text:
(Qeerroo Bilisummaa Oromoo, 4 Onkoloolessa 2018) WBO nagaaf jedhee lola dhaabe irratti waliigaltee Nagaa Diiguun lola banuun farrummaa guddaa dha.
Qeerroon Bilisummaa Oromoo akka amanutti, umamti Oromoo waraanatti kan seenan daandiin nagaa waan cufameef ture. Dhiheenya kana garuu, abdiin xiqqoo tokko akka mul’atuu taatee turte. Abdiin kunis yeroof tarsiimoo qabsoo saba keenya akka jijjiiru abdiin irratti gatamee ture.
Haata’uutii, yaaliin waraanaan saba cabsuu fi gabrummaa keessa tursuu kun amma illee bifa jijjiiratee itti fufee jira. Bakka addddaatti hojiin farrummaa hojjatama ajira; ABO/WBO dadhabsiisuuf keessaa fi alaan duulli jabaa adeemaa jira. Kunis adeemsa keessa saaxilamaa waan jiruuf, namuu hubataa jira.
Ummata Oromoof, waanti nagaa caalu hin jiru. Ummata nagaa jaalatuuf garuu waliigaltee nagaa diiguuf aggaamuun hedduu gaddisiisaa dha. Nagaan utubaa waa hallee ti. Nagaaf jedhamee waanti hedduun aarsaa godhameera; amma illee godhamaa jira; ummanni keenya nagaaf jedhee haqa dabe otuu arguu fi dhagyuu aarsaa gochaa jira. Kun immoo, akkanatti kan itti fuf hin ta’u.
Qeerroon Bilisummaa Oromoo walgahii hatattamaa har’a godheen haala Oromiyaan keessatti argamtuu fi taatewwan yeroo dhihoo asitti raawwatama ajiran keessa deebi’ee gilgaalee jira. Keessayyuu, olollii fi duulli dabballota OPDOn WBO irratti banamee jiru, xiyyeeffannoo jabaa kan barbaadu ta’uu irratti waliigalameera.
Koreen Bulchiinsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo ololaa fi lola WBO/ABO irratti banamee jirus jabeessee balaaleffateera; tarkaanfii guyyaa har’aa WBO Ardaayitaa jiru irratti fudhatames, jabeessee morma; gochaa farrummaa har’aa kunis waliigaltee nagaa irra gahame kan diigu waan ta’eef, naga-jaalattooti marti sagalee tokkoon balaaleffachuu qaban.
Tarnaanfiin Ardaayitaa, yeroo gabaabaa keessatti qaama walaba ta’een qoratamee ummataaf akka ibsamu Koreen Bulchiinsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo jabeessee gaafata. Haga dubbiin kun qoratamee, dhugaan jiru ifa bahuttis, WBOn bakka addaddaa jiran marti of-eeggannoo jabaa akka godhan ni dhaammanna.
Miseensonni Qeerroon Bilisummaa Oromoos akkuma kanaan duraatti qabsoo Oromoo karaa hundaan fuuldura tarkaanfachiisuuf akka caalatti jabaatanii hojjatan dhaamsa keenya ni dabarfanna.
ABO/WBO irratti shirri dalagamu, qabsoo keenyatti akka cichinu nu taasisa!
Qeeroo Bilisummaa Oromoo
4 Onkoloolessa 2018


c: text/html

text:
Naamusa Mana Fincaani seenuu fi bahuu
Kutaa darbe keessatti akkaata najaasa qulqulleessan, istinjaa’a fi istijmaara maal akka ta’an ilaalle turre. Istinjaa’a jechuun bishaaniin qaama hormaataa fi taa’aa qulqulleessudha. Istijmaarri immoo wanta gogaa qulqulluun kan akka dhagaa fi sooftin of qulqulleessudha. Amma, asi gadiitti naamusa yeroo mana fincaani seenanii fi bahanii ni ilaalla.
Namni mana fincaani seenun fincaa’u ykn sagaraa bahuu barbaadu naamusa armaan gadi qabaachun isaaf barbaachisaadha:
1-Namoota irraa of dhoksuu fi fagaachu- Jaabir (radiyallahu anhu) akkana jechuun gabaase: Gaafa tokko Ergamaa Rabbii (SAW) waliin imala baane. Yeroo haajaa bahuu barbaadu, hanga eenyullee isa hin argineetti ni fagaata.” Sunan Abu Daawud 2
2-Yommuu mana fincaani seenu hedan maqaa Rabbii dhayuu fi eeggumsa Isaa barbaadu- Namni gara mana fincaani seenu hedu akkana akka jedhu ni jajjabeefama:
بِسْمِ الله] اللّهُـمَّ إِنِّـي أَعـوذُ بِـكَ مِـنَ الْخُـبْثِ وَالْخَبائِث]
“[Bismillah] Allaahumma innii a’uuzu bika minal-khubsi wal-khabaa’is.”
Maqaa Rabbiitiin. Yaa Rabbii sheyxaanota kormaa fi dhalaa irraa Siin eeggama.” Sahiih Al-Bukhaari 142
Yommuu mana fincaaniti bahu immoo akkana jedha: غُفْرَانَكَ “Ghufraanaka” (Araarama Kee barbaada.)” Sunan Ibn Maajah 318
3-Yommuu mana fincaani seenan miila bitaatiin seenuu fi yommuu bahan immoo miila mirgaatin bahu.
4-Wanta zikriin Rabbii keessa jiruu of waliin qabanii mana fincaani seenu dhiisu. Yoo haajaaf ta’e malee wanta maqaan Rabbii keessa jiruu qabatanii mana fincaanii seenun jibbamaadha. Garuu yeroo haajaa fi garmalee dirqisiisaa ta’e, qabatanii seenuun homaa rakkoo hin qabu. Kan akka maallaqa waraqaa maqaa Rabbii keessatti barreefame, mobaayili maqaa Rabbii of keessaa qabdu. Wantoota kanniin alatti yoo dhiise, hatamu ykn dagatamuu danda’u. Kanaafu, haala akkanaa kana keessatti wantoota kanniin qabatee mana fincaanii seenu danda’a.
Mus’hafa (Qur’aana) qabatanii mana fincaani seenun ni dhoowwama. Sababni isaas, Qur’aanni dubbii Rabbiiti. dubbii hundarra kabajamaa ta’eedha. Isa qabatanii mana fincaani seenun immoo sadarka isaa gadi xiqqeessudha.[1]
5-Yeroo fincaa’an ykn sagaraa bahan gara qiblaatti fuula garagalchuu fi dugdaan itti garagaluu dhiisu-Dirreetti yommuu fincaa’an ykn sagaraa bahan, girdoo tokko malee gara qiblaa garagaluun hin hayyamamu. Ragaan kanaa hadiisa Abi Ayyuub Al-Ansaari gabaasedha: Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Yommuu tokkoon keessan fincaa’u ykn sagaraa bahuu, fuulan gara qiblaa hin garagalinis dugdas itti hin garagalchin. Takkaa gara bahaa takkaa immoo gara dhiyaa garagalaa.” Abu Ayyuub ni jedha: Yommuu Sooriyaa dhufnu, boolloon fincaanii gara qiblaatti garagalfamte hojjatamte. Nutis fuula keenya irraa garagalchina. Rabbiis araarama kadhanna.” Sahiih Al-Bukhaari 144, Sahiih Muslim 264
Garuu mana keessatti yoo ta’e ykn isaa fi qilbaa jiddu wanti isa dhoksuu yoo jiraate, kana keessa rakkoon homaatu hin jiru. Ragaan kanaa hadiisa Ibn Umar (radiyallahu anhumaa) gabaasedha: Haajaa kiyya gariif xaaraa mana Hafsaa gubbaa bahe. Ergasii Ergamaan Rabbii (sallallahu aleyh wassallam), fuulaan gara Shaam qajeele dugda immoo gara qiblaa garagalche haajaa isaa kan bahu arge.” Sahiih Al-Bukhaari 148
Ammas hadiisa biraa keessatti: Marwaan Al-Asfar ni jedha: Ibn Umar gara qiblaatti garagaluun gaala isaa jilbifachiisee. Ergasii kallatti sanitti taa’ee kan fincaa’u arge. Anis ni jedhe: Yaa Abbaa Abdurahmaan! Kuni dhoowwamaa mitii?” Innis ni jedhe, “Eeyyen, kuni dirree qofa keessatti dhoowwame. Garuu si fi qiblaa jidduu wanti si haguugu yoo jiraate, homaa rakkoo hin qabu.” Sunan Abu Daawud 11
Irra caalaan osoo mana keessa ta’ellee gara qiblaatti garagalu dhiisudha. Rabbiin hundarra beeka.[2]
6-Haajaaf yoo ta’e malee dubbachuu dhiisuu- Ibn Umar akka gabaasetti: Namtichi tokko osoo Ergamaan Rabbii (sallallahu aleyh wassallam) fincaa’a jiruu irra darbee nagaha gaafate. Nabiyyinis deebii isatti hin deebisne.” Sahiih Muslim 380
Salaama (nagaha) deebisuun waajiba (dirqama). Kanaafu, salaama deebisu dhiisun dubbachuun dhoowwaa akka ta’e agarsiisa. Keessumayyu zikrii Rabbii olta’aatin yoo ta’e, caalatti ni dhoowwama. Garuu haajaa dirqama isatti ta’eef yoo dubbate, kan akka nama tokko qajeelchu ykn bishaan barbaadu fi kkf, kuni ni hayyamama. Rabbiin hundarra beeka.[3]
7-Karaa fi gaaddisa namootaa keessatti fincaa’u fi sagaraa bahuu irraa of eeggachuu-Abu Hureyraan akka gabaasetti: Nabiyyiin (sallallahu aleyh wassallam) akkana jedhe: wantoota abaarsa namatti fidan lama irraa of eeggadhaa.” Isaanis ni jedhan: “Yaa Ergamaa Rabbii wantoonni abaarsa namatti fidan maalidhaa?” Innis ni jedhe: karaa namoota keessatti yookiin gaaddisa isaanii jalatti haajaa bahuudha (Fincaa’u fi sagaraa bahuudha).” Sunan Abu Daawud 25
8-Iddoo nafa itti dhiqatanitti fincaa’u irraa fagaachuu- keessumayyuu bishaan kan itti kuufamu yoo ta’e, kan akka gaandaa fi kkf. Nabiyyiin (sallallahu aleyh wassallam) namni bakka nafa itti dhiqatetti fincaa’u irraa dhoowwe jira.” Sunan Abi Daawud 28
9-Bishaan ciisaa keessatti fincaa’u dhiisu-Bishaan ciisaan bishaan bakka tokkotti kuufamee turuudha. Hin yaa’us, hin haaromfamus. Bishaan kuni qulqulluu ta’ee namoonni akka itti fayyadamaniif Rasuulli (sallallahu aleyh wassallam) bishaan ciisu keessatti fincaa’u irraa dhoowwanii jiru. Jaabir (radiyallahu anhu) akkana jedha: “Ergamaan Rabbii (Sallallahu aleyh wassallam) bishaan ciisaa keessatti fincaa’u irraa dhoowwanii jiru.” Sahiih Muslim 281
10-Fixira fincaanii irraa of eeguu- Muslimni najaasaa irraa homtu akka isa hin tuqneef iddoo itti fincaa’u filachu qaba. Iddoo jabaataa fincaan isatti fixiruutti fincaa’u hin qabu.[4] Akkasumas, akka fincaan isatti hin fixirreef dhaabbatee fincaa’u irra ta’ee fincaa’utu isaaf wayya.
Kitaabban wabii:
[1] Fiqhu Muyassar fii daw’il kitaabi wa sunnati-fuula 10-12
[2]Madda olii
[3]Sahiih Fiqhu Sunnah-1/94-95, Abu Maalik
[4] Fiqhu waadih-1/36-37

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tokkummaa Mootummootaatti Ambaasaddarummaa Yunaayitid Isteetisiif Prezidaant Baayideniin ka filataman, Liindaa Toomaas-Griinfiild, haalli Itiyoophiyaa keessaa kan isaan yaaddessu tahuu dubbatan.
Mana-maree Murtii Seeraa Yunaayitid Isteetisitti, Koreen Hariiroo Alaa kaadhimama isaanii raggaasisuuf qorannaa geggeesse irratti dhihaatanii ennaa dhugaa-bahan, kan Koomishinni Mirga Namoomaa Tokkummaa Mootummootaa, waraansa Tigiraay keessatti geggeessame irraa kan ka’e hiraarsa uummataa geggeessamaa jira – jedheen wal-qabsiisuun gaaffii dhihaateef deebii kennaniin kana dubbatan,Toomaas Griinfiild.
“Waggoota sadii dura biyya kana jajaa turre. Hooggantuu biyyattii haaraa jajaa turre. Uummata biyyattii gara badhaadhinaatti geessuuf carraalee jiran ilaallee jajaa turre.
Amma garuu uummatuma isaanii irratti waraansa keessa seenanii jiru, ” ka jedhan – Tokkummaa Mootummootaatti, kaadhimamtuun Ambaasaaddaraa Yunaayitid Isteetis haaraa kun, Tokkummaan Mootummootaa dhimma kana ofitti fudhatee akkaataa itti deebii kennu ilaaluun barbaachisaa akka tahe dubbatan.
Haalli jireenya namoomaa Tigiraay keessaa yaaddessaa tahuu ka dubbatan, Liindaa Toomaas-Giriinfiild, “Maal akka Tigiraay keessatti ta’aa jiru ilaaluuf akka hojjetoota gargaarsaa fi jaarmayaaleedhaaf ulaan saaqamee haalli miijessamu taasisuu qabna. Itti fufuee immoo, prezidaantii fi muummicha-ministaraa Itiyoophiyaa waliin waan achitti tahaa jiru ilaalchisee marii dhugaa irratti hundaa’ee fi banaa tahe geggeesuu qabna, jedheen yaada,” jedhan.
Itti-fuudhaanis, “wanna gochaa jiran kana akka dhaaban, waraansa akka dhaaban fi haala achitti deemaa jiru gara xumuraatti akka fidan, itti cichinee tarkaanfiilee barbaachisan hunda fudhachuu qabna, jedhan, Tokkummaa Mootummootaatti, Ambaasaaddarri Yunaayitid Isteetis haaraan kun.


