text:
Dhimma ajjeefamuu Aabba Bagajjaa Jirmaa: Hayyuu Argaa-dhageettii Oromoo
Ajjeechaan MKII’n Hayyootaa fi Qareeyyii Oromoo irratti fuuleffachuun raawwatamu jabaatee itti-fufuun, Aabba Bagajjaa Jirmaa, Maanguddoo fi Hayyuun Argaa-dhageettii Oromoo, Jimaata Adoolessa 30, 2021 halkan, Konyaa Booranaa, Aanaa Dirree, Magaalaa Tulluu Fardaa keessatti Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan ajjeefamuu.
Tarkaanfii WBO Cibraa 30 Booroon mooraa waraana MKII irratti fudhatame
WBO’n Zoonii Kibbaa, Cibraan Soddom-Booroo, Konyaa Gujii Bahaa keessa socho’u, mooraa Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa, Konyaa Gujii Bahaa, Ona Gumii Eldalloo, Ganda Malkaa Gubaa keessatti argamu irratti tarkaanfii fudhachuun, mooraa waraanaa sana dhuunfachuu.
Dargaggoonni Oromoo dirqisiifamuun waraanaaf qopheeffamaa jiraachuu
Lixa Wallaggaa, Ona Gimbii fi Onoota Lixa Oromiyaa keessatti argaman garaagaraa keessaa, dargaggoonni Oromoo danuun gowwoomfamuu fi dirqisiifamuun, kaanis mana hidhaa keessaa ukkaamfamanii baafamuun, waraana garee humnoota Mootummaa Naannoo Amaaraa fi Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa, gam-kaaniin immoo, humna Mootummaa Naannoo Tigiraay gidduutti geggeeffamaa jiru irratti, garee humnoota MKII fi Mootummaa Naannoo Amaaraa faana hiriiranii, humna Naannoo Tigiraay akka waraananiif jecha leenjii fudhachuuf gara mooraa leenjii waraanaa MKII’tti seensifamaa jiraachuu.
Loltoonni MKII, humna ABUT waraanuuf bobbaafamanii baqatan danuun ajjeefamuu
Milishoonnii fi Loltoonni MKII, kanneen humna Mootummaa Naannoo Tigiraay (ABUT) waraanuuf kutaalee Impaayerattii garaagaraa keessaa gamasitti bobbaafaman danuun hidhannoo isaanii gatuun, gamisnis hawaasa naannootti gurgurachuun, baqachaa jiraachuu. Loltoota kanneen keessaa kanneen qabaman, kaan qaamotaa fi loltootuma MKII’n battala ajjeefamuu; kaanis to’annoo jala galfamuun miliqfamuu.
Tajaajilli bishaan qulqulluu fi ibsaa Magaalota Walloo 6 irraa muramee jiraachuu
Tajaajilli bishaan qulqulluu fi ibsaa, Magaalota Konyaa Walloo ja’a, kanneen: Haarawa, Caffaa Roobiit, Gooraa, Fursee, Qiciicoo fi Cirrattii jedhaman irraa erga muramee torban tokkoo ol lakkoofsisee jiraachuu. Mootummaan Kooloneeffataan Impaayera Itoophiyaa, Qabsaa'otaa fi WBO, keessattuu, Qondaalota WBO ittiin adamsuuf jecha, meeshaalee ammayyaa biyya alaa irraa gara biyya keessaatti galchuun, namoota hojii kana raawwachuuf ta'an, Magaalaa Dirree Dhawaatti walitti-qabee leenjisaa jiraachuu.
Uummanni Oromoo beelaaf saaxilamaa jiraachuu: Ona Najjoo
Lixa Oromiyaa, keessattuu, Konyaa Lixa Wallaggaa fi Qeellem Wallaggaa keessatti, Uummanni Oromoo LMKII'n dirqisiifamuun, yeroo dheeraaf akka midhaan hin oomishanne taasifamaa; oomisha ooyiruu irraa qabus akka hin galfanneef, ooyiruu irratti jalaa gubamaa turuun wal-qabatee, yeroo ammaatti Uummanni Oromoo Ona Najjoo keessa jiru beelaaf saaxilamee jiraachuu.
Milishoonni MKII, Baha Oromiyaa irraa gara kaaba Impaayerattiitti geeffamaa jiraachuu
Baha Oromiyaa, Konyaa Harargee Bahaa Onoota garaagaraa keessaa, Milishoonni MKII danuun gowwoofamuun gamisnis dirqamuun, waraana humnoota garee Mootummaa Naannoo Amaaraa fi Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa, gam-kaaniin immoo, humna Mootummaa Naannoo Tigiraay (ABUT) gidduutti geggeeffamaa jiru irratti, gara garee MKII fi Mootummaa Naannoo Amaaraa goranii humna Naannoo Tigiraay waraanuuf gamasitti fe'amaa jiraachuu.
Waamichi qaamota Mootummaa N/ Amaaraan Oromoo Walloof taasifamu itti-fufee jiraachuu
Waraana garee humnoota Mootummaa Naannoo Amaaraa fi Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa, gam-kaaniin immoo, humna Mootummaa Naannoo Tigiraay (ABUT) gidduutti geggeeffamaa jiru irratti, Oromoon Walloo gara garee humnoota MKII fi Mootummaa Naannoo Amaaraa goree humna Naannoo Tigiraay irratti akka duuluuf, waamichi taasifamuuf itti-fufee jiraachuu.
Page 5 of 84


c: text/html

text:
Itti-aanaa Hoogganaa Yuunvarsitii Jimmaa kan turan, Dr. Adulaa dabalatee Barsiisotni Oromoo Yuunvarsitii Jimmaa kanneen baay’inaan ja’a (6) ta’an hidhamanii jiraachuu; akkasumas, Onoota Konyaa Jimmaa garaagaraa keessatti, hidhaa fi dararaan qabata WBO’n Uummata Oromoo irratti raawwatamu hammaatee jiraachuu.
Dargaggoon Oromoo Jammaraa Faqaaduu jedhamu, barataa kutaa kudhanii kan ta’e, Dilbata (Eebila 4, 2021) Konyaa Matakkal, Ona Dibaax, Magaalaa Gaalessaa keessatti Raayyaa Ittisaa MKIIn ajjeefamuu; Uummanni Oromoo ajjeechaa kana balaaleffachuun hiriira mormii ba’anis hidhamuu.
Poolisoonni Humna Addaa [Oromiyaa], Loltoonni Mootummaa Eertiraa, akkasumas, Poolisoonni Humna Addaa fi Milishoonni Naannoo Amaaraa maqaa sakattaa WBO’n Uummata Oromoo irratti duguuggaa sanyii raawwachuuf gara Konyaalee Lixa Oromiyaatti bobbaafamaa jiraachuu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Eqqaavilerisut nalunaarput eqqaavilerisut biilii suli ajoquteqartut. Taamaammat maannakkut eqqaavilerineq nikerarluni ingerlanneqarpoq innuttaasullu ilaanni eqqaavinnik imaajaaneq kinguaattooqqassalluni, ullullu eqqaavinnik imaajaaffiusut naalernerini ingerlanneqartarsinnaalluni. Eqqakkat ulluni aaneqarfissaanni aaneqartarnissaat eqqaavilerisut sulissutigaat.
Eqqakkatit aaneqanngitsoorsimappata, ullup aallerfissaasup tulliani eqqakkanik tigooraavimmut attaveqarsinnaavutit oqarasuaat 367411 email affald@sermersooq.gl


text:
Yaada kabajamoo Pir. BMNO Obbo Lammaa Magarsaa keennan
Waan bu’uuraa hiiknee jirra, kan Somaalees haa tahu, kan Beenishangul gumuuz haa tahu kanneen kaaniis dabalatee. Maalii kan amma jiru? Oloola adda addaa lafa dabarsanii gurguranii… eebaluu fa’ii akkas godhanii, ammallee waraanatuu jira, jechuun kan hafarsuu baayyee dha, maaliif…
Ajandaa argachuuti qaba waan taheef, Nagadachudhaaf, atteenshiinii argachudhaaf, daldallii akkasii jiraachudhaaf ajandaan kun jiraachuuti qaba, du’uu hin qabu ajandaan kun, dhimmi daangaa kun akka duutuu hin barbaadamu. Nutii immoo Totally ajjeessudhaaf kan nutii hojjachaa jirru.
Hojii guddaan bara kana hojjannee keessaa hojii dhiimma daangaa ti. Namnii waggaa kudhan kana keessa mana keessaa waliin turre lubbuun namaa daangaa Oromiyaa irratti guyya guyyaan akka innii itti dhangala’aa ture, dhumaa ture hundii keenya ni beekna. Harargee keessa qofattii waggoota kurnan dabarsiinee lubbuun namaa dhibbatamaan osoo hin tahiin kumaatamaan dhumaa kan ture daangaa irratti.
Yoom hiikne, eenyutuu itti bu’ee hiikee? Yoom hiiknee miti, ajandaadhuma siyaasaa godhatee qabatee ittii bu’ee fallii maali jedhe eessatti, yoomii irrattii mari’atee? Galma kana keessatti wal gahama, ijoolleen harargee irraa dhuftu fallii maalii jettii, ni gaafatti ni iyyama, ni galtii, dhume.
Dhiimmii daangaa walxaxaa baayyee qaba. Siyaasa baayyeetu keessa jira, diraamaa baayyetuu keessa jira. Hojii guddaa hojjannee jirra. Hojii guddaa hojjannee keessaa kan biraa haa hafuutii lubbuu namaa daangaa irrattii guyyaa guyyaan dhabamu hambiifnee jirra. Lubbuu nama sababa innii meeshaa qabu dhufee ajjeesee deebi’aa ture harargee keessattiis, baalee keessattiis boorana keessattiis eessattiyyu yoo xinnaatee xinnatee hambiifnee jirra.
Waa’ee daangaa keessattii namni harka keessaa hin qabnee hin jiru, namni ittiin hin nagadanne hin jiru. Namni hojii keenya balleessudhaaf (gurracheessudhaaf) achii keessatti waa baayyee hojjachaa ture baayyeetu jira. Inummayyu Akkaan ani ilaalutti karaa bilchiina qabuun, tooftaa cimaadhaan hojii hojjanne keessaa, hojii hojjannee qofa osoo hin taanee kan ittii milkoofnee (Successful) ittii taanee keessaa innii tokko hojii daangaa irratti hojjannee dha.
Waan bu’uuraa hiiknee jirra, kan Somaalees haa tahu, kan Beenishangul gumuuz haa tahu kanneen kaaniis dabalatee. Maalii kan amma jiru? Oloola adda addaa lafa dabarsanii gurguranii… eebaluu fa’ii akkas godhanii, ammallee waraanatuu jira, jechuun kan hafarsuu baayyee dha, maaliif…
Ajandaa argachuuti qaba waan taheef, Nagadachudhaaf, atteenshiinii argachudhaaf, daldallii akkasii jiraachudhaaf ajandaan kun jiraachuuti qaba, du’uu hin qabu ajandaan kun, dhimmi daangaa kun akka duutuu hin barbaadamu. Nutii immoo Totally ajjeessudhaaf kan nutii hojjachaa jirru.
