text:
Godina Wallaggaa Bahaa aanaa Jimmaa Arjoo magaalaa Arjoo keessatti har’a hiriirri uummataa gaggeeffamee jira.Gaaffiileen dhiyaatanis Haaroomsii sadarkaa oliiti jalqabame aanaa keenya dhaqqabuu qaba, bu’an misoomaa argamee uummataaf ooluu qaba, kanneen hidhaa keessa jiran haa gadhifaman kan jedhu fi kanneen biroo kan of keessaa qabu ta’uun ibsamee jira.
Bulchaan aanaa Jimmaa Arjoo Obbo Beenyaa Tasammaa gaaffiin hiriirtootaa kana keessaa sadarkaa aanaatti kan hojjatamuu maleef maallaqnii akka ramadamuu kan deebii qaama olaanaa barbaadu immoo dabarsuuf ka jiran ta’u ibsanii jira.


c: text/html

text:
Gama dubraatiin ammoo Astedee Baayyisaatti (2:22:03)moohate. Marattooniin Chikaagoo ta bara 2012 tun dorgommii addunyaa gugurdoo baranaa keessaa afreessoo.
Bara 2001 asitti dorgommii tokkoo irratti atileetootii Itoophiyaa dubraa fi dhiirallleen akkana moohatani hin beekan.Atileeti Tseggaayeen ammoo dorgommii baranaa tana rikoordii haaraa argate.
Akka warrii qopheesse jedhetti namii kuma kurnya hedduu akkana bahee dorgomullee nama tokko ka hafuurii citee lafa dhahee malee dorgommiin tun nagumaan dhumatte.
Akka bulchaan Chikaagoo Raam Emmanuel jedhetti dorgommii tana irratti doolara miliyoona hedduutti bahee Chikaagoon horii guddaa jalaa argatte.
Leenjisaa Toleeraa Dinqaa atileetota tanaan maan jedha?IAdoo tana jennuu toophiyaan atileetiksiin addunyaa dura jirtia kubbaa miilaa ammoo addunyaa eegee jirti maaniif?
Leenjisaa Toleeraan tanaan maan jedha?Mee qophii ispoorii hardhaa caqasaa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Details
- Published on Wednesday, 17 August 2022 07:09
Walharkaa Fuudhiinsi Haroo Soorgaa taasifame
Sirni walharka fuudhiinsaa Haroo Soorgaa Bulchiinsa Magaalaa Naqamteefi Yuunivarsiitii Wallaggaa gidduutti gaggeeffame
Guyyaa har’aa (10/12/2014) Bulchiinsa Magaalaa Naqamtee gaaffii Yuunivarsiitii Wallaggaa Haroo Soorgaa miisoomsuu, barnootaafii qorannoof itti fayyadamuuf waggoota sadeetii oliif dhiheessaa turee bakka Bulchaan Bulchiins Godina Wallaga Bahaa (Kabajamoo Obbo Waggaarii Nagaraa), Kantiibaan Bulchiinsa magaalaa Naqamteefi (Kabajamoo Obbo Toleeraa Raggaasaa) koree hojii raawwachiistuu isaanii, miseensota gumii gorsituu Yuunivarsiitichaa akkasumss missensonni manajimantiin Yuunivarsiitiichaa argamaniitti sirni walharkaa fuudhuu taasifameera.
Kabajamoo Dr. Hasan Yusuf, Pirezidaantiin Yuunivarsiitii keenyaa gaaffiin Yuunivarsiitiichi Haroo Soorgaa misoomsuun barnootaf itti fayyadamuuf waggoota dheeraaf gaafachaa ture sababa jijjiirraa hoggansaa magaalichaa irraan kan ka’e harkifachaa turuu isaa eeranii milkaa’uu isaatti gammchuu itti dhagaahame ibsaniiru. Kantiibaan bulchiinsa Magaalaa Naqamtee kan ta’an kabajamoo obbo Toleeraa Raggaasaas dhiimmicha hoji-manee isaanii godhachuun xiyyeeffannoo Mootummaan misooma uumamaa (kan akka haroowwaniifi lageen) misoomsuun giddu-gala hawwata tuurizimiifi madda dinagdee gochuun faayidaa ummataaf oolchuuf karoorse buu’ureeffachuun hoggansa isaanii jalatti xiyyeeffannoo addaa itti keennuun milkeessuu isaaniif galateeffataniiru. Beenyaan waldaa kiyyeessitoota Qurxummii Haroo Sorgaa misoomaafi biqiltuu addaa addaa irraa qabanif raawwatamuunis ibsameera.
Kabajamoo obbo Toleeraa Raggaasaas, kantiibaan bulchiinsa magaalaa Naqamtee gama isaaniin, qaamolee hawwaasaafi, manajimantii Yuunivarsiitichaa waliin mariin yeroo dheeraa gaggeeffamaa turuu isaa ibsaniiru. Gaaffileen misoomsuufi fedhii hedduun haricharra yoo jiraateeyyuu, tajaajila hawaasaaf bulchiinsi isaanii Yuunivarsiitii Wallagggatti dabarsuuf filachuu isaanii ibsaniiru. Yuunivarsiitichis hojii-dhabeeyyii magaalichaaf hojii uumuuf arrifatee hojiitti akka galuu abdii qaban ibsaniiru. Bulchaan Bulchiinsa Godina Wallagga Bahaafi itti aanaa walitti qabaa Boordii Yuunivarsiitii Keenyaa kan ta'an Kabajamoo Obbo Waggaarii Nagaraa gama isaaniin karoorra Yuunivarsiitii Wallaggaa Haroo Soorgaa misoomsuuf qopheeffate kan jajjabeeffamu akka ta'e ibsanii gama hundumaan tumsa barbaachisu akka taasisan himaniiru.
Kabajamoo Dr. Hasan Yusuf, addatti miidiyaaleef yaada kennaniin, Yuunivarsiitichi haroo Soorgaa misoomsuuf fudhachuun isaa hawwaasa Yuunivarsiitichaaf (keessumattuu barattootaaf) akkasumas hawwaasa magaalichaa bal’aaf faayidaa guddaa akka qabu dubbataniiru. Dursa,saffisa babal’ina magaalaa mul’achaa jiru irraa Haroo kana nannawaa isaa daangeessuun sirna uumamaa isaa eeggatee akka turuuf haala Saayinsaawaa ta’een hojiileen akka hojjetaman himaniiru. Xiyyeeffannoon duraa haroo kana tursuu/baraaruu akka ta’e himaniiru. Qabeenya kana misoomsuun gatii (Value) itti dabaluun akka bakka bashannanaa, Tuuristoota harkisuun daawwattootaaf oolchuuf akka hojjetamus ibsaniiru. Akka Yuunivarsiitichaatti bakka barnoonni gochaafi qabatamaa ta’e itti baratamu gochuun barnoonni akka bulchiinsa Hoteelaa, Simannaafi Tuurizimii akka Laaboraatooriitti itti fayyadamuuf karoorri akka jirus dabaluun ibsaniiru.
Dabalataanis, Yuunivarsiitichi boqonnaa boqonnaan (irraa jalaan) naannoo haroo kanaa misoomsuun faayidaalee/hojiilee akka bakka kunuunsaafi qorannoo biqilootaa, daawwannaa bineensotaa, giddu-gala bashannanaa (akka Hoteelaafi loojii aadaa hawwaasichaafi naannoo eeggatee) qopheessuu, bakka meeshaaleefi huccuu aadaa itti oomishamaniifi gurguraman taasisuuf karoorri bal’aan akka jiru ibsaniiru. Dizaayiniifi misoomni Harichaas ogeessota ijaarsaafi kunuunsa naannoo akkasumas qooda-fudhattoota hedduu hirmaachisuun akka qophaa’uuf dubbataniiru.
Ogeessa kunuunsa Naannoo, qorataafi barsiisaa Yuunivarsiiitii keenyaa Dr Moosisaa Galataa wixinee pirojeektiichaa qopheessuun walatajjii garaagaraatti dhiheessaa turanfi Koreen hordoffii yeroo dheeraa gochuun dhimma kana galmaan gahani, Dr Hasan addatti galateeffataniiru.
Haroon Soorgaa kun haroo nam-tolchee kan ta’eefi Waldaa Warra Makana Yesuus Itoophiyaafi Luteraan Federeeshiiniin hidamee misooma qurxummiifi jallisiifi darafamee hawwasaaf akka kennameefi faayidaa barbaachisu osoo hin kenniin turuu isaatiin madda komee akka turees namoonni odeeffanne himaniiru. Lafa gogaa naannoo Harichaa dabalatee Heektaara lafti dabarfame 44 akka ta'ees ibsameera.


text:
Misaa'elli finciltoonni Yaman Riyaaditti dhukaasan 'mallattoo Iraan' ofirraa qaba
Misaa'ela Yaman magaalaa Sa'uudii Arabiyaa, Riyaaditti dhukaaste keessa meeshaaleen waraanaa Iraan dhiyeessite akka jiru Dhaabbata Mottummoota Gamtoomaniitti Ambaasaaddarri Yunaayitid Isteetis Nikii Helii dubbatan. Gochi akkasii addunyaa gara waraana hamaatti oofaa jiraachuu mul'isas jedhaniiru.
Misaa'elichi Kibxata loltoota Sa'uudii Arabiyaatiin qilleensarratti haleelamee kan kufe ta'us, hanga ammaatti garuu midhaan qaqqabe hin gabaafamne.
Iraan gama isheetiin riphee loltoota Huutii kan mootummaa Yamanii fi Sa'uudii Arabiyaatiin lolaa turan hin hidhachiisne jechuun haalteetti.
Akka gabaasa Televiziyoona warra Huutii Al Masiraatti , misaa'elli Burkan H2 jedhamu kun kan inni irratti qiyyaafate masaraa mootummaa Riyaad irratti.
Mana Maree Nageenyaa Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii kan New Yoorki jiru tuquun yaada kan kennan Ambaasaaddar Nikii Helii ,misaa'elichi kan duraan Iraan waaraana keessatti itti fayyadamaa turteen wal fakkaata jedhan.
''Yakka mootummaa Tahraan saaxiluuf qindoominaan hojjechuu feesisa, ergaan kun akka bira ga'uuf waan barbaachisu ni hojjenna. Kana hin goonu taanaan Iraan addunyaa naannawa kanaa waraana hammaataa keessa galchuu malti'' jedhan.
Tarkaanfiiwwan manni marechaa Tahraan irratti fudhachuu malu hedduu lafa kaa'anis, michuun Iraan Raashiyaan garuu akka hin deggerre beeksisteetti.
Gabaasni marsariitii Al Masiraa ,haleellaan kun yakka hammaataa Ammerkaa fi Sa'uudiin qindaa'anii ummata Yaman irratti raawwataniif deebii kennuuf jedha.
Misaa'elichi walga'ii aanga'oota Sa'uudii Masaraa al-Yamaam kan magaalaa Riyaaditti argamutti gaggeeffamaa turerratti kan xiyyeeffateedha jedha gabaasi miidiyaa kanaa. Walga'icharratti mootichi Sa'uudii Muhaammad bin Salmaan baajata waggaarratti gabaasa dhiyeessuuf eegamaa turan.
Masaraan kun teessoo waajjira mootichaa fi mana murtii biyyattiiti.
Daqiiqaa muraasa booda Televiziyoonni mootummaa Sa'uudii Al Ikbariyyaa jedhamu misaa'elichi naannawa kibba magaalattiitti qilleensarratti rukatamee kufuusaa gabaase.
Viidiyoowwan marsariittiirratti gadi dhiifaman hurrii adii magaalattiirra bololi'aa turee fi sagalee dhowiinsaati.
Aanga'oonni Sa'uudii akka jedhanitti qilleensarratti rukutamu misaa'ela kanaa keessatti Ameerkaan meeshaalee teekinooloojiitiin deggerteetti. Xiinxaltoonnimmoo erga akkas ta'ee silaa misaa'elli balaa guddaa uumuu danda'u kun terminaala Sa'uudii isa guddichatti siqee kufuu hin qabu jedhu.
Sa'uudii Arabiyaan waraana waliinii ollaasheetti gaggeeffamaa jiru keessa kan seente bara 2015 ture. kaayyoon Sa'uudii deggersa mootummaan Iraan riphee loltoota Huutiif taasisaa ture laaffisuu yoo ta'u Iraan garuu deggersa kamuu taaisaa akka hin jirree fi misaa'ela darbatames Yamantu of danda'ee weerara Sa'uudii ofirraa qolachuuf jecha dhukaase jetteetti.
erga waraanni Yaman eegalee namoonni 8,670 ta'an du'anii, kuna 50tti kan siqan ammoo madaa'aniiru jedha gabaasi Mootummoota Gamtoomanii.
Viidiyoo, Sa'uudi Arabiyaa keessatti maltu ta'aa jira
Nama ganna 32 fi ilma mootii kan ta'an Mohaamad bin Salmaan dureeyyi fi ilmaan moototaa hoogantoota gurguddoo Saa'udii malaamaltummaan yakkanii to'anno jala erga oolachanii bubbuleera.


text:
Adoolessa 1,2014 D.Dolloo
Gaafa Waxabajjii 30 bara 2014 Mootummaan Wayyaanee sabboontota Oromoo 5 badii tokkoon malee mana jireenyaa isaanii irraa qabuun hidhaatti akka darbee jiru gabaasi Qeerroo magaala Dambi Doolloo irraa nu gahe addeessa.FDG guutuu Oromiyaa keessatti qabateen wal qabatee aanaa Anfilloo fi Ashii jedhaman keessa hanga guyyaa har’aatti wal falmiin uummata Oromoo fi humna waraana Wayyaanee jidduu deemaa jiru daran hammaatee jiraattotaa fi hojjettoota Oromoo ta’anii naannoo san jiraatan maqaa miseensummaa ABO fi maadhee ABO ti jedhuun yakkee dararaa akka jiru gabaasi ifa godha.Kanneen Waxabajjii 30,2014 qabaman keessaa:-
- Yooseef Dingataa-Ganda Yatti-Koonqii jedhamtu irraa, qote bulaa fi daldalaa bunaa kan ta’e
- Haaj Yaasin Ispaaraa-Muggii Ganda 01 suuqii huccuu kan qabuu fi daldalaa bunaa
- Azaddiin Alii-Muggii gaba kamisaa-daldalaa bunaa
- Qannaa Araggaa-Muggii gabaa kamisaa-daldalaa bunaa fi mi’oota garagaraa
- Mikaa’el-muggii 01 Suuqii huccuu kan qabu.
Yeroo ta’an hanga ammaa falmiin hidhamtoota gadhiisisuus itti fufee jiraachuun beekamee jira.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...