text:
Pooliigonii
Ji'oomeetirii keessatti, pooliigoniin (jecha Giriik πoλύς (polús) "baayyee" fi Ywvίa (gōnía) "kornerii", "kofoo", ykn Yόvu (gónu) "jilba") danaa diriiraa kan sarara qajeelaa lakkoofsisaa beekkamaa ta'een daangeffamedha, sararri qajeelan kunis deebi'ee cufamuudhan cancala cufamaa ykn sarkiyuutii uuma. Sararri qajeelan kun bukkee danaa sanaa jedhama, bakka itti bukkeen tokko bukkee biraatin waltuqu ammoo verteeksii ykn kornerii jedhama. Keessi danaa kanaa yeroo tokko tokko qaama danaa jedhama.


text:
Odaan saba Oromoo biratti mallattoo fi kabaja inni qabu barreeffama keenya duraanii keessatti bal’inaan ilaalleerra. Mukti kamiyyuu odaa fakkaatee biqileefis odaa jedhamuu akka hin dandeenye ifa dha. Mukti odaa ta’ee biqile hundis Oromoo biratti wal-qixa kabajni hin kennamuuf; dachee kanarratti odaan biqileerus lakkoofsaan hedduu waan ta’eef.
Garuu Odaaleen haala addaan seenaa sabichaa keessatti yaadataman, bakkeen seenaaleen gurguddoon itti raawwatamantu jiru. Isaan kuni lakkoofsaan Shani. Bakkeewwan taateewwan seenaa gurguddoo (Oromoon waggoota dheeraaf yaa’iiwwan addaddaa jalatti gaggeessaa fi seerota hedduu jalatti tumachaa ture) waan ta’aniif isaanis odaalee kaanirraa adda bahanii “Odaalee Gurguddoo Oromoo” jedhamu. Oromoon eebbasaa kessattis “Waaqa Odaa Shananii nu dhagahi” jedheetu kadhata. Barreeffa keenya har’aa mata-duree kanumaan kan jalqabneefis kanumaaf.
Odaalee Oromoo gurguddoo shanan jedhamuun kan beekaman Odaa Roobaa, Odaa Nabee, Odaa Bisil, Odaa Bulluq fi Odaa Bultum dha. Tokkoon tokkoon isaanii gaggabaabsinee akka armaan gadiitti yaa ilaallu:
Odaa Roobaa: Odaaleen Oromoo baroota addaddaa keessatti waan ijaaramaniif, Odaan Roobaa akka Oromootti “Odaa Hangafaa” jedhameetu beeqama. Odaan kuni Godina Baalee, Aanaa Gindhiir, Ganda Odaa keessatti argama.
Odaa Nabee: Odaan kuni keessumattuu Oromoo Tuulamaa bakka bu’uun Godina Shawaa Bahaa, Aanaa Aqaaqii naannoo magaalaa Duukamitti kan argamu dha. Kunis yeroo dheeraaf dame Odaa Roobaa ta’ee akka ture himama. Barreessaan Isheetuu Irranaa jedhaman garuu wiirtuu Abbaa Muudaa ta’uudhaan Odaan Nabee akka dursu eeranii itti-aansuudhaan Odaa Roobaatti ceesisu (የኦሮሞ ታሪክ፤ 2001፡71).
Odaa Bisil: kunimmoo Godina Shawaa Lixaa, Aanaa Illuu Galaan keessatti (laga Gibee, Biloo fi Geedoo gidduutti) kan argamu dha. Odaan kuni bakkatti shanan Maccaa itti walgahan jedhameetu amanama.
Odaa Bulluq: Odaan kuni Godina Horroo Guduruu Wallagaa, Aanaa Horroo, Ganda Odaa Bulluqitti kan argamu dha. Odaan kuni of-jalatti burqaalee sagal akka qabu fi maqeen ijoollee Jaawwii saglaniin akka moggaafaman maanguddootni dubbatu.
Odaa Bultum: kunimmoo Godina Harargee Lixaa, Aanaa Odaa Bultum keessatti, magaala Kaarra Qurquraa jedhamturraa fageenya dhiyootti argama. Heerri Oromoo yeroo addaddaa keessa, bakkeen addaddaatti labsamaa ture kan guutame yookaan xumura kan argate Odaa Bultumitti akka ta’e ni dubbatama. Kanaafuu, akkuma Odaan Roobaa Odaa jalqabaa jedhamu, Odaan Bultum ammoo Odaa Xumuraa jedhamuun beekama.
Walumaagalatti Odaaleen gurguddoon Oromoo biratti beekamtiin kennameef shanan warreen kana dha. Garuu maanguddootni tokko tokko lakkoofsa Odaalee kanaa Sagal taasisu; “odaa shanitti seeratu tumame, afuritti ammoo seerrri itti eebbifame” jechuudhaan. Haaluma kanaan Odaaleen afran dabalaman Odaa Adoolaa (Gujii), Odaa Hullee (Jimma), Odaa Doogii (Ilu-Abbaa-Booraa) fi Odaa Gudayyaa (damee Odaa Bisil kan ta’e, Odaa Mandiidaa Waaqoo) jechuun ibsu.
Ka’umsa Odaalee kanneen hundaa fi handhuura Gadaa durii (“The Earliest Gadaa Center”) ta’uun kan amanamummoo Madda Walaabuu dha; akkuma “Waaqni uumama hundaa bishaan Walaabuu uume” jedhamu, akkasuma Seerri fi Heerri Oromoos kan bu’uureffame bakkuma kanatti jedhama (Dereje Hinew, Historical Significances of Odaa with Special Reference to Walaabuu, in Science, Technology and Arts Research Journal, April-June 2012, f.84).
Nu Ofkalchaa!


text:
Imala Kol. Abiyyi gara Qeellem Wallaggaatti: Kol. Abiyyi ganna lamaan dura Gara Lixa Oromiyaa yoon deeme na ajjeesu jedhee sodaa qabu afaan ofiin dubbachaa ture, Sambata kaleessaa (Gurr. 13, 2021) gara Magaalaa Dambii Doollootti maaliif imale; imalli isaa kaayyoo dhokataa akkamii of duubaa qabaachuu mala?
Kuyyuu: Uummanni Oromoo, dararaa LMKIIn isaan irratti raawwatamaa jiruuf furmaanni Qabsoo Hidhannoo ta’uu hubachuun gara WBO’tti gugachaa jiraachuu;
Fadiis: Dararaan Poolisoota Humna Addaa Oromiyaa fi Somaaleen Uummata Oromoo irratti raawwatamu hammaatee jiraachuu


