text:
Balballoommii Oduu
Rippoortara Gaazeexichaan
Waggaa sadan har'aa Itoophiyaan seenaa ishee keessatti yeroo jalqabaatiif gaggeessaa ishee jaalattu tasa du'aan dhabuun ishee ni yaadatama. Waggoottan digdamii tokkoof Itoophiyaa gahumsaafi bilchiina olaanaan gaggeessaa kan turan Ministirri Muumee biyyattii duraanii Jaallee Mallas Zeenaawwii waggaa 57ffaa isaaniitti du'aan addunyaa kanarraa boqatan.
Obbo Mallas dhibamanii biyya alaatti erga waldhaanamanii booda Hagayya 14/2004 Wiixataa galgala sa'aatii 5:40 irratti ture turtiisaanii addunyaa kanaa kan xumuran. Jaallee Mallas Zeenaawwii Caamsaa 1 bara 1947 bulchinsaa mootummaa naannoo Tigraay bakka Aduwaa jedhamutti abbaa isaanii Obbo Zenaawwi Asrassiifi haadha isaanii Alamnash Gabra Li'ulirraa dhalatan. Maatii isaanitiif Ilma sadaffaa turan.
Barumsa isaaniis Sadarkaa 1ffaafi sadarkaa 2ffaa bakka dhaloota isaanii Aduwaatti xumuruudhaan umurii dargaggummaa isaanii irraa eegalanii barumsa isaanitiin hedduu cimaa waan turaniif Yunivarsiitii Finfineetti barnoota oggummaa fayyaa hordofuuf carraa argatanii turan.
Yeroon sun yeroo qabsoon ummattoota Itiyoophiyaa sirna cunqursaa sukkanneessaa mootii Hayla Sillaasee fonqolchuudhaaf qabsoon finiinee turetti dandeettiifi gahumsa isaanitiin adda durummaadhaan fakkeenyummaan qabsaa'aa kan turan Mallas Zeenaawwii barumsa isaanii addaan kutanii gaaffileen mirgoota demookrasiifi namoomaa ummattootaa biyyasaanii qabatanii bara 1967 Adda Bilisummaa Ummata Tigrayitti (ABUT) makamanii sirna Dargii wayita sanatti qabsoo ummattoota Itiyoophiyaan ukkaamsee tureen falmuudhaan kutannoofi fakkeenyummaa isaanitiin itti fufan.
Yeroo muraasa keessatti kaayyoo aantuummaa ummattummaa qabatanii adda duree ta'anii jalqabarratti miseensa koree giddu galeesaaa, itti aansuun ammoo koree hojii raawwachiiftuu ABUT ta'uudhaan filatamaniru. Achiin boodas gahumsaafi bilchina gaggeessuummaa isaanitiin kaayyoo warraaqsa dimookrasii ummattoota Itiyoophiyaa adda durummaadhaan hogganuudhaan qabsoo sirna abbaa irree Dargiirratti Fininee Caamsaa 20/1983 fiixaan ba'e keessatti shoorri isaanii olaanaa ture.
Kufaatii Dargiitiin boodas pirezidaantii mootummaa ce'umsaa ta'uudhan hojjetan. Sirna paartilee hedduu biyya keenya keessatti ijaaran. Itiyoophiyaafi ummattootashee hiyyummaafi boodatti haftuummaa keessaa baasuuf dadhabbiifi ifannaa tokko malee amanamummaafi aantuummaa dhaan waggoota 21f ummataafi biyya tajaajilaniiru.
Jaallee Mallas bara hogganumma isaanii keessatti imaammatawwaniifi tarsiimoowwan biyyattii halayyaa hiyyummaa keessaa baasuun toora biyyoota guddataniirra hiriirsuun akkasumas, jireenya lammilee jijjiiru diriirsuun hojiirra oolmaa isaatiif of kennanii hojjetaa turaniiru. Kana qofa osoo hintaane walqixxummaan sabaa, amantii, afaaniifi saalaa akka mirkanaa'uuf kallattii jijjiirama bu'urraa argamsiise lafa kaa'anii darbaniiru. dabalataanis tarsimoon qonnaa diriirsan jireenya qonnaan bultoota miliyoonoota jijjiireera.
Kanneen malee Jaalleen Mallas hojii Itoophiyaanoonniifi namoonni addunyaa hedduu hindaganne, seenaa biyyattii hundeedhaa jijjiiruu danda'u hojjetanii darbaniiru. Lagni Abbayyaa waggoota hedduuf biyyoo gabbataa biyyattii biyya ormaaf geessaa ture hidhamuun ofiifis bakka bultii argatee, biyyaafi ummatallee akka fayyaduuf dhakaa bu'uura ka'aniiru.
Wayita dhagaan bu'uuraa hidhichaa taa'ees ummata onnachiisuun waggoota shan keessatti xumuramee jireenya lammilee akka jijjiru waadaa seenanii turan. Ta'us akka isaan jedhan Waaqni waan hinjenneef xumuramuu hidhichaafi bu'aa isaa utuu hindhandamatiin addunyaa kanarraa darbaniiru.
Erga boqotanii waggoota sadii kan lakkoofsiisan Ministirri Muummee duraanii Mallas Zeenaawii yaadannoon guyyaa wareegamasaanii haala addaddaatiin kabajamaa jira. Biiroon Dhimma Dubartoota, Daa'immaniifi Dargaggootaa Finfinnee Sanbata darbe galma Aadaafi Tiyaatiraa Finfinneetti dhaadannoo “Jechi kee kabajameera, diina keenya hiyyuummaa injifachaa jirra!” jedhuun marii paanaalii qopheessee ture. Mariicharratti caasaaleen dubartootaa magaalattii hojiilee Jaallee Mallas fayyadamummaa dubartootaa mirkaneessuuf hojjetan kaasuun, haala itti fufiinsa isaanii dhugoomsurratti bal'inaan mari'ataniiru. Ergamni isaanii fiixaan akka ba'uufis sassaabdummaa kiraarratti duuluun murteessaa akka ta'e waliigaltee irra ga'aniiru.
Pirezdaantiin Fedeereshinii Dubartoota Finfinnee Aadde Wuubit Taayyee sirnicharratti akka jedhanitti, dubartoonni cunqursaa sukkanneessaa baroota hedduuf keessa turan keessaa ba'uun, barataniifi hojjetanii biyya isaanii akka guddisaniif Jaalleen Mallas shoora olaanaa gumaachaniiru. Daandii isaan eegalanii darban kana itti fufsiisuufis hojii bal'aan hojjetamaa tureera, fuuldurattis kan itti fufu ta'a. Hojii fuulduratti hojjetamu garuu fiixaan kan bahu garuu hundumtu miira tokkoon sassabdummaa kiraarratti yoo duuluu danda'edha jedhu.
Qabsooftuu Tsahaayituu Baahitaa gama isaaniitiin, erga Obbo Mallas du'anii booda hojiilee gama fayyadamummaa dubartootaa mirkaneessuutiin itti fufsiisuuf waadaa yeroo du'a isaanii seenanii turan hojiitti hiikuuf waan isaanirraa eegamu ba'aataa turuu isaanii eeranii, ammas hojiilee misoomaa eegalamanii hinxumuramiin jiran fiixaan baasuuf kuteenyummaadhaan socho'aa akka jiran himu.
Hojiileen kunniin garuu fiixaan ba'uu kan danda'an sassaabadummaa kiraafi hojimaata badaarraa bilisa ta'ee horachuun yoo danda'ame waan ta'eef xiyyeeffannaadhaan irratti hojjetamuu akka malu eeru.
Guyyaan yaadannoo jaallee Mallas Zeenawii kun qophiilee gara garaan naannoleefi bulchiinsota magaalaa Finfinneefi Dirree Dawaatti dammaqinaan yaadatamaa jira. Guyyaa kana sababeeffachuun magaalaa Finfinneetti kaleessa waaree booda sirni dongoo bobeessuu Istaadiyooma Finfinneetti gaggeeffameera.


c: text/html

text:
Tunisiyaa eessa?
Roorroon mirgaa, nambiyyaa Tuunisiyaa Bouazizi akka of gubu tolche. Abdii kutannaan badiisa nambiyyaa sanaatti geese Tunisiyootaa wayyaba keessas ture. Utuu akkuma lammii saanii sanaa of gubuu irra hin ga’in abbaa hirree Been Aliitt fincilani. biyyooti Baha Gidduu rakkina walfakkaataa qaban mirgaf wareegamuun akka jiru Tunisiyaa irra arganii sosso’uu eegalan. Gaha jechuun gaha jechuu akka tahe beksisuuf tokkummaan mootummaa saaniiti ka’anii. Akeeka saanii fiixaan baasanis hin baasinis moo’ummaan kan ummataa malee kan abbaa qawwee akka hin taane addunyaati agarsiisaniiru. Dhimma halagaa osoo hin tahin olhaanaan fedha ummataa akka tahe muldhisan. Fincilli kun yeroof hankaaksamuu ni dandaha, qabsicha garuu hambisuun matumaa hin yaadamu.
Fincilli ummataa akka golfaa biyyaa biyyati darbaa jedhama. Qorichi saa ulfina mirga ummataa fi abba tokkee, seeraan bula fi bulcha demokratawe. Bakka sun hanqatett namooti kanneen roorisaa diduu uggan irra barnota argatu. Ammuma yk bubbulee dhibeen waliti dadarbuun hin oolu. Hammam akki danda’an adda adda hatahu malee obsi dhumuun waan hin oollee. Sochooti Addunyaa 60mootaa kan nu huubachiisanii darbani.
Si’ana gurguddoon empayera Itiyophiyaa yaadaan walfakii Mallasaa akka Alii fi hoogganoota itt fincilame biraa roorisaa ta’ett Habashaan yoom ka’u jedhanii abjootu. Kun caalaa alati qiliwissaa jira. Gurguddoon sun ofii suduudaan bakka hin gubanne jiraataa biyyaan akka Afrikaa kaabaa ka’i jedhu. Ummati saanii tarii obbolaa saanii Kaaba Afrikaa jiran irra hala hamaa keessa jiru taha. Garuu gartokkon Wayyaaneen dira’inuma seetiin of xaxxee kuftii yoo eegan gara biraan fayyisooti saanii akkuma nugusa saanii dhumaa deebi’anii nu baraaru jedhanii abdatu. . Fakmishoon bulchoota habaqaluu kan yeroon itt darbe fakkaata. Balfii fi fincilli eegamuun, dhoowaa Tunisiyaa duras ture. Amma kan dibbee rukichiisuu fide maalii? Sanduqa irbaan ango Mallasaan dafqaa fi dhiigaan argate fudhachuu yaalanii dadhabani; ka’i ummataas yoo kan dur caalaa qophaawan tahe malee danqaraan sana gadii isa hin eegu.
Oromoon koloneeffataa irra mirga saa falmachuutt erga ka’ee tureera. Yeroo wanti halle (haala waattahisaa fi yaattahisa) wal qixxaatu fincilli ummataa waan hin oolle; garuu osoo haalli hin bilchaatin kan garbooman ciniinfachiisuu yaaluun miti. Kana malee hamajaajii aangoo hin qabne aangessuu ta’a. Oromoon haala amma jiru caalaa hamaan itti hin dhufu. Araddaa akaakilee saanii irra buqqa’a jiru; guyyuu kurkurfamaa, hadhaan faalamaa, guraaramaa, dhabamaa, hidhamaa, fi ajjeefamaa jiraatu. Gaaffiin saanii mirga sabummaa ofii ofiin murteeffachuu ammallee itt ga’isamaa jira. Ammayyuu jaarmaan duubati harkifataa jiru. Haalichi yoom akka dhoowu hin beekamu. Kanaaf of danda’oo ta’anii eeggachuun dirqii dha.
ABOn adda bilisummaati. Kaayyoon saa finnaa empayeraa diigee republic Oromiyaa ijaaruu dha. Qabattee kana irratt dubbii wal jala dabarsuun dhimma nagaa fi qayabannoo dhaabota Itiyoopiyaa waliin qabaatamu hin gargaaru. Dhugaatu gargaaraa ulfinas nama kennisiisa. Akeeki mormitoota Itiyoophiyaa Mallasaa fonqolchanii akka hogganoota empayerichaatti bakka saa bu’uudha. Kanaaf akeeki saanii yoo mirga Oromoo dhihaatan beekaniif malee Kaayyoo ABO waliin faallaa dha.
Halaalaa Mallasaatt ka’aa jedhanii waamicha gochuun abbaawummaa dhabuu dha. Kan waamu itt baha ka’ichaa dhandhoonuuf qophee ta’uun nama gidduti argamee kan duubati dhuka’u yoo jiraate hirmachuun dha. Waa’ee tumsa Oromoo waliinii ilaalchisee bu’aa wayyaa kan aangoo irra jiru caalaa agarsiifnaa jennaan ABOn gurra qeensuu hin dhiisu.. Sana malee akka jaartittiin jette “Dhama raasuun maal haa baasuufii?”
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa ta’u!
Ibsaa Guutama
Guraandhala 2011
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ka Waajirri isaa guddaan magaalaa London keessa maadheffate – Jaarmayaan mirga dhala-namaaf falmu – Amnesty international, haala qabinsa mirga namoomaa biyyoota Addunyaa 159 keessaa ka bara kuma lamaa fi kudha-toorbaa irratti gabaasaa baasee jira.
Itiyoophiyaa ilaachisuudhaanis, aangawoonni mootummaa, mormiilee uummataa bara 2015 irraa jalqabanii bulchiinsa naannoo Oromiyaa fi Amaaraa keessatti geggessamaa turan irratti gaaffiilee ka’aa turaniif deebii kennuuf waadaa seenaa hojii irra hin oolchine – jedha.
Amnesty internationalitti, qorataan qabinsa mirga dhala-namaa biyyoota Gaanfa Afrikaa – Obbo Fissehaa Teklee, Itiyoophiyaa ilaqalchisuudhaan, qabiyyee gabaasaa Amnesty keessatti barreeffamee jiru ennaa ibsan “Itiyoophiyaa ilaalchisee wanni lafa kaayamee jiru, waggaa dabre, caabinsawwan mirgaa adda addaa akka mul’atan agarsiisa – gabaasaan waggaa sun. Haaluma kanaan, bakkawwan adda addaatti keessumaa humnoota nageenyaatiin namoonni hedduun akka ajjeesaman, kana irrattis, humnoonni nageenyaa, cabinsa mirga dhala-namaa raaw’atan sanaaf akka itti hin gaafatamiin, itti-gaafamtoota gochuudhaafis gama seeraatiin tarkaanfiin fudhatame akka hin jirre agarsiisa – jedhan.
Itti-fufuudhaanis, gabaasaa sana keessatti kan baay’ee guddatee mul’atu – jedhu – qorataan mirga dhala-namaa, kan Amnesty International – Fessehaa Teklee “keessumaa, gabaasaa waggaa sana keessatti, dhalattoota Oromoo bulchiinsa naannoo Somaalee keessa jiraatan irratti kan raaw’atame – hariyatama guddaa fi qehee ofii irraa fonqolchuu dha. Akkuma yaadattan, Jigjigaa, Toogoo-wucaalee, Dagaaburii fi bakkawwan naannoo Somaalee keessa jiran ka biroo keessatti lammiwwan Oromoo garii ka dhalatanii guddatan ta’e iyyuu sababaa lammummaa isaaniitiif akka buqqa’an taasisamuu isaa gabaasee jira. Kana malees lammiwwan naannoo daangaa lameenii jiraatan humnoota nageenyaa, keessumaa, humna Somaalee “Liyyuu Hayil” jedhamuun qehee isaanii buqqisamuun isaa gabaasamee jira.”
Yeroo gabaasaan sun qindaawetti walumaa galatt lakkoobsi namoota buqqisamanii kuma dhibba shan turan. Amma garuu, miliyoona tokko gahee jira – jechuun qabiyyee gabaasichaa bal’inaan ibsanii jiran – qorataan Amnesty International kun.


