text:
Godina Harargee Bahaa aanaa Gursum araddaa Kaasaa Oromiyaa keessatti har’a Liyyuu Poolisiin uummata irratti haleellaa raawwateen namoonni du’anii fi madaa’an jiraachuu jiraattonni fi waajjirri kominikeeshinii aanichaa ibsaniiru.
Buufata fayyaa Gursum kan magaalaa funyaan biraa keessatti namoota madaa’an kanaaf wal’aansa kan kennan Ogeessa wal’aansa fayyaa akka jedhanitti namoota rukutamanii madaa’an keessa bulchaan araddaa jiraachuu nuuf ibsan.
Waajjira kominikeeshinii aanichaatti itti gaafatamaan waajjira kominikeeshinii aanaa Gursum obbo Ibraahim Aliyyii namoonni du’an afur kan madaa’an immoo 18 ta’uu dubbatan.
Gama biraan immoo gidina shawaa bahaa bulchiinsa magaalaa Adaamaa keessatti har’a manni seeraan ala ijaarame mootummaan diiguu isaan walitti bu’iinsa uumameen namni tokko rasaasaan rukutamuun aarii uummataa qabsiisuu dubbatan.
Walitti bu’iinsi kun uumamuu fi nama rukutame jedhame kan ilaaleen waajjirri isaanii quba qaba yoo kantiibaan magaalaa Adaamaa aadde Adaanech Hababee gaafatamanii quba qabaachuu isaanii fi namni tokko humna poolisiin rukutamee madaa’uu nuuf mirkaneessaniiru.


c: text/html

text:
Gabaasa Qeerroo, Caamsaa 28,2013 Jimmaa
Baratootni Oromoo Yuunivarsitii Jimmaa Miseensota OPDO turan guutummaatti miseensummaa OPDO dhaabuun qabsoo warraqsaa diddaa garbummaa Qeerroon gaggeessuutti makamuun sirna bulchiinsaa Wayyaanee balaaleffatan. qabxii miseensummaa OPDO akka dhaaban isaan taasisee qaxii shan(5) sababbeeffaachuun OPDO keessaa bahan, ibsa miseensummaa OPDO dhaabuu isaanii barreeffaamaan qopheessuun uummataafi baratootaa Oromoof ifaa gochuuf Mooraa Yuunivarsiitii Jimmaa Main Campus, mooraa Qonnaa, Mooraa Saayinsii fiTeekinolojii fi Business and Economics fi magaalaa Jimmaa bakkotaa garaagaraatti maxxaansuu fi Garagalcha -Presidentii Mootummaa Nannoo Oromiyaatiif,-Waajjiraa DH.D.U.O Gidduugaleessaaf, -Biroo Haqaa fi Nageenyaa Oromiyaaf -Wajjiraa DH.D.U.O Godina Jimmaatiif -Biiroo haqaa fi nageenyaa Godinaa Jimmaaf, jechuun barrssuun ibsatan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Baga Ayyaana
Du’aa Ka’uu Kiristoosiif Isin Gahe!
1. Seensa
Dhalli namaa waggoota 5500 tiif bilisummaa fi nagaa dhabee hacuuccaa diina keenyaa kan ta’e harka Seexanaa jalatti akka jiraatuus itti murtaa’etu ture. Baroota kana keessattis namoonni gaariis ta’e hamaa hojjetan hundumtuu carraa fayyinaa dhabanii sii’olitti ni guuramu ture. Raajonnii fi barsiisonni hedduun yoo kaa’nis lubbuu namaa fayyisuuf hin dandeenye ture. Sababni du’a lubbuu kanaa immoo dhalli namaa diina keenya kan ta’e seexanaan dogongoree waan Gannata keessaa arii’atameefidha. Waaqayyoof ajajamuusaaniif mallattoo kan taate frii balas/Aple/ akka hin nyaanne itti himameetu ture. Garuu sagalee gooyyomsaa seexanaa dhaga’anii ajaja Waaqayyoo cabsanii abaarsi isaanirra gahe. (Uma 3:17-19). Garuu Waaqayyo uumee kan nama gatu waan hin taaneef Addaam Abbaa keenyaaf abdii fayyinaa kenneef; waadaa galeef.
