text:
Durmaanuu jabaatee jiraachuun isaa kan mul’atu hariiroon Itiyoophiyaa fi chaayinaa daran cimuun isaa sadarkaa tokko ol butachuun isaa kan ibsame dhiyeenya walii galtee biyyoonni lamaan walii mallatteessa booda.
Har’a ibsa kan kennan dubbi himaan ministrichaa obbo Meles Alem akka jedhanitti walii galteen kun kan mallatteeffame muummichi ministeeraa H/Maariyaam Dessaaleny ennaa isaan wal ga’ii Beejiing irratti argamanitti ture.
wal ga’ii kana irratti jiloonni muummicha ministeeraa H/Maariyaamiin hoogganamu argamee jira. Wal ga’ii kanaa fi walumaa gala hariiroo Itiyoophiyaan Chaayinaa waliin qabdu irraa kan nuti hubannu yeroo mara mootummaa fi uummata Itiyoophiyaa cina kan dhaabattu michuu cimtuu ta’uu ishee mootummaan Chaayinaa mirkaneessee jra.
Hariiroon kunis cimaa fi dhiyeenyattis gara sadarkaa guddaa michummaa tarsiimootti guddachuun isaa hariiroon biyyoota lamaanii wal amantaa irratti kan hundaa’e ta’uu isaa mirkaneessa jedhan.
Itiyoopiyaan gama adda addaan Chaayinaa waliin hariiroo isheen qabdu sadarkaa sadarkaa dhaan guddataa adeemuun isaa ragaan ministrii dhimma alaa biraa argame beeksisee jira.
Akka ragaa sanaatti bara 2004 miliyoona 357 kan ture daldalli dinagdee bara 2015 keessa biliyoona 6.37 ga’ee jira. Dinagdeen daldlaaa kun giddu galeessaan waggaa waggaatti dhibba irraa 22.2n guddataa jiraachuu ragaan kun mul’isee jira.
Abbootiin qabeenya Chaayinaa projektiiwwan 624 irratti hojjechuu dhaan doolaara biliyoona 3.86 baasuu isaanii illee beeksisee jira.
Itiyoophiyaan bara 2012 keessa kan Chaayinaa fi biyyooti Asiyaa ka biroon kan hundeeffame miseensa baankii investmentii ta’uuin ishees ibsameera. Akka ragaa kanaatti Itiyoophiyaan miseensa baankii kanaa kan taate guyyoota 18 dura. Baankiin kun miseensota biyyoota 77 kan qabuu fi projektiiwwan bu’uura misoomaa ilaalchisee jiraniif deggersa maallaqaa kenna.


c: text/html

text:
Haasaan Abbaa Duulaa Gammadaa miseensota paarlaamaa Itoophiyaa kanneen Oromiyaa bakka bu’an waliin godhan gama lamaan laalama. Gara tokkoon dhugaa Oromoo dhaabni isaanitifi mootumummaa Wayyaanee umrii guutuu awwaaluuf hojjachaa ture as baasani dubbachuun ‘haqxi afaan qaban funyaaninxiixxi’ kan mirkaneessuudha. Oromoo lafti isaa bahaa dhihaa, kaabaa kibbaan saamamaa akka jiru, ilmaan Oromoo baratan akkuma jiruun hoji dhablummaan dararamaa akka jiranifi dhugaa biroo hedduu dubbatee jira. Dhugaan kun saba keenyarraa takkaa dhokatee hin beeku. Qondaalonni mootummaa badii kanaaf sababa tahan ragaa yoo bahan arguun garuu bu’aa injifannoo qabsoo bilisummaa Oromooti.Gama birootin haasaya tarkaanfii qabatamaa ta’een dabaalame waan hin ta’iniif amanamummaanifi faaydaan qabsoof qabu xiqqaadha.
Abbaan Duulaa waan kana maalif dubbate? Dhugaa jiru isumatu beeka. Garuu tilmaama gargaraa kennuun ni danda’ama.
– Dhugaa kana yoo dubbanne, ummanni amma mootummaanuu dhugaa naaf baye kanaafuu furmaatas isaanumatu naaf laata jedhee qabsorraa manatti akka galuuf
– Tarii ammoo dhaabni isaanii dhugaa akkanaa amanee fudhachuu yoo eegale of jijjiiree amanamummaa ummataa argatinaa laata abdii jedhuun miseensonni paarlaamaa yoo ummatatti dhaqani dhugaa haaluu osoo hin taane amanuun ummata akka araarfataniif
a
– Yookin ammoo haasawa ilaalcha Wayyaanee faalleessu kana miseensoa OPDO ittiin gorsuun akkasumas ammoo yaada kana ummataan gahuun sirna sanirraan dhiibbaa keessaa ( internal pressure) uumuun jijjiirama barbaachisaa akka fidan dirquuf yaadee mala. Yaadadhaa, dubbii ejjannoo mootummaa faalleessu erga dubbachuu eegalee bubbulee jira ( ibsa ilaalcha Abbaa Xaayyee faalleessu raadiyoo namitti saniitirratti dubbachuu isaa ni yaadatama). Ejjannoo faallaa calaqqisuun isaa qondaalonni Wayyaanee dhiibamanii afaaninis taatu dhugaa Oromootif harka akka kennan godhaa jiraachuu mallattooleen agarsiisan jiran. ( Haasaya Haylmaram laalaa)
– Yooki ammoo sirni tun faca’aa jiraachuu isii waan hubateef gara ummataa goruun seenaa isaa garagalgalaas taatu tolfachuuf yaadee ta’a.
Sababni isaa waan fedhes ta’u onnatee dhugaa Oromoo hamma tokko ragaa bahuun waan gariidha. Ammoo gahaa miti. Akkuma innuu irra deddeebi’ee jedhe, sadarkaan dammaqiinsa ilmaan Oromoo yeroo ammatti kan arrabaan sossoban bira dabree jira. Keessattuu yeroo ummanni keenya golee cufaa bifa qindaayeefi tokkummaa qabuun falmachaa jiru, yeroo diinni lammiilee keenya guyya guyyaan fixaa jiru kana keessatti arrabaan dhugaa bahuun dhugaa san hin galchu. Dhugaa Oromoo har’a mukaa citaa, habashaafi faranjiinuu ragaa bahaafi jiru. Dhugaa Oromoo galchuuf arraba mi’aawaa osoo hin taane tarkaanfii qabatamaa barbaachisa. Abbaan Duulaafi waahillan isaa dhugaa Oromo qabatamaan galchuu yoo fedhan:
1) Ifaan ifatti lolli Oromoo irratti banameefi ajjeechaan akka dhaabbatu, waraanni federaalaa manneen barnootaa, gandoota baadiyyaafi buufataalee fayyaa dhuunfatee jiru akka bahu dubbachuu qabu
2) Lafaafi qabeenyi uumamaa waaqni Oromoo badhaase saamuun akka dhaabbatu, kan saamames akka deebi’u gochuuf ifaan ifatti falmachuu qaban
3) Hoggannoonni fi ilmaan Oromoo sababa mirga isaanii karaa nagayaatin gaafataniif hidhaman hiiksisuu qabu. Haasaya Abbaan Duulaa godheefi ejjannoo Obbo Baqqalaa Garbaa jidduu garaagarummaan takka hin jirtu. Maarree wanti Baqqalaafi jaallan isaa hidhaa jiraniif maali?
4) Yeroo amma kanatti waraana Agaazii maskuun haa ta’uu harka isaanitiin ummata keenya fixaafi hidhaan hiraarsaa kan jiru kaabinee OPDO sadarkaa gandaafi aanaarra jiraaniidha. Abbaan Duulaatifi waahillan isaa yoo dhuguma Oromoof quuqamuu eegalan warra isaanii gadii kana ummatarraa dhaabuu wanti isaan dhibu hin jiru. Osoo miseensonni OPDO ummata keenya ficcisisaaf hiraarsaa jiranii dhugaa Oromoo arrabaan dhaadheessuun madaa jirturratti soogiddaa firfirsuudha.
Akkuma yeroo adda addaatti jedhame ummanni Oromoo namni tokko miseensa ykn qondaala OPDO ta’uu qofaaf haaloo cittuu itti hin qabatu. Gaafa angorra ture taaytaa saniin toltuufi hamtuu maal hojjate kan jedhuun madaala malee. Namoonni akka Abbaa Duulaa badii amma duraatirraa of baranii sirnichuma san keessatti dhugaa Oromootif ragaa bahuu eegaluun ummataan walitti fayyuuf tarkaanfii duraati. Garuu gahaa miti. Saamicha, ajjeechaafi hiraarsa saba keenyarra gahu tarkaanfii qabatamaadhaan hambisuuf carraafi aangoo barbaachisaa ni qaban. Akkuma onnatanii dubbatan kana kutatanii tarkaanfii fudhatanii laata? Fardis raasaanis kunoo!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ISKINDIR FIREW – FINFINNEE irraa akka gabaasetti Obbo Alamaayyoon, dhukkuba isaan mudateen, umurii isaanii waggaa afurtamii-shaniitti Addunyaa kana irraa du’aan boqotan.
Duti Obbo Alemaayyoo wanna eegame – jechuun rakkisaa dha. Sabbaan isaa, itti-gaafatama guguddoo kana lameen baatanii haga dhiheenya kanaatti hojjetaa turan. Akka Lakkobsa Itiyoophiyaatti, Hagayya bara kuma lamaa fi lama irraa jalqabee — dura-taa’aa DHDUO yokaan OPDO, Fulbaana bara 2003 irraa jalqabanii Prezidaantii Oromiyaa ta’uudhaan tajaajilan – Obbo Alamaayyoon. Itti-gaafama kana lameen qabatanii hojii itti fufuun isaanii — rakkoo fayyaa qaban danda’auudhaan akka tahe dubbatu – maddeen Paarticha Mootummaa.
Ibsi Mootummaa Oromiyaa irraa bahes, kanuma mirkaneessa. Waggoota lamaan dabran keessa — dabree dabree akka rakkoon fayyaa isaan mudataa ture dubbate. Taayitaa isaanii gad-lakkisuuf, ka Paartii isaanii — Dhaabbata Dimookiraatawa Uummata Oromootti iyyannaa dhiheessatan garuu dhihoo dha. Torban lama dura. Itti-gafatama Paartii fi ka Mootummaa gad-lakkisuun isaanii beeksisamee, otuu waan hin turiin immoo duuti isaanii dhaga’ame.
“Obbo Alamaayyoo Atoomsaa – Itti-gaafatama guddaa Mootummaa fi uummatni itti kenne – amanamummaa fi fedhii uummata tajaajiluu guutuudhaan hojiin mul’isaa turan” – jedha – ibsi Har’a bahe kun.
Dhaabbatni Dimookiraasawa Uummata Oromoo – OPDO-n, walga’ii dhiheenya geggeesseen — Obbo MUKTAAR KADIR, dura-taa’aa, Aadde Aster Maammoo immoo itti-aantuu gochuun filatee jira. Taayitaa Itti-aanaa Muummicha-ministaraatiin Qindeessaa Damee Bulchiisa gaarii fi Ministara Koolejii ka ta’an – Obbo Muktaar Kadir, Mootummaa Federaalaa keessatti itti-gaafatama guddaa dha kan isaan qabatanii jiran. Kanaaf — Eenyu akka Prezidaantii Oromiyaa ta’uuf jiru haga ammaatti hin beekamne.
Obbo Alamaayyoo Atoomsaa, godinaa Wallagga Bahaa – aanaa Billoo-Bosheetti Abbaa isaanii – Obbo Atoomsaa Maajoo fi haadha isaanii – Aadde Ayyelech Birruu irraa, akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti bara dhibba kudha-sagalii fi Jaatamii tokko dhalatan.
Du’a Prezidaantii Oromiyaa – Obbo Alamaayyoo Atoomsaa ilaalchisuun, nama dur itti-dhiheenyaan isaan beeku tokko LONDON irraa dubbiseen. Akka lakkobsa Awurooppaatti bara 2001 irraa haga 2006-tti Prezidaantii Mana-murtii Walii-galaa Oromiyaa ka turanii fi booda gad-lakkisanii biyyaa ba’an – Obbo Tashaalee Abarraa ti. Du’a Obbo Alamaayyootti, maal akka itti dhaga’ame nuuf ibsuun jalqabu.