text:
Finfinnee: Guyyoota 23n darbaniif magaaloota Morookootti adeemsifamaa kan ture walmorkiin waancaa kubbaa miilaa Afrikaa (CHAN) Dilbata darbe mo'atummaa qopheesittuu waancichaa Morookootiin xumurameera.
Morookoon waancaa 'CHAN' kana qopheessuuf carraa kan argatte duraan dursitee “nan qopheessa” jettee waadaa tan galette Sudaan “hindanda'u” jechuusheetiin, Federeeshiniin Kubbaa Miilaa Afrikaa akka keessummeessitu waan heyyameefi.
Yeroo shanaffaaf kan adeemsifame walmorkii waancaa kubbaa miilaa 'CHAN' kanarratti biyyoonni 16 ramaddii afuritti qoodamuudhaan hirmaataniiru. Tapha waancaaf kan walargan ramaddii tokkoffaarraa Morookoo, ramaddii sadaffaarraa Naayijeeriyaadha.
Walmorkii adeemsifameettis Morookoon mo'achuudhaani abbaa waancaa CHAN kan taate. Morookoon shaampiyoonaa kan taate Mooritaaniyaa 4-0n, Giinii 3-1n mo'achuudhaan, Sudaan wajjiin 0-0n adda baate tapha walakkaa irboo maaheessaaf dabarteetu.
Walmorkiiwwan irboo maaheessaatti Naamiibiyaa 2-0n, tapha walakkaa maaheessaatti Liibiyaa 3-1n mo'achuudhaan tapha waancaaf yoo dhihaatu Naayijeeriyaa ammoo 4-0n gaggeessuudhaan waancaa ofuma isheef qopheessite hambifateetti.
Naayijeeriyaan gamasheetiin waancaaf kan dhihaatte Ruwaandaa wajjiin 0-0n adda baatee, Liibiyaa 1-0n, Ikuwaatoriyaal Giinii 3-1n, Angoolaa 2-1n, Sudaan 1-0n mo'achuudhaani.
Tapha sadarkaa sadaffaa argachuuf adeemsifameetti ammoo Sudaan Liibiyaa Riigooreedhaan 4-1n gaggeessuudhaan sadarkaa sadaffaa argachuun meedaaliyaa nahaasaa argateetti. Injifannoo Sudaan kanaaf galcha eegaan garichaa kubbaawwan rukutaman keessaa lama deebisuudhaan dandeettiisaa mul'iseera.
Shaampiyoonaa 'CHAN' kanatti walumaagalatti taphoonni 32 adeemsifamuudhaan galchoonni 58 kiyyoodhaan walarganiiru. Galchoota sagal galchuudhaan taphataan Morookoo Ayyoob Elkaabii galchaa beekamaa ta'uun yoo filamu taphataa beekamaa shaampiyoonichaas ta'uun badhaasa addaas argateera.
Balballoommii Oduu


text:
Maqaan warri isii moggaasaniif Bilillee dha. Kan dhalatte Oromiyaa dhihaa, naannoo Guummaa ja’amutti yoo tahu barri dhaloota isii 1820 keessa ture. Dhalattee waggaa 10 yoo guuttu, bara 1835/36 biyya isiin itti dhalattetti lolli gale. Abbaa fi obboleeyyan isii jaha lola saniin ajjeefaman. Isii fi obboleettiin isii ammo booji’amanii gabroomani gara Goondaritti geeffaman. Achitti gargar bahan san booda wal hin agarre.
Bililleen Goondar irraa dura kara Kaartum (Sudan), itti aanee kara Gibxii (Kaayiroo) bara 1837 keessa gurgura daldala gabraatiif geeffamte. Yeroo kana biyyoota bahaa daawwachuuf bara 1835 eegalee karaarra kan ture ilmi mootii Jarman, Harmaan Paklar Kaayiroo gahe. Guyyuma kana Bilillee gurguraaf gabaa baasani waan tureef, innis akkuma naatoo Bililleen qabdu arkeen bituuf itti gaggabe. Bites maqaa isii Mahbuubaa ja’ee moggaase. Hiikkaaniis Afaan Arabaatiin ‘jaalallee koo’ jachuu dha. Yeroo kaan umriin isii waggaa 10 hin caalu ture. Umriin isii xiqqaa tahullee, yaadaa fi hojiin isii akka nama guddaa ture. Naatoo fi amalli isii akka Paklar baayyisee jaalatu taasise.
Akkuma bitateen doo’annaa isaa itti fufe, Misra irraa gara biyyoota biraa Bilillee qabatee waliin deeman. Paklar haadha mana isaa Jarman jirtuuf waa’ee gabroota Misraa bitee xalayaa barreessseefi ture. Waa’ee Bililleetiis jaalala isii qabu fi isiinis isaan gargar baatee jiraachuu akka hin dandeenye deddeebisee barreessaaf ture. Mahbuubaan dubaarti iftoominaa fi haqummaan guutamtee dha. Paklar haqummaa fi iftoomina Mahbuubaa irraa ka’e, “Nama dhugaan wajjiin jirtu wajjiin ooleen yeroo baayyee booda nama dhugaa tahe.” Ja’a ture.
Paklar fi Mahbuubaan bara 1840 gara Awuroppaa deebi’an. Bililleen yeroo kaan dhukkuba sombaa fi heexoo isii qabee dhukkubsattullee Paklar Muskatti isii dhiisee gara Barlin haadha mana isaa tan dhukkubsattu laaluuf kute ture. Yeroo kana Mahbuubaan dardara biyya isii Oshuu Aagaa wajjiin wal barte. Isa irraan hayyicha biyya Jarman kan Afaan Oromoo qoratu, Karl Tutischek waliin wal barte. Bililleen dandeetti walaloo barreessuu fi sirbuutiis waan qabduuf, Karl Tutischekiis sirba isiin Afaan Oromootiin sirbite galmeessee ka’ee jira.
Dhukkubiin itti cimaa waan deemteef xalayaa Paklariif barreessuullee hin dandeenye. Doktorri isii barreesseefii ergite. Paklariis haati mana isaa tan duraa baayyee waan jalaa dhukkubsatteef dhufuu hin dandeenye. Xalayaa barreesseefi ture. Yeroo booda xalayaa rakkina isarra jiru barreessee meetii maqaan “MAHBUUBAA” ja’u irratti became waliin ergeef. Yeroo xalayaa fi meetiin Onkololeessa 27, 1840 Muskaa gahu, Bililleen arguu hin dandenye. Hirriiba dhuma hin qabneen moohamtee, addunyaa kana irraa boqotte.
Aniis Bareedduu Oromoo fakkii bareedina addunyaa taatee tana biyyee irraa haa saphlisuu jachaa, dinqiisifannaan isiif qabuu walaloo gabaabduu armaan gadii kanaaniin xumura:-
“BILILLEE MAHBUUBAA!!”
Yaa takkitti Oromoo hambaa seena addunyaa,
Yeroo hammaateetuu si geeyse fageenyaa,
Rabbii nu badheesee ati kennaa teenyaa,
Yoomillee sin dagatuu seenaan keenyaa.
Bilillee too yaa Mahbuubaa!
Umamni kee ajaa’ibaa, bareeni kee nama dhibaa,
Boontuu bareedduu urjii sabaa,
Oromtittii too dhiiga qulqulluu sii faaruu qabaa,
Siin faarfadhaa, siin leellifadha akka jabaa.
Luucaan rifeensaa keetii gad bu’ee mudhiirra ciisaa,
Nyaarri kee kuulaa ijji tee goobanaa bakkalcha bariisa,
Dhaabbanni kee looshaa akka harooreeysaa,
Ilkaan kee caama naanaa addeenyi isaa,
An maal himeetiin maalumaa dhiisaa,
Bareenni kee ifa aduu golgoleessaa.
Biftii kee magaalaa halluun kee buskutaa,
Bareedinaan dhugaatti abbaa feetee caaltaa,
Mil’uu ijaa qofaan nama hundaa boojitaa,
Sabboonummaa keetiis if beeytee ittiin boontaa,
Hanga ammaa waan lubbuun jirtuu na fakkaataa,
Si faarsuuf dhugaatti jechaatu natty xiqqaataa,
Afaaniif aadaa tee enyuu caalaa jaalattaa,
Bilillee too seenaa teetu garaa na nyaataa. X2
https://oromedia.files.wordpress.com/2015/06/machbuba-an-oromo-slave-girl-who-won-the-heart-of-a-german-prince.pdf
She was exceptional beautiful girl. Her parents called her name “Bilillee” which literally means well shaped, pretty. She was born in Guma, current Eastern Oromiyaa, Ethiopia in 1820 G.C. Unfortunately when she was 15 age, the civil war out broke in that particular area in 1835/36. It was during that war period she lost her fatherand six brothers. She left only with her mom. She was enslaved with her mother and taken by the conquering group to Gondar (about 500 KM from Addis Abeba to the North of Ethiopia) for the rampant slave trade. Then, she departed from her mother for tradingpurpose, and they never met each other again in their life.


text:
Barattoonni manneen barnootaa sadarkaa duraa lammataa fi qophaa’ina Amboo kanneen hidhaman haa hiikaman labsiin yeroo hatattamaa nu irraa haa ka’u jechuu dhaan har’a daandiitti ba’uun hiriira mormii geggeessuu isaanii jiraattonni magaalattii nuuf ibsaniiru.
Barattoonni kun gaaffii isaanii waajjiraalee godina poolisii fi kan bulchiinsa godinaatti ka dhiyeeffatan yoo ta’u gaaffii keenyaaf yeroo dhiyootti deebii barbaanna jedhan.
Bulchiinsichis gaaffii isaanii qaama ol aanutti kan dabarsuuf ta’uu itti himuu isaa dubbatu jiraattonni kun.
Hiriirri kun labsiin yeroo muddamaa jiraatus rakkoo tokko malee xumuramuu isaa jiraattonni magaalaa Amboo nuuf ibsaniiru.


text:
Ayyaanii Irreechaa duudhaalee Oromoo keessaa tokko
Oromoon ummata aadaa, duudhaa, seenaafi ooltee bultee gabbataa qabuudha. Keessumaa aadaafi faalasaama ummata kanaa gadifageenyaan yoo ilaalan barnootaaafi iccitii jireenyaa lakkaa’amee hindhumne, kanneen qaroominaaf xurree ykn raacitii ta’anii tajaajilaa jiran hedduudha.
Aadaan calaqqee jiruufi jireenya saba tokkooti. Sabni tokko saba kan biraarraa waanti adda godhu ykn kan ittiin beekamu aadaa bultumasaati.
Kunis aadaa uffannaa, fuudhaafi heerumaa, du’aafi awwaalchaa, ayyaanotaafi sirbaa, waliin jireenya maatiifi firaa, nyaataafi dhugaatii, ijaarsa manaafi meeshaa itti fayyadaman, hojiifi hormaataa, taphootaa (ispoortii), akkaataatti dabbasaa (rifeensa) dhahatan ykn filataniifi kkf jennee bakka hedduutti addaan qoodnee ilaaluu ni dandeenya.
Sabni dinagdeedhaan guddateefi siyaasaan qaroome, akkasumas kanneen guddinarra jiraniifi duubatti hafoo jedhaman marti aadaa keessa turaniifi jiraataa jiran, akkuma sadarkaa guddinasaaniitti guddifachaafi fooyyeffachaa adeemu malee kan tuffatanii gatan hinqaban.
Isa beekuuf aadaan qabeenya guddaa kan dhalootarraa dhalootaan dhaalamuufi seenaa ummata sanaati. Qaroominniifi guddinni marti, maddisaa aadaa sabni sun qaburraa burqa. Aadaa ofii gatanii kan ormaa ergifachuun qaroomuu ykn guddachuun hindanda’amu, ykn eenyummaa ofii gatanii kan ormaatiin liqimfamuu ta’a. Kun ammoo aadaa dhablee ta’uun, aadaa saba biraan gabroomuudha.
Ummanni Oromoos aadaa mataasaa kan ormarraa adda isa godhu hedduu qaba. Kan akka sabaatti waliin qabuufi akka gosaatti naannawa naannawasaatti qabu danuudha. Sababoota gara garaatiin irra hedduun aadaa Oromoo dagatamaa haa dhufus kanneen duudhaa durii sana qabatanii tursiisan baay’eedha.
Kan dagatamee ykn balaaleffatamaa ture sana qorachuun mul’isuufi kanneen amma jiran ammoo kunuunfatanii dagaagfachuun ammoo dirqama dhaloota har’aa ti.
Kan har’a akka walii galaatti beekamuufi kan naannawawwan adda addaatti raawwataman hanga ammaa kan beekamu dhaloonni ammaa akka baratuufi hubatu, akkasumas kanneen golee Oromiyaa adda addaatti dhokate ykn awwaalamee jiru qorachuun bakka awwaalamee baasanii sabatti mul’isuufi guddisuun nurraa eegama.
Duudhaaleefi aadaa ummata Oromoo saboota biraarraa adda taasisaniifi ummatichi jireenya guyyuusaa keessatti haalaan leessisurratti xiyyeeffachuun gabaabinaan haala kanaan gadiitiin isin dubbisiisna.
Ayyaantuu/Ayyaantota
Warri ayyaantuu jedhaman osoo hinqaallomiin kennaa Waaqaan kan milkooman, waan hojjetaniifi dubbatan kan fiixa bahuuf, kanneen akka maallimaa, waataa, ekerdubbiftuu, moora laaltuu, dhaha dhooftuufi akkasumas deessiftuufi ogeessota caba waldhaanan maqaa dhahuun nidanda’ama.
Maallima
Maallimni gosa Oromoo keessaa tokko ta’an seenaa mataa ofii qabu. Maallimni gosa angafummaafi kennaa addaa Waaqarraa argatanis ni qabu. Kunis yoo eebbisan dhageessifachuufi warra ‘arraba gurraachaa’ yoo abaaran balleessuu danda’aniidha jedhamee amanama.
Akkasumas yoo caamni hammaate Waaqa kadhatanii roobsuufi roobni yoo guddate caamsuuf kennaa addaa warra qabaniidha. Isaan kun naannawa tokko tokkotti caamsituu jedhaman. Kana malees yeroo ongeen hammaatuufi yeroo roobni yeroosaa eeggatee dhaabbachuu dide jaarii bahanii kadhachuun ykn galma warra qaalluutti jifuu barbaachisu guutanii kadhatu. Kun qabatamaan ummata Waaqeffannaan bulu biratti beekama.
Eker-dubbiftuu
Warri kun kanneen lubbuu warra du’ee afuuraan dubbisanii maatiifi qe’eesaaniif dhaamsa ykn gorsa kennan. Yeroo namni tokko maatii keessaa lubbuun dabarte osoo mijuu dhibaayyuu hinbaasiin dura qe’ee warra eker-dubbiftuu kanaa dhaquun dhaamsa ekeraa dhagahu.
Eker-dubbiftuun aara gaayyaa ykn ixaana ilaaluun ekeraa dubbisuuf kennaa Waaqni qoodeef niqaban. Akkasiin ekeraan nama du’ee sun du’aa isaaf/isheef waan sababa ta’e, dhibaayyuu akkamii, eenyu harkaa akka fudhatu, gara fuula duraatti maatiin sun maalirraa of eeggachuu akka qaban dhaamtiif.
Moora Laaltuu
Isaan kunis kennaa addaa kan namni biraa ijaan arguu hindandeenye moora horii, barruu harkaa, siinii bunaa, aara gaayyaafi aara ixaanaa laaluun waan namaaf oodan niqaban. Akka mammaaksa Oromootti “Oromoon ooda bula” jedhama. Fakkeenyaaf warra moora ilaaluun beekaman keessaa naannawa Shawaatti moora naatoo, moora galataa bayyaniifi kan amma lubbuun jiruufi hojii kanaan beekamu Moora Shunee ni eeramu.
Kana malees kanneen harkisaaniifi afuurrisaanii namaaf dawaa ta’u, namoota sababa balaatiin caban waldhaanan, dhukkuba adda addaatiif dawaa kennaniifi rakkina adda addaatiif gorsaafi gargaarsa kennaniifi kkf ni juiru.
Ayyaana
Ayyaanni hiikoo waan hedduu of keessaa qaba. Coraa, milkii, guyyaafi sirna waa ulfeessuu/kabajuufi kkf. Ayyaana jechuun mil’uu Waaqaan kan namni tokko hariiroo uumaafi uumama gidduu jiru hubatu, kan Waaqaan kennamu, kan eenyuyyuu namarraa mulquu hindandeenyeedha.
Ayyaana Waaqaa, ayyaana namaafi ayyaana uumamaatu jira. Waanti hundi ayyaana mataasaa qaba. Ayyaana ofiitiin bula. Ayyaana ijaan arguun hindanda’amu. Ayyaana ayyaanaan beekan malee ijaan hinargan. Nama cubbuu hojjateefi du’e qofaatu ayyaanni irraa godaana. Gaaddidduu dhabeessa ta’a. Ayyaanni safuu eeguun tikfama. Hundeen utubaa Waaqeffannaa kan akka fedhiifi seera Waaqaatti dhala namaafi uumama qajeelchu safuudha.
Safuun seera uumaa jalqaba ture, gara fuulduraattis kan jiraatuudha. Safuun seera hariiroo dhala namaa gidduu jiru, hariiroo dhala namaafi uumama gidduu jiruufi hariiroo waa hundaa, fedhiifi seera Waaqaa eeguudha. Kanaaf, safuun Seera Yayyabaa walitti dhufeenya uumaafi uumamaa qajeelchu, sirneeffamaafi naqatoo uumamaa tiksuu to’atuudha.
Safuu eeguun dirqama jireenyaati. Safuun hintumamu, ni eegama, nikabajama. Safuun waan baay’ee of keessaa qaba. Safuu cabsuu jechuun cubbuu hojjechuudha. Cubbuu hojjachuun immoo, nagaa namootaa ykn hawaasaa booressuudha. Safuun mirgaafi dirqama ummanni ittiin waliin jiraatuudha. Safuun seera Waaqaafi Lafaati.
Booranticha
Boorantichi ayyaana warri abbootii (ayyaana dhiira warra mana bahee) waggaa keessatti yeroo tokko akka amantiitti maatiin ykn balballi tokko qe’ee angafaatti walgahee kabajuudha. Guyyaa kabaja ayyaana kanaa mijuufi dhangaan qophaahu gosa adda addaati. Yeroofi akkaataan itti kabajamu naannawaa naannawatti xiqqoo addummaa qabaatus jifuufi duudhaan guutamuu qabu tokkuma.
Ateetee
Ateeten ayyaana haadhaati. Ayyaana dubartiifi hormaataati. Oromoon kan dhugeeffatu ateetee ayyaana sanyiifi hormaataa kan dubartiin facaafattuudha. Dubartiin ayyaana kana kan facaafattu ayyaanni haadhashee isheefis tolee akka dhalashee qajeelchuuf uumamaan Waaqa kadhatti.
Ateeteen Saddeetatti kabajamti. “Saddeettan Ateetee jedhama”. Kana jechuun waggaa lamatti al tokko kabajamti. Birraa keessa ykn yeroo midhaan (jarmiin) alaa walitti qabamee galu ykn arfaasaa yeroo roobni roobee margi dagaagee loon quufse ykn yeroo sanyiin faca’uu jalqabu ta’a.
Ateeteen loon mataashii qabdi. Loon ateetee jedhamu. Dhadhaa finnan loon sanaatiin sirna ateetee bulfatu. “Waanti hundi Faanshoo Ateeteeti” jedhu. Ateeten ayyaana hormaataa haa taatu malee irra jireessishii bal’inaan aadaa calaqqisiisa.
Wadaaja
Wadaaja jechuun firummaa, aantummaa, walmararfachuu, walii yaaduu, waliibirmachuu jechuudha. Kanas warra ykn maatii tokkotu bulfata. Guyyaa kana ayyaantuu warra dhahaafi faaruu ayyaana kanaa beekan afeeruun Waaqasaanii kadhachaa, faarfachaa, galateeffachaa bulu. Ayyaanni kun bakka tokko tokkotti ayyaana ‘jaalaa’ jedhama. Ji’a ji’aan, waggaatti al lama ykn tokko ayyaaneffamuu danda’a.
Ayyaana Irreecha Malkaa fi Tulluu
Irreechi sirna aadaa Oromoo gamtaadhaan tulluufi malkaarratti ba’anii waaqa kadhatanii, faarfataniifi galateeffatan. Karaa biraatiin Irreecha yommuu jennu hiika (yaada) birootis niqaba. Kunis marga ykn coqorsa sirna ayyaaneffannaa tokkoof ykn araaraaf yoo deemamu harkatti qabatamus ni ibsa. Akkasumas hiikoo gara warra waa beeku bira deemanii namaaf himamu tokkoof kaffaluu (galchuu) ta’uu danda’a. Akkasumas Irreessa jechuun aangessuu jechuus nita’a. Ayyaanni Irreechaa waggaatti yeroo lama birraafi arfaasaa kabajama.
Taaboree/ Ukee
Ayyaanni kun ayyaana ijoollee dhiiraa kanneen umriinsaanii waggaa 16 gadi ta’an waggaatti altokko kabajaniidha. Guyyaa ayyaana kanaa mijuufi cunqoo qophaa’eef erga sooratanii eebbifatanii booda dirreetti waliin bahuun Qaccee dhukaasu ykn wallaansoo taphatu. Yeroofi akkaataan ayyaanni kun ittikabajamu bakkaa bakkatti adda adda ta’uu mala. Kanaaf qorannoo barbaachisa.
Ingiccaa/Qunnii durbaa
Ayyaani kun ayyaana ijoollee dubaraati. Waggaatti yeroo tokko walitti dhufanii ayyaaneffatu. Guyyaa jala bultii ayyaana kanaa shamarran ollaa waliin miidhagdee gara lagaa ykn dirreetti bahuun gosa margaa Qunnii jedhamu buqqifatu.
Dhaqaafi galaa sirboota ykn wallee wallisan niqabu. Galgalasaa Qunnii buqqifatanii manatti galan sana battee dhahu. Inni dhahame kun Ingiccaa jedhama. Ganamasaa ingiccaa kana akkuma duraa gurmuun waliin ollaarra deemuun Ingiccaa utubaa ykn gorroo manaatti hidhu. Yeroo kana dhangaa adda addaa affeeramuun dhadhaas muudamanii eebba fudhatu. Xumurarra Galma Ayyaanaa ykn waltajjii tokkotti walgahanii gamtaan sirna ayyaana kanaa sirbaafi wallee gara garaatiin kabajanii oolu.
Gannii/Qillee
Ayyaanni kun ayyaana looniin beekama. Bakka tokko tokkotti ammoo akkuma ayyaana biraatti fudhatama. Gara Maccaatti akkitti beekamuufi Tuulama keessatti akkasumas naannawa gara kibbaafi bahaatti adda adda ta’uu danda’a.
Guyyaa ayyaana kanaa mooraa looniitti marqaa marquun itti facaafatanii hormaatasaaniif eebbisu. Akkitti waanti kun raawwatu hedduufi bal’aadha. Guyyaa kana Qilleefi Gugsii fardaa taphachuunis ni beekama.
Kana malees ayyaanoti guyyaa lafaa (ayyaana dachii), guyyaa sanyii (jaarii)fi kkf hedduun kan maqaa hindhahiin godinaalee Oromiyaa garagaraa keessatti yeroo adda addaatti kan kabajaman ni jiru jedha nuti toora intarneetiirraa arganneefi kan dubbisnerraa arganne.


