text:
Mo Faaraan qoricha atileetota si'eessu 'L-carnitine' fudhachuusaa amane
Qorannoon garee 'BBC Panaroma'n' gaggeeffame akka ibsutti walitt dhufeenyi Mo Faaraah fi leenjisaa isaa duraanii, Albartoo Saalaazaar, kan hojiirraa dhorkame jidduu jiru gaaffiilee haaraa kaasisaa jira.
Mo Faaraan qoricha humna kennu 'L-Carnitine' Maraatoonii Landan kan bara 2014 dura fudhateera jechuun qorannoo hojjettoonni Dhaabbata Farra dooppingii Ameerikaa gaggeessaa turan haalee ture.
Booda garuu fudhachuu fi dhiisuu isaa akka hin yaadanne himuun yaadasaa jijjiireera.
Ragaan kunis qondaaltoonni Atiletiksii UK attamiin akka qorichicha Siwizarlaandii fichisiisuuf karaa Saalaazaar adeeman mul'iseera.
Ergaan imeelii qorannichaan bira gahame tokko akka mul'iseetti dura qondaaltoonni atiletiksii UK qorichichi 'miira ispoortii keessatti' nagaa qabeessa ta'uufi dhiisurratti yaaddoo qabaachuu himanii ture.
Odeeffannoon duuba jiru maal fakkaata?
Saalaazaar Pirojaktii 'Nike Oregon' jedhamu kan ogganu yoo ta'u, innis Faaraah kan lammiin Biritish ta'eefi bara 2011- 2017 shaampiyoonaa olompikaa ta'ef manasaa ture.
Qorannoon Panorama bara 2015tti Marsariitii Ameerikaa 'ProPublica' jedhamu waliin ta'uun gaggeeffame tokko akka mul'isetti, Saalaazaar leenjiisaa Mo Faaraahn akka atileetii Biriten beekamaa ta'uuf taasisuun galateeffatamee yeroo jalqabaatiif doping himateera.
Isaan boodas Saalaazaar waggoota afurif ispoortii irraa akka dhorkamuuf murteessitoota Ameerikaatiin Onkololeessa 2019 murtaa'e.
Saalaazaar himannicha haaluun murtee darberratti ol iyyannoo galfate.
Himannaawwan Saalaazaar irratti dhiyaatan keessaa tokko qoricha 'L-canitine' kan seeraan hayyamamee qoricha biraa waliin walitti makuun fudhate jedhamuun himatame.
Qorich 'L-canitine' jedhamu kunis cimina atileetootaaf akka kennuutti garaa garummaa sa'aatii jahaa keessatti ml 50 gadii akka fudhatamu Ejansiin Farra- Doping Addunyaa (Wada) ni gorsa.
Haa ta'u malee Faaraah bara 2014'tti maaraatoonii Landan isaa jalqabaatti saddeettii akka fudhate barameera. Waggaa sadii boodas dhimma kan mormuun gaazeexaan tokko gabaasee ture.
Ammantaan qoricha Mo Faaraah tibba sana fudhatee ml 13.5 ta'ufi kunis marii aanga'oota atileetiksii waliin taasifameen akka ta'e himame. Seera cabsu isaatiifis ragaan argame hinturre.
Ragaa haaraan maal mullise?
Qorannoon Panorama haaraan kun akka jedheetti,kunis dhiibbaa Saalaazaar mulisa.
Imeeliin qondaaltoota Atiletiksii UK qoricha kennuun dhiibbaa qabaachu malu irratti yaadoo qaban kan mulisuu ture. Dhumarattis altiletichi qoricha akka fudhatuuf waliigalame.
Haa ta'u malee gosti qoricha fudhatame kanaa UK keessatti argamu hindanda'amne.
Mormii
Atileetiin tokko wayita dorgommiitti dhiyaachuuf jedhu dorgommichaaf guyyaan torba wayita hafu qoricha fayyadamuu fi dhiisuun isaa ni qoratama.
Mo Faaraan maaraatoonii Landaniif guyyaan ja'a wayita hafu qoratame.
Wayita sana garuu unka gosoonni qorichaa irratti guutamu irratti gosa dawaa 'L-carntine' jedhamu hin guunne ture.
Maraatooniin Landan erga gaggeeffamee waggaa tokko booda gareen BBC Panaroma Mo Faaraa waliin gaaffii fi deebii taasisee ture.
Gaaffii fi deebii sa'aatii shaniif ture keessatti Mo Faaraan battala tokkoofillee dawaa 'L-carnitine' fudhachuusaa hin amanne.
''An gonkumaa dawaa 'L-carnitine hin fudhanne. Harka 100 nan amana. Carraan ittiin an dawaa kana fudhadhuyyuu hin turre.'' jedhe Mo Faaraan.
Mo Faaraan gaaffii fi deebii erga BBC waliin taasisee booda nama Usada waliin gaafii fi deebii taasisee ture waliin wal arge.
Battaluma gara qorattootaatti fiigee adaraa keessan hin deeminaa jedhee gaafate Mo Faaraan.
Yaadasaas jijjiiree akkana jedhe,''Dhiifama naaf godhaa. Waantan ifa gochuu barbaadun qaba. Dawaa kana yeroo sana fudheera. Garuu waanan hin fudhanne natti fakkaatee ture.''jedhe.
Kanaafuu maraatoonii Landan dura dawaa L-carnitine jedhamu fayyadamteettaa jedhamee wayita gaafatamu,''eeyyee, dagadheen ture, amma garuu yaadadheera'' jedhee deebise.
Ergasii garuu Mo Faaraan yaadasaa bal'inaan kennuuf carraa bal'aa garee Paanaaroomaa biraa hin arganne.
Abukaatoon Mo Faaraa garuu xalayaadhaan akka ibsanitti L-carnitine hamma barbaachisuun olitti hin fudhanne taanaan seeraan ala miti jedheera.


