text:
Gabaasa Qeerroo Fulbaana 30,2015 Naqamte
Gabaasaan Qeerroo Wallagga aanaa Saasiggaa akka ibsutti tarsimoo misooma Wayyaanee ilaalchisee mana barumsaa qophaa’inaa Saasiggaarra ibsitti, leenjiin barsiisotaa fi barattootaaf kennamaa jiru dabballoota Wayyaanee itti gaaffii abbaa biyyummaa fi hiree ofii murteeffachuu jedhu maaliif hin mirkanaawu kan jedhu ijoo dubbii guddaa ta’ee barsiisoti fooricuu fi sagalee jabaan dabballoota kijiba mishoomaa barsiisan irratti iyyaa turan.
Addattis waayee mishoomaa wayita kaasan irratti akka fakkeenya mishooma kijibaatti kan ka’e keessaa tokkoo barattoota bara kana Yuuniversitii galan keessaa shamarri tokko qofti gara Yuunivarsiitii itti darbuun mallattoo fi ibsituu misooma keessan sobaati jedhchuun OPDO afaan qabachiisa
Oduudhuma walfakkaatuun barattoota mana barumsaa qophaa’inaa Naqamtee,biiftuu Naqamtee,biqiltuu leeqaa Naqamtee fi B/saa Daaloo Naqamtetti gaaffiin walfakkaataan Qeerroo barattootaan gaafatamuun Wayyaanee rifachiuseera gaaffilee walii galaa maaster pilaanii finfinnee tii qabee erga gaafatamee boodas rakkoon bulchiinsa fi dararaan Wayyaanee Naqamtee keessatti adeemsifamus gaafatameera
Akka fakkeenyaattis,
- Marfata konkolaataa Naqamteerratti ijaarsi siidaa Jawwee fakkeeffamee ijaarame diigamee siidan gootota Leeqaa kan akka Dr Hayilee Fidaa Kumaa,Geendaa Buushanii fi Ilmasaa Galataa ,Dhugumaa Jaldeessoo,Amalawarqi Bulii,Jireenyaa Ayyaanaa haadhaabbatu jechuun gaafatan.
- Maqaa Istaadiyoomii Wallaggaatiin uummati magaalaa Naqamtee fi uummati Oromoo Waliigalatti kan baasii guddaaf saaxilamee fi yeroo duraaf istaadiyoomii n wallaggaa akka baha Afirkaatti isa jalqabaati jechuun uummata keenya waan saamtaniifi sobdan kanaaf wayyaaneen seeraan gaafatamuu qaba.
- Maqaa misoomaan utuu nusobdanii wayyaaneen qabxii ittiin gulantaa itti aanutti darban akka malee ta’e jedhee dabaluun barattooti Oromoo naannoo kanirraa maqaa naannoo mijataa jedhuun akka hafan kan taasifame kun haqamuu qaba
- Mana diiggaa fi green erea jechuun mana dhibbaaf digdamaa magaalaa naqamtee keessaa diiguuf karoorse hanbisuu qaba jechuun jabeessanii kan gaafataniifi guyyaa leenjichi itti xumuramu kaleessan ta’ullee yaada isaanii jijjiiruu qabna maqaa jedhuun ganama har’aa kanatti barattooti magaalaa Naqamtee waamamuu Qeerroon hubachiiseera.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Gabaasa Sagalee Bilisummaa Oromoo
Impaayera Itoophiyaa keessatti imaammata dabaa murni wayyaanee hordofaa jiru irraa kan kahe hoongee fi gogiinsi uumame lubbuu lammiilee fi beeyladaa balaa ulfaataaf saaxilaa jira. Keessumaa ammoo dacheen Oromiyaa jiidhinaa fi badhaadhinaan beekkamtu imaammatuma gartuu abbaa irree kanaatiin ontee fi gogdee lammiileen kumootaan nyaata dhabuun leeccalloo isaaniis hurgufatanii hiraara argaa jiru. Mootummaan wayyaanee wayta rakkoon kun uumamu ummata nan bulcha jedhuuf birmatee nyaataan dhaqqabuu fi hegereefis akka rakkinichi hin uumamneef hojjechuu mannaa, inumayyuu hammeessaa jiraachuu gabaasaaleen godinaalee Oromiyaa adda addaarraa nu dhaqqaban ni ibsu.
Akka odeessa godinaalee Oromiyaa adda addaa irraa nu gahe kanaatti saamichaa fi manca’iinsa qabeenya bosonaa wayyaaneen geessiserraa kan kahe dacheen qullaatti haftee rooba dhabuudhaan hoongeen uumame midhaan facaafamee fi beeyladoota miidhaaf saaxileera. Ummannis kanarraa beelaan hubamaa fi qayee dhiisee godaanaa akka jirutu ibsame. Haala Qilleensaa fi Beela Oromiyaa keessaa…2015 =ED
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Fulbaana 28,2015 Mogor
Sababa filannootin mootummaa waayyanee baatii caamsa darbee humna waaranaa isa ummata ittiin dorsiisuuf jechaa magaala Mogor qubachiisee jira. Humni waarana kunis ummata nagaa qabeenyasa saama, halkan immoo mana namoota irraa deemu dorsisaa mallaqa irra guraa, akkasumas kan diddee reeba turaniiru. Kan yoommiyyuu sammuu nama keessa ummata baadiyyaa magalaa Mogor marsanii jira sababa adda addatiin magaalati dhufan ganna kana dhoqee jedhani warreen bootii kawwatan qaban dhagaa ciraachaa bootichaati guuruun itti figaa jechaa Oromoo hedduu nafaa godhaaniruu. Haa ta’uu malee Ummatni magaala Mogor gaafa fulbaana 27,2015 : Dhadhannoo yoo garaan kutatee mirga argachuu dandeenya jechuun halkaan keessa sa’a afur gubbaati gaaffii mirgaa gamtaan kaasan.
Ummata kutatee manaa ba’ee kana sodaachisuuf warraanni waayannee dhukaasa yoo egaluu ummatni dhagaasa darbachaa of fuuldura ari’ee. Dhuma irrati gaazii imimmaan itti dhusaanis ummata kan kufee kaasa waraanichaa yeroof magaala baase ture. Dhukaasa kanarraati namni lubbuun darbee dhabamuus namootni gara kudhanii mada’aniruu, waraana Waayyannee lama hedduu midhaman. Gabaasan Qeerroo Mogor.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Fulbaana 27,2015 Naqamte
Leenjiilee barsiisootaa jedhchuun yeroo ammaa dabballooti Wayyaanee godina hunda keessatti barsiisaa jiran milkooma dhabuun dura dhaabatnaan mudataa jira,haalli kun itti fufuun godina Wallaggaa magaalaa Naqamtee keessatti leenjii siyaasaa ta’e irratti barsiisoti gaaffii kaasanii dabballoota Wayyaanee ittiin joonjessan keessaa hammi tokko akka armaa gadiiti.
- Oromookeessa beekaa fi dandeetti kan qaban danachuudhaan garuu hanqina maaliif Oromoo keessaa ministeera muummee tahuu hin dandeenyee?
- Dhimmoota misoomaatiin wal qabatee mootummoonni naannoo biraa kan akka Tigraayii fi Amaaraa naannoo isaanii gama kamittuu guddisaa jiru keenya garuu Oromiyaan misoomaan gadi jette male guddachaa hin jirtu aangawoonni oromoo maqaa fi garaadhaaf dhaabbatanii jiru.
- Master Pilaaniin deddebii’ee kan ka’u murtoon tokkko kan itti hin kennamin sababiin isaa fi kaayyoon isaa maaliifii?
- Bakki hundeeffama OPDO maaliif jijjiramee? Dura Darraa jedhame amma garuu maaliif Adet jedhamee?
- Uummataaf kan falamuu fi jijjirama har’aaf sababa kan tahe ABOn maaliif maqaa dhiphummaa fi balaaleffatamaa?
- Filannoo uummanni keenya dhibbaa dhibba nu filate jedhamee labsame amma ammo uummanni maqaama filannootiin nun fille jechuudhaan mana hidhaatti guuramaa jira. ??
- Dhaabbanni Maccaa fi Tuulaamaa maaliif hin deebi’u? Amma eessa jiraa?
- Kan nu barsiisaa jirtan garuu seenaadhaan wal qabatee kan Uummata Oromootimoo kan dhaabbata OPDOtii?
- Qoodni fi gaheen ABOn kufaatii mootummaa dargii keessatti hin qabu turee mee kan beektan irraa?
- Dhimma biyyaaf jettanii kanumaayyuu guddina biyyaa odeesitu leenjii kana irratti maaliif aballiin nuuf hin kennamuu?
- Balaaleffannaa ABO malee bu’aan ABOn buuse takkaa hin ka’u qabsoo har’aa asiin gahame keessatti ABOnis qooda olaanaa kufaatii dargii keessatti taphateera olola malee maalii gaarummaan isaa hin ka’uu?
- Rakkoon gurguddaan har’aa Loogii, Malaammaltummaa, Bulchiinsa gaarii wal qabatee dhimmi MPs rakkina jabaa uummata oromootti fidaa jiru kun utuu jiruu maaliif seenaan darban ka’aa?
- Dhaabbileen Ummata oromootiif dhaabbatan 5nan OPDO waliin walii galee maaliif hojjechuu hin dandeenyee?
- Wanneen irratti mariyataman hedduun jiru garuu maaliif sirnoota darban irratti mariyachuun barbaachisee? Addi Bilisummaa Oromoo maaliif dhaaba maseenaadha jedhamee waamamee? Sababiin kana moggaasuu kun eessa irraa ka’ee?
- Galiin Oromiyaa irraa galu hunduu kan karaa darbu irraa kan hafe hammamtu oromiyaaf faayidaa kennaa jiraa?
- Sababiin fayadamaa fi barreeffama Qubee Afaan Oromoo qabsoo ABOn taasiseedhaanimoo OPDOdhaanii?
- OPDOn gaaffi mirgaa uummanni oromoo gaafatuuf deebii haqaa kennaa jiraa?
- Ibsaan biyya keenya sirnaan osoo hin tajaajilin maaliif biyya biraa deemee tajaajila kennaa? Maaliif gurguramaa?
- Fonqolcha sirna Dargii keessatti ABOn qabsoo waggaa tokko keessatti gaggeesse qabsoo ofii godhachuun bu’aa tokko osoo hin buusin OPDOn ABO
irratti maaliif olola banaa?
- Gaaffiileen mirgaa barattootii fi hojjettooti dhaabbilee barnootaa fi iddoo garagaraatti ka’u ABOtti maaliif naanneeffamee jeequmsa jedhamaa?
- Uummata Oromoof qabsoo taasisaa kan ture haalamee har’a farra misoomaan kan waamamu maaliif ABO jedhamee?
- Uummata Oromootiif kan qabsaa’u TOKKUMMAA FI GARAAGARUMMAAN isaa maalidhaa?
- Beekamtii OPDOn oromoo yeroo dheeraa qabsoo irra turaniif kennu maaliidhaa?
- Kira sassaabdummaa fi loogii balleessuu jettanii odeessitu kun garuu kan badaa jiru osoo hin taanee kan dabalaa jirudha.
- Keeyyanti 39 hojii irra erga hin oollee maaliif hin ka’uu? Hin haqamuu?
- Gaaffii barattootni kaasaniif deebiin humna waraanaa poolisii federaala irraa guuruun itti bobbaasuu tahe kun akkamiin ilaalamaa jiraa?
- Afaan Oromoo afaan hojii, afaan federaalaa akka hin taane maaltu dhorkee?
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Media mootummaa wayyaaneen to’atamuu fi harka egamtoota isaatti argamu TVO jedhamu irra hojjechaa kan turte Gaazzexeessituu Magartuu Lammii sirnicha waliin hojjechuu lagachuun biyya alaa dhaqxetti koolugaltummaa gaafachuu ishee SBOn mirkaneesse.
(SBO) — Maddi Oduu SBO Torontoo Kanadaa irraa har’a Fulbaana 27, 2015 akka hubachiisetti TVO, kan ummatni TV qonnaa ykn TV. A. Duulaa jechuun yaamu, sirna wayyaaneen to’atamuu fi harka OPDOtti argamu irra hojjechuun Oduu dubbisaa kan turte gaazzexeessituu Magartuu Lammii sirna Wayyaanee kan ummata Oromoo irratti yakka gugurdaa hojjechaa jiru jalatti deebitee waliin hojjechuu lagachuun Torontoo Kanadaatti koolugaltummaa gaafattee jirti.
Dhaggeeffattoota keenya gara fuula duraatti gaazzexeessituu Magartuu Lammii waliin gaaffii fi deebii goonee isinii dhiheessuuf kan carraaqnu ta’uu isin beeksisna.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...


c: text/html

text:
Tarkaanfii WBOn Konyaa Gujii Bahaa keessatti, Loltoota MKIX irratti fudhate.
Ajjeechaa suukanneessaa Qeeroo Oromoo 4 irratti, Ona Laaloo Assaabii keessatti raawwatame.
Kaaba Tuulamaa keessatti, dararaa ulfaataa Uummata Oromoo irra ga'aa jiru.
WBOn Konyaa Gujii Bahaa keessa socho'u, torban kana keessa bakkeewwan heedduutti, Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa irratti tarkaanfilee jajjaboo fudhachuun injifannoo galmeessaa jiraachuu isaa ilaalchisuun, Marii Ajajaa WBO Konyaa Gujii Bahaa Jaal Magarsaa Lammii waliin taasifame;
Ajjeechaa fi dararaa
Roobii kaleessaa (Caamsaa 20, 2020) fi Kamisa har'aa, Konyaa Lixa Wallaggaa, Ona Laaloo Assaabii keessatti, Qeeroowwan Oromoo afur, loltoota MKIX gamasitti bobba'anii Uummata Oromoo dararaa fi ajjeesaa jiraniin, haala suukanneessaa ta'een ajjeefamuu.
Kaaba Tuulamaa, Onootaa fi Magaalaalee adda addaa keessatti, Uummatni Oromoo dalagaa dhorkamuun, hidhaa fi reebichaan dararamaa jiraachuu. Kutaa tokko keessatti namootni dhibbaan lakkaa'aman hidhamanii dararamaa jiraachuu isaanii eeruun; gochi kun Uummata Oromoo dhibee Koroonaaf (COVID-19) saaxila baasuuf jecha, itti yaadamee gocha godhamaa jiru ta'uu akeeka jechuun yaaddoo qabus ibsata, Oromtichi Ona Dagam irraa bilbilaan odeeffanne.
Ijaarsaa fi sochii Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Qeerroo fi Qarreen Oromoo, bifa haarayaan wal-ijaaruun, Qabsoo Bilisummaa Oromoo hanga Walabummaa Oromiyaa fi Bilisummaa Oromoo mirkaneessuutti finiinsuuf qophii xumuranii jiraachuu – Qarree Maccaa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Koreen eddu-galeessaa Dhabbata Bilisa Baasaa Ummata Tigiraay (TPLF) torban kana keessa walgahii guyyaa sadi’ii godheen booda ibsa baaseen murtii koree dhaaba biyya bulchaa jiruu, an Adda Dimokraatawaa Warraaqsa Ummata Itoopiyaa (ADWUI) qeeqe.
Dhimma dangaa Itoophiyaa fi Eertiraa, akkasumaas akkaataa itti dhaabbileen misoomaa mootummaa gara abbootii qabeenyaa dhunfaatti itti gurguramaan laachisee odeeffannoon ummataaf ifa godhamee adeemsi barbaachisu odoo in xumuramin jedha ibichi.
Haluma wal-fakkaatuun, “haala yeroo ammaa akka naannoottis ta’ee akka biyyaatti keessa jiru, akkasumas karaa qabsoo gara funduraa irratti Koreen eddu-galaa kun mariateera an jedhu ibsi koree TPLF, rakkinoota jiran jedhuuf hikoo fiduudhaa sadarkaa koree hojii raawwachiistuu ADWUI fi mana maree dhabbatichaatti mariitu barbaachisaa, qamni lamaan atattamaan walgahiin akka waammamu koreen keenya gaafatas,”jedha.
Ibsa bahe irratti xiinxala hayyuu qabna. Hayyuu seeraa Obbo Hundee Dhugaasaa Landan irraa dubisnee, dhaggeeffadhaa.


