c: text/html

text:
Tokkummaa Mootummootaatti Ambaasaddarummaa Yunaayitid Isteetisiif Prezidaant Baayideniin ka filataman, Liindaa Toomaas-Griinfiild, haalli Itiyoophiyaa keessaa kan isaan yaaddessu tahuu dubbatan.
Mana-maree Murtii Seeraa Yunaayitid Isteetisitti, Koreen Hariiroo Alaa kaadhimama isaanii raggaasisuuf qorannaa geggeesse irratti dhihaatanii ennaa dhugaa-bahan, kan Koomishinni Mirga Namoomaa Tokkummaa Mootummootaa, waraansa Tigiraay keessatti geggeessame irraa kan ka’e hiraarsa uummataa geggeessamaa jira – jedheen wal-qabsiisuun gaaffii dhihaateef deebii kennaniin kana dubbatan,Toomaas Griinfiild.
“Waggoota sadii dura biyya kana jajaa turre. Hooggantuu biyyattii haaraa jajaa turre. Uummata biyyattii gara badhaadhinaatti geessuuf carraalee jiran ilaallee jajaa turre.
Amma garuu uummatuma isaanii irratti waraansa keessa seenanii jiru, ” ka jedhan – Tokkummaa Mootummootaatti, kaadhimamtuun Ambaasaaddaraa Yunaayitid Isteetis haaraa kun, Tokkummaan Mootummootaa dhimma kana ofitti fudhatee akkaataa itti deebii kennu ilaaluun barbaachisaa akka tahe dubbatan.
Haalli jireenya namoomaa Tigiraay keessaa yaaddessaa tahuu ka dubbatan, Liindaa Toomaas-Giriinfiild, “Maal akka Tigiraay keessatti ta’aa jiru ilaaluuf akka hojjetoota gargaarsaa fi jaarmayaaleedhaaf ulaan saaqamee haalli miijessamu taasisuu qabna. Itti fufuee immoo, prezidaantii fi muummicha-ministaraa Itiyoophiyaa waliin waan achitti tahaa jiru ilaalchisee marii dhugaa irratti hundaa’ee fi banaa tahe geggeesuu qabna, jedheen yaada,” jedhan.
Itti-fuudhaanis, “wanna gochaa jiran kana akka dhaaban, waraansa akka dhaaban fi haala achitti deemaa jiru gara xumuraatti akka fidan, itti cichinee tarkaanfiilee barbaachisan hunda fudhachuu qabna, jedhan, Tokkummaa Mootummootaatti, Ambaasaaddarri Yunaayitid Isteetis haaraan kun.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ADDA BILISUMMAA OROMOO/
WARAANA BILISUMMAA OROMOO
Oromoon Saba tokkicha kan biyya takkittii fi hiree tokkicha waliin qabu dha!
videoplayback
ABO/WBO jaarmayaa siyaasaa kan bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa dhugoomsuuf sagantaa siyaasaa kora sabaa 4ffaa irratti maxxanfatee ittiin masakamaa jiru dha. ABO/WBOn toftaaleee fi tarsiimowwan sagantaa siyaasaa ABO ittin fiixa baasu kan Siyaasaa, Waraanaa, Diplomacy, Aadaa, Dinagdee, Fincila uummataa hunda itti dhimma baha. Waraanni bilisummaa Oromoos irree fi gaachana saba kanaa ta'uu dhugeeffata.


text:
Finfinnee, Fulbaana 9/2022- Ministeerri Haajaa Alaa Itoophiyaa “ibsa Komishiniin Ogeessota Mirga Namoomaa Idil-addunyaa Itoophiyaarratti kenne nu mufachiise” jechuun “Itoophiyaa irratti Mana Maree Nageenyaa mootummoota gamtoomanii tarkaanfii akka fudhatu waamicha dhiyeessuun aangoo isaanii miti” jechuun kuffiseera.
Itoophiyaan Komishinichi “dhiibbaa siyaasaaf mirga namoomaa meeshaa waraanaa godheera” jechuun himattee. Dabaluunis “akeeka isaa isa dhugaa saaxilee, carraa walta’insaa Mootummaa waliin qabu hunda cufee.” jette.
Ibsi Ministeerichaa miseensonni Komishinii Ogeessota Mirga Namoomaa Idil-addunyaa Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii muudaman, Manni Maree Nageenyaa Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii haala Itiyoophiyaa fi Gaanfa Afrikaa “haala hamaa jiru ilaalcha keessa galchuun” ajandaa isaa keessa akka turu gaafataniif deebii kennuuf ture.
“Komishinichi waldhabdee ABUT araara namoomaa cabsuun uumef hubannoo sirrii hin qabu. Komishinichi dhimmoota nagaa fi nageenyaaf balaa ta’an irratti aangoo ofii isaatiif kennuu hin danda’u,” jechuun Ministeerri kun waamicha Komishinichaa “Itiyoophiyaa irratti Manni Maree Nageenyaa mootummoota gamtoomanii tarkaanfii akka fudhatu waamicha dhiyeessuun aangoo isaanii miti” jechuun kuffiseera.
Ministeerri Haajaa Alaa Itoophiyaa komishiinichi “amala of eeggannoo hin qabne” agarsiise jechuun himate “murtoon Komishinicha hundeessu, fi hojiiwwan Komishinichaa siyaasaan kan kakaafaman ta’uu Mootummaan dubbate ni mirkaneessa” jedhe.
Ministeerichi “ibsa Komishinichi kenne osoo morminuu, Ministeerichi Mirgoota Namoomaa kabajuu fi kabajamuu isaa itti fufsiisuu akkasumas namoota sarban seeratti dhiyeessuuf waadaa Mootummaan Itoophiyaa gale irra deebi’ee ibsuu barbaada” jechuun xumure. AS


text:
Gama Dimokraatootaa irraa miseensa Koongresaa Yunaaytid Isteetes kan ta’an Donaald Peeyin uumrii isaanii 74tti Bitooteessa 6, bara 2012 du’an. Peeyin miseensa mana maree bakka bu’ootaa yeroo turan akka Ambaasaaddara Afrikaatti ilaalamu turan.
Dhukkuba Eedsii, Busaa fi dhibee sombaa biyyootii Afrikaa uffee sahaaraa gadii keessaa ittisuuf akkasumas wal’anuuf kan oolu Doolaarri Miliyoona 100 akka raggaasifamuuf heddu gargaaran.
Donaald Peeyn mana maree bakka bu’ootaa keessatti kan filataman bara 1988 keessa yoo ta’u gurraacha jalqabaa kan kutaa New Jersy irraa miseensa kongresaa Ameerikaa ta’an turan.
Barnootaa dabalatee dhimmootii adda addaa biyya keessaa fi addunyaa irra Demokraasii fi kabajamuun mirga dhala namaa akka jiraatu hojjatan.
Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


text:
Teeraanitti kan argamu Embasiin Ameerikaa waggaa 41ffaa inni itti weerarametti ministriin dhimmi alaa Maayik Pompeeyoo mootummaan Iraan ajendaa isaa hamtuu babal’ifachuuf namoota iggituu itti fufee jira jedhan.
Iraan dogoggoraan kan hiite lammiiwwan Ameerikaa Moraad Tahabaaz, Simaak fi Baquyeer Namazii akka gad dhiistu akkasumas waggoota 13 dura ukkaamsamanii kan butaman bakka bu’aa FBI Robert Levinsoniifis itti gaafatamummaa akka fudhattu waamicha dabarsaniiru.
Pompeyoon akka ibsanitti garuu bulchiinsa gara jabeessa Iraaniin kan dararaman namoota nagaa qofaa utuu hin taane, mootummaa kanaan yeroo dheeraaf kan dararaman uummata Iraan, kanaaf jireenya wayyaawaa argachuu qabu jedha.
Haala mirga namaa Iraan keessaa ilaalchisuun gabaasaa addaa tokkummaa mootummootaa Javaad Reehmaan gabaasa isaan dhiyeenya baasan gamaaggama Poompeyoo ni deggera.
Gumii walii gala tokkummaa mootummootaa koree sadaffaaf gabaasa dhiyeessaniin Mr. Reehmaan, haalli qabiyyyee mirga namaa Iran keessaa tooftaa dhaan mirga namaa dhiituu fi tooftaa dhaan himatamuu dhabuun mirga namaa dhiibuu jedhamuun adda ba’a jedhan.
Waggaa dharbe namoonni dhibban laka’aman kan itti ajjeefaman mormii farra mootummaatiin bulchiinsi Iraan deebii gara jabinaa inni kenne tuquu dhaan Mr. Rahimaan akka jedhanitti Iraan Sadaasa bara 2019 fi Amajjii bara 2020 hiriira mormii geggeessame irratti tarkaanfii humnaa fudhatame qaama walabaa fi ifa ta’een qorannaa geggeessee kanneen dhiittaa mirga namaa raawwatan fuula murtiitti dhiyeessuu qaba jedhniiru.
Gochaawwan bulchiinsichaa garuu ifaa fi walaba ta’uun qaruma kan nama yaaddessan akka hin taane mul’isa.
“Hiriirtota mormii irratti dararaa fi adaba gara jabinaa raawwatamuu, dararaa miidhamtoota murtiin haqaa akka mirkanaa’u gaafatan irratti raawwatamuu fi kanneen badii dalagan itti gaafatamuu dhabuu dha jedhan.”
Gabaasaa addaa kan ta’an Rehmaan itti dabaluu dhaan mormitoonni dirqisiisamanii ragaa akka of irratti ba’anii booda kan murtiin du’aa itti muramee fi abukaatolee, gaazexeessotaa fi leellistoota mirga namaa dabalatee haala mana hidhaa suukaneessaa isaan keessatti hidhamanii jiranii tuqaniiru.
Akkuma pompeyoon hoogganoota Iraanitti himan, badhaadhinni dhugaa Iraaniif dhufuu kan danda’u, yoo uummata keessan shororkeessuu fi hidhuu dhaabdan qofa. Uumata keessan kabajaa dhalli namaa argachuu qabu kennaafii jedhan jechuu dhaan gulaalaan har’aa yaada isaa xumura.


text:
#Baakko
“Annaa bako-tibe irraa muccan kun Abdii addamu jedhamaa jiratta magalaa tibe ganda 0.1 tti yeroo darbee hiririi nagaa ganda tibe keessaati ademsifame turee garuu qindeessan hirara kana siidha jechuun dabalatani immoo qabenyii manca’ee tokko osso hin jirtin qabenya manca’eetti itti gafataman siif sii qofadhaa jechuun wajira Polisi A/bako tibe irratti gidirsun mucaa hadhaa malee abban irraa hin jire ta’u issa osso bekani nama tokko wa’ee mucaa kanfii kan dubatus ta’ee kan falmufii tokko wan hin jiree ragaa sobaa irratti qindessuun mucaa sabonuma issa malee homaa hin beknee shirraa ragaa soban irratti qindeessun firdii itti kename Kachalee Ambo keessaati dararama fi dhiphina jirraa
WARREN RAGAA SOBAN IRRATTI BA’AAn
1 bahaayiluu baqqalaa
2 Takkaalliny barbaadaa darektera m/b /tibe
3 Alamayyoo rakasaa barsisa m/ b/bako
4 shallamaa qixxataa
5 miziganuu waarquu
fi kanan maqaa issani hin dhofnee jiruu garee fi goxxii gandaa keessaafi fakkatoni jiruu issanisii uff beekuu nutis qeerroon biyyaa keessaa issin beknaa shirraa mucca hin beknee kan irratti xaxani Kachalee keessaati hirarsaa jirtani yoom ;essaattu kan hin dagatamnee gattii harkaa keessaan akka argattan hin dagatinaa ammassi ittuma fufa basasuma keessaan ijolee hadhaa hiyyeessa rakisaa garaa keessaan har’aaf jedhatti .
Yadaa dabballattaffi warqaa mana murtii kan illaalla.”
Qeerro Abdii Addamu jedhamu hiriira qindeessitee qeerroo nutti kakaaste jechuun mana hidhaa keessatti dararutti jiran .ragaa sobaa itti raaggaasisun mana murti kijibaa wayyaanetti itti murteessan
#Baakko