Lafa Harargee keessattiis haa tahu, eessatti lafa referadamiidhaan murtaa’ee seera qabeessa goonee, referandamiidhaan laftii murtaa’ee gara murtaa’eetti haa galtuu, kan referandamiidhaan hin murtaa’iin immoo haala qabatamaa lafa irra jirun, uummata lafa irra jiruun waliin ilaalamee akka innii hiikkatu, baayyee isaas callifnetuma as Adaamaadhuma ykn Finfinnee irra teenyee kan hojjanne osoo hin tahiin jaarsoollii gadii jiran, ummata keessa jiran, beekan hirmaachisuudhaan baayyeen isaa kan hojjatame.
Waan waliif gallee sana, waan seeraan waliif gallee irrattii mallatteessinee sana amma bulchiinsa ijaarudhaaf yommuu jalqabnu iddo tokko tokkotti mandara keessatti as qabuu fi achii qabuun ni jira. Kun immoo akka nu muddachuu danda’uu durummaayyuu tilmaamnerra nutii.
Haa tahuutii Waan irrattii waliif galle sana hanga dhumaattitti eenyuus iyyee, eenyuus maal jedhe xumursiisuu danda’uutu nurra jiraata lafa irratti. Xumursiisuu qabna. Hojjatamaa jira baayyeen isaa guyya guyyaa ti. Akkataan nutii itti hojjannu rakkoo qaba, uummata marisisuudhaan, hubachisuudhaan gad-jallaatti akkii ittii hojjatamu rakkoo qaba. Haa tahuuti garuu, tokkoffaa, waan irrattii waliif galle sana irratti hamma danda’ameetti bifa bilchiina qabuun rakkoo hiikuu qofa osoo hin tahiin fedhii (interest) uummata keenyaa karaa eegsiisuu danda’uun ilaalleti waliigaltee sana kan mallatteessine.
Lafa irrattiis kana dha hojjatamuudhaaf kan adeemuu. Kana dha wantii biraa hin jiru. Garuu, asiin yeroo tokko of irraa ajjeeftu asiin immoo waan biraatu siif dhufa. Asii yeroo atii kaatuu asiin immoo waan biraatu siif qophaa’aa, diggisii biraatu jira. Homaa tokko gochuu hin dandeessu, hamma innii kaniis nurratti haa hojjatu, maaliis haa qophaa’uu, rakkooniis haa jiraatu, rakkoo sana ilaallee hikuudha akkuma dhufaatii isaatti. Akka amala amala isaattii hikkuu dha. Abbaan barbaade kan barbaade haa odeessu, Haa hasa’u.
Waa’een daangaa eessatti ka’ee beeka? Somaalee waliin gutummaati hojjanne barana, gutummaatti Except Moyyaalee. Gambeellaas, beenishaanguuliis harkaa 99 fixnee jirra, Amaara waliiniis Baha Shawaa keessa kan jiru parsantaa torbaatama, saddettama xumurree jirra, yeroo dhiyoo keessatti fixnee keessaa baana.
Yoo atii akkasitti xumurtuu immoo iddoo waa tokko kosh jedhee hin beekneetti waan biraatu dhalata. Maaliif? Ammallee Oromiyaan rakkoo keessa jiraa, rakkoo keessaa bahaa hin jiruu, rakkoo keessaa bahuu hin danda’uu jedhanii odeessisisudhaafi. Kanaaf, waa’ee daangaa irratti hojiin guddaan hojjatamee jira. Haa hafuu innii kaan, rakkoon hin jiruu miti, Lubbuun nama daangaa irra jiru baraaruun danda’amee jira.
Daangaa keenya akkamitti bulchiina isa ilaaluu dha. Akkamitti hogganaa turre isa ilaaluu dha. Rakkoo daangaa amma Harargee keessatti jennuu baayyee isaa Somaaleetu nutti fidee miti, rakkoo caasaan keenya akka hin taaneetti waan hin taanee hojjachaa ture dha baayyeen isaa. Tokko tokko aanaa irra taa’ee lafa dabarsee kan gurgureetu jira. Uummata akkamitti gurgura, ganda akkamitti gurgura namni? Mallatteesse kan keennefitu jira.
Baayyeen isaa kan of irratti hojjanee dha, ammallee dafnee akka nutii keessaa hin baanee kan nuu rakkisaa jiran. Haa tahuutii garuu ni xumurama. Hojii hunda keenyaa gaafata waan taheedhaafi. Kana keessatti rakkoon adda addaa ni jira caasaa keenya keessaas. Hojii guddaa namnii ganda bulchuu sun, aanaa bulchuu sun hojii kootii jedhee eerga daangaa bulchuu hin dandeenye waan biraa bulchuu hin danda’uu, kana gochuu irrattii rakkoon ni jira ammallee.
Waa’ee lafaa irratti dhiibee sodaa /phobia/’n Oromiyaa keessa jiru rakkoon tokko jira. Baadiyyaas deemaa, magaalaas deemaa… laftii kan jiru Oromiyaa keessa, hanqiina hoggansii Oromiyaa qabu immoo ni beeka innii kaan. Maalaqa xinnaa ittii keennee miti laaqana gaarii yoo afeeree waan baayyee akka innii gochuufii danda’uu ni beeku.
Qubattoonni bakka adda addaatii dhufanii seeraa ala qubatan qonna qixxee kan qochiisifatuu caasaa keenya. Ciinaqsan irratti bar bulchaa aanaati jenne galma Abbaa Gadaatti ta’ee otuu nu waliin marii’atu, dabarfamee lafa Jigjigaatii fudhatee Jigjigaa keessatti kan mana ijaarattu, Baabbileetti mitii ykn Haroomaayatti mitii mana kan ijaaratte, galmii koo achii jedhe waan yaadudhaafi.
Waan meeqa hojjateefii, waan meeqa mijjeessefii. Akkas godhee akkas gochaa turee, gaafa rakkoon dhita’ee dho’uu immoo maal jedha? Mootummaan hiikuu dadhabee jedha. Mootummaan sun eenyu innii? Eerga innii mootummaa hin taane bulchaan gandaa sun, bulchaan aanaa sun, kabineen aanaa sun mootummaa eerga hin taanee mootummaa biraatu jiraa?
Aanaa keenya keessattii fi ganda keenya keessatti dhufee rakkoo kan nurraa hiiku, yoo nutii lafa sirnaan bulfachuu dadhabne, sirnaan hogganuu dadhabne, faayidaa yerodhaaf nu xalafee nu kuffisu bira darbuu yoo dadhabne eenyutuu nu hiikuu danda’a? mootummaan hiikuu dadhabee jedhan, rakkoon akkasii ni jira caasaa keenya keessa, hamma har’aatti otuu hin hafiin. Isa ilaaluun baayyee barbaachisaa dha!
*********


text:
Gurraandhala 13, 2015 (Oromo Liberation Front) — Mootummaan Wayyaanee ummatoota irraan gama dinagdee, siyaasaa fi hawaasummaan miidhaa ol aanaa dhaqqabsiisaa jiru kufaatiin isaa kan hin hafne …Read More »
Dr. Nuuroo Daddafoo, Hayyuu Durummaan filaman
ADDA BILISUMMAA OROMOO Gaafa: Onkoloolessa 25, 2014 Date: 10/25/2014 No.: 007/2014 م قر Ibsa ABO Gumiin Sabaa Adda Bilisummaa Oromoo walgahii hatattamaa Onkoloolessa 25, 2014 …Read More »
“Jenraal Kamaal Galchuu ganda bira kutee warratti gad deebi’e”
Gaafiif debisaa sarara Paltalk OMMWSO Jeneraal Hayluu Gonfaa fii Obboo Dhaabaa Walin taasise 20141025Read More »
Nafxanyoota moofaas ta’ee haaraa wajjin hojjennee bilisummaa arganna jechuun garaagarummaa hin qabu, bu’aas hin fidu
Abdii Boruutiin Gara ogummaatiin yoo ilaalame, ani barumsa siyaasaa fi seenaa qabaachuu baadhullee, akkan adeemsa siyaasaa keessatti hubadhutti garuu, galii barbaadan tokko gahuuf tarsiimoolee fi …Read More »
“TVOMT; J.Kamaal Galchuu waan himuun nama qaanfachiisu dalage”
Addi Bilisummaa Oromoo ABO jijjiramaan beekamutti HD ta’ee kan ture G/Kamal Galchuu hatattammaan hooggansa HDummaa isaa irraa akka ari’ame beeksisuu.
OROMO LIBERATION FRONT Gaafa: Onkoloolessa/23/2014 Date: 10/23/2014 Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo Irraa Kenname. G/Kamal Galchuu eerga HD ABO jijjiramaa ta’ee hojii eegalee kaasee,sababaa …Read More »
Interview with B/General Kemal Gelchu On SBS Radio
Brigadier General Kemal Gelchu, Chairman of the Oromo Liberation Front (OLF) talks about the role and establishment of the Oromo Democratic Front (ODF) in Ethiopia …Read More »
Guyyaa gootota Oromoo Ilaalchisuun, Dhaamsa ABO Irraa Kenname.
Danbaliin Jijjirama ABO, Imaanaa Jaallan Keenya Wareegamniif Galmaan Gaha! Uummati Oromoo maraa fi qabsa’otiin adda bilisummaa Oromoo guyyaa gootota keenyaa kan yaadannu, imaanaa isaanii galmaan …Read More »
Kaayyoon dhaaba jijjiiramaa ABO YKN hooggana bergaader….
Qabsoo Ofirratti Amantaa fi Kan kaleessaa irraa Barannee, kan Boruuf Maal Gochuu Qabna jennee of gaafachuu! Dhaabni siyaasaa tokko tarsimoo fi galii gara garaa qabaachuun …Read More »
Maaliif kan dabre irraa hin baranne? (Kutaa lammaffaa)
Maaliif kan dabre irraa hin baranne? (Kutaa lammaffaa) Kutaa lammaffaa Mata duree kana jalatti isa kutaa duraa keessatti qabsaa’ota fi jaarmayoota siyaasaa Oromoo kan walaba ta’anii …Read More »


text:
“Nyaata osoo hin nyaatin guyyaa sadii guuteera”
Barattootni dhalattoota Oromoo Yunivarsiitii Dabrabirhaan “Haleellan sabummaa irratti xiyyeefate nurratti raawwatamaa jira,” jedhan.
(bbcafaanoromoo)—Rakkoon nageenyaa yunivarsiitii Dabrabirhaanitti erga uumamee bubbulus hanga har’aatti hin tasgabboofne.
“Barattootni dhalattoota Oromoo dhirooliin gamoo tokko dubartootnis gamoo kan biraa keessatti walitti qabamnee jirra.
Nyaatas osoo hin nyaatin har’a guyyaa sadaffaa eegalleerra. Qaamni rakkoo keessaniif sababa ta’e maalidha jedhee nu gaafates hin jiru,” jechuun barataan yunivarsiitichaa maqaan isaa akka hin himamne barbaadu BBCtti hime.
Barattootni madooliin heddus gamoo sana keessatti rakkachaa akka jiran barataan kun himeera. Barattuun yunivarsiitichaa isheen biraa “barattoota afaan Oromoo dubbatan qofatu miidhamaa jira. Barattootni heddus hidhamanii achi buuteen isaanii hin beekamu,” jetti.
