text:
Iisaa (Iyyasuus)-Kutaa 1
Mallattolee Gurguddoo Guyyaa Qiyaamaa-2
Guyyaan Qiyaamaa garmalee yommuu dhiyaatu mallatooleen gurguddoon mul’achuu eegalu. Isaan keessa yeroo darbe Dajjaal ilaalle turre. Dajjaalitti aanee mallattoon guddaan Nabii Iisaan (nageenyi isarratti haa jiraatu) samii irraa bu’uudha. In sha Allah, mata duree kana jalatti seenaa Nabii Iisaa fi haadha isaa ni ilaalla. Kutaa itti aanu keessatti immoo dhimmoota biroo isaan wal-qabatanii fi bu’iinsa isaa ni ilaalla.
Seenaa Nabii Iisaa fi Haadha isaa
Alhamdulillahi Rabbil aalamiin. Rabbii Tokkicha ta’e hanqinna hunda irraa qulqullaa’eef galanni haa galu. Iisaan (Iyyasuus) nabiyyi kabajamaa fi sadarkaa guddaa qabuudha. Rabbiin haala addaatiin akka dhalatu isa taasise. Haati isaa Mariyam amala gaarii fi toltu hojjachuun beekkamti. Mariyam mana amantiin beekkame keessatti tan dhalattee fi xiqqeenya irraa jalqabuun ibaada irratti tan guddatteedha. Kana jechuun iddoo eenyullee ishiitti hin seenetti Rabbiin gabbarti. Nabii Zakariyaan (aleyh salaam) nama ishii kunuunsu fi guddisuudha. Yommuu haala ishii ilaaluf ishiitti seenu firaafiree garagaraa ishii biratti arga. “Kuni eessaa siif dhufaa?” jechuun gaafata. Ishiiniis, “Kuni Rabbiin biraayyi. Rabbiin nama fedhe herreega (hisaaba) malee soora.” Jettin. (Ilaali Qur’aana, suuratu Aali-Imraan 3:37)
Mariyam guddattee umri shamarrummaa erga geesse booda gammachisni ilma argachuu ni dhufeef. Malaykaan Jibriil (Gabra’el) itti dhufuun ilma maqaan isaa “Iisaa” jedhamuun ishii gammachiise. Mariyamis osoo dhiirri na hin tuqin akkamitti ilma argadha jechuun gaafatte. Qur’aanni akkana jechuun nutti hima:
“[Mariyamis] “Yaa Rabbii kiyya! Osoo namni tokkollee na hin tuqne akkamitti ilmi naaf argamaa?” jette. Innis ni jedhe,“Akka kanatti Rabbiin waan fedhe uuma. Inni yeroo waan tokko murteessu, “Ta’i” qofa isaan jedha; wanti sunis yeroma san ta’a.” Suuratu Aali-Imraan 3:47
Akka aadaatti ilmi dhiiraa fi dubartii irraa uumama. Mariyam wanta aadaa keessatti hin beekne yommuu itti himamu garmalee ajaa’ibsifatte. Garuu Dandeetti Rabbii fuundura gufuun dhaabbatu waan hin jirreef akkaa fi haala fedhetti nama uumuu danda’a. Jalqaba Nabii Aadamiin abbaa fi haadha malee biyyee irraa uume. Hawwaas dubartii malee dhiira qofarraa uume. Ammas, Dandeettiin Isaa guutuu akka ta’e ifa baasuf Iisaa (Iyyasuusin) abbaa malee haadha qofarraa uume. Namoota hafan immoo dhiiraa fi dubartii irraa uume. “Akka kanatti Rabbiin waan fedhe uuma. Inni yeroo waan tokko murteesse, wanta saniin “Ta’i” jechuuni qofa. Wanti sunis yoosu ta’ee argama.”
Malaaykan dandeetti Rabbii Olta’aa erga ishiitti himee booda, hafuura itti afuufe biraa deeme. Hafuurri kuni gadaamessa ishii keessa yommuu seenu akkuma dubartoonni biroo ulfaa’an ishiinis ni ulfoofte. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa yommuu namoota uumu sababa godha. Sababa saniin ta’i yoo jedhe sababni suni yoosu ta’ee argama. Fakkeenyaf, biyyeen uumama nabii Aadamitiif sababa ture. Dhangalaa’an saalaa uumama namaatiif sababa. Dhangalaa’an saalaa ofiin nama ta’uu waan hin dandeenyef Rabbiitu dhangalaa’a saalaa kanarraa nama uuma. Haaluma kanaan hafuurri gara Mariyam seene uumama Iisaa (Iyyasuusiif) sababa ta’e. Kanaafu, Rabbiin hafuura kanarraa Iisaa uume. “Akka kanatti Rabbiin waan fedhe uuma. Inni yeroo waan tokko murteesse, wanta saniin “Ta’i” jechuuni qofa. Wanti sunis yoosu ta’ee argama.”
Mariyam haala addaa kanaan erga ulfoofte booda ciniinsuun da’aa itti dhufte. Ishiin dubartii amalaa fi amantiin beekkamtudha. Garuu haala raajii kanaan dhiira malee ulfaa’un ishii kuni hawaasa keessatti salphinnaa fi qaani guddaa akka ishitti fidu garmalee dhiphatte. Ciniinsuu fi dhiphinna ishii kana Qur’aanni haala kanaan nutti hima:
“Ciniinsuun gara jirma temiraa ishii maqse. Ishiinis “Yaa badii kiyya! Odoo kana dura du’ee waan dagatamaa ta’ee maal qabaa.” Jette.” Suuratu Mariyam 19:23
Rakkoon ciniinsuu gara muka temira akka deemtu ishii taasise. Du’aaf garmalee hawwite. Sababni isaas, namoonni wanta ishiin isaanitti himtu waan hin amanneef maqaa ishii xureessu. Gaddaa fi dhiphinna ishii kana hir’isuuf Malaaykan ishii gadii akkana jedhe itti lallabuun jajjabeesse: “Hin gaddin, dhugumatti Gooftaan kee jala keetti bishaan yaa’u taasisee jira. Jirma temiraa gara keetti hurgufi, asheeta temira bilchaataa sirratti harcaasati. Nyaadhu dhugi, ijaanis itti gammadi. Nama tokko yoo argites, “Dhugumatti ani Rahmaanif sooma qodhaa (nazrii) seene jira. Kanaafu, har’a nama tokkoyyuu hin dubbisu.” Jedhiin.” Suuratu Mariyam 19:24-26
Akka lugaatti sooma jechuun of qabuu waan ta’eef, asitti “dubbachuu irraa of qaba (nan sooma)” jechuu isaati. Qodhaa (nazrii) jechuun “wanta tokko nan hojjadha” jedhanii ofirratti dirqama gochuu fi waadaa seenudha. Mariyam dubbii kana akka jettu kan ajajamteef faayda guddaa waan qabuufi:
Namootatti dhufuun, “Ani ilma kana raajiin (mu’jizaan) da’e” osoo jettee, eenyullee ishii hin dhugoomsu. Kanaafu, ishiin cal’isuun daa’imni harkaa qabdu dubbachuun ragaa guddaa ishiif ta’a. Daa’imni ishii Iisaan reefu dhalate haasawuun wanta namoonni ishii yakkaniin ishirraa deebisa. Ishiinis akkuma jedhamte daa’ima ofii fuute gara ummata ishii qajeelte. Yommu nama ishii dubbisuu barbaadu argitu, “Rabbiif jedhee dubbachuu irraa of qabee jira” jettiin. Itti fufuun Qur’aanni ni jedha:
“Ergasii isa baadhattee gara ummata ishii dhufte. Isaanis ni jedhan, “Yaa Mariyam! Dhugumatti ati waan akkaan jabaatu fiddee jirta. Yaa obboleetti Haarun! abbaan kee nama badaa hin turre, haati teetis sagaagaltu hin turre.” Suuratu Mariyam 19:27-28
Iisaan (Iyyasuus) siree daa’imummaa keessaa yommuu dubbatu
Yommuu haalli Mariyamatti ulfaatu fi wanta namoonni jedhaniif garmalee gadditu, akka ummanni ishii daa’imatti haasawaniif gara daa’ima ishii İisaatti akeekte. Qur’aanni haala ishiiti fi ummataa akkana jechuun hima:
“Gara isaatti akeekte. Isaanis “Akkamitti daa’ima siree daa’imummaa keessa jiru dubbisnaa?” Jedhan.” Rabbiinis Iisaan akka dubbatu ni taasise.
[İisaanis] ni jedhe, “Dhugumatti ani gabricha Rabbiiti. Inni kitaaba naaf kenneera. Nabiyyis na taasisee jira. Iddoo ani jiru hundattis nama barakaa qabu na taasisee jira. Salaataa fi zakaas hanga lubbuun jiru naaf dhaamee jira. Haadha tiyyaafis tola oolaa [na godhe]; of tuulaa hoonga’aas na hin taasifne. Guyyaa ani dhaladhe, guyyaa ani du’uu fi guyyaa ani kaafamus nageenyi ana irra jira.” Suuratu Mariyam 19:29-33
Dhugaan Yommuu Ifa bahu
Jechi jalqabaa Iisaan ilmi Mariyam dubbate, “Dhugumatti ani gabricha Rabbiiti.” Kan jedhuudha. Ani ilma Rabbiiti hin jenne. Sababni isaas, Rabbiin Qulqullaa’an Olta’e, Tokkicha shariika hin qabneedha. Niiti ykn ilma hin qabu. Nabii Iisaan (aleyh salaam) amaloota saddeetin of ibse. Jalqaba gabricha Rabbii akka ta’e dubbate. Akka namoonni gooftaa gabbaramu isa hin godhanneef gabricha akka ta’e ni labse. Dhumarratti immoo wantoota sodaachisaa irraa Rabbiin nagaha isa baasudha. Kuni hundi gooftummaa Kiristaanonni itti maxxansan irraa inni qulqulluu akka ta’e kan agarsiisudha. Kana jechuun Iisaan (Iyyasuus) gooftaa gabbaramu (waaqefatamu) akka hin taane kan mul’isuudha. Kanaafi, itti aanse Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Suni İisaa ilma Mariyami- jecha dhugaa kan isaan isa keessatti shakkaniidha. Rabbiif ilma taasifachuun hin malu. Inni qulqullaa’e. Yeroo dhimma tokko murteesse, wanti Inni jedhu, “Ta’i” jechuu qofa; innis yoosuu ta’a.” Suuratu Mariyam 19:34-35
Kana jechuun amaloota saddeettan darbaniin kan ibsamee İisaa ilma Mariyami. Jechi Iisaan yeroo daa’imummaa isaa dubbate suni jecha dhugaa shakkii wayiitu hin qabneedha. Kuni odeefannoo dhugaa Iisaan dubbate Rabbiin himeedha. Rabbiin caalaa eenyullee dhugaa kan dubbatu hin jiru. Faallaa wanta Iisaan yeroo daa’imummaa dubbate jedhamu hundi kijiba ta’uun dhibbaan dhibbaatti kan jala murameedha. “Iisaan ilma Gooftaati, iisaan gooftaadha, gooftaa keessaa sadaffaadha.” wanti Jedhamu hundi kijibaa fi hundee kan hin qabneedha.
Iisaan ” Ani gabricha Rabbiiti” jedhee labsuun makluuqa (uumamaa) akka ta’e agarsiisa. Gooftaan wanta hundaa kan uumuu fi bulchuudha. Wantoonni Isaa gad jiran hundi uumamtootaa fi gabroota Isaati. Iisaan akkuma namni kamu nyaata nyaatu ni nyaata, ni dhuga, ni rafa. Amala gooftummaa homaatu hin qabu. Rabbiin hin dhalanne, ilmoos hin qabu, hin nyaatu, hin dhugu, hin rafu, yeroo hundaa jiraatadha, waan hundaa irratti danda’aadha.
Iisaan (aleyh salaam) immoo kan dhalateedha, ni dhuga, ni rafa, amaloota namaa biroo ni qaba. Kanaafu, Iisaan nama waan ta’eef Gooftaa gabbaramu ykn waaqefatamu ta’uu hin danda’u. Inni Nabiyyi fi Ergamaa Rabbii gara ilmaan Israa’il ergameedha.
“kan isaan isa keessatti shakkaniidha” kana jechuun dhugaan ifaa, “Iisaan gabricha Rabbii fi Ergamaa Isaa” ta’ee osoo jiruu waa’ee isaa ilaalchise ni shakku, wal mormu.
Ammas warroota Iisaan ilma Gooftaati jedhan akkana jechuun deebii itti deebisa: “Rabbiif ilma taasifachuun hin malu. Inni qulqullaa’e.” Kana jechuun Rabbiif gonkumaa ilmi hin maluuf. Sababni isaas, Rabbiin Dureessa, Faarfamaa fi Mootiidha. Namni dadhabaa fi kan du’uu waan ta’eef nama isa gargaaru barbaada. Kanaaf ilma argachuu fedha. Rabbiin immoo dadhabinnaa fi du’a irraa qulqulluu kan ta’eedha. Kanaafu, ilma maal irraa godhaa? Rabbiin hanqinna kana hundarraa qulqullaa’e, olta’e.
Akkasumas, ilmi sanyii abbaatii fi abbaa kan fakkaatudha. Kanaafu, Rabbiin Olta’aan ilma qaba jedhanii dubbachuun ‘Rabbiin fakkaataa qaba’ jedhanii dubbachuudha. Kuni kijiba guddaadha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Tokkicha fakkaataa wayiitu hin qabneedha. Wanta tokko argamsiisu yoo fedhe, “Ta’i” jechuuni qofa, wanti sunis yoosu ta’a. Rabbiin samii fi dachii fi wantoota isaan keessa jiran hunda kan uumee fi argamsiiseedha. Akkamitti wanti Inni uume ilma Isarraa bahuu ta’uu danda’aa? Namni rooboti (meeshaa socho’aa) yoo hojjate, “roobotin ilma isaati” jechuu dandeenyaa? Dhugumatti, Rabbiin ilma qabaachu irraa qulqullaa’adha. Wantoonni Inni uume uumamtoota Isaa ta’uu malee ilmaan ta’uu hin danda’an. Sababni isaas, ilmi wanta tokko irraa kan baheedha. Rabbiin kanarraa qulqulluudha. Kanaafu, “Rabbiin ilma qaba” jedhanii dubbachuun kijiba guddaadha.
Kanaafi, Iisaan gabricha fi uumamaa akka ta’ee itti aansun akkana jechuun beeksisa:
“[İisaanis], “Dhugumatti Rabbiin Gooftaa kiyyaa fi Gooftaa keessani. Kanaafu Isa qofa gabbaraa. Santu karaa qajeelaadha.” Jedhe.” Suuratu Mariyam 19:36
Kana jechuun kan nu uumee, suuraa keenya tolche, nu kunuunsu, nu too’atu fi dhimma keenya hunda harka qabu Rabbiidha. Kanaafu, Isa qofa gabbaraa. Isa qofaaf gadi jedhaa, kadhaa. Kuni karaa qajeelaa Isatti nama geessudha. Rabbiin qofa gabbaruun hojii qalbii, hojii qaamaa fi arrabaa waan of keessaa qabuuf karaa qajeeladha. Namni Rabbiin qofa yoo gabbare karaa jallataa hunda irraa ni eeggama, adabbi cimaa jalaa nagaha baha.
Qur’aana keessatti, “Isaannan amananii, iimaana isaanii zulmiin walitti hin makin isaaniif tasgabbiitu jira. Isaanis qajeelfamoodha.” (Suuraa Al-An’aam, Ayah 82) Kana jechuun namoonni dhugaan Rabbitti amanan, Isa qofa gabbaranii fi wantoota biraa Isa waliin hin gabbarre (hin waaqefanne), isaaniif tasgabbitu jira. Gara karaa qajeelatti kan qajeelfamaniidha. Jireenya tana keessatti zulmiin (miidhaan) guddaan namni tokko hojjatu, shirkiidha. Shirkii jechuun wanta tokko Rabbitti qindeessudha. Kanaafu, namoonni Iisaan gooftaadha, ilma gooftaati jedhan shirkii waan hojjataniif zulmii (miidhaa) guddaa raawwataa jiru. Miidhaa kana irraa yoo deebi’anii Rabbi qofaaf harka kennan, tasgabbii fi qajeelinna argatu. Ta’uu baannan, Guyyaa Qiyaamaa dhimmichi gaabbi fi adabbii guddaa isaanitti fida. (Ilaali Qur’aana suuratu Mariyam 19:37-39)
Rabbiin subhaanahu wa ta’aala waa’ee Iisaa (Iyyasuus) erga dubbate booda akkana jedha:
“Haqni Gooftaa kee irraayyi, kanaafu shakkitoota irraa hin ta’in.” Suuratu Aali-Imraan 3:60
Kitaaba wabii
The End of The World-fuul 316-324
Kitaabban Tafsiira: Tafsiira Sa’idiyy 573-4
Ma’aariju Tafkur wa daqaa’uq tadabbur 7/460-464, Abdurahman Habanka