text:
Tafsiira Suuratu Yuusuf-Kutaa 13
Gara Tawhiidaatti waamuu fi shirkii achi gatuu
Kutaa darbe keessatti Nabii Yuusuf (aleyh salaam) dargaggoota lamaan isa waliin mana hidhaa seenaniif abjuu isaanii hiikun duratti, gara tawhiidaatti isaan affeerun jalqabe. Tawhiinni karaa tokkicha namni ittiin milkaa’u danda’uudha. Mee affeeraa gara tawhiida Nabii Yuusuf dargaggootaaf taasise ilaalu itti haa fufnu:
“Yaa hiriyyoota mana hidhaa lamaan kiyya! Gooftota adda addaati moo Rabbii Tokkicha hunda Injifataa ta’etu caalaa?” Suuratu Yuusuf 12:39
Gaafin kuni yeroo sanitti ummanni Misir gooftota garagaraa baay’eetti akka amananii fi waaqefatan (gabbaran) agarsiisa. Yuusufis hiriyyoota isaa lamaan kanniin haqa irraa jallachuu irraa akeekachisuun jalqabe. Jallinni kunis gooftonni baay’een akka jiranitti amanuudha.
Gaafin garaagarummaa gooftota baay’ee fi Gooftaa tokkicha jidduu jiru ilaalchisee gaafachuun; balbala wal falmii utubaan isaa: yunivarsi kana ilaalu ta’e bana. Yunivarsiin kuni sirna guutuu tokkoof bula moo sirnoota garagaraatiif bulaa?
Qorannoo fi sirritti itti xinxalluudhaan yunivarsiin kuni sirna tokkoof akka bulu yoo ifa ta’e, Khaaliqni yunivarsi kana uume Khaaliqa tokkicha ta’uu qaba; Gooftaan amaloota Gooftummaatiin yunivarsii too’atu Gooftaa tokkicha ta’uu qaba.
Osoo gooftonni garagaraa baay’een jiraatanii, silaa taatewwan amma ammaa argaman jijjiruu fi hojjachuu keessatti fedhiin isaanii wal falleessaa ture. Wal faalleessuun kuni gara wal mormii, wal-morkachuu fi walitti bu’uutti geessa. Kunis sirni yunivarsii akka jeeqamuu fi badu taasisa.
Jeequmsi fi badiin kuni waan hin argamneef, yunivarsiin garmalee bal’aa ta’e kuni waggoota miliyoonatti lakkaawamuuf sirna wal-qabataa fi tartiiba qabuun itti fufaa waan jiruuf, Gooftaan yunivarsi kana too’atu tokkicha ta’uu qaba.
Ragaa sammuu kana booda, namoota hubannoo qabaniin akkana jedhama: Kanniin lamaan keessaa kamtu isiniif gaariidhaa: Gooftaa guddaa tokkicha yunivarsii hunda too’atuuf gabricha ta’uu wayya moo gooftota adda addaa wal lolanii fi isin bulchuu keessatti wal mormaniif gabricha ta’uu wayyaa? Jecha biraatiin, Gooftaa Tokkicha wanta hundaa injifatuu fi wanta fedhe hojjachuu irratti dandeetti guutuu qabu gabbaruu wayya moo gooftota garagaraa dandeetti hin qabnee fi isin dhiisaati ofiyyu fayyaduu hin dandeenye gabbaruu wayyaa?
Deebiin: Shakkii hin qabu, Gooftaan tokkichi gaarii fi irra caaladha.
Gooftaan kuni Rabbii tokkicha Al-Qahhaar ta’eedha. Homtu hin jiru aangoo Isaa jalatti kan kufu yoo ta’e malee, wanta fedhe irratti hojjata.
Al-Qahhaar- jechuun Injifataa injifannoo Isaa eenyullee daangeessu hin dandeenyedha.
Akka warra seenaa jedhanitti, ummanni Misir gara gooftota soddomaa qabuu turan. Isaan keessaa inni guddaan “Aamuun Ru’a” kan jedhamuudha. Akkuma mushrikoota biroo, isaaniis siidaa dhaabuun gooftota kanniin gabbaraa (waaqefataa) turan. Kanaafu, Yuusuf gooftota kanniin akka dhiisaniif hiriyyoota isaa lamaaniif akkana jechuun waamicha dhiyeesseef[1]:
Isaa gadiitti maqaalee isinii fi abbootiin keessan moggaastan malee homaa hin gabbartan. Rabbiin isaan ilaalchisee ragaa homaatu hin buusne. Murtiin Rabbiif malee eenyufillee hin ta’u, Isa malee homaayyu akka hin gabbarre ajaje. Kuni amanti sirriidha, garuu irra hedduun namootaa hin beekan.” Suuratu Yuusuf 12:40
“Isaa gadiitti maqaalee isinii fi abbootiin keessan moggaastan malee homaa hin gabbartan.” Kana jechuun wantoonni isin Rabbii gaditti gabbartan maqaalee malee homaayyu miti. Isinii fi abbootiin keessan “Gabbaramaa (Ilaaha) ykn gooftaa” jechuun maqaa itti baasun gabbartanii malee isaan dhugaadhaan gabbaramaa ykn gooftaa miti.
Namoonni kunniin maqaa malee homaayyu hin gabbarre. Kuni akka nama quunce shunkurtiitiin “Kuni fooni” jedhe moggaasun ergasii nyaateti. Akkana isaan jedhama: Ati maqaa isaa malee foon hin nyaanne. Ammas, akka nama suqqaa daabbodha jedhe nyaateti. Akkana isaan jedhama: ati maqaa daabboo malee homaa hin nyaanne.[2]
Namni yeroo garii walaallummaa irraa kan ka’e, muuzi dhadhaan walitti laaqame “Kuni damma” jechuun nyaata. Garuu suni dhugaadhaan damma miti. Kanaafu, inni maqaa malee damma dhugaa hin nyaanne. Akkuma kana, namoonni Rabbii gadiitti wanta biraa gabbaran, wanta gabbaran “Ilaaha ykn gooftadha” jedhanii moggaasuun gabbaru. Garuu wanti kuni dhugaadhaan ilaaha ykn gooftaa miti. Kanaafu, isaan maqaa malee ilaaha ykn gooftaa dhugaa hin gabbarre.
“Rabbiin isaan ilaalchisee ragaa homaatu hin buusne.” Kana jechuun wantoonni isin gabbartan kunniin sirrii ykn hayyamamaa ta’uu ilaalchisee Rabbiin ragaa kitaabaas ta’ee ragaa sammuus hin buusne. Ragaan kitaabaa wanta Rabbiin Ergamtoota irratti buusedha. Kitaaba Rabbii olta’aa irraa dhufe keessatti keeyyanni takkattin, “Rabbiin waliin waan biraa gabbaraa (waaqeffadhaa) ykn Isaan ala wanta biraa gabbaruun ni hayyamama” jettu gonkumaa hin jirtu. Ergamtoonni fi nabiyyoonnis kanatti hin ajajne.
Ragaan sammuu immoo wantoota Rabbiin uumee sammuudhaan itti xinxalluu danda’aniidha. Mee sammuun itti yaadi: Rabbii olta’aan alatti wantoonni namoonni waaqeffatan dachii irraa wanta uuman qabuu? Gaarreen, galaana, mukkeen, lubbu-qabeenyi uumanii jiruu? Samii uumuu keessatti Rabbii olta’aa waliin hirmaatanii jiruu? Uumamtootas hin uumne, uumuu keessattis Rabbii olta’aa waliin hin hirmaanne. Kanaafu, isaan Khaaliqa (Uumaa) waan hin taanef, gabbaramaa ta’uu hin danda’an. Dubbiin erga akkana ta’ee, ragaan sammuu “Rabbii olta’aa gadiitti wanta biraa gabbaruun sirriidha” jedhu hin jiru jechuudha. (Bal’innaan kitaaba “Miidhaa, Fokkinnaa fi Soba Shirkii-fuula 126-132 ilaalun ni danda’ama.)
“Murtiin Rabbiif malee eenyufillee hin ta’u” Kuni gabbaramtoota sobaa isaanii ilaalchise wanta mushrikoonni “gabbaramtoonni keenya murtii fi too’annaa qabu” jechuun amanan haaqa. Mushriikoonni ‘wantoonni nuti gabbarru kunniin nu fayyadu, murtii nuuf kennu fi kkf’ jedhanii amanuun isaan gabbaru. Aayan tuni amanti isaanii kana haaqxi. Lakki, murtii fi too’annaa guutuu kan qabu wantoota isin gabbartan osoo hin ta’in Rabbii olta’aadha. Isin fayyadu, too’achuu fi murtii dabarsuu kan danda’u Rabbii tokkicha. Kanaafu, “Isa malee homaayyu akka hin gabbarre ajaje.”
“Kuni amanti sirriidha” kana jechuun Rabbiin tokkichoomsu fi hojii Isaaf qulqulleessun amantii qajeelaa jallinni keessa hin jirreedha. Garuu namoonni baay’een dhugaa kana hin beekan.
Namoonni baay’een dhugaa amanti Rabbii qajeelaa beekuu hin barbaadan. Sababni isaas, kana beekuun nafsee isaanii irratti dhiibbaa fiduun haqa akka ta’etti hubatu. Ergasii kuni akka hookko fedhii isaanii duuka bu’uu irraa duubatti isaan harkisu ta’a. (Haqni kuni fedhii badaa hordofuu irraa waan isaan dhoowwuuf haqa kana beeku hin barbaadan.) Yookiin immoo faayda addunyaa waliin ko’oomuun amanti kana barachuuf xiyyeefannoo itti hin kennan. Kanaafi, namoonni badii hojjatanii fi jaalala addunyaatin qabaman beekumsa amanti barachuu irraa garagalu.
Yuusuf ergasii gara dargaggoota lamaanii garagaluun abjuu isaanii hiikef:
“Yaa hiriyyoota kiyya kan mana hidhaa! Tokkoon keessan bulchaa isaa daadhii obaasa, kan lammataa immoo fannifamee allaattin mataa isaa irraa nyaatti. Dhimmi isin hiika isaa gaafattan murteeffame.” Suuratu Yuusuf 12:41
Yuusuf da’awaa isaa erga xumuree booda hiika abjuu dargaggoota lamaanii hiikufi jalqabe. Dargaggoota lamaan kanniin keessaa dargaggeessi abjuu keessatti, “Ani [abjuudhaan] waynii kan cuunfu ta’ee of argee.” jedhe, mana hidhaati gadi dhiifame bakka hojii isaatti deebi’a. Kunis bulchaa ykn mootii isaa daadhii obaasa. Dargaggeessi lammataa, “Ani [abjuudhaan] mataa kiyya gubbaatti daabboo baadhadhee of arge, [daabboo kana] irraa allaattin ni nyaatti.” jedhe immoo fannifamee allaattin mataa isaa irraa foonii fi gogaa nyaatti. Akka kanatti Yuusuf abjuu isaanii erga hiike booda, “Dhimmi isin hiika isaa gaafattan murteeffame” jedheen. Kana jechuun dhimmi isin gaafattan murteefame xumurame jira, shakkii tokko malee ni argama.
“Isaan lamaan keessaa ni baraarama jedhe kan yaadeen ni jedhe: ‘Bulchaa kee biratti na dubbadhu.’ Sheyxaanni bulchaa isaatti dubbachuu isa dagachiise. Kanaafu, waggoota muraasaaf mana hidhaa keessa ture.” Suuratu Yuusuf 12:42
Kana jechuun Yuusuf hiriyyoota mana hidhaa lamaan keessaa nama nagaha baha jedhe yaadeen akkana jedhe: Waa’ee kiyya bulchaa kee (mootii) biratti dubbadhu, yakka tokko malee akka hidhame isatti himi” Sheyxaanni namticha kana haala Yuusuf mootitti himu akka dagatu taasise. Kana booda Yuusuf waggoota muraasaaf mana hidhaa keessa ture.
[1] Ma’aariju tafakkur wa daqaa’iq tadabbur-10/670-671
[2] Bidaa’u tafsiiri-68-69


text:
Ameerikaa: Walitti bu'insa Oromiyaa fi Somaalee jidduurratti qorannoon gaggeeffamuu qaba
Embaasiin Ameerikaa Finfinnee jiru, waa'ee dararama daangaa Oromiyaa fi Somaalee gidduu irratti ibsa cimaa qorannoon akka gaggeeffamu gaafatu baase.
'Walitti bu'insi uummataafi buqqaafamuun namoota hedduu daangaa naannolee Oromiyaa fi Somaalee, keessattuu oduun naannoo Harargee keessaa dhagahamaa jirru baay'ee nu jeeqeera'' jechuun eegala ibsichi.
Embaasichi qorannoon akka gaggeeffamus gaafata.
''Mootummaan Itiyoophiyaa dhimma kana haala ifa ta'een qorachuun, qaama balleesse seeratti akka dhiyeessu gaafanna. Haaluma walfakkaatuun, hawaasni naannoolee walitti bu'insi kun uumame jiraatan, dhimmichaaf fala akka barbaadaniif deeggarsaa fi jajjabinni isaan barbaachisa.''
Muummichi Ministeeraa Itiyoophiyaa Obboo Haayilemaariyaam Dassaalany gaafa Dilbataa, mootummaan isaanii eenyuyyuu haa ta'an, namoota balaa kanaaf sababa tahan karaa seera qabeessaan seeratti dhiheessina jechuun isaanii ni yaadatama.
Hanga ammaatti akka hubannetti, jeequmsa gaaf tokko uumame qofaan lubbuun namootaa 18 darbuusaa dubbi himaan Mootummaa Naannoo Oromiyaa ibsaniiru. Haatahu malee, gabaasonni garagaraa namoonni du'an lakkoofsi isaanii kanarra caaluu akka danda'uu ennaa eeran, namoonni kuma 55 ol tahan ammo qe'ee isaanirraa buqqaafamanii jiru.
Ibsi Embaasii Ameerikaa dabalataan, mareen siyaasaas akka taasifamu barbaada.
''Itiyoophiyaan biyya cimtuu, badhaateefi dimookraatawaa kan taatu, maree siyaasaa ifa ta'eefi hunda hammate gaggeessuu yoo dandeessedha jennee amanna. Kana malees, hojimaata mootummaa ifa ta'eefi jaarmiyaalee haqaafi demookraasii ishee cimsuus yoo dandeessedha.''
Ibsichi kan xumuru, 'Ta'iiwwan dhihootti ta'aa jiran kunniin, dhimmoota eeraman irratti jijjiiramni ariifachiisaa fi qabatamaa caalmaatti akka barbaachisu kan ibsanidha.''


text:
1 thought on “SBO: Caamsaa 2 bara 2018. Oduu, Qophii Haala Yeroo Irratti Fuulleffatee fi Sirna Kabajaa Guyyaa Gootota Oromoo: biyya Afrikaa Kibbaa magaalaa Johaanisbargitti Gaggeeffame Irratti Gabaasa Qindaa’e Akkasumas SBO Sagantaa Afaan Amaaraa.”
-
Injifannoo keenyarra gahuun daangaan oromiyaa kabajamee,alaabaan bilisummaa oromoo finfinnee irratti fannifamtee,diinagdee teenya ofumaa itti fayyadamnee, WBOn waraana ittisa biyyaa tahee,manni hojii mootummaa mana murtiis dabalatee afaan oromootiin ummata keenya tajaajilanii yoo tahe malee oromiyaan bilisoomte jechuun hin danda’amu.
Kanaaf haalli hanga ammaa tahaa jiru tokkolleen akka kun guutame hin agatsiisu.
Waan kana taheef qabsoon ABOn hogganamu dachaa dachaadhaan cimee itti fufuu qaba.kanaaf halkanii guyyaa hojjachuu qabna.


text:
Haala Republikii dimokraatawaa Koongoo kibba gama dhiyaa bakka walitti bu’iinsi uummata miliyoona 3.2 beela hamaaf saaxile ilaalchisuun angawaan sagantaa nyaataa kan tokkummaa mootummootaa tokko akeekkachiisan.
Waggaa darbe keessa jiraattotan naannoo Kasai keessaa uummata miliyoona 1.4 ta’antu hookkara lubbuu kuma sadii galaafatee guutummaa gandeenee mancaaseen qe’ee ofii irraa buqa’an jedhu hoogganaan WFP kan Koongoo keessaa Claude Jibidar.
Jibidaar akka jedhanitti rakkoon gamasii kan Siiriyaa fi Yemen keessaa waliin wal fakkaata. Kan uummati itti heddummaate biyyattiin Afriikaa waaltaa kun uummata qe’ee ofii irraa godaane simachuuf ba’aa guddaatu irra jira.
Naannoo Kasaayiif qiyyaafati akka godhamu kan gaafate WFP qofa miti. Gareen doktoroota daangaan hin uggurree dhiyeenya hanqinni nyaata madaalamaa hamaan ijoollee jiraachuu gabaasee naannolee tokko tokko keessatti dhibba irraa harki kudhan nyaata madaalamaa hin argatan jedhee jira.
Hookkarri gamasii kan jalqabame waggaa darbe erga hoogganaan gosootaa kan yeroo dheeraaf Prezidaant Joseph Kabilaa mormaa turan ajjeefamanii booda.


text:
Guyyaa Saboota, Sablammootaa fi Ummatoota Itoophiyaa 13ffaa Muddee 08 bara 2018 Finfinneetti gaggeeffame. Suuraa: Anadolu Agency/Viidiyoo irraa fudhatame Milkeessaa Miidhagaatiin @milkessam Ibsa Fulbaana 11, 2022 baaseen, Koomishiniin Gamtaan Afrikaa kutannoo Mootummaan Naannoo Tigraay waraana karaa nagaatiin hiikuu fi waliigaltee waraana dhaabuu karaa Gamtaa Afrikaatiin godhamuutti hirmaachuuf mul’ise
Geetaahun Laggasaatiin Finfinnee, Fulbaana 24/2022 - Humnootni nageenyaa hayyuu Oromoo beekamaa Gammachuu Magarsaa (PhD) guyyaa kaleessaa erga to’atee booda gadi lakkisuu, ilmi isaanii kan ta’an Soolan Gammachuu Addis Standarditti hime. Humnootni nageenyaa ganama sa’aatii 12:30 mana jireenyaasaaniitii fudhanii guyyaa guutuu erga to’annoo jala oolchanii booda galgalarra gadi
Yuunivarsiitiin Jimmaa Naatinaa’eel Fiixeetiin @NatieFit Finfinnee, Fulbaana 23/2022 - Yuunivarsiitiin Jimmaa, Yuunivarsiitichaatti sagantaa barnoota fagoo Muummee Sooshiyoolojiitiin kennamuun moojula gosa barnootaa ‘Sociology of Ethiopian Societies’ jedhamuuf barattootaaf qophaa’e irratti dhimma seenaa ummata Oromoo irratti ibsi “dogoggoraafi seer-maleessa” kennameen walqabatee hojjettoota lama hojiirra ittisuun murteewwan adda


text:
Jila ABO fi Gaazexeessitoota ONN Dafaa Gadhiisaa.
Hojiif gara baha Oromiyaatti kan bobba’an Gaazexeessaa Baarentuu Gadaa, ogeessa Kaameeraa Jaallataa Abdiisaa fi konkolaachisaan ONN Bilisummaa H/B, aanaa Habroo seensa magaalaa Galamsootti poolisii Oromiyaatiin ugguramanii jiru.
Gaazexeessaa Baarentuu Gadaa achirraa bilbilaan akka gabaasetti, waraqaa hayyama magaalaa seenaa jedhu bulchiinsa godinaa ykn magaalarraa fiduu qabdu jedhamaniitu kan qabaman. Waraqaa gaazexeessummaa qaban itti argisiifnaan hin ta’u jedhamani. Gochi Kuni deeggarsa seeraa kan hin qabneefi mirga Gaazexeessaan seeraan qabu kan cabse dha.
Kanaaf Poolisiin aanaa Habroofi magaalaa Galamsoo gaazexeessitoota, konkolaachisaafi konkolaataa ONN qabdanii jirtan hatattamaan hiikaa.
Gaafa 15/02/2020s Sh/B aanaa Boosat, magaalaa Warjiitti gaazexeessitoota ONN irratti poolisiin dhukaasa banuun ni yaadatama. Baakkoottis ogeessa Kaameeraa ONN poolisiitiin reebamee ture.


