text:
khatmaa -wardi al qhuraan
تطبيق ختمة - ورد القرآن للأندرويد
ta ablikeeshin tahaak gubal tan arkeenittel geytimah:
Ux weeloosiyya
" khatmaa -wardi al qhuraan" ablikeeshin ummaan waqdi kunnah yan Qhur’aan kawsaa kee cubbusiyyih amo yabbixeenimil ko catuh, koo kassiisah ta ablikeeshin Qhur’aan zikrih kawsa salat lak kee atu isi dooritinnaan udduural , atu isih elle dooritinnaanih gidel. tama ablikeeshinil kaadu saqdih tafsiir kee mango kawsi/tilaawa tan Qhur’aanak. kalah kaadu tama ablikeeshinih mango ayfaf le: gunnusiyyaay, elle madaarah astoottiiy, kalah mango ayfaf...
- 1
- 2
Addaffaknu
qilmi ludditte:


c: text/html

text:
Nuti Sheer Itiyoophiyaatti Angooxoo omishna. Tilmaaman gara hojjettoota 12,500 ta’antu Angooxoo biqilchuu, sassaabuu, sadarkaa kennuu fi saamsuu irratti maasii sadi keessatti hojjechaa jiru. Hammi angooxoo miliyoona 2.5 hanga miliyoona 4 ta’u guyyaa guyyaatti qophaa’ee gara buufata xiyyaaraa finfinnee iddoo gara gabaa Awrooppaa itti raabsamutti ergama. Kunis biqilchitoota Angooxoo addunyaa keessa tokkoffaa fi dheemshitoota angooxoo Awurooppaa nu taasisa.
sheer Itiyoophiyaan kaarboonii irraa bilisa dha.
Waggoota dhiyoo keessatti, kaarboonii irraa bilisomuun kaayyoolee naannoo sheer Itiyoophiyaa ta’aa jira. Akka kaampaaniitti haalojii kaarboonii irraa bilisa ta’uu keenya dhihoo kanatti arganne labsuu keenyan baay’isnee kan ittiin boonu dha. Kana jechuunis faanaan keenya kaarboonii omishaa fi gurgurtaa angooxoo keenyaa bilisa taasisa.
Taliigaa ilbiisotaa qindaa'aa
Angooxoowwan biqilchuu keessatti dhukkubni fi Ilbisoonni waan hin hafnee dha. Garuu,akkamiin dhukkubbii fi ilbiisonni kunnen to’atamuun isaanii kan hin hafnee miti. Sheer Itiyoophiyaan tooftaalee baayooloojikaalawaa fi keemikaalan ala ta’an cimsaa jira.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Abdii Boruutiin
Haala Qabsoo Bilisummaa Oromoo yoon ilaalu ykn itti yaadu waa baay’ee tu sammuu kiyya keessa deddeebi’ee akkan gadifageenyaan hubadhu na godha. Gaafiin ani yeroo tokko tokko ofuma kootiif kaasu: Sabnni Oromoo sabnni bal’aan akkanaa kan uummata guddaa qabu, kan qabeenya hundaa qabu, kan humnna guddaa illee horachuu danda’u maalumaaf qabsoon Bilisummaa isaa akka qancarte dha.
Beekumsa qabnna, qabeenya ormi illee hawwan qabnna, kan barate baay’ee qabnna, ormaa oli malee ormaa gadi hin jirru. Maalumaaf qabsoon keenya kun galii booddee otuu hing’in ture? Akkuma amanamu waliigalteen tokkummaa fida, tokkummaan ammo human uuma. Maaliif waliigaltee dhabneree? Maaliif tokkummaa fi humnna dhabneree?
Gaafilee kanaaf deebii kennuun baay’ee ulfaataa dha. Otuu salphaa (simple) ta’e dhibdeelee keenyafuu qaata furmaanni argama ture.
Haa ta’u malee, akka ilaalcha kiyyaa itti, sababnni waliigaltee nu dhoowwe (dhabsiise) hundeen isaa mataa (sammuu) keenya bilisa baasuu dadhabuu natti fakkaata.
Mee waan kana ibsuuf akkasumas rakkoon isaan qabaachuu dand’an illee maal akka ta’e hubachuu dhaaf lammiilee Oromoo murna gara garaa itti hiree ilaaluun yaala. Kana ibsuu dhaafis akka natti tolu gara murna sadiitti hireen ilaala. Isaan kunis lammiilee Oromoo:
- 1ffaa: Warra mataan (sammuun) isaanii bilisa hin ba’in
- 2ffaa: Warra mataan (sammuun) isaanii bilisa ta’e garuu dhibbaa dhibbatti kan hin qulqullaa’in
- 3ffaa: Warra mataa (sammuu) ofii bilisa baasani fi qulqulleessan, kan Oromummaan isaanii cimaa ta’e dha.
Asirratti wanni hubatamuu qabu sammuu bilisa hinba’in yoon jedhu sammuun isaanii rakkoo fayyaa qaba jechuu otuu hintaane waayee Oromoo fi / ykn QBO kana hubachuu dhaaf yaada fi ilaalcha isaanii sirreessuu qabu jechuu kooti. Jecha kanaan warrin aarse illee yoo jiraatan duraan dursee dhiifama gaafachuun barbaada.
Yeroo ammaa yeroo gaafiin mirga uummata Oromoo bakkee hundattuu bifa adda addaatiin ka’aa jirutti; Oromoon dammaqee dhimma ofiitii eyyachaa jirutti; uummanni keenya of baree diina fi fira isaa addaan baasee argetti; yeroo eenyummaan (Oromummaam) keenya guddachaa jirutti; aadaan keenya kan kufe ol ka’aa jirutti; yeroo Afaan keenya duula balleessaa diinni irratti godhaa ture keessaa ba’ee sadarkaa kana irra ga’etti; yeroo Qabsoon Bilisummaa Oromoo babal’achaa deemutti; Oromoon hunduu kanatti illee gammaduu qabanitti kan nama dinqu lammiileen tokko tokko har’a illee of baruu dadhabuu isaanii ti.
Lammiileen akkanaa kun eenyummaa ofii hiraanfatanii, dhimma ofii dhiisanii dhimma alagaatii fi diinaatiif lubbuu ofii illee dhabuu kan barbaadani dha. Namoonni akkanaa har’a illee maqaa diinni jibbaan nuu baaseen deebisanii of yaamuu barbaadu. Kan nama gaddisiisu kan kana godhanii argamani illee jiraachuu isaanii ti.
Jarreen akkanaa kun Oromummaa (eenyummaa) ofii dhiisanii Ethiopi’ummaa ykn abshummaa dhaan boonu. Kuni ammo ammam akka of hirraanfatani fi eenyummaa (dhaloota) ofii akka dagatan agarsiisa. Dhalootaan Oromoo dha ofiin jedhu malee warra sammuun isaanii abashoome (amaarome) dha. Kanaaf Afaan ofii kan dhalatanii ittii guddatan dhiisanii Afaan Amaaraa illee dubbachuu ykn barreessuu filatu. Lammiilee akkanaa murna tokkoffaa kanaa olitti kaase keessan galcha. Rakkoo guddaan murna kanaa rakkoo”eenummaa” ti.
Gaafii: Maaliif sammuun jara kanaa bilisa hinba’in ykn bilisa ba’uu dadhabe, maaliif akkana ta’u? jedhuuf deebii gabaabaa kennuun amma waan hin danda’amneef yeroo biraa itti deebi’ee sababa isaa gadifageenyaa fi bal’inaan ilaaluun yaala.
Lammiileen akkanaa kun mataan (sammuun) isaanii bilisa waan hinta’iniif waayeen Bilisummaa Oromoo hingaluuf; akka galuuf illee waan barbaadan hinfakkaatu. Yoo kana kan barbaadan ta’e tarkaanfiin duraa kan isaan godhuu qaban (kan isaan irraa eegamu) eenyummaa ofii beekuu fi kanatti amanuu dha. Seenaa ormaa irratti cichuu dhiisanii seenaa saba ofii dubbisuu fi baruu dha. Fira fi diina addaan baasanii ilaaluu danda’uu dha. Sammuu ofii bilisa baasuu fi qulqulleessuu dha. Yoo ofiif bilisa ta’an waayee bilisummaa saba ofii beekuu, hubachuu fi deeggaruu illee danda’u.
Karaa biraatiin ammoo lammiileen Oromoo warri dammaqan, of baran, fira fi diina addaan baasuu danda’an kan waayeen QBO galeef, kan kaayyoo kanatti amanan fi qabsoo kana deeggaran, kan ga’ee ofii gumaachuuf qophii illee ta’anii dha. Haa ta’u malee akka ilaalcha kiyyaatti lammiileen kun rakkoo tokko qabu jedheen yaada. Rakkoon kunis firoomaan, wajjin guddinaan, wajjin barachuu dhaan, naannoo fi kutaa tokko keessaa dhufaatii dhaan, akkasumas amantii dhaan ofitti wal dhiyeessuu, walitti siquu, wal barbaaduu, Oromoo biraa qoqqooduu – sababa kanaan kan ka’e Oromummaan (Obbolummaan) akka hin guddanne gufuu ta’uu dha. Lammiilee akkanaa kana ammoo murna lammaffaa kanaa olitti kaase keessan galcha. Rakkoon murna kanaa ammoo “hanqina Oromummaa” ti.
Lammiileen murna kanaa kun fakkeenyaaf yoo Oromoota biraa wajjin taa’anii waayee Oromoo, waayee QBO haasa’an kaayyoo kanaaf akka waliin dhaabbatani fi qabsoo kana akka deeggaran dubbatu. Ga’ee ofii gumaachuu dhaaf warra qophii ta’anis natti fakkaatu. Garuu yoo gargara deeman wal hamachuu fi akkan kanaa olitti kaasetti wal qoqqooduu faashinii godhu. Kun dhukkuba haaraa dhalate ykn dhalachuuf deemu dha yoon jedhe waanan dogoggore natti hin fakkaatu.
Egaa kun dhukkuba ykn rakkoo sammuu isaanii keessa jiru waan ta’eef rakkoon akkanaa kun baduu qaba. Sammuu ofii qulqulleesuu tu isaan irraa eegama jechuu dha. Yoo kuni hin ta’in waliigalteen hin jiraatu; yoo waliigalteen hin jirre ammoo tokkummaa uumuun hin danda’amu. Yoo tokkummaan hin uumamnne humnis hin cimu, kan jiruu laafaa deema.
Lammiileen Oromoo kanan murna sadaffaa keessa galchu warra damaqina guddaa qaban, kan sirriitti of baran, kan sammuu ofii bilisa baasani fi qulqulleessan, warra ganda, naannoo, kutaa fi amantii dhaan Oromoon akka qoqqoodamu hin barbaadne, kan Oromummaa qofaatti amanani fi warra Oromummaan isaanii illee cimaa ta’e dha. Rakkoon murna kanaa”okkummaa“dha.
Maaliifan kana jedhe? Murni kun sammuun isaan bilisa ta’ee, qulqullaa’ee fi Oromummaan isaaniis cimaa waan ta’eef tokkummaa uumuun isaaniif rakkoo illee natti hin fakkaatu. Warra tokkummaatti amananii dha garuu eenyu wajjin tokkummaa akka uuman waan isaan rakkisuuf rakkoon isaanii kana ta’uu danda’a jechuun barbaade.
Murna lammaffaa wajjin tokkummaa akka hin uumnne amma murni kun sammuu ofii bilisa baasanii dhibbaa dhibbatti qulqulleessanii Oromummaa cimsanitti eeguu qabu. Kanaaf rakkoon murna sadaffaa yeroo dhaaf rakkoo tokummaa ta’a jechuu kooti.
Lammiileen murna tokkoffaa keessa jiran warra murna sadaffaa keessa jiran wajjin waliigaltee uumuu dhaaf karaa dheeraa tu isaan hafa. Karaa dheeraan kunis: sammuu ofii bilisa baasanii eenyummaa ofii beekuu, kanattis amanuu, achumaan itti fufanii Oromummaa cimsuu, murna biraa wajjin waliigaltee uumuu, sana booda tokkummaa ijaaruu dha.
Egaa akkuman kanaa olitti ibsuu yaale nuyi lammiileen Oromoo waayee QBO irratti mataan (sammuun) keenya gara gara yaada; ilaalcha adda addaa qabnna jechu dha. Yoo kuni tokko hinta’in, yoo sammuu keenya bilisa baafnnee waan waliin qabnnu fi waliin goonu waliin illee itti gallu tokkotti hin amanin waliigaltee godhuun rakkisaa dha.
Kan hundi keenya waliin qabnu, kan waaqayyo dhalootaan nuu kenne eenyummaan “Oromummaa”dha. Kuni kafana miti ofrraa baafnnee lafa hin goonu, hin jijjiirrannu, ofirraa achi hin darbinu; xurii qaama keenyaa ti miti ofirraa hin dhiqnu. Uumam keenya jijjiiruu hin dandeenyu jechuu dha. Sammuu keenya qulqulleessinee kana itti amanuu qabnna. Yoo kanatti amanne Oromummaa keenya cimsina; yoo kuni cime ammoo waliigalteen salphaa (simple) ta’uu danda’a. Sana booda tokkummaan ofiif dhufa. Tokkummaan yoo ijaarame ammoo humnni keenya akka cimu mamiin hin jiru. Yoo humnna keenya cimsine Bilisummaan uummata keenyaa fi Walabummaan biyya keenyaa dafanii dhufu danda’u. Oromummaa → Waliigaltee → Tokkummaa → Humnna → Bilisummaa fi Walabummaa
Yoo mataa keenya bilisa baafnne uummata keenya bilisa baasuu dandeenya. Kanaafan mata duree barruu kanaa irratti namnni mataa ofii bilisa hinbaafnne nama biraa bilisa baasuu hin danda’u jedhe. Hundeen waliigaltee keenyaa bilisummaa mataa (sammuu) keenyaa ti jechuu kooti.
Barruu kiyya kan har’aa otuun hin xumurin dura waan tokko isin yaadachiisuun barbaada. Kanaan dura barruulee gara garaa:
- Maaliif kan dbre irraa hin baranne? (kutaa lamaan)
- Booda akka (itti) hin gaabbine
- Guddina Afaan Oromoof maaltu godhame, maaltu godhamaa jira, maaltu godhamuu qaba?
Kan jedhan barreessuun kiyya ni yaadatama. Barruulee kanas dubbisuu dhaaf carraa akka argattan nan abdadha. Barruulee kana ilaalchisee gaafiis ta’ee yaada biraa yoo qabaattan; yoo balleessi keessa jiraate akkan gara fuulduraa qajeelchuu danda’u, yaadni hir’uu ta’e illee akka guutamu, akka wal gorsinu fi wali irraa barannu yaada keessan teessoo emailii kiyyaa kanaa gadii kanatti akka naa ergitan kabajaan isin gaafadha. Oromummaan haa guddatu.
Amma walitti deebinutti nagaan turaa.
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Hin seenu mana san haaloon irraa qaba
Waan baay’ee na miidhan aariin garaa qaba
Tokkoyyuu hin dagadhu ani gocha isaanii
Har’as itti jiru isaan yoom dhiisanii
Nama jibbisiisaam dalagaan isaanii
Aaak! Aaak! garagalee hin ilaalu ani gara isaanii
Jawween itti haa seenu dhufee diinqa isaanii!
Maal barbaadan seena duuba mana gumaa
Saba seenaa xurii warra balaafamaa
Warra safuu hin beekne sanyii abaaramaa
Kan cubbuu hin sodaanne saba akkas jibbamaa
Warra hijjata hin tolle kan kotteen jarjaraa
Duubaa durri hincinnii saba mataa daaraa
Bifaan nama fakkaatu kan keessi bineensaa
Ani ittuu hin siiqu kana irraan dheessa!
Koo maal natti ta’ee qaxaleen biyya koo
Inni afaan koo beeku sabboonaa sanyiin koo
Maafan ganda dhaqa jira hoo qomoon koo
Gaaddisa Odaa jalatti safuun kan guddate
Dachee Oromiyaarratti burraaqee taphatee
Inni safuu beeku kan safuu koo eegu
Seenaa saba keenyaa kan wal yaadachiifnu
Aadaa fi afaan keenya kan waliin guddifnu
Oromummaa keenya kan ittiin cimsinu
Waliin waliif taanee kan diina kuffifnu
Boonaa sanyii leencaa goota goonni dhale
Kan eebba Uumaatii duubaa durri tole
Sanyii Oromtichaa ilma Abbaa Gadaa
Tasa ganda hin dhaqu Oromoon jaaladha!
Waan isaan na godhan hundumaa argeera
Abadan hin seenu anoo kakadheera
Yoon ani achi seene ilmoon naaf hin dhalatiin
Tarii dhalattullee haa duutu hin guddatiin
Guddattee maal gooti silas ilmoon bofaa
Borus isaanirraan salphinni natti dhufa!
Warri dura seene tokko tokkoon isaa
Dhiiras ta’ee dhala mee altokkon ibsa
Kunoo mee dagate aadaa fi seenaasaa
Afaan isaa dhiisee kan ormaan odeessa
Lammii isaa ganee alagaadha faarsa
Takkaas lachuu dhabee qalbii of rarraasa
Itti hin dhagahamu cunqursaan lammiisaa
Akkamiin dhagaha oduu ETVn duudeera gurrisaa
Har’a hiriyaansaa bosonaa bookkisa
Haqa dhabne jedhee boohee wal boochisa
Inni diinqa darbee diina wajjin ciisa
ecci! ecci! kun jiraa du’uudha mee achuma dhiisaa
Warra akkasiiti kan saba koo rakkise
Diinatti michoomee wajjinuu odeessee
Gabrummaa keessatti isatu nu hambise
Egaa obboloota koo mana gumaa hin seeninaa
Tokkitti yoo seenan bahuunis rakkina
Jiraachuunis fafa egaa mana diinaa
Dhaluu fi dhalchuutu jira kana hin wallaalinaa
Qabeenya ilaaltanii itti hin heeruminaa yookaas hin fuudhiinaa
Hortee KUUSH fi Seem walitti hin makinaa
Qabeenyi har’a laaltan kansaanii hin se’iinaa
Dhiiga lammii keenyaa ta’uu hin dagatiinaa
Keenyumaan nu bituun kuni kaa salphina
Faandoo harree malee maal qabuuyyu turan?
Bututtuudhaan mitii kan as nutti dhufan?
Keenyuma saamanii har’a nama ta’an
Gootaa fi hayyuu keenya irratti qalatan
Uuuuuy kaka hin seennu mana isaanii
Tu-tu hirmiidha hin nyaannu isaan waliinii!
Ilaamee yaa qomoo dhaamsa koo hubadhaa
Har’a qofaa miti kan kalees yaadadhaa
Waan boru dhufullee har’a itti yaadaa
Waliin wal nuuf wayya alagaan badaadha
Walumaan miidhagnaam Oromoo jaaladhaa!!!


