text:
LibreOffice 7.2 Help
Taattoo eegaluuf tooftaawwan adda addaa jiru:
Deetaa man'eewwan Calc yookiin Barreessaa keessaa irraa irratti hundaa'uun taattoo saagi.
Yommuu deetaan maddaa jijjiiramu taattoowwan kun ofumaan haaromu.
Tuuta deetaa durtiitiin taattoo saagiitii, achii taattoocha sanaaf deetaa dhunfaakee galchuuf qaaqa Gabatee Deetaa fayyadami.
Taattoowwan kun Barreessaa, Toleessaa fi Fakkasaa keessatti uumamuu ni danda'u.
Taattoo Calc yookiin Barreessaa irraa gara galmee birootti garagalchi.
Taattoowwan kun fanyartuuwwan deetaacha yeroo garagalfamaa jiruuti. Yommuu deetaachi maddaa jijjiiramu isaan hin jijjiiramani.
In Calc, a chart is an object on a sheet that can be copied and pasted on another sheet of the same document, the data series will stay linked to the range on the other sheet. If it is pasted on another Calc document, it has its own chart data table and is no more linked to the original range.
Keessa hangii man'eecha taattoo kee keessatti dhiyeessuu barbaaddu sana cuqasi.
SajooTaattoo Saagi kamshaa Waaltina irraa cuqaasi.
Masaka Taatoochaa fi durargii taattoo argita.
Taattoocha uumuuf ajajaalee Masaka Taattoo keessaa hordofi.
Galmee Barreessaa keessaa, gatiiwwan gabatee Barreessaa keessaa irratti hundaa'uun taattoo saaguu ni dandeessa.
Gabaticha Barreessaa keessatti cuqaasi.
Saagi - Wanta - Taattoo fili.
Masaka Taatoochaa fi durargii taattoo argita.
Taattoocha uumuuf ajajaalee Masaka Taattoo keessaa hordofi.
In Writer, Draw or Impress, choose Insert - Chart to insert a chart based on default data.
Taattoocha irratti lama cuqaasuunii fi achiiMul'annoo - Gabatee Deetaa Taatoo filachuun gatiiwwan deetaa durtii jijjiiruu ni dandeessa.


c: text/html

text:
Ilmi mootiittii Briteen, Priinsi Chaarles vaayiresii Kornaan qabamuun isaa beekamee jira. Ibsi har’a achi irraa bahe akka jedhutti, mallattooleen vaayiresichaa sasalphaan irratti mumul’atee jira. Kana irraa kan hafe, haalli fayyaa isaanii gaarii irra akka jiru tu himame.
Haati warraa isaanii, Kaamilaan qoratamanii, vaayiresicha irraa walaba tahuun beekamee jira. Lameenuu, mana isaanii Skootlaand jiru keessatti, nama irraa qofaatti of baasanii jiru.
Priinsi Chaarlisi, torbanneen as dhihoo keessa walgeettii hedduutti waan hirmaataa turaniif, eenyu irraa fi akkamitti akka vaayiresichi itti dabre beekuun hin danda’amu ibsi bahe sun.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gootnifi Qabsaa’an Oromoo Jaal Urgeessaa Daammanaa Mana Hidhaa wayyaanee Qilinxoo hidhaa Waggaa 4 itti murtaa’ee ol hidhamuun har’a gadhiifame!!
Dargaggoo Qaroon Oromoo Jaal Urgeessaa Daammanaa Umurii Daa’imummaa isaa irraa eegaluun manneen hidhaa wayyaanee kachallee Amboo, Maa’ikalaawwii, Qaallittii, Shawaa Roobitifi Qilinxootti yeroo garaagaraatti hidhamee hiraarfama kan ture goota ilma sabaati!!
Bara 2014 Mormii Master Plan Finfinneefi Sochii warraaqsaa FDG_FXG kanneen qindeessaan keessa jirta jedhamuun humnoota Waraanaafi tikaa wayyaaneetiin Yuunibarsiitii Rifti Vallii utuu baratuu ukkanfamee manneen hidhaa wayyaanee Maa’ikalaawwii, Qilinxoofi Shawaa Roobititti hidhamuun hiraarfama ture. Yeroo manni hidhaa Qilinxoo gubatee kanneen achii keessatti hiraarfamaa turan keessa nama tokko ture. Sana booda Shawaa Roobitti geeffamuun hiraarfamaa turee boodarra Qilinxootti deebisanii murtii haqaa waakkatamee hiraarfamaa erga turee yakka balleessuummaa tokko malee murtii hidhaa waaggaa 4 manni murtii wayyaanee Lidataa jiru itti murteessuu gabaasa turuun keenya ni yaadatama!!
Qeerroo dargaggoo qaroon Oromoo Jaal Urgeessaa Daammanaa murtii hidhaa itti murtaa’een ol hidhamuun guyyaa har’aa hidhaa irraa hiikkamee Uumnata Oromoofi maatii isaatti dabalamaa jira. Turtii manneen hidhaa garaagaraa kana keessatti hiraarsaa ulfaataa isarra gahaa tureen dhukkubsachaa akka jiruufi qaroon agartuu ija isaa fagootti arguu dhabuun dhukkubsataa kan jiru ta’uun beekamadha; Uummatni Oromoo goota ilma sabaa kanaaf durmannaafi simannaa addaa gochuun akka yaalsiftan dhaamsa Oromummaa dabarsina!!
Kana malees guyyaa har’aa Sabboontootni ilmaan Oromoo lama :
1. Dhiinsaa Fufaafi
2. Tolasaa Bachaadhaa kanneen jedhamaan mana hidhaa Qaallittii irraa hiikkamaniiru.
Baga waaqni isiin baasee maatiifi uummata Oromootti isin dabale!!
Ibsaa Nagaasaa


text:
Guyyaan hadhooli kan kabajamu hadhooli yaadachuufi. Guyyaan hadhoolii kun biyyoota adda addaa keessatti guyyaa adda addaatti kabajama. Biyya Norway keessatti fakkeenyaa ji’a guraandhaala keessatti dilbata torban lamaffaatti kabajama. Kan bara 2020 guraandhala 09. bara 2020 kan kabajamu yoo ta’u, biyoota biraa keessatti fkn USA fi biyyoota biroo biyya keenyas dabalate ji’a caamsaa keessatti gaafa 10 bara 2020 tti kabajama.
Guyya hadhoolii kabajun yoomifi eessatti jalqabame?
Seenan akka himutti guyyaan kun bara 1908 camsaa 12 mana amantii metodist magaalaa Crafton fi Philadelphia, West- Virginia biyya USA kabajamu jalqabe. Tattaafi barsistuu Anna Marie Jarvis (1864-1946) hadha ofi Anna Maria Reeves Jarvis (1832-1905) yaadachuuf gooteen jalqabame. Haatii ishii dubartoota biraa waliin ta’udhaan dubartoota yeroo Amerikaan waraan keessa turte bara (1861-65) hirmaatanif gargaarsa adda addaa akka argatan hojjachaa ture. Erga waraan dhaabateen boodaf dubartiin tun nagaadhaaf hojjachaa turte.
Yeroo gabaabaan booda magaaloota biro keessattis guyyaan kun kabajamu jalqabe. FKN bara 1910 keessatti magaaloota baay’etu biyya USA guyyaa kan kabajan. Bara 1912 tii akka adunyaattitti guyyaan kun akka kabajamuf dhaabbani tikko ijaarramee socha’u jalqabe.
Bara 1913tti kongransiin biyya Amerikaa ayyaani kun ji’a caamsaa torban lammaffaa gaafa dilbataa akka kabajaamu yaada dhiheesan. San booda bara baraan akka ayyaani kun guyyaa kanatti kabajamuf murtaa’e, kabajamu jalqabe.
Ayaanni kun biyya Norwaay keessatti bara 1919 ji’a guraandhala keessatti kabajamu jalqabe. Waggaa 100 tokko dura.
Akkaata guyyaa hadhooli kabajan
Ayyaani kun dur kabajamu yoo jalqabu mana amantaa keesatti kabajamaa ture. Bodaratti garu ayyaana maatii tu’udhaan maatii waliin manatti kabajun jalqabame. Ayyaana kana waan hadha gammachiisu godhuudhaan kabaju.
Fkn:- Nyaata hojjatani hadha afeeru, kennaa adda addaa keenudhaan
Ijoolleen yaaddannoo adda addaa hadhaa qopheesudhaan :- fkn sirba, fakki kaasudhaan fi kkf
- Madda odeeffannoo -‘
- Wikipedia
- Store norske liksikon


text:
Mosaajiin ADMStore ifoome.
Mosaajiin bilbila 'ADM Store' jedhamu Afaan Oromoon tajaajila bittaaf gurgurtaa kennuu hojii eegaluu dhaabbanni oroict.com beeksise.
Mosaajiin African Digital Marketing Store - ADM Store kun tajaajila gabaa ammayyaa kan keennu yoo ta'u Afaan Oromootiin hojii eegaluun dinagdee Oromoof bu'aa guddaa ni buusa jedhame.
Hawaasni Oromoo biyya keessaa fi biyya alaa iddoma jiru taa'uun tajaajiloota akka bittaa fi gurgurtaa, oomishaa fi tajaajiloota isaanii walirraa bituu fi gurgurachuu akka danda'utti dhaabbanni African Digital Marketing - ADM adda durummaan qindeessuun ibsameera.
ADM Store giddugala karaa intarneetaan (online) ummanni keenya oomishaalee isaa gabaa addunyaatiif akka dhiyeeffatu qopheessun Afaan Oromoo, Afaan Amaaraa fi Afaan Ingliiziitiin tajaajila eegaleera.
Mosaajii ADM Store gad bufachuun oomishaa fi tajaajila barbaaddan walirraa bitaadha, walitti gurguraadha.
Gad bufaadha????????
https://play.google.com/store/apps/details?id=com.oroictapps.admstore


text: Keessumaa biyya Alagaatti alagaa fuudhanii irraa dhalanii daa’ima ofii afaanii fii aadaa ofii barsiisuu jechuun sabboonummaa fii cichummaa gaafata. Keessuma dhalli Oromoo Ka abbaa fii haatilleen Oromoo ka biyya anbaatti dhalte dhiisi ka eega guddatee gara biyya anbaa dhufe ka afaan isaa lagatee lakkooysa hin qabu. Oromoo inni amaara fuudhe ni amaarawa, ka Suumaalee fuudhe ni Sommalawa, ka Adaree fuudhe ni Adaraawa, ka Faranjii fuudhe ni faranjaawa, dhalaan Oromoos isuma heerumte fakkatti malee shanyii isii hin fakkattu…Abbaan toltu fakeenya oromoon ittin buunu qofa odoo hin taane kan irraa barataniidha… Abbaan Sabboonaa fii Aadee Tooltuu tufaaf Hegeree gaari.. Gaafif deebisaa Aadde Toltuu Tufaa TVORO


text:
Mootummaan Kuweeyt aangoo gadi lakkisuuf tahuu gabaafame
Dubbi himaan mootummaa Kuweeyt Xaariq Al-Mazram ibsa Khamiisa har’aa kenneen, Muummichi Ministeera biyyattii kaabinee isaa kan diige tahuu Amiira biyyattiitiif xalayaa galchuu beeksise. Mootummaan murticha irra kan gahe, seera tumtoonni biyyattii ministeerri dhimmoota biyya keessaa Sheikh Khalid al-Jarrah al-Sabaa irratti himannaa yakkaa banuu isaanii hordofuun tahuu gabaafame.
Haaluma kanaan Amiirii biyyattii xalayaa kana fudhatee yoo mirkaneesse, kaabineen haarayatti kan hundeeffamu tahuu Royters gabaase. Kuwweyt biyyoota Khaliija Arabaa jahan keessaa biyya Paarlaamaa aangoo guddaa qabuu tahuus odeeyfannoon ni addeesa.


text:
Sodaachisi Furmaata Hin Ta’u
Kumkummee Sirbaatiin, Bitootessa 8, 2020
Ibsa Komishanirri Polisii Oromiyaa kenne dhaggeeffadhee baayyeen gadde. Seenaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo(QBO) beekuu dhabuu ykn utuu beekanii dogoggora seenaa hojjachuu ta’eetu natti mul’ate. Qabsoon bilisummaa Oromoo bu’aa bahii hedduu keessa dabree har’a gahe. QBO tti bubbeen hedduun ka’ee, roobni yandoon danuun itti roobee, gufuun lakkoobsa hin qabne isa rukute, dhabama hedduu dhaaf kaadhimamee, garuu isaan kana hundaa injifatee mo’ichaan guyyaa irraa guyyaatti humna dabalataa har’a gahe. Mee of duuba deebinee isaan kana keessaa garii tuquu dhaan wal haa yaadachiifnu.
Mootummooti Itophiyaa darabee aangoo qabatan hundii QBO dhabamsiisuu dhaaf waan hin godhiin hin qaban. Oromoon akka mataa ol qabatee bilisummaa isaaf hin qabsoofne waan hedduu yaalan. Jaarmayaa fi hoggana dhabsiisuuf takkaa rafanii hin bulle. Kan bara Minilik dhiifnee Haile Sillaaseen Waldaa Maccaa fi Tulamaa diigee, Jeneraal Taaddasaa Birruutti du’a murteessee, Hayile Maariyaam Gammadaa fi Maammoo Mazammir ajjeessee, qoondaalota WMT hidhaatti guuree QBO kan dhaamse itti fakkaate. Garuu sun hin taane.
Dargiin hogganoota ABO harka isaa galan, Jeneraal Taaddasee Birruu fi Koloneel Hailu Raggaasaa ajjeesee geerare. Kanaan QBO kan dhaamse itti fakkaate. Dabalees Muhee Abdoo, Qes Guddinaa Tumsaa fi kanneen biro ajjeessee qabsicha kan kolaase itti fakkaatee ture. Garuu hin taane.
Hogganooti ABO kan Hayyuu Dureen keessa jiru,qondaaloti 10 harka shiftoota Somaalee keessa bu’uun bakka tokkotti wareegamuun QBO tasa of duuba hin deebifne. Qabsoo hidhannoo dhiha Oromiyaatti saaqame kichuutti kutuuf, Nugusee Faantaa lola summii banee jaallan torba yoo wareegaman illee QBO jabaatee itti fufe malee of duuba hin deebine.
Bara 1992 yeroo ABO dhiibamee Chartara keessaa bahe, hogganni isaa wal qunnamuu hanqate, duulli guddaan WBO irratti banamee marfama kana hin jedhamne keessa seene, QBO itti fufa jedhamee hin abdatamu ture. Duulli sunis ni dhumate, duumeessi turees ni saaqame, ABO jabaatee qabsoo isaa itti fufe malee of duuba hin deebine.
Keessaan haala dhaabicha qunname irraa harca’iinsi hedduun dhaabicha qunnamu illee QBO jabaatee itti fufe malee of duuba hin deebine. Harca’uu fi qoqoodamuun humna bilisummaa laaffise malee dhabama hin fidne. Mootummaan Wayyanee ABO dhabamsiisuuf waan hin carraaqin hin qabu. Kun kaleessaa fi dheengadda ija keenya duratti ta’aa ture waan taheef wal yaadachiisuu hedduu hin barbaachisu.
Har’a wareegama ummatni Oromoo, keessaafuu kan Qeerroo fi Qarreen Oromoo kaffalaniin warri aangoo irra jiran, qabsoo Oromoo ganuun, injifannoo haga har’aatti ummatni Oromoo wareegama isaan argate haquuf, QBO hogganaa fi dhaaba dhabsiisuuf yeroo tattaafataa jiran argaa jirra. Ibsi kaleessa komishanerri polisii Oromiyaa kenne kana dhugoomsa.
Hogganootaa fi qabsaawota ABO hidhuun QBO dadhabsiifna, milkoofne ammoo dhabamsiifna jedhanii abjootaa jiru. Doorsisi kaleessa polisiin Oromiyaa dabarse QBO wallaaluu irraa kan madde natti fakkaata. Ummatni Oromoo kan qabsoo godhaa jiru kaayyoo isaa kan Abbaa biyyummaa fi abbaa mirgaa tahuu malee hoggana ykn dhaaba tokko ilaalee miti. Aadaa fi duudhaan ummata Oromoo kan yoo hogganni isaa du’e ykn hidhame faca’u miti. Hogganni hidhamu ykn du’u kumatu bakka bu’a. Sabboonummaa Oromoo sadarkaa amansiisa irra gahee jiru of duuba deebifna jechun tasa hin danda’amu.
Haalli amma deemaa jiru filmii Umar Mukatar jedhamu koloneel Gadaafiin hojjachiise tokko na yaadachiisa. Ummatni Libiyaa koloneeffatu mootummaa Xaliyaanii of irraa deebisuuf muratee ka’e. Maanguddoti Libiyaa jilba isaanii haadaan hidhanii dahannoo keessa taa’anii Xaaliyaanii lolan. Fakkeenyi gara biraan Dargiin lola lolaa ture keessatti yeroo rakkate qondaalota waraanaa warra soorama bahaniif waamicha godhe. Isaanis Abbaati Xoor jedhamanii waraanatti deebi’anii Dargiif lolan. Waan Dargiin godhatu gaarii dha jechuu koo utuu hin taane, QBO keessatti yeroo rakkinaatti, yeroo balaan dorrobee jirutti warri soorama bahe cal’isee waan ilaalu miti. Isuma kaleessa soorama bahetu qabsootti deebi’ee qooda isa irraa eegamu kenna. Kanaaf abjuun QBO jaarmayaa fi hoggana dhabsiifna jedhu tasa hin milkaawu.
Barruu kana makmaaksa tokkon xumura. “Namtichatu fincaan fincaa’a. Dubartiittiin kana argitee, ‘fincaa’uun waan jiruu qabanii raasuun eenyuun sodaachisuuf’ jette” jedhama. Qabsoo keessatti hidhamuu fi du’uun qabsaawotaa waanuma jiruu dha. ‘Isin hiina, eenyu iyyuu seeraa ol miti, ragaa qabatamaa qabna’ jechuun komishineerri polisii Oromiyaa eenyuun sodaachisuu dhaaf? Oromoo sodaachisuun kaayyoo isaa dabsina jedhanii yaaduun tasa hin milkaawu. Ummatni Oromoo kanniisa malee tuuta girrisaa miti.
Ummatni Oromoo sodaachuu kan qabu shira tokkummaa isaa diiguuf dalagamaa jiruu dha. Har’a ija keenya duratti Oromoo Wallaggaa adda baasanii duulli cimaan dirree bahee oofamaa jira. Har’a Oromoo kun Baalee dha, afaan Baalee dubbanna, kun Gujii dha, afaan Gujii dubbanna, fi kkf jedhamaa jira. Shirri Oromoo Tuulamaa fi Maccaa adda baasuun wal nyaachisuuf godhamaa jiru dammaqiinsa Oromoon fashaluu qaba. Yaa Ummata Oromoo tokkummaa kee diiguuf shira xaxamaa jiru sodaadhu, qolachuuf hidhadhuu ka’i. Injifannoon kan kee akka tahu shakkiin hin jiru.
Horaa Bulaa
Kumkummee Sirbaatiin