text:
Hiika Iimaanaa-Kutaa 2
Kutaa darbe irraa itti fufuun hiika iimaanaa bal’innaan haa ilaallu.
2-Dubbii Salafoota irraa
Dhimma kana ilaalchisee hiika iimaana caalatti ifa gochuu fi dogongora faallessitoota ibsuuf dubbii salafu salaahi (dhaloota gaggaarii darban) garii isaanii ni dhiyeessina. Haala armaan gadi kanaan ifa gabaaba kanaa dhiyeessina:
(A)-Hiikni iimaanaa: dubbii fi hojii qalbii of keessatti qabata. Dubbiin qalbii- amanuu fi dhugoomsudha. Wanta beeksiisan keessatti Ergamtoota dhugoomsun dirqama. “Dhugoomsun qalbii yoo deeme (badee), kutaaleen hafan nama hin fayyadan. Kanaafu, qalbiidhaan dhugoomsun sharxii (ulaagaa)dha.” (Kitaabu Salaat-Ibn Al-Qayyim-fuula 54)
(Hojiin hojjatan kamiyyuu nama fayyaduu fi Rabbiin biratti fudhatama argachuuf arkaana iimaana jahan dhugoomsun ykn itti amanuun sharxii (ulaagaa) hafuu hin qabneedha. Sharxiin kuni yoo hin jiraatin, hojiin gaariin kamiyyuu nama hin fayyadu, Rabbii olta’aa biratti fudhatama hin argatu.)
Ammas, iimaanni hojii qalbii kan akka ikhlaasa, jaalala, sodaa, abdachuu, ol-guddisuu, masakamuu, tawakkula (irratti hirkachuu) fi kanneen biroo of keessatti qabata. (Ilaali Al-Iimaan-ibn Mundih 2/362, Majmuu’al-fataawaa-ibn Taymiyah, 7/186, 13/119, Ma’aarijul Qabuul-Hakamiyy-2/18)
“Dhugaan amanuu waliin hojiin qalbii yoo deeme, ahli sunnaan iimaanni kan deemu ta’uu irratti wali galanii jiru. Hojiin qalbii dhabamuu waliin dhugoomsun nama hin fayyadu waan ta’eef.” ((Kitaabu Salaat-Ibn Al-Qayyim-fuula 54)
Dhimma kana ilaalchise jechoota filatamoo nan dhiyeessa:
Ibn Taymiyaan (rahimahullahu) ni jedha: “Dhugumatti iimaanni hundeen isaa iimaana qalbii keessa jiruudha. Kana irraa wantoonni lama hafuu hin qaban: 1ffaa– qalbiin dhugoomsu, mirkaneessuu fi beekudha. Kuni dubbii qalbii jedhama. Juneyd ibn Muhammad ni jedha: Tawhiinni dubbii qalbiiti. Tawakkulli (Rabbiin irratti hirkachuun) hojii qalbiiti. Kanaafu, dubbii fi hojiin qalbii wanta hafuu hin qabneedha. 2ffaa– dubbii fi hojii qaamaa. Kana irraa hojiin qalbii hafuu hin qabu. Fakkeenyaaf, Rabbii fi Ergamaa Isaa jaallachuu, Rabbiin sodaachu, wanta Rabbii fi Ergamaan Isaa jaallatan jaallachuu, wanta Rabbii fi Ergamaan Isaa jibban jibbuu, hojii Rabbiif qulqulleessu (ikhlaasa), qalbiin Rabbii Tokkicha irratti hirkachuu fi hojiiwwan qalbii biroo Rabbii fi Ergamaan Isaa dirqama godhee fi iimaana irraa taasisee. (Kunniin hojii qalbiiti.)
Ammas akkana jedha: wanta jaallatamaa tokko beekuun akka isa jaallatan nama taasisa. Ol-guddifamaa beekuun akka ol-guddisan nama taasisa. Sodaatamaa beekuun akka isa sodaatan nama taasisa. Rabbiin beekuu fi dhugoomsuun, maqaalee gaggaarii fi amaloota ol’aanoo akka qabu beekun, qalbiin akka Isa jaallattu, Isa ol guddistuu fi sodaattu taasisa. Kunis Isaaf ajajamuuf fedhii akka qabaatanii fi Isa faallessu akka jibban nama taasisa. Dandeetti waliin fedhiin cimaan wanti barbaadamu akka argamu barbaachisa.” (Majmuu’al fataawaa 7/525)
Bakka sadaffatti barbaachisummaa hojii qalbii akkana jechuun jabeessa: hojiiwwan qalbii hundee iimaanaa fi bu’uura amantii irraayyi. Fakkeenyaaf, Rabbii fi Ergamaa Isaa jaallachuu, Rabbiin irratti hirkachuu, Rabbiif amantii qulqulleessu, Isaaf galata galchuu, murtii Isaa irratti obsuu, Isa sodaachu, Isa abdachuu… akka wali galtee iimaamota amantiitti hojiiwwan kunniin hundi uumamtoota hunda irratti dirqama kan ta’eedha. “ (Majmuu’al fataawaa 10/5)
Ammas akkana jedha: “Gabaabumatti, iimaana qalbii keessa jiru irraa Rabbii fi Ergamaa Isaa dhugoomsun, Rabbii fi Ergamaa Isaa jaallachuun waan hafuu hin qabneedha. Ta’uu baannan, akka walii galtee Muslimootatti, Rabbii fi Ergamaa Isaa jibbuu fi diina itti ta’uu waliin dhugoomsun qofti iimaanaa miti.” Majmuu’al fataawaa 7/537)
Ibn Al-Qayyimis barbaachisummaa hojii qalbii akkana jechuun ifa godha: hojiiwwan qalbii hundee barbaadamaniidha. Hojiiwwan qaamaa immoo [hojii qalbii] kan hordofanii fi guutaniidha. Niyyaan akka ruuhiti. Hojiin immoo akka qaamaa yoo ruuhin isarraa addaan baate du’uuti. Akkuma kana hojiinis niyyaan yoo waliin hin ta’in sochii taphaati. Murtiiwwan qaamaa beekuu caalaa murtiiwwan qalbii beekuun baay’ee barbaachisaadha. Murtiiwwan qalbii hundee waan ta’aniif, murtiiwwan qaamaa murtiiwwan qalbii irratti damee godhatu.” (Bidaa’ul Fawaa’id 3/224)
Ammas akkana jedha: “Bakka irraa jalqabuu fi itti bu’uu keessatti namni shari’atti xinxalle, hojiiwwan qaamaa hojiiwwan qalbiitiin akka walitti hidhaman ni beeka. Hojiin qaamaa hojii qalbii malee nama hin fayyadu. Hojiiwwan qaamaa caalaa hojiwwan qalbii gabricha irratti dirqama kan ta’aniidha. Gabbarrii qaamaa caalaa gabbarriin qalbii guddaadha, baay’eedha, itti fufaadha. Yeroo hunda keessatti dirqama.” (Bidaa’ul Fawaa’id 3/230)
Ibn Taymiyaan ni jedha: iimaanni dhugoomsu qofaa miti. Kana irra, dhimma biraa hafu hin qabnetu jira. Innis, hojii qalbii jaalala, masakamuu fi fudhachuu of keessatti hammateedha… Ergasii ni jedha:
“Iimaanni dhugoomsu of keessatti haa qabatuyyuu malee dhugoomsu qofaa miti. Iimaanni mirkaneessu fi tasgabbiidha. Kunis, dhugoomsuun odeefannoo qofaaf oola. Ajaja keessa immoo ajajuu waan ta’eef dhugoomsun hin jiru. Jechi Rabbii odeefannoo fi ajaja. Odeefannoon kan beeksisee akka dhugoomsan namarraa barbaada. Ajajni immoo Isaaf masakamuu fi harka kennuu namarraa barbaada… Odeefannoo dhugoomsuun yoo qunnaman, ajaja immoo masakamuun yoo qunnaman, qalbii keessatti hundeen iimaana argamee jechuudha. Hundeen kunis, tasgabbii fi mirkaneessudha. Dhugumatti, iimaanni jecha “Al-Amn” jedhu irraa kan baafameedha. Al-amn jechuun qubannaa fi tasgabbiidha. Kunis (tasgabbiin) kan argamu dhugoomsu fi masakamuun qalbii keessatti yoo hidda qabateedha.” (As-Saarimul Masluul-fuula 519)
(Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Kitaaba buusuu fi Ergamtoota erguun waa’ee Isaa, Guyyaa Qiyaamaa fi wantoota biroo ijaan hin mul’anne beeksisee jira. Kuni odeefannoo dhugoomsu qabaniidha. Ammas, Isa qofa gabbaruutti, salaatatti, zakaatti, soomatti, hajjii fi hojii gaggaarii birootti ajajee jira, hojii badaa hunda irraas dhoowwe jira. Kunniin ajajoota itti buluu qabaniidha. Kanaafu, namni odeefannoo Rabbiin irraa dhufee yoo dhugoomse fi ajajoota Isaatti bule, hundeen iimaana qalbii isaa keessatti hidda qabataa jechuudha. Jireenya keessatti tasgabbii argata.)
Dubbii kana keeyyata ibn Al-Qayyiim (rahimahullahu) akkana jedhuun guduunfina:
“Dhimma hojii hundaa qalbiidhaan amanuu, dhugoomsu fi jaallachuutu hordofu. (Kana jechuun hojii gaggaarii hojjatan keessatti qalbiidhaan amanuun, dhugoomsu fi jaallachuun waan hafuu hin qabneedha.) Kuni [mataan isaatu] hojiidha, inumaa hundee hojiiti. Dhimma iimaanaa ilaalchise kuni wanta dubbattoonni (mutakallimiina) baay’een daguu (gaflaa) keessa itti ta’aniidha. Isaan hojii malee iimaanni dhugoomsu qofa akka ta’etti yaadan. Kuni dogongora hundarra fokkuu fi guddaa ta’eedha. Dhugumatti, kaafironni baay’een Nabiyyiin (SAW) dhugaa akka ta’ee jala muranii mirkaneessu, kana hin shakkan. Garuu hojiin qalbii kan akka wanta Nabiyyiin fide jaallachuu, itti gammaduu fi fedhuu dhugoomsu kanatti hin hidhamne. (Kaafironni baay’een nabiyyiin dhugaa ta’uu haa mirkaneessanii malee, wanta Nabiyyiin fide hin jaallatan, itti hin gammadan, hin hordofan. Kanaafu, hojiin qalbii fi qaamaa yoo hin jiraatin dhugoomsun qofti iimaana hin jedhamu.) Mata duree kana hin dhiisin. Dhugumatti, garmalee barbaachisaadha. Kanaan haqiiqaan iimaana beekkama.” (Mukhtasar As-Sawaa’iqil mursalati-2/420)
Wanta darbee irraa wantoota armaan gadii ni hubanna:
1-Guddinna dhimma hojii qalbii. Hojiin qalbii ruuhii ibaadati. Kanarratti dabalatee, yeroo hunda keessatti uumamtoota hunda irratti dirqama.
2-Iimaanni qalbiin wal qabatu hundee lama irra dhaabbata: haqa dhugoomsuu fi itti amanuu, haqa kana jaallachuu fi fedhuudha. Kana jalqabaa hundee dubbiiti. Kan lammataa hundee hojiiti.
3-Dhugoomsun mataa isaa qofaan akka iimaana shari’aatti hin lakkaawamu. Kana irra, shari’aa Rabbiitiif masakamuu fi gadi jechuun wanta hafuu hin qabneedha. Ta’uu baannan, amanti Islaamaa irraa wanti dirqamaan beekkamu keessaa warri kitaabaa fi Mushrikoonni durii fi ammaa baay’een isaanii Muhammad (sallallahu aleyh wassallam) Ergamaa Rabbiitii fi dhugaa akka ta’e ni beeku. Garuu isaan kana waliinu kaafirota. Sababni isaas, wanta dhugoomsun kuni namarraa barbaadu isaan hin hojjanne. Kan akka, jaallachuu, ol-guddisuu, Ergamaa Rabbiitiif ajajamuu fi kan biroo hin hojjanne.
4-Gareen Murji’atul Karaamiyyah jedhamtu yommuu “iimaanni arraba qofaan mirkaneessudha” jechuun yaadan dogongoranii jiru. Akka waligaltee Muslimootatti (Ijmaa’atti) munaafiqonni shahaadateyn haa mul’isaniyyu malee kaafiroota. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Namoota keessaa nama, “Rabbii fi Guyyaa Aakhiraatti amanne.” jedhutu jira, garuu isaan warra amananii miti.” Suuratu Al-Baqara 2:8
Munaafiqoota irraa jechi zaahiraa (gubbaa) mul’ate jira. Garuu qalbii keessa dhugoomsu fi wantoonni biroo barbaachisan waan hin jirreef iimaanni isaan irraa ni dhabame.
5-Jahmiyyah irraa Murji’an hojii qalbii keessa jiruun alatti iimaanni guutuu ni ta’a jedhanii yommuu yaadan dogongora guddaa hojjatanii jiru.
(Jahmiyyan hordoftoota Jahm ibn Safwaan Samarqadiyy-bara 128 hijr keessa ajjeefame. Gareen kuni sifaata Rabbii ni dhabamsiisu, amanti biroo Qur’aana fi Sunnah faallessu qabu.)
(B)- Ammas hiikni iimaanaa dubbii Arrabaa fi hojii qaamolees of keessatti qabata. (Ibsa kanaa kutaa itti aanu keessatti ilaalla…)
Guduunfaa
✐Iimaanni dubbii qalbii, hojii qalbii, dubbii arrabaa fi hojii qaamolee of keessatti qabata.
✐Dubbiin qalbii arkaana iimaaana jahanitti amanuu fi dhugoomsudha.
✐Hojiin qalbii immoo kan akka jaallachuu, ikhlaasa, galata galchuu, obsa, ol-guddisuu, kabajuu… fi kkf.
✐Dubbiin arrabaa shahaadateyni dubbachuu fi wantoota isaaniin wal qabatan mirkaneessudha.
✐Hojiin qaamaa immoo wanta qaaman hojjatamu kan akka salaata, waan gaariitti ajaju fi waan badaa irraa dhoowwu…
✐Hundeen kana hunda dubbii fi hojii qalbiiti. Kana jechuun hundeen hojii qaamaatii fi dubbii arrabaa: amanuu, dhugoomsu fi jaallachuu, ikhlaasa, ol-guddisuu…
Fakkeenyaaf, salaanni osoo arkaana iimaanatti hin amaniini fi hin dhugoomsin nama fayyaduu danda’aa? Hin danda’u. Kanaafu, qalbiin amanu fi dhugoomsun hundee hojiiti jechuudha. Amanuu fi dhugoomsun immoo dubbii qalbiiti. Ammas, erga arkaana iimaanatti amananii fi dhugoomsanii booda, salaata keessatti ikhlaasni yoo hin jiraatin, salaanni kuni nama fayyadu ykn fudhatama argachuu danda’aa? Hin danda’u. Kanaafu, Gabbaramaa (Ilaah) jaallachu fi ol-guddisuu waliin ikhlaasni hundee hojiiti. Jaallachuun, ol guddisuu fi iklaasni immoo hojii qalbiiti. Haala kanaan, dubbii fi hojiin qalbii hundee hojiiwwan qaamaatii fi dubbii arrabaa akka ta’e nuuf gala.
✐Tuqaa ijoo kana hubannee jirraa? Yoo hin hubatin, irra deddeebine haa dubbisnu.
Madda: “Nawaaqidul Iimaani al-qawliyah wal amalayah” fuula 18-23, Abdulaziz bin Muhammad


text:
Ebla 25,2014 Amboo
Gaaffiin mirgaa abbaa Biyyummaa fi Bilisummaa Uummata Oromoon eegale jabaachuun itti fufe. Haalli kun jabaachaa kan Dhufe Yuunivarsiitii Amboo keessattii fi magaala Amboo keessatti Barattootni Yuunivarsiitii Amboo sagalee didda dhageessisuun Hiriira nagaa bahan. Barattootni Yuunivarsiitii Amboo akka seerri biyyattii eeyyamutti hiriira nagaa gageessuuf wayita gaafatanitti mootummaan wayyaanee waan dideef Gaaffii mirgaa irraa humni nu dhaabuu danda’u hin jiru jechuun gamtaan bahuudhaan dhaadannoo hedduu dhageessisanii jiran. Goototni barattoota Yuunivarsiitii Amboo gamtaan dhaadannoowwan wayita dhageessisan Mootummaan garboomfataa wayyaanee waraana itti bobbaasus osoo duuba hin deebi’iin hiriira nagaa gaggeessanii jiran. Waraanni mootummaa wayyaanee humni addaa magaala Amboo kan seene yoommuu tahu gaaffii abbaa biyyummaa Uummatnii fi barattootni gaafatan duuba deebisuu hin dandeenye. Yuunivarsiitii Amboodhaa fi Uummata Magaala Amboodhaan dhaadannoowwan dhageessifamaa oolan
- Oromiyaan biyya Oromooti.
- Finfinneen handhuura Oromiyaati
- Gaaffiin Mirgaa Uummata Oromoo haa deebi’u
- Leellistootni sirna nafxanyaa haa buqqa’an
- Siidaan Minilk haa buqqa’u
- Ilmaan Oromoo hidhaman haa gadhiifaman
- Oromoon tokkuma
- Gaaffiin abbaa biyyummaa Shororkeessaa nama hin godhu
- Buraayyuu fi Sabbataa Murree hin kenninu
- Afaan Oromoon Afaan federaalaa haa tahu
- Muktaar Kadir diinota Oromoo dura dhaabbachuu qaba
- Qotee bulaaf iyyanna
- Keeyyatni 39 hojii irra haa oolu
- Wayyaaneen Garboomfataa dha
- Gumaa Barattoota keenyaa ni baafannaKanneen jedhanii fi dhaadannoowwan hedduu kan dhageessisan yoommuu tahu mootummaan wayyaanee gaaffii abbaa biyyummaa daran jabaachaa dhufeen muddama guddaa keessa seentee jirti. Qeerroon bakka jiruu harka wal qabatee gaaffii abbaa biyyummaa akka finiinsu addeessee jira.
Injifannoo Uummata Oromoof!!
Gadaan Gadaa Bilisummaati!!


text:
Obbo Dhaqqaboo Waariyoo, Yeroo 44ffaaf mana hidhaa seenan!
Hunda caalaa kan nama madeessu garuu, Kan waayee bilisoomu Oromoo lallabus, kan warra qabsoo kana keessatti wareegama Hadhooftuu umrii guutu baasan hidhus qaamuma tokko ta’uu isaati.
OPDOn waggoottan 28 darban, TPLF waliin tahuun Oromoo hidhaa, ajjeesaa fi buqqisaa turte, hardhas sanumatti jirti.
Afaan biraanimmoo warra garaaf bulan of jala hiriirsun “Oromoon bilisoomera!” nuun jetti!
Dhugaan turtus ni galti, Oromoonis haqa kana ni Tura malee ni hubata!


text:
Sochii fi tarkaanfii WBO Cibraa 30 Booroo: Jaal Boorataa Abbaa Biyyaa waliin marii
Haala sochii fi tarkaanfilee WBO’n Zoonii Kibbaa tibbana fudhachaa jiru, akkasumas, dhimma galma Qabsoo Bilisummaa Oromoo giddu-gala godhachuun, marii Dubbi-himaa WBO Cibraa Soddom-Booroo, Jaal Boorataa Abbaa Biyyaa waliin taasifame.
Dhimma ajjeechaa Dr. Gammachiis Moosisaa irratti raawwatamee
Oromtichi Gammachiis Moosisaa jedhamu, Dooktara fayyaa Hospitaala Riiferaalaa Soorgaa (Naqamtee) kan ta'ee fi sirna gaa’elaa isaa Dilbata Hagayya 1, 2021 kan raawwate, Kibxata Hagayya 3, 2021, haala suukanneessan ajjeefamuun reeffi isaa, Magaalaa Naqamtee iddoo Soorgaa jedhamutti bakkeetti gatamuu.


