text:
QABAMUU FI AJJEEFAMUU HOGGANTOOTA ADDA BILISUMMAA UUMMATA TIGRAAY (ABUT)
Berhanu Hundee Irraa | Amajjii 21, 2021
Barreeffamni kun waan dheeraa ta’eef, akka dubbistoota hin nuffisneef, kutaa afuritti addaan baasee akkan dhiyeessu dursee dubbistoota beeksisuun barbaada. Isaanis matadureelee xixiqqoo (sub-topics) armaan gadii kanaan dhiyaatu.
- Seensa/Dura-dubbii
- ABUT saba Tigraayif akka ABO saba Oromoo yoo ta’u; hoggantootni isaa immoo gootota saba kanaa ti
- Qabamuun fi ajjeefamuun hoggantoota ABUT kun injifannoo PP tii?
- Waraanni kun xumuramee jiraa ykn xumuramuu danada’aa?
- Carraan ABUT kana booda maal ta’a?
- Uummatni Tigraay qabamuu fi ajjeefamuu hoggantoota ABUT akkamitti laala? Egereen Tigraay maal ta’uuf deema?
- Waraana kana duras ta’ee isa keessatti dogongorri hojjetame maali?
- Hawaasotni fi mootummootni Addunyaa waraana kana akkamitti laalu/hubatu?
- Egereen Itoophiyaa waraana kana booda maal ta’uu mala?
- PPn hoo hanga yoomiitti waraanaan uummattoota unkuraa turti?
- Cuunfaa fi xumura
Xumurarrtti barreeffama guutuu PDFn dhiyeessuun yaala.
Kutaa Tokkoffaa
Seensa/Dura-dubbii
Dhimmi keenyaayyuu kan walxaxaa ta’e meeqa osoo jiruu maaliif waayee Adda Bilisummaa Uummata Tigraay (ABUT) kaasta jedhanii, namootni na gaafachuu malu. Haa ta’u malee, waayeen ABUT dhimma Tigraay ta’ullee, dhimmi kun dhimma Oromoo wajjin bakkee walittihidhannaa qabu waan jiruuf, isa kana kaasuun barbaachisaa dha jedheen yaada. Namootni tokko tokko, akkan Wayyaaneedhaaf quuqamee, dhimma kana kaaseetti laaluu malu. Kaayyoon barreeffama kanaa garuu Wayyaanee deeggaruu fi isaaniif quuqamuu kan agarsiisuu miti. Wayyaaneen ykn ABUT diina Oromoo ykn diina QBO akka turte kan seenaan ragaa ta’uu dha. Haa ta’u malee, ABUT uummata keenyarratti miidhaa geessisaa kan turan kophaa isaanii miti. Kan caalaa uummata Oromoo miidhaa ture fi ammas jiru dhaaba Wayyaaneen ijaarte, OPDO kaleessaa fi PP har’aa akka ta’e hirraanfatamuu hin qabu.
Dararama uummata keenyarra gahaa ture fi ammas jiruuf addadurummaadhaan kan itti gaafatmu OPDO/PP dha. OPDOn ashkaroota ABUT ta’anii tajaajilaa waan turaniif, qajeelchi fi ajajamni baddaarraa (ABUTrraa) haa kennamuuf malee, kan gochaa diinummaa hojjechaa turan isaanuma OPDO dha. Dhugaan kun dagatamuu hin qabu. Badii hojjetamaa tureef hundi isaaniituu walumaan ittigaafatamu. ABUT ittigaafatamaa ta’ee, OPDOn waan kana jalaa bahuuf sababni tokkollee hin jiru. Hundi isaaniituu yakkamtoota seenaa ti. Osoo seeratti kan dhiyaatan ta’anii, hundi isaaniituu walqixxuma yakkaan adabamu malee ABUT ittigaafatamee, OPDOn jalaa hin baatu. Ammas irra deebi’ee dubbistoota hubachiisuuf, akka Oromoon ABUTf hin quuqamne kan mirkaneessan, mee waan Wayyaanee fi OPDOn uummata Oromoorraan gahaa turan tokko tokko akka fakkeenyaatti haa yaadannu.
- Wayyaanee/ABUT fi OPDOn bara 1992 calqabee hanga bara 2018tti uummata keenya, hidhaa, dararaa, biyyaa ari’aa, ajjeesaa fi qabeenyas saamaa turan;
- Uummata keenya jumlaadhaan bakkee adda addaatti rashanaa turan;
- Ilma ishii ajjeesanii haadha reeffarra teessee boochu qabanii kan dararan bulchinsa ABUT jalatti;
- Kan Nafxanyoota har’aa caalaa ta’ullee, uummata Oromoo tuffachuu fi xiqqeessuudhaan fakkeenyaaf waan Getaachoo Raddaa “Agaanintii” jedhee uummata keenya arrabsaa ture ni yaadatama;
- Hunda caalaa immoo, seenaa Oromoo keessatti kan hin hirraanfatamne Ayyaana Irreechaa kan bara 2016rratti Hora Arsadiitti guyyaa tokkotti namoota lakkoofsi isaanii 700 ol ta’u fixuu isaanii ti.
Kuni hunduu kan raawwatame olaantummaa ABUT fi ergama OPDO jalatti waan ta’eef, hundi isaaniituu diina uummata Oromoo ti yoo jedhame dhara hin ta’u. Dogongora tooftaa fi tarsiimoorraa kan ka’e, qabsoo hadhooftuu Qeerroo fi Qarreen Oromoo godhaniin injifannoon argame garuu humnoota birootiin butamee; bara 2018 OPDOn aangootti dhuftee kunoo akkuma dur barte fi yeroo kamiiyyuu caalaa uummata keenya dararaa jirti. OPDOn kaleessaa fi PPn har’aa, akka waan ofiisaaniitiin qabsaa’anii Wayyaanee (ABUT) injifataniitti of laaluudhaan bookkisaa jiru. Kan sadarkaa kanaan isaan gahani fi aangoo kanatti isaan fidan garuu kuun ajjeefamanii, kuun immoo mana hidhaa keessa jiru. Egaa, dhugaan kun yoo laalamu OPDOn/PPn diinummaan isaanii ABUT ol malee isaanii gadii miti jechuu dha.
Ergan seensa/dura-dubbii gabaabinaan ibse booda, mee gaafiilee armaan gadii, kan qabiyyee barreeffama kanaa ta’an kaaseen yaada koo ibsuu yaala. OPDOn/PPn hoggantoota ABUT kaan qabne, kaan ajjeefne, kaanis barbaadaa jirra jechaa jiru. Hunduu yeroo eeggatu malee warri dhiiga uummataatiin harka dhiqachaa turani fi jiran booddeen isaanii tokkuma. Hireen isaaniis walfakkaataa dha. Haa ta’u malee, waraana amma naannoo Tigraay keessatti gaggeeffamaa jiru yoo laalle, gaafiilee hedduun akka ka’an godha. Gaafiilee kana keessaa muraasni kan armaan gaditti tarreeffaman kana.
Qabamuu fi ajjeefamuun hoggantoota ABUT kun injifannoo PP tii?
- Waraanni kun xumuramee jiraa ykn xumuramuu danada’aa?
- Yoo hin xumuramin yoom xumurama?
- Carraan ABUT kana booda maal ta’a?
- Uummatni Tigraay hoo waraana kana fi akkasumas qabamuu fi ajjeefamuu hoggantoota isaa akkamitti laala?
- Egereen Tigraay maal ta’uuf deema?
- Waraana kana duras ta’ee isa keessatti dogongorri hojjetame maali?
- Hawaasni fi mootummootni Addunyaa waraana kana akkamitti laalu/hubatu?
- Egereen Itoophiyaa waraana kana booda maal ta’uu mala?
- PPn hoo hanga yoomiitti waraanaan uummattoota unkuraa tura?
ABUT saba Tigraayif akka ABO saba Oromoo yoo ta’u; hoggantootni isaa immoo gootota saba kanaa ti.
Jaalatamus jibbamus, amanamus dhiisus dhugaan jiru ABUT gaachana saba Tigraayi. Isatu saba/uummata kana sirna nama-nyaataa Darguu jalaa bilisa baase. Hoggantootni ABUTs bilisummaa uummata isaaniitiif jedhanii kuun barumsa addaan kutanii bosonatti galuudhaan yeroo dargaggummaa isaanii qabsoo kana keessatti dabarsan. Erga bara 1991 biyya Itoophiyaa tana dhuunfatanii; aangoo olaanaa qabatanii; olaantummaa isaanii mirkaneeffatan booda, fedhii saba isaanii caalaa kan dhuunfaa isaanii guuttachuuf waan barbaadan hundaa godhanii; achumaanis daangaa malee duroomanii jiru. Haa ta’u malee, xinnaatullee Naannoo isaaniitiifis waa hedduu hojjetaniis jiru. Kanaaf uummatni Tigraay galata guddaa isaanirraa qaba jedheen yaada. Qabamanii salphachuun, ajjeefamuu fi dararamuun hoggantoota ABUT uummata Tigraa hedduu aarsa, ni dallansiisa, xiiqii keessa galchee akka falmii hadhaawaa godan taasisa malee, gochaa PP kana jaalatanii fudhatanii, isaan jalatti waan bulan natti hin fakkaatu.
Qabamuun fi ajjeefamuun hoggantoota ABUT kun injifannoo PP tii?
Sababa kamiinuu ta’u waraanni ABUT fi PP jidduttii eegalamee, ammallee deemaa jira. Waraana tokko keessatti immoo injifataa fi injifatamaan waanuma jiruu dha. Miidhaan hangamuu gara lamaanirra yoo gahe, hanga waliigaltee godhanii waraan hin dhaabnetti, yoo waraanni ittifufe, boodarra humni tokko injifachuun hin oolu. Kanaafuu, erga namoota tokko tokko qabanii fi kaan ajjeesanitti, yeroodhaafis ta’u PPn akka humna injifataatti oflaaluu danda’a. Kan isaan godhaa jiranis kanuma. Haa ta’u malee, akka laalcha kiyyaatitti, waraana kana kessatti ammaaf injifataas ta’ee injifatamaan hin jiru. Hoggantootni ABUT kun akkamitti akka qabamani fi ajjeefaman kan agarsiisu maddi walaba ta’e fi ragaa amansiisaan hin jiru. Akka odeeffannoon tokko tokko agarsiisutti, warri qabamanis ta’ee kan ajjeefaman kun cimina PPtiin osoo hin taane gantuuleen ABUT keessa jiran tokko tokko akka waan bakkee/iddoo jarri kun turan saaxilaniitti himama.
Waayeen gantummaa kuni immoo karaa lamaan ta’uu hin oolu jedhama. Tokkoffaa, akkuma yaadatamu, PPn nama bakkee jarri kun jiran himuu danda’eef qarshii miliyoona 10 (ETB 10,000,000) akka badhaasu himee ture. Lammaffaa, erga ABUT qabsoo Qeerrootiin Finfinnee keessaa baatee, gara Maqaleetti galte booda fi sana duras hoggantoota jidduu walittigaarreffannaan akka ture himama. ABUT keessatti gareen lama akka uumame odeeffama jechuu dha. Fakkeenyaaf, Sibihaat Naggaa fi Azeeb Mesfin (Haadhawarraa Mallas) jidduu duraanuu EFFORT keessatti walittigaarrefannaan akka ture odeeffamaa ture. Egaa, qabxiiwwan kana lamaan walittifidnee yoo laalle, sababa kamiinuu haa ta’u ABUT keessa walqoqqooduun waan jiruuf, walganuunis akkasuma jiraata jechuu dha. Walganuu keessatti immoo tokko kan biraa balleessuuf akka carraaqu kun waanuma lafarra jiruu dha. Yoo karaa kanaan laalame fi hubatame, qabamuu fi ajjeefamuun jaraa akka PPn dhaadattutti humna ishiitiin qofaa osoo hin taane gargaarsa biraatiin waan ta’e fakkaata. Kanaaf, kun injifannoo PP ti jedhanii yaaduun nama rakkisa.
– Ittifufa –


c: text/html

text:
Akkuma beekamu mootummaan abbaa irree TPLF caasaa Uummata Oromoo naannichaa fi saboota biro walitti buusuuf ijaaree fi harcaatuun caaseffama Dh.D.U.O duraanii waliin ta’uun carraa ishee isa dhumaa fayyadamuuf yaalii gochaa jirti.
Waan uummata Oromoo naannichaaf aantummaa qabaniifi yaadan fakkeessuun walitti bu’insa bifa haaraan qindaa’e raawwachuun Uummata Oromoo naannichaa buqqisuu fi ajjeesuu dha.
Kunis:
1. Walitti bu’insa Oromootaa fi Oromoota gidduuti karaa harcaatu Dh.D.U.O duraaniin uumuudha. FKNf Hidhamtoota Siyaasaa Matakkal mana hidhaa Qiliinxoorraa bahanii fi Ijaarsa dhaaba ABO haaraa jedhanii sobaan ijaaran wajjin walitti buusuu;
2. Qeerroo naannichaa qeerroo Asoosaa, Matakkal, Wambaraa fi kanneen biro ijaarra jechuun ergama TPLF “Qeerroo Qeerroon ajjeesuu’’ jedhu raawwachiisuuf caasaa Qeerroo argachuu fi barbadeessuuf Munyuuqaa jiru;
3. Caaseffama Dr Amsaaaluufaa Saba Shinaashaa giddugala godhatee uummata Oromoo naannichaa irratti xiyyeeffatee jiru sadarkaa mootummaa naannichaarra fudhatama guutuu argatee deeggarsi barbaachisu hundi godhamaa jira. Kunis yeroo dhihootti hojiitti seenamuuf jedha.
Kanaafuu Uummannii Oromoo fi Qeerroon naannichaa of eeggannoo barbaachisu hunda akka gootanii fi Sabboontonni keenya Matakkal Mana hidhaa Qiliinxoo fi kanneen biroo keessaa baatan ololaa fi sochii kam irraayyuu of qusattanii jiruu fi jireenya keessan nagaan akka gaggeessitan waamicha goona.
Caaseffamni Shira TPLFn karaa Miseensota Yaada dulloomaa Dh.D.U.O. duraanii fi Qaamota adda addaan ijaarame Uummata Oromoo naannoo Beenishaangul Gumuz hundi iffatti beekee waan jiruuf, qaamonni gochaa Suukkanneessaa kana keessatti Qooda fudhataa jirtan Ammas irra deddeebinee carraa akeekkachiisa dhumaa isiniif kenname kanatti akka fayyadamtan isin beeksifna.
Gadaan Gadaa Bilisummaati!
Qeerroo Matakkal-Asoosaa irraa
Eebila 21, 2018.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Uncategorized
Bulchiinsi Kurdistan ajaja mana murtii kan kabaju tahuu beeksise.
Rifarandamii ji’a Fulbaana dabre Bulchiinsa Naannoo Kurdistaan keessatti gaggeeffameen, ummanni kurd Iraaq irraa fottoquu kan filatan tahuun ni yaadatama. Mootummaan jiddu gala Iraaq gama isaatiin rifarandamiin sun seeraan ala jechuun kan hinfudhanne tahuu beeksise.
Bulchiinsi Kurdistaan wixinee Iraaq irraa fottoquu erga qopheessee booda ammoo waldhabbiin hammaachuudhaan, Mootummaan Iraaq waraana gara kutaa Kurdistaanitti erguun naannichaa too’annoo mootummaa jiddu galaa jalatti deebisuuf yaalaa ture.
Bulchiinsi Kurdistaan wixinee Iraaq irraa fottoquu erga qopheessee booda ammoo waldhabbiin hammaachuudhaan, Mootummaan Iraaq waraana gara kutaa Kurdistaanitti erguun naannichaa too’annoo mootummaa jiddu galaa jalatti deebisuuf yaalaa ture.
November 6/2017 Manni Murtii Ol’aanaa Fedraala Iraaq, “Kutaan Iraaq kamiyyuu fottoquu hin danda’u” murtii jedhu dabarse. Kiibxata har’aa ammoo Bulchiinsi Mootummaa Naannoo Kurdistaan ibsa baaseen, labsii kana kan kabaju ta’uu beeksise. Bulchiinsi Kurdistaan Ibsa isaa kanaan “Labsiin Kun waldhabbii Erbilii fi Baghdaad jidduu jiru hunda haasayan hiikuudhaaf yaadamee kan murtaaye jennee amanna” jechuun ibse.
Xiinxaltoonni Siyaasaa akka jedhanitti, Ibsi Bulchiinsa Kurdistaan kun Mootummaan naannichaa dhiibbaa Iraaq fi biyyota naannichaatiif harka kennataa kan jiru ta’uu mulisa jedhu.
Turkiyaa fi Iiraan dabalatee biyyoonni ollaa Iiraaq wixinee Iraaq irraa fottoquu kan Bulchiinsi Kurdistaan baasee ture hadheeffatanii mormuudhaan, naannicha irratti qoqqobbii kaayuun isaanii ni yaadatama.
Turkiyaa fi Iiraan dabalatee biyyoonni ollaa Iiraaq wixinee Iraaq irraa fottoquu kan Bulchiinsi Kurdistaan baasee ture hadheeffatanii mormuudhaan, naannicha irratti qoqqobbii kaayuun isaanii ni yaadatama.


