text:
Muktaar Kadiirii fi Asteer Maammoo woggoottan hedduuf Mootummaa Woyyaanee faanchataa erga tutanii booda saáa dhumaa irratti teessoo ittiin sobamaa turan irra darbataman. Lammaa Magarsaa, af-yaa’ii Caffee Oromiyaa kan ture, gara dura taa’ummaa OPDO’tti as dhufeera. Worqinaa Gabayyoo, ministera geejjibaa kan ture, itti aanaa isaa ta’uudhaan muudame. Worqinaa Gabayyoo Tigree Afaan Oromoo dubbatuu- jeedala gogaa hoolaa uffattee Oromoo keessa jiraattuudha.
Akkuma miseensota OPDO kanniin duraa jarreen lamaan kunis, erga itti nyaatamaa fi itti taphatamaa turee booda kabajaa tokkoon maletti guyyaa har’aa hundatti gatamana.
Erga Sadaasa 2015 fincilli ummataa Oromiyaa raasee kaasee namoonni kunniin akka ariáman irrra deddeebiée odeeffamaa turus dhugaa kan taé garuu amma. Woyyaaneen haala qilleensaa ilaalaa erga turtee booda dubbiinakka isii baasaa hin turre hubannaan ashkaroota kanniin garaa jabaatte, geggeessuudhaaf murteeffatte.
Haalli Itoophiyaa keessa jiru sadarkaa hamaa irra gayuu fi mootummaan Woyyaanee qarree irra jiraachuudha kan hayyoonni waaée Itoophiyaa duukaa buán dubbatan. Akka xiinxala isaanitti jijjiirraan OPDO ykn TPLF keessatti taú kamuu mootummaa kana badii irraa kan dandamachiisuu miti.
Ganna 25’n dabre keessatti miseensota OPDO guddaa-xiqqatte taphatame. Yeroon OPDO’n uftaatee jiraattu, salphachuu fi xiqqaachuun nu gaye jettu yoomi?


c: text/html

text:
Toleeraa Atoomsaa: (Toleeaa Atoomsaa Deeggaraadha malee, miseensa ABO miti. Kanaaf wanti asi irratti barreefame kun ilaalcha kooti malee kan dhaaba bakka bu’uu miti).
Jalqaba
Addi Bilisummaa Oromoo bara Oromoon ani Oromoo dha jedhee of yaamuu qaana’u keessa hundeeffame. Oromoon dhaaba Oromoo bakka bu’u dhugeessuf wareegama qaqqaalii kanfalee as bahe. Barri dhaaba akkasii itti dhaabuf danda’ame sun bara hamtuu turte. Barri sun bara Oromoon Shawaa fii kan Wallagga, kan Arsii fi kan Harargee akka tokko hin taanetti dubbatamu ture. Barri sun bara turjumaanaa ture, bara Oromoon ‘simaa baloon’ rakkoo offi himataa ture. Barri sun bara Oromoon afaan abba offitin barnoota barachuu hin dandeenye ture. Barri sun bara Oromoon ‘Amaaraa ta’uuf’ baratu ture. Barri sun bara eenyummaan Oromoo baduuf qarree irra gahe ture. Egaa bara akkasii keessatti quuqqamtoonni Oromoo jaarmiyaa Oromoo bakka bu’u ijaaruf kan carraaqan. Carraaqqin isaanitis fiixan bahee jalqaba baroota 1970 keessa ABO hundeessun milkaaye. Haala akkasii keessatti dhaaba Oromoo dhaabun daran ulfaataa ture. Halagaa dhiisii Oromoon hedduunuu dhaaba biyyolessaa dhaabaa turan.
Daddaaqqii Qabsoo
Qabsoon Oromoo daddaaqqii hedduu keessa darbarte. ABO rakkoo keessaa fii alaa hedduutut mudate. Rakkkoolee kanneen keessaa bahuuf dhaabichi murtii jajjaboo kan wareegama hedduu gaafate murteesse. Warra Oromoo amanitin adda baasuf yaada qaban dura dhaabbatee akka diinatti isaanin falme. Warra Oromoo kutaan adda baasuf yaadan dura dhaabbate. Haal rakkon keessafi alaa fideen beektota Oromoo hedduutu wareegame- Baaroo Tumsaa, Magarsaa Barii, Guutamaa Hawaas, Badhoo Dachaasaa, Abboomaa Mitikuu fii jaallen hedduu maqaa dhahuun ni dandayama.
Dadaaaqqii qabsoo mudateef hoggansi dhaabaa yeroo garaa garaa fii sadarakaa garaa garaatti harka keessaa hin qabu jechuun haqa jiru haaludha. Aangoo irratti qoncoorratanii gadaa isaanii kenname caala turuu, rakkoo fii waldhabii jiru mariif waldhageettin furuu dhabuu, naannummaa ija baasee mul’atu geggeessuu fii maalmatummaan yeroo adda addaa muul’atee ture. Rakkoolee kana uummataa fii miseensa jalaa dhoksuuf yaaluun immoo rakkoo daran jabaa kan dhaaba qancarseef karaa bane. Kuni ammoo Oromoon ABO shakku karaa saaqe.
Kaayyoo fi hoggansa dhaabaa adda baasuu dhabuu
ABO kaayyoon inni hundeeffameef Oromoo abbaa biyyummaa isaa gonfachiisu fii dimokiraasii biyyitti keessatti dagaagsuf ture. Kaayyoo kana bakkaan gahuuf ammo akka dhaabatitti bu’aa bahii hedduu keessa darbee as bahe. Yeroo tokko tokko hoggansi dhaabichaa waan uummatni fii miseensi irraa eegu dhiisee akkama offi fedhetti yaad-malee deemun uummata Oromoo tokko tokko muufachiise. Dabalataan ammoo ABO qirca godhatanii adda hirachuunis yeroo hedduu mul’ate
Kana jechuun kaayyon ABO dogongora jechuu dhaa? Dhaabni fii hoggansi tokko jechuu dhaa? Yeroo hunda ABO if hoggansa akk waan tokkotti ilaalun dogoggora guddaadha. Yoo hoggansi dhaabaa yarate uummatni Oromoo dhaaba isaa hoggansa biraatin bakka buusu qaba malee, akka namootni tokko tokko jedhanitti ABO guutummaan gatuun sirrii miti. Yeroo hunda, itti yaaddamee ABO fi hoggansi dhaabaa tokko jedhamee kan himamuuf, gochoota namootni hoggansa irra jiran raawwatan fuudhanii ittiin dhaaba xureessuu fii abaaruun uummata Oromoo karaa dabsuufi. Kun sirritti jala muramuu qaba.
Injifannoo
ABOn injifannoo gurguddaa uummata Oromoof galmessisiisee jira. Warri gumaacha ABOn Oromoof godhe gadi xiqqeessee ilaalu nama seenaa qabsoo Oromoo hin beekne ykn kan ergama addaa if duubaa qabu. Namoota kanaaf injifannoon injifannoo dirree waraanaa qofa. Injifannoon aangotti ol-bahuu qofa.
Injifannoon ABOn galmeessisisee hedduu dha. Injifannoon kun saba Oromoof qofa osoo hin taane kan saboota biraa fayyadus ture. Yeroo mootumma cehumsaa illee mootummaan wayyanee kan sodaataa turteefii shakkii guddaan ilaalaa turte ABO ture. Gaaffin ABO ‘hiree offi offin murteeffachuu’ irratti qabu akka heera biiyyattii keessatti ragga’ee taa’u gargaare. Carraaqqin ABO yeroo garaa garaa taasise biyyootni ollaa fii mootummaalen addunyaa waa’ee Oromoo akka jala muree beeku taasise. Injifannoon karaa dirree dipiloomasitiin aragme kun dammaqiinsa fii diddaa cunqursaa Oromoon biyya keessatti argisiiseen wal-dhudhawuun hundee mootummaa abbaa-hirree raase. Kun inifannoo guddaa dha; haalamus hin qabu.
Bu’aa amma dhufaa jiru
Rakkoon siyaasaa kan biyyota ollaa fi kan addunyaa adeemsa ABO hedduu hammaataa godhee ture. Rakkoon biyya keessa jirus uummatni Oromoo akka ABO hin deeggare taasisee jira. Warreen quuqqan uummata Oromoo itti dhagahamu rakkoo Oromoo furuuf karaa gara garaatin dhaaba siyaasaa gara garaa dhaabanii fii miseensomanii jiru. Jarreen kun osoo miseensa ABO hin ta’in miseensa jedhamanii yakkamanii jiru.
Gaaffin dargaggoon Oromoo amma kaasaa jiru kun ABOn waggoota 27 darban guutuf kan kaasaa turee dha. Har’a bilchaatee human horatee yeroo as bahu, ABOn akka gumaacha tokko ilee hin gumaachinetti ilaalun sirrii miti. Sirrii ta’uu bira darbee wareegama Oromoon yeroo dheeraf godhe kan xureessuu fii xiqqeessu dha.
Guduunfaa
ABOn dandamachuu aadaa, afaanifii eenyummaa uummata Oromoo waligalaatif gumaachi gumaache seenaa keessatti iddoo guddaan kennamufii qaba. Akka dhaaba Oromoo afaan-faajessee, Oromoo wal dhabsisee fi Oromoo boodatti hambisee fakkeessanii dhiyeessun haqa irraa kan fagaate. Gochaan kun bara 1991 kaasee murna bicuu TPLFn kan geeggefamaa turee fii yeroo baay’ee hoggantoota fii dabbaloota DhDUOtin illee fudhatamee kan afarfaamaa turee dha. Garuu, kan oromoon hundi beeku ABOn dammaqiinsa Oromoof karaa saaquu caalaa, Oromoon abbaa biyyummaa isaatfi akka falmu, dimokiraasi fii wal-qixxummaaf akka carraaqu godhee jira. Kana dhugeessuf ammoo wareegamni lubbuu fii qaamaa iitti bahee jira. Namootni maatii isaanii itti dhabanii jiru. Namootni jireenya isaanii guutuu itti fixanii jiru. Kuni osoo kanaan jiru, ABO akka xurii seenaa Oromootti, akka kisaaraa qabsoo Oromootti ilaalun, seenaa dabsuufii wareegama Oromoon sirna walqixxumaa fii dimookirasii guddisuff baase huncufa itti tufuu dha. Seenas dabsuu dha. Uummata Oromoo bal’aas arrabsuu dha; xiqqeessu dha. Warri kana mormitan mee gaafilee kana if gaafadhaa: rakkoo Oromoo, abbaa biyyumaa Oromoo, olaantumaa TPLF, hidhamuu fii hiraarfamuu oromoo durri kaasee haga har’aa kan gadaa hedduuf lallabaa ture eenyu? Mee ati, kan amma barreefama kana dubbisaa jirtu kun dura waa’ee eenyummaa oromoo, rakkoo oromoo, dararaa Oromoo eenyu irraa dhageesse?
Yoon balleesse naaf dhiisaa!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Amerikaa fi biyyoota ollaa isiitti ammitii yoo karfaffuu fi bubbeen fi mandiisuun lafatti baafattu kaan.
Bubbee fi hobomboleetiin cuftii Amerikaatti maqaa ufii qabdi.Fkn ta dhiyoo tana Amerikaa godina Teksas keessaatti biyya balleessite Harvey.
Ta ammaa tun Irma jedhan tun naannoo Karibiyaan waliin dhoofte emannene bubuqqiftee Amerika gama Kibbaatti dhufuutti jirtu saatiitti k 295 ceeti.
Amma naannoo bulchiinsa mootummaa Amerikaa jala jiran Virgin Island fi Puerto Rico jirti waan ufi duratti gare ufi dura fuudhaa Filooridaatti dabarte.
Qilleensii hamaan akkaaa bara 2010 asitti baranuma Atlaantik gama Bahaatii dhufe.Bulchiinsii Filoriidaa keessaa lafa dhufteen baqadhaa jechaa wara lafaa ammoo baqachiisuutti jiran.
Amma sadarkaa 5esso irra jira.Sadarkaan kun ka manneen qaqaarisu,muka hundaan bubuqqisuu,guutolaa mana irraa guurratu,bisaan garbaa namatti gara galchu.
Bulchiinsii godina Filoriidaa akka ummatii baqaaf qophaahuu itti dhaamuutti jira. Hagii tokko ammaayyuu baqaaf karaa jira.
Qilleensii hamaa hobomboleetti tahaa dhufuutti jiru kun lafa haga tokkotti bisaan haga jilbaa gahan lafatti gadi dhiisee bori Dominique Republic gaha.
Hobomboleettiin Harvey dhiyoo tana godina Teksas magaalaa Hiyuestenitti baafatte nama kuma hedduu baqachiiftee 30 caalaa fixxee.
Mootummaa Amerikaa doolara biliyoona 7 miliyoona dhibba hedduu baasee ummata gargaaruuf murtii kongireesii Amerikaa itti eegachuutti jira.


