text:
Browsing Tag
Security
Yeroo ammaa karaa lamaan kaardiin bilbilaa nu jalaa hatamuu danda'a. kuni akkamitti ta'a? Furmaatni isaa hoo? Qabxiilee asii gadii laman sirnaan hubadhaa. 1. Moosaajii/Appii maallaqa hatu karaan kun telegram irratti kaardii bilbilaa!-->!-->!-->!-->!-->…
Passwordi facebook keessanii yoo dagattan maloota ittiin argachuu dandeessan
Baay'een keenya jecha darbii (password) facebook yoo daganne lakkoofsa bilbilaa keenya irratti 'reset code' akka ergamu gochuun passwordi haaraatti jijjiirranna. Haa ta'u malee yoo 'reset code' SMS dhaan ergamu nuuf dhufuu dide ykn SIM!-->…
Pattern ykn Password’n mobaayilaa akkamiin hojjata?
Akkuma beeknu pattern mobaayila keenyaa tuqaalee sagal jiran walqunnamsiisuudhaan uumama. Yeroo kanatti yoo xiqqaate tuqaaleen afur walqunnamuu qabu, akkasumas tuqaa tokko al lama irra deebiin filachuu hin dandeenyu. Pattern'n itti!-->!-->!-->…
Android maali?
Android'n sirna dalagaa (operating system) mobaayilaa kan yeroo ammaa bali'naan jirudha. Operating system mobaayilaa jechuun gosa sooftiweeraa mobaayila keessatti argamu kan qaamoleen mobaayilaa hundi waliigalanii waliin akka dalagan!-->…
Karoota sadiin passwordi Facebook keessanii isin jalaa itti hatamu
Warri Facebook namaa hatu maloota ijoo asii gadii 3'n keessaa tokko faayyadama. isin ammoo sadeenuu sirritti hubadhaa irraa of tiksaa. 1. Mala Hawaasummaa (Social Engineering) Malli kun salphamatti dadhabina keessanitti faayyadamuun!-->!-->!-->!-->!-->…
Bilbiloota Dinqisiisoo bara 2021’tti eegaman
Bilbiloota ajaa'ibaa lama bara 2021 tti gabaarra ooluuf jedhan. Kan akka laastikiitti dadacha'u (wal keessaa yaa'uu danda'u) fi akkaataa deemsa keenyaa akka password-tti ittiin tajaajilamnu. 1. Bilbila dadacha'uu danda'u (wal keessaa!-->!-->!-->…
Bilbila keenya osoo namatti hin kennin dura waan beekuu qabnu
Iccitiin dhuunfaa keenyaa akka hin mul'anneef bilbila keenya osoo namatti hin kennin dura of eeggannoo barbaachisu taasisuun ni gorfama. keessaafuu yeroo ammaa kana nama bilbila keenya nu harkaa fuudhu hunda amanuu hin qabnu. sababni isaa!-->…
GB Whatsapp Download Gochuufi Update Gochuuf
GB whatsappiin filannoo namoota hedduuti. garuu suuqota beekkamoo akka 'Google play store' keessaa argamuu dhabuun rakkisaa ta'ee jira. namoonti hedduunis gaaffii akkamitti 'download' goonafi 'update' goona jedhu irra deddeebin nu gaafatu.!-->…


