text:
Biyya Tanatti Ampuulii Gubatte Jijjiiruuf Hayyama Barbaachisa
Tana Quba Qabduu?
Addunyaan seera nam tolcheetiin bulaa jirtu tun seerota ilma namaatii fi uumamaalee biraatiif hin tolle heddu qabdi. Seeronni fedhinnaa namoota dhuunfaa muraasa irratti hundaa’uun bahan fedhinnaa namoota hedduu guutuu hin danda’an. Kun ammoo seeronni adda tahan hedduun akka bahan karaa saaqa. Adada seerri tokko bahuun nama wahii miidhuun isaa hin oolamu. Qaamni miidhame sun ammoo mormii isaa dhageeysifata. Kunis irra deddeebiin seerri akka jijjiiramu taasisa. Barruu tanaan seera ilmi namaa boce kan ajaa’iba nutti tahe isinii dhiheessina.
Awustraaliyaa kutaa bulchiinsa viktooriyaa keessatti Ampuulii gubatte jijjiiruudhaaf hayyama argachuun dirqama ture.
Akka seera viktooriyaa kan haga bara 1998titti tureen, wantoota elektirikaan wal qabatan kan akka haadha elektiriikaa mana keessa diriirsuu, ampuulii gubatte jijjiiruu, haadha cite hidhuu fi kanneen ogummaa barbaadan hunda raawwachuudhaaf hayyama argachuu fi ogummaa elektrikaatiin eebbifamuun dirqama ture. Namni osoo hayyama hin qabaatin wantoota akkanaa raawwate dolaara awustraaliyaa 10 adabamaa ture. Seerri kun bara 1998titti jijjiirraan xiqqoon itti godhamee jira. Wantoota dalagaa elektrikaa barbaadan mana keessatti dalaguudhaaf; fakkeenyaaf shiboo elektriikaa mana keessa diriirsuu fi haada jijjiiruudhaaf hayyama argachuun ammas dirqama. Ampuulii jijjiiruu fi sookkeeta buqqisuun garuu hayyamameera.
Itaalii Magaalaa Turin keessatti namni saree manaa qabu guyyatti yoo xiqqaate yeroo 3 manaa baasee miilaan Imalchiisuu qaba.
Biyyoota lixaa keessatti saree mana keessaa qabaachuun baramaadha. Maatii tokko keessa namni 5 yoo jiraate, tarii namni shananuu saree tokko tokko qabaachuu malan. Itaalii ykn xaaliyaan keessattis aadaan kun baramaadha. Sababa Kanaaf bakka heddutti sareen guyyaa guutuu mana keessa oolti. kun ammoo saree san cinqii fi dhibee garagaraatiif saaxiluu danda’a yaada jedhutu jira. Abbootiin seeraa magaalaa Turinis dhimma kanaaf hedduu yaaddawanii seera addaa tokko baasan. Namni saree mana keessatti guddisaa jiru, yoo xiqqaate guyyatti yeroo 3 saree isaa manaa baasee waliin miilaan deddeemuu qaba. Namni dirqama kana hin raawwanne yuuroo 500 adabama. Kutaalee Itaalii keessaa kutaan Turin dhimma bineensotaatiin wal qabatee seera jabaa qabdi. Saree fi adurree dabalatee bineensota birootiifis eegumsa jabaatu godhama.
Qophii: Abuu Ibtisaam


c: text/html

text:
Lammiiwwan Ameerikaa miliyoonaan laka’aman haala qilleensaa qabbanaa’aa fi bubbee hamaan yeroo ammaa dhiibbaa irraan ga’ee jira. kutaa Teeksaas gama kibbaa keessaa hedduun humni ibsaa fi dhiyeessiin bishaanii duraa cite jira.
Bulchaan kutaa Teeksaas Greg Abbott fi hoogganaan waldaa humna ibsaa kutaa sanaaf akka jedhanitti, roobii kaleessaa dhiyeessiin humna ibsaa fooyya’ee jira jedhanii, uummati hanga ibsaan guutummaan bakkatti deebi’iutti qofaa rakkata jedhan.
Angawoonni, uummati Teeksaas kanneen miliyoona 7 ta’u caasaa bishaanii irra miidhaan waan ga’eef jecha bishaan dhuguu dura akka danfisan gaafataniiru. Bu’uurri misoomaa miidhamuun hedduun ibsaa dhabanii qorra keessa akka turan taasisee jira. kunis deebii fi itti gaafatamummaan akka jiraatu taasisee jira.
Kutaan Teeksaas haala hin barataminiin qilleensa qabbanaa’aan isaan mudatee jira. Dalaas keessaa haalli qilleensa yeroo akkasii degeree 16 yoo ta’u roobii kaleessaa garuu zero dha gad degeree 3 ture. Haalli qilleensa hamaa kanaan Yunaayitid Isteetis keessaa yoo xiqqaate namoonni 30 du’aniiru.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ministaroonni Dhimma biyya keessaa Jarmanii fi Xaaliyaanii, baqattoota irra-jireessi isaanii Afrikaa ta’an akka Awurooppaa hin dhaqqabne dhaabuuf, akka gamtaan Awurooppaa humna ergama Ittisaa tokko dhaabu gaafatanii falmaa jiran.
“Baqattoota kana dhaabuuf carraaqqiin hawaasni addunyaa haga ammaatti godhe ga’aa hin taane” – ka jedhu – xalayaan – ministaroonni biyyooa lameenii Koomishina Awurooppaatti barreessan – akka gabaasaa Tokkummaa Mootummootaatti, kanneen irra jireessi isaanii biyyoota Afrikaa Uffee Sahaaraa tii gadii irraa ta’an – godaantonni kuma afurtamii sadii ta’an waggaa kana keessa qofa Awurooppaa dhaqqabuu dubbata.
Godaantonni otuu dooniileen galaana Meditiraaniyaan cehuu yaalaa jiranii bishaaniin nyaatamanii dhman gara kuma tokkoo fi dhibba lamaa ta’uu illee gabaasee jira.


text:
Namoonni baay’een qorra kanaan bishaan dhuguu mitii hin yaadaniiyyu. Haa ta’u malee, waan baayyee dhabaa akka jiran beekuu qabu. Akkasumas, bishaan dhuguuf dirqama miirri dheebuu jiraachuu hin qabaatu. Faayidaan bishaan gahaa dhuguu akkuma jirutti ta’ee, yeroo hunda utuu ilkaan hin rigatiin (sababni isaas, hancufni ganamaa amala farra baakteeriyaafi farra kulkulfannaa qaba) ganama ganama bishaan garaa duwwaatti burcuqqoo 2-3 (liitira 1) dhuguun immoo faayidaalee dabalataa hedduu qaba. Isaan keessaa muraasni:-*Dhukkuboota sirna hargansuu huban, fknf Biroonkaayitii, Asmii,fi kkf fa’aaf baayyee fayyaada.*Dhukkuba garaachaaf hedduu gargaara *Dhibee gaggabdoof ni gargaara.*Fayyummaa kalee keenyaaf baay’ee gargaara *Dhibee funyaanii, ijaa, gurraa fi qoonqoo irraa nu baraara. * Foolii afaanii fi qaamaa badaa ta’e ni hir’isa *Gogiinsa garaa fi dhibee Kintaarootii nurraa ittisa fi kkf fa’a. Asirratti erga dhugne booda ilkaani fi afaan keenya qulqulleeffaanne, wanta nyaatamuu fi dhugamu biroo (bishaaniin ala) osoo hin fayyadaamin hanga daqiiqaa 30 turuun gaariidha. #Hub: Namoonni tokko tokkoo bishaan hammamtaa armaan olitti jenne dhuguun itti cimuu, akkasumas fincaan isaan rakkisuu waan danda’uuf suuta suuta of shaakalsiisuu qabu. Kanaaf, yoo dandeessan sochii qaamaa gochaa, ciree hojjechaa, wanta biraas kan hojjettan yoo ta’e hojjechaa yookin immoo sireedhuma keessan irra ciisaa suuta suutaan dhuguu ni dandeessu.Galatoomaa!! Olmaa gaarii!!!©Dr.Caalaa Didhaa
Check Also
Faaydaa itittuu/urgoo
Furdina qaamaa hir’isuuf Nyaanni akka daakamuufKaansarii nurraa ittisuufGogiinsa garaatiifDhiibbaa dhiigaatiifKoolistirooli badaa balleessuufBareeduma rifeensaatiifFinniisa balleessuufDhibee simbiraatiifParasayiti …


text:
Labsiin yeroo muddamaa rakkoo biyya keessaa daran waan hammeesseef jecha mootummaan labsii kana kaasee paartilee mormituu waliin dubbachuun walii galtee sadarkaa biooleessaa irra akka ga’u KFO-n kaleessa gaafatee jira.
Labsiin yeroo muddamaa hojii irra eega oolee as godinaalee Oromiyaa adda addaa keessatti namoonni 29 ajjefamuu fi hidhaan itti fufuu ibsi kun hubachisee jira.
Waggootii darban 27 keessatti ADWUI..n irra deddebi’uun heera biyyatti cabsaa fi malaamaltummaan akka jabaatu gochuun akkasumas jijjiramnii Dimokraasii akka hin argamneef balabala cufuu isaa amanee dhiifama gaafachaa badii kana sirreessuu manna uummata irratti midhaa geesisaa jira jedha ibsi ba’e.
Dhuma irrattis ajjechaa fi hidhaan akkasumas uummata walitti buusuun akka dhaabtu, hidhamtoonni siyaasaa dabalataan akka gadhiifaman, mariin gaggeeffamee furmaanni waaraa akka argamuuf ibsii KFO kun gaafatee jira.
Gaaffii fi Deebii gaggeeffame caqasaa


text:
Oduu gabaastoota Raadiyoo Sagalee Amerikaa kanneen Itiyoophiyaa, Ertraa, Somaaliyaa, Puntlaand fi Keniyaa keessa Finfinneetti walgahaniif leenjii torban tokkoo kennuuf gamasitti kan imalee garee VOA imaltuu isaa kana jimaata darbe xumuure.
Wiixata har’a ganama immoo Mummicha mInisteera Itiyoophiyaa Dr. Abiyyi Ahimad waliin marii kan gaggeessan daayreekteera kutaa Afrikaa Obbo Nigusee Mangashaa fi Gulaaltuu olaantuu sagantaalee gaanfa Afrikaa kan taate Aaddee Tizitaa Balaachoo turan.
Marii kana irrattis waa’ee imaltuu gamasitti isaan geessee, waa’ee raadiyoon sagalee Amerikaa waajiira isaa Itiyoohiyaa keessatti banuuf karoorfachuu, waa’ee oduu gabaastoota dabalataaf ehama hojii mootummaan kennuu fi haala siyaasa biyyatti keessaa irratti dubbatan.
Raadiyoon sagalee Amerikaa gazexxesootaaf leenjii akkasii yeroo kennu gazexxesoota biyya keessaa ituu itti dabalee kan fedhan ta’u Dr. Abiyyi Ahmad ibsanii jiru.
Gaaffii fi deebii Tizitaa Balaachoo waliin gaggeeffame caqasaa.


text:
FAYYUMMAA SAMMUU KEENYAAF
Adaduma umriin namaa dabalaa deemuun jijjiiramni sammuufi qaama namaa irratti ni muldhata. Haa ta’u malee dandeettii waa yaadachuu fi irraanfachuu dhabuu keenna, akkasumaas fayyummaa Sammuu keennaa gabbisuuf wontoota armaan gadiitti eeraman gochuun bu’a qabeessa:
1. Sochii Qaamaa Dhaabbiidhaan/Itti Fuufiinsaan Hojjachuu
Sochiin Qaamaa (Ispoortiin) faayidaalee hedduu qaama keenyaaf qaba. Sochiin qaamaa haala dhaabbannaa/itti fuufiinsa qabuun hojjatamu fayyummaa sammuu keenyaaf, umrii wojji sammuun keenya hojii ishii haala gariin eegdee itti haa fuuftuuf nu gargaara. Kanaaf torbaanitti yoo xiqqaate guyyaa shaniif, guyyatti ammoo daqiiqaa 30-60tiif sochii qaamaa/ispoortii (fiigicha, daakkaa, deemsa ariifannaa, daansii, kubba miilaa fi kkf) dalaguun fayyaa qaamaafi sammuutiif bu’aa gaarii qaba.
2. Hirriba Gahaa Argachuu
Hirribni fayyummaa sammuu keenya irraatti gahee guddaa taphata. Hirriba gahaa ta’e rafuun wontoota sammuu keenyaaf hin barbaachifne qulqulleessuun, dandeetti waa qayyabachuu, yaadachuufi madaaluu keenya ni fooyyeessa. Kanaaf guyyatti wolitti aansuun sa’aa torbaa hanga saddeetii rafuun fayyummaa sammuu keenyaatiif barbaachisaadha.
3. Nyaata Keenna Sirreessuu
Nyaanni nuti nyaannu fayyummaa sammuufi qaama keenyaaf shoora taphatu qaba. Nyaata keenya keessatti fuduraaf kuduraa baay’isuun, midhaan, yoo argame qurxummii fayyadamuun fayyaa sammuutiif dansaadha. Akkasumas nyaata keenya keessaa fooniif sooqida daran hirdhisanii fayyadamuun fayyummaa Sammuutiif gaariidha.
4. Sammuu Keenya Shaakalsiisuu/Si’eessuu
Sammuu keenyaaf shaakalliin barbaachisaadha. Hojiilee sammuu si’eessan garagaraa hojjachuun (fkn kitaaba dubbisuu, taphoota (game) yaada sammuu barbaadan taphachuun, dhimmota yaadaaf dandeetti waa yaadachu gabbisaniin sammuu keenya si’eessuun, waa haaraa barachuuf xaaruun) fayyummaa sammuutiif barbaachisaadha.
5. Hawaasummaa Irratti Hirmaachuu/Qabaachuu.
Hariiroo hawaasummaa garii ta’e qabaachuun Muukuu (Depression) fi Stress (Cinqaa) nama irraa hirdhisa. Nama jaalatan, hiriyyaafi kan wolitti dhihaatan kan biro wojji dabarsuun fayyumma sammuu gabbisuuf dansaadha.
6. Dhiibbaa Dhiigaafii Sukkaara Qaamaa To’achuu
Dhiibbaa Dhiigaa ol’aanaa ykn Dhukkuba Sukkaaraa yoo qabaanne of eeggannoo isaaniif barbaachisu hunda gochuun hamma dhiibbaa dhiigaa fi/ykn sukkaara qaama keenyaa to’achuu. Dhiibbaan Dhiigaa Olka’aa ta’eefi hammi sukkaara qaamaa hin to’atamne miidhaalee garagaraa sammuu irratti fida.
7. Kunuunsa Ofiif Godhamu
Tamboo/Sigaaraa aarsuu dhabu ykn dhaabuu. Hamma Alkoolii fayyadaman daran xiqqeessuu ykn dhaabuu. Araada garagaraa irraa fagaachuu. Bashannanuu. Of dhiphisuu dhabuu. Qulqullinna qaamaa eeguu. Gaarii uffachuu. Gaarii dubbachuu.
Ulfaadhaa, horaa, bulaa, deebanaa!
Fayyaa ta’aa, fayyaa dahaa!
—
©Dr. Nuredin Luke


text:
Sulula
Sululli bakka baay’ee gad dhooqaa fi gad fageenya guddaa qabu yoo tahu yeroo baay'ee tulluuwwanii fi gaarreniin marfamee kan bishaan jidduu yaa'uudha. Sululli irra caalatti kan uumamu biyyeen lagaan ykn burqaan haramuu irra kan ka'eedha.
Sulullan bakka gurguddoo lamatti qoodamu. Isaanis Sulula Qiinxamaa Guddaa (Rift Valley) fi Sulula lagaati. Sululli Qiinxamaa guddaan sababa humna lafa keessattiin uumame. Kunis, sochii qaama dachee keessatti uumamuun qaamni dachee baqaquun ennaa gara bitaa fi mirgaatti addaan harkifamu qaamni jidduutti argamu gad liqimfamuudhaan sulula guddan uuma. Sululli lagaa kan uumamu laggeen naannoolee lafa gaarreenii fi pilaatoowwan keessaa maddan humna guddaan gara naannoo lafa dakeetti ennaa yaa’an qaama dachee bitaa fi mirga lagaatti argamu gad qotuun (nyaachuun) biyyee haranii ennaa deeman lafa qilee fi baay’ee gad dhooqaa (hallayyaa) ta’e uumu.
Sululli bakka itti argamu[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Sululli Qiinxamaa Guddaan Baha Afrikaa qaama sulula Guddaa Addunyaa biyya Sooriyaatii ka’uun baha Afrikaa keessa qaxxaamuruun hanga Moozaambikitti fulla’u dheerina hanga 6000 km ta’u qaba. Afrikaa keessatti sululli Qiinxamaa Guddaan kun naannoo Hara Turkaanaa ennaa gahu bakka lamatti qoodama. Naannoo Hara Viktooriyaa gara Dhihaa fi Bahaan marsuun erga naannoo hara Maalaawii gaheen booda walitti deebi’uun hanga biyya Moozaambikiitti fulla’eetiin argama.