text:
Ajjeechaan Dargaggoota Irratti Xiyyeffatee Oromiyaa keessatti raawwatamaa jiru, Yaaddoon Nageenyaa Daranuu Hammaataa deemuu Agarsiisa
(Ibsa ABO – Onkoloolessa 25, 2020)
Wayta jeequmsa nageenyaa Oromiyaa fi guutuu godinaa Gaanfa Afrikaarra gomboobee jiruun ummanni yaaddoo guddaan liqimfamee fi jaarmayoonni siyaasaa mirga ummataaf falman akka ABO furmaataaf tattaafataa jiran kanatti, duulli dargaggoota irratti xiyyeeffatee gaggeeffamaa jiru rakkinichi daranuu hammaataa jiraatuu agarsiisa.
ABOn ajjeechaa Qeerroo Oromoo wabii qabsoo bilisummaa har’aa fi abdii Oromiyaa boruu ta’an irratti xiyyeeffate qaama kamiinuu haa raawwatamuu seeraa-heera biyyattii, waliigaltee idil-addunyaa fi safuu namummaa kan cabsee fi gonkumaa fudhatama hin qabne waan taheef gadi jabeessee balaaleffata.
Ajjeechaa suukaneessaan tibbana Kibba-Baha Oromiyaa Baalee-Roobeetti, Baha Oromiyaa
Awwadaayi fi Machaaraatti akkasuma Dhiha Oromiyaa magaalaa Naqamteetti raawwatame fi guutuu Oromiyaa keessatti dargaggoota Oromoo irratti guyyaa saafaadhaan raawwatamaa jiru sadarkaa ulfaatina nageenya Oromiyaa keessaa ifatti mul’isa.
Duulli dargaggoota Oromiyaa daandiirratti, mana jireenyaa keessaa baasanii fi iddoowwan
adda addaatti adamsanii dhabamsiisuu kan qaamota caasaa mootummaa turan adda addaatin raawwatamaa jiru jedhee ummatni amanu, ummanni wabii nageenyaa kan hin qabne tahuurra dabree, qaamota qabsoo Oromoo miidhaa turaniin kan qindaa’ee gaggeeffamuutti jiru dha jennee amanna. Waan taheef Ummanni keenyaa fi waliigalatti lammiileen Oromiyaa shira ka’imman lafarraa duguuguu akeekkate kana dammaqiinsaan akka ofirraa gamtaan tiksan dhaamna.
Hidhattoonni humnoota nageenyaa taatan marti hawaasa kana irraa dhalattan, firottanii fi finni keessan hawaasa kana waliin jiraatan amanamummaan keessan ummata irraa dhalattan, keessa jiraattanii fi nageenya isaa tiksuufis waadaa seentaniif tahuu hubattanii, yakkoota akkasii raawwachuurraa akka of qusattani fi yakkamtoota irraa ummata tiksitan waamicha lammummaa gadi jabeessinee isinii dhiyeessina.
Jaarmayootni siyaasaa fi qabsaawonni mirga lammiilee Oromiyaaf falmitan, dhaabbattoonni
miti-mootummaa fi kan dhuunfaa, waldaaleen ogummaa fi siviikii walumaagalatti Lammiileen Oromiyaa ummataa fi biyya keenya balaa ulfaataa itti aggaamamee jiru irraa baraaruuf Mootummaan Cehumsa Biyyoolessaa Oromiyaa akka ijaaramuuf waamicha ABOn dhiyeesseef owwaattanii milkeessudhaan dirqama keessan akka bahattan irra deebiin hubachiifna.
Maayiirratti duulli ajjeechaa bakkayyuutti ilmaan biyyaa irratti xiyyeeffatee hidhattoota murna caasaa mootummaa caccabaa jiru adda addaatin raawwatamaa jiru, qabsoo ummanni haqa, dimokraasii, kabajaa namummaa fi bilisummaa isaa gonfatuuf gaggeessaa jiru taakkuu takka of duuba kan hin deebisne ta’uu hubachiisaa, kanneen yakka kana raawwatanii fi raawwachiisanis gaafatama seenaa fi seeraa jalaa kan hin baane tahuu ABO hundaaf ifa godha. Ummanni keenya adamsuu, hidhaa, dararaa fi ajjeechaa dabalatee duula bifa hedduu irratti gaggeeffamu jalaa bilisa bahuu kan danda’u, yoo Mootummaa Cehumsaa Biyyoolessaa Oromiyaa dhaabbatee Mootummaa kiyya jedhee amantaa irraa qabu ijaarrate qofa tahuu hubachiisaa, kanaafis qabsoo isaa jabeessaa aggaammii diinaa roga adda addaatin fuula itti deeffateef tika jabaa akka ofiif taasisu hireedhuma kanaan dhaamna.
Ajjeechaan dargaggoota irratti xiyyeffatee golee Oromiyaa mara keessatti waggata lamaaf
raawwatama bahe; raawwatamaas jiru, yaaddoo nageenyaa daranuu hammeessaa jiraachuu ummatni keenya hubatee akka kanatti furmaata gochuuf socho’uu hubachiifna.
Injifannoo Ummata Bal’aaf!
Adda Bilisummaa Oromoo
Onkoloolessa 25, 2020


text:
OdeeyfannooUncategorizedUSA
Qondaala Dhimma Nageenya Ameerikaa fi gorsaa prezdaant Traamp kan duraanii irratti himannaan baname
Dhimma nageenya Ameerikaa irratti gorsaa Traamp kan ture Maayikil Fliin irratti manni marii “special counsil” jechuun moggafame himannaa kan bane tahuu beeksise.
Himannaan Mr Fliin irratti baname kun “waajjira qorannoo Ameerikaatiif odeeyfannoo sobaa kennuu isaatiin” akka ta’e gabaasni arganne ni mul’isa.
Akka himannaan kun mul’isutti, Maaykil Fliin Prezdaant Traamp muudamuun duratti Ambaasadara Ruusiyaa waliin haasayuu isaa Waajjirri qorannoo Ameerikaa yemmuu gaafatu kan waakkate tahuu ibsa.
Haata’u malee Booda irratti qorannoo adeemsifameen Mr Fliin Ambasadara Ruusiyaa waliin kan walqunnamaa ture akka ta’e eega mirkanayee booda taayitaa irraa kan ari’ame tahuun niyaadatama.


text:
Awadaay: Teessuma Shimallis Abdiisaa fi Mormii Qarree Bilisummaa Oromoo
Teessumni Shimmallis Abdiisaa guyyaa kaleessaa Magaalaa Awadaay keessatti qindeesse, Mormii Qarree Bilisummaa Oromoo mudachuu | Konyaa Gujii Bahaa, Ona Liiban, Magaalaa Nageellee Booranaa keessatti, dabballoonni Paartii Badhaadhinaa, Qeerroowwan Oromoo Muraasa maallaqaa fi faayidaan gowwoomsuun leenjisaa jiraachuu
RSWO – Onk 11, 2020
Abbootiin Gadaa Bilxiginnaa irraa badhaasa fudhachuu didan. Cundhuurri garuu kadhatee harkisee waltajjii irratti olbaase…
Related


text:
Oromia Media Network : የሲዳማ ብሔራዊ ነፃነት ግንባር አመራሮች በሀገር ቤት
HUBACHIISA!
———————–
SABNII DABUUB JEDHAMU HIN JIRU!
Gaaffiin bu’ura saboota kibbaa eenyummaa isaanii sirriin beekkamti argachuu fi bilchiinsa mataasaanii ijaaru dha. Maqaa qubsumaa waloon qabamannii ittii ukkaafamanii cafaqamaa jiran kanaan yaamamu hin feedhaniis. Maqaa Dabub jedhun waamuniis sirrii miti. Kana ofirraa mulqun eenyummaa isaanii sirriin of ibsu barbaadan kun akka siyaasa qabsoo waloon qabnun fuldurattii tarkaafataa gochuun nurraa eegama. Sidaamaan Sidaamaa , Gaamoon Gaamoo , Walaayittaan Walaayittaa , Hadiyyaan Haafiyyaa dha malee, sabnii dabub jedhamu hin jiru. Maqaalee sirrii kkf ittiin beekamniin waamun diirqama. Kuniis walittii dhufeenya walin qabnus (deplomacy) akka hin miine tumsuf dirqama nii qabaanna. Gaaffiwwan bu’uraa kan eenyummaa ofin biyyaaf saba ofi deeffachuuf qabsoo wal utubaa waan qabnufis fiira qabsoo ummata Oromoo kan dhugaa kan jennufis guddaan tokkoo kana akka ta’e hubachuun tarkaanfi keenya akkanaan wal hasirreeffanun dhaamsa keenya.
Galatoomaa!
~by Taagal DaaqaaWaaqgaarii.


text:
Kolleejjiin Islaamaa Iimaan barattoota 333 eebbisiise
Kolleejjiin Iimaan kan magaalaa Finfinneetti argamu, guyyaa hardhaa barattoota 333 kan sadarkaa dipiloomaa fi sartafikeetiin barsiisaa ture eebbisiise.
Sagantaa Eebbaa kana irratti, ulamoonni gurguddoon biyya keenyaa, maatiin barattootaa fi keessummoonni hedduun argamuun qooda fudhatanii jiru.
Odeeyfannoo wal qabateen waldaan Islaamaa Iimaan guyyaa har’aa Hoteela Harmooniitti Konfiransii dhimma Zakaa irratti xiyyeeffate, Mataduree ‘Zakaan Jijjiirama bu’uuraaf’ jedhuun sadarkaa biyyoolessaa fi Idil Addunyaatti marsaa lammaffaaf geeggessaa jira.
Konfiransii kana irratti Zakaan wal qabatee qabxiiwwan gara garaa irratti hirmaattota waliin mariin kan godhame tahuun beekameera.


text:
Kutaa 1ffaa
Oromoon erga Oromiyaa dhabdee, mirga, bilisummaafi demokiraasummaa isiis walumaani dhabde.
Dhimmi amantii dhimma siyaasaati. Amantiifi Siyaasaa addaan baasanii ilaaluun hin danda’amu. Sababiinsaa mirga amantii qabaachuun mirga demokiraasummaa qabaachuudha. Namni mirga demokiraasii hin qabne waan fedhe amanuu hin danda’u!
Erga Maqaan Oromiyaa, Daangaan Oromiyaa, Qabeenyaan Oromiyaa, Bulchiinsi Oromiyaa, Dinagden Oromiyaa, … kkf Itoophiyaa jalatti kolonneeffatamee jalqabee hanga guyyaa har’aatti Oromoon mirga demokiraasummaa waan barbaadetti amanuu dhabee, Amantii bittoota isaa akka hordofu, bifa garagaraatiin dhiibbaa gurguddaan, yakki jajjabaan iratti gaggeefamaati as ga’e.
Bara Minilik amantii Ortoodooksii akka hordofu dirqisiisuuf jecha, Hordoftoonni Waaqeffataa, Musliimaafi Protestaantii qawween ajjeefamaa turan. Hordoftoota amantaa Waaqeffataa adamsanii sassaabanii bakka tokkotti jumlaan rashanaa turaniiru. Akka fakkeenyaatti erga mootii Shawaa/Gullallee Tufaa Munaa ajjeesanii booda, Qaalluu Oromoo, Naannawa Finfinneetti argaman mara mana mana isaanii irra adeemanii guuranii fidanii magaalaa Finfinnee lafa amma piyaassaa jedhamutti bataskaana Giyoorgis ammaa cinaatti Jumlaan jiraa qotanii akka owwaalan seenaafi ragaaleen ni ibsan. Bara dabre kana Bakka awwaala qaallota Orommoo kana wayyaanticha Alaamuddiiniif akka gamoo guddaa gidduu gala gabaa/isa ‘Mall’ jedhan/ akka ijaaru yeroo kennaniifiitti wayta lafa kana bu’uura gamoo kanaa dhaabuuf qochisiisutti Lafeen qaalluulee Oromoo jumlaan ajjeefamanii kumaatamaan lakkaa’amu argamuu isaa irraa, akka uummanni seenaa kana beekee fincila hin kaafne dhoksaan halkan siinoo tiraakii chaayinaan guuramee bakka yeroof hin beekamnetti akka geeffame irra gahameera.
Akkasumas, Nama Macaafa Qulqulluu, Afaan Oromootti Hiike, Oniis Moos Nasiib /Abbaa Gammachiis/Hiikaa irrattis amantii proteestaantii akka hin lallabne murtii du’aa itti murteessee akka ture seenaan dhugaa baha! Adeemsi Qabsoo Qeerroo Bilisummaa Oromoo Adeemsa Qabsoo Jaarraa 21ffaati