text:
Xurree Milkaa’innaa fi Gammachuu- Lakk. 1
Barruun tuni walitti kuufama ji’a Amajjii (January) 2016 peejii jireenya Badhaatuti. Namoonni yommuu peeji kana dawwatan barreefama baay’ee hin argan. Sababa kanaaf isaani laaffisuuf kan ji’a tokko haala kanaan walitti qabame jira. Insha Allah kan ji’oota biroos itti fufa.
Ollaa kee hin rakkisiin
Gufuu dura hin dhaabin
Waa jala hin saamin
Qalbii isaani hin madeessin
Ijjoolle isaani hin miidhin
Maqaa hin balleessin
Haqni ollaa guddaadha
Hin darbin daangaadha
Beekadhu abaarsi isaani badaadha
Arraba kee irraa qabadhu
Ni baraaramta biyya lamaanittu
Harka kees irraa sassaabadhu
Ati quufte osoo bultuu
Ollaan kee beelan osoo du’uu
Sila ni gammaddaa yaa namaa?
Wanta qabdu isaanif qoodi
Ni argattaa ajrii
Qalbiin tee maal akka taate gaafadhu? Qalbii dhukkubsattuudha moo fayyaadha moo qalbii duute qabdaa? Qalbiin tee fayyaa yoo hin ta’iin, ishii fayyisuuf of ko’oomsi. Yoo fayyaa taate immoo bakka sirrii sanatti yookiin sanii olitti eeguf of ko’oomsi. Dhibeen qalbii asitti jechuu barbaanne kan akka waanyu,jibbuu,shakkuu,of tuuluu,tuffachuu fi kkf dha.
Namoota gammachisuf carraaqu irra Rabbiin gammachiisuf osoo carraaqne,silaa boqonnaa sammuu ni arganna,mi’aa imaana ni dhandhamna.
Yommuu wanti hunduu sitti dukkanaa’u, gara deemtu yommuu wallaaltu, gara Rabbii keeti deebi’i. Osoo namoonni hunduu si gatanii Inni si hin gatu. Yommuu ardiin sitti dukkanoofti wudu’adhu,gara salaata deemi. Rabbiin jalatti kufii kadhu, imimaan dhangalaasi. Badii fi cinqii keetif imimaan dhangalaasun ba’aa kee sirraa hir’isa, ardii dukkanoofte si ibsa.
Milkaa’inni adeemsa tarkaanfi takkaati miti. Milkaa’inni walitti kuufama tattaafi fi dogongora keetiti. Guyyaa, sa’aati, daqiiqaa hundaa akka carraaqxu si gaafata. Walitti kuufamni hawwii carraaqi hin qabne milkaa’inna ta’uu hin danda’u. Walitti kuufama carraaqitu milkaa’inna ta’a.
Yoo amanti kee Rabbiin irraa hin godhiin(tawakula yoo hin qabaatin), fundura keetif ni dhiphatta,kan si darbeef ni gaddita. Amantii kee Rabbirra godhii(Isarratti hirkadhu). Ergasii dhiphinnaa fi gaddaan nagahatti jedhiin. Ammarratti xiyyeefadhu. wanta dandeessu hojjadhu.
Namoota garii gowwaa fi wallaaladha jette tufachuu dandeessa. Garuu yeroo muraasa booda namoota kanniin bakka ati gonkumaa hin yaanne yommuu gahan argita. Galma hin amanamne galmaan gahu. Nuti gowwaa fi wallaala jenne haa ilaallu malee tarii inni diinota keessa isaa waliin qabsaa’a jira. Ergasii diinota moo’atun Rabbiin balbala milkaa’inna baneef. Osoo nuti “Ani isa caala” jennu, inni nu caale argama. Kanaafu namoota hin tufatin,gadi hin xiqqeessin.
Akkuma imaanni kee dabalaa adeemun, akkasuma wanta xiqqotti quufte gammadda. Wantuma argiteef haafa’u hir’isaa adeemta. Kanaafu jireenya gammachuu jiraachuf imaana kee ol kaasi.
Nama taqwaa(sodaa Rabbii) qabuu gaa’ilaaf filadhu. Nama taqwaa hin qabne garuu midhaginnaa fi qabeenya baay’ee kan qabu yoo filatte, dhugumatti rakkoo duuban dhalatu baay’eedha. Gaa’illi qabeenya fi fedhii qofa irratti yoo hundeefame rakkoo baay’ee fida. Fedhiin jaalalati fi qabeenyi yoo dhumate ykn rakkoon yoo ol biqile, jireenyi gaa’ilaa maal ta’a? Dhugumatti taqwaan jireenya gaa’ilaa(fuudhaa heerumaa) kan itti fufu fi gammachuu godha. Lamaan isaanitu walitti hidha. Kaayyoo wal fakkaata akka horatan godha. Osoo wal hikkanuu kan umamu ta’ee, jarri lamaanu haala gaariin addaan bahu. Kuni wanta Qur’aanni itti nu ajajuudh. “Hiikkan yeroo lama. Sana booda haala gaariin qabachuu yookiin bifa gaariin gadi lakkisuudha.” 2:229
Yeroo tokko tokko sababa tokko malee ni aarta,ni dheekkamta. Abdii kutuu fi nuffiin sitti dhagahamu danda’a. Nama nagahatti lafaa kaate aaru dandeessa. Yeroo kanatti sheyxaanni akka gara dukkanaa fi dhama’uutti si harkisuu hin hayyamin. Sheyxaana abaarrame Rabbiitti mangafadhu. Abdii ifaa qabaadhu. Abdii ifaa fi gaarii jechuun wanta dandeessu hanga humna keeti hojjatte ergasi amanti kee guutu Rabbii irra gochuudha. Tawakkula qabaachudha. Namoonni gariin wanta hundaafu nama qeequ. Wanta isaan gammachiisu tokkollee hin jiru. Isaan gammachiisuf Hanga feete yoo xaarte, sitti hin gammadan. Gocha kee keessatti hir’inna baay’ee xiqqaa barbaadu. Yoo nama akkanaatif niiti/dhiirsa taate maal goota?( Kuni wanta deebii quubsa barbaadu InshaAllah mata dure gaa’ila jalatti qoranna) Namoota kanniinif wanta sirrii hanga humna keeti hojjadhuuf. Yeroo hundaa kan si qeeqan yoo ta’an, hamilen kee dubbii isaanitin hin cabin. Ofitti amanamummaa qabaadhu. Atillee wanta hundaaf nama kan qeequ hin ta’in. Wanta sirrii fi qabatamaa ta’eef qeeqi.
Jireenya kee keessatti mormii hin baay’isin. Yoo dogongorte dogongora kee amanii fudhu,dhiifama gaafadhu. Dogongorri kee hojii sirrii akka ta’ee mirkaneessuf hin mormiin. Yoo namni biraa dogongore immoo maaliif dogongorte jechuun mormii itti hin baay’isin. Wanti darbe darbee duubatti akka hin deebine beeki irra darbiif,gorsii. Kanaan ala mormii fi falmiin jireenya kee hin dhiphisin. Nama tokkorratti ol’aantumaa argachuufis hin mormiin, dhugaa itti geessuf yoo ta’ee malee. Ol’aantummaa argachuuf mormuun wanta bu’aa tokkollee hin buusnedha.
Karaa haraamatin walitti dhufu irra, akka Rabbiin gaa’ila keessan ariifachisu fi baraka keessa kaa’uf du’aayi godhi. Nama jaalatte tokko yoo jiraate garuu ammatti fuudhu/itti heerumu yoo hin dandeenye ta’e, Rabbiin badii irraa akka sii fi ishii/isa tiiksu kadhu malee karaa haraamatin itti hin deemin. Jedhii,”Yaa Rabbii fitnaa/qormaata hamaa irraa anaa fi isa/ishii tiiksi. Karaa halaala ta’een walitti nu fidi,sabrii/obsa nurratti dhangalaasi. Imaana isaa/ishii dabaliif. Imaana kiyyas naa dabali” Haala kanaan jireenya gaarii geggeessita. Amantaa kee guutuu Rabbirra kaa’i.
Hanga nama sirrii,yeroo sirrii ta’etti karaa halaalatin wal qunnamtu, obsi, qulqullummaa kee eegi. Takkaa chaati saala faallaa waliin interneeti irratti jalqabnaan, keessaa bahuun sitti ulfaata. Sababa kanaatin boqonnaa sammuu dhabda. Chaati yoo hin jalqabiin, jalqabuuf hin yaadin. Sheyxaanni akka jalqabdu si wasawasa(hasaasa). Garuu ofirrraa ittisi,obsi. Yoo duraan jalqabde, hindii isaa lafa qabachuun dura dafii addaan kuti. Tolee addaan kutun ni ulfaata jechuu dandeessa. Nama saniin hanga karaa halaalatin walitti dhufnu obsi jedhiin. Dhukkubbii jaalala yommuu dabartu jireenya gammachuu fi kabajaa jiraatta. Dhibee kana jala darbuuf arrabaa fi qalbii tee zikriin leenjisi. Zikrii fi du’aayin ala qoricha dhibee jaalala gonkumaa addunyaa keessatti argachuu hin dandeessu. Bakka kamiyyuu yommuu deemtu jedhii,” Subhanallah walhamdulillah wallahuakbar”, Astagfurullah wa’atuubu ileyih” fi zikriwwaan kana fi kan kana fakkaatan jedhi. Hiika ziikri jettu beekun arraba keetirra godhi. InshaAllah ergasi firii isaa ni agartaati.
Dhukkubaa fi hiyyummaan qofti qormaata miti. Qormaanni kana caalu fayyaa fi durummaadha. Rabbiin dhukkubaan,fayyaan, hiyyummaa fi durummaan nama qora/mokkora. Yeroo dhukkubaa fi hiyyummaa of gadi qabne Isatti akka warwaannu fi kadhannu, cubbuu irraa garagallee gara Isaatti akka deebinu, yeroo fayyaa fi durummaa immoo akka Isa Galateefannuf Rabbiin wantoota kanniinin nu qora. Rabbiin galateefachu jechuun afaaniin qofa Alhamdulillah (Rabbii galanni haa galu) jechuu qofa osoo hin ta’in fayyaa fi qabeenya Inni nutti kenne karaa sirrii Rabbiin jaallatutti itti fayyadamuu fi baasudha. Fayyaa osoo qabnu yoo Rabbiin gabbarre, qabeenya keenya sadaqaa kennuu fi amantii Isaa tumsuuf yoo hojii irra oolchine Rabbiin galeefachaa jirraa jechuudha. Ta’uu baannan garuu qabeenya fi fayyaa keenya bakkuma arginetti yoo itti taphanne Rabbii galata galchaa hin jirru jechuudha. Kanaafu durummaan sobame halaakamu irraa Rabbiin nu haa tiiksu. Namoota meeqatu durummaan daangaa Rabbii darbuun nafsee ofii miidha jiru! Sababa durummaatinii mitii faahishaan(wanti fokkuun) akkanatti addunyaa irratti baay’ate? Kanaafu qormaanni durummaa qormaata hiyyummaa akka caalu beekun of haa eeggannu. Qabeenya qabnutti fayyadamne daangaa Rabbii darbuu fi dirqama Inni nurra kaa’e dhiisu/dagachuu irraa of eggannoo haa goonu. Boru gaabbi hamaan akka nu hin gubne haa too’annu
Akkuma ergaa(message) baay’ee barreessituun, akkasuma boqonnaa sammuu dhabda. Sagalee telefoona piip,piip jedhuun ni jeeqamta. Nageenya fi tasgabbii jireenya kee keessatti dhabda. Hojii kee keessatti bu’aa xiqqaa buusta. Kanaafu garmalee ergaa barreessu irraa of baraari. Hiriyyoota si jeeqanii fi wanti faaydi hin qabne siif barreessan blooki godhi yookin haaqi. Gareewwan Facebook, viber whatsup fi kkf , si dhiphisuu, qo’annaa yookin hojii keetirraa xiyyeefannoo kee bittineessu malee homaa si hin daballe keessaa bahi. Wanta hamaan kana caale immoo yeroo kee wuddi tan taate gubu.
Yommuu faarfamtu, qalbii tee of tuulu irraa eegi. Yommuu namni tokko si faarsu sheyxaanni sanyii of tuulu/of jaju si keessa facaasa. Miira ol aantummaa fi of tuulu si keessatti gabbisaa adeema. “Waan jaallatamaa ta’eef ani namoota hundaa oli.” yaada jedhu of keessatti bilcheessu jalqabda. Yommuu faarfamtu qalbii tee akka fayyaa taatetti hin ilaalin. Qalbii dhibamte akka qabdu godhii of ajiifadhu/waqqasi. Akkana gochu baannan sheyxaanni salphatti si soba. Akkana ofiin jechuun of waqqasi,”Qalbii dhibamte akkami qabaa!, Maalinni tuni qalbiin dhukkubsatte!…” Garuu waqqasaa kana dhiiste ani qalbii fayyaa qaba yoo ofiin jette, sheyxaanaf balbala bal’aa banaafi jirta. Harka gubbaa sirratti argataa adeema,si moo’ata. Kanaafu faarsa,beekkamti fi sheyxaanan akka hin gowwomne of eeggannoo godhii. Rabbiin badii sheyxaana irraa akka si tiksu du’aayi godhi.
Hanga dandeessu beekkamaa ta’uu irraa dheessi. Sababa beekkamtitiin namoonni baay’een boqonnaa sammuu dhabuun dhiphinna keessa jiraatu. Yommuu dogongora raawwatan, sadarkaan kiyya ni hir’ata jedhanii waan yaadaniif dogongora ofii amanuu fi fudhachuun itti ulfaata. Humna ofiiti ol namoota gammachiisuf carraaqan. Yommuu namootan fudhatama hin argatin galaana dhiphinnaatti seenu. Kanaafu beekkamtiif hin dharra’in.
Rabbiin hojii kee gaarii ni beeka. Kanaafu addunyatti beeksisuun hin barbaachisu. Iklaasa yoo qabaatte osoo ati hin dubbatin hojii kee dubbata,of ibsa. Kanaafu hojii kee gaarii namoota irraa dhoksuuf yaali akkuma hojii badaa kee dhoksitu.
Gadda irraa kan ka’e yeroo tokko tokko ni bootta,gammachuu irraa kan ka’e ni kolfitas. Yommuu gadditu,gaddi kee daangaa haa qabaatu,obsi/sabriin bullukkoo siif haa ta’u. Yommuu gammaddu immoo Rabbii galata galchi,nama dhaadataa fi of tuula hin ta’in. Jireenya madaalamaa fi galataa(Rabbii galata galchuu) jiraadhu. Keessa keetti duwwaa fi abdii kutuun yommuu sitti dhagahamu, yaadannoo(zikrii) Rabbii irraa fagaata akka jirtu beeki. Kanaafu gara zikrii Rabbiitti deebi’i. Salaata kushuu’an salaatuf carraaqi.
Insha Allah Rabbiin wanta gaarii irratti akka si dabalu arrabni fi qalbiin kee Rabbiif galata kan galchanii fi yaadatan haa ta’an. Wanti gaariin sun maalii? Niiti ykn dhiirsa gaarii.
Yommuu rakkoo si marsitu du’aaf hin hawwin. Hojii gara Aakiraatti ergaa jirtu sirritti ilaali. Haala akkamitiin Gooftaa keenya qunnamu barbaanna? Hojii gaariini moo hojii badaani? Kanaafu du’aaf hin hawwin,rakkoon yeroon booda sirraa ka’aati. Kana irra Rabbiitti hirkadhu,hojii gaariitti fiigi hojii badaa irraa dheessi
Dhiphinna kee salaata fi du’aayin bittineessi.
Hiriyyaa boru si gate si biraa deemuu jette Rabbii kee hin dalansin. Kan Rabbiin dallanse nama gammachiise namnummaan sun boodarra itti dallana. Kan Rabbiin gammachise nama dallanse namoonni boodarra itti gammadu. Kanaafu Rabbii yeroo hundaa si waliin jiru dhiiste nama si bira hin turre gammachiisuf hin fiigin. Nama gammachiisuf jette wanta badaa hin hojjatin.
Namoota baay’ee yommuu cubbuu keessatti borcaman argitu atillee isaan hin hordofin. Gara kanaan nama addaa kan Rabbii ajajamuu fi cubbuu irraa of qabu ta’uun argami. Yoo kana goote kabajni fi gammachuun kee fiixe tuqa. Islaama sirritti qabadhu sababni isaas yommuu namoonni baay’een ifa kana dhabanii dukkana keessa raata’an ati ifa kanaan isaan keessa deemta. Rabbiin Islaama waan si badhaasef baay’isi galatefedhu. Hanga duutu irratti akka si jabeessu jabeessi kadhadhu. ‘Yaa Rabbii takka erga nu qajeelchite irraa nu hin dabsin’ jedhi kadhu. Alhamdulillah Rabbii Islaamatti nu qajeelchef galanni haa galu. Takka qananii kanaan nu badhaase nurraa hin fudhatin.
Fedhii hin qabu jette hojii gaarii tokko hin dhiisin. Fedhii qabaachuf hojii san irratti of dirqiisiisi. Hanga bartee siif ta’uu torbaan tokkoof ykn sanii oliif itti of dirqiisisi hojjadhu. Ergasii gammachuu hangana hin jedhamne irraa argattaati.
Gammachuun kee hojii kee irratti hundaa’a. Kanaafu hojii gaarii gammachuu turaa fi itti fufiinsa qabu si fidu hojjadhu. Akkasumas hojii badaa gaddaa fi dhiphinna addaan hin cinne sitti fidu irraa dheessi. Hojiin hundarra gaarii gammachuu itti fufaa si fidu yaadannoo(zikrii) Rabbiiti. Hojiin hundarra badaan gadda addaan hin cinne sitti fidu immoo daangaa Rabbii darbuudha.
Icciti namoota biroo eegi boqonnaa sammuu argattaati. Dogongora isaani ifa hin baasin Rabbiin dogongora kee akka si dhoksu yoo barbaadde. Dogongora fi hir’inna namoota mata duree marii fi taphaa hin godhiin.
Yommuu wanti ati badaa jette yaaddu tokko si qunnamu, yookaa cubbuu/badii kee kan darbee yaadadhu yookiin immoo wanti badaan kuni daran si jabeessuf akka sitti dhufe yaadadhu. Kanaafu gar-tokke negaativi qormaata sitti bu’ee qofa irratti xiyyeefachun of hin dhiphisin. “Kuni hundii eessaa natti dhufe?”jechuu irra “Kuni hundii sababa cubbuu/balleessa ani rawwaadhef natti dhufe yookin na jabeessuf natti kufe.” jedhi. Ergasii obsaan bu’aa posotivi qormaata/balaa sitti bu’e eegi. Abdii hin kutin, hin dheekkamin. Tasgabbaa’i.
Jechoonni nama qoosaa fi hamile nama cabsuu dugda kee hin cabsin. Akka abdii kuttuu fi hamileen kee si cabu hulaa/qaawwa hin baniiniif. Jechoota isaani morkachuu fi of jabeessuf itti fayyadami. Morkachuu yoo jennu isaan irraan miidhaa geessu osoo hin ta’in hojii qabannee duubatti osoo hin deebi’in itti fufuudha,’hojii gaarii kana hin dhiisu’ jedhanii morkachuudha.
Namootaa gaarummaa yaadu fi hawwuun gammachuu argadhu. Yoo dandeesse dhiphinnaa fi rakkoo isaani irraa kaasi. Ta’uu baannan cal’isi, dhiphinnaa fi rakkoo isaanitti dabaluu irraa of qusadhu. Gammachun gonkumaa namoota biroo miidhu irraa hin argamu
Ijjoollumma keetirraa eegali haadha abbaa keeti ajajamii,tolee jedhi. Eebba isaani yeroon kuufadhu boru bakka ati hin yaadne geessati. Eebba isaani wanta ati harkaa qabdu caalti yeroon saamadhu. Qarshii bakka argiteetti dhangalaasu irra isaanirratti dhangalaasi; takka isaan si jalaa duunan eebba akka isaani hin argattu qaruute ta’i. Isaani ajajamuu fi haajaa isaani bahuun InshaAllah gammachuu, milkaa’inna fi guddinna galmaan ni geessa. Kanaafu carraa akkanaa hin dhabin.
Yommuu namaan wal qunnamtu,waa irraa baradhu. Namoota wal qunnamuun waa irraa baradha. Yookaa amala gaarii isaani irraa qoodadha/akkeessa yookin dogongora kiyyaa sirreefadha yookin immoo badii isaani baree irraa dheessa. Jireenyi koo kitaaba dubbisuu qofaan kan jijjirame osoo hin ta’in sababa namoota wal qunnamutin kan jijjiramedha. Dogongora ofirratti ani hin beekne isaanirraa baradha.


