasoo hojjechaa
turte. Walumaa galatti Oromoon gadadoof akka saaxilamu imaammata
saamichaa fi dabaa Oromoorratti diriisuun yakka ammana hin jedhamne
raawwachaa turte; ammas itti jirti. Ofii ammoo qabeenya qayee
Oromootii hammaaraa jirtuun Tigraayiin misoomsaa, biyya industurii
taasisaa jirti, kaan hafe ammoo alatti kuufachaas jirti.
Akkuma eenyuyyuu ifatti arguu fi dhagahu jireenyi ummata Oromoo kan
baadiyyaa-magaalaa, kan dur caalaa bara bittaa Wayyaanee kana kessa
gadi quucareera. Ummanni beela, daara hin beekne, beelaaf
saaxilameera, dacheen isaa magariifni imaammata bulchiinsaa shiraa
wayyaaneetiin bosanni isaa ciramee, gubatee gara gammoojjiitti
jijjiramaa jira. Wayyaaneen immaamata Oromoo hiyyoomsuu fi biyya
dhablee godhuu baafattee jirtuun Oromoon jireenyi isaa golgolaaweera.
Iddoo baayyetis erga qamadii kadhaatiin jiraachuu eegalee oolee
buleera.Ummanni kun qotatee akka hin jiraanne, daldalee akka hin
bulle walumaa galatti hojjetee akka jireenya isaa hin foyyeffanne
taasifamee beelaaf, gadadoof saaxilameera.
Har’a biyyaa Oromoo keessatti kan qonna gurguddaarratti buna homishu
Wayyaanota, ykn lukkeelee isaaniti, kan alatti ergee horii
hammaarratus isaanuma wayyaanoota.Kan sangaa Oromoo daldalu, kan
warqii Oromoo qotee alattii guurus akkasuma isaanuma Wayyaanotaa fi
waayiloota isaaniti. Isaan sooromaa Oromoon hiyyoomaa, daaraa jira.
Walumaa galatti qabeenyi Oromoo inni dacheerraas, inni kuunis harka
Wayyaanee galee daangaa malee saamamaa jira, jirra.
Waggaa 10 dura bara 1996/97 akka L.Habashaatti Ergamaan Wayyaanee
miseensi OPDO, kan yeroo sanitti Pireezidaantii Naannoo Oromiyaati
Ofiin jechaa ture Junaddii Saaddoo ajaja gooftolii saa
Wayyaanootaatin maqaa hanqina roobaa fi lafa gahaa dhabuu jedhuun
ummata Oromoo gama Harargee bahaa fi Lixaa jiru qayee fi qabeenya
isaanirraa humnaan buqqisee Oromiyaa godinoota gara garaa keessa
qubsiisun ni yaadatama.
Qubsiifni gaggeeffame kunis akkuma hunduu quba
qabutti iddoo baayyetti bakka jireenya namaatiif wantoonni
barbaachisan hin guunnee fi fedhii qubattootaatin ala dirqamaani.
Biyya kamuu keessatti lammiilee iddoo tajaajilli bu’uuraa gahaan hin
jirree fi jireenyaaf mijataa hin taanee kaasanii, akkasumas iddoo
balaa hordofsiisuu danda’urraa fuudhanii lafa jireenyaaf mijataa ta’e
heeyyama jiraattotaatin qubsiisuun waanuma jiru. Waan haaraas miti.
Fedhii isaa taanaan Oromoon kamuus biyya isaa Oromiyaa keessa heeyyama
nama kamiituu malee fedhii isaatiin hojjechuu, jiraachuu danda’a.
Aadaan tures kanuma.
Haata’uutii Kan Wayyaaneedhaan bara 199/97 ALHtti
ta’e garuu kanaan faalladha. Yakkkatu Oromoorratti dalagame. Yakki
Wayyaaneen raawwatte 1ffaa- warra qubsiiste kana hin mari’achifne.
Jiraattonni kun Qayee fi qabeenya isaanirraa ka’uufis heyyamoo hin
turre. Humnaan raawwate. Gaafiin jiraattoota kanaa yerosii “bakkuma
jirrutti akka deeggarsii ogummaa fi teeknoloojii nuuf godhamee
hojjennee of dandeenyu nu taasisaa” kan jedhuu ture. Wayyaaneen garuu
deebiin ishiin karaa ergamticha ishii yerosii Junaddii Saaddoo fi
qondaaloota OPDOtin jiraattotaaf deebifte hidhattoota bobbaasun mana
irratti diiguun, tumaa humnaan makiinaarratti darbuun iddoo bakka
qubannaa jedhame, bosonaa fi iddoo jireenyaaf balaa ta’eetti
darbuudha.
Murtiin kun murtii siyaasaa, murtii shiraa fi dabaan guutame ture.
