text:
Injifannoo Uummata Oromoof!
Fakkeessuun Eessaanuu Nama Hin Geessu!
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 5/15/2018
Caamsaa 15, 2018 | Damee Boruu Irraa
Jalqabaa kaaftee sababni TPLF OPDO bu’ureefattee meeshaa Uummata Oromoo ittiin tiksituu fi tuhattu akeekattee akka tahe nama hundaa jalaa dhokataa miti. Kanaafuu OPDOn dhaaba Oromooti jennee fudhachuuf rakkina nutti taha. Ilmaan Oromootu mirga Saba Oromoo falmachuu fi kabachiisuuf ijaarate akka hin taane uummata keenyaaf ifa jira.Diinni Uummata Oromoo ijaarsa Uummata Oromof tolu fi hojjetu ijaaree jennee abdachuun ykn hawwachuun dogongoraa guddaa nutti taha. Diinni dhaaba ijaaree namaa kennu tasa hin jiru. Kanaafuu seenaa OPDO bara dheeraa kana keessatti diinni keenya meeshaa Uummata Oromoo olii fi gadi deebisee ittiin cagadaa jirtu akka taate haala qabatmaan raga mul’atu.
Har’a immoo sadarkaa ol aanaatti of bukkoksitee miila tokkon Uummata Oromoo jidduu dhaabbatee qaaama ishee guutuun diina wajjin jirti. Hoogantoonni OPDO bara kanaa gara Uummata Oromoo gaafa galgalan ilaala qabsoon keenyan as geenyee jira jedhu. Jabaanne wal gargaarree haa qabsoofnu jedhanii waan qabsoo uummata keenyaa keessaa qooda guddaa qaban of fakkeessu. Karaa duuba qabeenya Oromoo samee kan saamsisu, ilmaan Oromoo kan mana midhaatti guru, kan ajjeessuu fi ajjeesisu isaan akka tahe waan raga barbaacha deemaa miti. Gooftaan keenya Uummata Oromoo ti jechaa Uummatni Oromoo akka lafa isaa irraa dugumee buqqa’uu fi mana hidhaa keessatti ilmaan Oromoo akka tortoran gochaa, qabeenyi Oromiyaa akka saamamu shira xaxaa gooftaa sobaan akka dhaadatan ni agrrra. Gooftaan inni dhugaa TPLF akka tahe wal nama hin gaafchiisu.
Dr. Abiyi Maqalee deemee Uummata Tigrayi isin warqii dha jedhee yoo farse dhima isaa ti. Garuu haasa isaa keessati namni Tigrayi mana hidhaa Oromiyaa keessa jiru nama shan qofa akka tahee ibsee ka’e isaanuu ulfina keessaniif jecha ni gadhiifana jedhee abdii galeef. Kana malee tajaajila bishaanii barbaadna jennaan utuu olee hin buliin Chaayinaa irraa horii miliyoona hedduu liqeefatee utuu IMF horii baayyee liqeefachuu hin qabdan jedhuu akka hojiin muli’saaf jira oddefamaa jira.
Dr. Abiyi biyootaa Sudaanii fi Keenyaa illee deemee maaloo namoota Itopiyaa hidhaa jiran hiikaa jedhee gaafata. Ilmaan Oromoo kumaatamaan mana hidhaa isaanii keessa jiran nama tahuu isaanitu hafee? Ilmaan Oromoo miilli fi harki irraa cite, iji jaamee qaamni laamsha’ee mana hidhaa isaanii keessatti utuu dararamaa jiranii orma deemanii gaafachuun fakkeessuu irraa kan hafe maal jedhamuu danda’a? Yoo Obbo Lammaa fi Dr. Abiyi an Oromoo dha jedhanii kan afaan guutanii dubbatan tahee maaliif mana hidhaa isaanii keessatti ilmaan Oromoo akka dhuman filatu? Anaaf ifaa dha. Hojii TPLF itti kenite duwwaa hojjechuu danda’u malee yaada mataa isaaniin waan tokko hojjechuu hin danda’an.
Gareen TPLF tokko namoonni mana hidhaa keessaa bahuu jabeessanii waan mormaa jiraniif Obbo Lammaa fi Dr. Abiyi onnee qabaatanii ilmaan Oromoo mana hidhaa keessaa basuuf qophee hin qaban. Har’as kan TPLF ajjeessaa jette ajjeessuu fi kan hidhaa jette hidhaa jiru. Abbaa barbaadeef badhaasa keenisiisaa jiru. Abbaa barbaadu akka muudan gochisiisaa jirti. Isaan ergamoota TPLF warra afaan TPLF tahe dubbatu malee aangoo tokko illee hin qaban.
Karaa biraa inni isaan fakkeessuuf jedhanii Uummata Oromoo qabsoo keesaniin as geenye jedhan akeeka jidduu galumaa ijaarsi EPRDF fi kaayyoo Waraaqasa Dimookraasii wajjin wal faalla jette TPLF itti gammadaa hin jirtu. Inni isaan fakkeessuuf Afaan Oromoo akka afaan federaalaa tahu barbaadana jedhanii yaada kana akka lamaffaa hin dubbanne TPLF isaan doorsisaa jirti. Akka isaan maqaa EPRDFiin TPLF jiraachisuuf jilbeefatnii hojjechaa jiran Uummata Oromoos tahe uummatni Impaayeera Itoophiyaa keessa jiru isaa irratti barree jira. Gooftaa lamaaf buluun baayyee jabaataa dha. Yaroo itti tokko filatan fagoo hin jiru. Inni isaan dura dabarsaanii suusii Itoophiyaa qabna jedhan tooftaa biraa gara fuula duraa tilmaama qabsoo keenya dongorsuuf qaban agrsiisa.
TPLF biyya Tigrayi bilisa baafatee jirti. Humni tokko achi keessa seenee kan harkatti qabuu danda’u hin jiru. Kan ishee of duuba keewwatee uummata Impaayera Itoophiyaa keessa jiru waliin dhooftee waan barbaadu saamuuf akeekachaa jirti. Uummatni keenya dhagatee gara isaan nuu oofuu barbaadan akka hin deemne jabaannee qabsa’uu qabana. Hojiin OPDO bara kanaa poolissotaa Oromiyaa ykn kaabinoota OPDO warra midhamuu Uummata Oromoo arguu hin feene buqqisanii warra farra Oromummaan beekan bakka buusuu dha. Uummanti Oromoos haalla kana qalbiin hubachuu duwwaa utuu hin taane warra isheen itti muuddu kana of irraa buqqisuu qaba.
Obbo Lamaa fi Dr. Abiyi utuu qabeenya Uummata Oromoo barbada’uu fi Uummata Oromoo qe’ee isaa irratti dhumaa jiruuf kan gaddan tahee Labsii Yaroo Muddamaa irraa kaasuun waan isaan rakkisu hin qabu. Warri kun umurii isaanii guutuu TPLF wajjin tahanii uummata keenya saamaa fi saamsisaa, ajjeessaa fi ajjeesisaa bakka har’a jiran gahani. Hojii baasutmaa fi tikee keessa waan turaniif ilmaan Oromoo dabrsanii qalmaaf laachaa turan. Har’a maalitu argame jennaan ilmaan Oromoof gaddu jennee yaadnaa? Harki isaanis dhiiga ilmaan Oromoon kan dhiqame waan tahee obbolaa keenya mana hidhaa keessatti dararaman homaa isaanitti hin fakkaatu. Kana malee jireenya isaanii guutuu warra Habshaa wajjin hojjechaa waan guddatanii Uummata Oromoo warra Habashaalaa waan tufattan fakkaatu.
Uummatni Oromoo baayyee qara. Dubbiin haa bultuu jalata. Ammala warra Habashaa isa tutuf jedhan hin qabu. Dhiifama gochuu illee aadaa isaa ti. Utuu uumata isaanii kan caalaa hin madeessiin miila isaanii tokkon isa Uummata Oromoo jiddhuu dhaabbatanii qabsoo UummataOromoo wareegama qaaliin itti bahee as gahe borcuu irra sasaabatan bareedaa dha. Duris diinaaf hojjechaa guddatan. Har’as ifa baaftanii bakkuma turtan yoo dhaabatan rakkoo hin qabu. Fakkeessuun garuu eesaanuu isaan geessu. Warri isaanii sirbee hunduu xuxxee isin tufaa jira. Bara isaatu bara oduu utuu hin taane bara hojii ti. Isa dubbatan kana immoo hojii agarsiisuun hin danda’amu. Kaayyoon dhaabbataniif utuu isaan irratti hin beekamiin TPLF fi dantaa TPLF tiksuu dha. Humnaan yoo tahe malee TPLF lamaffaa biyya Impaayeera Itoophiyaa keessatti bakka tokko iyyuu deemtee karaa siyaasaa fudhatama hin qabaatu. Garuu karaa ijaarosta abuukaatota (surrogate organizations) ishee taatanii biyyicha akkuma kana duraa bolquu barbaadi. Kun dhaabbachuu fi itti fufuun qabsoo uummatni godhu irratti hunda’a.
Uummatni Oromoo irree tokkummaan ka’ee mirga isaa gonfachuu akka danda’u diinaa fi fira isaa agrsiisa jira. Si achi sossobaanis tahee humnan diinaaf jilbaafannee abadan hin bullu. Kanaafu mamii tokko malee Fincila Xumura Garbummaa itti mudduu qabna. Labsii Yaroo Muddaamaa Obbo Lamaa Fi Dr. Abiyi qabsoo Uummata Oromoo takaaluuf nu irra kaa’an qabsoo keenyaan of irraa buqqisuu qabna.
Gadaan Gadaa Bilisummaa Ti!
Injifannoo Uummata Oromoof!
Injifannoo Uummata Oromoof!
Subscribe to: Post Comments (Atom)


c: text/html

text:
Muummichi ministeera Jaappaan Shinzoo Abee Kiibxata Kaleessaa Daw’annaa hujiitiif Falasxiin seene. Mr Shinzoo Abee magaalaa Ramallah keessatti Prezdantii Falasxiin Mahmuud Abbaas waliin kan mari’ate yoo tahu, Japan Imbaasii ishii Telaviiv jiru gara Alquds/Jerusalem deebisuuf Karoora akka hin qabne kan beeksise tahuu ejensii oduu Falasxiin wabefachuun Anaadooluu Niiwus gabaase.
Mr Abeen dhimma Alqudsi ilaalchisee deeggarsi Jaappaan gootu qajeelfama waliigaltee mootummoota Falasxiinii fi Isra’eel godhan irratti malee fedhii gama tokkoo qofa kan hin deeggarre tahuu hime. Jaappaan mootummoota lamaan jiddutti nagaya buusuuf yaalii godhamu keessatti adda durummaan hirmaachuudhaaf qophii tahuu isii prezdaant Abbaasiif kan mirkaneesse tahuu gabaasichi ni ibsa. Dabalataanis Mootummaan Jaappaan deggarsa diinagdee Falasxiiniif godhaa ture cimsee kan itti fufu tahuun beekameera.
Prezdant Mahmuud Abbaas gama isaatiin nageenya buusuudhaaf kallattii Dhaabbanni mootummoota gamtoomanii,UN kaaye hordofuun, Jaappaan dabalatee Carraaqqii biyyoonni addunyaa kamiyyuu godhan mootummaan Falasxiin kan deeggaru tahuu ibse. Haata’u malee Alquds magaalaa guddoo Falasxiin tahuu qaamota hin fudhannee waliin mariidhaaf kan hin teenne tahuu mirkaneesse.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Korri Gamtaa Miseensota ABO Australia fi New Zealand milkiin xumurame; qabsoo Oromoo daran jabeessuuf murteeffatan
Korri Gamtaa Miseensota ABO Kutaa Australia fi Kutaa New Zealand magaalaa Melbourne keessatti guyyaa sadiif adeemsisame milkiin xumurame; dhimmoota qabsoo Bilisummaa fi fardii ta’an irrattis maryachuun ibsa ejjannoo baafatan keessatti qabsoo Bilisummaa Oromoo daran jabeessuuf akka hojjatan murteeffatanii jiru.
Akka Maddi Oduu ABO, MOAn, Melbourne keessa gabaasetti, miseensoti ABO Paasifik-Kibbaa keessatti argaman kunneen kora gamtaa yeroo duraatiis waliin godhatan kana keessatti dhimmoota qabsoo Bilisummaa Oromoo jajjaboo dhimma siyaasaa fi dipiloomaasii qabsoo bilisummaa Oromootiin walqabatan, haala ummati Oromoo fi Gaanfa Afrikaa keessatti argamuu fi dhimmoota keessoo ta’an irratti bal’inaan marii taasisanii jiru.
Korri Gamtaa kun Muddee 28 galgala haala addaan kan baname yoo ta’u, sirna baniinsaa kana irratti miseensi Gumii Sabaa ABO fi gaafatamaan Birkii Beeksisii fi Odeessii ABO, J/Gaashuu Lammeessaa, dubbii simannaa dubbatan keessatti ummati Oromoo gama hundaan waraanaa fi duuala alagaa ofirraa kaasuu irratti xiyyeefaftee hojjachaa akka jiru hubachiisan.
Keessattuu, “humna ummata Oromoo jabeessuu fi ittisa ummata Oromoo aangeessuu keessatti gaheen miseensoti ABO biyyoota addaddaa keessa qubatanii jiranii olaanaa dha,” kan jedhan J/Gaashuun, “humna alagaa karaa hundaan Oromoo fi Oromummaa irra ittisuu fi sagalee ummata oromoo ta’uu keessatti qooda miseestoti ABO gumaachaa jiran guddaa fi uklfaataa dha,” jedhan.
“Yeroo ammaa kanattis ABOn karaa hundaan ummata keenya dammaqsuu fi hidhachiisuu irratti bobba’ee jira,” kan kedhan J/Gaashuun, “akeeka ABO kana hojiitti hiikuu fi kaayyoo Oromoo dhugoomsuuf kanneen lafa dheeraa kuttanii dhimma saba keenyaa irratti maryachuuf kora kana irratti argamtan galata guddaa qabdu,” ittiin jedhanii, akeekni kora gamtaas marii fi ejjannoo walfakkaataa ittiin qabsoo sabaa Oromoo jabeessan maddisiisuu ta’uu hubashiisan.
Kora Gamtaa miseensota ABO Australia fi New Zealand kan Muddee 29, 2012 taa’ame kana irratti Hayyu-dureen ABO, J/Daawud Ibsaa haasaa baniinsaa bilbilaan godhan keessatti qabsoon Oromoo yeroo eegale irraa kaasee gufuulee fi danqaalee hedduu keessa darbee yoona gahuu isaa yaadachiisanii, “amna dheeraa darbe keessattis humnooti addaddaa karaa hundaan hidhatanii dhaabicha, qabsoo sabaa fi ummata Oromoo dadhabsiisuuf yaaluu fi hojjachuu irraa yeroon dubbatti jedhan hin turre; egere illee nurraa hafa jennee hin yaadnu,” jechuun haala qabsoon Oromoo keessatti adeemaa jiru himan.
“Haalli kun yeroo ammaattis bifuma walfakkaatatiin itti fufee jira,” kan jedhan J/Daawud, “gara fuulduraattis akka nurraa hin dhaabbanne beeknee hidhannoo keenya gama hundaan jabeeffachuun qabsoo keenya gara galii isaatti dhiyeessuu irratti hidhannee haa hojjannu,” jedhanii jiru.
Kora Gamtaa kan irratti gabaasota hojii dameelee addaddaatiin raawwataman kan dhiyatan yoo ta’u, gabaasota kunneen keessattis hawaasa Oromoo ijaaruu fi loote galtoota qabsoo sabaa dadhabsiisan gama humdaan qabsaa’uu irratti dameelee hunda keessatti hojiileen hojjataman sadarkaa guddaatti jajjabeessa ta’uun eeramee jira.
Keessattuu, shiroota qabsoo Oromoo dadhabsiisuuf karaa mootummaa garboonfataa akeekaman beekaniis ta’ee otuu hin beekiin fudhatanii raawwachuu fi raawwachiisuu irratti kanneen hidhata godhatanii socho’an saaxiluu fi moggeessuu itrratti hojiileen baroota darban hojjataman seexessaa ta’uun akka fakkeenyaatti kan fudhataman yoo ta’u, gara fuulduraattis hojii sabaa, fi hojii dhaabaa jabeesuu irratti xiyyeeffatamee akka hojjatamu waliif akeekamee jira.
Marii fi qeeqqannoo gabaasota irratti dhiyaateen kan hira’ate akka itti guutamu, kan hafe akka itti dabalamu, akkasumas kan laafe akka jabaatu erga godhameen booda gabaasota dhiyaatan fudhachuun sagalee tokkoon raggaasisanii jiru. Kana malees, dhimma Oromoo alagaa biratti beeksisuu fi firoottan qabsoo horachuu irartti jabinaan akka hojjatamu walhubachiisuun, Korri Gamtaa kun ibsa ejjannoo baafachuun milkiin xumuramee jira.
Ibsa Ejjannoo Kora Gamtaa Kutaa ABO Australia fi Kutaa ABO New Zealand
Posted on 09/01/2013, in Uncategorized. Bookmark the permalink. Leave a comment.


