text:
Qondaaltonni Mootummaa Yaman akka jedhanitti, walii galteen hidhamtoota wal jijjiiruu kun marii nageenyaa torbee dhuftu Siwiidin keessatti geggeessuuf UN qopheessaa jiruun duratti, wal amantaa cimsuuf kan yaadame tahuu ibsan. Ministeerri haajaa alaa Khalid Al-Yamani akka jedhetti, walii galtee kanaan gareen Huusii deeggartoota mootummaa 2000 kan lakkisu yoo tahu, akkasumas mootummaan ammoo loltootaa fi deeggartoota Huusii 1500 finciltootaaf dabarsee kan kennu tahuu beeksise.
Garee Huusii irraa Itti gaafatamaan dhimma hidhamtootaa Abdulqaadir Al-Murtazaa gama isaatiin akka jedhetti, Gareen Huusii walii galtee kana ji’a dabre keessa kan mallatteesse tahuu ibsuun, mootummaan Yamanii fi gamtaan waraana Arabaatis torbee kana kan malllatteessan tahuu Yamanitti bakka bu’aan UN Martin Griffith kan isaanii mirkaneesse tahuu ibse.
Martin Griffith torbee lama dura mana mare dhimmoota nageenyaatiif gabaasa dhiheesseen, gareewwan Yaman keessatti waraana irra jiran marii nageenyaa jalqabsisuudhaaf carraaqqiin kan jalqabame tahuu ibsuun isaa ni yaadatama. Marii torbee dhufutu magaalaa Stockholm keessatti geggeefamu kana irratti, lola Yaman keessatti lubbuu namoota kumaatamaa harcaase kanaaaf furmaata dippiloomaasii barbaaduudhaaf, walii galtee dhukaasaa dhaabuu mallatteessuuf, akkasumas haalli raawwii hidhamtoota wal jijjiiruu maal tahuu qaba kan jedhu irratti bal’inaan kan mari’atan tahuu gabaasni arganne ni addeessa.


c: text/html

text:
Dooniin tun lammiilee Ityoophiyaa fe’attee Jibuutii irraa gara Yaman kan imalaa turte yoo tahu, halkan Sabtii dabree galaana Diimaa keessatti kan dhidhimte tahuu gabaafame. Namoota balaa kanaan du’an jidduu 60 dhalattoota naannoo Tigraay aanaa Atsbii Wanbartaa yoo tahan, mootummaan naannichaa Alhada fi Isniina kaleessaa du’a namoota kanneenii maatiiwwan 40 oliif kan ibse tahuu FBC’n gabaase.
Namoonni balaa kanaan du’an kanneen biroo garuu lammiilee Ityoophiyaa tahuu malee naannoon isaanii hin beekamne.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Manni murtii addaa Paakistaan Prezdaantii biyyattii duraanii kana, yakka biyya ganuutiin bakka inni hin jirretti adabbii du’aa irratti murteesse. Jeneraal Pervez Musharraf bara 1999 fonqolcha mootummaatiin aangoo qabachuun waggaa sagaliif biyyattii hogganaa ture. Musharraf November 2007-August 2008tti heera Paakistaan ugguruun labsii yeroo muddamaatiin biyyattii bulchaa ture.
Haata’u malee prezdaantichi deeggarsa waraanaa fi humnoota siyaasa biyyattii dhabuun August 2008 angoo kan gadi lakkise yoo tahu, kanuma hordofuun abbaan alangaa biyyattii “yeroo nagayaatti angoof mootummaatiif heera ugguruun, biyyattii labsii yeroo muddamaatiin bulchuun sun, yakka biyya ganuuti” jechuun himannaa irratti bane.
Jeneraal Perveez Musharraf bara 2016 dhukkubsatee yaalaaf gara Dubaay eega imalee booda, rakkoo nageenyaa fi dhibee hordoffii addaa isa barbaachisu himatuun koolu galtummaa gaafatee Emreets keessa jiraata.


text:
Ajjeechaa Artist Haacaaluu Hundeessaa irratti raawwatame hordofuun magaalota Oromiyaa heddu keessatti mormiin ka’e har’as kan itti fufe yoo tahu, tarkaanfii humnaa waraanni mootummaa fudhataa jiruun hanga ammaatti yoo xiqqaate namoonni 50 du’uu dubbi himaa mootummaa naannoo Oromiyaa eeruun Rooyters gabaase. Haata’u malee lakkoofsi namoota ajjeefamanii kanaa ol tahuu gabaasaaleen tokko tokko ni mul’isu.
Magaalota guyyaa har’aa mormiin keessatti geggeeffamaa jiru jidduu Amboo fi Roobe adda duree yoo ta’an, keessumattuu ummanni magaalaa Amboo “reefki Artist Haacaaluu Finfinnee keessatti awwaalamuu qaba; Obbo Jawaar Muhammad dabalatee namoonni hidhaman akka lakkifaman” dhaadannoo jedhu kan dhageesisaa turan tahuus odeeyfannoon ni addeessa. Mormii magaalaa Amboo kanarrattis humnoonni mootummaa dhukaasa bananiin namoonni heddu rukutamuu gabaasni BBC irraa argame ni mul’isa.
Haaluma walfakkaatuun magaalaa Baalee Roobee keessattis tarkaanfii humnaa waraanni mootummaa fudhateen, namoonni heddu rasaasaan rukutamuu gabaasaaleen ni mul’isu.
Gama biraatiin ammoo Obbo Jawaar Muhammad fi Obbo Baqqalaa Garbaa dabalatee, namoonni 30 ol guyyaa kaleessaa hidhaman gara Maa’ikalaawii kan geeffaman tahuu gabaafame.
Ajjeechaa Haacaaluu Hundeessaa fi hidhamuu hoggantoota siyaasaa Oromoo hordofuun Kibxata kaleessaa irraa jalqabee biyyoota addunyaa heddu keessattis mormiin geggeeffamaa jira.


text:
Prezidaantii Amerikaa isa itti aanu ta'e deemsa sirnaawaan filatamuun koo Amerikaaf qabsoo barana gaggeeffamee fi Demookraasiin injifachuu agrsiisa jechuun Joo Baaydin kaleessa dubbatan.
Bakka buutoonni paartilee gam lameenii Wiixata kaleessaa eenyuu prezidaantii Amerikaa isa itti aanuu ta'u qaba isa jedhu irratti sagalee eega kennanii booda Baaydiin sagalee 306 argachuun injifachuu isaanii akkasumas prezidaant Traamp sagalee 232 argachuun injifatamuun isaanii eega labsamee booda Baaydiin Haasawaa dhageesisan.
Gabaasa Guutuu Caqasaa


text:
Gareen finxaaleyyii al-Shabab kan har’a xayyaara Moqaadishoo gama dhiyaatti rukutamuun lafa dhoofte of harka galfachuu isaanii angawoonni Somaliyaa beeksisanii jiru.
Maddeen gamasii VOA sagantaa Afaan Somaaleef akka ibsanitti xayaarattii sana irra namoota 9-11ttu irra turan. Maddeenumti kun akka jedhanitti xayyaarattiin namoota duula naga eegumsaa Somalia keessaa irratti hojjetaniin kan kireeffamte.
Itti aanaa komiishinni Afgoye Abdullahi Hassan Abdi VOAf akka ibsaniitti xayyaarittiin erga kuftee booda loltoota AL-shabaabiin marfametee jirti, kanaaf harka al Shabab jirti jedhan.
Abdiin akka jedhanitti Kanneen xayyaarattii irra turan lubbuun du’uu fi jiraachuun hin beekane. Sababaan balaa sanaas hin beekamion jira. Jiraattonni magaalaa Afgoye akka jedhanitti xayyaarattiin utuu hin kufin dura ofi irra naanna’aa turte. Xayyaarattiin Nairobi irraa ka’uun gara maadhee qilleensaa Ballidogletti imala aka turte ta’uutu gabaasame.


text:
Naannoo daangaa Amaaraa irra kan jiran Sorooqaa fi Qirqaar keessatti wal waraansa gaggeeffameen humnootiin Adda Bilisummaa Uummata Tigraay hedduun nagaan harka kennuu prezidaantiin bulchiinsa naannoo Amaaraa Obbo Tamasgeen Xurunaa ibsanii jiru.
Walakeessa halkan Robii darbee kaasee hanga Kamiisa har'a ganamatti haleellaa irra deddebi'ee nu irratti gaggeeffamaa ture jiraatuus tarkaanfii deebisanii haleeluu fudhanneen
naannoo sanaa iddoon jiran martii to'annaa humna addaa bulchiinsa isaanii jaluusjala ooluu ibsanii jiran.
Akka waraanan kanneen Tigraay irraa ergaman dudda itti garagalchanii nu waliin waraanaa turan jedhu Obbo Tamasgeen Xurunaa.


text:
Tafsiira Suuratu Az-Zumar-kutaa 7
Kutaa kana keessatti adabbii namoota Rabbii tokkicha gabbaruu didanii fi badhaasa namoota Isa qofa gabbaranii ibsa.
“Jedhi, ‘Amanti kiyya Isaaf qulqulleessuun Rabbuma qofa gabbara. Isaa gadiitti wanta feetan gabbaraa.’ Jedhi, “Dhugumatti kasaartonni kanneen ofii fi maatii isaanii Guyyaa Qiyaamaa kasaaraniidha. Dhugumatti! Suni isumatu kasaaraa ifa bahe.” Suuratu Az-Zumar 39:14-15
Jedhi, “Dhugumatti ani ibaadaa fi ajajamu kiyya Isaaf qulqulleessuun Rabbii tokkicha shariika hin qabne gabbara. Yaa warra Rabbii gaditti wanta biraa gabbartan (waaqefattan)! Sanamoota, taabota fi uumamtoota biroo irraa wanta feetan gabbaraa. Yommuu Gooftaa keessan qunnamtan Rabbii gadiitti wanta biraa gabbaraa turtan kanaaf adabbii isinitti dhufu ni argitu.” Kuni Rabbiin ala wanta biraa gabbaruutti ajaju osoo hin ta’in akeekachisaa fi sodaachisa cimaa ta’eedha. Nama si mormee fi ajaja kee faallesse itti dhaadachuu fi akeekachiisuuf jecha, “Wanta feete hojjadhu, ni argattaa waagaa kee!” jettaani miti ree? Kanaafi aayah armaan olii keessatti namoota Rabbiin ala waan biraa gabbaran akeekachisuuf itti aanse ni jedha: “Dhugumatti kasaartonni kanneen ofii fi maatii isaanii Guyyaa Qiyaamaa kasaaraniidha.” Dhugumatti, warri haqaan kasaaran warra Guyyaa Qiyaamaa nafsee ofiitii fi maatii ofii kasaaraniidha.
Kasaaruun faallaa bu’aa buufachuuti. Namni daldala keessatti maallaqa haadhoo gadi yoo argatee ykn guutumatti maallaqa yoo dhabe kasaare jedhama. Dhugumatti, kasaaraan guddaa fi dhugaan, maallaqa miliyoonatti lakkaawamu dhabuu osoo hin ta’in Aakhiratti nafsee ofiitii fi maatii ofii kasaaruudha. Nafsee ofii kasaaru jechuun Jannata dhabuun azaaba (adabbii) cimaa keessatti zalaalamiif akka gubataniif sababa ta’uudha. Kasaaru jechuun wanta tokko dhabuu, balleessudha. Kanaafu, namoonni kunniin Jannata dhabuun nafsee ofii ibidda keessatti waa balleessaniif kasaaranii jiru.
Maatii ofii kasaaruun immoo Aakhiratti maatii isaanii ni dhabu. Isaanii fi maatiin isaanii bakka tokkotti walitti hin dhufan. Maatiin isaanii warra Jannataa yoo ta’an, isaaniin wal hin qunnaman. Maatiin isaanii kaafiroota yoo ta’anis Jahannam keessatti wal hin qunnaman. Kanaafu, Aakhiratti maatii isaanii ni dhabuu jechuudha. Maatiin isaan itti booharan isaaniif hin jiru.
Osoo isaanii fi sanyiin isaanii warra amanan ta’anii, silaa akka Rabbiin olta’aan jedhe ta’uu turan:
“Warra amananii fi sanyiin isaanii iimaanan isaan hordofan, sanyii isaanii isaanitti dhaqqabsiifna. Hojii isaanii irraa homaa hin hir’isnu. Namni hunduu waan hojjateen qabamaadha.” Suuratu Xuur 52:21
Namoonni dhugaan amananii fi ijoolleen isaanii akkuma warraa amanuun isaan hordofan, Rabbiin Jannata keessatti wal qunnamsiisa. Kunis, akka isaan sanyii isaanitti gammadanii fi booharaniifi. Faallaa kanaa, namoonni Jahannamin seenan maatii isaanii ni dhabu. Isaaniin wal qunnamanii hin booharan.
“Dhugumatti! Suni isumatu kasaaraa ifa bahe.” Dhugumatti, Guyyaa Qiyaamaa mushrikoonni kunniin nafsee ofiitii fi maatii isaanii kasaaruun kasaaraa ifa baheedha.[1] Itti aanse adabbi isaan qunnamu dubbata:
“Gubbaa isaanitii haguuggi ibiddaatu isaaniif jira, jala isaanitiis haguuggi [ibiddaatu] jira. Suni wanta Rabbiin gabroota Isaa ittiin sodaachisuudha. Yaa gabroota Kiyya! Kanaafu Ana sodaadhaa.” Suuratu Az-Zumar 39:16
Warroonni kasaaran kunniin Guyyaa Qiyaamaa Jahannam keessatti ibidda irraa cittuu azaabaa (adabbii) akka duumessa guddaa ta’etu gubbaa jalaan isaan haguuga. Akka Isa eeggataniif Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa azaaba ibsame kanaan gabrootaa Isaa sodaachisa. “Suni wanta Rabbiin gabroota Isaa ittiin sodaachisuudha.” Azaaba irraa wanta warra jallinnaatiif qopheesse lallabaa gabroota Isaa gara taqwaatti waamuu fi wanta azaabatti nama geessu irraa ittisaa taasise. (Adabbiin cimaan kaafirootaaf qopheesse kuni gabroota Rabbii gara Isa sodaachuutti kan waamuu fi wanta adabbiitti nama geessu hojjachuu irraa kan isaan ittisuudha. Namni adabbiin cimaan gara fuunduraatti akka dhufu yoo beeke, wanta itti ajajame ni hojjata, wanta irraa dhoowwame ni dhiisa.)
“Yaa gabroota Kiyya! Kanaafu, Ana sodaadhaa.” Yaa gabroota Kiyya azaabni (adabbiin) warra kafaraniif qophaa’e cimaa ta’uu erga beektanii ajaja Kiyyatti buluu fi wanta Ani dhoowwe irraa fagaachuun Ana sodaadhaa.[2] Namoonni haala kanaan wanta itti ajajaman hojjatanii fi wanta irraa dhoowwaman dhiisan addunyaa fi Aakhiratti gammachuu guddaatu isaaniif jira. Itti aanse waa’ee namoota kanniinii dubbata:
“Warri xaaghuuta gabbaruu irraa fagaatanii fi gara Rabbii deebi’an, isaaniif oduu gammachiisatu jira. Gabroota Kiyya gammachiisi. Isaan warra jecha dhageefatanii hundarra gaarii kan ta’e hordofaniidha. Isaan sun warra Rabbiin qajeelchedha. Isaan sun isaanumatu warra aqliiti.” Suuratu Az-Zumar 39:17-18
Xaaghuutni wantoota sobaan Rabbii gadiitti gabbaramaniidha. Kanneen akka sheyxaanaa, sanamaa, taabotaa, raagdu, nama sihrii hojjatu of keessatti hammata.
Kana booda, “Warri xaaghuuta gabbaruu irraa fagaatanii fi gara Rabbii deebi’an” kana jechuun namoonni sheyxaanaaf ajajamuu fi Rabbiin ala wanta biraa gabbaruu irraa fagaatanii fi Isa gabbaruu fi amanti Isaaf qulqulleessuun gara Rabbii deebi’an, “isaaniif oduu gammachiisatu jira.”[3]
Oduun gammachiisaan mu’mintoonni xaaghuuta gabbaruu irraa fagaatanii fi gara Rabbii deebi’an argatan:
1-Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa warroota amananii fi hojii gaarii hojjatan Jannata waadaa galeefi jira. Kanaafu, kuni isaaniif oduu gammachiisadha.
2-Warri amanan (mu’mintoonni) yeroo du’an oduu isaan gammachiisu ni argatu. Kunis, yommuu namni mu’minaa (dhugaan amane) du’u, Jannata keessatti iddoon qubannaa isaa isatti mul’ifama. Kanaafu, Rabbiin qunnamuuf jaallata. Rabbiinis isa qunnamuuf jaallata.
3-Du’aan booda yommuu kaafaman oduu gammachiisaa ni argatu. Kunis yommuu galmee hojii harka mirgaatin fudhataniidha. Galmee hojii harka mirgaatin fudhachuun isaan warra Jannata ta’uu isaanitti beeksiisa. Kanaafu, kuni oduu gammachiisadha. Ammas, Malaykoonnis, “Jannata waadaa galamaa turtaniin gammadaa” jechuun oduu gammachiisaa isaanitti beeksisu.
4-Jireenya addunyaa keessatti abjuu gaarii arguun oduun gammachiisan isaaniif ta’a. Fakkeenyaaf, abjuun qananii keessa ta’uu arguu.
5-Ammas oduu gammachiisaa irraa hojii gaarii hojjachuuf waffaqamu (milkaa’u)- hojii gaarii ikhlaasaa fi Nabiyyii (SAW) hordofuu irratti hundaa’e hojjachuu irratti Rabbiin si dandeesisuu fi waffaqu yoo argite, kuni oduu gammachiisaa irraayyi. Kana fi kanneen biroo oduu gammachiisa mu’mintoonni argataniidha.[4]
“Gabroota Kiyya gammachiisi.” Kana jechuun Yaa Rasuula gabroota Kiyya kanniin Guyyaa Murtii Jannata qananii keessatti gammachuu zalaalamitiin gammachiisi.
Rabbiin azza wa jalla amaloota namoota gammachiifaman kanniini keessaa tokko ni dubbate. Isaan warra dubbii dhageefachuun sammuu isaanii waa hubattuun dubbii addaan baasuun isa keessaa hundarra gaarii kan ta’e hordofaniidha: “Isaan warra jecha dhageefatanii hundarra gaarii kan ta’e hordofaniidha.”
Isaan warra jecha Rabbii kan ta’e Qur’aana dhageefatan. Akkasumas, dubbii Nabiyyii (SAW) fi dubbii warra gara haqaatti namoota waaman (daa’iwanii fi sheekkotaa) ni dhageefatu. Ammas, dubbii keessaa kamiin filachuu akka qabanii fi dhiisu akka qaban addaan baasuuf gosoota dubbii biroos ni dhageefatu. Ergasii, dubbii dhageefatan kanniin wal madaalchisu. Tarii yeroo garii dubbiin faayafamaan warra karaa irraa nama jallisanii isaan gowwoomsu danda’a. Garuu dafanii yoo wanta diinii Rabbii keessatti dhufeen wal bira qabanii fi manasxirii haqaatiin ilaalan, wanti diinii Rabbii keessatti dhufe hundarra gaarii akka ta’e ni argu.
Isaan jalqaba irratti jecha dhageefachuu hin didan. Garuu dhageefatanii wanta sobaa fi faaydi hin qabne achi gatu. Wanti sobaa kuni hundee kaafronni jireenya isaanii irratti ijaarrataniidha. Ergasii, qorannoo fi xinxalliin murtiiwwan amantii Rabbiin gabroota Isaatiif kaa’e keessatti dhufan murtiwwan hunda caalaa gaarii fi bareedaa akka ta’e ni argu.
Kanarraa ka’uun isaan jecha dhageefachuun jecha hundarra gaarii fi bareedaa ta’e hordofu. Kana jechuun jecha soba ta’uu argan achi gatu. Jecha hundarra gaarii ta’uu argan immoo ni hordofu. Yeroo kanatti, amantii Rabbiin gabrootaaf kaa’e itti buluu isaanii of argu.[5] Jechi ykn dubbiin hundarra gaariin maali jedhame yoo gaafatame, deebiin isaa suurama tana keessatti dhufee jira. “Rabbiin dubbii hundarra gaarii ta’e Kitaaba wal fakkaatu, lama lama deddeebi’u buusee jira.” Suuratu Az-Zumar 39:23 (Kana jechuun Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa dubbii hundarra gaarii fi bareedaa ta’e buuse. Dubbiin kunis Qur’aana guddaa kana. Ibsa guutuu aaya tanaa bakka ishiitti ni ilaalla.) Kanaafu, gabroonni Rabbii kunniin Qur’aanaa fi dubbii Nabiyyii (SAW) dhageefachuun ni hordofu. Wanta Qur’aanaa fi dubbii Nabiyyii (SAW) faallessu immoo achi gatu.
“Isaan sun warra Rabbiin qajeelchedha. Isaan sun isaanumatu warra aqliiti.”
Asitti “Isaan suni” yommuu jedhu, sadarkaan isaanii ol’aanaa ta’uu agarsiisa. Kana booda ibsi aayah: Namoonni dubbii dhageefatanii ergasii hundarra gaarii kan ta’e hordofan, isaan warra Rabbiin qajeelchaa fi wanta sirriif isaan qunnamsiise, amalaa fi hojii hundarra gaarii ta’etti qajeelchedha.[6]
Namoonni qajeelcha keessatti ramaddii sadiitti qoodamu:
Ramaddiin 1ffaan- namoota beekumsaa fi hojiin jallatan
Ramaddiin 2ffaan-namoota beekumsaa fi hojiin qajeelan.
Ramaddiin 3ffaan-namoota beekumsaan gara haqaatti qajeelanii garuu hojiin hin qajeelle.
Dhumti suuratu Al-Faatiha ramaddi sadan kanniini nuuf ibsiti.
Akka fakkeenyaatti, Kiristaanonni ramaddi tokkoffaa keessa seenu. Beekumsaa fi hojiin kan jallataniidha. Beekumsa sirrii hin qaban. Hojiin isaanis kan badeedha. Yahuudonni immoo ramaddi 3ffaa keessa seenu. Haqa ni beeku. Garuu niyyaan isaanii badaa waan ta’eef haqa hordofu ni didan. Kiristaanotaa fi yahuudotaan alatti namoonni biroo amala akkanaa qabanis ramaddi 1ffaa fi 3ffaa keessa seenu.
Ramaddiin 2ffaan warra beekumsaa fi hojiin qajeelaniidha. Kana jechuun beekumsa sirrii fi haqaatti ni qajeelfaman. Beekumsa kana hojii irra oolchan. Kanaafu, namoonni aayah armaan olii keessatti dubbataman namoota beekumsaa fi hojiin Rabbiin isaan qajeelchedha. Rabbiin haqa isaaniif ibse. Isaaniis haqa beekanii ittiin qajeelan, hojii irra oolchan.
“Warri kuni warra aqlii qabuudha.” Kana jechuun warra sammuu waa hubattuu fi nafsee fedhii qullaa hordofuu irraa qabduu warra qabaniidha. Namni tokko, “Namoonni isaaniin ala jiran aqlii hin qabanii?” jedhee gaafachu danda’a. Deebiin kanaa: aqliin asitti barbaadame aqlii waa hubattuu fi fedhii lubbuu waan badaa irraa dhoowwituudha. Tarii Muslimnis kaafirris aqlii waa hubattu ni qabu. Garuu kaafirri aqlii fedhii lubbuu waan badaa irraa isa dhoowwitu hin qabu. Sababa kanaan, fedhii lubbuu hordofuun badii adda addaa hojjata. Kanaafu, namoonni armaan olii Rabbiin qajeelche namoota aqlii waa hubattuu fi fedhii lubbuu waan badaa irraa isaan dhoowwitu qabaniidha. Aqlii akkanaa waan qabaniif, dubbii dhageefatanii hundarra gaarii kan ta’e hordofu. Namni aqlii akkanaa hin qabne immoo fedhii lubbuu waan hordofuuf dubbii hundarra gaarii hin dhageefatu. Osoo dhageefatellee hin hordofu.
Namni tokko “Namni akkamitti aqlii akkanaa qabaachu danda’aa?” jedhee gaafachu danda’a. Deebiin kanaa, haqa hordofuudha. Namni akkuma haqa Rabbii olta’aa irraa dhufe hordofuun, aqlin (sammuun) isaa guutuu ta’a. Akkuma haqa hordofuu dhiisun akkasuma aqlii isaa keessatti hir’inni uumama. Namoonni hundarra aaqila ta’an namoota hundarra diini Rabbii hordofaniidha. Kuni shakkii hin qabu. Sababni isaas, isaan bira ijjannoo cimaa, carraatti fayyadamuu fi yeroo eegutu jira.[7]
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Muyassar-460, Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 134
[2] Tafsiiru Muyassar-460, Tafsiiru Sa’dii-848
[3] Tafsiiru Muyassar-460
[4] Ma’aariju tafakkur—12/188, Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 140
[5] Ma’aariju tafakkur—12/188-189
[6] Tafsiiru Xabarii-20/185, Tafsiiru Muyassar-460
[7] Ma’aariju tafakkur—12/189-190, Tafsiiru Muyassar-460, Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 148