text:
Qeerroo DD Adoolessa 09,2014
Gabaasa Qeerroo magaalaa Dambi Dolloo irraa,Adoolessa 09 akka addeessutti, FDG Oromiyaa keessatti dhalate bifa ittiin dhabamsiisan marihachuuf jechaa fi madda isaa isaa adda baafachuudhaaf jecha aangawoonni mootummaan Wayyaanee barattoota koollejjii Dambi Dolloo walgayii yaamuudhaan qorannoo guyyaa 5nf gaggeessaa tureera. Kun torbaan darbe yeroo ta’u, ammas dabalataan magaalaa Dambi Dolloo irra hojjetootaa fi miseensota OPDO kanneen ta’an qorannoo sochii barattootaa adda baafachuudhaaf walgayii muddisiisaa yaamanii akka jiran gabaasi naannicha irraa nu gahe addeessa.
Kaayyoon walgahii kanaa gara fuula duratti sochiin barattootaa fi Qeerroo Oromiyaa keessatti qabatee jiru mootummaan akkaataa itti dura dhaabbatuu fi dandayus ukkaamsuu kan jedhuu fi uu, FDG kun ammas deebi’ee Oromiyaa keessaa godina kana irratti kan dhalatu yoo tahe isinuma hojjettoota mootummaa fi bulchitoota OPDOtu shakkama, toohatama jechuudhaan akkasuma yeroo ammaa barattootni gara qe’ee isaanitti galaatu jiru,kanaaf ammo hordoffii gochuu fi barattoota walgayi garagaraatiin qabuu qabdu jechuun hojjetoota isaa godina Qellem Dambi Doolloo irra jiranitti dhaamsa dhaammataa akka jiru Qeerroon gabaasee jira. Itti fufee humni waraana wayyaanee dabalataan naannicha buufatee kan jiru tahuu isaa gabaasni nu gahe addeessa.
Wallagga, Qellem Dambi Dolloo Keessatti Miseensotiin OPDO fi Hojjettooti Mootummaa Aangawoota EPRDFn Qormaataan Muddamaa Jiru
Aside
Qeerroo DD Adoolessa 09,2014


text:
Ibsaa Jireenyaa-Lakk.11
Bu’uura Fiqhii (Al-Qawaa’idul Fiqhiyyah)
“Yommuu wantoonni gaggaariin baay’atan, isaan keessaa kan irra caalu ni durfama. *Mustahabba (wanta jaallatamaa) irra Waajibaf (wanta dirqama) ta’eef dursi kennama. Dhimmoonni lamaan carraa ta’uu (fudhatama argachuu) yoo qabaatan, kan irra madaala kaasutu fudhatama argata. **Wantoonni babbadoon yommuu baay’atan, isaan keessaa tokko hojjachutti yoo dirqisifaman,badiin isaa xiqqaa kan ta’e dursi kennamaaf.”
Kuni bu’uuraalee fiqhi keessaa tokko waan ta’eef salphatti hubachuun isinitti ulfaachu danda’a. Dhugumatti kana yoo sirritti hubanne rakkoolee nu muudatan salphatti furra. Mee fakkeenyan hubachuuf haa yaallu. *Fakkeenyaf, yeroon salaata subii darbuuf dhiyaate haa jennu. Aduun bahuu heddi. Yeroo kanatti namni salaata yerootti hin salaanne, salaata dirqama ta’ee (waajiba) salaata moo salaata sunnaah salaataa?Salaata sunnaa dhiisee salaata waajiba salaatu qaba. Sababni isaas, waqtiin salaataa waan darbaa jiruuf waajibaaf dursa kenna.
*Ajaja namootaa irra ajaja Rabbiitif dursi kennama. Fkn, maatiin saalaata waajibaa, hajjii, hijaaba uffachuu fi wantoota dirqamaa kan biroo irraa kan nama dhoowwan yoo ta’an, isaaniif ajajamuun hin jiru.Sababni isaas, Laa xaa’ata li makhluuqi fii ma’asiyatil Khaaliqi (Uumamtootaf ajajamanii Kaaliqa faallessuun hin jiru) Ammas, sadaqaa nama firaa rakkataaf kennutu caala moo nama rakkataa fira hin taanef kennutu caalaa? Nama rakkataa firaatif kennutu caala. Sababni isaas, firaaf sadaqaa kennuun waa lama qabata. Ajrii sadaqaa argachuu fi firummaa sufuudha (silaahu rahiim).
**Ammas, wantoonni badaan yoo bakka tokkotti dhufan, badiin isaa xiqqaa kan ta’e ni filatama.Fakkeenyaf, namni osoo soomuu, namni biraa bishaaniin kan nyaatamu yoo arge fi baraaru yoo barbaade, akkam godhaa? Bishaan keessaa isa baraaruf humna yoo dhabe sooma hiiku qaba. Sooma waajibaa hiikun badiidha, lubbuun namaas darbuun badiidha. Garuu badiin lamaan kunniin wal hin qixxaatan. Lubbuun namaa darbuun badii irra guddaadha. Kanaafu, namtichi sooma hiikee lubbuu san baraaru qaba.
Kitaaba wabii: Al-qawaa’idu wa usuulul jaami’ati- Shekh Abdurahmaan sa’diyy fi ibn usyemiin-fuula 150-153
Tarkaanfi Gara Fuudhaa Heerumaa
Yeroo amma dargaggoonni fi shamarran gariin wal fuudhu yoo barbaadan maatii osoo hin mari’achiisin waluma jiddutti fixu. Ergasi rakkoo hangana hin jedhamneef saaxilamu. Dhiirri tokko dubartii takka erga jaallate fi fuudhu barbaade booda,kadhaa fi nikahaaf maatii ishiitti himu ykn nama itti ergu dhiisee dubartii saniin wal-qunnamuun wanta badaa garagaraatti seenu. Kanaafu furmaanni maaliree?
1. Dhiirri dubartii takka erga jaallate fi fuudhu barbaade, maatii ishitti fuudhaf akka barbaadu itti himu qaba.
2. Nikahaan dura takkaa erga wal-laallatanii booda walitti deddeebi’u dhiisu- dubartiin tole erga jettee booda nikahaan dura walitti deddeebi’uun kophaa waliin ta’uun badii guddatti nama geessa. Ibn Useymiin akkana jedhamuun gaafatame, “Ani dubartii takka nan kadhadhe (kaadhimadhe). Narratti juuza 20 ni haffaste. Osoo namni ishii fuudhu hin dandeenye (mahramni) ishii waliin jiruu ishii waliin nan taa’a. Hijaaba sirnaan uffatti. Taa’umsa keenya keessatti waa’ee diinii haasawu ykn Qur’aana qara’u malee wanta biraa hin hojjannu. Akka shari’aatti kana keessa rakkoon ni jiraa?” Ibn Useyminiis akkana jechuun ni deebise, “Kuni hin ta’u (haazaa laa yanbaghi). Sababni isaas, dhiira bira namni taa’u dubartii inni kadhate yoo taate kuni yeroo baay’ee shahwa (fedhii fooni) qabsiisa (kakaasa). Fedhiin foonii haadha manaatiin ala irratti kan qabatu yoo ta’e haraama. Wanti haraamatti nama geessu immoo haraama.” (Fataawa muhimmati li-nisaa’al ummati-fuula 14)
3. Ammas nikahaan dura telefoonan haala ibidda fedhii qabsisuun waliin haasa’u irraa of qusachuu- haajaa tokko malee telefoonan nikahaan dura waliin haasawuun badii hangana hin jedhamnetti nama geessa. Dubartiin sagalee ishii bareechisuun dhiira qorti. Ergasii suutuma suutan badii hangana hin jedhamnetti taruu. Namoota meeqatu sababa telefoonatiin addaan bahe. Kanaafu, hanga nikaha wal hidhatanii yoo obsan gara fuunduraatti jireenya mi’aawaa waliin jiraatu.
4. Hanga danda’ameen yeroo gabaaba keessatti nakaha hidhachuu.
Kitaaba wabii: Aadaabul khixbati wa zafaafi By Amr Abdul Mun’im saliim-fuula 26-27
Of-Gowwoomsu Moo Warra Gowwoomsudhaa?
Jireenya dargagumma fi shamarrummaa keessatti qormaata gurguddoo nama muudatan keessaa tokko “Fedhii Lubbuuti.” Marsaa dargaggummaatti lubbuun (nafseen) namaa tuni wanta ishiin hin dharraane hin jiru. “Dhugumatti nafseen baditti nama ajajji; nama Gooftaan kiyya rahmata godheef malee.” Ijoolleen yommuu maatii isaanii jala jiran, nafsee isaanitiif ajajamuun warra karaa adda addaatin gowwoomsu danda’u. Fakkeenyaf, Intalli umriin ishii waggaa kurnan ykn digdamman keessa jirtu, hiriyyoota badoo waliin bakka badaa deemu yoo barbaadde, warraan wanta hin taane jettiin. “Barsiisan akkana godhaa nun jedhe,” jechuun warra gowwoomsiti. Akka fakkeenyatti, shamarri takka mana dhiira fi dubartiin walitti makamanii akka fedhan ta’an hiriyyaa ishii waliin deemu barbaadde. Haadha ishii sossobde shamarri tuni bakka badaa kana ni deemte. Ergasii, halkan yommuu gara manaa deebitu, konkolaatan ishiin garagaluun qaamni ishii ni miidhame. Haala kanaan fedhii lubbuu fi hiriyyaa hordofuun of miite. Kanaafu, dargaggoonni fi shamarran kunniin warra kan gowwoomsan osoo hin ta’in mataa ofii gowwoomsaa jiru. Jireenya fuunduraa ofii ofitti dukkaneessan. Kanaafu furmaanni maali?
1.Obboleessa koo /obboleetti tiyya! Warri kee bakka gaarii akka geessuf siif jedhanii dafqa xuruurratu. Isaan gowwoomsun yommuu baditti lixxu, hangam akka rifatanii fi si abaaran beektaa? Kanaafu, abaarsa fi dallansuu isaanii jalaa bahuuf isaan gowwoomsu irraa of qusachuun jireenya boruutif ifaa siif ta’a. Mee namoota daraaraa keessa jiraatan haa ilaallu. Baay’een isaanii haadha abbaaf tola hin oolan.
2.Hiriyyaa badaa hordofuu dhiisu- tarii dargaggoonni kunniin dhiibbaa hiriyyaa irraa kan ka’e, maatii ofii gowwoomsu. Namoota meeqatu sababa hiriyyaatin ykn niititin haadha abbaa ofii naasisa ykn salphisa. Hiriyyaaf jedhanii haadha abbaa nama guddisan salphisuun dhugumatti of salphisuudha.
3.Haadha abbaa gowwoomsu fi salphisuun jireenya heegere (fuunduraa) gadadoo fi dararatti darbuu akka ta’e yaadachu- Kana hubachuuf namoota naannoo keenya irraa haadha abbaa ofii dararanii ergasii dhumti isaanii maal akka ta’e ilaalun ni danda’ama. 4. Badii armaan olitti namni tare yoo jiraate, Rabbiin irra aaraaramu kadhachuu, warraa isaa/ishii dhiifama gaafachu fi isaaniif tola oolun, adabbi gara fuunduraatti isa/ishii eeggatu jalaa baraaramu danda’a/dandeessi.
Laa darara walaa diraara– “Dararuu fi wal-dararuun hin jiru.”Kana jechuun nama kamiyyuu haqa malee miidhun (dararuun) hin danda’amu. Ammas,nama nama miidhe hanga inni nama miidhe caalaa daangaa itti darbuu fi haala badaan isa dararuun hin danda’amu. Fakkeenyaf, osoo beekanuu niiti ofii jechaa fi uleen dararuun (miidhun) wanta shari’aadhaan dhowwamee fi namni kana hojjatu lubbuu ofii nama miidhedha.


text:
Kaanaadaa
Addunyaa tanarra biyyoota 195 oltu jira. Biyyoonni hundi wantoota adda ittin tahaniifi, waan gulantaan dhuunfatanii ittiin beekaman qabu. Biyyoonni hundi aadaa jiruufi jireenyaa kan hawaasa addunyaa irraa adda isaan godhu qabu. Barruu tana keessatti biyyoota addunyaa keessaa Biyya Kaanaadaa filannee, wantoota biyyi tun ittiin beekamtu keessaa muraasa ilaalla.
Jechi Kaanaadaa jedhu afaan ummata jalqabarraa kaasee dachii san irra jiraataa ture irraa kan moggaafameedha. Hundeen jechaa “Kaanaataa” kan jedhu yoo ta’u, hiikkaan isaatis ganda ykn qubsuma jechuudha. Maqaa biyyattii “Kanaadaa” irraa gama “Kaanaataa” jijjiiruuf carraaqqiin garagaraa godhamus hin milkooyne.
Kaanaadaan biyyoota dachii tanarra jiran keessaa guddina lafaatiin sadarkaa lammaffaa irratti argamti. Haa ta’u malee ummata miiliyana 37 qofa qabaachuudhaan baay’ina ummataatiin sadarkaa 38ffaa irratti argamti. Wanti nama ajaa’ibu magaalaan guddoon Jaappaan, Tookiyoon ummata Miiliyana 38 qabdi. Kana jechuun ummanni magaalaa Tookiyoo qofa keessa jiraatu ummata Kaanaadaa guutuu keessa jiru ni caala jechuudha. Bal’inni lafa kaanaadaa iskuweer kiiloomeetira miiliyoona 10tti kan dhihaatu yoo tahu, Tokiyoon iskuweer kiiloomeetira kuma 2 qofa bal’atti. Kaanaadaan bal’ina lafaatiin itiyoophiyaa dacha 10niin caalti. Biyya akka Ethiopia 10 ni taati jechuudha. Yeroo ammaa lakkofsi ummata Ethiopia gara miiliyoona 100tti kan dhihaatu yoo tahu, Kanadaan tan ballina lafaatiin Ethiopia dachaa 10niin caaltu nama miiliyoona 37 qofa qabdi.
Kaanaadaan namoota baruumsa sadarkaa garagaraa baratan heddu qabaachuun sadarkaa duraa irratti argamti. Ummata isii keessaa dhibbeentaa 56 kan ta’u sadarkaa garagaraatiin manneen barnoota ol aanoorraa eebbifamee waraqaa ragaa qaba. Kanaadaan lafa bishaanii heddu qabaachuunis sadarkaa duraa irratti argamti. Akkasumas haroowwan heddu qabaachuun biyya duraati. Akka gabaasa Atlaas of Kaanaadaatti biyyi sun haroowwan gurguddaa 31,752 ta’u qabdi. Kanneen keessaa parsantii 9 kan ta’u bishaan mi’aawaa dhugaatiidhaaf toluudha.
Biyyoota addunyaarra jiran keessaa Maakaaroonii fi Chiizii heddu sooratuudhaan ummanni kaanaadaa sadarkaa duraa irratti argama. Kaanaadaa keessaa kutaan Charchil jedhamu bineensa Poolaar Biir jedhamu heddu qabaachuudhaan beekama. Bineensi kun bineensa foon qofa sooratu yoo tahu, yeroo garii yoo akkaan beelawe ilma namaatis adamsee soorata. Sababaa kanaaf jiraattonni kutaa Charchil waan aadaa godhatan tokko qabu. Yeroo hunda makiinaa isaanii hin qollofan, eega makiinaan imalanii bakka barbaadan gahanii booda, hulaa makiinaa banaa dhiisanii gara haajaa isaanii deeman. Sababaan kana godhaniif ammoo waa lama. 1ffaa, yoo akka tasaa bineensi Poolaar Biir jedhamu kun itti dhufe fiiganii makiinaa keessa jalaa seenuuf hulaa banaa dhiisan. Yoo hulaa cufanii biraa deeman, hanga isaan hulaa bananitti bineensi kun bira gahee isaan qabachuu dandaya. Sababaan lammaffaa ammoo namoota biroo gargaaruuf akkas godhan. Namni kophaa isaa karaarra deemu yoo tasa bineensi kun itti dhufe, makiinaa naannoo isaatti argamu akka banatee keessa seenuuf hulaa banaa dhiisaniif, namoonni heddu mana isaaniitis banaa dhiisanii biraa deeman. Haala kanaan bineensa kana jalaa wal baraaruuf wal gargaaran.
Makiinaan dachii tanarra jiru hundi lakkoofsa gabatee (taargaa) qaba. Lakkoofsi Taargaa kun ammoo Sibiila jabaa rog afree irratti barreeffama. Kunis makiinaa tokko kan biraatiin adda baasuudhaaf tajaajila. Akkuma biyyoota hundaa Kaanaadaanis taargaa kana ni qabdi. Haa ta’u malee kutaaleen biyyattii kaaba-dhihatti argaman, taargaa rog afree osoo hin taane, taargaa boca bineensa Poolaar Biir jedhamuun tolfamerratti barreeffama.
Ameerikaan, kaanaadaa yeroo lama weerartee turte. Bara 1775 fi 1812. Haa ta’u malee yeroo lachuu moohamtee deebite. Boodarratti seera barreeffatte keessatti Kaanaadaan yoo Ameerikatti makamuu barbaadde, haal duree tokko malee simatamti jette. Kaanaadaan biyyoota dachii tanarra jiran keessaa zayita boba’aa hedddu qabaachuun sadarkaa 3ffaa irratti argamti. Sa’uud Arabiyaa fi Venezuweelaan sadarkaa 1ffaa fi lammaffaa qabataniiru.
Qophii Abu Ibtisam


text:
Guyyaa lama dura magaalaa Burrayyuu naannawa Ashawaa Meedaa jedhamuun beekamu keessatti Masjiida argamu, qondaaltota mootummaatiin akka diigamu godhamee hawaasa Muslimaa Masjiida keessa ture irrattis waraanni mootummaa tarkaanfii seeraan alaa fudhatuun miidhaa geessise. Kanuma hordofuun walitti qabaan koree furmaata barbaadduu hawaasa muslimaa Ustaaz Abubakar Ahmad gocha raawwatame kana balaleeffate.
Ustaaz Abubakar Ahmad barreeffama fuula Feesbuuka isaa irratti maxxanseen
“Gochi raawwatame kun kan yaada biyyattiin daandii jijjiiramaa irratti argamti jedhu kan faallessuu fi abdii ummanni muslimaa mootummaa irraa qabu kan dukaneessudha” jechuun balaalefate.
Ustaaz Abubakar Ahmad yaada isaa kana keessatti heerri biyyatti hordoftootni amantaa kamiiyyuu iddoo amantaa isaanii itti geggeeffatan ijaraatuuf kan hayyama keennu tahuus, hawaasni muslimaa masjiida ijaaratuuf aarsa lubbuu fi miidhaa qaamaa kafalaa jira. Komii hawaasni muslimaa kanaan dura dhiheessaa tureef hanga hardhaatti deebisaan osoo hin keennamin ammas tarkanfiin akkanaa kana fudhatuun, hojiin mootummaan “nageenyaa fi walii galtee” jechuun akka biyyaalessaatti jalqabe ummata muslimaa kan bay’inaan walakkaa biyyaatti tahe kan hammatee miti jedhe.
Qamoonni ummata nagayaa irratti tarkaanfii humnaa fudhatan seeratti akka dhiyaatanii fi masjiidni diiggames hatattamaan akka bakka bufaamuu , yoo kun tahuu dhabe rakkoon nageenyaa biyya keessa jiru kan hin tasgabboofne tahuu hubatuun mootummaan tarkanfii hatattamaa isa irraa eegamu fudhatuu qaba jechuun dhaamsa dabarse.