text:
Namni Chaayinaa hojjataa Aliibaabaa imala hojii irratti miidhaa saalaa…
Manni murtii baha magaalaa Jinaanitti argamu dubartiin kun osoo miidhaan irra gahe dura alkoolii dhuguuf dirqamtee akka turte dhaga’eera.Dubartiin kun boodarra himannaa ishee ummataaf erga ibsitee booda Alibaabaan hojiirraa ari’amte. Dhimmi ishee…
Intalli Eeloon Mask abbaa ishee waliin hariiroo addaan kute
Intalli Elon Musk saala jijjiirratte maqaa fi saala ishee seeraan jijjiiruuf iyyatteetti, kana booda “karaa, boca ykn bifa kamiinuu abbaa dhaloota koo waliin firooma qabaachuu” hin barbaadu jettee dubbatteetti. Shamarreen ganna 18…
iPhone 13 – Mobaayila filmii guutuu waraabuu dandahu!
Mee bilbila iphone 13 kana waliin ha ilaalu, bilbilli kun bilbila bara 2021 ji’a seeptembarii kessa gadhifamee. Mee prons and cons isaa haa ilaalu. kameeraa isaatin filmi waraabuun nii dandaahama.…


text:
Caamsaa 9/2014(TOI) -Inistiyuutiin Qorannoo Qonna Itoophiyaa Naannoo Amahaaraa ,Godina Walloo Kibbaa, Aanaa Warra Iluutti Giddugala Qorannoo Qonnaa 23ffaa, Birrii miiliyoona 500 ijaaruuf dhagaa bu’uura kaa’e.
Dhagaa bu’uuraa kanas Ministiira Qonnaa Obbo Umar Huseen kaa’aniiru.
Daarikterri Itti Aanaa Inistitiyuutii Qorannoo Qonnaa Itoophiyaa Dr. Chiloot Yirgaa, ijaarsa guddugaleessichaa waggoota shan keessatti xumuruuf deeggarsaa fi hordoffiin ni taasifama jedhaniiru.
Giddugalichi beelladoota, Kuduraa fi muduraa dabalatee, dhimmoota qonnaan wal qabatan kanneen biroo irratti qorannoo gaggeessuun oomishitummaa guddisuuf haala dandeessisuun kan ijaaramu ta’uus himaniiru.
Ijaarsa giddugalichaaf dhagaa bu’uuraa kan ka’an Ministirri Ministeera Qonnaa Obbo Umar Huseen gama isaaniitiin, giddugaleessota qorannoo qonnaa babal’isuun hiyyummaa fi eeggatummaa jalaa bahuuf hojjetamaa jira jedhan.
Qonna ammayyeessuun qorannoo fi qo’annoo cimsuun oomishitummaa guddisuun akka barbaachiisus himaniiru.
Giddugalichi yeroo qabame keessatti qulqullinaan xumuramee hojii akka eegaluuf manni hojii isaanii gahee isaa ni bahata jedhaniiru.
Sadrakaa Pireezidaantii Itti aanaatti, Qindeessituun Kilaastara Dinagdee Mootummaa Naannoo Amaaraa Aadde Aynaalam Nugusee, giddugalichi xumuramee hojii akka eegaluuf hundinuu gahee irraa eeggamu bahuu akka qabu dhaamaniiru.


text:
Dhaabnii baqattootaa kan Tokkummaa Mootummootaa(UNHCR) erga baatii Sadaasa darbee kaasee yeroo duraaf mooraa baqattootaa Tigraay keeessa ture Hitsats fi Shimelbaa jedhaman daawwachuuf carraa argachuu isaa beeksisee jira.
Dhaaba gargaarsa dhala namaa kan tokkummaa mootummootaa(OCHA) waliin akka argiineetti mooraan baqattootaa lameen guutuummaatti barbada'anii jiran.
Laftii gargaarsii dhala namaa keessatti kuufamaa turees saamamee kaan immo kan manca'ee ta'u ibse.
Baatii Amajjii dabree fakkii saatalaayitiin kaasee ture san ija keenyaan arginee mirkaneeffanne kan jedhu dhaabnii baqattootaa kun mooraa Hitsats keessatti godiinni A jedhamu fi waajirri jaarmayichaa akkasumas hojjatonni jaarmayichaa kutaan keessa buufataa turan gubamanii jiran.
Nageenyii baqattoota Ertraa kanneen mooraa lameen keessaa dheessanii deemanii kan isa yaaddeessu ta;u ibsee mooraawwan lameen keessa baqattoota 20,000 ture jedha.
Kanneen keessaa 7000 caalaan miliqaniiruu ykn aangawoonni Itiyoophiyaa gargaaranii gara mooraa baqataa kanneen biroo lameenti geessanii jiru jedhee 2000 lan ta'an immoo magaalaalee adda addaa irraa nu qunnamaa jiru jedha jaarmayaan baqattootaa kan Tokkommaa Mootummootaa.


text:
Kanaafuu adeemsi keenya
1) Dhaadannoo garee dhageessisuu fi garee humna diinaa kallattii hundaan nurraa itti qabaachuu.
2) Daandiilee wantoota salphatti kaafamuu hin dandeenyen cufuu.
3)Hammuma diinni tarkaanfii nurratti fudhachaa adeemun nus tarkaanfii irratti fudhachuuf gareen meeshaa guutuu qabu hiriira irraa fagaatee dhoksaan waraana wayyaanee irratti qophaa’uu.
4) Jala deemtota hojii isaanii irraa deebi’uu didan tarkaanfii dhumaan adabuu.
5) Qabeenya Wayyaane fi jala deemtota isaa barbadeessuu.
6) Hiriira yommuu baanu dheessuu osoo hin taane tokkummaan dhaabbachuu.
7) Sabaa fi sablammoota akkasumas amantii irraa of eeguu.
8) Bifa riphee loltummaatin waraana wayyaanee iddoo hin beekne baadiyyaa fi magaalaa keessa yommuu socho’u tarkaanfii irratti fudhachuu.
Haala salphaa ta’een humna wayyaanee jalaa laamshessuun ni danda’ama.
Waraanni wayyaanee yeroo qabsoon keenya itti cime mootummaa wayyaanee akka ganu shakkiin hin jiru.
Harki caalan sabaa fi sablammoota biroo waan tahaniif jaalala wayyaanef qabaatanii osoo hin taane dirqamaan ummata irratti dhukaasaa jiru.
Guyyaa boruu irraa qabsoon bifa haarawaan ni eegala.
Aayyon
Aabbon
Manguddoon
Nu eebbisaa
Dhugaaf falmanna.
Rabbi dhugaan nu haa galchu.
Adeemsi qabsoo keenyaa kallatti isaa jijjiirachuu qaba.
Kanaafuu adeemsi keenya


text:
Caamsaa 18/2016 halkan edaa godina Wallaggaa lixaa aanaa Najjoo keessatti barruuleen warraaqsaa facaafamaa bulanii jiru.Haaluma kanaa halkan edaa magaalota kaneen akka Najjoo akkasumas magaalaa Warra Jirruu fi kaneen biroo keessatti baruuleen warraaqsaa heeduun Qeerroo magaalattiin facaafamaa akka bulan maddeen keenya achirraa nu qaqaban ifa godhu.Kanumaan kan wal qabateen guyyaa har’aa kanas mootummaan gabroonffataan Wayyaanee sodaa guddaa keessa seenuun humna federaalaa uummata naannoo sanaa irra fidee qubachiisuun uummata goolaa jiraachuu maddeen keenya achirraa nu qaqaban ifa godhu.
1 thought on “Godina Wallaggaa lixaa aanaa Najjoo keessatti eda halkan barruuleen warraaqsaa faca’aa fi maxxanfamaa buluu Qeerroon gabaase.”
-
Pingback: Oromia: #OromoProtests: Gabaasa Fincila Xumura Garbummaa (FXG) Oromiyaa 2016 (May) | OromianEconomist


text:
Dhaamsa Bara Haaraa HD ABO Irraa
Amajjii 2021
Miseensota ABO
Hogganootaa fi Miseensota akkasumas deggertoota ABO kanneen mana hidhaa jirtaniif
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Ummata Oromoo Bal’aa
Deggertoota QBO
Firoottan QBOf
Hunda dura baga bara haaraa 2021 nagaan geenye jechaa hawwii qabu maqaa hogganoota ABO, miseensotaa fi hogganootaa fi miseensota ABO mana hidhaa jiraniin isinii dabarsa. Barri haaraan kun ummta Oromoof keessa isaatti bara nagaa fi tasgabbii, bara milkii fi injifannoo, bara haqii fi dhugaan ummata Oromoo bakka argatee ummanni keenya dararaa jalaa bahu, bara sabni keenya mataan ol jedhu akka nuuf tahu hawwii qabu dabarsa.
Barri tokko yeroo darbu, barri ittaanee dhufu abdii fi yaaddoo walcina qabatee dhufa. Yeroo kamiyyuu abdii keenya guddifachuu fi yaaddoo keenya xiqqeessuuf yeroon itti irbuu keenya haaromsannu seensa bara haaraawaa irratti ta’uun beekamaa dha. Barri dabarsine, barri 2020 waan hedduu ulfaataa ta’an bate darbuutti jira. Bara kana keessa dhukkubni hamaa addnuyaa yaaddessee ture, Koronaan yeroo itti waah alle daangesse, lubbuu namoota hedduus galaafatee amma ilele bakka hedduutti galaafataa jiruu dha. Yeroo kana keessatti ogeessota fayyaa, hojjattoota hawaasaa fi qaamota dhibeen kun akka hin babal’anneef hojiilee ciccimaa hojjachaa jiran akka dhaabaattis akka hawaasa Oromoo bala’aattis galateeffachuu barbaanna. Ummanni keenysa dhaamsota ogeessota fayyaa hordofuun akka dhibeen kun hin babal’anne godhee jira; kanaafis hedduu galateeffan. Keessattuu, miidiyaa Oromoo biyya keessaa fi alaa irraa barnootaa fi odeeffannoo babal’inaan dhibee kanaa ittiin daangessan ummataaf dabarsaa jiran jabeessinee galateeffanna.
Continue reading →
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...


text: Mudde 10/2015 Godina Kibba Lixa Shaggar(Godina Walisoo) Magaalaan Walisoo Bilisoomte!! Warraaqsa Biyyaalessa Oromiyaa FDG Golee Oromiyaa cufa keessatti gaggeeffamaa jiruun Guyyaa har’a gaggeeffamaa jiruun milkiin guddaan argama jira. Uummatni Magaalaa Walisoo to’achuun Sagalee Guddiftuu Bulchiinsa Magaalaa Wajjiraa Fudhachuun Magaalaa Walisoo keessa naanna’uun dhaamsa Baga Gammaddan, Magaalaan walisoo Bilisoomteetti jechuun Ergaa Bilisummaa Labsaa jiru. Waraanni Wayyaanee Uummatatti Guuramuyyuu Uummatni Magaalaa Walisoo hin Gadhiifnu jechuun Bilisummaa Labsachuu itti fufee jira. Injifannoon Kan Keenyaa!!


text:
“Of jibbituun nama hin jaallattu” jedha Oromoon dhimma walitti dhufeenya hawaasa gidduu irratti yeroo dubbatu. Himni kun (statement) dhaamsa guddaa qaba. Ogeessotni xiinsammu (psychology/psychiatry) maal akka jedhan hin beeku malee hiikni dhimma kanaa ballaa dha. Ummatni Oromoos hagam akka dubbii achi fageessee ilaalu nu hubachiisa.
Egaa ka’umsi dubbii kanaa ‘namni of jaallata’ waan jedhu mullisa. Dhugumattuu namni of jaallata. “Of irra si hin jaallu; si irra nama hin jaallu” inni jedhani illee kanuma mullisa. Namni of jaallataaf jiraata. Of jibba taanaan of balleessuu danda’a. Namni of jaallata waan ta’eef ‘nagaan na jiraachi’ jedhee Rabbi/Waaqa isaa kadhata. Kadhaan kun galgalaa ganama ykn akka itti toletti ta’uu ni mala. Garuu guyya guyyaan (guyyu) inuma kadha. “Yaa Rabbi/Waaqi fayyaa naa kenni; umrii dheeraa naa kenni” jedha ykn jetti. Sababa of jaallatuuf/ttuuf jireenya bara dheeraa hawwa/witi. Hundi keenya daa’ima guddifachuuf fedhii mullisna. Jireenya gaarii/misha hawwina.
Tarii dhuunfaattis ta’e maatii wajjin jiraachuuf hawwuu fi jireenya jaallachuu mullisuun ni beekama haa jennu. Garuu dubbiin hamaan ykn cimaan kan dhufu yeroo nama biroo itti daballu ta’a. “Of jibbituun nama hin jaallattu” yeroo jennu akkamitti yaada xumuraa (conclusive conclusion) kana irra gahame isa jedhu ilaaluu barbaachisa. Egaa namni tokko jireenya guyya guyyaa keessatti illee yoo keessa isaatti itti hin tolle nama waliin dubbachuu fi taphachuu illee hin filatu ta’a. “Lakkii natti hin tollee na dhiisi” jechuu danda’a. Kun jireenya abbaa fedhee keessatti jechuu dha. Kan yeroo hunda hubannu osoo hin taane jechuu dha.
Dubbiin of jaallachuu fi of jaallachuu hafuus kanaan wal qabatti. Amala itti ta’ee namni yeroo hundumaa fuula guru; kan itti hin tolle; namatti hin dhihaanne ni jiraata (jira ta’a). Haalli akkasii kun itti baballataa fi qaama isaa ta’aa yoo turu amala itti ta’a jechuu dha. Nama illee of irraa ifachuu danda’a. Hawaasa keessatti bifa adda addaa tiin hirmaachuu dhiisa. Namoota waliin walitti dhufuu xiqqeessuu fi hirmaanaa hawaasaa keessaa of qusachuun immoo nama sana qofaatti baasa. Gooddoo (korma jaldeessaa qofa galeessa) ta’aa deema.
Ummatni Oromoo haala kana hubataa bara dheeraa jiraate jechuu dha. Dubbiin isaas bilchina argataa kan dhufe muuxannoo jireenya bara dheeraa kana mullisa. Kan biraa hafnaan Afaan isaa yoo ilaalle afaanota biroo irraa hagas mara hin ergifanne jechuu dandeenya. Afaanotni baraneen (yeroo diqqo/xiqqoo) keessa ol ba’an akkas miti. Isaan biroo irraa ballinaan ergifatu ofiif gahaa waan hin qabneef jecha.
Ummatni Oromoo namni of jibbu nama hin jaallatu jechuun isaa anaaf sirrii dha. Namnootni waliin jiraatu kan jedhu nutti mullisa. Ummatni keenya haala waliin jiraachuu haalaan beeka. Ofitti fudhata malee of irraa nama hin ari’u! Har’a namootni falaasama ummata kanaa hin beekne ummata kana xiqqeessitee ilaalti. Yeroo ummatni waan qabu ormaaf qoodee orma waliin jiraatu qalbii ittiin hubattu hin qabdu. Akka warra biroo “Sewun maamen qebiro newu” hin jedhu Oromoon. Namni nama waliin jiraata waan ta’eef waljaallatee wal amanee wajjin jiraata malee namni yoo du’ee du’uu isaa argine qofa dhugaan mullata inni jedhu yaada badii ti. Akkuma amala isaatti nama hin amannu taanaan eenyuun amannee eenyuun waliin jiraanna ree?
Mee jarana warri ogummaa xiinsammuu qabdan adaraa baballisaatii hawaasaaf ibsaa!! Dhimma birootiin walitti deebina! Ammaaf Gadaan quufaa gabbina! Gabbisi
Waaqi!!Taaddalaa Tafarraa tiin


text:
04.11.2014 20:50
WASHINGTON DC— Fiilmiin afaan Oromoo haaraan kan mata dureen isaa Qurxama jedhu dhiyeenya kana eebbisamee jira. Fiilmiin kun seenaa jaalalaa irratti kan hundaa’e si’a ta’u ergaan isaa garuu jaalalli walii yaaduu wal tumsuu fi wal gargaaruu akka ta’e ibsaa jedha directorri fiilmichaa fi fiilmii kana keessattis taatoo ta’uun kan hirmaate dargaggoo Getachew Niguse Gobbuu.Dargaggoo Geetaachewn fiilmiin afaan Oromoo yeroo yerootti ba’uu isaanii qofa utuu hin taane uummataaf ennaa dhiyaatan danqaa isaan mudatu illee ibsee jira. Kanneen fiilmii barreessan hedduun hanqina maallaqaa fi sponora dhabuun fiilmiiwwan Afaan uummataaf utuu hin mul’atin hafu ykn immoo bakka akeekameef utuu hin ga’in hafu jedha Getachewn.