text:
Kan caamnii hamaan mudatee Somaliyaan yeroo waggaa kudhan caaluu keessatti yeroo lammataaf qarqara afaan beelaa jirti jechuun Tokkummaa mootummootaatti aangawaa gargaarsaa dhala namaa (OCHA) kan ta’an Maartiin Griifiz ibsanii jiran.
Lubbuu namootaa olchuuf yeroon kan dabree fakkaata jedhanii beellii balbala nama hundaa dhaqqabee waan jiruuf jecha waamicha isa dhumaatu nu dhiyaachaa jira jechuun oduu gabaastotaaf Moqdishoo keessatti ibsa kennan.
Nyaataa fi kan madaalamaa ta’e kan ilaaleen gabaasnii Wiixata har’a gabaasnii ba’u, beellii kutaa Baaydo’aa fi Burhan kabeyin kan somaaliyaa kibba waaltaa keessaa baatii dhufu jechuun Onkolooleessa hanga Muddeetti beelli akka seenu qabatamaan agarsiisa jedhan Griifitz.
Guyyoota dabran muraasa keessatti rakkinaa fi miidhaa lammiwwan somaaliyaa keessa jiran arguu koon hedduun rifadheen jira jedhanii, somaaliyaa daawwachuu kan ajalqaban Kamiisa dabree ture.
Marsaa walitti aanan afuriif Roobnii dhabamuun, walitti bu’iinsii waggoota kurna hedduu, godaansii uummataa guddaan, rakkoo dinagdee jabaan walitti dabalamee uummata qarqara afaan beelaan ga’e jedhan Griifiz.
Lubbuu uummataa olchuuf carraan jiru isa xumuraa irra jirra jedhanii, Somaaliyaa fi biyyoota gaanfa Afrikaa Itiyoophiyaa fi Keniyaa dabalatee waggoota 40 keessatti caama hamaadha jedhameen qabamanii beeleedaaleen isaanii dhumanii midhaan facaafatanis karaatti hafee jedhanii jiru.


text:
Somaaliyaan waggootii dheeraaf wal waraansaa fi hokkaraan raafamaa kan turte ta’uus/ waggaa kana keessa rakkoo guddaan biyyatti qunname/ mootummaa dhuma keessaa ka’e.
Wal dhabdeen siyaasaa uumamee kun immoo jijjirama biyyatti keessatti argame danqaa jira jdhan Gabaasaa Gabe Joselow Erge.
Danqaan siyaasaa somaaliyaa keessaa baatii kana keessa sagalee kennameen xumura argate. Akka sagalee kennameetti sagalee sagalee mormii 153 fi deggersa 80n muummichi ministeeraa Abdiweli Sheikh Ahmed aangoo irraa kaafaman. Kunis kan ta’e president Hassan Sheikh Mohamud jijjiirraa kaabinee gochuu isaanii irraan kan ka’e wal dhibdee uumameen ture.Waggaa tokko keessatti muummichi ministeeraa ennaa filatamu Mr. Ahmed nama lammataa ti.
Xiinxalaa siyaasa Somalia kan ta’an Abdiwahab Sheikh Abdisamad akka jedhanitti falmiin siyaasaa hoogganoota gosoota adda addaa irraa ta’an gidduutti ka’e kan dhuunfaa ti.
Baatii Sadaasaa keessa Konfrensiin dhimma Somalia irratti mar’iate utuu hin ga’in dura jilli tokkummaa mootummootaa Nicholas Kay akka jedhanitti sabatiinsi siyaasaa dhabamuun hegeree Somaliaa balaa irra buusuu mala.
Lammiiwwan Sudan kibbaa soda keessa jiru. Uummatichi irra jireessi walitti bu’iinsi waggaa tokkoof ture ni dhaabata abdii jedhu hin qaban. Hoogganoota siyaasaa kanneen biyyattiin waraanaan bututte bilisummaa ishee kan egeree wayyaawaan biyyattiif fide jedhanii abdatan gonfattee waggaa sadii booda gara wal waraansaatti isaan deebisani-tti hedduu aaranii jiran.
Kanneen abdii xiqqoo qaban keessaa tokko mnisteera dhimma boba’aa duraanii Laul Deng. Garee dhuunfaa kan dhimmootii imaammata hawaasummaa qoratuuf directora ennaa ta’an dhiyeenyas gareelee siyaasaa sadii, paartii biyya bulchu SPLM Tanzania keessatti walitti fide. Mr. Deng marii araaraa Itiyoopiyaa keessatti geggeessamaa jirutti dabaluu dhaan kun fooya’ina gaarii jedhan. Haa ta’u malee of qusannaa dhaan dubbatan.
Walii galteen nageenyaa yeroo afur tolfamee fi uggurri US fi gamtaa Awrooppaan kaa’ame lola sana dhaabsisuu hin dandeenye. Walitti bu’iinsi sun uummata kuma kurnaan laka’amu galaafatee kanneen miliyoona 1.5 ol ta’an immoo qe’ee ofii irraa godaansise. Sabaa himaaleen qiyyaafati kennanis gad deemaa adeeme, jaarmoliin gargaarsaas walitti bu’iinsi Sudan kibbaa keessaa wal waraansa dagatame ka biroo ta’uuf deema jechuun akeekkachiisan.


text:
Jarmayaan bu’aaf hin hojjenne kan QEDAG jedhamu dargaggoota lama milkaa’ina isaan argatanii fi gama adda addaan beekkannaa argatan ilaalchisee badhaasa kennuufii isaa ilaalchisuun gabaasnee jirra.
Jamrmayaa QEDAGf itti aanaa itti gaafatamaa fi dubbi himaa kan ta’an obbo Dabalaa Mijanaa jarmayaan kun projektoota gurguddaa hojjechuu dhaaf karoorfatee ka’ee jira jedhan.
Jarmayaan kun gara fuula duraatti karoora yeroo dheeraa fi gabaabaa baafachuu dhaan kan yeroo gabaabaa maatii harka qalleeyyii deggeruu, barattoota dandeettii qabanii fi harka qalleeyyii ta’an gargaaruu fayyaa ilaalchisees akkasumas meeshaa mana barnootaa ijoolleef dhiyeessuu karoora yeroo gabaabaa godhatee kan ka’e yoo ta’u, karoorri isaa yeroo dheeraa projektii guddaa itti fufiinsaan galii argamsiisuu danda’u, manneen yaalaa naannoo sana keessa jiran guguddaa ta’aniif deggersa gochuu, manneen yaalaa xixqqoo jiranis gargaaruu akkasumas yuniversitii Dembi Dolloo waliin ta’uu dhaan michummaa dhaan hojjechuuf karoora bal’aa qabaachuu isaanii nuuf ibsaniiru.


text:
Jilli hoggantoota olaanoo Ertiraa Finfinnee seene
Jilli hoggantoota mootummaa olaanoo Ertiraa gorsaa siyaasaa olaanaa Obbo Yamaana Gabra Aab fi Ministira Dhimma alaa biyyatti Obbo Usmaan Saalehin durfamu Finfinnee seene.
Jilli Ertiraa araaraa buusuuf jecha yeroo Finfinnee dhufu waggoota 20 keessatti kan duraadha.
Jila Ertiraa irraa dhufe kanan Ministirri Muummee Dr. Abiy Ahmad fi Minsitirri Dhimma alaa Dr. Warqinah Gabayyoo dabalatee hoggantoonni mootummaa olaanoo simataniiru.
Dabalataanis, artistonni, atileetonnii fi kaanillee simachuuf dirree xiyyaaraatti argamaniiru.
Miseensonni jila kanaa eenyu?
Ministira Dhimma Allaa Obbo Usmaan
Osoo gara qabsoo hidhannootti hin makamiiniin dura barsiisaa kan turan Ministirri Dhimma Alaa Ertiraa Obbo Usmaan Saalih bara 1978 qabsootti erga makamaniin boodas barsiisummaan tajaajilaniiru.
Erga Ertiraan bilisummaa ishee argattee booda 1993-2007 akka lakkoofsa warra faranjootaatti Ministira Barnootaa ta'uun tajaajilaniiru. Bara 2007 irraa kaasanii hanga ar'aatti ammoo Ministira Dhimma Alaa ta'uun tajaajilaa jiru.
Hariiroo dippilomaasii waggoota 20 cufatee ture adda durummaan kan gaggeessa turan Ministiruma kanadha.
Gorsaa Pirezedaantichaa Obbo Yamaanee Gabra-aab
Gorsaa Pirezedaantichaafi Itti Gaafatamaa Dhimmoota Siyaasaa kan ta'an Obbbo Yamaanee Gabra-aab, bara 1977 irraa kaasanii Ameerikaarraa kan qabsoo hidhannootti makaman. Yeroo qabsoo keessa turaniitti kutaa oduu keessatti gaazexeessaa raadiyoo 'Dimtsi Affaash' ta'uun tajaajilaniiru. Bilisuumman boodas, taayitaa gara garaarraa tajaajilaa turaniiru. Bara 19954 irraa kaasanii hanga ammaatti Dura Ta'aa Siyaasaa Dhaaba isaanii ta'uun tajaajilaa jiru.
Bara 2017 keessa Obbo Usmaan Saaliherga Ministira Dhimma Allaa ta'uun mudamanii booda, Obbo Yamaanee Gabra-aaba Ministirrii Dhimma Alaa imaloota hariiroo dipplomaasiif walumaan deemu.