text:
Hoogganaan mootummaa ce’umsaa Sudaan dhimma hoogganaa biyyattii duraanii Omar al-Bashiriin ilaalchisee mana murtii yakka qoratu kan sadarkaa addunyaaf wal ta’iinsa kan agarsiisu ta’uu waadaa seene.
Muummichi ministeeraa Abdallaa Hamdook jila ICC kan abbaa alangaa Fatuu Bansuudaa hoogganame waliin dilabata wal arganii jiran.
ICCn jeeqama bara 203 keessa naannoo Daarfur dhiyaan wal qabatee yakka fixiinsa sanyii fi yakka faa namoomaan himatamanii ajaja hidhaa irratti dabarse. Al-Bashir lootee seentummaa Daarfuur keessaaf deebii kan kennan hidhattoota Jaanjawid erguu dhaan hanga uummata 300,000 ajjeesanii kanneen miliyoona 2.5 ta’an immoo qe’ee ofii irraa buqaasan.
Al-Bashir bara 2019 keessa mormii uummataa Kaartuumii fi bakka birootti ka’een booda waraana biyyattiin aangoo irraa fonqolchaman.
Yeroo ammaa himannaalee malaammaltummaa irratti dhiyaateef waggoota lamaaf hidhaa keessa kan jiran yoo ta’u fonqolcha mootummaa bara 1989 aangootti isaan fideen wal qabates yakka ilaalchatti dhiyaataa jiru.


text:
Filannoo biyyoolessaa Itiyoopiyaa ja’affaa kaleessa geggeessameen magaalaalee naannoo sanaa keessatti nagana xumuramuu isaa komiishinerri komiishina naannoo Amaaraa Tekolla Ayifokkiruu ibsanii uummata nagaa jaal’atuu fi qaamotii naga eegsisan galateeffataniiru.
Akkuma kanaan adeemsa filannoo kaleessaan yakkawwan xixiqqoon kan raawwataman yoo ta’u, battala to’annaa jala ooluu isaa komishiner Tekollaan ibsaniiru.
Akka komiishinichi jedhanitti Shawaa kaabaa aanaa Minjaar Shenkoraa keessatti namni tokko naannoo sagaleen itti kennamutti waraqaa bittimsuu dhaan dadammaqiinsa utuu kennuu to’annaa jala oolfamee qorannaan geggeessamee adeemsi seeraa mana murtii aanaa Minjaariin dhaddacha battala taa’een geggeessamee qarshiyy kuma 8 adabi itti muramee jira jedhan.
Haaluma wal fakkaatun Goojjam dhiyaa godina Jaabii Xehinaan wiirtuu filannoo ganda 16f bulchaa kan ta’an guyyaa kaleessaa saanduqa kaardii filannoo baatee ture hatuu dhaan boolla bishaanii keessa kan dhokse yoo ta’u, humoonni nagaa eegisisan hordoffii taasisaniin meeshaan sun utuu hin miidhamin argamuu isaa fi shakkamaan sunis to’annaa jala oolee dhimm isaa qulqulleessamaa jira jedhameera.
Gonder kaabaa aanaa Dabaati bakka addaa Ajjiree Jaanooraa jedhamutti guyyaa kaleessaa namoonni eenyummaan isaanii hin beekamin gara wiirtuu filannoo dhaquu dhaan humnoonni naga eegdotaa hidhannoo akka hiikkatan ajajanii rasaasa dhukaasaniin miseensi poolisii tokko yoo du’u, kaan immoo madaa’uu komiishinerichi ibsaniiru.
Kaleessa gara galgalaa kan xumurame adeemsi sagalee kennuun halkan guutummaa sagaleen laka’amaa bule. Wiirtuleen sagalee laka’auun xumurames ba’ii filannoo kan yeroofii ifa ta’uu isaaf uummati sagalee kennes wiirtulee filannootti argamanii ba’ii sana ilaalaa kan turan ta’uu argeera jechuun Aster Misgaanaaw Baahir Daar irraa gabaasteetti.


text:
Kutaa darbe keessatti Nabii Ya’quub (aleyh salaam) Biniyaaminiin isaan waliin erguuf ilmaan isaa irraa maqaa Rabbiitiin kakuu akka isaan irraa fuudhe ilaalle jirra. Erga isaan akeekachiisee fi ahdi (waadaa cimaa) isaan irraa fuudhee booda Biniyaaminin isaan waliin erguuf murteesse. Of eeggannoo akka godhan akkana jechuun isaanif dhaame:
Dabalata
Obboleeyyan Yuusuf bara dheeraa booda sababa hoongetiin gara Misir akka dhufan kutaa darbe keessatti ilaalle jirra. Isaan Yuusufin haa wallaalanii malee inni yoosu isaan beekuun haala gaariin isaan keessumeesse. Yommuu gara biyaatti deebi’an midhaan isaaniif safaruu waliin maallaqa daldalaa isaaniif deebise. Garuu lammata yommuu deebi’an obboleessa isaanii xiqqaa yoo hin fidin midhaan akka hin arganne isaan akeekachiisee. Obboleeyyanis yommuu gara manaa deebi’an akeekachiisa kana haala armaan gadiitiin abbaa isaaniitti himan:
Dabalata
Obboleeyyan Yuusuf Dhufuu
Bara dheeraa dura obboleeyyan Yuusufin eelatti darbuun abbaa isaa irraa fageessan kunoo rakkoon isaan dirqisiisuun gara Yuusufi dhufan. Kunoo Yuusuf osoo barbaade carraa isaan irraa gadoo baafachu argatee jira. Garuu inni muhsiiniin (warra tola oolanii fi hojii bareechisan) keessaa tokko waan ta’eef gadoo baafachuuf hin carraaqne. Kana irra, nama hunda caalaa isaan keessumeesse. Kuni gaarummaa akkami! Nama qileetti si darbe baroota dheeraa booda yommuu sitti dhufu maaltu sitti dhagahamaa? AllahuAkbar! Rabbiin amala Yuusufin badhaase kana nullee haa badhaasu. Aamiin Allaahummaa aamiin. Mee gara seenaa ajaa’iba kanatti haa dabarru:
Dabalata
Kutaa darbee keessatti mootiin Misir Yuusufin mana hidhaati baase ofitti dhiyeessu akka barbaade ilaalle turre. Garuu Yuusuf hanga yakkaa irraa qulqulluu ta’uu isaa mirkanaa’utti mana hidhaa keessaa bahuu dide. Mootichi yakka irraa qulqulluu ta’uu erga mirkaneesse booda akka Yuusufin fidan tajaajiltoota isaa ajaje:
Dabalata Dubbisuuf
Kutaa darbe keessatti mootichi Miisir abjuu ajaa’iba arguun hiika isaa beekuf namoota gurguddoo akka walitti qabe ilaalle jirra. Namoonni kunniin yommuu abjuu kana hiiku dadhaban namtichi duraan Yuusufin waliin mana hidhaa ture nama sirnaan abjuu hiiku ni yaadate. Kanaafu, gara Yuusuf na erga jedhe. Innis gara Yuusuf deemuun hiika abjuu gaafate. Innis hiiki sirrii furmaata waliin kenneef. Mootichi yommuu kana dhagahu, garmalee gammade. Yuusufi kana natti fidaa jedhe.
Dabalata
Mootii fi Abjuu
Dabalata
Yuusuf yakka tokko malee mana hidhaatti akka darbamee ni yaadatama. Namni yakka tokko malee hidhame, mana keessa zalaalami hin turu. Guyyaa tokko ima baha. Kunoo Yuusuf waggoota muraasaaf mana hidhaa keessa erga ture, yeroon bahiinsa isaa ni dhiyaate. Yeroon kunis yeroo mootiin biyya Misir bulchuu abjuu ajaa’ibaa arguudha:
Gara Tawhiidaatti waamuu fi shirkii achi gatuu
Dabalata
Kutaa darbe keessatti Nabii Yuusuf (aleyh salaam) dargaggoota lamaan isa waliin mana hidhaa seenaniif abjuu isaanii hiikun duratti, gara tawhiidaatti isaan affeerun jalqabe. Tawhiinni karaa tokkicha namni ittiin milkaa’u danda’uudha. Mee affeeraa gara tawhiida Nabii Yuusuf dargaggootaaf taasise ilaalu itti haa fufnu:
Jireenya Mijaa’innaa irraa gara Mana Hidhaatti
Read more
Jiruun tuni qormaataa fi bu’aa bayi baay’een tan guuttamteedha. Yeroo hundaa rakkoon homaatu osoo na hin qunnamiin mijaa’inna keessa nan tura jedhanii yaaduun gowwummaadha. Addunyaan iddoo qormaataa waan taateef yeroo garii mijaa’inna keessa, yeroo biraa immoo rakkoo keessa taana. Kunoo jireenyi nabii Yuusuf aleyh salaam fakkeenya guddaa nuuf taati. Yuusuf koolu abbaa isaa keessatti kunuunfama ture. Ergasii yeroo muraasan booda qananii kana keessa butamuun gara eelaatti darbame. Ammas yeroo muraasan booda eela keessaa baafamuun biyya misir keessatti masar mootummaa keessatti jireenya isaa itti fufe. Hanga yeroo murtaa’e mijaa’inna fi toltu keessa jiraate. Garuu qormaata cimaan ni qorame. Kunoo amma sobaan yakkamuun jireenya mijaa’inna keessaa bahuun gara mana hidhaa dhiphootti deemuf jira. Argitanii bu’aa bayii fi qormaata jireenyaa? Kaleessa mijaa’innaa keessa jiraachu dandeenya. Har’a mana hidhaatti darbamuu, reebamuu fi rakkooleen adda addaa nurra gahuu danda’u. Kanaafu, jireenya Yuusuf fakkeenya godhachuun obsuuf qophiidhaa?
Sagaagalumatti Kufuu wayyaa moo Hidhamuu Wayyaa?
Dabalata
Niitin Aziiz Yuusufin wal-qunnamuuf garmalee barbaadde. Dubartoota fuunduratti yoo inni fedhii ishii kana hin guutiniif, akka adabbii cimaa adabamu itti dhaadatte. Yommuu Yuusuf (aleyh salaam) dhaadhanna (zaacha) kana dhagahuu fi dubartoonni ishii qeeqaa turan gaafi ishiitiif deebii akka deebisuuf isa jajjabeessan argu, gara Gooftaa isaatti qajeeluun akkana jechuun kadhate:
Oduun Magaalatti Keessa Babal’achuu fi Jaalalli Qalbii ishii gubuu
Dabalata
Suurah Yuusuf irraa taatee haati manaa ministeera Ijipt badiitti isa affeeru ilaalle turre. Dubartiin tuni sababa bareedinna Yuusufitiin garmalee isa jaallatte. Badiitti isa affeeruuf carraaqxe. Garuu inni didee irraa dheesse. Dubartoonni magalaatti keessa jiraatan oduu kana yommuu dhagahan, hafarsuu eegalan:


text:
- Jecha kee eeggadhu, isatu gocha ta’aatii.
- Gocha kee eeggadhu, isatu amala ta’aatii.
- Amala kee sirreessi isatu namoota wajjiin si jiraachisaatii.
- Jireenya kee fooyyessi, isatu boqqonnaa bara jireenya kee guutuutii.
- Qabeenyaan qabduun namatti hin boonin, qabeenyi fixeensa ganamaatii.
- Beekumsa qabduun uf hin tuulin, namoonni si caala beekan heddutu jiraatii.
- Aangoo qubaan si filaniin uf hin dhiibin, qubaan irraa si buusaniitii.
- Hin hatin abaarsa jalaa baataatii.
- Hin kijibin amanamaa taataatii!


text:
Ameerikaan guyyaa kaleessaa Imbaasii isii Telaviiv irraa gara Al-Qudsittii kan jijjiirte yoo tahu, waraanni Isra’eel ammoo Gaazaa keessatti Falasxiinota mormii dhageessisaa turan irratti dhukaasuun namoota 60 ol ajjeessuun 2500 ol ammoo madeesse. Shahiidota Falasxiin keessaa tokko Fadih Abu Salah yoo tahu, Fahdiin kanaan dura haleellaa boombii Isra’eel Gaazaa keessatti raawwatteen miila isaa lamaanuu dhabe. Gochi Ameerikaa fi Isra’eel kan biyyoonni addunyaa heddu kan balaaleefataa jiran yoo tahu, magaalota heddu keessatti hiriirri mormii geggeeffamaa oole.
Gamtaan Arabaa miseensa biyyoota 22 hammate, murtii Ameerikaatii akkanumas ajjeechaa fi Weerara Isra’eel biyyoonni addunyaa guutuun akka balaaleffataniif waamicha dabarse. Gamtichi gochi Ameerikaa fi Isra’eel kun “haleellaa miira Arabaa fi Muslimoota addunyaa irratti raawwatame” jechuun ibse. Bulchiinsi Falasxiin Gamtaan biyyoota Arabaa Roobii boruu walgahii ariifachiisaa akka yaamu gaafate.
Hoogganaan dhaabbata mootummoota gamtoomanii Antooniyoo Gutaareez, Isra’eel ajjeechaa Gaazaa keessatti raawwataa jirtu hatattamaan akka dhaabdu gaafate. Mr Gutarez murtii Ameerikaa ilaalchisee yaada kenneen “akka waliigaltee UN tti Isra’eelii fi Falasxiin biyyoota of-danda’an lama tahanii itti fufuun alatti nagaya buusuudhaaf furmaanni biro hin jiru” jedhe.
Turkiyaa Ambaasaaddaroota Isii Isra’eelii fi Ameerikaa irraa kan yaamte yoo tahu, Prezdant Rajab Xayyib Erdogaa, “Mootummaan Shororkeessaa Isra’eel Gaazaa keessatti duguuggaa Sanyii raawwate” jechuun ibse. Guyyaa hardhaa lammiileen Turkiyaa Ankaara keessatti ajjeechaa Israa’eel raawwatte balaaleffatuun hiriira mormii kan gaggeessan yoo tahu, mootummaan Turkiyaa ammo ajjeechaa kana ilaalchisee guutuu biyyattii keessatti gadda guyyaa sadihii labse. Turkiyaan gamtaa biyyoota Muslimaa walgahii ariifachiisaa yaamuuf kan qophaayaa jirtu tahuus beeksiftee jirti.
Lammiileen Afrikaa kibbaatis gocha Ameerikaa fi ajjeechaa Isra’eel raawwatte balaaleffatuun hiriira mormii geggeessan. Mootummaan Afrikaa Kibbaatis ajjechaa Gaazaa keessatti raawwatame mormuun Ambaasaddara isaa Isra’eel irraa yaamee jira.
Kuweeyt gama isiitiin walgahiin ariifachiisaan akka yaamamu UN, gaafatte.Prezdaantiin Lubnaan Sa’aad Hariirii gama Isaatiin gochi Ameerikaa fi Isra’eel Araaba, Muslimootaa fi Kiristaanota kan dallansiisu” jedhe.
Ministeerri haajaa alaa Paakistaan ibsa baaseen mootummaa fi Ummanni biyyattii Falasxiinota waliin kan dhaabbatu tahuu ibsuun, biyyoonni addunyaa mootummaa Falasxiin kan magaalaan guddoon isaa Al-Qudsi taheef beekkamtii guutuu akka kennan gaafate.
Hangaarii, Roomaniyaa fi Cheek Ripablikiin alatti biyyoonni miseensa gamtaa Awurooppaa 25 gocha Ameerikaa fi Isra’eel balaaleffatanii jiru.
Isra’eel ayyaanaa waggaa torbaatamaaf dachii Falasxiinotaa humnaan qabattee fi Imbaasii Ameerikaan Alqudsi keessatti bante irratti akka argamaniif Dippiloomaatota biyyoota 86 biyya isii keessa jiran kan affeerte too tahu, Itiyoophiyaa dabalatee dippiloomaatonni biyyoota 33 qofti kan hirmaatan tahuu beeksifte.
Falasxiinonni gama isaaniitiin guyyaa Yahuudonni waggaa 70 dura dachii Falasxiin weeraruun qe’ee isaanii irraa buqqifaman kan “NAQBA” ykn Guyyaa Gaga’ama jechuun mormii fi gaddaan yaadatu.