text:
Caamsaa 22/20149TOI) – Magaalaa Dabrabiraanitti ogeeyyii lammilee Sababa walitti bu’insaafi balaa umamaan miidhaan irra gaheef waldhaansa xiinsamuufi deeggarsa hawaasummaa laataniif leenjiin kennamaa jira.
Leenjii kanarratti ogeeyyiin damee hawaasumma, fayyaa,barnootafi kanneen biroon 300 ta’an ni hirmaatu jedhameera.
Leenjiin kun gara fuula duraatti Kombolchaa, Waldayaafi Saqotaattis kan kennamu yoo ta’u walii galaan ogeeyyoonni 1200 leenjii kanarratti ni hirmaatu jedhameera.
Deetaan ministira dhimma dubartootafi hawaasumma Ayyaleech Isheetee biyyatitti rakkoo walitti bu’insaafi bala umamaan mudataniin namoonni hudduun rakkoo hedduuf saaxilamaniiru.
Rakkoowwan kun immo dinagdee biyyatti irratti qofaa osoo hin taane uummata irrattis rakkoo fayyaa, xiinsammuufi hawaasumma salphaa hin jedhamne uumera.
Rakkoo kana furruf ministeerichi kanneen dhimmi ilaallatu waliin qindaa’uun hojjechaa jiraachuu himaniiru.
Lammilee sababa kanaan rakkoon irra ga’eef gargaarsa xiinsamuufi hawaasumma ogeeyyii taasisan leenjisuun guyyaa har’aa jalqabuumus himaniiru.


text:
Kabaji guyyaa gootaa Oromoon bakka maraa kabaju Eebla 15 as adeemaa jiru ayyaanota Dachaa ABO kabajaataa ture keessaa isa tokkodha. Guyyaa siidaa seenaa ta’ee laphee Oromoo keessatti hafedha.
1. Guyyaa hogganni dhaabicha HD ABO dabalatee dureewwan ABO dilli itti aarsaa lubbuu kaffalan, kan hanga har’aa qabsaa’oto bilisummaa itti wareegaman waliin yaadatama
2. Guyyaa hundeeffama Qeerroo Bilisummaa Oromoo kan bara 2011 irraa qabetu ittiin kabajama.
Kan miilanaa bifa hawwataaf abdachiisaan eegamaa kan jiru irrattis ABO’n Oromoota aarsaa lubbuu kaffalaa as gahan keessattuu seenaa onnee Oromoo keessaatti caaphefamee hafe biraa itti dabaluun bara kana irraa qabee kabajuuf jira.
Kunis Eebla 15 GGO keessatti “guyyaa yaadannoo wareegamtoota Calanqoof Aanolee” ayyaana dachaa kanatti dabaluun kabajachuuf jira.
Oromoonni biyya alaaf biyya keessaa guyyaa wareegamtoota keenya Calanqoof Aanoolee bara kanaan booda dhaabbataan ABO waliin kabajuuf gahuu keessaniif aaga isinii yeroon himu gammachuu waliini.
Eebla as adeemaa jiru kanatti, wareegamtoota keenya ilmaan Oromoo Minilikiin Harmaaf Harki Murame seenaa isaanii wal yaadachiisaa kabajuuf qophiin eegalamu hawwataa ta’uun ammoo abdii guddaa kan qabsaa’ota bilisummaa keessaatti uume ta’uun asumaan eera.
Wareegtoota jumulaan ilmaan Oromoo irraa shiftaa Minilikiin daguugaman yaadachuun qabsoo bilisummaatti goolaba gochuun imimmaan saba keenyaa qoorsuu ta’uu akka wal hubachiifnun dhaama!


text:
Baruumsi bu’ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu’ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun carraa guddaadha, keessattuu Univarsitiin ganda kee jiraachuu jachuun hiree ajaa’ibaati. Namni baratee fii hin baratin tokkoomiti. Bakki barnoota irraa qicatan mana barnootaati. Haatahuu ummanni naanno san jiraatan ammallee harki guddaan akkuma akaakilee isaanii akaafaa, dongoraa yookaa marashaan lafa qotataa jiraatan.
Waanni bira haa hafuu dafkaa akaafaallee akka duuydaa fii mudhii isaa isa hin miinetti mijjeeyfatee takkaa dheereeyfatee if fooyyeessullee hin dandeenye. Meeshaan Qotiyyoos isuma akaakilee fii abbbaan isaa ittiin qota ture malee waan fooyyawe hin qabu. Haaja isaallee manuma duubaa fii gaaraan dhaqata malee boolla akka qabdu takkallee qotatee mijjeeyfachuu hin barre. Duuba bu’aan Univarsitiin Haroomaayaa ummata naannoo saniin shir je’ee jiraatuuf bu’aa buufte jira? akka isaan jireenya isaanii akka fooyyeessan gootee jirtii?
Mooraan univarsichaa bareedina faaruu qarxam. Fokkonni naannoo isii lakkaawamee hin dhumu. Tarii Hayyootaa fii barattoota ummata akka itti cunqursanii saaman oomshte gandarra raabsite moo maali wanti saa? moo ummata naannoo san jiruuti itti fayyadamuu wallaale? Hundaafuu Galamsoo Wood waan kana waraabdee ummata garsiisuu keetiif GLT dhaamsa keeny


text:
Weellisaa muuziqaa ammayyaa beekamaa Alamaayyoo Isheetee eenyu?
Sa’aatii 6 dura
Weellisaa Alamaayyoo Isheetee dhimmi muuziqaawwan ammayyaa Itoophiyaa wayita ka’utti, aartistoota maqaansaanii adda duraan ka’u keessaa tokko.
Keessattuu weellistoota hojii muuziqaa saanii bifa shakilaatiin maxxansiisan keessaa tokko akka turan himama.
Aartistii gameessi Alamaayyoo Isheetee dhukkubbii onnee isaan mudateen Fulbaana 02, 2021 du’aan boqataniiru.
Aartist Alamaayyoon hojiiwwan muuziqaa kanneen barri irra hindabarreen namoota hedduu biratti kabaja olaanaa argatanii turan.
Akkasumas haala uffannaa fi rifeensa isaanii ittiin sirreeffatan wantoota darggagoota bara kanaatiin ittiin jaalataman keessaa tokko ture.
Aartiisti Alamaayyoo Isheetee Magaalaa Finfinneetti dhalachuun gara Magaalaa Daseetti imaluun deebii’anii gara Finfinnee kan dhufan wayita daa’ima waggaa sadii turaniidha.
Achinis magaalaa Finfinneetti mana barnootaa bulmaataa ‘Chirstian treading Insititute’ jedhamuun naannawa batasikaana Yoohaannisitti argamuu galuun barnoota hordofaa akka ture sagantaa raadiyoo Shagariitti himanii ture.
Achittis faarsaawwan amantaa farfachuun beekama ture. Sagaleensaas baayyee jaalatamaaf ture. Isaan booda garuu fedhiin muziqaa keessoo isaa tureen muziiqaawwan Ingiliffaa sirbuu eegale.
Keessattuu gosti muuziqaa rooki Alamaayyoon baayyee akka jaalatu himama.
Kanaafuu hojiiwwan muziiqaa aartistoota Ameerikaa kan akka Poot Boon, Biil Yaaliiy fi Elviis Pirisiliin afaan Ingliziitiin ni sirba ture.
Kana maleess haalariifeensa itti muratuufi uffannaan ammaayyaasaaleen maqaa masoo Elivis Pirisilii jedhu kennisiiseefii ture.
Alamaayyooon gaafiifii deebii tokkorratti waa’ee style rifeensa isaa gaafatamee yoo deebiisu ”riifeensi kiyya dheeraa waan tureef funyaan koo aguuga ture” jechuun attamiin riifensa guddifachaa akka ture raadiyoo Shagariitti himeera.
Boodarras bakkeewwan garaa garaatti affeeramuun hojiiwwan muziqaa isaa dhiyeessaa ture.
Jalqaba irratti sirboota biyya keessaatiif baayyee hin cinqamu ture. ”Yoon sirbees sirba Xilaa’uun Gasasaan sirban ture” jedheera.
Kanaaf ammoo filmiiwwan biyyoota lixaa yeroosana doowwataa ture akka gumaachan hime.
Manneen siiniimaa Finfinneetti argaman kan akka Adawaa Siniimaa, Impaayeer fi Itoophiyaa siiniimaa fa’i yeroos agarsiisaa kan turan filmiiwwan biyyoota lixaa ture.
Almaayyoon ofiin filmiiwwan kanneen dowwachuun alattis hojii akkasii keessatti hirmaachuuf imala eegalee akka ture himama.
Fakkiiwwan artiist Lammaa Guyyaa keessaa shan filannoo isaaniin
Namni aartii gameessi Yonis Abdullaahii eenyu?
Alamaayyoon birrii dhibbaa abbaa isaa irraa argateen ture hirriyaa isaa tokko waliin ta’uun Hollywood gahuuf imala kan eegalanii turan.
Haata’u malee bakaka yaadan osoo hingahiin Mitsiwaa irratti qabamuun gara maatiitti deebiifaman.
Turtii isaa Mistiwaatiinis siroobata Ingiliffaa sirbuun qalbii hojjattoota doonii Mitsiwaa hawwatee akka ture dubbateera.
Alamaayyoofi hojiiwwan muziqaasaa
Aartiisti Alamaayyoon barnootasaa sadarkaa lammaaffaa mana barnootaa Istee magaalaa Finfinneetti argamutti osoo barataa jiruu ture hojii muziqaa kan eegale. Bara 1955tti orkestiraa humna poolisiitti makame.
Achi keessattis hanga 1960 keessaa hojiiwwan muziqaasaa kanneen isa dinqisiifataniif dhiyeesseera.
Isaan booda ammoo baandii Rohaa, Baandii Shaballee, Baandii Ayibeeksi, Baandii Alam Girmaa, baandii mataasaa kan ta’e Soliikoos fi baandii Mulaatu Astaaxiqee keessatti hojiiwwan muuziiqaa hedduu gumaateera.
Hojiiwwan muziiqaa Alamaayyoon ittiin yaadamu keessaa ‘Tamaar Lijee, Indaamooraa, Ye wayin haragituu, Ingidaayee nesh, Addis Ababaa beete, fi kkf ni eeramu.
Keessattuu muuziiqaansaa temaar lije ammalleen maatiin hedduun kan ijoolleesaanii ittiin gorsaniidha.
Hojii muuziiqaa isaa waggaa 35 lakkoofsise kanaanis bara 2015tti biyya Jarmaniitti badhaasa itti argateera.
Alamaayyoonni aartiin baroota keessatti dhugaa qabatee kan imalu ta’u qabaata amantaa jedhu qaba. Baroota keessatti sodaa tokko malee muziiqaawwan yeroosanatti yaaddeessoo ta’an sirbeera.
”Jireenya kiyya keessatti sodaa hinjaaladhu. Aartiistii jechuun wayita hedduun beela’an kan waliin beela’u, yoo rakkatan kan waliin rakkatu, seenaafi ciminasaa ifatti kan dubbattu malee, kan dhugaa ummataa sobu yoo ta’e aartiistii ta’u hindanda’u,” jechuun dubbatee ture miidiyaarratti.
Wallisaa Alamaayyoo Esheetee gama jireenya gaa’ilsaatinis akka fakkeenyaatti kaafama. Jaalalleessaa osoo beekkamtiin hinargatiin dura walbaraniifi haadha warraa isaa ammaa waliin waggoota 40 ol ga’ilaan waliin jiraataniiru. Ijoollee torbas godhachuun akkaayyoolleen arganiiru.
Alamaayyoon haadhaawwarraa isaan ‘Abaayee’ jechuun waama. Tibba tokkoottis sababii isaa gaafatamee, ”Erga haatii kiyyaa duuteen booda haati tiyya ishee waan taatef’ jedhuun deebii kennee ture.
Du’a aartiistii gameessa kanaattis hedduun gaddasaanii ibsataa jiru.
“ተማር ልጄ ” – በአርቲስት አለማየሁ እሸቴ
ትምህርት ሚኒስቴር በአርቲስት አለማየሁ እሸቴ ድንገተኛ ህልፈተ-ህይወት የተሰማውን ጥልቅ ሃዘን ይገልፃል፡፡
አርቲስቱ በህይወት ዘመኑ በተለያዩ ይዘቶች የሀገራችንን የሙዚቃ ኢንዱስትሪ ከፍ ለማድረግ ከፍተኛ ሚና ነበረው። በተለይ ለትውልድ የመማር አስፈላጊነትን በምክር አዘል ሙዚቃው ትምህርት በመምህሩ ብቻ ሳይሆን የ ቤተሰብ ኋላፊነትም ልዬ እንደሆነ እንዲሁም የዕለት ተዕለት መካሪና አስታዋሽ መሆን እንደሚገባም “ተማር ልጄ ” በሚለው ሙዚቃው ገልፆታል።
በዘመን ተሻጋሪ ስራው ብዙዎች የትምህርትን ጥቅም እንዲረዱ እና ወደ ትምህርት ቤትም እንዲመጡ አድርጓል፡፡ በዚህም በትምህርት ዘርፉ ላይ አሻራውን አሳርፏል፡፡
በአርቲስቱ ድንገተኛ ህልፈት የተሰማንን ጥልቅ ሀዘን በድጋሜ እየገልጽን ለቤተሰቦቹ፣ ለሙያ አጋሮቹ፣ ለወደጅ ዘመዶቹና ለመላው አድናቂዎቹ መጽናናትን እንመኛለን፡፡ _ https://t.me/ethio_moe/726
#Ethiopia: Alemayehu Eshete, the Ethiopian music legend since the 1960s, has passed away suddenly. Alemayehu was a musician who had influenced Ethiopian households across the country especially with his song “Temar Lije” (study, my son), which features a father advising his son on the importance of education. Known by his nick name “the Ethiopian Elvis”, he laves a legacy of a singer who had influenced his fans for more than 60 years. Team Addis Standard extends its condolences to his family and fans.


text:
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra hedduun isaanii maqa balleeysii amantii isaaniitti labsamaa ooltu fudhachuu dadhabuu fi hubannoo gahaa, obsa fi tooftaa itti ofirraa deebisan dhabaaf aangoo gadlakkisaa turan. Bara san keessa yeroo fi bakka adda addaatti hoggantoota sadarkaa gadi aanoo hanga ol’aanootti hojjachaa turan kan dhiibbaa fi jibbansa motummaa bara sanii kan ol’aatummaa TPLFn irra gahe osoo abdii isaan hin kutachiisin Magaalaa teenya Dirree Dhawaa saamiinsa akka malee fi lubbuu ilmaan isii baay’ee du’a irraa oolchuun shoora hammana hin ja’amne bahachaa fakkeenya dargaggeeysa baratee fi biyyaaf yaadu akkasuma biyya isaa jaalatuuf tahuu danda’an.barnoota amantii islaamaa fi idilee walfaana barachaa waan guddataniif sodaa rabbii qaban. Namni sodaa rabbii qabu haqa hawaasaa fi Rabbii waan ofirraa eeguuf midhaa fi gara jabeenyummaa akka malee hawaasa isaa irratti hin hojjatu.
Yeroo ammaa kanatti gahuumsa hedduu cimaatiin akka Dirree Dhawaa qofatti osoo hin taane akka baha afrikaatti Magaalaa teenya dorgomtuu taasisuuf hojiin isaan hojjachaa jiran nama boonsa. Dhugaa dubbachuuf teamspirit fi waljaala isaan qaban diina hinaafsisa.amantii ofii onneetti siyaasaa harkatti qabatanii jijjiirama arganne kana galmaan gahuu irratti gahee leencaa bahachaa jiaran.
Dinni Dirree Dhawaa biyya jaalalaa irraa gara jibbansaatti jijjiiruuf tattaafatanillee cimina leencota lamaan kanaan isaaniif hin milkooyne.ofii isaanii qofa osoo hin taane hoggantoota sadarkaa kaabinee hanga jalaatti tokkummaa fi obbolummaan hojjachaa fi hojjachisaa kan jiraniidha. Nutiis akka dargaggeeysa Magaalaa tanaatti qajeelfama roga hundaan fakkeenya isaan irraa fudhachaa hojii gaarii fi fakkeenya taate hojachaa jirra. Kabajamtoota obboleeyyan keenya Kantiibaa Bulchiinsa Magaalaa Dirree Dhawaa Obbo Kadiir Juhaar fi Itti Gaafatamaa Dura taa’aa Paartii Badhaadhinaa Bulchiinsa Dirree Dhawaa Obbo Ibraahim Yuusuf Fakkeenyummaa fi Urjii Dirree Dhawaati Siyaasaan namooma fi amantii isaaniitti dhiibbaa hin uumne.
Dirreen Dhawaa milkii 3 arkatte
1. Hoggansa amantii isaa fi ulamaa’ii jaalatu arkatte.
2.hoggansa siyaasaan bilchina qabu arkkatte.
3.Hoggansa Barnoota amantii fi idileetiin cimaaa arkatte.


