text:
Abdii Boruutiin
Akkuma beekamu fi yaadatamu, warraaqsi uummata Oromoo Sadaasa 12 bara 2015 handuura Oromiyaa Jalduu keessatti dhoowee kunoo waggaa tokkoof deemaa jira. Asirratti wanti hubatamuu qabu, akka waliigalaatti, Fincilli Diddaa Gabrummaa (FDG) kan jalqabe waggaa tokko yookaanis waggoota kudha-tokko yookaanis ammoo waggoota muraasa duraa miti. FDGn kan calqabe bifa adda addaatiin haa ta’u malee guyyaa uummatni keenya gabrummaa Habashaa jalatti kufee kaasee akka ta’e waan dhara ta’uu miti. Kan amma deemaa jiru kun garuu bifa qindaayeen kan deemaa jiru sochii biyyoolessaa waan ta’eef, sochii diddaa gabrummaa qofaa otuu hin taane, warraaqsa xumura gabrummaa ti. Kanaafuu, Fincila Diddaa Gabrummaa jechuurra Fincila Xumura Gabrummaa (FXG) yoo jedhamu kun sirrii dha.
Haa ta’u malee, jechootni Fincila Diddaa Gabrummaa (FDG) jedhaman kun kan uumamani fi ittifayyadamuun kan jalqabe bara 2005 akka ta’en yaadhadha. Kanaafuu, warrii yaadannoo finicilli diddaa gabrummaa waggaa 11ffaa jedhanii dubbatan ykn barreessan hin dogoggorre jedheen yaada. Kan ta’es ta’u, wanti guddaan nuti yaadachuu qabnu gootota keenya kan diddaa gabruummaas ta’ee xumura gabrummaa kana keessatti wareegamanii fi wareegama adda addaas kaffalaa jiraniif ta’uu akka qabuu dha. Har’a yeroo warraaqsi uummata keenyaa biyya keessatti akka ibiddaa boba’aa jiru kanatti; diinni hamaan hanga funyaaniitti hidhate kun, maqaa “Labsii Hatattamaa” jedhuun yoomiyyuu caalaa uummata keenya reebaa, hidhaa, ajjeesaa fi qabeenya isaanii saamaa jiru kanatti; yeroo uummatni keenya Oromiyaa keessatti wareegama ulfaataa kaffalaa jiru kana keessatti, nuti warri biyya alaa jirru maal godhaa jirra?
Maaliif gaafii kana kanan kaaseef sababa adda addaan qaba. Duraan dursee garuu, Oromootni karaa danda’ame hundaan carraaqqii walirraa hin cinne godhanii; warraaqasa uummata keenyaa kanaaf gargaarsa ta’an dirqama Oromummaa bahaa waan jiraniif galanni isaanii injifannoo uummata Oromoo haa ta’un jedha. Haa ta’u malee, dhugumatti garaa qulqulluudhaan wal haa gaafannu yoo jenne, Oromootni biyya ambaa jiraatan gumaacha gahaa gochaa jiruu? Gaheen isaan taphachaa jiran hunduu warraaqsa uummata keenyaa kanaaf tumsa ta’uu danda’aa? jennee gaafiilee kana yoo kaasne, deebii quubsaa argachuu akka hin dandeenyen amana. Kanaafan sababaalee adda addaan qaba jedhe. Isaan kanas tokko tokkon ibsuun yaala.
Tokkoffaa, yeroo ammaa yeroo uummatni keenya biyya keessatti kaabaa-kibbaan; bahaa-lixaan; jiddugaleessaan; keessaa fi alaan tokkummaadhaan ka’ee waliif mirmachaa jiru kanatti, har’allee haala ulfaataa ta’e kana keessatti gandaa fi naannoodhaan walqoqqooduu yaaluu fi olola akkanaatiin diinaaf qaawwa baasuun ykn balbala banuun warraaqsa kanaaf tumsa ta’uurra isatti gufuu ykn danqaraa akka ta’u hubachuun nama hin rakkisu. Gochaa qaanessaa akkanaatiif ammoo waan namootni Facebook irratti godhaa jiran ragaa quubsaa ta’uu danda’a. Asirratti gaafiileen sammuu kiyya keessa deddeebi’an: Namootni akkanaa kun dhugumatti waan yaadani fi dubbatan beekuu, hubatuu? Waan isaan haasa’an kun bu’aa caalaa diigumsa akka fidu hubatanii jiruu? fi kkf. Jarreen akkanaa kun, ittiin beekamuu fi ofbeeksisuuf yoo ta’e malee bu’aa ololli akkanaa kun qabu natti hin mul’atu.
Lammaffaa, har’a abbaan fedhe jaarmayaa kamuu haa qabaatu; miseensa kamiituu haa ta’u ykn haa deeggaru haa dhiisu; yeroo tokkummaadhaan uummata keenyaaf sagalee fi tumsa ta’uun barbaachisaa ta’e kana keessatti kun abalu sun abalu jechaa walqoqqooduun ykn olola walirratti oofuun amma yeroo isaatii miti. Akkuma dure barame sana jaaramayoota Oromoo addaan qoqqooduuf; akka tokkummaan hin uumamne gufuu ta’uuf, kun Shanee, kun Gantuu/Galtuu, sun abalu, … jechuun barbaachisaa natti hin fakkaatu. Shanee, Jahee, Torbee, Bitee, Mirgee, …. jedhanii waan Oromoof hin tolle lallabuun diinaaf malee uummata keenyaaf nu Oromoota hundaafuu bu’aa hin qabu. Rakkoo kana keessatti uumamuun kan miidhamu hunda keenya akka ta’u hubachuu qabna. Asirriit wanti hubatamuu qabu jaarmayootni keenya hundi isaaniituu dadhabbina ykn laafina akka qaban beekamaa dha. Haa ta’u malee, sirnaan qeeqanii dadhabbina isaanii akka fooyyessan gorsuu ykn yaada ijaaraa ta’een gadi bahuu dha malee olola diinni ittifayyadamuu danda’u afarsuun bu’aa hin qabu.
Sadaffaa, qindoomina warraaqsa biyya keessaa ilaalchisee, hunduu beekaa fi abbaa itti ta’uu yaalu. Yeroo ammaa wanti hubatamuu qabu, akka ilaalcha kiyyaatitti, abbaan fedhe haa qindeessu; abbaan fedhe duuba haa jiraatu; Wayyaanee barbadeessanii; sochii uummata keenyaa kana injifannoo barbaadamutti geessuuf humna waliif ta’anii tokkummaadhaan hojjechuu dha malee, warraaqsa kanarratti walsaamuu fi uummata keenya afaanfaajjesuun bu’aa hin qabu. Sochii kana laaffisa malee cimsuu ni danda’a jedhee hin amanu. Dubbiin tun akka makmaaksa Oromoo “Allaattiin foon lafa jiruu dhiistee samiirratti walnyaatti” jedhuu ti.
Afraffaa, mariilee fi yaa’iilee yeroo ammaa bakkee adda addaatti godhamani fi godhamaas jiran ykn godhamuuf deeman ilaalchisee, yaadolee waliin mormani fi waldura dhaabbatantu mul’achaa jiru. Asirrattis akkuman qabxii sadaffaa jalatti tuqe, nutu caalaa beeka; kiyyatu wayya jechuuf ta’eeti moo ammas yaalii kana keessatti walsaamuuf ta’ina laata? Moo dhugumatti kaayyoo dhokataatu duuba jiraa? Ani akkan ofii kiyyaa yaadutti, ittibahinsi isaa waanuma fedhe ta’ullee, Oromoon shanis ta’ee dhibba ykn kuma ta’anii walarganii waayee dhimma uummata keenyaa waliin yoo mari’atan rakkoon isaa maali? Ittibahinsa isaa otuu hin beekne maaliif dursinee gufuu walitti taana? Dhugaa dha, sochii (warraaqsa) uummata keenyaa kana gara hin taanetti jallisuuf yaaliin akka hin godhamne asirratti ofeeggannoo cimaa barbaachisa. Akka kun hin taane garuu me dura obsaan eeguu wayya jedheen yaada. Waraqaan (document) tokko yoo gadi bahe hanga uummatni bal’aan Oromoo hin fudhannetti hojiirra ooluu silaa hin danda’u. Kanaafuu, dursinee maaliif gufuu walitti taana?
Egaa, barreeffama kiyya gabaabsuuf, Yaadannoo Warraaqsa Uummata Oromoo kana keessatti yaadannoo guyyaa qofaa otuu hin taane, gootota keenya kan yeroo kamiiyyuu wareegaman; akkasumas wareegama ulfaataa kaffalaa jiran yaadachaa; garuu hunda caalaa kaayyoo isaan itti wareegamaniif galii barbaadamuutti geessuuf, Oromoon hunduu dirqama Oromummaa beeknee, karaa danda’amu hundaan gahee keenya taphachuu fi qooda keenya gumaachuu qabna malee, yeroo ammaa gufuu walitti ta’uu fi walsakaaluun; olola walirratti oofuun diinaaf karaa baasa malee Oromoof bu’aa hin qabu.
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


c: text/html

text:
Waa'ee nageenyummaa eenyummeessaa
Nageenyummaa eenyummeessaa keessanii eeguu akka isin gargaaru, muuxannoowwan hunda caalaa gaarii ta’an armaan gadii akka yaadatti dhiyeessina:
- Paaswordii cimaa toora interneetii biroo irratti irra deebi’uun hin fayyadamne fayyadamaa.
- Mirkaneessa abbaa sadarkaa lamaa fayyadamaa.
- Geessituu ykn koodii paaswordii irra deebiin qindeessuu gaafachuuf, iimeelii fi lakkoofsa bilbilaa gaafanna.
- Geessituuwwan shakkisiisan of eeggadhaa akkasumas odeeffannoo seensaa keessan galchuudhan dura, twitter.com irra ta'uu keessan mirkaneessaa.
- Maqaa fayyadamaa fi paaswordii keessan qaama sadaffaatti, keessumattuu warreen hordoftoota isinii fidna, maallaqa isiniif argamsiisna, ykn isin mirkaneessina jedhanii waada seenaniif hin kenninaa.
- Iyyaafataa keessan dabalatee, mosajjiin kompiyuutaraa keessan haaromsoota yeroo dhihoo fi mosajjii farra vaayiirasiitin kan haaromfame ta'uu mirkaneeffadhaa.
- Eenyummeessaan keessan balaa irra ta'uu isaa ilaaluf mirkaneessaa.
Cimina paaswordii
Eenyummeessa Twitter keessaniif paaswordii cimaa fi adda ta'e uumaa. Akkasumas teessoo iimeelii eenyummeessa Twitter keessan wajjiin hidhata qabuuf paaswordii cimina wal fakkaataa qabuu fi addaa uumuu qabdu.
Wantoota godhuu qabdan:
- Paaswordii yoo xiqqaate qubeelee 10 dheeratu uumaa. Caalaa kan dheeratu gaariidha.
- Qubeelee gurguddaa, xixiqqaa, lakkoofsotaa fi mallattoolee walmakuun fayyadamaa.
- Toora interneetii daawwattan hundaaf paaswordii garaa garaa fayyadamaa.
- Paaswordii keessan iddoo nageenyummaan isaa eegame kaa'aa. Odeeffannoowwan seensaa keessan hunda karaa nageenyummaan isaa eegameen olkaa'udhaaf, mosajjii paaswordii ittiin too'attan fayyadamuu ilaalcha keessa galchaa.
Wanta gochuu hin qabne:
- Odeeffannoo dhuunfaa kan akka lakkofsota bilbilaa, guyyaa dhalootaa, kkf, paaswordii keessan keessatti hin fayyadaminaa.
- Jechoota galmee jechootaa baramoo kanneen akka “password”, “iloveyou”, kkf hin fayyadaminaa.
- Tartiiboota kan akka ”abcd1234”, ykn tartiibota gabatee furtuu kan akka “qwerty" hin fayyadaminaa.
- Paaswordiiwwan irra deddeebitanii toora interneeti hunda irratti hin fayyadaminaa. Paaswordiin eenyummeessa Twitter keessan Twitter dhaf adda ta'uu qaba.
Dabalataan, qindaa’inoota eenyummeessa keessanii keessatti Eegumsa Paaswordii irra deebiin qindeessuu filachuu ni dandeessu. Saanduqa kana yoo mirkaneessitan, geessituu paaswordii irra deebiin qindeessuu ykn koodii mirkanneessaa erguuf teessoo imeelii ykn lakoofsa bilbilaa keessan ykn yoo lachuu eenyummeessa keessan wajjiin hidhata qabatan teessoo imeelii keessanii fi itti aansuun lakkoofsa bilbilaa keessan akka galchitan ni gaafatamtu.
- Gara baafata ijootti deemaa
- Qindaa’inotaa fi kophummaa tuqaa
- Eenyummeessa tuqaa
- Nageenyummaa tuqaa
- Eegumsa Paaswordii irra deebiin qindeessuu ibsaa
- Gara Qindaa’inoota Appii keessanii deema
- Eenyummeessa tuqaa
- Nageenyummaa tuqaa
- Eegumsa Paaswordii irra deebiin qindeessuu ibsaa
Mirkaneessa abbaa sadarkaa lamaa fayyadamaa
Mirkaneessi abbaa sadarkaa lamaa eenyummeessa keessaniif baqqaana dabalataa nageenyummaati. Paaswordii qofa amanuu irra, mirkaneessi abbaa sadarkaa lamaa, isinii fi isin qofti eenyummeessa Twitter keessan qaqqabuu akka dandeessan mirkaneessuu gargaaruf lammata mirkannessuu dhiyeessa. Namoota paaswordii fi bilbila moobayilaa (ykn furtuu nageenyummaa) keessan qaqqaban qofatu gara eenyummeessaa keessanii seenuu danda'u.
Caalaatti hubbachuuf, barruu keenya mirkaneessa abbaa sadarkaa lamaa irratti barraa'e dubbisaa.
twitter.com irra jiraachuu keessan mirkaneessaa.
Iimeelii sobaa jechuun yeroo namni tokko yeroo baay’ee eenyummeessa keessan irraa ergaa sirrii hin taane erguu akka danda'uuf, maqaa fayyadamaa Twitter, teessoo iimeelii yookan lakkoofsa bilbilaa fi paaswordii keessan akka kennitan isin gowwoomsuf yaalu jechuudha. Yeroo baay'ee, geessituu gara fuula seensaa soba ta'etti isin geessun isin gowwoomsuu yaalu. Yeroo paaswordii Twitter keessan akka galchitan gaafatamtan hunda, twitter.com irra jiraachuu keessan mirkaneessudhaaf URL dagalee teessoo iyyaaffataa keessanii irra jiru dafaa ilaalaa. Dabalataan, yoo Ergaan Kallattii (hiriyaa irraayis ta'u) URL shakkisiisaa fakkaatu waliin isin gahe, geessituu sana akka hin banne isin gorsina.
Tooriiwwan interneetii iimeelii sobaa yeroo baay’ee fuula seensa Twitter fakkaatu, garuu dhugumatti tooraa interneetii Twitter hin taanedha. Doomenoonni Twitter yeroo hunda https://twitter.com/ akka doomenii bu'uuratti qabu. Fakkeenyonni fuulota seensaa Twitter kunooti:
Yoo waa'ee fuula seensaa sirritti beekuu hin dandeenye, kallattiidhan gara twitter.com deemudhaan odeeffannoowwan keessan galchaa. Yoo iimeelii sobaatin gowwomsame jettanii yaaddan, hanga dandeessanitti daftanii paaswordii keessan jijjiirudhaan barruu eenyummeessaa balaadhaf saaxilame jedhu qajeelfamoota dabalataa argachuuf daawwadhaa.
Odeeffannoo dabalataa waa'ee karaa iimeelii sobaa gowwoomsuu argachuuf iimeelota Twitter sobaa jedhu dubbisaa.
Nuti paaswordii keessan gaafachuudhaf isin hin qunnamnu
Twitter gonkumaa karaa iimeelii, Ergaa kallattii, or deebii paaswordii akka kennitan isin hin gaafatu.
Nuti gonkumaa wanta tokko akka buufattan yookan toora interneetii Twitter hin taane akka seentan isin hin gaafannu. Gonkuma miltoo hin baninaa yookan iimeelii nu ergine of fakkeessu irraa mosajjii kamiyyuu hin fe'inaa; nuyi miti.
Yoo eenyummeessaan kessan iimeelii sobaatin gowwoomfame yookan butame jennee shakkine, namni isin jalaa bute eenyummeessaa keessan karaa hin barbaadamneen akka hin fayyadamne paaswordii keessan jijjiiruu dandeenya. Yeroo kana, geessituu paaswordii twitter.com irra deebi’uun qindeessitan isinii iimeelii goona.
Yoo paaswordii keessan irraanfattan, karaa geessituu kanaairra deebi’uun qindeessuu dandeessu.
Beeksisoota of eeggannoo seensaa haaraa fi shakkisiisoo
Yoo seensa shakkisiisaa agarre yookan yeroo jalqabaatif meeshaa haaraa irraa gara eenyummeessaa Twitter keessan seentan, beeksisa ofiin ergamu fayyadama Twitter irratti, ykn karaa iimeelii akka baqqaana dabalataa nageenyummaa eenyummeessa keessaniitti ni ergina. Beeksisoonni of eeggannoo seensa haaraa karaa Twitter godhamutti aane kan ergaman, iOS fi Android, twitter.com, fi marsariitii bilbila harkaa qofaafi.