text:
Kan Mootummaa Itiyoophiyaatiin hundeessame Komishinni Mirga Namoomaa Itiyoophiyaa sababaa fi daafoo mormii uummataa biyyattii keessatti geggeessamee, kan baatii Waxabajjii irraa haga Onkoloolessa bara 2016tti jiru qorachuudhaan ba’ee argadhe – jedhu, kaleessa, paarlaamaa Itiyoophiyaatti dhiheessee jira. Koomihinarri Koomishinichaa, Obbo Addisuu Gebre-egzaabiheer ibsa kennaniin hundeen kaka’insa mormii uummataa dhabamuu bulchiinsa gaarii fi malaammaltummaa Mootummaan duraanuu dubbatee ture ta’uu eeranii, dhaabonni qaawwaa sanatti gargaaramuudhaan mormii sana karoorfsuu fi afursuutti bobba’an immoo, kanneen paarlaamaa Itiyoophiyaatiin shororkeessummaatti farrajaman akka Adda Bilisummaa Oromoo faa fi kanneen seeraan biyya keessa socho’an akka Koongiresa Federaalawa Oromoo faa ta’uun hubatamee jira, jedhan. Dhaabonni Miidiyaa akka OMN yokaan ‘Oromia Media Network’s oduu mormii sanaa miidiyaa hawaasummaan facaasuun akka how’isan dubbatan. Waa’ee gabaasaa kanaa fi himannaa isaan irratti dhihaatee Addi Bilisummaa Oromoo fi OMN maal jedhan? Akka deebii gama isaanii nuuf kennan dubbi-himaa Adda Bilisummaa Oromoo, Obbo Toleeraa Adabaa fi Daarektara Ol’aanaa OMN, Obbo Jawaar Mohaammed haasofsiisnee jirra.
Kana cuqaasuun guutummaa qophii keenyaa dhaggeeffadhaa


text:
Yunaayitid Isteetis, prezidaantiin Ripublikii Dimookiraatawa Koongoo – Jooseef Kabiilaa filannoo dhufu irratti akka hin dorgomne beeksisuu isaanii simattee jirti. “Kun Koongoo dimookiraatessuuf tarkaanfii baay’ee barbaachisaa tokko” jettees jirti.
Prezidaant Kabiilaan heera Koongoo fi walii-galtee Mudde bara 2016 Silvester keessatti mallatteessame kabajuuf cicha agarsiisuun isaaniiitti jajjabaachuu isaanii dubbatu – dubbi-himtuun ministrii dhimma-alaa Yunaayitid Isteetis – Heezer Nuwert.
Lammiwwan Koongoo yaada ofii walabummaan ibsachuuf mirga qabaachuu qaban, sodaa hookkaraa, sodaachisaa fi doorsisa tokko malee kaadhimtoota filannoof dhihaatan keessaa kan fedhan filachuu danda’uu qaban – ka jedhan – Nuwert, Koomishinni Walabni ka Filannoo Biyyolessaa Koongoo fi aangawoonni biyyattii, filannoon Mudde 23, bara 2018 biyyattii keessatti geggeessamu amanamaa akka tahu taasisuu qaban, jedhu.
Filannoo prezidaantummaa Koongoo dhufaa jiruuf - Ministara dhimma biyya keessaa duraanii – Imaanu’eel Ramazaanii Shaadeey ka deggeran tahuu dubbatu – Kabiilaan.


text:
Sadaasa 25, 2017
“Qeerrroo hammarreessa guyyaa har’aa kora bittinessaa Oromia wajjin dinne gabrummaa ja’an adero kiyya post naf godhi, haalan namatti tola”
Gabaasa Qeerroo.
Salaale:
“Basaastota wayyaanee raayya ittisa keessa boobbafamun jeequmsarrati bobbaa’an kanneen garba gurraachati konkoolataa gubaa oolan sana to’annaa poolisi jala oolun isaani ni yaadatama ture. qajeelchan p /aaniicha jara sana gubboodhaan gadhaise nama qulqullu jiiraata magalicha kan ta.e obbo atoomaa damee kan jedhamu konkolataa gubateef situ itti gaafatama jechun hanga har’aatti dararati jiru mana hidha ana kuyyuti kana qilleensara nuf olchi ”
Via: Miidhaksaa Abbishuu
Lammaa Magarsaa kan Civil Service College irraa bara 1998 eebbifame, waggaa 18 booda har’a qabsoo Oromoo karaa irraa maqsuuf halkanii guyyaa hojjataa jira.
Oromoon har’aa ajjeefamaa, hidhamaa fi buqqifamaa jira.
Via: Dhábasá Wakjira Gemelal
Maaltu deemaa ture? Maaltu deemaa jira? Maaltu deemuuf jira?
Qalbeessaa Dhangi’aa
Sadaasa, 2017
Loltoota kanneen fakkaatan Gadii kana akka waan loltoota Wayyaanee waraanu leenjisaa jiruutti Lammaaf dubbatamaa ture. Icciitiin dubbichaa garuu kana hinturre.( kana barruu itti aanu keessatti ilaalla)
Akkan odeeffannoo ganama kana argadheettii. Wayyaaneef OPDO’n Tooftaawwan uummata Warraaqsa jabaa kaase of harka galchuun dandaa’amu keessa kan irratti walii galan.
1, Sobanii afaaniin walhadheessu
2,Jechoota uummatni itti gargaaramee isaan mormaa jiru fayyadamuu
3, Maqaa “Foollee” jettuun ijaarsa ijaaruu, ijaarsa sanaan dargaggoota sochii biyya keessaa hogganummaan gaggeessaan hordofsiisuu,(Qeerroo Bilisummaa Oromoo) isaanuma falmii hadhaahaa godhan Foollee jechuun muuduu, erga uummanni tasgabbbaa’eemmoo deebisanii isaanuma hidhuu
4, Humna waraanaa biyyattii keessatti faana dhoksanii tamsaasuu. Labsii komandi postii malee sagale malee uummata keessa danbaliisuun uummata doorsisuu
5, Dhuma irratti akka baroota caasaa ABO Daraaraa Kafanii (Amboo keessatti kan Abbaan Duulaa Ajjeesise, ABO jajjaboo durii) dabalatee hedduu isaanii ajjeesan dargaggoota humna jabaa ta’anii uummata sochoosan addatti namoota Qeerroo Bilisummaa Oromoo ta’an, caasaawwan jaarmiyaa Qeerroo Bilisummaa bakka namni hinarginetti humna waraanaan qabanii ajjeesuu.
Kan jedhu fi kaawwan lafa kaawwatanii akka turan quba qabna.
Akeekaawwan wayyaanee kunneen hedduun raawwatee jira. Kan hinraawwatinis jira. Keessattuu “Walhadheessuu” jechi jettu uummanni akka luugamamu gooteetti. Qabsoon uummanni godhu akka qabbanaa’u goote. Kanaan kan dirqama fudhatee bobbaafame namoota miidiyaarraa qaama OPDO ta’anii Wayyaanee akka waan mormanii dubbii afarsaa turanidha.
Biyya keessatti mirga hinxuqamne argatanii akka argan TPLF abaaruun waan qabsoo uummataa galmaan gahuuf deeman of fakkeessanii abaaraa turan. Isaanumti kun erga uummatni isaan faana luuccaa’eemmoo muudama argatanii gara aangoo olaanaatti guddatani. Wayyaanee fi humna waraanaa Wayyaanee akka argan abaaruuf mirga argatani. Kanaanis uummanni gootota jajjaboo arganne jechuunii eegale.
Dubbiin namoota dirqama dabballummaa Wayyaanee fudhatanii Wayyaanee abaaruu irratti fuulleffatanii uummata hundatti bitaa gale. Uummanni akka dhaabbatee dhaggeeffatu taasise. Dhaggeeffachuurra darbee arraba isaan biyya keessatti ta’anii Wayyaanee arrabsan qofaaf “Goota keenya” jechuunis jalqabe.
Namoonni dirqamni itti laatame kunis daangaa abaaruu isaanii erga goolabaniin booda, akka fedhanitti digirii 360 naannaa’uun jalqabe. Isaanumti qabsoon “uummata keenyaa..” Jechuun uummata ashooshilaa turan deebi’anii ABO abaaruu jalqaban. ABO abaaruunis akkamiin akka adeemuu qabu leenjii walii laataniin akka Leenji’anitti waan uummata amansiisuu danda’u qabatanii ba’an. Caasaa isaaniis alaaf keessaa bal’isanii ABO hongeessuurratti irratti fuulleffatan.
Biqiltuuwwaan ABO irraa lataa turan kutanii goksuu, ABO s qottoo jechootaan muranii gatuuf abbaluu jalqaban. Isaanumti Wayyaanee ajajoota Waraanaa TPLF Jeneraalota Tigiree arrabsaa turan libsuu ijaa gidduutti galagalanii ABO hadheessuuf fuula miidiyaa kana yaabbatan. Akkuma kanaanis “ABO wanti jedhamu badeera” jechuu qaban.
Ilmaan alaatti ergatan kanneen qabsaa’ota Oromoo dadhabsiisuuf akkaasuma akka uummanni Alaa ABO hindeggarreef dirqamoota gurguddaa fudhatanii baahan sana faana quba walqabaa turan sana waliin ta’uun dibbee baduu ABO rukutuun cookanii sirbuu jalqaban. Uummanni kan icciitii dubbii kanaa hubachuun lafarra harkifateef abdii hanga muruuf gahutti ga’e.
Haata’uutii warrumti hinjiruusaa lallaban deebi’aniimmoo “gammoojjii Eertiraa keessa jira” jechuunis abaarsi jalqabe. Hubadhaa! Hinjiruun deebi’ee “jiraa” ta’e. Utuu hinbeekin dhugaan dudubachiise. Haaluma kanaan waggoota 26 bara aangoo Wayyaanee akka ABO humna hingodhanneef shira hojjetameen qabsoon lafarra harkifachuusaa. Har’as uummanni ABO jajjabeeffacuuurra dubbii addaan baasuu dadhabuurraan ABO nyaatanii warra bifa bahuu barbaadaniif harka reebaa oola.
……itti fufa qabxiiwwan hafan….
Icciitiin namoota uffata foolisii gadii kutaa itti aanu keessatti ibsuun yaala. Shira shiramaa jiru shireessanii shiraan shira xaxuun nu xaxuuf adeeman
Via: Beekan G Erena
Guyyaa booru Amboo (Sanqaleetti) MNO Milishoota 5,000 ol leenjisaa ture ni eebbisissa.
Gocha seeraan alummaa fi olaantummaa seeraa cabsuu Nageenyaa fi sochii hawaasaa haala yaaddessaa keessa galchuu naannoo Oromiyaa keessatti darbee darbee mul’atu hambisuuf Caasaa nageenya aantummaa uummataa fi ummata tajaajiluuf kutannoo qabu ijaaruun murteessaa waan ta’ee Milishoota leenjisaa ture jira.
Kanumaa waliin wal qabatee Nageenya naannoo keenyaa amansiisaa taasiisuu fi naannoo keenya keessatti ol’aantummaa heera mootummaa karaa guutuu tahen mirkanneessuun akka danda’amuuf Milishoonni Kuma Shanii (5,000) ol tahan ji’oota darbaniif leenji’aa turan guyyaa booru ni eebbifamuu.
Dabalataaniis, guyyaa boorii Komishiniin Poolisii Oromiyaa,Kaadhimamtoota Poolisii haaraa 6000 (Kuma Jaha) tahan leenjii ni eegalsiisa.
Pireezidaantin Mootummaa Federaalawaa Dimokraatawaa Repoobliika Itiyoophiyaa duraani Doktor Nagaasoo Gidaadaa sirna eebba Konkoolaataa Gadaa “Gada Bus” irratti argamuun yaada kennanin:
“Oromoon baratee dinagdee keessatti hirmaate akka fayyadamuuf qabsaa’onni Oromoo kanneen akka Jenaraal Taaddasaa Birruu waldaa Macaa fi Tulamaa jalatti gurmaa’un warreegama qaali kaffalanii jiru, kaayyoon isaani ganamaa karaa qabachuun isaa miira abdii namatti hora”
“Sochiin amma taasifamaa jiru kana yeroon ilaale baayyee nagammachiise, sochii warraaqsa dinagdee kanaas ija gaariidhaanin ilaala”
“Kaayyoo ganama qabamee milkeessuuf garuu cimanii hojjachuu fi waldhaga’uun murteessaa dha”
Yaada sirna eebba Gadaa Bus irratti argamun kennan keessaa kan fudhatame. Horaa Bulaa!!


text:
Yunivarsitii Bulee Horaatti kanneen barataa turan barattoonni dhalattoota Tigiraay, hiraarsaa fi haleellaan gosatti fuuleffate kan isaan irratti geggeessamaa jirutti dubbatan.
Magaalaa Maqalee tii akka bilbilan kan gabaasaa Raadiyoo Sagalee Ameerikaa, Fininnee jiru – Melleskaachew Amahaatti himan – barattoonni dhalata Tigraay lama, Yunivarsitii Bulee Horaa keessatti barattoota waggaa sadaffaa turan ta’uu isaanii ibsanii, sababa dhalata Tigraay ta’aniif, hiraarsaa fi miidhaa irratti geggeessamu dheessanii gara naannoo isaaniitti deebi’uu isaanii dubbatu. Kanneen sababaa kanaan gara warra isaaniitti deebi’an barattoonni dhalata Tigriraay 60 ta’uu illee dubbtanii jiran.
Kan yeroo sanatti prezidaantii Yunivarsitichaa turan – Dr. Abdulqaadir Huseenii fi barattoonni Oromoo Yunivarsiticha keessa jiran garuu, hiraarsis tahe haleellaan gosatti xiyyeeffate gonkumaa ka mooraa Yunivaristichaa keessatti geggeessame akka hin jirre dubbatan. “mormiin keenya barattoota Tigiraay akka keenyaatti otuu hin ta’iin mootummaa wayyaanee mirga keenya sarbaa jiruu fi uummata keenya rakkisaa jiru. Kan hiraarsaa fi haleellaa geggeessaa jiru – humna raayyaa ittisaa mooraa sana keessa qubatee jiru” jedhu – barattoonni Oromoo.
Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa


text:
Jigjigaa: Jiraattoonni nyaataa fi bishaan dhabuu himan
Rakkoon nageenyaa magaalaa Jigjigaa keessatti guyyoota muraasa darbaniif umammee ture xiqqoo tasgabbaa’ulleen jiraattoonni beelaaf saaxilamaa jiraachuu BBC’tti himan.
(bbc)—-Raayyaan ittisa biyyaafi poolisiin hojii tasgabbeessuu hojachuun alatti deeggarsi mootummaan ummataaf kennaa jiru akka hinjirre dubbatu jiraattoonni naannichaa.
Jiraataan magaalaa jigjigaa tokko bilbilaan BBC’tti akka himaniitti, ”Ammaan tana Jigjigaan jiran. Magaalaa gutuun saamamee jira. Suuqiin hotelli wanti hunti hinsaamamiin hinjiru. Kanaafuu ummanni beelaaf saaxilameera,” jedhaniiru.
Akka jiraataa kanaatti keessattu bishaan gahaan durumaanu magaalattii keessa hinturre. Amma ammoo bishaan summeefameera waan jedhameef namni dhuguu didee rakkoon bishaniis hamaadha jedhaniiru.
- Abdii Mohaammad Umar aangoo gadhiisuuf irra deddeebiin gaafachaa turan’
- Abdii Mohaammad Omaar to’annoo jala oolan
- Pireezidantiin naannoo Somaalee haaraa Ahmed Abdi Mahammad eenyu?
Akkasumas namoonni guyyoota lamaafi sadiif osoo nyaata hinnyaatin turan akka argamanillee ni dubbatu.
Mootummaanis gara qee’ee keessaniitti deebii’aa jechuun alatti wanti taasisee akka hinjirre dubbataniiru.
Jiraattuun magaaladhuma Jigjigaa kan taate kan bira ammoo, halli kaleessa ture gaman nageenyaatiin gaari ta’u himtee, polisiifi raayyaanis hojii tasgabbeessu hojjataa jiraa jettee jirti.
Namni hedduun akka gara qee’ee isaaniitti hindacha’iiniifi hedduunis beela’aa akka jiru jiraattuun tunis himte jirti.
Fakkenyaafis yoo himtu, wanti duraan magaala keessa ture dhumaa jira. ergasiin booda kan alaa galee omtu waan hinjirreefu waanuma duraan qabnu waliif qoodnee ittiin bulaa jirra jetti.
Haa ta’u malee sun yoo dhume, akkam akka taanu hinbeeknu. Fakkenyaaf bishaan ujjummeen sommaa’ee waan jedhaniif namni dhugaa hinjirus jette jirti.
Karaa gama biraatiinis Ministrri fayyaa Itoophiyaa garee oggeessotaa gara sanatti eergu himeera. Garichis namoota walitti bu’iinsaan miidhaman 53 adda baasuufi kanneen keessaa 30 kan ta’an kan waldhaansa baqaqsanii hodhu barbaadaniidha jedhaniiru.
Kannen keessayis hanga ammaatti garichi namoota sagaliif waldhaansa baqaqsanii hodhhuu taasisuu isaanii ergaa tiwiitaraan kan ibsan Ministtirichi Dr Amiir Amaan. hojiin wallaansaa kunis itti fufa jedhaniiru.
ESAT Daily News Amsterdam August 09,2018
OMN:ጉዞ ባህርዳር(Aug,9,2018)
Awramba Times Presents Activist Jawar Mohammed