text:
Uncategorized
Mootummaan Ispeen bulchiinsa Kaatalaan diiguu labse.
Parlaamaan Bulchiinsa Kaatalaan jum’aa kaleessaa Ispeen irraa walaba bayuu erga labsee booda, muummichi ministera Ispeen Mariyaanoo Rahoy seeneetii biyyatti walgayii ariifachiisaa yaame. Haaluma kanaan Seeneetiin Ispeenis, muummicha ministiraatiif bulchiinsa Kaatalaan akka diiguuf taayitaa guutuu kenneef. yeroo muraasa booda Mr Rahooy paarlaamaa naannichaa jigsuudhaan Bulchiinsi Kaatalaan kan diigame ta’uu labse.
Mr Rahoy, Kaatalaan kallattiidhaan mootummaa jiddugalaa Ispeen jalatti kandeebite tahuu ibsuudhaan,Pirezidaantii Bulchiinsa kaataluniyaa Karles Puigdemontii fi Itti aanaa isaa, akkasumas Hooggaanaa Poolisii naannichaa taayitaa irraa ari’uu beeksise. Itti aantuun muummee ministra Ispeen Ms Soraya Saez De Santamaria ammoo kallattiidhaan Kaatalaan akka hooggantuuf muudamte. Dabalataanis mootummaan Ispeen Naannichatti filannoon December 21/2017 akka geeggeefamuuf kan karoorfate tahuu gabaasni BBC ni mul’isa.
Gama biraatiin ammoo deeggartoonni fi marmitoonni magaalee Barcelaanaa fi Maadriid keessatti hiriira bahaniiru. Pirezidaantiin Kaatalaan Karles Puigdemontii akka jedhetti, gochi Maadriid fudhatama kan hinqabne; Kanaafuu ummanni Kaatalaan tasgabbaayuun murtii isaa irratti cichuu qaba jedhe.


text:
Gootummaa irraa maayii! Urjicha murataa! Siidaa cichoomina kaayyoo! Bu’uura aantummaa sabaa! Dambalii onnee guutuu! Qabsaa’aa Jaal Marroo/Kumsaa Dirribaa!!!
Tarban har’aati ture. Wal ga’ii seena-qabeessa Muummicha Ministeeraa Itoophiyaatiin durfamuun murtoo jabaa tokko dabarsuun kan goolabame ture.
“Loltoota ABO irratti injifannoo barbaadame gonfachuun maaliif dadhabame?” ajandaa wal gahichaa ture.
Qondaalonni Raayyaa Ittisa Biyyaa, hoggansi tika waraanaa fi siivilii akkasumas eksipertoonni duula waraanaa fi tikaa marii sanarratti qooda fudhataniiru.
#Hirmaattonni marichaas kufatii isaaniif sababa kan jedhan nama tokkotti quba isaanii akeekaniiru.
#Namni qubni itti akeekamu kunis duukaa bu’aa kumaatamaa, wabii miliyoonotaa, mataa bowwoo cunqursitootaa kan ta’e, gootaa fi kennaa dhaloota ammaa hogganaa WBO Zoonii Lixa Oromiyaa, Jaal Marroo/Kumsaa Dirribaati.
#Hirmaattota keessaa gariin isaanii miira injifatamuu, gaabbii, jibbiinsa sababa hin qabne jabduun akkasumas aarii hadhooftuu dhiiga isaan tufsiiseen Jaal Marroo irratti jibbinsa yoo kabsan mul’ataniiru.
#Nama kana dhabamsiisuu dha_ ee, lafee dugdaa ABO rukutuuf nama kana dhabamsiisuu qabama yaada jedhuun #murtoo seena-qabeessa ta’e irra gahan.
###Boqonnaan marii iiti aanu akkamitti, hoggansa eenyuutiin, tooftaa waraanaa itti opireeshinichi raawwachuu qabutu eegalame.
#Koreen tokko duula kana milkeessuuf hundeeffame.
#Koreen kunis Muummicha Ministeeraa Abiy Ahmadiin kan durfamu yoo ta’u ogeessa tika waranaa fi siivilii cimaa ta’e kan hammate ture. Opireeshinni Ameerikaan hoggansa Obaamaatiin birkii CIA Convert Action Wage’n Osamaa Bin Laaden irratti taasifames akka fakkeenyaatti fudhatame.
#Itoophiyaatti hojii basaasaa gama bilbila butuun raawwatamutti Dr Abiy kan gitu W/Sillaasee W/Mikaa’el malee kan hin jirre ta’uun isaa muummichi koricha hogganuuf aangoo qofa osoo hin taane dandeettii fi haamilees kan itti qabu isa taasisa.
#Abiy Ahmad bilbila harkaa Jaal Marroo GPS trace or tap taasise.
#Jeneraalli waraana Itoophiyaa tokko bilbila Jaal Marrootti bilbile. “Filannoo lama qabda: harka kennuu yokaan du’uu” jechuun doorsisa, akaakeekkachiisaa fi dhaadannoon guutameen itti dubbata.
#Gootichi onneen guutuu kun akkuma yeroo kaanii sirriitti kolfeet, “rakkoon kan furamu mariin malee doorsisaan miti” jedhee deebisa.
#Jalqabumayyuu kan bilbilame Jaal Marroon harka akka laatuuf carraa kenniufiif osoo hin taane GPS’n adda baasanii iddoo jiru adda baafamee akka rukutamuuf waan ta’eef hennasuma helikoopterri haleellaa boombii eegale.
#Haleellaa boombii kana booddee deebisee bilbileef. Ajjeefamuu Jaal Marroo mirkaneessuuf ture; sagaluma Jaal Marrootu dhagahame.
#Amanuun isaanitti ulfaate. Oppireeshinni muummicha ministeeraatiin hogganamu, tika waraanaa fi siiviliin deeggaramee hogganaa riphee lolaa tokko irratti qaaxxeffate ni fashale.
#Sabaa himaaleen akka ESAT, OBN, OMN fa’aa dibbee injifannoo rukutuuf jecha qophiirra turani. Ermiyaas Laggasee, Siyyum Tashoomee, Addisuu Araggaa, Taayyee Danda’aa hamma Jawaar Mohaammaditti Oromootti boohicha; diinatti immoo oduu gammachuu himuuf sagalee qarataa turan.
#Garuu, hayyichi saayinsii waraanaa fi ogeessa tikaa fiixa irra jiru; fakkeenya dhaloota har’aa kan ta’e gootichi Jaal Marroon bilbila isaa kan biroo irratti divert godhee fayyadamuun opireeshinicha ‘Yaalii Seena-qabeessa’ akka jerhamu taasise.
Taatee Seena-qabeessa!!
Laal Mudhii goota
ilaa akka ittii bareeduu
hidhaanoo ilaa mudhii goota(*2)
WBO WBO Koo Akkasiin olee
Goota Ijaa barbadaa #Jaal Booruufi jaalan kiyyaa
Jirra Jirra Akkasiin jirra
“Oromoota heddutu mana hidhaa soosteenyaa poolis xaabiyaa jedhaame beekamu keessatti argama. Haa ta’u malee kanneen hundaa firaaf matiin deemani ilaalus ta’e dubbisuun ni dandaa’ama. Garuu Koloneel Gammachuu Ayyaanaa erga gaafa qabame namni akka hin arginef dhorkamee jira. Mana murtiittis hin dhihaanne, bakka jiruttis waan gaafatama jiru hin qabu. Hidhaamtoota biroo irraa bakka qofatti hidhaame jira. Kun maalif garuu? Hangaa yommitti Oromoo Gidirsuuf karoorfatte garuu opdon?
Miidhaksaa Abbishuu
Mana ho’aafi bal’aa keessa
Siree fufurdaarra ciistee
Isa waan gaarii siif godhe
Waaqayyoon yaadachuu dhiiste…
Utuu suufiifi gaabii uffattee
Sagal – kudhan nyaattuu nyaata
‘Galata kee yaa Rabbii’ jechuun
Dhagaa caalaa sitti ulfaata.
–
Kaan garuu eelaa rakkinaa
Imimmaaniin jiisee lafa
Qorra sammuu waadu keessa
Bixxillee gogaarra rafa
Kabaan jiruusaa ciccitee
Bitaafi mirgaan itti qaawwa
Kanaaf jiraachuu dadhabee
Baduu yaada – du’uu hawwa.
–
Ati garuu quufa malee
Hin agarre hir’uu cabduu
Amaluma sitti ta’ee
Waakkii barte utuu qabduu
Haroo guddaan coba jechuun
Gaarummaa Waaqaa ganuudha
Kophee dhabuu keef hin boo’iin
Kan miila hin qabne danuudha!
#MiilaKaayyoo
Torban gaarii!
Ammaan booda Oromoon #Jawar_Mohammed harka dhahu Oromoo osoo hin ta’in #Harreedha. Maaliif yoo jettan afaan damma godhatee Oromoo harka rukuchiifchaa ABO irratti shira guddaa kan xaxaa ture Jawar Mohamed ta’uun bira ga’amee jira. Oromoon bilisoomee jira jedhee afaan qofa osoo hin ta’in hanga hudduun isaa banamutti OPDO aangeessuuf #Jimmaa_fi_Ciroo irratti wanti inni alba’e haalaan nama gaddisiisa. Gafaa Wallaggaa dhaqee Uummaata haasofsiisee warra soddaa jedhee sobee faarsee uummata Oromoo Wallaggaa dubbachiisee maqaa isaanii OPDOf kennee kan hiisisaa jiru fi ficcisiisa kan jiru Jawar Mohamed ta’uu uummatni Oromoo hundi bekka. Kan OPDOdhaan wal ta’ee Oromoo Wallaggaa fi Gujii ficcisiisa kan jiru Jawar Mohamed dha. Jawarii Mohamed diina Bilisummaa Uummaata Oromoodha irraa of egaa. ABOtu Oromoo addaan qoqqodaa jira jedhee dubbate. Garuu kan ifa baafatee Bitamtoota akka Kamaal Galchuutiin wal ta’ee Oromoo gandaa fi amantiidhaan qoqqoodee kan rukuuchiisaa jiruuf kan tokkummaa Oromoo dhiigaan ijaarame doolaaratti dabarsee kan gurgurachaa jiruu diinni oromoo kan ta’ee hin guddaani Jawar Mohamed ta’uu hubadhaa yaa uummata Oromoo.
Ammas taanaan Qabsoon bilisummaa Oromoo gantuu akka Jawar Mohamediin hin maseenu. Rakkoon tokko hin jiru ABOn yoomi iyyuu ni injifata. Jawar bitamtuu fi OPDOn ishee yoomi iyyuu mo’amtuu dhaa uummatni keenya abdii hin kutatinaa.
Gaazexeessaa daldalaan kuni waa’ee Bilisoomuu Oromoo mitii gabroomuu Oromoollee waan irraa beeku hin qabu.
Nama miiraa malee dhiira miti.
Akkuma Re’eetti baalasaa quufannaan iyyaa oola.Waan ganama jedhe galgala osoo gaafatanii waan beeku hin qabu.
Bilisoomuu fi gabroomuu Oromoo qabsa’oota Oromoo umuriisaanii guutuu itti fixatan,waan itti dhaban.
#DrMararaaGuddinaa gaaffaa
#DaawudIbsaa faa gaaffaa,isaantu beeka!
Jawar bitamtuun Siicoo Seenaa ti!
OPDO’n Suusii Ityoophiyumma Malee Suusii Oromiyaa fi Oromummaa hin qabdu!!
OMN: “Dubbii Cirodhumte” kutaa xumuraa.
Amaana enyutuu it kenee??Who are you?? Talk to much! Cadre OPDO!
Chali Ensermu Beyene
Ethiopian Amharic News Today የኢትዮጵያ ፖለቲካዊ ፍኖተ ካርታ ወደየት አለ?


text:
Labsiin yeroo muddamaa Itiyoophiyaa keessatti Jimaata dabre raggaasisamuu irraa kan ka’e - Sanbataa fi Dilbata dabre kanas, magaalaalee Oromiyaa adda addaa keessatti, qeerroon mormiin karaawwan cufuu isaa fi magaalaalee tokko tokko keessatti, haleellaa raayyaa ittisaatiin namoonni ajjeesamuu, jiraattonni – Raadiyoo Sagalee Ameerikaa, Sagantaa Afaan Amaaraaf ibsanii turan.
Waahelli keenya – Tsiyoon Girmaa, jiraattota haasofiisuun akka gabaastetti, bulchiinsa naannoo Oromiyaa, godinaalee akka Shawaa Lixaa, Wallagga Lixaa, Wallagga Bahaa, Qellem Wallaggaa fi Horroo-Guduruu Wallaggaa keessatti, humnoonni raayyaa ittisaa jiraattootatti dhukaasuu isaaniitiin, namoonni du’uu fi madaa’uu tu himame.
Shawaa Lixaa, Gudaritti, raayyaan ittisaa karaa cufame akka banan jiraattota dirqisiisuuf jecha mooraa namaatti cabsanii seenuun, abbaa fi ilmoo rasaasaan haleelanii, abbaan achumatti du’uu isaanii fi ilmi isaanii yeroo sanaaf akka hamaatti madaa’ee gara hospitaalaatti ergamuu jraataan akka ollaa isaa ta’an dubbatan tokko waahila keenya Tsiyoon Girmaaf ennaa ibsan, “ganama sa’aa tokko irratti mooraa namaa cabsanii seenan. Abbaa fi mucaa tu mana keessa ture. Abaan hirriba keessaa ka’e. Mucaanis mana sana keessa ture. Seenanii ennaa abbaa rukkutan, mucaan irra dhufnaan mucaas rukkutan. Abbaa har’a awwaalle. Mucaan immoo, gara Hospitaala Ambootti referii godhamee ture. Achitti wal’aanuun waan dadhabameef gara Finfinneetti ergame. Lubbuun mucaa hin dabarre, garuu baay’ee miidhamee jira. Mataa isaa irra rukktamee jira, irree isaa irras, garaa isaa irras rukkutamee jira. Lubbuun isaa ni hafa, jennee hin yaadnu. Garuu, ammaaf lubbuun isaa hin baane” jedhan.
Booda, gaafa Wixataa, Bitootessa 5, gara Gudaritti ennaa bilbillu immoo, mucaan sun du’uu haati isaa VOAtti himanii jiran. Digaafee Dandanaa kan jedhaman – maanguddoon umuriin jaatamii shanii olii kun abbaa ijoollee kudhanii tahuu isaanii fi ijoollee dhiiraa lama qaban keessa tokko ka tahe – mucaan Terrefee jedhamu abbaa koo hin tuqiinaa, jedhee irra goruu isaatiin lameenuu rasaasaan haleelan – jedhan namni ollaa isaanii tahuu dubbatan kun.
Achuma, Shawaa Lixaa, magaalaa Amboo keessattis, Sanbatuma dabre kana walitti-bu’insi akka uumamee, namoonni lama humnoota waraanaan haleelamanii du’uu isaanii – jiraattonni VOA, Sagantaa Afaan Amaaraaf ibsanii turan. Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa.


text:
Har’a Guraandhala 15,2016 Warraaqsi Ummataa Daran Finiinfamee Wallagga Bahaa Aanaa Sibuu Sireetti Sochiin uummataa kan ba’aaf gala dhorkaa jiru itti fufee.
Waayyaanotatti umurii butuuf jechaa jira.haallaan jireenyaaf muka qabataallee hangs dhabanitti OPDO hirriba dhorkaa ka jiru yoo ta’u har’a A/Sibuu Siree Waamaa bakka jedhamutti Warshaa sukkaaraa Kan qabeenyummaansaa kan Hindii ta’e Shonkoraan akka barbadeeffame odeessi
achii nu ga’e ifoomsa.Naannoon Waamaa sa’ati kanatti humna waraanaan eegamaa jirti.kan uummata saamee duroomaa jiruuf ummata dhibbaan
Lakka’amu laficharraa godaansise Hindiin bakka lixaa dhabdee jirti.Tigiroota qubatanii achuma jiranittis tarkaanfiin akka fudhatamu abdii qabna
Godina Wallagga Aanaa Siree Sibuu Keessatti FXG Daran Hammaate.
Har’a Guraandhala 15,2016 Warraaqsi Ummataa Daran Finiinfamee Wallagga Bahaa Aanaa Sibuu Sireetti Sochiin uummataa kan ba’aaf gala dhorkaa jiru itti fufee.