text:
Barruulee Siifsiin yeroo gara yerootti qabiyyeewwan ogbarruu Oromoo asoosama gaggabaaboo, walaloowwaan, afoola oromoo, mudannoowwan, baacoo bashannansiisaa barsiisan, seenaa namoota bebbeekamoo addunyaa kan muuxannoo irraa qooddataniifii kanneen biroo qabatee yeroof ji'a lamatti al tokko hawaasa Oromoo biraan ga'aati jira. Kanaafuu kaayyoon keenya barreesitoota jajjabeessuu waan ta'eef, waan barreessitanii harkaa qabdan Siifsiin karaa godhachuun akka lammii keessaniin … Continue reading Waamicha Barreessitoota Oromoof
Month: July 2019
Geggeessummaa hojii kee keessatti.hawaasa kee keessatti ykn jaarmiyaa kee keessatti yeroo ta'u arguu dandeessaa? Gaggeessummaa hojiin arguuf bu'aawwan sadan kana barbaaduu si barbaachisa. Isaanis: kallattii. Kallattiin maal fakkaataa? Namni kamiyyuu mul'ata yookaan galma kooti kan jedhudha. Namoota waan milkaa'ina hundaa fakkaata jedhanitti waliif galu. Hiriirsuun maal fakkaataa? Nama kamiif iyyuu gahee fiitti gaafatamummaan walii isaanii … Continue reading Geggeessummaan maal fakkaataa?
Geggeessitoonni Xaaliyaanii fi baandaan sodaatanii yeroo hedduu araaraaf jaarsa itti ergaa turan. Garasuun gargaarsa uummataa fi onnee waan qabuuf shiraa fi kiyyoo isaanitiin qabamuu hin dandeenye. Roorrisaan biyya abbaa qabu gabroomfate fi baandaan biyyaa isaa saamsisuun alagaa jala kaatu ramaca caalaa isa guba ture. Keesumaa uummanni Itoophiyaa Xaaliyaanotaan Finfinneerratti ajjeefame ijasaa duraa baduu dide. Guyyaa tokkollee osoo miila isaarra rasaasan rukutamee loltoonni harkaa … Continue reading Seenaa Gotaa Oromoo Garasuu Dhukii Kutaa Lamaffaa
Bara durii keessa jaartiin Akkoo Manooyyee jedhamtu takka angoo/taayitaa /aargattee turte. Angoo isii kanaan wonta ajaa’ibaa raawwataa/hojjataa turte. Yeroo angoo irra jirtutti akkoon mannoyyee turte tarkaanfii asii gaditti ibsamaan tartiibaan ummata ishee irratti fudhatte: Jalqaba namoota gabaabaa lafarraa fixaa jettee murtii labsite. Akka yaada akkoo mannoyyeetti namoonni gabaaboon qaroodha. Yeroo adda addaatti yeroo isiin ajaja adda adaa … Continue reading Seenaan Akkoo Manooyyee har’as waan hedduu nu barsiisaa!!
Mootittiin kun saanduuqa ishee akka argattuu gargaaruu dandeessa? Itti dhiyaadhaa! Hibboo Mootittiin kun saanduqa ishee dhabde! Namoonni mi'ooftuuwwan ishee jalaa hin nyaanne dhugaa himu. Isaan warri hatanii nyaatan ammoo soba dubbatu. Wayita gaafataman, naamoonni shan akka armaan gadiitti deebii kennan... Nama 1: 'Nu keessaa namni tokko nyaateera' Nama 2: 'Nu keessaa namonni lama nyaataniiru' Nama … Continue reading Hibboo
Qaama Keenya keessa qabiyyeewwan kunnen jiraachuu beektu? Oksijiinii /O/ 65% Karboonii /C/ 18% Haydiroojinii /H/ 10% Naytiroojinii /N/ 3% Kalshiyeemii /Ca/ 2% Foosferik /P/ 1% Maddi: Kitaaba … Continue reading Qabiyyeewwan qaama keenyaa keessa
Karaa deemaaf mana namaa Namicha tokkotu karaa deemaa ture. Osoo dhuma akaraa deemuu aduun itti dhiitee jennaan mana guddaa karaa gubbaa jiru tokko akka bulchaanif kadhatee buluuf gore. Warreen abba mana akka bulu heeyyamanif. Innis yeroo mana seenuu haati mana lukku qaltee itoo isaa hojjachaa jirtuu arge. Yeroo hirbanni gahu haati mana karaa deemaa kanaaf … Continue reading Oduu Durii
Yeroo boqonna keessani maal hojjachuun dabarsitu? Kessattuu barattoonni yeroo ganna kana hojii tola ultummaa hojachuun yoo dabarsitaan bu’alee armaan gadii ni argatu jedha maddi tokko. 1. Maliif hojii tola oltumma hojjadha? Hojii tola oltummaa namoota gargaarsa barbaadaniif gargaarsa kennu dha.Bu’aan isaa garuu siif dachaa kana caalaa.Hojii tola ultumma dhiphina samuu hir;isuuf, yaadoo hir’isuuf, samjuu keenya … Continue reading Fayidaa tola oltumma kannen beektu?


text:
Zero Mothers Die App (Ethiopia)
Zero Mothers Die Tekinologii bilbila haka baballisuun odeffannoo fayyaa fi gargarsa tasaa dubartota ulfaaf kennuun du’a dubartota ulfaafii daa’imman dhabamsisuun kaayyoo fi fedhii addunyaa keenyaati.
Zero Mothers Die Odeffannoo fayyaa dubartootaf, daa’immanifi ijoolleef akkasumas fayyumma ulfaa fi haala daa’imma isaani itti kununsan irratti hubannoo cimaa kennuudhaan riqicha cimaa beekumsaa fi dandetti ijaarame dubartoota ulfaa, warroota hormataf gahanii fi ogeeyyii fayyaa haaldureen irratti hormatan jiddutti uumudhan du’a haawwolii fi daa’immani addunyarratti xinneessudha.
Zero Mothers Die Fedhii walinii kan biyyoonni guddatan afirikaaf bu’uneessanni dha, galma miliniyeenii 2025 “Dubartootaa fii argama isaa” Qorannoo fi porojektii poktoorote waliigalaa, dhaabbilee furtuu ta’an kan akka, UNAIDS, Airtel, fooramii waligalaa fii ZMD wajjiin.
Zero Mothers Die Odeffannoo fayyaa dubartootaf, daa’immanifi ijoolleef akkasumas fayyumma ulfaa fi haala daa’imma isaani itti kununsan irratti hubannoo cimaa kennuudhaan riqicha cimaa beekumsaa fi dandetti ijaarame dubartoota ulfaa, warroota hormataf gahanii fi ogeeyyii fayyaa haaldureen irratti hormatan jiddutti uumudhan du’a haawwolii fi daa’immani addunyarratti xinneessudha.
Zero Mothers Die Fedhii walinii kan biyyoonni guddatan afirikaaf bu’uneessanni dha, galma miliniyeenii 2025 “Dubartootaa fii argama isaa” Qorannoo fi porojektii poktoorote waliigalaa, dhaabbilee furtuu ta’an kan akka, UNAIDS, Airtel, fooramii waligalaa fii ZMD wajjiin.


text:
Labsiin yeroo muddamaa erga labsamee booda godinaalee Oromiyaa adda addaa keeaatti aangawoota qabanii hidhuun itti fufee jira. Hogganaan poolisii magaalaa Mattuu Komaandar Nagaraa Dhufeeraa toannaa jala erga oolanii guyyaa sadii ta’uu jiraattonnii fi maddeen polisii ibsanii jiru. Sababaan hidhamuu isaanii garuu maal akka ta’e haga ammaatti hin beekamne jedhan.
Gama kaaniin Guraanadhala 27 bara 2018 raadiyoo sagalee Amerikaa waliin gaaffii fi deebii kan gaggeessan itti aanaan itti gaafatamaan waajiira nageenyaa fi bulchiinsaakan godina Qellam Wallaggaa Obbo Xaggaayee Waaqjiraa to’annaa jala ooluu isaanii jiraattonni ibsanii jiru. Obbo Xaggaayeen naannoo keenya eegsisuuf polisiin Oromiyaa ga’aa dha jechuun VOAf ibsanii turan.
Sambata darbee jechuun Guraandhala 3 bara 2018 Raayyaan ittisa biyyaa Amboo keessatti mana Dargaggoo Haacaaluu Taddasaa jedhamu halkan walakkaa humnaan cabsee seenuun hiriiyyoota isaa barattoota yunivarsitii Riift Vaalii ta’an sadii 3 qabee hidhuun beekamee jira. Dargaggoo Haacaaluun akka ibseetti ofii isaa nama miilla lamaan hin qabnee fi harkaan foqooquu ta’e ituu jiruu raayyaan ittisaa haala gara jabinaan gutameen hanga ani of-wallaalee kufuutti na tumanii nan du’e se’anii na dhisanii deeman jedha.
Gama kaaniin godina Qellam wallaggaa keessatti bosonni Walal kaleessa gubachuu isaa fi tarkaanfii hawaasnii naanoo tokkummaan fudhateen to’annaa jala ooluu isaa jiraattonnii fi aangawoonni ibsanii jiru.
Godiina Jimmaa aanaa Omoo Naaddaa magaalaa Sandaaboo keessatti Robii darbee raayyaan ittisa biyyaa sababaa tokko malee uummata irratti dhukaasa baneen nama shan rasaasaan rukutee madeessuu jiraattonni ibsanii jiru. Maddeen hospitaala Naaddaa garuu namni lama rasaasaan mada’anii gara hospitaalichatti eega fidamanii booda wal’ansa sadarkaa olaanaaf Hospitaala Jimmaatti ergamuu dubbatu. Magaalaan Sandaaboo har’a haala nagaa keessa akka jirtu jiraattonni ibsanii jiru.


text:
Akaam, galatoomi caqasuu dhaaf, kuni Oduu Siouxland Public Miidiyaa Oromiffan Anii Fatiya.
Congerasiin torbaa tan Iowa Cindy Axne akka jetteti ijoolle baqattoota Iowa fudhachuu waan didaniif Governor Kim Reynolds akka muufatte himan.
Axne akka jetteti biyyatiiin baqqatoota seeran alaati kan walitti makamtee fi Iowa keessati kun akka sirreefamu kan barbaachisu ta’a.
Dabalataan Reynolds state ammati baqattoota ijoole qarqaaru akka hin dandeenne himan. Dhuma March tti, ijoolle baqattoota 18,000 ta’an border U.S – Mexico akka argaman himan.
Akkasuman Governor Reynolds guyyaa har’aa akka gabaasteti maneen barumsa Iowa keessati fayyumaa sammuutif doolara million 11.5 federala irraa sababa Covid-19 Kan ramadamu yoo tau fi qarqaarsa hojii community dhaaf kan ramadamu ta’a. Reynolds akka jetteti qarqaarsa prek-12 baayyisuudhaf corona virus dhiiba sammuu ijoole irrati kan fidu akka xiqqeesu kan qarqaru ta’a.
Manni fayyaa Iowa akka gabaaseti Woodbury County torbaan darbee keessa talaali corona virus kan didu yoo tau kunis Counties dhan 21 kan Iowa keessa jiran keessa talali fudhachuu didan keessa tokko. Kan biraa Northwest Iowa Counties fudhatama akka hin qabne goosisan keessa Crawford, Clay, Lyon, Osceola, fi Sac.
State official akka jedhetti kan mirkanneesu kan mullisu talaali corona virus namni fudhatu xiqqaacha dhufuudha. Itti aanan aana fayyaa Deput Tyler Broch akka jedhetti clinic adhan keessati basin kan bahu talaali kanniin irraa wan taef ammati wanni biraa karaa irraa kaafame jira,


text:
Kurfii SWO · Kibxata Waxabajjii 22, 2021
Filannoon shiraa Mootummaa Koloneeffataan Impaayera Itoophiyaa (PP’n) Wiixata kaleessaa (Waxabajjii 21, 2021) akka adeemsifametti himamu, Onoota Konyaa Gujii Bahaa keessatti argaman garaagaraa keessatti, tarkaanfii WBO fi Qeerroo Bilisummaa Oromoon buufataalee filannoo irratti fudhatameen gufachiifamuu.
Qabata boobii Dilbata Waxabajjii 20, 2021 halkan, Konyaa Harargee Bahaa, Ona Oborraa, Magaalaa Kaarraamillee keessatti dabballoota MKII’n dhoofameen, Oromoonni qulqulluun hidhamuu fi dararamuu.
Kaaba Oromiyaa, Konyaa Walloo keessatti ammoo, Uummanni Oromoo filannoo shiraa kana guutummaa guutuutti lagachuun fashalsuu.


text:
#Seenaa_Tiitichaa
Bara durii dur, tiitichi akkuma kanniisaatti, mootii qabaachuudhaan soorataa isaa gamtaadhaan nadhii deyma oomishachaa akka turan himama. Akkuma kanniisaatti, iddoo kabajaa biqiltuuleefi daraaraalee halluulee miidhagoo, fooliilee haawwatoo adda addaa qaban keessa akka oolaa turan himama.
Diina isaanii gamtaan itti duuluudhaan of kabachiisaa turan. Oomisha deyma isaanii soorataafi qorichaaf waan fayyadamaniif bineensotaafi beeyladoota adda addaa, akkasumaas dhalla namaa biratti kabaja ol aanaadha qabaachaati turan.
Sonsi jiruufi jireenya tiitichaatiifi kanniisaatti waan hinaafaniif, mootii isaanii akka ajjeesaniifi bittinnaa’anii hafan taasisuudhaaf, tiitichaafi kanniisa bira deemuudhaan ” nuti sonsi waan mootii hin qabneef akkuma ofiin feenetti dhunfa dhunfaadhaan bilisummaan jiraanna. Isin garuu mootiin keessan boqonnaa fudhachuu isinitti hin dhiisu.
Demma isin hojjattan inni osoo hin hojjanne nyaata. Kanaafuu, akka keenyatti bilisummaan jiraachuudhaaf mootii keessan ajjeesuudha qabdan” jechuun isaan gorsite ja’ama.
Kanniisni yoo mootii keenya ajjeefne bittinnoofneeti salphanna. Kanaafuu, mootii keenya hin ajjeefnu jechuun murteeffatanii, hanga ammaa jiruu isaanii tan kabajaa jiraachaa jiran.
Tiitichi ammoo, yoo mootii keenya ajjeefne maaltu nu mudachuu danda’a ja’anii osoo itti hin yaadin mootii isaanii ajjeesan.
Sana booda gamtaan jiraachuun hafee, bittinnaa’anii hafuudhaan tuffataman. Sooratni isaanii deyma tahuun hafee, xuraawaafi raqatti booda aanan. Iddoon oolmaya isaanii iddoo kabajaa tahuun hafee, dikeefi ijaan iddoo jiruufi jireenya isaanii ta’e hafe.
Madda qoricha dhibee adda addaa tahuun isaanii hafee, madda dhibee adda addaa tahuudhaan jibbaafi abaarsi qooda isaanii tahuudhaan salphatanii hafan ja’ama.
Kanaafuu, nama ta’ee, namni hogganaa isaa hin jaalanne, hin kabanyeefi waliin hin dhaabbanne, nama osoo hin ta’in, tiiticha waan ta’eef, qoonni inni qabu qooda tiitichaa tahu qabaan ja’a.
Isin hoo maal jettuu?