text:
Araada Interneeti fi Fayyadama FB
Internetiin wal-qunnamtii namoota ariifachisuu fi fedhii namoota guutuu keessatti gahee guddaa taphata. Namoonni sakandii takka keessatti wanta addunyaa keessa jirtu too’atu. Argamni interneeti ilma namaati bu’aa guddaa haa buusu malee miidhan isaa yeroo ammaa bu’aa isaa caalaa jira. Yeroon hamma hin qabne interneeti irratti gubataa jira.
Namoonni akkuma araada alkooli,qumaari fi kkf qabaman,interneetiniis qabamaa jiru. Akkuma araadonni biroo miidhaa qaban interneetiniis miidhaa qaba. Baay’een keenya aarada interneetitiin qabamuu keenya ofirratti hin beeknu. Mallatooleen aaraada interneeti agarsiisan maal fa’a,mee haa eerru:
- “Interneeti waliin hidhamuu. (Yaadota online darbanii fi dhufaniitin of cinquu)
- Gammachuu argachuuf jecha sa’aati interneeti itti fayyadaman dabalu.
- Interneeti too’achuuf,addaan kutuuf yookiin dhiisuf carraaqi milkaa’inna hin qabne irra deddebi’anii gochuu.
- Yommuu interneeti dhiisuf yaalan miironni boqonnaa dhabuu,dhiphinnaa yookiin aarii namatti dhagahamuu.
- Sa’aati jalqaba itti yaadan caalaa online irra turuu.
- Sababa interneetitin hariiroo barbaachisa kan akka niiti fi dhiirsa jiddu,carraa hojii fi barnoota dhabu.
- Miseensa maatii,terapist yookiin kan biroo hamma interneeti fayyadaman dhoksuuf sobuu
- Interneeti fayyadamuun rakkoo yookiin dhiphinna jalaa bahuuf yaadu.
- Miirri yakkumaa,dhiphinnaa namatti dhagahamuu
- Sagantaa eeguu dhiisu(unable to keep Schedule)
- Miirri yeroo gubuu itti dhagahamuu dhiisu(No sense of time)
- Kophatti bahuu(Isolation)
- Hojii hojjachuu dhiisu
- Keessi namaa gubachuu(agitation)”1
Tuqaalen armaan olii mallatoole aaraada interneeti fi miidhaa isaa walitti cunfite tan qabattedha. Namoonni sababa adda addaatiif interneeti fayyadamuu. Gosoota interneeti keessaa aaraada hamaa namatti kan ta’an Facebook,whatsupp,viber fi kkf dha. Kanniin keessaa muraasa filaachun miidhaa fi furmaata isaa itti barbaadaa adeemna.
Fesbooki(Facebook)
Namoonni fesbuuki kan fayyadaman odeefannoo garagaraa argachuuf,namoota fagoo fi dhihoo waliin wal qunnamuuf,barreefama barreessu,suuraa poostii gochuu fi kkf. Namoonni haala itti fayyadama feesbuuki yookiin gosoota interneeti biroo too’achuu dhabuu isaanirraa kan ka’e salphatti interneetif gabroomaa jiru. Fesbuuki too’achuuf mee tuqaale armaan gadii haa eerru:
1.Miidhaa fi faaydaa fesbuuki beeku– fesbuukin akkuma faaydaa qabu miidhas qaba. Miidha fi faaydaa isaa addaan baasne yoo hin beekin fesbuuki too’achuun nutti ulfaata. Chaatiif moo odeefannoo fi beekumsa funaanuf moo waa barreessuf moo maaliif FB fayyadamta? Jenne mee wal haa gafannu. Erga miidha fi faaydaa isaa addaan baasne booda yeroon nuti fesbuuki irratti baasnu murteessadha. Wanta nu miidhuf yeroo keenya gubuun gowwuumaa malee wanta biraa ta’uu danda’a? Wanta nu fayyaduu yoo ta’ee immoo wanta kana caalu akka nu eeggatu haa beeknu. Guyyatti sa’aati hangam interneeti fayyadamna? Qur’aana hoo torbaanittu sa’aati hangam qaraana(dubbisna)? Ergaa Rabbii keenya irraa garagalle yeroo hundaa interneeti fi addunyatti fiigun nuu baasaa sila? Yeroma Ramadaana Qur’aana yaadanna moo guyyaa guyyaan ni qaraana? Deebiin keessanii.
Namoonni baay’en rakkinni isaani chaatidha. Chaati fi wantoota update(haarawa) ilaaluf jecha facebooki irratti yeroo gubu. Facebooki har’a yoo hin baniin akka waan tokko dhabnetti nutti dhagahama.Chaatin yeroo keenya kan gubuu fi dhiphinnaaf kan nu saaxiluu yoo ta’e, ‘Turn Off’ gochuudha. Chaatin miidhaa guddaa namarraan gaha. Wanta tokko osoo hin yaadinii fi gatii hin kenniiniif ni barreessina. Ergasii summii gaabbi nu keessaa hin baane nu keessatti hanbiste darbiti. Jireenya koo keessatti wanta hanga chaati keessa kooti fi kan namoota biroo madeessa hin jiru. Wanta tokko sirritti osoo itti hin yaadin nama sanii barreessa. Ergasii nama san mufachiisun gaabbiin keessa koo guba.
Rabbiin rahmata haa godhuuf namticha kana jedheef.
“Wanta cal’iseef gonkumaa hin gaabbine. Wanta dubbadheef garmalee gaabbe.”
Kanaafu gaabbiin keessa keenya gubuu fi hariiron keenya addaan cituun duratti, wanta dubbannuuf gatii kennaa fi madaala adeemu qabna. Wanta nama hin fayyaneef cal’isuun faaya,warqiidha. Miidhan chaatii yeroo qofa gubuu osoo hin ta’in gaabbii,dhiphinna,gaddaa fi kkf nama saaxila. Hariiron akka addaan citu ta’a. Sababa chaatitin abbaa fi haadha manaa jiddu wal hiikkan dhufa. İshiin/inni nama argite/arge waliin chaati yoo goote/godhe wal shakkiin isaan jiddutti ni uumama. Shakkiin kun babal’achuun dhumarratti wal diigan dhufa. Kanaafu chaati gochuu dhiisun sammuuf boqonnaa,hariiro gaarii qabaachuf,yeroo qusachuuf nama fayyada.
2.Wanta haarawa hojjachuuf yaadu– jireenyi adeemsa wanta haarawa itti dabalaniidha. Namni beekumsa waliin hin dhalanne. Erga dhalate booda beekumsaa fi sorata isaa argachuuf olii gadi kaata. Ani yeroo jalqabaa fesbuuki fayyadamu jalqabu garmalee suusi natti ta’ee türe. Suusi isaa hir’isuuf maloota adda addaa fayyadamee. Isaan keessaa bartee haarawa uumudha. Innis bartee kitaaba dubbisuu fi barreessu gabbifachuudha. Interneeti irraa kitaaba barbaadun dubbisuu eegale. Cinaanis barreefama afaan Ingilifaatin shaakalu jalqabe. Yommuu kitaaba ingilifaan dubbisuu fi barreefama barreessu, yaanni isaa sirritti naa hin galu türe. Barrefamni kootis baay’ee caccabaa fi laafaa ture. Suutuma suuta naa galaa fi barreefamni kiyyas akkusama na qajeelaa adeeme. Alhamdulillah.
3.Facebook haarawa banii– malli lamaafan suusi facebooki hir’isuuf fayyadame akkaawunti haarawa maqaa kiyyaan kan hin taane bane. Akkaawintii kanarratti akka namni tokko na hin beekne godhe of dhokse. Fesbuuki maqaa kiyyaan jiru yoo fayyadamuu iddoo namoonni baay’een jiran seene isaan keessaa bahuun garmalee ulfaataa akka ta’etti natti dhagahamaa ture. Garuu haraawa kanarratti namoonni waan na hin beekne fi chaati waan hin goonef salphatti dafee ba’a.Kanaafu wanta fesbuuki irraa barbaadu fudhadhe baha. Akkawantii haarawa banuun qofti araada fesbuuki hin hir’isu. Sababni isaas hiriyyaan koo na barbaadu danda’a,Notification baay’een naa dhufuu danda’a, homaa postii hin goone,namoonni ‘mucaan kuni maaliif bade?’ jechuu danda’an jette yaadda. Sababa kanaan araada fesbuukitiiti deebita. Kanaafu malli kee maalii?
4.Torbaan tokkoof facebook cufii- mallii kee Fesbuuki akkawaanti kee ‘Deactivate’ gochuudha. Suusi facebooki hir’isuuf torbaan tokkoof akaawunti maqaa kiyyaan jiru Deactivate godhe. Ergasi odeefannoo funaanuf akkaawunti haarawa bane sanitti fayyadama. Yeroo akaawunti kanatti fayyadamuus guyyatti daqiiqa hangam fayyadamuu akka qabu murteesse. Guyyatti daqiiqa 3o murteessef. Garuu torbaan kunii torbaan hadhaa itti liqimseedha. Nafseen koo gara Fesbuuki maqaa kiyyaan jirutti deebi’i,deebi’i nan jetti. Torbaan tokkoon booda Fesbuuki maqaa kiyyaan jirutti deebi’e. Amalle suusin fesbuuki hin hir’anne. Maal haa godhu ree?
5.Torbaan lamaaf facebook cufii– Itti aanse torbaan lamaaf Fesbuuki cufe. Amma hadhaan obsa kan duraa caalaa naaf hir’ate. Aaradni/suusin fesbuukis naa hir’achuu eegale. Garuu hangas maraa bu’a qabeessaa miti. Itti aanse ji’a tokkoof cufe. Amma kunoo aaraadni facebooki naaf hir’ate. Aplikeeshinii fesbuukii kan akka Messenger telefoona irraa balleesse. Amma nagahaa fi tasgabbii argachuu eegale.Kanaan booda fesbuuki maqaa kiyyaan jiru akka jiruun balleessun fesbuuki lamataa qofatti fayyadamu itti fufe. Kitaaba dubbisuu fi barreefama barreessun aarada fesbuuki hir’ise. Alhamdulillah.
6.Wanta facebook irraa argattu fi itti hojjattu madaali- baay’een keenya yommuu gara fesbuukii seenu waan baay’ee hojjachaa fi fayyadamaa akka jirru goone yaanna. Sa’aati sa’aatin fesbuuki banuun yeroo keenya baay’ee ofirraa gubna. wanta fesbuuki irratti hojjannuu fi irraa argannuu sirritti yoo madaalle salphatti fesbuukiitti suusi hin taanu. “Wanta ani postii/share godhuu anaa fi namoota biroo ni fayyada moo hin fayyadu? Yoo anaa fi namoota biroo hin fayyadin poosti fi share gochuun hiikni isaa maaliree? Fakkenyaaf suuraa koo,nyaata nyaadhu postii gochuun maal fayyada? Suuraa nyaata san postii gochuun anillee namoonni biroos hin nyaatan? Kanaafu maaliif postii fi share godha ree?” jenne of haa gaafannu.
Wanta aarada fesbuukitin akka qabamnu nu godhan keessaa Notification diimtu yeroo yeroon nutti dhufaniidha. Notification kuni araada nu qabsiisu qofa osoo hin ta’in dhiphinnaa fi aariif karaa bana. Comment fi like har’a yoo hin argiin, dhiphachuu fi aarudha. Wanta postii goone namoonni like, comment yoo hin godhiin ni dhekkamna.
Kanaafu wanta fesbuuki irratti hojjannu haa madaallu. Wanti sun wanta addunyaa aakiraa keenya nu tolchan moo nu jala balleessan? Jaalala Rabbii argachuufi moo jaalala namootaa argachufi? Maaliif kana godha jenne of haa gaafannu. Like,share,comment walitti qabuun nama beekkama(Popular) ta’uuf moo ofii fi namoota biroo fayyaduuf jenne of haa gamaggamnu?
7.Hiriyyaa(Friend) baay’ee add hin godhiin– aarada fesbuukitin akka qabamnu kan nu godhan keessaa kan biroo immoo hiriyyaa(Friend) baay’ee add gochuun wanta share godhan guutuu hordofuudha. Namoonni lakkoofsa hiriyyoota qabaniin wal dorgomuuf namoota argan add godhu. Yeroo yeroon profile isaani ilaalu. Kana hanbisuuf nama hin beekne fi hiriyyaa si hin fayyanne add hin godhiin. Hiriyyaan kan qaaman wal agarru qofaa mitii kan Fesbuuki irraas nama balleessa. Hiriyyoota fesbuuki akkeessun wanta badaa isaan hojjatan sheyxaanni akka hojjannu nu kakaasa. Karaa sirrii irraa akka dabnu nu godha. Lakkoofsa hiriyyoota xiqqeessi. Yeroo si jalaa gubuu malee wanta biraa hin fayyadan. Wanta hin taane postii gochuun sammuu kee jeequ.
Page fi group si hin fayyanne balleessi. Sababni isaas peejii fi gareewwan kunniin wanta hin taane postii gochuun akka ati araada fb qabamtu si godhan. Oduu qabatama hin qabne fi sobaa dhiheessun si jeequ.
8.Suuraa kee fi wanta jireenya kee keessatti hojjattu guutuu fesbuukif dabarsitee hin kenniin, jireenya kee guutuu addunyaan akka beektu hin hawwiin- dhugumattii jireenya keenya guutuu addunyaan yoo hin beekiin nageenyi dhufuu akka hin dandeenye goone yaanna. Bakka jirru,wanta nyaannu,wanta uffannu,niiti,dhiirsa,ijoolle fi obolewwan keenya addunyaan guutun akka beektu hawwiina. Kana yaadu fi gochuun dura miidhaa duban dhufu sirritti barre jirraa? Namoonni yommuu nu ilaalan waraanni ija isaani(ijji budaan) hangam akka nama dhukkubsuu danda’u sirritti hubanne? Keessattu suuraa daa’imaa postii gochuun maal fayyada? Sabiyyi ija hamtuun maaliif dhukkubsinaa/miinaa? Yommuu niiti,dhiirsa,ijoolle fi qabeenya keenya ilaalan nu waayyun nu jibbuu fi miidhaa nurraan geessu akka danda’an sirritti hubanne? Wantoota kanniin poosti gochuun bu’aa nuti argannu sirritti madaalle jirraa?
Dubartoota suuraa isaani postii godhanitti yoo deebinuu immoo kabajaa fi nafsee ofii akka miidhaa jiran sirritti haa hubatan? Suuraa postii gochuun gudeeddaf karaa bana. Dargaggeessi suuraa intala tanaa ilaale fedhii ofii guuttachuuf jecha gudeeduf mala jiru guutu barbaadu eegala. San booda intalli tunii harka ofiitin ibidda ofitti qabsiifte jedhama. Suuraa isaanii fb irratti poosti gochuun fitnaa(qormaata) baay’isuu malee dhiirsa gaarii isaani hin fidu. Dhiirsi gaariin kan ishiif dhufu sodaa Rabbii yoo qabaatte fi kabaja ofii yoo eegdedha,haya(saalfannaa) yoo qabaattedha. Kanaafu Yaa oboleetti koo kanarraa of tiiksi. Biliclicii duniyaa tanaatin of hin gowwomsiin.
9.Gatii yeroo beekii,saganteessi- duniyaan tunii baay’ee gabaabdudha. Jireenya duniyaa tanaa har’a yoo hin saamatin yoom saamanna ree?
Nabiyyanaa Muhammad(SAW) akkana jedhu:
“Wantoota shaniin dura wantoota shan fayyadami. Dullummaan dura dargaggummaa,dhibeen dura fayyaa kee,hiyyummaan dura qabeenya kee,ko’oomun dura yeroo bilisaa kee,du’aan dura jireenya kee fayyadami.” Mustadrak Al-Hakim 7927
Yeroo yunivarsiita bal’aa kanatti yoo hin fayyadmiin yoom fayyadamuufi? Yeroo koo bal’aadha jenne yoo hin tattaafatin yoom tattaafachuufi ree? Yeroo keenya bakkuma arginetti gubuun boru gaabbi akkamitu nutti dhagahama. “Ah osoo kaleessa akka namticha kanatti hojjadhe jiraadhe silaa har’a akkuma isaa jireenya gaarii jiraadhaa mitii?”gaabbin jedhu boru keessa keenya hin dhukkubsu ree?
Har’a akkuma argine yeroo keenyatti taphannee boru guyyaa Qiyaamaa akkana jechuuf teenyaa sila?
“Guyyaa san jahannamis ni fidama. Guyyaa san namni ni yaadata. Yaadannoon guyyaa sanii maal isaaf godha ree?
Ni jedha “Odoo jiruu kiyyaaf (waan gaarii) dabarfadheen hawwa.” Suuraa Al-Fajr 89:23-24
Tuqaa kana hadiisa armaan gadii kanaan gudunfa.
Ibn Mas’uud(RA) akka gabaasanitti Nabiyyanaa Muhammad(SAW) akkana jedhan:
“Lukti ilma Aadam Gooftaa isaa duraa hin sochootu osoo waan shan hin gaafatamiin. Umrii isaa fi maalin akka dabarse, dargagummaa isaa fi akkamitti akka fixe,qabeenya isaati fi akkamitti akka argatee, fi maalirra akka oolche, wanta beeken maaliin akka hojjate.” At-Tirmizi 2416
Yeroon gatiin malee Rabbiin nutti kenne garuu boruu kan irraa gaafatamnuudha. Yeroo keenyatti har’a sirnaan yoo fayyadamne İnsha Allah aadunyaa aakiratti ni milkoofna. Ta’uu baannan akkuma arginee yoo itti taphanne boruu gaabbi gubaa nuttu taati. Bakka gaabbin nama hin fayyanetti gaabbina.
Gudunfaa
Interneeti fayyadamuun dirqamaas miti dhowwas miti. Dirqama osoo ta’ee dhaloonni nun dura interneeti malee akkamitti qaroominna guddaa ijaaran? Sababa odeefannoo fi beekumsa salphatti sassaabutin interneeti fayyadamuun dhowwaadha hin jennu. Garuu wanti dhoowwa ta’e yeroo hojii malee fi bakka hin taanetti gubuudha. Interneetitti sirnaan yoo fayyadamne bu’aa guddaa arganna. Yoo sirnaan hin fayyadamiin immoo miidhaa guddaa cininna. Jiruf jireenya keenya keessatti wanta nu fayyadu fi hin fayyanne erga addaan baasne booda kan nu fayyadu filanne kaan immoo achii gatu qabna. Haaluma kanaan interneeti keessas yoo seennu wanta nu fayyadu fudhanne,wanta nu fayyanne dhiisudha. Fesbuuki yommuu fayyadamnu wanta nu fayyadu haa fudhannu,yeroo keenya irratti gubuu haa dhiisnu,daqiiqaa haa murteessinuufi. Chaati nu fayyanne, dubbii qullaa qofa kan ta’e Fesbuuki,viber,,whatsupp fi kkf irratti gochuu irraa of haa qabnu. Yoo akkana goone sammuu keenyaf boqonnaa,jireenya keessatti gammachuu argachaa adeemna. Ta’uu baannan garuu dhiphinnaa fi rakkinna garagaraatiif saaxilamna. Alhamdulillah. Yaada keessanii fi dogongoraa yoo argitan sammubani@hotmail.com na qunnamuu dandeessu.
wabii
1 <http://www.addictionrecov.org/Addictions/index.aspx?AID=43
<http://www.psychguides.com/guides/computerinternet-addiction-symptoms-causes-and-effects/