text:
Somaaliilaand hariiroo daldalaa Itiyoophiyaa waliin qabdu cimsachuuf proojektiin waggaa tokkoof baafattee turte dadhabaa deemuu isaa tu dubbatama. Hogganoonni ol’aanoon gargaarsi dabalataa yoo argame dinagdee biyyatti akka cimsu abdatan.
Sagantaa walii galaaf kan ramadame keessaa Doolaarri miliyoona 18 buufata donii Berberaa bifa ammayyaa qabsisuu irratti fulleeffate.
Prezidaantii Somaaliilaand Musee Bihii Abdiif gorsaa waa’ee dinagdee kan ta’an Osmaan Sheik Ahamd VOAf akka ibsantti hariiroo dinagdee Somaaliilaand Itiyoophiyaa waliin qabdu hedduu gaarii dha.
Hariiroo daldalaa jabaa fi kan Itiyoophiyaaf bu’aa guddaa argamsise jedhu Ahmad. Somaaliilaand waggaatti mi’a Doolaaraa Miliyoona 600 hanga Miliyoona 700 baasisuu ergiti jedhan.
Ministriin dantaa alaa Somaaliilaand Hir akka jedhantti Somaaliilaand gama misooma dinagdeen deggersa barbaaddi. Kana qofa miti jedhan adda addummaa Itiyoophiyaa waliin qaban furuufis deggersa barbaaddi jedhan.
Garuu hariiroo gam lama giddutti haaraa tolfame yeroo ilaalan of-eeggannootu barbaachisa. Biyyoonni hedduun gara keenya dhufuuf wal saamaa jiran bu’aa ofii isaaniif jedhanii ti kan jedhan Hiir dhuma irratti garuu waan fedhii ishee ta’e murteessuun qooda Somaaliilaand ta’uu qaba jedhan.


text:
Prezidaantiin Yunaaytid Isteetes Joo Baaydin erga muudamanii waajiira qabatanii guyyaa 100 keessatti hegeeree Amerikaa kan ilaaleen abdii akkasii qabaadhee hin beeku. Sababaan isaas biyyattiin deebitee fuul duratti tarkaanfataa jirti jedhan,. Kanaaf sodaa irra abdii akkasumas dukkana irra ifa filannee jedhan.
Baaydin kana kan dubbatan hiriira siyaasaa namoonni Kokoolaataa 315 keessa taa’uun Atlaantaa cinatti gaggeessan irratti ture.Hiriira kanas kan maallaqaan deggere koree biyyooleessaa kan Deemookraatootaa ture.
Demookraasiin uummataaf maal akka fayyadu mirkaneessitan jechuun Baaydin ennaa dubbatan kanneen konkolaataa 315 keessa jiran immoo fiingee kokolaataa iyyisisuun deggersa qaban ibsan .
Kokoolaataan kun hundumtuu bakka kokoolaataa dhaaban kan waaltaa Eneerjii Duluut isa magaala Atlaantaa Kaaba bahaa jiru keessa dhaabbatanii jiru.
Kutaa walgahiin kun keessatti gaggeeffamee Jorjiyaatti seenataroota lama filuuf marsaa lama filannoon kan keessatti gaggeeffamee yoo ta’u Demookraatonni barcuuma lama injifachuun lakkoobsa barcuuma seeneetaa paartilee lameeniif wal qixxee akka ta’u taasiisan.


text:
Namoonni baayyeen dhukkubi garaachaa akka isaan rakkisu dubbatu. Qoma na guba, yeroon waa nyaadhu na rakkisa kaan immoo yoon waa hin nyaatiin ture natti hammaata jedhu.
Dr. Dhufeeraa Mokonnen Finfinnee irraa akka ibsanitti, qorannaan saayinsii akka agarsisuutti ittiin ka’umsi dhukkuba garaachaa baakteriyaa eech-paayloorii jedhamutu fi dawaa dhibee adda addaaf fudhataman keessa hanga tokko ta’uu ibsan.
Nyaati dhukkuba kana namatti kaasan jiraatan iyyuu sadarkaa hamaa irraan hin geesisan, jedhu. Dhugaatii Alkolii fi Tamboo xuxuun dhukkuba kana irraa fayyuu dadhabuuf sababaa biraa ti, jedhu Dr. Dhufeeraan.
Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhu


text:
Alhamdulillah Rabbil Aalamiina! Ji’oota torbaa ol waa’ee iimaanaa ilaalle turre. Barnoota guddaas akka irraa argattan abdii qabna. Ji’oota kana keessa iimaanni maal jechuudha? Garaagarummaan Islaamaa fi iimaaanaa maal akka ta’e, arkaana Iimaanaa jahan ilaalle turre. Tarii dubbistoonni hundi kanniin hunda hin dhaqqabne ta’a. Amma haala wali galaa ta’een waa’ee iimaanaa ni guduunfina.Dabalata Dubbisi
Category Archives: IIMAANA
Iimaanaa fi Barbaachisummaa Isaa
Kutaalee darban keessatti waa’ee iimaanaa fi Islaamaa ilaalle turre. Iimaana jechuun qalbiidhaan dhugaan amanuu fi wanta qalbiin amanan san dubbii fi hojiin dhugoomsudha. Fakkeenyaf namni “Rabbii olta’etti amanee jira” jedhu, Rabbii fi wantoota Rabbiin beeksisetti amanuu, wanta Rabbiin itti ajajee dubbachuu fi hojjachuu, akkasumas wanta irraa dhoowwe dhiisun isarraa eeggama.Yoo kana hojjate namni kuni iimaanaa qabaa jechuudha. Bal’innaan waa’ee iimaanaa hubachuuf kutaalee darban irraa dubbisuun gaarii ta’a. In sha Allah, har’a kan ilaallu barbaachisummaa iimaanati fi akkamitti qalbii keessatti hidda akka qabsiisaniidha. Continue reading
İimaana jechuun maal jechuudhaa?
Baay’een keenya waa’ee iimaanaa ni haasofna. Iimaanaa dabalachuuf ni carraaqna. Garuu ma’anaa (hiika) isaa ni beeknaa? Dhugumatti, iimaanaa jechuun maal jechuudhaa? Iimaanni qalbii qofa irratti daangeefamu danda’aa? Namni hiika iimaanaa madda sirrii irraa yoo beeke fi hojii irra oolche, jireenya gammachuu fi mi’aawa jiraata. Sababni isaas, namni mi’aa iimaanaa argate, jireenya tasgabboofte jiraataa. Mi’aa iimaanaa dhandhamuuf hiika isaa beeku fi hojii irra oolchuf tattaafachuu qabnaa miti ree? Har’a yoo Rabbi fedhe, madda sirrii fi hayyoota Islaamaa beekkamoo wabii godhachuun hiika iimaanaa beekuf ni tattaafanna. Kanaafu imaanaa jechuun maal jechuudhaa? Continue reading
Seensa İimaanaa-kutaa 2
Kutaa darbee keessatti iimaanni maal akka ta’e ilaaluf yaalle turre. Hojiin gaariin kamiyyuu fudhatama argachuu fi mataa isaati gaarii jedhamuuf bu’uura (foundation) irratti gadi dhaabbatu isa barbaachisa. Bu’uurri kuni yoo hin jiraatin, hojiin hanga fedhe gaarii haa fakkaatu Rabbiin biratti fudhatama hin argatu. Bu’uurri kuni yoo jiraate immoo hojiin gaariin hanga feete haa xiqqaattu lafa hin buutu, Rabbiin biratti fudhatama ni argatti. Bu’uura kanaan iimaana jennaan. Gara afaan keenyatti yommuu deebisnu, wanta Rabbii fi Ergamaan Isaa beeksisan dhugoomsu fi dhugaan itti amanuudha. Iimaanni amanti qofa osoo hin ta’in hojiis kan of keessaa qabuudha. Continue reading
Seensa İimaanaa-Kutaa 1
Akka lugaa Arabiffaatti iimaana jechuun tasdiiq (dhugoomsu) fi dhugaan amanuudha. [1] Akka shari’aatti immoo imaanni dubbii qalbii fi arrabaa, hojii qalbii fi qaamaa kan of keessatti hammateedha. Dubbii qalbii yommuu jennu wanta Rabbiin beeksise dhugoomsu fi dhugaan itti amanuudha. Fakkeenyaf, Jireenya fi tokkichummaa Rabbitti amanuu, Qiyaamatti amanuu fi kkf. Hojii qalbii yommuu jennu immoo kanneen akka jaallachuu, iklaasa qabaachu (niyyaan Rabbiif ta’uu), obsuu, Rabbiin irratti hirkachuu, galata galchuu, sodaachu fi kkf. Continue reading


text:
Amma kan jiru hiriirri nagaa sana geggeessuun kan hin danda’amne ta’uu isaa ti. Yeroo hin murtoofneef dhaabateera. Kanas dura taa’aan Fooremii dagaggoota Finfinnee obbo Tsegaye fi miseensonni koree sanaa natti himaniiru. Waraqaa geggeessuun hin danda’amu jedhu bulchiinsa magaalaa Finfinnee harkaa kan fudanis isaan turan.
Memir Derejeen akka jedhetti adeemsa miillaa sana qofaa utuu hin taane waltajjiin marii mata duree wal fakkaatu irratti geggeessamuuf tures hafee jira. Mariin sun geggeessamuuf kan ture sanbata darbe Ebla 4 bara 2006 galma bulchiinsa magaalaa Finfinnee keessatti yoo ta’u sunis hafeeraa jedhe. Waltajjii T/Himanoti qabee hospitaala Tikur Anbesaa bira darbuu dhaan hanga waltajjii Ethio Cubatti ta’uuf kan ture adeems miillaa geggeessuuf iyyata kan galfatan waldoolii lama turan.
Mahbere wyiniye T/Hamimanoti fi fooremii dargaggoota Finfinnee turan. Bulchiinsi fooremii dargaggoota Finfinnee dhimma kana irratti yaada kennuu irraa of qusataniiru. Irra deddebsuun bilbilus deebii hin arganne jedha Eskinder. Hiriirri kun akka geggeeffamu sabaa himaaleen sadarkaa addunyaa gabaasan iyyuu waa’ee dhorkamuu isaa garuu qamni kam iyyuu ibsa hin kennine. Memir Derejen hiriirri kun kan hambifameef waldaa inni dhimma hoogganuttii hidhata qabuuni jedhee jira.
Sababaa isa sirrii ta’e baruu hin dandeenye. Geggeessuun akka hin danda’ame natti himan. yeroo nuti ibsa kennuuf qophoofnutti immoo bilbilli tokko waldaa Kirstaanaa Orotodox irraa bilbilamuu dhaan hiriira sana dhaabsisuuf akka dhaqan fooromii dargaggootaa irraa obbo Markositti himame. Mahbere Weyiniyyeen waldaa uggurame waan ta’eef nuyiin bakka hin bu’u. kanaaf dhimma kana waan ilaaleen rakkoon yoo uumame nu hin ilaallatu jechuu isaanii natti himan.
Mahbere Weyinyen kan seeraas haa ta’u hin ta’in gaaffi sun gaaffii biyyaa hamma ta’ee jirutti, amantii kan hin qabaanne illee yoo gaafate deggeramuu qaba. Kanaaf namoota waldaa Kirstaanaa irraa dhaqanitti gaddeera qofaa utuu hin taane itti qaana’eera jedhe.
Dhimmi kun dhimma waldaa tokkoo qofa utuu hin taane dhimma uummataa ti kan jedhu Memir Derejen miidhaa inni dhaqqabsiisaa adeemu bal’ataa waan deemeef uummata dadammaqsuuf ture jedhee jira.
Mahbere Weyinye Abune T/Haimanot kaaba shawaatti kan argamu gedaamii weyinye Abune T/Hamimanot fi gedaamii kanneen biroo gargaaruuf jecha bara 1987 hundeeffame. Bulchiinsi waldaa kanaas bara 2001 jalqabee itti gaafatamtoota waldaa orotodoxii hanga tokko waliin wal dhibdee keessa akka ture memir derejen ibsee jira. Hojii keenya hanga ammaatti hojjetaa utuu jirruu sodoomummaa mormuu keenyaan attamiin ka seeraa miti jedhamne jedhee jira.
Sodoomummaan akka tabuutti biyya ilaalamu Eth keessatti mata duree kana irratti ibsi kannemu hin jiru. Waggoota sadii dura Finfinnee keessatti kan geggeessame gumii AIDS fi dhukkuboota quunnamtii saalaan daddarbanii irrattis hooggantoonni waldoolii orotodoxii, protestantii, katolikii fi musliimaa ibsi isaani gaazexeessota biyya keessaa fi alaaf kennuuf turanis akka tasaa hafuu isaatu ibsame. Sababaan isaas hin beekamne.
Embasiin Ameerikaas lammiiwwan isaa bakka hiriiri sun geggeesamutti akka hin argamne akeekkachiiseera. Hiriiri sun hafuun isaa ibsamu dura embasiin Amerikaa finfinnee jiru ibsa baaseen hiriirawwaan kan nagaati jedhaman iyyuu gara hookkaraatti jijjiiramuu malu jedhee jira.