text:
Monthly Archives
May 2020
Finfinnee, Caamsaa 22, 2012 (FBC) –Yuunvarsiitiin Haramayaa Godina Harargee Bahaa aanaa Qumbiitti kan argaman gariin qonnaan bultoota 100f deeggarsa sanyii filatamaa fi meeshaa qonnaa…
Qabiinsi mirga namoomaa labsii yeroo ariifachiisaarratti mari’atame
Finfinnee, Caamsaa 22, 2012 (FBC) - Qabiinsi mirga namoomaa labsii yeroo ariifachiisaa tamsa'ina vaayrasii koroonaa ittisuuf ba'e gamaaggamame. Gamaaggamicharratti koreen…
Gaaffiilee haqamuu filannoorratti dhiyaate ilaalchisee yaadni Murtee mana mare Federeeshiniif…
Finfinnee, Caamsaa 21, 2012 (FBC) - Koreen qulqulleessituu dhimmoota heera mootummaa sababa weerara vaayrasii koroonaan haqamuu filannoorratti gaaffiilee hiikkaa heeraratti dhiyaataniif…
Injiinar Taakkalaan ijaarsa proojaktii daandii Qaalliittii- Qiiliinxoo daawwatan
Finfinnee, Caamsaa 21, 2012 (FBC) – Itti aanaa Kaantibaan magaalaa Finfinnee Injiinar Taakkalaa Uumaan ijaarsa Proojaktii daandii Qaalliittii - Qiiliinxoo daawwatan. …
Magaalichatti lakkoofsi namoota vaayrasii koroonaan qabamanii 661 ga’e
Finfinnee, Caamsaa 21, 2012 (FBC) – Magaalaa Finfinneetti namoota guyyaa har’aa vaayrasii koroonaan qabamuun isaanii mirkanaa’e 109 keessaa namoonni 105 tuttuqaas ta’ee seenaa imalaa hin…
Tokkummaa biyyaalessaa fi waliin jireenyaaf ciminaa fi obsaan hojjechuu gaafata – MM FDRI…
Finfinnee, Caamsaa 21, 2012 (FBC) - Tokkummaa biyyaalessaa fi waliin jireenyaaf ciminaa fi obsaan hojjeechuu gaafata jedhan Muummee Ministiraa FDRI Dooktar Abiy Ahimad. Adeemsi…
MM Dr Abiy, hoji raawwachiisaa olaanaa Sagantaa Nyaata Addunyaa Deeviid Beezlii waliin…
Finfinnee, Caamsaa 21, 2012 (FBC) – Muummee ministiraa Dooktar Abiy Ahimad hoji raawwachiisaa olaanaa Sagantaa Nyaata Addunyaa Deeviid Beezlii waliin mari'atan. Ga'ee Ityoophiyaan…
Qorannaan vaayrasii koroonaa cimee akka itti fufu MM Dr Abiy Ahimad dhaaman
Finfinnee, Caamsaa 21, 2012 (FBC) – Qorannaan vaayrasii koroonaa cimee akka itti fufu muummee ministiraa Dooktar Abiy Ahimad dhaaman. Koreen ittisa tamsa'ina vaayrasii koroonaa…
Ityoophiyaatti dabalataan namoota 137 irratti vaayrasiin Koroonaa Argame
Finfinnee, Caamsaa 21, 2012 (FBC) – Qorannaa sa’aa 24 darbeetin namoota 137 irratti vaayrasiin koroonaa argame. Ministeerri Fayyaa FDRI akka beeksisetti sa’aa 24 darbe keessatti…
Hanqina qullubbii diimaa, xaafii fi zayitaa Finfinneetti muul’ate furuuf hojjetama ajira
Finfinnee, Caamsaa 21, 2012 (FBC) – Hanqina qullubbii diimaa, xaafii fi zayitaa Finfinneetti muul'ate furuuf hojjechaa jiraachuu Biiroon Daldalaa Finfinnee beeksise. Hogganaan…


text:
Hidhi Laga Abbayyaaguddichi waggaa dhuftu humna ibsaa maddisiisu kan jalqabu ta’uu ministriin dhimmootii bishaanii fi jal’isii Dr. Sileshii Beqqelee ibsanii jiru.
Ministrichi VOA waliin har’a gaaffii fi deebii geggeessaniin dura taa’aa gamtaa Afriikaa kan yeroo ammaa prezidaantii Afriikaa Kibbaa Siril Ramaafoosaa haala mijeessaniin hoogganoota Itiyoopiyaa, Sudaanii fi Masrii gidduutti wal ga’iin viidiyoo dhaan geggeessame milkaa’aa kan ture ta’uu ibsanii, dhimmootii teekinikaa fi seeraa irratti kanneen mari’atan ogeessonni biyyootii kanaa torban tokkoo ykn yeroo hin dheeranne keessatti wal arganii qabxilee hafan irratti walii galtee irra ga’uuf kan hojjetan ta’uu qajeelfama dabarsuu isaanii ibsaniiru.
Ministrichi itti dabaluu dhaan hidhi Abbayyaa waggaa kana bishaan kuusuu qabu torbanneen lamaan darban keessa kuusuu isaaf hidha sana darbee dhangala’uu jalqabuu isaa fi hojiin bishaan guutuus mul’inatti jalqabamuu dubbataniiru jechuu dhaan waahilli Afaan Amaaraa Solomon Abaatee gabaaseera.


text:
Korri saddeettaffaan Humnoota Waraana Lafoo Afrikaa har’a ennaa Finfinneetti jalqabametti kanneen haasawa baninsaa dhageessisan keessaa tokko, Ajajaan Walii-galaa humnoota waraana Lafoo Yunaayitd Isteetis Jeneraal Maayikil Gaareet rakkolee boor mudachuu danda’an of irraa deebisuuf hoogganoonni har’aa qophii gahaa gochuun barbaachisaa tahuu hubachiisan.
Waraanni Yunaayitid Isteetis michuu amanamaa tahuu ka dubbatan – Jeneraal Gaareet, dandeettii biyyoota michootaa toora adda addaan cimsuuf murataa tahuu isaa, akkasumas, odeessa wal-jijjiiruuf qophii tahuu isaa dubbatan. Rakkoolee fi nokkortiilee yeroo ammaa akka addaatti Afrikaa mudate jira, jedhan kan ibsan immoo, dura-taa’aa ajajoota humnoota waraanaa Itiyoophiyaa – Jeneraal Adam Mohammed.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
Kan prezidaantummaa Ugaandaaf dorgoman gosa muuziqaa pop jedhamuun beekamanii fi namni siyaasaa Bobi Wine, humnootiin naga eegumsaa waajjira isaanitti marsuu dhaan galmlee fudhachuu isaanii tuqanii kun duula doorsisaa mootummaan raawwatu jedhan.
Wine tweeter irratti barreessuu dhaan maqaa isaanii dhugaa Robert Kyagulanii ta’e, angawoonni naga eegumsaa meeshaalee ka biroo maqaan hin dha’amin duraa fudhachuu isaanii beeksisan.
Waraannii fi poolisiin waajjira keenya kan Kamawokiyaa keessaa weeraran. Waajjira keenya cabsuu dhaan galmeelee barbaachisoo fi meeshaalee kanneen biro fudhatan. Jaalleewwan keenya hangi tokko madaa’aniiru.
Ejensiiwwan naga eegumsaa filannoo dura loogii isaan agarsiisaa jiran foolii gaarii hin qabu jedhan. Wine, kan waggoota 34f biyyattii Afriikaa dhiyaa hoogganan bulhiinsa Yuweerii Museveenii xumuraan ga’uuf akeekkatanii ka’an.
Erg isaan fedhii prezidaantii ta’uu mul’isanii qa
bee poolisii fi waraanni biyyattii hiriira isaan waaman irra deddeebi’uun bittimsuu fi deggertoota isaanii reebaa fi hidhaa jiran.
Ugaandaan waggaa dhuftu baatii Guraandhalaa keessa filannoo biyyoolessaa geggeeffachuuf jirti.


text:
Tafsiira Suuratu Al-Ankabuut-Kutaa 14
Warra Kitaabaa Waliin Falmuu
Nama kamiyyu waliin yommuu falman naamusa hordofantu jira. Naamusa yoo hin qabaatin, falmiin bu’aa buusu hin danda’u. Naamusa falmi keessaa tokko, ragaalee qabatamaa fi dubbii gaariin falmuudha. Suuratu Al-Ankabuut irraa akkaataa warra kitaabaa (yahuudotaa fi kiristaanota) waliin falman mee haa ilaallu:
“Warra kitaabaa wanta irra gaarii ta’een malee hin falminaa, isaan keessaa warra zaalimota ta’an malee. Jedhaa, “Gara keenyatti kan buufamee fi gara keessaniitti kan buufametti amannee jirra. Gabbaramaan keenyaa fi Gabbaramaan keessan Tokkicha. Nuti Isaaf ajajamoodha.” Suuratu Al-Ankabuut 29:46)
Yaa warra amantan! Isaan keessaa namoota zaalimoota ta’an malee Yahuudotaa fi Kiristaanota tooftaa gaarii ta’een, dubbii bareedan, karaa laafaan gara haqaatti waamun malee hin falminaa. Wanti irra gaarii ta’e: ragaalee qabatamoo, karaa hundarra gaarii ragaalee kanniin ittiin dhiyeessanii fi haala gaarii of keessatti hammata.
Ragaaleen qabatamoon aayata Qur’aanaa fi mallattoolee samii fi dachii keessa jiran hammatu. Karaan hundarra gaariin ragaalee kanniin itti dhiyeessan immoo nama si faallessuu amansiisuuf karaa gabaabaa fi laafaa filachuudha. Haalli gaariin immoo niyyaan namaa tolu, dubbiin laafaa fi bareedaa ta’u. Fakkeenyaaf, namni ragaalee qabatamoo ittiin falmu qabatee garuu kan nama arrabsuu yoo ta’e wanta irra gaarii ta’een hin falminee jechuudha.
Akkasumas, namni nu faallessu sobaan yoo nu falme, haqaan falmutu nurra jira. Qur’aana keessatti tooftaa falmii bakka adda addaatti ni arganna. Mee isaan keessaa akka fakkeenyaatti wal falmii Nabii Ibraahimii fi mootii jidduutti adeemsifame haa ilaallu:
“Sila gara nama Rabbiin mootummaa isaaf kenninaan Gooftaa isaa ilaalchisee Ibraahimin falme hin ilaallee? Yeroo Ibraahim, “Gooftaan kiyya Kan jiraachisuu fi ajjeesudha.”jedhe. Innis, “Anis nan jiraachisa, nan ajjeesa.”jedhe. Ibraahim ni jedhe, “Dhugumatti Rabbiin aduu bahaan fida, ati immoo dhiyaan fidi.” Achumaan kan kafare dhama’e. Rabbiin namoota zaalimtoota hin qajeelchu.” Suuratu Al-Baqarah 2:258
Namtichi kuni Rabbiin mootummaa (aangoo) waan isaaf kenneef of tuulee daangaa darbe. “Gooftaan kee eenyu?” jechuun Nabii Ibraahimin gaafate. Ibraahimis akkana jechuun deebise: “Gooftaan kiyya uumamtootaaf jireenya kan kennuudha. Ammas, yeroo du’aa lubbuu isaan keessaa Kan fudhatuudha. Inni jiraachisuu fi yeroo du’aa nafsee fudhachuun kophaa kan ta’eedha.” Namtichis ni jedhe, “Anis nan jiraachisa, nan ajjeesa. Kana jechuun nama ajjeesu barbaade nan ajjeesa. Nama tursiisu barbaade nan tursiisa.” Ergasii Ibraahim ni jedheen: “Rabbiin ani gabbaru aduu bahaan fida. Ati seera Rabbii kana jijjiruun dhiyaan fiduu dandeessaa?” Ergasii kaafirri kuni ni dhama’e. Mormiin isaas ni cite. Dhimmi isaa akka dhimma zaalimtootaa Rabbiin haqaa fi wanta sirriitti hin qajeelchineeti.[1]
Wal falmii kana keessatti Nabii Ibraahim (aleyh salaam) ragaalee qabatamoo ni dhiyeesse. Ragaaleen kunniinis: “Gooftaan kiyya Kan jiraachisuu fi ajjeesudha.”jedhe, “Dhugumatti Rabbiin aduu bahaan fida, ati immoo dhiyaan fidi.”
Ammas karaa laafaa ragaalee kanniin itti dhiyeessu filate. Yommuu mootichi kuni “Anis nan jiraachisa, nan ajjeesa.”jedhe, Nabii Ibraahimis mormii keessa seenuun “Ati hin jiraachistu, hin ajjeestu. Ati sababa qofa hojjatte” hin jenneen. Kana irra, “Dhugumatti Rabbiin aduu bahaan fida, ati immoo dhiyaan fidi.” Jedheen.
Ammas, dubbii Nabii Ibraahim keessa arrabsoon, tuffii fi jabeenyi hin jiru. Kanaafu, billati hiya ahsan (wanta irra gaarii ta’een) falmuun ragaalee dhugaa fi qabatamoo, karaa gabaabaa ittiin nama amansiisanii fi haala dubbii ittiin dhiyeessan of keessatti qabata.
Garuu Yahuudotaa fi Kiristaanota keessaa namoota garii waliin yeroo haala armaan olii kanaan falman bu’aa hin buusnetu jira. Kanaafu, namoota akkanaa itti aanse dubbate: “isaan keessaa warra zaalimota ta’an malee.”
Kunniin namoota haqni erga ifa isaaniif ta’e of tuulanii fi haqaaf gadi hin jenneedha. Akkasumas, warra waraana Muslimoota irratti bananiidha. Namoota akkanaa takkaa isaan waliin falmuu dhiisuu, takkaa immoo seeyfin isaanitti duuludha. Haalli kuni wanta isaaf maluuf itti fayyadaman. Haalli seeyfin isaanitti duulu kan barbaachisu yoo ta’ee fi nu bira humni seeyfin isaanitti duulu yoo jiraate, itti duuludha. Ta’uu baannan, nuti humna yoo hin qabaatinii fi fooyya’insi isaan dhiisu keessa kan jiru yoo ta’e, nuti isaan dhiifna.[2]
Jedhaa, “Gara keenyatti kan buufamee fi gara keessaniitti kan buufametti amannee jirra. Gabbaramaan keenyaa fi Gabbaramaan keessan Tokkicha. Nuti Isaaf ajajamoodha.”
Hima kana keessatti Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa tooftaa wal falmiin ittiin jalqabamu ibsa. Tooftaan kunis: dogongora yoookiin jallina nama waliin falmitanii bu’uuraa fi tuqaa jalqabaa wal falmii hin godhinaa. Garuu isinii fi nama isin faallessu jidduutti haqa waliinii (common) ta’e irraa jalqabaa. Kana jechuun wal falmii fi mariin tuqaa irratti wal dhaban osoo hin ta’in tuqaa ijoo irratti wali galan irraa jalqabamu qaba. Ergasii namni waliin falman kana akka hubatu taasisuudha: ijjannoon keessan wanta irratti wali galtaniin kan wal simatuudha, ijannoon isaa immoo wanta irratti wali galtan kan faallessuudha.[3]
“Gara keenyatti kan buufamee” kana jechuun Qur’aanatti amanne. “gara keessaniitti kan buufametti amannee jirra.” Kana jechuun Tawraati fi injilii harka namaatiin jijjiraman osoo ta’in Tawraati fi Injilii Rabbiin irraa buufamanitti amanne.
“Gabbaramaan keenyaa fi Gabbaramaan keessan Tokkicha.” Kana jechuun Gabbaramaan keenyaa fi Gabbaramaan keessan kan haqaan gabbaramu tokkicha.
Aayah tana ilaalchisee mee wanta Shekh Abdurahmaan As-Sa’dii jedhe asitti haa dhiyeessinu:
Jedhaa, “Gara keenyatti kan buufamee fi gara keessaniitti kan buufametti amannee jirra. Gabbaramaan keenyaa fi Gabbaramaan keessan Tokkicha. Nuti Isaaf ajajamoodha.”
Kana jechuun falmiin warra kitaabaa waliin adeemsiftan, wanta gara keessaniitti buufamee fi gara isaanitti buufametti amanuu, Ergamaa keessanii fi Ergamaa isaaniitti amanuu fi Gabbaramaan tokkicha ta’uu irratti haa hundaa’u. Wal falmiin keessan haala kitaabban Rabbiin irraa bu’an irraa waa qeequn ykn Ergamtoota irraa Ergamaa tokko maqaa xureessun ta’uu hin qabu. Akkuma wallaalan yommuu nama isa faallesse falmu hojjatu. Haqaa soba osoo hin jedhin wanta isa bira jiru hunda qeeqa. Kuni zulmii fi naamusa falmii keessaa bahuudha. Dirqamni namarra jiru soba nama falmu bira jiruu deebisuu fi haqa isa bira jiru immoo fudhachuudha. Osoo kaafira ta’ellee dubbii isaatiif haqni hin deebifamu.
Akkasumas, falmii warra kitaaba waliin adeemsisan qajeelfama bu’uuraa kana irratti hundeessun Qur’aanaa fi Ergamaa Rabbii (SAW) akka mirkaneessan isaan taasisa. Sababni isaas, hundee amanti kitaabbanii fi Ergamtoonni irratti wali galan, akkasumas, warra wal falman jidduutti kan mirkanaa’e ilaalchisee yoo dubbate, kitaabbanii fi Ergamtoota hundatti akka amanu isa dirqisiisa.” [4]
Fkn, Kiristaanni, hundee amanti kan akka Rabbiin gabbaramaa Tokkicha ta’uu ilaalchisee yoo dubbate, Qur’aanaa fi Nabii Muhammadin (SAW) dabalatee kitaabbanii fi Ergamtoota hundatti amanuun isarra jira. Sababni isaas, kitaabbanii fi Ergamtoonni hundi Rabbiin gabbaramaa tokkicha qofa akka ta’e irratti wali galu. Namni Injiilitti nan amana, Qur’aanatti immoo hin amanu jedhe, dubbii isaa kana keessa wal diiggatu jira. Sababni isaas, hundeen amantii Qur’aana keessa jiru injiil keessas ni jira. Kanaafu, Qur’aanatti hin amanu jechuun isaa injiilittis hin amanu jechuu isaati.
Akkasumas, Rabbiin qofti gabbaramu akka qabu Qur’aana, Tawraati fi Injiil keessatti kan mirkanaa’edha. Kiristaanni Tawraati fi Injiilitti nan amana jedhu Rabbiin gabbaruu dhiisee Iyyasuusin ykn haadha isa yoo gabbare (waaqefate), kuni amanti isaa diiga. Dhugaadhaan tawraati fi injiilitti hin amanne jechuudha.
“Nuti Isaaf ajajamoodha.” Kana jechuun nuti Rabbi qofaaf ajajamna, masakamna. Nuti abbooti amantaa ykn nabiyyoota fi ergamtoota hin waaqefannu. Namoonni kunniin hundu akkuma keenyaa namoota Rabbi Gooftaa isaanii ta’ee qofa akka gabbaran isaan irraa barbaadamuudha.[5]
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Muyassar-43
[2] Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu Ankabuut-fuula 250-251, Ibn Useymiin
[3] https://www.englishtafsir.com/Quran/29/index.html#sdfootnote83sym
[4] Tafsiir Sa’dii-742
[5] Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-15/279


