text:
Makkalaakayaan Magaalaa Qobbootti Nama Heddu Ajjeese.
Naannoo Amaaraa godina Walloo Kaabaa Magaalaa qobboo keessatti haleellaa waraanni Makkalaakayaa ummata irratti raawwateen, yoo xiqqaate namoonni torba kan ajjeefaman yoo tahu tahu, Ummannis tarkaanfii fudhateen loltuun makkalaakayaa tokko kan ajjeefame tahuu gabaasni arganne ni ibsa.
Waraanni makkalaakayaa xayyaara waraanaa irraa gara ummataatti kan dhukaasaa ture akka ta’eefi ummanni magaalattiitis dallansuudhaan Waajjira Bulchiinsa magaalattii dabalatee waajjiraalee mootummaa heddu ibiddaan barbadeessee jira.
Walitti bu’iinsa guyyaa kaleessaa irraa jalqabee adeemaa jiru kanaan Konkolaatonni mootummaatii fi dhaabbiileen adda addaa akka gubamanii fi daandiin Konkolaataa gara magaalaa Qobboo geessu hunduu waan cufameef sochiin kan dhaabbate tahuun beekameera.


c: text/html

text:
=========================
Murtii bulchiinsi magaalaa Finfinnee manneen kondomineemii daangaa Finfinneerra darbuun abbaa biyyaa qotee bulaa Oromoo irraa buqqisuudhan ijaarrame dabarsanii saboota biroo kuma dhibba sadii(300,000) ol lafa Oromoo irra qubsiisidhaaf murteesse qeerron Oromoo cinsinee balaaleffanna.
Uummanni Oromoo miliyoonaa ol Naannoo Sumaalee fi daangaa irraa humna waraanatiin qabeenya isaa irraa buqqifamee dirree gubbatti osoo rakkachaa jiru uummata Oromoo rakkoo keessa jiru dhiisanii, qotee bulaa Oromoo lafa
isaa irraa buqqifamanii dirreetti rakkachaa osoo jiran dachee ilmaan Oromoo irraa buqqisan irra saba biroo akka qubsiisan qeerron Oromoo cimsinee dura dhaabbanna. Uummanni Oromoo miliyoonan sirna mootummaa EPRDFtin naannoo Sumaalee irraa qabeenya guutuu dhabuun buqqifaman osoo mana jireenyaa dhabanii dirree gubbaa rakkachaa jiran lafa Oromoo irratti saba biroo fiduun qubsiisun uummata Oromoo tuffachuudha. OPDOn uummata Oromoo sobuuf Oromoota lafarraa buqqifaman wajjiin qubsiisuf kan jedhu gonkumaa fudhatama hin qabu.
1) Murtii bulchiinsi magaalaa Finfinnee manneen daangaa Finfinnee irra darbuun ijaarraman jiraattota Finfinneef kennuuf murteesse mootummaan hatattamaam akka dhaabsisu cimsinee hubachiisna.
2) Manneen qotee bulaa Oromoo buqqisuun ijaarraman hundi qonnaan bulaa Oromoo irraa buqqa’eef, uummata Oromoo naannoo Sumaalee irraa buqqa’uun rakkoo keessa jiraniif akka kennamu ni gaafanna.
3) Mootummaan uummata Oromoo tuffachuun habashaa gammachiisudhaaf manneen koondomineemii dabarsee
jiraattota Finfinneef kan kennu taanan qeerron Oromoo manneen kanniin guutumaa guututti too’achuun guutummaa Oromiyaa keessatti hiriira mormii guddaa ni goona.
4) Qeerron Oromoo dhumnee lafa irraa banna malee manneen koondomineemii qotee bulaa Oromoo irraa buqqisuun ijaaran
5)Dachee abbaa keenyaa dhumnee lafarraa banna malee habashaaf hin laannu.
Injifannoo ummata Oromoof!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Bitootessa 7 bara 2019

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tectonic plate
Plate tectonics (Afaan Greek tektōn jedhamu irra kan dhufee yoo ta'u hikaan "ijarra" jechu dha) kuni immo yadda geology kessatti sochii lafa lithosphere planeta kenya kessatti argamu jechuu dha. that has been developed to explain the observed evidence for large scale motions of the Earth's lithosphere. Yaddi kuni immo yadda durii kana continental drift walakka 1ffa century 20ffa ba'e fi yadda seafloor spreading kana bara 1960ffa kessatti guddatte kan ofii kessa qabu fi kan irratti hunda'e yoo ta'u, yaddi tectonic plate yadda lachu fayyida alla gochu danda'erra.
Gubban kessa lafa qoqqodama (layer) lama qaba: kan kessa tokko lithosphere gubbatti argamu yoo ta'u ofii kesssa immo crust fi gubba mantle jabba ofii kessa qaba. Jalla lithosphere immo asthenosphereit argama. Solid ta'ulle, yoo walitti madallan asthenospheriin viscosity fi shear strength diqqa qaba, akkasumas akka fesashi (geological time scalen) gaddii jiggu (lola'u) danda'a. Mantliin jalla kana asthenosphere jalatti argamu garu bayye jabba dha. Haa ta'u malee kuniin waan temprecherii qabana'a ta'ef miti, kuni waan dhibaan gudaan waan jirruf.
Lithospheriin tectonic platesit qoqodame argama. Akka Planeta kenya (Earth)iit immo tectonic plate guggudo torbaa fi diddiqo bayyetti jirra. Qoqqodama Earth kana ilalufi — Qoqodama Tectonic Plate ilalla. Platiin lithosphere asthenosphere gubbatti nana'u. Pletonii kuni ademsaa plate tokko fi kan birra irratti hunda'udhan dangaa saditti qodamu: kunis tokko; convergent yokan danga walitti ademani (walitti dhufaan), lamma; divergent yokan danga gargari ademani, fi sadi; transform (walii irra dabran) jedhamani qoqodamu. Chocho'a Lafa, volcano, ijjarama gara, fi oceanic trench hundinu danga plate irra kan ka'e umamuu. Ademsii plate bayyinan speed 0.66 hanga 8.50 centimeters per year ta'a.


text: Gaaf tokko Harbuun baay’ee guddaan tokko qilleensaan buqqifamee, laga tokko irratti kufe. Harbichi Leemmana gidduutti kufe. Harbuun leemmana gidduutti kufe kunis guddaa rifate. Leemmanni qilleensa jabaa sana irraa hafee dhaabata. Isaa boodas akkas jedhee gaaffii gaafate. “Isin warri sasalphoo fi dadhaboon kunniin, qilleensa akkas jabaatu sanaan attamitti akka caccabdanii hin hurraa’in haftantu nadinqaa jira isaaniin jedhe?” Isaanis deebisanii, “Ati qilleensaa wajjin wal-lolta ittiinis wal’ansoo qabda, kanaafuu hundeen buqqafamtee kufte. Nuyi immoo, faallaa keeti. Utuu qilleensi jabaan nu bira hin ga’in dafnee gara inni qilleensa’utti luuccofna. kanaafuu immoo hin cabin hafne” jedhanii deebii kennan.


text:
ደራርቱ ትላንት ሽልማት ላይ ዛሬ ሰልፍ ላይ ናት
አሸብር የተባለ ነቀርሳ የኦሎፒክ ኮሚቴውን እየበጠበጠ የውሸት የተጨበረበረ ምርጫ በማድረግ
Naannoo Amaaraa Magaalaa Chaaginii jedhamtutti Midhaan nyaataa buqqaatota Naannoo Beenshangul Gumuz kanneen magaalaa kana qubatanii jiraniif deeggarsaan walitti qabamee Man-kuushaa keessa ture kan Kuntaala 7000 ol ta’u guyyaa har’aa Magaazena wajjiin gubatee jira jedhan jiraattonni.Kan ibiddaan gubes qaamota jibbansa Ummata Beenshangul irraa qabanii fi Leelliftoota sirna duriiti jedhan.
Odeeffannoo biraatiin Godina Matakkal Aanaa Dibaaxetti hidhattoonni Gumuz Manguddoota 2 kanneen maqaan isaanii Hundarraa Bayaam fi Ingidaa jedhaman guyyaa kana rasaasaan ajjeesuun loon isaanii saaamanii deeman jedhan maddeen.
Ajaahib Jimaa Tooboo
Jabaadhuu waal jabeessii jabeefaadhuu hidhadhuu mudhiikee mulliissii kayoo kee naasissii dinaakee
Related


text:
Matakkal Aanaa Dibaaxeetti Special komaando 65n mootummaan erge keessaa komaandoon 20ni lola
guyyaa dheengaddatiin WBO waliin taasisaniin daaraa yoo ta’an 45n immoo madoo cimaadhan
elekooptarri kaaftee xoor haayiloochii yaalaafseenisisuun ishee mirkanaa’eera!
Adammisoma
Oromia Qeerroo Media
OQM: OromiaQeerroomedia
Guyyaa Araa Yunaaytid Isteetes Qabsaa’iicha mirga Gurraachoota Maartiin Luutar Kiingi Juniiyar Yaadataa Jirti Waggaa waggaan baatiin Amajjii seenee Wiixata isa sadaffaa kan kabajamuu guyyaan Maartiin Luutar Kiing Juniiyar barana
yeroo weerarri dhukkuba Koviid-19 walitti dhufeenya uummataa daangeessee akkasumas Amerikaan prezidaantii haaraa muuduuf qophii gochaa jirtuu keessatti sodaa hokkaraa qabaataa yeroo jirtuutti har’a kabajame. Baroota 1950 taa fi 1960taa keessa mormii karaa nagaan gaggeessuun Amerikaa gama kibbaa keessa walqixxummaan gurraachotaa fi mirgii sagalee kennuu argamsisuuf qabsa’aa turan.
Ayyaana kana projektii tajaajiila hawaasaa ikan Kiing gaggeessaa turan irraitti hirmaachuun kan kabajamuu yoo ta’u barana garuu sababa weerara vaayrasii Koronaan kun hin ta’iin hafee jira.
OQM: OromiaQeerroomedia
Media
Adammisoma
Oromia Qeerroo Media
Related


text:
Sabni haphiin walii lama. Tokko, saba lakkoofsaan bicuuti, tokkommoo saba jabaa ykn hayyuu hin qabne. Biyya lafaa kanarratti sabi lamaan kun karaa hundumaan miidhamaadha. Addunyaan kun kan garee Abshaalotaa fi sobdootaati. Gareen kun xiqqaasaa sobaan ukukkubee, jabaa ofkeessaa qabu akka ijasaatti eeggatee, jabaa ormaallee faayidaafi abshaalummaasaatiif ofitti fudhachuudhaan Siyaas-diinagdee naannichaa too’achuudhaan saboota lamaan olii kaan humnaan, kaan soba-gundoo guutu jalatti gadi naqee ofjalatti bulcha, ni koloneeffata, fira fakkaatee dhabamsiisa, hayyoota faallaasaanii kaan galaafatee kaan bitatee saba dhabamsiisa. Naannichatti Amantii, Aadaa, afaan, seenaa fi duudhaa saboota olii kanneen balleessee kan ofii babaldhifata.
Haala kanaan sabi gabroomfataa fi Gabroomaan uumama. Biyya keenya keessattis kan tahe haaluma kanaan wal-fakkaatu yoo tahu, hangasuu sabni keenya kan dandamatee hardha gaheef, Aadaaf Afaansaa tursiifateef saba lakkoofsa hedduumatuu fi quubsuma baldhaa irratti tamsa’ee jiraatu tahuu irraayi.
Koloneeffataan Gaafa Ummata keenya Shawaa cabsuuf itti-duule, Oromummaan akka hin cabne kan tindhise Oromoo kutaalee Oromiyaa biraa jiraachaa turan, gaafa Minilik Arsii fi Harargetti darbus akkasuma kutaalee Oromiyaa biraa keessatti Oromummaan(Afaan Aadaan, Duudhaa fikkf) akka turuuf carroome malee diinaaf nuuf hin hafne.
Adeemsi garboomfataan haala walfakkaatuun yeroo adda addaatti ummata keenyarraan gahaa ture kan hardhas itti jirru waan saba haphii taaneef natti fakkaata. Hoggaan jedhu saba haphii lakkoofsaan bicuu ykn xiqqoo osoo hin taane, saba haphii kan hayyuu fi jabaa dhabaaf yookiin ammoo hayyuu qaban dhagahuu diddaaf ykn ammoo hayyuu qabu kunuunfachuu dadhabee, yoo qomoon xuqamu waliin dhaabbatee Aarsaa barbaachisu kafaluu dhabee, kophaa kophatti miidhaa irra gahaa turee fi jiru walirratti ilaalee, walitti caldhisee, walitti-quba qabee, shira diinni Amantiifi lagaan qoqqooduuf qopheeffate amiin jedhee fudhatee, isa diinni laga-gama dhaabbatee walnyaachisuuf waliit-ergu hojitti hiikuudhaan ofumaa walitti-garagalee walkolaasee, walihidhee hiisisee, wal ajjeesaa, ajjeesisaa kunoo as gahe.
Eeyyen nan hubadha, sabni tokko yeroo Gabroomfataan cabu, ikoonoomitu jalaa saamama, hayyuu isaatu kaan jalaa hidhamee kaan jalaa ajjeefama, kaan ukkaamsanii achibuutee godhanii sabni-haphiin qe’een isaa akka ona tahee lafatti hafu godhama. Sabi-haphiin walitti hafe gowwaa sodaachisanii, kaan faayidaan (akka saree fooniin saban) jedhamu sana Faayidaa xiqqoo jala qabanii ergachuu fi sabicha wal waraansisaa ofumaa akka walballeessu walitti su godhu. Saba Oromoo irras danqaan gahe qabatamaan isuma kana. Hardhas kanumatu gahaa jira.
Haatahuu garuu, waggoottan shananiif jahan darban san Oromoon hayyoota jajjaboo fageenya barbaachisu caalaa(Extra miles) imalanii danqaa barootaaf saba guddaa kana akka haphii tahu godhaa turan kana fuulduratti bahanii Dogoggora saba-keenyaa tahuu agarsiisanii saba gaafa shawaan madaayu kuun caljedhee ilaalutti ture, kan gaafa Arsiin miidhamu kutaan biraa caljedhu ture sana seenaa taasisanii Oromoon Amantiin ykn lagaan osoo hin taane Oromummaa isaatiin walfaana dhaabbachuu, qabeenya qofa osoo hin taane, lubbuus akka waliif kennu waliif waliin wareegamu akka tokkummaa falmatee Baay’inasaa akka qawweetti fayyadamee humna taasifatee akka diina injifatu qabatamatti ummatatti agarsiisanii ummatni Firii qabatamaa tahe waliin dhaabbachuusaatiin diina Afaaniif Funyaanitti hidhate caalee ainjifatee gorsaa fi tarsiimoo hayyoota muraasaa kana ifatti mirkaneeffatee arge sabni Oromoo.
Ragaan kunis qabatamatti kan nutti muldhisu, Hayyuun tokko Saba-Haphii ykn garboomfataan bittineessee cabsuuf balleessuuf irratti hojjachaa tureefi jirus deebisee kaasee, lubbuu itti horee, gurmeessee, qajeelchee Injifannoo akka argatu siyaas-diinagdee saamame akka deebifate, aadaaf duudhaa jalaa cabe akka qurachuu danda’u gochuufillee humna qabaachuu ifatti agarsiisa.
Haalli, Ummatni Oromoo Injifannoo itti argateen sun osoo bulee hin oolin, osoo hin ititin, gamni tokko gammachuu osoo dhiichisu gamni kuun booyicha eegale, obbolaan waliin hojjachuuf biyyoota Ormaarraa walsoxxe waliin nyaattee waliin dhuddee waliin galatte wal waan qabatamaan hin muldhanne irratti walitti mufatte, Mufii qofaaree waldiinomfattee wal balleessuuf walgaarrifatte, walajjeessuuf albee walitti fudhachuu dhagahee ummatni hedduun gammachuu dhiichisee hin quufinis mufachutti ka’e.
Hedduun keenya siyaasa biyya sanii argaa guddanne, saba keenya jaarraa tokkoo oliif akka garboonfataa jalatti kufu shirri diinotaa kanneen asii olitti eere muraasni saba tahus, #ijoon biraa ammoo atakaroo #Paartiilee Siyaasaa maqaa saba kanaatiin ijaaramanii siyaasa daldalaniidha.
Hanga Oromoon injifadhe jedhes atakaroon sun ittuma fufe, waliin gamtoomnee hojjanna jedhanii karatti gargar wal bittinneessan. Qaawwii guddaan tokko gaafas uumame.
Qe’ee siyaasaa Oromoo keessatti Marii fi malli adda addaa yaalamus hunduu mucucaatee faayidaa waloo fi Oromommummaa irraanfatee faayidaa garee ofiitiif dursa kennutti xiyyeeffate.
Abbootiin Gadaa fi Maanguddoon Oromoo akkasumas hayyootni muraasni hardha dukkana keessatti itti-cufamee jiru yaalii jajjabaa taasisan. Maanguddoon Oromoo ifatti bahanii, ‘Yoo dhiigni horii Oromoo kan walii galchu tahe, horii barbaachisu nan bita, yoo dhiingni namaa Oromoo kan walii galchu tahemmoo na qalaa’ na qalaa jechuudhaan wareegama barbaachisaa kafaluuf of-qopheessuu labsan.
Akki sun Maanguddoo fi Ummata Oromootti abdii guddaa hortee turtus galma hanqatte.
Obboleeyyan walitti garagaltee akka saree wal ciniinte, Gooticha Aartii Oromoo keessatti ashaaraa guddaa buuse Art.Hacaaluu fa’a nu jalaa galaafachiifte. Hayyoota jajjaboo fageenya eegamuu ol (Extra miles) imalanii Saba-haphii ture san tokkoomsanii, baay’inna humnatti jijjiiranii agarsiisan san qabamanii mana dukkanaatti cufaman.
Hardha hayyoota muraasa kan akka Jawar Mohammed, kan akka Baqqalaa Garbaa, kan akka Abdii Raggaasaa, kan akka Dajanee Xaafaa, fikkf hedduun kanneen kutaalee Oromiyaa adda addaa sababa Oromummaasaaniitiif, Hayyoota waan tahaniif Aangoo nujalaa balleessu ykn filannotti yoo hirmaatan nu injifatu jedhamanii dukkanatti cufaman.
Kan nama madeessu, hidhamuu fi gidirfamuu hayyootaa caala, kan hidhee gidirsu obboleessuma isaanii akka tahe afaanuma keenyaan lalabachaa kan deemu tahuusaati. Inumaayyuu kan caalu dhufuuf hayyootni kun gidiraa isaan irra gahu dukkanuma keessa jiran keessaa falmachuuf nyaata lagachuun isaanii amma guyyaa 10 caaluuf jedha.
Duriyyuu kan gamatti si barbaadaa jiru gamana natti dhuftee jedhe waraabessi harreen jedhama mitiiree, Mootummaa duruu kan ajjeessuf barbaadu waan tureef ofii nyaata lagatanii ofi ajjeessan jechuuf akka toluuf fakkaata qaamni mootummaa xis-ximbsa jedhutti jiru hin jiru.
Haala kanaan ammoo Hayyoota waggaa lama dura Ummataa kanaaf halkanii guyyaa hirriba dhabanii dirree amma argamte jedhan tan skks dhufte qoodasaanii bahan Uumatni Oromoo akkamitti caljedhee ilaale, hayyuu isaa dukkana keessatti itti cufame sabni kun maaliif caljedhe, seenaa irraa barachuu maaliif dadhabne,
Maanguddoodha kan ofiin jedhu gadi taa’ee rakkoo kana furmaata qabatamaa akka dhufu gara hayyoota hidhaa jiraniitinis murtee tokko itti murteessee gara mootummaatiinis murtee tokko itti murteessee gama lamaaniyyuu dirqama akka sirna Gadaatti akka Safuu fi Aadaaf Duudhaa Gadaatti Murtee waaraa kennuun maaliif ulfaate, Jaarsummaan yeroo kaan lafa dhiphiftu hayyoota Oromootiif maaf garaa jabaatte,
Qe’ee abbaa qabdu keessatti, ilmaan walgaarrifachuu, inumaayyuu darbee hanga wal-ajjeessuu gahuun fafa, fokku, salphinni kana caale maali? Qe’ee Gadaan waggaa 6000 ol ummata kana itti bulche keessatti, qe’ee sirni gadaa kan Dimokiraasiin Ameerikaayyuu isarraa madde jennee Addunyatti himaa jirru safuuf duudhaa obboleeyyanii, guddaaf xiqqaa, jaarsaaf ijoolleef eegee asiin gahe keessatti salphinni kun yoo dhufu Abbaan, Maanguddoon Jaarsi biyyaa, Abbootiin Gadaa eessa jiru? maalif caldhiinsa filatan? Hayyuun as bahee ifatti wageeffatu maaf dhibe, maaliif cajennee du’a walitti ilaalla? Qe’een yoo abbaan irra hin jirrellee kabajaa qabdi, safuu fi duudhaa gadaa kabajji, obboleessi guddaan akka abbaa tahee qe’ee horata, obboleessi xiqqaan gadi jedhee ajajama, kan safuu kana cabse sirna Gadaatiin adabama. Amma Atakaroo siyaasaatiin kanneen walgalaafachuuf hirriba waliif dhabaa jiran kana maaliif adabuun dadhabame?
Haati Siinqee Siinqee ofii qabattee yoo baate waraana dhaabsifti jedhamu atakaroo siyaasaa obboleeyyan walitti xaxan kan amma hanga lubbuu walgalaafachuuf caafii gahe kana akkamitti jidduu seenuu dadhaban, yoo mootummaan ykn hayyootni hidhaman murteesaanii didan as bahanii ummatatti himachuu maaliif dadhaban…..
Oromoon yoom Seenaa irraa barataree? Maaliif kan kolfaa taana? Maaliif walitti kofalsiifna? maaliif walsalphifna, maaliif Saba tokummaan dhaabbatee gaara sochoose osoo jedhamnu, saba walsochoosee waljisse maaliif taana?
Dubbisaa yaada naa kennaa, waliif dabarsaa
Horaa Bulaa
Article by, Singiton Abdissa(Kigali, Rwanda)