text:
Qalbeessaa Dhangi’aan
Adooleessa 30,2018
Finfinnee Oromiyaa
(Hubachiisa: Barruu kana Ilma Oromoo maraf naa ergaa! Share gochuun, karaa keessaa message inbox waliif ergaa! OPDO n illee akka dubbisan!)
Barruu kana barreessuuf wantoota ta’aa jirantu na kakaase. Barreeffamne kun yoo wal dhageenyeef qoricha barbaaduuf yoo akkuma kanaan itti fufnemmoo kan rakkoo nutti fidu ta’uuf durfamee dubbatameera jechuuf akka oolitti qophaa’e.
Seensa.
Qabsoon Oromoon gaggeessaa ture qaxxaamuramaa turuuf saamamaa turuusaa eenyumtuu cimsee beeka. Qabsoon Oromoo kaleessa bara barnootni haala ammaan danatee hinjirretti hatamaa turee har’as hatamuuf akka jedhuuf gariin hatamuusaa himuu barbaanna. Qabsoon keenya hatuuf kan munyuuqaa jiru halagaa akkuma ta’e diinni Oromoo arcaatota baabura qabsoo Oromoo qabatee marroo dabalataa Oromoon akka hinkaaneetti cabsuuf adeemaa jira. Wayiita qabsoon Oromoo afaan boola’aarra jirtu ta’uu himaa yeroo kanatti ammoo dammaqiinsi uummata laaffataa jiraachuusaa asumaan dubbachuun barbaada.
Qabsoon keenyarraa yeeyyii qabsoon eeggachuuf eegicha qabsoo keenyaaf dhaloonni qubee murteessaa ta’ee utuu jiruu itti waamama isaa dagatuun kaayyoof akeeka qabsoo Oromoo sharaafaa kan jirus numa dhaloota Qubee ta’uu barruu kanaan dhaamuun barbaada. Qabsoon keenya rigata qabsoon kan cabuuf dhommoqu akka hintaaneetti ijaarsaaf tokkummaa keenya ittiin diina Oromoo waggoota dheeraaf kunaan ture xaxnee takaalaa turre sana wayiita bittinsinu maaltu akka dhufu miijanaa socho’uun gaarii ture. Har’a araddaan Oromoo Gujii, Harargee, Wallaggaaf Walloo utuu haddaaf boo’icha ta’ee jiruu biyya alaaf biyya keessatti ragada garmaamsaa gammachuu akkaaf akkaataa hinqabneen yeroo keenya balleessuun ammoo ittuu qabsoon Oromoo akka hadoodu hojiitti jiraachuu hubachuun barbaachusaadha.
Oromoon maal keessa jira?
Oromoon maal keessa jira? Gaaffii jedhu deebisuun dura maal keessa turre jedhee dhaloonni of gaafachuu qaba. Qabsoon Oromoo warraaqsa gootaawwan qaqqaaliin danbalee har’a sadarkaa duuba hindeebinerra gaheera jedhama. Haa ta’uuti akeekaaf ejjennoo qabsoo abboota keenya kaleessaa beekuun ammoo kabajaa gootota keenyaaf qbaaachuu mirkaneessa ture. Ilmi Oromoo gootota akka Adam Saaddoo, Waaqoo Guutuu, Jaarraa Abbaa Gadaa, Basroo Tumsaa, fi hedduu isaanii leellisuuf jaallatu erga leellisee jaallatee kaayyoof isaaniis jaallachuun gaarii ture. Har’a kan keessa jirru garbummaa ta’ee utuu jiruu ilmi Oromoo akka waan bilisoomeetti fudhatee lafa dhiitus danuudha. Isaan kunneen gaafa dubbatan gootota qaqqqalii kaleessa qabsoo Bilisummaa keessatti kufa ammoo nii leellisu. Faallaa kanaa ammoo gootota dirree jiraniif kanneen falma hadhaahaa hanga Bilisummaatti gochaa jiraniif kabajaa dhabuutti jiran. Kun amala Burjaaja’uuti.
Har’a dirreen Oromiyaa dirree gaddaaf gadadoo taatee utuu jirtuu ilmi Oromoo ajjeesaaf ajjeestota biyya alaatti simataa jirus akkanumaan danbale. Utuu biyya keessaa nu ajjeesaa jiraniif akeeka maaliif jaalalaaf kabajaan qaamota dhiiga nu dhangaalaasan akka simatan beekuun namatti ulfaata. Har’a utuu ajjeefamaa jirruu tagadaaf garmaamaaf gellisaaf simannaa garaagaraa jechuun lafti dhiigaan boorooftee jirtu akkuma jirtutti dhiiga uummata keenyaarratti dhiichisi godhamaa jira. Daangaan du’aaf ajjeechaa utuu hindhaabbatin maatii gadda taa’uurratti dhiichisuun, kolfuun sirbuufii mallattoo gammachuu agarsiisuun ilmaan Oromoo muraasa irraa argamaa jira. Kun maaliif ta’a gaaffii jedhuuf deebiin hinargamu. Mootummaan wayiita ajjeesuuf mudhii hidhatee labsii Waraanaa Oromoof Oromiyaa irratti banetti kanneen mootummaaf dhiichisan akkuma jiran kanneen baabura qabsoo irraa bu’aniifis garmasi daangaa hinqabu. Tibbanuma ilma Oromoo Awaadaayyitti dhalate miseensa WBO kan mooraa qabsoo keessatti gantummaadhaan ajjeeseef simannaan godhamuu dhageenye. Dhaloonni gantuuf galtuu addaan baasee beekuu dadhabuun, gantuu qabsoo Oromoo balleessuurratti hojjetuu galtuu Bilisummaa sabaa dura dhaabbatu duukaa didichu kunis maal hawweeti maal barbaadeeti kan jedhutu nu galuu dida.
Irra darbanii qabsoo sabaa kutaa muraasaaf laatanii qabsoo Oromoof dhaaba Oromoo Wallaaggaaf Harargeef laatuutu argame. Kun dhaloota beekaadha, qaroodha, hayyuudha jedhamurraa yaadamee hinbeeku. Irra darbamee diina faana ABO dammaramuu qaba jechuun ganamaa galgala Tokkummaa ABO fi Garboonfataaf utuu iyyaa oolaniin arga. Kun seenaa keessatti is a jalqabaati seenaan dubbiseef argerraa takkaa dhaloota garboonfataa faarsu argee hinbeeku.
Dhaloota garboonfataaf harka laatu, Oromoo harka laatus yeroo duraaf arguuf deemna. Waan seenaa Oromoo keessa hinjirre kan dhaloota hojjechiisaa jiran maqaaf qaroo uummata fakkaatanii warra ganamaa galgala Carqii Ithiyoophiyummaa baatanii mandara keessa labanidha. Kun yerootti qurxamee dhaloonni martuu ABO jabeeffatuun akeeka qabsaa’otasaa galiin gahuuf hojjetuu baanna akka hinkaaneetti cabuuf deemna. Waan ulfaataatu nutti dhufaa jira. Qabsoon Oromoo mandarratti akka galtuuf qaamonni Shaanxaa qabatanii booleen bahan ganamaa galgala hojjetaa jiru. Isaan kana walitti qabee dhaloonni ofirraa dinninuu qaba.
Kaleessa ABO akeeknisaa sirrii miti jechuun ofumaan ABO gananii maqaa dhaabaaf alaabaa biraan SBO irraa fixxoqan. Gaafa qabsoon ABO dirree Oromiyaa dhuunfatu ammoo alaabaa haaraa bocatan dhoksanii nuti ABO dha jechuun mandara mandara keessa fiiguun dhaloota burjajeessuutti ciisan. Gandaaf amantaan dhaloota ijaarrachuun cana gadhee Oromoo cabsuuf kotota isaanii qabatnii biyya irra naannaa’uu cinatti dhabaa uummataa abaaruu jabeessan. Mirga waan barbaadan dubbachuu mootummaa irraa argatanitti dhimma bahuun ABO bosonatti abaaruu jabeessan. ABO qaama nagaa hinfeene fakkeessuun barnoota laachuu jabeessan. Kum yerootti dhaabbachuun gaariidha. Namni kamuu dhaaba barbaade ijaarratuu qaba. Alaabaa dhaaba isaatii lava kaahee alaabaa biraan Oromiyaa keessa sochoo’uun garuu daba. Akkasuma dhaaba Uummataa ABO abaaruu biratti dhaaba kamuu abaaruuf mirga hinqabu. Akeekasaa uummata barsiifachuun ala jechuudha.
Yeroo kanatti halagaan maalirra jira? Maaltu nutti dhufuuf jira?
Halaagaan wal ijaaraa jira. Garaagarummaa gidduusaa dhiphisee walitti adeemaa jira. ANDAM Maaraa keessatti fakkaattii OPDO ti. Paartii G-7 jajjabeeffataa jirti. Areennaan paartii mormituufha. TPLF Areennaa jabeeffataa walumaan uummata isaaniif hojjetaa jiru. Qophiin gurguddaan karaa Amaaraaf Tigiree godhamaa jira. Eenyu akka humna argatu waaqatu beeka. Nuti Oromoon garuu akka ammaa kanatti itti fufnaan jarri kun caba gadhee nu cabsuuf deemu. Nu balleessuuf Oromiyaa balleessuuf muratanii ka’aniiru.
Yeroo kanatti Oromoon murnaan wal ijaaree hundisaa ABO isa waggaa dheeraa qabsoorra turetti dhagaa guuraa jira. Aktiivistiin, OPDO’n, Paartileen abbootii shaanxaas martuu KFO dhaan ala ABO balaaleffataa jira. Akeekni ABO balaaleffataniif nuu galtuu dideera. Maal yaadanii dhaabolee Oromoo keessaa ABO moggeessuu akka barbaadan nui hingalu. Kun itti fufnaan utuu nuti asii wal abaarruu halagaan marroo dabalataa waraana bana. Har’a waraanaan kan of ijaaraa jiru Oromoo irra uummata Amaaraaf Tigiroota. Kankeenyaammoo inni ani Roogeessa miidiyaati, ani Public Figure dha ofiin jedhu saatii kanatti Qawween hinfeesisu jechuun dhaloota burjaajeessuutti ciise. Oromoo dammaqi. Kanaan ala cabuuf deemna. Oromiyaa baduuf deemti. Dubbiin keenyaaf kaayyoon keenya Oromiyaa Oromoo dhabamuuf jedhu baraaruuf haa ta’uu.
Injifannoon uummata Oromoo
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Adooleessa 30,2018
Finfinnee Oromiyaa


text:
Akka jiraattonni Magaalaa Mooyyalee Sagalee Ameerikaaf himanitti, mootummaan Federaalaa ammas daangaa haa cufamuu ha jedhu jiraattonni daangaa qaxxaamuruun hin dhaabbanne.
Jiraataan maqaan isaanii Duuba Dabbasoo jedhaman haalli jiru sodaachisaa jedhan. Obbo Duubi dabalanii yoo dubbatan dhiyeenya kana Kutaa bulchiinsa Mandeeraa ka daangaa Keeniyaa fi Itiyoophiyaarratti argamtu keessatti nami lama dhibee kooronaan qabamuun waan mirkanaa’eef dhibeen kun as Mooyyaaleetti cehuu mala sodaa jedhuu qabnaa jedhan. Kanaafis jiraataan kun mootummaan laaboraatoriin namootni dhukkuba kanaan qabamuun isaanii shakkame tokko magaalaa Mooyyaleetti dhaabuu qabaa, jedhan.
Obbo Jaarso Mallisee, Hoogganaan Waajjira Eegumsa Fayyaa Aanaa Mooyyalees sochiin namaa hin akka hin dhaabbanne dubbatanii waajjirri isaanii barbaachisummaa Laaboraatoorii kanaatti ni amanaa jedhan.
Obbo Jaarso dhiyeenya kana Mooyyaleetti namoota lamarratti mallatoon koronaa mullatee dafnee qorannoo namoota shakkine kanaas adda baafachuun nu rakkisee turee jedhan. Kanarrattis Mooyyale bakka daldalaa ta’uun, fulaa daanagaa biyyaa lameenii akkasumas bakka Naannoon Oromiyaa fi Soomalee itti wal daangessan waan ta’eef giddu galli laaboraatorii Kooronan itti qoratamu magaalaa kana keessitti ‘hatattamaan’ barbaachisa jedhu
Obbo Birhaanuu Boonaa bakka bu’aa waajjira koomiwunikeeshinii Aanaa Mooyyaleeti. Sochii daangaarraa to’achuun maaf hin danda’amnee jechaan gaafatamanii, daangaan biyyoota lamaanii ballaa waan taheef karaa hinda qorachuun hin dandaa’amuu jedhan. Ta’us mootummaan haga danda’ame namootni dhufan qoratamanii akka seenan taasisaa jira jedhan. Warri utuu hin beeksisin dhufee daangaa qaxxaamuree ollaa seenus bulchiinsi gandaa akka hordofuu kallattiin kaa’ameera garuu kun keessumaa ollaa naannoo shanitti hordofamaa hin jiruu jedhan.
Obbo Birhaanuun Moyyaale magaalaa daldalaa waan taateef sochii dhaabuun ulfaatadha kanaaf mootummaan naannoo akka meeshaa qorannoo dhaabus bulchiinsi aanaa karaa Godina boorana gaafatee akka jiru dubbatanii jiru.
Gaaffiin Buufata qorannoo laaboraatorii Vaayresii Kooronaa hundeessuu ka dhiyaateef Biiroo Eegumsa Fayyaa Oromiyaatiifi; Hoogganaan Biirochaa Dookter Abdulqaadir Galgaloo, mootummaan naannoo Oromiyaa torbee as dhufaa jiru kana Oromiyaa keessatti giddu gala qorannoo laaboraatorii Kooronaa bakka shanitti jechuun, Adaamaa, Asallaa, Haramaayaa, Jimma fi Naqamtetti banuuf akka jedhu dubbatanii jiran. Dabalaniis Biiroon eegumsa fayyaa Oromiyaa godinaalee fi aanolee Oromiyaa fageenyarratti argaman keessattis meeshaa qorannoo kana dhaabuuf Karoora qabaa jedhan. Godinaaleen fageenyarraa ka gaaffii kana dhiyeeffatanis, Baalee, Qellem Dambi Doolloo, Mooyyalee, giddu galeessa irraammoo Shaashamannee ta’uu ifoomsan
Dookter Abdulqaadir; Biiroon Eegumsa Fayyaa Oromiyaa meeshaa kana akka argateenis naannolee eeraman kanaaf dursa akka kennu himanii jiran.