text:
Bishaan horiin dhiitan dhugaa turre, sanuu dhabne - buqqaatota Baalee jiran
Rakkoo nageenyaa fi lola daangaa naannoo Somaalee dheessuun lammiileen qe'ee fi qabeenya isaaniirraa buqqa'anii godina Baalee keessa jiran hanqina bishaan dhugaatii, nyaata fi xiyyeeffannaa dhabuun rakkachaa jirra jedhan.
Baatii shan dura qabeenya qaban hunda dhiisani naannoo Somaalee bakka Haroo Dibbee irraa gara godina Baalee aanaa Gurraa Dhaamoleetti baqachuu kan himan manguddoo sheeh Ahmad Iyya uummanni fi mootummaan gargaarsa gosa garaa garaa nuu godhanis hanqinoota heddu qabna jedhu.
- "Guyyoota 20 oliif na gudeedan, abbaan warraa koo eessa akka jiru hin beeku"
- 'Obboleessa koo jaarsa ganna 65 mana keessatti ajjeesan''
Akka buqqaatota naannolee biroo jiranii kaampii itti qubatan ille kan hin qabneefii gammoojiii baalee keessa sharaa gargaarsaan mootummaa naannoo Oromiyaa fi lammiin lammiif irraa argatan keessa jiraachaa akka jiraniifi innuu akka wal hin geenye dubbatu.
''Tokkoffaa hanqinni nuti qabnu kan mana jireenyaati, muka jala bulaa jirra. Huccuu uffannee bullu hin qabnu, waarri fannoo diimaa uffata qorraa nuu fidanii ture garuu hundaaf hin geenye," jedhu.
"Tajaajila fayyaa argachaa hin jirru baasaa fi haqqeen miidhama guddoo nurraan gahe, hanqinni nyataa fi bishaan dhugaatiis guddoo ni miidheera'' jedhu sheeh Ahmad.
Buqqaatonni kuma 16 ol ta'an kan keessa qubatan gandi Addeelle aanaa Laga hidhaa bilbila dabalatee tajaajilli bu'uraa biroon hanqina guddaa kan qaban ta'uu, magaalaa guddoo aanichaa kan taate Beeltoo kan jiraatani Obbo Igguu Yaayyaa BBC'tti himaniiru.
"Hanqinni bishaanii hamaa fi gargaarsa midhaan nyaataa dhabuu naannoo buqqaatonni kunniin qubatanii jiranitti mudate, rakkoolee hawaasummaa biroo itti dabalamuun buqqaatota rakkoo hamaaf saaxilaa jira," jedhu.
Addee Fadiyaan qee'eefii qabeenya waggoota 19 naannoo Somaalee keessatti horatanii turan dhiisanii lubbuu oolfachuuf da'ima ji'a 10 fi da'imman biroo qabatanii gara aanaa Gurraa Dhaamolee akka dhufan dubbatu.
''Daa'ima ji'a 10, kan waggaa sadii, afurii fi jahaan qaba, bakka nu qubachiisan irraa gara magaalaatti miilaan imaleen mana namaafaa dalagaa daraaraadhaan da'imman koo guddisuuf yaalaa jira,'' jedhu.
Gargaarsi qorichaa fi waldhaansi fayyaa bilisaa kutaalee hawaasaa nannoo biraatii darbee darbee dhufaniin nuu kennamee kan ture ta'us da'immanii fi maanguddoon dhibeewwan daddarboofi kanneen biroon salphaatti miidhamaa akka jiranis dubbatu.
''Bishaan Horii fi bineensonni biroon dhiitan dhugna, isayyuu amma dhabnee rakkoo guddoo keessa jirra,'' jedhu Sheeh Ahmad.
"Hanqina nyaataan namni beela'e hin jiru"
Erga buqqaatonni naannoo Somalee irraa gara godina baalee dhufanii as gargaarsii gosa garaagaraa mootummaa fi qaamolee hawaasaatiin taasifamaa jira jedhu hoogganaan waajjira ittisa balaa fi qophaa'inaa godina Baalee obbo Abrahaam Hayilu.
Rakkooleen buqqaatonni kunniin himatan tokko tokko jiraachuus hin haalle.
''Dhugaan jiru duraanuu gammoojji keessa waan jiraniif bishaan ilaachisee rakkoo guddaatu mul'ata," jedhu.
Aanaa tokkotti boottee tokkofaatu jira kuni gahaa waan hin taaneef boottee 52 akka nuuf dhiyeessu biroo Bishanii, Albuudaa fi Inarjii Oromiyaa gaafannee yeroo dhiyootti isin biraan genya jedhamneerra jedhan Obbo Abrahaam.
Haa ta'u malee "hanqina nyaataan namni beela'aa jiru hin jiru," hin jiru jedhu Obbo Abrahaam.
''Hojiidhuma gargaarsaa kana qindeessuuf aanaalee buqqaatonni keessa qubatan irra nanna'eera ammatti namni sababa nyaata dhabuutiin lubbuun isaa balaarra bu'e hin jiru, kan isaan nutti himan gargaarsi keessan itti haa fufu kan jedhu ture," jedhu.
''Haala jiruufi deeggarsa godhamaa jiru akka nama tokkootti gaafan ilaalu beelaan namni miidhamaa jira dubbiin jedhu sirrii mitis'' jedhu.
"Namoota naannoo somaaleerraa qee'ee fi qabeenya isaanirraa buqqa'aanii waan dhufaniif, homaa waan harkaa hin qabneef wal'aansa fayyaa dabalatee fedhiiwwan bu'uuraa guutachuuf haala rakkisaa keessa jiruuchuun sirri dha, walumaagalatti deeggarsi asitti kennemaa jiru deeggarsa lubbuu baraaruuti'' jedho Obbo Abrahaam.
Walitti qabaan koree gargaarsaa fi deebisanii dhaabuu buqqaatotaa Dr. Abarraa Dheressaas ''ani hangan beekutti deeggersi nyaataafi gosa biroo geeffamaa jira," jedhu.
"Raashinni torbee lama lamaan ni geeffama haata'u malee lakkoofsi buqqaatootaa guddaa waan ta'eefi bifa bittinnaa'een waan jiraniif rakkoon kun jiraachuu hin danda'u jechuun rakkisaadha,'' jedhan.
Haala waliigalaa
Akka ragaan waajjira ittisa Balaa fi Qophaa'inaa Godina Baalee mul'isutti walumaagalatti namoonni 111,494 ta'an aanaalee godinichaa saddeet keessa qubatanii argamu.
Kanneen keessaa kuma 64 ol kan ta'an warreen naannoo Somaaleerraa baqatanii dhufan yommuu ta'an, kuma 44 ol kan ta'an ammoo naannoodhuma daangaa Oromiyaa keessaa lola humnoota somaalee baqachuun qe'eessanirraa buqa'anii warra naannoo daangaarraa siiqaniidha.
Aanaaleen gammoojjii godina Baalee akka Laga hidhaa, Sawweenaa, Gurraa Dhaamolee, Barraaq, Raayituu, Daawwee Sarar fi Daawwee Qaachan bakka buqqaatonni kunniin hedduminaan keessa qubatanii jiraniidha.
Laakkoofsi buqqaatotaa guddaa ta'uu fi bakka tokkotti haalli itti qubatan jiraachuu dhabus, deeggarsi nyaataa fi gosa garaa garaa kutaalee Oromiyaa akka shaashamannee, Burraayyuu, Dheeraa fi kanneen biroo irraa gara aanaalee saddeetitti wayita adda addaatti geeffamee jira.


text:
Ijoo Dubbii (ABO)
Ammajii 27, 2008
Waltajjiilee kutaalee Amerikaa gara garaa keessatti yeroo ammaa haasawa godhaa jiraniin, Obbo Seyyee Abrahaa ‘Itoophiyaatti manneen hidhaa Oromiffaa haasa’u’ isaani, ragaa seenaa bahuun galmaa’ani jiru.
Itoophiyaatti jumlaan hidhamuu Oromoo laalchisee ragaaleen galmeelee iyyannoo hedduuni fi ragaan namootaa keessaa fi alaatti kan argaman ta’u illee, sababaa Obbo Seyyeen ragaa seenaati jennuufiittu jira.
Obbo Seyyee Abrahaa, qaama bu’uressitoota dhaabaa fi sirna nama-nyaataa Wayyaanee-adda Bilisummaa Ummata Tigray (ABUT-TPLF/EPRDF) keessaa nama tokko turan. Kana malees Obbo Seyyeen miseensa politbuuroo ABUT/TPLF fi hammaa hidhamaniitti ministera Ittisa sirna faashistii Mallas Zenaawiin durfamuu ta’ani sirnicha tajaajilaa turan. Hooggana sirna farra ummatoota Itoophiyaa turan. Mootummaa ummata Oromoo akka sabaatti itti diinneffate, akka bineensa daggalaatti adamsaa as gaheetti warra mataa turani dha.
Akka ragaa addaa kanaatti, hidhamtootni mana hidhaa Qaallittii dhibantaa 99 Oromoo dha. Manneen hidhaa kanneen keessatti Oromootni murtii seeraa tokkoon maleetti barootaaf dabaan ukaamfamani ittifamaa jiran kun, hidhamtoota ta’u bira dabranii, gara hawaasa hidhamaa Oromootti cehani jiru.
Hidhamtootni Oromoo kun, daa’imman, haawwan, shammarran, dargaggoota, hojjatoota, qonaan bultoota, horsiisee bulaa, maanguddoota, abbootii fi haadhoti warraa, hayyoota, ogeeyyotaa, sabboontotaa fi Oromoota qaama hawaasaa sabichaa tahan hundumaa kan keessatti argaman tahuunis kanuma waliin himameera. Haala fokkisaa kana ABOn balaaleffataa as gahe.
Dhugaan jirtu, haallii qabatamaan mana hidhaa Qaallittii akka kanaa oliitti Obbo Seyyee Abrahaa himan kun, manneen hidhaa Oromiyaa fi dabree ammo kanneen mootumama federaalaa jedhaman guutuu keessattu wal fakkaataa dha.
Haala jumlaan hidhamu Oromoo kanaatti keessatti kan hubatamu qabu, miidhaa ulfaataa fi daba ifaa jiru kan manneen hidhaa kanneen keessatti addaatti Oromoota irraan sirnichii geessisaa jiruu dha. Hawaasni Oromoo manneen hidhaa biyyattii keessatti barootaaf tortorfamaa jiran kun, haalota sadarkaa namummaa namaa tuqan kan dabalatu tahuun galmaa’e jira.
Hidhamtootni kun wal’aansi itti waakkatamuun, dhibdeelee gara garaan dhumaa jiraachuu, nyaata dhabuu fi torchiin waadamaa jiran. Hidhamtootni hedduun hammaa qaamaa fi qalbii hir’ifamuu geessifamuu fi hedduun biro ammo ajeechaa dabaan hin dhagahamneen lafarraa duguugamaa jiran. Hidhamtootni jawwee Kenyaa fi kibbaa Afrikaa irra bitameen waliin mana tokko keessaa jiraachifamuun gosa toorchii sirna TPLF/EPRDF keessaa isa tokko ta’e beekkama. Hunduma acaalaa kan nama dhibu garuu, sirni TPLF/EPRDF kutaa qorannoo yakkaa caasaa isaa manneen tohannoo fi hidhaatti diriirfame jalaatti birkiin addaa hidhamtoota dhibdee baraa HIV/AIDS dhaan faalu utubuun hujiitti bobabasuu dha. Dhugumaatti sabboontotni hedduun ABO waliin shakkamani hidhaa wayyaanee turan harkii caalaan dhibdee kanaan faalamuun galmaa’eera. Faashistummaan TPLF/EPRDF ummata bulchurratti hojjate seenaa keessatti kan hiriyaa qabuu miti.
Ar’a Oromiyaan mana hidhaa akka Qaallittii, ammo irraa bal’aa ta’u isaa Oromootni tolchanii beeku. Laakofsii Oromoo Oromummaa isaanii qofaaf biyyattii sana keessatti sirna Wayyaneen jireenyi itti waakkatamee hidhaatti tortorfamaa jiran kan ummata kami iyyuu caalaatti guddaa dha. Oromiyaa qofaatti Oromootni 25, 000 ol hidhamuun sirnaan galmaa’eera. Manneen hidhaa federaalaa jedhaman ammo Oromoota qofa 10, 000-15, 000tti ta’u ukaamsee hiraarsaa akka jiru ni beekama.
Ummatootni biyyatti daba addaa Oromoota irratti deemaa jiru kanaa callisani laaluun dogoggora seenaa ti. Lammiileen biyyattii sirna nama-nyaataa TPLF/EPRDF ummatoota lafarraa duguugaa jiru kanaaf hiree kana caalaa ittiin isaan miidhuu kennuufiinis badii dha. Hayyoota, sabboontotaa fi dhaabotni walabni mirgoota ummatootaaf dhaabbatan haalota kanneen dura dhabbatuuf dirqama seenaa qaban. Sirna faashistummaan cuuphame TPLF/EPRDF karaa nagaa, haasawaa fi marii waliinii ta’ani jijjiiramaa dhugaa fi buqqaasaa ummatoota, biyyattii fi naannichaaf fidna jechuun abjatuun bu’aan isaa gaabbuu qofaati.
Fallii jiru, afaan takkicha sirna Mallasiif galuun dubbatani furmaata dhugaa argachuu dha. Kunis, humna fakkaataa tahuu dhaan, sirna fashistii TPLF/EPRDF akka deebi’e hin kaaneetti awwaalu danda’uu dha.