text:
Dhaabbati baqataa gargaaru UNHCR murtee mootummaan keeniyaa Dadaab fi Kaakumaa cufuuf dabarse ilaalchisee fala waan jedhu ifa godhe.
Dhaabbatichi keeniyaan waggoota digdamman darban arjummaan baqattoota simachuusheef galateeffatee, murteen isheen dheengadda waan buufata baqataa cufuu dabarsitee garuu akka isa yaachise hime. Fatiyaa Abdallaa, bakka buutuun waajjira UNHCR ka damee Keeniyaa murteen fudhatamu kamuu baqattootaaf fala gaarii kan fidu tahuu mala jette.
UNHCR murtee kanaaf akka deebiitti qabxilee afur kaaye,
1. Baqattoota fedhaan gara biyya dhaloota isaaniitti deebisuun akka itti fufu,
2. Baqattoota gamtaa biyyoota afriikaa bahaatii dhufanii jiraniif eyyami jireenyaa akka kennamu,
3. Lammilee keeniyaa kuma kudha takkaa ol ta’an ka duraan akka baqataatti galmaa’anii jiraniif waraqaan eenyummeessaa akka kennamuufi
4. Warra gara biyya isaaniitti galuu hi ndandeenyeef carraan biyya sadaffaa haa kennamu kan jedhudha.
Kana malees dhaabbatichi murtee kana ilaalchisuun mootummaa Keeniyaa duuka marichuu akka itti fufus ibsa isaa keessatti eereera.
Kun kanaan osoo jiruu murteen mootummaan Keeniyaa Bitootessa 24 irratti kaampilee baqataa kana laaman cufuuf dabarse manni murtii olaanaa Keeniyaa ji’a tokkoof akka kufu murteesseera. Manni murtichaa murtee kana ka kenne erga dorgomaan pirezdentii biyyattii duraanii Piiter Gichiiraa ol iyyannoo galchaniin yoo tahu, murteen mootummaa kunis ji’a tokkoof raawwiinsaa turfamuutu ifoomsame.
UNHCR ammas buufataalee baqataa Keeniyaa Dadaab fi Kaakumaa keessa baqattoota kuma dhibba afurii fi kuma soddomaa oltu jiraatuu jedha.


text:
Gujii, aanaalee akka Gooroo Doolaa, Shaakkisoo fi Aannaa Sorraa, magaalaa Adoolaa-wayyuu keessatti hiriirawan mormii geggessamuu isaanii fi magaalaa Adoolaa-Wayyuu keessatti geggeessame gara hookkaraatti jiraattonnii fi aangawoonni VOA-f ibsanii jiran. Mormiin har’aa hiriiran qofa otuu hin taane, gabayaa dhaabuu fi karawwan cufuun ka geggeessame akka turellee dubbbatan.
Akka jiraattonni jedhanitti, magaalaa Adooaa-Wayyuu keessatti walitti-bu’insa qeerroo magaalattii fi poolisii Oromiyaa gidduutti uumameen, yoo xiqqaate namoonni lama du’uunii fi afur madaa’uun beekamee jira.
Bulchaan magaalaa Adoolaa-wayyuu – Obbo Caalaa Waaree garuu, namoonni humnaan dhiibanii gara buufata poolisiitti dhufuu isaaniitiin walitti-bu’insa uumame keessatti, namni ujummoolee bishaanii naannoo buufatichaa jiran keessa seenee lubbuun isaa dabruu fi namoonni lama ka biroon madaa’uu VOA-tti dubbatan. Yeroo isaan dubbatanis, dudduuba isaaniitii sagaleen dhukaasaa deddeebi’ee dhaga’amaa ture. Sababaan dhukaasichaa haala uumame irraa kan madde tahuullee Obbo Caalaa Waaree dubbatanii jiran.
Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa


text:
Odeeffannoon humna waraanaa akka ibsutti, humni waraanaa sadarkaa jeneraalotaa gadii jiran qaceelfama jeneraal Saamooraa Yuunis qindoomina jeneraalota 8tiin geggeeysaa jiru fudhacuuf fedha qabaachaa akka hin jirre himameera. Ajajaoonni humna waraana gadii jiran jijjarama dhufaa jiru waan deeggaraniif ajaja jeneraalonni gubbaa itti kennan didaa akka jiran ibsameera. Muummeen Miniateeraa Dr. Abyi Ahmad jijjiirama deemaa jiru yo caasaa humna waraanaa keeysatti hin ...Read More »
Pirezidaantiin Afriikaa Kibbaa siriil Raamafoosaan walakkaa miindaasaanii Tola Ooltummaa Mandeellaaf akka arjooman beeksisan
Murteen Obbo Raamafoosaa taassisan kun tujaaronni biyyattii deggersa maallaqaa gochuun ijaarsa biyyaa keessatti ga’eesaanii akka gumaachan akka onnachiises beekame. Maallaqni Doolaara Ameerikaa kuma 130 Obbo Raamafoosaan arjooman kun harka dhaabbata gargaarsa Neelsan Mandeellaa Faawundeeshin jedhamu kan galu ta’a. Pirezidaant Raamafoosaan maallaqa Doolaara Ameerkaa miiliyoona 450 qabaachuudhaan tujaarota biyyattii keessatti ramadamu. Qeeqxonni Obbo Raamafoosaa garuu warra harka qalleeyyii qoollifatu jechuun komatu, ...Read More »
Biyyiti Ameerikaa mare biyya Kooriyaa Kaabaa wajjiin godhuuf karoorfame haquun barame.
Biyyiti Kooriyaa Kaabaa dhimma Niwkuleeraa irratti dhiibbaa Ameerikaan irra keessuun kan wal-qabateen, wal-ga’iin Peresedaant Tiraamp wajjiin Kooriyaan Kaabaa qindeeyfatte ture akka haquu dandeeysu torbee kana keeysa hubachiifteera. Haaluma kanaan wal-ga’iin akka lakkoofsa Faranjootaa Waxabajjii 12 Siingaapoor keessatti Peresedaantii Ameerika fii Kooriyaa Kaabaa giddutti ni ta’a jedhamee eegamaa ture kan oduu ijoo adunyaa ture haqamee jira. Mare seena qabeeysa biyyoota lameenii ...Read More »
Jilli Marii Adda Dimokratawa Oromoo Guyyaa Roobii Booru Finfinnee Galuun isaanii beekkame.
Jilli garee marii Adda Demokraasummaa Oromoo(ADO) guyyaa Roobii booru Finfinnee kan galu ta’uu Waajjirri Dhimmoota Koominikeeshinii Federaalaa ibsuu Televiziyoonni Fanaa Brood kaastii ibseera.. Hooggantoonni Adda Dimokraatawa Oromoo (ADO) hoogantoota Adda Bilisummaa Oromoo duraanii warra gaafa Chaartara Mootummaa cee’omsaa keessa ba’anii turan dabaltee magaala Finfinnee ni galu jedhameeti eegama. Jila marii Adda Dimokraatwa Oromoo kana irratti Obboo Leencoo Lataa, Obboo Leencoo ...Read More »
Lolii Babaldhiifannaa lafa Ummata Wallo Aanaa Baatee irrat Hidhatoota Affariin Baname guyyaa Hardhaas cimee itti fufeera.
Weerarri Poolisoota humna addaa Naannoo Affaar waggaa tokkoo oliif daaangaalee Oromiyaa weeraraa turan guyyaa kaleessaa Aanaa Baatee weeraruun himame . Godina Walloo Aanaa baatee bakka Burqaa jedhamutti waraanni humna addaa naannoo Affaar meeshaalee gurguddoo hidhachuun Aanicha weeraruu jiraattoonni himan. Lolii kun guyyaa hardhas hidhatoota Affariin kalattii 4 kan gegeefamma jiru tahu jrattonni dirree lolaa irraa qooda fudhachaa jiran ibsuun, lola ...Read More »
Jeneraalonni Adda Bilisa Baasaa Tigraay Jaarsoolee Bulchinsa Naannoo Soomaalee Iyyannaff Finfinnee Jiran Doorsisaa Jiraachuun Beekame.
Jaarsooleen bulchinsa naannoo soomaalee 150 ta’an rakkoolee naannoo irra ga’aa jiru irratti iyyannaa dhageessisuuf erga magaalaa Finfinnee seenan ji’a darbanii jiru. Jaarsoolen waajjiraa muummee ministeeraa deddeebi’anii dhaqaniis, hanga ammaa waajjiraa Dr. Abiy Ahmad qunnamuu hin dandeeny akkasumaas, qaamni mootummaa sirnaan isaan dubbise tokko hin jiru jedhama. Akka oduun ESAT dhaqqabeetti jaarsooleen bulchinsa Soomaalee haalota soda nageenyaa keessa akka jiran himamaa ...Read More »
Pireezdaantiin Buruundii Hanga Bara 2034-tti Angoorra Akka Turan Murtaa’e.
Lammiwwan Burundii sagalee kennnaniin heera biyyattii fooyyessuun, akka prezidaant Pierre Nkurunziza hanga bara 2034-tti taayitaa irra turuu danda’an seera eyyamu sagalee kennuun mirkaneesaniiru. Koomishinniin filannoo Burundii, guyyaa Wiixataa akka beeksisetti, uummata biyyattii miliyoona 4.7 sagalee kenne keessaa dhibbantaan toorbaatamii sadii, akka heera biyyattii keessatti jijjiiramni yeroon muudama presedaantii biyyaa bara 5 ture haga muudama bara 7tti akka geeddaramu deggaruu ibsaniiru. ...Read More »
Atleetonni Dorgommii Spoortiif Biyya Austraaliyaa Dhaqan 200 Biyyoota Gara Garaa Irraa Ta’an Koola Goltummaa Gaafatan.
Atleetonni ji’a Ebla wal-dorgommii spoortii Koman Welziif biyya Awustraaliyaa dhaqanii turan 200 oli biyya irraa dhufanitti yo deebi’an ta’e rakkoon nurra ga’a jechuun koola goltummaa buyya Awustraaliyaa gaafataniiru. Wal-dorgommii Ispoortii tan biyya Biritaaniyaa fii biyyoota Birittaniyaan gabroomfatanitti geggeeyfamtu irraa qooda fudhachuuf biyya Awustraaliyaa seenan kuma 8 keeysaa atleetonni 205 ta’an koola goltummaa gaafataniiru. Atleetonni 50 ga’an kanneen eyyamni yeroon itti ...Read More »
Lammiin Oromoo qe’ee jireenyaa isanii keessaa buqqaasifamani godinaa Haragee bahaa Hammareysaa fii Dadar akkasumaas godinaa Baalee jiran komii dhiheessaa jiran..
Lammiileen Oromoo shira Wayyaaneefi bulchinsa naannoo Soomaaleetin qa’eefi qabeenya isaaniirraa buqqifamuun yeroof kaampiilee bulchinsa godina Harargee bahaa dadarii fii Hammareeysa akkasumaas Godinaa Baalee Gindhiir itti arkaman rakkoo keessa jiraachuu himamaa jira. Keessattuu qubattoonni ji’a 9 dura yeroof magaalaa Dadar qubsiifaman rakkoo nyaataafi dhugaatii akkasuma tajaajila gahaa dhabuu komachurratti arkaman. Qubattoonni Dadar qubsiifaman lammiilee Oromoo warra deegarsa isaaniif godhaa turan galatoofachuun, ...Read More »
Saa’ud Arabiyaan Hidhamtoota lammiilee Itiyoophiyaa hiikuuf akka murteessite beekame.
Mootummaan Saawudii lammiilee Itoophiyaa mana hidhaatti argaman gadhiisuuf qophaa’oodha jedhe. Waajjirri Dhimmoota Komunikeeshinii motummaa federaalaa Itoophiyaa akka beeksisaniitti, mootummaan Saawudii lammiilee Itoophiyaa to’annaa jala oolche hedduu gadhiisuudhaaf qophaa’aadha jechuun ibsee jira. . Ministeerri Muummee Dr Abiy Ahimad afeerraa mootii Saawudii Salmaan Biin Abdulaziiziin taassifameen wayita ammaa kanatti daawwannaa irra jiru. Ragaaleen akka mul’isanitti, lammiileen Itoophiyaa kuma 100 ol ta’an heyyama ...Read More »