text:
Mee garaagarummaa saree haalaallu.sareen biyya teenyaa ala galtii aluma sanitti warri isiin tajaajiltu hambaa nyaataa khan isaan irraa hafee darbaniif gaafa irraanfataniis dikhee gandaatirra deddeemteetuma waan ittiin ooltu saroobbatti ykn funnattii. Garuu mana warra galtuu ykn Abbaa isii guddisee irraa hinfagaatu hujii isiitiis hindagattu eegumsa irra warri barbaaduus nibeeyti namaafii bineensa idduu waan warra isii guddise san miidhu hunda ni ittifti haaluma khanaan jireenya isii gaggeeyfatti.
Sareen biyya faranjii akkasiimiti fallaa saree biyyateenyaati namaa wajjiin mana galtii inumaahuu siree irra rafti wantii guddisaniifiis garaa garummaa qabdi akka isiin mana ykn qe’ee eeyduuf osoon taane ittiin booharuufi waahela godhachuufi saree maalqaan bitatanii afaan isaanii barsiifachaa guddisu.sareeniis akkuma waan isii guddisaniif beeytuuti dirqama abaa isii qabuu fudhattee hujii irra oolchiti namaafii beeyladaa takkallee hintuyxu garuu sareen biyya faranjii walhindhiiftu akkuma deendeeytii shurufkaa wahii tan fagoo irra wahiin arkuu dandayaan saniin shurufkaa walii arkaniin afaan beekhaniin walitti dhaadatanii lolanii lafa balleeysu.
Haatahuutii wantii gaariin saree biyya faranjii afaan Abbaa guddisee beekhuufii dhagahuudha warri gudisees saree isaanii adabadhuu khun bar obboleeysa kheetii jechuun lolaniin yeroo tana sareen ifitti qaanfatteeti eegee wixwixi godhuun dhugaa jirtu tana fudhatti.
Amma mee tan saree nama miila lamaan deemuu haa laallu namni kheenya rakkoo haala jireenyaatiifii amaloota garaa garaa khan wallaalummaa irra maddeefii muxannoo dhabaatiin firaafii aalii isaarra jalqabee ummata kheeysaa bahee diinaa wajjiin tahuun miidha boru maaltu tahuuf taa’a je’ee hin yaadu. Wanti nama dhibu eega biyya rakkoon itti isa dirqitee diinaa wajjiin akka foon isaa nyaatu isa goote kheeysaa baheetiis akkuma saree faranjii tan walnyaachuuf walitti gamtuu san tahuudha.akka waan qabsaawaan isa malee hijirree tokkotti qabsoon inni godhuus diina irratti osoontaane fira isaa khan dhiigaa khan lafee takkaati yaadaan gargar bahuun akka jartu beekhuu dadhabuun sarara intarneetitiifii paltalk khanneen akka fb faa irratti qabsoo diina kheenya khan waloo irratti hingooneefii dendeeytii itti qabne irrati akkuma sareeti gooftolii isaanii gammachiisuuf manatti dutu tanaafuu sareen saruma garaa garummaa hinqabdu yoo mana galuufii ala galuu taate malee saroonni kheenya khannama fakkaataniis qaamaan biyya jijiiratan malee sammuu hinjijiirrane tanaaf bakkuma seenan hundaa nama gammachiisuuf foon isaaniitii dutan wuf wuf wuf hangafeete duttuus sareen saruma paltalk fb irrattiis sareen saruma gltm eega dubbiftanii sheer godhaa warri dhiiga saree ifkeeysaa qabdan sar!!!


text:
Amajji 22/2014(TOI) – Jilli Pireezedaantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Shimallis Abdiisaatiin durfamu aanaa Adaamaatti qamadii jallisii misoome daawwate .
Jilli Preezdaantii naannoo Oromiyaa obbo Shimallis Abdiisaan durfamu Godina Shawaa Bahaa Aanaa Adaamaa Ganda Waaqee Mi’aa Xiyyootti qamadiin jallisiin misoome daawwateera.
Godina Shawaa Bahaa Aanaa Adaamaa Ganda Waaqee Mi’aa Xiyyootti lafa heektaara 641 irratti qamadiin jallisiin misoomaa jira.
Misooma qamadii jallisii kana irrattis qonnaan bultoonni 826 kilaasteraan gurmaa’anii hojjechaa jiru jedhame.
Misooma qamadii jallisii marsaa duraa Ganda Waaqee Mi’aa Xiyyoo kanas Jilli Pireezidaantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa obbo Shimallis Abdiisaan durfamuun daawwatameera.


text:
Dhaabbileen addunyaa gurguddoon yeroo ammaa maal irratti akka wal dorgomaa jiran beeytuu? Mee fakkeenya gabaabduu isinii kennina. Telefoonuma barruu tana irraa dubbisaa jirtan ilaalaa. Telefoonni qaaliin doolaara 1000+ iphone 14 fi telefoonni rakishni irraa boodaa ka doolaara 20 yoo wal cinaa qabnee madaallu, lachuu waan isaan wal fakkeessu heddu qabu. Lachuu Screen, battery, speaker, microphone fii waan heddu kan isaan wal fakkeessu qabu. Faaydaa telefoonaa keessaa guddichi ittiin walii bilbiluudha. Hunduu walii bilbiluuf ni tajaajilu. Garaagarummaan guddaan isaan jidduu jiru. Jabeenya fii akkaataa oomishaa, akkasumas diizaayina isaati. Kaampaaniin Apple dhihoo tana iphone 14 promax gabaarra oolchee namni heddu doolaara itti dhangalaasee bitachutti jira. Kanaan dura Kaampaaniin Samsung telefoona haaraya oomishutti jira jedhee ibsee ture. Namoonni telefoona Samsung jaalatan moodeelli haarofni maaluma fakkaata laata jedhanii hawwii guddaan eegaa turan. Inumaa leellistoonni youtube hedduun isaanii, telefoonni Samsung haarofni kana fakkaatuu hin oolu jedhanii design mataa isaanii tilmaamaan qopheessaanii yoo baasan, namoonni miiliyoonaan lakkaawaman diizaayina haarawa jedhame san laalanii yaada kennu. Hunduu osoo kun akkana tahee, screen isaa osoo xiqqoo bal’atee, speaker isaa osoo gama duubaatiin ta’uu baatee gaari…. jedhaa yaada adda addaa kennan.
Kanarraa wanti hubannu diizaayinni meeshaa tokkoo waan akkaan murteessaafii waan sadarkaa guddaa qabu tahuu isaati. Warshaaleen gurguddoon doolaara miiliyoonotaan lakkaawamu ramadanii meeshaalee kana oomishanis, diizaayinaaf xiyyeeffannaa kennanii, ogeeyyii diizaayina tolchuun badhaasa addaa uumamaan qabaniin deeggaramanii hojjatu. Garuu waan ajaa’ibaa ka namni hedduun xiyyeeffannaa itti hin kennine tokkotu jira. Fakkeenyaaf Kaampaaniin Samsung ykn Apple telefoona haaraya gaafa diizaayina haarayaan fidan, yoo telefoona miiliyoona 1 oomishanii baasan, miiliyoonni tokko guutuun diizaayina 1 qofaan hojjatamu. Ulfaatinaafi bocni isaanii kan hundaatuu wal fakkaataadha. Tarii garaagarummaan halluu jiraachuu dandaha. Kanaan ala garuu diizaayinuma tokkorraa kooppii miiliyoonotaan lakkaayamu baasan malee, diizaayina garagaraa hojjachuun hin danda’amu. Kana jechuun akkuma waan waraqaa tokko maashina fotokoppii keessa galchanii kooppii miiliyoonaan baay’isuuti. Garuu waraqaa miiliyoona tokko irratti suuraa gosa miiliyoona tokko osoo kaasuun dirqama tahee, namni waan kana godhuu danda’u jiraa laata?
Hedduun keenya design telfoonaa ajaa’ibsiifanna. Mee amma gara uumamaa haa deebinu. Addunyaa tanarra nama biiliyoona 7 oltu jira. Biiliyoonni torbanuu diizaayina adda addaa qabu. Ashaaraan quba nama hundaatuu garagara. Ashaaraa nama biiliyoona torbaa keessaa, ka nama lamaatuu wal hin fakkaatu. Ijji nama hundaa garagara. Gurri nama biiliyoona 7n irra jiru, ka nama hundaatuu diizaayina adda addaa qaba. Mee yoo nama hedduun wal bira jiraattan, gurra keessan wal irratti laalaa. Haati ilmaa yoo daa’ima kee wajji jiraatte, mee gurra daa’ima keetii laalii keetis daawwitiin laalii tafakkuri. Gurri daa’ima sirraa dhalateetis gurra keetiin garaagarummaa qaba. Fiixeen gurra nama garii bakki warqii gurraa itti godhatan matatti maxxana. Ka nama garii ammoo gad rarra’a. Gariin dheeraa gariin gabaabaa. Gariin akka gurra re’ee ol dhaabata. Gariin matatti maxxanee waan gurra hin qabne fakkaata. Ilmi namaa amma dura dhalatee du’e, kan har’a dachii tanarra jiru, kan of dura dachiirra jiraachuuf deemu hundi diizaayina adda addatiin uumamu. Duuba kanaan maal jenna? Lubbu qabeeyyiin dachii tanarra jiran lakkofsi isaanii himamee hin dhumu. Baay’inuma sanyii dachii irra jiruutuu himnee fixuun rakkisaadha. Sanyiin hundi design adda addaa qaba. Miseensonni sanyiitis design mataa isaanii qabu. Subhan ALLAAH. Kana eentu godhuu dandaha. Khaaliqa Samiifi dachii yoo tahe malee.
Mee amma waahee diizaayinaa eega hagana dubbannee, amma gara Ameerikaa kaabaa yaadaan imallee uumama diizaayina ajaa’ibaa qabu tokko wajji haa daawwannuu. Rabbiin yeroo hunda gara uumama isaa kanniin akka ilaallee tafakkurru nu affeera. Nutis affeerraa isaa kana fudhannee, guddina isaa tafakkuruu qabna. Uumamni barruu tanaan isinii dhiheessinu warra korojoo garaa qabu keessaa isa tokko. Akkuma amma dura ilaallee, kaangaaroonis bineensota kanniin keessaa isa tokko. Bineensota korojoo jechuun, warra ilmoolee isaanii korojoo garaa irraa qaban keessa kaayatan jechuudha. Bineensonni korojoo kunniin marsupial jedhamuudhaan beekkamu. Uumamni har’aaf isiniif filanne, Opossum jedhama. Marsupialonni hedduminaan Awustraaliyaa keessatti kan argaman yoo ta’u, Opossum garuu Ameerikaa kaabaa fi Kaanaadaa keessattis ni argama. Mee amma kallattummaan gara uumama kanaa deebinee qaama isaa, akkasumas haalaa fi amala isaa daawwanna.
Opossum Hantuuta guddaa fakkata. Bocni qaama isaa boca hantuutaatiin wal fakkaata. Garuu qaamni isaa guddaadha. Akkasuma rifeensa yabbuu qaba. guddina qaamaatiin uumama jiddu galeessa jedhamu keessatti ramadama. Sanyiileen Opossum 60 ol akka jiran beekkameera. Sanyiileen gargaaraa kunniiinis dheerinnaa fi ulfaatina garaagaraa qabu. Dheerinni isaanii meetira walakkaa hanga seentimeetira 76 ta’a. Ulfaatinni isaaniitis kilograama 4 hanga 6 ta’a. bifti rifeensa gogaa isaanii haguugee jiru hedduminaan adii gara daalachaa dabu yoo ta’u, darbee darbee magaalaa fi gurraachas ta’uu danda’a. eegeen isaanii dheeraa yoo ta’u, mukarraa mukatti cehuudhaaf itti tajaajilamu. Haa ta’u malee akka bineensota garii eegee sanitti fayyadamuun mukarratti rarra’uu hin danda’an. Uumamni kun qaama jiddu galeessaa qabaatus, ilkaan isaa kan hoosiftoota hedduu akka caalu beekkameera. Uumamni qaama jiddu galeessaa qabu kun ilkaan 50 afaan keessaa qaba.
Opossum biyyoota akka Meeksikoo, Ameerikaafii kaanaadaa keessatti kan argamu yoo ta’u, uumama Marsupial jedhamu keessaa uumama addaa Ardii Awustraaliyaatiin alatti argamuudha. Marsupialonni hundi isaanii Ardii Awustraaliyaa fi naannawa ardii Awustraaliyaa jiraatu. Uumamni kun naannawa margaa fi mukkeen qabu filata. Hedduminaanis lafa jiidha qabuu fi bishaan qabutti dhihaatee jiraata. Opossum uumama Nocturnal ykn ammoo warra halkan halkan socho’an keessatti ramadama. Dandeettiin waa arguu fi dhagahuu isaa haalaan laafaadha. Kanaafuu guyyaa adiin wayta uumamni hedduu olii gad socho’u gad bahuun isaaf rakkoodha. Waan fuunfachuu irratti ammoo haalaan jabaadha. Funyaan isaa kanatti fayyadamee, halkan jimii wanti takka keessatti hin mul’anneen soorata barbaaddata. Bineensi kun qubsuma dhuunfaa hin qabu. Akka bineensota hedduu goojjoo jaarratee keessa galu hin qabu. Yeroo hunda olii gad godaanaa jiraata. Wayta qabbanti hammaatee cabbiin bu’uu jalqabu boolla barbaadatee achi keessatti daheeffata. Boolluma tanallee ofii isaatii hin qotatu. Boolla uumamni biraa qote keessa jiraata. Yoo cabbiin akkaan hammaatu baalaafi marga dheddheeraa boollatti guuree qaama ittiin oowwifata. Qabbana hamaa kana dandamachuuf mala birootis ni fayyadama. Rifeensa gogaa isaa irra jiru gorora isaatiin jisee, akka rifeensi isaa itti maxxanu godha. yeroo kana qabbanti alaa salphatti gara gogaa isaa hin dabru. Oowwi qaama isaatis alatti hin bahu. Mala kana eentu isa barsiise laata?
Opossum soorata gosa lachuutuu ni soorata. Marga, firiiwwanii fi bala mukkeenii qocatee soorata. Akkasumas ilbiisota, sanyii hantuutaa, bofa, simbirrootaa fi hosiftoota xixiqqos adamsee soorata. Dabalataan warri magaalatti dhihaatee jiraatu ammoo, balfa namni gatu keessaa waan soorataaf ta’u guuratanii sooratu. Walumaa galatti uumamni kun carraa argame hundatti fayyadamee soorata argate hundaa soorataa jireenya isaa geggeeffata. Akkuma bineensotaa fi wantoota garagaraa sooratu, innis uumama biraatiin adamsamee nyaatama. Sareen, jeedalli, culullee fi urunguun uumama kana adamsanii sooratan. Opossum magaalatti dhihaatee jiraatu ammoo, yeroo heddu osoo karaa irra deemu makiinaan irra bahee ajjeesa.
Opossum uumama haala salphaan adasamuu miti. Cifaa haalaan jabaa ta’e kan diina ofirraa ittiin ittisuu danda’u qaba. Isatti fayyadamee diina ofirraa deebisuu yaala. Garuu mala addaa kan biraatis ni qaba. Bineensi kun yoo diinni itti dhufe akka waan du’ee of fakkeessee raqa fakkaatee ciisa. Bineensonni hedduun waan du’e sooratuu hin fedhan. Opossum bineensa Abshaalummaa qabu. Diina isaa adda baasee beeka. Bineensa raqa hin nyaanneefii bineensa waanuma argate hunda nyaatu adda baasee beeka. Yoo diinni itti dhufe bineensa raqa hin nyaanne tahe, ifaajee ofirraa xiqqeessuuf raqa fakkaatee ciisa. Bineensi adamsuuf dhufes raqa du’e jedhee dhiisee biraa deema. Yoo diinni itti dhufe bineensa waa hunda nyaatu tahe ammoo, seeyfii uumamaan badhaafame cifaa isaa luqqifatee duula eegala.
Bineensi kun raqa fakkaatee ciisa yoo jennu waan daqiiqaa muraasaa hin seehinaa. Yoo diinni biraa deemuu dide haga sa’aa 6 osoo hin socho’in gogee ciisuu dandeettii qaba. Akkuma sila himne funyaan isaa waa fuunfachuu irratti jabaadha. Diinni biraa deemuufi deemuu dhabuu adda baafachuuf ijaan laaluun dirqamaa miti. Funyaan isaatiin fuunfatee bakka diinni jiru adda baafata. Yoo diinni irraa fagaatee deeme qofa lafaa ka’a. hedduun keessan bakka kanatti waan tokko yaadaa akka jirtan abdii qabna. Bineensi hundi yoo harganu garaan isaa ni socho’a. Duuba diinni isaa kun garaa isaa laalee akka inni lubbuun jiru akkamitti adda baafachuu dadhaba? Kun badhaasa addaa bineensi kun badhaafamerraahi. Bineensi kun wayta raqa of fakkeessee gogee ciisu, qaama isaa irraa wanti socho’u tokkollee hin jiru. Garaan isaatis hin socho’u. Sombi isaa mala addaatiin osoo garaa isaa hin sochoosin dalagaa isaa dalaga. Subhaan ALLAAH. Mee dandeettii ajaa’ibaa kana eenyutu isa badhaase. Kunis Akka tasaati? Laa Wallaah, Namni akkas jedhu dhugumatti nama aqlii isaatti fayyadamuu dadhabe qofa.
Yeroo wal qunnamtii wal hormaataa dhiirri sagalee addaa baasuudhaan dhaltuu ofitti waama. Kana booda wal qunnamtiin wal hormaataa raawwatama. Eega walqunnamtii raawwataniin booda lameenuu gargar deemu. Dhaltuunis guyyaa 14 booda ilmoolee kinniisa hin caalle dhalti. Baay’inni ilmoolee isii haga 20 ta’uu danda’a. Diydammanuu qaama wal hormaataa keessaa bahuun gara korojoo imalu. Haa ta’u malee hundi isaanii bakka yaadan gahuu dhabuu malu. Korojoo keessas guyyaa 67 turu. Kana booda Opossum ta’anii gara addunyaa makamu. Gaafa guyyaa 75 guutan, soorata jajjabaa olii gad deemaa sooratu. Garuu haadha biraa hin fagaatan. haati yeroo olii gad yoo deemtu hunda ilmoolee isii kanniin duydarratti baadhatti.
Opossum waan ajaa’ibaa kan birootis ni qaba. Badhaasni Rabbiin bineensa kanatti arjoome hedduudha. Bineensi kun hin dhukkubsatu. Qaamni isaa Baakteeriyaafii vaayirasii heddu ofirraa deebisuu danda’a. Kana qofa hin seehinaa. Summii bofaafi ilbiisota hammeenyaan beekamaniitiifis hin jilbiiffatu. Qaamni isaa summii bofaatiifis dantaa hin qabu. Bofni yoo bineensa kana hidde, summii ofii qisaasuu malee bineeensa kana wa takkallee godhuu hin danda’u. hayyama Rabbii guddaatiin bineensi kun waggaa 2-4 jiraachuu danda’a.
Qophii: Abuu Ibtisaam