text:
Mudde 19,2015 Sochii warraaqsaa Biyyaalessaa Oromiyaa gaggeeffamaa jiru keessatti ga’ee qabduu jedhamuun ilmaan Oromoo kan Hayyootni Jaalaalaa fi Kabaja uummata Oromoo qaban keessatti argaman humna waraanaan ukkanfamuun dararaa ulfaataa keessa jiraachuun gabaafame. Haala kanaan beektootni barsiisotni Oromoo fi uummatni Oromoo Oromummaan yakkamanii Magaalaa Geedoo keessa Ukkanfaman:
1. Barasiisaa Deebisaa Bayyanaa Tolasaa , Hayyuu Oromoo Uummata Oromoo miliyoonotaan jaalatamu,Sabboonaa Oromoo nama bara afaan Oromoo dubbachuun akka yakkatti lakka’amu nama yeroo jalqabaaf Qubee afaan Oromoo Uummata Oromoo Calliyaa fi naannoo ishee barsiisuun seenaa guddaa uummata Oromoo keessatti qabuu fi Barsiisaa Afaan Oromoo fi Paartii mormituu KFO bakka bu’uun Mana mare Bakka Bu’oota uummataaf Aanaa Midaa Qanyii irratti yeroo filmaata darbe irratti kan dorgomee, Aanaa Midaa Qanyii irratti guyyaa Safaa Wayyaanee harka 100%n Injifatee boddarra Mootummaan abbaa irree humna waraana agaaziitti fayyadamuun sagalee uummataa kan irra garagalchatee ofii mo’adhe jechuun labsate, Barsiisaa Deebisaa Bayyanaa jalatamaa fi Kabajamaan hayyuu Oromoo Ogeessa Afaanii fi Barsiisaa Qubee afaan Oromoo Abbaa maatii 8ti kan ta’ee guyyaa kaleessa humna Waraanaan ukkaanfame.
2. Barsiisaa Kabbadee Camadaa , sabboonaa Oromoo dorgomaa paartii KFO Aanaa Calliyaa Mana Maree Naannoo Caffee Oromiyaaf filmaata darbe irratti dorgomee sagalee guddaan kan injifate, mootummaan Wayyaanee sagalee uummataa humnaan garagalchachuun ofii mo’uu kan labsatee yoo ta’a’uu Sabboonaa Oromoo barsiisaa Kabbadee Camadaa balleessa tokko malee Oromummaa isaan yakkamee ukkanfamee eessa buuteen isaanii kan hin beekamne ta’uun gabaafamera. Kana Malees ilmaan Oromoo nagaan Gaaffii Mirgaa karaa nagaa gaaffachuun yakkamanii hidhaman Magaalaa Geedoo keessa namootni 40 ukkaanfamuun hidhamuun gabaafamera.


text:
Kooriyaan kibbaa loltoota Yunaayitid Isteetis gamasitti argamaniif qooda gama ishee baastu akkaan dabaluuf walii galuu ishee prezidaan Doonaald Traamp beeksisaniiru.
Kooriyaan kibbaa ofii ishee Kooriyaa kaabaa irraa eguuf Yunaayitid Isteetisiif maallaqa guddaa kaffaluuf walii galte jechuu dhaan Traamp ergaa Twiterii har’a maxxansaniin beeksisan.
Traamp Kooriyaan Kaaba maallaqa hagamii aka baastu hin ibsine, garuu Se’ool waliin baasii qooddanaa irratti mariin jalqabameera jedhan.
Haa ta’u malee kooriyaan Kibbaa har’a akka jettetti mariin dhimma kana ilaalchisee jiru hin jalqabamin jira.
Traamp akka jedhanitti kurna hedduu keesatti Yunaayitid Isteetis Kooriyaa Kibbaa irraa maallaqa xiqqoo argatte, garuu waggaa darbe gaaffii prezidaant traampiin doolaara miliyoona $990 kaaffalte jedhan.


text:
Kaleessa artistootni Oromoo masara mootummaatti aaffeeramuu dhabuun dogongora koree qindeessituu ta’uu Addisu Arega Kitessa fb isaarratti barreessuun ibse. Kanaaf, sagantaan wal fakkaatu kan artistootni Oromoo itti hirmaatan gara fuula duraatti qophaa’ee Dr. Abiy waliin akka mari’atan himeera.
WATWWAANNAA OBBO ADDISUU AREGA QIXXEESSAA DHIMMA DHIIBAMUU AARTISTOOTA OROMOOF GADI BA’EE DHIIFAMA GAAFATAA JIRU KUN FUDHATAMA KAN HINQABNEDHA-Barreeffamni kun fulaagaa #Taajjabbii waan guuteef dubbisaaf dhiyaateera.
1. Maaliif Artiistoti keenya moggaatti qabamuun nu aarse seetan Obbo Addisu Arega Kitessa leenjiitu isaan barbaachisa jennee miti. Artiistii Oromoo hidhaa, dararaa fi bu’aa ba’ii isaan keessa darbanii Oromummaa onnee Oromoo hundaa keessa gadi dhaabuuf wareegama isaan baasan Leenjii hunda caala. Eebbisaa Addunyaafaa, Yooseef Gammachuu, Warra akka Jireenyaa kan akka Usmaayyoo Muusaa wareegama isaan baasan warra lubbuun jiraniif leenjii guddaadha.
2. Bara Oromummaa irratti duulamee aadaa, Afaan Seenaa fi eenyummaan keenya balaa guddaa keessa bu’e artiistota Oromooti kan ofii itti hiyyoomanii, agabuu bulanii kan akka nuti dukkanaan duuba ifatu jira Jennee abdannu nu taasisan. Artiistiin Oromoo tokko Humna waraanaa hidhate 1000 nuu caala nuuf. Karaa kamiinuu waan gama Artiistota keenyaan nutti dhufe qaroo ija keenyaan nutti Dhufe. Artiistiin Oromoo viisaa bitee yookaan sirbaaf biyya alaa dhufee hafe hin turre hanga yeroo dhihootti. Hunduu biyyaa ari’amee kan lubbuun baqatee ba’e, UNHCR keessatti gidiraa argee, Jibuutii, Sudaan, Somaaliyaa keeniyaa Mooraa baqaa dhadhabii fi Kaakumaa keessatti jireenyi itti hadhooftee lubbuu isaa baafate. Garii ammoo hidhaa keessatti rakkoo gurguddaatu irra ga’e.
3. Artiistoti Oromoo akka isaan kaanii album sirbaa fi Fiilmii gurgurachuu irratti hin bobbaane. kaleessa Yeroo Uummati keenya daangaa irraa buqqa’u kan imimmaan Harqee boo’e Artiistota Oromooti. Maaliif? Dhiiga waan ta’eef. Jarri kun ijoollee nyaata dhabdee, Karaa duratti kuftee beelli garaa Waade yaa abbaa kanaa jedhaniiruu? Hin jenne! Yeroo sana waanta nuti jibba afarsaa jirru fakkaatee itti mul’achaa ture. Dhimma Oromoon buqqa’uu afarsuun keenya dhiphummaa itti fakkaataa ture. Har’a ammoo injifannoo afarsaa Ashaashee Gedaamuun kan lafa dhiphisu isaani.
4. Walumaa gala Har’a Maaliif leenjiif waamaman jechaa hin jirru nuti. Amala jaraa beenna. Dibatanii, filatanii bareedanii isa tokko dafqee hojjete nyaachuu fi itti waamamuu akka jaallatan durumaa beenna. Jaalala/ Maddamar galamaleen kun Oromummaa gubbaa gaaddidduu buufata yoo ta’e afaaniin nu haa ba’u! Hojii Dr.Abiyyi Ahimed hedduu dinqisiifanna. Hata’u malee akka ammaa kana namoota Seenaa isa kaleessaa deebisuu barbaadan ofitti marsanii isaantu nama afeera isaantu nama seenuuf hin seenne irratti murtoo Kenna yoo ta’e jaalalaa fi maddamariin sun gara jibbaa fi maqqanasiitti nu geessa. Kanaaf dogoggora isa kana akka dogoggoraatti irra darbitaniyyuu bor garuu sirreessuu qabdu. Kanumatu guddachaa deemee bor isinumaanuu isin dhiibbata. Amala jaraa beenna waan ta’eef. Waan sirrachuu qabu amma otuu hundee gadi hin fageeffatin sirreessuu dha. Bor erga dhihee. . .@Abdi Fixe
5. Addisu Arega Kitessa akka ati, Milkeessaa Miidhagaafi Taayye Dannabaa gadi baatanii kana xibaartan eegaa turre. Kashalabbummaa OPDO’n sobaan nama tortorsitu sana dhiisaa. Utuu Dr. Abiy hinbeekiin waan raawwtame tokkollee hinjiru. Kun ifatti tuffiidha. Gaafa Oromoon xiqquma isin ilaalla jedhee afaan qabatu Gooftolii keessaan sanaaf gugguufuu jalqabdan. Dhugaa dubbachuuf taanaan hanga qulqullooftanii achirraa daguugamtanitti dantaa Oromoo eegsisuun nicima. Oromoon wal-qixxummaa jedhe malee nan caala hinjenne. Artistii utuu hintaane, dhoqqee OPDO Taaddalaa Gammachuu achirratti fannistanii ija nuqabuu barbaaddan. Aartistoonni keenya mootora qabsoo keenyaati. Nujalaa salphiftan. Isinis salphattanittuu; waan watwwaannaa akkanaa kana lammata hinfidiin. Jaruma keessaa xiqqoo situ jajabaata jennaan atis fakkeessuu eegalte. Dantaa Oromoo eegi; Mooraalii Oromoo eegi…habashaaf sagaduuf garboomuu dhiisi..hinjajiinisi hintuffatiinis…waggaa 150 ol abbaakeefi akaakayyuukeetiin taphataniitu siinis mataarra siyaabaa jiru….ofitti qaana’i..(Beekan G Erena)
6. Balleessaa tokko dhoksuuf balleessaa biraa dabaluu. Dhugaa dubbanna yoo ta’e #Artistii dhugaan #Artistoota_Oromooti. Artistoonni keenya #Qabsoof malee #Daabboof waa hojjetanii hin beekan. Leenjiin gaafa kennamus Artistoota Saba Hundumaaf iddoo tokkotti ta’uu qaba. Isa OPDO’n kijibdu dhiisaa. Dogoggora Koree sanaa miti dubbiin. Guyyaa guyyaatti balleessaa ta’aa jiru qaama biraatti hirkisuun nu gowwoomsuudha. Namni OPDO’f gowwoomu jira jedhees hin yaadu. Waanuma fedheefuu keenya amalaan ta’ee hin beeku; qabsoo fi humnaan malee. Yoo humna qabaannee fi jabaannee qabsoofne qofa kabajamna; iddoos arganna; jiraachuun keenyas yaadatama. Amma dhuguma “Koreen Sun Artistoota Oromoo Dagateetii?”Moonenus Hundaarraa
Waxabajjii 28, 2018
Absolutely ridiculous!!Komii biyya keessaa natti ergame cuunfee akka armaan gadiitti dhiheesseera. – https://t.co/fTvOHbgNYg pic.twitter.com/LXwnvCrAXS
— Kichuu (@kichuu24) June 27, 2018
Miseensotni WBO leenjii irra turan eebbisaman; ummatni sirna kana irratti argame gumaacha taasise.
===============================
” Waraanni Bilisummaa Oromoo Godina Dhihaa Lixa Wallaggaa tibbana miseensota WBO leenjii irra turan kan eebbisiise oggaa ta’u, ummatni Oromoo Onoota garagaraa irraa sirna kana irratti argamuudhaan WBO cina jiraachuu isaa dalagaadhaan mirkaneessuu oduun dirree qabsoo irraa SBO dhaqqabe ni hubachiisa.
Naannoo Jimmaa Horroo, Gidaamii, Abootee, Qellem, Giraay, Laaloo, Garjeeda, D.Doolloo fi bakkoota biroo irraa ummatni baay’inaan guyyaa eebba WBO kana irratti argamuudhaan gammachuu isaa mul’isee, deggersaa fi tumsa ABO/WBOf qabu agarsiisee jira.
Ummatni Oromoo guyyaa kana WBO waliin oole WBO jabeessuuf battalumatti qarshii 8640 gumaachee jira.
Gama biraan haala deemaa jiru irra dhaabbachuudhaan, ummatni nagaa, qe’ee fi qabeenya isaa tikfachuudhaaf bulchiinsa naannoo ofii to’atee nagaa ofii akka tikfatuuf caasaa ABOn diriirsaa jiruun akka walbulchu hiree kanaan ummata Oromoof dhaamsa dhaabaas dabarsina.
Warri alaabaa durii sana baatee wacu kun gowwoota tahuu isaanii argaa jirra. Jijjiirama Oromoon dhiiga isaatiin fide kana salphaadhumatti waan butanii karaa ofii barbaadanitti oofuu danda’an itti fakkaata. Haa tahu malee tuffannee bira dabruu qabna jechaa hin jiru.Wacni isaanii garuu akka karaa irraa nun maqsinen yaadda’a. Akki isaan itti wacaa jiranii fi Dr. Abiy qabsoo Oromoo keessaa dhalachuu isaa hanga dagatanitti huursaa jiran kun nama keenya garii obsa fixachiisaa jira. Wayyaanee biyyee uffachuutti dhihaatte dagatanii gara jara kanaatti akka dhagaa darban dhiibaa jira. Kun ammoo gaarii miti. Yoo fuula keenya gara jara gowwaa kanatti deebifne Wayyaanee akka biyyee arraabdee ol kaatu hiree banuufii taha. Kanaafuu Dr. Abiyyii fi warri sa waliin hojjetu jara kana garmalee dirree itti gadhiisanii garmaamsisuu kana nurraa xiqqeeaa. Warri ala irraa galuuf boorataa jirus tahee warri biyya keessaa waanuma luugama farda qabsoo Oromoo qabatan itti fakkaatee of dagataa jiru. Akka amma jiru kanatti yoo dirree itti gadhiifnee moggaa dhaabanne isaan abshaala taanaa nuti gowwaa fakkaanna. Kun ammoo wal gaarreffannaa guddaa nuu jara gidduutti uumee Wayyaanee du’aa kaasa. Kanaafuu taphni jiru hundumtuu lafa irratti madaala isaa eeggatee deemuu qaba.
Yaya Beshir
Muumichi Minsteera Dr Abiy Ahmed leenjii/marii amma Aritistoota Habashaa waliin taasisan kana duran Aritistoota Oromof waliin taasisani turan.


text:
Jaarmayan tokkummaa baqattoota ABOY guyyaa gootota oromoo Ebla 15/4/2015
Haala hammaataa keessatti walitti dhufuun ayyaaneffatee jira.
Guyyaa kana haalli biyya yaman ykn lolli biyyattii mudate kan guyyoota darban caalaa hammaataa ture .ta’us garuu guyyaan kun guyyaa ilmaan oromoo biyya keessa fi alaa jiraatan biratti kabajamu waan ta’eef nuti dirqama kan oromummaaf akeekaa fi kaayyoo jaallawwan irratti wareegamman galmaan gahuuf jaallawwan hoggannoonni ABO Wareegamni kun isaan mudate osoo dirqama qabsoon itti kennite raawwachaa deeman isaan mudate kan tokkummaa oromummaa dhiigaa fi lafee ijaaran waan ta’eef yeroo kamiyyuu caalaa tokkummaa oromoo murteessaa ta’uu .
JTBOABOY yeroo guyyaa goototaa ayyaaneffatu yeroo hundaa walitti wareegama qabsoo bilisummaa oromoo gafatu bifa kamiinuu haa tahuu bahachuu fi baachisuuf gootummaa jaallan wwan keenyaa akka kufetti akka hin hafne fi akka galman gahu qabnu dhaloonni har’aa abdii qabna.
Qabsoo ABOn gabrummaa jalaa oromoo fi oromiyaa baasuuf gochaa ture fi gochaa jiru keessatti keessattuu yeroo ammaa qabsoo hidhannoo irra jiran tokkummaa mooraa qabsoo bilisummaa oromoof I gurmuu qabsa’otaa humna tokko ta,uun abdii qabna.
Jaarmaya baqattoota oromoo ABOY dhaabilee siyaasaa oromoo kan bilisummaa walabummaa ,walqixummaa haqa qabsoo saba oromoo godhaa jiran keesaatti garaa garummaa sagantaa siyaasaa siin gidduu jiru garaa agrummaa oromoo fi oromiyaa akka hin ta’in hubachuun barbaachisaa akka ta’e hubachuun kuni garaagarummaa n jitu tooftaa fi tarsiimoo karaa qabsoo saba keenyaa itti galma geessu ta’uu hubachuu qabna.
Kana yeroo jennu diinni oromoo oromoo osoo hin ta’in sirna nama nyaataa abbaa irree mootummaa woyyaanee tahuu hubachuun sirna kana biyya teenya irraa buqqisuuf saba oromoo gabrummaa jalajiru gabrummaa jalaa baasuu ,qabsoo gara fuula duraatti finninsuu akka qabnu injifannoo irraa maayii sabni keenya barbaadu akka gonfachiifnu dha.
Addunyaa kana irratti mirga biyya ofii kan namaaf waan hin jirreef kana akkasitti hubachuun yeroo irraa yerotti tuffii diinni saba Kenya irraa qabu fi gocha hammeenyaa dhala oromoo irratti raawwattan keessattuu saaminsa lafaa oromoo, qabeenya oromoo , human dargaggootaa fi shamarran oromoo ajeechuufi hidhaa sirrii kun gara jabinnaan nurattii hojatu dura dhaabbachuun biyya keenya irratti abbaa biyyaa taanee bilisummaa , walabummaa akkasumas walqixummaa haqan akka jiraannuuf qabsoo keenya finiinsuu qabna.
Jaarmiyaan Tokkummaa Baqattoota ABO yaman haala akkaan hammaata kana keessatti ayyaana goototaa oromoo kan bilisummaa fi walabummaa Oromoofi Oromiyaaf wareegaman ayyaaneffachuun ibsa armaan gadii kana baasee jira.
1.Guyyaan kun guyyaan gootonno qabsaa’onni hogganoonni ABO tokkummaa Oromummaa dhiigaafi lafee isaaniin ijaaranii dhaloota haara’aaf dabarsan ta’uu ibsina.
- Guyyaa gootota Oromoo kabajachuuf yeroo walitti dhufnu gaddonee addaan galuu osoo hin taane guyyaa akkeekaa fi kaayoo gootonni keenya irratti wareegaman san walhubachiifnee faajjii gootowwan keenyaa irratti aarsaa ta’an deebifnee ol qabuun gumaa gootowwan keenyaa baasuuf qophii ta’uu ibsina.
- Qabsoo ABOn bilisummaa , walabummaa ,walqixxummaa fi dimokraasummaa haqaa Oromiyaa irratti argamsiisuuf godhu keessatti qabsoo Oromoo gara fuulduratti tarkaanfachiisuuf injifannoo irraa maayii saba oromoo gonfachiisuuf wareegama qabsoon barbaaddu hundaa kafaluuf qophii ta’uu keenya ibsina.
- Biyya keenyaafi mirga bilisummaa walabummaa ofii keenyaa qabsoo keenyaan kabachiifanna malee akka yoomiyyuu diinni keenya nuuf hin kabachiifne ta’uu ibsina.
- Qabsoo oromoon oromoo fi oromiyaaf godhu keessatti okkarsi diinaa qabsoo keenya laaffisuu osoo hin taane daranuu akkagara fuulduraattii tarkaan fachiisu ta’uu ibsina.
6.Qabsaa’aan ni kufa qabsoon itti fufa dhiiga ilmaan oromootiin bilisummaan dhufa.
- Tokummaa qabsaa’ota oromoo mooraa qabsoo bilisummaa oromoo fi gurmuun qabsaa’ota oromoo diinni isaa tokkichi TPLF ta’uu hubachuun akka qabsoo oromoo gara fuula tokkootti deebi’u abdii guddaa qabaachuu keenya ibsina . kana yeroo jennu kan carraa baqattummaa ilmaan oromoo muudachiisuun biyyoota garaa garaa keessattigochaan gara jabinaa gubachuu fi qalamuu akkasumas rasaasaa fi galaanaan nyaattamuu kan muudachiise sirna abbaa irree mootummaa wayyaanee ta’uu hubachiifna.
- Tokkummaan keenya dhukkuba vaayrasii diina keenyaa ta’uun hubachuun bakka jirruu tokkummaa keenya akka jabeeffannu saba keenya hubachiisuu barbaanna.
Jaarmaya Tokkummaa Baqattoota Oromoo ABO Yaman
Gadaan gadaa Tokkummaa fi Bilisummaati !!!!!!!!!
Ebla18/04/2015


