text:
Sababootaa fi Furmaata Waliin Oduu Warra Duubatti Deebi’anii-kutaa 9.2
Kutaa darbe keessatti biifota Qormaata nabiyyootaa fi saalihoota garii irra gahu ilaalle jirra. Qormaanni hanga fedhe baay’atus Islaama irraa duubatti isaan hin deebisne. Har’as itti fufuun bifa qormaataa nama Islaama qabate irra gahu ni ilaalla. Tarii kuni Islaama akka qabannuuf jajjabeenna nuuf ta’a.
Bifoota qormaataa keessaa wanta Abdullah ibn Mas’uud qunnameedha. Guyyaa tokko sahaabonni Nabiyyii (SAW) bakka tokkotti walitti qabamanii akkana waliin jedhan, “Rabbiin kakanne! Qureeshonni Qur’aana kana kan ifa bahee isaaniif dubbifamu hin dhageenye. Eenyutu isaan dhageessisaa?” Abdullah ibn Mas’uud ni jedhe: “Ana” Isaanis ni jedhan, isaan sirratti sodaanna. Nuti nama gosa isa eegdu qabu barbaanna.” Innis ni jedhe, “Na dhiisaa, Rabbiin na eegati.” Abdullah Ibn Mas’uudis ganamaan yommuu Qureeshonni walitti qabaman Maqaama Ibraahima bira dhaabbate, Suuratu Ar-Rahmaan qara’uu jalqabe. Innis gara Qureeshotatti garagalee sagalee olkaase qara’e. Qureeshonnis wanta inni jedhu itti xinxallanii akkana waliin jechuu jalqaban: Mucaan Umm Abd maal jedhee?” Isaanis walitti deebisuun ni jedhan: Inni wanta muraasa Muhammad fide dubbisa.” Isaanis gara isaatti ka’anii fuula isaa irra rukutuu jalqaban. Innis hanga Rabbiin fedhe hanga gahuutti qara’u itti fufe. Fuula isaa miidhani osoo jiranu gara sahaabotaa deebi’e. Isaanis ni jedhaniin: Kuni wanta sirratti sodaannedha!” Innis ni jedhe: Dur caalaa amma diinonni Rabbii na biratti gatii kan hin qabne ta’an. Yoo feetan borus haala wal fakkaatan isaaniif bariisifadha.” Isaanis ni jedhan: Si gaha. Wanta isaan jibban isaan dhageesistee jirta.”
Tarii zinaan yakkuun wanti Aa’ishaa (radiyallahu anhaa) qunname wanta garmalee cimaa daa’iwwan qunnamuudha. Hanga bifa ishii jijjiruutti, namoonni oduu ishii walirraa fuffudhan. Humna cimaa beeksisa munaafiqotaatiin sahaabonni gurguddoon ni dhiibbaman. Hanga maqaa xurreessu guddaa kana irraa Rabbiin ishii qulqulleessutti, ishiin kana waliin ni obsite. Kuni gahuumsa nama daa’awaa godhuu hundaati. Maqaa xureessuu fi rakkoo cimaa lafa qabateef kan saaxilamuudha. Kanaafu, kuni ijjannoo isaa laamshessuu hin qabu, wanta dhagayuu fi azaa isa qunnamuuf jedhee da’awaa isaa dhaabu hin qabu. Isaaf namoota darban keessa fakkeenya gaariitu jira. Daa’in gadi dhaabbannaa fi ijjannoon isaa akka dabaluuf dhaabbannaa iimaanaa garii asitti nan kaasa:
Ustaaz Abdullah Mayranii Saalih kitaaba isaa “Al-Ibtilaa’u wa asarahu fii hayaatil mu’miniin kamaa jaa’a fil Qur’aanil Kariim” jedhu keessatti akkana jedha: wanti warra Fira’awnaaf sihrii hojjatanii fi warra boolloo qunname akka armaan gadi kanatti: Dhugumatti, aqiidaan qulqulluun qalbii keessatti hidda yoo qabate, humni sharrii fi diinummaa, bifoonni qormaata, rakkoo fi laalaa hundi hin hurgufu. Kuni saahirota Fira’awa irraa ni mul’ata yommuu isa irraa sodaachisaa fi zaacha qunnaman iimaana irratti gadi dhaabbatan. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Warri sihrii hojjattan kan sujuudan ta’anii kufan. Ni jedhan, “Gooftaa aalamaatti amanne. Gooftaa Muusaa fi Haaruun.” Fira’awn ni jedhe, “Osoo ani isiniif hin hayyamin isatti amantanii? Dhugumatti kuni jiraattota [magaalaa] keessaa baasuuf shira magaalatti keessatti baastaniidha. Gara fuunduraatti ni beektu. Harkaa fi miila keessan wal-faallessuun nan kukkuta, ergasii hunda keessanu nan fannisa.” Isaaniis ni jedhan: Dhugumatti nuti gara Gooftaa keenyaatti deebina. Mallattooleen Gooftaa keenyaa yommuu nutti dhufan isaaniitti waan amanneef malee homaafu nurraa haalo (gadoo) hin baatu. Gooftaa keenya! Obsa nurratti dhangalaasi, Muslimootas godhi nu ajjeesi.” Suuratu Al-A’araaf 7:120-126
Akkuma aayaata kabajamoo ta’an kanarraa nuuf ifa ta’uutti, saahironni Fira’awnaa Gooftaa aalamaatiif harka kennu fi Rabbiif gadi jechuu isaanii labsuu fi Tokkichummaa Isaa mirkaneessuun isaanii Fira’awnaaf balaa tasaa ta’e. Kabaja isaa ni kuffise, aangoo isaa ni sochoose, zufaani isaa ni hurgufe. Kanarraa kan ka’e dallansuun ni gubate, shiraan, ganuu fi humna abbaa irree fayyadamuun dhaabbata irratti too’annaa argachuuf carraaqe. Saahirota adeemsa isaanii ni morma, isaaf dhugaa ta’uu dhabuun, isarratti dhara yaaduu fi ajaja isaa keessaa bahuun isaan yakke. Ergasii adabbii fi salphinnaan isaan sodaachise. Harkaa fi lukaa muruun ergasii jirma teemiraa irratti isaan fannisuun isaanitti zaate. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Warri sihrii hojjatan sujuuda bu’anii “Gooftaa Haaruuni fi Muusaatti amanne” jedhan. [Fira’awnis] ni jedhe: osoo ani isiniif hin hayyamin isaaf amantanii? Dhugumatti inni hangafa keessan kan sihrii isin barsiiseedha. Dhugumatti, wal faalleessuun harkaa fi luka keessan nan mummura. Jirma muka teemiraa irrattis isin fannisa. Eenyu keenyatu adabbiin isaa garmalee cimaa fi turaa akka ta’e ni beektu?’ Isaaniis ni jedhan, ‘Ragaalee irraa wanta nutti dhufee fi Kan nu uumee caalaa gonkumaa si hin filannu. Wanta murteessitu murteessi. Ati jireenya addunyaa tana qofatti murteessita. Dogongora keenyaa fi sihrii itti nu dirqiisiste akka nuuf araaramuu Gooftaa keenyatti amanne. Rabbitu caalaa fi turaadha.’ ” Suuratu Xaahaa 20:70-73
Garuu saahironni Gooftaa isaaniitti amanan, warra amantii qulqulluu qaban ta’an, qalbiin isaanii haqaaf tan gadi jettu fi iimaanan misoomte taate. Iimaanni (amanuun) kuni nafsee isaanii keessatti tasgabbii dhangalaase. Sodaachisaa fi zaachaa Fira’awnaatti hin dhimamne, hin naanees, hin hurgufamnes. Fira’awnaaf gadi hin jenne. Isaaf harka hin kennine, beekumsaa fi yaqiina isaaniif dhufee caalaa isa hin filanne. Kana irra, humna isaa irratti ol’aantummaa agarsiisan, adabbii, qabaa fi abbaa irrummaa isaa akka salphaatti ilaalan. Haqaan gara fuuldura isaatti bahan. Dhugumatti, isaan mi’aa iimaanaa ni argatan. Kanaafu, Rabbii fi Ergamaan Isaa Muusaan addunyaa fi wanta ishii keessa jiru caalaa isaan biratti jaallatamoo ta’an. Kanaafu, harkaa fi luka isaanii mummuruu, isaan fannisuu, adabbii fi du’a waliin kufrii, badii fi ma’asiyaatti deebi’u caalaa iimaana irratti gadi dhaabbachuu filatan. (Nuti osoo harkaa fi miilli keenya cicciramee ergasii fannifamne iimaana dhiisnee kufriitti hin deebinu jedhan.) Rabbiin olta’aan dubbii isaan jedhan akkana jechun dabarsa:
“Isaan ni jedhan, ‘Miidhaan hin jiru. Dhugumatti, nuti gara Gooftaa keenyaatti deebina. Dhugumatti, nuti jalqaba mu’mintootaa waan taaneef Gooftaan keenya badii keenya akka nuuf araaramu kajeella.’” Suuratu Ash-Shu’araa 26:50-51
Kunoo akka kanatti nafseen gareen warra amananii rakkoo, dhiphinnaa fi adabbii qunnaman. Humna amantiitiin kana hunda irratti ol’aantummaa argatan. Qalbiin isaanii ollummaa Rabbii kajeelte, eeggumsa Isaas barbaadde. Qabeenya, faayaa fi wanta biraa fira’awni qabu irraa ni garagalte. Ergasii obsaanii fi mindaa abdachuun gara adabbii fi fannifamuutti qajeelan. Fir’awnis wanta isaanitti zaate hojii irra oolche. Kana keessatti tooftaa adabbii gara-jabeenyaan guuttame fi kabaja namummaa irraa fagaate ni hordofe. Ajjeechaa badaa isaan ajjeese. Ergasii jirma muka temiraa irratti isaan rarraase. Isaanis shahiidota ta’uun du’an. Rabbiin isaan irraa haa jaallatu.
Seera Rabbii itti fufaa ta’e keessaa tokko mu’mintoonni rakkoof, qormaataaf, shiraaf saaxilamuudha. Kunis iimaana isaanii qoruuf, mirkaneessuuf, akkasumas qormaataa fi balaadhaan warraa dhugaa fi sobaa ifatti baasuufi. Tarii qabaan warra boollaa bifa qormaata kanaa keessaa tokkoodha. Akkuma ifa ta’u, harka diinota isaanii garmalee dhara ta’an, daangaa darbitootaa fi balleessitoota amantii isaanii irraa akka deebi’anii fi dhiisan barbaadan keessatti gubamuun rakkoo fi du’aaf ni saaxilaman. Garuu mu’mintoonni akka gaaraatti iimaanaa isaaniitiin dhaabbatan. Kutaa itti aanu keessatti seenaa warra boollaa ni ilaalla, in sha Allah.


c: text/html

text:
Oromo New Brand t-shirt
$25.00
Mobile +2519- 29376704
Email: info@oromodesign.com
Address: Betel, Family Tower, Addis Ababa, Ethiopia
Dhaabbanni Keenya “Oromo Design” Uffata Aadaa Oromo Kamiyyuu Bifa Miidhagaa Taheen Biyya Addunyaa Kamirrattuu Babaldhisnee Dhiheessuudha Namoota Uffata aadaa barbaadan kamiifu biyya hundatti Dhaqqabsiisuu Kana malees Aadaa oromo bifa uffataatiin addunyarrati beeksisuufi Yeroo Dhihoo keessatti Dhaabbata uffataa kan aadaa oromo akka idi-addunyaati dhaabbata guddaa dhaabuudha. Kanaaf namoonni Bakka bu’iinsaan uffata Bifa jumlaatiin fudhattaniii gurguruu barbaaddan gatii madaalawaa taheen guutu idil-addunyaarratti hayyama fudhachuudhan gurguruu ni dandeessu . karaa toora sab-qunnamtii profile keenyaan nu argachuu dandeessu waliin ta’uudhaan aadaa oromo haa cimsinuu.
/Oromo Design/ Uffata Aadaa Oromoo Calaqqiisiisu Uffata Mimmiidhagoo Tahan Isiniif qabatee dhufee Jira Kanaafuu Namoonni Uffata Kana Bitachuu Barbaaddan Biyya Kamu Teessaani Bitachuu Dandeessu Oromo Design Wanti Adda Isa Godhuu Yoo Jiraate Biyya Kamiyyuu Teessaani Bitachuu Dandeessu / Europe, Asia, Canada, Australia, Africa Biyyoota Hundumattuu Ni Argattu Kanaaf Namonni Bitachuuf Qophii Taatan Gama Website Seenuudhan Uffata Barbaaddan Filachuun Order Godhadha Galatooma.
Mobile +2519- 29376704
Email: info@oromodesign.com
Address: Betel, Family Tower, Addis Ababa, Ethiopia
Reviews
There are no reviews yet.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
__//__ Caffeen Oromiyaa, Afyaa’ota Manneen Maree Aanaaleefi Magaalota Oromiyaa waliin gamaaggama Raawwii Hojii Bara 2014 Magaalaa Adaamaatti gaggeessaa jiru irratti kan argaman Afyaa’iin Caffee Oromiyaa Kab. Aadde Sa’adaa Abdurahmaan, barri 2014...Gutuu isaa Dubbisuuf
__//__ Hawaasa nagaan jiraatu irratti murni shororkeessaa ABO-Shanee ajjeechaa gara jabinaa raawwateen, Godina Wallagga Lixaa Aanaa Gimbii Ganda Toleetti lubbuu lammiilee nagaa darbeefi qabeenyaa manca'eef; Caffeen Mootummaa Naannoo Oromiyaa, gocha lammiilee nagaa...Gutuu isaa Dubbisuuf
__//__ Argannoon Odiitii Keessaa Biiroo Maallaqa Oromiyaafi Odiitiin Waliigalaa Mana Hojii Odiitara Muummicha Oromiyaatiin gaggeeffamaa ture hooggansi manneen hojii lamaanii walduraa duubaan bu'aa argannoo odiitii isaanii gabaasa dhiyeessaniiru. Hoogganaa Biiroo Maallaqaa Oromiyaa...Gutuu isaa Dubbisuuf
__//__ Argannoon Odiitii Keessaa Biiroo Maallaqa Oromiyaafi Odiitiin Waliigalaa Mana Hojii Odiitara Muummicha Oromiyaatiin gaggeeffamaa ture hooggansi manneen hojii lamaanii walduraa duubaan bu'aa argannoo odiitii isaanii gabaasa dhiyeessaniiru. Hoogganaa Biiroo Maallaqaa Oromiyaa...Gutuu isaa Dubbisuuf
__//__ Mana Maree Bakka Bu'oota Ummataatti Jilli Koree Dhaabbii Dhimmoota Seeraa, Haqaafi Demokiraasii tarkaanfii mootummaan naannichaa seera kabachiisuuf fudhachaa jiru ilaalchisee Godinaalee, Aanaaleefi Magaalota muraasa keessatti daawwannaa qaamaa taasisu sababeeffachuun Waajjira...Gutuu isaa Dubbisuuf
__//__ Jila I/G/Waajjira Caffee Oromiyaa Kab. Obbo Indaashaw Birhaanuu, Dura Taa'ota Koreewwan Dhaabbii Caffeefi Daarikteerota of keessaa qabuun 'ANAA DHUFU' kan jedhan Afyaa'ii I/Aantuu Mana Marichaa Kab. Aadde Loomii Badhooti. Jilli kun...Gutuu isaa Dubbisuuf
Office Opening hour
Monday - Friday: Morning: 08:30am - 12:30 pm Afternoon: 01:30 pm - 05:30 pm
CALL US: Tel: +251-113-72-62-18
Fax: +251-113- 71-48-04
P.O. Box:21383 - 1000