text:
1. Hin Miidhin!
Miidhaa qaamaa, miidhaa sammuu, miidhaa diinagdee, miidhaa xinsammuutis isii hin miidhin. Maaliif? Yoo jette Rabbiin ol tahe akki je’e:
“Jaartii teeysan haala gaariin wajji jiraadhaa” An-Nisaa: 19
Muffasiroonni akki ja’an: haala gaariin wajji jiraadhaa hojii fii jechaanis, haalaa fii amalaanis, isii nafaquu, uffisuu, nyaachisuunis, isii rakkisuu dhabuu fii gaarii isiif hojjachuun haala gaariin wajji jiraadhaa.
Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam hadiisul qudsii keeysatti Rabbiin ol tahe waan je’e nuuf himanii jiran:
“Yaa gabroottan koo! Ani miidhaa hin dalaguu ifirratti haraama godhee, isin jidduttis haraama godhee wal hin miidhinaa” Muslim: 2577
2. Abadan Bifaan Hin Arrabsin!
Arraba biifa isiitiin isii fokkisuuf arrabsan dubartiin abadan hin irraanfattu. Ammas uumaa Rabbiin bareecheetin uume ja’u fokkisuun dhorgaadha. Maaliif yoo jette? Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam haqa dubartiin jaarsa isiirraa qabdurraa gaafatamee hoggaa deebii kennu akki je’e:
“Hoggaa nyaatte nyaachisi, hoggaa uffatte uffisi, fuula hin dhahin, hin fokkisinis (fokkottuu hin ja’iin), mana keeysatti malee hin odiniin” Sunana Abuu Dawuud: 2142
3. Icciitii Isii Hin Facaasin!
Jaarsaa fii jaartiin waliin iccitii hedduu qaban. Abadan dhimmi qunnamtii saalaa, qaama isii, biifa isii wajjiin wal qabatuu alatti haasawa bunaa fii barcaa tahuu hin qabu. Maaliif yoo jette?
Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam akki je’e:
“Irra hamaan namaa guyyaa qiyaamaa Allaah biratti nama jaartii isaa wajjiin qunnamtii saalaa godhee iccitii isii san odeeysu” Muslim 1437
4. Jaartii Tee Dhalaan Biraa Si Caalti Hin Ja’iniin!
Hoggaa jaartii tee dubartii biraatiin wal cinaa qabdee isiitu si caala jetteen qalbii isii caphsite, jaalala tee shakkii keeysa neeyxe, waswaasa hamaaf isii saaxilte, gammachuu mana keetirraa fageeysite. Maaliif yoo jette? Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam akki je’e;
“Waan Rabbiin siif qoode jaaladhu irra dureeysa namaa taata” Sunan Ibnu maajah: 4217
Jaartiin tee qooda Rabbiin siif qoode, qooda Rabbii keetii jaaladhu malee ta biraatiin dorgomsiistee isiitu si caala isiin jechuun ifis rakkistee isiis rakkisuudha.
5. Hiikkaan Itti Hin Dhaaddatin!
Yoo sin hiika jechaa oolteen ati akka isii hin jaalanne, isiif bakka hin qabnee fii haalli mijjaawaan hanga argamuuf qofa wajji jiraachaa akka jirtu isiif ibsa. Ammas sin hiikaan taphaa fii hanjamaa hin taatu. Maaliif ni beeytaa?
Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam akki je’e:
“Waa sadii dhugaan isiitiis dhugaadha, taphni isiitis dhugaadha: Nikaah, hiikkaa, hiikkaa booda deebifachuu” Tirmiizii: 1184. Ka taphaaf sii hiike ja’uu fii ka dhugaan ja’us tokkuma!
6. Nyaata Isii Hin Arrabsin!
Jaartiin tee nyaataa fii waan hunda keeysatti jecha bareedaa sirraa dhagayuu feeti. Ammas nyaata arrabsuun haalaa fii amala nama amaneetii miti. Maaliif yoo jette? Rasuulli salllaahu aleeyhi wasallam, nyaata tokkollee haala fokkotaan ibsee hin beekhu yoo fedhe ni nyaata ykn ni dhiisa. Bukhaarii: 3563
7. Maatii Isii Hin Xiqqeeysin
Maatiin jaartii rahima kee tahanii jiran. Kheeyriin isaan kaasuu yoo dadhabde hamtuun isaan dubbatuun jaartii tee rakkuudha. Bultii tee gammachuu irraa fageeysuudha.
8. Hanqina Jaartii Teetii Qofa Hin Laakkawin!
Namni hundi hanqina qaba. Jaartiin guutuun, Jaarsi guutuun hin jiru. Akkasuma bultiin guutuu taates hin jirtu. Saniif Rabbiin ol tahe akki je’e:
“Jaarsaa fii jaartiin yoo irra waliif dabartan santu sodaa Rabbiitti haalaan dhihoodha. ammas tola isin jidduu ture hin irraanfatinaa. Allaah waan isin hojjattan argaadha” Al-Baqaraa: 237
9. Jaartii Tee Nama Duratti Hin Komatin!
Bultii keeysa olii fii gadijjira. Gammachuu fii gaddaajjira. Wal dhabbii fii araarris jira. Jaartii tee mana keeysatti waan wal dhabdee jirtuuf alatti akka nama wal lolee isiin oduu fii komachuun sammuu isii keeysaa hin bahu. Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam, “mana keeysatti malee jaartii teetiin hin oodin” ja’an. Sunana Abuu Dawuud: 2142
10. Jaartii Tee Hiiktus Hin Xiqqeeysin!
Gaafa tokko jaalallee kee turte. Arra wal dhabbii fii sababaa adda addaatiif adda bahuu mudattanis toltuu dabarte fii yeroo gaarii wajji dabarsitan yaadatuu qabda. Maaliif ni beeyta? Rabbiin ol tahe akki siin je’e,
“Yeroo isaan hiiktan, hiikkaa rakkoo fii hamtuun keeysa hin jirre isaan hiikaa” Al-Ahzab: 49
Qophii: Ustaaz Jaafar Bayaan


text:
Gabaasa Qeerroo Aanaa Nuunnuu Qumbaa Ebla 20,2015
Wallagga,Aanaa Nuunnuu Qumbaa Ganda qonnaan bultaa Furdisaa lafa qonnaa fi bososna Baanqoo jedhamu mootummaa Wayyaanee investerootaaf hiruu isaa irraan kan ka’e uummanni Oromoo naannichaa diddaa fi falmatnaa dachii isaanii taasisaniin ergamtootaa fi bulchitoota Wayyaanee waliin walitti bu’uu Qeerroon gabaase.
Gaafa Ebla 19,2015 Diddaa uummanni naannoo kanaa kaaseen wal qabatee mootummaan Wayyaanee loltoota isaa Naqamte irraa gara naannichaatti erguun fincila kaafatniittu, dachii mootummaan irraa buqaaa isiniin jedhe irraa ka’uu diddan sababoota jedhuun abbootii warraa kanneen ta’an qonnaan saddeettamaa ol manneen hidhaa beekamtii hin qabne kan akka Waamaa Adaree,magaalaa Nuunnuu, mana hidhaa Jimmaa Arjoo fi Jaatoo Naqamteetti guuramanii hidhamuu isaanii Qeerroon addeessa.
Kanneen keessaa maanguddoonni umuriin bulan lama haalaan miidhamanii mana hidhaa Naqamteetti darbatamanii jiru, kanneen kunis:-
- Obo,Qalbeessaa Donee
- Obbo, Firrisaa Waakkennee
Jedhaman yeroo ta’an hidhamtoota warreen hafan kaan keessas shamarran Oromoo maatii qonnaan bulaa keessaa akka keessatti argaman gabaasi addeessa.