text:
Magaalaa Dirree Dhawaatii fi naannoon isii dhiyoo tanaayyuu rakkoo lagii itti fide ta gara garaa keessa jirti.
Nami ganda Gorroo irraa dubbifnelleen lagii kun waan hedduu balleesse “jireena kiyya keessatti galaana hagana guddaa argee hin beekuu namii gara magaalaa Jerbaa jedhanii baqachuutti jira.”
Lolaan kun riqaa ganna 50 duratti Xaliyaanii hojjate torbaaniin duartti jissee kalee fudhatee badeen,hujummoo bisaaniillee caaccabsee horiillee fudhate namallee watlti dbahuu dhowwate.
Lagi kun haga ammaatti k beekame nama sadii fudhatee jedhan.Tana maleellee dallaan dhagaan ka mootummaan akka lagii kun ganda Gorroo, yuniversitii Dirree Dhawaa, ganda Sebaattenyaa hin seenne tolchuu jaarellee cabsee ganda seenuutti jira.
Akka namii ganda Gorroo irraa dubbifne jedhetti gandeen akka Jerbaa, Kuubaa Kaambii,Huurso, Malkaa-Jabduu, ollaa Industirii faatti walti hin taakkine karaa kute.Riqaa ollootii kun waltiu dhufuuillee ya kute.
Lagii kun naannoo Oromiyaa gara Laangee fi Qarsaa irraa dhufee waan ufi duratti arge makiinaa,horii,manneen fi waan hedduu irraa faca’aa dhufee nama hedduutti laga kana baqachuutti jiraa hagii tokko mana kiraa barbaadachuutti jiraa jedha namii Gorroo dubbifne.
Akka innii jedhutti cirrachii mootummaan laga kana qabuuf karaa irratti naqelleen laga kana ittisuu hin dandeenne, “amma itti naqanii… ammuma xaragee deemaan.”
Laga kanaan namaa qofaa mitii makiinaan Jibuutii mi’a fa’atee dhufu, taaksii fi hedduutti Dirreetti gadi bu’uu dadhabee fa’iisaan karaa irra ejaajja.
Gama kaaniin akka ogeettiin Ejensii Raaga Qilleensa Biyyoolessaa ,aaddee Caalii Dabalee jettutti amma biyya keessaa fulaa hedduutti bokkaa Arfaasaa argachuutti jiraa. Laftii biqiltuu qabaachuu baannaan lolaan lafa hin seenuu lolaan baayyata.
Rakkinna amma jiru kun ammoo akka aaddee Caaliitti jijjiirama qilleensaa,El Nino gula dhufe.


text:
Falasxiin himannaa kana kan bante mana murtii UN, International Court of Justice (ICJ) jedhamutti yoo tahu, Ameerikaan Imbaasii Alqudsitti seeraan ala bante akka cuftu gaafatte. Manni murtii UN ibsa guyyaa kaleessaa baaseen, Falasxiin himannaan Ameerikaa irratti bante, seera addunyaa Waliigaltee Hariiroo Dipilomaasii Vienna jedhamu kan bara 1961 bahe irratti hundaayuun akka tahe beeksise.
Akka seera addunyaatti, biyyi takka Imbaasii banuu kan dandeettu dachii biyya Imbaasichi keessatti banamuu irratti qofa tahuu qaba, ammas akkuma seera addunyaatti Al-Qudsi/Jerusalem tan Israa’el osoo hin taane magaalaa sadarkaa addaa tahuun beekamti. Falasxiin himannaa bante irratti, Ameerikaan seera addunyaa cabsuun Imbaasiin Al-Qudsi keessatti bante seeraan ala tahuu manni murtichaa akka labsuu fi Imbaasicha akka baastu ajaja akka dabarsu kan gaafatte tahuu ibisi ICJ irraa bahe ni mul’isa.
Ministeerri haajaa alaa Falasxiin Riyaad Al-Malikii ibsa sabtii har’aa kenneen, “Mirga keenna kabachiisuudhaaf akkasumas daba Siyaasaa fi diinagdee nurratti aggaamamu karaa danda’ame hundaan qolachuudhaaf of duubatti hin deebinu” jechuu isaa ejensiin odeeyfannoo Falasaxiin gabaase.
Ogeeyyonni seera addunyaa akka jedhanitti, Falasxiin himannaa Ameerikaa irratti bante kana injifatuudhaaf, manni murtichaa Falasxiiniin akka biyya walabaatti ilaaluu qaba. Korri Waliigalaa Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii bara 2012 keessa Falasxiin “biyya miseensa UN hin tahin” jechuun barcuma sadarkaa taajjabbii kan kenneef tahuun ni beekama.


text:
Manni murtii masrii namoota saddeet adabbii du’aa kan itti murteesse yoo tahu, Dr Yusuf Alqardaawii dabalatee namoota 17 ammoo hidhaa umrii guutu dabarse. Mannii murtii waraanaa kun Arba’aa kaleesse namoota torba kanneen bakka isaan hin jirretti itti murteesse keessa Dr Yuusuf Alqardaawii biyya isaa Masriin irraa baqachuudhaan Qaxar keessa kan jiraatu tahuun ni beekkama.
Abbaan alangaa mootummaa Masrii Hoogganaa Gamtaa Ulamaa’ota Addunyaa kan ta’an Dr Yuusuf Alqardaawii irratti himannaa”namoota jeequmsaaf kakaasuu, fi oduu sobaa tamsaasuu”jedhuun kan himate tahuu gabaasni Anaadooluu Niiwus irraa arganne ni mul’isa.
Dhaabbanni poolisii addunyaa-Interpol gaaffi mootummaan Masrii Dr Yuusuf Alqardaawii akka qabamuuf dhiheesse eega qoratee booda, ji’a September/2017 keessa fudhatama kan dhabsiise tahuun ni yaadatama.


text:
Seenaa qabsoo Oromoo ilmaan Oromoo biyya Ormaati godha jiran keessatti mormiin Hawaasni Australia Melbourne gochuuf deemu kan addaatti.. Xiyyarrii magaala Melbourne irra gadi siqee balali’uun barrefama mormii #OromoProtests fi Kaneen biroo qabate balal’ia.. Umanni immoo fageenya walii eege Alaaba qabatee bahe nannoo isa dhaabata.. Yeroo xiyyaarri gadi siqaa balaliitu Alaabaa ofii mirmirsu.. Kuni qabsoo Oromoo sadarka biratti ol kasuudha.. Qophii kana adda dureen kan hoggana jiru Dubartoota Oromoo Melbourne Australia jiranii dha..
Check Also
Raayyaa Ittisaa: Daangaa Suudaaniin nu jalaa qabame deeffachuuf dandeeytii gayaa qabna jedha
Raayyaan Ittisa Biyyaa daangaa humna waraanaa Sudaaniin qabame bilisa gochuuf gahuumsa qabaachuufi qophii barbaachisu hunda …


text:
(Sagalee Bilisummaa Oromoo – Adoolessa 06,2015)
Walgahiin kora ABO Godaina Awurophaa kan waggaa waggaan, tahu baranaa adooleess 24- 25/2015 biyyaa Sweden, magalaa Stockolmtii tahufi qophii xumurate jira. Qophii baranaa kan addaa taasisu yeroo uummati Oromoo yeroo hunda caalaa, gabrumman ga’ee jeecha jiruti fi qabsoon bilisummaa fi walabummaa,
WBO jabeessu malee filannoo biraa hin qabne tahe argame dha. Uni hawaasii Oromoo biyyaa Awurophaa keessa jiranus, dirqama lammuuma akkammit akka itti bahanu marii gochuun barbaachisa duwwaa oso hin tane murteesa akka tahetti hubachuun, dhimma kanafi egeree saba keenya irratti mari’iiachufi koren kora qindeesitu(KKQ) issin afeera.
Qophiin Bashannanas, Artistoota keenya: Ilfinash Qannoo, Dangaa Hayile Yesus, Guutu Abaraa, Asantii Hajjii, Totoba Tadassaan qopha’aa jira.
Guyyaa walgahii miseensa:
Adoolessa 24/2014.
Sa’aa 11-
Iddoo Kista Bibilotek/ Forum Nacka
Guyya Walgahii hawaasa:
Adoolessa 25/2015
Sa’aa: 13-02.
Iddoo: Husby Träff.
Warra Idoo Bultii qabachuu barbadaan:
1. Hotell Ibis- Akalla
2. Hotell Ibis Style- Järva krog
3. Solna Vandrar Hem- Solna
4. Nacka Stads Hotell Ektorp.
Geejjiba Arlanda Airport ammaa Stockholm Central:
1. BUS 120 SEK.
2. Train Arlanda Express 240 SEK ( nama 2fi rakasa).
Oduu argachuufi kore qindeesitu kora:
1. Ayana Gobena. Tel. 0760073952
2. Samuel Biruu. Tel. 0702525328
3. Tasfa Kumala. TEL. 0730649807
IUOF.
KKQ


text:
Category: Ethiopia
(Tuujubee Kuussaa) Kitaabonni Afaan oromoo Lama dhiyoo maxxanfamuun gabaa irra oolee jira. Barreessituun kitaaba kanaa.
(Malaskaachoo Ammahaa) Waajjirri karoora qindoomina misooma magaalaalee addaa naannoo Finafinnee ibsa gaazexeessota biyya keessaa fi biyyootii.
Pireezidaanti Mulaatuu Tashoma ayyaana injifannoo Caamsaa 20 waggaa 23ffaa saabeefafchuudhaan ummattoota Itiyoophiyaatiif dhaamsa dabarsaniiru. Pireezidaantichi.
Giddinni diinagdee saffisaan Itiyoophiyaatti galmeeffamaa jiru bu’aa sirna demookraasii injifannoo Caamsaa 20n bu’urra cimaarratti ijaaramee.
Oggantoonni biyyaalee gara garaa ayyaana injifannoo caamsaa 20 sababeeffachuudhaan ergaa baga gammaddan jedhu dabarsaa jiru..
Waggoota 20 ol darban keessa misooma jallisii babal’isuudhaaniifi ijaaruudhaan hojiiwwan bu’aa ol’aanaa galmeessisan akka hojjetamaniifi.
Adeemsii sirna dimookraatawa,nageenyaafi bulchiinsa gaarii har’a mula’ataa jiruu qabsoo hadhaawaa waggootii dheeraa injifannoo caamsaa 20.
Itiyoophiyaan waggoota 20 ol darban guddinni galmeessifte kan hunda hirmaachise akka ta’e itti aanaan ministira.
Magaaleen Oromiyaa addaa naannawa Finfinnee jiran akka Finfinnee jala galan, karoorri “Master Plan” jedhamee baafame.
(Saamraawiit Girmaa) ALA Hagayya 18 bara 1918, kutaa baadiyyaa Afrikaa Kibbaa bakka Tiraansikee jedhamtutti daa’imni.


text: Majliisni Nuurul-Iimaan kan Godina Harargee Lixaa aanaa Xuullootti magaalaa Hirnatti argamu guyyaa hardha Sagantaa Eebba Baratootaa geggeesse. sagantaa sagantaa kana irratti Ulama’onni fi munashidoonni fi keessumonni nannoo akka Magalaa Dobbaa ,Ciroo Dirree-Dawaa kkf heddun argaman, Munashidoota kessaa shehk Abdoosh Aliyyi ,shehkMikaa’l Huseen,shehk Abdallaah Ahmad fi Ulama’oota kessa Shehk Usmaan Durrii H/bahaa Dirree Xayyaraa Irra shehk Aliyyi Musa A/Dobba M/Bashaqii(mishigii)irraa argamun qooda fudhataniiru.


text:
Pirezidantiin naannoo Somaalee haarawaa Ahimad Abdii Mohaammad maal jedhu?
Pirezidantiin duraanii naannoo Somaalee Abdii Mohaammad Omaar haala nagaa qabeessa taheen aangoo gadhiisaniiru jedhan hogganaan haaraa naannichaa.
Ahimad Abdii Mohammad BBC Somali waliin gaaffiifi deebii taasisaniin koreen giddugaleessaa paartii naannicha bulchu gaggeessaa haaraa filatu isaa himu.
Dabalataanis, pirezidantiin duraanii kanaan dura yeroo hedduu aangoorraa bu'uf gaafachaa turuu isaanii turtii kaleessa BBC waliin taasisanin himaniiru.
''Waggoottan afran yookaan shanan dabran keessatti aangoo gadhiisuuf gaafataniiru. Paartiin garuu gaaffii isaanii osoo hin fudhatin hafeera. Har'a garuu koreen giddugaleessaa dhaabichaa gaaffii isaanii fudhateera.''
Waa'ee haala amma irra jiran wayita dubbatanis, gaarii ta'u himu.
''Pirezidantiin duraanii fayyaa isaaniiti. Mana isaa Jigjigaa jiru keessa nagaan jiraata. Aangoo naannoo biyya bulchuu dabarsee kenne malee ammallee Paartii Dimookiraasii Ummata Somaalii Itoophiyaa ni hoggana.''
Rakkoo nageenyaa Sambata darbee qabee uumameen raayyaan ittisa biyyaa fi poolisiin federaalaa gara naannichaa deemuun akkaa nagaa eegsisu ajajameera.
Rakkoo Jigjigaa fi magaalaalee naannichaatti dhalaten lubbuun namaa lakkoofsaan hin baramne darbeera.
Manneen amantaa kan gubataniifi saamichi raawwatamu illee jiraattonni BBC'tti himuun isaanii ni yaadatama.


text:
I F L O /A I B O + ULFO/THBO Gumaan jaallan wareegamanii walabummaa Oromiyaatiin deebi’a Akkuma beekkamu Sooreeysi QBO J/J/A/Gadaa du’aan addunyaa kanarraa erga …Read More »
IBSA DHAABA ULFO/THBO IRRAA KENNEME
TOKKUMMAA HUMNOOTA BILISUMMAA OROMIYAA (THBO) UNITED LIBERATION FORCES OF OROMIA (ULFO) Guyyaa: Caamsa 10/04/2013 BILISUMMAA UMMATAATIIF FI WALAABUMMAA OROMIYAATIIF KAN QABSAAWU HOGGANNI DHAABAA ULFO/THBO …Read More »
Gootni Kufuus Gootaan Bakka Bu’a !
Bu’ureeffamuu Qabsoo Bilisummaa Oromoo keeysatti Utubaa Qabsoo kan tahan Qabsaawaa Injiinar Abdullaahii Luungoo bakka bu’aa Sooreysa Jaarraa Abbaa Gadaa tahuun Muudamanii Barcuma kabajaa dhunfatanii jiran. …Read More »
Walittibaqinsa, Tokkummaa, Tumsa (Waa Taa Taa) – kutaa lammaffaa
Abdii Boruutiin Kutaa lammaffaa: Gayeen ULFO sarana maali? Egereen isaa hoo? Mata duree Waa Taa Taa kana jalatti kutaa duraa – Qormaata guddaa bara haarayaa – jedhee …Read More »


text:
DHUKKUBA SUKKAARAA FI MADAA LUKAA – (Diabetic Foot Ulcer)
Balaa tasa nama mudatutti aansee fayyaa qaamaafii lubbuu baraaruuf jecha sababa miilli dhukkubsate nama irraa muramuuuf keessaa inni jalqabaa madaa koomee-lukaa nama Dhukkuba Sukkaaraa qabu irratti mudatuudha. Dhukkubsattoota Sukkaaraa keessaa %15 kan ta’an madaan kun isaan mudachuu danda’a.
Akkuma woliigalaatti xaxaawwan Dhukkubni Sukkaaraa namatti fidu garagaraa irraa ka’uun madaan nama Dhukkuba Sukkaaraa (DM) qabuu dafee fayyuu dhabuu, babaldhataa deemuu, Infeekshinii godhachuu, malaa guuruu, gara foonif lafeetti gad taruu fi haala salphaan foon gubbaa irratti du’uu (gangrene) godhachuuf daran saaxilamaadha.
—
Sababni uumaamuu madaa kanaa xaxaawwan dhukkubni sukkaaraa namatti fidu irraa kan dhufaniidha. isaanis:


text:
Prezidaantiin Yunaayitid Isteets – Doonaald Traamp, waa’ee sagantaa Niyuukilaraa Kooriyaa Kaabaa ilaalchisuun --- Prezidaantii Chaayinaa – Shii Jiinpiingii fi muummicha-ministaraa Jaappaan – Siinzoo Abee waliin qofa qofatti telefoonaan dubbatanii jiran.
Waayit Haawus akka jedhutti, prezidaant Traampii fi giti isaanii ka Chaayinaa – Shiin, galoo galanaa Kooriyaa niyuukilara irraa bilisa gochuutti cicha qaban irra deebi’anii raggaasisanii jiran. Kana birattis, Prezidaantichi Chaayinaa – Shii Jiipping, waa’ee Taayiwaan ilaalchisee akka prezidaant Traamp, akkaataa tokkummaa Chaayinaa hin faallessinetti of eeggannaan akka qaban gaafatanii jiran.
Bara 1979 irraa jalqabee, Yunaayitid Isteets, waa’ee Taaywaan irratti ejennoo Chaayinaan qabdu, kan Taaywaan akka qaama Chaayinaa taateetti beektu kabajjee turte. Torban dabre immoo, meeshaa waraanaa doolaara Biliyoona tokkoo fi qabxii afurtamiii-lama Taaywaanitti guruguruu yaada jedhu raggaasiste.
Gama biraatiin, prezidaant Traampii fi muummichi-ministaraa jaappan - Siinzoo Abee, marii telefoonaan geggeessaniin, akka Kooriyaa Kaabaa daandii hamaa qabattee jirtu kana irraa deebitu kan waliin dhiibbaa godhan ta’uu irra-deebi’anii mirkaneessuudhaan, yoo Kooriyaa Kaabaa haala sodaachisaa uumte yokaan tarkaanfii fudhatte deebii kennuuf qophii ta’uu isaanii hubachiisan.