c: text/html

text:
MIIDIYAA BARUU-BARSIISUUFI
TEKNOLOJII ODEEFFANNOO QUNNAMTII
Instructional Media and
Information Communication Technology (IMICT-341)
Qopheessitoonni:
Ayyalaa Lammaa Nageessoo Ismoo Abdulhayyi Awwal Dassee Hurrisaa
KBB Roobee
Biiroo Barnoota Oromiyaa
Fulbaana, 2008
Finfinnee
I. Ibsa Koorsichaa
Galmi barsiisuu barachuu barattootaatiif haala mijeessuudha. Barachuun kan milkaahu barsiisonni muuxannoo dhugaa, qabatamaa, hiika qabeessaa fi hawwataa barattoota isaanitti dhiheessuun akkasumas teknolojii ammayyaa kan akka TOQ wajjiin qindeessuun yoo barsiisaniidha.
Muuxannoo kana keessatti barattoonni ilaaluun, dhagayuun, tuttuquun, dandhamuun, suufuun, gochaalee shaakaluufi hojjechuun barachuu qaban. Bu’aan kanaa jijjiirama hiika qabeessaa fi barachuu yeroo dheeraa kan jajjabeessuudha.
Kanarraa ka’uun, koorsiin Miidiyaa Baruu-Barsiisuufi Teknolojii Odeeffannoo Qunnamtii kun kan qophaaheef kaadhimamtoonni barsiisotaa wixinee miidiyaa baruu-barsiisuu fi itti fayyadama teknolojii barnootaa akka hubatan, itti fayyadaman, omishaa fi filannoo meeshaalee baruu-barsiisuufi teknolojii barnootaa irratti gahuumsa akka qabaatan taasisuudha.
Qabiyyeewwan koorsii kana keessatti hammatamanis:
Yaad-rimee Qunnamtii
Maalummaa fi qoodamiinsa Miidiyaa
Omishaa fi itti fayyadama miidiyaa baruu-barsiisuu
Gahee TOQ barumsa keessatti
Hojiirra oolmaa teknolojii koompiitara adeemsa baruu-barsiisuu keessatti
Itti fayyadama intarneetii baruu-barsiisuu keessatti
Koorsiin kun Credit hours: 3 fi Contact hours: 4 kan kennamuu ta’ee barsiisota garee (team) lamaan; jechuun barsiisota peedaagoojii fi TOQ waliin ta’uun akkaatuma yeroo isaaniif ramadameen kan barsiifamuu dha.Tooftaa hirmaachisaa fi shaakala irratti kan hundaahe caalmaatti kan hojiirra oolu yoo ta’u iyyaafannaan koorsii kanaa %44 barsiisota Miidiyaa baruu-barsiisuutiin kan gaggeeffamu yoo ta’u %56 barsiisota TOQ tiin kan raawwatamu ta’a.
Baafata
Fuula
BOQONNAA TOKKO
- YAAD-RIMEE QUNNAMTII
1.1. Hiikaa Qunnamtii 1
1.2. Karaalee Ittiin Qunnamtiin Gaggeeffamu 3
1.2.1. Qunnamtii Jechaa (“Verbal Communication”) 3
1.2.2. Qunnamtii Miti-Jechaa (Non-Verbal Communication) 4
1.3. Gosoota Qunnamtii 6
1.4. Adeemsa Qunnamtii 11
1.5. Moodeela Qunnamtii 14
1.5.1. Moodeela Qunnamtii Aristootil (384 BC – 322 BC) 15
1.5.2. Moodeela Qunnamtii Laasweel (“Lasswell”, 1948) 16
1.5.3. Moodeela Qunnamtii Shaanon fi Weevar (“Shannon and Weaver”, 1948 ) 17
1.5.4. Moodeela Qunnamtii Shiraam (“Schramm”, 1954) 19
1.5.5. Moodeela Qunnamtii Beerloo (“Berlo”, 1960) 22
1.6. Rakkoolee Qunnamtii Keessatti Mudatan 25
1.6.1. Rakkoowwan Qunnamtiifi Yaada Furmaataa 27
BOQONNAA LAMA
- MIIDIYAA FI MEESHAALEE BARUU-BARSIISUU
2.1. Maalummaa Meeshaalee Baruu-Barsiisuu 30
2.2. Faayidaa fi Barbaachisummaa Meeshaalee Baruu-barsiisuu 32
2.3. Qoqqoodama Miidiyaa Baruu-Barsiisuu 33
2.3.1. Qoodamiinsa Meeshaalee Baruu-Barsiisuu Kaayyoo Barnootaa Galmaan Gahan Irratti Hundaahe 33
2.3.2. Miidiyaalee Piroojektii Ta’aniifi Piroojektii Hin Taane 34
2.3.3. Meeshaalee Baruu-Barsiisuu Maxxansamaniifi Hin Maxxansamne 35
2.3.4. Qoodamiinsa Meeshaalee Baruu-Barsiisuu Qaamota Miiraa Kakaasan Irratti Hundaahun 35
2.3.5. Qoodamiinsa Meeshaalee Baruu-Barsiisuu Roga isaanii irratti hundaahuun 35
2.4. Fiix-lamee Axareeraa- Qabatamaa [“Abstract-Concrete Continuum”] 37
2.5. Koonii Muuxannoo Deel 38
2.6. Meeshaalee Baruu-Barsiisuu Filachuu, Qopheessuu fi Itti fayyadamuu 40
2.6.1. Meeshaalee Baruu-barsiissuu Filachuu 41
2.6.2. Toftaalee Qophii Meeshaalee Baruu-Barsiisufi Yaad-rimee Falaasama “TALULAR” 42
2.6.3. Akaakuu Qabeenya “TALULAR” 45
2.6.4. Itti Fayyadama Meeshaalee Baruu-Barsiisuu 46
PART-ONE
INSTRUCTIONAL MEDIA
BOQONNAA TOKKO
- YAAD-RIMEE QUNNAMTII
1.1. Hiikaa Qunnamtii
Qunnamtiin gochaawwan hedduu dhala namaa, kanneen akka, dubbisuu, barreessuu, dhaggeeffachuu, dubbachuu, fakkii ilaaluu, mallattoolee/fakkii uummu fi kkf hammata. Kana malees, qunnamtiin itti yaadunis ta’ee, osoo itti hinyaadin/akka tasaa, karaalee adda addaatiin, fkn, sochii qaamaatiin (haala dhaabbiitiin, ibsa fuulaatiin, sochii harkaatiin), sagaleen ni gaggeeffama.
Hayyoonni gara garaa muuxannoo fi fedhilee garagaraa isaanii irratti hundaa’uun qunnamtii karaalee garagaraatiin hiiku. Ruben (1984) qunnamtiin oddeeffannoo yaad-qalbii (“behavior”) waliin walqabatu/ walitti dhufeenya qabu kamiiyudha, jechuun ibsa. Dale (1969) qunnamtiin gochaa yaada fi miira (feelings) waljijjiruuti jedha. Berelsonfi Steiner (1964) Mallattoolee (symbols) gargaaramuun tatamsa’uu odeeffannoo, yaadotaa, currisaa, ogummaa fi kkf fa’i. Haaluma walfakkaatuun, Theodorson and Theodorson (1969), qunnamtiin odeeffannoo, yaadota, ilaalchota ykn currisa nama ykn garee tokko irraa gara birootti mallattoolee (“Symbols”) keessaan darbuudha jechun ibsu.
Akka waliigalaatti, qunnamtiin adeemsa namoonni hubannoo ykn odeeffannoo waliinii/walfakkaataa ta’e qabaachuuf jecha yaadota uumuufi waljijjiruuti. Kana jecuun immoo, namni tokko odeeffannoo bu’aa qabeessa irra gahuuf namni lammaffaan/biraa jiraachuun dirqama ta’uu dhiisuu nidanda’a. Sababni isaa, namni kophaa isaa quunnamtii gaggeessuu nidanda’a waan ta’eefiidha. Kunis, namni tokko ofiisaatii gaafii uumee/kaasee ykn waan gaafii itti ta’e tooko matuma isaatiin xinxaluun yaada furmaataa irra gahuu nidanda’a. Qunnamtiin namni matuma isaa wajiin qofa gaggeessu kun qunnamtii sadarkaa dhunfaa (Intrapersonal) jedhama.
Karaa biraatiin, qunnamtiin nammoota lamaafi sanaa ol gidduuttis nigaggeeffama. Karaalee garagaraatiin odeeffannoo/yaadota uumuufi hiruun/tamsaasuun ni danda’ama. Fakeenyaaf, karaalee, barreffamaan, dubbiin, miidiyaa sabqunnamtiin, sochii qamaatiin, mallatoolee garaagaraa fi kkf faa’iin ergaa dabarsuun nidanda’ama.
1.2. Karaalee Ittiin Qunnamtiin Gaggeeffamu
Qunnamtiin karaalee garagaraatiin gaggeeffamuu danda’a. Qunnamtii karaa jechaa (Verbal) fi miti-jechaa (Non-Verbal) ta’een gaggeessuun nidanda’ama. Qorannoo taasifameen qunnamittin namoota gidduutti gaggeffamu harki caalaan karaa miti-jechaan kan gaggeeffamuudha.
1.2.1. Qunnamtii Jechaa (“Verbal Communication”)
Qunnamtii bifa dubbii (haasawa) afaaniitiin yookin barreeffamaan taasisnuudha.
Qunnamtii Dubbii/Haasawaa (Oral Communication): fakkii yookin yaada sammuu keenya keessatti uumame tokko karaa ittiin qunnamsiisnuudha.Dubbiin/haasawaan yaada yeroo ibsinu jechoota sirriitti yaadicha bakka bu’u fayyadamuun barbaachisaadha. Adeemsa qunnamtii afaaniin taasifamu keessatti bu’aa qabeessummaa qunnamtichaa guddisuuf haala dhaamsa fudhattootaa hubachuun jechoota muuxannoo, adaa fi afaan isaanii waliin deemu filachuun murteessadha. Dabalataanis, wanti dhagahamu dafee irranfatama waan ta’eef tooftaalee miti-jechaa fayyadamuun milkaa’ina qunnamtichaa cimisa.
Qunnamtii Barreeffamaa (“Written Communication”): tooftaa barreeffamoota adda addaatiin gaggeessamuudha. Dhaamsi barreeffamaan darbu kan dubbii afaanii caalaa yeroo dheeraaf kuusamee taa’uu danda’a. Qunnamtiin barreefamaa bifoota garaagaraa qaba. Xalayaa hiryaa irraa kaasee hamma barruulee fi kitaabotaa kan jiru hamata.Gossoota bifa qunnamtii barreeffamaa muraasa akka armaan gadiitti ilaaluun nidanda’ama. Isaanis:
Xalayaalee
Qajeelfamootaa fi danbiiwwan
Gabaasota
Gucoota fi gaaffannowwan
Moojuula
Poostaroota
Gaazexaawwaa
Kitaabilee fi kkf.
1.2.2. Qunnamtii Miti-Jechaa (Non-Verbal Communication)
Qunnamtii dubbii/haasawa afaaniin fi barreeffaman malee gaggeeffamuudha. Karaa biraatiin qunnamtii jechaan malee raawwatamuudha. Meeshaalee adda addaa fayyadamuun odeeffannoo dhimma ta’ee nidabarsu. Fakkeenyaaf, mallattoo jiraachuu nyaataa, dhugaatii fi kkf meeshhalee adda addaa fayyadamuun mul’suu. Haala/akkaataa uffannaatiinis jechaan malee qunnamtii gaggeessuun nidanda’ama.
Dabalataanis, malattoo yookin sochii adda addaa qaamaan taasisuun qunnamtiin nitaasifama. Kutaalee qaamaa keenyaa adda addaa sochoosuun/ mallattoo agarsiisuun dhaamsa nidabarsina. Maata sochoosuun, ibsa fuulaatiin, ijaan, haala dhaabiittiin, haala taa’umsaatiin, haala deemsaatiin, sochii harkaa fi kkf.
Ka’umsaaf, fakkiilee armaan gadii ilaali.
.
Fakkii 1: Ifni fuulaa, fedhii calqqisiisa
Fakkii 2: Mallattoo harkaa
1.3. Gosoota Qunnamtii
Haala qunnamtiin itti gaggeffamu irratti hundaa’uun gosoota qunnamtii bakka afuritti hiruun nidanda’ama. Jechoota birootiin, adeemsa qunnamtii keessatti baay’ina (lakkoofsa) hirmaattotaa/qooda fudhattootaa irratti hundaa’uun qunnamtii akka armaan gadiitti qooduun nidanda’ama. Kaayyoo qunnamtii milkeessuuf gosoota qunnamtiilee kanneen adda baafachuun ogummaa isaa qabaachuun barbaachisaa ta’a. Isaanis:
A.Qunnamtii dhuunfaa (Intrapersonal)
Qunnamtiin gosa kanaa kan namoonni dhunfaatti, mataa isaanii waliin taasisaniidha. Namoonni dhuunfaa isaanitiin waan itti dhagamu tokko hubachuuf kan ofuma/mataa isaanii waliin qunnamtii gaggeessaniidha. Fakkeenyaaf, yeroo mata duree kana barachaa jirtanitti, qabiyyicha hubachuuf xinxalliin dhunfaan taasisaa jirtan qunnamtii sadarkaa dhunfaati. Qunnnamtiin dhuunfaa waan gaafii nutti ta’e tokkoof ofuma keenyaaf deebii irra akka geenyuuf nu gargaara. Akkasumas, of baruuf, ciminaa fi hanqina ofii adda baasuuf, gosti qunnamtii baay’ee barbaachisaadha.
Qunnamtiin dhuunfaa gosoota qunnamtii birootiif bu’uuradha. Namoota kan biroo waliin osoo qunnamtii hingaggeessin dura dhimmicha ofii keenyaa dursinee akka hubannu nugargaara waan ta’eef. Adeemsa qunnamtii namoota biroo wajjiin gaggeessinu keessatti rakkoo madda (source) wajjiin walqabtan ni xiqqeessa.
Fakkii 3: Qunnamtii dhuunfaa
B. Qunnamtii nam-gidduu (Interpersonal)
Gosti qunnamtii kun yeroo nama/namoota biroo, hiryaa/oota kee waliin fuulaa fuulatti yookiin tooftaa birootiin wal arguun walqunnamuuti. Jireenya keenya guyyaa guyyaa fi hariiroo hawaasummaa cimsuuf barbaachisaadha. Fakkeenyaaf, ganama yeroo kaatu maatii, ollaa fi kkf. nagaha ni gaafatta. Iddoo hojiitti, hiriyoota, barsiisaa keetiin walqunnamta. Gosti qunnamtii kun namoota biroo beekuufi akkasumas of ibsuuf gargaara.
Fakkii 4: Qunnamtii nam-gidduu
C. Qunnamtii Garee (“Group Communication”)
Sadarkaan qunnamtii kun dhimma waliiniitiif walitti qabamiinsa/gurmaa’ina namootaa ilaallata. Fakkeenyaaf, jiraattonni ganda tokkoo dhiqama biyyee hambisuu, biqiltuu dhaabuu fi kununsuuf gareen mari’achuun socho’uu danda’u. Barattoonni dhimma waliiniitiif walitti gurmaa’uun barsiisaa qunnamuu danda’u. Adeemsa qunnamtii garee keessatti, jalqaba haala waliigalaa fi adeemsa raawwii isaanii irratti, gaggeessaa yookin dursaa garichaa irraa qajeelfama argachuun barbaachisaadha.
Fakkii 5: Qunnamtii Garee
D. Qunnamtii Ummataa: gosa qunnamtii, ummata lakkofsaan hedduu ta’an, kumaatamootattii fi miliyoonootaatti lakka’amaniif dhaamsi darbuudha. Ergaa fudhattootaaf fuula fulattis ta’ee, akkasumas, karaa miidiyaa sab-qunnamtii kanneen akka raadiyoo, televizyiina fi teknolojii birootiin tamsaasuun/ dabarsuun ni danda’ama.
Fakkii 6: Qunnamtii Ummataa
1.4. Adeemsa Qunnamtii
Qunnamtiin adeemsa qaamota adda adda keessa darbu qaba. Tokkoon tokkoo isaanii milkaa’ina qunnamtiitiif muteessoo waan ta’aniif qaamota ademsa qunnamtii kanneen hubachuun sirriitti itti fayadamuunbarbaachisaa ta’a. Qaamonni adeemsa qunnamtii kunniinis:
Madda(source)
Ergaa (Message)
Miidiyaa/Chaanaalii
Ergaa fudhataa (Receiver)
Duub-deebii (feedback) dha.
Fakkii 7: Adeemsa Qunnamtii
Madda (“Source”): Odeeffanoo, yaada, muuxannoo, currisa/emotions, fakkii fi kkf adda baasee qopheessee, bifa darbuu danda’utti jijjiree qaama ergaa fudhatuuf kan dabarsuudha.Maddi maal akka qunnaamsiisu/dabarsu fi maaliif akka barbaachise dursee beekuun milkaa’ina/bu’aa qabeessummaa qunnamtichaaf murteessaadha. Dabalataanis, maddi fakkii/yaada sammuu isaa keessatti uumame sana bifa ergaa fudhataan hubachuu danda’utti jijjiruu qaba. Jecha biraatiin gara mallattoo(symbol) dhaamsa fudhataan hiikkachuu danda’utti jijjiruun qopheessuu dabarsuu qaba.
Ergaa/Dhaamsa: Oddeffannoo maddi qunnamsiisuuf/dabarsuuf yookin hiruuf deemuudha. Ergaan yoo hinjiraatu ta’e maddii fi ergaa fudhataan qunnamtii gaggeessuu hindanda’an.
Miidiyaa/Chaanaalii: Odeeffanoon bifa darbuu danda’utti erga jijjiramee booda mala/karaa ittiin dhaamsicha qunnamsiisnuudha. Kunis karaa hedduun tamsa’uu danda’a: fuulaa fuulatti waliin haas’uu, barraffamaa/barruulee, bilbila, televizyiina, suuraa/fakkii, fayyadamuun nidanda’ama. Karaa biraatiin, harkaan tuquun, sochii qaamaatiin haala dhaabbiin, haala uffannattiin fi kkf dhimma bahuun nidanda’ama. Dhaamsi qunnamtii akaakuu midiyaa filatamuu nimurteessa.
Ergaa fudhataa: Qaama odeeffannoon madda irraa darbuufiidha. Jecha biraatiin, qaama odeeffannoo maddaa irraa fudhatee hiika itti kennuudha. Dhaamsa fudhataan ergaa/mallattoo madda irraa darbu sirriitti fudhachuun hiika itti kennuu qaba. Hiikni ergaa fudhataan uummatu kan maddaa waliin yoo walisime walhubannaan ni uummama; haalli akkanaa adeemsa qunnamtichaa gahumsa qabeessa taasisa. Kanaaf, ergaa fudhataanis, akkuma maddaa ogummoota qunnamtii qabaachuu qaba.
Duub-deebii (“Feed-back”): Adeemsa qunnamtii fi ykn qabiyyee dhaamsa qunnamtii irratti yaada ergaa fudhattoonni kennaniidha ykn calaqisiisaniidha. Duub-deebiin karaa jechaan (verbal) yookiin (miti-jechaan) ibsamuu danda’a. Duub-deebiin gahumsaa/milkaa’ina adeemsa qunnamtii tokkoo hubachuuf gargaara. Ergaa fudhattoonni hammam dhaamsicha/ergaa akka hubatan beekuuf madda gargaara. Maddi ciminaa fi hanqina qunnamtii keessatti uumame akka addaan baafatu fayyada. Dabalataan, duub–deebiin adeemsa qunnamtii, bifaa fi tooftaalee malattoon ergaa ittiin darbu fooyyessuuf garaara.
1.5. Moodeela Qunnamtii
Moodeelli taateewwan/dhugaawwan addunyaa uumama isaanitiin argachuu fi ibsuu hin dandeenye tooftaa ittiin qayyabannuudha.Moodeelli qunnamtii yaad-rimee qunnamtii baldhaa fi walxaxaa ta’e tokkoo bifa salphaa ta’een kan mul’suudha. Kana jechuun,moodeelli qunnamtii yaad-rimee qunnamtii baldhaa ta’e tokko qamota ijoo adda baasuun adeemsa qunnamtii bifa fakkiitiin(graph) kan agarsiisuudha. Moodeelli qunnamtii ruqaalee ijoo adeemsa qunnamtii adda baasuun, walitti dhufeenya/walitti hidhamiinsa tokkoon tokkoo isaanii (ruqaalee/qamolee) kan mul’suudha.
Akkuma hikaan qunnamtii garaagara ta’e, moodeelli qunnamtiis adda addaadha. Kunis, hayyoonni garaagaraa muuxannoofi ilaalcha mataa isaanii irratti hundaa’uun modeelota adda addaa uumu waan ta’eef. Haaluma kanaan modeelonni qunnamtii garaagaraa armaan gaditti ibsamaniiru.
1.5.1. Moodeela Qunnamtii Aristootil (384 BC – 322 BC)
Moodeelli qunnamtiitiif Aristootil ka’umsa yaad-hiddamoota qunnamtii. Jecha biraatiin, moodeelli qunnamtii kun, qo’annoo qunnamtii fi modeelota qunnamtii birootiif bu’uuradha. Aristootil yaad-rimee qunnamtii/moodeela qunnamtii akka fakkii-8 irratti agarsiifametti kaaraa qaamolee/ruqalee sadiin ibsa. Akka Arsitootilitti, qunnamtiin gaggeessamuuf namni dubbatu, wanti inni dubatu fi namni dhaggeefatu jiraachuun dirqama. Qunnamtiin odeeffannoo, muuxannoo, ogummaa fi kkf, dubbii afaaniin dabarsuu ture.
Moodeelli Aristootil kan madda (source) giddugaleessa godhateedha. Ergaa, adeemsa fi galtee qunnamtichaa kan murteessu madda. Akka yaada Aristootilitti, dubbataan (maddi) dandeettii haasa’aa/dubbii, beekkumsa, taayitaa, fi ofitti amanamummaa qabaachuun milkaa’ina qunnamtichaa ol kaasa(Amare,2000). Moodeelli Aristootil dhaloota isaatii kaasee, 300 DHKD, hanga ammaatti ogummoota garaagaraa keessatti hojjirraa oolaa jira.
Fakkii 8: Moodeela Qunnamtii Aristootil
1.5.2. Moodeela Qunnamtii Laasweel (“Lasswell”, 1948)
Moodeelli Lasweel ergaa afaaniin/dubbiin darbuu irratti xiyyeeffata. Jecha biraatiin ergaa gochaa afaaniin gaggeeffamu irratti hundaa’a. Ergaan darbu afaaniin/dubbiin ta’uun isaa moodeela Aristootiliin walfakkeessa. Tatamsa’ina ergaa dubbii afaanii/haasawaatiif, miidiyaan/meeshaaleen gara garaa nibarbaachisu. Kanaaf, moodeelli kun qunnamtii miidiyaa sab-qunnamtiin gaggeessamuuf moodeela jalqabaa kan te’eedha.
Lasweel moodeela qunnamtii qaamolee shan qabu bifa gaafannootiin mul’isa. Kunis, akkaataa armaan gadiitti kan dhiyaateedha.
Eenyu? (Who?) Dubbataa
Maal jedhee? (Says What?) Ergaa
Miidiyaa kamiin? (In what Channel?) Channel
Eenyuuf? (To whom?) Dhaggeefataa
Jijjirama maaliif? (With what Effect?) Galtee
Moodeela kana bifa biraatiin aka itti aanuttis mu’isuun ni danda’ama.
Fakkii 9: Moodeela Laasweel
1.5.3. Moodeela Qunnamtii Shaanon fi Weevar (“Shannon and Weaver”, 1948 )
Shaanonii fi Weevar moodeela qunnamtii, akkaataa odeeffannoon miidiyaalee, akka televizyiinii fi bilbilaa keessaan daddarbu/tamsa’u irratti hundaa’uun wixineessan. Moodeela tamsaasa oddeeffannoo jedhamees ni waammama. Moodeelichi qaamota adda addaa, kannen akka, tamsaastuu (“Transmiter”), Malattoo ergaa(““Signal””),madda waca (“Sources of Noise”) fi guurtuu(“receiver”), kan moodeela Aristootil keessa hinjirre beeksisee jira.
Fakkii 10: Moodeela Qunnamtii Shaanon fi Weevar
Maddi qunnamtii uumaa/qopheessaa ergaa, yoo ta’u, tamsaastuun ergicha gara bifa/malattoo (“Signal”) tamsa’uu danda’utti jijjira. Mallattoon (“Signal”) qabiyyeen qunnamtii/ergaan gara bifa miidiyaan darbuu/tamsa’uu danda’utti jijjiramuuti. Fakkeenyaaf, ergaan dubbiin bilbilaan nama biroof dabarsinu gara Karantii Elektirikawaatti jijjiramuun, gurtuu(bilbila) ergaa fudhataa bira gaha.
Guurtuun qaama miiraa yookin midiyaa biroo ta’ee, mallattoo (“Signal”) ergaa gara bifa hubatamuu danda’utti kan jijjiiruudha. Bilbila fayyadamtee nama biroof yammuu ergaa dabarsitu bilbilli nama ergaa fudhatuu guurtuudha. Bilbilli kee immoo tamsaastuudha. Karaa biraatiin, bilbila malee, dubbima afaaniin ergaa dabarsama yoo ta’e guurtuun gurra ergaa fudhataati. Afaan egaa dabarsaa immoo tamsaastuu ta’a. Wacni qunnamtii qabattoota ergaan/malattoon ergaa akkaataa barbaadamutti akka hin tamsaane yookin ergaa fudhataa akka hin qaqqabne taasisaniidha.
Moodeellichi madda giddugaleessa kan godhateedha. Maddi ergaa ofiisaatii uume/qopheesse adeemsa gar-tokkee(“one way”) ta’een ergaa fudhataaf dabarsa. Moodeela kana keessatti waljijjirran yaadaa maddaa fi ergaa fudhataa gidduutti hin taasifamu. Ergaan maddaan qophaa’e akkaataa barbaadamuun akka waan ergaa fudhataa biratti haaluma walfakkaatuun(haala maddi yaadeen) hiikkamutti ilaallama. Haat’u malee, ergaa fudhattoonni muuxannoo fi fedhii isaanii irratti hundaa’uun hiika mataa isaanii ijaarratu waan ta’eef, akkaataa maddii yaaduun ergichi hubatamuu dhiisuu danda’a.
1.5.4. Moodeela Qunnamtii Shiraam (“Schramm”, 1954)
Shiraam, hayyuu qunnamtii akka gosa barnoota tokkootti of dandeessisee qo’achuu jalqabeedha. Moodeelichi adeemsa qunnamtii keessatti muuxannoo ergaa fudhattootaa gidduigaleeffachuun wixineessame. Dabalataanis, moodeela adeemsa qunnamtii gar-lamee (“two-ways”) yeroo jalqabaaf mul’iseedha. Moodeelli Shiraam akka armaan gadiitti agarsiifamaniira.
Fakkii 11: Moodeela Qunnamtii Shiraam
Hiika/Decoder
Ibsa/Encoder Naannoo muuxannoo waliinii
(“Common Experience”)
Akka moodeela kanaatti, maddii ergaa qindeessee kan dabarsu muuxannoo mataa isaa fi ergaa fudhattootaa walitti fiduun. Ergaa fudhattoonnis ergaa darbuuf kan hiikatan/hubatan muuxannoo duraan qaban irratti hundaa’uun. Maddi ergaa yeroo qopheessu/qindeessu muuxannoo mataa isaa qofa irratti hundaa’uun osoo hintaane, muuxannoo, beekkumsaa fi fedhii ergaa fudhattootaas xiyyeffannoo/hubannoo keessa galchuu qaba.
Jecha biraatiin, ergaan qindaa’uu fi darbu kan muuxannoo, hubannoo fi ilaalcha maddaa qofa calaqqisiisu ta’uu hin qabu. Kunis, milkaa’ina adeemsa qunnamtichaa irratti dhiibbaa waan qabuuf. Ergaan maddaan darbu muuxannoo, hubannoo fi fedhii ergaa fudhattootaa waliin wal hin simu yoo ta’e, fudhatamummanii fi hiika qabeessummaan ergichaa yarachuu danda’a. Kanaaf, akka moodeela kanaatti ergaan maddaan qophaa’u kan muuxannoo ergaa fudhattootaa giddugaleessa godhate ta’uu qaba. Moodeelichi giddugaleessummaa muuxannoo maddaa fi ergaa fudhattootaa irratti yoo xiyyeefateeyyuu gar-tokkeedha (“one way communication”). Jecha biraatiin duub-deebiif iddoo hinqabu.
Moodeelli Shiraam, kan biroo immoo, kan gar-lamee (“two-ways”) ta’eedha (fakkii 12) ilaali. Moodeelli kun hiramaachisaadha /duub-deebiif carraa kan kennuudha. Maddaa fi ergaa fudhataa gidduutti qunnamtiin waljijjirraa yaadaa/hubannoo taasifamuun gaggeeffama. Adeemsa gaggeessamuu keessatti maddii fi ergaa fudhataan haala dimokraatawaa ta’een walqunnamu. Maddii fi ergaa fudhattoonni gahee walfakkaataa taphatu. Kana jechuun, maddi yeroo itti gahee ergaa fudhataa qabatutu jira. Akkasumas, ergaa fudhataan yeroo itti gahee maddaa qabatutu jiraata.
Fakkii 12: Moodeela Qunnamtii Shiraam
Akka Shiraamitti qunnamtiin adeemsa waljijjirraa yaadaa maddaa fi fudhattuu gidduutti hubannoo waliinii (“common understanding”) uumamuuf gaggeessamuudha. Kanaaf, maddii fi ergaa fudhattuu/taan hubannoo waliinii uumuuf, walhubannan (“mutual understanding”) haala marsaa ta’een qunnamtii raawwatu.
1.5.5. Moodeela Qunnamtii Beerloo (“Berlo”, 1960)
Moodeelli qunnamtii Berloo gar-tokkee ta’uu isaatiin, modeelota duub-deebii hinqabne birootiin yoo walfakkaateyyuu, haala adda ta’een kan dhiyaateedha. Kunis, moodeelli Beerloo qaamota adeemsa qunnamtii fi hariiroo isaan agarsiisuu qofa irratti kan xiyyeeffatu osoo hintaane, qabattoota tokkoon tokkoo qaamota (madda, ergaa, chaanaalii/guurtuu fi dhaamsa fuhataa/tuu) adeemsa qunnamtii keessatti hammatamuu danda’anii kaa’a. Qabattoonni milkaa’ina qunnamtichaatiif barbaachisan qaamota adeemsa qunnamtii afran: madda, ergaa/dhaamsa, chaanaalii/guurtuu fi dhaamsa fudhataa/tuu jalatti (akka fakkii 13) tarreessamaniira.
Fakkii 13: Moodeela Qunnamtii Beerloo
Adeemsa qunnamtii keessatti qabattoonni gahumsa maddaa (“source”) tiif barbaachisam haaluma walfakaatuun dhaamsa fudhattootaafis barbaachisoodha. Milkaa’ina qunnamtii gaggeessamuuf ogummaan qunnamtii, beekumsii fi ilaalchi qajeelaan qaamota lamaanifuu (maddaa fi dhaamsa fudhattootaaf) murteessoodha. Bifuma walfakkaatuun, haalli qunnamtiin keessatti gaggeeffamu aadaa fi haala hawaasummaa ergaa fudhattootaa xiyyeeffannoo keessa kan galchu ta’uu qaba.
Qunnamtii taasifamu keessatti qabattoonni raawwii maddaa murteessan kanneen armaan gadiiti. Isaanis:
A. Ogummaa qunnamtii: Fakkeenyaaf: dandeettii yaaduu, barreessuu, kaasuu, dubachuu fi kkf faa’i. Jecha biraatiin, dandeettii dhaamsa akkaataa fi bifa barbaadamuun qoheessuu fi dabarsuu (“encoding”), akkasumas, hiikuuti (interpreting).
B. Ilaalcha dhaamsa fudhattootaaf, qabiyyee qunnamsiisaa jiruuf/tuuf, mataa isaa/ishiif fi wantoota biroo haala qunnamtichaa waliin walqabee jiru.
C. Beekumsa: fakkeenyaaf, beekumsa maddi qabiyyee qunnamtii, dhaamsa fudhattootaa, afaan, itti fayadama meeshaalee, fi kkf. irratti qabuudha.
D. Haala hawaasummaa: hawaasa keessa jiraattuu, garee waliin jiraatamu, dug-duubee hawaasummaa isaa/ishii fi kkf.
Qabattoonni armaan oliitti tarreeffaman kunniin haaluma walfakkatuun gahumsa ergaa fudhattootaa irrattis dhiibbaa nitaasisu. Fakkeenyaaf, ogummaa qunnamtii ilaalchisee dandeettii yaaduu, dubbisuu, dhaggeeffachuu fi tuttuquu (“decoding”), akkasumas, hiikuu (“interpreting”) fi kkf.
1.6. Rakkoolee Qunnamtii Keessatti Mudatan