Haaluma kanaan Waaqayyo Ilmasaa dhala namaa wanjoo grbummaa seexanaa jalaa baasuuf jecha gara lafaatti ergeenii. Giiftii keenya Dubroo Maariyaamirraa dhalate. Yommuu dhalatus dinqiin Waaqummaa Isaa ibsan raawwatamaniiru. (Mat. 2:1-2). Akkuma raajiin adda addaa waa’ee dhalachuu Kiristoos dubbatamanitti Kiristoos ni dhalate. (Mat. 2:5-6). Hanga umuriinsaa waggaa 30 ga’uttis Haadhasaa Giftii keenya Dubroo Maariyaam waliin jiraate. Cubbuu malees akkuma namaatti suuta suuta guddate. Kiristoosis kaayyoo gara lafaatti dhufeefiif, dhala namaa fayyisuu, eegaluuf jecha harka Yohaannisiin cuubame. (Mat. 3:16). Yommuu cuubame sanattis raajiwwan raawwatamaniiru. Foddaan Samiis banamee iccitiin samii ifa bahe. Sana boodas erga guyyaa afurtamaa fi halkan afurtama soomee booda seexanaan qorame, injifatees of biraa arii’een. (Mat. 4:1-11)
Kiristoos waggoota sadiif ji’a jaha biyya Israa’el keessa naanna’ee erga barsiise kanaan booda kaayyoo gara lafaatti dhufeef keessaa tokko, kan ta’e dhala namaa barsiisee faakkeenya ta’ee ofitti deebsuuf, raawwate. Kaayyoon inni lammaffaa immoo du’a keenya nuuf du’ee du’a bara baraa irraa nu baraaruuf jecha guyyaa jimaataatti Fannoorratti fannifamee du’e. Akkuma dursee dubbatetti guyyaa sadaffaattis du’a moo’ee ka’e. (Mat. 28:6)
2. Du’a Kiristoos
Namoonni tokko tokko ”Nama dhiba duuti Kiristoos” yommu jedhan ni dhaga’amu. Dhugumatti duuti Gooftaa keenya Iyyasuus Kirtoos namoota amantaa keessa jiraataniif malee nama dhiba. Sababni isaas Waaqa ta’ee otoo jiruu harka namaatti du’uunsaa nama dhiba. Garuu, Kiristoos kan du’e aangoosaatiini dha. Kunis hojii fayyinaa dhala namaa keessaa isa tokko waan ta’eef. ”Yihuudaan cifrootaa, hangafoota lubuutaa fi gargaartoota/garboota/ Fariisotaa waliin guboo fi ibsaa akkasums eeboo fi gaachana qabate gara sanatti dhufe. Iyyasuusis waan isatti dhufaa jiru hundumaa beeke itti bahee: Eenyuun barbaaddu? jedheen. Isaanis Iyyasuus isa Naazreet ittiin jedhan. Iyyasuusis, Ana dha jedheen. …egaa yommuu ‘Ana dha’ ittiin jedhe gara duubaatti deebi’anii lafarratti kukkufani.” (Yoh. 18:3-7)
Jecha kitaaba Qulqulluu kanarraa kan hubannu Gooftaa fi Fayyisaan keenya Iyyasuus Kiristoos kan du’e humna dhabee, ykn Waaqummaan isaa hafeetu miti. Garuu dhala namaa du’arraa fayyisuuf du’a du’aan moo’uun barbaachisaa waan ta’eefi. Kiristoos kan du’e fedhasaatiin nama fayyisuus, diina karaarraa maqsuuf akka ta’e dursee dubbateera. ”Lubbuu koo… Ani fedhakootiin nan jiraachisaan malee eenyuyyuu narra hin fudhatu. Ishee jiraachisuuf aangoo nan qaba, ajaja kanammoo Abbaa koo irraan fudhe.” Yoh. 10:17
Waan kun kan nu hubachiisu, Waaqayyo Ilmasaa gara namootaatti kan erge dhalli namaa akka du’a jalaa bahuufidha. Kiristoosis, eeyyama Abbaasaa kan Waaqayyo Abbaa raawachuuf aangoodhaan dhufee du’e. Akka du’us, du’a moo’ee akka ka’us dursee waan beekuuf barattoota isaatti himaa tureera. (Mat. 26:31, Luq.24:5)
Raajichi Isaayyaas dursee akkuma dubbatetti, Kiristoos dhala namaa fayyisuuf, garbummaa seexanaa jalaa baasuuf jecha foon namaa uffatee gidiraa hedduutiin akkamiin akka nama fayyisu dubbateetu ture. “Dhugumatti dhukkuba keenya fudhate, dhibee keenyas ni baate, nuti garu akka rukutame; Waaqayyoonis akka dheekkamame, akka nama rakkateettis isa lakkoofneen…Inni garuu; irra darbuu keenyaaf madaa’e, waa’ee balleessaa keenyaafis bullaa’e (reebamuusaa), dheekkamsi fayyina keenyaas Isarra ni ture, madaa Isaatiinis nun ni fayyine… Dhiphinaa fi murtiidhaan akka fudhatame, waa’ee ummataaf jedhee rukutamee lafa jiraattotaarraa akka dhabame (Du’e) dhaloota keessaa eenyutu hubate?”. Kanarraa kan hubannu, dhugumatti Kiristoos waa’ee cubbee dhala namaa hundumaaf jecha Abbaa Isaa biraa gara lafaatti dhufee gidiraa hedduu akka fudhatu dubbatamaa akka ture ni hubanna. Yommuu guyyaansaa gahuttis akka raawwates Wangeelli haala hedduutiin nu ibsaniiru. Kanaafuu, Kiristoos kan du’e hojii fayyina dhala namaaf jecha malee, akkuma keenya nama dhadhabaa waan ta’eef miti. Waan kana ta’eefis duuti Kiristoof fayyina kootiifidha jedhanii amanuun amantii mootummaa Waaqayyoo nama dhaalchisu dha.