text:
Yunaayitid Isteets Ambaasadara ishee kan Itiyoophiyaa Geetaa Paasii nama biraatiin akka bakka buuftu beeksisteti.
Ibsii waajiraa dubbii-himaa ministeeraa dhimaa alaa Yunaayitid Isteets irraa bahe akka jedhutti Ambaasadar Geetaa Paasii waan soorama bahu barbaadaniif bakka isaanii Ambaasadar Treesiic Ann Jakobson akka bu’an ramadamaniiru.
Sadarkaa Charge d’afaairs ykn ojii raawwachiiftuutti kan ramadaman Ambaasadar Jaakobson Kanaan duraa Kosovo, Tajikistaani fi Turkemenistaan keessatti Ambaasadara ta’anii ojjataniru.
Rakkina nageenyaa yeroo ammaa itiyoophiyaa keessa jiruun walqabatee, dhimmoottan waldiineffachuudhaan wal ilaalu fi hokkoraa mirga namoomaa irratti raawwachaa jiru dhaabuu fi haala gargaarsa namoomaa hin daanqamnee mijeesuu irratti hojii Ambaasadar Geetaa paasii Ojjachaa turan Ambaasader Jakobsonis akka itti fufan beekiseera.


text:
In shaa ALLAAH hayyama Rabbii guddaatiin Guyyaa jimaataa keeniyaa irraa ka’anii, Salaata Jum’aa booda Finfinnee ni gahu jedhamee eegama. Ulamaa’onni gara biyyaa deebi’uuf qophitti jiran:
Sheikh Alii jimmaa
Sheikh Muhammad Waadoo
Dr. Seeyfaddiin Huseen
Sheikh Ahmad Xaahaa Hasan
Sheikh Ahmad Najjaash
Sheikh Tamaam Qaasim (Abu Mus’aab)
Sheikh Alii Jimmaa waggaa 26 biyya ormaa keessa jiraatan, Sheikh Muhammad Waadoo Waggaa 18, Dr Seeyfaddiin waggaa 32, Sheikh Ahmad Xaahaa Hasan waggaa 40 ol, Sheikh Ahmad Najjaash 26, Sheikh Tamaam Qaasim Waggaa 18 biyya ormaa keessa kan turan yoo tahu, in shaa ALLAAH guyyaa Jimaataa August 31, 2018 gara biyyaa ni deebi’u. Biyya Keessattis Ulamaa’onni gurguddoon isaan simachuuf kan qophaayaa jiran tahuun beekameera.


text:
iPhone 13 – Mobaayila filmii guutuu waraabuu dandahu!
Mee bilbila iphone 13 kana waliin ha ilaalu, bilbilli kun bilbila bara 2021 ji’a seeptembarii kessa gadhifamee. Mee prons and cons isaa haa ilaalu. kameeraa isaatin filmi waraabuun nii dandaahama.…
Mallatoowwan 23 qaamni keessan hanqina qabuu ittin ibsu
1.Mallattoo adii Qeensa irraa Zinkii gahaa tahee fudhadhaa Nyaata suukaara of kessaa qabuu dhiisaa 2. Gogaa zayitawaa(Oily Skin( Zinkii gahaa tahee fudhadhaa Hanga suukaara dhiiga kessan keessa jiru to’adhaa 3. Naannoo afaanii babaqaquu Vitaamina B gahaa tahee fudhadhaa Vitaamina D gahaa tahee fudhadhaa 4. Harcahuu gogaa omega-3…
Bu’aa teekinooloji dandeetti dhagahuu miidhan!
Guyyaan 3/3/2022 wagga waggaan guyyaa itti guyyaan ” Hearing ” Dhageetti itti kabajamuudha. Bara 2021 dhaabatni W-H-O rippoortii baaseen namootni baayyeen balaa carraa dhageetti isaanii dhabuu irraa gaaha jiran ifa godhe, sababoota isaanis itti deebina. Mataduree kanaanis kabajamee ooleera. Of-eeggannoo gaari gochuun bara jireenya ofii guutuu dhageetti gaari…


text:
Yunaaytid Isteetes karaa jaarmayaa ishee kan misooma sadarkaa addunyaan(USAID) invastmeentii haaraa dargaggoota guutummaa Itiyoophiyaa keessaa rakkatan deggeruuf ooluu Doolaara Miliyoona 60 ykn Qarshii Biliyoona 3.1 labsitee jirti.
Kunis waggoota dhufan shan keessatti sochii “Keffitaa” jedhamuun moggaafameen, dargaggoota magaalaalee biyyatti 18 keessa jiraatan, hojii argatanii hawaasa keessatti sagalee isaanii dhageesisuun akka jajjabaatan gocuuf oola.
Kana malees dargaggonni tajaajiila bu’uraa kan akka baankiin, karoora maatii fi tajaajiila fayyaa akka argatan gochuuf yoo ta’u USAID kana kan labsee Finfinnee keessa kan jiru paarkii Freendshiip jedhamu keessatti ta’uun ibsamee jira.
Sirna kana irratti dargaggonni hedduun kan argaman yoo ta’u, waltajjii kana irratti abdii qabanii fi invastmeentii haaraa Amerikaan labsitee kana keessatti guutummaan akka hirmaatan ibsanii jiru.


text:
Hooggantoonni majlisaa filaannoo bara 2005 bulchiinsa gandaa keessatti godhuun aangoo eegaa qabatanii booda, filannoon itti aanu waggaa 10tti akka geggeeffamu murteefamee ture. Haata’uu malee mootummaan mormii guutuu biyyattii keessa yeroo ammaa kana itti kahe kallattii biroo qabsiisuuf filaannoon majlisaa amma akka geggeeffamu kan ajaje yoo tahu, hooggantooni majlisaa amma aangoo irra jiran yeroon akka dheereefamu jechuun gaafataa jiraatu odeeffannoon argame ni mul’isa.
Mootummaan immoo gama isaatiin sababa yeroon dheaatuu kanaan mankaraaristoonni harka keessa galfatuu wan danda’aniif, filannoon ariitiin akka geggeeffamu jechuun gaaffii isaan dhiheessan kan irratti dide tahuunis beekameera.
Majliisni Muslimoota Itoophiyaa bara 1987 booda harka mootummaa galuun, ummata muslimaaf tajajilu caalaa fedhii mootummaa guutuu irratti kan hojjataa jiru yoo tahu, Gaaffii ummanni muslimaa majliisni akka ummataaf tajajiluu qabu dhiheessaa jiran dhagahuu diduun, ammas filannoo hooggantoota majliisichaa dhoksaan geggeessuuf kan socho’aa jiran tahuus odeeffannoon ni mul’isa.


