text:
Finfinnee, Onkololeessaa 13, 2013 (TOI) – Kurmaana duraa bara kanatti damee huccuurraa Doolaarri miiliyoona 40 argamu Instiitiyuutiin Misooma Indaastirii Huccuu Itiyoophiyaa beeksise.
Instiitiyuutichi raawwii kurmaana duraa waggaa bara baajataa 2013 fi karoora marii misooma waggaa 10 irratti hojjettoota isaa waliin marii’ateera.
Marichaan raawwii kurmaana jalqabaa, haala daamichaa, kallatti xiyyeeffannoo karoora waggaa 10 irratti marii’achuu ibseera.
Daayreektarri Olaanaa Instiitiyuutiin Misooma Indaastirii Huuccuu Ityoophiyaa onno Silashii Lammaa kurmaana jalqabaatti damee huuccuurraa Doolaarri miiliyoona 40 argamuu ibsaniiru.


c: text/html

text:
Giiftii Gidiramtuu Akkoo Manooyyee Wal Bara
Bar-durii, giiftiin biyya bulchitu, maqaan ishee Akko Mannooyyee jedhamtu tokkotu ture. Giiftiin kun uummata garmalee rakkisaa turte. Namni hundumtuu odaa jalattii walgaa’eeti waaqayyoon galgalaa ganama harka isaanii gara samiitti olkaasanii yoo kadhatan, “yaa waaqi, giiftii gidiramtuu kana nurraa buqqisi” jedhanii kadhataa turan.
Gaaf tokko, uummata walgayii waamtee, “namoota gabaaba ta’an mara akka fixxan” jettee labsii (ajaja) dabarsite. “Maaliif?” jechuun uummanni ishee gaafannaan, “aangookoo keessa galanii waan jeeqaniif meeshaa waranaa qabdan hundaatti fayyadamuun balleessaa” jettee ajaja dabarsite. Ummannis sodaachuun namoota gaggabaabaa fixanii, gabaabaa tokkicha qofa odaa jala dhofkatan.
Akkoon Manooyyee erga kana raawwachiifte booda, otoo deemtuu kanniisni ishee hidde. Achuumaan galtee, “gaagurafi kanniisa” lafa kana irra akka balleessitan jettee labsii dabarsite. Uummannis namicha gabaabaa mala akka himuuf dhofkatan san mala gaafatan. “Mucaa isheetifi isheef damma laadhaa!” jedhee uummata gorse. Uummanni akkuma gorfameetti damma hoggaa ishiif laatu “Gaaguraafi kanniisa hin xuqiinaa” jettee labsii duraan kennite diigde.
Yeroo gabaabaa erga turtee booda, uummata yaa’ii waamte. Uummanni yommuu walga’u, teessoo ishiirraa kaateeti “Manan itti boqodhu samiif ardii gidduutti atattamaan akka naaf ijartan,” jettee uummata akeekkachiifte. Sana booda, uummanni gara lixu dhabe. Niyaadan, nidhiphatan, waan godhan wallaalun namicha gabaabaa san bira dhaquun mala gaafatan. Namichi gabaaban sunis akkas jechuun gorse.
“Akka aadaa keenyaatti utubaa abbaatu dhaabbata, kottuu dhabbadhu; isarratti hundoofnee siif ijaarra” jedhaniin. Isheenis, utubicha dhaabuuf yaalte, garuu ta’uu dide. Kanaafuu, ajaja kanas diigdee ajaja biroo dabarsite. Ajajni kan biraanis akkana jedha ture: “Tuulluun gamasii sana biyyoota bulchu ilaaluu waan nadhooweef tullicha diriirsaatii dirree taasisaa!” jettee ajaja dabarsite. Ummaannis gorsa namicha abshaalichaa irratti hundaa’uun yeroo ishee hirribni fudhate balbala cufaatii karaa tulluun hin mullanneen balbala baasan. Barii yeroo kaatu gama ishii yoo laaltu dirreen itti mullannaan, “ajajnikoo amma kunoo fiixaan ba’ee”, jettee gammadde.
Qajeelfamni ishii kun darbee yeroo xiqqoo erga turtee booda, uummata walitti qabdee, “biyyakoo ilaalee waliin ga’uu waan dadhabeef, bineensa gafarsa jedhamu qabaa fidaaatii kooraa itti naaf fe’aa” jettee ajajje. Uummannis mala barbaada nama gabaabaa sana bira dhaqan. Namichi gabaabanis akkas jedheen: “Waaqayyo furmaata isiniif kennuuf” jedheen. “Akkamitti?” jechuun gaafatan. Namichi gabaabanis akkas jedheen,”funyoofi shiboo qopheessaatii gara bosonaa deemaa gafarsa marsaa qabaatii akkuma isheen jettetti kooraa irrattii fe’aafii. Achuumaan ishees irratti jabeessaa hidhaa!” jedheeti uummata gorse. Uummaannis akkaatuma gorfameen gafarsa qabuun irratti ishee hidhe. Daandii isheen irra deemtu irratti darbee darbee boolla waan tureef gafarsichi otumaa deemu boolicha yoo lixu, rifatee utaalee ba’uun Akkoo Manooyyee fudhatee bosona keessa bade. Yeroo kana, ishee kuffisee lafarra harkisee allayyaa buusuun lubbuu ishee dabarse. Uummannis sana booda nagaa argatee jireenya haaraafi gaarii jiraachuu jalqabe jedhama.
Afoolaa Xalayaa.com

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Duraa otuu barruu keenyya kan har’aa kana hin dubbisin waa isiin yaadachifnna! Akkuma beekamuu ummanni keenyya wagga waggan ayyaana irrechaa kabaja garuu ummanni keenyya irra hedduu isaani ayyanota Oromoo kan hin beekamnne hedduu tu jiraa kanaaf nutiis Admintoota peeji Oromia wa’ee ayyaanota Oromoo kan hin beekamnne isiiniif diheesina isiniis ammo akka SHARE cuqasttanii waliif dabarsitan isiin gaafanna! Beekumssii Lammii keenyyaaf haa ta’uu!!
Ayyaanota waggaa Oromoon kabajatu
—————————————–
Oromoon ayyaanoota waggaa yeroo addaddaafi haala addaatiin kabajatuni qaba. Ayyaanoonni waggaa kunneenis godinaalee Oromiyaa addaddaa keessatti haala gargaraan haa kabajama malee hundeesaanii kan walirraa fagaatu miti. Nutis ayyaanoota waggaa Oromoon kabajatu keessaa kan weebsaayiitii www.waqeeffannaa/org.gadaa jedhurraa arganne gabaabsinee isinii dhiheessina.
Ayyaana:
Ayyaanni hiika hedduu of keessaa qaba. Faroo, coraa, milkii, guyyaafi sirna waa ulfeessuu/kabajuu kkf. Akka ilaalcha Waaqeffannaatti ayyaana jechuun mil’uu Waaqaan kan namni tokko hariiroo uumaafi uumama gidduu jiru hubatu, kan Waaqaan kennamu, kan eenyuuyyuu nama irraa mulquu hindandeenyedha.
Ayyaanni; Ayyaana Waaqaa, Ayyaana namaafi Ayyaana uumamaatu jira. Waaqeffannaa keessatti waanti hundi ayyaana mataasaa qaba. Ayyaana mataa isaan bula. Ayyaana kana ijaan arguun hindanda’amu; Ayyaana ayyaanaan beekan malee ijaan hinargan. Nama Cubbuu hojjateefi du’e qofaatu ayyaanni irraa godaana. Gaaddidduu dhabeessa ta’a.
Ayyaanni Safuu eeguutiin tikfama. Hundeen utubaa Waaqeffannaa kan akka fedhiifi seera Waaqaatti dhala namaafi uumama qajeelchu Safuudha. Safuun seera uumaa kan jalqaba ture; gara fuulduraattis jiraatuudha. Safuun seera hariiroo dhala namaa gidduu jiru, hariiroo dhala namaafi uumama gidduu jiruufi hariiroo waa hundaa kan fedhiifi seera Waaqaa eeguudha. Kanaaf, Safuun seera yayyabaa walitti dhufeenya uumaafi uumama qajeelchudha.
Safuu eeguun dirqama jireenyaati. Safuun hintumamu, ni eegama akkasumas ni kabajama. Safuun waan baayyee of keessaa qaba. Safuu cabsuu jechuun cubbuu hojjechuudha. Cubbuu hojjachuun immoo, nagaa namootaa ykn hawaasaa booressuudha. Safuun mirgaafi dirqama ummanni ittiin waliin jiraatu. Safuun seera Waaqaafi Lafaati.
Ayyaanni gosa addaddaatu jira. Isaanis:
Booranticha
Boorantichi Ayyaana warri abbootii (ayyaana dhiira warra mana bahee) waggaa keessatti yeroo tokko akka amantiitti maatiin ykn balballi tokko qe’e angafaatti walgahee kabajudha. Guyyaa kabajaa ayyaanaa kana mijuufi dhangaan qophaa’u gosa adda addaatu jira. Yeroofi akkaataan itti kabajamu bakkaa bakkatti xiqqoo addummaa qabatus jifuufi duudhaan guutamuu qabu tokkuma.
Ateetee
Ateeten ayyaana haadhaati. Ayyaana dubartiifi hormaataati. Oromoon kan dhugeeffatu, Ateeteen ayyaana sanyiifi hormaataa kan dubartiin facaafattu. Dubartiin ayyaana kana kan facaafattu ayyaanni haadhashee, isheefis tolee akka dhala ishee qajeeluuf uumamaan Waaqa kadhatti. Ateeteen Saddeetatti kabajamti. “Saddeetan Ateetee jedhama”. Kana jechuun waggaa lamatti al tokko kabajamti. Birraa keessa ykn yeroo midhaan (jarmiin) alaa walitti qabamee galu, ykn Arfaasaa yeroo roobni roobee margi dagaagee loon quubse, ykn yeroo sanyiin faca’uu jalqabu ta’a. Ateeteen Loon mataashee qabdi; Loon Ateetee jedhamu. Ateeten ayyaana hormaataa haa taatu malee, irra jireessishee bal’inaan aadaa calaqisiisa.
Wadaajo / Wadaaja
Wadaaja jechuun firummaa, aantummaa, wal mararfachuu, walii yaaduu, walii birmachuu jechuudha. Kanas warra ykn maatii tokkotu bulfata. Guyyaa kana ayyaantuu warra dhahaafi faaruu ayyaana kanaa beekan affeeruun Waaqasaanii kadhachaa, faarfachaa, galateeffachaa bulu. Ayyaanni kun bakka tokko tokkotti “Ayyaana jaalaa” jedhama. Ji’a ji’aan ta’uu danda’a, waggaatti ala lama ykn tokkos ta’uu ni danda’a.
Irreecha Malkaafi Tulluu
Irreechi sirna aadaa Oromoo gamtaadhaan tulluufi malkaarratti ba’anii Waaqa kadhatanii, faarfataniifi galateeffataniidha. Karaa biraatiin Irreechi marga ykn coqorsa sirna ayyaaneffannaa tokkoof ykn araaraaf yoo deemamu harkatti qabatamus ni ibsa. Akkasumas hiikoo gara warra waa beeku bira deemanii namaaf himamu tokkoof kaffaluu (galchuu) ta’uu danda’a. Akkasumas Irreessa jechuun aangessuu jechuus ni ta’a. Ayyaanni Irreechaa waggaatti yeroo lama Birraa fi Arfaasaa kabajama.
Taaboree/ Ukee
Ayyaanni kun ayyaana ijoollee dhiiraa kan umriinsaanii waggaa 16 gadi ta’an waggaatti altokko kabajanidha. Guyyaa ayyaana kanaa mijuufi cunqoo qophaa’eef erga sooratanii eebbifatanii booda dirreetti waliin bahuun Qaccee dhukaasu ykn wallaansoo taphatu. Yeroofi akkaataan ayyaanni kun bakka adda addaatti kabajamu gargar ta’uu nimala.
Ingiccaa/Qunnii durbaa
Ayyaani kun ayyaana ijoollee durbaati. Waggaatti yeroo tokko walitti dhufanii kan ayyaaneffatanidha. Guyyaa jala bultii ayyaana kanaa durbi ollaa waliin miidhagdee gara lagaa ykn dirreetti bahuun gosa margaa Qunnii jedhamu buqqifatu. Yeroo dhaqaafi galaa sirboota ykn wallee wallisan ni qaban. Galgalasaa Qunnii buqqifatanii manatti galan sana battee dhahu. Inni dhahame kun Ingiccaa jedhama. Ganama isaa Ingiccaa kana akkuma duraa gurmuun waliin ollaarra deemuun Ingiccaa utubaa ykn gorroo manaatti hidhu. Yeroo kana dhangaa adda addaa affeeramuun dhadhaas muudamanii eebba fudhatu. Xumurarra Galma Ayyaanaa ykn waltajjii tokkotti walgahanii gamtaan sirna ayyaana kanaa sirbaafi wallee gara garaan kabajanii oolu.
Gannii/Qillee
Ayyaanni kun ayyaana looniin beekama. Bakka tokko tokkotti ammoo akkuma ayyaana biraatti fudhatama. Gara Maccaatti akkitti beekamuufi Tuulama keessatti akkasumas naannoo gara kibbaafi bahaatti adda adda ta’uu danda’a. Guyyaa ayyaana kanaa mooraa looniitti marqaa marquun itti facaafatanii hormaata isaaniif eebbisu. Akkaataa wanti kun itti raawwatu hedduufi bal’aadha. Guyyaa kana Qilleefi Gugsii fardaa taphachuunis ni beekama.
Kana malees ayyaanoti guyyaa lafaa (ayyaana dachii), guyyaa sanyii (jaarii) fi kkf hedduun kan maqaa hin dhahiin godinoota Oromiyaa garagaraa keessatti yeroo adda addaatti kan kabajaman ni jiru. Ayyaanoti kunniin haala addaddaafi yeroo gara garaatti kabajamu. Asirratti wanti hubatamuufi qalbeeffatamuu qabu akka Waaqeffannaafi aadaatti Oromoon uumama maraaf ayyaana akka aadaafi amantiitti waan kabaju akka qabuu i waan amantiin tokko of keessaa qabu mara akka qabu hubachuudha.
Qabxii biraan dagatamuu hinqabneefi xiyyeeffannaa fedhu ayyaanoonni ibsamaniifi kanneen biroo bakkeewwan gargaraatti kabajaman amman tana sababoota addaddaatiin qabbanaa’aafi irraanfatamaa dhufaa jiru. Kunimmoo aadaan miidhagaa Oromooakka dagatamuufi dhalootatti hindabarre waan taasisuuf maatiin, maanguddoonni hayyoonnii, midiyaaleefi Biiroon Aadaafi Turizimii Oromiyaa xiyyeeffannaadhaan irratti hojjechuu qabu jenna.