text:
KITAABA HAJJI`IIFII UMRA`AA
كتــــــاب الحــــــج
Sharxiin hajjiin wajjabduun yookaa nama qabduun torba, isiin :
1 – Islaama.
2 – Saalfatuu
3 – Aylii .
4 – Bilisummaa .
5 – Sinqii yookaa galaa argatuu
6 – Waan yaabbatu argatuu.
7 – Karaan nagaya tayuu. Makka deemee dhaquun mijjaayuu .
Arkaanni hajji`ii , shani. isaan :
1 – Hajji`ittin seenaa yaadee hidhatuu
2 – Arafaa dhaabbatuu .
3 – Beytii Rabbiitin hoggaa torba xawaafuu yookaa naannawuu
4 – Bakka safaafii , marwa je`amtu jidduu hoggaa torba naannawuu
5 – Rifeensa mata`aa haaddatuu takkaa cir-atuu odoo hanga rifii-nsa sadiyillee taatee .
ARKAANNI UMRA`AA AFURI ISAAN
1 – Hidhatuu .
2 – Xawaafuu
3 – Sa`yii godhuu{ safaafii marwa } jidduu , naannawuu jechuu
4 – Mataa haaddatuu yookaa ciratuu
WAAJIBNI HAJJIIDHAA KAN ARKA-ANA HIN TAYIN SHANI
1 – Bakka irraa hajjii hidhatu`uuf godha-mterraa hidhatuu .
2 – Dhagaa boollatti darbatuu .
3 – Muzdalifa buluu .
4 – Guyyaa sadeen iida boodaa mina buluu
5 – Xawaafa dhaammanna`aa xawaafuu. inni qawlii tokkoon sunna`. inni dhalaa dhiiga qabdurraa ni kufa .
SUNNAAN HAJJI`II WAAN AS DEEMU KANA
1 – Ifraada godhuu. inni hajjii hidhatanii , dalag-anii fixanii , eegasii umraa godhuu .
2 – Talbiyaa godhuu. isiin:
لبيك اللهم لبيك،لبيك لا شريك لك لبيك، إن الحمد والنعمة لك والملك . لا شريك لك
{ labbaykallaahumma labbayka , labayka laa shariika laka labbeyka ,innalhgamda wannikg-mata laka walmulka. laa shariika laka }
3 – Xawaafa dhufiinsaa godhuu
4 – Raka`aa xawaafaa lamaan salaatuu xawaafa hunda booda.
KARAAN HAJJII DALAGANIIN SADII
1 – { Ifraada } akka reefu jenne. hajjii godhanii eegasii umraa godhu.
2 – { Tamattu`a } inni baatii hajji`ii, shawwaalifii, zhulqikgdaa, kurnan baatii zulhijja`aa keessa , umraa hidhatee, dalagee , irraa raa-w`atee , eegasii hajjii hidhatuu .
3 – { Qiraana } sun hajji`iifii , umraa walitti qabee hidhatuu , kan dalaguma hajji`ii qofaan, isaan lachuu argaman .
Hoggaa hajjii yookaa umraa hidhatu`uu ka`an wanni barbaadamu:
1 – Qaama dhiqatanii .
2 – Wayaa hoddha`aan qaamatti nama marsitu ifirraa baasanii
3 – Marxoodhafii , huccuu gubbaa darbatan uffatanii.
4 – Waan urgaayaa godhatanii .
5 – Raka`aa lama sunnaa ihraamaa je`anii, salaatanii .
6 – Eegasii hajjii yookaa umraa hidhatan . {naweytulhajja wa ahg-ramtu bihii labbeykallaahummaa labbeyka} je’anii. takkaa {nawey-tul’umrata wa ahgramtu bihaa} je`an. takkaa nawaytulhajja , wal`u-mrata wa ahgramtu bihimaa labeyka allaahumma labbayka} je`ee, yoo namarraa hajjii godhe { labbayka abalurraa , je`ee, abalurraan hajjii yookaa umraa yookaa hajji’iifii umraa godha je’ee.
KUTAA WAAN NAMA HAJJII YOOKAA UMRAA HIDHATARRATTI DHOOWWAMU
محرمات الإحــــــرام
Nama hajjii yookaa umraa hidhaterratti waa kudhantu dhoowwama , sun:
1 – Huccuu hodha`aan qaamatti nama marsitu , tan akka kofo`oo faa , uffatu`uutu dhii-rarratti dhoowwama .
2 – Mataa hagooggatu`uutu dhiirarratti dhoowwama .
3 – Dhalaan fuula hagooggatu`uutu dho-owwama .
4 – Mataa filatu`uutu dhoowwama . yoo rifeensatu citaa siye .
5 – Mataa haaddatu`uutu haraami .
6 – Kottee ciratuu .
7 – Waan urgaayaa godhatuu .
8 – Bineensa al`oolu`uutu .
9 – Nikaaha hidhu`uutu , .
10 – Dhala`atti ida`amu`uutu .
11 – Jaalalaan dhala`aan wajji taphatu`uutu , nama hajjii , yookaa umraa hidhaterratti haraami yookaa dhoowwama .
Waan dubbanne kana hunda yoo dalage , yakka qaba. nikaahni inni hidhe takkaa hidhate fayyaan tayu . waan dubbanne san dalagu`uun hajjiin hin baddu, yoo dhala`atti ida`amuu taate malee inni hajjii ni balleessaa haa tayuu badde je`ee hin dhiisuu ni guuta odoo hajjii sunna`allee taatee. ammas hajjii san amata as deemu keessatti , qadaa baasun isarra jira .
Namni arafaa dhaabbatuun isa dabarte , da-lagaa umra`aa dalageeti , hiikkata sanumaan wajji qadaa baasa . namni ruknii hajji`ii dhiise , hanga ruknii san fidutti hajji`irraa hin hiikkatu. ammoo namni waajiba hajji`ii dhiise , hajjiin isaa fayyaa taatii, haa tayuu waa qalu`uutu, isa qaba. nama sunnaa hajji`ii dhiise, wanni takka-lleen isa hin qabdu .
KUTAA DHIIGA NAMA QABUU
الدمـــــاء الواجبة
Dhiiyni hajjii keessatti,namarratti wajabu shani
1 – Dhiiga dalagaa hajji`irraa waa dhiisz-u`uutin, nama qabu. akka miiqaatarraa hidhatuu dhiisu`uu. dhiiyni kun tarreeffamaa. dura re`ee takka qalu`uutu irratti wajjaba.yoo dhabe guyyaa kudhan sooma-nu`uutu isa qaba . sadii hajjii kee-ssatti, odoo arafaan dhaabbanne, soomana. Torba eega biyyatti galee soomana .
2 – Dhiiga rifeensa haaddatu`uun , takkaa waan (taraffuh) yookaa boona je`amu , kan akka dhadhaa dibatu`uu , waan urgaayaa godh-atu`uu ,fa`aan, nama qabu. dhiiyni kun akka fedhanitti dalagama yoo fedhe, re`ee qala. yoo fedhe , guyyaa sadii soomana . yoo fedhe , sug-uda midhaanii sadii deegaa jaharratti sadaqata , hundaafuu cinaa sugudaa ( 1,00 ) garaama kenna .
3 – Dhiiga hajji`irraa dhoowwamu`uun nama qabu eeguma hajjii hidhatanii . diinni , yookaa wanni biraa , makka seenuu nama dho-owwitee , dhiiyni, kun re`ee takka qaluu .
4 – Dhiiga bineensa ajjeesu`uun nama qabu . inni filanna`arratti kaayame . yoo wanni inni ajjeese waan fakkaataa qabu taye , waan isa fakkaatu , beylada`arraa qala. takkaa dhaadhesseeti , gatii isaatin midhaan bitee , sadaqata . takkaa midhaan sun , muddii, yookaa kab-ala lama lamaan yoo laalan meeqa tayaa, bareeti, muddii hundarraa guyya tokko soomana. yoo bineensi sun, baylada`arraa , waan fakk-aatu kan hin qabne taye gatii isaatin, nyaata bitee sadaqata. Takkaa muddii hundarraa , guyyaa tokko soomana .
5 : Dhiiga dhala`atti ida`amu`uun , nama qabu inni tarreeffamaa. dura gaala qala . dhabu looni. Dhabu re`ee torba , dhabu gaala gatee-sseti , maallaqa isaatin midhaan bitee , sadaqata . yoo dhabe muddii hundarraa guyaa tokko tokko soomana .
Wareega yookaa dhiiga namarratti wajabe qaluun , nyaata nam-arratti wajjabe, nyaachisuun , harama keessatti malee , hin gayu. Am-moo soomana hajjii keessatti nama qabe , soomanuun bakka fedhetti ni gaya
Bineensa harama makkaa ajjeesun hin gayu. Akkasuma muka ha-ramaa muruun haraami . yoo waan akka citaa mana fa`aan ajjeerra-tanii taate malee, bineenssafii muka haramaa balleessun, dhoowwamuu keessatti , namni hajjii yookaa umraa hidhateefii, kan hidhatinis wal qixa, isaan lachurrattuu haraami. yoo jiidha tayee, kan nama hin miine taye. yoo baala muruu takkaa daw-a`aaf muruu taate malee .
Dr mohammed rashaad kabiir abdullee
ttooyata qur`aanafii hadiisa fii afaan
rabbii jannata haa qananiisu


text:
WAYYAANEE FI WIXIFANNAA ISHEE ….
SEENAA Y.G(2005)
Gootummaan ummata Oromoo, guyyaa irraa gara guyyaatti dabalaa jira. Gootummaan Oromoo gabrummaan cabee hin hafnee. Gabrummaa jala jiraatee Ijoollee Bilisummaa manatti ol galchitu horateera. Diina waggaa 150 ol irratti duulee bayyaannatee, eenyummaa isaa Biyya abbaa isaa irratti kabachiisuuf sadarkaa xumuraa irra ga’eera. Beekumsaa fi dandeettii, ykn shiraa fi hammeenyi diinaan , eenyummaa isaa ganamaa irraa mulqee, Ummata Seenaa fi eenyummaa hin qabnee hin taasifnee. Gabrummaa jala taa’ee , bu’ura walabummaa fi Bilisummaa isaa akka hin buqqaaneetti gadi dhaabeera. Ummata gadi fageessee yaadee, haa bultu dubbiin jedhee tarkaanfataa jiraateen, Ummata gabrummaaf dhalatee godhanii kanneen yaadan akkaan dogoggoruu isaanii har’arra dhaabbatanii ni argan. Ummata kana Sirbaa fi aadaa ykn Afaan isaa dubbannaan maal isa barbaachisa ? jedhanii kanneen herreegani fi humnaan cabsuuf yaalan, boolla gadi fagoo ofii qotaa akka jiraatan har’arra ga’anii arguu hin hafan. Bishaan ho’ee bakka isaa ga’ee malee hin danfu. Danfuu bishaanii ijaan osoo arguu kan harka isaa itti erguu, badiin kanuma isaatii. Maal si godhaa ? jedhee kan jajjabeessees akkasuma.
Wayyaaneen quufa hin beeknee, dhimma Ummata Oromoo irratti waggaa 25 dura kan yaadaa turtee har’as akkasuma kan jettu yoo taatee, badiin kan isheeti. Herreegi dogoggoraa kun garuu balaa dhuma lafaa itti fidaa jira. Isaan yaadaa fi qalbii kanuma waggaa 25 duraa jiraachuu danda’uu. Nuuti garuu bakka sana hin jirru. Har’a Biyya keessaa fi alatti seenaa hojjachaa jirra. Ummata aadaa fi safuu qabu ta’uu keenya itti argisiisaa jirra. Ummata Naamuusa qabu fi kabajaa qabu ta’uu keenya, addunyaattu mul’isaa jirra. Garuu waan hundumtuu daangaa qaba. wayyaaneen daangaa dubbii hundaa dabartee, akka gaangee samii dhiituuf ol utaalutuu ta’aa jirti. Osoo ilmaan keenya dhumaa jiranii obsumaan hegaree keessan yaadaa jechaa jirra. Gurri isaanii qabeenyaan duudee jira. Muka irra taa’aanii muka hamachuu hin dhaabiin jiru. carraa eenyullee nuuf hin laannee isaaniif laanneerra. Waan hundaan mirga of irraa ittisuu akka qabnuu addunyaan hubachaa jirti. Nuuti waan deemnuuf beekna. galii keenyas ni beekna. Waan feenu bakkaan ga’achuuf jennee Umama namaa balleessuuf hin yaallu. Nuuti lafa keenya irratti , bakka jiraannu dhabnee jirra. Nuuti garuu ammallee lafa keenya irratti jireenya isaan hin dhawwine. isaan garuu achumatti nu harkisaa jiru. beekaa fi wallaalaan isaanii adeemsa warra jaamaatti jiru. har’aa beekaa waan gochaa jirantu heddummaataa jira. Lukkuun haatee haatee albee ittiin qalan baaftee sanaan wal fakkaata. Garuu Oromoon hegaree isaaf waan itti deemu irraa hin maqu. Yeroo isaatti waan raawwatu tokko tokkon beeka. Kana hubachuun dansaadhaa jechaa , wixifannaa wayyaanee gidduu kanaa keessaa amma tokko ilaaluun barbaada.
- Ibsoota wayyaanee adda addaa :-
Wayyaaneen miidiyaa ishee irratti haala yeroo ilaalchisee labsaa fi ibsoonni kennaa jirtuu, keessa wayyaanee akka gaariitti ka ibsuudhaa. Ega kufanii galngalachuun ,,,,,, isa jedhan fakkaata. Mummichi ministirootaas ta’uu, qaamoonni adda addaa ibsi kennaa jiran har’allee bakkuma waggaa 25 duraa jiraachuu isaanii ibsa. Abshaalummaan isaanii ammoo , gaaffii Ummataa fudhatanii kan isaanii godhatanii dhiheessuu isaaniiti. Akki itti dubbatan hedduu nama raaja. “gaffiin Ummati kaasuu sirriidhaa, deebii itti laachuun dirqama keenyaa “” jedhu. Waggaa 25 dura haasaa akkasiin asi ba’an. Har’allee sanuma dubbatan. Ifatti wanni beekuu qaban, arraba miidhagfannaan wayyaanee gonkumaa gaaffii Ummataa dhaabuu akka hin dandeenyedha. Wayyaaneen deebii nu kenniti jennee wanni eeggannu gonkumaa hin jiru. wayyaaneen Angoo irraa bu’uu qabaadhaa gaaffiin jiru. Gonkumaa opdon gaaffii ummataaf deebii laachuu hin dandeessu. Dhumateera. Yeroon wayyaanee ga’eera. Kufaatii ishee guyyyaatu adda baasa. Sossobbii fi akka ijoollee nama sossobuu yaaluun, rakkoo keessaa ba’uu hin dandeenyeetti akka nama oofu beekuun barbaachisaadhaa. Ilmaan Oromoo adeemsa akkasiin of gawwamsaa wayyaaneef harka mirgaa ta’anii kachachalaa jiran kan yeroo kamirrayyuu caalaa murteeffachuu qabu. boruu lafti Oromoo isaan hin baattu. Lafti Oromoo dhiiga ijoollee isheen bilisoomtuu, bitamtootaa fi gurgurtootaaf bakka hin qabaattu. Ibsaa fi gawwamsaan wayyaanee gonkumaa qabsoo keenya irraa nu hin dhaabu. Ilmaan Oromoo guyyuu wareegamaa jiran, wayyaanee irraa deebii argachuutti amanu osoo ta’ee, wareegamaaf of hin kennan turan. Wayyaanee irraa waa tokko akka hin argannee beekanii , mirga isaanii dhiiga isaaniin kabachiisuuf of kennan. Wayyaaneenis fedhii Ummataa guutuuf yaada isaa osoo qabaatee, baatii saddeet keessatti ilmaan Oromoo 1000 ol hin galaafatu ture. kanaaf dubbiin wal jala qaxxaamuuree, guyyaa dhumaaf wal eeggachuu irra geessee jirtii wayyaanee fi jala deemtuu hubadhaa.
- IRREECHA ilaalchisee :-
Irreechi kan Oromiiti. Kaa waayyaanee miti. Irreechii kan OPDOs miti. kan Ummata Oromooti. Opdo wayyaanee, irreecha irratti maallaqa guddaa dhangalaaftee, mirga argamsiifnee keessaa jettee lafa ciruu yaaddi. UNESKOTTI tti galmeessisuun, wareegama Ilmaan Oromoon malee, dandeetti opdon miti. opdon kaleessa ijoollee irraa callee guuraa turtee har’a kaatee , galmeesisuuf jennaa jettee lafa ciruun ishee taajjabbiidhaa. Irreechii fi Gadaan galmaa’uun Oromoof injifannoodha. Injifannoon kun garuu warra arraba miidhagfataniin kan dhufee miti. wareegama Ilmaan Oromoo qaqqaaliin ta’uu beeku barbaachisa. Irreechas ta’uu Gadaa addunyaatti beeksiisuuf mee opdon maal godhee jira? addunyaa irraa eessa dhaqanii hubachiisuu yaalan. Beekumsaa fi dandeetti isa kamiin addunyaa amansiisu. Wayyaaneetu hayyameefii faranjii waliin dhaabaa ? kun qoosaa wayyaanootaati.
Irreechii baranaa tarree addunyaan akka nu dhaabu hin shakku. Wayyaaneen garuu , akkaataa itti fayyadamtee gurra ummataa duuchitu irratti haalaan hojjachaa jirti. Ummati keenya waan isheen shiraa jirtuun adda qoodamuu hin qabu. Inumaa Irreecha baranaa yaadannoo wareegamtoota keenyaa taasisiuu dandeenya jedheen yaada. Kun toftaa wayyaanee miidiyaan itti fayyadamuu cabsuu danda’a. Irreecha gama UNESCO tti galmeesisuun uffata aadaa uffachuun akka jirutti ta’ee, kabajaa wareegamtootaa fi isaan waliin jiraachuu keenyaaf garuu , hundumtuu DHIIRRI ISKARVII GURRAACHA morma irratti, SHAMARRANII FI DUBARTOONNI SHAASHII GURRAACHA irratti yoo hidhannee, wayyaanee afaan qabsiisuu dandeenya. Miidiyaa irratti akka feetee mul’ifachuu hin dandessu. Itti hin holaltu TV Itoophiyaa fi Oromiyaa irraa dhabnee maaltu dhufa ? yeroo bakka irreechaa sanatti anga’onni haasaa taasisan, Iskarvii fi shaashii ol kaasuun sagaleen alatti dhaabuun ni danda’ama. Kun yaada kiyya.shira wayyaanee ittisuun qaama qabsooti.
- Chaanaaloota TV wayyaanee :-
Wayyaaneen qalbii Ummatootaa hatuuf shirri hin gaggeessiin hin jiru. addatti karaa midiyaa. TV chaanaalii wayyaanee har’a tamsaasaajirtu osoo lakkoofnee, meeqa laata? kanneen keessaa dhimma ummatootaa irratti kanneen hojjatan meeqa? yoo jennee gaafannee shira wayyaanee kanaaf deebii arganna. Chaanaalii adda addaa banuun wayyaanee Ummatummaa ibsuu miti. Yaada Ummatoota hiruudhaa, qalbii adda facasuudhaa, Ilaalchaan adda baasuudhaa, maatii diiguudhaa, Hawaasa burjaajeessuudhaa, jireenya hawaasummaa kan alaan dhaalsiisuudhaa, ol aantummaa Amaariiffaa Tiwulidda Itooophiyaawwiif tolchuudhaa kkf. Of keessaa qaba. wayyaaneen har’aa Diraamaa fi filmiilee adda addaa afaan amaariffaatti hiikamee akka dhihaatuuf haala mijeessaa jirti. kun maaliif? warri waan kana irratti bobba’an eenyufaati? JTV, QAANAA, NAAHOM, ebc1, ebc2, 3, 4,,,,,,, EBS kkf hundi maaliif barbaachisan? Deebii gabaabaa kan ta’uu, dalagaa isaanii irraa kan argamuudhaa. Gonkumaa eenyummaa fi maalummaa sabootaa irratti waa tokkollee dubbachuu dhiisuu irraa deebii quubsaa arganna. Bosona keessa jiraatan dhiisanii bosona nuuti hin beeknee nu dhiheessan. Sirba Ummatootaa irra, kanneen qullaa sirbanii dhaloota mancaasaniif kabajaa qaban. Kun shira dhaloota balleessuuti. Diraamaa fi fiilmii safuu ummataa hin qabnee maaliif dhiheessu? Abbaa manaa fi haadha manaa wal hiikan, wal hatan kkf maaliif ta’ee jedhanii dhiheessan? Kun rakkoo biyya Sanaa ta’eetii? gonkumaa rakkoo ta’ee miti. dhaloota balleessuuf shira hojjatamuudha. Warri hojjtaniis, shira kanaaf kanneen ijaaraman irra jireessi, Tiwulidda Itoophiyaawwii warra jedhamaniidha. Maqaa tarrisanii dubbachuutu dandaa’ama.
Dallaalaa dur beekinuu, kan manaa, mi’aa kkf ture. Har’a dallaalaa dhiiraa fi shamarranii akka dalgaa ummachutti ilaalamaa jira. Shamarranii fi dhirri suuraa shamarranii fi dhiiraa baatanii wal gurguraa jiran lakkoofsa hin qaban.cicha gaggeeffamaa jiru keessaa harki 80n osoo hin bubbuliin diigamaa jira. Kun shiroota wayyaanee hawaasa laamsheessuuf karaa miidiyaa hojjattu fi filmiilee gadhiisii gara Ummatootaatti guuramaa jiru irraatii.
Keessattu Dirmaalee Turkii Afaan Amaaraatti hiikamani dhihaatan irra jireessa, TV qaanaa Biyya alaatti hin mul’annenidha. Kana gochuun ammoo, hanna isaanii dhoksuufii. Diraamaa sana dhiheessuuf hayyama hin qaban. Itti hin kafallee. Garuu isaan beeksiisaa fi isponsaraan itti saamuu. Kanneen carraa isaa qabdan gama kanaan odeeffannoo dabarsuu fi waan kana ummata keenya irraa dhabsiisuu dandeesssu.
Walumaa galatti sochiin keenya gama hundaa wayyaanee raasee hundee isheetii galagalchuuf yeroo gabaabaatuu nu hafe. Eegee qeerreensaa hin qabanii , qaban gadi hin dhiisanii gama hundaan itti duulaa. Dandeetti fi beekumsa keenyaan, qabeenyaa fi humna keenyaan sabummaa keenya Biyya abbaa keenyaa irratti kabachiisuuf wal faana hiriiruun daran haa jabaatu.
Galatoomaa!!!!
Horaa Bulaa!!!!