text:
Tokkummaa Tokkummaa Yaa Ilmaan Oromoo Tokkummaa: Oromo live concert in South Africa February 14, 2016Posted by OromianEconomist in #OromoProtests, Muscians and the Performance Of Oromo Nationalism, Oromia, Oromo Music.
Tags: Africa, Oromia, Oromo, Oromo music and Oromo identity, OromoProtests2016, South Africa, Tokkummaa Oromo, Tokkummaa Tokkummaa Yaa Imaan Oromoo Tokkummaa: Oromo live concert in South Africa, Wallee Tokkummaa Guyyaa WBO Nairobi 2016
add a comment
Oromo: Wallee Tokkummaa Guyyaa WBO February 14, 2016Posted by OromianEconomist in #OromoProtests, Oromiyaa, Oromo, Oromo Artists, Oromo Culture, Oromo Diaspora, Oromummaa.
Tags: Oromo music, Oromo music and Oromo identity, Oromummaa, Theorizing Oromummaa, Wallee Tokkummaa Guyyaa WBO Nairobi 2016
add a comment
Wallee Tokkummaa Guyyaa WBO Nairobi 2016


text:
Taphni kun goodinoota Oromiyaa adda addatti ijoollen kan taphatan yemmuu ta’u, yeroo baay’e maatii keessatti galgalaa galgalaa maatiin karaa itti ijoolle barsiisaniidha. Taphni” IBBANTEE” jedhamuu kun dandeetti ijoollen waan tokko yaadachuu isaani kan itti shaakalaniidha. Akkasumaas haawasni olla isaani miseensa maatii meeqa akka qabuu fi ijoolllee dhiiraa fi shaamaranii hangam akka qaban karaa ittin wal- baraniidha. Seera tapha kanaa keessatti namni tokko ni gaafata, namani tokko ykn tokko ol- deebii kenna. Abbaan gaafatuu sun maatii olla isaani jiraan tokko fudhachuun, maqaa dhoksaa kennun , maatii eenyuu akka ta’aan gaafata. Carraa deebii sirrii deebisuu yeroo tokko ykn lama kennu danda’a.
Fakkenyaf:-
Abdi:- Ibbante;
Waaqo:- Tee..
Abdi: Jibichaa lama, Raada tokko, abba manaa fi hadha mana!
Waaqo:- Maatii warraa Obbo __________________
Abdi:- Argateerta….
Haala kanan ijoollen tapha kana taphatuu
Nannawaa keessanitti taphoota akkamitu jira? Nuuf qooda,
Galatooma


text:
Oromo Films: Amensisa Ifa wins ‘Best Director’ at the first Tom Film Awards March 7, 2016Posted by OromianEconomist in African Beat, African Music, Oromo Art, Oromo Artists, Oromo film andDrama, Oromo films.
Tags: Africa, Africa Beat, Amensisa Ifa wins ‘Best Director’ at the first Tom Film Awards, Oromia, Oromo film and Drama, Oromo films, Oromo music, Oromo music and Oromo identity
add a comment
Amensisa Ifa producer of “Maalan Jiraa?” and many other movies & TV Series, wins Best Director at the first Tom Film Awards! Amensisa Ifa have been working with TVO & ETV(EBC) as an Editor. Currently He is working with BBC Media Action and editing a TV series drama DHEEBUU, which is about of 80 episodes, broadcast on TVO.
I’m excited to win Best Director at the first Tom Film Awards! Thank you everyone for your continued support! Amensisa Ifa
Anaaf Amansiisaan Qeerransa!
Aadaafi Aartiin Oromoo yeroo ammaa maalirra jira, garamittis arreedaa jira? Guddina amma irra ga’eef artistoota keenya gameeyyii kan akka Alii Birraafi Admaasuu (Abbaa Lataa) fa’aa yoo kaasne, dhaloota keenya har’ammoo eenyuunfaa haa jennu?. Isinumti ofiif itti guuttadhaa…! Guddina Aartii keenyaa dudduubas daarekteerotaafi gulaaltota(editors) fiilmii immoo milkaa’ina aartii keenya kanaaf gumaacha olaanaa taasisaa jiranis qabna.
Kennaafi ogummaa Waaqni kenneefitti cichee aartii sabasaa guddisuuf onnatee, homaa utuu hin ko’oommatiin bu’aa ba’ii ba’ee, sirba Haacaaluu “Maalan jiraan” tokko jedhe.
Sirbi kun ga’umsa ogummaasaan ummanni Oromoo baddaa hanga gammoojjiitti beekamtii itti kenneef isa duraa haa ta’u malee, fiilmiiwwan dokumenterii hedduufi diraamawwan TV kannen akka DHEEBUU editarummaan ykn gulaaluudhaan hirmaachaa jira. Ogummaan daarekterummaa (qajeelchuu) yaaddawwan barreessitonniifi weellistootni qopheessanii lubbuu itti godhanitti foon horuun/ijaaruun argaa dhageettii daawwattootaa qalbii fuudhudha. Ogummaan kun artistoota Oromoo hedduu qabnu keessatti baay’inaan kan hin mul’anneedha. Gama kanaan Amansiisaa Ifaa dargaggoo onnataa jabana kanaa Waaqni Oromoof kaase.
Dhabbanni leenjii Vidiyoogiraafiifi Footoogiraafii Toomii sanbata darbe badhasa ‘Tom Film Awards’ jedhamu yeroo jalqabatiif sadarkaa biyyaatti qopheessee ture. Sirna kanarratti fiilmiwwaan 12 ol ta’an akka biyyaatti filatamanii gosoota dorgommii 7 morkatameera.Badhaasa kanas bu’aa dhaloota qubee kan ta’e dargaggeessi qaroo Oromoo Amansiisaa Ifaa mo’achuu danda’eera. Dorgommii kanarratti Amansiisaan Daayirekteera Cimaa bara 2015 ta’uudhaan filatameera. Kana keessaa eegaa daayirekteera cimaa bara 2015 jedhuun ilmi Oromiyaan miixuu cimaan deesse, gadadoo fi rakkina cimaan dadhabdee asiin geesifatte Amansiisaan 1ffaa ta’uudhaan badhaasa qophaa’eef olaantummaan fudhachuu kan danda’e.
Sirni badhaasaa kun Bitootessa 5, 2016 magaalaa Finfinnee galma tiyaatira Biyyoolessaatti kan raawwatame yoo ta’u, keessummoonni ogummaa filmii adda addaa qaban biyyitti keessaa jiran filmiwwan dhiyaatan irratti guyyoota dheeraaf gamaagama erga geggeesanii boodee guyyaa dhumaas ammoo vidiyoo gabaabaa filmiwwanii erga dawwatanii kana irrattis yaadni kennamee booda ture Amansiisaan ummata sana hundumaa amansiisee mo’achuu kan danda’ee uummata Oromoof ammoo ilma ittin boonan ta’e.
Amansiisaan mallattoo qulqullina aartii Oromooti, sababiinsaa hojiiwwan hanga ammaatti hojjetee ummataan ga’e keessatti xiyyeeffannoo guddaa kennudhaan qulqulliinaa fi injifannoodhaan xumureera. Amansiisaan sirba Hacaaluu “Maalan Jiraa?” jedhu irratti yaadaa fi qalbiii uummataa Oromoo seenee; itti aansuun sirba weellisaa angafaa fi beekamaa Zarihun Wadaajoo “Hin Oolu” jedhu irratti ammoo dhama aartii isaa lammaffaa nu dhandhamachiise. Itti aansuudhaan hojii weellisaa Kamaal Ibraahim fi Shukurii Jamaal “Dubbii Lafaa…” jedhuun ammoo ogummaa isaa deebisee mirkaneesse.
Katabbii koo kanaan hojiiwwan Amansiisaan aartii Oromoo keessatti gumacheefi gumaachaa jiru isiniif himuuf utuu hin taane, injifannoon kun kan uummata Oromoo ta’uusaa isin hubachiisuufi. Oromoo marti dargaggoo kanaan boonuu qaba. Dargaggoonni dhaloonni qubee ammoo qeerransa keenya kanaa faana dha’uun kallattii irratti bobba’ee hojjechaa jirurratti cichee qeerransa ta’uu qaba.
Hojiiwwan isaa armaan gadii Youtube Chanaalii isaa irraa dawwadhaa dawwadhaa!
Linkiin Kunooti
Malaan Jiraa
Hin Oolu
Dubbii Lafaa
Irreecha: Color & Treasure of Oromo
Anaaf Amansiisaan Qeerransa!
Horaa Bulaa Deebanaa
Gadaan Gadaa Bilisummaatti
Gammadaa Olaanaa


text:
Prezidaantiin US Doonaald Traamp marii farra shororkeessummaa prezidaantii Ferensaay Emmanuel Macron waliin geggessuu akkasumas ayyaana waggaa Ferensaay kan Bastille Day jedhu irratti argamuuf har’a Paarisiin seenanii jiran.
Waggaa tokko dura Traamp Paaris shorokessonni gamas waan sosso’aniif bakka akkaan hamaa ittiin jedhanii turan.
Ameerikaa walii galtee Paris haala jijjiirama qilleensaa kan bara 2015 keessaa baasuu dhaan ani Pittsburh malee Paris-n bakka hin bu’u jedhanii turan. garuu immoo afeerraa Macron simatanii ayyaana waggaa biyyattii kan walakkeessa baatii Adoolessaa irra kabajamu irratti argaman.
Prezidaanticha waliin wal arguun cinatti Traamp angawoota waraanaa US waliin laaqana qooddachuu dhaan bakka awwaalcha Napoleon Bonaparte daawwataniiru.
Dangaa biyyoota keenya lamaanii irratti mari’achuuf jirra. Yaadawwan irratti walii hin galin dabalatee kan jedhan prezidaantiin Paaris, balaa shororkeessummaa, rakkoo Siiriyaa fi Liibiyaa keessaa dabalatee ni mari’anna jedhan.


text:
LibreOffice 7.4 Help
Fankiishiniin barbaada guutuu barruu LibreOffice Gargaartuu keessaa makii jechoota barbaadi kamiyyuu galmeewwan Gargaartuu barbaaduudhaaf si dandeessa.Kana gochuuf, Search term keessatti jecha tokko ykn tokkoo ol katabi.
Dirreen barruuJecha barbaadijechoota jalqaba galchite kuusa. Barbaada duraa irra deebi'uuf, sarjoo xiyyaa cuqaasuun jechicha tarree keessaa filadhu.
Erga barbaadi raawwateen booda, matadureewwan galmee tarree keessatti mul'atu. Galfata lama cuqaasi yookaan galmee gargaartuu walfakaataa fe'uuf filadhu Agarsiisicuqaasi.
Barbaadni akka matadureewwan galmee irratti qofa ta'uufMatadureewwan keessaa qofasanduuqa filannoo fayyadami.
Sanduuqni filannooJechoota guutuu qofa barbaada sirrii akka gootu si dandeessisa. Yoo saanduqni kum mallattefame, jechootni haanquun hin argataman. Yoo jechi barbaadi kee akka qaama jecha dheeraatti argama taanaan sanduuqicha hin mallateessiin.
Makaa jechoota barbaadde galchuu dandeessa, iddooleetin kan adda bahan. Barbaadni qub-sukanaawaa miti.
Yeroo mara barbaadni kasaa fi barruu-guutuu fayyadama ammee filatametiif LibreOffice fayyadama.


text:
Kan waggaatti ayyaaneffafu ayyaanni Irreechaa Finfinnee kan bara kanaa har’a uummata miliyoonaan lakkaawamu, dhalattonni Oromoo, lammiwwan Itiyoophiyaa ka biroo fi keessumoonni biyyoota ollaa irraa dhufan bakka argamaniitti Hora Finfinnee irratti haala ho’aa fi miidhagaadhaan ayyaaneffamee jira.
Ayyaana kana irratti sabaa fi sab-lammoonni adda addaas sirboota aadaa isaanii agarsiisanii jiran, miidhaganii mul’atani jiran. Kantiibaan magaalaa Finfinnee, Adaanechi Abeebee uummatni miliyoonaan lakkaawamu ayyaanichatti hirmaachuu, ibsa kennaniin beeksisanii jiran.


text:
Yunaaytid Isteetes keessatti faca'iina Vaayirasii Koronaa ittisuuf jecha tarkaanfilee fudhataman keessaa tokko manneen barumsaa cufanii akka barattonni sadarkaa adda addaa mana ofii keessaa karaa marsaa interneetii yokaan online baratan taasisuu ture.
Barnootni akkaataa kanaan itti fufee, sirna eebbaa barattootaas akkasuma meeshalee interneetii ammayyaa irratti daw'achuu qofaan gaggeffamaa jira.
Deemsi barnootaa mana taa’anii fagootti hordofuu maal fakkaata? Barattoota sadii kanneen barana eebbifaman Intisahaar Faahmii Adam mana barumsaa sadarkaa lammaffaa Freendly Minisootaa irraa akkasumas barataa Boonsaa Kamaal Yunivarsitii Augsbarg kan kutaa Minisootaa irraa dubbifnee jirra.
Hawwii Zelaleem Dastaa immoo Kaaliforniyaa magaalaa Saan Hosee keessa kan jiru mana barumsaa sadarkaa lammataa Indipeendant jedhamu irraa yaada isaanii nu kennanii jiru. Caqasaa.


