text:
Weerarri vaayiresii koronaa, dhibeen busaa ardittii keessaa namoota hedduu galaafatus waggaa kana Caamsaa 25 kan kabajamu guyyaa dhibee busaa addunyaa keessaaf ilaalcha jiru haguugee jira.
Jarmayaa fayyaa addunyaa akka jedhetti Bara 2018 keessa lammiiwwan Afriikaa 380,000 ta'antu dhibee busaan du'an.
Faallaa isaa immoo hanga ammaatti Afriikaa keessaa namoonni vaayiresii koronaan qabamuun du'an 1,200. Hayyoonni eegumsa fayyaa dhibeen COVID 19 caasaa eegumsa fayyaa Afriikaa duruu dadhabaa ta'e daran miidhuu akka hin qabaanne walii galanii jiru.


c: text/html

text:
Waldaa Qulqullootaa, Wiirtuun Adaamaa Manneen Amantaa misoomaan akka of danda’aniif carraaquun akka barbaachisu ibse!
Waldaa Qulqullootaa, Wiirtuun Adaamaa Manneen Amantaa misoomaan akka of danda’aniif carraaquun akka barbaachisu ibse!
Warquu Baqqalaatiin
(Kutaa Miidiyaa Wiirtuu Adaamaa)
Godina Shawaa Bahaa magaalaa Adaamaatti Waldaan Qulqullootaa Wiirtuu Adaamaa Onkololeessa guyyaa 06, 2009 A.L.I tti oduu gadaamotaa qopheessuu irratti mari’ateera. Walgahiin marii kanaa ganama sa’aatii 3:30 irraa kaasee hanga 5:30 ti kan ture yoo ta’u, jalqaba irratti seensa marichaafi kallattii marichaaf kan ta’u barumsi wangeelaa mata duree “kan isiniif kenname jabeessaa eeggadhaa”jedhuun kennameera. Barsiisaa Geetaachoon lallaba kana keessatti kan nuuf kennamteefi bara baraaf qabeenya keenya taatee jiraattus mana amantaa ta’uu ishee ibsaniiru.
Hirmaattota Waltajjichaa Muraasa
Haaluma kanaan sagantaa ciree booda immoo Piroopoosaalli saganticha qopheessuuf qophaa’e Walitti qabaa Waldaa qulqullootaa Wiirtuu Adaamaa kan ta’e barsiisaa Geetinat Asiraatiin dhiyaateera. Kaayyoon sagantaa kanaatis gadaamonni godina Shawaa Bahaa keessa jiran hundi isaanii misoomaan akka of danda’an, Wiirtulee leenjii lubootaa haaraa hundeessuufi tajaajiltoota Afaan Oromootiin tajaajiluu danda’an horachuuf akka ta’es ibsameera. Kaayyoo kana galmaan gahuuf Abbootii mana amantaa kan ta’an luboonni, manneen barnoota Dilbataa,waldaaleen hafuuraawaa adda addaafi maanguddoonni nannawaa illee dammaqinaan akka itti hirmaachuu qaban waamichi taasifameera.
Dhuma irratti hirmaattotni marii kanaasagantaa qophaa’e irratti yaada erga kennanii booda karoora kana galmaan gahuuf carraaqqichi koree miseensota shan qabuun akka durfamu, waltajjiin kunis ji’a ji’aan akka gaggeeffamu murteessuun sagantichi xumurameera.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Walitti bu’iinsa dhiheenya kana naannoo Benshaangul Gumuz godina Kamaashii jedhamu keessatti uumameen, dhalattoonni Oromoo fi Amaaraa 72,000 ol tahan, kanneen naannicha keessa jiraatan qe’ee fi qabeenya isaanii irraa buqqifamanii gara Godinaa Wallaggaatti kan baqatan tahuun beekame. Walitti bu’iinsa kanaan namni 23 kan ajjeefame tahuu BBC’n qondaaltota naannichaa waabeffachuun gabaase.
Namoonni buqqifaman kunniin dhalattoota Oromoo fi Amaaraa godina Kamaashii iddoowwaan akka Yaasoo fi Balo Jigaanfoy jedhaman irraa akka tahee fi dabalataanis daangaa naannoo Oromiyaa godina Wallagga bahaa aanaalee Saasiggaa fi Haroo Limmuu jedhaman irraa tahuu gabaasni kun ni addeessa.
Dhalataa saba Amaaraa qe’ee jiraatu irraa buqqifame amma naannoo 6 aanaa Yaasoo mana fira isaatti qubate tokko argannee dubbisne innis haalli jiru hammaataa tahuu akkana jechuun nuuf hime;
“ Nuti baadiyyaa keessatti qotee bultoota, naannoo keennatti keessatti walitti bu’iinsi ka’uu dhageenyee gara magaalaattii baqanne amma mana firaa jirra” jedhe.
Hidhattoonni meeshaa waraanaa hammayyaa hidhatanii ummata irratti miidhaa dhaqqabsiisaa jiran kun daangaa naannoo Oromiyaa aanaa Haroo Limmuu seenuun, aanicha Keessaa nama 5 ajjeesuun 7 kan madeessan ta’uu gabaasni BBC kun ni ibsa.


text:
Godina Harargee bahaa aanaa Baabbilee Aradaalee Gamachuu, barkalee, Awshariif ,lakkoolee fi Erar ibaadaa keessatti, guyyoota sadan dabran keessa walitti bu’iinsa dhalattoota Oromoo fi Hawwiyyaa jiddutti uumameen, dhalattoota Oromoo irraa namni 8 ajjeeffamuu fi namni hedduun madaawuu gabaafame. Dabalataanis namoonni lakoofsaan hedduu immoo qe’ee fi qabeenya isaanii irraa buqqifamanii guyyaa sadan dabraniif daandiiwwan magaalaa Baabbilee irratti harca’anii kan rakkataa jiran tahuu nammoonni naannicha irraa dubbifne nuuf himan.
Akka namni naannawa san irraa dubbisne tokko nuu himetti, “Ummanni gosa Hawwiyyaa kun duraan naannoo Soomalee irraa lafa dheedumsaa barbaada daangaa Oromiyaa seenuun ummata waliin nagayaan jiraataa turan , amma immoo duula lafa babaldhifatuu jalqabuun lafa keenya irraa nu buqqisaan” jedhe.
Walitti bu’iinsi akkanaa kun aanicha keessatti waggaa tokko dura kan jalqabame tahus kan ammaa hedduu hamaa fi manneen barnootaa fi Keellaawwan Fayyaa gandoota afran keessatti argaman hundi, guutumaan guututti kan barbadaa’an tahuus odeeyfannoo ni addeessa.
Walitti bu’iinsa waggaa kana keessa qofa naannawa sanitti uumameen, dhalattoonni Oromoo 98 ol ajjeeffamuu gabaasni achirraa arganne ni mulisa.


text:
Harra Itiyoophiyaa keessatti namootni dhibee Kooronaan qabaman 5425 gaheera. Ministeerri fayyaa akka beeksisetti harras Itiyoophiyaa keessatti namootni 250 ta’an haaraan dhibee kanaan faalamanii jiru. Saddeet ammoo dhibeedhuma kanaan lubbuun isaanii darbeera.
Dhibeen kun qorannoo namoota kuma shani fi dhibba afurii fi kudha afur irratti gaggeeffameen ka argame yoo tahu, akka gabaasi Ministeerri fayyaa agarsiisuttis warri dhibeen irratti argame keessaa 177 jiraattota magaala Finfinnee, 21, Tigraay, 20 Amaara irraa, 18 Gambeela rraa, 8 Oromiyaa 4 Naannoo Soomalee, 1 Dirre Dhawaarraa fi kurneen warri hafan ammoo lammiilee biyya alaati.
Ministeerri fayyaa warri harra qabame umriin yoo kaawu daa’ima ji’a sadii haga nama ganna 90 keessa jiraachuu beeksise.
Warra lubbuun dabre saddeeettan yoo odeeffannoo isaanii ifoomses, nami sadii ka Jiraattota Finfinee akkasumas Dirre Dhawaa ta’an utuu yaala fudhataa jiranii lubbuun isaanii akka darbe, shanan hafan ka jiraataa magaalaa Finfinnee ta’an garuu erga du’anii saamuda reeffa isaaniirraa fuudhameen dhibee kanaan lubbuun isaanii darbuun baramee jedhe. Namootni kuma sadii fi dhibba jahaa fi afurtamii jaha amma dhibee kanaan qabamanii akka jiran, isaan keessaa 27 baayyee dhukkubsatanii yaala gargaarsaa fudhataa jiraachuu, 144 ammoo harra dhukkubuma kanarraa fayyanii bahaniiruu jedhe.
Gama Oromiyaatti yoo deebinu kaleessa nami tokko erga dhibee Kooronaan qabamuu mirkanaa’ee kibba Oromiyaa Booranatti nami dhibee Kooronaan qabame 6 gahee jira. Moluu Diimaa itti aanaan hoogganaa waajjira eegumsa fayyaa Godina Booranaa namootni kun martuu guyyoota darban kana keessa dhibeen kunini irratti argame; martuus ollaa Keeniyaatii warra ol dhufeedha jedhan.
Obbo Moluun warra namoota kana faana wal qunnaman mara adda baasaa akka jiran himanii haga yoonaa Goomoleerratti namoota 33, Mooyyaleerratti ammo namoota 29 adda baasnee saamuda irraa fuunee qorataa jirra jedhan. Obbo Moluun aanotii dhibee kanaaf saaxilamoo ta’an aanotii daangaa Keeniyaarratti argaman fi warra naannoo geejjibaarra hojjetuuf qorannoo taasisuun tatamsa’ina dhibee kanaa ittisuu yaalaa jirras jedhu. Namootni dhibeen irratti argame dhiirotni afurii fi dubartoonni lama amma Hospitaala Mooyyalee jiru. Dookter Gezzaahny Isheetuu; Meedikaal Diirekteriin Hospitaala Mooyyalee namoota kanaaf hordoffii barbaachisu taasisaa jirra jedhan.
Angawootni godinaa Godinni Booranaa daangaa ballaa Ollaa Keeniyaa waliin waan qabuuf sochiin konkolaataa dhorkamus seensa namaa guutummaa guutuutti dhaabuun hin danda’amne kanaaf jiraattota waan dhibee kanaa ballinaan barsiisaa jirra jechuun himu.


text:
LibreOffice 7.3 Help
Yoo wardiin fuula baaqqee maxxansamuuf irra baay'ee guddaa ta'e, LibreOffice Calc wardii ammee walqixatti hiruun fuulota baay'ee irratti maxxansa. Waan citni fuulaa ufmaa hoggayyuu qubannoo waaltawaa irraa hin jirreef, tamsa'ina fuulaa mataa keetiin qindeessuu dandeessa.
Gara wardii maxxansamuu deemi.
Argi - Durargii Cita Fuulaa fili.
Tamsa'ina wardii ufmaa fuulota maxxansaa irraa ni argita. Hammangaan maxxansaa ufmaan uumaman sararoota cuquliisaa yabbuun yoo agarsiifaman, kanneen fayyadamaan qindaa'an sararoota cuquliisa haphiin agarsiifamu. Citoonni fuulaa(citoota sararaa fi citoota sarjaa) akka sararoota gurraachaatti mallatteeffamu.
Sararoota cuquliisa hantuuteen deemsisuu dandeessa. Dirqaalaalee biroo baafata haallee keessaa, hammangaa maxxansaa dabalataa dabaluu, sarara harkaa dabalataa guddisuu fi saaguu balleessuu fi citoota sarjaa dabalatee argachuu dandeessa.


text:
Barattootii yuniversitii Adaamaa dhiyoo tana barumsatti dachaane jedhan dhiyoo tanallee waan hedduu himachuutti jiran.
Jarilleen akkuma barattoota yuniversitii Oromiyaa hedduu ummata rakkoo keessa jiru gargaarra jedhee baruma dhiise keessaa tokko.Barattoota hedduutti rakkoo himachuutti jira.
“Erga barumsatti deebinee torbaan lama caalee jira. Barumsa yeroo tokko tokko seenna malee barumsii hin jiruu ijoolleen hin seentu. Nageenyii gibbii teenyaa haala gaarii keessa hin jiru jedhanii bahuu nama dhowwan.Ijoollee hedduu shororkeessoo jedhanii hidhan,” jedhan.
Rakkoon dhibiin ijoolleen himattu ammoo ta guyyaa fi galgalallee dallaa fi doormii bahuu dhowwan jedhan.
"Gibbii irraa bahuu hin dandahamu.Gibbuma keessatti ugguramnee taa’aa jirra..Seenuu malee bahuun hin dandahamuu.Barattoota hedduu doormii irra deemanii tuman.Fkn barattuu waggaa 4ffaa applied biology(damee barumsa biloojii) Daraartuu Abbayyaa akka malee tumamtee miidhamtee amma hospitaala Adaamaa jirti,” jedha barataan yuniverstii Adaamaa.
Akka jarii jedhutti poolisi federalaa akkana nama dhaana ijoollee hedduu hidhanillee. Isin ashabbaarii jedhanii ijoollee nagaa tuman.”
Itti aanaan pirz.Yuniverstii Adaamaa Dr.,Shiferrawu rakkoo tana silaa damee yuniversti ta dhibiitti deebi kennuu male jedha. Taatullee galgala wannii saatii 2n duubatti ijoollee doormii bahuu dhowwaniif hajaja ministera barnootaa irraa dhufe.
Yuniversitii Itoophiyaa haga tokko keessatti akka lafti nagaa taatutti ijoollee galgala saati lamaan duubatti alatti bahuu dhowwan jedha.
Dr.Shiferrwau barattoota hidhamab quba hin qabu jedha taatullee wannii innii quba qabu "ka ani quba qabu warrii adeemsa baruu fi barsiisuuf gufuu tahan adda bahanii akka gibbiidhaa bahan taheera,” jedha.
Akka barattootii jedhanitti waraanii federaalaa hedduu yuniversstii Adaamaa keessa jiraa waan hedduun ijoollee rakkisuutti jira jedhan.


text:
Onkoloolessa 17/2014(TOI) – Hoggansi haaraa carraa hoggansaa argate hojiin hojjete kamuu bu’aa uummata hogganuuf buuseen kan madaalamu ta’uu, Pireezidaantiin Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Shimallis Abdiisaa dubbatan.
Bulchiinsi Mootummaa Naannoo Oromiyaa gamaaggama hojiilee Mootummaafi Paartii Sadarkaa Naannoo,Godinaaleefi Magaalotaa Kurmaana 1ffaa gaggeessaa jira.
Waltajjiin kun galma sadii kan qabu tahuu kan eeran Pireezidaant Shimallis, waggoottan sadan darban adeemsiifi gulaantaan hojii Mootummaa maal akka fakkaatu,kurmaana 1ffaa kana keessa hojiin gama misoomaa,nageenyaafi rakkoo bulchiinsa gaarii furuurratti hojjetamee fi yeroo itti aanu malirratti fuuleffatamee hojjetama kanneen jedhaman xiyyeeffannoon kan gamaaggamaman tahuu dubbataniiru.
Carraan arganne gara injifannoo caalmaatti ceesisuuf balbala kan nuuf saaqe tahuu beekuun, ittiin hojjennee hawwaasa keenya jijjiiruu qabnaa kan jedhan Itti gaafatamaan Waajjira Paartii Badhaadhina Damee Oromiyaa Obbo Fiqaaduu Tasammaa,kaabiineen haaraa carraa hoggansa argatan karaa sirrii ta’een akka fayyadamuu qabaniifi Uummata amantaa guutuun gaaffiinsaa akka deebi’uuf imaanaa nutti kenname sirnaan tajaajiluu qabna jedhan.
Gamaaggamni hojiilee mootummaafi Paartii kun guyyoota lamaaf kan gaggeeffamu yoo ta’u, Hooggantoonni Mootummaa,Paartiifi Seekteroota Sadarkaa Naannoo,Godinaalee fi Magaalotaa irratti hirmaataniru.
Maddi : – BDHKMNO’ti