text:
Great and Extremely Hot photos and Video! For you: Mila Kunis
Download exclusive, HQ Sex Tape:
Is it me or is physically perfect Mila Kunis? Mila Kunis is physically perfect, if not please tell me what your flaws are? Is the most beautiful person ever to get around this great country or is it just me?
Tags: nude naked hot photo nip slip topless bikini hot photos fakes nip porn sexy boobs photo shoot pics pictures images gallery photo gallery ass upskirt nipple oops sex tape pussy nude pics
Google Search Keys: mila kunis mila kunis nude mila kunis fakes mila kunis hot mila kunis naked mila kunis boot camp mila kunis gallery mila kunis forgetting sarah marshall mila kunis photo gallery mila kunis topless mila kunis maxim mila kunis in bikini mila kunis sex mila kunis breasts mila kunis wallpaper mila kunis oops mila kunis porn mila kunis photo mila kunis boobs mila kunis sexy mila kunis nude pics mila kunis sex scene mila kunis fakegay mila kunis lagrangegay mila kunis bsnudedotgay mila kunis yovogay mila kunis nip slip mila kunis forgetting sarah marshall bar photo mila kunis pictures mila kunis ass boot camp movie mila kunis mila kunis bikini mila kunis fake mila kunis in boot camp photos of mila kunis mila kunis feet mila kunis fucking naked mila kunis mila kunis fan mila kunis sex tape mila kunis and macaulay culkin mila kunis naked in boot camp mila kunis nudes mila kunis pussy mila kunis butt mila kunis fingered mila kunis naked video mila kunis pics mila kunis after sex mila kunis nude photos mila kunis panties mila kunis pictures video mila kunis tits nude mila kunis how tall is mila kunis macauly culkin and mila kunis mila kunis nude mila kunis boob mila kunis candid pictures mila kunis fine mila kunis naked video mobile mila kunis photos mila kunis sucking cock mila kunis and elisha cuthbert mila kunis nude fakes mila kunis photo shoot mila kunis upskirt mila kunis xxx natalie portman and mila kunis sexy mila kunis does mila kunis have a boyfriend mila kunis details mila kunis imdb mila kunis in forgetting sarah marshall mila kunis naked pics mila kunis stuff natalie portman and mila kunis have sex bio of mila kunis hot mila kunis mila kunis fake pictures free mila kunis flashing mila kunis nude forgettin sarah marshall mila kunis nude pictures mila kunis sex scenes mila kunis sex video mila kunis wiki porn fakes mila kunis mila kunis wallpaper mila kunis and natalie portman love scene mila kunis biography mila kunis cleavage mila kunis coconut bikini mila kunis eyeglasses mila kunis fansite mila kunis forgetting sarah marshall picture mila kunis hot pics mila kunis in the nude mila kunis naked picture


text:
Oromia (WBO): Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n Godina Bahaa Gidduu Kana Basaasota Fi Loltoota Wayyaanee Haleelee Injifannoo Galmeesse January 5, 2016Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Oromia, Oromia (WBO): Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n Godina Bahaa Gidduu Kana Basaasota Fi Loltoota Wayyaanee Haleelee Injifannoo Galmeesse, Oromo, Waraana Bilisuummaa Oromoo (WBO), WBO
trackback
Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n Godina Bahaa Gidduu Kana Basaasota Fi Loltoota Wayyaanee Haleelee Injifannoo Galmeesse.
(SBO – AMAJJII 05,2016) Gootichi WBO Godina Bahaa Amajjii 05, 2016 Har’a Ganama Ona Xuulloo Keessatti Lola Waraana Gabroomfattuu Wayyaanee Waliin Taasise Irratti Loltoota Diinaa 13 Ol Hojiin Ala Godhe.
Mirga Abbaa Biyyummaa fi Bilisummaa Oromoo deebisuuf falmaa hadhawaa gochuu irratti kan argamu gootichi WBO, Amajjii 05,2016 guyyaa har’aa ganama Lixa Harargee Ona Xuulloo naannoo Masalaatti waraana gabroomfattuu wayyaanee kan ummata …keenya gaaffii mirgaa finiinsaa jirutti roorrisaa ture haleeluun 8 yeroo irraa ajjeesu, 5 ol ammoo akka madeesse Ajaji WBO Godina Bahaa ifa godheera.
Humni WBO lola kana geggeesse diina irraa meeshaalee gara garaa akka booji’es gabaafameera.
Tarkaanfiin diinaa fi farreen QBO ta’an irratti fudhatamu karaa hundaan haala kennate mara keessatti ciminaan kan itti fufu ta’uu Ajaji WBO Godina Bahaa mirkaneesseera.
(SBO – AMAJJII 04,2016) Irree fi Gaachanni Ummata Oromoo WBOn Godina Bahaa keessa sossohu Mudde 30 fi 31,2015 Baha Harargee Ona Bokkoo/Fadis bakka Dhagaa-Gaachanaa jedhamuu fi bakka Waldaya Gobeellee fi Maayaa jedhamanitti waraana wayyaanee warraaqsa ummata Oromoo finiinaa jiru dhaamsuuf sochii adda addaa godhaa turee fi ummata irraan miidhaa geessisaa ture rukutuun loltoota 24 ol hojiin ala gochuu Ajaji WBO Godina Bahaa oduu tarkaanfii waraanaa SBOf ergeen beeksise.
Haaluma kanaan tarkaanfii fudhatameen loltootni diinaa 13 yeroo ajjeefaman, 11 ol ammoo madoo taasifamaniiru.
Loltootni wayyaanee du’aa fi madaa’uu irraa hafte faffacaatee akka baqattes gabaafameera.
Humni Addaa WBO tarkaanfii isaa itti fufuun Dhiha Harargee Ona Habroo magaalaa Balballeettii keessatti gaafa Mudde 30,2015 basaasaa sirna wayyaanee Taklamaariyam jedhamu irratti tarkaanfii xumuraa fudhateen ajjeesuu Ajaji WBO Godina Bahaa beeksiseera.
Basaasaan kun waraana wayyaanee keessa kan turee fi tika tahuudhaan ummata keessatti bifa maanguddummaan socho’aa akka ture ibsameera. Taklamaariyam dhalataa lammii Tigraayi magaalaa Addigiraat ganda 01 akka ta’es gabaafameera.
Gama biraan Amajjii 02,2016 Humni Addaa WBO Godina Bahaa Baha Harargee naannoo Dhangaggoo jedhamutti qondaala tikaa wayyaanee naannoo kana keessatti diinummaa guddaa hojjechaa ture dhalootaan lammii Tigraay ta’e Gabra-Igzihaber jedhamu du’aan adabuu Ajaji WBO Godina Bahaa dabalee hubachiiseera.
Bakkoota adda addaatti tarkaanfilee fakkaatoon loltootaa fi basaasota diinaa akkasumas gufuu ummataa fi barattootaa ta’uun isaanii mirkanaa’e irratti tarkaanfileen fudhataman jabaatanii itti fufanii akka jiran gabaafameera.
Kanneen faallaa Warraaqsa Ummata Oromoo ykn gufuu Fincila Xumura Gabrummaa (FXG) ta’anii jiran gocha isaanii diinummaa fi farrummaa kana irraa deebi’anii gara saba isaanii akka hiriiran WBOn irra deebiin yaamicha isaa dhiheessaa jira.


text:
Waltajii Gaggeessaa Cassaa Dubartootaa Sadarkaa Godinaraattii Hirmatan
bilisummaa
April 27, 2017
- Waltajii Gaggeessaa Cassaa Dubartootaa Sadarkaa Godinaraattii Hirmatan
- Waltajii Gaggeessaa Cassaa Dubartootaa Sadarkaa Anaraattii Hirmatan
- Oreenteeshinii Hojii Misoomaa IMX Sadarka Mag. iraattii Kenaamee ilaalchisee
- Oreenteeshinii Hojii Misoomaa IMX Sadarka Aanaairaattii Kenaamee ilaalchisee
- Gucaa Dubartootaa Hojii Dhabidoota Hojii IMX Idiileerrattii Gurma’an Itti Fudhatan
- Gucaa Dubartootaa Hojii Dhabidoota Hojii IMX Idiileerrattii Gurma’an Itti Fudhatan
- Gucaa Dubartootaa Hojii Dhabidoota Itti Fudhamu Kaan galima’aan Umrii 18-34
- Dubartootaa Hojii IMX Idileetiin Gurma’aan
- Dubartootaa Hojii IMX Idileetiin Gurma’aan
0.10. Shamaraan Dargaggootaa 18-34 Fandii Iraattii Kan Gurma’aan
- Qusaanaa fi Liiqii dubartootaa IMX idileetiif gurma’aniif Keenamee Ilalchise
Dubartootaa Hojittii Galchuufi Rakkoo Nu Qunamaa Jiruu Gamaa Calaliittin Dhiyeesittiin Raakkoo Ilaalchaatiin Waal Qabatee Jiru Bareefaamaan Akka Dhiyaatu.
- Qusaanaa fi Liiqii dubartootaa IMX idileetiif gurma’aniif Keenamee Ilalchise
Dubartootaa Hojittii Galchuufi Rakkoo Nu Qunamaa Jiruu Gamaa Calaliittin Dhiyeesittiin Raakkoo Ilaalchaatiin Waal Qabatee Jiru Bareefaamaan Akka Dhiyaatu.
Related