text:
Onkoloolessa 16 bara 2010 jechuun, Sanbata dabre kana Waldaa Dargaggoota Oromoo Addunyaatiin walga’iin uummataa waamame kutaa Minesootaa magaalaa Minihaapoolis keessatti geggeessamee jira.
Oromoo lammiiwwan Ameerikaa ta’an deemsa siyaasaa Amerikaa keessatti akka hirmaatan dadammaqsuu akkasumas rakkoolee hawaasichi akka lammii biyyattiitti qabu irratti angawoota ol’aanoo Ameerikaa waliin mari’achuutti ka fuuleffate ture, walga’iin Sanbata geggessame kun.
Akka lammii Amerikaatti siyaasatti hirmaachuun mirga lammummaa keenyaa ba’uu qabna, bu’aan argachuu qabnus nu darbuu hin qabu jedhan hirmaattonni walga’ichaa.
Walga’ii kana irratti miseensonni Mana-maree Yuunaayitid Isteets, seneeteroonnii fi angwawoonni sadarkaa ol aanaa ka walga’ii kanatti hirmaatan yoo tahu, kanneen keessaa tokko miseensa Mana-maree, bakka-bu’aa kutaa Minesootaa Keith Ellison tokko.
Lammiiwwan hawaasa Oromoo naannoo Minnesotaa fi naannawa ishee jiraatan hedduun walga’ichatti hirmaachuu isaanii illee dubbatu, qindeessitoonni walga’ichaa.
Guutummaa oduu kanaa MP3 tuquun caqasaa.


text:
Iraan giddu galeessa bahaa irra soda waraanaa keesseetti kan jedhu yaada Waayit Haawus irratti angawoonni bulchiinsichaa gameeyyiin har’a miseensota mareef cufata dhaan ibsa kennuuf jiru.
Gara biilsa mana maree dhaquu dhaan ibsa kanneen kennan keessaa ministrii dhimmi alaa Mike Pompeo, eeggataa ministrii ittisaa Patrik Shanahaan fi ajajaa waraana walii gala Jeneraal Jooseef Daannford keessatti argamu.
Torban darbe buufataaleen boba’aa Saaud Arabiyaa lama irra haleellaa ga’ee fi sana dura immoo dooniiwwan Saaudii boba’aa fe’an afur irra miidhaa ga’eef itti gaafatamtuun Iraani jechuu dhaan angawoonni Yunaayitid shakkaniiru.
Prezidaant Traamp kaleessa ennaa dubbatan Iraan ejjennoo fedhii dubbii tuqachuu hamaa qabattee turteetti, Ameerikaan immoo humna guddaan ofi irraa deebisuu malee filannoo ka biroo hin qabdu jedhan.
Muddamni giddu galeessa bahaa hammaataa waan deemeef Jeneraal Danford bor gara Brusselsitti imalanii miseensota jaarmolii waalii galtee Atlaantik kaabaa waliin mri’achuuf kan turan karoora imalaa hambisaniiru.


text:
Ajaja kennamee hatattamaan hojii irra olchuuf akka toluutti waaltaan ajajaa dabalataa lama kan haaraa banamuu ta'u ajajaa humnootii waraanaa kan walii galaa Itiyoophiyaa Jeneraal Adam Mohammad torban dabree ibsanii turan.Kunis bara haaraa seenee kan Itiyoophiyaa 2013 hojii irra oola jedhameera.
Gama kaaniin Bulchiinsii naannoo Tigraay Sambata darbee ibsa baaseen mootummaan Federaalaa amma jiru raayyaa ittisaa akka haaraatti ijaaruuf aangoo hin qabu jechuun mormee jira.
Tigraay waliin wal qabatee jijjiramnis ta'e bobbaafamnii ta'u akkasumas raayyaa waraanaas ta'e meeshaa waraanaa sochoosuun fudhatamaa fi raawwii hin qabu jedhee jira ibsichi.
Raayyaa ittisa biyyaa Federaalaa keessatti humnootii addaa ajajaa kan ta'an meejer Jeneraal Shumaa Abdataa raayyaan ittisaa iddoo hundumaatti bobba'ee hojjachuuf qaamii isa ittisuu hin jiru jechuu isaanii Muluugeetaa Atsebah Maqalee irraa gabaasee jira.


text:
Yeroo hanqinni nyaataa jiraatu, qonnaan bultoonni jireenya isaanii dhabu. Maatiin guyyaa guyyaan sa’aatii dheeraa maatii isaaniif nyaata itti aanu argachuuf yaalu. Ijoolleen beelaʼan barachuuf rakkatu, akkasumas miidhaa fayyaa jijjiiruun hin danda’amnetu isaan mudata.
Uummanni duraanuu saaxilamoo ta’an yeroo hundumaa baay’ee kan miidhaman yoo ta’u, wabii nyaataa dhabuunis guddina bal’inaan kan danquu fi balaan waldhabdee jeequmsaa fi hookkarri ni hammaata.
US sababa hundee beelaa ta’e furuu dhaan, fedhii hatattaaa warra rakkatanii guutuu akkasumas oomisha qonnaa addunyaa guddisuu dhaan wabii nyaataa qolachaa jirti.
Baatii Guraandhalaa irraa eegalee U.S. fedhii namoomaa hatattamaa guutuuf gargaarsa nyaataa hatattamaa gara doolaara biiliyoona 2.6tti hedamu akka addunyaatti gumaachiteetti. Akkasumas rakkoo dhiyeessii nyaataa addunyaa furuuf, akkasumas hanqina xaa’oo addunyaa salphisuuf michoota waliin hojjechaa jirti.
U.S. karaa kaka’umsa “Feed the Future” jedhamu, dandeettii qonnaa fi dandamachuu danda’uu guddisuu itti fufteetti.
U.S. dhaabbilee faayinaansii sadarkaa addunyaa fi michoota biroo waliin ta’uun dhiibbaa gatiin nyaataa dabaluu namoota baay’ee saaxilamoo ta’an irratti qabu hir’isuuf hojjechaa jirti.
Akkasumas U.S. biyyoota wabii nyaataatiin baay’ee miidhaman kanneen gargaaruuf haala gaarii irra jiran waliin walitti fiduuf marii dippilomaasii cimsitee jirti.
Kun rakkoo gargaarsa namoomaa ti. rakkoo fayyaati. Dhimma dinagdee fi nageenya biyyaati. Akkasumas salphaatti yoo dubbanne dhimma naamusaati. Mucaan tokkollee, daa’imni Lafarra jiru kamiyyuu beela’uu hin qabu.”


text:
Obbo Baqqalaa fi Obbo Jawar Baga Nagaan Mana Hidhaatii Baatan! Hubataa Dubbii tiin Obbo Baqqalaa fi Obbo Jawar turtii mana hidhaa baatii 18n booda hiikamanii …Read More »
Ololli WBO irratti Oofamu haa Dhabbatu!
Hubataa Dubbii tiin Qabsoon Oromoo tooftaa hundatti dhimma bahuu qaba: Qabsoo nagaas, kan hidhannoos. ABOn WBO, WBOnis ABO dha! Addadummaan WBO fi kaayyoo ABO isa ganamaa gidduu …Read More »
Hoggansa fi Miseensa ABO Biyya Hambaa: Fira moo diina QBO ti?
Hubataa Dubbii tiin=====================================================Hoggansi fi miseensotni ABO biyya hambaa jiraatan tokko-tokko, hojiin isaan guyya-guyyaattiraawwatan, diina dhaabichaa isaan fakkeessa yoo jedhame dogoggora hin qabu. Ummatni OromooABO irratti …Read More »
Sirni Geggeessaa fi Awwaalcha Artist Nuhoo Goobanaa
OMN Sirni Geggeessaa fi Awwaalcha Artist Nuhoo Goobanaa bakka maatii, waahillaniifi dinqisiifattoonnisaa argamanitti Adaamaatti raawwatame. Sirna geggeessaa Istaadiyoomii Adaamaatti raawwatame irratti jaallattoonniifi dinqisiifattoonni Artist Nuhoo …Read More »
SEENAA GABAABDUUNUUHOO MAHAMMAD GOOBANAA1952 – 2022Amajjii 19, 2022
Abbaa Urjii tiin: Ji’a Hagayyaa tan bara 1952-a, gaafa Mahammad Goobanaa ilmii barsiisuuf Dirree Dhawaa-rraa gama ganda Warra Alii kan magaalaa xiqqoo Laga Mixee bira …Read More »
Ibsa Ejjannoo Yaa’ii GHO 4ffaa.
Nuti, hirmaattotni Yaa‘ii Gurmuu Hayyoota Oromoo (GHO) mata duree „Burjaajii Siyaasa ammee fi Carraa Hegeree Oromiyaa“ jedhu jalatti Ebla 10, bara 2021 geeggeeffame irratti haala …Read More »
Warra nu fixaa baheef addunyaan akkatti iyyiti
https://www.facebook.com/nasir.hamza/videos/10158486052769843 Yoo himachuu nurraa suutaami, Nama itti himannuu fii nama nu dhagayu dhabne malee kenyaatu irra daraniRead More »
Freedom bells ring somaliland releases oromo man from prison 20 years later
Mohamed Muussaa Gamteessaa ja’ama, dhalataa Oromoo biyya Jimmaa Abbaa jifaara, bara 20 guutu yakka tokkoo malee mana hidhaa Hargeeyssaa keessaatti eega hidhabme turee booda amma …Read More »
Hayyuu fii gameessi Oromoo gara aakiraa deeman
INNAA LILAAHII WA’iiNAA ILEEYHII RAAJI’UUN PROF Mahdii Hamiid Muudee (Abbaan Gaazexaa Bariisaa) Hayyuun Oromoo guddaan gara ganda Aakiratti godaanuun Dhagahame.Nama guddaa waan guddaa fuuldurattiis irraa …Read More »
Qeerroon lafaa ol ka’i mirga kee kabachiisi Hayyoota keetis hiksisi
PRO.Mararaa Guddinaatiin Yaa Saba Bal’aa !! Akkuma beekamu yeroo ammaa kana haala rakkisaa fi yaaddessaa keessatti akka argamnu hunda keenyatu beeka .Yeroon kun Oromoof yeroo …Read More »


text:
Afriilooraan / Sher pirojektoota hedduu hawaasa naannoolee nuti keessa hojjenu cimsuuf, gareewwan miseensota hawaasaatiin ijaaramaniif hojiiwwan galii argamsiisan qopheessuun deeggara jira. Ji’oota darban keessatt gareewwan hundi waa’ee Horsiisa kanniisa fi Ikoo-tuurizimii irratti leenji fudhataniiru.
Gaagurri 50’ni garee 13 miseensota 4 hanga 10 qabaniif raabsameera. Walumaagalatti namoonni 80 waa’ee damma-oomisha beekumsa bu’uuraa argataniiru. Miseensota hunda duuba maatiiwwan gurguddoon pirojekticha irraa fayyadamoo ta’ani jiru. Fakkeenyi tokko garee xiqqaa/apiary Mustafaa Abuu jedhamuun kan moggaafame (suura irratti kan argamu) dha. Miseensonni garee kanaa hojii kana jalqabuuf kaka’umsa guddaa kan qaban yoo ta’u, galii gurgurtaa damma irraa argamu irra caalaan gaagura dabalataa bituuf waliigalaniiru. Waliin hojjechuudhaan, maatii tokko qofa osoo hin taane, hawaasni hundi fayyadamoo ni ta’a. Omishaa keessaa harki xiqqaan fayyadama ofii isaaniif ni ta’a.
Pirojektii Ikoo-Tuurizimii kana keessatti fayyadamtoonni (dargaggoota) 20 naannoo Worja Washgulaa fi Kamo Gerbi keessa jiratan turistootaa fi daawwattoota Ikoo-wiirtuu tulluu Worjaa akka isaan tajaajilaniif leenjiin kennameera. Naannoon kun bineensota, simbirrootaa hedduu fi ilaalcha ajaa’ibaa qabaachuun isaa beekama dha. Sirna baniinsaa kana irratti namoonni 200 ol ta’an Afeerricha irratti argamuun nyaata aadaa fi buna Itoophiyaa beekamaa ‘macchiato’, kan amma guyyaa guyyaan Ikoo-Huts keessatti keessuummootaaf dhihaatanii dha. Kaappitaalli ETB 100,000 kennuun miseensonni hojii mataa isaanii akka gaggeessanii fi lafa hektaara 200 gara bosonatti akka deebi’uu taasifame kunuunsuuf itti gaafatamummaa akka isaan fudhatan kan dandeessuu dha. Dambii ittiin bulmaataa (sanadoota seeraa fi dambiiwwan) naannoo bishaan kuufamaa maayikiroo itti fufiinsaan bulchuu fi itti fayyadamuuf kan isaan gargaaran, gargaarsa VoCDA fi IDHn qophaa’aa jiru.


text:
Anis ta’e paartiin an hogganaa turee qajeelfama bakka wal buusuu kan hordoofu waan ta’eef aangoo irraa ka’e jechuun Dura ta’aa Abiin kan turan Dr. Dassaalenyi Caannee ibsanii jiru.
ABIN Guraandhala 14 fi 15 gumii arifachisaa waameen Dr Dassaaleenyiin kaasee itti aanaa isaanii kan turan Obbo Ballaxaa Mollaa muuduu beeksisee.
Paartiin kun itti aanaa dura ta’aa gochuun Obbo Yusuuf Ibraahimii fi miseensoota koree hojii raawwachiiftuu 9 filatee jira.Dr. Dassaaleeny gaaffii ofii dhiyeeffatanii aangoo gadhisuu isaanii VOAf ibsanii jiru.
Dhimma kana kan ilaaleen kibxata borii sabaa himaaf ibsii kan kennamuu ta’u itti gaafatamaan waajiira qunnamtii uummataa Obbo Xaahir Mohammed ibsanii jiru.
Dr. Dassaaleeny paartii ABIIN Kana waggaa lamaaf dura teessummaan hogganuun isaanii ni yaadatama.