text:
****
Waan Tokko ifatti walhubachiisuu feesisa: Uummatni Oromoo Gaaffilee baroota dheeraaf gaafachaa tureef deebii argate hin qabu, garuu Namootni dhuunfaa ykn gareen muraasni rakkoolee dhuunfaasaanii kanneen akka mana-jireenyaa, aangoo, maallaqaafikkf argatanii jiraachuu malu.
Qabsoon sabaa akka walootti waan barootaaf dhabne, qabeenya saamamne, mirga-namummaa sarbamne biyya abbuummaan keenya keessatti awwaalame kabachiisuuf iilmaan Oromoo aarsaa waloo kafalaa hardha gahan. Gootota qaalii heddutu itti kitimame, inni waggoota dhibbaa olii haaturu baruma shanan darbanuitti Qarreewwan, Qeerroowwan, Maanguddoonni fi Jaartoleen kuma 6 ol wageema lubbuu kafalanii, kaan ammoo qaama-hirdhatee, ammas Ilmaan Oromoo Kuma-9 ol manneen hidhaa Oromiyaa keessatti daraaan adda addaa irragahaa jira.
Mee of haagaafannuu:
Akkuma gubbatti tuqe, namootni ykn gareen faayidaa muraasa argatan irra deddeebiidhaan yeroo dubbatan, “Oromoon Aangoo argatee jira” jedhu. Oromoon erga aangoo argate maliif Oromiyaa qoqqooduun barbaachise? Taayyeen abbaa barbaade arrabsaa oolu kabajamee Jawar maaf kabaja dhabe, Baqqalaan maaf kabaja dhabe, Dawud maaf kabaja dhabe, akka biyyattiitti yeroo ammaa mana hidhaa hunda keessa ilmaan Oromoo qofa maaliif olguutee iddoon hanqatee hanga M/Btti hifhuu geechiseree?
Oromoon aangoo qaba yoo tahe, Ilmaan Oromoo hordofamanii adamfamanii mana hidhaatti osoo guuramaa jiran ilmaan Nafxanyootaa kan akka Suyyum Tashoomee, Taammiraat Nagaraa inumayyuu qallaba Masara Mootummaa keessaa safaramuuniif garaa guuttatanii miidiyatti bahanii ilma Oromoo akka dhuunfatti arrabsuu bira darbanii Ummata Oromoo akka sabaatti arrabsaa kan oolan, Ummata Oromoo akka bineensaatti akka nama nyaatutti fakkeessanii arrabsaa kan oolan osoo seeraan hin gaafatamin, Seerri ilmaan Oromoo qofa hidhaa kabachiifamu isa kam? Seerri ilmaan Oromoo qofarratti hoojatu eenyutu tume?
Kana dabalatee yaadota biroo hedduu kaasuun ni danda’ama.
Walumaagalatti, Ummatni keenya kaa sabaatti, akka walootti waan qabsaayeef, waan aarsaa heddu kafalaa as gaheef hanga ammaatti waan qabatamaa takkaayyuu hin arganne. Gaaffiin Afaan Oromoo hin deebine, Gaaffiin daangaa Finfinnee hin deebine, Gaaffiin abbaa biyyummaa hin deebine, Gaaffiin hirmaannaa siyaas-diinagdee fikkf tokko gadi hin tuqamne.
haatahuu garuu, Sirni garee jijjiiramaa ofiin jedhu kun erga dhufee booda gariin faayidaa muraasa jenne san argatee, gariin ammoo jarri Afaan oromoo dubbata waan taheef keenya ilaalcha jedhuun ummanni keenya miira caldhisee dhageeffachuu keessa seenus hayyoota Siyaasaa akka Baqqalaa Garbaa, Jawar fa’a dabalatee Qeerroon biyyattii hedduun jijjiiramichi kan ummatni qabsaayeef akka hindhufin hubatanii yaadota mormii calaqqisiisan kan hidhamanii, kaan ajjaafamanii, kaan doorsifamaa turuun ifa.
Haaluma akkasii keessatti hawaasni keenya haalota isaaf mijateen Hanqinnoota jiru, Rakkoolee irragahaa jiru, Gaaffilee ijoo isaaf deebii akka deebisu, ilmaansaa siyaasaaf jecha hidhaman akka gadi lakkisu Mootummatti mufii qabu calaqqisiisaa turee jira.
Mootummaan ammoo deebii Faallaa kallattii ummatni eegaa tureen dhiisee bifa humnaan sodaachisuu, hidhuu, doorsisuuf Ajjeessuutiin ggaaffii ummataa ukkaamsuuf humna qabu fayyadamuu filannoo waan godhateef yeroo ammaa Ummatni Oromoo Golee Oromiyaa hundarra jiru guutuun obsa fixachuu ifatti agarsiisaa jira.
Sabni waloon obsa fixate waloon qabsaaya. Qabsoon waloo ammoo humna akka qilleensaa waan fedhe buqqisu/sochoosu akka uumamu godha. Kanammoo Sabni Oromoo waggoota sadi dura qabatamaan argee jira waan taheef Faayidaan waloon qabsaayuu, waloon falmachuu, waliif tumsuu, waliin dhaabbachuu maal akka tahe qaamni biraa ykn hayyuun tokko akka hubachiisu hin barbaachisu.
Kanumaadha, Hiriirri guddichi Boru Oromiyaa Guutuu keessatti waamames, waloodhaan kaanee akeeka waloo keenya haa kabachiifannuu jechuurraa akka tahe wal-nama hin gaafachiisu.
Hiriira Kanarratti:
– Haqni Artistii keeny Jaalatamaa Hacaaluu akka bahu waloon gaafachuu
– Hayyoota Siyaasaa fi ilmaan oromoo Manneen hidhaa keessatti beelaan dhumuuf jedhaniif deebiin hatattamaa akka kenname
– Sabni Oromoo ni riphe malee hin bittinnoofne ykn hin facaane waan taheef Gaaffileen sabni aarsaa itti kafale hatattamaan akka deebii argatan fikkf gaafachuudhaaf
Haqa QabnaTokkummaan FalmannaTarsiimoon MasakkamnaNi injifanna!


text:
Finfinnee,Guraandhala 5/2013(TOI)- Hoomaa Awwaannisaa naannoolee saditti mudate ittisuuf hojjatamaa jiraachuu, Ministeerri Qonnaa beeksise.
Hoomaa Awwaannisaa naannoolee Oromiyaa,Kibbaafi Somaleetti mudate ittisuuf hojjatamaa jiraachuu, Ministeerri Qonnaa beeksiseera. Daarektarri eegumsa biqilaa ministeerichaa,Obbo Balaayinaa Nugusee Hoomaa Awwaannisaa Keeniyaarraa ka’uun bahaafi Kibbaa Oromiyaa,Naannoo Kibbaafi Somaleetti mudate ittisuuf keemikalli biifamaa jira jedhan.
Yeroo ammaa kana hoomaan Awwaannisaa naannoo Oromiyaa,Arsii,Arsii lixaa,Gujii,Gujii lixaafi Godina Booranaa,naannoo Kibbaa,Oomoo Kibbaatti akkasumas kibba Somaleetti mudateera jedhan.
Naannoo hoomaan Awwaannisaa mudateetti ogeeyyoonni mootummaa federaalaarraa ergaman naannoolee waliin ta’uun hojii ittisaa hojjachaa akka jiran himaniiru.
Fuldurattis giddugaloota farraa midhaani kanneen akka Awwaannisaa to’achuu dandeessisan Kombolchaa,Dirree dhawaafi Arbaa miinciitti banuuf karoorfamuu himaniiru.


text:
Tafsiira Suuratu As-Sajdah-Kutaa 2
Aangoo Rabbii olta’aa
Mee samii fi dachii ilaali! Samiin akka gonbisaa guddaa eelee irratti qadaadame (gonbifame) fakkaatti. Dachiin diriirtu uumamtoota ofirratti baadhattuudha. Samii fi dachii jidduu uumamtoota ajaa’iba too’anna fi kunuunsa guddaa barbaadantu jira. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa samii, dachii fi wantoota isaan lamaan jidduu jiran uumuun akkanumatti hin dhiisne. Kana irra, takka takkaan isaan too’ata. Arshii ol olta’uun wantoota Isaa gadi jiran hunda too’ata.
“Dhimma hundaa samii irraa gara dachiitti qindeessa. Ergasii guyyaa hammi isaa akka isin lakkooftaniitti waggaa kuma ta’e keessatti gara Isaatti olbaha.” Suuratu As-Sajdah 32:5
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa dhimma uumamtootaa samii irraa gara dachiitti qindeessa. Garii isaanii ni duroomsa, garii immoo ni hiyyoomsa. Garii ni gammachiisa, garii immoo gammachuu dhoowwata, garii ni jabeessa, garii immoo ni xiqqeessa. Garii olkaasa, garii immoo gadi buusa. Rizqiis ni buusa. Ajajni Isaa samii irraa gara dachiitti bu’a. Kanaafu, dhimma uumamtootaa ni qindeessa.
“Ergasii guyyaa hammi isaa akka isin lakkooftaniitti waggaa kuma ta’e keessatti gara Isaatti olbaha.” Kana jechuun ergasii dhimmi kuni Guyyaa hammi isaa waggaa kuma ta’e keessatti gara Rabbii ol baha.[1] Guyyaa tokko keessatti dhimmi samii irraa gara dachiitti bu’uun ergasii gara Rabbii ol baha. Guyyaan kuni akka lakkoofsa namootatti waggaa kumaan wal qixxaa’a.
“Suni beekaa wanta mul’atuu fi hin mul’annee, Injifataa, Rahmata godhaadha.” Suuratu As-Sajdah 32:6
Kana jechuun suni Khaaliqa dhimma addunyaa guutuu qindeessudha, wanta ija irraa dhokatu, wanta nafseen dhoksitee hunda beekuudha. Ammas, Inni wanta ijji agartuu hunda Kan beekudha. Inni Abbaa humnaa hin injifatamneedha. Gabroota Isaa mu’mintootaaf rahmata kan godhuudha.[2]
“[Rabbiin] wanta uume hundaa kan tolchee fi uumama namaas suphee irraa kan jalqabeedha. Ergasii sanyii isaa bishaan dadhabaa baafamee irraa godhe. Ergasii isa sirreessee ruuhii Isaa isa keessatti afuufe. Dhageetti, argituu fi qalbiis isiniif taasise. Xiqqoma galateefattu.” Suuratu As-Sajdah 32:7-9
“[Rabbiin] wanta uume hundaa kan tolchee fi uumama namaas suphee irraa kan jalqabeedha.” Kana jechuun wanta hundaa haala sirriin kan uumee fi bareechisee Rabbii olta’aadha. “uumama namaas suphee irraa kan jalqabeedha.” Kana jechuun nama jalqabaa abbaa ilma namaa kan ta’e Aadamiin suphee irraa uumuu jalqabe.[3]
“Ergasii sanyii isaa bishaan dadhabaa baafamee irraa godhe.”
Kuni Qur’aanni Kalaama (Dubbii) Rabbii olta’a akka ta’e kan agarsiisuudha. Sulaalah jechuun wanta tokko keessaa wanta filatamee baafamee ykn luqqifameedha. Fakkeenyaf, lixii keessaa rifeensi ni baafama ykn ni luqqifama. Dhangala’oon saalaa dhiira keessaa dhangala’u hundi dhangala’oo dubartiitin walitti hin makamu. Kana irra, dhangala’aa baay’ee xiqqaatu dhangala’aa dubartiitiin walitti makamuun nama ta’a. Dhangala’oo dhiiraa kana keessa isparmatozowaa miliyoonatti lakkawamantu jira. Isparmatozowaa kanniin keessaa isparmatozowaa tokko qofatu killee uruun seena. Isparmatozowaan hafan hundi ni du’u. Killee dubartii uruun seenu hin danda’an. Kanaafu, isparmatozowaa miliyoonatti lakkaawaman keessaa isparmatozowaan tokkichi waan filatamee baafameef sulaalah jechuuni dandeenya.[4] Isparmatozowaan seeli hormaataa dhiiraati.
“Ergasii isa sirreessee ruuhii Isaa isa keessatti afuufe.” Foon, kutaalee qaamaa, hidda dhiigaa sirreesse fi guutee ruuhi uume itti afuufe. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa qaama namaa erga uumee sirreessee fi guutee booda ruuhi uumee malaykaa erguun itti afuufa. Ergasii namni jiraataa lubbu qabu ta’ee garaa haadhaa keessaa baha.
“Dhageetti, argituu fi qalbiis isiniif taasise. Xiqqoma galateefattu.” Kana jechuun yaa namoota! Qananii dhageetti fi argituu kan sagalee, bifa, maalummaa wantootaa fi namoota ittiin addaan baafattan, qananii aqlii kan kheeyri fi sharrii, wanta fayyaduu fi miidhu ittiin addaan baafattan isiniif godhe. Wanta isin qananiiseef xiqqoma Gooftaa keessan galateefattu.[5]
Kitaabban wabii:
[1]Tafsiir Muyassar-415, Tafsiir Sa’dii-767
[2] Tafsiir Muyassar-415
[3] Tafsiir Muyassar-415
[4] Tafsiirul Aayaatal Kawniyata Fiil Qur’aanil Kariim Jiildi 3 fuula 57-62, THE QUR’AAN AND MODERN SCIENCE Dr.Zaakir Naayik, fuula 39
[5] Tafsiir Muyassar-415


text:
Godinaalee Oromiyaa Adda Addaa keessatti Hiriirri Mormii Geggeessamaa Jira: Jiraattota
WAASHINGITAN, DIISII — Godinalee Oromiyaa garaa garaa keessatti har’a hiriirri mormii geggeessamuu isaa jiraattonni nuuf ibsanii jidran. Akkuma kanaan Godina Qelleem Wallaggaa, aanaa Hawwaa galaan, Godina shawaa lixaa aanaa Baakkoo Tiibbee, Horroo Goduruu magaalaa Shaambuu irraa namoota dubbisnee jirra.
Horroo Guduruu magaala shaambuu keessatti uummati konkolaataa sukkaara fe’atee magaalattii dhaa ba’aa ture dhaabsisuuf yaalii godheen lubbuun namaa baduun gabaasamee jira.
Gama biraan godina Horroo Guduruu wallaggaa magaalaa Shaambuu keessatti konkolaataan sukkaara fe’atee deemaa tokko magaalaa dhaa akka hin bane uummataan dhaabsisamuu isaa jiraattonni dubbatanii jrian.
Sukkaarri fe’ame kun kontorbaandii waan ta’eef ba’uu hin qabu jechuu dhaan dura dhaabbannaa uummati godheen humnoonni ittisa biyyaa dhukaasa bananiin lubbuun nama tokkoo darbuu jiraataan magaalaa shaambuu ibsanii jiran. Angawoonni godinattii garuu deebii kennuuf fedhii hin agarsiisne.