text:
Gaaffi fi deebii 'jaarsa keenya' - Yaya Beshir
Gaaffii fi deebii kutaa duraa 'jaarsa keenya' sanaa (gaafa Asmaraa turre akkas jennee waamna), eegan caqasee booda dhugaa lamaan tokko ummataaf ifa godhuun barbaade. Qabiyyee haasaa isaa irraa wanni an dhagahe waan tokko qofa. Karaa qondaalota isaa akka Yamenee Gabra Maskalii fi Koloneel Xa'ameetiin wayta hogganoota ABO biyya san jirtutti dubbataa bahe ''waan bara Chaartaraa tahe saniif dhiifama guddaa Oromoo irraa barbaadna'' kan jedhu ture. Amma arraba isaatiin miidiyaa Oromoo irratti yoo dubbatu ammoo hogganoota ABO bara Chaartaraa san gaafatamaa godhe. Qooda ofii qabaachaa ture irratti homaa gaabbii akka hin qabnetti dubbate. Kana irratti hogganoonni ABO barasii Obbo Galaasaa fi Obbo Leencoon osoo waa jedhanii natti tola.
Wanni biraa haaraan Isaayaas turtii dheeraa hanganaa booda yeroo duraaf miidiyaa Oromootiif interview kennuu isaati. Akkuma beeytan arraatni ABO, SBOn waggaa 20tti dhihaatuuf biyya san keessatti qophaahaa yoona gahe. Kana malees Amajjii 5 bara 2006 irraa eegalee hanga bara 2011tti (yeroon itti qilleensa irraa bade ifaa miti) torbaanitti sa'aa tokkoof televiziyoona jaraa irraa nuu ramadamee Afaan Oromootiin tamsaasaa turre. Sagantaan 'Gaaddisa Dhugaa' sun seenaa keessatti yeroo duraaf sagantaa TV dhimma qabsoo Oromoo irratti xiyyeeffatee miidiyaa ergisaa irraa satellite irratti dabru ture.
Yeroo dheeraa hangasii keessatti Isaayaas osoo nuti akka Oromootti achi jirruu sagantaa Tigiriffaa kan gara ummata Tigraayitti tamsaasuuf bansiise caalsifatee achi irratti gaaffii fi deebii gochuu isaan yaadadha. Wayta sanatti nuti akka Oromootti hiree siyaasaa Itoophiyaa irratti dhibbaa kan gochuu dandeenyu osoo tahee jiruu maaliif nama kana hin dubbifnu gaaffii jedhu dhunfaadhaan hogganatti kaaseen ture. Hogganni an gaafadhe barbaachisummaa gaaffii kanaa caalaa barbaachisummaa pirezdaantichi sagantaa warra Tigraay irratti dubbateef na amansiisuuf carraaquu fialate. Taajjabeen dhiise.
Ato Isaayaas media Oromoo biyya isaa keessaa tamsa'aa ture waliin gaaffii deebii gochuu dhiisii hoggana ABO olaanaa biyya sana qubsiisee of jalaa qabuyyuu hangam qaamaan ofitti dhiheessee dubbisee beeka kan jedhu gaaffii dha. Kana anis jarri keneya biyya sana jiranis walumaan beeyna. Qabsoon Oromoo jabaatee sadarkaa kana gahuu fi Oromoon miidiyaa televisiyoonaa walaba, OMNiin horachuun, nuti Oromoon firas tahee diina biratti ulfina nuuf malu horachuu keenya mirkaneesse. Isaayaas akka miidiyaa Oromoo kana waliin gaaffii deebii godhu kan dirqe qabsoon ummata keenyaa kan gumaacha OMNiin wal qabatee finiine Wayyaanee raasuu danda'uu isaa ti. Kun hadhaahus mi'aahus dhugaa liqimfamuu qabuu dha. Kutaa 2ffaa gaaffii fi deebii dhufu keessatti dhimma injifannoo qabsoo ummata Oromoo kan yeroo dhihoo ni kaasee dubbata jedheen tilmaama. Sanas eega dhageenyee booda walitti deebina.
Dhuma irratti ilmaan Oromoo akka gaazexessummaatti biyya sana dhaqanii pirezidaanticha dubbisan, keessumattuu hiriyaa koo Garasuu Tufaaf dinqisiifannoon qaba. Garasuun dararaa waggaa meeqaa biyya sana keessatti arge booda amma dirqama OMN itti kenne fudhatee pirezdaantii biyyattii dubbisuuf keessummaa kabajaa tahee gara Asmaraatti yeroo qajeelu miira akkamii waliin akka tahe nama akka koo lafa sana ture caalaa kan hubatuuf jira natti hin fakkaatu.


text:
Godina Arsii Lixaa magaalaa Shaashamannee keessatti sanbata darbe kana dargaggoo Ahmed Mohamed Kadir jedhamu walitti bu’iinsa dhuunfaa uumameen mataa isaa irra rukutamee erga madaa’ee booda wal’aansa wayyaawaa akka argatuuf gara Finfinneetti ergamee wal’aanamus lubbuun ooluu hin dandeenyee jedhu jiraataan magaalattii tokko.
Reeffi isaa har’a Finfinnee dhaa deebi’uu isaa illee ibsanii du’uu mucaaf sababaa kan ta’e rukuttaan kun eessatti akka ta’e ibsaniiru.
kantiibaan magaalaa Shaashamannee aadde Xayibaa Hasan mana jireenyaa abbaa Ahmed obbo Mohamed Kediritti argamuu dhaan uummata achitti argameef haasaa dhageessisanii jiran. Walitti bu’iinsi namoota dhuunfaa gidduutti geggeessamu hookkara ka biroof sababaa ta’ee uummata jeequun irraa hin jiraatu jedhan.
kanneen haala akkasiitti fayyadamanii lubbuu namaa galaafataniif akeekkachiisa kennuu dhaan kanneen ajjeechaa raawwatan illee fuula murtiitti dhiyaataniiru jedhan Aadde Xayibaan.


text:
Itoophiyaan hojiilee gurguddoo fuulduratti ishee eeggatan injifannoon ba'uuf gama maraan of qopheessuurratti argamti. Hojiiwwan bara Karoora Guddinaafi Tiraanisformeeshinii Jalqabaa keessatti utuu hinraawwatamiin hafan, karoora isa lammaffaa keessatti raawwachuuf sochii cimaa gochuurratti argamti.
Haaluma kanaan Karoora Guddinaaf Tiraanisformeeshiinii lammataa keessatti ga'ee guddina manufaakchariingii raawwiin isaa gadi aanaa ture gara dhibbeentaa 20tti ol guddisuuf karoorfamee hojjetamaa jira.
Dameen kun ammoo guddina dinagdee biyyattii keessatti ga'ee guddaa kan qabu misooma qonnaa fooyyessuudhaaf shoora guddaa kan taphatuudha. Misoomni qonnaa manufaakchariingiidhaan yoo hindeggaramne fooyya'uu hindanda'u.
Kunis omishaaleen qonnaa industiriidhaaf akka dhihaatan gochuudhaan misoomni qonnaa teknolojii ammayyaafi fooyya'oo akkasumas galtee industiriitti fayyadamuudhaan callaan waliigalaa akka guddatu taasisuudhaani. Kanaafuu ajandaan karoora guddinaafi tiraanisfoormeeshinii lammaffaa manfaakcharingiin akkamitti industirii haa qajeelchuudha.
Manufaakcharingiin dinagdee biyyaa keessatti ga'een inni qabu dhibbantaadhaan shan akka ta'eefi walumaagalatti industiriin jechuunis albuudini, konistiraakshiniiniifi manufaakchariingiin ga'een isaanii dhibbantaa 15 akka ta'e ogeessonni damee kanaa ni ibsu. Haa ta'uutii muuxannoon biyyoota guddinarratti argamanii yeroo ilaalamu guddinni kan argamu damee manufaakchariingii guddisuudhaani. Kanaafuu ga'ee damee kanaa dinagdee biyyattii keessatti dhibbantaa 20n ga'uudhaaf hojjetamaa jira.
Kanaa wajjin walqabatee ga'ee alergii biyyattii guddisuun guddina dinagdeetiif shoora mataasaa akka qabu hubachuun barbaachisaadha. Kanaaf ammoo omishaalee qonnaa duudhaa itti eda'uudhaan gabaa biyya alaatiif dhiheessuun tooftaa isa tokkoodha. Kanaaf ammoo manufaakchariingiin daandii isa guddaadha.
Biyyi keenyas kanuma bu'uurefachuudhaan paarkiiwwan industirii manufaakchariingii irratti xiyyeeffatan babal'isuurratti argamti. Haaluma kanaan paarkiiwwan industirii shanan hojiin isaanii raawwatee kaan ammoo gaggeeffamuurratti argaman kanneen akka paarkii Hawaasaa, Boolee-Bulbulaa, Maqalee, Kombolchaafi Jimmaa malee paarkiiwwan Agroo Indusirii haarawaan naannoowwan Mootummaa Amaaraa, Oromiyaa, Tigiraayiifi Ummattoota Kibbaatti ijaaramuurratti argamu.
Paarkiiwwan kunneenis omishaalee qonnaa akka galteetti fayyadamuun omisha sadarkaasaa eeggate haalaan qopheessanii gabaa addunyaatiif dhiheessuuf kan gargaaran akka ta'e hubatama. Paarkiiwwan kun omisha misooma qonnaatti duudhaa dabaluun gabaa addunyaaf dhiheessanii sharafaa alaa gabbisuun gamatti waggootii kurnan dhufan keessatti lammiiwwan biyyattii kuma 419fi kallattiidhaan kuma 210f ammoo alkallattiidhaan carraa hojii kan uumuudha.
Faayidaaleen armaan olii kunniin akkuma jiranitti ta'anii wanni xiyyeefannaa argachuu qabu qulqullina omishaalee misooma qonnaa keenya haalaan fooyyessaa deemuun dhimma xiyyeeffannaa guddaa barbaaduudha.Yeroon amma keessa jirru kun yeroo dorgommiin guddaan itti gaggeeffamuufi biyyoonni sadarkaa qulqullina omisha addunyaa guutan gabaa keessa turuu itti danda'aniifi kanneen qulqullina hinqabne ammoo itti harca'aa deemaniidha.
Kanaafuu harcaatiirraa hafnee gabaa addunyaa keessatti dorgomaa cimaa ta'uudhaan bu'aa argamuu qabu biyyi keenya argattee lammiin biyyattiis sadarkaa sadarkaadhaan bu'aa kanarraa fayyadamoo akka ta'an gochuuf omisha misooma qonnaa jalqabarraa hanga xumuraatti jechuunis oyiruurraa hanga warshaatti jiran irratti ofeeggannoon hojjetamuu akka qabu taasisuun barbaachisaa ta'a. Kanaaf ammoo mootumaarraas ta'e lammii biyyattii hundarraa ga'ee guddaatu eegama. Waan kana ta'eefis martuu ga'ee qulqullina omishaa biyyaa eeguu keessaatti shoora isarraa eegamu ba'uu qaba.


text:
Federeshiiniin atileetiksii biyyooleesaa qooda hujii gugurdoo hedduu qaba. Koreen hujii raawwachiiftuu atileetiksii biyyooleessaa atileetii fi leenjsisaa biyya fulaa bu’ee dorgommii fi huji akka akkaatiif biyya alaa dhaqu filti.Atileetii biyya fulaa bu’ee deemu, leenjsiaa atileetii biyya alaatiin dhaquu fi murtii gugurdoo irratti wa mura.
Naannoon Itoophiyaa sagallanuu akka jecha leenjisaa Toleeraa Dinqaatti federeshiinii biyyooleesaa keessaa adoo itti gaafatamummaan tahee, miseensa koree tahe nama isaan fulaa bu’u qaban.
“Keessumattu fiigichii Oromiyaaf aadaadhaa.Yerroo dheeraadhaaf akka biyyatti beeksisaa jirrutti,akka addunyaa tana irratti gootata baayyee horannetti kabaja baayyee hin qabaanne,” jedha.
Oromiyaan rakkoo akkanaa tana marroo hedduu himachaa baate.Akka rakkoon jedhan hedduun fala argattu gaafachaa bahan.
Oromiyaan kilabii atileetiksi 20 qabdi.Akkuma kilabii hedduu qabuun koree hujii raawwachiiftuu federeshiinii keessallee nama qabaachuu feeti.Nama achii dhabuun ammoo murtii gama atileetiksiitiin dhuftu keessaa qooda dhabdi.
Akka tana qajeelchan jedhanii Oromiyaan dorgommii federeshiiniin biyyoolessaa qopheessuu cufaa keessaa baate amma itti deebite.Waan wayyaahetti jiraaf itti deebite.
Waan Oromiyaa federeshiinii atileetiksii biyyoolessaa waliin hojjachuutti deebise keessa tokko koloneel Daraartuu Tulluu itti aantuu pirezidaantii federeshiinii atileetiksii biyyooleessaa taatee Hayilee G/Sillaaseetti aantee filatamuu. Oromiyaa federeshiinii keessaa nama lama qabaachuu fa.Sileshii Siini fi Maarqos Gennetii faatilleen warra Oromiyaa fulaa bu’ee koree hujii raawwachiiftuu federeshiinii atileetiksii biyyoolessaa keessatti filatame keessaa tokko
Taatullee akka jecha leenjsiaa Toleeraatti ammallee waan qajeeluu male hedduutti jira.
Woma taateefuu federeshiiniin atileetiksii Oromiyaa kalee jalqabdee federeshiinii atileetiksii biyyooleessaa waliin hojjachuutti jirti qabsoon itti fututi jedha obboo Toleeraan.