3. Du’aa Ka’uu Kiristoos
Gooftaa fi Fayyisaan keenya Iyyasuus Kiristoos dursee bartoota isaatiif akkuma dubbatetti awwaalamee guyyaa sadaffaatti ni ka’e. ”Dhalli namaa harka cubbamtootaatti dabarfamee akka kennamuu fi fannifamu, guyyaa sadaffaattis ka’uunsaa dirqamadha, jedhee Galiilaatti akka isinitti hime yaadadhaa…” jedhee Luuqaas barreesseera. (Luq. 24:5). Du’aa ka’uu Kiristoos qarshiidhaan dhoksuuf kan yaalan ni jiru ture, bartoota/duuka bu’ootasaa keessaas ka’uusaa kan shakkan ni jiru ture. Inni garuu yeroo adda addaatti itti mul’achuudhaan du’aa ka’uusaa dhugoomseera. Ergamoonni Waaqayyoos dubartoota qulqulloota bakka awwaala Isaatti barbaacha Isaa deemanitti mul’atanii dursee akkuma dubbate du’a moo’ee ka’eera jedhanii dhuga ba’aniiru. (Mar. 16:9-14).
Du’aa ka’uun Kiristoos namoota Isatti amananiif hangafa du’aa ka’uu ta’ee du’a moo’ee akka ka’ee kan barsiisu dha. Q/Phaawuloos, “Kiristoos warra muganiif (dua’aniif) hangafa ta’ee du’aa ka’e” akkuma jedhe (1Qor.15:20). Otoo Kiristoos du’a moo’ee hin kaane ta’eetii nutis abdii hin qabnu ture.
Du’aa ka’umsa Kiristoosiin faayidaa argaman keessaa;
- Duuti dhala namootaa irratti murtaa’ee kan ture, du’aa ka’uu Kiristoosiin moo’ame, kana booda duuti namoota qajeeltoo gara si’oolitti guuruun ni hafe. 1Qor. 15:59.
- Abdii jireenyaa bara baraa kan itti argannedha. Akkuma horii lafa kanarratti jiraannee kan duunu otoo hin ta’iin lafa kanarratti yeroo jiraannu akka fedha Waaqayyootti yoo jiraanne abdii jireenya bara baraa akka qabnu kan mirkaneesse dha. Tito. 2:13 “Du’aa ka’uu fi jireenyi Ana dha, kan natti amanu yoo du’ellee jiraataa ni ta’a.” Yoh. 11:25.
- Nageenya itti argameera. “Nagaa isiniif nan habisa, nagaa koo isiniifan kenna. Ani kanin isiniif kennu kan akka addunyaan isiniif kennitu mit.” Yoh. 14:27. Kanaafuu du’aa ka’uu Kiristoositti nagaan kan addunyaan nuuf kennittuun adda kan ta’e nagaan kan Kiristoos nuuf kennameera. Dhugumatti namni Kiristoos Ilma Waaqayyootti amanee lafa kanarratti jiraatu nagaa akkamii akka qabaatuu fi namnii callisee akkuma horiitti amantii malee kan jiraatu garaa garummaan jiru hudduu akka ta’e ifa dha.
- Bilisoomeerra. “Bilisaan akka jiraannuuf Kiristoos Bilisa nu baaseera. Egaa cimaa dhaabadhaa, deebitaniis garbummaatti (cubbuutti) hin qabamiinaa.” Gal. 5:1.
- Jaalala dhugaa nuu kenneera. “Lubbuusaa michoota Isaaf keennuurra kan caalu jaalalli biraa hin jiru.” Yoh. 15:13.