text:
Wikipedia:Waakkii waliigalaa
Siraj jeylan Kan dhalate guddate Godina Arsi lixaa aanaa kofale tii Barumsaa sadarkaa tokkoffaa haga sadarkaa 2faa achuma magalaa kofalee ganadaa 01 Barumsaa isaa itti fufe yunivarsiitii Adamat achumatii Ebifamee digirii lammaffaa fudhatte Ebifamee gara magaalaa Baraa 2012 Wayyaanee qabu fii utuu Barbadamu
Barisisuma addaan kutee baqachuu tii kahee kara mila baqachuu itti fufe milan deemee Jibuutii gahee Jibuutii irraa donii Yamen yabatee Yamen keessa woggaa tokko tokko sana booda Sa'ud Arabiyaa magaalaa Riyad waggaa sadi'i ture [Naziiruu Muzamil 1]


text:
Gaafa guyyaa Fulbaana 27, 2014 ALI Fuulli Fesbuukiin hordoftoota 69,000 ol qabu tokkoo Rayyaan Ittisa Biyyaa meeshaa "VTOL drones'' jadhamu battachuu isaa oduu gammachiisaa jachuun maxxansee ture. Dabaleetis Diroonin kun radaara ala bahuun ka hojjatu yeroo ta’uu tekinooloojii diina irratti balaa guddaa fiduu danda’u isaa ibsa.
Haata’u malee HaqCheck maxxansicha hubatee soba ta’uu isaa dhugoomseera.
Erga loolli Tigraay keessaatti eegale RIB diroonii fayadamuu isaa beksiisee ture. Kanaan alas Diroonii Iraan RIB fayyadama irra olchuu isaa odeeffannoon adda-addaa bahaaniiru.
VTOL drone Maliinii?
VTOL jachuun vertical take-off and landing jachuudha. Iniis Diroonootaafi xiyaara Helikoftara ka mul’isu yoo ta’u diroonii ol ka’uufi gad bu’ee dhaabachuu ka danda’uu ta’uu isaa ibsa. Gareen VTOL UAV bayyee bekamus multicopter drone dha.
VTOL Konstiraakshiniif, industrii zayiitiif gaaziif, surveyilansiif, Seekuuritif kkf hojjachuuf gargaara. Walumagalaanis Dirooniin (UAV) haalaa garee isaanii irratti hundaa’ee wantoota garagaraaf ka fayyaduudha.
Haala armaan oliitti ibsametti Dirooniin VTOL jadhamu akka poostii Fesbuukii kana irratti himametti diroonii loolaf fayyadufi radaarii ala miidhaa geessuuf ka fayyadu waan hin taaneef Soba godha.
Dabalataanis Wanta HaqCheck hubate keesaa inni tokkoo fakkiiwan maxxansichaa waliin walqabatanii maxxanfaman reverse image search in qorachuun suuraaleen kuun Sadaasa 14, 2018 ALF Xinhua irratti yeroo jalqabaaf maxxanfamuu isaanii dhugoomseera. Oduun kuniis humni Itoophiyaa Beejiing keessatti leenjii wa’ee dirooni fudhachuuf hirmaachuu isaani gabasaa.
Kana malees yuuniiformiin RIB bara 2019 ALF jijjiramuun isaa waan beekkamuuf uffanni fakkii kana irratti uffatan kuni ka turee akka ta’ee hubaneera.
HaqCheck Sababa armaan olii ibsiineef maxxansiin feesbuukii kun maxxanse Soba jadhee ramadeera.


text:
Oduu Lola Anniyyaa fi Mi`eyso , Baale , Boranaa fi Wallagaatti Humnonni Polisi Fedraala Ethiopian Deggaraman Ilmaan Oromo Irratti Raawwataa jiran Hordofudhaan Birraa TVn keysummota …Read More »
Duula Duguugmaya Qaccee Dhalootaa (genocide)
Duulli duguugiisa shanyii kan qaccee dhaloota Oromoo fuulleeyfate ammaas bifa haarayaan geggeeyfamaati jira. Weerarri Wayyaaneen karoorsite kuni akeekni saa Oromoo buqqaasanii onafii qubsuma malee …Read More »
Dulli Duguuginsa Sanyii Jaarraa Tokkoo Oliif Osoo Wal Irraa hin cinne Ummata Oromoo Irratti gaggeeffamaa jira
Duulli Duguungsa Sanyii mootummoota Habashaatiin ummata Oromoo irratti gaggeeffamu tooftaa fi bifti isaa haa geeddaramu malee, jaarraa tokkoo oliif osoo wal irraa hin cinne gaggeeffamaa …Read More »
Ethiopia: Loss of Lives and Displacement Due to “Border Dispute” in Eastern Ethiopia
HRLHA UrgentAction May 7, 2013 The Human Rights League of the Horn of Africa (HRLHA) would like to express its deep concern over the negligence …Read More »


text:
Mootummaan Wayyaanee Tooftaa Bifa Haaraan Ummatoota Ethiopia Hacuucuuf Yeroo Ka’etti Murteen HR128 Murtaawuun Furtuu Siyaasaa Biyyatti Ta’ee Saboota Cunqurfamoo Balaa Irraa Baraaruu ni mala.
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Ebla 12,2018, Finfinnee Oromiyaa
Ummanni Oromoo waggoottan dheeraa lafasaarraa buqqa’uu, ajeefamuu, ari’atamuuf biyyasaarratti mirgoota democracy guutummaatti dhabuun isaa kan yaadatamu ta’us, addatti bara bulchiinsa sirna Wayyaanee kanatti dararama ulfaataan irra gahee gaahaas jira.
Bara kana Oromiyaa keessatti uummanni miliyoona walakkaan ardasaa dhabee qe’ee ababaabiliii isaa irraa buqqa’ee biyyuma isaa irratti fi biyyoota alaatti baqattuu ta’ee rakkoowwan garaagaraaf saaxilamaa jira. Rakkoo manaaf qabeenya isaa irraa buqqa’uu fidee fi ajjeefameef furmaata humaa mootuummaa biraas caasaa mootummaa irrahiis hin arganne.
Abbaan irree Wayyaaneen waraana Oromiyaa fi Oromoo irratti labseen uummata Oromoo Booranaa irraan ajjeechaa gara jabinaa fudhatuun, uummanni kumoota hedduutti lakkaahaman baqattummaan gara Keenyaatti baqatanii jiraachaa jiru. Sanaafis karaa qaamoota biyya bulchina jedhanii falli kaahame hin jiru.
Waraana Wayyaaneen labseen lubbuun dhala namaa addatti, kan uummata Oromoo yoo xiqqaate 3-5 bahaa oolaa jira. Adeemsa ajjeechaa kanaarraa Wayyaanee matumaa duubatti jechaa kan hin jirre dha.Waraanni Wayyaanee dubartii Oromoo ulfa kan taate Ayyaantuu Moohaammad irra balaan guddaan waraana Wayyaaneen dhiyeenyuma raawwatee jira.
Hidhaaf doorsisi ilmaan Oromoo keessattuu dargaggoota Oromoo humna barate irratti jabaatee jira. Kunis akka waan furamaa jiruutti afaaniin Wayyaaneen biraa dubbatamus dhugaan jiru garuu ittuu jabaatee jira.
Rakkoowwan uummataa wal xaxaa deemuu fi ittuu hammaataa adeemaa kan jiruun atti, furmaata dhabiinsaatti deemuun nagaa fi jireenya Biyyattiif yaaddeessaa ta’ee jira. Furmaata argamsiisuuf ammallee mootummichi qophii ta’uu dhabuurraa, namoota gaaffii karaa nagaa gaafatan ajjeesuu, hidhuu, reebuu, torchii gochuu gad-jabeessuun manneen hiraarsaa haaraa ijaarsisuurratti yeroo argamu, dararama uummaticharratti dhaqqabaa jiru ittuu guyyaa guyyaan hammeessaaf yaaddeessaa ta’aa dhufe.
Namoonni hogganummaan muudamanis rakkoo uummataa furuuf qophii ta’uu irra caalaatti afaanfajjii uumuu irratti xiyyeefatanii jiru.
Rakkoo daangaa Oromiyaa fi Somaalee irratti ka’ee ummanni Oromoo kumaatama dhibbaan buqa’e furuu irra Ogaadeen Somaalee lafa isaanii irraa bu’qan deebisanii lafa dhaloota isaanitti qabachiisuuf waadaa warra Somaaleef yeroo galan argama,ammo fallaa kanaan Oromoo lafa isaa irraa buqa’e qe’ee dhaloota isaa irraa fageessanii bakka biroo qubachiisuun lafa isaa dachii Oromiyaa dabarsanii naannoo Somaaleef kennaniiru, Do’annaa isaanii magaalaa Ambootti ta’e irratti ilmaan Oromoo bara baraan Wayyaanee TPLF ykn OPDOn dhiigi isaanii lixa Shaggarii fi addattis Amboo keessatti dhangala’aa ba’e,kanneen qaamaa hirdhatanii fi bakka buuteen isaanii dhabame hundaaf osoo Beenyaa tokko illee hin kafaliin, ummata lafti irraa fudhatameef lafa keessan isinii deebina osoo hin jedhiin,bishaan Amboo kan kubaniyaa TPLFn dhuunfatame Oromoo harka Oromoo galchina hin jedhiin goyyomsaa siyaasaan Aboon biyya New York fakkaatti jedhanii qoosaa tolchuun ummatatti feezaniiru.
Ammos olola ummata Oromoo irrati labsanii waraanni ummata Oromoo rakkisaa osoo jiruu haal duree tokko malee yeroo labsii waraanaa kana dheereffachuuf jecha tooftaa adda addaa baasaa jiru. Ummata Oromoo dukkana siyaasaa biroo keessa galchuuf jecha abdii hin jirre kennuufii eegalanii jiru, haalli kun ammo waan qabatamaa lafa irratti argamu guutuu rakkoo sabaa, gaaffii uummataa deebisuuf qophii kan hintaane ta’uun hubatamaa dha.
OPDO jaarmiyaa waakkattuudha. Waakkattuu harka waa eeguun, of gowwomsaa jiraachuudha. Yeroo kamuu qaama akka jaarmiyaatti waakkatu kanarraa jijjiirama eeguun Oromoo irraa hinfeesisu. OPDO utuu muummicha Ministeeraa hin ta’in “kan biyya kana bulchu Muummicha Ministeeraati” jechuun waakkatu. Daba gurguddaa uummatarratti raawwatameef namicha Muummee Ministeeraaf sabasaa akka ta’etti waakkachuun, ofii qulqulluu of gochaa turan. Gariin uummata Oromoos kana dhugaatti fudhatee adeemaa turu iyyuu jala muree Addi Bilisummaa Oromoo ABO’n, badii ummatarra gahaa tureef jiruuf caasaan Wayyaanee kamuu akka itti gaafatama fudhatu eeraa ture ittis jira.
Kanaaf yeroo muddama ummanni Oromoo tooftaa haaraan hacuucamuuf ka’etti murteen HR128 furtuu siyaasaa biyyatti ta’ee ummata Oromoo balaa irraa baraaruu ni mala. Jedhee waan amanuuf Qeerroon Bilisummaa Oromoos gaaffii uummata Oromoo deebisuuf daandii nuu ta’uu mala kan jedhuun ejjennoo hedhuun, murtee mana maree Ameerikaa HR128 guutummaa guutuutti nii deggara.
Obsi qabeessi ummanni Oromoo fi qabsaawoti Oromoo injifannoowwan argaman kanneen ofitti simachuun caalaatti galma akeekkame gahuuf mirgasaaf falmachuuf gaaffii haqaa gaafachuuf saamamuu, ajjeefamuu jalaa bahuuf hanga abbaa biyyummaa mirkaneeffannutti qabsoo itti jirru irraa akka hinlaffanne Qeerroo Bilisummaa Oromoo waamicha isaa dabarsa.
Injifannoon Uummataa Oromoof
Gadaan Gadaa Xumura Garbummaati
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Ebla 12,2018