c: text/html

text:
Gufuwwan Tawbaa
Ilmi nama jireenya isaa keessatti badii fi dogongoratti osoo hin kufin hin hafu. Badii fi dogongora kanniin keessaa bahuun jireenya ofii akka foyyefatu balballi tawbaa isaaf baname jira. Carraa kanatti fayyadame yeroon yoo tawbate fi jireenya ofii foyyeesse dhugumatti namni suni qaroodha. Gara biraatin immoo carraa kanatti osoo hin fayyadamin namni hafe, mataa ofii malee eenyullee hin ajiifatu (hin waqqasu). Fakkeenyaf mootummaan gamoo (kondominiyeemi) ijaare, ergasii namoonni akka fudhataniif carraa bana. Carraan kuni yeroo hundaa kan turu osoo hin ta’in yeroo dhumaa (deadline) qaba. Namni ulaagaale sirrii guute yoo carraa kanatti fayyadame Insha Allah mana san ni argata yoo mootummaan haqaan kan hojjatu yoo ta’e. Namni carraa kanatti osoo hin fayyadamin “boru biiroo nan deema, boru biiroo nan deema“osoo jedhu yeroon jala darbee mataa ofii malee eenyuun ajiifata ree?
Tawbanis carraa guddaa namni tokko jireenya tana keessatti argatuudha. Yeroo dhumaa osoo hin dhufiniin duratti namni carraa kanatti fayyadame Insha Allah ganda lamaanittu (aadunyaa fi aakhiratti) ni milkaa’a. Namni carraa kanatti osoo hin fayyadamin hafe immoo addunyaa aakhiratti jireenya daraara fi dhiphinnaa jiraata. Ulaagaalee tawbaaf barbaachisan “Tawbaa: Balbala jijjirama fi gammachuu” kutaa 1ffaa fi 2ffaa keessatti ilaalle jirra.
Insha Allah har’a immoo carraa qaalii tawbaa kanatti akka hin fayyadamne wantoota gufuu nutti ta’an ilaalla.
1.Hiriyyaa– jireenya keessatti hiriyyaan murteessadha. Yookaa madda badii keeti siif ta’uu danda’a yookiin immoo sababa qajeelinna (hidaaya) siif ta’uu danda’a. Kanaafu hiriyyaa jireenya keessatti filachuun baay’ee murteessadha. Meeqa kamtu sababa hiriyyaatin badii keessatti badee hafee; osoo nama gaariidha jedhame beekkamu. Akkasumas, meeqa kamtu sababa hiriyyaatin jireenya ofii foyyeesse; osoo nama badaa jedhame beekkamu.
Yoo hiriyyaa badaa qabaanne jireenya keenya akka hin foyyeessine gufuu guddaa nutti ta’a. Isaaf jenne waa baay’ee dhabna. Hiryyaan badaan kuni yommuu rakkini nu tuqu nurraa kaasu gonkumaa hin danda’u, sirumaa nurraa dheessa.
Zinaa akka raawwatu, qumaari akka taphatu, alkooli akka dhuguu fi wantoota fokkuu adda addaa akka raawwatu taasisuun jireenya isaa guutu balleessa. Nageenya fi tasgabbii isa dhabsiisa. Namtichi jireenya badii kana keessaa bahee nan tawbaadha yommuu jedhuus duuka fiigun duubatti isa harkiisa. “Aboo boruu ni tawbatti, Rabbii gafurrahiimi…” jechun namticha gowwomsa. Guyyaa Qiyyaama namtichi gowwofame akkana jedha:
“Yaa badii kiyya! odoo ebaluun jaalalle onnee taasifachuu baadhee maal qabaa! Dhugumatti Gorsi (Qur’aanni) erga natti dhufee booda irraa na jallisee jira; sheyxaannis namaaf salphisaa ta’eera.” Suuratul Furqaan(25):28-29
Gaabbiin guyyaa kana maal fayyada ree?Kanaafu eenyun har’a hiriyyaa akka godhanne sirritti ilaalu qabna. Jireenya addunyaa fi akhiratti akka hin banne hiriyyaa keenya sirritti filachuu qabna.
Shaakala: mee amma hiriyyaan kee eenyu fa’a sirritti ilaali. Hiriyyoonni kee gara wanta badatti si harkisuu moo gara wanta gaggaaritti si gorsu ykn si jajjabeessu. Yookiin lamaan irraayyu miti. Yoo kan wanta badaatti si harkisan ta’ee har’ummaa hiriyummaa addaan kuti. Sababni isaas, jireenya kee guutu balleessuf deemaa jiru. Erga isaanirraa addaan baate booda hojii badaa irraa tawbachuun jireenya kee foyyeessuf carraaqi.
Yommuu hiriyummaa addaan kuttu fi jireenya kee foyyeessuf carraaqxu diina sitti ta’uu danda’u. Akkamitti baditti akka si deebisan karaa barbaadu. Mucaa tokkotu jaalalle dubartii isaatirraa addaan bahuun tawbate gara Rabbii deebi’e. Yeroo hundaa bilbila itti quuti. Garuu bilbila jalaa kaasu dide. Turtee guyyaa biraa “Jinniin isaa irraa ka’uu hin oolu” jechuun deebiste itti bilbilte.
Kanaafu daandii jijjirama kana irra yommuu deemtu obsaa fi ijjannoo qabachuu qabda. Wanta fedhan siin haa jedhan murannoo fi obsaan yoo itti fufte, boodarra jarrii kuni ni salphatu, ati immoo jireenya gaarii gaggeessita. Yeroo tokko tokkoo dhufanii “Dhiirri keenya jireenya ofii jijjiruu heeda, badii kee ifa baafna, fi kkf “jechuun si sodaachisu danda’u. Yoo Rabbitti hirkatte fi araarama Isarraa kadhatte miidhaa wayitu fiduu hin danda’an.
Eeti jalqaba irratti hadhaa baay’ee dhandhamu dandeessa. Garuu hadhaan kee suutuma suutan gara mi’aatti jijjiramaa adeema. Hadhaa kana yoo obsaan liqimsitee fi dukkana si marsee jiruu yoo keessa dabartee jireenya gaarii hordofta.
Erga hiriyyoota badaa kana irraa addaan baaten booda hiriyyaa badaa biraatti makamu osoo hin ta’iin hiriyyaa gaarii si jajjabeessu danda’u filachuudha. Bakka hiriyyoonni badaa jiran kana irraa dheessu qabda. Hojii gaggaariin of xamadii. Bakka isaan jiran irraa yoo hin fagaatinii fi hojii gaggaariin yoo of hin xamadiin salphatti badii sanitti si deebisu.
Hanga fedhan si haa qeeqanii fi sii haa arrabsan, jechoota isaanitiif gatii hin kenniin. Jireenya kiyya keessatti namoonni baay’een inumaa maatii kiyya dabalatee “Maaliif amantii akkanatti jabeessitaa, maaliif yeroo hundaa dubbistaa? Maaliif diraama hin ilaalle? Fi kkf” naan jedhu turan. Garuu jechoota isaanitiif gatii wayituu osoo hin kenniin adeemsa kiyya itti fufe. Osoo gorsa isaani kana kan hordofuu ta’ee silaa nama wayittuu osoo hin bu’in yookiin fayda wayitu osoo hin buusin hafu ta’aa ture. Kanaafu gorsa eenyurraa akka fudhatte fi gorsi suni jireenya keessatti si baasa moo hin baasu sirritti addaan baafadhu.
2.Cubbuu biraa– sababni biraa tawbaatti gufuu ta’an keessaa tokko cubbuu tokko jalaa erga bahanii cubbuu biraa raawwachuudha. Namoonni gariin badii kana ammaan booda itti hin deebi’u jedhan. Garuu yeroon booda badima san yookiin badii san caalu irratti argamu. Eeti ilmi namaa dogongore badii san caalu irratti kufuu danda’a. Garuu dogongorri guddaan badii san irratti kufuu osoo hin ta’in ‘Hojii badaa san raawwachuu itti fufuudha, Hanga duuti namatti dhuftuu gara Rabbitti tawbaan deebi’u dhiisudha.’ Namtichi cubbuu tokko irratti yommuu kufu dafee yoo gara Rabbii hin deebi’in, cubbuu biraa hojjachuun ba’aa ofirratti tuula. Ergasii cubbu kana dhiisu fi keessaa bahuun itti ulfaata.
Furmaata: yommuu dillii(cubbuu) tokko raawwattu dafii gara Rabbii deebi’i. Badii keetiif Rabbitti warwaadhu. Ammallee badii biraa raawwachuu dandeessa, ammalle gara Rabbii tawbaan deebi’i. Rabbiin namoota tawbaan gara Isaatti deebi’an ni jaallata (ilaali suura Al-Baqaraa:222). Cubbuu duraan irraa tawbatte sanitti fi gosoota isaatti hin deebi’in. Guutumatti dhiisi. Fakkeenyaf filmii wal qunnamtii saalaa fi moovi adda addaa kan ilaaltu yoo taate, ammaan booda hin ilaalu jette erga tawbatte booda filmii ilaalutti hin deebi’in, guutumatti irraa fagaadhu. Akkasuma diraama dhiira fi dubarti wal makan irraa fagaadhu.
Mucaa tokkotu filmii fi diraama garmalee ilaala türe. Garuu yeroon booda Qur’aana hiika isaa waliin dubbisuu eegale. Qur’aanni yommuu onnee isaa tuquu filmii, diraama wanta jedhamu guutumatti dhiise. Yommuu warri isaa diraama banan gola sanii bahee gola biraa deema. Kanatu boqonnaa sammuu kennaaf. Garuu warrii maaliif diraama hin ilaaltu jedhaan. Garuu inni diraama isaan ilaalan kana jibbee gara gola ofii deemun kitaaba gaggaari dubbisa. Osoo diraama kan ilaalu ta’ee silaa qalbiin isaa ni dhiphatti, wanta hin fayyanne sammuu keessa maruun nageenya fi tasgabbii ofirraa ari’aa türe. Silaa wanta haraamatti kufaa türe.
Nama dinqisiisa yeroo ammaa! maatiin wanta badaa irraa nama dhowwuu dhiise sirumaa itti nama ajaja. Dargagoonnis kana argatanii balbala tawbaa ofitti cufuun jireenya ofii baditti darbuu. Yommuu diraama fi filmii sanniin ilaalan maal irraa argatan sammuun dhiphachuu, qalbiin gochoota babbadaa diraama san keessatti mul’atuun sunturuu malee! Ee badii keessan! Yaa abbaa haadha kan ijjoollee teessan baditti darbitan! Baraaru dhiisanii jireenya isaani maaliif dararu? Ati dargaggeessi/shamarri maatii akkanaa keessatti guddachuu dandeessa. Amma dandeetti yaadde wanta badaa fi gaarii addaan baafachu Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) si kenne jira. ‘Maatii kiyyatu akkana na godhe’ yoo jette uzriin (sababni) kee fudhatama hin argatu. Sababni isaas, umrii wanta hojjatteef itti qabamtu geette jirta. Kanaafu wanta badaa maatiin kee hojjatu hordofuu osoo hin ta’in hojii badaa isaan irraa deebi’un jireenya kee haroomsi. Ammallee cubbuu biraatti yommuu kuftu abdii hin kütin gara Rabbitti deebi’i.
3.Ceem’u– sababni biraa tawbatti gufuu ta’u ceem’udha. Ceem’u jechuun wanta tokko ammatti hojjachuuf fedhii dhabuu yookiin boodarra nan hojjadha jedhanii gara funduraatti dabarsu yookiin immoo hojjachuu dhiisudha. Ceem’uun karaa sheyxaanni ilma namaa itti kolaasudha. Wanta salphaa fi gaarii isaaf ta’e gaara godhee itti mul’isuun akka irraa deebi’u taasisa. Cubbuu raawwachuu madda nageenya fi tasgabbii itti fakkeessa garuu keessi namtichaa vayrasii cubbuutin huubama jira. Namtichi cubbuu irraa deebi’uu osoo ceem’u guyyaa tokko duuti itti dhufuun gaabbi hamaa itti taati. Rabbiin tawbaa irraa akka hin ceem’ine haala kanaan nu akeekachisa:
“Gara Rabbii keessanii deebi’a, Isaafis ajajamaa odoo adabbiin isinitti hin dhufiniin duratti. Sana booda hin tumsamtanu.
Adabni tasa osoo isin hin beekin isinitti dhufuun dura irra gaarii waan Gooftaa keessan irraa gara keessanitti bu’e hordofaa (kana jechuun Qur’aana).
Lubbuun [takka] “Yaa gaabbii kiyya! Kanin karaa Rabbii keessatti daangaa darbee, warra qishinan irraa ta’ee!” akka hin jenneef (hordofaa).
Yookiin “Odoo Rabbiin na qajeelchee silaa warra Rabbiin sodaatan irraan ta’aa ture” akka hin jenneef.
Yookiin “Yeroo adaba Rabbii argite,’carraan duniyatti deebi’uu tokko odoo naaf ta’ee, silaa toltuu dalagdoota irraan ta’aa ture.” akka hin jenneef (qajeelcha Rabbii keessani hordofaa). “ Suuraa Az-Zumar 39:54-59
Kanaafu adabni yookiin duuti tasa nutti dhufuun dura gara Rabbii tawbaa qulqulluun haa deebinu. Adabni Rabbii eessani fi yoom akka nutti dhufu hin beeknu. Yommuu adabni (azaabni) namatti dhufuu namni hunduu ceem’u dhiise gara Rabbii fiiga, “Yaa Rabbii amma amane. Naa araarami.” Jedha. Kuni garuu homaa hin fayyadu yeroon irra waan darbeef. Qaruute namaa jechuun nama yeroo laaftu keessatti Rabbii ajajamu fi yeroo hundaa tawban gara Isaatti deebi’uun lubbuu ofii adabbii irra baraaredha. Kanaafu qaruute haa taanu. Addunyaa fi sheyxaanni akka nu hin sobne.
4.Sadarkaa, qabeenya fi jaalala barbaacha– gufuun biraa immoo sadarkaa, qabeenya fi jaalala barbaacha keessa balbala tawbaa ofirratti cufuudha. Fakkeenyaf namtichi tokko weellisaa yookiin qeeysi yoo turee sadarkaan, qabeenyi fi jaalalli namoonni naa qaban ni hir’ata jechuun badii ofii hojjachuu itti fufa. Namoonni loogi fi malaamaltummaa hojjataniis qabeenyi koo ni hir’ata jechuun hojii badaa raawwachuu itti fufu. Kuni hundii sakaalla fi hurrii sheyxaanati. Rizqiin(soranni) nama hundaatu harka Rabbii jirti. Eeti yommuu hojii badaa sanniin dhiisu yeroodhaf sadarkaa, qabeenya fi jaalala dhabuu danda’a. Garuu wanti argatu wanta inni dhabuu caalaa. Yommuu wanta badaa sanniin raawwatu nageenya fi tasgabbi dhaba. Yeroo hundaa jireenya shakkii, sodaa fi dhiphinnaa jiraata. Garuu wanta badaa san yommuu dhiise gara Rabbii deebi’u, tasgabbii, nageenya fi badhaadhinna jireenya keessatti argata. ‘Hojii badaa san dhiise yoo gara Rabbii deebi’e, sadarkaa, qabeenya fi jaalala dhaba.”jechuun hojii badaa kee hojjachuu yoo itti fufte adabbii hamaaf of saaxilta. Kanaafu yeroon gara Rabbii deebi’i. Rabbiin wanta san caalu si kennaati. Atummaa obsa qabaadhu.
5.“Cubbuu garmalee baay’ee hojjadhe…” jechuu– namoonni baay’een rahmata Rabbii ilaalu dhiisani baay’inna cubbuu ofii ilaalun gara Rabbii deebi’uu irraa garagalu. ‘Cubbuu baay’ee hojjadhe, Rabbiin naa araaramaa?”jedhanii shakku. Sheyxaanni namticha rahmata Rabbii irraa abdii murachisuun badii badii irratti akka hojjatu isa taasisa. Yeroo kanatti waadaa Rabbii kana dagachuu hin qabnu.
“(Yaa Muhammad) jedhi,”Yaa gabroota kiyya kan lubbuu ofii irratti daangaa dabartan! Rahmata Rabbii irraa abdii hin muratinaa(hin kutatinaa). Dhugumatti Rabbiin balleessaa hundaa ni araarama. Inni Araaramaa, Rahmata godhaadha. Gara Rabbii keessanii deebi’a, Isaafis ajajamaa odoo adabbiin isinitti hin dhufiniin duratti. Sana booda hin tumsamtanu.“ Suuraa Az-Zumar 39:53-54
Cubbuun kee hanga fedhe baay’ee haa ta’uu, tawbaan cubbuu kee ni haaqa. Gara Rabbii deebi’uun araarama yoo kadhatte fi hojii badaa san yoo dhiiste, Rabbiin araarama fi rahmata godhaadha. Eeti yommuu cubbuu kee sanniin yaadattu hurrii fi dukkanni sitti bu’uu danda’a. ‘Rabbiin akkamitti badii kiyya kana guutu naa araarama?”jechuun of dhiphisuu dandeessa. Kuni wanta nama kamittu dhagahamuudha. Yommuu tarkaanfi jijjiramaa kana jalqabdu, hadhaa baay’ee dhandhamuu dandeessa. Garuu hadhaan kuni suutuma suutan gara mi’aatti jijjirama. Mee haa ilaallu sahaabota Ergamaa Rabbii (SAW). Meeqa isaanitu lubbuu meeqa ajjeessani fi zinaa raawwatanii, ergasii gara Rabbii deebi’uun qaroominna addunyaan argite hin beekne ijaarani darban. Kuni firii tawbaati. Kanaafi mataa dureen keenya jalqabaa ‘Tawbaa: Balbala Jijjiramaa fi Gammachuu’ jenne jalqabne. Kanaafu nutis jijjiramuu ni dandeenyati tarkaanfi keenya tawbaan haa jalqabnu.
Gudunfaa
Hanga amma hanga dandeenyun waa’ee tawbaa tuttuquuf yaalle jirra. Tawbaan karaa jireenya fokkuu irraa gara jireenya gaarii haarawaa itti jijjiramaniidha. Kanaafu boqonnaa fi fuula haarawa keenya tawbaan haa jalqabnu. Barruu tana Ayaatota armaan gadiitin gudunfa:
“Namni miidhaa raawwachuu isaa booda tawbatee fi [hojii isaa] foyyeesse, dhugumatti Rabbiin tawbaa isaa irraa qeebala. Rabbiin akkaan araarama, akkaan rahmata godhaadha.” Suura Al-Maa’ida:39
“Isaannan dillii(cubbuu) hedduu hojjatanii sana booda tawbatanii fi amanan, dhugumatti Gooftaan kee sana booda araaramaa, rahmataa godhaadha.” Suura Al-A’araaf:153
kanaafu gara Rabbii deebi’uun balbala gammachuu fi milkaa’innaa haa banannu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dhaabi Menshin for Menshin Itiyooohiyaa-n walitti bu’iinsa booda naannolee afur keessatti hojii deebisanii ijaaruu jalqabuuf ministrii barnootaa Itiyoophiyaa waliin walii galtee mallatteessee jira. Galmeen qarshii miliyoona 300tiin manneen barnootaa akka ijaaru illee ibsee jira. Dhaabichi, naannoo Tigraay keessaa manneen barnootaa manca’ani deebisee ijaaruuf haalli isaa ennaa mijatu kan hirmaatu ta’uu beeksisee jira.
Miinisteerri barnootaa obbo Biraanuu Naggaa naannoolee Amaaraa fi Affaar keessaa walitti bu’iinsa biyyattii gama kaabaa keessatti mudatetti aansuu dhaan manneen barnootaa 1,300 irra miidhaan ga’ee jira. Ministerichi tattaaffii deebisanii ijaaruu fi deebisanii dhaabuu irratti qaamni martinuu akka hirmaatan waamicha dabarsaniiru.


text:
Ministriin Dhimma-alaa, ka Yunaayitid Isteets, torban dabre keessa akeekkachiisa baaseen, tasgabii-dhabinsa Itiyoophiyaa keessatti, keessumaa, bulchiisota naannoo Oromiyaa fi Amaaraa keessatti itti fufee jiruu fi dhamamuu lubbuu namoota hedduu, hidhamuu namoota kumootaan lakkaawamanii fi barbaadaa’uu qabeenyaa walitti-fufee mul’ateef sababaa tahe irraa kan ka’e – lammiwwan Ameerikaa, yoo baay’ee barbaachisaa tahe irraa kan hafe karoora imalaa gara biyyattiitti qaban akka haqan akeekkachiisee ture.
Mootummaan Itiyoophiyaa, akeekkachiisa imalaa Ministriin Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets baase sanaaf deebii kenneen, labsiin yeroo hatattamaa sun haala nageenya biyyattii gara tasgabbiitti ka deebise tahuu isaa eeruudhaan, “akeekkachisni kun garuu, Itiyoophiyaan gara nagaa fi tasgabbiitti deebi’uun ishee kan isaan hin gammachiisne – gareelee Ministirii Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets tokko tokkoon ka kenname” – jedhee jira. Ministara Dhimmoota Koomiyunikeeshinii Moootummaa Itiyoophiyaa – Getaachew Reddaa tu kan deebii kana kennan.
“Carraa-dhabinsa ta’ee, akka lammiwwan Ameerikaa imala gara Itiyoophiyaatti karoorfatan haqan dhiibbaa gochuuf jecha, sababaa yaadchisaa akkanaa kennuuf namoonni murteeffatan Ministirii Dhimma-alaa keessa jiran. Waa’ee nagaa fi tasgabii Itiyoophiyaa namoonni yaadda’an ka jiranis fakkaata. Sababaan isaan, seensa akeekkachiisa sanaa keeyyata duraa yoo dubbistan, Itiyoophiyaa keessa amma illee akka tasgabiin hin jirre agarsiisa. Garuu, wanti tasgabii-dhabaa ta’e homtuu hin mul’atu. Hin jirus” – jedhan – Obbo Getaachew Raddaa, waahile keenya Raadiyoo Sagalee Ameerikaa, ka kutaa Afaan Ingilizii – Jemsi Batiif deebii kennaniin.
Dubbi-himaan Ministirii Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets – Joon Kiribii, Kibxata dabre kana ibsa tuta gaazzexeessotaaf kennan irratti, ammas, biyyoota maqaan isaanii ka’e keessaa tokko Itiyoophiyaa ture. Ministriin Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets, labsii yeroo hatattamaa Mootummaan Itiyoophiyaa baase sana irraa ka’uudhaan akekkachiisa imalaa lammiwwan isaaf baase sana irratti Mr. Kirbiif gaaffiin dhihaate.
Akeekkachiisni Ministriin Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets baase, Mootummaa Itiyoophiyaa biratti fudhatama dhabuu isaa kan ibse – gaazzexeessaan gaafficha dhiheesse haala Itiyoophiyaa yeroo ammaa irra deebi’anii ilaaluu barbaachisa, jettanii yaadduu? Jechuun gaafate. Dubbi-himaan Ministricha Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets – Joon Kirbii kanaaf ennaa deebii kennan, “hin barbaachisu. Hin goonu. Akeekkachiisni imalaa akkasuma akka salphaatti waan ba’u miti. Fooyyessinee ennaa baasnu immoo, namoonni ilaalcha ol’aanaa akka itti kennan waan beeknuuf of-eeggannaadhaan baasna. Namni akka ilaalcha itti kennu illee ni feena. Kana mara sababaan goonuuf inni guddaan, lammiwwan Ameerikaa gara kutaalee Addunyaa keenyaa adda addaatti ennaa imalanis tahe ennaa achi turan akka of eeggataniif waan ta’eef, Itiyoophiyaan kana irraa adda miti” – jedhan.
Dubbi-himaan Ministirii Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets – Joon Kirbii kanamuun wal-qabsiisuun, waa’ee labsii yeroo hatattamaa Mootummaan itiyoophiyaa baasees kaasanii jiran.
“Labsii yeroo hatattamaa Mootummaan Itiyoophiyaa baase irratti ibsan kennes arguun keessan ni mala. Mootummaan Itiyoophiyaa ajaja seeraa malee ennaa namoota hidhu, interneetii cufuu, walga’iinsa uummataa ugguruu, sochii sa’atiidhaan daangessuu fi waalabummaa yaada ofii dubbachuu ugguruu dabalee ennaa murtii dabarsu, daafoon inni hordofsiisu yaada-nu-jeequutti jira. Ibsa kiyya keessatti akkan hubachiisetti, labsiiin sun haalawwan kanaan yoo hojii irra oolfame, rakkoo wal-dhibdee siyaasaa biyyattii mudate yaaliinammaan dura godhamee fashale ka deebisee fidu ta’a. Kanaaf, kun akeekkachiisa imalaa fooyyessamee dhihaate. Labsii yeroo hatattamaa isaan baasan irraa kaanee ennaa ilaallu, kana tu wayya jenna. Kun immoo, biyyoota Addunyaa irra jiran mara keessatti iyyuu wanna goonu” jedhan – Dubbi-himaan Minisstrii Dhimma-alaa Yunaayitid Istees – Joon Kirbii.