text:
Guyyaa har’aa magaala gudditti Ugaandaa Kaampalaa keessatti doohinsaa bakka lamatti raawwateen namoonni 3 du’anii hedduun mada’aniiru. Namoottan ijaan argan akka jedhanitti dhoohinsii sun kan raawwate naannoo buufata poolisii fi karaa gamoo paarlamaa biyyatti ti dhihoo ta’e irratti.
Haangaa’onni fayya akka jedhanitti namoonni 27 balaa doohinsaa kanaan madaa’anii waldhaansaaf Hospitaalaa seenaniiru. Isaan keessa Yoo xinnaate namoottan 7 madaa cimaan akka isaan muudate himameera.
Poolsiin biyyatti dafee ibsa waan hin kenineef , dhoohinsichii haleellaa boombii ta’uu fi dhiisuu isaa addan baasuun akka hin danda’amne gabasameera.
Erga dhiheenyaa kana balaan dhoohisa boombii qaqqabee as haanga’oonni mootummaa Ugaandaa lammileen biyyatti akka of eegganoo taasisan himaa turan. Haleella boombii ji’a darbee mana nyaataatokko irratti raawwateef gareen mormitootaa, Tokkomaa Umna Dimokiraasii jedhamuu fi unmii garee Islaamiik Isteets isa biyya Centeraal Afrikaa keessa sochuo’u ti hidhata qabu itti gaafatamummaa fudhachuun isaanii gabaasameera.


text:
Maqaalee Rabbii (Subhaanahu)-Kutaa 10.2
B-Bu’aa namni maqaa Rabbii olta’aa, “Al-Haadi” jedhutti amanuun argatu
Kutaalee darban keessatti maqaalee Rabbii subhaanahu wa ta’aalaa keessaa tokko Al-Haadi kan jedhu ilaalle turre. Al-Haadi jechuun Kan uumamtoota hundaa wanta isaan fayyadutti qajeelchuudha. Uumamtoota keessaa uumamtoota muraasa qajeelcha Rabbii olta’aa agarsiisan ilaalle turre. Kanneen akka kannisa, sinbira halkanii, pengu’ini fi qurxummii. Dhugumatti, umamtoonni kunniin Rabbiin olta’aan waan hundaa irratti danda’aa ta’e akkamitti akka isaan qajeelche nutti mul’isu.
Ilmi namaa wantoota uumaman baay’ee caalaa kan kabajameedha. Kanaafu, qajeelchi namni argatu, qajeelcha uumamtoota biroo caala. Kanaafi, caalatti isa qajeelchuuf kitaabban ni buufaman, ergamtoonni ni ergaman, sammuun waa hubatu isaaf ni kenname. Garuu namni qajeelcha isaaf dhufe kana fudhachuu yoo dide, jallachuun umamtoota isaa gadiitin wal qixxaata ykn san caalaa badaa ta’a. Mee amma, bu’aa namni maqaa Rabbii olta’aa, “Al-Haadi” jedhutti amanuun argatu muraasa isaa haa ilaallu:
1-Rabbiin irratti hirkachuu fi abdachuu– Rabbiin irratti hirkachuu jechuun wanta namarraa eeggamu hojjachaa Isaaf harka kennu, wanta abdatan akka namaaf guutuu fi qindeessu Isaaf dhiisudha.[1] Namni Rabbii olta’aa irratti hirkatu, Isaaf harka waan kenneef, wanta Rabbiin isaaf filate fi murteesse gammachuun fudhata. Ammas, hanga danda’e hojjachaa, wanta san akka isaaf guutuu fi galmaan gahuu Gooftaa isaa ni abdata. Kanaafu, namni yommuu Rabbiin irratti hirkatu, wanta isarraa eeggamu hojjachuu qaba. Namni qajeelcha barbaadus, wanta isarraa barbaadamu yoo hojjate, Rabbiin subhaanahu isa qajeelcha. Qajeelcha sirrii argachuuf ulaagaan jalqabaa erga beekanii booda amanuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti, Rabbiin isaan amanan gara karaa sirrii Kan qajeelchudha.” Suuratu Al-Hajj 22:54
Beekumsi fi amanuun (iimaanni) tarkaanfi jalqabaa gara qajeelinnaa nama fudhataniidha. Namni Rabbitti fi wanta Isarraa dhufetti yoo amanee, ergasii caalatti beekumsa yoo barbaade fi wanta beeke hojii irra oolche, suutuma suuta qajeelinni isaaf dabalamaa adeemun daandii bal’aa fi sirrii ta’etti baha. Jireenya dukkanaa keessaa gara ifaatti, dhiphinna keessaa gara bal’innaatti, yaaddoo fi gadda keessaa gara tasgabbii fi gammachuutti baha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala ni jedha:
“Yaa warra sammuu qabdan kanneen amantan! Rabbiin sodaadhaa. Dhugumatti, Rabbiin gara keessaniitti Zikrii buusee jira. Warroota amananii fi hojii gaggaarii hojjatan dukkana keessaa gara ifaatti baasuuf Ergamaa keeyyattoota Rabbii ifa ta’an isin irratti dubbisu [ergee jira]. Namni Rabbitti amanee fi hojii gaarii hojjate, Inni (Rabbiin) Jannata jala ishii laggeen yaa’an kan yeroo hundaa achi keessatti abadii hafan isa seensisa. Dhugumatti Rabbiin isaaf rizqii bareechisee jira.” Suuratu Ax-Xalaaq 65:10-11
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa aayaata tannin dura waa’ee namoota Isa faallessanii fi ajaja Isaatti bulu didanii ergasii adabbii cimaan isaan adabe ilaalchise dubbata. Kanaafi, itti aansun akkana jedhe, “Yaa warra sammuu qabdan kanneen amantan! Rabbiin sodaadhaa.” Yaa warra sammuu qajeeltu waa hubattuu qabdanii fi amantan, “Rabbiin sodaadhaa.” Kana jechuun wanta dirqama isin irratti godhamee hojjachuu fi wanta dhoowwaman dhiisun dallansuu fi adabbii Isaa irraa of eegaa.
“Dhugumatti, Rabbiin gara keessaniitti Zikrii buusee jira.” Asitti Zikriin (yaadannoon)- Qur’aana. Rabbiin subhaanahu Qur’aana yaadannoo (zikrii) jechuun ibse. Qur’aanni wanta gabroota irraa barbaadamuu fi jazaa isaanii kan of keessatti qabateedha. Kanaafu, dirqamni gabroota irra jiru Qur’aana kana fudhachuu, jechaa fi keeyyattoota isaa hundaaf gurraa fi qalbii itti kennu fi hiika isaa hubachuudha. Amantii fi addunyaa isaanitiin wanta wal qabate Qur’aana irraa ni yaadatu. Ammas, Qur’aanni ummattoota darban irraa namoota dachii irraa xuruuraman (badan), sababa maalitiin akka badan nama yaadachiisa. Kanaafu, akka isaanii hin ta’inaa jechuun nama gorsa. Akkasumas, namoota gaggaarii fi badhaasa isaanii nama yaadachiisa. Gara fuunduraattis mindaa namoota gaggaarii fi adabbii namoota badii hojjatanii ni ibsa. Kanaafu, Qur’aanni namootaaf yaadannoo fi gorsa ta’a. Gabaabumatti, namoonni jireenya keessatti hojii hojjatamu qabu, hojii dhiifamu qabu, mindaa hojii gaarii fi adabbii hojii badaa ammaa amma Qur’aana irraa yaadachuu fi yaadachisuun hojii irra oolchuf carraaqu qabu.
Itti aanse, “Warroota amananii fi hojii gaggaarii hojjatan dukkana keessaa gara ifaatti baasuuf Ergamaa keeyyattoota Rabbii ifa ta’an isin irratti dubbisu [ergee jira].” Kana jechuun warroota dhugaan Rabbitti amanan, Ergamaa Isaatti fi hundeewwan iimaana birootti amananii hojii gaggaarii hojjatan, dukkana kufrii, shirkii fi wallaalummaa keessaa gara ifa iimaanaa fi beekumsaa baasuuf Ergamaa erge jira. Ergamaan kuni Nabii Muhammad (SAW) yommuu ta’uu, keeyyattootaa Qur’aanaa ifa ta’an isin irratti dubbisa.[2]
Nabiyyiin (SAW) Qur’aana Rabbiin irraa namootatti erga geessanii booda haa du’aniyyuu malee, Qur’aanni hanga Guyyaa Qiyaamaatti jijjiramuu fi baduu irraa ni eeggama. Kanaafu, yeroo fi bakka kamittu Qur’aanni namootaaf ibsaa dukkana keessaa gara ifaatti ittiin bahan ta’a.
Ergasii itti aanse mindaa nama amanee fi hojii gaggaarii hojjatu dubbata: Namni Rabbitti amanee fi hojii gaarii hojjate, Inni (Rabbiin) Jannata jala ishii laggeen yaa’an kan yeroo hundaa achi keessatti abadii hafan isa seensisa. Dhugumatti Rabbiin isaaf rizqii bareechisee jira.”
“Dhugumatti Rabbiin isaaf rizqii bareechisee jira.” Jannata keessatti rizqii isaaf bal’isa. Rizqiin kunis qananii nyaatamu, dhugamu fi qananii biroo warroota Isatti amananii fi sodaataniif qopheessedha.
Gabaabumatti, namni dhugaan yoo amane, hojii gaggaarii hojjatee fi hojii badaa dhiise, dukkana keessaa gara ifaatti baha. Daandii sirriitti qajeela. Dhugaa fi soba waan addaan baafatuuf jireenya keessatti hin dhama’u. Qur’aana keessatti,
“Yaa warra amantan! Rabbiin yoo sodaattan, Inni furqaan isiniif godha. Badii keessan isin irraa harcaasa. Isiniif ni araaramas. Rabbiin abbaa tola guddaati.” Suuratu Al-Anfaal 8:29
Furqaan jechuun dhugaa fi soba kan addaan baasu. Yaa warra Rabbii fi Ergamaa Isaa dhugoomsitan! Isaaf ajajamuun, dirqamoota Inni isin irra godhee hojjachuu fi Isa faallessuu irraa fagaachuun Rabbiin yoo sodaattan, furqaan dhugaa fi soba, qajeelinnaa fi jallinna, haraamaa fi halaala ittiin adda baastan isiniif godha. Amma wal haa gaafannu, “Wanti dhugaa fi soba, qajeelinna fi jallinna, haraamaa fi halaala addaan baasu (furqaan) kuni maalidhaa?” Deebiin isaa “Beekumsaa fi qajeelcha”[3]
Namni Rabbii olta’aa irraa beekumsaa fi qajeelcha yoo argate, dhugaa fi soba, halaala fi haraama, qajeelinnaa fi jallinna, hojii gaarii fi badaa addaan baasa. Kanaafu, jireenya keessatti dukkana keessaa bahuun ifa keessa jiraata. Keeyyattoota armaan oliiti fi mata-duree keenya yommuu wal qabsiisnu, namni hundeewwan iimaanatti amanuun, hojii gaggaarii hojjachuu fi hojii badaa irraa fagaachun Rabbiin olta’aan akka isa qajeelchu yoo abdate, karaa sirriitti ni qajeelfama.
2-Qajeelcha Isarraa barbaadu- namni tattaafachuu waliin akka Rabbiin isa qajeelchu yoo abdate, qajeelinna argachuuf Isa kadhachuu qabaa miti ree? Jireenyi tuni iddoo qormaataan guuttamte waan taateef tarkaanfi hunda keessatti qajeelcha nama barbaachisa. Namni qajeelcha kana yoo hin argatin dukkana jireenyaa keessatti kufee bada. Qajeelinni sadarkaa qaba. Haala wali galaatin wanta tokkotti qajeelu. Ergasii, wanta walii galaa fi dimshaashaa ta’e kana keessatti dhimmoota tokkoon tokkoonitti qajeelu. Fkn, Namni yommuu Islaamatti seenu haala wali galaatin iimaanni arkaana jaha akka qabu fi Islaamni arkaana shan akka qabu ni beeka. Kuni qajeelcha jalqabaatin.
Arkaana iimaanaa jahan kanniin takka takkaan itti lixanii beekuun karaa sirrii qabachuun qajeelinna kan duraa caaludha. Ammas, boqonnaa iimaanaa keessatti wantoota dhokatoo namoonni baay’een hin beekne fi hojjachuun isaanitti ulfaatu beekanii hojii irra oolchun qajeelinna guddaadha. Fkn, hojii qalbii kan akka ikhlaasa, obsa, of gadi qabuu, tawakkula fi kkf. Kanaafi, yeroo hundaa salaata keessatti, “Karaa sirrii nu qajeelchi” jechuun kadhanna. Namni haala wali galaatin Islaamatti haa qajeelu malee, sadarkaa tokko irra gara sadarkaa ol’aanutti darbuuf qajeelinna isa barbaachisa. Namni barataa irraa gara sadarkaa aalimatti darbuuf qajeelcha isa barbaachisa. Ammas, muttaqoonni gara sadarka abraarotatti, abraaronnis gara sadarkaa muhsintootatti darbuuf qajeelcha guddaa isaan barbaachisa. Muhsintoonnis karaa qajeela itti fufanii Jannata gahuuf qajeelcha isaan barbaachisa.
Muttaqoota jechuun warra amanee wanta Rabbiin itti ajaje hojjatanii fi wanta Inni dhoowwe dhiisaniidha. Abraaronnis warra amanee wanta Rabbiin itti ajaje hojjatanii fi wanta Inni dhoowwe dhiisaniidha. Garuu hojii gaggaarii baay’ee hojjachuu fi wantoota makruh (jibbamaa) dhiisun sadarkaan isaanii muttaqoota ol ta’a. Muhsinoonnis warra amanee wanta Rabbiin itti ajaje hojjatanii fi wanta Inni dhoowwe dhiisaniidha. Garuu Rabbiin osoo arguu baataniyyu akka waan Isa arganiitti gabbaruun sadarkaan isaanii sadarkaa abraarotaa fi muttaqootaa ol ta’a. Muhsinoonni sadarkaa ol’aanaa irratti argamu.
Ammas, waa’ee amantii ilaalchise namoonni wal dhabu. Yaanni fi amantiin isaanii garagara. Haala kana keessatti, namni tokko “Isaan keessaa eenyutu karaa qajeela irra jiraa?” jechuun ni dhama’a. Kamiin hordofuu akka qabu hin beeku. Yeroo kanatti qajeelcha isa barbaachisa miti ree? Kanaafu, Rabbiin karaa qajeelatti akka isa qajeelchu kadhachuu qaba. Haati manaa Nabiyyii (SAW) Aa’ishaan (radiyallahu anhaa) akkana jetti: Nabiyyiin (SAW) halkan yommuu ka’an, du’aayi tanaan salaata banu:
اللَّهُمَّ رَبَّ جِبْرِيلَ وَمِيكَائِيلَ وَإِسْرَافِيلَ فَاطِرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ أَنْتَ تَحْكُمُ بَيْنَ عِبَادِكَ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ اللَّهُمَّ اهْدِنِي لِمَا اخْتُلِفَ فِيهِ مِنَ الْحَقِّ إِنَّكَ تَهْدِي مَنْ تَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ
“Yaa Rabbii! Gooftaa Jibriil, Mikaa’iili fi Israafiil, Uumaa samiwwanii fi dachii, Beekaa wanta hin mul’anne fi mul’atu [taate]; wanta isaan keessatti wal dhabaa turan ilaalchise gabroota Kee jidduutti Ati ni murteessita. Yaa Rabbii! Wanta isaan irratti wal-dhaban irraa gara haqaa na qajeelchi. Dhugumatti, Ati nama feete gara daandii sirriitti qajeelchita.” Sunan Nisaa’i 1625, Sahiih Muslim 770
Gabaabumatti namni, dhimmoota ifaa fi gurguddaa irraa kaasee hanga dhimmoota dhokatoo fi xixxiqootti kan nama qajeelchu Rabbiin ta’uu yoo beeke, akka isa qajeelchuuf garmalee qajeelinna Isa kadhata. Yoo Rabbiin nama hin qajeelchin eenyullee nama qajeelchu hin danda’u. Sababni isaas, qalbii kan harkaa qabu Rabbii tokkicha. Yoo fedhe ni qajeelcha, yoo fedhe immoo ni dabsa. Beekumsi namaa hanquudha. Namni dhimmoota hunda keessatti mataa ofii qofaan qajeelu hin danda’u.
Du’aayi gabaabaa namni hundi itti fayyadamu danda’u tanaan mata-duree kana haa xumurru:
“ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الْهُدَى وَالتُّقَى وَالْعَفَافَ وَالْغِنَى ” .
Allaahumma inni as’alukal-hudaa wat-tuqaa wal-afaafa wal-ghinaa.” Sahiih Muslim 2721
Hiika jechootaa: Allaahumma-Yaa Rabbii, innii-dhugumatti ani, as’aluka-Si kadha, hudaa-qajeelinna, tuqaa-badii irraa eeggamu, afaafa-wanta hin hayyamamne fi hin bareenne irraa of qusachu (fkn, zinaa irraa of qusachu, maallaqa namoota kadhachuu irraa of qusachu), ghinaa-durummaa, namootatti hajamuu irraa bilisa ta’u. (wa-fi)
Hiika himaa: Yaa Rabbii! Dhugumatti ani qajeelinna, badii irraa eeggamu, afaafa fi durummaa Si kadha.
Kitaabban wabii:
[1] Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi 8/722
[2] Tafsiiru Xabarii-23/75-76[3] Tafsiiru Sa’dii-362, Tafsiiru Xabarii-11/127
Walillahi asmaa’ul Husnaa fad’uuhu bihaa– lakk.65; AbdulAziz bin Naasir Jaliil