text:
Mirkanaa’eera!
Akka Odeessi argannetti Abiyyi Kaadiroota isaa walitti qabe akkas jachuun gorse;
“1.
Warra Amaaraa itti hin bu’inaa ammatti nu gaarii miti, Kaadireen keenya kamu dhimma Amaaraa social Media irratti hin barreessina.
2. Ummaatni Oromootti yeroo dubbattan amma jacha “tokkummaa” jadhu baayyisaa garuu warra nu dura dhaabbattu caccabsu itti fufa!
3. lammaan Magarsaa Oromoof bosona seeneti miti kana Oromoon yeroo wayyaanee San faarsa tureef ammas Afaan gaarii dubbachuun seenaa lammaa afaaniin hojjate hojjachuu qabdan jachuun..gorsa isaa xumure maxxansi Taayyee har’aa maddi isa asi ummata beeksisi”


text:
Humnootiin nageenyaa kan Somaaliyaa looltoota al-shabaab 13 ajjesanii kannen biroo 10 madeessuun isaanii beekamee jira.
Kutaa Jubaa isa gadii keessatti waajiira dhaabata nageenyaa guutuu biyyaa soamaaliyaaf itti aanaa ajajaa kan ta’an Ahmed Issaa akka jedhanti haleellaan kun Kibxata kaleessaa waaaree booda gaggeeffame.
Kunis hidhattonni al-shabaab maadhee waajiira nagenyaa haleeluuf akka qophii qaban odeeffannoo waan arganneef dursinee haleelle jedhu.Iddoon isaas magaalaa Moqaadishoo irraa gara kibbaatti fageenya kilo0 meetra 500 irratti argama.
Hidhattonni 100 ta’an kanneen naannoo Jaangl jedhamutti walitti qabamanii turan irratti qiyyaafanne karoora isaanii fashalsinee jedhan.
Angawoonni biyyatti reeffa hidhattoota ajjefamanii har’a Kismaayoo keessati agarsiisanii jiru. Angawoonni nageenya naannoo Raadiyoo sagalee Amerikaaf akka ibsanti hidhattonni al-shabaab maadhee waraana Somaaliyaa haleellaan faccifne jedhu.
Yoo xiqqaate looltoonni Keniyaa 2 ajjefamanii kanneen biroo 7 eessa buteen isanii dhabamee jira.Kun immoo waajiira polisii irratti haleellaa gaggeeffameen ture jedhama


text:
Waraanni Sudaan naannoo Itiyoopiyaa waliin wal daangessu irra qubatee jiraattota naannoo irraan haleellaa dhaqqabsiisaa jira jechuun godinni Gondar waaltaa iyyatee jira.
Mootummaan federaalaa tarkaanfii akka fudhatu illee waamicha dabarsanii jiru. Naannoo isaaniitii namoonni kudhanii ol ukkaamsamanii butmuu fi bara 2008 jalqabee hidhattoonni Sudaan irraa dhufan daangaa ce’anii Itiyoophiyaa seenuu isaaniif haala isaas irra deddeebi’uun mootmmaatti beeksisaa turuu isaanii jiraattonni naannoo tuqaniiru.
Gabaasa Asteer Misgaanaaw caqasaa.


text:
Magaalaa New York fi naannoo isheetti kutaalee argaman irraa kan walitti dhufan dhalattoonni Tigraay gumiin 76ffaa kan tokkummaa mootummootaa bakka itti geggeessamu dhaquu dhaan sagalee isaanii dhageessisanii jiru.
Dubbi himaan hiriirtota sanaa obbo Alem Kaahisaay VOAf akka ibsanitti kaayyoon hiriira sanaa naannoo Tigraay keessatti kan raawwatame beela sagalee hin qabaanne hawaasa addunyaaf saaxiluuf akka ta’e ibsaniiru.
Obbo Alem ibsa kennaniin hiriira sana kan waamneef gumii isaa waggaa geggeessaa kan jiru tokkummaan mootummootaa Tigraay keessatti kan uumame beela sagalee hin qabne kana hubatanii tarkaanfii akka fudhataniif jedhan. Gumii sana irratti illee itti aanaa muummeen ministeeraa fi ministriin dhimma alaa Itiyoophiyaa Demmeqee Mekonnin argamaniiru.


text:
Qulqulluu Sinodosii Ortodoksiifi Mana Lubummaa Oromiyaa gidduu adeemsi araaraa eegalame
Adeemsi araaraa Qulqulluu Sinodosii Mana Kiristaanaa Ortodoksii Tawaahidoo Itoophiyaafi qindeessitoota Mana Lubummaa Oromiyaa gidduu eegalame.
(bbcafaanoromoo)—-Walitti qabaan koree qindeessituu Mana Lubummaa Oromiyaa Luba Balaay Mokonnin BBC’tti akka himanitti ammatti araaratu eegalame.
“Dubbin dubbii amantii yoo ta’e fi namni walitti hiiqee yoo mari’ate wanni waliigaluu dadhabuuf hin jiru” kan jedhan Luba Balaay, jaarsoliin araaraa gara isaanii deemun adeemsi araaraa eegalamuusaa himan.
“Durumaanuu wanti irratti wal dhabne ‘dhiifama gaafadhaa’ kan jedhu malee gaaffin/ajandaan keessan sirrii miti, bataskaanni rakkoo hin qabdu namni nun jedhe hin jiru” jedhan Luba Balaay Mokonnin.
Miseensi Qulqulluu Sinodosii Mana Kiristaanaa Ortodoksii Tawaahidoo Itoophiyaafi Itti gaafatamaan dhimma kominikeeshinii Waajjira Mana Lubummaa Finfinnee Malaakahiwat Aabbaa Waldayyasuus Seefuu Galataas araarri eegalu mirkaneessu.
”Abbootiin amantaa tokko tokko araarsuuf Qulquluu Sinodosiin akka ilaalamu wanta godhan malee wanti biraa raawwate hin jiru,” jedhan.
Akka abbaan amantii kuni jedhanitti, kanneen qooda kana fudhatan Phaaphaasota yoo ta’an Lubi Balaayis ‘araara fedhu’ jechuun himan.
Xumura bara 2011 eegalee hundeessitoonni Mana Lubummaa Oromiyaa sochii eegaluun isaanii bulchitoota Mana Kiristaanaa Ortodoksii waliin isaan buuseera.
Inumaa Qulqulluun Sinodosii sochii koree kanaa balaaleeffachuun lubummaan koreen hundeesitoota mana lubummaa Oromiyaa qabu ibse.
Lubni Balaay maangudootnis “wanti dhiifama isaan gaafachiisu hin jiru. Sirumaa galateeffatamuu qabu” jedhanii gidduu akka seenan, Sinodoosiin dhaabbis “mee teenyee mari’anna” jedhee isaan waamuusaas himaniiru.
Sinodosiin dhaabbis kaayyoon koree qindeessituu Mana Lubummaa Oromiyaa sirrii ta’uu fi walin hojjechuu akka fedhan itti himuu isaanii dubbatan.
Dhimmi Mana Lubummaa Oromiyaas yaa’ii Sinodosiif dhiyaatee akka jiru fi har’a yookin boru irratti mari’atamu akka danda’u Luba Balaay Mokonnin BBC’tti himaniiru.
Qulqulluu Sinodosiifi Mana Lubummaa
Aabbaa Waldayyasuus Seefuu yaa’iin sinodosii dhimmoota lama irratti akka mari’atu himuun dhimmi Mana Lubummaa Oromiyaa isa tokko ta’uu BBC’tti himaniiru.
“Namoota Mana Lubummaa Oromiyaa gaggeessan waliin marii qabu. Isaan waliin araaraan hiikanii, bataskaannis bakka tokko dhufee isaanis manatti deebi’anii akka hojii kana waliin hojjetan ajandaan qabameera” jedhan.
“Gaaffin kanaan dura ka’aa ture gara fulduraattis akka itti fufu, hunduu gaaffii ofii godhatee bataskaanni osoo addaan hin bahin bakka tokko taa’anii waa’ee nageenyaa, waa’ee ummata Oromoo fi waa’ee hundaa walin akka haasa’ani,” jedhan.
Kanaan dura, Phaaphaasonni tokko tokko dhimmicha callisaanii ilaaluun akka hin barbaachisne fi akka irratti mari’atamu kaasaa turuu isaaniis Malaakahiwat Aabbaa Waldayasuus Seefuu himaniiru.
Gama kaaniin, adeemsa araaraa kanaan kaayyoon Mana Lubummaa Oromiyaa akka hin jijjiiramne Luba Balaay Mokonnin BBC’tti himaniiru.
“Nuyi kaayyoon qabanne ummata gammachiisuu fi bataskaana cimsuudha” kan jedhan Luba Balaay, adeemsi araaraa kaayyoon qabatan akkamitti galma gaha kan jedhu malee akkamitti hafa kan jedhu akka hin taane dubbatan.
Caasaan isaanii hanga aanaatti jiru akkamitti hojiitti seenee hojjechuu akka danda’u waliin dubbachaa akka jiranis himan.
“Wanti hafu fi jijjiiramu waraana walirratti banuun ni dhaabbata, nama fi seenaa walsaamuun ni dhaabbata. Wanta gaarii malee wanti yaraan tokkooyyuu hin jiraatu” jedhan.
“Nuyi Sinodosii hin hundeessine. Qannoonaa bataskaanaas hin tuqne. Paatiriyaarkii hin muudne. Phaaphaasis hin muudne. Luba fi daanqoniillee hin muudne. Nuyi sirna bataskaanaa, seera bataskaanaa takkittiiyyuu hin hir’isne. Kanaafuu abbootin fudhatama fi jaalala addaatin nu simatan” jedhan.
Dhumarrattis “Sinodosii dhaabbii waliin karaa irra deemnu irratti waliigalle. Yaa’iin Sinodosii kana ni fudhatamoo hin fudhatu kan jedhu ni ilaalla” jedhan Lubni Balaay.
‘Miseensootni koree Mana Lubummaa Oromiyaa tokko tokko araaramanii kaan immoo hin araaramne’ jechuun miidiyaa hawwaasummaa irratti kan barreeffamaa jirummoo dhugaa miti jechuun ibsaniiru.
irraa