text:
LibreOffice 7.4 Help
Himootaa fi faankishinoota asitti ibsaman guyyaa fi yeroo herreeguuf fayyadami.
LibreOffice Bu'uurri garagarummaa yeroo ykn guyyaa gara yeroo fi guyyaa ittifufaa gatii numeerikaalaati geedara. Erga garaagarumman shallagamee booda faankishinoonni adda ta'an gatii yeroo waaltinaatti ykn guyyaa akkataa qophii ti irra deebi'ee geedara.
Gatii guyyaa fi yeroo gara lakkoofsa qeenxee bololi'aa kurniitee walitti makuun ni dandeessa.Guyyaan gara itergaatti fi yeroon immo gara gatii kurniiteetti jijjiirame. LibreOffice Kanamalees, bu'uurrii yeroo ibsame guyyaaa fi yeroo of keessaa qabu qosa guyyaa gegeedarama ni deegara.


text:
Magaalaa Shaambuu Keessatti Qeerroon Tokko Ajjeesamuun Mormii Kaase
Namoo Daandiitin, Caamsaa 15, 2018
https://www.voaafaanoromoo.com/embed/player/0/4395095.html?type=audio
WAASHINGITAN, DC (VOA Afaan Oromoo) — Godinaa Horroo-guduruu Wallaggaa, magaalaa Shaambuu keessatti Jimaata dabre kana dargaggoon tokko ajjeesamuu irraa kan ka’e, Sanbata irraa jalqabee haga kaleessaatti mormiin cimaa tu geggessamaa.
WAASHINGITAN, DC (VOA Afaan Oromoo) — Godinaa Horroo-guduruu Wallaggaa, magaalaa Shaambuu keessatti Jimaata dabre kana dargaggoon tokko ajjeesamuu irraa kan ka’e, Sanbata irraa jalqabee haga kaleessaatti mormiin cimaa tu geggessamaa.
Qeerroo dabalatee, uummatni magaalaa Shaambuu fi naannawa ishee, Sanbata dabre irraa jalqabee haga Wixata kaleessaatti, gabaa lagachuu fi karaa cufuudhaan mormii guddaa geggeessuu isaa, jiraattota magaalattii, bakka-bu’aa paartii mormituu fi bulchiinsa Godinaa Horroo-guduruu Wallaggaa tu VOAf ibse.
Godinichatti, bakka-bu’aan Kongiresa Federaalawa Oromoo, Obbo Dagabaas Waaqwayyaa, “mormiin sun kaka’uu isaaf sababaan guddaan dargaggoon Olii Margaa jedhamu, Jimaata dabre halkan ajjeesamuu isaa ti” jedhu. Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa.


text:
Jaarmayaan Tokkummaa Mootummootaa karoora isaa gargaarsa namoomaa Sudaan Kibbbaa, ka bara 2021 kalaeessa ifa baaseen, yaaddoo nyaataa fi rakkoolee yaaddessoo kanneen biroo biyyattii keessaa furuuf doolaara Biliyoona tokkoo fi miliyoona dhibba toorba akka isa barbaacbisu beeksise.
Sudaan Kibbaatti qindeessaan gargaarsa namoomaa Tokkummaa Mootummootaa, Aleen Noodihuu akka ibsanitti, maallaqichi gaafatame xumura waggaa kanatti uummata miliyoona jahaa fi kuma dhibba jaha gargaaruuf ka barbaachisu tahuu hubachiisan.
Kana malees baqattoota Sudaan Kibbaa miliyoona 2.2 biyyoota ollaa sanaa keessa jiran gargaaruuf, gargaarsa Doolaara Biliyoona 1.2 gaafatee jira.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
Onkoloolessa 19, 2014
Ayyaana Irrechaa yeroo jalqabaaf gaafa 18.10.2014tti Magaala Nürnbergtti kan Kabajame ole yemmu ta’u Seena Ayyaanicha maal akka ta‘e fi akkasumas Ayyaanni kuni Ummata Oromoof maali isa jedhu ilaalchise Miseensa Qindessitoota Ayyaana Irrechaa Awurooppaa kan ta’aani Obbo Getachoo Camadaa barumsa ball’aa kann kennan yemmu ta’u akkasumas gaaffi fi deebi hirmaattoottaff walin geggeffame jira.
Qophii kana irratti qophii sirna „Buuna Oromoo“ shamarran Oromoo dhihessaniiru.
Obbo Getaachoon „Ayyaani kuni ayyaana jaalaa fi araaraati!“ kan jedhan yemmu ta’u Oromonni argamani hunda gammachuu guddaan sirba aadaa Oromoo walin sirba fi ragada kann olani sagantichi haala midhagaa ta’een xumurame jira.
>
Ayyaana Wagaa 50ffaa WMT fi Qophii Aadaa Oromoo Magaala Nürnbergitti haala midhagaa ta’een Kabajame
Nuernberg 27.09.2014
Qophii Ayyaana Waggaa 50ffaa Waldaa Maccaa-Tuulamaa bakka kessummoota hedduu argamaniin magaala Nürnbergitti Akka aadaa Oromoo Ebbaa manguddootan baname.
Ittiaansuudhaan qophii Agarsiisaa aadaa Oromoo fi Sirbaale Oromoon kan dhihaate jiddu jidduttii immo dargaggoota Oromoo Obbo Muktar fi Obbo Ahimedin Walaloo Qabsoo Bilisummaa Oromoo faarsuu fi hamilee nama kakaasu dhihessaniiru.
Turtii boqonnaa fi Laaqana booda immo Waa’ee Waldaa Maccaa- Tulama barumsa Hawaasa Oromoo Berlin irra marsaa Skype dhaan kan kenname yemmu ta’u, Do’ii gabaabdu „Abbaa Caaltu“ dargaggoo Oliyad Dinaolin qophaa’ee umataatti barsise fi bashannansiise jira.
Walumagalaatti kabajaa Ayyaana Waggaa 50ffaa WMT hirmaattoota fi Kessummotaaf walittidhufenya harawaa kan ume akkasumas sababni WMT bu‘urreffamef yaadachudhaan kaayyoo sanas hubachuudhaan Qabsoo Bilisummaa Oromoo ittifufudhaaf guyyaa waadaakenya kan ittin haaromsinu ta’u isaa wali galuudhaan milkiin xumurame jira.
Injifannoon Ummata Oromoof!
Tokkummaa Barattoota Oromoo Biyyaa Jarmanii-TBOJ


text:
Gaafatamaa Waajjira ABO godina Arsii Lixaa kan turan Obbo Huseen Uttuyyuu mana hidhaa keessatti dhukkubsatanii waldhaansa dhabuu isaaniitiin hedduu miidhamanii jiru jedhu maatiin.
Ajjeefamuu Artist Hacaaluu Hundeessaa booda qabamanii, waggaa tokkoo oliif mana hidhaa erga tursiifamanii booda, ji’a shan dura kan hiikaman Obbo Huseen, hiikamanii ji’a tokko booda ammas yeroo lammataatiif deebifamanii qabamuu isaaniitu himama.
Obbo Huseen Uttuyyuu maanguddoo ganna shantamaa oliiti jedhu maatiin.
Abbaa maatiifi nama ijoollee geessifate.
Maanguddoon sabboonaa kun bara 2019 irraa eegaluun erga ABO’n karaa nagaa qabsa’uuf gara Oromiyaatti deebi’ee gaafatamaa waajjira ABO aanaa Zuwaay Dugdaa ta’uun tajaajilaa turuu isaanii himu.
Bara 2020 ajjeefamuu Artist Hacaaluu Hundeessaa booda mootummaan namoota siyaasaafi miseensota Paartilee morkataa hedduu hidhuunsaa kan yaadatamu.
Namoota siyaasaa yeroo sana hidhaman keessatti kan argaman Obbo Huseen Uttuyyuu, mana murtiitti utuu hin dhihaatin, qorannoofis osoo hin qaqqabiin yeroo dheeraaf achuma aanaa Zuwaay Dugdaa keessatti hidhamanii turan.
Mana hidhaa keessatti dhibee Narviif kan saaxilaman maanguddoon kun, waldhaansa ga’aa tokko malee yeroo dheeraaf rakkataa turanii, Eebla bara 2014 keessa hiikamuu isaanii maatiin OMN-tti himan.
Obbo Huseenis mana hidhaarraa akka hiikamaniin battaluma yaala argachuuf mana yaalaatti deddeebi’uun beellama qabatanii turan.
Haa ta’uu malee guyyaa beellama asoo hin ga’in ammas yeroo lammataaf humnoota mootummaatiin qabaman.
Yeroo ammaa kana achuma Aanaa Zuwaay Dugdaatti hidhamanii kan jiran Obbo Huseen, sababa waldhaansaafi yaala ogeessaa hin arganneef mana hidhaa keessatti sadarkaa yaaddessaarra ga’uu isaanii maatiin OMN-tti himaniiru.
Hidhamtootni siyaasaa Oromoo aanaalee, godinaafi magaalota Oromiyaa adda addaatti hidhamanii jiran hedduun dhageettii osoo hin argatin, dararaa argaa jiru kan jedhan maddeen, Obbo Huseeniin alatiillee namoonni hedduun aanaa Zuwaay Dugdaa keessatti hidhamanii jiraachuu OMN odeeffateera.


text:
Mootumaan Itiyoophiyaa haleellaa isa xumuraatii jedhe nurraatti baneeraa jechuudhaa qaamnii Adda bilisummaa Umata Tigraayiin durfamu kan Mootummaa naannoo Tigraayi jedhee of waamu ibseeraa.
Akka gabaasin qaamaa kanaa jedhutti,mootummaan Itiyoophiyaa umnoottan naannoo Amaaraa fi umnoottan biroo waliin ta’uudhaan adda huundaanuu lola bane jira.
Mootummaa Itiyoophiyaa loltoota lafootti dabalatee meeshaalee gurgudoodhaan,taankota, xiiyyaara waraanaa fi diroonii ykn xiyyaara nama malee balali’u fayyadamuudhaan haleellaa taasisaa jira kan jedhee ibsii qaama Mootummaa naannoo Tigraay jedhee of wamuu kun, hidhatoonnii isaa duulichaa of irraafaccisaa jiraachuu isaanii ibsee hawaasin adduunyaa tarkaanfii mootummaa Itiyoophiyaa akka balaaleffatu gaafateeraa.
Ibsii mootummaa naannoo Tigraayii jedhamuu kun haleellaan kan irratti raawwatamaa jiru bakka kamitti akka ta’e ibsuu baatus, dubbi himaaan Adda bilisummaa Ummata Tigraay Geetachoo Raddaa lolli xiyyaaraan deggerame kun kan taasifaamaa jiru bakkeewwan naannoo Amaaraa fi Affaarii ta’anii garuu too’annoo TPLF jala kan jiran irratti akka ta’ee maddi Oduu Rooyiters gabaasee jira.
Dhimmaa kana irratti yaadaa waliigalaa Rooyitariif kan kennaan itti gaafatamtuun dhimma preesii waajjiraa Muumee ministeeraa Itiyoophiyaa Biillenee Suyyum , mootummaan Itiyoophiyaa kutaa biyyatii kamiinuu keessaa ti lammiilee biyyatii haleellaa shororkeessumaa iraa ittisuu itti gaafatamumaa qabaa jedhaniiru.
Akka biillenee Suyyum dabalanii himanitti, mootummaan Itiyoophiyaa badiinsaa Hiwahat Lubbuu namaatii fi qabeenya irratti geesiseef deebii kennuu itti fufa jedhchuun isaanii gabaasameera.
Dhimaa kana irratti VOAn Mootummaa feederaalaa irraas ta’e Mootummaa naannoo Amaaraa irraa deebii argachuudhaaf yaaliin taasise akka hin milkoofnee gabaasin Iskindir Fireewu ibseera.