text:
Oromoon gantootaan ganamee qe’ee isaa irratti salphifamee ajjeefamaa jira. Waajjiraaleen ABO fi KFO hundi cufamanii hooggantootni, miseensotnii fi deeggartootni mana hidhaatti ukkaamfaman. Hidhaa hayyootaa fi lagannaa nyaataa haqaaf jecha taasisaa jiramutti dabballootni PP qoosan. Lammiilee Oromiyaa fi hayyoota diina kokkee qabuun jijjiirama kanaaf gahee leencaa gumaachanitti qoosame. Hedduun immoo mana murtiittuu osoo hin dhiyaatiin ugguraman.Garii manni murtii bilisa jedhee waajjira poolisiitu imaanaa kaa’aman jedhee baasuu dide. Gabaabumatti Lammiileen Oromiyaa ganamne. Jijjiirama dhiigaa fi lubbuun itti wareegame keessatti saphifamne. Garuu,furtuun harka keenya waan jiruuf Guraandhala 15/2013 ALH ykn Guraandhala 22/2021(BOR) irraa eegaluun Oromiyaa guutuu keessatti tarkaanfiin armaan gadii ni fudhatama.
1. Boba’aan Jibuutiidhaa seenu hundi ni cufama. Gatiin boba’aa waan dabalee jiruuf qaala’insaa fi gaaga’ama dinagdee yeroo gabaabaa keessatti ni fidna.Kana malees konkolaataan Oromiyaa keessa darbuun Keeniyaa seenu ni uggurama. Konkolaachisaan uggura kana cabsu tarkaanfii isa irratti fudhatamuuf itti gaafatamaan isuma taha.
2. Dhaabbiilee barnootaa keessatti hiriirri nagaan ni taasifama. Hiriirri kun arrabsoo,jeequmsa hin hammatu. Dhaadannoo ijaarsa Mootummaa Cehumsa Biyyoolessa Oromiyaa fi hiikamuu hidhamtoota siyaasaa, Haqa Artist Haacaaluu Hundeessaa gaafachuu irratti fuulleffatama.
3. Waajjiraalee PP gandaa, Basaastotaa fi dabballoota PP irratti uummatni tarkaanfii ni fudhata.
4. Waajjiraalee fi caasaa boordii filannoo dharaa ni gubamu, meeshaaleen boordii filannoo waajjiraalee keessaa ni saamama. Filannoon fakkeessaa Oromiyaa keessa hin jiraatu.
5. Midhaan nyaataa fi daldalaa kanneen akka bunaa gabaa gidduu galeessaaf hin dhiyaatan. Kana darbuun daldala dhiiga lammiilee Oromiyaa irratti kan daldalu itti gaafatamni kanuma isaa taha.
6. Daandiiwwan salphaan geejiba tohachuun danda’amu adda ni citu.
6. Waraqaaleen dhaadannoo fi akeekkachiisaa bakkeewwan bebbeekamoo irratti ni maxxanfamu, dhaabotnii fi jaarmayaaleen Oromoo ni leellifamu. Miidiyaalee hawaasaa irrattis duulli bifa garaa garaan dhageettii addunyaa harkisuu ni hojjetama.
Bakkuma jirrutti gamtoomnee dirqama keenya haa baanu❗
Ka’i Qeerroo❗
Qeerroo is Power❗
Wabiin lammiilee Oromiyaa Mootummaa cehumsa Biyyoolessa Oromiyaati❗
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Guraandhala 21-2021
Finfinnee, Oromiyaa


text:
Mootummaan Baraaraa Akka Hundeeffamuu Fi Mariin Siyaasaa Qooda Fudhattoota Mara Hirmaachise Akka Gaggeeffamuuf Waamicha Goona
Mootummaan Baraaraa Akka Hundeeffamuu Fi Mariin Siyaasaa Qooda Fudhattoota Mara Hirmaachise Akka Gaggeeffamuuf Waamicha Goona
Ibsa ABO, Waxabajjii 25/2021
Rakkoo siyaasaa, nageenyaa fi heera mootummaa biyyattii mudachaa jiru ilaalcha keessa galchuudhaan, filannoon haala akkanaa keessatti gaggeeffamu kamiyyuu seera qabeessa, haqa qabeessaa fi walaba ta’uu akka hin dandeenye ibsoota keenya yeroo darbee keessatti beeksisaa turre. Kanaaf, mootummaa fi qooda fudhattoonni biroon xiyyeeffannoo fi leecaalloo isaanii filannoo eerame kana irraa kaasanii, mariin Siyaasaa qaamolee dhimmi ilaallatu mara hirmaachise akka gaggeeffamuufi rakkoon siyaasaa biyyattii mudatee jiru akka furamuuf haala akka mijeessatuuf waamicha goonee turre. Haatahu malee gareen aangoo mootummaa qabatee jiru waamicha nuti gooneef bakka kennuu dhiisee, humnaan gara filannoo “biyyaalessaa” gaggeessuutti ce’e. Filannoon “biyyaalessaa” waamicha keenya dhaga’uu diduun humnaan gaggeeffame kun, lubbuu namootaa gaaga’uu fi qabeenya mancaasuun alatti bu’aa tokkollee hin argamsiifne jennee amanna.
Filannoo kanaan wal qabatee lubbuu namaa fi qabeenya badeef gadda nutti dhagaa’ame ibsaa, filannoon gaggeeffame kun rakkoo siyaasaa biyya kanaa kan haammessu malee fala akka hin taane yaadachiifna. Rakkoon siyaasaa Itoophiyaa marii siyaasaa malee filannoon fala akka hin taane dhaamnee turre. Haatahu malee gareen aangoo irra jiru, filannoon kun rakkoo siyaasaa biyyattii kanaaf fala akka hin taane osoo beekuu, filannoo jedhamu sana gaggeessee jira. Haa tahu malee akkuma eegame filannoon mootummaan humnaan itti seene, lubbuun namaa fi qabeenyi guddaan akka manca’uuf sababa ta’ee jira.
Mootummaan humnaan dhiibee gara filannootti kan seeneef, haala kamiin iyyuu, aarsaan fedhe kaffalee aangoo irra turuuf akka ta’e ni beekna. Kana irraa ka’uun dabalees mootummaan biyyattii keessatti walitti bu’insaa fi waraanni akka hammaatu taasisaa jira. Haatahu malee uummanni keenya shira mootummaan dalagu kanaan hin gowoomne. Inumaayyuu, aarsaa kan isaan kaffalchiise ta’us, uummati keenya obsaa fi tasgabbiidhaan hordofaa turee jiras. Uummattoonni Itoophiyaa, addatti immoo uummanni Oromiyaa hokkora mootummaan kaasuuf yaale ture irraa of qusattanii obsaan wan dabartaniif ABOn baay’ee isin galateeffata. Sababni isaa bilchina uummta keenyaatu, jeequmsaa fi seer-maleessummaan kun akka hin haammanneef fashaleesse. Addatti immoo uummanni Oromoo bal’aan, keessumaa immoo miseensotaa fi deggertoonni keenya, Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi caasaaleen isaa, Koreen Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaa as Oromiyaa fi Biyya alaa jirtan shira mootummaa kanaatti diramuu diduun fi harka kennuu hanqisuu keessaniif ABOn akka dhaaba siyaasaatti dinqisiifannaa fi galata isiniif qabu ibsuu barbaada. Bulchiinsi Mootummaa Ce’umsaa Naannoo Oromiyaa shira kaadiroonnii fi tikoonni mootummaa yeroo filannoo fi filannoodhaan booda Oromiyaa fi bakkoota biroo keessatti hokkora kaasuuf yaalaa turan, uummata Oromiyaa waliin ta’uudhaan fashaleessee jira.
Filannoon biyyaalessaa gaafa guyyaa Waxabajjii 21/2021 gaggeeffame gama kamiin iyyuu fudhatama akka hin qabne, ABOn ammas irra deebi’ee ibsachuu barbaada. Adeemsi filannoo kanaa garee aangoo irra jiruun waan gufateef, paartilee siyaasaa muraasa qofatu filannoo irratti hirmaate. Kanumaan paartileen siyaasaa filannoo irratti qooda fudhatan kunniin bu’aa filannoon wal qabatee bakkoota tokko tokkotti hokkora akka hin kaasne dhaamna. Dhimma kanaan wal qabatee bakka kamitti iyyuu hokkora kaasuun gama siyaasaanis ta’e safuun fudhatama hin qabu. Kanarra yeroo ammaa rakkoo hamaa biyya kanaa fi uummata keenya mudatee jiruuf furmaata barbaaduutu filatamaadha. Kanaaf paartileen siyaasaa marti furmaatawwan armaan gadii irratti xiyyeeffatanii hojiirra oolmaa isaatiif akka hojjetan dhaamna:
1. Mootummaa Baraaraa Yeroo Federaala Dimokiraatawaa Rippaabilika Itoophiyaa hundeessuudhaan, Qooda fudhattoonni marti walitti dhufanii marii siyaasaa hunda hammataa akka gaggeessaniif haala mijeessuu;
2. Raayyaan Ittisa Biyyaa Itoophiyaa fi Pirezidaantiin Mootummaa Federaala Dimokiraatawaa Rippaabilika Itoophiyaa, Mootummaan Baraaraa Mootummaa Federala Dimokratawaa Itophiyaa (MFDI) yeroo hundeeffamee marii siyaasaa hunda hammataa akka gaggeeffamuuf nageeya akka mirkaneessan hubachiifna;
3. Waraanaa fi walitti bu’insa naannoolee biyyattii garaagaraa keessatti gaggeeffamaa jiru hatattamaan, dhaabuun loltoota Ertiriyaa fi humni nageenyaa fi qaruxee isaa biyya Itoophiyaa keessaa baafaman. Looltota Ertiriyaa Itoophiyaa keessaa baasuun Itoophiyaafis ta’e Ertiriyaadhaaf jennee amanna;
4. Uummattoonni Itoophiyaa fi dhaabbileen siyaasaa marti haala eerame kanaan ga’ee fi itti gaafatamummaa isaanii akka ba’an dhaamna;
5. Hawaasi idil-addunyaa fi uummattoonni Itoophiyaa Mootummaa Baraaraa mariin Siyaasaa akka gaggeeffamuuf haala mijeessu akka hundeeffamuuf dhiibbaa akka godhan yaadachiifna;
6. Dhuma irrattis, Mootummaan Ce’umsaa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaa biyyattii keessatti nagaa fi tasgabbii buusuudhaaf, haala danda’ame maraan mariin siyaasaa bu’a qabeessa ta’e akka gaggeeffamuuf sabaa fi sablamoota biyyattii mara waliin akka hojjatu mirkaneessina.
Injifannoon Uummata Bal’aaf!
Adda Bilisummaa Oromoo
Waxabajjii 25/2021
Finfinnee


text:
Keeniyaatti abbaan seeraa dubartii abbaa warraashe ajjeessuun shakamte gargaaruun himatame
Keeniyaatti abbaan seeraa dubartii abbaan warraashee ajjeefamuun reeffi isa boolla mana fincaanii keessatti argamee tokko gargaaruun shakkame to'annaa jala oolfame.
Abbaan seeraa mana murtii olaanaa Saankaalee ole Kaantaa'i garuu himatamtuu Saaraah Waa'irimu deegartee jirta ega jedhameen booda yaada hinkennine.
Reeffii abbaa warraa Saaraah, kan lammummaansaa Dach Tob Koheen, erga bakka buutuunsaa dhabameen baatii lamaan booda baatii Fuulbaanaa keessa ture bollaa fincaanii keessaa kan argame.
Addee Saaraah ajjeechaa abbaa warraashee keessaa harka hinqaba jechuun haaltee murtee eeggataa jirti.
Abbaan seeraa Kaantaa'i garuu waa'ee du'a abbaa warraa ishee ilaalchisuun ibsa poolisiif kennite irratti shakkamtuu gargaaruun shakkameera.
Abbaan seeraa kunis Jimaata darbee to'annaa jala kan oolfamuun wabiidhaan kan gadhiifame yoo ta'u, himannaa haqa dabsuufi ragaa baatoota jidduu galuun irratti banameef jalqaba torban kanaarratti mana murtetti akka dhiyaatu eegama.
Pireesiin biyyattiis haala kanas akka ''dhimma himannaa ajjeechaa Keeniyaa keessatti yeroo dhihoo mudate kan addaa'' jechuun ibsaniiru.
Namni ajjeeffame Mr Kooheen hojjataa 'Philips East Africa' ta'uun gara Keeniyaa kan dhufe yoo ta'u, booda keessa ammoo kubaaniyaa imalaa mataa isaa hundete.
Booda keessas gargaartu isaa kan turte Addee Saraah waliin bara 2007'tti gaa'ila dhaabbatan.
Haa ta'u malee bara darbe baatii Adooleessaa keessa eessa buteensaa dhabamee, baatii afuriin booda Fulbaana keessa reeffiisaa marameefi hidhamee ture boollaa mana fincaanii keessaa argame.


text:
Ilmii pirezidaanti Tiraampi angafii nama abbaa isa waan hedduun gargaaruun beekamu. Akka oduu media akka akkaatti gaafa dorgommii filannoo Amerikaallee duula filannoollee keessaa qooda guddaa qaba.
Bulchoota Raashiyaallee waliin akka Hilarii Kilinton ta Doonaldi Tiraampi waliin ganna dabre filannoo irratti dorgomtellee moo’achiisuuf isatti bulchota Raashiyaatiin wal mari’ate jedhan.
Jarii tun dhuguma jedhee fudhachuu baatullee ilmii isaa angafii Waxabajjii bara 2016 keessaa abbaa alanagaa addaa Raashiyaa fooqii Doonaldi Tiraampi New York Amerikaa jirtu keessatti walti dhufanii mala Hilariin moo’an wal dubbatan jedhan.
Ilmii Tiraampilleen ergaa email abbaa alangaa addaa Raashiyaa suniin walii ergan gadi baase.Ergaan email sun keessatti ilmii Tiraampii kun akka Hilari Kilinton maqaa balleessanii namii hedduun isii hin filanne tolchuuf bulchoota Raashiyaa gaafate.Waan walii galan kana guutuuf ammoo New York fooqii Tiraampi keessatti wal arguuf walti dhufan.
Tiraampi eegii ergaan email sun gadi baatee asitti waan silaa hojjatu hedduu dhiise waan median Amerikaa ilma isaatiin jedhu TV irraa daawwachuutti jiraa jedha MEDIA Amerikaa hedduun
Bulchiinsii Tiraampi ammoo caasaa fayyaa Amerikaan wayyeessuu fi karaa qaraxa Amerikaa diqqeessanii akka namii faaydaa argatu tolchuuf hujiitti jirra malee saatii TV daawwannuu hin qamnu jedha.
Sun duratti ammoo Tiraampi dubbiin tiyya qoftii maaniif oowwit? waan Hilari Kilinton tolchitee jalaa baate laala.Oduun akkanaa waan gara hin qamane! jedhee Tiwwter ufii irratti barreesse.
'Me laalaa ISIS baqachuutti jirtii diqqoo turree Siiriyaa fi Iraaqi keessaa axoomnee bafanaa daarii Amerika jabeessinee eegnee shiftaa nama saamtuu biyya keessaa balleessuutti jiraa,' jedhee dabalee barreesse.
Waan ilma isaatii fi bulchiinsa Tiraampiin himatan abbaa alangaa addaa itti filanii dharaa fi dhugaa isii qorachuutti jiran.


text:
Bitootessa 21/2014(TOI) – Paarkiin Indastirii Kombolchaa miidhaa gareen shororkeessaa ABUT irraan gaheerra damdamachuun oomishalee gara biyya alaatti erge irraa galii doolaara miiliyoona 7.4 ol argachuu beeksise.
Paarkichi hojii paarkichi hojjechaa jiru qaamolee adda addaa daawwachiisuuf qophii taasisaa jira.Hojii geggeessaan olaanaa Paarkichaa obbo Ahmad Sayiid TOI akka himanitti gareen shororkeessaa ABUT Paarkii Indastirii Kombolchaa baay’ee miidheera.
Paarkichi deeggarsa mootummaa fi paarkiwwan indastirii biroon taasisaniifin yeroo gabaabaa keessatti damdamachuu danda’uus himaniiru.
Haaluma kanaan paarkichi oomishaalee gara biyya alaatti erge irraa galii doolaara miiliyoona 7.4 argachuu himaniiru.Galii argame kana keessaa doolaarri miiliyoonni 3.4 weerara garichaan booda hojii hojjetameerra kan argame ta’uus himaniiru.
Paarkiin indastirii Kombolchaa oomishaalee gara gabaa alaatti erguun galii kana irraa argate keessaa, Borsaa harkaa dubartoota,Kaalsii,Suufii guutuu kan dhiirootaa, kafana Ispoortiifi kanneen biroorra ta’uun himaniiru.
Paarkiichi bara bajataa kanatti galii doolaara miiliyoona 13 argachuuf kan karoorsee yoo ta’uu miidhaa paarkicharra gaheerra damdamachuun karoora kana galmaan gahuuf gahumsa gaariirra jirra jedhaniiru.


text:
Baankiin Hijraa Damee isaa kan magaalaa Dirree Dhawaa eebbisise
Baankiiwwaan Islaamaa tajaajila sirna Faayinaansii dhala irraa walaba ta’e Keennuuf biyyatti keessatti hundeeffamaa jiran jidduu, ji’oota muraasa dura hojii jalqabuu kan beeksisee ture, Baankiin Hijraa damee isaa kan magaalaa Dirree Dhawaa guyyaa har’aa January 1,2022 eebbisise.
Sirna eebba baankiichaa guyyaa har’aa geggeeffame irratti ulamoonni, Ustazoonni, akkasumas hundeessitoonni baankiichaa fi keessummoonni birootis argamuun qooda fudhatanii jiru.
Sagantaa eebbaa kanarratti kan argame Prezdaantiin Baankiichaa obbo Daawwit Qannoo, baankiichi fulduraaf magaalattii keessatti dameewwan dabalataa banuuf kan karoora qabu tahuu ibse.