text:
Adoolessa 31,2012 Laqamte
Godina Wallaggaa Onoota gara garaa kan akka Jimmaa Arjoo ,Baddaallee, Arjoo Guddaattuu, Neqamtee gidduu deemuun irratti gaafatama tikaa qabaatee yeroo dheeraaf sabboontota Oromoo hiraarsuun kan beekamee fi Oromoo hidhuu fi dararuu irratti qooda guddaa nama qabu tika Wayyaanee beekamaa Mitikkuu Aaariyaa jedhamu irraatti humni addaa Adoolessa 30,2012 galgala sa’aa 7:30 wb irratti tarkaanfii maayyii irratti fudhate.
Ummanni magaalaa Naqamtee tarkaanfii kanatti hedduu gammaduun lukkeelee kaaniifs barnoota ta’ee dhiiga Oromootti taphachuu irraa akka dhaabataniif akeekachiisa jalqabaa akka ta’u himaa jiru.
Qabsoon Itti fufa! Gabrummaan ni kufa!!


text:
Gurmuun qorannaa yakkaa poolisii federaalaa Itoophiyaa midhaa miliyoona 480 ol ta'u mootummaa fi uummatarraan gahaniiru jedhuudhaan shakkamtoota lama kaleessa mana murtiitti dhiheesse.
Hoogantoonni lamaan kun dhabbata geejibaa galaanarraa Itoophiyaa damee Jibuutiitii itti gaafatamaa an ta’an Obbo Unatuu Taayeetif kanaan dura buufata lafaa Mojootti itti gaafatamaa an turanfi yeroo to’annaa jala olfamanitti garee damee jibuutitii hoggasa yeroo keennaa an turan Obbo Taayee Caalaati.
Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa


text:
Hagayya 27,2014 Naqamte
Barattooti Oromoo Yuuniversitii Wallaaggaa eda hakan walakkeessaa irraa eegaluun hammeenyaa fi roorroo mootummaa abbaa irree Wayyaanee mormuu irraan FDG itti fufanii jiru. Gootonni barattooti Oromoo kun FDG Yuuniversitoota Oromiyaa keessatti qabsiifameen faana bu’uun diddaa roorroof jecha sagaleen jabaan dhageessifachuu itti jiru.
Mootummaan Wayyaanee dirqiin walgahii yaamee barattoota afaan fajjeessuuf kan saganteeffatee ture mormuun aanaa lee Horroo Guduruu,Qeellam,Gimbii,Arjoo fi Leeqaa keessaa walitti qabuun humnaan dirqanii amansiisuu kan jedhu imaamata godhatee jiru guutummaatti dura dhaabbatanii jiru.Mormii torbee tokkoo iliif deeme kana keessatti kan guyyaa har’aa haalaan jabaataa fi sagalee dheekkamsa jibba roorroon kan guutame yeroo ta’u dhadatnoon barattootaa keessa gariin:-
- Gaaffii mirgaa gaafachaa jirruuf deebiin nuuf kennamuu qaba,
- Hidhaan, ajjeechaan , barnoota irraa arii’atamuun nurraa dhaabbachuu qaba,
- Oromiyaan ofiin of bulchuu qabdi, bittaa mootummaa abbaa irree
- Habashaa TPLF/EPRDF jalaa ba’uu qabna.
- Humni waraanaa rasaasaan nu reebaa jiru seeraatti dhiyaachuu qaba,
- Gaaffiin keenya gaaffii mirgaati, gaaffii bilisummaa uummaata Oromooti,
- Oromoo bakka jirtuu harka walqabadhuu ka’ii!!
- Oromoo qe’ee fi qabeenyaa irraa buqqisuun dhaabbachuu qaba,
- Mootummaan EPRDF/TPLF wayyaaneen walaaltuun uummata keenyaa irratti waraana bobbaasuun rasaasaan nu ajjeessaa jirtu nu hin bulchitu.
- Walaga’ii humna waraanaan dirqamnee taa’uu hin barbaadnu, Wayyaaneen nu ajjeesaa walga’ii nu teesiftuu kun uummataa Oromoo hundaaf hirmiidha., walga’ii wayyaanee hin fudhannu.
- Gaaffiin mirgaa abbaa biyyummaa uummaata Oromoo kabajamuu qaba,
- Oromiyaan bilisoomuu qabdi,
- Nuti haqaaf falmannaa, nuti bilisummaa keenyaaf falmanna,
- Hidhaa fi ajjeechaan bilisummaa keenyaaf falmachuu irraa duubatti nuhin deebisu,
- Finfinneen kan Oromooti, faayidaan Finfinnee irraa Oromoon argatuu nuuf eegamuu qaba.
- Master Planiin Finfinnee guutummaatti haqamuu qaba,Nuti Oromoon biyyaa keenyaaf falmanna, bilisummaa keenyaaf falmanna
jechuun dhaadannoo sagalee guddaa of keessa qabu dhageesisuun walga’ii wayyaanee irratti FDG guddaa qabsiisan.
Mootummaan abbaa irree wayyaanee sochii FDG gootota dargaggoota qeerroo Oromoo kana dhaabsisuuf humna waraanaa guddaa loltoota Agaazii jedhamuun beekaman mooraa Yuunibarsiitiitti ol galchuun doormii barattootni keessa bulan irratti dhukaasa guddaa banuun Yuunibarsiitiin Wallaggaa dirree waraanatti jijjiiramtee jirti, Magaalaan Naqemtees dirree waraanaa fakkaatti.
Dhukaasaa guddaa loltootni Wayyaanee doormii barattoota irratti bananiin barataan Oromoo tokko rasaasaan rukutamee reeffii isaa illee halkan kanaan eessa buuteen isaa dhabamee jiraachuun ittumaa gootota barattoota Oromoo FDGf kan kakasee ta’uun ibsamee jira. Yeroo ammaa kanattis goototni barattootni Oromoo doormii warri Wayyaaneen maqaa walga’iin kennaniif gadi lakkisuun mooraa Yuunibarsiitii keessaa naanna’uun dhaadannoo guddaa dhageesisuun, walleelee warraaqsaan ABO fi qabsoo bilisummaa Oromoo ABO gaggeeffamu faarasan, ABO’n dhaaba dimookiraataawaa kallacha qabsoo bilisummaa Oromoo ta’uun gootota dargaggoota qeerroo barattoota Oromoon leellifamee jira. Mootummaan Wayyaanee shororkeessituu fi abbaa irree itti gaafatama jalaa ba’uu hin dandeenye ta’uu barattootni Oromoo waraana Wayyaanee dura dhaabbachuun ibsan. Haalumaa kanaan yeroo amma kanatti FDG guddaan qabsiifamee mooraan Yuunibarsiitii Wallaggaa dirree waraanaa guddaa fakkatee argamtii, haalli kun keessattuu halkan edaa kana gara barii halkan keessaa sa:atii 9:00 irraa eegaluun FDG guddaan mooraa Yuunibarsiitii Wallaggaa keessatti jabaachuun yeroo ammaa kana sagaalee dhaadannoo guddaa fi dhukaasaa loltoota wayyaanee wal irraa hin citneetu dhagaa’ama jira.