text:
Hiriira kana hawaasa Oromoo Waashington DC fi naannoo isiitti qopheesse. Rakkoolee gugurdoo bulchiinsa mootummaa muummee ministera Itoophiyaa Abiy Ahmediin Oromoo irra gahuutti jirtu jedhan hidhaa,ijjeechaa,dhaanicha,buufachaa ykn gudeeddii fi waan hedduu himatan.
Abbootii siyaasaa Oromoo hedduu,Oromoo siyaasaatii hidhan kuma hedduu,baratoota,qeerro fi itti gaafatamtootii paartii siyaasaa Oromoo hedduu hidhamiif iyyachuu dufne jedha warri hiriira bahe.
Akka Baankiin Addunyaa Itoophiyaa horiin hin gargaarre,akka bulchiinsii Amerikaa, bulchiinsii minsitera haajaa alaa Amerikaa fi bulchiinsii Waashington DC rakkoo Oromoon keessa jirti jedhan quba qabaatu gafachuuf daandilee gugurdoo DC irra maranii rakkoo himatan.
Obboo Aseffaa Kitil itti aanaa itti gaafatamaa hawaasa Oromoo Washington,DCti.
Bulchoota siyaasaa Oromoo Jawaar Mohaammad,Beqqelee Garbaa,Hamzaa Booranaa,Abdii Raggaa fi mana hidhaa hamaa keesa jiran jedha.
Itoophiyaatti Qaallittiii qofaa mitii manneen barnootaatuu mana hidhaa tahanii nama hedduu gara itti hidhaniiyyuu hin beekan jedha.
Filannoon Itoophiyaa dhufuutti jirtu akka warrii hiriira bahe jedhetti haga hidhamtootii Oromoo maqaa siyaasatiin hidhaman bahanitti filannoo tahuu hin dandeettu.
Mootummaan Itoophiyaalleen Fulbaana 30n duubatti seeraan mootummaa biyya bulchu tahuu hin dandahu jedha obboo Aseffaan. “Sabaa fi sablammiin ufi bulchuuf haa qphaahu,” jedhu.
Qeerroo sagalee dhabdeef,ummata keenna rakkoo hamtuu keessa jiruuf dhaabachuuf baan jedha warrii Seattle, Atlaantaa, Ohio fi DC dubbifne.Hiriira kana irratti akka warrii qopheesse jedhetti sabaa fi sablammii hedduutti keessa jira
Hiriira mormii kana irratti deebii embaasii Itoophiyaa DC jiru irraa argachuuf jennee ammaaf nuu hin taane.


text:
Prezidaantiin Ripublikii Dimookiraatawa Koongoo – Jooseef Kabiilaa, Mudde 23 dhufu kana filannoon prezidaantummaa ka biyyattii keessatti geggeessamu tahuu dubbatan.
Har’a Televiziyoona biyyattiin ibsa kennan keessatti, filannoon geggeessamuuf deemu sun kan guutummaatti heera biyyattii irratti hundaa’u tahuu dubbatan. Garuu, karoora siyaasaa ofii qaban waan dubbatan hin jiru.
Heerri biyyattii, prezidaantiin tokko marsaa lama caalaa fialtamuu akka hin dandeenye kan lafa kaayee jiru waan taheef, prezidaantichi filannoo ammaa keessa galuu hin danda’u – jedhu – miseensota mana-maree biyyattii keessaa tokko.
Bulchiinsi prezidaantummaa Kabilaa silaa ka xumuramuu male bara 2016 tahe iyyuu, sababaa hookkara biyyattii keessaaf, filannoon sun si’a lama dabarsame.


text:
Finfinnee, Fulbaana 8, 2013 (TOPI) – Sababa Vaayrasii koroonaan dheerate kan ture filannoon biyyaalessaa ammaan tana haaldureen guutamee gaggeeffamuu akka danda’u Ministeerri Fayyaa yaada marii dhiyeesse.
Sababa Vaayrasii koroonaan dheerate kan ture filannoon biyyaalessaa haaldureen guutamee gaggeeffamuu akka danda’u Ministeerri Fayyaa Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataaf yaada marii dhiyeesse.
Manni Maree Bakka Bu’oota Ummataa walga’ii ariifachiisaa 3ffaa bara hojii 5ffaa gaggeessaa jira.
Ministirri Fayyaa Dooktar Liyaa Taaddasaa deebii fi tarkaanfiiwwan filduraa weerara vaayrasii koroonaa ilaalchisuun Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataaf gabaasaa fi yaada marii dhiyeessaniiru.
Gabaasichaa fi yaada mariin tattamsa’inni vaayrasii koroonaa hir’achaa kan jiru yoo ta’uu baatullee adeemsa weerarricha ittisuu keessatti dandeetti sadarkaa hundaa guddisuun danda’amuu ibsaniiru.
Ityoophiyaatti weerarri vaayrasii koroonaa tattamsa’aa kan jiru yoo ta’u, sadarkaa biyyaalessatti namoota vaayresichi irratti mul’ate %95 warreen seenaa imala biyyaa alaa kan hin qabne ta’uu mirkanaa’eera jedhan.
Hanga Fulbaana 6, 2013tti qorannoo laaboraatoorii miiliyoona 1 fi kuma 100 fi kuma 65 fi 647 kan gaggeeffame yoo ta’u, qorannoo taasifame kanaan namoota kuma 66 fi 224 irratti vaayrasichi yoo argamu lubbuun namoota kuma 1 fi 45 ammoo darbeera.
Yeroo amma qoraachuus ta’ee hordoffii taasisuuf dandeettiin guddachuun baatii Hagayyaa qofaa namoota lakkoofsaan hedduu ta’an manaa manatti dawwachuu fi namoota vaayresichaaf saaxilamoo ta’an adda baasuun akkasumaas hojii hubannoo uumuu raawwachuu ibsaniiru.
Tattamsa’ina vaayrasii koroonaa sirriitti hubachuurra darbee dandeetti ittisuu fi to’achuu sadarkaa olaanaa guddisuu danda’uu eeraniiru.
Kanneen keessaa gaggeessan xiyyeeffannoo akka itti laatu taasisuu, miidiyaadhaan hojii hubannoo uumuu, hojii sonaarratti ijaarsa barbaachisu babbal’isuu beeksisaniiru.
Bakkeewwan samudni labooratoorii itti walitti qabamu aanaa hundatti babbal’isuus kaasaniiru.
Akkasumaas lakkoosa siree dhaabbiilee fayyaa guddisuu fi mana keessatti tajaajila fayyaa eegaluu eeraniiru.
Bu’uruma kanaan filannoo biyyaaleessa gaggeessuu keessatti muuxannoowwan idil addunyaa hedduun kan ilaalame yoo ta’u, warren tokko tokko waqtii weerarichaa fialnnoo gaggeessaniiru. Baayyoonni ammoo filannoo akka darbu taasisaniiru.
Ityoophiyaatti wayita weerara vaayrasii koroonaa ittisuus ta’ee to’achuu qophiin gadi aanaa turetti filannoo gaggeesuun sodaan isaa kan caluu ta’uun murtoo darbeen akka dheeratu ta’uu isaa ni yaadatama.
Weerarichi yeroo ammaa soda fayyaa ta’ullee muuxannoowwan turaniin akka kanaan duraa olaa ta’uu dhiisuun, weerarri vaayrasii koroonaa yeroo dheeraa turuu akka danda’uu fi wayita filannoo dheerate waliin walbira qabamee si’a ilaalamu tatamsa’ina isaaf hubannoo gaarii waan horatameef, hawaasni hubanno gaarii waan agarsiiseef akkasumaas maaskii fi sanitaayzariin biyya keessatti oomishaamaa jiraachuu, dhiyeessiin dhaabbilee fayyaaf fooyya’uu, dandeettiin labooratoorii guddachuu fi muuxannoo filannoowwan biyyoota garagaraa ilaaluun haldureewwaan barbaachisu guutuun fialnnoo biyyaalessaa gaggeessuun ni danda’ama.
Adeemsa filannoo kanaan dura tureen bifa adda ta’een ittisa vaayrasii koroonaa tilmaama keesa galchuun danbii sirna filannoo fi dhimmoota raawwchiisa qopheessuu fi bu’uuruma qophaa’aniin sadarkaa hundatti qophiiwwan gara gochaatti jijjiiruun barbaachiisadha.
Adeemsa kana keessatti bakkeewwan tokko tokkottirratti tattamsa’inni vaayrasichaa uumame haala addaan ilaalamu akka qabuu fi qophiin ta’uu qabchu yaada jedhu dhiyeessaniiru.
Gabaasaa fi yaada marii dhiyaaterratti miseensooni manni marichaa yaada kennaa kan jiran si’a ta’u, erga irratti mari’atanii murtoo ni dabarsu jedhameti eegama.


text:
Gama Hawaa Yoo Imaluu Feete Afaan Raashiyaa Baruu Qabda
Tana Quba Qabduu?
Addunyaan tun buburreedha. Wanti heddu faallaa ilmi namaa yaaduun argamu danda’a. Fakkeenyaaf Atomikiin jalqaba gaafa oomishamu akka ilmi namaa ifaa ittiin ibsatuuf hojjatame. Har’a garuu meeshaa jireenya walii ittiin dhaamsan ta’eera. Meeshaan jalqaba tajaajila ilma naatiif oomishame kun, ammaan tana jiruu ilma namaa rakkoo guddaaf saaxilee jira. kana qofaa miti. Wanti heddu waan karoorfamee hojjatameef irraa jijjiiramee tajaajila birootiif oolutti jira.
Websaayitii Pornograafii irra Websaayitii amantii fi ilaalchota garagaraatiin wal qabatutu Vaayrasa heddu qaba.
Namni komputara fayyadamu waa’ee Vaayrasii ni beeka. Akkuma dhibeen lubbu qabeeyyii miidhutti, Vaayrasiinis Komputara dhukkubsuudhaan akka seeraan hin dalagne godha. Vaayrasoonni gariin faayila nama jalaa dhoysuu danda’u. Gariin ammoo guutumaan guututti faayila nama jalaa balleessuu malu. Walumaa galatti vaayrasiin kompiitara irraan namatti gad dhiifamu hedduudha. namni heddu vaayrasiin iddoo filmiiwwan zinaa ykn Pornograafii qofa jira itti fakkaata. Haa ta’u malee qorannoon godhame akka mul’isutti; websaayitii Ponrograafii fi amantii yoo wal bira qaban, isa warra amantiitu vaayrasa hedduun faalama.
Warri Pornograafii maamila heddu horachuudhaaf jecha vaayrasoonni hedduminaan akka gad dhiifaman hin hayyaman. Hordoftoota isaaniitiif haga danda’aniin of eeggannoo jabaa godhu. Websaayitiiwwan amantii ammoo itti yaadanii osoo hin taane, dadhabinaa fii laafina beekumsaatiif vaayirasii hedduuf saaxilamutti jiru. Websaayitiin amantii ykn dhaabbata dhuunfaa tokko vaayrasiiwwan ykn malware 115 kan qabu yoo ta’u kan pornograafii garuu inni tokkichi Vaayrasa haga 25 qabaachuu danda’a. Walumaa galatti wantootni kunniin bifa beeksisaatiin kan namatti gad dhiifaman yoo ta’u, namnis osoo hin beekin vaayrasa san ofitti banuu danda’a. kanaafuu websaayitiiwwan amantiitis yeroo bannee fayyadamu, waan beeynu malee waan hin beeyne tuquu hin qabnu.
Manzaraan ykn eyeglass jalqabarratti akka Abbootiin Murtii itti fayyadamaniif jecha kalaqaman
Har’aan tana manzaraan waan namni gariin ittiin boonu gariin ammoo fayyaa ija isaatiif jecha kan itti fayyadamu ta’eera. Manzaraan sunglass jedhamuun beekkamuufi hedduminaan aduu ofirraa dhoorkuudhaaf yeroo ammaa bakka heddutti tajaajilaa jiru kun, jaarraa 12ffaa keessa chaaynaa keessatti hojjatame. yeroo sanitti warri manzaraa ijaa oomishe ija Abbaa Murtii dhooksuudhaaf jecha hojjate. Ijji ilma namaa qaama fuulaa irraa adda dureedha. Yoo ija keessa nama laalan dallansuufi gammachuus namarraa beekuu danda’an. Kanaaf jecha miira abbaa murtii yeroo sanii dhoysuuf jecha manzaraa gurraacha ija hin mul’isne hojjatanii abbaa murtiitti kennan. Innis manzaraa kana godhatee qorannoo gaggeessa. Himataa fi himatamaanis ija abbaa murtii waan hin argineef, sodaa tokko malee waan qalbii isaanii keessa jiru dubbatan. Meeshaan ogeeyyonni Chaayinaa jaarraa 12ffaa keessa tajaajila kana qofaaf hojjatan, har’aan tana guutuu addunyaa wal gahee jira.
Avreejiidhaan namni tokko umrii isaa keessaa ji’a jahaa osoo ifaa tiraafikaa bira dhaabbatu fixa
Gama Afriikaa kana, keessattuu biyya teenya keessatti yeroo ajjeesuu ykn yeroo dabarsuu wanti jedhamu baramaadha. Namuu guyyaa hunda yeroo gubna jedhee walitti dhufee waliin taphataa dabarsa. Tarii aadaa dalagaatu ummata keessa hin jirre ta’a. haa ta’u malee ummata biraa biratti Yeroon har’aan tana qaalii taateerti. Keessattuu biyyoota guddatan keessatti namuu hojiin qabamee, yeroon isatti dhiphatee, osoo danda’ee liqeeffatuu barbaada.
Biyyoota guddatan keessa olii gad deemanii hojjachuudhaaf makiinaan haalaan barbaachisa. Namuu bakka haajaa isaa dhaquudhaaf makiinatti fayyadama. Haa ta’u malee namni makiinaa yaabbatus salphumatti bakka barbaade hin dhaqu. Karaa irratti ifaan tiraafikaa isa qabee sakandii fi daqiiqaa muraasaaf dhaabsisuu danda’a. bakka kanatti namni tarii waan daqiiqaa 3 hin caalle dabarsuu danda’a. haa ta’u malee lakkoofsi kun yoo walitti eda’amu, avreejiidhaan namni tokko umrii isaa keessaa ji’a 6 osoo ifaa traafiikaa irra dhaabbatee haga magriisni ifutti eegu fixa.
Astironootni gara International Space Station imaluu barbaadan hundi dirqama Afaan Raashiyaa baratuu qabu
Gama Hawaa ykn space imaluurratti Raashiyaan gahee guddaa qabdi. Biyyoota jalqaba gara hawaa deemuuf yaalii taasisanii fi milkaayan keessaa takka Raashiyaadha. Sababa kanaaf buufataaleen hedduun kan Afaan Raashiyaa qofaan tajaajilan hawaa kana gubbaa jiru. Kitaabonni hedduunis Afaan Raashiyaatiin barreeffamaniiru. Astiroonootni hedduun kan gara International Space Station imalan geejjiba Soyuz jedhamu fayyadamuu qaban. Geejjibni kun ammoo omisha Raashiyaati. Wanti hundi Afaan Raashiyaatiin kan dalagu yoo ta’u, yoo rakkoon isaan mudates nama Afaan Raashiyaa dubbatu dubbisanii rakkoo furatuu qabu. Waan kana ta’eef osoo Afaan Raashiyaa hin baratin akka gara hawaa imalan hin hayyamamu. Kanaafuu namni gara hawaa geejjiba Raashiyaa kan soyuz jedhamu fayyadamee imaluu barbaadu, Afaan Raashiyaa sirritti baratee waraqaa ragaa argatuu qaba jechuudha.
Qophii: Abuu Ibtisaam