text:
Xinaxala Haala Siyaasa Adunyaa
Xinaxala Haala Siyaasa Adunyaa – Barruu barnoota hubannaaf dhihaate
Barruu gabaabaan kun haala addunyaa kan yeroo ammaa irratti hubannaa fi yaada walfakkaatu uummatnis ta’e qabsaa’otni oromoo akka qabaatan gargaara yaada jedhu irraa akka ta’e dursinee isin hubachiisuu feena. kunis hubannaa walfakkaatu qabaachuun ilaalcha walfakkaatu akka qabaannuuf murteessaa dha. Ilaalcha walfakkaatuu qabachuun ammoo nu ijaara. Qaama tokkicha, qalbii tokkicha, sammuu tokkicha akka qabaannu nu taasisa. Akeekni barruu kanaa haala akkasii aanjessuu irratti xiyyeeffata.
Haalli kamiyyuu yeroo irraa gara yerootti ni jijjiirama. Waan ta’eef, xiinxalli haala addunyaas yeroo irraa gara yerootti haarayoomuu qaba. Xiinxallis sadarkaa adda addaatti godhama. Gariin irra keessa qofa tuttuqa. Gariin ammoo gadi fageessee ilaala. Gariin dheedhii dha. Gariin ammoo irra bilchaataa dha. Waan ta’eef, xiinxala dheedhii bilcheeffacha adeemuun dirqii dha. Akeekni barruu kanaas xiinxala sadarkaa duraa dhiheessuu dha. Yeroo irraa gara yerootti itti deebinee bal’isaa, bilcheessaa fi gadi fagoo taasisaa deemna.mee egaa haala Gulana Lola Qabbanaawaa (GLQ)/post cold war waliin haailaallu. Yeroon har’a keessa jirru, baroota Gulana Lola Qabbanaawaa (GLQ – Post-Cold War) jedhamee beekama. Lolli Qabbanaawaan dhuma Lola Addunyaa Lammaffaa (1945) irraa jalqabee hanga bara 1989tti deemaa ture. Yeroo sanatti, addunyaan mooraa lamatti qoodamtee, mooraan lamaan walmormaa turan. Mooraan tokko mooraa Warra Dhihaa, kan USAdhaan (Amerikaniidhaan) hogganamu, ture. Mooraan lammaffaan, Mooraa Warra Bahaa jedhamee USSRn (Sovietiin) hogganama ture. Falammiin mooralee kanneen lamaan gidduutti deemaa ture ilaalcha-addunyaa (worldview) walfaallessan hordofuu keessaa madde. Warri Dhihaa sirna kapitalummaa (capitalism), kan ilaalcha-addunyaa liberalummaa (liberalism) jedhamuun masakamu turan. Leellisus turan. Sirna isaanii kana babal’isuudhaafis tattaafatu turan. Warri Baha sirna soshalummaa (socialism), kan ilaalcha-addunyaa Marksummaa-Leninummaa (Marxism-Leninism) jedhamuun masakamu, lellisu turan. Isaanis sirna isaanii kana addunyaa irratti babal’isuudhaaf tattaafatu turan.
Bara 1989tti falammiin moora kanneen lamaan gidduu ture kufaatii Warra Bahatiin/moora warra sosialimiin xumurame. Kufaatiin Warra Bahaa kufaatii ilaalacha-addunyaa Marksummaa-Leninumma ta’ee fudhatame. Sana booda ilaachi-addunyaa dhalli namaa ittiin masakamuu danda’u liberalummaa qofatti akka galetti fudhatame. Ilaachi-addunyaa liberalumma jedhamee beekamu sirna politikaa fi sirna ekonomy waldeggeran qaba. Sirni lachuu namtokkeedhaaf (individual) ilaalcha ol’aana keennan. Sirni politikaa inni utubu filmaataa namtokkeen godhatuun masakama. Murtii namtokkeen mata mataatti godhatantu sirna politikichaa diriirsa. Jechuun, filmaata irratti namtokkeen baala dhoksaa (secret ballot) sanduuqatti naquudhaan namaa fi yaada filatu. Murna, nama yokin yaada sagalee irra wayyaba argatetu injifata.
Sirni ekonomy liberalummaan horodofus akkasuma filamaata namtokkeen godhataniin masakama. kana jechuun, Murtii namtokkeen magaalaa (market) bahanii fudhataniin maal akka oomishamu murteeffama. Waan ta’eef, Imammata Ekonomii (Economic Policy) kan masakuu Dhiibbaa Magaalaan (Market Forces) uumuu malee humna biraa ta’uu hin danda’u jechuu dha. Keessattu, mootummaan (government) “ekonomyn akkasitti deemuu qaba” jedhee akka murteessu hin hayyamamuuf. Magaalaan sirnaan akka socho’uu taasisuu qofaaf waardiyyaa dhaabbata malee.
Wanti guddaa nama ajaa’ibu, har’a sirni politikaa fi ekonomy liberalummaadhaan masakamu guddaa jeeqamuu isaa ti. Ilaalchi-addunyaa GLQ injifannoo gonfate ofiifiyyuu hir’uu ta’ee mul’ate. Kasaaraa liberalummaa kana armaan gaditti gabaabsinee ibsina. Sababa kasaaruu liberalummaa kanaaf jecha addunyaan har’a ilaalcha-addunya-maleessa ta’ee argama.
Gaafa ABOn bu’ureeffame, Dhaabichi ilaalcha-addunyaa Marksummaa-Leninummaadhaan masakamuudhaaf murteeffate. Akka dhaabota biraa ilaalcha kana irratti guulaa (dogmatic) ta’uu baatus, ilaalcha-addunyaa ittiin haala keessa jiru xiinxalatu qaba ture. Dabalees, ilaalcha-addunyaa kana waan maxxanfateef, qabsoo sabaa fi kan gitaas wal faana deemsisuu saganteeffate. Baroota digdamman dabran keessa garuu, ilaalacha-addunyaa kamiin akka masakamu hin addeeffanne. Waan dhamaasuu guddisaa deemee keessa tokko hir’ina kana. Hir’ina kana osoo hin haffallessin of dura hiiquun hin danda’amu. Kun ammoo qeeqa liberalummaa gochuudhaan ilaalcha-addunyaa ol bahaa jiru hubachuu feesisa. Kunis gabaabaatti barruu kana keessatti ni tuttuqama.
Sirna Ekonomy Liberalummaa
Akkuma olitti ibsame, sirni kun magaalaadhaan ajajama. Waan ta’eef, qoodni mootummaan ekonomy masakuu keessaa qabu hedduu xiqqaa ta’uu qaba. Ummatni, biyyi fi walumaagala addunyaan kun waan ekonomy ilaalu irratti ajaja magaalaa fudhachuu qaba. Ol’aantummaan magaalaa kun har’a hojiidhaan saaxilamee jira. Dhibdeen sirna ekonomy liberalummaa kun kudhanoota (decades) hedduudhaaf kuufamaa turee bara 2007tti dhuka’e. Bara 2007tti bankiin Warra Dhihaa hedduun kasaaraa keessaa bahuu hin dandeenye akka seenan labsan. Rakkina kana furuudhaaf, mootummootni garii bankoota kasaaran kanneen dhuunfachuudhaaf (nationalize) gochuuf dirqaman. Liqii namtokkeen humna isaanii ol liqeeffataniin kasaaruu bankotaa maddisiisee. Motummootni ammoo bankotatti dirmachuudhaaf jecha liqii keessaa bahuu hin dandeenye keessa seenan. Warri duraan “motummaan sirna ekonomy keessaa harka isaa hadachaafatu” jechaa turan ofiifuu bankii dhaalutti tarkaanfatan.
Kanatti dabalee, dhibdeen biraas ifa bahaa dhufe. Warri Awropa eega ganna dhibba shan dura addunyaa kana keessa faca’anii ummatoota biraa samuudhaan duroomuu jalqabanii jalqabee karaa ekonomy ol’aantummaa qabaachaa turan. Baroota keessa jirru kana keessa garuu ol’aantummaan isaanii kun laaffatee jira. Humnoonni ekonomy duraan hin yaadamin ol bahaa jiran. Humnoota akkasii keessaa inni angafti China dha. Daddaffiidhaan dagaagaa adeemuun warra akka Chinafaa mataan isaa sirna ekonomy liberalummaa qeeqa. Chinan dagaaguu kan dandeesse magaalaadhaaf ajajamuu qofaan osoo hin taane, mootummaadhaanis masakamuu ekonomytiini. Oggaa ekonomyn China daddaffiidhaan guddachaa jiru kanatti ekonomyn biyyoota liberalummaadhaan masakamanii ammoo kufaa jira. Liqiin biyyootiin Dhihaa ittiin bankota isaanii dandamachiisuudhaaf liqeeffatan irra guddaan China irraa argame. Baroota dhibba shanan dabran keessatti haalli akkasii yeroo duraatiif mul’ate. Kun addunyaa keessa jirru kana eessatti geessuudhaaf akka deemu ammatti akeekuun rakkisaa dha.
Guddachaa Dhufuu Globaleessummaa
Kanatti dabalee dhibdeen biraanis jajjabaachaa dhufe. Kunis globaleessummaan sadarkaa haaraa seenuu isaa ti. Globalessummaan (Globalization) sagalee “globe” jedhamu irraa tolfame. “Globe” jechuun waan akka kubbaa suuraan kontinentoota (continents) irratti mul’ifamu. Lafti irra jiraannu kun kontinent itti aananitti qoodamti: (1) Afrika, (2) Asia, (3) Awropaa, (4) Amerikaa Kaabaa, (5) Amerikaa Kibbaa fi (6) ocenia(Awstralia fi newzeland). Waanti akka kubbaa bakka kontinentootni kun itti argaman mul’isu globe jedhama. Lafti irra jiraannu kun akka kubbaa naannoo ta’uun isee baroota dhibba shan dura hojiidhaan mirkanaawe. Yeroo sanatti warri Awropaa gama dhihaa bobba’anii karaa bahaa deebi’anii galuudhaan lafti naannoo ta’uu isee hojiidhaan mirkaneessan. Warri Awropaa kun lafa kana bakka hundaa gahanii qabeenya, beekumsaa fi dhala namaayyuu booji’uu jalqabuun isaanii sirna globalessummaatiif karaa bane. Har’a sirni globalessummaa sadarkaa duranii caalaa guddatee mul’ata.
Kana jechuun, wanti naannoo tokkotti dhalatu dafee addunyaa keessa faca’uu danda’a. Fakkeenyaaf dhukkubni duraan hin beekamne yoo Chinatti mul’ate guyyootii gabaabaa booda Amerikaa, Awropaa fi Afrikaatti mul’achuu danda’a. Rakkoon biyya tokkoo yeroo gabaabaa keessatti biyyoota biraas tuqa. Keessattuu yoo biyyi tokko diigamte dibdeen diigamuu biyya sana kun deemee dhibdee biyyoota biraas ta’a. Fakkeenyaaf, Afganistan faca’uun AlQaeda dhaaf akka iseen dahannoo taatu dandeessise. Kunis biyyoota akka Amerikaa faadhaaf madda dhibdee taanaan itti duuluudhaaf dirqaman. Somalian diigamuun doonii Garba Hindii keessa qaxxaamuraniif madda balaa ta’e. Kun cufti globalessummaan sadarkaa haaraa seenuu isaa mul’isa.
Globaleessummaan babal’achuun sirna politikaa gara garaa jijjiire. Keessattuu mirga of-bulchummaa (sovereignty) biyyootaa hedduu laaffise. Yaada mirga of-bulchummaa jedhu kana irratti bal’inaan barreeffamuu kan jalqabe Dhiha Awropatti. Kunis yeroo ol’antummaan nugusoota jabaachaa dhufetti ture. Nugusotni Awropaa Dhihaa aangoo hundaa of harkatti qofa galchuudhaan of-bulchaa qofa osoo hin ofiin-bulaayyuu ta’an. Biyya isaan bulchan keessatti namni yokin murni isaan mormu akka hin jiraanne taasisan. Hundi ajajaa fi murtii isaaniitiin ta’a. Dabalees, humni alaas tokkolleen akka isaan hin ajejne taasisan. Akkasitti of-bulchummaa isaanii gadi dhaaban.
Suuta qabsoon demokrasydhaaf godhamaa ture of-bulchummaa nugusootaa kana dhabamsiisee of-bulchummaa ummataa (popular sovereignty) bakka buuse. Kana jechuun, ummatni biyya tokkoo Heera ittiin buluu fi namoota isa bulchan dhiibbaa alaa tokko malee filata. Yeroo fedhettis jijjiiruudhaaf mirga guutuu qaba. Gaafa of-bulchummaa isaa mirkaneeffate irraa jalqabee mirga hiree murteeffanna isaas mirkaneeffata. Akka seeraatti, biyyi hundi walqixa mirga of-bulchummaa qaban. Kana jechuun, ummatni tokko murtii ofiif dabarfateen qofa masakama malee eenyullee alaa dhufee “akkas ta’i” jechuuniidhaaf mirga hin qabu. Waan ta’eef, biyyi walaba ta’e hundi walqixa of-bulchaa dha. Akkasis ta’ee, biyyootiin baayy’een takkaa mirga of-bulchummaa guutuu qabaatanii hin beekan. Mootummootni aanga’onni dhimma biyyoota hiyeeyyii fi xixiqqoo keessa seenanii “akkas ta’i” jechaanii turan, jechaas jiru. Globalessummaan babal’achaa dhufuun ammoo of-bulchummaa biyyoota aanga’ooyyuu laaffise. Akka duraanii murtii ofii qofaan deemuu dadhabaa jiru. Keessattuu karaa ekonomy murtii ofiitiin deemuun isaanii laaffatee jira.
Laafina kana waan ol kaase keessaa tokko wayyaawaa dhufuu meeshaa qunnamtii (communication) ti. Keessattuu, internet dha. Har’a warri maallaqa qaban, daqiiqaa gabaabaa keessatti maallaqa isaanii internetiidhaan biyya tokko irraa biyya biraatti godaansisuu danda’u. Kanaaf, yoo mootummaan tokko qaraxa ol-kaasuudhaaf marii jalqabee, maallaqni yeroo gabaabaa keessatti biyya sana irraa godaana. Sababa kanaaf, ekonomyn ajaja biyyoota aanga’oo jalaayyuu bahee sadarkaa globetti wal seenee argama. Waan ta’eef, dhibdeen ekonomy yoo biyya tokko mudate biyya sana qofa hin hubu, kan biraas ni tuqa malee. Fakkeenyaaf, laaffachaa dhufuun ekonomy Amerikaa fi Awropa Chinas ni yaaddessa. Yoo jarri kun hiyyooman namni waan Chinan oomishtu bitu ni dhabama. Kun ammoo guddachaa adeemu ekonomy China gufachiisa. Waan ta’eef, hegereen biyyootaa caalaa wal irratti irkatee jira. Kunis dhiibaa globalessummaan uumu keessaa qaama tokko.
Globaleessummaan jabaachaa dhufuun waan garii ni aanjessa. Waan gariitti ammoo danqaraa ta’a. Kanaaf, aanjaa fi gufuu kana osoo hin xiinxalle tattaaffii ofii shaffisiisuun rakkisaa ta’a. Tooftaa fi tarsimoos baafachuun hin danda’amu. Warri globaleessummaa lellisan ni jiru. Warri balaaleffatanis ni jiru. Akkasis ta’ee, jiraachuu globalessummaa ilaalcha keessa galchuudhaan sagantaa baafachuun dirqii ta’a.
Waan globaleessummaan guddaa guddise keessaa qabxii tokko kaassnee haailaallu. Kunis sochii hojii fi hojjata ti. Hojiin bakka humni namaa irra rakasni argamutti daddaffiidhaan godaana. Hojjataanis bakka mindaa irra wayyaa argatutti godaana. Akka kanatti namni fi hojiin haala duraanii caalaa daddaffiidhaan addunyaa kana irra sosso’aa jiran. Kun dhiibbaa haaraa adda addaa uumuu jalqabee jira. Fakkeenyaaf, gitn-giddugaleessi (middle class) biyyoota dureeyyii keessatti haphachaa akka deemu dirquutu mala. Kun ammoo sirna liberal demokrasy gita kana irratti hundaawe laaffisuutu mala. Dhibdee kun uumuudhaaf deemu ammatti tilmaamuun ni ulfaata. Garuu quba qabaachuun barbaachisaa dha.
Akka olitti tuqame, globalessummaan jabaachuun mirga of-bulchummaa biyyoota hundaa laaffisee jira. Haala kana jalatti, qabsoo hiree murteeffannaadhaaf geggeeffamu akkamitti ilaaluu qabna? Yeroo baayy’e bu’aan hiree murteeffannaa walabummaa gonfachudhaan mirga of-bulchummaa guutuu argachuu ta’ee hiikama. Egaa haala ammaa jalatti, mirga of-bulchummaa laaffachaa jiru kana keessatti hiika akkasiitti cichuu qabna? Moo hiika irra bal’aa kennineefii socho’uu qabna gaaffii jedhu oromoon ofgaafatuu qaba.
Sirna Politikaa Liberalummaa
Asiin olitti, hir’ina liberalummaan karaa ekonomy qabu gabaabsinee ilaalle. Amma ammoo, karaa politikaas hir’ina liberalummaan qabu gabaabsinee ilaalla. Akkuma duraan ibsame, demokrasyn liberalummaa (liberal democracy) namtokkeedhaaf ilaalcha ol’aanaa kenna. Akka ilaalcha demokrasy liberalummaatti, namtokkeen hundi walfakkaatu. Hawwi walfakkaatu qabanis. Waan ta’eef, liberalummaan garaa garummaa karaa saalaa (gender), amantii, aadaa fi afaanii namtokkeen qabaniif ilaalcha hin kennu. Ejjennaan demokrasy liberalummaa eenyummaadhaaf (identity) qabu kun baroota GLQ keessa hedduu qeeqamee jira.
Akka amantii demokrasy liberalummaatti, namtokkeen akka namtokkee qofatti filmaata politikaa godhatu. Akka sabaatti yokin murna hawaasaa biraatti hin ilaalaman. Akka kanatti yaaduus hin qaban. Ilaalchi liberalummaa kun warra afaan, aadaa fi amantii isaanii kan biyyaa taasisaniif loogee warra hafan cunqursa. Waan ta’eef, daba kanaaf aanja’uun liberalummaa filmaata irra wayyu barbaaduu dirqii taasise. Filmaatni har’a dhihaataa jiru demokrasy-marii (deliberative democracy) jedhama. Kun liberalumma wajjin waan garii irratti walta’a. Fakkeenyaaf, ol’antummaa murna wayyabaa (tyrannical majorities) mormuu irratti liberalummaadhaan walta’a. Garuu murnootni hawaasaa akka sabaatti, hordoftoota amantiitti fi akka murna hawaasaa biraatti ilaalamanii mirgi isaani kabajamuu qaba jechuudhaan liberalummaa irraa ni maqa. Waan ta’eef, filmaata irraa qooda fudhachuu qofa osoo hin taanee marii babal’aa fi dhaabbata irraa hirmaachuun namtokkees barbaachisaa ta’uu amana.
Waan jijjiirraa kana dirqaa jiru keessaa tokko deebi’ee ka’u mirga sabootaa ti. Kun biyyoota sirna demokrasy liberal iin bulaa jiran keessattillee ho’aa jira. Sabotni duran ukkaamamanii biyyoota akkasii keessa jiraachaa turan, GLQ kana keessa sagalee isaanii dhageessisuu jalqaban. Mirga isaaniitiifis falmachuu jalqaban. Biyya Britaniya keessaa warri akka Scotish fi Welsh mirga of-bulchuu, mirga afaanii fi aadaa isaanii babal’isuutiif falmaa jiran. Biyya Spania keessattis sabotni akka Katalan fi Bask jedhaman mirgoota kanneen gaafachaa jiran. Faransa keessattis warri akka Korsika gaaffii kanneen kaasaa jiran. Biyyootiin kun sirna liberal demokrasytiin akka bulan shakkiin hin jiru. Garuu isaan keessatti gaaffiin sabaa ka’uun sirni liberal demokrasy quubsaa akka hin taane mirkaneessa. Kanaaf warri mirkanaawuun sirna liberal demokrasy gaaffii sabootaatiifis deebii ta’a jedhan dhara dubbachaa akka jiran ifa baasa.
Fakkeenyaaf empayera Itophiyaa keessatti dhaabotni ejjennaa akkasii qaban danuu dha. Dhaabotni warra afaan Amaaraa dubbatuu irra guddaan ejjennaa akkasii qabu. Mirkanaawuun sirna liberal demokrasy gaaffii sabootaatiif deebii quubsaa ta’a jedhanii lallabu. Garuu biyyoota bar-dhibboota (centuries) hedduudhaaf sirna kanaan bulaa turan keessatti gaaffiin sabootaa ka’uun ejjennaan kun dhara ta’uu isaa akeeka. Gaaffiilee saboota akkasiitiif deebii argudhaaf yaadni duraan turan amma jijjiirama qunnamaa jiru. Isaan kanneen keessa ilaalchi demokrasydhaaf qabaatamaa ture tokko. Demokrasy sagaleen jedhamu sagalee warra Greek lama irraa tolfame. Kunis demo fi krasy dha. Demo jechuun ummata. Krasy jechuun ammoo bulchiinsa. Kanaaf, demokrasy oggaa jennuu bulchiinsa ummata jechuu dha. Sirna ummatni tokko ittiin of bulchuu jechuu dha. Akka ilaalcha liberal demokrasytti, ummata tokko qofatu biyya tokko keessa jiraata. Miseensonni ummatichaas afaan tokkicha, aadaa tokkichaa fi seenaa tokkicha waan qabaniif hedduu walfakkaatu.
Haala gaaffiin sabaa ka’u jalatti garuu afaan, aadaa fi seenaa tokkicha qabaachuun kun hin jiru. Waan ta’eef, ummatni biyya akkasii ummata tokkicha miti. Kana irraa ka’uudhaan har’a haala akkasii jalatti Ummatni biyya tokkoo ummatoota hedduu irraa tolfamuun akka malu fudhatamee jira. Biyyi Ummatni isaa saboota danuu irraa tolfame biyya sab-daneessa (multinational) jedhama. Biyyoota addunyaa kanaa keessaa wayyabni (majority) sab-daneessa. Haala Ummatni biyya tokkoo ummatoota danuu irraa tolfame jalatti demokrasyn sadarkaa tokko qofatti hojjachuu hin danda’u. Mirgi hiree murteeffannaas sadarkaa tokko qofatti hin dhandamamu. Mirgi of-bulchummaas akkasuma. Waan ta’eef, haala akkasii jalatti mirgi hiree murteeffannaa fi of-bulchummaa sadarkaa-daneessatti mirkanaawuu qaba. Sabni tokko birmadummaadhaan Heera ittiin bulu tumachuudhaan mirga hiree murteeffannaa isaa mirkaneessa. Saboota hafan wajjin akkaataa itti waliin jiratu irrattis yaada kennachuudhaan hiree murteeffannaa sadarkaa lammaffaa gonfata. Waan isa qofa ilaalu irratti birmadummaadhaan murtii dabarfachuu danda’uudhaan mirga of-bulchummaa isaa dhuunfata. Haala saboota biraa wajjin nagaadhaan fi kabajaadhaan jiraachuu isa dandeessisu irratti yaada kennachuudhaan mirga of-bulchummaa kan waloo dhuunfata. Kana godhuun faayidaa ni qaba. Waan gariitiif qaama politikaa irra xiqqootu tola. Waan biraatiif ammoo qaama politikaa irra guddaatu tola. Baroota sirni biyya-sabaa (nation-state) ol’aantummaa qabaachaa turetti, dhibdeen ilaalchaa argachaa hin turre. Biyyi-sabaa kamuu, guddatus xinnatus, waan hunda irratti murtii walfakaatu kennuudhaaf dandeettii fi mirga qaba. Haala hara mul’atu jalatti garuu sirni politikaa gama gara garaa harkifamaa jira. Oggaa sirnichi akka togoogoo (container) aadaatti hojjachuu kajeeluu gama xiqqaachuutti harkifama. Oggaa akka togoogoo ekonomyttti hojjachuudhaaf dirqamu ammoo gara guddachuutti harkifama. Biyyootiin, dhiibbaa waliif faallaa ta’an kanneen yeroo tokkichatti (simultaneously) qunnamaa jiru. Sadarka-daneessatti mirgoota hiree murteeffannaa fi of-bulchummaa dhandhamuu dirqaa waan keessaa sababni tokko dhiibbaan kana. Dhiibbaa kanaaf deebiin kennamuu qabu sirni xiqqaanis guddaanis akka waliin jiraatu aanjessuu dha. (The best of the small and the best of the large).
Dhiibbaan waliif faallaa ta’an kun biyyoota Gaafa Afrikaa keessatti akkaan mul’ata. Kanas gulana itti deebina.
Asitti garaagarummaan akka garaa garaatti of mul’isuu akka danda’u hubachuu qabna. Isaan kanneen keessaa garaagarummaa sabaa fi aadaa tuquu qabna. Biyyi saba tokkoo ol irraa tolfame, sab-daneessa ta’a. Sabootni kun haalaa nagaadhaan fi kabajaadhaan wal wajjin isaan jiraachisu irratti walta’iinsa irra gahuu qabu. Kunis bifa federeshina sab-daneessaa (multinational federation) fudhachuu danda’a. Naannoo sabni tokkicha keessa jiraatu keessa ammoo dhalli saboota biraa jiraachuun yeroo baay’ee ni mula’ta. Kun ammoo haala aada-daneessummaa (multiculturalism) uuma. Alagaan hawaasaa tokko keessa qubate sirna sabichii ittin bulu kabajuu qaba. Garuu akka namtokkeetti aadaa isaa tikfachuu yoo barbaade, ugguramuu hin qabu. Akkasitti garaagarummaa karaa sabummaa fi aadaa qabnu waliif kabajnee nagaa fi kabajaadhaan waliin jiraachuu akka dandenyu nuuf mijjeessa.
Dhumaa irratti ilaalchi akkasii mirga ambummaas (citizenship rights) ni ilaala. Dura ambaa (citizen) fi bulfamaa (subject) adda baafachuudhaan ha jalqabnu. Bulfamaan, akkuma sagalichi ibsutti, orma biraatiin bulfama. Waan ta’eef, mirga of-bulchummaa fi hiree murteeffannaa sarbamee jira jechuu dha. Ambatti haalli isa jijjiiruu danda’u mirgoota kanneen gonfachuu qofa. Mirgoota kanneen gonfachuudhaan mirgoota ambummaa isaa kabajsiifata. Bara liberal demokrasyn ol aantummaa qabaachaa tureetti mirgootni ambummaa sadan armaan gadii turan.
Mirgoota civik: isaan kun mirga yaada ofii ibsachuu, mirga amantii fedhan hordofuu, mirga seera duratti walqixxummaa qabaachuu, dhorkamuu sababa saalaa (gender), sanyi yokin dhalootaatiif balfamuu, fi namummaan keenya kan hin tuqamne ta’uu ti.
Mirgoota politikaa: isaan kun ammoo mirga filuu fi filamuu, mirga walgahuu, ijaaramuu fi odeeffannoo argachuu ti.
Mirgoota hawaasummaa: isaan kunis mirga hojii argachuu, mirga walqixa carraa qabaachuu, mirga wallaansaa fi barnoota argachuu qabaachuu hanga qabeenyi biyyichaa dandeessisutti.
Bara GLQ amma keessa jirru kanatti ammoo mirgootni itti aanan lamaan dabalamuudhaan mirgootni ambummaa mirkaneessan bal’ifaman.
Mirga afaan ofiitti fayyadamuu
Mirga aadaa ofii tikfachuu fi dagaagfachuu
Mirgoota shanan kanneen keessaa tokkolleen faalleffamuun mirga ambummaa hir’isa. Kun Itophiyaa keessatti falammii akkamii kaasaa akka jiru gulana itti deebina. Har’aaf nagaatti.