text:
Waxabajjii 4/2014 (TOI) – Itti Aanaa Muummee Ministiraa fi Ministirri Dhimma Alaa Obbo Dammaqaa Mokonnin, Ambaasaaddaroota Koree Siyaasaa fi Nageenyaa Gamtaa Awurooppaa teessoon isaanii Biraasalsiif ibsa kennan.
Jila gamtichaa Ambaasaaddar Roolaandi Koobiiniin durfamuuf ibsi kennames dhimma deeggarsa namoomaa, walitti bu’iinsaa kutaa Kaabaa biyyattiitti mudatee fi filmaataa nageenyaa mootummaan dhiyeesse, sarbama mirga namoomaa kannee raawwatan ittigaafatamtoota taasisuu fi marii biyyaalessaarratti kan xiyyeeffateedha jedhameera.
Dabalataanis Gamtaan Awurooppaa deeggarsa gama maraan Ityoophiyaatti taasisaa jiru dinqisiifatanii, hariiroo gama lameenii haala fooyyessuun danda’amurratti walta’iinsa akka barbaachisu obbo dammaqaan himaniiru.
Ambaasaaddaroota Koree Siyaasaa fi Nageenyaa Gamtaa Awurooppaa teessoon isaanii Biraasalsis, ibsa kennameef irratti gaffii kan dhiyeessan yoo ta’u Obbo Dammaqaa fi Ministirri Ministeera Haqaa Dooktar Geediyoon Ximootiwoos deebii bal’aa kennaniiruu.
Ambaasaddaroonni Gamtaa Awurooppaa kunneen Dura Taa’aa koreechaa Deelpiin Piroonkin dabalatee miseensota 40 ol kan hammate ta’uu ragaan Ministeera Dhimma Alaarraa argame ni mul’isa.


text:
Haleellaa Israa’el Gazzaa keessatti raawwataa jirtuun namoonni madaahuu fi gamoowwan heddu barbadaayuu gabaafame
Israa’el haleellaa halkan edaa Gazzaa keessatti raawwatteen yoo xiqqaate namoonni torba madaahuu qondaltonni Falasxiin beeksisan. Dabalataanis waajjira hogganaa garee Hamaas dabalatee manneen jireenyaa heddu haleellaa kanaan barbadaayanii jiru.
Haleellaa Israa’el kana hordofuun hidhattoonni Falasxiin rokkeetota gara Israa’el kan dhukaasan yoo tahu, Israa’el ammoo waraana lafoo taankiin deeggaramu gara daangaa Gazzaa dhiheessitee jirti. Ganama har’aa Jaarsummaa mootummaa Masriitiin gamni lamaanuu dhukaasa dhaabuuf walii galuu eega gabaafamee booda, Israa’el haleellaa xiyyaaraan raawwattu addaan kuttee jirti. Haata’u malee loltoonni Israa’el fi hidhattoonni Falasxiin daangaa irratti walitti dhukaasuu gabaafame.


text:
Gabaasa Qeerroo Jimmaa
Amajjii13,2015 Sabboontootni barattootni Oromoo Koolleejjii Barsiisota Jimmaa Oromummaa isaanii qofaan yakkamuun mootummaa Abbaa Irree Wayyaanee EPRDF/OPDO’shororkeeffama jiru. Mooraan Dhaabbilee barnoota olanoo biyyattis mooraa Siyaasaa fi Waraanatti jijjirama jira.
Mootummaan abbaa irree Wayyaanee torbee darbee keessa sabboontota Kadhmamtoota barsiisota Oromoo Koolleejjii barsiisota Jimmaa irraa Leenjii barsiisummaa fudhacha jiran kanneen waggaa 3ffaa barachaa jiranii fi eebbfamtoota ta’ani yeroo amm piraaktikeemiidhaf bobbaafamani jiran irratti shira guddaa xaxaa jiraachuun barattoota Oromo homaa baalleessa tokko ilee hin qabneen isin yakkamtoota mootummaa keenya irratti fincila gaggeessa jirtu jechuun Barattootni Oromoo 18 dabballootaa Wayyaaneef ergamanii bulanii fi hogganaa koolleejji barsiisota Jimmaan doorsifaman, ergamtootni sirnichaa fi dhaaba jalee Wayyaaneef ergamanii kanneen ilmaan Oromoo akka hin baratneef barnoota irraa ugguraman gochaa jiran keessa Abbaa Zinaab hogganaa koollejjii barsiisota Jimmaa fi dabballee human tikaa Wayyaanee nama Taarikuu jedhamu wal ta’uun ilmaan Oromo akka hin baratneef maqaa Wallee Warraaqsaa sirbuun ABO f WBO faarsitan, Sirboota qabsoo Sirbitan, mootummaa keenyaa irratti wallee warraqsa sirbuun uummata kakasaa jirtu jedhuun barattoota Oromo dararuu irraatti argamu barattootni Oromo haala kanaan dararama jiranii fi barnoota irraas ni arii’amtu jechuun dorsfaman:
1,Barataa Muktaar Hamdii
2,Barataa Rabbirraa Geexee
3,Barattuu Hawwii Guutuu
4,Barataa Magaarsaa Gobaanaa
5,barataa Fayyisaa Mijanaa
6,baraaa Zufaan Adafaaris
7,barataa Abbabaa kumsaa
8,barataa Guddisaa Bongaasee
9,barattuu Jalaannee Guddataa
10,barataa Mustaafaa Huseen
11,barataa Zawudee Qadidaa
12,barataa Amiin Wadoo
13,barattuu Maraartuu Geetuu
14,barataa Qanaanisaa Dhaabaa
15,barattuu Yetnabbarsh Mallasaa
16, barataa Tasfaayee Dajanee
17,barataa Buziyee kannen keessatti argaman ilmaan Oromoo dabballoota ergamtoota wayyaaneen dorsifamuun barnoota isanii irra ugguramaa jiranii fi kanneen dabbaloota wayyaaneen shorokeeffamaa jiran ta’uu n hubachiifna.
Kuni utuu kanaan Jiruu ergamtootni Wyyaanee kun ittuma fufuun barattoota Oromoo 8 irratti xiyyeeffannaa addaa gochuun Amajjii 13/2015 beeksisaa irratti basuun barattoota Oromo mooraa koolleejjii barsiisota Jimmaa Biiroo hogganaa kollajjichaatti waamuun doorsisaa jiraachuun bira ga’ame jira. Barattootni Oromoo haala kanaan dararama jiran keessa:
- Barataa Tokkummaa Hundee mummee Herreegaa waggaa 3ffaa
- Barataa Gulummaa Lammaa mummee Afaan Ingiliffaa waggaa 2ffaa
- Barataa Ababaa Gudee mummee biology waggaa 3ffaa
- Barataa Asaffaa dhugumaa mummee Keemistirii waggaa 3ffaa
- Barataa Taaddalaa Taarikuu muummee Herregaa waggaa 2ffaa
- Barataa Abarraa Dheeressaa mummee Herreegaa waggaa 3ffaa
- Barataa Qaqqabaa Humneessaa mummee herreegaa wagga 3ffaa
- Brataa Sabboonaa Awwaqii mummee Herreegaa waggaa 3ffa kanneen baratan addatti basuun doorsifni fi shororkeessi Oromoo ta’uu qofan irratti gaggeeffama jira.
Gochaa diinummaa kana fi uggura barattoota Oromoo irratti rawwatamaa jiru kanaan walqabatee FDG dhoofamuuf akka jiru Qeerroon Bilisummaa Oromoo hubachiisuun, Barattootni oromoo Oromummaan Yakkamuu fi Doorsifamun gootummadha,gootni biyyaaf falmata, dhugaaf dubbata ilmaan Oromoo walduukaa dhaabbachuun shiraa fi shororkeessuummaa wayyaanee dura haa dhaabbannu jechuun dhaams dabarse.


text:
Hoogganaan garee al-Shabaab kan Somaaliyaa keessaa filannoon prezidaantummaa biyyattii gaanfa Afriikaa utuu hin dhaqabin qabeenyaa fi bakka buutota Ameerikaa fi Ferensaayiin ilaallatan kan Jibuutii keessaa akka haleelu gaafatee jira.
Audioo haaraa ba’een, Ahimed Omaar Abu Ubaaidaah hoogganoonni Jabuutii biyyattii gara maadhee waraanaa bakka waraanni martinuu musliimota gaanfa Afriikaa keessaa irratti irraa karoorsamutti jijjiiraa jiru jedhee jira.
Abu Ubaidaah keessumaa dargaggoonni dhuunfaa dhaan lammiwwan Ferensaayii fi Ameerikaa gamasii baasuuf duula ajjeechaa dhuunfaan akka geggeessan gaafatee jira.
“Qabeenyaa Ameerikaa fi Ferensaay ilaallatan kan Jabuutii irratti fuuleffachuu kan akkaan dursa kenninuuf ha ta’u” jedha sagaleen waraabamee marsariirii al-Shaab irratti maxxanfame.
Abu Ubaidah akka jedhetti gareen isaaa kanneen yoo dirqama jihaadaa guutuu dhaban kanneen Jabuutii keessaa godaanuuf fedheanii dahata amansiisaa kennu akkasumas leenjisuuf qopheessuu ni dandeenya.
Kan Jabuutii keessa maadheffate waaltaana ajajaa Afriikaa kan Ameerikaa (AFRICOM) ergaa haaraa hoogganaa al Shabaabiif deebi kennee jira. Dubbi himaa kan ta’a Coloel Christopher Karns VOA sagantaa Afaan Somaalef akka ibsanitti waaltaan ajajaa Afriikaa kan US waa’ee waraabbii sagalee dhiyeenyahaleellaa qabeenyaa Ameerikaa fi Ferensaay kan Jabuutii keessaa ilaalchisee ba’ee quba qaba jedhan. Waaltaan ajajaas ibsa kana haalaan irratti fuuleffata jedhan.
“Al-Shabab qabeenyaa US ilaallatan kan gaanfa Afriikaa keessaaf yaaddoo ta’uu itti fufee jira. kanaaf caasaalee al-Shabab irra dhiibbaa kaa’uu itti fufuu fi balaa inni naannoo sana isa irras darbee dhaqqabsiisuu malu adda baasuun kan barbaachiseef jedhan.
Yunaayitid Isteetis loltoota ishee irra jireessa baatii Amajjii keessa ajaja Doonaald Traaampiin Somaaliyaa keessaa baastee jirti.
Lakkoobsi angawoota waraanaa US kan Somaaliyaa keessaa namoota 65-800 ga’u. loltoonni Yunaayitid Isteetis murna waraanaa Somaaliyaa kan Danab jedamu deggeruu fi gorsuun tajaajilanniiru. Waraanni US al-Shabab irratti qilleensa irraan haleellaa samii irraanii geggeessaa ture. Erga prezidaanti Joo Baayiden aangoo qabatanii haleellaan samii irraan geggeessame kan mirkanaa’e hin jiru. Angawoonni waraana Somaaliyaa jalqaba baatii kanaa, haleellaaleen al-Shabab irratti geggeessamu xiqqaachuun garee finxaaleyyii kanaaf jajjabina itti dabalaa kenna jechuun yaaddoo qaban ibsaniiru. Karns akka jedhanitti halellaan samii irraanii filannoo akkuma ta’etti tura.
Jabuutiin qaama garee waraanaa ta’uun tajaajilu kan gurmuu naga eegumsa kan gamtaa Afriikaa Soomaaliyaa keesaa ti.


text:
Waraanni Iraan gara jalqaba baatii kanaatti xayyaara Yukreen kan imaltootaa lafa gadhisee eega ka’e booda Misaa’eela lamaan rukutamee kufuu angawoonni daandii balalii xayyaara Iraan kibxata har’a beeksisanii jiru.Balaa kanaan namoota 176 dhume.
Jaarmayaan balalii xayyaaraaa sivilootaa kan Iraan akka gabaaseetti misaa’eelli xayyaaricha rukutee kan Raashiyaa keessatti hoojatame yoo ta’u lafa irraa gara samiitti kan furguggifame ta’u ibse.
Qaama xayyaarichaa kan sagalee waraabame baatu sana odeeffannoo qabu dubbisuuf meeshaa gargaaru Amerikaa fi Faransaayiin akka kennaniif Iraan gaafattee jirti.
Iraan akka jettuutti Amerikaanis ta’e Faransaayiin gaaffii dhiyaateef kanaaf deebii gaarii hin laanne.


text:
Universitii Finfinnee keessatti, Gumiin Aadaa fi Afaan Oromoo ykn (GAO)n eega hundeffame waggaa 5 ta’eera. Akeeki hundeffama gumii kanaa, guddina aadaa fi Afaan akkasumas Artii oromoo baratoota oromoo giddutti jajjabessuuf, kana malees, baratonni kana keessatti qooda gama isaanii akka ba'an gochuf akka ta'e, prezidaantiin gumii kanaa barataa Gololcha Baallii ibsee jira.
Torbanitti guyyaa tokko baratonni walaloolee, Asoosamaa fi wallelee aadaa dhiyessuun kan wal argan yoo ta'u, darbee darbees beektootaa fi keessummoota afeeruun, muxannoo aadaa qaban akka baratotaaf ibsan taasisama, jedha Barataa Goloolchaan. Gumiin Aadaa fi Afaan Oromoo, Wallistoota Oromoo bebbeekamoo Finfinnee keessaa afeeruun ka qophii sanatti hirmaachisu tahuu illee ibsee jira.
Waggaa barnootaa jalqabaa fi xumura irratti qophii agarsiisa aadaa kan addaa akka qabaatan,dhuma waggaa irratti immo barattoota Oromoo eebbifafamaniif qophii eebbaa addatti gumiin kun qophheessu ta'uu, kitaaba suuraa eebbifamtootaa qabatee ba'u ka maxxansisuu ta'uu dubbata, prezidaantiin gumii kanaa, Barataa Gololchaa Baallii.
Hojii kana gaggeessuuf kan oolu, barattoonni oromoo mooraa yunivarsitii Finfinnee keessa jiran marti ji'a ji'aan mata mataatti qarshii lama lama ka buusan ta'uu kan ibsee barataa Gololcha, " Kun barreefamoota ammaan dura qopha'an sana akka kitaabaatti maxxansisuu kan hin dandeessisne ta'uu fi gara fuula duraatti marsaa internetti fi 'Face book' irratti hojii gumii kanaa baasuuf carraaqaa jirra, gargaarsa Oromoota maraa illee feena." jedha.
Gumii aadaa fi Afaan Oromoo Yuniversitii Finfinnee
- Jaallannee Gammadaa
Barnoota Ramaddiin cina, aadaa, Afaanii fi Aartii keenya jajjabeessuuf dirqma dhalootaatu nu irra jira jedha prezidaantiin gumii aadaa fi Afaan Oromoo Yuniversitii Finfinnee barataa Gololcha Baallii.
Oduu
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
29-11-2022
Komishinni Araaraa Ibsa Baasee Jira
-
-
-
-


text:
Chaansilarittiin Jarmanii – Angelaa Merkel, Yunaayitid Isteets ammaa booda waahela gaarii akka hin ta’iin eega akeekanii booda, har’a immoo, dubbi-himaan isaanii, Jarmaniin - hariiroo cimaa qaxxaamura Atilaantikitti ka cichitee jirtu ta’uu akeekanii jiran.
Merkel Baavaariyaa keessatti duula filannoof haasawa dhageessisaniin, hariiroo Yunaayitid Isteets waliinii ilaalchisee “Akkan guyyoota xiqqoo dabre keessatti ilaaletti, yeroon guutummaatti wal amannnee jiraannu amma akka waan dhumatee ti” jedhanii turan.
Dubbi-himaan isaanii immoo, “hariiroon qaxxaamura tuujii Atilaantik waan baay’ee barbaachisaa ta’eef jecha, Chaansilarittiin adda addummaa jiru ifatti dubbatan” – jedhan.


text:
Dilbata Guraandhala 11 bara 2018 kokolaattonni midhaan fe’an mooraa Hamaarreessa keessa yeroo seenanti kanneen mooraa sana keessa jiraatan gargaarasatu nu dhufee jechuun simachuuf ba’anii kan isaan eeggatee haleellaa rasaasaa ta’u dubbatan.Eenyu akka kokolaataan fe’umsaa torban akk mooraa sana seenan akka godhe qoratamaa jira.
Humnii mootummaa gargaarsii kun isinif miti jechuun ittisuuf dhukaasa banuu isaa fi namoota 7 ajjesee kanneen 25 ta;an madeessuu dubbatan.Hedduu amma iyyu mada’anii ooyruu Jimaa fi suqa suuqa keessaa barbaadamaa akka jiran dubbatanii jiran. Dhukaasa banamee dheessuun kanneen fiiganii mooraa sana keessaa dheessan guutummaatti ituu hin deebi’iin akka jiran kanneen ajjefaman keessaa tokko Polisii Oromiyaa akka ta’e warra madaa’ee keessaas polisiin Oromiyaa tokko akka jiru ibsamee jira.
Bulchiinsii Godiina Hararage Bahaa qorannaan gaggeeffamaa waan jiruuf ibsa bal’inaan kennuu akka hin feene ibsee namnii torba ajjefamanii kudha tokko madaa’uu ibsan.Garu dhalli namaa tokko iyyu du’uun sirrii akka hin taaneefi qoratamee yeroo xumuuramuu ifa ta’uuf akka jiru ibsee jira.


