text:
Tafsiira Suuratu Az-Zumar-Kutaa 15
Guyyaa Qiyaamaa namni osoo wanta dachii keessa jiruu hundaa fi dachaa isaa qabaate, adabbii jalaa ittiin of baasu danda’aa?
“Wanti dachii keessa jiru hundi fi isa waliin fakkaataan isaa warroota miidhaa hojjataniif osoo ta’e, silaa Guyyaa Qiyaamaa adabbii hamaa irraa ittiin of baasu turan. Wanta isaan hin yaadintu Rabbiin irraa isaanitti mul’ate. Badiiwwan isaan hojjatan isaanitti mul’atu. Wanti isaan itti qishnaa turan isaan marsa.” Suuratu Az-Zumar 39:47-48
Qabeenya, kuusaa, humna waraanaa fi wantoota itti fayyadaman hunda irraa wanti dachii keessa jiru hundii fi kanaan kan wal-fakkaatu (dachaan) mushrikootaa fi warroota kafaran biroof osoo ta’ee, adabbii cimaa irraa nagaha of baasuuf akka kennaatti kennu turan. Garuu Guyyaa Qiyaamaa wanta adabbii jalaa ittiin of baasan hin qaban. Osoo qabaatanillee, isaan irraa hin fuudhamu.[1] Qur’aana keessatti:
“Dhugumatti, warroonni kafaran osoo wanti dachii keessa jiru hundi fi isa waliin fakkaatan isaa isaaniif ta’ee adabbii Guyyaa Qiyaamaa irraa ittiin of baasuuf fedhanii, isaan irraa hin fuudhamu. Isaaniif adabbii laalessaatu jira.” Suuratu Al-Maa’idah 5:36
Kana jechuun dhugumatti namoonni kafaran, wantoonni dachii keessa jiran hundi fi fakkaatan wantoota dachii keessa jiran hundaa kan isaanii ta’ee adabbii Guyyaa Qiyaamaa irraa nagaha ittiin of baasuu barbaadanii, Rabbiin kana isaan irraa hin fuudhu. Adabbii laalessaa (garmalee nama dhukkubsutu) isaaniif jira.[2]
“Wanta isaan hin yaadintu Rabbiin irraa isaanitti mul’ate.” Kana jechuun Guyyaa san ajaja fi adabbii Rabbii irraa wanti isaan addunyaa keessatti hin yaadin isaaniif ifa baha.[3] Kaafironni Guyyaa Qiyaamaatti waan hin amanneef addunyaa keessa yommuu jiran “Du’aan booda kaafamnee adabbiin guddaan nu qunnama danda’a.” jedhanii takkuu hin yaanne.
“Badiiwwan isaan hojjatan isaanitti mul’atu.” Kana jechuun shirkii, kufrii, gabroota Rabbii miidhuu fi badiwwan biroo isaan hojjataa turan isaanitti mul’atu. Kitaabni isaanii harka bitaatiin waan isaaniif kennamuuf badii hojjatan tokkoon tokkoon ni argu.[4]
“Wanti isaan itti qishnaa turan isaan marsa.” Adabbiin cimaan isaan itti qoosaa turan gara hundaan isaan marsa.[5] Addunyaa keessatti yommuu Ergamtoonni Rabbii ykn namoonni gara Islaamatti isaan waaman adabbii Aakhiratiin isaan akeekachisan, isaan kijibsiisaa, itti qishnaa ykn qoosa turan.
“Namni yeroo rakkoon isa tuqe, Nu kadhata. Ergasii yeroo Nuti qananii Nu biraa ta’ee isaaf kennine, “kan inni naaf kenname beekumsaani” jedha. Lakkisaa! Ishiin fitnaadha. Garuu irra hedduun isaanii hin beekan. Warri isaaniin duraa ishii jedhanii jiru. Wanti isaan argataa turan homaa isaan irraa hin deebifne. ” Suuratu Az-Zumar 39:49-50
Nama rakkoon akka dhibee, hiyyummaa, cinqii fi kkf yommuu isa tuqu, akka rakkoo isarraa kaasnuuf Nu kadhata. Ergasii isatti tola oolun rakkoo isarraa kaasnee qananii Nu biraa ta’e yoo isaaf kennine, qananii keenya ni waakkata, ni morma. Akkana jedha: “kan inni naaf kenname beekumsaani”
Kuni hiika lama qaba:
1ffaa-qananiin kuni akka naaf malu Rabbiin waan beekuuf naaf kenne. Osoo Rabbiin akka addaatti na ilaalu baatee, silaa kana naaf hin kennu.
2ffaa-Beekumsaa fi dandeetti qabuun qananii kana argadhe. Karaalee ittiin argatan waan beekuuf qananiin kuni naaf kenname.[6]
Haala lamaan kana keessatti namni kuni qananii Rabbii kan waakkatu fi mormu ta’a. Isaaf galata galchuu dhiise nafsee ofii dinqisiifata. Kanaafi itti aanse ni jedha: “Lakkisaa! Ishiin fitnaadha.” Kana jechuun qananiin dandeetti, beekumsaa fi tooftaa keetiin si bira hin geenye. Kana irra, Nutu qananii kana si qoruuf (fattanuuf) siif kennine: “Warra galata galchan keessaa taata moo warra waakkatanii fi morman keessaa taataa?”[7]
Suleymaan (aleyh salaam) mootummaa fi qananiin guddaan isaaf kenname ture. Inni warra beekumsa qaban keessaa waan ta’eef qananii kana akkana jechuun ibse: “Kuni tola Gooftaa kiyya irraa ta’eedha. Akka ani Isa galateefadhu moo hin galateefanne na qoruuf [qananii kana naaf kenne].” (Suuratu Al-Naml 27:40)
Kuni guutumatti faallaa nama armaan oliiti. Namni armaan olii qananii yommuu argatu, “Beekumsaan argadhe” jedha. Nabii Suleymaan (aleyh salaam) immoo “Kuni tola Gooftaa kiyya irraa ta’e” jedha. Namni jalqabaa qananiin kuni qormaata akka ta’e hin beeku. Nabii Suleymaan immoo qananiin qormaata akka ta’e beekun “Akka Isa galateefadhu moo hin galateefanne nu qoruuf qananii kana naaf kenne” jedhe.
“Garuu irra hedduun isaanii hin beekan.” Wallaalummaa fi yaadaa badaa isaanii irraa kan ka’e namoonni baay’een qananiin isaaniif kennamu qormaata (fitnaa) akka ta’e hin beekan. Ammas, Rabbii isaan qananiiseef galata galchuu hin beekan.[8]
“Warri isaaniin duraa ishii jedhanii jiru.” Maqdhaalli “ishii” jedhu hima “kan inni naaf kenname beekumsaani” jedhu bakka buuti. Kana jechuun namoonni isaan dura turanii fi badan jecha isaan jedhan kana, “kan inni naaf kenname beekumsaani” jedhanii jiru. Fakkeenyaaf, Qaarunis jechuma wal fakkaatu akka jedhe Qur’aanni ni hima:“Kan naaf kennamee beekumsa na bira jiru qofaani.” Jedhe. Suuratu An-Naml 27:78
Kana jechuun Qaaruun ummata isaa isa gorsaniin akkana jedhe: qabeenyi kuni sababa beekumsaa fi dandeetti na bira jiruun naaf kenname.[9]
Warroota kijibsiisan biratti jechi tuni, “beekumsaa fi dandeetti kiyyaan qananii kana argadhe” dhaloota irraa dhalootatti dhaala ta’uun itti fufte jirti. Qananii Gooftaa isaanii hin mirkaneessan. Haqa isaan irraa akka qabu hin ilaalan. Hanga dachii irraa xuruuramanitti aadaan isaanii kuni itti fufe . Yommuu adabbiin isaanitti dhufu “Wanti isaan argataa turan homaa isaan irraa hin deebifne.” Kana jechuun yommuu adabbiin isaanitti dhufu, qabeenyaa fi ilmaan irraa wanti isaan argataa fi walitti kuusaa turan homaa isaan hin fayyanne, adabbii isaan irraa hin deebisne.[10] Qananiin akkanuma. Nama ittiin of jajee fi Rabbiif ajajamuu irraa daguu keessa ta’e yommuu adabbiin isatti dhufu homaa isa hin fayyaddu. “Beekumsaa fi dandeetti kiyyaan argadhe” jechuun oduun odeessan osoo qananii isaaniif kenname keessatti dhiibbaa kan qabu ta’e, silaa adabbii isaan irraa deebisu keessattis dhiibbaa qabaataa ture. Garuu beekumsi isaan odeessanii fi qananiin isaan argatan adabbii isaan irraa hin deebisne. Kanaafu, Beekumsaa fi dandeetti kiyyaan argadhe jedhanii odeessun soba.
Guduunfaa
✏ Kaafironni hanga fedhan qabeenyaa fi faaya addunyaa haa qabatan, Guyyaa Qiyaamaa gonkumaa isaan hin fayyadu. Osoo Guyyaa san wanta dachii keessa jiru hundaa fi dachaa isaa horatanii adabbii jalaa ittiin of baasu barbaadani, gonkuma adabbii jalaa bahuu hin danda’an. Kanaafu, yaa nama Islaama irra jiru! Iimaanni addunyaa fi wanta ishiin qabatte hunda akka caalu beekun, iimaanni garmalee qaali (wuddi) akka ta’etti ilaali. Sababni isaas, Guyyaa Qiyaamaa adabbii jalaa kan bahu nama iimaana qabu qofa.
✏ Namoonni adabbii Rabbii olta’aatti qoosan, adabbin kuni guyyaa tokko isaan haguuga. Ergasii jalaa bahuu hin danda’an.
✏ Yeroo rakkoo fi qananii namoonni bakka afuritti qoodamu:
1ffaa- Nama yeroo rakkoo gara Rabbii deebi’uun Isa kadhatuu fi ibaada baay’isu. Garuu yommuu qananii argatu, “qananii kana beekumsaan” argadhe jechuun Isarraa garagala. Haala badaa duraani isaa itti fufa.
2ffaa-Nama yeroo rakkoos yeroo qananiis Rabbiin irraa garagaluu fi itti kafaru. Kuni kaafira ifa bahee fi yoo hin tawbatin kan kasaarudha.
3ffaa-Nama yeroo qananii, qananiin akka isaaf turtuu fi rakkoon isatti hin dhufneef, Rabbiin gabbaruu fi kadhatu. Garuu yommuu rakkoon isa tuqxu, Rabbii olta’aa irraa garagala. Namni akkana addunyaa fi Aakhiratti kasaare (Ilaali suuratu Al-Hajj 22:11)
4ffaa-Nama yeroo rakkoos yeroo qananiis Rabbii olta’aa gabbaruu fi kadhatuudha. Namni kuni nama qajeelaa haqa Gooftaa isaa beekee hanga du’aatti gabbaruudha. Qananii argatu fi rakkoon isa tuqu qormaata akka ta’e beekun ibaadaa isarraa barbaadamu hojjata. Kuni mu’mina dhugaa milkaa’udha.
Kitaabban wabii:
[1] Ma’aariju tafakkuri-12/246
[2] Tafsiiru muyassar-113
[3] Madda olii-fuula 463
[4] Fatih qadiir-4/1284, Tafsiiru Xabarii-20/220, Tafsiiru Qur’aanil Kariimi wa i’iraabu wa bayaanuhu-8/266-267
[5] Ma’aariju tafakkuri-12/247, Tafsiir ibn Kasiir-6/458
[6] Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 351, Tafsiiru Sa’dii-854, Tafsiiru Ibn Kasiir 6/458
[7] Ma’aariju tafakkuri-12/249
[8] Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 353, tafsiiru muyassar-464
[9] tafsiiru muyassar-495
[10] Tafsiiru Sa’dii-854-855, Tafsiiru muyassar-464