text:
Bushooftuutti Irreechi Hora Harsadee namoota muraasa qofaan akka kabajamu taasisamee oole,
Hirmaattoota hedduu irraa miirri mul’ataa tures qabanaahaa ta’uu gabaasaan VOA bakka sanatti argame ibsee jira. Namoonni baajii ittiin galinsaa hin qabne hedduun daangaa Bushooftuu fi magaalattii keessaa qabamanii of irra deebisamanii jiran,
Bulchiinsi magaalaa Bushooftuu gama isaatiin ayyaanichi nagaan xumuramuu ibsee, daangaan kan itti taasisameef uummatumaaf jecha, jedhee jira. Gabaasaan VOA
Muktar Jemal
, Kantiibaa magaala Bushooftuu Addee Alamtsehaay Shifarraaw fi hirmaattota Irreecha Hora Harsadee amma tokko dubbiseera, daawwadhaa.
Irrechi Hora Harisadee Bushoofituu namoota muraasa qafaan akka kabajan taasifamee oolee jira. Hirmaattota heddu irra miirri qabanaahan muldhataa turee jira. #Ireechaa2020 VOA/Muktaar Jamaal.
Keekiyyaa Badhaadhaa- Barraaq – New Ehiopian Oromo Music 2020(Official Video)
Ittiiqaa Tafarii – Galma Dhugaa New Oromo Music 2020 (Official Video)
OMN: ODUU IJOO (ONK 4/2020)
Related


text:
RSWO: Shira Mootummaan Itoophiyaa, ajjeechaa Art. Hacaaluu irratti
Abbaan Gadaa Tuulamaa fi Barreessaan Gumii Abbootii Gadaa Oromiyaa #Goobanaa_Hoolaa VOA Amaariffaa irratti dubbatan:
Mootummaan kun gaaffii Oromoo deebisuu dhiiseeti uummata xiiqii keessa galche. Gadda Haacaaluu dhabne keessa odoo jirruu qabsaa’ota Oromoo Haacaaluu bakka bu’an mara mana hidhaatti guuree dararaa jira. Rakkoo Oromiyaa keessatti uumamaa jiruuf kan gaafatamuu mootummaa kana. Dafee qabsaa’ota Oromoo kunneen hin lakkisan taanan balaan Oromiyaatti galuuf jira.
Booranatti nama 200 oliitti hidhaa jiraa Abbaan Gadaa Eegerii, Raabaa-Dooriin Booranaa Jaldeessa Guyyoos hidhamee bahe: Jiraattota
Jiraattonnii akka jedhanitti Oromiyaa Kibbaa Booranaa aanaalee gammoojii fi daangaa irraa jiran keessaa humnoon mootummaa maqaa nagaa kabachiisuu namoota baayee hidhaa jiruu jedhu jiraattonni.
Akka jiraataa kanaatti hidhaan Godina Boorana keessatti torban lamaa as gaggeeffamaa jiruu ka duraarraa adda.
Dr,Jadeessa Guyyoo Kunee (Galgaloo Guyyoo Kunee) nama gosa Booranaa Koonnituuf abbaa gadaa tahee filame. Yeroo Gadaan Booranaa kan ammaa Baallii kennee Baallii fuudhuuf qophii. Kalaeessa wabiin gadi dhiisan.
Warri hidhamaa jiru warra waajjira mootummaa keessaa hojjatu, poolisoota naatoo sabaa qaban, hojjetoota nami jaallatu, hunda warra kana hidhaa jiruu jechuun haala jiru ibsu.
Marsaa Gadaa takkaan duuba ka baalli fudhatu, Dookter Jaldeessi waan bulchitoota Godina Booranaa qeeqeef hidhamee jedhu jiraattonni. Jiraataan tokko ka waan hidhaa Abba Gadaa Jaldeessa beekan, “Guyyaa muraasa dura warri bulchiinsa godina Booranaa aanaa Waacillee dhaqan waan omishaa dubbatan, inniilleen aanaan Yaaballoo omisha kaan qabdi isheenillee xiyyeeffannaa feeti’ jedhee fuula feesbuukiirratti barreessinaan warri Godinaa hidhan” jedhu.
Akka jiraattonni Yaa’a Ballo dubbatanitti Raaba/Luba Gadaa Jaldeessa Guyyoo Guyyaa afurii ol mana murtii adoo hin dhiyaatin hidhaa ture.
Jiraattonni Godina Booranaa Sagalee Ameerikaaf waan hidhaa dhiyeenya godinicha keessatti raawwatamaa jiru dubbatan, nami hedduun hidhamuu malee mana murtiif akka hin dhiyaanne, warra mana hidhaa bakka adda addaa jiru irrattis ammoo qaamoleen nageenyaa sarbama mirga namoomaa geessisaa jiru jedhu.
Keessumaa warri Aanaa Dhaasitti shakkamee hidhaa jiru kaan ni tumama, kaan ammoo jilgeenfachiisanii lafarra deemsisuu jedhu firoottan namoota hidhaa jiranii.
Jiraataan Aanaa Dhaas ka firri isaa nami afur Goorilletti hidhamuu dubbate, humni naga kabachiiftota mootummaa firoottansaa hidhaa jiran akka reeban, jilba qullaas akka lafarra daa’imsiisan dubbate.
Obbo Jaarsoo Boruu hoogganaa waajjira dhimma nageenya Godina Booranaati. Waan nageenya Boorana keessa jiru yoo gaafatamanii deebisan, dhiyeenya qaamni hidhatee godinicha keessa socho’u Aanaa Dhaas keessatti balaa erga geessisee as mootummaan tarkaanfii fudhataa jiraachuu dubbatu.
Obbo Jaarsoon duula kana bulchiinsa godina Booranaatu gaggeessa warri to’annoo jela ooles sirnaan qoratamee mana murtiif dhiyaataa jira jedhan.
Garuu jiraattonni keessumaa warri Aanaa Dhaasi fi Mooyyaleetti hidhamee jiru reebicha fi dararaan firoottan isaanii harka poolisii jiran irra gahaa jiraachuu himatuu kanaaf deebii maal qabduu jechaan gaafatamanii yoo deebisan, ‘Hagan beekutti nami to’annaa jela oole mirgi namummaa isaa sarbame hin jiru, qorannaan sirnana gageeffamaa’ jechuun deebii kennan.
Dhumarratti Obbo Jaarso Boruu ka dubbatan waan hidhamuu Luba Gadaa Jaldeessa Guyyooti, ObbaJaarsoon Raaba/Luba Gadaa Jaldeessa Guyyoo shakkiin hidhamuu eeranii kaleessa qorannoo gaggeessinee bilisa taanan yaayyu lakkisnee jechaan VOA’f himanii jiru.
Booranatti lakkoofsi namoota amma hidhaa jiran hagam ta’aa jennaan Obbo Jaarsoon odeeffannoo namoota hidhaa jiranii ammaaf harkaa akka hin qabne dubbataniiru. Jiraattonni garuu namootni Godina Booranaa keessatti hidhaman haga yoonaa 210 caalaniiru, kaan utuu adda baafamanii lakkoosi kun 600 gahuu mala jedhu


text:
Shirkiin Rabbiin waliin gabbaramaa godhachuudha
Akkuma kutaa darbe keessatti jenne ibaadaan gosa kamiyyuu Rabbii olta’aa Khaaliqa samii fi dachii ta’eef malee homaafiyyuu hin malu. Tawhiinni ibaadaa gosa hundaan Rabbii olta’aa tokkichoomsudha. Namni ibaadaa irraa hojii tokko Rabbiin ala wanta biraatiif godhe, shirkii hojjate jira. Shirkiin hiika bal’aa qaba. Ammaaf haala salphaan asi gaditti haa ilaallu.
Shirkii jechuun ibaadaa irraa hojii tokko Rabbiin ala wanta biraatiif gochuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
Jedhi, “Yaa wallaaltoota! Sila Rabbiin ala wanta biraa akka gabbaru na ajajju?” Suuratu Az-Zumar 39:64
“Wantoonni samiiwwanii fi dachii keessa jiran kan Isaati. Haala itti fufaa ta’een amantiin Isa qofaafi. Sila Rabbiin ala kan biraa sodaattu?” Suuratu An-Nahl 16:52
Wantoonni samii torbanii fi dachii keessa jiran hundi kan Rabbiiti. Haala itti fufaa ta’een ibaadan, ajajamuu fi hojii qulqulleessuun (ikhlaasni) Isa qofaaf ta’a. Kanaafu, Rabbiin ala wanta biraa sodaachuu fi gabbaruun isin irraa ni bareedaa?[1]
“Kitaaba addeefame (ibsame) gara keessanitti Kan buuse Isa ta’ee osoo jiruu sila Rabbiin alatti murteessaa (abbaa murtii) nan barbaadadhaa?” Suuratu Al-An’aam 6:114
Jedhi“Inni Gooftaa wanta hundaa ta’ee osoo jiruu ani Rabbiin ala gooftaa biraa nan barbaadaa?” Suuratu Al-An’aam 6:164
Jedhi, “Ani Gooftaa kiyya qofa kadha, waan tokkollee Isatti hin qindeessu.” Suuratu Al-Jinn 72:20
Asitti namni dhugaa shirkii beekuuf dhimmoota lamatti xiyyeefannoo itti kennuu barbaachisa:
Dhimma 1ffaa- Shirkiin gosoota ibaadaa keessaa wanta tokko Rabbiin ala kan biraatiif gochuun uumama. Fakkeenyaaf kan akka du’aayi. Shirkii ta’uuf ibaadaa guutuu wanta biraatiif gochuun akka sharxiitti (ulaagaatti) hin kaa’amu. Gosoota ibaadaa keessaa tokkichayyuu yoo wanta biraatiif godhan shirkii ta’a.
Dhimma 2ffaa-Rabbiin ala wantoonni jiran hundi ibaadaa irraa homtu isaaniif hin malu. Malaykaa, nabiyyoota, saalihoota fi isaaniin ala uumamtoonni biroo kana keessatti wal qixa. Shirkii ta’uuf wanti gabbaramuu sanama (siidaa) ta’uun sharxii miti. Kana irra, Rabbiin alatti sanamaf ta’i, jinnif ta’i, malaykaf ta’i, nabiyyotaf, awliyaa’otaf ta’i ibaadaan godhamu shirkiidha. Mee aayah tanatti xinxalli:
“Rabbiin gabbaraa, homaa Isatti hin qindeessinaa.” Suuratu An-Nisaa 4:36
“Homaa” yommuu jedhu uumamtoota hunda of keessatti hammata.
Ibaadaa irraa hojiin kamiyyuu Rabbiin ala wanta biraatiif godhame, Rabbii Tokkichatti waa qindeessudha. Osoo namoonni kana hojjatan shirkii jechuu baataniyyuu ibaadan isaan Rabbiin ala wanta biraatiif godhan shirkiidha.
Rabbiin ala wanti kamiyyuu ibaadaan isaaf godhamee gabbaramaa sobaati.
Wanta Rabbii olta’aa malee eenyullee dandeetti irratti hin qabne argachuuf namni Nabiyyii ykn waliyyii, ykn saaliha (nama gaarii) kadhate ykn qalma qaleef ykn sujuudeef akka nama sanama kadhate, qalma qaleef ykn sujuudef. Isaan lamaanu wali qixa. Sababni isaas, Rabbiin ala wanta biraatiif ibaadaa gochuun shirkii fi kufriidha.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Muyassar-272
al-Jaami’ul Mufiid liduruusi ta’allumi tawhiidi-fuula 139-…