text:
Yaroon Oromoon “waligalan alaa galan” jatee makmaaktee Oromooni biyyaa fi qa’ee isaaniraa fagaatani deemani tahu baachu mala. Haalli amma Oromoonni diaspora kessa jiran yoo laalamee makmaaksi kun kan yaroo amma itti jiruf makmaaksamee tahu hin olu mana jachisiisa.
Waggootaa fi rakkinoota dhibbaa ol kessa dabree Oromoon biftu bilisummaa halaalaa arkaa jira. Yaroo murtessitu taatee kanatti walif obsu fi waligalun akka biftun halaalaa mullattu tun walakkaa Oromia gayudhaan roga Oromia maraa ibsutu taasisa.
Obsa walif qabaachun yaroon isaa amma. Jaarmayooni siyaasaa fi namottan adda addaa yaadaa fi tarsimoon rakkina gabrumaan Oromoo ittin furamu dandaya ja’aani lafa kaayyatan garaa garumaa qabaachun isaa kan bekkamu. Haatahu malee Oromooni hundinu gabrumaa jalaa akka bahu qabnu iraati wali galan (shared interest). Kanaraati hundaa’un walin hojjachuf dhimi gabroomfataan erga nuraa ka’een boda hojjatamu qaburatti walif obsun guddaa barbaachisa dha. Oromiyaan osoo hin gabroomneen durattis ni turtee erga bilisoomteen bodattis waan jiraatuf jacha dura dinni akka nutti hin deebinetti firaa kufisun barbaachisaa taha. Erga dhinni nuraa ka’een booda akkamitti Oromoo fi Oromiyaan fuldura jiraachu qaban gaafi ja’uf sammu bilisa tahee fi tasgabaaween wal marihachun tarsimoo irra caalaa waan taheef ammaaf dhimaa saniratti walif obsun barbaachisa dha.
Walif obsun gara waligaluti nama ceesisa. Diaspora kana kessatii yaroo heddu wanti Oromoon irratti wal dhabnu yoo gadi fageenyaan laalamee dhimma hundee dhaan garaagarumaa qabu osoo hin tahin – yaroo gabrummaa walin madaalamu – waantoota wali obsu dhaan irra anamu dandayamu tahani mullatan. Umama tahee dhalotni hundumaa rakkinoota yaroo isaani qaban waan taheef Oromoonni nu dura darbaanis rakkinoota yaroo saani qabaachaa turun isaani waan tilmaamamu. Yaroo Oromoon wagaa 400 ol Sirna Gadaa dhaan if bulchaa turan fi yaroo dina kenyaa walin Oromoon wallo wagaa dheeraa dhaaf loolun mohaa turan rakkinoota osoo hin qabaatin miti kan jiraatan. Rakkinoota isaani ciciqoo akka ittin furataniratti waligalu dhaan malee. Waligaltee isaanitini sirna addunyaaratti fakki tahee fi kan haaqaa ummachu dandayan. Silaa obsaa fi waligalteen yaroo san hin jiraanee tahee Sirni Gadaa dhaabatufis tahee yaroo dheeraa dhaaf ittin bulun hin dandayamu turee. Kana waan taheef Oromoon diaspora kessa jirru waligalu dhaan human walif tahun yaroon isaa gessee. Waligalan Alaa Galan!
Walif obsu dhaan yoo gabrummaaraa bahuratti walin hojjachuf waligalamee caraa fi rakkinoota yaroon tun fiddee bareechani hubachu fi tarkaanfi yaroo walin deemu fudhachun barbaachisaa taha. Ammaantana yaroon kan Oromoon bilisummaa dhaaf dinaa walin wal qabdee guyyaa raa guyyaa dhaan gara mohichaa deemaa jirtu waan taheef qabsoon itti fufun waan barbaachisaa dha. Gara kaanin moo fakkesaa fi sodaachisa dinaatin sobamani qabsoo irraa dhaabachun akka dinni tarsimoo fi humna harayaan gadi bahu taasisa. Kana waan taheef yoo Oromoon diaspora dura waligalu dhaan humna tokko tahee of qopheesse dina kuffisufis tahee dhimma san boodhaafilee shoora gudaa tabachu dandayaa.
Waligalteen biyya walaba taatee kessatti tahun murni cufaatu ni mooha. Dhibbaa takkan maletti yoo Oromoon diaspora walin hojjatani mootumaa kana kuffisu ratti waligalan fadhi isaanitin waan waligaltee taasisanif qaamotni hundumaa yaroo motumaan Wayyaanee kuftee walin injifatan. Kana qofa osso hin tahin Oromoon akka umataatti moohee jachu dha. Erga motumaan kufteen booda Oromiyaatti galani waligaltee taasisun yoo dandayameelle harka tokkon rakkinoota TPLF waggoota 27f xaxxaa turtee furudhaaf yaali gochaa harka tokkon masaanu biyya tenyaa fudhachu barbaadani walin morki taasisu waan qabnuf tarsimoon san kan bu’aa isaarra midhaan isaa hedumaatu tahee mulata. Kanaafu yaroon yaroo adda addaan akkamalee ittin arifatani tarkaanif Oromoo gaaga’u fi akka malee if booda harkisachun tarkaanif caaraa arkamtee tana nama dabsisu fudhatan osoo hin tahin waligalu dhaan bakka takkaa sosohun barbaachisaa taha. Tarkaanifin waligaludhaan fudhatamuleen kan waan hundumaa (cost/benefit) xinxalee tahu qaba.


text:
Ayyaanni Irreechaa kan Hora Arsadii har’a magaalaa Bishooftuutti kabajamee jira. Jiraattonni magaalattii, akkasumas godinaalee Oromiyaa biroorraa namootni hedduun ayyaana kanaaf garasitti imalanii harra sirna irreeffannaa gaggeessaniiru.
Hirmaattonni kunneen seensa daandii guddicha maqa bishooftuurratti konkolaataan akka hin seenne dhowwamuu Sagalee Ameerikaatti himan. Bu’uraaleen misoomaa bakka Irreechaa fooyya’uu akka qabu dubbatu, hirmaattonni. Galmoo Daawit Hora Arsidii irraa gabaasa itti aanu qindeesseera.


text:
Somaalilaand magaala Hargeessaa ganna hedduuf ka jiraatan baqattoonni dhalooteen Itiyoophiyaa, ji’a takkaa as poolisiin biyyattii darara nurraa gahaa jiraa jedhan.
Baqattoonni kun poolisiin Hargeessaa warreen waraqaa eyyama jireenyaa qaban hedduu hidhaa akka jiru, kaan ammoo fedhii isaanii male gara biyyaatti darbaa jira jedhan. Obbo Imaanaa Hayluu bakka hawaasa baqattootaati. Isaanis rakkoon kun poolisoota Immigreeshiniin akka jalqabe, duraan guyyaa guyyaa akka nama qabaa turan amma garuu halkan halkanis manarra naanna’anii nama qabaa jiraachuu eeran.
Obbo Imaanaan rakkoo qabnu kana warra dhimmi ilaallatutti himannee haga yoonaa deebii hin argannee jedhu. Baqattoonni Oromoo Somaalilaand jiraatanis maatiisaanii keessaa namootni hedduun hidhaman eessa akka jiran hin beeknu jedhu. Obbo Saaliim Mohaammed ganna 15 oliif magaalaa hargeessaa jiraataniiru. Isaanis torbeen dura ijoolleesaanii keessaa ijoollee jaha qabamanii jiru jedhan.
Obbo Saalim ijoollee isaanii jahan keessaa shanan warri poolisiin to’ataman jedhan ijoollee shamarranii umriin ganna 19 gadi ta’uu himanii haga yoonaallee eessa buutee isaanii akka quba hin qabne himan.
Aadde Zeeytunaa muummee haadha ijoollee sagaliiti. Achuma Somaalilaanditti dhalattee kan guddatte aadde Zeeytunaan poolisoonni hargeessaa abbaa warraashee obbo Musbahii Abdulkariim torbee darbe fuudhanii erga deemanii eessa akka geessan hin beekuu jetti.
Baqattoonni, ammas qaama mootummaas tahe kan dhaabbata baqataatti himannee murtee dhabnee jedhu.
UNHCR dameen Hargeeysaa garuu dhimmi kana akka quba qabu hime. Injookii Imwaangii bakka buutuun waajjira UHCR ka Hargeeysaa, dhiyeenya rakkoo baqattoonni himatan kun hammaataa dhufuu eertee, waan kana hambisuuf angawoota Immigreeshinii Somaalilaandi waliin mariyataa akka jiran raga bahan. Mss. Injookiin, poolisiin baqattoota galmee qaban akka hin hiineefis mootummaa beeksisaa jiraachuu eeran.


text:
Tokkummaan mootummootaa barattonni yunivarsitiwwan Tigraay keessaatti ramadamanii turan akka maatii isaanti deebi’aniif waan irraa eegamuu hin hojjannee jechuun warraa fi maatiin barattootaa dubbatanii jiru.
Waajiira Tokkummaa Mootummootaa isa Finfinnee keessaatti haallii har’a ture miiraan kan guutamee yoo ta’u, warraa fi maatiin barattootaa bakka bu’oota Tokkummaa mootummootaa biraa deebii barbaadu turan.
Maatiin tokko RSA akka ibsanti Tokkummaan mootummootaa barattoota kana gara maatiitti deebisuuf haal duree tokko malee, waan barbaachiisu guutuutu irra ture.Maatiin hangii tokko moo Tokkummaan Mootummootaa barattonni kun akka achii ba;an gochuuf, akka mootummaan Itiyoophiyaa Tigraay keessatti tajaajiila qunnamtii fi Eleektrikaa itti fufuu barbaadu.
Deebii kanaa argachuuf jecha Itiyoophiyaatti bakka bu’aa Tokkummaa mootummootaa dhaqqabuuf yaaliin taasiifnee hin milkoofne, Bakka bu’oota maatiwwan barattootaafis deebii kennuuf hin argannee jechuun Keneedii Abaatee gabaasee jira.