text:
Browsing Category
Oduu biyya keessaa
Baankiin Misoomaa meeshaalee Makaanaayizeeshinii qonnaaf tajaajilan maamiltootaaf dabarse
Finfinnee, Sadaasa 17, 2015 (FBC) – Baankiin Misoomaa Ityoophiyaa deeggarsa maallaqaa Baankii misoomaa Jarmanirraa argateen meeshaalee Makaanaayizeeshinii qonnaaf tajaajilan maamiltootaaf…
Kitaabonni mata dureen isaanii “ateetee fi kuusaa afoola Oromoo Arsii “jedhaman…
Finfinnee, Sadaasa 17, 2015 (FBC) – Kitaabonni mata dureen isaanii "ateetee fi kuusaa afoola Oromoo Arsii "jedhaman hayyuu aadaa fi seenaa obbo Boonsamoo Mi'eessootiin barreeffaman…
Sudaan Kibbaa dhimmoota nageenyarratti Ityoophiyaa waliin tumsaan kan hojjettu ta’u ibsite
Finfinnee, Sadaasa 17, 2015 (FBC) – Aanga'oonni Olaanoon odeeffannoo Waraanaa Sudaan Kibbaa fi Ityoophiyaa dhimmoota nageenyaa fi tasgabbiirratti tumsaan hojjechuuf Finfinneetti…
Magaalaan Finfinnee Paampiwwan Bishaanii 110 naannoo Somaaleef gumaache
Finfinnee, Sadaasa 17, 2015 (FBC) – Naannoo Somaaleetti waltajjiin Maaddii Madaallawwaa beeksisuu gaggeeffame. Waltajjii kanarratti Ministirri Ministeera Jallisii fi Naannawaa Gammoojjii…
Sagantaan jalqabsiisa Paarkii Indaastirii Qindaa’aa Qonna Buree gaggeeffamaa jira
Finfinnee, Sadaasa 17, 2015 (FBC) – Sagantaan jalqabsiisa Paarkii Indaastirii Qindaa'aa Qonna Buree gaggeeffamaa jiraachuu ibsameera. Paarkiin Indaastirii Qindaa'aa Qonnaa Buree baasii…
Guyyaan hundeeffama waggaa 1ffaa Naannoo Ummattoota Kibba Lixa Ityoophiyaa kabajame
Finfinnee, Sadaasa 17, 2015 (FBC) – Guyyaan hundeeffama waggaa 1ffaa Naannoo Ummattoota Kibba Lixa Ityoophiyaa magaalaa Boongatti kabajameera. Af Yaa'ii Mana Maree Federeeshinii Obbo…
Yuunivarstiin Walaayittaa Sooddoo barattoota 234 eebbisiise
Finfinnee, Sadaasa 17, 2015 (FBC) – Yuunivarstiin Walaayittaa Sooddoo barattoota ogummaa garaagaraan barsiisaa ture 234 eebbisiiseera. Barattoonni har'a eebbifaman kanneen ogummaa fayyaa…
Naannoo Tigraayiitti hojiin dhiyeessii bishaan dhugaatii qulqulluu waliin ga’uu itti fufe…
Finfinnee, Sadaasa 17, 2015 (FBC) – Naannoo Tigraayiitti lammiilee sababa waraanaan miidhamaniif hojiin dhiyeessii bishaan dhugaatii qulqulluu waliin ga'uu itti fufuu Ministeerri Bishaanii…
Magaalichatti duulli qulqullinaa guyyoota sadiif turu eegalame
Finfinnee, Sadaasa 17, 2015 (FBC) – Magaalaa Finfinnee duulli qulqullinaa guyyoota sadiif turu mata duree 'magaalaa koo nan qulqulleessa, qulqullina aadaa koon taasiisa' jedhuun eegalameera.…
Yaa’iin addaa Gamtaa Afrikaa 17ffaan Niijeeritti gaggeeffame
Finfinnee, Sadaasa 16, 2015 (FBC) – Yaa'iin addaa Gamtaa Afrikaa 17ffaan Niijeer Niyaamiitti gaggeeffameera. Itti aanaan Muummee Ministiraa fi Ministirri Ministeera Dhimma Alaa Obbo…


text:
Tapha kubbaa miilaa Adduunyaa bara 2022 biyyaa kaatar keessati taasifamuuf gareewwan biyyotaa hirmaatan addaan baasudhaaf jimaata darbee jalqabee Sambataa fi Dilbata bakka adda addaatti taphii taasifamaa ture.
Taphootaa torban kana taasifamaniin biyyoottan hirmaatan 32 keessaa biyoottan 9 darbuu isaanii mirkanefataniiru.
Akkuma kanaa, biyyi taphichaa keesumeesitu Kaatar, Jarman, Deenmaark, Faransaay, Beelijiyeem , Ispeen, Kri’oshiyaa fi Sarbiyaan hirmaannaa isaanii mirkaneefataniiru. Amerikaa kibbaa keesaa immo Biraaziil.
Biyyi taphatootaa beekamoo kan akka Kirsitaanoo Roonaaldoo qabduu Poortugaal tapha Serbiyaa waliin taasifteen Moo’atamtee cinqii keessa galtee jirti.
Poortugaal tapha kaleessaa moo’uun ykn qixa bahuun ishee gahaa ture. Tokkoof tokkoon walqixaa deemaa turan amma daqiiqaa 90ti. Poorchugaalonni biyya isaanii keessatii taphachaa turan. Serbiyaan nu himmootu yaada jedhuun fakkaata of qusachaa taphatan. Degertoonis raawwatameera jedhanii gammachuudhaan sirbaa turan. Taphataan Serbiyaa Aleksaander Mitravik jedhamu boqonnaa booddee geeddaramee tapha seene. Taphataa jabaa ta’uu isaa beekanisi Poorchugaalonnii ammanas xiyyeeffanaa hin kenineef turan.
Aleksaander Mitravic Daqiiqaa 90 irratti goolii galchee gammachuu poorchugaal irrati bishaan itti dhangalaase. Serbiyaan dabarteetti. Porchugaal ji’a Bitootessaa keessaa caraa qalloo qabdi. Darbuudhaa fi darbuu dhiisu isheetiif.
Biyyi Faransaay kaazakistaaniin 8 – 0 moo’udhaan darbitetti. Goolii 8 keessaa Taphataa beekamaa Kyliyaan Mbapee goolii 4 galche.
Amerikaa kaabaa keessaa Biyyi biraaziil Kolombiyaa goolii 1-0n moo’uudhaan taphaa Fifa bara 2022tiif darbuudhaaf 1ffaa taateetti.
Dorgommii Amerikaa kaabaati U.S jimaataa dheengaddaa Meeksikoo 2:0 dhaan mooteetti. Kanaadaan kostaarikaa 1:0 dhaan ijifatteetti. Biiyoottan Amerikaa kaabaa Tapaha kubbaa milaa 2022ti darban addaan bahee amma ammaatti hin beekame. Kan Afrikaas addaan hin baane.
Awuroopaa keessaa poorchugaal, Itaaliyaa fi Siwuudin muddama keessaa galanii jiru. Eshiyaa keessaa imoo Jaappan carraan ishee gaafii keessa galee jiraa.
Taphinii kubbaa miilaa Kaatar Sadaasa 21/2022 amma Muddee 18/ 2022 itti taasifama jedhamee eegama.


text:
Gurraandhala 24/2014 (TOI) – Ministirri Muummee FDRI doktar Abiy Ahimad gaaga’ama Yuukreenitti umamee furuuf qaamooleen hunduu karaa nagaafi maariin rakkoo jiru akka furatan waamicha dhiheessaan.
Waldhabdee Raashiyaa fi Yuukreen gidduutti uumame qabanneessuuf qaamoleen hundi gochaa walitti bu’iinsa babal’isanirraa of qusachuu akka qabanis doktar Abiy gaafataniiru.
Doktar Abiy dhimma gaaga’ama Yuukireen ilaalchisuun xaayaa qaamolee dhimmi ilaallatuuf barreessaniin haalli waggoota lamaan darbe addunyaarratti muli’ate qindoomidha.
Addunyaarratti rakkoon biyya tokko ka’ee achumatti hin hafu. Biyyi hunduu rakkoo kanaan hinuma tuqama. Kana immo haalonni waggoota lamaan darban muli’atan agarsiistudha jedhaniiru.
Rakkoo sababa Vaayirasii Koroonaan umame biyyoonni addunyaa hunduu qooddataniiru.
Rakkoo gama Fayyaaniis ta’ee dinagdeen umamuu biyyoonni hunduu kan qooddatan ta’uu Itoophiyaan ni hubatti jedhaniiru.Itoophiyaan waraana dhiyeenya keessa dabarsiterraa ka’uun waa’ee miidhaa waraanaa muuxannoo hedduu qabaachuu ministirri Muummee FDRI doktar Abiy Ahimad ibsaniiru.
Akkaataa Muuxxannoo Itoophiyaan, Waraanni maatii, hawaasaa fi diinagdee biyyaa kan miidhudha jedhaniiru.
Miidhaa qabeenyaa waraanni qaqqabsiisu suphuun danda’amus godaannisni inni hawaasarraatti kaa’ee darbu garuu daraan hamaa fi haquuf ulfaatadha jedhaniiru.
Itoophiyaan dhimma Yuukreen itti dhiyeenyaan hordofaa jiraachuu kaasuun, gochawwan rakkicha hammeessaan adeemaa jiru kan isaan yaaddesse ta’uu ibsaniiru.
Itoophiyaan akka biyya michoo Awurooppaa taatteetti, gaaga’ama Yuukireen keessa jiru furuuf qaamni hundi gochawwan waldhabdicha hammeessanirraa of qusachuun, rakkicha furuuf daandiwwan nageenyaa fayyadamuu akka qaban gaafataniiru.


text:
As United States keessatti kibxati dhumaa kan baatii caamsaa guyyaan goototaa ykn “Memorial day” jedhamuun kabajamee oola. Guyyaan kun guyyaa lammiiwwan Ameerikaa dubartootaa fi dhiirota waraana biyyattii keessaa tajaajilan kabajaan itti yaadatan.
Guyyaan goototaa jalqaba kan ayyaaneffatame bara 1868 keessa ture . Ayyaanni kun bara sana bakka awwaalchaa as naannoo Washington jiru Arlingon Cemetery jedhamutti kabajama ture. Waggaa waggaatti uummata miliyoona afur ta’utu bakka awwaalchaa kana daawwatu.
Bakki kun United States keessaa bakka awwaalchaa beekamaa dha. Lafa hektaara 250 kan qabu ennaa ta’u waggoota dhibba hedduu dhura mukkeetii dhaabamantu keessatti argama. Muka kuma 800 kan gosa adda addaatu bakka awwaalcha kanaa keessatti argama.
Awwaalchi kun dhakaa adaadii dhaan adda baafamee jira. Kanneen 400 ta’an barreeffama bifa wareeqee of irraa qabu. Kunis kanneen badhaasa meedaalii waree jechuun badhaasa waraana biyyattii isa ol aanaa kanneen argatan.
Kanneen bakka awwaalcha kanaatti awwalaman keessaa hoogganoota siyaasaa, angawoota kaabinee, abboota murtii mana murtii muummicha, hojjettoota dhaabbata hawaa ykn Astronauts, atleetota dabalatee, hoogganoota amantii, Nursoota, garboota durii fi odu gabaastota dirree waraanaatu keessatti argama.
Baki Arlington kun duraan bakka ilma akkawoo George Washington ture. Bakki awwaalchaa kun awwaala loltoota kanneen waraana seenaa Ameerikaa keessatti wareegamantu keessatti argama. Kaan isaanii bara waraana warraaqsaa kan bara 1700mota keessa lolaa turanii awwaalchi isaanii asitti darbee ti.
Miseensa waraanaaf jalqaba bakka awwaalcha Arlington Cemeterytti awwaalaman William Christman kan wal waraansa keessatti du’an. Caamsaa 15 bara 1864 loltoonni eenyummaan isaanii hin beekamne asumatti awwaalamaniiru. Namoota eeyummaan isaanii hin beekamne kanneen kuma shan ta’an ka biroon illee bakka kanatti awwaalamanii jiran.
Bitootessa 4 bara 1921 Congresiin Ameerikaa loltoota Ameerikaa kanneen lola addunyaa tokkoffaa irratti wareegamaniif eenyummaan isaanii hin beekamne akka adda baafamu raggaasise. Kanaaf siidaan awwaalcha loltoota eeyummaan isaanii hin beekaminii illee achitti argama.
Garboonni duraanii kuma afur ta’an illee bakka awwaalcha Arlinton Cemetery jedhamu kanatti argama. Kanneen keessaa tokko James Parks jedhamu. Awwaala jalqaba bakka awwaala kanaa kan qotan isaan turan. Bakkuma kanatti dhalatanii achumatti garboota awwaalaman keessaa isaan qofa.
Prezidaantota Ameerikaa lamatu bakka Arlington National Cemetery jedhamu kanatti awwaalaman. Jalqaba bara 1900moota keessa William Howard Taft, 1960mootaa keessa immoo Johan F. Kennedytu prezidantii turan.
Lammiiwwan biyya alaa 65 bakka awwaalchaa kanatti awwaalamaniiru. Kanneen keessaa irra hedduun lammiiwwan Britain yoo ta’an 26tu awwaalaman, eenyummaan isaanii kan hin beekamne dabalatee 10 immoo lammiiwwan Veetnaam.
Miseena waraana Ameerikaa mara miti kan Arlington Cemetertti awwaalamu kanneen achistti awwaalaman yeroo ammaa waraana irratti kan dura’aniif gadamoojjiwwan waraanaa ti. Kanneen badhaasa meedaalii kabaja ol aanaa argatan, kanneen lola irratti madaa’anii du’anii fi hidhamtoota waraanaa kanneen turan. Angawoonni mootummaa federaalaa, fi maatiin isaanii kan Arlingtonitti awwaalamnis bakka kanatti awwaalamuu danda’u. Awwaalcha akkasiif gatiin baafamu hin jiru.
Angawoonni bakka awwaalcha kanaa yeroo dhiyootti bakka dhabuuf deemna yaaddoo jedhu qabaachuu dhaan bakka namoonni yeroo du’an reeffi isaanii gubamee daaraan isaanii ol kaa’amu filatn itti awwaalaman itti dabalanii jiran.
Bakki awwaalchaa kun hektaara 11n guddatee jira. Gara fuula duraatti illee bakka awwaalchaa kuma 30 ta’u itti dabalamee jria.
Erga bara 948 qabee guyyaa kamisaa jechuun guyyoo gototaa dura loltoonni Ameerikaa murni sadaffaan alaabaa xixiqqoo bakka awwaalcha kanaa dhaabu. Waggaa kana loltoota kuma tokkoo ol ta’antu alaabaa kuma 220 bakka awwaalcha kanaa irra dhaaban.
Loltoonni kun awwaala loltoota ofii isaanii beekanii irra alaabaa dhaabaniiru. Awwaala kana toora ja’affaa bakka Ameerikaa keessaa nama gaddisiisu jechuun waaman. Sababiin isaas loltoonni toora kana irratti awwaalaman lola Ameerikaa boodanaa kan Iraq fi Afganistan keessaa irratti wareegamantu achitti awwaalaman.
President Barack Obaman guyyaa goototaa kanatti sirna hedduu geggeessuuf karoorsaniiru. Kana keessaa dhiirotaa fi dubartoota waraana US keessa utuu tajaajilanii du’an kabajaan jadatanii jira.
Garee tajaajila gadamoojjiwwan waraanaa fi miseensota waraanaa akkasumas hoogganoota gameeyyii kan waraanaa waliin har’a ganama White House keessatti ciree waliin qooddatanii jiran.
Booda irras presidentichi bakka awwaalchaa Arlington National Cemeterytti argamuu dhaan awwaalcha loltoota eenymmaan isaanii hin beekamin irra daraaraa kaa’uuf jiru.
Xumura torbanii guyyoonni walitti aanan sadan har’a dabalatee jechuu dhaan yeroo itti yeroon bonaa jalqabamuu fi namoonni boqonnaa itti ba’an. Lammiiwwan Ameerikaa hedduun hojii irraa boqonnaa fudhachuu akkasumas manni barnootaa cufamii maatiiwwan hedduun waliin ta’uu dhaan magaalaa dhaa ala ba’anii naannoo galaana fi paarkiwwan adda addaa keessatti yeroo waliin qabaatu.