text:
Ebla 30, 2020
Abbaa Urjii tiin:
Kuni gaafa
jiruu fii jireenyi lammii dhunfata isaanii jala ture, gaafa uumamni
(nature) sadoo fii gammachuun hawaasa badhaasu. Ee! Gaafasumaa,
ali-ali/yaroo-garii duumeeysi qe’eerraa ni dhabama. Duumeeysi
dhabamnaan roobni ni hanqata. Roobni hanqannaan boolla midhaanii
banatu. Bonni walitti dhaabbatee midhaan boolla ifii keessaa qaban yo
fixan kan gandaa, san dhumnaan kan gosaatti abaar bahu. Kana
dabarraan, “Maganeey magan!” tu dhufa. Meeyra jiidhaa qabatanii,
“Maganeey magan!” jechaa hujuba dhaqanii qoma qulqulluun
Maganoo (Uumaa) kadhannaan, alasuma Leeymoon jirkaa roobaa
waaqarraa gadi harcasee, namaa-sa’aa fii mukaa-citaa dheebuu baasa.”
Ja’an, dur…, dur…, odoo warri uumaa fii uumamaaf kabajaa hin qabne
lammiirratti hin abboomin; Hujubni Qullubbii Galma Gabreelii-tti hin
geeddaramin.
Ummanni keenya gaafa Mambultii Sirna Gadaa/Raabaa Doorii tan
Mootummaa Ummataa (Republic) tiin if bulchaa turan, namaa-sa’aa
bira kutanii mukaa-citaaf mirga jireenyaa, kan uumaan kenneef,
kabajaa fii turan. Yakka fedheef lubbuu namaa hin galaafatan.
Bineensa hin ajjeesan. Kan Waaqni qalee malee ifiif gurra’anii hin
nyaatan. Muka jiidhaa hin muran. Bobeeysaaf kan dhimma itti bahan,
meeyra lataa (lubbuu qabu) odoo hin taane, muka goggogee qoraanawe
qofa. Akki kuni, baroota kumootaaf jiruu nagayaa, sadoo, quufaa fii
qananii tiin isaan badhaase.
Badhaadhinni ummata Oromoo kuni, dhufiinsa sirna gabrummaa
Minilikiin fiixeensa aduun itti baate tahe. Biiyti nafxanyootaan
weeraramtee, ummanni sirna wal-qixxummaa kan beekuun adda bahee,
bulchiinsa nyaaphaa kan afaanii fii aadaa isaa hin beeyne jala seene.
Dimshaashatti, Nafxanyaan Gooftaa – Oromoon Gabbaarii (Gabra)
tahe. Gabrummaan ummata jiruu nagaya, sadoo fii qananiin adda
baaftee, tan shororkaa, araraafamaa, hiyyummaa, dhukkubaa fii
wallaalaa jala nayxe. Haala jiruun gabrummaa isaan mude lammiin
akka armaa gadii kanatti goolaban.
“Gadaan bannaan hayni yakkate,
Sobni dagaagee dhugaan dhokote.
Nafxanyaan dhufnaan sadoon badde,
Kormi arihee dhalchuu dide.
Namni ilmaan horuu dadhabe,
Kan dhalatu naafaa-jaamaa tahe.
Midhaan facaasan biqiluu dide,
Inni biqiluus barakhaa dhabe.”
Seenaan sirna wal-bulchiinsa Habashaa faallaa kan Gadaa ti. Isaan
biratti, Mootummaa Ummataa wanni ja’amu hin jiru. Kan jiruu fii
beekkamu, Mootii fii Gabbaarii (Gabra) ykn Abbaa Irree fii kan mataa
gadi cabsatee jalatti bulu qofa. Akka heeraa fii aadaa Habashaatti,
hawaasni kan gaggeeffamuu qabu kan ifiif, if keessaa, filateen odoo hin
taane, kan irree horee Mootii if moggaasee ni. Kan Mootichaa fii
bulchiinsa isaa hin jaalanne, naannoo sanirraa baqachuu ykn
shiftummaan kan aangoorra jirutti duulee, humnaan irraa buusee, ifiif
aangoo gonfachuu dha. Haala kana gaafa ካሳ ሃይለ ጎርጊስ shiftummaan
aangoo gonfatee አፄ ቴድሮስ moggaafate,
ሽ ፈረስ ከኋላው ሽ ፈረስ ከፊቱ
ይህን ሳታይ ሞተች ኮሶ ሻጭ እናቱ ja’amee seenaaf galmeeffame.
Hawaasa akka olii kanatti, shiftummaa aadaaf qabu keessatti, ummata
malees, uumamni nagaya dhaba. Nagaya dhabiinsi shororkaa walitti
dhaabbatteen namaa-sa’aa abaariif qaadhima. Kanaaf, ummanni
Habashaa takkaa abaariin adda bahanii hin-beekan. Mirkanii kanaa tiif,
abaar bara 1535 Futuh al-Habash galmeesse-rraa kaasee, kan baroota
1540, 1611, 1623, 1634, 1650, 1653, 1678, 1700, 1702, 1742, 1752,
1783, 1789, 1796, 1800, 1829, 1835 fii 1880 mudatan ja’amee seenaa
keessatti galmeeffaman tarrisuun ni dandayama. Abaar kuni kan
mudate, odoo ummanni naannoo sanii, gariin lafa gammoojjummaa
qabdu keessa qubatan, quufaan jiraatanii ti. Yo sirritti xiinxalame,
abaar kuni, naannoo mudatetti, jijjiirama mootii ykn dhufiinsaa fii
kufiinsa mootota Habashaa tiin wal-qarqabee arkama.
Gaafa Minilik Oromiyaa fii naannota biraa tiis dhunfatee Xoophiyaa
uummate, biiyti tuni, Faranjootaan, biyya zambiila daabboo tan Afrikaa
mara beela baaftu (The bread basket of Africa) taa ti ja’amtee turte.
Garuu, kaayoon Qaallichaa tan biyya zarafuu fii lammii gabra
godhachuu, akkuma ummataatti, uumamni niis ganamumaan dura
dhaabbate. Akkuma lola Canalqoo kan 1887-rraa hara baafateen, abaar
kufiinsa mootummaa isaa farrisu, bara 1888-rraa kaasee hamma 1892
jidduu, biyya dhunfate. Abaar Faranjoonni (The Great Famine of
Ethiopia) moggaasaniif kuni, baroota afuriif biyyattii-rraa rooba
hanqisee, mukaa-citaa goggoysee, namaa-sa’aa lafarraa duguuge. Akka
galmeen seenaa ibsitutti, ummata biyyaa kan gaafasii keessaa harka
sadihirraa tokkoo (1/3) tu dhume. Abaar mootummaa Habashaa faana
deemu kana dura, hawaasa biyya Oromoo keessatti abaar seenaa
galmeeffatee hin beeku.
Dallansuun uumamaa kuni, ayyaanaa fii feestaa guddaa gonfata
mootummaa (coronation) -iif Minilik qopheeyfate duraa ukkaamse.
Abaarsi uumamaa Minilik jalaa san qofatti hin hafne. Abaar bara 1913
tiin du’a isaa farrisee, Muddee 12, 1913 adunyaarraa galche. Yaroo
tanaas, akkuma feestaa gaafa mootomuutti, awwalcha isaa irraa hiis
ulfina fuudhe.
Haaluma kan Minilikitti, mootomuu Hayle Sillaasee kan bara 1930-tiis,
uumamani abaar cimaa bara 1929-ii, kan mootummaa-rratti fincila
guddaa kaaseen simate. Simannaa kanaan jalqabe itti fufuun, bara
1958, abaar biyya Tigree keessatti lubbuu namaa 100,000-a ol
galaafateen, fincila General Mangistuu Naway kan bara 1960-ii itti
kaase. Sanitti aansuun, bara 1966 keessa, abaar Gojjaamii fii Gondaritti
Amaara lafarraa duguugeen mootummaa isaa doorsise.
Amata torba boodaas, bara 1973, jeejee (abaar) Jonathan Dimbleby,
gaazexeessaan biyya Ingilizii Abaar Dhokote “The Hidden Hunger,”
moggaaseef ummata Walloo 400,00 – 800,000-i lafarra duguuge.
Baashee-n (Abaar) kuni, akkuma kan isa duraatti, Birraa 12, bara 1974,
Hayle Sillaasee jalaa sireen fuudhamuuf sababa tahe.
Abbar sanitti aanee kan dhufe, kan bara 1983 – 1985 ti. Abaar kanaaf
Faranjoonni maqaa “The worst famine to hit the country in a century”
moggaasaniif. Kan kana ja’aniif, miidhaa abaarichaa kan gaafa Miniliki
biyya dhunfate waliin walitti madaalanii ti.
Dallansuun uumamaa kuni, iccitiin isaa Dargii jalaa futtahee, gurra
hawaasa adunyaa seenee, gaafa dirmachuu arkatetti, abaar qaata hidda
hidhate. Lafa Tigree, naannoo abaar itti bu’e, warra dura dhaqan
keessaa gaazexeessaan BBC, Michael Buerk, “a biblical famine in the
20th Century” fii “the closest thing to hell on Earth” jechuun adunyaaf
gabaase. Gabaasaan isaa hawaasa adunyaa mara garaa raase. Gargaarsa
gaaga’ama abaar kanaa tiif, mootummoonni waan dandayaniin tarree
galan. Warri amantii galmoota aabudaatti safii gargaarsaa
miseensotarraan deeman. Wallisoonni babeekkamoon kophaa fii
walotti walleelee baasanii horiin guuran. Joolleen Faranjii, liiraa warri
karameellaan akka bitatan kennaniif daa’imman beelaan dhumaa jiraniif
gumaachan.
Abaar kuni, lubbuu namoota 1,000,000 (miliyoonaa) fudhate ja’ama.
San malees, miliyoona saddeetii ol miidhuu tu gabaafame. Sanirraan,
akkuma aadaa abaar dabraniitti kufiinsa mootummaa saffisee, Caamsaa
28, bara 1991 Dargii achi buutee miila Bakhar taasisee, shiftoota
Tigree (Wayyaanee) maqaa ኢሕአዲግ (EHADG)-iin siree aangoo-rratti
ol yaase.
Wayyaaneen bulchiinsa mootummaa biyya sanii dhunfachuun,
goolabbitti, waraabeeysa beelawaa bakka kan quufee buuse. Tigroonni
gantoota lammiilee keessaa guurratan ummata dura qaqqabaa, kan
mormuun ajjeesaa fii hidhatti araraasaa, akka waraabeessa lafee
arkatetti qabeenya biyyaa qoqorutti seenan. Daggala ibidda itti
qabsiisanii, dachii isii sooreeyyii alagaatti gurgurachutti bobbahan.
Lafa baadiyyaa tii fii tan naannoo magaalotaatti dhihaattu qubataa irraa
kaasanii saaqatti jijjiirrachuu karoora godhatan. Akki isaanii kuni, odoo
olee-hin-bulin, ummata malees, uumamaas arkaa dhageeytii isaanii
jibbisiise itti fincilsiise.
Fincila ummataa fii uumamaa kan guyyuma-guyyaan ilkee itti
ciniinnatu irra-aanuuf Wayyaneen ijibbaata cimaa goote. Kan biyya
keessaa ajjeechaa fii zaliilii hidhaa tiin ukkamsaa, kan alaa itti tiillatu
gunaan itti bobbaate. Ummata biyyaarraa lafa fuudhaa kan alaatiif tola
raabsutti seente. Akka waan biyya ifiirraa baqachuun faayaatti,
baqatootaaf, “Guyyaa Diaspora (Baqataa)” jechuun ayyaana
qopheessitee, noolii xayyaaraa irraa baaftee, hoteela bilaashii fii
bashannana adda-addaan tiin qananii dura afte.
Duuba, bara 2016, yaroo Wayyaaneen baqattoota fanxaziyaan
macheessitu, jaarmayni Gamta Mootummootaa (UN) Xoophiyaan
goggogiinsa hamaa waggoota 50-n dabranii “worst drought in 50
years” -tiin abaariif akka saaxilamaa jirtu gabaase. Kanaas, yaroo tana,
naannoo gariitti, duruu, lammiin miliyoonaan lakkaawaman bishaan
jiirkaana tokko barbaacha amna cinaa guyyaa akka deemaa jiran
beeysise. Sanirraan, daa’imman miliyoona jahaa ol waan nyaatanii fii
dhugan dhabanii booyaa jiraachuu fii, san keessaa miliyoonni duruu
laaw’atanii harka Waaqaa seenuu ibse. Kana malees, beeyladoonni
waan dheedanii fii dhugan dhabanii akkuma raaretti bobbaafamaniin, ol
deebi’uu dadhabanii, kumaatamaan dirree goggooyduu keessatti
dudu’aa jiraachuu suuraan mirkaneesse. Haalli kun, iccitii abaar kan
Wayyaaneen olola misooma kijibaa tiin ukkaamsuu barbaadde duraa
saaxileessuu malees, akkuma kanneen isa duraatti, kufiinsa
mootummaa farrisee, Biteeteessa 27, 2018-rraa Maqaletti darsa
guurrachiise.
Akka seenaan armaa olii ragaa bahutti, bu’ureeffama isii, 1887-rraa,
kaasee kan shororkaa walitti dhaabbattee fii abaar ammaa-ammaa tiin
biyyattii nagaya, tasgabbii, guddinaa fii badhaadhina waakkate Sirna
Bulchiinsa Abbaa Irree ti. Duuba, wal’aansoon dhiiga kumaatamaa tiin
Wayyaanee bulchiinsa yaroo dheertuu tiif if muudde aangoorraa ariite,
hiree fiixa bashiinsa kaayoo isii, gantoota isii waliin ummata araraasaa
bahan, kanneen aangoon harkatti haphachuu-rraa duuyda-itti-galan,
harka nayxe.
Jarri, Gareen EHADG, kanneen qabsoon ummataa Wayyaanee jalaa
bilisoomsitee aangorratti baafte/hambifte, cubbuu jaraa waliin
hojjachaa turan irraa toowbachuu dhiisanii, aangoo carraan harka
nayxetti cichuuf, odoo olanii-hin-bulin, gaaffii ummataa, tan uuminsa
Sirna Bulchiinsa Dimokraasii, akkuma Dargii fii Wayyaaneetti,
dhaadannoo tooftaa godhachutti seenan.
Gama biraa tiin, dhaadannoo fii maqaan ummata sobuuf kan
Wayyaneen baafteef ifirraa mulqanii ብልጽግና moggaafatanii, akkuma
warra isaan duraatti, kan harka dhawuuf dachii, mana, horii, sulxaa fii
kkf tiin gunataa, kan fuula itti guuru hidhatti guuraa, kan dura
dhaabbatu daammacanii aangorra turuuf marxifatanii ammaa-amma
wal leenjisaa jiru. Dammaqiinsaa fii murannoo ummanni yoona qabuun
kana yaaduun isaanii raajii raajotaa ti.
Ee! Ijibbaanni ብልጽግና biyyatti shororkaaf ummata abaariif ni
qaadhima. Saniin alatti, amma booda, biyya san keeysatti, fedhii
ummataa malee, irree fii tin’isni fedhe aangoo nama hin hin horsiisu.
Kufiinsaa fii fuula dhaddacha ummataa dura dhaabbachuu irraa hiis
nama hin eewalu. Gabaa!
Oromiyaan Ni Bilisoomti!
abbaaurjii@gmail.com
Hub: Barreeyfamni kuni, barruu shuqullii barwaana Hidhata Abaarii fii
Mootummoota Habashaa tiin Ebla 24, 2016 maxxanfamtee ti.