text:
Ergamtootatti Amanuu-Kutaa 2ffaa - Jireenya Badhaatu
Offline dubbisufDownload PDFPrintYeroo darbee Ergamtoonni Rabbii ilmaan namaa dukkana kufrii fi wallaalummaa keessaa gara ifa iimaanaa fi beekumsaatti hayyama Rabbitiin akka baasan ilaalle turre. Namni hanga fedhe ‘Ani qaroome’ haa jedhu, Ergamtoota yoo hin hordofin, dukkana kufrii, dhiphinna, salphinnaa fi gaddaa keessatti hafa. Sababni isaas, daandii gammachuu fi milkaa’innatti nama geessu waan dhiisef. Faallaa kanaa, namni hanga fedhe wallaalaa, hiyyeessa


text:
Finfinnee, Onkololeessa 1,2011(FBC)-Muummen ministiraa Xaaliyaan; Juuseeppee Koontee daawwii hojii guyyoota 2f Finfinnee galan.
Muummee ministiraa Juuseeppe Koontee Buufata Xiyyaaraa Idil Addunyaa Boolee yammuu ga’an muummee ministiraa Dooktar Abiy Ahimad, ministirri Dhimma Alaa Dooktar Warqinah Gabayyoo, ministiroonni biroo, hoggansi mootummaa fi hawaasni Xaaliyaanii Ityoophiyaa jiraatu simannaa taasiseefira.
Ulfina isaanitiifis madfiin dhukaafameefira.
Muummee ministiraa Juuseeppe Koontee affeerraa muummee ministiraa Dooktar Abiy Ahmad taasisaniifini gara Ityoophiyaa kan dhufan.
Dureewwan lamaan dhimmoota hariiroo biyyoota lamaanii, daldala, invastimantii fi nageenya naannichaa irrratti ni mari’atu jedhameet eegama.
Daawwannaan Juuseppee Koontee hariiroo diippiloomaasii biyyoota Awrooppaa cimsuuf iddoo olaanaa qaba.
Koonten itti aanaa koomiishinara Gamtaa Afrikaa Kiwaasii Kwaarteey waliin wal arganii ni mari’atu jedhameet eegama.
Juuseeppee Koonteen daawwii Ityoophiyaa erga xumuraniin booda gara Eertiraa ni imalu jedhamee eeggama.
Ityoophiyaa fi Xaaliyaan hariiroo diippiloomaasii waggaa 100 ol lakkoofsise qabu.
Comments
Loading...


text:
Masjiida Shawaa Barri kan naannoo Amaaraa magaalaa Deeseetti argamutti kaleessa galgala namoonni amantaa Ahbaash hordofuun waggoota 7 darban hawaasa muslimaa jeeqaa fi maqaa xureessaa turan, namoota masjiida keessatti qaraatii Qaur’aanaa irra turan irratti haleellaa raawwatuu Odeeyfannoon argame ni mul’isa.
Warri Ahbaash kun ALLAAHU AKBAR jechaa masjiida seenuu fi sibiila qara qabu kan akka cuubee fi dhagaa kan qabatan tahuu fi namoota 11 irratti miidhaa hamaa dhaqqabsiisuun beekameera.
Daayreektara Medikaala hospitaala Riferaal magaalaa Dasee kan tahe Dr Mangistuu, namni tokko haalaan midhaamuu fi namoonni hafan midhaan salphaan kan irra gahe tahuu BBC’f hime.
Ahbaashonni gocha kana raawwatan 56 oli too’annaa poolisaa jala kan jiranii fi kan qorannoon irratti geggeeffamuu jiru tahuus odeeffannoon ni addeessa.
Masjiida Shawaa Barri kanatti waggoota torban darban warri Ahabaash kun akka hawaasni muslimaa itti hin salaannee fi dhiibbaa adda addaa qaamoota mootummaa waliin tahuun raawwata turuun ni yaadatama.
Guyyaa hardhaa immoo qaamonni mootummaa masjiidatti argamuun kan hawaasa muslimaa waliin mari’ataa oolan tahuus odeeffannoon argame ni addeessa.


text:
Qulqullinna Qalbii-Kutaa 1ffaa
Qalbii ofii qulqulleessun maaliif barbaachise? Dhukkubni dhukkaba caalu dhukkuba qalbii akka ta’ee sirritti hubanne jirraa sila? Baay’een keenya qalbii teenya irraanfanne jirra. Xurii adda addaa irraa ishii qulqulleessu dhiisne addunyaa qofa jala fiigaa jirra. Galaana duniyaa tana jala lixne jirra. Gaafi qalbii ofii qulqulleessun maaliif barbaachise kan jedhutti yoo deebi’u, qalbii ofii qulqulleessun furtuu milkaa’innaati,tuqaa ka’uumsa jijjiramaati. Namni xurii akka munifiqummaa, of tuuluu, jibbaa, waanyoo, fi kkf irraa of qulqlulleessuf carraaqu dhugumatti ni milkaa’a. Namni lubbuu ofii qulqulleesse milkaa’e. Kan of dagate immoo ni hoonga’a. Qur’aanni kana nu mirkaneessa.
“Dhugumatti namni of qulqulleesse milkaa’e” Suuraa A’ala 87:14
“Namni ishii(lubbuu) qulqulleesse dhugumatti milkaa’e.
Kan ishii xureesse dhugumatti hoonga’e.” Suura Ash-Shams 91:9-10
Rabbiin suuraa namtichaa, qabeenya fi sadarkaa isaa kan ilaalu osoo hin ta’in qalbii fi hojii isaa ilaala. Hanga fedhe namtichi bareeda fi soreessa ta’ee garuu qalbiin isaa kan badde fi hojiin isaa gaarummaa irraa kan fagaate yoo ta’ee Rabbiin biratti gatii wayitu hin qabu. Hadiisa Abu Hureyran gabaasan keessatti Ergamaan Rabbii(SAW) akkana jedhu.
إِنَّ اللَّهَ لاَ يَنْظُرُ إِلَى صُوَرِكُمْ وَأَمْوَالِكُمْ وَلَكِنْ يَنْظُرُ إِلَى قُلُوبِكُمْ وَأَعْمَالِكُمْ ”
“Dhugumatti Rabbiin suuraa fi qabeenya keessan hin ilaalu. Garuu qalbii fi hojiiwwan keessan ilaala.” (Sahih Muslim 2564)
Adeemsi fi haalli namaa kan tolu qalbiin yoo tolteedha. Yoo ishiin badde maaltu tola ree? Haalli jireenya namaa qalbii irratti hundaa’a. bareedinni fi fokkinni amalaa qalbii irraa burqa. Kanaafi Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
أَلاَ وَإِنَّ فِي الْجَسَدِ مُضْغَةً إِذَا صَلَحَتْ صَلَحَ الْجَسَدُ كُلُّهُ، وَإِذَا فَسَدَتْ فَسَدَ الْجَسَدُ كُلُّهُ. أَلاَ وَهِيَ الْقَلْبُ ”.
“Dhugumatti qaama keessa mudgaa(muraa fooniitu) jira. Yoo ishiin tolte qaamni guutun ni tola. Yoo ishiin badde qaamni guutun ni bada. Dhugumatti ishiin qalbiidha.” (Sahih Al-Bukhari fi Muslim)
Yoo qalbiin tolte arrabni ni tola, waan gaarii dubbata, waan badaa irraa fagaata. Yoo qalbiin tolte ijji,gurrii,harkii ni tolu. Ijji waan gaarii malee waan badaa hin ilaaltu; gurrii waan gaarii malee waan badaa dhageefachu hin barbaadu; harkii zulmii(miidhaa) hojjachuu irraa ni fagaata. Garuu yoo qalbiin badde, arraabni waan gaarii dubbachuu hin beeku, ijji waan badaa malee waan gaarii ilaalu hin feetu, gurri waan badaa malee waan gaarii dhageefachu hin fedhu. Kanaafi yoo qalbiin tolte qaamni guutun ni tola; yoo qalbiin badde qaamni guutun ni bada jedhameef. Kanaafu barbaachisummaa qalbii ofii qulqulleessu fi yoo qulqulleessu dhiisne immoo badiin hangam guddaa akka ta’e erga beekne, qalbii teenya qulqulleessuf carraaqu hin qabnu ree?
Mindaan qalbiin teenya qulqulleessun argannu maaliidhaa?
Qalbii ofii qulqulleessun addunyaa aakiratti(jireenya booda) najaa (nagaha) bahuudha. Akkuma keeyyattoonni Qur’aana armaan olii nu dhaamanitti qalbii ofii qulqulleessun biyya lamaanittu milkaa’udha. Namni qalbii ofii xurii adda addaa irraa qulqulleessu nageenya,tasgabbii fi boqonnaa sammuu argata. Namoonni biroo xurii kanniin yommuu rakkatan inni immoo fayyaa argata. Addunyatti nageenya,tasgabbii fi jireenya gaarii gaggeessun yommuu badhaafamu Aakiratti immoo wanta kana caalu argata.
“Namni mu’umina ta’ee dhugumaan hojii gaarii hojjataa gara Isaa(Rabbii) dhufes isaan sun isaaniif sadarkaalee ol’aantutu jira. Jannata qubsumaa kan jala ishii laggeen yaatutu isaanif jira. Ishee keessa yeroo hundaa jiraatu. Kuni mindaa nama of qulqulleesseti.” Suuraa Xaahaa 20:75-76
Dhukkuboonni qalbii maal fa’aa?
Nuti mataa keenyan dhukkuba ofirratti beekne yoo of fayyisuuf hin caraaqin eenyulle dhukkuba keenya beeke nu hin fayyisu. Hojii hojjannuu guutuun itti gaafatamoon nuhi. Gaariis badas yoo hojjanne numarratti deebi’a. Jireenya nageenya hordofuu fi qalbii fayyaa qabachuuf dhukkuboota qalbii addaan baasu fi faayyisuun baay’ee barbaachisaadha. Dhukkuba qalbii yeroo jennu yeroo baay’ee wanti mataa keenya qaxxaamuru heart attack (onneen dhiiga raabsu irraa hojii dhaabu)dha. Dhukkubni dhugaan ilma namaa huubaa jiru kana osoo hin ta’in dhukkuba afuurati(spiritual). Dhukkuboonni qalbii kana fakkaatu: Shirkii (Rabbiitti waa qindeessu, Isa waliin yookiin Isaan ala wanta biraa gabbaruu), shakkii, fuula lama ta’uu(munaafiqummaa), riyaa(na argaa), of tuuluu (kibr), jibba, waanyu, dhara yaadu, haafa’uu(greediness), doy’ummaa(stinginess), sobuu,gowwomsuu fi kkf.
Shirkii (Rabbitti waa qindeessu ykn Rabbiin ala wanta biraa gabbaru)
Shirkiin yakka yakka caaludha. Namni tokko nama ajjeessu yookiin gudeedu danda’a. garuu yakkii kuni yakka shirkiiti gadi. Sababni isaas, shirkiin mirga Rabbii Mootii moottota kan ta’ee dhiiba. Kan lammataa immoo mirga uumamtoota dhiiba. Mirgi Mooti mottotaa dhiibamuu wayya moo mirgi uumamtoota dhiibamu wayya? Kan nama uume,nyaachisu,obaasu, rakkoo keessaa kan baasu Rabbiin ta’ee osoo jiru Isa waliin yookiin Isaan ala kan biraa gabbaruun akkamitti badii xiqqaa ta’a ree? Si uume, nyaachise, wanta barbaaddu sii guute,ergasi Ana qofa gabbarii yoo siin jedhu,ati garuu kan si hin fayyanne fi hin miine yoo gabbartuu/waqeefattu, Gooftaa addunyaatti yommuu finciltu yakkii isaa hangam ulfaatadha? Yakki kana caale eessa jira laata? Qur’aanni zulmiin guddaan shirkii akka ta’ee nuu dhaama:
“Yeroo Luqman ilma isaa odoo gorsuu,’Yaa ilma kiyya Rabbiitti waa hin qindeessin. Dhugumatti shirkiin zulmii(badii,yakka,miidhaa) guddaadha.’ Jedhe yaadadhu.” Suuraa Luqmaan 31:13
Namni osoo shirkii hojjatu yoo du’ee gonkumaa Rabbiin hin araaramuuf:
“Dhugumatti Rabbiin Isatti waa qindeefamuu hin araaramu. Waan sanaa gadii nama fedheef ni araarama. Namni Rabbitti qindeesse dhugumatti cubbuu guddaa uumera.”Suuraa An-Nisaa 4:48
Garuu yoo gara Rabbii deebi’ee fi cubbuu shirkii dhiise, Rabbiin ni araaramaaf. Kanaan ala garuu Iyyasuus(nageenya isarratti haa jiraatu) gooftaa kiyya, ebalu goofta kiyyaa osoo jedhu namtichi yoo du’e ibidda malee wanti biraa wanti isa eeggatu tokkolle hin jiru
.
“Isaan Rabbiin Masiih ilma Mariyam jedhan dhugumatti kafaranii(kaadanii) jiru. Masiihis (Iyyasuus) ni jedhe:’Yaa ilmaan Israa’il! Rabbii Gooftaa kiyyaa fi Gooftaa keessan ta’e gabbaraa. Dhugumatti namni Rabbitti waa qindeesse Rabbiin isarratti Jannata haraama(dhowwaa) taasiseera. Teessoon isaas ibidda. Miidhaa raawwattootafis tuumsitoonni hin jiran.” Suuraa Al-Maa’ida 5:72
Qalbii teenya shirkii irraa qulqulleessuf carraaqu qabna. Hanga fedhe namtichi hojii gaarii haa hojjattu shirkiin hojii isaa guutu balleessiti. Dhukkubni shirkii qalbii jaamsa, ni dukkaneessa. Qalbiin yommuu shirkiin haguggamtu, hammeenya malee gara laafummaan irraa hin mul’atu, rahmanni irraa hin eeggamu. Mushrikoota(namoota Rabbiitti waa qindeessan) hangam qalbiin isaani akka jabaattu mee ilaalaa? Waan gaarii namaa yaadu hin beekan. Shirkiin madda cunqursaati fi gabrummaati. Namni Rabbiin ala wanta biraa gabbaruu ni cunqurfamaa, ni gabroofama. Osoo hanga fedhe bilisummaa argadhe jedhe lallabee yoo Rabbii tokkicha qofa hin gabbarin, gabrummaa fi wallaalummaa ofii malee wanta biraa lallabaa hin jiru. Namni Rabbiin ala wanta biraa gabbaruu gabrummaa namaa,sheyxaana, fedhii ofii, duniyaa jalatti kufa. Bilisummaa fi gammachuu hin argatu.
Rabbii tokkicha qofa gabbaruun akkam namatti tolaa! Rabbii tokkicha qofaa gabroomta. Kan gabroomtus faaydaa Isaatif osoo hin ta’iin faaydaa mataa keeti qofaatif. Isa qofa gammachiisuf carraaqxa. Yommuu Isa qofaa gabroomtu ba’aa meeqa ofirraa buustaa! Gabrummaa namoota,sheyxaana, nafsee fi kkf jala ni baata. Qalbiin tee nageenya fi boqonnaa argatti. Tikaa fi eeggumsa Rabbirraa argatta. Qalbiin tee hin jaamtu. Dandeetti xinxallii fi wantoota addaan baasu horatta.
Qalbiin dhukkuba shirkii irraa yoo qulqulloofte dhukkuboota biroo qulqulleessun ni salphata. Hiddi Laa ilah illaAllah (Rabbiin malee kan haqaan gabbaruu hin jiru) qalbii irratti sirritti lafa yoo qabate mukni asirratti biqiluu bu’aa baay’ee buusa. Habaabon hojii gaggaari asirratti daraaru. Firiin isaas guddaadha. Hojiin gaariin tunii Rabbiin biratti fudhatama argatti. Garuu hiddi Laa ilah illaAllah qalbii irra yoo hin jiraatin habaabon hojii gaarii maal irratti daraara? Dhaaba hin qabu. Hojiin gaariin achumatti coollage yookiin goge hafa. Rabbiin biratti gonkumaa fudhatama hin argattu.
Dhukkuba shirkii fayyisuuf gara Qur’aana qajeelu fi Sunnaa Ergamaa Rabbii(SAW) hordofuudha. Beekumsa shirkii qabaachun baay’ee barbaachisadha. shirkiin karaa adda addaatin namatti dhufa. Gosoota shirkii addaan baasne of eegganoon jireenya keessa tarkaanfachu qabna. Balaan shirkiin dhufu balaa hunda caaludha. Dallansuu Rabbii namatti fida, adabbii hamaan sababa isaatin nama tuqa. Ummatoonni darbaan sababa shirkiini mitii kan halaakaman(badan)! Gariin isaani bubbee hamaan,gariin isaani bishaanin,gariin sochii lafaatin,gariin isaani immoo iyyinsa hamaatin halaakaman. kuni hundii sababa shirkii fi cubbuu isaa gadiitin. Kanaafu qalbii teenya shirkii irraa qulqulleessuf carraaqi guddaa nu barbaachisa. Rabbiin shirkii dhokataa fi ifaa,kan nu beeknu fi hin beekne irraa akka nu eegu kadhachuu qabna.
يَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ ثَبِّتْ قَلْبِي عَلَى دِينِكَ
“Yaa Kan qalbii Jijjirtuu hoo! qalbii koo Diinii(amantii) kee irratti gadi dhaabi.”
“Gooftaa keenya erga nu qajeelchitee booda onnee keenya dhugaa irraa hin jallisin. Si biraas rahmata nuuf kenni.Dhugumatti Ati akkaan kennaadha.” Suura Ali-Imraan 3:8
Yaa Rabbii qalbii teenya qulqulleessi,aybii(dogongora) keenya nu haguugi. Amiin Yaa Rabbii. Hanga torbaan kutaa itti aanun wal agarrutti Assalaamu aleykum wr wb
Like: www.facebook.com/jireenyabadhaatu