text:
Dhaabbanii mootummootaa gamtoomanii dhimma ijoolewanii irratii hojjatu UNICEF bulchiinsaa naannoo affaar keessatii lola taasifamaa jiruun walqabatee hagayya 5/2021 manoonii 200 du’uu isaaniif isaan keessaas 100 ijoollewwaan ta’uun isaanii akka isaa yaaddesee ibseeraa.
Lollii Affaar fi Tigraay keessaatti babalchaa deemaa jiru ijoollewwaniif badiinsaa akka ta’e kan himee ibsii UNICEF kun, Tigraay keessatii namoottan qe’e iraa buqa’anii beelaaf saxilamanii gargaarsaa barbaadan 400 000 keessa 160,000 ijoollewwan akka ta’an himeera.
Namoottan miiliyoona 4 naannoo Tigraay, Affaarii fi Amaaraa keessa jiraniif akka gaggaarsaa nyaataa atattamaa barbaachisuu kan hime ibsii kun, namoonii 100,000 dhiyeenyaa kana warren akka haaraatii rakkinaaf saxilamaniidhaa jeheera. Kan keessaa Namoonii miiliyoona lamaa bakka isaanii irraa warren buqa’aniidha.
Ji’oottan 12n dhufan keessa Tigraay keessatti ijoojlewwan hirdhinaa midhaan nyaataa lubbuudhaaf sodaachisaa ta’eef saxilaman dacha 10n akka dabaluu kan hime ibsii UNICEF, waajiraalee mootummaa naannoo fi qaamoolee gargaarsaa biroo waliin ta’uudhaan garee bakka irraa bakka irratti deemee gargaarsaa fayyaa fi nyaataa kennan Itiyoophiyaa kaabaa keessati bobbaasuu isaa beeksiseera.
Rakkoon walwaraansaa kan falaa argachuu danda’u gareewwan wal lolaniin qofan akka ta’ee kan ibsee UNICEF gareen hunduu gargaarsa namoomaa mijeessuudhaaf dhukaasa akka dhaaban gaafatee kamiinuu caalaa gareewwan lola irra jiran ijoollewwaniif akka eegumsaa taasisan waamichaa dhiheessera.


text:
Sadaasa 09 Waadaa Qabsoo Haaromsachuudhaan Haa Yaadannu !
(SQ- sadaasa 9/2019)
(Ijoo Dubbii ABO – Sadaasa 09, 2019)
Har’a guyyaan Sadaasa 09 bara 2019. Sadaasni 09 seenaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo (keessattuu seenaa Sochii Dargaggoota Oromoo/Qeerroo) keessatti iddoo ol’aanaa qaba. Waggoota 14 dura Sadaasa 09 bara 2005 ture kan Dargaggootni Oromoo yaamicha Dhaaba isaanii Adda Bilisummaa Oromoo irraa taasifameef owwaachuudhaan maqaa “Fincila Diddaa Gabrummaa/FDG” jedhuun ifatti Warraaqsa Bilisummaa bifa haaraadhaan dhoosan. Tahiinsi ykn. seenaan guyyaa sanaas akkuma tasaa guyyuma sana lafaa ka’ee waan mudate miti. Addi Bilisummaa Oromoo Diddaa Ummataa Karaa Nagaa (Civil Disobedience) irratti Ummata barsiisee ijaaruudhaan Qabsoo Bilisummaa isaa irraa bal’inaan hirmaachisuuf yoo xiqqaate waggoota shan (5) sana dura turaniif xiyyeeffannoo ol’aanaa itti kennee irratti hojjete. Manneen barnootaa ol’aanoo, caasaalee mootummaa kan gara garaa fi murnoota hawaasaa adda addaa keessatti hojiin Ummata dammaqsuu fi ijaaranii Qabsoo Bilisummaatti hirmaachisuu bal’inaan hojjetame.
Hojii sanatu milkaawina, injifannoo fi guddina argamsiisaa deemee Sadaasa 09, bara 2005tti Fincila Diddaa Gabrummaa/FDG ifatti dhoose. Fincilli/Sochiin seena-qabeessi sun jalqaba kan dhoohe barattootaan tahus hatattamaan birmannaa murnoota hawaasaa (Qonnaan bultoota, barsiisota, daldaltoota, artistoota, hojjettoota mootummaa …kkf) hundaan dabaalamee akka ibidda saafayaatti Oromiyaa waliin gahee sirna mootummaa Abbaa Irree raase. Sochii sanaan akka maleetti kan rifate dursaan mootummaa Abbaa Irree kan yeroosii (Muummichi Ministeeraa Mallas Zeenaawwii) rifaatuu isaa dhokfachuu hanga dadhabutti gahee sochii sana maqaa bubbee hamaa galaana irraa “Tsunami” jedhamuun beekamuutti fakkeessee irraa dubbachuun isaatis hin dagatamu.
Fincila Diddaa Gabrummaa/FDG gaafas ifatti labsamee dhoohetu ibidda dikee seene tahee takka riphee waan dhaame fakkaachaa, takka belbelaa yeroo irraa yerootti moyxannoo kuufachaa fi qaramaa deemee Ebla bara 2011tti ammoo boqonnaa haaraya kan Ijaaramuu Qeerroo Bilisummaa Oromoo maddisiisetti tarkaanfate. Ijaaramuun Qeerroo Bilisummaa Oromoo ammoo Diddaan Ummataa Karaa Nagaa (Civil Disobedience) Ummatni keenya Bilisummaa isaatiif taasisu caalaatti qindoominaa fi naamusa, akkasumas, itti fufiinsa (continuity) akka qabaatu taasisee jijjiirama har’a mul’atu kana fide.
Warraaqsa seena-qabeessa Sadaasa 09 bara 2005 dhoohee yeroo dheeraaf deeme sana keessatti Sabni keenya wareegama guddaa baase. Ilmaan Oromoo goototaa fi qaroo hedduutu lubbuu isaanii itti wareege. Hedduutu qaamaa itti hir’ate. Jireenya namootaa fi maatii hedduutu manca’e. Sun hundi adeemsa Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti gatii Bilisummaadhaaf baafamaa turee fi har’as baafamaa jiru keessatti ilaalama.
“Success has many fathers, but failure is an orphan” jedhu Faranjootni. “Mo
hiinsa ykn. milkaawina namoota hedduutu itti Abbaa tahuu fedha. Kufaatiin garuu yatiimaa (Ilmaan maatiin irraa dhuman) dha.” akka jechuu ti. Yaada kana waa malee hin kaasne. Har’a akkuma argaa fi dhagahaa jirru namootaa fi murnoota hedduutu jijjiirama har’a mul’atu kan Qabsoo Bilisummaa Saba keenyaatiif akka injifannoo guddaatti ilaalamu kanatti Abbaa of fakkeessuuf wixxifatu. Hanga yeroo dhihootti garuu sochii seena-qabeessa Sabni keenya tarsiimoo Diddaa Ummataa Karaa Nagaa (Civil Disobedience) Dhaabni isaa Addi Bilisummaa Oromoo kaa’eef hordofuudhaan taasisaa ture sana akka Ummata ficcisiisuu, wareegama hin barbaachisneef ummata saaxiluu, harka namaatiin ibidda qabachuu …kkf.tti ibsuudhaan duulli olola farra qabsoo irratti banamamuudhaan Addi Bilisummaa Oromoo ittiin balaaleeffatamaa turuu isaa taajjabbii guddaadhaan yaadanna. ABO fi Abbaan Qabsichaa (Sabni keenya) garuu maaliif maal akka gochaa turre waan beeknuuf ololootaa fi gochoota farra qabsoo sanaan osoo duubatti hin deebi’in harka wal qabannee sadarkaa har’a jirru irra geenyee jirra. Bakka irraa kaane beekna. Bakka kaaneefis hin dagannu. Kanaafiti ololli gantootaa fi ayyaan-laallattootaa yoomuu mogolee nu hin buusne, hin buusus. Dhiichisni miiraa fi mirqaana yerootiin guutames nu macheessee nu hin dogoggorsine, nu hin dogoggorsus. Akkanaan as geenye.
Har’a Sadaasa 09 bara 2019 irraa waggaa 14 of duuba deebinee Sadaasa 09 bara 2005 dura haala ture oggaa yaadannu seenaan qabsoo hojjenne akka Sabaattis tahe akka Dhaaba Adda Bilisummaa Oromootti kan itti boonnu dha. Wareegamni baasne ulfaataa tahus gatii Bilisummaa keenyaaf baasne waan taheef ittiin boonna. Haa tahu malee, har’as galma kaaneef kan wareegama ulfaataa sana itti baasnetti ni dhihaanne malee hin geenye. Bilisummaan Saba keenyaa hin mirkanoofne. Ba’aan qabsoo nu irraa hin buune. Wareegamnis nu irraa in dhaabbanne. Kanaaf, Sadaasa 09 guyyaa seena-qabeessa Fincilli Diddaa Gabrummaa Saba keenyaa itti eegale waggaa kudha afraffaa (14ffaa) isaa oggaa yaadannu galma keenya sana gahuuf haala amma keessa jirru keessatti qooda nu irraa eegamu hunda akka bahannu waadaa keenya haaromsachuudhaan tahuu qabaan dhaamsa Adda Bilisummaa Oromoo ti.
Injifannoo Ummata Bal’aaf !


text:
Waraanni waraana Shaabiyaa (Eertiraa) Matakkal keessatti dubartoota Oromoo nagaa ajjeese” jedhe ABO’n
Keelloo: Waxabajjii 19,2021
Akka addichi jedhutti odeeffannoo jiraattota naannoo sanaa irraa argateen odeessa kana bira gahuu eeruudhaan “Sanbata guyyaa har’aa (Waxabajjii 19, 2021), ganama Waraanni Mootummaa Ertiraa (Shabiyaa) fi Rayyaa Ittisa biyyaa (RIB) Ethiopia waliin ta’uudhan Lola karaa Matakkal bananii jiru. Waraanni Ertiraa Lola kanarraa baqate Dubartoota sadii fi Daa’ima tokko Godinaa Matakkal aanaa Dibaaxee ganda Caancoo Bultuma Assaggee jedhamutti ajjeesan.” Jechuun ibse.
“Maqaan Dubartoota ajjeefamanii kan nu gahe:
1. Aadde Burtukaan Olaanaa fi daa’ima ishee
2. Aadde Daraartuu Roobaa
3. Aadde Addisee Haayiluu” jechuun maxxansa isaa har’aan ABO’n hubachiisee jira.
“Akka jiraattotni naannoo nuuf mirkaneessanitti Dubartootni kuni jiraattota sivilii naannoo sana jiraatan yammuu ta’u kan ajjeefaman utuu gabaa deemanii ti.” Jechuudhaan jiraattoota meesha maleeyyii, Dubartoota nagaa lafa gabaa dhaqanitti ajjeefamuu isaanii ibseera.
“Yaaddoo guddaan qabnu loltootni Ertiraa Lola irraa baqatan yeroo hundaa ummata sivilii ajjeesuu, saamuu fi reebuu isaanii Oromiyaa fi Benishangul- Gumuz keessatti itti fufaa dhufuu isaa ti.” Jechuunis yaaddoo qabi addichi ibsateera.
“Ummatni keenya ala jirtan Lammii keessan dhoksaadhan harka loltoota biyya ambaa fi ajjeestota gartuu biyya bittu tiin dhumaa jiruuf sagalee akka taatan deddeebifnee isin gaafanna.” Jechuudhaan hawwaasa Oromoo addunyaa irra jiraniitti ABO’n dhaammateera.


text:
Seenaa Finfinnee Keessaa Waan Muraasa Oromoon Wal Barsiisu Qabu July 18, 2017Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Africa, Finfinnee, Finfinnee Karri Shani, Oromia, Oromo, The Capital City of Oromia, Why do the Oromo Resist the Finfinnee (Addis Ababa) Master Plan?
trackback
Seenaa Finfinnee Keessaa Waan Muraasa Oromoon Wal Barsiisu Qabu
Abbaa biyyummaa Oromoo hubachuuf Finfineen kan Oromoo ta´uun isaa shakkiin hin jiru, kana seeraa fi seenaan hardhallee borullee itti gaafannu ta´a. Kanaaf kana duuba Oromoon bakkoota kana qayyabatee itti dhimma bahu koreen ni labsiti.
i. Cabiinsa Halagaa Dura Ilmaan Oromootu Finfinnee Bulchaa Turan Madda Seenaa Irraa
1. Caffeen Tuulamaa kan bulaa turte gooticha Oromoo Tufaa Munaan ta`uu
2. Birbirsa fi Manni Gullallee kan bulchaa ture Qajeelaa Dooyyo
3. Teechoo kan bulchaa ture Guddataa Araddoo
4. Boolee Kan bulchaa ture Shubu Ejersaa
5. Boolee Bulbulaa kan bulchaa ture Soraa Lomee
6. Kolfee kan bulchaa ture Axale Jatanii
7. Qaraniyoo/Dalattii kan bulchaa ture Jamo Dabalee
8. Jarsaye kan bulchaa ture Galatee Ashate
9. Yakkaa kan bulchaa ture Abeebee Tufa
ii. Karra Shanan Finfinnee
1. Karra Qirxi – karra gara kaaba geessu
2. Karra Qoree – karaa Jimmatti geessu
3. Karra Allo- Karaa Walloo/Daseetti nama geessu
4. Karra Qaallu/Qaallitti- karaa Bsiooftuutti nama geessu
5. Karra Gafarsaa- Gara dhiyaatti nu geessu
iii. Bulchiinsta duraanii keessatti akkaataa onoonni wal qoodan akka armaan gadiiti:
a. Ona Caffee Tumaa
1. Finfinnee – Hora saawwan gullallee fi galaan araabaa turan amma bakka Filwuha jedhamu ssana.
2. Hurufa Boombii- Bakka maqaan ammaa jaanmedsaa, Embasii Egypt, Hospitaala minilik, bakka qubtuma waraanaa isaanii godhatan dha.
3. Dirree Caffee Araaraa- Bakka amma Yuniversity kilo jaha/sidist kilo/, Hospitaala Yakkaatiti 12 jedhamu dabalatee fi naannoo isaa jiru dha.
4. Dhummuggaa – bakka amma Ginfillee jedhamu irra ture.
5. Keelloo Masqalaa- Bakka amma kilo yuniversity kiiloo Afur jiruu, parlaamaa, Bataskaana qiddist Maramii, fi qiddist Sillasee, bakka amma baasha waldeechilot jedhamu, fi bakka amma xiyyit beet jedhamu.
6. Tulluu Heexoo Diimtuu – bakka amma masaraan mootummoota habashaa jiru, taboti gabrelii jiruu, buufata polisaa 6eessa fi bakka baahitaa jidhamu.
7. Dhaka Araara – Bakka amma fit berr, bakka police garaj jedhamu, bakka amma hooteelli sharaatan jiru, bakka etege mask jedhamu, fi bakka amma hoteelli hilton jiru.
8. Qarsaa- kun ammoo bakka amma kasanchis jedhamu irraa kaasee haga xizzit bet jedhamutti ammata
9. Awwaaroo- bakkuma amma awwaaroo jedhamu dha
10. Hulluuqo kormaa- bakka amma bataskaanni esxifanos jedhamu jiru, bakka amma masqal addababay jedhamu, fi bakka amma raas birru safar jedhamu ammata.
11. Hora finfinnee- bakka amma filwuha jedhamee beekamu, bakka mana masaraa mootummaa isa lammaffaa fi awwaaree dabalata.
12. Dolloo Biddeena – bakka amma baqlo beet,gotaraa fi walloo safar jedhamu
13. Dabaso – bakka amma lagahar mashulakiyaa jedhamu.
14. Haada Amma – bakka amma teelee Garaje, bataskaana carqos jedhamu jiru kana turan.
b. Ona birbirsa yaa´i goroo
1. Waddeessa – bakka amma pizassaa, charchar godanaa, fi araadaa giyorgis jedhamu kana
2. Maarama Birbirsa – bakka amma bataskaanni gorgis jiru
c. Ona qarsaa
1. Hurufa Raaree – bakka amma buufati konkolaataa dhaabbatu, bakka amma raas ganamee safar jedhamu fi addisuu mikaêl dabalatu dha.
2. Sokorru – Bakka amma hospitaala Amanu´el jiru, bakka amma dhaabbii midhanii(ehil baranda), masalamizaa, fi kuas meedaa jedhamu ammata.
3. Sulula garbii – Bakka amma taklahymanot fi cid tara jedhamee beekamu ture,
4. Garbi – bakka amma sangaa tara fi ambaxxa makkalakayaa jiru sana dha,
5. Qarsaa – bakka amma markaatoo jedhamu, amerikaan gibbii, fi masgiida Anuwaar isa gudda fi naannoo isaa dabalata.
6. Baro Kormaa – bakka amma gollaa mika´el, ras tasamma safar, hospitaala xiqur ambassaa, fi bakka waajirrii dhimma daangaa cehuu (imegrashin) jedhamu ammata.
7. Dache Golbaa – bakka amma addis katamaa jedhamu kana
d. Ona gullallee ykn mana Gullallee
1. Adaamii- bakka amma bataskaanni rufaa´el jedhamu jiru, sameen mazagajaa, fi sameen total jedhamn fi naannoo ishee ammata
2. Didiimtu – bakka amma shogolee jedhamee beekamu ammata.
3. Qaallee – Bakka amma askoo jedhamu
4. Fiichee – Bakka amma dahannoo xaliyaani ykn xaliyaan mishig jedhamu.
5. Kattaa – ammas kattaa jedhaama
6. Burayyuu – Bakka amma burrayyuu, fi gafarsaa jiru dha,
7. Harbuu Irreechaa – bakka amma raas hayiluu safar jedhamu
e. Ona Abbichu
1. Burqaa Ejeree – Bakka amma enxooxxoo kidana mirat jedhamu, fi bakka amma Imbasiin faransaay irra qubatee fi naannoo isaa.
2. Baddaa Ejersaa – Bakka amma Iyyasuus ras kaasaa safar jedhamu
3. Huruma – Bakka amma Imbaasiin Faransaz, Xalizaani fi bataskaanni Aabboo jedhamu jiru ammata
f. Ona xiixaa (enxooxxoo)
1. Haxxee laalii – bakka amma shiroo meedaa fi enxooxxoo maramiin jiran fi naannoo isaa ammata
2. Muujjaa – bakka amma shiroo meedaa jiru keessatu itti waamama.
3. Waayyuu – bakka amma qacanee madanalam jedhamu ture
4. Karaa Qorxii – bakka amma balay yallaqaa mangad jedhamuu fi samen bar jedhamu ammata.
g. Ona ekkaa
1. Burqaa Qorichaa – Bakka amma yakkaa mika´el xabal, laga qabbana, fi lga daadhii jiran dabalata
2. Karaa alloo riqicha – Bakka amma Imbasiin engiliz, Imbasiin Jarmany, fi Imbasiin Raashaa jiran dabalata.
3. Harbuu – bakka amma gurd shoolaa jedhamu dha
4. Kotabee – Ammas kotabee jedhama
5. Doqaa Booraa – Bakka amma haya hulat mazoriyaa jedhamu dabalata
h. Ona Boolee
1. Garjii – Ammas garjii dhumaan beekama
2. Bulbulaa – Ammas Bulbulaa dhan beekama
3. Warra ganuu – Ammas warra ganuun beekama
i. Ona Teechoo
1. Golboo – bakka amma Marqos, warshaa qadaaddi (qorkii), qaallitti, qeeraa, gofaa jedhaman ammata.
2. Lumee – bakka amma bataskaana yooseef jiru kana dabalata
3. Laaftoo Tumtuu – bakka amma bunnaa bord jedhamu ammata
4. Jaajaa – bakka amma biheere tsigee jedhamu ammata
5. Tulluu ejersaa – bakka amma hannaa marizaam jedhamu ammata
6. Tulluu dheertuu – bakka amma gofaa beetamangist jedhamu ammata
7. Baaboo – bakka amma addisuu qeeraa jedhamu dabalata
8. Sammuu Gullallee – bakka amma meettaa darichaa jedhamu ammata
j. Ona Caffee Annanii
1. Caffee muudaa – Bakka amma manni murtii ol aanaa jiru (lidataa) ammata
2. Harbuu – Bakka amma meksikoo, mana barnoota tagbaara id jiru, mana adabaa finfinnee, bakka saar bet jedhamu, bakka geejjaa safar jedhamu, mana barnootaa dajjaa baalchaa, bakka oomisha dhugaatii wazin xajji, bakka oomisha kokaa kollaa dabalata,
3. Harawaa – bakka amma oomishini haadaa jiru ( qaacaa fabrika) jedhamu dabalata.
k. Ona Jaarsayu
1. calcali – bakka amma sar bet jedhamu dabalata
2. Mardee – bakka amma arogee awropilan marefiza, midir xor, ganda tolasaa, fi raphii jedhaman ammata
3. Bakkanniisa – bakka amma makkaanisaa jedhamee waamamu dha.
l. Ona Kolfee
1. Daalattii – bakka amma qaraniyoo jedhamee waamamu,
2. Labu – bakka amma siga meeda, taxaq xor safar jedhamu ammata
3. Xaro – bakka amma axanaa taraa fi faxino darash jedhamu
Comments»
- 1. Obbo Edao Odaa Boru Eenyu Turani? Pure, selfless and multi-genius | OromianEconomist - July 25, 2017
-
[…] and brought up in Finfinnee. He and his family are among the survivors of indigenous Oromo of Finfinnee. He lived in Moscow, London (Camden Town) and Tennessee […]