text:
Abdii Boruutiin
Kutaa lammaffaa – Lammiileen Oromoo maal jedhu?
Mata duree kana jalatti isa kutaa duraa keessatti “gaafii guddaa yeroo ammaa” jedhee kaasuun koo ni yaadatama. Tokkummaan jaarmayoota fi qabsaa’ota Oromoo keessumaayuu walitti deebi’anii tokkoomuun ABO murna sadeenii hawwii Oromoo hundaa fi gaafii guddaa yeroo ammaa akka ta’e mamiin waan jiru natti hin fakkaatu. Kuni dhuguma gaafii guddaa qabsaa’otas ta’ee uummanni Oromoo kaasaa jiru dha.
Waayee’uma kana ilaalchisee torban sadeen ykn lamaan dabran keessatti gaafiilee fi mariileen gara garaa kan raadiyoonii sagalee Oromiyaa fi raadiyoonii hawaasa Oromoo Minnesota irratti dabraa turanis gaafii’uma yeroo ammaa kan mul’isanii dha. Waan achi irratti dubbatame fi gaafiilee achi irratti ka’an irra deebi’ee barruu kana keessatti kaasuu hin barbaadu. Haa ta’u malee carraa uummataaf kenname irratti gaafiilee namonni tokko tokko kaasan akkan hubadhetti waan lammiileen Oromoo jedhanii fi gaafatan walumaa galatti gara booddee ittideebi’ee waan tokko tokko jechuun barbaada.
Akkuma mata dureen kutaa kanaa agarsiisu har’as barruu kiyya gaafii’umaanan jalqaba. Gaafii: Lammiileen Oromoo maal jedhu? akkan kaasuu kan na godhan waa lamatu jiru:
Tokko, yaamicha nagaa, araaraa fi tokkummaa WBOn ZK yeroo ammaa marsaalee Oromoo tokko tokko irratti dabarsaa jiran yoo ta’u inni lammataa ammoo barruulee ani babarreessaa ture laalchisee yaada ykn gaafii lammii Oromoo tokko irraa emailii dhaan na ga’e dha.
Duraan dursee waan tokko hubachiisuun barbaada. Waayeen uummata Oromoo fi Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) dhimma hunda keenyaa waan ta’eef yoo waayeen kun meediaalees ta’ee barruulee gara garaa irratti ka’u yeroo baay’ee nan hordofa. Keessumaayuu erga ABOn bakka saditti hiramee kaasee amman danda’e fi amman yeroo argadhe hordofaan jira.
Waayeen kun sammuu kiyya keessa deddeebi’ee boqonnaa waan na dhoowwef hordofuutti qofaa otuu hin hafin akkan yaada koo barreessuu jalqabu na kakaase. Barumsa ykn ogommaa saayinsii polotikaa fi/ykn barumsa seenaa hin qabu. Barumsi fi ogummaan (profession) kiyya kan biraa ti, fiildii biraati jechuu kooti. Kanaaf waayee siyaasaa fi jaarmayootaa gadifageenyaan xinxaaluu dhaaf beekumsi fi muuxannoon na hanqachuu danda’a. Haa ta’u malee waayee uummata keenyaa fi QBO irratti waan ofii kiyyaaf hubadhe ykn hubachaa jiru akka ilaalcha fi yaada kiyyaatti barreessuu dhaaf barumsa siyaasa waan barbaachisu natti hin fakkaatu.
Afaan Oromootiin barreessuu kanan filadhe ammoo Afaan keenya akka hin dagatamnne agarsiisuu barbaadetani. Guddina Afaan keenyaa ilaalchiseebarruu: “Guddina Afaan Oromoof maaltu godhame, maaltu godhamaa jira, maaltu godhamuu qaba” kan jedhu tokkos barreessee maxxansiisu dhaan Afaan keenya akka hin dagatamnne, akka duubatti hin hafnne, akka ittiin barreessinu, akka babal’ifnu fi guddifnnu, Oromoon hunduu waan danda’an akka godhuu qaban dhaamsa koo illee carraa sanaan dabarseen ture.
Waayee uummata Oromoo fi QBO keessumaayuu haala yeroo ammaa ilaalchisee yaada fi ilaalcha koo dhiyeessuu dhaaf ergan barreessuu jalqabe ji’a tokko illee waan ta’e natti hin fakkaatu. Yeroo kana keessatti barruulee gara garaa qopheessee marsaalee (websites) Oromoo tokko tokko fakkeenyaafbilisumma.com fi voiceoformia.com irratti akka maxxanfaman godheen ture.
Qabiyyee fi kaayyoon barruulee kiyyaas walumaa galatti: Balleesa dabre irraa akka barannu; ganda, naannoo, kutaa fi amantii dhaan wal qoqqooduun hafee (badee) Oromummaan akka guddatu; walii galtee fi tokkummaan qabsaa’otaa akka uumamu; humnna horannee QBO akka cimsinu; wal irratti duuluu dhiifnnee irree tokkoon diina irratti akka duullu; galiin booddee QBO dafee kan dhufu tokkummaa qofaa dhaan waan ta’eef tokkummaan dhugaa ijaaramee humni keenya akka cimu fi kkf dha. Warri qabiyyee barruulee kiyyaa kana bal’inaa fi gadifageenyaan hubachuu barbaadan tokke tokkee isaanii ilaaluun barbaachisaa natti fakkaata. Kana ilaalchisee gaafiis ta’ee yaadni biraa yoo jiraate ammoo akka naa barreessitan kabajaan isin gaafadha.
Egaa amma gara jalqaba barruu kiyyaatti deebi’uu dhaan maaliif gaafii mata duree kutaa kanaa akkan kaase tokko tokkoon ilaala.
Barruulee kanaa olitti kaase ilaalchisee yaadni ykn gaafiin tokko Oromoo tokko irraa emailii dhaan na ga’ee ture. Obboleessi keenya kunis akkan maqaa isaa kaasu hin barbaadne. Maaliif akka ta’e natti hin himne. Gaafii’uma isaa akkan dhiyeessu na gaafate. Akkan barruu isaa irraa baradhetti nama bilisummaa Oromoof jedhee dirree waraanaa ture dha; kan seenan isa hin daganne dha. Waayee isaa jechuun waan dabrse fi keessa dabre gabaabumatti naa barreesse, bal’inaan naaf ibsuu hin barbaadne.
Haa ta’u malee qabiyyeen barruu (emailii) isaa baay’ee onnee koo na tuqe. Dhugaa dubbachuu dhaaf emailii isaa yoon dubbisu imimmaantu natti dhufe. Obboleessi keenya kun gaafii fi hawwii guddaa tokko qaba. Gaafiin isaas kan inni naa dhiyeessi naan jedhe akkuma inni naaf ergetti (barreessetti) akkana jedha: “Jaallummaan kaleessaa akkam taatee tu jaallan waliif diina taatee?”
Yoo asitti ilaallu gaafii salphaa (simple) fakkaachuu danda’a. Akka ilaalcha fi hubannoo kiyyaatti garuu gaafii guddaa kan gaafiilee biroo of keessatti hammachuu danda’u dha. Kunis fakkeenyaaf Maaliif of duuba garagallee kan wajjin (waliin) dabrsine hin yaadanne? Maaliif dhibdeelee nu jidduutti har’a uumamaniif furmaata barbaaduu dhiifnnee wal irratti duulla? Maaliif waliigaltee uumnee hin tokkoomnne? fi kkf mul’isuu danda’a jechuu kooti. Egaa kan inn naaf gaafadhu jedhe kanuma. Hawwiin guddaan isaa ammoo tokkummaa Oromoo keessumaayuu tokkummaa qabsaa’otaa ti. Anis gaafii isaa kana qabsaa’ota Oromoof dhiyeessee jira. Isaan ammoo deebii kennuu qabu. Obboleessa keenyaaf garuu waaqni/rabbi bakka jirutti fayyaa, nagaa fi jabeenya haa kennuuf.
Lammaffaan kan gaafii barruu kanaa na kaasise ammoo yaamicha WBO ZK ti.
Yaamicha nagaa, araaraa fi tokkummaa WBOn ZK marsaalee Oromoo tokko tokko irratti baase dubbiseen ture. Yaamichi kun onnee Oromoo hundaatuu akka tuqu gara kiyyaan waan mamii qabu natti hin fakkaatu. Sirumaa Oromoon hunduu yaamicha kana dubbisuu qabun jedha.
Akkan qabiyyee barruu yaamichaa kana irraa hubadhetti ABO gareen ykn murni sadeen waliigaltee godhuu fi deebi’anii tokkoomuu dhaaf karaa dheeraan waan isaan hafu natti fakkaata. Kuni akka hubannoo kiyyaa ti. Yaamicha gootota keenyaa kana warrii jallisanii karaa biraatiin ilaaluu malani illee akka hin dhabamnne barruun WBOn dhiyeesse ni mul’isa.
Kuni sababa diddaa nagaa, araaraa fi tokkummaa yoo ta’e malee kaayyoo fi qabiyyeen yaamichaa otuu isaaniif hin galin hafee natti hin fakkaatu. Kuni ammoo gaddisiisaa dha.
Gootonni keenya miseensonni WBO dheebonne, beelofnne, dadhabnne, rakkanne, nuu gamte, nu ga’e jedhanii otuu of hin ifatin, otuu abdii hin kutatin, otuu hamileen isaanii hin cabin, bilisummaa uummata keenyaa fi walabummaa biyya keenyaaf jedhanii gaara fi bosona Oromiyaa akkasumas biyyaa ollaa keessatti wareegamuuf qabsoo kana keessa kan jiran isaan hnqatee kana bira illee dabranii nagaa fi araara buusaa, tokkoomaa jedhanii qabsaa’ota kadhachuun isaanii baay’ee kan nama dinqu dha.
Kan ta’uu ture ykn ta’uu qabu silaa qabsaa’ota tu gootota kana ilaalanii araaramuu, nagaa buusuu fi tokkoomuun isaan irra ture. Warri yaamicha WBO ZK kana jallisanii ilaaluu malanis warra jiruun isaanii fooyya’e warra rakkoo keessa hin jirre natti fakkaatu. Akkana jechuu kootiif dhiifama naa godhaa nama rakkoo argetu rakkoo nama biraa hubachuu danda’a jechuun barbaade.
Kan ta’e ta’ee ammas carraan yaamichaa kun waan hin cufaminiif waayee kana gadifageenyaan irra deedi’anii hubachuu fi yaamicha kanaaf owwaachuun dhugaa irra hin darbamne dha. Yoo kana otuu hin godhin hafan iittgaafatama seenaa jalaa ba’uu waan hin dandeenyeef booda gaabbuu ta’a. Dhugaan kun hubatamuu qaba.
Gootonni keenya miseensonni WBO ammoo seena boonsaa hojechaa waan jirtaniif jabaadhaa, abdii hin kutatinaa, hamileen keessan hin cabin, uummanni Oromoo isin abdata, isin eeggata, galiin keessan bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa ti. Kuni ammoo fagoo hin ta’u. Guyyaan gammachuu keenyaas gaaf tokko dhufuun isaa hin oolu. Ammasitti jabaadhaan jedha. Yaamicha gootanif illee baay’ee galatoomaa.
Akkuman kanaa olitti tuqee dabre hubannoon ani gaafiilee fi yaada namoonni raadiyoonii irratti kakaasani irraa argadhe akka yaada kootti baay’eeyaachisaa dha. Akkaataan isaan dubbatani fi gaafilee dhiyeessan uummanni Oromoo ammam akka of ifatan agarsiisa.
Hoggantoonni keenya yeroo baay’ee waa baay’ee dubbatu, garuu kan hojii irraa oolchan sanaan wal qixxee miti. Bakkee waa baay’een hojjetamuu qabutti waan xinnoo tu dalagama ykn hoomtuu hojii irra oolee hin argamu. Gochaan ykn hojjaan jijjiirama hin fidne ammoo galii hawwameen nama hin ga’u. Fakkeenyaaf namni waan tokko (bu’aa tokko) nama irraa eegee garuu waan sana otuu hin argatin yoo hafe, nama waan sana irraa eegu sanaaf kabaja dhaba, tuffii tu sammuu isaa kessatti uumamaa deema. Waayeen uummata fi hoggantoota Oromoos kanaan wal fakkaachuu danda’a.
Kan uummanni keenya hoggantoota irraa dhaga’u deddeebi’ee sanuma yoo ta’e, kan dubbatame yoo hojii irra hin oolin (otuu hin oolin hafe), bu’aan tokko yoo hin argamin of ifachuu fi abdii kutachuuni illee kana wajjin walqabatee waan dhufuuf amantii fi abdiin namoonni hoggantoota irraa qaban hir’achaa ykn sirumaa badaa deema jechuu dha. Hoggantoonnis sababa kanaan deegarsa yoo dhaban ykn dhabaa deeman qabsoo kanas itti fufuu fi cimsuu dhaaf humni isaan hanqachuu danda’a. Qbsoon Bilisummaa Oromoos ni naafti. Diinni ammoo nurratti cimuu danda’a. Kanaafan waayeen kun yaachisaa dha jedhe.
Kan hoggantoota keenya irraa eegamu dhugaa dubbachuu fi waan dubbatan sana ammoo dafanii hojii irra oolchuu dha. Waayee tokkummaa irrattis tokkummaa lallabuu duwwaa otuu hin taane dafanii dhibdeelee isaan jidduu jiraniif furmaata argatanii, waliigaltee uumuu dha. Walumaa galatti sagaleen uummata kenyaa fi keessumaayuu yaamichi WBO ZK dhaga’amuu qaba.
Dhumarratti anis akka Oromoo (lammii Oromoo) tokkootti kanan jedhu: yoo fe’iin jiraate, yoo dhugaa tokkotti amanne, yoo kaayyoo fi galii tokkoof dhaabbanne (galiin hundaatuu bilisummaa uummata keenyaa fi walabummaa biyya keenyaa ti) wanti waliigaltee nama dhoowwu waan jiru natti hin fakkaatu. Addunyaa kana irra rakkoon ykn dhibdeen furmaata hin arganne hin jiru. Furmaata sana argachuun garuu qormaata guddaa dha. Qormaata kana otuu hin kufin dabruun barbaachisaa dha.
Fe’ii mataa keenyaa dura fe’ii uummata keenyaaf dursa haa kenninu. Dhugaan hunduu itti walii galuu fi amanuu qaban yeroon ammaa yeroo tokkommaa akka ta’e dha. Kuni ammoo dafee hojii dhaan mul’achuu qaba; kan jedhame, hawwame fi godhamuu qabu dafee hojii irra ooluu qaba jechuu kooti. Haasa’umaan yeroo fixuun haa ga’u. Galatoomaa.
Amma walitti deebinutti nagaan turaa.
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Obbo Guddoo, Waraabessaa fi Wangoon osoo waliin adamoo adeemaa jirranii Bosonuu sadii; tokko furdoo, tokko giddu galeettii fi kan biraa huuqqattuu tokko arganii ajjeefatan jedhan. Achii Leenci (Obbo Guddoon) Waraabessaa fi Wangoodhaaf gita hojii kennee nyaata argame kana akkamitti nuuf hirtu jedhee carraa duraa Waraabessaaf kenne.
Innis, Waraabessi egaa yaa obbo guddaa jedhe, ishee furdoon kan keeti, ishee giddu galeettiin kan kooti ishee huuqqattuun ammo kan wangee haa taatun jedhaa jedheen. Obbo guddoon aaree mataa waraabessaa buqqisee darbatee gobaatti dire. Carraan itti aanu kan wangoo ta’e. Isheen kaatee… egaa yaa obboo guddaa, ishee furdoo ciree keessaniif ishee giddu galeettiin Laaqana, isheen huuqqattuun ammo Irbaata keessaniif haataatun jedhaa jetteen. Obbo guddoon raajeffatee yaa wange hirmaata gaarii kana attamitti barte jennaan Mataa Waraabessaa isa gobaatti diramerraan bare jetteen jedhama.
Indaaluu Roshaa


text:
Browsing Tag
Briteen
Briteen talaallii dhibee Koroonaa namarraa ittisu, kan kaampaaniiwwan Pfizer fi BioNtech jedhaman waliin oomishan, akka hojii!-->…
Londonitti Mu’azzinni Masjidaa ableen dirame
Biyya Biriteen magaalaa Landanitti shoorarkeessaan olaantumaa ummata adii leellisu Masjida naannawa Park Land tti argamu seenuun,…
Filannoo guyyaa kaleessaa Briteenitti geggeeffameen Paartiin Conservative…
Filannoo miseensota paarlaamaa ariifachiisaa kaleessa gaggeeffame kanaan, paartiin muummicha ministeeraa Boris Johnson kan…
Lammiileen Briteen mana maree biyyattii keessatti bakka bu’oota isaanii…
Ummatni Briteen bara 2016 Gamtaa Awrooppaa keessaa bahuuf rifarandamiin eega murteessee booda, mootummaan biyyattii adeemsa…
Wirtuun Masjida Cambridge kan Briteenitti ijaarame eebbifame
Sagantaa Eebba kan irratti Prezdaantii Turkiyaa Rajab Xayyib Erdogaan dabalatee, namoonni bebbeekamoon birootis argamu…
Boris Johnson Jibbiinsa Islaamummaa Paartii isaa keessatti mul’atu…
Muummichi ministeera Briteen Boris Johnson Jibbiinsa Islaamummaa Paartii Conservative keessatti babal’ataa dhufe ilaalchisee…
Mannii Murtii Idil-Addunyaa Waraana Briteen irratti qorannoo yakkaa…
Dokumentarii dhaabbanni BBC qopheesse irratti, waraanni Briteen Iraaq fi Afgaanistaan keessatti yakka raawwachuu ragaan jiraachuun…
Gamtaan Awrooppaa Briteen gamtichaa keessaa akka baatuuf yeroo kaahee ture…
Gamtaan Awrooppaa kanaan dura Briteen hamma October 30, 2019tti mirgaa fi faayidaa isii kabajsiifattee guututti gamticha keessaa…
Paarlaamaan Briteen Sanadii walii galtee haala biyyattiin Gamtaa Awrooppaa…
Rifarandamii June 23, 2016 geggeeffameen, umaatni Briteen Gamtaa Awrooppaa keessaa bahuuf sagalee caalmaa taheen eega…
Briteen fi Gamtaan Awrooppaa adeemsa Briteen gamticha keessa baatuun…
Prezdaantiin Komishiinii Gamtaa Awrooppaa Jean-Claude Juncker ibsa kenneen, walii galteen ammaa kun gamni lamaanuu akka hin…