text:
Saba keenyaa fi biyya keenya Roorroo jalaa baasuuf Mootummaa ummataa ijaarrachuu qofaani.
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Bilisummaa Oromoo hundeeffamu isaa irraa kaasee hanga ammaatti roorroo daangaa darbitee hidda dheereffattee fi lafa Oromiyaa daangaa ishee kabachiisuuf saba irraa dhalateef qabsoo abbaa biyyummaa isaanii mirkaneessuuf qabsoo Lammiileen Oromiyaa addatti immoo sabni Oromoo Dhaaba ABO jalatti ijaaramee qabsoo mirga Hiree murteeffannaaf falmatu waliin qabsaa’uun erga eegalee wareegama ulfaatu kaffalaa tureera ammas kaffalaa jira.
Qeerroon Bilisummaa Oromoo akkuma akeeka humdeeffameef qabsootti jiru ammas qabsoo saba isaaf godhu kallattii hundaan garboomsataatti Xumura gochuuf falmatti jira.
Labsii dhaabni keenya ABO fi KFOn ijaaramuu Mootummaa ummataa waggaa sadiif turu ilaalchisee labsii baasan Qeerroon Bilisummaa Oromoo ijaarsa MCBNOf waan isa irraa ergamuu fi akka milkaayuufis qabsoo isaa jabeessee itti ni fufa. Akkasumas warri akkuma kaleessaa Oromoo fi Oromiyaa garbummaa jalatti hanbisuuf carraaqan yeroo ammaa kanas labsii baafatanii akka MCBNO ijaarame hin milkoofneef murni pp qophiitti jiraachuu kan Odeessa arganne yoo tahu qaamni kamuu ijaarsa MCBNO dura dhaabbatu farra Ummata Oromoo fi Oromiyaa waan taheef ammumaan cimsinee kan balaaleffannuu fi dura dhaabbannu tahuu keenya ibsina.
Haala yeroo ammaa biyya keenya keessatti tahaa jiru ilaalchisee Qeerroon Bilisummaa Oromoo ibsa qabxiilee 17 armaan gadii baasee jira.
1. Qeerroon Bilisummaa Oromoo umurii gabroonfattootaa dheeressuuf dirmannaa tokko illee gochuu hin qabu. Garbummaa fi garboomsataatti Xumura gochuufis qabsoo keenya ni gaggeessina.
2. Qabsoon Oromoo Bilisummaa fi haqa Oromoo dhugoomsuuf eegalame haga yoonaatti galii isaa hin geenye. Garuu, qabsoo haga yoonaatti gaggeeffamaa dhufeen milkiileen boonsaan galmeeffamanii jiru. Sanatti xumura gochuun waamicha Yeroo ammaa gama dhaaba keenya ABO fi KFOn labsamee jiru MCBNO ijaaramee jiruuf gahee nurraa eegamu ni bahanna.
3. Qabsoo hanga bara 2018tti godhameen Qeerroon Oromoo kumootaan lakkaayaman kan wareegaman Yoo tahu gariin achi buuteen isaanii dhabamee jijjirama biyya Itoophiyaa keessatti akka dhufu godhaniin murni Maqaa Oromoon aangootti bahe Har’a Qeerroo kalee harka qullaa rasaasa dura dhaabbatee nagaa fi Tasgabbiin akka jiraatuuf wareegama baase hoggantootaa fi hayyoota dabalatee harmee ulfaa hanga daa’ima harma hootuutti hidhaatti guuree dararaa kan jiru yoo tahu qabsoon keenya hidhamtoota mana hidhaa irraa baasuu qofa osoo hin taane Mootummaa ummataa ummataan ijaaramee biyyaa fi lammiilee biyyaa tajaajilu arguu dha
4. Jijjiiramni waggaa sadii dura qabsoo Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi ummata Oromoon dabaalamee dhufee ture. Jijjiramichi garuu akka yaadametti hin milkoofne; warri aangootti bahan hidhaa fi ajjeechaa daran hammeessuun ummata keenya gidirsaa waan jiraniif har’as qabsoo keenya gaggeessuun dirqama tahee argameera.
5. Duulli biyyattii gara kaabaatti gaggeeffame marii fi waliigaltee waloo kan hin qabne, dantaa mootummaa Abbaa Irree dhugoomsuuf kan gaggeeffame akka ta’etti hubanna.
6. Kaayyoon Qabsoon Oromoo, akeeka bilisummaa fi haqa Oromoo dhugoomsuun ala saba kamiyyuu irratti kan xiyyeeffate miti. Kanaafis Lammiileen Oromiyaa ammas akkuma kaleessaa qabsoo Qeerroon Bilisummaa Oromoo godhu cinaa goruun Deeggarsa akka gootan waamicha isiniif goona.
7. Dhiittaa fi haleellaan ummata Tigiraay irratti raawwatamee fi raawwatamaa jiru, fedhii warra lafa babal’ifannaa qabanii dhugoomsuuf kan ta’e ture. Sababa kanaan Qeerroon Bilisummaa weerara sana mormaa fi balaaleffataa akkuma ture ammas lola daangaa babal’ifannaaf godhamuu balaaleffachaa Oromiyaa irrattis weerara lafa babal’ifannaaf godhamu kan naannoo Tigiraay wal fakkaatu Qeerroo Bilisummaa Oromoo Ummata Oromoo waliin kan dura dhaabbannu tahuu hubachiifna.
8. Mootumaman Abiyyii akkuma bittoota biyya Imaayera Itiyoophiyaa maqaa tokkummaa biyyaa fi nageenya ummataa jedhuun lubbuu fi qabeenya biyyaa qisaasaa turan jabeessee itti fufuuf ammas sochii goyyoomsaan itti jira waan taheef ni balaaleffanna ; duras ni dhaabbanna.
9, Waamichi biyyaalessaa MCBNO ijaarameef lammiilee Oromiyaaf ABO fi KfOn labsamee jirus, Qeerroon Bilisummaa Oromoo Har’as akkuma kaleessaa qabsoon keenya waggaa sadii dura akka butame ammas akka hin butamneef jijjiirraa hundee Mootummaa ummataa ijaaruuf godhamu cichinee tumsina.
10, Qeerroon Bilisummaa Oromoo waraana hiikkaa hin qabne, lubbuu bittootaa dheeressuuf gaggeeffamu fudhatama akka hin qabne jabeessee beeksisa.
12. Qeerroon Bilisummaa Oromoo kan dhaamu, waamicha bilisummaa Oromoof taasifamu kamuu Lammiileen Oromiyaa akka cinaa dhaabbatan warreen qabsoo Oromoo dura dhaabbachuun garboomsataatti umurii dheeressuuf hojjettanis kanaa booda Qeerroon Bilisummaa Oromoo dura dhaabbachuun gufuu qabsoo warreen tahan ummataaf saaxilaa kan deemu tahuu beeksifna.
13. Qeerroon, loltoonni, waraanni Oromoo bakka adda addaa fi caasaalee mootumama keessatti argamtan hiree amma argame kanatti fayyadamuun bilisummaa fi haqa Oromoof akka birmattan hubachiisna.
14. Seenaa keessatti sabni bilisummaa isaatiif falmatee milkaa’uu dadhabe hin jiru. Kanneen gabroonfattootaaf lukkee ta’an garuu yeroo ittii milkaa’an hin qaban ykn hin turre.
15. sabni keenya waamicha mootummaa gabroofattootaaf otuu hin taane, waamicha qabsaa’ota bilisummaa qofaaf akka birmattan jabeessinee dhaammanna.
16, Waamicha Labsii MCBNOf Lammiileen Oromiyaa ofitti fudhachuun Mootummaa ummataan ijaarameef kan godhamu keessatti Qeerroon Bilisummaa Oromoo wareegama kamuu kaffalee hojiirra oolmaa isaaf hanga xumuraatti ni hojjeta.
17, ilmaan Oromoo waraana RIB ,Federaalaa,HAO,poolisii Oromiyaa fi Milishaa keessatti argamtan ammaan booda ergamtuu murna garboomsaa jalaa baatanii qabsoo Bilisummaa Oromoo ABOn durfamutti akka makamtan waamicha keenya isiniif goona.
18, Maqaa Shanee jedhuun ilmaan Oromoo ajjeesuu, hidhuu, manaafi qabeenya jalaa gubuu akkasuma qe’ee irraa buqqisuu akkuma kanaan duraa cimsinee balaaleffachaa turre duras kan dhabannuu yoo ta’u.Maqaan Shanee jedhamu hanga ammatti Oromiyaa keessan kan hin jire yoo ta’u WBOn immoo Gaachana Saba Oromoo ta’u ibsuun Lammiileen Oromiyaa biyya keessaa fi alaa kan durii caalaa WBO cinaa akka dhaabbatan waamicha goona.
Maayii irratti Labsii MCBNO ijaaramee jiru hojiirra oolmaa isaaf Lammiileen Oromiyaa biyya keessaa fi biyya alaa akka tumsitan waamicha isiniif gochaa garboomsataatti Xumura gochuuf Tokkummaa haa qabsoofnu jenna.
Injifannoon Ummata Oromoof!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Adoolessa 4/2021
Finfinnee, Oromiyaa


text:
Konferensiin ykn yaaroon hafuuraa kan tokkummaa waldoota Oromoo warra wangeelaa inni 22ffaan kamisa kaleessaa galgala jechuun Adoolessa 27 bara 2017 magaalaa Minneapolis MN keesatti jalqabamee jira.
Konferensii kana irratti amantoonni Kirstaanaa kutaalee US adda addaa irraa akkasumas Oromiyaa irraa dhufan irratti argamaniiru. Konferensii bara kanaa kan qopheesse “Our Redeemer Oromoo Evangelical Church” ykn waldaa Oromoo magaalaa Minniyaapolis keessa jirtu. Konfrensiin akkasii bara 1995 magaalaa Filaadelfiyaa keessatti Oromoota Kirstaanota ta’aniin fi kan biyyoota ambaa keessa jiraataniin jalqabamuu prezidaantiin waldatti beeksisaniiru.


text:
Namoonni kumaan laka’aman daandilee Itiyoopiyaa keessaa irra hiriiruu dhaan "tarkaanifi seera eegsisuu" jechuudhan mootummaan Itiyoopyaa IWEHAT irratti fudhateef deggersa qaban ibsaa jiran.
Kanneen hiriira kana irratti hirmaatan haleellaa gareen IWEHAT maadhee raayyaa ittisa waraana biyyoolessaa kan waaltaa ajajaa gama kaabaa irraan ga’e ilaalchisee aarii qaban ibsanii jiran.
Naannoo Somaalee keessatti hiriirri kun godinaalee 11 fi bulchiisawwan magaalaalee keessatti geggeessamee jira. Prezidaantiin naannoo Somaalee Musxefee Mohaammed akka jedhanitti tarkaanfiin seera eegsisuu IWEHAT irratti fudhatame kan dhaabatu yakkamtoonni dahatanii jiran ennaa qabaman qofa jedhan.
Hiriirri wal fakkaatu Hawaasaa, Jimmaa, Aggaaroo, Semeraa fi magaalaalee ka biroo keessatti geggeessameera jechuu dhaan Addis Chekol gabaaseera.


text:
Hoogganaan Kooriyaa Kaabaa Kim Jong Un kellaa ijoo sagantaa misaayila Pyongyang ennaa diigan to’attoonni sadarkaa addunyaa akka seenan walii galanii jiran.
Prezidaantiin Kooriyaa Kibaa Moon Jae-in tuuta oduuf ibsa kennaniin akka jedhanitti barri odolli Kooriyaa waraana irraa walaba taatu ga’eera jechuu dhaan Kim-n tarii xumura waggaa kanaatti Seooulitti afferuu malu.
Kooriyaan lamaan marii marsaa lammataa har’a xumuranii jiran. ministeerri ittisaa kooriyaa kibbaa Hyung-moo fi kan kooriyaa kaabaa No Kwang Chul-n mallatteefame mudama waraanaa hanqisuuf tarkaanfii dandeessisu mallatteessaniiru.


text:
Kan Afgaanistaaniin bulchaa jiru Talibaan, humnoonni isaa nagaa eegisisan caasaa IS kan Kaabuul konyaa Khorasaan keessaa barbadeessuu isaaf finxaaleyyii gamasii mara ajjeesuu isaa wixata har’aa beeksisee jira.
Weerarri halkan edaa kan dhaga’ame, masjiida magaalaa galma mootummaa keessa jiru Eid Gah cinatti dilbata kaleessaa dho’e siiviloota lammiiwwan Afgaanistan saddeet galaafatee yoo xiqqaate 20 madeessee booda.
Haleellaa masjiida irratti raawwatame sanaaf duula inni IS irratti geggeesseen ta’uu Talibanis haa ta’u ka biroon itti gaafatama fudhate hin jiru.
“Maadheen Daa’esh guutummaan barbadaa’ee, miseensonni Daa’esh kanneen achi turanis duula murteessaa fi milkaa’e kan humnoonni addaa Taliban geggeessaniin ajjeefaman” jechuu dhaan dubbi himaan Taliban Zabihullaah Mujaahid beeksisaniiru.
Jiraattonni Kaabul walitti bu’iinsi hamaan naannoo Khaa’irk-haanaatti geggeessamuu isaa mirkaneessuu dhaan, halkan guutuu dhukaasaa fi dhukaasa qawwee hedduu dhaga’uu isaanii dubbatan.ISIS kan Taliban jedhe kana irratti yaada hin kennine.


text:
Ambo University students are surrounded by Agazi Soliders again?
This is Ambo University today! Is Agazi back to Ambo or There is a Fake change in Ethiopia.2019
Ambo University students are surrounded by Agazi Soliders 2017
ONN LIVE : Qophii Gaaddisa Dhugaa Amajjii 16,2019. Gaaffii fi Deebii Dr. Gadaa Oljirraa Waliin Taasifame
#Fayisaa_Lammaa
Barataa kutaa 12ffaa Mana Barumsaa Qophaa’ina Ambooti. Kanaan duraas hiriyootasaa biraa mb keessa butamee makkalawwi fi qilinxotti dararamaa erga ture booda bara darbe bayee barnotasaa eegalee barachaa osoo jiruu.
Guyyaa gaafa (04/0/2011) sababa hin beekamneen qabamee hidhamee yerooo amma kana buufata poolisii Amboo ganda duwwaa lamatti argama.
#Barataa hidhuun haa dhaabbatu!


text:
Daayrikterri dhaaba tika nagaa Yunaayitid Isteetis yeroofii kan eeruun gocha yakkaa akka ifa hin bane ugguranii turan amma qorannaa aangoo irraa kaasamuu preziddaant Doonaald Traamp geggeeffamu ilaalchisuu koree tika nagaa mana maree bakka bu’ootaaf mul’inatti dhugaa ba’uuf jiru.
Joseef Maguurii miseensota koree tika nagaa Senetiifis cufataatti ibsa kennu jedhamee eegama.
Dhuga ba’umsa isaanii dura koreen mana maree bakka bu’ootaa barreeffama eeruu gocha yakkaa sana ifa gochuuf jira.
Komeen eeruu gocha yakkaa sun akka jedhutti yeroo hojii koo sirnaatti, odeeffannoo hedduu kan Prezidaantiin Yunaayitid Isteetis jiddu seeniinsa biyyoota alaa filannoo bara 2020f barbaaduuf jecha aangoo isaaniitti fayyadaman kan jedhu angawoota mootummaa Yunaayitid Isteetis biraa argadheera jedha.
Roobii kaleessaa galgala seera tumtonni hangi tokko kanneen koree tika nagaa waliin wal argan eeruun gocha yakkaa sun akka xiinxalamu eeyamaniiru. Xiinxalli sunis paartilee lamaan gidduutti adda addummaa uumee jira. Demokraatonni fi akkaan barbaachisaa dha yoo jedhan Ripaablikaanonni immoo eeruun sun uummataaf ifa ta’uun carraa prezidaantummaa Traamp irratti garaagarummaa fida yaaddoon jedhu hin jiru jedhan.


text:
Magaalaalee Libiyaa kanneen to'annaa mormitootaa jala jiran keessaa Beengaaziin tokko.Baqatoota Itiyoophiyaa fi kanneen biroo Beengaazii keessaa jiraataa turan uummata biyyaaa fi paartii amma bulchaa jiruun qabamnee gara naannoo buufata donii Minaa Juliyaanaa jedhamtuutti geessamne jedhu.
Baqatoota biyya adda addaa haala akkasiin geessamnee jeedhan keessaa Oromoon 230 ni taana jedhu.
Maallaqaa fi qabeenyaa horannee saamamnee, reebamnee gara buufata kanaatti eega fidamnee boodas, nyaata afaanitti deefannu hin qabnu, kan waaqaa buleetu waa nutti darbata jedhu baqatonni.Dubartonni Dunkaana handaara galaanaa dhaabame keessa, dhironni immo galaana qarqara ala kan bulan ta'u ibsanii dubartoonni ijoollee qaban akkasumas ulfiis akka jiran dubbatu.
Ammaan booda carraan keenya maal akka ta'u hin beeknu ! Addunyaan lubbu keenya du'a irraa ha oolchu ! jedha iyyannaan baqatoota kanaa.
Gabaasaa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa.


text:
Boora'uu nageenya uummata Sudaaniif gareen ABUT harka keessaa akka qabu Itoophiyaatti Ambaasaaddarri Sudaan Kibbaa beeksisan.
Boora'uu nageenya uummata Sudaaniif gareen ABUT harka keessaa akka qabu Itoophiyaatti Ambaasaaddarri Sudaan Kibbaa beeksisan.
Ambaasaaddar Jeemsi Piitaa Moorgaan Dhabbaatta Pireesii Itoophiyaaf yaada kennaniin akka jedhanitti, waliigalteen nageenya Sudaan Kibbaa hogantoota olaanaa garee ABUT'n gaggeeffamuunsaa uummata Sudaaniif bu'aa tokkoyyuu hin gumaachine.
Adeemsi waliigaltee nageenya Sudaan miseensa ABUT kan ta'an Obbo Siyyum Masfiniin taasifamuunsaa, paartiilee morkattoota gidduu yaada waldhahaafi loogummaa gareen kun qabuun bu'aa argamsiisuu hin dandeenye jedhaniiru.
Ministirri Muummee Doktar Abiyyi Ahmad adeemsa waliigaltee nageenyaa Sudaanirratti gocha yakkaa garee gantuu ABUT ilaalchisee ibsa mana maree bakka bu'oota ummataaf kennuusaanii yaadachiisanii, ALA bara 2015tti Finfinneetti waliigalteen nageenyaa Sudaaniifi paartiilee morkattootaa gidduutti taasifamus, loogummaa hoggaanaa juuntichaa Obbo Siyyum Masfiniin dhugoomuu hin dandeenye jechuun ibsaniiru.
Waliigalteen wayita sana mallatteeffames furmaata walitti bu'insaaf yaadame hin fidne ture jedhu ambaasaaddarichi.
Ibsi Doktar Abiyyi waa'eesaniirratti ibse akka isaan gammachiise dubbatanii, biyyootni lamaan walitti dhufeenyasaanii waggoota hedduuf ture cimsuun fedhii ABUT waliin saaxiluufi ummatarraa adda baasuun barbaachisaadha jedhaniiru.


text:
Abbaan seeraa Mana Murtii Walii Galaa amma filame kun Merrick Garland, abbaa seeraa Mana Murti Walii Gala Amerikaa ji’a dabre lubbuu dhabe, Antoninon Scalia fulaa bu’ee hojjachuuf dandaha jedhe hardha file.
Perezidaanti Obaamaan filannoo tana hardha White House,bulchiinsa mootummaa Amerikaa keesastti labse.Garlandi nama qalbii seera beettu jabduu qabuu fi hujii tana seeraan hojjachuuf itti ciniinnate jedhee faarse Obaamaan.
Garlandi nama ganna 63 abbaa seeraa mana murtii oli iyyannaa Waashingiton, DC-ti.Obaamaan yoo nama kana filu abbaa seeraa wa sadii guutachuu malee jedha;nama ufumatti hirkatu,dandeettiin hujii isaa shakkii hin qamnee fi akka dansaa seera beeku.
Akka jarii(Senetiin Amerikaa,Garlandi “hujii ragaasee hujii innii ummata Amerikaatii hojjatu jalqabsiisu gaafaddha.”
Nama amma filan kana seneterii Amerikaa fedhu fudhate fedhu ammoo dida. Amerikaan abbootii seeraa Mana Mmurtii Walii Galaa 9 qabdi.Yoo fkn murtii kennuu irratti namii 4 gama tokko bahee 4 ammo gama dhibii bahe akka namii 5essoo gama tokko tahee dubbii muruu dandahuuf 9 tolchan.