c: text/html

text:
Koomishinarri Koomishina Poolisii Itiyoophiyaa, Zeeyinuu Jamaal, Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsa kennaniin, qorannaan geggeessame akka hin xurmuramiin eeranii, garuu ragaan haga ammaatti haga ammaatti agarsiisutti, dhaabota siyaasaa guguddoo dhiheenya karaa nagaa qabsaa’uuf mootummaa Itiyoophiyaa wajjiin walii-galanii biyyatti galan – kanneen ilaalcha siyaasaa isaaniin baay’ee addaan fagoo tahanitti fakkeessuudhaaf, itti yaadamee – dursamee qindeessamee ka geggeessame tahuu isaa ti – jedhu.
Dhaabonni isaan itti fakkeessuun qindeessan – dhaaba Ginboot Toorbaa fi Adda Bilisummaa Oromoo akka tahe ka dubbatan – Koomishiner – Zeenuu Jamaal, dhaabonni sun garuu, gonkumaa kana keessaa akka harka hin qabne eeran.
“ Isaan bifa kamiinuu keessa hin jiran. Isaan, inumaayyuu, mootummaa gargaaruudhaaf, biyya ijaaruu irratti gargaaruuf, qabsoo karaa nagaa geggeessuuf murtanii kan galan tahuu isaanii Mootummaan sirriitti beeka. Kun ifaadhaa. Maqaa isaaniitiin daldaluudhaaf yaalamaa jira,” jedhanii, qaamni dursee gurmaa’ee kanatti bobba’e jiraachuu dubbatan.
Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Biyyakoo Oromiyaa yaa haadha uummata hedduu Lammii sabakeetiif tokkkummaan kan yaadduu Teessumni lafakee nama kan hawwatuu Ana qofa miti hunduu si jaallatu Seenaan sin dagatu waa’ee kee qorataa Lammiin Addunyaayuu baay’ee sigaafataa Albuudi lafakee beektoota hawwataa Hayyoota hedduutu waa’eekee dubbata Nu duwwaayyuu miti ormuu siin jiraataa Biqilaan lafakee nama gammachiisaa Misoomni omiishakee ormaafuu gaaddisaa Kan … Continue reading Oromiyaa
Month: January 2017
Ummanni Oromoo tooftaalee aadaa walitti bu’insa uumaman ittiin furuufi seera kabachiisu hedduu ni qaba. Namoota lama, maatii, gosa lama, sabaafi sablammoota olla ummata Oromoofi wkk. Gidduutti wal dhabinsa ykn walitti bu’insa uumamu aadaa araaraa maanguddoo hawaasaa Oromootiin kan furamanidha.Wal dhabdeen bifa akkanaatiin uumamu kun jabaatee gara qaama hir’isuu ykn lubbuu baasuutti kan cee’u yoo ta’e … Continue reading Gumaan Maali?
Dhala namaa bineensotaa fi uumama lubbu qabeeyyii kanneen biroo irraa waan adda baasan keessaa inni tokkoo fi guddaan afaan ykn qooqaa jechoota hedduu seeraan wal duraa duuba tarreeffamanii himaan yaada dabarsaniin dubbatee waliif galu qabaachuu isaa ti. Afaan ittiin waliigalamu kunis meeshaa duudhaan, safuun, eenyummaa fi aadaan saba tokkoo ittiin ifatti ba’u (dha). Uummanni afaan … Continue reading Afaan Oromoo Afaan Guddicha
Eenyumaan Beekumsaa Maalummaan Dubbisuu Seenummaan Addunyaa Keenyummaan Guddisuu Inni Sun Kun Galeef Qaroomeet Jiraata Kitaabuma Dhugee Kitaabuma Nyaata Fuula Irraa Manca’e Naanna’ee Barbaada Dhaloota Dhufuufis Fageesetoo Yaada Kan Galuun Hin Galleef Irratti Barreessa Fakkii Wayii Kaasee Kan Ture Balleessa Yookaan Jidduu Isaatii Suuraa Buqqifata Eenyunni Maal Godhe? Jedheet Iyyaafata Kan Galuun Hin Galleef Jimaadhaan Marata … Continue reading Kitaabuma
Kitaaba CarolDweck’s (Kaarol Diweek) keessatti, ilaalcha Yaad- sammuu: ilaalchi adda addaa ilaalcha namootni ofiif qabanii fi namoota kan biro wajjin walitti-dhufeenya isaan taasisan hammam jijjiiruu akka inni danda’u milkaa’ina xinsammmuu dhiheenyatti argamerratti xiyyeeffatee barreesseera.Akka qorannoo kanaatti ilaalchi bu’uraa namoonni itti fayyadaman bakka lamatti qoodamanii ilaalamu .Isaanis Ilaalchaa dhaabbataa fi ilaalcha guddatu jedhamu. Namootni ilaalcha dhaabataa […]
Dhala namaa bineensotaa fi uumama lubbu qabeeyyii kanneen biroo irraa waan adda baasan keessaa inni tokkoo fi guddaan afaan ykn qooqaa jechoota hedduu seeraan wal duraa duuba tarreeffamanii himaan yaada dabarsaniin dubbatee waliif galu qabaachuu isaa ti. Afaan ittiin waliigalamu kunis meeshaa duudhaan, safuun, eenyummaa fi aadaan saba tokkoo ittiin ifatti ba’u (dha). Uummanni afaan … Continue reading Afaan Oromoo: Afaan guddicha
Halkaaniifi ganama addaan hinbeeku. Halkan isaaf bariidha; ganamni immoo isaaf guyyaadha. Halkan baha; halkan gala. ni fiiga; takka turu immoo ni sussuka. Barii waca sinbiraafi yaasa saree baha. Halkaan bobbaa bineensotaa gala. Fira hinqabu; rakkina garuu hindhabu. Ganama barii Gaara Cilaalootti ol lulluka. Gabaa hin ooluu yeroo achi gahe akka cabbii cabbaa’a. Qorri Gaara Cilaaloo … Continue reading Kaayyoof
Kitaaba CarolDweck’s (Kaarol Diweek) keessatti, ilaalcha Yaad- sammuu: ilaalchi adda addaa ilaalcha namootni ofiif qabanii fi namoota kan biro wajjin walitti-dhufeenya isaan taasisan hammam jijjiiruu akka inni danda’u milkaa’ina xinsammmuu dhiheenyatti argamerratti xiyyeeffatee barreesseera.Akka qorannoo kanaatti ilaalchi bu’uraa namoonni itti fayyadaman bakka lamatti qoodamanii ilaalamu .Isaanis Ilaalchaa dhaabbataa fi ilaalcha guddatu jedhamu. Namootni ilaalcha dhaabataa […]
Kitaaba CarolDweck’s (Kaarol Diweek) keessatti, ilaalcha Yaad- sammuu: ilaalchi adda addaa ilaalcha namootni ofiif qabanii fi namoota kan biro wajjin walitti-dhufeenya isaan taasisan hammam jijjiiruu akka inni danda’u milkaa’ina xinsammmuu dhiheenyatti argamerratti xiyyeeffatee barreesseera.Akka qorannoo kanaatti ilaalchi bu’uraa namoonni itti fayyadaman bakka lamatti qoodamanii ilaalamu .Isaanis Ilaalchaa dhaabbataa fi ilaalcha guddatu jedhamu. Namootni ilaalcha dhaabataa … Continue reading Kutaa Geggeessummaa Ilaalcha Guddinaa Dagaagfachuu
Kallattii arfan irraan lammiileen koo martuu Nagaan sin gaafadhaa ashamaa akkam jirtu? Dur Oromoon akkasitti yommuu walitti dhufu Safuufi aadaa liqimsa,malee akkifatee hin tufu, Harka lamaan hiixatee haammatee wal dubbisa Hidda godhadhu’ jedhee eebbisee wal guddisa Hi’ jedha dhaloonni ammaa immoo quba lama ol qabee Haammatee wal dubbifnaan hoo silaa maqaasaatu cabee Otoo wal bira … Continue reading Ashamaa Akkam jirtuu?


text:
Dur durii addurreefi hantuutatu walii wajjiin taphattu turani. Gaaf tokko otoo walii wajjiin taphachaa jiranii (oolani) galgala galanii haadha isaanii addurreen wanta qal’oo egee ishee dheeraa tokko wajjiin taphachan oole jettee haadha isheetti himte jennaan haatii ishee boruu nuu fidii koottu jettee ilmoo isheetti himte.
Haati hantuutas ilmoo ishee wanta adii, bareedduu tokko wajjiin tapachaan olle jette itti himnan wajjiin hin taphatiin isaan miti warri sanyii keenya fixxani jettee ittii himte.
Akkuma guyyaa kani adurreen sette koottu nitaphanan jettee waamte jennaan wajjiin taphacha oolani koottu wajjiin gala jennaan hantuutni gorsa haadha ishee dhggeesse lakkii akka haati kee gamna haatikoos gamna jette addurreefi hantuutni gargar galan jedhama.