4. Du’aa Ka’uu Namaa
Akkuma armaan olitti ibsuuf yaalametti du’aa ka’uu Kiristoosiin dhalli namma faayidaa hedduu argateera. Isaan keessaas abdii jireenya bara baraati. Akkuma Kiristoos du’a moo’ee ka’e dhalli namaas du’a akka moo’uuf aangoon kennameeraaf. 1Qor. 15:20. Du’aa ka’uu dhala namaa iddoo sadiitti hirree ni ilaalla;
1) Qalbii jijjiirrannaatiin ka’umsa laphee
“… mucaan kun du’ee ture. Luq. 15:11. Namni yommuu daandii Waaqayyoorraa fagaatee akka fedhii foonisaatti qofa yeroo jiraatu, lubbuunsaa duuteetti jedhama, Waaqayyoorraa waan fagaatteef. Kitaaba Qulqulluu keessatti akkuma galmaa’ee jirutti, mucichi mana abbaa isaa irraa fagaatee akka yaadasaattii addunyaa keessa naanna’ee garuu rakkatee gara mana abbaa isaatti yommuu deebi’u, abbaan isaa ‘mucaan kun du’ee ture ittiin jedhe. Kanaafuu, namni akka feedha foonsaan cubbee keessa jiraachaa turee gara mana Waaqayyootti yeroo deebi’u iccitii qalbii jijjiirrannaatiin du’aa ka’e jedhama.
Namni qalbii jijjiirrannaatiin du’aa ka’u (du’aa ka’uu isa jalqabaa), duuti inni lammaffaa aangoo irratti hin qabu. “Du’aa ka’uu isa jalqabaatti carraa kan qabu qulqulluu dha. Duuti inni lammaffaa isarratti aangoo hin qabu.” Mul. 20:6, akkuma jedhu. Kanaafuu qalbii jijjiirachuudhaan ka’umsa isa jalqabaa akka argannuuf Waaqayyo nu haa gargaaru. Warri daandii fayyinaa dhiisnee karaa du’aarra deddeebi’aa jirrus gara daandii ishee dhugaatti haa deebinu. “Waaqayyo akkana jedha, ‘Daandiirra dhaabadhaa ilaalaa, daanii ishee duraa gaafadhaa, daandiin isheen gaarii garam akka taate baraa, isheerras deemaa, lubbuu keessaniifis boqonnaa ni argattu’.” Erm. 6:16.
2) Yeroof dinqii addaddaan du’arraa ka’uu
Humnii fi arjummaan Waaqayyoo akka itti mul’atuuf jecha namooni yeroof du’arraa ni ka’u. Namoonnis akka itti barataniif, humni Waaqayyoos akka beekamuuf jecha yerootti Waaqayyo namoota du’an yeroo itti isaan kaasu ni jera. Fakkeenyaaf, Kiristoos Alaazaariin du’a irraa isa kaaseera. Kanaanis dhugumatti Waaqummaan Kiristoos itti barameera. Yoh. 11:1.
3) Du’aa Ka’uu Gumii (Yaa’ii ykn Gumii)
Du’aa ka’umsi inni kun immoo isa dhumaa ykn isa lammaffaa dha. Kunis kan raawwatamu yommuu Gooftaan keenya Iyyasuus Kiristoos lammaffa gara lafaatti humnaa fi aangootiin deebi’ee dhufudha. Yeroo sanattis du’aa ka’umsa isa dhumaatu ykn isa lammaffaatu ni ta’a. “Dhalli namaa yommuu ulfina Isaatiin dhufu, Isa waliin Ergamoonni Qulqulloo’onni hundumtuu, yeroo sanatti teessoo ulfinasaarra taa’a… hoolota mirgasaan ro’oota bitaasaatiin ni dhaaba.” akkuma jedhame. Mat. 25:31.
Egaa du’aa ka’umsa isa lammaffaa fi isa dhumaa kanatti carraa qabaachuuf ammuma qophaa’uun akka barbaachisu armaan olitti ilaalleerra. Yeroo kanaatti akka hin qaanofneef, karaa bitaas akka hin dhaabanneef ammumaa adeemsa keenya sirreeffachuun dirqama ta’a. Inni karaa dhugaarraa fagaate gara karaa dhugaatti deebi’uu qaba; inni hojii gaarii irraa fagaatee cubbuu keessa jiraatu ammoo, maqumaaf qofa amantiin qaba inni jedhus dafee qalbii jijjiirrachuudhaan du’aa ka’umsa isa lammaffaaf of-qopheessuu qabna. Maqaa Kiristoos waamudhaan qafa fayyinni akka hin jiraanne, garuu hojii gaarii fi daandii dhugaarra deddeebi’uun dirqama akka ta’e hubchuun nurraa eegama.