text:
Obbo Andaargaachaw Tsiggee hoogganaan dhaabbata Ginboot 7 fi kan bakka hinjirreetti yakka shororkeessummaatiin himatamee buufata xayyaara biyya Yamantti qabamee waggoota afuriif hidhaarra ture guyyaa Kibxata har’a akka sa’aa biyyaatti waaree booda gadhiifamaniiru.
Obbo Andaargaachaw dabalatee namoota 500 oli himannaan isaanii addaan citee dhiifamni taasifameefi akka gadi lakkifaman erga gaafa Sanbata darbee motummaadhaan ifa taasifameen booda har’a sa’aa booda gadhiifamuu isaaanii miidiyaa biyyattiin ibsameera.
Hooganaan dhaaba mormitoota Arbanyooch Ginboot 7 obboo Andaargaachoo Tsiggee gaafa ji’a Waxabajjii bara 2014 qindoomina dame tikaa biyya Itoophiyaa fii Yaman wajjiin ta’en buufata xayyaara Yamanitti qabamuun Itoophiyaa geeffamee hedhaman.
Akkasumaas gaafa bara 2009 bakka hin jirretti yakka du’aatiin adbamee jira.
Dargaggoonni magaala Finfinnee fii nannoo jiraatan, erga guyyaa obboo Andaargaachoon gadhiifamuu jedhamee kaasuun yoom akka hidhaa gadi diifaman eeguun, baayyinaan daandii dhiphisuun miiraan uffata suuraa isaa qabu uffachuun simachuuf akka eegaa jiran himameera.
Akka oduun Finfinnee baatu ibsitutti, deegartoonnis mana maatii obbo Andaargaachaw kan magaalaa Finfinnee naanawa Booleetti argamutti walgahuun dheechisaafi geeraraa eegaa turuun gabaafameera.
Obboo Andaargaachoo erga mana maatii isaanii Boolee jiru ga’anii booda haasawa gabaabaa ummataa isa simachuuf waliiti qabameef godhaniin mana hidhaatii haala akkanaatiin gadiin dhiifama je’ee hin yaadne jedhaniiru.
Obboo Andaargaachoon umrii 63 abbaa ijoollee 3 ta’uun nama jireenya isaa gar caalu biyya UK jiraachaa turaniidha.
Abbaan Alangaa federaalaa ibsa dhiheenya kana baasaniin, hidhamtoonni 576 kanneen yakka gara garaan himatamanii turan dhiifamni godhameefii akka gadi dhiifaman ibsuun kan yaadatamuudha. Namoota dhiifamni godhameef keeysaa 18 dubartoota ta’uun beekameera.


text:
(OPride.com) – Iyyannaa Baqattoota Oromoo kan lubbuu isaanitiin baqatan hulaa Waajjira baqattoota UNHCR dura taa’uutti jiran irraa deemtu.
Nuti baqattoonni Oromoo kan magaalaa biyya Yaman guddoo, Sana’a keessatti argamnu, Sochii warraaqsa dargaggoota biyya Tuunisiyaa Afrikaa kaabaa irraa jalqabee sanarraa gara biyya Misira {Masrii} itti aansuudhaan gama biyya Liibiyaa kanarra ammo gara biyyoota jiddu gala dhihaa {lixaa} titti ceehamee biyyoota Arabaa hedduu isaanii waliin gahe. Kanaafuu, Yamaniis warraaqsa dargaggootaatiin ji’oota shanii fi jaha danqamtee erga turtee booda gara lola namoota gosaatii fi human nagaya biyyaa eegan kan mootummaa jidduutti baname irraa kan ka’e baqannee hula waajjira UNHCR duratti walitti qabamuudhan gaaffii lubbuun baqattoota kanaa baraaruuf, furmaata barbbaaduuf, Sodaa, Beela, Dheebuu, Qorra, Oowwaa, Roobaa fi dhibee adda addaatiin rakkina kana hin jedhamneen raatahutti jirra.


text:
Namoota dhuma torban darbee mana hidhaa gadhiifaman keessaa ligii dargaggoota KFO keessatti itti gaafatamaa damee ijaarsaa fi siyaasaa kan ta’e Obbo Darajjee Margaa tokko ture.
Bara 2006 hanga bara 2008 tti KFO keessa hojjataa ituu jiruu Finfinnee keessaa kan qabame Darajjee Margaa Dabaloo barsiisaa ta’uun hojjataa ture.
Jalqaba galmee Obbo Gurmeessaa Ayyaanoo irratti kanneen himataman namoota 22 keessaa yoo ta’u hunduu irraa jala kan gadhiifaman ta’uus inni garu himata galmee wal fakkaataan hidhaan waggaa afurii irratti murame.
Boodas gubachuu mana hidhaa Qilinxoo waliin wal qabatee kanneen himataman keessaa tokko kan ta’e Darajjeen himatii irraa kan cite ta’uus kanneen hin gadhiifamin turan keessaa tokko ture.
Dhuma torban darbee garu qofaa isaa gadhiifame.Amma iyyu hiamtii irraa cite ykn dhiifamnii godhameefii galmee tokko irraa kan nu biraa hafan jiru jedha.
Gaaffii fi deebii gaggeeffame caqasaa


text:
Guyyootii darban sadiif gaggeeffamaa kan ture gumiin DHDUO inni 8ffaan har’a waaaree booda xumuramee jira.Qaamoota hoggansaa sadarkaa adda addaa irra jiran kumootaan lakka’aman irratti tarkaanfii fudhachuu isaa DHDUO..n beeksisee jira.
Kanneen akkaataa hojii seeraan alaa hordofaa turan ittiin jedhe hogganoora kuma lama caalaa aangoo irraa kaasuuKuma shanii fi afuurtama immoo sadarkaa aangoo irra turan irraa gad butuu beeksisee jira.
Kanneen kuma 3 caalan miseensummaa keessaa haquu isaa ibsee jira.Gumii guyyaa sadiif gaggeeffamaa turee har’a ennaa xumuramuu mummichi ministeeraa Dr. Abiiy Ahamad argamanii turan.


text:
Prezidaantiin Ripublikii Dimookiraatawa Koongoo – Jooseef Kabiilaa, Mudde 23 dhufu kana filannoon prezidaantummaa ka biyyattii keessatti geggeessamu tahuu dubbatan.
Har’a Televiziyoona biyyattiin ibsa kennan keessatti, filannoon geggeessamuuf deemu sun kan guutummaatti heera biyyattii irratti hundaa’u tahuu dubbatan. Garuu, karoora siyaasaa ofii qaban waan dubbatan hin jiru.
Heerri biyyattii, prezidaantiin tokko marsaa lama caalaa fialtamuu akka hin dandeenye kan lafa kaayee jiru waan taheef, prezidaantichi filannoo ammaa keessa galuu hin danda’u – jedhu – miseensota mana-maree biyyattii keessaa tokko.
Bulchiinsi prezidaantummaa Kabilaa silaa ka xumuramuu male bara 2016 tahe iyyuu, sababaa hookkara biyyattii keessaaf, filannoon sun si’a lama dabarsame.