text:
Ministeerri Fayyaa ibsa Alhada har’aa baaseen, Ityoophiyaa keessatti Bitoteeysa 3/2012 namni jalqabaa Vayirasii Koroonaatiin qabame argamuu eega mirkanaahee booda, lakkoofsi namoota Vayirasichaan qabamanii dabalaa jiraatuu ibsuun, ammas lammiilee Ityoophiyaa lama biyya birootii deebi’an irratti Vayirasichi argamuu beeksise.
Akka ibsa ministeera fayyaatti, namni lammii Ityoophiyaa gara Beljeeym fi Neezarlaands imalee ture tokko torbaan tokko dure Bitoteeysa 5/2012 gara biyyaa akka deebi’eefi, eega deebi’ee booda guyyoota muraasaaf kophaa of-baasee akka ture ibsame. Haaluma kanaan mallattoon dhibee koronaa irratti mul’atuu eega jalqabee booda, eeruu ministeera fayyaa dhaqqabeen samuudaan laboratooriin laallamee Vayirasichi irratti argamuu kan mirkanaahe tahuu ibsi ministeericha ni mul’isa.
Haaluma wal fakkaatuun lammii Ityoophiyaa guyyaa afur dura Emreets magaalaa Dubaay irraa deebi’e tokko irratti sakkatta’iinsa fayyaa godhameen Vayirasichaan qabamuun mirkanaahuu ibsame.
Namoota kanaan dura Vayirasichi irratti argame jidduu 8 haalli fayyaa isaanii fooyyee akka qabuu fi namni 9ffaa garuu haalli fayyaa isaa hamaa tahuu ibsi ministeera Fayyaa ni addeessa.
Gama biraatiin ammoo Vayirasiin Koroonaa yeroo ammaa biyyoota Afrikaa 41 keessatti babal’atuuun namoonni 1, 000 ol vayirasichaan qabamuun kan mirkanaahe yoo tahu, Ertiraa dabalatee biyyoota baha Afrikaa hunda keessatti tamsa’uun mirkanaahee jira.