text:
Firii Guyyaa Aakhiraatti Amanuu
Ilmaan namaa yommuu jireenya tana keessa jiraatan gaafin akkana jedhuu yeroo hundaa sammuu isaanii quuqa. “Eessa deemaa jiraa? Xumurri ykn gahuumsi kiyya eessaa? Du’ee achumaan nan badaa?” Kuni gaafi guddaa deebii barbaadudha. Namni gaafi kanaaf deebii argate, jireenya keessatti tasgabbiin jiraata. Sababni isaas, gahuumsa itti deemu waan beekuf. Kanaafi, namoota Rabbii fi Guyyaa Aakhiraatti amanan tasgabbaa’oo fi abdii kan hin kunne ta’anii argina. Balaa ykn gadda cimaa keessa yommuu ta’an, wanta abdatan tokko qabu. Yommuu hojii gaggaarii hojjatan wanta kajeelan tokko qabu. Yommuu nafseen isaanii gara baditti isaan kakaastu, wanta tokko sodaachun of qabu. Kuni hundii jireenya keessatti aannan tasgabbii akka dhugan isaan taasisa.
Faallaa kanaa, namoota Rabbii fi Guyyaa Aakhiraatti hin amanne yommuu balaan isaan muudatu, wanta abdatan waan hin qabneef garmalee dhiphatu. Inumaa gara of galaafachu deemu. Ammas, yommuu hojii gaggaarii hojjatan, wanta addunya tana keessatti argan malee wanta biraa waan hin abdanneef gammachuun hojii isaanii irraa argatan baay’ee xiqqaadha. Dabalataan, yommuu nafseen isaanii gara baditti isaan kakaastu, Aakhiratti ni adabamna jedhanii waan hin yaannef nafsee ofii duuka bu’uun hallayyaa badiitti taru. Kuni jireenya isaanii keessatti hadhaa gaddaa fi dhiphinnaa akka dhandhaman isaan taasisa.
Guyyaa Aakhiraatti amanuun dhugumatti faayda hangana hin jedhamne qaba. Firii Guyyaa Aakhiraatti amanuu irraa argamu keessaa mee muraasa haa ilaallu:
1-Qajeelinnaa fi milkaa’inna argachuu
Namni akkuma bishaaniif garmalee dheebotu qajeelinnaa fi milkaa’innaafis garmalee dheebota. Jaallinnaa keessa raata’uun wanti inni argatu hin jiru. Qajeelinni guddaan namni jireenya keessatti argatu, eenyu akka isa uumee beeku; Maaliif addunyaa tana keessa akka jiraatu beeku fi eessa deemaa akka jiru itti xinxalluun iddoo gahuumsaa isaatiif galaa gahaa qopheefachuudha. Kanaafi, Rabbiin subhaanahu wa ta’aala baniinsa suuratul Baqara keessatti warroota qajeelanii fi milkaa’an ni dubbata:
“Alif Laam Miim. Kuni Kitaaba (Qur’aana) mamiin isa keessa hin jirreedha; warra Rabbiin sodaataniif qajeelfama. Isaan warra Gheeybitti amanan, kan salaata dhaabanii fi waan Nuti isaaniif arjoomne irraa kennaniidha. Ammas, isaan warra waan gara keetti buufamee fi waan si dura buufametti amananii fi Aakhiraatti [shakkii tokko malee] dhugaan amananiidha. Warri suni qajeelfama Rabbii isaanii irraa ta’e irra jiru. Ammas, warri suni isaantu milkaa’odha.” Suuratu Al-Baqara 2:1-5
Kana jechuun Qur’aanni kuni shakkiin homaatu keessa hin jiru. Wanti inni of keessaa qabu hundi haqa, Rabbiin irraa bu’uun isaas shakkii hin qabu. “Buufamuun Kitaabichaa (Qur’aanaa) Gooftaa aalamaa irraa ta’uun shakkiin isa keessa hin jiru.” Suuratu As-Sajdah 32:2
Qur’aanni kuni qajeelfama kan ta’uuf warra Rabbiin sodaataniif. Warra Rabbiin sodaatan (muttaqiin) jechuun warra waan gaarii hojjachuu fi waan badaa dhiisun adabbii fi dallansuu Isaa irraa of eeganiidha. Qur’aanni kuni isaanif sobaa fi dhugaa, jallinnaa fi qajeelinna, wanta fokkuu fi miidhagaa, badaa fi gaarii addaan isaaniif baasa. Warri Rabbiin sodaataniis, soba, jallinnaa fi wanta fokkuu dhiisun dhugaa, qajeelinna fi wanta gaarii hordofu. Warri kuni warra gheeybitti amanuudha. Gheeybi jechuun wanta ijaan hin mul’annee fi sammuun nama bira gahuu hin dandeenyedha. Ilmi namaa addunyaa tana keessatti Rabbii olta’aa ijaan arguu hin danda’u. Garuu wantoonni uumaman hundii Uuman akka jiru ni akeeku. Akkasumas, kitaabban Isarraa bu’an sifaata (amaloota) Isaa ni himu. Kanaafu, Rabbitti ni amanu. Ammas, Jannata, Jahannam, fi wanta Aakhiratti adeemsifamu biroo odeefannoo karaa Ergamtoota Rabbiitiin isaan gahee irratti hundaa’un ni amanu.
Geeybitti amanuun wanta mu’minaa fi kaafiraa addaan baasudha. Dhimmichi wanta ijaan mul’atutti amanuu osoo hin ta’in wanta ijaan hin mul’annetti amanuudha. Ammas, warroonni Rabbiin sodaatan salaata ni dhaabu. Kana jechuun waqtii, ulaagaa fi rogoota salaataa eegun sirnaan salaatu. Yeroo salaatan qalbii guutuu salaata irra godhu. Ammas, wanta Rabbiin (Azza wa jalla) isaaniif kenne irraa ni kennu. Kanneen akka zakaa, sadaqaa, maatii ofii irratti baasi barbaachisu baasu, wanta gaariif qabeenya isaanii irraa hanga danda’an kennuudha.
Warroonni Rabbiin sodaatan wanta gara Nabii Muhammad (SAW) bu’etti ni amanu. Kana jechuun Qur’aanaa fi sunnaatti ni amanu, ni hordofu. Akkasumas, kitaabban Nabiyyi (SAW) dura bu’anittis ni amanu. Aakhiratti shakkii tokko malee dhugaan amanu. Aakhiraan akka jirtu dhugaan beekun, wanta isaan irraa eeggamu ni hojjatu. Wanta badaa ni dhiisu. Warri kuni qajeelfama Rabbiin irraa ta’e irra jiru. Jireenya keessatti hin dhama’an, dukkanni isaanitti hin bu’u. Namni kan dhama’uu fi dukkanni itti bu’uuf qajeelfama yommuu dhabuudha. Warri kuni warra milkaa’aniidha. Milkaa’inna jechuun wanta badaa jibban irraa nagaha bahuu fi wanta gaarii jaallatan argachuudha.
Amaloota jahan armaan olii warri qaban warra qajeelfamu fi milkaa’udha. Amaloonni jahan kunniinis: (1)Rabbiin sodaachu, (2) Gheeybitti amanuu, (3) salaata sirnaan salaatu, (4) qabeenya isaanii irraa baasi dirqama fi jaallatamaa ta’e baasu, (5) kitaabban Rabbiin buusetti amanuu fi (6)Aakhiratti shakkii tokko malee dhugaan amanudha.
Dhugumatti namoonni kunniin Maaliif akka jiraatan beekun waan gaarii ni hojjatan, waan badaa ni dhiisan. Eessa akka deeman beekun Aakhiratti dhugaan ni amanan. Gahuumsi nama hundaa Aakhiraa waan ta’eef. Kanaafu, isaan qajeelinna milkaa’innatti nama baasu irra jiru jechuudha.
2-Hojii gaggaarii hojjachuu
Guyyaan wanta hojjateef itti qoratamuu fi mindaa itti argatu akka jiru namni beeku, hojii gaggaarii hojjachuuf carraaqa. Jannani gara hundaan miidhagde warra amananii fi hojii gaarii hojjataniif akka qophoofte namni amanu, dhugumatti hojii gaarii irratti garmalee jabaata. Jannata samii nu olii torbaffaa keessa jirtu yommuu itti yaadu, addunyaan tuni isa biratti xiqqoo akka taatetti ilaala. Qur’aana keessatti;
“Yeroo achi (Jannata) keessa ilaaltes Qananii fi Mootummaa Guddaa ni argita.”(suuratu Al-Insaan 76:20)
Jannani gahuumsa warroota amananii fi hojii gaggaarii hojjataniiti.
“Dhugumatti Rabbiin isaan amananii fi hojii gaggaarii hojjatan Jannata laggeen jala yaa’an isaan seensisa. Ishii (Jannata) keessatti gumeewwan warqee fi lu’lu’a irraa ta’aniin faayamu. Uffanni isaanii ishii keessatti hariira.” Suuratu Al-Hajj 22:23
Gumeewwan jechuun faaya akka geengoo harka irratti godhatamuudha. Jechi, “lu’lu’a” jedhu afaan Oromootin hangas mara beekkamaa miti. Ingiliffaan Pearls, Amaariffaan immoo “Lul” jedhama. Galmee Jechootaa “Hirkoo” jedhamu irratti, jecha pearl jedhu “Ardoo/somboo” jechuun hiika. Akkaaf akka marattu, “lu’lu’a” wanta akka callee adii fakkaatu beelladota bishaan keessa jiraatan keessaa baafamuudha. Baay’ee bareedaa waan ta’eef yeroo baay’ee faayaf itti fayyadaman.
Namni ganda tanaaf hawwuu jireenya ofii bakkuma argetti hin balleessu. Yeroo isaa guutuu xiqqaatus guddatus hojii badhaasa guddaa kana namaaf argamsiisu hojjata. Kuni immoo jireenya addunyaa tana keessattu tasgabbii fi gammachuu isaaf ta’a. Qalbiin namaa kan tasgabbooftu yommuu hojii badaa dhiisanii fi hojii gaarii hojjataniidha.
3- Hojii fokkuu fi badaa irraa fagaachu
Namni Aakhiratti amanuu nama hojii fokkuu fi badaa hojjateef Jahannam akka jirtu ni beeka. “Hojii fokkuu yoo hojjadhe, Jahannamii adabbiin ishii cimaa ta’e ni seena.” Jechuun sodaata. Kuni immoo hojii fokkuu irraa akka dheessu isa gargaara. Qur’aana keessatti:
“Isaan kafaran uffata ibidda irraa ta’etu isaaniif kutama; mataa isaanii gubbaas bishaan danfaatu itti naqama. Isa sanaan (bishaan danfaan) wanti garaa isaanii keessa jiruu fi gogaan [isaanii] itti baqfama. Ammas, jirma sibiilaa irraa ta’etu isaaniif jira. Dhawaatuma isaan yaaddo irraa kan ka’e ishii keessaa bahuu fedhaniin ishii keessatti gadi deebifamu. “Adaba gubaa dhandhamaa!” [jedhamu].” Suuratu Al-Hajj 22:19-22
Warra Rabbitti amanuu didanii fi waan biraa Isa waliin gabbaran (waaqefatan) ibiddi isaaniif uffata ta’a. Gara hundan isaan marsa. Mataa gubbaa isaaniitii bishaan garmalee danfaan itti naqama. Sababa bishaan danfaa kanaan wanti garaa isaanii keessa jiru ni baqfama. Akkasumas, gogaan isaanii ni baqfama. Jirma sibiilaa (madooshaa) kan Malaykoonni isaan itti rukutantu isaaniif jira. Garmalee yaaddawuu fi dhiphachuu irraa kan ka’e akkuma ibidda keessaa bahuuf tattaafatanii gara ibiddaatti gadi deebifamu. “Adabbii garmalee nama gubu dhandhamaa” jedhamu. Kuni hundi sababa isaan yakka guddaa hojjataniif. Rabbii olta’a isaan soorutti kafaranii yommuu dachii keessatti badii babal’isan adabbiin isaaniis kana ta’e. Rabbiin isaan hin miine, ofumaa of miidhanii malee. Rabbiin kanarraa nu haa tiiksu.
Dhugumatti, namni kana beekun ifaa fi dhoksatti wanta badaa fi fokkuu hojjachuu irraa ni fagaata. Badii irraa fagaachun immoo jireenya keessatti tasgabbii fi badhaadhinna akka argatu isa taasisa. Wanta fokkuu fi badaa hojjachuu caalaa wanti jireenya namatti dhiphisu ni jiraa?
4- Wanta dhabaniif jabeenyaa fi obsa argachuu
Namni Aakhiratti amanuu addunyaa irraa yoo waa isa jala darban ykn balaan itti bu’e, Aakhiratti wanta san caalu abdata. Wanta dhabeef ykn isa jalaa badeef yoo obse, Aakhiratti mindaa guddaa argata. Akkasumas, yommuu balaa fi rakkoon isatti bu’u, rakkoon Aakhirah kana caalaa guddaa akka ta’e ilaalun rakkoo addunyaa akka salphaatti ilaala. Qur’aana keessatti namoonni gaggaarii akkana akka jedhanii fi mindaa isaanii Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) ni hima:
“Dhugumatti Gooftaa keenya irraa Guyyaa fuula guuraa hammaataa ta’e sodaanna.” Rabbiinis hamtuu gaafasii irraa isaan tiiksee ifaa fi gammachuu isaaniif kenna. Sababa isaan obsaniif Jannataa fi hariira isaaniif galata galcha.” Suuratu Al-Insaan 76:10-12
“Guyyaa fuula guuraa hammaataa ta’e sodaanna” kana jechuun Guyyaa garmalee hammaataa fi cimaa fuula akka guuranii fi suntursan nama taasisu sodaanna. Rabbiinis hamtuu fi adabbii guyyaa sanii irraa isaan tiiksun fuula isaanitiif ifa, keessa isaaniitiif gammachuu kennaaf. Waan obsaa turaniif Jannata fi uffata hariiraa isaan badhaasa.
Kanaafu, namni Aakhiratti amanu Guyyaa garmalee hammaataa ta’ee fi Jannata qananiin guuttamte yommuu yaadatu, rakkoon addunyaa tanaa isaaf salphata.
Guduunfaa
☛Namni jireenya keessatti “Erga du’ee achumaan badee hafa moo addunyaa biraatu jira?” jechuun gaafi guddaa of gaafata.
☛ Guyyaan Aakhirah guyyaa xumuraa namni wanta hojjataa tureef itti qoratamuu fi itti mindeefamuudha. Kanaafu, Aakhiratti amanuun gaafi armaan olitiif deebii gahaa kenna.
☛Namni Aakhiratti amanu, gahuumsi ilma namaa eessa akka ta’e waan beekuf jireenya keessatti hin dhama’u. Eessa akka deemaa jiru sirritti beeka.
☛Hojii gaggaarii yommuu hojjattu Aakhiratti mindaa guddaa abdachuun hojii san qulqullinnaa fi si’aa’innaan hojjachuuf carraaqa.
☛Nafseen isaa hojii badatti yommuu kakaastu, adabbii cimaa Aakhiratti isa qunnamu sodaachun of qaba.
☛Yommuu musiiban (balaan) isatti bu’u, rakkoo Guyyaa Qiyaamaa kana caalaa guddaa akka ta’e yaadun obsa. Kuni hundi jireenya keessatti aannan tasgabbii akka dhugu isa taasisa.
☛Namni Aakhiratti hin amannee immoo mindaa hojii gaarii maallaqaa fi beekkamti malee wanta biraa waan hin abdanneef hawwii isaa addunyama tana qofa irratti gabaabsa. Beekkamtii fi maallaqa yoo dhabe, keessi isaa ni gubata.
☛Wanta badatti nafseen isaa yommuu isa kakaastu of qabuun itti ulfaata. Sababni isaas, adabbii Aakhiraatti waan hin amanneef.
☛Yommuu musiiban isatti bu’uu wanta Aakhiratti abdatu waan hin qabneef dhiphinnaa fi yaaddo cimaa keessa seena.
☛Dhugumatti Aakhiratti amanuun jireenya tasgabbii fi milkaa’innaa akka gaggeessan nama taasisa. Wa Aakhiru daaw’aanaa anilhamdulillahi Rabbil aalamiin
Kitaabban Wabii:
Sharih Usuuli salaasa Fuula 105 Ibn Useymiin
Taysirul Kariimil Rahmaani fii tafsiiri Kalaamil Mannaani–Abdurahmaan Naasir Sa’dii
Tafsiira Qurxubii
https://islamqa.info/en/answers/215011/where-is-paradise-and-where-is-hell


text:
Haadholii keessumaa umrii ulfaa'uu fi da'uu keessa jiran kanneen umriin isaanii 15-49 gidduu ta'e hordoffiin tajaajiila eegumsa fayyaa addaa kan isaan barbaachisu ta'u biroo eeguumsa fayyaa Oromiyaatti Daayreekteera barnoota fayyaa fi komunikeshinii kan ta'an Nars (sister) Sa'adaa Ahmed ibsanii jiru.
Hordoffiin tajaajiilaa kunis kan yeroo ulfaa, da'uumsaa fi da'uumsa boodaa ta'u fi kan dubartoota hedduu eega da'anii booda lubbuun isaanii darbuu, dhiigii hedduminaan dhangala'ee akka ta'e ibsan.
kana ittisuuf jecha dubartoonnii ulfaa wirtuulee eegumsa fayyaatti da'uunn barbaachisaa ta'u gorsan.
Gabaasa Guutuu Caqasaa.


text:
Sulula Suwiiz kan Masrii keessatti doonii meeshaa fe’ate dabarsuuf kanneen hojjetan doonittii danqamtee bishaan irra sosso’uu akka dandeessu godhanii jiran.
Dooniin sun imala isee itti fufuuf ykn gara hojii idileetti deebi’uuf yeroo akkamii akka fudhate battala hin ibsamne.
Gabaasi har’a ganamaa kan dhaga’ame erga daandiin dooniin irra kutee deemu kan galaana diimaa fi galaana Mediternaaniyaan wal agarsiisu torban tokko yeroo ta’uuf danqamee booda.
Tattaaffiin ta’e sun ededa suluula sanaa hanga tokko qotanii yabalaawwan cimoon doonittii harkisanii akka baasan taasisamee jira.
Hojjettoonni kana irratti bobba’anis bishaan ga’aan sulula sana keessatti nam’uun doonittii dabarsa jedhanii kan abdatan yoo ta’u qiyyaafati sadarkaa addunyaas sana ture.
Erga dilbata galgalaa qabee doonilee 360 ta’antu sulula sana seenuuf eegaa turan.
Masriin hojii sulula Swiiz itti fufuuf hawwaan eegaa kan jirtu yoo ta’u waggaatti galii doolaara bilioona $5 hanga biliyoona $6 argatti. Kampniin inshuraansii Jarmanii kan Allianz jedhamu, guyyaa guyyaatti daqamuun sulula kanaa daldala addunyaa doolaara biliyoona $6 hanga biliyoona %10 kasaarsuu danda’a jedhee jira.
Daafoon danqaa kanaa duruu mul’atee jira. Sambata darbe Siiriyaan dhiyeessii fe’umsa boba’aa eegaa utuu jirtuu dhiyeessii boba’aa murteessuu jalqabdee jirti. Romaaniyaa irraa kan deeman doonileen 11 kanneen hoolota 130,000 baatan illee dhiibbaan irra ga’ee jira.
Dhaaboliin dooniilee hangi tokko doonilii naannoo tuqaa Cape of Good Hope, kan gama kibbaa ykn ardii Afriikaa irra maqsanii naannessuu dhaan boodatti harkifachuu doonilee kanaaf deebii kennanii jiran.