text:
Tafsiira Suuratu Qaaf-Kutaa 3
Kutaa darbe keessatti ragaalee du’aan booda kaafama agarsiisan erga dhiyeesse booda kutaa kana keessatti jechoota gaggabaaboon seena keessatti namoota sababa badii fi kufrii isaaniitiin addunyaa irraa xuruuraman dubbata. Itti aanse ragaa dabalata du’aan booda kaafama agarsiisu, eenyullee mormuu hin dandeenye dhiyeessa.
“Isaaniin dura ummanni Nuuh, warri Eelaa (Biirii) fi Samuud kijibsiisan. Aad, Fira’awnaa fi obboleyyan Luuxis. Warri Bosonaa, ummanni Tubba’i, hundi isaanitu Ergamtoota kijibsiisan. Kanaafu, wa’iid (zaachan) Kiyya ni mirkanaa’e.” Suuratu Qaaf 50:12-14
Qureeshota irraa mushrikoota kanniin dura ummanni Nuuh, warri Eelaa, Samuud, Aad, Fira’awna, ummanni Luux, warri bosonaa, Ummanni Tubba’i kijibsiisanii jiru. Hundi isaaniitu Ergamtoota kijibsiisanii jiru. Zaachan Rabbiin sababa kufrii isaaniitif isaanitti zaate isaan irratti mirkanaa’e.[1]
Akkuma kutaa darbe keessatti ilaalle suuran tuni dhimmoota lama kaafironni dinqisiifatanii fi morman dhiyeessiti: 1ffaa-Isaan keessaa Ergamaan nama ta’e isaanitti dhufu. 2ffaa-Qaamni isaanii erga badee booda Guyyaa Qiyaamaa qorannoo fi jazaaf kaafamu
Aayaanni (keeyyattoonni) armaan olii kunniin dhimmoota sadii of keessatti qabachuun dhufan:
Dhimmi 1ffaan-Ergamaan Rabbii Muhammad (SAW) seenaa ilma namaa keessatti Ergamaa jalqabaati miti. Isa dura ergamtoonni baay’een ummattoota garagaraatti dhufanii jiru. Kanaafu, Ergamaan nama waan ta’eef wanti nama dinqisiisu hin jiru. Sababni isaas, uumamtoota Isaa keessatti kuni seera Rabbii deddeebi’uu fi hin jijjiramneedha. Akkasumas, wanta ogummaan walitti galuudha. Osoo Ergamaan nama hin taane dhufe, isa erguun ogummaa guutuu faallessa.
Sila Rabbiin azza wa jalla namoota irraa Nuuhin, Huudin, Saalih, Muusaa, Haarun, Luux, Shu’ayb hin erginee? Ergamtoonni kunniin hundi namoota turan. Kanaafu, dinqisiifachuun maaliif barbaachisee?
Dhimmi 2ffaan-Namoonni Ergamaa Rabbii Muhammadin (SAW) kijibsiisan seenaa ilma namaa keessatti namoota jalqabaati miti. Isaaniin dura ummattoonni baay’een ergamtoota isaaniitii fi oduu Guyyaa Murtii kijibsiisan darbanii jiru. Dubbiin isaanii dubbii namoota Nabii Muhammadin (SAW) kijibsiisaniin wal fakkaata. Yaanni, nafsee fi qalbiin isaanii wal fakkaatu.
Sila isaaniin dura ummanni Nuuh, ummanni Huud, Ummanni Saalih, Fira’awnaa fi ummanni isaa, ummanni Luux fi ummanni Shu’ayb hin kafarree?
Dhimmi 3ffaan: kijibsiistoota jalqabaa keessatti seerri Rabbii, kufrii isaanii yoo itti fufan, adabbii fi balleessuun isaanitti zaatuu fi haalli isaan irra gahan adabbii itti buusu yoo ta’ee zaachaa kana isaan keessatti hojii irra oolchudha. Kunis kan ta’u yommuu haalli isaanii haala abdi murachiisu ta’uu fi balleessaan isaanii dachii keessatti baay’atuudha.
Namoonni Muhammadin (SAW) kijibsiisan seerri Rabbii kuni isaan irratti hojii irra kan oolu ta’a. Kanaafu, yommuu haalli isaanii haala abdii murachiisaa irra gahee fi dachii keessatti balleessaan isaanii baay’ate badiinsa isaanii haa eegan.
Garuu haalli mushrikoota Nabii Muhammadin (SAW) kijibsiisanii sadarka kana irra hin geenye. Kanaafi, Rabbiin adabbii wali galaa isaan hunda balleessu isaanitti hin buusne. Kana irra, isaan keessaa namoota dhuunfaa adabe. Dirree lolaatti diinota Isaa irratti waliyyoota Isaa gargaare.
Seerota Rabbii keessaa seera kana asitti dhiyeessuun kijibsiistootaaf akeekachisaa fi zaachadha. Yeroo haalli isaanii sadarkaa adabbiin wali galaa isaaniif malu irra gahu, Rabbiin akkuma ummattoota darban balleesse isaaniis balleessa. Seera kana isaan irratti hojii irra oolchu irraa kan dhiifamanii miti. Seerri Rabbii jijjirraa hin qabu.
Rabbiin azza wa jalla aayaata tanniin keessatti ummattoota saddeet sababa kufrii fi balleessaa isaaniitiin badan ni dhiyeessa. Ummattoonni kunniin Ergamaan Rabbii akkuma isaanii nama ta’u ni dinqisiifatan, dhimma Guyyaa Murtii kaafamu ni fageessan (akka hin danda’amnetti ilaalan).
1-Ummata Nuuh-ummata jalqabaa Nabii Nuuhin kijibsiisaniidha. Du’aan booda kaafamu ni fageessan. Kanaafu, sababa kufrii isaanitiin dachii irraa ni xuruuraman (ni badan).
2-Warra Rass (eelaa)-Ergamaan isaan keessaa ta’e isaanitti dhufuu fi oduu du’aan booda kaafamu dinqisiifachuu keessatti haalli namoota kanaas haala ummata Nuuh (aleyh salaam) ta’uun waan hin hafneedha. Ergamaa Gooftaa isaanii irraa dhufe ni kijibsiisan. Kanaafu, warra badan keessaa ta’an.
3-Samuud– kuni ummata Nabii Saalih (aleyh salaam) itti ergameedha. Ergamaan isaan keessaa ta’e isaanitti dhufuu fi oduu du’aan booda kaafamu dinqisiifachuu keessatti haalli namoota kanaas haala ummata Nuuh (aleyh salaam) kan ta’eedha. Iddoon jireenya isaanii lafa Arabaa irraa bakka Hijr jedhamtuudha. Yeroo ammaa مدائن صالح (Madaa’in Saalih) jedhamun beekkamti. Ummanni kuni Ergamaa isaanii ni kijibsiisan. Kanaafu ni badan.
4-Aad-kuni ummata Nabii Huud (aleyh salaam) ta’aniidha. Akkuma ummata Nuuh ergamaan isaan keessaa ta’e isaanitti dhufuu fi oduu du’aan booda kaafamu ni dinqisiifatan. Iddoon jireenya Aad lafa Arabaa irraa bakka Ahqaaf jedhamuudha. Ummanni kunis nabiiyyi isaanii waan kijibsiisaniif dachii irraa ni duguuggaman.
5-Fira’awna-asitti ummata osoo hin dubbatin Fira’wna qofa dubbate. Sababni isaas, ummanni isaa isa hordofu. Ilaalcha isaa malee ilaalcha biraa hin qaban. Osoo inni amane ni amanu turan. Inni ummata isaa hunda bakka bu’a. Yommuu jecha takka jedhu isaaniis ni jedhu. Fira’awnaa fi ummanni isaa Nabii Muusaa fi Haarunin waan kijibsiisaniif ni badan.
6-Ummata Luux-ummanni kuni ummata ganda iddoo galaana du’aa (dead sea) jirtu keessa jiraataa turaniidha. Ergamaa isaaniiti fi Guyyaa Qiyaamaa kijibsiisuu waliin badii fokkuu hojjachaa waan turaniif Rabbiin iddoo jireenya isaanii isaan irratti gadi garagalche. Balleessaa hamaa isaan balleesse.
7-Warra Bosonaa (As-haabul Aykati)-isaan kuni warra Madiyan jedhamuun beekkamu. Nabiyyiin isaanitti ergame Nabii Shu’ayb (aleyh salaam). Haalli isaaniis haalla ummata Nuuh, Aad, Samuuditi.
8-Ummata Tubba’i-Isaan kuni immoo Araba Yaman irraayyi. Tubba’i maqaa nama biyyoota Yaman hunda bulchaa tureef kennamuudha. Ummanni Tubba’is ergamaa isaanitti ergamee ni kijibsiisan.
“hundi isaanitu Ergamtoota kijibsiisan. Kanaafu, wa’iid (zaachan) Kiyya ni mirkanaa’e.”
Ummanni armaan olitti eeraman hundi Ergamtoota Rabbiin isaanitti erge ni kijibsiisan. Kanaafu, zaachaa fi adabbiin Rabbii isaan irratti bu’e. Zaachan kuni zaacha ergamtoonni Gooftaa isaanii isaan akeekachiisaa turaniidha. Kanaafu, dhugaa ta’ee argame. Warri beekumsa qabu ittiin gorfamu.[2] Wa’iid-zaachaa, itti dhaadachu, adabbii waadaa galuufi.
Jalqaba uumuu Kan danda’e lamuu deebisuun itti ulfaataa?
“Sila uuminsa jalqabaatiin ni dadhabnee? Lakki! Isaan uuminsa haarawa irraa shakkii keessa jiru.” Suuratu Qaaf 50:15
Uumama jalqabaa homaa hin turre uumuu dadhabnee jirraa? Ergasii erga badanii booda isaan deebisuu ni dadhabnaa?
Dhugumatti beekumsa Rabbii keessatti malee hundemaa uumamtoonni uumamuun dura kan hin jirre turan. Ergasii haala qadaa fi qadaraan walitti galuun uuminsi jalqabaa ni guuttamee. Kanaafu, uumama jalqabaatin uumamtoonni dhimma dhugaan mul’atan ta’an. Khaaliqni guddaan olta’e uumamtoonni kan hin jirree erga ta’anii booda uumama jalqabaa argamsiisu irraa dadhabee jiraa? Deebiin kanaa: Dhugumatti Khaaliqni uuminsa jalqabaa keessatti uumamtoota argamsiisu hin dadhabne.
Yeroo jalqabaa nama uumuu Kan hin dadhabne akkamitti lamuu isa uumuu dadhabaa? Lakki, kuni Isa hin dadhabsiisu. Garuu isaan dhimma du’aan booda kaafamuu ilaalchisee dhama’iinsaa fi shakkii keessa jiru.
Namoonni du’aan booda kaafamu kijibsiisan Rabbiin subhaanahu jalqaba uumuu akka hin dadhabne kan shakkanii miti. Garuu qabrii isaanii keessatti erga badanii fi bututanii booda uumiinsa haarawa isaan uumuu irratti Dandeetti Rabbii irraa shakkii keessa jiru.
Namoonni kunniin Khaaliqni uumiinsa jalqabaa keessatti kan hin dadhabne ta’uu yoo amanan, uuminsa lammataa (haarawaa) keessattis kan hin dadhabne ta’uu amanuun isaan irraa eeggama. Kuni wanta dirqamaan barbaachisuudha.
Wanta tokko jalqaba irratti uumuu kan danda’e, wanti suni erga badeen booda deebisee uumuu irratti danda’aadha.[3] Mobaayili jalqaba hojjachuu kan danda’e, lamuu hojjachuu ni dadhabaa?
Khaaliqni guddaan waan hundaa irratti danda’aa ta’e namoota jalqaba uumee ergasii lamuu isaan uumuu ni dadhabaa? Gonkumaa hin dadhabu. Kutaalee qaamaa xixxiqoo hunda dachii keessa badan tokkoon tokkoon walitti qabuun qaamatti deebisee qaama guutuu ijaarun akka ulaagaatti hin kaa’amu. Kana irra, qaama isaanii irraa haftee hin banne “Ajbu az-zanabi (lafee eegee)” jedhamtu gahaadha. Lafeen tuni lafee xiqqoo gara taa’aa irratti argamtuudha. Akkuma maniyyi (ispermii) xiqqaa irraa qaama guutuu kana ijaare, yeroo kaafamaas lafee xiqqoo tana irraa qaama guutuu ijaara.
Guduunfaa
✒Ummattoonni darban sababa Ergamtoota isaaniitii fi du’aan booda kaafamu kijibsiisaniif addunya tana irraa ni xuruuraman (ni badan). Guyyaa Murtii immoo adabbii san caalutu isaan eeggata. Kanaafu, namoonni sammuu qaban isaan irraa barnoota fudhachuun wanta isaan hojjatan hojjachu irraa of eegu.
✒Uumamtoota jalqaba uumuu Kan danda’e, erga badanii booda lamuu isaan uumuu ni dadhabaa?
✒Erga du’anii booda namoota lamuu uumuun wanta Rabbiin irratti ulfaatu miti. Baay’ee salphaadha. Qur’aana keessatti: “Inni uuminsa Kan jalqabu, ergasii deebisuudha. Suni (deebisuun) Isa irratti baay’ee salphaadha.” Suuratu Ar-Ruum 30:27
[1] Tafsiiru Muyassar-518 [2] Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 3/72-79[3] Tafsiiru Muyassar-518, Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 3/80-82, Tafsiiru Xabarii-21/420


text:
Hospitaalli Sheer bara 2007 kan dhaabbatee fi akka hoospitaala kaawuntiitti kan tajaajiluu dha. Baay’inni waliigalaa uumata naannoo Baatuu fi keessa ishee tilmaamaan gara 600,000 dha. Hospitaalichi waggaa tokko keessatti dhukkubsattoota 100,000 ta’aniif tajaajila ni kenna. Guyyaa guyyaadhan dhukkubsattootni tilmaamaan gara 300 ta’an ni wal’aanamu. Hojjettoonnifi barattootni Sheer bilisaan kunuunsa fayyaa kan argatan yoo ta’u, miseensotiin hawaasa naannichaa garuu kaffaltii hospitaalaa xiqqaadhan tajaajilamu. Ogeessotiin fayyaa 75 fi hojjettootin deegartootni 90 waa’e fayyaa naannichaa irratti guyyaa guyyaadhaan ga’ee guddaa taphatu.
- Wal’aansi duraa banaa dha 24/7;
- Sireewwan hospitaalaa 140 ;
- Kutaawwan opireeshinii qulqulluu 2;
- Maashinii eeksiree Dutch Flower Foundation dhaan bara 2020 gumaachan kenname
- laaboraatorii qorannoowwanii;
- Faarmaasii;
- Ogeessa fayyaa ilkaanii;
- dippaartimentii fiiziyooteraappii.
Hojjettoonnihospitaalichaa waa’ee qusannaa maatii fi ittisa dhalaaa irratti tajaajila gorsaa ni kennu. Nuti dabalataanis sagantaalee talaallii kennuuf mootummaa waliin ni hojjenna. Dippaartimentiin VCT dursanii ittisuu, kunuunsa fi deeggarsa dhukkubsattoota HIV-AIDS ni gargaaru.
Hubannoo waa’ee COVID- 19 cimsuu irratti hospitaalli keenya ga’ee guddaa taphata. Waa’ee barbaachisummaa qulqullina eeguu fi walirraa faffagaachuu hawaasa naannichaa barsiisuuf duulli baay’ee taasifamee jira. Hojjettoota fi barattoota keenya talaalchisuuf Sadaasa 2021 fi Guraandhala 2022 duulli guddaan qindaa’ee ture. Namootiin 12,000 irra caalan talaalamuuf fedhii qabu ture.


text:
Liivarpuul Piriimeer Liigii bara kanaa mo'achuu oolaa?
Taphoota tibba ayyaanaa 'boxing day' piriimeerliigii Injiliiz bara kanaa, kaleessa eegalamee har'as tapha tokko keessummeessuun Liivarpuul dursummaa isaa cimsateera.
Liivarpuul Kaleessaa sadarkaa lammaffaarra kan jiru Leesteer Siitii 4-0 injifateera.
Taphni kun dirree Leesteer irratti gaggeefamullee Liiverpuul garaa garummaa guddaan mo'ateera.
Liivarpuul goliiwwan Fermiiniyoo lama, Milneeriifi Arnoold tokko tokkoon morkataa isaa yoo injifatu, Arnoold taphataa cimaa tapha kanaa ture.
Taphoota hedduu garaagrummaa guyyoota lama sadiin taphachuu qeeqaa kan turan Yaargen Kiloopp, injifannoo isaanii kanatti gammadaniiru.
Garaagarummaan qabxii Leesteer waliin qabaniis 13'tti ol guddateera.
Taphoota Piriimeerliigii 38 keessaa hanga ammaatti 18 kan taphate Liivarpuul, qabxii lama qofa dhabee qabxii 52 dursaa jira.
Taphoota biroon Toothnaahamiifi Maanchistar Yunaaytiid injifataniiru.
Arsenaal, Astoonviilaa waliin qixxee baheera.
Cheelsiin ammoo Saawuzhaamtaniin injifatameera.
Erga bara 2011 Chelsiin dirree isaarratti mo'amuun kun kan jalqabaadha.
Har'a Manchistar Siitiin Woolviiz waliin taphata.
Yargan Kiloop: Leenjisaan Liivarpuul tapha yeroo ayyaanaa taphatamu 'yakka' jedhan
Leenjisaan Liivarpuul Yargan Kiloopp yeroo ayyaanaa kanatti kilaboonni muraasni guyyoota sadiitti tapha lama akka taphatan inni taasifamu yakkaa jechuun himan.


text:
Waraanii biyyitii tun lamaan Baadimmee irratti wal dhabanii bara 1998-2000 wal hadhanii nama kuma kurnya hedduu wal irraa fixan qalbii nama hedduu keessaa hin badu.Waan dabre bira dabranii araara barbaada yaahuutti jiran.
Faluma kana dhaabuuf muummeen ministera Itoophiyaa Dr. Abiyyi Ahmed Eertiraa marii yaame.Guyyaa dheengaddaa pirezidaantiin Eertiraa Isaayyaas Afewarqii jaarrolee araaraa fi marii Itoophiyaatti erguuf murate.
Akka ministirii haajaa alaa Amerikaa jedhetti Isaayaasii fi Dr.Abiyyi jabaatanii araaraa kana durattiin deemuuf murtan.
Amerikaan akka biyyitii lachuu marii fi araaraa kana akkuma dansaa duration deeman feetillee.
Koomishineerii Waldaa Afrikaa, Muusaa Faaqiilleen dansoomii hariyummaa Eertiraa fi Itoophiyaa dhiyoo mumullatu waan abdatan jedha.
Mootummaan Itoophiyaa wal dhaba Itoophiyaa fi Eertiraa waan Aljeeriyaa,Aljersi irratti walii galan akkuma jirutti fudhachuuf eeyee jettee.
Herregii pirezidaantii Eertiraa yaada araaraa kana fudhatee jaarrolee araaraa Itoophiyaatti erguuf jedhelleen yaada ulfinnna qabu jedha koomishineerii Muusaan.
Bakk buutuun damee nagaa fi himaammata nagaa fi haajaa alaa Waldaa Awurooppaa, Firedirikaa Mogeriiniilleen wannii Itoophiyaa fi Eertiraan araaraaf jedhanii tahuutti jiran waan jabessaati jetti.
Jarii araaramuun ammoo akka jecha koomishineera tanaatti gaafa Afrikaatiifuu nagaan dhufa


text:
Prezidaantiin Masrii Hosnii Mubaarak filannoo dhufu irratti hin hirmaadu jedhanii ifatti kan beeksisan ta'u iyyuu, Mormitonni kaayiroo keessatti hiriiran garuu amma iyyuu prezidaantichi aangoo gadhisuu qabu jedhu.
Waltajjii Taariir jedhamu irratti uummanni gama-lama goree dhagaadhaa fi waan argame mara walitti darbataa oolan. Namonni Fardaa fi Gaalan gulufan illee itti hirmaatanii jiran.
Waraanni biyyattii ibsa baaseen iyyatti hiriirtootaa dhaga'amuu isaa hubachise.Dubbi himaan waraana biyyatti Jeneraal Ismaa’el Etma televiziyoona biyyattii irratti akka ibsantti, fedhii keessan ibsachuuf kan ba'e isinuma, jireenyni Masrii keessaa iddo duritti deebisuu kan danda'uus isinumaa jedhan hiriirtotaan. Biyyatti fi lammiwwan ishee eeguuf nageenya jirus eegsisuuf isin waliin jirra jedhan.
Prezidaant Mubaarak kibxata halkan haasawaa dhagesisaniin, filannoo dhufuutti hin hirmaadhu,baatilee hafan kana keessatti garuu karaa nagaan aangoo dabarsee kennuu haala na dandeesisuu irrattiin hojjadha jedhan.Kanas aangoo Herrii biyyaa naa kennu irratti hirkadhee ta'a jedhu.
Prezidaant Mubaarak aangoo gadhisuu ykn biyya ofii keessaa gadhisanii ba'uu ilaalchisee waan dubbatan hin qaban.Kun immo hiriirtoota mormii dhagesisaa jiran daran mufachise.