text:
Fulbaana 11/2015 (TOI) Hidha haaromsaa guddicha ilaalchisee gaazexessoonni Afriikaa odeeffannoo dogoggoraafi sobaa tamsaasan ummata Afriikaarratti akka duulan beekuu qabu jedhe gaazexessaan biyya Ugaandaa Kunguu Almaahidii Adaam dubbatan.
Maaneejiingi Ediitariin ‘Niwus pilaas Ugaandaa’ Kungu Almaahidii Aadam , dhimmoota Itiyoophiyaa balballoomsuurratti ni beekama.
Dhimmoonni inni irratti barreessu keessaa dhimmi hidha haaromsaa tokko yoo ta’u, gaazexessaan kun jidduu darbe yeroo jalqabaaf hidha haaromsaa daawwateera.
Pirojektiin kun Itiyoophiyaarra darbee Afriikaaf abdii guddaadha kan jedhe gaazexessaan kun, dawwannaasaatti gammaduusaa dubbateera.
Hidha haaromsaa ilaalchisuun kan barreessaa ture daawwannaa kanaan mirkaneessuusaa ibseera.
Hidhoonni human maddisiisan human maddisiisuunalatti bishaan akka hinyaane waan hin taasifneef biyyoonni yaa’a abbaayi gara gadii dhugaa kana hubachuu qabu jedhaniiru.
Fuuldurattis dhugaa Itiyoophiyaan qabdu miidiyaadhaan argisiisuu kan itti fufu ta’uusaafi daawwannaan isaa kun galtee dabalataa akka ta’uuf ibseera.
Gaazexessoonni Afriikaa waa’ee hidha haaromsaa dhugaa jiru beekuudhaan olola sobaa saaxiluu qabu jedheera.
Hidhi haaromsaa kun waliin fayyadamuu Afriikaanotaaf abdii ta’uusaa eeree, gaazexessoonni Afriikaa karaa sobaa socho’an ummata Afriikaarratti duula badii geessisaa akka jiran beekuu akka qaban dubbateera.
Hidhi haaromsaa Itiyoophiyaa birriin biiliyoona hedduu itti ba’aa jiru humna Itiyoophiyaanotaatiin hojjetamaa akka jiru biyyoonni Afriikaa hafan Itiyoophiyaarraa muuxannoo fudhachuu qabu jedheera.


text:
Amantii isaa nama akkaan jaalatuu fi saba isaatiifis nama hadoodu ture. Qubee Afaan Oromoo laatiinirraa gara afaan keenyatti akka nuuf mijjaawutti nama uumee bakka ammaa kanaan nuuf gahe. Garuu seenaan yoomiyyuu hin dhokattu. Warreen seenaa dharaatiin gurra nu duuchaa turaniif rabbi jazaa haa kafalu.
Dr.Muhammad rashaad Abdullee Abbaa qubee Afaan Oromoo tahuu isaa O.P.D.O lleen bara 2001 ragaa baateefii Madaaliyaa warqii fi xalayaa ragaa kanniteefii turte. Warreen seenaa nama guddaa kanaa dhooysanii ukkaamsuu yaalan humaa hin tarre. Seenaan hin dhukattu. Nama hayyuu addunyaa fi mootoota beekkamuu addunyaa biratti dhageettii guddoo qabu kana akka isaanitti dhooysuu fedhan.
Osoo qubee tanaan namuu hin baratin inni biyya Somaliyaa irraa qubee tanaan kitaaba maxxansee ture. Ragaan kana hundaa galmee seenaati.
RABBI JANNATAAN HAA QANANIISU!!
Dr.Sheik Muhammad rashaad arra du’aan addunyarraa galanis, wanni inni nuuf godhe yoomiyyuu sammuu keessaa nun baddu.
Amantii isaa nama akkaan jaalatuu fi saba isaatiifis nama hadoodu ture. Qubee Afaan Oromoo laatiinirraa gara afaan keenyatti akka nuuf mijjaawutti nama uumee bakka ammaa kanaan nuuf gahe. Garuu seenaan yoomiyyuu hin dhokattu. Warreen seenaa dharaatiin gurra nu duuchaa turaniif rabbi jazaa haa kafalu.


text:
Televiziyoonni mootummaa Itiyoophiyaa akka gabaaseetti wal waraansa sivilootaa kakaasuuf yaaliin ture fashaluu isaa Dr. Abyyi kan dubbatan aangawoota gameeyyii kan sivilii fi waraanaaf ibsa kenaniin ture.
Televiziyoonni kun komishinara polisii Oromiyaa maqaa dhahuun akka gabaaseetti hokkkara uumamee kanaan polisoota 4 dabalatee yoo xiqqaate namnii 87 lubbuu ofii dhabanii jiran.
Dr. Abiyyi akka jedhanti galannii humnoota nageenyaaf haa ta'u malee kanneen hokkara kana kakaasan to'annaa jalaolanii jiru.
Hokkarri kun kan ka'e wellisaa beekamaa Haacaaluu Hundeessaa hidhattoota eenyummaan isaanii hin beekamneen eega ajjeefamee booda.


text:
Sababoota Duubatti Deebi’iinsaa-Kutaa 23
37.Hasad (Waanyu)
Waanyun (hinaafin) dhukkuba naqarsaa namoonni baay’een qabamaniidha.
Sababni kuni balaa hundarra guddaa amanti keessaa nama baasu fi hiriira ummataa keessatti banaa uumu akka ta’etti ilaallama. Waanyun (hinaaffin) balaa badaa qalbiin dhukkubsatte ittiin guuttamteedha. Sababoota ijoo gara waanyutti nama geessan keessaa:
A-Dadhabbinna iimaanaa
B- Qadaa fi qadaratti harka kennu dhiisu. Kuni ifa, sababni isaas, namni nama waanyu “Namni kuni haqa isaatiin malee kana argate, kuni isaaf hin malu” jedhee waan yaaduf nama waanya. Namni kuni osoo akkana jechuun gaafi of gaafate maaliif waanyaa, “Sila Rabbiin rizqii kan kennu fi beekaa mitii? Yommuu namoota waanyitu rizqii Rabbiin isaaniif murteesse nan dhoowwa jettee ni amantaa? Dhugumatti, ati rizqii Rabbii irraa homaayyu hin kennitu, duubattis hin harkistu. Akkamitti ta’aa osoo Rabbiin akkana jedhee jiruu?
“Rizqiin keessanii fi wanti waadaa galamtan samii keessa jira.” Suuratu Az-Zaariyat 22
C-Beekumsaan of faayu dhiisu- osoo namni nama biraa waanyu beekumsa shari’aatiin of tolchee, silaa karaa ulfaata kana keessa hin deemu, mucuca balaa badaa qabu kana keessatti hin kufu ture. Sababni isaas, hayyama Rabbiitiin balaa kanatti kufuu irraa aayaata fi hadiisotaan ni eeggama.
D- Naannoo keessa jiraatu– maatii fi gandoota garii keessatti dhibeen waanyu kuni garmalee kan babal’ateedha. Namni tokko akkana jechuun gaafachu danda’a: hariiroon waanyuu fi duubatti deebi’u jidduu jiru maalidhaa? Gaafii isaatiif deebiin ifa kan ta’eedha: Namoota baay’ee nama biraa waanyanii fi balaa kanatti kufan duubatti kan deebi’an tanii argina. Sababni isaas, nama isaaniin ala jiruu ifatti bahuu fi isaan irraa adda ta’uu hin barbaadan. Inumaa garii isaanii haalli hanga sharrii xaxuu isaan geessa. Wanta beektonni badii zamana shekhul Islaam isarratti sobaan uuman eenyurraallee hin dhokatu. Inumaa wanta obboleeyyan Yuusuf isatti hojjatanii fi ilmi Aadam obboleessa isaatti hojjate kan dhokatu miti. Namni tokko akkana jechuu danda’a: namoonni kunniin duubatti hin deebine bar.’ Anis nan jedha: eeyyen, gariin isaanii haala ofii dhaqqabanii hojii isaaniitiif gaabbanii jiru. Kan akka obboleeyyan Yuusuf. Garuu haalli obboleessa ilma Aadami fi warri shekhul Islaama faallessanii garagara.
Obboleessa kabajamaa kiyya!… waanyun (hinaaffin) namoota baay’ee Islaama keessaa baaste jirti, kanneen biroo immoo Islaamatti seenu irraa dhoowwitee jirti. Wanti abu jahlin Islaama fudhachuu akka didu isa taasisee maalidhaa? Ergamaa Rabbii waanyu isaatii mitii? Aaqilota yahuudota, warra beekumsaa fi kitaabaa ta’an maaltu Islaama irraa dhoowwee? Nabiyyi hin barreessinee fi hin dubbisne kana waanyu isaanitii mitii? Osoo fakkeenya dhiyeessu itti fufee, silaa mata-duree keessaa nan bahaa ture. Garuu nama dhukkubni kuni geengoo Islaama qabachuu keessaa isa baase akka fakkeenyatti nan dubbadha.
Dargaggeessi tokko amanti isaa tajaajiluuf gara fuunduraatti kan futuu fi humna homaatu kan hin hanbifanneedha, qajeelfama bu’uuraa isaa faffacaasuuf yeroo homaatu hin gubu. Garuu namoota isaa ol jiran ni waanye, tola isaanitti maxxanfamu akka addaatti ilaale. Namoonni isa hin beekan. Gaafa tokko akkana naan jedhe: haala kiyyaan dhiphadhe jira, kan hojjatu ana, kan beekkamu nama biraati.” Anis akkana isaan jedhe: Yaa namana! Rabbiin sodaadhu. Namoonni waan isa beekaniif nama waanyitaa? Ikhlaasa kee maaliif hin qorannee? Hundee hojii keeti irra deebitee hin ilaallee? Maaliif akkana hin jennee: namoonni nama beekuun waan gaarii namaaf ariifachiifame yookiin adabbii namaaf ariifachiifamedha. Sila kuni murtii Rabbii mormuu fi faallessu akka ta’e hin beektuu? Waanyu irraa Rabbiin akka akeekachiise hin beektuu? Jecha Rabbii olta’aa isarratti dubbise:
أَمۡ يَحۡسُدُونَ ٱلنَّاسَ عَلَىٰ مَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِن فَضۡلِهِۦۖ
“Sila tola Isaa irraa wanta Rabbiin namootaaf kenne irratti isaan waanyuu?” Suuratu An-Nisaa 4:54
وَدَّ كَثِيرٞ مِّنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ لَوۡ يَرُدُّونَكُم مِّنۢ بَعۡدِ إِيمَٰنِكُمۡ كُفَّارًا حَسَدٗا مِّنۡ عِندِ أَنفُسِهِم مِّنۢ بَعۡدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ ٱلۡحَقُّۖ
“Warra kitaabaa irraa baay’een isaanii haqni erga ifa isaaniif ta’ee booda waanyu nafsee isaanii irraa kan ka’e amanuu keessaniin booda osoo kaafirota taatanii duubatti isin deebisanii jaallatu.” Suuratu Al-Baqarah 2:109
Sila waanyuun sharrii fi dhibee daddarbaa akka ta’e hin beeknee? Waanyon (haasidni) rizqii too’achuu barbaada, garuu rizqiin harka isaa ykn harka ilma namaa keessa akka hin jirree hin beeku.
“Sila isaantu rahmata Rabbii hiraa? Nutu jiruu addunyaa keessatti waan ittiin jiraatan isaan jidduutti hire (qoqqodee). Akka gariin isaanii garii tajaajilaa godhatuuf jecha garii isaanii garii irra sadarkaan olkaasne. Wanta isaan walitti qaban irra rahmata Gooftaa keetitu caala.” Suuratu Az-Zukhruuf 43:32
Musiiban guddoon haalota garii keessatti sababa waanyuutiin kan miidhamu nama waanyu fi waanyamuu (hinaafamu) dha. Daa’iwwan gariin yommuu diinonni fi warri isa faallessan baay’atan, qomti isaa ni dhiphata. Isaan irraa wanta isarra gahuu baadhachu dadhabuu irraa kan ka’ee fi isaan gammachiisuuf da’awaa dhiisa. Duubatti deebi’insi kuni sababoota qaba. Isaan keessaa:
A-Iimaanni dadhabuu
B-Wanta isa muudatuuf obsa dhabuu fi mindaa herreegachu dhiisu
C-Dhaloota darbanitti hidhachuu dhiisu
D-Barbaachisummaa marsaa inni keessa jiruu wallaalu. Namoota biratti fudhatama argachuuf gatii fi wareegama kafaluun dirqama akka ta’e hin beeku. Namni qananii qabu hundi ni hinaafama. Dirqamni nama da’awa godhu irra jiru karaa isaa irratti gadi dhaabbachuu, wanta karaa da’awaa keessatti isa qunnamu hunda danda’uu fi sharrii warra nama waanyanii irraa Rabbiin akka isa eegu kadhachudha. Dhaadannoon isaa kana haa ta’u:
قُلۡ مُوتُواْ بِغَيۡظِكُمۡۗ
“Jedhi ‘Dallansuu keessaniin du’aa.’” Suuratu Aali-Imraan 3:119
Dirqamni dargaggoota irra jiru Rabbiin sodaachu, waxmadii sheyxaanaa keessatti akka hin kufneef waanyu irraa fagaachudha. Sheyxaanni karaa waanyu isaaniif bareechisuu fi isaan dhamaasun maqaa isaatiin ala maqaa biraa akka moggaasu beeku qabu. Inumaa isaan keessaa tokko waanyu irraa akeekachisuuf barnoota ni kenna, garuu inni mataan isaatu osoo of hin beekin waanyutti kan kufeedha. Sababni isaas, inni badii kanarraa qulqulluu akka ta’etti of ilaala.
Guduunfaa:
Waanyun sammuu namaa haguuguu fi argituu jaamsun haqa akka hin arginee fi bu’aa guddaa akka hin buufanne nama taasisa. Inumaa, badii guddaatti nama darba. Namni yommuu nama waanyu beekumsa isarraa hin baratu, haqa hin fudhatu. Kanaafu, beekumsaa fi haqa kana dhabuun kasaaraa guddaaf of saaxila.
Karaalee Dhibee Waanyu (Hinaaffi) ittiin wal’aanan:
1ffaa–Addunyaan tuni qormaata akka taate beeku– Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa namoota iddoo qormaataa waan kaa’ef nama fedheef qananii itti dhangalaasa, nama fedhe immoo itti dhiphisa. Qabeenyi, beekumsi, aangoon, beekkamtin, ijoollee fi kkf wantoota namoonni ittiin qoramaniidha. Kanaafu, yommuu qananii nama tokko argitu “Kuni isaaf qormaata. Maaliif isa waanyaa (hinaafaa) ree? Tarii namni kuni qormaata kana darbuu danda’a, tarii immoo kufuu danda’a.” jechuun of amansiisi. Mee kana fakkeenyaan haa ibsinu: barata daree qormaataa keessatti qormaata dafee hojjatee bahuu, osoo firii qormaata isaa hin argin isaa hinaafu ni dandeessaa? Namoonnis haaluma kana. Addunyaan iddoo qormaataa waan taatef firiin isaanii ifa kan bahu Guyyaa Qiyaamaati. Kanaafu, nama qormaata keessa jiru, kan firiin qormaata isaa hanga silaa hin beekkamne waanyu irraa wanti argadhu maalidhaa? Ajiiib!!!!
2ffaa–Qananii qaban ilaalun Rabbiif galata galchuu fi namoota qananii kana hin qabne ilaaluu-“Alhamdulillah ani osoo qananii guddaa kana qabu maaltu akka waanyu na taasisaa? Namoota meeqatu wanta ani qabu kana dhabee?” ofiin jechuu.
3ffaa–Miidhaa waanyun jireenya tanaa fi Aakhiratti isarraan gahu hubachuu– Yoo nama waanye beekumsa dhaba, karaa haqaa irra jallata. Kanaafu, dhumarratti, adabbii cimaaf saaxilama. Fkn, osoo nama Tafsiira Qur’aanaa siif dhiyeessu waanyun wanta inni dhiyeessu yoo dubbisuu ykn dhageefachu baatte, beekumsaa fi haqa hin dhabduu?
4ffaa–Mataa ofiitii fi nama saniif du’aayi gochuu-eeti amalli hinaaffi guddatus xiqqaatus nama hundaa bira ni jira. Garuu amala kana ofirraa oofuuf du’aayi gochuu barbaachisa. Nama waanyan saniif waan gaarii hawwuun gubaa keessa namaatti dhagahamu hir’isa.
5ffaa-Sababa waanyutin fedhii nafsee fi hasaasa sheyxaana hojii irra oolchu irraa of qusachuu- Namni nama biraa waanyun wanta badaa hojjatu dhumarratti ofuma miidha. Namni of qabe immoo badii guddaa hanbisa. Inumaa badhaasa guddaa argata. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:“Namni Gooftaa isaa dura dhaabbachuu sodaatee fi lubbuu ofii waan [badaa] ishiin hawwitu irraa dhoorge, Dhugumatti Jannani teessoo [isaati].” (suurat An-Naazi’aat 79:40-41)