text:
Yunaayitid Isteets gargaarsa namoomaa biyyoottan gaanfa Afrikaatiif kan oolu Doolaaraa miiliyonii 200 ol dabalataan erguuf jirti.
Naannichii walti- bu’iinsan bututuu isaa irratti dabalatee hongee waggoottan 40 darbaniif muudatee hin beekneen miidhamaa jiraa. Guutummaa Itiyoophiyaa, keeniyaa fi Somaaliyaa keessatti namoonni Miiliyoonii 20 ol ta’an gargaarsa midhaan nyaata atattamaa akka barbaadan tilmaamameera.
Dhiheenyaa kana dhimmaa gaanfaa Afrikaatti xiyyeeffatee walgahii Jeenevaa ti taasifamee irratti, gargaarsii Yunaayitid Isteets kennuudhaaf beeksiftee, karaa dhaabbata misooma Adduunyaa kan yunaayitid Isteets ykn USAID fi karaa ministeera dhimma alaatiin ergiti.
Gargaarsichii fedhii baqattootaa, namoottan biyyaa keessatti qe’ee isaanii irraa buqa’anii, namoottan walti- bu’iinsaan miidhaman, warren jireenyii isaanii qotiinsaa fi beelladoota irratti hunda’ee guutuudhaaf kan ooludha.
Dhaabbata mootumootaa gamtoomaniitti waajjirri qindeessaa dhimma gargaarsa namoomaa akka hubachiisetti, hongeen Ityoophiyaadhaaf Somaaliyaa keessatti uumame walt-bu’insaa fi Muusa’umsa hawaas-diinagdee dhibeen Cooviidii uume, akkasumas weerara hawaannisa gammoojjii isa yeroo dheeraaf itti fufe irratti kan dabalameedhaa.
Wal waraansii Yuukreen keessatti taasifamaa jiru dhiheessii midhaan nyaataa , boba’a fi xaa’oo irratti hir’ina umuudhaan qaala’insii akka muudatu taasisee jira.
Barreesaa muummee dhaabbataa mootummoota gamtoomanii jalatti itti gaafatamaa dhimma gargaarsa namoomaa kan ta’an Maartiin girifithis,
"rakkina uumata naannichaa muudate furuudhaaf hundi keenyaa akka tarkaanfii fudhachuu qabnuu agarsiisuutu nu irraa jira. Jaarraa 21ffaa keessa beelaaf akka bakki hin jirre agarsiisuu qabna" jedhan.
Yunaayitid isteets akka biyyaa dhuunfaatti gargaarsa namoomaa gaanfaa Afrikaatiif taasisuudhaan qoodaa olaanaa biyya qabduudha.
Gargaarsa dabalataa Doolaara miiliyoonii 200 wajjin, bara 2022 keessa Yunaayitid Isteets gaanfa Afrikaatiif gargaarsa namoomaa Doolaara Miiliyoonii 361 taasifteetti.
Akka dhaabanii misooma adduunyaa Yunaayitid Isetees ykn USAID jedhetii qarshiin gargaarsaf kenname kun, midhaan nyaataa atattaman barbaachisan ittin dhiheesuuf, gargaarsaa nyatawwan addaa qaamaa jabeesan fi meeshaale gargaarsa fayyaa akka itiin dhiheesan, akkaata bishaan qulqulinaa qabu argamuu danda’u akka mijeessan, akka qulqulina naanoo ittin eeganu, akka fayyumaa beeladootaa ittiin kunuunsan, degersaa dhaabbata Mootumootaa gamtoomaniif michoowwan dhaabilee miti- mootummaatiif kan oluudha.
Gargaarsa dabalataa kan ilaalchisee, dubbi-himaan ministeeraa dhimma alaa Yunaayitid Isteets Niid Piraayis naanichii rakkinaa namoomaa hamaa keessa akka jiru erga ibsanii booda,
"wareen gargaarsaa atattamaa barbaachisaa ta’e fedhaniif akka yeroodhaan qaqqabuun danda’amee lubbun baraaramuuf haalii harfachiisaa, guutummatii naga qabeessa ta’e fi daanqaa hin qabne dhaabilee gargaarsa namoomaa fi hojjattootaa gargaarsa qaqqabsiisaniif mijaa’uu qaba," jedhaniiru.
Akkasumas, hongee seenaa qabeesaa ta’e Kanaan kan ka’ee, fedhii gargaarsa namoomaa atattamaa deggeruudhaaf tola ooltonii biroos akka deggersaa isaanii gumaachan Niid Praayis gaafataniiru.


text:
Sabni Ati Akkasii Jedhee Yoo Yaadee fi Amanee, Atumtuu Akkasuma Tawun Kee Hin Ooluu
Ganama ar’aa, Taye Dandea fuula facebook isa irrattii waa katabee, Afaan Oromoo tiin! Katabbii isaa kan calqabee, jecha Dr Abiy Ahmed tokkoonii. Innis:
“Oromoon kan Itoophiyaa, Itoophiyaanis kan Oromoo”
Hordoftootni Taye fi qeeqtotni isa samoona kana wal dhadheessa akka turan naaf gala. Yaadniin kana gadditti keenuu, sana keesa akka wal najelaa hin makamnee nan sodaadha. Kanaaf jedheen, akkan katabii Tayee argeen, dursee, yaada kana kara messenger Tayeetii ergee, waan natii mul’aatee hibsuufiidhaaf. Wan nattii dhagahame, anumaaf isa jidduutii akka hafuuf! Garu, Tayeen waanan kara messenger ergeef sana hin arginu fakkaata. Walis hin beeknu. Kanaafan amma asiraatii maxxansee, yaada itti dabalee, madee ba’lisee!
Ijoon dubbi Taye Dandea “ilaachii Dr Abiy Amhed Ethiopia dursee, Oromo dagatee jedhuu fallaadhaa” isa jedhu. Waan faalla dha jedhee amanu kana qeequu dhaaf, Tayeen waan Dr Abiy jedhee keesaa yaada fudhatee calqabee.
Dhugaadhumatti Oromia fi Ethiopia addan baasani ilaaluun rakkisaadha. Garu, Tayeen faallaan Oromia fi Ethiopia addaan baasani ilaaluu kuni, waanum dheengadda warri Dr Abiy qeequu, jiruu kootti jedhee uumee taasisee nu amansiisuu caraaqa.
Akkas jedha, Tayeen:
- Dubbii “Abiyyi waan Oromoo dagatee waan Itoophiyaa qofa leellisa” jedhutu Fb irra olii-gadi kaata. Garuu waan hin fakkaanne. Namni Oromoo dagate akkamiin Itoophiyaa yaadata? Baale fi Arsii dhiisanii qonna Itoophiyaa fooyyessuun, Boorana, Gujii, Baale fi Horro dagatanii beellada Itoophiyaa ammayyeessuun, waan buna Itoophiyaa dubbataa Harargee, Wallagga, Gujii fi Jimma irraanfatuun, Qeerroo fi qarree dhiisanii rakkoo dargaggoota Itoophiyaa furuun akkamiin ta’a? Rakkoon kaleessa ture ni beekama. Waan Itoophiyaa odeessuu malee yaaduun hin turre.”
Mee jecha “Namni Oromoo dagate akkamiin Itoophiyaa yaadata?” isa jedhuu ha’ilaaluu. Kuni waan aja’ibaati. Arbi maal akka ta’ee beeknawoo, maaliif yeroo gubna maalumaa bineesa sana hibsuu irratii? (Since we know which animal we are talking about, do we really need to waste time trying to define the elephant?) Keessa waayee qonnafii beellada keesa maaliif Tayeen akka galee rabbiif isa duwwaatuu beeka. Abiy waayee misooma baadiyaa irraatii yoo haasawu dannu hin beeknuu. Qotiisa Ethiopia cimsee, kan Oromia laafisee kan jedhees hin jiruu.
Itti fufee, Tayeen:
- Kan ture maqaa Itoophiyaatiin kakataa Itoophiyaa hatuu dha! Itoophiyummaan dhaadataa Itoophiyaanota ukkaamsu dha! Rakkoo hardha biyya jeequ santu dhale. San furuuf waan Itoophiyaa tolchanii yaaduu barbaachisa! Dr Abiyyi dhuguma Itoophiyaaf yaada yoo jenne Oromoo keessaa dhiise jechuun hin fakkaatu. Otoo Oromoon dhukkubsatuu Itoophiyaan hin fayyitu. Yoo Itoophiyaan fayyite ammoo Oromoon hin dhukkubsatu. Oromoo dhiisanii Itoophiyaaf yaaduun cirumaa hin taatu! Itoophiyaan Oromoo alatti hin jirtu! Waan Oromoo qofa hojjatuu fi dubbatuun ammoo Oromoofuu hin toltu! Maaliif raatoftanii nama nagayaa raatessitu?
Sabboonuma “Itoophiyummaa” fi sabboonuma “Oromumma” jidhuu galaana bal’aan akka jiruu beekamadha. Giddiraan “Itoophiyummaa” ol kaasuuf, “Oromumma” acuucuun waan amma bara Abiy aangooti ol bayee calqabamee mitii. “Maaliif ilaalchii dur suunii ammas calaqisiifama” jedhani gaafachuun dhukkubsachuu mitii. Gaafiin kunii saamuu nama bay’ee keesa jira. Anile akkasumattan yaada, garuu nagadhuman jira jedheen abdadha:)
Ani Tayee hin hordofuu. Gara darbee maal irratii, maal fa’aa, attamiitii akka kattabee waantiin beekuu hin jiruu. Isa kana, facebook irra yoo nanawu argeen dubbiisee. Waantiin dubbisee na ceeqee. Ottoon argee itti dubadhee waan natti dhaga’amee nama kanatii himee jedheen dhiphadhee. Sunni waan hin taanee tawuu isa iddan argee booda kana katabuutii deebi’ee.
Namicha Steve Young jedhamutuu, Afaan inglizitiin “Perception is reality. If you are perceived to be something, you might as well be it because that’s the truth in people’s minds.“ Gabaabaatii, “sabni ati akkasii jedhee yoo yaadee fi amanee, atumtuu akkasuma tawun kee hin ooluu”, mata duree katabbii kana!
Yaadni “Abiyyi waan Oromoo dagatee waan Itoophiyaa qofa leellisa” jedhuu jira. Namoota bay’eetuu akkasiti yaada. Perception kuni hundee godhachaa jira. Dhugaa walitti himna yoo ta’ee, gara mirkanattii geedaramuudhafiis madeetuu hafee. Kunii isa “namoonii dogogoran tokkotuu akkasiti yaada” jedhanii ofis, nama biraas gowwomsan sana mitii. “Dhoksuun fanxoo hin fayyiisuu” jedha Oromoon.
Gorsiin ani Tayee dha qabuu kana. Duraan dursa, kijibuu dhiisii. Abiy tii dhiyaata natii fakkaata. Amma dande’ee fi amma beekuu ni gorsa ta’aa. “Ilaalcha jiru kana waan ta’ee goonee sirirsuutuu nura jira,” jedhii Abiy gorsuu qabaa. Yeroo amma kana Abiy jajuun, isa hin fayyaduu. Enna waan sirrii hojjatee, namni hunduu, dhiwos tawu alaala, ni jajna, arkas ni rukkunaaf. Kunis barbaachisaadha, hamilee isa jabeesuudhafi, itti fufee caalatii wan saba gammachiisuu akka hojjatuuf. Amma Abiy attattamaan kan isa barbaachiisuu garuu, “kuni haasirrawu” jedhee kan karaatii isa deebisuu.
Akka toluufuu, gaafiin saba Oromo rakkissa mitii. Abiy Oromo dhaa hooguu hin qabuu. Hanqii Oromos hanbissuun isa irraa hin jiru. Kara mirkana irra deemuu duwwan gaafiiwaan oromo tiif deebii keenuu danda’aa. Gartookee, gochaan hatatamman deebii keenuu qaba. Garu, gaafii hundaaf ar’uuma deebii haa keenuu jedhee kan eegees hin jiruu. Garu, booda deebii keenuu akka danda’amu abdiin jiraachuu qaba.
Yeroo bay’ee Abiy “maaliif sabni Oromo yeroo naaf keenuu didee, yeroo gabaabaa keessatii maaliif na cinqittanii” jedhee yoo komatee dubbatuun dhaga’aa. Dhugaa dhubaachuuf, kuni dogogora. Amma naaf galutii, sabni Oromo maaliif rakkina jiran nuuf hiikuu diiddee jedheetii mitii kan Abiy qeequuf. Waa obsuu saba Oromo bira kan gawu hin jiru. Rakkoon jiru kan biraatii. Sabni Oromo kan jecha jiru, “waan ati jecha jirtu, daandiin atii irra deema jirtuu, ilaalaa jira. Karaan suni bakka nuti hawinuu nugeessuu akka hin dandeenyee jela muree beekna!”
Ilmii Oromo kana ilaalee xinxaleetii kan “Abiyyi waan Oromoo dagatee waan Itoophiyaa qofa leellisa” jechaa jiruu. Saba Oromotiin yoo akkanatii yaaduu, “sammuun keessan naga ta’uu shakina jechuu dhiisatii”, “waanti saba nutti mufachiisa jiruu maal fa’aadhaa” jedha wal gaafadha, Taye fi jaareen kan Abiy ti dhiyaattanii jirtaan. Namoota Abiy jajan duwaa ottoo hin taanee, namoota qeeqanis dhageefadha. Kan isin qeequu hundi diina keessan akka hin taanee hubadha.


text:
Kutaa darbe irraa itti fufuun:
“Jireenyi addunyaa mataa’a [nama] gowwoomsitu malee waan biraati miti.” hima jedhu ibsa waliin ni ilaalla. Mataa’a jechuun wanta yeroo murtaa’ef itti fayyadamanii ergasii baduudha. Addunyaa fi wanti ishii keessa jiru hundi gaaddisa deemu fi baduu waan ta’uuf, mata’aa jedhamte ibsamuun wanta ishiif ta’uudha. Mi’aa ishiiti fi wanti ishii irraa itti fayyadaman hundi mataa’a jedhamte waamamuun wanta ta’uudha. Qur’aana keessatti jechi mataa’a jedhu addunyaa fi qananii ishii keessa jiruuf malee Aakhiraa fi qananii turaa ishii keessa jiruuf itti hin fayyadamne. Qananiin Aakhirah mataa’a jedhamuun Qur’aana keessatti hin dhufne. Sababni isaas, qananiin Aakhirah turaadha. Qananiin addunyaa gabaabaa fi kan baduu waan ta’eef mata’aa jedhame. Itti Haa fufnu
4-Dhaadannoo (At-Tafaakhur)-dhaadannoo jechuun namni amaloota isaa faarfamaa dhugaadhaan ykn sobaan odeessuudha. Namoonni yeroo, dhalootaa fi aadaa isaanii keessatti amaloota faarfamoon ni dhaadatu. Amaloota itti dhaadatan keessaa soba kan hin taanetu jira. Kunniin amaloota sammuun ykn shari’aadhaan faarfamoo ta’aniidha. Faallaa kana wanta ittiin dhaadatan irraa soba kan ta’ee jira. kuni amaloota jibbamoo fi badaa namoonni ofii uumaniidha. Kan akka haqa malee nafsee ajjeessun dhaadachuu, qabeenya namootatti duulun dhaadachuu fi kkf. [1] Itti Haa Fufnu
Kutaa darbe keessatti maalumma jireenya addunyaa tanaa fakkeenyaan ilaaluf carraaqne jirra. Jireenya tana keessatti namoonni wantoota shanin gowwoomfamuun qananii guddaa gara fuunduraatti dhufuuf hojjachuu irraa garagalu. Wantoonni shanan kunniin: tapha, bashannana, faaya, wal jidduutti dhaadachu (na beekaa, na argaa, na jajaa), qabeenyaa fi ijoollee baay’ifachuudha. Ibsa taphaa fi bashannana ilaalle. Har’a immoo faaya ni ilaalla.
Itti Haa Fufnu
Tafsiira (Ibsa) suuratu Al-Hadiid hanga kutaa 6 ilaalle jirra. Kutaa 7ffaa keessatti maalummaa jireenya addunyaa ni ilaalla. Jireenyi addunyaa namoonni dheebotanii fi irratti wal fixaniif tuni maalidhaa? Haqiiqaan (dhugaan keessa) ishii akkamii? Namni sirritti keessaa fi dhuma jireenya addunyaa yoo beekin gubbaa ilaalun ni gowwooma. Amma tafsiira suuratu Al-Hadiida kutaa torbaffaa itti fufnu.
Itti Haa Fufnu
Qur’aanni wanta qoma keessa jiruuf qoricha. Warroota amananiif qajeelfamaa fi rahmata. Qur’aanni qoricha, qajeelfamaa fi rahmata kan ta’u yoo isa baratan, hubatanii fi hojii irra oolchaniidha. Sababa adda addaa irraa kan ka’e, namoonni baay’een Qur’aana osoo hin baratin hafuu danda’u. Bakka duwwaa kana dhiphisuuf Sammubani.com irratti barruulee barraa’an keessatti aayata Qur’aanaa hanga danda’ameen kitaabban tafsiira beekkamoo irraa ibsaa turreera. Mee ammas, Suurah Qur’aanaa keessaa ibsa suuralee (boqonnaalee) shanii haa ilaallu. Suuraleen tunniin dhimma Guyyaa Qiyaamaatin waan wal-qabataniif iimaana namaa ni jabeessu. Laa hawla walaa quwwata illa billah. Buusuf linkii kana tuqaa:
https://sammubani.files.wordpress.com/2020/01/tafsiira-suuratu-al-qiyaamaaal-insaan-mursalaat-naba-fi-naaziaat.pdf
Warri sadaqatanii fi karaa Rabbii keessatti qabeenya ofii arjooman mindaa dachaa argatu Itti Haa Fufnu
Kutaa darbe keessatti haala mu’mintootaa fi munaafiqota dhiiraa fi dubartootaa ilaallee turre. Haalli kuni wanta gaflaa keessaa nama dammaqsuudha. Tarii qalbii gogdee laaffisa. Kanaafi itti aanse ni jedha:
Itti Haa Fufnu
Ifa Mu’mintootaati fi gammachuu isaanii Itti Haa Fufnu
Affeerraa (Waamicha) Gara Iimaanaa (Amanuu) fi Arjoominnaa Itti Haa Fufnu
Ibsa Suuratu Al-Hadiid kutaa darbe irraa itti haa fufnu. Kutaa kana keessatti, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa samii torbanii fi dachii guyyoota jaha keessatti akka uume, ergasii Arshii irratti olta’iinsa Isaaf malu akka olta’e ni dubbata. Arshii ol olta’ee wanti dachii fi samii keessatti Isarraa dhokatu tokkollee hin jiru. Sababni isaas, Inni waan hundaa ni arga, ni dhagaha, ni beeka. Sifaanni (amaloonni) Isaa amaloota uumamtoota irraa adda. “
Wanti Isa fakkaatu tokkollee hin jiru. Inni Dhagahaa, Argaadha.” Suuratu Ash-Shuura 42:11 Itti Haa Fufnu