text:
Baayoogaazii
Baayoogaaziin maqaa gaazota yeroo lubbu qabeessi (orgnaic matter) bakka oksijiinin hin jirretti tortore ummanan ibsudha. Baayogaaziin meeshaalee naannoo keenyatti argaman kan akka kosiirraa oomishuun ni danda'ama. Baayogaaziin gosa anniisaa bakka buufamu (renewable energy) keesssaa tokko yoo ta'u kaarbonii xiqqoo qofa gadi lakkisa.
Baayoogaaziin kan ummamu yeroo nyaatni haala an'eroobiik ta'een bullaa'uu/daakkamu(digestion) yoo ta'u kunis baakteeriyaa ana'erobiikii ykn bukaa'uu (fermentation) meeshaalee akka bobbaa horii, kosii magaalaa, kosii magariisa, biqiltoota, fi midhaan dabalata. Baayogaazii baayyinaan mitteenii (CH4) fi kaarbon daayi'oksaayidii (CO2) kan qabatu yoo ta'u hayidiroojin salfaayidii(H2S), fixeensaa fi silookseenii xiqqoos ni qaba.
Gaaziwwan akka mitteenii, hayidiroojinii fi kaarbon mono'oksaayidii ooksijiinii argannaan ni boba'u ykn oksaayidii uumu. Sababa kanaaf baayoogaazin akka boba'aatti tajaajila kenna; dabalataanis mana hoo'issuuf (keessaahuu biyyoota cabbii qaban keessaatti), fi nyaata bilcheessuuf gargaara. Kana malees, injiinota gaazii (gas engine) keessatti tajaajilarraa oolun eleektirikiii fi hoo'a omishuuf gargaara.
Baayoogaaziin cafaqamuu danda'a, kunis akkuma gaaziin ummama (natural gas) cafaqamee gara GUCtti(Gaazii Ummamaa Cafaqamaa) jijjiirramu, deebi'ee motorootaa deemaniif (konkolaataa) humna kennuuf tajaajilu jechuudha. Fakkeenyaaf, biyya Yunaayitid Kingidem keessatti, baayoogaazin boba'aa konkolataaf oolu keessaa 17% bakka bu'uu danda'a. Biyyoota addunyaa tokko tokko keessatti baayoogaazin deeggarsa qarshii (subsidy) argata. Baayoogaaziin qulqulleeffamee gara sadarkaa gaazii ummamaatti ol guddachuu danda'a; kunis baayoo mitteen jedhama.
Oomishuu[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Baayoogaazi kan oomishamu boolla keessatti ykn gaazii bullaa'e keessatti. Warshaa baayoogaazii maqaan jedhu daaktuu an'erobiik kan kosii qonna ykn midhaan humnaa fayyadamee baayoogaazii omishuuf kennamedha. Baayoogaaziin warshaawwan an'erobiikidhaan daakaniin ummama. Warshaawwan kun midhaan humnaa kan akka agadaa boqqoolloo ykn kosiiwwan tortoran kan akka irraa hafaa nyaataa, fi xurii manaa fudhachuu danda'u. Yeroo kana, taankerii qilleensa hin galchine keessatti biomass gara mitteenitti geeddara; kunis humna bakka buufamu kan tajaajila akka oo'aa, eleektriikii, fi tajaajilawwan kan biraa hedduu kan injiinii garaa keessatti gubu (internal combustion engine) fayyadamaniif ooluu danda'a.
Gaazii Boollaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Gaaziin boollaa yeroo wantoonnii jiidhaa ta'an haala ana'erobiikii ta'een tortoran ummama. Kosiin achi keessaa kun kan aguuggamee fi ulfina wantoota isa gubbaa jiraniin kan cafaqame dha. Kunimmoo kosiin sun ooksijiinii akka hin arganne godha, kun dabaree isaatin maayikiroobonni ana'eroobiikii akka achi keessa jiraataniif haala mijataa uuma. Gaaziin kun yeroo ummame yoo qooda isa kuusee qabatu qabaachuu baate, yaa'ee qilleensaatti makama. Gaaziin boollaa haala too'atamaa hin taanen gadi lakkifamu balaafamaa dha sababiinsaas yeroo boolla keessaa yaa'e ooksijiinii wajjin wal argatu dhuka'aa ta'e dhuka'uu danda'a. Dhuka'adhaaf baayinni gad aanaan 5% yoo ta'u baayyinni olaanaan ammoo mitteenii 15%.
Mitteeniin baayoogaazii keessa jiru, kaarbon daayi'oksaayidii caala dachaa 20 oliin gaazii giriin haawusii ti (green house gas). Kanaafuu, boolli baayoogaazii kan mitteenii calluma jedhee qilleensatti gadi lakkisu, oo'a adunyaatif (global warming) gumaachaa jira. Dabalataan, volatile organic compounds (VOCs) kan boolla gaazii keessaa ba'u, waarrii (smog) footookeemikaalaa uumuu keessattii ga'ee tabata.
Qabiyyee[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Wantoonnii baayoogaazii keessatti argaman mala daaktuu ana'eroobiikii gaazin sun ittiin ummamerratti hundaa'a. Gaaziin boolla keessatti oomishame mitteenii dhibbeentaa 50% qaba. Teeknooloojiin ammayyaa kosii fayyadaman baayoogaazii kan mitteenii naannoo 55%-75% qabu omishu; kunis ri'aakteroota dhanga'aa bilisaa qaban keessatti gara mitteenii 80%-90% tooftaa qulqulleessutti fayydamuun ol guddifamuu danda'a. Yeroo uummamu, baayoogaaziin hurka bishaanii of keessaa qaba. Baayinni hurkaa kan baayoogaazii keessa jiruu kun oo'a baayoogaazii kanarratti hundaa'a.
Yeroo tokko tokko, baayoogaaziin silookseenii qabaachuu danda'a. Kunis kan ummamu yeroo wantoonnii saamunaa fi diterjentii keessaa jiran haala ana'erobiik ta'een tortoranidha. Yeroo baayoogaaziin silookseenii qabu bobeeffamu, silkenii gadi lakkisa; silkeniin kun ooksijiinii ykn albuudota gaazii boba'u kana keessa jiran wajjin ri'aaktii gochuu danda'a. Kuusaan siliikaa ykn siliikeetis qabatu ummamuu mala, akkasumas kaalshiyeemii, salfarii, ziinkii, fi foosfarasii qabaachuu danda'a. Kuusaan albuudotaa adii ta'e kun yabbina miliimeetira baayyee ta'e qabaachuu danda'a; keemikaalaa ykn haala mekaanikaalaa ta'een balleeffamuu qaba. Teknooloojiin ittiin silookseenii fi wantoota biraa baayoogaazii faalan gatii salphaadhaan ittiin balleessan ni jira.
Waan baayoogaaziitti naqamu kan ulfinaan 100 kg ta'u keessaa (ulfina jiidhaa - wet weight), jajjaboon ulfina jiidhaa keessaa 30% yoo ta'u jajjaboo bulbulla keessa jiru keessaa 90% ta'uu mala. Pirootiiniin jajjaboo bulbulli sun qabate keessaa 20% yoo ta'u, kaarbohayidireetiin 70% fi faatin 10% ta'a.
Bu'aa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Ameerikaa Kaabaa keessatti, baayoogaazin elektrikii oomishudhaan fedhii elektrikii keessaa 3% kan ta'u dhiyeessa. Dabalataan, baayogaaziin jijjiirama qilleensa addunyaa xiqqeessuu irratti gargaaruu danda'a. Yeroo faltiin horii (kosiin horii walumaagalatti) haala an'eroobiikii ta'e keessatti kuufame, mitteenii baayyeetu uummama. Yeroo kosiin horii kuufamee jiruu fi yeroo lafa qonnaatti naqame, yeroo dinitirifiskeeshiniin geggeeffamu (denitrification process) naayitires oksaayidiinis akka dabalataatti ni uummama. Naayitires oksaayidiin (N2O) kaarbon daayi'oksaayidiin caalaa harka 320n hamaa yoo ta'u mitteenii caala harka 21n hamaa dha.
Faltii horii haala ana'eroobiikii ta'een bulleessuun gara baayoogaazii mitteenitti jijjiirun, horii miliyoonatti lakkaawwaman kan USA keessa jiran irraa elektiriikii 100 kiilowaat haawors oomishuun ni danda'ama; kunis humna mana miliyoonatti lakkaawwamu tajaajiluu danda'u dha. Gabaabumatti, faltii saani tokko guyyaatti agduu irraa elektrikii 3 kiilowaat haawors ta'u oomishuun ni danda'ama; ampuulii waatii 100 guyyaa tokko guutuu ibsuuf, elektrikii 2.4 kiilowaat haaworsii qofatu barbaachisa. Kana malees, faltii horii akka tortoru gochuurraa baayoogaaziif fayyadamnee mitteenii oomishuun, gaazii oo'a addunyaaf gumaachan meetriik toonii 99 ykn 4% hirrisuun ni danda'ama.
Hojiirra Oolmaasaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Baayoogaazin hojii xurii dhangala'aa lafa jala yaa'u keessatti (sewage) humna elektirikii oomishuuf ni tajaajila, akkasumas injiinii gaazii (CHP gas engine) keessattis kanumaaf ni tajaajila. Injiinii gaazii keessatti, oo'i achirraa ba'u bulleessaa baayoogaazii sana yeroo barbaachise oo'isuuf, nyaata bilcheessuuf, bishaan oo'isuuf, naannoo oo'isuuf, fi kkf ni tajaajila. Yoo cafaqame, baayoogaazin GUC (compressed natural gas) bakka bu'uudhaan konkolaataa (vehicle) keessatti tajaajiluu ni danda'a, achi keessatti internaal kombasishin injiiniif (internal combustion engine) ykn fiyuul seeliif (fuel cell) boba'aa ta'a; kana malees, tajaajila dhaabbata CHP keessati kennuu irra caalaa, kaarbon daayi'oksaayidii iddoodhaa hoofuu keessatti ni tajaajila.
Baayoogaazii Ol Guddisuu[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Baayoogaazii dheedhiin kan bulleessaan oomishame mitteenii naannoo 60% fi kaarbon daayi'oksaayidii 29% qaba, harca'aa H2S of keessaa qaba; kun immoo maashiniif tajaajilarraa ooluuf qulqullina ga'aa hin qabu. H2S amala waan ta'e nyaachuu waan qabuuf (corrosive), keessoo warshaalee nyaatee balleessuu danda'a.
Mitteenii baayoogaazii keessa jiru sadarka gaazii uummamaatti ol guddisuun mala baayoogaazii ol guddisuutin (biogas upgrader) ni danda'ama. Gaaziin uummama mataansaa tartiiba qulqulleessuu kana keessa darbudhaan baayoomitteenii ta'a. Yoo tamsaasaan gaazii kan naannoo jiru eeyyame, oomishaan baayoogaazii cimdaa tatamsaasa gaazii kan duraan jiru fayyadamuu danda'a. Sadarkaa ujummoodhaan ittiin tatamsaasan bira ga'uuf, gaazin qulqullina guddaa qabaachuu qaba, wanti inni of keessatti qabates sirrii ta'u qaba warri cimdaa tatamsaasa akka fudhataniif. Kaarbon daayi'oksaayidii, bishaan, hayidiroojin salfaayidii, fi waan akka dhukkee yoo jiraate keessa balleeffamuu qaba.
Malli ittiin baayoogaazii ol guddisan gurguddaa afurtu jira: miiccaa bishaanii, pressure swing adsorption, selexol adsorption, and amine gas treating.
Malli baayyinaan baayoogaazii ol guddisuun ittiin hojjatamu miiccaa bishaanii yoo ta'u kunis gaaziin dhiibbaa guddaa qabu gara tarjaa yaa'uu fi bakka itti kaarbon daayi'oksaayidii fi wantoonni biraa hin barbaaddamne bishaan gara faallaa baayoogaazitti yaa'un qulqulleeffamu dha. Mala kanaan, mitteenii 98% argachuun ni danda'ama, yeroo kanas mitteenii dhibbeentaa 2% gadi qofatu bada. Sirna baayoogaazii ol guddisuu kana hojjisiisuuf humna oomishamu keessa humna amma 3%-6% ta'utu barbaachisa.
Baayoogaazii Gara Giriidii Gaazitti Naquu[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Giriidii gaazitti naquu jechuun baayoogaazii gara giriidii mitteeniitti (giriidii gaazii uummamaatti) galchuu dha. Sirna tatamsa'ina gaazii uummamaa kana keessatti, aanniisaan badu dhibbeentaa 1% - 2% ta'a. Aanisan sirna elektrikii gurguddaa irratti badu 5% - 8% ta'a.
Gas-grid injection is the injection of biogas into the methane grid (natural gas grid). Injections includes biogas until the breakthrough of micro combined heat and power two-thirds of all the energy produced by biogas power plants was lost (the heat), using the grid to transport the gas to customers, the electricity and the heat can be used for on-site generation resulting in a reduction of losses in the transportation of energy. Typical energy losses in natural gas transmission systems range from 1% to 2%. The current energy losses on a large electrical system range from 5% to 8%.
Baayoogaazii Geejjiba Keessatti[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Yoo cafaqamee fi furdatu (concentrated) godhame, baayoogaazin konkolaataa geejjibaaf fayyaduu danda'a. Baayoogaazii cafaqamaan, biyyoota akka Iswiidin, Siwiizerlaandi fi Jarmanii keessatti ballinaan hojiirra oolaa jira. Baaburri baayoogaazin deemu, kan Biogaståget Amanda (Baabura Baayoogaazii Amanda) jedhamu, biyya Iswiidin keessatti bara 2005 kaasee hojjachaa jira. Baayoogaaziin otomoobilii hoofuf ni oola. Bara 2007tti, addunyaarratti konkolaatonni tilmaamaan 12,000 ta'an baayoogaazii fooyya'adhaan fayyadamuun kan deeman turan, keessumaayyuu Yuurooppi keessatti.
Iddoo Baayoogaaziitti Safaruu[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Baayoogaaziin gosa gaazii jiidhaa fi gaazii kondenseensu (wet gas and condensing gas) kan hurrii ykn waarrii yaa'aa gaazii keessatti qabatu dha. Hurriin kun irra caala hurka bishaanii kan bukkee ujummoorratti qabbanaa'u ykn kan yeroo gaazin yaa'u waliiti qabamu dha. Naannoon baayoogaazii keessaa bulleessitoota bishaan xuraawaa, boolla baayoogaazii, fi lafa itti loon nyaachisan (hidhaa horii kan qadaada qabu) dabalata.
Meetiroonni yaa'a altiraasoonikii (ultrasonic flow meters) meeshaalee muraasa naannoo baayoogaaziitti safaruu danda'an keessaa isaan muraasa. Meetiroonni yaa'a termaalii (thermal flow meters) nannoo baayoogaaziitti safara amansiisaa kennuu hin danda'an sababiinsaas jiidhni (moisture) dubbisa guddaa baayyee hin jijjiiramne fi yaa'a itti fufuun dabalaa deemu akka agarsiisan godha. Garuu, meetiroonni yaa'aa maasii termaalii (thermal mass flow meters) kan yaa'a baayoogaazii sirriidhaan safaruu danda'an ni jiru, gad bu'iinsa dhiibbaa xiqqoo qofas fidu. Isaan kun jijjiirama jiidhaa kan yaa'aa baayoogaazii keessatti uummamu, kan sababa jijjiirama tempireecheraa kan guyyaa fi kan waqtileen dhufuun hin dogoggoran, jiidha yaa'aa gaazii keessa jiru yaada keessa galchuun safara gaazii gogaa kennu.
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- National Non-Food Crops Centre. "NNFCC Renewable Fuels and Energy Factsheet: Anaerobic Digestion", Retrieved on 2011-02-16
- Biogas & Engines, www.clarke-energy.com, Accessed 21.11.11
- "Biomethane fueled vehicles the carbon neutral option" Claverton Energy Conference, 24 October 2009, Bath, UK
- State Energy Conservation Office (Texas). "Biomass Energy: Manure for Fuel.", 23 April 2009. Web. 3 October 2009.
- Be Green - Make Gas
- Gupta, Sujata (6 November 2010). "Bio gas comes in from the cold". New Scientist(London: Sunita Harrington). p. 14. Retrieved 4 February 2011.
- "Biogas - Bioenergy Association of New Zealand (BANZ)". Retrieved 21 February 2010.