c: text/html

text:
Misilete Uduunnira Muraasu Qulfubba
Kiboorde horoonsidhe misilete uduunne kalaqa nna muccisa dandaatto.
Misilete Uduunne Kalaqate nna Muccisate
-
F6 misilete gaxiwa doyisate xiiwi.
-
Qiniiti worbichi qulfe misilete uduunnichira uduunnigaxu bido iillatto geeshsha xiiwi.
-
Bidotenni aane worbichu heeriro, misilete uduunnichi cinaancho uduunnigaxa fananno. Cinaancho uduunnigaxa fanate Ali woy Woro worbichi qulfe xiiwi, aanchite bido doorate QiniitiwoyGura qulfe xiiwi.
-
Press CommandCtrl+Enter.
Uduunnichu xaa bortajera mereeroho kalaqamino.
-
To return to the document, press CommandCtrl+F6.
Uduunnicho hasirootto darga worate worbichu qulfubba horoonsira dandaatto. Uduunnichoho eigaru mayino wiinni hajajo doorate, Shift+F10xiiwi.
Uduunnicho Doorate
-
Press CommandCtrl+F6 to enter the document.
-
Doorate hasirootto uduunnicho iillatto geesshsha Giggishsha xiiwi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sababootaa fi Furmaata Waliin Oduu Warra Duubatti deebi’anii-kutaa 10
Assalamu aleykum warahmatullahi wabarakaatuh hordoftoota sammubani.com Guyyaa baay’eef addaan fagaanne turre. Sababa adda addaa irraa kan ka’e akka duraanii guyyaa guyyaan wal arguu hin dandeenye. Kutaa darbe irraa itti fufuun erga fooyya’anii booda sababoota duubatti akka deebi’an nama taasisan ni ilaalla:
11-Injifannoo ariifachisuu fi yeroo gabaaba keessatti firii muruuf eegu
Kunoo asitti nama karaa kana deemee akkana jedhutu jira: karaan kuni karaa Rabbiin gabroota Isaatiif jaallate erga ta’e, injifannoon kan isa waliin gamtoome ta’uu qaba. Garuu dubbiin kuni bu’aa ariifachisuu irraa akka ta’etti ilaallama. Wal’aansoon haqaa fi baaxilaa dheerachuu akka danda’u inni hin beekne. Garuu dhumti akkana jetti: Injifannoon warra haqaatiif. Rabbiin olta’aan akkana jedha:
“Sila fakkaatan warra isinin dura darbanii osoo isinitti hin dhufin Jannata seenuu yaadduu? Hiyyummaa fi rakkinni isaan tuqxe; hanga Ergamaa fi warri isa waliin amanan “Sila gargaarsi Rabbii yoomi?” jedhan gahanitti ni sochoofaman. Eeyyen! Dhugumatti, gargaarsi Rabbii dhiyoodha.” (Suuratu al-Baqarah 2:214)
(Yaa warra amantan! Qormaanni (rakkoon) warra amanan isiniin duraatti dhufe osoo isinittis hin dhufin Jannata seenu ni yaadduu? Dhugumatti, hiyyummaan, dhibee fi rakkinni adda addaa isaan tuqee jira. Hanga Ergamaa fi warri amanan, “Gargaarsi Rabbii yoom dhufa?” jedhan gahanitti sodaa adda addaatin hurgufamanii jiru. Eeyyen, gargaarsi Rabbii warra amananitti dhiyoodha.)
Dhugumatti, Rasuula (SAW) fi sahaabonni isaa azaa (rakkoo) irratti waggaa kudha sadii ni obsan. Ergasii isaaniif mootummaa dhaabe. Hanga ijaarsi isaanii dhaabbatutti waggaa kudhan itti fufan.
Nama karaa da’awaa keessa deemuuf Obsuu fi ariifachisuu dhiisuun dhimmoota garmalee barbaachisoo ta’aniidha. Rabbiin Nabiyyii isaa obsatti ajaje. Akkana jedhe: “Akkuma Ergamtoota irraa warri ijjannoo cimaa qaban obsan atis obsi.” Suuratu Al-Ahqaaf 47:35
Kunoo Nabii Nuuh (AS) waggaa 950 ummata isaa halkanii guyyaa, dhoksaa ifatti osoo waamu obse. Kana hunda waliin isaan irraa qoosaa fi of tuuluu argate. Inni kanatti xiyyeefannoo hin kennine. Kana irra, ni obse, ni qabsaa’e. ba’aa waamicha kanaa hunda isaatu ni baadhate.
“[Nuuh] ni jedhe, Gooftaa kiyya! Dhugumatti, ani ummata kiyya halkanii guyyaa waame. Waamichi kiyya dheessa malee homaa isaaniif hin daballe. Akka isaaniif araaramtuuf akkuma isaan waamuun, qubbiin isaanii gurra isaanii keessa godhan, uffata isaanii maratan, [badii isaanii] itti fufan, of-tuulinsa [guddaas] of tuulan. Ergasii ani ifatti isaan waame. Ergasii isaaniif labse, dhoksaanis isaanitti dubbadhe.” Suuratu Nuuh 71:5-9
(Kana jechuun Nuuh akkana jedhe: Gooftaa kiyya! Dhugumatti ani ummata kiyya halkanii guyyaa gara Sitti amanuu fi Siif ajajamuutti waame. Gara iimaanaatti (amanuutti) isaan waamuun kiyya baqachuu fi garagaluu malee homaa isaaniif hin daballe. Akka Ati isaaniif araaramtuuf dhawaatuma gara Sitti amanuutti (iimaanaatti) isaan waamuun, akka waamicha hin dhageefanneef qubbiin isaanii gurra isaanii keessatti cuqqaalan, akka na hin ilaalleef uffata isaanii ni maratan (ni haguuggatan), kufrii isaanii itti fufan. Iimaana fudhachuu irraa of-tuulinsa badaa of tuulan. Ergasii osoo hin dhoksin ifatti baase gara iimaanaatti isaan waame. Ergasii sagalee olkaase waamicha isaaniif labse. Haala biraa keessatti immoo sagalee gadi qabuun dhoksaan [gara iimaanatti] isaan waame.[1])
Xumurri gaariin warra Rabbiin sodaataniifi. Adeemsa dhumaa irratti bakka mijeessuun warra iimaanaa fi amantiitifi. Kanaafu, wareegamni wanta hafuu hin qabneedha. Carraaqqi fi hojii malee warri Islaamaa bu’aa kana hunda arguu hin danda’an.
Rakkoon ulfaachuun mallattoo boqonnaa akka ta’e beekkamu qaba.
Rabbiin rakkoo keessaa kan nama baasu rakkoon garmalee erga ulfaate booda.
“Yeroo Ergamtoonni abdii kutanii fi akka kijibsiifamanitti yaadan, gargaarsi Keenya isaaniif dhufe. Namni feene ni baraarame, adabbiin Keenya yakkamtoota irraa hin deebifamu.” Suuratu Yuusuf 12:110
Namni yommuu gargaarsi turuu, nafsee ofii ajiifachuu qaba. Nama biraa komachuu hin qabu. Dirqamni Muslima irra jiru yommuu gargaarsi turu Islaama qabachuu dhiisu osoo hin ta’in, gara Rabbiitti dheessudha.
“Sila Isa yeroo namni rakkataan (muddamaan) Isa kadhate, jalaa awwaatee hamtuu irraa saaqu fi bakka bu’oota dachii isin taasisu [moo waan isin Rabbitti dabaltantu caalaa?] Sila Rabbiin waliin gabbaramaan biraa ni jiraa? Hangi isin gorfamtan xiqqaadha. Suuratu An-Naml 27:62
Bu’aa da’awaa isaatii fi firii facaasaa isaa ilaaluun sharxii daa’iti miti.
Namoota qajeelchuun dhimma garmalee jaallatamaa ta’eedha. garuu harka daa’iwwaniiti miti. “Qajeelchi isaanii sirratti [dirqamaa] miti.” (Suuratu Al-Baqarah 2:272)
“Dhugumatti, ati nama jaallatte hin qajeelchitu, garuu Rabbiin nama fedhe qajeelcha. Inni hunda caalaa warroota qajeelan beeka.” Suuratu Al-Qasas 28:56
Gargaarsi duubatti akka harkifatetti ilaalun sababa jalqabaa daa’iwaan baay’een fi kanneen biroo akka duubatti deebi’an taasiseedha. Ergamaan Rabbii (SAW) gargaarsa ariifachiisuu isaaniitiif sahaabota isaanii ni waqqasan. Akkuma hadiisa keessatti dhufe: Yommuu cunqursaan mushrikootaa Muslimoota dadhaboo ta’an irratti jabaatu, gara Ergamaa Rabbii (SAW) dhufuun ni jenne, “Nuuf gargaarsa hin kadhattu? Rabbiin nuuf hin kadhattu?” Ergamaan Rabbiis fuulli isaanii kan diimate ta’ee ni jedhan: “Isin dura namticha dachii keessatti isaaf qotamee achi keessa godhamutu ture. Ergasi magaazin fidamee mataa isaa irra kaa’amuun bakka lamatti addaan murama. Kuni amanti isaa irraa duubatti isa hin deebisne. Filaa sibilaa lafee fi narvii isaa irraa foon kaasun (duguuguun) qaamni isaa ni filama. Kuni hundi amanti isaa irraa duubatti isa hin deebisne. Rabbiin kakadhee! Hanga namni geejjiba yaabbatu Rabbiin malee eenyulle kan hin sodaanne ta’ee ykn hoolota isaa irratti jeedala kan sodaatu yoo ta’e malee, Sana’aa irraa ka’ee Hadramawt deemutti Rabbiin dhimma kana ni guuta (kana jechuun Islaama ol’aanaa taasisa.) Garuu isin ni ariifattu.” (Sahiih Al-Bukhaari 3612)
Dirqamni daa’i irra jiru, hanga sanyiin biqiltuu, mukni guddatu, oomishni tolu fi firii muruu obsuudha. Ikhlaasa kan qabu yoo ta’ee ajriin (mindaan) isaa Rabbiin biratti kan eeggamuudha. Firiin hojii biqiluun ykn guddachuun ykn haamuun dura inni du’uu danda’a. Hidhaa jireenyaa irra osoo jiruu ijjifannoon hundi ta’uun maal isaa godhaa. Kuni Nabiyyi keenya Muhammadiifu (SAW) hin taane. Du’a isaatiin booda malee Islaamni Peershiyaa fi Roomota irratti injifannoo hin arganne. Dhugumatti, yeroon injifannoo garmalee dhiyoodha. Gammadaa, abdadhaa.
Guduunfaa
✒Namoonni gariin sababa Islaama qabataniif yommuu rakkifaman, gargaarsi fi injifannoon akka isaaniif dhufuu garmalee ariifatu. “Maaliif Rabbiin nu hin gargaarre? Zaalimota kanniin maaliif hin fixnee? Maaliif hidhaa fi rakkinna kana hunda keessaa nu hin baasne?” jechuun iyyannoo dhiyeessu. Kuni ariifachuu fi hikmaa (ogummaa) Rabbii wallaaludha. Inumaa namoonni gariin yommuu gargaarsi Rabbii turu Islaama irraa duubatti deebi’uu. Haala akkana keessatti wanti namarraa eeggamu:
✒Hanga gargaarsi Rabbii dhufuu obsuu. Sababa Islaama qabateef yommuu rakkifamu, rakkoo kana karaa lamaan ilaalu danda’a:
1ffaa-Qormaata-rakkoon isatti bu’e kuni iimaana fi obsa isaa qoruuf (mokkoruuf) ta’uu danda’a. Hangam Rabbiitti fi wanta Inni beeksisetti akka amane ifatti baasuuf rakkooleen adda addaa isatti bu’a. Sababa kanaan, namni dhugaan amanee fi namni sobaan amane ifatti baha. Kanaafu, namni “Kuni hangam Islaama qabachuu kiyya keessatti dhugaa akka ta’e ifatti baasuuf naaf qormaata ta’uu danda’a. Kanaafu obsuun narra jira.” ofiin jechuu qaba.
2ffaa-Adabbii ta’uu danda’a– “sababa badii hojjadheef rakkoon kuni anaaf adabbii ta’uu waan danda’uuf of sirreessuun, tawbachuu fi istighfaara baay’isuun narra jira.” jechuun yaadu.
[1] Tafsiir Muyassar-570


text:
Maqaan isa Zelalem Jemanee jedhaama.
Kan dhalaate Godiina Wellaagga lixaatti
Hojiin isa jalqaaba poliisi ture booda gara OPDO tti makaamuudhan dabbaalle OPDO ta’e barnoota fageenya Alpha irra dippiloma horiidhan akka bitaate bekaamadha.
Bulchaa Godiina wellaaga lixas tureera
bara 1998 filaanno bara 1997 booda ummaata Mandii ykn mana sibuu Tankii bishaanitti summii naqee nama fixuu fi turee dha.
Yeroo amma finciila diddaa garbuumma Oromiyaa kessaatti adeema jiruu baraattoota fi ummaata irraatti tarkaanfi du’a fi rebiicha kan fudhaachisa jiruus isadha.
Guyyaa kalessa gazexissitoota STVO 17 Hojii irra akka ari’aman kan tasiise nama kanaadha.
Namnii kun Wellagga lixaatti ha dhalaatu iyyuu malee matiin isa Nefxaanyadha .
Abba ijoolle lamati Finfinnee nannnoo Meksii ko jedhaamu jiraata.
Oroomon hunduumtu nama kana mada inni Oroomo fi Oromiyaa irra gessise fi jecha bara baraan gantuu nu kessaatti guddaate nama keenya fixa jirtuu kana akka bartaaniifan isiini barreesse.!
Guma ijoolle keenya nii deffaanna nama kanaas seeraatti guyyaa nuti dhiessinuus fagoo miti
Kanaaf Oroomo jabaadha wal jajjaabessa .!!!


text:
Saatalaayitii
Biyyi teenya Itiyoophiyaan waggaa sadi dura, saatalaayitii takka gargaarsa mootummaa Chaaynaatiin gara hawaa erguun isii beekkameera. Saatalaayitiin observatory taate ykn ammoo lafa akka qorattuuf ergamte tun seenaa biyya keenyaa keessatti tan jalqabaati. Odeeffannoowwan garagaraa walitti qabuun guddina biyya keenyaatiif gumaacha akka gootu himamee tura. Saatalaayitii jechuun maashina asii qofa ergamuu miti. Fakkeenyaaf lafti teenyas Saatalaayit jedhamuun beekamti. Dimshaashumatti saatalaayit jechuun waan pilaaneetii tokko irra naannawu jechuudha. Haala kanaan lafti nuti irra jirru tun aduu irra waan naannooftuuf saatalaayitii aduuti. Addeessi lafarra waan naannayuuf satalaayitii lafaati. Maashinoonni biyyoota garagaraatiin ergaman ammoo dachii fi Plaanetota biraa irra naannawa odeeyfannoo waan funaananiif satellite jedhamanii waamaman. Barruu tanaan qabxiiwwan muraasa waa’ee saatalaayitii isinii dhiheessina.
Hawaa keenya keessa Saatalaayitiiwwan kumaatamaan laakkawamntu jira. Gariin isaanii haala qilleensaa hordofaa odeeyfannoo nuuf kennu. Kan dachii fi wantoota hawaa keessa jiran cufa suuraa akka kaasaniif qofa ergamanis ni jiru. Gama biraatiin saatalaayitiin odeeyfannoo ykn communication satellite jedhaman ni jiru. Isaan kunniin dambalii TV fi Raadiyoo akkasumas dambalii telefoonaa tamsaasuudhaaf tajaajilu. Saatalaayitiiwwan GPS ykn Global Positioning kan 20 tahan ni jiru. Saatalaayitoonni kunniin gareen dalagu. Telefoona GPS qabu yoo qabaattan gargaarsa Saatalaayitoota kanaatiin bakka barbaaddan dachii tanarraa ilaaluu dandeessu.
Saatalaayitiin jalqaba gara hawaa ergamte Sputnik 1 jedhamti. Gamtaa Sooveetii Raashiyaatiin bara 1957tti gara hawaa ergamte. Saatalaayitiin kubbaa fakkaattu tun bal’ina diyaameetrii seentimeetira 58 qabdi. Ulfaatinni isii ammoo kilograama 83 taha. dachii teenyarraa Kilomeetira 800 ol fagaattee naannayaa turte. Saatalaayitiin tun saffisa guddaa qabdi. Sa’aa tokko keessatti Kilomeetira 28,968 kan fiigdu yoo taatu, daqiiqaa 96 keessatti dachii teenya irra naannayaa turte. Dachii tanarras yeroo 1,440 naannawuu isiitu himama. Ji’a sadihiif eega dachii tanarra naannofteen booda sababa baatiriin dhumateef bara 1958titti caccabde.
Haga ammaatti saatalaayitoonni 8,378 caalan gara hawaa ergamanii jiru. Kanniin keessaa gariin deebi’anii gariin ammoo caccabanii kufuun yeroo ammaa saatalaayitoonni 4,994 hawaa keessa akka jiran beekameera. Haa tahu malee hundi isaanii hin dalagan. Hanga Bara 2019tti saatalayitoota 1,800 tahantu seeraan dalagutti jira.
Saatalaayitoota gama samii ergaman keessaa tan yeroo dheeraaf samii keessa turte Vanguard 1 jedhamti. Saatalaayitiin tun Bara 1958titti Ameerikaan gama hawaa kan ergamte. Haga ammaatis achuma jirti. Haa tahu malee sababa garagaraatiin bara 1964tti walqunnamtiin lafa waliin qabdu addaan citee jira. Ammas hawaa keessa akka jirtu suuraawwan garagaraa irraa beekkameera.
Satalaayitoonni ulfaatina garagaraa qabu. Comminication satellite warri jedhamanii fi dambaliiwwan TV, raadiyoo fi telefoona daddabrsan haalaan gurguddoodha. Guddinni isaaniin makiinaa minibaasiitiin wal qixa. ulfaatinni isaaniitis Kilograama 5400tti dhihaata. xixiqqoon ammoo kilograama 1 qofa ulfaatanis ni jiru.
Hawaan teenya bal’oodha. Rabbi bal’isee isii uume. Ammas bal’atutti jira. Kanaafuu saatalayitiiwwan gara hawaa ergaman heddummaataa jiranis walitti bu’iinsi isaan jiddutti mudatu hin jiru. Haga ammaatti yeroo tokko qofa akka walitti bu’an gabaafameera. Kunis bara 2009tti yoo tahu, kan walitti bu’an Saatalaayitii Ameerikaa fi Raashiyaati. Kanaaf sababaan dogoggora gaafa jalqabaa uumame akka tahes gabaafameera. Rabbi hawaa keessa falaka ykn Orbit heddu qopheesseera. Saayintistoonnis saatalaayitii takka wayta ergan orbiitii tokkorra kaayan. Saffisa ittiin deemtus ni murteessan. Kana booda Saatalaayitii biraa Orbitii biraa irra kaayan. Haala kanaan walitti bu’iinsarraa hafan. Tarii yeroo ammaa kana heddummaachuun isaaniitii fi hedduun isaanii ammoo dalagaa dhaabuun isaanii if duraaf rakkoo tahuu akka malu tilmaamameera.
Qophii Abu Ibtisam