Yunivaristichaa baqatee gara Finfinnee akka dhufe kan nutti hime barataan yunivarsiitii Dabrabirhaan inni biraan, humni poolisii federaalaa lakkoofsaan muraasa ta’aniifi miseensi poolisii kora bittineessaa naannoo Amaaraa rakkinicha tasgabbeessuufi miidhaa barattoota sabaan Oromoo tahan irra gahaa jiru hambisuu akka hin dandeenye BBCtti dubbate.
“Isaan hoomaa dalaguu hin dandeenye. Osoo ijoollee rukkunna jedhanii deemanuu ni kadhatu malee tarkaanfiin fudhatan tokkoyyu hin jiru. Qabaniis seeratti hin dhiyeessine,” jedha.
Sababa
Rakkoon nageenya Yunivarsiitii Dabrabirhaan keessatti mul’achuu erga eegalee torbee lamaaf akka deemu kan himan barattootni BBCn haasofsiise, erga Dilbata darbee as hammaachuu isaa dubbatan.
Rakkoon kun maaliif akka uummame sababani kana jedhamu akka hin jirreefi barattootni dhalattoota Oromoo ta’an tokko tokko dhaanamuu eegaluu himu.
“Gaafa Wiixataa walitti qabamnee waan wayii walin dubbachuu qabna. Qaamni yunivarsiitii nuuf qaqqabelle hin jiru jennee barattootni naannoo Oromiyaa walitti qabamne,” jedha barataan Yunivarsiitichaa.
Iddoo walitti qabamanittis barattootni naannoo Amaaraa irraa dhufan wal gurmeessuun dhagaa irratti darbachuu eegaluu isaaniis barataan kun dubbata.
Waajjira Poolisii lammaffaa magaala Dabrabirhaan irraa Komaandarri Itti-aanaan Zannaba Gabruu, “rakkinichi lola namoota lamaa irraa ka’ee sana boodas gara lola gareetti ce’e,” jechuun BBCtti himan.
Barattootni dhalootaan Oromoo ta’an, sodaa qaban irraa kan ka’e kaleessa irraa eegalee gara mana nyaataa hin deemnu jedhan.
Haata’u malee, miidhaan hoomtuu akka irra hin geenyeef gamoon keessa jiran humnootii nageenyaan marfamee eeggamaa jira” jedhan Komaandarri itti aanaan Zannaba Gabru.
Gaafii barattootni hidhamanii eessa buuteen isaanii hin beekkamne jiru jedhuf “barattootni lakkoofsaan naannoo kudhan ta’an fi yeroo dhagaa darbatan qabaman gorfamanii fi yunivarsiitichaan galmaa’anii gadhiifamaniiru. Yeroo ammaa barataan hidhame hin jiru” jechuun himan.
Gama biraatin barattoota dhalattoota naannoo Amaaraa qofa osoo hin taanee hawaasa keessaayis namootni gochaa kana keessatti hirmaachaa akka jiran barattootni himu.
Komaandarri Itti-aanaa Zannaba Gabruu gama isaaniitin, “qaamni alaa dhufee haleellaa raawwate goonkumaa hin jiru” jedhan.
Barattootni kumaatamaan lakka’aman waan jiraniif qaamni seenee dhimmicha hammeessuu barbaadu jiraachuu danda’a. Wanti hanga ammaatti qabataman nuti irra geenye garuu hin jiru,” jedhan.
“Qaamni sabni Amaaraafi Oromoo akka walitti bu’an kan barbaadu akka jiru nutti dhaga’ama,” jechuunis komaandarichi himaniiru.
Barattootni Yunivarsiitichaa dubbifne kun haala kanaan barnoota itti fufuuf akka rakkataniifi mootummaan naannoo Oromiyaa konkolaataa ergee maatii isaaniitti akka isaan deebisu gaafataniiru.
Angawootni yunivarsiitichaa BBCn haasofsiisuuf yaale walgahiirra jiraachuu isaanii himatan.
Yaada isaanii akkuma arganneen dhiyeessina.


text:
ODM Kutaa 185ffaa yaada ilmaan Oromoo magaalaa Lakkuu Minneapolis&St.paul tamsaasa kallattiidhaan.
Ameerikaa kutaa bulchiinsa Californiatti ambassador Bilxiginaa kan turan Dr.Birhaaneemasqal Sanyiis Uummata waliin state Capitol fulduratti marii gaggeessudhaaf jiru.
የዶ/ር ብርሃነ መስቀል ሰኚ “Freedom Tour” በሚኒሶታ
VOA Amharic coverage of the #Irreecha2020 celebration in Addis Ababa
Kan waraanaa fi ololaan biyya goolaaru/shoororkeessaaru Abiyyii fi mootummaa Nafxanyaa inni hoogganu.
Qe’een Oromoo naga. Oromoon ummata nagaati. Kanaaf ragaan birriin biliyoona 67 (in cash) rakkoo tokko malee magaalaa fi baadiyaa biyyattii hunda keessa raabsamuu isaati. Yoo Oromoo gooluu fi ukkaamsuu barbaadan akkanatti waraana ummatatti bobbaasu. Kun Baadmee malee Finfinnee fi Bishooftuu fakkaataa?
Oromoo fi aadaa isaa ukkaamsuuf fageenyi Abiyyi deeme isas, biyyattiis gatii guddaa kaffalchiisa.
Bushooftuutti Irreechi Hora Harsadee namoota muraasa qofaan akka kabajamu taasisamee oole, Hirmaattoota hedduu irraa miirri mul’ataa tures qabanaahaa ta’uu gabaasaan VOA bakka sanatti argame ibsee jira. Namoonni baajii ittiin galinsaa hin qabne hedduun daangaa Bushooftuu fi magaalattii keessaa qabamanii of irra deebisamanii jiran,
Bulchiinsi magaalaa Bushooftuu gama isaatiin ayyaanichi nagaan xumuramuu ibsee, daangaan kan itti taasisameef uummatumaaf jecha, jedhee jira. Gabaasaan VOA
Muktar Jemal
, Kantiibaa magaala Bushooftuu Addee Alamtsehaay Shifarraaw fi hirmaattota Irreecha Hora Harsadee amma tokko dubbiseera, daawwadhaa.
Mee maxxansa qondaala mootummaa kan ta’e #Awalu_Abdu
jedhamu kanaa ilaalaa!Qeerroon alaabaa ABO uffatee poolisootaan qabame kun Abdii Mohammed Huseen jedhama Ilma Oromoo qulqullicha sanyii Waaqoo Guutuuti.bar darbe irreecha Hora Finfinnee yommuu dhufutti poolisiin akkasiin qabde.Sun xiqqaannaan baranammoo “Teklay Hagos jedhama Irreecha irratti boombii dhoosuuf osoo socho’uu qabame” jedhanii miidiyaa irratti hololaa jiru.Bilxiginnaan holola rakasa akkasiin fudhatama argadha jettee xibaarti
OMN: IRREECHA 2020 AMSTERDAM (Onk 4, 2020)
Related


text:
SBO Sagalee Bilisummaa Oromoo, Bitootessa 22, 2019
SBO Bitootessa 22, 2019. Oduu, Ajjechaa Bitootessa 19,2019 Godina Wallagga Lixaa Ona Najjoo keessatti namoota 5 irratti raawwatame ilaalchisee gaaffii fi deebii taasisamee fi marii hoggantoota WMT waliin godhame kutaa 4ffaa
Sitti himnaa diddee; Kunoo dhaqii argi!
=========
“Gocha mooraa Xoollay keessatti ta’aa jiru
WBO mooraa Xoollay jiran irratti qorannoon adda addaa geggeeffamaa jira. Innis:
– Dhimma baankii saamamaa turee irratti akka waan WBOn saameetti qoratamaa jiru. “Maaliif baankii saamtan, qarshii eessa keessan?” jechuun qorannoo cimaa irratti adeemsisaa jiru.
– Dhimma WBO bosonatti hafee irratti maaliif akka citanii hafan qorachaa jiru.
– Humna waraana bosonatti hafee baruudhaaf qoratu.
Meeshaa waraanaa akkamii akka qabaniifi meeshaa kannees eessaa akka fidantu gaafatama.
– Baayina WBO bosonatti hafee ni qoratu.
Tooftaa fi akkaataa sochii WBO ni gaafatu.
Dhumni qorannoo kanaa miseensota WBO kana hidhaa kana caalutti dabarsuufi warra bosonatti hafe tooftaa haaraan loluudha!”


text:
Maroon-Kumsaa Dirribaa ilma sabaati.
Barruun kun haala amma Oromiyaa keessa deemaa jiru ilaalchisee walfalmii sabquunnamtii irratti uumuuf yaadamee miti. Haqa ilma dhiiraa kan sabaaf manaa bahe yeroo gariin namaa kijibaan dukkaneessee akkasumas seenaa isaa xurii itti dibuuf yaalu yeroo dheeraaf obsus amma callisuuf onneen na didde.
Kumsaan ykn Maroon/Miliyoon Dirribaa dhaloota Qeerroo Bilisummaa Oromoo Fincilli diddaa gabrummaa miixatee dhale Hangafoota keessa isa tokko.
Anaf Kumsaa kan walitti fidee wal barsiisee FDG bara 2005 labsame san. Wal arguu keenya dura Kumsaan ilmi sabaa kun barataa University Finfinnee muummee barnoota Management keessatti barataa ture. Yerooma barataa ture kanatti gaaffii barattoonni Oromoo Mootummaa abbaa irree irratti kaasaniin wal qabattee hidhamee hidhaas ture. Roorroo kanaan itti dhufeen wal qabatee fincila diddaa gabrummaa muddee 2005 labsameen booda barattoota fi Qeerrowwan Oromoo kallattii isaanii gara Carraa qawwee kaasuuf affeerte keessaa tokko taatee argamte.
Egaa yeroon isaa gama jalqabaa bara 2006 ture, Anaaf isa akkasumas barattoota Oromoo university fi sadarkaalee adda addaa dirree falmaa kibba Oromiyaatti argamutu yeroo jalqabaaf walitti nu fide. Leenjii xumurannee akka dandeettiif barnoota keenyaan bobbaafamne. Anaaf jaallan hagi tokko gara magaalaalee Oromiyaa adda addaa Finfinnee dabalatee akka bobbaanu dirqamni nutti kenname. Haala kana keessatti bara 2006 gara maayyii dirqama qabsoof carraan anaaf Kumsaa Finfinneetti walitti nu deebifte. Dirqama jajjabaas waliin fudhannee, ilmi sabaa kun nama jabaa dha, nama kaayyoo isaatti ciccudha. Dirqama wareegama gurguddaa gaafatu nama fudhatee dirqama bahaa ture dha.
Kun kanaan osoo jiruu walakkeessa 2007 keessa baatii May keessa Mootummaan gabroomfataa tika isaa biyya ollaa gama Keniyaatti/Kenyatti bobbaasuun Engineer Tesfahun Camadaaf waahila isaa Engineer Mesfin Abdisaa butuun/qabuun harka isaa galfate. Yeroon kun egaa mooraa qabsoo Oromoo akka haarayatti bifa addaan sochii eegalteef yeroo haalan hamtuu turte. Qabamuu jaallan kanaan walqabatee gaga’amni fi saaxilamuu hamaan Riphee loltootaaf dabballee uummataa irratti raawwate. Yeroo kanatti Maroon/Kumsaan dirree qabsoo Bosonaatti deebi’uuf dirqame, anis Waaqni na gargaaree biyya gadhiseen bahe.