text:
Ramadaana 17 fi Injifannoo lola Badri.
Qophii : Abbaas Ibnul IslamI
Islaamummaa keessatti baatiin Ramadaana baatiiwwan biroo caalaa Muslimoota biratti baatii jabaadha. Baatii kana keessa dalagaawwan gaggaariin Rabbiin biratti dachaa dachaan hisaabamu, baatii araramaa, kan araarama itti argatan, kan ibidda jala bilisa itti bahaniidha. Akkasumas baatii injifannooti. Baatii kana keessa seenaa Islaamaa keessatti Injifannoowwan gurguddoon addunyaa kana jijjiiran hedduun galama’aanii jiru.
Injifannoowwan gurguddoo Baatii Ramadaanaa keessa argaman kan Addunyaa jijjiiran keessaa muraasni Lola Badr Bara Hijraa 2, FATH MAKKAA( Banamuu Makkaa) Bara Hijraa 8, Injifannoo Andaluus Bara Hijraa 91 lola Muslimoota fi Ispeen, Lola Ayin Jaluut Bara Hijraa 658 geggeeffamee fi injifannoowwaan gurguddoon hedduun ji’a Kabajama kana keessatti galmaa’nii jiru.
Lola Badri Bara Hijraa 2
Mushrikoonni Makkaa guyyaa Ergamaan Rabbii ﷺ ifatti bahee waamicha Islaamummaa godhuu jalqabe booda, Isaaf hordoftoota isaa (Sahaabota) “amantaa nuti isiniif fille malee hordofuu hin qabdan” jechuun dhiibbaa gara garaa godhu eegalan. Mu’mintoota tokko tokkoon adamsanii gocha gara jabeenyaa irratti raawwachuu fi akka isaa jireenya hawaasummaa irraa fagaatan uggura irra kahuu jalqaban. Ergamaan Rabbii ﷺ fi hordoftoonni isaa (Sahaabonni) roorroo fi gocha gara jabeenyaa Qureeyshotaa kana dadhabnaan, amantaa isaanii walabaan geggeeffachuuf qe’ee fi qabeenya isaanii, akkasumas maatii isaanii kan akkan jaalatan dhiisanii goodanuuf dirqaman. Godaansa Kabajamaa Rabbii jecha godhamu godaanan. Isaan qe’ee fi qabeenya isaanii lakkisanii godaananis roorroon Qureeyshotaa isaan irraa hin dhaabbanne. Iddoo Isaan itti baqatan dhaquun Shira xaxuu eegalan. Muslimoonnis roorroo isaan irra gahu dhaabsisuuf kutatanii ka’an.
Bara Hijraa 2 ji’a Kabajama Ramadaanaa keessa gaafa guyyaa 17 ykn immoo akka Miilaadiyaatti March 13, bara 624tti iddoo Badr jedhamutti Lolli guddaan Muslimootaa fi Mushrikoota Makkaa jiddutti geggeeffame.
Iddoon lolli kun itti geggeeffame Makkaa fi Madiinaa jidduu yoo tahu, iddoo kanatti eela Bishaanii Badri jedhamutu argama. Iddoon kunis Badri jedhamee waamama. Moggaasni lola kanaatis iddoo kana irratti hundaa’uun Badr jechuun mooggaafame.
Sababaan Lola Badri
1. Muslimoonni Makkaa jiraatan qe’ee fi qabeenya isaanii irraa buqqifamuu
2. Mushrikoonni hanga Madiinaa deemuun Muslimoota rakkisuu itti fufuu
3. Mushrikoota Adaba qabsiisuu fi qabeenya Muslimootaa saamame deebisiisuuf ture.
Haaluma kanaan saamicha Qureeyshoonni Muslimoota irraan gahaniif Ergamaan Rabbii (ﷺ) akka haloo bahan, Daldala Qureeyshotaa Shaam irraa deebi’u kan Abuu Sufiyaaniin hogganamu qabeenya harkaa qabu akka irraa fuudhan ajajan. Abuu Sufiyaan immoo odeeyfannoo kana dhagayee Qureeyshoonni akka birmataniif iyyatuu isa hordofuun lolli Badri ka’e.
Waraanni Muslimaa Ergama Rabbiitiin ﷺ hogganamaa ture. Kan Qureeyshoota immoo Amri Bin Hishaam Al Makzuumiin hogganame. Lakkoofsi loltoota Muslimaa 313 yoo tahu, kan Mushrikoota Makkaa ammoo 1000 kunis waraana Muslimootaa dachaa 3’n caala ture.
Loltoonni gama lamaanii walitti dhufan. Loltoota bebeekkamoo Mushrikoota Makkaa jidduu namoonni 3 akkasumas Ansaarota jidduu namoonni 3 wal falmuuf bahan. Mushrikoonni Makkaa diduun Muhaajiroota jidduu namni sadi akka bahuuf gaafatan. Hamzaa, Aliyyii fi Ubeydaan bahan. Kuffaartonni Makkaa 3’n ajjeeffaman. Muslimoota irraa Ubeeydaan midhaame. Amma lolli jalqabame. Waraanni Mushrikootaa hedduumatuun Ergamaa Rabbii ﷺ Yaaddessee, akka Rabbiin deeggarsa godhuuf Rabbi kadhatan. Rabbiin lola kana irratti Malaaykoonni akka birmatan erge. Lola kana irratti hoggantoonni Mushrikoota Makkaa bebeekkamoon hedduun ajjeeffaman. Loltoonni Mushrikoota ofduuba baqatan. Hedduu midhamanii hedduun ammoo ajjeeffaman. Akkasumas hedduun Muslimootaan booji’aman. Lolli Badri haala kanaan Injifannoo Muslimootatiin goolabame.
Kanaaf Baatiin Ramadaanaa Baatii Injifannootis jedhama.


text:
Obbo Baqqalaa Garbaafaa hidhaa dabalataa ji'a jaha itti murtaa'e
Manni Murtii Waliigalaa Federaalaa damee Lidataa dhaddachi yakkaa 4ffaa Obbo Baqqalaa Garbaafi hoggantoota paartii KFO sadi isaan waliin himataman irratti hidhaa dabalataa ji'a jaha murteesse.
Sababni "wayita maqaan keessan waamamu owwaachuu fi ka'uu diddan" jechuu yoo ta'u adabbichi seera yakkaa keewwata 449/2 eeruun kenname.
Manni murtichaa kanaan duras dhaddacha jeeqxan jechuun Obbo Baqqalaa Garbaa, Obbo Dajanee Xaafaa, Obbo Addisuu Bullaallaa fi Obbo Gurmeessaa Ayyaanoo irratti murtee ji'a jaha dabarsuun isaa ni yaadatama.
"Afaaniin jira hin jenne, dhaabbattanii nan kabajne yoo ta'e malee, wayita maqaan isaanii waamamu harka baasanii jiraachuu isaanii mul'isaniiru" kan jedhan abukaatoon Obbo Baqqalaa Garbaa, Obbo Abduljabbaar Huseen dabalataanis nuyi warri isaan bakka buune dhiyaachuu isaanii dubbanneerra jedhu.
Armaan duras wayita ragaafi iyyata adda addaa dhiyeeffannu himatamtoonni nu waliin dhaabachaa hin turre, yeroo kaanis yeroon callisanii harka baasuu qofaan jiraachuu isaanii mul'isan tureera jedhu Obbo Abduljabbaar.
"Manni murtii sababuma barbaadee tarkaanfii kana fudhates," jedhu.
Dhaddacha jeequun wanta hojii mana murtiicha gufachiiseefi kabaja mana murtichaaf jecha waan seera keessa taa'e malee kabaja dhunfaa abbootii seeraaf miti kan jedhan Obbo Abduljabbaar, "ol ka'anii nun kabajne jedhanii murtee akkasii dabarsuun sirni haqaa biyyattii hagam gadi bu'aa ta'uu agarsiisa" jedhaniiru.
Mana murticha irraa abdii tokkollee akka hin qabne kan dubbatte maatii Obbo Addisuu Bulaallaa kan taate Halkamee Xuuraa murtichatti gadduu ishee BBC'tti himtee jirti.
Manni murtichaa Guraandhala 28'tiif beellama biroo qabatee jira.
Ka'anii dhaabatan malee waan hojjennee dhufne ibsu hin dandeenyu jedhan, tarii hojjetaniis hin dhufne ta'a kan jedhan Obbo Abduljabbaar, dhimma kana irratti murtee irra gahuufi gahuu dhabu wanti ibsame hin jiru jedhaniiru.
Obbo Baqqalaa Garbaa yaalii fooyya'aa dhorkaman
Obbo Baqqalaa Garbaa bakka yaalii fooyyee itti argachuu danda'anitti deemanii akka hin yaalamne dhorkamani jedhu maatiin isaanii.


text:
Itti Gaafataamummaa Waliigalteen Alaa Dhaabbilee Fayyaa Vs Murtii Dhaddacha Ijibaattaa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa lakk.Galmee 64590 irratti kenneAbbaa Alangaa Mulugeetaa Magarsaatin Qophaa’e
Gabaajeewwanii fi jechoota Kottoonfataa
- A/A:-Abbaa Alangaa
- A/S:-Abbaa Seeraa
- MM:-Mana Murtii
- MMW:-Mana Murtii Waliigalaa
- MMWF:_Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa
- SDFHH:-Seera ADeemsa Falmii Hariiroo Hawaasaa
- SHH:-Seera Hariiroo Hawaasaa
- SDFY:_Seera Adeemsa Falmii Yakkaa
- SY:-Seera Yakkaa
- KKF:-Kan Kana Fakkaatan
- KWT:-Keewwata
Seensa
Dhaabbileen fayyaa bu’ura waliigaltee yaalamtoota faana qabaniin itti gaafatamummaa kan qaban ta’uun ni beekama.Biyyootni itti gaafatamummaa kana mirkaneessan maddi seera isaanii sirna seeraa sivil ti.Akkuma beekamu sirni kun seerotni bifa kitaabaatin kan qindaa’anii taa’aniidha.Akka Biyya keenyaattis seerotni baay’een bifa kitaabaatin gurmaa’anii kan jiran yommuu ta’u isaan keessaa,s/d/f/y,s/d/f/h/h,s/h/h,s/y, fi kkf’n caqasuun ni danda’ama. Biyya keenya dabalatee Jaappaan,Jarman,Kooriyaa Kibbaa,Chaayinaa,Xaaliyaan dabalatee biyyootni addunyaa baay’een sirna siviilii kana hordofaniidha.Kana ta’uu isaatin biyyotni sirna kana hordofan walitti dhufeenyi dhaabbilee fayyaa fi yaalamaa jidduu jiru maal fakkaachuu akka qabu seera isaanii keessatti tarreessu.Bu’ura kanaan itti gaafatamummaa mirkaneessu.
Faallaa kanaa immoo biyyoota sirna kooman low hordofan keessatti madda seera isaanii aadaa,baratama fi murtiiwwan M/M kennaman fa’i.Biyyoota sirna kana hordofan keessatti dhaabbileen fayyaa yaalamtoota faana waliigaltee hin galani.Itti gaafatamummaan waliigalteen osoo hin taane wanta keessa isaanitti beekanii irratti waliigalani jedhaniit waan amananii fi ogeessotni fayyaa doggoggora oogummaa uumaniif yommuu itti gaafataman uwwisa inshuraansii qabu waan ta’eef waliigalteen ala itti gaafatamummaan isaanii mirkanoofnaan miidhamaaf beenyaa kennuun bu’aa bahii baay’ee waan hin qabneefi.
Akka biyya keenyaatti seenaan dhaabbilee fayyaa kan jalqabee bara 1906 irraa jalqabee ta’uun ni beekamaa bara 1948 Ministeerri fayyaa erga dhaabbatee (hundaa’ee) booda dhaabbilee fayyaa lakka’uuf illee nama rakkisan kan hunda’an ta’uu hubachuun ni danda’ama.Kanaaf barreffama kana keessatti itti gafatamummaa dhaabbileen fayyaa mirkaneessun ni danda’ama?moo hin danda’amuu? isa jedhu ilallaa.
Seeraa hariiroo hawaasaa keessatti dhaabbileen fayyaa dogoggora uumaniif itti gafatamummaa ni qabu jedha.Itti gaafatamummaan isaan qaban qabatamaan akkamii kan jedhu dhimma barreeffama kana keessatti ilaalamuudha.Itti gaafatamummaan mirkanaa’uu danda’u isa kam akka ta’e kan xinxalamu ta’a.
Gaaffiiwwan barruu kanaan deebi’aan
- Dhimmotnii dogoggoraa Oogummaa jedhaman Maal fa’ii?
- Dogoggora Ogeessa fayyaatin uumameef eenyutu gaafatama?
- Itti Gaafatamummaa mirkanaa’e akkamitti shallaguun/tilmaamuu dandeenya?
- Kanaan wal qabatee dogoggorri oogummaa yaalaa akkuma baay’inaa fi bal’ina ogummichaa garaagarummaa waan qabuuf gocha tokko taasifamee ilaalamuu hin qabuu
- Adabbii kennamuun walqabatee walfakkataa ta’uu akka hin dandeenyee kan beekamuudha.
- Beenyaa gaafachuudhaan walqabatee beenyaan shallagamu walfakkaataa ta’uu dhiisuu danda’a sababni isaa immoo beenyaan tokko tokko kan murtaa’u muraadhan waan ta’eef
- Dhimma beenyaa gaafachuun walqabatee himannaan dhiyaatu adeemsa isa kamiin hoogganamuu qaba kan jedhu ijoo A/A irratti xiyyeeffachuu qabuudha.Sababni isaa immoo A/A qaama adda addaa bakka bu’eet falma waan ta’eef.
Dhimmaa Qabatamaa
Dhimma kanaan walqabatee dhimma qabatamaa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Dhaddacha Ijibbataatiin murtaa’ee akka armaan gaditti kan ilaallu ta’a.
Dhaabbannii fayyaa dogoggora oogummaa uumameen miidhaa yaalamaa irraan yoo gahe kan itti gaafatamu ta’uu s/h/h 2129 fi 2130 irraa hubachun kan danda’amuu ta’uu Dhaddachi Ijibbataa Mana Murtii Waliigala Federaalaa lakk.G. 64590 ta’e irratti dhimma iyyataa dhaabbata Meeri Istoopsi fi waamamtuu addee Sannaayit Alamaayyoo jidduu ture irratti M/M/W murtii M/M jalaa cimsuun murtiin kenne yaada kewwata kanaa kan cimsuudha.
Dhimmicha hubachuuf akka dandaa’amutti Afaan Oromotti akka armaan gadiitti hiikuuf yaalameera,
Wamaamtuun Ijibbaataa M/M ol’aanaa jalaatti ijoo himannaa dhiyeessiten dhaabbatta himatamaa (iyyataa ijibbaataa) qorannaan naaf taasifamee qoricha dahuu ittisuu (Noorpilaant) jedhamu irre koo keessatti akka awwaalamu ergaa taasisee booda qorichichii dhukkuba (dhibee) waan narratti hordofsiiseef himatamaan ogeessuma isaatiin qorichichi akka bahu yommu taasisuu ogeessotni of eggannoo barbaachiisaa gochuu dhiisuu isaaniitiin harki koo qorichichi keessatti awwaalame dhukkubbii fi daraaraa wal irraa hin citneef kan na saaxile ta’uu isaatiin dabalatatti harmaa fi dugdaa ko irraatti dhukkubbii narra gahe irraa kan ka’e dhukkuba dugdaa, dhiitoo fuulaa fi dhukkuba onnee narratti hordofsiiseera. Dhibichi walxaxaa ta’uu isaatiin sirna ya’insa (sochii dhiigaa) irratti rakkina hordofsiisuu isaatiin ujummoon dhiigaa cufamuu isaatiin harkiikoo dhumaa(nyaatamaa) dhuufuu isaatiin hojii koo akkan hin hojjanne (raawwannee) taasisuun dhukkubicha biyya alaa dhaqee akkan hordofuf dhaabbileen fayyaa biroo kan naaf mirkaaneessan waan ta’eef himatamaan miidhaa narraan gaheef itti gaafatamaadha jedhamee akka naaf murtaa’uu fi Biyya Taayilaandi dhaqee yaalamuuf
Baasii yaalaa qofaaf qarshii 192,881
Sirnaa dhiigaa sirreessuuf baqaqsanii hodhuuf qarshii 114,699
Qorannaa dhiigaa eksiree (x-ray) fi qorannaa laburaatooriif qarshii 22100
Qorannaa MR’f Qarshii 13,377
Tikeetti Xayyaaraa Taayilaandi dhaqanii deebi’uuf qarshii 14,000
Baasii Hoteelaa guyyaa 10’f qarshii 6500
Baasii Siree Hospitaalaa guyyaa 10’f qarshii 159,949
Baasii yaalaa dabalataaf of eggannoof qarshii 100,000
Taayilaandii Bankook baasii taaksii,paaspoortii fi baasii biraa qarshii 13,400
Dhuukkubsachiisaaf geejiba,hoteela, baasii sanada imalaa qarshii 34,0780
Miidhaa Narraa gahuu isaatiin hojii dhaabuu kootiif qarshiin dhabee qarshi 632 hanga himannaan kun Adoolessa keessa dhiyatuttii yadamee qarshii 22,752
Benyaa haamilee qarshii 1000 walumaa gala qarshii 694,918(kuma dhibba jahaa fi kuma sagaltamii afuuriifi dhibbaa sagalii fi kudhaa saddet )akka naaf kaffaluu itti naaf murtaa’uu kan jedhu turee .
Himatamaan jalaas deebii kenneen ogeessi tokkos ta’ee Hospitaalli itti gaafatamummaa guutuun kan gaafatamu dambii oogummaa irra darbee yoo argame yommuu ta’u sababa dambiin cabee /irra darbamee / hojetamuu isaatiin miidhaan himataa irra gahuu isaa hin ibsamnee.Himattuun biyya alaa dhaqxee yaalamuuf waraqaa/sartafikeetii ishee dandeessisu Ministeera Eegumsa Fayyaa irraa ragaa hin dhiyeessine.Biyyaa alaatti yaalii ishee barbaachisa yoo jedhame illee yaalii akkanaa as dhiyoo Keeniyaa yookiin Hinditti kan kennamu ta’uu isaatiin biyya Taayilanditti yaalamuuf gaafachuun ishee sirri mitii.
Qarshiin 192851(kuma dhibba tokkoof kuma sagaltamii lamaa fi dhibba saddeetifi shantamii tokko) himattuun gaafatte ragaadhaan kan hin deeggaramne ta’uu isaatiin alatti qorannaaf jecha baasiwwan addaa addaa gaafatte sirri miti. Hospitaala guyyaa 10’f akka turtu caqaste qarshiin gaafattes guyyaa lama caalaa hospitaala kan hin turree waan ta’eef baay’ee kan ol ka’eedha.Dhukkubsaachiisaaf jechuun qarshiin gaafatte himatamaan kaffaluu hin qabu. Midhaan irra gahes(ga’es) hojii dhuunfaa ishee kan dhorku ta’uu ragaa hin dhiyeessinee Beenyaa haamilees yoo ta’e himatamaan himattuuf kaffaluu hin qabu jechuun falmeera.
M/M Ol’aanaa jalaa dhimmicha qoratees baasiwwan yaalaa himataa sirritti beekuuf kan rakkisu jechuun himatamaan himataa qarshii 300,000(kuma dhibba sadii) muraadhaan kaffaluu qaba jedheera.Bitaaf mirgi Murtii M/M Ol’aanaa jalaa kanaa ol’ iyyannoodhaan Mana Murtii Waliigalaa Federaalaatti bitaafi mirgii kan dhiyeessan yommu ta’uu ol’iyyannoon himatamaa jala bu’uuraa seera s/d/f /h/h/ kwt. 337 yommuu cufamu galmee ol’iyyannoo himataa irratti falmiin taasifamee murtii M/M Ol’aanaa jalaa fooyyeessuun deebii kennaa (himatamaan ol’iyyattuuf M/M jalaatti qarshiin 300,000 murtaa’eef kan shaallagamuuf ta’ee qarshii 694918(kuma dhibba jahaaf kuma sagaltamii afuriif dhibba sagaliif kudha saddeet) akka kaffaluuf jechuun murteessera.Murtii M/M kanaa irratti iyyataan komachuun iyyata dhaddacha ijibaataa kanaaf kan dhiyeesse yommuu ta’uu qabxiin adda durummaan caqasan (kaasanis) wamamtuu irra miidhaan gahe (hangii beenyaan kaffalamuu qabuu) waan beekamuu danda’uu waan ta’eef M/M jalaa beenyaa muraadhaan murteessuu hin qabaniiyyuu hangi beenyaa muraadhaan murtaa’u gadii aanaa ta’uu qaba.Hanga beenyaa dabalataa M/M/W ol iyyaanno,hangaa qarshii benyaa dabalataa gadii bu’iuu isaa akka sababaatti fudhaachuun isaa sirrii mitii jedheera.
Waamamtuun iyyata ijibaataaf deebii kenniteen iyyataan miidhaan narra gaheef M/M jalaatti itti gafatamummaa akka qabu murtaa’ee hanga ijibbataatti lakk. Galmee 58041 komii dhiyeffate M/M/W/F dhimmicha qoratee murtii M/M jalaa dogoggora seeraa bu’uuraa hin rawwatamne jechuun iyyata isaa kufaa kan taasise yommuu ta’uu hanga beenyaa ilaalchisee falmii dhiyeessen aangoo dhaddachaa ijibbaataa wan hin taaneef komiin isaa fudhatamuu hin qabuu jechuun falmiitettii.Iyyataanis deebii waamaamtuuf deebii kennuun falmii isaa cimsuun dhiyeessera. Falmiin bitaaf mirgaa akka arman olitti kan dhiyaate yommuu ta’uu nutis M/M/W/F dhaddacha ol’iyyannoo murtii beenyaa kenne irratti dogoggorrii seeraa bu’uuraa raawwatameera? moo hin raawwatamnee? ijoo jedhu qabachuun akka itti anutti qoranneerraa.
Falmii M/M jalaatti taasifameen dhaabbannii fayyaa ( iyyataa) waamamtuuf yaala yeroo tasiisetti rakkoo uumameen fayyaa wamaamtu irra miidhaan kan qaqqabe ta’uu isaatiin miidhaan qaqqabe kun yaala biyya keessaatin kan hin fayyine ta’uu isaatiin biyya Taayilaandi dhaqxee akka yaalamtu murtaa’eera.Haa ta’u malee komii kanaaf qabxii ka’umsaa kan ta’e yaalaa fi baasiiwwan adda addaatif iyyataan wamaamtuuf muradhaan akka kaffalu M/M/W ol kaasee murteessuu isaatii. Akka qajeeltootti sababa miidhaatiin miidhamaan beenyaa kan argatu kasaaraa miidhaa faana madaalawaa ta’e argachuun ta’uu S/H/H kwt. 2090’n kan tume yommuu ta’u namni miidhaaf itti gaafatamaa ta’u itti gaafatamummaan isaa miidhaa miidhamaa irra gahe faana walqixa ta’e madaalamee kaffaluut irra jira.
Dhimma qabanne irratti garu M/M/W dhaddachi ol’iyyannoo miidhaa qaqqabeef beenyaa kaffalchiisuuf muraa akka filannootti fudhateera.Kanaaf qabxiiwwan gurguddoon (ijoon) akka sababaatti caqasaman baasiin yaalaa waamamtuun dhiyeessite ragawwan barbaachiisoo baasii yaalaa dhiyaatee kan caaudhaa.Waamamtuuf dhukkubsachiiftuun kan barbaachisu yoo ta’e baasiin isaa hangam akka ta’e gamanumaan beekuun kan rakkisuudha.Akka guutuu addunyaatti qaala’insii meeshaa gaaffi baasii yaalaa waamamtuuf gahee qabaata. Gatiin jijjiirra birri gadii bu’uun isaa hanga qarshi waamamtuun yaalaa na barbaachiisa jettee gaafatte irratti garaagarummaa hordofsiisuu danda’a kan jedhuudha.
Seera H/H kwt. 2102 tti A/S miidhaa qaqqabeef kasaaraa muraadhaan akka murteessaniif mirgi kan kennameef hanga kasaaraa ifatti sirritti murteessuuf rakkisaa yeroo ta’eetti.Bu’uuruma kanaan M/M/W Ol’iyyannoo maallaqa himannaa keessatti caqasame muraadhaan kaffalchiisuuf sababoonni caqase ragaawwan dhiyaatanii fi yeroo ammaa akka addunyaatti qaala’insa gatii mul’ataa jiru kan ilaalcha keessa galche ta’uu isaatiin dhaddachi kunis kan fudhatuudha.Dhimmi kana faana walqabatee ka’uu qabuu gaaffiin iyyataan A/S beenyaa miidhaa muraadhaan kan murteessuu danda’an haallii addaa yommuu mudatu jechuun falmuu isaa sirrii ta’uus muraa bu’uura godhachuun A/S beenyaa murteesuu kan danda’an hanga danda’an gadii buusuu (hir’isuuf) malee ol kaasuuf (guddisuuf) mitii jechuun falmuun isaa garuu bu’uura seeraa kan qabuu miti. Kana ta’uu isaatiin gama kanaan falmiin dhiyeesse fudhtama hin qabu.
M/M muraadhaan yommuu murteessu waantoota tilmaamamuu qaban akka tasaa karaa sirrii hin taaneen qabuu isaa ykn daandiiwwan sirrii tilmaamamuu qaban dhiisuun tilmaama karaa hin taaneen qabachuu isaatif waanti mul’isu hin jiruu. Hangi beenyaa murtaa’e tilmaama sammuu ifa ta’een ala ta’ee hin argamne.Kanaaf sababoota seeraa armaan olittii caqasaman irraa ka’uun murtii M/M/W/F dhaddacha ol’iyyanoo irratti dogoggorri seeraa bu’uura ta’e hin jiruu jechuun murteessineerraa kan jedhudha.
Yaada Guduunfaa
Dhaabbileen fayyaas ta’anii ogeessotni fayyaa tajaajila uummataaf kennan keessatti dogoggorri oogummaa uumamuu isaatin miidhaan yaalamaa irra qaqqabe yoo jiraate kan itti gaafataman ta’uudha.Gama biraatin dhimmi dagatamuu hin qabne qaamni miidhaan narra gahe jedhu miidhaan sun dhaabbata sanaan qaqqabu darbees ogeessa fayyaa dhaabbata sanaatin kan qaqqabe ta’uu mirkaneessut irraa eegama.Dabalataan miidhamaan sababa miidhaan irra gaheef baasiwwan baase hanga isaaf danda’ame ragaadhaan deeggaruu kan qabuu fi osoo danda’amee baasiiwwan muuraadhaan akka kaffalaman gaafataman irratti ogeessaan tilmaamsisuun M/M fuulduratti fudhatama qabu dabaluu danda’a.Kanaaf akka waliigalaatti dhaabbanni fayyaa dogoggora oogummaa uumuuf kan itti gaafatamu ta’uu murtiin kun irra caalaa ifa godheera yaadni jedhu fudhtamuu qabaan yaada barreessaati.
Mulugeetaa Magarsaa(A/A)
Cooraa Botor
Jimmaa