text:
Uummani Oromoo kuma dhibbootan hidhamman hatattamaan akka gadidhiissaman ajjaja dabarsanii jiru.
Dr Abiy Ahmed Fedhii isaatin angoo Akka Gadi dhiisuu Gaafatanii jiru.
Mootumaan sirna naafxanyaaan dhuunfatamee uummata Oromoo diinomfachuun Artistii uummatichi hedduu jallatuu fi kabaju ajjeesisuu dandahee jira. Kana irratti dabalee immoo uummata artistii isaa awwallachuuf bahe hidhuun diinummaa isaa lammataa agarsiisee jira.
Mootumaan kun erga haacaluun ajjeefamee biyya bulchuu hin dandeenye, offinuu Sibiilaan eegamuu bira darbee sibiila uffatee adeemaa jira. Nageenya ofiif biyyaa offiin bulchu keessatti dhiphataa kan jiru mootummaan amma jiru kun Biyyan bulcha jechuun nama kofalchiisa jedhanii jiru.
Biyyi kun akka biyyaa sooriyaa tahuuf yeroo muraasatu hafa, kana fiduufis dhiisuufis hidhamtoota kana hatattamaan hiikuu fi hiikuu dhiisuu mootumaa Kanaatu murteessa jedhanii jiru.
Biyyi kun akka itti fuftu yoo barbaadame, Baqqalaa fi jawaar dabalatee, hidhamtootni Paartii keenyas guutummaan guututti akka hiikkaman akkeekkachiisa dhumaa Hayuu duree ABO #jaal_daawud_ibsaa irraa kenname!
Share godhaati Mootumaa Dr Abiy bira nuuf gahaa jenn


text:
Kalee Amerikaatti Guyyaa Galataati,Thanks giving.Guyyaa akkana bara 1620 keessa warrii lafa jiituu abuurachuu ykn bardaada yaa’u daarii Amerikaa gahee qubatee warra lfaatiin wal baratee midhana galfatee irraa bahee jennaan waliin galateeffachuuf waan qaban waliin sooratan.
dhufe midhaan galfatanii irraa bhanii jennaan waan qaban waliin sooratan. Achumaan amalleeffatanii pirezidaantotii Amerikaalleen seera itti baasanii aadaa tolfatanii gannuma gannaan torbaan abreessoo Sadaasaa keessa ulfeeffatan.
Guyyaa akkana kana Turkey miliyoona hedduu qalatanii firaa fi fiixaa,dhalaa fi hariyaan itti wal yaaman.
Hardha ammo guyyaan guyyaa gabayaati. Gabayaa waan hedduu raksaan bitatan.Keessattu dhaabbileen gugurdoon mi’a isaanii gatii akka malee laaftuutiin yo tokkoo tokko harka 50 caalaa irraa bu’anii gurguran.
Dhaabbilee daldalaa gugurdoo Walmart Inc haga Best Buy fi dhaabileen hedduun hardha tanatti jiran.
Nami qara koronaa mana oolulleen amma gabayaa tanatti jiran namuu oowwa nafaa laalanii walti gadi lakkisan.Waan bitatu tuulatee bitatee gadi yaa’a.
Walmart fi Best Buy fi Target,Kohls barraaqaanuu gabayaaf balbala banatanii namuu rakasa irratti wal saama.


text:
Finfinnee Ebla 25/2011 Manni Maree Bakka Bu’oota Ummataa Sirna awwaalcha fi guyyaa gaddaa biyyoolessaa du’a pireezidaantii Itoophiyaa duraanii Dooktar Nagaasoo Gidaadaa labsamu irratti yaada murtee dhiyaate raggaasiise.
Manni Maree waltajjii addaa har’a gaggeesseen boru ganama reeffii isaanii biyya Jarmanii kan dhufu yoo ta’u, sirni awwaalcha isaanii sagantaa gaaddiddeessuu loltootaan kan raawwatamu ta’uu murteen darbeera.
Guyyaan gaddaa gara fuula duraatti beekkamu guyyaan gaddaa tokko kan labsamu ta’uus murtaa’eera.
Bu’uuruma murtee kanaan baasii guutuu sirna awwaalchaa mootummaan kan uwwisu ta’a jedhamee jira.
Reeffii isaanii sanbata ganama sa’a 12tti Boolee buufata Xayyaaraatii gara hospitaala Haayaat deemuun kan bulu yoo ta’u, Diilbata ganama keessaa sa’atii tokko irratti gara mana jireenyaa isaaniitti akka geeffamu beeksifameera.
Sirni awwaalchaa kun kabaja Dooktor Nagaasoon biyya isaanii tajaajilaa turaniin haala madaaluun sirni bal’aan akka jiru kan dubbatame yoo ta’u, Diilbata sa’atii 4:30tti gara galma miliiniyeemiitti deebi’uun du’a isaanii ilaalchisuun firoottanii fi jaallattoota isaaniin sirni ergaa dabarsuu ni raawwata.
Dooktar Nagaasoon Ministirummaan,Pireezidaantummaanii fi miseensummaa Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataan biyyaa fi ummata isaanii tajaajilaa turaniiru.
Mootummaan sirni awwaalcha isaanii haalaan akka raawwatuuf yaada murtii dhiyeesse miseensota Mana Maree Bakka Bu’ootaan fudhatama argateera.
Reeffi Dooktar Nagaasoo Gidaadaa booru gara biyyaa kan galu yammuu ta’u, sirni awwaalcha isaanii Dilbata sa’aa 9tti magaalaa Finfinnee, Pheexroos Wa/ Phaawloositti raawwatama.


text:
Guyyaa tokko Umar Ibn Al-Kaxxaab(RA), Abdullah Ibn Mas’uud(RA) waliin halkaniin manaa bahan. ibiddaa fagoo boba’u argan. Ifa ibidda sanii hordofuun mana kurraaziin keessaa iftu bira gahan. Yommuu Umar kurraazii (duungoo) manaa iftu argu, manicha seenuun namticha dullacha alkooli fi dubartii sirbaa isa bashannansiistu waliin arge. Namtichi odoo of hin beekin Umariin qabame. Umaris ni jedhen,”Wanta qaanessaa hanga halkan kana namticha dulloomaa du’a eeggatu irraa arge (caalu) tokkollee hin jiru.”
Namtichi dulloomaan kunis akkana jechuun deebiseef,”Yaa Amiir al-Mu’iminiin(Yaa hogganaa mu’imintootaa) wanti ati hojjatte kanarra qaanessaadha. Mana kiyya hayyama kiyya malee seentee na basaaste. Islaama keessatti nama basaasuun dhoowwamaa mitii?” Umar dhugaa namtichi jedhe amanuun, uffata ofii ciniinaa fi booyaa akkana jedhe, “Haati Umar isa haa dhaabdu yoo Rabbiin naa hin araaramin.” Guyyaa sanii kaase namtichi walgahii Umar keessatti argamuu dhiise. Yeroon muraasni erga darbeen booda Umar namticha dulloomaa kana sarara dhumaa walgahii isaa keessa taa’u arge. İsattis haasawuu kajeele. Namtichi kuni adabbii hamaa Umar irraa sodaataa of eegganoon Umaritti dhihaachun bira taa’e. Umar namtichi kuni gurra isaaf akka kennu gaafate. Eegasi akkana jedheen, “Tokkicha Nabiyyanaa Muhammad haqaan ergeen kakadhe, wanta halkan san sirratti arge eenyuttillee hin himne. Abdullah Ibn Mas’uud na waliin turettiyyuu hin himne.” Namtichis akkana jedhee deebiseef, “Yaa Amiir al-Mu’iminiin Tokkicha Nabiyyana Muhammad haqaan ergeen(Rabbiin) kakadhe, anis gaafa ati natti seentee kaase badii sanitti hin deebine.” Umaris Allahu Akbar jechuun sagalee ol kaasee lallabe. Namoota kanniin lamaan jiddutti maal akka uumame walgahii keessaa eenyullee hin beeku. Kaliifaan guddichi badii lammiilee isaa akkasitti sattaraa ture.
Abu Hureeyran(RA) akka gabaasanitti Nabiyyana Muhammad(ﷺ) akkana jedhan:
مَنْ سَتَرَ مُسْلِمًا سَتَرَهُ للَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ
“Namni Musliima (cubbuu isaa) haguuge, Rabbiin addunyaa tanaa fi Aakhiratti isa(cubbuu isaa) ni haguuga.” (Sunan Ibn Maaja)
Kanaafu Rabbiin cubbuu keenya ifatti baasu yoo nuu haguuge nuti immoo kan namoota biroo akkamitti haguugu dhabna ree?
Maddi:sammubani.com
Guyyaa tokko Umar Ibn Al-Kaxxaab(RA), Abdullah Ibn Mas’uud(RA) waliin halkaniin manaa bahan. ibiddaa fagoo boba’u argan. Ifa ibidda sanii hordofuun mana kurraaziin keessaa iftu bira gahan. Yommuu Umar kurraazii (duungoo) manaa iftu argu, manicha seenuun namticha dullacha alkooli fi dubartii sirbaa isa bashannansiistu waliin arge. Namtichi odoo of hin beekin Umariin qabame. Umaris ni jedhen,”Wanta qaanessaa hanga halkan kana namticha dulloomaa du’a eeggatu irraa arge (caalu) tokkollee hin jiru.”


text:
Ajjeechaa ilmaan Oromoo Lixaa irratti raawwateen daataa Oromoo Lixa Oromiyaa Wallaggatti ajjeefamanii Amajji 20 asitti muraasa kan maqaa isaanii arganne.
(SQ- Guraandhala 1/2020)
Qeerroo Bilisummaa Oromootiin
1. Gabre Aallesenyi, Qellem Wallaggaa ona Anfilloo magaalaa Muggii Amajji 26,2020
2. Bokkobaa Oliiqaa, Qellem Wallaggaa ona Anfilloo magaalaa Muggii Amajji 26,2020
3. Shaanqoo, Qellem Wallaggaa ona Anfilloo magaalaa Muggii Amajji 26,2020
4. Waaggaarii, Qellem Wallaggaa ona Anfilloo magaalaa Muggii Amajji 26,2020
5. Phaawuloos Shifarraa, Qellem Wallaggaa ona Anfilloo magaalaa Muggii Amajji 26,2020
6. Abbutti erga quba shan irraa ciranii booda rasaasaan ajjeesan, Qellem Wallaggaa ona Anfilloo magaalaa Muggii Amajji 26,2020
7. Taakkalee kanneen ajjeefamaniidha. Achi buuteen kan dhabame ammoo Qellem Wallaggaa ona Anfilloo magaalaa Muggii Amajji 26,2020
8. Kittee Aluulaa, Qellem Wallaggaa ona Anfilloo magaalaa Muggii Amajji 26,2020
9. Taarikuu Shifarraa, Qellem Wallaggaa ona Anfilloo magaalaa Muggii Amajji 26,2020
10. siidaan shifarraaQellem Wallaggaa ona Anfilloo magaalaa Muggii Amajji 26,2020
11. paadullee Qellem Wallaggaa ona Anfilloo magaalaa Muggii Amajji 26,2020
12, Xiixaa Algaa Hojjetaa Mootummaa Garjeedatti, du’e.
13,Ganjoo Mollaa Goobanaa-Garjeedaa Gabaa Kamisaa-Q/bulaa
14,Phaawuloos Horroo-Ubbur Shollaa-daldalaa
15,Namoota 8 Kan Maqaa Isaanii Adda Hin Baafamne Ganda Dollaa,Shebellii Fi Kollii Keessatti Bakka Qonnaa Isaaniitti Kan Du’an.
16. Daagim Ittaanaa Qellem Wallaggaa Sayyootti Amajji 30,2020
17. Tolasaa Abarraa Fidaa, reeffama nama sadii 3 waliin bakka fannifamee bineensi qaama isaanii nyaateeti Amajji 30,2020 kan argaman, Lixa Wallaggaa Gullisoo
18. Abdiiwaaq Argaa Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
19. Arfaase Abdiisaa. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
20. Bashaatuu Boodanaa Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
21. Caalaa Daangalaa Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
22. Bekele Guutee. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
23. Gammachiis Naadoo. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
24. Hawwinee Jaallataa. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
25. Qananii Sardaa. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
26. Kiilole Daandii. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
27. Amanu’eel Kumarraa. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
28. Kumaa Geetachoo. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
29. Likkee Irranaa. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
30. Hambaa Gaaddisaa, Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
31. Galaanee Itichaa. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
32. Dagaagaa Fiixaa. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
33. Gaaromee Furii. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
34. Dorgee Bookaa. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
35. Carraa Tolesa. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
36. Birmadummaa Kebede. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
37. Bultumee Disaasaa. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
38. Boonsituu Akkattii. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
39. Abdii Mootii Amajji 20,2020 Lixa Wallaggaa aanaa Laaloo Asaabiitti obbileessa waliin du’e.
40. Ittaana Mootii Amajji 20,2020 Lixa Wallaggaa laaloo Assaabiitti obboleessa waliin
41. Guyyaasaa Tasfaayee Buunnoo Beddellee aanaa Daaboo Ganda Gumbiitti Amajji 31,2020 waraana mootummaatin rasaasaan ajjeesame!
42. Naa’ol Misgaanaa kan jedhamu nama Garaajii keessaa hojjetu guyyaa har’aa Gurraandhala 1,2020 magaalaa Naqamtee naannoo Boordiitti lafa hojii isaatii waamanii rasaasaan ajjeesan.
Qeerroo Bilisummaa Oromoo kan walitti qabe!


text:
Dhaabbatni Oduu BBCn Waajira Isaa Burundii Keessaa Akka Cufuuf Deemu Labsee Jira.
Tarkaanfii kana fudhachuun isaa, mootummaan Burundii ehama hojii isaa uggure, akka eyyamicha haaressuuf eega baatiilee 14f kadhataa turee booda tahuu beeksisee jira, BBCn.
Gareen walabummaa miidiyaaf qabsaa’u “Reporters Without Boarders” yokaan Gabaastota Daangaan Hin Uggurre jedhamu, BBCn waajira isaa Burundii keessaa cufuu isaatiin, haalli walabummaa preesii biyyattii keessaa akkaan yaaddessaa tahuu isaa dubbata.
Burundiin ammaan duras, ehama hojii kan Raadiyoo Sagalee Ameerikaa yokaan VOA rarraastee turte.
Gabaasaa guutuu caqasaa