Osoo hin turre bara 2008 gama jalqabaa Mooraa QBO keessatti fottoqinsi tahe. Mooraan dirree kibbaas waldiddaa dhalate kanaaf saaxilame. Sababaa kanaan WBO qoqqoodame. Kanaan wal qabatee diinnis haala mijaawaa kanattı fayyadamuun qabsaahotatti bobba’e. Egaa yeroo kanatti jaal Maroon faana balleeffachuuf gara biyya ollaa gaanfa Afrikaa ka birootti sosso’e. Haala kanaan carraan biroon Jaal Maroo isa quunnamte. Tikni mootummaa abbaa irree harki isaa dheeraa waan taateef mootummaa Uganda qabsiisuun akkuma Tesfahunif Mesfininnin harka galfatan isas butuuf yaalii guddaa godhan.
Namoonni Oromoo naannoo san qubatan dafnii dhaqqabuuniif akka dabarfamee hin kennamne irratti dalagan. Akka kanaan mootummaan Uganda ganna tokkoof abati muraasa itti murteesse. Nama ogeessa Seeraa beeku qacaruun jala bu’uun akka hordofamu taasifne. Murtee itti murtaahes fixatee bahe. Achirras baafate, egaa osoo akka namoota kaani biyya jijjiirratee jiruu mataa isaa osoo jiraachuu dandahuu, kaayyoo koo hin sharafu jechuun gara dirree qabsootti deebi’e.
Yeroo gabaabduu booda gama lixa Oromiyaatti deemuun tokko jedhee waraana ijaarrachuu eegale. Wareegama jaal Laggasaa Wagii bara 2009 walqabatee jaallan faca’an deebisee dhaabe. Sochii isaas jabeeffate, dhaloota qubee Qeerroo dammaqsuu irratti xiyyeeffachuun dhaloota fincilaa naannoo san irratti jabeesse.
Namni kun mootummaa Tigiree lubbuun isa adamsu jalaa miliqaa qabsoo hadhaawaa geggeessuun lubbuun har’a gahe jira. Kanaafuu firummaa ykn hariiroo diina kaleessa barnoota isa dhabsiiseef jiruu ilma namaa isa dhorke wajjin, yoo ilma sabaa kana hadheessuuf tahe malee diinummaa malee homaa hariiroo kamuu hin qabu.
Waan kana akkan ifa godhu kan dirqisiise, haqa ilmi sabaa kun qabu haqni ilma Oromoo yeroo cileen itti dibamu arguu fi dhagahuutu lafee na dhukkubse, mataa bowwuu natti tahe. Kanaaf haqa ilma Sabaa kana yoo lammiin isaa inni hin beekne beekee hammeenya hin qabu.
Qeerroo fi Qarree bara san kaayyoon sabaa walitti nu fdde gariin carroomee lubbuun jira, gariin wareegame, kaan harka diina bu’uun dararaa tigireen rakkachaa ture.
Har’a namni akka isaa lubbuun jiraatee arguun anaaf hiikkaa guddaa qaba. Tarii kayyoo fi murannoon kaleessa walitti nu fidde, an irraa fagaadhee bifa biroon dhimma saba koof haa xiqqaattuu dirqama koo bahaa jiraadhus, Kaayyoof Murannoo Jaal Maroon qabu maraaf kabajaa guddaan qaba.
Kaleessa dirqama itti taanaan malee Namni akka isaa jiruu gaarii akka nuti jiraannuu jiraachuu jibbee, jiruu isaa daggala godhatu hin jiru. Egaa wal tuffachuuf harraba walitti roobsuu, maqaa wal xureessuuf wal xiqqeessuu irra bu’aa sabaa dursuun kabajaa ilma sabaa kanaaf godhanii wal dhageettiin furmaataa barabaaduun amna qabsoo bilisummaa Oromoo gabaabsa jedheen amana. Jaal Maroon ilma sabaa obboleessa keessan kaayyoof manaa bahe dha.
Harrabaaf Abaarsii diinaaf qaawwaa saaqa malee furmaata hin ta’u.
Galatoomaa, Surraa Tolasaa Mudde 2018


text:
Ethiopia: Ministry of Education is the most corrupted ministerial sector in this country. Using the money obtained through loans and aids as a cover, it unnecessary interferes in the responsibilities and activities of the federal states violating their constitutional rights. Rather than distributing the money to the regional states and monitoring the use of the money, it keeps the money and has engulfed in acts of corruption. For example:
a. In 2006, it developed Afaan Oromoo textbooks (which did no concern it) for primary level. But the textbooks were not published after investing huge amount of money because of disagreements between parties involved (obviously connected to corruption). It also produced the worst Afaan Oromoo textbooks for secondary level (I don’t know how Oromia Education Bureau accepted these textbooks that are currently in use).
b. Two years ago, it developed LAGIM textbooks that totally distorted Qubee Afaan Oromoo (it changed from 33 to 57) to kill the language and Oromummaa) that were discarded by Oromia State. It is said that more than 90million USD was wasted.
c. A year ago it developed the worst English textbooks that begin teaching English alphabet with the letter “t” distorting the order of the English alphabets (I have the soft copies Grades 1 to 8 of these textbooks for evidence), but they have not been published for reasons that I am not sure about).
d. Starting from January 2016 it has been engaged in the rubbish work of the so called education roadmap that targets against Afaan Oromoo and Oromummaa. Oromoos are highly offended by the hidden agenda behind this roadmap and that will not likely realized because it violates the existing education policy and the constitutional rights of the regional states. It is said more than 49million Birr was already wasted on this evil work).
e. It has killed quality of higher institution education by preparing the so called harmonized curriculum and forcing higher institutions to implement identical curriculum.
f. It has killed teacher training program by preparing the failed BEd and PDGT programs, and prescribing teacher training programs that are not connected to school curriculum. The teacher training curricula and development programs for both primary and secondary prescribe identical methodology across all subject matters. However, it is very obvious fact that the training and continuous professional development that mathematics, English, Afaan Oromoo, Geography, etc teachers need cannot be identical at all.
Does the PM office know this sector indeed?
“Seyoum Teshome jedhama. Barsisaa Universty Amboo Damee Waliso Campus hojjechaa jira.
Waggaa darbe yaroo Wayaaneen oromoota waliin hiitee turte Qeerroo oromiyaa tu akka gadlakkifamu godhee ture.
“Eegaa hidhaa bahee booda yammuu Habashoonni biyya alaati galan isaan jala galee Deebi’ee qabsoo oromoon dhiigaan dhufe dura dhaabbachaa jira.
Gocha badaa Burraayyuu, Finfinnee, Somaalee fi Benshengul Gumzi tti sanyii duguuggaa Oromoo irraatti raawwate oromootu balleessee jira jechaa jira.
“Dhumaatii uummata keenyaa Buraayyuu irraa kaasee hanga Assallaatti uumamee sana qindeessu irratti qooda guddaa fudhatee itti hirmaachaa akka ture himamaatt ture. Hanga ammaatitti garuu namuu akka seeraan gaafatamu, yoo xiqqaatee xiqqaates naannoo sana keessatti ijoollee keenya barsiisuu waan hin dandeenyeef dhiibbaan akka godhamu, yaaliin godhame hin jiru. Itti yaadaa. Gama seeraatin, gama bulchiinsa universitiitin, gama Qeerroo Oromootin hundi dura dhaabbachuu qaba.
“Keessumaa Qeerroon walisoo fi Hojjetoonni Universty walisoo Kara deemtuu yartuu kana irratti tarkaanfii seeraa fudhatamuu qaba.
Namoonni Suuraa fi bilbila isaa qabdan nuuf ergaa !
“Qeerroo irraa!”
~from Naannoo Amboo.
#AMBOO #AMBOO Via: Tsegaye Ararssa
Dhaamsa Uummata Oromoo fi warra biyya bulchaa jiran hundaaf!
Dr Abiyyi fi Dr Lammaa ilaallata
“Baratoota yuniveersitii AMBOO irraa baraata jiranii fi eebbifamanii ta’aan irra.
“ollaan akkam bultee beeka akka itti bulee aabbatu beeka jedha sabni keenyaa yeroo mammaakuu kannin kana jedhef immoo yeroo baay’ee wa’ee yuniiversitii Amboo fi gosaa barnoota ( field ) inni barsisuu baay’ee kan nama aja’ibuudha.barattota waggaa sadii barsisee lafa irraatti gatee jiraa . yuniversitichi gosaa barnoota barsisuu sanaa irratti qorannoo wan hojjatee nati hin fakkaatuu sababni isaa barattotni waggaa shanan kana ol yuniversitichaa keessa eebbifamani ba’aan hojii tokko malee akkasumatti ta’aa jiruu kanaf yuniversitiin AMBOO FI Yuniversitootni akka Amboo field barsisaan duraa qorannoo osoo irratti hin gaggeessin dhaloota ajjeessa jiraan kun maf of eeggannoo hin goneen dhamsaa qeerroo bal’aati .kanaf ammas irraa deebiin wanti nuf manxaansituu department akka
1.Early childhood care and education Ecce
2.sociology
3.Social work
4.ADULT
5.Disaster risk management and sustainable 6 special need
gosaa barnoota kana irratti akka mootummaa feederalaas ta’ee naannoo irratti xiyyeeffatan gafaachu barbaanna.kanaf baratootni amma barachaa jiraan illee hamileen isanii baayee gad bu’ee jiraa mal gochaa baraana warri baraatte ta’aa jiraa hoo jecha jiruu.kanumaan wal qabate sagaleen barattota hojii dhabdoota hanga bara 2018tti osoo hojii tokko mootummaan hin jalqabsisiin hojiin ala taane jirru sagaleen keenya nuf dhaga’amuu qaba.yeroo baay’ee head department bilbilaan gafaane mal irratti hojjacha jirtuu jenne yoo gafaane nu jalaa calisuu malee deebiin biraa hin jiruu ergaa akkas ta’ee immoo dhaloota maf ajjeessuu? barataan hanga waggaa sadii fi isa ol yuniveersitii keessatti baratee barumsaa baratten hin hojanne immoo barachuun maf nu barbaachisee ?kanaf nuti iyyane iyyanee dadhabnee jiraa kanan boodaa barataan barachaa jiruu fi eebbifamee ba’ee pirisdaanti yuniveersitii Amboo gafaachun dirqamaa keenya ta’aa.adaraa dhamsaa qeerroo barattota yiniveersitii Ambootti baraatani eebbifamani fi baraacha jiruu kana qilleensa irraa nuf olchii.lammiituu lammiif gaddisaa.”


text:
Sirna adabbii maallaqaa (fines) Victoria
Adabbiin maallaqaa yeroo seerri cabu adaba kennamuu dha. Akeekni adaba kanaa amaloota seerawaa hin taane laaffisuudhaan nageenya hawaasaa eeguu fi sirna ummataa (public order) tiksuu dhaaf.
Gosa adabbii maallaqaa kan seera cabsuu (infringement) fi adabbii mana murtii.