text:
Filannoon Prezidaantummaa Amerikaa kan waggaa dhuftuu utuu hin ga'in dura yaadi uummataa walitti qabame deebisanii filatamuu prezidaant Obamaa fi oduu gammachiisaa fi hanga tokkos gaarii hin qabatee ba'e.
Lammiiwwan Amerikaa waa'een hegeree isaanii isaan yaachisaa jira. Walakkaa dhaa ol kanneen ta'an biyyattiin keessumaa gama dinagdeen daandii sirrii hin taane qabattee jirti jedhu. Lammiiwwan biyyattii gam tokko haala dinagdeen yeroo ammaa itti jiruuf prezidaanti Obama komatu. Dinagdeen Ameerikaa sadarkaa yaaddessaa irra ga'uun dogoggora bulchiinsa duraanii kan preizidaant Georg W Bush kanneen jedhan illee ni jiran.
Qorannaaleen waaltaalee uummataa adda addaa irraa walitti qabaman hagi tokko prezidaant Obaman dorgommii prezidantummaa kan waggaa dhuftuu injifachuuf qaanqeen abdii jiraachuu yoo mul'isan, kaan immoo hagas abdachiisaa ta'uu dhiisuu mala jedhu.
Garee Paartii Ripaablikaanotaa irraa dorgomtoonni prezidaantichaa sochii eegalanii jiru. Yaada uummata hanga yoonaa walitti qabame irraa hubachuun akka danda'ametti, bulchaa Masaachuseets duraanii Mits Romniin qabxii walitti dhiyeenya qabuun dorgomaa jiraachuu irraan kan hafe kanneen biroon hagas prezidanticha waan yaaddessan miti. Gabaasa guutuu MP3 tuquu dhaan dhaggeeffadha


text:
Karoora daldalaa ykn kan qabeenya keessanii qopheessuu
Karoora yeroo hatattamaa
Karoorri yeroo hatattamaa qabamuu isaa mirkaneessaa. Karoorri yeroo hatattamaa kun isiniin, maatii keessan, fi daldalli keessan yeroo balaa fi isaan boodas eegamaa akka ta'uuf gargaara. Karoora yeroo hatattamaa keessatti maaltu haammatamuu akka qabu qajeelfama waliigalaa argadhaa.
Waa'ee karoora yeroo hatattamaa uumuu caalmaatti hubachuu
Nageenya gamoo ykn kan qabeenya keessan eeguu
Daldalli dhuunfaa tarkaanfiiwwan nageenya fudhatamaa murteessuu barbaachisa. Gamoo keessaniifis filannoo tarkaanfii nageenya qaamaa dabaluu isin barbaachisa.
- Yeroo qorannoo yakkaa keessa abbootiin daldalaa fi qabeenyaa yeroodhaaf gamoo isaanii keessa akka buufataniif ni hayyamamaaf.
- Balbaloonni nageenyaa dhaabbatoon biizinasii kan daldalaa irratti akka fe'amuuf (installed) ta'uuf hayyamamanii jiru.
- Hayyamni ijaarsa gamoo ni barbaachisu.
- Yeroowwan sa'a hojiitti karaa foddaawwaniitiin argiiwwan banamoo akka ta'aniif balbaloonni nageenyaa banamanii turuu qabu.
- Balbaloota naanna'an irratti mallattoowwan ykn fakkiiwwan hin hayyamamu.
- Haala naannoo ijaarsa gamoo keessanii jiru ilaalcha keessa galchaa. Kanneen akka ujummoo ykn mukaa caccabaa kan rakkoo qaqqabsiisan ykn gubachuu danda'an dhabamsiisaa ykn qulqulleessaa. Kaampaanii kan baraarsaa keessanii waliin haasa'uudhaan poolisiin keessan kan ammayyoome ta'uu isaa fi poolisiiwwan baraarsaa keessanii hagam akka ta'e hubachuu keessan mirkaneessaa.
- "online cloud service" irratti garagalcha kan dookumantootaa fi waraabbiiwwan eliktiroonikii fe'uu (fakkeenyaaf: Dropbox, Google Drive) fi/ykns hard-kophii isaa gara buufataa (off-site location) fiduu.
- Hanga horii fi cheekiiwwan buufata irraa jiruu yarsaa.
- Ibsa waantota barbaachisoo ta'anii foddaa irraa fageessuu.
Nageenya Dhuunfaa
Namoonni daldala isaaniitiif nageenya dabalataa barbaaduu akka danda'an hubanneerra. Yoo kampaanii nageenyaa waliin hojjechuu kan filattan ta'e, maaloo hojjetoota hayyama nageenyaa qaban qofaa qacaraa. Isaan kun namoota kanneen inshuuraansii mataa isaanii qabaatanii fi leenjii leenjii argatanii dha.
Waldaa Daldala Xixiqqaa Magaalaa Minneapolis
Waldaan Daldala Xixiqqaa kan Magaalichaa gaaffiiwwan waliigalaa abbootii qabeenyaa fi qabeenya-daldalaa ta'an waliin waa'ee qophiiwwan dursa-qorannaa yeroo yakaa taasifaman, yeroo qorannoo fi danbiiwwan naannootti taasifaman ilaalchisee ni keessummeessa.
Waldaa Daldala Xixiqqaa Magaalichaa Quunnamaa
Poolisiin Inshuuraansii kan inni fayyadu
Poolisii keessan kan Dipaartmentiin Daldala MN hubachuu fi/ykn kampaanii baraarsa keessanii waliin walhubannaa dhibaman hiikuudhaaf isin gargaaruu danda'a.
Giddu gala Tajaajila Maammilaa Daawwadhaa
Bilbila 800-657-3602 (Naannoo Twin Cities metro ala jiraataniif)


text:
Muddamsii daangaa Itiyoophiyaa fi Sudaan irra turee yeroo ammaa kan laaffatee ta'uus humnootiin Sudaan daangaa Itiyoophiyaa ce'anii seenuun lafa qabachuu isaanii ministriin dantaa alaa Itiyoophiyaa beeksisee jira.
Weerara Sudaan kan kan leellisan namoonni siyaasaa fi waraanaa kan Sudaan jiraatan iyyu, naannoo sanaa fi Itiyoophiyaa keessa tasgabiin akka hin jiraanneef kanneen fedhan qaamnii sadaffaan akka jiran akkasumas dhiibaa kan jiran ta'u dubbii himaan ministrii haajaa alaa Itiyoophiyaa Ambaasaaddar Dinaa Muftii ibsanii jiru.
Gabaasa Mallaskaachoo Ammahaa ergee Caqasaa.


text:
WAYYANEEN GALAANA saba oromoo kana erga gaafa irreechaa irraa rifattee, hardha gaafa AWWAALCHA GOOTICHA OROMOO KOLONEL H/ ALIYYII CIRRIIs dabalattee jennaan . kana booda akka jireenyi ishee itti dukkanayee , XAYYAARAAN OROMIYAA keeysaa waan itti dhufuuf deemuu , ciisa dhabdee hordofuu eegaltee jirti………
”
ALIYYI CIRRII HARDHALEE NI JIRA. HANGA NU DHIISTANII NURRAA BAQATANII BAATANITTI NUS ISIN HIN DHIISNUU…..”
WAYYANEEN GALAANA saba Oromoo kana erga gaafa irreechaa
WAYYANEEN GALAANA saba oromoo kana erga gaafa irreechaa irraa rifattee, hardha gaafa AWWAALCHA GOOTICHA OROMOO KOLONEL H/ ALIYYII CIRRIIs dabalattee jennaan . kana booda akka jireenyi ishee itti dukkanayee , XAYYAARAAN OROMIYAA keeysaa waan itti dhufuuf deemuu , ciisa dhabdee hordofuu eegaltee jirti………


text:
Magaalaa dassee dabalatee aanootii zoonii walloo kibbaa jala jiran keessattii raawwachiiftonnii filannoo waan ojii isaanii dhaabaniif galmaa’umsa filatootaa irratii rakkina uumuu isaa paartileen mormitootaa beekkisisaniiru.
Waltti qabaan Paartilee magaala dasseetii dorgomanii kan ta’an Mangiistuu amadee aakk VOAti himanitii, warrii filannoo raawachiisan kan ojii dhaaban kaffaltiin Boordii filannoo iraa argachaa turan waan gargar citeefi.
Booridii filannoo Itoophiyaatti itti gaafatamtuu dhimmaa walquunnamitii kan ta’an Soliyaanaa shimalis, sababa kafaltii dhabuutiin namoonnii ojii isaanii dhaaban jiraachuu isaanii hin beeknu , garuu namootan filannoo raawwachisa kumaatamaan lakkawamaniif of eeggannoodhaan kaffaltii kennuun waan barbaachisuuf kaffaltiin turuu hin danada’a jechuun isaanii beekameera.


text:
ykn jibba #AbdiiRaggaasa
ykn jibba hoggantoota Oromoo ykn jibba #KFO
ykn #ABO
qofaa miti. Jibbi BILXIGINNAA jibba Oromummaa, jibba bilisummaa Oromoo, jibba tokkummaa Oromoo, jibba Oromoo fi Oromiyaati. Kun immoo siyaasa summaawaa sirna mootoota Itoophiyaa durii kanneen akka Haylesillaase, Minilik irraa kaasee as gaheedha. BILXIGINNAAn sirna dur Oromoo irratti dirqiidhaan fee’uun olaantummaa sirna durii san Oromoo irratti mirkanneessuuf hojjachaa jiru.
Summiin Siyaasa BILXIGINNAA kan salphaatti ilaalamu miti. siyaasni BILXIGINNAA siyaasa Minilik kan jaarraa 20ffaatin tokkuma. Lamaanuu jibbi isaanii namootaa dhuunfaa waliin otoon hintaane, #Oromoo
fi #Oromiyaa
waliini. Lafaa fi lafee Oromoo waliini. Kuni garbummaa akka salphaatti ilaalamu miti. BILXIGINNAAN Itoophiyaa kabachiisuf maqaa Oromoo fi Oromiyaa jettu dhabamsiisun kaayyoo isaanii kan duraatii. Kana itti jiraniis. Siyaasni isaanii kan saba bal’aa haamilee cabsuun gaadi’ee duubatti hambisuun warra kaleessa dursee hatee of dhaabe qofa Jiraachisuudha. Oromoon Oromummaadhan miidhame,akka Oromootti gurmaa’us ta’ee socho’uun sirna BILXIGINNAA keessatti yakka. Kunimmoo fafa guddaadha. Gufuu guddaa Oromummaa danquuf dhaabatedha.
Farra sabboontootaa, Farra bilisummaa, Farra Oromoo fi Oromiyaa diina Ummata Oromooti kan jennu sababaa malee miti.
Waaroo salphinaa
Tan sabaaf rakkinaa
Tan surriin hanqinaa
Way BILXIGINNAA tana!
Related


text:
OdeeyfannooUncategorizedUSA
Doonald Traamp biyyoota Labsii magaalaa Al-QUDS irratti inni baase morman irraa deeggarsa ni dhaaba jechuun sodaachise
Prezdaantiin Ameerikaa Doonald Traamp magaalaa Al-QUDSI magaalaa guddoo Isra’eel jechuun beekkumtii kennuun ni yaadatama. kanuma hordofuun labsii isaa kana biyyoonni Addunyaa balaleefataniiru. Dhaabbanni Mootummoota Gamtoomaniitis labsii isaa kana balaleeffatuun guyyaa boruu labsii isaa kana kuffisuuf kora Ariifachiisaa kan waame yoo tahu, biyyoota labsii isaa kana mormuun sagalee dhoorkatan irraa Ameerikaan gargaarsa irraa ni kutti jechuun kan sodaachise tahuu ibsi white house irraa Arba’aa hardhaa bahe ni addeessa.
Traamp ibsa isaa kana irratti ” Biyyoota sagalee Ameerikaa mormuun sagalee kennatan ni ilaala” jechuun kan dhaadate tahuu Rooytersi gabaaseera.


text:
Addi Bilisummaa Oromoo fi Koongiresiin Federaalawa Oromoo Manni-maree Federeeshinii Itiyoophiyaa haga filannoon waliigalaa geggeessamutti mootummaa taayitaa irra jiruuf akka yeroon aangoo dheeressamuuf murtii Gumiin Qorannoo Heeraa dhiheesseef raggaasisuu mormuudhaan kaleessa ibsa waloo baasanii jiran.
“Murtiin Manni-maree Federeeshinii yeroo bulchiisaa mootummaa dheeressuuf dabarse, gochaa seeraa alaa ti,” jedha ibsi paartiileen mormitootaa lamaan waliin baasan.
Kana irratti Namoon Itti-gaafatamaa Sab-quunnamtii Adda Bilisummaa Oromoo, Obbo Qajeelaa Mardaasaa dubbisee jira.
Gaaffii fi deebii guutuu caqasaa.