text:
FDG amma sa’atii kana ganama sa’a 2:30 irra eegalee barattootni fi uummanni godina addaa Oromiyaa Sulultaa, Laga Xaafoo fi Laga Daadhii
hiriira mormii isaa adeemsisaa jira.Gaaffiin uummanni dhiyeessaa jiru deebiin afaan qawwee tahuun isaa Diddaa keenya itti nu fifsiisa
jechuun Qeerroon dargaggootni oromoo magaala Sulultaa ganama kana qonnaan bulaa waliin daandii cufee hiriiree jira.
Akkasuma Laga Xaafotti uummanni maatii isaa tokko osoo hin hambisnee daanditti bahee mormii isaa dhaadannoodhaan dhageesisaa jira.Humnoonni waraanaa wayyaanees ganama Sulultaa fi Laga Xaafotti bobbaafamaa jiru.
Naannowaan Finfinnee guutummaan guututti Fincilatti hiriiruuf waamichas dabarsaa jira. Daandiiwwan guddaan gara Shaggar kaabaa geessu cufamaa jira
Goddinni Addaa Oromiyaa Sulultaa fi Laga Xaafoo akkasumas Daadhii keessatti FDG Itti Fufee Jira.
FDG amma sa’atii kana ganama sa’a 2:30 irra eegalee barattootni fi uummanni godina addaa Oromiyaa Sulultaa, Laga Xaafoo fi Laga Daadhii


text:
Finfinnee, Amajjii 29/2013 (TOI)- Naannoo Oromiyaa godina Shawaa lixaa aanaa Coobiitti pirooektiin biishaan dhugaatii baasii birrii miiliyoona 21 ijaarrame eebbifameera.
Piroojektichi bakka Ministirri Ministeera Bishaan, Jallisiin fi Inarjii Dooktar Injiinar Silashii Baqqalaan, Sadarkaa itti aanaa Pireezdaantiitti hogganaa kilaastera Misooma baadiyyaa Oromiyaa doktar Girmaa Amantee fi hooggantonni hojii mootummaa olaanoo federalaa fi Oromiyaa argamanitti eebbifameera.
Piroojektiin biishaan dhugaatii kun jiraattoota naannicha kuma 21 ol fayyadamoo ni taasisa jedhameera.


text:
Waggaa afurii booda dhiheenya kana magaalaa Finfinnee keessatti ka kora sabaa geggeessate, Koongiresiin Uummata Oromoo deemsa isaa waggoota afuran dabranii fi gufuulee isa mudate xiinxaluudhaan karoora baroota sadan dhufanii lafa kaayyachuu isaa hogganaan dhaabichaa, Dr. Mararaa Guddinaa, gaaffii fi deebii Raadiyoo Sagalee Ameerikaa waliin geggeessaniin ibsanii jiran.
Paartii Oromoo ka biraa, Warraaqsa Federaalistii Uummata Oromoo wajjiin walitti-dhabalamanii dhaaba tokko tahuuf akka hojiin jalqabamu murteeffachuu, akkasumas, gamtaa Medrek gara Addaatti jijjiiruuf yaada dhihaate raggaasisuu dabalee dhaabni isaanii murtiilee ijoo tahan hedduu dabarsuu fi waggoota sadan dhufaniif miseensota hoji-gegeessituu, miseensota koree gidduu fi to’attoota filachuu isaa dubbatu, Dr. Mararaan.
Miseensonni hooggana isaanii, Obbo Olbaanaa Leellisaa fi miseensonni isaanii ka biroon hidhamuu fi shororkeessummaan himatamuu ilaalchisuun ennaa dubbatanis, “Namni jabaatee mootummaa kana dhiibe hundi mootummaa kanaaf diina. Mootummaan wanni inni barbaadu mormituun dadhabaa tahee akka harka kennatu, mootummaan kun waggaa shantama, dhibba akka bitu akka yaadu. Kanaaf miseensota keenya hidhaa, kanaaf miseensa keenya hari’ata . . . Akka nuti baqannee, qabsoo dhiisnee, qeheetti gallee ciisnu barbaada. Nuti immoo, inni hidhame hidhamee, inni hojii hari’atame hari’atamee hamma sabni keenya bilisa bahutti, hamma sabni keenya abbaa qehee isaa, abbaa dachii isaa, abbaa biyya isaa tahutti qabsoon keenya itti fufuu qabaa, saba keenya dhiisnee hin baqannuu dha,” jehdu.
Guutummaa gaaffii fi deebii kanaa dhaggeeffadhaa


text:
‘Beekamtiin argadhe hojii tola-ooltummaa itti jirutti na cimsa’ – Dr Obsaa Hasan
Dr Obsaa Abdallaa Hasan Baha Oromiyaa, Harargee Bahaa magaalaa Baddannootti dhalate. Amma kutaa saddeetiitti achiitti erga baratee booda, karaa Keeniyaarraan gama Ameerikaa seene.
(bbcafaanoromoo)—Yeroo sanatti maatiin isaa sababii siyaasaaf biyyaa akka baqatan kan himu hakiimni kun, hojii jiruu namaa wayyeessu hojjachuuttiin gammaduu hima.
Dhiheenyammoo biyya waggoota 20 darbaniif biyya isaa taasise Ameerikaatti beekamtii argateera.
Kunis, hojii tola ooltummaa biyya Ameerikaa kutaa bulchiinsa Minesootatti dalageef akka ta’e BBC’tti hime.
Barana baqattoota kudhan bulchiinsa Minesotaatti beekamtiin kennameef keessaa dhalattoonni Oromoo lama jiru; Dr Hasanii fi Aadde Ruufoo.
Bal’inaan maal hojjatee akka beekamtii argate Dr. Obsaan BBC waliin turtii taasiseera.
Ganna 20’f Ameerikaa kan jiraate Dr. Obsaan Minesotaatti Dippaartimantiin Tajaajila Namoomaa fi Buqqaatota Deebisanii Qubsiisuu hojii hojjeteef beekamtii kenneef.
Beekamtiin kun ‘Outstanding refugee Award’ akka jedhamuufi kana durallee dhalattoonni Itoophiyaa argatanii akka beekan hima.
Beekamtiin kunis hojii tola – ooltummaa fayyaafi deeggarsa hawaasummaa itti jirutti na cimsa jedhee amana.
‘’Yeroo weerara Covid-19 kanatti hawaasa cinaa dhaabbachuun beekamtii argachuun koo caalatti na cimsa’’ jechuun BBC’tti hime.
Dr. Obsaan hakima ganna 37 yoo ta’u, bara faranjootaa 1999 Ameerikaa seene. Yeroo sanarraa qabe bulchiinsa Ameerikaa Oromoon kumaatamni keessa jiraatu, Minesotaa jiraataa jira.
Dargaggummaasaatii qabees baqattoota aadaa fi afaan biyyaattii hin beekne deeggaruurratti hojjachaa akka ture dubbata.
Ogummaa hakiimaa Ameerikaatti baratee akkuma xumureen, iddoowwaan garagaaraatti tola ooltummaan tajaajila ogummaa fayyaa kennuu eegale.
Iddoo inni tajaajila tola ooltummaa barateen kennu himu keessaa tokko kilinika magaalaa Biruukiley Paark jedhamutti argamtudha.
Kilinika kanatti namoota inshuraansii wabii fayyaa hin qabnetu gargaarama.
Kilinika tolaa tajaajila kennu kana hakiima lammii Taanzaaniyaa Dr Naatanii jedhamutu hundeesse.
Hakiima dhalataa Taanzaaniyaa kilinika tola ooltummaa hundeesse kana utubuufi hojii tola ooltummaa hojjechuu eegalee jedhe.
Cinaattis ogeeyyiin biroos akkumasaatti tajaajilaa tolaa akka kennaan jajjabeessuun netiworkii uumee hojjatera.
Sana booda, kilinika biraa haaraa (primary care clinic) jedhamu hundeesse hawaasa Oromoo Ameerikaatti baqatan caalaatti tajaajila akka jiru hime.
Lammiileen ala jiran hundi aadaafi afaan biyya Ameerikaa beeku jechuun ni rakkisa. Wallaalurra darbees kanneen rakkatan waan jiraniif warri rakkatan kilinika hundeessetti gargaarsa akka argataa jiran dubbata.
”Aadaaleen tokko tokko giirdoo (barrier) ta’e namni akka sirnaan hin gargaaramne ta’a. Kunis Afaan wallaaluu ta’a,” jechuun namoonni Afaan ofiin tajaajila fayyaa akka argataa jiran hima.
Baqattoonni maal irraa baru?
Dr Obsaan lammileen Oromoo biyya hambaa jiraatan karaa dinagdee fi barumsaatiin of cimsuu sagalee wayyaaba warraa biyyaaf ta’anii dhiyaachuu qabu jechuun gorsa.
’’Abbicha beela’etu okkotee jala xuqata,” akkuma jedhamu, hawaasni biyya keessa jiru waan ofii cimsachuun wal tumsuutti cichuu qabu jechuun bakka jiranitti tattaafachuu akka qaban gorsa.
Dr Obsaan pireezidantii Waldaa Ogeeyyii Fayyaa Oromoo Idil-addunyaa ta’uunis tajaajilaa jira.


text:
Piyeer Kurii
Piyeer Kurii (Caamsaa 15 1859 - Ebla 19 1906) fiizisistii lammii Firaansi yoo ta'u qorannoo kiristaalaa (crystallography), maagineetii, pi'eezzoo'elektirisiitii fi raadiyoo'aktiiviitii irratti geggeesseen beekkama. Piyeer Kuriin bara 1903tti Badhaasa Noobelii kan Fiiziksii haadhaa manaasaa Meerii Kurii, fi Henri Becquerel waajjin "yaadannoo tajaajila olaana isaan qorannoo wal faana raadiyeeshinii Pirofeesar Henri Becquerel argate irratti godhaniin kennaniif beekkamtii kennuuf" argate.
Jireenya Ijoollummaasaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Piyeer kurii Paarisitti Caamsaa 15 1859 dhalate; abbaan Piyeer Eugene kurii (28 Hagayya 1827 – 25 Amajjii 1910) yoo ta'u haati isaa ammoo Sophie-Claire Depouilly Kurii (15 January 1832 – 27 September 1897) ti. Abbaansaa Piyeer mana keessatti isa barsiise, Piyeer yeroo umuriinsaa mana kudhanii keessaa seenu dandeettii herregaa fi ji'oomeetirii guddaa agarsiise. Umurii 16tti, digirii herregaa fudhate. Yeroo umuriinsaa 18, Piyeer barnoota digirii olaanaan qixxaatu fixe, garuu sababa mallaqa dhabuutin battalumaan doktireetii itti hin fufne. Sana dhiisee barsiisaa laabiraatorii ta'ee hojjachuu jalqabe.
Bara 1880, Piyeerii fi obboleessi isaa angafni Jaak (1856 - 1941) yeroo kiristaalli cafaqamu garaagarummaan elektirikii (electric potential) akka uummau argatani; kunis pi'eezzo'elektirisiitii jedhama. Hojii kanarratti itti fayyadamuuf, Piezoelectric Quartz Electrometer kalaqan. Yeroo gabaabaa booda, amala faallaa kanaa ta'ee agarsiisan: kiristaalonni yeroo fiildii elektiriikitti saaxilaman bocni isaanii akka jijjiiramu. Yeroo ammaa elektirooniik sarkiyuutin dijitaalaa hundi kanarratti kan hundaa'an yoo ta'u kunis kiristaal osileeterii (crystal oscillators) dha.
Piyeer Kurii Meerii Kurii (duraan Maariyaa Sklodowska jedhamti) karaa hiriyaasaa tokkootin wal bare. Wanti Piyeer Meerii akka jaalatu godhe tokko ishiin akka dubartoota kaanii miti - garaa guutuun saayinsii jaalatti. Yeroo inni fuudhaaf ishii gaafatu, ishiinis oduma isa jaalattuuyyuu, hin didde. Dhumarratti Adooleessa 26 1895tti gaaffii gaa'ilaa kana fudhatee.
Qorannoo Isaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Qorannoo dokitireetiisaa kan maagineetizimii irratti godhe dura, Piyeer meeshaa ittiin koofishentii maagineetii ittiin safaru kalaqe. Meeshaa kana (jijjiirraa muraasa gochuun) namoonni waa'ee maagineetizimii irratti hojjatan baayyen ergasii itti fayyadamaniiru. Piyeer dokitireetii isaatif feerroomaagineetizimii, paaraamaagineetizimii fi daayaamaagineetizimii qorate, kanaanis dhiibbaa tempireecharri paaraamaagineetizimii irratti qabu kan amma seera Kurii (Curie's law) jedhamu argate. Seranaa (constant) wantootaa kan seera kiyuurii keessa jiru seranaa Piyeerii jedhama. Wantoonnii feerroomaagineetik ta'an tempireechara jijiirramaa murteessa, kan yoo tempireecharri isaa ol ta'e amala feerroomaagineetik isaanii dhaban argate. Kunis qabxii Kuurii jedhama.
Piyeer kan amma Piriinsipillii Dissimeetirii Kurii jedhamu baase: bu'aan fiizikaalaa (physical effect) dissimeetirii waan ka'umsa ta'eef sana keessa hin jirre hin qabaatu. Fakkenyaaf, wal makaan cirrachaa kan zeeroo giraaviitii keessa jiruu dissimeetirii (ayisotirooppiikii) hin qabu. Fiildii giraaviitii yoo itti godhame, dissimeetiriin ni uummama, kunis sababa kallattii fiildii girraviitii sanaatiif kan dhufe. Sana booda tokko tokkeen cirrachaa sun rukkina kan yabbina wajjin dabalaa deemu wajjin of-fooya (self-sort). Qindoomni haaraan kun garuu, kan ijji cirrachaa kallattiin of qindeesse kun, dissimeetirii fiildii giraaviitii kan fooyama uumuf saba ta'e sana agarsiisa.
Piyeer haadha manaasaa Meerii Kurii wajjin hojjachuun polooniyemii fi reediyeemi argatan. Jecha 'raadiyoo'aktiviitii' jedhu yeroo jalqabaatiif kan fayyadame isaan yoo ta'u qorannoo raadiyoo'aktiviitii irratti geggeessuun namoota jalqabaa turan. Hojiin isaanii, qorannoo doktireetii kan Meerii isa beekkamaa dabalatee, elektiroomeetirii pi'eezzoo'elektirikii kan Piyeerii fi obboleessi isaa Jaak wajjin kalaqanitti fayyadamuun hojjatame.
Yeroo jalqabaaf anniisaa niwuukilaaraa Piyeerii fi barataasaatu argate; kanas hoo'a odoo addaan hin citin reediyeemii keessa yaa'u adda baasun argatan. Piyeer raadiyeeshinii wantoonni raadiyoo'aktiivii ta'an maddisiisan qorate, maagineetiik fiilditti fayyadamudhaan raadiyeeshiniin tokko tokko chaarjii poozatiivii kan qabu, kaan ammoo nageetiivii kan qabu, fi kaan hinbabsaawoo ta'uu hubate. Kunis raadiyeeshinii aalfaa, beettaa, fi gaamaa jedhamu.
Kuriin safartuun raadiyoo'aktiiviitii (sekendii tokkotti tortora 3.7 × 1010 ykn 37 gigabecquerels) yoo ta'u jalqaba kabaja Kuriif jecha bara 1910tti Kongiresii Raadiyooloojiitiin moggaafame, kunis erga Kuriin du'ee booda ture. Boodarra garuu, maqaan kun kabaja Marii, Piyeer, moo kan lamaanuti jedhu mormii kaase.
Gara dhuma jaarra 19ffaa keessa, Piyeer Kuriin icitii maagineetizimii (ordinary magnetism) qorachaa ture; kana bukkeetti eksipermentii hafuura kan saayintistoonni Yuurooppi kan akka Charles Richet and Camille Flammarion godhan dhaga'e. Piyeer jalqaba qorannoo tooftawaan waa'ee hafuuraa irratti godhamu gaaffiwaan maagineetizimii kan deebi hin argatin baruuf akka isa gargaaru tilmaame. KAadhimasaa Mariidhaa yeroo barreessu "Waa'een hafuura kun baayyee akka na hawwate sitti dhoksuu hin barbaadu. Isa keessa gaaffiin wa'ee fiiziksii jira" (Hurwic 1995, p. 68). Yaadannoon Piyeer Kurii kan yeroo sanaa kitaabaa wa'ee hafuuraa baayyee akka dubbise agarsiisa (Hurwic 1995, p. 68)
Waa'ee seances kan Eusapia Palladino, Piyeer Kuriin fizisist Joorji Goyiif xalayaa Adoolessa 4 1905 barreessefin akkana jedhe:
About some séances with Eusapia Palladino, Pierre Curie wrote to physicist Georges Gouy in a letter dated 24 July 1905 (Hurwic 1995, p. 248):
"We had at the Psychology Society a few séances with the medium Eusapia Paladino. It was very interesting, and truly those phenomena that we have witnessed seemed to us to not be some magical tricks — a table lifted four feet above the floor, movements of objects, feelings of hands that pinched you or caressed you, apparitions of light. All this in a room arranged by us, with a small number of spectators all well known and without the presence of a possible accomplice. Cheating would only be possible if the medium had extraordinary abilities as a magician. But how to explain the different phenomena when we are holding her hands and legs, and the lighting of the room is sufficient to see everything going on?"
Piyeer gara Seances daawwachuuf qofa hin deemne, kaayyoon isaas hafuura wayii wajjin dudubbachuuf hin turre. Piyeer seances akka eksipermentii saayinsiitti ilaale, ulaagaa adda addaas too'achuu yaale, dhumarratti yaadanoo ballaa waan achirratti argees qabate (Hurwic 1995, p. 247).
Jireenya Dhuunfaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Intalli Piyeeri fi Marii Kurii Aayiriin Joliot-Kurii fi abbaan manaa ishii Fireediriik Joliot-Kuriis fiizisistii wa'ee raadiyoo'aktiiviitii qoratan turan. Isaanis Badhaasa Noobelii kan Fiiziksii qorannoo isaanii kanaaf argataniiru.
Intalli isaanii kan biraa, Iivi ammoo, seenaa haadha ishii barreessite.
Kan Piyeer Kuriin akaakayyuu ta'uuf intalli intalasaanii Hélène Langevin-Joliot, Yuunivarsiitii Paarisitti pirofeesarii fiiziksii niwuukilaaraa ti. Kan Piyeer Kuriin akaakayyuu ta'uuf ilmi intalasaanii Piyeer Joliot, kan akaakayyuusaa Piyeeritti moggaafame, baayookemistii beekkamaa dha.
Piyeer Kuriin balaa karaarraa kan Paaris keessatti isarra ga'een Ebla 19 1906 du'e. Karaa tiraafikiin itti baayyatu Rue Dauphine bokkaa keessa bakka Quai de Conti jedhamutti odoo qaxxaamuraa jiruu, Piyeer mucucaatee konkolaata fardaan harkifamu (cart) jalatti kufe. Lukti konkolaataa kanaa mataasarra bahee buqqee mataasaa waan cabseef battalumatti du'e.
Ebla 1995, Piyeeri fi Marii Kurii Paaris keessatti iddoo awwalcha namoota kabajamoof addatti qophaa'e keessati awwaalaman.
Badhaasa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Badhaasa Noobelii kan Fiiziksii (1903)
- Madaaliyaa Davy (1903)
- Madaaliyaa Matteucci (1904)
- Madaaliyaa Elliott Cresson (1909) kan erga inni du'e booda ayyaana badhaasa Marii Kurii irratti kennameef
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Awarded jointly to Pierre Curie and wife Marie Curie
- Manbachi, A. and Cobbold R.S.C. (November 2011). "Development and Application of Piezoelectric Materials for Ultrasound Generation and Detection". Ultrasound 19 (4): 187–196.doi:10.1258/ult.2011.011027.
- Paul W. Frame. "How the Curie Came to Be". Retrieved 30 April 2008.
- Anna Hurwic, Pierre Curie, Translated by Lilananda Dasa and Joseph Cudnik. (Paris: Flammarion, 1995) p. 65
- "Prof. Curie killed in a Paris street" (PDF), The New York Times, 20 April 1906
Liinkii Alaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- NOBELPRIZE.ORG: Seenaa Piyeerii fi Marii Kurii
- Badhaasa Noobelii Piyeer Kurii
- Official Nobel biography
- Biography American Institute of Physics
- Annotated bibliography for Pierre Curie from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues
- Curie's publication in French Academy of Sciences papers
- Some places and memories related to Pierre Curie
- Pierre Curie at Find a Grave