text:
Abdii Boruutiin
Kutaa sadaffaa – Dhugaa ragaa qabu moo afaanfaajjessaa dha? Iccitiin jiru hoo maali?
Akkuma kanaan duraa har’as kutaa sadaffaa barruu kiyyaa kanas gaafii’umanan jalqaba. Kan gaafii kana akkan kaasu na godhe ammoo media fi intarneeta irratti waan tokko tokko dhaga’uu fi argee dubbisuu kooti.
Duraan dursee wanti tokko akka naa hubatamu kanan barbaadu, akkuman barruu kiyya kan kana duraa keessatti illee ibse, kaayyoon barruulee kiyyaa kan kanaan duraas ta’ee kan gara fuulduraa dhiyaatan walumaa galatti Oromummaan akka guddatu, tokkummaan Oromoo keessumaayuu waliigaltee fi tokkummaan qabsaa’ota Oromoo akka ijaaramuu fi cimu, humna horannee Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBO) dafee galii booddee akka ga’u akkasuma illee Afaan keenya akka qulqullaa’u, bal’atu fi guddatu, akka hin dagatamne, yaada fi dhaamsa koo Oromoo hundaafuu dabarsuu dha.
Jaarmayoota siyaasaa Oromoo kan walaba ta’anii qabsoo kana irra jiranis eega bilisummaa uummata keenyaa fi walabummaa biyya keenyaaf qabsaa’ani hunda isaanii tu ija tokkoonan ilaala. Deeggarsi kiyyas hundaafuu qixxee dha. Tokko ol qabee kan biraa gadi hin qabu; tokko deeggaree kaan hin balaaleffadhu. Yoo dogoggora ykn balleessa hojjetan jedhee itti amane hunda isaaniitu qixxuman qeeqa. Kun mirga abbaa fe’ee ti. Hawwiin kiyya garuu jaaramayoonni Oromoo kun kophaa kophaa qabsaa’uu irra waliigaltee fi tokkummaa uumanii akka waliin qabsaa’ani dha. Kuni ammoo hunda caalaa waan bu’aa guddaa uummata keenyaaf fiduufi.
Karaa biraatiin ammoo miseensummaas ilaalchisee ani miseensa jaarmayaa ogummaa (professional organisation/ professional body) malee miseensa jaarmayaa siyaasaa tokkoo illee miti. Kanaaf garee tokkotti hirkadhee isa tokko qofaa deeggaruu fi ittisuun yaadas kaayyoo kiyyas miti. Gabaabumatti ani nama Oromummaatti amanu fi kan tokkummaa ilmaan Oromoo hundaatu hawwu dha.
Waayeen uummata Oromoo fi qabsoo keenyaa waan na quuquuf, waan boqonnaa na dhoowwuuf akkan yaada fi ilaalcha kiyya barreessu na kakaase. Waanan arge fi dhaga’e, waanan hubadhe kan dhugaa irratti hundeeffame jedhe amanu irrattan yaada fi ilaalcha kiyya barreessa malee waanan hin beekne kan ragaa hin qabne fi hin amanamne qabadhee dubbistoota barruulee kiyyaa afaanfaajjesuu hin barbaadu.
Ani dhugaattan amana. Gaafii dhugaa dhiyeessee deebii dhugaa argachuun barbaada. Uummanni keenya illee dhugaa jiru akka hubatun barbaada. Dhaadannoon kiyya illee dhugaa jirutti amanaa ti wal amansiisaa, dhugaadhaan waliin haasa’aa, dhugaa dhaan waliin hojjedhaa, tokkummaa dhugaa uumaa, dhugaa jiru uummata keenya hin dhoksinaa fi kkf dha.
Egaa amma gara gaafii kutaa barruu kanaatti deebi’uu dhaan sababni gaafii kana na kaasise akkuman kanaa olitti tuqee dabre dhiyoo kana Oromo Media irratti waan tokko tokko dhaga’uu kooti. Amma qofaa otuu hin taane kanaan duras akkan dhaga’etti wanti media kana irratti dabru tokko tokko baay’ee gaddisiisaa dha. Maqaan namoota illee yaamamee ifatti kan saaxilamu asi irratti.
Kan nama dinqu fi kan namaa hin galle Qabsoo Bilisummaa Oromoo kana keessatti iccitiin qabsaa’ota jidduu jiru kan uummanni Oromoo hin beekne ykn kan uummata keenya irraa dhokatu maal inni? Kana hoo eenyu irraa dhageenya? Eenu tu dhugaa jiru nutti hima?
Amma gaaf tokko seenaa keessatti barreeffamee arginutti eeguu qabnaa?
Eenyu akka dhugaa dubbatu, eenyu akka dhugaa qabu ani ofii kiyyaa hin beeku anaafi illee hin galu. Kan naa gale yoo jiraate duulli Oromoonni wal irratti godhan amma illee akka hin dhaabbatini fi akka itti fufaa jiru dha. Yeroo ammaa yeroo gaafiin tokkummaa bakka hundatti ka’aa jirutti, yeroo waliigalteen uumamuu qabutti wal irratti duulli fi wal diiguun kun mul’achuun isaanii dhuguma gaddisiisaa dha.
Kan media kana irratti dubbatamu kun dhugaa ta’uu fi ta’uu baachuu waaqni/rabbi tokkichi haa beekun jedha. Kanan akkan jedhu ammoo mala dhabeetani. Qabsaa’onni keenya wal beeku, iccitii jirus ni beeku ta’a. Iccitii walii beeknanuu duula akkanaa wal irratti oofani miti? Uummanni Oromoos gaaf tokko dhugaa jiru kana beekuun isaa hin oolu.
Yaamichi WBOn ZK marsaalee tokko tokko irratti baase illee akka waan namoota garee tokkoo irraa ba’e godhameeti dhiyaate. Kan kana godhan jedhamani illee maqaan namoota tokko tokkoo ka’ee ture. Egaa kun ammam dhugaa dha? WBO ZK kun jira moo hin jiru? Namoonni maqaan isaanii ka’e kun dhuguma maqaa WBO tiin daldalanii? Qabsaa’ota dhugaa ti moo dhuguma akkuma jedhame warra diina tajaajiluu fe’ani dha? Waayeen kun baay’ee walxaxaa fi afaanfaajjessaa dha.
Akkuman barruulee kiyya kan kanaan dura keessatti illee mul’ise fi ammas jedhu hawwiin Oromoo hundaatu tokkummaa qabsaa’otaa keessumaayuu walitti deebi’anii tokkoomuu ABO ti jedheen amana. Lammiileen Oromoo ammoo tokkee dhaanis haa ta’u gamtaa dhaan yaamicha tokkummaa yoo godhan ykn tokkummaa dhaaf yoo iyyatan kun balleessa natti hin fakkaatu. Abbaan fe’e haa yaamu abbaan fe’e haa owwaatu yeroon yeroo tokkuummaa ti. Kuni dhugaa hundi keenya itti walii galuu qabnu dha.
Kanaaf ani illee barruu kiyya isa kutaa lammaffaa keessatti yaamichi WBO ZK dhaga’amuu qaba jedhe. Garee ykn murna tokko deeggaree otuu hin taane ofii kiyyaaf tokkummaan Oromoo, tokkummaan qabsaa’otaa fi tokkoomuun ABO hawwii guddaa kiyya waan ta’e fi QBO illee galii booddee ga’uu kan dandeessu tokkummaa qofaa dhaan akka ta’u waanan itti amanuufi.
Barruu WBO ZK ilaalchisee ani kanan jedhu (yoon akkana jedhu ammoo garee tokko deeggaruu fi ittisuu kiyyaa miti) yaamicha nagaa, araaraa fi tokkummaa dhiisiiti yaada’uma fe’ee yoo ta’e har’a abban fe’e interneeta irratti waan fe’e barreessuu (baasuu) ni danda’a. Kan isa dhoowwu hin jiru. Kan dirree lolaa jirus lolaatuma interneeta irrattis waan barbaade baasuu danda’a. Kan WBO maaliif kophaa ta’ee, akka waan godhamuu hin dandeenye ykn hin hayyamamne tokkotti ilaalama? Kuni yoo godhame ammoo kan seenaa keessatti nama gaafachiisuu miti. Kanaaf namoonni barruu WBO sana jalatti yaad (comment) ofii barreessan tokko tokko – WBOn dirree lolaa malee dirree intarneetiitti seenaa keessatti hin beekamu, raajii dha – jechuun isaanii sirrii natti hin fakkaatu. Kuni raajiis miti. Kan barruulee WBO ZK sana baasan WBO dhugaati miti kan jedhani yoo ta’e, kuni yaada isaanii ti. Ragaa qabaachuu danda’u. Kana anis hin beeku.
Yaada’uma tokkummaa tu na gammachiifnaan yaamichi kun dhaga’amuu qaba jedhe malee anis gara kiyyaan WBO dhugaa ta’u ykn ta’uu baachuu ragaa qabadhee ti miti.
Ani kanan jedhu warri dhugaas ta’e iccitii jiru beektan isa kana gadi baasaatii uummanni Oromoo akka dhaga’u godhaa. Media’uma fi intarneta irratti wali irratti duuluun, wal arrabsuun, wal abaaruun, wal salphisuun diigumsa caalaa fida malee bu’aan inni uummata keenyaaf fidu jira jedhee hin yaadu. Duula kana dhiisaati dhugaa jiru nutti himaa. Dhugaan dhokattee eessayuu ga’uu hin dandeessu. Yaaliin Oromo media irratti godhame ykn dabre kun dhuguma dhugaa fi iccitii jiru ifatti baasanii uummanni Oromoo akka beeku godhuuf yoo ta’e kana booda seenaanuu waan hin daganneef saaxiluun gaarii dha garuu ragaa qabatamaa wajjin uummata keenyatti himamuu qaba. Kuni yaada kooti.
Dhaamsa WBOn ZK kanaan dura dabarse irratti ABOn murni ykn gareen sadeenuu ibsa ofii akka baasani fi yaamicha kana illee akka deeggaran kan yaadatamuu dha. Kuni ammoo kan marsaalee (website) tokkee tokkee isaanii irratti bayee ture dha. Egaa gaafiin asitti ka’uu qabu: Akka namoonni tokko tokko jedhanitti ykn akka Oromo Media irratti dabretti yaamichi kun nama ykn gamtaa tokko irraa kan ba’e yoo ta’e; WBO dhugaa irraa yoo hin ta’in akkamitti deeggarsa kana argachuu danda’e? ABO murni sadeenuu fakkeessumaaf yaamicha ykn dhaamsa kana ni fudhanna, ni deeggarra jedhanii? Oromoo maaltu godhamaa jiraa? Iccitiin jiru ifatti ba’uu qaba. Waayeen keenya afaanfaajjessaa ta’aa jira.
Amma walitti deebinutti nagaan turaa.


text:
«Yaa mucaa koo dhaga’i mana abbaa kees irranfadhu; mootiin miidhagna kee jaalateeraatii!» (Faar.44:101)
«Yaa mucaa koo dhaga’i mana abbaa kees irranfadhu; mootiin miidhagna kee jaalateeraatii!» (Faar.44:101)
Dn.Mazgabuu kafyaalawuun
Mudde guyyaan sadi guyaa ayyaana haadha keenya dubroo Maariyaam yennaa ta’u innis guyyaa isheen dhalattee umurii waggaa sadiitti mana qulqulluumaa seentedha. Seenichas gabaabatti akka armaan gadiitti haa ilaalu.
Haannaa fi Iyyaaqeem Arrabsoo yeroo dheeraa jalaa bilisa bahuudhaan mucaa bifa bareedduu qabdu argatan (dahani). Akkuma raajichi Solomoon “Yaa mucaa koo kunoo ati bareedduudha” ( Weed. 4:1) jechuun dubbate durbee qaamaanis ta’e yaadaan; keessaanis ta’e alaan bareedduu taate argatan (dahani). Qeeqa (arrabsoo fi hamannaa) namootaa irraa walabummaa argachuu isaaniitiinis ni gammadani.
Gammachuun isaanii kunis mucaa dhabuudhaan waggoota hedduudhaaf hawwii daa’ima argachuutiin gubachuu caala namoota naanoo sanaatiin Haannaan “Gaangee”; “Kan gadameessi ishii cufame” jedhamtee arrabsamaa turte irraa mucaa argachuu isheetti bilisa bahuu isheetiinidha. Mucaan kunis qulqulleettii durbee Maariyaamidha.
Haannaan dhala dhabdee waggoota hedduuf turtus Waaqayyoon “Akka eeyyama keetti dhala naaf kenni. Kan Ati naa kennitu yoo durba taate bishaan waraabdee, leemmatii warqee hodhitee, foohaa golgaa mana kee tajaajiluuf oolu footee akka si tajaajiltuuf; yoo dhiira ta’e ammoo baratee mana kee akka tajaajiluuf siif kennina” jechuun wareeganii akka turan dubbiin dubroo Maariyaam nutti hima.
Durbeen Maariyaam dhalachuu Isheetiin kan bilisa bahe haadha Ishee fi abbaa Ishee qofa osoo hin taane addunyaa hundadha. Dhalachuun haadha keenya dubroo Maariyaam dhalchuu Gooftaa keenya Iyyasuus Kiristoosiif jalbuliidhaatii. Kana jechuunis dukkannii fi gidiraan kakuu moofaa keessa ture, duuti bara dheeraaf addunyaa mara dhiphisaa ture baduuf yeroo itti dhiyaachaa jiru, dhalli nama marri harka diyaabiloos jalaatii bilisa ba’uuf yeroo hojiin Uumaa keenyaa ifaan jalqabameedha. Kana waan ta’eef abbootiin “ Siin addunyaan fayye; Ilma keetiinis nageenyi nuuf ta’e” jechuun Ishee faarsu.
Waaqayyos kadhannaa Haannaa fi Iyyaaqeem dhagahee qulqulleettii durbee Maariyaamiin kenneef. Gama biraa Addaamii fi Hewaan akkasumas ijoolleen isaanii boo’ichi isaanii dhaga’amee hundumtuu kan ittiin fayyu danda’u; hunda keenyaa dhalatte. “Osoo Waaqayyo sanyii nuuf hin hanbisneetii akka Sadoom taanee, Gamooraas fakkaanee turre”( Isaa.) akkuma jedhame sanyiin Waaqayyoon filatamte fayyina addunyaaf kennamte (dhalatte).
Abbaa fi haati ishees Waggoota sadiif erga of bira tursanii booda kitaaba irratti “Waaqayyo keetiif wareega yoo wareegde Waaqayyo wareega kee kana ni barbaadaatii: cubbuu sitti ta’aatii kanfaluudhaaf duubatti hin jedhiin. Yoo hin wareegne garuu cubbuun sirra hin jiru. Kan afaan keetiin dubbattes Waaqa keetiif fedha keetiin wareegdeetaatii kan afaan kee keessaa bahe raawwadhu” (Se.ke.de. 23:21-23) isa jedhu yaaddachuudhaan “Garaanshee osoo fira hin bariin; afaanshe midhaan osoo hin bariin akka wareega keenyaatti mana qulqullummaaf kennina” jehdanii fudhatanii gara mana Waaqayyoo deeman.
Hoogganaan lubootaa fi uummanni yeroo ishee argan biiftuu caala harka toorba iftee qaqawweessa (bakakkaa) caalaa soodaachiiftee isaanitti mul’atte. Isaanis uumama kana fakkaattu maal goonaa? Maal ishee nyaachifnaa? Maal isheef afna? Jedhanii osoo dhiphatanii Ergamaa qulqulluu Faanu’eel mannaa samii leemmatii warqeettii, dhugaatii samii xoofoo ifaatti qabatee samii samiirraa bu’ee isaanitti mul’ate.
Uummannis lubichaaf kan dhufe waan isaanitti fakkaateef harkaa fuudhii godhani. Lubichi fudhachuuf yeroo jedhu irraa ol fagaate. Haannan mucaashee haammattee kabajasaa fudhachuuf achi siiqxee yeroo teessu akkuma ol fagaatetti hafe. Kana booddees kabaja daa’imittiif dhufe yoo ta’e maaltu beeka? Qofaa ishee dhiisii achi siiqi isheedhaan jedhan. Haannaanis akkuma jedhamte goote. Yeroo kana Ergamaan qulqulluu Faanu’eel bu’ee kochoosaa tokkoon haguugee, mannicha nyaachisee wayinichas obaasee gara samiitti ol bahe.
Gooftaan saba Israa’el mannaa samiirara buusee akkuma isaan nyaachise (Ba’u. 16:13, 1Mooto.19:1-8)
haadha keenyas karaa Ergamichaatiin isheedhaaf laate. Nyaanni ishees mannaa samii irraa bu’e, dhugaatiin ishiis dhugaatii samii irraa waraabame ta’e. Kana waan ta’eef qulqulluun abbaan keenya Hiriyaaqoos “Yaa drbee nyaata lafa kana irraa kan nyaatte miti nyaata samii (kan samii irratti bilchaate) malee; yaa durbee dugaatii lafa kanaa kan dhugde miti dhugaatii samii irraa waraabame dhugaatii samii dhugde malee” ( qiddaasee Maariyaam) jechuun ishee galateeffate.
Erga dhimmi sooratashee fala argatee mana qulqullummatti ishee gashan. Guyyaan kunis Mudde guyyaa 3 ture. Manni kiristaanaas yeroo hundaa jiini galee guyyaa 3ffaa irraatti, yeroo yaadattu wagga awaggaatti Mudde guyaa sadii immoo ayyana ol’anaatiin kabajji.
«Yaa mucaa koo dhaga’ii mana abbaa kees irranfadhu; mootiin miidhagna kee jaalateerahoo» Jedhee qulqullichii Daawiit Faarsa. 44:101 irratti akkuma dubbate. Haati keenya qulqulleetii dubroo Maariyaam Ergamoonni ishee sooraa kabajaa fi ulfinaan mana qulqullummaa keessa waggaa kudha lama jiraatte. Walumaa galatti umuriin ishee waggaa kudha shan yommuu fixxu Yihudoonni goomiidhaan «Shamarree waan taateef amala dubartootaatiin mana qulqullummaa waan xureessituuf bahuu qabdii» jedhan. Hojji afuurri Qulqulluun isheerratti hojjetu hubachuu waan hin dandenyeef akkuma nama foonummaa isaaniitti ija foonii qofaan ilaalanii murtoo dogoggoraa murteessan. Gama biraatiinis akka Waaqayyo Ilmi Durboo irraa dhalatu raaga dubbatame waan beekaniif raagni sun ga’ee osoo isheen Kiristoosiin hin dahiin dursinee isheen akka baatu yoo taasisne carraa kana dhabuu dandeessiidhaan akka mana qulqullummaa keessa baatu taasisan.
Hangafni lubootaa hammeenya Yihudootaa kana argee akkam wayya? Furmaata akkamii keennuuf dandeenya? jedhee Ishee gaafannaan gara Waaqayootti naaf beeksisi jetteen. Innis kadhannaa gara Waaqayyootti yemmu dhiyeessu deebii «Qoomoo Yihuudaa keessa kanneen haati manaa isaanii duute lakkaayitii ulee isaanii mana qulqullummaatti galchii irratti kadhadhu anis mallattoo siifan kenna » jedhu waan argateef uleewwan isaanii irratti kadhachaa buleera. «Yaa Yooseef kadhima kee Maariyaamiin fudhachuu hin sodaatiin» kan jedhuu ulee Yooseef irrattti barreeffamee argame. Ulittiinis firii qamadii fi wayinii godhattee argamteetti. Mataa isaarras gugeen boqotteetti. Kana ragaa godhachuun Giiftii keenyaaf Yooseef kaadhima (eegduu ykn tiksee) akka isheef ta’utti filatame.
Kadhima jechuun jechuun maal jehuudha? Yooseef Maariyaamiif kaadhima ta’e yeroo jennu hoo maal jechuu keenya? Qulqulleettiin dubroo Maariyaam mana Yooseef keessa akkamiin turte? Akkamiin mucaa ishee qoricha addunyaa ta’e Iyyasuus Kiristoosiin ulfooftee deesse? Kan jedhu yeroo biraa ilaalla. Waaqayyon ittiin nu haa qaqqabsiisu.
Galanni Waaqayyoof haa ta’u; kadhanaan haadha keenya qulqulleettii dubroo Maariyaam nu wajjin haa ta’u. Ameen! Bagga ittiin isin ga’e.