Karaa beeksisoota of eeggannoo kanneenii, meeshicha irraa kan seene isin ta'uu keessan mirkaneessuu dandeessu. Yoo meeshicha irraa isin hin seenne, paaswordii Twitter keessan battalumatti jijjiirudhaan eegaluun, nageenyummaa eenyummeessa keessanii eeguf sadarkaawwan beeksisicha keessa jiran hordofuu qabdu. Maaloo iddoon beeksisicha keessatti tarreeffame iddoo tilmaamaa teessoo IP isin Twitter qaqqabuuf itti fayyadamtan irraa fudhatame akka ta'ee fi iddoo itti argamtan irraa adda ta'uu akka malu hubadhaa.
Hubachiisa: Yoo iyyaafattoota dhokatoo ta'an irraa yookan iyyaafattoota kuukiiwwan dhamsaman qaban irraa gara eenyummeessa Twitter keessan seentan, yeroo hunda beeksisa of eeggannoo ni argattu.
Beeksisoota of eeggannoo haaromsa teessoo iimeelii
Yeroo kamiyyuu iimeelin eenyummeessa Twitter keessan wajjiin hidhata qabu jijjiirame, beeksisa iimeelii teessoo iimeelii duraan eenyummeessa keessan irratti itti fayyadamtanitti ni ergina. Yeroo eenyummeessan keessan balaadhaf saaxilame, beeksisoonni of eeggannoo kunneen eenyummeessa keessan deebisuudhan akka too'attan tarkaanfilee akka fudhattan isin ni gargaaru.
Gessitoota Twitter gubbaa madaaluu
Fayyadamtoonni hedduun, geessitoota Tiwiitota keessatti qoodudhaaf salphaa ta'an kan addaa, gabaabbatan uumudhaaf,gabaabsitoota URLkan akka bit.ly ykn TinyURL fayyadamuudhan geessitoota Twitter irratti maxxansan. Haa ta'u malee, gabaabsitoonni URLdoomenii dhumaa uwwisuu danda'u, kunis geessituun sun garamitti akka deemu himuudhaf rakkisaa taasisu.
Iyyaaffattoonni muraasni kan akka Chrome fi Firefox, suuqamtoota bilisaa osoo irratti hin cuqaasin URLoota dheereffaman isinitti agarsiisan qabu.
Walumaagalatti, maaloo yeroo geessitoota irratti cuqaastan of-eeggannoo godhaa. Yoo geessituu tokko irratti cuqaastanii osoo hin eegin fuula kan fuula seensaa Twitter fakkaatu irratti of agartan, maqaa fayyadamaa fi paaswordii keessan hin galchinaa. Kana irra gara twitter.com deemudhaan kallattiidhan fuula duraa Twitter irraa seenaa.
Kompiyuutaraa fi iyyaafata keessan haasomsaa akkasumas fi vaayirasii irraa bilisa godhaa.
Iyyaafataa fi sirna dalagaa haaromsawwan yeroo dhihoo haaromsaa fi haaromsa suphaa —haaromsi suphaa yeroo baay'ee yaaddowwan nageenyummaa murtaa'aa furuuf gadhiifamu. Akkasumas kompiyuutara keessan yeroo yeroodhaan vaayirasiidhaf, mosajjii baasastotaaf akkasumas mosajjii beeksisaatif iskaanii godhuu keessan mirkaneeffadhaa.
Yoo kompiyuutara uummata fayyadamtu ta'e, yeroo xumuurtan Twitter keessaa cuftanii bahuu keessan mirkaneeffadhaa.
Aplikeeshinoota qaama sadaffaa of-eeggannoodhan filadhaa
Aplikeeshinoonni qaama sadaffaa Hujeffannoo Twitter irratti ijaartota alaatin ijaaraman kan isin eenyummeessa (toota) Twitter keessaniin fayyadamuu dandeessan hedduutu jiru. Haa ta'u malee, aplikeeshinoota qaama sadaffaatif gahiinsa eenyummeessa keessanii kennuun dura of-eeggannoo godhuu qabdu.
Yoo aplikeeshinoota qaamna sadaffaatif gahiinsa eenyummeessa keessan kennitan, akkas godhuuf mala OAuth Twitter fayyadamuudhan qofa akka ta’uu qabu isin gorsina. OAuth mala qunnamtii nageenyummaan eegamee fi maqaa fayyadamaa Twitter fi paaswordii keessan qaama sadaffaattii kennuu barbaaduu miti. Keessumattuu, karaa Oauth eenyummeessa keessan qaqqabuuf, aplikeeshinoonni qaama sadaffaa maqaa fayyadamaa fi paaswordii keessan waan isaan barbaachisneef , yeroo maqaa fayyadamaa fi paaswordii keessan aplikeeshinii tokkoof ykn toora interneetiitif akka kennitan gaafatamtan of-eeggannoo gochuu qabdu. Yeroo maqaa fayyadamaa fi paaswordii keessan nama biraatif kennitan, eenyummeessa keessan guutumaan guututti too'atu akkasumas isin baasun cufuu fi tarkaanfiwwan eenyummeessi keessan akka cufamu taasisan fudhachuu danda'u. Waa'ee aplikeeshinoota qaama sadaffaatin walitti hidhuu yookan kaasuu baradhaa.
Aplikeeshinoota qaama sadaffaa eenyummeessa keessan yeroodhaa gara yerootti qaqqaban akka qorattan isin gorsina. Gahiinsa aplikeeshinoota isin hin beeknee ykn bakka keessan bu'anii Tiwiitii godhan kolbaa aplikeeshinoota qindaa’ina aeenyummeessa keessan keessa jiruu daawwachuudhan kaasuu dandeessu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jeneraalli sadarkaa olaanaa kan Sudaan Abdel Fattah al-Burhan hogganaa kaawunsilii waraanaa fi sivilii ta’uun kakatanii aangoo qabatan. Kaawunsilin kun hanga filannoo itti aanuutti biyyatti gaggeessa.
Dhaabati oduu mootummaa sudaan Suunaa akka gabaaseetti Jeneraal Abdel Fattah al-Burhan sirna kakuu kana har’a kan rawwatan yoo ta’u miseensoonni kaawusilichaa kanneen biroon 11 akkasuma kakuu rawwatan.Mummicha ministeeraaf maqaa kan dhahaman Abdallaa Hamdok har’a galgala kakatuu jedhamee eegama.
Baatii Eebla darbee prezidaantiin sudaaniin waggoitii 30f bulchaa kan turan Al-Bashiir aangoo irraa eega kaafamanii boodamana marii waraanaa biyyatti gaggeessaa ture kan hogganan Burhan turan.
Kaawunsiliin inni haaraa kun hogganoota waraanaa fi mormiitonni mootummaan sivilii ijaaramuu qaba jechuun gaafataa turan giddutti walii galtee tolfameen aangoo qoddachuun biyya gaggeessuuf walii galan.
Hogganaa Kaawunsilii Waraanaa fi Sivilii Sudaan Kakatanii Aangoo Qabatan
- VOA
WAASHINGITAN, DIISII —


text:
Berhanu Hundee
Seeraanis ta’u seeraa-alaan; wayyabaanis ta’uu hannaan, murtiin Labsii Yeroo Muddamaa (LYM) Wayyaanee dabree jira. Kana booda maaltu ta’uuf akka deemu kan arguuf teenyu dha. LYM murtii Mana Marii Sabootaa/Ummattootaatin deeggaramus deeggaramuu baatus, idileedhaan labsamus dhoksaan godhamus, kaayyoon isaa tokkuma. Innis sochii uummata Oromoo keessumaayuu kan Qeerroo dhaamsuu dha. Gabaabaatti, Sabboontota keenya hiduuf ykn ajjeesuufi; haala kana keessatti immoo waan saamamuu danda’u saammachuufi. Hiikni biraa hin kennamuuf. Kuni immoo waanuma waggoota 26 ol ta’aa as gahee fi keessumaayuu immoo erga sochiin uummata Oromoo calqabee ifaa ifatti mula’achaa jiruu dha.
Wayyaaneen osoo gamna taatee, labsii kana idilee (formal) godhuudhaan hawaasota Addunyaatuu ofitti hin dammaqsitu turte. Akkuma barame dhoksaadhaan nama keenya fixuus ni dandeessi ture; godhaatuma as geesses. LYM kana godhuun ishii gama tokkoon, yaaduma uummataa hubachuuf natti fakkaata. Gama biraatiin immoo ajandaa uumtee, isa kanarratti namootni akka waa hundaa dhangalaasan taasisuufi karoorfattee ti jedheen yaada. Kan ta’es ta’u labsiin dabre; wanti gamaa gamanaa wacamaa tures akka bokkaa roobee caame. Wanti Wayyaanees ta’e hunduu hubachuu qaban garuu, LYM yeroodhaaf dhiibbaa haa qabaatus haa dhiisus qabsoon bilisummaa fi haqaa dhaabbachuu hin danda’au. Haa turu haa daddafu malee, injifannoon xumuraas kan uummataa akka ta’u shakkiin hin jiru. Waayee LYM laalchisee kanuman jechuu barbaada.
Sochii uummattootaa keessumaayuu kan uummata Oromoo laalchisee wanti nama dinqu garuu sochiin kun waa baay’ee uumee jira. Dhimmoota muraasa ta’an tokko tokko akka fakkeenyatti kaasuuf, dhiibbaan Sochii Uummata Oromoo:
- OPDO hirriibarraa dammaqsee hoggansi ishii haaraan yoo xinnaate waayee Sabboonummaa fi Oromummaa akka haasa’u taasise;
- Aktivistoota kumaatama hore; isa kana keessatti beekaan, xiinxalaan, abbaan malaa, abbaan tooftaa fi tarsiimoo heddoome;
- Waayeen OPDO ajandaa marii ta’ee akka irratti haasa’amu taasise;
- Dhimmi Muummich Ministeerotaa (MM) ajandaa ijoo akka ta’u taasise;
- Hoggantootni OPDO akka faarfaman, deebi’aniis akka shakkamani fi abaaraman taasise, fi kkf.
Egaa gaafii: Kuni hunduu bu’aa fidan moo hin fidne? kan jedhuuf deebii uummatumaaf dhiisuun filadha. Wanna tokko kanan kaasuu barbaadu garuu, akkuman “Hin taati jennaan HARREE qallee; hin taatu jennaan harree gannee” jedhee FB irratti maxxanse, OPDO fi Aktivistoota Oromoo laalchisee waan tokko jechuun barbaada. Maaliif makmaaksa kana akkan kaaseef warri hubatan hubachuu danda’u; warra hin hubatiniif garuu mee xiqqoo ifa godhuun yaala. Dhugaa dubbachuuf akka hubannoo kiyyaatitti, Aktivistootni keenya tokko tokko ejjannoo ifa ta’e waan qaban hin fakkaatan. Waan kaleessa jechaa turan, har’a deebisanii faallessu; waan har’a jechaa jiranis boru yaada isaanii jijjiiruuf deemu ta’a? Ani hin beeku, garuu arguuf teenya.
OPDOn hirriibaa dammaqnaan keessumaayuu hoggansi haaraan as baanaan, isaantu Oromoo bilisoomsa; kana birallee dabranii Itoophiyaadhaaf abdii ta’u danda’u jechaa turan ammas ittuma jiru jedheen yaada. Sochiin uummata Oromoo Itoophiyaa bilisoomsuufi; Qeerroon biyyattii tana bilisoomsee jiraachisuus qaba nuun jechaa jiru. Itoophiyaa uummatni Oromoo keessatti of hin agarre tanaaf dhama’aa jiru. Kan eenyu ittiwareegamutti eenyu abbaa biyyaa fi abbaa qabeenyaa ta’uuf akka deemu; mana eenyu ijaaree qopheessutti eenyu ittigaluuf akka deemu,… garuu waan hubatan natti hin fakkaatu. Kaayyoo Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) illee hiika biraa kennuufii yaalu.
Dhimmi MM kaanaan namoota tokko tokko faarsuutti ka’an; isaan kana deeggaraa jedhanii uummata gorsuu calqaban. Murtiin LYM dabarraan namoota tokko tokko kaasanii komachuu calqabaa jiru. OPDO jaarmayaa walaba taatee uummata keenyaaf hojjechuu hin dandeenye, kan humna fi aangoollee hin qabne isaantu Araat Kiilootti dhiyaataa, deeggaramuu fi jajamuu qabu nuun jechaa turan. Amma immoo jaamayaan tun humni ishii laaftuu akka ta’e fi homaas fiduu akka hin dandeenye hubatanii, deebi’aatii abaaraa jechuuf deemu ta’a?? Egaa isa kanatu akkan makmaaksa Oromoo armaan olii akkan kaasu na taasise. Waayeen OPDO akkuma makmaaksa sana “hin taati jennaan….. hin taatu jennaan…” ta’uuf deemaa??
QBO laalchisee, uummatni keenya uummattoota, saboota fi sab-lammoota biyyattii sanaa walin qabsaa’ee diina waloo kana injifachuun barbaachisaa fi murteessaa dha. Haa ta’u malee, asirratti wanti hubatamuu qabu, waa gurguddoo lama. Isaan kun firaafis ta’ee diinaaf yookaanis warra afaanfaajjii uumuu barbaadaniif ifa ta’uu qabu.
Tokkoffaa, uummatni keenya uummata bal’aa fi saba guddaa waan ta’eef ofbilisoomsuuf waan isa barbaachisu hundaa waan qabuuf, uummata kana gadi xiqqeessanii akka inni gargaarsa biraa malee homaa godhuu hin dandeenyeetti laaluun dogongora;
Lammaffaa, kaayyoo fi galiin QBO ifaa ifatti “Abbaabiyyummaa Oromoo” mirkaneessuu waan ta’eef, kaayyoos ta’ee galii isaatiif hiika hin taane kennuun qabsicha karaarraa maqsuu ykn jallisuu dha.
Abbaabiyyummaan Oromoo erga mirkanaa’e booda eenyu wajjin jiraachuu fi akkamitti jiraachuu akka barbaadu kan murteessu uummata Oromoo bal’aa qofaa dha malee jaarmayaas miti, garees miti, Aktivistootas miti. Abbaabiyyummaa keenya mirkaneeffachuuf immoo, malli fi fallii ykn furmaatni jiru qabsoo kana yoomiyyuu caalaa cimsuu qofaa dha. Injifannoon xumuraa kan qabsoo bilisummaa fi haqaa akka taatu shakkiin hin jiru.
Ulfaadhaa!


text:
Oromoonni Biriitaaniyaa jiraatan waraana Oromoo fi Oromiyaa irratti mootummaa biltsiginnaan labsame balaaleffatan.
Oromoonni Biriitaaniyaa jiraatan hiriira mormii magaalaa Landanitti bahaniiti jiru.
Mootummwwn biltsiginnaa oppireeshinii farra riphee lolaa jedhee Oromoo fi Oromiyaa irratti waraana erga labsee baatii tokko darbee jira.
Waraanni ji’a tokkotti Waraana Bilisummaa Oromoo balleessuuf qabata jedhuun Oromiyaa irratti labsame WBO balleessuu hin dandeenye.
Inumaa humnootiin mootummaa WBO dadhaban dallansuun namoota nagaa ajjeesuu, manneen jiraattotaa gubuu, namoota nagaa hidhaatti guuruu fi qabeenya uummataa saamutti jiru jedhamee uummataan irra deddeebiin himatamaa jira.
Waraana Oromiyaa irratti labsamee namoota nagaa fixaa fi dararaa jiru kana mormuun Oromoonni biyya Biriitaaniyaa jiran magaalaa Landanitti hiriira mormii kan bahan.
Namoonni hiriira mormii bahan kunneen hawaasni addunyaa gochaa suukkaneessaa mootummaan Itoophiyaa naannoo Oromiyaatti lammiilee nagaa irratti raawwataa jiru dhaabsisuu qabaa jedhan.
Gochaa gara jabeenyaatu uummata Oromoo irratti raawwatamaa jira jedhan hirmaattonni hiriira kanaa.
Hiriira kanaan mootummaa Biriitaaniyaatti waan mootummaan biltsiginnaa Oromoo gochaa jiru himnee jirraa jedhan.
Oromoonni biyya alaa jiraatan uummata Oromoof sagalee ta’uu fi gama danda’ame maraan gargaaru qabnaa jedhan hirmaattonni hiriira Landan.
Mootummaan biltsiginnaa gochaa gara jabeenyaa uummata Oromoo irratti raawwataa jiru saffisaan akka dhaabu hubachiisanii, loltoonni Oromiyaan alaa dhufanii Oromiyaa goolaa jiranis saffisaan bahuu akka qaban ibsaniiru.
Uummanni Oromoo tokkummaa isaa biyya keessaa fi alaa cimsee aggaammii akka sabaatti irratti aggaamame kana qolachuu akka qabus Oromoonni Biriitaaniyaa jiraatan yaamicha dhiheessanniiru.


text:
Kayyoo Guddaadhaf nan Waammame (Called to a higher purpose)
Azad from Iraq Kurdistan
(Kan Hiike fi Kan Qindeesse, Qopheessaa)
Ani kanan dhaladhee fi kanan guddadhe kaaba Iraaq keessatti yoo ta’u warri kootis galii giddu galeessa ta’e kan qaban turan. Haati koo kan duute ani daa’ima waggaa afurii yemmuun turetti yoo ta’u abbaan kootis niitii biraa fuudhudhaaf hin barbaadu ture. Akkuma abbaa gaarii kamiituu haala dansaadhan na kunuunsu fi na jaalachuudhan na guddisee jira.