text:
Caamsaa 28/2014(TOI) – Weerara gareen shororkeessaa ABUT raawwatee ture Miseensoonni Poolisii Raayyaa Ittisa Biyyaa waliin ta’uu injifannoo boonsas galmeessaniiru.
Sagantaan beekamtii kennuu fi galateeffannaa hoggantoota fi miseensota Poolisii magaalaa Finfinnee Addabaabaayii Masqalaatti gaggeeffameera.
Sagantichi mata duree “tokkummaan biyya keenyaa fi nageenyi uummata keenyaa Wareegama keenyaan mirkanaa’a” jedhuun gaggeeffame.
Ajajaan Waliigalaa Poolisii Federaalaa Komishinar Dammallaash Gabramikaa’el sirna kanarratti akka jedhanitti erga hundaa’ee waggaa 80 kan lakkoofsisee dhaabbanni Poolisii Raayyaa Ittisa Biyyaa waliin ta’uun birmadummaa biyyaa kabachiisuu keessatti gahee olaanaa bahuun injifannoo boonsaa galmeessera.
Poolisiin Federaalaa Itoophiyaa rifoormii dhaabbatummaa taasiseen Afrikaarra dhaabbata dursaa kannisa taasisu meeshaalee hidhannoo tekinolojii hidhachaa jiras jedhaniiru. Humna qorannoo yakkaa qabus caalaatti cimsachuu himaniiru.
Dhaabbatichi caalaatti dirqama isaa akka bahuuf sagantaan beekkamtii kennuufi galataa kun gahee olaanaa waan qabuuf guyyaan poolisii kan waggaa qophaa’uus himaniiru
Sagantaan kun naannoottis kan raawwatamu ta’uu himaniiru.
Saganticharratti Muummee Ministiraa doktar Abiy Ahimad dabalatee Kantiibaan Magaalaa Finfinnee Aadde Adaanach Abeebee, Ajajaan Waliigalaa Poolisii Federaalaa Komishinar Dammallaash Gabramikaa’el, hoggantoonni olaanoon mootummaa, qaamoleen dhimmi ilaallatuu fi keessummoonni kabajaa argamaniiru.
Sagantaa kanarratti dhaabbileen Poolisii Komoros, Tanzaaniyaa, Jibutii, Sudaan kibbaa, Keeniyaafi ajajni dhaabbata poolisii Afrikaa bahaa argamaniiru.


text:
Dubartoonni kun nageenya dubartootaa fi mirga dubartootaa mirkaneessuuf qabsoo karaa nagaa geggeessaniif badhaasaman jedha Koree Badhaasa NOOBELII, kan Har’a OSLOO irraa badhaafamtoota bara kanaa labse.
Dura-taa’aan Koree Noobelii TORBEERN JAGLAAND badhaasni kun, guutummaa Addunyaa keessatti dhimmoota dubartootaa ilaallatan irratti hubannaa fi dammaqinsa akka kennu kan abdii qaban tahuu dubbatan.
ELLEN JOONSEN SERLIF LEYMAA GBOWEE fi TAWAAKKUL KARMAAN-iif badhaasni kenname kun hacuuccaa dubartootaa yeroo ammaa biyyoota hedduu keessatti mul’atu dhabamsiisuuf akka gargaaru, Dimookiraasii fi nageenya dubartoonni bakka-bu’an fiduuf dandeettii guddaa jiru akka hubachiisu Koreen NOOBELII, ka biyya NORWAY abdii qaba - jedhu Hoogganichi Koree kanaa JAAGLAAND.
Ka badhaasa NOOBELII tokko sadiitti badhaasaman - dubartoonni sadeen maallaqa badhaasichi argamsiisu Doolaara Miliyoona tokkoo fi kuma dhibba shan sadiitti qooddatu.
Badhaafamtoota sana keessaa Kan umuriin toorbaatamii-lamaa Prezidaantittiin Laaybeeriyaa Elen Joonseen Serliif Seenaa Afrikaa keessatti, dubartii filannoo dimokiraatawaan filataman isaan duraa ti.
Qabsooftuu fi gaazzexeessituun biyya YEMEN, kan umuriin soddomii-lamaa -- TAWAKUL KARMAAN-s biyya ishee keessatti, mirga dubartootaa fi dimookiraasii fi nagaaf qabsoo geggeessamu keessatti qooda hoogganummaa gomaachaniif jedhamuun, dubartii sadaffaa Badhaasicha qooddatan tahuun himamee jira.
Dubartoonni Sadii Badhaasa Noobel Kan Nagaa Argatan
- VOA
Dubartoonni kun nageenya dubartootaa fi mirga dubartootaa mirkaneessuuf qabsoo karaa nagaa geggeessaniif badhaasaman jedha Koree Badhaasa NOOBELII, kan Har’a OSLOO irraa badhaafamtoota bara kanaa labse.
Oduu
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
-
-
-
-
25-11-2022
Hoggantoonnii Marii Araaraa Tigraay Deeman


text:
© Shira Wayyaanee gurguddoo:
√ qabsoo FXG danqaruu
√ Wayyaanoonni Waan hinfakkaanne fakkeessanii HR-128 kan addunyaan qoqqobbii irra keesse of irraa kaasisuuf Uummanni nu duukaa/bira jira jechuuf alkallattiin uummata hiriira nagaa baasanii umurii dheereffachuu
-Holola sobaa Dr. Abiyyiif Tigiroonni akka waan wal jibbaniitti afarfamuu
√ Miseensota ABO fi addatti WBO fi Qeerroo Bilisummaa Oromoo akka uummanni saaxilutti hojii siyyaasaa jabeessuu
√ Ajjeechaaf Lola Uummata keenya irratti banamee jiru dhoksanii gaarummaa isaanii qofa akka lallabaniif qaamota akka tikaatti gargaaraa turan, kanneen maqaa Activistummaan biyya alarra jooraniif dirqamni laatamu. Qabxiileen “Agartuu Qeerroo ” har’aa kana qaba, suuta dubbisaa!
Qabsoo abbaa biyyummaaf Oromoon akka aarsaa ulfaataa kaffalaa dhufne, kaffalaas jirru qaamni na mormu akka hinjirre cimseen hubadha. Qabsoo abbaa biyyummaa nuti gochaa jirru; Gara qabsoo Ithiophiyummaatti dabsanii, aarsaa Oromummaaf Bilisummaa Oromiyaaf kaffalame kaleessaa galaana galata hinqabnetti naquuf yaaluun seenaanis seeraanis kan nama gaafachiisudha. Har’a wayiita, Qeerroo Bilisummaa Oromoo fii guutummaan uummata Oromoo WBO dheebotaa ture of cinatti kallattiin argee tuutni uummataa qaanqee Warraaqsaa finiinsaa jirutti, karaawwan addaa addaan lola irratti banuuf hojiitti seenaniiru. Duulli qabsoo Oromoo irratti banamaa jiru ammaa irra keessoon kan qabsoo tumsu akkasuma qabsaa’aa fakkaata, jallisaa qabsaa’ota sirkaa alanfatee kan balleessu ta’uu beeki!
Torban dabarsine kana wayyaaneen shiroota gurguddaa karaa Tika isaaniin dalagaa baateetti. Tikoonni Mootummaa qabsaa’ota fakkaatanii akka socho’an barreeffamoonni nuti kana dura qopheessaa turre nii saaxilu. Torban kana kan Wayyaaneen dhimma itti bahuuf tattaafataa turte qaamota qabsaa’oota uummata Oromoo fakkaatanii qabsoo maseensuuf hojjetaniin akka mataa mul’ifataa turte isinii himuun barbaada. Adeemsonni Wayyaanee torban darban Oromiyaa keessatti adeemaa turan ija Qeerroon gaafa ilaalamu Hunkura Siyyaasaa jennee moggaafne. Hunkura Siyyaasaa keessatti waan ati gootu waan haqaa alkallattiin mormitee akka of dhabamsiiftuyyuu si godha. Waan shiramee dhufu sun; kan siin si dhabamsiisuuf hojjetu waan ta’eef qaama si fakkaatuun ykn qaama waan gaarii dalaga seetee yaadduun hoojiraa waan ooluuf hojii sana harkaa fuutee akka galmaan geessuf si hinshakkisiisu. Waan abalu jedhedhaam kun ammaa erga ebelu jedhee sirraadha akka jerru godhu. Ebeluu sana waan fuulduratti si miidhu erga hojjetee inni kankee miti. Kana keessatti gaafa bool’a buute qofa agartee lafa ofqabdu dhabuukee qofaa agarta. Adeemsa shiraa kana keessatti, kan sinyaataa tureef jiru jaallattee kan sii dheebotu akka jibbitutti summiin jechaan bulbulamee, summiin si budoomsu sii laatama. Erga budaa qabsaa’otaa taatee booda utuu hinfedhin qabsaa’akee nyaachuuf akka hojjetutti sirratti hojjetama. Adeemsa Siyyaasaa keetii keessatti, hunkurri siyyaasaa gaafa hojiirra oolu waan hinbeekne kan diinnikee sii wixinu marasaa sakattaan ilaaluu si feesisa.
Qabxiileewwan gurguddoo diinni Wayyaanee (OPDO+TPLF) torban darban xaxaa turan hedduudha. Isaan keessaa kan qabsootti akkaan gufuu ta’u jedhu saaxiluun yaala.
Shira Wayyaanee gurguddoo; kan torban dabarsine kanaa
1. qabsoo FXG danqaruu
Qabsoo FXG danqaruuf karaawwan hedduu hojjetanii hojjetaa jiru. Keessattuu wal bira dhaabbannaan uummata Oromoo cimee, Oromoon Lixaa saatii isa bahaaf dirmatee, inni kibbaas Kaabaaf Lixaa awwataa jirutti
•Cinaaksa cinaacha keenya! Jechuun dhaadannoo jajjabaan falmataa jirutti fiingeen danqartoota qabsoof afuufamte. Sochiin torban darbe waamicha Qeerroo Bilisummaa Oromootiin warraqsi jabaan bakkoota hedduudhaa dhagaa’ame murtii HR-128 Wayyaanee irra kaahe ciina dhaabbachuun utubee kan Wayyaanee balleessu ta’uu diina qabsoof galeera. Kanaan ammoo hiriira sana daandiiwwan argatan maraan akkanni dhaabbatu gochuuf irratti fuulleeffatan. Jechoota nama xiiqomsanii akka isaan waliin hiriiran nama godhu illee harcaatota OPDO biraa dhagaa’amaa ture. Jechoonni oomisha Shiraa keessaa kallattiin waarshaa Wayyaanee keessaa baafamani torbanoota darban kana balballoomaa turan “injifannoo arganne tikfanna, Dr. Abiyyii cina dhaabbanna, hiriirri ammatti nu hinbarbaachisu, koomandi post akka labsamuuf hiriirri waan daandii ta’uuf nu hinfeesisu,WBO’n amma ajjeesuun hinbarbaachisu…” Fi Jechoota mimmi’aahoo hedduun darbatamaa turan.
Jechoonni waarshaa tikaa keessaa gadlakkifaman yeroo kamuu gurratti nama mi’aawuu akka qabanitti oomishamu. Jechoota kana itti yaadanii waan lakkisaniif salphaatti ittiin miira namaa tohachuu akka dandaa’anitti gaafa dubbatanis urursaa dubbatu. Jechoonni kun qabsaa’ota akka dagattee tika Wayyaanee duukaa fiigdutti illee hanga qabsaa’otakee saaxilutti kan humna godhachuu danda’utu dubbatama. Waanuma hinqabne tokko sii laatee, si mirqaansuun of si wal’aalchisa. Fknf “injifannoo aganne tikfanna” jechi kun hangam akka si raasuu danda’u yaadi! Waan ati hinqabne sii laate. Kan ati beeku qabdu garuu; injifannoon harkakee gale hinjiru, yoo jiraate ammoo qabsaa’aakee mana hiraarsaatii baafachuudha. Injifannoo arganne kan jennu gaafa alaabaa Kenya fannifannedha. Jechi olii kun kan dubbatameef ammoo, muudamaaf haaromsa OPDO ammaa ilaalchiseeti. Keessattuu muudamuu “Abiyyii Ahemad” ilaalchisee bibittinfama. Waan cimsinee beekuu qabnu, haa hojjetuu haa dhiisu, namicha kanaan naaf ta’a jettee baatee filannoon raagessiteettaa? Situ na bulchi jedhemoo, wayyaaneetu Dr. Abiyyiin si haa bulchu jedhee?
Hededa gamtaa’inaa irratti kan ati ammas suuqaa ilaaluu qabdu soba “Dr. Abiyyiif TPLF wal dhaban” jedhu. Hololonnii kuniif jechoonni akkanaa akkati miira xiiqiitiin akkam waan Oromoo ta’eef jibbama jettee Dr. Abiyyiin faarsituuf harka irra qabduuf si si’eessa. Gaafa kana ammoo Wayyaaneen akka sirratti jaarraa lubbuun jiraachuu dheeressitu taasifte. Siyyaasa keessatti kallattiin garboonfataan ittiin uummata saamee nyaatu yoo barame jijjiiramu akka qabu Siyyaasaa garboonfataatu akeeka. Kanaaf Wayyaanee jibbuu uummataa gaafa baran, qaama biraa fakkeessanii of keessaa kaasuun tiki Wayyaanee uummata hunkuruuf dhimma itti bahu. Adeemsa kana keessatti ammoo, akka waan wal jibbanii hiriira sobaa walirratti bahuuyyuu danda’u. Sun garuu; akkati xiiqoftee qaama si ajjeesee si saamu sana aangoorratti eegduufi. Kun ammoo jireenya isaanii kan dheeressu, umurii isaanii kan bubbulchuuf hidhaaf seeratti utuu hin dhiyaatin gaafatama jalaa akka miliqan godha. Danqanis danqaranis FXG qaanqeen Bilisummaa dhaabbachuu hinqabu hindhaabatusi.
2. Wayyaanoonni Waan hinfakkaanne fakkeessanii HR-128 kan addunyaan qoqqobbii irra keessee akka irraa kaasisuuf Uummanni nu faana jira jechuuf alkallattiin uummata hiriira nagaa baasanii umurii dheereffachuu
Torbanoota kana jechoota saadoo daddarbachuu cinatti “Dr. Abiyyii waliin jiraachuu keenya hiriira nagaa baanee raagessinaaf…” Jechoota jedhu facaasaa turaniiru Tikoonni (OPDO’n). Kun Oromoof waan saalfachiisaadha. Sirna isa nyaataa ture bakkatti eeguuf hiriira bahanii duukaa jirra jechuun, badii raawwatamaa ture qaama biyyan bulchaa jedhee shiftaa nutti lakkisee nu ajjeesurraa kaasanii, ofitti naanneessuudha. Dr. Abiyyii bira dhaabbannaan akka nama tokkootti utuma hojiin sabaa hojjetaa jiraate kallattiin baatee jijjiirama ammaa nii deggarra jettaa? Utuu ajjeefamaa jirtuu nagaan bu’eera jettaa? Utuu ilaaltuu maaliif jaamtaa egaa? Silaa badiiwwan isaan qaqqabsiisaa jiranoo argaa jirtaa kanarra akkam akka si miidhaniif Har-128 irraa akka kaafamutti waan Tiki sitti Kennu akkamitti hojjettaa?
Karoorri hiriiraan bahanii mootummaa tumsuu torban dhuftu qabame jechuun holola qaanii lakkisaniiru. Kun tasuma ta’uu hinqabu. Sirna sana bakkatti qanaaniisuun yakka raawwatamaniif Tigiroonni akka hingaafatamne kan godhudha. Yakka ajjeechaa nurratti raawwataa turaniif qaamni gaafatama fudhate hinjiru, nama fayyaa utuu ilaaluu Maagaaziin miila irraa muranii jireenyasa golgoleessaniif beenyaa kaffalan hinqaban. Ittuu dhiifama nu gaafate mana hidhaati bahe jechuun sabaaf sablammoota biyyattii karaa miidiyaa isaanii sobaa jiru. Akeeka kana asumatti qurxuuf hojiin Wayyaaneen of jiraachisuuf bahaatii hiriiraan akka na cina jirtan ibsaa jedhu halagaayyuu nutti kofalchiisa. Sabrii ha godhannu jedha Agartuun Qeerroo.
3. Miseensota ABO fi addatti WBO fi Qeerroo Bilisummaa Oromoo akka uummanni saaxilutti hojii siyyaasaa jabeessuu
Qaamota siif beelaa’anii dheebotaa turanii ammas siif gidiraa dhamdhamaa jiran akka diinaati sitti fakkeessuu irratti hojiin hojjetamaa ture. Torbanoota darban kana keessatti kun raawwateera itti fufees nii raawwata yoo ta’eef daanga’uu qaba. “Ammatti waraanni nu hinbarbaachisu! Qaamni Waraana bobbaasu isa nagaa biyyaa jeequdha” jedhan. Jecha saadooti. Irra keessoon miidhagaa jechaati, jallisaa mar’ataa qabsaa’ota hiddudha. Ammatti waraanni erga hinbarbaachifnee waraana maqaa Liyyuu ayiliin nutti bobbaasanii jiran nurraa ha deeffatan. Waraana Lixarraan WBO adamsuuf guyyuutirraa bobbaasaa turan haa ittisan. Waan ofii raawwatan WBO tti qabachuuf yakka ofumaa raawwataa jiran kan afaan Qawween si bulchina jedhan deebisanii qabsaa’otakeetti naannessuun waan dabaati. Inni alaa sitti fuulchus rakkookeef kan muddamu muraasa itti yaadi! Waraanni TPLF hidhatee adeemuun barbaachisaa erga ta’ee dhimmi kan WBO hinbarbaachifneef maalidha? Lixarraa uummata gidduutti WBO uffata Sivilin jiru uummata gidduutti utuu ajjeesanii ajjeechaan kan isaanii sirriitti lakkaa’anii tarkaanfii WBO balaaleffachuun akkati murtee of nyaattuuf kan akeekkatedha. Itti yaadi! WBO kee duukaa du’i malee gantoota OPDO tiif TPLF tti saaxiluun garbummaa sirra bubbulcha.
4. Ajjeechaaf Lola Uummata keenya irratti banamee jiru dhoksanii gaarummaa isaanii qofa akka lallabaniif qaamota akka tikaatti gargaaraa turan, kanneen maqaa Activistummaan biyya alarra jooraniif dirqamni laatamu.
Kun torban darbe raawwatee ammallee itti fufee jira. Qaamonni qabsaa’aakee fakkaatan, madaakee addunyaatti ibsuu waakkataa dhufaniiru. Kanaaf amma alkallattiin akka Wayyaanee tumsituuf Wayyaaneef Dr. Abiyyiin akka waan garaagara ta’aniitti sitti lallabuu jalqabaniiru. Wayyaaneen sirna mootummaa waggoota 28 sirra gulufaa turedha malee sanyii tokkoof qamaa tokko ykn jaarmiyaa tokko qofaa miti. Dhaaba Dr. Abiyyiin durfamu har’aa, kan Mallasiin durfamu kaleessatu cunqursaakeeti Wayyaaneen isadha. Ammoo akka waan Wayyaanee hintaaneetti Abiyyiin fudhachuun daba. Kana haguuguuf ajjeechaa bakkoota garaagaraatti ta’e gabaasuurraa harka deeffataa jiru. Hojiin akkanaa hojii tikaati dammaqi!
Duuchaatti torban darban ijji Qeerroo kanneen Hunkura Siyyaasaa jennee ilaalaa turre hanga ammaa ilaalaa ture. Kunneen qabxiilee qabsoo naaffisuuf halagaan bobbaasaa turedha. Qabxiilee kana hedduurra aanneerra kaawwan fuulduratti irra aanna. Ammoo shira Wayyaanee Torban dhuftu Wiixata borii irraa kaaftee hojiirra oolchitu maal ta’inna? Walumaan hordofnee torban har’aa walitti deebina.
Horaa Bulaa
Injifannoon Uummata Oromoof
Gadaan Gadaa Xumura Garbummaati!
Qalbeessaa Dhangi’aa tiin
Waxabajji 17,2018
Finfinnee Oromiyaa