text:
Mudde 07,2015 Dambi Doolloo
Ummatni magaala Dambi Dolloo walgahii aangawoonni OPDO Wayyaanee yaaman diduun diddaa fi jibbiinsa sirna mootummaa Wayyaaneef qaban ifatti muldhisaa jiru.
Guyyaa kaleessaa fi har’aa gandootiin Yaabaloo fi Biiftuu jedhaman nama mootummaa Wayyaanee bakka bu’u tokkotti haasawuu waan hin feeneef akka gara keenyatti dhuftan hin barbaadnu jedhanii jiru, barattoota waliin gamtaan dhaabbatanii FDG gaggeessas jiru.
Waraanni Wayyaanee haala kana sodaachuun humna guddaa Gambeela irraa gara Dambi Doollootti guuree qubachiisaa akka jiru Qeerroon gabaase.


text:
Siyaasa: Hiriirri mormii Kirigistaan bu’aa filannoo haqsiise
Aanga’oonni dhimma filannoo Kirigistaan erga mormiin uummataa isa mudatee booda bu’aa filannoo paarlaamaa haqan.
(bbcafaanoromoo)–Halkan edaa keessa hiriirtonni filannoon akka irra-deebiin gaggeeffamu fedhan mooraa paarlaamaa biyyattiitti seenuun poolisoota waliin walitti bu’aniiru.
Namoonni hedduun hiriira kanarratti miidhamaniiru jedhe Ministeerri Fayyaa biyyattii.
Tarkaanfiin komishiniin filannoo biyyattii fudhate kun erga pirezidaantiin biyyattii Sooronbai Jeenbekov ‘humnootiin siyaasaa’ aangoo karaa seeraan alaa humnaan qabachuuf jechuun dubbatanii hatattamaan kan fudhatameedha.
Hiriirtonni erga paartilee dorgoman 16 keessaa afur qofti paarlaamaaf darbuun baramee mufachuun mormii kaasan.
Afran darban keessaa sadi pirezidaantticha waliin michuuwwan.
Pirezidaantichi ibsa kennaniin humnoonni siyaasaa bu’aa filannoo akka sababaatti fayyadamuun hawaasa jeequu fedhan jiru jedhan.
”Qaamoleen kunneen seera hin kabajan, hojjettoota fayyaa reebu, gamoowwan barbadeessu’ jechuun komatan.
Hanga ammaatti rakkoon akka hin hammaanneef tarkaanfii barbaachisoo mara fudhachuu kan himan pirezidaantichi, paartileen siyaasaa mormitootaas deggertootasaanii tasgabbeessuu akka qaban dhaamaniiru.
Bakka itti walga’aniis akka bittinneessan ajajaniiru.
”Komishiniin Filannoo Giddu Galeessaa haala jiru sirriitti qoratee barbaachisaa yoo ta’e akka bu’aa filannoo haqu ajajeera” jedhan.
Namoonni 5,000 caalan magaalaa guddoo biyyattii gidduu galeessa isaatti walga’uun mormii bu’aa filannoorratti qaban kaleessarraa eegalanii dhageessisaa turan.
Mormiin kun gara jalqabaa naga-qabeessa turus boodarra gareen tokko irraa fottoqee wayita mooraa paarlaamaa seenuuf yaalu walitti bu’iinsi uumamee gara hookkaraatti geeddarame.
Walitti bu’iinsa kanaanis namoonni 600 caalan kan miidhaman yoo ta’u hanga namni tokko du’uutu dhagahame.
Hiriirtonni kunneen iddoo paarlaamaan jirurraa gara giddu galeessa magaalaatti dacha’uun achirraa tarkaanfiiwwan garaagaraa fudhachuu eegalan.
Pirezidaantii biyyattii duraanii Almazbek Atamnayev dabalatee hidhamtoota siyaasaas mana hidhaatii baasaniiru.


text:
Jechoota Oromoo!Yoo ol adeemuu dadhaban gadi fiiguu dadhabuuree!!
Qabsoon Oromoo akka inni boodatti arkifatu sababa kan ta’an maqaa #Ethiopia kan leellisan nafxanya duute kan lubbuu itti horan halagaa jabeessanii lammi kan ajjeesan
ቅይጥ ማንነት 84ተኛ ብሄር ሆኖ ቢመዘገብ በከፍተኛ ቁጥር የሚቀንስ ብሄር ማን ይመስላቸዋል?
Yoo ol adeemuu dadhaban gadi fiiguu dadhabuuree,nama tokko mufatanii mil.60 akka mufachiisan amma iyyuu hin galleef,Oromoon badii ishee waaqayoo utuu hin beekin warra budaatu beeke isaantu gameeyyii keenya fajache,silaa utuu sammuu xiqoo yaadu qabaannee mirgga keenya of-harkkaan ga’annee ormmaa wajjiin walii galla,”Barcummaa fi ulfina abbaatu of-jala baata”jedhaOromoon.
Related


text:
የወለጋ ኦሮሞን ያስጨፈጨፈ 21ኛው ሽ kifile Zemen የኢትዮዽያ ብቸኛው ህትለር
Via Beekan G Erena
Bineensa afaan tolee sabakoo diina nyaachisaa jiru kanan gaaffii kana gadii gaafadhaati biraan naaf gahaa!
- Utuu ijoolleekee dubaraa kana sadan haadha manaakee faana wal cinaa ciibsanii loltoonni mootummaakeeti haadha manaakeefi ijoolleekee kana utuu ati dhaabbattee ilaaltuu walfaana gudeedanii maal sitti dhagahama? Oromoo wallaggaarratti loltoota ati ajajju sanaan kanatu raawwatame.
- Utuu ati maatiikee faana Wangeela harkatti baattee kadhannaa geggeessuuf jettuu loltoonni mootummaa balbala cabsanii sitti ol galani harka ol siqabsiisanii rasaasa 6 n si ajjeesanii saanjaadhaan garaachakee gadi yaasanii cicciranii xeerii garaakee keessaa gadi naqanii dhuka dhuka miillakeefi harkakee amma ammas saanjaadhaan’ kukkutanii ijoolleekeefi haadha manaakeetiin mee itti kofalaa, kottaa ilaalaa utuu jedhanii maatiikeetti maaltu dhagahama jettee yaaddaa? -Oromoo wallaggaarratti kanatu raawwatame.
Gaaffii 100′ ol kan Oromoo Wallaggaarratti taasifame gaafachuu nan danda’a. Garuu ishittiin kun lamaan utuu maatiikeerra geessee maaltu sitti dhagahama? Daqiiqaa 2 f qofa kana itti yaadi. Isa kaan bara yeroon dukkanaa kun sabakoorraa darbiten sigaafadha! Barri dabareedha!


text:
- Bulchiinsii magalaa Miniyapoolis guyyaan dhaloota Fayyisaa Leellisaa akkuma ka Matamaa Gaandii kabajamuu malee jedhe.
- Hawaasii Oromoo Waashingiton DC fi naannoo isii Fayyisaan Goota Jaarraa kanaa(21stcentury) jedhee faarse.
- Hawaasii Oromoo Minisootaa Fayyisaan goota guddaa jedhee $20,000 badhaase.
- Federeshiiniin Ispoortii Hawaasa Oromoo Amerikaa Kaabaa ,OSFNA-n atileeti Fayyisaa Warqii badhaase
Atileeti Fayyisaa Leellisaa eegii Biraazilii Amerikaatti deebihee gara hedduu deemee dubbataa, bulchoota hedduun wal arguutti jirallee.
Garuma deemuutti nama hedduu bahee simata.Yoo innii Kibxata torbaan dabree Iraabaataa Waashingiton, DC keessatti qopheessan dhaqellee nama dhibba hedduutti qophii sunitti dhufe.Hawaasii musliimaa Oromoo DC waancaa fi waraqata ragaa Fayyisaa badhaase.
Namuu Fayyisaan qabsaahaa mirga namaa jedhee faarsa. Ta DC fixatee jennaan Minisootaatti dabre.
Bulchiinsii magalaaa Miniyapoolis akka guyyaan Fayyisaa Leellisaa itti dhalate,Onkolloleessii 2,akkuma qabsaahaa mirga namaa Matamaa Gaandii kabajamuuf yaada dhiyeesse.
Wantii Matamaa Gaandii fi atileeti Fayyisaan wal fakkaataniin akka bulchiinsa Miniyaapolis jedhutti jarii lachuu mirga nama addunyaaf qabsaahuu isaaniiti.
Bulchiinsii magaalaa Miniyapoolis yaada kana bulchoota magaalaa olloota isaatiin gahuuf itti jira.
Bulchiinsii hawaasa Oromoo MN jiruullee yaada kana fudhate.
Hawaasii Oromoo Waashingiton,DC atileeti Fayyisaan Goota Jaaraa kanaa (Hero of the Century) jedhee faarsee torbaan dabre keessa ummata baasee irbaata qopheesseef.Namuu atileeti Fayyisaa Leellisaa waan hedduun faarsa.
Qophii Fulbaana 18,2016 hawaasii Oromoo Ministootaatti Fayyisaa simate irratti akka warrii qopheesse jedhetti nama kuma hedduutti bahee simate.
Akak obboo Teshitee Waaqooi itti gaafatamaa hawaasa Oromoo Minisootaa jedhutti nama 5,000 tahutt qophii Ministota Convention Center keessatti qopheessanitti dhufe.
Qophii sun irratti ijoollee dargaggoo,dubartoota,abbootii amantii,atileetotaa fi nama hedduutti diida xuyyuura Miniyaapoolisitti makiinaa Limoziinii guurratee dhufee,kaan ammoo miilaan bahee simate.
Hawaasii Oromoo MN $20,000 Fayyisaa kenne, Federeshiinii Ispoortii Hawaasa Oromoo Amerikaa Kaabaa Fayyisaa waqii badhaase,waldaan wal gargaasa Odaa Nabee akka jecha obboo Teshitteetti $5,000 Fayyisaa badhaase.
Fayyisaan ammoo atileetota Itoophiyaa dorgommii Paralympic irratti dorgomuu dhaqanii achumaan hafan Taammiruu Demisee fi waahela isaa doolara $20,000 kennuuf waadaa gale.
Gama kaaniin ammoo Fayyisaan medaaliyaa Riyoo, Biraazilitti badhaasan akka innii egerii muuziyeemii Oromoo keessa taa’u Oromootti kenne.
“Medaaliyaa kana warreen qabsoo Oromoo jalqabanii wareegamanii asiin gahan,ka gara fuunduraa wareegamuuf jiranii fi isin yoo tokko taatan gara fuundruraaf yaadannoof keessanii fgaafa Oromiyaan bilisoomte muuziyeemii Oromiyaa keessa akka taa’uuf yaadannoo isiniif kenne,”jedhe.
Tana caalaa ammoo “yoo walii hin galle ammo isin irraa nan fudha.”
Fayyisaan amma Amerikaa jiraa godina keessa jiraatu mirkansee dubbachuu baatullee New Meksikoo,Koloraadoo fi Arizoonaa keessatti shaakaluu fedhaa jedha.Asiin duubatti leenjiitti deebi’aa jedha.


text:
Prezidaantiin Yunaaytid Isteets Donald Traamp H.R Mc Master gorsaa waa’ee nageenyaa ari’uuf murteessuu isaanii Gaazexaan Waashingtan Post kamiisa kaleessaa gabaasee jira.
Gaazexaan kun akka jedhutti Traamp kana labsuuf ariifachuu hin feene.Sababaan isaas jeneraala waraanaa ka sadarkaa olaanaan kana qaaneessuu hin feene
Mc Maater..n aangoo irraa kaasuun kun bulchiinsii sadarkaa olaanaa kan prezidaant Traamp keessatti raafama jabaa jiru keessaa qaama tokko jedhamee jira.
Angawaan kun ari’amuun aangawoonni ka biroon Waayit Haawus keessaa akka hin gadhiifneef sodaa uumee jira jedha Gaazexaan Waashingtan Post.
Traamp Kamiisa kaleessa oduu gabaastotaaf akka ibsanti yeroo hundumaa jijjiramnii jira.Isinis jijjirama arguu feetu jedheen yaada jedhan.
Aniis kanneen yaada adda addaa qaban arguun fedha jedhu prezidaantiichi Amerikaa.