text:
Naannoo saboota,Sablammootaa fi uummattoota kibbaa godina Koonsoo fi naannawa ollaatti ji’a tokkotti qofa namootni 26 ol hidhatootaan Eenyummaan isaanii hin beekamnee ajjeeffamuu qondaalli naannawa sanaa maqaan isaanii akka eeramne barbaadan tokko Addis Maaledaatti himaniiru.
Naannoo saboota,Sablammootaa fi uummattoota kibbaa godina Koonsootti Ebla 7 bara 2014 irraa jalqabee hanga Addis Maaledaan gabaasa kana qindeessetti godina Koonsoo Aanaa Sagan Zuuriyaa fi bakkeewwan garagaraatti haleellaan yeroo yerootti humnoota Eenyummaan isaanii hin beekamneen raawwataman akka hin dhaabbanne qondaalli kun eeraniiru.
Ji’a tokko darbe qofaatti humnoota hidhataniin namootni 26 ol ajjeeffamuu fi 100 ol irra ammoo miidhaan salphaa fi cimaa gahuu,yeroo yerootti ammoo naannawaa jiraatanii namootni ukkaafamanii fudhatamanii akka jiran Addis Maaledaan madda odeeffannoo irraa dhagaheera.
Godina Koonsoo Aanaa Sagan Zuuriyaa,Aanaa addaa Burjii,Aanaa addaa Aalee,Aanaa addaa Daraashee fi Aanaa addaa Ammaarrootti walitti bu’insoota uumamaniin manneenii fi qabeenyi qonnaa bultoota Aanaalee fi gandoota adda addaa keessaa jiraatanii gubata jira.
Akkasumas lakkoofsi Kutaalee Hawaasaa naannawa godina Koonsoo jiraatanis lubbuu isaanii oolfachuuf qabeenyaa isaanii dhiisuun qe’ee isaanii irraa buqqa’anii olaanaa akka ta’edha kan himan.
Godina Koonsoo Aanaa Sagan Zuuriyaa fi Aanaa addaa Aalee irra gara magaalaa Arbaamincii fi Aanaalee birootti kan geessu tajaajilli geejibaa erga addaan citee ji’a tokkoo ol akka ta’ee fi hawaasni bakka bakkatti socho’uuf akka rakkates ibsameera.
Naannoo saboota,Sablammootaa fi Uummattoota Kibbaatti humni addaa,poolisiin federaalaa fi Raayyaan ittisaa godinichaa fi Aanaalee adda addaatti ramadamanii rakkoo nageenyaa kana tasgabeessuuf kan bobbaafaman ta’us,naannawa qaamolee nageenya kun jiranittis haleellaawwan raawwataman akka hin dhaabbanne eerameera.
Ebla 18 bara 2014 booda hanga Addis Maaledaan gabaasa kan qindeessetti gidduu gala Aanaa Sagan Zuuriyaa magaalaa Saganitti dubartootni torbaa fi dhiirri 10 walumaan galatti lammiileen nagaan 17 garee hidhate kanaan ukkaafamanii gara naannawa biraatti akka fudhatan Jiraattotni dubbataniiru.
Lammiilee kanneen gadhisisuuf qaamnni mootummaa yaalii godhe akka hin jirre kan kaasan Jiraattotni kunneen poolisiin federaalaa fi humnoonni addaa,magaalaa Sagan jiran wayita lammiileen kunneen ukkaafamanii fudhataman ajaja hin fudhanne jechuun kaampii keessaa osoo jiranii lammiilee kana gadhisisuuf yaalii hin goones jedhameera.
Mootummaa naannoo kibbaas ta’e Mootummaan federaalaa naannawa garee humnoota hidhatanii naannawichaa keessa socha’a irratti tarkaanfii cimaa fudhachuu dhabuu isaaniitiin garichi yeroo gara yerootti humna isaa cimsaa jiraachuu qondaalichi eeraniiru.
Qindeessaan garee sabqunnantii kominikeeshinii mootummaa Aanaa addaa Ammarroo Amaaree Akiliiluu akka jedhanitti Aanaa addaa kanaa fi naannawa ollaatti Ebla 17 bara 2014 irraa eegalee yeroo yerootti humnoota hidhatan kanaan haleellaan raawwatamu hanga Addis Maaledaan gabaasa kana qindeessetti akka hin dhaabbanne himaniiru.
Torbee darbe naannoo Oromiyaa godina Gujii Lixaa Aanaa Galaanaa keessa hidhattootni socho’an gara gandoota Ammaarroo adda addaatti seenuun haleellaa raawwachuu isaanii obbo Amaareen ibsaniiru.
Itti dabaluunis Caamsaa 10 bara 2014 haleellaa humnootni hidhatan kun raawwataniin ganda Tifaateetti daa’imman lama ajjeeffamuu fi dabalataan re’oota 40 ol dabalatee beeyladoonni biiroon saamamaniiru jedhaniiru.
Caamsaa 2 bara 2014 Ganda Darbaa irraa namni tokko akkasumas caamsaa 7 bara 2014 Ganda Shaarootti dargaggoon tokko hidhattoota kanaan ajjeefamuu isaanii kan eeran obbo Amaareen erga Baatiin Caamsaa Kun galee qofa walii galaan namootni 4 ajjeefamuu isaanii himaniiru.
Daayrektarri wajjira kominikeeshinii mootummaa Aanaa addaa Daraashee Tamaarii Tasfaayee gama isaaniitiin aanaa addaa Daraasheetti rakkoolee nageenyaa yeroo yerootti mudatan hambisuuf humna addaa Naannichaa,poolisii federaalaa fi Raayyaan ittisaa ramadamanii socho’aa kan jiran ta’us,gandoota adda addatti yeroo yerootti haleellaawwan raawwataman akka hin dhaabbanne ibsaniiru.
Aanichatti hanga ammaatti lammiileen Kuma 25 ol kan buqqa’an yoo ta’u,lakkoofsa namoota du’anii,kan miidhaan salphaa fi cimaan irra gahee hojiin adda baasuu hojjetamaa jiraa jedhaniiru.
Hogganaa qajeelcha kominikeeshinii mootummaa godina Koonsoo kan ta’an Saraawwit Dibaabaa Addis Maaledaan irra deddeebiin bilbila bilbiluufis deebii hin arganne.
Dabalataanis hogganaa bulchiinsa fi nageenyaa godina Koonsoo Garasuu Kattaaleef gaaffii dhiheesseefi gaafficha erga dhaggeeffatanii booda deebii osoo hin kenniin bilbila isaanii cufaniiru.
አዲስ ማለዳ Caamsaa 13 2014 No 49


text:
Shaalaqaa(kumaalaa) Jaatanii Ali Tanddhuu (1942-1992)jabaa fi janna biyyaa jabeenna hedduun himan. Jaatoo fa jedhanii yaaman.Jaataniin,Boorana reera Melbanaatti dhalate.
Nama gobaan dhawatan,nama maqaa isaatiin duula dhaqan. Qaroo dubbatee nama dhugeeffachiisu ka fuluma itti qajeele cufatti faana isaa itti argan jedha warrii Shaalqaqaa Jaatanii Alii beeku.
Jaatanii Alii ilmaan Booranaa bara jabaa keessa biyya bulche.Bara waraana Soomalee fi Itoophiyaa 1969-1970 milihsaa innii gosa hedduu keessaa walti guuretti Itoophiyaa gama kibbaa gara Soomalee gula cituu dhowwe jedha,namii seenaa Jaatani Alii barreesse,Taadhii Liiban.
Jaataniin bara Boorana bulche sun warra horii waan gugurdoo sadii itti dhaama.
- Ijoollee barsiifadhaa
- Diratti mana jaarradhaa
- Beesee baankii naqadhaa
Jaatanii Alii nama Itoophiyaa fulaa akka akkaa bulche; akka jecha duriitti Sidaamoo Kiflager,Areeroo,Yaaballo,Boorana, Gamoo Goofaa,Iluu-Abbaa Booraa, bulchiinsa poolisii Finfinnee fi fulaa akka akkaa hojjate.
Fedhiin Jaatanii Ali akka namii isa waliin baratee waliin guddatee aabba Taadhiin jedhetti akka warri horii ijoollee barsiifatee addunyaa dhaqqabatu fedha.
Gaafa Boorana bulchu baankii,istaadiyoomii,hosteelii,manneen barnootaa, EDDC fi waan akka akkaa biyyaa jaare.
Akka namii kitaaba kana barreesse,aabba Taadhii Liiban VOAtti himetti kitaaba kana nama waan Jaatanii beeku diqqaa guddaallee walti gaafatanii barreesse.Kitaaba kana waraa afaan giliiziin "Life &Legacy of a Borana Statesman" barreese.Eegee ammo sunuma faan Amaaraalleetti jijjiiree dhiyoo baasee waan.Agfaan Oromoolleetti deebisuuf falutti jiraa jedhee VOAtti hime.
Akka aabba Taadhiin jedhutti Jaataniin abbaa hiyyeessaati akka gochii cuftii nagaan waliin jiraattu fedha.
Mallciha Guyyoo, dhaloota Jaataniiti.Nama waan innii biyyaa bahe dhagahaa guddate keessaa tokko. Amma itti gaafatamaa biiroo barnoota godina Booranaati. Dhalootii ammaa kun waan hojjatu cufaa maqaa Jaataniiti fi jedhee waan qajeeltuu hojjachuu malee jedha.
“Jaataniin akka bulchaa biyyaatti nama didhaa bahe.Adoo akkuma innii hojjate dhalootii kunillee hojjaee waan boonnuuf hin qamnu," jedha.
Akka Mallichii jedhutti biyyiti nama daarte.Jaataniin kuma hedduu dhalate ammoo akkuma Jaatanii sun biyya durattiin deemuu male.
Jaatanii Alii waan hedduun faarsan;jireenna warra horii hedduu jijjiire,gorsa qalbii namaati hin banne hedduu dhaameef.
Manneen barnootaatii fi hosteelii innii durii biyyaa hojjatellee maqaa isaatti jijjiiruutti jiran.
- Mana barumsa sadarkaa lammeessoo Jaatanii Alii
- Mana barumsa sadarkaa tokkeessoo Jaatanii Alii
- Hosteelii Jaatanii Alii
- Keella yaaballoo irralleetti birrii miliyoona lamaatiin soodduu shaalaqaa Jaatanii soodduu jaaruutti jiran.
Jaatanii fulaa innii ejjatu cufaa faana isaatti mullata, jedha aabba Taadhiin.
"Jaataniin nama argaa fi dhageettiiti.Nama bara nagaatii fi waraanaallee biyya qalbii dhugaatiin walti qabuu beeku” jedha namii waan isaa barreesse,aabba Taadhii Liiban.
Waan Jaataniin biyyaa jaare maqaa isaatti deebisuutti jiran. Akka Mallichi Guyyoo jedhutti waan innii durii hojjate maqaa isaatti deebisu qofa mannaa manii barumsa sun barcumaa qabaa, Kaayoo Jaataniin kaheef sun mullisaa? jedhanii gaafachuu malan jedha.
Bulchaan jechuu akka aabba Taadhiin jedhutti nama ummataaf ufi kenne. Jaatanii gaafa mootummaan dargii baqate akka namii hedduunuu jedhutti mootummaan Itoophiyaa gaafasii nama hedduu itti bitee Naayroobi hoteelii inni bulu keessatti galaafate.
Odeeffannoon Library of Congress 2018 USA baruma kana keessa baate ka declassified information,dubbi dhossaa gadi baate jettutti Jaatanii ministera waraana Itoophiyaa bara Melles Zeenaawwii faatti galaafate. jedha.
Jaatanii Alii Adoolessa 2,1992 keessa Naayroobiitti galaafatan. Gaafa isa ijjeesan sun namii hedduulleen dallanee Naayroobiitti hiriira bahe.
Kitaabi aabba Taadhii Life and Legacy of Jatani Ali Tandhu keessaa seenaa isaa dhaloota haga inni lubbuu dhabeetti barreeffame.
Kitaabii kun afaan Ingiliiziitiin amazon irratti ka afaan Amaaraatiin ammoo yunivertsy Rifti Valley Finfinnee jirtuu fi yuniversti Oromiyaa keessaatii fi Yaaballollee argachuu dandahaa jedha aabba Taadhiin.
Jaatanii akka lakkoofsa biyya alaa(1942-1992) gaafa innii ganna 51 Keenyaatti ijjeeanii achumatti awwaalanillee. Namii Kitaaba seenaa isaa barreesse Taadhii Liiban jaarsa gadaa abbaa 10 caala jiraate.Amma Finfinnee jira.
Eegii Jaatanii Alii hoteelii innii keessa jiru Naayroobii keessatti ijjeesanii gara ganna 30tti deemuutti jira.Akka namii isa beeklu jedhutti eegii innii dhalate dhalootii isaa kuma hedduutti dhalate,wannii innii jedhee durii biya gorsaa bahelleen hardhallee baddaa fi gammoojjii Booranaa keessaa lallabdi.


text:
Oromoo Maccaa
Oromoon Maccaa gosa Oromoo Oromiyaa Dhihaa keessa
SeenaaEdit
Oromoon Maccaa naannoo kana kan qubate jaarraa 16ffaa walakkeessa lammaffaa keessa yeroo Oromoon gara kibba Mormoritti babaallachaa tureti. Mootummaan duraan naannoo san ture Impaayera Itoophiyaa fi Sulxaana Adaal bulchinsa Ahimad Giraanyi jalaltti waraana geeggeeffamen kan dadhabe yoo ta'u waraana fi buttaa garbaa kan abbootin waranaa warra Kiristaanaa geggeessaa turaniin ummannii duraan naannoo sana ture bayyee xiqqeesseti ture.
Qubsumni Maccii naannoo amma jiraataniitti godhe kun garee guguddaan odoo hin taane garee xixiqqoon kan godhame ture, maqaan gosoota Maccaa ammallee akka maqaa iddoowwaniitti bakka baayyeetti tajaajilaa jira. Ummanni afaan Omootiikii fi Naayiloo-Sahaara dubbatu kan duraan naannoo sana ture jalqaba gabaro (gabbara) yoo godhaman dhawaata garuu gosa Maccaatti makamanii Oromoo ta'an.
Oromoon Maccaa Oromoo Tuulamaa wajjin sirna Gadaa tokko kan qabu yoo ta'u caffeen isaan kibba Finfinnee harraa kana ture. Jaarraa 16ffaa gara dhumaa keessa, Oromoon Maccaa sirna Gadaa mataa isaa kan dhaabbate yoo ta'u Caffeen isaas Odaa Bilii /Tute Bisil ture; kunis yaa'aa olii Gibee keessatti argama. Makkoo Bilii gadaa Maccaa kana waame. Addaan bayiinsa kanaaf Maccaa fi Tuulamni walii walii isaanii itti gaafatamaa godhu.
Bara 1963tti, Waldaan Wal-gargaarsa Maccaa fi Tuulamaa irra caalaa Oromootan yoo dhaabbatu dabalataan gosoota ummattoota kibba Itoophiyaas keessatti hirmaatanii jiru. Waldaan kun jalqaba waa'ee dhimmoota naannoo irratti kan socho'uu fi guddina kan jajjabeessu kan ture yoo ta'u, yeroo gabaabaa keessatti bilisummaa siyaasa fi aadaa Oromoo hundaaf falmuu jalqabe. Haaluma kanaan, bara 1967tti waldaan kun akka hin sochoone dhorkame; bara 1994tti waldaan kun lammata yoo dhaabbatu yeroo lammataaf bara 2004tti dhorkame.
Gosoota MaccaaEdit
Macci ijoollee shan qaba, isaanis shanan Maccaa jedhamu. Shanan Maccaa kunis: Liiban, Jaawwii, Guduru, Daallee (Daadhii) fi Jidda.
Ijoolleen Maccaa shanan eenyuun horan jennee yoo gaafannu:
- Sadan Liiban – Ammayya, Waliso fi Kuttaaye.
- Ja'an Jaawwii – Amuru[1], Horro, Jimma, Ebantuu, Libaan fi Jidda.
- Torban Guduruu – Maloolee,Looyyaa, Aammillee, Illaamuu, Lukkuu, Sirbaa fi Hndaraasa.
- Torban Daallee (Daadhii) – Obo, Sayyo, Sibuu, Tummee, Limmu, Noonnoo fi Daanno.
- Arfan Jiddaa – Akaako, Jimma,Hanuu,Laaloo,Biloo,Qoree, Sadacha fi Badii.
- Digo
ReferencesEdit
- http://de.wikipedia.org/wiki/Macha-Oromo
- Jan Hultin: Mäč̣č̣a und Mäč̣č̣a and Tulama, in: Siegbert Uhlig (Hrsg.): Encyclopaedia Aethiopica, Band 3, 2008, ISBN 978-3447056076
- Alessandro Triulzi: United and Divided. Boorana and Gabaro among the Macha Oromo in Western Ethiopia, in: Paul TW Baxter, Jan Hultin, Alessandro Triulzi: Being and Becoming Oromo. Historical and Anthropological Enquiries. Nordiska Afrikainstitutet, Uppsala, 1996, ISBN 9789171063793 (p. 251-264)


text:
LibreOffice 7.3 Help
Calcii LibreOffice fayyadamaan wardii isa deetaa kee herreguu, xiinxaluu, fi makuu isa fayyadamuu sidandeesiissuudha. Akkasuumas, wardiiwwan Ekseelii Maayikroosoftii alaaguufi fooyyeessuu nidandeessa.
Calciin LibreOffice dalagawwan istaatistika fi kuusuu dabalatee, foormulaawwan isa ati ittiin herrega xaxaa deetaa kee irraa ittiin herregduu siif dhiheessa.
Akkasuumas, akka foormulaawwan uumuu sigargaaruuf, Gargaartuu Dalagaa fayyadamuu nidandeessa.
Amala nama ajaa'ebsiissuu keessaa akkaataa inni etiin bu'aa jijjiirama lakkoofsa kan herreegduu isa lakkoofsawwan hedduu keessaa irratti tahe atatamaan mul'issuu danda'uu isaati. Fakkeenyaaf, galteewwan herreega liqii keessatti akkaataa yeroon makkii dhalannaa fi hamma kafaltii lamattaa akkaataa ini itti jijjiiruu danada'uu ilaalluu nidandeessa. Itti dabalatees, gabateewwan guguddaa, mul'inawwan adda addaa durmurtaawoo fayyadamuun taliiguu nidandeessa.
Deetaa kee qindeessuuf, olkaa'uuf, gingilchuuf wardii fayyadami.
Calciin LibreOffice akka gabateewwan kuusdeetaa irraa harkistee kaa'uu, ykn wardii akka madda deetaatti Barreessaa LibreOffice keessatti qubeewwan unkaa uumuuf sidandeesiissa.
Yeroo xiqaa hantuuttee-cuqaasuun, wardiin kee hangiiwwan deetaa tahanii akka mul'isu yk dhoksuu, ykn hangiiwwan akkaataa haala addaan akka dhangeefamu, ykn herreega hundumta xiqqaa fi ida'ama atattaamaan beekuu nidandeessa.
Calciin LibreOffice, yammuu deetaan taattoowwan kamaatii keessatti jijjiiramuu isa ofumaan haaromsuu, deetaa wardii siif dhiihaatu godha.
Faayiliiwwan Ekseelii jijjiiruuf, gingilchaawwan LibreOffice fayyadami, yk haalata dhangiiwwan hedduu kabiroon banuu fi olkaa'uuf fayyadami.