Abbaan koo waa’ee barumsa Islaamummaa baay’ee yaada ture. Qubeelee Arabiffaa, Qur’aana fi seera Islaamummaa xinnummaa koo irraa eegalee na barsiisa ture. Innis sagalee baay’ee bareedaa qaba waan tureef galgala galgala rafuu keenyan duratti sagalee isaa ol kaasudhaan Qur’aana ni dubbisa ture. Wanti inni jedhu naaf galuu baatus garuu gammachuu adda ta’e naaf kenna ture. Erga inni du’ee boodas taanan waa’ee hafuuraa yaaduu yemmuun barbaadutti sagalee isaa sammuu koo keessati nan yaadadhan ture. Umriin koo waggaa ja’a erga guute irraa jalaqabee Qur’aana dubbisuu danda’een ture, akkasumas ramadaana soomu fi kadhannaa waggaa saglaffaa kootitti eegaleen ture.
Ganna keessa yeroo boqonnaa gara masgiida dhiheenyatti argamuu adeemudhaan waa’ee Qur’aanaa barachuu koo ittuman fufe; akkasumas Qur’aana akkamitti hiikun akka danda’amu, waa’ee Muhaammadii fi waa’ee kaalifootaa barachuu koo ittuman fufe. Barataa mana barumsa sadarkaa ol aanaa yemmuun turetti paartii siyaasaa barattoota Musliima ilaalcha tarkaanfataa qabaniitti nan makame. Paarticha keessattis torbee torbeedhan walga’ii ni qabna turre. Walga’icha irrattis karaa Islaamummaa fi akkamitti akka barattoota Musliimaa dammaqqii qaban ta’uu dnadeenyu ni mari’anna turre. Jidduuttis ani barumsa seera Islaamummaa barachuu ittin fufe; dabalataanis Qur’aana karaa sirriidhan dubbisuu akkamitti akka dandeenyu, jireenya Muhaammad, hadisa, siiraa fi luga Arabiffaa nan baradhe. Barnoota sadarkaa lammaffaa ergan xumuree boodas particha keessatti miseensa guutuu ta’een ture. Waggaa 18ffaa kootittis kolleejjii seenen ture. yunivarsitichis kan argamu magaalaa biroo keessa ture. Achittis barattoota miseensa paartichaa turan heddu waliin wal baruu nan eegale.
Yeroo kanattis gaafileen heddu gara sammuu kiyyaatti dhufuu jalqaban. Gaafilee kanneenifis debii hin qabun ture. Fakkeenyaf :- “kaayyon jireenyaa maali?”, “Waaqayyo kan hordofnuu fi seera isaa kan eegnu maalifi?” kan jedhan turan. Deebileen “ani jinnii fi namoota kanan uumef akka na waaqeffataniifi” jedhu na quubsuu hin dandeenye (52:57). Ani kaayyoo kana caalu akkan qabu naaf galee ture. Kunis waliti dhufeenya gabraa fi gooftaa caalu Waaqa waliin qabaachuf akkan uummame hubadheen ture. Dabalataanis wantootan guyyaa guyyaatti naannoo kootitti arguun nan dhiphadhan ture. Kitaabonni seenatis na jeequ turan. Fakkeenyaf jireenyi Muhaammadii fi amalli isaa akkasumas fincilli akka amma ilaalaa jirru kanaa fi Qur’aana fi seenaa keessatti fincila dubbisnu kan fakkatu dabalatee hundinuu na jeequ turan.
Bara kolleejjii duraa keessatti amantiin Islaamummaa irratti qabu nan gate. Booddes dammaqqiidhan gaafilee kootif deebii argachuuf barbaadun eegale. Jalqaba irratti amantii isaanii qooduu irratti of eegganno kan taasisan Kiristiyaanota Iraaq jidduutti, itti aansudhaan Yaazidoota jidduutti, jechuunis warra amantii Kurdi durii hordofan jidduutti, boodas Itiizimii (Waaqayyo hin jiru jedhanii warra amanan) jidduutti barbaacha koo ittuman fufe. Haata’u malee ani Waaqayyo akka jiruu nan beekan ture garuu karaa isatti nama geessuu danda’u hin beekun ture yookin immoo yeroo tokko tokko namni isa waliin walitti dhufeenya qabaachuu akka qabu hin beekun ture.
Waggoota booda gaafa tokko Waaltar nama jedhamu nan argadhe. Innis umriin isaa soddomman keessa seenee ture. Isa waliin hamma sa’aatii tokkoo waa’ee siyaasaa ni haasofne. Waa’ee baha giddu galeessaa, waa’ee Ameerikaa, waa’ee seenaa, waa’ee amantii fi waa’ee Waaqayyoo ni haasofne. Yeroo jalqabaatif Kiristiyaana aadaa osoon hin ta’in Yesusitti amanuu akkan danda’u nan dhagahe. Akkasumas Waaqayyo nama kan uume isa waliin akka ta’uu fi isa waliin walitti dhufeenya akka qabuuf akka ta’e, cal jedheetuma isa waaqeffachuudhaf akka hin taane nan dhagahe. Nuti ijoollee finciltoota taanus Waaqayyo abbaa keenya akka ta’e akkasumas akka nu jaalatu nan dhagahe. Haala nama ajaa’ibsiisunis Addaam irraa eegalee hamma Yesus Kiristoositti seenan Macaafa Qulqulluu akka wal qabatuu fi xiyyeeffannoon hundaatuu waa’ee Yesus fayyisaa akka ta’e nan dhagahe. Yaanni inni dhumaa kun baay’ee ajaa’ibsiisaa ta’ee nan argadhe, sababni isaatis waa’ee beekkumsa koo kan Qur’aanaa irraa kan ka’eedha.
Waaltar ji’oota lamaaf deebisee arguunii hin dandeenye. Irra deebidhaan akkan isa dubbisu dhiibban miiraa hamma gaafa natti dhagahameetti isa dagadheen ture. Isa barbaaduu nan jalqabe, dhuma irrattis teessoo imeela isaa nan argadhe. Imeelas nan ergeef, innis naaf deebise. Dhma irrattis wal arguudhaf murteessinee torbee muraasa keessatti wal arguu dandeenye.
Kitaaba caalatti na gargaaruu danda’u akka naaf kennu isa nan gaafadhe. Yeroon isa gaafadhettis kitaaba nama Islaamummaa yookin kurdi irraa gara Kiristiyaanummaatti jijjiirramee barreeffame naaf laata jedhee eegen ture. Haata’u malee inni kan na gorse Macaafa Qulqulluu akkan dubbisuudha. Ani Macaafa Baroota dheeraa lakkoofsisetti akkan amanu taasisee na lakkaa’uun isaa baay’ee na dinqisiisee ture. Hundumaafuu yaada isaa irraa fudhadhee Macaafa Qulqulluu dubbisuu ittin fufe, kanan jalqabes wangeela yohaannis irraan ture. Jechoonni jalqabaa wantootan sana dura dhagahe hunda irraa baay’ee adda turan.
“Jalqabatti dubbiittu ture; dubbichis Waaqayyo wajjiin ture; dubbiin sunis Waaqayyo ture. Innis jalqabatti Waaqayyo wajjiin ture. Wanni hundinuu isaan uumame; waan uumame hunda keessaas wanni isaan malee uumame tokkoyyuu hin turre. Jireenni isa keessa ture; jireenni sunis ifa namootaa ture” Yohannis 1:1-4
Dubbisuu koo ittuman fufe. Waa’ee Hafuura Qulqulluu yemmuun dubbisutti miira cimaa kana dura hin qabne keessa seenen ture. Kunis guutumaa guututti nama hafuuraa ta’uu fi yaaduu danda’uudha. Torbeewwan itti fufanii jiran muraasa keessatti Macaafa Qulqulluu dubbisuu irraa kan hafe hojii biraa hin qabun ture. Gaafilee koo hundaafis wanta deebii ta’u nan argadhe. Jireenya koo keessatti yeroo jalqabaatif seenaa ilma namaa jalqaba irraa eegalee hamma ammaatitti jiru hubachuu danda’een ture. Innis yaada guddaa tokkoo fi isa qofaa keessatti kan argamuudha. Yaanni gudaan kunis:- Yesus fayyisaa ilmaan namootati kan jedhuudha.
Gaaf tokko obboleetti koo magalaa biroo keessa jiraattu irraa naaf bilbilame. Isheenis akkan bira dhaqu barbaaddee turte. Ishee bira deemuu nan barbaade, haata’u malee Macaafa Qulqulluu qabadhee deemuu akkan hin dandeenye bareen ture. Sbabni isaas kokolaataa guddaadhan waanan deemu fi sakatta’iinsonni baay’een karaa irra waan jiraniifi. Anis Macaafa Qulqulluu sana yoo argan rakkoo keessa nan gala jedhee sodaadhen ture. Obboleettin koo ulfa waan turteefi dhukkubsattee waan turteef yoo xinnaate rorbee tokkoof achi turuun narra jiraata. Yeroon achi turettis kutaa Macaafa Qulqulluu tokko qofa argacuu osoon danda’ee jedhee hawween ture. Yeroo sanattis macaafni Qulqulluun intarneetii irra akka jiru gra sammuu kootitti hin dhufne ture. Guyyaa jimaataa tokko galgala ergaa imeelaa tokko Waaltar biraa akkan qabu nan bare. Ergichas nan bane, innis kanneen biroo irra adda ture. Akkana kan jedhu ture:-
“Waaqayyo tiksee kooti,ani homaa hin dhabu!
Inni marga lalisaa keessa akkan boqodhu in godha, gara laga itti aara galfatanittis na geessa.
Ani bowwaa dukkanaa sodaachisaa keessa yoon deeme iyyuu, hamaan anatti dhufa jedhee hin sodaadhu; ati ana wajjiin jirta, uleen keeti fi dhaabbanni kee ana in jajjabeessu.
Utuma warri na cunqursan laalanii, ati maaddii naaf in dhiheessita mataa koos dhadhaa ejersaa in dibda, xoofon koos guutee irra in dhangala’a.
Eeyyee bara jireenya koo hundumatti gaarummaan kee fi arjummaan kee ana duuka in bu’u; guyyoota kana hundumaafis mana Waaqayyoo keessa nan jiraadha.” Faarfannaa 23:1-6
Galgala hafe sanas kutaa kana deebisee deddeebisee dubbisuudhan nan dabarse. Gammachuu fi wabii sagaleen kun kennu irraa kan ka’e ija koo keessaa imimmaan ni dhangala’a ture. Yeroon rafes ganama bari’uu isaa malee yerichi hammam akka deeme hin beeknen ture. Haata’u malee guyyichi sanbata osoo hin turin diilbata ture. Haata’u malee ammas Faarfannaan 23 gurra koo irratti ni bilbila ture. Obboleettin kootis ta’ee dhirsi ishee maalif hammas akkan rafe na hin gaafanne. Anis gaafa sanbataa guyyaa guutuu rafuu koo fi rafuu dhiisuu koo isaan gaafachuuf barbaadus garuu qaana’ee (saalfadhee) isaan hin gaafanne. Gaafachuun bu’aa hin qabu, sababni isaatis ani du’ee du’aa ka’uun koo (jireenya haarawa argachuun koo) natti waan dhagahameefi.
Guyyoota muraasa itti fufanii jiran keessatti ani jijjiiramuu kooti fi nama biraa ta’uu koo hiriyoota kootitti nan hime. Yemmuun waa’ee amantaa kootii itti himus miira keessa ta’een ture. Haata’u malee waa’ee Waaqayyoo dhagahuuf eenyumtuu dantaa waan hin qabaannef abdii nan kutadhe. Namni hunduu wa’ee Waaqayyoo dhagahuuf yeroo kan hin qabne fakkaata ture. Maatin koo jijjiirramuu koo ni ganan, tarii anaa fi amantii koo jidduu filannoo jiru baadhachuu waan hin dandeenyef ta’a.
Deebii namoonni agarsiisaniin baay’ee garaa na hanqata ture; haata’u malee booddee irra kanan hubadhe namoota kan jijjiirru nu akka hin taanedha. Onnee namootaa jjjiiruu kan danda’u ayyaana Waaqayyoo qofadha. Carraaqqii mataa kootitiin namoota jijjiiruf yaalii taasisuu irra namootaf kadhachuudhan yeroo fudhachuun akka na barbaachisu hubadheen jira. Deebiin ani isaanitt agarsiisuu qabu jaalalaa fi araara malee murtii ta’uu akka hin qabne hubadheen jira.
Azaad, Iraaq irraa
Maddi hiikkaa Called to a higher purpose
Islaamummaadhaf Deebii, Afaan Oromoo Fuula Duraa


text:
Tuesday, December 12, 2017
Gaaffii: OPDO, Dhabbilee Siyaasaa fi Aktiivistoota Oromootiif.
Gaaffii: OPDO’f.
Ø Yeroo amma Woyyaaneen woraana isii Oromiyaa keessatti bobbaastee Oromoo lafarraa fixxu OPDO walitti bu’iinsa maaliif jetti?
Ø Woyyaaneen Oromiyaa keessatti yakkaa yoo hojjattu “seeraan ilaallaa” jedhan worri OPDO, seeraayyuu Woyyaane cabsaa jira; akkasuma manni mutiille Woyyaanetti harkaa qaba waan ta’eef, seeri isaan ilaalaniin kun kam? Woyyaaneen Oromiyaa seenanii seera cabsuun dura, Woyyaanuma Oromiyaa keessa maaliif fidan yookiin eeyyaman? Ofiif biyya bulchuu dhadhabanii daboo/jigii/guuza Woyyaanee yaammatan moo tunuu maal?
Ø OPDO tooftaaf dubbii afaanii jijjiiratte moo, tooftaa Oromoo fayyadu jijjiiratte?
Ø OPDO’n dhugumaan Woyyaanee wajjiin waldhabdee jirti moo sobdee waldhabdee?
Ø OPDO Obbo Lammaa Magarsaa kun dhuguma haasawa afaaniirra kan darbe, gochaan Oromoo cinaa dhaabbachaa jirtii?
Ø ‘Sabboonummaan’ OPDO kan yeroo ammaa kun, ilaalcha ABO ittiin rukutuuf moo, dhugumatti Oromoo bilisa baasuuf?
Ø Ummata Oromoo kan bulcha jiru OPDO dha; ummataan tasgabbaa’a jedhaniinii, erga ummanni tasgabba’ee duuba waraana itti bobbaasuun kun maal? Ummanni OPDO dhaga’ee tasgabbaa’e haa jennuu mee; “woraanaan walitti bu’e” jechuun kun maal? Oromiyaan dirree waraanaati moo? Ummanni Oromoofi Poolisiin Oromiyaatuu kunoo waliif galanee, woraanni Woyyaanee hoo maal fuudha Oromiyaa keessaa?
Ø Yeroo Oromoo Abdi Ille adabbii seeraatiif eeguutti, gaafa Woyyaaneen Abdi Illeetiif badhaasa waancaa kenniteef Oromoon ‘qurxii’ isaa beekateera. OPDO’n hoo ‘qurxii’ isii hin beekkanne moo, jara ABDII ILLEE badhaase san duubaan jirti? OPDO, mee yeroo amma kana dubbii keessan kana uummanni dhugaa fi dhara ta’uu isii akkamiin adda haa baafatuutii?
Ø Yeroo Woyyaaneen Oromoo lafarraa fixaa jirtu kana, OPDO’n dhaabbi yookiin murtee isii maaliif uummataaf hin ibsinee? OPDO’n amma gara ummataa jirti moo fakkeessuun gama Woyyaanee jirti?
Ø OPDO’n dhugumaan yoo gara Oromootti deebitee jiratte, maaliif badii Woyyaanee kana akka nama maqaa haadha soddaa lagatuutti maqaa Woyyaanee lagatte, “KIRAA SASSAABDOOTA, KONTIROOBAANDISTOOTA…” jechuun haasoftii? Tooftaa…jedhu, tooftaan kun hujiirra kan oolu erga Oromoon lafarraa dhumeen duubaa? Ergasuu tooftaan kun amma Oromoo fayyadaa jira mooree, Oromoo miidhaa jiraa?
Ø Yoo akka afaaniitti, Oromiyaan OPDO’n kan bultu taate, Agaazii maaliif Oromiyatti galchan? Yoo beekamtii fi fedhii isaanii malee woraanni Woyyaane kan gara Oromiyaa gale ta’e, waan biraatuu afaaniin bulleessanii kan woraana Woyyaanee kanarraa maaliif irraa dubbatuu dhiiste OPDO’n?
Ø Sochii dinaagdeefi daldala hundaa Woyyanetti harkaa qaba waan ta’eef, maallaqni maqaa gargaarsaatiin guurame kun deemee-deemee kaazinaa Woyyaanee kan seenuufi gara galee miidhaa Oromoo irratti kan dhaqqabsiisu yoo ta’e hoo? “Oromoota naannoo Somaalee irraa buqqa’an gara Somaaleetti deebisnaa” jechuun, maallaqa guurame ABDII ILLEEtiif dhaqaa kennaa jechuu hin ta’umoo?
Ø “OPDO’n osoo kan jijjiirama dhugaatiif qophooftee jiraatte badii tokko malee kan hidhaman, hoggatoota siyaasaa Oromoo qabsoo karaa nagaa jedhanu, Dr. Mararaa Guddinaatiifi Obbo Baqqalaa Garbaa faa hidhaarraa akka hiikkamaniif dhiibbaa gootii” namoonni jedhan hedduudha. OPDO’n Obbo Lammaa Magarsaa akka Dr. Mararaa Guddinaatiifi Obbo Baqqalaa Garbaa faa hiikaman garaa isaaniirraa ni fedhanii?
Ø Haasawa Obbo Lammaa Magarsaa kana “bubbullee ilaallaa” jechuun kun, yeroon bubbulanii ilaalan hin dabarree?