Dhumarrattis, du’aa ka’uun Gooftaa keenyaa, dhala namaa hundumaaf gammachuu dha. Garbummaa diinaa jalaa baanee bilisummaan akka jiraannuuf kan nuuf ta’e du’aa ka’uu Kiristoosiin waan ta’eef. Egaa amantii ishee dhugaa keessa hojii gaariin jiraannee mootummaa isaa isa hin darbine akka dhaalluuf eeyyama Waaqayyoo nuuf haa ta’u. Ameen.


text:
Haala qabatamaa Itiyoophiyaa keessaa fi akkaataa itti sabaa himaan gabaasaa turan kan xiinxalee Konfraansiin tokko dhiyeenya kana Finfinnee keessatti gaggeeffamee jira.
Abbaa taaytaa Broodkaastii Itiyoophiyaaf Daayreekteera ka ta’an Obbo Zar’aay Asgeedom sabaa himaa biyyatti keessaa hanga tokkoon waan ta’u hin mallee gabaastan, kaaniin gonkumaa gabaasuu dhiiftanii calliftan kanneen biroon immoo hanga gabaafamuu qabu hin gabaafne jechuun qeeqan.
Sabaa himaa qeeqnii irratti dhiyaate keessaa tokko OBN ture. Kunis waa’ee walitti daangaa Oromiyaa fi bulchiinsa naannoo Somaalee, waa’ee walitti bu’iinsa Bunnoo Baddallee akkasumas walleen Haacaaluu Hundeessaa kallattiin galama Milliniyamii keessaa uummataaf darbuu hin qabu ka jedhu irratti fulleeffate.
Gama kaaniin qeeqnii kun kan irratti dhiyaataa ture oduu gabaastoonni OBN gara walgahii kanaatti hin afeeramne.Booda garuu gaaffii dhiyaateen waamamanii akka seenan ta'e.
Qeeqii dhiyaataa ture Ija Heeraa fi Seera biyyattiin attamiin ilaalama?Maraafu gabaasaa guutuu caqasaa.


text:
Heerrii mootummaa Itiyoophiyaa keeyyati 93 akka jedhutti labsiin yeroo hatattamaa kan barbaachisu weerarri biyya alaa yoo jiraate, weerarri dhukkubaa yoo jiraatee fi sirna heera irratti ijaarame haalli balaa irra buusu yoo jiraate ta’u kan dur prezidaantii mana murtii waliigalaa Oromiyaa turan Obbo Tashaalee Abarraa Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiru.Kanas kan labsu mana maree ministeeroota Federaalaa ta’u eeran, Obbo Tashaaleen.Haala qabatamaa Itiyoophiyaa keessaa yoo ilaalle garuu, yaaddoon labsii kana baasisuu hin jiru, jedhu
Labsii kana mirga dhala namaa cabsuu fi mirga yaada ofii ibsachuu cufuuf, uummati quuqqaa isaa akka hin dhageessiifanne ukkaamsuuf itti gargaaramu jedhan. Hundumaa caalaa immo labsiin kun waan haaraa miti, Oromiyaa keessatti hojii irra eega oolee bubbuleera, jedhan. Nama fedha ajjesuu, ajaja mana murtiin ala hidhuu, achi-butee dhabamsisuu, mana namaa sakatta’uu, nama qabanii seera duratti ituu hin dhiyeessiin tursuun waanuma ammaan dura baratame waan ta’eef waan haaraan jiru ifatti labsuu qofa, jedhu. Akka Labsii kanaatti bulchinsii harka waraanaa seenuu isaa illee dubbatu.


text:
ODUU GAMMACHIISAA
Kitaabni Seenaa akkan hawataa ta’e Seenaa dabree fi jijjiirama haaratis walqabsiisee haala barumsi gaariin irraa argamuu danda’uun dhiheessu, Shoora Qeerroo fi Qarreen Qabsoo jijjiirama haaraa keessatti qaban galmeessee dhaloota duubaatiif dabarsu, akkasumas Asoosama ajaa’ibsiisaa seenaa Lij Iyyaasuutii fi Atsee Haylasillaasee of keessaa qabu Mata duree:
“GAADDISA GURRAACHA (Seenaa Dabe Qajeelchuu fi Jijjiirama Haaraa Hubachuu)”
Jedhuun bu’aa bayii fi aarsaa guddaan qophaaye, guyyaa fi bakka asiin gaditti ibsamu kanatti iddoo Hayyoonni, Abbootiin Amantaa, abbootiin Gadaa, Aangawoonni mootumma, Qeerroo fi Qarreen, akkasuma Ogeeyyiin aartii argamanitti sirna hoo’aan waan eebbifamuuf, hiriyoota keessan waliin sagantaa eebbaa kana irratti maatii fi hiriyyootn keessan waliin argamtanii akka qooda irraa fudhattan kabaja waliin Affeeramtaniirtu.