text:
Maalummaa gifiraa;
Dhukkubni gifiraa vaayirasii ‘measles’ jedhamuun kan dhufu ta’ee, dhukkuboota talaalliidhaan ittisuun danda’amu keessaa tokkodha.
Dhukkubni kun baay’ee daddarboo fi miidhaa garaagaraa kan akka qaroo ijaa balleessuu; kanarras darbee lubbuu galaafachuu kan danda’udha.
Akkaataa daddarbasaa;
Namni dhukkuba kanaan qabame yeroo qufa’u, tiifuu xixiqqoo vaayirasii kana of keessaa qabdu gara qilleensaatti facaasa.
Yeroo kana namni fayyaan vaayirasii kana qilleensaa wajjin gara keessaatti ol fudhata.
Mallattoo;
- Ho’ina qaamaa ol’aanaa,
- Diimachuu ijaa fi yeroo tokko tokko immoo ifa guddaa ilaaluu sodaachuu,
- Dhangala’oon akka bishaanii funyaaniin bahuu,
- Qufaa,
Erga mallattooleen armaan olii guyya sadiif irra turanii booda, gifirri ykn shifoon gogaa naannoo ededa rifeensa mataa jalaa jalqabee, gurra lamaan duubaan, morma jalaan, laphee fi garaa irratti akkasumas gogaa miilaa fi harkaa dabaree dabareedhaan waliin gahaa adeema.
Osoo hin yaalamin yoo ture, kutaa qaamaa miidhame irratti hundaa’uudhaan mallattoolee garaagaraa agarsiisuu danda’a. Fakkeenyaaf qufaa cimaa yeroo dheeraa, dhukkubbii laphee, hafuura kutuu, garaa kaasaa fi haqqee, madaahuu afaanii, mataa bowwoo, gaggabdoo fi kkf.
Saaxilama;
- Dhukkubni kun daa’imman umurii waggaa shanii gadii heddumminan miidha,
- Daa’imman talaalli dhukkuba kanaa hin fudhanne,
- Walitti baay’atanii jiraachuu fakkeenyaaf maatii bal’aa, mana sirreessaa, doormii barattootaa fi kkf,
- Hanqina nyaataa,
- Dandeettiin dhukkuba damdamachuu qaamaa gadi bu’uu; fakkeenyaaf namoota dhukkuba HIV’n qabaman.
Talaalliin yoom laatama?
Talaalliin dhukkuba kana ittisuuf kennamu akka biyya keenyaatti yeroo lama kennama.
Inni duraa umurii ji’a sagaliitti yoo ta’u, kan kennamus buufata fayyaa mootummaa tajaajila talaallii kana kennan hunda keessattidha.
Inni lammaffaan ammoo barbaachisummaa isaarratti hundaa’uudhaan weerara dhukkuba kanaa hambisuuf kan kennamudha. Kunis daa'imman umuriin waggaa shanii fi kudha shan gidduu jiraniif kennama.
Ittisa;
Talaallii dhukkuba kanaaf kennamu yeroon fudhachuu,
Nyaata madaalamaa soorachuu,
Namni dhukkuba kanaan qabame osoo gifirri gogaa isaatti hin bahiin guyya sadiif, erga gifirri itti bahee ammoo guyyaa afuriif walumaa galatti torbee tokkoof nama fayyaatti dhukkuba kana daddabarsuu danda’a. Kanaafuu yoo danda’ame yeroo kanatti nama dhukkuba kanaan qabame irraa fagaachuun gaariidha.
Gargaarsa;
Dhukkubni kun kallattiidhaan kan qorichaan yaalamu osoo hin taane, mallattoolee mul’atan yaaluun gahaadha.
Isaanis:
- Hoo’ina qaamaaf ‘paracetamol’ fudhachuu,
- Dhangala’oo kan akka bishaan qulqulluu, lallaafaa fi juusii adda addaa haalaan fayyadamuu qabu,
- Namoota mallattoolee ijaa qabaniif ammoo vitaaminii A fi qoricha ijatti dibatan ykn cobsan fudhachuun murteessaadha.
- Madaahuu afaaniif jiivii”GV” dibachuu,
- Waan hunda caalaa ammoo yeroodhaan mana yaalaa dhaquun yaalamuun barbaachisaadha.
Maddi; Dooktar Hiikaa fi “Nelson text book of pediatrics,17th edition, and Pocket book of pediatric hospital care_Ethiopia, 2010”


text: Sababa waalitti bu’iinsa gidduu kana Sudaan kibbaatti dhalateen cufamee ka ture buufati xiyyaaraa Juubaa harra tajaajila kennuu akka jalqabe Keeniyaatti Ambaasaaddera Sudaan kibbaa Chool Ojoongoo dubbatan. Ambaasaaddarichi harra ibsa gaazexeessitootaaf kennaniinii, kaleessa erga Pirezident Saal Vaakiir akka dhukaasi hatattamaan dhaabbatuuf ajajaniin booda haalli nageenya Juubaa fooyya’eeraa jedhan. Jiraataan Magaalaa Juubaa tokkos akka Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti himetti, guyyoota darban kana dhukaasi gurguddaan magaalattii keessatti dhagaa’amaa turan harra akka hin turre dubbateera.


text:
ABBABAA TOLCHAA JEDHAMA. Duraan Dura taa’aa ganda kattaa Buraayyuu kan tureef yeroo ammaa kana immoo dura taa’aa ganda Gafarsaa Buraayyuu ta’ee kan hojjechaa jiru qabsoo uummataa Oromoof sirna tplf mormaa kan jiru poolisii Oromiyaa fi miseensa opdo qabsoo uummata Oromootti makaman basaasee tika federaalalaatti kan gabaasaa jiru Waa’een qabsoo Oromoo dhimma isaa kan hin taane Irreecha Malkaa Ateetee Buraayyuu irratti uffata Abbaa Gadaa uffatee EBC dhaaf waa’ee ayyaanichaa kan ibsaa ture yeroo ammaa QEERROO sirbaa fi dhaadachaa ture POOLISIIf HOJJETAAN utuu hin hafin maqaa barreessee tika( daninnatii) tplf tti akka kennaa jiru QEERROOn bira geesseetti. Kanaaf atattamaan utuu inni hojjetaa fi poolisii uummataa isaarraa diina ittisaa jiru hiisisee hin fixin gara tarkaanfiitti galuun dirqama opdo fi QEERROO ta’uu beeksisna.
QEERROO Buraayyuu
Via: Massii Sanyii Fayisa Lelisaa


text:
‘Basaastuu fi Basaastummaa’ Da’annoo Godhachuun Olola Qabsoo fi Qabsa’ota Bilisummaa Oromoo irratti oofama Jiru Ilaalchisee Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo Irraa Kenname.
Caamsaa 11,2016
Finfinnee
Ololli torbaan muraasa darbaan irraa kaasee dhimma ‘Basaastuu fi Basaastumma’ jedhu jala dhokachuun Qasbsoo fi Qabsa’ota Bilisummaa Oromoo irraatti oofamaa jiru qaama imaammata diinni Sochii Qeerroon Bilisummaa Fincila Gabrummaatti Xumura gochuuf saganteeffate maseensuuf wiixinate ta’uun isaa sabboontota Oromoo maraaf ifaa ta’uu qaba. Basaastota diinaa saaxiluu qofa osoo hin taane qindoomina gahaa horataa deemuun hundee ishee mancaasuuf qabsa’uun eejjennollee Qerroo Bilisummaa Oromoo masakan keessaa isa anagafa.
Sadarakaa Qabsoon saba keenya amma irra jirtu kanatti Basaastota diinni jaarmolee keenyatti bobbaafatu damaqinaan of irraa tiksuun dirqama sabboontota Oromoo hundaati. Keessattuu, sochii murteessaa Qeerroon yeroo ammaa geggeessaa jiru irraa basaastota diinaaf hojjetan dammaqanii tiksuun qabsicha shaffisaan milkeessuu keessatti gahee guddaa xabata. Tika sabboontotni ilmaan Oromoo milkaa’ina sochii isaaf godhan hunda Qeerroon ni kunuunsifata. Odeeffannoolee qabatamoo kan basaastota Qabsoo Bilisummaa Oromoo saaxilan Qeerroon akka gumaacha qabsootti keessumeessa. Keessaanis ta’e alaan sochii Qeerroon mirga Ummata isaa deebisuuf godhaa jiru kannneen diinaaf basaasan yogguu saaxilumuu qabu. Qeerroon yeroo fi haala barbaachisaa tahan keessatti waayiloota qabsoo haqaa waliin ta’uun basaastota diinaa saaxiluu qofa osoo hintaane tarkaanfilee jajjaboo tahan irratti fudhataa as gahe. Gara fuul-duraattis Qabsoo saba keenya miidha diinaa irraa baraaruuf, basaastota keessaa fi alaan jaarmaa Qeerroo fi guutumaaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo irraatii baba’anii irraatti tarkaanfiilee barbaachisaa tahan fudhachuu irraa Qeerroon of-duuba hindeebu.
Wayyaaneen imaammata ‘Gargar Qoodanii Bulchu’ jedhuun hoogganamtee ummata keenya sadarkaa gandaatti tokko-shaneen hidhuun sirna basaastummaa daanga hinqabneen biyya keenya saamaa jiraachuun ishee waan haalamu miti. Qeerroon sirna tikaa wal xaxaa ta’e kana keessatti naamusa cimaan of-ijaaruun mirga saba isaa falmuu eegale. Qeeroon funyaan diinaa jala ta’ee gootummaa fi hubannoo cimaadhaan sochii Dargaggoota Oromoo kan gabroonfattuu Wayyaanee raasaa jiru kanaaf hooggansa gahaa kennaa as gahe. Qeerroon Saba Oromoo qofaaf osoo hintaane saboota cinqurfamoo biyyatti guutummaaf abdii jijjiirama dhugaa kan ta’uu danda’e dirree irratti wareegama qaqqalii gomachuudhaan malee toora internetaan olola afarsuudhaan hinturre.
ibsa-qeerroo-bilisummaa-oromoo-caamsaa-11-2016-dhimma-basaastummaa


text:
Gaanfi Afriikaa gaazexeessitootaaf bakka rakkisaa ta’uu Dhaabbati mirga odeeffannoo argachuu fi walabummaa press’f falmu ‘Artiikil 19’ (Artikil Naayintiin) beeksise. Dhaababtichi harra guyyaa walabummaa pireesii addunyaa Dhaabati Amneestii Internaashinaal ka Damee Keeniyaa qopheesserratti gabaasa dhiyeesseera.
Gabaasa kanaanis keessumaa filannoo Keeniyaa darbe irratti balaan Gaazexeessitootarra gahu dabalee akka ture ifoomseera. Biyyoottan kaan Ka akka Somaaliyaa fi Eertiraa keessattis mirgi gaazexeessitoota sarbamaa akka jirullee hime.
Gaggeessaan Boordiin Dhaabbata Article 19 Mr. Joon Gaashii Itiyoophiyaa keessattis mirgi kun bakka waan hin qabneef gaggeessaan biyyattii haarawi muudaman mirga gaazexeessitootaa kabachiisuu akka qaban dubbataniiru. Qophii kana irratti gaazexeessaan dheengadda hidhaa lakkifame Iskindir Naggaa irratti argameeraa, Galmoo Daawit dabalata isaa Naayiroobii nuun gaheera.