text:
Mata dureen marii gumii gamtaa Afriikaa kanaa waggaa baqattootaa, kan baqaa deebi’anii fi namoot biyya isaanii keessatti qe’ee ofii irraa buqa’anii jedha.
Dura taa’aan komiishina gamtaa Afriikaa Musaa Faakii Mohammat gumiin kun ennaa banamu haasaa dhageessisaniin bara ofii baqataa turan yaadatanii jireenya suukaneessaa baqattummaa gabaabsanii tuqaniiru.
Xumura gumii kaleessaa irratti dura taa’aan gamtaa Afriikaa inni haarawaan prezidaantiin Masrii Al Fattaa Al Sisii tuuta oduuf ibsa kennaniin rakkoon isaa hagam ulafaataa akka ta’e ibsaniiru.


text:
Itiyoophiyaan kuufama bishaan laga Gibee isa 3ffaa baatii Muddee bara 2016 suluula Omoo keessatti hojii jalqabsiiftee jirti. Kunis projeektii guddaa kan misooma shukkaaraa fi Jirbii kan dabalatuu yoo ta’uun beekamee jira. Iddoo sanatti bishaan kuusuun kan jalqabamee bara 2015 keessa yoo ta’u akka gara hara Turkaanaatti akka hin yaane ta’e ittifame.
Omishii shukkaaraa fi Jirbii babal’ataa yeroo deemuutti bishaan dabalataan Turkaanaa irraa fuudhama. Gareen mirga dhala namaaf falmu Hiyumaan Raaytis Waach akka jedhutti baayyinni bishaan hara Turkaanaa waggootii lamaan darban keessaatti meetra 1.5 hir’ate.Baatii sadaasa baara 2014 as immoo iddoon dur bishaan hara Turkaanaa baatuu ga’u fi laftii gogaan itti wal ga’u kiloomeetra tokkoo fi qabxii torba wal irraa fagaate.Bishaantu keessaa hir’ataa deeme jechuu dha.
Itiyoophiyaa fi Ertraatti qorataa gameessa kan garee Hiyumaan Raaytis Waach Felix Horn akka jedhutti hojiin misoomaa iddoo sanatti gaggeeffamu kun madda nyaataa fi jireenya naannoo suluuta Omoo fi hara Turkaanaa jiru midhee jira.Misoomnii gaggeeffamu kam iyyu bishaan hedduu barbaada. Bishaan kun misoomaaf fudhatamuun uummata naannoof akkaan yaaddessaa dha.
Jijjiramnii qilleensaa mudataa jiru immo darana haala jiru uummata Turkaanaa irratti sodaa yeroo dheeraa uumamee jiraJiraattonni nannoo akka jedhanti haala itti Roobnii roobu yeroodhaa gara yerootti jijjiramaa jira. Kana malees naannoo suun guutummaatti caamaan caalaatti gogaa jira.Margii dheedichaa hanqataa jira.Gama kaaniin hedduminni lakkoobsa uummataa immo dabalaa jira.Knaaf qabeenya hafee irratti walitti bu’iinsii uumamauu dabaluuf jira.
Gareen mirga dhala namaaf falmu Hiyumaan Raaytis Waach akka jedhutti badii dhaqqaba jiru kana irratti mootummaan Keniyaa Itiyoophiyaa irratti dhibbaan godhe hin jiru.Kana maleessa dhibbaa projeektiin kun geesisuu malu hawaasa naannoof hin ibsine.
Mootummaan Itiyoophiyaa akka labseetti Kuufama bishaanii Gibee 4ffaa Dolaaraa Biliyoona 1.6 ijaaruuf jira. Inni 5ffaanis sadarkaa karooraan qabamee jira jedhama.
Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa


text:
Sadaasa 30,2015 Gabaasa Qeerroo Jaarsoo
Wallagga Aanaa Jaarsoo baadiyyaalee adda addaa fi gandoota baadiyyaa Haro Birruu jedhamu keessatti uummanni gamtaan ka’ee diddaa guddaa deemsisaa jira.
FDG aanaa kana keessatti ta’een wal qabatee barattooti Oromoo sadii rasaasa Wayyaaneen rukutamanii buufata fayyaa aanaa Jaaroo keessatti waldhaanamaa jiru haala Kanaan barattootaa fi qonnaan bulaa akkasumas jiraattota aanicha keessaa manneen hidhaatti guuraman hedduu waan ta’aniif ammatti guutuutti adda baafachuun nama dhiba.
Haala walii galaan aanaan Jaarsoo qabsoo farra gabrummaa olaanaa keessa galanii jiru,waraanni Wayyaanee humnaa ol ta’uu irraan humna dabalataa Gimbii irraa yaammatee naannichi dirree lolaa fakkaachuun waraana Wayyaaneef buufata ta’aa jira.


text:
Tafsiira Suuratu Al-Ankabuut-Kutaa 11
Fakkeenya namoota Rabbii gadiitti wanta biraa gabbaranii?
“Fakkeenyi warra Rabbiin ala kan biraa awliyaa’a godhatanii, akka sharariitii mana ijaarratteeti. Dhugumatti, manni hundarra laafaan mana sharariititi. Osoo kan beekan ta’anii, [silaa awliyaa’a hin godhatanii turan].” Suuratu Al-Ankabuut 29:41
Fakkeenyi namoota Rabbiin alatti kan biraa gabbaramaa godhachuun gargaarsaa fi faaydaa irraa abdatanii akka sharariitii mana ijaarratteeti. Manni sharariitii hoo’as ta’e qorra ishirraa hin dhoowwu, miidhaa ishitti bu’us ishirraa hin deebisu. Sharariitiin wanta akka jirbii qaqal’aa mana godhatti. Manni kuni garmalee laafaa fi dadhabaa homaa ishirraa hin eegnedha. Haaluma kanaan, mushrikoota kanniinitti dallansuun Rabbii yoo bu’e, wantoonni isaan gabbaran homaa isaan hin fayyadan, adabbii Rabbii isaan irraa hin deebisan. Sanama mana sharariitiitiin wal fakkeesse. Akkuma manni sharariiti homaa ishirraa deebisuu hin dandeenye, sanamoonni isaaniis Rabbiin irraa isaan eegu hin danda’an.[1]
“Dhugumatti, Rabbiin wanta kamiyyuu isaan Isaa gaditti kadhatan ni beeka. Inni Injifataa, Ogeessa.” Suuratu Al-Ankabuut 29:42
Kana jechuun Rabbiin wanta kamiyyuu namoonni Isaan alatti gabbaran ni beeka. Hiikni biraa aayah tanaa: Rabbiin wanta namoonni Isa waliin gabbaran ni beeka. Wantoonni isaan gabbaran kunniin dhugaadhaan homaayyu miti. Kana irra, maqaa isaan moggaasan qofa. Mushrikoonni wanta gabbaran “gooftaadha ykn gabbaramaadha” jedhanii haa moggaasanii malee, dhugaadhaan wanti isaan gabbaran kuni gooftaa ykn gabbaramaa miti. Sababni isaas, amala Gooftaa ykn Gabbaramaa hin qabu. Nama fayyadu fi miidhu hin danda’u.
Rabbiin nama Isatti kafare irraa haloo baafachu keessatti Injifataadha. Too’annaa fi hojii Isaa keessatti Ogeessa (Hakiim). Ogeessa jechuun wanta hundaa bakka isaaf malu kan kaa’udha.[2]
Barnoonni aayah tana irraa baratamu: wantoonni namoonni Rabbii olta’aan alatti gabbaran (waaqeffatan) dhugaadhaan (haqiiqaadhaan) gooftaa ykn gabbaramaa miti. Sababni isaas, amala gooftaa ykn gabbaramaa hin qaban. Kan akka waa uumuu, waan hundaa irratti danda’aa ta’uu, waan hundaa beeku, dhagayuu fi arguu.
“Sunniin fakkeenyota namootaaf dhiyeessinuudha. Beektota malee kan isaan hubatu hin jiru.” Suuratu Al-Ankabuut 29:43
Kana jechuun Qur’aana keessatti fakkeenyota dubbataman namoonni akka irraa fayyadamanii fi isaan irraa barataniif isaaniif dhiyeessina. Garuu namoota dhugaa (haqiiqaa) beekumsaa irra gahuuf, beekumsa qabachuuf, amantii fi adeemsa isaanii keessatti itti fayyadamuuf fedhii guddaa qaban malee fakkeenyota kanniin kan hubatu hin jiru.[3]
(Namni dhugaa beekumsaa irra gahuu fi qabachuuf hin carraaqne, amanti fi adeemsa isaa keessatti itti fayyadamuuf fedhii hin qabne, fakkeenyota kanniin hin hubatu. Erga hin hubanne, irraa hin fayyadamu jechuudha.)
Fakkeenyonni Rabbiin subhaanahu wa ta’aala Qur’aana keessatti dhiyyeesse dhimmoota gurguddoo garmalee barbaachisoo ta’aniidha. Warri beekumsa qaban dhimmoonni kunniin dhimmoota biroo caalaa garmalee barbaachisoo akka ta’an ni beeku. Sababni isaas, Rabbiin xiyyeefannoo itti kenne, gabroonni Isaa akka itti xinxallan itti kakaase. Kanaafu, warri beekumsaa kana beekuf garmalee carraaqu.
Namni dhimmoonni kunniin garmalee barbaachisoo ta’uu waliin isaan hin hubanne, kuni warra beekumsaa irraa akka hin taane ragaa agarsiisuudha. Sababni isaas, inni dhimmoota barbaachisoo yoo hin beekne, kanneen biroo caalatti kan hin beeknedha. Kanaafi, fakkeenyonni baay’een Rabbiin dhiyeessu hundee amantiitii fi dhimmoota barbaachisoo ilaalchiseeti.[4]
Kitaabban wabii:
[1] http://sammubani.com/2020/06/28/fakkeenya-waliin-fokkinnaa-fi-soba-shirkii-kutaa-2/#more-15233
[2] Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-15/270, Tafsiir Muyassar-401
[3] Maddoota olii
[4] Tafsiir Sa’dii-741


text:
#GUGU MEDIA
Share Walif godha
Baarrefaama kan ija qalbitin dubisaa
–Warra_booji’amaa fakkaatee ykn waan mootummaa ganee qabsootti makame fakkaatee gara WBOtti seenaa jiru kana ija abshaalummaa fi of eeggannoo qabuun ilaaluu barbaachisa.
Akka jedhamaa jirutti qawwee fi uffata warreen kanaatti GPS hidhanii iddoo WBOn socho’u argachuuf itti gargaaramaa jiru. –Keessaayyuu warreen akkasii haga sirrittiWarra booji’amaa fakkaatee ykn waan mootummaa ganee qabsootti makame fakkaatee gara WBOtti seenaa jiru kana ija abshaalummaa fi of eeggannoo qabuun ilaaluu barbaachisa.
Akka jedhamaa jirutti qawwee fi uffata warreen kanaatti GPS hidhanii iddoo WBOn socho’u argachuuf itti gargaaramaa jiru.
Keessaayyuu warreen akkasii haga sirritti qorattanitti hoggansatti hin dhiyeessinaa. qorattanitti hoggansatti hin dhiyeessinaa.


text:
Sudaan fi Masriin mariin biyyoota sadeen dhimma hidha Laga Abbayaa akka bifa jijjiirratuuf carraaqqiin taasisan fudhatama hin qabu jechuun Itoophiyaan har’a ibsitee jirti.
Ministirri Bishaan, Jallisii fi Anniisaa Itoophiyaa Dr.Silashii Baqqalaa akka ibsa har’a kennaniin Sudaan fi Masriin itti gaafatamumma Gamtaa Afrikaatiif kenname xiqqeessun tuffachuuf yalii taasisan jedhan.
Erga covid 19 muudatee yeroo jalqabaatif biyyootni sadan bakka tokkotti magaalaa Rippabilikii Diimokiraatawaa Koongoo, Kinshaasaatti walitti dhufuun mari'atan.