text:
Afaan Oromoo erga afaan hojii mootummaa naannoo Oromiyaa ta’ee waggoota 25 ta’eera. Afaan kanaan waajjiraalee garaa garaa keessatti ittiin hojjetama jira.Kitaaboleen barnootaa ittiin barreeffamanii afaan barnootaa ta’eera.Kitaaboleen asoosamaafi, seenaa,akkasuma hinbaayi’etin malee diraamaan,tiyaatirriifi fiilmiin Afaan Oromootiin hojjetamaa jiru.
Afaan kun akka guddatee waaltinaa’uuf mootummaa naannoo Oromiyaa biiroo aadaafi turrizimii Oromiyaa giddu-gala aadaa Oromootti,gareen waaltina Afaan Oromoo hundaa’ee sochii gaariirra jira.Jildii 11ffaa kana irratti, waa’ee kanaa akka ibsa nuu kennaniif rippoorterri keenya Masqaluu Baalchaa obbo Dirribaa Trrafaa,giddu gala aadaa Oromootti,qindeessaa garee moggaasa jechootaafi waaltina Afaan Oromoo haasofiisee ture.Obbo Dirribaa Tarrafaa yeroo isaanii wareeganii waan ibsa nuu kennan isaan galateeffanna.
Siifsiin Afaan ofiitiin barreessuufi dubbisuun hawaasa tokkoof bu’aan inni qabu maali?
Obbo Dirribaa Afaan ofiitiin barreessuufi dubbisuun faayidaalee hedduu qaba. Inni guddaan afaan ofiitiin barreessuufi dubbisuun sabboonummaa dagaagsa. Sabboonummaan immoo waan baay’ee of keessaa qaba. Inni duraafi hangafaa, waan ofii beekuudha. Of baruudha. Of ta’anii argamuudha. Kana jechuun aadaa, biyya, afaan, seenaa, amantii, duudhaa, safuu, sirna bulchuusaafi hawaasummaa, akkasumas sirna dinagdee ofii sirriitti beekuufi hubachuudha. As keessatti afaan ofiitiin barreessufi dubbisuun gahee inni qabu baay’ee murteessaadha. Afaan keenyaan kan barreessinuufi dubbisnu yoo ta’e eenyummaa keenyaafi maalummaa keenya sirriitti beekna, sirriitti hubannas. Aadaa, seenaafi afaan keenya sirriitti beekuun eenyummaa ofii beekuudha. kunuunsa barbaachisaa ta’es ni taasifnna. Duudhaafi safuu abaabileefi akaakilee keenyaa sirriiiti hubannee dhalootaa dhalootatti dabarsina. Kun eenyummaafi ofitti amanamummaa (Self steam) keenya cimsa; sabboonummaas dagaagsa.
Gama biraatiin afaan ofiitiin barreessuun dandeettii waa barreessuufi yaada ofii karaa salphaafi ifa ta’een ibsachuu keenya cimsa. Fedhii waa barreessudhaaf qabnu, fedhii yaada ofii sodaa tokko malee jechoota adda addaatiin ibsuu keenyaa cimsa. Afaan ofiitiin barreessuun guddina ogbarruufi afaan ofiitiifis faayidaan inni qabu olaanaadha. Afaan ofiitiin dubbisuunis akkuma kana faayidaa olaanaa qaba. Yaadrimeefi qabiyyee yookiin ergaa barreeffama tokkoo haala salphaa ta’een akka hubannu nu gargaara. Dandeettii dubbisuufi waa hubachuu keenyaa cimsa.
Afaan ofiitiin barreessuufi dubbisuun afaan biroo(Afaan lammaffaa) barreessuufi dubbisuuf illee daandii kan saaqudha. Afaan ofiitiin barreessuufi dubbisuun hojii kamiyyuu keessatti dhiibbaa xiinsammuu waan hin qabneef yaada keenya karaa salphaa ta’een akka ibsannuufi waa tokko sirriitti akka qalbeeffannuufi hubannuuf shoora olaanaa qaba jechuun ni danda’ama.
Siifsiin Afaan Oromoo haala faffaca’een jiraachuurra gara waaltinaatti yoo deemu hammam milkaa’e?
Obbo Dirribaa Akkuma beekamutti uummanni Oromoo jaarraa tokkoo ol sirna gita bittootaatiin cunqurfamaa turuun isaa ni yaadatama. Cunqursaa bara dheeraa kana keessatti mirgoota hedduu sarbamaa turuunsaas kanuma beekamudha. Kanneen keessaa aadaa, afaaniifi seenaasaa dagaagfachuu, guddifachuu, beeksifachuufi kunuunfachuu dhabuu, afaan isaatiin barreessuu, barachuufi dubbachuu dhorkamuun isaan muraasadha. Afaan Oromoo sirnootaa gita bittootaa darbanii kanneen keessatti hacuuccaafi dhiibbaa irratti taasifamaa tureen baduu baatus waaltinaafi guddina isaarratti dhiibbaan ture baay’ee cimaadha. Haala faffaca’een dhokatee gumbii ykn dagoogoo hawaasa isaa keessa turee afaaniin qofa dhalootaa dhalootatti darbaa tureera. Hata’uutii, qabsoofi aarsaa gootonni Oromoo taasisaniin afaan kun hiree argatee afaan barnoota, afaan hojii, afaan barreeffamaa, akkasumas afaan saayinsiifi teeknoloojii ta’ee ummata isaa tajaajilaa jira. Dhugaan amma jirus kanuma mirkaneessa. Gama waaltinaatti yoo deebinu, waaltinni afaanii adeemsadha. Altokkotti ykn bara tokko keessatti kan raawwatu miti. Afaan tokko ni jira taanaan, hawaasni afaanicha dubbatu ni jira taanaan waaltinni afaaniis yoomiyyuu ni jiraata. Keessattuu Afaan Ummata Oromoo yeroo dheeraaf hacuuccaa jala ture kana bifa addaatiin xiyyeeffannaan kennameefii bal`inaafi gadi fageenyaan itti fufinsaan qorachuufi waaltessuun baay’ee murteessaadha. Qorannoo afaanii keessatti immoo hojiin waaltina afaanii bakka olaanaa qaba. Hojiin waaltina afaanii guddina afaan tokkoo saffisiisuufis ta’ee afaanicha afaan saayinsiifi teeknoloojii taasisuu keessatti gumaacha olaanaa waan qabuufidha.
Kana malees waaltinni afaanii guddina afaan tokkootiif baay’ee murteessaadha. Tokkummaafi jaalala hawaasa afaanicha dubbatuu cimsuu keessatti gaheen inni qabu olaanaadha. Sirna baruufi barsiisuu keessatti gahee inni qabu salphaa miti. Kanaafuu dhimmi waaltina afaanii, afaan tokko afaan saayinsiifi teeknoloojii taasisuufis ta’ee waaltina afaanichaa saffisiisuu keessatti gahee olaanaa ni qaba. Gama kanaan koree waaltinaa Afaan Oromootiin waggootii digdamman darban keessa hojiin hojjetamaa ture baay’ee kan nama jajjabeessufi kan nama onnachiisudha. Koreen kun dhaabbilee mootummaafi miti mootummaa adda addaa irraa walitti bahuun kan gurmaa’e yoo ta’u, jechoota ummata keenya keessa jiran, keessattuu jechoota dagatamanii turan ifa baasuun, akkasumas jechoota saayinsiifi teeknoloojiidhaaf tajaajilan moggaasuun faayidaa hawaasaatiif akka oolan taasisaa tureera. Haaluma kanaan jechoota moggaafaman barruulee Wiirtuu Jildii 1-11 irratti maxxansiisuun ummata bira akka gahan taasifamaniiru. Haala kanaan yeroo ammaa milkaa’inni gama waaltina Afaan Oromootiin jiru gaariidha jechuun ni danda’ama. Waaltinni Afaan Oromoos sadarkaa gaariirra kan jirudha.
Haata’uutii, hojiin hojjetamaa ture gaarii ta’us ammallee rakkoon hin jiru jechuun hin danda’amu. Rakkoon inni guddaan waaltina Afaan Oromoo irratti mul’atu, hojiin waaltina afaanii wiirtuu tokko irraa tamsa’uu dhabuudha. Akka saayinsiin afaanii jedhutti, waaltinni afaanii wiirtuu tokkotti gaggeeffamuu qaba. Kana ta’uu baannaan seera waaltina afaanii kan faallessuufi dogoggora kan uumu ta’a. Haala qabatamaa amma jiruun garuu waaltinni afaanii akkaatuma barbaadameen iddoo adda addaatti raawwatamaa jira. Kun immoo waaltina afaanii irrattis ta’ee guddina afaan tokkoorratti dhiibbaa guddaa ni geessisa. Fkn.Yuunivarsitootaafi Kolleejjoota adda addaa keessatti, akkasumas hayyoota dhuunfaa biratti jechoota moggaasuufi waaltina afaanii gaggeessuun rakkoo guddaa uumeera.
1. Ogbarruun Oromoofi afoolli Oromoo ammam walgargaaru?
Akkuma beekamutti Afaan Oromoo afoolaan dureessadha. Afoolli Oromoo dilbii bara dheeraati; cirracha bishaaniitis. Waraabamee, lakkaawamee, akkasumas dhamdhamamee kan dhumu miti. Afoolli akkuma maqaan isaa ibsutti hambaa abaabileefi akaakileerraa jecha afaaniitiin (orally) dhalootarraa dhalootatti darbaa dhufe; ammas darbaa kan jiru; fuula duras darbaa kan jiraatudha. Akka hayyoonni afoolaa jedhanitti, afoolli muuxannoo jireenyaati. Akkuma ogbarruu barreeffamaa, yaada, falaasama, aadaafi duudhaa ilma namaa ifa baasa. Akkasumas gammachuufi gadda, jaalalaafi jibba, amantaafi shakkii, jabinaafi dadhabina, fedhiifi hawwii hawaasa tokkoo ifa baasuuf afoolli gahee olaanaa ni qaba.
Gabaabumatti, afoolli hima; dubbatama (oral). Himis jecha. Jechi bu`uura. Barreessaa ykn waloo qara. Barreessaanis ykn waloonis barruu ykn walaloo ijaara. Kanaaf afoolli Oromoo ogbarruu Oromootiif bu`uura jechuun ni danda’ama.
2. Guddinni afaanii guddina hawaasichaa waliin ammam wal simata?
Afaan tokko kan guddatu hawaasa afaanicha dubbatu waliini. Guddinni afaanii guddina hawaasaati; guddinni hawaasaas guddina afaaniiti. Kanaaf afaaniifi hawaasni afaanicha dubbatan wal gatanii kan deeman miti. Sababiin isaas afaan mallattoo hawaasichaa waan ta’eef, afaan ibsituu hawaasichaa waan ta’eefidha. Hawaasni tokko dinagdeen, siyaasaan, hawaasummaan, akkasumas saayinsiifi teeknoloojiin guddate jechuun afaan isaan kallattiidhuma kanaan guddate jechuudha.


text:
- Sukkaarri (glucose) qaama keenyaa hanga barbaddamu keessatti haalan akka to’atamu godha.
2. Dhibeewwan Onnee fi sirna dhiigaa waliin walqabatan kanneen akka dhibee onnee, olka’uu dhiibbaa dhiigaa,hir’ina dhiigaa fi kkf ittisu irratti baayyee gargaara
3.Dhukkuboota sirna haargansu keenya miidhaan kanneen akka Utaalloo,Asmii, golfaa fi kan biroof haalaan gargaara
4.Dhukkuboota sirna bullaayinna nyaata kanneen akka,dhukkuba garaachaa ,dafee daakamuu diduu nyaataa,garaa kaasaa, Gogiinsa garaa darbees dhibee Kintaarootii ittisuu irratti gahee guddaa taphata
5.Fayyummaa qaamoota keenyaa kan akka Kalee,ija fa’af hedduu fayyaada.
6.Kaanserii garaagaraaf kanneen akka Kaanserii dhiigaa( leukemia),Mari’imaan guddaa( Colorectal Ca) fa’a nurraa qolata.
7.Jeeqamuu marsaa laguuf akka hin saaxilamne ni gargaara
8.Jabina ykn Cimina lafee keenyaaf ni fayyaada, akkasumas rakkoo gogaa keenyaa kan akka finnisaa, kormamuu nurraa qolata.
9.Dandeettii waa yaadachuu fi si’aa’innaa ni dabala.
10.Annisaa nuf kenna.
11.Ulfaatina qaamaa garmalee fi rakkoo isa waliin walqabatee dhufuuf akka hin saaxilamne nu gargaara.
12.Dhiphina fi yaaddoo hamaaf akka hin saaxilamnes nu gargaara fi kkf fa’a. Kunneen faayidaa baayyee keessaa muraasa wan ta’ef faayidaa kanneen hunda argachuuf Muuzii nyaachuu bartee ha godhanu
Dr.Jemal


text:
Aministii Internaashinaal ibsa Jimaata dabre baaseen, dhimmota Afrikaatti ministarri gargaaraan dantaa alaa Yunaayitid Isteetis – Tiiboor Naaj, yeroo Ertiraa daawwatanitti – ka lammii Yunaayitid Isteetis taate – Sihaam Alii dabalee – namoota garaa nagaa yaada isaanii fi amantii isaanii ibsachuun mana hidhaa jiran Ertiraan akka hiiktu gaafachuu qaban jechuun ibsa baasee ture.
Siyaam Alii umurii ishee waggaa kudha-shaniitti, tajaajila biyyoolessaa jalaa miliqxee bahuu yaalte – jedhamuun bara 2012 Ertiraa keessatti qabamtee hidhamte. Eega sanaa haga ammaatti eessatti akka hidhamtee fi haala akkamiitti akka jirtu maatiin isheellee hin beekan.
Ertiraan garuu, waliigalteelee eegumsa mirga dhala-namaa sadarkaqa Addunyaa hedduuf miseensa tahuu ibsachuun akka dhiittaa mirga dhala-namaa geggeessaa hin jittetti falmatti.
“Ertiraan dhiittaa mirga dhala-namaa hamaa keessa ka dabarte waan taheef, loogii tokko malee wal-qixxummaaf, haqaaf, nagaaf, bilisummaa fi kabajamuu mirga dhala-namaaf ni falmiti” jechuun deebii kenniti.