text:
Mootummoota gamtoomanitti wajjirri dhimoota gargaarsa atattamaa (OCHA)n, gabasa oggaa walakkaa han bara 2016 akkaataa gargaarssi namoota rakkataniif godhamaa turee irratti xiyyeeffatu harra baasee. Gabasichi hojiin gargaarsaa haala yaachisaa keessa jiraachuu isaa agarsiisa.
Akka addunyaatti namoonni gargaarsa atattamaa barbaadan miliyoona 100 fi miliyoona 30 gahuu isa fi lakkoofsi kun, bayyina namoota gargaarsa barbaadan jedhee ,motummoonni gamtooman lafa godhee, gara miliyoona 44tin caaluu isaa beeksise OCHAn.
Kunis, mallaqa gargaarsaf ramadamu gara miliyoona lamaa amma miliyoonaa 21.6tin dabala. Mallaqni kuni namoota rakkina hammataa keessa jiran miliyoona 95 gargaaruuf oluuf barbaddama. Hata’uu malee, amma maatti gargaarsi argamee harka wajjirichaa gale miliyoona 5.5 qofa.
Jens Learke dubbii himaa ochaati. Gaafiif deebii Sagalee Amerikaa wajjin godheratti gargaarsa dhabbanni isaa godhu keessaa harkki 80mni naannoo walitti bu’insi jirutti namoota midhamaniif akka oolu hima.
Kanamalees akkaata hin eegamneen namonin yeroo dha yerootti qeheedhaf biyya isaanirra buqa’uun hojii dhabatoonni hojii gargaarsaa hojjatan assiif achi akka hiran godhuu fi hammeessu isaa ibse, dubbiihiman ochaa.
Karaa biraatin, gabaasni haaraan kun haallii qilleensaa jijjiramuu, roobnni gudda bu’uun, laftti sosso’uunii fi balaawwaan umamaan dhufan akka addunyaatii lakkofsa nama gargaarsa barbaaduu ol kaasuu isaa agarsiisa. EL Ninoon Itoophiyaadhaa fi Zimbaabweetti ongee hammaataa gechisuu isa han yaadachiisu gabaasni OCHA , biyyoota lamaan kanatti , sanyiin akkuma facaheeti lafatti gadi hafuu fi beeladoonnii dhumuu isaanii tarreessa.


text:
Gabayaa Berlin,Jermen Wiixata dabre nama 12 bombiin keessatti fixan taan amma ya bananii poolisii hedduu fi mirgaa bitaan dallaa dhagaa itti jaaranii eeguutti jiran
Gabayaan tun ta kiristaanii mi’a gaafa dhaloota Yessoo Kiristoo, Christmas keessatti guguran bitachuuf itti dhufu.Fulaan akkana itti nama hobbaasan gabayaa Breitscheid teessoo mootummaa Jermenii Beliin keessa.
Poolisiin Jermenii namicha akkana nama fixe barbaadachumatti jirti.Eegii Wiixataatii asitti gabayaa sun hardha bananii amma mirgaa fi bitaalleen eeguutti jiran.
Chaansileeriin (bulchituu) Jermenii,Angilaa Merkel “yoo dhuguma namii shakkan ka ufiifuu biyya ufiitii balaa baqatee ummata akkana itti baqatee fi isa gargaare fixe waan guddoo garaa nama nyaataa,” jetti.
Poolisii hedduu fi mirgaa fi bitaa isiillee dallaa dhagaa itti jaaranii eeguutti jiran.Namicha badaa tokkotti bombii makiinaatti fahee gabayaa wadhakkaan seenee keessatti gadi lakkisee nama fixee baqatee bahe.
Namichii nama fixe kun dhalootaan Tuniziyaa,Anis Amir jedhanii nama ganna 24 Awurooppaa cufa keessa barbaaduutti jiran.Namii kun galgala,yoo namii gobbatee wa bitachuuf walti dhufe makiinaa fahiisaa guddaa ummatatti gadi lakkisee 12 ifxee 40 caalaa mammadeesse.
Anisiin kun seera malee Jermen dhufee warqata baqataallee dhowwatan. Silaa ji’a tokkoon duratti Jermen keessaa baasuu malaniiyyuu jedhan bulchootii Jermen.


text:
Oromo / Oromiffa
Danbilee Hati'insa mindaa bulchiinsa Siyatilli (SMC 14.20)
Seattle Administrative Wage Theft Ordinance (SMC 14.20)
Hojjatootinii Siiyatilli hatinsa mindaa irra kan ittisuu dabalataittisa niqabuu.
Ji'a Miyazia 1, 2015 irra egalee qajeelfaminni hara hattinsa mindaa kanatiin hojjachistonii kaffalitti Siiyattilli hinkafalamini hojjatootaaf mindaa fi gurshaa kaffalu qabaan, odeffannoo hojjidhaa yeroo qaxaramaan, jijjira hojjifi yroo hundaa kaffalitti mindaa fi gurshadhaa; fi hojjatatinoon mirga hattinsa mind irratti qaban bareeffamaan beeksisaa kennuu.
Odeeffanoon bareffamaan iddo hojjatootiin hojjatanitti dirqamaan qoqa Ingiiliffan, Ispanishiin, fi qooqa kamiiniyuu jijiramee kenneamuuf qaba.
Qajeelfamini kun dabalatan Magaalatii biiroo istandrdii hojjatootaa, gareen hara Biroo Siyattili Mirga Hojjatoota, akka sa'akatai'nsa bulchinsa mindaa fi gurshaa hinkaffalmineef adeemisisuu.
Hanga ammatti yakki hatinsaa mindaa hojjatoota jalatti SMC 12A.08.060 hafe jira.
Ittinsa rakkoo dhaa
Hojjachistooni akka tarkanifi qajeelafama garagachuttin hinfudhatinee dhorkamadhaa (fkn. hariyuu, gita hojjirra gadibusuu, fi sodachisa gabasaa dhiyeessuu sadarka godinsa isaanii) nama kamiyuu mirgaa isaa haala qajeelfama kanaan so'ochuuirratt tarkanifi fudhachuun dhorkamadhaa.
Beeksisaa qaxartootaa odeffannoo -
English / Oromiffa (Oromo)
Hojjachistootinn yeroo hojjatoota hojjirra hariyaan fi yeroo kaffalitti yeroo tokkoo jijira Siiyattilli qaxari kamiyuu dura diirqama hojjatootaaf bareeffamani odeffannoo kennuu qaba.


text:
Awurooppaa fi Amerikaatti ijoollee Itoophiyaa hedduu Guddifachaan guurratan. Amma gannuma gannaan ijoolleen haga 100 akka kanaan biyyaa bahan malee durii isumaa gannatti ijoollee haga 400 akka kanaan Guddifachaan biyyaa baafatan.
Amma ammoo akka ijoollee Itoophiyaa Guddifachaa jedhee namii biyya alaa hin fudhanne kalee Paarlaamaan Itoophiyaa mure.Yaadii kun seera tahee hin baane malee qaraa woma lafa jiraati.
Akka jecha Ministera Ijoollee fi Dubartii Itoophiyaa obboo Alemaayyoo Maammootti irra jirtii ijoolleetiif jedhanii paarlaamaan Itoophiyaa tana irra gahan.
“Waan dhoorreef keessaa tokko ijoollee tana humnuma ummata keennaatiinu arduma jaraattuu ummatinuu guddisuu dandahaa jennee walii galle.Ijoolleen tun rakkoo hedduu keessa dabarti. Eennumaa ufiitiifuu hin wallalaan.Hidda dhaloota isaanii wallaanan.”
Ijoolleen tun jireenna dansaa waadaa galaniif sun argachuu fi dhibaachuu, guddisa dansaa argachuulleen waan Paarlaamaan laalee keessaa tokko.Seerii kun gaazexaa Negaaritti irratti eegi baheen duubatti seera tahee baha.
Gama kaaniin ammoo lammiin Itoophiyaa biyya alaa jiran Itoophiyaa keessaa ijoollee Guddifachaa biyyaa baafachuu fi dhibaachuu isaanii seeri kunuu diidessee dubbachuuf deema.


text:
Qabsoon waan ulfaattuu walxaxaa tokko kutanii darbuudha. Adeemsa waan tokko injifachuuf ifaajjii guddaa taasisnu Qabsoo jedhama. Qabsoon wanta addunyaa kanarratti wareegama nama baasisuudha. Addunyaa kanarra jiraachuuf namni kamuu Qabsoo gochuu qaba. Adeemsi nuti guyyaa guyyaan jireenya injifachuuf, rakkina mohachuuf, gadda iira aanuuf, siqiiqii dabarsuuf, garbummaa jalaa bahuuf taasisnu qabsoo jedhama.
Isaan olii keessa waan irratti dubbachuuf hedu qabsoo garboonfataa qarisiisuuf sabni tokko wal ijaaree taasisudha. Garboonfataa konkolaachiftee biyya abbaakee kabachiisuuf qabsoo gaggeessuu si gaafata. Qabsoo gaggeessuun dura guutummaa jireenyakee mara aarsaa gootee sabaaf laachuu si barnaachisa. Gaafa jireenya mataakee gattee uummatakeef dalaguu jalqabderraa kaatee ati qabsaa’aa jedhamta. Jireenya mataakee gattee uummataaf of laachuun qabsoo gaafata.
Qabsoo keessatti aarsaa gootee uummataaf of laachuu jechuun, waa’ee dantaa ofii irra kan uummata ofii dalguudha. Waa’ee ofii dursanii kan uummataa dhiphachuudha. Waa’ee qoonqoo ofiif mukaa jirmatti bu’anii dhagaa walirra tuulani Gamoo ijaaruu dhiisanii uummataaf dalaguudha. Yeroo dheeraaf waa’ee uummata ofii yaadanii dalaguudha. Kun adeemsa qabsooti. Qabsoo keessatti; qabsoo garbummaa dhabamsiisuu gaafa gootu uummata kee biratti ilaalcha hadhaa qabaachuu dandeessa. Sunis haalawwaan ati qabsoo keessa dabartu kan calaqisiisan ta’uu hubatuu qabda. Qaamni akkasuma Jaarmiyaan ykn dhaabni uummatakee cunqursu karaa addaa addaan duula jibbiinsaa sirratti nii bana. Duulli sun holola garaagaraa gaggeessun akka uummannikee dhageettiikee dhabu cina darbee uummannikee akka si balaaleffatutti karoorri garboonfataa biraa sitti baha.
Sun ammoo akkati deggarsaaf deggaraa dhabdee duula garboonfataa dhabamsiisuu ati hingooneef sirratti banama. Duula sana karaawwan hedduun sitti banuu dandaa’a. Qabsaa’aa fakkaachuun si hadheessuu, gantuu si fakkeessuu mala. Kun hundi adeemsa qabsoo ta’uu beektee irra aanuu akkati qabdu jabeesseen siif hima.
Har’a qabsootti jirra. Qabsoon keenya goolii dhumaa bira gaheera. Qabsoon itti jirru wareegama hedduu nu baasiseera. Kaawwan Keenya itti reebamnee caccabnee, ittis dhiignee ari’atamnee ari’atamaas jirra. Kaanneen kaawwan ammoo akkuma uummataaf jireenyasaanii aarsaa godhaniti lubbu nuu kennanii lafa dhugaa deemaniiru. Isaan daandii Bilisummaa curuu irratti qoree summaahaan lubbuun taraniiru, nutimmoo imaanaa harkaa fuunee toorasaanii qabannee jirra. Har’a abbaan qabsoo uummata Oromoo cinatti ilaalcha gaarii hinqabu. Kun ammoo waan garboonfataan irratti hololchiisaa tureef akka uummanni jibbiuf shira xaxaa tureen ta’uu beekuu qabna. Ilaalcha dabaa uummanni akka qabsaa’aa isaaf qabaatuuf hojii TPLF dalagaa tureef dalagaa jiru hedduu bal’aaf dheeraa ture. Sanarra akka aanus waan beekuuf qaamni uummataaf hojjetu kaayyoo tokkicha ganama qabatee bahe kaayyoo Bilisummaa waliin cichee qabsoo isaa itti fufee jira. Hanga Bilisummaatti akka itti fuguuf dhaadannoosaa yeroo maraa keessatti nii haareffata.
Qabsaa’aa
Qabsaa’aa jechuun qaama waan tokko argachuuf tattaafatudha. Adeemsa waan dhabaniif waan saamaman deeffachuuf taasisnu qabsoo akkuma jenne, qaamni waan sana raawwachuuf aarsaa of taasisu qabsaa’aa jedhama. Qabsaa’aan gosoota hedduu jira. Qabsaa’aa Garaa, qabsaa’aa uummataa jechuun gabaabinaan ilaaluu dandeenya.
Qabsaa’aa Garaa
Qabsaa’aan kun waan qoonqoosaa qofaaf kan ifaajaa ooludha. Waa’ee maatiisaaf akkasuma dhalasaallee yaaduun kan itti hir’atudha. Namoonni akkanaa baadiyyaa keessatti yeroo hedduu waan qaban gurguruurra taranii lafa irra taa’an illee gurguruun dhalasaanii rakkinaaf gadadoof kaadhimu. Qabsaa’aan garaa kun waan qoonqoosaa galu argannaan injifataadha. Yeroo kamuu waa’ee nyaachuu isaaf dhuguu isaatu sammuusaa qirqirsaa oola. Rakkina garaa guutachuuf kan hedduu dadhabaa ooludha.
Qabsaa’aa Uummataa (Lammii)
Qabsaa’aan uummataa uummata ofiitiif ifa guddaa baasuu kan ifaajuudha. Qabsaa’oonni kun gosoota hedduu jiru. Qabsaa’onni uummataa
1, Qabsaa’aa Riqicha
2, Qabsaa’aa Walawalamaa (raafamaa)
3, Qabsaa’aa habaqii (kosii)
1. Qabsaa’aa Riqicha
Qabsaa’ota jiran keessaa tokko qabsaa’aa riqicha. Qabsaa’aa riqichi akkuma maqaasaa Riqichadha. Yeroo kamuu Kaayyoosaarraa hinsocho’u, hindhommoqu. Waa’ee isaarra karoora uummatasaa guddisuu, uummatasaa waanjoo halagaa jalaa baasuu, uummatasaa addunyaarratti beekamtii addaan gonfuu irratti dabarsa. Waa’eesaa irratti yeroo muraasatuu dabarsee kan uummataaf qooda olaanaa laata. Qabsaa’aan kun daandii garboonfataa of jala aansanii irra ce’uuf toluu dhaloota duubaan dhufuuf ta’a. Riqicha ta’ee dhaloota qabsoorratti guddisa. Riqicha ta’uun malaaf tooftaa qabsoof tooftaa siyyaasa uummatasaa dhaloota duubasaan dhufu barsiifata.
Bara kamuu hanga Bilisummaatti qabsoo jalqabe biraa hinafu. Qabsoo keessatti guddatee qabsoo keessatti du’uu filata. Hanga Bilisummaaitti sossobbaaf gowwomsaa garboonfataatiin hinshiminu. Waan uummatasaa baasuuf nyaatu dursee xiinxalee uummataaf balballoomsa. Du’aaf badiisa biyyasaa oolcha. Qabsaa’aa haqaa isa kana. Isa bubbeen siyyaasaa garboonfataa bakkaa hinsoochoofne, isa afarsaan qaamota inni irratti qabsaa’uu qilleensaaf hinlaanne qabsaa’aan Riqichi abbaa haqaaf haqaan uummataaf dhaabatutu kana. Waa’eesaaf dantaasaa lafa kaahee, jireenya isaaf, mi’aa dargagummaa, mi’aa jireenyaa isaa hongeessee uummataaf dhalatee uummataaf jiraatu qabsaa’aan kana. Haa ta’uutii uummata qabsaa’u cinatti marartee karaawwan hedduun argachuu dhabuu mala. Sababaan ammoo qaama inni falmuuf qaamanni irratti qabsaa’utu isaaf uummatasaa gidduutti summii jibbaa biifa. Holola dharaa irratti balballoomsa. Ta’us uummannikoo na oodeera, na loleera jedhee adiiyyootti uummatasaa gatee, daanga biyya abbaasaa eeguu dhiisee hindeemu. Riqichadha hinsocho’u. Kana qaba qabsoon Oromoo. Kanaaf hangana jiraatee Bilisummaa cinaan nu gahee jira. Dhugaan qabsaa’aa Riqichaas galaa jira.
2. Qabsaa’aa Walaawalamaa (raafamaa/dhommoqaa)
Qabsaa’aa dhommoqaan Gosoota qabsaa’otaa keessaa tokko ta’ee kan jabina dhabudha. Laafaadha nii dhommoqa, nii raafama. Qabsaa’aa kana humna guddaanis xinnoonis nii sochoosa. Jabina ha dhabu malee Bilisummaa uummatasaaf ganamaa galgala hirriba dhaba. Qabsaa’aa jabaa ta’uu baatus Bilisummaa sabasaatti nii amana. Garuu jabina hinqabu. Adiyyootti qabsaa’aa gatee jireenya dhuunfaasaas qabsoo uummataas wal keessa gaggeessa. Dhuunfaattis of hongeessee uummataaf jiraachuu hinfedhu. Qabsoo uummatasaas gatuu hinbarbaadu. Kanaaf waa lama wal cina dhiiba. Kun uummatichaaf balaadha.
3. Qabsaa’aa Habaqii (Kosii)
Gosoota qabsaa’otaa keessaa tokko Qabsaa’aa Habaqiidha. Qabsaa’aa kana qaanuma itti dhufutu qilleensaaf kaadhima. Waanuma qilleensi raasuudha. Yeroo hedduu jabinaaf guddina waan hinqabneef bubbee Siyyaasaatu bakkaa dhabama godha. Qabsaa’aa waan itti dhufuuf namni martis qabsaa’aa uummataa itti fakkaatuudha. Qabsaa’aan kun maqaasaa hedduu jaallata. Of dhadeessuu, of guddisuu hunda caalaa barbaada.
Yeroo hedduu qaama Warraaqsaaf qabsaa’ota cichoomoo ykn Riqichaan waan dalagamu akka waan isa ta’eetti haasa’ata. Qabsaa’aan kun hidhaa garboonfataa galuuf illee yeroo hinfudhatu. Haa ta’uu malee waanuma hingoonetti hidhamee waan qomoo qabsaa’otaa ta’ee qofaaf dararamuu mala. Waanuma inni hidhamee baheef uummanni duukaa luucca’uu hinbarbaachisu.
Qaamni tokko gaafa hidhu akkasuma namni tokko maqaa siyyaasaan gaafa hidhamu hiikamuusaa akkuma gammannu maaliin bahe? Akkamiitti bahe? Mana hidhaa keessatti amala akkamii calaqqisiisaa ture? Gantuudhaa? Kaayyoorratti jabaataadhaa? Jedhee gaafachuun dirqama uummataati. Waggaa 60 iyyuu maa hinidhamne murteessaan kaayyoof dhaabbachuutu qabsaa’aa haqaa nama taasisa.
Qabsaa’ota habaqii uummanni Oromoo hedduu horateera. Qabsaa’onni kun wal dhaadeessuu, wal arboomsuu, waan itti dhufe faarsuu irratti yeroo isaaniis kan uummataas gubuu yaalu. Qabsaa’onni kun nama afaan ho’aa dubbate jala hiriiru. Qabsaa’aa habaqii akka hintaanen sin abdadha!
Horaa Bulaa
Qalbeessaa Dhangi’aan
Finfinnee Oromiyaa
Bitootessa 31,2018