text:
WBOn yoomiyyuu caalaa deeggarsa argachuu fi cimuu qaba
Berhanu Hundee, Amajjii 1, 2021
Barreeffamani gabaabaan kun Amajjii 1, guyaa WBO yaadachuudhaaf kan qophaahe waan ta’eef, hunda dura Uummata Oromootiin baga ayyaana Amajjiitiin nu gahe, isin gahe jechaa, WBOdhaan immoo barri haaraan 2021 bara cimina keessanii fi kan injifannoo ittigalmeessitan isiniif haa ta’u jechuun barbaada.
QBO keessatti, qabsoon hidhannoo barbaachisaa fi murteessaa ta’ullee, uummata Oromoo keessatti dhimma kana laalchisee guutumaa guutuutti irratti walii hin galamne ture. Qabsoo hidhannoo yeroon irraa dabree jira; haala amma Addunyaan keessa jirtu wajjin hin deemu; kan amma ta’uu qabu qabsoo karaa nagaa qofaa dha fi kkf kaasuudhaan warri mormii dhiheessan lakkoofsi isaanii xiqqaa hin turre. Sababa kanaan WBOdhaaf xiyyeeffannoo kennuun ifatti mul’achaa hin turre. Haa ta’u malee, erga gartuun ykn tuutni sirna Nafxanyaa leellisu fi dhaadhessu kan Abiyyi Ahmadiin durfamu injifannoo Qeerroo fi Qarree butee aangoo qabatee as haalli uummata Oromoo kan dur caalaa bu’uraan waan jijjiirameef, ilaalchi Oromootaas akkasuma waan jijjiirame fakkaata.
Qabsoon karaa nagaa wareegama hin gaafatau jedhamuu baatus, qabsoo hidhannoo wajjin walbira qabamee yoo laalame garuu, wareegama barbaachisu xiqqeessuuf ykn hir’isuuf silaa filannoo (option) gaarii ture. Haa ta’u malee, kun biyyoota abbaa irreetiin bulan kan akka Itoophiyaa tana keessatti karaa nagaatiin qabsaa’uun bu’aa fidee hin beeku, fiduullee hin danda’u. Waregamni qabsoo karaa nagaa keessatti kaffalame ykn/fi kaffalamaa jiru wareegama qabsoo hidhannoo keessatti barbaachisuu gadii miti yoo jedhame dhara hin ta’u. Biyya Itoophiyaa jedhamtu tana keessatti, qabsoo karaa nagaa filachuun sirumaayyuu akka sodaatti fi/ykn humna hin qabneetti laalamaa jira.
Erga gartuun sirna nafxanyaa ijaaruu barbaaddu aangootti dhuftee as reebichi, hidhaa fi ajjeechaan walumaagalatti dararamni suukaneessaa ta’e kan dur caalaa karaa hundaan uummata Oromoorra gahaa jira. Dur diinotni Oromoo jaarmayaa Oromoo walab ta’e tokkotti keessumaayuu ABOtti xiyyeeffachaa turan. Har’a garuu Sabboontota Oromootti maqaalee adda addaa moggaasuudhaan akka waliigalaatti Oromummaa addatti immoo Sabboonummaa Oromoo balleessuuf ciminaan hojjetamaa jira. Kun dararama uummata Oromoo adda godhee jira. Uummatni Oromoo akka sirna Nafxanyaa haaraa kana jalatti salphatetti salphatee hin beeku. Sabni Oromoo akka gartuu sirna Nafxanyaa fi Goobanoota haaraa jalatti tuffatametti tuffatamee, arrabsamee fi abaaramees hin beeku.
Egaa, kun kan agarsiisu, roorroon hammaatee daangaa akka dabre fi duguuginsi sanyii Oromoo karoorfatamee hojiirra oolaa akka jiru dha. Har’a qabsoon Oromoo qabsoo bilisummaa osoo hin taane, qabsoo jiruu fi jireenyaa; qabsoo saba keenya badiirraa hanbisuu; qabsoo uummata keenya jiraachisuu ta’ee jira. Kana godhuun kan danda’amu immoo humna Oromoo cimaa fi abdachiisaa ta’e yoo qabaatan qofaa dha. Humna akkanaa uumuuf immoo haaraa ijaaruu osoo hin taane kanuma jiru jechuun gaachana fi abdii Oromoo kan ta’e Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) humneessuu cimsuu fi karaa danda’amu hundaan bira dhaabbachuu dha. Humna haalaan ijaaramee fi cimaa ta’e qabaachuun hangam hamma nama kabchiisu fi ulfina namatti horu naannolee biroorraa keessumaayuu Tigraayirraa barachuun ni danda’ama.
Kanaafuu, WBO karaa hundaan gargaaruun, hamileessuun, cimsuu fi jabeessuun dirqama ilma fi intala Oromoo ta’uu qaba. WBOn wabii uummata Oromoo waan ta’uuf, isa jabeessuun dirqama malee filannoo miti jechuu dha. Oromoo ta’e; kan quuqamni uummata isaa itti dhagahamu; kan Oromiyaa fi Oromummaa jaalatau; kan Oromiyaan nagaa fi tasgabbii akka argattu barbaadu lammiin Oromoo kamiiyyuu shakkii fi mamii tokko malee qabsoo hidhannootti amanee; WBO deeggaruu qaba/qabdi. Barri haaraan kun kan mul’ata tokkorratti waliigallee humna Oromoo cimsinu ta’uu qaba jedheen abdii koo ibsuu barbaada. Mul’atni keenya immoo WBO cimaa Oromiyaa guutuutti ijaarree abbaabiyyummaa keenya deebifnee argachuu fi uummatni keenya akka naagaan jiraatu taasisuu dha.
Har’a gantoota, galtootaa fi ayyaan-laallattoota akkasumas tajaajiltoota diinaa kan ta’anirraa kan hafan Oromoo wayyabni qabsoo hidhannootti amanaa akka jiran ragaalee hedduu kaasuun ni danda’ama. Waan ta’eef, WBO deeggaruuf karaalee adda addaatiin gahee isaanii taphachaa fi/ykn qooda isaanii gumaachaa jiru. Wanti tanaan dura argamee hin beekne, fakkeenyaaf International OLA/WBO Support Task Force jedhamee dhaabbachuudhaan gargaarsa WBO cimsaa jiraachuun hedduu nama gammachiisa. Kun bifa adda addaatiin cimee itti fufu qaba.
Oromoon karaa kanaanis ta’ee karaa dhuunfaatiin WBO gargaaruuf dirqama lammummaa bahuu qaba. Ijoolleen (miseensotni WBO) har’a diinni fi tajaajiltootni diinaa “Shiftaa Shanee” jedhanii maqaa xureessan tun wareegama ulfaataa kaffaluuf kan socha’aa jiran numaaf uummata bal’aa Oromootiif jedhanii ti malee, jiruu mataa isaanii jiraachuu dadhabaniitii miti. Kanaaf ijoollee tanaaf kabaja guddaa qabaachuun, hamileessuun, kunuunfachuun, cimsuun ofii keenyaaf Oromummaaf jennee haa ta’u. WBOn injifannoon akka galu shakkiin hin jiru.
Hanga dhimma biraatiin walitti deebinutti nagaatti.


text:
Oduu Gaddaa
Miseensi Adda Bilisummaa Oromoo beekkamaan Jaal Seeyfuu Muummee Caamsaa 15,2020 biyyaa Amreekaa kutaa Nebraska keeysatti du’aan addunyaa kana irraa booqatan.
Jaal Seeyfuu Muummee Qabsoo Bilisumnmaa Oromoo keeysatti nama shoora ol-aanaa gumaachaa ture hoggaa tahu inni Abbaa joollee 11ti. Haajii Seeyfuu Muummee guyyaa boruu jechuun Caamsaa 16,2020 biyya Amreekaa Kutaa Nebraskaatti kan awwaalamuu jiraatu tahuu inatalti isaa Aaddee Ifraah Seeyfuu Muummee nutti himteeti jirti.
Madda: Hegere Media Network
Obboleettiin goota keenyaa galata guddaa qabdi; galata ishii jechaan ibsuun rakkisaa dha; ba’aa ulfaataa silaa angafti baatu baattee jiraatte; imaanicha baattee yoonaan geesse! Galanni ishii bilisummaa Oromoo haa ta’u!!
Lammiin keenya sirna awaalcha harmee keenaya miidhagsitan ulfina bara baraa argadha!
Sirna Awwaalchaa Harmee Alamii Gaarii (1927-2020)
Harmeen HD ABO Jaal Daawud Ibsaa ayyaantuu dha; rakkoo hamtuu keessa darban; guyaan kun eebbaa Waaqaan ta’e!
Gootni isaan saba keenyaaf kennan, lubbuun jiraatee, ijaan isaan argee, qe’ee dhalootaa, Ujuba ganamaatti sirnaan awaalamuun milkii guddaa dha.
Har’a hundi keenya haadha gootaa dhabuu keenayan ni gaddina; ammoo duuti kennaa uumaa uumamaa ti; morminee dhaabuu hin dandeenyu.
Guyyaa kan HD keenya cina dhaabbachuun sirna awwaalchaa harmee keenaya waan nuuf abreechitaniif, Galata guddaa argadha!
Ardaa Horro Guduruu, Shaambu, Abunaa, aayyoo keenya nagaan nuuf simadhu!!
Ujuba Harmee Alamii Gaarii (1927-2020) irratti Siidaa yaadannoo ni ijaarra!
Harmee Gootaa, Ad Alamii Gaarii (1927-2020)
Barayyuu isin yaadanna!
Lubbuun keessan Nagaan Haa boqoatu!
Ad Alamii Gaarii 1927-2020)-You will always be in our heart.
Rest in Peace!!
(SQ, 16 Caamsaa 2020) Gaggeessaa Harmee Alamii Gaarii (1927-2020)
Ad Alamii Gaarii harmee HD ABO Jaal Daawud Ibsaa turan,
Harmee Alamiin ilmaan shan godhatan; ka duraa Maarituu Ibsaa, Itti aansuun jaal Magarsaa (Daawud) Ibsaa Ayyaanaa, Tolasaa Ibsaa Ayyaanaa, Do’ii Ibsaa Ayyaanaa fi Faqqadaa Ibsaa Ayyaanaa horatan.
Ilmaan isaanii keessaa namoonni 2 lubbuun hinjiran. 3 amma iyyuu ni jiran, Jaal Daawud, Do’ii fi Faqqadaa.
Sirni awwaalcha Harmee H/D ABO Jaal Daawud Ibsaa, Aadde Alamii Gaarii har’a Caamsaa 16,2020 Godina Horroo Guduruu Wallaggaa Ona Horroo ganda Abuunaatti raawwate.
Kun sirna Gaggeessaa Harmee HD ABO Jaal Daawud Ibsaa yoggaa manaa kaafamanii ti.
Madda: Sagalee Qeerroo