Adeemsa qunnamtii keessatti qabattoottonni milkaa’ina qunnamtichaa irratti dhibbaa geessisan hedduutu jiru. Qabattoonni kunis, madda, miidiyaa, ergaa fudhataa fi haala qabatamaa qunnamtiin keessatti gaggeeffamu wajjiin kan walqabataniidha.
Rakkoowwan qunnamtii keessatti dhala namaa mudatan hedduudha. Haata’u malee, kallattii adda addaatiin ilaaluun nidanda’ama. Isaanis gama madda dhaamsa, dhaamsaa fudhataa, miidiyaa fi naannoo wajjin kan wal qabatnidha.
i) Rakkoowwan madda dhaamsaa “Source” wajjin wal-qabatan
Qunnamtii gaggeessuu keessatti namni dhaamsa dabarsu rakkoowwan armaan gadii keessaa qabaachuu nimala. Fakkeenyaaf:
Hubannoo gahaa ergaa darburratti dhabuu,
Fedhii dhaamsa dabarsuuf dhabuu,
Ilaalcha qajeelaa hintaane ergaa fudhattootaaf qabaachuu,
Hanqina dandeettii afaanii, barreeffamaa fi dubbii qabachuu,
Dhaamsa beekumsaa fi dandeettii isa fudhatutti simsiisuu dhabuu,
Hanqinni yeroo fi leeccalloo jirachuu,
Qophii barbaachisaa ta’e gochuu dhiisuu,
Hubannoo gahaa naannoo fi nama dhaamsa fudhatu irratti dhabuu,
Dandeettii miidiyaa jiranitti fayyadamuu dhabuu,
Miidiyaa sirrii ta’e filachuu dhiisuu,
Mallattoo sirritti dhaamsicha bakka bu’u fayyadamuu dhabuu,
Rakkoo fayyaa qabaachuu
Rakkoo currisaa qabaachuu (emotional problems) fi kkf dha.
ii) Rakkoowwan dhaamsa fudhataa “Receiver” wajjin wal-qabate
Qunnamtii gaggeessuu keessatti rakkoowwan nama dhaamsa (ergaa) fudhatu wajjin walqabatan keessaa:
Fedhii dhaamsa fudhachuuf dhabuu,
Ogummaa mallattoo qunnamtii hiikkachuu(decoding)dhabuu,
Ilaalicha gaarii madda dhaamsaaf dhabuu,
Qophii dursamee taasifamu qabu raawwachuu dhabuu,
Dandeettii miidiyaa jiranitti fayyadamuu dhabuu,
Ogummoota qunnamtii- dubbisuu,dhaggeeffachuu dhabuu,
Rakkoo afaanii,afaan ittiin dhamsi darbu dhabuu,
Rakkoo currisaa,
Rakkoowwan hir’ina qaamaa wajjin wal-qabatee fi kkf dha.
iii) Rakkoowwan miidiyaa wajjiin wal qabate
Qunnamtii gaggeessuu keessatti rakkoowwan qunnamtii miidiyaa wajjin walqabataan keessaa kanneen armaan gadii muraasadha.
Miidiyaan barbaachisa ta’e dhabamuu,
Humni yookiin aannisaan miidiyaaf barbaachisu dhibuu,
Rakkoowwan teeknikaa kan akka suphaa fi haaromsuu fi kkf dha.
iv) Rakkoowwan naannoo wajiiin walqabate
Haalli naannoo qunnamtiin keessatti gaggeeffamu adeemsa qunnamtii irratti dhibaa geessisuu nidanda’a. Ka’umsaaf:
Naannoo hin baratamne(haala qilleensaa)
waca garagaraa
Bakki gahaa ta’e dhabamuu(meeshaalee, ka’achuu fi sochiif)
Hanqina yeroo fa’i.
Haaluma armaan olitti ibsameen, adeemsa baruu barsiisuu keessatti rakkoowwan qunnamtii barsiisaa, barataa, sirna barnootaa, miidiyaa barnootaa fi naannoo baruu-barsiisuun keessatti gaggeeffamu wajjin walqabachudhaan uumamuu nidada’u.
1.6.1. Rakkoowwan Qunnamtiifi Yaada Furmaataa
Rakkoowwan qunnamtii keessatti mudatan furuun hedduu ni’ulfaata. Haa ta’u malee; tooftaalee armaan gadiitti fayyadamuun rakkoowwan kana salphisuun nidanda’ama.
Kaayyoo qunnamtii beekuudhaan inni dhaamsa fudhatu maal akka gochuu qabu sirriitti qabachiisuu.
Hubannoo nama dhaamsa fudhatuu sirrii ta’e qabachuu. Beekumsa qabuu fi rakkoowwan jiraachuu malan sirriitti tilmaamuu.
Qabiyyee dhaamsa darbu of-eeggannoon filachuu fi qindeessuudhaan salphaatti akka hubatamu gochuu.
Miidiyaa dhaamsi ittiin darbu sirrii ta’e filachuu. Yoo danda’ame arguuf kan mijaa’u gochuu.
Miidiyaa dhaamsi ittiin darbu sirriitti itti fayyadamuu danda’uu.
Bu’aa qabeessummaa qunnamtii gaggeeffamu sadarkaa sadarkaatiin kaayyoo isaa wajjiin madaalaa adeemuu fi k.k.f. fayyadamuun rakkoowwan qunnamtii keessatti uumamaniif furmaata ta’u nidanda’a.
Yaada furmaataa armaan olitti eeraman adeemsa baruu-barsiisuu keessatti hojiirra oolchuudhaan gufuuwwan qunnamtii adeemsa baruu-barsiisuu salphisuu fi kaayyoo barnootaa galmaan ga’uuf qooda guddaa qaba.
BOQONNAA LAMA
- MIIDIYAA FI MEESHAALEE BARUU-BARSIISUU
2.1. Maalummaa Meeshaalee Baruu-Barsiisuu
Meeshaaleen baruu-barsiisuu maali?
• Barnoota dareetti yaad-rimeen (theory) kennamuu qabatamaa gochuuf, kan barumsa daree akka lubbuu horatuu (godhatu), mata duree barumsichaa, kaayyoo isaaf qabiyyee isaa wajjiin walsimee barnooticha cinaa kan dhiyaatu dha.
• Meeshaalee baruu-barsiisuu akka salphaatti namootaan kan hojjetaman ykn wantootaa uummamaan argamaniidha.
• Meeshaaleen baruu-barsiisuu kaayyoo barnootaa galmaan ga’uuf barattoonni, barsiisonni fi ogeeyiin barnootaa kan ittiin tajaajilaman hundadha.
Yaad-rimeen meeshaalee deeggarsa barnootaa (“teaching aid”) jedhu yaad-rimee meeshaalee baruu-barsiisuu (“instructional materials”) bakka bu’uun tajaajilaa turee jira; ammas tajaajilutti argama. Hayyoonni yaada kana ibsan meeshaalee deeggarsa barnootaa kan jedhaman meeshaalee gosa barnootaa keessatti barnooticha ittiin gargaaruuf kan fayyadamnu kan akka fakkii, giraafii, moodeelotaa fi kkf yoo ta’u meeshaaleen baruu-barsiisuu, meeshaalee baruu-barsiisuu dimshaashaa ta’an kan akka baxxee boronqii, haqxuu, boronqii, fi meeshaalee baruu-barsiisuu isaan hafan illee of keessatti akka hammatu irratti waliigalamaa kan tureedha.
Yaadni hiikkaa “meeshaalee deeggarsa barnootaa” fi “meeshaalee baruu-barsiisuu” ilaalchisee armaan olitti dhihaate mala barsiisuu baratamaa ykn mala baruu-barsiisuu barsiisaa jiddu galeeffate keessatti bal’innaan kan tajaajiluudha. Sabani isaas barsiisaan gahee ol’aanaa adeemsa baruu-barsiisuu keessatti qabu ittiin gargaaruuf jecha meeshaalee kanniinitti dhimma waan bahuuf meeshaalee deeggarsa barnootaa jedhame.
Haata’u garuu malleen baruu-barsiisuu yeroo ammaa caalmaatti fayyadamnu malleen barataa jiddu galeeffatan waan ta’eef meeshaaleen barnootaa kan barnoota deeggaran osoo hin taane jiraachuun isaanii barbaachisaa kan ta’eefi isaanirraayyuu kan baratamuudha. Gama biraatiin yaad-rimeen meeshaalee deeggarsa barnootaa jedhu hirmaannaa barsiisaa malee hirmaannaa barattootni malleen si’aayinaan barachuu keessatti qaban kannin akka ofiin shaakaluu kan ibsuu miti.
Kanaafuu akka hayyonni akka Amaara Asgidoom fa’a ibsanitti yeroo ammaa kana yaad-rimee “meeshaalee deeggarsa/gargaarsa barnootaa” jedhu caalaa yaad-rimee “meeshaalee baruu-barsiisuu” tti fayyadamuutu irra filatamaadha.
2.2. Faayidaa fi Barbaachisummaa Meeshaalee Baruu-barsiisuu
Faayidaalee meeshaalee baruu-barsiisuun qabu heduu keessaa muraasni kanniin armaan gadiiti:
• Meeshaalee barnootaa barumsa dareetti fi dirreetti kennamuu ykn darbuu qabatamaa godha.
• Yeroo gabaabatti waan baay’ee (ergaa) baay’ee akka qabatan ni godha.
• Yeroo fi humna barsiisaa qusata.
• Barnootichi baldhaaf, gadi fageenyaan hubannoo akka argatuu godha. (Xiyyefannoo akka argatu godha)
• Barnootichi yeroo dheeraaf sammuu barataa keessaa akka turuuf akka hin irraanftamne gargaara.
• Fedha, kaka’umsa ykn si’aayina barataa keessatti uuma.
• Muuxannoo barachuu barattoonni qaban ofiin akka gabbifataniif carraa ittiin shaakalan nikennufi.
• Jijjiirama adda addaa al-tokkotti barattootarratti fiduuf nigargaaru. Kunis, jijjiiramni yaad-sammuu, ilaalchaa fi dandeettii waliin akka dhufuuf carraa nikennu.
• Waan haaraa uumuuf ni qopheessa.
2.3. Qoqqoodama Miidiyaa Baruu-Barsiisuu
MBB=Meeshaalee baruu-barsiisuu
2.3.1. Qoodamiinsa Meeshaalee Baruu-Barsiisuu Kaayyoo Barnootaa Galmaan Gahan Irratti Hundaahe
Meeshaalee baruu-barsiisuu keessaa tajaajila isaanii irratti hundaahun eddoo lamatti qooduu dandeenya.
Meeshaalee baruu-barsiisuu dimshaashaa (General instructional material) fi meeshaalee baruu-barsiisuu gosa barumsa murtaa’aa ykn filatamee tokko irratti xiyyeffatu (specific instructional material) kan qophaa’u dha.
- Meeshaalee baruu-barsiisuu dimshaashaa kan jedhaman gosa barumsa hundaafi yeroo baay’ee kan itti fayyadamnu ta’ee fkn. Daree keessatti kan argaman kan akka gabatee guraachaa, baxxee boronqii, haqxuu fi k.k.f dha
- Meeshaalee baruu-barsiisuu barumsa murta’eef qophaa’uu gosa barumsa tokkoof qofa irratti xiyyefatee kan qopha’uu dha. Mee fakkeenya lamaan armaan gadii haa ilaallu:
Barnoota Saayinsii keessatti mata duree “qaama miirra” jedhuuf qaama mirraa sirritti kan hubachiisuu fi ibsuu fakkii, ykn suuraa harkaan namaan qopha’ee dhiyaatuu dha.
Barnoota Hawaasaa keessatti waa’ee biyyoota addunyaa barsiisuuf kaartaa ykn Giloobitti fayyadamuu dandeenya.
2.3.2. Miidiyaalee Piroojektii Ta’aniifi Piroojektii Hin Taane
Qoodumsa miidiyaalee barnootaa keessaa inni tokko ifa dabarsanii (pirojektii ta’uu) fi dhiisuu kan bu’uura godhatedha. Akkaatuma kanaan, meeshaaleen pirojektii kanneen ta’anii (“projected”) fi kan piroojektii hin taanee (“non-projected”) jedhamu. Meeshaaleen pirojektii ta’an fakkiin yookiin gaaddidduun isaanii iskriiniirratti kan mul’achuu danda’udha. Isaan kunis, yeroo ifni meeshaalee ifa dabarsoo ta’an keessa darbu fakkii barbaadame guddisuun yookiin xinneessuun akka mul’atu gochuudhani. Fakkeenyaaf; meeshaalee kan akka “LCD, Over head projector, slide projector, filmstrips, opaque projector” fi k.k.f dha. Gama biraanimmoo, meeshaaleen piroojektii hin taaneemmoo kanniin akka armaan olitti hin dhiyaatiinii ijaan kan ilaalaman kan akka fakkii ykn kaartaa waraqaa irratti ka’e.
2.3.3. Meeshaalee Baruu-Barsiisuu Maxxansamaniifi
Hin Maxxansamne
Qoodamiinsi meeshaalee baruu-barsiisuu maxxasamuu fi dhisuu bu’uura godhachuun ni taasifama. Haala kanaan, kan maxxansaman (printed) fi kan hinmaxxansamne (non-printed) jedhamu. Meeshaaleen barnootaa maxxansaman kan akka kitaabaa, poostarii, fi k.k.f. meeshaa maxxansaan kan qophaa’an yoo ta’an kan hin maxxansamiin immoo leeccaallo argman irraa hojjetamanii tajaajila barnootaa kan kennaniidha.
2.3.4. Qoodamiinsa Meeshaalee Baruu-Barsiisuu Qaamota Miiraa Kakaasan Irratti Hundaahun
Karaa biraatiinimmoo meeshaalee baruu-barsiisuu qaama miirarratti sissi’eessan irratti hunda’uudhaan qooduun nidanda’ama. Isaanis:
Meeshaalee argaa (“Visual-aids”),
Miidiyaa dhageettii (“Audio-Media”) fi
Miidiyaa dhageettii argaa (“Audio-visual Media”) jedhamu.
2.3.5. Qoodamiinsa Meeshaalee Baruu-Barsiisuu Roga isaanii irratti hundaahuun
Meeshaaleen baruu-barsiisuu roga (“dimension”) isaa irratti hundaahuun eddoo lamatti qoodama. Haala kanaan, meeshaaleen baruu-barsiisuu keessatti tajaajila kannan rog-sadee (three dimensional) fi rog-lamee (two dimensional) jedhamanii qoodamu nidanda’u.
Meeshaalee baruu-barsiisuu
Rog-sadee Rog-lamee
Ibsa Ibsa
Aslii
(“Real objects”) meeshaalee uumaa isaanii qabatanii jiran lubbu maleeyyii fi lubbu qabeeyyii hunda hammata
Fkn. muka, biyyee, dhakaa,
bofa ykn shimbira… lubbuu qabu/du’e fi kkf Fakkii Harka namaatiin waraqaa irratti kan kaasamu sochii kan hin mul’isneedha.
Chaartii/taatoo Fakkii fi laakkoofsa walitti makuun yaada barbaadame tokko karaa ifa ta’een dabarsuuf meeshaalee agaree tajaajiludha
Moodeela ykn Fakkeetiwwan (“models”) Fakkeettiin bakka bu’oota meeshaalee aslii ti. Meeshaalee aslii guddisuun, xinneessuun yookiin wal-qixxeessuun moodeela isaa qopheessuun nidanda’ama. Meeshaalee naannootti argaman kanniin akka waraqaa, dhoqqee, muka, dhakaa, rifeensaa fi k.k.f irraa hojjetaman Ykn meeshaalee warshaa keessatti hojjetaman kanniin akka giloobii Giraafii Odeeffannoo walitti dhufeenya wantoota lama giddu lakkoofsaan jiru nimul’isa.
Kaartaa/maappii Waraqaa diiriraarratti qaama lafaa haala salphaadhaan meeshaa agarsiisuudha
Baxxee Agarsiisaa
Fakkeenyaaf; baxxee boronqii, Baxxee adii, baxxee maaginaatii, baxxee shaashii fi k.k.fdha.
2.4. Fiix-lamee Axareeraa- Qabatamaa [“Abstract-Concrete Continuum”]
Muuxannoon walqunnamtii ilmi namaa addunyaa wajjiin taasifamuufi akkaataa sammuun hiika itti kennuufi kuusu irratti hundaa’a.
Axareeraa-qooda fudhannaa sammuu (“mental involvement”) irratti yoo hundaahu
Qabatamaa-qooda fudhannaa fizikaalawaa ykn qaamaa (“physical involvement”) irratti hundaaha.
Muuxannoo gochaan argamu: muuxannoon qabatamaan argamu muuxannoo qooda fudhannaa sammuutiin argamu caala.
Muuxannoon dubbisuufi caqasuun argamu qabatamummaan isaa yoo xiqqaatu, muuxannoon axareeraa dabalaa adeema.
Muuxannoo Jechuun maal jechuudha?
Muuxannoon bu’aa walqunnamtii barataa fi naannoo barachuuti. Addunyaan kun gara qaamota miiraa keenyaatiin hubatama, kana jechuun muuxannoon walitti hidhama qaamotni miiraa fi naannoo barachuu innis miidiyaa jedhama. Gabatee armaan gadii akaakuu muuxannoofi miidiyaa fi qaamota miiraa Muuxannoo kana kalaquu keessatti gahee isaanii bahan kan mul’isuudha.
Dhaggeeffachuu=mallattoo afaanii + caqasuu
Dubbisuu= mallattoo afaanii + walitti fiduu
Daawwachuu= mallattoo fakkii+ilaaluu+ caqasuu
Hojjechuu= dhugaa (realia) + qaamota miiraa hunda
2.5. Koonii Muuxannoo Deel
Qacceen gubbaa koonii muuxannoo axareeraa yoo ibsu, akkaatuma gadi bu’aa deemuun qabatamummaa isaa dabalaa deema.
Itti fayyadama meeshaalee baruu-barsiisuu ilaalchisee akka Koonii Muuxannoo Deel keessatti ibsametti akkasumas qorannoon Cobun (1968) gaggeesse akka mul’isutti dhalli namaa kan barate keessaa yaadachuuf carraan inni qabu:
%10 kan dubbise,
%20 kan dhaga’e.
%30 kan arge,
%50 kan dhaga’ee fi arge,
%70 kan dubbate fi
%90 kan dubbatee fi hojjetedha.
Akkasumas, qorannoon kun akka mirkaneessutti dhalli namaa
%1 karaa dhandhamuu,
%1.5 karaa qaqqabachuu.
%3.5 karaa fuunfachuu,
%11 karaa dhageettii fi
%83 karaa arguutiin barachuu akka danda’u ni mirkaneessa.
Akka “Edgar Dale” ibsutti muuxannoon dhalla namaa bakka gurguddaa sadiitti qoodama.
A. Muuxannoo Kallattiidhaan Argamu
Muuxannoon kallattiidhaan argamu, qaama miiraa hedduu fi madda duraa yookiin qabatamaa irraa argama. Kanaafuu, barattootaaf carraa hojjetanii barachuu, keessatti hirmaachuu fi itti gaafatamummaa ofiin fudhachuu waan kennuuf jijjiirama kallatti hawwametti fiduuf filatamaadha. Isaanis:
Waan dhugaa hojjechuu
Muuxannoo dhugaa fakkeessuu
Dhiheessii diraamaawaa gaggeessuu fi kkf of keessatti hammata.
B. Muuxannoo Bakka Bu’ootarraa Argamu
Muuxannoon kallattiidhaan argamutti fayyadamuun barbachuun yoo hindanda’amne bakka bu’ootatti fayyadamuun dirqama ta’a. Kunis, muuxannoo kallattiidhaan argachuuf, rakkoowwan kanniin akka wanti barbaadame dhibuu, hedduu xiqqaa yookiin guddaa yookiin daree fiduu fi barattoota dhaqanii agarsiisuun yoo rakkina ta’u filatama. Fakkeenyaaf:
Fiilmii, TV, ykn viidiyoo daawwachuu
Egzibiishinii ilaaluu fi kkf Muuxannoo bakka bu’oota irraa argaman jedhama.
C. Muuxannoo Dubbachuun Argamu
Yemmuu carraaleen armaan olitti eeraman lamaan hin argamne dubbachuudhaan waa’ee dhimma barbaadame odeeffannoo dabarsuun, ibsa kennuu fi hubannoo uumuuf jecha barattoonni akka dhagayanii baratan yaalii gochuun nidanda’ama.
Fakkeenyaaf:
Dubbisuu
Jechoota dhagayuu fi kkf.
2.6. Meeshaalee Baruu-Barsiisuu Filachuu, Qopheessuu fi Itti fayyadamuu
Barsiisaan tokkoo barumsa barattootaa isaaf dabarsuun dura mata duree barumsichaa addaan baasee beekuun, mata duree sanaa kaayyoo, qabiyyee barnootichaa irratti kan hundaa’ee meeshaalee baruu-barsiisuu qopheeffachuu qaba.
2.6.1. Meeshaalee Baruu-barsiissuu Filachuu
Meeshaalee baruu-barsiisuu osoo itti hin fayyadamin dura filachuun barbaachisaadha. Isaan armaan gadii kun ulaagaalee meeshaalee baruu-barsiisuu mijataa filachuu keessatti gahee ol’aanaa qabu.
Ulaagaalee filannoo meeshaalee baruu-barsiisuu:
Kaayyoo barnootaa
Qabbiyyee barnootaa
Malleen baruu-barsiisuu
Haala qabatamaa barattootaa (Fedhii, dandeettii, umrii fi muuxannoo)
Haala qabatamaa naannoo baruu-barsiisuun keessatti gaggeeffamuu
Haala qabatamaa barsiisaa (Beekkumsa, dandeettii, ogummaa, muuxannoo)
2.6.2. Toftaalee Qophii Meeshaalee Baruu-Barsiisufi Yaad-rimee Falaasama “TALULAR”
Meeshaalee baruu-barsiisuu yeroo jennu waan warshaatti qopha’ee gad-bu’uu qofa akka ta’eetti fudhatamee ilaalamuu hin qabu. Wantoota naannoo keenyatti argaman irraa gosa meeshaaleen barnoota barbaadamee akka barnootichaaf oluutti bifa adda addaan baasii tokkoo malee qopheessuun ni danda’ama.
Meeshaaleen barnootaa qophaa’uu mata duree, kaayyoo fi qabiyyee barnootaa dhiyaatuun wal-simee kan deemuu ta’uu qaba.
Meeshaaleen barnootaa barsiisaa qofaan qophaa’uu hirmaachisaa miti. Kanaaf barattootaa keenya irratti hirmaachisuun qophii isaani hojjiidhaan dhiyeessu gammachuun fudhachuun kakaasuu qabna.
Yaadni “TALULAR” jedhu meeshaalee baruu-barsiisuu leeccaalloo naannoo mana barumsaatti argamanirraa qopheessuu fi itti fayyadamuurratti kan xiyyeeffateedha. Haaluma kanaan, meeshaaleen barnootaa leeccalloo naannootti argamanirraa qopheessanii itti fayyadamuun nidanda’ama. Barsiisaan meeshaalee barnootaa waarshaa keessatti qopha’anii karaa qaamoota adda addaa mana barumsaatiif kennaman duwwaarratti hunda’uu hinqabu.
Jechi “TALULAR “ jedhu kun Afaan Oromootiin QNAFBFB kan jedhu yoo ta’u hiikni isaa gabatee armaan gadii keessatti kaahamee jira.
T Teaching Q Qabeenya
A And N Naannootii
L Learning A Argamutti
U Using F Fayyadamuun
L Locally B Baruu fi
A Available B Barsiisuu
R Resources
Kan jedhu yoo ta’e kunis hiikni isaa: ‘qabeenya naannootii argamutti fayyadamuun baruu fi barsiisuu’ gaggeessiidha. Yaada kanaa kan maddisiise nama ‘Aany Byers jedhamuun bara 1994 A. L. A. dhaabbata barnootaa Maalaawiitti gaalee (“phrase”) ‘Meeshaalee baruu fi barsiisuu’ (‘teaching and learning materials’) jedhu bakka buuseeti.
Kana malees, meeshaalee baruu-barsiisuu qopheessuu keessatti qabxiilee armaan gadii xiyyeeffannoo keessa galchuun barbaachisaadha.
Meeshaaleen qophaa’an leeccalloo umurii dheeraa qaban irraa osoo ta’ee filatamaadha.
Meeshaaleen qophaa’an meeshaalee duraan jiranitti hubannoo dabalan qabaachuu qabu.
Qopheessuuf akka danda’amu gama humna, beekumsa, dandeettii, maallaqa, yeroo fi k.k.f. giddu-galeessa godhachuun osoo ta’ee bu’aa qabeessa ta’a.
Dhaamsa dhugaa fi sirrii ta’e kan dabarsuu danda’u ta’ee qophaa’uu qaba.
Salphaatti bakka tokkoo bakka kan biraatti sosocho’uu kan danda’u ta’ee qophaa’uu qaba.
Yeroo wajjiin akka adeemutti yookiin haaromsamuu akka danda’utti qophaa’u qaba.
Ittifayyadama barataa fi ogeeyyii barnootaa kan biroo akka hirmaachisu ta’ee qophaa’uu qaba.
Barattootaaf argamuu fi fedhii isaanii akka hawwachuu danda’utti qophaa’uu qaba.
Meeshaalee barnootaa leeccaalloo naannootti argamaniirraa akkaataa adda addaan qopheessuun nidanda’ama. Isaan kunniinis:
Fakkeessuun:- Meeshaalee duraan qophaa’anii jiran ilaaluun kan isa fakkaatu qopheessuun nidanda’ama.
Fooyyessuun:- Kanneen qophaa’anii jiran xiqqeessuun yookiin guddisuun meeshaalee barbaadame qopheessuun nidanda’ama.
Tooftaa dhuunfaa ofii fayyadamuun: Akkaataa mijaa’aa ta’een meeshaalee barbaachisoo ta’an tooftaa fi dandeettii dhuunfaa isaa gargaaramee barsiisaa fi oggeeyyiin barnootaa naannoo mana barumsaatti qopheessuun nidanda’ama.
Meeshaalee barnootaa fakkeessuu fi fooyyessuun yeroo qophaa’an tooftaalee adda addaa fayyadamuun nidanda’ama. Isaanis:
Tooftaa giriid iskuweerii,
Tooftaa pirojekshinii,
Tooftaa footogiraafii (suuraa) fi k.k.fniidha.
Tooftaaleen kunniin kaartaa (maappii) guddisuuf xiqqeessuu keessattis faayidaa guddaa qabu.
2.6.3. Akaakuu Qabeenya “TALULAR”
2.6.4. Itti Fayyadama Meeshaalee Baruu-Barsiisuu
Dhimma qophii meeshaalee baruu-barsiisuu aansuun haala itti fayyadama isaa kaasuunis barbaachisaadha.
Meeshaalee barnootaa itti fayyadamuu yeroo jennu meeshaale aslii(“real objects”) xiyyeeffannan addaa kennamuu qaba.
Keessattuu barattoota sadarkaa tokkoffaa marsaa tokkoffaa barsiisuu keessatti fakkeenya adda addaa gosa barumsa gara garaa keessatti kaasuu ni danda’ama.
- Herreega barsiisuu keessatti barataa kaasnee lakkaa’uun barataa dhiira lamaaf dubara sadii kophaa kophaa dhaabuun walitti yoo makaman meeqaa tahu jedhee ida’uu barsiisuu danda’a. Hiri’suu, baay’isuu, qooduus haala kanaan qabatamaan gargaramu ni danda’ama.
- Saayinsii naannoo keessatti: waa’ee maatii baratootaa daree keessaa diramaan akka abbaa, hadhaatti, akka ijoolleetti fudhatee barsiisuun ni danda’ama.
2.1. Waa’ee teessuma lafaa barsiisuuf barattoota dirree fudhatee deemuun lafa olka’aa, diriiraa, laga k.k.f agarsiisuun teessuma lafa barsiisuun akka salphaatti hubachisuu ni danda’ama.
2.2. Waa’ee beelladootaa barsiisuuf fakkii horii ykn beelladoota kaasuun barbaachisaa miti. Hirmaattota dirree fudhatee deemuun bakka horiin jirtuu qabatamaan, sa’aa horrii, lukkuu, farda, hoolaa, re’ee k.k.f. agarsiisuun beelladoota akka ta’aan hubachisuudha.
2.3. Waa’ee halluu adda addaa abaaboo gara garaa agarsiisuun qabatama gochuu, hirmaatoonni naannoo isaaniitti gosa biyyee argamuu adda addaa, adii, dimaa, guraacha k.k.f. akka fidan gochuun barumsa dabarsinuu qabatamaa gochuun baay’ee sulphaa dha.
2.4. Meeshaalee qonnaa barsiisuuf fakkii kaasani agarsiisuu irra naannoo keenyaatti qotee buulaa qonna irra jiru tokkoo yoo agarsisnnee meeshaalee qonnaa qabatamaan gindoo, waanjoo, qonyee, maarashaa, harfii, harkiftuu k.k.f. agarsiisuun barumsaa qabatama dabarsuu dha. Waan dhaga’an irra agareen gochaan qabatamaan argan ergaa hubatanii fakkiiniis ta’ee qabatamaan qopheessanii itti fayyadamuun salphaa ta’aa.
Meeshaalee baruu-barsiisuu sirriitti itti fayyadamuuf seer-bu’uuraaleen barbaachisoo ta’an nijiru. Isaanis: Seerota akka filachuu, sirriitti itti fayyadamuu, kuusuu yookiin kaa’uu danda’uu, madaallii, fi duub-deebii dha.
Gocha-19
Ulaagaa qoodamiinsa miidiyaa baruu-barsiisuu armaan gadii irratti hundaahun meeshaalee baruu-barsiisuu gabatee armaan gadii keessatti jiran qoodi.
Hubachiisa: Kanneen gabatee keessatti argaman al-tokko ol fayyadamuun ni danda’ama.
Kanneen gaaddidduun isaanii guddisee mul’isu
Rog-lamee
Rog-sadee
Miidiyaa argaa dhageettii
Miidiyaa dhageettii
Miidiyaa agaree
Miidiyaa maxxansaa (barreeffamaa)
Miidiyaa elektrooniksii
Meeshaalee baruu-barsiisuu agarsiisaa
Giloobii Viidiyoo Fakkii Taatoo Fakkeettii Koompiitara
Aslii Suuraa kitaaba Fiilmii Hantuuta du’aa Diyaagiraamii
Bishaan Plaazmaa LCD Fakkii Reediyoo
barnootaa “Over head Projector”
TV Giraafii kaartaa Poostara “White board” Baxxee boronqii
Tooftaalee Iyyaafannaa
Tooftaan Qoodamiinsi iyyaafannoo koorsii kanaa akka armaan gadiitti ta’a:
Abbaltii: 20%
Battallee: 10%
Piroojektii fi dhiheessii: 20%
Yaalii gochaa:10%
Qormaata Xumuraa: 40%
Ida’ama: 100% =Miidiyaa baruu-Barsiisuu (44%) + TOQ (56%)
Baafata
Brown James, et al, (1977), AV Instruction; Technology, Media and Methods:
Brown, James W.et, al (1969), AV Instruction – Media and Method
Clark, Leonard H. and Irving S.Starr, (1969). Secondary and Middle School
Dale Edgar. (1969). Audio Visual Methods in Teaching
Farrant, J.S (1984), Principles and Practice of Education
Henery Ellington(1987). Producing Teaching Materials: A hand book for Teachers and Trainers. Nicholas publishing Company, New York.
Koehler, M.J.,& Mishra, P. (2009). What is technological pedagogical content Knowledge? Contemporary Issues in Technology and Teacher Education Mograw Hill Book Co. New York.
Myers Gail and Myers Michael T. (1985). The Dynamics of Human Communication; McGraw Hill Book Co. New York.
Peter Norton – Introduction to Computers, 6th Edition, McGraw Hill
Qixxeessaa Waaq-wayyaa fi Tamasgeen Yaadataa Dibaabaa(2002/10). Miidiyaa Baruu-Barsiisuu (TECS-232). Leenjii Barsiisotaa Sad.1ffaa Marsaa 2ffaa Sagantaa 10+3tiif Kan Qophaa’e. Biiroo Barnoota Oromiyaa Finfinnee.
Wittich, Walter Amo and Charlos Francis, (1993) Audio Visual Materials: Their Teaching Methods (7th Bd) New Jersey: Prentice Hall. Nature and Use