Ø OPDO’n kaleessaa Kaayyoo Oromootiif miti, kan hundoofte. Ammaayyuu hanga olaantummaan Woyyaanee jirutti dantaa Oromoo tiksuu hin dandeettii? OPDO’n olaantummaa Woyyaanee cabsite moo, afaaniin cabsaa gochaan olaantummaa Woyyaanee tiksaa jirti?
Ø “OPDO filannoo lama qofa qabdi. Tokko akkuma afaaniin jedhaa jiran, Woyyaaneerraa citanii ummata Oromootti galuu. Gaafa filannoo jalqabaa kana filatane, Woyyaaneen waldhaban. Gufuu bilisummaa Oromoo ta’uun hafee, qaama qabsoo bilisummaa Oromoo taati OPDO’n” kan jedhan hedduu. “Filannoon Lammeessoo ammoo, tooftaa jijjiirachuun damma afaan dibatanii akkuma baran ummata Oromoo gufuu itti ta’uun fixchiisaa jiraachuu. Kana kan godhan yoo ta’an, yeroo dhihoo keessatti sobni isaanii itti barame ummanni Oromoo yeroo dhumaatiif Woyyaaneefi OPDO ille waluma faana ka’ee balleessa. Osoo onneefi kutannoon jiraatte OPDO’n filannoo tokkeessoo irratti yeroon seenaa hojjattu ammaa” warri jedhanille jiran. Ummanniifi miseensonni OPDO hoo yaada kana akkamitti ilaalaa?
Gaaffii: Dhabbilee Siyaasaa fi Rogeeyyii (Aktiivistoota) Oromootiif.
Ø “Dararaa Woyyaaneen ummata Oromoo irraan gahaa jirtu, adda durummaan kan komatamuu qabu, hoggantootaa dhaabbilee siyaasaa Oromooti. Hoggantoonni kunneen silaa garaa garummaa jidduu isaanii xumuratanii, kaan woliifuu obsanii, kaan woliifuu dhiisanii yeroon tun silaa yeroo ormaayyuu fira godhatanii woyyaanee qofarratti qabsa’uu qaban turan. Amma garuu wanti argaa jirru faallaadha. Jarri kun, yeroo Woyyaaneen ummata Oromoo lafarraa fixaa jiran kana yoo woliif hin galin, yoom waliif galuuf deemanii?” gaaffiin jettu hawaasa baldhaa keessa jira. Dhaabbileen siyaasaa gaaffilee kana akkamitti ilaalan?
Ø Aktiivitoonni yookiin rogeeyyiin Oromoo biyya baqaa jiranille, daanduma dhaabbilee siyaasaa Oromoo maaliif qabatanii, maaliif walii hin galle?
Ø Diyaaspooraan qabsoo fi tokkummaa Oromootiifi riqicha moo farra? Akkamiin riqicha ta’aa, akkamiin ammoo farra qabsoo Oromoo ta’a diyaaspooraan.
Ø Dhaabbileen siyaasa Oromootiifi aktiivistoonni Oromoo ummata garamitti oofaa jirtan? Kuun hiriira bahaa jedha, kuun keessan hiriira dhaabaa jedha, isii Oromoo kana isin garam oofaa jirtan?
Ø Ilaalchaafi filoosoofii siyaasaa irratti waldhabuun quufaafi badhaadhina. Amma quufaa badhaadhina keessa hin jirru, garbummaa irra darbamee duguuggaan sanyii Oromoo irratti raawwatamaa jira. Tan filoosoofii siyaasaa bulfannee itti deebinaa, tan bilisummaa tanarratti dhaabbileen siyaasaatiifi rogeeyyonni maaliif irratti woliif galuu dhabanii? Oromoof jecha woliigaluu dadhaban moo ofittummaa isaaniitiif jecha woliif galuu dadhabanii?
Ø ‘Toofta, toofta’ jechuunis gaarii ta’e, garuu tooftaan kun yoom Oromoo dhaqqaba, erga Oromoon lafarraa dhumeen duubaa?
Ø “Siyaasni miiraan hin oofumuu” jettan, yoo Woyyaaneen duguuggaa sayii waqtuma waqtiidhaan Oromoo irratti raawwattu, miirri Oromoo Oromoof hin aarre miira Oromooti.
Ø Daamuun waan nama hin iddineef namoonni guyyaa waareetiitin ibiddaafi aara malee dhaqanii damma isii jalaa qotatan. Kinniisni waan nama idduuf ammoo, ibiddaafi aara qabatanii lafa qabbaneeffatanii dhaqanii damma kanniisaa baafatan. Oromoo kanaan hanga yomii kanniisa hin ta’inaa, daamuu ta’aa jettaniin?
Ø Kan qawwee jedhuufi kan karaa nagaa jedhu, namuu waan itti fakkaateen Woyyaanee irratti dhagaa darbuu malee, maaliif dhagaa walitti darbanii?
Ø Ergamoota Woyyaaneetiifi ergamoota gareewwaan Oromoo hanga addaan baasuu wollaalanitti keessumattu biyya alaa kanatti maaliif walirratti duultanii yookiin duulchisanii?
Ø Qabsoo Oromoon gaggeessaa jiru kanarratti, daa’immaan dabalatee hirmaannaa waan qabaniif, wal-galateeffachuun garuma fuula duraatti qabsoo oofuu malee, qabsoo oofuu irratti maaliif waljibbina yookiin wolqoxxisnaa?
Ø “Karri abbaan dhibbi cufu banaa bulaa” jedha Oromoon. Qabsoo iddoo dhibbatti hiranii maaliif Oromoo humna dhoowwanii?
Ø Waldhabiileen dhaabbilee siyaasaa jidduu jirtu kan kaayyoo Oromoo fi Oromiyaati caala moo kan gareefi fedhii aangootti caalaa?
Ø Faranjiin, “dhaabbileen siyaasaa Oromoo ofiifuu waliigalanii ummata isaanii qabachuu hin dandeenne, biyya akkamiin bulchuu danda’anii?” gaaffi jettu kan isin irratti kaasanu akkamiin jalaa bilisa of baastu mee?
Ø Oromoon diyaaspooraa gaafa gosaa fi amantaan woldorgommii keessa seene, Somaalee gosaan wal-loluun biyya diigde akkamitti ilaaltan.....?
Daniel Bariisoo Areeriitiin, Muddee 12, 12, 2017.
Tuesday, October 17, 2017
ኦሮሞና ኢትዮጵያ:- ኦሮሞ ኢትዮጵያን እንደወደዳት ኢትዮጵያም ኦሮሞን ከወደደችሁ ከቶ አይለያዩም!
ባንደኛ ደረጃ ኢትዮጵያን ልያጥፋትም ሆነ ልያኖራት የሚችለው የኦሮሞ ህዝብ ነው። የኦሮሞ ሕዝብ የኩሽ (የኢትዮጵያ) አባት ስለሆነ የኢትዮጵያን አደራ በቀዳሚነት መውሰድ ያለበት እሱ ነው! ኢትዮጵያን ኢትዮጵያ ካሰኙት ብሄሮች ውስጥ የኦሮሞ ሕዝብ በሁሉም መስኮች የአንበሳ ድርሻ አለው። አሮሚያ ማንም ኢትዮጵያዊ በሰላም የሚኖርባትና ሰርቶ የሚለውጥባት ሀገር ናት። ለፖለቲካ ፊጆታ ሲባል እንደሚባለው፣ የኦሮሞ ህዝብ ጠባብና ጎሴኛ ብሆንማ ኦሮሚያ ‘የኢትዮጵያ አውሮፓ ወይንም የኢትዮጵያ አሜሪካ’ አትሆንም ነበረ። አሁን ከደረሱበት ስልጣኔያቸው ምክንያት በአውሮፓና በአሜሪካ፣ የሰው ልጅ ሰው በመሆኑ ብቻ ይከበራል። የኦሮሞ ሕዝብ ደግም በአውሮፓውያንና በአሜሪካውያን በፊት የዲሞክራሲ መሠረት የሆነውን የገዳ ሥርዓት ያለውና በገዳ ይተዳደር የነበረ አሁንም የገዳ ስርዓት ያለው ሕዝብ ነው። የኦሮሞ ድሞክራሲ(ገዳ ሥረዓት) ከግሪክ ድሞክራሲም እንደምቀድም ተመስክሮለታል። የከግሪኮቹ ድሞክራሲ ባሪያና ሴቶችን አያሳትፊም ነበር። በኦሮሞ ድሞክራሲ(በገዳ ሥረዓት) ግን ባሪያ የሚባል ነገር የለም፣ ሰው ሁሉ እኩል ነው።
የኦሮሞ ሕዝብ በቄኤው ላይ ከሌሎች ኢትዮጵያውያን ጋራ ተቻችሎ እንድሮር የገዳ ሥርዓትም መሠረት ጥሎላቸኋል። ከዬትኛውም ከኢትዮጵያ ክልልች ሁሉ በይበልጥ ሁሉም ብሄር መጥቶበት በሰላም የሚኖርባትና ሰርቶ የሚለወጥባት ሀገር (ክልል) ኦሮሚያ ናት። በሌሎች ክሎሎች ሌሎች ብሄሮች መኖር አይችሉም ማለቴ አይደለም። ለምሳሌ መቐሌ ብንሄድ በከተማም ሆነ በገጠርም ትግርኛና ትግሬ ብቻ ነው የሚናገኘው። በተመሳሳይም ወደ ባሕርዳር ብንሄድ አማርኛና አማራን ነው የሚናገኘው። ወደ ኦሮሚያ ብንመጣ ግን እንኳን ትልቅ ከተማ ቀርቶ ከትትንሾቹ ከተሞች ኦሮምኛና ኦሮሞን ብቻ አይደለም የሚናገኘው። ይህ ደግም ኦሮሞ እውነተኛው የኢትዮጵያ አባት መሆኑን ያስመሰክርለታል። ኦሮሚያም እንደ ጥሩ እናት ሁሉንም ብሄሮች ሳታዳላ በእኩልነት አስተናገዳለች ወይንም አሳደጋለች።
እንደ ወጋችንና ባህላችንም አባት የአባትነት ቦታ ፍቅርና ክብር ማግኝት ያስፈልጋል፣ ካልሆኔ ባሳደገው ልጆቹ ይፀፀትና ይረገማል። የአባት እርግማን ከዘር ወደ ዘር ይተላለፋል፣ የእናት ደግሞ ህይወትን ያቀጥፋል። ስለዚህ መሠረታዊና ወቅታዊ የኦሮሞ ጥያቄ በቄኤዬ ላይ (ባገሬ) መሬቴ፣ቋንቋዬ፣ ባህሌ፣ንብረቴ፣እምነቴ፣መብቴ ወዘተ ይከበርልኝ ነው። በኢትዮጵያ ውስጥ በቁመቴ ልክ ልብስ ይሰፋልኝ ነው ዋንኛው ያሁኑ የኦሮሞ ጥያቄ... የኦሮሞ ሕዝብ ለራሱ በቻ ሳይሆን ለተጭቋኝ ህዝቦችም ጭምር ነው እየታገለ ያለው። የኦሮሞ ጥያቄ የኢትዮጵያ ጥያቄ ነው! ሌሎች ተጨቋኝ ብሄሮችም ኢትዮጵያን ማዳን ከፈለጉ የኦሮሞን ህዝብ ትግል በጥርጣሬ ዓይን ከማዬትና ዝም ብሎ ከመቀመጥ ይልቅ ወደ ትግሉ በመቀላቀል የትግሉን አካል መሆን ይጠበቅባቸኋል።
የኦሮሞ ሕዝብም ለኢትዮጵያ መሶሶ፣ ግንድና አባት እንደነረ ለወደፊትም መሆን እንደምችል ‘ለኢትዮጵያ ሙግዚቶች’ ማሳያት ወይም ማሳመን መቻል አለባቸው። ወደድንም ጠላንም የዓለማችን ሃያል ሀገሮች እንደ ኢትዮጵያ ያሉት ጨቅላ ሀገራትን በሙግዚት ነው የሚያስተዳድሩት። መግዚት እናት ለአደራ ወይንም ለጥቅም ነው እንጅ እንደ ወላድት እናት ሁሉም ችላ ህፃንን አታሳድግም። ሕፃን ልጅ ለሙግዚት እናት ሲንሰጥ የሙግዚቷን ፍላጎት ማወቅ የግድ ይላል።
ያለ ኦሮሚያ ኢትዮጵያ እንደምታስነክስ የኢትዮጵያ ሙግዚቶች እንደሚያውቁ አውቃለሁ። ለዚህ ነው ባንደኛ ደረጃ የኢትዮጵያን አደራ የአሮሞ ሕዝብ መውሰድ አለበት ያልኩኝ! ካንድ ሰው ሁለት ሰው ይሻላል። ፍቅር ካለ ሁለት ሰዎች በመዋደድ በትዳር አንድ በመሆን ቤተሰብ ይመሰርታሉ። ፍቅር በመሃከላቸው ካለ ልጆችና ንብረት ባንድ ላይ ያፈራሉ። መዋደድና መግባባት ካልቻሉና ከተካሰሱ ግን ፍርድ ቤት በህግ ይለያቸኋል። መለየት የጥላቻ ምልክት ነው! እንኳን ለሰው ልጅ ቀርቶ ለእንስሳት ፍቅርን ከሰጠነው ጥሎን አይሄድም። ኦሮሞ ኢትዮጵያን እንደወደዳት ያይል ኢትዮጵያ ኦሮሞን ከወደደችሁ ኦሮሞና ኢትዮጵያ ከቶ አይለያዩም! ስለዚህ ፍቅርን እንስበክ! ፍቅር ካለ ሁሉ አለ። ፍቅር ሁሌም አሸናፊ ነው።
Saturday, September 16, 2017
Lola Woyyaaneen Gujii Lixaatti bante, waan amma (update):
Guyyaa, Sanbata diqqaa (Saturday 16/09/2017)
Lolli Woyyaaneen maqaa ummata Kibbaa Burjiitiifi Amaarootiin kibba Oromiyaa Lixa Gujiitti bante ammaayyuu itti fufee guyyaa 4ffaaf deemamaa jira. Lolli kun lola uummanni Gujii, Burjiifi Amaaroon wal-lolaa jiranuu miti; lola Woyyaaneen maqaa uummattoota kanaatiin bante male. Haa ta’uu malee, namootaafi qaamolee ergama Woyyaanee fudhatanii daangaa Oromiyaa cabsanii seenan dhahuun ifirraa deebisuun dirqama. Akka odeeffannoo madda amanamaa irraa argadhetti, Poolisoonniifi milishoonni naannoo Kibbaa gama Burjii goranii Burjii gargaaruun Gujii lolaa jiran. Gama Oromiyaatiin ammoo, gargaarsi ummanni Gujii argate hin jiru.
Gujiin, akka Burjiin poolisootaafi hidhattootaa mootummaa Kibbaarraa gargaarsa argataa jiranu gargaarsa mootummaa naannoo Oromiyaa irraa argachuu dhabulle, Burjii loleetuma lolee gara magaalaa Burjii Goochee, Biilaa fi Sooyyamatti galcheera. Magaalonni Burjii kunneen “humna raayyaa ittis biyyaa kan Itoophiyaa” tiin (‘makkalaakkayaan’) eegama jira.
‘Makkalaakkayaa’ lle waan nageya buusu fakkaatee Burjii irra goree Gujii rukutaa jira. Lola higa ammaatti lolamaa jiruun, Gujii irraa namoonni 4 yoo woreegamanu, gama Burjiitiin ammoo namoonni 30 olii ijjeefamaneeran. Miidhaan gama qabeennaatiin gahe ammoo, Gujii irraa manni buuyyoo (citaa) 3 gubateera. Burjii irraa ammoo, manni buuyyoo (citaa) gara 10 gandoota mandara didiqqaa isaanii keessaa gubateera. Kan Burjii Fichaan (maasiin) midhaanii kan akka garbuu, Xaafii, boqqolloo hektaarri 500 olii gubateera.
Akka maddi odeeffannoo kiyyaa jedhetti, magaalaa Bulee Horaa keessa Ganda Burjiin qofti jiraattu, kan manni saba biraa tokkolle jidduu hin jirre gara mana 500tti jira. Magaalaa Bulee Horaa kana keessatti Burjiin tun meeshaa woraanaa iddoo isiin fiddee kan hin beekkamne hidhatte, fooddaa (maskootii) manaatiin loluudhaan nama nageyaa harka duwwaa jiruufi makiinaa sochii dhoowwitee jirti. Agaaziifi Poolisoonni mootummaa kan Bulee Horaa jiranille caldhisaneetumaa ilaalaa jiran. Haa ta’uu malee, Gujiin xiyyeeffannaa guddaa gara daangaa Oromiyaatti kennee gara daangaa duuleeraa, akkasuma duulaa jira. Burjiin Bulee Horaa ganda Burjiirraa garuu, uummatuma magaalaa keessa harka duwwaa deemuu, mana keessa teettee qaawaa manaatiifi fooddaadhaan dhukaasaa bulte eda.
Gama Aanaa Galaanaatiinille, lolli Gujiifi uummata Kibbaa kan Amaaroo jedhamu jiddu erga jalqabamee guyyaa 4ssoo qabateera. Mootummaan Woyyaanee, ta’e jedhee itti yaadee kallatti adda addaatiin lola labsee Oromoo waraanaa jira jedhan. “Qaruuxeen haadha daa’imaa ifii dhuuftee funnaa (funyaan) qabatti akkuma jedhamu, kan harka uummata biraatiin nu lolaa jiru mootummaa Woyyaaneeti malee, uummata kanneenii moti” jechuun dubbatan uummanni Gujii.