Waa’ee adaba keetii ogasuma adabni si irra kaayyame waa godhchuun barbaachisaa dha. Yoo waa godchuu dhabde adabni sitti dabalaa deemee dhuma irratti adaba cimaatti ol guddata.
Filmaatni ati qabdu kunoo ti:
Yerosuma if irraa baasuu – toora interneta irraan yerosuma if irraa baasuuf mar-sariitee kana laali, fines.vic.gov.au.
Yero yerootti if irraa kafaluu – yoo hunda isaa Yeroo tokkotti if irraa kafaluu hin dandeessu tahe, xixiqessitee akka kafaltu gaafatuu dandeessa. Maallaqa Centrelink irraa argatta yoo tahe kan siif kaffalamu irraa akka kutanii si irraa kutanii kaffalan gaafatuu dandeessa. Akka itti xixiqessitee if irraa kaffaltuu fi unka (form) toora interneetaa (online) irratti guutamu argatuuf sutata kana laali, online.fines.vic.gov.au/Pay-by-instalments.
Kaffaluuf akka yeroo siif dheeressan gaafadhu – akka Yeroo siif dheeressanii fi unka (form) toora interneetaa (online) irratti guutamu argatuuf sutata kana laali online.fines.vic.gov.au/Payment-extension.
Yoo konkolaataa kee nama kan birootu oofaa ture tahe – yoo adabbiin maallaqaa kan seera cabsuu (infringement fine) sitti ergame, garuu ammo yeroo sanatti konkolaaticha situ oofaa hin turre tahe nama oofaa ture san yoo himte tarii adabbiin bakka kee nama sanitti ergama. Nama oofaa ture ibsuu fi unka (form) toora interneetaa (online) irratti guutamu argatuuf sutata kana laali online.fines.vic.gov.au/Nominate. Unka (form) sun dafee akka dhaqabuuf hanga dandeesse kana daddaffiidhaan raawwatuu qabda.
Yoo gajahumsa yookaan jeequmsa maatiidhaan (family violence) keessaan hubamte tahe – yoo sababa gajahumsi yookaan jeequmsi maatii irraa kan ka’e addabbiin maallaqaa seera cabsuu (infringement fines) si argate tahe Qindeessa Gajahumsa Maatii (Family Violence Scheme) iyyatuu dandeessa. Caalaatti baruuf sutata kana laali, justice.vic.gov.au/fvs.
Yoo adabbii maallaqaa seera cabsuu dalagaadhaan of irraa baasuu fedhte – ytarii adabbii maallaqa seera cabsuu kee dalagaa fi wal’aansa takka takkaa kara Qindeessa Hayyama Dalagaa fi Guddinaa (Work and Development Permit Scheme) keessatti hirmaatuudhaan of irraa baasuu dandeessa. Kan yoo tarii miidhaaf saaxilamuu fi hubamni si argataa jira tahe kan akka (man-dhabilee – homelessness) tahuu, dhibee sammuu (mental illness), gajahumsa maatii, amala farshawuu fi daawaa surrii hadoochan fudhatuu, dhalootaan hir’ina qabaatuu (intellectual disability) qabaatte kun tarii filmaata ati qabdu kan iyyatuu dandeessuu dha. Caalaatti baruuf sutata kana laali, justice.vic.gov.au/wdp.
Fakkoo (photo) arguu yoo barbaadde – fakkoo (photo) saffisaan oofuu fi ifa tiraafikaa keessa kutuu ni waraabna yookaan ni fudhna. Fakkoo kana gadi buusatuu (download) sutata kana ilaali online.fines.vic.gov.au/View-image.
Adabni maallaqaa kee keessa deebi’amee akka ilaalamu tarii gaafatuu dandeessa yoo ati:
Kunneen keessaa tokkoon isaa yoo si ilala tahe adabbiin kee keessa deebi’amee akka ilaalamu iyyatuu dandeessa. sitti ergame akka. Unka (form) toora interneetaa (online) irratti guutamu argatuuf sutata kana laali online.fines.vic.gov.au/Request-a-review. Waan jedhte kanaafis raga nutti dhiheessuu si barbaachisa.
Qabsiisa: yoo adaba kana abbaa alangaa (judge) yookaan mana murtiitu sitti murteesse tahe, yoo Yeroo murtiin kun kenname bakka sana hin turre taatee akka murtiin kenname keessa deebi’amee siif ilaalamu yookaan filmaata kan biro maal akka qabaatuu dandeessu gaafatuu si barbaachisa. Osoo mana seeraa hin qunnamin gargaarsa seeraa (legal help) argatuu qabda, kanaafis www.fclc.org.au laali yookaangiddu-galeessa gargaarsa seeraa naannoo kee jiru argatuuf (03) 9652 1500 irratti bilbili.
Adabbii maallaqaa seera cabsuu (Infringement fines)
Yeroo Waraqaan Adabbii Seera Cabsuu (Infringement Notice) dhaabbata seera eegsisu irraa sitti dhihaatu osoo guyyaan kenname hin dabrin if irraa baasuu qabda.
Yoo waraqaa adabbii maallaqaa seera cabsuu kana hin kafaltu tahe Waraqaan Yaadachiisa Adabaa (Penalty Reminder Notice) sitti ergama. Gatiin adabbiis ol guddata. Adaba kana kafaluu qabda yookaan akkamiin akka kafaluu qabduuf filmaata siif kennamu baruuf dhaabbata adaba kana sitti erge qunnamuu dandeessa. Lakoysi bilbila isaanii waraqaa kana dugda duuba isaa jira.
Yoo waa’ee adaba amma illee waan takka hin godhtu tahe, Waraqaa Ajaja Dhumaa (Notice of Final Demand) sitti ergama adabnis caalaatti sitti dabala. Adaba kana yeroo kenname keessatti fines.vic.gov.au/contact-us qunnamuudhaan if irraa baasuu qabda.
Yoo waa’ee adaba kanaa amma illee waan takka hin godhtu tahe:
Adabbii mana murti (Court fines)
Yoo abbaan alangaa (judge) yookaan manni seeraa (magistrate) mana murtiitti adaba sitti kenne, kun adabbii mana murti jedhama. Yoo guyyaa himatni kee mana murtiitti dhagahamu adaba maallaqaa kana if irraa hin baastu tahe Fine Victoria Ibsa Funaansa Adabbii Maallaqaa Mana Murtii (Court Fine Collection Statement (CFCS) si irratti baasa. Yeroo ibsa CFCS kana argattu yeroo kenname keessatti akka ibsicha irratti tarreessametti if irraa kafaluu qabda.
Adabbii maallaqaa xixiqeesitee kafaluu dandeessa yookaan kaffaluuf yeroon akka siif dheeressamu gaafatuu dandeessa. Toora kana irratti nu qunnami, fines.vic.gov.au/contact-us.
CFCS kee waa’ee adaba maallaqa keetii odeeffannoo barbaachisaa qabatee jira. Yoo waa’ee CFCS kee hubatuu hin dandeessu tahe daddaffiidhaan sararaa kana irratti nu quunnamuu qabda, fines.vic.gov.au/contact-us.
Waa’ee adaba mana murti kanaa waan takka hin godhntu yoo tahe:
Abboomsi Adabbii (Sheriff) qondaala Mana Murtii Ol-aanaa Victoria (Supreme Court of Victoria) ajaja adabbii hojii irra oolchuuf gaafatama ni qaban. Kunis:
Yoo adaba maallaqaa kana tuffattee fi waan takka hin godhtu tahe, ajajni adabbii sitti dhufuu danda’a.
Qondaalotni Abboomsi Adabbii (Sheriff’s officers) mana kee yookaan bakka dalagaa kee sitti dhufuu, yookaan karaa irratti si dhaabuu fi dhimma ajaja adabbii kana si waliin dubbatuu danda’u. Qondaalotni Abboommii Adabbii (Sheriff) konkolaataa kee cancaluus (sheel clamp) ni danda’u.
Qondaalota abboomsa adabii sodaatuu hin qabdu. Adabbii hin kaffalin jirtu akkamiin akka if irraa baastu gargaaranii haala siif qindeessu, kabajaadhaanis sitti dubbatu. Filmaata ati qabdu siif ibsu, maal godhchuu akka si barbaachisu akka ati hubattu si gargaaru.
Yoo barbaachisaa tahe, abboomsi adabbii (sheriff’s officers) aboo ni qabu:
Adabbii maallaqaa kee kaffaluu yookaan mar-sariitee (website) irratti unka (form) guutuuf, kan si barbaachisu:


text:
Qormaata biyyaalessaa kutaa 12ffaa keennuuf qophiin xumurame.
Qormaata biyyaalessaa kutaa 12ffaa keennuuf qophiin xumuramuu Ejeensiin qormaata biyyaalessaa beeksise.
Naannoo Tigraay fi Naannoo Beenishaanguul Gumuuziin alatti naannoolee hundaa fi bulchiinsa magaalaa lamaanitti qorumsi seensa Yuunivarsiitii kutaa 12ffaa keennuf qophiin xumuramuu Ejeensichi ibseera.
Qorumsi seensa Yuunivarsiitii kun karaa 'online' akka keennanuu Daayrektarri Ejeensii Qormaata Biyyaalessaa Dr. Dilaamoo Otoree ibsaniiru.
Qorumsichaf meeshaaleen barbaachisaan guutamuu akkasumas leenjii fi qophiin taasiifamaa ture xumuramuu Dr. Dilaamoo Otoree ibsaniiru.
Maddi:- Ahadu Radio 94.3 FM


text:
Marsaritti jechuun maal jechudha ?
Marsariti jechuun wallitti qabama odeffanno bifa bareffaman , suraan , vidiyoon qindahee akka ijaaf tolutti haala baredan odeffanno tartibefame jechudha. Odeffannoon kunis akka namni argutti hundaf bana tahuu dandaha(Public) ,Kan namoota murthaniif bana tahee tahuu dandaha , (Private) Intranet tahu dandaha, Akkasumas Local Host tahuu dandaha. Toora marsariti banufis mosaaji(Softiweeri) Browser ykn Saartuu jedhamuu fayyadamnee banna jechuudha.
Saartuun kunis komputera kenyarra, tabileeti, mobayilii irratti ni argama isaan kessaas muraasi kannen akka (Internet explorer dhabata maykrosoftiin kan tolfamee , Mozila Fayerfox , Google Chrome(Kan dhabata googling tolfamedha.Saartuunis kan toora marsariti nuuf banuu haala lamani, inni jalqaba tora internetitin kan walqabate yoo taheedha, inni lammaffaan kan Local Hosted tahe yoo taheedha, local hosted kan tahee LAN kessatti saaqudhaaf tora interneeti hin barbachisu. Fuuli ykn Page gafa marsariti kamiyu saqnu jalqaba irratti nutti mula’atu Homepage ykn Fula jalqaba jedhamuun bekama.
Marsaritin malin qindaha ?