text:
Sagalee uummanni venizueelaa Dilbata darbee kenne yoo xiqqaate sagalee nama miliyoona tokkoon dogogorfamuu kaampaaniin meeshaa Eleektroonikis kan sagalee uummataa lakaa’uu dhiyeesse hubachisee jira.
Filannoo dhiyeenya kana gaggeeffame shakkii tokko malee dogoggorfamuu isaa beekana jechuun itti gaafatamaan kaampaanii kun tuuta oduuf har’a Landan keessatti ibsan.
Lakkoofsii namoota dhugumaan filannoo kana irratti hirmaatanii fi kanneen aangawoonni labsan gidduu yoo xiqqaate miliyoona tokkoon adda addummaa qaba.
Venezuelaa keessatti hogganoonni mormituu lama polisii biyyattiin walakeessaa halkanii qabamanii hidhamuu isaaniif akkasumas fayyaa fi nageenya isaanii kan ilaaleen prezidaantii biyyattiitu itti gaafatamaa dha jedhan Prezidaant Donald Traamp.
Mootummaan Irree waraanaa kan Maduroo gocha rawwate kana Yunaaytid Isteetes ni balaaleeffatti jechuun prezidaant Traamp kibxata kaleessaa galgala ibsa baasan.


text:
Ulee fi dhaanicha kana diirma mana barumsa sadarkaa lammeessoo Yaaballootii jalqaanii eegee ammoo Hosteelii Booranaatti dabaranii achillee ijoollee baasan jedha warrii oduu tana VOA-tti hime.
Ijoollee maqaa ‘Tokkummaa Barattoota Oromoo’ jalatti wal jaaranii yuniverstii akka akkaa irraa dhufanii rakkoo daangaa Booranaa irratti mari'atanii achitti walti qabamte jedhan ganamaan itti cabsan.
“Nu Tokkummaa Barattoota Oromoo jalatti ijoollee Oromoo Gujii,Wallggaa,Arsii ijoollee Booranaa fi nama Oromoo hedduu taanee nama keennaa gargaaraa baane.Daangaa irratti wal hadhan dhandhee laallee, madaaoolee madaa dhiqaa du’aa awwaalachaa birrii kuma 200 caalaa alti guurreef,” jedha barataan maqaa himachuu hin fedhin tokko.
"Hardahllee akka jarii jedhutti gaafiin isaanii gugurdoon akka daangaan Booranaa kabajamtu,waraanii Sooddatti nama fixe seeraan gaafatamu,akka bulchiinsii dansaan onnee qabu jiraatuu fi rakkoo hedduu himanne,” jedha.
Namii daangaa irra taa’ee nagaa biyyaa eeguutti jiru akka jarii dubbifne jedhetti nyaataa dhugaatii,mi’a waraanaa dansaallee hin qabu.
”Tana irratti Liyuu poolsii guyyuma guyyaan nama loluutti jiraa bulchiinsii dhaqee jireennaa jara kana laaluutti hin jiru,” jedhan.
Akka warrii Yaaballoo dubbifne jedhetti ijoolleen Tokkummaa Barattoota Oromoo keessaa dhufte rakkoo mataa-waraanaatti argite abbootii gadaa, jaarrolee lafaatii fi nama hedduutti himte.
Ulee fi dhaanicha hardhaa poolsiin Oromiyaa nama dhaante jedhan tanatti nama nama hedduutti miidhame.
Tokko intala dubraa Elemaa Waariyoo jedhan jilba lamaanti miidhame,gurbaa kutaa sagalii Caalaa Garboolee ilkaanitti caaccabe.
'Boruu ganama kora-bittineessan (poolisin Oormiyaa) mana barausma sadakraa lammeessoo keessatti nurrati buusanii mana barusma yaaballotii dhaananii irreen nu baasan.Silaa achi teennee ummat keenna gargaarra.”
Kana maleellee nama saddeetitti nama hidhaa poolisii godina Yaaballoo jira. “Eennu akka tahanii fi maqaa isaaniillee isanti hin himnu nuu jedhan,”jedha namii Yaaballoo dubbifne.
Aabba Moluu Diimaa,itti gaafatamaa hospitaala Yaaballooti.“Nama afuritti hospitaal keenna dhufee.Nama afran keessaa namii lama lafa dhahee ka luluqqa’e.Intaltii dubraa tokko jilbii waan akka karaa gubbatti jiddee fakkaattii. Tokko ammoo gurbaan ilkaanii dhahamee chochani jira.Tokkko waardiyaa hospteelli jedhaa. Madaa ulee qaba.Maduma salphaa yaalamanii galan.”
Wal daangaa Oromiyaatii fi naannoo Somaalee gama Booranaa irratti nama hedduutti miidhame ijoolleen tun jarallee dhandhee laallee rakkoo isaaniillee biyyatti himnee akkuma durii gargaarra jedhan.
Wal dhaba kanaan ji'a 3-4 keessatti nama 173 gama Booranaatii madaa'e.
Bulchiinsa mootummaa naannoo rakkoo ijoolleen himatte irratti gaafachuuf jennee hin arganne.


text:
Walitti bu’iinsa dhiya Gonderitti uumamee tureen kan gara Sudaanitti baqatanii turan lammiiwwan Itiyoophiyaa 838 gara biyya ofiitti deebi’uun isaanii ibsamee jira.
Kaartuumitti kan argamu embasiin Itiyoophiyaa fi waajjirri qoonsiilaa Gedaariif komiishina baqattootaa sudaanii fi dhaaba koolu galtoota addunyaa IOM waliin ta’uu dhaan baqattoonni kun gara biyya isaaniitti akka deebi’an gochuu sabaa himaan Itiyoopiyaa gabaasaniiru.
Kanneen mooraa baqataa Sudaan keessatti hafan lammiiwwan Itiyoophiyaa 500 ta’an yeroo dhiyootti biyya ofiitti kan deebi’an ta’uun beekameera.


text:
Teaching Integrated Science TINSc 201
BIIROO BARNOOTAA Mala Baruu Barsiisuu Saayinsii Wal SimataaI Fulbaanaa 2013FinfinneeBIIROO Barnootaa Mata Duree Moojulii: Mala Baruu Barsiisuu Saayinsii Wal Simataa IQopheessan: Yuunivarsiitii Finfinnee Barreessaan : Habtaamuu Wadajoo Gulaalaan Keessaa: Geetaachoo Axinaafuu Gorsaan Takniikaa: Gorsaa fi qo’annoo kenna baayisaaInternaashinaalii waldaa dhuunfaaItti gaafatamummaan isaa kan murtaa’eEkspeertii Qophii Moojulaa: Axinaafuu TasfaayeeAfaan Oromootti Kan Hiikan:1) Hayiluu Badhaadhaa (Gosa Barnoota …


text:
Humnootiin addaa US afur kanneen baatii darbe Niger keessatti ajjeefamanii Ameerikaan qooda isheen leeillistummaa hookkaraan guutame kan biyyoota naannoo Afriikaa keessaa irratti duuluu qabdu ilaalchisee gaaffii kaasisee jira.
Haleellaa baatii Onkoloolessaa sanaan yoo xiqqaate loltoonni Nigeria afur kan ajjeefaman yoo ta’u miseensonni mana maree akka ejdhanitti duula US Niger keessatti geggeessitu quba qabu garuu kanneen akka garee Repablikaanii irraa ta’an Senator kutaa South Caroliana Lindey Graham fi demikraatichi kutaa NY senator Chuck Schumer loltoonni US Niger keessa jiraachuu qabu hin qabnu jedhan.
Jiddu seeninsa USn Ameerikaan loltoota 800 ol gamasii kan qabdu ta’uu angawoonni Pentagon beeksisaniiru. Maadheen xayyaara nam maleeyyii lama illee biyyattii keessa jiraachuun beekamee jira.
Niger fi Burkina Faso-n US mootummoonni naannoo shororkeessummaa irratti duula geggeessan keessumaa gamtaa humnootii wal ta’an haaraa ka naannoo Sanaa maallaqaan deggersa gootu akka dabaltu gaafataniiru.