text:
Ameerikaatti re'oonni beelofte mana kitaaba gubachuurraa baraaran
Re'oonni beela'an lakkoofsaan 500 ta'an Mana Kitaabaa Pirezidantii Ronaald Reegen ibidda daggala Kaaliforniyaatti qabateen akka hin gubanne baraaruu danda'aniiru.
Ji'a Caamsaa darbe manni kitaabaa kun re'oota marga boba'u naannoo gamoo kanaa dheedanii akka qulqulleessaniif qacare (mindeesse) ture.
Re'oonni kun namoonni ibidda dhaamsuutti bobba'an yeroo akka argatanii akka balaa ibiddaa sana to'atan isaan fayyadeeera.
Manni kitaabaa Loos Anjelas cinatti argamu kun ibidda salphaatiin manca'uuf carraa qaba ture. Balaan ibiddaa dhiyeenyatti kutaa bulchiinsa kanaa mudate namoota buqqisee, tajaajila ibsaas addaan kutee ture.
Re'oonni 805 kaampanii naannichatti argamurraa lafa heektara 13tti dhiyaatu dheedanii akka qulqulleessaniif qacaraman.
Iskoot Mooris hundeessaan dhaabbata re'oota qabu kanaa ji'a Sadaasaa darbe heekataara tokko qulqulleessuuf doolarri Ameerikaa 1000tti dhiyaatu akka kaffalamuuf gaafate ture.
Kaaliforniyaatti daggalli deddebi'ee gubachuun kan itti fufe yoo ta'u, Obbo Mooris namni jedhamu kun ammoo namoonni re'oota barbaada waan jiraaniif baayyinaan guddisaa jira.
Jaarmiyaan Kibba Kaaliforniyaatti argamu tokkos haaluma walfakkatuun qulqulleeffame.
Balaa ibiddaa Ameerikaatti qaqqabe kanaan baraartonni beelladoota oolchuudhaaf hedduu carraaqan.
Bakkawwan gara gara balaan ibiddaa kun itti qaqqabetti, beelladoonni hedduun yeroo arraba ibiddaa kana jala dhaabbatanii mullatan ni argamu.
Balaa ibdiddaa kanaan horii manaa hedduu jalaa baasuudhaaf danda'amellee, beelladoonni baayyeen garuu du'aniiru.
Horiin dallaa keessa jiran hedduun kan balaa ibiddaa kana jalaa oolfamanis ni jiru.
Balaawwan ibidda bosonaa gurguddoo kudhan Kaalifoorniyaatti qabatan keessaa, ibiddi Kinkaadee kaaba kutaa biyyattiitti qabate akka malee guddaadha.
Ibiddi kun lafa hektaara 30,756 ta'u gubeera.
Bulchaan kutaa biyyattiis sababii balaa ibidda kanaatiif labsii yeroo muddamaa labsaniiru.


text:
Bara 2011 bilisummaa ishee kan gonfattee Sudaan Kibbaa yeroo dheeraaf rakkoo dhala namaa kan gosa adda addaan rakkkataa jirti.Waggoota diigdamaaf Sudaan kaabaa fi kibbaa giddutti wal waraansii gaggeeffame, hiyyuma fidee, Jubaan muddamsii sudaan waliin qabdu akka boba’aan gurguurtaaf gara biyya alaatti ergamuu bara 2012 keessa eega dhaabatee dinagdee biyyattii caccabee mootummaa fi biyyatti tasgabii dadhabsisee jira.
Kanaafis jecha mootummaan Sudaan Kibbaa rakkoo biyya keessaa fi balaa uumamaaf deebii qubsaa kennuu hin dandeenye.Kana malees balaa loolaa bishanii, caama fi uumamee waggoota torbaaf walitti bu’iinsii hidhannoo biyyattiiuma keessatti gaggeeffamee sochii hojii qonnaa fi horsiiisa beeleedaalee mancaase.
Gabaa fi daldallii qaala’uun wabii nyaataa hammeessee gargraasii dhala namaa hanqiise.
Sudaan Kibbaa har’a nyaata, caasaalee tajaajiilaa fi hojii nagaa eegsisuu kan hokkara saalaa ittisu yoo uumamees deebii kennuu dabalatee harka caalaa isaa hawaasa gargaarsa dhala namaa soran irratti hirkattee jirti.
Hedduumiina uummata sudaan kibbaa Miliyoona 12 keessaa kanneen Miliyoona 8.3 ta’an ykn harkii 70ni gargaarsa dhala namaa ykn kan hatattamaa bara keessa jirru 2021tti isaan barbaachiisa jedha Tokkummaan Mootummootaa.
Gama kaaniin immo Sudaan Kibbaa hojjattoota gargaarsa dhala namaa kanneen biyya ishee keessaa hojjataa jiraniif iddoo balaa guddaa qabu taatee jirti jechuun bulchiituun jaarmayaa USAID samaantaa power ibsa dhiyeenya kana baasaniin hubachiisanii jiru.
Jalqaba bara 2020 kaasee hojjattoota gargaarsa dhala namaa irratti yeroo 400 caalaa gochii hokkaraa gaggeffamuu Tokkummaan Mootummootaa gabaasee jira.Kunis bara keessa jirru 2021 keessa jirru baatii Eeblaa keessa hojjattoonni gargaarsaa lama ajjeefamuu dabalata.
Hokkara kana kan balaaleeffatttee Yunaaytid Isteetes mootummaan sudaan kibbaa sivilootaa fi hojjattoota gargaarsaaf eeguumas akka godhu, kanneen gocha kana raawwatanis Renk, Torit fi Jamjang keessaa to’annaa jala akka oolchuuf samaantaa Paawar gaafatanii jiru. Jaarmayoota gargaarsaa irratti hokkarri oofamuu hojjattoota gargaarsaa qofa otoo hin taanee raabsa gargaarsa lubbuu namaa du’a irraa oolchuu jeequun kanneen eeggataa jiran rakkoof saaxiila.Dhiyeenya kana kutaa Naayiil isa ol aanuu kan haallii jiru beellii seenuuf dhiyaachuun isaa mul’atu keessatti namoonni kuma 45 ta’an gargaarsa akkaan isaan barbaachiisu karaa itti argatan dhaban jedhan.
Michoonni keenya kan gargaarsa dhala namaa human ofii ituu hin qusatiin hojjataa kan jiran ta’uus gargaarsa nyaataa sana raabsuuf balaa guddaatu isaan eeggata.
Nageenya isaanii eeganii namoota gargaarsa barbaadan dhorkaa tokko malee dhaqqabuuf uummanni lubbuun akka turu gochuuf akkaan barbaachisaa ta’a.Haleellaa, doorsiisa ykn sodaachiis hojjattoota gargaarsaa irratti gaggeeffamuu, lammii biyya kami iyyu haa ta’an fudhatama hin qabu.
Mootummaan Sudaan Kibbaa hojjattoota gargaarsaaf eeguumsa gochuuf battalumatti tarkaanfii akka qabu, akkasumas kanneen wabii nyaataa fi gargaarsa akkaan barbaachiisaa ta;an hin qabnee dhaqqabuuf, karaan dhorkaa tokko malee haala dhaabbataa ta’een banaa akka ta’u gaafachuun gulaalaan har’a yaada isaa xumuree jira.
Yunaaytis Isteets Hokkara Hojjattoota Qarqaarsaaratti Godhamu ni Balaaleffatti
WAASHINGITAN, DIISII —


text:
Mootummaa ce’umsaa Sudaan kan sivilootaan hogganamuu irraa aangoo fudhuuf yaaliin eega ta’e booda, Yunaaytid Isteetes deggersa mootummaa ce’umsaa Sudaaniif gootuu itti fuuftee jirti.Angawoonni Sudaan akka jedhanti, kanneen prezidaanticha abba irree duraanii Omaar Al Bashiriif amanamoo ta’aantu Fuulbaana 21 aangoo qabachuuf yaalii taasiisan, garu hin miilkoofne jedhu.
Prezidaant Al-Bashiir bara 2019 aangoo irraa kan darbaman yoo ta’u, kunis mormiin karaa nagaa ballinaan gaggeeffame aangoo akka gadhiisan eega gaafatee booda.Al Bashiir yeroo ammaa Kaartuum keessatti hidhamanii, manni murtii yakka qoratuu kan addunyaa inni Heeg jiru, himata duguuggaa sanyii, yakka waraanaa fi gocha gara jabinaa dhala namaa irratti gaggeessuu dabalatee himannaalee kanneen birofis itti gaafatamoo ta’u isaanii ibsuun, ajaja hidhaa irratti baasee jira.
Sudaan waggootii lamaan darbaniif mootummaa ce’umsaa sivilootaan hogganamuun gaggeeffamaa kan jirtu yaa ta’u, biyyattiin bara 2024 jechuun waggaa 3 booda filannoo Deemookraatawaa akka gaggeessituuf hojjataa jira.
Sudaan yeroo ce’umsaa kana keessatti bu’aa deemookraatawaa ta’an akka gonfattu gochuuf mootummaan Yunaaytid Isteetes itti dhiyeenyaan sudaan waliin hojjataa jira.
Waraanni duraanii fi sivilonni harka keessaa qaban, mootummaa ce’umsaa sivilootaan hogganamuu kan Sudaan harkaa aangoo fudhachuuf yaalii isaan godhan, dubbii himaan ministrii dantaa alaa Yunaaytid Isteetes Ned Praayis ibsa baasaniin balaaleeffatanii jiru.
Mootummaa ce’umsaa Sudaan isa biyyatti keessatti ce’uumsa Deemookraatawaa fiduuf hojjatu, Yunaaytid Isteetes deggeruu akka itti fuuftu beeksiiftee jirti.Tarkaanfii farra Deemookraasii ta’e inni akka gaafa Fuulbaana 21 Kaartuum keessatti gaggeeffaee sun, waamiicha uummanni Sudaan bilisummaa, haqaaf fi deggersa addunyaaf dhiyeeffate tuffii keessa kan galchee, akkasumas hariiroo walii Yunaaytid Isteetes fi Sudaan gidduu afaan balaa irra kan buusuu ture jedhan.
Baatii Muddee bara 2020 Sudaaniin tarree biyyoota shoroorkeessummaa gaggeessan jedhaman keessaa baasuu hordofee, Yunaaytid Isteetes mootummaa ce’umsaa Sudaan waiin walta’iinsa qabdu jabeessuu kan itti fufee yoo ta’u , hedduumiina gargaarsa Sudaan dhaqqabuus dabaltee jirti.
Sudaan keessatti imala gargaarsa dhaqqabsisuuf kan hojjatu dhaabbata Tokkummaa Mootummootaa gaggeessaa jiruuf hogganaa kan ta’an Voolkar Pertees gara jalqaba baatii Fuulbaana kanaa gola naga eegumsaaf akka ibsanti garuu, rakkoon Sudaan keessa jiru hedduu dha.
Kunis haala dinagdee rakkisaa ta’e, murtiin haqaa fi itti gaafatamuummaan dhabamuu,fi Daarfuur fi biyyatti bahaa keessatti hokkarri ka’uu dabalatee rakkoo jabaatu jira jedhan.
Kanaaf jecha Sudaan ce’uumsa gara Deemookraasitti gootuu akka itti fuuftuu gochuuf deggersa addunyaa kan wal irraa hin cinneetu ishee barbaachiisa jedhan Partees.
Dubbii himaan ministrii dantaa alaa Yunaaytid Isteetes Need Praayis akka hubachiisanti,Sudaan gama dinagdee fi nageenyaan kaayyoo lafa ka’atte akka fiixaan baafattuuf gochuuf Yunaaytid Isteets qaamoota addunyaa hedduumina qaban waliin gargaarasa guddaa gamasitti ergitee jirti.
Sudaan ce’uumsa gochaa jirtu kana tarkaanfachisaa yeroo deemtuutti nutis deggersa kenninuu jabeessiina kan jedhan Ned Praayis, ce’uumsii kunis gumii seeraa baasuu ijaaruu, bulchiinsa sivilootaa jalatti kutaa naga eegumsaa foyyeessuu fi dhiittaa mirga namoomaa ammaan dura dhaqqaban, murtii haqaa akka argatan akkasumas itti gaafatamuummaan akka jiraatu gochuu dabalata jechuun Praayis dubbachuu isaanii gulaalaan har’a ibsuun yaada isaa xumuree jira.