Maddi odeeffannoo kiyyaa kun akka jedhetti, “Oromoon gara biraa jirtan, lola nurratti baname kana deegarsa hamileelle taatu isinirraa dhabneerra jedhan. Lola nuuti guyyaa 4ffaaf itti jiruu kana, namni waa’ee isaa dubbatuufi sagalee keenna dhageessisu akka malee diqqaadha” jechuun komii isaanille asumaan dhaammatane.
Wednesday, August 16, 2017
Haasofni Obbo Lammaa Magarsaa 'April the fool' ta'innaa?
Haasofni Obbo Lammaa Magarsaa 'April the fool' ta'innaa? Obbo Lammaan eennu abdate akkasitti haasawa, warra isa muudatee ergate moo, uummata Oromooti?
Ana duruu wanti naaf hin galin, haasawa Obbo Lammaa Magarsaati. Haasofni Obbo Lammaa Magarsaa diyaaspooraa hedduu hunda akka booji'e quba qaba...Garuu Sobni nama oolcha malee nama hin bulchu...Dubbiin Obbo Lammaa akka jajamteen osoo lafarratti gadi hin bu'in bubbulte.Sobni bule hollaa (kijiba) ta'a jedha Oromoon. Obbo Lammaan akkaataa nama itti soban yeroo basaasummaa biyya Israa'eeliitti barate, baratuu mala. Goommaa 'Worraaqsa diinaagdee' isaallee Abbay Xahaayyeen faa misimaaruma gibiraa tokkoon jalaa dhoosane; silaa dubbiin warraaqsaa sun dansa'a, yoo kan arrabaa qofaafi soba 'April the fool' jedhan san hin ta'in taate.
Obbo Lammaan eennuun abdate akkasitti haasawa, warra isa muudatee ergate moo uummata Oromooti? Deebii gaaffii kanaa obbo Lammaadhumaaf dhiisa. Garuu wanti ani Obbo Lammaa gorsu, yoo uummata Oromoo Abdattee akkasitti haasofta ta'e, kana caalaa yeroo hin qabdu bunni si jalaa qabba'e waan ta'eef seenaa hojjadhu...yoo ammoo ergama Woyyaanee warra dantaa isaaniitiif OPDO Adeetitti (Tigiraayitti) hundeessanee san bahaa jiraatte, afaan Keeti sabboonaafi daammii sun keemistirii Qeerroo Oromootiin callabba'ee asiiditti jijjiiramee afaan kee si gubuuf qophaa'eera.
Akka baay'ina barcumaa paarlamaa keessaa qabdutti, silaa biyya bulchuun olaantummaa Tigiroota (Woyyaanee) dhabasiisuun dantaa Oromoo eeksisuun kan male, silaa OPDO (miseensota OPDOti) akka hin jenneefille, haqni yoom paarlaamaa Itoophiyaa keessa teettee (teessee) beekti, afaan qawweerra male.
Woyyaneen gaafa OPDO dantaa isaaniitiif hundeessiteeyyuu shakkitu, loltoota isii bobbaastee Oromiyaafi OPDO iyyuu boojiti. OPDO keessa sabboontonni akka jiran shakkii hin qabu. Garuu, kana booda OPDO'n, Oromo People Democratic Revolution (OPDR) tti of jijjiiruun dantaa Oromootiif dhaabatuu qabdi. Nuuti Oromoon (sabboontonni dhugaa) kan qabsoofnuuf, Oromoo qofa bilisa baasuuf osoo hin taane, OPDO ille bilisa baasuuf.
Sunday, August 6, 2017
Governmental Checks and Balances in Ethiopia
Qaamolee mootummaa sadiin-Seera baastuu, reesa raawwachiistuufi seera hiiktuu.
Legislative, Executive and Judiciary:Check and balance
Tuesday, April 18, 2017
Thursday, March 16, 2017
Årstider-waqtiilee-seasons
NB: the Swedish seasons and the Oromo seasons are not the same. When it is winter in Sweden, it maybe Summer in Ethiopia (Oromia). This translation is put according to Swedish seasons order.
Hub. Waqtileen biyya Siwiidiniifi Oromoo tokko moti. Yeroo Siwiidin keessatti ganna ta’u, Oromiyaatti (Itoophiyatti) ganna ta’uu mala. Hiikaan kun tartiiba biyya Siwidiiniitiin jira.
OBS: de svenska årstiderna och Oromo
årstiderna är inte samma sak.
När det är vinter i Sverige, är det sommar
i Etiopien (Oromia). Denna översättning
sätts enligt svenska säsonger ordning.
Monday, March 13, 2017
Qubee Afaan Oromoo-The Oromo Alphabet
· Qubee Afaan Oromoo or the Oromo Alphabet has also some double letters of consonants than the English Alphabet. These especial double letters are Ch, Dh, Ny, Ph, and Sh. These double letters are called “Qubee dacha” in Afaan Oromoo.
· Qubee dubbifamaa- which means consonants: b c d f g h j k l m n p q r s t v w x y z
· Qubee dubbachiiftuu-which means vowels: a e i o u
· In addition to the entire 26 letter English Alphabet, we Oromoo have five especial double letters such Ch which gives Cha sound, Dh which gives Dha sound, Ny, which gives nya sound, Ph, which gives Pha sound and Sh which gives Sha Sound.
· In Afaan Oromo or Oromo Alphabet, letters like V, P, and Z are borrowed letters. These letters are called “Qubee ergisaa” in Afaan Oromoo.
Here with video:
Tuesday, February 14, 2017
Ibidda rafe huubni to'achuu kajeele/ የተኛው እሳት ገለባ ልቆጣጠር ፈለገ
Qe’ee addurreen hin jirre, hantuunni xarapheezzaa yaabdee sirbiti/ ድመት ያልዋለበት ቤት አይጥ ወንበር ላይ ወጥቶ ይጨፍራል
የከሰረና ፖሊትካ ጃማሪ በኦሮሞ ለምን ‘practice’ ይወጣል? ዶ/ር ፍስሃ እሼቱም ሁለተኛ ዶ/ር ሃይሌ ላሬቦ ሆነው ብቅ ብሏል…“አዲስ አበባ የአማራ እንጂ የኦሮሞ አይደለም” ዶ/ር ፍስሃ እሸቱ። ድመት ያልዋለበት ቤት አይጥ ወንበር ላይ ወጥቶ ይጨፍራል ይላል የስዊድን ተረት!
Kan kasaareefi jalqabaan siyaasaa Oromoorratti shaakalaa? Dr. Fissaha Isheetuu namni jedhamu akkuma Dr. Haayilee Laareeboo tuffii Oromoof qabu dubbateera. Keessattuu, “Finfinneen Kan Amaaraati malee kan Oromootii miti” jedheera. Ibidda rafe huubni to’achuu kajeele dhiiro. Qe’ee addurreen hin jirre, hantuunni xarapheezzaa yaabdee sirbiti jedha mammaaksi warra Sweden….
Friday, February 10, 2017
My Freedom Letter book:kitaaba Kiyyaa Xalayaa Bilisummaa: “የነጻነት ደብዳቤ” የምለው መጽሃፌ
This is my book “Freedom Letter” on internet, which was published in 2015. It was written in three languages: Afaan Oromoo, Amharic, and English. I couldn’t publish it in mass, as well as distribute to Ethiopia and many different countries, but many people are asking me about it. On the other hand, many issues that I raised in my book last time are becoming to Ethiopian current issues. Therefore, I have uploaded the “Freedom Letter” on the Internet. Click this link to find the entire contents of the Freedom Letter Book:
https://drive.google.com/file/d/0B6IRIm0YNvRMMlU4S1JvUUdOeGM/view
https://drive.google.com/file/d/0B6IRIm0YNvRMMlU4S1JvUUdOeGM/view
Kun kitaaba Kiyyaa “Xalayaa Bilisummaa” afaan sadiin: Afaan Oromoo, Afaan Amaaraatiifi Afaan Ingiliziitiin barreessee waggaa lama dura maxxanseedha. Kitaaba kana, namoonni hedduunis waan na gaafachaa jirtaniif, akkasuma dhimmoonni ani keessatti barreesse hedduun yeroo amma haala wayitawaa ammaa ta’aa waan jiraniif PDF dhaan online interneetii irratti gadi dhiiseera. Kitaaba guutuu argachuuf qunnamsiistuu ykn liinkii kana tuqa: https://drive.google.com/file/d/0B6IRIm0YNvRMMlU4S1JvUUdOeGM/viewhttps://drive.google.com/file/d/0B6IRIm0YNvRMMlU4S1JvUUdOeGM/view
ይህ ከሁለት ዓመት በፊት በሶስት ቋንቋ ማለትም በኦሮምኛ፣ በአማሪኛና በእንግሊዘኛ ያሳተምኩት “የነጻነት ደብዳቤ” የምለው መጽሃፌ ነው። በመጽሃፌ ውስጥ የጠቀስካቸው ብዙ ነገሮች አሁን ወቅታዊ ሁኔታ እየሆኑ ናቸው። ፕ/ር ሃይሌ ላሬቦ በቅርብ ጊዜ ያመጣ አስቂኝ ታሪክና የመሰሎቹ ኋለ ቀር ምኞት እንድሁም በኢትዮጵያ ጥላ ስር የምቆመር ቁማሪ እንዳልቀረና መቅረት እንዳለበት እንስቻለሁኝ። መጽሃፉን ለብዙ ጠያቂዎች ለማድረስ ስላልቻልኩ በፕድኤፍ መልኩ በእንቴርኔት ላይ ለቅቻለሁኝ።
https://drive.google.com/file/d/0B6IRIm0YNvRMMlU4S1JvUUdOeGM/view
https://drive.google.com/file/d/0B6IRIm0YNvRMMlU4S1JvUUdOeGM/view
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Wareegamtoonni keenya aarsaa of baasuu dhiisii aarsaa kaffaluun yeroo ulfaatu keessatti, aarsaa of baasan qabsoon har’a diina huutee qabdee jirtu akka taliiguuf riqa jabaa nuu ta’aniiru. Har’a gaafa lallabnee garbummaa ofirraa fonqolchuuf gita bittoota habashaa dura dhaabbannu riqichi irra dhaabbannee jirru, riqichi kaleessaas, Har’as, boris dhalootni irra socho’uun qabsoo finiinsaa jiran riqicha wareegamtoota keenyaati. Wareegamtoonni Bilisummaa Oromoo waan guddaa nuu gamaachanii ofii addunyaa kanarraa godaananiiru. Gaafa garboonfataan akkasuma galaanni garbummaa nu liqimsuu nutti foolatutti isaantu riqicha nuu ta’eera isaaniin gamaa gamatti, baraa baratti ce’aa jirra.
Biyya koof of kennee qabsaa’uu, biyya koof aarsaa lubbuu kaffaluu, biyya koo jaalachuu, Oromoo kabajuu wareegamtoota keenya kaleessaarraa dhaalle. Qeerroon har’a Qeerransaaf Leenca ta’ee qabsoo finiinsuun garbummaa hundeen buqqasuuf raasaa jiraachuu duuba icciitiin jiru; wareegamtoota keenya kaleessaati. Diddaa garbummaa isaan finiinsaa turantu wareegama isaan kanfalaniin gara Xumura garbummaatti ol guddate. Guddina qabsoof aarsaa lubbuu kaffalani.
Biyya ofiif aarsaa kaffaluun waan guddaadha, kabaja, jaalala, biyya ofiif of laachuun ayyaantummaadha. Isaan kaleessa wareegamantu Tokkummaa Oromoo har’aa itiche, isaan irraa kutaaf, Gandaan, amantaan wal qooduu dhiisuu dhaalle. Isaan amantaan utuu wal hinqoodiin kaayyoo Bilisummaa qabatanii Shiniigaatti lubbuun wal faana darban sanatu tinnisa qabsoo har’aa ta’e. Wareegama gaafas kaffalaniin tinfa faffaca’uu, tinfa wal qoqooduu, tinfa wal diiguuf wal jibbuu sana barbadeessuu dhaalle..
Har’a gaafa Ebla 15 yaadannu gootota qaqqaalii sabaaf lubbuu dabarsaniif kaayyoosaanii yaadanna; Kaayyoosaanii galmaan gahuuf kutannoo horanna, wareegama nu baasisuu qabu irraa duubatti akka hinjenneef ekeraa isaaniif kaayyoo isaaniitu nu dirqa. Lafeef dhiiga isaaniin irbuu qabsoo walii seenna. Wareegamtoota shiftoota halagaan dhabne sana yaadachuun kaayyoo Adda Bilisummaa Oromoo ykn kaayyoo Oromoo galiin gahuudhaaf murannoo horachuudha.
Ebla 15 uummata Oromoo biratti yaadannoo barabaraa ta’ee hafuun riqicha qabsoo har’aa ta’uusaati. Jaallan qaqqaalii hoggantoota ABO bakka tokkotti amantaan utuu wal hinqoodiin lubbuun darban sana yaadachuun warraaqsa gadjabeessuun garboonfataa buqqaasuuf nu kakaasa, nu si’eessa, booree nutti naqa.
Guyyaa seena qabeessa kana Shaamaa qabsiisuu qofaan dabarsina miti, shaamaa boba’ee hindhaabne of keessatti qabsiisuun yeroo mara yaadachuudhaaf akkasuma kaayyoosaanii galiin gahuuf irbuu haaronfanna. Irbuun irbuu gootaa, irbuu haqa uummataati. Irbuu ishee rakkinaaf nama hinjilbeenfachiifne, irbuu haalaan nama bitintirsitee nama hinkuffifne, Irbuu bubbee siyyaasa garboonfataan nama kaaftee hinbanne, irbuu afarsaa siyyaasa halagaa jala nama dhaabdu, Irbuu kaayyoo, irbuu haqaa, irbuu qabsaa’otaa guyyaa haaronfatanidha.
Eebla 15 guyyaa mudhii jabeeffatanidha. Lafina waliif laafina ofii guyyaan madaalaan, guyyaan hanqina qabsoo gochaa jirruuf waan jabeessuu qabnu itti ilaallutu Ebla 15 dha. Guyyaa ofilaalii(Daawwitii); Guyyaa qabsoo ofii daawwitii wareegamtootaa keessatti of ilaallu eebla 15 dha. Daawwitiin waan fokkataa fuularra nama jiru agarsiisa, Ciimmaa akka haqannu, daalachina fuula keenyaa akka cululuqsinuuf nu gargaara. Qabsoo keessatti wareegtoota ofii yaadachuun Daawwitii qabsooti. Daawitii qabsootiin mucucaata qabsoo jabeeffatu, dadhabina cimsatu.
Isaan lubbuu isaanii aarsaa taasisan keessatti ciminaaf jabina ofii argu. Kanaaf guyyaa seena qabeessa Eeblli 15 ilma Oromoo biratti guyyaa addaa ta’ee kabajama. Guyyaa Oromummaan wareegamaan lalisedha, guyyaa walqoqqooduun dachee nyaatee Tokkummaan uummata Oromoo danbaledha.
Wareegamtoonni keenya biyyee uffatanii, nutti kabajaa uffisuuf lubbuun tarani. Har’a wareegamtoota Bilisummaaf ija namaa guunne, wareegamtoota keenyaaf afaan keenyaan dubbannee xiqqaatus ittiin barreessaa jirra. Utuu dhiibbaa isaan hingoonee uummata bittine taanee hafna ta’a, goota lubbuu isaa laateefin Oromiyaan boquu ol qabattee ija jabinaaf gootummaan saamtota dura dhaabattee falmachuu dandeesse. Wareegamtoota kaleessa kufantu gootummaa dabaleef, isaantu boore itti horee qabsoo danbaliise. Qabsoo halagaa naasisaa jiruuf garbummaa qilee nyaachisaa jiru kanatu bu’aa wareegamtoota keenyaati. Galiin qabsoo keenyaa Bilisummaan, walabummaan, Birmadummaanis wareegamtoota keenyaan mirkana.
Wareegamtoonni Bilisummaa Oromoo baraa hamma baraatti Oromoo biratti nii kabajamu, nii leellifamu, nii yaadatamu, nii jaallatamu, isaan yeroo kamuu jiraatoodha. Eebla 15 Shaamaa keenya keessaan wareegamtoota keenya agarra. Ibsaa qabsiisnee keessatti isaaniin ilaaluun abdii muruuf miti; kutannoo horachuufi. Isaan nuu ifaa dhuman sana yaadanna. Isaan nuuf ifa, ofii dukkana du’aa seenan yaadanna. Isaan utuu nuuf bobaa’anii dhuman, isaan biyyaaf ifaa ta’uuf jireenya isaanii dhaamsan yaadanna. Yaadannoo Gootaa, yaadannoo Leencaa, yaadannoo Qeerransoo, jajjabeetu Ebla 15 dha. Guca nu qabsiisanii, ofii abidda halagaaf garajabina shiftaa sumaleen lubbuu darban yaadanna. Guyyaa Gootota Oromoo miilanaa ka Xumura garbummaa akka nuuf ta’un hawwa.
Horaa Bulaa
Injifannoon Uummata Oromoof
Ebla 1, 2018
Qalbeessaa Dhangi’aan
Finfinnee Oromiyaa


text:
Haala yeroo biyyattii fi Oromiyaa keessatti tahaa jiru ilaalchisuun qeerron bilisummaa Oromoo ibsa ijjannoo armaan gadii baafannee jirra.
1). Finfinneen seenaanis seeranis tan Oromoo waan taatef bulchiinsa Oromiyaa jalatti deebi’uu qabdi.
2). Ajjeechan, hidhaa fi gidiraan maqaa ABOtiin sabboontota Oromoo irratti gaggeeffamaa jiru hatattamaan haa dhaabbatu.
3). Araarri ABO fi mootummaa giddutti godhamaa jiru hatattamaan hojirra ooludhaan Oromiyaa keessatti nagaan waaran haa bu’u.