text:
Maqaalee Rabbii (Subhaanahu)-Kutaa 3.3
D-Faayda namni Maqaa “Ar-Rahmaan, Ar-Rahiim” beeku fi itti amanuun argatu
Kutaa darbe keessatti hiika fi aasaara (bu’aa) maqaa kanniin lamaani ilaalle turre. Yaadannoof, Ar-Rahmaan rahmataan kan ibsamu yommuu ta’u, Ar-Rahiim immoo umamtootaf rahmata kan godhuudha. Aasaarri (bu’aan) rahmata Rabbii uumamtootaaf waan gaarii kennuu fi waan badaa isaan irraa deebisuun guyyaa guyyaan ni mul’ata. Qananiin namni argatu hundi bu’aa rahmata Rabbii irraayyi. Wanti badaan isarraa deebi’e hundi bu’aa rahmata Isaa irraayyi. Kanaafu, namni kana yoo beeke fi itti amanee, faayda baay’ee argata. Isaan keessaa:
1-Rabbiin (Subhaanahu wa ta’aalaa) jaallachuu-Rabbiin jaallachuun hundee ibaadatii fi mi’aa jireenyaati. Qalbiin jaalala Rabbii of keessaa hin qabne, jireenya keessatti mi’aa gammachuu hin dhandhamtu. Akkasumas, ibaadan jaalalaa fi of gadi qabuu irratti kan hundaa’edha. Bakka kunniin lamaan hin jirreetti hojii ibaada (gabbarrii) irraa faaydaa guddaa fi mi’aa argachuun ni ulfaata.
Namni yommuu qananii keessaa fi alaa isa marse ilaaluun rahmata Rabbii irraa ta’u beekee fi amane, jaalalli inni Rabbii olta’aaf qabu dabalaa adeema. Sababni isaas, nafseen namaa tuni kan tola itti oole jaallachu irratti uumamte. Nama tola sitti oolee fi tola sitti hin oolle wal-qixa jaallattaa? Rabbiin guddaan fakkaata hin qabne, tolli fi qananiin Isaa halkanii guyyaa namarratti dhangala’a. Garuu namni sababa qanani kanaatin Rabbiin kan jaallatu waa lama yoo hojjateedha.
1ffaa– Qananiiwwan kanniinitti xinxalluun rahmata Rabbii irraa akka ta’e beeku fi amanuu
2ffaa- Haala duraan keessa turee fi namoota naannawa isaa jiran ilaalu
Qananiin isatti roobuu fi badiin isarraa ittifamu, Rabbii olta’aa irraa akka ta’e yoo beeke fi amane, qalbiin isaa gara jaalala Isaatti maqxi. Qur’aana keessatti: “Qananii (ni’imaa) irraa wanti isin bira jiru Rabbuma irraayi. Ergasii yeroo miidhaan isin tuqe garuma Isaatti warwaattu.”Suuratu Nahl 16:53
Kana jechuun qananiin keessaa fi alaa kanneen akka fayyaa, beekumsaa, iimaanaa, qabeenyaa, ijoollee fi kkf isin qabdan hundi kan Rabbiin isiniif kenneedha. Dhibeen, hiyyummaa fi rakkooleen biroo yoo isin tuqan garmalee Isa kadhattu.
Haala duraan keessa turee fi namoota naannawa isaa ilaalun dhugumatti jaalala Rabbiif qabu dabalaaf. Haalli inni duraan keessa turee badaa ta’uu danda’a. Haala badaa kana keessaa Rabbiin rahmata Isaatiin isa baase. Kanaafi, Qur’aana keessatti Bani Israa’il rakkoo keessa turanii fi rakkoo kana keessaa kan isaan baase Rabbii Olta’e ta’uu isaan yaadachisa. Kaayyoon kanaa, akka Isa jaallatani fi Isa qofa gabbaraniifi. Ammas, haala badaa sahaaboonni nabiyyii (SAW) keessa turanii fi qananii Rabbiin isaan irratti oole isaan yaadachisa. Ni jedha:
“Haada Rabbii hunda ta’aa qabadhaa, adda addas hin bahinaa (hin faca’inaa). Yommuu isin diinota walii turtanii qalbii keessan wal simsiisuun qananii Isaatiin obboleeyyan taatan; qarqara boolloo ibidda irra turtanii ishii irraa isin baraare, qananii Rabbii isin irra jiru yaadadhaa. Akka qajeeltaniif Rabbiin akka kanatti keeyyattoota Isaa isiniif addeessa.” Suuratu Aali-Imraan 3:103
Haadni Rabbii Qur’aana ykn Islaama. Nabiyyiin ergamuun dura Araboonni diina walii turan. Gareen tokko garee biraa ajjeessa. Awsi fi Kazraj osoo wal lolanuu barri dheeraan isaan irra darbe. Yommuu Rabbiin subhaanahu nabiyyii (SAW) ergu, nabiyyitti amanuun gareewwan wal lolaa turan hundi tokko ta’an. Jibbii fi diinummaan isaan jidduu haaqamun obboleeyyan walii ta’an. Kuni hundi qananii Rabbiin isaan irratti ooledha. Ammas, qarqara boollo ibidda Jahannam irra turan. Osoo kufrii irratti du’anii silaa boollo tanatti ni kufuu turan. Garuu Rabbiin rahmata Isaatiin nabiyyii isaaniif erguun boolloo ibiddaa irraa isaan baraare (nagaha baase). Kuni hundi qananii Rabbiin isin irratti oole, kanaafu qananii Isaa yaadadhaa. Qananii Isaa yaadachuun akka Isa galateefattanii fi Jaallatan isin taasisa. Kanaafi, Qur’aana keessatti bakka biratti akkana jedha:
﴾فَٱذۡكُرُوٓاْ ءَالَآءَ ٱللَّهِ لَعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُون﴿
“Akka milkooftaniif jecha qananii Rabbii yaadadhaa” Suuratu Al-A’araaf 7:69
Namni qananii Rabbiin isarratti oole yaadachuun yoo Isa galateefatee (shakkare) warra milkaa’an keessaa ta’a. Galatefachuun arrabaan faarsu, qalbii fi qaaman wanta itti ajajaman hojjachu fi wantoota irraa dhoowwaman dhiisu waan of keessatti qabatuuf. Ammas, qananii Rabbii yaadachun wanta badaa duraan keessa turanitti akka hin deebine nama gargaara. Qananii guddaan namni yaadachu qabu: dukkana badii, kufrii fi wallaalummaa keessaa gara ifa iimaana fi beekumsaatti bahuu fi Islaamatti qajeeluudha. Namoota meeqatu dukkana wallaalummaa keessa raata’aa jira. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa rahmata Isaatiin ifa Islaamaa nuuf ibse.
Amma of haa gaafannu, namni qananii kanniin erga yaadate, Rabbiin jaallate haa jennu. Rabbiin jaallachuun isaa maaliin safaramaa? Deebii kanaa Qur’aana keessatti haala kanaan arganna:
Jedhi, “[Dhuguma] Rabbiin kan jaallattan yoo taatan, ana hordofaa. Rabbiin isin jaallataa, badii keessanis isiniif araaramaati. Rabbiinis Araaramaa, Rahmata godhaadha.” Suuratu Aali-Imraan 3:31
Arrabaan Rabbin nan jaalladha jedhanii odeessun qofti, warra Rabbiin jaallatan keessa nama hin taasisu. Dubbiin isaa kuni lafarratti gadi bu’uun hojiin mul’achuu qaba. Safartuun namni tokko Rabbiin jaallachuu itti beekamu: Rabbiif ajajamuu fi nabiyyii Isaa (SAW) hordofuudha. Hasan Al-Basri fi hayyoonni biroo akkana jedhan: Namoonni “Nuti Rabbiin ni jaallanna” jechuun odeessan. Rabbiinis aayata tanaan isaan qore: “Jedhi, “[Dhuguma] Rabbiin kan jaallattan yoo taatan, ana hordofaa.”[1]
Namni dhugaan Rabbiin yoo jaallate, faaydan gurguddaan inni argatu keessaa: Rabbiin subhaanahu isa jaallachu fi badii isaa isaaf araaramuudha. Namni kanniin lamaan yoo argate, addunyaa fi Aakhiratti wanti garmalee dhiphatuuf hin jiru.
2-Rahmata Rabbii kajeelu fi itti rarra’uu– sababoota namarraa barbaadamu erga hojjatanii booda rahmata Isaatti qalbiin rarra’uun dhugumatti mi’aa jireenya akka dhandhaman nama taasisa. Jireenya keessatti wanti guddaan namni dhiphatuuf, “Gara fuunduraatti maaltu natti uumamaa? Rakkoo fi hiyyumman na qunnamuu danda’u” kan jedhuudha. Namoonni baay’een yommuu maallaqa dhaban ykn rakkoo cimaa keessa seenan, rahmata Rabbii yoo hin abdatin, dhiphinni fi sodaan isaan keessa seenan hangana hin jedhamu. Kanaafu, namni Rabbiin rahmanni Isaa bal’aa akka ta’e yoo beekee fi amane, yeroo hundaa qalbiin isaa rahmata Isaatti rarraati. Garuu kana waliinu, wanta rahmata Isaatti isa geessu ni hojjata. Osoo wanta rahmata Rabbiitti isa geessu hin hojjatin, “Rahmanni Rabbii bal’aadha” jechuun yoo taa’e, akka nama osoo lafa hin qotinii fi midhaan hin facaasin oomisha eegu ta’a. Sababni rahmata Rabbiitti isa geessu jiraachu qabu. Akkuma sababoota kanniin hojjatuun rahmata Isaa kajeeluun jabaata.
Nama badii hojjate yoo ta’e, tawbachuun, araarama kadhachuu fi hojii gaggaarii hojjachuun rahmata Isaa kajeela. Nama rakkate yoo ta’e, hanga humni isaa danda’u hojjachuu fi du’aayi gochuun rahmata Isaa kajeela. Gara fuunduraatti rakkoon na qunnama jedhee yoo sodaate, Rabbiif ajajamu irratti ni jabaata, wanta Inni dhoowwe irraa ni fagaata. Sababni guddaan rakkoon nama qunnamuuf Rabbiif ajajamu diduu fi wanti Inni dhoowwe hojjachu waan ta’eef. Qur’aana keessatti ni jedha:
Yeroo “Akka rahmanni isiniif godhamuuf waan isin dura jiruu fi waan duuba keessan jiru irraa of eeggadhaa” jedhaman, [irraa garagalu].” Suuratu Yaasin 36:45
“waan isin duraa fi duuba keessan jiru irraa of eeggadhaa” jedhuuf, wanti namoota dura jiruu fi duuba isaanii jiru maaliidha jennee yoo gaafanne, deebii isaa ibsa mufassiroota irratti hundaa’un haala kanaan kaa’u dandeenya: wanti namoota dura jira: adabbii addunyaa, badii hojjatanii dabarsanii fi adabbii ummata duraanitti bu’eedha. “wanti duuba namootaa jiru” immoo: badii gara fuunduraatti dhufu, adabbii Aakhiratti isaan qunnamu fi kanneen biroo.[2]
Namoonni jireenya tana keessatti akka nama doonii yaabbatee dugda isaa gara kallatti doooniin itti deemtu garagalchee fi fuulaa fi ija isaa immoo gara karaa dooniin irra darbiteetti qajeelcheti. Jireenyi akka dooniti. Namoonni jireenya tana keessa jiraatan immoo akka nama dooni yaabbateeti. Namni wanta duuba isaatti adeemsifamu hin argu hanga wanti suni gara fuula duraatin itti dhufutti malee. Wanti duuba namootaa jiru gheeybi irraa wanta isaan hin argineedha[3]. Adabbiin Aakhiratti isaan qunnamu wanta duuba isaanitiin isaanitti dhufuudha. Wanti hojjatanii dabarsan immoo wanta dura isaanii jiruudha.
Amma gaafin ni ka’a: “Namni akkamitti wanta isa dura jiruu fi wanta duuba isaa jiru irraa of eeggachuu danda’aa?”
Wanti dura isaa jiru badii hojjatee dabarse waan ta’eef badii hojjateef adabbiin isatti bu’uu waan danda’uuf karaan adabbii kanarraa of eegu: badii irraa buqqa’uun gara Rabbii deebi’u (tawbachuu), araarama kadhachuu fi hojii gaggaarii hojjachuudha. Tawbachuun, araarama kadhachuu fi hojii gaggaarii hojjachuun badii ykn dilii darbe waan haaquf adabbiin gara fuunduraatti akka namatti hin buune taasisa.
Wanti duuba isaa jiru immoo adabbii gara fuunduraatti addunyaa tanaa fi Aakhiratti isa qunnamu waan ta’eef, karaan adabbii kana irraa of eegan: iimaana fi hojii gaggaarii irraa wanta Rabbiin dirqama namarratti godhee hojjachuu fi wanta Inni dhoowwe hunda irraa fagaachuni[4].
Namni wanta duraa fi duuba isaa jiru irraa dhugaan amanuun (iimaanan), tawbachuun, araarama kadhachuun, hojii gaggaarii hojjachuu fi hojii badaa irraa fagaachuun yoo of eege, rahmata Rabbii argata. Rahmata Rabbii yoo argate immoo wantoonni gaariin isaaf dhufu, wantoonni badaa fi adabbiin adda addaa isarraa deebi’u.
Guduunfaa
☛Dhugumatti namni qananii inni qabu hundi rahmata Rabbii irraa akka ta’e yoo beekee fi amane, Rabbii kanaan isa qananiise ni jaallata. Namni Rabbii olta’aa yoo jaallate immoo Isa qofa gabbara, hojii isaaf qulqulleessa, wanta badaa irraa ni fagaata. Dhugaadhaan kana yoo hojjate immoo wanta jibbamu irraa nagaha bahuu fi wanta jaallatamu argachuun milkaa’a.
☛Namni rahmanni Rabbii bal’aa wanta hundaa haguugu ta’uu yoo beeke fi amane, rahmata Isaa ni kajeela, abdii irraa hin kutu. Garuu kana waliinu sababoota rahmata Isaatti nama geessan ni hojjata.
☛Qabeenyaa fi wanti biroo namni qabu waan badaniif, qabeenyaa fi namootatti osoo hin ta’in rahmata Rabbitti rarra’uun ykn kajeelun bilisummaa argachuudha. Qabeenyi abdatan guyyaa tokko osoo hin beekin barbadaa’a. Namoonnis wanta Rabbiin fedhe malee homaa namaaf gochuu hin danda’an. Kuni hundi abdi namatti dukkaneessa. Rahmanni Rabbii yeroo hundaa turaa fi bal’aa waan ta’eef rahmata Isaa kajeelun dhugumatti abdii ifaa qabaachudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
﴾وَرَحۡمَتُ رَبِّكَ خَيۡرٞ مِّمَّا يَجۡمَعُونَ ﴿
“Rahmata Gooftaa keetitu waan isaan walitti qaban irra caala.” Suuratu Az-Zukhruuf 43:32
Kana jechuun qabeenyaa fi faayda addunyaa harka isaanii jiru irra rahmanni Rabbiin uumamtoota Isaatiif godhutu isaaniif caala.[5]
☛ Rahmata Isaatiin waan gaarii argatan, rahmata Isaatiin wanti badaan namarraa deebi’a. Qabeenyi yeroo hundaa wanta namni barbaadu hunda namaaf kennuu fi wanta badaa namarraa deebisuu danda’aa? Kanaafu, namni yoo maal hojjate rahmata bal’aa kana argata ree? Kutaa itti aanu keessatti ni ilaalla.
Kitaabban wabii
Walillahi asmaa’ul Husnaa fad’uuhu bihaa– AbdulAziz bin Naasir Jali
[1] Tafsiiru ibn Kasiir 2/336
[2] Zaadul Masiir-fuula 1174, Ibn al-Jawzi,
[3] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-6/131, Abdurahmaan Habanka
[4] Madda olii-fuula 132
[5] Tafsiiru Ibn Kasiir 6/572, Daaru Ibn Al-Jawzi