text:
LibreOffice 7.3 Help
Fakkkeenyaaf, yoo fuula Interneetii odeeffannoo jijjiirraa gabaa ammee man'eelee wardii keessatti qabatu argatte, fuula kana LibreOffice Calc keessatti mala armaan gadiitti fayyadamuudhaan fe'uu dandeessa.
Galmee LibreOffice Calc keessatt,qaree man'ee itti deetaa alaa saaguu barbaaddu keessatti qubachiisa.
URL kan galmee ykn fuula Saaphaphuu qaaqa keessatti galchi. URL dhangii: http://www.my-bank.com/table.html ta'uu qaba. URL qe'ee ykn faayiloota netwoorkii bal'ina qe'ee xurree qaaqakeessatti argamu dha.
LibreOffice fuula Saaphaphuu ykn faayilii "duubee" keessatti fe'a, kana jechuun, osoo hin mul'isin jechuu dha. Sanduuqa tarree guddaa kan qaaqakeessatti, maqaa wardiilee maraa ykn hammangaawwan maggaafaman irraa filattu arguu dandeessa.
Wardiilee tokko ykn ol ykn hammangaawwan moggoofaman filadhu. Dalagaa ufmaan of fooyyessaa daqiiqaalee "n" hundaa booda kakaasteescuqaasuu dandeessa.
Qabiyyeewwan akka geessituu galmee LibreOffice Calc keessaatti saagama.
Wardii kee olkaayi. Yeroo booda bantu, LibreOffice Calc gaaffii hordofuudhaan maadheelee hidhataman fooyyessa.
Under LibreOffice - PreferencesTools - Options - you can choose to have the update, when opened, automatically carried out either always, upon request or never. The update can be started manually in the dialog under .


text:
Finfinnee, Bitootessa 13/2014 (TOI) – Ministirri Muummee FDRI doktar Abiy Ahimad godina Shawaa Bahaa aanaa Adaamaa Ganda Kuriftuutti qamadii jallisii bonaan misoomaa jiru daawwataan.
Daawwannicharratti MM Abiy Ahimad dabalate Ministirri Maallaqaa Obbo Ahimad Shidee, Pireezdaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa obbo Shimmallis Abdiisaa fi Baankii Addunyaatti daayreektarri olaanaa Taahufilaa Niyaamaad Zaaboo argamaniiru.
Jilli kun aanichatti Qamadii jallisii bonaan lafa heektara 564 irratti oomishamedha kan daawwatan.
Oromiyaatti oomishinni Qamadii jallisii bonaan oomishame kan marsaa jalqabaa walitti qabamaa kan jiru yoo ta’u, kan marsaa 2ffaa facaasuu jalqabsiisuuf qophiin lafa qonnaa qopheessuu xumurameera.


text:
Saba keenyaa fi biyya keenya Roorroo jalaa baasuuf Mootummaa ummataa ijaarrachuu qofaani.
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Bilisummaa Oromoo hundeeffamu isaa irraa kaasee hanga ammaatti roorroo daangaa darbitee hidda dheereffattee fi lafa Oromiyaa daangaa ishee kabachiisuuf saba irraa dhalateef qabsoo abbaa biyyummaa isaanii mirkaneessuuf qabsoo Lammiileen Oromiyaa addatti immoo sabni Oromoo Dhaaba ABO jalatti ijaaramee qabsoo mirga Hiree murteeffannaaf falmatu waliin qabsaa’uun erga eegalee wareegama ulfaatu kaffalaa tureera ammas kaffalaa jira.
Qeerroon Bilisummaa Oromoo akkuma akeeka humdeeffameef qabsootti jiru ammas qabsoo saba isaaf godhu kallattii hundaan garboomsataatti Xumura gochuuf falmatti jira.
Labsii dhaabni keenya ABO fi KFOn ijaaramuu Mootummaa ummataa waggaa sadiif turu ilaalchisee labsii baasan Qeerroon Bilisummaa Oromoo ijaarsa MCBNOf waan isa irraa ergamuu fi akka milkaayuufis qabsoo isaa jabeessee itti ni fufa. Akkasumas warri akkuma kaleessaa Oromoo fi Oromiyaa garbummaa jalatti hanbisuuf carraaqan yeroo ammaa kanas labsii baafatanii akka MCBNO ijaarame hin milkoofneef murni pp qophiitti jiraachuu kan Odeessa arganne yoo tahu qaamni kamuu ijaarsa MCBNO dura dhaabbatu farra Ummata Oromoo fi Oromiyaa waan taheef ammumaan cimsinee kan balaaleffannuu fi dura dhaabbannu tahuu keenya ibsina.
Haala yeroo ammaa biyya keenya keessatti tahaa jiru ilaalchisee Qeerroon Bilisummaa Oromoo ibsa qabxiilee 17 armaan gadii baasee jira.
1. Qeerroon Bilisummaa Oromoo umurii gabroonfattootaa dheeressuuf dirmannaa tokko illee gochuu hin qabu. Garbummaa fi garboomsataatti Xumura gochuufis qabsoo keenya ni gaggeessina.
2. Qabsoon Oromoo Bilisummaa fi haqa Oromoo dhugoomsuuf eegalame haga yoonaatti galii isaa hin geenye. Garuu, qabsoo haga yoonaatti gaggeeffamaa dhufeen milkiileen boonsaan galmeeffamanii jiru. Sanatti xumura gochuun waamicha Yeroo ammaa gama dhaaba keenya ABO fi KFOn labsamee jiru MCBNO ijaaramee jiruuf gahee nurraa eegamu ni bahanna.
3. Qabsoo hanga bara 2018tti godhameen Qeerroon Oromoo kumootaan lakkaayaman kan wareegaman Yoo tahu gariin achi buuteen isaanii dhabamee jijjirama biyya Itoophiyaa keessatti akka dhufu godhaniin murni Maqaa Oromoon aangootti bahe Har’a Qeerroo kalee harka qullaa rasaasa dura dhaabbatee nagaa fi Tasgabbiin akka jiraatuuf wareegama baase hoggantootaa fi hayyoota dabalatee harmee ulfaa hanga daa’ima harma hootuutti hidhaatti guuree dararaa kan jiru yoo tahu qabsoon keenya hidhamtoota mana hidhaa irraa baasuu qofa osoo hin taane Mootummaa ummataa ummataan ijaaramee biyyaa fi lammiilee biyyaa tajaajilu arguu dha
4. Jijjiiramni waggaa sadii dura qabsoo Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi ummata Oromoon dabaalamee dhufee ture. Jijjiramichi garuu akka yaadametti hin milkoofne; warri aangootti bahan hidhaa fi ajjeechaa daran hammeessuun ummata keenya gidirsaa waan jiraniif har’as qabsoo keenya gaggeessuun dirqama tahee argameera.
5. Duulli biyyattii gara kaabaatti gaggeeffame marii fi waliigaltee waloo kan hin qabne, dantaa mootummaa Abbaa Irree dhugoomsuuf kan gaggeeffame akka ta’etti hubanna.
6. Kaayyoon Qabsoon Oromoo, akeeka bilisummaa fi haqa Oromoo dhugoomsuun ala saba kamiyyuu irratti kan xiyyeeffate miti. Kanaafis Lammiileen Oromiyaa ammas akkuma kaleessaa qabsoo Qeerroon Bilisummaa Oromoo godhu cinaa goruun Deeggarsa akka gootan waamicha isiniif goona.
7. Dhiittaa fi haleellaan ummata Tigiraay irratti raawwatamee fi raawwatamaa jiru, fedhii warra lafa babal’ifannaa qabanii dhugoomsuuf kan ta’e ture. Sababa kanaan Qeerroon Bilisummaa weerara sana mormaa fi balaaleffataa akkuma ture ammas lola daangaa babal’ifannaaf godhamuu balaaleffachaa Oromiyaa irrattis weerara lafa babal’ifannaaf godhamu kan naannoo Tigiraay wal fakkaatu Qeerroo Bilisummaa Oromoo Ummata Oromoo waliin kan dura dhaabbannu tahuu hubachiifna.
8. Mootumaman Abiyyii akkuma bittoota biyya Imaayera Itiyoophiyaa maqaa tokkummaa biyyaa fi nageenya ummataa jedhuun lubbuu fi qabeenya biyyaa qisaasaa turan jabeessee itti fufuuf ammas sochii goyyoomsaan itti jira waan taheef ni balaaleffanna ; duras ni dhaabbanna.
9, Waamichi biyyaalessaa MCBNO ijaarameef lammiilee Oromiyaaf ABO fi KfOn labsamee jirus, Qeerroon Bilisummaa Oromoo Har’as akkuma kaleessaa qabsoon keenya waggaa sadii dura akka butame ammas akka hin butamneef jijjiirraa hundee Mootummaa ummataa ijaaruuf godhamu cichinee tumsina.
10, Qeerroon Bilisummaa Oromoo waraana hiikkaa hin qabne, lubbuu bittootaa dheeressuuf gaggeeffamu fudhatama akka hin qabne jabeessee beeksisa.
12. Qeerroon Bilisummaa Oromoo kan dhaamu, waamicha bilisummaa Oromoof taasifamu kamuu Lammiileen Oromiyaa akka cinaa dhaabbatan warreen qabsoo Oromoo dura dhaabbachuun garboomsataatti umurii dheeressuuf hojjettanis kanaa booda Qeerroon Bilisummaa Oromoo dura dhaabbachuun gufuu qabsoo warreen tahan ummataaf saaxilaa kan deemu tahuu beeksifna.
13. Qeerroon, loltoonni, waraanni Oromoo bakka adda addaa fi caasaalee mootumama keessatti argamtan hiree amma argame kanatti fayyadamuun bilisummaa fi haqa Oromoof akka birmattan hubachiisna.
14. Seenaa keessatti sabni bilisummaa isaatiif falmatee milkaa’uu dadhabe hin jiru. Kanneen gabroonfattootaaf lukkee ta’an garuu yeroo ittii milkaa’an hin qaban ykn hin turre.
15. sabni keenya waamicha mootummaa gabroofattootaaf otuu hin taane, waamicha qabsaa’ota bilisummaa qofaaf akka birmattan jabeessinee dhaammanna.
16, Waamicha Labsii MCBNOf Lammiileen Oromiyaa ofitti fudhachuun Mootummaa ummataan ijaarameef kan godhamu keessatti Qeerroon Bilisummaa Oromoo wareegama kamuu kaffalee hojiirra oolmaa isaaf hanga xumuraatti ni hojjeta.
17, ilmaan Oromoo waraana RIB ,Federaalaa,HAO,poolisii Oromiyaa fi Milishaa keessatti argamtan ammaan booda ergamtuu murna garboomsaa jalaa baatanii qabsoo Bilisummaa Oromoo ABOn durfamutti akka makamtan waamicha keenya isiniif goona.
18, Maqaa Shanee jedhuun ilmaan Oromoo ajjeesuu, hidhuu, manaafi qabeenya jalaa gubuu akkasuma qe’ee irraa buqqisuu akkuma kanaan duraa cimsinee balaaleffachaa turre duras kan dhabannuu yoo ta’u.Maqaan Shanee jedhamu hanga ammatti Oromiyaa keessan kan hin jire yoo ta’u WBOn immoo Gaachana Saba Oromoo ta’u ibsuun Lammiileen Oromiyaa biyya keessaa fi alaa kan durii caalaa WBO cinaa akka dhaabbatan waamicha goona.
Maayii irratti Labsii MCBNO ijaaramee jiru hojiirra oolmaa isaaf Lammiileen Oromiyaa biyya keessaa fi biyya alaa akka tumsitan waamicha isiniif gochaa garboomsataatti Xumura gochuuf Tokkummaa haa qabsoofnu jenna.
Injifannoon Ummata Oromoof!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Adoolessa 4/2021
Finfinnee, Oromiyaa


text:
Naayjeeriyaa keessa kan jiru waldaa kristaanaa kaatolikii tokko keessatti Dilbata kaleessaa haleellaa gaggeeffameen amantoonni hedduun du’u maluu sodaa jedhu kan qaban ta’u aangawoonni ibsanii jiru.
Kanneen haleellaa kana gaggeessani waldaa Kristaanaa Kaatolikii seeyint Fraansis jedhamu fi kutaa Ondoo keessa jiru irratti qiyyafachuun Dilbata guyyaa peeenxee qoostee ykn afuurri ququlluun itti bu’e jedhamuu kabajaa ituu jiranii, hidhattonni dhukaasa banuun dhukaatootas darbatan. Kanneen ajjeefaman keessaa ijoollee hedduun akka jiran ibsamee jira.
Bishoopiin konyaa waldaa kaatolikii Ondoo keessa jirtuu Jude Aro-gun-dade akka jedhanti, nama hundumaa waldaa keessatti ajjeesuuf karoorfatanii iddoo kana dhufuun waan amanuuf nama rakkisuu dha.Kanneen gara alaatti baqatanis alaa itti dhukaafamee kanneen waldaa keessa jiranis akkasuma itti dhukaafamee jira.Lafa irbaanni qulqulluun itti kennamuu fi qulqulla’aa dha jedhamuutti Dhukaatoota darbatan.Kan badii akkasii geesisuu seexana qofa.
Angawoonni waldaa Kristaanaa akka jedhanti, namoonni mada’an hedduun isaanii hospitaala kan seenan yoo ta’u lubbuuf wixxifachaa jiran.Ogeessa fayyaa kan ta’an
Dhiiga isaaniif kennamuu barbaanna, namoonni nannoo hospitaalaa jiran maaloo hanga danda’amee hedduminaan kottaati nu dhiiga kennuun nu gargaaraa jedhan.
Abuniin kaatoliika Romaa Poop Fraansiis namoota midhamaniif akkasumas biyyattiif kadhataa akka jiran vaatikaan kan beeksiifte yoo ta’u, waaqayyo hundumaaf jajjabiina isaa akka erguuf nan kadhadha jehuun isaanii ibsamee jira.
Haleellaa kana duuba eenyu akka jiru battalumattikan hin baramne yoo ta’u, Naayjeriyaan harka caalaan sodaa nageenyaa keessa akkuuma jirtu, Ondoon biyyatti keessatti kutaa naga qabeessa ta’uun beekamti.