text:
“HOGGANTOOTA OROMOO” JECHUUN,,
MAAL JECHUUDHAA ??????
SEENAA Y.G (2005)
Alam addunyaa
Ummati Oromoo, Gootummaa Ijoollee isaa Biyya keessaatti boonaa, gama biraaan , gocha qaanfachiisaa beektoota isaa muraasaan ammoo hedduu gaddaa jira. Qabsoon Oromoo shira diinaas ta’uu firaan gufachuu irra taree , diinaaf yaaddoo ta’eera. Haqa kana eenyullee haaluu hin danda’uu. Wayita qabsoon akkas finiintee jirtutti, maal gochuun akka nama barbaachisu walitti himuun, warra gabrummaa jala waggaa 150f jiraateef qaaniidha. Qaaniin kana caalu ammoo gabrummaa jala waggaa 150 jiraatanii, akkaataa itti gabrummaa jalaa ba’aan ykn gabrummaa ofirraa kaasan wallaaluudha.
Kachachalummaa beektoota keenyaa, Biyya keessaa nu mudataa turetti akka malee aaraa jiraanne. Har’allee warri Ummata isaaniif furmaata fidu jedhaman diina jala galanii , ijoollee isaanii irratti murtii hidhaa fi ajjeechaa dabarsaa jiran. sammuun namoota kanaa ega bratanii jalaa badee ta’ee, ega baratanii jalaa bade ta’ee waaqayyoo haa beeku. garuu yeroon isa kaaniif barnoota ta’anii itti qaanfatan fagoo hin taatu.
Beektoonni keenya Biyya alaas, dhiheenya kanaa kaasee waan raajitti jiru. abbummaan qabsoo dhaaluuf fiigichii itti jiranu hedduu nama qaanfachiisa. Diinni lafa keenya dhaala. Isaan ammoo qabsoo dhaaluuf lafa ciru. Ani akka nama tokkotti, humni kamiyyuu of ijaaree furmaata Ummata Oromoof argamsiisuu irratti xiyyeeffatu irraa mormiis jibbas hin qabu. Nama dhuunfaanillee yoo ta’ee, waan furmaata jedhanii itti amanan Ummataaf dhiheessuun gonkumaa mormii hin qabu. Garuu waggaa 150 boodallee rakkoo hedduu qabnaa, Hogganoonni qabsoos hanqina hedduu qabuu jechaa , rakkina caaluu, kan qabsoo Ummatichaa fuudhee baduu yennaa arginu, bira taruun hin taatu.kanaafn mata duree har’aa kaase.
Wal ga’iileen qabsoo Oromoo qajeelchuuf ykn araara buusuuf jedhamee gaggeeffamaa jiru irraa akka nama tokkotti gammachuu hin qabu. Ummati kiyyas gammachuu irraa akka qabaatu hin fedhu. Maaliif jennaan, adeemsa isaatu warra gabrummaa waggaa 150 irraa baratee furmaata waliif soqu osoo hin taanee, fonqolchaa fi saamicha dhiiga ijoollee irratti tapha taphatamu waan ta’eef. Ani holola gaggeessaa hin jiru. garuu beektoonni keenya gadi deebi’anii waan furmaataaf nuuf ta’uu wallaalani karaa hin taanee yennaa tarkaanfatan arguun hedduu nama qaanfachiisa.
Wal ga’ii londoniif maallaqa meeqatu ba’ee ? furmaata maaliitu argame??? Isa boooda waaltu itti fufee ? warri waan kana yaadan itti milkaa’anii abdii ummataaf dhiheessan qabuu ? isaan mari qaama hundaa hirmaachisu jedhanii ega qopheessanii , inni Atilaaltaatti of waamu kunimmoo maalii ? maaliif durmaan yaada tokko hin qabaannee ? waan akkasii akka itti hin fufneef abdiin ykn wabiin maalii ? kana adda baasanii ilaaluu barbaachisa. inni amma atilaaltaatti gaggeffamaa jiru dolaara meeqa fixe ? bu’aan isaa maal taa’aa ? ammatti anaan kan natti mul’atuu , qabsichi bakka ga’ee jiru irraa itti fufsiisuuf maal gochuu qabnaa ? qofaatu furmaata jedheen fudha. Akka kanaan Doolaarri akka malee badaa jiru kun meeshaa fi qallaba waraanaa osoo bitee karaa nuuf hin gabaabsuu ? qeerroo Biyya keessaa dhumaa jiruuf wal ga’iileen lameen of tuulummaa irratti calqisan kun furmaata maalii fidu ? sa’aatii kanatti maaltu nurraa eegama ? kan amma itti jirruu kanaa ? Ummati Oromoo Biyya keessaa fi alatti qeerroo waliin dhaabbachuu akka qabu waamicha kanneen taasisaa turan, yaa’ii fi mariin qabamanii argamuun maal irraatii ? maallaqa waliitti guuraa jedhamee kan fiigamaa ture dhiifamee, har’aa wal ga’ii fi durgoof sochiin jiru maal irraatii ?
Mee ilaalaa !!!!!!!!! “YAA’II HOGGANOOTA OROMOO” ammatti kan biyya keessaa gaggeeffamaa jiruu fi mata dureen kun maaliin wal sima ? hin jiru. wareegama dachaa gaafatamaa jirra moo …..Hogganummaa gaafatamaa jirra ? Hoggana Oromoo ta’uu eenyutu muuda ? akkamiin nuuti Hogganoota OROMOO ofiin jedhanii ba’uu danda’an ? eenyutu isaan file ? akka anaaf galutti Hogganoota Oromoo Oromootu Walabummaa booda filata. ABOnu waggaa 40 boodallee Hoggana Oromoo ofiin hin jenne. Hoggana qabsoo oromoo jedhe. Kana jechuu ni danda’a waan ta’eef. Warri umurii guutu itti ifaajjan kanneen hanga har’aatti Hogganoota Oromoo ofiin hin jenne. Maarree har’aa jechii kun eessaa dhufe ? furmaata barbaachaaf, mariif ega jedhamee mata duree cufamaa irratti mariin maalii ? ani akkan itti amanutti , wal ga’iin kunis itti bahaa tokkollee hin qabaatu. Ibsa ejjannoon xumurama. Isa booda akkuma waggaa 40 argaa jiraannee ta’aa.
Isa dhugaa dubbachuuf,,,Oromoon dimokiraatawaa ofiin jenna malee , keessa hin jirru. OROMOON warra gadaan bulu jenna malee, keessa keenya hin jiru. beektoonni keenya qaamni sadaffaan ka biroo ammoo maal akka qopheeffatan arguuf teenya. Dhugaa hedduu nama qaanfachisa. Waggaa 5 fi 10 jedhanii shira diinaa raawwachiisuuf imaluun hedduu nama gaddisiisa . beektoonni keenya haalaa fi wareegama baasuu jibbaaf callisanii jiru malee, rakkoo guddaan dhalootaaf ta’aan isaanidha . beektoota yennaan jedhu muraasa . kaleessa beektoonni biyya alaatti jiganii jiran maaliif qabsoo kana keessatti sagalee tokkon hin hirmaatan ? jennee of gaafachaa fi walii keenya gaafachaa turre. Har’a deebii quubsaa argannee jirra.dhiigaan oromoo ta’uun gonkumaa amala habashummaa akka hin injifannee ifatti argaa jirra. Warri waan kana of keessatti injifachuu hin dandeenye, wareegamaa fi dhiiga ijoollee bishaanitti makuun hin hafu.
Warri waan gaggeeffamaa jiru kana irraa abdii guddaa horatan waa hedduu jechaa fi katabaa jiru. ani akka nama tokkotti ofitti amanamummaan gorsuu , waa tokkollee akka hin jirreedhaa. Waan abdii qabaatu tokkollee hin jiru. shira harka dheeraa ABO irraa ummata galagalfatanii hojii biraa itti fufu qofaatu mirkanaa’aa jira. Wal ga’iin furmaata jedhamee gaggeeffamu hundinuu gonkumaa bu’aa Oromoof fidu miti. amma beekumsaa fi muuxannoo keenyaa hojjachaa hin jirru. Waan dursuu qabu hin dursine. Hoggana qabsoo oromoo kanneen ta’aniif jibbi wayyaanee fi nafxanyaa qabu keenyarraa adda ta’uu qaba.hanguma diinaa kana jibbina taanaan kun fayyummaa miti. diina caalaa hojjannee jigisuuf deemna taanaan kunis maraatummaadha. Karoorri ba;uu bifa kanaan ilaalamuu qaba. Hoogganoota qabsoo bakka dhabsiifnaa jedhanii saganteeffachuun, kakuu waliif seenuun oromummaadhaafii ???????maallaqi adeemsa kanaaf ba’uu dhuguma kiisha oromoo keessaa walitti bu’aa ?? maallaqi kun maaliif qabsoof olchinaatti hin luucca’uu ?
Maaliif qeerroo ittiin hin ijaarru ? qeerroo ofii hogganaan maaliif barbaadu ? Hogganni Oromoo jedhamu kun boruu Oromoo bakka bu’ee haasaa wayyaanee waliin taa’amuuf dubbachuu danda’aa ? Ormoon yoom bakka isaan buufate ? ani namoota fayyaalessuummaan gama hundaan arreedaa jirtan , ni hojjannaatti qabsoo ummata keessanii gufachiiftuu ykn osoo hin beeknee nama waliin hiriirtanii diina gargaartuu keessa ilaalladhaa .
Dhaamsi Ummata kiyya Biyya keessaa fi ala jiruuf qabuu, daandii eegaltee jabiinaan itti fufuun ala, furmaata biraa akka hin qabneedhaa. ABOn dadhabiin amma fedhee qabaatus, qaamaa qalbii qabatamaatti qabsootti jiraa haa jabeeffannu !!!!!! dorgommiin Hogganummaa , Dorgommiin jaarsummaa ,Ummataan murteeffama !!!!
jaarsummaan kamuu jaarsumaan xumurama malee, galii kaayyoo ofiif jaarsummaa barbaachuun miti. Oromoo ofiin jennaan Oromoo ta’anii argamuudha. Amala habashummaan gonkumaa adeemsa Oromummaan walii galuun hin jiraatu. Oromoon bubbee waliin bubbiisuu waggaa 150 boodallee barachuu dhabee dhagaadhaa. Beekumsii fi dandeettiin gabrummaa keessaan dantaa ofiif nama fiigsuu dhugumatti maraatummaadhaa yaa firaa.
GALATOOMAA !!!!!!!!!
HORAA BULAA !!!!!!!!


text:
Sochii WBOn guyyoota 4n kanaa as Lixa Oromiyaa keessatti taasisaa jiru
WBOn Magaalotaa fi Onoota Oromiyaa to’annoo ofii jala galchuu itti-fufee jiraachuu. Haaluma kanaan, Magaalaa Gimbiin alatti, Onoonnii fi Magaalonni Konyaa Lixa Wallaggaa jala jiran irra-jireessi, akkasumas, Onoonni baadiyyaa Magaalaa Naqamtee jala jiran muraasni to’annoo WBO jala galfamuu.
Bakkeewwan to’annoo ofii jala galchaa jiru hunda keessattiyyuu, WBOn, dhimma akeekaa fi galma Qabsoo Bilisummaa Oromoo, akkasumas, barbaachisummaa Qabsoo Hidhannoo fi deggersa WBO irratti uummata isaaf hubannoo kennaa fi caasaa bulchiisaa diriirsaa jiraachuu.
Abukaattoon seeraa Obbo Abduljabbaar Huseen, Roobii kaleessaa (Hagayya 11, 2021) Magaalaa Adaamaa keessatti ajjeefaman. Ogeessi seeraa Obbo Abduljabbaariin itti-dhiheenyaan beekan tokko, ajjeechaa kana duuba harki qaamota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa jiraachuu akka hin oolle RSWO’tti himanii jiru.
Uummanni Oromoo galma qabsoo isaa kan Walabummaa Oromiyaa fi Bilisummaa Saba Oromoof dhugoomsuuf taasifamu irratti fuuleffachuun, waan danda’u maraan WBO gargaaruu fi hidhachiisuun, ofiis hidhachuun, impaayera kolonii afaan qawween ijaaramte diigee walabummaa biyya isaa Oromiyaa mirkaneessuun bilisummaa ofii isaa gonfachuu fi Mootummaa Birmaduu Oromoo fi Oromiyaa gad-dhaabbachuuf irree tokkoon qabsaa’uun akkaan barbaachisaa ta’uu dhaammanna.


text:
Artist Haacaaluu Hundeessaa erga ajjeefamee booda lubbuun namaa bade qabeenyaan manca’uun gabaasamee jira. Kutaalee Oromiyaa adda addaa keessatti rakkooleen uumaman magaalaa Finfinnee keessattis mul’achuun illee ibsameera.
Borumtaa Haacaaluun ajjeefame jamaa namootaan qabeenya isaanii irra miidhaan ga’ee hanga lubbuun namaa darbuutti argeera kan jedhan keessaa jiraataan magaalaa Finfinnee kan ta’an obbo Ismaaa’el Abbaa Biyyaa tokko.
Qeerroo jamaa dhaan booddee dhaa ari’amaa dhufetu mana kootti ol seene. Isaan boodaan qaamni dhufe reebichaa fi qabeenyaa mancaasuu irratti bobba’e.
Anaa fi Ijoollee koo Rabbitu nu baase jedhan Obbo Ismaa’el


text:
Websaayiitii Ofiseelawaa Waajjira Abbaa Alangaa Aanaa Omo Naaddaa
Ergama Mul’ataafi Duudhaalee Waajjira Kenyaa
Ergama (Mision)
Bulchinsa Godina Jimmaa Aanaa Omoo Naaddaa keessatti namoota heeraa fi seera darbanii fi gocha yakkaatiin shakkaman seeratti dhiyeessuun murtii saffisaa fi haqa qabeessa ta’e itti kennisiisuun ol’aantummaa seeraa mirkaneessisuudhaan nagaa fi tasgabbii uummatichaa eegsisuu, dantaa hariiroo hawaasaa ummataa fi mootummaa kabachiisuu, ragaa seera qabeessa ta’e galmeessuu, hubannoo seeraa hawaasichaa gabbisuu, seerotni bifa wal fakkaatuun hojii irra akka oolu taasisuu.
Mul’atni Kenya
Bara 2022 tti Bulchinsa Godina Jimmaa Aanaa Omoo Naaddaa keessatti tajaajila Abbaa Alangummaa raawwii caalmaa qabu kennuun sirna haqaa amantaa uummataa horate uumuu dha.
Galmi kenya
Tajaajila Abbaa Alangummaa si’oomina fi bu’a qabeessa ta’ee kennuun itti qufinsaa/amantaa uummanni kenninsaa tajaajila keenya irratti qabu dabaluu.Yakkoota ciccimoo dantaa ummataa miidhan (violent crime) hir’isuu fi nageenya ummataa mirkaneessuu Olaantummaa seeraa mirkaneessuuMana Hojii Dandeetti raawwachisummaa foyyee qabuufi gama hundaan fakkeenyummaa gaarii qabu uumu
Duudhaalen Kenya
Olaantummaa seeraa Faayidaa uummataa eegsisuu fi dursa kennuu Bilisummaa Ogummaa Itti gaafatamummaa Iftoomina Hojimaataa badaa fi malaamaltummaa jibbuu Fakkeenyummaa Hirmaachisummaa, Tajaajila gahumsa qabu kennuu, Jijjiiramaaf qophaa’uu fi hojjechuu, Beekumsaa fi amantaan hogganuu, Miira tajaajiltummaa qabaachuu fi Aadaa gareen hojachuudha.
Waa’ee Kenya
Waajjirrii Abbaa Alangaa Aanaa Omo Naaddaa Waajjira Abbaa Alangaa Godina Jimmaa jalattii Bu’ura Labsii Mana Hojii Abbaa Alangaa waligalaa Oromiyaa Hundessuuf Bahee bu’ura godhachuun, Waajjira sadarkaa Aanaattii kan hundaa’ee yommuu ta’u, dirqama seeraa Tajaajila ogummaa abbaa alangummaa iftoominaafi itti gaafatamummaa qabu kennuun Anaan Kenyas Ta’e godinni Jimmaas Godina olantummaan Heeraa fii seeraa ittii mirkanaahee akka ta’uuf, hoojii tajaajila abbaa alangummaa si’ataa ta’e hawaasaaf kennuuf waajjira hundaa’eedha.
Obboo Haabiboo SirajIttii Gaafatamaa Waajjira Abbaa Alnagaa Aanaa Omoo Naaddaa
Obboo _____Abbaa Ademsaa Garee Yakkota Adda Addaafii Murtii Haqaa Kenisisoo Waajjira Abbaa Alnagaa Aanaa Omoo Naaddaa
Abbotii Alangaa Waajjira Kenyaa
Abbotii Alangaa Fii Hojjettoota Waajjira Kenyaatin Walbaraa


text:
Soddaan prezidaant Traamp Jareed Kushner prezidaant Traamp aangootti utuu hin dhufin dura Raashiyaa waliin icitii dhaan hariiroo uummachuuf mala ittiin danda’u uumuun karaa itti danda’amu Raashiyaa waliin mari’ataniiru oduu jedhu ilaalchisee White House deebii kennuu irraa of qusatee jira.
Dubbi himaan White House Sean Spicer gabaasa sana kan dhugaa miti jechuu irraan kan hafe mirkaneessuus ta’e haaluu irraa of qusataniiru.
Gaaffiin keessan kan inni irratti hundaa’e ragaan tokko iyyuu kan hin argamneef madda oduu maalummaan isaa hin beekamne biraa miliqee ba’e irratti jedhan.
Oduun waa’ee Kushner kan dhaga’ame yeroo daawwannaa Prezidaant Traamp jalqabaa kan isaan misensonni NATO hojii ittisaa ilaalchisee maallaqa ga’aa hin baafne jechuu dhaan qeeqanitti.
Haasaan akkasii Chaansilerittii Jarmanii Angelaa Merkel dabalatee hoogganoota Awrooppaa hedduu yaaddessee jira.
Yeroo nuti guutummaan warra kaan irratti amantaa guutuu gatnu dhumateera jechuun Angela Merkel torban kana ibsanii jiru.
Akka jecha Merkelitti Jarmaniin United Statesiin akka michuutti yeroo iseen itti ilaaltu dhumachuu isaa mul’isa yaada jedhu uumee jira. White House garuu akka injifannoo gochuun dhiyeese.
Dubbi himaan White House Sean spicer akka jedhanitti kan prezidaantichi gaafatanis kanuma, innis ba’aa jiru qooddachuun akka jiraatu kan isaan gaafatan jedhan.
White House keessatti aangootti fiduu fi aangoo irraa buusuun ennaa dhufu isaaniif hojjettoonni kutaa quunnamtii uummataa kaan aangoo irraa bu’uu malu oduu jedhuu Spiseer deebii kennaniin jijjiiramni yoo jiraatu dubbachuu kan danda’an prezidaaticha qofa jedhan.
Spiser miidiyaa waliin hariiroo falmisiisaa qabu. Prezidaanti Traamp ilaalchisee gabaasa gaazexeessonni dhiyeessan illee yeroo hedduu ni qeequ.