4). Mootummaan waadaa gale hojirra oolchudhaan Afaan Oromoo haal duree tokkoon maletti Afaan Amaaraa wajjiin hatattamaan Afaan hojii mootummaa fedraalaa haa tahu.
5). Magaalonni Oromiyaa kan akka Dirredhawaa fi Harar Oromiyaa jalatti haa deebi’an.
6). Qabsaa’onni Oromoo kan akka #JaalNadhiiGammadaa,
Abbaa Gadaa #DabbasaaGuyyoo fi ilmaan Oromoo hanga ammaatti achi buuten isaanii sirna mootummaa EPRDFdhabamsiifaman barbaadamuun yoo lubbuun jiraatan akka nuuf gad lakkifaman, yoo lubbuun hin jiraanne ekeraan isaanii uummata Oromoo fi maatii isaanitiif kennamuun uummanni Oromoo kabajaan akka awwaallatu ni gaafanna.
7). Siidan gootota Oromoo kan akka #Taaddasaa Birruu
#Jaarraa AbbaaGadaa
#Maammoo Mazammir
#Waaqoo Guutuu fikkf handhuura Oromiyaa Finfinnee keessatti haa dhaabbatu.
8). Uummata Oromoo naannoo Sumaalee irraa shira diinan buqqifamuun hojii dhabee, mana jireenyaa dhabee, nyaata dhabuun hanga ammaatti osoo hin qubsiifamin rakkoo hammaataa keessa jiran qubsiisudhaan qabeenya fi wanti hojii hojjachuun ittiin of jiraachisan akka kennamuuf ni gaafanna.
10). Dhiha Oromiyaa Wallagga bahaatti ajjeechaa waraanni mootummaa obboloota lamaan irratti raawwate cimsinee balaaleffanna. Qaamni ilmaan Oromoo irratti ajjeechaa raawwate seeratti akka dhihaatu ni gaafanna.
11). Qaamonni ilmaan Oromoo ajjeesaa, buqqisaa, reebsisaa, saamaa turan hundi seeratti akka nuuf dhihaatan ni gaafanna.
12). Qabeenyi Oromoo kan alagaan saamame hundi uummata Oromoof akka deebi’u ni gaafanna.
13). Waraanni raayyaa ittisa biyyaa dhiha Oromiyaatti uummata goolaa jiru uummata keessaa haa bahu.
14). Qonnaan bulaa Oromoo lafa isaa irraa buqqifame beenyan gahaan kennameefii deebifamee haa qubsiifamu.
15). Dhaabbileen siyaasaa Oromoo tokko tahuu qabu. Dhaabni siyaasaa tokkummaa jibbu kan kutaan, gandummaan, gosummaan socho’u uummata Oromoo bakka hin bu’u.
Gurraandhala 2019
OROMIYAA
QEERROO BILISUMMAA OROMOO.


text:
DHALOOTA ISAA :-
Dhaloonni isaa akka bara faranjiitti bara 1934.
BAKKEEN INNI ITTI DHALATE :
Baha Oromiyaa Carcar Laga Arbaa ganda Jarjaree ja’amutti
BARMOOTA ISAA KAN DURAATIFII KAN ITTI AANU :-
Barmoota isaa kan duraa :
•Abbaa isaa kabiir abdulleedharratti barate isaa daa’imaa waan abbaan isaa kabiira biyyaa imaama ummataa tayeef . Eegasii ulamaa’ii carcarii fi harar keessa jirturratti barate.
BIYYA ARABAA DHAQUU ISAANII:-
•Eegasii biyya arabaa dhaqe. yamaniin jalqabee , eegasii biyya sa’udi’ii dhaqee bara 1950 hajjii fi umraa godhee ulamaa’ii biyya sanirratti waa barate. Eegasii beytulmaqdis (FALASXIIN) , Suriyaa dhaqee bara 1951 suuriyaa keessa bara shani ol taa’e. Ulamaa’ii gurguddoo biyya sanirratti waa baruuf jecha kan akka; Sheekh Saalih Farfuur,kan akka Sheekh Abdurrazaaq Halabi’ii kan Imaama masjida UMAWI’II .
MANA BARMOOTAA KAN INNI ITTI WAA BARATE:-
•Mana barmootaa kan FATHGUL-ISLAAMII (ﺍﻟﻔﺘﺢ ﺍﻻﺳﻼﻣﻲ) je’amu seenee achitti barmoota islaamaa hunda barate hanga ajaazaa fatwa`aa ulamaa’in suuriya’aa kenniteefitti .
BIYYA MISRAA DHAQUU:-
•Eegasii suurya’arraa misraa dhaqee bara 1957 mana barmoota olii kan azhar kan (KULLIYYAA USUULUDDIIN)
je’amu seene .
WAAN INNI AZHARITTI BARATERRAA :-
1. Beekkomsa qur’aanaa .
2. Beekkomsa Hadiitha .
3. Beekkomsa Seenaaa(History)
4. Beekkomsa manxiqaafii Falsafa’aa .
5. Beekkomsa Wajji Bulti’ii .
6. Bekkomsa Joghraafi’aa(Geography)
7. Beekkomsa Heeraa (Law).
8. Beekkomsa Amala Namaa
( ﻋﻠﻢ ﺍﻷﺧﻼﻕ ( . 9 . Beekkomsa haala namatti rarra’u kan dhalootarraa hanga du’utti .
BARMOOTA (AZHARITTI) FIXUU ISAANII :-
•Gaafni isaan barmoota jaami’aa azharirraa bayan bara 1962 inni kulliyyaa (USUULUDDIINIRRAA) kan tokkoffa’aa tayee baye, tanaaf iidaa beekkomsaa ta warri misraa amatarraa godhu keessatti ragaa tokkofa’aa badhaasaa wajji harka
JAMAAL ABDULNAASIRIRRAA fudhate bara 1963 .
DALAGAA JALQABUU ISAANII :-
•Isaa mana barmoota islaamaa kan gubba’aa keessatti (MAJISTEER) baru’utti jiru azhar biyya soomaale’etti erge akka kaayuu isaanirratti dalagu, mana barmootaa kan isaanii keessatti qaraasisu’uufii masjida keessatti khuxbaa jum’aadhaa, gorsa
ummataa kennuu. bakki inni dalagaa tana itti jalqabe (BUR`OO) ammoo eega amata sadii azhariin wajji dalagee dalayduu
mootummaa soomaale’etti ida’ame akka waan biyyaa dalagu dandayuuf duuba kitaaba diinifii kan afaan arabaatin mana
barmoota kan Jumhuuriyyaa Soomaaleeyiif barreessuu turee akkuma achitti qubee Afaan Oromoo kaayee yaroo dura
dursootif Raadiyoo Maqdishoo irraa afaan kanaan ummata Oromootiif beekkomsa adda addaa yaroo dheertuu keessatti
dabarsuu ture ..
IRRA GURGUDDOO WAAN INNI TOLCHE YOOKAA
BARREESSE:-
1. Hiikkaa Qur’aanaa Kan Rabbiin itti Bane .
2. Barannaa Gaafa Afrika’aa ( Seenaa O . S . A ).
3. Ibsaa Islaamaa (Islam In Focus)
4. Hiikkaa Abbii shujaa’ .
5. Hiikkaa Hadiiza Afurtamaa Kan Nawawi’ii .
6. Yaada Fayyaa Qabutti Nama Yaamu , Akkaataa Hajji’iifii Umra’aa
7. Hiikkaa Towhgiidaa Xahgaawiin Odeesse .
8. Akkaataa Qur’aana itti Qara’an . 9. Karaa jiddu jireysaa kan sababaa wal dhaba ulamaadhaa ibsuu .
10. Barsiisa akkaataa salaataa . duwaa’ii ganamaa galgalaatin wajji . 11. Kitaaba waan Diinarraa irraa hafiinsi hin jirre nama barsiisuu
12. Oduu afaan oromo`oo barreesu`uu yookaa harfii qubee isaaa kaayu`uu.
13. Hiikkaa qur`aanaa gabaaba .
14. Tariikha nabii nageenyi isarratti haa jiraatu .
15. Hiikkaa Jechoota Arabaatifii Oromo’oo .
16. Kitaaba Walaloo Oromoo (SEENAA OROMO’OO) , Gorsa Joolle’ee , Gorsa Jaalalle’ee , Gorsa Marriissuu , Dhiichisa Dardara Oromo’oo , Dhiichisa Oromiyaadhaa , Faaruu Afaan Oromo’oo .
17. Hiikkaa Riyaadgusgaalihgiin.
18. Gadaa Yookaa Kaayyoo islaamaa .
19. Akkaataa Taraawiihga Kan Karaa Fayyaa qabuun nu gaye .
20. Hiikkaa Waraqaat Kan Usuula Fiqhi’ii .
21. Xalayaa Gorsaa Tan Oromoo Kanadaa, Austraaliyaa, Awroppaa fi Itoophiyaa Keessa Jirtuu Erge .
Arra du’aan dhabnullee yoomiyyuu waan inni nuuf barreessan yaadannoo isaati.
~~~ Najiib Zannuun~~~


text:
Prezidaanti Doonaald Traamp seera tumtoonni kaadhimamaa isaan taayitaa ol aanaa bulchiinsa isaanii kan Raadiyoo sagalee Ameerikaa hoogganu dabalatee dhiyeessan waan hin raggaasisiniif yaa’ii dhaaf kongresii waamuuf dhaadatan.
Traamp akka jedhanitti keeyyata heera US irra jiru kan ennaa aala akkaan barbaachisu prezidaantiin senetii ykn kongresii waamuu danda’a jedhu tuquu dhaan aangoo cimaan qaba jedhan.
Senetiin ykn hojii isaa fiixaan baasee kaadhimamaa ani dhiyeesseef sagalee kennyy ykn immoo sirnaan hojii itti fufee kaadhimamaa koo bakka isaan hin jiraannetti filaa jedhan Tramp.


text:
Biyyoota Laatiin Ameerikaa yokaan Ameerikaa Kibbaa keessatti lakkoobsi namoota vaayirasii Koronaan dhumanii kuma dhibba tokko gahuu isaa irraa kan ka’e, ardittiin addunyaa irratti bakka dhukkubichi itti hammaate haaraa taatee jirti.
Lakkoobsa namoota vaayirasii Koronaan qabamanii miliyoona 1 fi kuma 145 fi 906 Biraaziil Laatiin Ameerikaa sadarkaa tokkoffaa irra jirti. Lakkoobsa namoota vaayirasichaan qabamanii kana keessaa kanneen du’an kuma 52 fi 645.
Akka Yunvarsitiin Joons Hoopkins, kan as Yunaayitid Isteetis keessa jiru akka gabaasetti, lakkoobsa namoota vaayirasichaan qabameetiin, Yunaayitid Isteetisitti aantee sandarkaa lammaffaa irra jirti.
Vaayirasichi Koronaa biyyoota Laatiin Ameerikaa keessatti baay’ee dabaluu isaaf sababaaleen, iyymmaan babal’achuu, akkasumas mootummootaa fi hoogganoota irratti amantaa dhabuu irraa kan ka’e, akeekkachiisa waa’ee vaayirasichaa kennaman salphisanii ilaaluu fi fudhachuu diduu akka tahe dubbatu – xiixaltoonni.
Gama biraatiin Yunaayitid Isteetis, Yunaayitid Isteetis, toora lamaaniinuu jechuun – lakkoobsa namoota vaayirasii Koronaatiin qabamaniitiinis tahe lakkoobsa namoota vaayirasichaan du’aniitiin addunyaa irratti akkuma akkuma sadarkaa tokkoffaa qabattetti jirti. Biyyattii keessatti lakkoobsi namoota vaayirasichaan qabamuun isaanii mirkanaa’e haga ammaatti miliyoona 2 fi kuma 300 yoo tahu, kanneen keessaa namoonni du’an kuma 121 fi 228. Akka gaazzexaan ‘Waashintan Poost’ gabaasetti, kutaaleen Yunaayitid Isteetis lakkoobsa namoota vaayirasichaan qabamanii ol’aanaa qaban, Arizoonaa, Arkansaas, Kaalifoorniyaa, Noorz Kaarolaayinaa, Saawuz Kaarolaayinaa, Tenesii fi Teksaasi.


text:
Manni fayyaa department akka jedhetti, Winnebago guyyaa Kamsaa namni 2 dabalataan sababa covid-19
Manni fayyaa department akka jedhetti, Winnebago guyyaa Kamsaa namni 2 dabalataan sababa covid-19 du’uu isaani himan, waliigalati Winnebago reservation keessaa namni du’e 3 gahuu himan. Namni 60 kan qabame yoo ta’u namni 55 immoo fayyaniiru.
Magaala Sioux city naanawa metro namni 2 dabalatan du’uu himan. Tokko Dakota county keessayi fi tuun ammo umriin isii 61-80 yoo ta’u Woodbury County tti.
Akka conference har’a ganamaati, governor Kim Reynolds akaa jetteti state keessatti nama covid-19 fayyaa jiranirratti akka xiyyefataa jirtuu himte.
Akka isin himtetti fooyeen harawa ikoonomi dhaaf akka argama jiru dubatte.
Gareewan itti gaafatamtoota bisnasaa state afraan dangaa guutu akkasumas miseensota Sioux land chamber of Commerce dabalatee.
Namni hospital seenu sababa COVID-19 torbaan kana keessa gad xiqqaate jira. Garuu bakka state muraasa keesati kan akka Dickinson fi Buena Vista County kan northwest Iowa keesatti argamuu xuqa xuqaadhan ulguddata deemu jira. Reynolds akka jetteti qorannoon Iowa sites torbaan dhuftuu nibanama. Bakka Spirit Lake kan Dickinson county keessa jiruu dabalatee.
Itti gaafatamaan seera guyyaa har’aa kan dabarsee bulchiinsi Trump sagantaa dargagoota immigrant kan “Dreamer” jedhaame beekamu yaddaa qarraa basaan kana jala deemu hin hedani kan deportation dhaabuf qophayee. Gara 70,000 oltuu ijoole DACA jala jiruu, yookin Deffered Action ijoolen ijooluman dhufte sagantaa kana jala jiran.
Andrea Paret dalaydu Department of Justice bakka buutu Mary J Treglia Community House kan Sioux city, ummata immigraantitiif waraqaa qarqaarsa mirga ummata gooti. Akkasumas akka jeteti manni murti Supreme muurti kunii furmaata dhaabaata miti fi hayyaama ittuma fufaa kanna akka ummanni waraqa jaraa haromsifatan.
DACA “Dreamers” kan Iowa keessaa ijoolle 2500 ta’antuu jala jira.
Iowa Workforce Development namni hojuu dhabdummaa guutate turban tarte keesa kara 9,500 olgudattee jira. kunis kan torbaan tarteen kan walfakkaatu ta.a.
Hojii dhabdummaan baayen kan dhufu warshaa fi hojattoota hojii dhuunfa qaban irraayi.
Iowa keesatti lakkoofsi hojii dhabdummaa guutame gara 155,000 kenuuf dhogatamee jiraa. Kunis bayye gadxiqqaate May keessa nama 190,000 dhabee.


text:
Paartiin Naannoo Oromiyaa bulchaa jiru DH.D.U.O kora isaa 9ffaa magaalaa Jimmaatti kan geggeessaa jiru yoo tahu, guyyaa har’aa maqaa paartichaa DhDUO irra gara PDO(Paartii Dimokiraatawaa Oromootti) kan jijjiire tahuu, hogganaan Ijaarsa siyaasaa Baadiyyaa paartichaa Obbo Addisuu Araggaa fuula feesbuukii isaa irratti beeksiise.
Obbo Addisuun itti dabaluun hoggantoonni Paartichaa yeroo dheeraaf tajaajilaa turanis kan geggeefaman tahuu ibse.
Hoggantoonni geggeefaman kunniin:
1. Obbo Abbaa Duulaa Gammadaa
2. Obbo Geetaachoo Badhanee
3. Obbo Kumaa Dammaqsaa
4.Obbo Girmaa Birruu
5. Obbo Dirribaa Kumaa
6.Obbo Isheetuu Dasee
7.Obbo Tafarii Xiyyaaruu
8. Obbo Daggifee Bulaa
9. Obbo Shifarraa Jaarsoo
10.Obbo Abarraa Hayiluu
11.Obbo Suleeymaan Daddafoo
12.Obbo Ittafaa Tolaa
13. Obbo Daanyaachoo Shifarraa fi
14. Aadde Giiftii Abbaa Siyyaa ta’uun beekameera.


text:
Dr. Abiy Ahmad sirna badhaasa Nobeelii torbee dhuftu geggeeffamu irratti miidiyaaleef yaada kan hin kennine tahuu ibsame
Sirni badhaasa Nobeelii bara kanaa December 10, 2019 Norway magaalaa Oslo keessatti kan geggeeffamu yoo tahu, muummichi ministeera Ityoophiyaa badhaasa Nobeelii Nagayaa bara kanaa injifate, sagantaa miidiyaaleef qophaahe irratti kan hin hirmaanne tahuu ibsame. Daayrektarri Koree Nobeelii Norway Olav Njastad dhaabbata odeeyfannoo Norway NRK jedhamuuf akka himetti, Dr.Abiy sagantaa miidiyaaleef qabame irraa hafuun isaa Inistitiyuutii Nobeelii fi Koree badhaasa Nobeeli Norway kan rifachiise tahuu ibse.