text:
(Oromedia, 15 Bitootessa 2021) Miseensonni ABO Konyaa Victoria gochaa sirna dhablummaa dhaabicha diiguuf taasifamaa jiru balaaleffatan; ummatni Oromoos daba humnoota diiggaa raawwataniin gaggeeffamaa jiru beekanii akka dura dhaabbatan waamicha godhaniiru.
Minseensonni ABO biyya Australia, Konyaa Victoria keessatti argaman walgahii hatattamaa Dilbata kaleessaa, Bitootessa 14 bara 2021 gaggeessaniin akka hubachiisanitti, sirnaa fi heera ABO cabsuun gochaan diiggaa raawwatamu kamiyyuu fudhatama hin qabu.
“ABOn jaarmiyaa walabaa, heera, seera, sagantaa siyaasaa fi kaayyoo naamusaa qabu dha,” kan jedhan miseensotni ABO, sababa kanaan diiggaa keessaa fi haleelllaa alaa yeroo addaddaa itti aggaammatamaa ture irraa hafee, ummata Oromoo sadarkaa olaanaatti dammaqsuu isaa yaadachiisan.
“Diiggaan murnoota fedhii alagaa guutuuf hojjataniin yeroo ammaa ABO irratti gaggeeffamaa jirus akkuma kanaan duraatti maseenee hafa,” jedhan miseensonni ABO.
Itti dabaluunis, murnoonni gochaalee badii irratti bobba’anii jiran, guyyaa darbuuf jedhuuf seenaa isaanii akka hin xureessine gorsa jaallummaa dabarsaniifii jiru.
“Miseensonni ABO akkuma kanaan duraatti harka walqabachuun shiroota keessaa fi alaan dhaabicha irratti gaggeeffamu qolachuu fi injifannoo caalu galmeessuu qabu,” jedhan miseensonni ABO Konyaa ABO Victoria.
Ummanni Oromoos humnoota aadaa, seenaa fi seera Oromoo cabsuun diinaaf ulee ta’an hubatee, shira isaanii fashaleessuu irratti qaruuxummaan akka hirmaatu waamicha godhaniiru.
Miseensotni ABO biyya Victoria marii bal’aa gaggeessan kana irratti ibsa ejjannoo deeggarsa hoggansa ABO sirnaa fi heeraan filameef qaban ibsuu fi shira diinaaf bultoonni gaggeessaa jiran balaaleffatu of keessaa qabus baafatanii jiru.
ABOn dhimma kana irratti ibsa baaseenis gochaan seeraan alaa, haqa maleessaa fi shirri siyaasaa ABO irratti raawwatamu biyyattii gara jeequmsa guddaatti akka geessu akeekkachiiseera.


text:
Dhibbaa Chaartera keessaa ABO dhiibee baase
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
– Bara Chaarteraa rakkoof gaaga’ama ABO irra gahe.
– Bakkaaf yeroo miseensotaaf uummata irratti yakki ajjeechaa raawwate!
– Haala waajjirri ABO bara Chaarteraa itti ugguramaa ture!
Hubachiisa: Barruu kana dubbistee xumuruu baannaan hineegalin!
Dhalachuu WBO tiin Oromiyaan jiraate! Bu’aa Ba’ii qabsoo WBO aarsaa gati jabeessa uummata Oromoo yaadachiisuuf qophii qindaa’e. Qabsoo haqaa moggaasa maqaa biyya Oromoo: kan kaan biyya Gurraachotaa, Biyya Ormaaniyaa, Lafa Oromoo jedhee waamaa ture gara Oromiyaatti moggaasuutti ceesise. Akkasuma uummatni Oromoo daangaan lafa isaa sararamee, nagaaf tasgabbiin isaa akka eegamuuf qabsoo haqaa taasifame. Bu’aa ba’iin miseensa isaa mudatu illee waan qabsaa’eef uummati isaa Oromoon afaan isaan dubbatee, afaan isaan baratee akka of ta’ee ofitti boonee jiraatuuf qabsoo bilisummaa ABO’n taasifame qophii hubachiisu. Aarsaa lubbuu qaalii WBO’n saba isaa Oromoof, biyya abbaa isaa Oromiyaaf hanga guyyaa har’aatti kaffalaa jiru haqa WBO diinota Oromoon dabsamaa hanga har’aatti itti jiru uummati Oromoo akka hubatuuf qophii itti yaadamee qophaa’edha. Hanga dhuma sagantaa kanaatti akka nu faana turtan kabajaan isin gaafanna!
“Dhabama Oromummaaf Oromiyaa irra dhabama Lubbuu filachuu” Ejjennoo jedhu qabatee hundeeffama isaa qabee hanga har’aatti qabsoo haqaa bilisummaa Oromoo irratti cichee kan jiru Waraanni Bilisummaa Oromoo Waardiyyaa amanamaa uummata Oromoo fi biyya abbaa keenya Oromiyaati.
Qabsoo Bilisummaa Oromoo gaggeessaa hanga har’aatti waggoota dheeraaf kan jiraate WBO’n, hoggana isaa utuu hinqusatin saba isaaf wareega lubbuu kaffalaa ofii biyyee ta’ee Oromiyaa fi Oromummaa jiraachisaa as gaheera. Moggaasa maqaa biyya abbaa keenya Oromiyaa qabsoo isaan kan raggaasise WBO’n, jiraatee har’a gahuu eenyummaa saba keenya Oromootiif riqichi olaanaan gati jabeessi oggayyuu laphee Oromoo mara keessa jiraatu WBO’n borillee lalisee dagaagee haa jiraatu jenna.
Continue reading →
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Loltootni Eritraa Dararaa Suukanneessaa Ummata Sivilii Abbayi Coomman, Dhiha Oromiyaa Irraan Gahaa Jiru.
(Ibsa ABO, Caamsaa 30, 2021)
ABO yeroo dheeraaf humni hidhate biyya alaa kan Eritiraa dhimma Itophiyaa keessa seennuun nageenya biyyaa fi naannoo gaanfa Afrikaa walxaxaa akka taasisu ibsaa ture. Qooda fudhannaan loltoota Eritiraa ol’aantummaa biyyaa (sovereignty) cabsuu qofa utuu hin taane amallii fi gochaan loltootni kuni Ummata siviliirratti raawwachaa jiran badii daangaa hin qabnee fi dhiitta mirga namaa hamaa fidaa jira. Gochaa suukkanneessan ummata Tigirayi irratti raawwatamee fi Ummata Adunyaatiin Mirkanaawe amma biyya Oromiyaa keessatti bal’inaan mul’achaa jira.
Akkuma waliigaltee dhoksaa Gartuun Itophiyaa bulchina jedhanii fi mootummaa Eritiraa gidduutti ta’etti humni Eritiraa kan hidhate biyya Oromiyaa fi naannoo Benishangul-Gumuzitti bobba’ee gochaa suukkanneessaa kaaba Itophiyaatti raawwatame naannoo kanattis dabalaa jira. Ragaa qabatamaan jiru Baatii Ebla 2021 keessa Kutaan Waraana Eritiraa (Battalions) gara Zoonilee Oromiyaa- Horroo Guduruu, Qeellam Wallaggaa,Dhiha Wallaggaa, Gujii, Booranaa fi naannoo Matakkal (Benishangul-Gumuz) bobbaauudhan Ummata Sivilii reebuu, ajjeessuu, meeshaa saamuu, dubartii fi ijoollee gudeeduu fi juumlaan nama hidhuu isaanii ti. Continue reading →
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...


text:
Zufaan Urgaa Onkololessa darbe yaadannoo waggaa 100ffaa guyyaa dhalootaa Jeneraal Taaddasaa Birruu sababeeffachuun kitaabni mata dureen isaa ‘Dannaanee hamma Finfineetti’ jedhu
Finfinnee, Sadaasa 30,2022 - Gabaasni dhaabbanni Mootummoota Gamtoomanii baase daa’immani naannoo Tigraay tilmaamaan harka 30 ta’an hir’ina midhaan nyaataa hammaataa
Finfinnee, Sadaasa 29/2022- Waajjirri kominikeeshinii Mootummaan Naannoo Oromiyaa ibsa kaleessa miidiyaleef laateen nageenya naannoo Oromiyaa mirkaneessuuf hojii hedduu hojjechaa turuufi
Finfinnee, Sadaasa 29/2022 - Dubbi himaan Adda Bilisummaa Ummata Tigraay (ABUT) fi miseensi jila marii nagaa Tigraay Geetaachoo Raddaa humnoonni
Finfinnee, Sadaasa 28/2022 - Sababa waldhabdee fi walitti bu’insa akkasumas hongee kutaalee Itoophiyaa hedduu itti fufiinsaan miidhaa jiraniin barbaachisummaan gargaarsa
Finfinnee, Sadaasa 28/2022- Akka xalayaan Ministeera Barnootaa fi Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataatiif barreeffame ibsutti barsiisonni fi gargaartotni teeknikaa yuunivarsiitiiwwan
Sorry, the comment form is closed at this time.