text:
Caffeen Oromiyaa Yaa’ii Ariifachiisaa Sadaffaa, Waggaa Afuraffaa bara shanaffaa taa’aa jira. Yaa’ii kanaan kaleessa muudama fi wixinee addaaa kan labsee yoo tahu, muudama Kaabinootaa 16, akkasumas angawoota mootummaas muudama isaaniillee raggaasiseera.
Caffeen yaa’ii isaa kaleessaatiin yoo muudama dabarsu gaazexeessaa Oromoo jiruu baqaatii wagga 16 booda biyyatti deebi’e Daayrektera Saba Himaa Mootummaa Naannoo Oromiyaa; Oromiyaa Biroodkaastiing Neetwork taasisuun muudeera. Obbo Habtaamuu Damissee Daayrekterri Waajjira koomukeeshinii Caffee Mootummaa Naannoo Oromiyaa haala muudama kaabiinotaa 16 fi angawoota mootummaa kaanii yoo dubbatan muudamni marti qorannoon irratti gaggeeffamee bu’aa qorannoon namni bakka sana gitu ramadamuu himan.
‘Mootummaan akka mootummaatti gurmaa’iinsa isaa yeroo yeroodhaan sakattahuu qaba ture; gurmaayinsi koo sirriitti saba bira gahaa jiraayii?, Bu’a qabeessaayii kan jedhu kana yeroo yerootti, yoo xiqqaatee xiqqaate waggaa kudhanii fi wagga shan keessatti qorannaadhaan ilaalaa deemuu qaba ture. Kuni ta’aa hin turre bara dheeraadhaaf. Seenaa dhuma biyyattii keessaa akka kanatti, qorannaa ballaa, ummata ballaa hirmaachise taasifamee kan gurmaa’insi kuni irra deebi’amee ilaalame yeroo jalqabaatiifi kuni jechuudha.’- Obbo Habtaamuu Damissee.
Warri muudame kun gulantaa ilaalame warra guutee akka Obbo Habtaamuutti. Mohaammed Adamoo muudama caffee kanaan daayirektera Oromiyaa Broodkaastiing Neetwork tahuun muudameera. Innis biyya baqaa turee ji’aan dura biyyatti ka gale yoo tahu, waanti natti kenname kuni itti gaafatama guddaadha jedhe.
‘Kun itti gaafatama guddaadhaa; biyyi gara deemokraasiitti deemaa jiraa, deemookraasiin ammoo yoo miidiyaadhaan hin deeggaramin hin ta’uu, kanaafi dirqama ulfaataadhaa garuu, ummatni keenya dheebuu miidiyaa baayyee qabaa, wannni bara baayyee hawwaa turee miidiyaan kun hojii babbareedaa hojjechaa tureeraa, mana kanaaf deeggarsi guddaan karaa caffees karaa ummataas jiraa, garuu amma yoonaatti rakkoo hoogganaa qaba ture hojjettoonnis komii kaasaa turanii, hoogganaa ogummaa gaazexeessummaa qabu barbaadaa turanii; egaa karaa tokko dirqamni isaa baayyee ulfaataadhaa, karaa kaanimmoo carraa gaariidhaa ani akkasittan ilala.’ Mohaammed Adamoo.
Mohaammed, hojiin eger Saba himaa kana jabeessuu ulfaachuu mala jedha; biyyi keenya muuxannoo walabummaa ‘Piressii’ kan hin qabne waan taateef sun hojii guddaa dha jedha. Kanaafis mootummaan nami akka yaadasaa walabummaan ibsatuuf dirree jiru ballisuu akka itti fufuu qabu, ummatnis mirgi walabummaa ibsachuu yoo kabajamuuf haalaan itti fayyadamuu danda’uu qaballee jedha.
Haala jijjiirama biyya keessatti mullataa jiru fayyadamuun beektonni Oromoo kaan biyya alagaa jiran kaanis gara biyyaatti deebi’aa saba keessan yeroon tajaajilaa jedhe Mohaammed.
Daayrektera Waajjira Koomunikeeshinii Caffee Oromiyaa Obbo Habtaamuu namootni akka Mohammed gara aangootti dhufuun gurmaa’insi kun qorannoorratti hundaa’ee dhufuudha malee waan haarawa miti jedhan.
‘Qaamni dhimma kana raawwatu, nama dhaabbata kana fuulduratti tarkaanfachiisuu danda’u jedhee yaaduu, yeroo dhiyeessu mariin gaggeeffamee irratti walii galamee mirkanaa’a waan ta’eef, kuni adeemsuma Kanaan duraatiin waan deemeedha. Waanti adda godhu qorannoorratti hundaa’ee gurmaa’insi kun dhufe. Obbo Habtaamuu Damissee
Harras caffeen oolmaa isaa harraan, muudama angawoota mootummaa naannoo oromiyaa 9 raggaasiseera.


text:
Odeeyfanoo Dabalata Aana Sawweena irraa
Feb 22/2017 #RDH
Guyyaa hardhaa Lola bakka Qilisaa jedhamut gegeeyfamet Ilmaan Oromoo Poolisoota liyyuu Haylii Somaale 7 Ajeeysaniiru .
Ilmaan Oromoo Guyyaa hardhaa liyyuu haylii Poolisii 2 irraa Xiyitii 600 oli Akka irraa hiikatan maddeen keenya dubifne nuf himaniiru .
Akka maddeen keenya bakka qabsoo irraa nuf himanit Yeroo amma Reenfa ilmaan Oromoo 12 arganiiru . kan biras kan reenfi hin argamin hedduun kan jiruuf ummani Reenfa ilmaan keenya harka Woroota Ogaaden jiru fuudhachu qabna jechuun ammas wol dura dhaabata akka jiran bekkameerra.
Gamma biraatin Ilmaan Oromoo 14 madawaniiru . yeroo ammat madoon keenya Aanaa sawweena Ganda Haxaawwii Maybaasi Hadaa irraa gamma buufata Fayyaa Aanaa Sawweenat fe’amaniiru .
Ilmaan Oromoo Wereegaman keeysa kan maqaan nu dhaqabe
1/ Nuuri Umar (Abba Cafii )
2/ Kiyaar Abdullahii
3/ Huseen Ibroo
4/ Shekh Abdii Abdullahi Tanbiyuu
Ummanii Oromoo Lola gubbat argame laakofsaan 100 kan hin caalef Rasaasa gahas kan hin qabneef jari ammo gamma mootummaatin deegarsa cimaa wanta qabaniif Meeshaf Rasaasa gaha harka kan qabaniif Ummanii Oromoo bakka huundan jiru akka dirmatuuf Qabsaa’on waamicha dhiheeysaniiru .
Qabsaa’on akka jedhanit nut kan jiru haala akkan suukaneeysa keeysadha Rasaasas fixaneera humnii diina nut jabaata jira nut kan Daanga irrat dhumaa jiruf ummata Oromoofidha kanaaf ummani Oromoo huundu gahee issaa bahachuudha qaba jechuun dhaamsa isaani Raadiyoo Daandii Haqat himaniiru .
Addis Abeba – Protests erupted in many towns and cities, including schools and university compounds,…
Shabboo Miidiya: Seenaa amaarsaa fii gara jabeenya isaanii. https://www.youtube.com/watch?v=MjL1acJzXgc
Gocha suukkanneessaa sirni nafxnyaa Oromoo irratti gidduu kana raawwachaa jiran balaaleffachuun Barattoonni Oromoo godina addaa…
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…


text:
“Warra miidiyaa hawaasaarratti na arrabsu dura hin dhaabbatinaa. Ana ittisuu dhiisaa. Ani yaada koo dhiyeessa. Warri naan mormuus, na qeequus yaada isaanii ibsachuun mirga isaaniiti. Sirna dargii, Mallasaa fi H/Sillaasees kan mormaa turreef waan afaan nu qabanii ofii nutti haasawaniifi. Nuti sirna akkasii kana of irraa kaasuuf falmanne malee sirna afaan nama biroo qabee ofii qofa dubbatu deebisnee ijaaruufi miti.”
Namni yaada isaa ibsachuu mirga guutuu qaba. isin namni yaada kiyya mormeef walirratti hin duulina! dargaa jawwee gurra isin calawu!
Jawar Mohammed hunda keenyaaf obboleessa, Oromoon Jawariif addatti obboleessaa hin jiru, Oromoon Jawariif Diinaatiis hin jiru, Sababni walqeeqnuuf Kaayoo takka waan qabnuu fi hundi keenya Bilisummaa Oromoo waan jaallanuufi, Jawar ammoo qabsoo Oromoo keessatti qooda guddaa waan qabuuf dubbanna.
Dhiheenya kana Sababa Jawar Qabsoo Qabbaneesee yaada araaraa dubbachuu eegaleen walqabatee qeeqa Jaallummaa fi obbolummaa hundi keenya kaasaa jirra.
Deeggartoonni Deeggaruu malee Dogongorarraa nama deebisuu hin beekne akka waan Obbolummaa addaa Jawar wajjiin qabaniitti, namoota Jawar maaliif Qabsoo laafgisee araaratti deebi’a jedhu arrabsoon jala dhaabbatan.
namoonni Jawar qeequuf Duula namarratti banan kun dura osoo gaafii Afran tana qofa Jawar gaafatanii hin wayyuu ?
1ffaa, Sirni kun Artistii Jaalatamaa Oromoo Haacaaluu Hundeessaa ajjeese, hanga ammaa Haqni Haacaaluu Hundeesaa hin baane, ajjeechaa Haacaaluu, ajjeechaa Abdujabbaar Husseenii fi hayyoota Oromoo kanneen biroo akkamitti bira dabarree araaratti deebina ? Oromoon ar’a ajjeefamaa jiru hoo ? Gaafii jattu gaaffachuu.
2ffaa, Jawar Mohammed yakka tokko malee Waggaa lama hidhame, Jawar Sirna badii malee Waggaa lama si hidhee wajjiin amantii maaliin araaramatti deebite ?
3ffaa, Sina kanaa wajjiin araaramuun Oromoon Bilisummaa ni arkata jattee yaaddaa ? Jedhanii gaafachuu.
4ffaa, osoo Ummata Oromoo qulqqulluu ajjeesaa jiranii araara dubbachu moo Qabsoo barbaachisa jedhanii gaafachuun gaafii deeggartootaa fi hirmmaatotaa ture, Rakkoo Ummata keenyaa takka waan dubbatan hin arkinu.
Jawar gaafachuun badii osoo hin Daandii kaleessaa eessatti dhiifte jachuudha malee Jawar jibbuumiti, garuu warri qalbiin gad-qabee gaafilee ijoo tana hin hubanne Jawar qeeqamuu qofaatu isaan aarsa, gareen tun hoggaan laalu yoo Jawar Bilisummaa jaalate qofa Bilisummaa jaalatti jachuudha, yoo Jawar Bilisummaa jibbees Bilisummaa ni jibbiti.
Deeggartoonni Hubannoo malee Abbuma deeggaru saniifuu balaadha, sababni isaatiis yoo ati hallayyaa buutees sii wajjiin seenuu malee harka qabanii si hin deebisan, tun jaalala malee Siyaasaamiti, garuu dogongorarraa wal-eeguu jaalala tanatti dabaluun barbaachisaadha.
Jamaal Ahmadiin
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…
Sagantaan yaadannoo Artist Usmaayyoo Muussaa magaalaa Finfinnee Hoteela ILILI INTERNATIONAL tti torbaan dhufu ni qophaawa.…
Taammanaa Bitimaa irraa Jaalatamoo fi kabajamoo yaa dubbiftoota barreeffama kanaa, mee kunoo hardha irraa kaaseen:…
Dhumaatiin ummataa Oromiyaa keessatti geggeeffamaa jiru irratti maaf hin dubbanne komiin jedhu hedduutu dhufa. Gama…


text:
Sanbata darbe Prezdentiin Keeniyaa Uhuuruu Keeniyaattaa Keeniyaan daangaa Taanzaniyaa fi Somaaliyaa waliin qabdu baballina Kooronaa hirrisuuf jecha cufuu ishee beeksisanii jiru. Keeniyaattaan yoo ibsan torbee darbe kana namootni Keeniyaa keessatti dhibee kanaan qabamuun isaanii mirkanaaye 43 warra daangaa kana lamaaniin qaxxaamuree gara Keeniyaa seene ta’uu ifoomsan.
Keeniyaattaan, akka Koreen warra balaa biyyarraa qoluuf hundaaye gorsetti, Caamsa 16 harra irraa kaasee, daangaa Keeniyaa fi Taanzaaniyaa jidduu jiru qaxxaamuruun dhorkamuu, kana malees daangaa Keeniyaa fi Somaaliyaa jidduutis geejjiba kamiinuu nami qaxxaamuruun dhorkaa ta’uu ajaji darbee jira jedhan.
Keeniyaattaan ajaji kun konkolaachistoota warra konkolaataa fe’umsaa oofu hin ilaallatu, isaan qoratamanii dhukkuba kana hin qaban taanaan daangaa kana qaxxaamuruu danda’uu jedhan. Qorannaa Kooronaa torbee darbe Keeniyaan warra karaa daangaa kana lamaan gara Keeniyaa seenuuf ture taasiste keessaa 78 dhukkuba kanaan ka qabaman waan turaniif Keeniyaan seensa isaan dhowwachuus himani.
Dabalaniis ajaji sochii halkanii akka biyyaatti labsamee jiru, kkasumas Naayroobii dabalatee kutaalee bulchiinsaa Keeniyaa ka Kooronaan itti baballate jedhame keessaa bahuu labsiin dhorkus torbee sadiitiif dheerachuullee beeksisanii jiru.
Keeniyaattaan dubbii isaanii sanbata darbeen waan daangaa Keeniyaa fi Itiyoophiyaa waanti dubbatan hin jiru; garuu Gaazexaan Keeniyaa qabiyyee siyaasaa gabaasuun beekamu ‘The Star’ Keeniyaan daangaa Itiyoophiyaa fi Sudaan Kibbaa waliin qabdus cufuu qabdi jechaan gabaasa barreessee jira.
Keeniyaatti harras namootni 23 dhibee Kooronaan qabamuu ka mirkanaaye yoo tahu, harrumallee 22 dhibee kanarraa fayyanii gara manaa yoo galan, Bitootessa jalqaba erga dhibeen kun Keeniyaatti mullatee as ammoo namootni 50 Kooronaan du’anii jiru.