text:
Daandii Jijjiramaa-Kutaa 1ffaa
Jijjirama yeroo jennu amala tokkorraa gara amala biraatti darbuu jechuudha. Daandii yeroo jennu immoo karaa irra adeemanii bakka ga’uumsa gahaniidha. Namni daandii qajeela irra yoo hin deemin kallatiin bakka ga’uumsa waan jalaa baduuf karaa bada, bakka deemu hin beeku. Ilmi namaa amala jijjirama qaba. Badaa irraa gara gaaritti yookin immoo gaarii irraa gara badatti jijjiramutu jira. Namoonni akkanumaan cal’isanii jijjirama kana hin adeemsiisan. Sababa tokkotu isaan jijjira. Gariin isaanii wanta badaa osoo hojjataa jiranuu balaan itti bu’ee ergasii balaa sanirra barnoota fudhachuun jireenya ofii sirreessan. Gariin isaanii immoo kitaaba wayii dubbisuun ykn dubbii nama tokkootin jireenya ofii foyyeessan. Namni laamshayaan osoo balaallen itti bu’ee barnoota fudhate of sirreessu kan hin feenedha. Yookiin namoota gaggaari hordofee ykn kitaaba dubbise gara fuunduraatti tarkaanfachuu hin dandeenyedha. Kana caalaa hundarra badaan namaa immoo osoo beekumsa qabuu kan itti hin fayyadamnee fi hojii irra kan hin oolchineedha. Beekumsa ittiin boonuf fayyadama. Erga kana hunda jenne daandiin jijjiramaa maal fa’a.
Kaayyoon jireenya kee maalii?
Namni maaliif akka jiraatu sirritti hubate yoo hin beekin, jireenya dukkanaa’a jiraata. Maaliif dachii tanarra dhufe,akkuma beeladoota nyaadhe dhuguufi moo kaayyoo kanarra caale qaba? Jedhe of gaafachu qaba. Kaayyoo jireenya ijaaru keessatti gaafileen sadan kunniin deebii gaha argachuu qabu. Keessattu gaafiin sadaffaan deebii gahaa yoo hin argatiin kufaatif nama saaxilti. Gaafileen kunniinis: “Maal haa hojjadhu?, Akkamitti haa hojjadhu?,Maaliif hojjadha?” Gaafileen kunniin dhagaa bu’uura kaayyoo keetitti. Sirritti itti yaadde fi furmaata garagaraa barbaadde deebisu qabda. Kaayyoon koo inni guddaan maalidha jette of gaafachudha.
Kaayyoon jireenya keenya inni guddaani fi inni dhumaa ‘Jaalala Rabbii argachuu fi Jannata seenudha.” Kaayyoon ilma nama kana yoo hin ta’in akkamitti horii irra adda bahaa? Horiin ni nyaata ni dhuga,ni hora dhumarratti ni du’a. Kaayyoon iIlmi namaas inni guddaan nyaatu fi dhuguuf qabeenya walitti sassaabu, fedhii foonii guuttachuu dhumarratti du’u yoo ta’ee garaagarummaan isaa fi horii jiddu jiru maalidha ree? Namni hanga fedhe milkaa’inna guddaa jedhamu addunyaa kanarratti haa galmeessu,yoo kaayyoon isaa inni dhumaa Jaalala Rabbii fi Jannata seenu yoo ta’iin hojiin isaa daaraa ta’ee hafa. Mee haa jennu namni tokko hogganaa biyya tokko ta’uuf kaayyefate haa jennu. Kaayyoo kana carraaqe galmaan gahe. Erga kaayyoo kana galmaan gahe booda dulloome haa jennu. Kaayyoon namticha kanaa yoo Jaalala Rabbii fi Jannata hin ta’iin, hawwii fi abdiin isaa asumarratti dhaabbatte jechuudha. Hadhaa du’aa qofa taa’e eegudha. Fuggisoo kanaa immoo namni Jireenya booda(aakiraa) kaayyoo ofii godhate abdii fi hawwiin isaa addaan hin citu. Umar ibn Abdulaziz akkana jedhan,” Niiti gaarii tan taate Faaxumaa fuudhe maatii gaarii ijaaru fi kaliifa ta’uuf hawwii fi abdii koo türe. Erga Faxuuma fuudhe fi kaliifa ta’een booda amma lubbuun koo Jannatatti na rarraate.” Kana kaayyon ilma nama ta’uu kan qabu.
Namoonni kaayyoo ofii wallaalu irraa kan ka’ee galaana jireenya keessa ibsaa malee daakaa jiru. Mallii fi kallattiin itti deeman harkaa bade. Kaayyoo guddaa dhabuu irraa kan ka’ee abdii fi gammachuu ofirratti dukkaneessan. Kaayyoon kee maalii jedhamanii yoo gaafataman fuudhu,heerumu nyaatu,dhuguu dhumarratti du’uu jechuu malee deebii biraa hin qaban. Kaayyoon ilma namaa maal akka ta’ee Qur’aanni aaya takkatiin gudunfee.
Rabbiin kaayyoo ilmaa tumuun akkana jedha:
“Jinnii fi ilma namaa akka Ana qofa gabbaraniif(waaqefataniif) malee hin uumne.” Al-Qur’an 51:56
Namni kaayyoo kanarraa dabee jireenya addunyaa tana qofa ari’ee jireenya akkamii jiraata? Kaayyoo malee hurrii jireenya keessatti yoo badu maal jedhamaa? Kaayyoo salphaa fi ifa ta’ee Rabbiin ibseef dhiise maaliif jaanja’aa? Namni yoo gowwomu akkamitti jireenya duniyaa tana qofatti hawwii fi abdii ofii gabaabsa,osoo Rabbiin akkana jedhe jiru:
“Namni mindaa duniyaa kan fedhu ta’e, mindaan duniyaa fi aakiraa Rabbiin bira qofa jira. Rabbiin Dhaga’aa Argaa ta’eera. “ Al-Qur’an 4:134
Sayyiid Quxbiin asirratti yaada kennuun akkana jedha:
“Dhugumatti gowwummaa fi wanta garmalee ilma namaati hin malle mataa ofiiti fi hawwii ofii jireenya duniyaa tana qofarratti gabaabsuun, qananii Rabbii jireenya tanaa fi aakiratti barbaadachuu osoo danda’u. Gammachuun addunyaa lamaani waadaa galameefi jira karaa jireenya Islaamummaa gochaa fi yaada wal qabate hojii irra oolchun. Lukti isaa lafarraa osoo adeemtu afuurri(ruhiin) isaa jannata keessa ta’uun namni dhugumattii jireenya ulfinna/kabajaa ilma nama galmaan gahuu ni danda’a. “ * Kana jechuun wanta danda’u jireenya tanarratti ni hojjata. Akkuma namoota kaannini ni nyaata ni dhuga. Garuu hawwii fi abdiin isaa garmalee dheeradha. Inniis Jaalala Rabbii fi Jannata argachuuf halkanii guyyaa carraaqa.
“Sila namni Jaalala Rabbii hordofee fi kan dallansuu Rabbii ofitti fide kan manni isaa Jahannam ta’ee wal fakkaatu? Bakki gahuumsi isaa waa fokkate!” Al-Qur’an 3:162
“Rabbiin mu’umintoota dhiiraatii fi dubartootaf jannata laggeen ishee jala yaatu, ishee keessatti kan hafan ta’anii fi manneen gaggaarii jannata qubsumaa keessa jiran waadaa galeefi jira. Garuu Jaalalli Rabbii kana hundarra caala. Kunii milkaa’inna ol’aanadha. “ Al-Qur’an 9:72
Erga hanga asii dubbistee kaayyoo jireenya yoo hin qabaatin amma kaayyoo jireenya murteessu fi bocuuf adeemtaa,mitiiree? Galaana fi hurrii jireenya keessatti erga badde gara ifaatti bahuuf adeemta. Kaayyoo kee inni guddaan Jaalala Rabbii fi Jannata erga ta’ee kaayyoleen biroo immoo kaayyoo guddaa fi isa dhumaa kana galmaan gahuuf kan kaayyefattuudha. Yoo akkana goote addunyaa aakiratti maal dhabdaree? Fakkeenyaf barreessaa,daa’i(nama karaa Rabbitti namoota waamu), injinera, doktara ta’uu barbaadde haa jennu. Asitti kaayyoo kee inni guddaan qarshii argatte jiraachuf qofa osoo hin ta’iin fiildii kanniin kaayyoo kee ol’aana armaan olii bakkaan gahuuf kan itti fayyadamtudha. Qarshii argattu sadaqaa kennuun jaalala Rabbii barbaadda. Humnaa fi beekumsa qabduun ummata kee tajaajiluun Jaalala Rabbii barbaadda malee ittiin of tuulu fi beekkama ta’uufi miti. Sirri mitiiree?
Daandii guddaa armaan olii kanarra adeemuuf hidhannoon nuti hidhachuu qabnu baay’etu jiru. Daandiin jijjirama daandii dhoqqee nama mucuceessu,qoree nama waraantu,gufuu nama dhooftu hin qabne miti. Dhoqqee, qoree fi gufuudhan kan guuttameedha. Daandiin kun akkana ta’uun isa ilma namaa jabeessuf malee laaffisuu fi dubatti harkiisufi miti. Kanaafu dhoqqeen yommuu nu mucucceessu mucucaanne achitti akka hin hafne,qoreen yoo nu waraantu fi gufuun yoo nu dhofte ah jenne achumatti akka hin hafne qoricha harkatti qabachu qabna.(Insha Allah Qoricha kana torbii dhufu ni ilaalla)
Seera MAM (Maal,Akkamitti,Maaliif)
Akkuma duratti jenne daandii jijjiramaa irra adeemuf gaafileen sadan kunniin deebii argatu qabu. Jireenya keenya keessatti gaafilee kanniin irraanfachuu hin qabnu. Gaafileen kuni irraanfatamnaan namni of irraanfate jechuudha. Sababni kufaati namoota baay’ee gaafilee kanaaf deebii gaha kennu dhabu isaaniti.
Maal– Kaayyoo jireenyaa kee maal akka ta’ee murteefatte jirta. Kaayyoo kana bakkaan gahuuf maal maal hojjachuu akka qabdu of gaafatte hojitti seenudha. Hawwiin hojii malee kayyoo kee galmaan gahuu hin danda’an. Humnaa fi carraaqi cimaa barbaachisa. Maal maal hojjatte kaayyoo kee galmaan gahu akka dandeessu namoota kaayyoo kana galmaan gahan ilaali akkeessi. Maal maal hojjatanii akka milkaa’an isaanirraa hubadhu. Haala kanaan gaafii maal jedhuuf deebii kennita.
Amma kan si hafee gaafile AM(akkamitti,maaliif). Beektonni Islaama akkuma jedhan hojiin gaariin tokko fudhatama argachuuf ulaagaalee lama guutu qaba jedhu. Isaanis: Sirrii fi Rabbii jedhamee hojjatamu qaba. Ulaagaale lamaan keessaa tokko diigamnaan hojiin hanga fedhe gaarii yoo ta’ee fudhatama hin qabu. Hojii sirrii yoo jennuu Sunnaa(karaa) Nabiyyanaa Muhammad(SAW) waliin kan adeemu ta’uu qaba.
Akkamitti kan jedhuuf namoota kaayyoo kana galmaan gahan hordofuudha. Daandii jijjiramaa akkami keessa akka darban isaanirraa hubachuudha. Kaayyoon kee Jaalala Rabbii fi Jannata yoo ta’ee akkamitti galmaan gahu akka dandeessu Ergamaan Rabbii Muhammad(SAW) sitti agarsiisu. Faana isaani qofa dhahuudha. Faana isaanitin ala kan biraa hordofnaan kaayyoo guddaa kana galmaan gahachuu hin dandeessu,ni kufta. Kanaafu deebiin akkamitti jedhuuf faana Nabiyyana Muhammad(SAW) hordofuudha.
Gaafiin sitti ulfaatu garuu gaafii sadaffaa ‘Maaliif’ jettudha. Gaafin tuni gaafii qalbii waliin adeemtudha. Wanti hojjachaa jiru maaliif dalagaa jira,jaalala Rabbii moo jaalala namoota barbaadetiin? Dhugumatti gaafii kana deebisuun salphaa miti. Qabsoo fi cimanii hojjachuu barbaachisa. Gaafii Maaliif jettu tanaa bar namoota sadan hojii gaggaari dalagaa turan jahannamitti darbitu. Sadan sun eenyu fa’a:
Abu Hureeyran(RA) akkana jechuun gabaasan
Ergamaan Rabbii(SAW) akkana jedhan:
“Guyyaa qiyaama namoonni yeroo jalqabaa irratti murteefamu nama shahiida(nama karaa Rabbii irratti du’e) ta’eedha. Funduree Rabbitti fidamee Rabbiin qananii itti oole ni beeksisa. Innis ni beeka. Rabbiin “Qananiini tanaan maal hojjatte?”jedhee gaafata. Namtichis “Siif jedhe lole hanga shahiida ta’utti.” jedha. Rabbin ni jedha,”Sobde jirta. Garuu atii goota haa jedhamtuuf lolaa turte. Jedhamtees jirta. “ Ergasii Rabbiin ni ajaja fuula isaatin lafarra harkifamee ibiddatti akka darbamu.
(Namni lammafaan immoo) nama beekumsa(ilmi) baratee barsiise fi Qur’aana qara’edha. Funduree Rabbitti ni fidama. Ni’ima(qananii) itti oole Rabbiin ni beeksisa.Namtichis ni beeka. Rabbiin “Qananii tanaan maal hojjatte?” jedhaan.” Siif jedhe beekumsa (amantii ) baradhe barsiise, Qur’aanas qara’ee. “ jedha namtichi. Rabbiin ni jedhaan,” Sobdee jirta. Inni Aalima(beekaa) akka jedhamtuuf beekumsa (amantii) baratte;inni qaaridha(nama Qur’aana qara’u) akka jedhamtuuf Qur’aana qaraate. Jedhamtees jirta. Ergasii fuula isaatin lafarra harkifamee ibidatti akka darbamuu ajajama.
Namtichi biraa immoo nama Rabbiin dureessa godhee fi qabeenya gosa hundaa kenneefi. .Funduree Rabbitti ni fidama.Ni’ima(qananii) itti oole Rabbiin ni beeksisa.Namtichis ni beeka. Rabbiin,”qananii tanaan maal hojjatte?” jedhe gaafata. Karaa qabeenyi irratti akka bahu Ati jaallatu wayitu hin dhiisne Siif jedhe qabeenya koo baasu malee. “ jedha namtichi. Rabbiin ni jedha,”Sobdee jirta. Garuu ati arjaadha akka jedhamtuuf kana dalagde. Jedhamtees jirta.” Ergasii fuula isaatin lafarra harkifamee ibidatti akka darbamuu ajajama.” (Hadiisa Qudsi- Musliimin Gabaafame)
Dhugumatti dhuma nama sodaachisudha. Dhuma qalbii nama hurguufudha. Yaa Rabbii Ati iklaasan nu qananiisi.
Dabalataanis Jundub(RA) akkana jechuun gabaase:
“Ergamaan Rabbii(SAW) akkana jedhan,”Namni faarsa namoota argachuuf hojii gaarii isaa isaan dhageessise, Rabbiin niyyaa dhugaa isaa (Guyyaa Qiyaama) namoonni akka beekan godha. Namni hojii gaarii agarsiisu fi faarsa isaani argachuuf ummata keessatti hojjatu,Rabbiin niyyaa dhugaa isaa ifa baasa(ni salphisaas.)” Sahih Al-Bukhaari Jildii 8 Boqonna 36 Lakk 6499(From English Translation Vol.8 Page 274)
Kanaafu gaafin Maalif jettu cimtudha. Gaafii namoota baay’ee qilee kufaatitti darbiteedha. Hojii tokko hojjatuun dura maaliif hojjadha,jaalala Rabbii moo jaalala namoota argachuuf jenne of gaafachu qabna. Gaafii niyyaa gaarii fi niyyaa badaa addaan baastudha. Gaafin maaliif jettu gaafii iklaasati. Hojiin keenya iklaasa yoo qabaate qofa fudhatama kan argatu. Iklaasa horachuuf carraaqqi guddaa barbaachisa. Beekumsa,du’aayi fi obsa barbaachisa. Wanti irraanfatamu hin qabne tokko hojiin koo iklaasa hin qabu jenne dhiisu hin qabnu. Akkana yoo goone kaayyoo sheyxaanaa bakkaan geenye jechuudha. Wanti sheyxaanni barbaadu ilma namaa hojii gaarii irraa hojii badaatti garagalchuudha. İklaasa qabaachuuf dalagaa gaarii keenya hojjatuu itti fufaa Rabbiin iklaasa akka nu kennu hidda onnee jalaati itti warwaachudha(kadhachuudha). “Yaa Rabbii iklaasa na kenni” jechuudha. Kutaan 1ffaan daandii jijjiramaa asumarratti dhaabbata. Insha Allah torbaan dhufuu kutaa 2ffaa itti fufna. Ilmi nama dogongoruu danda’a dogongora koo sirreessaa.
* In The Shade of the Qur’an Jildii 3ffaa fuula 283


text:
(Amboo, 26 Onkoloolessa 2017) Oromiyaa giddugalaa, magaalaa Amboo keessatti falmaa kaleessaa eegalee Qeerroo fi Agaazii gidduutti taasifamaa jiru keessatti Qeerroon tokko har’a wareegame.
MAddi Oduu ONN Amboo keessaa akka ibsetti, yeroo ammaa falmaan guddaa gaggeeffamaa jira.
Falmaa kana keessattis Qeerroon Oromoo, Ashabbir jedhamu, dhukaaa waraana Agaaziin wareegamee jira. Namooti biroon madaa’anis jiran.
Haala kana ilaalchisee Gabaasaan keenya gaaffii fi deebii gabaabaa Qeerroo Amboo waliin godhee jira.
ONN-Gabaasa Amboo Guyyaa Har’aa
(Amboo, 26 Onkoloolessa 2017) Oromiyaa giddugalaa, magaalaa Amboo keessatti falmaa kaleessaa eegalee Qeerroo fi Agaazii gidduutti taasifamaa jiru keessatti Qeerroon tokko har’a wareegame.


text:
Barataan Yunivarsitii Bulee Horaa Abdisaa Adulaa Kibxata Onkolooleessa 25 bara 2016 galgala magaalaa Bulee Horaa keessatti humnootii hidhataniin ajjefamuu jiraattonni Ibsanii jiru. Sirni Awwaala isaas naannoo maatiin isaa jiraaatanitti Robii Onkolooleessa 26 bara 2016 rawwatamuu ibsamee jira. Poolisiin magaalaa Bulee Horaa waa’ee ajjefamuu barataa Abdisaa waaniin beeku hin qabu jedhan. Bulchiinsi magaalaa fi kan aanaa Bulee Horaa deebii kennuu hin feene. Yunivarsitiin Bulee Horaa garuu barataa isaanii ta’u mirkaneessee jira.
Gama kaaniin godina Arsii Lixaa aanaa Arsii Nagallee keessaa namoota hidhuun hammaachuu isaa fi kanneen hidhaman gara adda waraanaatti duultu, jedhamuun guuramuu isaanii jiraattonni dubbatanii jiran.
Masriin karaa daangaa hidha laga Abbayyaa duula waraanaa waan banteef kanneen jeeqama kaasanii hidhaman looltoota dura duuluu qabu, jechuun kokolaataan fe’anii guuran jedhu jiraattonni. Angawoonni garuu, deebii kennuu hin feene.
Godiina Arsii bahaa, ganda Alaagaa Dureettii fi Alaagaa Doree keeessatti akkasuma namoota hidhaa keessa jiran guuruu irraa kan ka’e gandeen kun sodaa guddaa keessa jiru jedhu jiraattonni. Maatiin, namootni isaanii eessatti akka ergaman itti hin himamnee, gaafachuufis tarkaanfii fudhatamu sodaatu, jedhu. Angawoonni garuu, namoonni hiriiranii dhagaa darbachuu isaaniif hidhamanii jiru, jedhu. Garuu, bakka biraatti geeffaman isa jedhu irratti deebii hin lane
Gaaffii fi deebii guutuu kana cuqaasuun dhaggefadhaa


text:
Jaarsummaa
Ummanni Oromoo yeroo seerri ammayyaa hin jirretti rakkoolee haqaa naannawa qe’ee isaaniitti isaan mudachaa ture sirna ittiin hiikkachaa turan qabu. Sirni kun akka guddina hawaasaatti dagaagee beekamuu baatus, amma dhibdeelee fi rakkoolee hawaasummaa hiikuu keessatti gahee guddaa qabaachaa jira. Srin kun jaarsummaa jedhama. Barruun kun waa’ee jaarsummaa, aadaa furaa rakkoolee hawaasummaa Oromoo irratti xiyyeeffata.
Sirnoota haqni Oromoo haala aadaatiin ittiin eegamaa ture keessaa tokko jaarsummaa dha. Akka aadaa Oromootti jaarsummaan akkasumas duudhaaleen araaraa abbaa seerummaa sirna
Gadaa keessatti argman, afarsaataan, saboota biratti ammoo sirnoonni akka ‘awucaacinyifaan’ ni eeramu.
Asirratti afarsaataadhaan walqabatee waan akka qoosaatti himamu tokko kaasuuf, jiraattonni mandara tokkoo al tokko hattootaafi saamtota isaanuma wajjin jiraatan sadiin gidiraa argaa turan. Rakkoo kana furachuufis maanguddoonni, jaarsoliin biyyaattii abbootii afarsaataa waamu.
Ummannis walitti qabamee sirni ‘awucaacinyii’ jedhamu eegalame. Hattoonni jiraattota gidirsaa jiranis yaa’ii afarsaataarratti waan hirmaataniif jiraattonni kuun ija jabaatanii ebelu, ebelu jechuuf rakkatan.
Yeruma kana jaarsi tokko ka’anii, maqaa hattoota sadanii iccitiidhaan hima keessa galchanii ibsanii taa’an. Afarsaatichis haasawa maanguddichaa qoratee namoota maqaansaanii malaan waamame danbii naannawaatiin akka adabaman gochuun nageenya qe’ee ofii kabahciifatan jedhama.
Har’as taanaan sirni kun bal’inaanis ta’uu baatu naannawawwan tokko tokkotti tajaajila olaanaa kennaa jira; keessumaa naannawawwan sirni Gadaa jabaatee itti argamutti.
Yeroo ammaa hawaasni haqa argachuuf sirna jaarsummaa aadaa naannawasaatti argamutti tajaajilamuu maddiitti jaarsummaa ammayyaattis fayyadamaa jira. Qaamni jaarsummaa sadarkaa kamiittuu argamu dhiibbaa qaama ykn qondaala mootummaa ykn kan biraa kamirraayyuu bilisa. Abbootiin seeraa hojiisaanii bilisummaa guutuudhaan raawwatu. Seeraan malee waan biraatiin hin ogganaman jedhee ittifufa.