text:
Dhimmi Biqiltuuwwanii Nu’iif Dhimma Miidhaginaa Qofaa Miti, Dhimma egereeti, Dhimma Amantummaati, Dhimma Aadaati, Dhimmaa dinagdeeti, Biqiltuu Jechuun Nu’i, Nu’i Jechuun Ammoo Biqiltuudhaan Ala Waawuu Miti.
Ergaa Mummicha Ministiraa Doktar Abiyyi Ahimad Wixata Adoolessa 22/2011 guyyaa dhaabbii biqiltuu akka biyyaalessaatti adeemsifamu ilaalchisuun ergaa dabarsan.
Finfinnee Adoolessa 20/2011 /TOI/ Baroota hedduuf samii Itiyoophiyaa jalatti kan wal harkaa fuudhamee faarfamaa ture ‘jiituu biyyaa koo’ kan jedhuu haqa har’aa yadaloo ijoollee keenyaa, guraa keenyaaf yaadannoo yeroo hundaati.
Kaleessa haqaa fi dhara kan ture, har’a garuu dilbii fi didhaa ta’ee qalbii lammii Itioophiyaa hundaa keessa marmaara.
Dhugaa
dha! Biyyi keenya jiituu turte. Har’a garuu miti.
Sababnisaa abbootiin keenyaa kan nuuf tursiisan nuti ammoo dabaree keenya dhala keenyaaf hin tursiisne.
Nutis jiidhinaa fi miidhagina magariisummaashee yaadanoodhaan firoomsinee galfata nyaanneerra.
Faaruuwwan keenya qofa utuu hintaane afoola keenyaa keessatti biyyi keenya bosonaan akka guutamte jedhaa nutti himani.
Bineensota afoolawwan keenya keessa jiran har’a naannawa keenyatti hin argannu.
Dhimmi biqiltuuwwanii nu’iif dhimma miidhaginaa qofa miti. Dhimma egereeti. Dhimma amantummaati. Dhimma aadaati. Dhimma dinagdeeti. Biqiltuu jechuun nu’i. Nu’i jechuun ammoo biqiltuudhaan alaa waawuu miti.
Jijjiirama haalli qilleensaa irraa kan ka’e gammoojjummaan babal’atee biyyi keenya balaarratti kuffisuu bira darbee asxaa maqaashee hanga ta’utti ga’eera.
Waggoota 40 darbanitti qofa ongee kokkofalchiisaa nu rukutuun midhaan nyaataan of danda’uuf qabsoon taasifnu qormaata keessa galcheera, lammiilee keenya utubaa kabajaarraa gadi buusee hirkattummaarra kaa’eera.
Waqtiiwwan roobaa walbuusuudhaan lageen olloota keenyaafillee ga’aa turan hir’ataa, burqaaleen keenya dhabamaa, baddaan, gara baddaa dareetti , badda dareen gara gammoojjiitti jiiramuudhaan itti fufiinsa egeree keenyaatti balaa fuullesseera.
Fuulduree egeree keenyaa matuma ilkaanuma keenyaan folloqsinee, kan turee diignee akka hinturree taaneerra.
Magaalonni keenya gama tokkoon aara warshaa fi konkolaattotaatiin, faalamu, gama biraatiin ammoo biqiltuuwwan keenya akkaa aduu sadi’iitti ibiddaan nyaatamanii dhumaa jiru.
Magaalonni keenyaa bakka qubannaa ta’uun hafanii bakka jireenyaa akka ta’aniif magaalota bosona uffatan ta’uu qabu.
Mudhii keenyaa hidhanee, hidhoonni hojjennu dhaqdhaqiidhaan akka hinguutamnee fi hanqina bishaaniin dheebotaa, dhamaatii keenya gatii dhabsiisaa jira.
Harka keenya harka keenyaan muraa didhaan gaabbii keenyaa hedduudha. Didhaan keenya kun nu onnachiisee miira ni dandeenya jedhu nutti horee, gara xurree magariisummaa keenyaa nu mil’achiisedha.
Didhaa qofaa yoo taane garuu iyyi keenya kan hinxumuramne foolii bishaanii qofa kan ta’uudha.
Haroowwna keenya bakka qabatanii turaan gadhiisaa, kanneen tokko tokkoo ammoo bakka turanirraa baqataa kanneen biroo gogsaa jiru. Gaddi keenya cimaa ta’a.
Laggeen akka Haromaayaatiin immimmaan cobsine maddii keenya irraa utuu hinqoorre egeree haroowwanii fi laggeen keenyaa kanneen biroodhaaf gadda kaadhimaa borii keenyaa dimimmisiiseera.
Kanarraa ka’uun qabeenyaa qurxummii keenyaarratti qormaanni fuulleffateera.
Simbirroon haroowwan keenyarra qubatanii turan biyyattii gadhiisanii balali’aa, lubbuu qabeeyyiin haroowwan keenya keessa jiraatanis sanyiiwwan isanii badaa jira.
Imimmaan keenyaa ija keenyarraa qoorsuu fi iyya keenya gara faaruutti jijjiiruudhaaf eenyu nuuf haa birmatu? Dhukkubbii fi sisiqii keenyaaf dhidhiibduu fi wal’aanaan harkuma keenya.
Addunyaan manneen ajaa’ibsiifatan kan ijaaraman mukkeen biqiltuu biyyatti argamaniini.
Keessoo isaaniitti kan argaman hambaalee fi kitaabonni qulqulluun kan hojjetaman mukkeen itiyoophiyaanotaarraa ture.
Fakkiiwwan keenya, hambaalee fi meeshaaleen keenya hundinuu bu’aalee bosona keenyaati.
Angafoonni
keenya fuula irratti kalqanii fi barreeffamoonni garagaraa, foddaa fi balbaloonni
keenya bu’aalee bosona keenyaa turani.
Gochaaleen dhufaa darbee keenyaa bosona keenya cimsanii dharra’uu. Addunyaan magariisaa jalqabaa fi dhumaa waan hundaa keenyaati.
Cidhii fi gaddi keenya, sagannii fi salaatni keenya, dhalchuu fi du’uun keenya, waaqeffannaan duudhaa balabalaa keenyaa fi taphoonni keentaa illee mukkeen bosonaa keenyaa waliin firoomaniiru.
Jireenyi
keenya bosona keenya waliin kan walitti hidhatedha. Haphachaa adeemuun bosona keenyaa duudhaaleen
keenyaa akka haphataa adeeman taasiseera.
Araara, jaarsummaa, marii, seenaan aadaa keenyaa keessatti himannu gaaddisa mukkeenii jala jiru.
Laphee fi yaadannoo lammii itiyoophiyaa hundaa keessa, bosonni magaariisa keenya, bakka bu’oota gaarummaa, jaalalaa, nageenyaa, jireenyaa fi abdiiti.
Yaadannoo dhalataa baadiyyaa fi dhalataa magaalaa keessatti kan argaman firiiwwan bosonaa qaamolee aadaa keenyaati. Kan biraan yoo hafellee meeshaaleen muuziqaa keenya kan tolfaman bu’aa bosonaa irraati.
Akka aadaa keenyaatti waddeessi tokko kufuun kufaatii muka tokkoo utuu hintaane mallattoo kufaatii nama guddaa tokkoo maanguddoo tokkooti.
Biyya
keenyatti jireenyi lammiilee keenyaa hedduu bosonaa fi bu’aa bosonaarratti kan
hundaa’edha.
Firiiwwan bosonaa funaanuudhaan, baala bosonaa walitti qabuudha, bu’aalee bosna muruudhaan, bu’aalee bosnaa gara meeshaalee garagraatti jijjiiruudhaan, gurguruudhaan jireenya isaanii kan bu’uureffataniidha.
Maddeen
Sharafa alaa biyyattii ijoon kallattiinis al kallattiinis bu’aalee bosonaa waliin kan walitti hidhate
dha.
Bosonnii fi bineensonni bosonaa keenya maddaa bu’uraalee galii tuuriizimii keenyaa, faayaalee boqonnaa ijaa keenyaa, duudhaa aadaa fi amantaa keenyaati.
Akkumaa kanaan dura jennu biyyi kun kan abbootii keenyarraa dhaalle qofaa utuu hintaane, dhaloota keenyaaf wabii ta’uushee yaaduu qabana.
Nutis
dabree keenya dhaloota ittaanutti yommuu dabarsinu gammoojjummaa, gubaa, ongee
fi dhaqdhaqqii ishee waliin akka hintaane hojii manaa keenya hojjechuu qabna.
Uwwisni bosonaa biyya keenyaa akka dandamatu taasisuudhaaf galama ga’uu egeree amanamummaa keenyaa eeggachuu, aadaa keenya dagaagsuu, diinagdee keenya cimsuudha.
Biqiltuu biiliyoona afur dhaabuuf yommuu kaanu egeree, amantaa, aadaa fi dinagdee keenyaaf jennee hidhanne ka’uu kenya dabalata.
Ummanni kaabaa, Kibbaa, Bahaa Dhihaa kaka’umsi argisiise mual’ata kana akka hubate mul’isa.
Mul’ata akka biyyaatti jiru kana milkeesuuf hanga ammaatti hirmmaannaa ashaaraa magariisaa lafa qabsiisuuf taasifame biqiltuuwwan biiliyoonatti lakkaa’amu dhaabneerra.
Wiixata Adoolessa 22 guyyaa dhaabbii biqiltuu biyyaalessaati, guyyaa tokkotti biqiltuu miiliyoona 200 dhaabuudhaan galmaa addunyaa ni ceena.
Ganni kun darbuun dura biqiltuuwwan biiliyoona afur dhaabuudhaan galma kaa’ame ni geenya.
Milkaa’ina kana fiduudhaaf waajjiraaleen ministeerotaa, hooggantoonni naannolee, abbootiin amantii, hojjettoonni buufata misooma biqiltuutti argaman, hayyoonnii fi ogeessonni biirolee qonnaa, ogeesonni og-barruu, komediyaanonni, itti gaafatamtoonni miidiyaalee fi gaazexessitoonni, daldaltoonnii fi korporeshiniiwwan guguddaan dargaggoonii fi daa’imman konkolaachistootaa fi dafqaan bultoonni gahee bakka bu’iinsa hinqabne bahataniif maqaa koo fi maqaa mootummaa FDRItiin galateeffachuun fedha.
Dhimma biyya tokkootiif, tokko taanee kaayyoo tokkoon yoo kaane kan nuti dadhabnu akka hinjirre milkaa’inni ashaaraa magaariisaa ragaadha.
Biyya
keenya bosonni irraa haphataa jiru uwwisuudhaaf akkuma kaane biyya keenya
nageenyi, jaalallii fi dhiifamni itti haphataa jiru tokko taanee kanas uwwisuu
qabna.
Biqiltuu biiliyoona afur Ganna tokkotti dhaabuu yoo dandeenye, qajeelfamoota biyyaalessaa barbaachisoo afran: nageenya, dhiifama, jaalalaa fi tokkummaa dhaabuu fi guddisuun humna nu hinlaaffisu, Gonkumaa!
Guyyoota
hafanitti biqiltuuwwan dhaabne eeguudhaan, kunuunsuu fi firii dhaaf
dhaqqabsiisuuf dhaabuu qofaa utuu hintaane guddisuu akka dandeenyullee haa
argisiisnu.
Biqiltuun, saba, afaanii fi siyaasa hinqabu.
Biqiltuu hundi kan hunda keenyaati. Hojiin hojjennes kan hundumaati. Kunuunsii fi eegumsi isaas garaagartumma kanneen hundaa darbuudhaan hojiirra ooluu qaba.
Adoolessa
22 hundi keenya duulaan ba’uudhaan, biqiltuuwwanis qixaan dhaabuudhaan,
ashaaraa magariisaa keenya lafa haa qabsiisnu. Har’as boris haa dhaabnu.
Itiyoophiyaan carraaqqii ijoollee isheetiin hortee, kabajamtee, badhaatee bara baraan haa jiraattu.
Rabbi Itiyoophiyaa fi ummatashee haa eebbisu.
Adoolessa 19 bara 2011


text:
Breaking news ! hatattamaan lubbuu lammiilee balaa irra hanbisuuf waliif daddabarsa.
## Oduu ammaa NISSA (waajjiiraa tika mootummaa keessa nu gahee)
##hatattamaan lubbuu lammiilee balaa irra hanbisuuf waliif daddabarsa.
##Oromoon hunduu odeeffannoo kana argachuu qaba.
## Humni adda mootummaa Impaayera Itiyoophiyaa ajjeechaa sukkaaneessaa raawwachuuf leenjii xumuree guyyoota afur dura magaalaa guddittii finfinneetti akkasumaas magaalootaa adda addaa keessaati bobbasuu maddi odeeffaannoo keenyaa NISSA keessa nu akeekaan..
Humnoonni kun tarkaanfii lammiiwwaniirratti fudhachuuf tooftaa namoota kadhatanii jiraataniif bakkee bulan hin qabnee fi daandiiwwan magaalootaa irra jiraachaa jiraan fakkeessuudhaan bobbasaaniruu.
Humni adda kun guyyaa kallattii lammiileen daandii irra jirtan hundumaa sa’aa 8.00 galgalaa akka lakkoobsaa biyyaatti daandii irraa funaanuu dhaan namootaa leenjii fudhaatan saamichaa,hidhaa fi ajjeechaa sukkaneessaa, fudhataan kanaan bakka buufamu.
Daandiiwwan magaalaa finfinnee halkan sa’aa 8:00 booda humnootaa NISSA bobbaasee kanaan dhuunfatamuu.
Halkan guutuu kadhataa fakkaachuun lammiilee daraaruu f tarkanfii adda addaa fudhachuuf qophii erga eegalanii guyyootaa afur darbeera.
Jiraattoonni, miseensoonni dhaabilee siyaasaa akkasumaas hoggantooti dhaabaa moormitootaa ofeeggannoo cimaa akka taasifamuu dhaamsi maddaa odeessaa kana irraa nu gahee ni addeessaa.
Namootaa daandii jirtan fakkaachuun halkan konkoolaataa Taaksii,konkoolatootaa dhuunfaa , mana jireenya fi baakkootti namoonni baayinnaan hin jireetti isiin dubbisuuf yaalan irraa akka ofeeggatu dhaamsi darbeera.
Mootummaan impaayera Itoophiyaa siyaasaan uummataa amansiisuu dadhabuurraa jiraattoota magaalaa irraatti haaloo bahuuf murtoo fudhatee dhaa. PP filannoo bara kana gaggeeffamuu jeequumsa baakkootti adda addaatti babaldhisuu dhaan biyyiitti nageenya fi tasgabbii dhowwatani filmaataa uumamaatti abdiin eegaa jiruu dabsuuf tattaafii taasifamuu ta’uu sabaaf sablamoonni hubannoo gahaa qabachuu qabu.
Jeequmsaaf ajjeechaa mootummaan qinda’ee uummataa gooluuf keekameera uummattoonni ijaarsaa cimsuun nageenyaaf tasgabbii naannoo tikfachuun dirqamaa yeroon gaafatuudhaa.
Walumaagalatti mootummaan deeggarsaa uummaata hin qabnee abbaa irrummaatti ofi jijjiraa. Mootummaa amma jirusi abdii kutannoof uummaata biraatti fudhatamaa dhabuurraa kana ka’ee qabsaawootaa haqaaf lammiilee biyyaa sanaa akkuma sirnaa dhufaa darbaan dhiigaa dhangalaasuuf qophii xumurarra jiruu.
balaa uummatootaa qindeeffamee qolachuuf tokkummaan,ijaarsaa cimsuun, nageenyaaf ittisaa ummataa namootaa ofi keessaa muuduudhaan ofi ittisuun murteessaa dhaa.
Tooftaa namootaa harka qalleeyyii keessaatti jireenya injifachuu dadhabuu dhaan lammilee dandii irraa jiraachaa jiran fakkeessuun lammiilee ajjeesuuf karooraa kaahamee doomsuuf dammaqinsa hojeechuuf wal tiksuun dirqamaa oromoo hundaatti.
ማነዉ ዘረኛ?
Safuu dha kaa! የአማራ ሴቶች የአማራ ወሸላ አንሶሽ ነው ወይስ ይላል? አማራው Professor #ሞጣ_ቀራንዮ
ገጣሚ ሕሊና ደሣለኝ Hilina Desalgn “የማጀት ስር ወንጌል” መንጋ እና ውሻ ተብለን ተሰደብናል ጠቅላይ ሚንስትሩም አጨብጭበዋልና ይወረዱልን ያስባለ ግ


text:
Prezidaantiin Yunaaytis Isteetes Joo Baaydiin Kamiisa borii gita isaanii kan keniyaa Uhuuruu Keenyaattaa Waayit Haawuus keessatti simatanii dubbisuuf jiran.
Kunis Yunaaytiid Isteetes biyya ollaa Keniyaa taatee Itiyoophiyaa gama kaabaa keessatti walitti bu’iinsa uumamee keessaa kanneen harka qaban mara irra uggura ka’auuf ilaalaa yeroo jirtuutti.
Baaydiin aangoo prezidaantummaa eega qabatanii as hogganoota biyyoota Afrikaa Waayit Haawuus keessatti simatanii ennaa dubbisan kun kan jalqabaa ti.
Dubbii himtuun Waayit Haawuus Jeen Saakii ibsa baasan irratti, Deemookraasii fi mirga dhala namaa kabajsisuu, nagaa fi nageenya tarkaanfachisuu, dinagdee guddisuu fi jijjiirama qilleensaa ittisuu irratti yaalii gaggeeffaman kan ilaaleen aangawoonni lameen dubbatu.
kan yeroo yerootti jijjiiramuu prezidaantummaa gola naga eegumsaa kan Tokkummaa Mootummootaaf Keniyaan baatii keessa jirru Fulbaanaaf dabaree argattee gaggeessaa jirti.Yunaaytid Isteetes fi Keniyaan dhimmootii dinagdee fi nageenyaa akkasumas shoroorkeessummaa dura dhaabachuun walta’iinsa yeroo dheeraa qabaataa turan.
Rakkoon Itiyoophiyaa gama kaabaa keessaa hammaachaa dhufuu isaa irraa kan ka’e namoonni kuma hedduun ajjeefamanii, kanneen miliyoona hedduu ta’an gargaarsa dhala namaa eeggataa waan jiraniif jecha, bulchiinsii prezidaant Baaydiin tarkaanfii dhiibbaa geesisuu fudhachuuf ilaalaa jira.
Waraannii Itiyoopiyaa gaafa Wiixataa qabee kanneen humnootii Tigraay ofiin jedhan irratti haleellaa lafoo gaggeessuu jalqabuu isaa Addi Bilisummaa Uummata Tigraay (TPLF) beeksisee jira.
Baatii Sadaasa bara 2020 humnootii Fedeeraalaa Kan Itiyoophiyaa fi looltoota TPLF fiif amanamoo ta’an giddutti wal waraansii jalqabamuun ni yaadatama.