text:
“Hosaa’inaa Ilma Daawitiif.”
“Hosaa’inaa Ilma Daawitiif.” Mat 21: 9
Biraanuu Dajaneetiin
30/07/2009 B.A
Faaruu kana Uummanni Israa’eel yeroo Gooftaan keenya Iyyasuus Kiristoos gara Iyyaruusaalem galu, isa gammachuudhaan yeroo simatan faaruu faarfatanidha.
‘’Hosaa’inaa’’ jechuun qooqa Ibrootaan “maaloo nufayyisi’’ jechuu yoo ta’u ‘’Hosaa’inaa ilma Daawitiif’’ jechuun immoo “Ilma Daawit maaloo nufayyisi’’ jechuudha. Yihuudonni (Uummanni Israa’eel faaruu kana kan faarfatan waggaatti guyyaa 7 (torba) yeroo ayyaana daasii (ayyaana dabtaraatti). Ayyaana kana irratti faaruu kana guyyaa hunda nifaarfatu. Ummanni Israa’eel yeroo ayyaana faasikaa kabajan kabaja haala ho’aa fi kabaja guddaadhaan kabaju. Uummanni ayyaana kana kabajuuf torban tokko dursuudhaan biyyoota garaa garaa irraa walitti qabamu ture. Gooftaan keenya gara biyya lafaa dhufee waggaa isa dhumaa irratti yeroo barsiisu ayyaana faasikaa kabajuuf, uummata barsiisuuf torbee tokko dursee duuka bu’oota isaa waliin gara Iyyaruusaalem dhufe.Raajicha Zakkaariyaasiin akka dubbatetti Zak. 9:9 gara Iyyaruusaalem yeroo dhufu harree irra taa’ee kan dhufu ta’uu isaa raajiin dubbateera. kunis gad-ofqabuu isaa agarsisa.Yeroo Gooftaan harree irra taa’ee dhufu uummata Israa’eel hundatti naasuu guddaatu dhaga’amee ture. Kun hundi bu’aa amanuu dhabuuti. Namni kiristoositti hin amanne yeroo hunda naasuu fi sodaa irraa bilisa hin ta’u.
Gooftaan keenya Iyyasuus kiristoos dursee akka dubbatetti gara Iyyaruusaalem galuuf yoo dhiyaatu tulluu Ejersaa (Dabra-zayit) cina kan taate Beetafaagee qaqqabe. Beetafaageen immoo Mandara harka qalleeyyiin keessa jiraatanidha. Kana irraa kan hubannu fayyisummaa isaatiin harka qalleyyii osoo hintuffatin sooreyyii taasisuudhaaf. Kunis, Addaam irraa kaasee abbootiin turan harka qalleeyyii/hiyyuma fayyinaa/kan qaban ta’uusaaniin si’oolitti cubbuun qabamanii daabiloosiin dhiitamanii gidiraa jala turan.
Gooftaan keenya Iyyasuus kiristoos daandii bifa fannootiin walirra darbu irra dhaabatee duuka buutota isaa lamaan waamee “gara mandara fuuldura keessanii deemaa achittis harreen ilmoo ishee waliin hidhamte hiikaatii naafida! Eenyumtuu yoo isin gaafate Gooftaaf ni barbaachisu jedhaanii!’’ jedhee erge. Daandii bifa fannootiin walirra darbu irra dhaabatee erguun isaa fayyinni uummataa kan fannoo isaatiin raawwatu dhiyaachuu isaa ibsuufidha. Gama biraatiin ammoo harroonni hedduun kan hin hidhamne mandara sana keessa osoo jiranuu kan hidhaman filachuun isaas harroonni kun hattuun hatamtee kan hidhamte waantaateef “eenyumtuu yoo isin gaafate Gooftaaf ni barbaachifti jedhanii” jedheen. Kunis harreen kun kan isaa kan hintaane ni callisa jechuu isaati. Haaluma kanaan gooftaan isaan uumeera waan ta’eef dhala namaa ni barbaada.Kana irratti mandarri fakkeenya si’oolii,harree fi ilmoon ishee Addaamii fi ijoollee isaatiin, hidhamuun isaanii cubbuun hidhamuu, hattuun immoo Daabiloosiin fakkeeffamu. Har’as Gooftaan kan cubbuudhaan hidhaman hunda nibarbaada. kanaafuu luboota hidhaa cubbuu irraa nuhiikan nuuf kenneera. Mat 16;19:18;18 Yoha 20;23
Gooftaan keenya Iyyasuus Kiristoos Duuka bu’oota lamaan kan inni ajaje hunda raawwachuun harree ilmoo ishee waliin hiikanii fidaniif. kooraa dhisanii uffata isaanii irra afuun immoo inni kan beekuwaan ta’eef iccitiin isaas kooraan ni quuqa,uffanni garuu hin quuqu. Kunis kan agarsiisu abboommiin jaalalaa/Seerri Waaqayyoo/ kan hinquuqne waan ta’eef abboommii wangeelaan jiraadhaa jechuu isaati. Gara Iyyaruusaalem yeroo galu uummanni baay’een “harreen ati irra teessellee lafa dhaabachuu hin qabdu” jedhanii uffata isaanii karaarratti afaniiru. Isaan kaan meexxii , baala ejersaa muruun karaa irratti afaa turan.
Akkuma dursee faarfataa Daawit faarfatetti uummanni Gooftaan keenya gara Iyyaruusaalem yommuu galu hafaa qofaan osoo hintaane “Hosaa’inaa Ilma Daawitiif! Inni Maqaa Gooftaan dhufu galateeffamaadha Hosaa’inaa samii irratti’’ jechuudhaan galateeffatan. Dhuma irratti magaalattiinis niraafamte. Uummannis “kun eenyu?” jechuudhaan wal gaggaafatan. Uummannis kun Naazireet Galiilaa irraa kan dhufe raajicha Iyyasuusidha jedhan. Innis gara mana qulqullummaa galee kan gurguranii fi bitan hunda baase…mannikoo mana kadhannaati jedhamee barreeffameera, isin garuu holqa saamtotaa taasiftan. Mana qulqullummaattis qarodhabeessaa fi kan qaamni isaanii laamsha’e gara isaatti dhiyyatan/dhufan/ innis isaan fayyise. Mat. 21:1-15
Egaa Guyyaa kun guyyaa gooftaan keenya gara Iyyerusaalem deemuun mana qulqullummaa isaa keessaa daldaltootaa fi warren malaqa jijjiiran ar’ee mana isaa kabaje dha. Guyyaan kana abbootiin mana kiristaanaa “Hoosa’inaa samii irratti ilma Daawitiif”jedhanii faarfannaa fi yeedaloodhaan faarfataa bulu. . Arjoominni Waaqayyoo araarri durbee Maariyaamii hunda keenya waliin haata’u. Ameen.


text:
Fuulleffannaa Teeknikaa Walaloowwan Zalaalam Abarraa
Main Article Content
Abstract
Qorannoon kun xiinxala fuulleffannaa teeknikoota walaloolee Zalaalam Abarraa filataman irratti xiyyeeffata. Waloon kun finna ogwalaloo Oromoo ammayyaatiif gumaacha guddaa nama taasise haa ta‟u malee, hojiileen isaafi waloolee Oromoo kaanii xiyyeeffannaa qeeqa saayinsawaa hinarganne. Keessumaa teeknika walaloo irratti fuulleffachuun qoranoon gabaafamee maxxansa argate hinjiru. Qaawwa kana bu‟uura godhachuun barruun kun walaloolee Zalaalam keessaa afur filachuun dayeessa akkaatummaa fayyadamee xiinxala teeknikaa taasisuurratti fuulleffate. Walalooleen filataman Malli Maali, Maraadhu Namana, Eeyyeefi Ana Anaafi An kan jedhaman yoo ta‟u fuulleffanna teeknikaa bu‟uura godhachuun mala akkayyootiin filatamaniiru. Walaloolee filataman kanas dayeessa akkaatummaa hordofuun mala xiinxala hafee gadi fagoom xiinxalamaniiru. Bifuma kanaan, walalooleen xiinxalaman teeknikoota suuressa miireffannaa, mala seenessa ija nam tokkoffaa, marmaartuulee gosa adda addaafi fayyadama addaa jechootaa irratti akka fuulleffatan adda baafameera. Teeknikoonni dhimma itti ba‟aman kunis jabina ergaalee waloloowwan kanaa daran dabaluufi miidhagina miiraafi qalbii dubbistootaa dhuunfatu gonfachiisuudhaaf hojiirra akka oolfaman adda baafameera. Xiinxala taasifame keessatti akkaataan waloon kun teeknika marmaartuufi filannoo jechootaa itti gargaarame addatti ol ba'ee mul'atu yoo ta'u akkaatummaa addaa waloo kanaa kan mul‟isudha. Kana malees, hariiroon fayyadama teeknikaafi ergaalee walaloo gidduu jiru jabaafi walunataa ta'uun hubatameera. Finna qorannoo ogbarruu Oromoo gama akkaatummaan jiru jajjabeessuuf walaloolee waloo kanaafi kanneen biroo qorachuun murteessaa ta'uu qorannoon kun kallattii kaa'a.