text:
As Yunaatitid Isteets ka jiru – Kolombiyaa Yunivarsitii irraa xiinxalaan siyaasaa, Jawaar Mohaammed, gaaffii fi deebii Dirree-Dimookiraasii ka Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf kenneen, “Aangawoonni qabaman namoota malaammaltummaan liqimfaman ta’uu isaaniif shakkiin hin jiru. Garuu, sababaan hidhamuu isaanii malaammaltummaa ta’uu kanneen shakkisiisan sababaalee hedduu tu jira’ jedha.
Akka Mootummaan jedhutti, aangawoonni Mootummaa fi daldaltoonni malaammatummaatti shakkamuun qabaman kun waggoota lamaaf hordoffii fi qorannaan dhoksaa irratti geggeessame, jechuun isaa eeruudhaan, “aangawoonni kun kanneen shakkamanii waggoota lamaaf hordofan yoo ta’e maaliif filannoo paartiilee EHADEG dhiheenya geggeessame irratti taayitaa irraa hin kaasamiin? Maaliif hojii paartii fi motummaa irra akka turan taasisame, garii inumaa maaliif taayitaan isaanii guddisame?’ falma, Jawaar.
Jawaar itti-fufuudhaan, “angawoota Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay gidduu gurmuu wal-gaarerfatu lama tu jira. Gurmuu lamaan kana tu tokko isa kaan laaffisee gara fuul-duraatti barcuma Obbo Melles Ziinaawwii qabachuuf wal irratti duulaa jira,” jedha.
Guutummaaa gaaffii fi deebii Jawaar waliin geggeessame as irraa dhaggeeffadhaa.


text:
OROMO STUDENT PROTESTORS RELEASED FROM JAIL. Barattooti Oromoo Jaha Hidhaa Hiikaman July 9, 2015Posted by OromianEconomist in Oromia wide Oromo Universtiy students Protested Addis Ababa Expansion Master Plan, Oromians Protests, Oromo and the call for justice and freedom.
Tags: #OromoProtests, #OromoProtests 2014, 'BECAUSE I AM OROMO’: SWEEPING REPRESSION IN THE OROMIA, OROMO STUDENT PROTESTORS RELEASED FROM JAIL. Barattooti Oromoo Jaha Hidhaa Hiikaman
add a comment
(OroMedia, Adoolessa 9 bara 2015) Barattooti Oromoo bara 2014 keessa Yunversiitii garaa garaa irraa walitti guuramanii hidhaatti darbaman keessaa jaha bilisaan gadhiifaman.
Maddi keenya Finfinnee irraa akka gabaasetti abarattooti kunneen rakkooleen uummata Oromoo akka furmaata argatuufi uummanni Oromoo seeraan ala qe’ee isaa irraa akka hin buqqaaneef karaa nagaan gaaffii mirgaa warra dhiyeessan keessaa adda baafamanii kanneen hidhaatti darban ture.
Barattootia hiikaman Yunversiitii Saayinsiif Teknooloojii Adaamaatti Dursaa Gumii GAAO kan ture barataa Addunyaa Keessoo, barataaToofik Rashiid Yunversiitii Dirree Dhaawaa irraa, Barataa Leenjisaa Alamaayyoo, Barataa Abdii Kamaal, Barataa Magarsaa Warquu, Barataa Bilisummaa Daammanaa ta’uun beekameera.
Akka odeessa nu gahetti, abrattooti kunneen adda dureedhaan barattoota qindeessitaniittu jedhamanii kanneen himatamuudhaan Finfinnee Mana Hidhaa garaa garaa keessatti dararamaa turaniidha.
Barattooti kunneen gaafa Waxabajjii 22, 2015 murtii dhumaatiif Mana Murtii Federaalaatti dhiyaatanii sagalee isaanii erga laatanii booda barattoota wagaga tokkoof hiraarsan beenyaa tokko malee gadhiisaniiru.
Barattooti kunneen kanneen adda duree jedhamanii hanga ammaa hidhamanii turanii dha. Barattooti Oromoo hundi Bilisaan akka gadhiifamaniis beekameera.
Akk odeeffannoo nu gaheetti barattoota yeroo darbe badii malee funaanamanii Finfinneetti ukkaamfaman keessaa Alsan Hasan(kan mana hidhaa keessatti reebamee ajjeefame) waliin kijiba boombii darbattan jedhuun kan hidhame barataa Abbabaa Urgeessaa qofti beellami kan biroo qabameefii ammas mana hidhaa Qaallittii keessatti argama.
Barattooti Oromoo amam hiikamanis ta’ee kanneen mana hidhaa keessatti argaman barattoota Qulqulluu fi Falmitoota Haqaa ta’uu isaanii namooti hedduu irratti waliif galaa jiru.
http://oromedia.net/2015/07/09/barattooti-oromoo-jaha-hidhaa-hiikaman/
(Addis Standard, 9 July 2015), At least six Oromo university students were also among three journalists and two bloggers released from Ethiopian prison yesterday, according to various reports.
The freed Oromo university students include Adugna Kesso, Bilisumma Dammana, Lenjisa Alemayo, Abdi Kamal, Magarsa Warqu, and Tofik Rashid. All were students who were arrested by security agents from various universities located in the Oromiya regional states. No charges were brought against many of them in the last year and three months.
Student Bilisumma Dammana
The arrest of unknown numbers of Oromo University students followed a May 2014 brutal crackdown by the police against university students who protested when a master plan for the expansion of Addis Abeba, the city originally home to the Oromo, was introduced by the federal government.
Student Tofik Rashid
The 10th Addis Abeba and Oromia Special Zone Integrated Development Master plan, which was in the making for two years before its introduction to the public, finally came off as ‘Addis Abeba and the Surrounding Oromia Special Zone Integrated Development Plan.’
The government claims the master plan, which will annex localities surrounding Addis Abeba but are under the Oromiya regional state, was aimed at “developing an internationally competitive urban region through an efficient and sustainable spatial organization that enhances and takes advantage of complementarities is the major theme for the preparation of the new plan.”
The students protested against the plan and the federal government’s meddling in the affairs of the Oromiya regional state, which many legal experts also say was against Article 49(5) of the Ethiopian Constitution that clearly states “the special interest of the State of Oromia in Addis Abeba.”
Charges against university student Nimona Chali were dropped without explanation and he was released some two months ago.
Two months ago, student Nimona Chali, one of the detained students, was released from jail without charges. Student Aslan Hassen died in prison in what the government claimed was a suicide. However, many believe he was tortured to death. No independent enquiry was launched to investigate his death.
Alsan Hassan died while in police custody. Government says it was a sucide, but many say he died of torture.
By the government’s own account, eleven people were killed during university student demonstrations in many parts of the Oromia regional state. However, several other accounts put the number as high as above 50.
http://addisstandard.com/oromo-student-protestors-released-from-jail/
Seenaa Gabaabaa Nimoonaa Xilahuun Imaanaa(1986-2014). Short Biography of Nimoonaa Tilahuun Imaanaa June 9, 2014Posted by OromianEconomist in Ethnic Cleansing, Finfinne is Oromia's land, Finfinnee, Finfinnee is the Capital City of Oromia, Finfinnee n Kan Oromoo ti, Genocidal Master plan of Ethiopia, Human Rights Watch on Human Rights Violations Against Oromo People by TPLF Ethiopia, Nimoona Xilahuun Imaanaa, Nimoonaa Tilahun, No to land grabs in Oromia, No to the Addis Ababa Master Plan, NO to the Evictions of Oromo Nationals from Finfinnee (Central Oromia), Oromia, Oromia wide Oromo Universtiy students Protested Addis Ababa Expansion Master Plan, Oromians Protests, Oromiyaa, Oromo, Oromo and the call for justice and freedom, Oromo Media Network, Oromo Protests, Oromo Protests in Ambo, Oromo students movement, Oromo students protests, Oromo University students and their national demands, Oromummaa, State of Oromia, Stop evicting Oromo people from Cities, The Colonizing Structure & The Development Problems of Oromia, The Tyranny of Ethiopia, Uncategorized.
Tags: #OromoProtests 2014, Genocide against the Oromo, Human rights violations, Land Grabs in Oromia, Nimoonaa Xilahuun Imaanaa, Oromo, Oromo people, Tyranny
add a comment
Nimonaa Xilaahuun Imaanaa (1986-2014)
Banking and Insurance graduate of Finfinne (AAU) University and High School teacher
Murdered by TPLF on 6th june 2014 while in jail as political prisoner. His funeral was held on 8th June 2014 in Arjo his birth town.
In an increasingly repressive and cruel TPLF run Ethiopian state, being an Oromo national itself is in practice a crime. Nimoonaa TilahunImaanaa, Banking and Insurance graduate of Finfinne (Addis Ababa) University and former high school teacher, was initially arrested in 2004 along with members of the Macha Tulama Association during widespread protests opposing the relocation of Oromia’s seat from Finfinne to Adama. He was released after a year of incarceration and returned to complete his studies, according to reports by Canada-based Radio Afurra Biyya.
Born in 1986 in Arjo town (Jimma Arjo), Western Oromia, Nimoanaa also known as Firomsaa was re-arrested in 2011 from his teaching job in Shano, a town in north Shewa (Central Oromia) about 80kms from Finfinne (Addis Ababa). He was briefly held at Maekelawi prison, known for torturing inmates and denying legal counsel to prisoners. And later transferred between Kaliti, Kilinto and Zuway where he was continuously tortured over the last three years. Tilahun was denied medical treatment despite being terminally ill. His death on 6th June 2014 in jail is another very shocking sad news that the Oromo people are experiencing under the tyrannic Afro-fascist rule of TPLF Ethiopia.
(Oromedia, 7 Waxabajjii 2014) Nimonaa Tilaahun Imana Godina Wallaga bahaa Magalaa Jimmaa arjootti bara 1986 dhalate. Nimoonaan abbaa isaa Obbo Xilahuun Imaanaa fi haadha isaa Aadde Laaqechi Indaalammaa Mul’ataa irraa godina Wallaggaa Bahaa magaalaa Arjootti dhalate.
Barnoota isaa kutaa tokkoo eegalee hanga kudha lamaatti achuma magaalaa Arjootti baratee xumuruun barnoota sadarkaa olaanaatti fufuuf bara 2004 Unvarsiitii Finfinnee seene. Baruma kana diddaa barattoota Oromoo dhimma Finfinnee waliin walqabatee ka’een murtii jal’aa mootummaa wayyaaneen barattoota Oromoo 400 ol ta’an irratti dabreen, Nimoonaa Xilahuun waggaa tokkoof barnoota irraa arihatame.
Nimoonaa Xilahuun Imaanaa (1986 2014)
Waggaa tokko boodas barumsa isaatti debi’ee bara 2005-2007tti “BSc / Banking and Insurance “ dhaan eebbifame. San booda bara 2007 keessa godina Shawaa Kaabaa aanaa Qimibitti/magalaa Shanootti barsiisummaan mindeeffamee achitti hojii eegale. Achitti utuu barsiisuu hiriyoota isaa biraa konkolataan Lakk Gabatee 3F kan jedhamuun humnooti tika wayyanee ukkaamsanii fudhatan.
Haga ji’a tokkootti Mayikalawwitti dhoksaan hidhamee mana dukkana akeessatti gidiraa guddaa argaa ture. Dhiibbaa fi iyyannaa qaamota miran namoomaatiin dhiyaachaa tureenis, himannaan itti banamee gara mana Hidhaa Qaallittiitti dabarfame. Manni murtii Wayyaanees dhaddecha jallootiin murtii jalloo waggaa 11 akka hidhamuuf itti murteesse.
Nimoonaan mana hidhaa Qaalittii, Zuwayii fi Qilinxoo keessaatti garafamaa ture; Reebicha garmalee irra ga’eenis dhibeef saaxilame. Mana hidha akeessatti wal’aansa gahaa waan dhabeef hedduu miidhame. Dhukkuba kanaan erga hiraarfamee boodas, bara 2012 keessa gara Hospitalaa Xiqur-Anbassaatti geeffamee ture.
Sirna Awwaalchaa NimoonaaHaata’uutii, wal’aansa garaa baqaqsaa godhameef iyyuu sirnaan otuu madaan isaa hin qoorin gara mana hidhaa Qaallititti deebifame. Achitti doorsisaafi dararaa guddaattu irra ga’aa ture.
Dhukkubni isaa itti hamaachaa waan dhufeef, dhiyeenya kana gara Hospitaala Xiqur-Anbassaatti deebisan. Garuu, qaamni laafee, bututee waan jiruuf dhibee san irraa dandamachuu dadhabee Waxabajjii 6, bara 2014 ganama barii keessaa saatii 6:00 irratti lubbuun isaa addunyaa kana irraa dabarte.
Sirni awwaalcha Nimoonaa Xilahuun bakka warrii fi lammileen hedduu argamanitti raawwatee jira.
“Qabsaa’aan ni kufa; qabsoon itti fufa.”
DUBBADHU QAALLIITTI!!!
dubbadhu qaallitti abaaramtuu lafaa
yoo dubbachuu baatte xuriinsaa sitti hafaa
ajjeechaa Niimoonaa akkaataa du’a isaa
si qofaatu beeka jalqabaaf dhuma isaa
dubbadhu qaallitti Oromoon si hin dhiisu
maal jedhe Niimoonaan yeroo qofaa ciisu?
yeroo kophaa ciisee dukkana daawwatu
hunduu dabaree dhaan yeroo gadi dhiittu
yeroo midhaan dhabee mar’ummaan wal rige
yeroo bishaan dhabee qoonqoon itti goge
yeroo madaa irratti madaa dabalate
yeroo lammiif jecha waanjoo guddaa baate
atis akka isaanii garaa itti jabaattee?
Moo,bakka keenya buutee jabaadhu ittiin jette?
dhiitichaaf kaballaa ciniinatee obsee
iccitii keessa isaa yeroo diina dhokse
maal jedhe Niimoonaan waa’ee miidhama isaa
afaan keen itti himi si eegu maatiin saa
dubbadhu qaallitti ol kaasi sagalee
namni beeku hin jiru yoo waaqaaf si malee
uummata isaaf jedhee rakkoo hunda obsee
iji imimmaan didee yeroo dhiiga cobse
Niimoonaan maal jedhe dhaamsa maal dabarse?
dubbadhu Qaallitti himi waan dhageesse!!
sirna awwaalchaa Niimoonaa Tilaahuun Imaanaa!!!
http://qeerroo.org/2014/06/07/sbo-waxabajjii-08-bara-2014-oduu-ibsa-abo-waxabajjii-15-guyyaa-hundeeffama-sbo-waggaa-26ffaa-ilaachisee-dhaamsota-baga-ittiin-isin-gahee-fi-qophiilee-biroo-of-keessatti-hammatee-jira/
June 7, 2014 by Oromedia
(Oromedia, 7 Waxabajjii 2014) Nimonaa Tilaahun Imana Godina Wallaga bahaa Magalaa Jimmaa arjootti bara 1986 dhalate. Nimoonaan abbaa isaa Obbo Xilahuun Imaanaa fi haadha isaa Aadde Laaqechi Indaalammaa Mul’ataa irraa godina Wallaggaa Bahaa magaalaa Arjootti dhalate.
Barnoota isaa kutaa tokkoo eegalee hanga kudha lamaatti achuma magaalaa Arjootti baratee xumuruun barnoota sadarkaa olaanaatti fufuuf bara 2004 Unvarsiitii Finfinnee seene. Baruma kana diddaa barattoota Oromoo dhimma Finfinnee waliin walqabatee ka’een murtii jal’aa mootummaa wayyaaneen barattoota Oromoo 400 ol ta’an irratti dabreen, Nimoonaa Xilahuun waggaa tokkoof barnoota irraa arihatame.
Waggaa tokko boodas barumsa isaatti debi’ee bara 2005-2007tti “BSc / Banking and Insurance “ dhaan eebbifame. San booda bara 2007 keessa godina Shawaa Kaabaa aanaa Qimibitti/magalaa Shanootti barsiisummaan mindeeffamee achitti hojii eegale. Achitti utuu barsiisuu hiriyoota isaa biraa konkolataan Lakk Gabatee 3F kan jedhamuun humnooti tika wayyanee ukkaamsanii fudhatan.
Haga ji’a tokkootti Mayikalawwitti dhoksaan hidhamee mana…
View original post 153 more words