Marsaritti kamiyu odeffannoo qindesse nutti mulisudhaaf haala programming language (HTML – Hyper Text MarkUp Language jedhamee bekamuu fayyadama kunis odeffannoo goosa gosa isaanitin gurmessuuf nu gargara. Odeffannon gurmaahe kun akka haalan barede taahuf, qindeffamni isaa akka ijaaf tolutti kan nuuf kaahu , CSS jedhamuun bekama (CSS– Cascade Style Sheet jedhamuun bekama). Odefanno qindahee fi odeffannoo visitor ykn dawata irraa sassabamu kannen akka toora galmee(Signup form , Contact form irra sassabaman kan gurmessan kannen akka (PHP, JSP,ASP,Python fi kan bira tahuu dandaha. Odeffanno qindahee bifa suraatif, barreffaman, vidiyoofi kan birootin argame kana kan galmesse kaahu ,Database jedhamuun bekama , database kunis (Mysql , Sql fi kan bira tahuu dandaha. Odeffanno nama irraa sasabame kan sirrif tahuu dhisuu isaa kan qulqullessu fi mirkanessu JS (Java script jedhamuun bekama). Akka fakenyatti yeroo toora marsaritti irratti galmee addaa addaa galmoftan bakka maqati yoo lakkofsa bilbila sensiftan hin simatu sirresine akka sensisfnuuf nu dirqamsisa.
Toora marsaritti essatti kufama ?
Torri marsariti nuti fayadamnu kamiyuu bakka itti kufamuu qaba bakki inni itti kufamuu kunis (Hosting) jedhamuun bekama. Hosting nuti odeffanno irratti kufanu kara salphatin bakka lamati qodama, kana jechuun gosota hosting bayye jiran kessa jechudha.
-Private hosting fi Shared Hosting jedhamun bekamu
Private hosting
Kan sarvari nuti irratti host gonu kan ofif qabnu yo tahe ykn kan dhabatota tajajila hosting kennan irraa kan sarvari hanga barbanne irraa dhunfaa kenyatti kirreffanudha. Gatii isaatiniis mi’aa dha. Sababa dhunfa kenyatti fayyadmnuuf safissi isaa bayye arifatadha sababni isaas name server, dedicated IP address fi SSD storage waan fayyadamuuf dha.
Shared hosting
Shared hosting kan namni bayye dhimma itti bahuudha, Halli fayyadama isaas sarvarii tokko nama baayyee taane qodachuudha sababa kanafis saffisi isaa bayye qubsaa miti akka sababotati
– Name server wal fakkata namoota shared hosting dhabata nuti irraa fayadmnuu wajjin qixee wan fayyadamnuuf.
– HDD storage waan fayyadamuf, kana yeroo jennu kusaa odeffanno tokko iddo bayetti hirudhaan waan nuuf kiressaniif saffisi isaa xiqqodha.
HTTP fi HTTPS
Yeroo toora marsaritti bannu HTTP/HTTPS kan jedhamu kana bayyinaan ni agara ykn ni baresina , (HTTP – Hyper Text Transfer Protocol jedhamun bekama) fayyidan isaas haala itti odeffannoon marsariti ilaalatu ittin gejibamu to’ata. Garagaruman HTTP fi HTTP/s isaani haala ittin odeffannon gejibamu egumsa gochufi ykn secure gochu jechudha , kanini eguus namota odefanno nuti toora marsaritti irratti sensifnu hatuuf yalan irra ega kunis kannen akka pasiwordi , credit card number fi kan biro tahu dandaha. Kan odeffanno HTTPs gejibamu kanas egumsa itti godhu SSL certificate jedhamun bekama. SSL certificate kanas dhabata hosting nuuf kiresse ykn dhabata biraa irraa bituu dandeenya. Comodo SSL , CloudFlare , Lets Encrypt fa tahu dandaha.
Mogasa maqaa marsariti (Domain Name)
Marsariti fayyadamuu kenyaa dura maqaa marsaritti sana beekuun barbachisaadha, mogasni sunis (Domain name jedhamuun bekama) domain name kunis filanno mata keenyaan kan galmaahuudha. Mogasi maqa marsariti kunis kan saqamu WWW (World wide Web) jechuunidha, Dhuma irrattis extention name kannen akka (.com , .org , .net, .gov, .edu, .et) fi kan birolle tahuu dandaha. Kunis TLD (Top level domain) jedhamuun bekama. Kanas mogasa maqa barbanne waliin akka nuf tolutti filachu dandeenya.
Bakka qindefanna sarara marsaritti (CPANEL)
Mogasa maqaa marsaritti fi hosting jennu bakki itti qidefannu CPANEL jedhamuun bekama. Cpanel irrattis waan bayye qindefachuu dandeenya, Kanaf lakkofsa darbii kenya balaa irra eguun barbachisadha.
- -Database create gochu dandenya
- -Email account mogasa maqa marsariti kenya jalati banu dandenya
- -Tora marsariti qindefane irra kahudhan dawatotaf bana gochu dandenya
- -Waliti qabati bakka to’anno waan bayyetti jechudha.
Fayidaa marsariti ( Benefits of website)
- Dhabata kessan bakka buhe waye dhabata kessani odefanno dawatota kamif ni kenna.
- Waa’ee tajajila dhabata kessani ni dubata.
- Odefanno haala gaari taheen akka isin qindesitaniif isin gargara.
- Tajajila kara marsariti kennamun namota bakka adda addaa jiran akka kessumesitanif isin gargara.
Galmee adda addaa galmessuufi fayila bifa dijitalan namaf qoduuf / download akka tahu gochuf taha.
Dhabbatta kessaniif marsaritii ni barbaadduu ? nu qunnamaa
Waan harra dubiftanirraa akka isin waa barattan abdii guddaa qabna, hiriyoota kessannif qoodaa!


text:
Siiraa-Lakk.4
Gosoota Arabaa yeroo durii Makkaa fi naannawa ishii turan
Gosoota Arabaa yeroo sanii beekun Nabiyyin (SAW) gosa kamirraa akka ta’e salphatti hubanna. Hundeen Arabaa bakka sadiitti qoodamu:
1-Araboota badan (Al-Arabul Baa’idatu)-Araboota yeroo durii seenaan isaanii xiqqoo beekkamuu fi mallatoleen isaanii badaniidha. Araboonni kunniin gosoota akka Aad, Samuud, Jadis, Amaaliqah fi kan birooti.
2-Araba Qulqulluu (Al-Arabul-Aaribatu)– Kunniin Araboota Ya’rub bin Yashjub bin Qahxaani irraa dhufaniidha. Araboota Qahxaaniyyah jedhamunis ni waamamu. Bakki isaanii jalqabaa Yamani.
3-Araboota Araba taasifaman– Araboonni kunniin sanyii Ismaa’il irraa kan dhufaniidha. Araboota Adnaaniyyah jedhamunis ni beekkamu. Adnaan sanyii Ismaa’el irraa kan dhufeedha. Nabii Ibraahim (AS) Makkaatti Haajaraa fi mucaa isaa Ismaa’ilin dhiisee erga deeme, Ismaa’il guddachuun Araboota naannoo san jiran gosa Jurhum jedhamtu irraa niiti fuudhe. Sababa kanaan, dhiigni Ismaa’ili fi kan gosa Araba kuni walitti makamuun Araba taasifaman. Ismaa’il (aleyh salaam) ijoolle baay’ee hore. Boodarra ijoollen kunniin gosa of danda’e ta’uun naannoo Arabaa adda addaatti faca’an. Gariin gara Sooriyaa, gariin gara Hijaaz, gariin gara Yamani fi bakka adda addaa deeman.
Sanyiin Ismaa’il Makkaan keessas yeroo dheeraaf turanii jiru. Kanniin keessaa Adnaan beekkamaadha. Adnaan akaakanyuu 21ffaa Nabiyyiiti.[1]
Gosa Qureesh[2]
Nabiyyiin (SAW) gosa Qureesh jedhamtu irraa kan bahaniidha. Qureesh eenyudhaa? Eessarraa dhufan? Jennee yoo gaafanne galmee seenaa keessatti haala kanaan arganna:
Nabii Ismaa’il (aleyh salaam) Makkaan keessa erga qubatee Arabiffas baratee, gosa Jurhum irraa niiti fuudhe. Ijoollen isaas ni baay’atan. Kabajamoo fi barakaa kan qaban ta’an. Sanyii Ismaa’iil keessaa Adnaan hundee Qureeshotaati. Adnaan ijoolle baay’ee qabaa ture. Isaan keessaa beekkamaan Ma’ad bin Adnaan. Ma’ad booda ilmi isaa Nizaar ni dhufe. Nizaar booda ijoolleen isaa lamaan gosoota Arabaa gurguddaa uuman ni dhufan. Ijoollen tunniinis: Rabi’a fi Mudar. Jarri lamaan kunniin ijoolle horuun, ijoollen isaanii gosa uumanii bakka adda addaatti faca’an.
Qureeshonni ijoollee Fihr bin Maalik bin Nadr bin Kinaana ti. Kinaanan sanyii Mudar irraayyi. Ijoolleen Fihr bin Maalik “Qureesh” jedhamuun wamaman. Maqaan kuni Araboota keessatti beekkamaa ta’e. Ammas, Qureeshonni (ilmaan Fihr bin Maalik) gosoota baay’eetti qoqqoodaman. Isaan keessaa bebbeekamoon: Jumah, Sahm, Adiyy, Makhzuum, Taym, Zahrah fi ijoollee sadan Qusayy bin Kilaab. Isaanis: Abdu Daar bin Qusayy, Asad bin Abdul Uzza bin Qusayy, Abdul Manaaf bin Qusayy.
Abdul Manaaf bin Qusayy gosoota afuritti qoodame: Abdu Shams, Nawfal, Muxxalibi fi Haashim. Garuu Rabbiin subhaanahu wa ta’aala maatii Haashim keessaa Nabii Muhammad bin Abdullah bin Abdul-Muxxalib bin Haashim filate. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Rabbiin sanyii Ismaa’il keessaa Kinaana filate, Kinaana keessaa immoo Qureeshota filate, Qureeshota keessaa immoo ilmaan Haashim filate, ilmaan Haashim keessaa ana filate.” Sahiih Muslim 2276
Keessumayyuu gosoota Qureeshotaa beekkamoo armaan olii beekun, sababoota gurguddaa nabiyyiif diina akka ta’an isaan taasise keessaa tokko ni barra.
Sanyii fi gosoota Nabiyyiin (SAW) keessaa bahan kanneen armaan olitti tarreessinee haala kanaan guduunfun ni danda’ama:
Ibraahim—Ismaa’il……Adnaan—Ma’ad—Nizaar—Mudar……Kinaana…..Fihr bin Maalik…..Abdul Manaaf bin Qusayy (gosa Qureeshota keessaa tokko)—Haashim —Abdul Muxxalib —Abdullah—Muhammad (SAW)
( “…..” sanyiin baay’een isaan jidduu jiraachu agarsiisa)
Makkaan Keessatti Sanama (Taabota) gabbaruun akkamitti jalqabamee?
Sanama jechuun suuraa wanta lubbuu qabus ta’i kan hin qabne namoonni kaasun ykn bocuun kan gabbaraniidha. Wanti namoonni muka ykn dhagaa irraa bocun gabbaran sanama. Ingiliffaan “Idol”, Amaariffaan, “Xaawot” jedhama. Taabonni Afaan Oromootinis Amariffanis waan itti fayyadamaniif sanama haala guutu ta’een bakka bu’a jedhee hin yaadu. Garuu itti dhiyaata. Taabonni sanama keessaa gosa tokko jechuu dandeenya. Taabonni Kiristaanonni baadhatani fi waaqefatan, muka waan ta’eef sanamni mukas dhagaas wanta biraas of keessatti qabata. Kanaafu, Afaan Oromootin sanama jenne yoo fayyadamne yaad-rimee bal’aa dabarsa.