text:
Afrikaa cirachuu
Afrikaa cirachuu (Afrikaa qooddachuu ykn Afrikaa Gabrommfachuu) Afrikaa qabachuu, koloneeffachuu, fi lafasaa saamuu humnoota Yuurooppin yeroo Impeeriyaalizimii Haaraa, bara 1881 fi 1914 gidduutti raawwatamedha. Bara 1870tti, Afrikaa dhibbantaa 10% qofatu too'annaa Yuurooppi harka jira ture; bara 1914tti, ardii Afrikaa keessaa dhibbantaan 90% bulchiinsa Yuurooppi jala jira, Abisiiniyaa (Itoophiyaa) fi Laayibeeriyaa qofatu gabrummaa jala hin galin hafe.
Korri Barliin 1884, kan daldalaa fi koloneessuu Yuurooppi too'ate, jalqaba Afrika gabroomfachuuti. Walmorkii siyaasaa fi diinagdee impaayera Yuurooppi giddu jirurraan kan ka'e, nuusa dhumaa jaarraa 19ffaatti, Afrikaa addaan qooddachuun tooftaa ittiin warri Yuurooppi Afrikaarratti tooftaa ittiin walii waliisaanitiin loluu ittisanidha. Waggoonni 59 kan dhumaa jaarraa 19ffaa, ce'umsa "imperiyaalizimii dhokataa", karaa waraanaa dhiibbaa uumuu fi diinagdee too'achuu, gara ummata kallattiin bulchyytti, imperiyaalizimii koloneeffataatti ce'e.
Seenaa Duubaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Warri Porchugaal biyya Yuurooppii kan Bara Giddugaleessa booda jalqaba qarqara galaana ardii Afrikaatti iddoo qubsumaa, buufata daldalaa, dawoo waraanaa dhaabbataa fi buufata doonii dhaabanidha. Kunis, Bara Abuurraa keessa jaarraa 15ffaatii kaaseti. Sana booda jaarraa lamaaf, beekkumsi keessoo Afrikarratti qabanii fi fedhiin beekuf qabaniis xiqqaa ture.
Qorannoon Yuurooppanonni keessoo Afirkaarratti godhan gara dhuma jaarraa 18ffaa keessa jalqabe. Bara 1835tti, warri Yuurooppi kaaba-lixa Afrikaa baayyeesaa qoratanii kaartas kaasaniiru. Gara giddu galeessa jaarraa 19ffaa keessa, qorattoota Yuurooppi kan baayyee beekkamoo ta'an Deevid Liiviingistoon fi H. M. Istaanlii yoo ta'an isaanis kaartaa kibba Afrikaa fi Giddugaleessa Afrikaa hedduu kaasan. Imala ulfaataa bara 1850n fi 1860n keessa Riichaard Bartan, Joon Ispeek fi Jeemsi Giraant geggeessan, haroowwaan giddugaleessa gurguddaa fi madda Naayil argatan. Dhuma jaarraa 19ffaa keessa, warri Yuurooppi kaartaa laga Naayil maddasaarraa jalqabee kaasaniiru, boqoqa lagni Niijer, Koongoo fi Zaambeezii keessa yaa'u argataniiru, akkasumas qabeenya guddaa Afrikaan akka qabdu hubataniiru.
Hanguma bara 1870n keessattillee, mootummoonni Yuurooppi ardii Afrikaa dhibbantaa kudhan qofa qabatan, kunis baayyensaa qarqara galaanaati. Kan qabataman gurguddoo keessaa Angoolaa fi Moozaambiik, kan Poorchugaalin qabaman; Keeppi Kolonii, kan Ingilaandin qabame; fi Aljeeriyaa kan Firaansin qabame. Bara 1914tti, Itoophiyaa fi Laayibeeriyaa qofatu gita bittaa Yuurooppi jala hingalle.
Guddinni teeknolooojii lafa ormaa qabachurratti guddaa gumaacheeraa. Baballinni industirii dagaagina geejjibaa fi walqunnamtii fide, keessattuu bidiruu danfaan deemu, baabura, fi telegiraafii irratti. Guddinni saayinsii fayyaas akkasuma murteessaa ture, keessattu dhukkuboota tirooppiiksii keessatti. Kalaqamuun kuniinii, kan dhukkuba busaa yaaluuf gargaaru, warri Yuurooppi lafa tirooppikaalaa Afrikaa hedduu keessa seenuf isaan gargaare.
Sababoota[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Afrikaa fi gabaa addunyaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Afrikaan Sahaaraa-gadii, naannoo addunyaa kan "imeeriyaalizimii alidileen" hintuqamne kan dhumaa, bulchitoota Yuuroppif sababa diinagdee, siyaasaa fi hawaasummaan hawwataa ture. Yeroo daldalli Biriiteen hirrina agarsiisaa deeme, gabaa Yuurooppi kan sababa Dippireeshinitin (1873–96) xiqqaachaa deemee fi kan huggurri itti baayyachaa deemee, biyyoota akka Biriiten, Jarmanii, Firaansi, fi biyyoota biraaf Afrikaan gabaa gaarii ta'eef: gabaa humnoota gita bittaarraa waan baayye bitu garuu kan itti gurguru baayyee kan hinqabne.
Dabalataan, kaappitaalli dabalataa yeroo baayyee biyya alaatti investii yoo godhame irra bu'aa qaba, kunis meeshaalee bushoon, dorgommii xiqqaa fi meeshaa dheedhii hedduun jiraachun bu'aa olaana argamsiisa. Kan biraa kan impeeriyaalizimii amansiise tokko fedhii meeshaa dheedhii Yuurooppi keessa hin jirre keessattuu koopperii, jirbii, gommaa, zayitii paalmii, koko'aa, daayimendii, shayii, fi tiinii kan fayyadamtoonni Yuurooppi baayyinaan fayyadamuu jalqaban fi kan indastiriin Yuurooppi irratti hirkatu ture. Dabalataan, Biriiten qarqara galaanaa kibba fi baha Afrikaa qabachuu barbaadde, kunis gara Eeshiyaa fi impaayerashii kan Indiyaa yeroo deemtu, buufata bidiruu itti dhaaban akka ta'uufi.
Haa ta'u malee, Afrikaa keessatti – naannoo bara 1910tti Tokkummaa Kibba Afrikaa ta'e odoo hin dabalatin – kaapitaalli warra Yuurooppin investii godhame kan warra kaanitti yoo madaalamu xiqqaadha. Sababa kanaaf, kaampaanonni daldala Afrikaa tiropikaala irratti hirmaatan ija warra kaanin yoo laallamu xiqqaadha, kan Kaampaanii Albuuda Baasu Cecil Rhodes's De Beers alatti. Roodes Roodeeshiyaa mataa isaatif qabate; mootin Beeljiyeem Liyooppooldi II boodara gara jabummaa guddaadhan Koongoo saame. Wantoonni akkasii kun deeggartoota Impeeriyaalizimii kan turan kan akka Alldeutscher Verband, Francesco Crispi fi Jules Ferry jalaa ragaa ittiin gaarummaa impeeriyaalizimii amansiisan dhabsiisa, jarri kun gabaan Afrikaa rakkoo gatiin xiqqaachuu fi humnaa ol omishuu industirootaa kan ardii Yuurooppi keessaatti gabaan xiqqaachun dhufe hambisa jedhanii mormu.
Joon A. Hobsen gabaan Yuurooppi keessa jiru xiqqaachaa deemuun sababa "Impeeriyaalizimii Haaraa"ti jedhee dubbata.
Kan Yuunivarsiitii Niwuu Yook keessa hojjatu Wiiliyaam Isterlii, garuu, hariiroo kaappitaalizimii fi impeeriyaalizimii gidduu jiruu jiru ni morma, gita bittaan kan mootummaan deeggarame malee kan korporeshiniin deeggarame miti jedha. Inni yeroo dubbatu "impeeriyaalizimiin kaapitaalizimii fi gabaa bilisaa wajjin ifaan wal hinqabtu...seenaa keessatti kolooniyaalizimii/impeeriyaalizimii fi misooma mootummaan deeggarametu wal qabata."
Gabroomsa Musliimotaa kan duraa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Waldorgommii tarsiimoo[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Wal morkiin Biriiten, Firaansi, Jarmanii fi biyyoota Yuurooppi biraa gidduu ture sirna gita bittaatif sababa guddaa ture. Afrikaan tirooppikaalaa godina investimentii guddaa ta'uu baatus, naannowan biraa garuu iddoo investimentii turan. Keesson Afrikaa bal'aan Afrikaa Kibbaa kan daayimendiin badhaatee fi Ijiipti kan warqeen badhaate gidduu jiru daldala biyya alaa mirkaneessuu keessatti ga'ee waan tabatuuf shoora tarsiimawaa qaba. Biriiten gabaa guddaa Chaayinaa fi koloniishii kan bahaa, keessattuu Indiyaa, Malaayaa, Awustireeliyaa fi Niwuu Zilaandi, keessa jiru morkitootashii dura qabachuuf dhiibbaa siyaasaa keessa turte. Kanaaf, karaa bishaaniirraa kan bahaa fi dhiha walqunnamsiisu - Kanaalii Suwiiz - qabachuun murteessaa ture. Haa ta'u malee, tiyoorin beekkamaan kan Wiiliiyaam L. Laanger Imperial Diplomacy (1935) keessatti dhiyeesse, Roonaaldi Roobinsen fi Joon Andiree Galaager Africa and the Victorians (1961) keessatti dhiyeessanii fi kan Biriiten Afrikaa Bahaa bara 1880-90nitti sababa yaaddoo tarsiimawaa Laga Naayilii fi Ijiipti waan bulchituuf qabdurraa kaatee qabatte jedhu - achumaan karaa garbarraa gara Indiyaa geessu Suwiiz Kanaaal qabatte jedhu - kana Joon Daarwin bara 1997 morme. Mormiin kunis Joonaas F. Gjersøtiin bara 2015tti irra caala jabeeffame.
Lafa Afrikaa qabachuuf ariifachuun buufata waraanaa fi buufata humna galaanaa qabachuurrattis mul'atera, kunis kaayyoo tarsiimoo fi humna agarsiisuf ture. Humni galaana guddachaa deemee fi bidiruuwwan haaran humna danfaatin deeman bakka itti dhagaa cilee naqatanii fi buufata itti suphaman barbaadu turan. Buufanni waraanaas karaa galaanarraa fi sarara walqunnamii eegufis barbaachisaa ture, keessattuu karaa bishaanirraa kan murteessaa ta'ee fi mi'aa ta'e kan akka Kanaalii Suwiiz. Koloniin "madaallii humnaa" keessatti akka qabeenyaatti ilaallamu, akka meeshaa yeroo walii galtee uuman walii kennaniitti itti fayyadamu. Kolonoonni ummata dhalataa biyya sanaa baayyee qaban madda humna waraanaati; Biriiten dhalattoota Indiyaa baayyee waraanagita bittaaf geggessiterratti akka loltootaatti itt fayyadamte, Firaansi ammoo dhalattoota Kaaba Afrikaa hedduu fayyadamte. Bara sabboonummaa keessa, biyyoonnii impaayera akka mallattoo guddina isaanii ittiin agarsiisaniif impaayera qabachuuf dhiibbaa keessa turan; yaadni "guddaa" ta'uus biyyoonni akka impaayera godhataniif akka dirqamaatti tarsiimoosaanii keessatti baasutti geesse.
Jalqaba 1880n keessa, Pierre Savorgnan de Brazza mootummaa Koongoo Firaansif jedhee qorachaa ture, yeroodhuma sana Henry Morton Stanley ammoo mootii Beeljiyem Liyooppooldi II bakka bu'ee qorachaa ture. Liyooppooldi II akka qabeenya dhuunfaasaatti Koongoo Firii Isteet jedhee qabate. Firaansi Tuniiziyaa Caamsaa 1881 qabatte, kunis Xaaliyaanin michooma Jarman-Awustiriyaatti 1882 akka makamtu amansiisuu hin oole. Baruma sana, Biriiten Ijiipti (hanga sanatti kan bilisa turte garuu kan Impaayera Otomaanif amanamtuu turte) qabatte, Ijiipti yeroo sana Sudaanii fi gartokkee Chaad, Eertiraa fi somaaliyaa bulchaa turte. Bara 1884, Jarmaniin Toogoolaandi, Kaameruun fi Kibba Afrikaa Dhihaa akka too'annooshii jala jiran beeksifte; Firaansi Giinii qabatte. Afrikaan Dhihaa Fireench 1895tti bu'uureffame, akkasumas Fireenchi Equwaatowiyaal Afrikaan bara 1910tti bu'uuressan.
Veeltipolitiikii Jarmanii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Jarmaniin Bara Impeeriyaalizimii Haaraa dura humna koloneefattu hin turre, garuu siyaa'inaan dorgommii kana keessatti hirmaatte. Mootummoota baayyetti ciccittee kan turte Jarmaniin, bulchaa Piraashiyaa jalatti Lola Sadowaa kan bara 1866 fi Waraana Firaankoo-Piraashiyaa kan 1870 booda tokkoomte. Humna industirii guddachaa jiru kan taate Jarmaniin, baballachuu bara 1880n keessa jalqabde. Michooma garee-lamaa Oostiriyaa-Hangaarii wajiniitinii fi ittaansee Michooma garee-sadi'ii Xaaliyaanii waliinitiin erga Firaansi qophaatti ambisee booda, Otoo Voon Bismaarki Kora Barliin 1884-85 akka geggeeffamuuf yaada dhiyeesse; korri kun seera ittiin lafa ormaa qabatanii fi too'atan baase. Weltpolitik (himaammata addunyaa) himaammata biyya alaa Kaaayizer Viilheelmi II bara 1890 baasedha, kaayyonsaas karaa dippilomaasii cimaa, lafa gitta bittaa qabachuu fi humna bishaanii guddaa ijaarun Jarmanii humnootaa addunyaa keessa tokko gochuu ture.
Jarmanoonni tokko tokko, lafa Filippiinsii fi Tiimor qabachuu deeggaran; kaan ammoo Formosaa (Taayiwaan ammaa), kkf akka qabatamaniif yaada dhuyeessan. Dhuma 1870n keessa, yaadonni namoota muraasan dhiyaatan kun himammata impeeriyaalistii baasun guddatan, fedhii daldalaan deeggaramee. 1881tti, Hübbe-Schleiden, ogeessa seera kan ture, kitaaba Deutsche Kolonisation maxxanse, kitaabni kunis "sabboonummaan biyya keessaa guddachuun himaammata biyya alaa haaraa barbaachisaa godhe" jedha. Jarmanii-leellisuun fedhii impeeriyaalizimii biyya haaraa kanaa waliin walitti hidhata. Jalqaba 1880n keessa, Deutscher Kolonialverein uummame, bara 1884ttii barruu mataasaa Kolonialzeitung dhaabbate. Dhiibban gita bittaa qabachuuf godhamu kun sabboonaa kan ture lldeutscher Verband dubbatamaa ture. Walumaa galatti, Biismaarki gitta bittaa babal'aa akka Jarmaniin qabaattu hin deeggaru ture, garuu bara Bitootessa 18, 180tti mooti Jarmanii haaraa Viilheelmi IItin akka aangoo gadi lakkisu dirqisiifame. Viilheelmi IIn himaammata gitta bittummaa fi lafa ormaa qabachuu sadarkaa olaanadhaan hojiirra oolche.
Baballachuun Jarmanii gara Tirpitz Planitti geesse, kunis Admiral von Tirpitz hojiirra oole. Namni kun 1898 kaasee Fleet Acts adda addaa deeggaraa ture, kunis dorgommii meeshaa waraana Biriiten wajjin gochuutti geesse. Bara 1914tti, Jarmaniin humana bishaaniirraa addunyarratti kan sadarkaa lammaffaa qabatu akka qabaattu godhe (dhibbantaa 40%n kana Biriteenii gadi kan ta'e). Akka von Tirpitz jedhutti, himaammannii humna bishaanirraa muddaan kun warra duubatti harkifatoon odoo hin taane National Liberal Party kan deeggaramu ture, kunis impeeriyaalizimiin namoota jireenyan giddu-galeessaa kan baayyachaa turaniin akka deeggaramaa ture agarsiisa.
Jarmanoonni Afrikaa keessatti humna koloneeffata guddaa sadaffaa ta'an. Impaayerri isaanii kan iskuweer kiilomeetirii miliyoona 2.6 ta'uu fi ummanni miliyoona 14 ta'u kan isaan gabroomsan irra caalaa Afrikaa keessatti Kibba-lixa Afrikaa, Toogoolaandi, Kaameruun fi Tagaanikaa keessatti argama. Entente cordiale 1904 kan impaayera Biriitenii fi Firaansi gidduutti godhametti aansee, Jarmaniin Qisaasa Morokkoo Duraa kan 1905tti fayyadamtee Firaansi kophaatti ambisuuf yaalte. Kunis Kora Algeciras 1905tti geesse, achirrattis Firaansi sababa Morookoo qabatteef lafa kan biraa akka gadi dhiiftuf walii galte. Kana boodas Qisaasni Agaadir bara 1911tti dhufe. Muudannoo Fashooda 1898 kan Firaansi fi Biriiten gidduutti uummame dabalatee, qisasni addaan hincitne itti fufaan kun wallaansoo hadhaawaa biyyoota impeeriyaalistii gidduu jiru agarsissa, kunis dhumarratti Waraana Addunyaa Itti geesse.