text:
Piroojektii Ramadanaa
Ramadaanni akka lakkoofsa hijriitti ji’a saglaffaa irratti argama. Ramadaanni ji’a kabajamaa Qur’aanni itti bu’ee fi leylat-ul qadr (halkan ji’aa kuma caaltu) of keessaa kan qabudha. Jinni Ramadanaa ji’aa rahmataa, barakaa fi jaalalaati. Ji’a diinni ilma namaa kan ta’ee sheyxaanni itti hidhamuudha. Sheyxaanni waan hidhamuuf namoonni ibaadatti ka’u, wanta gaariitti fiigu.1.Kaayyoo fi Bu’aa soomanaa
Kaayyoon soomanaa inni guddaan namoota beela dheebun miidhuf osoo hin ta’in, taqwaa (sodaa Rabbii) qalbii keessatti facaasu fi magarsuudha.
“Yaa warra amantan! Akka isin Rabbiin sodaattaniif Soomni akkuma warra isin duraa irratti barreefametti (dirqama ta’etti) isin irrattis barreefameera.”
Kanaafu kaayyoon guddaan soomana akka Rabbiin sodaannu nu leenjisufi. Nyaanni yommuu baay’atu, hormonoonni xanna’achoota keessaa maddan fedhii kakaasun wanta badaatti nama dhiibu. Namni karaa haraamatin/dhorqaan fedhii ofii guttachuuf yommuu fiigu ibbida hamaa harkaan qabata. Soomni kanaaf fala isaaf ta’a. tokko hormoonota madda hir’isuun fedhii isaa qabaneessa. Lamaffaa sodaa Rabbii qalbii irratti facaasun badii irraa isa tiiksa.
Faydan sooma kana qofatti kan dhaabbatu osoo hin ta’in qaamafis fayyaadha. Qaamni yeroo hundaa dhangaale baay’ee kan fudhatu yoo ta’ee dhibee sukkaara fi furdinna daangaa hin qabnef saaxilama. Sababoota kanaaf doktoroonni yeroo amma soomatti nama ajajan. Soomni sammuu qara. Nyaanni fi dhugaatin yommuu baay’atu sammuun ni dugulti, gadi faggeessite yaadu hin dandeessu.
Kanaa fi kan kana fakkaatan fayda soomanni qaamaf kennu. Garuu faydan guddaan soomanaa qalbii namaa qulqulleessun sadarkaa horii irraa gara sadarkaa ol’aanu fi kabajamaatti ol kaasudha. Wanta lubbuun feetu daangessun barnoota fi leenji namaaf kenna. Namni yommuu fedhii lubbuu ofii jala deemu bolloo badii keessaa hin baanetti tara. Soomni wantee/gaashaa isaa ta’uun badii kana irraa isa tiiksa. Soomni addunyaa tana qofa keessatti mitii Aakirattis ibbida irraa nama tiiksa. Yommuu dheebun akkasatti nama gubuu warrii addunyaa irratti sooma turee balbala Jannataa Ar-Rayyaan jedhamuun seenun dheebu bahu.
Soomni karaa jaalala Rabbii ittiin argataniidha- namni dhooksan nyaate nan sooma jechuu danda’a. garuu namtichi Rabbii jedhe dhoksaatti wantoota kana irraa yommuu of qabu jaalala Rabbii argata.
2.Garaa fi qaama hormaata qofaa mitii qamoole biroos tiiksu
soomana yommu jedhamu yaanni jalqabaa matatti nu dhufu nyaata fi dhugaati irraa soomudha. soomni fudhatama argatuuf ulaagaalee lama guutu qaba.
a.Wantoota sooma cabsan irraa fagaachu– nyaata, dhugaati fi wal qunnamti saalaa irraa fagaachu. Obboroo irraa jalqabee hanga aduun dhiitutti namni wantoota kana irraa fagaachu qaba. Soomni nyaata, dhugaati fi wal qunnamti saalaa dhiisu qofa irraa kan ijaarrame miti. Qaamota biroos wanta badaa irraa akka sooman leenjisu barbaachisa. Ta’uu baannan beela dheebun of miidhu malee kaayyoo barbaadame galmaan hin gahu.
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ “ مَنْ لَمْ يَدَعْ قَوْلَ الزُّورِ وَالْعَمَلَ بِهِ وَالْجَهْلَ فَلَيْسَ لِلَّهِ حَاجَةٌ أَنْ يَدَعَ طَعَامَهُ وَشَرَابَهُ ”
Abu Hureeyraa(RA) akka gabaasetti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“Namni dubbii sobaa(soba dubbachuu), soba saniin hojii badaa hojjachuu fi jechoota badaa namatti dubbatu hin dhiisin Rabbiin nyaata fi dhugaati dhiisu isaatti haajaa hin qabu.” Sahih Al-Bukhaari
Kanaafu ulaagan jalqabaa soomana keenya irraa ajrii(mindaa) argachuu fi taqwaa horachuuf garaa keenya nyaata dhugaati irraa eegu, qaama hormaata wal qunnamtii saalaa irraa fageessu, arraba keenya dubbii sobaa, jechoota badaa dubbachuu, nama arrabsuu, hama irraa tiiksu, gurraa keenya dubbii sobaa, muuziqaa, fi hama dhageefachuu irraa eegu, harka keenya hatuu, nama miidhu, nama fuudhu/itti heeruma danda’an harka fuudhu (cabbaxu) irraa tiiksu; ija teenya haraama ilaalu kan akka fiilmii, moovi, gaazexaa, inteerneti irraa eegu; luka teenya gara baditti deemu irraa tiiksu. Sooma nyaata dhugaati qofatti yoo daangeessine bu’aan keenya beelaa dheebun of miidhu malee wanta biraa ta’uu hin danda’u. Rabbiin sodaachuun garaa fi qaama hormaata nyaata dhugaati fi wal qunnamtii saalaa irraa tiiksu qofa osoo hin ta’in qaama guutu wanta badaa irraa tiiksu fi wanta gaarii hojjachuudha.
b.Ulaagalan lammaaf ‘Niyyaa’– niyyaan amantii keessatti iddoo guddaa qaba. Niyyaa bu’uura amantiiti. Namni niyyaa irratti hundaa’eti kan adabamuu fi badhaafamu. Niyyaan yoo hin tolin hojii gaariin isaa sun jalaa baddi. Niyyaan yoo tolte immoo hojiin gaarii inni hojjate isaa baay’ifamuun badhaasa guddaa argata. Kanaafu yommuu ibaadah kamuu hojjannu niyyaa keenya tolchuun dirqama.
Namtichi waan doktorri ajajeef sooma soomu danda’a, ulfaatinna qaama hir’isuuf soomu danda’a. Soomni akkanaa Rabbiif jedhee osoo hin ta’iin kaayyoo biraatif waan soomef fudhatama hin argatu. Soomana yommuu soomnu Rabbiif qulqulleessine soomu qabna.
Bakkii niyyaa qalbiidha. Arrabaan akkana godha, akkana hojjadha jedhanii dubbachuun hin barbaachisu. Qalbii keessatti boru Rabbiif jedhe akka soomu niyyachuudha.
Tarkaanfi gara jijjiramaa
Ramadaanni yuniversitii leenjii fi barnoota jechuu dandeenya. Namni yuniversitii kana seene leenjii fi barnoota malee yoo bahe, bu’aan inni argatu maaliree? Jireenya keenya keessatti of jijjiruuf tattaafi adda addaa goona. Tattaafin keenya hundii bu’a-qabeessa ta’uu dhiisu danda’a. waggaa keessatti ji’a tokko yeroo jireenya keenya itti foyyeessinuu fi jijjiruu argachuun carraa guddaa fi lamuu hin deebinedha. Namni carraa kanatti fayyadamuu Insha Allah ni milkaa’a. namni carraa kanatti osoo hin fayyadamiin hafe milkaa’innaa irraa duubatti hafa.
Akkuma duratti jenne kaayyoon sooma qalbii qulqulleessu fi sodaa Rabbii qalbii irratti facaasudha. Qalbii teenye qulqulleessine jireenya keenya foyyeefachuun yeroo hundaa nurratti dirqama. Karaa adda addaatin qalbii teenya xuriiwwan akka shirkii, nifaaqa, shakkii, jibba, waanyu, fi kkf irraa qulqulleessuf ni tattaafanna. Maloota kanniin keessaa soomni iddoo guddaa qaba. Kanaafu akkamitti jireenya keenya Ramadaana keessa fi booda sirreessu dandeenya?
Yeroo sirnaan fayyadamuu– yuniversitii kana keessatti yeroo keenya sirnaa yoo hin fayyadamiin dorgommii ni dhabna. Yeroon bu’uura milkaa’inna addunyaa aakiraati. Akka imaam Ibn Al-Qayyiim jedhanitti namoota bakka saditti qoonne ilaalu dandeenya. Tokko nama Rabbii tolee jedhu fi itti buluudha. Kaayyoo uumameef beekun yeroo isaatti sirnaan fayyadama. Wanta Aakiraa isaa jalaa balleessu yookiin addunyatti fayda isaa hin buusne irratti yeroo ofii hin gubuu. Namni lammaffaan immoo nama Rabbiin irraanfate fi daangaa Isaa darbuudha. Namni kunii kaayyoo uumameef dagachuun addunyaa fi fedhii ofiitif gabra ta’a. Aakira quba hin qabu. Namni sadaffaan immoo nama hojii malee taa’udha. Namni akkana nama waa hundarraa hoonga’eedha. Takkaa addunyaa ofiitif hin carraaqu, takkaa aakiraaf hin dalagatu. Fedhii fi sheyxaanaf nama harka kenneedhe. Yeroo ofii bakkuma argetti guba.
Kanaafu nuti namoota gosoota sadan kanniin keessa gosa tokkoffaa ta’uu qabna. Ramadaanni gosa tokkoffaa keessaa akka taanuf ji’aa fi carraa nu dhufeedha. Ta’uu baannan gosa lammaffaa fi sadaffaa keessaa taana. Osoo itti fayyadamiin nu harkaa miliqa.
Yeroo keenyatti sirnaan fayyadamuun keeyri hanga dandeenyu walitti haa kuufannu. Yeroo keenya wantuma fayda nu hin buusne irratti yoo balleessine ji’aa Ramadaana fi jireenya keenya qisaasessine jedhama. Halkanii guyyaa filmii kan ilaallu, hirriba kan rafnu, yoo taane bu’aan Ramadaan irraa argannu maaliree?
Haala kanaan yeroo keenya sanganteessun bu’a qabeessa ta’uu dandeenya. Hojiiwwan gaggaarii Ramadaan keessa hojjanu fi galmaan gahuu barbaanne tarreessu. Hojiiwwan badaa yeroo keenya guban irraa fagaachuf carraaqi gochuu qabna. Hojii gaarii ta’anii garuu bu’aan isaani hangas mara hin taane yeroo keenya akka hin gubne of eggannoo gochuu qabna. Fakkeenyaf dubartoonni nyaata gosoota baay’ee fi mi’aawa qopheessuf yeroo ofii gubu. Kana irraa of qusachuun nyaata murtaa’a fi gahaa ta’ee qopheessun yeroo ofii qusachu danda’u. Nyaata baay’ee qopheessun tokko israafa (qisaasessu) ta’a, lama yeroo guba. Hanga nyaata san israafa godhanii osoo sadaqaa kennatanii mindaa akkamii argatu! Hanga nyaata gosoota baay’ee qopheessuf carraaqan osoo Qur’aana qara’anii mindaa akkam gaarii argatu! Kanaafu haawwanii fi obboleettiwwan teenya nyaata gahaa fi murtaa’a ta’ee qopheessun yeroo fi qabeenya ofii haa qusatan.
Yeroo geenya saganteessuf torbaan kana keessa maal hojjachuun qaba jenne lafa kaa’achu dandeenya. Yeroo keenya bakka saditti qoodu dandeenya. Tokko yeroo ibaada- sa’aati 24 keessatti yeroo ibaada itti dalagannu murteessu. Lama yeroo galii fi rizqii teenya itti funaannu murteefachu. Sadii yeroo boqonnaa/hara itti galfannu murteessu. Yeroo baay’ee teenya boqonnaa irratti kan ajjeesnu yoo taane, oomisha malee hafna jechuudha. Ji’aa Ramadanaa kan keessa hanga danda’ameen yeroon ibaada irratti dabarsinuu yeroowwan hafan haa caalu. Kana jechuun boqonnaa hin fudhatin, rizqii kee hin funaannatin jechuu miti. Haala kanaan yeroo keenya yoo saganteessine bu’aa qabeessa ta’uu dandeenya.
Wanta hamaan yeroo ammaa yeroo guban keessaa namtichi halkan filmii ilaala yookiin caati qama’aa bulee guyyaa hirribaan dabarsa. Hojiwwaan naafila (dabalataa) hojjachuu dhiisi hojiwwan dirqamaa kan akka salaata osoo hin hojjatin oola.
Gara hojii gaarii fiigu, hojii badaa irraa dheessu
Hojiwwan gaariin hojii badaa haaqa. Akkuma Rabbiin Qur’aana keessatti dubbate:
“Qaccee lamaan guyyaatii fi yeroo halkan irraa ta’ee salaata dhaabi. Toltuwwan hamtuu ni deemsisu (ni haaqu). Kuni warra gorfamaniif gorsa.” Suuratu Huud 11: 114
Abu Hureeyran (RA) akka gabaasanitti Ergamaan Rabbii (Salallahu Aleyh wasallam) akkana jedhu:
الصَّلَوَاتُ الْخَمْسُ وَالْجُمُعَةُ إِلَى الْجُمُعَةِ وَرَمَضَانُ إِلَى رَمَضَانَ مُكَفِّرَاتٌ مَا بَيْنَهُنَّ إِذَا اجْتَنَبَ الْكَبَائِرَ
“Salaanni shanan, Jum’aa irraa jum’atti, Ramadaana irraa Ramadaanatti wanta(cubbuu) isaan jiddu raawwatamaniif kaffaaradha yoo namtichi badii gurguddoo irraa fagaate.” (Sahih Musliim)
Kaffaara-jechuun cubbuu/badii namarraa harcaasu.
Ramadaanni carraa guddaa hojii gaarii itti sassaabatanii fi hojii badaaf araarama Rabbirraa itti kadhataniidha. Ji’oota kudha tokko badiin dabarsan keessaa bahanii jireenya haarawatti ce’uuf Ramadaanni carraa hin argamneedha. Hojiwwan darban kee hanga fedhan badaa haa ta’an, ji’a kana keessa of jijjiruuf tattaafadhu.
Akkamitti jireenya kee jijjiruu fi foyyeessu dandeessa? Hojii gaaritti fiigun, hojii badaa irraa dheessun jireenya kee ni jijjira, ni foyyeessa. Hojiwwan gaggarin baay’etu jiru. Keessaa filadhu hanga humnii kee danda’ee dalaguuf tattaafadhu.
Hojiiwwan gaggaari keessaa salaata baay’isanii salaatu, Qur’aana qara’uu, zikrii gochuu fi beekumsa barachuudha. Salaata taraawi dhabbachuuf tattaafachu. Zikriin guddaan karaa Rabbiin ittiin yaadatan Qur’aana. Qur’aana qara’uun ajrii(mindaa) guddaa argachuu dandeenya. Qur’aanni mindaa argamsiisu qofaa miti jireenya ilma namaa jijjira. Yommuu Qur’aana qaraanu akka gazeexa kan dubbisnu osoo hin ta’in tadabura (xinxalliin) dubbisuuf yaalu qabna. Hiika isaa beekuf taattafachuu qabna.
Ji’a kana keessa Qur’aana qo’achuu, dhageefachuu fi xinxalliin dubbisuun jireenya keenya jijjiruu dandeenya. Amala fi bartee badaa keenya ofirraa baasu dandeenya. Sababni isaas Qur’aanni qalbiif qoricha.
“Yaa ilmaan namaa! Dhugumatti gorsi Gooftaa keesssan irraa taate, waan qoma keessa jiruuf qoricha tan taate, mu’imintootaf qajeelfamaa fi rahmata tan taate isinitti dhufte.” Suurat Yuunus 10:57
Wanti qoma keessa jiru shirkii, shakkii, nifaaqa, jibba, waanyu, wallaalummaa fi kkf dha. Qur’aanni wantoota akkanaa irraa hayyama Rabbiitin nama fayyisa. Namni dhibeewwan kanniin irraa fayyuuf Qur’aanatti gore dhugumatti ni milkaa’a. kan kanaan ala wanta biraatti gore yommiyyuu furmaata hin argatu. Kanaafu Qur’aana barachuun, qo’achuun jireenya keenya jijjiruu fi foyyeessu dandeenya.
Yoo Qur’aana qara’uu hin dandeenye taate bartee kitaaba dubbisuu uummachuuf carraaqi.
Piroojektiin Ramadaana kana qofatti kan dhaabbatu miti. Sadaqaa kennuun balbala haarawa banachuu dandeenya. Sadaqaan hojii badaa haaqxi, qabeenya barakaa itti afuufti, ibidda irraa haguuggi taati. Jaalala namtichi qabeenyaf qabu hir’isuun qalbii qulqulleessiti. Hanga dandeenye harka keenya diriirsuun warroota rakkatan gargaaru dandeenya. Ifxaaraf namoota affeerun mindaa walitti sassaabu dandeenya.
Piroojektiin Ramadaana ammas kanatti kan dhaabbatu miti. Wanta kennan yoo dhaban, Qur’aanas qara’uu yoo dadhaban, qaama ofiitin namoota miidhu irraa eegun piroojektii guddaadha. Arraba ofii hidhuu fi eegun, ija ofii tiiksun, harka badii irraa qabuun, gurraa badii dhageefachuu irraa baraarun piroojekti Ramadaana isaan gurguddoodha.
Nyaata, dhugaati, interneeti fi Tv daangaa isaani murteessu– Piroojektiwwan armaan olii fi kan biroo galmaan gahuu kan dandeenyu wantoota kanniinif yoo daangaa murteessineedha. Yommuu lulluqannu garmalee yoo nyaanne fi dhugne salaata akka hin dhaabbanne gufuu nutti ta’a. Guyyaa guutuu interneeti fi Tv irra yoo oolle keyrii Ramadaanni fide dhabna. Kanaafu wantoota kanniinif daangaa murteessun milkaa’u dandeenya.
Gudunfaa
Ramadaanni ji’a rahmataa, maghfiraa(araaramaa), jaalala fi namoonni ibidda irraa ittiin baraaramaniidha. Ji’a balballii keeyri itti banamtuudha. Namni carraa kanatti fayyadamu milkaa’innaa fi gammachuu argata. Kan carraa kan qisaasesse immoo keyrii osoo hin habbuuqatin harka qullaa hafa. Kanaafu hanga dandeenyun carraa arganetti fayyadamuun warroota milkaa’an keessaa ta’uuf haa tattaafannu. Ramadaanni nyaata dhugaatin kan dabarsinuu osoo hin ta’in hojii gaarii hojjanne mindaa itti argannu haa ta’u.
Kitaabilee wabii:
EssentialsOfRamadhan By Tajuddin B.Shu’aib
Inner dimensions of the prayer By Imaam ıbn Al-Qayyim


text:
Guyyaan gotota Oromo 2016 Qeerro bilisummaa Oromo biyya masriin ebla 23/2016tti kabajame haalaa midhagaan xumuramee jira.
Egalleen sirna ayyaanichaa ebba manguddota Obbo Fessahaa , Obbo Fu’aad fi Aaddee Halimaan kan banamee hoggaa tahuu Yaadanno jaallan wareegamaniif daqiiqaa shaniif yaadannon sammuu taasisanii jiru.
Kanatti aansee faaruun alaabaa Oromo aaartisti Badrii Mohammadiin dhihaatte turte gutuun hirmaattota walgayii ayyana gotota Oromo biyya masrii waliin faarfatanii jiru.
Bakka bu’aan Dhaabaa Obbo Abdusalaam Sutee Seenaa ayyana gotoota irraa ibsaa bal’aa hirmaattotaaf godhee jira.
Itti dabaluudhaan dhumaatii dargaggota ilmaan Oromo galaana awrophaa fi egypti jiddutti dhuman laalchisee dhaamsa dhunffaa Hayyuu Dureen ABO j/Daawud Ibsaa firaa fi aalii warreen dhumaniif dhaame gara Obbo
Abdusalamin hawaasa dhaqqabee jira.
Waltajjii ayyana gotota Oromo 2016 biyya masritti kabajame kana irratti Aadder Raggaatuu Roobaa haasawa bal’aa gotee jirti.
Bifuma kanaan kessummaan ayyaanicha kanaa Dr Mohammed Abduna’iim haasawa dhagessisaniin dhumaatii ilmaan Oromo galaanaa kessatti mudachaa jiru kana motummaan wayyaanee itti gaafatama kan qabdu tahuu ibsee , Qabsoo ABOn durfamu cinaa dhaabbachu isaanillee ibsee jira.
Bifuma kanaan tin’isni qabsoo bilisummaa ABOn durfamuuf godhamee jira.
Gara biraan bakka bu’onni hawaasa Oromo gara-garaa fi hojjattonni Oromo dhaabbilee adda addaa kessa hojjachuun hawaasa isaanii tajaajilaa jiran maqaa Qeerroo Bilisummaa Oromo biyya masritiin badhaafamanii jiru,
Gutuun gutuu ayyanicha kanaa wallee warraaqsaa gara-garaan kana boharsaa turan Misensdota Hawwisoo Qeerroo Bilisummaa Oromo biyya masrii Aartistii Taajuu shurtubbe , Abdii Komiyaa Ramadaan Badrii Mohammed , Hordofaa Mohammed , Nasiifayi Addunyaa fi Aartistii Gaaddisee shamsuddiin hoggaa tahan hogganaan baandii kanaa Obbo Yousuf Bakrii waltajji kana irratti badhaafamee jira.
Dhuma irratti abbaan wal-tajjii kanaa Obboo Aksiir Nureen gutuu hawaasa baqataa Oromo biyya masrii wal-tajjii kana irratti qoda fudhatan galatomffatee sirna wal-gayii akkuma ebba manguddoon egalametti ebba manguddoon xumursiisee jira.