text:
Tooftaalee fitnaa itti ittisan yookiin hir’isaan torbaan lamaan darban keessatti ilaalle jirra. Ammas kutaa dhumaa ni ilaalla.
7.Jama’atti hidhachuu fi maxxanuu– jama’atti (hawaasatti) maxxanuun badii baay’ee irraa nama eega. Namni yommuu adda fiigu, akkuma jeedalli hoola addatti argatte nyaattu, diinnis nama kana nyaata. Gurmii fi walta’iinsan diina injifatan. Rahmata Rabbii keessaa tokko ummata Islaama kana jallinna irratti isaan walitti hin qabu. Hanga ummanni Islaama jiru haqni ni jiraatti. Hanga ajajni Rabbii dhufu gareen haqa qabatanii fi ishii irratti obsanii yeroo hundaa ni jiraatu. Jama’aa akka qabannu Ergamaan Rabbii (salallahu aleyh wa sallam) itti nu ajaju. Read more
Yommuu Rabbii jettanii wal jaalattani fi wal fuudhu barbaaddan, nikheenyi keessan karaa halaalati fi gammachisatiin haa ta’u. Karaa gammachiisa keessa tokko nikeenyi keessan shari’aa waliin kan deemu fi abbaa fi haati keessan lamaanu yoo itti gammadanii fi walii galaniidha. Yommuu warrii kee nama jaallatte san si harkatti didan, adeemsa fuudha heerumatti seenun dura itti yaadi. Fakkeenyaf yommuu isaan si didan, nikhaa dhoksaan wal hidhuun walitti dhufu dandeessu. Garuu kuni jireenya fi kabaja keessan miidha. Nikeenyi keessan ifa haa ta’uu, warrii keessan itti haa gammadu. Kanaafu jireenya gaa’ila kana yommuu murteessitu, suuta jedhi, hin jarjariin, of dagaagsi. Jireenya kana haala gaariin gaggeessuf dagaaginni guddaan dagaaginna sammuuti. Gariin qaama fi qabeenyan gahaa ta’ee yommuu gaa’ilatti seenu yeroon xiqqoon booda gaa’illi isaa ni jiga. Sababni kanaa inni guddaan sammuun dagaagu dhabuudha. Kanaafu sammuun, qaamanii fi qabeenyan gahaa ta’anii gaa’ilaaf of qopheessu barbaachisadha. Ta’uu baannan handaaratti hafu.
Read more
Torbaan darbee yommuu fitnaan (qormaata, rakkoon…) buutu akkamitti akka too’atan tutuquuf yaalle turre. Har’as itti fufuun tooftaalee fitnaa itti too’atan mee haa ilaallu.
4.Oduu mirkaneefachuu– dhugumatti ibiddi fitnaa yeroo baay’ee kan qabatuu fi babal’atuu sababa oduu sobaa fi jette jettee raabsunii. Namoonni baay’een wanta dhagayanii fi jedhan osoo addaan hin baafatinii fi hin mirkeenafatiin namoota birootta dabarsuuf ariifatu. Kunii immoo badii badii irratti dabaluun jireenya darara, dhiiga namoota baay’ee dhangalaasa. Yommuu namoonni akkuma argan oduu osoo hin mirkaneefatiin namoota birootti dabarsan, ajaja Rabbitti buluu fi tolee jechuu dhiisanii fedhii lubbuu ofii qofa jala fiigu. Namoota akka dhagaa jabaatan ni argita. Of dinqisiifachuun ana malee beekaa fi hayyuun hin jiru jedhu. Namoonni biroo isaan biratti wallaaladha. Read more
Qormaata ykn fitnaan yommuu bu’uu nama jaanjessa, dukkanni namatti bu’a, gara deeman nama wallaalchisa. Nama Rabbiin eege malee namni qaroon dukkana qormaataa kanaatin ni dhama’a. Fitnaa yoo jennu wantoota lubbuu, qalbii fi qabeenya nama irratti balaa fiduu danda’aniidha. Isaan keessaa gurguddoon waraana, wal lola, balaa uumama kan akka kirkira lafaa, rooba cimaa, wantoota fokkuu kanneen akka sagagaalummaa, gudeeddaa, alkooli fi kkf babal’achu, qabeenyi garmalee baay’achuu fi hiyyuummaan jabaachu. Read more
Waan namoonni si miidhaniifi mitii waan ati namoota miitef dhiphadhu. Sababni isaas yommuu namoonni si miidhan ajrii (mindaa) argatta. Namtichi yommuu towbate fi ati araaramtuuf Rabbiin mindaa siif kataba. Namtichi osoo hin toowbatin yoo du’e immoo boru Guyyaa Qiyaama harka kee ni kafalatta. Cunqursaan hin jiru, mizaana haqaatu dhaabbata. Garuu ati yoo nama miite fi osoo hin towbatiin duute adabbii argatta, hojiin gaariin(hasanaanni) tee nama saniif kennamti. Kanaafu arrabaan, harkaan fi karaa adda addaatin nama miite yoo jiraate yeroon towbadhu, araarama gaafadhu.Yoo araarama gaafachuun sitti ulfaate hojii gaggaari baay’isi hojjadhu. Read more
6.Karaa sirrii irratti fi haala sirriin baasu– namoonni baay’een qabeenya yommuu argatan eessatti fi akkamitti akka baasan hin beekan. Fasaanni (badiin) guddaan addunyaa irratti kan babal’ataa jiru sababa baay’inna qabeenyaatin. Boombii fi nuwkilariin namoota nagahatitti roobsan sababa baay’inna qabeenyatinii mitii? Qabeenya sirnaan yoo itti hin fayyadamiin namtichaaf badii taati. Iccitiwwan galii gaarii itti argatan keessaa tokko qabeenya sirnaan itti fayyadamuudha. Wantuma arganirratti bitteennessu dhiisudha. Qabeenyi amaanaa Rabbiin nama bira kaa’edha. Guyyaa fedhe namarraa fudhata. Qabeenyi kiyya jedhanii akkuma fedhan itti taphachuun of gowwomsuudha. Qabeenya sirnaan fayyadamuuf: Read more
Galii jechuun soorata namni tokko addunyaa tana keessatti jireenya ofii itti fufsiisuuf argatuudha. Yeroo baay’ee galii maallaqaan wal qabsiisna. Addunyaa tana keessatti jireenya ofii itti fufsiisuuf namni hunduu madda adda addaa irraa galii adda addaa argata. Gariin immoo inumaa kan galii hin qabne jira. Yoo argatan nyaatan, yoo dhaban ni obsan yookiin beelan miidhamuun namoonni du’an manni haa lakkaa’u. Gariin immoo galii ofiitin machaa’un yommuu addunyaa balleessanii fi badii babal’isan argina. Galiin isaani haraama ta’ee halaala ta’ee haajaa itti hin qaban, kan argan hundaa walitti haruudha. Namoota miidhuun qabeenya walitti guuruf fiigu. Hanga yoomi akkanitti walitti haruuf fiigu, hanga yoomi akkanatti nama miidhu? Read more


text:
Barreessaan : Abonketi Fayissa
===========================================
Oromiyaa keessatti sababa qulqullinni barnootaa kufeef, barattootni sadarkaa tokkoffaa Afaan Oromoo dubbisuu fi barreessuu dadhaban; kanaaf immoo furmaatni barbaachisaan tartiiba qubee afaanichaa jijjiiruudha jetti egaa warri OPDO. Kufaatiin erga uumamee booda sababa sababa hin taane tarreessuun hin barbaachisu. Duraan dursa sababoota kufaatii qulqullina barnootaa kana dhugaatti addaan baasuutu barbaachisa. Ani barnoota sadarkaa tokkoffaa Afaan Oromootiinan baradhe. Ammas mana barnootaa Oromiyaa keessa jiru tokkottin barsiisaa ta’ee hojjetaa jira. Hanqina dandeettiin dubbisuu fi barreessuu barattoota manneen barnootaa Oromiyaa keessa jiran mudateera jedhamaa jiran kanaaf sababootni dhugaa ta’an hedduun (kanneen siyaasaan hanqaaqaman dabalatee) kanneen dur yeroo aniyyu baradhu irraa eegalanii hanga ammaatti akka aadaa manneen barnoota Oromiyaa hanga fakkaataniitti wal harkisanii deemaa jiran keessa muraasa isaanii mee walumaan haa ilaallu.
1) Manneen barnootaa hedduu (kanuma ani amma keessa jiru kana dabalateeyyu) barsiisonni saayinsii barnoota Afaan Oromoo sirriitti baratanii gahumsaan eebbifaman yommuu gara manneen barnootaatti ramadaman OPDO n akka diinatti ilaalti. Kunis jalqabbiin afaan keenya, Afaan Oromootiin barachuu gumaata ABO fi hayyootni Oromoo hedduun irratti wareegamanii dhiiga isaaniitiin nuuf kennan waan ta’eef (OPDO’n ofii isheetiif gootas hayyuus hin qabdu), barsiisota kana garee ABO’tti ramaduudhaan dhugaa jiru ilmaan Oromoo barsiisu jedhanii shakku. Kanaafuu, bakkoota hedduutti barsiisota ciccimoo ta’an Afaan Oromoo akka hin barsiisne hojiirraa ari’aa; kaan immoo gosa barnoota biroo akka barsiisan dirqamaan godhamaa ture, jiras. Afaan Oromoon egaa barsiisota ( waan daree barnootaa seenaniif qofa namoota maqaaf barsiisaa jedhamaniin) fi waan ofitti amanamuummaa hin qabneef qofa OPDO’f amanamoo ta’aniin barsiifama. Namni ofiifuu sirriitti barreessuu fi dubbisuu hin dandeenye egaa afuura qulqulluu(?)tiin barataa eebbisee qulqullina barnootaa fidaaree?
2) Daree barnootaa tokko keessatti giddu-galeessaan barattoota 80 olitu barata. Kun immoo barsiisaan tokkichi/barsiistuu tokkittiin turtii wayitii tokkoo daqiiqaa 40-45 keessatti qabiyyee barnoota guyyuchaa barsiisee, hojii daree kennee, hanqina barattoota kanaa sirreessuudhaan guutuu mitiiti, maqaa isaanii hanga akaakayyuutti waamee fixuufiyyu ulfaataadha. Egaa barsiisuun akka qeesii habashaa bishaan facaasanii jamaa walitti qabame kana waliin gahuudhaaree?
3) Dhugaa dubbachuuf taanaan ofuma mataa koo irraa ka’ee yoon dubbadhe, ani barsiisaa ta’uuf hawwiis fedhiis hin qabun ture. Hiriyoonni koo hedduun amma waliin jirrus ta’e kanneen ani bakka biraatti beekus akkasuma. Garuu, biyya kana keessatti namni hunduu waan fedhii isaa barachuuf carraa waan hin arganneef barsiisummaa akka riqichaatti itti fayyadamee har’umaaf taatus mataa koo danda’ee jiraachaa gara biraatti ce’uuf qofan itti seene. Kanumaaf egaa barsiisaan hedduun yeroo ammaa kana kan inni barsiisummaa lagatee keessaa baqataa jiruuf. Ergan Oromiyaa keessatti barsiisaa ta’ee asis fedhii ijoolleen Oromoo waa beekuuf qabdu ilaalee dheebuu isaanii kana baasuuf hammamuu yoon carraaqe, bu’aa barbaachisaa buusee hin beeku. Namni waan fedhii fi jaalalaan hojjetu irratti bu’a-qabeessa ta’akaa!
4) Dareewwan barnootaa manneen barnootaa Oromiyaa keenyaas ta’an; kan Itoophiyaa martuu galma wal gahii beeloftootaati jedheen hiika ani. Maaliif jennaan, barsiisaan mindaa gahaa waan hin arganneef ni beela’a, barattoonni isaas tarsiimoo misooma baadiyyaa dadhabaa mootummaan dadhabaan miidiyaa irratti qofa odeessuuf baafateen maatiin isaanii waan hiyyoomaniif ni beela’u. Namni dhimma baruu-barsiisuu qabu hin jiru jechuu kooti. Waa’ee barnootaa odeessuun qofti manneen barnootaa fi hojmaata isaa irratti jijjiirama waaraa fidaaree?
5) Yeroo ammaa kana egaa hanqinni barsiisaa Oromiyaa qofa osoo hin taane guutummaa impaayerittii Ixoobiyaa kanayyu mudateera. Kafaaf immoo sababni ijoon isa gareen sobdootaa (mootummaan) manneen barnootaa heddumminaan ijaarree waan babal’isneefi tarsiimoo barnootaa daree tokko keessatti yoo baay’ate barsiisaan tokko barattoota afurtamaaf (1:40), jedhu qabannee hojjechaa waan jirruuf jedhu miti. Hojmaatni manneen barnootaa keessatti dura-taa’ota manneen barnootaa utuu gahumsa hooggansa mana barnootaa hin qabaatiin malaammaltummaa fi ergama OPDO galmaan gahuuf kaa’amaniin waan laamsha’ee fi yaada ani qabxii sadaffaa irratti eeruuf yaaleen barsiisaan garbummaa mana barumsaarraa hurii of baasuutti kutate. Isa kanaaf immoo mootummaan akka furmaataatti barattoota ofiifuu kutaa 10ffaatti kufan ganda keessaa barbaadee miindeffamanii akka isaan barsiisan godhe. Haala kana keessatti egaa qulqullinni barnootaa ergamaa waaqaatiin gara daree barnootaa haa dhufuuree?
6) Dubbiin garagaltoo taanaan tajaajilaa hawaasaa (civil-servant) biyya kana keessa jiru keessaa barsiisaan isa akka malee tuffatamaa ta’aa dhufeera. Dhawaatuma kanaatiin, hojiin barsiisummaa immoo jibbamaa dhufeera. Kun immoo sadarkaan ofitti amanamummaa barsiisotaa akka quucaruuf shoora mataa isaa taphateera. Hangamuu sabboonaa yoon ta’e; ijoollee Oromoo barsiisuuf yoon kutadhe, nama na tuffatu daree seenee dhugaatti barsiisuun ni ulfaata. Utuuma anuu barsiiseetii, hammi hubannaa barataa koo isiniin haa tilmaamamukaa!
7) Yeroo ammaa kanayyu, jechuun jaarraa qaroome kana keessattillee, maatiin ijoollee Oromoo hedduun aadaadhumaaf barataa mana barnootaatti ergaa jiru. Mee kanumti ilmi/intaalli isaa/ishee kutaa meeqa akka baratan hin beekneyyu haa dhibukaa! Barataan maatii isaatiin hin hordofamu; hin deeggaramu taanaan barsiisaa qofti qulqullinaa fi bu’aa barnoota irraa argamu gonkumaa fiduu hin danda’u.
Sababni inni biraan dhimma daree dhuunfaa jedhamu kanadha. Daree dhuunfaa jechuun kutaa tokkoo hanga afuriitti barsiisaan tokkichi/tokkittiin haa barsiisu isa jedhu. Barsiisaan sun ijoollee barnoota A,B,C,D… 0.1,2,3… jedhanii reefuu eegalan egaa akkuma mataa isaa/isheetti qaree doomsa jechuudha mitiiree? “Sa’a abbaan gaafa cabse, ormi ija jaamsa” jedha Oromoon. Kanaafuu, waa’een afaanii waa’ee eenyummaati. Abbaan argite lafumaa kaatee akka barbaadde gochuu hin qabdu; hin dandeessus.
Itti fufa…
Aboonkeeti Fayyisaati
Caamsaa 6, 2017
Finfinnee