Lafti namni irra hin jirre jiraachuu malee dhala namaaf mijaa’adhaayii
kan jedhu hin qoratamne. Qorannoo ogeessaa malee ajaja Wayyaaneetiin
hojiirra oole. Akka murtiin kun murtii dabaa fi shiraan guutame ta’e
ragaa ta’u ammoo Tigraay keessatti haala walfakkaatun yeroo san
hanqinni roobaa fi walumaa galatti ammoo dhiphinni lafaa guddaan
tureera, ammas jira. Haa ta’uutii Tigraayi keessatti jirattoota
humnaan buqqisanii iddoo biraa qubsiisun hin gaggeeffamne. Kan ta’e
yoo jiraate horii biyyattiirraa keessumaa ummata Oromoorraa samanii fi
biyyoota deeggarsa kennanirraa maqaa ummattotaatin dhufu walitti
qabanii gara Tigraayi geechuun hiyyeeyyii Tigraayi bakkuma jiranitti
ogeessaa fi meeshaa qonnaa ammayyaa ramadanii jireenyi isaanii akka
foyya’uu taasisan.
Isa kanaaf fakkeenyi guddaan ganda Tigraay
keessatti argamtu ganda “Abirahaa waa Astibahaa” jedhamuun
beekamuudha. Ganda kana horii guddaa itti dhangalaasun gammoojjirraa
gara jennataatti jijjiran jechuutu danda’ama. Kan Oromoo garuu kan
ta’e qayee fi qabeenyarraa qorannoo fi fedhii jiraattotaa malee
buqqisuudhaan bosonatti darbuudha. Tajaajilli bu’uuraa tokkolleen odoo
hin guutamin humnaan dhaananii haranii maqaa qubsumaatiin gatuudha.
Qubsumni kun qorannoo tokko malee ajaja Wayyaaneetiin gaggeeffamuu
qofas osoo hin ta’in iddoon itti qubsiifaman kun baayyeen lafa
gammoojjii hoo’a guddaa qabuu fi kan ibsaa, bishaan dhugaatii,
daandii, buufata fayyaa fi KKFF hin qabneedha.
Buufanni fayyaa fi
tajaajilli bu’uuraa kunneen dhabamuun ammoo qubattoonni kun Busaa fi
Gandiin sa’aa namni isaanii dhumeera. Kanneen battaluma
qubsiifamanitti iddicha jibbanii iddoo duraan irraa ka’anitti
deebi’uuf tattaafatan ammoo hidhattoonni Wayyaanee kaan dhukaasii
ajjeesaniiru, kaan mana hidhaatti guuranii dararaa turaniiru, kan
bahee karaatti hafes manni haa lakkaawu.
Akkuma hunduu beekuu fi quba qabutti iddoon haala kanaan namoonni
fedhii fi qorannaa gahaa malee humnaan qubsiifamanii fi balaan
gurguddaaf itti saaxilaman Godina I/A.Booraa ti. Godinni I/A.Booraa
Oromiyaa keessaa lafa akka malee magariisaa fii bokkaa guddaa argatuu
dha. Ummanni Oromoo hedduuniis magaalaa baadiyyaa godinichaa keessa
akka jiraatu beekamaadha, haa ta’uutii naannoon kun bokkaa guddaa waan
argatuuf lafa bosonaan uffifame waan ta’eef daggala/bosona. Bakka
hedduurra namni hin hin jiraatu, jiraachuuf wantoonni barbaachisan
tajaajiloonni akka fayyaa, ibsaa, bishan dhugaatii qulqulluun ,
daandiin akkasumas buufanni fayyaa iddoo hedduu hin jiru.
Keessumaa ammoo iddoo ilmaan Oromoo godina Harargee bahaa fi lixaarraa
buqqifamanii qorannoo gahaa malee irra qubsiifaman Cawwaaqaa fi
buunoo baddalleen kan tajaajila bu’uuraa tokkoollee hin qabne bosona,
daggala dhibee busaa fi Gandiin guutamee dha. Kanumarraa ka’uun
kanneen dirqamaan qubsiifaman kunneen guyyaadhuma duraa irraa
eegalanii mormii dhageessisaa turan. Haa ta’uuti iyyi isaanii
waggoota 10ni oliif dhageettii dhabee kan dhume, dhumee kan hafe ammoo
kunoo ammalleen iyyachaa jira. Iddoon kun iddoo namni irra qubatee
hin turree fi daggala tajaajila tokkollee keessatti argachuu hin
dandeenye ta’uu caalaayyuu midhanilleen facaafatanii iddoo
bineensaafuu waa irraa argachuu hin dandeenye ta’uu isaatiin
jiraattoonni kun mankaraaraa turan.