text:
Gaafiif deebisaa intala Usmaayyoo Muussaa
Sadaasa 16 2006
Bara 1967 Magaalaa Haramayaatti Dhalate.Ijoollee Afran qalloo kanneen akka Abdi Qophee,Kadir Said,Adam Harun,Haloo Daawwee waliin ta’uudhaanis qooqa miidhagaa sanaan Aadaa,Hawaasummaa fi Siyaasa Oromoo weelisaa ture.akkasumas Hawwisoo Baandii Gadaatti makamuu dhaan Maccaafi Tuulama Waliin Oromiyaa guutuu naanna’ee Ilmaan Oromoo dinni wal irraa fageesse walitti fiduuf hiriyoota isaa waliin hedduu dhama’e.Bara 1991 yeroo Mootummaa ce’umsaas Hawisoo Caffee Gadaatti makamuu dhaan shoora Olaanaa taphate.yeroo Hooggantoonni Siyaasaa dhiibbaa Siyaasaa biyyattii keessatti muldhateen Biyya gadhiisanii ba’anitti Wallee:-
Bilisummaaf Imimmaan Ija koo Wal maraa
Obsee sirraa deemuuf na dadhabe Garaa
si dhabee hin jiraadhu biyya koo Oromiyaa
yoon sirra jiraadhe Jiruun kiyya Faayaa…
Jedhu weellisuu dhaan Abidda Siyaasaa bara 1991 uummata Oromoo keessatti facaatee turte irratti Beenzila Firfirse Artist Usmaayyoo Muusaa!!! Bara 1995 Albama “Nu Waamti” jedhu qopheessuu dhaan uummata Oromoof Gumaacha olaanaa kan godhe Weellisaan Jaallatamaa kun hireen Dargaggoota Oromoorra geesse isas quunnamtee bara 1996 Diktaatarootaan qabamee Murtii kijibdootaatiin waggaan saddeet irratti murtaa’ee mana hidhaa seene.
Abbaa Daa’imman Afurii kan ta’e Weellisaa Usmaayyoo Muusaa Mana Hidhaa Maakelaawwii,Qaallittii fi Zuwaay gidduutti yeroo Dararamaa turetti Rakkattuu Haadha warraa isaa irraan kan hafe namni tokko ykn dhaabni tokko illee eessa jirta jedhee isa hin gaafanne.Daa’imman guddisuu fi Abbaa warraa ishee hiiksisuu dhaaf qophaa ishee buutee ba’aa kan turte haati warraa Weellisaa Usmaayyoo Muusaa Jireenya hadhawaa kana nuffitee daa’imman gaariif hamaa hin beekne dirree irratti arcaasuudhaan Abbaa manaa ishees mana dukkanaatti dhiiftee Hirriba dhuma hin qabneen Liqimfamte.Maatiin Weellisaa kanaas Bilisummaa Sabaaf jecha gaaddisa dhabdee bittinoofte!!!
Waggaa Saddeet guutuu mana dukkanaa keessatti dararamee kan ba’e Artist Usmaayyoo Muusaa battaluma ba’e sanatti Albema Haaraa Laphee uummata Oromoo keessatti chaapheffamtee hafte Gabaarra Oolche.Sirboota kanneen keessaas:-
“Abdii Muradhee hin taa’u yoomuu
Hangan Bilisoomee ol jedhee deemuu..”
Kan jedhu Ejjannoo Usmaayyoon qabsoo Oromoo irratti qabu kan agarsiisu ture.akkasumas:-
“Jireenyi Walabaa Mirga uumamaati Sarbamnee hin teenyu
Gamtaa dhaan Gurmoofnee qabsoon Bilisoomna kennaa hin eeggannuu..”
jedhee weellisuu dhaan uummanni Oromoo Ofiin Carraaquudhaan yoo galma ga’e malee Orma irraa mirga Walabaa eeggachuun gowwummaa akka ta’e jala muree bifa aartiitiin muldhise Artiist Usmaayyoo Muusaa!
Kana malees Albama isaa kana keessatti Haala Jireenya Maatii isaafi jireenya isaa kan ibsitu walleen:-
“dukkana bara dheeraa
na lage jireenya koo maraa
Maaluman yakkee
ifa na dhorkee?…”jettu yoom iyyuu kan sammuu namaa keessaa haqamtu miti.itti dabalees Carraa Addunyaa kanaa tokko osoo carraaquu gad buuftee isa kaan osoo hin caarraqiin olkaaftu kan ibsitu Walleen “Yaa bada Hiree koo..” jettu albama kana keessatti argamti.
Jireenya Dukkanaa mana Hidhaa keessatti dabarse kan ibsituu fi Akka namaaf osoo hin ta’in akka Rabbiif keessa ba’uu isaa kan agarsiistu walleen:
“…Dukkana Fokkiftuu namni itti na darbe
si na baase keessaa fedhii keetiin dhiibee
Galanni kee hin badin yaa mootii
wanti ta’e hunduu fedhii keetii…” walleen jettu yoom iyyuu kan irraanfatamtu miti.Walleen Ajaayibaa dhaamsa guddaa of keessaa qabduu fi maqaa Albama sadaffaa kanaa kan taate,Akkasumas haqa qabsoo keessa jirtu wallee kanaan waan ibseef Hiriyoota isaa waliin hidhamanii ba’anii Lubbuu baafachuuf jecha biyya Ormaatti baqatan biratti akka jibbamu kan taasise wallee ajaayibaa yoom iyyuu sammuu koo keessaa hin badne wallee:-
“Sodaa Lubbuu kootiif jedhee
biyyaa ba’ee,Garba Ce’ee
hin Jiraadhu kan biraa ta’ee
biyyaa fi Biyyee koorratti
Sabaa fi Aadaa koo Keessatti
Haqa Falmachuun Murtii Kooti.
Gabrummaa tokko irraa
kan birootti hin ce’u
Biyyuma koorratti Lubbuun koo haa Ba’uu..
Osoo Sabni kiyya Diina harkatti du’uu
Biyya Faranjii teessee xiibaaruun hin ta’u
Biyya kiyya irratti saba kootiif Falmaa
yoon kophaa ta’e iyyuu Abdiin koo Rabbumaa….”
Jedhee weellisuu dhaan haqa jirtu waan ibseef jecha Hiriyoota isaa biyya Ormaatti baqatan dabalatee namoota hedduu biratti jibbame.Oromiyaa gadhiisanii deemuu akka du’aatti kan Ilaalu Artiist Usmaayyoo Muusaa wanti sodaatameef hin hafne ammas qabamee saba isaatiif jecha mana hidhaatti darbatame. Reebichi Daangaa hin qabnes irratti raawwatame.”….Hidhaafi Ajjeechaan Hamilee nu cabsee Boodatti nu hin deebisu..” jechuu dhaan kan beekamu Artiist Usmaayyoo Muusaa dararama guddaa booda mana hidhaa Zuwaay keessatti waggaa sagal dura Guyyaa har’aa Sadaasa 16,2006 Hafuura dhumaa baafate.Wanta Diinni dhoksaatiin mana dukkanaa keessatti weellisaa dhugaa kana irratti raawwatu Ilaaluu kan dadhabde dacheen Oromiyaa diina harkaa Miliqsuudhaan garaa jala dhokfatte.sirni Awwaalcha isaas Sadaasa 18 Bara 2006 bakka namoonni hedduu argamanitti Magaalaa Cirootti Raawwatame!!
RIP!


text:
Hoogganaa Libiyaa duraanii, Koloneel Mohaammar Gaadaafii taayitaa irraa buusuuf yeroo waraansi biyyattii keessatti geggeessamaa turetti kanneen baatiilee kudhan dura dooniidhaan achii baasamanii Maaltaa geessaman baqattoonni lammiwwan Itiyoophiyaa fi biyyoota ka biroo irra-jireessi amma illee ka waaltaa hidhaa keessatti gidiramaa jiran tahuu dubbatu.
Liibiyaa irraa baqattoota 250 taanee Maaltaa irraa dhufne, ka jedhan, baqattoonni kun lammiwwan itiyoophiyaa, Ertiraa, Nijeriyaa, Somaaliyaa ka lakkoobsa kana keessa jiran tahuu dubbatu.
Akka jecha isaaniitti, haga ammaatti baqattoota lakkoobsaan xiqqoo, kanneen dhukkubsatan yokaan ijoollee qaban qofa mana hidhaa sanaa bahuuf carraa argate, jedhu. Kanneen mana hidhaa durbootaa keessa jiran, baqattoonni Jamiilaa fi Taaddelech jedhaman telefoonaan Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf akka ibsanitti, baatiilee kurnan mana hidhaatti dabarsan kana keessatti, keessumaa dubartoonni dhiphuu fi yaaddoo irraa kan ka’e dhukkuba sammuu fi qaamaaf saaxilamanii jiran.
Obsi waliif dhabuuf kanneen zayita danfaa walitti dhangalaasanii wal-gubanii jiran. Baqattoonni kun, garii hojii barbaacha kaan immoo dararaa siyaasaa irraa dheessuun biyya dhalata isaanii gad-lakkisanii bahan.
Guutummaa gaaffii fi deebii baqattoota waliin geggeessamee dhaggeeffadhaa


text:
Warraaqsa Galaana Uummataa 2020
Oromoon Galaana, irra Dhangalaana!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo irraa
Wareegama lubbuu, dhiigaa, dafqaa fi lafee ilmaan Oromoodhaan TPLF impayera Itiyophiaa hafan keessaa salphattee baatee Tigrayitti galte. Yeroo Tigreen Tigrayitti galte sanatti fooliin bilisummaa Oromiyaa keessatti urgaahuu eegalee ture. Fooliin bilisummaa kun ilmaan Nafxanyoota maraachee bilisummaa Oromoo dura isaan dhaabe. Ilmaan Nafxanyootaas Abiy Ahimed qabatanii eenyummaa Oromoo dhabamsiisuun Habashoomsuu ykn ajjeesuu fi Oromiyaa diiguun karoora isaanii godhatan.
Kanas hojiitti hiikuuf ilmaan Oromoo Habashoomuu didan doorsisuu, hidhuu, gidirsuu irra darbees addunyaa kana irraa dhabamsiisuuf loltuu, polisii fi milishaan itti bobbaasnii haxaawuu itti fufan. Qeerroo Oromoo bakkayyuu qalaa Oromoo shororkeessanii qabsoo isaa irraa ugguruuf dhama’an. Oromoo summii fi xiyyaaraan lolan, dhukkuba daddarbaafis saaxilanii gaga’an. Qee’ee fi oyruun Oromoo balleessuun Oromoo beelaa fi dhumaatiif qopheessaa jiru. Har’a dhimmi Oromiyaa keessatti deemaa jiru dhimma jiraachuu fi dhabamuu ta’ee jira!
Gatiin wareegama jaallanii, kabajaan lubbuu kuma kudhanii kana ta’uu hin malle! Wareegama kaleessaa fi har’a bahaa jiruu callisanii ilaaluun du’a, gidiraa, hiyyummaa fi hidhaa nurraa dhaabuu hin dandeenye. Rakkoo keenya isa maayyii xumura itti tolchuuf warraaqsi walii galaa barbaachisaa ta’eera. Warraaqsi marsaa kanaa Warraaqsa Galaana Uummataa(WGU) jedhama. Dhaadannoon warraaqsichaas ‘Oromoon Galaana, Irra Dhangalaana!’ ken jedhu ta’a. Warraaqsi kun haga akka galaanaa guutee Oromoon bahaadhihaa, kaabaa-kibbaa fi gidduu galeessi wal argee fi waliif galee mirga hiree mataa isaa ofiin murteeffatutti hin dhaabbatu!
- Read also: Hiree Oromiyaa fi Impaayera Itoophiyaa
Gaaffii fi akeeki ilmaan Oromoo irratti wareegaman bakkaan gahuu malee of-duuba mil’achuun hin jiraatu! Wareegama Oromoon guyyuu baasaa jiru kanatti gatii itti tolchuuf Oromoon bakkayyuu tokkummaan yeroo tokkotti akka galaanaa ilmaan Nafxanyootaa fi gufuuwwan bilisummaa irra dhangala’ee biyya isaa dhuunfachuun dirqii dha! Du’a maqaa hin qabne kan karoora diinaan du’an irra wareegama seenaa qabu kan falammii haqaa fi bilisummaaf godhamu keessatti aarsaa baasuun hiraarfamaa, gadadoo fi du’a Oromootti xumura argachuu kabajaa qaba! Filmaatni Oromoo Bilisummaa ykn Du’a!
Tarkaanfiilee ammaaf Oromoon fudhachuu qabu keessaa gariin:
- Karaa cufuu, sarara ibsaa fi riqicha adda kutuu;
- Qabeenya diinaa dhuunfachuun qabsoo bilisummaa Oromoof oolchuu, kan dhuunfachuun hin dandeenye ibidda itti kaahuu;
- Qabeenyaa fi waajiraalee bulchiinsaa, polisaa fi bilxiginnaa dhuunfachuun qabsoo bilisummaa Oromoof oolchuu ykn barbadeessuu;
- Miseensota bilxiginna kanneen uummatatti loltuu waamanii ykn bobbaasanii ficcisiisan irratti tarkaanfii fudhachuu;
-
- Ittiin ooduu, gaddaa fi gammachuu isaanii irratti argamuu diduu,
- Keessaa warra hamoo filatanii tarkaanfii keessa deebbii hin qabne irratti fudhachuu ta’a.
Oromoon galaana! Diinni galaana kana gogsuuf dhama’us itti hin milkaahu! Galaanni kun guutee gufuu fi kosii Oromiyaa keessaa ni qulqulleessa! Oromoofis furmaata maayyii fida! Hidhaan, gidiraa fi duutis Oromoo irraa dhaabbata! Gaafa galaanni kun guute, Oromoo, Oromummaa fi Oromiyaan bara baraan jiraatu! Ekeraan jaallan wareegamaniis ni boqota! Hawwii fi fedhiin ilmaan Oromoo ni guutama; bara baraanis jiraata!
Oromiyaan dhiiga ilmaan isheetiin ni walaboomti!
Injifannoo Ummata Oromoof!
Waxabajjii, 2020
Hub. Dhaamsi warraaqsaa kana fi kan wal duraa duubaan dhaamamu wal hordofuu, wal dhaqabsiisuu fi hojiitti hikuun mirgaa fi dirqama Oromummaati!


text:
Yunaayitid Isteetis haalawwan tokkooma daangaa Itiyoophiyaaf sodaachisoo tahan ilaalchisee yaaddoo hidda gad-fageeffataa deeme qabdi. Haalawwan sodaachisoo tahan keessaa tokko rakkoo amma naannoo Tigiraay keessatti mul’ataa jiru.
Uummatni Tigiraay keessaa dhiittaalee mirga namoomaa ciccimoo jalatti gidirfamuun itti fufee jira. Uummatni miliyoona tokkoo ol tahuu wabii nyaataa hin qabu. Yeroo akkanaatti, gargaarsi namoomaa hatattamaan achitti barbaachisu, humnoota waraanaa Itiyoophiyaa fi Ertiraa akkasumas humnoota hidhatan birootiin danqamaa jira.
“Yunaayitid Isteetis ajjeechaalee, humnaan buqqisuu, hookkara saalaa malaan geggeessamu, dhiittaalee mirga dhala-namaa fi miidhaalee raaw’ataman,” cimsitee balaaleffatti, jedhan Ministiriin Dhimma-alaa Yunaayitid Isteetis, Antonii Bilinken ibsa isaanii keessatti.
“Maddeen bishaanii, hospitaalotaa fi manneen eegumsa fayyaa dabalatee barbadeessamuu qabeenyaalee uummata siivilii Tigiraay keessatti geggeessamaa jiruttis akkasuma baay’ee rifanne,” jedhan, Ministarichi dhimma alaa Bilinken. M
ootummaan Itiyoophiyaa kanneen dhiittaalee mirga namoomaa geggeessan akka itti gaafataman akka taasisu, siiviloota irraa miidhaa akka ittisuu fi gargaarsi namoomaa danqaa malee akka dhaqqabu akka mirkaneessu, Yunaayitid Isteetis waamicha dhiheessiti.
“Haasaan dippiloomaasummaa sona-qabeessi geggeessameyyuu, qaamonni lola Tigiraay sana keessa jiran, hookkaricha dhaabuuf yokaan rakkoo siyaasaa mudate sanatti karaa nagaa furmaata barbaaduuf, tarkaanfiin qabatamaan fudhatan hin jiru,” jedhan, Ministarichi Dhimma-alaa Yunaayitid Isteetis, Bilinken.
Ministarichi Biliknen mootummaan Ertiraa waraana biyyattii gara daanga Ertiraa sadarkaa Addunyaatti beekkannaa qabuutti akka hatattamaan deebisu waamicha dhiheessan.
Waraansi dhaabatee, gargaarsa namomaaf karaan bal’aan yoo hin banamne, hanqinni nyaataa yeroo ammaa Tigiraay keessatti mul’atu gara oola yokaan beelaatti deemuu mala.
Haala hamaa Itiyoophiyaa keessatti mul’atu kana irraa kan ka’e, ministarri dhimma-alaa Bilinken aangawoota Itiyoophiyaa fi Ertiraa kanneen ammaa fi kanneen duraanii, miseensota humnoota naga-eegumsaa, namoota humna naannoo Amaaraa fi humna ka sirnaa hin tahiinii naannicha keessaa akkasumas miseensota Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay rakkoon Tigiraay keessaa sun akka furmaata hin arganne danquutti itti gaafaman yokaan hidhata sanaa qaban irra akka uggurri viizaa kaa’amu labsan.
Kanneen uummata Tigiraay irratti miidhaa raaw’atan, akkasumas kanneen akka gargaarsi namoomaa hin dhaqqabne dhorkanis uggurri kun ni ilaallata. Miseensonni maatii namoota akkanaas ugguricha jala galuu malan. Ministarichi dhimma-alaa Bilinken, mootummoonni biroonis tarkaanfiilee akkanaa fudhachuu irratti akka isaan waliin hiriiran waamicha dhiheessan.
Kana malees, Yunaayitid Isteetis, dabalataan gargaarsa gama dinagdee fi naga-eegumsaan Itiyoophiyaaf kennitu bal’inaan daangessitee jirti. “Gargaarsa namoomaa fi gargaarsawwan barbaachisoo haga tokko Ityoophiaaf kenninu garuu itti fufna,” jechuun kan ibsan, ministarichi Bilinken, Gargaarsa Ertiraa irra uggurawwan bal’inaan kaa’amanii jiran akkuma jiranitti itti fufu, jedhan. Yunaayitid Isteetis rakkoo Tigiraay keessaa furuuf carraaqqii godhamuu fi lammiwwan Itiyoophiyaa akka araaraa fi waliin-marii tarkaanfachiisan gargaaruutti cichitee jirti – jechuudhaan, Gulaalaan har’aa ibsa isaa xumura.