text:
Godina Harargee bahaa magaalaa Awwadaayitti daandiiwwan hundi cufamanii oolan. Sababni daandiin cufameef walitti bu’iinsa naannoo Soomalee fi naannoo Oromiyaa jiddutti ka’ee ture hordofuun, lubbuu namaa magaalaa Awwadaay keessatti darbe tureen walqabatee dargaggoonni magaalattii heddu hanga har’aatti murtii tokko malee hidhamuu isaanii mormuun akka tahe gabaafame.
Dargaggoonni hidhaman yakka jedhame akka hin raawwatin falmachaa turanis, murtiin tokkollee osoo isaan irratti hin kennamin mana hidhaa keessaatti dararamaa jiru, akkasumas dargaggoota kana jidduu dubartoonni mana hidhaa keessatti dhalani Jiraatu maatiiwwan isaanii nuuf ibsan.
Jiraattonni magaalaa Awwadaay hanga Oromiyaatti imaluun iyyannoo dhiheeffataa kan turan tahus, hanga har’aatti furmaata tokkollee argatuu dhabuu Isaanii himan. Guyyaa har’aa immoo daandiiwwaan magaalaa Awwadaay seensisan cufuun kan mormii dhageessisaa turan tahuu odeeyfannoon naannawa irraa nu gahe ni addeessa.


text:
Gaaffii fi deebii OMN Abbaa Biyyaa Roobaa waliin gaggeesse kan kutaa 4tti qoodamee dhihaate nin hordofe. Abbaa Biyyaa Roobaa qabsoo keessatti nin beeka. Umrii isaa keessaa baroota hedduu kan inni qabsoo Oromoof wareegeef kabajaa fi jaalalan qabaaf. Haa tahu malee gaaffii fi deebii OMN waliin gaggeesse kana Kutaa isa xumuraa (4ffaa) keessatti dubbii inni ittiin hoogganoota gaafatamaan isaa ol turan yakkuuf carraaqe oggaan dhaggeeffadhe hedduun isa taajjabe. Bakka isaa bu’een qaanfadheefi. Kan hin qaanfanne nama qaanfachiisa jedhu mitii? Abbaan Biyyaa yeroo qabsoo keessa turetti akkuma jabinas qabu laafina/rakkina guddaa namuu irratti beeku kan namni isa waliin qabsoo keessa ture hundi ragaa bahuu danda’u qaba ture. Kunis ilaalcha gosummaa ti. Abbaan Biyyaa yeroo gaarreen Oromiyaa keessa tures tahe yeroo biyyoota ollaa keessa ture ilmaan Oromoo qabsoof jecha isa waliin hiriiran keessaa namoota naannoo Oromiyaa murtaawaa qofa filee fi odeeffatee ofitti qabuudhaan noonnoolee biroo irratti kakaasuu fi olola maqa balleessii hoogganoota jaallan isaa tahan kan naannoolee Oromiyaa hanga tokkoo irratti of qusannoo takkaan maleetti gaggeessaa nama turee dha.
Abbaan Biyyaa Dhaaba keessatti ilmaan Oromoo naannoo fi gosaan qoodee kaan ofitti qabuu fi kaan irratti duulchisuu bira kutee gochaa farra tokkummaa Oromoo kan Dhaaba keessatti oofaa ture sana naannoo bara 1998 irraa eegalee (erga biyyoota ollaatti gadi bahee fi carraa qunnamtii bal’aa argatee) hawaasa Oromoo keessattis summii facaasuu hojii isaa halkanii-guyyaa taasifatee akka ture miseensa qofa osoo hin taane ummata inni summii farra tokkummaa Oromoo kana itti facaasaa ture hedduu ragaa itti dhiheessuutu danda’ama.
Abbaan Biyya ilaalcha gosummaa kana maaliif cichoominaan gaggeessa? yoo jedhame gosa bakka bu’aa isaa of fakkeessu sanaaf adeemsi isaa sun bu’aa argamsiisaaf osoo hin taane cinaacha laafaa dhuunfaa isaa ittiin golgachuufi. Dadhabina hojii irratti agarsiisuuf yoo itti gaafatame ani nama ganda ykn. gosa sanii waanin taheefi…..kkf. jechuudhaan namoota hubannoo yaraa ittiin of cinaa hiriirsuufi. Ilaalcha kanaanis Dhaaba keessatti waan barbaadu galmaan gahachuu hin dandeenye. Yeroo irra gara yerootti saaxilamaa fi tuffatamaa deeme malee. Abbaan Biyyaa 2004 hoogganummaatti filamuu keessaa akki itti hafes inni waan ana hin filinaa jedhee iyyateef osoo hin taane miseensota hunda keessatti (warra inni akka bakka bu’aa isaaniitti of yaadu dabalatee) cinaachi laafaan isaa kun saaxilamee namuu waan humaattuu isa lakkaawuu dhiiseef akka hin filamne beekee dursee fakkeeffachuuf “Na hin filinaa” jala buufatee ti.
Adeemsi Abbaa Biyyaa Roobaa kan farra tokkummaa Oromummaa akka tahe (ilaalcha gosummaa akka tahe) gaaffii fi deebii OMN kana keessattuu arraba isaa irraa ragaan dhagahameera. Fottoqa 2008 ABO mudate keessatti warra maqaa “Jijjiirama” jedhuun Dhaaba irraa fottoqeef deggersa qabaachuu isaa akka xalayaadhaan beeksise innuu himateera. Fottoqni sun ammoo waa’ee maalii akka turee fi akkamiin akka xumurame har’a namni iccitii isaa hin beekne jira hin fakkaatu. Wanti Abbaan Biyyaa Dhaabaa keessatti oofaa ture kan inni itti milkaawuu hanqifame waan Oromoof tolaa osoo hin taane waan akka 2008 uumamee sana ture. Kan nama dhibu har’a illee osoo itti-baha isaa arguu qaanii malee sana himachuu isaa ti. “Namni hoolaa Owubarree nyaate ofiin dudubbata” jedhu mitii?
Abbaan Biyyaa gaafatamni hoogganummaa akkamiinii fi sirna kam keessa dabree ulaagaa akkamfaa guuttatee akka namatti kennamu sina Dhaabaa osoo beekuu dargaggoon Oromoo hangi tokko maatii isaanii biraa bahanii qabsootti waanuma dhufaniif fi barnoota idilee hanga tokko waan barataniif qofa hoogganni Dhaabaa ba’aa gaafatamummaa hoogganummaa qabsoo isa irra jiru itti dabarfachuu akka waan danda’uutti haasawuun dhuguma guddina qabsoo fi jabina Dhaabaaf yaaduu irraa miti. Erga ani keessaa bahe ABOs tahe qabsoon Oromoo baddus jiraattus dhimma kiyyaa miti jechuu yoo tahe malee waan hundi akka qabdi.
Walumaagalatti ofittummaan, ilaalchi gosummaa, bololli aangoo….kkf. Abbaan Biyyaa ittiin hoogganoota ABO kanneen ba’aa qabsoo itti mulqatee biraa deeme ittiin yakkuuf yaale waan Abbaa Biyyaa Roobaatiin himan malee waan hoogganoota ABO har’a illee jireenya isaanii qabsichaaf wareeguutti jiran kanaan himan miti. Kana miseensotaa fi deggertootni ABO waa’ee Dhaabaa fi hooggana Dhaaba isaanii hordofan tolchanii beeku. Hoogganootni ABO kanneen Abbaan Biyyaa ba’aa qabsoo itti mulqatee biraa gara jireenya dhuunfaa isaatti deeme yakki isaan ittiin gaafatamuu malan guddaan tokko Abbaa Biyyaa Roobaa gochaa farra tokkummaa Oromoo inni Dhaaba keessatti gaggeessaa tureef adabbii seeraa sadarkaa isaatiif malu akka itti adabamu gochuu hanqachuu qofa natti fakkaata. Dhugaan jiru kana.
Xumuruu kiyya dura OMN warra dubbii Abbaa Biyyaa kana qilleensa irra oolcheef yaadachiisni ani qabu olola maqa xureessii Abbaa Biyyaa Roobaa hoogganoota ABO irratti qaanii malee gaggeesse kan miidiyaa keessaniin dabarsitan kana ilaalchisee warra inni maqaa isaanii bifa kanaan xureessuu yaale irraas deebii isaan waan kana irratti qaban gaafattanii yoo miidiyaa kanaan ammuma osoo dubbiin hin qabbanaawin ummataaf hin dhiheessitan tahe isinis akkuma Abbaa Biyyaatti hoogganoota ABO maqaa xureessuuf akeeka qabaachuu keessantu dhugaa taha. Yaadachiisni lammaffaan ani isiniif qabu dubbiin bifa kanaan dhihaattu qabsoo bilisummaa Oromoo jabeessuuf fi guyyaa Bilisummaa Oromoon dheebote dhiheessuu keessatti bu’aa maalii qabaata jettanii akka waan kanatti mirqaantan osoo Ummata maallaqa isaatiin isin jiraachisu kanaaf ifa gootaniis gaarii taha yaada jedhuu dha. Sababni isaa Oromoon OMN kan jaallatuu fi gargaaruuf adeemsa qabsoo Oromoo keessatti jabinoota mul’atan dhaadhessanii akka dhaloota amma lafaa ka’aa jiru onnachiisutti dhiheessuudhaan hojii qabsicha jabeessuu fi guyyaa bilisummaa dhiheessuuf qooda qabu hojjettu jedhee ti malee waan hamilee dhaloota ol adeemtuu cabsuu fi qabsoo fi siyaasa Oromoo irraa abdii kutachiisu akkasii (olola maqa-xureessii) kan namni qabsoo dhiisee jireenya ofii gaggeeffatu qabsaawota jireenya isaanii wareegaa jiran irratti oofu akka dhiheessitaniif natti hin fakkaatu.
Na hoofkalchaa !
Simboo Abbaa Danuu
Sep. 21, 2015


text:
Heerrii mootummaa Itiyoophiyaa keeyyati 93 akka jedhutti labsiin yeroo hatattamaa kan barbaachisu weerarri biyya alaa yoo jiraate, weerarri dhukkubaa yoo jiraatee fi sirna heera irratti ijaarame haalli balaa irra buusu yoo jiraate ta’u kan dur prezidaantii mana murtii waliigalaa Oromiyaa turan Obbo Tashaalee Abarraa Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiru.Kanas kan labsu mana maree ministeeroota Federaalaa ta’u eeran, Obbo Tashaaleen.Haala qabatamaa Itiyoophiyaa keessaa yoo ilaalle garuu, yaaddoon labsii kana baasisuu hin jiru, jedhu
Labsii kana mirga dhala namaa cabsuu fi mirga yaada ofii ibsachuu cufuuf, uummati quuqqaa isaa akka hin dhageessiifanne ukkaamsuuf itti gargaaramu jedhan. Hundumaa caalaa immo labsiin kun waan haaraa miti, Oromiyaa keessatti hojii irra eega oolee bubbuleera, jedhan. Nama fedha ajjesuu, ajaja mana murtiin ala hidhuu, achi-butee dhabamsisuu, mana namaa sakatta’uu, nama qabanii seera duratti ituu hin dhiyeessiin tursuun waanuma ammaan dura baratame waan ta’eef waan haaraan jiru ifatti labsuu qofa, jedhu. Akka Labsii kanaatti bulchinsii harka waraanaa seenuu isaa illee dubbatu.


text:
Akeekachisuun dura qabamuun hin jiru
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Ergamtoota gammachistootaa fi akeekachistoota gochuun ni erge, ilmaan namaatiif sababoota qajeelinnaa ni godheef. Ogummaa fi haqummaan Isaa guutuu ta’uu irraa kan ka’ee ragaan erga irratti dhaabbatee booda malee eenyullee hin adabu. Akkuma akkana jedhe:
“Hanga Ergamaa ergunitti kan adabnu hin taane.” Suuratu Al-Israa 17:15
Kana jechuun Ergamtoota erguu fi kitaabban buusun ragaa irratti erga dhaabe booda malee Rabbiin eenyullee hin azzabu (hin adabu).[1]
Ammas Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Akka Ergamtoota booda Rabbiin irratti namootaaf ragaan hin argamneef gammachiistootaa fi akeekachistoota goonee Ergamtoota [ergine]. Rabbiin Injifataa, Ogeessaa ta’eera.” Suuratu An-Nisaa 4:165
(Gara uumamtoota Kiyyaatti ergamtoota mindaa Kiyyaan gammachiisanii fi adabbii Kiyyaan akeekachisan gochuun ergee jira. Ergamtoonni erga ergamanii booda namootaaf ragaan rakkoo ittiin dhiyeefatanii fi himatan akka hin jirreef (hin argamneef) Ergamtoota erge. Ergamtoota erguun dura osoo namoota adabe, silaa “Yaa Raabbi! Ergamtoonni Kee nutti hin dhufne” jechuun rakkoo himatu turan. Kanaafu, akka rakkoo kana hin himanneef ergamtoota erge.)
Rabbiin olta’aan ni jedha:
“[Jahannam] dallansuu irraa kan ka’e ciccituutti dhiyaatti; dhawaata gareen wahii ishii keessatti darbamuun waardiyyoonni ishii, “Sila Akeekachisaan isinitti hin dhufnee?” [jechuun] isaan gaafatu. “Eeyyen; dhugumatti akeekachiisaan nutti dhufeera, garuu ni sobsiifne. ‘Rabbiin homaa hin buufne; isin jallinna guddaa keessa jirtu.’ jenneen.” Jedhu.” Suuratu Al-Mulk 67:8-9
Abu Hureyran (radiyallahu anhu) akka gabaasetti Ergamaan Rabbii (sallallahu aleyh wassalam) akkana jedhan: Kan harka Isaa nafseen Muhammad jirtuun kakadhe! Ummata kana keessaa Kiristaanas ta’e Yahuudaas ta’e eenyullee waa’ee kiyyaa dhagayee ergasii wanta ani ittiin ergameetti osoo hin amanin du’u hin jiru, warra ibiddaa keessaa yoo ta’e malee.” Sahiih Muslim 153 (Yahuudota fi kiristaanota keessaa namni waa’ee Nabii Muhammad (sallallahu aleyh wassallam) dhagayee ergasii osoo itti hin amaniin yoo du’e, warra ibidda seenan keessaa ta’a.)
Wanta darbee daran ibsuuf dubbii aalimoota irraa muraasa haala armaan gadiitiin ni filanna:
Ash-Shaaxibii ni jedha: “Ergamtoota erga ergee booda malee sababa faallessuutiin nama akka hin qabne seerri Rabbii (Subhaanahu) uumamtoota Isaa keessatti darbee jira. Ragaan erga isaan irratti dhaabbate booda, namni fedhee haa amanu, namni fedhee haa kafaru. Hundaafu jazaa isa fakkaatutu jira. Ragaa gadi dhaabuf Qur’aana ragaa ifaa godhee buuse, mu’jizaa (raajii) irraa harka Ergamaa Isaa irratti wanta muraasa gahaa ta’e ni dabale.”(Al-Mawaafiqaat 3/377)
Ibn Taymiyaan ni jedha: “Hundee kana mirkaneessun waan hafuu hin qabneedha. Nama ergamaa itti erguun ragaan isarratti dhaabbate malee Rabbiin eenyullee akka hin adabne keeyyattoonni agarsiisanii jiru.”
Ergasii keeyyattoota Qur’aana kana agarsiisan ni dhiyeesse… itti aanse ni jedhe: “Erga akkana ta’e, akkuma beekkamu ragaan nama Qur’aanni bira gahee irratti dhaabbata. (Nama ergaan Qur’aanaa isa gahee, ragaan isarratti dhaabbatee jira jechuudha.) Akkuma jecha Rabbii olta’aa:
Jedhi, “Anaa fi isin jidduutti Rabbiin ragaa bahaadha. Isinii fi nama inni bira gahee ittiin akeekachisuuf Qur’aanni kuni gara kiyyatti buufame.” Suuratu Al-An’aam 6:19
Namni Qur’aana irraa muraasni isaa bira gahe, hamma isa bira gaheen ragaan isarratti dhaabbatee jira.”
Ergasii ni jedhe: wanti salafaa fi imaamtoonni ummataa irra jiran, Rabbiin nama ergaan bira gahee malee hin adabu. Akkumaa Qur’aanaa fi sunnan agarsiisanitti nama Ergamtoota faallesse malee hin adabu. Namoota ragaan irratti hin dhaabbannee kanneen akka daa’immanii, maraattota, warra waamichi (da’awaan) Islaamaa hin geenye, kanniin ilaalchise dubbii [garagaraatu] jira. Isaan keessaa ifa kan ta’ee, wanta gabaasni ittiin dhufeedha: namoonni kunniin Guyyaa Qiyaamaa ni qoramu. Namni Rabbiif ajajamuutti isaan ajaju itti ergama. Yoo ajajamaniif, mindaan isaaniif mala. Yoo faallessan immoo adabbiin isaaniif mala.” (Al-Jawaabu as-Sahiih liman baddala diinal Masiih 1/309-312)
Ergaan erga gahee booda malee adabbiin akka hin jirre bakka biraattis akkana jechuun jabeessa:
“Ergaa itti geessun booda malee Rabbiin eenyullee akka hin adabne Qur’aanaa fi sunnan agarsiisanii jiru. Nama himni takka isa hin geenye, jalqabuma isa hin adabu. Bal’innaan osoo hin ta’in nama himni takka geesse immoo, wanta ragaan ergaa isarratti ittiin dhaabbate mormuu isaatiif malee hin adabu. Kuni kan akka jecha Rabbii: Akka Ergamtoota booda Rabbiin irratti namootaaf ragaan hin argamneef gammachiistootaa fi akeekachistoota goonee Ergamtoota [ergine].” Suuratu An-Nisaa 4:165
Ammas jecha Isaa:
“Yaa tuuta Jinnii fi namootaa! Sila isin keessaa Ergamtoonni keeyyattoota Kiyya isin irratti dubbisanii fi qunnamti Guyyaa keessanii kana isin akeekachiisan isinitti hin dhufnee?” Suuratu Al-An’aam 6:130
Ibn Taymiyan keeyyattoota baay’ee kaase. (Majmuu’al Fataawaa 12/493)
Ibn al-Qayyimis akkana jechuun mirkaneessa: “Adabbiin sababa lamaaf namaaf mala:
1ffaa-Ragaa irraa garagaluu, fedhuu dhiisu fi itti hojjachuu didu.
2ffaa-Ragaan kuni erga dhaabbate booda osoo beekanu faallessu fi wanta ragaan namarraa barbaadu fedhuu dhiisu. Kan jalqabaa kufrii irraa garagaluuti (kufru I’iraad). Kan lammataa immoo kufrii osoo beekanu faallessuuti (Kufru Inaad). Hanga ragaan dhaabbatuti malee, kan Rabbiin adabbii irraa dhabamsiise, wallaalummaa ragaan irratti hin dhaabbannee fi ragaa kana beeku dadhabaniidha.” (Xariiqu al-Hijrateyn fuula 414, ilaali Madaariju saalikiin 1/188) (Kana jechuun namoonni Rabbiin hin adabne, namoota ragaan isaan hin geenye fi ragaa kana beeku dadhabaniidha.)
Guduunfaa
✐Asitti “ragaa” yommuu jennu: Ergaa Islaamati
✐Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Ergamtoota hanga ergutti malee nama hin adabu. Ergamtoota erga ergee booda namoonni ragaa ittiin uzrii (rakkoo fi sababa) dhiyeefatan hin qaban. Guyyaa Qiyaamaa rakkoo himachuu hin danda’an.
✐ Ergamaa bara baraanii fi nama tokkoon tokkootti erguun dirqama miti. Kana irra, Ergamaa kanarratti kitaaba buusun, kitaabni kuni akka namoota hunda gahu gochuun gahaadha. Kanaafu, namni Qur’aanni isa gahee, ragaan isarratti dhaabbate jiraa jechuudha. Qur’aanni takkaa karaa Ergamaatin takkaa immoo karaa hordoftoota Ergamaatin isa gahuu danda’a. Qur’aana irraa hamma isa gaheen ragaan isarratti dhaabbata.
[1] Tafsiiru Muyassar-283
“Nawaaqidul Iimaani al-qawliyah wal amalayah” fuula 55-58, Abdulaziz bin Muhammad