Iddoo kaan bishaantu ciisa. Rakkoo hamaa hala kanaan isaan muudachaa turee fi jiru kanaaf
qubattoonni kun iyyatanilleen gurri OPDOs ta’ee kan Wayyaanee Oromoof
duudhaadha waan ta’eef bara ergamticha Wayyaanee miseensa OPDO
Juneddii Saaddoos ta’e ergasii asii waggoota 10n darbaniif furmaata
hin arganne. Inumaawuu Wayyaanee, akkasumas ergamticha pireezidaantii
naannoo Oromiyaa gaafasii Junaddii Saaddoo fi dabballoonni OPDO amma
ammaatti jiranirraa kan gaafii qubattoota Oromoo rakkoo irra gahee
himataniif deebi’e fi ammas deebi’aa jiru arrabsoo dha. Arrabsoo “Isin
quuftaniit gaafii baayyiftu, qamadii gargaarsaa waan bartaniif
hojjettanii nyaachuu hin feetan” kan jedhuu fi arrabsoo hamilee namaa
cabsu hedduu ture. Balaa kanaanis ilmaan Oromoo Harargee bahaa fi
lixaarraa Oromiyaa iddoo gara garaa qubatan cabiinsi qaamaa-qalbii
guddaan irra gaheera, gahaas jira.
Akkuma hunduu quba qabu Ergamtoonni miseensoonni OPDO Wayyaanee
dabalatee waggoota 10n darbaniif holola warri Harargee bahaa fi
lixaarraa bakka akkanaa fi akkasii qubsiifaman, bakka qubatanitti
duroomanii, miliyeenera, invastara ta’aniiru jedhu gaggeessaa turan.
Kijiba hin fakkaanne odeessaa turan. Dhugaan turee fi jiru garuu
faallaa kanaa ti. Dhugaan turee fi jiru ilmaan Oromoo humnaan
reebamaa Harargee bahaa fi lixaarraa buqqifamanii iddoo gongumaa
jireenyaaf wantoonni barbaachisan hin guutaminitti qubsiifaman
kunneen akka OPDO fi Wayyaaneen sobaa fi hololaa turan osoo hin taane
balaa gurguddaa qaamaa qalbiin nama cabsuuf saaxilamaniiru. Kanneen
dand’an oggasuma dhibee fi rakkoo kana keessaa baqatanii lafa
dhaloota isaanitti akka deebi’anis beekamaadha. Warri hin dandeenyee
fi achitti hafan ammoo kunoo akkauma tibba kana dhagahaa turree fi
jirru balaa hedduuf saaxilamanii jireenyi isaanii badee beelaa fi
daaraaf saaxilamanii, akkasumas dhibee gara garaan miidhamanii iyyata
biraaf, akka addunyaan isaan arguuf buqqa’anii Finfinnee deemuuf
ijibbaataa turan.
Warri godina Buunoo baddallee Qubsiifamanii rakkoo
irra gahaa turee fi jiruuf deebii dhabanii tibba kana himachuuf gara
shaggar deemaa turan kunneen Maatiin abbootii warraa 750 olii fi
walumaa galtti buqqaatoota… kuma 3 ol Of keessaa qabu kun rakkoolee
waggoota 10n darbaneef irra gahee furmaata itti dhaban kana iyyachuuf
miilaan imalanii Jimmaan gahanilleen mootummaan abbaa irree
Wayyaaneen akka yakkii ishii kun jalaa hin saaxilamne magaalaa
Jimmaatti waraanaan marsitee humnaan reebaa akkuma waggaa 10n dura
goote konkolaatarra buuftee bakka irraa dhufanitti deebiste. Kun yakka
guddaa fi yakka lammataati.
Egaa gochi yakkaa ummata keenyarratti dalagamaa jiru kun haraa ta’uu
baatulleen inni kun ammoo caalaatti Wayyaaneen murna gara jabeettii
fi ummata Oromoo balleessuumaaf kutattee kaate ta’uu muldhisa. Murni
tun saamicha, samaicha gaggeessuuf ammoo nama hidhuu, ajjeesuu fi
biyyaa nama godaansiisuun adaa ishii ta’uun beekamaa dha. Gaafii
ummanni gaafatuuf kan deebii ta’u karaa nagahaa rakkoo furuu ture.
Haa ta’uutii wayyaaneen ajjeechaa fi dararaa malee guyyaa tokkolleen
deebii sirnaa deebiftee hin beektu. Yakki ammaa kunsi tuffii ummata
Oromoof qabdu caalaatti argisiisa.