Mr Njastad itti dabaluudhaanis “sgantaalee dhaabbatichi sirna badhaasaa irratti qopheessu jidduu, ibsa miidiyaalee kennuu, akkasumas miidiyaalee Norway fi Idil Addunyaa waliin gaafi fi deebisaa godhuun bakka guddaa kan qabu waan taheef, Dr. Abiy sagantaalee kanneen irratti argamuu dhabuun isaa akka rakkoo guddaatti ilaalama” jedhe.
Haaluma kanaan NRK, BBC fi Aljazeera irratti interview akka kennu sagantaan karoorfamee ture haqamuu ibsame. Haata’u malee qondaaltonni waajjira muummicha ministeera Ityoophiyaa, Dr. Abiy December 11/2019 ibsa gabaabaa kan kennu tahus, gaaffilee gaazexeessitoota irraa kan hin fuune tahuu ibsan.
Daayirakterri Koree Badhaasa Nobeelii akka ibsetti, Dr. Abiy saganticha irratti sababni hin hirmaannef, rakkoolee biyya keessatti isa qunnamaa jiranii fi ilaalcha amantii hordofuutiin kan wal qabatu tahuu mala jedhe.
Qondaaltonni waajjira muummicha ministeeraa dhimmicha irratti yaada galgala kana AP’f kennaniin ammoo, Dr. Abiy hojiilee ariifachiisaa biyya keessaatiin wal qabatee, sagantaalee dhaabbaticha hunda irratti argamuu hin danda’u jedhan.


text:
Baarentuu Gadaa Irraa///
Mootummaan kijibaa;Mootummaan Wayyaanee/EPRDF kufaatiin isaa, xumurri
sirna isaa dhihaachuu kan dhugoonfate ykn hubate ta’uu isaaf ragaalee
adda addaa hedduu tarreessuutu danda’ama. Labsii yeroo muddamaa
yeroo3f dhiheenya kana hojiira olche dabalatee holola dhaboleen jalee
sirnichaa ta’anii fi sirnichaan bixxiilaman kanneen akka
OPDO,DHDN,BADN fi maxxantoonni ergamtoonni naannolee bulchaa jirra
jedhan akka fakkeenyaatti kaafnee ilaaluu dandeenya. Ergamtoonni kun
waggaa 26 oliif wayyaaneef hojjechaa, wayyaanee waliin ummata dararaa
fi saamaa turanii har’a gahanii kan uummata cunqurfamaaf aantummaa
qaban fakkaatanii yoo hololanii fi gaafii ummataa deebisaa jirra,
deebisuuf jirra, jedhan argaa fi dhagahaa jirra. kun ammoo shakki
malee sirnichi kufaatii jala gahuu fi dhiphuu itti buleerraayis gama
tokkoon holola fakkeessii gaggeessaa gama biraan waraana bobbaasee
ajjeechaa raawwachuun gaafii uummataa ukkamsee bara bittaa fi
saamichaa dheereffachuuf yaalii dhumaa gochaajiraachuu argisiisa.
Har’a Impaayerri Itiyoophiyaa Wayyaaneen bulaa jirtu akkuma hunduu
quba qabutti ibiddarra jirti. Dhiphuu guddaatu biyya sana keessa
jira. Qabsoon Oromoo,FXG qeerroon gaggeeffamaa jiru bulchiinsa
Wayyaaneetti guyyaa dukkanneesseera. Labsii yeroo muddamaa si’a 3f
baasee yaalii isa xumuraa godhus harkaa fashalaa jira. Hojiira oolaa
hin jiru. labsiin 3n kunis akkuma labsii bara darbee baatii 9f turee
milkii malee hafaa jira. Ummanni Oromoo addatti ilmaan isaa qeerroon
labsii Wayyaanee kana cabasanii Fincila finiinsaa jiru. dhiphuu
qabsoon, FXG itti bulcheenis mootummaan abbaa irree Wayyaanee /EPRDF
dhukaasa jumlaa banee ajjeechaa sukanneessaa iddoo gara garaatti
raawwachaa jira.
Har’a murni TPLF jedhee of waamu kun labsii yeroo muddamaa paarlaamaan
fakkeessii isaattillee harkatti kufise qabatee uummata Oromoo irratti
duula banee gooluuf /ukkaamsuuf yaalulleen akka yaade hin taaneefi.
Uummanni Oromoo addatti qeerroon ilmaan isaa kan yeroo kamiituu caalaa
irree tokkoon waraana sirnichaa dura dhaabbatanii ofii wareegamaa
uummata Oromoo ibsaa jiru. Karoorri sirnichi humrii isaa dheerafchuuf
karoorfate fashalaa jira. Waraanni sirnichaa dhiphuu qabsoon Oromoo
itti bulcheen ajjeechaa sukanneessaa asii fi achitti raawwatus qabsoon
uummanni Oromoo bilisummmaa isaaf taasisaa turee fi jiru iddoo
hundattuu cimee, finiinee itti fufeera. Akka injifannoon xumuramus
shakkiin hin jiru.
Gaafin uummanni Oromoo kaasaa turee fi jiru kun akka Wayyaanee fi jala
deemtonni isaanii hololaa turanii fi jiran diddaa, fincila gaafii
bulchiinsa gaarii waliin walqabatuu miti, gaafiin Oromoo gaafii gaafii
bu’uuraalee misoomaa dhabuurraa maddus miti. Gaafiin Oromoo gaafii
mirgaati.Oromoon koloneeffattoonni narraa haa ka’an, abbaan biyyummaa
koo naaf haa deebi’u jechaa jira. Mirga uumamaa fi dimookiraasii
isaaf wareegama baasaa ture, baasaa jira. Gaafiin akkasii ammoo
asqabii fi achi qabii hin qabu.
Diddaan,Gaafiin hara’a mootummaa abbaa irree Wayyaanee/EPRDf irratti
ka’e gaafii, diddaa salphaa miti. Gaafii fakkeessii fi hololaan akka
salphaatti furamus miti. Diddaan uummata Oromoo fi Wayyaanee gidduu
jiru diddaa gongumaa hin araaramnee dha. Diddaan diddaa gabroonftaa fi
uummata gabrummaa jalaa bahuuf qabsoo gaggeessaa jiruu ti. Diddaan,
Qabsoon ABO/WBOn Gaggeeffamu, FXGn yeroo ammaa kana gutummaa
Oromiyaatti finiinaa jiru kun ammoo kan furmaata argatu gaafa mirgi
abbaa biyyummaa Oromoo dhugumaan kabajame, gaafa Oromoon bilisummaa
isaa argatee dha. Gaafii Oromoo kana gongumaa asiif achi jallisanii,
falli,ykn furmaanni siyaasaa Impaayeera Itiyoophiyaa keessatti dhufu
hin jiru.
Uummata Oromoo mirga isaa, mirga uumamaa fi dimookiraasiin qabu
kabachiifachuuf dhiigaa, cabaa fi dararamaa turee fi jiru kana
gongumaa sobaa fi sossobaadhaan, hidhaa fi ajjeechadhaan callisiisuun
hin danda’amu. Sirna gabroonfataa akka Wayyaanee kana jalattis
Ballaxaa kaasuun Caalaa muuduun, ykn Teklee kaasanii Fayyisaa
Aangorra kaa’uun fala hin ta’u. Gaafii Oromoo waraana bobbaasuun
uummata meesha maleeyyii fixuudhaanis gongumaa ukkaamsuun hin
danda’amu. Muddama amma jiru hanqisees gafii bu’uuraa hin hiiku.
Dhugaan amma lafarra jiru kan argisiisuus Oromoon maaliyyuu yoo dhufe
mirga dhugaa, mirga abbaa biyyummaa isaa kabachiifatu malee akka
qabsoo,FXG gaggeessaa jirurraa kan duubatti hin deebine ta’uudha.
Gaafiin Oromoo jijjirama sirnaati. Qabsoon, FXG kan gaggeeffamaa
turee fi jiruuf gabroonfataa bakkaa buqqisanii mootummaa
dimookiraatawaa, mootummaa ofii qabaachuufi. Mirga abbaa biyyummaa
dhugoonfachuufi, mirga dimookiraasii fi uummamaa hojiira olfachuuf
qabsaawamaa jira. Kanuma dhugoomsuuf ilmaan isaa qabsaawoonni,qeerroon
dhiigaa, wareegama qaalii kaffalaa turani.
Wayyaaneen gaafii bu’uuraa, gaafii haqaa kana uukkaamsuuf jecha
waggoota 27n darbaniif uummata Oromoo addatti sabboontota ilmaan isaa
hidhaa, dararaa fi ajjeesaa ture. Har’alleen kan yaalamaa jiru
kanuma. Maqaa labsii yeroo muddamaatiin waraanni bobbaafame
Moyyaaleetti, Shaashammneetti, Holototti, Amboo,Gudar,Harargee
magaaloota adda addaa keessatti, Naqamtee, Gimbii, Najjoo fi Dambii
dolootti nama fixaa turuu fi jiraachuu dhageenyee jirra. Haa ta’uutii
yaanni wayyaanee inni qawween uummata callisiisuu milkaawuu hin
dandeenye. Qabsoon,FXG iddoo marattu jabaatee itti fufee sirnicha
raasaa jira.
Sirna gabroonfataan waggoota 27f gateettii ummattoota biyyattii
irratti g qabsoo Oromootiin akka cabbii Aduun itti bahee baqaa jira.
Diinni jabaa fakkaatee afaaniin hololus hidhanoo hiikkatee baqachaa
jira. Kufaatii jalaan gaheera. Qabsoo eegalame FXG finiinee itti
fufnaan yeroo gabaabaa keessattis sirn abbaa irree Wayyaanee/EPRDF kun
akka burkutaayee badu shakkiin hin jiru. kanuma hubachuunis hunduu
bakka jiruu qabsoo isaa,FXG eegale jabeessee itti haa fufuun Fala
Filannoo Hin qabnee dha!
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
Faaydaa fi Mindaa Soomaa
Namni hojii tokko yommuu hojjatu wantoonni isa kakaasanii fi dhiiban jiraachu qabu. Keessattu hojichi hojii nafsee irratti ulfaatu yoo ta’e, kakaa’umsa cimaa barbaachisa. Islaama keessatti wanti nama ajaa’ibu guddaan hojii tokkotti yommuu nama qajeelchu mindaa (ajrii) guddaan nama abdachiisa. Ammas hojii badaa irraa yommuu nama dhoowwu, adabbii badaan nama sodaachisa. Kuni hundii nafseen nama tuni akka qulqullooftu fi sadarkaa ol’aana irra geessu taasisa. Soomni hojiwwan nafsee irratti ulfaatan keessaa tokko waan ta’eef, Islaamni faaydaa fi mindaa sooma irraa argamuun nama abdachiisun kaka’uumsa, injinnoo fi humna namaa dabala. Namoonni faayda fi mindaa soomaa yoo beekan kaayyoo soomaa galmaan gahu. Ta’uu baannan, aadaa godhachuun faayda homaatu osoo irraa hin argatin dabarsu. Qur’aana fi Hadiisa keessatti gabaabbinaanis ta’i dheerinnaan faaydalee fi mindaan soomaa dhufani jiru. Yeroo darbe, aayah waa’ee soomaa dubbattu irratti xinxalline turre. Har’as itti fufuun hadiisota muraasa faayda fi mindaa soomaatin wal qabatan ni ilaalla.Dabalata Dubbisi


text:
Prof. Mararaa Guddinaa “Nutii Xoophiyaa dullattii suphuuf miti kan waggaa 40 fi 50 ol qabsoofneef, biyya Oromoof taatu ijaarrannee ofiin of bulchuufi” Warra Xoophiyaa haaressuufis …Read More »
Gaachana Sirnaa: Sirna Gadaa Deebisuu Moo Biltsiginnaa Aangoorratti Tiksuu?
Finfinnee, Mootummaan naannoo Oromiyaa waraana Oromiyaa keessatti gaggeeffamaa jiruu irra aanuuf caasaalee nageenyaa jedhu haaraa uumaa jira. Caasaalee haaraa dabalaman keessaa waajjirri milishaa kan Labsii …Read More »
Lammiin biyya tokkoo nagayaan biyya isaa keessa jiraachuun mirga qaba
Mana maree dhimmoota Islaamummaa Toophiyaa (ce’umsaa) irraa haleellaa namoota nagaa irra ga’aa jiru ilaalchisuun ibsa miidiyaaleef kenname Maqaa Rabbii akkaan mararfataa akkaan rahmata godhaa ta’eetiin …Read More »
Haxxishoo! Guddadhu!
Amaan Kamsareetiin Waan Mootummaa Bilxiginnaa Buqqiftee Aangoo Oromiyaa Fudhachuu Dubbadhu! Seenaa fi maalummaa riphee-lolaa ilaalchisee ammaan dura gulantaalee guddinna loltuu walabummaa babbay’suun kiyya ni yaadatama. …Read More »
Yaada “Suphaa Impaayeraa” Akka Eeboo Darbatame
Jiduu kana haasaya Obbo Jawar Mohammed TV Ubuuntu Fi OMN waliin taasiseefi Imala galateeffannaa gochaa jirun waliin walqabatee ololli fi maqaballeessiin gamaa gamanaa bahamee dibbeen …Read More »
Eebilaa fi Barattoota Oromoo!!!
Akkuma beekamu Ji’i Eebilaa waggaa darbe irraa kaasee uummata Oromoo biratti ji’a addaati.Ji’i kun Ji’a qabsoon uummata Oromoo Laafee ture itti Jabaate dha.Ji’i kun ji’a …Read More »


text:
Rakkoolee nageenyaa yeroo adda addaatti Oromiyaa Lixaa, keessumaa godinaalee Wallaggaa afuran keessatti mudatu irraa kan ka’e daldaltoonni naannoo sanatti argaman dhiibbaan hojii isaanii irra ga’ee, liqaa maallaqaa baankiilee irraa fudhatan ka deebisuu dadhaban tahuu dubbatu
Dhimma kana ilaalchisee kan gaafataman Pirizinaadntiin Baankii Daldalaa Itiyoophiyaa Obbo Abbee Saanoo “rakkoon nageenyaa dabree dabree haa jiraatuyyuu malee liqeffattoota baankii keenyaa sadarkaa liqaa deebisuu dadhaburraan hin geessisne jedhu. Mootummaa naannoo Oromiyaatti Hoogganaa Biiroo Dhimmoota Komuunikeeshinii Obbo Geetachoo Baalchaa gama isaaniin dhimmicha Mootummaan quba qabaachuu eeranii, “xiyyeeffannoon itti kennamee jira,” jedhu.


text:
FBI haleellaa boombii Finfinnee qorachuu eegale
Hiriira deeggarsaa Ministira Mummee Abiyyi Ahimad Sambata darbe namoonni miliyoonaan lakkaa'aman irratti hirmaatan irratti haleellaa boombii mudateen namoonni lama du'aniiru, shakkamtoonni 28 to'annoo jala oolaniiru.
Namoota haleellaa kana raawwatan adda baasuuf qorannoon eegalamuu isaa poolisiin Federaalaa beeksisee jira.
Biyyaa keessatti balaa kana qorachuuf qaamolee dhimmichi ilaallatu keessaa kan walitti gurmaa'e gareen tokko hundaa'uu isaa Komishinarri Poolisii Federaalaa, Komiishinar Jeneraal Zayinuu Jamaal BBC'tti himaniiru.
Hojii qorannoo gareen biyya keessatti hundaa'e hojjatu kana deeggaruuf biyyoonni muuxannoofi teeknooloojii fooyya'aa qaban hedduun fedha agarsiisuu dubbatu.
Qorannichi bu'aa gaarii yeroo gabaabaa keessatti akka argamsiisuuf dhaabbanni qorannoo yakkaa Ameerikaa FBI ammaaf fedha isaatiin biyya seenee hojii eegaluu isaa Komishnar Zayinuun himaniiru.
"Qorannichi reef eegalaa jiraatullee, adeemsi hanga yoonaa jiru gaariidha," jedhu.
Hanga yoonaatti Komishinaaraa itti aanaa poolisii magaalaa Finfinnee dabalatee shakkamtoonni 28 to'anna jala oolu beeksisaniiru.


text:
Roobni gannaa ka Itoophiyaaatti roobuutti jiru waan hedduu hammeessee waan hedduu qajeelchuutti jira.
Warra horiitiif marraa baasee, haroo guute warra oobruutti ammoo midhaan baasee abdachiisa. Gama Shawaa Bahaatti ammoo roobni roobee kun laga guutee irraan facahee gandaa fi aanalee Fantaallee dhibee jedhan.
Wannii haalaa nu miidhe mana barumsaa Guddinna Tumsaa nuu jaaree ijoolleen achi tettee baratuu fi jiraattu nurraa fudhatee jedha,”dargaggoo Boruu Roobaa. Akka Boruutti wannii lolaa kana hammeesse bisaan Jallisii Fantaallee irraa gama Ilaalaatiin cabsan laga Basaqaa guutanii nama aanaa Fantaallee baqachiisan.
Namii Magaalaa Matahaaraalleen halkanii fi guyyaa lolaa adoo hin beekinu lafa jalaan uree namaan bahu kanaaf jedhee eegaa bulaa, jedha Boruun. Taatullee akka Bulchaa Godina Shawaa Bahaa Obbo Abraham Adulaatti roobi roobuun naannoo isaaniitiif faaydaa guddaa kenne. Kaanaaliin ykn Jallisiin Fantaallee hin cabnellee hin guutamnellee.
Manii bamrusaalleen ammatti cufaa ijoolleelleen barachuutti hin jirtu jedhu.
Akka Obbo Abrahamitti lolaan hagii tokkoo dallaa keessa seenuu alatti wannii ammatti nama sodaachisaa hin jirtu.
Rooba Fantaallee fi lolaa innii fide
Lolaan godina Shawaa Bahaa aanaa Fantaallee waan balleese qabaa? Bulchiinsaa fi jiraataan gandaa irratti wal falman.