text:
Chaayinaa keessatti lakkoofsii namoota vaayrasii Koronaan dhumanii 900 darbee jira. Lakkoobsi kun Briteen keessattis dabaluun mootummaan waa’een vaayrasicha Koronaa fayyaa uummataaf dhimma jabaa fi sodaa guddaa akka ta’e labsee jira.
Angawoonni eegumsa fayyaa kan Chaayinaa akka gabaasanti Dilbata kaleessaa nama 97 tu du’e.kunis lakkoofsa namoota Chaayinaa keessatti vaayrasii koronaan dhumanoo 908 gesisee jira.Kan haaraa vaayrasii kanaan qabaman 3062 galma’eera.
Briteen namoonni 4 vaayrasii kanaan qabamuu kan ibsite yoo ta’u walii galaan lakkoobsa namoota biyya ishee keessaa dhukkubsataa jiran saddeetiin ga’e jira.
Ministeerrii eegumsa fayyaa Briteen Matt Hancock soda vaayrasiin kun fayyaa uummataa irratti uumee lbsuun vaayrasichi akka hin facaane gochuuf kanneen dhukkubsataa jiran qofaatti akka ka’amaniif mootummaaf aangoo kennan.
Jaapaan keessatti Doniin imaltootaa adda baafamtee akkuma dhabatteetti kan jirtu yoo ta’u namoonni 66 haaraa vaayrasii Koronaan qabamu har’a ibsamee jira.
Kunis lakkoobsa namoota Donii sana irratti duraan vaayrasii Koronaan qabaman jedhame dacha dabalee jira.


text:
Walaloo BAQQALAA GARBAA mana hidhaa Qilinxoo irraa erge August 16, 2017Posted by OromianEconomist in Baqqalaa Garbaa.
Tags: Africa, Because I am Oromo, Bekele Gerba, Ethiopia’s secret genocide, Free Bekele Gerba, Obbo Baqqalaa Garbaa, Obbo Baqqalaa Garbaa's peom from Qaalitti, ofc, Walaloo BAQQALAA GARBAA mana hidhaa Qilinxoo irraa
trackback
Walaloo BAQQALAA GARBAA mana hidhaa Qilinxoo irraa erge
Daandiin keenya qoreen guutee
Duugdi keenya ulee quuftee
Abdiin osoo hin dhalatin
Ifa hin argin
Nurkaa duute.
Haata’uyyuu malee ni deemnaa hin dhaabbannu
Miilli nu bututes nuti abdii hin kutannu
Biyya hawwa keenyaa
Hin hankaaknu hin geenya
Karaa dheeraa sana
Bu’aa ba’ii sana
Dheebotaa beela’aa
Kukkufnee kaka’aa
Imimmaan lolaasaa
Dhiiga dhangalaasaa
Dukkana kaleessaa qabsoodhaan ibsinee
Ifa boruu arguuf har’arra dhaabbannee
Kunoo ilaalaa jirra biiftuu ba’uuf jirtu
Urjiin bilisummaa yommuu calaqqiftu.
Comments»
- 1. Oromia: #OromoProtests:#OromoRevolution: Gabaasa Fincila Xumura Garbummaa (FXG) Oromiyaa 2017 (August) | OromianEconomist - September 1, 2017
-
[…] Walaloo BAQQALAA GARBAA mana hidhaa Qilinxoo irraa erge […]


text:
Dubartiin Naayjeriyaa kan kaadhimamtuu Prezidaantummaa ta’uun dursaa turan dorgommii keessaa ba’an. Sababiin isaa paartilee gurguddoo biyyatti keessaa walta’iinsa uumuu akka danda’aniif gargaaruuf ta’uun ibsamee jira.
Oby Ezekwesili dhaamsa gama Tiwitariin irra deddebi’anii dabarsaniin paartii Alaayd Kongreesa keessaa ba’u isaanii har’a beeksiisan.
Duraan ministeera mootummaa Naayjeriyaa fi prezidaantii Baankii addunyaa kan turan prezidaant Mahmaduu Buhaarii fi paartii mormituu guddichaafis nama dabalataa argamsisuun hojii arifachisaa ta’u dubbatan.
Ezekwesilin filannoo baatii dhufu gaggeeffamuuf kaadhimamtoota dhiyaatan 73 keessaa tokko turan.Namoonni hedduun akka jedhanti dorgommiin kun prezidaantii biyyatti Buhaarii fi kan mormituu ka ta’an Atiku Abubakar giddutti ta’a.


text:
- Abdii hin kutatan: Yoo kufaan ka’uu akka danda’an beeku.
- Waan gaarii fi cimina ofii isaannii kan irraa nama biraa arguu danda’u: Hir’ina isaani irratti osoo hintaane waan qabna irratti xiyyeeffatu.
- Hiriyoota gaarii ta’an nannoo isaanitti qabatu:
- Wa’ee dogoggora darbeef deddebi’anii yaadanii of-hin dhiphisan, garuu irraa baratu.
- Kufaati isaani dhoksuuf hin dhama’man, akka baruumsa argataniitti yaadu.
- Murtoo murteessuf ofdubaa hin garagalan
- Yeroo kayyoof jedhani miidhaman,, miidhama sana keessa caalatti waan argatan yaadu.
Dr.Gurmeessaa


text:
Gamtaan Mormitoota Suudaan wixinee araaraa Ityoophiyaan Gamtaa Afrikaa waliin tahuun qopheessite irratti kan mari’atu tahuu ibse
Ityoophiyaan carraaqqii mormitootaa fi mana marii waraana Suudaan walitti araarsuuf jalqabde itti fufuun, torbee dabre wixinee araaraa qopheessitee garee lamaaniif kan dhiheessite tahus, manni marii waraana Suudaan Ityopphiyaan qabxiilee wixinee kanaa jidduu muraasa Gamtaa Afrikaa waliin qindaahuun akka fooyyessitu gaafatee ture.
Haaluma kanaan Ityoophiyaan Gamtaa Afrikaa waliin tahuun wixinee araaraa fooyya’e qopheessuun kan dhiheessite yoo tahu, gamtaan mormitoota Suudaan wixineen fooyya’e kan isa dhaqqabe tahuu ibsuun, murtii dhumaa eega irratti mari’atee booda kan ibsu tahuu Sabtii har’aa beeksise. Manni marii waraana Suudaan garuu hanga ammaatti wixinee fooyya’ee irratti yaada hin kennine.
Qabxiin ijoon Wixinee kanaa mana marii mootummaa ce’umsaa siviilonni keessatti heddumaatan kan miseensa 15 qabaatu hundeessuun, yeroo ce’umsaa waggaa sadihiif biyyatti akka hogganu kan jedhu tahuu odeeyfannoon ni mul’isa.
Wixinee araaraa jalqaba Ityoophiyaan qopheessite irratti lakkoofsi miseensota paarlaamaa ce’umsaa 300 akka ta’u, kana keessaa 67% gamtaa mormitootaa guddicha Alliance for Freedom and Change jedhamu kan mormii biyyattii qindeessaa ture irraa akka tahan, 33% ammoo gareewwan mormitootaa hafaniif kan kennamu tahuu ibsa. Dabalataanis paartiin prezdaantii duraanii Umar Al-Bashiir haala kamiinuu mootummaa ce’umsaa keessatti kan hin hirmaane tahuu ibsame.
Gamtaan paartiilee mormitootaa wixinee jalqaba Ityoophiyaan kophaa qopheessite kanas kan fudhatu tahuu beeksisee ture.


text:
Jaarsaa fi Jaartiin iccitii walii baasuun taatii?
Lakkii hin taatu, Haraami. Rabbi biratti kun yakka hamaadha. Wal qunnamtii saalaa irraa kaasee waan jiraa mara Jaarsi iccitii Jaartii isaa baasuu hin qabu, Jaartiinis akkasuma. Shari’aan iccitii walii baasuu nu dhoorkite, keessattuu iccitii warra bultii jaareetif eeggumsa jabaa goote. Dhiirri akka haadha manaa isaatii waliin tahe gad bahee dubbatu Dayyuusa. Haati manaa iccitii Jaarsa isii saaxiltuus Diin hin qabdu. Mee herregaa! Naamusa, kabajaafi hinaaffaa yoo dhabe malee namni akkamitti iccitii nama jaalatuu saaxila?
Hadiisa Abii Sa’iid al Khudriin odeyseen ergamaan Rabbiiﷺ “Gurbaa intalootti dhufee waliin ciisee qanani’ee isiilleen itti qananiite, kan eeganaa iccitii isii facaasu, guyyaa Qiyaamaa Rabbi biratti ilmaan namaa keessaa sadarkaa hamtuu irra warri jiru isaan kanneeni” jedhe.
[Muslimtu gabaase]
وعَن أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ ـ رَضِي اللهُ عَنْهُ ـ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: إِنَّ مِنْ أَشَرِّ النَّاسِ عِنْدَ اللَّهِ مَنْزِلَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ الرَّجُلَ يُفْضِي إِلَى امْرَأَتِهِ وَتُفْضِي إِلَيْهِ ثُمَّ يَنْشُرُ سِرَّهَا. رواه مسلم.
Beekaa hojiin mana keessaa harki caalu iccitii dha. Waa’ee nama waliin galanii dubbachaa ooluun adaba dhabuudha, safuu dhabuudha, tun hojii Sheyxaanaati. Jaartiin iccitii Jaarsaa facaafte Amaanaa gante jechuudha. Amaanaa ganuun ammoo Rabbi biratti nama gaafachiisa. Haasawa nagayaa yoo tahe malee iccitii Jaarsa isii haadhaafi abbaa ykn fira isiitti himtee boharsuun hin hayyamamuuf. Jaarsilleen akkasuma, bakka tana if eeggatuun dirqama. Dogongora iccitii baasuu kana keessa osoo hin buune marihadhaa. Hammeenya kanarraa Rabbi nu haa eegu.


text:
Barnoota. (2), hundumatu jaja, hundumatu faarsa,
Isaaf eebba malee namni hin qabu abaarsa,
“Ni baranna” jedha lallabee dhaadata,
Waa’eesaa dhaga’uuf gurratu oldhaabata,
Yoo ciises abjuudhaan samii cuunfee qora,
Ekeraa barnootaa waliin tulluu kara,
Xinnaafi guddaa hin qabu fudhachuuf fakkeenya,
Sagalee barnootatu dhaale dachee keenya,
Nama barates qabna nu’i kallattii maraanuu,
Kan qalama hundumaa lixeeru,
Kan mana kitaabaa hundumaa lixeeru,
Kan waan barreefame dubbisee fixeeru,
Qabna beekaafi hayyuu ogummaan akeeku,
Kan daakuufi daaraa fuulleetti adda baasee beeku,
Dooktera …. Lawyera… Manaajera…
Pirofeesara …. Injiinara…. Maastera…
Lakkoofsa gonfoodhaan taaneerra kan weedduu
Yoo ta’es haa ta’u barnootni gaariidha,
Yoo baraton qofa sammuu gogaan jiidha,
Yoos karaa argatanii waan ulfaa’an da’u,
Yoos haalaan deemanii bakka yaadan ga’u,
Bukoon yoos bilchaatee dhamdhamnisaa tola,
Nama baratetu eenyumaasaaf lala,
Yoo barnoota dhabne nutty kolfa ormuu,
Barnootni gaariidha ani barnoota hin mormu,
Garuu….. Garuu…. Garuu…
Yoon barumsa koo kana gudunfadhee dhokse,
Yoon jiidhaa liqimsee of keesaatti gogsa,
Yoo beekumsa koorraa wallaalaan hin bariin,
Yoon qooda gumaachee sammuu doome hin kaasiin,
Yoon hundeessaa suphee seenaa jige hin kaasiin,
Yoon lammii koo tirsee goodaa keessaa hin baasiin,
Yoon safuuf gad jedhee tarkaanfii koo hin eegiin,
Yoon dhugaa mul’isuuf lubbuu koo hin wareegiin..
Maal fayyada barnootni maal bu’aanni laatu?
Buddeena yoo ta’e ilkaansaa qobaamnaan
Kolfaniiyyuu ni nyaatu!
Lataa Qana’ii
Latiiseenaa@gmail.com
+251 920 40 92 65


text:
Mi’a Amerikaan gara gara Chaaynaatti ergitu kan Doolaara Biliyoona 60 baasisuu irratti Taariifa kan dabaltu ta’u Chaayinaan beeksiiftee jirti.Kunis prezidaantiin Amerikaa Traamp mi’a Chaayinaa irraa biyya isaanii seenuu kan Dolaara Miliyoona 200 baasisuu irratti Dilaala akka dabalan eega beeksisanii booda Chaayinaan haaloo ba’uuf kana jette.
Ministriin maallaqaa kan Chaayinaa akka jedhutti Dilaala haaraan Chaayinaan dabaluuf jiran harka 5 hanga 25 kan ga’u yoo ta’u Waxabajjii 1 bara 2019 kaasee hojii irra oola.Beejiing akka jettuutti Yunaaytid Isteetes qophaa ishee daldala eeggachuuf jecha tarkaanfii fudhattuuf deebii kenniite.
Chaayinaan dhibbaa alaaf faccisuu hin dadhabdu kan jedhu ministriin danta aalaaa biyyatti mirgaa fi fedhii keenya kabajsisuuf murannoo fi dandeetti qabna jedhan.Yunaaytid Isteetes gama isheeti waan irraa eegamu ni gooti abdii jedhu qabna jedhan.