text:
KUTAA 2ffaa SAGANTAA KEESSUMAA WA’EE LOLA ANNIYAA DAWADHAA SHOW MORE
BAKAR WAAREE EENYU??
Lolli Calanqoo lolaa ittisa imala gabroomfattoota nafxanyaa kan Amajjii 6 bara 1887 Minilikiin hogganamuufi ummata Oromoo Harargee kan gooticha Bakar Waaree tiin hogganamu giddutti …Read More »
Oduu lola naannoo Anniyyaa
Waraanni Ogaden kani Wayyaaneen Liyyuu Poolis jettuu Oromoo Gammoojjii Anniyyaa weeyrare. Oduun naannoo Qumbii qubsuma Oromoo Anniyyaatii baatu akka mirkaneeysitutti, hidhattoonni Liyyuu Poolis kani Wayyaneen …Read More »


text:
Naannoo Oromiyaa Godinaalee Arsii, Arsii Lixaa, fi Shawaa Lixaa
Gahiinsi beekumsaa fi ogummaan qonnaan bultootaa qonnaa isaanii irraa bu’aa qabeessa ta’uu fi ta’uu dhabuu keessatti murteessaa dha. Kana hojiirraa oolchuuf, beekmsaa fi ogummaa qonnaa isaaniitiif barbaachisu addaan baasuun madda fi tooftaa ittiin babal’isan guddisuun dhimmaa xiyyeffannoo keessaa galuu qabu. Mootummaan Itoophiyaa “Tarsiimoo Misooma Qonnaan Durfamuun gara Industiriitti Ce’uu ykn ADLI” jedhuun gaggeeffamee, beekumsaa fi ogummaa misooma qonnaa guddisuuf tarkaanfii adda adda fudhatee jira. Haaluma kanaan, kolleejota leenjii fi baruumsa tooftaa qonnaa babal’isan 25 ol ijaaruun akka ogummaa fi beekumsaa qonnaa karaa qabatamaadhan guddisan gochuun hojii guddaa raawwateera. Koollejoonni kun Ogeessota qonnaa (DAs) 60,000 ol ta’an ogummaa qonnaa adda addaattin leenjisuudhaan gara hojiitti bobbaassanii jiru. Ogeeyyonni kun Itoophiyaa keessatti gandoota hundaa keessaatti ramadamaniiru. Ogeessota qonnaa kana irraa waanti eggamu, giddu-galawwan leenjii qonnaan bultoota (FTC) 15,000 gandoota keessatti dhaabuuf karoorfaman keessatti qonnaan bultootaaf ogummaa isaani akka qoodanii fi bu’a qabeessummaan qonnaan bultootaa mirkaneessuu dha.
Itti dabalaan, dhaabbileen beekumsaa fi ogummaa qonnaa uumuu fi yaaluurratti dirqama addaa qaban kan akka Dhaabbata Ce’uumsa Qonnaa (ATA) fi giddu-galawwan qorannoo qonnaa fi Yunivarsiitoonni qonnaa beekumsaa fi ogummaa qonnaa maddisiisuu, guddisuu fi babal’isuu keessatti gahee guddaa qabu. Dhaabbileen miti-mootummaa (NGOs) qonnaarratti hojjachuuf bobba’anis qooda guddaa taphachaa jiru. Akka fakkenyatti, oomisha garbuu biiraa irraatti xiyyeffachuun, dhaabbileen miti-mootummaa kan akka “EUCORD, fi Techno Serve” jiran godinaalee Arsii fi Arsii lixaa keessatti gargaarsa guddaa taasisaa jiru. Kunis daldaala oomishichaa fi gaali qonnaan bultootaa cimsuu keessatti ga’ee guddaa gumaacheera.
Oomishtoonni mosee garuu carraa akka oomishtoota garbuu biiraa hin qaban. Giddu-galli Qorannoo Qonnaa Hoolotaa fi Giddu-galli Mosee Idil-Adunyaa (CIP) sanyii mosee filatamoo ta’an uumuu fi raabsuu irratti hanga tokko aanaawwan murtaawoo godinaa Shawaa Lixaa keessatti ni hojjatu. Tajaajilli xiqqaan kun homishtoota Arsii fi Arsii lixaatiif immo hin kennamu. Daldaalli omisha moosees dadhabaa fi galiin qonnaan bultoonni mosee argatanis kan hangaa argachuu malaniin wali-cinaatti yoo ilaalan gadi’anaa dha. Akka kanaan, fedhiin mootummaa kan ogummaa fi beekumsaa qonnaan bultootaa akka waligalaatti guddisuu fi babaal’isuuf jiruu milkaa’insaa isaa waliin wal hin gituu. Dhimmaa kana irraatti qorannoon adda adda kan “ F & S fi Educans 2017” mata duree, “ Oomishtoota Qabiyyee Xiqqaa Jajjabeessu fi Gabaan Gahuu,” jedhu dabalatee taasifaamaniiru. Qorannoowwan kun gabaabummatti kan ibsan, bu’a qabeessumman qonnaan bultootaa, gahiinsaa beekumsaa fi ogummaa isaani irratti kan hundaawuu fi hir’ina beekumsaa fi ogummaa qonnaan bultootaarraa kan ka’ee faayidaan isaanii gadi’aanaa ta’u isaati. Keessattu qorannoowwan kun gahiinsa beekumsaa qoonnaa mirkaneessuu fi tajaajila gorsaa kennamu keessatti, qonnaan bultootni qabiyyee xiqqaa (qonnaan bultoota harka qal’eeyyi, dubartoota, dargaggotaa fi namootni hir’ina qaama qabaan) dagatamoo ta’uu isaaniiti.
Sirna barnootaa fi tooftaa leenjii qonnaa irratti warren kunnen gargaaruu qaban waan sagantaa giddu gala ta’e hin qabneef tajaajila leenji irratti isaan hirmaachisuu hin danda’an. Adeemsi Qonnaan bultoota fakkeenya ta’an bira deemuun muxannoo qoddachuu jedhuu qonnaan bultoota qabiyyee xiqqaaf hojjachuu hin dandeenye. Kanatti dabalee, agarsiifni giddu-gala qonnaan bultootaa (FTC) gahuumsa dhabuu fi fedhii dhabuun ogeessota qonnaa (DAs) akka qonnaan bultoonni qabiyyee xiqqaa tajaajila ga’aa hin arganne taasiseera.
Qonnaan bultoota hundaaf tajaajila kennuu fi fedhii omishaa fi omishtumma dabaluun wabii midhaan nyaata mirkaneessuu fi qonnaan bultoonni biyyaatti keessa jiran galii foyya’aa akka argatan taasisa. Mul’ata kana galmaan ga’uuf, akka waliigalaatti beekumsaa fi ogummaa qonnaa jiru haala diddu galeessa ta’een guddisuu fi babal’isuun barbaachisaadha. Keessattiyuu fooyya’insii armaan gadii kunneen, haala qonnan bultoota qabiiyyee xiqqaa ykn harka qalleyyi fooyyessuuf, sadarkaa gandaa, naannoo fi biyyolessatti taasifamuu qabu.
- Bu’ura leenjii fi sirna barnoota qonnaa kollejjota qonnaa (ATVETs) amma jiru keessa deebi’uu fi barnoota yaadaa fi qabatamummadhaan deeggaramee fi kan dhiyeesa gabaa of-keessatti qabate taasisuu,.
- Haamilee ogessota qonnaa (DAs) kakaasuu fi haala hojii mijaawaa kennuufidhaan, ga’ee hojii isaanitiin bu’a qabeessa akka ta’anii fi tajaajila giddu galeessa kennuu akka danda’an jajjabessuu,
- Tajaajila gahiinsaa amma jiru keessa deebi’udhaan tarsimoo haaraa qonnaan bultoonni fayyadamoo irraa ta’an baasuu fi raawwachuu,
- Dhaabbilee dhunfaa ykn tajaajila kaffaltiin kennammuu danda’u adda baasuu fi gara hojiitti akka seenan taasisuu, fi
- Ogummaa filatamoo fi tooftaa odeeffannoon ittin babal’atuu ykn walga’uu danda’uu kan akka midiyaalee adda addaattin: Fkn, (mobayilii, maxxansaa , dhageettiin (audio),fi viidiyo) dhimma bahuu ilaalcha keessa galchuun hojiitti hiikuu.
Fooyya’insii kun bu’a qabeessa kan ta’u, yoo yaadni isaa sadarkaa warra seeraa fi imaammata baassuutti (naannoo fi biyyolessa) fi hojii rawwachiisuutti (godinaa, aanaa, gandaa fi kkf ) giddutti xiyyeeffannoo keessaa galeedha. Kanarratti, yaadaa fi haala qonnaan bultoota qabiyyee xiqqaa ilaalcha keessaa galchuun tooftaa haaraa fi waan qabatamaan giddu gala uumuun hawwii jiru bu’a qabeessa taasisa.


text:
Baarentuu Gadaa Irraa, Ebla 6, 2018
Bubbeen siyaasa kijibaa impaayeera itiyooophiyaarraa asiif achiin bubbiseef qabsaawaan, sabboonaan kaayyoo isaa kan ganamaa,qabsoo mirga abbaa biyyummaa Oromoo dhugoomsuuf, bilisummaa Oromoo bakkaan gahuuf gaggeessaa jirurraa duubatti jedhu hin jiru. Eeyyee holola diinaatiin namuu hin seesu. Hin burjaaja’usi. Uummanni Oromoo holola fakkeessii diinni qindeessee maqaa isaatiin afarsaa jiruunis mirgi koo kabajame, bilisoome jedhee sirba gammachuutin lafa qaaccessu hin jiru. Yoo jiraate diraamaan diinni waggoota 27n darbaniif dalagaa ture kan isaaf hin gallee dha.
Wayyaaneen waggoota 27n darbaniif gaafiin mirga abbaa biyyummaa Oromoo akka hin dhugoomne hanqisuuf, walabummaan Oromiyaa fi bilisummaan ummata Oromoo akka hin milkoofne karaatti kutuuf carraaqaa turte. Wayyaanen hidhaa, dararaa fi ajjeechaa dabalatee hololli Oromoo irratti hin gaggeessiin hin turre. Oromoon irree tokkoon akka inni mirga abbaa biyyumma, bilisummaa isaaf hin kaane, yoo ka’ees cichee akka itti hin fufne shira hedduu raawwachaa ture. Haa ta’uutii guyyaan guyyaa caalaa, barris bara keessaa akkuma jedhamu san Oromoon akka diinni yaade dhiisee walfaana ka’uun, cichee loluun injifannoolee har’a wayyaanee dhiphisaa jiru kana argamsiisuu danda’eera. Qabsoon bilisummaa Oromoo ABOn durfamu kaayyoo eegaleef, walabummaa Oromiyaa bilisummaa Oromoo dhugoomsuuf itti dhihaateera. Mootummaa gabroonfataa TPLF /EPRDF dhiibee kufaatii jalaan gaheera. Xumurri sirnichaa dhihaachuu mallattooleen har’a Impaayeera Itiyoophiyaa keessa jiran mirkaneessaa jiru.
Roga kamiinuu hoo deemame, alaa manatti Oromoon har’a galiin qabsoo bilisummaa Oromoo ABOn durfamuu maal akka ta’e ni beeka. Beeku qofas osoo hin taane akka galma gahuuf waan danda’u hunda gumaachaa jira. Daa’ima sd. 1ffaa barattuurraa kaasee amma hayyoota yunvarsitoota adda addaatti baranii fi barsiisaniitti, kan Oromoon qabsaawuuf mirga abbaa biyyummaa, walabummaa fi bilisummaa ofii dhugoonfachuuf ta’uu beeku. Kana dhugoomsufis qabsoo, FXG gaggeeffamaa turee fi jiru keessattis kan hirmaachaa jiran, gootonni hirmaatanii wareegama adda addaa kaffalan danuudha. Kun amma Oromoon mirga abbaa biyyummaa isaa gonfatutti hin dhaabbatu. Halli amma Oromiyaa keessa jirus kanaaf ragaadha.
Wayyaaneen hidhaa, ajjeechaa fi dararaa waggoota 27n darbaniif Oromoo irratti gaggeessaa turteen uummata Oromoo jilbiifachiiftee jiraachuuf yaaltee jirti. Garuu hin milkoofneefi. Uummanni Oromoo addatti qabsaawonni qeerroon ilmaan isaa guyyaarraa guyyaatti heddummaachaa, jabaachaa fi cichitoota ta’uun dura dhaabbataa turaniiru. Ittis jiru. Kan ulee diinaaf hin jilbeenfanne, hololaaf gurra hin kennine ta’aa dhufan. Qawwee Wayyaanee duras dhaabbatanii daawoon, daawoon wayyaanee!, Wayyaaneen nurraa haa butu, haa kuftu jechaa jiru. Amma Wayyaaneen buqqaatuttis qabsoon, FXGn kan duubatti hin deebine ta’uun amma dinaafis firaafis mirkana.
Torban tokko dura Murni gabroonfattuun TPLF/EPRDF miseesnsa dhaaba bixxiltee ergachaa turte miseensota OPDO keessaa kan Dr. Abiyyi Ahimad jedhamu maqaa Oromootiin hogganaa EPRDF godhu kan quba hin qabne hin jiru. Ebila 2 bara 2018 ammoo paarlaamaa fakkeessii ergamtoota isiitiin guutametti dhiheessitee, ergamaa kana ergama biraaf ministeera muummee fakkeessii gootee muddee jirti.
Wayyaaneen muudama ergamaa kana boodas angoon karaa nagahaa tokkorraa tokkootti cehe jettee hololaan lafa dirrisiisaa turte. Jabummaa, hayyummaa, nama jijjiramaa ta’uu Abiyyi Ahimadis tuultee karaa midiyaa ishii holola baayyee gaggeessaa jirti. Kanneen sirba baasanii abbaa jijjiramaa ta’uu nama kanaa dhaadhessanis jiru. kun hunduu garuu soba, holola sobaatii. Aangoon jijjirame hin jiru, Abiyyi Ahimad bakka Hayilamaariiyaam Dassaalanyi buufame, ykn wayyaaneen qabsoo FXG Oromootiin dhiphatte H/Dassaalanyi bakkaa kaaftee Abiyyi ykn Abiyoot Ahimadiin bakka buufte malee jijjiramni dhufe hin jiru, kunis kan ta’eef dhiphuu qabsoon Oromoo itti bulcheen malee fedhiin ykn jaalataniiti miti.
Filannoon gaggeeffames akkasuma hin ture. Abiyyi ykn Abiyootiif kan kenname muudama. Oromoo nurraa qabbaneessi muudama jedhuudha. Dhugaan turee fi jiru kana. Dhugaan kana ta’ee osoo jiruu ergamtoonnii fi garaaf bultoonni garuu waan galii qabsoo Oromoo hin beekneef akka waan Oromoon OPDO keessaa nama tokko ministeera muumee naaf godhaa jedhee qabsaawaa, dhiiga isaa dhangalaasaa tureetti muudamuu Abiyyi Ahimaditti lafa qaaccessu. Kan baayyee nama ajaa’ibu ammoo ergamtoonnii fi garaaf bultoonni biyya keessaa fi alaa lafa nagahaatti lafa qaacceessan kun ofii of-gowwoomsanii fi burjaaja’anii nama biraas burjaajeessuuf yaaluu isaani ti. Akka isaan yaadanitti akka inni kuniis yaadu kufaa ka’aa jiraachuu isaanii ti. Ergamtoonni kun holola Abiyyi rakkoo uummata Oromoo furuuf dhufe, mirga Oromoo kabachiisuuf dhufe jechuun waan hin fakaanne nama qabsiisuuf tattaafatu. Garuu hin milkoofnefi, holola dharaa kanaan yomiyuu hin milkaawanis.
Fakkeessitoonnii fi ergamtoonni garaa malee mataa hin qabne kun Oromoon akka isaan caalaa Abiyyiin beeku quba hin qabani. Abiyyi Ahimad guddisa wayyaanee ta’uu Oromoon har’a osoo hin taane waggoota danuu dura beeka. Muudamni isaas Oromoof dhimmamamee osoo hin taane akka mootummaa Wayyaanee /EPRDF tajaajiluuf, qabsoo uummata Oromoo yoo danda’e dhaamsee yoo dadhabe qabbaneessee sirnichaaf bara bittaa fi saamichaa dheereessuuf akka ta’e beekamaa dha. Warri burjaaja’anii nama biraas burjaajessuuf yaalan garuu garaan isaanii waan mataa isaanii injifateef kana quba hin qabani.
Muudamni Abiyyi Ahimad diraamaadha, Wayyaaneen diraamaa bu’aa hin qabne hojjechaa jirti, diraamaan kun gongumaa humrii isii hin dheeressu. Oromoon Abiyyis ta’ee Oromoon biraa sirna Wayyaanee /EPRDF jalatti yoo muudame akka jijjirama wayiituu hin finne ni beeka. Gaafiin mirga abbaa biyyummaa Oromoo TPLF EPRDF jalatti deebi’uu hin danda’u. Mirga abbaa biyyummaa mitii sirna wayyaanee jalatti gaafiin bulchiinsa gaariituu akka hin deebi’iin waggoonni 27 bara bittaa wayyaanee kan amma mummicha ministeeraa Itiyoophiyaa ta’e koloneela waraanaa, ministeera waajjiroota adda addaa itti ta’ee keessatti taajijilaa ture darban ragaa bahaniiru.
Har’a uummanni Oromoo baddaa gammoojjitti, baadiyyaa magaalaatti haala Wayyaaneen itti jirtu quba qaba. Kan tarii faajja’e yoo jiraate ammoo sirna Wayyaanee/EPRDf keessatti ergamtoota akka miseesnoota OPDO warra waggoota 27 amantummaan wayyaaneef tajaajilaa turanii miti osoo ministeerri muummee dhaabooleedhuma mormitootaa jedhamanii fi karaa nagahaa ni qabsoofna jedhanii waggoota 27n darbaniif hidhamaa fi gadi dhiifamaa biyya san keessa socho’aa turan keessaawuu aangoon ministeera muumee kun kennamee amma wayyaaneen biyya sanaa hundeen hin buqqayinitti jijjiramni dhufu hin jiru. Kan jijjiramni dhugaa dhufu awwaala wayyaanee qofa irratti, gaafa wayyaaneen aangorraa kaatee ummattoonni biyyatti keessumaa Oromoon gatii dhiiga isaa mirga abbaa biyyummaa dhugoonfate qofa. Kan ABOn/WBOn/qeerroon Oromoo walumaa galatti kan uummanni Oromoo qabsaawaa turee fi jiruufis kanumaafii. Amma kun dhugoomutti ammoo holola fakkeessii gaggeeffamuun Oromoon sobamu hin jiru. Jiraachus hin qabu. Diinni maqaa Oromootin ergamtoota isaaf aangoo hireef gammachuun lafa qaacceessuuniis ofuma taajjabsiisuu yoo ta’e malee bu’aa hin qabu. Kan ta’uu qabu holola fakkeessii kanaaf osoo gurra hin kennin qabsoo eegalame, FXG bakkayyattuu finiinsanii itti fufuu dha. Qabsoon keenya Amma Walabummaa Oromiyaa, Amma Bilisummaa Oromootti waan ta’eefi!