Araboonni Makka fi naannawa ishii jiran amanti Ibraahimi fi Ismaa’il irra turan. Amantin kuni Rabbiin tokkichoomsu fi wanta biraa Isa waliin gabbaruu dhiisudha. Kuni Islaama. Nabii Ibraahim ijoollen isaa amanti kana akka qabatanii fi irratti du’an garmalee jabeesse dhaamef. Sanama gabbaruu irraa, Rabbiin isaa fi ijoollee isaa akka eegu ni kadhate.
“Yeroo Ibraahim [akkana] jedhe [yaadadhu], “Gooftaa kiyya! Biyya tana (Makkaan) tasgabbooftu taasisi. Anaa fi ilmaan kiyyas sanama gabbaruu irraa fageessi. Gooftaa kiyya! Dhugumatti isaan namoota irraa baay’ee isaanii jallisanii jiru. Namni na hordofe, dhugumatti inni anarraayi. Namni na dide immoo dhugumatti Ati Araaramaa, Rahmata Godhaadha.” Suuratu Ibraahim 14:35-36
“Dhugumatti isaan namoota irraa baay’ee isaanii jallisanii jiru.” Kana jechuun sababa sanamaatin namoonni baay’een jallatani jiru. Wanta isaan hin fayyanne gabbaruun karaa haqaa irraa jallatan. “Namni na hordofe, dhugumatti inni anarraayi.” Namni tawhiida fi hojii Rabbiif qulqulleessu ani ittiin dhufeen hordofe, inni ana irraayyi. Namni namoota jaallatee fi hordofe, isaan waliin ta’a. “Namni na dide immoo dhugumatti Ati Araaramaa, Rahmata Godhaadha.” Kuni warroota karaa isaa hordofuu didanii fi jallataniif yommuu Nabii Ibraahim (aleyh salaam) Rabbiin irraa araaramaa fi rahmata kadhatu mararfannaa isaa agarsiisa.[3]
Kanaafu, Makka iddoo sanamni itti gabbaramu (waaqefatamu) osoo hin ta’in iddoo Rabbiin tokkichi itti gabbaramu turte. Garuu adeemsa keessa amantiin Nabii Ibraahimi fi Ismaa’il jijjiramu eegale. Namni jalqabaa sanama Makkaan keessa seensisee, “Amr bin Aamir bin Luhayy” jedhamudha. Namni kuni hogganaa isaanii ture. Inni nama jalqabaa amantii Ismaa’il irraa jallatee fi sanama dhaabun namoota akka gabbaran itti kakaasedha. Yeroo tokko Makkaan irraa gara Sooriyaa daldalaaf deeme. Achitti namoota sanama gabbaran ni arge. Inni gocha kana garmalee dinqisifachuun sanama garii fidee Makkaan keessatti dhaabe. Ergasii namoonni garmalee akka ol-guddisanii fi gabbaran itti ajaje.[4]
Namni kuni ammas wanta Rabbiin haraama hin goone haraama godhe, horii keessatti wanta duraan hin jirre ni uume. Akkuma bakka garii Oromoo keessatti kuni horii wadaajati hin tuqamu jedhani adda baasan innis kuni horii sanamaaf gadi dhiifame hin tuqamu jechuun labse. Kuni hundi wanta Rabbiin hin hayyamneedha. Wanta tokko haraama ykn halaala kan godhu Rabbiin qofa. Ilmi namaa olka’e ragaa tokko malee kuni haraama, kuni halaala jechuu hin danda’u. Namni armaan olii kuni badii guddaa waan hojjateef Nabiyyiin (SAW) akkana jedhan:
“Amr bin Aamir bin Luhayy Kuzaa’iyy mar’imaa isaa ibidda keessa kan harkisuu ta’ee isa arge. Inni nama jalqabaa sawaa’iba godheedha.” (Sawaa’iba jechuun sanamaaf jedhanii horii gadi lakkisuudha. Horiin kuni homtu itti hin fe’amu. Bilisa ta’a)” Sahiih Al-Bukhaari 3521
Ammas akkana jedhamee jira: Qureeshota keessatti sanama gabbaruun kan jalqabame suuta suutani. Namooni gariin yommuu Makkaan irraa gara biraa deeman dhagaa Harama (Ka’abaa fi naannawa ishii) irraa fuudhanii of waliin deeman. Kanas kan godhan iddoo qulqulluu kana (Harama) kabajuu fi yaadachuufi jedhaniiti. Hanga dhagaa isaanitti bareede gabbaran gahanitti gocha kana itti fufan. Dhaloonni boodarra dhufees sababa dhagaan itti gabbaramuu fi kabajamuu jalqabamee wallaalan. Qureeshonni akkuma biyyoota naannawa isaanii dhagaa gabbaruutti gammadan.[5]
(Seenaa keessatti sheyxaanni suutuma suutaan namoota karaa haqaa irraa jallise jira. Jalqaba wanta xiqqoo irraa akka eegalan isaanitti hasaasa. Ergasii hanga amanti keessaa bahanitti wanta guddaa bira gahu.Seenaa keessatti kanaaf ummanni Nuuh fakkeenyaa guddaa ta’uu. Yommuu Nabii Nuuh (aleyh salaam) Rabbiin qofa gabbaruutti isaan waamu, ummanni suni akkana akka jedhan Qur’aanni nuuf hima:
“Gabbaramtoota keessan hin dhiisinaa; akkasumas, Wadda, Suwaa’a, Yaghuus, Ya’uuqa fi Nasra hin dhiisinaa [waliin] jedhan.” Suuratu Nuuh 71:23
Kunniin maqaalee sanamaa ummanni suni gabbaraa turaniidha. Akkamitti sanama kanniin suuta suutaan akka gabbaran mufasiroonni ni himu:Tafsiira aayah tanaa ilaalchise ibn Kasiir akka gabaasetti Muhammad bin Qays ni jedha: “Yaghuus, Ya’uuqa fi Nasra” kunniin Aadamii fi Nuh jidduu namoota gaggaarii (saalihota) turan. Hordoftoota isaan hordofan qabu turan. Yommuu namoonni gaggaariin kunniin du’an, namoonni isaan hordofan ni jedhan, “Osoo fakkii isaanii kaasne, yommuu isaan yaadannu caalatti ibaada keessatti nashaaxaa (fedhii guddaa) akka argannu nuuf ta’a.” Fakkii namoota kanaas ni kaasan. Ergasii hordoftoonni kunniin yommuu du’anii dhaloonni itti aanu dhufu, ibliisni isaanitti dhiyaachun akkana jedheen, “Isaan (abbootin keessan) fakkiwwan kanaa gabbaraa turan. Isaan gabbaruun rooba argatu.” [Namoonni kunis waswasaa isaa kana dhugaa se’anii] fakkiiwwan kanniin gabbaran.” Tafsiiru Ibn Kasiir 8/235-Daaru Xayba)
Kanaafi, suuraa wanta lubbuu qabuu bocuu fi kaasun shirkitti waan nama geessuf dhoowwame. Islaamni tarkaanfi jalqabaa gara shirkiitti nama geessan hundaa fi namoota kabajuu keessatti daangaa darbu dhoowwee jira. Kanaafi, Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“ لاَ تُطْرُونِي كَمَا أَطْرَتِ النَّصَارَى ابْنَ مَرْيَمَ، فَإِنَّمَا أَنَا عَبْدُهُ، فَقُولُوا عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ ”.
“Akkuma Kiristaanonni ilma Mariyam faarsu keessatti daanga darban isinis ana faarsu keessatti daangaa hin darbinaa. Ani gabricha Rabbii qofa. Kanaafu, gabricha Rabbii fi Ergamaa Isaa jedhaa.” Sahiih Al-Bukhaari 3445
Kiristaanonni Iisaa (Iyyasuus) (nageenyi isarratti haa jiraatu) garmalee faarsu fi ol-guddisuun hanga akka gooftaatti ilaalan gahan. Fakkii isaa kaasun “kuni gooftaa keenya” jedhu. Wantuma ummanni Nuuh hojjatan, Kiristaanonnis hojjatan. Gooftaan isaanii Iyyasuusin osoo hin ta’in Rabbii tokkicha. Rabbiin Gooftaa Tokkicha fakkaata hin qabneedha.
Gara Qureeshotaati fi addunyaa yeroo sanaatti yommuu deebinu, sanama ykn taabota gabbaruun addunyaa hunda kan guutee fi dukkaneessedha. Dukkana kana keessaa karaan itti bahan ergaan ifaa Rabbiin irraa dhufuudha. Aduun Islaama lamuu ifuuf walakkaa jaarraa 6ffaa booda mallatooleen mul’achuu jalqaban. Mallatoolee kanniin keessaa warri arbaa Ka’abaa weeraruuf dhufan haala addaatin duubatti deebifamu fi Nabiiyyin bara kana keessa dhalachuudha. Kutaa itti aanu keessatti In sha Allaah waa’ee warra arbaa ni ilaalla.
Maddoota
[1] Rahiiqal Makhtuum (The Sealed Nectar)- fuula 16-21, (English),Safi’u Rahmaan Mubaarakpuri, As-Siiratu Nabawiyyati–fuula 19-20, Alii Muhammad Sallaabi
[2] Maddoota olii
[3] Tafsiiru sa’dii-fuula 494
[4] Mohammad The Last Prophet- A Model for All Time-fuula 17
[5] Siiratu Nabawi– fuula 125, Abul Hasan Nadawi


text:
Ibsa Suuratu An-Naazi’aat-Kutaa 2
Suuratu An-Naazi’aat irraa kutaan kuni waa’ee Nabii Muusaa (aleyh salaam) fi hogganaa abbaa irree kan ta’e Fira’awnaa of keessatti qabata. Moottotaa fi namoota daangaa darban akkamitti itti dubbachuu akka qaban nama barsiisti. Itti aansitee, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa waan hundaa irratti danda’aa ta’uu uumamtoota agarsiisan keessaa muraasa ni dubbatti. Kaayyoon kana keessa jiru, namni uumamtoota gurguddoo kanniinitti xinxallee du’aan booda kaafamuutti akka amanuufi. Du’aan booda kaafamutti yoo amane, milkaa’innaa fi gammachuu bitata. Yoo didee immoo kasaaraa guddaatu isa qunnama. Amma darsi keenya haa jalqabnu:
“(15)-Sila oduun Muusaa si gahee? (16)-Yommuu Gooftaan isaa sulula qulqulleefamaa “Xuwaa” keessatti isatti lallabee,(17)– Gara Fira’awnaa deemi, dhugumatti inni daangaa darbee jira. (18)-[Akkana] jedhiin,“Of qulqulleessuf fedhii qabdaa? (19)-Akka [Isa] sodaattuf gara Gooftaa keeti si haa qajeelchu.” (20)-Mallattoo guddoo isatti agarsiisee. (21)-Garuu inni kijibsiisee ni faallesse. (22)-Ergasii kan carraaqu ta’ee garagalee [deeme]. (23)-Walitti qabee ni lallabe. (24)-“Ani gooftaa keessan ol’aanadha” jedhe. (25)-Kanaafu, Rabbiin adabbii fakkeenyaa dhumaa fi jalqabaa isa qabe. (26)-Dhugumatti, kana keessa nama [Rabbiin] sodaatuuf barnootatu jira.” Suuratu An-Naazi’aat 79:15-26
“Sila oduun Muusaa si gahee?” Kuni gaafi nama wallaalaa barsiisuuf, nama beekaa yaadachisuuf barbaadameedha. Kana jechuun, oduu nabii Muusaan wal qabate kana hubannoon dhageefadhu. “Yommuu Gooftaan isaa sulula qulqulleefamaa, “Xuwaa” keessatti isatti lallabee,”
Sulula jechuun gaarreen jidduutti lafa gadi bu’aa ta’eedha. Sululli qulqulleefamaan Xuwaa jedhamu sulula gaara Xuur cinaatti argamuudha. Sulula kana keessatti Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Muusaa ni dubbise, Ergamaa taasisee gara Fira’awnaa fi ummataa isaa erge. “Gara Fira’awnaa deemi, dhugumatti inni daangaa darbee jira.” kana jechuun cunqursaa, zulmii fi kufrii isaatiin, daangaa moottonni abbaa irree darban innis darbee jira. Fira’awni namoota cunqursuun, isaan miidhun, Gooftaa isaatti kafaruu fi garmalee of tuuluun daangaa darbee jira. Kanaafu, kanarraa isa deebisuuf gara isaa deemii jecha laafaan isa dubbisi.