text:
LibreOffice 7.3 Help
Akkaataawwan keewwataa gooree irraa galfatoota kasaa uuma.
Tarreen kun akkaataawwan keewwataa, isa ati sadarkaalee kasaatti ramaduu dandeessu, of keessaa qaba.
Akkaataa keewwataa tokko irraa galfata kasaa tokko uumuuf, tarree Haalata keessaa haalata irra cuqaasiitii, kana booda, haalata gara sadarkaa kasaatti siqsuuf isa barbaaddu, qabduu >> kana cuqaasi.
Akkaataa keewwataa isa filatamaa, sadarkaa kasaa keessatti sadarkaa tokko ol siqsa.
Akkaataa keewwataa isa filatamaa, sadarkaa kasaa keessatti sadarkaa tokko gad siqsa.


text:
Ajjeechaa ilmaan Oromoo Lixaa irratti raawwateen daataa Oromoo Lixa Oromiyaa Wallaggatti ajjeefamanii Amajji 20 asitti muraasa kan maqaa isaanii arganne.
(SQ- Guraandhala 1/2020)
Qeerroo Bilisummaa Oromootiin
1. Gabre Aallesenyi, Qellem Wallaggaa ona Anfilloo magaalaa Muggii Amajji 26,2020
2. Bokkobaa Oliiqaa, Qellem Wallaggaa ona Anfilloo magaalaa Muggii Amajji 26,2020
3. Shaanqoo, Qellem Wallaggaa ona Anfilloo magaalaa Muggii Amajji 26,2020
4. Waaggaarii, Qellem Wallaggaa ona Anfilloo magaalaa Muggii Amajji 26,2020
5. Phaawuloos Shifarraa, Qellem Wallaggaa ona Anfilloo magaalaa Muggii Amajji 26,2020
6. Abbutti erga quba shan irraa ciranii booda rasaasaan ajjeesan, Qellem Wallaggaa ona Anfilloo magaalaa Muggii Amajji 26,2020
7. Taakkalee kanneen ajjeefamaniidha. Achi buuteen kan dhabame ammoo Qellem Wallaggaa ona Anfilloo magaalaa Muggii Amajji 26,2020
8. Kittee Aluulaa, Qellem Wallaggaa ona Anfilloo magaalaa Muggii Amajji 26,2020
9. Taarikuu Shifarraa, Qellem Wallaggaa ona Anfilloo magaalaa Muggii Amajji 26,2020
10. siidaan shifarraaQellem Wallaggaa ona Anfilloo magaalaa Muggii Amajji 26,2020
11. paadullee Qellem Wallaggaa ona Anfilloo magaalaa Muggii Amajji 26,2020
12, Xiixaa Algaa Hojjetaa Mootummaa Garjeedatti, du’e.
13,Ganjoo Mollaa Goobanaa-Garjeedaa Gabaa Kamisaa-Q/bulaa
14,Phaawuloos Horroo-Ubbur Shollaa-daldalaa
15,Namoota 8 Kan Maqaa Isaanii Adda Hin Baafamne Ganda Dollaa,Shebellii Fi Kollii Keessatti Bakka Qonnaa Isaaniitti Kan Du’an.
16. Daagim Ittaanaa Qellem Wallaggaa Sayyootti Amajji 30,2020
17. Tolasaa Abarraa Fidaa, reeffama nama sadii 3 waliin bakka fannifamee bineensi qaama isaanii nyaateeti Amajji 30,2020 kan argaman, Lixa Wallaggaa Gullisoo
18. Abdiiwaaq Argaa Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
19. Arfaase Abdiisaa. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
20. Bashaatuu Boodanaa Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
21. Caalaa Daangalaa Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
22. Bekele Guutee. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
23. Gammachiis Naadoo. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
24. Hawwinee Jaallataa. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
25. Qananii Sardaa. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
26. Kiilole Daandii. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
27. Amanu’eel Kumarraa. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
28. Kumaa Geetachoo. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
29. Likkee Irranaa. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
30. Hambaa Gaaddisaa, Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
31. Galaanee Itichaa. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
32. Dagaagaa Fiixaa. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
33. Gaaromee Furii. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
34. Dorgee Bookaa. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
35. Carraa Tolesa. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
36. Birmadummaa Kebede. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
37. Bultumee Disaasaa. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
38. Boonsituu Akkattii. Amajji 30,2020 Qellem Wallaggaa Gidaamiitti
39. Abdii Mootii Amajji 20,2020 Lixa Wallaggaa aanaa Laaloo Asaabiitti obbileessa waliin du’e.
40. Ittaana Mootii Amajji 20,2020 Lixa Wallaggaa laaloo Assaabiitti obboleessa waliin
41. Guyyaasaa Tasfaayee Buunnoo Beddellee aanaa Daaboo Ganda Gumbiitti Amajji 31,2020 waraana mootummaatin rasaasaan ajjeesame!
42. Naa’ol Misgaanaa kan jedhamu nama Garaajii keessaa hojjetu guyyaa har’aa Gurraandhala 1,2020 magaalaa Naqamtee naannoo Boordiitti lafa hojii isaatii waamanii rasaasaan ajjeesan.
Qeerroo Bilisummaa Oromoo kan walitti qabe!