text:
Qulqulluu Sinoodosiin Ortodoksii Tawaahidoo hundeeffama Mana Lubummaa Oromiyaa kuffise
Sinodoosiin Mana Kiristaanaa Ortodoksii Tawaahidoo Itoophiyaa gaaffii mana lubummaa Oromiyaa hundeessuu kuffisuu isaa Barsiisaa H/Mikaa'el Taaddasaa BBC'tti himan.
"Gaaffiin mana lubummaa hundeessuu kuni mana amantaa kana kan diigudha gareen jedhuu fi lakkii manni lubummaa kuni hundaa'uun faayidaa qaba kanneen jedhan gidduutti sinodoosii irratti mormii guddaatu ture.
Waliigalatti garuu Sinodoosiin gaaffii keenya kufaa taasiseera" jedhan Barsiisaa H/Mikaa'el.
"Ummanni keenya hanga Afaan isaatiin tajaajila argachuu jalqabutti wanta mana amantaatiif kennu hunda dhaabee sinoodoosii irratti dhiibbaa uumuu qaba," jechuun himan.
Sinodoosiin Kibxata darbe murtee kana erga dabarseen booda, guyyaa Roobii qaboo yaa'ii mallatteessuuf Sinodoosiin yeroo walitti deebi'us mormii guddaan waan mudateef ammas qoratamee haa dhihaatu kan jedhu yaanni kennamuus himan.
Yaanni 'Qoratamee haa dhihaatu' jedhamu kuni garuu toftaa manni amantichaa ittiin gaafficha irraanfachiisudha jedhu."Haqni ture haqa sijalaa sarbamedha. Kana duras qoratamee haa dhihaatu jedhameet ajandichuu irraanfatamee ture.
Ammas Qoratamee haa dhihaatuun kuni aara galfii argatanii dhimmichi akka dagatamuufi ajandaawwan biroo yeroosuma dhageeffatamee deebii yoo argatu keenya beekaa lafarra butu" jedhan.
Miseensa koree mana lubummaa Oromiyaa keessaa yaa'ii sinodoosii kanaratti akka hirmaannuufis carraa hin arganne jedhu barsiisaa H/Mikaa'el.
"Nun waamanii yaada keenya dhageeffachuudhaaf guutummaan guututti fedhii hin qaban.
Nuti yeroo isin nubarbaaddanitti argamnee yaada keenya ibsuudhaaf qophiidha jennee itti himaa turre.
Garuu abbootiin nuwaamanii sirnaan nun mariisisne," jedhan.
Tarkaanfii itti aanuuf miseensota keenya waliin mari'annee kan murteesinu ta'us haala nagaa Oromiyaa fi biyyi keessa jirtu hubannoo keessa galchinee ifa taasifna jedhan.
Hiriira dhihoo kana bahame akka waldhabdeetti akka jijjiiramu kan ta'es gaaffii keenya gatii dhabsiisuufi itti yaadamee kan ta'edhas jedhan.
"Gaafffiin mana lubummaa Oromiyaa rakkoo nutti uumeera, manneen amantaa keenya miidhamaa jiru dhiibbaa biraa ofduubaa qaba, ittiin jechuudhaaf dhiibbaa guddaa uumaa turan.
Kanaaf yeroo muraasa kenninee mari'annee waan itti aansinee goonu kan beeksifnu taha," jedhan.
'Dargaggoonni... arrabsanii, fiiganii bataskaanatti galaa turan'
Jeequmsi tibbanaa guuza warra mana amantaa fayyadamanii kaayyoo siyaasaa galmaan gahuu barbaadaniin qophaa'e ture jedhu barsiisaan kun.
"Bishooftuutti dargaggoonni warra hiriira deeggarsa Jawaar bahan arrabsuudhaan, muummicha ministeeraa arrabsuudhaan gaafa qeerroon itti dhufu fiiganii mana amantaa Mikaa'elaa fi Rufaa'elitti galaa turan.
Gaafa qeerroon mana kiristaanaatti deemummoo 'qeerroon manna kiristaanaa gube' jedhanii lallabu. Kuni ajandaa itti yaadamee kalaqamedha," jedhan.
Yaanni mana Lubummaa Oromiyaa hundeessuu kuni hanga fiixa bahutti ejjennoo fi deeggarsi ummata keenyaa murteessaa fi sinodoosii irrattillee dhiibbaa kan uumudha jedhan.
"Ummanni hanga afaan isaatiin tajaajilamutti wanta mana kiristaanaatiif kennu hunda dhaabuu qaba. Hanga afaan isaatiin tajaajilamutti ijaarsa mana kiristaanaa adeemsifamaniif gumaacha tokkoyyuu gochuu hin qabu.
Waaqeeffachuu, kadhachuun fi jireenyi hafuuraa akkuma eegametti ta'ee jechuudha," jedhan Barsiisaa H/Mikaa'el.
Ummanni tarkaanfii akkanaa fudhatee sinodoosii irratti dhiibbaa yoo uume sababni sinodoosiin walgahii waamee waan kana hin murteessineef hin jiraatus jedhan.
Gareen manni lubummaa kuni akka hin milkoofne barbaadan bajata hanga birrii miiliyoona 3.4 ramadanii gaaffii kana ukkaamsuuf hojjechaa turuus himan.
Erga gaaffii mana lubummaa hundeessuu kana gaafannee asitti miseensota keenyarra dhiibbaa guddaan gahaa jiras jedhan.
"Waan ummanni keenya afaan Oromootiin haa tajaajilamu jenneef mana keenyatti dachee itti dhalannetti keessummaa taane, namoonni kaanimmoo waan numormaniif qofa warra abbaa qe'ee ta'anii waaqefachaa jiru,'' jedhan.
Kanaan alattis bataskaanarratti waaqeffachaa hin jirru, caasaan mana amantaa nuuf ajajamaa hin jiru, miidiyaan mana kiristaanaa sagalee keenya dhaggeeffachaa hin jiru, ummanni akka nuun hubanne sirritti nurratti hojjetamaa jira jechuun BBCtti himan.


text:
Prezidaant Doonaald Traamp haleellaa ol aantummaa warra adii kanneen Charlottesville VA keessatti hiriira “Unite the Right” jedhuun geggeessame irratti raawwatame fudhatama dhabsiisuu dhabuu isaaniitn gareelee siyaasa guutummaa US biraa qeeqa hamaan irra ga’ee jira. Haleellaan sun lubbuu namaa galaafate.
Prezidaantichi kan haal suukaneessaa jibbiinsaa, kanneen yaada adda addaa qaban gidduutti walii obsi dhabamuu balaaleffachuu dubbatan. Yaadi isaanii kun kan dhaga’ame Sanbata darbe konkolaataan hiriirtota mormii ba’anitti oofamuu dhaan kan umuriin waggaa 32 jiraattuu Charlottesville Heather Heyer galaafatee kanneen biroo 19 madeessee sa’aatilee hanga tokko booda.
Haala sukaneessaa kan jibbiinsa mul’isu, walii obsuu dhabuu fi hookkara bifa addaan raawwatame kana jecha cimaan balaaleffanna jedhan Traamp.
Haa ta’u malee Traamp garee leellistootaa kanneen mormii Sambata darbee qindeessan kan irra hedduun isaanii deggertoota isaanii siyaasaa mul’inatti sab xiqqaalee sanyii biraa, Juushotaa fi dubartoota gad aantummaan ilaalan kallattii dhaan hin balaaleffanne.
Itti aanaa prezidaant Mike pence ennaa dilbata kaleessaa Columbia daawwatanitti Traampiif looganii jran.
Itti aanaa prezidaant Mike pences akka jedhanitti sabaa himaan kanneen hookkara kana kakaasan irratti utuu hin taane sabaa himaaleen prezidaanticha qeequu irratti fuuleffatan jedhan. kanaaf dhimmi isaa kan ilaallatu waliin wal qabsiisuu qabna jedhan.
Kanneen haleellaa raawwatameen miidhaan irra ga’e dilbata kaleessaa Charlottesville VA keessatti sirni dungoo qabsiisuu geggeessamuun kabajaan yaadatamaniiru.


text:
Masriin akka hujiin laga kana irratti hojjatan jireenna isii tuxxu hin feetuu, Itoophiyaan ammoo yoo Masriin bisaan qabdu seeraan fayyadamtee rakkoo jalaa bahuu dandeetti jeeti.Akka jecha perzdaantii Masrii, Mohammed Morsiitti ammoo falii fedhelleen mariif carraa qaba.
"Namii tokkolleen qooda masriin bisaan irratti qabdu irratti nutti bu’u ykn nutti findhaaru hin feenu.Ani akka perzdaantii biyyaatti dubbii tana waan cufaan faluuf irratti hojjachuuf carraan akka jiru isanii mirkaneessuu fedha."
Itoophiyaan ammoo wannii hujii Hidhaa Abbaayaa dhaaba hin jirtu jetti.oduu himaan ministry haajaa alaa Itoophiyaa obboo Geetaachoo Reddaalleen dubbiin perzdaantiin Masrii Mohammed Morsii jedhe barbaada waraanaa ka perzdaantiin isaanii ka durii Hosnii Mubaarek jechaa bahe.
“Perzdaanti Morsiin woma bulchaan isaanii ka durii jedhee diqqumaa hujiitti hin jijjiirin sun jechuun waan garaa nama nyaataati.Dubbii dhama hin qamne ka perzdaandti Morsiin ummata garaan gargar bahetti himuutti jiru tun akkuma jirtuunuu dubbii garaa hin galle jechuun dhiba.”
Itoophiyaan hujii Hidhaa Abbayaa tana hojjachuuf bisaan Abbayaa jalliftee hujiittiin jirti.Masriin ammoo madda jireennaatti nurraa jallatee jettee dubbatti.
Akka bulchoota Itoophiyaatti seera jabana biyyiti hedduun kolonii jala jirtu ka bara 1959 bahetti seera malee akka Masriin bisaan qooda isii malee argattu tolche.
Ambaasaadder Ahmed Haggag,itti gaafatamaa waldaa Hawaasa Afrikaa akka dubbii Masrii fi Itoophiyaa tana Tokkummaan Mootummootaa ilaalu fedha.
Woma taateefuu jarii lamaanuu dubbi tana karuma nagaatiin mariin fixachuu fedha. Masriin ammoo jaarrolee marii Finfinneetti erguuf qophii jirraa jetti.


text:
Hawwiin intala obboo Mohaammad Waaqoo Waarituuti. Ammaan tana yuniveristii Michigan State University godina Michigan jirtu keessatti barumsa doktorummaa PhD barachuutti jirti.
Bara 2011 keessaa sadarkaa lammeeessoo fixxee Itoophiyaa Oromiyaa dhaxxe.Adoo deemtuu intala ceetu tokko arge jetti.
"Mucayyoon tun maan taate jennaan hin maraattee naan jedhani. San irratti ammoo obboleessii adaadaa tiyya yaadii itti baayyatee ufi ajjeesee san irraa kahee namii maaliif maraata jedhe barumsa herrega mataa[psychology] qoratu baradhee,” jetti.
Hawwiin barumsii herrega mataa namaa qoratu kun waan tokko irraa kahee qalbii isii bute.
“Biyya deemee yeroo sun rakkob aayee arge.Nama baayyee mataan dhukkubu arge.Mucatti wayii asumaa achi fiigdu arge maal taatee yoo jedhu hin maraattee jedhan,Sana irraa yaadu jalqabee jetti.”
Tanumaaf jettee barumsa isii cufa woma herrega mataa namaa baratte, Hawwiin.
Digrii qaraa yunivertii Oregon State university fixxe barumsa herrega mataa ykn Psychology baratte.Digrii lammeessoollee barumsa dhiba mataa namaa irraa dhowwuu ykn prevention psychology itti daratteebaratte.Barumsa doktummaa herregaa PhD ammoo barumsa herrega mataa namaa irratti nama gorsu prevention science baratte.
“Maatiin tiyya barumsa doktorummaa baradhii naan jedhan ani ammoo hin fedhuu jedhe.Kama ufi jaaladhee nama gargaaruu danda jedhe filadhe,”jetti.
Akka Hawwiin jettutti namii waan qalbiin isaa feetu barachuu baannaan bu’aa hin buusu “hujii irratti si dhiba,” jetti
Namii maaniif mana taahee yaada jedhee yaadee jette Hawwiin. “Namii ufi irrati hin beeku ,malee waan hedduutti isa dhiba.”.
Hawwiin bara 2011 keessa sadarkaa lammeessoo fixxee yuniversitii seentellee carraa barumsa nama barumsa irratti qabxii guddoo fidee kennanii tolaan barsiisan scholarship argattee baratte.
Digrii lammeessoo qofa irratti beesee ufii baaftee qorannoo hojjachaa baratte.Barumsa PhD ammoo qorannoo hojjachaa yuniveritiin Michigan State University tolaan isii barsiise.
“Torbaanti saatii 10 hojjadhaa yoo barumsii natti ulfaatu warra kiyyaa bilbilee gargaarsa gaafadha.Gargaarsa horii adoo hin tahin akka yaadaan na jajjabeessan gaafadhaa,”jetti.
Hawwiin ufi bira dabartee amma ijoollee dubraa Oromoo sadrkaa lammeessoo haga sadarkaa olaanaa jiran gargaaruu caasaa barumsaa ‘Obboleettii’ jedhu ganna dabre keessa yayyabde.
“Akka ijoollene Oromoo carraa baranoota sadarkaa olanaaa argatan, barmumsa isaanii guddifachuu dandahan tolaan gargaarra.Sun caalaatti akka isaan yoo sadarkaa olaanaa fixanillee wal gargaaran golchuuf.”
Tana caalaatti ammoo akka isaan hujii isaanii jabeeffatanii sadarkaa lammeesoo haga sadrkaa olaanaatti dabaranii haga bulchiinsa gahanitti ufi dandahanii ummataaf qabsaahanii aadaa isaaniillee guddisan gochuuf gargaaruuf Obboleettii yayyabde.
Hawwiin nama barachuu fedhu waan tokko gorsiti “wannii nama dhibaa hin jirtii yoo barumsa barattu jaalatte itti jabaadhii ittuma dedeebi’i,”jetti.


text:
Iccitii “maastar Plaanii Wayyaanee” marsaa 1ffaa, 2ffaa fi 3ffaa.
Marsaa 2ffaa:-“Maastar Plaaniin” kun Finfinnee qofaan kan dhaabbatu otoo hin ta’iin Magaaloota Oromiyaa adda addaa akka malee babaldhisuu dhaan, magaalota hundaa walitti fullaasuu dhaan Mootummaa nannawa Oromiyaa harka fuudhanii, Bulchiinsa Federaala Itoopiyaa (TPLF) jala galchuu dha.
Marsaa 3fdfaa:- Nannawa Oromiyaa qofaa otoo hin taa’iin, magaalaa sabaa fi sab-lammootaa keessatti argaman (magaaloota naannoo mootummaa Amaaraa, Beenshaanguli Gumuzi, Gaambeellaa, Ogaadeeniyaa, Affaar, Sabaa fi Sablamoota kibba Itoopiyaa keessa tti argaman) tooftaa dhuma wal-fakkaatun magaalota babaldhisanii, walitti hidhuu dhaan magaaloota sabaa fi sablamootaa hundayyuu bulchiinsa federaalaa Itoopiyaa (TPLF) jala galchuu dhaa.
Akka walii galaa tti, tooftaan Wayyaaneen dhaan gaggeeffamaa jiru kuni, Naannawa Oromiyaa keessa ttis ta’ee nannawa Sabaa fi Sablamoota Itoopiyaa hunda keessa tti “Maastar Plaaniin” bifa armaan olitti ibsame kanatti kan karoorfameef, nannawa Albuuda adda addaa qabu, naannoo lafa gabbataa hoomisha midhaaniif ta’u, nannawa Warshaan hammayyaa irratti ijaaramuu danda’u, maraa tooftaa dhaan bulchiinsa naannolee harkaa fuudhanii, guutumaan guutuu tti, towannoo itti fayyadamiinsa Wayyaanee jala galchuudha.
Kuni’mmoo akka barbaadani tti “investaroota” biyya adda addaa tti, qabeenya Uummataa kan ta’e lafa akkuma salphaa tti, itti gurgurachuu isaan dandeesisa. Akkuma walii galaatti Bulchiinsi Godina Tigiray babaldhatee, hanga daangaa Somalia, Sudan, Kenya, fi Djibouti tti fulla’a jechuu dha. Fulla’uu qofaa otoo hin ta’iin daangaa biyyoottan kana’llee cabsee keessa seena jechuu dha. Bifuma wal-fakkaatuun naannawa magaalaa Asab hammatee, Galaana Diimaa qaxxaamuree, hanga daangaa biyya Yemen tti fulla’a jechuu dha. “Maastar Plaaniin” daangaa cabsee biyyoota ollaa seenu kun’llee oolee bulee yeroo hubatame biyyoonni ollaa gocha wayyaanee kana falmachuu’rraa duubatti waan jedhan miti.
Egaa marsaan “maastar plaanii” 1ffaa (Maastar Plaaniin Finfinnee) Dambalii Galaana Uummataa daandaa hanga daangaa tti Uummata Oromoo sochoosee falmachiisaa jira. Haala marsaa 2ffaa (Magaalota Oromiyaa walitti hidhuu dhaan Bulchiinsa Federaalaa (TPLF) jala galchuuf karoorfamuun isaa ifa bahaa wanta jiruuf, hojjataan mootummaa, Qondaalonni OPDO, hidhatoota gandaa eegalee Polosoota Oromiyaa fi Loltuun Saba Oromoo’rraa dhalatan martinuu sochii Danbalii Galaanaa Uummataa kana tti makamuun isaan waan hin oolle, ammaa eegalamee akka jiru odeeffannoon tokko tokko addeessaa jiru.
Dubbiin kun keessattuu “maastar Plaaniin” marsaa 3ffaa Oromiyaa qofaa otoo hin ta’iin sabaa fi sab-lammootaa Itoopiyaa keessa jiran hundaa kan rifachiisuu fi kan mirgaaf isaan kakaasuu dha. Kanaafuu maqaa “Master plan” jedhuun Uummata Oromoo buqqisuu fi bittimsuutti tooftaan xiyyeeffatame kun oolee bulee nannoo’llee hundayyuu (Sabaa fi sab-lammoota Itoopiyaa keessa jiran hundayyuu) dabaree dabaree dhan wanta isaan qaqqabuudha. Kanaafuu sirna Uummata miidhaa jiru kana ufirraa falmuu dhaan mirga sabaa kabajachiisuuf akkasumas Bilisummaa dhugaa gonfachiisuuf naannoleen hundumtuu sochii Uummanni Oromoo gaggeessaa jiru kana (Danbalii Galaana Uummataa) kana waliin dhaabbachuu dhaan mirgaa fi dirqama Sab-lammoota Itoopiyaa keessa jiran hundaa ta’uu qaba!
Danbaliin Galaana Uummataa keenyaa Mirgaa fi Bilisummaa haa qaqqabu!
Waan Bayeessa haa Hojjannu!
Bakkaanga’aa Margaa
Bu’uuressaa Oromummaa foundation fi
Wixineessaa WTUOGA
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
3 thoughts on “SBO Caamsaa 08,2016. Oduu, Ibsa Ejjennoo Dhaabota Oromoo Walta’anii, Ibsa Qeerroo Waliigaltee Dhaabota Oromoo irratti, Gaaffii fi Deebii Art.Naasifaay Addunyaa Kutaa Xumuraa fi Qophii Biroo”
-
Pingback: SBO Caamsaa 08,2016. Oduu, Ibsa Ejjennoo Dhaabota Oromoo Walta’anii, Ibsa Qeerroo Waliigaltee Dhaabota Oromoo irratti, Gaaffii fi Deebii Art.Naasifaay Addunyaa Kutaa Xumuraa fi Qophii Biroo | OROMIA_TUBEPress.com
-
Pingback: Oromia: #OromoProtests: Gabaasa Fincila Xumura Garbummaa (FXG) Oromiyaa 2016 (May) | OromianEconomist
-
Pingback: Oromia: #OromoProtests: Gabaasa Fincila Xumura Garbummaa (FXG) Oromiyaa 2016 (May) | OromianEconomist