text:
Haaromsa Caasaa Hooggansaa
Waldaan Aksiyoona Barnoota Waliif tajaajila si’ataafi dhaqqabamaa ta’e kennuun Manneen Barnootasaa keessatti qulqullina barnootaa caalmaan mirkaneessuuf Caasaalee hojiisaa haroomsuu Hojii Gaggeessaa Olaanoofi Hundeessaan Waldaa Aksiyoona Barnoota Waliif Obbo Gololcha Baallii Ibsan. Waldaan Aksiyoona Barnoota Waliif Godinaaleefi Magaalota Naannoo Oromiyaa 12tti Manneen Barnootaa Dameelee 12 banuun Afaan Oromoofi Afaan Ingiliziin barnoota qulqullina qabu barnoota Idilee Duraa/KG […]


text:
Ummanni Oromoo Karoora Maastar Pilaanii Finfinnee Toftaa Jijjiirratee Hojiirra Oolfamuuf Jiru Gonkumaa Hin Eyyamu!
Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo
Jidduu kana Mootummaan Wayyaanee karaa “Kaabinee Ministirootaa” baanuun wixinee labsii faayidaa addaa Oromiyaan Finfinneerraa qabdu jedhu baaseera. Akka ibsa gartuu faashistii kanaan baheetti wixineen labsii kanaa raggaafamuudhaaf Mana Maree Bakka Bu’oota Ummatootaaf dhiyeeffama. Ummanni Oromoo fi dhaabni kallacha qabsoo isaa Addi Bilisummaa Oromoo wixinee labsii kanaa gonkumaa hin fudhatu.
Sirni murna bicuu golgaa dimokraasii fi afaan qawweetin Itoophiyaa bitaa jiru ummata Oromoo bakka bu’uudhaan murtii laachuuf mirga seerawaa waan hin qabneef wixineen raggaafamuuf jedhu fudhatama hin qabaatu. Finfinneen dachee Oromoo jaarraa tokkoon dura diinaan dhuunfatamte. Ummanni Oromootis lafa isaa uumaan haqa itti qabu kana deeffachuudhaaf qabsootti jira.
Murtiin akkaataa fayyadama qabeenyaas tahee haallan jireenya jiraattotaa magaalaa Finfinneetti hidhatu kan dabarfamuu qabu bakka bu’oota seeraa ummata Oromootin qofa tahuu qaba. Ummanni Oromoo sirna bicuu impaayera Itoophiyaa abbaa irrummaan bitaa jiru jalatti bakka bu’oota akkasii hin qabu. Addi Bilisummaa Ummata Tigraay(TPLF) tahee jaleen isaa OPDOn ummata Oromootin waan hin filamneef ummaticha bakka bu’anii dhimma fardii akkasii kanarratti murtii laachuuf mirga hin qaban.
Murni TPLF/EPRF filannoo fakkeessii bara 2015 gaggeeffame hatuudhaan %100 injifatuu isaa labsatuu hundatu quba qaba. Diraamaan filannoo dharaa gaggeeffamee ji’oota muraasa booda Ummanni Oromoo fi ummatootni Itoophiyaa naannolee biroo keessa jiraatan wayyabni daandiitti bahuudhaan hiriira gaggeessudhaan diddaa fi mormii isaanii mootummaa cunqursituurratti agarsiisan. Murni mootummaa dha ofiin jedhu kun, komii fi mormii ummatootaa caqasee deebisaa laachuuf hojjechuu mannaa akkuma amala isaa daa’imman fi barattoota, haawwanii-shamarran akkasumas manguddoota haala suukaneessaan ajjeesuun gaaffii ummataa ukkaamsuuf tattaafatuutti fuuleffate. Kanaanis lammiileen 2000 caalan guyyaa saafaadhaan ajjeefaman; kanneen kumoota Kurna hedduu tahan ammoo humnoota sirnichaan hidhamuu, gudeedamuu, hiraarfamuu fi ukkaamfamanii dhabamsiifamuu mudatan.
Onkoloolessa 2 bara 2016 qofa lammiileen fayyaaleyyii 700 ol tahan Ayyaana Oromoo guddichaa fi kabajamaa: Irreecha Bishooftuu Harsadeetti kabajame irratti humnoota Wayyaaneen bobbaaseen galaafataman. Yakka suukanneessaa raawwatame kanaafis namni tokkollee murtii seeraaf hin dhiyeeffamne.
Murni TPLF ummanni ajjeechaan gara-jabinaa fi yakki suukaneessaan sadarkaa ol aanaa irratti raawwatamus gaaffii mirgaa uumaa fi heeraan qabu kabajchiifatuuf qabsoo isaa jabeeffatee itti fufuu wayta mirkaneeffatetti, labsii yeroo hatattamaa labsee ukkaamsaa caaluu raawwatuu akka furmaataatti fudhate. Wayta ammaa kana ummatootni Itoophiyaa labsii humna waraanaa fi tikaa sirnichaa mirga lammii kamiyyuu seeraan alatti ajjeesuu,hiraarsuu fi dararuu dandeessisu gonfachiiseen humnootii waraanni fi tikaan ajjeefamaa, mana hidhaa keessatti gidirfamaa jiran.
Haala akkanaa keessatti faayidaa addaa Oromiyaan Finfinneerraa argachuu qabdu jedhamu fedhii fi marii ummataan alatti wixinanii dhiyeessaa gama kaaniin ammoo ummaticha abbaa dhimmaa mirga namoomaa isaa sarbanii hiraarsuun labsii duguuggaa sanyiin wal gitu taha.
Wayta sochiin warraaqsa biyyoolessaa gabrummaa murna TPLFtti xumura gochuu akeekkate tooftaa jijjiirratee finiinaa jiru kanatti, Wayyaaneen dharaan nageenyi kan jiru fakkeessee lallabuu fi jijjiirraa fakkeessii tarrisuudhaan ummatootaa fi arjoomtota addunyaa sobuudhaaf dhama’aa jira.
Jijjiirama fakkeessii taasifame keessaa tokko kaabinee isaa keessatti bakka bu’ummaan Oromoo ka mul’ate fakkeessuuf ergamtoota isaa Kaabinee Ministiraa ti jedhaman waljala jijjiiruu isaa ti. Warraaqsa finiinaa jiru ukkaamsuu akeekkatuudhaan Ministiroota maqaa Oromootin sirnichi ramadate yoo itti dhiyeenyaan ilaalle irra hedduun isaanii keesumaa kanneen gaafatama mootummichaa bakka furtuu dha jedhamanirra kaahaman warren dhiiga Oromummaa hinqabnee fi afaan Oromoo dubbatan yookaan ammoo kanneen makaa saboota kaanii qabaatanii bara jireenyaa isaanii guutuu Oromummaa isaanii haalaa jiraatan tahuu hubachuun hin rakkisu. Mootummaan wayyaanee ministiroota akkasii fi ergamtoota fakkaatoo miseensota kaabinee sirnichaa murna bicuu kanaaf jilbeeffatanii buluu filatan qabateeti kan wixinee labsii kana “Kaabine Ministirootaa” baanuun raggaasudhaaf shiraa jiru.
Seerri baanamu kun irra keessi isaa dantaa ummanni Oromoo Finfinneerraa qabu tiksuudhaaf jijjiirraa taasifame fakkaatee ha dhiyeeffamu malee, dhugaan jiru wixineen labsii kun shira Karoora Maastar Pilaanii Finfinnee Fudhatama Dhabe Deebisanii Hojiirra Oolchuu kan Akeekkate dha. Kana caalaatti hubachuuf qabxiilee garii akka fakkeenyaatti fudhannee yoo ilaalle, akka wixinee seeraa bahe kanaatti murni TPLF fi lukkeeleen isaa saamicha ummatoota Itoophiyaarratti gaggeessaa bahaniin yeroo gabaabduu keessatti Biliyeenaroota tahan, lafti keessan misoomaf barbaadama maqaa jedhuun maatii Oromoo qayee akaakilee-abaabilee isaatirraa buqqisuu irraa kan dhorku hin jiru.
Kana raawwachuudhaafis abbootii lafaatiif “yoo xiqqaate gatii qabeenyi isaanii baasu irra wayyaa” beenyaa baasuun buqqisuun aanjaa uummatuu dha.
Akkaataan hojiirra oolmaa piroojektii misoomaa baanamuutis kan murteeffamu bulchitoota TPLFn yookaan kittillayyoota isaatini. Abbootiin lafaa beenyaa baanamu fudhatanii dacheerraa buqqifamuu yoo didan, sirni haqaa biyyattii guutummaatti shiftoota TPLF’n kan tohatame waan taheef, ka itti iyyatanii seeraan murtii haqaa argatan hin jiru. Kan nama ajaa’ibu, wixineen seeraa kun maatii qayee isaarraa buqqisuun kun afaan, aadaa fi jireenya hawaasummaa ummatichaarratti dhiibbaa qabu ilaalchisee waan tuqe tokkollee hin qabu.
Babal’inni magaalaa tohannoon alaa seerri kun jajjabeessu qubsuma ummata Oromoo dhabamsiisuu qofa odoo hin taane, lafootni seenaa, aadaa fi dudhaa Oromo calaqqisan akka badan waliigalatti qabeenyaa fi mallattooleen eenyummaa Oromoo akka dhabamaniif gumaacha. Kunis yakka duguuggii sanyii waan taheef hundaan dura dhaabbatamuu qaba.
Mootummaan wayyaane wixinee seeraa kana keessatti faalama uumama naannoo hawaasa Oromoo naannichaa balaaf afeeraa jiru tohachuuf waadaa kijibaa tarrisus, magaalaan Finfinneetiyyuu sirna tohannaa balfaa fi xurii itti dhabamsiisan, tajaajila tohannoo xurii, akkaataa lafaa itti fufiinsaan itti fayyadamanii fi qaban irratti sirni to’annoo kaa’ame homaaatuu hin jiru. Gaaffiin kaafamu qabu, haala kun tahe keessatti karoorri babal’ina magaalaa kun akkamittiin hawaasa naannawa magaalaa Finfinnee hin miine? kan jedhu dha.
Qoosaan biraa wixinee seeraa kana keessatti tuqame, Finfinnee keessatti afaan Oromoon barachuu fi itti fayyadamuu kan ilaallatu dha. Akka seera kanaatti, qonnaan bultootni Oromoo fi jiraattotni ilmaan isaanii Afaan Oromoottiin akka baratan “barbaadaniif” bulchiinsi magaalaa Finfinnee mana barumsaa sadarkaa tokkoffaa dhaabuufii qaba kan jedhu dha. Afaan Oromoo akka afaan qonnaan bultoota qaroomina hin qabneetti fi jiraattonni magaalaa barachuu hin feeneetti ibsuun kun tuffii akkaan hamaa wallaalummaarraa madduu fi yakka seenaan dhiifama hin goone dha.
Wayta lammiileen Hindii, Giriikii, Armeeniyaa fi kanneen biroof manni barumsaa haayyamamee gaggeeffamaa jiru kanatti, murtiin labsii kanaan kaa’ame Afaan Oromoo Afaan biyyaattii keessaatti dubbachuufis tahe ittiin barachuuf waggoota 150 ol dabraniif dhorkamaa turuuf raga dha. Kana malees sirni Wayyaanee TPLF ilmaan Oromoo Finfinnee keessa jiraatan mirga bu’uraa kan Afaan isaaniitiin barachuu qaban sarbuudhaan barnoota sadaarkaa duraa qofatti daangeessuun duula tooftaan eenyummaa Oromoo dhabamsiisuuf gaggeeffamaa jiru dha. Jijjiirraan Qubee Afaan Oromoo jidduu kana taasifames qaama duulaa Afaan, aadaa fi eenyummaa Oromoo dhabamsiisuu akeekkate kanaa ti.
ABOn wixineen seeraa kun yaalii bifa haaraan murni yakkamtootaa fi shiftootaa dachee Oromoo saamuunii fi Oormiyaa qircuun Karoora Maastar Pilaanii Finfinnee deebisanii hojiirra oolchuu kanaan qabatees sabboonummaa Oromoo laaffisuu tahuu Ummata Oromoo hubachiisuu fedha.
Yaa ummata Oromoo bal’aa:
Gartuun abbaa irree ilmaan kee, dubartoota ulfaa fi manguddoota gara-jabinaan ajjeese, seera si fayyadu wixinuu hin dandahu. Murni shiftootaa kun afaan qawweetin aangootti dhufee qabeenya kee saamuu fi mancaasudhaan tarree dureeyyii addunyaa seenee jira. Baroota aangoorra turettis duguuggii sanyii fi qoqqoodanii bituu sirratti raawwachuun humna wayyabummaa kee laffisuuf shiraa xaxaa fi hojjetaa yoona gahe. Wayta ammaa kan bulchitootni TPLF aangoorra jiran hojjetan karoora “Saba Wayyaba Bicuutti deebisuu” mataan sirna nama-nyaataa kanaa durii –Mallas Zeenaawii lafa kaahe dha.
Yaa Ummata keenya!
Baroota dheeraaf duulaa sirratti fi eenyummaa keerratti fuuleffate ofirraa qolachaa as geessee jirta. Keessumaa ammoo baroota lamaan as aanan caasaa tikaa fi basaasotaa murna abbaa irree kanaa baroota 25 dabraniif ijaaramaa bahe ciccirtee hammeenyaa fi shira akkasumas yakka suukaneessaa sirnichaa addunyaaf saaxilteetta. Sirna abbaa irree dhiiga kee xuuxaa aangoorra jiraatuu abjootu kanas dhiibdee qarqara bool’a itti awwaalamuun gahuu keerraa hireen isaaf hafate itti seenee dhabamuu yookaan harka kennachuu qofa taheera. Haqni mul’ataa osoo kana tahee jiruu sirni abbaa irree kun garuu rakkoo uume kana furuu irra labsii hatattamaan dhabama irraa of hambisuuf wixxifatuu filatee jira. Sirna abbaa irree kanatti xumura gochuuf ilmaan kee goototni Qeerroo fi WBOn toftaa haaraan sossohuutu bilisummaa keenyaaf furmaata maayii ti.
Waan taheef, ummanni Oromoo biyya keessaa fi alaa, warren sirnichaaf hojjechaa jiran dabalatee eenyummaa dhugaa sirna wayyaanee hubatanii ilaaluun warraaqsa maayii gabrummaatti xumura godhuuf Akka Of qopheessan ABOn waamicha dhiyeessa. Imalli fuul dura keenya jiru akkaan jabaa tahus injifannoon keenya akka tahu shakkii hin qabnu. Yeroon ammaa kun yeroo akkaan murteessaa irree gamtaa keenya caalaatti cimsannuu fi karaa barbaachisaa tahe hundaan sirna gabroomsaa gateettii saba keenyaarraa buusuuf qabsaawota bilisummaa cinaa itti hiriirru dha.
Maayiirrattis hawaasni addunyaa haala Itoophiyaa keessatti raawwatamaa jiru kana akka sirnaan jala bu’anii hordofanii fi galmeessan gaafataa, rakkoon impayerattii keessa jiru odoo sadarkaa irra hamaa biraatti hin tarkaanfatinii fi yeroon hin dabrin murna biyyattii bulchaa jirurratti dhiibbaa akka taasisan gaafanna. Wayta yakki akkaan suukaneessaan kun murna bicuu aangoo humnaan dhuunfatee jiruun ija keessan duratti raawwatamaa jiru kanatti ijaa-gurra cufatuun keessan akkaan qaanfachiisaa dha. Hawaasni addunyaa tarkaanfii balaa sirni TPLF geessisaa jiru kana ittisuu hin fudhatu taanaan nageenyaa fi sabatiinsi Godinaa Gaanfa Afrikaa akka waliigalaatti balaa hamaarra akka bu’u ABOn akeekkachiisa. Sirni ummata nan bulcha jedhu shororkeessu waahila duula farra-shorokeessummaa tahuu hin dandahu.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Adda Bilisummaa Oromoo
Adoolessa 1, 2017
Same document in PDF