text:
Marii Ameerikaa waliin gaggeessuuf beellama qabattes haquu akka maltu akeekkachiistetti.
Ministeerri Dhimma Alaa Ameerikaa gama isaatin preezdaantiin Ameerikaa Doonaald Traampii fi hogganaan Kooriyaa Kaabaa Kiim Joong Uun akkaatuma karooratiin Siingaapooritti walga’anii mari’atu jedheera.
Ejjennoo ammaa Kooiyaa Kaabaa qabatteen, walga’ichi haqamuu fi haqamuu dhabuu isaarratti wanni jijjiirame akka isa hin ga’inis ibseera.
Shaakallii loltummaa Kooriyaa Kibbaa fi Ameerikaan naannichatti taasisaa jiraniin, mariin har’a Kooriyaa lamaan jidduutti gaggeeffamuuf ture haquushee Kooriyaan Kaabaa beeksisteetti.
Shaakalliin waraanaa loltoota biyyoota lamaanii carraaqqii nageenya naannichatti buusuuf hojjetamaa ture gufachiisera jetteetti Kooriyaan Kaabaa.
Kooriyaan Kaabaa buufataalee gabbisa nuukleeraa ishee cufuuf hojjechaa turteetti.
Eejansiin Tajaajila Oduu Kooriyaa Kaabaa beellamni marii Traampii fi Kiim qabatan hafuu akka malu gabaasera.
Tajaajilli odichaa akka beeksisetti shaakalliin loltummaa kun Kooriyaa Kaabaa weeraruuf kan kaayyeffate.
Mariin nageenyaa beellamni qabameef akka hin gufanne yoo barbaadame, akka nuti waan waadaa galle galmaan ga’aa jirru, Ameerikaan of eeggannoodhan itti deemuu qabdis jedheera.
Maddi; BBC


text:
Mootummaan Itiyoophiyaa, kanneen jeeqama naannoolee Oromiyaa fi Amaaraa keessatti ka’etti hirmaachuutti shakkamanii qabaman – ittiin jedhu, namoota gara kuma afurii fi dhibba saddeetii oliif leenjii haaromsaa kennee gad-lakkisuu isaa kaleessa beeksisee jira. Godinaalee Oromiyaa keessaa qabamanii, leenjii fudhatanii gad-lakkisaman – kanneen jedhaman – namoonni kuma afur bakka itti walga’an – mooraa lleenii Xollaay keessatti argamuudhaan kan haasawa godhan – muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa – Hayile-maariyaam Dessaalenyi, “dogoggora keessan isinuu dubbatttanii jirtan. Kan ani dubbachuu barbaadu dogoggora mootummaa ti. Bulchiinsi sadarkaa sadarkaatti jiru sagalee keessan dhaggeeffachuu irratti hanqina qabna. Kanaaf, akkuma isin haarofmsamtanii deebitan, nutis haaromsama gad-fagoo keessa keenyatti gochuu qabna” jedhan.
Kana paartiileen mormituu fi xiinxaltoonni seeraa akkamitti ilaalu? Miseensi koree hoji-geggeessituu Koongiresa Federaalawa Oromoo, Obbo Xiruneh Gamtaa, “namoonni gad-lakkisaman sun duraanuu hidhamuun irra hin turre. Mootummaan karaa nagaa gaaffii isaanii deebisuu dhabuu irraa kan ka’e sochii uummataatti hirmaatan,” jedhu. Hayyuun seeraa, Dr. Tseggaayee Araarsaas, “namoonni kun jalqabamu iyyuu hidhamuun irra hin turre. Yoo shakkamanii hidhaman illee sa’atii afurtamii saddeet keessatti gad-lakkisamuu yokaan seeraan himatamuu tu irra ture. Fedhii isaanii tii ala yeroo dheeraaf hidhanii kaa’anii, amma immoo leenjii fudhatanii ba’an, haaressamanii ba’an – jechuun akka nama fedhii isaan mana-barnootaa deemee baratee eebbifameetti waraqaa ragaa kennaniif. Kun martinuu gochaa seeraa alaa ti,” jedha. Qomee yokaan T-shertii adii barreeffama “Irra-hin deebi’amu” jedhu of irraa qabu itti offisanii mul’isuunis hamilee namootaa kanaa cabsuuf kan akeekame – gochaa mirga namoomaa isaanii cabsuun raaw’atame ta’uu dubbata.
Paartiileen mormituu fi ogeeyyiin seeraa tarkaanfii mootummaa kana akkamitti ilaalan?
Kana cuqaasuun qophii guutuu dhaggeeffadhaa


text:
Leenjii kana irratti kanneen hirmaatan godinaalee naannoo Oromiyaa jechuunis Baalee, Shawaa bahaa fi Arsii irraa jeeqamaa fi hookkara kaasuun shakkamanii kanneen qabaman ta’uun ibsameera. Haaluma wal fakkaatuun naannoo uummattoota kibbaa waaltaa leenjii Yirgaalem keessatti leenjisa kanneen fudhatan leenjifamtoonni 1383 gad dhiisamuu isaanii sabaa himaan mootummaa gabaasee jira.
Waaltaa kana keessatti kanneen leenjii fudhatan naannoo sana aanaa Koonsoo fi godina Geedoo keessatti jeeqama uumame irratti hirmaatan jedhamuun kanneen shakkaman ta’uun gabaasameera.
Lakkoobsi irra jireessi garuu waaltaa leenjii Xolaay keessatti leenjifamanii kanneen gad dhiisamani. Shakkamtoota 5605 kanneen ta’an waaltaa kana keessatti leenjii fudhachuu isaaniitu ibsame.
Sirna kana irratti kan argaman itti gaafatamaa waajjira koree giddu galeessa OPDO obbo Bekir Shaallee gaaffii leenjifamtoonni kun kaasan sirrii ta’uu tuqaniiru. Mala isaan ittiin gaaffii kaasan garuu faallaa heeraa waan ta’eef jecha leenjii kana akka hordofan taasisamuu dubbatan.