text:
Waraabbiiwwan iskiriinii sobaa miidivaalee hawaasaarratti goodaman fi facaatii odeeffannoo
Waraabbiiwwan iskiriinii sobaa miidivaalee hawaasaarratti goodaman fi facaatii odeeffannoo
Fayyadamtootni miidiyaalee hawaasaa tokko tokko odeeffannoowwan namoota dhuunfaa fi dhaabbileen maxxanfaman kallattiin qooduurra waraabbii iskiriinii (screenshot) fudhachuun qooduu filatu.
Kanaaf immoo sababootni garaagaraa jiraachuu malu. Fakkeenyaaf odeeffannoo akkaawuntii Tiwiitaraa irratti maxxanfame tokko Feesbuukii irratti qooduuf waraabbii iskiriinii fayyadamuun filatamaa ta’uu danda’a.
Haa ta’u malee waraabbiiwwan iskiriinii (screenshots) miidiyaalee hawaasaarratti qoodaman hundi dhugaa ykn sirrii ta’uu dhiisuu malu.
Waraabbiiwwan iskiriinii tokko tokko ta’e jedhamee namoota odeeffannoowwan sobaa tamsaasaniin kan qoodaman ta’uu malu
Mosaajiiwwan waraabbiiwwan iskiriinii sobaa hojjechuuf gargaaranis heddudha.
Biyya keenya keessatti waraabbiiwwan iskiriinii sobaa fayyadamuun odeeffannoowwan sobaa tamsaasuun keessattuu yeroo dhiyootii as baay’achaa akka jiru hubachuun danda’ama.
Itoophiyaa Cheekis waraabbiiwwan iskiriinii sobaa odeeffannoowwan sobaa ofkeessaa qaban saaxilaa tureera.
Kanaafis odeeffannoowwan waraabbii iskiriinii fayyadamuun (‘screenshot’ godhamuun) qoodaman yemmuu nu quunnaman tasgabboofnee yaaduu, xiinxaluu fi dhugummaa isaanii mirkaneeffachuu qabna.
Maloota dhugummaa waraabbiiwwan iskiriinii ittiin mirkaneeffannu keessaa inni tokko gara fuula/akkaawuntii odeeffannichi irratti maxxanfameera jedhame deemun odeeffannichi dhuguma achi jiraachusaa mirkaneeffachuudha.
Fakkeenyaaf waraabbiin iskiriinii tokko akkaawuntii Obbo “A” irraa fudhatame yoo jedhame akkaawuntii Obbo “A” keessa seenuun odeeffannichi jiraachuusaa ilaaluun barbaachisaadha.
Odeeffannoon waraabbii iskiriinichaarra jiru akkaawuntii/fuula miidiyaa hawaasaa Obbo “A” keessa jira taanaan waraabbiin iskiriinichaa sirriidha jechuudha.
Haa ta’u malee odeeffannoon waraabbii iskiriinirra jiru akkaawuntii/fuula jedhamerra hinjiru taanaan waraabbiin iskiriinichaa soba ta’uu waan danda’uuf qorannoo dabalataa gochuun barbaachisa.
Dabalataan maqaafii suurri pirofaayilii waraabbii iskiriinichaarra jiru, guyyaa fi sa’aatiin akkasumas itti fayyadamni afaanii waa’ee dhugummaa waraabbii iskiriinichaa odeeffannoo nuf kennuu waan danda’uuf xiyyeeffannoon ilaaluun barbaachisaadha.
Waraabbiiwwan iskiriinii miidiyaalee hawaasaarratti agarru amanuufii qooduu keenyaan dura sirrii ta’uu isaanii yaa mirkaneeffannu kan jedhu ergaa keenya har’aati.
ወቅታዊ መረጃዎችን ቀጥታ በኢሜልዎ ለማግኘት ይመዝገቡ
ያቀረቡትን የግል መረጃ በግላዊ መመሪያችን መሠረት እንጠብቃለን::


text:
Charge d'Affaires ykn hoji raawwachiistuu embasii US kan Finffinnee Treesii Jaakobson fi itti aanaan daayirktera USAID ADAM Schimidt angawoota naannoo Somaalee waliin wal arguu akksumas projektiiwwan US-n deggeramu kan naannoo sanaa daawwachuuf gamasitti imalanii jiran. Projektiiwwan dhaabbati gargaarsa misooma addunyaa Yunaayitid Isteetis naanno Somaalee keessaa qabu ka daawwatan angawoonni kun namoota sababaa hongeen rakkoo hamaaf saaxilaman illee daawwatanii gargaarsa akka godhaniif illee waadaa seenanii jirarn.
Gabaasaan keenya Galmoo Daawit angawoota kana waliin gara Godeetti imaluu dhaan haala gamasii arge nuuf ibsee jira.


text:
Finfinnee, Bitootessa 28/2014 (TOI) – Sagantaan duula qonna magaalaa dargaggootaa biyyaalessaa eegalchiisuu magaalaa Finfinnee kutaa magaalaa Booleetti gaggeeffamaa jiraachuu ibsame.
Saganticharratti miseensonni liigii dargaggootaa naannolee fi bulchiinsa magaalota hirmaachuu ibsameera.
Sagantichi mata duree “soorata koo boroo koorraa” jedhuun gaggeeffamaa jiraachuu fi saganticharratti miseensonni koree hojii raawwachiistuu Paartii Badhaadhinaa Dooktar Alamuu Simee fi obbo Mallas Alam argamuu ragaan Waajjira Paartii Badhaadhinaarraa argame ni mul’isa.


text:
Ebla 22/2014(TOI) – Itti aanaa Ministira Muummee fi Ministirri dhimma alaa FDRI Obbo Dammaqaa Mokonniin Itoophiyaatti dhiheenya kana kan muudaman daarekatara itti wamamaa sagantaa nyaata Addunyaa Kilaawud Jibidaar waliin mari’atan.
Sagantaan nyaata addunyaa Itoophiyaatti waggaa darbee hojii fooyyee qabu hojjechuu kan himan obbo Dammaqaa Mokonniin, naannoo Tigiraayitti haala baay’ee rakkisaa ta’ee keessattillee lammilee deeggarsa namoomaa barbaadaniif deeggarsa dhiheessaa turuun kan dinqisiifatamudha jedhaniiru.
Obbo Dammaqaan Itoophiyaa keessa yeroo ammaa sababa adda addaan lammileen miiliyoonni 20 deeggarsa namoomaa kan barbaadan ta’uu ibsuun, dhaabbilee akka Sagantaa nyaata addunyaa deeggarsa hunda galeessa ta’ee taasisuu cimsanii akka itti fufan gaafataniiru.
Deeggarsa namoomaa naannoo Tigiraayif kennamutti dabaluun naannoo Affaarifi Amahaaraa akkasuma bakkeewwan hongeen itti umameetti deeggarsi kun haala walfakkatuun akka dhihaatu gaafataniiru.
Murtoo Mootummaan deeggarsi namooma dhorkaa tokko malee akka taasifamu dabarsee kabajaa jiraachuu himuun garee shororkeessaa ABUT garuu ammas deeggarsa namooma kun akka gufatuu yaalii gochaa jira jedhaniiru.
Dhaabbileen deeggarsaa idil addunyaas gochaa garee kana balaaleffachuu qaba jedhaniiru.
Itoophiyaatti daarekatarri itti waamama Sagantaa Nyaata addunya Kilaawud Jibidaar gama isaan ejjennoo mootummaan fudhatee jiru dinqisiifachuun gara fuula duraatti mootummaa Itoophiyaa waliin hojjechuuf kutannoon kan hojjetan ta’uu himaniiru.
Itoophiyaan rakkoo kana keessaa baatee badhaadhina fooyyee qabu uumuuf of bira dabartee ormaafuu ta’uu waan dandeessuuf mootummaa cinaa taanee rakkicha keessa darbamuu ni hojjennas jedhaniiru.


text:
Gulaalaa barruu Fitih jedhamu kan ta’e Tamasgeen Dassaaleny dhimmi isaa hanga ilaalamuutti polisiin giyyaa sagaliif hidhaa keessa akka tursu Kan Finfinnee keessatti argamuu manni murtii fedeeraalaa ajajee jira.
Abukaatoon Tamsganii fi abukaatoleen kanneen biroondhimmi Tamasgeen seera haaraa Midiyaaf ba’e bara dabree raggaasifamee jalatti ilaalmuu danda’aa.Kunis waan seeraan nama gaafachisuu fi seera cabsuu karaa midiyaa raawwataman kan ilaaleen haala foyyeeffame of keessaa qaba jedhu.
Komishonni mirga namoonaa kana Itiyoophiyaa namoonni Midiyaa irra hojjatan kanneen dhiyeenya kana biyyatti keessatti hidhaman battalumatti akka gadhiifaman gaafatee jira.
Oduu biraan Gaazexessiituu Sabboontu Ahmad har’a gadhiifamuu ishee Daayreeteerrii Televiziyoona FIB beeksiisan jechuun Keeneedii Abaatee Finfinnee irraa gabaasee jira.