Egaa gocha akkasii sukanneessaa fi jibbisiisaa kana ilaallee aaruu, gadduun, hidhii xuuxuun furmaata hin ta’u
Ummanni Oromoo rakkoo amma lammiilee keenya Harargee bahaa fi
lixaarraa buqqaaafamanii iddoo adda addaatti qubachiifamanii balaa
gara garaatiif saaxilamnii furuufis haa ta’uu akka waliigalaatti
cunqursaa fi saamicha wayyaaneedhaan nurra gahaa jiru ofirraa dhabuuf
fallii fi malli jiru qabsoo jabeeffannee murna gabroonfattuu tana
ofirraa buqqisuun bilisa of baasuu dha. Furmaanni xumuraas kanuma waan
ta’eef qabsoodhuma jabeeffachuu malee taa’anii aaruun, gadduun hidhii
xuuxuun faayidaa hin qabu.


text:
Godinaalee Harargee Bahaa fi Lixaatti beelli uummata dararaa akka jiru ibsame.
Aanaaleen yeroo ammaa balaa beelaa kanaan hubamaa jiran Harargee Lixaarraa aanaa Hawwii Guddinaa fi Burqaa Dhintuu yoo ta’an Harargee bahaarraa Malkaa Balloo dabalatee naannawa gammoojjii aanaa Gurawaa, aanaa Mayyuu Mulluqqee, Cinaaksan fi Gola Odaati jedhameera.
Hawaasni Godinaalee lameenii rakkoo Beelaatin dararamaa jiru, Yeroo garaagaratti qaamolee mootummatti iyyatus deebii kan hin argatin tahuu dubbata.
Jiraattonni aanaalee godinaalee kanneenii OMNf yaada kennaniin hongeen dheerachuu fi gargaarsa dhabuun haala hammaataa irra jiraachuu himaniiru.
Godina Harargee Lixaa aanaalee gammoojjii Burqaa Dhintuu fi Hawwii Guddinaatti namni waan nyaatu dhabee balaa beelaa guddaaf saaxilamee jiraachuu dubbatan.
Jireenyii isaanii horsiisa loonii fi qonna irratti kan hundaa’e jiraattonni aanota kanneenii sababa roobni yeroo dheeraaf dhabamuutiin midhaan facaafatan lafatti hafuufi loon isaaniis waan nyaatan dhabuun beelaan dhumuutu himame.
Yeroo amma beelli kun gara namaattì dabruun namoonni baay’een bakka ciisanirraa ka’uu dadhabanii du’a eeggachaa akka jiran jiraattonni ni himu.
Godina Harargee Bahaattis aanaa Malkaa Balloo dabalatee naannawa gammoojjii aanaalee Gurawaa, Mayyuu Mulluqqee fi Gola Odaa keessatti hongeen hammaatte dhumaatii beeyladootaa booda lubbuun namaatis gaaga’ama hammaataa keessa jiraachuu jirattonni OMN dubbise himanii jiru.
Akka jiraattonni naannichaa dubbifne himanitti, dhumaatiin sababa beelaatin Gujii Bahaa aanaa Sabbaa Boruu keessatti mudate aanaalee godina Harargee Bahaa kanneen keessattillee mudataa jira.
Sababa kanaan daa’imman dabalatee haadholiin ulfaa sababa beelaatin lubbuun dabarte jiraachuu kan himan Jiraattonni hawaasa durumaanuu rakkoo bishaan dhugaatii qabu balaan hoongee dabalamuun hubaatiif sababa tahee jedhan.
Gammoojjii karaa Cinaaksanittis haalli wal fakkaataan mudachuu fi haleellaa naannawaa daangaatti hidhattoonni daangaa cehanii dhufan raawwatanitti dabalatee beelli gaaga’ama fidaa jiraachuu himan.
Waggoota dura dhaabbileen gargaarsaa ummaticha hanga tokko gargaaranis, yeroo ammaa mootummaas tahee dhaabbileen miti mootummaa miidhaa ummataa kanaaf dhimmamee fala barbaadaa jiru akka hin jirre jiraattonni dubbatu.
Hawaasni godinaalee lameenii rakkoo beelaatin dararamaa jiru yeroo garaagaratti qaamolee mootummatti iyyatus deebii afaanii isin gargaarraa jechuunin alatti gargaarsi taasifameef akka hin jirre himatu.
Aanaalee Akka Hawwii Guddinaa, Burqaa Dhintuu, Cinaaksan, Gurawaa, Gola Odaa, Mayyuu Mulluqqee fi Malkaa Bal’oo keessatti lammiileen beelaan dararamuun hanga gaaga’ama lubbuutti jiran, dirmachuu fi sagalee dhabuun kan isa yaaddesse tahuu jiraattonni himanii, ummanni Oromoo akkasumas qaamni dhimmi ilaallatu kamuu dirmannaa taasisuufii akka qabu dhaaman.