text:
Daandii Milkaa’inna fi Gammachuu-Lakk.18
Barruun tuni barreefamoota gaggabaabo ji’a Sadaasa (November) 2016 fuula Fesbuuki Jireenya Badhaatu irraa walitti funaannamtedha.
Mallatoole fedhii lubbuu hordofuu agarsiisan keessaa tokko, wanta badaa ta’e garuu gaarii fakkaatu hojjachuuf ni ariifatta. Mirqaanaa fi kokolfaa hojjachuu jalqabda. Sheyxaanni hojii badaa kana garmalee miidhagsa. Haa ta’uu malee, boodarratti gaabbii fi gadda laalessaatu sitti dhagahama. Haalli akkanaa si qunnamee beekaa? Yoo si hin qunnamiin, namoota naannoo kee jiran baditti kan lixan ilaali. Fakkeenyaf, gurbaa fi intalli, mirqaansu fi kokkolfaa karaa haraamatin walitti dhufu. Akkuma yeroon darbuun hariiroon isaan jidduu jiru gaabbii fi gadda akka ibiddaatti nama gubuutti jijjirama adeema. Kanaafu, hojiin badaan gaarii yommuu sitti fakkaatu fi hojjachuu yommuu eegaltu kokolfituu fi kan gammaddu yoo taate, fedhii lubbuu hordofaa akka jirtu yaadadhu, dhumti hojii keeti gaabbii fi gadda hamaa akka ta’u beeki. Nafsee tee faallessi. Obsii. Kuni mallattoo jalqaba dhukkuba fedhii lubbuu hordofuuti.Yoo tasa fedhii lubbuu hordofuun hadhaa hojii keeti dhandhamaa jiraatte, dafii gara Rabbii deebi’i, araarama kadhu, hojii gaggaari dalagadhu. Kunniin gaabbii fi gadda hamaa fayyisu.
Sammuun ilma namaa wantoota sadiin kanniin ni baddii, ni jeeqamti, boqonnaa fi tasgabbii hin argattu. Isaanis,
1. Al-Faahishaa (wantoota fokkuu kanneen akka sagaagalummaa, haadha abbaa ajajamu didu, shirkii, soba dubbachuu, ragaa sobaa bahuu, haqa malee lubbuu baasu fi kkf.)
2. Al-Munkar (Wantoota jibbamoo seera Islaamatin dhowwaman, kanneen akka shirkii gosa kamiyyuu, kufrii, hojii gadhee gosa kamiyyuu fi kkf)
3. Al-Baghiyi (Cunqursaa gosa kamiyyuu)
Wantoonni sadan armaan olii kunniin sammuu, maatii, hawaasa fi biyya irratti miidhaa guddaa fidu. Hawaasni badii kanniinitti yommuu lixu guddinna, misoominna, nageenya fi tasgabbii hin argatu. Kanaafu, nageenya, gammachuu, guddinnaa, badhaadhinna fi misoominna yoo barbaanne wantoota fokkuu armaan olii kanniin irraa haa fagaannu. Namni kanniin irraa fagaatu gammachuun isaa hin shallagamu. Namni kanatti tare immoo gaddi isaa hin shallagamu. Kanaafu, irraa haa fagaannu, yoo itti tarre keessaa haa baanu.
Kabajamaa/tu obboleessa/obboleetti koo! Osoo yeroo fi carraa qabdu balbala abdii fi tawbaa ofirratti hin cufin. Namoota rahmata Rabbii irraa abdii muratan arguun nama gaddisiisa. “Ani ibidda Jahannam seena, hojii gadhee baay’ee hojjadhe jira…”jechuun balbala abdii dargagoonni ifirratti cufan meeqatu jiru. Akkamitti kana jedhu? Ibiddi jahannam adabbii salphaa miti. Dhugumatti adabbii hundarra badaa fi cimaadha. Namni tokko adabbiwwan Hamiim (bishaan danfaa), Ghassaaq (malaa jiraattota jahannam), zaqquum (muka jahannam, nyaata jiraattota jahannam kan ta’e) akkamitti danda’aa? Rabbiin kanarraa nuu haa tiksu. Wallaalummaa irraa kan ka’e malee namni akkamitti Jahannamiin seenu hawwaa? Akka yaada kiyyaatti namoonni kunniin tarii rahmata Rabbii irraa abdii kutan yookiin immoo adabbii jahannamitti qoosu ykn jaraachu Jahannami shakku. Yoo jahannam hin jiraatin dhumti warroota badii babal’isanii fi cunqursitota eessa ta’u danda’aa? Kanaafu, hanga feete badii yoo raawwatte, rahmata Rabbii irraa abdii kutun jahannamiin ofirratti hin murteessin. Gara Rabbii tawbaa qulqulluun deebi’i, araarama kadhu, hojii gaggaaritti fiigi.
Yommuu hojii gaarii iklaasan hojjattu, wanta mallaqni gonkumaa bitu hin dandeenye argatta. Isaan sunis, boqonnaa sammuu, tasgabbii fi gammachuudha. Hojiin gaariin hundarra caalu ati hojjachuu dandeessu, salaata sirnaanii fi yeroo isaa eegde salaatudha. Kuni kuusa gammachuuti. Salaata dhiisnan gammachuun eessaa dhufaa?
Nama mormii baay’isu waliin hin falmin. Namni mormii baay’isu yeroo baay’ee dhugaa beeku fi fudhachuuf osoo hin ta’in nama irratti ol’aantummaa argachuuf morma. Nama akkanaa waliin yoo mormii jalqabde dafii addaan kuti. Sababni isaas, yoo mormii itti fufte of dhamaasun qalbii tee gogsita, dhugaa irraa fagaatta. Atis, mormii hin baay’isin. Namni mormii baay’isu balbala kufaati ofitti bana. Mormuu irra beekumsa barbaadi. Namoonni baay’een beekumsa malee mormu.
Nama si’aaya fi cimaa ta’uu yoo barbaadde, ganamaan hirribaa ka’i, yeroon hirribaa kee madaalamaa haa ta’u. Nama si’aa’inna hin qabne fi dadhabaa ta’uu yoo barbaadde, hanga feete rafi.
Yommuu du’aayi gootu daangaa hin darbin. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan, “Ummata kana keessa namoota du’aayi fi xaahara (qulqullinnaa) keessatti daangaa darbantu dhufa.” (Abu Dawud lakk. 96)
Dhugumatti Rabbiin akkana jedhe jira:
“Gooftaa keessan gadi of qabuu fi dhoksaadhaan kadhaa. Dhugumatti Inni daangaa darbitoota hin jaallatu.“ Suuratu al-A’araaf 7:55
Fakkeenyaf daangaa darbuun kan akka iyyuu, wantoota dhowwamaa kadhachuu, Yaa Rabbii jannata keessatti masara akkana akkanaa naa kenni jechuu fi kkf dha. Du’aayi gochuu yoo barbaadde kan Qur’aana fi hadiisa sahiih keessa jiran yoo fayyadamte gahaadha.
Hojiin kee Rabbiif jecha haa ta’u
Yeroo tokko horsiise bulaan (a’araabin) tokko imaama ta’uun namoota salaachise. Salaata ni dheeresse. Erga salaanni xumurame booda, tokko akkana jedheen,”Abboo, Salaanni kee akkam bareedaa!” Namtichis akkana jedheen,”Kana waliinu ani nan sooma.”
Argite sheyxaanni akkamitti akka nama gowwomsu? “Ar-riyaan akka birciqqoo dabarsoo wanta duuba jiru agarsiisuti.” Na argaan (ar-riyaan) wanta duubatti dhoksite ifatti baasa, niyyaa kee balleessa. Achumaan hojii keetis haaqa. Kanaafu, hojii gaggaarii kee namootatti agarsiifatu fi dhageessifatuuf hin carraaqin, hojiin gaariin kee si jalaa haaqamati. Hayyoonni gariin akkana jedhu,”Nama mukhlisa jechuun nama hojii gaarii isaa dhoksu akkuma hojii badaa isaa dhoksu.”
Of eggadhu, haadha abbaan kee yookaa fakkenya gaarii ykn fakkeenya badaa siif ta’uu danda’an. Yoo isaan amala badaa qabaatan, atis irraa hin dhaalin. Yoo amala gaarii qabaatan irraa dhaali. Amala badaa isaan irraa dhaalte jijjiruuf carraaqi. Yoo haati ykn abbaan kee nama nyakkisaa ta’ee, atillee akka isa/ishii nama nyakkisaa fi garmalee dallanu hin ta’in.
Kabajamtu obboleetti koo, akkuma hijaaban of miidhagsite, keessa keetis imaanan miidhagsi. Uffata kabajamaa kana uffachuun iddoo badiitti hin argamin. Akka carraa ta’ee dubartoota garii uffata kana uffatanii hojii badaa keessatti yommuu hirmaatan ni agarra. Kanaafu akkuma hijaabni qaama kee haguuge, hayaan (saalfannaan) qalbii tee haa haguugu. Dubartiin hayaa (qaani) qabdu gonkumaa hin salphattu. Kan ishiin salphattu yommuu uffanni hayaa qalbii ishii irraa mulqamuudha. Eeti, saala faallan qoramuun ni jira. Yoo heerumaaf qophii taate, warra kee mari’achiisi. Dhoksaan hin deemin ni salphattaati. Obsi. Bu’aan obsaa mi’aa fi jireenya gammachuuti. Hijaaba uffatanii harka nyaaphaa qabatanii deemun akkam nama jibbisiisaa!


text:
Isra’eel haleellaa Bo’ii hulluuqaa(Tunnel) Gaazaa fi Isra’eel walqunnamsiisu irratti raawwatteen, yoo xiqqaate hidhattoota falasxiin jaha ajjeessuu Ministeerri Fayyaa Falasxiin beeksise.
Ministeerri ibsa isaa kanaan akka jedhetti loltootni sagal ammoo kan madaayan yoo tahu, namoonni bo’ii (tunnelii) keessatti awwalaman barbaadaa kan jiran tahuu beeksise.
waraanni Isra’elis ibsa baaseen, bo’ii (tunnel) gaazaa fi Isra’eel jidduu jiru barbadeessuu mirkaneesse. Waaranni Isra’eel, Bo’iin (tunnaliin) barbaadaye sun, kan loltoonni Hamas sochii waraanaa Isra’eel irratti raawwachuuf itti fayyadaman jedhe.
Haleellaan kun kan raawwatame yeroo Hamas eeggumsa daangaa Gaazaa, Bulchiinsa Falasxiin kan Ramallah keessa jirutti dabarsee kennuuf qophayeetti akka ta’e gabaasni Anadooluu niiwus irraa argame ni mul’isa.
Karoorri eegumsa daangaa Hamas irraa Fatahatti dabarsuu kun, waliigaltee gareewwan Falasxiin lamaan jiddutti godhame irratti hundaayuun akka ta’e gabaasni kun ni addeeessa.
Ameerikaa fi Isra’eel hanga Hamas gurmuu waraanaa isaa diigutti waliigaltee kan kan hindeeggare ta’uu beeksisuun isaanii ni yaadatama.


text:
Dachii tana keessa wantoota qaqqaalii heddutu jira. Gariin makiinaa, kaanis sa’aatii harkaa gatii haalaan qaalii taheen wayta bitatu argineerra. Garuu sooratni haalaan qaalii tahe hoo akka jiru quba qabduu? Biyya teenya keessatti biddeenaa fi daabboon wantoota nama hunda biratti walqixa baramaniidha. Sooratni baay’inaan sooratamus kanuma. Taajirri mallaqa guddaa qabuufi, hiyyeessis kanuma soorata. Kan kanarraa hafe Muduraalee sooratuun dureessaaf qofa hayyamame jedhamee amanama. Arraan tana Burtukaanaa fi Muuza gatii qaaliin bitanii sooratuun namoota hedduuf ulfaataadha. Sababni isaatis biyya keenya keessatti gatiin Muduraalee haalaan qaalawee jira. Biyyoota gurguddatan keessatti fayyaa ilma namaatiif Muduraan haalaan barbaachisaa waan taheef namuu guyya guyyaan bitatee soorata. Gatiin Muduraalee biyyoota garii keessa jiru ammoo nama rifachiisa. Barruu tanaan Muduraalee haalaan qaalii tahanirraa muraasa isinii dhiheessina.
Gatiin barruu kana keessatti ibsame hundi gatii avereejii bara 2022 yoo tahu, gatiin doolaara tokkoo birrii 70tti shallagamee dhihaate.
Square Watermelon (ISKUWEER WATAR MIILOON) (Hab Hab Rog afree) dolaara 800
Mudurri kun Jaappaan keessatti oomishama. Hab Habni roga Isquweerii qabu tokko jaappaan keessatti hanga dolaara 100 kan gurguramu yoo tahu, biyyoota biroo keessatti ammoo hanga dolaara 800 olitti gurguramaa jira. Hab habni kun sanduuqa roga Isquweerii qabu kan isa qofa keessatti biqilchuuf qophaaye keessatti oomishama. Roga isaatiin alatti, halluufi dhandhamaan hab habuma kaawwaniin wal fakkaata. Sababaan gatiin isaa akkanatti qaalaweef maal akka tahe hin beekamu, garuu namoonni mallaqa guddaa qaban mudura kana ni bitu. Keessattuu yeroo sagantaa gurguddaa qopheessan, Muduraa bakka birootti hin argamne sagantaa isaanii irratti garsiifachuuf, Hab haba rog afree kana doolaara 800 fi sanii oliin bitu.
Ruby Roman Grapes. (RUUBII ROOMAAN GIREEPS) Dameen tokko dolaara 4000
Mudurri kun sanyii inabaa ykn wayniiti. Inaba dachii tanarra jiru keessaallee isa irra qaaliidha. Akkuma Square watermelon Muduraan kunis Jappaan keessatti argama. Haalaan mi’aawaa fi bifti isaatis kan gara diimaatti dhihaatuudha. Akkasumas sanyiilee Inabaa hedduminaan beekkaman keessaa irra guddaadha. Guutuu isaa bitachuu yoo barbaaddan dolaara 4000 ykn ammoo birrii kuma 280 ol kafaluu qabdan. Natti qaalawe jettanii yoo ka sodaattanii ammoo firii takka takkaan bitachuu ni dandeessu. Firii takkaaf dolaara 225 ykn birrii biyya teenyaa 15,750 ol kafaltan.
Dansuke watermelon (DANSUUK WATAR MEELOON) Dolaara 6000
Habhabni Dansuke jedhamu kunis Jaappaan keessatti argama. Hab Hab qaalii tahan keessaallee isa tokko. Mudurri kun bifti isaatis kan addaati. Akka Hab Haba biroo sarara kan qabuu miti. Guutumaan guututti bifti isaa kan duubaa gurraacha. Hab habni kun waggaatti 10,000 qofatu oomishama. Inni tokkos dolaara Ameerikaa 6000 ykn birrii kuma 420 olitti gurgurama.
Yubari King Melon (Yubaarii Kiing Meeloon) dollaara 10,000-30,000
Mudurri kunis jaappaan keessatti argama. Yubari King Melon Magaalaa Jaappaan tan Yubaarii jedhamtu keessatti oomishama. Mudurri kun Sanyii Muduraa kan kantaloop jedhamu lama walitti diqaalomsuun kan oomishameedha. Yubari King Melon waggaa sadihiin dura doolaara Ameerikaa kuma 23tti gurguramee ture. Yeroo ammaa kanatti gatiin isaa dachaan hir’atee jira. Tahullee ammas Muduraalee qaalii tahan keessaa isa tokko. Yeroo ammaa kanattis habbaan tokko dolaara Ameerikaa kuma 10 ykn birrii kuma 700tti dhihaatuun gurguramutti argama.
Lost Garden of Heligan Pineapple (LOOST GAARDAN OOF HELIGAAN PAAYINAAPPIL) dolaara 15,000
Muduraawwan qaalii barruu tana keessatti isiniif dhiheessine keessaa isa kana qofatu Jaappaaniin alatti oomishama. Mudurri sanyii Anaanaasii kun Biyya ingliiz keessatti oomishama. Bara kanattis Muduraalee gurguramaa jiran keessaa isa irra qaaliidha. Habbaa takka qofa bitachuu yoo barbaaddan doolaara kuma 15 ykn ammoo birrii miiliyoona tokkoo ol kafaluu qabdan. Haala qilleensa Ingiliiz keessatti Anaanaasiin hin biqilu. Haa tahu malee inni kun bifa addaatiin kutaan addaa qophaayeefii oomishama. Isa oomishuufis ifaajee guddaatu barbaachisa. Kanaaf fakkaata Anaanaasii tokko gatii Makiinaatiin kan gurguraniif.
Qophii Abu Ibtisam
Rufaida Women's Foundation Guyyaa har’aa Waxabajjii 19-10-2014 (June 26, 2022) barattoota Sagantaa (Diploama in Islamic…
Sheikh Jamaal Muusaa Jiloo jedhaman. Sheikh Jamaal bara 1955 A.L.I Godina Harargee Lixaa Aanaa Doobbaatti…
Dorgommiin Qur’aanaa Idil addunyaa yeroo jalqabaatiif jimaata irraa jalqabee Itiyoophiyatti geggeeffamaa jiru, sagantaan cuffinsaa guyyaa…
Biyyi teenya Itiyoophiyaan waggaa sadi dura, saatalaayitii takka gargaarsa mootummaa Chaaynaatiin gara hawaa erguun isii…
Yeroo ammaa kanatti buna dhuguun baramaadha. Dhugaatii haalaan jaalatamus taheera. Namni hundi buna dhuguu baatus…
Lola Raashiyaa fi Yukreen jiddutti geggeeffamaa jiru dabalatee walitti gaarrifannaan Iraanii fi Ameerikaa jiddutti yeroo…