text:
Maqaalee Rabbii (Subhaanahu)-Kutaa 3.1
Ar-Rahmaan Ar-Rahiim
Bismillah! Qalbiin namaa tuni wanta yeroo hundaa itti tasgabbooftu fi boohartuu barbaaddi. Addummeen (kophummaan) ishiif diina. Wanti guddaan qalbiin itti tasgabbooftu “jaalala”. Garuu jaalala akkamiitu qalbiif tasgabbii fi booharti addaan hin cinne kennuufi danda’aa? Gaafii kanaaf deebii sirrii argachuun tasgabbii fi boohartii dhugaa namni hunduu dharra’u argachuudha. Akkasi miti ree?
Jaalala bakka lama gurguddaatti qoodu dandeenya: 1ffaa-Jaalala Uumaa (Rabbii), 2ffaa-Jaalala uumamtootaa. Jaalala uumamtootaa namni hundu ni dhandhama. Jaalalaa Uumaa garuu namoota xiqqootu dhandhama. Kanaafi, warroonni Rabbiin beekan (aarifonni) akkana jedhan: “Jiraattonni addunyaa tanaa wanta garmalee mi’aayaa (gaarii) ta’ee osoo hin dhandhamin addunyaa tana gadi dhiisanii deeman.” Wanti garmalee gaariin (mi’aawan) suni maali? jedhamanii yommuu gaafataman, isaaniis akkana jechuun deebisan, “Rabbiin beekuu fi jaallachuudha.” Kanaafu, jaalalli tasgabbii fi booharti addaan hin cinne namaaf kennu, jaalala Rabbiiti. Sababni isaas, Rabbiin yeroo hundaa sitti dhiyoodha, yaada muraada kee ni beeka, wanta feete itti himatta. Yommuu rakkoo fi kadhaa keetiif deebii siif deebisu garmalee gammadda. Garuu jaalalli uumamtoota akkanaa miti. Takkaa sirraa fagoo waan ta’aniif wanta feete itti himachuu fi itti haasawu hin dandeessu. Takkaa waan du’aniif qunnamtiin guutumatti addaan cita. Akkasumas, wanta ati feetu hunda siif gochuu hin danda’an.
Rabbiin jaallachuun hayaatul quluubi (jireenya qalbiiti). Uumamaan qalbiin tasgabbii guutuu tan argattu yoo Khaaliqa (Uumaa) ishii jaallatteedha. Khaaliqa jaallachuuf maqaalee fi sifaata Isaa beekun barbaachisaadha. Waa’ee wanta tokko osoo hin beekin wanta san jaallachuun ni danda’amaa? Kutaa darbee irraa itti fufuun maqaalee fi sifaata Rabbii (subhaanahu) qo’achuu fi qorachuu itti fufna.
A-Hiika Ar-Rahmaan, Ar-Rahiim
Imaamu ibn Al-Qayyiim hiika maqaalee lamaan kanniin ilaalchise ni jedha: Ar-Rahmaan rahmanni sifata (amala) Isaa kan ta’eedha. Ar-Rahiim immoo gabrootaaf kan rahmata godhuu (mararfatuudha). Kanaafi Rabbiin Olta’aan akkana jedha: “Inni mu’mintootaaf rahmata godhaa (Rahiim) ta’eera.” (Al-Ahzaab 33:43) Qur’aana keessatti, Rahmaanu bil-ibaadaahi ykn Rahmaanu bil-mu’miniina jechuun gonkumaa hin dhufne. Kanaafu, Rahmaan rahmataan kan ibsamu yommuu ta’u, Rahiim immoo rahmata Isaatin rahmata kan godhuudha.[1]
Hiika kanarraa ka’uun Rabbiin Rahmaan yommuu jennu, sifanni (amalli) Isaa rahmata, ykn Inni Rahmataan kan ibsamuudha jechuu keenya. Rabbiin Rahiim yommuu jennu uumamtootaaf rahmata Kan godhuudha ykn mararfatuudha.
B-Sifaata maqaaleen kunniin of keessatti qabatan
Sifaanni maqaaleen kunniin of keessatti qaban: rahmata. Afaan Oromootin jechi Rahmatatti dhiyaatu “Mararfannaa” dha. Ingiliffaan rahmata jechuun mercy, Amaariffaan immoo “Iznat” ta’a. Mararfannaa jechuun namaaf garaa laafun wanta gaarii inni barbaadu kennuufi ykn waan badaa isarraa deebisudha.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa rahmata Isaaf malu qaba. Rahmanni sifaata (amaloota) Isaa keessaa tokko kan ta’ee fi haala Isaaf maluun kan ittiin ibsamuudha. Osoo hin dhabamsiisin, wayitti hin fakkeessin, akkana akkana osoo hin jedhin Rabbiin rahmata Isaaf malu akka qabuu mirkaneessuun barbaachisaadha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha: “Gooftaan kee Dureessa Abbaa Rahmataati.” (Suuratu Al-An’aam 133)
Rahmanni Rabbii wantoota hundaa kan haguugedha. Qur’aana keessatti ni jedha:
﴾عَذَابِيٓ أُصِيبُ بِهِۦ مَنۡ أَشَآءُۖ وَرَحۡمَتِي وَسِعَتۡ كُلَّ شَيۡءٖۚ﴿
“Azaaba (Adabbii) Kiyya nama fedhe ittiin tuqa. Rahmanni Kiyya waan hundaaf bal’ate.” Suuratu Al-A’araaf 7:156
Wanti aayah tana irra barannu azaabni (adabbiin) Isaa nama hundaa hin tuqu. Nama Rabbiin fedhe irratti bu’a. Garuu rahmanni Isaa waan hundaa haguuga. Eenyullee rahmata Isaatirraa bilisa ta’ee jiraachu hin danda’u.
Rahmanni Rabbiin olta’aan gabrootaaf godhu gosa lama:
1ffaa-Rahmata walii-galaa- Kuni rahmata walii galaa nama amanee fi hin amanne, nama waan gaarii hojjatu fi waan badaa hojjatu fi uumamtoota hunda hammatuudha. Rahmanni kunis rahmata qaamaa fi addunyaan wal qabatuudha. Kanneen akka nyaata, dhugaati, uffata, mana keessa jiraatan, geejjibaa fi kkf. Osoo rahmanni Rabbii jiraatu baate silaa nyaata hin nyaatan, dhugaati hin dhugan, hin uffatan, geejjiba yaabbatan hin argatan. Rahmata Isaatiin samii irraa bishaan buusun isaan nyaachisee obaasa. Rahmata Isaatiin halkan akka rafanii boqonnaa fudhatanii fi guyyaa akka hojjatan taasise. Rahmata Isaatiin, geejjiba horiitii fi sibiilaa isaaniif laaffise. Akka ragaatti aayah armaan olii dhiyeessun ni danda’ama.
2ffaa- Rahmataa addaa– Kuni rahmata addaa warroota Isatti amananiif qofa godhuudha. Rahmanni kunis warroota amanan (mu’mintoota) addunyaa tana keessatti gara waan gaariitti isaan qajeelchu, dukkana keessaa gara ifaatti isaan baasu, isaan gargaaru, iimaana irratti isaan gadi dhaabu fi kkf dha. Aakhiratti immoo ibidda irraa isaan baraarun Jannata seensisuudha. Kaafironni sababa kafaraniif rahmata gosa kanaa hin argatan. Akka ragaatti aayah jalqaba irratti eerre dhiyeessun ni danda’ama: “Inni mu’mintootaaf rahmata godhaa (Rahiim) ta’eera.” (Al-Ahzaab 33:43)
C.Asaara (bu’aa) rahmata gochuu irraa mul’atuu
Namni tokko namaaf rahmata yoo godhe, bu’aan rahmata isaa ni mul’ataa miti ree? Nama garmalee rakkateef rahmata yoo godhe, bu’aan rahmata isaa namni suni rakkoo keessa bahuu ykn rakkoon isaa hir’achuudha. Ati nama maallaqa dhabeef rahmata yoo goote, maallaqa isaaf kennuun bu’aa rahmataati.
Bu’aan (effect) rahmata Rabbii irraa mul’atuu gonkumaa lakkaawamee hin dhumu. Akkuma beekumsi Isaa waan hundaa marsee rahmanni Isaas waan hundaa haguuge jira. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa du’aayi Malaykoonni namoota amananiif godhan akkana jechuun hima:
“Isaan (Malaykoonni) Arshii baadhatanii fi kanneen naannawa isaa (Arshii) jiran, faaruu Gooftaa isaanitiin [Rabbiin] qulqulleessu, Isattis ni amanu. Warroota amananiif [akkana jechuun] araarama kadhatu:“Yaa Gooftaa keenya! Wanta hundaa rahmataa fi beekumsaan wal geesse jirta. Warroota tawbatanii fi karaa Kee hordofaniif araarami, adabbii Jahannam irraas isaan eegi.” Suuratu Ghaafir 40:7
“Wanta hundaa rahmataa fi beekumsaan wal geesse jirta.” Kana jechuun rahmanni Kee wanta hundaa kan haguugu fi dhaqqabuudha. Uumamni rahmata Keetirraa bilisa ta’e hin jiru. Beekumsaanis wanta hundaa Kan marsiteedha. Wanti Sirraa dhokatu tokkollee hin jiru. Dachii fi samii keessatti waan hundaa ni beekta.
Mee asi gaditti bu’aa rahmata Rabbii irraa mul’atu muraasa isaa haa eerru.
1-Qananii
Qananiin namni keessaa fi alaan, dhoksaa fi ifaan argatu hundi bu’aa rahmata Rabbiiti. Osoo Inni rahmata gochuu baate silaa qananii kana hin argatu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Wanta isin Isa kadhattan hundarraa isiniif kenne. Qananii Rabbii osoo lakkooftanii, lakkoftanii hin fixxan. Dhugumatti, namni baay’ee miidhaa raawwataa, baay’ee waakkataadha.” Suuratu Ibraahim 14:34
Waakkataa jechuun nama wanta tokko yommuu itti kennan, “natti hin kennine” jechuun amanuu diduudha ykn “wanti kuni kiyya” jechuun kan mormudha. Namoonni baay’een qananii Rabbiin isaaniif kenne ni waakkatu. Kana jechuun qananiin Rabbiin irraa akka ta’e hin amanan, Isaaf galata hin galchan. “Beekumsaa fi ifaaje kiyyaan argadhe” jedhu. Yommuu akkana jedhuu, qabeenya isaatin badii adda addaa ittiin raawwachuun nafsee ofii miidha. Ergasii adabbii Rabbii cimaa saniif of saaxila.
Akkuma aayah keessatti jedhame qananii Isaa lakkawuu waan hin dandeenyef, qananiin kuni rahmata Isaa irraa ta’uu mee muraasa isaani haa ilaallu.
1.1. Rooba-Qur’aana keessatti ni jedha:
“Rabbiin Kan bubbee erguudha, ishiinis duumessa ni sochoofti. Akka fedhettis samii keessa ni bittineessa, addaan kukkutamaas isa taasisa. Roobas kan jidduu isaatii bahu argita. Yeroma Inni [roobaan] gabroota Isaa irraa namoota fedhe tuqe, yeroma san isaan ni gammadu. Isaan duraan osoo roobni isaan irratti hin bu’in dura abdi murattoota turan. Gara bu’aa rahmata Rabbii ilaali-akkamitti dachii du’a ishii booda jiraachise. Dhugumatti Kan [kana hojjate], warroota du’an ni jiraachisa. Inni waan hundaa irratti Danda’aadha.” Suuratu Ar-Ruum 30:48-50
“Rabbiin Kan bubbee erguudha” bubbee haala adda addaatin kan ergu Rabbii tokkicha. Isaan ala bubbee dachii fi samii jidduu kan oofu hin jiru. Jabeenya ishii, hamma hoo’insaa (tempireecharaa) ishiin qabdu, olka’iinsa lafarraa qabduu, ariiti ittiin bubbistuun hunda kan murteessu Isa tokkicha. Bubbeen kana hunda mataa ofiitiin murteessu dandeessii? Bubbee erga ergee booda duumessa ni sochoofti. Rabbiin (Azza wa Jalla) duumessa kana akka fedhetti samii keessa bittineessa. Duumessa kanas addaan kukkutamaa walirra tuttulame godha. Duumeessi samii keessa akkaataa adda addaatin bittinaa’e arginu kuni hojii Rabbii wanta hundaa sirreesseti.
“Roobas kan jidduu isaatii bahu argita” kana jechuun yaa nama ilaalu! Murtii Rabbiitiin, beekumsaa fi ogummaa Isaatiin duumessa jidduu rooba gadi jigu argita. Rooba duumessa keessa dhangala’u kana hamma isaa, akkaata itti bu’u, eessatti akka bu’u Rabbii olta’aa malee kan biraa murteessu danda’aa?
“Yeroma Inni [roobaan] gabroota Isaa irraa namoota fedhe tuqe, yeroma san isaan ni gammadu.” Rabbiin subhaanahu gabroota Isaa irraa namoota fedhe bakka haajaa isaanii irratti rooba yoo buuse, yeroma san isaan ni gammadu. Roobni waan isaaniif roobef ni mirqaanu.
“Isaan duraan osoo roobni isaan irratti hin bu’in dura abdi murattoota turan.” Namoonni kunniin roobni isaaniif roobun dura, rooba irraa abdii kan muratanii fi dhama’an turan. Dandeetti rooba itti roobsanii mataa ofii, lafa, horii isaanii itti obaasanii fi haajaa biroo itti bahan gonkumaa hin qaban turan. Rooba samii irraa buusu waan hin dandeenyef abdii murattoota ta’an. Namoota abdii muratan kanaaf rooba kan buuse Rabbiidha. Rahmata isaatiin rooba roobsee isaanii fi horii isaanii obaasa. Kanaafu, mee ilaali gara bu’uu rahmata Isaa! Roobni bu’aa rahmata Isaa keessaa tokko. Gabrootaaf rooba samii irraa buusun Inni Rahmaan, Rahiim (rahmata godhaa) ta’uu agarsiisa. (Mee yommuu bishaan dhugdu itti xinxalli. Bishaan dhugdu kuni hadhaawas garmalee mi’aawas miti. Jiddu galeessa sitti toluudha. Kanaafu, samii irraa bishaan qulqulluu kana buusun eenyutu si obaasee ree? Kuni rahmata Gooftaa keetii hin agarsiisuu?)
“Gara bu’aa rahmata Rabbii ilaali-akkamitti dachii du’a ishii booda jiraachise.” Yaa nama xinxalluu fi hubatu, mee gara bu’aa rahmata Rabbii ilaali! Akkamitti bishaan samii irraa buusun dachii biqiltoota, midhaani fi mukkeen ishii magarsee jiraachisu ilaali. Bishaan roobaa biyyeen walitti makama. Ergasii sanyii fi hiddaan walitti makamuun hanga fuula dachii irratti biqiltoota lubbu-qabeenyi ta’an gahanitti ni guddatu. Haala kanaan, Rabbiin subhaanahu rahmata Isaatiin lafa keessaa biqiltoota fi midhaan baasun gabroota fi uumamtoota birootif soorata taasisa. Kuni bu’aa rahmata Isaati.
“Dhugumatti Kan [kana hojjate], warroota du’an ni jiraachisa.” Kana jechuun dachiin erga duute booda kan jiraachise, warroota du’anis yeroo fedhetti ni jiraachisa. Guyyaa Qiyaamaa qorannoo fi jazaaf namoota du’an hunda ni jiraachisa. “Inni waan hundaa irratti Danda’aadha” wanta fedhe argamsiisu yoo fedhe wanta san argamsiisuu irratti danda’aadha. Wanta fedhes dhabamsiisu yoo fedhe, isa dhabamsiisu irratti danda’aadha.[2] Wanti Isa dadhabsiisu fi itti ulfaatu tokkollee hin jiru. Wanta fedhe hunda hojjachuu irratti danda’aa erga ta’ee, du’aan booda namoota ni kaasaa jechuudha.
1.2 Halkanii fi guyyaa gochuu– Qur’aana keessatti ni jedha:
“Akka isa keessatti boqattanii fi tola Isaa irraa akka barbaaddattaniif, akkasumas akka Isa galatoomfattaniif rahmata Isaa irraa halkanii fi guyyaa isiniif godhe.” Suuratu Al-Qasas 28:73
Rahmata isiniif gochuu irraa kan ka’e, halkan keessatti boqattanii fi tasgabbooftan, guyyaa keessatti tola Isaa irraa itti barbaadattanii fi dalagattan isiniif godhe. Rabbiin ala eenyutu halkanii fi guyyaa isiniif fiduu danda’aa?
1.2. Aduu fi ji’a laaffisuu–
“Aduu fi ji’as walitti fufuun kan deeman ta’anii isiniif laaffise. Halkanii guyyaas isiniif laaffise.” Suuratu Ibraahim 14:33
Aduu guyyaa ifa ishii ibsuun isiniif faayda guddaa buustu isiniif laaffise. Ji’as halkan baasun faayda guddaa kennu isiniif laaffise. Aduu fi jiiyni sirna dhaabbataa fi aadaa hin jijjiramne hordofu. Lamaan isaanitu orbiiti (karaa irra naanna’an) irraa hin daban. Kuni rahmata Isaa irraayyi.
Maddoota
Walillahi asmaa’ul Husnaa fud’uuhu bihaa– AbdulAziz bin Naasir Jaliil,
[1] Sharih Ibn Al-Qayyim li Asmaa’il Husna-fuula 36-37, Umar Ashqaar
[2] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-15/177-180, Abdurahmaan Habanka