text:
Uumama Namaatti Xinxallu-Kutaa 7
Namni jireenya keessatti sodaa fi gaddi akka isarraa deemu barbaada. Hanga fedhe qabeenyaa haa qabaatu, sadarka guddaa irraa haa jiraatu, imaanni qalbii keessa yoo hin jiraatin, gara hundaan sodaa fi gaddi isa haguuga. Qabeenyi isa jalaa yoo bade, garmalee gadda. Qabeenya yommuu argatu immoo na jalaa fudhatama ykn bada jechuun garmalee sodaata. Tasgabbii qalbii hin qabu. Kanaafu, namni akkamitti sodaa fi gadda kana ofirraa oofuun tasgabbii qalbii argachuu danda’a? Qabeenya yommuu dhabuu ni gadda, yoo argatuu immoo ni sodaata. Kanaafu, qabeenyi sodaa fi gadda isarraa oofu danda’aa? Dhugumatti qabeenyi qofti gaddaa fi sodaa oofuu hin danda’u. Furtuun sodaa fi gadda ofirraa ittiin oofan Rabbii olta’aatti amanuu fi Isaaf ajajamuudha. Kanaan alatti gonkumaa furmaanni biraa hin argamu. Qur’aana keessatti, “Isaannan amananii, iimaana isaanii zulmiin walitti hin makin isaaniif tasgabbiitu jira. Isaanis qajeelfamoodha.” Suuraa Al-An’aam, Ayah 82
Kanaafu, namni sodaa fi gaddi isarraa akka deemu barbaadu, iimaana isaa dabalachuu fi zulmii irraa of eeguuf carraaqu qaba. Zulmiin (miidhaan) guddaan kufrii fi shirkii (Rabbiin waliin waan biraa gabbaruudha). Itti aanse badiiwwan gurguddoon haqa Rabbii fi haqa namootatiin wal qabatan zulmii (miidhaa)dha. Namni yommuu wanta Rabbiin isarratti dirqama godhe dhiisu ykn wanta Inni dhoowwe hojjatu, nafsee ofii miidha (zolloma). Sababni isaas, adabbii guddaaf of saaxila. Ammas namoota irratti yommu daangaa darbuu isaanii fi nafsee ofii miidha. Kanaafu, tasgabbii fi qajeelfamni namaa hamma iimaana inni qabuu fi hangam zulmii irraa akka fagaate irratti hundaa’a. Namni iimaanni isaa guutuu ta’ee fi zulmii irraa guutumaan guututti fagaate, tasgabbii fi qajeelfamni isaa guutu ta’a. Namni iimaanni isaa hanquu ta’ee fi zulmii irraa guutumaan guututti hin fagaanne immoo tasgabbii fi qajeelfamni isaa akkasuma hanquu ta’a. Karaan iimaana ofii itti dabalatan uumama ofii irratti xinxalluudha. Kutaa darbe irraa itti fufuun uumama keenyatti haa xinxallinuu:
Mee amma gara keetti deebi’i. Irra deddeebi’uu uumama keetitti xinxalli, akkana gochuun kee si gahaatii. Kutaalee qaama keetii fi kaayyoo fi hojii kamiif akka oolan hubadhu. Harki lamaan qabuuf, fudhachuuf, kennuuf, loluu fi ofirraa ittiisuuf oola. Lukni lamaan qaama baadhachuuf, fiiguf, yaabbachuu fi gadi dhaabbachuuf oolan. Ijji lamaan itti qajeeluuf, bareedinnaaf, wantoota samii fi dachii keessa jiran ittiin ilaaluuf oolti. Afaanis nyaachuu fi dubbiif oola. Funyaanis hargansuu fi xurii sammuu irraa dhufu baasuf fayyada. Arrabnis waa ibsuu fi sirraa hiikuf (tarjumaanaaf) oola. Gurri abbaa oduu gara kee sitti fiduudha. Arrabni ergamaa odefanno sirraa fuudhun gara alaa dabarsuu yommuu ta’u, gurri immoo ergamaa odeefannoo alaa fuudhee gara keetti dabarsuudha.
Garaachi kuusaa nyaanni keessa turuudha. Garaachi fi mar’imaan nyaata kana daran ni bilcheessu, ni daaku. Nyaata ati bilcheessitee fi fooyyessitee itti galchite caalaa bilcheessanii fi fooyyessanii gara qaamatti raabsu. Hoo’insi isaan keessa jiru hoo’insa akka ibiddaati. Garuu kuni hundi sitti hin dhagahamu, bakka dhokataa fi si hin miine Rabbiin kee waan kaa’ef.
Tiruu dhinbiibduu fi nyaata hundarra qulqulluu fi laafaa ta’e akka xuuxxu godhe. Ergasii ishii irraa karaalee fi bo’oowwan nyaata kana gara kutaalee qaamaa hundaatti ittiin dhiibu taasise. Foddaa fi balbala wanta si fayyadu ittiin fudhattuu fi wanta si miidhu ittiin baastu siif godhe. Ujumoowwan garagaraa kuusaaf oolan siif godhe. Gariin isaanii kuusaa nyaatati, gariin isaanii kuusaa dhiigaati. Wanti isaan kuusan kuni hundi akka walitti hin makamne tartiiba isaan qabsiise. Qaraxiixiin hadhooftu qaraxixii fincaani irraa adda. Hundi isaanitu walitti hin makaman.
Yommuu nyaanni garaacha gahuun achi keessa qubatu mee wanta adeemsifamu ilaali. Nyaanni yeroo muraasaaf garaacha keessa ni tura. Garaachi daran bulleessun gara mar’imaa qal’aatti dabarsa. Mar’imaan qal’aniis karaa ujumoolee xixxiqooleetiin gara tiruu dabarsa. tiruunis wanta gara ishiitti gahe dhinbibuun gara kutaalee qaamatti raabsiti.
Kana hunda kan akkana godhe, sirreessuu fi too’atu eenyuu? Namni miskiinni akkana jechuu danda’a, “Kuni hundi hojii uumamaati (nature). Uumama keessa ajaa’ibaa fi iccitii baay’etu jira.” Nama mormaa akkanaati akkana jenna, “Osoo Rabbiin si qajeelche silaa ofiin of gaafachuun akkana jetta: “Waa’ee uumama kanaa mee natti himi? Uumamni kuni beekumsaa fi dandeetti qabaachuun ofiin dhaabbachuu fi wantoota ajaa’ibaa kana hojjachuu danda’aa? Yookiin kana yoo hin ta’in, uumamni wanta hin mul’annee fi amala mataa isaa qabaachuun wanta uumame kan hordofuu fi isa keessatti baadhatamuudhaa?
Yoo nafseen tee, “Zaata ofiin dhaabbatu, beekumsa, dandeetti, fedhii fi ogummaa guutuu kan qabuudha.” yoo jette, akkana jedhiin “Zaatni sifaata (amaloota) kanniin qabu Khaaliqa wanta hundaa uumee fi suuraa wantoota kanniinii tolcheedha. Kanaafu maliif uumama jettaan? “Kuni uumamaan akkana ta’e” warra jedhan dagadhu. Gara Rabbii deebi’uun wanta Inni ittiin of waame fi ibseen waami. Yoo akkana goote warroota gamnaa fi gammachuu argatan keessaa taata. Sifaata (amaloota) Rabbii maaliif uumamaaf gootaa?”
Nafseen tee, “Uumamni wanta hin mul’annee fi baadhatamaa wanta isa baadhatu barbaaduudha. Beekumsa, dandeetti fi fedhii isarraa ta’e osoo hin jiraatin kuni hundi hojii uumamaati. Bu’aa isatirraa wanti mul’ate mul’ate.” Yoo jette, atis akkana jedhiin, “Kuni wanta namni sammuu qabuu hin mirkaneessineedha. Wanta beekumsa, fedhii fi dandeetti hin qabne irraa akkamitti hojiiwwanii fi ogummaan ajaa’ibaa sammuun namaa guutumatti beeku dadhabe kuni argamuu danda’aa? Nama maraataa ykn horii malee namni sammuu qabu kana ni mirkaneessaa?” (Wanta beekumsa, dandeetti fi fedhii hin qabne irraa wantoonni ajaa’iba kunniin ni argamuu?)
Ammas itti dabaliif, “Wanti jettee osoo dhugaa ta’ee, wanti ofiin hin dhaabbannee fi wanta biraatiin baadhatamu kuni ofiin of uumuu fi jalqabuu hin danda’u. Kanaafu, Gooftaan isaa, Uumaa fi Argamsiisaan eenyu? Kana hunda akka hojjatu eenyutu taasisee?”
Ragaan kuni ragaa cimaa Uumaan uumamtoota hunda uume jiraachuu, dandeettiin, beekumsi fi ogummaan Isaa guutu ta’uu agarsiisuudha. Gareen “kuni uumama” jechuun Rabbitti amanuu didan, wanta sammuu fi uumamni akeeku diiguu fi faallessuu malee Rabbitti, sifaata fi hojii Isaatti amanuu diduun wanti argatan hin jiru. Inuma yommuu isaan sammuu ofii faallessuun Rabbitti amanuu didan jireenya dararaa fi gammachuu hin qabne jiraatu.
Osoo gara sammuu deebitee akkana jettee, “Ogummaan uumamtoota keessatti mul’atu gonkumaa argamuu hin danda’u, ogeessa, danda’aa fi beekaa kan ta’e irraa malee. Too’annaan sirna qabatee kuni hojjataa, danda’aa, filataa fi wanta barbaadu kan beeku irraa malee gonkumaa ofiin argamuu hin danda’u. Aduu fi jiiyni sirna isaanii qabatanii orbiiti isaanii irra deemu. Hanga Guyyaa Qiyaamatti gonkumaa hin daban. Eenyutu akkanatti isaan too’ataa?
Wantoota hunda akkanatti kan uume, too’atuu fi jiraachisuu Uumaa Tokkicha Isa malee haqaan kan gabbaramu akka hin jirre erga siif mirkanaa’e, “kuni uumamaan akkana ta’e” jechuu dhiisiti, kan kana hunda uumu “Allah, Uumaa waan hundaa uume” jedhi. Maaltu siif jiraayyi sifaata (amaloota) Rabbiitti amanuu diddaa, hojii Isaa wanta biraatti maxxansitaa? Wanta Inni uumee fi hojjate “kanatu akkana godhe” ykn “ofiin akkana ta’ee” jettaa?
Hiika uumama
Osoo jecha “uumama” jedhu irratti xinxallite, hiikni isaa gara Khaaliqaatti si qajeelcha. Jechi uumama jedhu, jecha wanti tokko wanta biraatin uumame ykn hojjatame agarsiisa. Uumama jechuun kan wanti biraa isa uume jechuudha. Jechoota akkanaatin “Maqaa irratti raawwatamaa (passive participle)-إسْمُ المَفْعُولِ ” jennaan. Jecha kanaan kan wal fakkaatan, “Hojjatamaa, ajjeefamaa, hatamaa, oomishamaa fi kkf.” Jechoonni akkana wanti biraa isaan hojjachuu fi raawwachu agarsiisu. Fakkeenyaf, “Nuti nama ajjeefamaa karaa irratti argine” yommuu jennu, “namni kuni ofiin hin duune, namatu isa ajjeese” jechuu keenya. Haaluma kanaan “kuni uumama” yommuu jennu, “Ofiin of hin uumne, Kan isa uumetu jira.” Jechuu keenya. Samii fi dachiin, ilmi namaa, beelladoonni, bineensonni, biqiloonni fi uumamtoonni biroo uumamtoota yommuu jennu, Kan isaan uumetu jira jechuu keenya. Jechi uumama jedhu wanta biraatiin hojjatamu waan agarsiisuuf ofiin of uumuu gonkumaa hin danda’an. Kanaafu, Kan isaan uume eenyuu? Deebiin keenya,“Rabbii” Guddaadha jechuu malee kan biraa ta’uu danda’aa? Namni uumamaa waan ta’eef ofiin of uumuu danda’aa? Namni tokko nama biraa uumuu danda’aa? Ilmi namaa nama guutuu uumuu dhiisitii, seeli xiqqoo lubbuu qabdu uumuu hin dandeenye. Kanaafu, Khaaliqa Guddaa, Ogeessa, Beekaa fi Danda’aa ta’eetu wantoota kanniin hundaa uume. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti, Gooftaan keessan Rabbiidha, Kan samii fi dachii guyyoota jaha keessatti uumee ergasii Arshii irratti [olta’iinsa Isaaf maluu] ol ta’eedha. Ariitiin kan isa barbaadu ta’ee guyyaa halkaniin haguuga. Aduu, ji’a fi urjiilees kan ajaja Isaatiin laafiffaman ta’anii [isaan uume]. Dhagayaa! Uumuunii fi ajajni kan Isaati. Rabbiin Gooftaa aalamaa ta’e toltuun Isaa baay’atte.” Suuratu Al-A’araaf 7:54
Samii fi dachii Guyyaa jaha keessatti kan uumee Gooftaa keessan Rabbiidha. Ergasii Arshii irratti olta’iinsa Isaaf malu olta’e. Arshiin uumama guddaa samii torbanii ol jiruu fi guddinnaa fi bal’innaan samii fi dachii kan caaludha. “Ariitiin kan isa barbaadu ta’ee” Kana jechuun akkuma halkan dhufuun guyyaan darba, akkuma guyyaan dhufuun halkan darba. “Guyyaa halkaniin haguuga” Guyyaan darbuun halkan dhufee dukkana isaatiin wanta dachii irra jiru haguuga. Ilmi namaatii fi lubbu-qabeenyin biroo gara mana isaanii dacha’uun ifaaje fi sochii irraa tasgabbaa’u.
“Aduu, ji’a fi urjiilees kan ajaja Isaatiin laafiffaman ta’anii [isaan uume].” Kana jechuun aduu, ji’aa fi urjiilee ajaja Isaatiin kan laaffifaman ta’anii hojii fi dirqama isaanii akka bahaniif uume. Taskhiir (laafiffamuu) jechuun wanta tokko ajajamaa fi masakamaa gochuudha. Tarii ajajamuun (masakamuun) humnaan ta’uu danda’a. fakkeenyaf beelladoonni namaaf ajajamuu fi masakamu. Ajajamuun humnatti osoo hin fayyadaminis fedhiin ta’uu danda’a. Fkn, namni tokko nama biraatiif ajajamu.
Akkuma beekkamu aduun sochii ishiitii fi dachiif ifa tamsaasu keessatti ajajamtuu fi masakamtu taatee hojjatti. Aduun too’anna tokko malee kan akkanumatti deemtu osoo hin ta’in kan ishii ajajuu fi qajeelchutu jira. Haaluma kanaan jiiynis ajajamaa fi masakamaadha. Urjiileenis halkan ifuun guyyaa samii irraa baduun ajajamoo fi too’atamoo akka ta’an mul’isa. Kunniin sifaanni (amaloonni) Rabbii guutuu akka ta’an agarsiisu. Uumamtoota gurguddaa kanniin uumuun Rabbiin waan hundaa irratti Danda’aa akka ta’e agarsiisa. Aduun guddinnaan dachii akka caaltu kan beekkameedha. Garuu garmalee waan fagaatteef xiqqoo fakkaatti. Uumamtoota kanniin keessa tartiibni fi sirni jiraachuun Ogummaan Isaa guutuu akka ta’e agarsiisa. Faaydaan baay’een namootaf isaan keessa jiraachuun bal’inna rahmata Isaa agarsiisa.
“Dhagayaa! Uumuunii fi ajajni kan Isaati.” Uumamtoota hundaa kan uumee fi argamsiise Isa. Wantoota hundaa kan uume Rabbiin erga ta’ee, ajajnis kan Isaa ta’uu qaba. Samii fi dachii, namoota fi jinni kan uumee, jiraachisu fi too’atu Isa. Kanaafu, Inni Mootii isaaniiti. Mootii jechuun immoo wanta tokkotti kan ajaju, kan dhoowwu, nama gaarii hojjateef mindaa kan kennuu fi nama badii hojjate kan adabuudha. “Dhagayaa!” yommuu jedhu dhimmi cimaa fi sodaachisaan duubaan akka jiru fi namoonni xiyyeefannoo itti kennuu akka qaban agarsiisa[1] Kanaafu, wanti badaan isaanitti dhufuun dura Rabbii Gooftaa fi Mootii isaanii ta’eef ajajamu qabu. Sababni isaas, Rabbiin Gooftaa isaanii waan ta’eef kan Isaan uume, nyaachisu, obaasu fi qananii adda addaa isaaniif kennuudha. Inni Mootii waan ta’eef isaan ni ajaja, ni dhoowwa, nama waan gaarii hojjate ni badhaasa, nama badii hojjate immoo ni adaba.
Guduunfaa
➦ Wanti duraan hin jirre tokko ofiin of uumuu hin danda’u. Sababni isaas, beekumsa, dandeetti fi fedhii hin qabu. Wanti beekumsa, fedhii fi dandeetti hin qabne akkamitti ofiin of uumuu danda’aa?
➦ Jechi uumama jedhu wanti tokko isa uumu waan agarsiisuuf, uumamtoota kanniin hunda Kan Uume Rabbii Ogeessa, Beekaa fi waan hundaa irratti Danda’aa ta’eedha.
➦ Uumamtoonni akka samii, dachii fi wantoonni isaan keessa jiran garmalee guddachuun, tartiibaa fi sirna qabachuun, ajajamuu fi masakamuun, Tokkichummaa Rabbii fi Ogummaan, beekumsi fi dandeettin Isaa guutuu ta’uu agarsiisu.
Kitaabban wabii
Miftaahu Daaru sa’aadah-fuula 741-746, Imaamu ibn Al-Qayyiim
Men and The Universe-hiika boqonnaa muraasaa kitaaba armaan olii-fuula 61-64
[1] Ma’aariju at-tafakkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 4/284-293, Abdurahman Habanka
Tafsiir Sa’diyy-fuula 327-328


text:
Namoota vaayrasii koroonaan qabamaniif yaaliif kan kennamee Dawaan liqimsamuu fi dhukkuuba KOOVID-19 ittisuu lakkoobsa namoota dhukkubsatanii hospitaala seenii fi du’an walakkaan hanqiisuun isaa, dhaabati dawaa oomishu Meerk jedhamu beeksisee jira.
Kaampaanich akka jedhutti aangawoonnii waa’ee fayyaa kan Yunaaytid Isteetesiis ta’e kan addunyaa, dawaan liqiimsamu kun akka hojii irra ooluuf dhiyeenyatti gaafachuuf jira.
Dhukkuba KOOVIID-19 ittisuuf dawaan liqiimsamuu ennaa argamu kun ka duraati.Tarii weerara dhukkubichaa ittisuuf yaalii gaggeeffamaa jiruuf tarkaanfii guddaa ta’u mala jedhamee jira.


text:
Gadaan gadaa bilisummaati; utuu diinni tokkoof boossuu Oromoon tamsaasa satalaayitii daddabalataa jirti.
ODUU GAMMACHIISAA OROMOO HUNDAAF
Akkuma Beekamu waggaa tokko darbeef Kello Median hojii midiyaa Dantaa Oromoo eegsisuu irratti buurefame hojii boonsaa hojechaa ture. Yeroo ammaa kanatti ammoo tokkummaan Oromoo fi waliin hojechuun murtessaa ta’uu isaa hubachuudhaan Kello Media fi Kush Median Saateliitte hamtaa bituun GBC (Gadaa Bilisummaa Channel) of moggaafnee hojiitti galuu keenya gammachuuun ibsina.
Tamsaasa keenya namootani satellite irratti argachuu barbaaddan
Eutelsat 8 West B
Frequency: 11636
Polarization: V
Symbol Rate : 27500
FEC : 5/6
Channel name :Gadaa Bilisummaa Oromo
Haayyota hojii kana irratti nu gargaaraa jiraniif gara fuula duraattis nu gargaaraniif galata galchuu barbaanna.
የኦሮሞ ህዝብ የትግል አጋሮች እንኳን ደስ አላችሁ:: በደርዘኖች የሚቆጠሩ የነፍጠኝነት ሚድያዎች በሞሉበት አገር አንዲት Oromia Media Network (OMN) ራስ ምታት ሆኖባቸው ለማዘጋት ሲውተረተሩ ኦሮሞና ሌሎች ብሄሮች አዳዲስ ሚድያዎችን ሰብሰብ አድርጎ በሳታላይት የሚያሰራጭ አንድ ተጨማሪ የሚድያ ቋት አገኙ:: ቤት-አልባዎች እንግዲህ መቻል ነው:: #Abiy_Must_Go
Oromoo Political leaders, journalists, activists, and private citizens are indiscriminately taken to jail by #Abiy_Ahmed.


text:
Ministeerri Haajaa Alaa Itiyophiyaa Dr. Warqinaa Gabayyoo, gitii isaanii Eertiraa Osmaan Saalaah fi kan Soomaaliyaa Ahimad Isee Awaad Mooqqaadishoo keessatti mari'atanii jiran
Ministeeroonni hajaa alaa biyyoota sadeenii Marii gaggeessan Kanaan nageenya, diinagdee fi siyaasa biyyoota sadeen gidduu irratti qiiyyaafachuun dubbatan.
Keessumaa biyyoota gaanfa Afrikaa keessatti nagaa tasgabii fi badhaadhina mirkaneessuuf yaalii ta’u haala jajjabeesuun danda’amu irratti marii bal’aa gaggeessan.
Marii biyyonni sadeen Asmaraa keessatti gaggeessan sana booda walii galtee tolfamee sna booda jijjirama dhugumaan argame gamaagamanii jiran.
Daangaan Itiyoophiyaa fi Ertraa banamee magaalaalee galma mootummaa biyyoota sadeenii geejiiba xayyaraan wal arguu jalqabuun isaanii akka fakkeenyaatti kaafamee jira.
Mootummonni Ertraa fiI tiyoophiyaa /somaaliyaa deebisanii dhaabuuf uummataa fi mootummaan yaalii godhan akka deggeran ibsan.


text:
Yuurooppi
Yuurooppi ardii torbaan kessaa tokko dha. Yuurooppi fuulaa fi ji'ooloojii isheen fiixee dhiha Peniinsulaa Yureeshiyaa yoo taatu, dhiha Eshiyaatti argamtii.
Dangaan Yuurooppi kan fakkaata.
- Kaaban - Garba Arkitiik
- Dhihaan - Garba Atilaantiik
- Kibbaan - Galaana Meditiraaniyaanii
- Kibba-Bahaan - Tulloota Kaa'ukaases(Caucasus Mountains), Galaana Gurraacha (Black Sea) fi karra bishani Galaana Gurraacha fi Meeditiraaniyaanii walitti qabsisu
- Bahaan - Eshiyaa irra Tulloota Yuuraal, Laga Yuuraal fi Galaana Kaaspiyaan gargarii ba'a.
Yuurooppiin addunyaa keessaa xiqqeenyaan lammaffaa yoo ta'u, ballina hanga 10,180,000 square kilometre (3,930,000 sq mi) yookan addunyaa keessaa parsentii 2% qabata. Ardiin addunyaa keessaa Yuurooppi irra xiqqoo Awustireliyaa qofa. Baayyinaa ummataan garuu sadarkaa sadaffaarra jirti, kunis Eshiyaa fi Afrikaatti aanteti. Baayyini ummatta Yuurooppi 741,447,158 yookan ummata addunyaa keessaa parsentii 11% qabdi (2016).