text:
Prezidaantiin Ertiraa – Isaayyaas Afewarqii, ka muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa – Dr. Abiyyi Ahimed, wal-dhibdee daangaa biyyoota lameenii furuuf walta’insa bara 2000 Aljersitti mallatteessame akka hojii irra oolchan ka beeksisan irratti mari’achuuf jila isaanii ka gara Itiyoophiyaatti ergan tahuu beeksisan.
“tarkaanfiilee itti aanana irratti dubbachuuf, jila gara Finfinneetti erguuf qophii dha,” jedhan – Prezidaantichi Isaayyaas.
Gama Itiyoophiyaatiis, mootummaan jila Ertiraa simatee waliin dubbachuuf qophii tahuu isaa – dubbi-himaan Ministirii Dhimma-alaa Itiyoophiyaa – Obbo Melles Alem VOA-tti himanii jiran. “Kun yaada gaarii dha . Gama keenyaan, Itiyoophiyaan Ertiraa waliin dubbachuun qophii tahuu ishee mirkaneessitee jirti. Muummichi-ministaraas har’a, deebii gaarii kana simatanii, gammachuu isaanii ibsanii jiran” jedhan – Obbo Melles Alem.
Itti-fufuudhaanis, gama keenyaan akka amannutti – hariiroon biyyoota lamaan gidduu, waa’ee daangaa caala. Hariiroo kana gara boqonnaa haaraatti ceesisuuf murachuu keenya irra-deebinee ibsina. Kun akka tarkaanfii gaariitti ilaalamuu danda’a. Jila Ertiraa, kabajaa guddaadhaan simannee waliin mari’achuuf qophii dha – jedhanii jiran.
Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa, Dr. Abiyyi Ahimedis, gammachuu isaanii ibsuun, biyyoonni lameen gara fuul-duraatti nagaa fi jaalalaan akka waliin jiraatan abdii qaban beeksisanii jiran.
Guutummaa oduu isaa dhaggeeffadhaa


text:
Gochii Jawaar Mohammed irratti halkan kaleessaa gaggeffame sun Dogoggora ta’u Itti aanaan prezidaantiin Bulchiinsa naannoo Oromiyaa Obbo Shimallis Abdisaa sabaa himaa mootummaaf ibsanii jiru.
Dogoggora kana eenyu akka raawwate maaliif galgalaan gochuun akka barbaachise qoratamee tarkaanfiin fudhatama jedhan.Haala har’a uumameen kanneen lubbuu ofii dhabaniif mootummman naannoo oromiyaa gaddi itti dhaga’amuu ibsanii hiriira har’a gaggeeffameen Oromiyaa dirree walitti bu’iinsaa gochuuf humnootiin barbaadan gocha safuu hin qabnee fi bifa amantii fi gosaa akka qabaatu taasisan jedhan.
Rakkoo mudachuu malauu hubachuun mootummaan Jawaariifis ta’e namoota alaa irraa biyya seenaniif eegumsa kan godhu ta’ukan ibsan Obbo Shimallis gochii gaddisiisan har’a rawwatamu ibsan.
Maanguddoota biyyaa fi abbotiin amantii dhimmi kana tasgabeessuuf qooda fudhataniifis galateeffatanii jiru.
Jawaar Mohammad yeroo ammaa haala nagaa keessa akka jiruu fi eegumsii godhamuufis itti fufa jedhanii jiru.


text:
=========================
Murtii bulchiinsi magaalaa Finfinnee manneen kondomineemii daangaa Finfinneerra darbuun abbaa biyyaa qotee bulaa Oromoo irraa buqqisuudhan ijaarrame dabarsanii saboota biroo kuma dhibba sadii(300,000) ol lafa Oromoo irra qubsiisidhaaf murteesse qeerron Oromoo cinsinee balaaleffanna.
Uummanni Oromoo miliyoonaa ol Naannoo Sumaalee fi daangaa irraa humna waraanatiin qabeenya isaa irraa buqqifamee dirree gubbatti osoo rakkachaa jiru uummata Oromoo rakkoo keessa jiru dhiisanii, qotee bulaa Oromoo lafa
isaa irraa buqqifamanii dirreetti rakkachaa osoo jiran dachee ilmaan Oromoo irraa buqqisan irra saba biroo akka qubsiisan qeerron Oromoo cimsinee dura dhaabbanna. Uummanni Oromoo miliyoonan sirna mootummaa EPRDFtin naannoo Sumaalee irraa qabeenya guutuu dhabuun buqqifaman osoo mana jireenyaa dhabanii dirree gubbaa rakkachaa jiran lafa Oromoo irratti saba biroo fiduun qubsiisun uummata Oromoo tuffachuudha. OPDOn uummata Oromoo sobuuf Oromoota lafarraa buqqifaman wajjiin qubsiisuf kan jedhu gonkumaa fudhatama hin qabu.
1) Murtii bulchiinsi magaalaa Finfinnee manneen daangaa Finfinnee irra darbuun ijaarraman jiraattota Finfinneef kennuuf murteesse mootummaan hatattamaam akka dhaabsisu cimsinee hubachiisna.
2) Manneen qotee bulaa Oromoo buqqisuun ijaarraman hundi qonnaan bulaa Oromoo irraa buqqa’eef, uummata Oromoo naannoo Sumaalee irraa buqqa’uun rakkoo keessa jiraniif akka kennamu ni gaafanna.
3) Mootummaan uummata Oromoo tuffachuun habashaa gammachiisudhaaf manneen koondomineemii dabarsee
jiraattota Finfinneef kan kennu taanan qeerron Oromoo manneen kanniin guutumaa guututti too’achuun guutummaa Oromiyaa keessatti hiriira mormii guddaa ni goona.
4) Qeerron Oromoo dhumnee lafa irraa banna malee manneen koondomineemii qotee bulaa Oromoo irraa buqqisuun ijaaran
5)Dachee abbaa keenyaa dhumnee lafarraa banna malee habashaaf hin laannu.
Injifannoo ummata Oromoof!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Bitootessa 7 bara 2019


text:
Har’a Mudde 7,2015 Shaggar Kibba Bahaa Tullu Boolloo fi Horroo Guduruu Magaala Gabatee Akkasumas Anfilloo Qeellam Keessatti FDG Itti Fufe.
Godina Shaggar kibba dhihaa garuma Yuunibarsiitii walqixxeetti kan dhiyaattu magaalaa tullu boollottis gaaffi abbaa biyyummaa Barattoonni dhiyeessaniin Magaalaan tullu boolloo humna waraanaan marfamtee jirti.
Qeellami Anfilloo fi Horroo magaala Gabatee keessatti barattooti manneen barnoota Qophaayinaa haala qindaaween diddaa isaanii deemsifaa jiru,haala kanaan waraanni Wayyaanee doorisisuu fi barattoota akka hiriira irratti hin hirmaatne guddoo rakkisaa jiraachuun beekame.


text:
Soomanni ramadaanaa waggaa lammeysaa hijraati fardii godhame, Nabiin s.a.w. ramadaana sagal soomane.
Ramadaana dura bu'anii jalqabuun dhowwadha guyyaa tokkoofi lamaan.
Guyyaa boodaa takkii lameen dhumaa kan baatii shaibaanaa soomanuun dhoowwaadha yoo nama dur aadaa godhatee soomanu taate malee, akka guyyaalee isniinaafii kamiisaa sun numa soomana.
Nabiin s.a.w. akkana jedhan
tokkoon keessan ramadaana soomana guyyaa tokkootiin yookaa lamaatiin dura hinbu'inaa, yoo nama dur soomanu taate malee sun haa soomanuu
bukhaarii fii muslim
Yeroo soomanaa.
Somaanni yeroon isaa fajriin lammeysaa (diiminni barii) bahurraa kaasee hanga aduun seentutti.
Niyyaa bulfachuun dirqama.
Niyyaa godhuun sharxii soomanaa irraayi yeroo halkanirraa taate keysatti soomana fardii niyyachuu barbaachuisa, osoo waa xiqqo fajrii dura taatellee. Hadiisatti nabiin s.a.w. akkana jedhan ''namni soomana halkeessa niyyaa godhee hin bulfatin soomanni isaaf hinjiru'' nasaa'iyyitu odeessee.
Asirratti wanni himame soomana sunnaa ammo eega bariellee niyyachuun numa taha. Garuu osoo nyaataaf dhugaatii hintuqin tahuu barbaachisa. Gaaf tokko nabiin keenya s.a.w. ganama warra isaaniitiin " mee joolle faxara qabdanii waa nutti kennaa?” Jennaan. Gandi ar'a homaa lafaa hinqabnu jedhaniin, nabiin eegasii maarree akkas taatu ani ar'a ninsoomana jedhan.kuni wanni garsiisu soomana sunnaa eega barihellee niyyachuun akka tahu ibsa..