text:
Angawoota gargaarsa dhala namaa kan Tokkummaa Mootummootaa 7 kanneen Itiyoophiyaan biyya ishee keessaa akka ba’an jette yeroo ammaa ba’u isaanii jaarmayichii addunyaa Wiixata kaleessaa mirkaneessee jira.
- Hojjattoonni Tokkummaa Mootummootaa torba Itoophiyaa dha akka bahan murteeffamuu ilaalchisee deebiiwwan qaamonni adda addaa kennan
Nageenya isaaniif jecha achii baafamuu isaanii dubbii himaan Tokkummaa Mootummootaa Faaraah Haaq kan ibsan yoo ta’u, dhimmi ilaalacha duraa itti laannuu hojjatonni keenyaa nagaan gara hojii isaanii deemuu danda’uu isaanii mirkaneessuu akka ta’e oduu gabaaastoota biraa gaaffii dhiyaateef deebii kennan.Kana gochuu hin dandeenyu taanaan, tarkaanfii kanneen biroo fudhachuu qabna jedhan Haaq.
Kamiisa darbee mootummaan Federaalaa kan Mummicha ministeeraa Abiyyi Ahmad akka biyya gadhiisanii ba’aniif yeroo sa’atii 72 ykn guyyaa 3 kennuun isaa ni yaadatama.Kanaafis sababaan kennamee dhimmi biyyatti keessa seenana akkasumas himannaalee kka biroo irratti dhiyaatan keessaa gargaarsaa fi meeshaa qunnamtii Adda Bilisummaa Uummata Tigraay(TPLF) kennan kan jedhu ture.


text:
AKKAMITTI FEEDHII NYAATA DABAALU DANDEENYAA??
1). Nyaata xixxiqqeesanii yeroo heddu nyaachuu. Nyaata guyyatti al sadii nyaatamuu al 5-6 nyaachuu. Akkuma fedhiin nyaataa dabalaa deemuun hamma nyaatamuu dabaluun ni danda’ama ykn yeroo irra deddeebi’anii nyaachuu hir’isuu.
2). Nyaata dhangal’aa nyaataa gahaa qaban nyaachuu.
3,). Yeroo nyaannuu; hirriya fi maatii waliin soorachuu, ykn tv ilaalaa soorachuu; kun osoo hin beekin xiyyeeffanna keenya hatuun akka baayyee nyaatamu taasisa.
4). Nyaata yeroo dhiyeessan meeshaa/qoodaa guddaa irratti baafachu/dhiheessuu. Kun nyaatni qoodaa guddaa irratti dhihaate akka xiqqaa isin hin quubsinee ta’e waan isinitti mul’atuuf baayyee nyaachuu dandeessuu.
5). Nyaata yeroo itti nyaannu/ soorannuu yeroo walfakkataa/ dhaabbataa gochuu.
6). Ciree nyaachuu dabarsuu hin qabnu
7). Nyaata qabiyyeen isaanii faayiberiin itti baay’ate xiqqeessuu. Nyaanni kunneen xiqqoo akkuma nyaatameen mirrii qufuu akka nutti dhagahamu godhaa.
8). Nyaata keenya bifa dhangala’an fayyadamuu, kan akka cuunfaa garagaraa, shoorbaa fi kkf.
9). Nyaata gidduutti nyaata xixxiqqaa (snacks) fayyadamuu nyaanni kunneenis kuduraa fi muduraa yoo ta’e ni filatama.
10). Nyaata namatti tolu baay’isanii nyaachuu.
11). Sochii qaamaa gochuu
12). Akkuma nyaachuuf qophoofnen ykn osoo nyaachaa jirru bishaan ykn dhangala’an biroo dhuguu dhiisuu, daqiiqaa 30 duursinee dhuguun ni filatamaa.
13). Vaayitaminii fi albuuda dabalataa kan akka Vit. B fi ziinkii fudhachuu
AKKAMITTI FEEDHII NYAATA DABAALU DANDEENYAA??


text:
Waggaa waggaan Onkololeessa 16 kan kabajamu guyyaa Nyaataa kan adunyaa dursee gabaasaan haaraa dhaabbata qorannoo imaammata nyaataaa kan addunyaan ba’e akka agarsisuutti,mucaan gadameessa haadhaa keessatti uumamee hanga dhalatee waggaa lama guutuutti nyaata wal qixxaataa dhabuun, midhaa daran guddaa kan waggootii dheeraaf turu irraan ga’a jedha.
Beelli bara ijoolummaatti mudatu guddina qaamaa fi yaada sammuu miidhee, ijoolleen barnoota isaaniin milkaa’ina akka hin arganne gochuun booddetti waan hambisuuf jecha, warra kaan caalaa barumsa isaanii xumuruuf yeroo dheeraa turu jedha gabaasaan ba’e.
Rakkoo kana dhabamsisuuf, Namoonni siyaasaa warri aangoo of harkaa qaban fi qaamoleen waan kana hojii irra oolchuu danda’an qooda fudhachu qabu jedha gabaasaan haaraa ba’e kun.
Gama kaaniin immo, Jarmayaan Fannoo fi Baatii diimaa kan sadarkaa addunyaa akkasumas gareen wal taatoota GAVI ykn (GAVI Alaayaans) akka jedhanti Talaaliin yeroo ijoollummaa kennamu lubbuu miliyoona hedduu du’a irraa oolchuu danda’a.
Garuu jedhu, mallaqa dhaba irraa kan ka’e amma iyyuu dhukkuboota silaa Talaaliin ittifamuu danda’aniin daa’imman dhumaa jiru. Gamtaan GAVI Alaayaans jedhamu, biyyoota addunyaa irratti hiyeeyyii ta’an keessatti tallaaliin akka raabsamuuf kan hojjataa jiru yoo ta’u, maallaqaanis deggeersa kenna.
Du’a silaa ijoollummaatti dhaqqabu danda’u miliyoona 5.4 hambisuu danda’eera. Waggootii dhufan 5 keessatti immo, Raabsaan Tallaalii akka guddatu gochuun ijoollee miliyoona 4.2 ta’an du’a irraa hambisuuf karoorfatee jira.
Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa.


text:
Makiinaawwan qajeelfamoota tatamsaa’a dhibee COVID-19 ittiin to’aachuuf bahe cabsaan irratti tarkaanfiin fudhatamuu ibsame
Biiroon geejjiba magaalaa Finfinnee Makiinaawwan lakkoofsaan 1002 tahan kan tatamsaa’a weerara dhibee COVID-19 to’aachuuf bahe cabsaan irratti tarkaanfiin adabbii fudhatamuu ibse.
Haaluma kanaan Caamsaa 2-10/2013tti qofa makiinaawwan 603 kan namoota lakkoofsaa ol fe’atan, 204 maskii (haguuggii fuunyaanii fi afaanii) godhachuu dhabuun, makiinaawwan 91 immoo taariifa dabaluun (hanga kaffalamuu qabu ol imaltoota kaffalchiisuun, 65 immoo ramaddii isaanii irratti argamuu dhabuunii fi qajeelfamoota kan birootis cabsuun walumaagalatti makiinaawwan 1002 irratti tarkaanfiin adabbii fudhatamuu ibsame.
Ji’a Bitootessa fi Guraandhala dabre sababa walfakkaatan Makiinaawwan 10,305 irratti tarkaanfiin seeraa fudhatamuun, birriin 4,609,000 walitti qabamuu odeeynnoon ni addeessa


text:
Jiraattonni Beenishanugl Gumuz irraa godaanan miidhaan nu irra ga’e jalqaba irra Benishaanguli aanaa Yaasoo keessaa Amaaraa fi Oromoo baasna kan jedhu ture. Kanas kan qoopheessan hoogganoota aanaa turan. Nama diimaa ta’e mara asii baafna jedhanii nama reebuu jalqaban. Dura dhaadannoo Amaarri haadha warraa keenya, Tigireen fira keenya, Oromoon diina keenya kan jedhu dargaggoonni dhageessisuu jalqaban jedhan.
Qabeenya keenya dhiisnee baanus daandii irratti nu eeggatanii maallaqa of harkaa qabnu nu saamanii yoo barbaadanis kaanitti dhukaasanii ajjeesaa achii nu baasan jedhu.
Hawaasi gamasii buqqaafame heektaara 10-15tti kan inni oomishe. Kun martinuu qonnaan bulaa dha. Daldalaanis keessa jira. Abbaan qabeenyaas jira. Namoota hedduu dha Daldalaan suuqiin isaa saamamee qabeenyaan tokko hin hafne. Meeshaan mana keessaa hin jiru. Abbaan qabeenyaa kan qabu martinuu ni saamame jedhan.
Jeeqamni sun naannoo Fulbaana 8 jalqabame. Fulbaana 16 bulchitoonni Benishangul lamatu ajjeefame jedhanii ajjeesuu jalqaban. Ajjeechaan kunoo amma iyyuu itti fufee jira. Qabeenyaa keenya walitti qabachuu hin dandeenye jedhaniiru.