text:
Check Also
Ollaa: Oromo Legacy Leadership And Advocacy Association
IMPORTANT UPDATE: OLLAA is always seeking for opportunities to engage with Oromo communities around the …
One comment
-
Oromonni Biyyaa Sa,udii jiran rakkoo guddotu harka qaba Inni dura biyya ofii keysatti mirga hin qaban Inni lammaffaa biyya anmbaa keysatti Heeraa hin qaban Oromonni fakkenyaaf Biyya Sa,uditti jiraatan 100% 70 Baasaportii somaaleeti qaban . Motummaan Somaalee Dhiibbaa gara motummaa wayyaaneen irratti gadgeyfameen bara 2014 keysaa baasaportii isaanii nama somaalee hin tahiniirraa gurrachuuf, haalaa kanaan ilmaan oromoo hedduun heera dhabuuf ni saaxilaman . maalif sababni isaas Iyyannaa Gara Motummaa Ethiopia galfatanii Motummaan Ethiopia baasaportii waan dhorkatamaniif,,,Rakkoo hamtuuf saaxilamaa jiru,
kuni osoo akkannaan jiru Enmbaassiin wayyaanee Riyaad jirtu Dabballota isii ummata keysa bobbaasuun oromota gosaafii kutaan addaa qoqqodaa jirti. Fakkenyaaf Oromota kutaa walloo bakka lamatti baaftee warra Afaan Oromoo Dubbatu fii Warra Afaan Amaaraa Dubbatu Addattii jaartee itti tabataa jirti irraahisi horii omishachaa jirtii .. Oromota kaaniis kutaan adda qoqqoduuf qophii xumurataa jirti .
Harargee Fii Arsii Baalee Jimmaa Walloo Wallagaa kutaalee Oromiyaa kanneen irraa ummanni biyya kanatti argaman maallaqa 50,0000 mataan mataan kutaan hundi akka baasu irratti murteysitee daabballota isii keysa gadi dhiiftee irraa funaanata jirti.Garuu dabballonni isii kuni bakka heddutti mikaawuu dhabudhaan bakka gariitti Sabbonotaa ilmaan Oromoon niis tumamanii jiru ..
Gaaffii itti dhihaatteefiis hawasarra debi,ii dhabudhaan hongawanii dabballonni kuni horii dhunffaa isaanii baasudhaaf dirqamaniille bifumaa fedheenuu haatahu waarra wayyaanee gammachiisuuf murteyfatanii jiru.
Motummaan wayyaanee kijibaan hawaasaa oromorraa waa funaanachuu itti fuftullee itti milkaawuu hin danye. haalli isii kuni hedduu hasawasa oromo biyya sa,udii mufachiisee jira.
isii ummata kenya kanneen asii qabamanii biyyatti galan waan takkaa godhaafii hin jirree ,kan tigrota qubsiisaa jirtu ilmaan Oromtiin namu gara godinaa keysanii gala jattee qarshii 900 ofirra galchaa jirti.
Gara biraan qotee bulaa oromorra mana manatti Qarshii 500 warreen buqqa,anii biyya sa,udiirraa dhufan qubsiisna jechuudhaan horii irraa guurachaa jirti ..
Enjiner M\Haajii


text:
Hooggantooti TPLF Yakka Ganna 28 Oliif Oromoo Irratti kan Dalagan OPDO Waliini.
Ammajjii 14, 2021
Hooggantooti TPLF ganna 29 oliif yakka akaakuu hundaa gara jabinaan Oromoo irratti kan dalagaa turan kitillayyoota isaanii afaan Oromoo dubbatan, OPDO waliin ta’uunidha.
OPDOn karra banaa argateen akkasumas deggersa activistoota Oromoo fi dhaabbilee Oromoo mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo keessaa bahaniin utubamanii aangoo karaa qaxxaamuraa argataniiin aboo mootummaa qabachuun xiyyeeffannaa isaanii duraa kan taasisan Oromoo waggaa 28 oliif ajjeefamaa ture, hidhamee gidirfamaa ture, kan qe’ee fi manni isaa diigamaa tureef haqa deebisuu osoo hin taane, yakka kaleessa TPLF waliin hojjechaa turaniif gaafatama jalaa ba’uu waan hin dandeenyeef sabboontotaa fi qabsaa’ota miidhaa irratti dhaqqabsiisaa turanii fi ummata Oromoo bal’oo fedhii Biisumaa fi walabummaa qabu dhabamsiisuu ture.
Hoggantooti TPLFis akkuma nami ‘waan facaafate haammata’ jedhamu sana, dhaaba kitillayyootaa maqaa OPDO jedhuun ijaarratanitti fayyadamanii saamichaa qabeenya Oromoo fi ajjeechaa Oromoorratti geeggeessaa turan dhaabuma ergamtuu kanaan karoora waggaa 100 Oromoo fi empaayera sana bulchuu baafatanii turan fincila Oromootiin akka ankaakan taasifamee, dhuma irratti exit strategy qopheeffatanii turaniin yakka waggaa 28 oliif dalagaa turaniif gaaffii fi gaafatama tokko gara Tigrayitti akka galan taasifaman. Exit startegy hoggantoota TPLFf aanjessuu keessatti activistootii Oromoo fi dhaabbileen ‘mormituu’ Oromoo biyya alaa turanii gara biyyatti deebi’an qooda akka qaban odeeffama.
Akka gareettis tahe akka dhuunfaatti kanneen maqaa Oromootiin bara 2018tti biyya galuun hatamuu/butamuu injifannoo Oromoof qooda olaanaa warri qaban, haqa Oromoo osoo hin eegsisin ykn miidhami Oromoo waggoota 29 oliif gaaffiin jaarraa 1 olii osoo deebii hin argatin tokkummaa Oromoo keessattu tokkummaa Qeerroo laafisuun haala anja’aa murna nafxanyaaf waan uumaniif, gareen humna hiika qabu hin qabne, gaaffii haqaas hin qabnee fi mormii mul’ataa tokko hin godhin waggaa 29 mataan rukutamee ture, kan diina seenaa Oromoo tahe akka haxxummaan aangoo qabatu taasifame. Kanaan murni nafxanyaa dhagaa tokkoon sinbira lama ajjeesaa jira.
Gama tokkoon Oromoo, sabboonummaa Oromoo fi Oromummaa lafarraa haxaa’uuf duula walirraa hin citne geggeessaa, gama biraan immoo murna TPLF kana kan Oromoon gaaffii tokko malee tola gara qe’ee isaaniitti geggeesse Habashaan aadaa haaloo walirratti ba’uun fayyadamanii haaloo ganna 29 olii bahataa jiru.
Oromoon garuu ammallee rakkoo keessoo isaa qoratee, diina isaa adda baafachuun waan irratti akka gahaatti hojjetaa jiru hin fakaatu! Waan Naffaxaanyaan faayidaa aangoo siyaasaa beektu hojjettu xiinxala.


text:
LibreOffice 7.2 Help
Akaakuu taattoo fuula duraa Taattoo Masaka irraa filuu ni dandeessa.
Taattoon deloo gatiiwwan akka kutaalee geengawaa ida`ama geengoo agarsiisa. Dheerini golboo, ykn bal`inni tokko tokkoo kutaa, gitaalaa gatii isaati.
Deloo - citni kun kutaalee akka bal`ina halluu dibamee ida`ama deloo, tarjaa deetaa tokko qofaaf agarsiisa. Taattoo uumame keessatti, kutaa deloo hafe addaan baasuuf ykn boodatti walqabsiisuuf kutaa kamiyyuu cuqaasuu fi harkisu ni dandeessa.
Deloo dhowwame- citni akaakuu kun kutaalee aloo jalqaba tokko tokkoo isaanii irraa addaan ba`an agarsiisa. Taattoo uumame keessatti, kutaalee aloo kan donuti qixxalamaanii irraa karaa caliirra siiqsuuf cuqaasuu fi harkisu ni dandeessa.
Donuti - citni akaakuu kun tarjaalee deetaa hedduu ni agarsiisa. Tokko tokkoon tarjaa deetaa bool`a keessaa waliin akka boca donuti tokkootti, iddoo tarjaan deetaa itti aanuu agarsiifamuu danda`uutti ni agarsiisama. Taattoo uumame keessatti, kutaalee aloo kan donuti qixxalamaanii irraa karaa caliirra siiqsuuf cuqaasuu fi harkisu ni dandeessa.
Donuti dhowwame - citni akaakuu kun kutaalee aloo jalqaba donut hafe irraa addaan ba`e agarsiisa. Taattoo uumame keessatti, kutaalee aloo kan donuti qixxalamaanii irraa karaa caliirra siiqsuuf cuqaasuu fi harkisu ni dandeessa.


text:
Gadaan Booranaa seera ufii gugurdaa 370 caalaa qabdi,seerii kun namaa-sa’a qofaa mitii lafallee hin bulcha
(VOA Afaan Oromoo) – WASHINGTON,DC —Gadaan Oromoo seeraa fi heera mataa ufii, alaabaa ufii ka akka Booranaatti Baqqalaa Faajjii heeraa fi heera mataa ufii qabdi.Sirnii Oromoo kana tanumaaf UNESCOn qarooma addunyaa irraa barachuu malte jettee mirkansiteef.
Abbaan Gadaa Booranaa 71essoo,Kuraa Jaarsoo Kamisa dabre baallii fuudhe qophii gammachuu torbaan tokkoo tolchaa bahaniif fixatee amma ya hujiitti dabre.
Laftii oolaa(bokkaa gannaa fi hagayyaatti nama irraa oolee) horiin nama irraa dhumachuutti jira,gama tokkoon laftii waraana, abbaa gadaa waan hedduutti eegata.
Woma taateefuu qophii gamachuu hardha godina Booranaa aanaa Yaaballoo ardaa Badhaasaati Gadaa baallii fuutee kopheessan Oromoo godina gara garaa itti dhufte,bakka buutota mootummaa naannoo Oromiyaati fi federaalaa,mediyaa addunyaa fi bakka buutota UNESCO dabalee nama hedduutti dhufe jedhan.
Akka jecha jaarsa Argaa-Dhageettii,Doktor Borbor Bulee jedhutti warrii dhufe gammachuu guddootti fuula irraa mullata–wal gargaaree aadaa waliin jabeessee nagaa waliin eegachuuf walii gale.
“Nama hedduutti dhufe.Keenyaa keessaa,yuniverstii Bulee Horaa,Haroo-Maayaa,Jimmaa fi fulaa hedduu dhufan.Waan durii footoo qofaan beekan daballee, gammee, kuusaa fi raabaa ilaan argan.”
Boorannii Gadaa keessaa seera gugurdaa 370 qaba.
Akka jecha doktor Borbor jedhutti seera cufa ka Fardaatii fi nadheenii (durbartii) duratti jedhan.
“Seera fardaa, seera nadheenii, seea abbaa warraa,hadha warraa, ka fuudhaa, ka dhaalaa, kormaa, sa’aa,seera lafaa, ka mukaa gaaddisaa,seera haraa fi eelaa,seera saree…hedduutti jira.”
Seerii fardaa maaniif seera cufa dura jira? Jennaan geejjibii isaa,nyaapha isaan hadhanii,baalli isaan fuudhan jedhee..
“Kutaan isaa,salfaan isaa,nyaapha isaan hadhan.Adamoo isaan dhaqan. Baalli isaan fuudhani.Karaa km hedduu isaan dhaqan.Abbootiing adaa isaan[fardaan] Baallii fuuti. Dabballeen isaa godaanti.”jedha jaarsii Argaa-Dhageettii.
Tanaafuu nama farda dabse maaniin adaban?
“Bara bisaan lafa hin jirre,waan cufa caala bisaan diqqo jiraa fardaa kennan. Nama farda dabse—bisaan dhowwate,waan fardaa hin mallee tolche—gatii ‘qakee’, loon 30 adaban.”
Seerii lammeessoo ammoo ka nadheenii—dubartiiti.Maaf akkana jennaan
”Isiin sanyii namaati.Daaraa dabarsti—nama horti.Nama cufa isiitti dura jira. Qaalluu yoo isiin hin fuudhin laduu [itti gaafatam] hin fuudhu.Warrii nadheen keessaa doote ‘warra ibiddii dhaame’ jedhan.Abbaan gadaa yoo baallii kennu niitii malee hin kennu. Nadheen nama nama horu. Dubbii isiin himatte manuma isiitti qoraniif malee gaaddisa alaatti hin geessan.Abbaa warraa du’eef ibiddi hin dhaamu,yoo niitii doote ammoo ibiddatti dhaame jedhan. Waan cufa dura jirti.Namii daaraa dabrsu(sanyii horu) isii,” jedha aabba Borbor.
Abbaan Gadaa yoo Baallii fuudhe ganna afreesso irratti gumii balloo koraaf yaama.Gumii suniin Gumii Gaayoo jedhan.Ardaa Gaayotti kora teetti.
Korii Gumii Gaayoo kora seera bade qajeelchu,ka hammaate dhiisisu, haaraa itti dabalaa mari’atu.Kori sun torbaan lama fa taa’a. Seerii 370nu irra dedeebihanii wal agarsiisanii qoratan.
Lallaba Hayyuu:Hayyuun warra abbootii gadaa waliin hojjatu ka gosa Booranaa 17nuu keessaa filan.
Gochii yoo hayyuu lallabachuu feetu—akka warrii jedhutti yoo ‘galata fedhachuu feetu’nama gosa isanii fulaa bu’ee hayyuu tahu kennattee,horii walti qabattee nama biyya keessa deemee nama sunii galata barbaadu,waan innii hojjateef galata barbaadu gosatti himuuf qopheeffatti.
Namii hedduun waan irratti dorgomuuf filannoo tana ganna tokko caalaallee irra turanii ka tahe keessaa filatan. Achii ammoo abbootii Gadaatii fi olloota Qaalluu dhaqanii jarilleen waan hedduu keessaa gaafate lallaban.
Guyyoo Gobbaa ammallee haga ji’a afurii abbuma Gadaa tahee hojjata.
Abbaa Gadaa Booranaa 70essoon,Guyyoo Gobbaa akka seera Gadaatti Baallii kennullee haga ji’a afran dhufaa Abbaa Gadaa Kuraa Jaarsoo gargaaree aadaa qajeelchaaf.
Akka aabba Borbor jedhutti ji’a 4n kana keessatti Guyyoo Gobbaatti hayyoota lallabaa,rakkoo dhuftellee qahee isaatti fixan.Ji’a afuriin duubatti hujii fixate ‘gadaan fuloo yaate’ jedhan.Gadaa isaatiin ammoo “gadaa hambisaa” jedhan.
Ji’a afran sun keessatti Abbaa Gadaa haarahii waan hedduuf ufi qopheessa.
Eebba Booranaa:
Bobbaan nagaa
Bariin nagaa
Waariin nagaa
Elelleen nagaa
Elemtuun nagaa
Elemaa gaddiin nagaa
Tissaa huleen nagaa
Kuusi nagaa
Kusaa goseen nagaa
Ijoolleen kuuchuu nagaa
Tulaan sallan nagaa
Baddaan sadeen nagaa
Dhalaa kormii nagaa
Gadaan nagaa
Gadamoojjiin ta torbaan nagaa
Bokkeen roobaa hara dambalaa guuta
Elelleen mirgee okolee guuta
Nagaa waaqatti nu guuta
Horaa bulaa hora nagaan galaa waaqa nu deebansi.