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Muhaammad Ergamaa Waaqaa isa dhugaatii? (Is Muhammad a true Prophet of God? Part one)
Sam Shamoun
Kutaa Tokkoffaa [Kutaa Lammaffaa]
(Qopheessadhaan kan Hiikame)
Barreeffamni armaan gadii kun Muhaammad ergamaa Waaqaa isa dhugaadha jedhanii warra amananiif amantiin isaanii sirrii akka hin taane qabxiilee agarsiisan ja’a qabatee jira. Musliimota barreeffama kana dubbisan yaadota kanneen of eeggannannoo fi kadhannaa keessa ta’anii akka dubbisan akkasumas kunneen dhugaa ta’uu fi dhugaa ta’uu dhabuu isaanii akka ilaalanii fi hubatan isaan ni gaafanna.
Dhugaa barreffama kana keessa jiruunis Gooftan keenya Yesus Kiristoos Musliimota dukkana keessaa gara ifa isaa ulfina qabutti akka isaan baasu ni kadhanna.
Yaada Guddaa Tokkoffaa
Muhaammad Adeemsa Raajota Isa Dura Turanii Akka Hordofu Dubbatee Jira
“Yaa isin warri amantan! Allaah fi ergamaa isaatti kitaaba inni ergamaa isaa irratti buusetti kitaaba inni isa dura gadi buusettis amanaa. Allaah fi ergamoota (Malaa’ikaa) isaa barreeffamoota isaa ergamtoota isaatis guyyaa dhumaas namni gane dogoggora (dhugaa) irraa fagaate ni dogoggore” 4:136
“Ergamtichi gooftaa isaa biraa kan isarratti bu’e ni amane. Amantoonnis (akkanuma) hundi isaanituu Allaahtti, Ergamoota isaatti kitaabota isaattis, ergamtoota isaa gidduutti tokkollee adda hin baasnu (kan jedhan yoo ta’an) ni amanan. Ni dhageenyes ni ajajamnes gooftaa keenya! Dhiifama (ni barbaanna) deebi’uunis gara kee qofa jedhan” 2:285
“Ergasiis gara kee amantiin Ibraahim qajeelaa yoo ta’u hordofi, inni warra Mushrikoota (Allaah waliin waaqa biraa kan waaqeffatan) keessaa tokko hin turre jechuu sirratti buusne” 16:123
“Isa gara kee bu’e sana jabeessii qabadhu, ati karaa qajeelaa irra jirtaati; innis (Qur’aanni) ofii keeti fi saba keetif ulfina guddaadha. Gara fuula duraattis isa irraa ni gaafatamtu. Ergamoota keenya isaan si dura ergine keessas (duuka buutota isaanii) al-rahmaanin ala kan biraatif akka bitaman goonee jirra yoo ta’e mee gaafadhu” 43:43-45
“(Murtii) kanaafis namoota waami, akka ajajamte sanattis qajeeli. Gara isaan goranis hin hordofin. Jedhiinis wanta Allaahn buuse hundattis nan amane. Isin jidduuttis wal qixxeessuf nan ajajame. Allaahn gooftaa keenya gooftaa keessanisi. Nuti hojiilen keenya nuuf jiru. Isisniifis hojiileen keessan isiniif jiru. Nutiif isin gidduutti mormiin hin jru. Allaahn nu jidduutti ni sassaaba. Deebinis gara isaa qofa” 42:15
“Isaan warra nuti kitaabotaa fi raajummaa isaanif kennineedha. Isaan (gantoonni Makkaa) saba isaan ganuu hin dandeenye dhugumaan qopheessinee jirra. (Raajonni) kunneen isaan warra Allaahn dhiifama isaanif godheedha. Karaa isaanitis duuka bu’i:- isa (Qur’aana) irratti gatii homaa isin hin gaafadhu. Inni addunyootaf abboommii malee homaa miti jedhiin” 6:89-90
“Gara keetitti kan buusne irraa shakkii keessa yoo jiraatte warra si dura kitaabicha dubbisan gaafadhu. Dhugaan gooftaa kee irraa siif dhufee jira. Shakkitoota keessas tokko hin ta’in” 10:94-95
(Kutaalee Qur’aanaa armaan olitti caqafaman irratti akkuma ifa ta’ee argamutti) Muhaammad kan itti himame qajeelfama isa dura ture akka hordofuu fi ergaa isaatis kitaabota qulqullaawoo isa dura jiran irraa akka mirkaneeffatu ture.
Kana jechuunis ergaan isaa ergoota raajota isa dura turan waliin wal fakkaachuu qaba jechuudha. Macaafni Qulqulluun kan nutti himu Yesus dhuma mul’atoota hundaa akka ta’eedha; kanaafuu raajonni isa booda dhufan hundi kan dubbachuu qaban angoo yookin maqaa isaatin ta’uutu irra jiraata; akkasumas wangeela isaa kan barabaraa labsuu qabu.
“Nyaata jireenna barabaraatiif jiraatu kan ilmi namaa inni Waaqni Abbaan chaappaa isaa isa irratti mallatteesse sun isinii kennuuf dadhabaa malee nyaata baduuf hin dadhabinaa.” Yohannis 6:27
“Waaqni nagayaa inni karaa dhiiga kakuu barabaraatiin Gooftaa keenya Yesuus, tissituu hoolotaa guddicha sana warra du'an keessaa kaase sun” Ibroota 13:20
“Maleekkaa biraas otoo inni samii walakkaa barrisuu nan arge; innis warra lafa irra jiraatanitti jechuunis saba maratti, gosa maratti, afaanii fi Sanyii maratti akka lallabuuf wangeela barabaraa qaba ture.” Mul’ata 14:6
“Anis isaaf sagaduuf jedhee miila isaa irratti lafa dhaye; inni garuu akkana naan jedhe; " Naa hin sagadini! anis hojjatumaa sii fi obboleeyyan kee warra Ye-suusiif dhuga-bahan wajjiin tajaajiluu dha. Waaqaaf sa-gadi; dhuga-bayiinsi Yesuusi hafuura raajiitii” Mul’ata 19:10
Muhaammad ergaa Kiristoos waan faallesseef akkasumas Ilma waaqaa ta’uu isaa waan ganeef ergaan isaa Waaqa biraa kan dhufe ta’uu hin danda’u.
“Nama akka Yesuus masiihii ta'e ganu malee sobduun eennu ree? Namni akkasii Kiristoosiin morma; Abbaa fi Ilmas ni gana. Namni Ilma ganu kamiyyuu Abbaallee hin qabu; namni waayee Ilmaa dhugaa bawu cuftinuu Abbaas qaba.” 1Yohannis 2:22-23
(Armaan olitti sagalee Waaqayyoo keessatti akkuma ilaalle) dhugumatti Muhaammad dhuma irratti sadarkaan inni irra gahe Waaqayyo sobaa gochuudha.
1Yohannis 5:9-13 “Dhuga-bayiisa namaa ni fudhanna; dhuga-bayiisni Waaqayyoo garuu kana caalaa guddaa dha; dhuga-bayiisni kun isa Waaqayyo waayee Ilma isaa dhugaa ba'e sanaatii. Namni ilma Waaqayyootti amanu kamiyyuu dhuga-bayiisa kana garaa isaa keessaa qaba; namni Waaqa hin amanne garuu waan isa Waaqni waayee ilma isaa dhugaa baye sana hin amaniniif inni Waaqayyuu sobduu godheera. Dhuga-bayiisni sunis isa kana; Waaqayyo jireenna barabaraa nuu kenneera; jireenni sunis Ilma isaa keessa jira. Namni Ilma sana qabu jireenya qaba; namni Ilma Waaqayyoo hin qabne immoo jireenya hin qabu. Yaada Xummuraa Isin warri maqaa Ilma Waaqayyootti amantan akka jireenya barabaraa qabaachuu keessan beettaniif ani waan kana isinii barreessa.”
Xumura Dubbichaa:- Muhaammad Waaqa Dhugaa Kan Sobu Waan Fakkeessef Raajii Dhugaa Ta’uu hin Danda’u
Yaada Bu’uuraa Lammaffaa
Macaafni Qulqulluun Akka Dubbatutti Xibaartummaa Fi Tolchi Raajii Waaqayyoo Isa Dhugaa Irratti Hojjechuu Hin Danda’u.
“//////////” Seera Ba’uu 23:23
“Namoonni torbaatamii lamaan sunis gammachuun deebi'anii, "Yaa Gooftaa, jinniiwwanilleen maqaa keetiin nuu ajajamaniiru" jedhan. Yesuusis deebisee akkana jedhe; "ani otoo Sheexanni ak-kuma balaqqeetti samii irraa bu'uu nan arge. Kunoo, ani akka isin bofaa fi torbaan qabaaf lafatti dhidhiittaniifi akka humna dii-naagmaras moo'attaniif aangooh isinii kenneera; wanni kamiyyuus isin hin miidhu. Garuu sababii maqaan keessan samii keessatti barreeffameef gammadaa malee sababii hafuuronni isinii ajajamaniif hin gammadinaa.” Luqaas 10:17-20
Muhaammad qorumsa kana darbuu hin dandeenye sababni isaatis xibaartuun Yihudii tokko xibaarummaa irratti hojjetee jiraati. Musliimonni akka dubbatanitti boqonnaaleen Qur’aanaa 113 fi 114 kan “mul’ataniif” Muhaammad abaarsa kana jalaa baasufi jedhu. Kana ilaalchisee hadisni kan galmeesse garuu:_
Ayishaan akka dubbattetti:- garbicha Allaah irratti xibaarummaan (digimtiin) hojjetamee ture kanaafuu niitolii isaa waliin qunnamtii saalaa osuma hin raawwatin akka waan raawwatee itti fakkeessa ture. (Suufiyaan kan dubbatetti immoo amala akkanaa kana agarsiisuun isaa xibaarummaan sun baay’ee ulfaataa ta’uu isaat agarsiisa jechuudha). Gaaf tokko innis akkas ajedhe,  .
Namichi inni duraa ‘isa irratti xibaartummaa kan hojjete eenyu?’ jedhee gaafate; namichi inni lammataa immoo ‘Labid Bin Al Asam kan jedhamu nama banii Zuraayiq irraa ta’eedha; innis dura-bu’aa Yihuudotaa fi nama fakkeessadha’ jedhee deebiseef. Namichi duraas ‘inni xibaarummaa sana hojjechuuf maal fayyadame?’ jedhee gaafate; kan lammataas ‘filaa rifeensi irra jiruudha’ jedhee deebise. Namichi duraa sunis ‘inni (filaan rifeensaa sun) eessa jira’ jedhee gaafate. Namichi kuunis ‘golga daraaraa muka teemira kormaa keessa ta’ee boolla daarwaan keessa dhagaa jala taa’ee jira’ jedhee deebise. Kanaafuu raajichi gara boolla sanaa deemee wantoota sanneen baasudhaan akkas jedhee dubbate:-  . (Sahih al-Bukhari, Volume 7, Book 71, Number 660; see also number 661)
Ayishanis akka armaan gadii jetteet dubbatte:_ raajichi yeroo tokko xibaarummaan itti godhamee ture kanaafuu wanta hingoone tokko akka waan godhee itti fakkaachaa ture. (Sahih al-Bukhari, Volume 4, Book 53, Number 400)
Yaadachiisa Qopheessaa
Waa’e jireenya keenyaa dhugumaan itti yaaduu qabna, sababni isaas amantaan nuti hordofnu sirrii ta’uu isaa beekuu waan qabnuufi. Raajichi amantaa Islaamaa eegale dhugumaan raajii dhugaatii? Jechuudhan gaafachuuf saalfachuu yookin sodaachuu hin qabnu. Barreeffamni armaan olitti argamuu fi kutaaleen itti fufanii jiran Muhaammad raajii dhugaa uumaa ta’uu fi ta’uu dhabuu isaa ni agarsiisu. Garaa bal’aadhan dubbisaa; amantaa Waaqa isa dhugaa hordofaa jirtuu? Yoo hin taane ta’e yaachisaadha. Qopheessichi kan gorsuu fi kan yaadachiisu dhugumaan akka itti yaaddaniifi. Waaqayyo karaa hafuuraa isa dhugaa akka isiniif ibsu kadhannaa keenya. Waaqayyo isin haa gargaaru, Amen.
Kutaa lammaffaa itti fifaa
Maddi hiikkaa Is Muhammad a true Prophet of God?
Islaamummaadhaf deebii, Afaan Oromoo Fuula Duraa