text:
Jaal Marroo Dirribaa ajajaa WBO godina lixaa ti. Jaalli kun jiruu fi jireenya dhuunfaaf takkaa yeroo kennee hin beeku; gaaffii ummata Oromoof akka deebiin argamuuf qabsootti jira. Qabsoo kana keessa erga seenee Gadaa lamaa ol ta’eera.
Dhimma yeroo ammaa ABO fi mootummaa Itoophiyaa gidduu jiru irratti gaazexessaa Dhaabasaa Waaqjiraa waliin gaaffii fi deebii addaa godheera.
“Araara jechuun harka kennachiisuu miti” jedha, Ajajaa WBO Zoonii lixaa, Jaal Marroo Dirribaa. “WBOn sirna ittiin taliigamu qaba; humna namtokkeen dubbisanii gansiisan miti.”
Gaaffii fi deebii kana Qalbeessa Dhangi’aa gara barruutti jijjiiree jira; kunooti!
…..
Gaazixeessaa: fayyaa ta’i jaal Marroo toora kanarratti argamtee gaaffiif deebii nu waliin gochuukeef, mee waan ammaa adeemaa jiru irratti yaada maalii qabdu kan abbootiin gadaa biyyatti gala mootummaatti deebi’aa jedhan irratti.
Jaal Marroo: Hayyee atis fayyaa ta’i jaala kiyyaa waan ammaa abbootii gadaa fi jaarrolee araaraa jedhamuu adeemu irratti egaa waluuma galattiakka Zoonii Zooniitti osoo hintaane akka waraana bilisummaa Oromootti haldureelee waan araara kanarratti qabnuu karaa ajajoota Zoonii Kibbaa kan dhiyaatee jiru tokko miidiyaa hawwaasaa irratti maxxanfamaa ture quba qabduu, akka waraana Zoonii Lixaatti sanarraa kan adda ta’e hinqabnu. Waraanni Bilisummaa Oromoo caasaa adda ta’e hinqabu bakka marattuu murtiin keenya wal fakkaata. Wanti amma deemaa jiru araara dhugaa biyya kanarratti nagaa buusuuti taate akka amma deemaa jiru kanaan harka nama haqaaquu ykn humnaan harka nama micciiruu kan fakkaatu ta’uu hinmallee, jaarrolee kanaa kabajaa olaanaa isaanii qabnaa yoo dhuguma nagaa buusuu ta’e jennee dhaggeeffanneerraa yoo nutti dhufu ta’es dubbisuuf qophii turree, kallattii addaa addaa dhaamsa karaa nama namaanuu ergamaa turee dubbisuuf obsaan eegnee turre sababaan hayyu dureen keenya akka isaan dubbifnu nuu dhaamanii turan waan ta’eefii. Garuu dubbiin turtee akkaataa itti jara kana dubbisuun dandaa’amuttuyyuu argamuu hindandeenyee isaaniis nu dubbisuuf jaarsa araaraa hinfakkaannee, abbootii gadaa nama wal lole gidduutti naga buusan hinfakkaanne, waraana bilisummaa Oromoo bakka addaa addaatti qaama addaa addaatiin itti sochoo’amee akka waraana booji’ame tokkootti, akka waraana saba kanaaf umuriisaa waggaa meeqaa gabbaree daa’imni kichuun meeqa itti cabde, qe’een nama meeqaa itti buqqa’e akka hintaane tokkoottillee akka bobbaa Hoolaa Hoolan illee tiksee qabdi tikseen ganama baaftee yeroo itti dachaaftu qabdi. Guyyaa waaree Hoolota diida keessaa dachaasanii hingalchan bobbaan Hoolaallee yeroo qaba kabajaa qabdii. Jaarsa araaraa nama gidduutti rakkoo furu utuu hintaane mootummaan yeroo muddamu afuura baafachiisuu fakkaata. Badiin xiqqoo tokko karaa waraana bilisummaa Oromoo dhalatte yoo jedhan quba nutti qabuuf WBO’n akkas godhe kana balleesse jedhanii ibsa baasuu; rakkoo ulfaataa dararamni hiriyaa hinqabne uummata Oromoo irratti gama waraana mootummaatiin yeroo raawwatu ammo callisaniituma ilaalanii kunii shakkii nutti uumee. Dhukaasa dhaabaa jennaan dhukaasa dhaabnee lafa jirru hundumaa irrattii nagaan haa bu’u araaraaf uummanni keenya hunda caalaa ammoo uummanni keenya bakka jiru maraa mootummaan kun araara barbaada taanaan mee dhukaasa dhaabaa nutu isin wajjin jiraa jennaan uummata dhageenye. Eenyuun caalaa kan qabsoo kanatti wareega kaffale uummata keenya jennee uummataa dhageenyee dhukaasa dhaabne. Dawoo kanaa galuun waraanni mootummaa uummata keessa seenee lafa uummatni nagaa deemuudhaan uummata keenyarratti miidhaa geessise haala akkasii keessatti, haala waraanni guyyaa tokko addaan hincitne keessatti haala WBO’n dhukaasa dhaabee bakka jirutti humni raayyaa ittisa biyyaa itti dhufee itti dhukaasee ajjeesaa jiru keessatti haala uummatni waraanaan mandara keessaa godaanee jiru keessatti jaarroleen kunii dhufanii sanuu immoo waraana mootummaan tikfamaa akkaataa sanaan mariin gaggeefamuu fii araarri ykn jaarsumman adeemu tasumaa biyya kanarratti ka ta’ee hinbeekne. Kanarraa kan ka’ee waraanni bilisummaa Oromoo hinfudhanne.
Gaazixeessaa: amma jaarrolee araaraaf deeman waliin wal argitaniittuu?
Jaal Marroo: jaarrolee kana waliin wal arguuf fedhii guddaa qabna turree; garuu, wal arguun hindandaa’amu maaliifii? Isaan kan adeemanii waraanaan marfamaniitii yoo ol baanu waraanaaf itti baanamoo? Walitti dhukaasuuf itti baanamoo? Nagaa dubbachuuf itti baana? Siin galu. Bakkoota addaa addaatti marfamaniitu adeemu uummatnillee keenyallee ijoolleen keenya ergamtoota keenya, fedhii isaanii nullee beeknaa nu dubbisaa jedhee uummatni gaafannaan jaarroleen kun yeroo dhokatantu mul’ate. Kanaafii achitti isaan haasofsiisuun hindandaa’amuu waan araaraa hinfakkaattuu meeshaa dhumaa meeshaa Oromoon dhabee ittiin cabe kana deeffachuuf tattaafatu isaaniin akka jaarrolee araaraatti ilaaluu bifa hindandeenyerra geenyee jirra. Araara yoo ta’e sanuu nama waggoota dheeraaf wal waraanaa ture nama shakkii walirraa qabuun ati kottu, ati akkas ta’iin halkan tokkotti hinraawwattu.
Waan wal dhabdee olla tokkoo hingeenye fakkeessuun waraana keenya akka booji’amaatti fakkeessuun gaaffii Oromoo xiqqeessun waan adeemaa jiraniif haala kanaan wal arguun hindandaa’amu. Miidhamaa jirra guyyuu guyyuutirraa wareegama kaffalaa jirra. Uummata keenyallee ajjeesanii wal awwaalaa jira waan ta’eef obsa fixachuurra jirra.
Gaazixeessaa: akka booji’amaatti nu ilaalaan waan jedhu kaaftee jirta mee atoo ajajaa WBO zooniitii dhufanii si hindubbifnemoo maal jechukeeti mee kana naa ibsi?
Jaal Marroo: ajajoota dubbisuu dhiisanii miseensota dubbisuutii, miseensota gadii dubbisanii gansiisu araara miti. Haqasaa baafnee dubbachuu wayya waraana gansiisuu irratti kan xiyyeeffatu jaarsa araaraa jedhanii, abbootii gadaa jedhanii abbootii amantii jedhanii olaantummaa mootummaa qofa qabatanii waraanni bilisummaa Oromoo Qawwee hiikkataa akkaataanni harka kennatu irratti hojjetu kan deemaa jiru malee murtii jaarmiyaa WBO qabatanii kan hojiitti hiikamaa jiru miti. Bilbiloota waraanni qaban qabatanii galaa jechuu irratti hojjetaa jiru.
Gaazixeessaa: utuu dubbiin kun deemaa jiruu Obbo lammaa Fi Dr. Abiyyi Begii deemanii uummata dubbisaniiru kana quba qabduu?
Jaal Marroo: Eeyyee quba qaba baay’ellee irraa fagoo hinturre, ganamasaa meeshaa waraanaa gurguddaan akkasuma xiqqoo turaniimmoo Elekopteeratu naanna’uu jalqabee xiqqoo turree maal jennaan namoota kanatu dhufe jechuu dhageenye eeyyee quban qaba.
Gaazixeessaa: yaadaan maaliif akkas godhame sitti fakkaata yeroo dubbiin araaraa deemaa jiru kanatti?
Jal Marroo: kana kanallee yoon jechuu baadhee uummatni kun waan bare tokko aadaa mootummootni xoophiyaa barsiisan yeroo namni siyyaasaa tokko dhalatu waan raawwachuu hindandeenye tokko waadaa seenuu inni kuni yeroo muddama siyyaasaa qofaaf yeroo filannoo waan ta’uu egaa kunis kanarraa fagoo miti.
Gaazixeessaa: miidiyaalee garaagaraa irraa jiilli araaraaf gara Lixaa imale Jaal Marroo dubbiseera waan jedhu jira, jaarroleen kun si dubbisaniirumoo si hindubbifne?
Jaal Marroo: WBO zoonii lixaa gaafa jedhamu Buraayyuuf kattaa ka’ee waraana socho’udha. Isa kana qoqqoodanii waraana Begii dubbifne, waraana gidaamii dubbifne, kan mogor, kan salaalee jedhanii dabalataan jaala Marroo dubbifne waraanasaa qabatee nutti adeemuu jira waan akkasii deemuutti jira. Waraanni Bilisummaa Oromoo akka mana gogaa Harreeirraa ijaaramee gaafa Waraabeessi yuusu diigamu miti waraana sirna qabu, waraana sirna irratti ijaaramedha. Waraana kaayyoo qabu, waraana cichooma qabuu fi waraana waan manaa baheef beeku , waraana akkamittiin akka galu beeku waan Oromoo Oromoof maltu waraana barbaadaa jiru sun argamte jennaan halkan tokkollee caakkaa taa’u miti. Kan kanarraa hafe ebelu dubbifne, walii galle, ebelu dubbifne walii galle jedhamuun waraana diigamu miti. Waraanni WBO waraana dhiigaaf lafee gootota hedduun ijaarame, sagantaa qaba heera qaba. Hololli akkanaa ammo adeemaa jirti garuu waan diigus waan ijaarus hinqabu. Waraanni kun(WBO) naamusaan murtii waloo waraanni bilisummaa fudhatu eeggatuutti jira. Gabaabumatti qaamni maqaa araaraan deemu kan nu dubbise hinjiru. Dubbisuu jibbine utuu hintaane akkatti isaan dubbisantu hinjiru adamoon itti fufee jiraa, uummatni keenya ajjeefamaa jiraa, midhaan gubatuutti jiraa safuun Oromoo cabee Saani Sangaan diida keessatti rasaasaan rukatamuutti jira haala kana keessatti jara kana dubbisuutu hindandaa’amu.
Gaazixeessaa: waraaqaan tokko kan ministeera waraanaa biraa mallattoo Biraanuu Juulaan bahe waraanni karaa haa saaqu jedha isa kanaaf waraanni mootummaa karaa saaqee jiraa akka isin jaarrolee kana dubbiftaniif?
Jaal Marroo: karaa saaquu mitii lolatu deemaa jira siin jedhaan jira jaala kiyya. Yeruma araarri dubbatamaa jiru kanatti waraana bilisummaa Oromootti waraanni mootummaa dhukaasa banaa jira. Ofittisuutti jirra. Karaa Saaquu mitii labsii dhukaasa dhaabuu jedhamu mootummaan hojiitti hinikne. Muddamsi ittuma fufee jira, lolli ittuma fufee jira karaa Mootummaatiin. Holola waraanni Bilisummaa Oromoo hogganasaaf hinajajamu jedhu dhugaasaa mul’isuuf wareegama kaffaluutti jirra. Uummatni keenyas wareegama kaffalaa jira. Utuu isin nu keessa jirtanii miidhamuutti jirra jedhee uummatni keenya obsa fixachuutti jira malee karaan saaqame hinjiru.
Gaazixeessaa: amma araarri kun araara haqaa hinfakkaatu kan jedhu naa kaaftee jirta. Araarri haqaa akka ilaalcha WBO tti araara akkamiiti?
Jaal Marroo: araarri haqaa uummatni Oromoo akka sabbaatti gaaffii waggoota dheeraa gaafataa ture jiraa waan barbaaduu jiraa, waraanni bilisummaa Oromoo ammo akka agartuu uummataatti gaaffii kana ofitti fudhatee jiraa, gaaffiin Oromoo hundeerraa akka deebii argatutti akkasumas waraanni mootummaa ilma ajjeesee haadha irra teessise, ka dubartii ulfa ajjeese, ka maatii godaansisee fii dargaggoo kichuu dhiiga dhangaase seeratti dhiyaatee afuurri araaraa akka amantuutti bakka hundaatti mul’atee gaaffiin uummaata Oromoo ka illee halkan tokkotti deebi’u yoo ta’uudhaa baate deebii argachuuf daandii kan qabate yoo ta’e bifa kanaan araarri bu’uu nii dandaa’a. araarri haqaa inni tokko yoo miidhu callisanii, inni tokko yoo miidhamu callisanii isa tokko afuura itti horaa isa tokko afuura kutaa kan deeman osoo hintaane guutuutti qaani lamaanuu waraana dhaabee bakka bakkaasaa qabatee akka deemu gochuu ture.
Gaazixeessaa: warri mootummaan ammaa mootummaan Abiyyi mootummaa Oromooti, mootummaa Oromoo waraanuu utuu hintaane gargaaruu qabna jedhan jiru kanarratti maal jetta jaal Marro?
Jaal Marroo: afaaniif beekii Hayila Sillaaseen Oromoo turee, Mangistuun Oromoo ture jechuun waanuma jirtu. Nuti Oromoon hogana siyyaasaa ta’uu miti ka jechuu jirru gaaffiin Oromoo deebii argachuu qabaa jechuu jirra. Namootni afaan Oromoo dubbatan kun aangoo siyyaasaa qabachuun deebiin Oromoo tokkittiillee gaaffii ilmaan Oromoo kitilli ba’ee itti fincilee irratti wareegame kanatu deebi’e kan naan jettu jiraa? Tokkollee hinjiru. Kanaaf namni barcuma siyyaasaarra taa’eef ebelu ykn ebeluu obboleessa ebelluuti jechuu miti gaaffii Oromootu deebii argachuu qaba jechuutti jirra. Ilma ishee ajjeesanii irraa teessisan sun dhiiga saree miti.
…….itti fufee jira.
Barreeffamatti kan jijjiire Qalbeessa Dhangi’aa ti!


text:
Abbaan seeraa Mana Murtii Walii Galaa amma filame kun Merrick Garland, abbaa seeraa Mana Murti Walii Gala Amerikaa ji’a dabre lubbuu dhabe, Antoninon Scalia fulaa bu’ee hojjachuuf dandaha jedhe hardha file.
Perezidaanti Obaamaan filannoo tana hardha White House,bulchiinsa mootummaa Amerikaa keesastti labse.Garlandi nama qalbii seera beettu jabduu qabuu fi hujii tana seeraan hojjachuuf itti ciniinnate jedhee faarse Obaamaan.
Garlandi nama ganna 63 abbaa seeraa mana murtii oli iyyannaa Waashingiton, DC-ti.Obaamaan yoo nama kana filu abbaa seeraa wa sadii guutachuu malee jedha;nama ufumatti hirkatu,dandeettiin hujii isaa shakkii hin qamnee fi akka dansaa seera beeku.
Akka jarii(Senetiin Amerikaa,Garlandi “hujii ragaasee hujii innii ummata Amerikaatii hojjatu jalqabsiisu gaafaddha.”
Nama amma filan kana seneterii Amerikaa fedhu fudhate fedhu ammoo dida. Amerikaan abbootii seeraa Mana Mmurtii Walii Galaa 9 qabdi.Yoo fkn murtii kennuu irratti namii 4 gama tokko bahee 4 ammo gama dhibii bahe akka namii 5essoo gama tokko tahee dubbii muruu dandahuuf 9 tolchan.