text:
Maaliif Sheer Itiyoophiyaaf hojjeta?
Sheer Itiyoophiyaa keessatti galma ga’iinsi keenya uummata ciccimoo nuuf hojjetan irratti hundaa’a . Nuti taa’itaawwan gammachiisoo fi cimina gaafatan kennuuf kutannoo qabna. Nuti baay’ee gaarii dhiyeessina Haalotaa Qacarrii fi bu’aalee kallattii fi kallattiin alaa. Hojjettoonni keenya baay’een isaanii gara sadarkaa hojii isaaniitti kan dhufan Sheer Itiyoophiyaa keessa osoo hojjechaa jiranii hojii irraa barachuun ofii isaanii fooyyessaniru. Akkamitti hojiidhaaf iyyatuu?
Yeroo qacarrii irra caalaatti kan xiyyeeffannu hojjettoota ogummaa hin qabnee fi ogummaa muraasa qabanii fi iddoolaa maasiiwwan keenyaa irratti mindeeffaman irratti dha. Manni keenya namoota ogummaa qabaniifis banaa kan ta’ee fi qacarriif iftoomaa fi carraalee wal qixa ta’e kan kenninuu, fi beeksisa iddoo hojii banaa dhaabata keessattii fi dhaabbatichaa alatti. Odeeffannoo barbaaddan kamiifiyyuu, Gara dippaartimentii humna namaa Sheer Itiyoophiyaatti Imeelii erguun qunnamaa maaloo hr@sherethiopia.com.
Iddoowwan hojii duwwaa
Maaliif Sheer Itiyoophiyaaf hojjeta?


text:
Daruban Afriikaa kibbaa keessatti lammiiwwan Itiyoopiyaa ZENOPHOBIA kan jedhamu jibbiinsa namoota biyyootii alaa dhufan irratti geggeessamuun ajjeechaan irratti raawwatamee jira. Addusuu Ababe jiraattota Afriikaa kibbaa keessaa haasofsiisuun gabaaseera. Tujubetu dhiyeessa.
Jibbiinsa irraan kan ka’e lammiiwwan Itiyoopiyaa irratti kan raawwatamu reebichaa fi saamicha irra darbee lubuun utuu jiranii beenzina itti firfirsuun gubamuu isaanii kanneen ijaan argan dubbataniiru.
Hojii daldala dhuunfaa irratti bobba’ee hojjetaa kan jiru Yoonaas Fiqiruu VOAf akka ibsetti ZENOPHOBIA ykn namoota bakka biroo dhaa dhufan irratti jibbiinsa oofamuun kan ajjeefaman lammiiwwan Itiyoopiyaa Afooshaa naannoo sanatti hundeeffameen reeffi isaanii gara Itiyoopiyaatti ergamee jira.
Dhuma irratti ibiddaan gubamee kan du’e kan umuriin waggaa 24 reeffi Beyenee Lereeboo biyyatti ergamuuf qophee irra jiraachuun ibsamee jira.


text:
Gorsaa naga eegumsa biyya keessaa kan muummee ministeeraa Abiy Ahimed obbo Gedduu Andaargaachew, walitti bu’iinsa dhiiga dhangalaasisu kanneen jaarsummaan gidduu seenan galateeffaatanii gochi kun naannoo bira taree Itiyoopiyaa guutummaaf barnoota ta’a jedhan.
Yuniversitii Walloo, Yuniversitii Maqidalaa Ambaa fi godina bulchiinsa Walloo kibbaa waliin ta’uu dhaan martinuu nagaa fi nagana maraaf mata duree jedhuun, har’a magaalaa Dassee keessatti konfirensii qopheessan irratti, jaarsolii biyyaa, abboota amantii sababaalee lubbuu hedduu baduu fi qabeenyaan manca’uuuf walitti bu’iinsawwan geggeessaman mala aadaa kan jaarsolii biyyaan fashaluu isaatu ibsame.
Haala siyaasa biyyattii hordofee waggoottan sadarn darban namoonni dhuunfaa ijaa wal ba’uu qabee hanga caasaa mootummaa diiguu, bu’uuraalee misoomaa uummataa diiguu, daandii cufuu fi walitti bu’iinsaawwan sochii ugguran raawwatamaniiru.
Jaarsoliin biyyaa yaalii aadaan baratame gochuu dhaan miidhaa silaa dhaqqabuuf ture hanqisuun danda’amuu isaa bulchaan godina Walloo Kibbaa obbo Ijjiguu Melaakee ibsaniiru.
Walloo dhiyaaf Shamgaay, dhiyaaf immoo Abegaar jedhamuun jaarsliin waamaman, seera eegsisuu idileen walitti bu’iinsa hawaasaa jeequ furaniiru jedhamee jira.
Keessumaa aanaa Warra Iluu naanno Kaabeetti aanaan kun kan koo ti gaaffii jedhutti aansee muddama ture illee tasgabbeessuuf gumaachi isaan godhan guddaa ta’uun ibsamee jira.
Rakkoolee barattoota gidduutti uumames harmooliin furmaata itti godhaniru jedhameera.
Jirraattonni magaalaa kombolchaaf jaarslii dura teessummaan kan hoogganan namni obbo Seyid Yimaam namoota dhuunfaa qabee hanga waliti bu’iinsa amantii fakkaatu furuu dhaan beekamu.
Magaalaa isaanii bira darbanii aanaalee hollaa jiran dhaquun namoota araarsu, kanneen miidhaan irra ga’eef illee hirphi akka ba’u gochuu dhaan beekamu. Jaarsummaaf badhaasi kennamu nagaa fiduu dha jedhan obbo Seyid.


text:
Ummu Ammaaraa
=================
Tiwiitarii fayyadamuu bardaadduu? Tole yoo kan barbaaddan ta’e barreefama armaan gadii kana sirritti obsaan dubbisaa! (Galata obboleessa keenya AbuDawud Usmaanif)
Tiwiitariin social networkii adduyaa irratti fayyadamtoota baay’ee qaban keesaa isa tokko dha. Biyya keenya kessatti illee namoota miliyoona oolitu fayyadama. Yeroo dhihoo kana keessatti biyyattii Keenya keessatti namoonni tiwitarii fayyadaman haalaan dabalaa dhufaniiru. Nutis tiwiitarii fayyadamuun keenya qabsoon keenya addunyaa irratti dhageettii akka sirritti argatu gochuu fii wantoota hedduu biroo irratti faayidaa baay’ee kan qabu waan ta’eef itti fayyadamni isaa akka armaan gaditti dhiyaatee jira.
================
1. Duraan dursee tiwitarii fayyadamu dhaaf accountii isaa banachuun dirqama. Kana gochuuf immoo Websitii kana “www.twitter.com” banuu qabna. Itti aansuu dhaanis mallattoo sign up jedhu cuqaasuun gabatee nu dhiyaate irratti Maqaa Guutuu, Imeelii, Passwordii fi maqaa addaa itiin fayadamtan guutuu dha. Erga guuttanii fixxanii booda “Agree to the Twitter Terms of Service” kan jedhu cuqaasaa. Dhuma irrattis mallattoo “Sign up for Twitter” Jedhu cuqaasuun haala salphaadhaan accountii tiwiitarii banuun ni danda’ama jechuu dha.
Yeroo tokko tokko nu mirkaneesuuf lakkoofsa bilbilaa akka galchinu nu gaafatuu danda’a. yeroo kana lakkoofsa bilbilaa erga galchinee booda ergaa (message) lakkofsa itti mirkaneesinu bilbila keenya irratti nuuf erge sanduuqa san irratti akka guunnu nu gaafata. yeroo kana ergaa san banuudhaan lakkofsa mirkaneessaa nuuf ergame san sanduuqa qophaa’e san keessa galchuudhaan haala salphaan banuu ni dandeenya jechuu dha.
================
2. Accountiin tiwitarii keenya odeefannoo adda addaa akka nuuf keennu gochuuf maaltu nurraa eegamaa?
Fayyadamtoota tiwitarii kan biroo wajjiin wal qunnamuuf facebookii irratti profilii keenya akkuma guunnu san as irrattis guutnee haala salphaan namoota barbaannu argatuu dandeenya jechaa dha.
===============
3. Namoota biroo, Dhaabattootaa fii miidiyaalee gara garaa karaa salphaan argachuuf maal godhuu qabnaa?
Yeroo accountii twitarii fayyadamuu jalqabnu mallattoo “Suggestions” jedhu cuqaasuun namoota barbaannu “follow” (hordoffii) gochuu ni dandeenya. Namoota barbaannu barbaadnee argachuuf mallattoo “search” jedhu cuqaasuun namoota,dhabbatootaa ykn midiyaalee barbaadnu barreesuudhaan erga argannee booda mallattoo “follow” jedhu cuqaasnee namoota saniif hiriyoomuu ni dandeenya.
================
4. Tiwitarii irratti wantoota barbaanu akkamitti maxxansuu dandeenya?
Tiwitarii irratti kan maxxansuu dandeenyu jechoota 140 qofa dha. Kanaafuu yaada ykn ergaa keenya gabaabsinee sanduuqa fuldura irratti mul’atu keessatti bareesuudhaan mallatoo “Tweet” jedhu cuqaasuudhaan ergaa barbaadne maxansuu dandeenya jechuudha. Facebookii irratti yommuu maxxansinu akkuma namoota irratti tag goonu as irrati immoo mallattoo “@” jedhu kana maqaa namoota tag godhuu barbaanu san fuldurarratti bareessuudhaan namoota san tag gochuu ni dandeenya jechaa dha. Tiwitarii irratti suuraa dalagaman maxxansuu kan dandeenyu yommuu ta’u kana gochuufis sanduuqa qophaa’e jala karaa bitaatiin mallatoo “ADD PHOTO” jedhu cuqaasuudhaan suuraa barbaanne galchinee tag fi barreefama suuraa san wajjiin galchuu yoo barbaanne sanduuqa qophaa’e keessatti barreesinee Mallattoo “TWEET” jedhu cuqaasudhaan maxxansuu dandeenya jechaa dha. Ergaa haala salphaadhaan walitti qabuu yoo barbaanne barreefama barreesinu fulduratti mallattoo hashtag (#) kana galchuudhaan tweet gochuu ni dandeenya. Fakkeenyaaf #OromoProtest .
=================
5. Ibsa (hiikkaa) jechoota tiwitarii irratti argamanii….
“Follow” jechuun akkuma facebook irratti namoota barbaannu “Add friend” goonu sana tiwitarii irratti “follow” goona jechuu dha.
“Following” jechuun immoo namoota nuti follow godhaa jirru san iddoo tokkotti kan itti argannuu dha.
“Followers” jechuun immoo namoota follow nu godhaa jiran kan itti argannuu dha.
“Replies”፡- kuni kan argamu barreefamoota namoonni maxxansan jalatti kan argamu yommuu ta’u mallattoo xiyya gara bitaatti gara galee dha. Fayidaan isaas facebookii irratti komentii kennuu dhaaf akkuma yaada kenninutti tiwitarii irrattis isa cuqaasuun saanduuqa yaadaa dhuunfurratti yaada Keenya kenyuu dandeenya jechaa dha.
“TWEET”፡- kun akkuma gubbaa irratti ibsuuf yaaletti tiwitarii irratti maxxansuuf nu gargaara.
“Retweets”፡- kun ammo facebook irratti akkuma share goonu tiwiitarii irratti share gochuuf nu gargaara mallattoon isaattis xiyya lama gara oliifi gara gadii kan jiranii dha. Isa cuqaasuun share gochuu dandeenya jechuu dha.
“Favorites”፡- kuni ammo facebook irratti like akkuma goonu tiwitarii irratti ammo mallattoo Favorite jedhu cuqaasuun like gochuu dandeenya jechuu dha.
“More”:- kuni ammo filanoo adda addaa kan of keessatti qabatee dha. Fakkeenyaaf barreefamoota maxxanfaman ergaa keessaatiin fi imeeliin waliif erguuf fi namoota hin barbaanne immoo block gochuuf nu gargaara.
“Messages”፡- namoota follow goonee isaan hordofnu wajjiin ergaa keessaa waliif erguuf gargaara.
================
6. Accountii facebookii fi Accountii twitarii akkamiin wal qunamsiisnee fayyadamuu dandeenya?
Kana gochuuf haala salphaadhaan yeroo wantoota facebookii irratti maxxansine tiwiitarii irratti maxxasuuf nu gargaara.
A. waan facebookii irratti maxxansinu tiwitarii irratti akka maxanfamu gochuu. Kana gochuufis karaa kana fayyadamaa:Dura accountii facebookii banna egasii haala kana hordofaa Setting – followers – link my profile to twitter egasii accountii tiwiitarii keenyaa irratti galchinee walqabsiisuu dandeenya jechuu dha. Ibsa wantoota armaan olitti ibsaman argachuuf liinkii kana fayyadamaahttp://www.facebook.com/twitter
B. twitarii irratti waan maxxansinu facebooka irratti akka maxanfamu gochuu. Kana gochuuf accountii twitarii erga bannee booda setting – Apps – Facebook Connect erga sanii accoutii facebooka keenya galchinee wanta tiwitarii irratti waan maxxansinu facebook irratti arganna jechuu dha.Yoo barbachisaa ta’e lachuu wal qunamsiisuun fayyadamu dandeenya jechuu dha. Fayidaan acountii facebookaa tiwitarii waliin qunamsiisun qabu akkuma gubbatti isinitti himetti tiwiitariin jechoota 140 oli maxxansuun waan hin dandeenyeef yommuu wal qunamsiisnee maxxansinu linkii irratti godhuu dhaan wanna maxansine sana akka mul’atu godha.
=================
Wantoonni kanaa olitti barreefaman kunniin jalqabdoota tiwiitariitif beekkumsa kenna jennee abdanna!
Yaadadha barreeffamni xiqqoon nuti Twitter irratti barreessinu miidiyaa addunyaa irratti kan Facebook irratti harka dhibba barreessinu caalaa dhageettii fii dhiibbaa qabdi. Nutis waa’ee qabsoo keenyaa twitter gubbatti barreessuun miidiyaa addunyaa dhageettii akka argatu gochuu dandeenya.
Ibsi gubbatti ibsame kun Duula twitter halkan har’aa sa’aa 1 hanga sa’aa 5 tti gochuuf nu qarqaara. Hashtagiin nuti halkan har’aa fayyadamnu #OromoProtestskan jedhuu dha. Hin irraanfatinaa, Tokkummaan humna!
=================
Dubbistanii erga geessitanii booda hiriyyoota keessaniif share godhuu hin dagatinaa! Galatoomaa! (Ramu Na)
AKKAATAA ITTI FAYYADAMA “TWITTER” !!!
Ummu Ammaaraa