text:
Support Children in Bale. Building Bidire Hostel. June 29 @ Brian Coyle Center
Kadiro Elemo
Obbo Shimalis Abdisaa Godiina Baalee Dawwatan
Faayilii – Obbo Shimalis Abdisaa
WAASHINGITAN, DIISII(voaafaanoromoo)— — Itti aanaa prezidaantiin mootummaa naannoo Oromiyaa Obbo Shimalis Abdisaa godina Baalee keessatti uummata waliin marii gaggeessanii jiru.
Laga Yaadoo fi Walmar irraa hojii jallisii baasii qarshii Miliyoona tokko baasisuu akka gaggeeffamuuf jalqabsiisan.Hojiin kun waggaa lama ykn sadii keessatti yoo xumuramee Baalee fi olloota akka Barraaqii fi Dalloo Mannaa akkasumas baadiyyaa hedduun faayidaa keessaa akka argatan ibsamee jira.


text:
Pirezidaantiin Baankii Daldala Itoophiyaa Obbo Baacaa Giinaa Maaliif aangoo irraa kaafame?3F Media Editor
Amantanis dhiiftanis #Gaaffiin Nafxanyootaa Adadumaan deebi'aa jira. — #share godhaa#BaacaaGiinaa Maaliif aangoorraa kaafame?Pireezidaantiin Baankii Daldala Itoophiyaa Aangoo irraa akka kaafamu #Nafxanyootni Duula walitti fufaa gaggeessaa turan, keessaafuu gaafa #BaankiinDaldalaa Buqqaatotaaf Baajata ramadame baayina Ummataa irratti...
Abbaan Taayitaa Too’annoo Tamsaasa Itoophiyaa (Ethiopian Broadcast Authority ykn #EBA) #OMN doorsisuudhaaf xalayaa akeekkachiisaa tokko barreessee jira. Xalayaan dhiibbaa siyaasaa OMN irratti godhuudhaaf akka barreeffame ifaan irraa mul’atu kun, waajjiraalee mootummaa olaanoo biyyattii kanneen akka...
Dangote, who is Nigerian, shared his thoughts on efforts by what the government is doing to transform the nation’s economy during a roundtable discussion with the CBN Governor, Godwin Emefiele.Dangote says Nigeria’s economic diversification program has...
#KoroonaaVaayirasii | Koronaavaayiras ofirraa ittisuuf harka ni dhiqattu, bilbila keessan hoo akkamiin qulqulleeffattu?3F Media Editor
Dhaabbanni Fayyaa ddunyaa (WHO)n koronaavaayiras dhibee fayyaa addunyaa haala hama ta'een weeraraa jiru akka ta'e labseera. Dhaabbati kun dhibee kana irraa of ittisuu akka dandeenyus ibseera.Ofirraa ittisuudhaaf wantota nuti gochuu qabnu keessaa tokko harka keenya...
Deeggartootni Bilxiginnaa/MM.Abiy Ahmed Gosa 6 akka tahanii fi sababoota isa deeggaraniif Obbo Lidatuu Ayyaalow tarreessanii jiru3F Media Editor
Yeroo Adda Addaatti, Mormaa Cimaa fi Yaadota Walfalmisiisoo uumuun kan beekkaman Obbo Lidatuu Ayyaalew dhiyoo hidhaa bahuun ni yaadatama, Akkasumas Paartiin inni hoogganu Filannoorraa haqamee kan ture amma kitaaba haaraa 27 ida'uu 2 jedhu gadi...
Waldhabdee MM.Abiy Ahmed fi Pr.Uhuru Kenyatta #Jaarsummaan Araarsuuf Jilli Finfinnee ergame Naayiroobii seenan.3F Media Editor
Yeroo adda addaatti haala hin barataminiin bulchiinsa Itoophiyaa irraa gammachuu akka hin qabne kan agarsiisaa turan President Keniyaa Uhuru Kenyatta, Waltajjii #IGAD irratti ifatti jechoota jajjabaa walitti darbachuudhaan ifatti walitti bu'anii akka turan Miidiyaalee adda...
Googl Fayyadamtoonni Huwaawee Haaraan Appilikeeshinoota Koo Akka Hin Fayyadamne Jechuun Akeekkachiise3F Media Editor
Finfinnee, Gurraandhala 17, 2012 – Googl yeroo dhiyoodhaa asitti oomishoonni Huwaawee gabaaf dhiyaatan appilikeeshinoota koo akka hin fayyadamne jechuun akeekkachiisera.Googil fayyadamtoonni Huwaawee haaraan appilikeeshiniisaa maddoota hin beekamnerraa akka hin fe’anne jedheera.Oomishni Huwaawee haaraan appilikeeshinii Googl...
Dooktar Injinar Silashii Baqqalaa Itti Aanaa Preezdaanti Komishinii Gamtaa Awurooppaa Waliin Mari’atan3F Media Editor
Finfinnee, Gurraandhala 19, 2012 – Ministirri Bishaanii, Jallisii fi Inaarjii Dooktar Injinar Silashii Baqqalaa Itti aanaa preezdaanti Komishinii Gamtaa Awurooppaa Firaansi Tiimarmaansi waliin mari’ataniiru. Turtii isaaniin hariiroo Ityoophiyaa fi Gamtaa Awurooppaa irraatti mari’ataniiru. Waliinga’iinsa humnaa, qabeenya qilleensaa...
Oromoonkoo yoom Seenaa irraa barataree? Saba tokkummaan ka’ee gaara sochoose osoo jedhamnu, saba walsochoosee waljisse taanaaree?Singiton Abdissa
Sabni haphiin walii lama. Tokko, saba lakkoofsaan bicuuti, tokkommoo saba jabaa ykn hayyuu hin qabne. Biyya lafaa kanarratti sabi lamaan kun karaa hundumaan miidhamaadha. Addunyaan kun kan garee Abshaalotaa fi sobdootaati. Gareen kun xiqqaasaa sobaan...
#CoronaVirus | Maallaqni moofaan vaayrasii koroonaa dabarsuu akka danda’an Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa ibsa laateen akeekkachiise.3F Media Editor
#CoronaVirusMaallaqni moofaan vaayrasii koroonaa dabarsuu akka danda’an Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa ibsa laateen akeekkachiise.Tamsa’ina vaayrasii koroonaa ittisuuf jecha itti fayyadama maallaqoota moofa’anirratti of eeggannoon taasifamuu akka qabu Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa kan hubachiise yoo ta’u, fayyadamtoonni Birrii...