text:
Hojiin Xumuraan Madaallama
Qissaan (seenaan) kuni seenaa baay’ee nama dhukkubsu kan Sheykh Ahmad Al-Qaxxaani daw’aa irratti dubbateedha. Namni sheykni kuni seenaa kana irraa gabaase akkana jedha: “Lafa keessa deemne rizqii barbaadachuf dooni irratti dargaggeessa gaarii, keessi isaa qulqulluu fi amalli isaa gaarii ta’ee waliin hiriyyoomne. Qulqullinnii fi nuurri (ifti) fuula isaa irraa kan mul’atuu fi ifu ta’ee argina. Kan of gadi qabu, salaatu, namoota gorsuu fi qajeelchu ta’ee malee hin argitu. Yommuu salaanni gahu, azaana godhee nuun salaata. Yoo namni tokko salaata irraa duubatti hafe, isa waqqasee gorsa. Adeemsa keenya guutuu haala fi amala kana irra ture.
Galaanni nu oofee odola Hindii takkatti nu darbe. Nutis achitti buunee qubanne. Wantoota warri galaana irra deeman aadaa godhatan keessaa tokko, bakka kana guyyoota muraasaaf turuun ni bashannanu, magaalatti keessa deemun wanta addaa maatii isaanitiif bitanii halkaniin gara doonii isaanii deebi’u. Isaan keessaa namoota jallinna keessatti kufetu ture. Namoonni kunniin iddoo taphaa, fedhii, wanta badaa itti hojjatanii fi bakka sagaagalummaa dhaqu. Dargaggeessi gaariin kuni doonii irraa gonkumaa hin bu’u. Kana irra, doonii irraa wanta suphamu qabu suphuun, funyoo hiike hidhuun, muka jabeessun, zikrii, Qur’aana fi salaatan ko’oomun guyyoota kanniin dabarsa.
Gabaasan ni jedha: ijji isaa imimmaan areeda irra dhangalaasti. Imala tokko irratti osoo dargageessi kuni hojiiwwan isaa waliin ko’oomu (biizi ta’uu), hiriyyaan isaa tokko kan fedhiin itti taphatte, hojii gaarii dhiise hojii badaan of ko’oomse, wanta ol’aanaa dhiise wanta gadi aanaa filate akkana jedheen: yaa hiriyyaa kiyya! Sila ati maaliif dooni irra yeroo hundaa teettaa, ishirraa addaan hin baatu? Maaliif irraa buute addunyaa keetin ala addunyaa biraa hin ilaallee? Wanta yaada bal’isu, nafsee booharsu argita. Ani gara iddoo sagaagalummaa fi Rabbiin itti dallanu koottu siin hin jedhu. Yaa saahiba kiyya, kuni fagoodha. Garuu koottu warra boofaan taphatan ilaali. Boofa hin sodaatan. Akkasumas, nama arba yaabbatu fi akkamitti kumbii isaa masalaali gochuun harkaa fi lukaan irra bahuu ilaali. Ammas, osoo nama mismaari irra deemu argatee obsi isaa akkamitti jabaate, ammas barbaadaa ibiddaa akka teemiraatti nama liqimsu osoo argitee! Nama bishaan galaanaa akka bishaan Firaatitti dhuguu argita! Yaa obboleessa kiyya! Gadi bu’iitii namoota ilaali.
Ergasii nafseen dargaggeessa gaarii kanaa wanta dhagaye qunnamuuf ni sochoote. Ni jedhe, addunyaa tana keessa wanti ati jettu ni jiraa? Hiriyyaan badaan isaa kunis ni jedhe: eeyyen! Odolaa kana keessa ni jira. Gadi bu’i wanta si gammachiisu ni argitaati. Ergasii dargaggeessi gaariin kuni hiriyyaa isaa waliin ni bu’e. Hanga karaa dhiphootti isa seensisuutti suuqi fi karaalee magaalaa tanaa keessa oli gadi waliin deddeeman. Karaan dhiphoon kuni mana xiqqoo tokkotti isaan geessa. Namtichi mana xiqqoo tana seenee dargaggeessa gaariin kuni akka isa eegu gaafate. Ni jedheen, “Yeroo muraasaan booda sitti deebi’a. Garuu manatti dhiyaachu irraa of eeggadhu, of eeggadhu.” Dargaggeessi kuni mana irraa fagaatee taa’e. Qur’aanaa fi zikriin yeroo isaa fixa. Garuu kolfa sagaleen isaa olka’e tasa dhagaye. Ergasii balbala manaa bane. Dubartiin haguuggi qaani fi namummaa ofirraa mulqite isatti gadi baate.
Waaaa!! Kuni balbaluma namtichi keessa seenedha. Nafseen dargaggeessa kana ni sochoote. Gara balbalaas ni dhiyaate. Wanta mana keessatti adeemsifamu dhageefachu jalqabe. Sagalee biraa ni dhagaya. Qaawwa balbalaatin gara keessaa ilaale. Ilaalcha tokkorraan ilaalcha biraa itti daddabaluun wanta duraan hin beekne fi hin agarree ilaalu itti fufe. Ergasii gara iddoo isaatti deebi’e. Yommuu hiriyyaan isaa mana kana keessaa bahuu, “kuni maalidhaa? Ee badii kee! Kuni dhimma Rabbiin itti dallanu fi hin jaalanneedha.” Jechuun waqqase. Namtichis ni jedheen: yaa jaamaa, yaa gaafila, cal’isi. Kuni dhimma si hin ilaallanneedha.”
Gabaasan itti fufuun ni jedha: isaan lamaanu halkaniin barfatanii gara dooni deebi’an. Dargaggeessi kuni wanta argeen yaada isaa ko’oomsuun halkan kana osoo hin rafin bule. Xiyyi sheyxaanaa qalbii isaa too’atee jira. ilaalchi inni ilaale suni lugaama qoma isaa qabatte. Akkuma fajriin baqaqee fi bariin bari’een nama jalqabaa dooni irraa bu’u ta’e. Ilaalu malee wanti biraa sammuu isaa keessa hin jiru. Bakka kaleessaa san ni deeme. Ilaalcha jalqabaa ni ilaale. Ilaalcha biraas itti fufsisee hanga balbala mana sanii banuutti. Guyyaa kanaa fi guyyaa isa booda jiru bakka [wanti fokkuun itti raawwatamu] kanatti dabarse. Shufeerri dooni oofu isa ni dhabe. Waa’ee isaa ni gaafate. Mu’azzinni eessa jira? Imaamni salaata nu salaachisu? Dargaggeessi gaariin suni eessa dhaqee? Eenyullee deebii hin deebisneef. Isa barbaaduf akka bittinnaa’an isaan ajaje. Ergasii nama bakka san isa geesse shufeerichi ni beeke. Isa dhiyeesse ni akeekachise, akkanas ni jedheen: Sila Rabbiin hin sodaattu? Adabbii isaa hin sodaattu? Amma deemiti isa fidi.” Ergasii namni kunis si’a baay’eef gara isaatti ni deddeebi’e. Garuu isa dhiyeessu hin dandeenye. Sababni isaas, inni isaan waliin deebi’u ni dida. Hogganaan doonii dhiirota baay’een isa dhiyeessu malee filannoo biraa hin arganne. Namoonni kunniinis humnaan baadhachuun gara dooni geessan.
Gabaasaan ni jedha: doonittiin gara biyyaa deebi’uu jalqabde. Namoonnis hojii isaanii itti fufan. Dargaggeessi kuni caafii dooni irra taa’un hanga hiddi onnee isaa cituu gahutti booyu fi aadu jalqabe. Nyaata isaaf dhiyeessu, garuu hin nyaatu. Guyyoota muraasaaf haala badaa isaa kanarra ture. Halkan keessaa halkan tokko booyinsi fi iyyansi isaa ni cime. Warri dooni yaabbate rafuu hin dandeenye. Shufeerri dooni itti dhufuun akkana jedheen: Yaa namana! Rabbiin sodaadhu. Maaltu si tuqee? Booyinsi kee nu jeeqe jira, rafuu hin dandeenye. Ee badii kee! Maaltu haala kee jijjiree? Ee badii kee maaltu si dhayee? Dargaggeesiis kan gadduu fi gaabbu ta’ee akkana jechuun deebii deebiseef: Na dhiisi. Wanta na tuqe ati hin beektu.
Shufeerichis ni jedhe: maaltu si tuqee?” Yeroo kanatti dargaggeessi qaamaa saalaa isaatirraa haguuggi ni mulqe. Yommuu ilaalu, raammoon qaama saalaa irraa gadi kukkufa. Shufeerichis wanta argeef rifate hollate. Ni jedhe: kanarraa Rabbiin tiikfama. Shufeerichi isa biraa ni ka’e. Yommuu barii’uuf deemu sagaleen bilbilaa (dawilii) isaan dammaqsite. Isaanis gara madda sagalee deeman. Yommuu dhaqan, dargaggeessi kuni muka dooni ilkaanin cininee kan du’e argan. Namoonnis khaatima (xumura) gaarii Rabbiin kadhataa deebi’an. Seenaan dargaggeessa kanaa nama barnoota fudhatuuf barnoota taate hafte.
Faayda: seenaan tuni Rabbiif ajajamu keessatti sidq (dhugaa ta’uu) akka qaban nutti agarsiisti. Osoo dargaggeesi kuni Rabbiif ajajamu keessatti warra dhugaan hojjatan keessaa ta’e, silaa Rabbiin isa gadi dhaabaa ture. Akkuma Rabbiin jedhe: “Rabbiin warroota amanan jireenyaa addunyaa fi Aakhiraa keessatti jecha gadi dhaabbattuun [isaan] gadi dhaaba.” Suuratu Ibraahim 14:2
Madda: 100 Qissatu min nihaayati zaalimiina Fuula 248-250


text:
Manni Marii Waraana Suudaan fi Gamtaan mormitootaa yaada araaraa Ityoophiyaan dhiheessite irratti marii jalqabuuf akka tahan ibsame
Mootummaan Ityoophiyaa wal dhabbii Suudaan keessatti uumame jaarsummaan furuuf carraaqqii jalqabuun isaa ni yaadatama. Haaluma kanaan Dr. Abiy Ahmad torbee dabre gara Khaartuum imaluun, haala nageenya biyyattii irratti qondaaltota mana marii waraana Suudaan fi gamtaa mormitootaa waliin eega mari’atee booda, Ambaasaaddar Muhammad Driir adeemsa jaarsummaa kana akka hogganuuf muuduudhaan gara Finfinnee deebi’e.
Ambaasaaddar Muhammad Driir marii araaraa kana ilaalchisee halkan edaa Khaartuum keessatti ibsa kenneen, gamni lamaanuu yaadaa araaraa Ityoophiyaan dhiheessite irratti mari’achuuf kan hayyaman tahuu beeksise. Haaluma kanaan mormitootaa fi hoggantoonni waraana Suudaan mootummaan ce’umsaa siviilotaan hogganamu haala itti hundeeffamu irratti xiyyeeffachuun marii ni jalqabu jedhamee eeggama.
Ambaasaaddar Muhammad Driir akka jedhetti, humnoonni Suudaan gama lamaan jiran marii kana jalqabuun duratti wal amantaa uumuudhaaf tarkaanfii muraasa kan fudhatan tahuu hime. Haaluma kanaan Manni Marii Waraana Suudaan mormitootaa hidhee ture gad lakkisuuf waadaa kan gale yoo tahu, gamtaan mormitootaa ammoo mormiin ummataa yeroodhaaf akka dhaabbatu waamicha kan dabarse tahuu ibsame.


text:
Fulbaana 29,2017/ Aadaaf duudhaa Oromoo keessaa Irreechi isa guddaaf olaanaadha. Ayyaanni Irreechaa sirna galata galfannoo Waaqaa kan lammiin marti itti wal gahu ta’uun hubatamaadha. Irreechi Bushooftuu bakka nagaa, bakka jaalalaa, bakka kadhaa amantaa Oromooti. Bu’aa ba’ii hedduu mudataa turanis jabaatee asiin gahatee ayyaana kana kabajachuuf jalabultiirratti argama.
Ayyaanni kun akka miidiiyaan biyyaa keessaaf alaa wal harkaa fuudhanii dubbataa turanitti humbi waraanaa kamuu akka achitti argamuu hindandeenye jedha. Murtiin abbootii gadaas, kan Qaamni hidhannoo hidhatu kamuu akka achitti hinargamne, bakka sana alaba
an aangaa’ota biyya bulchaniis ta’ee alaabaan Mormitootaa kamuu achitti argamuu akka hinqabne dubbataa turani. Walitti qabaan abbootii Gadaa obbo Bayyanaa Sanbatoo irra deddeebiin akka humni waraanaa bakka sanatti hinargamne ibsa abbootii gadaa uummataaf ibsaa turanii jiru. Haalli jala bultiirratti deemaa jiru garuu sanarraa addaa jechuun hirmaattonni sagantichaa Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoof bilbilaan ibsanii jiru. Akka gabaasa bilbilaan arganneetti, “Konkolaataa 13 ummmaattoota kibbaa keessaa fe’amuun loltoonni Mootummaa hidhannoo guutuu magaalaa Bushooftuu galuu isaanii nuuf ibsaniu jiru. Isaan keessaas konkolaataan 10 ija kiyya duratti duratti kaampii magaalattii keessa qubsiifaman jedha. Hirmaataan sagantichaa akka dubbatetti hokkorri ka’uu mala yaada jedhu Wayyaanonni ofumaa uumanii uummatatti bobbaasaa jiraachuu nuuf ibsee jira.Dhimma Ayyaana Irreechaa irratti jala buunee isiniin geenya