text:
Gurraanshala 16/2014(TOI) – Miseensoonni Mana maree bakka bu’oota uummataa Hidhi Haaromsaa Guddichi Itoophiyaa anniisaa maddisiisuu jalqabuunsaa Itoophiyaa gara boqonnaa haaraatti ceesisuu keessaatti gahee olaanaa qaba jedhan.
Uummanni Itoophiyaa humna isaan gamtoomee ijaaraa kan jiru Hidhi haaromsaa guddichi Itoophiyaa aannisaa maddisiisuu jalqabuun isaa gamtoomnaan waanni hojjechuun hin danda’amne akka hin jirre kan muli’isedhas jedhaniiru.
Miseensonni mana maree bakka bu’oota uummata TOI dubbise akka jedhanitti hidhi haaromsaa guddichi Itoophiyaa anniisaa maddisiisuu jalqabuun bu’aa barbaadame fiduu kan danda’u ta’uu kan mirkaneessedha.
Hidhichi hirmaannaa gamtaan ogeeyyii, hoggansa qaruxxee fi deeggarsa maallaqaan hunduu haga humana isaa taasiseen milka’ees jedhaniiru.
Miseensoonni mana marichaa akka jedhanitti, Pirojeektichi milkaa’uun kanbhin danda’amu jedhamuu dandeesisuun hiyyummaa injifachuun akka danda’amu kan agarsiisedha.
Gara fuula duraattis tokkummaa cimsuun hojiiwwaan biroonis milka’uuf hojjechuun barbaachisaadha jedhaniiru.


text:
Waraana Tigraay: Pirezidantiin Faransaay Imaanu'el Maakroon lolli mariin akka xumura argatu gaafatan
Pirezidantiin Faransaay Imaanu'el Maakroon waraanni Kaaba Itoophiyaatti adeemsifamaa jiru mariin akka xumura argatu gaafachuu isaanii Rooyitars gabaaseera.
Akka ibsi masaraa Faransaay ibsutti bulchaan Faransaay kan kana jedhan marii bilbilaan Ministira Muummee Abiy Ahimad waliin gaafa Sambataa taasisaniini.
Dabalataan, qaamoleen lola keessa jiran hunduu gara waliigaltee dhukaasa dhaabuutti akka dhufan Pirezidant Maakroon waamicha dhiheessuun isaanii gabaafameera.
Torbanuma kana ture Ameerikaanis qaamoleen waraana Kaaba Itoophiyaa keessaa harka qaban haal-duree tokko malee, hatattamaan waliigaltee dhukaasa dhaabuurra akka gahaan kan himte.
Dubbiin biyyoota addunyaa kuni kan dhagahame torban kana mootummaan Itoophiyaa hawaasni idil - addunyaa 'yakkawwan' TPLF itti-fufee raawwachaa jiru osoo arguu callisuun naaf gaaffiidha jechuun ibsee booda.
Mootummaan Itoophiyaa loltoota federaalaa Tigraay keessaa baasuun ture dhukaasa dhaabuu gam - tokkee kan labse.
Haa ta'u malee, TPLF kana hin fudhanne. Inumaa gama Amaaraafi Afaar lola banani. Dhukaasa dhaabuuf haalduree kaa'aniiru. Torban kanammoo haalduree kana dura baasan foyyeessuu isaanii ibsan.
Mootummaan Itoophiyaa immoo haal duree TPLF dhiheessees akka hin fudhanne kana dura ibsee ture.
Maakroon maal jedhan?
Pirezidant Maakroon danqaa malee deeggarsi namoomaa akka Tigraay seenu gaafataniiru jechuun Rooyitars gabaaseera.
Dhaabbata Biyyoota Gamtoomaniitti dhaabbanni gargaarsa daa'immanii UNICEF ibsa baasen daa'imman deeggarsa barbaadan dabaluu himeera.
Sababa rakkoo nageenyaa gama Afaariin uumameen konkolaattonni deeggarsa namoomaa gara Tigraay geessan danqamanii turanimmoo Afaar gahuun isaanii ibsameera.
Sagantaan nyaataa Addunyaa (WFP) konkolaattonni deeggarsa namoomaa barbaachisaa baatan Maqalee gahuu isaanii ripportarri BBC Finfinneerraa gabaaseera.
Deeggarsi kuni ummata naannichaa sababa lolichaafi isa dura tureen deeggarsaaf saaxilamaniifi deeggarsi barbaachisuuf ni kennama jedhameera.
Sagantaan Nyaataa Addunyaa (WFP) kuusaan nyaataa dhaabbatichi Tigraay keessaa qabu Jimaata dheengaddaa dhumata jedhee ture.
Hooggantuun dhaabbata gargaarsa Ameerikaa, USAID, yeroo ammaa Sudaan daawwataa jiranimmoo Samaantaa Paawor gara Itoophiyaa imalu jedhameera.
Saamaantaan deeggarsi gahaan naannoo Tigraay akka dhaqqabu dhiibbaa uumuuf gara Itoophiyaa akka imalan dhaabbatichi beeksiseera.
Humnoonni Tigraay erga waraanni federaalaa dhukaasa dhaabuu labsee booda ture gama Amaaraafi Afaar ce'uun lola kan banan.
Kanaanis, gama Affaar qofa lola humnoonni TPLF bananiin ummanni 70,000 ol buqqa'u naannichi beeksiseera.
Mootummaan Itoophiyaa osoo Addi Bilisa Baasaa Ummata Tigiraay (TPLF) 'yakkawwan' gara garaa itti-fufee raawwachaa jiruu argee callisuu filachuun hawaasa addunyaa gaaffii natti ta'aa jira jechuun komateera.
Mootummoota Gamtoomaniitti Hogganaan Dhimmoota namoomaa fi Qindeessaa Deeggarsa Yeroo Balaa reefu muudaman, Maartiin Giriifiitis yeroo ammaa Itoophiyaa daawwataa akka jiran ni beekama.
Unicef maal jedhe?
Ibsa dhaabbatichi gaafa Jimaataa baasen lakkoofsi daa'imman sababa hanqina nyaata madaalamaan talaalliin isaan barbaachisu ''dachaa kudhaniin dabale'' jedhaniiru dubbii himtuun dhaabbatichaa Marixie Mercado.
''UNICEF ji'oota 12 itti - aananitti daa'imman 100,000 ol hanqina nyaata madaalamaa lubbuuf yaaddessuuf saaxilamuu danda'u jechuun tilmaameera,'' jedheera.
Bakkeewwan kana dura Tigraay keessa sababa rakkoo nageenyaan hin dhaqqabamne bira gahu dhaabbatichi ibseera.
Daa'immanniin ala ragaa walitti qabameen ''dubartoonni 47% ulfa ta'aniifi hoosisan hanqina nyaata madaalamaaf saaxilamaniiru'' jedheera.
Dabalataan, dubbii himtuun dhaabbatichaa akka ibsanitti lolli naannoo Afaar fi Amaaraatti eegaluun haala Kaaba Itoophiyaa jiru hammeessuu himan.
Akka isaan ibsanitti durumaa Afaariifi Amaaraatti ummanni miiliyoona 1.5 ta'u balaa hanqina nyaataaf haala saaxilamu malu keessa jira.
Kuufamni nyaataa saamamuu kan hime dhaabbatichi nyaata gara Afaariifi Amaaraa ergaa akka jiru ibseera.
Baatii Sadaasa 2020 ture humnoonni TPLF buufata waraanaa Itoophiyaa Maqalee jiru irratti erga haleellaa raawwatan booda lolli motummaa federaalaafii humnootii TPLF jidduutti kan ka'e.
Lola kanaan lammiileen kumaan lakkaa'aman yoo lubbuu dhaban, miiliyoona tokko ol kan ta'an immoo qe'eefi qabeenyarraa buqqa'aniiru.
Lolichi Tigraay irra darbee Afaariifi Amaaraatti ce'uun lammiileen dabalataa kuma hedduun lakkaa'aman akka buqqa'an taasiseera.