text:
Waajiira haqaa oromiyaaf dubbii himaa kan ta’an Obbo Taayyee Danda’aa, Yunivarsitii Amboo mooraa Walisootti barsiisaa ka ta’an Obbo Siyyuum Tashomaa akkasumas ajajaa itti aanaa kora bittineessaa Oromiyaa Komaandar Iyyaasuu Angaasuu guyyaa har’a hidhaa ba’anii jiru. Obbo Taayyeen ajjechaan Moyyaalee keessatti gaggeeffame kan ilaaleen raadiyoo sagalee Amerikaa waliin gaaffii fi deebii eega ibsanii booda hidhaman.
Gama kaaniin torbanneen darban kana keessaa Oromoota himannaan shoroorkeessummaa irratti dhiyaatee mana hidhaa Qilinxoo keessa turan 500 ta’an keessaa 400 gadhiifamuu abuukaatoo isaanii kan ta’an Obbo Wandimmuu Ibsaa mirkaneessanii jiru.
Isaan kun kanneen an abukaatummaan dhaabadheef qofa kan jedhan Obbo Wandimmuun maamiltoota koo Oromoo ta’an kanneen mana hidhaa Qilinxoo keessatti hafan 115 ta’u ibsan.”Rifeensa mataa hanaga tokko haadanii kaan Gofaree hin dhiisan” kan jedhan Obbo Wandimmuun mootummaan akkuma jalqabe hidhamatoota siyaasaa hundumaa akka hiiku akkasumas labsii yeroo hatattamaa akka kaasuuf gaafatan.
Gabaasa Guutuu Caqasaa


text:
Obbo Abduljabbaar Huseen du’aan boqochuu isaa yeroo dhageenyu gadda guddaatu nutti dhgahame.
Abukaatoo fi Gorsaa Seeraa kan ture Obbo Abdujabbaar Huseen Hagayya 11, 2021 magaalaa
Adaamaa keessatti lubbuun isaa darbite. Obbo Abduljabbaar Huseen quuqama saba isaaf qabu fi ogummaa isaatiin hidhamtoota siyaasaa yeroo dheeraaf gargaaraa ture. Itti dabalees akka seerri hin dabne fi namni akka seera malee hin hidhamne, hin adabamnee fi hin ajjeefamne falmaa yeroo dheeraa gochaa ture. Kunis kabajaa mirga dhala namaaf qabuu fi quuqama saba isaaf qaburraa kan ka’ee dha.


text:
Gaaga’amni Siyaasa Biyya Keenyaa Furamuu Kan Danda’au Marii Biyyaalessaa Haqa Qabeessa, Dhugaa fi Hunda Hirmachisu Qofaani!
Yaada Marii Waliigaltee Mootummaa Paartiin Aangoorra Jiru Dhiiyesse Ilaalchisee Ibsaa Kongireesii Federaalawaa Oromoo (KFO) Irraa Kenname
Waggoota sadan darbanis ta’ee sana dura, Kongireesiin Federaalawaa Oromoo (KFOn) gaaga’ama siyaasaa Itoophiyaa yeroo kamuu caala hundee gadi fageeffateefi hammaachaa dhufe furuuf Marrin Biyyaalessaa Hunda Hirmaachise akka taasifamuu gaafachaa turuun niyaadatama. Fakkeenyaaf, wayita Muummichi Ministeeraa, Dr. Abiyyii Ahmad gara tayitaatti dhufan, KFOn ce’umsa milkaa’aa itti fufiinsaan gara diimokiraasiitti geessu gochuuf, waltajjiin Marii Biyyaalessaa akka qophaa’uuf, wixinee maappii siyaasaa (road-map) qopheessinee yaada ijaarsaa dhiyeessinee turre. Dhiyoo kanas qophii Filannoo Biyyaalessaa marsaa 6ffaa bara 2013rratti, KFOn ibsa gaazexaawaa “Filannoon Iftoomina Hinqabneefi Hunda Hinhirmaachifne Diimokraasii Fiduu Hindanda’u” jedhee baase keechatti, nageenyiifi tasgabbiin biyyattii akka mirkanaa’uufi mootummaan itti gaafatamummaasaa akka ba’uuf waamicha taasisneerra.
Qaamaanis ta’ee walgayiiwwan karaa midiyaalee mul’atan kamiinuu, carraa argame hundatti fayyadamuun hooggantootni KFO ce’umsi gufataan biyyattii gara hookkara dabalaataatti akka hin kuffifneefi biyyattii baraaruuf waamicha marii fi waliigaltee biyyalessa akka taasifamu waamicha gochaa turreerra. Waamichi KFOn irra deddeebiin taasisaa ture dhageettii dhabee hafe. Filannoon bara 2012 yeroo dheeratus, Mootummaafi qooda fudhattootni filannichaa, filannoo amanamaaf haala mijataa uumuuf dursee Mariin Biyyaalessaa akka uumamuufi carraa sanatti akka fayyadamaniif KFOn waamicha taasiseera. Haala nama gaddisiisuun paartiin taayitaa dhuunfate waamicha keenya fudhachuurra paartii keenya ukkaamsuun, waajjiraalee keenya cufuufi hooggantootaafi miseensota KFO sadarkaa sadarkaan jiran hidhuun deebii farraa kenneera. Gaaga’ amni siyaasaa hamaan Waraana Tigiraayiin yeroo qabsiisamus, KFOn qaamoleen wal waraanan lammeen waraana dhaabuun mariidhaan rakkoo akka furataniif dabalataan waamicha godhaa tureerra. Ta’us paartiin taayitaa dhuunfateefi mootummaan, akkasumas deeggartootni isaanii waamicha keenya akka gaariitti fudhachuurra paartii keenya dhiibuufi duula miidiyaa ergaa sossodaachisuu of keesssaa qabu taasisaniiru. Dabalataanis, yeroo mootummaan filannoo adeemsisuuf beeksisetti, haalli qabatamaan biyyattii, filannoo bilisaa, haqaafi fudhatama qabu gaggeessuuf mijata akka hintaane akeekkachiiseera. Kanaafuu, Mariin Biyyaalessaaf dursi akka kennamuuf gaafachaa turrus, ammas mootummaan waamicha marii irra deddeebiin taasisaa turre fudhatama dhabsiisuun, ‘filannoo fakkeessaa’ KFO dabalatee paartileen siyaasaa gameeyyiin keessaa dhiibamaniifi mirga bu’uuraa filattoota dhabsiise itti fufe. Haala yeroo ammaa biyyattiirraa jiru hubachuu akka dandeenyetti, filannichi akka mootummaan jedhe nagaafi tasgabbii fiduu hindandeenye.
Yeroo dhiyoo kana keessa ammoo paartiin taayitaarra jiru barbaachisummaa Marii Waliigaltee Biyyaalessaa labsuu jalqabee jira. Qaamonni hedduun beeksisa marii mootummaan baase kun barfateera jechuun kufaa godhu. KFOn garuu, ‘hafuusaarra niture’ jenna malee, yeroo kamuu caalaa mariin yaadame kun karaa haqaafi sirrii ta’een hoogganamee biyyi kufaatiirraa akka baraarramtu filannoo keenyadha.
Kanaafuu, Mariin Walii-galteen Biyaalesaaf kun haaldureewwan kanaa gadii guutuun barbaachisaadha.
1. Waraanni ‘Seera Kabachiisuu’ jechuun eegalamee yeroo ammaa kana mata duree ‘Jiraachuufi Jiraachuu Dhabuun Biyyaaf’ jedhuun kallattii hundaan gaggeeffama jiru, hatattamaan dhaabbatee Mariin Biyyaalessaa hunda hammate akka godhamu niyaadachiifna.
2. Marichi qaamoota hawwaasa Idil-Asddunyaatiin beekamtiifi deegarsi kennameefiin akkasumas bilisaafi amanamoo ta’anii garee kamiifu hinloogne, kanneen hunda biratti fudhatama qabaniin hoogganamuu qaba.
3. Mariin Biyyaalessaa kun garee mormitootaa hidhannoon socho’an dabalatee dhaabbilee siyaasaa hundaa haqaan kan hirmaachisu ta’uu qaba. Bakka bu’iinsa gareewwan kanneenii hawwachuudhaaf gufuuwwaan seeraafi nageenyasaanii ta’an asumaan dhabasiifamiitu irra jiraata.
4. Hidhamtootni Siyaasaa hundinuu hiikamanii hirmaattota marichaa ta’uutu irra jiraata jenna.
Xumararratti, gaaga’ama yeroo amma biyyattii mudateef ga’ee hangafummaa kanneen raawwatan keechaa tokko hanqina wal-amantaa dhabuu hayyoota biyyattiiti. Kanaafuu, maqaa Marii Walii-galtee Biyyaalessaatiin qaama garee tokkoof looguun Marii Biyyaalessaa waamamurratti, walgayiin hunda hinhirmaachifne yoo waamame, dandeetti walitti bu’iinsa wal-waliinii mariin furuu akka hin qabaanne taasisa. Wal-amantummaan akka laafuuf qofaa gargaaruu danda’a. KFOn barbaachisummaa Marii Walii-galtee Biyyaalessaaf taasifamu gaafachuun paartii hunda irraa adda duree ta’us, adeemsi Marii Biyaalessaa karoorfamee haldureewwan xixiqqaa kanneen hanga hineegnettiifi adeemsi marichaa haqa-qabeessa yoohintaane, hirmaannaan keenya ‘hiika-dhabeessa’, adeemsi walii galaas ‘bu’a-maleessa’ akka ta’u asumaan niakeekkachiifna. Itti gaafatummaa kana sirnaan akka baanuuf uummattootni Itoophiyaafi hawaasni addunyaa nu waliin akka taatan waamicha goona.
Kongiresii Federaalawaa Oromoo (KFO)
Finfinnee: Onkoloolessa 15, 2021


text:
Itiyoopiyaa, Eertraa fi Somaaliyaa dabalatee biyyootii gaanfa Afriikaa yeroo ammaa jeeqamaan raafamaa jiraniif Chaayinaan China has jila addaa dipilomaatii gameessa Shuwee Bing rammaddee jirti.
Shuween kana dura Paapuwaa New Giiniitti ambaasaaddera Chaayinaa ta’uun kan hojjetan yoo ta’u, Afriikaa, Ameerikaa, Oceanaia, keessa muuxannoo hojii qabaachuu isaanii ministriin haajaa aalaa Chaayinaa har’a beeksisee jira.
Hojiin isaaniis naannoo sanaaf sabatiinsi waariinsa qabu akka dhufu, misoomaa fi badhaadhina akka argatudeggeruu fi karoora misooma nagaa Chaayinaan qabdu beeksisuuf hojjechuu dha jedhameera.
Ministriin haajaa alaa Chaayinaa Wang Yi baatii Amajjii ennaa gaanfa Afriikaa dhaawwatanitti jila ramaduuf karoorri akka jiru labsanii turan.


text:
Sammuu ilma namaa
Qaamni ilma namaa diizaayina addaatiin uumame. teknoolojii hin dulloomne, kan yeroon irra hin tarre dizaayinii uumamaati. Qaamni ilma namaa akka meeshaa teknoolojiin hammayyaa oomishuutti fooyyeffamaa hin deemu; ilmi namaa gaafa dura biyyeerraa uumamus ilmuma namaati. Ammas ilmuma namaati. Akka meeshaa teknoolojii S1, S2, 3G, 4G maqaa jedhuun moggaafamaa fooyyeffamaa hin deemu. Gaafuma dura uumamu waan isaaf barbaachisu hunda guuttatee uumame. qaama ilma namaa haala ajaa’ibaatiin uumame kana keessaa, barruu tana keessatti waa’ee sammuu ilma namaa waliin ilaalla.
Sammuun ilma namaa qaama addaati. Qaamni keenya hedduun isaa Ajaja sammuutti haajama. Wanti ijji argitu sammuudhaan hiikni itti kennama. Wanti gurri dhagahuufi wanti funyaan fuunfatus sammuudhaan hiika argata. Gurris dambalii seene gara dhaamsa hiika qabutti jijjiiruuf sammutti haajama. Arrabnis waan dhandhame adda baafatuuf gargaarsa sammuu barbaada. Walumaa galatti wanti qaama keenya keessa jiru irra hedduun gargaarsa sammuutti haajama.
Sammuun keenya haga kiloograama 1.5 ulfaata. Ulfaatinni isaa kunis ulfaatina qaama keenyaa keessaa parsantii lama qofa ta’a. Haa ta’u malee anniisaa qaamni keenya fayyadamu keessaa anniisaa parsantii 20 ta’u sammutu fayyadama. Sammuun keenya bakka sadihitti qoodama. Sammuu fuulduraa, Sammuu jidduu fi sammuu duubaati. Sammuun duraa, qaamman Serebreemii, thalamus fi hypothalamus jedhaman of keessaa qaba. Sammuun jidduu ammoo tectum fi tegmentum qaamota jedhaman of keessaa qaba. Sammuun duubaa ammoo, Serebleemii, Poonsii fi Meedullaa of keessaa qaba.
Qaamman sammuu kanniin keessaa kan jiruu ilma namaa keessatti qooda guddaa qaban sadihi. Isaanis; Serebreemii, Serebleemii fi Meedullaa obloongaataa jedhamu. Serebreemiin qaama guddicha sammuu keessaati. Ulfaatina sammuu keenyaa keessaa, parsantii 85 kan ta’us qaama serebreemii jedhamu kana. Dalagaa heddus isatu toohata. Wantoota qaama miiraa keenyaan gama sammuu ergaman, Serebreemii kanatu hiikkaa itti kenna.
Qaamni lammataa Serebleemiidha. Serebleemiin maqaa little brain ykn ammoo sammuu xiqqoo jedhamuunis ni waamama. Dalagaan isaa sosochii qaama keenyaatii fi madaala qaama keenyaa eeguudha. Dalagaan Meedullaa ammoo sammuu keenya spinal cord ykn lafee dugdaatiin wal qunnamsiisuudha. Akkasumas wantoota too’annaa keenyaan ala jiran too’achuudha. kunniinis, dhahannaa onnee, sirna soorata daakinsaa fi sirna hargansuu keenya kan toohatu qaama Meedullaa jedhamu kana.
Narviiwwan qaama keenya keessa jiran hedduun isaanii qaama ispaayinaal koordii jedhamuun hidhata qaban. Narviiwwan hafan 12 garuu qajeela sammuu waliin hidhannoo qaban. Dalagaan narvii kanniiniitis, sirna qaamaa kan mormaa olii too’achuudha. Akkasumas dhahannaan onnee keenyaatis narvii sammuu keessa jiruun toohatama.
Sammuun keenya seeliiwwan narvii biiliyoonaan laakkawaman qaba. Seeliiwwan kunniinis, dhaamsa qaama keenya irraa dhufu fuudhuudhaan sammutti dabarsu. Fakkeenyaaf quba miilaa sochoosuu yoo barbaanne, seelii qubaatu dhaamsa gara sammuu dabarsa. Qaama biraa sochoosus yoo barbaanne, akkasumas seelii biraattu dhaamsa dabarsa. Oksijiinii qaamni keenya argatu keessaa, parsantii 25 waan ta’u kan fudhatu sammuu keenya. Oksijiiniin daqiiqaa kudhaniif qofa osoo sammuu irraa dhaabbatee, sammuun keenya guutumaan guututti dalagaa dhaaba.
Ilmi namaa gaafa dhalatu irraa kaasee, seeliiwwan heddu qaba. Haa ta’u malee yeroo daa’imni dhalatu sanitti seeliiwwan hundi sammuu waliin hidhata hin qaban. Adaduma seeliiwwan sunniin sammuun wal tuquu jalqabniin, daa’imni sunis wantoota gargaraa baratuu jalqaba. Fakkeenyaaf daa’imni tokko dhaabbatuudhaaf seeliin miilaa kan sammuu keessa jiru sammuudhaan wal tuquu qaba. Gaafa seeliin miilaa kan sammuu keessa jiru sammuudhaan wal tuqe daa’imni ka’ee dhaabbachuu danda’a jechuudha.
Qabxiin ijoo kan biraa, buqqeen sammuu haguugee argamu lafee garagaraa 22 irraa ijaarame. Buqqee kanaan gaditti ammoo dhangalaa cerebrospinal jedhamutu jira. Dhangala’aan kunis sammuun keenya cinqaa fi dhiphina takkaan maletti akka sosocho’u isa godha.
Qophii Abu Ibtisam


text:
Hojjattoonni Inistiitiyuutii keenyaa qarshii dhibba shan, shan dimshaashaan qarshii 82,500(saddeettamii lamaa fi dhibba shan) walitti buusuun dabtara darzana 204,qalama biikii paakkoo 32.6 bituun, barattoota maatii harka qalleeyyi ta'aniif , maatii hin qabnee fi barattoota mana amala sirreessaa keessa maatii isaanii waliin jiraniif deeggarsi deeggarsii taasifameera.
Barattoota maatii harka qalleeyyi Mana Baruumsaa Hiddaasee sad. 1ffaa Adaamaatiif dabtara darzana 74 fi qalama paakkoo 4 fi Mana Barumsa Amala Sirreessaa sad. 1ffaa Adaamaatiif deeggarsi barattoota 76 ta'aniif dabatarri fi qalamni kennamee jira. Deeggarsi taasifame kunis walumaagalatti barataa tokkoof dabatara 12 fi qalamni saddeet kan kenname yoo ta'u,gama Biiroo Dhimma Dubartoota, Daa'immanii Oromiyaatiinis barattoota rakkoo walfakkaataa qaban biraan akka gahan deeggarsi dabtara darzana 53 fi qalama paakkoo 8 taasifamee jira.Walumaa galatti barattoota 204 ta'aniif dabtarri kudha lama lamaa fi qalamni8,8 kennamee jira. Gama biraatiin,hojjattuu Inistiitiyuuti keenya kan ta'an addee Wasanee Ayyaanoo abbaan warraa isaanii raayyaa ittisa biyyaatti waan makamaniif, haala keessa jiran hubachuun deeggarsi maallaqa uffata yunifoormii mana barnootaa ijoollee isaaniif bituuf gargaaru qarshii kuma jahaa fi dhibba saddeetii fi digdamii saddeet 6,828, dabtara 12 fi qalama waliin kennameefii jira.
Deeggarsi nama qabeenya qabuun qofa osoo hin taane, namni kamuu waanuma qabu irraa gumaachuu kan danda'uu fi rakkoo jiru hubachuu kan gaafatu waan ta'eef, namni kamuu hojii tola ooltummaa irratti himaachuu akka qabu ibsamee jira.Deeggarsi meeshaalee barnootaa taasifame kunis, rakkoo maatii fi daa'imman kun qaban hanga tokko ni fura jennee yaadna. Aadaan wal deeggaruu kunis itti fufuu akka qabu ibsamee jira.Hojjatoonni Inistiitiyuutii keenyaas, wal deeggaruun aadaa oromoo ta' uu isaa hubachuun fi labsii tajaajila lammummaa caffeen naannoo keenyaa baase hojii irra oolchuuf maallaqa walitti buusuun deeggarsi kun akka kennamu waan gumachaaniif, maqaa ILQSOtiin galata galchina jechuun Itti Aanaan Daayireektara Inistiitiyuutichaa, Obboo Addaamu Dhufeeraa sagantaa kana irratti ibsanii jiru.