text:
Wirtuu - Mana Murtii Waliigalaa Oromiyaa
Manni Murtii Waliigalaa Oromiyaa dhimmoota heera mootummaa federaalaatiin naannooleef kennamanii fi Naannoo keenya keessatti raawwataman irratti aangoo dhumaa fi isa ol’aanaa kan qabu yoo ta’u, dhimmoota naannoo murtii dhumaa argatan irratti dhaddacha ijibbaataan murtii dirqiisiisaa ta’e kennuuf aangeffameera. Dabalataanis dhimmoota federaaalaa aangoo Mana Murtii Ol’aanaa Federaalaa jalatti kufan irratti aangoo bakka bu’iinsaa ni qabaata.
Keywords: appeal, Ethiopia, federal courts, cassation, Oromia, oromoo, mmwo, Supreme Court of Oromia, Oromia Courts, Manneen Murtii


text: Magaalaa guddittii godina Harargee lixaa magaala Ciroo iddoo lakk. 9 jedhamtutti jiraataan oromoo tokko galgala kaleessaa dhoksaan halkan balbala caphsanii mana itti seenuun ilmaanii fi haadha manaa biraa fuudhanii hidhattoonni wayyanee ajjeesanii ganama ar’aa reeffi isaa dirree irratti darbamee argameera maatiin isaa fi daa’imman isaa gaddaan liqimfamaniiru. Ummanni naannichaas yeroo ammaa sodaa guddaa keessa jiru. Guyya ar’aa araddaa 01 keessaa OPDO’n namoota walga’iif naannoo namni oromoo kun irraa ajjeefametti walitti qabanii nama ajjeese hordofneeti seeraaf dhiheessinaa tasgabbaa’aa jechaanii oolan. Aniis maalummaa nama ajjeefamee kana yeroon qoradhu namichi kun nama qabso oromoo keessatti gahee guddaa qabuu fi barana namoonni madrak akka filatan hubannoo hawaasaaf kennaa ture jechuun ajjeechaan isaas sababuma kanaf natti fakkaata jechuu hiriyaan isaa tokko natti hime


text:
Tafsiira Suuratu Qaaf-Kutaa 3
Kutaa darbe keessatti ragaalee du’aan booda kaafama agarsiisan erga dhiyeesse booda kutaa kana keessatti jechoota gaggabaaboon seena keessatti namoota sababa badii fi kufrii isaaniitiin addunyaa irraa xuruuraman dubbata. Itti aanse ragaa dabalata du’aan booda kaafama agarsiisu, eenyullee mormuu hin dandeenye dhiyeessa.
“Isaaniin dura ummanni Nuuh, warri Eelaa (Biirii) fi Samuud kijibsiisan. Aad, Fira’awnaa fi obboleyyan Luuxis. Warri Bosonaa, ummanni Tubba’i, hundi isaanitu Ergamtoota kijibsiisan. Kanaafu, wa’iid (zaachan) Kiyya ni mirkanaa’e.” Suuratu Qaaf 50:12-14
Qureeshota irraa mushrikoota kanniin dura ummanni Nuuh, warri Eelaa, Samuud, Aad, Fira’awna, ummanni Luux, warri bosonaa, Ummanni Tubba’i kijibsiisanii jiru. Hundi isaaniitu Ergamtoota kijibsiisanii jiru. Zaachan Rabbiin sababa kufrii isaaniitif isaanitti zaate isaan irratti mirkanaa’e.[1]
Akkuma kutaa darbe keessatti ilaalle suuran tuni dhimmoota lama kaafironni dinqisiifatanii fi morman dhiyeessiti: 1ffaa-Isaan keessaa Ergamaan nama ta’e isaanitti dhufu. 2ffaa-Qaamni isaanii erga badee booda Guyyaa Qiyaamaa qorannoo fi jazaaf kaafamu
Aayaanni (keeyyattoonni) armaan olii kunniin dhimmoota sadii of keessatti qabachuun dhufan:
Dhimmi 1ffaan-Ergamaan Rabbii Muhammad (SAW) seenaa ilma namaa keessatti Ergamaa jalqabaati miti. Isa dura ergamtoonni baay’een ummattoota garagaraatti dhufanii jiru. Kanaafu, Ergamaan nama waan ta’eef wanti nama dinqisiisu hin jiru. Sababni isaas, uumamtoota Isaa keessatti kuni seera Rabbii deddeebi’uu fi hin jijjiramneedha. Akkasumas, wanta ogummaan walitti galuudha. Osoo Ergamaan nama hin taane dhufe, isa erguun ogummaa guutuu faallessa.
Sila Rabbiin azza wa jalla namoota irraa Nuuhin, Huudin, Saalih, Muusaa, Haarun, Luux, Shu’ayb hin erginee? Ergamtoonni kunniin hundi namoota turan. Kanaafu, dinqisiifachuun maaliif barbaachisee?
Dhimmi 2ffaan-Namoonni Ergamaa Rabbii Muhammadin (SAW) kijibsiisan seenaa ilma namaa keessatti namoota jalqabaati miti. Isaaniin dura ummattoonni baay’een ergamtoota isaaniitii fi oduu Guyyaa Murtii kijibsiisan darbanii jiru. Dubbiin isaanii dubbii namoota Nabii Muhammadin (SAW) kijibsiisaniin wal fakkaata. Yaanni, nafsee fi qalbiin isaanii wal fakkaatu.
Sila isaaniin dura ummanni Nuuh, ummanni Huud, Ummanni Saalih, Fira’awnaa fi ummanni isaa, ummanni Luux fi ummanni Shu’ayb hin kafarree?
Dhimmi 3ffaan: kijibsiistoota jalqabaa keessatti seerri Rabbii, kufrii isaanii yoo itti fufan, adabbii fi balleessuun isaanitti zaatuu fi haalli isaan irra gahan adabbii itti buusu yoo ta’ee zaachaa kana isaan keessatti hojii irra oolchudha. Kunis kan ta’u yommuu haalli isaanii haala abdi murachiisu ta’uu fi balleessaan isaanii dachii keessatti baay’atuudha.
Namoonni Muhammadin (SAW) kijibsiisan seerri Rabbii kuni isaan irratti hojii irra kan oolu ta’a. Kanaafu, yommuu haalli isaanii haala abdii murachiisaa irra gahee fi dachii keessatti balleessaan isaanii baay’ate badiinsa isaanii haa eegan.
Garuu haalli mushrikoota Nabii Muhammadin (SAW) kijibsiisanii sadarka kana irra hin geenye. Kanaafi, Rabbiin adabbii wali galaa isaan hunda balleessu isaanitti hin buusne. Kana irra, isaan keessaa namoota dhuunfaa adabe. Dirree lolaatti diinota Isaa irratti waliyyoota Isaa gargaare.
Seerota Rabbii keessaa seera kana asitti dhiyeessuun kijibsiistootaaf akeekachisaa fi zaachadha. Yeroo haalli isaanii sadarkaa adabbiin wali galaa isaaniif malu irra gahu, Rabbiin akkuma ummattoota darban balleesse isaaniis balleessa. Seera kana isaan irratti hojii irra oolchu irraa kan dhiifamanii miti. Seerri Rabbii jijjirraa hin qabu.
Rabbiin azza wa jalla aayaata tanniin keessatti ummattoota saddeet sababa kufrii fi balleessaa isaaniitiin badan ni dhiyeessa. Ummattoonni kunniin Ergamaan Rabbii akkuma isaanii nama ta’u ni dinqisiifatan, dhimma Guyyaa Murtii kaafamu ni fageessan (akka hin danda’amnetti ilaalan).
1-Ummata Nuuh-ummata jalqabaa Nabii Nuuhin kijibsiisaniidha. Du’aan booda kaafamu ni fageessan. Kanaafu, sababa kufrii isaanitiin dachii irraa ni xuruuraman (ni badan).
2-Warra Rass (eelaa)-Ergamaan isaan keessaa ta’e isaanitti dhufuu fi oduu du’aan booda kaafamu dinqisiifachuu keessatti haalli namoota kanaas haala ummata Nuuh (aleyh salaam) ta’uun waan hin hafneedha. Ergamaa Gooftaa isaanii irraa dhufe ni kijibsiisan. Kanaafu, warra badan keessaa ta’an.
3-Samuud– kuni ummata Nabii Saalih (aleyh salaam) itti ergameedha. Ergamaan isaan keessaa ta’e isaanitti dhufuu fi oduu du’aan booda kaafamu dinqisiifachuu keessatti haalli namoota kanaas haala ummata Nuuh (aleyh salaam) kan ta’eedha. Iddoon jireenya isaanii lafa Arabaa irraa bakka Hijr jedhamtuudha. Yeroo ammaa مدائن صالح (Madaa’in Saalih) jedhamun beekkamti. Ummanni kuni Ergamaa isaanii ni kijibsiisan. Kanaafu ni badan.
4-Aad-kuni ummata Nabii Huud (aleyh salaam) ta’aniidha. Akkuma ummata Nuuh ergamaan isaan keessaa ta’e isaanitti dhufuu fi oduu du’aan booda kaafamu ni dinqisiifatan. Iddoon jireenya Aad lafa Arabaa irraa bakka Ahqaaf jedhamuudha. Ummanni kunis nabiiyyi isaanii waan kijibsiisaniif dachii irraa ni duguuggaman.
5-Fira’awna-asitti ummata osoo hin dubbatin Fira’wna qofa dubbate. Sababni isaas, ummanni isaa isa hordofu. Ilaalcha isaa malee ilaalcha biraa hin qaban. Osoo inni amane ni amanu turan. Inni ummata isaa hunda bakka bu’a. Yommuu jecha takka jedhu isaaniis ni jedhu. Fira’awnaa fi ummanni isaa Nabii Muusaa fi Haarunin waan kijibsiisaniif ni badan.
6-Ummata Luux-ummanni kuni ummata ganda iddoo galaana du’aa (dead sea) jirtu keessa jiraataa turaniidha. Ergamaa isaaniiti fi Guyyaa Qiyaamaa kijibsiisuu waliin badii fokkuu hojjachaa waan turaniif Rabbiin iddoo jireenya isaanii isaan irratti gadi garagalche. Balleessaa hamaa isaan balleesse.
7-Warra Bosonaa (As-haabul Aykati)-isaan kuni warra Madiyan jedhamuun beekkamu. Nabiyyiin isaanitti ergame Nabii Shu’ayb (aleyh salaam). Haalli isaaniis haalla ummata Nuuh, Aad, Samuuditi.
8-Ummata Tubba’i-Isaan kuni immoo Araba Yaman irraayyi. Tubba’i maqaa nama biyyoota Yaman hunda bulchaa tureef kennamuudha. Ummanni Tubba’is ergamaa isaanitti ergamee ni kijibsiisan.
“hundi isaanitu Ergamtoota kijibsiisan. Kanaafu, wa’iid (zaachan) Kiyya ni mirkanaa’e.”
Ummanni armaan olitti eeraman hundi Ergamtoota Rabbiin isaanitti erge ni kijibsiisan. Kanaafu, zaachaa fi adabbiin Rabbii isaan irratti bu’e. Zaachan kuni zaacha ergamtoonni Gooftaa isaanii isaan akeekachiisaa turaniidha. Kanaafu, dhugaa ta’ee argame. Warri beekumsa qabu ittiin gorfamu.[2] Wa’iid-zaachaa, itti dhaadachu, adabbii waadaa galuufi.
Jalqaba uumuu Kan danda’e lamuu deebisuun itti ulfaataa?
“Sila uuminsa jalqabaatiin ni dadhabnee? Lakki! Isaan uuminsa haarawa irraa shakkii keessa jiru.” Suuratu Qaaf 50:15
Uumama jalqabaa homaa hin turre uumuu dadhabnee jirraa? Ergasii erga badanii booda isaan deebisuu ni dadhabnaa?
Dhugumatti beekumsa Rabbii keessatti malee hundemaa uumamtoonni uumamuun dura kan hin jirre turan. Ergasii haala qadaa fi qadaraan walitti galuun uuminsi jalqabaa ni guuttamee. Kanaafu, uumama jalqabaatin uumamtoonni dhimma dhugaan mul’atan ta’an. Khaaliqni guddaan olta’e uumamtoonni kan hin jirree erga ta’anii booda uumama jalqabaa argamsiisu irraa dadhabee jiraa? Deebiin kanaa: Dhugumatti Khaaliqni uuminsa jalqabaa keessatti uumamtoota argamsiisu hin dadhabne.
Yeroo jalqabaa nama uumuu Kan hin dadhabne akkamitti lamuu isa uumuu dadhabaa? Lakki, kuni Isa hin dadhabsiisu. Garuu isaan dhimma du’aan booda kaafamuu ilaalchisee dhama’iinsaa fi shakkii keessa jiru.
Namoonni du’aan booda kaafamu kijibsiisan Rabbiin subhaanahu jalqaba uumuu akka hin dadhabne kan shakkanii miti. Garuu qabrii isaanii keessatti erga badanii fi bututanii booda uumiinsa haarawa isaan uumuu irratti Dandeetti Rabbii irraa shakkii keessa jiru.
Namoonni kunniin Khaaliqni uumiinsa jalqabaa keessatti kan hin dadhabne ta’uu yoo amanan, uuminsa lammataa (haarawaa) keessattis kan hin dadhabne ta’uu amanuun isaan irraa eeggama. Kuni wanta dirqamaan barbaachisuudha.
Wanta tokko jalqaba irratti uumuu kan danda’e, wanti suni erga badeen booda deebisee uumuu irratti danda’aadha.[3] Mobaayili jalqaba hojjachuu kan danda’e, lamuu hojjachuu ni dadhabaa?
Khaaliqni guddaan waan hundaa irratti danda’aa ta’e namoota jalqaba uumee ergasii lamuu isaan uumuu ni dadhabaa? Gonkumaa hin dadhabu. Kutaalee qaamaa xixxiqoo hunda dachii keessa badan tokkoon tokkoon walitti qabuun qaamatti deebisee qaama guutuu ijaarun akka ulaagaatti hin kaa’amu. Kana irra, qaama isaanii irraa haftee hin banne “Ajbu az-zanabi (lafee eegee)” jedhamtu gahaadha. Lafeen tuni lafee xiqqoo gara taa’aa irratti argamtuudha. Akkuma maniyyi (ispermii) xiqqaa irraa qaama guutuu kana ijaare, yeroo kaafamaas lafee xiqqoo tana irraa qaama guutuu ijaara.
Guduunfaa
✒Ummattoonni darban sababa Ergamtoota isaaniitii fi du’aan booda kaafamu kijibsiisaniif addunya tana irraa ni xuruuraman (ni badan). Guyyaa Murtii immoo adabbii san caalutu isaan eeggata. Kanaafu, namoonni sammuu qaban isaan irraa barnoota fudhachuun wanta isaan hojjatan hojjachu irraa of eegu.
✒Uumamtoota jalqaba uumuu Kan danda’e, erga badanii booda lamuu isaan uumuu ni dadhabaa?
✒Erga du’anii booda namoota lamuu uumuun wanta Rabbiin irratti ulfaatu miti. Baay’ee salphaadha. Qur’aana keessatti: “Inni uuminsa Kan jalqabu, ergasii deebisuudha. Suni (deebisuun) Isa irratti baay’ee salphaadha.” Suuratu Ar-Ruum 30:27
[1] Tafsiiru Muyassar-518 [2] Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 3/72-79[3] Tafsiiru Muyassar-518, Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 3/80-82, Tafsiiru Xabarii-21/420


text:
Vaayiresiin koronaa biyya ishee weeraruu dhaan dinagdee ishee gad bu’e irraa battala dandammachuuf kan abdatte Chaayinaan weerarrichi sadarkaa addunyaatti hammaachuun isaan kan ka’e lafa irra harkifachuun beekamee jira.
Meeshaawwan warren gama dhiyaa bituuf ajajanii turan hambisuun oomishi akka dhaabatu dirqisisee jira. Kaan isaanii kan akka meeshaa wal’aansa fayyaa fi maaskii oomishuutti jijjiranii jiran.
Xiinxaltoonni akka jedhanitti kun gara fuula duraatti namoonni hojii akka dhaabaniif sababaa ta’ee, baarattoota Yuniversitii eebbifaman kanneen miliyoona sagal ta’an hojii male hambisuu malae.
Addunyaan amma iyyuu Chaayinaa irraa Maaskii kan bitatu yoo ta’u guyyaatti hanga miliyoona 200tti oomishama.