text:
Miidhaa Shirkii-Kutaa 4
Namni shirkii irratti du’e araarama hin argatu
Namni osoo hin tawbatin shirkii irratti du’e Rabbiin irraa araarama hin argatu. Kana jechuun Rabbiin isaaf hin araaramu, isaaf irra hin darbu. Ni jedha:
“Dhugumatti Rabbiin Isatti waa qindeefamuu hin araaramu. Waan sanaa gadii nama fedheef ni araarama. Namni Rabbitti qindeesse, dhugumatti cubbuu guddaa uumee jira.”Suuraa An-Nisaa 4:48
“Dhugumatti Rabbiin Isatti waa qindeefamuu hin araaramu.”
Maghfirah (araarama) jechuun irra darbuu waliin badii haguugudha. Sababni isaas, jechi maghfirah jedhu jecha mighfar jedhu irraa fudhatame. Mighfar jechuun yeroo waraanaa xiyya irraa of eeguuf koofiya sibiilaa mataa irra kaa’ataniidha. Koofiyaan sibiilaa (mighfar) mataa irra yoo kaa’atanii xiyyaa ittiin ofirraa eegan, haguuggi fi eeggumsa namaaf ta’aa jechuudha. (Kanaafu, maghfiraan (araaramni) badii haguuggu fi adabbii irraa eegu of keessatti qabata.)
Dhugumatti Rabbiin Isatti waa qindeefamuu hin araaramu.” Kana jechuun Rabbiin waa isatti qindeessu (shirkii) irra hin darbu, hin haguugus.
Itti qindeessun (shirkiin) kuni Gooftummaa keessatti Isatti qindeessu, ibaadaa keessatti Isatti qindeessu fi maqaalee fi sifaata keessatti Isatti qindeessu hammata. Rabbiin kana hunda hin araaramu. Sababni isaas, haqaan gamni tawhiidaa gama hundarra guddaa guuttamu qabuudha. Namni tawhiida kana duwwaa yoo godhe, Rabbiin subhaanahu hin araaramuuf. Faallaa kanaa, wanta shirkii gadi jiru Rabbiin yoo fedhe ni araaramaaf.
Namni Rabbiin waliin Khaaliqni ni jira jedhee amane, inni mushrika (nama shirkii hojjateedha). Yookiin Namni samii fi dachii uumuu keessatti Rabbiin gargaara qaba jedhe inni mushrika. Kuni hundi shirkii Rabbiin hin araaramneedha.
Ibaadaa keessatti: namni Rabbiin ala wanta biraatiif sujuude ykn wanta biraatif nazrii (silati) seene ykn wareege, inni mushrika. Namni ibaadaa keessatti na argaan (riyaan) Rabbitti waa qindeesse inni mushrika. Riyaan shirkii waan ta’eef.
Haaluma kanaan, namni Rabbiin sifaata Isaa keessatti fakkaataa qaba jedhe ykn Arshii ol olta’uun akka namni siree irratti olta’uuti jedhe ykn gara samii addunyaatti bu’iinsi Rabbii akka bu’iinsa namaa gubbaa irraa gara sadarkaa gadii aanutti bu’uuti jedhe, inni mushrika. Kana hunda Rabbiin hin araaramu.
(Kuni nama hin tawbatiniifi. Namni du’aan dura shirkii irraa yoo tawbate, Rabbiin ni araaramaaf. Ragaan kanaa: “Jedhi, ‘Yaa gabroottan Kiyya kan lubbuu ofii irratti daangaa dabartan! Rahmata Rabbii irraa abdii hin muratinaa. Dhugumatti Rabbiin balleessaa hundaa ni araarama. Inni Araaramaa, Rahmata godhaadha.’” Suuratu Az-Zumar 39:53
Garuu shirkii irraa osoo hin tawbatin yoo du’e, Rabbiin isaaf hin araaramu.)
“Waan sanaa gadii nama fedheef ni araarama.” Kana jechuun shirkii gadii badii jiruuf nama fedheef irra darba.
(Wanta shirkii ol badaa ta’e hoo? Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wanta shirkii ol badaa ta’e hin araaramu. Kan akka nama “Gooftaan uumamtoota uume hin jiru, uumamtoonni akkanumatti uumamaan argaman.” jedhuu. Kuni kufrii badaa ta’eedha. Namni wanta akkanaa osoo yaadu fi jedhu du’e Rabbiin irraa araarama hin argatu. Sababni isaas, inni kafaree jira. Ragaan kanaa:
Dhugumatti, warroonni kafaranii fi karaa Rabbii irraa [namoota] dhoowwan, ergasii kaafiroota ta’anii du’an, Rabbiin gonkumaa isaaniif hin araaramu.” Suuratu Muhammad 47:34
Ammas: “Warroonni kafaran ibidda Jahannamtu isaaniif jira. Akka du’aniif [duuti] isaan irratti hin murteefamu. Adabbii ishii irraas homtu isaan irraa hin salphifamu. Akka kanatti akkaan kafaraa hunda jazaa kafallaaf.” Suuratu Faaxir 35:36)
“Namni Rabbitti qindeesse, dhugumatti cubbuu guddaa uumee jira.” Kana jechuun namni Gooftummaa Isaa keessatti yookiin ibaadaa keessatti yookiin maqaalee fi sifaataa Isaa keessatti Rabbitti waa qindeesse kijiba guddaa kijibee jira.[1] Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa nama shirkii hojjate nama kijiba uumee kan godheef, sababa namni kuni Tokkichummaa Rabbii waakkatee fi uumamtoota irraa Rabbiif shariikni ykn ilmi ni jira jechuun dubbateefi. Namni kana jedhu nama kijiba uumedha.[2] (Namni shirkii hojjatu, tokkichummaa Rabbii ni morma. Ergasii Rabbiif shariika godha. Wanta Isaaf hin malleen Isa ibsa. Kanaafu, inni nama hunda caalaa nama kijibaa ta’eedha. Namni maqaa namaa xureessu kijibaa jedhamaa miti ree? Namni Rabbal aalamiina wanta Isaaf hin malleen wassafu (ibsu) hoo haalli isaa akkam ta’inna laata?) Qur’aana keessatti:
“Nama Rabbiin irratti sobee fi yommuu [dhugaan] isatti dhufu dhugaa kijibsiisee caalaa namni zaalimni (miidhaa raawwataan) ni jiraa? Sila kaafirootaaf iddoon jireenyaa Jahannam keessa mitii?” Suuratu Az-Zumar 39:32
Rabbiin olta’aan yoo nama shirkii hojjatuuf hin araaramin iddoon jireenya isaa ibidda ta’aa jechuudha. Gonkuma Jahannam keessaa hin bahu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti, namni Rabbitti waa qindeesse Rabbiin isarratti Jannata haraama (dhowwaa) taasiseera. Teessoon isaas ibidda. Zaalimootaf gargaartonni wayiitu hin jiran.” Suuratu Al-Maa’ida 5:72
[1] Tafsiiru Al-Qur’aanil Kariim-Suuratu An-Nisaa 1/387-389, Ibn Useymiin
[2] Tafsiiru Xabarii-7/123


text:
Dubbii fi Hojii Iimaana Diigan-Seensa-2
Kutaa darbee keessatti barbaachisummaa wantoota iimaana diigan barachuu jalqabne turre. Har’as itti fufuun kutaa hafee ni ilaalla. Kutaa kana keessatti balaa guddaa namoonni baay’een itti mucucaatan ilaalla. Balaan kunis “Takfiir (kafarsiisuu)dha” Erga kana xumurre booda hiika iimaanaa lamu irra deebi’un bal’innaan ni ilaalla.
3-Wantoonni iimaana diigan kunniin ifa bahuu fi isaan irraa of eeggachuu dirqama haa ta’uu malee, namni biyyoota Muslimaa haala wali galaatin ilaalu, wantoonni iimaana diigan kunniin isaan haguuganii akka jiran ni arga. Namni kana argu, wanta iimaana diigu bifa adda addaatin ragaa ni baha, ni dhagaya, ni dubbisa. Wantoonni iimaana diigan kunniin dhimma baratamaa ta’anii jiru. Inumaa dhimmichi kana caalaa daangaa darbee jira. Namoota keessa raabsuu fi isaan jallisuuf wantoonni iimaana diigan kunniin maqaalee nafseen jaallattuun moggaafamanii jiru.
4- Mata duree kana (Dubbii fi hojii iimaana diigan) barachuu wanta jabeessu keessaa tokko, wantoota iimaana diigan kanniin ilaalchise Muslimoota keessaa ijjannoon namoonni baay’een qaban takkaa daangaa darbuu takkaa immoo laaffisuu irraa bilisa kan ta’e miti. Wantoota iimaana diigan kanniin ilaalchise nama daangaa darbee fi garmalee jabeessetu jira. Wanta isaan keessaa hin taane itti seensise. Faallaa kanaa immoo, namoota wantoota iimaana diigan kanniin akka salphaatti ilaalanii fi “Kunniin wantoota dhoowwamaa qofa, amanti keessaa nama hin baasan” jedhantu jira.
Rabbiin olta’aan warra Sunnah (ahli Sunnah) haqa irraa wanta isaan keessatti wal dhabaniif hayyama Isaatiin ni qajeelche. Kanaafu, ahli sunnah wal jama’aa beekumsaa fi haqummaan dhimma kana ni raggaasisan, warra daangaa darbanii fi warra laaffisan ykn hanqisan jidduutti karaa jidduu galeessaa qabatan.
Eybii (hanqinna) warra bid’aa keessaa tokko: gariin garii kafarsiisuudha. Wanta faarfamaa warra beekumsaa keessaa tokko immoo dogongorte waliin jedhu malee wal hin kafarsiisan.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa namni tokko osoo hin kafarin Muslimoota keessaa eenyullee kafarsiisu irraa akeekachisee jira. Ni jedha:
“Yaa warra amantan! Yommuu karaa Rabbii keessa [qabsoof] deemtan, addaan baafadhaa. Faaydaa jireenya addunyaa barbaadun nama nageenya isinitti dhiyeesse, “Ati mu’minaa miti” hin jedhinaan. Rabbiin bira boojuu baay’eetu jira. Isinis duraan akkuma kana turtan, ergasii Rabbiin isin irratti tola oole. Kanaafu, addaan baafadhaa. Dhugumatti, Rabbiin wanta isin hojjattan beekaa ta’eera.” Suuratu An-Nisaa 4:94
Yaa warra Rabbii fi Ergamaa Isaa dhugoomsitanii fi shari’aa Isaatti bultan, yommuu karaa Rabbii keessatti qabsaa’uf dachii keessa deemtan, nama ajjeesu qabdanii fi hin qabnee addaan baafadhaa. Nama dhugaadhaan isinitti, Rabbii fi Ergamaa Isaatti kan duulu ta’uu mirkaneefattan malee nama tokkoyyuu ajjeessuuf hin jarjarinaa. Nama mallatoolee Islaamaa isarraa mul’atanii fi isiniin hin lolle irraa iimaana hin dhabamsiisinaa (Ati nama amanee miti hin jedhinaan). Tarii nama amanee ta’ee iimaana isaa dhoksuu danda’aati.[1]
Abu Zarr (radiyallahu anhu) akka gabaasetti Ergamaan Rabbii (Sallallahu aleyh wassallam) akkana jedhan:
وَمَنْ دَعَا رَجُلاً بِالْكُفْرِ أَوْ قَالَ عَدُوَّ اللَّهِ . وَلَيْسَ كَذَلِكَ إِلاَّ حَارَ عَلَيْهِ
“Namni nama tokko kufriin waame yookiin diina Rabbii jedheen, garuu inni akkas yoo hin ta’in, [kufriin] isarratti gadi deebi’a.” Sahiih Muslim-61, Sahiih Al-Bukhaari-6045
Abdullah ibn Umar (radiyallahu anhumaa) akka gabaasetti Ergamaan Rabbii (sallallahu aleyh wassallam) akkana jedhan:
أَيُّمَا امْرِئٍ قَالَ لأَخِيهِ يَا كَافِرُ . فَقَدْ بَاءَ بِهَا أَحَدُهُمَا إِنْ كَانَ كَمَا قَالَ وَإِلاَّ رَجَعَتْ عَلَيْهِ ” .
Namni kamiyyuu obboleessa isaatiin “Yaa Kaafir” jedheen, isaan lamaan keessaa tokko irratti [kufriin] deebi’ee jira. Akkuma inni jedhe yoo ta’e, [kufriin namtichaa mirkanaa’e.] Garuu yoo dhugaa hin ta’in, isa irratti deebi’a (Kufriin nama obboleessa isaa Muslimaatin “kaafira” jedhe irratti deebi’a.)” Sahiih Muslim 60
Ibsa hadiisa kanaa ilaalchisee Ibn Daqiiq Al-İid ni jedha:
Kuni nama Muslimoota keessaa nama hojii kufrii hin hojjanne kafarsiiseef sodaachisa guddaadha. Warra kalaamaa (mutakallimiin), warra Sunnah fi hadiisaan hariiro qaban jedhaman irraa waxmadii guddaa namoonni baay’een itti taraniidha. Yommuu amanti keessatti wal dhaban, namoota isaan faallessan irratti ni jabaatu, kufrii isaan irratti murteessu.” (Ihkaamul Ahkaami sharih umdatul ahkaami-4/76)
Sheykhul Islaam ibn Taymiyah jecha isaa kanaan akka jechuun wanta armaan olii jabeessa:
“Ragaan ergaa [Rabbii] isarratti dhaabbachuu yoo beeke malee nama dhuunfaa kaafira, faasiqa ykn nama ma’asiya hojjatu jedhanii waamu irraa namoota guddisanii dhoowwan keessaa ani tokkoodha. Namni ragaan ergaa isarratti erga dhaabbatee booda, namni ragaa kana faallesse yeroo garii kaafira ta’a, yeroo garii faasiqa ta’a, yeroo biraa immoo nama ma’asiyaa hojjatu ta’a. Rabbiin dogongora ummata kana akka araarameef nan mirkaneessa. Kuni dogongora dhimmoota odeefannoo dubbii fi dhimmoota hojii of keessatti hammata.” (Al-Fataawaa 3/229)
(Wanti asitti jechuu barbaade, ragaan Qur’aanaa fi hadiisaa isaaf dhiyeefamun dura nama Musliimaa tokkoon kaafira ykn faasiqa jechuun dhoowwadha. Garuu ragaan Qur’aanaa fi hadiisa erga isaaf dhiyeefame booda fudhachuu yoo didee fi faallesse, hojii isaa irratti hundaa’ee takkaa kaafira ta’a, takkaa faasiqa ta’a.)
Imaamu Shawkaani kafarsiisutti jarjaruu irraa akkana jechuun akeekachiisa:
“Beeki, namticha Muslimaa irratti amanti Islaamaa keessaa bahuu fi kufrii keessa seenuu isaa murteessuutti tarkaanfachuun Muslima Rabbii fi Guyyaa Aakhiraatti amanuuf hin malu, ragaa aduu guyyaa caalaa ifeen malee. Sababni isaas, hadiisa sahiih karaa garee sahaabota baay’een gabaafamee keessatti, namni obboleessa isaatin yaa kaafira jedhe, [kufriin] isaan keessaa tokko irratti akka deebi’u mirkanaa’ee jira.” (Al-Sayl al-Jariiril Mutadaffiq alaa hadaa’iqi azhaari-4/578)
Beektonni kunniini fi kanneen biroo yommuu balaa dhimma kanaa mirkaneessanii fi nama kaafira hin taane kafarsiisu irraa akeekachiisan, dhimma kana laaffisanii fi nama ragaadhaan kufriin isaa ifatti bahee Islaamaa isaaf murteessuun balbala riddah cufanii jiran jechuu miti. (riddah jechuun Islaama irraa duubatti deebi’udha.) Dhimmi kuni (nama ragaadhaan ifaan ifatti kufri mul’ise kafarsiisu dhiisun) jallinnaa fi balaadhaan dhimma jalqabaati gadi miti. Karaan lamaanu balaalefatamaadha.
Namoonni gariin dogongoranii jiru. Daangaa darbitoota irratti deebii deebisuu barbaadan, kanaafu, adeemsa duubatti harkisuu adeeman. Dirqamni nurra jiru, tooftaa bid’aa bid’aan deebisuu irraa akeekachiisudha. Sobni sobaan hin deebifamu. Ibsi dhimma kanaa beekumsaa fi haqummaan adda baafama. Ahlu sunnaan haqa ni beeku, namootaaf ni mararfatu.
Abu Ma’aali Jawniyyi Khawaarija kafarsiisu ilaalchise gaafatame ture. “Kaafira amanti keessa seensiisuu fi Muslima achi keessaa baasun amanti keessatti garmalee guddaadha.” jechuun dhiifama gaafate.
Sheykhu Abdullah bin Muhammad bin Abdulwahhaab akkana jedha:
“Gabaabamutti, namni nafsee ofiitiif dhugaa ta’e, beekumsaa fi ragaa Rabbiin irraa ta’een malee dhimma kana keessatti dubbachuu hin qabu. Hubannoo isaatii fi sammuu isaa akka gaariitti ilaalu qofaaf nama Islaama keessaa baasu irraa of haa eeggatu. Dhugumatti, nama Islaama keessaa baasuun ykn seensisuun dhimmoota amanti keessaa isa guddaa kan ta’eedha. Sheyxaanni dhimma kana keessatti namoota baay’ee mucuceesse jira. Garee tokko akka hanqisan taasisuun nama kufrii isaa keeyyanni Qur’aanaa, Sunnah fi ijmaa’a agarsiisan Islaama murteessaniif. Garee biraa immoo daangaa akka darban taasisuun nama Muslima ta’uu isaa Qur’aanni, Sunnah fi ijmaa’a murteessan ni kafarsiisan.” (Ad-Duraru Sinniyatu 8/217)
5-Dhimmi dhumaa barbaachisummaa mataa duree kana ni jabeessa. Innis, wal mormiin jalqabaa ummata kana keessatti uumame wal mormii kafarsiisu (takfiira) ti. Ummata kana keessatti bid’aan jalqaba dhalatee bid’aa Khawaarijaa badiin nama kafarsiisaniidha. (Khawaarijonni nama shirkii gadiitti badii gurguddaa Islaama keessa nama hin baasne hojjate, kaafira jedhuun.) Kanarratti dabalatee, bid’aan isaanii Sunnah fi gabaasa keessatti bid’aa hunda caalaa ifaan ifatti balaalefatamuudha. Balballi kafarsiisu fi kafarsiisu dhiisu balbala fitnaa fi qormaanni keessatti guddateedha, addaan faffaca’uun keessatti baay’ate, fedhiin qullaa fi ilaalchi gargar itti ta’eedha.
Guduunfaa
Nama Muslimaa tokko kafarsiisuuf ulaagaalee guuttamu qabantu jira. Kanaafu, namni tokko akkanumatti lafaa ol ka’ee nama Muslimaatin kaafira jechuu irraa of haa eeggatu. Sababni isaas, kafarsiisuun dhimma garmalee jabaa fi sodaachisa ta’eedha. Yoo inni Muslimaan kaafira jedhe, kufriin isaan lamaan keessaa tokko irratti deebi’a. Akkuma inni jedhe kaafira yoo ta’e, nama lammata irratti mirkanaa’a. Ta’uu baannan, nama jalqabaa irratti deebi’a. Yaa dargaggoota keenya hukmi (murtii) akkanaatti hin jarjarinaa!
Ammas kafarsiisuu irraa yommuu akeekachisnu, nama ulaagaaleen kafarsiisu isa keessatti argaman kafarsiisu hin qabnu jechu miti. Kana irra, nama Muslima tokko kafarsiisuun duratti ulaagaalee irra barbaadu qabna. In sha Allah, gara fuunduraatti ulaagaalee kanniin ni ilaalla.
[1] Tafsiiru Muyassar-93, Tafsiiru Xabarii-7/351
“Nawaaqidul Iimaani qawliyat wal amalayat” fuula 6-9, Abdulaziz bin Muhammad