text:
Faayila kamuu akka yoomuu hin bannetti ol kaayachuuf
Maxxansa har’aa keessatti akkaataa faayiloota keessan (Suuraa, Sagalee, Vidiyoo, Barreeffamaa fi Lakkoofsa namootaa) ol kaayachuu dandeessan isin agarsiifna. Ati nama faayilli jalaa baduun rakkate yoo taate kuni furmaata filannoo hin qabneedha. Akkaataa nuti isin agarsiifnun faayila keessan yoo ol kaayattan yoomuu na jala bada jettanii yaadda’uun hin jiru.
Tarii bilbilli/mobaayilli keessan baduu danda’a. Garuu faayila isin ol kaayattaniifi bilbila keessan wanti walitti hidhu tokkolleen hin jiraatu. Faayila bilbila duraanii irra ture bilbila haaraya irratti ykn kompiitara keessan irratti argachuu ni dandeessu. Malli kun haaraya ta’uu baatus hanga ammaatti gaaffilee namoonni irra deddeebin gaafataniidha.
Faayila kamuu akka yoomuu si jalaa hin bannetti ol kaayachuun kuni akkamitti taha?
Dursa irratti waan hubatamuu qabu. faayilli ol kaayamu ‘E-mail’ keessaniin walitti hidhama. Hanga email kee beektutti faayila kee guutuu Gosa bilbilaa kamuu irratti, Gosa kompiitaraa kamuu irratti, Biyya kamuufi yeroo kamuttuu argachuu ni dandeessa. Faallaa kanaatin Email kee dagatte yoo ta’e faayila keetis bakka jiru dagatte jechuudha.
Dhaabbanni Google tajaajiloota 200 ol kenna. isaan keessaa kan Nuti baay’inaan beeknu, Youtube, Play Store fi Gmail tahuu danda’a. Garuu kanaan ala kan osoo faayyadamnee hedduu irraa gargaaramuu dandeenyu ni jiru. Fkn, kanneen akka Har’a ilaaluf deemnu..
Google Nama tokkoof (email tokkoof) kuusaa 15GB bilisaan (free) kenna. Kuusaa ykn storage siif kenname kana irra faayila gosa kamuu kaayyachuu dandeessa. Faayilli Ati ol kaayachuu barbaaddu kana caalaa guddaa yoo tahe Kuusaa dabalataa Google irraa bitachuu ni dandeessa. kuusaa kanaas gara GB 100, 200 fi kanaa olitti siif guddisu.
Yoo kafaltii raawwachuu hin dandeenye Aappii biroo tajaajila wal fakkaataa kennan akka dabalatatti faayyadamuu ni dandeessu. Fkn; Dropbox fi OneDrive filatamoodha. kunneenis GB dabalataa argachuuf kafaltii si gaafatuu danda’u. Garuu bakka hundaa 5GB, 10GB, 15GB yoo argattan kuni isiniif galaana.
Haa ta’uu malee kuusaan Google isiniif kennu 15GB jechuun SUURAA, VIDIYOO fi AUDIO murteessoo qofa yoo irratti feetan isin gahuu danda’a. Barreeffamni fi Lakkoofsi bakka guddaa hin fudhatu waan taheef yaachisaa miti.
Faayiloota asii olitti jenneefi Dokumantiilee adda addaa Sarvara Google irra kaayyachuuf kanneen isin tajaajilan Aappii gosa 4tu jira. isaan keessaa Lama bilbila ammayyaa yeroo ammaa waliin dhufu, Lama immoo kan download godhamaniidha. Haa ilaalluu:
- Google Photos
- Google Drive
- Google Keeps
- Google Contacts
Aappiiwwan kanneen maqaa isaanii ilaalun salphatti maalif akka nu gargaaran hubachuu dandeenya. Garuu Hordoftoota keenya maraaf akka ifa ta’uuf jecha tokkon tokkoon isaanii bifa asii gadiitin ilaalla.
1. Google Photos
Google Photos irratti Suuraalee lakkoofsan baay’ee tahan irratti fe’achuu dandeessu. Google Photos bilbiloota ammayyaa hedduu waliin waan dhufuuf bilbila keessan irra ilaalaa yoo dhabdan Google Photos tuquun download godhadhaa.
2. Google Drive
Google Drive irratti faayiloota gosa adda addaa baay’ee irratti fe’achuu dandeessu. Nuti kan isin gorsinu Vidiyoo fi Sagalee akka irratti feetan isin gorsina. Akkasuma faayila akka PDF fi Dokumantii adda addaa yoo irratti fe’attan gaaridha. Suuraas irratti fe’achuu ni dandeessu.
Garuu kan jalqaba jenne ‘Google Photos’ suuraadhaf waan qophaayee jiruuf suuraaf jecha Google Drive faayyadamuun dirqmaa miti. Google Drive bilbiloota ammayyaa hedduu waliin waan dhufuuf bilbila keessan irra ilaalaa yoo dhabdan Google Drive tuqaa buufadhaa.
3. Google Keeps
Google Keeps barreeffamoota adda addaa baay’ee tahan akka irratti fe’attaniif isin gargaara. Barreefamni kuniis yoomuu isin jalaa baduu hin danda’u. Yaadannoo (Note) yemmuu qabattaniis asuma Google Keeps irratti qabachuu dandeessu. Kan adda isa godhu, Fakkeenyaf; yeroo yaadannoo barreessitu sagaleedhan (record) godhaa yaadannoo kee bira kaayyachuu dandeessa. akkasuma suuraa yaadannoo sanaan wal qabatu itti dabaluu dandeessa. Google Keeps bilbila hedduu waliin waan hin dhufneef buufachuuf kunoo Google Keeps.
4. Google Contacts
Google Contacts filannoo biroo kan Lakkoofsa bilbilaa namoota irratti qabachuu dandeenyudha. Akkuma hundi keenya beeknu bilbilli kamuu ‘Contacts’ ofirraa ni qaba. Yoo fedha keenya tahe kanuma bilbila keenya irra jiru gargaaramuu dandeenya. Yoo bifa fooyyee qabuun faayyadamuu barbaanne Google Contacts buufachuu dandeenya.
Aappii ‘Contacts’ gosa feetan yoo faayyadamtan Lakkoofsa bilbilaa akka hin bannetti Save gochuuf garaagarummaan hin jiru. SABABNI ISAA; kan isin Save gochuu qabdan Email keessan irratti waan ta’eefi. Ati faayyadamaa gosa bilbilaa fi Contacts kamuu yoo taate yogguu lakkoofsa Save gochuuf deemtu filannoo 3 argatta. isaan keessaa kan Email kee irratti Save godhu filachuun sirra jiraata. Fkn, asii gadiitin.
- Phone (qafoo irratti save gochuuf)
- Simcard (siimii irratti save gochuuf)
- Google (Email kee irratti save gochuuf) Akka yoomuu hin banneef kan Google kana filatta. yoo bilbila kee irraa email baay’ee qabaatte hunda siif baaseeti isa sirrii akka filattu si gaafata.
Dhuma irratti kan isin yaadachiisnu faayilli keessan Email keessaniin walitti hidhama. Isin hanga email fi password (jecha darbii) keessan beektanitti; Gosa bilbilaa kamuu irratti, Gosa kompiitaraa kamuu irratti, Biyya kamuufi yeroo kamuttuu faayila kana deebistanii argachuu ni dandeessu. Kanaafuu; Email kee akka salphatti waan ilaalamuu hin qabneedha.
Namni biroo email kee argannaan faayila kee guutuu argachuu danda’a. yoo si jalaa bade immoo faayila kee guutuu dhabuu dandeessa. Akka si jalaa hin hatamneef waan akka waraqaa fi nootii adda addaa irratti barreessuu dhiisuu, Sammuu kee qofa keessatti qabachuu. Google faayila kana argachuuf eenyummaa kee naaf mirkaneessi jedhee akka si hin rakkifneef Email kee irratti Recovery phone (Lakkoofsa yoo si jalaa bade Teelee irraa argachuu dandeessu) akka irratti dabalattu si gorsina.


text:
Ilmaan Nadhii Gammadaa Jirtuu?
Ilmaan Leenjisoo diigaa jirtuu?
Ilmaam Waaqoo Guutuu Jirtuu?
Jiraachuu keessan kiphxata boruu argina. Guyyaa boruu B/M/N Oromiyaa haaraan Shimallis Abdiisaa fi Addisu Aragga qixxeessaa gara Asallaa dhufaa jira.
Dachee Minilik Abbootiif Haawwolii teenna itti fixe, Seenaan aanolee kijiba namtichi jedhe dachii san irra ijjachuuf hamilee hin qabu.
Gowwaa arrabsanii mataa qaqqaban jedhan. Jechi Addisuun jedhe kan dhuunfaa isaati jechuun hin danda’amu, akka yaada paartii guutuu hin taane wabiin keenya maali?Addisuun hoggana paartiiti. Kanaaf yoo Jecha Addisuun jedhe dogongora jedhan OPDO ‘n gadi baatee ummata Oromoo Dhiifama gaafatuu qabdi. Addisuu Araggaa Seenaa waan xiqqeesseef Aangoo gadi dhiisee Seeraaf dhihaachuu qaba.
Amma dhimmi ijoon Shimallisis ta’ee Addisuun Waltajjii waliin gaggeessan irratti Addisuun dubbii tana jedhe. Haga ammaa obbo Shimallis homaa hin dubbanne. Kanaaf yaada lamaan jaraa ta’uutu mala.
Biyya Germany keessatti hogganaan Church tokko Seenaan Hitler Sobatu keessa jira jedhee waan dubbateef qofa , hojii irraa ari’amee Hidhamee, dhuma irratti jiraachuu dadhabee biyya kanaa baqatee jira, yeroo dhibbaa ol Dhiifama gaafatus namuu hin dhageenyeen dhimmichi dhimma seenaa xiqqeessuu waan ta’eef.
1) Amma dhaamsi jiru Addisu Arega Kitessa aangoo irraa ari’amee seeraaf dhihaachuu qaba.
2) Obbo Shimallis Abdiisaa Dhaaba OPDO bakka bu’ee Ummata Oromoo Dhiifama gaafatuu qaba.
3) Obbo Shimallis Yeroo gara Arsii Asallaa deemu Siidaa Aanolee daawwachuu qaba.
Ummanni keenna maal gochuu qaba?
1) Addisuun yoo tuffii hagana gahu qabaatee achi kadhufu taate mormiin cimaan kan hawaasa guutuu hirmaachise haa qophaawuu.
2) Shimallis yoo kophaa isaa dhufe gaaffilee keessan hunda Seeraan dhiheessaafii, Yoo Ummata Oromoo kabaje Aanolee daawwatee achi duratti Ummata Oromoo irra deebi’ee Dhiifama haa gaafatu.
3) Hamilee Gadaa Gabra’ab eeguudhaaf Dhiifamaa fi badhaasni haa qophaahuufii.
Kan hafe keessa hin deemnu isinummaan itti guutaa.
Abdi Teyib Wako
Check Also
Intensified arrests in Arsi zones, Oromia region under pretext of connections with OLA
In these zones, people who do not support the government’s political views, youths who are …


text:
Itiyoophiyaa keessatti manneen kuusaalee gargaarsa nyaata uummanni miliyoona hedduun eeggataa jiru akka hin dhaqqabne ittifamaniin guutamee jira jechuun bulchiituun dhaabata misooma sadarkaa addunyaa kan Yunaaytid Isteetes Samaantaa Paawar ibsanii jiru.
Gargaarsa xiqqoo gama biyyatti gama kaabaatti erguun foyya’iinsii hangii tokko akka jiru ta’uus garu akka hedduminaan seenee yeroo ituu hin raabsiin nu jalaa dabree iddoo buusuu feena kan kedhan Paawar namoota beela’an ijoollee nyaata dhabuun ergaraman karaa itti dhaqabuu qabnu humnootiin mootummaa dhorkan jiru jedhan.
Torbanti Kokoolaataan gargaarsa fe’an 500 bulchiinsa nannoo Tigraay Amaaraa fi Afaar akka seenan feena kan jedhan Paawar gargaarsii nyaataa hin dhaqqabu ta’e baatii dhufu keessa haala beela fakkaatu keessa namoonni seenan jiru jedhu.
Gargaarsii amma xiqqeenyaan seenaa jiru hedduminaan gamas akka dhaqqabu aangawoota Itiyoophiyaa gaafanna jedhan


text:
Nikaah Buusu-Lakk.5
Gosoota xalaaqa osoo ilaallu kunoo as geenye jirra. Nikaah buusu bakka adda addaatti ramaduun salphatti waa’ee nikaah buusu akka hubatan nama gargaara. Gosoota xalaaqa (nikaah buusu) isa dhuma har’a ilaaluun ramaddi xalaaqa ni cufna. Gaafileen jalatti ni argamuu deebisuuf carraaqa
Nikaah Buusu ammatti raawwatame, yerootti maxxanfamee fi sharxiin wal qabate
1ffaa-Nikaah Buusu Ammatti raawwatamu (Ax-Xalaaqul Munajjiz)- jechi nikaah itti buusu takkaa ulaagaleen kan wal qabatee, takkaa immoo gara fuunduraan kan wal qabate takkaa immoo kan lamaan irraayyu bilisa kan ta’eedha. Nikaah buusun ulaagaa fi yeroo gara fuunduraa irraa bilisa ta’e, nikaah buusu ammatti raawwatame jedhama. Fakkeenyaf, niiti isaatiin, “Nikaah sirraa buuse” yoo jedheen, kuni nikaah buusu ammatti raawwatame (Ax-Xalaaqul Munajjiz) ta’a. Murtiin nikaah buusu akkanaa ammatti hojii irra ni oola yoo ulaagaalee nikaah buusu guute. Fkn, Niiti ulfa hin qabne isa jala jirtuun “Nikaah sirraa buuse” yoo jedhenii fi niitin isaa tuni heeydi irraa qulqulluu tan taate fi inni ishiin kan wal hin qunnamne yoo taate, ishiin ni hiikkamti. San booda iddaa lakkaawwachuu jalqabdi.
2ffaa-Nikaah buusu yeroo dhufuutti maxxanfame– yommuu yeroon suni dhufu nikaah buusuf niyyachuun nikaah buusu yeroon wal qabsiisudha. Fakkeenyaaf namtichi haadha manaa isaatiin, “ji’a dhufu jalqaba irratti ati hiikkamte. Ykn xumura halkanii irratti hiikkamte” jechuuni.
Murtiin nikaah buusu akkanaa ilaalchise hayyoota (aalimman) jidduu ilaalcha sadiitu jira.
1ffaa-yommuu yeroon suni dhufutti nikaah buusun hojii irra ni oola. Kuni ilaalcha Abu Ubeeyda, Is-haaq, Shaafi’ii, Ahmad, Daawud Zaahariyy fi hordoftoota isaaniiti.
2ffaa- Ammatti hojii irra ni oola. Kuni ilaalcha Ibn Musayyab, Abu Haniifa, Laysi fi Maalik
3ffaa– Ammattis ta’ee yommuu yeroon suni dhufuttis hojii irra hin oolu. Kuni ilaalcha Ibn Hazm.
Khilaafa (garaagarummaa yaadaa) keessaa bahuuf nikaah buusu yerootti maxxansuu irraa namni of eegu qaba.
3ffaa- Nikaah Buusu sharxiin wal-qabatee– kuni nikaah buusu hojii isaatiin ykn ishiitiin ykn nama biraatiin ykn wanta biraatiin wal qabsiisuudha. Fakkeenyaf, abbaan manaa niiti isaatiin, “Ati bakka akkanaa akkanaa yoo deemte, hiikkamte.”
Nikaah buusun akkanaa, takkaa wanta adeemsifame jiruutti maxxansuu takkaa immoo wanta gonkumaa ta’uu hin dandeenyetti maxxansuu takkaa immoo wanta ammatti hin jirre garuu gara fuunduraatti dhufutti qabsiisuudha.
-Nikaah buusu wanta ammatti adeemsifametti yoo maxxanse, nikaah buusun hojii irra oola. Fakkeenyaaf, osoo aduun baatee jirtu, “Aduun yommuu baatu ati hiikkamte” yoo jedheen kuni hojii irra oola. Kana jechuun ishiin ni hiikkamti.
-Wanta gonkumaa ta’uu hin dandeenyetti yoo maxxanse, nikaah buusun hojii irra hin oolu. Dubbiin isaa lagw (dubbii faaydi hin qabne) ta’a. Fkn, gaalli qaawwa lilmootiin yoo baate, ati hiikkamte. Kuni ta’uu waan hin dandeenyef, ishiin hin hiikkamtu.
-Wanta ammatti hin jirre ykn hin adeemsifamne garuu gara fuunduraatti kan adeemsifamu yoo ta’e[1], murtiin nikaah buusu akkanaa, namtichi nikaah buusu yoo niyyatee fi hojiin suni yoo hojjatame, nikaah buusun hojii irra ni oola. Fakkeenyaaf, Namtichi nikaah buusu niyyachuun “ati wanta akkanaa yoo hojjatte hiikkamte” niiti isaatiin yoo jedhee fi ergasii ishiin wanta san yoo hojjatte, ishiin ni hiikkamti.
Garuu namtichi nikaah buusu yoo hin niyyatinii fi jecha isaa saniin wanta gaarii irratti ishii jajjabeessuu ykn wanta badaa irraa ishii dhoowwuuf yoo ta’e, suni kakuu ta’a. Sharxiin (ulaagaan) inni kaa’e yoo hin guuttamin, homaa isarra hin jiran. Inni kakuu ilaalchisee wanti inni hojjatu hin jiru. Garuu sharxiin inni kaa’e yoo guuttame, inni kakuu waan diigeef kaffaaraa kafaluu qaba. Kaffaraa kakuu haala kanaan kafalan: Hiyyeeyi kudhan nyaachisuu yookiin isaan uwwisuu. Kana gochuu yoo dadhabe, guyyaa sadii sooma. (Ilaali suuratu Al-Maa’ida 89) (Kuni ilaalcha Sheeykhul Islaam ibn Taymiyyah akkuma Majmuu al-Fataawaa keessatti ibsee jiildi. 33, fuula- 44-46, 58-60 fi 64-66.)[2] fi barataa isaa ibn Al-Qayyim[3]
Kitaaba Nikah buusu buusuf: https://islaama.files.wordpress.com/2020/01/nikah-buusu.pdf
Gaafilee Nikaah Buusu
[WATU 3]
Kitaabban Wabii:
Sahih Fiqhu Sunnaah -Jiildi 3 -fuula 300-301, Abu Maalik
[1] al-Fiqhul Waadih – Jiildi 2-fuula 117, Dr.Muhammad Bakr Ismaa’il
[2] The Concise Presentation of the Fiqh of the Sunnah and the Noble Book- fuula 439
[3] Fiqhu sunnaah-jiildi 2, fuula 346, Sayyid Saabiq