text:
Gindabarat
Kuttaayee-Liiban/Gindabarat aanaa godina Shaggar Dhihaa keessaa tokko. Aanaan kun kan argamu kaabaa godina kanaatti yoo ta'u karaa kaabaatiin Mootummaa Naanoo Amaaraa fi godina Shaggar Kaabaatiin, karaa kibbaa anaa Jalduu, Amboo fi Calliyaan, karaa dhihaa godina Wallagga Bahaatin, karaa bahaa immoo anaa Meettaa Roobiitiin wal daangessa. Anaan kun baayyinaan laggeeniin marfamtee kan argamtu yoo ta'u kana keessaa karaa kaabaa Laga Abbayin (Blue Nile) (kan Mootummaa Naannoo Amaaraarraa gargar baasu), karaa bahaa Laga Mogor (kan godina Shaggar Kaabaa irraa gargar baasu) karaa dhihaammoo Laga Gudariin (kan godina Wallagga Bahaarraa gargar baasu) marfamti. Magaalaan guddon aanaa kanaa Kaachisii jedhamti. Aanaan kun mana barumsaa sadarkaa 2ffaa tokko kan Mana Barumsaa Sadarkaa 2ffaa Gindabarat jedhamu qaba.
Aanaan duraan Kuttaayee-Liiban, boodarra immoo Gindabarat jedhame yeroo ammaa bakka lamatti qoodamuun aanaa Gindabarat jedhamuu fi aanaa Abuunaa Gindabarat jedhamu uumeera.
Haala Qilleensaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Aanaan Kuttaayee-Liiban/Gindabarat haala qilleensa badda-daree fi gammoojjii qabdi. Lafa aanaa kanaa keeessaa parsentii 40% baddaa-daree yoo ta'u, badda-dareen ol ka'iinsa lafaa meetira 500 amma 2604 ta'u qaba. Lafaa aanaa kanaa keessaa parsentiin 60% gammoojjii wayita ta'u kunis ol ka'insa lafaa meetira 1000 hanga 2500 qaba. Naannoon qilleensa badda-daree qabu gammoojjiirra yoo qorruu, rooba guddaa argata (gammoojjiirra). [1]
Lafa aanaa kanaa keessaa parsentii 40% oomishaaf kan oolu yoo ta'u, parentiin 36% kaloo loonitiif oola. 1.3% lafa bosona qabu, 9% mukkeen xixiqqoo kan uwwifame, 8.8% lafa manca'ee fi qonnaaf ooluu hin dandeenye, 2% lafa bishaaniin qabame yoo ta'u kan hafe walitti parsentii 2% ta'a.[2]
Dimoograafii Aanaa Kanaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Akka lakkoofa ummata bara 2007 godhameetti, baayyinni ummata aanaa kanaa 104,595 yoo ta'u kana keessa 52,726 dhiira, 51,869 immoo dubartoota. Ummanni 11,082 ykn 10.56% magaalaa keessa jiraatan yoo ta'n kan hafan baadiyaa jiraatu. Jiraattonni aanaa kanaa baayyeen amantii Pirootestaantii kan hordofan yoo ta'u kunis parsentii 55.96% ta'a. Warra hafan keessa parsentii 34.12% Ortodoksii, akkasumas parsentii 9.18% amantii aadaa hordofu.
Akka lakkoofsa ummataa bara 1994tti, ummanni aanaa kanaa 147,437 ture; kana keessaa 71,799 dhiira yoo ta'u, 75,638 dubartoota turan. Yeroo sana, namni 4,363 ykn 2.96% magaalaa keessaa jiraatu turan. Lammiiwaan baayyinaan aanaa kana keessa jiraatan Oromoo (99%), fi Amaara (2.1%). Afaan Oromoo aanaa kana keessatti akka afaan baayyinaan dubbatamu (98.36%).
Haala Jireenya Ummaata isaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Jireenyii uummata aanaa Kuttaayee-Liiban/Gindabarat baay'inaa jireenya qonnaa irratti kan hundeefame dha. Harki muuraasi hojii daldaalaa irratti kan bobba'anis ni jiru. Haalli jireenya qonnaas kan aadaa irratti hundeefame yoo ta'u waggatti al tokko oomisha argatu. Aanolee Lixa Shaggar.
Template:Aanolee Shaggar Dhihaa


text:
Iffa comet C/2004 Q2 Machholz jedhamtu
Apparent Magnitude (m) iin bayyina iffa Planet yokan Urjii iin qabdu yoo lafaa kenya irra lalani tilmamani dha. haa ta'u malee lakkofsii kunii akka bayyina isatti hin fudhatamu, kunii jechuni immo yoo lakkofsi kunii diqaa ta'e Planetii yokan urjiin sunii bayye iffa jechu dha. Yoo immo lakkofsii gudda ta'u bayye hin iffu jechu dha. Fakkenya Mars iin apparent magnitude -2.9 qoffaa qaba, haa ta'u malee Marsiin iffan Aduu, Batti fi Venus tti anne affurafa gubbatti argama.


text:
Addooyyee
Addooyyeen, aadaa Oromoo keessatti, sirna ittiin durbi lama umurii isaanii guutuu obboleetti walii ta'uf waada itti walii galani.
Maalummaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Hiriyummaan uummata Oromoo biratti aadaa kabaja guddaa qabu. Aadaa hiriyummaa Oromoo keessaa tokko addooyyee yoo ta'u kunis shamarran Oromoo biratti baay'ee beekamaadha. Addooyyen aadaa ittii shamarran Oromoo jaalala dhugaa, kabajaafi maalummaa hiriyummaa ittiin agarsiisani. Addooyyeen aadaa dubri umrii fi naannoo jireenyatiin walitti dhiyaatan lama hanga waliin jiranitti wal jaalachuu fi waliin dhaabbachuuf waadaa waliigalani. Waadaan walii galan kuni kakuu hiriyummaa isaanii cimsu ta’a. Haalli kakuun kun itti raawwatus seera mataa isaa qaba. Dura jarri lamaan quba moggee wal qabatanii akkana jechuun kakatu:
Dubree A: Addooyyee Addooyyee
Dubree B: Oo koo!
Dubree A: Yoon lammata maqaa kee dhaye maqaa koo duuti haa dhooftu.
Dubree B: Koollee duuti haadhooftu.
Kakuu kaan booda hiriyoonni lamaan addooyyee jedhanii wal waamu; maqaa isaanitiin lammata wal hin waaman. Naannoo muraasatti, hiriyoonni lamaan maqaa biraa walii moggaasuun isaan wal waamu. Fakkeenyaaf, Arsiitti kumuudee, Hanguggee, Bilillee faa walii moggaasuun wal waamu. Waadaa walii galan kana eeguuf jecha dubara moggoo taatellee maqaa ishiitiin hinwaaman.
Addooyyee lamaan yeroo gammachuus ta’ee gaddaa waliin dhaabbatu. Yeroo boqonnaa isaanii guyyaa Dilbataa waliin dabarsu, dhimma qaban hundarratti wajjin mari’atu. Dhimmi gaa’ila raawwachuu yoo isaaniif dhiyaate, waa’ee gurbaa isa fuudhaf gaafatee iyyaafatanii irratti mari’atu. Mariin waa'ee hojii isaa, amala bayeessa qabaachuu isaa, harka qalleessa ykn sooressa ta’u isaarratti ta’uu mala. Haaluma kanaan ulaagaa kaadhimummaa guutuufi guutuu dhabuu isaa mirkaneessu. Kana malees, gammachuu warra isaaniirratti wajjin hirmaatu. Yoo warri isaanii sirna adda addaa godhatan nuffii tokko malee wal gargaaru. Haaluma kanaan gaafa rakkoos walirraa hinbaqatan.
Hunda caalaa ammoo cidha waliirraa hinhafan. Qophii cidha wliirratti hirmaatu. Addooyyeen heerumaaf qophooftu maal gochuu akka qabdu gorsu, akka ishiin haala gaariin mana horattu yaadaan gargaaru. Kana malees, waan misirroon fudhattee heerumtu dhalee fi dhangaa adda addaa qopheessanii mi’a manaa fi uffata bitaanii walii gumaachu. Bakka tokko tokkotti ammoo, heexoo dubarri heerumaaf kaatu dhugdu waliin dhugu; sirba cidhaa jala bultii waliin sirbu. Dhumarratti, gaafa heerumaa baye-bayee fi taritaarii baafachuun booyanii fira boochisu.Walumaagalatti, addooyyeen haala shamarran jireenya keessatti gaddaa fi gammachuu irratti waliin dhaabbatani jaalala waliif qaban ittiin ibsatani.
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Addooyyee
- Barnoota Afaan Oromoo Kitaaba Barataa Kutaa 9, 2012


text:
Dhiittaan Mirga Dhala Namaa Mootummaa Itoophiyaatiin Gaggeeffamaa Jiru Qorannoo Walaba Sadarkaa Addunyaa (International Investigation) Barbaada
(Ibsa ABO – Gurraandhala 1, 2020)
Dhiha Oromiyaa (Godinoota Wallaggaa) irraa tajaajilli qunnamtii akka bilbilaa fi internet erga Mootummaadhaan kutamee baatii tokko tahee jira. Qunnamtiin cituu irraa kan ka’e waan guyya guyyaatti tahu ragaa guutuu wajjin yeroodhaan argachuun ulfaataa tahus ajjeechaa loltootni fi hidhattootni mootummaa Itoophiyaa lammiilee nagaa (meesh-maleeyyii/Civilians) irratti gaggeessaa jiraniin lubbuun namaa akka baala mukaa haca’aa jiraachuun dhagahamaa jira. Keessattuu Godinoota lama (Lixa Wallaggaa fi Qellem Wallaggaa) keessatti ajjeechaa fi miidhaa loltootni mootummaa Ummata irraan gahaa jiran jechi ittiin ibsan nu dhibee jira. Yakka waraanaa fi dhiittaa mirga dhala namaa jedhanii qofa ibsuun illee itti xiqqaata. Kibba Oromiyaa (Godinoota Gujii)ttis haalli jiru kana irraa hedduu addummaa hin qabu. Roorroo bifa kanaan waggaa tokko caalaaf bulchiinsa waraanaa (Command Post) jalatti Ummata kana irra gahaa jiru yeroo adda addaatti ibsinee furmaatni akka itti barbaadamu gaafachaa kan turre tahus hanga ammaatti rakkoon kunii fi sagaleen Ummata keenyaa dhageeytii isaaf malu argachuu hin dandeenye.
Yeroo ammaa ajjeechaan lammiilee nagaa (meesha-maleeyyii) irratti gaggeeffamu, hidhaan, barnoota irraa arihatamuun barattoota manneen barnootaa ol’aanoo, walumaagala dhiittaan mirga dhala namaa fi yakki waraanaa Ummata keenya irratti gaggeeffamaa jiru kan yeroo kamuu caalaa hammaataa fi ulfaataa tahee jira. Qorannoo qaama walabaa kan sadarkaa addunyaa (international investigation) fi furmaata hatattamaas kan gaafatu dha.
Rakkoon kun yoo hatattamaan hin dhaabsifamu tahe gara haala kana irra hamaatti cehee tohannoodhaa ala bahuu akka danda’u yaaddoo keenya tahuu ammas irra deebinee gadi jabeessinee ibsina. Roorroo tahe jedhamee mootummaan Itoophiyaa (Bulchiinsi Dr. Abiy Ahmed) Ummata nagaa irratti gaggeessaa jiru kana cimsinee balaaleeffanna. Hatattamaan akka roorroon kun Ummata irraa dhaabbatus jabeessinee gaafanna. Ajjeechaa lubbuu fi barbadaawinsa qabeenyaa dabalatee miidhaa hanga ammaatti dhaqqabee fi haala kanaan itti fufee dhaqqabuuf malu maraafis kan itti gaafatamu mootummaa Itoophiyaa (Bulchiinsa Dr. Abiy Ahmed) tahuu ifa goona.
Maayyii irratti wanneen armaan gadii akka guutaman ABOn gadi jabeessee gaafata:
1. Ajjeechaan, hidhaa fi roorroon bifa hundaan Ummata nagaa irratti gaggeeffamaa jiru kun hatattamaan akka dhaabbatuu fi loltootni Ummata nagaa fixaa jiran mooraa ofiitti akka deebifaman.
2. Rakkoon jiru karaa nagaa mariidhaan furmaata akka argatuuf mootummaan akka haala mijeessu.
3. Ummatni sababa kanaan miidhaan gara garaa irra gahee fi qe’ee ofii irraa baqachiifame qe’ee ofiitti deebi’ee nagaadhaan akka jiraatuu fi miidhama irra gahe irraa akka kabsatuuf birmannaa fi gargaarsi barbaachisu akka godhamuuf. Kan balleessaa fi murtii seeraa malee hidhaman akka hiikamanii fi barattoota dabaan barnoota irraa arihataman barnoota isaaniitti deebisuuf haalli akka mijeeffamu.
4. Yakka Ummata nagaa irratti raaw’atamaa jiruu fi miidhaa suukanneessaa gahaa jiru kana ilaalchisee qorannoon walabni kan sadarkaa Addunyaa (International Investigation) akka gaggeeffamu.
Injifannoo Ummata Bal’aaf !
Adda Bilisummaa Oromoo
Gurraandhala 1, 2020


text:
Walakkeessa Gonderii fi aanaalee naannoo jiran keessa baatii onkoloolessa darbee qabee sabatiinsi dhabamuu isaan hojii barsiisuu irratti kanneen boba’an dabalatee hojii dhiisanii gamasii baqachuu dubbatu.
Zoonii walakkeessa Gonderii fi itti gaafataaan qajeelcha barnootaa obbo Masfin Irkaab akka jedhanitti waaltaalee maallqaa irraan kan hafe waajjiraaleen mootummaa kanneen biroon hojii dhaaban illee keessumaa walitti bu’iinsi sun hojii baruu fi barsiisuu irratti dhiibbaa guddaa uume jedhan.
Waaltaaleen barnootaa martinuu cufamanii barattoonni kuma 5 fi barsiistonni kuma tokko ta’an barumsa dhaabaniiru jedhan.
Waggaa baranaa naannoos ta’e sadarkaa biyyaatti kan kennamu qormaata biyyoolessaa fudhachuuf barattoonni foormii hin guunne.
Itti gaafatamaan dhimmootii kominikeeshinii naannoo sanaa obbo Assemaaheny Asres VOAf akka ibsanitti yeroo ammaa naannoo sana keessa buqqaatota kuma 91tu argamu.kanneen kana deebisanii qubsiisuuf qarshii biliyoonaan laka’amutu barbaachisa jedhan.