text:
Qalbeessaa Dhangi’aan
Adooleessa 27,2018
Finfinnee Oromiyaa
Seensa
Uummanni Kuush/Kuusaan waggoota hedduun duras cunqursaarra tureera. Seenaan isaas hatamaa yoona gaheera. Kaawwan ammoo gubamaa yoona gahan. Waa’ee Kuush barreessitoonni maal jedhu.
Obbo Birruu Tsaggaayee kitaaba isaanii keessatti waa’ee saamicha uummata Kuush irra gahaa ture haala kanaan ibsu “Araboonni yeroo Afrikaa Kaabaa weeraranii babal’ataa turanitti kitaaba Misir saamanii biyyatti fe’ataniin gamatti kan guban ji’a jahaaf (6f) halkanii guyyaa akka boba’e seenaan galmeesseera. Piraamidoota Nuumiibiyaa fi Misir keessa jiran dachaan kan caalan kan mancaa’an warra seenaa sana hinojjeenneeni. Fakkii dubartii (Sphinx) kan yaadannoo Asiisif (Asete-Ateete) tolfame san Naappoliyoon Boonappaartii madfiidhaan jigsiisef inaaffaa jibba sanyiitiin qabamee yoo ta’u siidaa guddaan kun yoo lafarratti hafe ragaa guddaa sagalee hinqabne warra hojjeteef ta’a jedheeti. Aleeksaandar guddichi Giriik barruu waa’ee mootota Misir san duraa barreeffamee kaa’ame barruu waggoota kuma hedduu hanga danda’e saamee fudhatee jira” jechuun ibsa.
Dursiilaa Duunjii Hawistaan Kuushootaaf yoo dhaamsa kitaabashee keessa keessu akkana jetti “isin Kuushoonni Ithiyoophiyaa kan tuffatamtaniif balfamtan waan abbootiin keessan isinii barreessan ol jedhaa ilaalaa! Warri Kuush durii sun warra qaroomina isa jalqabaa dhala namaatiif fidanii dhaalchisan. Kan nama gaddisiisu garuu; isaan uummata seenaan akka hintaaneetti jalaa hatamee dhiibbaan irra gahe. Yeroo durii utuu jibbi sanyummaa akkanatti hindagaagin beektonniifii abuurtonni bara durii san keessa kan qaroomina fideefi magaalota hundeesse warra Kuush ta’uu ragaa bahaniif turan. Horteen jara qaroo sanii har’a seenaa keessatti iddoo tokkollee dhowwataman kun warri isaanii qaroomina Hindii, kan Baabilooniif magaalaa isaanii akkasumas mi’a daldalaa, qaroomina Eeshiyaa xiqqitti kan bara sanaan duraafii kkf warra uumani. Dhaabbileen Kuushota durii, seeronni aadaaniifi yaadonni isaanii bu’ura aadaanii fi seerri keenya kan ammaa irraa dhaabbatani. Maleekaawwan bara durii Giriikii fi Roomaa keessatti amanamaa turan kan akka saatarnii, Daayuunsus, Oosiriis, Appoolloo, Zeeyoos fi Heerakilas faani kabajaa maqaa fi gurra mootota Kuush kan durii irraa fudhatani” jechuun katabde.
Waa’ee seenaa Kuush kaleessaa Taabor Waamii kitaaba isaanii “Seenaa Dhugaatiif Barreeffa Loogii!” Jedhu keessatti, seenawwan hedduun akka uummata Kuush jalaa barbada’uuf seenaan uummatichaa akka baduuf duula Baarlin, Paaris, Xaaliyaanii akkasuma Ameerikaa dabalatee bananiin mancaa’uusaa eera. Wantoota socho’uu danda’aan kanneen akka siidaa Lippiisiyaas (lepsius) Kaarimaa(Karima) jedhaman saba Kuush harkaa saamamuun akka ragaatti katabamee jira.
Achumaa as dhufa dhagaan halagaan nutti darbatamaa turera. Uummanni Kuush dhiibbaa uummata biraan irraan geessiseen gaddaaf gadadoo keessatti kufe. Ta’us falmachuuf ciisee hinbeeku. Habashoonni waanuma warra isaanii irraa dhaalan uummata Oromoo irratti raawwataa yoona gahaniiru. Seenaan uummata Oromoo akka badutti waan garaagaraa katabaa yoona gahan. Kaansaammoo dhuunfachuurrattis hojjeraniiru. Har’as Habashaan takkaa waa’ee Oromoo waan gaarii katabee hinbeeku. Seenaan uummata Oromoo balleessuuf aggaammii halagaan aggaamu ofirraa qolachuuf Oromoon Gadaa jalatti wal ijaaree akka falmataa ture ragaawwan hedduutu eera. Har’a yakkoota daddaabaa uummata keenyarra gahaa jiru qolachuurrattis Qeerroon uummata ijaarratee qabsootti jiraachuun eenyuuf iyyuu ifaadha. Waa’ee qabsoo Oromoo baroottan darbanii barreessitoonni maal jedhu?
Barreessan Heerbart Bilaandeel kitaaba “A Journey through Abyssinia to the Nile” jedhu keessatti adeemsa Oromoon ittiin Habashaan cabe raageessuun akkas jedha “Odoo warri Absiiniyaa achi hinga’in kan biyya sana jiraachaa ture Oromoo ta’uu hinoolu. Akksumas ta’ee warri Aabisiiniyaa Oromootaan warra bakka biraatii dhufan jedhuun. Warri Absiiniyaa meeshaa gargaarsaan argataniin Oromoota waraananii erga cabsaniin booda garboonfatanii akka isaan meeshaa waraanaa gargaarsan hinarganne too’annoo cimaa jala oolchanii jiru” jedha.
Gochaan Habashoonni uummata keenya irratti gochaa turan hangam ulfaataa ta’uu raageessa. Ofiisaaniif meeshaa gargaarsaa gaafa argatan Oromoon gargaarsa akka hinarganneef ammoo dippiloomaasii isaa dura dhaabbatamaa yoona gaheera. Akeekni kun har’allee itti fufee jiraachuu beekuu qabna. Mallasaan akka ABO’n gargaarsa biyyoota alaa irraa hinarganneef maqaa garaagaraan xureessuuf dhamaatii guddaa taasisaa ture. Kanas ta’uu sana qabsoon Oromoo haalota danqaa mara irra aanaa dhufe.
Seenaan akka ragaa bahutti Oromoon waraana Gadaa jalqabaa bara 1522-1530 taasiseen hogganaa waraana Libna Dingil kan Faasil jedhamu ajjeesuun baalee gartokkee tohateera. Baalee diinni harkaa fudhate deeffachuusaa kan raageessudha. Seenaa kana dabsuudhaaf barreessitoonni Habashaa hedduu ifaaju. Sababaan ammoo waan mataaf miilla hinqabne “Oromoon jaarraa 16 ffaa booda biyya kana dhufe” jechuun seenaa sobaa barreessanii uummata barsiisan sana haguuguuf akka ukkamsanis seenaatu ragaa baha.
Dabalataan roorroon Habashaa itti hammannaan Oromoon waraana Gadaa afraffaa bara 1547-1554 tti waraana Mootii Galaadiwoos faana taasiseera. Galaadiwos deggarsa biyyoota alaa Poorchugaal irraa argateen Daawwaroo deeffatus bara 1548 mo’amuusaa seenaatu ragaa baha. Baruma kana loltoonni Gadaa Oromoo hogganaa waraana Porchugaal kan ta’e nama maqaansaa Oroyaas Diyaas jedhamu galaafateera. Seena kana maanoosaa balleessuuf gitooti habashaa Fincila Bilisummaaf Oromoonni taasisan “Fincila Shiftaa” jechuun maqaa badaa moggaasaaniiru.
Qabsoon Oromoo achumaa as dhufa ofirratti hirkataa ta’uusaa waa hedduutu ragaa baha. Abboonni keenya darban Oromoonni fincila Bilisummaaf taasisaa turusaanii karaawwan hedduun ibsamee jira. Yaa ta’uutii Oromoo karaa Waraanaa cabeera seenaan jedhu hanga ammaa an argee hinbeeku. Oromoo kan cabsu Shira. Shirri halagaan nurratti xaxuun akka cabnee garboomnu ta’aa dhufne. Malee waraanaan uummata cabu akka hintaane seenaan Habashaan barreessanuu ragaa baha.
Bara waraana Abiishee Garbaa Habashaan Qadiidaa Wannabee michoonfate, sana booda Abiishee galaafate. Bara Minilik ammoo Minilik Goobanaa Daaccee qabatee of dura buusee Oromoo garboomfate. Oromoo erga karaa Goobanaa ofarka galfatee boodammoo Goobana mataasaayyuu galaafate. Hayila Sillaaseen ammoo paartii OPDO har’aa fakkaattu Oromoo dura qabee Oromoo cabse. Dhumarra paartitti sanis nii balleesse. Darguun Ammoo MEISON qabatee Oromootti dhufe, ABO balleessuufis MEISON jabeeffatee akka socho’aa ture dhageenya. ABO balleessuu dadhabus boodarra ammoo jaarmiyaa MEISON haxaa’uu danda’e.
Mallasaan ykn IHADIG jaarmiyaa OPDO qabatee Oromootti dhufe. OPDO qabatee ABO balleessuu akeeka jedhu qabatees socho’e. Galmi OPDO ABO balleessuu akka ta’etti Project godhe. Boodarra akkuma waan ABO balleessiteetti OPDO baatee dubbachuus yaalaa turte. Sana booda ABO sodaatus waan hinqabne itti fakkaatuun OPDO dhaan ka’aa bulchiinsi keessan Finfinnee ta’u hinqabu Adaamaadha jechuun waajjira OPDO Finfinnee keessaa ari’uunsaa seenaa dhiyooti. Darggagoonniif ABO falma guddaa taasiisuutiin Finfinnee irratti wareegama kaffaluunis itti fufe.
Haa ta’uutii ABO qabsoo isaa nii jabeesse. Har’a OPDO kana qabatee Habashaan socho’uu barbaada. OPDO qabatanii ABO balleessuu akeekni jettus ammas ajandaa Habashaati. Habashaan OPDO jaallatee itti siqataa jira miti. Akeeka ABO balleessuu qaba. Boodarra ammoo OPDO amma leellisu rukutuu dhufa. Kun hundi OPDO’f yaadamee utuu hintaane dantaa dhuunfaaf bololuu Habashaan ta’uu raageessa.
Kanaaf OPDO ABO balaaleeffatuu irraa walaba ta’uun barbaachisaadha. ABO balleessuu matumaa hindandeessu. Dura dhaabbannaa kanaan garuu Bilisummaa Oromoo lafarra harkisuu dandeessi. Yoo dura dhaabbanna kana itti fuftemmoo ofiifuu baduun waan oolu hinta’u. Habashaa hedduutti amananii waliin ragaduun isaaniis waa’ee seenaa gadi fageessanii hubatuu dhabuudhaa laata? nama jechiisiisa. Maraafuu hanga halagaatti Kooluu galanirra waan uummanni fedhuuf jaallatu ABO tti michoomuuf tattaafatuun isaan fayyada jedheen tilmaama. Wal arrabsuuf walabaaruun isa karaa nu adeemsisu miti. OPDO holola ABO irratti banan dhaabuu qabu.
Horaa Bulaa
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Adooleessa 27,2018
Finfinnee Oromiyaa


text:
Waajjirri abbaa alangaa walii gala Itiyoopiyaa Sadaasa bara 2020 naannoo Tigiraay, magaalaa Aksuum keessatti ajjeechaa fi dararaa humnootii Itiyoopiyaa fi Eertraatiin raawwatame, jedhame irratti qorannaa geggeessuu isaa eeruun ibsa torban dabre kenneen namoonni waraansa sana keessatti du’an irra jireessi kanneen waraansichatti hirmaatan jechuun isaa, ajjeechaa fi miidhaa siivilota irratti geggeessame kan ilaalcha dorkate jechuun gareeleen mirga namoomaa Hiwumaan Raaytis Waachii fi Amnestii Internaashinaal ibsa baasan.
Hiwumaan Raaytis Waachi ba’iin ofii isaa akka mul’isutti dhiirota siviilota ta’aniif kanneen hidhatan hangi tokko garee milishaa Tigraayitti dabalamuu dhaan gaara May Quhoo jedhamu irratti loltoota Eertraa waliin walitti bu’an.
Haa ta’u malee ibsa abbaa alangaa keessatti waan mul’ate kan isaan utuu hin tuqin hafan jechuun humnoonni Itiyoopiyaa torban isaan magaalattii to’atanitti kan raawwatame saamicha bal’aa fi Sadaasa 28- 29tti sa’a boodaa qabee, sa’aatilee 24 oliif fixiinsa suukaneessaa humnootii Eertraan raawwatame dha.
Amnestii Internaashinaalgama isaan fixiinsa sanaan siivilonni dhibbaan laka’aman ajjeefamuu galmeessee jira. Haa ta’u malee ibsi abbaa alangaa akka jedutti kanneen ajjeefaman loltoota TPLF gaarreen naannoo magaalattii irra kan turan loltoota Eertraa kennaan haleelan jedhee jira. Ragaan Amnestiin walitti qabe akka mul’isutti jedha ibsi isaa kun, kanneen fixiinsi irratti raawwatame irra hedduun, jiraattota magaalaa Aksuum siivilota ta’an kanneen lol asana jalaa baqataa turan. kanneen ijaan arganii Amnesty International dubbisee fi ennaa dhukaasi sun jalqabe bakka sana turan siivilota dhiiraa fi dargaggootaa kanneen dheessuuf yaalan irratti dhukaaafame. Loltootatti dhukaasuu manna humnoonni eertraa nama nagaatti dhukaasaa turan jedhan.


text: [SQ, Bitootessa 26,2018] Humni kumaan poostii aanicha buufatee aanicha dabalatee kanneen akka Limmuu Haroo Eebantuu Kiiramu qawween bulchuuf buufate bakki buufatasaa sirrii miti waraanni magaalaa keessa buufachuu hin danda’u kanaaf gara baadiyyaatti hiiqanii haa qubatan jechuun dhoksaadhaan bulchiinsa magaalaa erga beeksisanii booda akkas jechuun ergaasaanii ddhaammatan. Humni kun durumaanuu nun barbaachisu garuu mootummaan abbaa irree erga qawweetiin nudirqisiisii nutti erge magaalaa keessa uummata walii jiraachuu hin jedhan.itti fufuunis jarri poolisii kora bittinneessaa oromiyaa waliin mooraa tokko keessa galuun isaanii daran nu harsee jechuun jibba wayyaaneerraa qaban ibsan. Kanatti ansuunis kallattii uummanni keenya jedheen yeroo gababaatti dafanii mooraa poolisii Oromiyaa kana lakkisanii gara qarqaraatti ba’u baanneen nuti uummanni aanaa Giddaa mormii keenya dhageessisuuf qeerroo waliin qophii xummurreerra jechuun yaada isaanii ibsatan


text:
[SQ Fulbaana 14/2020]
Hayyu Dureen ABO Jaal Daawud Ibsaa Kello Media irratti guyyaa har’aa (Fulbaana 13/2020) gaaffiifi deebii taasisaniin haala waggoota lamaan darbe ABOfi Qabsoon Bilisummaa Oromoo keessa darbee as ga’e ibsanii haala amma biyyi kun keessa jirtus ibsaniiru.
Tibbuma hogganni ABO gara biyyaatti gale Dr Abiy Hayyu Duree ABO Jaal Daawud Ibsaa waamee doorsisuu akka yaaleefi ‘waraana Lixa Oromiyaa jiru kana ni rukkunna’ jechuun akka itti dhaadate ibsan. ‘Humna kana (WBO) irratti lola hin baniinaa; lola kana yoo bantan rakkinni kun kan biyya kanaa ta’a’ jechuun Jaal Daawud yaada dhiyeessan dubbataniiru. Haala kanaan utuu jiramuu torban lama utuu hin guutiin lola bananii ammallee lolichi hin dhaabbatiin jira.
Kanumatti aansuun Jaal Daawud haala doorsisa mootummaa kana irratti yaada yommuu kennan, “Yoo barbaachisaa ta’e adda keenyatti rasaasa gadhiisu malee PP’fis ta’e jaarmiyaa kamiifuu harka hin laannu” jechuun gara kuteenya isaanii ibsaniiru.
Gaaffiin Kello Media irraa dhiyaate kan biroo haala bara 1991 fi ammaa irratti kan gaafataman, ” Biyya kana kan seenne uummata keenya waliin wareegama dhufu fudhachuuf malee seennee ba’uuf miti. Ejjennoon kun ammas ittuma fufa. Bara 1991 fi haalli ammaa tokko miti. Nutu wareegama malee haalli darbe sun hin dhufu. Qabsoon Oromoo harka qabsaa’otaafi uummata Oromoo jira. Akka asii baanuuf dhiibbaan godhamaa ture; garuu dinneetuma hojii keenya hojjechaa jirra” jechuu deebisan.
Dhimma filannoo irrattis, “Ammatti waa’een filannoo ajandaa ABOs kan uummata Oromoos miti. ‘Biyyi kun mootummaa akkamii qabaattii?’ kan jedhudha yaaddoon. Yeroo uummanni keenya akka bineensaatti ilaalamaa jirutti, yeroo paartileen biyya bulchan diigamaa jiranitti, yeroo saboonni biyya kanaa haala yaaddessaa keessa jiranitti, yeroo dhaabbileen dimokiraasii hojiirra hin jirre kanatti waa’ee filannoo yaaduun maraatummaadha” jedhan.
Uummata Oromoof dhaamsa dabarsaniin, “Oromoon rakkinasaa furatee nagaan jiraachuudhaaf mootummaa ce’umsaa ijaarrachuuf akka socho’u waamicha goona; Oromoon akka namaatti mootummaa kana tajaajilee nagaan jiraachuu dadhabe. Oromoofi Itoophiyaa gidduu lolatu ture ammas jira. Oromoon rakkoo kana hundeerraa furachuuf of qopheessuu qaba; Yoo mariin jiraate haala itti mariitti seennu, yoo lola ta’es haala itti of baraarru irratti qophaa’uu qabna” jedhaniiru.