text:
MINILIKOOTA BARDHIBBEE 21-FFAA : Kutaa Duraa
Taammanaa Bitimaa irraa
DURADUBBII
MINILIKOOTA? Eenyu isaan? Gaafii qalbii! Raajii Rabbi! Eenyu egaa isaan? Dursee Minilikoonni as irratti ka’an kun namoota laalleewwan (informeeshina) dhabiisaan, itti-yaada dhabiisaan yookaan lafumaa ka’anii onnoomudhaan: “Minilik, Minilik” jechuun Minilik naazicha Afrikaa sana faarsanii miti. Minilikoonnin ani baanu kun Habashoota Amaaraa keessaa garii kanneen yaada Minilik Lammaffaa amantii fi baruyaa (idolojii) godhachuun alaa-manaa nutti wacaa, arrabaa fi qalamaan nutti duulaa jiran kana. Isaan waraana fi duula hamaa fi kan hammeenyaa, jibbamaa fi jibbisiisaa kanan: “waraana qulqulluu” jedhaniiti jiru. Jarreen kun namtokkeewwan asii fi achi cecceyaa jiran wayii otoo hin taane, warreen: gareewwan taliigaa dhaddhaabbatan, gaazexootaa fi kitaabeewwan maxxaansuun raabsatan, weebotaa fi biloogota kukurfeeffatan, paaltokii fi maaltokii wawaammatan, raadiyolee fi fago-muldhiftuuwwan (tiibiiwwan) babbanachuun “waraana qulqulluu” isaanii kana: uummata Oromoo, saba Oromoo fi Oromiyaa irratti dabraniis uummatoota Kibbaa maraa fi biyyota isaanii mara irratti oofaa jirani.
Nuti Oromoonni, nuti Somaalonni, nuti Sidaamonni, nuti Hadiyyoonni, nuti Kambaatonni, nuti Gede’oonni, nuti Koonsonni, nuti Walaayitoonni, nuti Gaamonni, nuti Kafichoonni, nuti Gimiroonni, nuti Moochonni, nuti Adareewwan, nuti Guraageewwan, nuti Nuweeri fi Anyuwaakonni, nuti Beenishaanguloonni, nuti uummatoonni Sulula Laga Omoo akka isaan nu waamanitti: eekaa “Gaallonni, Shirrixaamonni, Gudeellonni, Walaamonni, Shaanqilloonni,“haramanoonni” fi “minaamintoonni”, maarree nuti “gabroonni fi niigaroonni (Niggers)“ laggeen isaanii ceenee, daangaa isaanii irra tarkaanfachuun Gondorii fi Goojjam, Manjee fi Amaaraa Saayintii deemuun biyya isaanii hin qabanne.
Isaan garuu, ofii kophaa isaanii jaarraawwan danuu yaalanii daddhabnaan baargama cewuun daboo fi bayii kadhatanii qawwee ibiddaatiin ibidda tufaa nu fixanii, nu qalanii biyyoota fi biyyee teenya qabatani. Harmoota aayyolee teenya fi harkoota aabbolee keenyaa mummuratanii, mormoota fi funyaanota manguddoolee cicciranii, ijoollee kichuuwwan jiraa isaanii hallayyaatti darbachuun irbaata waraabeyyii godhanii, dachee jagnootaa Biyya Walaayitaatti akka waraabessaa dhiiga namoota gorra’anii gadi-ciisuun xuuxxatanii, uummata Dimmee fi uummata Kafichoo lafa irraa duguuguun dhibba keessaa harka 70 fixani. Egaa kunoo, hamma hardhaattti kolonii taasifamuun, harqootata gabrummaa isaanii jalatti argamna.
Hamma Tokkummaan Addunyaa kan “League of Nations” jedhamu, bara 1922 keessa isaan dhoowwetti akka bineeyyii daggalaatti addamfamnee gabaa biyya keessaa fi biyyoota alaatti gurguramaa turre. Abbootii gabraa fi daldaltoota gabraa isaan olaanoo tahan keessaa Minilik isa hangafa ture. Namicha wanneen isaan kanaa olitti eeraman adeemsise, Minilik Lammaffaa isaanii kana ofii isaaniif goota taasifachuu bira kutanii nuuf goota taasiisuuf aggaamaa, wacaa, gurra nu duuchaa jiru. Amma ija-nyaatanii, nyaara-addachuun: “Minilik jagna keessanii siidaa isaa qeyee-qeyee keessan keessatti dhaddhaabbaddhaa” nuun jechuutti ka’ani. Nuti sagalee tokkoon kana fudhachuu dinnaan kunoo: “waraana qulqulluu” nutti labsanii jiru. Egaa, waayeen kanaa baldhinaan barreeffata kana keessatti ilaalamaa, yoo yeroon isiinii hayyame mee duukaa-bu’aa!
SEENSA
Irranatti: “Minilikoonnin ani baanu kun namoota Habashoota Amaaraa keessaa garii, kanneen yaada Minilik Lammaffaa amantii fi idolojii” godhatani jedheetan ture. Jarreen kun “amantii fi idolojii” bira dabraniiyyuu yaada Minilik “sagantaa” taasifatanii argamu. Jarreen ijjii fi sammuun isaanii waan yaada Minilikiin cufameef, ekaraa isaa amantii godhachuu irra dhaqqabanii jiru. Dabraniis yaada isaa “idolojii” ofii, hojiiwwanii fi gochoota isaammoo “sagantaa” ofii godhachuun adeemaa jiru. Raajii WAAQAA, safuu namaa! Jarreen: “nuti Kiristaanota” nuun jedhan kanatu, ekeraa Minilik bakka Kiristoos buufate jechaa dha. Akkuma jirutti bala’ummaa fi balleessanii baduun jarreen kanaa as irratti kan dhaabate.
Kanaaf, ee kanaaf nuti Oromoonni fi uummatoonni Kibbaa warreen harqoota gabrummaa Habashaa jalatti argamnuu, dubbii isaanii kana akka laayyootti ilaaluu hin qabnu! Namni harra ekeraa Minilik, yaada Minilik, hojiiwwanii fi gochoota Minilikiin adeemaa jiru, boru: hojii fi gocha suukkaneessaa inni bowwaa Aannoleetti, gooroo Calanqootti, baddaa Gullallee fi Darraatti, dachee Walaayitaa fi Kafichootti, qeyeewwan Dimmee, warra Gaambellaa fi Gimiraa faatti adeemsise sana amma adeemsisuu irraa hin deebiyu. Ammaan tana duulli isaan nu Oromoota irratti: eekaa nu Jawaarota, nu Qeerrota, nu dura-dhaabattoota Biiraa Baddallee, nu dura-dhaabatoota asimaarii maraatee, nu “Wonagoota (OLF)“, ee isaaniif silaa “Gaallaan Gaallaa“-dhumaa nu ABO-ota fi nu ULFO-ota warra OPDO irraa addaan hin baasanii, duulli fi ololli, maqaballeessii fi maqaxureessiin isaan oofaa jiran kan hedduu nama maalalu, dabreetuu kan nama suukkaneessu. Jarri karaa badii fi badiisaa qabatan kun, sarara-diimaa (“redline“) irra tarkaanfachuun uummata Oromoo guddicha irratti duula hamaa labsaa jiru.
“Karaan jaldeessaa hallayyaa nama geessa“, jedha mammaaksi Oromoo tokko. Jarreen karaa jaldeessaa qabatanii deemaa jiran kun, otoo karaan isaan qabatanii deemaa jiran sun kan biyya isaanii, Biyya Amaaraa yookaan Biyya Habashaa keessa tahee ammana rakkoo miti. Garuu, karaan badii fi badiisaa inni isaan irra xaxallisaa jiran kun kan Oromiyaa fi Biyyoota Kibbaa keessatti argamu. Isaan biyyuma keenya keessatti, dacheedhuma teenya irratti, magaalaawwanii fi baadiyyaalee keenya keessatti duula hamaa kana nu irratti gaggeessaa jiru. Ammoo, ibiddi isaan nu guggubuuf nu irratti, qeyeedhuma keenya keessatti qabsiisaa, afuufaa jiran kun akka garuma isaaniitti cewuu dandayu ganamumaan beekuu qabu. “Yaa qotiyyoo ati marga agarte malee, hallayyaa hamaa marga san cinaa jiru hin agarrekaa, yaa matadhabeessa, garaqabeessa nanaa!”, jedha jechantaan Oromoo tokko! Ibiddi hamaan amma isaan nuuf shidaa jiran kun waan akka laayyootti ilaalamuu hin qabne. Jarri karaa badii fi badiisaa qabatee nus, ofis balleessuuf deemu kana, Oromiyaa guutuu fi addunyaa guutuu irratti sagalee tokkoon akka isaan kana irra adabatanii taa’an cimsinee itti-himuu qabna! Ee, kana akka isaanitti himuun ofis, isaanis ibidda isaanii jalaa-oolchinu kan nu taasisu aadaa keenya, aadaa Oromoo isa namummaa fi namooma irratti hundaaye sana!
Wanneen jarreen kun raasaa kana (jidduu kana) uummataa fi saba Oromoo irratti adeemsisan keessaa inni tokko: “Oromoon Toopphiyaa fi Afrikaa alaayyi” dhufe kan jedhamu, isa dabtaroonni isaanii bardhibbee 16-ffaa irraa kaasuun xibaaran sana haaromsanii afuufuu dha. Muummiyyeewwan (iliitonni) Habashoota Amaaraa seenaan isaanii kan sobaan lallaaqame waan taheef, kan warreen biroos akkanuma isaanitti fakkaata. Dubbiin isaanii tun akkuma Oromoon: “haati hattuun intala ofii hin amantu” jedhu sani. Isaan alaa, Arabiyaa Kibbaa, Yaman irraa dhufuu isaanii dhokfachuuf dursaniitoo nuun: “Biyya Hindii irraa“, “Biyya Faransaa irraa“, maaloo maaloo irraa nuun jedhu.
Isaan seenaa sobaa fi seenaa ergisaa akka kooraa fardaatti ergifachaa waan as gayaniif, keenyas akkanuma isaanitti fakkaatee laata? Mootuu Saabaa, Minilik Tokkoffaa, mootii warra Yuudaa Solomoon faa irraayyi dhalannaa faan, amantiin Kiristaanaas dhuunfaa isaanii tuhuun isaa, fidalli isaanii kan alaa Yaman irraa, innumtuu Fooneshiyaa (Libaanon ammaa), innumtuu Gibxii, qeyee Fara’oonotaa Afrikaa, dachee Kuushota durii fi Nuu-Biyyaa faa irraa madduun isaa dhokfameeti akka xaafii Bichanaatti, akka baaqilaa Saalaa Dingaay faatti biqiluu isaa, ammoo Qubeen teenya alaa dhufuu isaa nutti lallabu. Garuu, yoo hundee dubbii tanaa jala-buune, deemnee deemnee hundeen fidala isaanii fi hundeen Qubee teenyaa tokkuma. Deemee deemee maddi isaanii dachee Fara’oonotaa, Gibxii Kuushota duriiti. Isaan ala irraa dhufuu keenya kana, isaanimmoo Biyya Habashaatti biqiluu isaanii kana maaf isaan dabtaroota Mooxaa-Qaraaniyoo kanneen fidala isaanituu dubbisuu hin dandeenye sana dhiisanii, bantii barateeyyii barachiis (pirofeesar) Laaphisoo Deleeboo leencicha Hadiyyaa, qeerransicha Kuush keenyaa sana hin gaafanne?
Rakkoon amma jiru, oduu isaanii isa Oromoon ala irraa dhufuu isaa himu sana otoo hin taane, isaan keessaa gariin ammaan tana: “uummanni Oromoo biyya dhufe sanitti haa deebiyu“, jechuu isaaniiti. Uggum yaa WAAQ! Jarri kun namoota fayyaaleyyii dha moo maal dubbiin? Mee haa jennutti yaada maraattuuwwanii fi warra dhukkubsatoota sammuu kana, warra Hospitaalli Qarree Kolfee (“Amaanu’eel“) isaaniif malu kana uummanni isaanii kabajamaan sun fudhate haa jennu. Maal godhaniitu? Akkamitti? Humna maalitiin faa uummata Oromoo kan kitila 46-aan lakkaawamu kana Gaafa Afrikaa irraa buqqisanii Biyya Hindii yookaan Paaris, Biyya Faransaatti ergu? Harra mee, baqattoota kitila lamaa-sadii faatu eessattuu gaafa argaman addunyaa guutuu iyyisiisaa, rakkisaa jiraa?
Inni uummanni tokko waggaalee 500, yookaan sanaa ol booda: “gara biyya irraa dhufeetti haa deebyu” jedhamu kun, yaada bu’ura-maleessa tahe kan raatuu fi maraatuun wayii kaasu. Akka isaan jechaa jiran kanatti yoo deemne mee, warra Oroppaa irraa gara Ameerikaa Kaabaa, Ameerikaa Kibbaa fi Awustiraaliyaa dhaquun qubates gara Oroppaatti deebiya jechaa dha. Kun dubbii maraatuun gabaa keessaa dudubbatu wayiiti malee, kan nama-lafee tokkoon kaafamuu miti. Waan hundaafuu, Oromoon eessumaayyuu gara Afrikaa akka hin dhufne; akka uummatoota maddi isaanii Afrikaa Kaaba-Bahaa fi Bahaa tahe kan agarsiisu waan hedduutu tuulamee, tuulamee ciisaa nuti kanatti homaa hin rakkannu.
Yaa warra abbaa “Manxir“, yaada “minxaraa” kana irraa adabattanitoo yoo teessan isiniif wayya! Hin maraattani moo maaf uummataa fi saba Oromoo burkaana (“volcano“) riphee ciisu kana dhagaraa fi doomaa-dhaan qoqqottanii ofitti gadi-dhiiftu? Garuu, nuti akka keessanii mitii, akka keessan of hin goonuu namummaa-dhaan namummaa irraatti dhaabanee qabsoo namummaa, isa mirga ilmoo namaa kan jalqabne kana fiixaan-baafanna. Gaafas, uummanni keessan kun inni amma isin maqaa isaatiin nutti kaatan, ibidda qabsiisaa jirtan kana jalaa-bawuu dandaya. Gaafa sana Oromiyaan walaboomtee Republika Gadaa-tiin durfamtu biyya keessan Biyya Habashaa wajjin akka biyya ollaa tokkootti, akkuma Biyya Jarmanii fi Biyya Faransaa hardhaa kana nagaan wal-cinaa jiraatti! Kun akkuma jagnichi Oromoo Jaarraa Abbaa Gadaa jedhe san: “waan akka du’aatii, homaayyuu hin hafuu“, kana ganamumaan nuuf beekaa!
Itti-fufa!
============== // ==============