text:
Ibsa ABO, Ebla 5, 2018
Addi Bilisummaa Oromoo rakkoo siyaasaa mootummaa Itoophiyaa waliin jiru nagaan xumuruuf ammayyuu qophii tahuu beeksisaa, hasaawaan ABO fi Mootummaa Itoophiyaa gidduu bakka gareen sadaffaa jirutti fi haal-duree tokko malee taasifamuuf taattafatamaa turee karaa mootummaa Itoophiyaa fedhii dhabinnaa irraa fashaalaa bahe akka itti fufu mootummaa Itoophiyaa EPRDFn durfamuuf waamicha isaa haaromsa. Mootummaan Wayyaanee/EPRDF gama isaan kan irraa eegamu akka guutu gadi jabeessee hubachiisa.
ABOn gaaffii Mirgaa ummata Oromoo jaarraa tokkoo fi walakkaa lakkaawaa jiruu fi sirna gabrummaa irratti diriiree dararaa ulfaataa fi suukanneessaa irraan gahaa jiru irratti qabsaawuu fi mirga hiree mur-teeffatnaa isaa mirkaneessuf dhaaba qabsoo irra turee fi jiru tahuun hundaaf ifaa dha.
Rakkoon siyaasaa Impaayera Itoophiyaa mariin furmaata akka argatuuf tattaafatni ABOn taasise baroota dheeraan lakkaa’ama. Daandiin filatamaan kun mootummoota Itoophiyaa humnatti amanan biratti waan hin aadeffatamneef garuu fudhatama hin arganne. Ilaa fi ilaameen rakkoo furatuu irra diina wal mog-gaasuun wal dhabamsiisuuf duula walirratti geggeessuu dha kan bittootni filatan. Ejjannoon dimokraasiif farraa kunis rakkinni siyaasaa jiru akka hin furamne taasisuun dhalootaa dhalootatti dabarse. Kanneen mirga isaaniif falmatan wareegama ulfaataa baasise. Aadaan boodatti hafaa, wal qixxummaa fi dimokraasiitti amanuu dhabuu fi rakkoo jiruuf humni furmaata
jedhanii fudhatuu hafee, rakkoon jiru karaa nagaa furamuu danda’a abdiin jedhu bara 1991 uumamee ture. Alasitti jaarmayootni siyaasaa mootummaa Dargii moo’atan cunqursaa fi saaminsi ummatoota irraan maal akka geessise kan arganii fi hubatan, irratti qabsaa’uudhaan mirga ummataa kabajsiisuuf dargagummaan kan bosona seenan tahuun ummatoota biratti abdii uumuuf sababa tahe. ABOnis gama isaatiin kanneen mirga ummata isaaniif falman mirga ummatoota kaaniis ni kabaju abdii jedhuun, akkasumas furmaata waaraa argamsiisuuf qooda isaa gumaachuuf Mootummaa Cehumsaa keessatti hirmaatuun ni yaadatama.
ABOn mootummaa cehumsaa keessatti hirmaatuuf kan murteesse mirgi ummata Oromoo akka kaba-jamuuf malee bittoota haaressa waliin aangoo qooddatuun ummata Oromoo saamuu fi saamsisuuf, hacuucuu fi hacucsisuuf hin turre. Ejjannoon ABO kunis bittoota akeeka saaminsaa qaban mufachiise. Akeeka waliif faallaa kan ABO fi bittootaa wal faana deemuu hin dandeenye kana irraas ABOn dhiibamee, lolli ABO fi ummata Oromoo irratti labsamee bara 1992 mootummaa Cehumsaa keessaa baafame. Chaartaraa bahuu ABOfis sababni haala diinaa fi farreen hin eegneen akeekni ABO ummata Oromoo biratti fudhatama argatuun isaan baragsuu irraa, akkasumas hanga ABOn jirutti ummata Oromoo akka fedhanitti bituu fi saamuun ulfaataa tahuu hubatuu irraa ture.
ABOn Chaartara keessaa lolli itti labsamee bahuun durattis tahee erga baheen booda Wayyaanee/EPRDFn wal lolaa jiraate. Addatti ammoo lolli bakkaa bakkatti bara Chaartaraa adeemsifamaa ture Chaartara keessaa bahuu ABOn gara lola guutuutti tarkaanfachiifame. Lolli kunis ABO qofa osoo hin taane guutummaa ummata Oromoo irratti labsame. Kunis tahee ABOn furmaata nagaa argamsiisuu irratti hojjatuu irraa boodatti hin deebine. Kanaafis ragaan, yaalii rakkoo jiru mariin furuuf:
- Haasaan araaraa Asmaraatti Fulbaana 14,1992 bakka Mootummaan Eritrea, Ambaasaaddaroonni UK, Germany, Sweden fi USA jiranitti utuu tahuf deemuu sana hankaaksanii Hagayya 3 bara 1992-tti Naayroobiittti humna adda erguun Jaal Jaatanii Alii Tandhuu, nama bakka bu’aa ABO mootummaa cehumsaa keessa, yeroo ajeesan Jaal Lammessaa Boruu kan Gaafatamaa Hariiroo Ummataa(Public relation) ABO ture baatiima Fulbaanaa 1992 ukkaamsanii hanga har’aa waan irraa beekkamu hin jiru.
- Furmaata hunda hammata barbaaduuf Konfarasii paartilee siyaasaa fi mormitoota hedduun qindaa’ee bara 1993 Paarisitti adeemsifame irratti hirmaatus, hidhamuu bu’ureessitoota ABO keessaa tokko kan tahanii fi wayta Chaartaraa Ministeera Barumsaa ka turan Jaal Ibsaa Guutamaatin fashale,
- Haasaan Carter center Gurraandhala 7 – 8 bara 1994 utuu deemaa jiru isaanimmoo dhawaata kanatti Bitootessa 1994 Abbaa Gadaa Boruu Guyyoo haasaa araaraa kan jedhuun afeeranii fedhiin isaanii tahuu dinnaan ajjeessan. Akkasuma Fulbaana 1994 Obbo Daraaraa Kafanii beekkamaa fi jaalatamaa Dhiha Shawaa, Ambotti mana isaanii keessatti ajjeessan.
- Bara 1994-95 Congressional Task Force kan Congressman Harry Johstoniin gaggeeffamuun kan tattaafatame. Haasaa Congressional Task Force (CTF) Gurraandhala 6 – 9 bara 1995 Washington D.C-tti tahuuf deemu halkan tokko hankaaksuun Baha Harargee Ona Dadar ganda Surree fi Kiyyoo keessatti Gurraandhala 5 bara 1995 jumlaan gara nama 30 ajjeessanii hedduun madaawe.
- 1996-1997 Jarman magaalaa Boonitti Ambaasaaddara mootummaa Jarmanii kan turanii fi walgahii 1992 Asmaraa irrallee kan turan Ambaasaaddar Winkilman, ABO fi mootummaa Sadii booda mootummaan Itoophiyaa kan addaan kute
- Bara 1999 – 2000 karaa Mootummaa Norway kan haasaa fedhu fakkaachaa dhihaatee ABOn fedhii isaa ibsatuu keessatti Bosonaa Oromoo gubuu fi dhimma Finfinneen Ummata Oromoo hiraarsuu eegale
- Gama Lutheran World Federation dhaan Dr. Ismaa’el Nokon bakka buufamanii mootummaa Wayyaanee fi ABO akka mariisisan, kanas milkeessuuf Ambaasaaddar Birhaanuu Dinqaa Koree aanjessitootaa kan gama lachuu walitti fiduu irratti akka hojjatan kan murtaa’ee fi kaanis taattafatni biroo akka fakkeenyaatti kaafamu.
- Bara 2006 irra eegalee karaa manguddota Oromoo nan haasa’a jechaa karaa biroo Gaara Suu-fiitti Gurraandhala, 2007 ilmaan Oromoo fixe.
Tattaaffiilee kanneen hundaa irratti ABOn qooda isaa kennullee karaa mootummaa Itoophiyaa fedhiin dhabamuu irraa hundi fashalanii hin milkaa’in hafuun, mootummaan Wayyaanee mariif qophii akka hin tahin agarsiisan.Mootummaan Wayyaanee/EPRDF haasaa nagaa irraa fagaatuu dhaan gaaffii ummatootaa addatti ammoo kan ummata Oromoo karaa humnaa furuuf yaaliin godhe hin milkoofne. Ummata Oromoo caalaatti tokkoomsuun mirga isaatiif akka falmatu taasise. ABO lolaan dhabamsiisuuf lolli irratti labsanis caalaatti humneessuu fi ummataan akka hammatamu godhe malee hin dhabamsiifne. Wareegama ABOn baasetti dabalee ummatni Oromoo akeeka ABO akeeka isaa godhatuun falmaa diina irratti adeemsise keessatti wareegamni baase ulfaataa dha. Kumootaan wareega lubbuu baaseera. Qaamaan itti miidhameera. Qabeenya isaa itti dhabeera. Lola waggaa dheeraa kana keessatti labsa adda addaa fi tarkaanfii hammeenyaa fi diinummaan guutame ABO fi ummata Oromoo irratti fudhatamaa turee fi jiru keessattis qoodni OPDO hanga guyyaa har’aa dabalatee ol aanaa tahuu ummatni Oromoo har’allee gaddaa fi gaabbiin ilaala.
Qabsoo Bilisummaa Oromoo sadarkaa ol aanaan gahuu keessatti qoodni Qeerroo Bilisummaa boonsaa fi seena-qabeessa. Qabsoon kun kiyya jedhee ofitti fudhatuun falmaa geggeesseen mooraa diinaa raase. Hidda kolonummaa ummata Oromoo keessatti diriirfame ciruudhaan diina muddama seensise. Hundaan olitti ammoo akka Qeerro Bilisummaatti ijaaramanii ummata ofiif qabsaa’uun ummatoota cunqurfamoon akka fakkeenyaatti fudhatamee akka Qeerroo-tti wal ijaaruun qabsoo isaanii finiinsuun jabina QBO kan mul’isu tahuutti dabalee, falmaa mirga dimokraasii Itoophiyaa boqonnaa haaraatti ceesise.
Cunqursitootni akka baranitti ummatoota of jalatti bulchuu kan hin dandeenye tahuu mirkaneesse. Har’a mooraa EPRDFn hogganamu mootummaa Itoophiyaa keessatti jechoota “Jijjirama, rakki-noota nagaan furuu, of haaromsuu, walitti haasawuu” jedhuu fi waan baayyeen haasawamaa jiraatuu hundi quba qaba. Kanaafis EPRDF Muummicha Ministeeraa haaraa filatuun labsamaa jira. Muummichi Ministeeraa kunis rakkinoota Itoophiyaa keessaa furuuf carraan hedduu nu darbuu fi ammas carraan dhufuu haasaa isaa keessatti dhagahamee jira. Haa tahu malee ammas taanaan sirna EPRDF waggaa 27 kana keessatti rakkoon ummata Oromoo hin furamne; itti hammatee malee. Saaminsii fi cunqursaan irraa hin dhaabbanne. Furmaata amansiisaa argamsi-isuuf hojjatuu irra sossobbii fi abdii hin guutamneen akeeka ofii guuttachuutu filatame. Kun ummata Oromoos tahee ABO biratti fudhatama hin qabu.
Rakkoo siyaasaa Impaayera Itoophiyaa hudhee qabeef furmaatni, rakkoo jiru sodaan alatti ifatti irratti mari’atuu fi lola labsame kaasuun gaaffii ummata Oromoof guduunfaa itti gochuun mootummaa Itoophiyaa irraa kan eegamu tahuu ABOn gadi jabeessee hubachiisa. Kana hubatuun ABOn rakkoo siyaasaa jiru nagaan xumuruuf ammayyuu qophii tahuu beeksisaa, hasaawaan ABO fi Mootummaa Itophiyaa gidduu bakka gareen sadaffaa jirutti fi haal-duree tokko malee taasifamuuf taattafatamaa turee karaa mootummaa Itoophiyaa fedhii dhabinnaa irraa fashaalaa bahe akka itti fufu mootummaa Itoophiyaa EPRDn durfamuuf waamicha isaa haaromsa. Mootummaan Wayyaanee/EPRDF gama isaan kan irraa eegamu akka guutu gadi jabeesseehubachiisa.
Deggartootni mootummaa kanaa, walumaagala mootummootni addunyaa fi hawaasni idil addunyaa rakkinni kun akka furamu qooda isaanii hanga ammaa irraa hanqate akka bahatanis ABOn gadi jabeessee waamicha godhaaf.
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaa ti!
Injifannoo Ummata Oromoof!
Adda Bilisummaa Oromoo
Ebla 4, 2018
OLF Position on the Solution to the current Political Crisis in Ethiopia
Press release (Oromo Liberation Front), April 5, 2018
To end the current political crises peacefully, OLF once again would like to show its readiness for negotiation. Such previously attempted negotiation between OLF and the Ethiopian government in the presence of third-party without any precondition has failed due to Ethiopian government failure to show commitment. OLF would like to renew its call to the Ethiopian government to initiate such negotiation in the presence of third-party without any precondition and also commit itself to the process.
It is clear to everyone that Oromo liberation front (OLF) is an organization that struggles for the freedom and self-determination of the Oromo people. This can only be realized by eliminating the system of oppression that has enslaved the Oromo people and continuously subjected them to untold miseries for more than one-and half century long.
The OLF has attempted for a long time at various occasions to find a peaceful solution to the political problem currently facing the empire. However, the intransigent beliefs of the successive Ethiopian regimes to rule the country with military power has continuously ignored our efforts to find solutions to the political crisis now the country is facing. Instead of listening to each other and finding a common ground for the problems, the ruling regimes have chosen to label the OLF as an enemy combatant. Their antidemocratic approach and culture has not only extended the political crises facing the country across generations, but also the sacrifice of lives of countless numbers of people who stand against them for their rights.
In 1991, many have hoped that the very archaic Ethiopian political culture that relies on using force and ignores the principle of equality and democracy would come to an end. As a result, many believed, including the OLF, that the solutions to the problems could be sought through a peaceful mechanism. Our willingness and that of many other political organizations who were involved in the arduous struggle that brought the ‘Dergue’ regime to its end has led the public to have a formidable hope that the country’s problem would be solved once and for all. With the understanding that those who stood for the rights of their own people will have no problem in respecting the rights of other peoples, and to make its own contribution in solving the problems peacefully, the OLF has joined the other forces in creating the so called Transitional government.
OLF’s participation in the transitional government was primarily to make sure that the rights of the Oromo people get respected. We never had the illusion of sharing power with a dictator to enable a new group to harass the Oromo people, exploit or abuse their resources, or oppress them. This position of OLF has led those forces who had such intentions to a disappointment. Given their self-contradictory objectives that never align with that of ours, a war was declared on the OLF and the Oromo people forcing us to quit the transitional government in 1992.
The main reasons that OLF was pushed out of the transition government is that the objectives of the OLF were well received by the Oromo people in a short period of time and their realization of the undeniable fact that in the presence of the OLF it would be extremely hard for them to exploit the Oromo people and their resources.
Even before it was forced out of the transitional government, the OLF has always been fighting against the EPRDF instigated battles. A full-scale war, however, was declared on us and the Oromo people by the EPRDF and once again we were forced to the leave the transitional government.
Even under such difficult circumstances, the OLF has never shied away from finding peacefully the solutions to the political crises facing the empire. The following are some of the key evidence for our effort.
- With the initiative of eight Ambassadors of Europe and west to Ethiopia, on September 14, 1992 attempt was made to bring the OLF and the Ethiopian government to negotiate in the presence of the Eritrean government, Ambassadors of UK, Germany, Sweden, and USA. Prior to this attempt on August 3, 1992 Mr. Jatani Ali who was OLF representative in the Transitional Charter was assassinated in Nairobi by Ethiopian hit squads and Lamesa Boru was kidnapped and his where about is unknown to this day. Lamesa Boru was OLF head of Public Relations during the Charter
- In 1993 the OLF participated in the Paris Conference initiated by many political parties and opposition that attempted seek all inclusive solution that ended in the impressment of Mr. Ibsa Gutama who was one of the founders of the OLF and Minster of Education during the Charter.
- Talk was going on February 7-8, 1994 with the initiative of the Carter Center; Aba Gada Boru was called by the government for reconciliation but was killed when he refused to agree to their proposal . Mr. Darara Kafani was also killed in Ambo, western Showa in September 1994. Mr Darara was a respected, beloved and prominent elder in the area.
- Aa night before the talk organized by Congressional Task Force in Washington DC., on February 6-9, 1994-95, more than 30 people were massacred and several wounded in Surree and Kiyyo villages in Dadar district, eastern Oromia.
- In 1996-97 talk was started in Bonn, Germany by the initiative of Ambassador Winkilman who was former Ambassador of Germany and was also in the 1992 attempted talk in Asmara, Eritrea. The Ethiopian delegation withdrew from the talk without notice after two rounds of talk.
- Dr. Ismael Noko was assigned by Lutheran World Federation to host talk between OLF and the Ethiopian government which was facilitated by Ambassador Berhnanu Dinka and his elders’ team. The Ethiopian government switched the effort to Elders conference in Addis and frustrated the effort.
- In the meantime the Ethiopian government continued its atrocities and massacred several Oromo in Sufi Mountains in Charchar area Eastern Oromia
- Other initiatives by Norwegian Church Aid, KdK group and others are many to list
Although OLF has shown its commitment to these and all related efforts, the Ethiopia government never committed itself to these efforts and as a result all attempts of peacefully seeking solutions to the problems failed.This clearly demonstrates that the TPLF/EPRDF leaders are not ready to solve the crises in a peaceful manner.
It is now clearer than ever that by distancing themselves from a peaceful negotiation, the TPLF/ EPRDF effort to address the Oromo question in particular through the use of force has failed.
It has, instead, led to the Oromo people to stand together in unity and fight for their rights far more than ever. TPLF’s attempts to destroy OLF by declaring war has never succeeded, and rather it strengthened and even led the OLF to be embraced by the Oromo people more than it has ever been. On top of the sacrifices that OLF has paid, by making the objectives of the OLF their own, the Oromo people have also paid heavy scarifies. Thousands of Oromo people have lost their lives, many more have lost their body part and their properties. Over the course of these long years of struggle, filled with a sense of enormity, the actions that the Oromo people would regrettably remember that the pains that have and are being inflicted upon the OLF and the Oromo people by the TPLF are taking place with the full participation of the OPDO.
The contribution of the Oromo Youth movement (Qeerroo Bilisummaa Oromo) to the longstanding struggle of the Oromo people has a historical significance. Taking the torch to their hand, and bringing the struggle to the front, the Qeerroo have shaken the enemy to its core. By destroying the roots of the colonizers, their resistance has rattled the enemy with unprecedented pace. Above all, Qeerroo has shown to others the possibility of being organized in the images of the Qeerroo and fight, among other nationalities, against tyranny. This has also shown the strength of the Oromo struggle and has opened a new chapter in the long-standing struggle of the oppressed peoples for democracy in the Ethiopian empire. The Qeerroo have clearly forced the rulers of the empire to understand that no longer will they be able to continue governing the way they were used to do.
Today everyone perfectly knows, the terms “change, finding a peaceful solution to problems, self-renewal, and negotiation” and others that are widely talked about within the campus of the EPRDF. To this end, they have appointed a new Prime Minster for the country. The new Prime Minister has also spoken about several opportunities missed in the past and those that availed themselves, particularly when it comes to solving the problems facing the country. However, it should be clearly understood that, other than their growth in depth, the problems facing the Oromo people have not found a resolution, whether now or in the past 27 years of the EPRDF rule. The oppression of the Oromo people and looting of their resources is continuing. Instead of seeking genuine solutions to the problems, the government has chosen to rather pretend or provide empty promises, which will not be accepted either by OLF or the Oromo people.
To bring a lasting solution to current political crises of that country, OLF strongly suggests that the Ethiopian government must hold an open and honest dialogue involving all stakeholders, lift the imposed state of emergency once for all, and answer all the demands of the Oromo and other peoples.
To end the current political crises peacefully, OLF once again would like to show its readiness for negotiation. Such previously attempted negotiation between OLF and the Ethiopian government in the presence of third-party without any precondition has failed due to Ethiopian government failure to show commitment. OLF would like to renew its call to the Ethiopian government to initiate such negotiation in the presence of third-party without any precondition and also commit itself to the process.
Lastly, OLF would like to call upon all supporters of the Ethiopian government and the international community in general to do your part to solve the current political, social and economic crises that the Ethiopian empire and the peoples are facing.
Victory for the Oromo people!
Oromo Liberation Front
April 4, 2018