text:
Gaa’ilaa Islaamaa-Lakk.3.1
Muharramaat-(Dubartoota Fuudhun Haraama ta’an)-kutaa-1
Akkuma kutaa darbee keessatti jenne gaa’illi funyoo cimaa dhiiraa fi dubartii walitti hidhuudha. Garuu funyoon gaa’ilaa kuni dubartii fi dhiira hunda walitti hin hidhu. Kana jechuun dubartoonni hundi dhiira hundaaf niiti hin ta’an. Dubartoota keessaa dhiira irratti fuudhun haraama (dhoowwaa) kan ta’antu jiru. Tarii ummanni Oromoo harki caalu gosaan waan wal fuudhaniif dubartoonni isaan fuudhan haraama ta’uu irraa fagaachu danda’u. Oromoo Arsii biratti gosa tokko keessatti namoonni wal hin fuudhan. Fakkeenyaf, gosti Garjeeda jedhamtu keessatti dhiirri Garjeeda ta’ee fi dubartiin Garjeeda taatee wal hin fuudhan.
Garuu yeroo ammaa, akkuma namoonni gara magaalotaatti godaananiin, gosa ofii dagachaa jiru. Kanaafu, gosaan wal fuudhun yeroo keessa ni dagatamaa jechuudha. Nuti dhaloonni ammaa wanti nurraa eeggamu shari’aa (seera) Rabbii (subhaanahu wa ta’aalaa) beekne jireenya keessatti hojii irra oolchudha. Wanti abbootin keenya hojjatan shari’aa waliin yoo deeme, suni tole, ni hordofna. Ta’uu baannan, abbooti keenya akkeessun shari’aa faalleessu hin qabnu. Wanta Rabbiin haraamaa hin goone, haraamaa jechuun zulmii (miidhaa) guddaa waan ta’eef. Mee har’a dubartoota nurratti fuudhun haraama ta’an haa ilaallu.
Dubartoota fuudhun haraama ta’e bakka lamatti qoodun ni danda’ama. Isaaniis: Yeroo hundaa haraamaa kan ta’anii fi yeroo murtaa’af (muraasaaf) haraama kan ta’an.
1-Yeroo Hundaa Haraama Kan ta’an
Dhiirri dubartoota akkanaa fuudhun yeroo hundaa isaaf hin hayyamamu. Fkn, haadha fi obboleetti ofii fuudhun yeroo hundaa isaaf hin hayyamamu. Dubartoonni kunniin bakka saditti ramadamu. Dhiigan haraama kan ta’an, hoosisuun haraama kan ta’anii fi soddummaan haraama kan ta’an.
A. Dhiigan haraama kan ta’an
Dhiigan yommuu jennu dhaloota dhiigaatin kanneen wal qunnamaniidha. Dhiigan haraama kan ta’an torba. Isaaniis;
1-Haawwan– Haadha ofii, haadha abbaa (Akkawoo), haadha haadha fi akkawo akkawoo…
2-Intaloota– kunniin dubartoota dhalootan abbatti hidhannaa qabaniidha. Kanneen akka intala inni dhalchee, intala ilmaan isaa, intala intala isaa.
3-Obboleettiwwan– jihaa (karaa) hundaan obboleetti isaa. Kanneen akka obboleettii abbaa fi haati tokko ta’anii, obboleettii abbaa qofa irraa, obboleetti haadha qofa irraa. Kanniin fuudhun isarratti haraama.
4-Adaadota- kunniin obboleettiwwan abbootiti. Obboleetti abbaa ofii, adaadaa abbaa gara abbaatin (obboleetti akakaayyuu), adaadaa haadhaa gara abbaatin of keessatti qabata.
5-Haboowwan– kunniin obboleettiwwan haawwanii of keessatti qabata. Kanneen akka obboleetti haadha ofii, adaadaa haadhaa gara haadhatin, adaadaa abbaa gara haadhatin.
Karaan salphaan kana itti qabatan, dubartiin dhiira tokkoof adaada taate ykn abbaa fi haadha isaatiif adaadaa taate fuudhun isarratti dhoowwadha.
6-Intala obboleessa isaa– jihaa hundaan intala obboleessaa fuudhun hin ta’u.
7- Intala obboleetti isaa– karaa hundaan intala obboleetti fuudhun hin ta’u.
Qur’aana keessatti kunniin torban haala kanaan eeraman:
“Haawwan keessan, intaloonni keessan, obboleettiwwan keessan, adaadonni keessan, haboowwan keessan (obboleetti haadhaa), intaloonni obboleessaa, intaloonni obboleetti… isin irratti haraama godhamanii jiru.” Suuratu An-Nisaa 4:23
Gosoota dubartootaa torban kanniin keessaa kamiyyuu fuudhun dhiira irratti haraama. Karaan salphaan kanniin itti qabatan kana: dhiigan kan walitti firooman dhiira irratti haraama, kanniin afran malee. Isaaniis; intala abbeeraa isaa, intala eessuma isaa, intala adaadaa isaa, intala haboo isaa (intala obboleetti haadhaa)[1]. Kanniin afran fuudhun isarratti haraamaa miti. (Ragaan kanaa Suuratu al-Ahzaab 33:50 keessatti argachuun ni danda’ama).
B.Hoosisuun haraama kan ta’an
Dubartii harma nama hoosistee fi dubartii hoosisaan obboleetti taate fuudhun haraama. Ragaan kanaa aayaa (keeyyata) armaan olii irraa kan itti fufeedha:
“Haawwan keessan kan isin hoosisanii fi obboleettiwwan keessan kan hoosisa irraa ta’an…[isin irratti haraama godhamanii jiru].” Suuratu An-Nisaa 4:23
Dubartii nama hoosiste qofa osoo hin ta’in haawwan ishii, intaloonni ishii, obboleetiwwan ishii, adaadonni ishii, haboowwan ishii fi kkf fuudhun hin ta’u. Gabaabumatti wanti dhiigan haraama ta’e hoosisaanis haraama ta’a. Ragaan kanaa hadiisa Ergamaa Rabbii (SAW) irraa dhufeedha:
الرَّضَاعَةُ تُحَرِّمُ مَا تُحَرِّمُ الْوِلاَدَةُ
“Wanta dhiigni haraama godhu hoosisuunis haraama ni godha.” Sahih al-Bukhari 5099
Dubartii nama hoosiste akka haadha ofiitti ilaalun, firoonni ishii kan dhiigan walitti dhufan haraama ta’u. kanaafu, namni dubarti takka irraa harma hodhe, dubartoota kanniin hin fuudhu:
1-Dubartii nama hoosistee fi haawwan ishii
2-Intala dubartii nama hoosistee, akkasumas, intala intala ishii
3-Obboleetti dubartii nama hoosistee
4-Haadha dhiirsa dubartii nama hoosiste (soddaati ishii)
5-Obboleetti dhiirsa dubartii nama hoosiste (isaaf adaadaa waan taatuuf)
6-Intala ilma dubartii nama hoosistee (isaaf intala obboleessaa waan taatuf).
7-Obboleetti hoosisa irraa taate– kana jechuun dubartii haati tee harma hoosisteedha. Akkasumas, dubartii niitin abbaa keeti hoosistedha[2]. Kanaafu, dubartii haati ofii ykn haati biddeenaa hoosiste fuudhun hin danda’amu. Yookiin haadha biraa irraa dubartii waliin hodhan fuudhun hin ta’u.
Karaan gabaaban kana itti qabatan: dhiirri tokkoo fi dubartiin takka harma dubartii takkaa hoonan isaan lamaan wal hin fuudhan. Obboleeyyan waan walii ta’aniifi. Ragaan kanaa hadiisa Bukhaarin gabaasedha:
“Uqbaa bin Haaris dubartii maqaan ishii Umm Yahya bin Abi Ihaab jedhamtu fuudhe. Ergasii dubartiin gurraattin takka dhufuun akkana jette, “Isin lamaanu hoosisee jira.” Uqbaan ni jedhe, “Waa’ee kanaa Ergamaa Rabbii (SAW) itti ni hime. Innis narraa garagalee. Ergasii gara biraatin itti dhufuun waa’ee kanaa itti hime. Ergamaan Rabbis ni jedhe, “[Dubartittiin] isin lamaanu hoosise osoo jettu akkamitti [niiti tee akka niititti ishii qabattaa].” Kanaafu, Ergamaan Rabbii (SAW) akka ishii hiiku ajaje.” Sahih al-Bukhari 2659
Faaydaa: Sababa hoosisuutin wanti haraama ta’e dhiira hodhe san qofarratti kan daangeefamuudha. Gara firoota isaatti kan babal’atu miti. Fakkeenyaf, Ahmad haadha Faaxumaa irraa aannan hodhe haa jennu. Garuu obboleessi Ahmad aannan haadha Faaxuma hin hoone. Asitti Ahmadi fi Faaxumaan obboleeyyan walii ta’u. Garuu obboleessi Ahmad Faaxumaaf obboleessa hin ta’u. Sababni isaas, Obboleessi Ahmadii fi Faaxumaan harma tokkorraa waan hin hodhiniif. Kanaafu, Faaxumaan obboleessa Ahmadiif ajnabiyyaadha. Faaxumaan obboleessa Ahmaditti heerumu ni dandeesse. Bu’uurri hoosisuu kana: “Namoonni harma tokko irratti wal gahan obboleyyan ta’u” [3] Kana jechuun namoonni harma dubartii takkaa hodhan obboleeyyan ta’u.
Sharxii Hoosisuu
Kana jechuun namni tokko harma dubartii takkaa yeroo hodhuu ulaagaa akkamii yoo guutee hoosisni kuni isaa fi dubartii jidduu wal fuudhu irraa dhoowwaa?
1-Yeroo meeqa hoosifamaa?
Gaafii, “Yeroo meeqa yoo hoosifamee dubartiin inni hodhee fi firoonni ishii isarratti haraama ta’an?” jedhuuf aalimota jidduu garaagarummaa yaadatu jira. Gariin isaanii si’a tokko yoo hodhe, dubartiin haraama isarratti taati jedhu. Gariin immoo si’a sadii fi sanii oliin haraama taati. Gariin immoo si’a shaniin haraama taati jedhu. Garuu kanniin keessaa madaala kan kaasu, si’a sadii fi sanii ol yoo hodhe dubartiin isarratti haraama taati[4]. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhu:
لاَ تُحَرِّمُ الْمَصَّةُ وَالْمَصَّتَانِ
“Hoosisni tokko yookiin hoosisni lama [gaa’ila] haraama hin godhu.” Sahiih Muslim 1450
2-Umrii itti hoosifamuu
Umriin nama hoosifamuu yeroo daa’imummaa isaatti waggaa lama yeroo turetti ta’uu qaba. Kana jechuun wagga lama keessatti harma gu’uun dura dubartii tana kan hodhee ta’uu qaba. Rabbiin ni jedha:
“Nama yeroo hoosisaa guutuu fedheef haadholiin ilmaan isaanii waggaa lama guutuu hoosisu.” Suuratu Al-Baqara 2:233
Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
لاَ يُحَرِّمُ مِنَ الرَّضَاعَةِ إِلاَّ مَا فَتَقَ الأَمْعَاءَ فِي الثَّدْىِ وَكَانَ قَبْلَ الْفِطَامِ ”
“Gu’uun dura osoo harma irra jiruu wanta mar’imaa seene malee hoosisuu irraa wanti haraama godhu hin jiru.” Jaami’a At-Tirmizii 1152
Sayyid Saabiq ni jedha: “Yeroo kana keessatti namni hoosifamuu xiqqaa waan ta’eef aannan isa gaha. Aannan kanaan foon isaa ni marga. Sababa kanaan kutaa dubartii isa hoosiste irraa ta’a. Wanti ijoolle ishii irratti haraama ta’e isarrattis haraama ta’a.”[5]
3-Akkaataa itti hoosifamee
Harma irraa hodhuun sharxii ni ta’aa?
Harki caalaan aalimotaa yaada kana qabatanii jiru: “Daa’imni aannan harma irraa haa hodhu yookiin meeshaa keessatti isaaf elmamuun haa dhugu yookiin afaan isaatti haa qicamu yookiin akkaataa kamiinu aannan dubartii yoo garaa gahee beelaa fi dheebu irra yoo kutee fi foon margee fi lafeen isaa jabaate, dubartiin tuni isarratti haraama taati.[6]”
Of Eeggannoo Hoosisaa
Tarii namoonni baay’een murtii (hukmii) hoosisaa waan hin beeknef akkuma argan ijoolle hoosisu. Ergasii ijoollen tuni wal fuudhun haraamatti kufu. Tarii erga wal fuudhanii ijoolle horatanii booda waliif obboleeyyan hoosisaa ta’uu yommuu baran akkam ta’uu? Addaan bahuutu dhufa. Ijoollen isaan horatan kunis addaan faca’u. Kanaafu, of eeggannoo guddaa barbaachisa. Nama itti heeruman ykn dubartii fuudhan harma tokko hodhuu ykn hodhuu dhiisu mirkaneefachuun barbaachisaadha.
Guduunfaa
➦Dubartoota fuudhun haraama ta’an bakka lama gurguddaatti qoodun ni danda’ama:Yeroo hundaa fuudhun haraama kan ta’anii fi yeroo muraasaf haraama kan ta’an.
➦Yeroo hundaa fuudhun haraama kan ta’an bakka saditti ramadamu.Isaaniis: dhiigan haraama kan ta’an, hoosisuun haraama kan ta’anii fi soddummaan (fuudhaa heerumaan) haraama kan ta’an.
➦Dhiigan haraama kan ta’an torba: Haawwan, obbollettiwwan, intaloota, adaadota, haboowwan, intala obboleessaa fi intala obboleetti ofii. (Haboowwan jechuun obboleettiwan haadhaa jechuudha.)
➦Hoosisuun haraama kan ta’an, dubartii nama hoosistee fi dubartii waliin harma tokko hodhan. Dubartiin nama hoosiste akka haadhatti ilaallamti. Kanaafu, ishii fi firoota dhiigaa ishii fuudhun hin danda’amu.
➦Dubartiin harma tokkorraa waliin hodhan obboleetti namaaf taati. Kanaafu, ishii fuudhun hin danda’amu. Yoo nama dura harma tokko hoote ykn nama booda hoote ykn altokkotti waliin hodhan obboleetti namaaf taati. Bu’uurri Hoosisuu kana: “Namoonni harma dubartii takkaa hodhan obboleeyyan ta’u.”
➦Garuu hoosisni yeroo daa’imumma gu’uun dura wagga lama keessatti kan adeemsifame ta’uu qaba.
In sha Allah kutaa itti aanu keessatti dubartoota soddummaan haraama ta’an ni ilaalla. Wa billahi tawfiiq.
Kitaabban Wabii
[1] Sahih Fiqhu Sunnaah -Jiildi 3,fuula 77-78 , Abu Maalik
[2] Tafsiira Qurxubi 6/185
[3] Sahiih Fiqhu sunnaah, jiildi 3, fuula 82, Abu Maalik
[4] al-Fiqhul Waadih -J.2,fuula 76, Fiqhu sunnaah-fuula 2/186
[5] Fiqhu sunnaah 2/189, Sayyid Saabiq
[6] Sahiih Fiqhu sunnaah 3/88
Concise Presentation of the Fiqh– fuula 392


text:
Gabaasa Qeerroo Adaamaa,Amajjii 16,2015
Filannoon baranaa uleedhan fudhatamuuf jira jedhu jiraattonni magaalaa Adaamaa fi naannawa ishee tokko tokko akkuma beekkamu filannoo bara kana adeemsifamuuf mootummaan Wayyaanee lafa jala yaalii akka hin moo’amneef olola garagaraa magaalaa hanga baadiyyaatti taasisaa jira.
Yeroo kana immoo ummanni kaardii filannoo akka fudhatuuf dirqamaan mana manarra deemee fudhachiisaa jira achumaan duula na filadhaa jedhus taasisaa jira.Sababuma kanaan dargagootni naannawa magaala Adaamaa kaardiin keessan mirga ykn bilisummaa nuuf hin fidu kaardii kijibaa hin fudhannu jechuun didan ,ergamtoonni mootummaa wayyaanes dargaggoota kaardii fudhachuu didan isin ilaalcha addaa qabdu jechuun ganda keessatti doorsisaa sodaachisaa akka ummanni kaardii dirqiin fudhatu taasisaa jiratan illee dargaggoonni lagataa jiraachuu Qeerroo gabaase. Ummannis sodaachisuu fi doorisaan kaardii mootummaan nutti hiru mirga dimokoraasii fi bilisummaa sabaa waliin waan wal hin ilaalleef gochaa abbaa irrummaa kana dura ni dhaabbatna jedhanii jiru.


text:
Hagayyaa 26/2016 Eengıneer Gammachuu Hirphasaa kan keessatti argamuu Ilmaan Oromoo Jumlaan ukkanfaman Warraaqsaa Biyyoolessaa Oromiyaa FXG marsaa 8ffaaf utuu walirraa hin citin gaggeeffamaa jiruun wal.qabatee torbanoota darban warraaqsaa magaalaa Fınfınnee keessattı Gaggeeffameen ilmaan Oromoo qaroo hawaasaa ta’an 3500 oliittı lakkaa’aman Magaalaa Fınfınnee qofa keessa ukkaanfamuun gara dabarfamuun mooraa leenjıı waraanaa Awaash Arbaa jedhamuu fı bakkoota garaagaraa hın beekamneettı ukkanfamuun hıdhaman keessa:
1. Engıneer Gammachuu Hirphasaa Oromummaa isaan yakkamee kan ukkanfame Awaashaa Arbaattı hıdhamee kan jıru
2. Barsıısaa Oliyaad Hirphasaa , Barsiisaa afaan Ingliffaa godina/k/l/Shaggar ture.Yuuniversiitii Finfinneettii barnootaa peedaagojii osoo hordofaa jiruu qabamee dhabame.
3. Dargaggoo Guutuu Abarraa kan jedhamu jedhamu.nannoon dhalootaa godina wallagga lixaa aanaa Gimbiiti.Magaalaa Finfinneetti warshaa kophee china hojjetee jiraata. Innis gafa qabamee dhabame, ta’uu maddeen Qeerroo Bilısummaa Oromo gabaasan.
4.Ogeessaa Fayyaa Mootummaa Cımdeessaa Godına Lıxa shaggar Aanaa Midaa Qanyii bakka Hojıı Aanaa dandıı Buufata Fayyaa Daanisaa ırraa Agaazıın Qabamee Sanqalleettı hıdhame
Uummatni Oromoo ilmaan ısaa hidhaman hiiksıfachuufi kanneen Wareegamaan gumaa baafachuun Bilisummaa isaa gonfachuuf Qabsoo isaa roga hundaan jabeeffachuun motummaa wayyaanee hudhee qabuun Qabsoon Warraaqsaa Bıyyoolessaa Oromıyaa FXG bakka hundaaıttı jabaachuu akka qabu hubachııfna!!


text:
Akka oduu himaa mootummaa Itoophiyaa, Shimellis Kemaalitti waraanii Itoophiyaa daarii Eertiraa gara KM 16 caalee seenee lafa waraanii achii bahe Itoophiyaa hadha jedhan lolee deebihe.
Laftii itti lolan tun lafa ergamtootii itti leenjifamanii Itoophiyaatti duulan jedha mootummaan Itoophiyaa.
Laftii leenjii ta waraanii Itoophiyaa keessumattuu jabeessee lole lamaan,ta Itoophiyaa gama KaabaaBahaa,ta turistootii Awurooppaa shan keessatti fixanii saddeet itti madeessan.
Taatullee akka jecha oduu himaa mootummaa Itoophiyaa obbo Shimellisitti“Tarkaanfiin har’a fudhatame,wal waraansa humnootiin biyyoota lameenii fulleetti wal argaa gaggeessan miti.”
Lolii kun akka jecha obbo Shimellisitti waraana Itoophiyaatii fi Eeritaa wal lolanii miti.
“Waraanni Ertraa haleellaa haaloo ba’iinsaa gaggeessu akka hin dandeenye beekna./Garu kana goonaan,waan hamaatu dhufuuf deema.”
Waraanii Itoophiyaa fi Eeritaan ganna kunrya tokkoon duratti wal hadhan nama 80,000 fixe.