text:
Amala Gaarii-Kutaa 1ffaa
Gaalee husnul khuluq (amala gaarii) jettu gurri yommuu dhagahu, qalbiin ni mirqaanti. Inni/ishiin amala gaarii qaba/qabdi yommuu jedhamu, namoonni isa/ishii marsu, waliin hiriyyoomu barbaadu. Kanaafi, amalli gaariin sadarkaa ol’aanaa qabate. Garuu amala gaarii (husnul khuluq) jechuun maal jechuudhaa? Gosoonni isaa hoo maal fa’aa? Kana beeknaa laataa? In sha Allah har’a yeroo keenya kanarratti dabarsina. Wanta baranne immoo hojii irra oolchuf tattaafanna. Isin qophiidhaa? Haa jalqabnu…
Hiikkaa fi Ramaddii Amala Gaarii
Seenaa keessatti beektonni Islaamaa amala gaariif hiika adda addaa kennanii jiru.
Amala (khuluq)-jechuun suuraa keessa namaatti argamuudha[1]. Kana jechuun haala fi uumama namaati. Namni keessi fi uumamni isaa gaarii yoo ta’e wanti hojjatus gaariidha. “Gaarii” yommuu jennu immoo wanta bareedaa, tolaa, gammachisaa fi faaydi qabuudha.
Akkana jedhame jira, amala gaarii jechuun salphinna irraa of qulqulleessu fi wantoota gaggaariin of faayudha.
Ammas amala gaarii jechuun waan gaarii hojjachuu fi wantoota fokkuu dhiisudha.[2]
Kanaafu, hiikni amala gaarii isiniif galee? Yoo isiniif hin galin ramaddii armaan gadii irraa akka hubattan abdiin qaba.
Musliimoota yeroo ammaa keessa amala gaarii ilaalchise yaada dogongoraatu jira. Namtichi namaaf kan mararfatu, gaarii fi mi’aawaa yoo ta’e, inni amala gaarii qaba jedhu. Namtichi osoo salaatu ykn soomu baateyyu amala gaarii qaba jedhuun. Inuma namni tokko yaada akkana dhagahu danda’a, “Inni hin salaatu garuu amala gaarii qaba.” Kuni kan ibsu hubannoon yaad-rimee khuluqaa (amalaa) hir’uu ta’uu agarsiisa[3]. Amalli wantoota baay’ee kan of keessatti hammateedha. Amala gaarii bakka afuritti ramaduun (qoodun) ni danda’ama.
1.Amala gaarii Uumaa (Rabbiin) waliinii– namni tokko amala gaarii qaba kan jedhamu ramaddii afran kanniin yoo qabaatedha. Keessattu amalli gaariin Uumaa waliin qabu cimaa ta’uu qaba. Namni yoo hin salaatin amala badaa Rabbitti agarsiisaa jiraa jechuudha. Akkamitti namni amala gaarii qaba jedhama amalli inni Gooftaa isaa waliin qabu badaa ta’ee osoo jiru? Dhugumatti namni kuni mi’eessitu amala gaarii dhabee jira.
Ibn Useymiin (Rabbiin rahmata isaaf haa godhu) “amalli gaariin Rabbiin waliinii wantoota sadii of keessatti kan hammateedha” jedha.Isaaniis;
(A)- namni tokko wanta Rabbiin buuse hundatti shakkii tokko malee amanuu fi fudhachu qaba. Fakkeenyaf, waa’ee Guyyaa Qiyaamaa ilaalchise Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ibse jira. waa’ee Jannataa fi Jahannam maal akka ta’e Qur’aana fi sunnaan ifa taasise jira. namni kana shakkii tokko malee amane yoo fudhate amala gaarii Rabbitti agarsiisaa jiraa jechuudha.
(B) Ajajoota Rabbii fudhachuu fi hordofuu- wanta Rabbiin itti ajaje gammachuun hojjachuu fi wantoota Inni irraa dhoowwe dhiisudha. Fakkenyaf, salaata, sooma, zakaa fi kkf sirnaan hojjachuu. Ammas wantoota dhowwamaa kanneen akka zinaa, ribaa, alkooli fi kkf irraa fagaachu qaba. Namni wanta itti ajajame yoo hojjate fi wanta irraa dhoowwame yoo dhiise amala gaarii agarsiisaa jiraa jechuudha.
(C) Murtii Rabbii gammachuu fi obsaan baadhachu– jireenya namaa keessatti yeroo hundaa wanti gaariin nama hin qunnamu. Rabbiin ilma namaa qoruuf karaa adda addaatin wantoota isaan hin jaallanne itti murteessa. Fakkeenyaf, dhukkuba, hiyyummaa, du’aa fi kkf. Namni yommuu balaan (musiiban) itti bu’u obsu qaba. Dallanuu fi wantoota dhowwamaa kanneen akka uffata cicciruu, iyyuu fi qaama ofii rukutuu irraa fagaachu qaba. Kana irra, balaa isatti bu’e obsaa fi gammachuun fudhachuun Rabbiin irraa mindaa (ajrii) eegu qaba. Namni kana yoo godhe amala gaarii agarsiisaa jiraa jechuudha. Ta’uu baannan amala badaadha.
2.Amala gaarii namoota waliinii– namoota waliin amala isaa ni bareechisa akkuma beektonni gariin jedhan, “Amala gaarii jechuun- azaa (miidhaa) dhiisu, kennaa kennuu (arjoomu) fi fuulli bashaasha (ifaa fi kan seeqatu) ta’uudha.” Miidhaa dhiisu yommu jennu namoota arrabaan fi qaaman miidhu dhiisudha. Fakkeenyaf, arrabsuu, hamachuu, dhiiga dhangalaasu, rukutuu fi kkf gochuu dhiisudha. Kennaa kennuu yommuu jennu immoo qabeenya, beekumsa fi kkf isaanii qoodudha. Fuula bashaashaa qabaachu- yommuu namoota qunnamu seeqataa fi fuula ifaatin isaan qunnamudha. Gabaabumatti isaan miidhu irraa of qaba, wanta gaarii isaaniif kenna ykn tola ni oolaf akkasumas, fuula ifaatin isaan qunnama. Kuni amala gaariidha.[4]
Aayan Qur’aanaa suuratu al-A’araaf keessatti argamtu amala gaarii namoota waliin qaban tan of keessatti hammateedha.
“Haala [namootaa irraa isa] laafaa qabadhu (khuzil ‘afwa); toltuuttis ajaji. Wallaalaa irraahis garagalii.” Suuratu Al-A’araaf 7:199
Khuzil ‘afwa yommuu jedhu-wanta lubbuun isaanii hayyamte fi hojii fi amala irraa wanta isaanitti salphatu irraa fuudhi.[5] Fakkeenyaf, namoota yommuu waan gaariitti ajajju, wanta itti ajajje guutuu dhibbaan dhibbatti hanqinna tokko malee galmaan akka gahan hin eegin. Hanqinna isaanii irra darbiif. Ammas wanta isaan hin dandeenye irra hin kaa’in (itti hin ajajin). Isaan waliin yommuu jiraattu wanta barbaaddu guutumaan guututti akka siif guutan hin eegin. Fkn, niitin tee wanta barbaaddu hunda haala ati barbaaddun akka siif gootu hin eegin. Hanqinna ishii irra darbiif. Wanta ishiin siif hojjatte fudhu. Kan hafe dhiisi.
Toltuutti ajaji– jecha gaariitti, hojii bareedatti, namoota dhiyoo fi fagootti amala gaarii agarsiisutti, firummaa sufuutti, haadha abbaaf tola oolu fi kan kana fakkaatanitti ajaji.
Yommuu namoota waan gaaritti ajajanii fi kakaasan azaan (rakkoon) jaahila (nama wallaalaa) irraa nama muudata. Kanaafi, Rabbiin nama wallaala irraa akka garagalu ilma namaa ajaja. Akkuma inni wanta badaa sitti hojjate atille wanta badaa itti hojjachuu hin qabdu. Kana irra nama si dhoowwate, atillee isa hin dhoowwatin; nama hariiroo firummaa kee addaan kute ati immoo sufi; nama si zollome (miidhe) ati immoo nama haqaa ta’i.
Gaafii: osoo namni tokko si haleelun ykn qabeenya kee fudhachuun ykn si salphisuun ykn kan kana fakkaatan sitti hojjachuun daangaa sitti darbee fi si miidhee, irra darbuufi wayya moo haqa kee irraa fudhachu wayya?[6]
Ibsa kana ilaalchise akkana jenna: namtichi kuni nama dharaa, badaa yoo ta’ee fi yommuu isaaf irra dabartuu, inuma kan duraa caalaa si fi namoota birootti daangaa kan darbuu yoo ta’e, irra hin darbiniif. Haqa kee irraa fudhu, hin dhiisin.
Garuu namtichi amala gaarii kan qabu yoo ta’e haa ta’uu malee wanta badaa kana ni hojjate. Haala kana keessatti wanti irra gaariin isaaf irra darbuudha. Rabbiin (Subhaanahu wa ta’aala) akkana waan jedheef, “Namni dhiifama godhee [hariiroos] tolche galanni isaa Rabbiin irra jira.” Suuratu Ash-Shuuraa 42:40
Gabaabumatti namtichi nama dharaa fi badaa, yoo irra darbiteef miidhan isaa kan sitti dabalu yoo ta’e irra hin darbiniif. Haqa kee irraa fudhu. Garuu namticha nama gaarii. Tarii dogongore wanta badaa yoo sitti hojjate irra darbiif. Bu’aan irra darbuu islaaha (fooyya’insa, tolchuu) waan ta’eef.
3.Amala gaarii nafsee ofii waliinii- namtichi lubbuu ofii sirnaan kunuunsu fi wanta badaa ishii balleessu irraa eegu qaba. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala ni jedha: “Harka keessaniin gara baditti of hin darbinaa.” Suuratu al-Baqarah 2:195
Fakkeenyaf, sigaaraa xuuxu, caati qama’uu, alkooli dhuguu fi kkf irraa lubbuu ofii fageessu qaba. Ammalle wanta hojjachuu hin dandeenye ofirratti fe’u hin qabu.
Lubbuu kunuunsuf karaan hundarra gaariin Rabbiif ajajamuu fi beekumsa karaa qajeelatti nama qajeelchu barbaadudha.
4.Amala gaarii lubbu-qabeenyi biroo fi lubbu-dhabeenyi waliinii- namni amala gaariin of faayu lubbuu qabeenyi birootif rahmata gochuu qaba, isaan miidhu hin qabu. Fakkeenyef, harree, horii, saree fi kkf sirnaan kunuunsu fi itti fayyadamu qaba. Hadiisa dubarti adurree hiite beelan ajjeeste ergasi jahannamin seente hundii keenya dhagahu dandeenya. Ammas dubartiin biroo bishaan boolloo keessaa waraabun saree dheebote obaaste. Ergasii Rabbiin badii ishii ni araarameef. Kanaafu, lubbuu qabeenyi birootti amala gaarii agarsiisu qabna.
Lubbu-dhabeenyi yommuu jennu immoo wantoota lubbuu hin qabne kanneen akka bishaanii, saantimaa fi kkf qisaasessu irraa of qusachuu fi sirnaan itti fayyadamu qabna. Namni yommuu wantoota kanniin qisaasessu amalli isaa badaa akka ta’e agarsiisa.
“Dhugumatti warroonni qisaasessan obboleeyyan sheyxaanati. Sheyxaanni Gooftaa isaatti akkaan kafaraa ta’eera.” Qur’aan, Suuratu al-Israa 17:27
Guduunfaa
•Amalli gaariin beekumsa, niyyaa fi hojii irratti kan ijaarramedha. Keessumattu, niyyaa fi hojiin namtichaa gaarii yoo ta’e, amalli isaa gaariidha. Ta’uu baannan, gaarii miti jechuudha.
• Amalli namaa kan madaallamuun amala inni Gooftaa isaa waliin qabuudha. Rabbii isaa waliin amala gaarii yoo qabaate, amaloonni hafan gaarii ta’u.
•Amalli Rabbii ofii waliin qaban wantoota sadii of keessatti kan hammateedha:1) Wanta Inni buuse fi beeksisetti dhugaan amanu, shakkuu dhiisu. 2)Ajaja Isaa hordofuu fi itti buluu. 3)Murtii Rabbii obsaan fi gammachuun fudhachu
•Amalli gaariin namoota waliin qabnu wantoota kanniin kan hammateedha: 1)Isaan miidhu fi rakkisu dhiisu, 2)isaanitti arjoomu fi tola oolu, 3)fuula ifaati fi seeqatin isaan qunnamu fi nagaha gaafachu, 4)miidha isaanirra nama muudatu obsuu fi irra darbuufi ykn araaramufi.
•Lubbu-qabeenyi biroo fi lubbuu dhabeenyi miidhu dhiisu fi sirnaan itti fayyadamuun amala gaarii irraayyi.
Like https://www.facebook.com/jireenyabadhaatu/
Kitaabbilee wabii:
[1] Sharihul aqidatil wasaxxiyyah 2/352 Ibn Useymiin
[2] Madaarija Saalikiin- 595 Ibn al-Qayyim (Ar-Risaala Publisher)
[3] Commentary on the Forty Hadith of An-Nawawi- 2/837-839
[4] Sharihu Riyaadu saalihiin 3/556-557 Ibn Useymiin
[5] Taysiral Kariimul Rahmaani fii tafsiiri Kalaamil Mannaani- fuula 355-Abdurahmaan Naasir Sa’dii- Darus salaam
[6] Sharihu Riyaadu saalihiin 3/556-557 Ibn Useymiin


text:
Xiyyaarichi imaltoota 44 kan fe’e yammuu ta’u, balichaanis hedduun isaanii du’uu hin oolle jedhame.
Ministirri Infoormeeshinii Sudaan Kibbaa Boonaa Gaawdeensiyoo akka jedhanitti, amma ammaatti imaltoonni 14 gara hoospitaalaa geeffamaniiru.
Raadiyoon Juubaatti argamu; kan Aay jedhamu akka gabaasettimmoo namoonni 9 lubbuu isaanii dhabaniiru.
Hojjetaan balaa tasaa tokkommoo Rooytarsitti yaada laaten akka himetti, amma ammaatti namni lubbuusaa dhabe hin jiru.
Xiyyaarichi Juubadhaa ka’ee buufata xiyyaaraa Waa’uu yammuu qubatu kan caccabe.
Abbootiin taayitaa biyyattiis balicharratti ibsi laatan eegamaa jira.
Maddi; CGTN


text:
Dhaabbaata Mootummoota gamtoomaniitti Ejensiin Daa’immanii UNICEF ibsa Jum’aa hardhaa baaseen, baatii dabre keessatti qofa waraanni Isra’eel Gaazaa keessatti daa’imman Shan ajeessuun kanneen dhibbatti lakkaayaman ammoo kan madeesse tahuu beeksise. Akka gabaasa UNICEF’tti ajjeechaa lubbuu fi miidhaa qaamaatiin alattis daa’imman Gaazaa keessa jiraatan keessaa 25% jeequmsa sammuutiif kan saaxilaman akka tahee fi walumaa galatti daa’imman Gaazaa 50% tahan gargaarsa adda addaa kan barbaadan tahuu ibse.
UNICEF akka jedhetti namoota karaa nagayaatiin mormii dhageessisan irratti haleellaan loltoonni Isra’eel raawwatan fudhatama kan hin qabne tahuu ibsuun, keessattuu balaan daa’imman irratti xiyyeeffachuun raawwatamu kan isa yaaddesse tahuu akeekkachiise.
March 30 irraa jalqabee lammiileen Falasxiin Uggurri Isra’eel magaalaa Gaazaa irratti waggoota 11 dabraniif keettee akka raawwatuuf, akkasumas dachii isaanii kan bara 1948 Isra’eel humnaan irraa isaan buqqiftetti mirga deebi’uutiif falmachaa jiran.
Dhaabbata Mootummoota gamtoomaniitti Komishiinarri Ol’aanaan mirga namoomaatis ibsa torbaan har’aa baaseen Isra’eel tarkaanfii humnaa fudhattuu akka dhaabduu fi ajjeechaa Gaazaa keessatti raawwatteef itti gaafatamummaa akka fudhattu waamicha dabarse.