text:
Berhanu Hundee
Gaafiilee uummatni Oromoo gaafachaa jiran keessaa inni tokko hidhamtootni siyaasaa akka gadi lakkifaman ta’ullee, shirri Wayyaaneen uummata gowwoomsuuf xaxaa jirtu akka jijjiirama siyaasaatti laalamuu hin qabu. Impaayarri Itoophiyaa tun matumti ishiituu mana hidhaa sabootaa waan taateef, mannii hidhaa guddaan kun diigamee; sirni walqixxummaa sabootaa, sab-lammootaa fi uummattootaa mirkaneessu hanga hin uumamnetti manoota hidhaa diiguudhaan jijjiiramni bu’uraa dhufuu hin danda’au. Mana hidhaa Maa’ikalaawii diignee muuziyeemiitti jijjiira jechuun Wayyaanotaa: tokkoffaa, faranjoota fi mootummoota warra dhihaa akkasumas haawaasota Addunyaa gowwoomsuuf; lammaffaa, shira kana keessa yeroo bitachuuf, mala biraa barbaaduuf umurii bittaa isaanii hanga danda’ame dheeresuufi.
Maa’ikalaawiin mana hidhaa namootni keessatti dararaman keessaa isa hangafa ta’ullee, manneen hidhaa biroo baay’eetu jiru. Bakkeen namootni keessumaayyuu ilmaan Oromoo keessatti dararamaa jiran Oromiyaa keessa hedduutu jiru. Isaan kun maaliif hin diigamne? Hidhamtootni siyaasaa gadi lakkifamu yoo jedhan kan Maa’ikalaawiitti hidhaman qofaa dhaa? Kan mooraa waraanaatti hidhaman, kan manaoota barumsaa keessattillee hidhamanii jiran, kan bakka buuteen isaanii hin beekamne hunduu sababa siyaasaatiin waan ta’eef, hanga lubbuun jiranitti hunduu bilisa bahuu qabu. Hidhamttotni siyaasaa ni hiikamu yoo jedame, asirratti haaldureen jiraachuu hin qabu. Haa ta’u malee, oduma kuni hundumtuu ta’uu danda’ee, gaafiin uummattootaa isa kanaan deebii argachuu hin danda’u. Gaafiileen uummattootaa keessumaayuu kan Oromoo isa kana qofaa miti.
Gaafiin uummata Oromoo ifaa dha. Innis gabaabumatti “ABBAABIYYUMMAA ISAA MIRKANEEFFACHUU” dha. Abbaabiyyummaan Oromoo yoo mirkanaa’e, gaafiileen biroos, kan akka ofiin ofbulchuu, gaafiin siyaasaa, kan diinagdee fi hawwaasummaa hunduu kana keessatti deebii argatu jechuu dha. Hanga abbaabiyyummaan saba Oromoo mirkanaawuu hin dandeenyetti gaafiin Oromoo kamiiyyuu deebii argachuu hin danda’u. Dhugaan kun firaafis ta’ee diinaaf hundaafuu ifa ta’uu qaba. Abbaabiyyummaan Oromoo mirkanaa’u malee Oromoon nagaa argatee biyya isaa fi qayee isaa keessa jiraachuu hin danda’u; beela fi gadadoo keessaa bahee, diinagdeen guddachuu hin danda’u; saamicha diinaa fi alagaa jala bahuus hin danda’u. Kuni hunduu irraa hafuu kan danda’an immoo sirna nama-nyaataa Wayyaanee kana hundeedhaan buqqisee biyya isaa Oromiyaa yoo dhuunfate qofaa dha.
Sana booda uummattoota, saboota fi sab-lammoota biyyattii sana waliin waa hundaa qooddatee jiraachuus ta’ee mootummaa birmadummaa isaa ijaarratee akka saba walabaatti jiraachuuf dhiibbaa fi gorsa tokko malee ofii isaatiif waan isaaf tolu murteeffachuu danda’uu qaba. Asirratti asii fi achi jechuun hin jiru. Tooftaa fi tarsiimoofiis haa ta’u sababa kamiinuu uummatni keenya afaanfaajjii keessa galuu hin qabu. Kan itti dhiigaa, itti du’aa, biyyaa baqachaa, dararamaa, ilmaan isaa meeqa ittidhabe uummata Oromoo waan ta’eef, namni ykn humni kamuu isaaf karaa baasuu; kana siif wayya jedhee gorsuu ykn ajajuu; kanaa mitii sana siif wayya jechuunii mirgas ta’ee hamilee hin qabu. Mana eenyu itti dadhabee ijaaretti eenyu itti galuuf deema? Qabsoo hadhooftuu eenyu godhetti kan biraa injifannoo ittiargachuuf deema? Qabsoos ta’ee injifannoon; fedhiis ta’ee murtiin kan uummata bal’aa ti malee, kan namoota muraasaa ykn gareelee tii miti.
Jaarmayoota Oromoos ta’ee Aktivistootni mirga uummata kanaatiif hojjetan akka qaama uummata Oromoo bal’aatti gahee isaanii taphachuu fi qooda isaanii gumaachuu malee uummata kanaaf murteessuu hin danda’an. Injifannoos ta’ee murtiin xumuraa kan uummata bal’aa ti. Namni tokko hanga fedhe barataas haa ta’u, beekaas haa ta’u, xiinxalaas haa ta’u, qabsaa’aa dhugaas haa ta’u, akka lammii Oromoo tokkootti waan irraa eegamu dalaga malee, ani barumsa olaanaa, dandeettii fi beekumsa addaan qaba jedhee uummata bal’aadhaaf anatu sii beeka; kan ani jedhu fudhadhu, karaa ani sitti agarsuisu deemi jechuu gonkumaa hin danda’u. Yeroon anatu siif beekaa dabruu qaba. Hiree ofii ofiif/ofiin murteeffachuun mirga saba guddaa fi uummata bal’aa ti. Jaalatamus, jibbamus, fudhatamus dhiifamus kun dhugaa jijjiiramuu hin dandeenye dha.
Gara dhimma matadureetti deebi’uudhaaf, gaafiin uummata Oromoos ta’ee kan uummattoota biroo mana hidhaa Maa’ikalaawii diiguun hin deebi’u. Sirna Wayyaanee kana keessatti jijjiiramni kamiiyyuu yoo godhame, bu’aa isaaniitiif yoo ta’e malee, jijjiiramni dhugaa kan uummattootni barbaadan waan hin milkoofneef, kanarratti yeroo, qabeenya, beekumsa fi dandeettii balleessuun hiika hin qabu. Sirni kun hundeedhaa buqqa’uu qaba. Sirni Wayyaanee baduu qaba. Hamma sirni kun jirutti jijjiiramni kamiiyyuu yoo yaalame, bu’aa hin fidu. Yoo dhugumatti biyyattii sana keessatti jijjiirama bu’uraa tokko fiduuf kan hojjetamu ta’e, xinnaatee yoo xinnaate tarkaanfiileen armaan gadii kun hojiin mul’achuu qabu:
- Humna Agaazii fi hidhattoota Federaalaa naannolee hundaa keessaa baasuu;
- Humna Liyyuu Pooliis jedhamu hiikkachiisuu;
- Nagaan uummattootaa Poolisoota uummataaf amanamoo ta’aniin akka eegamu godhuu;
- Hidhamtootni siyaasaa hunduu haal-duree tokko malee akka hiikaman godhuu;
- Dhaabbatni sirna Wayyaanee tajaajilan hunduu akka diigaman godhuu;
- Paarlaamaas ta’ee mootummaan Wayyaanee akka diigamu godhuu;
- Yoo barbaachisaa ta’e, raayyaa ittisa biyyaa kan yeroo, kan saboota hunda keessaa bahan ijaaruu; kan Wayyaanee diiguu
- Humnoota siyaasaas ta’ee kan biroo warra kaayyoos ta’ee galii adda addaa qaban hundaa dhiibbaa fi haal-duree tokko malee Confaransii Biyyoolessaa (National Conference) tokkorratti akka hirmaatan taasisuu;
- Mootummaa ce’umsaa kan yeroo ijaaruu;
- Filmaatni biyyoolessaa (National Election) akka qophaawu godhuu ykn akka barbaachisaa ta’ettii hiree ofii/ofiin murteeffachuun uummatootaa mirkanaa’ee hireen biyyattii sanaa yeroo xumuraatiif akka murteeffamu taasisuu.
Jijjiiramni bu’uraa tokko mul’achuu kan danda’u fi nagaa fi tasgabbiin uumamuu kan danda’u yoo tarkaanfiileen armaan olii kun hojiirra oolan qofaa dha. Yoo kun hin taane, filannoon biraa waan hin jirreef, hanga xumuratti qabsoo hadhooftuu tana ittifufuu ala furmaatni biraa waan jiru natti hin fakkaatu. Wayyaaneerraa jijjiirama eeguun ofgowwoomsu fi isaaniif immoo yeroo bittaa isaanii dheeressuu ta’a malee wanti argamu hin jiru. Qabsoon haqaa akka injifattu shakkiin hin jiru. Injifannoon xumuraa kan uummata bal’aa ti.
Ulfaadhaa!


text:
Godina Gujii keessaa akka warrii dhiyoo tana dudubbisuutti jirru jedhutti nama hedduu hidhuutti jiran. Nama hidhan waranaa durii naanno sun hin jirre ka afaan Oromoollee hin dubbannetti halkan mana namaa soqee,diishii TV bubuqqisaa lafatti baafatee nama hidhuutti jira.
Guyyaa torbaan tokko hin geenne keessatti akka jiraattotii magaala Nageellee Booranaa aanaa Liiban jedhanitti olloota akka Dhakaa Qallaa, Buruurii,Hadheessa,Laga Buulaa fi fulaa hedduu keessaa jaarsa,jaartii, barataa, hojjatamaa mootummaa fi nama hedduu hidhuutti jiran.
Nama hidhan kana yoo maatin sagalee fideefillee nama irraa fuudhuu malee namaan wal hin agarsiisan jedhu.Guyyaa jaha keessatti nama 210 tahu hidhame jedha warrii lafaa.
Waraanii mootummaa ka Nageellee fi naannoo sunitti baafate mana namaa halkaniin soquu,akka namii gobbatee waliin hin yaane,mariif hin teenne dhowwuu fi nama doorsisuutti jira jedhu.
Akka itti gaafatamtoota biiroo nagaa godina Gujii keessaa obboo Adoolaa Mi’eessoo jedhutti ammo namii seera malee hidhame hin jiruu kashalabboota qofatti hidhamee dubbii isaaniillee seeraan laaluutti jiran. Jarii hidhame akka jecha obboo Adoolatti warra humnaan seera mootummaa diiguu fedhu qofa.


text:
Keeniyaa bara 1978 haga 2002 ka bulchaan prezdentiin biyyattii duraanii Daani’eel Tooroyitich Araap mooy harra du’aan lubbuun isaanii addunyaa kanarraa dabarteetti.
Mizee Mooyi maqaa jedhuun ka beekaman Prezdenti Mooy, harra ganama hospitaala Naayroobitti yaala fudhataa utuu jiranuu lubbuun isaanii akka dabrte ilmi isaanii Geediyoon Mooyi dubbatanii jiru.
Write Your Quote Here ...Abbayyoonkoo harra ganama keessaa sa’aatii 11 fi walakkatti lubbuun isaa dabrte. Yoo lubbuun isaa dabartu an isa biran ture nagaadhumaan boqote. Akka maatiittis boqochuusaa fudhannee jirra. Yeroo kana maatii keenyaaf ka jajjabina hawwitan, ka nucinaa dhaabbattan lammilee Keeniyaa fi saba kaanis isin galateeffachuun barbaadaGeediyoon Mooyi
Daawwannaaf US ka jiran pirezdentiin biyyattii Uhuuruu keeniyaattaas gadda isaaniitti dhagayame ibsanii Mooy haga sirni awwaala isaanii raawwatamutti gadda labsanii jiru. Lammileen biyyattiis du’a Mooyi ilaalchisuun waa’ee nama ganna 24 f isaan gaggeesse kanaa yaada hedduun miidiyaalee hawaasaarratti wal mormaniiru. Kaan Mooy Keeniyaa gama bu’uraalee misoomaan nama jabeessan, manneen barnootaa ijoollee dubraa ijaaruun dubartootaaf carraa nama laatanii jechaan yoo leellisan, kaan ammoo lakki mooyi nama paartilee mormituu ciree balleessee mootummaa abbaa hirree dhaabee fi qabeenya biyyattiillee hedduu ka same jechaan ibsaniinii jiru.
Gaggeessitoonni biyyoottan gaanfa afrikaa akkasumas namootni siyaasaa hedduun gadda isaanii maatii Mooyiif dabarsanii jiru. Fonqolcha mootummaa bara 1982 mootummaa Mooyi fonqolchuuf turerratti hirmaachuun shakkamanii hidhaa ka turan Raaylaa Odiingaa Mooyi waliin araaramuu yoo himan, Muummeen Ministiraa Itiyoophiyaa Abiy Ahmedis du’a mooyiin gadda itti dhagahame maatii fi lammilee Keeniyaaf ibsanii jiru.
Daani’eel Araap Mooy Hagayya bara 1981 haga hagayya 1983 hoogganaa Gamtaa Afriikaa ta’uun tajaajiluun isaanii ni yaadatama.


text:
Beekumsi karaa adda addaatiin ilaalama. Kaan akka waan hubatamee itti jiraatamumaraatti fudhata. Gariin ammoo, adeemsa saayinsa waan wal-qabsiisa. Namoonni bu’uura ogummaati jedhanis jiru. Marti isaan iyyuu tajaajila isaarratti xiyyeeffatan. Hiikni kennamu hamma fedhe baay’atulle, kal-heddee (multidimensional) ta’uu fi jireenya hawaasaatiif gumaachuun isaa hubatamuu qaba.
Maddi beekumsa kanaa maali? Gaaffiin jedhu garuu deebii barbaada. Maddi beekumsaa hedduudha. Karaalee kana keessaa Muraasni rakkina, dubbisa, muuxannoo, umrii fi shaakalata’uu danda’u. Eenyuyyuu rakkaachuu kan hin barbaannee fi rakkina Kan jibbu ta’ullee, rakkinni madda beekumsaa ta’uun isaa
Gama gaarummaa isaati.
Namni tokko hammuma rakkatee sammuun dhiphachaa deemu, jireenyis bitaa itti galu, keessa ba’uuf bu’ee baha; kufees ka’a. Wal’aansoo fi
Almii akkasii keessaan xurree ifa isaa garsiisuu argata. Haalli kun nama rakkate hundaaf ta’uu baatullee, kan isachuun falmateef, buusee baasee ifaajeef karaa injifannoo, kan dhumni isaa mirgaa fi gammaachuu irraan ga’u waan ta’eef, abbicha beekumsa horachiise jechuudha.
Achii –as- dhufa ilmanamaa yoo ilaalle, falmii taasifametu ifa agarsiise. Ifa kanatu dukkana mo’atee gufuu jireenyaa fi xurree beekumsaa ittimul’isa.
Haala kanaan, barri dukkanaa darbee barri haaromaa dhufe. Jiruu fi jireenya gufuun hadheesses dhandhama gaarii horachiise. Kun ammoo, muuxannoo ta’ee, isa keessa darbeef beekumsa, isa argee dhaga’uuf ammo dhugaa baatee fi fakkeenya gaarii ta’e. Muuxannoo kanarraa baruun ga’ee dhaloota haaraa waan ta’eef, fudhatee akka madda beekumsaatti itti gargaarama. Of cinaa waan argateefis, hojiirra oolmaan isaa battalummaa qaba.
Galatooma!
Maddi : Internet


text:
Faayinaansii Ijaaraah
Faayinaansiin hijiraa tajaajila liqaan kanneen wal qabatan(leasing) baankichi qabeenyaalee kiraaf ooluu danda’an ajaja maamilaan ykn kaka’umsa ofii isaatii bituun kan kireessu yeroo ta’u baankiin qabeenya kireessu akkaataa waliigaltee dura mallatteesseen akka waliigalteen kiraa xumurameen ykn gidduutti kireefataaf gurgurtaan ykn kennaadhaan dabarsuu danda’a. maamilli maashinoota(konkolaattota) kiraan yeroo fudhatu gatii kiraa isaaniitti dabalee hanga ta’e kaffalaa xumura irratti qabeenya isaa kan dhuunfaa isaa godhachuu kan dandeessisu Hijiraa Faayinaansingii jedhama.
Haaluma wal fakkaatuun baankichi meeshaaleen yeroon kiraa isaanii xumurame abbaan qabenyummaan meeshichaa kireeffataaf hin darbu yoo ta’e adeemsi abbaan qabeenyummaa meeshichaa gara baankiitti ittiin jijjiiramu Ijiraa jedhama.
Hojiirra oolmaa Ijiraa
- Guutummaa guutuuttu seera sheriyaan kan deggerame tajaajila liqaa dhala irraa bilisaati.
- Baankichi yeroo kiraadhaaf ifatti taa’eef qabeenyasaa ni kireessa.
- Akkaataan kaffaltii kiraa isaa ji’a ji’aan ykn akkaataa walii galtee godhameen kaffalama.
- Akkaataan itti fayyadama meeshaa kireeffamuu waliigaltee keessatti ifatti taa’a.
- Yeroo kiraa miidhama meeshaa irra ga’uu maluuf karaa ifa ta’een waliigaltee keessa taa’uu qaba.
- Qaamni kireeffatu suphaa yeroo hojii mudatuuf qabeenyichaaf itti gaafatamummaa ni fudhata.
- Kireefataan akkaataa waliigaltee kiraa yeroo isaa eegee raawwachuu yoo baate ykn yoo ture dhala dhalaa(compound interest) hin kaffalu, garuu adabbii guddaa qabaata.
- Qabeenyichi ykn meeshichi yeroon kiraa isaa yeroo xumuramu qabeenyummaan qabeenyichaa kireefataaf hin dabarfamu.
- Tajaajila faayinaansii kanaaf baankichi wabii gaafachuu danda’a.


text:
Itti aanaan garee al-shabab duraanii Somaaliyaa gama kibbaa keessatti to’annaa jala ooluun walitti bu’iinsa humnootii mootummaa fi deggertoota isaa gidduutti kaasisiseen namoonni saddeeti du’anii jiran.
Angawoonni maqaan isaanii akka hin tuqamne gaafatan akka jedhanitti kan Abu Mansoor jedhamuun beekamu Mukgtar Robow mana mootummaa Baidoa keessatti wal ga’iif waamamee battala to’annaa jala oolfame.
Bilbilli Baaidoa keessaa deggertoonni Robow mormiif daandiitti waan ba’aniif jecha yeroo gabaabaaf addaan cite ture.
Milishoonni Robow fi deggertoonni isaa loltooa Itiyoophiyaa kanneen mana mootummaa sanaaf eegumsa godhan waliin walitti bu’uu dhaan namoonni saddeeti du’anii kanneen 10 ol ta’an madaa’uu kanneen ijaan argan VOA sagantaa Afaan Somaaleef ibsaniiru.
Seera tumtoota Somaalee keessaa tokko VOAf akka ibsanitti mootummaan humnoota Itiyoophiyaa fayyadamuu dhaan Robow to’annaa jala oolchuu isaa qeeqanii jiru.