text:
Federeeshiniin Atileetiksii Itoophiyaa atileetota dorgommii Olompikii Tookiyoo 2020 irratti Itoophiyaa bakka bu’anii dorgoman beeksiseera.
Atileetotni fiigicha meetira 800 hanga 10,000 dorgomani fi federeeshinichi beeksise kunneen dorgommii calallii biyya Neezarlaand magaala Heengilootti taasifamen qabxii fooyyee kan qaban akka ta’e himameera.
Olimpikiin Tookiyoo 2020 bara darbe sababa weerara koronaavaayirasii osoo hin gaggeeffamiin hafe bara kana Adoolessa 23 hanga Hagayya 8 Jappaan Tookiyootti adeemsifama.
Atileetootni dorgommii idil-addunyaarratti sa’aa fooyyee galmeessisan, kunneen shaampiyoonaa atileetiksii Itoophiyaa irratti qabxii fooyyee kan qaban akkasumas kanaan dura dorgommii Olompikiif filamanii sababa dhibee Covid-19 fi miidhamaan dorgommii calallii irratti hirmaachuu hin dandeenye 70tu dorgommii Neezarlaand Heengiloorratti hirmaate.
Federeeshinichi atileetootni biroon dhuunfaadhaan deemanii akka dorgoman heeyyamee akka ture ni yaadatama.
Haaluma kanaan atileetotni dorgommii calallii Heengiloorratti tokkoffaa hanga sadaffaa xumuran kallattiin Olompikii Tookiyoorratti kan hirmaatan yemmuu ta’u afraffaa ta’uun kan xummuran immoo eeggattoota akka ta’an federeeshinichi beeksiseera.
Fiigicha meetira 10,000nin dhiirotaan Salamoon Baaraggaa, Yoomif Qajeelchaa, Barrihu Argaawii fi Haagos Gabrahiwat (eeggataa) kan filataman yemmuu ta’u dubartootaan immoo Lattasanbat Giday, Tsigee Gabrasalaamaa, Tsahaay Gammachuu fi Yaalamzarf Yahuwaalaw (eeggattuu) ta’uun filamaniiru.
Fiigicha meetira 5,000 dubartootaan Gudaaf Tsaggaaye, Ijjigaayoo Taayyee, Sanbaree Tafariifi Faantu Warquu (eeggattuu) ta’uun yemmuu filaman dhiirotaan immoo Geetinnat Waala, Nibrat Malaaka, Milkeessaa Magashaafi Addisuu Yihunee (eeggataa) ta’uun filamaniiru.
Federeeshinichi atileetota gosoota dorgommii meetira 1,500, meetira 800 dubartootaan akkasumas fiigicha sakaallaa meetira 3,000n kunneen Itoophiyaa bakka bu’an ifoomsera.
Atileetotni fiigicha meetira 800 dhiirotaan dorgommii calallii Heengiloorratti dorgoman ulaagaa olompikiif barbaachisu /minima/ osoo hin guutin hafuusaanii federeeshinichi beeksiseera.
Damee kanarratti atileetotni kana booda dorgommiiwwan biroorratti hirmaachun ‘minima’ guutuu danda’an gara Tookiyoo akka deeman federeeshinichi himeera.
Keessattuu komii atileet Qananniisaa Baqqalaan walqabatee dhimma ijoo ta’ee kan ture atileetootni damee maraatoonin biyyattii bakka bu’an adda bahuusaanii federeeshinichi beeksiseera.
Federeeshinichi Caamsaa 01 bara 2021 dorgommii calallii maaraatoonii magaala Sabbataatti adeemsiseen gama dhiiraatin atileetota afur qabxii fooyyee qaban afur ibsee ture.
Atileetootni dorgommii kanarratti tokkoffaa hanga afraffaa bahanis Shuraa Qixxaataa, Lelisaa Dessisaa, Sisaay Lammaa fi Caaluu Dassoo turan.
Haa ta’u malee federeeshinichi ibsa ji’a tokko dura kenneen atileetota gama maraatoonin biyyattii bakka bu’an murteessuuf aangoon dhumaa kan Koree Teknikaa Biyyaalessaa akka ta’e himuunsaa ni yaadatama.
Sababa kanaafis atileetonni maaratooniidhaan Olimpikii Tookiyoo irratti hirmaatan hin ibsamne.
Maaraatoonii Shaambal Abbaba Biqilaa 37ffaa
Federeeshiniin Atileetiksii Itoophiyaa ibsa har’a miidiyaalef kenneen Maaraatoonin Shaambal Abbaba Biqilaa 37ffaa Waxabajjii 06 bara 2013 magaala Finfinnee Koyye Facceetti akka adeemsifamu beeksiseera.
Dorgommii guyyaa Dilbataa kana irratti atileetotni dubartootni 76, dhiirotni 223 akkasumas atileetotni buleeyyiin /veteran/ 36 waliigala atileetotni 335 akka hirmaatan himameera.
Maaraatooni Abbaba Biqilaa 37ffaa kanarratti atileetotni biyyaalee ollaa akka hirmaatanif biyyalee sadiif waamichi taasifamuun himameera.
“Dorgomichi atileetotaaf carraa dorgommii kan uumuufi akka ofmadaalan kan gargaarudha” jedhameera.
Dorgommiin maraatoonii kan dubartootaa Dilbata ganama sa’aa 1:30 irratti kan eegalu yemmuu ta’u kan dhiirolii immoo sa’aa 1:45 irratti eegala.
Atileetota dorgomicha mo’ataniifis badhaasni addaa qophaa’uu hogganaan Waajjira Federeeshinii Atileetiksii Itoophiyaa Obbo Bililiny Maqoyyaa himaniiru.
Dorgomichi gama fooddaa televiziyoonaan miidiyaa EBC irratti kallattin kan tamsa’u ta’uu federeeshinichi beeksiseera.


text:
Perzdaantiin Afrikaa Kibbaa ka durii,Nelson Maandellaa nama addunyaan waan hedduun faarsitu.
Akka xiinxalyaan siyaasaa Jawaar Mohaammad yuniversitii New Yorkii jirtu irraa jedhetti wannii Maandellaa jaalauuf “nama kana nama bilisummaa sabaatii fi ummata isaatiif falmeen jaalatama… jaarmiyaa paartii Afrikaa Kibbaa bulchitu, ANC jijjiiree paartii ummataa godhee.Ummatii cunqurfamoon addunyaa ammoo isa akka fkn laalan.”
Akka Jawaaritti wanti Maandellaa biyya alaatti akkana jaalataniif bara Maandeellaan hidhaa bahe sunitti:
“Oggaa innii qabsoo san injifannoon irra aanee mana hidhaatii bahu san sodaan guddaan… ummata isaa sun qabatee ummata adii biyya san jiru biyya sanii hari’uu, biiluu bahuu dandahaa sodaa jettutti jira..sun ammoo hin taane.”
Dubbii tana araaraan fixuutti akka Maandellaan jaalatamu tolche.Gama kaaniin ammoo Maandellaan gaafa leenjii waraanaatiif Finfinnee dhufe jeneraalii waraanaa bara sunii Taaddasaa Birruu jalatti leenjifame.
Itti gaafatamtootii waraana Oromoo ta bara 1960s keessaa tun Jeneraal Taaddasaa Birruu, Koloneel Fiqaaduu Waakkanneetii,Kumaalaa Fiqaaduu Dibaabaatii fi Kumaalaa Guutaa Dinqaa faan Perz.Maandellaa leenjisanii nagaa isaallee eegaa bahe.haga Maandellaan Finfinnee jiru sunitti leenjisaa waan hedduun gargaaraa bahan.
Kumaalaa Guutaa Dinqaa akka Maandellaa ijjeesu sobamulee “sobamuu didee lubbu Maandeellaa oolche.”
Gaafa Maandeellaan leenjii fixatee Afrikaa Kibbaatti deebihullee kumaalaa Guutaan shugguxii tokkoo fi rasaasa 200 Maandellaa kenne.Jennaan Maandellaan poolisiin itti dhufnaan shugguxii sun gatee ammallee horii guddaan barbaaduutti jiran.
Gama kaaniin ammoo dhaabi fiilmii Amerikaa baasu Holly Woodii fi ka Afrikaa Kibbaalleen seenaa Maandellaafaa shugguxi Maandellaa ta baddee fi seenaa Oromoota isa waliin turanii irralleetti wa hojjachuutti jira.


text:
Guyyoota afur dura naannoo Benishangul aanaa Gubbaa gandeen hanga tokko keessatti haleellaan raawwatame to’atamuu isaa hoogganaan garee dhimmootii kominikeeshinii beeksisaniiru. Itti gaafatamaan waajjira dhimmootii kominikeeshinii aanaa Gubbaa obbo Girmaa Nigaatu VOAf akka ibsanitti naannoon sun gara nageenyaatti deebi’ee jira.
Waajjirri kominikeeshinii naannoo Amaaraa gama isaan haleellaa aanaa Gubbaa keessatti raawwatameen lammiiwwan lubbuu isaanii dhaban 14 naannoo maatiin isaanii argamanitti sirni awwaalcha isaanii raawwatamuu ibsee jira. Haleellaa sanaan illee namoonni 6 madaa’aniiru. Namoonni gandeen keessa jiraatanis sodatanii gara aanaa Sanaa kan dhufan yoo ta’u kaleesssa qaamotii nageenyaa waliin marii geggeessanii gara naannoo ofiitti akka deebi’an waliin dubbataniiru jedhan.
Obbo Gizaachoon akka jedhanitti haleellaa kana kanneen raawwatan ergamtoota IWEHAT jechuun isaanii ni yaadatama. Akkuma kanaan itti taafatamaan waajjira dhimmootii nageenyaa naannoo Benishangul Gumuz obbo Abdulaziis Mehammed haleellaa sana kanneen raawwatan ergamtoota Masrii fi IWEHAT jedhanii kanaafis kanneen to’annaa jala oolan raga dha jedhan.
Itti gaafatamtuun waajjira kominikeeshinii naannoo Tigraay aadde Liyaa Kaasaa dhimma kana irratti gaafatamanii, bulchitoota uummata isaanii bulchuu hin dandeenyetu uummati maal beeka jedhanii tuffachuu dhaan rakkoo uumame kamiifuu qaama sadaffaatti quba qabu jechuu dhaan yakka kana fudhatama dhabsiisaniiru.
Naannoo Tigraay irraa kan hafe kutaaleen Itiyoopiyaa kanneen biroon nageenyi isaa boora’eera, kunis mootummaan sirriitti bulchuu akka hin dandeenye mul’isa jedhan. Dandeettii dhabuu isaa dhoksuuf immoo IWEHAT fi paartii naannoo Tigraay bulchu himachuu hojii godhateera jedhan.
Paartiin Tigraayiin bulchu kan gaafatamu nageenyi naannoo isaa yoo boraa’e qofa kan jedhan aadde Liyaan haleellaa naannoo Benishaangulitti kan gaafatamu ofii isaa badhaadhina jedhee kan of waamuuf mootummaa uummati hin filannee dha jedhan.


text:
LibreOffice 7.2 Help
Dirree barruu otoola kan jecha "fuulotaa" agarsiisu uumuu dandeessa qooda "fuula" goduunfituu keessaa dirree lakkaawwii fuulaa wajjin galmeen kee yoo fuula tokkoo ol qabaate.
Galmetti iddoo lakkoofsa fuula saagu barbaaddutti qaree ka'i.
fili, itti aansuun iddoo galchi.
fili, kana booda caancala cuqaasi.
Tarreekeessaa "Barruu otoola" cuqaasi.
Saduuqa Fuula > 1 keessatti katabi.
Saduuqa Fuulota keessatti katabi.
Saduuqa Fuula keessatti katabi.
Saagi cuqaasitii, kana booda Cuficuqaasi.


text:
Angawoonni Itiyoopiyaa erga xumura baatii Waxabajjii bara 2021 qabee lammiiwwan Tigraayii Finfinnee keessa jiraatan walitti qabuun hidhaatti guuraniiru, humnaan qabanii achi buuteen dhabameera, yakka ka biros raawwataniiru.
Angawoonni kun lammiiwwan Tigraay humnaan qabuun achi buuteen dhabame ilaalchisee battala gaafatamuu qabu, kanneen ragaan qabatamaan yakka hojjechuu isaanii mul’isu utuu hin jiraatin hidhaman akka gad dhiisaman fi loogii geggeessan dhaabuu qabu jedha ibsi Human Rights Watch baase.
Human Rights watch-tti daayirikterri dhimmootii gaanfa Afriikaa Laetitia Bader gama isaaniin, torbanneen darban keessa humnoonni naga eegumsa Itiyoopiyaa Finfinnee keessaa dhalattoota Tigraay walitti qabuun to’annaa oolchuu dhaan humnaan qabanii dhabamuu isaanii ibsaniiru. Mootummaan, dhalattoota Tigraay irratti shakkii hin taane uumame hatattamaan dhaabsisuu qaba, kanneen hidhaa keessa jiranis odeeffannoon eessa akka jiranii akka ifa ta’uuf kanneen miidhaan irra ga’eef frmaata kennuu qaba jedhan.
Walakkeessa baatii Adoolessaa irra komiishininerri poolisii Finfinnee Geetuu Argaawi sabaa himaaf akka ibsanitti dhalattoonni Tigraay 300 ol ta’an to’annaa jala oolaniiruu jechuu dhaan kan mootummaan shororkeessummaan remade TPLFn deggeruu isaaniitiif qorannaa jala jiru jedhan.
Abbaan alangaa lammiiwwan nagaa irratti hin fuulleffatamu jedhanis, Human Rights Watich hidhaa kana ilaalchisee qorannaa geggeesseen hedduun isaanii kan irratti fuuleffatame sababaa gosa isaaniin jedhee jira.


text:
Onko,10,2016
WWWMY Beetel kan magaalaa Jimmaa dungoo yaadannoo uummata lubbuun darbee taasisee akkasuma kadhannaa kan nu miidhu nurraa kaasi jedhuun sagantaa akkaan barbaachisaa taate guyyaa kaleessaa taasisee jira.Daraaraa uumnatarraa gahaa jiru kun hanga uummata keenyarraa kaafamutti soomaan kadhannaa akka yeroo yerootti itti fufu,dabalatee utuu lammiin oggaayyuu gadda taa’uu farfannaa galataaf dhiichisaa qabuun sagantaan akka hin gaggeefamne walii dabarsanii jiran.Sagantaan akkanaa akka bakka hundatti itti fufu,Walgeelli garbuummaatti jiraachuu utuu hin taane Bilisummaa keenyaaf nuu laatame jechuun dhaamsa waldoota biraaf dabarsanii jiran.
Waldaa Warra Wangeelaa Makanaa Yesuus Betel Kan Magaalaa Jimmaa Dungoo Yaadannoo Qabsoosuun Gootota Bushooftuurratti Wareegamaniif Guyyaa Kaleessaa Yaadatan.
Onko,10,2016


text:
CCTV ykn Kaameeraan eguumsa maali ?
CCTV jechuun (Closed Circuit Television) jechuudha. Faayidaan isaas odeeffaano bifa suur-sagaleen bakka kaameeraan to’annoo jiruu irraa sassaabuun agarsisuuf olkuusuufi kaahudhaaf nu gaargaara. CCTV yeroo jalqabaatiif USA bara 1940 misaayila to’achuudhaaf eegalanii kanaanis haala dhuukaasa misaayila irraa fagatanii ilaaluu dandahaniru. Waggaa 9 booda ameerikaa kessatti haala seera qabeessa taheen gurguramuu eegalee, Bara 1960 biyyi Ingiliziis karaa gurguddaa bakka geejjibbaaf bakka addaa addaatti ifa gochuun fayyadamuu eegalte.
CCTV maal irraa walitti qindaahaa?
- Qaamoota 4 irraa walitti qindaahaa isaanis.
- (Video surveillance camera) – kaameeraa odeffannoo funaanu jechuudha,kunis gargaarsa lensiif qaamota elektroniki biraatin walitti dhufandha
- (Transmission medium)- Gosoota cable wal qunamsisuf nu gargaaran kannen akka (Coaxial Cable , Fiber optics, UTP fa’i jechuudha.
- (Storage)- Odeffannoon kaameraa irraa sassaabame bakka itti kuufamu jeechuudha kunis NVR ,DVR ykn NAS tahuu dandaha.
- (Display mode)- Kun akkaataa itti sur-sagaleen kallattiin ykn kuusaa irraa ittin agarsiifamudha kunis (HDMI,VGA,Monitor)dhan jeechuudha.
CCTV kun bakka meeqati qoodama ?
- CCTV bakka gurguddaa lamati qoodna kunis kan tahuu dandaheef mala wal qunnamti isaatiif jechuudha.
Analog Camera
- Mallii wal qunamtii isaa (Coaxial cable) dhaan yommuu tahuu signaalii analog tahee bifa vidiyoo qofaan kan dabarsudha.Sagaleefi humna dabarsuuf sarara shiboo dabalata dirirsuun dirqama.
- Goosotni meeshaale wal qunnamsiiftu kanaaf oolan (BNC connector , HDVI Ballun , Power tail connector) fa’i.
- Odeeffaanno kaameraa irraa argame kuusuf tamasaasuuf maal fayyadama ?
- (DVR – Digital Video Recorder) Odeffannoo bifa analogitiin dhufe gara dijaataalati inkood goochuun kuusa jeechuudha, kaameraawan waliin kan wal qunnamuus BNC koneektarii fayyadamuuni jecudha.
- DVR sarara inteerneti ykn LAN kessumessuu wan dandahuuf neetworki keenya waliin wal qunnamsiisuun odeffannoo bakka biraa tenye ilaalu dandeenya.Kanas kan gochuun dandahamu (port forwarding , DMZ fi DDNS) fayyadamuuni jeechuudha
IP Camera
- Gosa cctv mala walqunamsiiftu UTP cable, wireless fi fiber optics wal qunnamudha. Sarara kebilii dirarfamee irratti osoo sarara biraa hin diriirsin sagalee , vidiyoo fi suuraa tamsaasu dandaha. Odeffannoo olkuusuf meeshaa NVR jedhamu fayyadama.
- (NVR – Network attached recorder) meeshaan kun dvr irraa kan adda isa godhu odeeffannoo kaameeraa irraa IP adireesii fayyadamuun wal qunama , sarara cable tokko qofaa fayyadamuun sagalee,vidiyoo fi suuraa wal dukaa dabarsa.
- Kameeraan IP kallattiin NVR waliin wal qunamuuf ni dandaha kunis teekinoolojii POE jedhamu fayadamuuni jechuudha.
- POE jechuun (Power over Ethernet) sarara keebilii UTP fayyadamuun odefannoos humna elektrikii kaameraa IP tochosuus erga.Kunis kan wal-qunnamu switch port ykn rj45 fayadamuuni jechuudha.NVR tokko tokko (POE enabled port) qabaachuu dandaha.
- (IP based camera) baasii dabalata sarara humna elektriikii dabarsuu dirirsuu nu barbaachisa.
Goosota CCTV kaameeraa
- Goosoota cctv kaameeraa jenne bakka gurguddaa lamatti qoodnee ilaaleerra, (analogifii IP based) jennera.Hatahuu malee bocaafii bakka fayyadama irratii hundaahuun garagarummaa qabu jechuudha.
- (Bullet Camera) – Goosti kaameera kuun (indoor fi ourdoorifis kan jiruudha.Sababi bullet jedhameefis boca silindarii kan qabuuf xiqqoo kan dherina qabu wan taheef. Fayidaan isaa inni guddaan gara fullee isaatti fagessee ilaalu waan dandahuuf naannoo parkinigii konkolaataa, dallaa balina qabufi bakka kuusaa meeshaa (store,warehouse) naannoo akkasitti fayadamuuf filatamaadha.
- Dome Cameras – Goosti kaameraa kuun bocaan walakkaa geengoo fakkaata.Hanganiis xiqqoodha,buleti irraa wanti adda isa godhu dandeetti balisee ilaaluu isaati kunis(Wide range coverage wan qabufi)
- (PTZ – Pan tilt zoom) jedhamuun bekama ,goosa kameeraa haala laman bakka bakkatti sochohuu dandahudha. Haalli tochii isaa electronikii ykn robotiksii tahuu dandaha. Elektrooniikii PTZ kan jennu softiweerii ykn mosaajii kaameraa kana ittii to’annuun tochoofna tochiin kunis kameeraa kana irratti tochi bakkeedhaan mul’atu miti.
- Robotics PTZ – Goosa kameera tochiin isaa mul’atudha oliifii gadi nannahuun tochii to’ata jechuudha.
- Wireless IP camera :- goosa kameeraa sarara shiboo malee odeffannoo gara NVR fi gara bilbila keenyati erguu dandahuudha, goosti kaameraa kun kan humna elektrikaa (power adapter) fayyadamuudhaan jechuudha.Halli inni ittin odeffannoo dabarsuus toora (wireless signal) fayadamuuni jechuudha. Kanafis (wireless access point /router) barbaachisadha jechuudha.
- Gudachuu tekinolojiin wal qabatee (mini camera) nis jira jechuudha warren kun golgituu ijaa , yeroo harkaa , iftuu (hampoolii) kessa dhoksuudhaanille ni hojatamu jechuudha.
Kutaa Lammaffaan itti fufa