text:
Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira?
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee, Ebla 18, 2018
Kutaa Kurnaffaa
Akka Muummicha Minsteerotaa (MM) Itoophiyaatti filamuun Dr Abiyyi Ahmad Oromoo yaadaan abkkee lamatti waan hire fakkaata. Gama tokkoon, Oromoon waan Araat Kiiloo seeneef amma jijjiiramatu dhufa jedhanii warra gammachuudhaan mirqaananii fi jijjiirama kanas eegaa jiran yoo ta’an; gama biraatiin immoo hanga Wayyaaneen mootummaa kana keessa jirtutti jijjiiramni hin dhufu warra jedhanii dha. Anis yaadaan garee lammaffaa kana keessan waanan jiruuf, barreeffama kutaa kanaa keessatti dhimmoota tokko tokko kaaseen yaada kiyya ibsuu yaala.
Maqaa Muummicha Minsteerotaa (MM) Ormootiin sirna Wayyaanee suphuu yaaluun kan jijjiirama fidu caalaa gaaga’ama inni fidutu caala
Akkuman kanaan dura barreeffama biraa keessatti ibsuu yaale, tokkoffaa, MM Oromoo ta’eef uummata Oromootiif jijjiiramni dhufuu akka hin dandeenye fi gaafiin Oromoo innii bu’uraa immoo sirumaayyuu deebii argachuu akka hin dandeenye irra deebi’ee jala sararuun barbaada. Lammaffaa, dhaamsi sirba Haacaaluu Hundeessaa “situ Araat Kiilootti aana” kan jedhu dogonggoraan hubatamuu hin qabu. Akka anaaf galuu fi/ykn hubadhutti, Haacaaluun situ Araat Kiilootti aana kan jedheef “Qeerroo ati qabsoo kee jabeessi, alaa homaa hin eegin; situ Wayyaanee amma jilbiiffachiisaa jirtu kana kuffisee, uummata Oromoo aangessuu danda’a” jechuuf malee, nama Oromoo tokko dhiisii dhibbuu Araat Kiiloo yoo galan hanga Wayyaanee achi jirtutti, hanga sirni nama-nyataan kun jirutti jijjiiramni tokkollee hin dhufu.
Muummichi Ministeerotaa haaraan, Dr Abiyyi, hojiidhaan agarsiisee jijjiirama fiduun hafee; calqabumti isaatuu gaarii akka hin ta’ini fi fedhii uummata Oromoos guutuu akka hin dandeenye ragaalee baayeetu jiru. Asirratti wanti hubatamuu qabu, ani Dr Abiyyiin isa yoon jedhu akka ilma Oromoo tokkootti fi akka Obboleessa quxusuu tokkootti waanan laaluuf waan ta’eef, akka MMtti laalee isaan jechuu hin fedhu. Gara ragaaleetti deebi’ee, fakkeenya tokko tokko kaasuuf:
- Gaafa filatamu haasa’a godhe keessatti waan baay’ee nama gaddisiisu dubbate. Innis Mootota duraanii keessumaayyuu immoo Minilik, kan Oromoo biratti akka bineensaatti laalamu, gochaa isaa kan seenaanuu hin daganne sana dhiisee, hojii isaa faarsuun dogongora seenaa ti. Siidaalee Aanoolee fi Calanqoo sanaayyuu ittiamanee kan ijaarsise dhaabuma isaa DhDUO waan ta’eef, kunuu seenaa calaqqisaa osoo jiruu, Nafxanyoota gammachiisuuf jedhee, waan madaa Oromoo tuqu haasa’uun dogongora guddaa dha.
- Erga filatamee, idileedhaan (formally) MM biyyattii Sanaa ta’e booda, silaa oolee osoo hin bulin dafee Kaabinee haar’aa ijaaree hojii uummatni isarraa eegaa jiru eegaluutu irra ture. Kun hanga har’aatitti hin taane. Mootummaa isaa jalatti har’allee uummatni Oromoo Agaaziidhaan akka baala mukaa harca’aa jira. Reebichi, dararamni fi ajjeechaan uummata Oromoorra gahaa jiru guyyaarraa gara guyyaatitti dabalaa deeme malee uummatni keenya nagaa argatee hin beeku.
- Akkuman A) jalatti ibse, dafee Kaabinee ijaaree karaa kanaan akka seerri Federaalaa hayyamuufitti, Labsii Yeroo Muddamaa (LYM) uummatarraa kaasuun silaa hojii isa duraa fi hatattamaa ta’uu qaba ture. Dhimma jiruu fi jireenyaa uummata Oromoo murteessu, kan dursa (priority) argachuu qabau, kana dhiisee naannoleerra deemuun dhugumatti ammaaf barbaachisaa hin turre. Kun kan ta’uu qabu yoo uummatni keenya nagaa fi tasgabbii argate booda ture.
- Naannoo Somaalee deemee, namticha maraataa uummata keenya ficcisiisee fi ficcisiisaas jiru, Abdii Illee, wajjin walhammatanii akka waan nagaan jiruu agarsiisuun Oromoof gadda guddaa dha. Agaaziin Wayyaanotaa halkanii fi guyyaa Oromootti taphachaa yeroo jirutti, biyya isaanii Naannoo Tigraay deemee, uummata isanii gammachiisuuf waa hundaa yaaluun hamilee maaliitiini? Dhiigni ilmaan Oromoo dhangala’aa ture/jiru fi lafeen uummata Oromoo caccabe xinumallee isatti hin dhaga’amuu?
- Dr Abiyyi MM ta’ee mootummaa Wayyaanee inni hogganu jalatti kunoo ammas marsaa lammaffaaf Mooyyaaleetti dhiigni ilmaan Oromoo dhangala’ee, lubbuun ilmaan romoo darbee jira. Oromoon keessumaayyuu Qeerroon Oromoo meeqa guyyaa guyyaatti akka mana hidhatti guuramanii fi dararamaa jiran; dubartootni Oromoo kan umriin isaanii baay’ee xiqqaa ta’an dabalatee guyyaa guyyaati meeqa gudeedamaa, booyaa, dhiigaa akka jiranis Waaqa/Rabbi qofaatu beeka. Isa kana uummatarraa dhaabuun silaa hojii hatattamaan godhamuu qabu ture.
Egaa, osoo dhugaan kun lafarra jiruu; osoo calqabni MMtuu hin tolin adeemsa keessa jijjiiramni tokko ni dhufa jedhanii yaaduun hiikni isaa maali? “Biddeenni gaariin eeleerratti beekama” jedhaa mitii Oromoon yoo makmaaku!! Dr Abiyyis sirna Wayyaanee kufuuf hallayyaa fiixeerra jiru kana deebisee lubbuu fi human itti horee, akkuma MM isa duraa sirnicha kana tajaajiluuf yoo ta’e malee, uummata Oromootiif jijjiirama fiduun hafee, nagaa uummatichaatu eegsisuu hin dandeenye, hin danda’us. Dhugaan kun hundaafuu firas ta’ee diinaaf ifa ta’uu qaba.
Mootummoota Habashootaa dhufaa dabran keessatti uummatni Oromoo haaluma walfakkaatuun dararamni irra gahaa turullee, sirna Wayyaanee jalatti garuu yoomiyyuu caalaa hidhaa, dararama fi ajjeechaa hanga kana hin jedhamnetu irra gahaa jira. Wanti biraa hafee, uummatni keenya nagaan bahee galuu; nagaan qayee fi mana isaa keessa jiraachuu dadhabee guyyaarraa gara guyyaatti reebamaa, hidhamaa, dararamaa fi ajjeefamaa jira. Duulli Wayyaaneedhaan uummata Oromoorratti godhamaa jiru duula duguuggaa sanyii ti. Wayyaaneen uummata Oromoo addatti baastee lafarraa dhabamsiisuuf itti xiyyeeffattee jirti. Diinni tokkoffaan Wayyaanotaa Oromoo ta’ee jira. Sirni nama-nyaataan kun yoo ittifufe, badiin Oromoorra gahu cimaatuma deema. Kanaafuu, Oromoon akka nagaa argatu sirnichi kun hundeedhaan buqqifamuu qaba.
Qabsoon Oromoo keessumaayuu kan Qeerroo Oromootiin godhamu sirnicha kana diiguutti xiyyeeffachuu qaba malee, kana booda jijjiirama bifa biraatu dhufuu danda’a jedhanii eeguun badiirratti badii biraa dabalaa deemuu ta’a. Keessumaayyuu immoo maqaa MM Oromootiin jijjiiramni ni dhufa jedhanii yaaduun haala keessa jirru hubachuu dhabuu dha. Oromoon yoomiyyuu caalaa, dammaqee, gurmaayee, of ijaaree, humna isaa jabeessee hanga sirna kana buqqisutti karaa hundaan qabsoo hadhooftuu tana ittifufuu qaba malee waan biraatiin gowwoomsamuu hin qabu. Sirni Wayyaanee yoo kufe booda immoo, waan isaaf ta’u fi akka isaaf ta’utti, akka fedhii isaatitti kan murteeffatu uummatuma bal’aa ta’uu qaba. Waayee hiree murteeffannaa uummata Oromoo laalchisee barreeffama kutaa itti aanu keessatti yaada qabdheen deebi’a.
Hanga walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!
9. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Saglaffaa
8. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Saddeettaffaa
7. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Torbaffaa
6. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Jahaffaa
5. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Shanaffaa
4. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Afraffaa
3. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Sadaffaa
2. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Lammaffaa
1. Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? Kutaa Tokkoffaa


text:
Manni hidhaa Qilinxoo erga gubatee as yeroo duraatii han mana muritiitti dhihaatan miseensonni paartii Koongiresii Federaalawaa oromoo fedhii isaanii malee, dirqiidhaan gara mana murtii geeffamuu saanii ibsanii jiru.
Dhaddachii akkuma ta'een himatamtoota keessaa Galaana nagaraa, Cimsaa Abdiisaa, Darajee Margaa, Gammachuu Shaanqoo fi Magarsaa Asfaaw warra dhihaate keessa akka hin jire manni murtichaa hubatee, maalif akka ta'ee gaafii gaafateef debiin poolisiin kenne “ Afur mana hidhaa adda addaa waan jiraanifii tokko garuu ( Cimsaa Abdiisaa) bakka jiru hin beeknnu,” han jedhu.
Mannii murtichaas beellama itti aanutti hundii isaanii, hidhamtoota shanaan hara hafan dabalatee, bellama itti aanuuf akka dhihaatan itti gafatamtoota mana hidhaatii ajeja dabarsee jira.


text:
Popularne rymy do
zycie
mnie
czas
jest
ciebie
dzień
zawsze
wszystko
świecie
życia
świat
wiele
siebie
się
oczy
razem
inie
będzie
serce
serca
słowa
domu
Tobie
urodziny
miłości
marzenia
świata
lat
miłość
głowie
Rymy do oceanii
ablutomanii, adresomanii, aferomanii, Aganii, akranii, Akwitanii, Albanii, anglomanii, ankietomanii, antykomanii, arganii, arytmomanii, baletomanii, bekmanii, Betanii, bibliomanii, Bretanii, Brytanii, Chanii, chłopomanii, christianii, Christianii, chrystianii, chrystofanii, Cisjordanii, Danii, dekalkomanii, demonomanii, dipsomanii, dromomanii, dypsomanii, dziekanii, epifanii, Epifanii, erotomanii, eteromanii, farmakomanii, frankomanii, gallomanii, geranii, Germanii, germanomanii, giełdomanii, gigantomanii, gorbymanii, grafomanii, hasłomanii, hemikranii, heroinomanii, hierofanii, hipomanii, Hiszpanii, Jordanii, kalkomanii, kampanii, Kampanii, kapelanii, kapitanii, kasztelanii, Katanii, kinomanii, kleptomanii, kokainomanii, komórkomanii, kompanii, kratofanii, kristianii, krystianii, krytykomanii, latanii, lazanii, leiszmanii, lekomanii, litanii, litofanii, ludomanii, Luzytanii, manii, Mauretanii, megalomanii, Melanii, melomanii, metalomanii, mikromanii, mitomanii, monomanii, Montanii, muzykomanii, narkomanii, nekromanii, nimfomanii, Oceanii, onanii, opiomanii, Oranii, orderomanii, Orleanii, papierkomanii, Pensylwanii, piranii, piromanii, plebanii, podaniomanii, podróżomanii, poezjomanii, Pogezanii, Pomeranii, Pomezanii, pomnikomanii, poriomanii, portretomanii, półgrafomanii, półkompanii, programomanii, projektomanii, rekordomanii, Romanii, scanii, Scanii, seksmanii, seksomanii, Skanii, sparmanii, spółkomanii, Stefanii, sufraganii, symbolomanii, szambelanii, Szampanii, szaradomanii, szpiegomanii, Tanzanii, Tasmanii, teatromanii, telekompanii, telemanii, teofanii, tetanii, toksykomanii, Toskanii, Transjordanii, Transylwanii, Trypolitanii, tyranii, Tytanii, tytułomanii, Uranii, uranii, urzędomanii, wideomanii, wierszomanii, wrogomanii, zebraniomanii, zizanii, zyzanii
ablutomanii adresomanii aferomanii Aganii akranii Akwitanii Albanii anglomanii ankietomanii antykomanii arganii arytmomanii baletomanii bekmanii Betanii bibliomanii Bretanii Brytanii Chanii chłopomanii christianii Christianii chrystianii chrystofanii Cisjordanii Danii dekalkomanii demonomanii dipsomanii dromomanii dypsomanii dziekanii epifanii Epifanii erotomanii eteromanii farmakomanii frankomanii gallomanii geranii Germanii germanomanii giełdomanii gigantomanii gorbymanii grafomanii hasłomanii hemikranii heroinomanii hierofanii hipomanii Hiszpanii Jordanii kalkomanii kampanii Kampanii kapelanii kapitanii kasztelanii Katanii kinomanii kleptomanii kokainomanii komórkomanii kompanii kratofanii kristianii krystianii krytykomanii latanii lazanii leiszmanii lekomanii litanii litofanii ludomanii Luzytanii manii
Mauretanii megalomanii Melanii melomanii metalomanii mikromanii mitomanii monomanii Montanii muzykomanii narkomanii nekromanii nimfomanii Oceanii onanii opiomanii Oranii orderomanii Orleanii papierkomanii Pensylwanii piranii piromanii plebanii podaniomanii podróżomanii poezjomanii Pogezanii Pomeranii Pomezanii pomnikomanii poriomanii portretomanii półgrafomanii półkompanii programomanii projektomanii rekordomanii Romanii scanii Scanii seksmanii seksomanii Skanii sparmanii spółkomanii Stefanii sufraganii symbolomanii szambelanii Szampanii szaradomanii szpiegomanii Tanzanii Tasmanii teatromanii telekompanii telemanii teofanii tetanii toksykomanii Toskanii Transjordanii Transylwanii Trypolitanii tyranii Tytanii tytułomanii Uranii uranii urzędomanii wideomanii wierszomanii wrogomanii zebraniomanii zizanii zyzanii
ablutomanii, adresomanii, aferomanii, Aganii, akranii, Akwitanii, Albanii, anglomanii, ankietomanii, antykomanii, arganii, arytmomanii, baletomanii, bekmanii, Betanii, bibliomanii, Bretanii, Brytanii, Chanii, chłopomanii, christianii, Christianii, chrystianii, chrystofanii, Cisjordanii, Danii, dekalkomanii, demonomanii, dipsomanii, dromomanii, dypsomanii, dziekanii, epifanii, Epifanii, erotomanii, eteromanii, farmakomanii, frankomanii, gallomanii, geranii, Germanii, germanomanii, giełdomanii, gigantomanii, gorbymanii, grafomanii, hasłomanii, hemikranii, heroinomanii, hierofanii, hipomanii, Hiszpanii, Jordanii, kalkomanii, kampanii, Kampanii, kapelanii, kapitanii, kasztelanii, Katanii, kinomanii, kleptomanii, kokainomanii, komórkomanii, kompanii, kratofanii, kristianii, krystianii, krytykomanii, latanii, lazanii, leiszmanii, lekomanii, litanii, litofanii, ludomanii, Luzytanii, manii, Mauretanii, megalomanii, Melanii, melomanii, metalomanii, mikromanii, mitomanii, monomanii, Montanii, muzykomanii, narkomanii, nekromanii, nimfomanii, Oceanii, onanii, opiomanii, Oranii, orderomanii, Orleanii, papierkomanii, Pensylwanii, piranii, piromanii, plebanii, podaniomanii, podróżomanii, poezjomanii, Pogezanii, Pomeranii, Pomezanii, pomnikomanii, poriomanii, portretomanii, półgrafomanii, półkompanii, programomanii, projektomanii, rekordomanii, Romanii, scanii, Scanii, seksmanii, seksomanii, Skanii, sparmanii, spółkomanii, Stefanii, sufraganii, symbolomanii, szambelanii, Szampanii, szaradomanii, szpiegomanii, Tanzanii, Tasmanii, teatromanii, telekompanii, telemanii, teofanii, tetanii, toksykomanii, Toskanii, Transjordanii, Transylwanii, Trypolitanii, tyranii, Tytanii, tytułomanii, Uranii, uranii, urzędomanii, wideomanii, wierszomanii, wrogomanii, zebraniomanii, zizanii, zyzanii


text:
Ateeteen uummata Oromoo gidduutti baay’ee kan beekamu ta’ee, akkuma Ogafaanota kaanii dhalootaa gara dhalootatti kan darbudha. Akka kitaaba Daaniyaa (2006:92) keessatti ibsametti Ateeteen Diriiroo waaqeffannaa keessaa isa tokko. Ateeteen ayyaana dubartii ta’uu hawaasni beeka.
Ateeteen kan eebbistee naqxu haadha warraa taati. Ayyaanni dubartii kunis kan qe’eefi warra eegdee tolchitudha. Isuma kana Xilahun Gamta (1989) yoo ibsu “Atete is adiety of divinity which women worship in the belief that it makes them fecund, happy, prosperous, wealthy and healthy” jechuun ibsa. Baxter Ammoo (1975) “Atete as ‘afemale sprit’ a supernatural power’ and even a female divinity who is the focus of a family cult associated with fecundity” jedhee ibseera.
Ateeteen sirna dubartoonni Oromoo waaqa ittiin kadhatan akkasumas hawwiif abdii jiruuf jireenya isaanii keessatti qaban ittiin ibsan ta’uu hubachuun nidanda’ama. Kana malees sirni ayyaanni dubartoonni ittiin kabajamaniifi ulfina ittiin argatan ta’uusaa maanguddoonni tokko tokko dubbatu.
Makonnin Laggasee (1982) qorannoo geggeesse keessatti akaakuu Ateetee eere keessatti maqaan isaanii hunduu jecha afaan Oromoo ta’uusaa kaaseera. Haaluma kanaan Ateeteen ayyaana dubartii (haadhaa) yoo bakka buutu karaa biraatiin qaalluun ayyaana abbaa yoo ta’u umuriifi saalaan kan hindaangeffamnedha. Ateeteen garuu umuriif saalaan kan daangoftedha.
Sirna Ateetee dubartii qofaatu bulfata. Kanarraa ka’uun bakka tokko tokkotti ayyaana dubartii jedhamuun beekama. Dhiirri sirna kabaja Ateetee kanarratti hinhirmaatiin malee waan Ateeteef barbaachisu gama isaatiin guutuun gumaacha isarraa barbaachisu hunda taasisa. Durboonnis ateetee kana akka hinbulfanne dubbatama. Hata’u malee isheenis gama isheetiin meeshaalee barbaachisan haadhaaf nidhiyeessiti.
Sirna facaafannaa Ateeteerratti dubartoonni walwaamanii waliin facaafatu. Sirna kanarratti hoolaan niqalama. Beerran siiqqee qabatanii garee uumuun sirba keessa dubbiin walxuqaa sirbu. Sirna facaafannaa kana keessattis faarfannaan Ateetee garaagaraa niweeddifama.
Haala yeroo facaafannaa Ateeteerratti yaadota garaagaraatu jiru. Kanneen keessaa kitaaba Daaniyaa keessaa (2006:237) irratti Ateeteen ayyaana dubartii ta’uu eeruun waggaa lamatti altokko birraa yookaan arfaasaa keessa akka ayyaaneffatamu ibsameera. Karaa biraatiin ammoo Jeylan 2004: 11) waa’ee facaafannaa Ateetee akkaataa itti aanu kanatti lafa kaaha; As I well know it’s [Atete’s] practice in southern Oromia now, the timing of the festival is not fixed as such. Whenever natural disasters fall, women gather and perform the ritual. Without any fixed timing the Oromo womenused to practice Atete as of stringing theier solidarity and as atool to counter atrocities stage against them by men.
Iddoo tokko tokkootti kan akka fakkeenyaaf shawaa bahaafi lixaatti ammoo Ateeteen kan facaafatamu ji’a waxabajjii, qaammeefi masqalaatti. Yeroo Ateeteen itti facaafatan sadii haata’an malee, dubartiin tokko sirna Ateetee kan kabajju yookaan kan facaafattu waggaatti si’a tokko qofaadha.
Galatoomaa!!
Beekan Gulummaa Irranaa Mardaasaa
PhD Candidate, Documentary Linguistics and Culture
Addis Ababa University
Email: beekanguluma@gmail.com


text:
Appilikeeshiiniin Telegram ganama har’aa irraa jalqabee biyyoota addunyaa heddu keessatti dhaabbatee akka ture dhaabbatichi beeksise. Dhaabbatichi gama Twitteriitiin akka ibsetti, humni elektrikii naannawa Amasterdaamitti addaan cituu isaatiin walqabatee, Applikashiinii Telegram irrattis rakkoon teknikaa kan uumame tahuu beeksise. Kanuma hordofuun biyyootaAwurooppaa, Ruusiyaa, Afrikaa fi Baha jiddu galeessaa keessatti hojjataa kan hin jirree tahuu dhaabbatichi hime.
Dhaabbatichi ibsa isaa kanaan, rakkoo uumame furaadhaaf kan hojjataa jiru tahuu ibsuun, fayyadamtoonni Appilikeeshiinii Telegram obsaan akka eegan gaafate. Hanga yeroo gabaasa kana itti qindeessineetti Appilikeeshinichi naannawa addaan citee ture tokko tokkotti kan deebi’e tahuun beekameera.