text:
Muummeen ministiraa mootumaa Itiyoophiyaa Dr. Abiy Ahimed kibxata har’aa haasaa walga’ii mana maree bakka bu’ootaa irratti taasisaniin barbaachisumaa waligaltee mootummaa feederaalaa fi ABUT giduutti taasifame hojii irra oolchuu ilaalchisanii ibsaa kennanii jiru.
Muumeen minstiraa Dr. Abiy Ahimad haasaa isanii keessatti wali-igaltichaa kan mijeesse gamtaa Afrikaa, kan degersaa taasise mootummota Afrikaa kibbaa, keniyaa fi Yunaayitid Isteets galateefachuu isaanii Kenedii Abaatee gabaseera.
Waligaltee gareewwan lamman giduutti taasifame irratti garee ABUT hogganuu dhaan kan hirmaatan Obbo Geetachoo Raddaa erga maqaleettii deebi’anii boodaa barbaachisumaa waligaltichaa hojii irraa oolchuu irratti fuulaa tiwiitarii idssnii yaadaa kennaniin, karaa arara buusuudhaaf deemame caalaa waligalticha hojiitti jijjiruun dheeraa akka ta’e ibsuun isaanii beekameera.
Manni maree mootumaa Itiyoophiyaa ABUT Shorokeessumaatti farrajuu dhaan labsii baasee turuun isaa kan yaadatamuu yoo ta’u, waligaltee tibbana irra gahamee boodaa labsichi ka’uuf dhiisuu isaa iraati wantii ifatti barame hin jiru.


text:
JECHOOTA ajaa’ibaa kan taaksii keessatti barreefamanii jiran.
1 Ni jiraanna jenneeti malee balleesinee baduun nun dhibu.
2 Umurii nuti qabnu jeequmsaaf mitii jaallachuufu nun geessuu.
3 Qophummaan kan bareedu mana fincaanii keessatti qofa.
4 Aangoon kan ittiin uummata bulchan malee kan ittiin uummata doorsisan miti.
5 Kanan rafuuf kan hin rafne gooftaa waanan qabuufi.
6 Hangam yoo tureyyuu harmii fi mootummaan kufuunsaa hin oolu.
7 Fuula inaaffaan guraachesse qibaatiin hin cululysu!
8 Utuu durbi lafa qotuun argamti ta’ee dhiirri hunduu qote bulaa ta’ee dhuma.
9 Nama hin tuffatin hinjiraanniyyuu surree nama hiikachiisti.
10 Bara re’ee ta’amutti hoolaa hin ta’in.
11 Utuu barnootni dulaadhaan namaa gala ta’e harreen piroosoofera taati turte.
12 Utuu baalli mukaa qarshii ta’ee dubarri qalamee jaallatti!
13 Anaan hiyyeesa nan jette atimo boorsaa duwwaaf daalleekee malee maal qabda.
14 Utuu daawitii (of ilaalii) dhaaf ni kaffalama ta’ee dubartootni meeqa kaffalu?
15 Hangafti tooftaa jireenya wal danda’ud
Ni jiraanna jenneeti malee balleesinee baduun nun dhibu.
JECHOOTA ajaa’ibaa kan taaksii keessatti barreefamanii jiran.


text:
Walaloo
Walaloon damee ogbarruu keessaa kan bo’oofi, ceesiisaan tolfamee qooqa miidhaginaaniifi yeedalloodhaan dhiyaatudha. Walaloo keessatti qooqa, suureessuu, malleen dubbii fi jechoota fayyadamuun hiikkaa gabbata dabarsu. Walaloo yeroo baay'ee xiyyeeffannoo gaafachuun jalqabu. Akka fakkeenya arman gadii kanatti jalqaba.
Yaa Mana Walaloo Walaleessaa
Kutaa Qabuu Kessaa
Gurraa Naf Ergisaa
Gurraa Qofaa Miti Afaanin Callisa
Bara durii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Sooqiraaxas akka jedhuutti, uunkaa dhugaa waantoota naannoo keenyaafi guutuu adduunyaarratti argaman walaloon akkeessa. Filaaxoos immoo walaloon madaala hamilee biyyaa fi namootaa bakka warraaqsa, kufaatii hamiilee biyyas ta’u namarraan ga’a. Kanaafuu, waloon addunyaa dhugaa keessa seenuu hinqabu jechuun barreessee falmaa ture. Aristootil walaloon suga miira namaatii fayyina fida, soda fi gadda nama keessa jiru daddamaqsuun nama keessaa mancaasee fayyina namaaf kenna jechuun kaa’a.
Amaloota Walaloo[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Walaloon qabatamaadha. Addunyaa dhugarratti hundaa’ee walaloon ilaalchaafi yaada isaa kan itti ibsatuufi dhimma qabatee ka’e sana dubbisaaf kan dhiyyeessuu wantoota qabatamoo ta’anitti fayyadamuudhani. Walaloon fakkii uumuu yoo jedhamuu jechi ittin dhiyaate sammuu dubbisaa keessaatti fakkii uumuu danda'uu isaa jechuudha. Walaloon filannoo jechaa fi yaadaa gaafata. Jechoota babbareedaafi yaada haala gaariin dabarsuuf jechoota humna qabaniitti tajajlamuu. Qusannoon kan maddu yaadnii iddo tokotti kuufamee dhiyaachuu isaa irra kan ka’e. Walaloon qooqaan kan dhiyaatu waan ta’eef yeedalloo qaba. Miira keenya hunda irraa gurratti dhiiyeenya ta’ee kan yeedalloon dhagahamu kun kan nama gaddisiisuu, gammachiisu, kakaasuu fi dhiphisiisu ta’uu mala.


text:
Kan agartan kun hidhamtoota siyaasaa magaalaa Gincii ( Shawaa Lixaa) keessaa hamma tokko yeroo mana murtiitti geeffamani. Magaalaa kana keessaa namni 45 ta’u bakka buuteen isaa hin beekkamu. Tarii gara Maakkalaawii geessaman jedhamee shakkama. Akkuma yaadattan Ginci bakka fincilli ammaa kun Sadaasa 12, 2015 itti dhooye ta’uun ni yaadatama.
Check Also
Haala yeroo fi dubbii lola Toophiyaa keessatti adeemaa jiru muraasa
Lalisa Hussein Warri Mootummaa walii galtee Aafrikaa Kibbaa cinatti “Maqalee qabannee injifannoo labsina” jedhanii qophiirra …


text:
Yaa Suulaamaaxis (Laattuu Nageenyaa) deebi’i deebi’i akka si arginuuf deebi’i (Macaafa Weedduu Weedduu Caalu 7:1)
Asaffaa Guddataa
Mootichi Salamoon weedduu isaa Faaruu Faaruu caalu jedhamee beekamu keessatti “Deebi’i deebi’i akka Si arginuuf deebi’i” jechuudhaan irra deddeebi’ee waama. Waamicha kana kan dabarsuus Giiftii keenyaafi dha. Iccitii gara boodaatti baroota dheeraan booda raawwatu ilaalee Afuura Qulqulluun argee “Godaansi si ga’aa. Amma yeroon isaa gaheeraatii gara biyya Kee Naazireetitti deebi’i” Isheen jedha. Haaluma jecha raajii kanaan Giiftiin keenya Qulqulleettiin Dubroon Maariyaam erga waggoota sadi’ii fi ji’a jahaaf godaansaan biyya Gibtsi keessa turtee booda akka Heroodis du’e ergamaan Waaqayyoo itti himnaan gara biyya Isheetti deebiteetti.
Giiftiin keenya yeroo ijoollummaa Isheetti Ilma Ishee ijoollummaa Isheetti dubrummaan deesse waliin cubbuu tokko malee ari’atamtee gidiraa baayyee arguun Ishee adunyaa dinqisiisaa jiraata. Namni biraa yoo gidiraa arge cubbuu isaatiif gidiraa arge jedhama Giiftiin keenya garuu balleessaa tokko malee Ilma ishee Isa hunda uumeefi hundumaa raawwachuu danda’u baattee baqachuun Ishee adda Ishee taasisa. Qulqullichi Selemoon kana ilaaleeti kan inni “Deebi’i” Isheen jedhu. “Maddiiwwan Kee imimmaaniin dhiqamuun isaanii, lapheen Kee gara laafummaan guutame dhiphachuu fi gidiramuun isaa, hidhiin Kee dheebuu bishaaniin gogee argamuun isaa haa ga’u. Amma deebi’i. Boqodhu” isheen jedha. Haaluma raajii dubbatame kanaan Giiftiin keenya gaafa Saadasa bultii ja’aa (6), godaansa irraa deebitee bakka Qusquwaam jedhamu boqochuu (aara galfachuu) ishee yeroo itti yaadannu waan ta’eef nutis Hayyicha (Ogeessicha) Salamoon waliin “Yaa Giiftii deebi’i deebi’i” Isheen jenna. Yeroo darbe godaanuu Ishee; gidiraa arguu Ishee yaaduun kan gaddine hundi keenya amma immoo deebi’uu Ishee yaadnee gammadna. Read more


text:
Naannoo Beenishangul Gumuz keessatti torbanneen darban keessa walitti bu’iinsa uumameen lubbuun namaa darbuu fi hedduun qe’ee irraa buqqa’uu isaanii gabaasuun keenya ni yaadatama.
Kanneen naannoo sana keessaa baqatanii ba’uuf carraa argatan godina walggaa bahaa fi dhiyaa bakka garaagaraa qubatanii kan jiran yoo ta’u kaan immoo amma iyyuu Beenishangul naannoo Kamashii keessatti danqamanii lubbuu keenyaaf sodaataa jirraa jedhu. Bulchiinsi naannoo Benishangul immoo Yeroo ammaa haalli jiru wayyaaweera. Tasgabbiin uumamaa jira. Fooya’inatu jira. Walitti bu’iinsa uumame ilaalchisee odeeffannoo nu dhaqqabaa jiru hin jiru. Kan buq’aa jiru hin jiru. Qabeenyaan barbadaa’es hin jiru. Namoonni qe’ee ofii irraa baqatanis deebi’aa jiru. Naannoon sun amma tasgabbii qaba jedhan.
Gama biraan naannoo Beenishangul gumus keessatti shaakala waraanaa seeraan alaa fudhataa kanneen turan dargaggoonni naannoo Sanaa jiraachuu itti gaafatamaan waajjira qindeessa dhimmoota nageenya Benishangul Gumuz obbo Musaa Ahimed Raadiyoo sagalee Ameerikaaf ibsaniiru.
Obbo Musaan akka jedhanitti bakki leenjii sun kan ijaarame naannoo sana gama kibbaa fi gama kaabaa naannolee daangaa Sudaan irratti kan argamu Asoosaa ganda Gangan jedhamu laga Zaalaan jedhamu bosona keessatti ta’uu dubbatanii, manneen 100 ta’an ijaaramanii leenjiin keessatti kennamaa ture jedhan.
Mootummaanis odeeffannoo isa ga’een duula geggeesseen dargaggoota sana to’annaa jala oolchuu isaa fi leenjii sana irratti kanneen hirmaatan umuriin isaanii xiqqoo akka ta’e obbo Musaan ibsaniiru.
Meeshaan waraanaa qabamuu isaa fi leenjii sana kan fudhatan haala qindaa’eef tajaajila fayyaa guutuu argataa kan turan ta’uu leenjifamtoonni sun ibsaniiru jedhan. bakki leenjjii sun guutummaan barbadaa’uu isaas ibsaniiru.