text:
Atileetota Olimpiikii Gannaa irratti Afriikaa bakka bu'aniin wal-baraa
Afriikaanonni Olimpiikii Gannaa Piyoongichaang 2018 irratti hirmaatan eenyufaadha?
Olimpiikii Gannaa Piyoongichaang, Kooriyaa Kibbaatti Guraandhala 9, 2018 irraa kaasee taasifamu irratti biyyoonni Afriikaa saddeet ni hirmaatu.
Afriikaan ardiilee ho'i guddaan keessatti argamu keessaa tokko waan taateef, haala qilleensaa gosoota dorgommii Olimpiikii Gannaa kan akka sigigoo cabbiif ta'u hin qabdu.
Ta'us garuu, dorgomtoonni biyyoota Naayijeeriyaa, Eertiraa, Gaanaa, Keeniyaa, Maadagaaskaar, Afriikaa Kibbaa, Morookoo fi Toogoo biyya isaanii bakka bu'uun Olimpiikii Piyoongichaang 2018 irratti hirmaatu.
Biyyoota Naayijeeriyaa fi Eertiraaf ammoo kun hirmaannaasaanii jalqabaa waan ta'eef, seenaa haaraadha.
Odeeffannoon waa'ee dorgomtoota Piyoongichaangitti Afriikaa bakka bu'anii kunooti.
-
Akiwaasii Firiimpoongi
- Umurii: 31
- Biyya: Gaanaa
- Gosa ispoortii: Skeleton (Lapheedhaan cabbiirra sigigaachuu)
Akiwaasii Firiimpoongi Federeeshinii ‘skeleton’ kan Gaanaa bara 2016’tti hundeesse.
Firiimpoongi dorgommii Atleetiiksii kan biraa keessa turus, miidhama miilla isaarra ga’een gara dorgommii kanaatti gale.Ispoortichi saffisa cimaan waan adeemsifamuuf, sammuunkee dafee qabachuuf ni rakkata. Kanaafuu, dorgomaa cimaa ta’uuf yoo xiqqaate waaggaa afur yookaan jaha sitti fudhata
-
Saabriinaa Simaadar
- Umurii: 19
- Biyya: Keeniyaa
- Gosa ispoortii: Alpine skiing (Sigigoo cabbii garreenirraa)
Maatiinshee umurii sadii yeroo turtetti gara Oostiriyaatti fuudhanii deemani. Lamii Keeniyaa jalqabaa Olimpiikii Gannaa irratti biyyashee bakka buutus taateetti.
Dorgomtuu kan taate bara 2013’tti yoo ta’u, 2016’tti Keeniyaa bakka bu’uun dorgommii Olimpiikii Gannaa Dargaggootaa Noorway irratti hirmaattee turte.Saffisa cimaa sanaan, meeshaa cabbiirra ittiin sigigaattuun yoo deemtu, miirri sitti dhaga’amu waan addaati. Xannachikee si dhiiba, akka waan bilisa taateetti yaadda. Yeroo hedduu itti gammadudha
-
Miyaaliitiyaanaa Kilerki
- Umurii: 16
- Biyya: Maadagaaskaar
- Gosa ispoortii: Alpine skiing (Sigigoo cabbii garreenirraa)
Miyaaliitiyaanaa Kileerki umurii sadiitti Firaansitti sigigoo cabbii barte. Sadaasa 16, 2017 reefuu umurii 16 guutte, kunis dorgomtoota umuriin xiqqoo ta’an keessaa tokko ishee taasiseera.
-
Samiir Azimaanii
- Umurii: 40
- Biyya: Morocco
- Gosa ispoortii: Sigigoo cabbii qaxxaamura dheeraa
Samiir Azimaanii osoo gara qaxxaamura biyyaatti hin galin dura, sigigoo cabbii gaarreenii irratti hirmaachaa ture.
-
Adam Laamhameedii
- Umurii: 22
- Biyya: Morookoo
- Gosa ispoortii: Alpine skiing (Sigigoo cabbii garreenirraa)
: Lammiin Morookoo-Kaanaadaa Adam Laamhaameedii dorgommii Olimpiikii dargaggootaa bara 2012’tti meedaaliyaa warqee moo’uun nama Afriikaa jalqabaa ta’e.
-
Mooriyaam Siwuun Adiguun
- Umurii: 31
- Biyya: Naayijeeriyaa
- Gosa ispoortii: Bosleigh (sigigoo cabbii garee)
Siwuun Adiguun garee ‘Bobsleigh’ Naayijeeriyaa jalqabaa hundeessite. Konkolaachiftuu garichaatis.
Kana dura atileetii fiildiifi tiraakiirraa kan turte Siwuun, bara 2012 Olimpiikii Landan irratti meetira 100’n dorgomtee turte.Waan hin amanamnedha…Naayijeeriyaan kana dura nama Olimpiikii Gannaa irratti bakka bu’uun qabaattee hin beektu, kun ta’uusaatti hedduu itti tolee jira
-
Akuumaa Omeewoogaa
- Umurii: 25
- Biyya: Naayijeeriyaa
- Gosa ispoortii: Bosleigh (sigigoo cabbii garee)
Garee ‘Bobsleigh’ Naayijeeriyaa isa jalqabaa keessatti dubartii dorgommicha jalqabsiiftu ishee duraa taateetti.
-
Ingoozii Onwumeeree
- Umurii: 26
- Biyya: Naayijeeriyaa
- Gosa ispoortii: Bosleigh (sigigoo cabbii garee)
Ingooziin atileetii tiraakii fi fiildii Naayijeeriyaa bakka bu’uun Taphoota Afriikaa irratti bara 2015’tti dorgomtee turte.
-
Simideel Adeyaagboo
- Umurii: 36
- Biyya: Naayijeeriyaa
- Gosa ispoortii: Skeleton (Lapheedhaan cabbiirra sigigaachuu)
Waggoota sagaliif dorgommiirraa fagaattee kan turte Simideel, garee dorgommii Bobsleigh Naayijeeriyaatiin kaka’uun atileetii sigigoo cabbii lapheen taasifamuu ta’uuf murteessite.
Adeyaagboon gosa ispoortii kanaan biyyashee bakka bu’uun kan jalqbaati.
-
Koonar Wiilsan
- Umurii: 21
- Biyya: Afriikaa Kibbaa
- Gosa ispoortii: Alpine skiing (Sigigoo cabbii garreenirraa)
Koonar ogeessa fayyaa beeladaa ta’uuf Ameerikaa, Yunivarsiitii Veermontitti barate.
-
Maatiildi-Amiivii Petiizjoo
- Umurii: 23
- Biyya: Toogoo
- Gosa ispoortii: Sigigoo cabbii qaxxaamura dheeraa
biyya itti dhalatte Toogoof dorgomuu eegaluusheen dura, Maatiildi garee dargaggootaa Firaansi bakka bu’aa turte.
-
Aleesiyaa Afii Diipool
- Umurii: 22
- Biyya: Toogoo
- Gosa ispoortii: Alpine skiing (Sigigoo cabbii garreenirraa)
Toogoo waliin hidhamiinsa maatii tokkollee kan hin qabne fi Xaaliyaanitti dhalatte kan guddatte Aleesiyaa Afii Diipool, biyya Afriikaa Lixaa kana bakka bu’uu filatte.
Dorgomtuun kun bara 2014’tti alaabaa Toogoo jelatti Olimpiikii irratti kan dorgomte.
-
Shaanan Ogbaanii Abbeedaa
- Umurii: 21
- Biyya: Eertiraa
- Gosa ispoortii: Alpine skiing (Sigigoo cabbii garreenirraa)
Abbeedaan kan guddate Kaanaadaatti. Duratti gosa ispoortii sigigoo cabbii kan biraa irratti hirmaachuu fedhus maatii isaatu gara kanatti akka dhufu isa taasise.
Eertiraa bakka bu’uun Olimpiikii Gannaa irratti hirmaachuun, inni nama jalqabaati.Lammiilee Eertiraa akkakoof cabbiirra sigigaachuun waan barame akka hin taane nan beeka, garuu Eertiraanonni gootota. Yeroo nama isaaniin bakka bu’uun dorgomu argan baay’ee gammadu
Madda suuraa:
Matthias Hangst/Getty Images, Dimitar Dilkoff/AFP/Getty Images, Francois Xavier Marit/AFP/Getty Images, Shaun Botterill/Getty Images, Christophe Pallot/Agence Zoom/Getty Images, Alexander Hassenstein/Getty Images, ALEXANDER KLEIN/AFP/Getty Images, Dean Mouhtaropoulos/Getty Images, Courtney Hoffos


text:
Dhaabbilee gurguddoo gabaa addunyaa toohachuu turan
Qophii: Abu Ibtisam
Addunyaan tun addunyaa dalagaati. Kan jabaatee hojjate bu’aa bahii jireenyaa haala salpaan moohachuu dandaya. Inni dalagaa jibbee usee taa’u ammoo, kasaaraa guddoo mudachuu mala. haalli addunyaa tanaa wal xaxaadha. Yeroo garii inni jabaatee hojjatu kasaaraa guddaa keessa seenee, kuun ammoo waanuma xiqqoo hojjatee abbaa milkii taha. Barruu tana keessattii dhaabbilee gurguddoo gabaa addunyaa toohachuu turan, kan yeroo ammaa kasaaran isinii dhiheeysina.
4ffaa. Kodak
Kaampaaniin kodak kaampaanii fotooti. Waggoota muraasa dura osoo kaameraan dijitaalli hin oomishamin, ummanni addunyaa hundi kaameraa analog fayyadamaa ture. Kaameraan yeroo sanii akka kaameraa hammayyaa memory card hin qabu. Footoon fiilmii irratti kaafama. Eega fiilmiirratti kaafamee booda mana dukkanaawaa keessatti keemikaala adda addaa keessa cuuphamee foototti jijjiirrama. Yeroo sanitti kaampaaniin kodak hangafaafi adda dureedha. Kaampaaniiwwan xixiqqoon dalagaa kanatti bobbahan jiraatanis, hanga kaampaanii kodak kan milkaawe hin jiru. Yeroo sanitti kampaaniin kodak kaameraa osoo hin taane, fiilmii kaameraa oomishuudhaan beekama. Bara 1977 akka lakkofsa miilaadiyaatti kaampaanichi kaameraa dijitaala yeroo jalqabaatiif oomishe. Yeroo san kaampaanin Kodak teknoolojii haaraya oomishuu qofarratti xiyyeeffate. Garuu teknoolojiin inni oomishe kun kasaaraa guddaaf isa saaxile. Eega kaameraa dijitaala oomishee booda, dhaabbileen birootis teknoolojii kana hammayyeessanii oomishutti seenan. Canon, Nikon, Pentax fi dhaabbileen biroo oomisha kaameraa dijitaalaa oowwisanii itti fufan. Eega kaameraan dijitaalli oomishamee booda gabaan kaameraa fiilmii ni badde. Namni kaameraa fiilmii bituu dhiisee gama dijitaalaa deebi’e. Madda galii dhaabbata Kodak kan tahe fiilmiin kaameraa faaydaa dhabe. Haala Kanaan dhaabbanni Kodak kasaaraa guddaa keessa seene. Dhaabbanni kodak bara 1996tti, dhaabbilee gurguddoo addunyaa madda galii ol aanaa qaban keessaa sadarkaa 5ffaa irra ture. Amma garuu qabeenya san hunda kasaaree, printara xixiqqoo waraqaa print ittin godhaniifi, manzaraa yookaan eyeglass oomishuu eegalee jira.
3ffaa. Excite
Excite dhaabbata intarneetaati. Bara 1999 dura dhaabbanni excite Yahootti aanee sadarkaa 2ffaa irratti argama ture. Yeroo sanitti Yahoon search engine (internet waa namaa barbaadu) keessaa 1ffaadha. Yahootti aanee excite sadarkaa 2ffaa irra ture. Achi booda dhaabbatichi tajaajila isaa doolaara $750,000n kaampaanii Googletti gurgure. Dhaabbanni google daataawwan Excite hunda gama maqaa ofii jijjiiree bifa haarayaan hojii eegale. Waggoota muraasa booda maqaan Excite jedhamu dhabama tahee, google addunyaa guutuu toohate. Yeroo ammaa search engine addunyaa tanarra jiran keessaa kan akka google beekamu hin jiru. Google sadarkaa 1ffaa irratti argama.
2. Blockbuster
Waggoota muraasa dura guutuu addunyaatti VHS tajaajila guddaa kennaa ture. Rakkoon guddaan yeroo sanitti ture ammoo qaalawiinsa gatii kaaseeta VHS ti. Fiilmiin Kaaseeta VHS irratti waraabbame habbaan tokko doolara ameerikaa $97 ykn birrii 5,000 olitti gurgurama. Filima hunda mallaqa dila Kanaan bitanii daawwachuun waan dandayamuu miti. Sababaa kanaaf Namni fiilmii laaluu fedhu hundi, kuusaa Blockbuster jedhamu kana dhaqee filima barbaadu kireeffatee laala. Yeroo muraasa booda intarneetni guutuu addunyaa wal gahee namni hundi mana isaatti intarneeta galfachuu eegale. Itti aansuun dhaabbileen Netflix fi Hulu jedhaman fiilmiiwwan adda addaa intarneeta irratti kireessuu jalqaban. Namni filima laaluu fedhu, Netflix irratti miseensa tahee baatii baatiin mallaqa muraasa qofa kafala. Achi booda remote isaatiin jijjiiraa filima fedhe daawwata. Akka odeeffannoowwan tokko tokko mul’isanitti Hogganaan dhaabbata Netflix, dhaabbata Blockbuster waliin hojjachuuf gaafatee ture. Garuu hoggantonni Blockbuster hogganaa Netflix kan isaan wajjiin hojjachuuf kabajaan dhaqee gaafate kana itti koflanii gaggeeysan. Waggoota muraasa booda gabaaan addunyaa jijjiramte. Netflix dhaabbata fiilmii intarneetarratti kireessu keessaa adda duree tahee, Blockbuster ammoo kasaaree idaa baankii jalatti hafe. Yeroo ammaa dhaabbanni blockbuster jedhamu guutumatti dhabama tahee jira.
1. Nokia
Akkuma hedduun keenya beeynu Nokian dhaabbata telefoona oomishuun beekamuudha. Waggotuma muraasa dura telefoonni Nokia telefoona Jabaa fi jaalatamaadha. Yeroo sanitti telefoonni Nokiyatti qixxaatu hin jiru. Bara 2007 akka lakkofsa miilaadiyaatti eega iPhone Jalqabaa oomishamee magaalaaf dhihaatee booda, Nokian kasaaraa guddaa keessa seenuu jalqabe. Yeroo sanitti dhaabbanni google dhaabbata Nokia waliin hojjachuuf gaafatee ture. Dhaabbanni google softweera telefoonaa kan Android jedhamuun beekamu hojjata. Nokian ammoo software dhuunfaa isaa kan Symbian jedhamu qaba. Nokian software Symbian jedhamu kana guddisee galii guddaa irraa argachuu waan barbaaduuf, afeerraa kaampaanii google irraa isaaf dhihaate kana didee hojii isaa itti fufe. Dubbiin tun garuu miseensota Nokia jiddutti mormii jabduu kaaste. Gurmuun tokko softweeruma Symbian jedhamu kana fooyyessinee hojjanna jedha. Gareen biroo ammoo Software Symbian jedhamu kana ofirraa dhiisnee software biroo kan MeeGo jedhamu oomishna jedha. Osoma hojjattoonni Nokia dhimma kanarratti wal falaman, yeroo muraasa booda dhaabbileen biroo google wajji walii galanii telefoona Android oomishuu eegalan. Ummanni dur Nokia fayyadamaa ture hundi gama android deebi’uu eegale. Achi booda bara 2013tti Nokian dhaabbata Microsoft wajji walii galee telefoona Windows oomishuu eegale. Kun ammoo daran kasaaraa guddaaf isa saaxile. Yeroo ammaa garuu Nokian google wajji walii galuudhaan telefoona Android oomishuu eegalee jira.