text:
Afaan Oromoo
Akka Baayisaa Fufaan qorannoo isaa keessatti ibseen Afaan Oromoo afaan baay'innaan Afrikaa keessatti dubbataman keessaa sadarkaa afraffaa irra jira. Kana jechuun afaan Arabaa, afaan kiSwahiliitiif, afaan Hawusaatti aana jechuudha. Afaan Arabaa fi afaan Kiswaahilii afaan biyya ormaa yoo ta'an, Afaan Oromoo afaan Afrikaa keessatti dubbatamu keessaa tokkoffaa ta'a; osoo mootummaa qabaatee immo addunyaa irraatti sadarkaa sadaffaa ta'u ni mala.
Afaan Oromoo kutaa afaanii Afroo-Eshiyaatiik jedhamu jalatti ramadama. Afaan kun Afroo-Asiyaatiik keessaa gare afaanii Kuush jalatti qooddama. Afaanota Kuusha keessa Afaan Oromoo afaan sabni baayyeen dubbatu yoo ta'u, uummata miliyoona 60 ol ta'utu dubbata. Uummatni afaan kana dubbatu Itoophiyaa fi kaaba Keeniyaa keessa jiraata. Akka warri afaan qoratan jedhanitti, Afaan Oromoo loqoda(garee) afur qaba: Oromoo Boorana-Arsii-Gujii, Oromoo Bahaa, Orma, fi Oromoo Dhihaa fi Giddugaleessa ti.
Contents
Seenaa Afaanii[edit | Lakkaddaa gulaali]
Warraaqsa Itoophiyaa kan 1974 dura, Afaan Oromootiin barreeffama maxxansuunii fi tamsaasa reediyoo ykn TV dabarsuun dhorkaa ture. Barreeffamni xiqqoon san dura maxxanfaman kan akka hiikaa Macaafa Qulqulluu kan Onesmoos Nasibii fi Asteer Gannootin hiikaman qubee Gi'iiziitti fayyadaman. Kakuu Haaraan bara 1875 Kiraapfin maxxanfames akkasuma qubee Gi'iiziitti fayyadame. Warraaqsa Itoophiyaa bara 1974tti aansee, mootummaan duula barreessuu fi dubbisuu afaan baayyeedhaan, Afaan Oromoo dabalatee, geggeessaa kan ture yoo ta'u, Afaan Oromootin barreeffama maxxansuunii fi tamsaasa dabarsuun yeroo kana jalqabe. Barreeffamoonni yeroo kana Afaan Oromootiin maxxanfaman, kan akka gaazexaa Bariisaa, qubee Gi'iizii fayyadaman.
Afaan Oromoo afaan barnootaa taasisuuf yaaliin godhame amma mootummaan Dargii bara 1991 kufutti milkaa'uu hin dandeenye. Sana duraa garuu naannoowwan ABOn too'ataman keessatti afaan barnootaa taasifameera. Erga Mootummaan Naannoo Oromiyaa hundeeffamee booda, manneen barnootaa sadarkaa 1ffaa keessatti Afaan Oromoo afaan barumsaa akka ta'uufii afaan hojii kan naannichaa akka ta'u godhameera.
Bara 1991 jalqabee, Afaan Oromoo Qubeetti fayyadamee barreeffama. Murtii kanaan booda, barreeffamoonni adda addaa bara 1991 hamma 1997tti maxxanfaman kan duraan waggaa 100f maxxanfaman akka caalan dubbatama.
Galanni Rabbiif haa ta'u malee amma afaan keenyi Afaan Oromoo, afaan saba guddaa,afaan lammii sabboontotaa kan akka ardii Afriikaatti sadarkaa keessa gale kun fuulduratti afaan addunyaatti beekamtii qabuu fi isa duraa akka ta'u nama hin shakkisiisu. Kun immoo hirmaannaa lammii baratee fi gahee nama maraati.
Seerlugaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Maqaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Maqaan iddo bu'ee waan tokkooti.
Bamaqoota[edit | Lakkaddaa gulaali]
Bamaqootni ammoo jechoota maqoota bakka bu'uu danda'aniidha. Jechumti "Bamaqaa" jedhu iyyuu yoo qoodamee ilaalamu "Ba-" fi "Maqaa" of keessaa qaba. "Ba-" kan jedhu jecha "Bakka" jedhu bakka bu'a. "Bamaqaa" = "Bakka Maqaa"
Bamaqoota matayyee[edit | Lakkaddaa gulaali]
Lakkoofsa[edit | Lakkaddaa gulaali]
- Kanas ilaali: Lakkoofsa
Ordinals[edit | Lakkaddaa gulaali]
1st — tokkoffaa
2nd — lamaffaa
3rd — sadaffaa
4th — arfaffaa, afraffa
5th — shanaffaa
6th — jahaffaa
7th — torbaffaa
8th — saddeetaffaa
9th — sagalaffaa
10th — kurnaffaa, kudhaffaa
11th — kudha tokoffaa
Fractions[edit | Lakkaddaa gulaali]
1/2 — walakkaa (tokko lamaffaa)
1/3 — nuusa (tokko sadaffa)
1/4 — kurmaana (tokko arfaffaa)
7/8 — torba saddeetaffaa
Maqibsa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Fi'iloota[edit | Lakkaddaa gulaali]
Gochibsoota[edit | Lakkaddaa gulaali]
Qarqabdoota[edit | Lakkaddaa gulaali]
Durabuutoota[edit | Lakkaddaa gulaali]
Duukabuutoota[edit | Lakkaddaa gulaali]
Ogbarruu[edit | Lakkaddaa gulaali]
- Geerarsa
- Fixeensa (Boruu Barraaqaa)
- Mudaammuddii (Boruu Barraaqaa)
- Ali, Mohammed; Andrzej Zaborski (1990). Handbook of the Oromo Language. Poland: Polska Akademia Nauk.
- Journal of Oromo Studies


text:
Gootowwan Qeerroon Barattoonni Oromoo mooraa Yuunversiitii Wallaggaa guutummaan guutuutti barnoota dhaabuun hanga gaaffiin mirga Abbaa biyyummaa keenyaa nuuf deebi’utti hin barannu jechuun gara maatiitti galaa jiru.
Mudde 5,2017/Yakka mootummaan Abbaa irree wayyaanee jumlaan yeroo ammaa uummata Oromoo irratti raawwachaa jiru kan boqonnaa isaan dhorke gootowwan qeerroon barattoonni oromoo mooraa yuunversiitii Wallaggaa keessa jiran hanga gaaffii mirgaa kan Abbaa biyyummaa keenyaa nuuf hin deebinetti barnoota hin barannu jechuun guutummaan guutuutti barnoota addaan kutuun gara maatiitti imalaa jiru.Caalmaattimmoo yaaddoo hamaa fi dhukkubbii sammuu kan nutti ta’ee lammiiwwan keenya karaa daangaa oromiyaa irra jiran yeroo ammaa qe’eef qabeenyaa isaaniirraa duguuggamuun yakki dhala namaaf hin mallee irratti raawwatamuun ittuu akka barnoota dhaabnuuf nukakaase jechuun barattoonni oromoo mooraa yuunversiitii Wallaggaa tokko tokko rakkoo qaban haala garaa garaan sagaleesaanii dhageessisuun iyyatanii jiru.Addattimmoo akka barattoonni mooraa yuunversiitii wallaggaa tokko tokko dubbatanitti adda durummaan kan akka barnoota dhaabnu nugochaa jiru mootummaa wayyaaneedha,akkasumas sirni wayyaanee gaaffii karaa nagaan deddeebinee gaafachaa turreef deebii karaa nagaan nuuf deebisuu dhiisee humna agaazii mooraatti ol nuseensisuun barnootarraa kan nu ari’e mootummaa wayyaaneedha jechuun sagalee isaanii dhageessiffachuun guyyaa dilbataa ganama iyyataa akka turantu addeeffame.
Gootowwan barattoonni oromoo kunneenis aarii fi muffii sirna wayyaaneef qabanirraa ka’uun mudde 5 bara 2017 ganammarraa ka’uunis guutummaan guutuutti doormii cufuudhaan mooraa Gad lakkisanii ba’anii jiru


text:
Onkoloolessa 17,2017 /Guyyaa har’aa Magaalaa Mattuutti Qeerroo fi hawaasni Oromoo marti hiriira bahuun tokkummaa isaanii agarsiisuun dhaadannoo dhageessaisaa oolanii nagaan galaniiru jedhee Qeerroon Aanaa Bachoo gabaaseera.Akkasumas Magaalaa Naqqamteetti Qeerrooni fi hawaasno Oromoo bifa addaan hiriira walirraa hin cinne adeemsisaa oluu isaani qeerroon naaf ifoomseera.
Bifuma walfakkaatuun Godina H.G.W magaalaa Shaambuuttis Qeerroo fi hawaasni Oromoo hiriira bahuun mormii isaanii dhageessisuun bifa ho’aadhaan adeemsisuun nagaan xumuruu danda’aniiru jedhee qeerroon magaalaa Shambuu kan odeeffannoo naaf kenne.
Akkasumas Godina Qellem Wallaggaas bifuma wal fakkaatuun hiriirri han itti fufee jiruu fi Godina Lixa Wallaggaa Magaalaa Gimbii fi Aanolee Godicha jala jiran mormii isaanii kan itti fufanii jiran ta’uu qeerroon magaalaa Mandii fi qeerroon Magaalaa Gimbii kan naaf ifoomsan.
*Bu’uuruma kanaan Qeerroon Godina Buunnoo Beddellees fincila kanaaf qophii isaanii xumuranii kan jiran ta’uu qaamaan magaalaa Beddelle..
Haa ta’u garuu kan baay’ee nama dhibuu fi nama Gaddisiisu Aanaa Daaboo Haannaa Magaalaa koneetti guyyaa kaleessaa jimaata galgala sa’a 4:00 irratti poolosoonni korabittinneessaa jedhaman barsiisaa Addisuu Waaktolee kan jedhamu irratti reebicha hamaa geessisaniiru. Sababni reebicha kanaas barsiisaa Addisuun sirba Jaampoo Jootee otoo moobaayiliidhaan sirbisiisaa deemuu maaliif sibisiifta sirba siyaasaa jechuun reebicha hamaa irra geessisuun harkasaa kan cabsanii fi qaamota isaa iddoo baay’ee kan miidhan ta’uun yerooma sanatti namoonni baatanii mana yaalaa aanichaatti yaalamaa jiraachuu qeerroon Magaalaa Konee tokko naaf ifoomseera.Wanti ani taajjabe tokko yerootti oromoon tokko tahee waliin diina fuuldura dhaabbachaa jirrutti namootni/Poolisoonni / tokko tikko akka farda luugama hin qabneetti kan deeman waan godhan kan hin beekne jiraachuu isaaniiti.


text:
Minsiteerri waajjira kominikeeshinii Itiyoopiyaa Geetaachew Reddaa labsiin yeroo hatattamaa bu’aa barbaachisu argamsiisuu dhaan biyyattiin akka tasgabbooftu godhee jira jedhan. Mnistrii dhimma alaa US keessa jiranii fi Itiyoopiyaan nageenya argachuu ishee amanuu hin feenetu jiru jedhaniiru.
Mootummaan Itiyoopiyaa ministriin dhimma alaa US imala biyyattii ilaalchisee akeekkachiisa inni kennetti mufatee jira.
Ministriin dhimma alaa US jimaata darbe akeekkachiisa imalaa kenneen sababaa jeequmsa keessumaa Oromiyaa fi naannoo Amaaraa keesatti ka’ee lubbuu nama hedduu galaafate kumaan kanneen laka’aman hidhaatti naqamanii qabeenyaa hedduun barbadaa’eef jecha lammiiwwan isaa imala barbaachisaa hin taane gara Itiyoopoiyaatti godhan irraa akka of qusatan gaafatee jira.
Mootummaan Itiyoopoiyaa jalqaba baatii kanaa labsii yeroo hatattamaa baatii ja’aaf kan turu labsuun isaa ni yaadatama.
Ministeerri waajjira dhimmootii kominikeeshinii Itiyoopoiyaa Geetaachew Reddaa akka jedhanitti labsiin yeroo hatattamaa bu’aa gaarii buuseen biyyattiin akka tasgabbooftu godhee jira. Ministrii dhimma alaa US keessa kanneen jiran hangi tokko garuu Itiyoopiyaan tasgabbii argachuu ishee kan hin simanne jiru jedhan.
Akka carraa ta’ee namoonni ministrii dhimma alaa keessa jiran hangi tokko sababaa dhugumatti nama dhibu dhiyeessuu dhaan akeekkachiisa imalaa akka kaa’amu godhan. Namni ministrii dhimma ala sana keessa jiru Itiyoopiyaan nagaa argachuun ishee kan isa yaaddessu waan jiru fakkaata.
Sababiin isaas akeekkachiisa sana keeyyata jalqabaa yooilaalte biyyattii keessa jeeqamni akka jiru akka amantu si godha. Biyya kana keessa jeeqamni deemaa jiru hin jiru jedhan.
Dura ta’aa kongresa federaalawaa Oromoo Dr. Mararaa Guddinaa obbo Geetaachoon biyyattiin nagaa ka jedhan uummata saamuu fi dararuu akkasumas jamaa hidhaatti naqaa utuu jiranii ti jedhan.
Getachoon jalqaba baatii kanaa VOA waliin gaaffii fi deebii geggeessaniin mootummaan isaanii hiriira farra mootummaa sana keessaa harki humnoota alaa jiraachuu ragaa qabna jedhanii turan, garuu ragaan sun maal akka ta’e dubbachuuf tole hin jedhin hafan.


text:
Sadaasa 26/2017 Sochiin Warraaqsaa Biyyoolessa Oromiyaa FXG Gootota Qeerroo Barattoota Oromoo Yuunibarsiitii Harammayyaan Daran Jabaatee Finiinaa jira. Gotootni Qeerroon Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Harammayya ganama barii lafaa irraa eegaluun yakki waraanaa Uummata Keenyaa Godinaalee Kibba Oromiyaa Booraana Areeroo, Kibba Bahaa Oromiyaa Gujiifi Baalee,fi Bahaa Oromiyaa Harargee irratti banamee itti fufinsaan uummata keenya irratti yakki ajjeechaa duguuginsa sanyii adeemaa jiru hataatamaan dhaabbachuu qaba. Mootummaa Wayyaanee EPRDF/TPLF/OPDO yakka waraanaa uummata keenyarratti gaggeeffamaa jiruuf itti gaafatamoodha jechuun sagalee mormii guddaa dhageesisaa jiru.
Itti Dabaluunis hanga Kibxata dhufuutti (sadaasa 28/2017) Mootummaa Naannoo furmaata Waaraafi Ittisa Uummata Keenyaaf ifatti waan qabatamaa ta’een hin argisiisu yoo ta’ee/ ykn uummata cina dhaabbachuun uummatarraa hin ittisuu ykn Yakka waraanaa gaggeeffamaa jiruu kanarratti ibsa kennuun qaamni itti gaafatamummaan waraana uummata nagaa irratti bobbaasee fixaa jiru seeraatti akka dhiyaatu yoo hin godhuu ta’ee hundii keenyaa mooraa dhaabbilee barnootaa gadhiisuun uummata keenya cina Kan dhaabbatnu ta’uu hubachiifna jechuun waamicha jabaa dabarsan.
Barattootni Oromoo, Qeerroon Dargaggootni Oromoo dhaabbilee barnoota olaanoo hundii dhimma kana ilaalchisuun tokkummaan uummata keenya cina akka dhaabbatnuuf qophii barbaachisuu hundaa akka gootan jechuun dhaamsa isaanii dabarfataniru.