text:
Maarliin Adaamsaniin
Waaqayyotti hangam amanannaa? Wantoota nu mudatan hunda keessatti fuula keenya gara isaatti deebifanna. Yeroo haalonni suni tasgabbaa’an wanta goonu sana hunda, yemmuu jeequmsi unu mudatus waanuma sana goonaa?
Waaqayyo akka nuti isa beeknu kan fedhu Waaqa uumaa uumama hundaa ti. Nuti hundi keenya amma as kan jirru sababa kanarraan kan ka’edha. Jabina, jaalalaa, qulqullummaa fi gara laafina isaa akka shaakalluu fi isattis akka amanannu fedha isaa ti. Warra fedhii qaban hundaaf “Gara koo koottaa” jechuudhaan waama.
Inni akka keenya miti, boru, torbee dhufu, waggaa kana fi waggoota kurnan dhufan keessatti maaltu akka raawwatu inni ni beeka. “Jalqabaa qabee hanga dhumaatti kan dubbatu ana duwwaadha. Waaqni ana fakkaatus hin jiru” jedha Isa 46:9. Addunyaa kanarratti waan ta’u hunda ni beeka. Isin gargaarufis isin wajjin ni ta’a. “Waaqayyotti nuyi kooluu in galla, inni humna keenya, inni rakkina keessatti gargaara ta’uun isaa…” (Far 46:1) unutti himeera. Garuu garaa keenya guutuu isa barbaaddachuu qabna. “Garaa keessan guutuu yoo ana barbaaddattan ana argattu” (Er 29:13) jedheera.
Kana jechuunis namoota Waaqayyoorra rakkinnii fi qorumsi gonkumaa hin ga’u jechuu miti. Gochaan shororkeessitootaa namoonni hedduun akka du’anii fi dhiphatan akkuma godhu hunda, namoonni Waaqayyoos sana keessa miidhamuu danda’u. Garuu Waaqayyo isaan wajjin jiraachuun isaa jajjabinaa fi nageenya isaaniif kennu qaba. Hordoftoota Yesus Kristoos keessaa inni tokko, “Karaa hundumaa in rakkanna, garuu badduu hin baanu; waan goonu in wallaalla, garuu abdii in kutannu. In ari’atamna, garuu hin gatamnu; lafaan dha’amna, garuu achumatti hin hafnu” (2 Qor 4:8-9) jechuudhaan ibseera. Jireenya keenya keessatti qorumsi adda addaa unu mudachuu akka danda’u dhugaadha. Haata’u malee nama Waaqayyoo taanee yommuu qorumsa akkasii keessa darbinu qorumsa sana haala adda ta’ee fi humna unu biraa hin taaneen cimnee yommuu keessa dabarru argina. Rakkinnii fi qorumsi kamiyyuu humna Waaqayyootiin ol ta’ee hin beeku. Inni rakkina unu falmatan hunda caala. Kanaafis qorumsa sana hunda keessa qofaa keenya akka darbinuuf unu hin dhiisu.
Sagaleen Waaqayyoo, “Waaqayyo gaarii dha, yeroo rakkinaattis iddoo baqaa ti, warra isa amanatanis beeka” (Naho 1:7) jedha. “Waaqayyo warra isa waammatan hundumaatti, warra dhugaadhaan isa waammatan hundumaatti dhi’oo dha. Inni fedha warra isa sodaatanii fiixaan in baasa; iyya isaaniis immoo in dhaga’a, isaan in oolchas” (Far 145:18-19) jechuudhaan itti dabalee dubbata.
Yesus jechoota garaa warra akkasii jajjabeessu akkas jechuudhaan dubbateera. “Simbirroonni lama beessee tokkotti gurguramuu mitii? Isaan keessaa tokkoyyuu fedhii Abbaa keessanii malee lafa hin buutu. Isin garuu rifeensi mataa keessanii cuftinuu lakkaa'amaa dha. Kanaaf hin sodaatinaa; Isin dimbiiccoo hedduu caalaa gatii qabduutii (Mat 10:29-31). Dhuguma gara Waaqayyootti yoo deebitan, haala namni kamiyyuu godhee hin beeknee fi gochuus hin dandeenyeen waa’ee keessaniif ni dirqama.
Waaqayyo gaafa sanyii namaa uume bilisummaa fedhii wajjinidha. Kana jechuunis isa wajjin dirqiidhaan tokkummaa akka qabaannu fedha isaa miti. Waa’ee isaa hunda gadi dhiisnee isa ganuudhaaf mirga qabna jechuudha. Dirqamaan akka isa jaallannu gochuu ni danda’a ture. Garuu utuu akkasitti uumeera ta’ee walitti dhufeenyi isa waliin qabaannu maal fakkaata jettanii yaaddu? Michuu gaarii ta’uu hin danda’u; ta’uu kan danda’u abboomamuu dirqamaa fi to’annoo cimaarratti hundaa’ee duwwaa ta’a ture. Inni garuu bilisummaa fedhii nuuf kenneera.
Akkuma amaleeffannaadhaan keessa lubbuu keenyaan “Yaa Waaqayyo haalonni hamma kanatti hamoo fi kan nama gaddisiisan hamma ta’anitti maliif calliftaa”? jennee iyyina.
Waaqayyo dhimma kanaaf deebii attamii akka kennu feenaa? Gochaa namootaa akka to’atu barbaannaa? Sababa shororkeessitootaan lakkoofsi namoota dhumanii akka hangama akka ta’uu feenaa? Namoonni dhibbatti lakkaawwaman akka duwwaan akka ajjeefaman utuu Waaqayyo eeyyamee miirri gaariin nutti dhaga’ama laataa? Moo Waaqayyo namni tokko duwwaan akka du’u yoo eeyyame? Haata’u malee Waaqayyo du’a nama tokkoo illee utuu dhorkee filannoo wanti jedhamu tokkollee jiraachuu hin danda’u. Namoonni Waaqayyoof dhimma dhabuu filatu, Waaqayyorratti kaka’u, fedhii mataa isaanii irraa deemuudhaan namoota biro irratti gochaa nama sukkanneessu raawwatu.
Biyyi lafaa kuni ilmaan namaaf gaarii miti. Namni tokko unutti dhukaasuu danda’a. Yookaan immoo balaa konkolaataadhaan rukutamuu dandeenya. Sababa shororkeessitootaan gamoo irraa lafa dhahuu dandeenya ta’a. Biyyaa lafaa gidiraadhaan guutamtee fi bakka haalli hundi akka fedha Waaqayyootti hin raawwanne kana keessatti wanti hedduun unurra ga’uu danda’a.
Garuu Waaqayyo araara namootaa irratti hin hirkatu, unutu araara isaa jala jiraata malee. Kuni Waaqayyo uumama samii hurjoota lakkoofsaan oli ta’an hunda jecha “Haa ta’au!” jedhuudhaan isa uume dha (Far 47:8). Humnaa fi ogummaa isaaf daangaa hin qabu. Wantoonni nuti mo’achuu hin dandeenye adda addaa yoo unu marsanillee, “Kunoo, ani Waaqayyo dha, sanyii namaa hundumaafis fooftaa dha; wanti anaaf hin danda’amne jiraa ree”? (Er 32:27) jechuudhaan kan nama jajjabeessu Waaqa dindii fi hunda danda’u qabna. Sanyii namaa isa cubbuu jaallatu kanaaf mirgasaa eegaaf, garuu fedha isaa eegaaf. Waaqayyo ifatti “Wantan dubbadhe iddoodhaan nan ga’a, akeeka koo nan raawwadha” (Isa 46:11) jedha. Jireenya keenya yoo isaan kennine jajjabina isa biraa arganna. “Waaqayyo warra kooraan ol of qabaniin in morma; warra gad of deebisaniif garuu ayyaana in kenna” (Yaq 4:6).
Hedduun keenya yeroo baay’ee Waaqayyoo fi karaa Waaqayyoorratti goolii uumna. Namoota biroo waliin yommuu of madaallu nuti fooyyee kan qabnu, akka waan namoota jaallannuu fi kabajinutti of lakkaa’uu dandeenya. Garuu garaa keenya banuudhaan otuu Waaqayyoon fuulaa fi fuulatti arginee, yaadni garaa keenyaa cubbuudhaan kan guutame ta’ee argina. Gara Waaqayyootti kadhannaadhaan yommuu dhihaannu waan hundumaan dadhaboota taanee, Waaqayyo yaada garaa keenyaa, gochaa keenyaa fi ofittummaa keenya akka arge yommuu hubannu naasuudhaan hafuurri nu hin cituu laataa? Jireenyaa fi oolmaa keenya adda addaan Waaqayyo irraa of faggeessina. Isa malees jireenya keenya haala dinqii ta’een gaggeeffachuu akka dandeenyutti of yaadina. Macaafni qulqulluun “Nuyi hundumti keenya akka hoolotaa karaa irraa badnee turre, adduma addaanis kara-karaa in gore…” (Isa 53:6) jedha.
Egaa bu’aan waan kanaa maal ta’a laataa? Cubbuun keenya Waaqayyo irraa adda unu baaseera. Jireenya isa amma argaa jirru caalaatti egeree keenya abdii dhabsiiseera. Mindaan cubbuu keenyaa du’a dha, kunis bara baraaf Waaqayyo irraa adda ba’uu dha. Haata’u malee karaatti araara isaa argachuu dandeenyu unuuf qopheesseera.
Waaqayyo fayyina ilmaan namaa barbaacha gara biyya lafaa dhufe. ” Akka namni isatti amanu marti jireenya barabaraa qabaatuuf malee akka hin banneef, Waaqayyo hanga ilma isaa tokkicha kennutti akka malee addunyaa jaalateeraatii. Sababiini Waaqayyo ilma isaa gara biyya lafaatti ergeef, biyya lafaatti muruuf otoo hin ta'in, karaaa ilma isaatiin biyya lafaa fayyisuuf” (Yoh 3:16-17).
Addunyaa kanarratti siqiqii fi dhiphinni unu mudatu Waaqayyo sirriitti beeka. Yesus teessoo ulfinaasaa gadi dhiisuudhaan foon uffatee gara biyya lafaa, bakka mijataa hin taane gara namaa dhufe. Yesus baay’ee dadhabeera, beelaa fi dheebuu beeka, namoota irraa mormiin isa mudateera. Maatii fi michoota isatti dhihaatan irraa mormiin isa mudateera. Yesus guyyaadhaa gara guyyaatti haalli nama quru isa mudachuurra darbee, qorumsi jabaan isa mudateera. Yesus ilmi Waaqayyoo inni nama ta’e, fedhii guutuudhaan cubbuu keenya hunda fudhachuudhaan, gatii cubbuu keenya nurraa haqe. “Yesuus Kiristoos jireenya isaa dabarsee nuuf kenneera; jaalalli maal akka ta'es kanaan beekina; nuyis akkasuma jireenya keenya dabarsinee obboleeyyan keenyaaf kennuu qabna” (1Yoh 3:16). Reebamuu nama sukkanneessu keessa darbeera, fannoo irrattis salphifamee gidiraa argeera, siqiqiidhaanis ajjeefameera. Gochaa isaa kanaanis nuti araara arganneera. Yesus otuu hin du’iin dura akka fannifamee ajjeefamu namoota birootti himeera. Akkasumas guyyoota sadii booda du’aa ka’ee jiraataa akka ta’u dubbateera. Gaafa guyyaa sadaffaas awwaalchi Yesus duwwaa ta’ee argameera. Namoonni hedduunis inni du’aa ka’ee jiraataa ta’uusaa fi akka isa arganis dhugaa ba’an.
Inni amma jireenya bara-baraa nuuf kenneera. Gochaan kuni kan nuuf malu hin turre. Inni gara jireenya keenyaa akka seenu yommuu isa gaafannu kan gara jireenya keenyaa seenu, inni kennaa Waaqa biraatii nuuf kenname waan ta’eefidha. Kennaan Waaqayyoo karaa Yesus Kristos jireenya bara-baraati. Cubbuu keenyarraa qalbii diddiirrachuudhaan gara Waaqayyootti yoo deebine, jireenya bara-baraa isa karaa Yesus Kristos argamu akka kennaatti tola fudhanna. Kunis karaa wal-xaxaa hin qabnee fi kan ifa ta’e dha.
“Namni Ilma sana qabu jireenya qaba; namni Ilma Waaqayyoo hin qabne immoo jireenya hin qabu” (1Yoh 5:12). Yesus gara jireenya keenyaatti seenuuf hawwii qaba.
Waa’een mootummaa Waaqayyoo attamidhaa? Macaafni qulqulluun Waaqayyo, “…hawwii wanta bara baraa booddee ta’u beekuus yaada ilmaan namaa keessa kaa’eera” (Lal 3:11)nuun jedha. Tarii yaada garaa keenya keessatti biyyi hawwiin nuti dheebonnu maal akka fakkaattu baruuf hawwii qabna jechuudhaa. Duuni namoota nuti baay’ee jaallannuu addunyaa nuti keessa jiraannu kana keessa rakkinni tokko akka jiruu nuuf mirkaneessa. Eenyummaa keessa lubbuu keenyaa keessaa jiraachuudhaaf siqiqii fi dhiphinni hedduu laphee namaa cabsu irraa bakki bilisa ta’e tokko akka jiru ni hubanna. Dhugumayyo Waaqayyo bakka caalmaa qabu tokko nuuf qopheesseera. Bakki kunis bakkatti seerri isaa inni adda ta’e suni guutummaatti itti raawwatu dha. Biyya sana keessatti Waaqayyo ija nama hundaarraa imimmaan isaanii haqa. Achi boo’ichii, gidiraa fi dhiphinni duunis hin jiru. Waaqayyos hafuura isaan nama keessa jiraata, sana boodas cubbuutti hin jiraatan.
Haallitti shororkeessitoonni miidhaa uuman baay’ee nama sodaachisa. Firooma bara-baraa Yesus isiniif Waaqayyo gidduutti diriirse kana fudhachuu diduun gochaa shororkeesitootaa kana caalaa hedduu hammaataa dha. Karaa jireenya bara-baraa duwwaa otuu hin taane, biyya lafaa kanarrattillee jiraachuu Waaqayyoo gongumaa beekuu waan hin dandeenyeef isa malee jiraachuun jireenya keenya hadheessa. Kaayyoon jiraachuu keenyaa isa dha. Burqaan jajjabina keenyaas isa dha, yeroo jireenyi nutti bitaacha’u inni ogummaa keenya dha, jabinnii fi abdiin keenya isa dha. “Gaarummaan Waaqayyoo attam akka ta’e isin miyeeffadhaa ilaalaa! Namni isatti kooluu gale haa gammadu” (Far 34:8).
‘Waaqayyo hirkoo dha’ jechi jedhu jira. Garuu isa duwwaatu Waaqa tokkichaa fi amanamaa dha. Yesus, “Ani nagaa isin biratti nan hambisa; nagaa koos isiniif nan kenna; ani akka addunyaan kennutti isiniif hin kennu; garaan keessan hin raafamin; hin sodaatinis” (Yoh 14:27) jedheera. Namoonni bara jireenya isaanii Yesus irratti hirkatan, akka isaan jireenya isaanii kattaa jabaa irratti ijaarratan isaaniif mirkaneessa. Biyya lafaa kanarra gidiraa fi dhiphinni kamiyyuu yoo isin mudatu inni jajjabina isaa isiniif kenna.
Amma jireenya kamiyyuu keessa yoo taatanillee Yesusiin gara jireenya keessaniitti afeeruu dandeessu. “Warra isa simatanii maqaa isaatti amananiif garuu ijoollee Waaqayyoo akka ta'an mirga kenneef” (Yoh 1:12). Gara Waaqayyootti deebi’uu kan dandeenyu karaa Yesus qofaa dha. Yesusis “karaa fi dhugaan, jireenyis anuma; yoo anaan ta'e malee eennuyyuu gara Abbaa hin dhufu” (Yoh 14:6) jedheera. Itti fufees, “Kunoo ani balbala dura dhaabadheen balbala rurrukuta; namni kamiyyuu yoo sagalee koo dhagayee balbala naaf bane, ani ol nan seena…” (Mul 3:20) jechuudhaan waamicha dhiyeessa.
Amma Waaqayyo gara jireenya kee akka dhufu gaafachuu dandeessa. Kanas immo kadhannaadhaan gochuu dandeessa. Kadhannaa jechuun iftoomina guutuu fi dhugaadhaan Waaqayyo waliin du-dubachuu jechuu dha. Amma akka armaan gaditti ibsametti waan garaa kee keessa jiru baaftee ifatti isatti himuudhaan isa waliin mari’achuu dandeessa.
“Yaa Waaqayyo ani jireenya koo hundaan sirraa adda ba’een ture, amma garuu akkasitti itti fufuu hin barbaadu. Eenyummaa kee beekuu nan fedha. Yesus Kristosii fi dhiifama isaa jireenya kootti simachuun barbaada. Kana booda sirraa adda ba’ee jiraachuu hin fedhu. Har’aa kaasee ati Waaqaa fi gooftaa jireenya koo ta’i. Yaa Waaqayyoo jaalala fi araara keetiif sin galateeffadha.
Akka Waaqayyo gara jireenya keessanii dhufu garaa keessan irraa yoo isa kadhattan, gara fuula duraatti wanti isin barbaachisu waan hedduutu jira. Isa beekuu keessaniin jireenyi amma jiraachaa jirtan aara galfiin kan guutame akka ta’u Waaqayyo abdii isiniif kenneera. Waaqayyo eessa jiraa? Inni kana booda isin keessa jiraachuu fedha. Inni jireenya bara baraa isiniif kenneera.
Biyya lafaa kanarratti haalli kamiyyuu yoo jireenya keessan marse, Waaqayyo waa’ee keessaniif ni falma. Namoonni biroon karaa Waaqayyoo hordofuu yoo didanillee, inni muddamaa fi dhiphina adda addaa meeshaa itti kaayyoo isaa fiixaan baasu godhe itti fayyadama. Gochaawwan addunyaa kanarratti raawwatan hunda Waaqayyo ni to’ata. Isin kan Waaqayyoo edda taatanii abdii isa “Waaqayyo warra isa jaalatanii fi warra akka kaayyoo isaatti waamamaniif akka wanti hundinuu gaarii ta'uuf jedhee akka hojjatu ni beekina” (Rom 8:28) jedhurratti boqochuu dandeessu.
Akkuma kanaandura dubbanne Yesus akka nu hin dhiifnee fi nu hin daganne kakuu akkas jedhu nuuf galeera, “Ani nagaa isin biratti nan hambisa; nagaa koos isiniif nan kenna; ani akka addunyaan kennutti isiniif hin kennu; garaan keessan hin raafamin; hin sodaatinis” (Yoh 14:27), “biyya lafaa kana irratti rakkinni isin argata; garuu jabaadhaa! ani biyya lafaa moo'adheeraatii" (Yoh 16:33).
Waaqayyoon caalmaatti beekuu fi yaada inni isiniif qabu baruuf akka isin gargaaruuf Macaafa qulqulluu keessaa waneela Maatewoos, Maarqos, Luqaasii fi Yohaannis keessatti dhugaawwan barreeffaman dubbifadhaa.