text:
Cuunfaa
- Karoorri Tajaajila Geejjiba Siyaatil (STP) kutannoon keenna sirnna tajaajila geejibaa nama hundaaf banaa ta’e kan nagaa, bu’a qabeessaafi filannaa gatii walqixaawaa ta’e filannoowwan bakka adda addaa fi hiree qaqqabu ijaarudha. Karoora kana uumuuf gargaarsa keessan nu barbaachisa.
- Waliin, akkamitti magaalicha keessa akka warraaqnu fi daandiiwwan keenya fi bakkeewwan uummataatti gammadnu irra deebinee yaadaa jirra.
- Kaadhimummaa keenya marsaa jalqabaa irratti waan isin nuuf qooddan dhaggeeffannee karoora baasuu jalqabne. Yoo karaa sirrii irra jiraanne nuuf himaa akkasumas galtee keessan Online Engagement Hub irratti nuuf qoodaa.
- Karaalee dabalataa STP nu waliin uumuuf gargaaran itti daballee jirra:
- Mul’ata, galma, fi kaayyoo STP irra deebi’ii ilaali
- Fuuldura geejjibaa akkamii arguu akka barbaaddan nuuf qoodaa
- Gochoota akkamii akka jaalattan fi akkamitti qaama sirna geejjibaa keenyaa ta’uu akka danda’an nuuf himaa
- Waajjirri Karoora fi Misooma Hawaasaa (OPCD) akkasumas, Fooyya’iinsa Karoora Waliigalaa Siyaatil uumuuf gargaarsa keessan gaafachaa jira. Caalan barachuu fi fulduree fakkii-guddaa Siyaatil qajeelchuf yaadaa keessan qooduf Wirtuu Hirmaannaa Karoora Siyaatil Tokkoo OPCD daawwadhaa.
Sirna geejjibaa ammas ta’e gara fuulduraatti nama hundaaf haala gaariin hojjatu ni ijaarra.
Karoorri Geejjiba Siyaatil (STP) sirna geejjibaa naga qabeessa, gahumsa qabu, fi gatiin madaalawaa ta’e ijaaruuf kutannoo keenya. STPn gara fuulduraatti akkamitti magaalattii keessa socho’uu akka barbaannu hunda keenyaaf carraa itti tilmaamnudha.
Yaada keessan anga ammaatti nuu qooduu keessaniif galatoomaa. Isin dhageenyee karoora baasuu jalqabnee jirra.
Kaartaa keenya wal-qunnamtii marsaa 1ffaa irratti yaada keessan nuuf qooddan. Amma kana gara gochaatti jijjiiruuf nu gargaaruu dandeessu.
Nutis isin dhaggeeffachaa jirra.
Hirmaachuu fi yaada keessan qooduuf Giddugala Hirmaannaa Toora Interneetii Karoora Geejjibaa Siyaatil daawwadhaa.
Deebii gaaffilee kanaaf kennitanitti fayyadamnee bu’uura Karoora Geejjibaa Siyaatil ni ijaarra. Uumama STP keessatti qooda fudhachuudhaan sirna geejjibaa nama hundaaf haala gaariin hojjatu ijaaruuf nu gargaartu!
Waajjirri Karoora fi Misooma Hawaasaa (OPCD) akkasumas, Fooyya’iinsa Karoora Waliigalaa Siyaatil uumuuf gargaarsa keessan gaafachaa jira.
Karoorri One Seattle (Siyaatilii tokko) akkamitti Siyaatil caalaatti haqa qabeessa, gatii madaalawaa, fi haala qilleensaa dandamachuu akka dandeessu yaada haaraa ni qorata. Yaadota OPCD ilaalaa jirtu keessaa muraasni:
- Giddugala magaalaa ykn gandoota haaraa uumuu-bakkeewwan suuqii fi mana jireenyaa dabalataa namoota ykn maatii hedduudhaaf (akka apaartimentii ykn mana magaalaa) iddoowwan akka naannoo buufata baabura salphaa gara fuula duraatti
- Ollaa guutuu ta’e guutuu magaalattii keessatti jiraattota hedduudhaaf bittaa, tajaajila, fi geejjibaa fageenya miilaan deemamu irratti kennu deeggaruun
- Tooftaalee filannoowwan mana jireenyaa adda addaa guddaa naannoo baay’ee keessatti hayyaman deeggaruun qaqqabummaa paarkotaa fi manneen barnootaa akkasumas manneen guddina maatii fi carraa abbummaa manaa gatii madaalawaa ta’e guddisuuf
- Hawaasa dhiibbaa buqqa’iinsaa mudatan deeggaruuf meeshaalee haaraa qopheessuu fi qe’ee fi hojii argachuun sanyii fi dinagdeen caalaatti akka hammatamu gochuu
- Caalan barachuu fi fulduree fakkii-guddaa Siyaatil qajeelchuf yaadaa keessan qooduf Wirtuu Hirmaannaa Karoora Siyaatil Tokkoo OPCD daawwadhaa.
Waa’ee STP dabalataan baradhaa tii akkasumas yaadawwan keessan afaan filattaniin qoodaa:
- Haroomsaaleen imeelii Karoora Geejjiba Siyaatil dhaaf galmaa’aa
- Marsaaritii afaan-danuu keenya daawwadhaa
- Sarara bilbilaa afaan-danuu keenya bilbilaa: (206) 257-2114
- Imeelii afaan filattaniin STP@seattle.gov irratti nu ergaa


text:
Guraandhala 27/2014(TOI) – Ministiirri Fayyaa doktar Liyaa Taaddasaa, Yuunivarsiitii Waachaamootti Hoospitaala Yaaddannoo mootittii Illeenii Mahaammaditti Birrii miliyoona 45 kan dhaabbame Maashina Siitii Iskaan eebisuun hojii eegalchiisan.
Doktar Liyaa Taaddasaan oomisha Ooksijiiniifi jiddugala tajaajila kennisa yaala fayyaa haadholii Hoospitaalichatti birrii miliyoona 2.6 oliin kan ijaaramuuf dhagaa bu’uuraa sa’aniiru.
Hoospitaalichi bara 1973 ijaaramuun tajaajila kennuu kan eegaledha jedhameera.
Sirna kana irratti Hogganaa Biiroo Fayyaa Naannoo saboota, sablamootaafi uummatoota Kibbaa Obbo Indaashaawu Shibbiruu dabalatee aanga’oonni mootummaa olaanoofi keessummoonni waamichi taasifameef argamanii jiru.


text:
Afrikaa Kibbaa keessatti weerarrii dhukkuba Koviid-19 irra deebi'ee hammaachuuf jira yaaddoon jedhuun biyyattiin qabamtee yeroo jirtu kanatti prezidaantiin biyyatti magaalaalee biyyatti gurguddoo ta'an keessatti ugguura haaraa labsanii jiru.
Biyyoota Afrikaa keessaa vaayrasii kanaan akkaan kan miidhamtee Afrikaan kibbaa ta'u kan ibsan prezidaant Raamaafosaan barana haala hamaa keessa jirra jechuun Kamiisa kaleessaa galgala haasawaa dhageesisaniin ibsan.
Garu amma biyyattiin yeroo boqonnaa baatii tokko turu kana keessatti of-dagachuuf yeroon amma miti jechuun akeekkachiisan.
Ofii keenyaafis ta'e namoota kanneen biroof hin eeggannu taanaan nama hedduutu qabamuu fi du'u danda'aa jechuun akeekkachiisan.


text:
Chee Guvaaraa
Ernestoo "Chee" Guvaaraa (Ispeeniffa: [ˈtʃe ɣeˈBaɾa]; A.L.A Waxabajjii 14, 1928 – Onkoloolessa 9, 1967), baayyinaan El Chee ykn salphumatti Chee jedhamee kan beekkamu, geggeessaa warraqsa Maarkisistii, doktorii, barreessaa, geggeessaa riphee-loltootaa, dippilomaatii, fi abbaa tiyoorii waraanaa lammii Arjentiinaa ti. Warraaqsa Kuubaa keessatti nama ijoo kan ture Cheen, fulli isaa kan istaayilii qabu bakka hundatti mallattoo fincila gabrummaa fi aadaa uummataa keessatti addunyaa maratti kan beekkamu ta'e.
Dargaggeessa ta'ee yeroo medisinii baratutti, Guvaaraan biyyootaa Ameerikaa Kibbaa keessa deeme, yeroo kanas hiyyummaa, beela, fi dhibee argeen baayyee suukanneeffamee. Guvaara kuni saamicha kaappitaalizimii kan Yunaayitid Isteetis biyyoota Laatin Ameerikaa irratti geggeesitu ta'uu hubate. Kunis haalli kun akka jijjiirramuuf hojjachuuf fedhii guddaa isa keessatti uume. Fooyyessa hawaasummaa (social reforms) Gu'aatimaalaa keessatti pireezidaanti Jaakooboo Arbenz geeggeessuu keessatti hirmaachuuf isa kakaase, boodarra pirezidaantiin kun gargaarsa CIAtin fonqolchame, kunimmoo ilaalcha siyaasaa Guvaaraa cimseef. Boodarra Meeksikoo Siitii keessatti, Guvaaraan Raa'ulii fi Fidal Kaastiroo wal bare, dhaaba isaanii Sochii Adoolessa 26ffaa jedhamutti makame, bidiruu Giraanmaa (Granma) jedhamtu yaabbatees mootummaa abbaa hirree Fulhensiyoo Baatistaa kan USn deeggaramu kuffisuuf gara Kuubaa deeme. Guvaaraan oduma hin turin finciltoota biratti baayyee jaallatame, itti-aanaa ajajaa ta'ees muudame. Waraana riphee-lolaa waggaa lama fudhate kan mootummaa Baatistaa kuffisuun milkaa'e keessattis shoora olaanaa tabate.
Warraaqsa Kuubattiin booda, Guvaaraan mootummaa haaraa kana keessatti gaheewwan ijoo hedduu tabate. Kana keessaa ol iyyannoo namoota manni murtii warraaqsaa yakka waraanaa hojjachuu itti murteesse qorachuu fi namoota dhukaasanii isaan ajjeesan too'achuu, fooyyessa lafa qonnaa akka ministeera indastiriitti too'achuu, duula dubbisuu fi barreessuu biyyoolessaa geggeessuu, pirezidaantii baankii biyyoolessaa fi daarekterii leenjii humna waraanaa Kuubaa, fi dippilomaatii sooshaalizimii Kuubaa bakka bu'u ta'uun addunyaa mararra deemuu ture.


text:
Hoggantooni Majliisa Federaalaa gara hoggantoota Majliisa naannoleetti nama eergun shira xaxxaa jiraatu gabaafame
Guyyaa kaleessaa April 4/2019 namoonni 7 aangawoota Majliisa ol aanaa irraa gara majliisa naannoo Somaalee kan ergaman yoo tahu, hoggantoota Majliisa naannichaa waliin wal arguun waliin hojjatuu fi wal gahii geggeessuuf kan gaafatan yoo ta’u, majliisni naannoo Somaalee diduun kan ofirraa ari’e tahuu odeeyfannoon nu gahe ni addeessa.
Majliisni naannoo Somaalee kanaan duras ifatti adeemsa Majliisa Federaalaa mormaa turuun ni beekama.


text:
Ebla 06, 2018
Abbaa Urjii tiin:
Qabsoon bilisummaa ummata Oromiyaa arra sadarkaa amansiisaa fii, if booda deebi’uun hin malle geeysee jirti. Arra sabni Oromoo guddaan akka arba ciisutti sodaatamaa ture, bahaa-dhihaa fii kaabaa-kibbaan if baree, waliis baree, arbummaa, bilisummaa fii abbaa biyyummaa Oromiyaa falmachaa jira.
Qabsoon sadarkaa fii haala kana qabaachuu isii tiif wal’aansoo hadhooytuu, dheertuu, wareegama qaalii fudhattee tu gaggeeyfame. Haala kanaan, amna wal’aansoo tan diiramaa keessatti guca dakkana tahuun warra xurree qabsoo bilisummaa ibsan keessaa tokko Abdurazzaaq ykn Gabbisaa dha. Gabbisaan abbaa isaa Yoonis Siidoo fii haadha isaa Zeeynabaa Burushee Karrayyuu irraa Godinaa Baha Oromiyaa, Aanaa Kombolchaa, Araddaa Fal’aanaa Ganda Dhaadheeysaa ja’amutti, toora bara 1944, dhalate.
Akka umrii kaa’imummaa gayeen, haalli jiruu Gabbisaa naannoo itti dhalaterraa sossoosee magaalaa Hara Maayaa qubachiise. Hara Maayaa keessatti odoo hujii hodhaa huccuurratti bobbahaa jiru, namoota ifii dammaqanii hawaasa dammaysan keessaa tokko tahe. Hujii isaa tanaan dafkaan buloota magaalaa Hara maayaa fii naannoo isii jiran lafa jalatti Oromummaan dammaysuu fii jaaruu irratti sossooha bara 1975 fii 1976 godhamaa ture keessatti qooda guddaa gumaache.
Odoo tana keeysa jiruu, mootummaa Soomaalee tii fii tan Dargii jidduu lolli jalqabe. Akkuma lolli ka’een waraanni Soomaalee maqaa Adda Bilisummaa Soomaalee Dhihaa tiin gammoojjii Ogaadeen dhunfate. Haalli kuni, Dargii biraa taree, hortee nafxanootaa kanneen Minilik naannoo Baha Oromiyaa qubachiise garaa gubutti seene. Biyya abbootiin isaanii dhunfata jala galchaniif Soomaaleen irraa fudhachuun jara haalaan dallansiise. “Harree dadhaban gurboota dhawan” akka baananitti, jarri dallansuu isaanii hawaasa Oromootti bahuu jalqaban. Gochi isaanii kuni, sab-boonota Oromoo hedduu keessatti anaannata uumee, haala kana keeysa, qabsoo bilisummaa tiif hidhachuuf, karaa waraana Soomaalee yaase. Sab-boonota haala kanaaf qe’ee deeman keessa tokko Gabbisaa tahe.
Yaroo tanatti, Gabbisaan, nama bultii jaarrate, kan itti gaafatama haadha warraa malees, kan ilmaanii ceekhuurra qabu ture. Akkasumaa waliin, roorroo diinni saba isaarratti hojjachaa jiru arkaa fii dhageeytii jibbee, jiruu isaa tii fii tan maatii caalaa tan sabaa dursuun, mana oowwaa fii bultii bareeddutti duuyda galee, jalqaba bara 1977, qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa tiif Hariirotti qaceele.
Hariiro lafa Oromiyaa tan Hara Maayaa irraa fageenya km 78, timjii Soomaalee irraa km 120 qabdu, tan yaroo sanitti waraanni Soomaalee qabatee, qarmaammee leenjii irratti jaarrate turte. Gabbisaa fii kanneen waliin gamas deeman yaroo achi gayan, waraana Soomaalee tiin gaafii malee gammachuun simatamanii, leenjii toftaa lolaa hatattamaa irratti bobbaafaman. Akka barnoonni barbaachifamu kennamee fiin, Gabbisaan jaallan waliin dhaqanii fii kanneen achitti wal arkan waliin hidhannoo guutuun, Hariiroo-rraa ka’anii Jaldeessaa fii Eeguu keessa hulluuqanii, dhuma walakkaa bara 1977, Sumsuma Muudaa qubatan. Achirraan Gooroo Aaw-Nugus gubbaan Baatee fii Hara Maayaa haroo gamaan daawwatan.
Gabbisaa fii qabsaawonni akkuma naannoo san gayaniin, isaan keeysaa sayliin takka, waraana Soomaalee (Sargoo) irraa adda tahuu isaanii beeysisuuf, magaalaa Baatee-tti duulan. Duula kanaan, dhaadannoo, “Nuti Waraanaa Bilisummaa Oromoo ti!” jettuun waraana Dargii kanneen boolla (mishigii) keessa riphisaa turan irratti geeraraa bulan. Garuu, rasaasota ballaa, warra boolla keessaa jaraan irraa dhukaafaman, keessaa gariin, Rabbi rahmanta haa godhuufii, lubbuu Dhaqqabaa (Abbaas Baldaa) fii Usmaanee ganda Daammotaa galaafatan.
Kaana booda, tarkaanfiin qabsaawonni dura fudhatan, Soomaalota saaminsaaf baadiyyaa keessa olii fii gad laban dhaabu ture. Warra maqaa daldalaa-tiin ooyrota nama keenyaa keeysa deemanii jimaa cabsan, qabeenya saamanii fii hawaasatti roorrisan, malaan Waaqatti galchuu jalqaban. Haala kanaan, yaroo gabaabaa keessatti, ummata baadiyyaa naannoo sanii, roorroo Soomaalotaa irrraa hara baafachiisan. Kana godhaa, haala waraana Soomaalee irraa itti buqqa’an irratti hojjachutti seenan. Baazuuqaa, qawwee, boombii, rasaasaa fii waan adda addaa, xiqqo xiqqoon jalaa mayfachuu hujii godhatan. Akkasiin, qophii gayaa booda, caasaa ajaja Sargoo jalaa buqqa’anii, gara Maayaa Guddoo tarkaanfatan. Achiin Maayaa Qallotti boraafatan.
Oduun qabsaawonni ajaja Sargoo jalaa if bilisoomsuu daftee biyya keessa facaate. Oromoonni waraana Sargoo keessa jiran, akkuma oduu wal-faana dhagayaniin, tuutaa fii tokkeen irraa buqqa’aa karaa Karroo xiixan. Oduun warra waraanaa fii milishiyaa Dargii keessa jiraaniis hin hanqanne. Isaan keessaa-hiis, akkasumatti, warri mirga ifii tiif qabsaawuu murteeffatan fii kanneen dirqiin keessa nayxe, karayyuun Maayaa Qalloo-tti dhangala’an. Haalli kuni, warra waraana Sargoo fii kan Dargii gananii mooraa qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaatti dabalaman baayyisee, Maayaa Qalloo seenaa isii tan gaafa Raabaa Doorii yaadachiisuu jalqabe. Tana keeysa, Gabbisaan qabsaawota biroo waliin, waraana naannoo Maayaa Qallootti jaarame bakka bu’uun, Walgayii dirree qabsoo bilisummaa Oromoo tiif Idlee Duraa taate, tan irkata Bookee iddoo Saaqqata ja’amtutti Birraa 17 – 23, bara 1977 godhamte irraa qooda fudhate.
Gabbisaa fii jilli waliin deeman gaafa walgayii irraa as deebi’an, haalli naannwa sanii jijjiiramee isaan eege. Wanni jijjiirama fide, waraanni Soomaalee kan biyya keeysa hulluuqee ture, waraana Dargii kan tin’isa Raasiyaa, Kuubaa, Yamanii fii Libiyaa arkateen injifatamee fiixeensa aduun itti baate tahuu dha. Qabsaawonni haala ummame kanarraa bu’aa buufachuuf Oromoota waraana Soomaalee irraa buqqanii fii miya jarri if duubatti dhiisanii biraa baqatan barbaadachutti seenan. Gabbisaa fii Saartuu (Maymuunaa Abdallaa) akka hujii tanaaf bobbahaniin, naannoo Dhandhama ja’amtutti harka Dargii seenuu mudatan.
Yaroon, yaroo gammachuun injifannoo waraana Soomaalee Dargii macheeysite turte. San malees, yaroo gammachuu fii injifannoo isaanii walitti dhaabuuf, fuula isaanii gama qabsaawota lafa funyaan isaanii jalaa, Maayaa Qalloo, qarmaammee godhatan irratti duula karoorfachaa itti turani. Haala kana keeysatti qabsaawonni harka seenuun, Koloneel Zallaqaa Bayyanaa, Bakka Bu’aa Dargii, kan yaroo xiqqoo dura, Sargoo akka irraa haleelaniif qabsaawota gunachaa tureef milkii addaa taate. Zallaqaan, akka xiqqo tureen, hawaasa Oromoo, sab-boonotaa fii qabsoota hamilee cabsuuf, bara 1978 toora ji’a Adooleeysaa keeysa, Gabbisaa jaala isaa Saartuu waliin wareege.
Gabbisaan, qabsaawaa lolee lolchiisuun Dirree Qabsoo keessatti jeeynummaan faarfame. Nama lubbuu isaa qabsoo bilisummaa ganamaa tiif kenne. Wareegamni waan manaa bahee fi. Diiyni isaa bilaashitti hin buune. Sabni inni lubbuu isaa kenneef, arra, galii inni wareegameef fiixa baasuuf, yoomiyyuu daran, Bahaa fii Dhihaan – Kaabaa fii Kibbaan; dhiiraa-dhalaan – xiqqaa-guddaan; dhaadannoo isaa, “Oromiyaan ni bilisoomtii!” dhawwaaqaa, sanii fiis wareegama barbaachisu baasaa jiru.
Oromiyaan ni bilisoomti!