text:
Oduu Gaddaa:(SBO/VOL Ebla 28/2018) Obboo Hirphasaa Qana’aa Abbaan Gooticha Oromoo Engineer Gaaddisaa Hirphasaa Dheengadda kan boqotan Sirni gaggeessaa isaanii Guyyaa har’aa Godina Lixa Shaggar Aanaa Dirree Incinnii (Xuqur Incinnii)tti bifa kanaan gaggeeffame. Gootichi Oromoo Engineer Gaaddisaa Hirphasaa Asiin fuldura mana hidhaa Qaallitti keessatti hiraarsaafi torture guddaa irratti rawwatameen kan wareegame ta’uun beekamaadha. Obboo Hirphasaa Qana’aa gadda wareegamuu ilma Isaaniifi ilmaan Oromoo wareegaman hundaaf keessi isaanii nama naatoofi hadooddii guddaa qabuufi sabboonaa hayyuu Oromoo beekamaadha. Maatii isaanii, firootaafi uummata Oromoof jajjabina hawwina. Waaqni lubbuu isaanii nagaan haa qananiisu!! .
Qabsawaan ni kufa Qabsoon Ittii Fufa
“Sirnaa gaggeesaa Abbaa gootichaa qabsoo enginer Gaddisaa hirphaasa. Obboo hirphaasa qanaa’a”