text:
Ebla 21/2014(TOI) -Jilli Ministira Muummee FDRI doktar Abiyyi Ahmadiin durfamu ijaarsa Warshaa Simintoo Naashinaalii Naannoo Amaaraa Aanaa Insaaroo, Lammiitti ijaaramaa jiru daawwate.
Ijaarsi warshichaa yeroo qabameef keessatti qulqullinnaan xumuramuu akka qabu Doktar Abiyyi hubachiisan.
Kaampaaniin Chaayinaa ijaarsa Warshicha hojjechaa jirus yeroon xumuruun galma barbaadameef akka ooluuf hojjechaa akka jiru beeksiseera.
Warshichi wayita xumuramu guyyaatti simintoo kuntaalaa kuma 100 akka Omishu eerameera.
Amboo Maqaasaatu gabaase.


text:
====================================
Akkam jirtan yaa lammiiwwan kiyya. Akkatti jirru walumaanu beekna natti bareetin isin gaafadhe dhiifama akka itti jirru wallaaleti miti. Hundi keenya mootummaa wayyaanee ilmaaf abbaa ykn haadhaaf ilma walirratti ajjeesaa jiru kana laalaa akkamitti nagaa qabdaani jettanii nu gaafattan badii tiyya ta’uu amaneetin fudhadha.
Ani mootummmaa wayyaanee kan osoo AMNEST INTERNATIONAL NAMOOTA 75 Seera malee ajjeefamee jedhee gabaase namoota 5 qofatu ajjeefame jedhee balaaleffattu sanii miti. Mootummaan Wayyaanee waggaa 10 dura bara 2005 deeggartoota paartii QINIJJIT jedhamu 26 ajjeefamuun isaani yeroo himamu lakkoofsa 26 akka lakkoofsa 75 waakkatan kanatti hin waakkanne.
Namootni 26 dhukaasa akka tasaa itti dhukaween lubbuu isaanii akka dhaban kan gazexeessitoota BBC hime ture Ob. Mallasaan namootni 26 ajjeefamani turan sun hundi eega rasaasa akka tasaa dhukaaten ajjeefamanii maaliif hundii isaani addarra nyaara ija isaanii lamaan jidduu rasaasan rukkutamanii ajjeefaman gaafii jedhu kan gareen BBC #HardTalk kaasaniif deebii dhabeet ture. Dubbii Qinijjiit bara 2005 kaasee ture kanan kaasu isaan faarsuf ykn qabsoon sun waan cimaa tureef akka qabsoo akkasii gootan isin yaadachiisuf ykn warra Qinijjit wayyaanerratti qabsaawe san balaaleffachuufi miti.
Waanan ani kaasa jiru dogongora Qinijjit bara 2005 hojjeterraa barattani akka of sirreessitan dhaamsa cimaa akka lammii biyyaaf yaadu tokkootti isiniif dhaamu tokkon qaba dhaamsa kiyya kana yoo na tuffattanillee mee yaa lammii Oromoo xinxaala keessa galchuuf yaalaa. Kuni dhaamsan Lubbuu 100 oli ji’a kana keessa wareegamaniitin irbuu isiniif seenu. Baqattootni Oromoo guyyaa sadi osoo manatti hin galin Cabbii keessa oola fi bulaa godhan milkiin xummuramuun isaa guddaa nama gammachiisa.
Dubbi himaan mootummaa Jaramanii guyyaa har’aa waan danda’ame hundaan akka Uummata Oromoo deeggaran, akka namoota Jarmanii Itoophiyaa keessa jiran hojii isaanii dhiisanii gara Jarmanii deebi’aniif akka amma booda hariiroo mootummaa Itoophiyaa waliin qaban dhaaban wadaa galaniiru. #VivaGermany. Kun
Sochii guddaa baqattootni Oromoo Jarmanii keessa jiran godhanirra kan dhufe waan ta’eef #VivaOromoDiasporaInGermany jennee galateeffachuu qabna.
Gammachuun mootummaan Jarmanirraa arganne haala kanarra osuma jiruu mootummaan hablee qara lamaatin Addunyaarratti rakkoo uumuun beekamu mootummaan Ameerikaa ibsa inni keennaa jiru soonkoof soorgoo ” Yaa ta’u jennaan harree qalle, hin ta’u jennaan harree ganne kan harree ganne sunuu qorichaa fidaa jennaan barbaadnee dhabne ” ciigoo jedhuun wal fakkaatti.
Ibsa Ameerikan kaleessa baase keessatti Waraanni Wayyaanee akka ajjeechaa Oromoo hiriira bahanirratti hirmaateefi akka Oromoonis gochoota sodaachisaarratti hirmaatan ibsaa akka waraanni wayyaanee fi Oromoon waliin haasawani dubbii amma itti jiran kana fixatan dhaamsa dhaamun mootummaan Ameerikaa lubbuun Oromoo dhumaa jiru kana siyaasa adurree kan horsiifne akka hantuuta nurraa fixxuufi dubbii jedhuun wal fakkaata. Yeroo ammaa kanatti uummatni Oromoo Hantuta.
Wayyaaneen adurreedha. Adurreen mirga hantuutaa ni kabajjiif yoo kan jettan taate wayaaneen mirga Oroomoo hin tuqxu jedhaati waan Ameerikaan odeesditu jala deema. Mirga ofii abbumatu kabajjiifata yoo kan jettan ta’e wayyaane, Ameerika, Jarmanii kkf hundarraa walaba taanee of dandeenyee yaa qabsoofnu. Garuu, warra adeemsa qabsoo keenyaa keessatti waan barbaachisaa ta’e nuuf gumaachaa jiran akka galateeffachuu qabnu dagachuu hin qabnuun dhaamsa kooti. Akkuma Nelson Mandeellan General Tadesse Biru “Long Walk To Freedom ” kitaaba jedhee barreesse Keessatti bakka guddaa kenneef Deebiin guyyaa har’aa mootummaa Jarmaniirraa arganne kun kan bakka guddaa qabuu plzzzzz nurraa hin dagatinaa. Ammas beektota keenya #OromoAnonymousHackers jedhaman kan barattootafi qotee bulaa Oromoo bira dhaabbatani Waraana Wayyaanerraatti duula addaa banan nuuf jajjabeessan isiniin jedha isin hoo maal jettu?


text:
Samira mahamad Ibrahim jedhamtii Sana’a Yemen turtee 10/2/2017tti intalti maqaan isii mahabuubaa jedhamtu tan isiin bira turte isiin galuun fedha jennaa biyya isiitti ynk ilmaan isii biratti anaatu si galchaa jettee maallaqa suudii 1000 tokko irraa eega fudhattee dallaala maqaan isaa afran qalloo jedhamu waliin walii galanii suudii si oofnee harka si kennisiifnaa ilmaan keetitti ni Galata jedhaniinii gowwoomsanii erga Sana’a baasanii araba yemenitti gurguratanii hanga ammaatti bakka isiin buute hin arginee namoonni isii large lakko.00251925321440 kanarra bilbila isiin itti argamtu naaf kennuu dandeessuu haa walgargaarruu gargaarsa sabummaa.isiin haadha ilmaan 3ti dhaloonni isii harargee bahaa aanaa qarsaa soodduu bakka jedhamtuu
Check Also
Siyaasaa fi amantii
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra …


text:
Dhimma ajjeefamuu Aabba Bagajjaa Jirmaa: Hayyuu Argaa-dhageettii Oromoo
Ajjeechaan MKII’n Hayyootaa fi Qareeyyii Oromoo irratti fuuleffachuun raawwatamu jabaatee itti-fufuun, Aabba Bagajjaa Jirmaa, Maanguddoo fi Hayyuun Argaa-dhageettii Oromoo, Jimaata Adoolessa 30, 2021 halkan, Konyaa Booranaa, Aanaa Dirree, Magaalaa Tulluu Fardaa keessatti Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan ajjeefamuu.
Odeessa wal-fakkaatuun, dhalataa fi jiraataa Konyaa Baha Wallaggaa, Ona Nuunnuu Qumbaa, Ganda Haroo Baacaa kan ta’e, Dargaggoon Oromoo Iisaa Taayyee jedhamu, guyyoota lamaan darban mana hidhaa keessaa baafamuun, LMKII'n ajjeefamuu.


text:
AK-47
Gababani Avtomat Kalshnikov (Afaan Raashiyaa Template:Lang-ru) kuni qawwe gas-operated assault rifle kan yerro Cold War biyyotta Eastern Blociin fayyadattama turre. Kan bara 1947 fayyida irra kan olle qawwen kuni kan midhafame Mikhail Kalashnikoviin yoo ta'u kampaniin midhasee immo kampanii Raashiyaa Izhevsk Mechanical Works jedhamunii.
Yoo qawwe offin ofii guttu (auto-loading rifles) kan yerro World War II (the StG-44 aside) wajjin yoo walitti madallani, AK-47iin jabba, dheriinna diqqa kan qabu fi bakki qallaciin (rifle) itti sennu bayye diqqa 7.62 × 39 mm cartridge yoo qabattu akkasumas selective fire qaba. Assault rifle tokkoffa fi dhugaa isaa yoo ta'u, adunya hundatti bayye fayyadatama fi bekkama dha. AK rifles kuni assault rifle hunda irra bayye hojjatama.


text:
Bulchiisa naannoo Amaaraa keessatti baatiilee sadeen dabran keessatti namoonni kuma dhibba tokkoo ol tahan dhibee busaatiin qabamuu Instiitiyuutiin Fayyaa Hawaasa naannoo beeksisee jira.
Inistiitiyuutichi akka jedhutti, baatiilee sadan dabran keessatti namoota kuma dhibba tokkoo fi kuma digdamii toorba tu dhibee Busaatiin qabame.
har’a irraa jalqabee ka biyyattii keessatti yaadatamu Guyyaa Dhibee Busaa ilaalchisee, duulli waa’ee dhukkubichaa uummata hubachiisuu akka geggeessamus, Biiroon Fayyaa Naannoo Amaaraa hubachiisee jira.
Inistiitiyuutii Fayyaa Uummataa Naannoo Amaaraatti, Qindeessituun dhimma dhibee Busa, aadde Maastewaal Worquu, haala dhibee Busaa naannoo isaanii keessaa ennaa ibsan lakkoobsi kun ka bara dabre yeroo akkanaa ture waliin ennaa wal-bira qabamee ilaalamu, amma baay’ee dabaluu isaa ka dubbatan – Aadde Maastewaal, keessumaa naannoo Amaaraa gama Lixaa keessatti lakkoobsi miidhamtootaa baay’ee ol’aanaa tahuu hubachiisan. Naannoo Amaaraatti, itti-gaafatamaan Biiroo Fayyaa – Dr. Melkaamuu Abbixee, weerara Busaa godinaalee naannoo Amaaraa hunda keessatti dabalaa dhufe kana to’achuudhaaf uummatni of eeggannaa barbaachisu akka godhu hubachiisan.
Bara dabre keessatti keemikaala Farra-Busaa biifameen, uummata Miliyoona tokkoo ol dhukkubicha irraa oolchuun akka danda’ame Institiyuutiin Fayyaa Hawaasaa naannoo sanaa dubbatee jira, jechuun, Asteer Misgaanaaw, Baahir Daar irraa gabaastee jirti.