text:
Maqaan isaa akka eeramu hinhayyamne; seenaa isaa garuu nutty hime. Mana maree bakka bu’oota uummataatiin gooltummaan kan itti murtaa’e gareen ABO-Shanee buttaa yeroo adda addaatti taasisu ilaalchisuudhaan waan maatii isaa irra gahe nutty hime. Seenaan isaa akkasi:-
Abbaan nama seenaa kana nutty himee naannichatti hayyoota ni jiru jedhaman keessaa adda duree turan. Wayita haqni dabu kan falman; malaammaltootaa fi burjaajessituuf kan hinmijanne; hiyyeessi wayita miidhamu miidhamni isaa akka waan isaan irra gaheetti kan fudhatan; “rakkoon nama biraas kan kiyya; rakkoon kun bor sababni nurra hingeenyeef hinjiru” kan jedhanuu dha. Namni miidhame xiyyeeffannaa akka argatuuf kan tattaafatan turan.
Maatiin isaa hundi kan jiraatu oomisha saliixii, boqqolloo fi aatoo boonsituu abbaan dargaggeessa kanaa oomishanii galchanuun. Ijoolleen isaanii kan barnoota hordofan; miseensonni maatichaa hundi ayyaanota gammachuudhaan kan dabarsan yaadaa fi dhiphina isaanii hunda abbaa warraa kana irratti gataniitu.
Egaa gaaf tokko naannoo isaaniitti jeequmsi hinyaadamin uumame. Hidhattoonni ABO-Shanee jiraattota naannichaa miidhuu fi qabeenyaa isaanii saamuu jalqaban.
Kana hordofees jiraattonni lubbuu isaanii baraaruuf haadholiin daa’imman baatanii; dargaggoonnii fi abbootiin dura bu’uudhaan daandii wayyu irra qajeelchuun gara naannoo nagaan jiruutti yaa’uu itti fufan.
Jiraattonni naannichaa qabeenya jireenyaa isaanii guutuu horatan dhiisanii wayita baqataa turanitti hedduun isaanii konkolaataa imalan waliin butamaa turan. Kun utuu kanaan jiruu abbaan nama seenaa kana nutty himees carraan butamuu kun isaan mudateera.
Hidhattoonni kun abbaa isaa butanii wayita fudhatan kan arge dargaggeessi kun maaliif jechuun yoo falmes; “gaaffiidhaaf barbaanne” deebii jedhutu kennameef. Jecha gowwomsaa kana malee deebiin biraa buttoota irraa utuu hinargamin hafe.
Butamuun abbaa isaa nagaa isa dhorke; kanaafis buttootaa wajjin wal falmuu jalqabe. “Abbaan kee akka hiikaman yoo barbaadde birrii fidi” kan jedhu ajaja akka salphaatti buttoonni kennan ture. Maatiin isaanii hubaatii tasa uumame kanaan qe’ee fi qabeenya isaanii dhiisanii bahaniiru. Birrii borsaa isanii keessa ture karaa irratti saamamanii hidhattoonni kun wayita isaan ajjeesuuf ka’anitti haadholiin jilbeenffatanii boo’aa kadhachuu isaaniitiin darbuu danda’aniiru.
Abbaan seenaa kanaa waan ta’ee fi kan keessa darbe Addis Maaledaatti himuu itti fufeera. Abbaa isaa hiiksisuuf michuuwwan abbaa isaa irraa maallaqa liqeeffachuuf murteesse. Fidi kan jedhame birrii kuma 300 fi kuma 10 ture. Ilmi namicha butaman kanaa hiryootaa fi maatii irraa barbaadee birrii fidi ittiin jedhan qabatee dhiyaate.
Abbaan isaa waan jalaa hidhameef filannoo biraa dhabeetu malee isa irraas kan hindeebine ta’uu isaanii beekaa akka ture ni yaadata. Dargaggeessi kun rakkoon abbaa isaa mudate akka waan isa irra ga’eetti itti dhaga’amaa fi onnee itti horaa hidhattootatti dhiyaatee laphee guutuudhaan aasofsiise. Birricha fideera garuu wayita abbaa koo hiiktanin kenna ittiin jedhe.
“Abbaan kee ni hiikama; birricha fidi; nuti kan barbaannu birrii dha; kan hiikamu garuu bori” kan jedhu ture deebiin buttootaa. Filannoo biraa kan hinargatin ilmi namicha butamee kun birricha kennee hiikamuu abbaa isaa abdiidhaan eeguu jalqabe.
Kan ta’e garuu akka inni eege hinturre. Hidhattoonni sun birricha erga fudhatanii booda abbaa isaa akka ajjeesan imimmaaniin hudhamaa dubbata. Imimmaan isaa qabachuuf yaalaas “maal gatii qaba; miidiyaan dhaga’us dhaga’uu baatus jijjiirama maaliitu dhufa? Kanaan dura akka gabaasanuuf himeen ture; garuu qilleensa irra hinoolle” jechuun itti dabale.
Itti fufees yeroo ammaatti maatiin isaa buqqa’anii akka jiran eeruun; maallaqa abbaa isaa hiiksisuuf liqeeffate kaffaluu akka hindanda’in kaaseera. Dabalataanis midhaan oyiruu isaanii irra ture; qabeenyaa mana isaanii keessa ture konkolaataatti fe’amee akka fudhatamee fi oyiruu isaanii qotuufis amma yeroon akka itti darbe dubbateera.
Yaaddoo
Waggoottanii as naannolee Itoophiyaa garaagaraa keessatti haala enyummaa bu’ureffateen namoonni qe’ee itti dhalatanii guddatan; kan itti fuudhanii heeruman gadhiisanii bahuuf dirqamaa jiru. Sanaa olitti immoo wayita baqatan adamfamanii butamuun ajjeefamaa jiraachuu dubbatu.
Namoonni taatee kana qooddatan akka jedhanutti yoo ta’e; gochaan namoota nagaa irratti raawwatamaa jiru mana isaanii gadhiisanii akka bahan gochuu qofa osoo hintaane; butuu; erga butanii booda birrii kaffalchiisuu; yeroo tokko tokkos erga kaffalchiisanii booda akka ajjeesanuu dha.
Gochaan seeraan alaa kana fakkaatu caalaatti kan mul’ataa jiru keessumattuu naannoo Oromiyaa aanaalee naannoo Wallaggaa jiran keessatti. Addis Maaledaan yeroo adda addaatti qaaxxee ABO-Shaneen qaqqabsiisu ilaalchisuun kan gabaaste yoo ta’u; kanaanis keessumattuu aanaalee Giddaa Ayyaanaa fi Liimmuutti jiraattonni mana isaanii gadhiisuun gara magaalaa Guttinitti akka godaananii fi namoonni baay’een butamuun akka ajjeefamanuu dha beekuun kan danda’ame.
lammiiwwan du’a irraa hafan kumni 40 ol gara magaalaa Angar-Guttinitti godaananii kan turan yoo ta’u; tibba kana hojiin gara mana isaaniitti deebisuu yoo jalqabanis deeggartoota Badhaadhinaa ti jedhamuun butamanii birrii kaffaluuf dirqamaa jiru jedhameera.
Hanga yoonaatti buqqaatonni deebi’uu jalqaban kan aanaa Giddaa Ayyaanaa ti kan jedhan buqqa’aan maqaan isaanii akka hineeramne barbaadan “hanga yoonaatti kan gidiraan irratti raawwatamaa ture dhalattoota Amaaraa ti. Amma garuu dhalattoonni Oromiyaas rakkataa jiru” jechuun Addis Maaledaatti himaniiru.
Itti aansuunis tibbana namoonni godaansa irraa deebi’an 17 deeggartoota Badhaadhinaa ti jedhamuun Shaneedhaan akka butaman odeeffannoon qaba jechuun eeranii; butamtoonnis bahuudhaaf hanga birrii kuma 300 fi kuma 400 kaffalaa jedhamaa jiru jedhan. Jiraattonni akka jedhanutti namoota butuu fi birrii kaffalchiisuun waggoottaniin dura jalqabame.
Aanaa Limmuutii kan godaanan namni biraa “utuu qabeenyaa isaa baafatuu ABO-Shaneedhaan kan qabamee fi qabeenyaa isaa hunda saamamee mana hidhaa galuun waggoota kan lakkoofsisee fi nama hanga ammaatti hinhiikamin nan beeka” jechuun Addis Maaledaatti ibsaniiru.
Maddi Addis Maaledaa akka jedhanutti yoo ta’e butamaa kana dhimmi kanaan ga’e qabeenyaa isaa qabatee gara nagaan jirutti adeemuu isaa yoo ta’u; qabeenyaan birrii kuma 600 baasu fe’atee ture dhaalamee innis hidhameera.
Haati manaa isaa hiiksisuuf yoo deemanis birrii kuma 400 kaffalaa jedhamanii kaffaluu waan dadhabaniif hanga ammaatti akkuma butametti jira jedhan. Maddi Addis Maaledaa akka ibsanitti; hanga yoonaatti hubaatii enyummaa bu’ura taasifateen namoonni baay’een butamanii kan ajjeefaman yoo ta’u; namoonni godaansa irraa deebi’aniiru jedhamanis taatee wal fakkaatu keessummeessaa jiraachuu hordofee ammas godaanuuf dirqamuu isaanii ibsaniiru.
Itti dabaluunis aanaa Giddaa Ayyaanaa mandaralakkoofsa afurii fi shan keessa kan turanii fi namoonni buqqa’anii turan tibba kana kan deebi’an yoo ta’es; qaaxxeen duraan ture waan hindhaabbatiniif ammas irra-deebiin buqqa’aa jiru jedhan.
Jiraataan aanaa Limmuu kan biraa mandara lakkoofsa torba qofa keessaa namoonni torba butamanii akka turanii fi walakkaan isaanii erga birrii kaffalanii booda akka ajjeefaman; kaan immoo birrii akka hinkaffalinii fi teessoon isaanii akka hinbeekamne ibsaniiru.
Dabalataanis “birrii kaffaltus kaffaluu baattus butamnaan filannoon kee du’uu dha. Butamanii carraa gadhiifamuu kan argatan muraasa” jedhan.
Seeraan wayita ilaalamu
Itoophiyaa keessatti seeronni tumaman hedduun akka jiran amanama. Namni kamiyyuu yakka hojjetee seeraan adabamuu isaa dura sammuu isaa gaarii fi badaa adda baasutti fayyadamee carraa yakka irraa biliisa ta’uu yoo qabaates; qaama kana raawwateef immoo seeraan akka adabamu seeronni tartiibaan tumaman ni jiru.
Namoonni baay’een akka jedhanutti fi bakkeewwan adda addaatti akka mul’atutti yoo ta’e garuu keessattuu waggoottanii as lammiiwwan qaamolee seera cabsanuu fi seeraan ol ta’aniin gaaga’amni irra-deddeebiin akka isaan irra ga’u dubbatu.
Hayyoonni dame kanaas dhimmicha ilaalchisuudhaan wayita ibsa kennan; nama nagaan taa’e osoo hintaane namni yakka raawwateyyuu kan seerri jedhuun gaafatamaa ta’a malee butanii ajjeesuu fi birrii kaffalchiisuun gochaa seeraan-alaa ta’uu isaa hubachiisu.
Faayidaa dhuunfaatiif; faayidaa siyaasaatiif; akkasumas kaayyoo abbootii taayitaa fi kan kana fakkaatanu milkeessuuf nama dabarsanii kennuun seera-cabsuu dha kan jedhan Addis Maaledaa wajjin turtii kan taasisan ogeessa seeraa Kaappitaal Kibiree ti.
Namni kamiyyuu mirga biliisaan socho’uu fi jiraachuu akka qabu heera mootummaa Itoophiyaatiin; adabbii namoota mirga socho’uu fi lubbuun jiraachuu sarbanii ilalchisuun immoo seera yakkaa Itoophiyaatiin tarreetti taa’eera jedhan ogeessi seerichaa.
Nama butuu ilaalchisee bu’uura seera yakkaa Itoophiyaatiin adabbii ofii isaa qaba kan jedhan Kaappitaal; nama tokko doorsisaan, gowwomsuun ykn karaa walfakkaatu kan biraatiin qaamni bute hidhaa cimaa waggaa torbaatiin akka adabamu seerri adaba yakkaa Itoophiyaa keewwata 594 jalatti kaa’eera jedhan.
Butichi dubartii irratti kan raawwatame yoo ta’e immoo adabbichi akka dabaluu fi hidhaa waggaa sadii hanga kudhaniitiin akka adbsiisu seera yakkaa keewwata 6/87n tumameera jechuun itti dabalan.
Marii Biyyaalessaa – Furmaata Argachuuf
Itoophiyaa keessatti bakka adda addaatti nageenyi boora’uu hordofee qaamoleen adda addaa karoora dhuunfaa ykn garee isaanii milkeessuuf haalli nama itti butan ni jira kan jedhan yuunivarsiitii Dirre Daawaatti qorataa saayinsii siyaasaa Suraafeel Geetaanee ti.
Suraafeel keessumattuu namoonni jaalala maallaqaatiin booji’aman ajandaa ummataa fi biyyaaf ta’u hinqaban erga jedhanii; kaayyoon isaanii ijoon faayidaa dinagdee argachuu dha; kana wayita godhan immoo namoota dhuunfaa ukkamsu jechuudhaan ibsaniiru.
Gochaan kun sadarkaa adunyaatti yakka jedhamuun gochoota ibsaman keessaa tokko ta’uu kan ibsaan barsiisaan saayinsii siyaasaa kun; ka’umsi gochaa seeraan-alaa kun walitti bu’iinsa; seerri laafuu fi mootummaan dhimmichaaf xiyyeeffannaa kennee hojjechuu dhiisuu isaa ti jechuun yaada isaanii kennan.
Rakkinicha dhandhamanii rakkoon wal fakkaatu akka isaan hinmudanneef furmaanni akka kennamuuf irra-deddeebiin namoonni gaafatan hedduun yaada kennaniin; hubaatii hanga yoonaatti isaan mudate qofaan osoo hintaane yeroo itti aanuttis rakkoo wal fakkaataan akka isaanitti hinaggamamneef yaaddoo qaban kaasan.
Kana ilaalchisuunis barsiisaan saayinsii siyaasaa kun yeroo itti aanutti maaltu ta’uu qaba gaaffii jedhuuf dhaabbileen hundaa’anii humni nageenyaa hojii isaa sirnaan hojjechuu akka qabu gorsa kennan.
Suraafeel walqabsiisuunis; mirga lammiiwwan bakka tokkoo gara biraatti socho’uu heera mootummaatiin kaa’uu qofa osoo hintaane qaamolee hubaatii seera kanaa “ol” ta’aniin raawwatanu seeraan gaafachuun hojii isaa jalqabaa akka ta’e mootummaan dagachuu hinqabu jechuun hubachiisan.
“Rakkoo qabnu ofii keenyaan furachuun kanuma keenya” kan jedhan Suraafeel; Afriikaa-lixaattis rakkoon kana caalu uumamee akka ture yaadatanii; warri lixaa garuu rakkinicha mariidhaan akka furatan eeran.
Namoonni siyaasaa Itoophiyaa siyaasni hordofanu siyaasa kasaaree dha kan jedhan barsiisichi; namoonni siyaasaa “isaan kaan waan barbaadan yoo jedhanis Itoophiyaanis doonii keenya waan taatee fi dooniin keenya yoo dhidhimte immoo enyuyyuu jiraachuu akka hindandeenye amanuun ummanni wal jaallachuu qaba” jechuun gorsa kennan.
Gama biraatiin rakkinicha furuuf hundaa olitti marii sabootaa taasisuun filannoo biraa kan hinqabnee fi har’a bor jechuun dhimma beellamni kennamuuf akka hintaane hayyichi dubbataniiru.
Jiraattonni gama isaaniitiin; yaada furmaataa ilaalchisuudhaan yaada kennaniin; mootummaan hooggantoota tumsitoota ABO ta’an adda baasee beekuun hojii isaanii hordofuu akka qabuu fi; kun ta’uu baannan garuu rakkinichi furamuu akka hintaanee dha.
አዲስ ማለዳ Caamsaa 6 2014 No 48


text:
Sheekkoo
Sheekkoon ( Afaan Ingiliish: Fable; Sheeko Sheekkoo) gosa afoolaa keessaa tokko ta’ee falaasama bifa seenaan dubbii bineensotaa, meeshaa fi namaan safuu, naamuusaa fi wajjiin jireenya ijoollee kan ittiin barsiisaniidha. Sheekkoo abshaalummaa fi doofummaa, jaalalaa fi jibba, dabeessaa fi goota walbira qabanii ka gaarii ta’e ijoolleen addaan baaftee akka barattuuf gargaara.
Manguddoon sheekkoo kalaqanii ijoollee ittiin gorsu. Dabalataan ummatni Oromoo qorumsaa fi ilaalcha addunyaa kanaaf qabu kan ittin ibsatuudha. Akkasuma waan ifatti dubbachuun hin danda’amne fi dhorkame karaa dubbate dhimma itti ba'uudha.[1]
Gosoota sheekkooEdit
Sheekkoo durdurii, sheekkoo ibsaa, sheekkoo seeneessaa fi sheekkoo bineensotaa jedhamuun sheekkoon bakka gurguddoo afuri qoodama. Sheekkoo durduriin gootummaa fi ilaalcha bara dheeeraa dura waan ture kan ittiin himamudha. Sheekkoon kun durduri ykn bara duri jedheeti eegala. Sheekkoo ibsaan aadaa, amantaa, falaasama fi haalaa jireenya uummata sanaa ibsuudhaaf kan itti fayyadamnudha. Sheekkoo seenessaan namootaa fi gochoota bebbeekkamoo turan maqaa dhahuun kan akka asoosamaatti seeneessuudha. Sheekkoon bineensotaa immoo fakkii horii fi bineensota taatoota godhachuun kan dubbatamudha.
Kanas ilaaliEdit
WabiiEdit
- ↑ "Dhaloota Haaraan Aadaa Keenya Baru Qaba !". voaafaanoromoo.com.


text:
“Sadarkaalee tika-nagaa hin guutne” jechuudhaan kanneen aangawoonni Yunaayitid Isteetes farrajan – dabalataan biyyoota ja’a irra, uggura immigireeshinii akka kaa’u bulchiinsi prezidaant Traamp beeksisee jira.
Imaltoota yokaan godaantota biyyoota ja’an – jechuun Kirgistaan, Maayinamaar, Ertiraa, Naayijeeriyaa, Sudaanii fi Taanzaaniyaa irraa gara Yunaayitid Isteetis deeman, Viizaa isaanii yokaan ehama ittiin seenan irra uggurawwan tokko tokko akka kaa’uuf jiran dubbatan – aangawoonni Yunaayitid Isteetis.
Taarkaanfiin ugguraa amma biyyoota ja’an irra kaa’ame kun, ka duraan Prezidaantichi Yunaayitid Isteetis – Doonaald Traamp biyyoota biroo irra kaa’anii turanii fi “biyyoota Musliimaatti xiyyeeffatanii tarkaanfii kana fudhatan” jedhamee, biyyota Addunyaa irraa, akkasumas, namoota siyaasaa Ameerikaa hedduu irraa qeeqa hedduu isaanitti fide irraa, akaakuu isaatiin adda akka tahe tu dubbatame.
Prezidaant Traamp labsii uggurichaa irratti Jimaata dhufu eega mallatteessanii booda Guraandhala 20 2019 yokaan akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti Guraandhala 12 bara 2012 irraa jalqabee akka hojii irra oolfamu himamee jira.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
Ragaalee Dhugummaa Ergamaa Rabbii(SAW)-kutaa 1
Kutaalee darban keessatti Ergamtootatti amanuu jechuun “Rabbiin haqaan kan isaan erge ta’uu amanuu, odeefannoo isaan irraa mirkanaa’e dhugoomsu fi isaan hordofuudha” jennee turree. Wanti Ergamtoota Rabbii namoota biroo irraa adda isaan taasisu wahyii (beeksisa) Rabbiin irraa isaan irratti bu’uudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala nama tokko Ergamaa Isaa gochuu yoo barbaade, ragaalee fi mu’jizaa (raajii) adda addaan gargaara. Namni tokko “Ani Ergamaa Rabbiiti na hordofaa” yoo jedhe, wanta oduu isaa kana dhugoomsu fidu qaba. Ragaalee armaan gadi keessaa ragaa tokkoon ykn sani oliin dhugummaa Ergamaa Rabbii agarsiisuun ni danda’ama:


text:
Aanalee godina Gujii Bahaa akka warrii lafaa jedhutti lafti sodaa waraanii Liyuu Hayil fulaa hedduutti loluu dandaha.
Obboo Waariyoo Goollcihaa bulchaa aanaa Liibaniiti. Akka innii gabaasa nuu ergan jedhee irraa VOA-tti himetti madooleen shan,madaan nama sadii hamaamtuu.
“Madooleen hospitaala Nageellee Booranaatti akimachuutti jirti.”Laftilleen neetwoorkii dansaa hin qabduu oduun akka dansaa keessa hin deebine jedha.
“Guyyaa hardhaa kana aanaa Gumii-Eeldalloo, ganda Malkaa-Hoolaatti Liyuu Hayiliin Soomalee ummata horsiisee bulaa hadhuutti jira gabaasa akkasitti amma nu dhaqqabe.
Jarii kun ammallee waraana konkolaataan walti guuruutti jira.Naannoo Somaalee Itoophiyaatti walguuruutti jirti.”
Fulaan waraanii Liyuu Hayil irratti nama hadhe jedhan akka jecha aabba Waariyootti Malkaa-Holaati.“Malkaan-Hoolaa lafa Oromooti,Booranaatti gubba qubata.”Waraanii kun akka aabba Waariyootti ganna lamattuu deemuutti jira.
Lafti irratti nama hadhuutti jiran jedhan, Malkaa-Hoolaa lafa jiituu afaan galaana Daawwaa jirtuu, la horii,ta biyyiti laga Daawwaa irraa bisaan qobattee midhaaniin oobrattu.
Fulaa qara warri itti nama lole jedhan malee fulaa akka Haya-Aananii,Dhungoo fi Migaal faalleetit namii bahee Liyuu Hayil ufi irraa eeguutti jira.
Mootummaalleen amma naannoo Dhungootti waraana buuse nagaa buusuuf faluutti jiraa jedha bulchaan aanaa Liiban kun.
Tana maleellee godina Booranaa aanaa akka Areroo,Mooyylee fi ka Gujii Bahaa aanaa Gumi-Eeldalloo keessallee woma akkanaa itti himan.
Godina Baalee aanaa Madda-Walaabuu keessalleetti akka warrii lafaa jedhutti waraanii Liyuu Hayil nama hadhumatti jira.
Akka jecha aabba Waariyootti aanaa Gumii-Eeldalloo, Malkaan-Hoolaa waraanii Liyuu hayil keesatti nama hadhuutti jiru warani kun "lafa Oromiyaa saamuuf qophaahe.Lola lafa saamichaaf dhufe."