Iddoon: Galma Giddu gala Aadaa Oromoo, Finfinnee.
GUYYAAN: Dilbata (sanbata guddaa) Sadaasa 30/2011 ALI.
Saa’atii 2:30 irraa jalqaba.
Galatoomaa, Horaa bulaa.


text:
Guyyaa kaleessa namni qondala mootummaa Dargii ture kan Isheetuu Alamuu jedhamu, Abbaa Alangaa Mootummaa Neezarlaandiitiin himatamee, mana murtii Zeheeg kan dhiyaate tahuu gabaasni arganne nimul’isa.
Mr Isheetuu Alamuu waggaa 40 dura qondaala mootummaa dargii ta’uun yeroo Kutaa Goojjaam keessa hojjataa turetti, hidhamtoota siyaasaa dararuu fi ajjeechaa Goolii Diimaatiin himatame. Isheetuu Alamuu jecha mana murtiitiif kenneen akka jedhetti, Miseensa Dargii turuu isaa amanuudhaan “ajjeechaa Goolii Diimaa mootummaan dargii adeemsisaa tureef, maatii miidhamtootaafii ummata Itoophiyaa hunda dhiifama gaaffadha” jedhe. Haata’u malee himata amma narratti dhiyaate kana ani hinraawwanne, yeroo jedhametti iddo sana hinturre jechuun” waakkate.
Himannaa mootummaan Neezarlaandi qondaala dargii duraanii kanarratti baneefi, namoonni yeroo san lubbuun hafanii fi maatiin miidhamtootaa biyyoota adda addaa irraa Zeheegitti argamuun Ragaa bayaniiru. Namoota ragaa bayan keessa Namni ajjechaa san irra hafe kan Worquu Daammanaa Yifruu jedhamu, Ragaa mana murtichaatiif kenneen, August 1978 A.L.A.namoota akka ajjeefaman itti murtaaye osoo loltoonni dhufanii ajjeechaa hinraawwatiniin dura, mana hidhaa keessaa maqaa kan yaamaa ture Mr Isheetuu Alamuu akka ta’eefi, hiriyyootni isaa guyyaa san maqaan yaamame achumatti ajjeeffamanii bakka tokkotti kan awwaalaman ta’uu ibse.
Mr Isheetuu Alamuu eega dargiin badee booda gara Neezarlaanditti baqatuun lammummaa biyyatti kan argate yoo tahu, yeroo ammaa nama umrii 63 akka ta’e gabaasni kun ni mul’isa.
Mootummaan Dargii Koloneel Mangistuu Haylamariyamiin durfamaa ture, ajjechaa Goolii Diimaa jedhamuun, barattoota yunivarsiitii, hayyoota, daldaltoota fi namoota siyaasaa walumaa galatti lammiilee biyyattii 150,000 ol kan ajjeesse tahuu ragaaleen adda addaa ni mul’isu.


text:
[SQ sadaasa 23/2017]
Fincilli Xumura Gabrummaa biyyaalessaa diddaa COCn wal qabatee dhohee ture erga guutummaa Yuunversiitiilee Oromiyaa fi dhaabbiilee barnootaa xixiqqaa dhuunffatee ammallee dhaamuu dhabuudhaan gootowwan barattoonni Oromoo guutummaa biyyattii keessatti diddaa
isaanii akkuma itti fufanitti jiru.
Haaluma kanaan mooraa yuunversiitii wallaggaa keessattis hanga gaaffiin mirga Abbaa biyyummaa keenyaa nuuf hin deebinetti hin barannu,jechuun gootowwan barattoonni moorichaa dhaadannoodhaan lafa raasaa jiru. Waraanni sirna Wayyaanees aarii keessa seenuudhaan barattoota
moorichaatti olseenuun barattoota mooraa keessa ari’aa jira.
Gootowwan barattoonni moorichaas tokkummaadhaan sagalee isaanii dhageessifachaa jiru. .waraanni wayyaanees aarii fi inaaffaa keessa erga seeneen booda konkolaataa sireeffiin 2n ganama kana baratootatti ol itti seenuudhaan barattoota reebaa jira.
Barattoonni heedduunis reebicha kanaan mada’anii jiru. Hanga ammaattis mooraa yuunversiitii wallaggaa keessaa diddaa kanaan wal qabatee barattoonni 4 ganama kana hidhamanii jiru.