text:
Oromia: Irreecha Fantaalleettii Kan Birraa Bara 2015: Uumayyoo Uumayyyoo Hayyee, Uumaa tee ta ganamaa yaa waaqayyoo……..! Jeekkara dubartoota Oromoo karrayyuu October 1, 2016Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Fanataallee, Irreecha Biraa 2015, Jeekkara dubartoota Oromoo Karrayyuu, Oromia, Oromo, yaa waaqayyoo
trackback
Irreecha Fantaalleettii Birraa bara 2015.
Uumayyoo Uumayyyoo Hayyee Uumaa Tee Ta Ganamaa Yaa Waaqayyoo.
Jeekkara Dubartoota Oromoo Karrayyuu
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Haasaa HD ABO: Fulbaana 15, 2018 Finfinnee.
- Kabajamoo Bulchinsaa Magalaa Finfinnee Engineer Taakkalee Uumaa
- Kabajamtoota Qondaalota Mootummaa Federaala Ityophiyaa,
- Kabajamtoota bakka bu‘ootii Bulchiinsaa nannoolee,
- Kabajamtoota bakka bu‘ootii dhaabolee Siyaasaa, Waldayaa Hojjeetootaa fi Ogummaa,”
- Kabaajamtoota Miseensota, Deggartootaa ABO, WBO fi Qeerroo Bilisummaa Oromoo,
- Kabajamtoota gaggesitootaa fi Abbootii Amantii Kan galfata Gudinaa Tumsaa Sheek Bakari Saphaloo, Sheek Mohammed Rashad fi kkf of harkaa qabdan,
- Kabajamtoota Abbotii Gadaa kan galfatni Abba Gadaa Boruu Guyyoo fi Obbo Dabassaa Guyyoo isin harkaa jirtu,
- Kabajamtoota Haadholii Oromoo kan dhaamsa warra gadameessa isaanitti biqiltuu dhalaa namaa utuu baatanii gara jabinaan rasaasa irratti banameen ciniinsuu isaani dahuu utuu hintahiin kan du‘a lubbu itti tahe,
- Kabajamtoota Manguddoota Oromoo kan galfatni Dararaa Kafanii, Abicho Haji Mohammed, Haji Mohammed Musa, Jafar Ibrahim Utto fi kkf isin harka jirtu,
- Kabajamtoota Oromoo dhiiraa dhalaa, dargaggoo fi manguddoo “dhiphoo”, “jeeqxota”, “shororkeesitoota” „ biyyaa digdootaa“, “shakamtoota” fi kkf isinitti moggaafame, murtee du’aa, umurii gutuu, ganaa heedduu fi hiraarsaa qixaa hinqabnee mana hidhaa ifa fi dhoksaatti leexaan ykn maatiin dararamni isin irra gahee,
- Kabajamtoota daa’imman Oromoo kan qe’ee keessan irratti al tokkotti haadhaa fi abba dhabdanii addunyaa isinitti dukkaneessan, kan jaalala abba fi hadhaa ykn firaa malee mana hidhaa keessatti akka Boontuu Girma kan haatii murtee du’aa abban umurii guutuu itti murta’uu ba’aa kana baattanii guddatan, akkasumaas abba ykn harmeen keessan bakkii buuteen isanii dhabame akka Ijoollee Nadhii Gamadaa, Lameessaa Boruu, Baqqalaa Dawwanoo, Yosef Ayele Batii fi kkf karaa ilalaa jirtan,
- Kabajamtoota Oromoo biyaa ambaa keessatti adamsamuun dangaa tarkanfatee kan akka Bosassoo, Dhadhaab, Jaboutii, Nairobiitti lammii kessan of biraa dhabdan akkasumaas balaa galaana diimaa fi medetraniyyaa irra haftan,
- Hayyoota Oromoo utuu beektanii kan akka Wallaalati fudhatamtan sagalee fi beekumsi keessan ukkaamamee, kan warra Afaan Oromoo fi seena barsiistan jedhamanii ajjeefamanii, ykn tajajilaa fayyaa ykn seeraa ummataaf gochuu isaniif lubbuun darbe,
- Kabajamtoota Artistootaa fi Gazexisitootaa Oromoo kan galfataa Abdi Qophee Abdullahi Arsi, Ayub Abubaker, Abubaker Musa, Mustafa Abdi, Ahmed Kebira, Ayantu Borana, Hime Yusuf, Kulani Boru, Sabontu Barentu, Bonsiso Challa, Hordofa Barento , Jirenya Ayana, Ebbisa Addunya fi Usmayu Musa fi kkf uttu hin dagatiin, hiraarsaa mana hidhaaf uttu hinjilbeeffatiin kan tokkummaa ummataa keessan, aadaa, dhibdee hawaasaa keessanii walleedhaan, walaloo fi yedaloodhaan guyyuu hamilee qabsoo hidhachiisaa turtan fi itti jirtan marti,
- Kabajamtoota Artistootaa fi Gazexisitootaa kan Oromoo hin taane, kan mirga ilma namaaf otoo quuqamtanii falmitanii Maikelawwii fi mana hidhaa adda addaatti gidiraa argitan,
- Kabajamtoota Atileetota Oromoo kan akka Fayisaa Leellisaa, Firaa’ol Ebbisaa fi Tamiru Demissiee warra miidhaa ummata keessanii gootummaadhaan addunyaatti ibsitan,
- Kabajamtoota gaggesitoota Jaarmolee mirga dhala namaaf falmitan kan akka Oromia Support Group(OSG), Human Rights League for Horn of Africa (HRLHA), Ethiopian Human Rights Council (EHRCO), Amnesty International (AI), Human Rights Watch (HRW) fi kkf,
- Kabajamtoota mirmirsitoota ibsituu dukkanaa (Alaabaa) kan galfata aadde Qamaria Haaji Shabbuu Roobee Baalee irraa Ebla bara 1996 kooboo bifa alaabaan qopheeffachuu isheetiif lubbuu itti dhabde ykn dargaggoota Gaasaraa fi Oromiyaa bakkoota adda addaa irraa harka isaanii irratti ABO jedhanii tumachuu isaniif lubuu dhaabanii fi warra akka isanii,
- Kabajamtoota Sabaa fi Sab-lammoota biyya kanaa dheebuun mirgaa, bilisummaa, nagaa fi guddinaa hawwuu fi lubbuu itti dhabuu malee arguun isinitti ulfaatee fi dheeratee jiru,
- Kabajamtoota miseensotaa fi deggertoota Dhaaba keenyaa kanneen Godinaalee Oromiyaa hunda irraa, akkasumas, biyyoota ollaa fi biyyoota alaa fagoo irraa simannaa kanaaf har’a asitti argamtanii fi Koree simannaa kana bifa kanaan nuuf qopheessan hundaa maqaa Dhaaba keenyaatiin guddiseen galateeffadha
Walumaagala, kabajamtootaa fi jaalatamtoota ummatoota Ityophiyaa hunda dhiiraa, dhalaa, dardaraa fi manguddoo asitti argamtanii fi biyya alaa fi bakkoota adda addaa irraa meeshaa ammayyaan nu faana jirtan maqaa Hoggana ABO, WBO, Qeerroo Bilisummaa Oromoo, mieensotaa fi deggartoota ABOn, baga nagaan kanaan nu gaheen jeedha.
Kan kanaan nu gahe Waaqa galatni guddaan haa gahun jedha. Biyyaa hacuuccaa fi dhiittaan mirga dhala nama hafee wal-qixummaa fi wal-kabajaan sirni demokratawaa kan olaantummaan seeraa fi sagaleen ummataa kabaja itti argatu akka tahuuf lubbuu isaanii jijjirraa hin qabne itti baasanii kan haala har’a keessa jirru kana fiduuf wareegama baasun kanaaf kan nuun gahan hunda yaadachuuf daqiiqa muraasaaf akka ol kaanee dhaabbachuudhaan yaadannoo goonun kabajaan isin gaafadha.
Har’allee kan lubbuun jirtan: WBO, Qeerroo Bilisummaa Oromoo, miseensota, qabsa’otaa maraa fi ummatni keenya guddichi kan seenaa hin dagatamne kana hojjeettani marti galatni keessan bilisummaa tahe, seenaan bara baraan isin haa faarsun jedha. Hundi keenya kanaaf gahuu keenyaaf ammas irra deebi’een baga gammaddan, baga gamadne jedha.
Kanuma waliin dhaaba keenya ABO kan nuuf bu’uressanii fi bara dukkana sana keessa daandii qabsoo bilisummaa Oromoo fi dimokrasii kan taraaran, Jallan General Taddasaa Birruu, Elemoo Qilxuu, Baaroo Tumsaa, Bariisoo Waabee, Abboomaa Mitikkuu, Yiggazuu Bantii, Gadaa Gammadaa, Muhee Abdoo fi kanneen isaan waliin wareegamanii Dhaaba keenya ABO nuuf kennan galatni isaanii Bilisummaa tahee seenaan bara baraan isaan haa yaadatun jedha. Akkasumas bilisummaa Oromoof bara sanatti bifa addaan kan qabsoo adda addaa taheef hooggana turan General Waaqoo Guutuu, Adam Jiloo, Jarraa Abbaa Gadaa fi kaanis gootota keenya qaqqaalii hunda seenaan bara baraan isaan haa yaadatun jedha.
Akkasumaas mootummaan Ityophiyaa hoggansa Muummicha Ministeeraa Dr Abiyi Ahmed‘n gaggeefamu kun dhibdeeleen jiran hundi karaa nagaa akka furamaniif haala mijeessuuf waliigaltee nu waliin uumuun asiin nu gahuu isaatiif galata guddoo qaba. Waltahiinsi keenya kan miillanaa kan bara 1991 irraa adda taha kan jedhu amannee ummatni keenyas kana waan deggareef waliin milkaawina isaaf ofitti fudhatnee kunoo Finfinneetti argamna. Waltahinsi kun akka milkaawus fedhi ABO fi ummata keenyaa ti. Miseensotni ABO, WBO fi Qeerroo Bilisummaa Oromoo itti wareegamaa bahan kunoo galfata isaa kana booda qofaa baachu irraa ummata keenyaan geenyee jirra. Hoogganni kun ammaan booda dirqama galfata kana baachuu fi tiksee galmaan gahuu ummata keenya waliin qabna.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota maraa;
Dursa kabajaa fi jaalala guddaa isiniif qabnu ibsachaa, Haa dheeratu malee, Aduun dhiitee ni bariiti, dukkanni gurracha’e ni ifa, bulee oolee gidiraa dheeraan nama quunnamuus ni salphatas ni darbas. Gidiraan jiru salphatee kanaaf nu gahee immo gutummattis darbee nagaa fi tasgabiin wabii jireenyaa akka argannu mamii hin qabnu. Namniis mootummaaniis ni jijjiirama. Kan iddoo isaatti hafu yoo jiraate, Waaqa nu uummee, fi dhugaa duwwa dha.
Addunyaa keenya kana keessatti dhugaa fi kijibni, gaarii fi hamminni, jibbaa fi jaalalli, bilisummaa fi gabrummaan, walqixummaa fi ol-antummaan wal-falmaa fi wal-mormaa kan keessa jiraatan yeroo tahu garuu deemsa keessa dhugaan, gaarummaan, jaalalli, bilisummaa fi wal-qixummaan ni injifaatu. Kun seera uumamaati. Sabni, namni, dhaabnii fi biyyi kamuu adeemsa seera kana falleessuu wan hin dandeenyeef keenyas shira mootumman EPRDF hogganamuu nu dhabamsiisuuf ifaaje hunda irra aanuun kanaaf gahun keenya kana irra adda hin tahu.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota maraa;
Guyyaan har’aa seenaa uummatoota biyyatti kana keessatti boqonna isa guddaa dha. Kunis haasaan nagaa fi waliigaltee Kabajaa fi jaalalaan ABO fi geggeesitoota motumma Itiophiyaa waliin jalqabamee bifa bu‘aan isa hundaaf giddu galeessa tahen as gahe jira. Waliigalteen kuni daran itti fufee haala amansiisaan hojiitti hiikamee nagaa fi tasgabbiin biyyattii kessatti akka dhalatee guddatu tika gamtaa gochuun, gugeen nagaa qilleensa biyya kana irra akka balaliituuf obsaa fi murannoon akka wal-faana dhabbannu carraa kanaan hundaaf waamicha goona. ABO qulqullummaan qooda isaa akka bahatu isniif mirkaneessina.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota maraa;
Ummatni hacuucaa didee bilisummaaf fincile yoom iyyuu deebiin haqa isaa oolee bula malee hin dhabu. Xumraa Jarraa 19ffaa irratti Oromoon humna qawween erga cabee guyyaa tokko tole jedhee fudhatee hin beekuu. Finciloota akka Rayyaa fi Azabo (1928-30), Dawwee (1947), Konfedresii Oromoota dhihaa (1936), baddaa Harargee (1943 fi 1948), kan Kibbaa Oromiyaa keessatti yeroo adda addaatti ka‘ee deebi’ee dhaamaa ture, tattaffiin Waldaa Macaa fi Tulamaa Oromoo wal-barsiisuuf godhee, Sochii Kibbaa Oromia fi Falmii mana Barumsaa University Finfinnee keessaatti bara 60-ota keessa tahaniin sochiin uummata Oromoo gara sadarkaa biyyooleessaatti akka bifa qabaatu taasise.
Deemsi kun Oromoon cabee waggaa dhibba booda akka ABOn bara 1973 waaltummaan mul’ata siyaasaan mirga isaa falmachuuf kan isaaf tahu akkasumas hogganaa fi jarmiyaan akka dhalatu godhee. Akeekni fi Sagantaan Siyaasa ABO mirga Hiree ofii ofiin Murteeffachuu ummata Oromoo dhugoomsuu dha. Kun, humnaa fi fedhii biyyaa, saba Oromoo harkatti deebisa.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota maraa;
ABOn Jaarmaya falammii sochiilee adda addaa armaan olitti tuqaman keessaa dhalatee, kan falammii keessatti guddatee, har’as falammii keessa jiru dha. Bu’aa-bahiin qabsoo kunis kabajaa fi salphina, firii fi kasaara, ganamuu fi tumsamuu, jibbaa fi mararfannoo fi akkasumas dhimmoota waliif faallaa ta’an heedduu keessummeessaa bakka har’a jiru gahe jira. Barottan 40 ol lakkoofsise kana keessatti dhibdee fi didhaa nu mudate tarreesanii fixuun hin danda’amu. Qabsoon Bilisummaa Oromoo kan dhalli Oromoo miliyoonaan har’a irratti hirmataa jiru kun hadhaa qabsoo keessatti hooggana of keessaa horataa deemuun guca qabsoo bilisummaa ummata Oromoo tahuu isa firaa fi halagaan ragaa baha.
Akkuma Oromoon “Bishingaa dura bilchaate simbirrootu nyaata” jedhu, deemsa kana keessattis ABOn wareegama hogganoota ol’aanoo fi ulfaatoo tahan lakkoobsaan danuu itti baasee jira. Sirnichi gaaffii karaa nagaa dhihateef deebii humnaa itti keennuun gaggeesitoota Waldaa Macaa fi Tulamaa garii ajjechaa, garii hidhaa bara dheeraa fi mirga tajaajila lamummaan argachuu malan sarbuun murtee dabarse.
Kana keessatti warra ijoo turan General Tadassaa Biru hidhaa Umurii gutuu, Ajajaa dhibbaa Mamoo Mazamir Fannifamee akka du’uu fi Hailemariam Gammada summii fi hiraarsaa mana hidhaatti akka lubbun darbu tahe. Wareegamni kun utuu kanaan hin dhaabbatiin ABO bu’ureffamee warregamni J/Elemoo Qilxuu, J/Taddasaa Birruu, J/Baaroo Tumsaafaa – Dhaabicha mudate. Wareegamni rifachiisaa kan J/Magarsaa Barii, Gadaa Gammadaa, Abboomaa Mitikkuu, Fafam Doyyoo, Doorii Barihamoo, Irra’aanaa Qacalee, Omar Ismaa’el Galmoofaa, hogganootni ol‘aanoon Shinniggaatti bakka tokkotti wareegamuun, karaa Dhihaa Gidaamii Girayitti sumii diinni nyaachiseen jaallan filamoon torba bakka tokkotti dhumun of maddiitii isaan dhabne; Wareegama utuu mootummaa cehumsaa keessa jiraamuu fi mootummaa cehumsaan booda hanga guyyaa har’aatti hoggantoonni qabsoo irratti kufan kan akka J/Gamachiis Dhaaba, J/ Jatanii Alii, J/ Buruysoo Boruu, J/Gutamaa Hawaas, J/Mul’is Gadaa, Guddataa Gurmuu fi kkf seenaa dhabicha keessatti kan hin dagatamne dha.
Wareegamni gootaa tokko kumaatamaan goota biroo waan dhaluuf goototni barattoota Oromoo kan harqoota gabrummaa saba Oromoo irraa buusuuf jecha Kayyoo ABO fudhatan mormii FDG humna mootummaa dura dhaabbachuun mormii gaggeessaa bakkaa fi haala adda addaatiin lubbuu isaanii qaalii dabarsani. Daandii haqaa barbaacha irratti hanga guyyaa har’aatti kan wareegamaa jiran lakkawaamee hin dhumu. Hanga tokko maqaa dhayyuuf: Almaayyoo Garbaa, Gaaddisaa Hirphaasaa, Simee Tarrafaa, Jaagamaa Badhaanee, Kabbadaa Badhaasaa, Darribee Jifaar, Yaasiin Mahaammad, Alamuu Tasfaayee, Ayisha Ali, Tesfahun Camadaa fi kanneen biroo baay’ee hanga dhiheenya kanaatti wareegamaa turan hunda seenaan hin irranfatu.
Hirmaanna ummatnii Oromoo qabsicha keessatti godhuu riffachiisuuf ajeechaa Jumlaa Oromoo irraan gahamee keessaa wareegama hanga tokko xuquuf:
• Bitootessa bara 1992 magaala Water baha Harrargetti,
• Guraandhala 5 bara1995 Surree fi Kiyyoo Dadar baha Oromiyatti,
• Bitotessaa bara 1995 Sigmo fi Gattiraa,
• Ebla bara 1995 ganda Babboo Gambeel, Dhiha Wallagaatti,
• FDG bara 2005/2006 bakkota garaa gariitti,
• Guraandhala bara 2007 Gaara Suufiitti,
• Muslimootaa Oromoo Ebla fi Hagayaa bara 2013 Asasa fi Kofeleetti ajeeffaman,
• Liyu Police warra jedhamaniin Baha, Kibbaa fi Kibba-Baha Oromiyaatti bara 2013 eegalee hanga ammatti rawwatamu,
• Sochii Qeerroo bara 2011 hanga 2018 keesatti,
• Irrecha Har-sadii Onkoloolessaa 2 bara 2016 kan akka fakiittiti maqaa dhayyamani dha.
• Dogoggora odeeffannoo jeechuun Bitooteessaa bara 2018 qaama mootummaa kan Labsii Yeroo Muddamaa kan tahe “Command post”dhaan kan ummataa keenya naannoo Moyaalee irratti raawwatamee fi kkf
Akka nama tokko tokkoonis hawaasa Oromoo toora hunda keessaa haala sukkaneessaan ajeefamee jira. Haa tahu malee kaayyoon qabsoo bilisummaa Oromoo kan bu’ureessitootni qabsoo kanaa irratti wareegaman dachaa dachaan goota horachaa firiin isa golaa hundaa rukutee kunoo har’a asitti walitti nu qabee jira. Fuula duraafis wareegamni isaanii lafatti akka hin hafne fi qabsoo bifa haaraan itti seenne nagaan bakkaan gahuun itti gafatamni isaa kan dhaloota har’aa tahuu wal yaadachisna.
Kabajamtoota Qoondaloota mootummaa fi ummatoota Ityophiyaa maraaf;
Waggoota 27n darban kana keessatti, ABO fi Jaarmoolee siyaasaa biroos dabalatee sirna nagaa keessatti qabsoo karaa nagaa akka hin gaggeeffamne gochuu irraan kan kahe badiin seena rawwatame.
Namni Falasamaa tokko “Kan seenaa irraa barannu, seenaa irra baraachuu dadhaabuu keenya dha.” jedhe, Har’a garuu nuti kan as jirru seenaa irraa barachuu dadhabnee utuu hin tahin seenaatti of hiinee badii seena hin hojjennu jennee ti. Caalaatti ammoo qoodaa fi sadarkaa muraannoo har’a ummatni keenya mirga isaa falmachuuf Qabsoo bilisummaa isaa keessatti qabuu fi hundee of irratti amantiin nuti ilaalcha nagaaf Dimokraasiif dursinu wal dhuunfachiisnee ilaaluudhaani.
Waan sirna Gadaa irratti biqilleef, jaalalaaf kabaja dorgommii karaa demokraasiif qabna. Har’a qabsa’oonni Oromoo jaalalaaf kabaja demokraasi kanaaf aarsaa baasuu irratti akka sodaa hin qabne ofii olittin amana. Kunis tahee aadaan keenya olla waliin nageenyan buluutti amana. Yoo ofitti qaban leenca irraa rifeensa buqqasu jedhu; kanaafuu kan mul’ataan nu fakkaatus tahe kan mul’ata addaa qabu waliin haal duree tokko malee waliin hojjeechuun walitti dhiyyeenyaa fi wal-ammantaa fida jennee amanna. Kun amantaa hunda keenyaa akka tahuu abdanna.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota maraa;
Har’a haala amma itti jirrutti hubannoon nuti qabnu qaamni biyya ityophiyaa irratti dantaa qaba jedhu hundi ol’aantummaa seeraa kan mootummaan fi jaarmoleen siyaasaa hundi ittiin abboomaman fudhatee, sadarkaa itti aanutti tarkaanfachuun akka dirqama tahe dha. Mirgi ummataa fi demokrasii hunda keenyaan faarfamuu fi lallabamu hojitti hiikama kan jedhu waliigaltee mootummaa waliin kan lafa kawwane dha. Kana hojiitti hiikuun dirqama hunda keenyaati jennee amanna.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota Jaarmoolee Siyaasaa walii fi Partii Motummaa dorgomtan;
Fuul-duree biyyichaafis tahe hariiroo nagaa kan waaraa ummatoota giddutti buusuuf ABOn seenaa isaa keessatti dhabbii dhabbataa fi ilaalchi inni qabu; Jaarmooleen siyaasaa dhimma Ityophiyaa irraa dantaa qabna jedhaan hundi adeemsa gara sirna dimokiraasiitti riqicha cehumsaa tahu keessaa haalli itti hirmaachuu danda’an mariidhaan jiraachuu qaba jedha. Amma bakka geenye kana irrattis haal-duree tokko malee Dhaaba siyaasa kamuu wajjin yaada Dhaaba siyaasaa fi namaa hunda kabajaa Dhaabotni siyaasaas yaada keenya kabajaa, kan keenya qabannee waliin hojjechuudhaan murtee maayyii ummataaf dhiisuutti amanna. Jijjiiramni amma eegalame kunis qabsoo fi wareegama hunda keenyaatiin argame jennee amanna. Waan taheef, mootummaa fi humnoota siyaasaa jiran hunda waliin marii itti fufiinsa qabu gochuudhaan jijjiiramni eegalame kun itti fufee akka fiixa bahuuf hojjenna. Kana gochuufis gaafatama keenya naamusa haalli yeroo jijjiiramaa kun gaafatuun bahachuudhaan dhiibbaa ijaaraa gochuu kan itti fufnu tahuu hundaaf ifa gochuu barbaadna.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota Jaarmoolee Siyaasaa Oromoo addatti;
Jaarmooleen siyaasaa Oromoo haala keessatti dhalatanii mirga ummata Oromoof falmanii fi falmaa jirra jedhan ni qabu. Haalli keessatti falmii gaggeesinu gara tokkotti yoo nannawwee wal-hubatnoo demokratawaa tokko tolfatanii waliin hojjechuun murteessaa dha. ABOn moora qabsoo bilisummaa oromoo ittichuuf jeechaa yeroo heedduu yaalii adda addaa godhee jira. Bu’an argamees hintuffatamuu. Ammas tattafiin keenyaa kun dacha dachaan itti fuufaa. Haa tahu malee tokkummaan ummatni keenya irra guddaan hawwuu fi barbaadu jaarmooleen kayyoo isaanii dhiissanii tokkoo fi tokko akka tahani dha. Kuni kayyoo bilisummaa ummata keenyaa kabajchiisuu irratti utuu tahe dansaa, yoo kuni hanqate garuu garaagarummaa qaban waliif beekanii fi walii kabajanii wanta walitti isaan fidu irratti ciminaan hojjeechaa bakka maraatti dantaa Oromoo dura aansuu fi akkataa ummani Oromoo sabaa fi sab-lamoota biro waliin nagaan jiraatu irratti hubanno gahaa waliin qabaachuun dirqama dhalootaa taha.
Bakka garaagarummaan jiratuttii safuu aada fi seeraa biyyattiin karaa nagayaan xumurachuu aadeeffachuu dha. Oromoon safuu cabdee raada qalee sirreeffata, nutis Oromummaa handhura hariiroo keenya yoo godhaannee dhibee fi waldiddaa maraa karaa nagaa waan hikkachuu hin dandeenyeef hin jru. Kanaafuu ammaan boodaa fi har’a irraa jalqabee warra wal-diineffatu utuu hin tahin warra abdii waliif tahu akka taanu abdanna. Godaannisa seenaa hooquu irraa bilisoomuun fedhii ummata keenyaa dursinee cichominaan sadarkaa hundatti akka ummata keenya tajaajilu carraa kanaan waamicha kiyyan dabarsa. Yoo kana guuttanne ummatoota biro waliin hariiroo sirreeffachuu dandeenya; dhaabota siyaasaa kaan waliin nagaa fi dimokraasiif tattaafata tahu keessatti qoodni keenya guddaa fi ijaaraa taha. Kana kanneen guuttatnu akka taanuu waamicha keenya siniif dabarsina.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota Dubartoota
Haati dhala deessee guddifattee qaruu fi maatii tajaajiluu qofa utu hin tahin addunyaa keenya har’aa keessatti dubaartoonni sadarkaa mataa biyyaa, mummittii minsteeraa, qormaataa, bulchinsaa fi tikaa biyya isanii keessatti sadarkaa ol’aana irratti hojeechuu qofaa utuu hin taanee bakkoota heddu irratti filatamoo taha jiru. Bakka nagaan hin jirree cunqursaan sirnaa fi aadaa jirutti garuu hundaa olitti midha’an dangaa hinqabne kan irra gahu dubartoota irratti dha.
Baroota darban kana keessa seena biyya kanaatti murteen du’aa kan irratti murtaawe dubartoota keenya kan akka Asli Oromoo, Diribee Itana fi Urgee Abebe seenaa keessatti wan adda dha. Waligalaa abba manaa, obboleessaa ykn dhalaa kee fidi jechuun salphina, qorqalbii caabsuu fi hiraar dubartoota Oromoo irra gahe keessaa kan warra akka Urjii Dhaaba fi biroon lakkawamee hin dhumu. Hirphii fi hadhadhyaan kanaaf tahu yoo mirga guutu argatan duwwadha. Kanaafuu akkumaa qabsoo hidhannoo keessatti warrii akka Juukii Bareentoo, Qananii Yusuuf, Ayyantuu Dagaa, Saartuu Bonnayya, Daraartuu Boonsaa, Dawwii Ayyaansaa fi kannen biro gootumman seena hojjetanii darban isinis qabsoo karaa nagaa gaggeessuuf itti seenee kanatti utubaa nagaa taatanii humna qabsoo kanaa tahuu bulchiinsa gaarii dubartiin itti aangomtu fiduu keessatti qooda keessan akka argisiistan waamicha kiyya dabarsa. Kan darbe keessatti aarsaa guddaa baaftaniif galatni keessan bilisummaa dha, qooda keessan darbe ammoo seenaan bara baraan haa yaadatu. ABO keessatti qoodni keessan guddaa fi bakki keessan ol aanaa akka tahuu hawwii keenya. Isa kana mirkaneessuuf waliin akka hojjatnu waamicha keenya isiniif haaromsina.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota qotee bulaa fi horsiissee bulaa;
Jiraataan biyya kanaa dhibbantaadhaan harki saddeetamni jireenyi isaa qonna irratti kan hunda’e dha. Hawaasni qotee bulaa fi horsiisee bulaa kun kan wayyaba keenya guddisee barsiisee ol baasee dha. Haa tahu malee bara dhufee darbu, mootummaa dhufee darbu keessatti kan ittiin oomishatu gindii fi qanbarriin kanuma durii sani. Wabiin Qotee bulaan Oromoo fi ummatootiin garii abba qabeenyummaa fi jireenya lafa irratti qabu bara sirnaa “ciissenyaan”, barri ijaarsaa gandaa (Mender Misretaa) ykn qubsuumman (safaraa) gidiraa argaa bahe. As dhihoo immo qirccannaa lafaa (land grabbing) maqaa investiment-n abbootii qabeenyaaf keennamuun beenyaa hin madalleen lafa isaa irraa buqqisuun maatiin irratti digamee jireenya gadadoof saxilamuun dhugaa diida jiru dha.
Uumaan nannoos Keemikaalaa abbootiin qabeenyaa kun eegannoo fi to’annoo malee itti fayyadamaniin summaawuu irraa kan ka’e qotee bulaa fi loon isaa dhukubaaf saxilamuun mirga jireenyaa dhabuun fincilaatti isa geessee jira. Caalaatti diddaa gadadoo kanaa mormii ilmaan qotee bulaa gaggesaniin dhala barsiiffadhee jireenya koo foyyeessa jedhee yaadee bobaa isaa jalatti haala sukkaneessan ilmaan isaa ajjeeffamuun isa muddatee jira. ABOn qabeenyi uumamaa inni lafarraa, lafti, akkasumas qabeenyi lafa-keessaa hundumtuu qabeenya gamtaa ummataati jechutti amana. Kanaafuu dantaa dhaloota ammaa fi kan hegeree ilaaluudhaan, akkaataa qabeenya isaatti dhimma bahamu ummatichatu karaa bakka bu’oota isaa bilisaan filatee qofaan sirna murteessuu keesatti aangoo ol’aanaa qaba jedha. Imaammata dhimma bahiinsa lafaa (Land use policy) kan hoggeeyyiin qoratamee dhiyyateen kan bu’aa ummataa waalteffate tahun yoo mirkaana argate duwwaa hojii irra oola jedha. Kana hojiitti hiikuufis qabsofna.
Oromoon ofiin hiree isaa murteefatuu qaba kan jeennuuf sagalee kennatuun bulchiinsa gaarii isa bulchu muuddachuu tajaajila hawaasa karaa dinagdee, siyaasaa, fayyaa, hawwaasummaa fi misooma imaammatootaa dantaa ummataa tiksuu irratti hunda’an kan isaaf tolchu akka qabaatuufi dha. Ummatoota Itoophiyaa kaaniifis kanuma hawwina. Akkasitti aangoon siyaasaa ummata harka yoo seene rakkinoota qotee bulaa fi lafa isaa jaarraa tokkoo fi walakkaa ol gidiraaf saaxilan keessaa baana jennee amanna.
Kabajamtoota Daldaltoota;
Waggoota darban keessa biyya loogii fi malaamaltummaan dhuunfatame keessa waan jiraattaniif qabeenyaa fi oggummaan daldalaa qabdan tuffatamee, projeektii kan keessan boodatti hambisaa, meeshaa ittiin sochootan Gumruk keessatti hidhamaa wahiloonni abba irree akka gabaa qabatan taasifamuun jireenya harkaa afaan hin darbineen qofa jiraachuun keessan waan yaadatamu dha. Afoollummaan miidhaan inni guddina daldaltoota seeraan hojjatanii fi dinagdee biyya tokkoo irratti geessisu salphaa miti. Har’a haala kana gara guddina dhunfaa fi biyyatti jijjiruuf waliin hojjechuun keenya murteessaa tahu hubattanii akka nu waliin dhabbattan maqaa ABOtiin kabajaadhaan waamicha isiniif godha. Fuuldurri keenya kan dhugaan seeraan hojjatnuu fi sina tiksee daldalaan dafqa isaatiin qabeenya horatu tahuu qabatti amanna. Kana hojitti hiikuuf hundi socho’uu qaba.
Kabajamtootaa hojeetootaa mootummaa fi hojii ogummaa adda addaa;
Mootummaan bulchiinsa gaarii qabu guddina biyyattii milkeessuuf jecha Imaammatootaa fi tarsiimoo misoomaa adda addaa qopheessee, kaayyoo kana galmaan gahuuf manneen hojii ittti gaafatamummaan kana raawwachiisan, hojjettoota waan kana milkeessuu danda’an beekumsa gahaa qaban, miraa uummataa tajaajiluu qabuu fi amantummaadhaan kan oggummaa isanii raawaatan ijaaruun barbaachisaa. Haa tahu malee biyyaa demokrasiin hin jirree keessatti ramaddiin hojjettootaa hoggana ol’aana irraa hanga sadarkaa gadhiitti gahumsaa fi ulaagaalee dandeettiiwwan barbaadaman bu’uura godhachuun hafee amantuummaa paartiif bakka taheetti misoomnii karoorfamuus bakkan hin gahu; guddinni saayinsii muxxannoo keessaa dhalatuus ni quucara. Kanaafuu jijjirama sirna siyaasa biyyaa kanaa keessatti dhufuu malu murna hawaasa biro irraa utuu hin eegiin isinis akka gumaachi keessan guddatu cimseen dhammadha. Kun sirna cehumsaa itti deemamu keessatti sadarkaa mootummaa naannoottis tahe sadarkaa mootummaa gidduu galaatti lafa qabatuu yoo jalqabe qofa fuuldurri keenya ifuu jalaqaba jennee amanna.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota Qeerroo fi Qarree Oromoo, waliigaalatti dargaggoota biyya kanaa
Biyya ummatni bal’aan hacuuccaa fi cunqursaa jala jiru keessatti dargaggoon humna jijjirraa hawaasaa gara gaariitti fiduuf hawwii qaban keessaa qaama isa guddaa dha. Kana irraa kan ka’e dura bu’anii of keennuudhaan mirga ummataa, namoomaa fi demokraasii jallate qajeelchuuf guca warraaqasaa kan tahan isaani. Biyya kana keessatti jijjirama bu’uraa karaa nagaa fiduuf kayyoo adda addaa jalaatti aarsaan lubbuu dargaggootni baasan tarreeffamee hin dhumu. Haa tahu malee aada siyaasa biyya kanaa keessatti “Aangoon afaan qawwee keessaa madda” kan jedhu amantaa bu’uraa tahee hordofamaa turuun deemsa qabsoo dargaggoon haala nagaatiin mirga isaa deeffachuuf taasisu irratti gufuu guddaa tahee yoona gahe. Kan hidhatee jiru firii qabsoo dargaggootaa kan injifannoo dorrobee fi jabaatee deemaa jiru aangoo biyyaa fedhii dhuunfaaf of harkatti galfachuuf humna qawweetiin harka butuun gara uummata shoororkeessuutti jijjiira. Kanaaf gaaga’amni dargaggoota biyya kana keessaa 1960-moota irraa kaasee hanga har’aatti irra gahe safara hin qabu. Guddaa fi suukannessaas ture.
Bara keessa jirru kana keessa Qeerroo fi Qarreen Oromoo guca jijjiiramaa kanatti bifa haaraa fi caasaa haaraa itti tolchuun injifannoo har’aaf geessisani jiru. Injifannoon firii qabsoo hadhaawaa ti. Injifannoo fi milkiin kun obsaa fi murannoodhaan aarsaa guddoon kan itti baafame dha. Abbaan Qerroo fi Qarree har’a bakka jirru kanaan nu gahee, Adda Bilisummaa Oromoo ti. Injifannoo keessaniin hafuura hanga tokko hundi argate kanaaf hundi keenya ittiin boonna. Galata guddaa fi abdii guddaa fuula keenya duraaf isiniin waan qabnuf fuuldura keenya ifatu mul’ata.
Hirmannaan Qeerroo fi Qarreen siyaasa keessatti fi imaammatoota tolfaman keessatti qaban murteessoo dha. Akkasumaas Internet fi meeshaaleen quunamtii ammayyaa mirga demokrasiin bilisa tahani akka dorgommii adunyaan qabdu keessa Qeerroo fi Qarreen seenan taasisuun murteessaa taha. Kanaafuu bilisummaa fi mirga demokraasiif karaa nagaa falmuu keessan daran jabeeffachuun barbaachisaa dha. Jijjiirama sirnaa kan mirga ummatootaa fi dimokraasii biyyicha keessatti dhugoomsuuf tattafannu keesatti dhaloota har’aafiis tahe dhaloota booriif qoodni keessan murteessaa tahuu ciimsinee yaadachiisna. Kanaaf, caasaa qabsoo kan Qeerroo fi Qarree hirmaachisaa wareegama basisaa ture gara nagaan mul’ata keessan hojitti jijiiruu, naamusaa fi seeraan hirmaachisuu irratti waliin akka hojjennu wamicha waliin qabnu haromsina.
Kabajamtoota Sabaa fi Sab-lammoota Itoophiyaa;
Ummanii Oromoo sabaa fi sablammoota saddetamaa ol tahan biyya Ityophiyaa keessa jiran keessaa shantamii-jahaa ol kan tahan waliin daangaan ykn of keessatti waliin jiraachuun hariiroo seenaa fi uumamaa qaba. Kana keessaatti hamaa fi gaarii, balaa uumaa fi badhadhiinaa, aada walirraa qodachuun jiraatee ammas jiraataa jira. Qabsoon bilisummaa Oromoo mirga ummata Oromoo kabajchiisuuf falmuu xiyyeeffannan isa sirna cunqursaa Oromoo gabrummatti sakaalee hambise of irraa jijjiiruu irratti malee saba ykn sablaamii kamuu irratti xiyyeeffatnaa hin qabuu. Qabsoo bilisummaa waggaa 45 ol fixe keessattis saba kamuu akka sabummaa isaatti qabsoon kun kan miidhama irraan gahe hin qabu. Kana afaan guutnee himachuu dandeenya.
Saba fi sablammmii hundaaf kabajaa qabaatuu qabsoo kanaa ragaan saboota keessa socho’aa turre dha. Sirni mootummaa ni jiga, dhalootni ni darba, ummatnii fi lafti irra jiraatan garuu bara baraan waliin hafa. Balaa uumaa kan dursee waliiif dirmatuu fi rakkina isaa kan waliin qoodatu ummataa waliin jiraatu dha. Adeemsa seena keessaa darbee darbee nagaan waliin jiraachuu kan booreessan murnootii fi nam-tokken ni dhalatu, mootootni adda addaan nama qoodanii bituu fedhaan qurramaa namummaa jirtu kanaan dhimma bahuun madda goolii godhaatu. Kanaaf aadaa boonsaa waldhibdee ittiin hiikkataa turre hordofuun obbolummaa fi ollummaa kan kabajaa irratti hunda’ee wal amantaan guuddifachaa gara jijjiirama sirna siyaasaa, dinagdee fi hawaasummaa dantaa hundaa fi mirga hundaa kabaju irratti akka hojjetnu carraa kanaan cimsinee dhammanna.
Jaarmoolee siyaasaa sirna dimokrasitti amanan sabaa fi sablammiin kamuu keessaa biqilan hunda wajjin haal duree tokko malee akka hojjenu kan seenaan raga bahu yeroo tahu ammas kanuma hojiin kan kabajnu tahuu hundaaf mirkaneessina. Fuuldurattis dhimma guddina biyyaas haatahu, dhibdee ka’uu malan hatattamaan dhaamsuuf akka toluuf ABOn jaarsolii yookiin bakka bu’oota sabaa fi sablammootaa waliin haasawuuf karri isaa yoomiyyu banaa dha.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota maraa;
Har’a Magaalaa Finfinnee bakka gamoo babbareedaa fi dhedheeroon heddumminaan itti ijaaramanii fi ijaramuuf deeman, kan akka magaala Ardii Afrikaatti ilaalamtu, New York fi Geneva-tti aanuun jaarmooleen idil-adunyaa keessatti qubsuma qaban keessatti walgeenyee jira. Magaala akkasii qabaachuun hundaafis tahe Oromiyaaf bu’ura misoomaa keessaa tokko. Finfinneen yoo bulchiinsa gaariidhaan Oromyaa keessatti dhuunfatamte seenaa fi haqa gosoota Oromoo (Gulale, Eekka, Galan fi Abbichu) bara kumaatamaaf irratti jiraatanii mul’isuu qabaatti amanna. Baroota darban keessa dhibdee qubsumaa Finfinnee fi as dhihoo ammoo “Integerated Master Plan” irratti dabalata qircannaa lafaa, sababa balfi/xurii ya’uu (waste water), xurii goggogaa (solid waste) fi kemikaalii warshalee keessaa badiyaalee nannoo Finifinnee irratti dhiibbaa jireenyaa uumuu irraan kan ka’e sababaa gadadoo ummata abbaa lafaa fi jeequmsaa tahun ni yadataama. Kanaafuu Finfinneen abbummaa, seenaa, jiruu fi jireenya hundeen jiraattota gosoota Oromoo fi naannoo ishee wal simsiistee fi madaala eegdee akka jiraattutti dhimmi Finfinnee sirreeffamuu akka qabu amanaa.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota maraa;
Waa’een Alaabaa, fi seenaa tokkummaa Itoophiyaa humnoota siyaasaa fi ummatoota gidduutti falamsiisoo tahanii yoona gahuun waan hin haalamne dha. Falammii fi garaagarummaa dhimmoota kanneen irratti jiruunis qabsoon wareegama hedduu baasise geggeeffamaa yoona gahe. Maddi rakkoo kanaa sirni dimokiraasii dhugaa kan dhimmootni akkasii sagalee ummatootaan furmaata itti argatan dhabamuu dha jennee amanna. ABOn falammii fi garaagarummaan dhimmoota kana irratti jiru humnaan ykn. inni tokko isa kaan irratti yaada isaa fe’uudhaan furmaata argachuu akka hin dandeenye jabeessee amana. Boqonnaa adeemsa jijjiiramaa amma itti seenne kana keessatti hirmaannaa fi sagalee humnoota siyaasaa fi ummatoota biyyattii hundaatiin dhimmootni falamsiisoo tahan akkasii hundi nagaadhaan furmaata waaraa akka argataniif nu hundi gaafatama keenya akka bahannu yaamicha goona.
Kabajamtoota mootummoota ollaa fi saboota biyyoota kanneen keessa jiraattan;
Ertra, Kenya, Sudan, Uganda, Somalia, Jibuuti, fi kan hafan hundi, baqattoota keenya ganna hedduuf tiksitanii, waan dandeessaniin tajaajila jireenyaaf feesisan hunda gootanii asiin gahuu keessaniif galata guddaa kan hin irraanfatamne qabdu. Addatti ammoo, mootummaa fi ummatni Eritrea baqattoota keenya gargaaruutti dabalee tin’isni isin Qabsoo Bilisummaa Oromoof gootan seenaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti kan sadarkaa olaanaatti galma’uu dha. Gochi keessan kun hariiroo jalaalaa fi kabajaa ummata Oromoo, ummatoota Itophiyaa fi ummata Eritrea gidduutti bara baraan kan jiraatu tahee, warra amma kana godhaniif galatni keenya akkaan guddaa tahuu gadi jabeessinee ibsina.
Kabajamtootaa Mootumootii fi Jaarmolee idil-addunyaa waahiloota biyya kanaa mara;
Biyyi kun hariiroo daldalaa, diplomasii, nagaa fi tasgabii Gaanfa Afrikaa keessatti qooda taphatu ni qaba. Jijjiirama karaa siyaasa, dinagdee fi hawaasummaa biyya kana keessatti tahuuf murteessan ummatoota biyya kana keessa jiraatan tahuun beekamaa dha. Haa tahu malee biyyii kun jeequmsaa irraa walaba tahee bifa amansiisaa fi dhaabbataan bifa ijaaraa taheen akka qooda isaa kan naannoo fi idil-addunyaa keessatti qabu gahummaadhaan kennu taasisuun barbaachisaa dha. Kana dhugoomsuuf ammoo warra irreedhaan aangoo fudhatee mirga ummatootaa sarbu wajjin dhaabbachuu fi utubuu dhiisanii karaa nagaa fi dimokraasiin hundee itti jabeeffatu irratti gargaaruun hundaaf bu’a-qabeessa taha jeennee amanna. Kanaafis akka waliin hojjennu hiree kanaan waamicha keenya dabarfannaa.
Kabajamtootaa fi Jaallatamtoota;
Walumaagalatti Qabsoon bilisummaa ummata tokkoon adeemsifamu humna isa dura dhaabbatu duwwaa osoo hin taane rakkoon uumamaa bu’aa-bahii, beelaa fi dhukkuba, didhaa (challenges) hedduu of keessatti qaba. Gufuulee deemsa siyaasaa fi nageenya naannoo, godinaa Gaanfa Afriikaa fi idil-addunyaa irra aanuuf aarsaa qabsoon gaafatu hunda baasuudhaan mirga ummataa dhugoomsuu irratti qabsaa’a. Ilmaan Oromoo murna hawaasa gara garaa keessatti argaman lubbuu isaanii kennaniiru. Oromootni hedduun qabeenyaa fi qe’ee isaanii itti dhabaniiru. Akka biyyaatti biyyi kun rakkoo giddu galeessa tahan kan akka shaffisaan guddina ummataa (population growth), wabii nyaataa (food security), hoji-dhabdummaa dargaggoo (youth unemployment), nagaa fi tasgabbii nannoo, jijjirama qilleensaa irraan hongee fi beela dhufuu fi sadarkaa guddinaa, sirna dimokraasii ijaarratuu dhabuu fi mootummaa (state) dhugaatti ummata tajaajilu dhabuu irraa kan ka’e, biyyattii irratti dhibdeeleen maddan hanga tokko dha.
Dhibdeelee kana hunda halkan tokkoo fi furmaata tokkittiin yoo irra aanamuu baatame illee biyyattii keessatti karaa nagaa sirni dimokraasii yoo gadi utubame, nagaan biyya kana keessatti yoo uumame, rakkoo siyaasaa, dinagdee fi hawaasummaa jiran dhawaataan irra aanuun ni danda’ama jennee amanna. Kana keessattii Qaroo (elite), hayyuun siyaasaa fi seenaa, ummatootni biyya kanaa hundi bifa ijaaraa taheen qooda isaanii kennuu qabu. Gama keenyaan dhufaatiin keenya amma kun akka bara 1991 dhiibamnee bahuuf utuu hin tahin dhibdeelee jiran irratti qaama furmaataa tahuun hanga xumuraatti hiree gaariis tahe hamaa jiru hunda dhiibbaa abba tokkoof illee utuu hiree hin kennin karaa nagaa falmachuu itti fufuu irraa kan hafe dhiisnee eessattuu akka hin deemne hundaaf mirkaneessuu feena.
Waan na dhaggeeffattaniif Galatoomaa !
Nagaa, Badhaadhina, Bilisummaa fi Injifatnoo Umamta Oromoof !
Nagaa fi Badhaadhina ummatoota Itoophiyaa hundaaf !
Fulbaana 15, 2018
Finfinnee
Dhábasá Wakjira Gemelal