text:
Kolonii Jalaa Bahuu Afrikaa
Afrikaan kolonii jalaa ba'uun Waraana Addunyaa IItti aanee kan dhufe yoo ta'u kunis uummanni koloneeffame bilisummaaf waan dadammaqaanif fi humnoonni koloneeffattootaa bulchitoota isaani Afrikaa keessaa waan baasaniif ture.
Humnoonni Adunyaa lamaan kan jaarraa 20ffaa guutuu kolonii jalaa ba'uu Afrikaa kara ofiseelaa fi cimsanii deeggaraa turan Sooviyeet Yuuniyeenii fi Chaayinaa qofa ture — biyyoonni kaan yaadasaanii deeggarsa koloniyaalizimii cimaarraa ka'ee hanga deeggarsa waan duraan ta'eef garaa duubaa kennuutti garaagarummaa qaba.
Seenaasaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Kanas ilaali: Afrikaatti ariifachuu
Dhuma jaarra kudha-salgaffaa keessa yeroo Afrikaa cirachuu, humnoonni Yuurooppi Dhihaa, Afrikaa fi qabeenyashii Kora Barliin 1884-85 irratti addaan hiratan. 1905tti, lafti Afrikaa hundi too'anna mootummoota Yuurooppi Dhihaa harka jira ture, kana keessaa kan hafan Laayibeeriyaa (iddoo qubsumaa Afrikaan-Ameerikaanota duraan garba turanii kan taate) fi Itoophiyaa (kan yaalii koloneessuu Xaaliyaaniin godhame ofirraa faccifte) qofa ture. Biriiteen fi Firaansi lafa bal'aa qabatani, garuu Jarmanii, Ispeen, Xaaliyaanii, Beeljiyeem fi Poorchugaalis kolonii qabu turan. Sababa koloniyaalizimii fi imperiyaalizimiitin, Afrikaa harki guddaan birmadummaa fi too'annaa qabeenya isaanii kan akka warqii fi muka gommaa dhaban. Yaada-rimee Walaloo Ba'aa Nama Diimaa hordofudhaan, namoonni Yuurooppi kan koloniyaalizimii irraa bu'aa argatan, koloniyaalizimiin Afrikaa qaroomsuuf barbaachisaadha jedhanii yaadu ture.
Sababa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Waraanni Addunyaa II irratti kolonoonni Biriiten baayyen humnoota Allaayid humna waraanaa fi qabeenyaan deeggaranii warra Aaksisi lolaa turani. Kolonoonni Afrikaa baayyen waraana kana booda bilisa hin kennamneef. Impeeriyaalistiin Jaappaan Baha Fagoo qabachuunsaa hirrina meeshaa dheedhii kan akka gommaa fi albuudota adda addaa fide. Afikaan hiirina kana bakka buusuuf yoo dirqamtu jijjiirama kanarraas bu'aa guddaa argatte. Rakkoon biraa Awurrooppaanota Dhihaa mudate bidiruu-U kan Garba Atilaantiik to'achaa turedha. Kuni meeshaa dheedhii kolonii Afrikaarraa gara Awurooppaatti fe'amu hirrise ykn gufuu itti ta'e. Sababa daldalli gadi hirrate kanaaf, industiriin Afrikaa keessa jiru jajjabaachaa deeme. Industiriin Afrikaa keessa kun jajjabaachun ammoo magaalonni haaran akka uummaman, kan duraan jiran ammoo akka diingadee fi baayyinni ummata isaanii guddatu godhe. Akkuma ummanii magaalaa fi industriiin guddachaa deemen, waldoonni hoojattootaas baayyachaa deeme. Waldaa hojjatootaa kana bukkeetti, magaalomuun namoonni dubbisuu fi barreessuu danda'an akka guddatu godhe, kunimmoo gaazexoonni bilisummaa deeggaran akka dhaabbatan karaa bane.
Gurraandhala 12, 1941 pirezidaantin USA Firaankiliin D. Ruuzvelti fi muummichi ministeeraa Biriiten Winisten Charchil addunyaan waraana booda uummamtu maal akka fakkaattu dubbachuuf walga'an. Bu'aan walga'ii kanaas Chaarterii Atilaantilii ti. Wanti kun waliigaltee miti, Paarlaamaa Biriiteenitti ykn seneetii Yunaayitid Isteetisitti kan raggaasifamuuf hin kennamne, garuu dookimentii fudhatama bal'a argatedha. Waadaan tokko, kan Ruuzvelti itti galche, kolonoonni akka ofiin of bulchan kan jedhu ture. Waraana Addunyaa II booda, USA fi kolonoonni Afrikaa, Biriiten akka murtii Chaarterii Atilaantik kana kabajjuuf dhiibbaa godhan. Waraana booda, lammiin Biriiten tokko tokko kolonoonni Afrikaa kan hin bilchaatinii fi amala ijoollummaa akka qabnitti ilaalu turan; koloneessitoonni Biriiten bulchiinsa dimokiraatawaa kolonii keessatti amma gadiitti diriisan.
Bara 1930tti, humnoonni koloneeffattootaa, yeroo tokko tokko odoo hin beekin, bulchiitota xiqqoo kan yuunivarsiitii biyyoota dhihaa keessatti baratanii fi waa'ee hiree ofii ofiin murteeffachuu hubatan aangoorra kaa'an. Bulchitoonni kun hooggantoota qabsoo bilisummaa ta'an, kunis kan akka Joomoo Keeniyaataa (Keeniyaa), Kiwaamee Inkiruumaa (Gooldi Koosti, amma Gaanaa), Juuliyees Nereeree (Tanzaaniyaa), Liyooppoldi Seedar Sengor (Senegaal) fi Filiiksi Hufeet Boonyii (Kootdivo’aar) dabalata.


text:
Hamburgi,magaalaan Jermenii midhaagumaan addunyaa keessatti beekamtu ammaan tana waan hedduutti keessatti tahuutti jira.
Korii biyyoota dureeyyii addunyaa 20n borii fi iftaan achitti taa’a.Suniin duratti namii kuma hedduu hiriira mormii bahee karaa cufaa,makiinaa gubaa,suuqilee fi waan fuula keessa dhufee ibidda itti kaa’aa guyyaa guddaan waan hedduu gubanii goola dhaaban.
Bisaanii fi gaazii walti biifaa dhakaachaa,dullaa,caaccaba duloo (xaarmusii) fi woma argataniin wal akaahuutti jiran.
Waan waliin hadhan keessaa tokko duloo shampaanyii ibidda keessa buusanii namaan hadhan fa.
Kora kana kaan sirbaan kaan ammoo karaatti yaa’ee hiriira mormii bahee morma.
Wal dhaba poolisii fi nama hiriira bahee irratti nama kurnya hedduutit miidhame.
Hiriira kana jara siyaasaa warra bitaa oofu(Leftist) Jermenii gama cufaa wal yaamee qopheeffate.
Obboo Sharafaddiin AbbaaJabal nama lafa hiriira itti bahuutti jiran, Hamburgi jiraatu keessaa tokko.
“Hiriirii mormii kun haga guddaan guyyaa keessa namii wayaa adii mataatti naqatee sirba.Kora kana irraa bu’aa hin qamnu,dubbiin jaraa bu’aa hin qabduu,addunyaa beela keessa jirtii jarii ammoo fedhii ufi haasahaa jedha.”
Akka jecha obboo Sharafaddiinitit hiriira kana eeguu fi lafa eeguuf poolsii 40,000 dhufe.Gubbaa xuyyuuraan jalaa ammoo poolisi kuma hedduutti lafa eega.
“Warir kun(Tiraampi,Puutin,Erdogaan) nagaa addunyaa eeguu hin dandeennee, rakkoo jiru baballisuu malee nagaa addunyaa fiduu hin dandeennee.Warii hoteellii fi manneen nyaataa jara kana asitti hin argauu hin barbaannu jedhee barreeffama qabatee morma.Jara kana asitti arguu hin barbaannu,”jedha obboo Sherefeddiin.
Miseensotii G20
- Arjentiinaa
- Awustiraaliyaa
- Biraazil
- Kanadaa,
- Faransaay
- Jermenii,
- Indiyaa,
- Indoneezhiyaa
- Xaliyaana
- Jappaan
- Meksikoo
- Raashiyaa
- Sawudii Arebiyaa
- Kooriyaa Kibbaa
- Turkii
- UK
- US
- Chaayinaa
- Afrikaa Kibbaa
Laftii hiriirii itti bahuutti jiranii fi bulchootii kora itti taa’uutti jiran Hamburgi, nama miliyoona lamaatti keessa jiraata,Jermenii gama Kaabaa jirti.Nama biyya daawwatu miliyoona sagalitti itti dhufa. Londonii fi Paarisitti aantee lafa namii miliyoona hedduu itti dhufu keessaa tokko.
Gama siyaasaatiin ammoo lafa Liberal ykn siyaasa yaada gama gamaa ulfeessitutti keessa jira adoo jarii keessa jiruu korii kun itti taa’uun nama hedduu ajaahibsiise jedha warrii lafaa.


text:
Mgaala Hawaasaa fi aanaalee Sidaamaa hunda keessatti dulli filmaataa kaleessa jalqabame har’as itti fufee jira.Bordiin Filannoo har’a akka beeksiseetti hojiin kanneen sagalee kennan galmeessuu bor Sadaasa 07 bara 2019 jalqabama.
Wirtulee sagalee itti kennan kan magaalaa Hawaasaa fi naannoo isheetti wanni galmeessuuf barbaachisu martii dhaqqabuu wal-taasiftoonni ibsanii jiru.
Sidaamaan bulchiinsa naannoo of-dandeessa gochuuf sagalee kan danda’u nama umriin 18 ykn sana kan caaluu, jiraataa Hawaasaa fi godina Sidaamaa kan ta’ee fi waraqaa eenyummaa kan qabu ta’u ibsamee jira.


text:
Mummichi Ministeera Itiyoophiyaa Dr. Abiyyi Ahmad fi Prezidaantiin Ertraa Isaayyaas Afawarqii daangaa Buree fi Bibaay Simaa har’a ifatti bananii jiru.Hogganoonni biyyoota lameenii ayyaana waggaa haaraa sababeeffachuun daangaa kana bananii sana booda looltoota biyyoota lameeni waliin ayyaaneeffatanii jiru.
Daangaan kun banamuun qunnamtii geejiiba daandii biyyoota lameenii iddootti deebisuuf kan gargaaru ta’uun ibsamee jira.Dr. Abiyyii fi Obba Isaayaas itti fufuun Asmaraa eega seenanii booda Sarhaa Zaalaambassaa kan seenan yoo ta’u achittis simannaa ho’an godhameefii akka jiru gabaafamee jira.
Sirna kana irratti itti aanaa mummicha ministeeraa Dammaqaa Makoniin, itti aanaa prezidaantii bulchiinsa naannoo Tigraay Dr. Debratsiyoon G/Mikaa’eel akkasumas aangawoonni sadarkaa olaanaa kan biyyoota lameenii argamanii jiru.Dr. Dabratsiyoon uummattoota biyyoota lameeniin” Baga guyyaa Kanaaf Geessan” jedhanii waggaa haaraa waliin ayyaaneeffatan.
Mummichi ministeeraa Dr. Abiyyi Ahmad Finfinneetti eega deebi’anii booda ibsa kennaiin raayyaan waraanaa biyyoota lameenii wal hammatanii dhichisaa fi bo’aa turan jedhan.Alaabaan biyyoota lameenii kabajaan fannifamee yeroo akkaan gammachiisaa akka ture kan ibsan Dr. Abiyyi uummattoota tokko garu gamaa fi gamana jiraatan akkasumas raayyaa biyyoota lameenii bakka anaa fi prezidaant Isaayyaas argamneetti daahannaa daangaa diiguun waliin ayyaaneeffanne jedhan.
Magaalaa Zaalaambassaa keessa kan jiru Sintaayyeehu Gammachuu waliin gaaffii fi deebii gaggeeffame caqasaa.


text:
Haleellaa Sabtii dheengaddaa warshaalee boba’aa Sa’uudii lama irratti raawwatame hordofuun, Sa’uudiin boba’aa gabaa addunyaatiif dhiheessaa turte 50% kan xiqqeessite tahuu gabaafame. Haaluma kanaan gatiin boba’aa addunyaa guyyaa tokkotti 19% kan dabale tahuu odeeyfannoon ni addeessa. Haata’u malee Ameerikaan kuusaa boba’aa isii gabaa addunyaatiif kan dhiheessitu tahuu eega ibsitee booda, gatiin boba’aa hamma tokko kan gad bu’e tahuu gabaafame.
Warshaa Oomisha boba’aa Sa’uudii guddicha Aramco jedhamu kana irratti haleellaa raawwatameen, boba’aan biyyattiin guyyaatti oomishtu baarmeelii miiliyoona 5.7n kan hir’ate yoo tahu, warshaan kun suphamee guututti hujii jalqabuudhaaf torbaan heddu kan fudhatu tahuu ibsame.
Gama biraatiin ammoo Sa’uudii fi Ameerikaan haleellaa dheengadda Sa’uudii keessatti raawwatame kana, kallaattiidhaan Iiraantu raawwate jechuun kan yaakkaa jiran yoo tahu, mootummaan Iiraan ammoo Ameerikaa fi ergamtoonni isii Sa’uudii fi Emreets Iraan irratti duuluuf sababa barbaadaa jiran jechuun himannaa kana haale.
Traamp tarkaanfii fudhatamuu malu ilaalchisee Twitter isaa irratti, “haleellaan sun eenyuun akka raawwatame Ameerikaan ni beekti, deebisaa barbaachisu kennuudhaafis waraanni keenna afaanitti galfatee eegaa jira, garuu akkamitti akka itti deemuu barbaaddu yaada Sa’uudii eegaa jirra” jedhe.


text:
Prezidaantiin Burkinaafaasoo Kaboree fi miseensonni mootummaa isaanii looltoota gananiin hidhamuu gabaasaan gamasii argamee hubachisee jira.Maddeen oduu akka jedhanti masaraa mootummaa isa magaala Ogaaduuguu jiru cina irraa dhukaasnii guddaan dhaga’amaa jira.
Burkiinaafaasoon gareelee shoroorkeessootaa kanneen al-qaa’idaa fi islaamiik Isteetes waliin hidhata qaban waliin erga bara 2015 kaasee walitti bu’iinsa keessa jirti.
Madheen waraanaa biyyatti inni Kaaba biyyatti keessaa shoroorkeessoota namoota 49 ajjeesaniin eega to’atamee booda, oduun fonqolcha mootummaa kun torbanneeniif odeeffamaa ture.
Prezidaant Kaboreen miseensoota kaabinee isaanii fi hogganoota waraanaa baatii Muddee dabree hojii irraa ari’uun deebii kennan.
Hokkarri ammaa kun Dilbata kaleessaa ganama kan jalqabamee yoo ta’u kunis maadhee waraanaa guddaa ogaaduuguu keessa jiru irraa dhukaasii meeeshaalee gurguddaa eega dhaga’amee booda.
Baatilee darban 18 Afrikaaa dhiyaa keessatti fonqoolchi mootummaa ennaa gaggeeffamu kun yeroo sadaffaaf yoo ta’u, Maalii fi Ginii keessattis ta’uun ni yaadatama.


text:
Tokkummaa fi tasgabii biyyatti akkasumas sirna heera irratti ijaaramee eegsisuuf jecha mootummaan Itiyoophiyaa murannoo tarkaanfii fudhate jechuun Musaan walgahii IGAAD irratti dubbatan.
Dura ta'an komiishina gamtaa Afrikaa kana jechuun isaanii akka injifannoo gama diploomaasiin argameetti lakka'ama kan jedhe mootummaan Itiyoophiyaa ejjennaan gamtaa Afrikaas ta'e kan IGAAD ejjennaa biyyoota miseensa ta'anii ta'e fudhatama jedha.
Gama kaaniin walitti bu'iinsa naannoo daangaa Sudaanii fi Itiyoophiyaatti uumamee kan ilaaleen mariin gaggeeffamee jira.
Gabaasa Iskindir Frew Ergee Caqasaa


text:
Finfinnee, Fulbaana 12 , 2013 (TOI) – Manni Maree Bakka Bu’oota Ummata FDRI walga’ii ariifachiisaa 4ffaa bara hojii 5ffaa har’a galma walga’ii Waajjira Muummee Ministiraatti gaggeesseen muudama ministirootaa fi abbootii murtii raggaasiseera.
Manni marichaa muudama ministirootaa Muummeen Ministiraa FDFI Dooktar Abiy Ahimad dhiyeessan raggaasiseera.
Haaluma kanaan:-
1. Dooktar Kana’aan Yaadataa Ministira Ministeera Raayyaa Ittisa Biyyaa FDRI.
2. Dooktar Geediyoon Xiimootiwoos Abbaa Alangaa Waliigalaa DFRI.
3. Dooktar Saamu’eel Hurqaattoo Ministira Ministeera Saayinsii fi Dhaabbilee Barnoota olaanoo.
4. Injiinar Taakkalaa Uumaa Ministira Ministeera Albuudaa fi Boba’aa ta’uun dhiyaatan manni marichaa sagalee caalmaan mirkaneesseera.
Dabalataan manni marichaa kaadhimamtoota abbootii murtii mana murtii olaanaa federaalaa 40 fi sadarkaa jalqabaa 50 dhiyaate sagalee caalmaan raggaasiseera.
MuudamtoonnI kunneen mana marichaa fuulduratti dhiyaachuun kakuu raawwachuu isaanii ragaan Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataa FDRI irraa argame ni muu’isa.