text:
Zinaa Irraa Akkamitti Of Eegan?-Kutaa 3
Kutaa darbe keessatti adabbii fi miidhaa zinaa irraa dhalatu ilaalle turre. Namni wanta badaa tokko kan dhiisuf takkaa adabbii isatti dhufu sodaachun takkaa immoo faayda isa jala darbuu sodaachun takkaa immoo mindaa fi waan gaarii abdachuuni. Namni kanniin sadan sammuu keessatti yoo galche hojii fokkuu zinaa irraa ni fagaata.
Akkuma yeroo darbe jenne adabbiin zinaa addunyaa fi Aakhiratti guddaadha. Kanneen akka dhibee, jeequmsa, hanga Guyyaa Qiyaamaa ruuhin adabamu fi kan biroo. Ammas, namni zinaatti yoo kufee faaydaaleen baay’een isa jala darbu. Kanneen akka gammachuu, mirqaansu, tasgabbii, kabaja, hojii gaggaarii hojjachuu, mi’aa iimaanaa, mi’aa ibaadaa fi kkf. Gama biraatin, namni zinaa irraa yoo obse, qalbii isaa keessatti gammachuu fi tasgabbii argata, hawaasa keessatti kabajaan jiraata. Ammas, Rabbii olta’aa irraa Guyyaa Murtii mindaa hangana hin jedhamne argata. Qur’aana keessatti: “Namni Gooftaa isaa dura dhaabbachuu sodaate fi lubbuu ofii waan ishiin hawwitu irraa dhoorge, dhugumatti Jannanni bakka qubannaa isaati.” (suurat An-naazi’aat (79):40-41) Mee har’as itti fufuun zinaa irraa fagaachuuf wantoota nama gargaaran haa eerru:
3-“Akkas yoo godhe akkas hin ta’uu” jechuun badiitti tarkaanfachu irraa of eegu- namoonni yeroo baay’ee humnaa fi tooftaa ofii irratti hirkachuu fi amanuun badii baay’eetti taru. “Akkas yoo godhe adabbiin ykn miidhaan kuni narra hin gahu” jechuun yaadu. Garuu dhugaan isaan hubachuu dadhaban: Murtii Rabbii subhaanahu wa ta’aalaa wanti deebisu tokkollee hin jiru. Sababa namoonni badii hojjataniin, adabbii yoo isaan irratti murteesse, adabbii Isaa kan deebisu hin jiru. Qur’aana keessatti ni jedha:
“Dhugumatti Rabbiin wanta namoota bira jiru hin jijjiru hanga isaan wanta nafsee isaanii keessa jiru jijjiranitti malee. Yeroo Rabbiin namootatti hamtuu fedhe, isaaf deebisaan hin jiru. Isaan ala tiiksaan isaaniif hin jiru.” Suuratu Ar-Ra’ad 13:11
Hanga namoonni iimaana irraa gara kufriitti, Rabbiif ajajamuu irraa gara Isa faallessutti darbanitti malee Rabbiin qananii fi tola namoota qananiise hin jijjiru. Yeroma isaan iimaana irraa gara kufriitti ykn Isaaf ajajamuu irraa gara Isa faallessutti ykn immoo qananii Isaatiif galata galchuu dhiisanii yoo ittiin of tuulan, qananii kan isaan irra qola (fudhata). Haaluma kanaan, namoonni ma’asiyaa (badii) irraa gara Isaaf ajajamuutti darbuun wanta isaan keessa jiru yoo jijjiran, Rabbiinis rakkoo fi dararaa isaan keessa turan gara laafinnaa fi gammachuutti isaaniif jijjira. “Yeroo Rabbiin namootatti hamtuu fedhe” kana jechuun adabbii, rakkoo fi wanta isaan jibban yoo isaan irratti buusu fedhe, eenyullee deebisu hin danda’u. “Isaan ala tiiksaan isaaniif hin jiru.” Rabbiin ala wanta badaa isaan jibban irraa kan isaan eegu fi waan gaarii isaan jaallatan kan isaaniif fidu hin jiru. Kanaafu, badii hojjachuu itti fufuu irraa of haa qusatan.[1]
Seera hin jijjiramne kanarraa ka’uun, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa nama Isa faallessuu fi wantoota fokkuu hojjatutti adabbii fi rakkoo buusu yoo fedhe, eenyullee nama kanarraa rakkoo fi adabbii kana deebisuu hin danda’u. Hanga fedhe “Tooftaalee rakkoo narraa deebisan” jedhee yaade hunda haa fayyadamu, homaa isa hin fayyadan. Mee akka fakkeenyaatti, ilma Nabii Nuuh haa ilaallu. Yommuu ummanni Nabii Nuuh, ergaa isaa didanii kufrii fi badii isaanii itti fufan, dhumarratti Rabbiin subhaanahu adabbii isaan irratti murteesse. Adabbiin kunis samii irraa fi dachii keessaa bishaan isaanitti dhangalaasudha. Nabii Nuuhin (aleyh salaam) dooni (markaba) hojjatee akka lubbuu qabeenyi irraa cimdii fi namoota amanan achirratti guuru Rabbiin ajaje. Yommuu dooni hojjate yaabbif ka’uu, ilma isaatiin, “Koottu nu waliin dooni tana yaabbadhu” jedheen. Garuu ilmi isaa, “bishaan jalaa gaara gubbaatti dheessa, gaarri bishaan irraa na eega” jechuun abbaa waliin markaba yaabbachu dide. Qur’aanni akkana jechuun haasawa isaanii nuuf gabaasa:
“Ishiinis (doonin) danbalii akka gaaraa keessa isaaniin deemte. Nuuh ilma isaa [doonii irraa] fagoo tureen, “Yaa ilma kiyya! Nu waliin yaabbadhu, kaafirota waliin hin ta’in.” jechuun itti lallabe. [Ilmis] ni jedhe, “Gara gaaratti baqadha, [gaarri] bishaan irraa na eega.” [Nuuhis] ni jedhe, “Har’a wanti ajaja Rabbii irraa nama eegu hin jiru, nama Rabbiin rahmata godheef malee.” Danbaliin isaan lamaan jidduu seene, innis (ilmi) warra bishaanin nyaataman keessaa ta’e.” Suuratu Huud 42-43
Ilmi nabii Nuuh gaara abdate. Garuu gaarri adabbii irraa homaa isa hin fayyanne. Kuni namootaaf barnoota guddaa ta’a. Badii yoo hojjadhe, adabbii Rabbii irraa kana gochuun of eega jedhanii yaadun dhugumatti of gowwoomsudha. Amma mee seenaa kanaa fi mata-duree keenya wal haa qabsiisnu. Namoota zinaaf dharra’an dhibeen qabamta, ni ulfoofta jedhanii yommuu itti himan, wanta hammayyaatin of eega jechuu danda’a/dandeessi. Wanti hammayyaa kunis, kondomii, kiniini, ulfa baasu fi kkf dha. Wantoonni kunniin sababoota. Garuu, akkuma irranatti jenne sababoonni kunniin adabbii Rabbii irraa nama eegu hin danda’an. Namoota meeqatu kondomii fayyadame, garuu dhibee eedisitiin qabame. Dubartii meeqatu kininii osoo fayyadamtu ulfoofte. Ammas, dubartiin yoo ulfooftee ulfa baaste, altokkotti badii lama gurguddaa hojjatti. 1ffaa-zinaa raawwachu, 2ffaa-lubbuu haqa malee baasu. Dhugumatti kunniin lamaan shirkitti aane badii hundarra gurguddaa ta’aniidha.
Kanaafu, namni ‘Akkana yoo godhe, kuni na hin qunnamu’ jechuun baditti tarkaanfachu hin qabu. Ta’uu baannan, akka ilma Nabii Nuuh “gaaratti baqadha, gaarri bishaan irraa na eega” jedhee ergasii bishaaniin nyaatame ta’a. Ilmi kuni ilma hojiin isaa gaarii hin turreedha. Kanaafi, bishaanin nyaatame. Namni biraas hojii badaa yoo hojjate, rakkoo adda addaatiif of saaxila.
4-Boodarra nan tawbadha jechuun ibidda zinaa harkaan qabachu irraa of eegu– tarii namoonni yommuu fedhiin lubbuu isaan too’atu, “Homaa rakkoo hin qabu, boodarra nan tawbadha” jechuun baditti lixuu danda’u. Akkuma mata-duree tawbaa jalatti kaasne, tawbaan shuruuxa (ulaagaalee) qaba. Ulaagaalee sanniin keessaa, badii irraa buqqa’uu fi gara fuunduraatti itti deebi’uu dhiisudha. Namni yommuu baditti taruu, boodarra badii kanarraa buqqa’uun isatti ulfaata. Adaduma, ‘Badii irra buqqa’e har’a boru nan tawbadha’ jedhe gara fuunduraatti tawbaa dabarsuun duuti itti dhufuun isaa fi tawbaa jidduu seenti. Ergasii wanta barbaadu san hin argatu. Qur’aana keessatti Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Akkuma duraan fakkaattota isaanitti hojjatame, isaanii fi wanta isaan barbaadan jidduu girdoon ni kaa’ame. Dhugumatti isaan shakkii cimaa keessa turan.” Suuratu Saba 34:54
Aayan tuni warroota kafaranii fi Qiyaamaa ilaalchise shakkii keessa turan dubbatti. Guyyaa Qiyaamaa ganda azaaba (adabbii) seensifamu. As keessatti qabxiilee lama ni ilaalla: wanti isaan barbaadanii fi girdoon maali?
1ffaa- wanti isaan barbaadan baay’eedha. Isaan keessaa: iimaana, tawbaa, hojii gaggaarii hojjachuu, azaaba keessaa bahuu, Jannata seensifamu…
2ffaa-girdoon (gufuun) isaanii fi wanta isaan barbaadan jidduu seene immoo kufrii fi adabbii Jahannami.[2] (Adabbiin Jahannam akka Jannata hin seenne gufuu fi cufaa guddaa ta’e. Ammas, Jahannam keessaa bahanii Jannata akka hin seenne kufriin isaanii gufuu guddaa ta’e. Gara addunyaatti deebi’anii amanuu, tawbachuu fi hojii gaggaarii hojjachuu hin danda’an, gara fuunduraattis deemanii Jannata seenu hin danda’an. Kufrii fi Jahannam cufaa guddaa isaanitti ta’e.)
Guyyaa Qiyaamaa, “Gara addunyaatti osoo deebifamne, aayata Gooftaa keenya osoo kijibsiisu baannee fi warra amanan keessaa taane maal qaba!”* jechuun hawwu. Garuu yeroon waan irra darbeef hawwiin isaanii kuni fudhatama hin qabu. Namni tawbaa duubatti harkisuus, “Maal qaba osoo tawbadhee hojii gaggaarii hojjadhe jiraadhe” jechuun hawwa.
Aayah tanaa fi mata-duree keenya yommuu wal qabsiisnu, namaa fi tawbaa jidduu girdoon ykn gufuun seenun akka hin tawbanne isa taasisu danda’a. Namni boodarra nan tawbadha jedhee osoo badii hojjatu, isaa fi tawbaa jidduu duuti seenun, wanta barbaadu dhaba. Wanti barbaadu kunis, adabbii keessaa bahu, Jannata seenu, gara addunyaatti deebifamuun hojii gaggaarii hojjachuu fi kan birooti. Boodarra nan tawbadha, jireenya kiyya nan sirreessa jettee badii raawwachuuf yoo yaadde, qabxiilee tanniin yaadadhu:
1- Sii fi tawbaa jidduu gufuun tokko seenun akka hin tawbanne si gochuu danda’a. Gufuun guddaan tawbaa fi nama jidduu seenu du’a. Duuti dhufnaan carraa tawbachuu hin argatan.
2- Lubbuun osoo jiraatteyyuu boodarra tawbachuun akka sitti ulfaatu yaadadhu. Badiin qalbii keessatti hidda yoo qabate, boodarra buqqisuun ni ulfaata. “As-sabru ani shahwati saa’ati kheyru min sabri ala alami dahri (Laalaa jireenya guutuu irratti obsu irra shahwaa (fedhii lubbuu) sa’aati tokko irratti obsuutu caala.)” Kana jechuun laalaa fi adabbii badii irraa dhalatu irratti obsuu caalaa lubbuu ofii wanta haraamaa irraa qabuu irratti obsuutu caalaa. Fedhiin lubbuu yoo obsan yeroo muraasan booda ni deema. Laalaan wanta haraama hojjachuu immoo jireenya guutu nama guba.
Namni tanaan dura yoo baditti kufe, dafee irraa buqqa’uuf haa tattaafatu. Badii irraa buqqa’e gara Rabbii deebi’un isuma fayyadaa malee eenyullee hin fayyadu. Jireenya keessatti boqonna sammuu argata.
[1] Tafsiiru Sa’dii-fuula 479
[2] Tafsiiru Qur’aanil Kariim, Suuratu Saba’a, fuula 317-320, Muhammad bin Saalih Useymiin, Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-12/124, Zaadul Masiir fuula 1156
*Suuratu Al-An’aam 6:27


text:
Dhaabbanni Uffataa/Oromo Design/ Uffata Aadaa Oromoo Calaqqiisiisu Uffata Mimmiidhagoo Tahan Isiniif qabatee dhufee Jira Kanaafuu Namoonni Uffata Kana Bitachuu Barbaaddan Biyya Kamu Teessaani Bitachuu Dandeessu Oromo Design Wanti Adda Isa Godhuu Yoo Jiraate Biyya Kamiyyuu Teessaani Bitachuu Dandeessu / Europe, Asia, Canada, Australia, Africa Biyyoota Hundumattuu Ni Argattu Kanaaf Namonni Bitachuuf Qophii Taatan Gama Website/ Seenuudhan Uffata Barbaaddan Filachuun Order Godhadha Galatooma Kanaaf namoonni Bakka bu’iinsaan uffata Bifa jumlaatiin fudhattaniii gurguruu barbaaddan gatii madaalawaa taheen guutu idil-addunyaarratti hayyama fudhachuudhan gurguruu ni dandeessu . karaa toora sab-qunnamtii profile keenyaan nu argachuu dandeessu waliin ta’uudhaan aadaa oromo haa cimsinuu.
Leave a Reply Cancel reply
Related posts
Close
Recent
- If you have any questions, please fell free to get in touch with us.
- Dizaayinarootni biyya keessaa kanneen akka Oromo Design,
- Dhaabbanni Keenya “Oromo Design” Uffata Aadaa Oromo Kamiyyuu Bifa Miidhagaa Taheen Biyya Addunyaa Kamirrattuu Babaldhisnee Dhiheessuudha
- Uffata Barbaaddan Filachuun Order Godhadha…
- Uffata aadaa Oromoo sabootni biroollee akka uffatan gochuu qabna’


text:
Naannoo Amaaraa kibba Gondar magaalaa Isteetti masjiidonni lama, akkasumas magaalaa Jarraa Gadduu jedhamtutti masjiidni tokko walumaa galatti masjiidonni sadi, torbee tokkotti hordoftoota amantaa birootiin gubamuu gabaasuun keenya ni yaadatama.
Masjiidota qaamota jibbiinsa Islaamummaa leellisaniin gubame kana ilaalchisee mootummaa irraa tarkaanfiin fudhatame jiraatuu dhabus, ummanni masjiidota isaa deebisee ijaaruuf sochii jalqabee jira. Haaluma kanaan guyyaa hardhaa dhalattoonni Istee magaalota Bahirdaarii fi Dabra Taaboor keessa jiraatan, masjiidota gubaman deebisanii ijaaruuf deeggarsa maallaqa kuma dhibba lamaa fi Kuma shantama, akkasumas Simintoo kuntaala 100 kan gumaachan tahuu odeeyfannoon ni addeessa.
Haaluma wal fakkaatuun hawaasni Muslimaa magaalaa Jarraa Gadduutis, masjiida alhada dheengaddaa gubame deebisanii ijaaruuf maallaqa walitti qabaa jiraatuu gabaafame.


text:
HOO’AA HADHOOFTUU!
Ayyaana waggaaf godhadhaa!
Jaale Daawud Ibsaa Ayyaanaaf (Hogganaa ABO-SG)
Bakka jirtutti nagaan kiyya kabajaa fi jaallumaa durii siif haa tahu! Jaalakoo ganamaa, qabsaawaa Oromoo bara jireenya kee qabsoo irratti dabarsitee lubbuun har’a gahuunkee hedduu nu gammachiisa. Firaaf abdii, diinaaf yaaddoo turuunkees ni yaadatama.
Haa tahu malee, bara 1998 yeroo Hogganaa olaanaa ABO taatee filamtu QBO bakkaan geessa jennee abdii guddaa sirra keenyee turre. Addi Bilisummaa Oromoo rakkoo haa qabaatu malee rokkoonsaa tokko ture. Waggaa 3 keessatti fuutee bakka lamatti cabsitee cabaa guddaa fudhattee Asmaraatti hafte.
Waggaa 3 booda gamaa gamanaa walitti funaantee kora sabaa jettee waan hin fakkaanne tokko gammoojjii Ertiraa keessatti geggeessite. Namoota qabsoo hidhannoo dhiisii maatii fi ofii isaanii iyyuu hogganuu hin dandeenye hogganoota olaanoo gootee muudattee, ”gadaan gadaa bilisummaa ti” jettee nuuf dhaamte. Hogganarra waggaa 6 guutte jechuu dha.
Waggaa 4 booda gaafa akka ati kora sabaaf qophaawaa hin jirre baran murni keessaan sitti dammaqe tokko fincilee bahuudhaan ‘’jijjiirama’’ jedhee fottoqe. ABO waggaa torban si harka turetti 3tti baqaqe jechuu dha. Kora sobaa 3ffaa isa dabre kan fakkaatu illee osoo hin waamin waggaan 8 dabree barri 2012 dhufe. ABO in 3 ture afur, shan. . . tahuudhaan akka ‘’hydrea’’ ofiin ciccitee lubbuu horachuu eegalee, ganda dandatti galee hafe. Hangasitti ati waggaa 14f hoggana turuunkee ifaa dha. Tarii haalatu hin mijanneef taha jenneen obsaan si dhaggeeffataa turre. Namoota maqaa gandummaan si balaaleffatanis sirraa qolataa turre.
Har’a-bor jijjiirama fidinnaa jennee osuma eegnuu barri 2016 seente. Waggaan 18 kuttee, ABO kudha meeqa taatee, gabrummaan hundee nuratti jabeeffatte. Kana gorsitoonni kee maaliif sitti hin himini akka turan hin beekne.
Mara
Nuti sababakeetti akka Wallaggaatti dhalachuu keenyatti qaanofnu taanee, itti arrabsamnee salphataa jirra. Osoo wareegama hanga lubbuutti kafalluu, sun gatii dhabee itti arrabsamuun keenya haqa miti. Kana atis hubatuu hin dadhabne.
Kanaaf har’aafi bor osoo hin jenne Kora Hatattamaa waamii, ABO caccabee gandatti galee taahu akka walitti deebi’uuf carraaqii baallii QBO dabarsi. Kora hatattamaa kana akka bakkaan gahaniif qabsaawota ABO duraanii kanneen akka (Galaasaa Dilboo, Xahaa Abdii, Zagayee Asfaawu . . . faa) fi miseensota WBO duraanii addunyaa irra faca’anii jiran waamii dirqama itti kenni. Qaanii fi saalfii keessaa nu baasi. Gaafas nutis ija jabaannee akka bakka tokkotti waliin dhalanne dubbanna.
Yoo yaandi kiyya kun ammallee fudhatamuu baate, takka turees sitti deebi’uun kiyya hin hafu. Baasii kora hatattamaa kanaa fi bakka isaa ammoo nuti dirqama fudhannee irratti hojjenna.
Jireenya soora kee ilaalchisee nuti ilmaan Oromoo biyya ambaa jiraannu dirqama fudhannee si qubsiifna. Natti hin mufatin, garaatu na didee, usuu yaalus didee na tuxxuqa. Bakkan deemutti mataa gadi qabadheen dadhabe. Ni gaha, qaaniin na gaheera. Ekeraa fi dhaamsa Abbayeetu hirriba na dhorke. Halkan hirriba keessaa ka’ee taahuun nuffe. Eeenyuttan himadha, dhukkuba kiyya bulgaafachuu malee. Maali hamma yoomiittii? Himimmaan kiyya rabbi haa argu!
Nagaa wajjin,
Galatoomi!
Mathias Gudina irraa.