text:
Galmee injifannoo si yaa dirree duulaa,
Gootummaa abbootiin si keessatti laala,
Dhiigni galaanawee sirra yaa’e akka lolaa,
Bar dhibba caalaa, lafee dhabde awwaala,
Hanga arraa haffiggaan aduu si affeelaa,
Turte gaa aabboo koo taate lafee callaa,
Arra qubbii arkattee sii dhaabne gaaddisa,
Quuqaa garaa keetii naatu sirraa buqqisa.
…………………………………………
Arra ilmaan kankee si yaadachaa jiranii,
Kaabaaf kibbaa, hundaa walitti dhufanii,
Bahaaf dhihaan hafnee sirratti marsanii,
Yaa calanqoo calii, lafee bobeeysanii,
Tan jechaadha turan san afoola afaanii,
Arra hundi dhufee sirratti wal gahanii,
Oromootaaf himi seenaa gaafa kaanii.
Siin baana tulluu qeerreensaa,
Nuu himi gaa seenaa kaleessaa.
Gootummaa fi tooftaa darbata eeboo,
Tokkummaa saani, gamtaa akka daboo,
Himi dachii duusee, akkatti reeffi abboo,
Lafa irra faca’ee tahe dhihana waraaboo,
Ati itti eeyde gaafas diddee araar-qaboo,
Dubbadhu mee atiis yaa gootuu korrobboo,
Lafa xuruuree sirra yaa’e bar dhiigni aabboo.
Wayta dhiigni gootaa dhiiga saree ta’u,
Raaree qaxxaamuree, deemee laga yaa’u
Kor….! gootee korrifte yaa korriftuu dhagaa,
Akka galaanaa walit xuruursitee baafte laga,
Feerdoo baqeeysitee, qarree yaaftee dhiiga,
Arra seenaa san maraahuu nat himi dhugaa.
Maal jatte haasawi mee dachii shuunaa,
Waan beeytu seenaa xiqqo sirraa fuunaa,
Dubbadhu yaa geeloo, himi qabbanaawaa,
Shira nafxanyaadhaa martinuu haasawaa,
Tulluu bakar waaree, atiis dubbadhu kaa,
Miilli goota keenyaa bakkatti darbame kaa,
Atiis maaliif callifta ammoo tulluu eegduu,
Shira kaleessaarraa ni beeyta waa hedduu,
Ilaaloo waardiyaa natti himi mee kaa oduu,
Ijji yooniif baddellee gaa bakki ijaan badduu,
Lakkisii na hin dhooysin seenaa quba qabdu.
Yaa calanqoo haraa, mee qufa’i waan garaa,
Maafi si teeysi garaa, seenaan sirraa baraa,
“Yaa calanqoo calii lafee bobeeysanii,
Laata eessa geeysan daaraa lafee sanii?
An dhaqeen agarree jattee odeessanii,”
Lakkii jattee miti dhugaa dha seenaanii,
Yaa calanqoo lolaa, godaannisa seenaa,
Madaan gaafasii haa taatu madaa heenaa.
Dubbadhu hinguddattuu waa mara beeyta,
Dhawwaaqi mee atiis si yaa kaarra gutaa.
Abboo abbaa gootaa… ati na ajaa’ibdee,
Kan alagaan harree siitiif siidaa dhaabde,
Ati ammoo gaaddisa tokko illee dhabdee,
Osoo jirruu aduun affeeltee si guggubde,
Abboo kiyya naatu si dagate hanga arraa,
Ka lafeen tee qabriif dhabdee turte carraa,
Arraan sitti godhe kunoo kafanaa kafaaraa,
Qubbii yaadannoodha dhaabne si gubbaarra.
Hin barbaannu hifanne, roorroo alagaa,
Hin feenu dadhabnee… tuttuqaa laagaa,
Siyaasaaf oolfachuuf olii fi gadiis fiigaa,
Hin taatu filannoof dhiisaa dubbii dhiigaa,
———————–
Dubbiin dubbii seenaatii,
Fakkeessuu dhiisaa jaratti,
Bar sabbata ilmaan sabaatii,
Hin fakkeessin baajata keeti,
Wareegamni abboo diddaa gabrumaatii,
Ati diina waliin jirta kunoo hanga arraatii.
Kaayyoon abaaboo fi akaakilee kiyyaa,
Ta’eeti bar biyyaaf biyyoo abbaa kiyyaa,
Alagaaf hin laadhu ja’ee eeboo qabatee,
Habalee qaratee, gaachanaan dhaadatee,
Ibidda taankii dhaa fuul dura dhaabbatee,
Yaa ilma jallaa ati gaa abboon faallaa taate,
Waan inni dhaamate san hundalle dagattee,
Arrallee kunoo alagaa shiraa waliin hiriirtee.
————————
Akka waan isumaaf gad dhaabdee gaaddisa,
Ifin fakkeessin gaa boo yaa bada fakkeessaa,
Tan filannoo teetiin hin oofin wal keessa,
Iccitii teenya hin guurin yaa bada basaasa,
Seenaan jalliftu tun booda si gaafachiisaa,
Yaa calanqoo lolaa ati hin dhagahin tansaa.
By:- #Saphaloo_Kadiir,
Bitootessa, 2015.
Yaadannoo Siidaa Wareegamtoota Calanqoo
Biyya biraatti manneen amantii…. - Dhaabbata gargaarsa adda addaa tolchanii hiyyeessa gargaaru, - Hospital adda…
Kashlabboonni amaara dhala Oromoo (Taakkalee Uumaa) DC keessatti akkasitti xiqqeessuu isaanii ijaan arguun onnee nama…
USA Welcome Corps Program Tibbana Ameerikaan sagantaa godaansaa / Immigration Program/ tokko ifoomsitee jirti. Sagantaan…
Tensions in the Wollo Oromia Special Zone (located in the Amhara Region, Ethiopia) have flared,…
Map showing part of the locations where the latest violence is ongoing Addis Abeba – Residents…
NAIROBI, Kenya — Witnesses allege that several dozen civilians and fighters have been killed in…