text:
Nee Vantha Vali Thandaa
Rameesh Passil Irunthu Irangi Thanathu Veeddai Nokki Nadanthaan. Avan Oru Kanani Injiniyar. Rameesh Thinamum Thanathu Veeddirku Leeddaakatthaan Varuvaan Aanaal Inru Thanathu Veelaikalai Seekkiramee Mudinthuviddathaal Seekkiramee Veeddirku Kilampividdaan. Avanathu Thanthai Eppothum Oorai Surrum Oru Pisinas Meen. Inrum Avar Thanathu Manaiviyai Veeddil Thaniyaaka Vidduviddu Eetho Oorukku Senruviddirunthaar.
rameesh Thanathu Veeddai Nerungiyavudan Thaan Thanathu Veeddil Oru Moddaarsaikkil Nirpathai Kavanitthaan.athaik Kongsam Nerungi Paartthathil Athu Thanathu Mama Vengaddin Moddaarsaikkil Enpathu Therinthathu. Vengad Rameesh Thanthaiyin Uyir Nanpar. Thanathu Thanthai Illaatha Neeratthil Mama Vengad Angee Iruppathu Avanukku Aacharyamaaka Irunthathu.
rameesh Thanathu Veeddin Pinpura Vaasal Valiyaaka Ullee Nulainthaan. Avanathu Veedu Valakkatthirku Maaraaka Amaithiyaaka Irunthathu. Thideerenru Oru Munangal Oli Avanathu Perrorin Araiyillirunthu Keeddathu Adanee Rameesh Antha Araiyin Jannalil Ulla Virisalvaliyaaka Oru Kannai Vaitthu Paartthaan. Angee Padukkaiyil Avanathu Ammavum Mamavum Nirvaanamaaka Otthuk Kondirunthanar. Avanathu Amma Nirmalaa Thanathu Kaalkal Irandaiyum Uyaree Thookkiviritthu Vengad Oppatharku Vasathiyaaka Vaitthuk Kondirunthaal. Vengad Thanathu 8 Inja் Sunniyai Ilutthu Ilutthu Otthuk Kondirunthaar Avarathu Kaikal Irandum Nirmalaavin Mulaikalai Piditthu Kasakkik Kondirunthathu. Intha 42 Vayathilum Nirmalaa Thanathu Udalai Oru Paruvappennirku Idaaka Vaitthirunthaal. Aaranju Pala Alavil Irandu Mulaikalum Irandu Manpaanaikalai Kaviltthathu Ponra Avalathu Kundikalum Paarppavarkalai Veri Kollas Seyyum.
avalathu Alakil Vengad Mayangavillai Enraal Thaan Aacharyam. Vengaddum Leesupadda Aalillai Avanathu Akanra Maarpum 8 Inja் Sunniyum Entha Oru Pennaiyum Pudavaiyai Meelee Eerri Kaalai Virikkat Thoondum. Rameesh Muthanmuthalaaka Irandupeer Oppathai Neeril Paartthuk Kondirunthaan. Athuvum Thanathu Thaayum Thanathu Mamavum Seyvathaip Paartthu Avanathu Sunni Aaddam Podat Thuvangiyathu . Athai Thanathu Oru Kaiyaal Thadavik Kondee Angee Nadappathai Kavanikkat Thuvanginaan.
avan Ithuvarai Thanathu Thaayai Oru X Kannoddatthudan Paarppathu Ithuvee Muthal Murai. Aanaal Ithuvee Kadaisiyaaka Irukkak Koodaathu Enru Avanathu Ul Manam Eengiyathu. Atharku Eethuvaaka Avanathu Manathil Oru Thiddam Uruvaanathu. Athai Udanee Seyalpaduttha Virainthu Iyanginaan. Thanathu Araikkuchenru Thanathu Veediyo Kaamiraavai Edutthu Vanthu Angiruntha Jannalai Leesaakat Thiranthu Angee Nadkkum Kaadsikalai Thanathu Veediyovil Pathivu Seyyat Thodanginaan. Ippothu Vengad Kilee Padutthapadi Irukka Nirmalaa Avarathu Meelee Eeri Theengaay Uritthuk Kondirunthaal. Rameesh Thanathu Kaamiraavai Avaikalathu Sunniyum Pundaiyum Sangamikkum Idatthil ·pokas Seythaan. Vengaddin Thadi Nirmalaavin Kukaikkul Veekaveekamaaka Senruvanthathu Kaamiraavin View Finder Valiyaaka Thelivaaka Therinthathu. Vengaddin Kaikal Nirmalaavin Mulaikalai Parrikkondu Kasakkik Kondirunthathu. Nirmalaa Ovvorumurai Empi Kuthikkum Pothum Avalathu Kundi Athirnthu Aadiyathaip Paarkka Paarkka Rameeshin Sunni Avanathu Jattiyai Iramaakkiyathu. Avanathu Sunniyai Alutthiyapadiyee Avanathu Ammavin Ol Pajanaiyai Padam Piditthuk Kondaan Rameesh.
vengad Uchakkaddatthai Nerunguvathu Avan Thanathu Ammavai Ilutthu Anaitthuk Kondu Munanguvathai Paartthathil Therinthu Konda Rameesh Kaamiraavai Avarkal Iruvarathu Mukatthai Nokki Focus Seythaan Appadiyee Zoom Out Seythu Avarkal Iruvaraiyum Motthamaaka Padam Piditthuk Kondaan. Vengad Thanathu Soodaana Vinthinai Nirmalaavin Koothikkul Paaythuviddu Thanthu Surungiya Sunniyai Veliyee Uruvikkondu Elunthaan. Itharku Meel Irunthaal Aapatthu Enru Rameesh Antha Idatthai Viddu Veekamaaka Veliyeerinaan.
marunaal Kaalai Valakkam Pol Kulitthu Viddu Oru Melliya Naiddiyai Aninthu Kondu Poojai Araikkul Senru Poojaiyai Muditthu Viddu Vanthu Rameeshai Eluppinaal Nirmalaa. Neerru Pachait Theevadiyaal Pola Mamavudan Aaddam Podda Ammavaa Ippadi Mangalakaramaaka Irukkiraal Enru Rameesh Aacharyappaddaan.
“rameesh Elunthirudaa Kannaa Time Aachudaa Aapees Pokanum Illa” Enra Padiyee Avan Kaikalai Parri Ulukkinaal.
rameesh Kankalai Kasakkik Kondee “Amma Neenga Innaikku Rompa Alakaa Irukkinga” Enrapadiyee Thanathu Ammavai Irukki Anaitthaan.
antha Anaippu Valakkatthirku Maaraaka Irunthathai Nirmalaa Unarnthaal.
“vidudaa Eppavum Unakku Vilaiyaaddutthaan” Enrapadiyee Avanathu Pidiyil Irunthu Vidupaddaal.
rameesh Thanathu Thiddatthai Seyalpaduttha Ithuvee Sariyaana Tharunam Enru Enniyapadiyee “Amma Naan Ungalukku Oru Padam Kaaddap Poreen. Athaippaartthu Neenga Rompa Aacharyappadapporeenga” Enru Koorik Kondee Muthalnaal Eduttha Veediyo Padatthinai Poddaan. Muthal Kaadsiyaip Paartthathum Nirmalaavukku Thaanga Mudiyaatha Kopam Vanthathu.
“deey Unakku Enna Paitthiyam Pudichirukkaa? Intha Maathiri Padatthai Ellaam Ammavum Makanumaa Paarppaanga?” Enrapadiyee Veediyovai Anaikkap Ponaal.
atharkul Rameesh Odivanthu “avasarappadaatheemmaa Inimee Thaan Visayamee Irukku” Enrapadiyee Nirmalaavai Alaitthuvanthu Sofavil Amaravaitthaan. Sirithu Neeratthirku Piraku Thaan Avalukku Antha Padatthil Iruppathu Thaanum Vengaddum Enpathu Uraitthathu. Avalathu Mukatthil Athirchi Appaddamaaka Therinthathu. Athai Rasitthukkondee “ennammaa Padam Eppadi Irukku? Ithai Appa Paartthaarnaa Rompa Santhoshappaduvaar” Enraan Rameesh.
udanee Nirmalaa “deey Antha Maathiri Ethuvum Pannidaathadaa” Enrapadiyee Alat Thodanginaal.
“sarisari Alaathammaa, Naan Appakkidda Ithaikkaaddamaaddeen, Aanaa Nee Enakku Orukaariyam Pannanumee ” Enra Padiyee Avalathu Tholkalaipparri Thookkinaan.
nirmalaavum “sollu Rameesh Enna Pannanum?” Enrapadiyee Avanathu Mukatthai Nokkinaal.
“onnum Perusaa Illai Nee Vengaddirku Panninathu Pola Enkoodavum Pannanum.” Enraan Rameesh.
ithaikkeedda Nirmalaa “deey Ithu Periya Paavamdaa, Entha Ammavum Than Makan Kooda *** Vaichukkavee Maaddaal. Thayavu Seythu Veera Ethaavathu Keeludaa ” Enrapadiyee Meelum Alat Thodanginaal.
aanaal Rameesho “veera Valiyee Illai. Engooda Padu. Illaaddi Appa Kidda Ithak Kaaddiduveen. Ithuthaan En Iruthiyaana Mudivu” Enrapadiyee Thanathu Araikkul Nulainthu Kondaan. Nirmalaa Thanathu Vithiyai Nonthapadiyee Thanathu Kanavanai Eemaarriyatharku Thanakku Sariyaana Thandanai Kidaitthu Viddathaaka Pulampinaal. Aanaalum Thanakku Veeru Vali Illai Enpathai Unarnthu Kondu Rameeshin Araikkul Nulainthaal. Rameesha¤m Thanathu Amma Veeru Vali Illaamal Thannidam Vanthuthaan Aakaveendum Enpathai Arinthu Avalai Ethirpaartthu Kaatthirunthaan. Thanathu Arai Kathavai Thiranthukondu Ammavaruvathai Paartthu Avanathu Manam Makilnthathu.
“ennammaa Enna Mudivu Pannirukkee? Nalla Mudivuthaanee?” Enru Keeddaan.
nirmalaavum Veeru Valiyillaamal Sammatham Enru Thalai Asaitthaal. “yaaha¥” Enru Santhoshatthil Thullikkuthitthu Appadiyee Thanathu Ammavai Anait Thuk Kondaan Rameesh. Appadiyee Thanathu Pidiyai Irukki Meelum Thanathu Ammavai Anaitthukkondu Avalathu Ithalkalil Mutthamiddaan. Pin Mella Kilee Irangi Avalathu Kanikalai Parri Pisaintthapadiyee Thuniyudan Seertthu Sappinaan.nirmalaavukko Orupakkam Kurra Unarchi Marupakkam Kaamasukam Irandin Poraaddatthil Iruthiyil Kaamasukamee Venrathu. Rameeshin Anaippukku Avalathu Udal Adi Paniyat Thodangiyathu. Thanathu Thaayin Behaviourl Eerpadum Maarratthinai Unarnthu Ini Thanakku Amma Entha Ethirppum Kaaddamaaddaal Enpathai Purinthukondaan Rameesh.
“Amma Namakku Intha Dress Veenumaa Enna?” Enru Keeddapadiyee Aval Aninthiruntha Naiddiyai Kalarri Veesinaan. Avanum Thanathu Udaikalai Kalarri Erinthaan. Thanathu Makanin 7″ Sunniyaip Paarttha Udan Avalukku Naavil Echil Ooriyathu. Irunthaalum Adakkik Kondaal. Avalathu Aasaiyai Purinthu Konda Rameesh “Amma Vaa Kaddilukku Poyiduvom Athu Thaan Namakku Vasathi” Enru Koori Kannaditthaan.padukkaiyil Rameesh Thanathu Thadittha Sunniyai Avalathu Vaayarukee Kondu Senru “Amma M Umpumaa Unakkutthaan Umpurathunnaa Rompa Pidikkumee” Enrapadiyee Thanathu Sunniyai Avalathu Vaaykkul Nulaikka Muyanraan.
appothu Nirmalaavo “aamaa Enakku Umpurathu Pidikkumnu Unakku Eppadi Theriyum?” Enru Keeddaal.
“ithukku Enna Cbi Visaaranaiyaa Vaippaanga En Sunniyap Paartthathumee Unakku Echil Oora Aarampichathai Naan Kavanichukkiddutthaan Iruntheen” Ena Koorik Kondee Meelum Ullee Alutthinaan.
avalum Ippothu Sarru Thelinthavalaaka Thanathu Makanin Poolai Ayspurud Pola Sooppinaal Nirmalaa. Rameesh Ippothu 69nilaiyil Thanathu Thaayin Meel Padutthukondu Avalin Kaalkalai Viritthu Avalathu Mayirkaladarntha Pundai Meeddinai Thanathu Naavinaal Varudinaan. Thanathu Makanin Naavilaiyaaddaal Nirmalaavin Udal Silirtthathu.rameesh Kaikalaal Avalathu Koothi Uthadukalai Viritthu Thanathu Naavinai Meelum Alutthi Ullee Selutthi Meelum Kilumaaka Aaddinaan.nirmalaavirku Ippothu Sorkatthin Ullee Iruppathu Ponra Unarvu Eerpaddathu. Athanaal Aval Meelum Avanathu Thandinai Nanraaka Sooppinaal. “Amma Mmmmmmmmmm Unga Koothi Thanni Rompa Nallaa Irukkumaa” Enrapadiyee Meelum Nanraaka Nakkinaan.
nirmalaavo “nee Vantha Vali Thandaa Athu Athanaalathaan Rusiyaa Irukku” Enraal.
sirithu Neeratthirku Piraku Iruvarum Thangalathu Nilaikalai Maarrikkondanar Ippothu Nirmalaa Naayaippola Kuninthu Ninrukondaal Rameesh Thanathu Sunniyai Uruvividdapadiyee ” Amma Enathu Aasai Niraiveerap Pokuthu, Naan Vantha Valiyileeyee En Sunni Pokappokuthu” Enru Koorikkondee Thanathu Sunniyai Veekamaaka Nirmalaavin Koothikkullee Viddaan. Eerkkanavee Iruvarin Sunnikalai Ullee Vaangi Irunthaalum Thanathu Makanin Pool Thanathu Kanavar Marrum Vengad Iruvarin Thadikalai Vida Melithaanathu Enpathu Avanathu Sunni Avalathu Koothiyai Viritthukkondu Sellum Pothu Avalukku Therinthathu. Rameesh Nirmalaavin Mulaikalai Parrikkondu Nithaanamaana Veekatthil Munnum Pinnum Ilutthu Ilutthu Okka AaramPitthaan. Nirmalaavin Koothi Eerkanavee Suranthirunthathaalavanathu Oddam Oru Rayilaippola Seeraana Veekatthil Irunthathu. Ippothu Nirmalaavirkkum Unarchi Athikamaaki Thanathu Pundai Ithalkalaal Than Makanin Poolai Irukkippiditthaal Avvaaru Irukkip Piditthathu Rameeshirku Meelum Inpatthait Thanthathu. Rameesh Thanathu Uchatthai Nerungikkondiruppathai Unarnthu Thanathu Veekatthai Meelum Athikamaakkinaan. Nirmalaavum Uchatthai Nerunginaal.iruthiyaaka Rameesha¤m Nirmalaavumonraaka Ucha Nilaiyai Adainthanar. Thanathu Vinthinai Thanathu Thaayin Koothikkul Selutthi Thalarnthu Appadiyee Nirmalaa Meel Padutthukkondaan.