text:
Lola Tigraay: Dr Dabretsiyoon G/Mikaa'eliifi Geetaachoo Raddaa dabalatee hoggantoota TPLF irratti himanni baname
Abbaan Alangaa Waliigalaa galmee Dr Dabretsiyoon G/mikaa'el jalatti Geetaachoo Raddaa dabalatee hoggantoota TPLF fi dhaabbilee garaagaraa isaan waliin hidhata qaban hogganaa turan namoota 62 irratti himata bane.
Namootni himanni irratti baname miseensota koree hojii raawwachiistuu TPLF murtoo dabarsuu keessatti hirmaannaa guddaa qaban, koree gidduuugaleessaa TPLF fi miseensota kaabinee mootummaa naannichaa irratti akka tahe Abbaan Alangaa Waliigalaa fuula Feesbuukii isaa irratti barreessera.
Dabalataan haleellaa hidhannoo keessatti gahee ol aanaa kanneen qaban dhaabbilee akka EFFORT, gaggeesitoota mootummaa fi dhaabbilee dhuunfaa, miseensota hoggansa komishinii filannoo naannoo Tigiraay irratti himannichi banamuu ibseera.
Paartileen mormituu filannoo seer-maleessaa naannichatti gaggeeffame irratti hirmaatan, hoggantoota ol aanoo duraanii TPLF beekamtii guddaa qaban irrattidha Abbaan Alangaa Federaalaa himannivha kan bane.
Himanni isaan irratti baname keewwata yakkaa lamaan yoo tahu, kan jalqabaa seera yakkaa federaalaa keewwata 238 jalatti kan tumame cabsuun, humnaan, doorsisa, qoollifannaa fi seeraan ala karaa taheen filannoo gaggeessuun mootummaa naannichaa heera mootummaan dhaabbatee fi beekamtii qabu jijjiiruun akka tahe hime.
Himanni lammaffaan namoota galmee kana jalatti tarreeffaman irratti baname mootummaa federaalaa humnaan jijjiiruuf yaaduun bara 2011 A.LItti jalqabuun, mootummaa federaalaa meeshaa waraanaan jijjiiruuf jecha loltoota koomaandoo Tigiraay humna waraanaa jedhamu, qindeessuun raayyaa ittisa biyyaa iratti haleellaa raawwachuun akka himate ibse.
Kunis labsii shororkeessummaa ittisuuf bahe lakkoofsa 1176/2011 keewwata jechuun 3/1 fi 3/2 darbuun yakka hojjetan jechuun abbaan alangaa federaalaa himaticha baneera.
Abbaan Alangaa Waliigalaa himaticha hubachiisuuf ragaa namaa 510 fi ragaa sanada fuula 5329 qabu walitti qabsiisuun mana murtiitti himata isaa dhiyeessera.
Manni Murtii Olaanaa Federaalaatti dhaddachi tokkoffaa yakka shororkeessummaa fi heera mootummaa ilaalu himaticha galmee lakkoofsa 27128102n fudhachuun kanneen mana sirreessaatti argaman, manni sirreessaa akka dhiyeessu, himatamtoota kaan ammoo poolisiin federaalaa waraqaa waamichaa baasuun akka isaan dhiyeessu ajajuun Adoolessa 26 bara 2013tti beellama qabateera.
Onkoloolessa 24/2013 haleellaa humnootni TPLF buufata raayyaa ittisa biyyaa irratti raawwate hordofuun abbaan alangaa waliigalaa federaalaa haleellicha keessaa harka qabu kanneen jedhe hoggantoota siyaasaa fi waraanaa garichaa qabuuf kan dandeesisu ajajaj baasuun isaa ni yaadatama.
Manni Maree federaalaa mootummaa naannoo Tigiraay TPLF hundeesse seeraan ala jechuun akka bittinnaa'u murtoo kan kenne yoo tahu, ji'oota muraasa dura ammoo paarlaamaan biyyattii TPLF ''shororkeessaa'' jechuun farraje.
Waraana ji'oota saddetiif godhameen booda mootummaan federaalaa gar-tokkeen dhukaasa dhaabuuf kan murteessee loltoota isaa naannichaa yoo baasu, humnootni TPLF irra caalaa naannichaa to'achuu ibsuun ''bulchiinsa seera qabeessa naannichaa bakkatti deebisneerra,'' jedhan.


text:
Kitaabban
Hiika Iimaanaa fi Arkaana Isaa (Meaning of Iimaan and its pillars)
Buusi(Download)
Hiika Islaamaa fi Laa ilaah ill-Allah
Buusi(Download)
Hiika Wali-Galaa Amanti Islaamaa (General Introduction to Islam)
Duuti maalii? Jireenya tanaan ala jireenyi biraa jiraachutti akkamitti amannaa? Dhuguma, duuti dhuma namaa ta’uu dandeessi? Haalli sirriin Rabbii olta’aatti amanan maaliidhaa? Gaafilee kanaa fi kan kana fakkaataniif deebii kitaaba kana keessatti ni argattu.
Buusi(Download)
Tawhiida (Tawhid)
Buusi(Download)
Miidhaa, Fokkinnaa fi Soba Shirkii (Harm, ugliness and falseness of shirk)
Buusi(Download)
Sababoota fi furmaata waliin seena warra foyya’insa booda duubatti deebi’anii
Buusi(Download)
Qajeelfamoota Bu’uuraa Maqaalee fi Sifaata Rabbii (subhaanahu wa ta’aalaa)
Buusi(Download)
Ibsa Maqaalee fi Sifaata Rabbii (Subhaanahu wa ta’aalaa)
“Iimaanni sirrii fi tawhiinni qulqulluun waa’ee Rabbii, maqaalee fi amaloota Isaa ilaalchisee beekumsa sirrii qabaachu irratti hundaa’a. Qalbiif jireenyi, qananiin, gammachuun, nageenyi fi tasgabbiin hin jiru yoo Gooftaa, Gabbaramaa fi Uumaa ishii beektee fi wanta Isaan ala jiran caalaa jaallatama ishii yoo ta’e malee. Namni osoo Rabbitti hin amaniin, beekumsaa fi qajeelcha argachuu hin danda’u. Yoo gara Rabbii isaa hin qajeelin immoo kan dararamuu fi azzabamu (adabamu) ta’a.” Ibsi maqaalee Rabbii (Subhaanahu wa ta’aalaa) hanga danda’ameen kitaaba kana keessatti walitti qabame jira.
Buusi(Download)
Tarkaanfilee Jireenya Gammachuutti Nama Geessan
Buusi(Download)
Amaloota Gabroota Ar-Rahmaan
Buusi(Download)
Isin keessa Mallattoo jira, sila itti hin xinxallitanii?
Buusi(Download)
Tafsiira Suuratu Qaaf
Buusi(Download)
Tafsiira Suuratu Al-Qiyaamah, Al-Insaan, Al-Mursalaat, An-Naba’i fi An-Naazi’aat
Buusi(Download)
Tafsiira Suuratu Al-Hadiid
Buusi(Download)
Tafsiira Suuratu Az-Zumar
Buusi(Download)
Kaayyoo Jireenyi Tuni fi Ilmi Namaa Ittı Uumamaniif
Buusi(Download)
Barzakha fi Guyyaa Qiyaamaa
Buusi(Download)
Mallattoolee Qiyaamaa
Buusi(Download)
Akkaataa Qur’aanni itti buufamee fi Walitti Qabame
Buusi(Download)
Siiraa (Seenaa) Nabii Muhammad (Sallallahu aleyh wassalam)
Buusi(Download)
Iisaan (Iyyasuus)-(Nageenyi isarratti haa jiraatu ) Eenyuu?
Iisaan (nageenyi isarratti haa jiraatu) nabiyyii kabajama Islaamaa keessatti bakka guddaa qabuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Dandeetti Isaa ifa baasuuf namoota haala afuriin uume. 1ffaa- Nabiii Aadamiin abbaa fi haadha malee biyyee irraa uume. 2ffaa-Hawwaa dubartii malee dhiira qofarraa uume.3ffaa- Ilmaan Aadam immoo haadhaa fi abbaa irraa uume. 4ffaa- dhiira malee Iisaa dubartii qofa irraa uume. Kanaafu, Nabii Iisaan dubarti qofa irraa uumamuun gooftaa ykn ilma gooftaa isa hin taasisu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti, Rabbiin biratti fakkeenyi Iisaa akka fakkeenya Aadami. Biyyee irraa isa uume. Ergasi ta’i isaan jedhe. Innis yoma san ta’e. Dhugaan (Haqni) Gooftaa kee irraayyi; kanaafu shakkitoota irraa hin ta’in.” (Suuratu Aali-Imraan 3:59-60)
Akkuma Rabbiin Aadamiin haadha abbaa malee uumee, Iisaas abbaa malee uumuu irratti danda’aadha. Kan nama abbaa fi haadha malee uumee akkamitti abbaa malee nama uumuu dadhabaa? Akkuma Aadamin biyyee irraa ta’i jechuun uumee, Nabii Iisaas ta’i jechuun uumee. Kanaafu, Iisaan makhluuqa (uumamaa)dha malee Uumaa miti. Kitaabni armaan gadii waa’ee Iisaa (aleyh salaam) hamma ta’ee ni dubbata:
Buusi(Download)
Tawbah-Karaa dhiphinnaa fi gadda keessaa gara bal’innaa fi gammachuu itti bahan
Buusi(Download)
Zinaa (sagaagalummaa) Irraa Akkamitti Of Eeganii?
Buusi(Download)
Gaa’ila (Fuudhaa Heeruma) Islaamaa
Buusi(Download)
Nikaah Buusu
Buusi(Download)
In sha Allah kitaabban dabalataa asitti ni maxxanfamu…
37 comments
-
Rabbiin jazaa keessan jannataan haa deebisu
-
Thanks
-
Fayyada, Milkii irra ol’antii dabaalladhu
-
Ani waninnii jayuu hin bekkuu ani gammaa kiyyan hedduu takkan sii jaaladha rabbiin jirruf jirrenyaa kee sif haa tolochuu jzh kee jaanata hatahuu heeduu takka galatoomii nafii jirradhuu.itti fufii
-
MashaAllah galatooma
-
Rabbi isin irraa haa jaalatu maashaa Allaah
-
MashaaAllah MashaAllah jkl
-
Jazaakumullaa jabaadhaa ammallre
-
Maashaa Allaah Rabbiin isiin irraa haa jaalatuu jzk
-
Maashaa allaa jzk.kheeyran
-
Jazaakumullaahu keeral jazaa
-
Galatoomaa
-
jabaadha
-
Rabbiin jazaa keessan jannataan haa deebisu , isinirraa jaalatee isin haa jaalatu.
-
Aswrwb aaah maashaa allaah tabaarakallaah itti nuuf fufaa daranuu afaan keenyaan dheebuu ilmii nu baasaa jzk
-
Masaa Allaah Rabbiin sin irraa haa jaallatu!!
-
Masha Allah
-
masha allah
-
-
Jazakalahu keyran.galatoma.jazan.kessan.janata
-
masha allah
-
-
jzk kheeyran
-
Maashaa allaah rabbiin umrii dheertuu isiniif haa kennu
-
Maasha Allah yaa rabbi obboleewwan koo kana milkeessi.toltu duniya aakhira badhaasi hamtuu duniya aakhira irra qabi
-
Maashaa allaah ummata keenyaaf bu’aa guddaa buusaa jirtuu
-
Maşallah heddu nama tola jazakumullāh
-
As wr wb yabboo jzkn galaatomaa Rabbiin jazaa keessan jannataan haa deebisu , isinirraa jaalatee isin haa jaalatu.
-
Maashaa allaah baay’ee galatoomaa
Rabbiin dalagaa teessan is in irraa has jaalatu.
-
Mashaa Allha bayee namaa barasiisa RABIN GUDHANA isinira hajalaatu
-
Galatoomaa
-
Maashaa Allah Baay’ee na fayyada jira kitaaboonnii kunniin Rabbiin jazaa keessan jannatul firdoosi isiniif has godhu.
Baay’ee galatoomaa
-
Maashaa Allaah,beekkumsa fi qabeenya kee keessa rabbi barakaa nuuf haa kaayu jaza kll
-
Maash Allah
-
Maashaa allaah waan gaaridha rabbiin isin haa milkeessu
-
Maashaa Allaah
Jazaakallahu kheyran
Barnoota bareeda nuuf qoodutti jirta jazaan kee jannata
Nuyis warra ittiin jijjiiramu nu haa taasisu.
-
Mashaallah jazakummulahu Kenyan


text:
Shakkamtoonni lama kanneen kallattiin artist Hacaaluu Hundeessaatti dhukaasuun ajjeesan jedhaman Xilaahuun Yaamii fi Abdii Alamaayyoo to’annaa jala ooluu Abbaan alangaa federaala Itiyoopiyaa sabaa himaa biyya keessaaf ibsaniiru.
Shakkamaa sadaffaa namni Gammachuu Kabbadaa jedhamu barbaadamaa jiraachuu illee tuqaniiru. Itti dabaluudhaan godina Arsii keessaa maatiiwwan miidhaan nu irra ga’e jedhan buufata poolisii keessa qubatanii jieenya isaanii bakkatti deebisuuf namni nuu birmate hin jiru jedhu.
Mootummaan Itiyoophiyaa lammiiwwan isaa haleellaa irraa akka ittisu amnestii internaashinaal gaafateera jechuu dhaan jarmiyichatti daayirekterri gaanfa Afriikaa Fisehaa Tekilee.
Fisehaan akka jedhanitti interneetii cufuun haasaa jibbiinsaa ittisuuf furmaata yeroofii ti, mootummaan komee biyya keessa jiruuf furmaata waarinsa qabu fiduu qaba jedhan jechuu dhaan Tsion Girma gabaasteetti.


text:
LibreOffice 7.4 Help
Taattoo eegaluuf tooftaawwan adda addaa jiru:
Deetaa man'eewwan Calc yookiin Barreessaa keessaa irraa irratti hundaa'uun taattoo saagi.
Yommuu deetaan maddaa jijjiiramu taattoowwan kun ofumaan haaromu.
Tuuta deetaa durtiitiin taattoo saagiitii, achii taattoocha sanaaf deetaa dhunfaakee galchuuf qaaqa Gabatee Deetaa fayyadami.
Taattoowwan kun Barreessaa, Toleessaa fi Fakkasaa keessatti uumamuu ni danda'u.
Taattoo Calc yookiin Barreessaa irraa gara galmee birootti garagalchi.
Taattoowwan kun fanyartuuwwan deetaacha yeroo garagalfamaa jiruuti. Yommuu deetaachi maddaa jijjiiramu isaan hin jijjiiramani.
In Calc, a chart is an object on a sheet that can be copied and pasted on another sheet of the same document, the data series will stay linked to the range on the other sheet. If it is pasted on another Calc document, it has its own chart data table and is no more linked to the original range.
Keessa hangii man'eecha taattoo kee keessatti dhiyeessuu barbaaddu sana cuqasi.
SajooTaattoo Saagi kamshaa Waaltina irraa cuqaasi.
Masaka Taatoochaa fi durargii taattoo argita.
Taattoocha uumuuf ajajaalee Masaka Taattoo keessaa hordofi.
Galmee Barreessaa keessaa, gatiiwwan gabatee Barreessaa keessaa irratti hundaa'uun taattoo saaguu ni dandeessa.
Gabaticha Barreessaa keessatti cuqaasi.
Saagi - Wanta - Taattoo fili.
Masaka Taatoochaa fi durargii taattoo argita.
Taattoocha uumuuf ajajaalee Masaka Taattoo keessaa hordofi.
In Writer, Draw or Impress, choose Insert - Chart to insert a chart based on default data.
Taattoocha irratti lama cuqaasuunii fi achiiMul'annoo - Gabatee Deetaa Taatoo filachuun gatiiwwan deetaa durtii jijjiiruu ni dandeessa.