text:
Tokkummaan mootummootaa, humnootiin waraanaa gargaarsa Namoomaa kutaalee Tigraay keessaa danquu isaanii mirkaneessee jira. Gamtaan Awrooppaa irra deddeebi’uu dhaan gargaarsa namoomaaf naannolee maraaf daandiin akka saaqamu akkasumas loltoonni Eerraa battala gamasii akka ba’an gaafataa ture.
Angawoonni Itiyoopiyaa lamaanuu raawwachuuf waadaa ennaa seenan, dhugaan lafa jiru garuu danqaan humnootii waraanaan raawwatamu bakka rakkoon namoomaa sadarkaa hamaa irra jiru dandeettii gandeen baadhiyaa dhaqqauuf jiru danqee jira.
Yooo xiqqaate uummata Tigraay keessaa miliyoona 5.7 keessaa kanneen miliyoona 5.2 ta’an gargaarsa midhaan nyaataa kan yeroo hatattamaa eeggataa jiran. Tokkummaan mootummootaa akka jedhetti hanga Caamsaa 3tti uummata dhibba irraa harka 12 jechuun uummata miliyoona 3 qofaa gargaarsi qubsuma yeroo hatattamaa fi meeshaalee kan nyaataa hin ta’in isaan dhaqqabe.
Gargaarsa namoomaa ugguruu akka meeshaa waraanaatti fayyadamuun seera gargaarsa namoomaa kan sadarkaa addunyaa akkaan cabsuu akkasumas lubbuu uummata miliyoonaan laka’amuu balaaf saaxiluu dha. Beela ittisuuf gargaarsi guutuu ta’e dhiyaachuu qaba. kanneen yeroon gargaarsi dhaqqabu akka danqamu ittisan seeraan itti gaafatamuu qabu.


text:
H O R A H A R S A D I I T T I !!- B I SH O O F T U U K E ENY A!!
Dilbatuma dhufu guyyaa seenaa qabeettii
Tuutni ilmaan Oromoo achi gubbaatti wal eegdii
Kaan shubbisee ragaduun baafata madaa laphee
Kaanimmoo nigammada burraaqee waliin sirbee
Kaanis seenaa yaadata ta’iiwwan gocha hamaa
Gaddaa gammachuu darban ta’iiwwan waggaa lamaa
Qeerroofi qarreen wal arguun mariyatu waan maraa
Dhimma biyyaaf sabummaaf wal agarsiisu karaa
Tumsa guddaatu ta’a aadaaf afaan dagaagee
Iccitas waliif dhaama dhihoof fagoo walargee
Oromoon kaabaafi kibba kan lixaaf dhiha jiruu
Kan waliin miixuun turan beekumsa waliif hiruu
Kitaabonnis nidhufuu baay’inaan fe’amanii
Kitaabni qabsoof seenaa dhugaadhaan tumsamanii
Kanaafuu wal arginaa gahaa jira yeroonsaa
As nuuf haadhihaatuka dheebonneera guyyaasaa
*** ***** **** *****
Hub. Waggaa lamaan sadan darban kana keessatti muuxannoo qabnuun namoonni kitaaba yookaan barruu guyyaa ayyaana Irreechaatti geessan nisaamamu, nireebamu, nihidhamu turan. Biyya ofii keessatti ayyaana karaa nagaan kabajatanirratti barruu Afaan Ofii guddisu waliin dararfamuun salphina guddaadha. Dabalataan ammoo barruu Oromoo gurguruufi bituurratti uummanni Oromoos qaana’uu hinqabu ture! ‘’Sa’a abbaan gaafa cabse Ormi ija buruqsaa’ jednne mitiiree? Haaluma Kanaan kitaabota qabattanii deemtan seerawaa gochuudhaaf maal gochuu akka qabdan Obbo Tafarii Nugusee Teessoo armaan gadiin argattanii waraqaa deggarsaallee kan barbaachisu yoo ta’e akka karaa waldaa barreessitoota Oromoo akka barreessiifattan haata’u.
Email: tafenug@gmail.com


text:
LibreOffice 7.4 Help
Qaaqawwan gariin keessatti, gatii safartootaa gara sanduuqa naqaatti galchuu dandeessa. Yoo gatii lakkoofsaa galchite, safartuun durtii fayyada.
You define the default measurement unit for Writer text documents in the dialog that you get by choosing - LibreOffice Writer - General. For Calc, Draw, and Impress, you open a document of that type and then open the appropriate General page as for Writer.
Sanduuqoota naqaa keessatti dheerina tokkoof akka tarree armaan gadiitti safartuu ida'uu dandeessa:
Foormulootni kana gadii safatuuwwan jijjiiru:
1 cm = 10 mm
1 incii = 2.54 cm
1 inchii = 6 kutaasa = Akeeki 72
Fakkeenyaaf, barruu galmee keessaa, Dhangii - Keewwata - Galumsoota & Addaan Fageenyabani. Keewwata ammee inchii tokkoon galchuuf, gara sanduuqa "Barruu Dura"1 in ykn 1" galchi. Keewwata 1cm raan galchuuf, gara sanduuqa naqaatti 1 cm galchi.
Gatii hayyamame Irraantoo fi gadee walduraa duubaan galchuuf, gatii ammee cuqaasi itti aansuudhaan furtuu Fuul Olee yookaan Fuul Gadee dhiibi.