text:
Baarentuu Gadaa Irraa//
Amala wayyaaneen waggoota 25n darbaniif irra deeddeebiin muldhasaa
turtee fi jirtu keessaa inni tokkoo fi kan gadhummaa ishii caalatti
muldhisaa jiru yakka malee nama hiitee, darartee, addabaabaayyitti
dhukaaftee ajjeeftee haaludha.Hin goone jettee kakachuudha. Wayyaaneen
ija jabeettii nama nagahaa dhukaaftee ajjeeftee boo’icha
dhaqxuudhasi. Ykn murna ofii ajjeeftee akka nama dhimmicha quba hin
qabneetti deebitee gadda maatii nama du’ee waliin taa’uuf yaaltudha.
Wayyaaneen kan ajjeese osoo ishii ta’uun ifatti beekamuu murna
quuqamaa fakkaattee boochee nama bochisuuf tattaafattuu dha. Garuu
itti hin milkoofne. Ajjeestee haaltus, hiitee, darartee hin goone
jettee kakkattus ummattoonni impaayeera itiyoophiyaa keessumaa ummanni
oromoo ni beeka. Har’ammoo galanni kan qabsoo, FXG qeerroon Oromoo
finiinsaa turee fi jiruu haata’uutii wayyaaneen maaliis jettee
kijibduu eenyummaan wayyaanee addunyaarratti saaxilameera. Kanarraa
ka’uun ajjeesanii boo’uun, ykn qulqulluu of-fakkeessuuf dhu’a gahuuf
tattaafachuun Wayyaanee Oromoos ta’e saboota cunqurfamoo biyyattii
qabsoorraa daguu ykn gowwoomsuu hin dandeenye. Funduraafillee hin
dagu.
Wayyaneen ilmaan saboota cunqurfamoo hedduu dharaan yakkitee hiitee
darartee jirti, dhukaaftee ajjeeftee jirti, ajjeesaas jirti, keessumaa
waggoota 25n darbaniif yakki ummata Oromoorratti murna tanaan
raawwatee fi raawwataa jiru hamaa fi sukanneessadha. Kan hidhamee
dararame, kan ajjeefame, Kan eessa buteen isaa hidhattoota sirna
kanaatiin dhabame manni haa lakkaawuu.
Ajjeechaan hidhaa fi dararaan sukanneessaan akkaan hamaa ta’ee fi
dhagahuufuu nama sururu kun ummata Oromoos ta’e saboota cunqurfamoo
impaayeera itiyoophiyaa keessa jiranirratti raawwachaa turee fi jiru
ammoo saboonni kun waa yakkaniitii miti. Dubbii ijoon maaliif mirga
umamaa fi dimookiraasii keessan gaafataniidha, maaliif yoo qabeenyi
keessan saamamu dubbataniidha. Nuti hin nyaannaa, ni saamnaa isin
garuu garbootuma keenya ta’aatii callisaa nutajaajilaa jiraadhaa
sababa jedhuuni. keessumaa ilomaan Oromoo ajjeefamaa kan turanii fi
jiran Oromummaa isaanii qofaan yakkamanii akka ta’e waluma
yaadachiisuuf yoo ta’e malee kan quba hin qabne hin jiru.
Wayyaaneen abbaa irree, murna ajjeechaa, hidhaa fi dararaa akkasumas
saamicha malee hin beeknee dha. Haata’uutii ajjeechaa fi dararaa
ifatti raawwachaa jirtu; kan addunyaa gutuun irratti ragaa bahaa turee
fi jiru kana yoo haaltu agarra, dhageenya. Sobduu, hattuu fi saamtuu
waan taateef takkaawuu akka mootummaa sirna qabuu fi biyya bulchuutti
waan balleessiteef itti gaafatama dhugaa fi sirri fudhattee hin
beektu. Eeyyee balleesseera, hidheera, dararareera, ajjeeseera
akkasumas saameera jettee gaafii ummataa mirga ofiin of bulchuuf yoo
deebii sirri kennuuf yaaltu hin agarre. Fuunduraafis wayyaaneerraa kun
hin eegamu.Hojiin ishii yakka osoo namni arguu addabaabaayyitti
raawwatte haaluu,Ykn sababa gongumaa fudhatama hin qabnee fi gaafii
ummataatiin wal hin fakkaanne tarreessitee, afarsitee, afanfajjii
uumtee, bara bittaa fi saamichaa dheereffachuu dha.
Mee ajjeechaa sukanneessaa wayyaaneedhaan baroottan bittaa waggoota
25n darbaniif raawwatan cinaatti dhiifnee isuma as dhihoo dhoohinsa
FXG qeerroo Oromootin walqabatee haa kaafnu. Wayyaaneen FXG finiinaa
turee fi jiruun dhiphattee barattoota dabtaraa fi qalama malee homaa
of harkaa hin qabne meeeqa Aga’aazii itti bobbaaftee ajjeefate? Nama
meeqa ayyaana Irreechaa irratti ajjeefte? Lakkoofsa isaa hunduu waan
quba qabuuf irra deebi’uun barbaachisaa miti jennee mee haadhiifnu.
Wayyaaneen gantuu, kijibduu fi saamtuu waan taateef lakkoofsa amanuu
mitii ajjeechadhuma waraanni ishii addabaabaayitti raawwatee fi
addunyaan quba qabu kana haalaa turte, haalaas jirti. Lakkoofsa
irratti walii galuu dadhabuu achi haa hafuutii dhumaatii barattoota
Oromoo fi ayyana irreechaa ijakoo haaqabu ani hin agarre jettee yoo
kakkatu argine. Inumaawuu Oromoo waliin gadda taa’uuf yoo uffata
gaddaa uffattee boochee boochisuuf yaaltu argaas turre. Guyyoota
gaddaa jettees labsuun ofumaa ajjeeftee ofumaa gaddituu taatee as
baate. Kana bira dabartees karaa ergamtoota ishii kanneen akka Lammaa
Magarsaatin “Dhumaatiin barattoota Oromoo na gaddisiiseera” jechuun
Oromoo garaa laaffifachuu fi bara bittaa fi saamichaa dheereffachuuf
yaalii godhaa turtee jirti. Ajjeesanii, ija ashaboon dhiqatanii
haaluun , halaniis du’a gahuu jechuun kunoo akkasi.
Murni qaanii hin qabne tun tibba kana ammoo kunoo namoota imaammata
saamichaa ishiin ummattoota impaayeera Itiyoophiyaarratti diriirsteen
hiyyummaa hanga hin qabneef saaxilamanii ala bulaa ta’uun kosiirraa
funaananii nyaatanii jiraatan amma isaan dhumanaiitti eegdee, erga
dhumanii booda kan gaddi itti dhagahame taatee as baatee jirti. Bochee
bochisuufis marxifattee ka’uun labsii gaddaa kan guyyaa 3f hojiirra
oolu labsitee jirti. Qoosaa jechuun akkasi.
Dhumaatii magaalaa Finfinnee keessatti iddoo addaa Qoshee jedhamuun
beekamutti osoo gataa ykn kosii keessaa funaananii nyaatanii fi keessa
jiraatanuu lammilee hiyyeeyyirra gahe kanaaf itti gaafatamntuun duraa
wayyaanee dha. Bulchiinsa ishiiti. Imaammata saamichaa ishiin
diriirsteetu ummata beelaaf, daaraa fi hiyyummaa bara baraaf saaxilee
akka kosii ykn gataa keessa jiraatanii fi kosii keessaa funaananii
nyaatan taasise. Yoo Koosiin magaalaa Finfinnee garaa walakkaa
keessatti Tuulamee sadarkaa jigee nama fixuu gahu Wayyaaneen biyya
bulchaan jira jettu eecha dhaqxe? Maaltu ilma namaa osoo biyya abbaa
isaa keessa jiruu akka saree abbaa hin qabnee kosii keessa bulche?
Deebiin isaa karaa wal nama hin mormisiifneen ifaadha. Innis itti
gaafatmaan balaa kanaa sirna saamicha diriiristee of malee isa kaan
dagatte Wayyaanee fi wayyaanee qofaa dha. Dhumaatii kanaafis wayyaanee
malee kan biraa kan itti gaafatamu hin jiru. Kanarraa ka’uun hololli
amma Wayyaaneen kan gaddi itti dhagahame fakkaattee afarstus fudhatama
hin qabu. Kun qawwee harkaa qabna yeroon nuuf kenne jedhanii dhiiga
namaa, lubbuu namaatti qoosuudha. Roorroo dachaadha. Lama nama
ajjeesuudha. Waan ta’eefuu wayyaaneen dhumaatii sukanneessaa kanaa fi
kana dura raawwatamaniif karaa kamiinuu itti gaafatama seenaas,
seeraas jalaa hin baatu.
Nammoonni du’an kun 100 ol ta’uu fi kan miidhaan gurguddaan irra gahe
ammoo dhibba 300 ol ta’uun gabaafamaa jira, kan eessa buteen isaanii
dhabamees kkasuma lakkoofsa hin qabani. Akka gabaasa bahaa jiru
kanaatti lammiilee osoo koosii keessa jiraatanii fi kosii keessaa
funaananii nyaatanuu dhuman kanneen keessaa irra jireessi isaanii
Oromoota motummaa Wayyaaneetiin lafti saamamee qayee fi qabeenya
isaanirraa buqqa’anii fi yeroo adda addaatti akka hojjetanii hin
jiraanneef maqaa shororkeessummaatiin hojiirraa har’atamaniidha.
Kanneen du’anii fi miidhaa guddaan irra gahe kana keessatti
Haadholiin,ijoolleen,
miidhamtoonni naannoo kana iddoo jireenyaa fi madda nyaata itti
argatan godhatanii jiraachaa turan miidhamuun yoo gabaafamu; kan du’ee
fi essa buteen isaa dhabame kan eegamaa jiruu olitti dabalaa
jiraachuunis himameera.Osoo sirni lammiif yaadu, kan aantummaa ummataa
qabu biyya san keessa jiraatee fi bulchaa jiraatee dhumaatii
sukanneessaan kun hin gahu. Kan biyyattii bulchaa jiru garuu murna
saamichaaf qawwee qabattee dhufte wayyaaneedha. Wayyaaneen ammoo kan
tuullaan kosii irratti jigee ajjeesee mitii kan waraanni ishii
Aga’aaziin dhukaasee fixe ilmaan Oromoo dhibbootaan lakkaawwamanuu hin
ajjeefane jettee haalaa jirti. Kun baayyee nama gaddisiisa.
Tuffiidhasii, gochaan akkasii kun ammoo yeroo kamiyyuu caalaa qabsoo
bilisummaaf nama kakaasa, nama onnachiisa.
Sirna diina ummataa ta’e sirna mootummaa TPLF/dhalattoota Tigraayirraa
ijaarame kun; sirna saamicha malee aantummaa ummataa hin qabneedha.
Sirna akkanaatiin amma yoomitti dararamaa jiraachuun danda’ama? amma
yoomittis sirni kun lubbuu ummataattis qoosaa jirata? Kun karaa
kamiinuu dacha’uu ykn dhaabbachuu qaba.
Wayyaaneen ajjeefatee kan gaddee fi naatoo ummataa qabdu fakkaattee
boo’icha fakkeessii, boo’icha sobaa boo’aa jirti, boo’ichi akkasii
ammoo qoosa dha. nama fixanii gadda labsuun lubbuu umataatti
qoosuudha. Waliin dhahanii bara saamichaa fi ajjeechaa
dheereeffachuudhaf tattaafachuudha. Kun oolee osoo hin bulle
qabsoodhaan dhaabachuu qaba. Sirnchi haala kanaan itti fufnaan
miidhaan kana caalu Oromoos ta’ee saboota biroo muudachuun waan hinn
oolleedha. Miidhaan itti aanee dhufu ammoo kan ammaa caaluu mala,
kanaafuu harka walqabatanii wayyaanee ofirraa ittisuu fi kuffisuun
kan yeroon kennamuufii qabuu miti.//


text:
Guyyaan “Tamboo Xuuxuun haa dhaabatu” jedhu kabajamutti, jarmayaan fayyaa addunyaa kanneen xuuxan amala isaanii akka dhiisan, kanneen tamboo hin xuuxne caalaa illee COVID-19n du’uuf carraa isaan qaban ol aanaa ta’uu akeekkachiiseera.
Qornnaan saayinsii waggoottan darban keessa geggeessaman kanneen tamboo xuuxan dhibba irraa harka shantama COVID -19n ennaa qabaman, akkaan dhukkubsachuu ykn du’aaf akka saaxilaman mirkaneesse jechuu dhaan hoogganaan sagantaa to’annaa tamboo kan jarmayaa fayyaa addunyaa Vinayaak Prasaad VOAf akka ibsaniiru.


text:
Jalqaba torban dabree irra ajjeefamuu artistii beekamaa Haacaaluu Hundeessaa tii booda mormii ka'een wal-qabatee namoonni 156 ol du’uu Koomishiniin Poolisii Federaalaa akkasumas Biiroon Bulchiisaa fi Nageenyaa Oromiyaa beeksisee jira.
Manneen daldalaa, waajiraaleen hojii fi tajaajilli geejjibaallee Finfinnee fi magaalaalee Oromiyaa hedduu keessatti akka addaan citanii turan ka gabaasamee ture har'aa garuu tajaajilawwan hedduun banamuu isaanii, gabaasaan VOA, Naakor Malkaa himee jira. Tajaajilli interneetii garuu ammallee hin banamne.
Gama biraatiin immoo hoogganootaa fi miseensota gameeyyii Adda Bilisummaa Oromoo dabalatee Finfinnee, Amboo fi Naqamte keessatti namoonni hedduun hidhamuu, Naakoor maatii namoota hidhamanii, hooggana ABO fi aangawoota mootummaa dhimmi isaa ilaallatu dubbisuun VOAf ibsee jira.
Gaaffii fi deebii guutuu caqasaa.