text:
Ibsa Suuratu Al-Qiyaamah-Kutaa 4
Qiyaamaan haqa erga taatee maaltu jireenya boodaatiif (Aakhiraatiif) hojjachuu fi of qopheessu irraa nama dhoowwa ree? Qananii Aakhiratiif cimanii hojjachuu irraa maaltu gufuu namatti ta’aa? Gufuuwwan kanniin mee haa ilaallu:
“Dhoorgamaa! Garuu isin [addunyaa] ariifattu jaallattu. Aakhirah immoo ni dhiistu.” Suuratu Al-Qiyaamah 75:20-21
Kana jechuun yaa namoota dhimmichi akka isin, “du’a keenyan booda hin kaafamnu, hojii keenyaaf hin mindeefamnu ykn hin adabamnu” jettanii miti. Garuu wanti jecha akkanaatti isin kakaase, addunyaa ariifattu tana jaallachuu fi Aakhirah boodarra dhuftu caalaa fedhii addunyaa filachuu keessanii. Addunyaa ariifattutti amantanii Aakhirah boodarra dhuftutti kafartan.[1]
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa aayah haala wali galaatin namootaan, “Dhorgamaa” jechuun jalqaba. Sababni isaas, addunyaa gabaabdu fi yoosu baddu tana jaallachuun Aakhirah turtuu fi qananii baay’een guuttamte dhiisu. Osoo ishitti kan amanan ta’aniyyuu carraaqi ishiif malu hin carraaqan.
Sababa ilaalchi isaanii gabaaba ta’eef, mi’aa argachuuf jarjaruu fi fedhii lubbuutiif deebii kennuu isaanitiif jaalalli namoonni addunyaa ariifattu tanaaf qaban jireenya tanaa fi faaya ishiitti akka rarra’an isaan taasisa. Hojii fi xiyyeefannoo isaanii guutuu ykn harka caalaa faaydaa gabaabdu addunyaa fi mi’aa ishii argachuutti qajeelchu. Kuni Aakhirah fi ishiif hojjachuu irraa akka garagalanii fi ko’ooman isaan taasisa. Osoo warra Aakhiratti amanan ta’aniyyuu Aakhirah ni dhiisu, haqa ishii ni gatu. Kanaafu, kuusaa Aakhirah kuufame ni kasaaru. Addunyaa badduu keessatti of kasaarsu. Sababni isaas, sababoota Aakhirah dhiisanii karaa fi sababoota isaanii hunda gara addunyaa qajeelchan. Yommuu isaan du’an, addunyaan of duubatti isaan achi gatuun namoota biroo ishiitti rarra’anitti qajeelti.
Ergasii yommuu jireenya lammataatiif kaafaman kasaartoota ta’anii of argu. Sababni isaas, sababoota jireenya lammataa dhiisanii jiru, ishiif hojjachuu irraa addunyaa arifattuun ko’ooman (biizi ta’an).
Haalli kuni jecha dhorgamaa jedhuu hin barbaachisuu ree? Gaafilaaf beeksiisa, nama amanee hanqiseef qananii Aakhirah fi Jannata keessatti sadarkaa ol’aanaa kajeelun akka carraaqqi isaa dachaa godhuuf kakka’uumsa ta’uuf akeekachisni “dhoorgamaa” jedhu ni barbaachisa. (Gaafilaf dhoorgami yommuu jedhamu, gaflaa kana keessaa dammaqii Aakhirah qananiin guuttamteef hojjadhu. Nama Aakhiratti amaneef immoo, hanqinna irraa dhoorgami. Carraaqi fi qabsoo kee dachaa gochuun qananii Aakhirah fi Jannata keessatti sadarkaa ol’aanu kajeeli.)
Sababoota armaan gadiitiif namoonni addunyaa gabaabdu tana jaallachuun Aakhirah dhiisu:
Sababa 1ffaa-Addunyaan wanta arganii fi qaamolee miiratiin hubataniidha. Aakhiraan immoo wanta ijaan hin mul’anne gara fuunduraatti dhuftuudha.
Sababa 2ffaa-namoonni jireenya addunyaa ni jiraatu, ammaa amma ishii keessa jiraatu. Kanaafu, ishiin akka ko’ooman isaan taasisti, miira isaanii keessaa fi alaa too’atti. Mi’aa ishii irraa dabalata barbaadu. Rakkoo fi jeequmsa addunyaa immoo ammatti keessaa bahuu fi gara fuunduraatti irraa of eeguuf ni ifaaju. Kuni gandaa Aakhiraa fi wanta ishii keessa jiru isaan dagachiisa. Osoo kan ishitti amanan ta’aniyyu rakkoo fi mi’aan addunyaa Aakhirah isaan dagachiisa, nama duuti isaaf gorsituu taatee fi Qur’aana haala itti fufaan qara’uun Aakhira yaadanno isaa keessa galche malee. Keessumayyuu aayaata (keeyyattoota) waa’ee Aakhirah, Jannataa fi qananii turaa ishii keessa jiruu, ibiddaa fi azaaba dubbatan itti xinxalluun yeroo hundaa Aakhirah akka yaadatanii fi ishiif carraaqan nama taasisa.
Sababa 3ffaa-sochiin fedhii namootaa fi hawwiin nafsee isaanii yeroo garii hanga wal dorgommii isaan geessa. Wal dorgommiin kuni mi’aa addunyaa fi faayda gosa adda addaa hisaaba maleetiif xiyyeefannoo akka kennan isaan taasisa. Karaalee kanatti nu geessa jedhanii yaadan hunda hordofu. Isaan yeroo baay’ee fedhii fi hawwii qaamaatii fi nafsee gammachiisu malee yaaddo biraa hin qaban.
Sababa 4ffaa-Aakhiran dhugaadhaan waadaa tan galamteedha. Garuu akka hawwii fi fedhiin namaa ishiif kaka’uuf ijaan hin mul’attu. Aakhiratti amanuun amantii qalbii, aqlii fi wanta nafsee keessatti hubatamuudha.
Jireenya addunyaa keessatti gooddi qormaataa jalqabaa wanta ijaan hin mul’annetti (gheybitti) amanuu akka ta’e asitti kaasun nurraa bareeda. (Namni goodda kana irra bahe akka dirree bal’aatti baheeti. Goodda kana irra bahu jechuun Rabbii olta’aa fi Aakhiraatti dhugaan amanuu fi hojii namarraa eeggamu hojjachuudha.)
Sababa 5ffaa: Akka yaada namootatti Aakhiraan gara fuunduraa fagootti argamti. Garuu dhugaadhaan dhimma baay’ee dhiyoo ta’eedha. Isaa fi nu jidduu rakkoo du’aa malee homtu hin jiru.
Barzakha du’aa fi kaafama jidduu jiru yoo ilaalle, namni du’e yeroo isaa hin beeku. Sababni isaas, darbiinsi yeroo isatti dhagahamuun ni haaqama. Warra qanani’an keessaa yoo ta’e qananiin isatti dhagahamuun isa waliin ni tura, yoo warra azzabaman keessaa ta’e immoo azaabni isaatti dhagahamuun isa waliin ni tura. (Kana jechuun namni du’e yeroo hangami qabrii keessa akka ture hin beeku. Garuu warra qanani’an irraa yoo ta’e qananiin isatti ni dhagahama. Warra azzabaman irraa yoo ta’e azaabn isatti ni dhagahama. Kanaan ala hamma yeroo isarra darbee hin beeku.)
Du’aan booda nafsee fi ruuhi keessaa hamma yeroo darbee beekun kan haaqamu erga ta’ee, warra du’an biratti daqiiqaan takka, sa’aati fi waggoonni miliyoonni wal-qixa ta’uu jechuudha. Yommuu qabrii isaanii keessaa kaafaman akkuma nama guyyaa qixxee yeroo muraasaaf rafee isaanitti dhagahama. Kana keessatti namni jalqaba du’ee fi namni dhumarratti yommuu addunyaan baddu du’e wal-qixxaatu.
Haala hirribaa keessatti muxxannoon namootaa, haalli yeroo gaggabbii fi opreeshinii, Qur’aana keessatti haalli nama du’ee ergasi waggaa dhibba booda kaafamee fi hirribni warra godaa (kahf) dhimma kana ni agarsiisu.[2]
(Namni hirriba cimaa sa’aati baay’eef yoo rafe, yommuu dammaqu sa’aati takka qofa waan rafe isatti fakkaata. Namni du’es yommuu kaafamu yeroo baay’ee gabaabaaf waan ture isatti fakkaata. Qur’aana keessatti, namni du’ee ergasii waggaa dhibba booda kaafamee yommuu “Hangam turte?” jedhamee gaafatamu, “Guyyaa tokko ykn cinaa guyyaa” jechuun deebise:
“Yookiin namticha ganda mataa ishii irratti kukkuftee osoo jirtuu irra darbee, “Du’a ishiitin booda akkamumatti Rabbiin tana jiraachisaa?” jedhe, [hin ilaallee?]. Rabbiinis waggaa dhibba isa ajjeesee isa kaasun, “Hangam turte?” jedheen. Innis, “Guyyaa tokko yookiin cinaa guyyaa ture.” Jedhe. [Rabbiinis] ni jedhe, “Ati waggaa dhibba turte. Mee gara nyaataa fi dhugaati keeti ilaali; hin jijjiramne. Gara harree keetis ilaali. Namootaaf mallatoo si taasisuuf [kana goone]. Gara lafees ilaali, akkamitti akka walitti qabnu fi ergasii foon itti uwwifnu.” Yeroma ifa isaaf ta’u, “Rabbiin waan hundaa irratti Danda’aa ta’uu nan beeka.” Jedhe.” (Suuratu Al-Baqarah 2:259)
Namtichi kuni ganda manneen ishii kukkufanii fi jiraattonni keessatti dhuman biraan darbe. Kana ajaa’ibsiifachuun “Rabbiin namoota du’an kanniin akkamitti jiraachisaa?” jechuun gaafate. Ergasii Rabbiin isa ajjeessun waggaa dhibba tursiise. San booda isa kaasun, “Hangam turte?” jedheen. Namtichis, “Guyyaa tokko yookiin cinaa guyyaa ture.” jedhe. Garuu inni waggaa dhibba ture. Kuni kan agarsiisu yeroo du’a isaatti hamma yeroo isarra darbee hin beeku. Yommuu du’aa kaafamu guyyaa tokko ykn cinaa guyyaa waan ture isatti fakkaata.
Warri goda keessa seenaniis waggaa 309 booda yommuu hirribaa dammaqan, “Hangam turtan?” jechuun wal gaafatan. Isaanis, “Guyyaa tokko ykn cinaa guyyaati” waliin jedhan.)
Ammas, namoota du’aan hundaafis hammi yeroo akka hin beekkamne Qur’aana irraa aayatonni baay’een ni agarsiisu. Isaan keessaa:
“Guyyaa ishii argan akka waan waaree booda yookiin waaree dura malee homaa hin turre [isaanitti fakkaata].” Suuratu An-Naazi’aat 79:46
Guyyaa Qiyaamaa yommuu qabrii isaanii keessaa kaafaman qabrii keessa waaree dura yk waaree boodaa malee akka homaa hin turretti isaanitti dhagahama. Waaree booda jechuun laaqana ykn zuhrii boodarraa kaase hanga aduun seentu waqtii jiruudha. Waaree dura (duhaa) jechuun immoo ganama irraa kaasee hanga aduun walakkaa samii geessu waqtii jiruudha.
Dhugumatti Guyyaan Kaafamaa (Qiyaamaa) hubannoo namootatti dhagahamuun wal bira yommuu qabamuu baay’ee dhiyoodha. Du’aa fi kaafama jidduu wanta hirriba fakkaatu malee homtu hin jiru. Akkuma namni yeroo dheeraaf hirriba cimaa rafee sa’aati takkaaf waan rafe isatti fakkaatu, namni du’ees hangam qabrii keessa akka ture hin beeku. Yommuu kaafamu guyyaa tokko ykn walakkaa guyyaa waan ture isatti fakkaata.
Kanaafi, Rabbiin azza wa jalla Guyyaa kaafamaa fi wanta isa keessatti adeemsifamu dhiyoo akka ta’eetti ibse. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti, isaan isa (Guyyaa Qiyaamaa) fagootti ilaalu. Nuti immoo dhiyootti isa ilaalla.” (Suuratu Ma’aarij 70:6-7)
Ammas Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha.
“Dhugumatti, Nuti adabbii dhiyoo isin akeekachiisne, Guyyaa namni waan harki isaa lamaan dabarsan argu fi kaafirri, “Yaa hawwii kiyya! Osoo biyyee ta’ee [hafee] maal qabaa!” jedhuudha.” Suuratu An-Naba’i 78:40
“Dhugumatti, Nuti adabbii dhiyoo isin akeekachiisne,” Yaa namoota azaaba Guyyaa Qiyaamaa kalaaye fi dhiyaate isin akeekachiisna. Namni jireenya addunyaa keessa jiraatu umriin isaa gabaabadha. Namni du’ee immoo hamma yeroo isarra darbee waan hin beeknef yommuu kaafamu, yeroon inni qabrii keessa turee guyyaa ykn walakka guyyaa isatti fakkaata. Kanaafu, Qiyaamaan nama hundattu dhiyoodha jechuudha. Mee kana hubachuuf fakkeenyaa haa dhiyeessinu, Caalaan waggaa 60 booda du’e haa jennu. Erga du’ee awwaalamee booda hamma yeroo isarra darbee hin beeku. Yommuu kaafamu guyyaa ykn walakka guyyaa waan ture isatti fakkaata. Kanaafu, jireenya addunyaa tanaati fi kaafamu booda hammi turtii (yeroo) inni beeku waggaa 60 fi guyyaa tokko ykn walakkaa guyyaati. Waggaan 60 fi guyyaan tokko immoo yeroo baay’ee gabaaba ta’aniidha. Kanaafu, Qiyaamaan nama hundaafu baay’ee dhiyoodha.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Xabarii-23/504-505
[2] Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-2/494-499


text:
Ammee: WBO’n magaalaa Shaambuu tohannaa isaa jala galchuuf dhukaasa bane
Keelloo: Fulbaana 10, 2021
Waraanni Bilisummaa Oromoo Lixa Oromiyaa godina Horroo Guduruu Wallaggaatti, magaalaa guddoo godinichaa Shaambuu dhuunfachuuf dhukaasa banee akka jiru himame.
Magaalaa Shaambuu dhuunfachuuf halkan edaa itti marsee kan bule, yeroo amma lola guddaan WBO fi waraana mootummaa gidduutti gaggeeffamaa jira jedhan.
Daandileen cufamanii jiraachuu kan himame, Waraanni Bilisummaa Oromoo WBO’n naannoo Lakkuu jedhamutti waraana mootummaatti ulaa cufee haleellaa raawwataa jira jedhame.


text:
Mudde 8,2015 Guyyaa Har’aa FDG Itti Fufuun Magaalaa Waliisoo,Ada’aa Bargaa,Ejeree,Geedoo fi Shashammannee Keessatti Jabaatee Itti Fuee Jira.
Addatti Walisoo dirree waraanaa fakkaattee jirti. Manneen tajaajila kennan kan akka Hoteelaa,Suuqii fi dhiimmi daldalaa hundi dhaabatee waraani tikaa waayyaanee qawwee waaqatti olqabanii dhkaassaa jiru. Kan namatti tolu ummaann magaalichaa bartoota cinaa graa jira. Loltooti Wayyaanee dhukaasa bananiin meeshaa gurguddaa yeroo shanii ol dhukaasanii jiraachuu Qeeroon gabaasa.


text:
Sagantaan nyaata addunyaa kan tokkummaa mootummootaa meeshaalee ittisa vaayiresii koronaaf gargaaru waaltaa Finfinnee jiru irraa garga biyyootii Afriikaa adda addaa raasuu jalqabuu isaa beeksisee jira.
Itiyoophiyaatti daayriktera WFP kan ta’an Steven Were Omaamoo meeshaaleen gargaarsaa marsaa duraa biyyoota Afriikaa adda addaatti ergamuu isaa mirkaneessaniiru. Meeshaalee kana jalqaba kan argatan Gaanaa fi Afriikaa Kibbaa ti.
Daayirekterichi akka jedhanitti meeshaaleen kun meeshaa ittiin of eeggannoof ta’u, kan qorannaa ittiin geggeessan, haguuggii funyaanii fi afaanii ykn Maaskii fi meeshaa hafuura baafachuuf gargaaru Ventilator ta’uu ibsaniiru jedha Eskinder Frew Finfinnee irraa.


text:
Duula duguuggaa sanyii fi babal’ifannaa daangaa, Milishootaa fi Poolisii Humna Addaa Naannoo Amaaraa Raayyaa Ittisaa Impaayera Itoophiyaan tumsamaniin, Roobii (Eebila 14, 2021) irraa qabuun hanga Dilbata har’aatti Uummata Oromoo Walloo irratti geggeeffamaa jiruun, namaa fi qabeenya Oromoo Walloo irra gaaga’amni ga'aa jiraachuu.
Lola Poolisii Humna Addaa Naannoo Amaaraan, Uummata Oromoo irratti, Konyaa Baha Wallaggaa, Ona Limmuu, Gandeen Harqumbee: 3, 5, 6, 7 fi 8 jedhaman keessatti, Jimaata (Eebila 16, 2021) irraa qabuun banameen Oromoonni lama jaboo madaa’uun, hospitaala Giddaatti wal’aanamaa jiraachuu.
Tarkaanfii of-ittisuu Qonnaan-bultoonni Oromoo gandeen kanneen keessa jiraatan fudhataniin ammoo Poolisoota Humna Addaa Naannoo Amaaraa irraa 12 ajjeefamuu.