Gama biraan Qaamoonni Uunmata Oromoo Waggaa 26 Oliif Dararaa Turan Hedduun Saanii Watwaannaa Hamaa Keessa Kan Jiraniif Kaan Isaaniimmoo Walhidhaa Jiraachuu Gabaafame
[SQ,sadaasa,23,2017]
Lixa oromiyaa bahaa Wallaggaa Aanaa Giddaa Ayyaanaa magaalaa guutee keessatti tigirichi Hurii Alemayyoo kan jedhamu to’atamuu qeerroon
naannichaa gabaase.Huriin waggoota 26 oliif qabeenyaa oromoo saamee samsisaafi hoggantoota bitamoo tplffif bitaman waliin walta’uun shira
gita hin qabne ilmaan Oromoo irratti addatti Oromoota Lixa Shaggar jiraataniif Oromoota naannoo Wallaggaa irratti badii hamaa hojjechaa
kan tur;yeroo addaa addaatti magaalaa Guutee jedhamtu dabalatee kanneen akka lixaa Shaggar magaalaa Geedoottillee qeerroo oromoo
ajjeesisaa akka ture beekameera.
Huriin kan to’otame 13/3/2010 akka lakkoofsa habashaatti yoo ta’u torbee lama dura garuu sochii Uummanni oromoo gochaa jiru sodaachuun
waraqaa geggeessaa bulchiinsa gandasaarra barreessifatee erga deemee booda deebi’e gara magalichaa dhufuusarraan kan ka’e qeerroon
magaalichaa fi uummaanni Oromoo yakkasaa kana waggoota dheeraaf tohataa turan maaliif deebi’e shakkii jedhu yommuu hasa’an Huriin
dhaga’e shugguxxiidhaan dargaggoota sodaachosuurratti utuunni bobbaa’ee jiruu to’atamee jira.
Akka gabaasasagalee qeerroo bilisummaa dhaqqabe jedhutti taanan Huriin yeroo FDG 2008 akka lakkoofsa habashaatti haala cimaan geggeefamaa ture keessatti gara magaalaa Geedoo deemuudhaan shihalaqa Caalaa namticha jedhamu waliin ergama TPLF qabatanii SHI halaqaa Caalaan waraana ergee namoota 8 akka ajjeesise bira ga’amuu danda’eera.
Jechuun nuu gabaasanii jiru ammallee fakkaattooni Tigirticha Hurii kun baayinaan sagal kan ta’an magaalaa Guutee keessatti hojii adeemsa
oromoo dadhabsiisuuf hojjechaa akka jiran adda baasee jira.
Itti fufuunis oduu miliqxee dhufteen immoo Shi halaqaa caalaan ammallee hurii kun akka gadi lakkifamuuf Amboo taa’ee yaalaafii akka jiru
dhaga’ameera.


text:
Oromticha Qulqulluu Jaarraa 20ffaa- Wareegamaa Qulqulluu Abune Pheexiroos
“Gammachuu cubbuudhaan argamu irra uummata Waqaayyoo waliin gadadoo arguu filate” Ibroota 11:25
Bara 1875 Fichee Salaaletti maatii qote bulaa irraa dhalatan. Warri isaanii irraa dhalatanis gama abbaatiin warra Badhaasaa Guddaa jedhaman gama haadhaatiin ammoo warra Jaalee Masoo jedhamu. Maqaan isaanii jalqabaa Magarsaa akka ta’e himama. Ijoollummaadhanis gara kawaala Debre-Libaanos deemuudhaan baruumsa amantaa yeroo gabaabaa keessatti haala nama dinqisiisuun xumuruu danda’anu. Sana boodas yeroo sanatti iddoo hayyootni amantaa jiru gara kaaba Itoophiyaa, Gondar, akkasumas Gojjam fi Walloo deemuudhaan baruumsa afuurawaa qo’atanii turan. Bara 1900, Walloo iddoo Amaara Saayintitti waggoota sagaliif barsiisa nama turanii dha. Bara 1909 ttis sirni moloksummaa kawaala Dabra-Libaanositti raawwatameefi ture. Kawaalaa Gabr’ieelii Baatuu(Zuwaay) dabalatee iddoo gara garaatti naanna’anii barsiisa turan.
Godina Arsii Aanaa Zuwaay(Baatuu) Dugdaa Hora Danbal irratti kan argamtu godaambaa afuurawaa Debre Tsiyoonitti/Tullu Guddootti/ wangeelli isaan harkaan barreessan uffanni isaan uffataniifi Masqaliin isaan qabatachaa turan ammayyuu ni jira. Tullu Guddoon bara mootuu Yoodit Tabotni Tsiyoon waggaa 40 iddoo itti dhokattedha. Bara 1919 ammoo gara Finfinnee dhufuudhaan bataskaana Maarqoositti tajaajilaniiru. Phaaphaasota Itiyoophiyaadhaa bara 1921 yeroo jalqabaaf gara Masrii, Aleksaandariyaatti ergamanii muudaman keessaa tokko turan. Bara 1928 yemmuu Xaaliyaanin biyya keenya gabroomfachuuf manneen kiristaanaa gubaa, namoota ajjeesa turanitti qabsaa’ota mirgaa kadhannaadhaan gargaaraa turan.