text:
Dhugaa Baasi atii hojiin kee hojii ummata qoqqoodu dha jettanii na arrabsaa turttan. Yeroo OMN wantaa dhugaa hin taane post godhaan aniis isinitti hima ture garuu ummanni keenyya na arrabsaa turan atii wayyanee dha atii maalo dha jedhanii wan hin taane natti himaa turan.
Maal ree kunoo gaazitonni OMN walgahii misooma fi guddina transfoomeesini biyyattif walliin haasahuuf taa’an suura kun ragaa bahaa.
OMN ILAALCHA isaani jijjiranu isinitti himeen turee isiin ammo atii maraata dha nan jettanu…..amma hoo dhugaan kan eenyyuti?
Olola hammana hin jedhamnne TVO irratti dabarsuuf adeema jiran. Ololli kunis warri OMN nuwajjin hojjachuufi OMN fi TVO gargarrumma hin qabuu.
suura kana keessa gaazitonni OMN #Usman #ukumee , #Alemayehuu #Kenea fi #Abdii#Fitee dha. Akkasumas Jawar Mohammed nannawa sanatti argameera.
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…


text:
Hoogganaan dhimmootii gargaarsa namoomaa kan tokkummaa mootummootaa Maartiin Girifith kibxata darbe akka dubbatanitti baatilee dhumaa dhufaa jiranii fi jalqaba waggaa dhuftuu irra beela Somaaliyaa keessaa ittisuuf yoo xiqqaate doolaara biliyoona tokko kan gargaarsa hatattamaaf oolu akka barbaachisu tilmaamaniiru. Waqtiin hongee lama itti dabalaa seenaa keessatti hongee gaanfa Afriikaa mudatu daran hammeessu jedhamee eegama.
Magaalaa galma mootummaa Somaaliyaa Moqaadishoo keessatti haasawaa kan dhageessisan Girifith gareen hayyoota walabaa akka amananitti, akka isa bara 2016 fi 2017 of irraa hin ittisnu taanaan baatii Onkoloolessaa qabee hanga Muddeetti Somaaliyaa keessa beelli jiraachuuf deema.
Kun sadarkaa addunyaatti ka mudachuu malu ilaalchisee beeksisa jalqabaa ti. Carraa beelli mudachuu fi labsii koree gamaaggama dhimma beelaa, Akkuma isin beektan, labsiin kun kan sadarkaa addunyaa, of eeggannoon kan geggeessame, baay’ee bal’aa fi xiinxalamee kan ani dhiyeessee fi ibsa kaleessa gaazixeessotaaf kenname irratti akeekkachiisa dhumaa ani beeksisee dha jedhan.
USAID dhaan kan qophaa’e caasaan dursee akeekkachiisu gabaasa Wixata darbe baaseen akka beeksisetti xumura waggaa kanaa Somaaliyaa kibba gama bahaa naannoo Beey keessa kan jiran Baaiyidooyaa dabalatee naannoleen sadii gargaarsa hatattamaa hin argatan taanaan beela’uu malu jedhamee eegama.
Naannoon gaanfa Afriikaa walakkaa jaarraa keessatti yeroo roobaa afur walitti aanu dhabee jira. Kunis uummata miliyoona 20tti hedamu kan biyya addunyaa irraa hiyeeyyii ta’anii fi jeeqamaan raafaman keessa jiran balaaf saaxilee ira.
Girifith akka jedhanitti sagantaan nyaata addunyaa lammiiwwan Somaaliyaa miliyoona 5.3 ta’aniif gargaarsa kennaa ture. Kunis hedduu dha, garuu yoo beelli mudate hammaachuuf deema. Gargaarsa kenname keessaa dhibba irraa harki 98% karaa raabsa maallaqaa karaa bilbilaatiin kan kennamu ta’uu eeraniiru.


text:
1ffaa An isin sobuu hin barbaadu, sobaan akka harka naaf dhoytan hin barbaadu, feetan na jibbaa malee isinitti kijibuu hin barbaadu.
2ffaa Oromoo bakka turre fii bakka irraa kaane yaadachuun gaariidha, kalee jallaa ormaatti duula baane arraa ammoo jallaa keenyati qabsoo godhaa jirra
3ffaa obboleeyyan lama wal injifaachuu hin danda’an, sabaabni isaa maatiin bakka lamaatti qodama waan ta’eef jecha. Yoo orma tahee malee obboleeyyan lamaan jidduutti wal moohun hin jiru
4ffaa ormii walitti nu qabee “baala taraa” nun jedha, walumatti nu qabee nu arraabsa. Ummanni keenya ummata haqaati, waan wayyaanee nu goote oso hin dagatin, yeroo jallaan keenya ummata Tigray miidhu mootummaa kanaan mormun sirriidha
5ffaa Yeroo hedduu hoggontoonni keenya isin sobu, walabummaa Oromiyaa afaanin soban malee waan afaaniin dubbatan dalagaa fii ejjannoo qabatanii fuulduraatti deemanii hin beekan. Ar’a bakka isaan jiran isinuu ni gartan. Ani akka nama tokkotti sirna federaalizimi kana dimokraateessu qofaan karaa nagayaatiin rakkoo jirtu furuu qofa furmaanni jiru jedheen amana.
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Humni Shororkeessaa Faannoon Shawaa Bahaatti ambulaansii gube.
Humni shororkeessaan Amaaraa Faannoo jedhe of waamu Ambulaansii gubuu bulchiinsi godina Shawaa Bahaa hime.
Waajjirri dhimmoota kominikeeshinii Godina Shawaa Bahaa fuula miidiyaa hawaasaa isaan akka gabaasetti Kibxata kaleessaa Ebla 18, 2022 ambulaansiin Godina Harargee Bahaa anaa Gursum irraa gara Adaamaatti imala jirtu halkan keessaa sa’aatii 11:00tti shororkeessaa kanaan gubatte.
Humni kun Godina Shawaa Bahaa Aanaa Boosat Ganda Qaawwaa bakka addaa Hayaa Boolee jedhamutti namoota ambulaansii keessa jiran 4 keessaa 2 irratti halkan keessaa sa’atii 5:00tti miidhaa salphaa geessisuullee dhagahame.
Namoonni miidhaan irra gahe lubbuun hafuun hospitaalaa Adaamatti yaalamaa jiru.
Humni shororkeessaa Faannoo jedhee of waamu kun yeroo darbe Godina Shawaa Bahaa Aanaa Fantaallee Ganda Xuxxuuxii bakka addaa Qorkee jedhamutti milishoota Oromiyaa socho’aa turan irratti badii hammeenyummaa dhaqqabsiisuun isaa ni yaadatama.


text:
Abbaan Taayitaa Daandii Baaddiyaa Ormoiyaa Qarshii Miliyoona hedduutiin godinoota Oromiyaatti karaa baasuutti jiraa.Taatullee hujiin karaa godina tokko tokkootti hagii tokko harkifachaa,haga tokkootti karaan dansaanuu jiraachuu dhabuu,ka hojjatan hammaachuu dabalee waan akka akkaa himata.
Akka Obbo Jaagamaa Qananii Itti aanaa Ittti Gaafatamaa,Abbaa Taayitaa Daandii Baaddiyaa Oromiyaatti,hujiin mootummaa naannoo Oromiyaa karaa baasee naannolee waliin gahuu tanaaf naannolee karaa baasanii misoomatti geessan.
Rakkoon karaa guddoon balaa makiinaati.Shifeerotii makiinaa haga malee oofuu,caatii nyaachaa,bilbilaan dubbachaa oofuu,halkanii fi guyyaa walti oofaa dadhabbiin oofuun waan balaa makiinaa fidaa keessaa tokko.
Karaa Oromiyaa keessa bahu Oromiyumatti tohata.Abbaan Taayitdaa Daandii Baaddiyaa Oromiyaa akka milikeetii karaa makiinaa irraa hin banne, hin buqqifamnee fi akka ummatilleen tana jabeeffatee nama balaa irraa oolchu tolchuun hujii isaati.Milikeeta karaa asfaaltii akka Abbaan Taayitaa Daandii Baaddiyaa Itoophiyaa tohatu ammoo gabaasa gadhaaf.
Woma taheefuu akka jecha obbo Jaagamaatti akka godinii Oromiyaa karaa barbaade argatu tolchuuf,karaa hojjachuutti jiran akka isaan dafanii dhumatan tolchuu fi karoorumaan hojjatamana tolchuun hujii teennaa obsaan nuu eegaa jedha.
Hayyee mee isan ammoo waan karaan dhabuun isan gootee,karaa nuu baasaa jettanii eegachuutti jirtan ykn eegattanii dhabdanii,waan balaan makiinaa naannoo teessanii jiru, shifeeriin seera malee oofee balaa fiduu,nama wal irratti fahanii makiinaa oofuu fi rakkoolee karaa nutti himaa.
Achumaan ammoo waan Itti Aanaan Itti Gaafatamaa Daandii Baaddiyaa Oromiyaa obboo Jaagamaan waan hujii karaa Oromiyaa nutti himellee MP3 tana irraa nuu caqasaa nuu barreessaa.


text:
Taj Mahal
The Taj Mahal mausoleum kan Agra, Indiatti argamu dha. Mughal kessatti “Emperor” kan ta’e Shah Jahan akka mausoleumiin kuni hadha mana issa Mumtaz Mahalif akka ta’u godhee ture. Kan ijjaramu jalqabe bara 1632 yoo ta’u kan dhumatte immo tilmaman bara 1648t. Enun akka “design” godhee irratti wal-dhabiin jirattulle, Taj Mahaliin nama bayye ta’aniin akka hojjatame fi Ustad Ahmad Lahaurin akka “designer” durra ta’u danda’a jedhame nama fillatamu dha
Taj Mahal (yerro tokko tokko "the Taj" kan jedhamu) kun akka fakkena Mughal architectureit bayye fudhatama. Mughal architecturiin “style” gosa bayye irra dhufee yoo ta’u, gossoni kunis: Persian, Turkish, Indian, and Islamic kan jedhaman walitti qabatetti. Taj Mahaliin fakki fi “structure” gossa gossa irra kan hojjatame ta’ulle, kuttan mausoleumii marble adii qabu bayye bekkama dha. Fillano UNESCO kan bara 1983 World Heritage Site jedhamun akka hojji seena qabu adunya kessatti bekkamanitti filattamerrai.


text:
Manni maree bakka bu’oota uummataa Itiyoophiyaa jecha jibbiinsaa fi odeeffannoo kijibaa ittisuuf ilaalchisuun kan qophaa’e wixinee seeraa irratti mari’atee yaada itti dabalaaf koree dhaabbataa dhimmi isaa ilaallatutti dabarsee jira.
Kanneen yaada keennan irra hedduun seerri sun cimee akka ba’u yoo gorsan kaan immoo seerri ukkaamsu akka hin bane of eeggannoon akka godhamu yaadachiisaniiru.
Wixineen seeraa sun jecha jibbiinsaa ni dhorka. Wixinee seeraa keeyatta arfaffaa irra taa’ee akka jirutti jechoota jibbiinsaa sabaa himaa, maxxansaa ykn miidiyaa hawaasaa irratti barreeffama suraa fi viidiyoo ykn sagalee dhaan tamsaasuun dhorkaa dha jedha.
Keeyati shanaffaanis ragaa kijibaa sabaa himaa, maxxansaa, ykn miidiyaa hawaasaatiin suraa, barreeffama sagalee ykn vidiyoo dhaan tamsaasuun dhorkaa dha jechuu dhaan ragaa kijibaa ni uggura.
Wixineen seeraa sun qaamotii seera kana cabsan adaba addaa addaa akka irra kaa’amu murteesseera.


text:
Shakkamtoonni al-Shabab torba naannoo Somaaliyaa Kaaba gama ba’aa utaa Puntland keessatti har’a itti dhukaafamuun ajjeefamuu angawoonni beeksisaniiru.
Abbaan alangaa mana murtii waraanaa Puntlaand Abdullaahii Hersii Elmii murtii dubbisaan dhageessianiin namoonni torbanuu himannaa ajjeechaa fi shorokeessummaa irratti dhiyaateen itti murtaa’e jedhan. isaan keessaa tokko balleessaa isaa amanee jira jedhan.
Namoonni shan keellaa sakatta’aa Bosaasoo cinatti kan qabaman baatii Ebla darbee yoo ta’eu dhuka’aa gara magaalattiitti seensisuuf yaalaa kan turan ta’uu angawoonni beeksisanii jiru.
Namoonni kun sadan umuriin isaanii waggaa 20-22 yoo ta’u tokko waggaa 26 inni shanaffaan immoo umuriin waggaa 27 ta’uun beekameera.
Manni murtii akka jedhetti himatamtoonni hafan lamaan kanneen Gaalkayoo keessatti bara 2015 to’annaa jala oolanii murtii du’aa eeggataa turan har’a ajjeefaman. Kanneen keessaa tokko angawoota naannoo dabalatee ajjeechaa namoota 23 keessaa harka qabaachuu amaneera jedhan Elmiin.
Puntlaand duraan ijoollee umuriin isaanii xiqqoo ta’e shakkamtoota Al-Shabab ta’an ajjeesaa turte jechuun Amnestiin qeeqee jira. Baatii Ebla keessa kanneen umuriin 14 fi 17 ajjeefamuu illee ibsee jira.
Gama biraan boombiin har’a har’a galgala Moqaadishoo keessatti dho’e angawaa waraana Somaaliyaa tokko galaafatee kaan madeessee jira.


text:
Gareen kubbaa miilaa Inglish Piriimer Liigi,Chelsiin garee kubbaa miilaa Awurooppaatti beekamtuu ta marroo hedduun moo’achuun beekamtu.Dhiyoo tana Amerikaa gama Kaabaatti dorgommii hariyummaa irra turte.Adoo dorgommiin isaanii ta marsaa 2013-2014 jala hin qabinuu deeggartoota haaraa dabalachuu ka jiran jabeeffachuu fi ufillee boqonnaaf Amerikaa dhufan.
Dorgommii dhiyoo tana Istaadiyoomii RFK,Washington DC taphatanitti Chelsiin AS Roomaa 2-1 moo’atte.
Cheslsiin dorgommii Awurooppaa UEFA ta bara 2012 fi Chaampiyoonaa Awurooppaa bara 2013 akkanuma moote Roomaan ammoo dorgommii Serie A bara dabree jaheessoo baate.
Woma taateefuu dorgommi hariyummaa ykn jaalalaa ta dhiyoo tana Chelsii waliin taphatetti taphattoota isii cufaa guurratee dhuftee taphatte.Yoo taphii jalqabee kubbaa haga guddaan ufuamtti qabaadhachaa taphachaa turan.
AS Roomaan daqiiaa 21eessoo irratti dogongora namichii Chelsii goolii eegu uumeen goolii tokko keessa buufatte.Chelsiilleen boqonnaan duubatti taphattoota akka Dembaabaa,Lempaardii fi Hazard tapahtti dabaltee daqiiqaa 61essoo fi 88eessoo irratti goolii Lukaakuu fi Lampard galchaniin taphii moote.
Akka manaajerii Roomaa,Garsiyaan taphaan duubatti gaazexeessitotatti himetti tapha kana irratti laafinna ufii waan arganiif tapha itti aanutti ufi jabeessanii tapha marsaa dhufuutif qophii jiran.
Dorgommiin EPL torbaanuma kana keessa jalqaban.
Mee Qophii Ispoortii dorgommii tana irratti qopheessine MP3 tana irraa caqasaa.