text:
Libiyaa keessatti mormiin mootummaa irratti gaggeefamu yeroo itti fufee jiru kanatti, biyyonni adda addaa sodaa nageenyaaf jecha, lammiwwan ofii gamasii baasaa jiru.
Baqatonni biyyattii keessa jiran garu waajirri dhimma isaanii hordofaa ture UNHCR mootummaan eega cufee baatilee lakkofsisee waan jiruuf jecha abbaa dhabnee rakkataa jirra jedhu.
Biyya irraa dhessanitti deebi'uuf paaspoortii hin qaban, galaana irra qaxxaamuranii gamas seenan,achi turuuf immoo guraachoota Afrikaatu mootummaa cina dhaabatee uummata fixaa jira jedhanii lammiwwan Libiyaa nu adamsaaa jiru jedhu.
Gabaasaa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa.


text:
Adeemsa raawwii marii biyyaalessaa ilaalchisee garaagarummaa yaadaa mootummaa fi qaamolee dhimmi ilaallatu gidduu jiru ilaalcha keessa galchuudhaan, yaadaa fi tarsiimoo sirna dimokiraasii dhugaa gadi dhaabuudhaaf ni ta’a jennee itti amanne dhiyeessuuf Gamtaa Paartilee Mormitootaa hundeessinee jirra.
Kanaaf, nuti paartileen siyaasaa maqaan keenyaa xumura barruu kanaa irratti tarreeffame, walitti dhufuudhaan Gamtaa Paartilee Mormitootaa kan hundeessine yoo ta’u, paartileen miseensa gamtichaa taane rakkoo siyaasaa yeroo ammaa Itoophiyaa mudate wal waraansaa yaaddessaatti ce’ee jiru marii karaa nagaatu fala ta’a jennee amanna. Rakkoofi muddama siyaasaa yeroo ammaa Itoophiyaa mudatee jiru furmaata waaraa diriirsuudhaaf mariin biyyaalessaa hundumaa hirmaachise barbaachisaa akka ta’e, paartii biyya bulchaa jiru dabalatee paartileen siyaasaa marti waliigalanii jiru. Mootummaan yaa’ii paartilee siyaasaa irratti qooda fudhachaa kan jiru yoo ta’u, yaa’iiwwan kanneen irrattis qajeelfamoonnii fi adeemsi marii fi waliigaltee biyyaalessaa mari’atamanii jiru. Haatahu malee paartileen siyaasaa fi qaamoleen dhimmi ilaallatu tarsiimoo marii fi waliigaltee biyyaalessaa bu’a qabeessa gaggeessuudhaaf mari’achaafi wal falmaa wayita jiran kanatti, paartiin biyya bulchaa jiru immoo yaada paartilee siyaasaa cinaatti dhiisuudhaan, wixinee seera adeemsa mariifi waliigaltee biyyaalessaa ilaalchaa fi dantaa garee tokkoo qofa giddugaleessa godhate tumee hojiirra oolchuudhaaf abbalaa jira.
Adeemsi marii fi waliigaltee biyyaalessaa jalqaba irraa eegalee haga dhumaatti qaamolee dhimmi ilaallatu mara kan hirmaachisu ta’uu kan qabu yoo ta’e iyyuu, paartiin biyya bulchaa jiru garuu jalqabuma irraa eegalee haalli itti kommishiniin mariifi waliigaltee biyyaalessaa hundeeffame amanamaa miti. Akkasumas komishiniin hundeeffame jedhamu kun qaamolee sochii siyaasa biyyattii irraa uugguramanii fi qaamolee mootummaa waliin wal waraanaa jiran akka quunnamuufi mariisisuuf qajeelfamni tumame tokkollee hin jiru.
Gamtaan Paartilee Mormitootaa gaaga’ama siyaasaa yeroo ammaa biyyattii mudateefi gara wal waraansa hamaatti ce’ee jiru, marii fi waliigaltee biyyaalessaa haqa qabeessaa fi qaamolee dhimmi ilaallatu mara hirmaachise qofaan furmaata argata jennee amanna.
Waan kana ta’eef, Gamtaan Paartilee Siyaasaa adeemsa dogoggoraa fi shira marii fi waliigaltee biyyaalessaa gaggeessuudhaaf raawwatamaa jiru hubachuudhaan, shira kana dura dhaabbachuudhaan marii fi waliigaltee qaamolee hundumaa hirmaachisee fi bu’a qabeessa ta’e gaggeessuudhaaf yaada furmaataa sochii sirna dimokiraasii diriirsuuf taasifamu gabbisuufi kallattii dogoggoraa mootummaan qabatee jiru sirreessuuf fala ta’u dhiyeessuuf murteessinee jirra. Waan kana ta’eef, Gamtaan Paartileen Mormitootaa marii fi waliigaltee biyyaalessaa rakkoo siyaasaa, hawaasummaa fi dinagdee biyyattii mudatee jiruuf fala ta’u gaggeessuudhaaf, adeemsi marii fi waliigaltee biyyaalessaa dhimmoota armaan gadii dabalatee, ulaagaalee sadarkaa idil-addunyaatti yoo xiqqaate guutamuu qaban guutuu qaba jedhee amana: Naannoo Tigiraayi, Affaar, Amaaraa, Kaaba Itoophiyaa, Oromiyaa fi Beneeshanguliifi Somaalee dabalatee kutaalee Itoophiyaa mara keessatti waliigalteen dhukaasaa dhabuu sadarkaa idil-addunyaatti fudhatama qabu raawwatamee lolaa fi wal waraansi gaggeeffamaa jiru haala amansiisaa ta’een dhaabbachuu qaba.
Mootummaa fi qooda fuudhattoonni ijoo ta’an waliin ta’uudhaan adeemsi raawwii mariifi waliigaltee biyyaalessaa haqa qabeessaa fi qaamolee dhimmi ilaallatu mara kan hirmaachise ta’uufi kanaanis paartileen mariifi waliigaltee kana kan raawwatan adeemsicha kan deggeraniifi murtii marii biyyaalessaan booda kennamus fudhatanii hojiirra oolchuudhaaf qophii ta’uu isaanii mirkaneessuu qabu.
Adeemsi marii biyyaalessaa walaba akka ta’uuf, iftoomina akka qabaatuufi qaamolee hundumaa kan hirmaachise ta’uu isaa mirkaneessuudhaaf, paartileen siyaasaa marti miseensota Komiishinii Marii Biyyaalessaa keessaa bakka bu’ummaa ga’aa qabaachuu fi adeemsa filannoo miseensotaa fi ulaagaalee filannoo keessatti qooda fudhachuu qabu. Dabalataanis tumaaleen wixinee seerichaa kanneen ta’e jedhamanii namoota dantaa dhuunfaa isaanii milkessan filachuudhaaf tumaman, fakkeenyaaf namoota maddi isaanii Itoophiyaa ta’eef paaspoortii Itoophiyaa qabaachuun akka ulaagaatti ka’amee kan jiru ta’us, tumaaleen akkanaa haqamuu qabu.
Dhimma ajandaa qopheessuutiin wal qabatee, adeemsi iftoomina qabu kan qooda fudhattoonni dhimmi ilaallatu marti loogii tokko malee akka irratti mari’ataniifi mirkaneessaniif carraa kennuuf diriiruu qaba.
Yeroo addunyaa guutuun akka ollaatti walitti hidhamee jiru kanatti, Itoophiyaan odola bishaan qofaan marfamtee argamtuufi qofaa baatee jiraachuu dandeessu waan hin taaneef, murtiiwwan nuti murteessinu biyyoota biroo birattis fudhatama kan qaban ta’uu qabu. Kanaaf, marii fi waliigaltee biyyaalessaa kana haqa qabeessa gochuudhaaf qaamoleen idil-addunyaa walabaa fi amanamoo ta’an akkaataa barbaachisummaa keessatti qooda fudhachuu qabu jennee amanna. Adeemsi marii fi murtiin kennamu kamiyyuu iftoomina kan qabuu fi qaamolee dhimmi ilaallatu mara kan hirmaachise ta’uu qaba. Nageenya hirmaattoota ijoo ta’anii sadarkaa amansiisaa ta’een tiksuu, hordoffii qaamolee idil-addunyaa jabeessuu, hidhamoota siyaasaa mara hiikuu fi namoota hubamaniif deggersa nyaataa fi qorichaa dhiyeessuu dabalatee tarkaanfiwwan nama amansiisan fudhatamuu qabu jennee amanna.
Bu’uuruma fedhiifi dantaa uummata keenyaatiin, gaggeesitoonni paartilee mormitootaa marii biyyaalessaa kanarratti qooda fudhatan akka hin dorsifamneef, akka hin miidhamneef yookaan ajjeechaan akka irratti hin raawwatamneef, hirmaattota marii biyyaalessaa ijoo ta’aniif tiki nageenyaa amansiisaan diriiruu qaba.
PAARTILEE MISEENSA TA’AN
1. Paartii Haqaa fi Dimokiraasii Uummata Affaar
2. Paartii Uummata Affaar
3. AREENAA TIGRAAYI
4. DHAABATA DIMOKIRAATAWAA UUMMATA DOONGAA
5.HIBIR ITOOPHIYAA
6. MEDREK
7. Adda Bilisummaa Ogaadan
8. Kongireesii Federaalistii Oromoo (KFO)
9.Adda Bilisummaa Oromoo (ABO)
10. Warraaqsa Biyyaalessaa Uummata Walaayittaa
Finfinnee, Itoophiyaa
05/06/2022
Addis Abeba – Protests erupted in many towns and cities, including schools and university compounds,…
Shabboo Miidiya: Seenaa amaarsaa fii gara jabeenya isaanii. https://www.youtube.com/watch?v=MjL1acJzXgc
Gocha suukkanneessaa sirni nafxnyaa Oromoo irratti gidduu kana raawwachaa jiran balaaleffachuun Barattoonni Oromoo godina addaa…
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…


text:
Dhiira waraana kubbaa miilaa addunyaa keessaa filan 736ti biyya 32 keessaa walti dhufa.
Warrii filan kun ka duruu addunyaan doolara miliyoona hedduuttin bitachuuf jala maraa baate.Dorgommii tana Raashyaa fi Sawudii Arebiyaatti bori didibbi walti jedha.
Raashiyaa fi Sawudii Arebiyaa: Awurooppaa fi Eezhiyaa
Raashiyaan sadarakaa FIFAn bara 2018 baaseen dandeettii kubbaa miilaatiin 70essoo jirti. Garee kubbaa miilaa guddaa jabduu jedhan qabaachuullee baattu tapha kana qopheessuu fi biyyaa fi biyyee isii irratti taphatanii muddamsuu keessa jirti.
Dorgommii akkanaa qopheessuuf ganna 8 itti qophoofte taatullee ufi gama kubbaa miilaa kanaa waan guddoo jajan hin qabdu.Doolara biliyoonba 700 itti baaftellee jedhan.
Ta baranaa waliin Sawudiin marroo afur dorgommii akkanaatii dabartee taatullee takkuma hin moone. Sadarkaa FIFAn baaseen dandeetii kbubaa miilaa isiitiin 67essoo jirti.
Leenjsiaan isii Juhan Antooniyoo leenjisummaa Chiilee fixatee jennaan bara 2017 Sawudii itti kennan.Bara 2016 akka Sawudiin Copa America mootu tolchee waancaa kubbaa miilaa bara 2018tiin gahe.
Namii Sawudiin mataan dhaabdu Al-Sahlwwii fa.Miilii isaa yoo kubbaa argu haga qaraallee caala hin ariifat jedhan.
Masrii taan fi Uraagaay: Afrikaa fi Latin America.
Biyyaa fi biyyeen Uraagaay namicha biyya isii ka marroo lamaa sadiillee tapha irratti dallanee ilkaanin nama nyaate,Suhaarez eegatti.
Gurbaan ganna 31 kun Waancaa Kubbaa Addunyaa irratti marroo shan goolii galfate.Tapha waancaa addunyaa bara 2010 fi 2014 Afrikaa Kibbaatii fi Biraazil irratti goolii shan galfatee jabaa addunyaa jedhaniin. Yoo dallanu ilkaanilleen nama irraa hin goru.
Masrin biyya shan Waancaa Kubbaa Miilaa kana FIFA2018 dabruuf lammeessoo taate.Masriin biyya lammeessoo dorgommii tanaa Afrikaa keessaa filatamte lammeesoso.
Sadarakaa FIFAn baaseen dabarte Masriin 45essoo.Gaafii eegee isiin kubbaa miilaa addunyaatiif dabarte bara 2014ti taatullee takkuma biyya 16 biyya 16n keessaa filatan hin taane
Leenjisaan isii,ka durii Valencshiyaallee leenjisee maqaa isaatiin gareebn isaa,Faraahoon waancaa moote Hector Cupe kialbii tana bara 2015 itti kennanii dhiibuma dhiibee dorgommii Waancaa Afrikaa bara 2017tiin gahe.
Gaafa isiin waancaa kubbaa miilaa bara 1990 dabaratellee namicha isiin Arjentiinaa bitatttetti achiin gahe.
Namii isiin mataan dhaabdu,Mohaammad Saalaati. Tapha FIFA kanaa dabruuf goolii innii harka 71 galchetti dorgommii tanallee dabarse. Saalaan amma Liverpooliif taphata.
Urugaay dorgommii kubbaa miilaa addunyaa tanaaf dabruuf Latin America keessaa barana lammeessoo baate.Sadarkaaa FIFAn kaahee addunyaa keessaa 14essoo jirti.
Uraagaay waancaa kubbaa miilaa kana marroo afur dorgomte. Dorgommii eegee ammoo bara 2014 dorgomtee walumattuu marroo lama shaampiyoonaa FIFA taatee marroo 12 dorgommii akkanaa tanaaf dabarte.
Ka eegee 2014 marroo lama dhumaa dhiyaattee marroo lama shaampiyona taate.Leenjsiaan Uraagaay Oskaara Tabaarez nama bara 1990 bara 2010 fi 2014 gareen tana dhidhiibee asiin gahe.
Masrii moo Uraagaayitti mootummaan galata? Namii harkii 20 Masrii jedhaa harki 14 ammoo walqixxee bahan jedha harki ammoo keessaa hin beennu jedha