text:
Tafsiira Suuratu Luqmaan-Xumura
Suuratu Luqmaan, boqonna bareeddu tooftaa jireenya nama barsiiftu. Hariiroon ilma namaa fi Gooftaa isaa jidduu jiru maal ta’uu akka qabu, namni haadha abbaa isaatii fi namoota biroo waliin akkamitti jiraachu akka qabu tan namatti himtu boqonnaa bareeddu kunoo amma ni xumurra. Xumura kana keessatti iccitii Rabbiin malee eenyullee hin beekne ni ilaalla:
“Dhugumatti, beekumsi Qiyaamaa Rabbiin qofa bira jira, roobas ni buusa, wanta gadaamessa keessa jirus ni beeka. Nafseen tamiyyu wanta boru argattu hin beektu, nafseen tamiyyu lafa tamiitti akka duutu hin beektu. Dhugumatti Rabbiin Aliim, Khabiir.” Suuratu Luqmaan 31:34
“Dhugumatti, beekumsi Qiyaamaa Rabbiin qofa bira jira.” Kana jechuun Rabbiin qofatu Guyyaa Qiyaamaan itti dhaabbattu beeka. Kanaafi, Jibriil Nabiyyi (Sallallahu aleyh wassallam) akkana jechuun gaafate: “Waa’ee Qiyaamaa natti himi?” Nabiyyiinis ni jedhe: “Gaafatamaan gaafataa caalaa beekaa miti.” Itti xinxalli: Ergamtoota lama, isaan keessaa tokko malaaykota hunda kan caaludha. Kan lammataa immoo ilma namaa hunda kan caaludha. Isaan lamaanu akkana jedhu: “Ana bira beekumsi Qiyaaman itti dhaabbatu hin jiru.” Sababni isaas, jechi Nabiyyi (SAW): “Gaafatamaan gaafataa caalaa beekaa miti.” jechuun: yoo ati kan hin beekne taate, ani si caalaa kan hin beeknedha.
Kanaafu, Guyyaa Qiyaamaan itti dhaabbattu Rabbi qofatu beeka. Namni “ani Guyyaa Qiyaamaan itti dhaabbattu nan beeka” jedhe kijibee jira.[1]
“roobas ni buusa” Kana jechuun Rabbiin qofatu duumessa irraa rooba buusa. Isaan ala eenyullee kana gochuu hin danda’u.
“wanta gadaamessa keessa jirus ni beeka.” Kana jechuun daa’imni gadaamessa keessa jiru dhiira moo dubartii ta’uu, kan gammaduu moo kan dararamuu ta’uu, hojii gaarii hojjata moo hojii badaa hojjata, rizqiin isaa dhiphaadha moo bal’aadha, umriin isaa gabaabadha moo dheeraa ta’uu Rabbiin ni beeka. Gadaamessa keessatti daa’ima kana Kan uume Rabbii olta’aa waan ta’eef wanta daa’ima kanaan wal qabatu hunda beeka.
“Nafseen tamiyyu wanta boru argattu hin beektu.” Kana jechuun nafseen hundu wanta gara fuunduraatti hojjattu fi argattu hin beektu. Namni boru gaarii moo sharrii akka hojjatu hin beeku. Tarii sagantaa baasee wanta hojjachuu qabu ni karoorsa. Garuu gufuun isaa fi wanta karoorse jidduu seenun duubatti isa deebisa. Ammas, boru qabeenya ykn ilma argachu isaa hin beeku.[2] Tarii argachuu danda’a, tarii immoo argachuu dhiisu danda’a. Kanaafu, wanta nafseen hundi gara fuunduraatti hojjattu fi argattu kan beeku Rabbiin qofa.
“nafseen tamiyyu lafa tamiitti akka duutu hin beektu.” Kana jechuun nafseen hundu lafa ykn biyya keessatti duutu hin beektu. Biyya itti dhalatte moo biyya sanirraa fagoo taatetti moo bakka dhiyoo ta’etti duutii? Galaana keessatti moo gaaraa gubbaatti moo eessatti duuti? Akkasumas, yeroo kamiin akka duutus hin beektu.
Kuni hikmaa (ogummaa) Rabbii azza wa jalla irraayyi. Namni guyyaa ykn bakka itti du’uu osoo beeke, jireenya isaa keessatti garmalee jeeqama. Yaaddon isaa wanta hafee lakkaawu malee homaayyu hin ta’u ture. Kana jechuun du’uuf waggaa haganaatu, ji’a haganaatu, guyyaa haganaatu hafe jechuun lakkaa’aa ture. Ifaajee guddaas ifaaja.
Garuu yeroo ammaa guyyaan hundi namatti ni dhufa. Inni jiraachuuf abdata. Tarii duuti hidhaa kophee isaa caalaa isatti dhiyoo ta’uu dandeessi. Garuu isa bira abdii dheeratu jira. Guutumaan guututti gara dhimma kanaa (du’aa) hin mil’atu. Sababni isaas, beekumsa kanaa akka hin qabne ni beeka. Beekumsi kanaa Rabbiin qofa bira jira. Kuni Rabbiin azza wa jalla rahmata nuuf godhuu irraa kan ka’eedha.
Namni biyya akkanaatti akka du’u tilmaamu danda’aa?
Deebiin: kana tilmaamu ni danda’a. Yeroo garii yommuu akkana isaan jedhamu: “Sila hin imaltuu?”, akkana jedha: “Gonkumaa hin imalu. Ani biyya tiyya keessa jiraadhe keessatti du’a.” Garuu yommuu ajalli (yeroon du’aa) isaa dhiyaatu, ni imala. Hanga biyya itti du’uutti baadhatamutti haajaan isa qabatti.
Ani namticha waggootaa dheeraaf biyya isaa Uneyzaa keessaa hin baane nan beeka. Yommuu dhukkubsatu, wal’aansi isaa Misriin keessatti akka ta’uu murteefame. Inni umrii isaa guutuu hajjiif yoo ta’e malee Uneyza keessaa bahee hin beeku. Innis ni dulloome, umriin isaa ni dhumate. Garuu subhaanallah! Yommuu Rabbiin biyya itti du’utti geessu barbaadu, namtichi kuni gara Misrii geefamee achitti du’e.[3]
“Dhugumatti Rabbiin Aliim, Khabiir.”
Aliim jechuun Kan waan hundaa beekudha. Rabbiin keessaa ala, ifaa dhoksaa hunda Kan beekudha. Khabiir jechuun immoo keesso wantootaa kan beekudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa keessaa fi dhoksaa wantoota hundaa Kan beekudha.
Aayah tana ilaalchise wanta Al-Ma’udiidi jedhe itti haa daballu: Dhugumatti aayan tuni gaafi kaafirotaa “Guyyaan Qiyaamaa yoom dhufa?” jedhuuf deebii taati. Kaafironni yommuu Nabiyyiin waa’ee Aakhirah fi waadaa Aakhira dubbatu, waadaan kuni yoom jechuun gaafatu. Qur’aanni yeroo garii gaafii isaanii kana kaasun deebii deebisaaf, yeroo garii immoo osoo gaafi kana hin kaasin deebii deebisa. Sababni isaas, namoonni dubbiin itti qajeelu wanta gaafachaa jiran ni beeku. Aayanni armaan olii aayaata osoo gaafi hin kaasin deebii deebisan keessaa tokkoodha.
Himni jalqabaa: “Beekumsi Qiyaamaa Rabbiin qofa bira jira.” jedhu, gaafi “Qiyaamaan yoomi?” jedhuuf deebii dhugaati. Himoonni itti aanan afran, kana deeggaruuf ragaa ta’u. Ragaan kuni akkana jedha: “Yaa nama! Wantoota jireenya keessatti garmalee xiyyeefannoo itti kennituyyuu ilaalchisee beekumsa hin qabdu. Kanaafu, akkamitti yeroo addunyaan guutuun xumura irra geessu beekuun siif danda’amaa? Badhaadhinni fi rakkinni kee rooba irratti hundaa’a. Garuu rooba kana too’achuun harka Rabbii qofa jira. Yeroo fi bakka kamiyyu, hamma fedheen ni buusu, yeroo fedhetti immoo ni qaba. Roobni hangami yeroo murtaa’aa keessatti bakka murtaa’atti akka bu’u hin beektu…
Haati manaa tee maniyyi keetiin ulfoofti. Garuu ati gadaamessa ishii keessatti wanta boca qabataa jiruu fi haala kamiin, gaariin ykn badaan bahuu isaa hin beektu. Inumaa wanta guyyaa kee itti aanu keessatti si qunnamu hin beektu. Balaan tasaa dhuma kee jijjiruu danda’a. Garuu balaan kuni uumamuun dura sakandii takkaafiyyuu dursitee hin beektu. Jiruun kee ammaa eessatti akka dhumatu hin beektu. Rabbiin odeefannoo kanaa hunda Of biratti qabe. Beekumsa kanniin keessaa tokkollee siif hin kennine. Qophii barbaachisu gochuuf beekumsa kanniin hundaa qabaachuuf ni dharraata. Garuu dhimmoota kanniin keessatti murtii Rabbii irratti hirkachuu malee karaan biraa siif banaa ta’e hin jiru. Haaluma kanaan, xumura addunyaa (Qiyaamaa) ilaalchisee murtii Rabbii irratti hirkachuu malee filannoon biraa hin jiru. Beekumsi kanaa eenyufillee hin kennamne, kennamuus hin danda’u.”[4] (Qiyaaman yoom akka dhaabbattu Rabbii olta’aa malee eenyullee hin beeku.)
Warri Qiyaamaatti hin amanne gowwoomuudhaan “Yeroo Qiyaamaan dhaabbattu namootatti beeksisuu dhiisuun mallattoo Qiyaamaan akka hin jirre agarsiisuudha” jechuun yaadu. “Dhugaa yoo taataan Qiyaamaan yoomi?” jechuun gaafatu. Yeroo Qiyaamaan itti dhaabbattu Rabbiin malee eenyullee waan hin beeknef deebiin isaaniif malu: “Rabbiin malee eenyullee yeroo Qiyaamaan itti dhaabbattu hin beeku.” ta’a.
Yeroo wanta tokkoo dhoksuun wanti suni hin argamu jechuu miti. Jireenyuma keenya guyyaa guyyaa keessatti nama irraa yeroo wanti tokko itti raawwatamu ni dhoksina. Fakkeenyaaf, diinatti duulu yoo barbaanne, yeroo itti duullu diinatti ni beeksifnaa? Hin beeksisnu. Yeroo dhoksuun keenya diinatti hin duullu jechuu keenyaa?
Kanaafu, yeroo Qiyaamaan itti dhaabbattu dhoksuun Qiyaamaan hin dhuftu jechuu miti. Shakkii tokko malee Qiyaamaan ni dhufti. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa rahmata Isaatiin akkuma yeroo du’aa nurraa dhoksee yeroo Qiyaamaan itti dhaabbattus nurraa dhokse. Sababni isaas, osoo namoonni yeroo Qiyaamaan itti dhaabbattu beekanii silaa haala lama keessa ta’u:
1ffaa-Warri Qiyaamaa irraa fagoo ta’e, Qiyaamaan fagoodha jechuun hojii gaggaarii hojjachuu dhiisu, of dagatu. Hojii badaa keessatti taruun addunyaa balleessu. Kanaafu, wanti guddaan tasa akka isaanitti dhufu yoo beekan, of eeggannoo cimaa godhu. Wanta hojjatan hundaaf itti gaafatamummaa fudhatu.
2ffaa-Warri Qiyaamatti dhiyoo ta’an immoo Qiyaamaan dhooyuf jechuun ni jeeqamu. Addunyaa ofii fooyyessuu dhiisu.
Akkasumas, yeroo Qiyaamaan itti dhaabbattu dhoksuun namni Qiyaamatti amanuu fi hin amanne addaan baafama.
Alhamdulillahi Rabbil aalamiin. Tafsiirri suuratu Luqmaan asirratti xumuramee jira.
[1] Tafsiiru Qur’aanil Kariim-Suuratu Luqmaan, Ibn Useymiin- fuula 202
[2] Madda olii-205-207
[3] Madda olii
[4] https://www.englishtafsir.com/Quran/31/index.html#sdfootnote63sym


text:
Kaayyoon wal ga’ii sanaa haala dinagdee, siyaasa, hawaasummaa aadaa fi egeree uummata oromoo maal akka ta’e irratti mari’achuu ture.
Wal ga’ii sana irratti hoogganoota gareelee siyaasaa Oromoo, hayyoo taa fi uummati naannoo irratti argamuu dhaan mala ittiin gara fuula duraatti tarkaanfachuun danda’amu irratti mari’atanii jiran.
Adda addummaan yaadaa gareelee siyaasaas haa ta’u namoota dhuunfaa hawaasa tokko keessa jiran gidduu jiru addaan nama qooduu hin qabu, bakka sanaa walitti dhufuu dhaan haaala ittiin garaa garummaa ofii walitti fidanii uummata ofiif hojjetan mala dha’uun barbaachisaa ta’uu kanneen wal ga’ii kana qindeessan nuuf ibsanii jiru. Gaaffiin uummata Oromoo guddaa fi hanga yoonaa deebii kan hin argatin jiru waan ta’eef deebiin hamma argamutti dhiibbaa gochuu kan itti fufan ta’uunis ibsamee jira.
Dhiittaa mirga namaa yeroo yerootti raawwatama jedhamee gabaasamuus addunyaatti beeksisuuf angawoota gameeyyiitti beeksisuu kan itti fufan ta’uu isaaniif furmaati ni argama jedhanii kan abdatan ta’uu kanneen konferensii sana qindeessan mata duree marii isaanii “Oromoof waan itti aanee dhufu maali?” kan jedhu tuquun ibsanii jiran.


text:
Wal waraansii Raashaa fi Yuukreen yemmuu ji’a Afuraffaadhaaf deemaa jiru kanatti waraanii Yuukreen kutaa baha biyyatti Weerara Raashaa irraa ittisaa jiruu lolli jabaan akka isaa muudataa jiruu prezidaantiin Yuukreen Volodiymiir Zeleniskii himaniiru.
Zeleniskiin galgala kaleessaa ibsaa kennaniin waraanii Raashaa karkiiv fi Oddesaa irrati, akkasumas Donbas irratii haleelaa haaraa raawachaa jiraachuu isaanii ibsanii waraana biyya isaanii irraa itisnii cimaan akka isaa muudataa jiru beeksisaniiru.
Waraana Raashaa sheexana jedhanii kan waaman zelensikiin sheexana immoo kan afaan qabsiinuu adda waraanaati>> kan jedhanii
Lyis yichaanisk fi Siverodonsik itisuudhaaf dhiiroonii fi shamaran keenyaa achi jiru jedhaniru. Haalii kutaa baha yuukreen keessa jiru hedduu jabaa akka ta’es Zeleniskiin himuun isaanii gabaasameeraa.


text:
Waldaan Gargaarsa Nageenyaa fi Misooma Dubartootaa HANDARII jedhamu waggaa tokkoo fi ji’a afur dura magaala Finfinnee keessatti hundeeffame. Waldaa kana dubartoota 30 ta’an walitti dhufuu dhaan ture kan hundeessan. Bu’uursitoota waldichaa keessaa Aadde Baataa Ida’oo fi Aadde Alimaa Warraa haasofsiiseen jirra.
Kaayyoon waldaan kun dhaabateef hamma danda’ame waan dandeenyeen wal gargaaruun rakkoo uummata keenyaa hanqisuuf fala ta’a jechuu dhaan bu’uursitoota HANDARII keessaa tokko kan ta’an aadde Baataan VOAf ibsaniiru.