text:
Ethiopia Tigray USA | Kobo town
Waraana Tigraay: ‘Itoophiyaan dhiibbaa kamiifuu hin jilbeeffattu’ – MM Abiy Ahimad
Fulbaana 18, 2021 (BBC Afaan Oromoo) — MM Itoophiyaa Abiy Ahimad (PhD) xalayaa banaa pireezidantii Ameerikaa Joo Baayidaniif barreessaniin, Ameerikaa dabalatee biyyootni lixaa dhiibbaa hin malle Itoophiyaarraan gahaa jiru jedhan.
“Xalayaa kana wayitan barreessutti, namoonni nagaan, dubartoonni, daa’immanii fi gareeleen balaaf saaxilaman naannolee Amaaraa fi Affaar keessatti qe’eerraa buqqaafamaa, jireenyi isaanii manca’aa, maatiin isaanii jalaa ajjeefamaa, qabeenyi fi dhaabbileen isaanii ABUT/TPLFn jalaa barbada’aa jira” jedha MM Abiy.
Naannoo Tigraay keessatti ammoo daa’imman umuriin isaanii hin geenye waraanaaf akka duulan godhamaa jiru jedhan.
Ijoolleen Tigraay akka hiriyoota isaanii kutaalee Itoophiyaa biroo keessa jiranii barnootaf ergamuun adoo irra jiru, garee paarlaamaan biyyattii shororkeessaa jedhee labseen, butamanii waraanatti duulfamaa jiru jedhan.
Daa’imman umuriin isaanii waraanaaf hin geenye loltuu gochuun seera idil-addunyaa kan cabsu ta’ullee TPLF kana gochuurraa of hin qusanne jedhan xalayaa fuula sadi pireezidant Joo Baayidaniif barraa’e marsaalee hawaasaa irratti maxxansaniin.
Xalayaan kun kan barraa’e pireezidantiin Ameerikaa Joo Baayidan qooda fudhattoota waraana Tigraay irra qoqqobbiin akka kaa’amu ajaja olaana dabarsuun erga dhagaahamee booda.
“Qoqqobbiin kun kanneen waraanni Kaaba Itoophiyaatti adeemaa jiru akka itti fufu gaafatamoo ta’an ykn qooda qaban, gargaarsa namoomaa kanneen ugguran fi kanneen dhukaasni akka hin dhaabbanne dhorkaa jiran irratti akka qiyyaafannu nu taasisa” jedhan Joo Baayidan ibsa Waayit Haawus baasee irratti.
Ta’us garuu waa’ee ajaja olaanaa pireezidant Joo Baayidan, namoota waraana Tigraay keessaa qooda qaban irratti qoqqobbiin akka kaa’amu dabarsanii xalayicha keessatti hin eeramne.
MM Abiy maal jedhan?
Hawaasni idil-addunyaa daa’imman umuriin isaanii hin geenye lolaaf hiriirsuu TPLF akkasumas waywaannaa daa’immanii fi dubartoota naannoo Amaaraa fi Affaar TPLFn gara jabinaan dararamanii callisuun bira kute jechuun komatan.
Addunyaan guutuun badii garee shororkeessaa kanaa dhiisee dogoggoroota maraaf Itoophiyaa fi mootummaa Itoophiyaatti quba qabuun sirrii akka hin taanes himan.
Carraaqqiin mootummaan Itoophiyaa naannoo Tigraay tasgabbeessuu fi gargaarsa namoomaa qaqqabsiisuuf taasise sirnaan hin hubatamne jedhan MM Abiy.
Baatilee muraasa darban dhiibbaan hin mallee fi yeroo gara yerootti dabalaa dhufe Itoophiyaarra gahaa ture jedhu.
ABUT/TPLF bar-kurnee sadii oliif uummata Itoophiyaa cunqursaa, mirga namoomaa fi siyaasaa isaanii sarbaa ture kan jedhan MM Abiy, Ameerikaa dabalatee biyyoonni Lixaa yeroos TPLF irraan dhiibbaan gahan hin jiru ykn xiqqaa ture jedhan.
Mormii uummataa bara 2015 hanga 2018 tureen ABUT/TPLF aangoorraa buufamus, uummata walirratti kakaasuu itti fufee boodas, biyya seena baroota 3000 qabdu diiguu yaalii gochaa jira jedhan.
Kana kan godhu ammoo dhaabbilee mirgoota namoomaa fi diimokiraasii idil-addunyaa olola isaaf itti fayyadamuuni jedhan.
‘Lola shororkeessummaa irratti baname’
Itoophiyaan dhiibbaa irra gahaa jiru dandamachuun filannoo biyyaalessaa milkaa’aa kan uummati biyyattii miliyoona 40 ol irratti hirmaatan gaggeessuu eeran.
Nageenyi biyyaalessaa, naannoo fi addunyaa imaammata Ameerikaan xiyyeeffannaa kennituuf ta’ee osoo jiruu, biyyattiin baroota 1980 keessa dhaabbata shororkeessaa ramaddii sadaffaa ni ta’a jechuun kan adda baafte ABUT/TPLF irratti ejjennoo jabaa maaliif akka hin qabaannee gaaffii deebii hin argannedha jedhan.
Akkuma Ameerikaan addunyaarratti ‘lola shororkeessummaa irratti bante’ mootummaan Itoophiyaas lammilee miliyoonaan deeggaraman waliin ta’uun sadarkaa biyyaatti ‘lola shororkeessummaa irratti bananii’ akka jiran himan MM Abiy.
Wayita Ameerikaan Gaanfa Afrikaa keessatti al-Shabaabiin loltu Itoophiyaa michuu ishee taate, Ameerikaanis wayita Itoophiyaan garee shororkeessaa TPLF’n loltu deeggarsa ni gootiif jedhanii eegaa akka turanis himaniiru.
”Uummanni Ameerikaa fi kan guutuu addunyaa gabaasaalee, ragaalee fi seenessawwan sirrii hin taaneen dogoggorfamanii, miidhamaa akka isa miidheetti, isa miidhame ammoo akka miidhamaatti fudhatani” jedhan.
Jalqaba bara kanaa wayita Joo Baayidan aangoo qabatan, hariiroo Afrikaa fi Ameerikaaf boqonnaa haaraatu baname abdi jedhu qabaachaa turanis sun ta’uu dhabuu himan.
Itoophiyaan akka biyya koloniyaalizimii ofirraa facciftee fi akka biyya hundeessituu UN fi Gamtaa Afrikaatti rakkoo amma ishee mudate cichoominaan akka irra aantu himan.
“Itoophiyaan dhiibbaa hin malle, sababa namoota lubbuu miliyoonotaa caalaa aangoo isaanii mararsiifataniin irra gahuuf hin jilbeeffattu” jedhan.
Waldaaleen dargaggootaa mootummaa Itoophiyaan hidhata qaban ‘US dhiibbaa Itoophiyaarratti gootu’ akka dhaabdu gaafachuuf xalaayaa dargaggoonni miiliyoona shan barreessan Waayit Haawusitti erguuf qophiitti jiran.


text:
Piraamiidii guddicha biyya Misiraa (Gibtsii)
Piiraamiidiin kun dhaabbata barumsa,aadaafi saayinsii mootummoota gamtoomanii adduunyaatti (UNESCO)tti kan galmaa’e hambaawwan dinqisiisoo adduunyaa torban keessaa isa guddichadha. Akka barreessitooti seenaa biyya Misiraa ibsanitti, Piraamiidii kana ijaaranii fixuuf waggaa 10-20 isaanitti fudhate.
Piiraamidiin kun kan ijaarame dhaloota Kiristoos dura,waggaa 2560 (2560 B.C) si’a ta’u,ol dheerinni isaa meetirii 146.5dha.Hunda caalaa kan nama dinqisiisummoo, haalli Piiramidichaa hingeeddaramne.Akkuma duriitti jira. Akka seenaa odeessamutti,Piiraamiidiin guddichi kun awwaala Fari’oonii (mooticha) Misiraa afraffaa Kufu jedhamuudha jedhama.
Garabiraan kan nama dinqisiisu immoo,ji’arraa ta’anii yeroo gadi ilaalan, Piiraamidiin kun akka hurjii kan ifu ta’uusaati. Ulfinni walii galaa Piiraamiidii kanaa,kiiloo giraamii miliyoona 50dha. Akka odeessamutti Piiraamiidii kana ijaaranii hamma xummuuranitti, guyyaa guyyaan dhagaan toonii 800 itti guuramaa ture.Waa’ee ogeeyyota ijaarsa Piiraamiidii kanaa, tilmaamoti garaa garaa dhiyaachaa turan.Falaasamooti Giriikii,Piiraamiidiin kun kan ijaarame humna garbootaanidha yeroo jedhan,kaan immoo humna garbootaa qofaan osoo hin taane namooti 100,000 irratti hirmaataniiru jedhu.Egaa Piraamidiin kun waggoota 3,800 dabraniif adduunyaa irratti guddicha jedhamee galmaa’eera.
Yeroo kan birran …………….


text:
Seera barreeffama Afaan Oromoo keessatti waantota dhorkaa ta’an
- Qubee dubbifamaas ta’e dubbachiiftuun barreeffama keessatti gosti tokko, lamaa ol ta’ee walitti aanee barreeffamuu hinqabu.
Hub. Yoo qubee dachaa ta’e malee. Akkasumas, dubbachiiftuun yoo hudhaan gidduu gale malee.
- Dubbachiistuun gosti lama walitti aanee barreeffamuu hin danda’u.(hudhaan gidduu galuu qaba)
- Bakka irra butaatti sagaleen jabaachuu hin danda’u.
Fkn: Falmmattoota
Gurrguddaa
- , Qubeen dachaa barreeffama keesaatti lama ta’ee ( jabaatee) hin barreeffamu.( dubbisa keessatti adda ba’a)
Fkn: Kallachcha ×
- Qubeewwan jiran keessaa qubeen ‘h’ jabaachuu hin danda’u.( barreeffamaanis, dubbii keessattis
- Barreeffama dheeraa yommuu barreessun dhuma toora waraqaarra yommuu geenyu birsagarra utuu hun ga’iin dachaafachuu hin qabnu.
Fkn: …nyaatt-
ee rafte.( kun seera Afaan Oromoon dhorkaadha).
- Qubeen guddaa( qub-guddeessi) walakkaa jechaatti galuu hin danda’u.
Jalqaba barreeffamaa, xumura yaadaa booda, maqaa biyyaa, namaafi bineeldotaa yommuu fayyadamnu qofa fayyadamna.
Fkn: Tolasaan Mana Barumsaa Deeme. ×
Tolasaan mana barumsaa deeme.√
- , Jalqaba himaa, xumura yaadaa booda, maqaalee lakk 6 irratti kaafne kana keessatti yeroo hundaa qubee xiqqaan fayyadamuu hinqabnu.
Fkn: abdii, caaltuufi galataan finfinnee deemanii turan. garuu…×
Abdii, Caaltuufi, Galataan Finfinnee deemanii turan. Garuu…√
- , Sirna tuqaalee xumura yaadaa agarsiisan (tuqaa, mallattoo gaaffii fi raajeffannoo) yommuu fayyadamnu lamaansaanii wal duukaa fayyadamuu hin dandeenyu.
Fkn: Akkam bareeddii?! ×
Akkam bareeddii! √
- .Mallattoo Fuftuu(…)Tuqaa sadii ol fayyadamuu hin dandeenyu
- [?].Jechoota ergisa ta’an akka jiraniin fudhachuu hin dandeenyu. Jecha sana ergisa ta’uusaa adda baasuuf mallattoo waraabbii qeenxee keessa galchuu ykn barreeffamicha barreeffama kaanirraa adda baasuu qabna.(yoo barbaachise gurraachessuu ykn ‘italic’ fayyadamuu qabna).
Fkn: Tuulamaan ‘sport’ jaallata.
- Xumuraafi ka’umsa jechaa keessatti sagaleen jabaatee barreeffamuu hin qabu( jalqabaafi xumurarratti qubeen dubbifamaa lama ta’ee hin barreeffamu).
Fkn: bbishaan, bishaann ×
- , Irra butni jalqabaafi xumura jechaarratti hin galu( gidduu jechaa malee)
Egaa ” kan qaban yoo darbatan dabuma hin dhaga’atani” jedhani, mee yaada yoo qabaattan waa jedhaa!
Mddii: kan dubbifnerra


text:
Amnesty International gaazexeessitoonni Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo yakka malee hidhaman akka hiikaman gaafate. Gaazexeessitoonni kunniin: Biqilaa Amanuu, Gadaa Bultii, Addunyaa Keessoo, Firoomsaa Baqqalaa fi Abdiisaa Guuttataa yoo ta’an, sababni qabamuu isaanii yaalii Fonqolcha Mootummaa Naannoo Amaaraa fi ajjeechaa ajajoota waraanaa Finfinneetti ta’e waliin kan walqabatu, walumaagala yakka shororkeessummaa akka ta’e Poolisiin Federaalaa himee jira. Raadiyoon Sagalee Ameerikaa dhimma himannaa shororkeessummaa kana ilaalchisee qorataa poolisii dhimma dargaggoota kanaa qabate yoo gaafatu, poolisiin ammoo “Mootummaan seericha fooyyeessuuf hojjechaa jira, nuti kan beeknu labsichi hanga ammaa hojiirra jiraachuu isaati. Kana caalaa qaama olaanu gaafachuu dandeessu.” jechuun deebise. Yaalii Fonqolcha Mootummaa Naannoo Amaaraa fi ajjeechaa ajajoota waraanaa kanaan kan shakkaman miseensonni qaama nageenyaa naannichaa wabiidhaan gadhiifamuun ni yaadatama.
Barruun kan Galaanaa Kiisiiti


text:
Waa’ee namoota hidhaa jiranii yaaddofne jedhu maatii fi dhaabonni siyaasaa
(BBC Afaan Oromoo) — Ajjeechaa Haacaaluu Hundeessaan booda hogganoota siyaasaa fi gaazexeessitoota dabalatee walumaagalatti namoonni 5000 jala siqan hidhamaniiru.
Gariin mana murtiitti kan dhiyaataa jiran yoo ta’u gariin ammoo bakki itti hidhamaniyyuu hin beekamu.
Kanneen keessaa qondaalota ABO kan ta’an dargaggoo Lammii Beenyaa fi Daawwit Abdataa isaan tokko.
Sanbata xiqqaa halkan mana jireenyaa isaanii keessaa poolisiin fuudhamanii mana hidhaa galuu Hayyuu Dureen ABO Obbo Daawud Ibsaa BBCtti himan.
- Obbo Mikaa’el Booran dabalatee miseensotni Hoggansa ABO hidhaman
- Jawaar fi kaan wanni ittiin shakkaman ‘ta’e jedhamee raawwatame’ jedhan
- Wal dura dhaabbannaa Jawaar Mohaammad fi MM Abiy Ahimad eessaa garam?
Lammii Beenyaa Itti Gaafatamaa Damee Dargaggootaa ABO yoo tahu Daawit Abdataa ammoo Itti gaafatamaa Jaarmiyaa fi damee siyaasaa ABO godinaa fi magaalota Naannoo Finfinneeti.
Qondaalonni lameen ”halkan poolisiidhaan mana jireenyaa isaanii keessaa fuudhamuu dhageenye. Eessatti akka hidhaman adda baasuu hin dandeenye. Qaamni kana sitti himus hin jiru” jedhan Obbo Daawud.
Gaazexeessaa OMN kan ta’e Mallaasaa Dirribsaa yeroo torban lamatti dhiyaatuuf buufata poolisii ‘soostanyaa’ jedhamutti hidhame akka jiruu fi gaafachuu dhorkamuu haati warraan isaa Taaddalach Margaa BBC’tti himte.
Wiixata nyaataafi uffata geessitee poolisoonni karra eegan simachuu diduu dubbatte.
“Waan inni keessa jiru fayyummaan isaalle na yaaddeessa, daa’imman waliin horatan lamaaniin ‘fiildii hojii deeme’ jedheen gowwaamsa jira” jette.
Sambata darbe halaalatti mana hidhaa kana jiraachuusaa arguurraa kan darbe, haala keessa jiru akka hin beekne dubbatti.
Hojiif bahee poolisoota federaalaan qabamuusa kan dubbattu haati Taaddalach, mana murtiittis otoo hin dhiyeeffamiin hidhamee turuu himte.
Gaazexeessaan biraa lammii Keenyaa Yaasiin Juumaa hidhamuun isaa maatiin mirkanaa’us eessatti akka hidhameefi maalirra akka jiru quba hin qabnu jedhu maatiin isaa Naayiroobii jiran.
There are fears for the whereabouts and safety of a Kenyan journalist, Yassin Juma who was arrested more than a week ago in #Ethiopia. Yassin’s family told me they have heard nothing about why he’s been held pic.twitter.com/tfH5qw4F7V
— Emmanuel Igunza (@EmmanuelIgunza) July 14, 2020
Namoonni siyaasaa hidhaa jiran eenyu?
Ajjeechaa weellisaa Haacaaluu Hundeessaan booda qondaalonni ABO hidhaman Dr Shuggux Galataa gorsaa ol-aanaa ABO, Obbo Kennasaa Ayyaanaa, Obbo Mikaa’el Booran fi Koloneel Gammachuu Ayyaanaati.
Miseensi Koree hojii raawwachiiftuu dhaabichaa Obbo Abdii Raggaasaa fi miseensi Gumii sabaa biraan Obbo Amaan Filees erga hidhamanii bubbulaniiru.
KFO irraas Obbo Baqqalaa Garbaa dura taa’aa itti aanaa, Obbo Dajanee Xaafaa barreessaa akkasumas Obbo Jawaar Mahaammad fi Obbo Hamzaa Booranaa hidhamanii jiru.
Kanaan alatti Adaamaa, Shaashamannee, Gimbii fi godinaalee Oromiyaaiddoo gara garaatti hogganoonni sadarkaa jiddugaleessaa hedduun jalaa hidhamuu dura taa’aan KFO pirofeesar Mararaa Guddinaa BBC’tti himaniiru.
Haaluma wal fakkaatuun hogganoonni godinaalee akkasumas miseensoonni fi deeggartoonni isaanii hidhamaa akka jiran Haayyu dureen ABO Obbo Daawud Ibsaas himaniiru.