text:
Fulbaana 18/2015/TOI/- Ayyaana Irreechaa Sanbataafi Dilbata dhufu kabajamu sababeeffachuun baazaariifi egzibiishiniin Irreechaa Kantiibaa Adaanech Abeebeetiin har’a Banameera.
Kantiibaa Adaanech wayita kanatti akka jedhanitti magaalaan Finfinnee mallattoo hedduminaafi obbolummaa ta’uushee dubbataniiru.
Jiraattonni magaalaa Finfinnee ayyaanota amantaafi aadaa waliin kabajuudhaan tokkummaasaanii caalaatti cimsachaa akka jiran eeraniiru.
Irreechi nagaa, obbolummaafi galateeffannaa waan ta’eef karaa tokkummaafi obbolummaa cimsuun kabajuun akka barbaachisu himaniiru.
Kantiibaa itti aanaa magaalaa Finfinnee Jaanxiraar Abbaayi gamasaaniitiin, duudhaaleefi aadaan hedduu Itiyoophiyaan qabdu ibsituu waliin jireenya keenyaa akka ta’e dubbataniiru.
Qabeenyi kanneen eeguudhaan dhaloota dhufuuf dabarsuun itti gaafatama nurratti gatame akka ta’es eeraniiru.
Uffanaan aadaa addaddaa Baazaariifi Egzibiishinii kanarratti kan dhihaatan yoo ta’u, magaalaa Finfinnee aanaa hundarratti banamuusaas ibsaniiru.


text:
LibreOffice 7.3 Help
Abbimaan jecha galmee kitaabessaa keessatti adda ba'eef odeeffanoo fi faankishinummaa dabalataa kenna. Amalootii jiroon, dheertoo abbimaa addaatiif, adda ta'uu dandaa'a.
Abbimaan akka dheertootti kitaabessaa LibreOffice dhaaf kennama.
Abbimaa ijaaruuf, kan armaan gadii tokko hojjadhu:
Faayilii*.oxt dheertoo hard drive keetitti kuusi, achumaan faayilii*.oxt faayil manager keessatti allama-cuqaasi. Karaa biraan, LibreOffice keessattiManager dheertoo banuuf filadhu, Ida'uu fi iyya'aa gara faayiliiti cuqaasi.
Abbimaa faayilii *.oxt fuula saphaphuu fi hojiirra oolcha durtii waliin wal qabsiisi. Kuni iyya'aa saphaaphuu haalaan qindeeffame barbaada.
Any text in a Writer document can be marked with a Smart Tag, by default a magenta colored underline. You can change the color in .
When you point to a Smart Tag, a tip help informs you to CommandCtrl-click to open the Smart Tags menu. If you don't use a mouse, position the cursor inside the marked text and open the context menu by Shift+F10.
Baafata abbimaa keessatti, gocha argamu kan abbimaa ibsame ilaaluu dandeessa. Baafata keessaa filannoo filadhu. banuuf abbima fuulaa kan Meeshaalee - Ofiinsirreessuu.Filannoowwan abbimaa
Ijaarsa yoo xiqqaate dheertoo abbimaa tokko ta'e yoo qabaatte, Fuula Abbimaa argita. Abbimaa dandeessisuuf ykn dhaamsuuf fi iyyatoo ijaaruu qaaqee kana fayyadami.
Barruun akka abbimaatti beekamu batalumatti to'ataa qubeeffamaatiin hin mirkanaa'u.


text:
Hariiroo Jorgoo Irraa
Hooteelota biyya kana keessatti qaalominaan beekan keessaa Shaaraatenitti aanee Ilillii International fi Intercontinental Hootel kan jedhamanidha. Hooteloonni kunneen bakkee bashannanaa aangawoota wayyaanee yeroo ta’an nyaataafi dhugaatiin akkasumas gatiin siree isaanii gurraaan dhageetiif illee kan tolan miti.Garmalee ol’aanoodha. Biyya namoonni kuma dhibba shanii ol daandiirra ciisu keessatti, biyya jaarsaafi jaartiin waan dhandhamee bulu dhabee kadhaatti bobba’ee jiru keessatti, biyya uummannishee godinootaafii naannoolee garagaraa keessatti beelaan akka baalaa harca’aa jiru keessatti bakkeewwan akkasitti bashannanuun yakka bira darabee cubbuu guddaadhaleeti!
Yeroo har’aa Oromiyaa keessaa Harargeefi Boorana, Dhiha Baaleefi Arsii keessatti, uummanni hedduun beelaan lubbuun isaanii darbaa jira. Akkasumallee loon hongeen galaafataa jiraachuun kan dirmatuufii dhabamee balaa uumamaa gurguddaa kan akka rooba dhabaatiin rukutamaa jira.
Miidiyaaleen mootummaa wayyaaneefi kan dhuunfaa kan habashootaa lafarraa dhumuu Oromoo waan gammadaniif sagalee saba kanaa gabaasaa illee hinjiran. Miidiyaaleen wayyaanee silaayis quufa Oromoo, badhaadhummaa Oromoo qabsookootiin argame jechuun kijiba afarsu waan saaxiluuf oduun beelaa akka dhagahamu hin haayyamu.
Affaar keessattis kanuma Oromiyaa fakkaatutu gaggeeffamaa jira. Looniifi namoonni beelaan guyyaarraa guyyaatti harca’aa jira. Seenaa biyyattiin ittiin beekamtu beelli walloo irra gahaa ture, kunoo ammas uummmataafii beeyladaa Oromiyaafi Affaar keessatti hammaatee argama. Hongeen dhabama roobaan dhalate ilma namaafi loon lafarraa haxaayaa jira.Waraabessi bineensa gaaraa yeroo haadhakeefi abbaakee qorxomsee nyaatu yoo agarte


text:
Prezidaantiin Itiyoophiyaa Saahilewerk Zewudee har’a Keeniyaa Keeniyaa daawwatanii jiran. Ennaa daawwannaa isaaniis prezidaantii Keeniyaa Uhuuruu Keeniyaataa waliin hariiroo biyyoota lamaanii ilaalchisee mari’ataniiru.
Prezidaantittiin Itiyoophiyaa kun har’a waaree irratti ture buufata xayyaaraa Joomoo Keeniyaataa kan ga’an. Ennaa gamas ga’anitti ministriin dhimmi alaa Keeniyaa Moonikaa Juumaa akkasumas Keeniyaatti ambaasaadderri Itiyoophiyaa Melles Alem angawoota mootummaa kanneen biroo waliin simannaa godhaniifii jiru.


text:
Walaloon 'sanyumma' Ostiriyaatti dheekkamsa kaase
Walaloon waa'ee godaantotaa Ostiriyaatti mata duree The City Rat (Hantuuta Magaalaa) jedhuun barreefame ilmoo namaafi hantuuta dorgomsuusaan ceephaa'ame.
Kantiibaa itti aanaa Braunau am Inn fi michuu paartii biyya bulchaa jiruu Freedom Party (FPO) Kiriistiyaan Ischiilcheertu walaloo kana barreesse, godaantotaan ''madaqaa yookiin amma kana gadhiisaa'' jedhan.
Chaansileeriin Ostiriyaa Seebaastiyaan Kuurz paartiin michuu walaloo 'safuu cabsurraa' akka of fageessu gaafatan.
Walalichi gaazexaa paartiichaa Braunau am Inn, bakka dhalootaa hogganaa Naazii Jarmanii Adoolf Hiitlaritti maxxanfame.
Kuurz walalichi ''jibbisiisaa, kabaja namaa kan xiqqeessuufi sanyummaa akka malee kan agarsiisuu dha'' Ostiriyaan waan akkasiif iddoo hin qbadu jedhaniiru.
''Hantuuti biroo akkuma nuti asitti jiraannu jiraachuu qabu, jedha walalichi, ''akkaataa jiruufi jireenya akka keenyaa qooddadhaa yookiin dafaa bahaa'' yoo aadaa biraa maktan, akka keenya balleessitanitti lakkaa'ama jedha.
Kantiibaa itti aanaaan Braunau am Inn Ischiilchar eenyuniyyuu ''arrabsuu yookiin miidhuu'' barbaadee hin turre jedhan.
Dhimma seenaadhaan hantuutaafi ilmoo namaa wal-dorgomsiisuu dagachuu isaaniif dhiifama gaaftan. Walalichi jijjiirama ''anaafi warrai biroo'' hantuuta akka bir-qabaatti fayyadamuun ceephaanuu dha. jedhan.
Hogganaan paartii Social Democratic Party (SPÖ) Paamelaa Reendii-Waagnar, wal-bira qabaan namaafi hantuutaa akkasii yeroo olola Naazii baramaa ture jedhan.


text:
LibreOffice 7.3 Help
Garagalcha wantoota filatamman tokko ykn tokko olii hojadhuu.
Bayi`ina garagalchaa garagalchuu barbaadu galchii.
Gattiwwan yabbinaa fi hojjaa wanta filatamee saanduqa qoota sixxee X fi sixxee Y kessattii galchaa akkasumas halluu guutii wantichaas saanduqa jalqabaa kessatti galcha. Kofnii marsaa wantaa filatamee hn galuu.
Iddoo fi marsaa wanta baayi`ifamee wantoota filatammee waliin madaaluun qindessa.
Enter the horizontal distance between the centers of the selected object and the duplicate object. Positive values shift the duplicate object to the right and negative values shift the duplicate object to the left.
Wirtuu wanta filatamee fi wnta bayi`ffame gidduu qabenya sardalaa galchi. Gatiiwwan pozativii wanta baayiffammee gara olittii xiyyefammu jijjiiran gatiileen negaativii immoo gara gadittii jijjiruu.
Kofa wanta bayi`iffammee ittii naannesuu dandessuu (digrii 0 hanga 359)galchii. Gatileen pozativii wanta baayifamee bita gara mirgattii yemuu marsan gatileen negativii ammoo mirga gara bitaati naanessu.
Hamamtaa wanta baay`iffamee ifteessa.
Hangamtaa yabbina wanta baayi`ifammee ittii dabaluu ykn hir`isuu barbaaddu galchi.
Hangamtaa hojjaa wantaa baay`ifammee ittin dabaluu ykn hir`isuu barbaadu sana galchii.
Wantoota filatamaniif akksumas wantoota baay`iffamaniif haallu iftessa. Yoo garagalcha tokko olii garagalchittee, haaluwwan kunneen garagartoo qaphxii haalu jalqabaa fi maayyii qindessuu.
Wantoota filatamanii haaluu filadhu.
Wantoota baayifameef haalu fili. Yoo garagalcha tokko olii kastee jirattee, haalluun kunii gragalcha maayyitiif fayyada.