text:
KELLO MEDIA SAATALAYITII IRRAA UGGURAMUU ILAALCHISEE
IBSA GABAABAA KELLO IRRAA KENNAME
Kabajamoo Uummata Oromoo,
Kello Midiyaa Mootummaan Itoophiyaa Saatelaayitii irraa ugguruu isaa kaampaanii saatelaayitii nuuf kiresse irraa mirkaneefannee jirra. Akkasumas, uummata biyyaa keessaa kelloo Midiyaa daawwatu irraa mirkaneefannerra.
Kabajamoo uummata keenya, yaaliin sagalee uummata Oromoo cuqqaaluf godhamu kamuu, haga uummanni oromoo jirutti kan milkoofne akka ta’u isaa onnee gutuun isinif mirkaneesina.
Yaalii saatellititti deebi’uu gochaa jiraachuu keenyaa fi yeroo gaabaabaa keessatti akka deebinee frequency haaraa yookaan isuma Kanaan duraa isin beeksisna. Haga sanatti obsaan akka nu eeggattan isin gaafanna.
Kello Media
Dhaloota Rakkoo Furu.
KELLO MEDIA SAATALAYITII IRRAA UGGURAMUU ILAALCHISEE
KELLO MEDIA SAATALAYITII IRRAA UGGURAMUU ILAALCHISEE


text:
Yunaaytid Istets kutaa saawuz Kaaralaayinaa keessatti filannoo gaggeeffameen Donaad Traamp injifannoo guddaa argatanii jiru.Iddoo sanatti Traampiin kan dorgoman Ripaablikaantichi marsaa shan injiifatan Tam Raayis waggaa dabree Traamp irratti himatii haa dhiyaatu eega jedhanii booda aangoo irraa ari’aman.
Qiyyaafanaa Traamp jala kan turan Ripaablikaantittiin Naancy Meeys dorgomaa isaanii injifatanii jiru.
Gama kaaniin Navaadaa keessatti kan Traampiin dhiyaatan Adam Laxalti filannoo marssa duraa kan seeneeta Amerikaa injifatanii jiru.


text:
Tafsiira Suuratu Luqmaan-Kutaa 8
Gorsa Luqmaan Ilmaaf kenne-kutaa 3ffaa
Dhugumatti, gorsi Luqmaan ilma isaatiif kenne gorsa mi’aawaa nama kamifiyyuu ta’uudha. Kutaa dhumaa gorsa Luqmaan har’a mee haa guduunfinu.
“[Boonun] boqoo kee namoota irraa hin garagalchin; dachii keessa boonaa hin deemin. Dhugumatti Rabbiin oftuulaa, of dhaadataa hunda hin jaallatu.” Suuratu Luqmaan 31:18
Kana jechuun yommuu namootatti haasoftu ykn isaan sitti haasawan, isaan tufachuun ykn isaan irratti of tuuluun fuula kee isaan irraa hin garagalchin. Dachii keessas boonaa hin deemin.
Asitti jechi Marh jedhu- hiika “gammachuu irraa kan ka’e nashaaxaa daangaa darbe” qaba. Nashaaxaan daangaa darbe kuni deemsa namaa keessatti boonun mul’ata.[1] Namni garmalee yoo gammadee fi nashaaxaan isaa daangaa yoo darbe, ni boona, of jaja. “Dhugumatti Rabbiin oftuulaa, of dhaadataa hunda hin jaallatu.” Kana jechuun Rabbiin nama of dinqisiifatuu fi namoota irratti of dhaadatu hunda hin jaallatu.
Asitti Mukhtaal-jechuun kan of dinqisiifatuudha. Beekumsa ykn qabeenya ykn aangoo ykn wanta biraa qabuun nafsee ofii keessatti of dinqisiifata. Rabbiin nama akkanaa hin jaallatu.
Fakhuur-jechuun immoo nama namoota irratti of dhaadatuudha. “Ani ebaluu ilma ebaluuti” jedha, nafsee ofii ni jaja. Wanta Rabbiin isaaf kenne ni lakkaa’a, garuu Isa hin galateefatu.[2] “Ani kana qaba…” jechuun namoota irratti of dhaadata. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa nama akkana hin jaallatu.
“Deemsa kee keessatti giddu galeessa ta’i; sagalee kee irraas gadi qabi. Dhugumatti sagaleen hundarra jibbamaan sagalee harreeti.” Suuratu Luqmaan 31: 19
Deemsa keessatti jiddu-galeessa ta’uun ariifachuu jarjaruu agarsiisuu fi harkifachuu dadhabbii fi sochiif fedhii dhabuu agarsiisuu jidduu kan ta’eedha.[3] Namni adeemsa isaa keessatti garmalee harkifachuun akka nama dhukkubsataa fi dadhabaa ta’uu hin qabu, ammas, ariifachuun adeemsa of tuulinsa agarsiisu deemu hin qabu. Kana irra, adeemsi isaa jiddu galeessa ta’uu qaba.
Namni tokko “Yeroo garii ariifachu barbaachisa, kanaafu arifachuun kuni naamusa kana ni diigaa?” jechuu danda’a. Deebiin isaa: kana keessa rakkoon homaatu hin jiru. Tarii yeroo garii ariifachuun dirqama ta’uu danda’a. Kan akka nafsee ofii balaa jalaa baraaruuf ariifachu. Bakki hundu dubbii isaaf malu qaba. Wanti asitti barbaadame, adeemsa aadaati. Adeemsa aadaa keessatti barame caalaa kan jarjaru ta’uu hin qabu.[4]
“sagalee kee irraas gadi qabi.” Kana jechuun dubbii keessatti daangaa hin darbin, wanta faaydaa hin qabne keessatti sagalee kee ol hin kaasin.
Asitti “min (irraa)” jedhe. Kuni garii (muraasa) agarsiisa. Sagalee kee hunda gadi qabi hin jenne. kana irra, “min sawtika (sagalee kee irraa)…” jedhe. Kunis, namni sagalee olkaasu irratti hin faarfamu, akkasumas, garmalee gadi qabuu irrattis hin faarfamu. Namoota keessaa nama akka waan namoota baay’ee fagoo jiranitti haasawuu sagalee garmalee olkaasutu jira. Faallaa kanaas nama ta’etu jira. Sitti ni haasawa, tarii wanta inni jedhu hin hubattu. Kuni hundu gaarii miti. Kanaafi, sagalee kee irraa gadi qabi jedhe. Kanaafu, yeroo namatti haasawan sagaleen garmalee osoo ol hin kaasin, garmalee osoo gadi hin qabin jiddu galeessa ta’uu qaba.
“sagalee kee irraas gadi qabi” asitti wanti barbaadame yeroo namatti haasawaniidha.[5] Haajaa tokko malee sagalee olkaasu irraa akka fagaatuf Luqmaan ilma isaatiin ni jedhe: “Dhugumatti sagaleen hundarra jibbamaan sagalee harreeti.” Kana jechuun sagaleen hundarra fokkuu ta’e sagalee harreeti. Haajaa tokko malee sagalee olkaasun amaloota harree keessaa tokko. Kanaafu, yaa ilma kiyya amaloota harree halaaktu fi sagalee olkaastun nama ibsamu hin ta’in.[6]
Gorsa Luqmaan ilma isaatiif kenne haala armaan gadi kanaan guduunfun ni danda’ama:
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiir Tahriir wa tanwiir-21/167
[2] Tafsiiru Qur’aanil Kariim-Suuratu Luqmaan, Ibn Useymiin- fuula 114, Tafsiir Qurxubii-16/482
[3] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi- 11/726
[4] Tafsiiru Qur’aanil Kariim-Suuratu Luqmaan, Ibn Useymiin- fuula 116
[5] Tafsiiru Qur’aanil Kariim-Suuratu Luqmaan, Ibn Useymiin- fuula 114
[6] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi- 11/727


text:
% % Contributor: P R Dash (dash@iwashi.uucp) % Transliterator: Ravi Kant Rai (rrai@ndsun.cs.ndsu.nodak.edu) % Credits: % Editor: Anurag Shankar (anurag@astro.indiana.edu) % % havaa dhiire aanaa nI.nd bhare pa.nkh liye jhuulaa jhuulaa jaanaa nanhii kalii sone chalI havaa dhIre aanaa nI.nd bhare pa.nkh liye jhuulaa jhuulaa jaanaa nanhii kalii sone chalii chaa.Nd kiran sii gu.Diyaa naajo.n kii hai palI - 2 aaj agar chaa.Ndaniyaa aanaa merii galii gun gun gun gIt koI haule haule gaanaa nI.nd bhare pa.nkh liye jhuulaa jhuulaa jaanaa resham kii Dor agar pairo.n ko ulajhaae - 2 ghu.ngharuu kaa daanaa koI shor machaa jAe daane mere jaage to phir ni.ndiyaa tU bahalaanaa nI.nd bhare pa.nkh liye jhuulaa jhuulaa jaanaa nanhii kalii sone chalI havaa dhIre aanaa %
This site is maintained by
Navin Kabra. Please send comments and suggestions to
The ITRANS Song Book is maintained by Anurag Shankar and a team of volunteers. Please send new songs, corrections etc to .


text:
Yaaliin talaallii COVID -19 lama amansiisaa fi milkaa’aa ta’uu adda baafachuuf jecha kaleessa Yunaayitid Istetis keessatti yaaliin isaa bal’inaan jalqabee jira.
Namni fedha ofiin talaallii kana fudhate kan Savaanaa Joorjaa keessaa kaleessa ganama talaallii yaaliif dhiyaate kan kampanii US keessa maadheffatee Modernaa fi qorattoota waaltaa biyyoolessaa kan dhukkuboota daariqaa fi alerjiin qophaa’e fudhatee jira.
Namoonni fedhiin talaallii kana fudhatan jalqabaa namoota 30,000 guutuu biyyattii irraa yoo ta’an kanneen kunis talaallii kana turban hedduuf erga fudhatanii booda COVID-19n qabamuu fi dhiisuu isaaniitu adda baafamuuf jira.
Talaallii kana kanneen fudhatan jalqaba irratti mallattoon irratti kan hin argamne yoo ta’u kanneen walakkaa ol ta’an dadhabii, mataa dhukkubbii, qorrisiisuu, fi qaamn isaanii dhukkubuutu itti dhaga’ame.
Hoogganaan waaltaa dhukkuboota daariqaa fi alerjii Dr.Antonii Faawuchii wixata kaleessaa tuuta oduuf ibsa kennaniin ba’iin talaallii yaaliif dhiyaate sadarkaa dhumaa jalqaba baatii Sadaasaa irra beekama jedhan. Yoo yaaliin kun milkaa’e kampaniin Modernaa talaalliiwwan doosii miliyoona 500 waggaatti kan oomishu yoo ta’u bara 2021tti immoo waggaatti doosii biliyoona tokko oomishuu mala jedhanii kan abdatan ta’uu dubbatan.


text:
Itifayaduuma seraa Itifayaduuma seraa
Isiin salphaadhan fi fayyadama Itoophiyya portalii imootumma(sitii)kan ilalichisuu gaafiifi yaada irrti waliigalamee fi haalawwan,akkasumma seeroota Itoophayan ittin bulittuudha.Sitiin ittiin salphadhan kan ilalamuu waliigaltee kessaniff haala Fayyadama gaafiifi yaada irratti waliigalamedha.Salphadhan ittifayyadamuu,browsii gochuu,fi sitichatt fayyadamuu,kan fudhattuu,kan dhabii hinqabinnee ykn uulageen,Fayyadama gaafiifiyaada irratti waliigalame fi haala ittin fayyadama isatidha.Ejeensii Odeffannoo Itoophiya fi guddina tekinologii walqunnamittii suphuu mirigga jijirra Fayyadama gaafiifi yaada irratti waliigalame fi haala fayyadama fi ykn beekisisa maxanisuu kan fakkatuu fuula kanarratti.
Jijiirraan kamiyuu kan gaarii ta'uu maxansuudhan,yookana hintane ibisuudha. Ittii fuufinsii fayyadama sitii akka ittifufuttii manxanfamma kamiyuu jijiiruu barbaachisumma fudhachuu kee jijiraa sanarrat.Kan gochuu qabidduu yeroo yeroodhan fuula kana ilaludhan keessa debii Fayyadama gaafiifiyaada irratti waliigalame hangana fi haala fayyadamatidha.


text:
Masjidni kun bu’uurefamni isaa bara 1930 keessa yoo tahu, dhiibbaa sirnoota mootummaa dabraniin irratti godhamaa tureen, yeroo mootummaa HaayilaSillaasee keessa gara mana fincaaniitti akka jijjiramu godhame ture. Haata’uu malee eega mootummaan ADWUI mootummaa Dargii kuffisee gama aangoo dhufee booda deebifamee kan ijaarame yoo tahu, amma ammoo ummanni naannichaa masjiida kana babal’isee akka tajaajila dabalataatiif oolutti mallaqa miliyoona saddeetii (8,000,000) oliin ijaarratee guyyaa har’aa eebbisiisee jira.
Sagantaa eebbaa guyyaa arraa geggeeffamaa jiru kana irratti, Ulamaafii Daa’iwwan hedduun Finfinnee, Adaamaa, Shaashamannee, Gujii fi Boorana irraa dhufuun irratti hirmaataa jiran.
Keeysummoota sagantaa kana irratti argaman jidduu..
Dr. Muhammad Saalih
Ustaaz Raayyaa Abbaa Maccaa
Ustaaz Sufiyaan Usmaan
Ustaaz Haydar Khadiir
Ustaaz Ibsaa Hasan
Ustaaz Qamar Huseen
Sheekh Saafii Umar
Sheekh Abdusalaam Xaahir fi
Sheekh Umar Awcheechee keessatti argaman.
Ummanni naannichaa lakkoofsan hedduu tahes saganticha irratti argamee jira. Sirna baniinsa Masjidaa sababeeffachuun Ustaaz Raayyaa Abbaa Maccaatiif badhaasni kabajaa Gaalli Kormaan kennameefi jira.
Sagantaa kanarratti galiin Masjidichaaf walitti qabamuunis ibsamee jira.


text:
Kubbaaniyaan Poly G C L jedhamu nannoo Ogaadeen keessatti yeroo dheeraaf boba’aa barbaadaa kan ture yoo tahu, barbaachi sun milkaayuudhaan guyyaa hardhaa yaaliidhaaf Boba’aa hin dhimbiibamin baasuu jalqabe.
Muummichi ministeeraa guyyaa kaleessaa hooggantoota Kubbaaniyyaa Poly G C L waliin eega mari’atee booda ibsa kenneen, “Itoophiyaan yeroo jalqabaatiif yaalii boba’aa oomishuu guyyaa boruu ni jalqabdi” jechuun beeksise. Boba’aan hin dhimbiibamin kun Warshaalee Simintoo biyyattii keessa jiraniif kan raabsamu tahuun beekameera.
Rufaida Women's Foundation Guyyaa har’aa Waxabajjii 19-10-2014 (June 26, 2022) barattoota Sagantaa (Diploama in Islamic…
Sheikh Jamaal Muusaa Jiloo jedhaman. Sheikh Jamaal bara 1955 A.L.I Godina Harargee Lixaa Aanaa Doobbaatti…
Dorgommiin Qur’aanaa Idil addunyaa yeroo jalqabaatiif jimaata irraa jalqabee Itiyoophiyatti geggeeffamaa jiru, sagantaan cuffinsaa guyyaa…
Biyyi teenya Itiyoophiyaan waggaa sadi dura, saatalaayitii takka gargaarsa mootummaa Chaaynaatiin gara hawaa erguun isii…
Yeroo ammaa kanatti buna dhuguun baramaadha. Dhugaatii haalaan jaalatamus taheera. Namni hundi buna dhuguu baatus…
Lola Raashiyaa fi Yukreen jiddutti geggeeffamaa jiru dabalatee walitti gaarrifannaan Iraanii fi Ameerikaa jiddutti yeroo…


text:
Kitaabni kun aqiidaa qulqulluu muslimaa tan qur’aanaa fii hadiisarraa burqite nama barsiisa.
Sagantaan kun barnoota somana ramadaanaa, sadarkaa isaa, waan isa balleysu, dhaabbata ramadaanaa, zakaa fixrii tiifi waan kana fakkaatu uf keessatti ammatee jira.
Sagantaan kun akkaataa soomana ramadaanaa sirritti nama hubachiisa.
kanbooda eda'ame ( afaan oromoo )
( afaan oromoo )
2017-08-16
barruu kana keessatti seera akkaataa hajjii fii umraa itti gaggeessantu ibsamee jira.
( afaan oromoo )
2017-08-16
barruu kana keessatti waayee guyyoota kurnan zulhijjaa kan gama duraattu dubbatame.
( afaan oromoo )
2017-08-16
kitaaba kana keessatti hikkaa towhiidaa darajaa towhiidaa barbaachisummaa isaa qoodaa isaa tiifii kkf ibsame
( afaan oromoo )
2017-08-16
barruu tana keessatti seera towbaattu ibsame.
( afaan oromoo )
2017-07-23
kitaabni kuni ummata muslima hintahin hunda ragarratti hundaawuun gara islaamummaa yaama.
( afaan oromoo )
2017-06-20
sagantaa kana keessatti barnoota seera iidaa akkaataa salataa iidaatiifi kkf tutu ibsame.
( afaan oromoo )
2017-06-18
Barruu kana keessatti seera zakaa fixrii yeroo fii akkaataa isiitu balinaan ibsame.
( afaan oromoo )
2017-02-23
Kitaaba kana keessatti zikrii ganamaaf galgalaa tiifii duaaiiwwan adda addaa barbaachiftu ibsamee jira
( afaan oromoo )
2017-01-16
kitaaba kana keessatti gorsa afurtam kan ittiin mana sirreessan kan mana hundaaf haalaan barbaachisaa taheetu qophaayee jira.
( afaan oromoo )
2016-12-22
sagantaa kana keessatti waan diin Rabbiirraatti gadi nama jajjabbeessutu ibsame. tanneen akka imaanaa hojii gaarii hojjachuu,qur’aana Rabbii qabachuu, zikrii , du’aa’iifii kanneen kana fakkaatantu ibsame.