text:
OBN Fulbaana 16,2014-Godina Shawaa Lixaa aanaa Ejeersa Lafootti balaa tiraafikaa dhaqqabeen lubbuun namoota 8 darbe.
Godina Shawaa Lixaa aanaa Ejeersa Lafootti balaa tiraafikaa dhaqqabeen lubbuun namoota 8 darbuusaa To’ataan Olaanaa Poolisii Tiraafika Aanaa Ejeersaa Lafoo Saajin Fiqaaduu Mulugeeta beeksisan.
To’ataan Olaanaa Poolisii Tiraafika Aanaa Ejeersa Lafoo Saajin Fiqaaduu Mulugeeta akka himanitti, balaan tiraafikaa kun kan dhaqqabe guyyaa kaleessaa galgala yoo ta’uu, aanichatti naannoo laga Hulluuqqoo jedhamutti akka ta’es himaniiru.
Konkolaataan lakkoofsi gabteesaa 3-30485 Oro jedhamu magaalaa Finfinneerraa gara Ginciitti imalaa kan ture yoo ta’uu, Miniibaasii ummata imalchiisuu lakkoofsi gabateesaa 3-52989 Magalaa Amboorraa gara Magaalaa Finfinneetti osoo imalaa jiru walitti bu’uun balaan kun dhaqqabuu akka danda’es himaniiru.
Related


text:
Laphee cabee 💔 Jechuun malii?
Hubadhu laphee cabuun ammaf miidhama sitti fakkataa male,inni kophaa issatitti barnoota ciimadha ,namoonnii laphee sii cabsan siif akka barsiisa gaarii taahetti ilaali. sababnii isaas
Namnii onnee kee cabsee sii gaddisiisuu kamiyyuu ,miira kee to’achuuf humna akka qabattuu sii godha .
Namnnii yeroo bayyee onnee namaa cabsuuf deeman,onneen issan si’aa lamaa wani caabdeef taahu dandahaa,inni tokkoo jireenyii onnee issan caabsuu danda’a, inni biraa immo onneen issan caabde nama biraas caabsuu!! Kanafuu…..
Laphee cabuun ulfatta ta’uus gatii malumma kee sii barsiisa.
uumama keessa kee jiruu akka hubbattuf sii gargaara .
onnee garii fi qulqullu akkam qabiduu sitti muldhisaa ,laphee cabdee dhugaan nama jaalachuu dandeessuu akka qabdu sii hubachisa
Dhuma hariiroo keetii irratti gocha,jechoota fi amala kee kan gara boqqonna nama dhukkubsutti sii geessu xiinxaluu jalqabda .Hir’ina kee hubadhuu namoota sii miidhan hundaaf dhiifama gochuuf yaalii .
Onnee nama cabsuun barsiisaa gaariidha kufaatiwwan darban irra barumsa akka barattuf si gargaara .
kan darbeerra barachuun jireenya kan fuulduraaf waan gaarii akka qopheessitu si gargaara .
Eyyee! Muxxannoo miidhamu dandeessa garuu muuxxannoo walitti qabamu nama gaarii fi beekama ta’etti akka of bocuuf(siakeekuuf) sii gargaara .
Gababummatti Yeroo tokko tokko rabbiin kan laphee sii cabsuuf nama jireenya keef hin taanee irraa sii baraaruufi .💞
yeroo amma kana miira gadda kessaa jiraachuu dandeessa , garuu dhugaa dubbachuuf atii nama jalqaba miti kan onneen isaa/ishee cabde .
imalli jireenya hundi karaa lama akka qabu hubachuuf yaalii .
sammuun tasgabbaa’aa fi onnee qulqulluu ta’ee akka sirritti of duubatti deebittuf sii gargaaras akkasumas ifa jireenya kee akka addan baafatee argitu si godha .�
#Gammachuun filannoo dha . jireenya keen bashannanuu filachuu dandeessa yookiin dhukkuba inni siif kennu waliin rakkacha jirachuu filachuu dandeessa .
® jireenya tapha sitti ta’uu danda’a , kan qabdu akka dhabdu yaadda’uu dandeessa yookiin akka salphaattii waa’ee dhabuu fi jireenya keen bashannanuu hiranfachuu dandeessa .
Kanafuu Nama si gaddisisuu irraa fagaadhu,waan sii gammachiisu hojjadhu.nama si kolfisiisu waliin ta’ii……
,hamma hargantutti kolfi ,hamma jiraattutti jaaladhu .
“Dhugaan yeroo tokko nama miidhaa sobnii garuu bara jireenya gutuu nama miidhaa.kanafuu miidhamituus hamma jiraatuu sani dhugaadhan namaa walin jiraachuuf yaalii!;
Galatoomaa wani dubbiftaniif


text:
Mudde 07,2015 Finfinnee
Mooraa Yuuniversitii Adaamaa, Amboo, Finfinnee, Hawaasaa fi Jimmaatti har’a FDG itti fufee jira. Yuuniversitiiwwan kanneen irra adda kan taasisu yuuniversitii Adaamaa keessatti FDG qabatee jiru kan dhaamuu fi humna waraana wayyaaneen boodatti deebi’u osoo hin taanee kan ijaarsa hundee gadi fageeffatee jiru hojjettoota mootummaa mooraa yuuniversitii guutummaa habashaa irraa kan hafe, barataan oromoo guutummaan yuuniversitii keessaa miseensotaa fi deggertoota OPDO dabalatee gaaffiin keenya gaaffii sabaati gaaffiin kenya lafaati saamamuu lafaa fi ciramuu lafa keenyaa jabeessine mormina kan jedhanis msieensota OPDO gaaffii abbaa biyyummaa har’a FDGn magaalaa fi mooraa yuuniversitii Adaamatti gaggeeffamaa jira.Humni waraanaa magaala Adaamaa buufatee jiru kan har’a magaala Finfinnee irraa ergame poolisii federaalaa lakkoofsa 5,6, fi 7 keessa magaala Finfinneetti argamu diddaa yuuniversitii Adaamaa dura dhaabbachuuf guuuramee jira.


text:
Gootichii WBO Godina Gujii Bahaa keessa socho’u guyyaa kaleessa Waxabajjii 21, 2018 humna waraana diinaa gara iddoo qubsuma ishee Ona Gooroo Doolaa, bakka qubsuma ishee magaalaa Jiddoolatti adeemaa jirtu irratti tarkaanfii laalessaa fudhatee loltootni diinaa namni kudhanii lama (12) yammuu ajjeefaman, madoon gara nama kudhanii ol ta’uu ummatni naannichaa nuuf dhaamanii jiru. Humni diinaa yeroo tarkaanfiin kun irratti fudhatametti konkolaataa lama wal duraaf duubaan adeemaa kan turan yammuu ta’u haxxee hidhuudhaan haleellaan laalessaan irratti fudhatamuun konkolaataan fuula dura adeemu erga nagaadhaan dabarfamee booda konkolaataa boodarraan deemaa ture irratti xiyyeeffatuun gaaga’ama ol aanaa irraan gahamee akka jiru gabaafamee jira.
Waraanni Wayyaanee Goninoota Gujii Bahaa fi Dhihaa keessa qubatee jiru ummata Oromoo nagaa yakka tokko malee ajjeessuun goolessaa akka jiru deddeedi’amee gabaafamaa turuun ni yaadatama.
Muummichi Minesteeraa Wayyaanee Dr. Abiyyi Ahmad dheengadda paarlaamaa Wayyaanee irratti yammuu dubbatu “Waraanni Kan faashinni isaa itti darbe dha; kottaa karaa nagaa qabsaa’aa” jechuudhaan jaarmaalee akka Adda Bilisummaa Oromoo, Adda Bilisummaa Biyyoolessa Ogaaden fi Ginbot-7 akka biyyatti galanii qabsaa’an waamicha taasisuun kan yaadatamu yammuu ta’u, yeroo amma kanatti waraanni Wayyaanee ammoo Oromiyaa keessatti bobba’ee ummata Oromoo Gujii, Booranaa, Harargee fi Wallaggaa goolessuutti bobba’ee akka argamu gabaafamaa jira.
SQ:- Injifannoo WBO
Gootichii WBO Godina Gujii Bahaa keessa socho’u guyyaa kaleessa Waxabajjii 21, 2018 humna waraana diinaa gara iddoo qubsuma ishee Ona Gooroo Doolaa, bakka qubsuma ishee magaalaa Jiddoolatti adeemaa jirtu irratti tarkaanfii laalessaa fudhatee loltootni diinaa namni kudhanii lama (12) yammuu ajjeefaman, madoon gara nama kudhanii ol ta’uu ummatni naannichaa nuuf dhaamanii jiru. Humni diinaa yeroo tarkaanfiin kun irratti fudhatametti konkolaataa lama wal duraaf duubaan adeemaa kan turan yammuu ta’u haxxee hidhuudhaan haleellaan laalessaan irratti fudhatamuun konkolaataan fuula dura adeemu erga nagaadhaan dabarfamee booda konkolaataa boodarraan deemaa ture irratti xiyyeeffatuun gaaga’ama ol aanaa irraan gahamee akka jiru gabaafamee jira.


text:
Bulchinsi naannoo Amaaraa dhagaa bu’uraa Yunivarsitii Islaamaa ijaaruuf kaa’ame jigsuuf dhaadate
Naannoo Amaaraa godina Wolloo Kaabaa aanaa Habruu magaalaa Marsaatti Alhada dabre Yunivarsiitii Imaam Ahmad ijaaruuf dhagaan bu’uraa kaahamee ture yoo tahu, Hoggansi bulchinsa mootummaa naannichaa, maqaa Imaam Ahmad jedhu kana yoo kan hin jijjiirre ta’e, lafa Yunivarsitiin irratti ijaaramuuf kenname deebisee kan fudhatuufi dhagaa bu’uraa kaahame kan jigsu tahuu dhaadate.
Hoggantoonni biiroo nageenya naannichaa fi qaamoleen Poolisii naannichaa irraa gara magaalaa Waldiyaatti imalan, guyyaa kaleessa bakka bu’oota hawaasa Muslimaa fi hoggantoota magaalaa Marsaa akkasuma bakka bu’oota hawaasa Muslima magaalichaa waliin mari’atan.
Marii kana irrattis hoggantoonni bulchinsa naannichaa irraa dhufan kunneen “maqaa Yunivarsitichaa jijjiiraa. Yoo kan hin jijjiirre ta’e immoo dhagaa bu’uraa kaahame ni jigsina” jechuun dhaadatan. Hoggantoonni Majlisaa fi bakka bu’oonni hawaasa Muslimaa marii kana irratti argaman immoo ‘mirga keenya waan ta’eef hin jijjiirru’ jechuun kan adda bayan tahuun dhagahame.
Guyyaa har’aa immoo hoggantoonni bulchinsa magaalaa Marsaa, koreewwan Masjida magaalaa Marsaa, caasaan nageenya aanichaa, hoggantoonni Majlisaa fi dargaggoonni waliin mari’atanii jiran.
Haaluma kanaan hoggantoonni mootummaa aanichaa fi magaalaa Marsaa Walgahii kana irratti hirmaatan “maqaa Yunivarsiitii jijjiruu qabdan. Yoo didan, bulchinsa naannichaa irraa dhiibbaan nu irratti godhamaa waan jiruuf, lafa isiiniif kenname isin irraa fuuna” jechuun sodaachisa turan.
Guyyaa boruutis hoggantoonni Majlisa aanichaa fi gandichaa, Ulamaa, manguddoo fi dargaggoonni Muslimaa magaalichaa dhimmicha irratti mari’achuuf kan beellamatan tahuu odeeyfannoon ni addeessa.


text:
Android
- Operating system dhabata Googlin hojetamedha
- Kan bu’ureffames Fulbana 23, 2008 akka lakkofsa awuropati
- Kan hojatames bilbilota ismartfoni , tabileti, ismaart wachi, ismarti tv fi kan birafile tahu dandaha.
- Bezin isa yookan kahumsi isaa Linux dha.
- Opensource waan taheef gutumaa gututi “ customize gochu ni dandahama.
- Operating system kana kan hojetu dhabata Google fi Open handset alliance jedhamu.
- Operating system android afaanoota 100 qophahee jira
- Fayila komputeri irraa fudhachuuf ykn dabarsuuf USB cable qofti gahadha
- Akka filanoottis bilutuzi fi shering softiweeri tokko tokko fayadamun data fudhachuus dabarsuus dandeenya
- Bilbila, tabiletifi omishota ismaarti tahani kan android tin hojetan dhabatoota bebekamo kessa (Samsung, Motorolla ,HTC, Sony,Nexus fa dha jechudha, biyya kenya kessatti kan fayadamtoota bayye qaban kessa (Tecno, Huwaei fadha jechudha)
- Bakki kuusaa appilikeeshini android Google Play store jedhamuun bekama.
- Apilikeshinoota miliyoona tokko oltu achira jedhame yadama baayyen bilisan kan fayadamu dandenyu yommu tahan kan immo in-app-purchase fi Paid version qofa tahu
- Apilikeshin extention isa .apk jedhamun bekama
- Bakka itti odeffanno kenya bilisan kufanu google cloud kan jedhamu bakka 15GB bilisan nuuf keennu, sana oliti fayadamuf yoo barbanne kafalti dabalata kaffalle itti dabalachu dandeenya.
- Root gochudhaan akka nuuf mijatu goone fayyadamu dandeenya.
- Tajajila sagaleti bilbila kenya ejeju ykn voice commander kan jennu Google Assistanti of kessa qaba.
- Sababa salphati customize godhamuf “Less secure jedhame jedhame sodatama
IOS
- Bilbila ismarti tahe iphone jedhamuratti, tabileti meshaale ismaarti tahan kannen akka ismarti tv, ismaarti wachifarratti argama.
- Kahumsi isaas unix fi osx irratti kan bu’urefame hojetamedha
- IOS operating system kan inni hojetu meshaale dhabata apple qofan hojetam irratti male hin hojetu kan jechuun dhabati apple alati kan hojetu kan biraan hin jiru jechudha
- Kanan walqabate tahuti mijefachu hin dandeenyu jechudha, yo kana gochu barbanees dirqama jailbreak gochu dirqama jechudha.
- Yerodhaf afanoota 34 qofan qophahee jira jechudha
- Bakki kuusaa apilikeeshini isaanis apple store jedhamuun bekama
- Dhabati apple apilikeshini kusaa biraa akka fayyadamnu hin barbadu
- Apilikeshinoota miliyoona tokko oltu achira jedhame yadama baayyen bilisan kan fayadamu dandenyu yommu tahan kan immo in-app-purchase fi Paid version qofa tahu
- Faayila komputera irra itti dabarsuuf yokan irra kahuuf dirqaba softiweeri iTunes jedhamu fayyadamuun sinkronayz gochu qabna ykn softiweerota dhabata biratin omishaman dirqama fayadamu qabna
- Suuraa qofa gara komputerati fudhachuuf USB fayadamun softiweri malee fayadmna jechudha.
- Kan beksifameef yeroo jalqabaf Guranadhala 2007
- Bilutuzidhan kan odeffannoo fudhachuus dabarsuus dandeenyu meshaa dhabata apple omishaman qofaa iirraati
- Tajajila sagaleti bilbila kenya ejeju ykn voice commander kan jennu Siri jedhamu of kessa qaba.
- Icloud service of kessa kan qabu wan taheef android caalati secured jedhame bekama
Take me
Top ↑


text:
Mootummaan Masrii gamtaa Afriikaas ta’e lammiiwwan Afriikaaf kabajaas ta’e amantaa akka irraa hin qabaanne ministriin dhimma alaa fi ambaasaadderoota Afriikaaf beeksisuun isaa ibsamee jira. Dhimma laga Afriikaa dhimma Arabaa gochuun illee waan hin taanee dha jechuu dhaan dubbi himaan ministrichaa beeksisanii jiran.
Hidha laga Abbayyaa ilaalchisee ripaablikii dimoktaatawaa koongoo keessatti kan geggeessame mariin biyyoota sadanii bu’aa utuu hin argamsiisiin xumuramuuf sababaan, biyyoota gara gadii lafa lagi sun itti yaa’u irra jiran ta’uu, ministeroonni dhimma alaa kan humna ibsaa fi bishaanii Itiyoopiyaa Finfinneetti kan argaman ambaasaadderoota biyyootii Afriikaaf ibsuu isaanii dubbi himaan ministrii dhimma alaa ambaasaadder Diinaa Muftii dubbatanii jiran.
Dubbi himaan kun akka jedhanitti Itiyoopiyaan gara Kinshaasaatti kan imalteef hidha laga Abbayyaa ilaalchisee marii biyyoonni sadan geggeessan tokkummaa hafruura Afriikaan rakkoo Afriikaa Afriikaa dhumaan hiikuun ni danda’ama abdii jedhuun ture.
Haa ta’u malee qaama ka biroo dhaan dhimma Afriikaa kana Afriikaa keessaa baasuuf, jiddu seeninsi Afriikaas akka hin milkoofne dhiibbaa kan godhe ture jechuun ambaasaadder Diinaan hubachiisaniiru. Ambaasaadderichi kallattii dhaan maqaa dha’uu baatanis, ibsa kennanii irraa kanaaf adda durummaan kan itti gaafatamu mootummaa Masrii ta’uu tilmaamuun ni danda’ama.