text:
Daily Archives: July 14, 2017
Gabaasa FXG Godina Lixa Shaggar Magaalaa Amboo.
Aside
#OromoRevolution Adoolessaa 13/2017
Gidduugaleessaa Oromiyaa Godina Lixa Shaggar Magaalaa Ambootti Sochiin Warraaqsaa Biyyoolessa Oromiyaa FXG Kanfaltiin gibiraa dachaa guddaan Uummatarratti dabalamuu waliin walqabatee daran jabaachuun Mormii Guddaan Qeerroo Dargaggoota Oromoo, Daldaltoota fi Uummata Hundaa kan Hirmaachise Warraaqsii Finiinaa jira. Continue reading
Godin Shaggar Lixaa Magaalaa Ambootti FXG Itti Fufee Jira,Gama biraan Qonnaan Bultooti Rakkoo Xaawoon Wal Qabatee Roorroo Himachaa Jiru.
Aside
Adoolessa 13,2017
FXG Itti Fufuun Ummanni Oromoo Lixa Shaggar Magaalaa Ambootti Diddaa Itti Fufan.
Aside
RSWO: Adooleessa 13, 2017- ODUU, ARGAAF DHAGEETTII FI DHAAMSA RSWO
Aside


text:
Magaalaa Naqamtee keessatti kaleessa ayyaana Irreechaa kabajame irratti namoonni balaa dhaqqabsiisuuf turan jechuun kan dargaggoonni shakkan to’annaa jala oolan kaanis reebamanii lubbuun namaa darbuu fi madaa’uun raawwatamuun gabaasamee jira.
Akka jiraataan magaalaa Naqamtee jedhanitti namoonni shakkaman kun ayyaana sana irratti boombii dhoosuuf kan yaalantu harkatti qabamee jedhu.
Namoonni boombiin harkatti argaman jedhan jiraataan kun tokko qofaa uttuu hin taane bakka garaa garaatti.
Itti gaafatmaan waajjira OPDO magaalaa Naqamtee obbo Tseggaayee Abdiisaa garuu guyyaa kaleessaa boombiin qabame hin jiru. nama tokko harkatti garuu shugguxii seeraan alaatu qabame jedhan.
Dargaggoonni uummata keenya irratti miidhaan dhaqqabe jechuun aarii waan qabaniif namoota shakkan irratti reebicha raawwatanii kaleessa lubbuun nama tokkoo har’a immoo namni tokko du’uu isaa nuuf ibsan.


text:
October 2022
Ramaddii Marsaa 4ffaa Bara 2015
Waamicha Barnoota Semeisteera 2ffaa Barattoota Digirii Tokkoffaaf
Ramaddii Leenjii BSTD Bara 2015 KBB Jimmaa
Ramaddii Marsaa Marsaa 3ffaa Bara 2015
BEEKSISA – BSTD Bara 2015
BEEKSISA – BSTD Bara 2015 Guyyaa 23/01/2015 BEEKSISA Barsiisonni Shamarranii Maqaan keessan Listtii armaan gadii keessa jirtan hundi Kanneen hanga ammaatti hojitti hinramadamin Leenjii BSTD Marsaa 2ffaaf Waan Ramadamuuf ta’eef attattamaan hanga guyyaa 24/01/2015tti lakk Bilbilaa 0911797861 irratti akka nu beeksiftan jechaa kan hinbeeksifne akka hojitti ramadamee jirutti kan fudhatmu waan ta’ee kan irra utaalamu …


text:
Kompiitara keenya Antivirus gosa kamiin fayyadamuu qabna?
Antivirus program ykn Antivirus software kan jedhamu softiweera kompiitara keenya balaa vaayirasii garaagaraa irraa ittisuu fi vaayirasii kompiitara keenya keessa jiran balleessuun nageenya kompiitara keenyaa kan eegudha. Kompiitara antivirus malee fayyadamuun akka nama kophee malee qoree keessa adeemuuti. antivirus kompiitara keenyaaf bu’aa guddaa qabaatullee, antivirus gosa kam filannee akka fayyadamuu qabnu adda baasuun rakkisaa fi dhimma murteessaadha.
Antivirus interneetiirra jiran hundi tajaajila eegumsaa nuti barbaannu nuuf kennuu hin danda’an. Antiivirus haaraa ta’an baay’een isaanii virus kompiitara keenyarraa ittisuu kan hin dandeenye yoo ta’an, Kaan isaaniimmoo Antivirus software kan dhugaa miti.
Kanaafuu nageenya kompiitara keenyaaf antivirus amanasiisoo ta’an gurguddoo 5 isiniif dhiyeessineerra
1. KASPERSKY Antivirus Qorannoo vaayirasii kompiitaraa Raashiyaa keessatti gaggeeffameen antivirus KASPERSKY jedhamu kun dandeettii vaayrasii kompiitaraa adda baasuu fi balleessuutiin Antivirus warra kan biroorra bu’aa gaarii galmeesseera. Akkasumas fayyadamnisaa salphaa fi mijataa ta’uun sadarkaa 1ffaa argateera.
2. McAfee Antivirus Plus Antivirus kun biyya keenya Itiyoophiyaa keessatti baay’ee kan hin beekaminiidha. Garuu eegumsa amansiisaa ta’e kennuu fi torban torbaniin virus definition kompiitaraa update gochuun beekamaadha. Virus definition dafee dafee update gochuunsaa softiwaricha erga fe’annee booda virus haaraa amala garagaraa agarsiisan adda baasee balleessuudhaan eegumsa amansiisaa kenna.
3. Bitdefender Antivirus plus Antivirus kompiitara keenyaaf wayyaa’aa ta’erratti akka tajaajila dabalataatti kan dalagame Autopilot Mode altokko erga fe’amee booda gargaarsa fayyadamaa kompiitaraa malee tajaajila kamiyyuu ofumasaa akka raawwatu waan gargaaruuf sadarkaa 3ffaa qabateera. Bitdefender Antivirus kun yeroo itti fayyadamnutti carraan weebsaayiitii miidhaa qaban seenuu keenyaa dhiphaadha.
4. Avast Pro Antivirus Biyya keenya keessa baay’een keenya kan fayyadamnu yoo ta’u Avast Pro antivirus ramaddii dhaabbata qorannoo beekamaa AV-Test institute irratti hundaa’uun sadarkaa 4ffaaf argachuu danda’eera. Vaayirasii kompiitaraa avast jedhamu faayila kompiitara keenyaarraa karaa ittiin adda baasu fi kompiitara keenya ariitiidhaan full-scan gochuusaatiin sadarkaa 5ffaa irraa gara sadarkaa 4ffaatti dhufuu danda’eera.
5. ESET NOD32 Antivirus Tajaajilli antivirus kanaa inni guddaan vaayrasiiwwan neetwoorkii fi system irra jiraniif farra ta’ee kan balleessuu fi rakkoowwan jiran fayyadamaan kompiitaraallee utuu hin argin furuu danda’a jedhamuun kompiitara warning baay’isuuf filannoo gaarii ta’eera.
Walumaagalatti antivirus 5nan addunyaa kanarraa filatamoo ta’an kan armaan oliiti. kanneen malees hedduun ni jiru. Akka amala kompiitara keessaniitti filachuun yoo fayyadamtan gaariidha.


text:
Mariin mummicha ministeeraa Sudaan Abdalla Haamdook fi hogganoota garee fonqoolcha mootummaa Onkolooleessa 25 gaggeessan giddutti gaggeefame foyya’iinsa agarsisuun isaa ibsamee jira.
Kunis Yunaaytid Isteetsii fi Tokkummaan Mootummootaa furmaanni akka argamuuf dhiibbaa taasisaa jiraniin ta’u maddeen Haamdookitti dhiyeenya qaban Kamiisa kaleessaa beeksisanii jiru.
Maddii lammataa akka jedhutti immo, Sudaan kaawunsilii biyya gaggeessuu kan miseensoota haaraa 14 qabu waraannii ijaaruu malaa.Kunis mootummaa ce’umsaa hundeessuuf akka ta’uutti tarkaanfii duraa ta’a jedhamee jira.
Dhyeenya kana addunyaan dhiibbaan gochaa jiru dabaluu isaaf mallattoon, barreessaa dureen Tokkummaa Mootummootaa Antoniyoo Gutarrees hogganaa waraanaa Abdel Fattah Al-Burhan waliin kamiisa kaleessaa dubbachuu fi akka isaan ajaja heeraa fi deemsa ce’umsaa iddotti deebisaniif gaafatan.
Burhan Kamiisa dabree bilbilaan ministeera haajaa alaa Yunaaytid Isteetes Antonii Bliilkan waliin ka dubbatan yoo ta’u,mootummaa hundeessuuf deemsii jiru akka arfachuu qabu Burhaan irratti galuu isaanii, waajirri isaanii ibsee jira.
Ce’uumsii Dimookraatawaan akka barbaachiisu gam lameen kan irratti walii galan yoo ta’u, ijaarsa mootummaa ce’umsaa hundeessuu xumuruu fi, mootummaa ijaaaruuf deemsii jiru akka ariifatuufis walii galan jedha waajirri Burhan.
Burhaan namoota siyaasaa eega fonqoolcha mootummaa as hidhanii jiran battalumatti akka gadhiisan, gara marii mummicha miniseeraa Haamdook waajiratti deebisuu fi bulchiinsa sivilootaa Sudaan keessatti deebisuu irratti marii akka gaggeessaniif Bliinkan bilbilaan Burhaanti himanii jiru.


text:
Oromia (Wanbara): Systematic discriminations, cultural Genocide against Oromo people in Wenbara Zone. Naannoo Benishangul godina Matakkal keessa Oromoo 200,000 ta’utu mirga afaan ofiitiin barachuufi hojjachuu akkasumas of bulchuu dhoowwamee jiraata jira. August 31, 2017Posted by OromianEconomist in #OromoProtests, Because I am Oromo, Uncategorized.
Tags: #OromoProtests, Africa, Genocide against the Oromo, Metekele, Oromia, Oromo, Wanbara Oromo
trackback
Naannoo Benishangul godina Matakkal keessa Oromoo 200,000 ta’utu mirga afaan ofiitiin barachuufi hojjachuu akkasumas of bulchuu dhoowwamee jiraata. Warri gaafi kana kaasan heddutu Maakkalawwi, Qilinxoofi Qaallittiitti hidhamee hiraarfamaa jira. Waayee Wanbaraa guutuutti dubbisuuf as tuqaa.
Wanbaraa
QEERROO: Eenyuumaa Oromoota Godina Matakkal Bulchiinsa Gumuz Jala Jiraatan Balleessuuf Jecha Dhibbaa Mootummaan Wayyaanee Taasisaa Jiru
Comments»
- 1. Oromia: #OromoProtests:#OromoRevolution: Gabaasa Fincila Xumura Garbummaa (FXG) Oromiyaa 2017 (August) | OromianEconomist - September 1, 2017
-
[…] Oromia (Wanbara): Systematic discriminations, cultural Genocide against Oromo people in Wenbara Zone… […]


text:
Firiin Qorumsa Naannoo Kutaa 8ffaa Ifoome
Biiroon Barnootaa Oromiyaa firii qormaataa kutaa 8ffaa bara 2014 ifoomseera.Hog.Itti Aanaa BBO Obbo Girmaa Baayisaa qabxii darbiinsaa barattoota kutaa 8ffaa sababeeffachuun miidiyaaleef ibsa kennaniiru.Bu'uuruma kanaan akka naannoo Oromiyaatti bara 2014tti barattoonni 451,025 ta'an,
Qaamolee Ijaarsa Pirojektii Bu’uura Boruu ...
Bara barnootaa 2014tti hojii tajaajila lammummaan ijaarsi Projektii bu'uura Prezidaantii MNOtiin labsamuun isaa ni beekama. Bu’uuruma kanaan Manneen barnootaa Bu’uura Boruu kuma 3 ijaaruuf karoorfamee; karooraa ol manneen barnootaa kuma 3 fi 377 eegalameera. Kanneen keessaa kuma 3 fi 11 xumuramuun tajaajila kennuu eegalaniiru.
Qabxii Ol’aanaa Bara 2013tti Galmaa’e
Akka Naannoo Oromiyaatti bara barnootaa 2013'tti Barattoota Qormaata biyyoolessaa kutaa 12ffaa qoraman keessaa barattootni 226 ta’an qabxii olaanaa 500 fi isaa ol galmeessaniiru.Barattoota kanneen keessaa qabxii olaanaa (Top Achievers) koornayaa lamaan irraa galmeessan maqaan isaanii kanneen kanaa gadiiti.
Dhiirota keessaa
- Barataa Kooket Tasfaayee qabxii 548
- Barataa Hundee Tafarii qabxii 548
- Barataa Abdulaziiz Zeenuu qabxii 547 yoo ta’an
Dubara keessaa immoo
- Siifan Fiixaa qabxii 542
- Hawwii Xaasoo qabxii 539
- Lootii Yaadataa qabxii 525
Barattoota Qabxii Ol’aanaa Galmeessisaniif Badhaasni Dabalataa Kenname
Abbaan Qabeenyaa Yuuniversiitii Harraambee Obb. Fayyisaa Araarsaa Sagantaa sirna beekamtii kennuu barattoota kutaa 12ffaa fi M/B bu'uura boruu irratti barattoota qormaata biyyooleessaa Kutaa 12ffaa bara 2013 akka naannoo Oromiyaattii qabxii ol'aanaa galmeessuudhaan 1ffaa, 2ffaa fi 3ffaa bahaniif tokko tokko isaaniitiif Qarshii 100,000( Qar. kuma dhibba tokko) sadaniif Qarshii 300,000.00 (Qar. kuma dhibba sadii) badhaasanii jiru!alteen kun raawwate.