text:
Hiriira Nagaa Dubartoota Oromoo Ontaariyoo ilaalchisuun, marii taasifame – Kutaa-1ffaa
Hagayya 5, 2020
Hiriira Nagaa Dubartoota Oromoo Ontaariyoon, Hagayya 7, 2020 Adeemsifamuuf jiru Ilaalchisuun, Marii Haadholii Oromoo: Aadde Faantaayee Goobanaa, Aadde Saafiyaa Korree, Aadde Soodaree Nuurgii fi Aadde Beetii Kitilaa waliin taasifame – Kutaa-1ffaa
Walitti-dhukaasa LMKII gidduutti raawwatame | Warraaqsi Galaana Uummataa bifa haarayaan itti fufuu Hagayya 4, 2020
Walitti-dhukaasa Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa gidduutti, Mooraa Leenjii Humna Waraana Qilleensaa Bishooftuutti argamu keessatti ta’e | Warraaqsi Galaana Uummataa, Kutaalee Oromiyaa Danuu keessatti, bifa haarayaan itti fufee jiraachuu.


text:
Elektirooniksii
Elektirooniksiin waa'ee elektirikaal sarkiyuutii yoo ta'u kunis ruuqolee elektirkii ka'aa kan akka vaakiyuum tuubii, tiraanzisterii, daayoodii fi integireetid sarkiyuutii of keessaa qaba, kan sana wajjin walqabatu teeknoloojii walqabsisiistuu mugaas of keessaa qaba. Baayyinaan, meeshaalen elektirooniksii sarkiyuutii kan irra caala ykn guutummaan semiikondaakterii ka'aa kan ruuqota mugaan deeggarame of keessaa qabu qabata; sarkiyuutonni akkasii elektiroonik sarkiyuutii jedhama.
Amalli al-liniyaarii ta'uu ruuqolee ka'aa fi yaa'a elektiroonii too'achuu danda'uun isaanii asattoo dadhabaa guddisiisuu dandeechise, kanaafis elektriioniksiin baayyinaan odeeffannoo hujeessuu, telekoominikeeshinii, fi asattoo hujeessuu keessatti hojiirra oola. Meeshaaleen elektirooniksii akka iswiichiitti hojjachuu danda'uun isaanii odeeffannoo dijitaalaa hujeessuu dandeessisa. Teeknooloojiin walqunnamsiisaa kan akka sarkiyuuti boordii, teeknooloojiin elektirooniksii ittiin qarqaban (electronics packaging), fi maloonni walqunnamtii bu'uuraa kan biraa tajaajilli sarkiyuutii sanaa guutuu akka ta'u gochuun ruuqolee walitti makaman kana gara sirna hojjatuutti jijjiira.
Elektirooniksiin saayinsii fi teeknoloojii elektrikaalii fi elektiroo-makaanikaalii irraa adda; elektrikaalii fi elektiroo-makaanikaaliin waa'ee anniisaa elektirikii oomishuu, tamsaasuu, kuusuu, anniisa elektirikii gara anniisaa biraatti jijjiiruu, anniisaa bira gara anniisaa elektirkiitti jijjiiru of keessatti qabata; kan gochuufis motora, jenereetara, baatirii, iswiichii, riileyi, tiraanisfoormerii, rezisterii, fi ruuqota mugaa kan biraatti fayyadama. Saayinsoota kana lamaan gargar baasun bara 1906tti erga tiraayoodin, kan asattoo raadiyoo fi sagalee dadhabaa odoo meeshaa makaanikaaliitti hin fayyadamin ol guddisuu dandeessisiise, Lii Di Forestiin kalaqamee booda jalqabe. Hanga bara 1950tti, saayinsiin kun "raadiyoo teknooloojii" jedhama ture sababiinsaas iddoo inni itti hojiirra oolu inni guddaan tamsaastuu raadiyoo (radio transmitters), fudhattuu raadiyoo (radio receivers) fi vaakiyuum tuubii irratti ture.
Yeroo ammaa, meeshaaleen elektirooniksii baayyeen elektiroonii too'achuuf ruuqolee semiikondaakteriitti fayyadamu. Qorannoon meeshaalee semiikondaakterii fi teeknoloojii wal qabatuu damee fiiziksii falkaa-jajjaboo (solid-state physics) jedhama, elektiroonik sarkiyuutii rakkoo furuuf jecha sxaxuuni fi hojjachuun ammoo elektirooniksi injineeringi jedhama. Barruun kun elektirooniksi injineeriingii irratti xiyyeeffata.
Meeshaalee Elektirooniksii fi Ruuqota Isaanii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Ruuqoleen elektiroonikii kan jedhaman qaama fiizikaala sirna elektiroonikii keessa jiru kamiyyuu kan elektiroonii too'achuuf ykn fiildii isaanii haala faayidaa sirna elektiroonikii san wajjin deemun jijjiiru danda'u hunda dha. Walumaa galatti ruuqoleen walitti kan qabatan yoo ta'u kunis piriintid sarkiyuuti boordii (printed circuit board) irratti baqfamuun qabsiifamaniiti; walitti qabsiifamun isaani kunis elektiroonik sarkiyuutii faayidaa addaa qabu (fakkeenyaaf ampilifaayerii, raadiyoo fudhataa ykn osileeterii) uumuufi. Ruuqoleen elektiroonksii baayyee beekkamoon kaappaasiterii, indaakterii, rezisterii, daayoodii, fi tiraanzisterii faadha. Ruuqoleen yeroo baayyee ka'aa (fkn tiraanzisterii fi taayiristerii) ykn mugaa (kaappaasiterii, indaakterii, rezisterii, daayoodii, fi tiraanzisterii) jechuun bakka lamatti qoodamu.
Seenaa Ruuqolee Elektiroonikii ][gulaali | lakkaddaa gulaali]
Vaakiyuum tuubii (Vacuum tubes or Thermionic valves) ruuqa elektiroonikii kan jalqaba kalaqame dha. Jijjiirama guddaa elektirooniksii irratti walakkeessa jaarraa 20ffaa kan duraa keessa dhufeef, vaakiyuum tuubiin sababa ture. Vaakiyuum tuubiin elektirooniksii ittiin gowwoomsoo tabachuu harkaa baasee raadiyoo, televizyinii, fonogiraafii, raadaarii, bilbila fageenya dheeraa fi wantoota biraa baayyee ilmaan namootatii kennisiise. Vaakiyuum tuubiin, hanga bara 1980n keessatti maayikirooweevii fi tamsaasa humna guddaa (high power transmission) akkasumas fudhattuu televizyiinii keessatti shoora olaanaa tabata ture. Erga yeroo sanaatii, meeshalen falkaa-jajjaboo gutummaan vaakiyuum tuubii dhaalan. Vaakiyuum tuubiin ammallee iddowwaan hojii addaa barbaachisu keessatti kan fayyadaa jiran yoo ta'u kunis kan akka ampilifaayerii RF humna guddaa, kaatood reyi tuubii, meeshaalee sagalee kan addaa, ampilifaayerii gitaaraa fi meeshaalee maayikirooweevii muraasa keessatti ni tajaajilu.
Ebla 1955ttii IBM 608, meeshaa IBM kan vaakiyuum tuubii tokkolle hin fayyadamane, gutummaan sarkiyuutii tiraanzisterii kan fayyadamu kaalkuleeterii jalqabaa ti; kunis kaalkuleeterii gurguraaf hojjatame kan tiraanzisterii qofa fayyadamu addunyaarratti kan jalqabaa ti jedhamee yaaddama. IBM 608, tiraanzisterii jermeeniyeemii 3,000 qaba ture. Thomas J. Watson meeshaaleen IBM sana booda oomishaman hundi saxaxasaanii keessatti tiraanzisterii akka fayyadaman ajaje. Erga yeroo sanaatii, kompitara keessatti loojik geetii (logic gates) fi meeshaalee moggaa (peripheral devices) hojjachuuf tiraanzisteriin qofatti fayyadu.
Gosa Sarkiyuutii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Sarkiyuutii fi ruuqonni garee lamatti qooddamuu danda'u: anaaloogii fi dijitaala. Meeshaan tokko sarkiyuutii akaakuu isa tokko, ykn akaakuu isa kan biraa ykn makaa lamaanituu qabaachuu danda'a.
Sarkiyuutii Anaaloogii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Meeshaalen elektiroonikii anaaloogii baayyeen, kana akka fudhattuu raadiyoo, waliitii fiduu sarkiyuutii bu'uraa muraasa irraa hojjataman. Sarkiyuutiin anaaloogii voolteejii odooo addaan hin citin walitti fufaa fi kan daangaa hin qabne kan fayyadamu yoo ta'u sarkiyuutii dijitaalli ammoo voolteejii muraasa kan lakkoofsaan beekkamaa ta'e fayyadama.
Lakkoofsi sarkiyuutii anaaloogii saxaxamee baayye dha, sababiinsaas sarkiyuutin kan ruuqa tokko qaburraa kaasee hanga sirna ruuqolee kumaatti lakkawwaman qabutti waan of keessatti qabatuuf.
Sarkiyuutiin anaaloogii yeroo tokko tokko sarkiyuutii liiniyaarii jedhama garuu bu'aawwan al-liniiyaarii ta'an kan akka miikserii, mojuleeterii, kkf fayyadamuu danda'a. Fakkenya sarkiyuutii anaaloogii gaarii keessaa muraasni ampiliifaayerii vaakiyuum tuubii fi tiraanzisterii, ampilifaayerii dalagaarra oolu fi osileeterii faa dha.
Yeroo ammaa sarkiyuutii guutummaan anaaloogii ta'e darbe darbee malee hin argamu. Yeroo ammaa sarkiyuutiin anaaloogii, saffisa fooyyessuuf jecha, tooftaa dijitaalaa ykn maayikiroopirooseserii fayyadamuu danda'a. Sarkiyuutii akkasii kun yeroo baayyee anaaloogii ykn dijitaalii odoo hin taane "asattoo makoo" jedhama.
Yeroo tokko tokko sarkiyuutii anaaloogii fi dijitaalaa gargar baasun ulfaataa dha; sababiinsaas hojii isaanii keessatti ruuqota liniyaarii fi al-liiniyaarii of keessa waan qabaniif. Fakkenyi gaarin kompaaraaterii (comparator) kan voolteejii fufaa ta'e fudhatu garuu akka sarkiyuutii dijitaalii baha sadarkaa lama qabu baasa. Akkanuma, ampilifaayeriin tiraanzisterii guddaa amala iswiichii agarsiisu kan danda'u yoo ta'u kanaafis bahaa sadarkaa lama qabu baasa.
Sarkiyuutii Dijitaalaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Sarkiyuutiin dijitaalaa sarkiyuutii elektirikii kan voolteejii sadarkaa muraasa qofa qabu dha. Sarkiyuutiin dijitaalaa haala fiizikaala ta'en Buuliyaan aljebraa bakka bu'uun beekkamaa dha, kanaafis bu'uura kompitara dijitaalaa ti. Injineroota baayyedhaaf, waa'ee sarkiyuutii dijitaalaa yoo dubbatan, jechi sarkiyuuti dijitaalaa, sirna dijitaalaa, fi loojikii jedhu wal gegeeddaranii fayyadamuun ni danda'ama. Sarkiyuutiin dijitaalaa baayyeen lakkoofsa lamee (binary system) kan sadarkaa voolteejii lama qofa qabu, "0" fi "1", fayyadama. Yeroo baayyee, loojikii "0"n voolteejii xiqqaa ta'ee kan "gadaanaa" jedhamuun bakka buufama, loojikii "1"n ammoo voolteejii guddaa kan "olaanaa" jedhamuun bakka buufama. Garuu, sirni tokko tokko faallaa kanaa ("0"n olaanaa ) fayyadamauu ykn karantii irratti hunda'aa. Yeroo baayyee, saxaxaan loojikii sanaa hiika kana sarkiyuutii tokkorraa sarkiyuutii biraatti saxaxa sanaaf akka mijatuuf jecha jijjiiruu danda'a. Hiikaan sadarkaa "0" fi "1" akkuma abbaan murteesse.
Loojikiin sadee (kan haala sadi qabu) qoratamee ture, kompitarri kan maddaas hojjatamee ture
Kompitaroonni, sa'aatin elektiroonikii, fi too'atoonnii loojikii saganteeffamu (kan hojii industirii keessa jiru too'atu) sarkiyuutii dijitaalaa irraa hojjataman. Hujeessitoonni asattoo dijitaalaa fakkeenya tokko.
Buu'ura irraa ijaarraman:
- Loojik geetii (Logic gates)
- Aaderii (Adders)
- Filiip-filooppii(Flip-flops)
- Kaawunterii(Counters)
- Rejisterii (Registers)
- Maltipileekserii (Multiplexers)
- tiriigerii (Schmitt triggers)
Meeshaalee bu'uuraa gurguddaa:
- Maayikroopirooseserii (Microprocessors)
- Maayikirookontiroolerii (Microcontrollers)
- Application-specific integrated circuit (ASIC)
- Digital signal processor (DSP)
- Field-programmable gate array (FPGA)
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Sōgo Okamura (1994). History of Electron Tubes. IOS Press. p. 5. ISBN 978-90-5199-145-1. Retrieved 5 December 2012.
- Bashe, Charles J.; et al. (1986). IBM's Early Computers. MIT. p. 386.
- Pugh, Emerson W.; Johnson, Lyle R.; Palmer, John H. (1991). IBM's 360 and early 370 systems. MIT Press. p. 34. ISBN 0-262-16123-0.
- IEEE Dictionary of Electrical and Electronics Terms ISBN 978-0-471-42806-0
- Andrew R Hickey (May 15, 2008). "Crazy' Ant Invasion Frying Computer Equipment".
Liinkii Alaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Electronics at DMOZ
- Electrical and electronics web portal
- Navy 1998 Navy Electricity and Electronics Training Series (NEETS)
- DOE 1998 Electrical Science, Fundamentals Handbook, 4 vols.