Keessumattuu gara Salaalee deemuun qabsaa’ota Salaales kakasanii akka diinan morman shoora guddaa taphataniiru. Booda garuu diddaa bittaa gabrummaa Xaaliyaanii kanaan harka Xaaliyaanotaatti kufan. Erga qabamani boodas gara Giraaziyaanii Dhiyaatanii, abbootni murtee Xaaliyaaniitiin adabbii du’aa irratti murteessan. Isaanis “Ana irratti wanta barbaaddan raawwadhaa; ijoollee koo irratti garuu homaa hin raawwatinaa” dubbii jedhu dubbatan ture. Xaaliyaanotni uummatni akka Xaaliyaaniif bitamu nuuf ajajaa maaloo jedhanii gaafatan. Isaan garuu uummata walitti naaf qabaa jechuudhaan erga uummatichi wal gahee booda “An egaa warra gita bittoota kanaaf akka hin bulle nama keenya dhiisaati lafa kanayyuu hidheera” jedhanii gara kuteenyan dubbachaa turan.
Murtiin du’aa kunis hatattamaan guyyaa walakkaa keessatti akka raawwatu ta’e. Yemmuu kiisii isaanii keessa baasanii sa’aatii ilaallatan sodaan tokkollee irratti hin muldhatu ture. Haa ta’u malee abbaan murtii inni murtii du’aa isaan irratti kennaa ture yemmuu murtii dubbisu ni hoollata ture. Isaan garuu murtiin du’aa kun homaa itti hin fakkaatne. Yemmuu ajjeefamuuf ka’anittis fannoo baafatanii uummata eebbisan. Kitaaba Qulqulluu harkaa qabanis ni dhungatan. Namoota murtii du’aa irratti dabarsaniifis ni kadhatuuf ture. Gamoon jala dhaabatanis barbaadamee fuula isaanii ummatati garagalchanii dhaabachiisan. “Fuula kee akka uffisan ni barbaaddaa?” jedhamanii gaafatamnaan ‘kuni hojii keeti’ jedhaniin nama isaanitti haasawuun.
Naannoo addaba’aaba’ii Birbirsa Goorootti(Piyaassatti) gamootti hirkisanii dhaaban. Yeroo kana loltoonni saddeet qopheedhan eegaa turan saddeettanuu yeroo tokko qawwee itti dhukaasan; garuu dhukaasa saddeettaniinuu du’uunsa shakkan. Yeroo kana du’uuf dhiisuu isaanii adda baasuuf hakimni waamame. Akka lubbuun keessa hin baane mirkaneesse hakimtichi. Sana boodas itti deebi’anii shugguxiidhan yeroo sadi mataatti dhukaasanii ajjeesan. Yemmu kuni hundi ta’u koloneelli isa ajjeesisaa ture sun uummatni dirqamaan akka harka dhawu/rukutuuf taasisaa ture.
Reeffa isaanis namni akka hin agarreef Finfinneedhaa baasanii bakka namni hin agarretti awwaalan Xaaliyaanonni. Ummati Finfinnees guyyaa sana guutummaan boo’afii oole. Siidaan yaadannootis bara 1938 Finfinneetti iddoo isaan wareegamanitti dhaabteef. Manni amantaa ortoodoksi bara Paatiriyaarikii Shanaffaa Abune Phaawuloos, waggoota 60 booda wareegamaa Abune Pheexirosiif aangoo qulqullummaa laatte. Jaarraa si’anaa kana keessas mana amantaa Ortodooksii Tawaahidoo Itiyoophiyaa keessatti aangoo qulqullummaa kan argatan isaan qofadha. Taabotni maqaa isaaniitiin moggafames Salaaletti argama. Abbaa dhugaa ta’uudhan yemmuu warri biyya bulchina jechaa turan guyyaa rakkoo kana uummata gatanii dheessanitti, isaan garuu ummata isaanii waliin du’uu filatan.
Siidaan isaanis Finfinnee Piyaasaa/Birbirsa Goorootti argama, yeroo gabaabaaf sababa misooma daandiitin ka’ee kan ture yoo ta’u Amajjii 29 bara 2008 iddoo isaatti kabajaan deebi’eera.
Maddii oodeefanno: Sagalee Dhugaa Ortoodoksi