text:
Iskeelii miindaa haaraa kaffaluuf hanqinni bajataa waan jiruuf yeroo muraasaaf akka obsanii eegan itti himamaa turus, amma garuu iskeelii miindaa akka biyyaatti Amajjiitti fooyye'e nuu kennanii jechuun hojjatootni waajiricha komii qaban Faanaa Biroodkaastiing Korporeetitti kan himan.
Biiroon Pablik Sarvisii fi Misooma Qabeenya Namaa Oromiyaa gamasaatiin, ammas dhimmicha hojjetaa fi qaamolee dhimmichi ilaallatuu wajjin teenyee mari'annee fala itti kennuu qabnaa jedheera.
Odiitarri Muummichaa Oromiyaa raawwii hojiisaa yaa'ii idilee Caffee Oromiyaatiif wayita dhiyeessu dhumarratti hanqina jedhee kanneen dhiyeessu keessaa tokko ogummichi cimaa kan barbaadamuu fi gabaa qabu ta'uusaatiin odiitarri miindaa caalmaa argatee gadhiisuun dhimma mataa dhukkubbii nutti ta'eeraa jechuun Iskeelii miindaa addaa akka eyyemamu gaafatamaa turuusaa kan yaadatamudha. .
Haaluma kanaan Waajirri Oditara Muummichaa hojjettootasaa dorgomsiisee ramaduudhaan xalayaa kan raabseef guyyaa gaafa 12 ji'a 12ffaa bara 2008dha. Waajirichi caasaatiin hojjetoota ramaduusaas Biiroo Pablik Sarvisii fi misooma qabeenya Namaa Oromiyaa beeksisee; Biirichis akkaataa ramaddichaatiin hojiirra akka ooluuf xalayaa gaafa 28 ji'a 11 bara 2008 barreesseen mirkaneesseeraaf. Isa kanas Biiroo Maallaqaa fi walta'iinsa dinagdee beeksiseera.
Hojjettoonni Waajira Oditara Muummichaas ramaddiisaanii haaraatiin ramadamanii hojii kan eegalanis Adoolessa 1 bara 2008dha. Ji'a 10ffaa qabataniiru hanga har'aatti garuu miindaan haaraa osoo hin kaffalamiiniif jira. Bajata hin qabnuudhaan har'a bori osoo jedhamuu dhimmichi bubbuleedha. Tutturuun kunimmoo dhimma ulfaataa tokko itti fidee dhufeera. Hojjetaan al-takkaatti kumni ja'a torba dabalameefii xalayaan kennameefii abdiin guutamee gammade, xalayaan mardoo fakkaatu itti dhufeera.
Caasaa JBHAn qoratamee iskeelii miindaa hojjetaa Waajirichaa qofaaf hojjetameen xalayaan ramaddii hojjettootaaf kenname ji'a sagal boodammoo xalayichi hafee kan biraan isiif haa kennamuu jedhamee xalayaa iskeelii miindaasaanii isa duraa harka walakkaa ta'uun kute biraanimmoo kennameeraafi. Akka biyyaatti siivil sarvaantotaaf jedhamee fooyya'iinsa iskeelii miindaa hojiirra ooletu kennameefi. Kanadha hojjettoonni Waajjirichaa seeraanis dhorkaadha kan jechaa jiran. Duraanis hojjetaa waajicha gadhiisu ittisuuf Iskeelii miindaa addaa haa kaffalamuuf jedhamee waan kun hojiirra ooleef ammamoo siivil servaantii wajjin maaliif walbiraqabameedha.
Waajirri Odiitarasaaniin bakka bu'eefii waan falmuufii dideef, Biiroon Pablik Sarvisii fi misooma qabeenya Namaas komiisaanii dhaga'uullee waan dideef Abukaatoo bitatanii mana murtii hawaasummaa sivil sarvisii Oromiyaa biiricha jalatti bulutti himatanii iyyata harkaa fuuchuu akka didedha.
Abukaatoonsaanii Obbo Fiqaaduu Hundumaa, seerri mana murtii dhimma kana ilaalu Oromiyaan baase hundeemaayyuu rakkoo qabaa jedhu.
Seerichi garuu foyya'uu akka qabu amanamee gara fooyyessuutti deemamaa akka jiru Biiricharraa dhageenyeerra.
Dhimma hojjettoota kanaarratti hundumasaarratti mallatteessanii xalayicha kan qajeelchaa turan Hoogganaa Ittaanaan Biirichaa fi Ittigaafatamaan Dhimmoota Sivil Sarvisii Obbo Takkaalign Biraaneen dhimma kanarratti yaada kennuu hin barbaaduudha kan jedhan.
Hoogganaan Biirichaa Dr Biqilaa Hurrisaammoo dhimmichayyuu akka hin beekne kan hubanne, kunis jedhanii fi xalayaan Biiroosaanii maqaa dha'atee ba'u kan walfaallessu ta'uusaati. Isaan kan jedhan hojjetaaf ramaddiin kennamuusaa Biiroon keenya hin raggaafneefi Biiroon Maallaqaa fi walta'iinsa dinagdeemmoo hin beekuyyuu jedhu.
Mana murtii isaan jala jiruuf dhiyaachuusaas didamuusaas hin beekani.
Xalayaan ramaddiin hojjetootaa akka raawwatuuf eyyemu chaappaa Biiroo Pablik Sarvisii fi misooma qabeenya Namaa Oromiyaatiin ba'e jira taanaan akkaataama jedhameen ni raawwannaa yaada jedhu kan qabus dubbatu.


text:
Oromia: Gumiin Waaqeffannaa Addunyaa Siidaa sobaa Mootummaan Naannoo Oromiyaa eebbise balaaleffachuun ibsa kana baasera. August 27, 2017Posted by OromianEconomist in #OromoProtests, Uncategorized.
Tags: #OromoProtests, Bishoftu Massacre 2nd October 2016 at Irreecha, Genocide against the Oromo
trackback
Gumiin Waaqeffannaa Addunyaa Siidaa sobaa Mootummaan Naannoo Oromiyaa eebbise balaaleffachuun ibsa kana baasera. Waliif dabarsaa
Ibsa gaazexaawwaniif Hagayya 27.08.2017
Dhimma: Siidaa wareegamtootaf Irreechatiif ijaarame laallata
Motumman Naannoo Oromiyaa Siidaa Wareegamtoota irreechatiif ijaarsise jedhee guyyaa 27/08/2017 siidaa fudhatama hin qabne tokko ebbisiisee jira. Nuti miseensonni Gumii Waaqeffannaa Oromoo siidaa ijaarame jedhame kana hadheefanne mormina. Sababiin nuti morminuufis:
1. Siidan kun hawaasa bal’aa, qaama hawaasaa dhimmi isaan ilaalu fi hayyoota wajjin mariin osoo hin godhamin maal na dhibdeen ijaaramu isaa
2. Iddoon itti ijaarame bakkuma dhumaatii sun gahe ta’uu osoo qabuu iddoo taate sun itti uumamerra km 10 fageessanii bakka namni hinarginetti ijaaramuu isaa
3. Barreefamni siidaa sanirratti barreefamee “Tasa lubbuun isaanii darbe” kan jedhu gonkuma taate sana kan hin ibsine ta’uu isaatifi wareegamtoonni kuni tasa osoo hintaane beekaa Wayyaanen kan fixxe dhoksuuf yaaluu isaanii
4. Akka heera biyattii mootuman dhimma amanti keessa hin galu kan jedhu ifatti barrefamee osoo jiru mootumman tuffii maal fiduun dhimma amantii waaqeffannaa keessa galuun yoo barbade baandii, yeroo kan abba gadaa angora bu’e fayyadamuun adeemsa sirna amantichaa jeequ isaa
5. Dhabbileen mirga namaa hedduun dhumaatin irreecha irratti gahe qaama walabaan yaa qoratamu jedhee bakka gaafatetti mootumman gaafii kana gurra duchachuun oftuuluman umata ofuma ajeesanii ofuma siida ijaarutti egaluu isaa
Walumaa galatti siidaa ijaarame jedhame dabalatee gochoota qaaneessaa mootummaan naannoo Oromiyaas ta’ee motumman Itiyophiyaa Gumii waaqqeffanna fi dhimma waaqeffanna irratti fudhacha jiran kan morminu ta’un ibsna.
Oromoo yeroo isaaf mijatetti wareegamtoota ofiitif siidaa akka aadaa ofii waliin walsimsiiisee kan ijaaru yoo ta’u kan yakka dalagame san maqsuuf ijaarame kana kan hinfudhannee ta’uu ibsina. Inuu kana gochuun dhiiga wareegamtootaa saniin akka qoosuttitti laalama.
Kanaaf Gumii Waaqeffattoota Addunyaa siidaa sobaa kana nibalaaleffata. Siidan sobaa kunis buqqa’ee kan seeraa ummanni Oromoo oofiin ijaarrattu qaba jennee amanna.
Gumii Waqeffannaa Oromoo Addunyaa
[Obboo Asnake T Erko]
Related:
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Gareen Biyyoota Islaamaa (ISIS) jedhamuun beekamu seera diinagdee addunyaa harka biyyoota dhihaatti kufe geeddaruun dirqama jedha. Kanaaf ISIS barbaachisummaa omisha maallaqa isaa labse. Akka labsa dura taa’aa garee kanaa kan ta’e Abuu Bakar el Bagdaadiitti, maallaqni seera fi diinagdee biyyoota dhihaa irratti bu’uureffaman ‘musilimoota gabroomfateera’.
Labsiin maallaqa haarawa tolchuu Mana Maree Shuuraatiin raggaasifamee, ajajni maallaqa omishuu kanneen dhimmi isaan ilaallatutti kennameera. Maallaqni kunis worqee, birrii fi meeta irraa akka tolfamuudha kan hubatame. Maallaqani kunis gosa saantima 7 kan qabuudha: worqee 2, birrii 3 fi meeta 2.


text:
Kooriyaan akeekkachiisi sadaraa addunyaa irra deddeebi’uun kennamus kaabaa misaayila lafa fagoo furguggifamu gad dhiiftee jirti. Kunis tattaaffii Pyongyang meshaa nukleraa oomishuuf qabduuf injifannoo akkan barbaachisaa dha jetti.
Misaaylii sun kan fuguggifame buufata xayyaaraa daangaa china Kaaba gama bahaa bakka kooriyaa kaabaa waliin wal daangessu irraa yoo ta’u godinaa dinagdee addaa Jaappaan irra bu’e.
Kunis Tookyoo kan rifaasisee jira. Kooriyaan kaabaa misaaylli isee addunyaa isa kamiinuu dhaqqabuu danda’a yoo jettu kunis Beejing Pyongyang irra uggura cimaa ka biroo akka keessu dhiibbaa irraa kaa’e jira. Attamiin deebii akka kennitu garuu ifaa miti. Chaayinaan KOoriyaan kaabaa murtii gola naga eegumsaa walliin gocha wal faallessu irraa of qusattee mariin furmaata gara fiduutti akka deemtu waamicha gooteetti jechuudhaa dubbi himaan ministrii


text:
Marichi guyyaa raayyaa ittisa biyyaa 6ffaa sababeeffachuun Finfinnee bakka 5tti taa’ameera.
Raayyaan ittisa biyyaa Sadaasa 29, 1987 bifa haaradhaan hundaa’era.
Miseensonni raayyaa ittisa biyyaa Birrii biiliyoona 1tti siquun boondii hidha Haaromsaa kan bitan yammuu ta’u, namoota harka qalleeyyii ta’aniif ammoo deeggarsa Birrii miiliyoona 65 taasiseera.
Baasii Birrii miiliyoona dhibba 1 fi miiliyoona 92n daa’imman maatii hin qabneef deeggarsa kan taasise yammuu ta’u, hojiilee eegumsa naannoorrattis hirmaachaa tureera.
Kaayyon marichaa hariiroo hawaasa waliin qabu cimsuuf akka ta’e Tamashgeen Indaalaan gabaasera.


text:
Job Description
BEEKSIISA HOJII
UNITII DEELIVARII WAAJJIRA PIREZIDAANTII MOOTUMMAA NAANNOO OROMIYAA- EJENSII TIRAANISFOORMEESHINII QONNAA ITOOPHIYAATIIN KAN DEEGGARAMU
Gita Hojii: Qindeessaa, Unitii Deelivarii(DU)
Yeroo Turtii Hojii: Waggaa 2
Iddoo Hojii: Finfinnee
Baay’ina barbaadamu Nama 3
Mindaa fi Faayidaa: Hawwataa
Guyyaa galmee:
HAALA WALIIGALAA
Mootummaa Naannoo Oromiyaa hojiiwwan gurguddoo GKT 2ffaa keessatti hojjechuuf karoorfaman keessa dhimmoota xiyyeeffannoo barbaadanii fi madda rakkoolee bulchiinsaa gaarii ta’an keessa (i) hojii bu’uuraalee misooma bishaanii fi misooma daandii (ii)hojii dhabdummaa akkasumas (iii) hojii misooma fi maanaajimantii lafa magaala keessatti dhimmoota hudhaa ta’an furuun ittiquufinsaa fi fayyadamummaa uummataa mirkaneessuuf Waajjira Pirezidaantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa keessatti deelivarii unitii (DU) gurmeessuun hojitti galuuf karoorfatee jira.
Deelivarii unitiin (DU) Itoophiyaa dabalatee biyyoota 20 ol keessatti hojiirra kan ole yemmuu ta’u raawwii toora xiyyeeffannaa mootummaa foyyeessuu fi saffisisuu irratti hojjechaa jira. Kanaafuu Deelivarii unitiin (DU) bu’uura irraa waajjira bulchiinsa Sagantaalee ta’uun manneen hojii kanneen waliin qindoominaan hojjechuun dhimmoota xiyyeeffannoo barbaadan irratti hojiin bu’aa qabeessa ta’e akka hojjetamu ni taasisa.
Akka waliiglaatti Unitiin deelivarii Waajjira Pirezidaantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa dhimmoota ijoo armaan gadii irratti xiyyeeffate kan hojjetu ta’a:-
Unitiin deelivarii(DU) Waajjira Pirezidaantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa keessatti gurmaa’u Ejensiin Tiraansfoormeeshinii Qonnaatiin kan deeggaramu ta’a. Ejensiin Tiraansfoormeeshinii Qonnaa hudhaalee misooma qonnaa keessatti mul’atan adda baasun hiikuudhaaf Mootummaa Itoophiyaatiin kan dhaabbateedha. Ejensiichii kaayyoo kana galmaa’an gahuuf rakkoolee hojii keessatti mul’atan hiikuun deeggarsa barbaachiisaa ta’e gochuu irratti kan xiyyeeffatu yemmuu ta’u humna raawwachiisummaa qooda fudhattoota cimsuun hudhaalee kana maqsuuf kan socha’aa jirudha
CUUNFAA WALIIGALAA GITA HOJICHAA:
Qindeessan unitii deelivarii Waajjira Pirezidaantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa keessatti gurmaa’u gaggeessaa Unitii deelivariitiif gabaasa kan dhiyeessuu ta’ee kallattii gaggeessaa kana irraa kennamuun gargaaramuun karoora gahumsa qabu fi gabaasa sirrii ta’e yeroodhaan dhiyaachuu isaa akkasumas raawwii galmaa’u yeroo yeroodhaan hordofuun dhimmoota hojii keessatti hudhaa ta’an adda bahaanii yaadni furmaata rakko kana hiikuu danda’u dhiyaachuu isaa mirkaneeffachuuf manneen hojii dhimmi isaan ilaallatu fi gareewwan biroo waliin walitti hiqeenyaan kan hojjetu yemmuu ta’u akka barbaachiisummaa isaatti hoggansi olaanaa akka beekamu ni taasisa.
Gama biraatiin Qindeessaan kun dhimmoota xiyyeeffannoo barbaadan irratti hundaa’uun jijjiramaa yeroo yeroodhaan galmaa’a jiru bifa agarsiisuu danda’uun xinxalaa ifa ta’ee fi rakko hiikuu danda’u dhiyeessuu akkasumas karoora tarsiimoo’aa fi xinxalaa imaammataa qopheessuun hoggnsaa olaanaaf deeggarsaa ni kenna. Kana malees Qindeessaan kun hojii guyyaa guyyaa hordofuun deeggarsaa kan taasisu yemmuu ta’u humni raawwachiisummaa hojjettoota cimee dandeetti rakkoo uumame hiikuu fi gabaasa gahuumsa qabu dhiyeessu akka foyya’u dokumantii qopheessuun leenjiin akka kennamu deeggarsaa ni godha.
Kanaafuu dorgomtoonni dandeetti waa kalaqu akkasumas ilaalcha ni danda’ama jedhu qabaatanii raawwii bu’aa irratti xiyyeeffate taasisuun ergamaa mana hojichaa milkeessuuf kan tattaaffatan ta’u qaba. Gama biraatiin dandeetti xinxala saayinsawaa ta’e gaggeessuu fi yaada bilchaata furmaata ta’uu danda’u qabaatananii muuxannooo qaban kana tarsiimoo boocuu akkasumas karoora fi gabaasa qopheessuu keessatti kan shaakalaa turan ta’uu qaba. Kana malees waan waliigalaa irratti xiyyeeffachuu irraa waan qabatamaa lafa irraa jiru bifa agarsiisuu danda’uun karaa guutuu ta’een hojjechuu irratti kan xiyyeeffachuun kan barbaachiisuu ta’ee ta’ee barreefamaanis ta’ee dubbachuudhaan hojii kuminikeeshinii irratti cimaa ta’u qabu.
Gama biraatiin dorgomtoonni haalawwan adda addaa keessatti dandeetti yaada murtii sirrii ta’e dhiyeessuu fi yeroo tokko hojii baay’e hojjechuu akkasumas qormaataawwan adda addaa keessatti ciminaan hojjechuu qabaachuu qabu. Gama biraatiin Qindeessaan deelivarii kun hojii osoo hin jalqabiin leenjii ji’a tokko fi leenjii ittifufiinsaa qabu kan argatu yemmuu ta’u gageessaa Unitii deelivarii irraa gorsaa kan fudhatu ta’a
GAHEE HOJII
Job Requirements
DANDEETTI BARBAACHIISU
How to Apply
AKKAATAA IYYANNOON ITTI DHIYAATU
Dorgomtoonni ulaagaa kana guutuu danda’an (i) xalayaa iyyanno (ii) CV fuula shan kan hin caalle (iii), akkasumas unkaa galmee ATA http://apply.ata.gov.et/ irratti erguu qabu.
Dubartoonni ni jajjabeffamu
Hubachiisa:- Dorgomtoonnii ulaagaa guutan qofa ni affeeramu.
Let Employers Find YouUpload/Update Your CV
Related Jobs
Featured Jobs