“[Akkana] jedhiin, ‘Of qulqulleessuf fedhii qabdaa? Akka [Isa] sodaattuf gara Gooftaa keeti si haa qajeelchu.”
Rabbiin azza wa jalla Fira’awna gara diini Rabbii haqaatti dubbii laafaa fi kabaja qabuun akka waamuu fi dubbii yeroo isaa san keessatti moottota dubbisaniin akka dubbisuu Nabii Muusaa (aleyh salaam) barsiisa. Akkasumas, haala ajajaa fi dhoowwutin osoo hin ta’in haala gaafitiin gara amantiitti akka isa affeeru barsiisa. (Kana keessa namoota daaw’aa godhaniif barnoota guddaatu jira. Fira’wna garmalee daangaa darbeetti “dubbii laafaa dubbadhu” jechuun Rabbiin nabii Muusaa ajaja. Yommuu daaw’aa godhan (gara Islaamaa waaman) namoota hanga isaa daangaa hin darbin hoo dubbii akkami itti dubbachu barbaachisa? Arrabsuu moo dubbii jabaa laafinni keessa hin jirre itti dubbachu barbaachisaa? Kuni hundi hin ta’u. Dubbii laafaa arrabsoo fi jabeenyi keessa hin jirre isaanitti dubbachu barbaachisa. Mee ilaali, dubbii nabii Muusaan fir’awnatti akka dubbatu ajajame:)
“Of qulqulleessuf fedhii qabdaa?” kana jechuun xurii kufrii fi badii irraa of qulqulleessuu fi Gooftaa keetitti amanuu fi hojii gaggaarii hojjachuun nafsee tee faayuf fedhii qabdaa?[1]
Tazkiyah jechuun of qulqulleessuu fi dagaagsudha. Namni akkuma Rabbitti dhugaan amanuu fi hojii gaggaarii hojjatuun, xurii kufrii, shirkii fi badii gurguddaa irraa nafsee ofii qulqulleessa. Akkasumas, sadarkaa tokko irraa gara sadarka ol’aanutti darba. Yeroo dheeraaf badii hojjachuun sadarka gadi aanaa keessa ture. Garuu akkuma amanee hojii gaggaarii baay’ee hojjatuu fi badii irraa fagaatun sadarka ol’aanaa irra gahuun kabajamaa ta’a.
“Akka [Isa] sodaattuf gara Gooftaa keeti si haa qajeelchu.” kana jechuun sifaataa (amaloota) gugguutuu fi maqaalee gaggaarii Gooftaa keeti sitti beeksisa. Amaloota fi maqaalee Isaa keessaa Inni Khaaliqa (Uumaa) wantoota hundaati, ajaja, “Ta’i” jedhuun wanta fedhe hojjata. Ammas, Inni Jabaa, Danda’aa, Injifataa fi Ogeessa. Sammuu keetiin amaloota Isaa gurguddoo yoo beekte, adabbii Isaa ni sodaatta. Gooftaa shariika hin qabne ta’uu Isaattis ni amanta, Isaaf ni masakamta (ajajamta), osoo homaa Isatti hin qindeessin Isa qofa ni gabbarta. Ammas, Guyyaa Murtii mindaa guddaa fi bareedaa kajeelun wanta Inni itti si ajaju ni hojjatta, wanta Inni irraa si dhoowwus irraa ni fagaatta.[2]
“Mallattoo guddoo isatti agarsiisee.” Kana jechuun Nabii Muusaan gara Rabbiif harka kennuutti (Islaamatti) waamu waliin, mallattoo fi ragaa guddaa wanti inni Rabbiin irraa fide dhugaa ta’uu mirkaneessu Fira’awnatti agarsiise.[3] Fira’awni mallattoo Rabbiin ergamaa godhee isa erguu agarsiisu akka isatti mul’isuu Nabii Muusaa irraa barbaade. Nabii Muusaanis mallattoo guddoo itti agarsiise. Mallattoon guddoon tunis ulee Nabii Muusaan lafatti darbuun ergasii bofa guddaa fiigu fi nama sodaachisuu taatedha.[4]
“Garuu inni kijibsiisee ni faallesse.” Fira’awni mallattoon guddoon tuni Rabbiin irraa ragaa ta’uu ni kijibsiise. Kuni hojii sihrii (falfalaa)ti, warri Misri sihrii hojjatu fakkaatama kana hojjachuu ni danda’an jechuun ni odeesse. Ni faallesses-da’waa (waamicha) Muusaatiif deebii hin kennine, hin amanne, Rabbiif ajajamu ni dide.
“Ergasii kan carraaqu ta’ee garagalee [deeme].” Kana jechuun iimaana irraa garagalee haqa Muusaan (aleyh salaam) fide sobaan faallessuuf carraaqe. Sobni isaa kunis warra Misrii keessaa namoota sihrii (falfala) hojjatan walitti qabuun sihrii akka hojjatan taasisuudha.[5]
“Walitti qabee ni lallabe. “Ani gooftaa keessan ol’aanadha” jedhe.” Kana jechuun namoota bulchiinsa isaa jala jiran walitti qabuun, “Ani gooftaa keessan ol’aanaa ta’eedha. Naa ol gooftaan biraa hin jira.”[6]
“Kanaafu, Rabbiin adabbii fakkeenyaa dhumaa fi jalqabaa isa qabe.” Kana jechuun Rabbiin Fir’awnan addunyaa fi Aakhiratti adabbiin isa qabe. Adabbiin dhumaa azaaba Aakhiraati. Adabbiin jalqabaa immoo osoo addunyaa keessa jiru galaana keessatti akka liqimfamu isa taasise.[7]
“Dhugumatti, kana keessa nama [Rabbiin] sodaatuuf barnootatu jira.” kana jechuun sababa badii isaatiin adabbiin fira’awna irratti raawwatame, nama Rabbiin sodaatuuf barnootaa fi gorsa. Adabbii Fira’awna irra gahe yommuu arguu ykn dhagahu, nama of tuule, Mootii Ol’aanu faallessee fi ajaja Isaa dide hunda, addunyaa fi Aakhiratti adabbii cimaa akka isa adabu ni beeka.[8] Kanaafu, of tuulu fi ajaja Rabbii olta’aa diduu irraa of eega.
(27)–Sila isin uumuutu irra jabaata moo samiidhaa? Inni ishii ni ijaare. (28)-Ijaarsa ishii ol kaasee, ishii wal qixxeesse. (29)-Halkan ishii ni dukkaneesse, waaree ishiis ni baase. (30)-Dachiis sana booda ni diriirse. (31)-Ishii keessaa bishaan ishiitii fi wanta dheedamu ni baase. (32)-Gaarreenis sirritti gadi-dhaabe. (33)-Isinii fi beelladoota keessaniif itti fayyadama akka ta’uuf” Suuratu An-Nazi’aat 79:27-33
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa keeyyattoota tannin keessatti namoota du’aan booda kaafamutti hin amanne dubbisa:
“Sila isin uumuutu irra jabaata moo samiidhaa?” Kana jechuun yaa namoota akka yaada keessanitti du’aan booda isin kaasutu irra jabaadha moo samii uumutu irra jabaadhaa?[9] Eeti, samii fi wantoota ishii keessa jiran uumuun nama uumuu caalaa jabaa fi guddaadha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti, uumamni samiiwwanii fi dachii uumama namootaa caalaa guddaadha. Garuu irra hedduun namootaa hin beekan.” Suuratu Ghaafir 40:57
Samii fi dachii yommuu ilaalan garmalee gurguddoodha. Namoonni immoo isaan lamaaniin wal bira yommuu qabaman baay’ee xixxiqoodha. Samii fi dachii garmalee gurguddatanii fi bal’attan kanniin Kan uume, namoota erga du’anii booda isaan deebisuun ykn kaasun itti ulfaataa? Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Sila samiiwwanii fi dachii Kan uume fakkaataa isaanii uumuu irratti danda’aa mitii? Eyyeen [ni danda’a]! Inni akkaan Uumaa, Beekaadha.” Suuratu Yaasin 36:81
Kana jechuun samiiwwanii fi dachii garmalee gurguddatanii fi bal’atan kanniin uumuu kan danda’e, du’aan booda akkuma duraan turanitti isaan deebisuu irratti danda’aa mitii? Eeyyen, erga du’anii qaamni isaanii biyyee fi lafee bututte ta’ee booda deebisuu irratti danda’aadha. Sababni isaas, Inni wantoota hundaa irratti danda’aa waan ta’eef wanti Isatti ulfaatu fi jabaatu tokkollee hin jiru. Kanaafi, itti aanse ni jedha, “Inni akkaan Uumaa, Beekaadha.” Al-Khallaaq jechuun wanta fedhe baay’innaan Kan uumu fi yeroo hundaa uumuun amala (sifata) Isaa kan ta’eedha. Yeroo hundaa wanta fedhe uuma. Yeroo hundaa wanta fedhe Kan uumuu erga ta’ee, du’aan booda namoota lamuu uumuun kaasuu ni danda’aa jechuudha. Itti aanse “Beekaadha” jechuun jabeesse. Lafeen namootaa dachii keessa eessa akka jirtu, lakkoofsi namoota du’anii fi gara fuunduraatti dhufanii hunda beeka. Samii fi dachii keessatti wanti Isarraa dhokatu tokkollee hin jiru. Kanaafu, bakkaa fi yeroo kamittu haa du’an, Guyyaa Qiyaamaa isaan kaasuun bakka tokkotti walitti isaan ni fida. Qur’aana keessatti:
“Eessallee yoo taatan Rabbiin [Guyyaa Qiyaamaa] hunda keessanuu ni fida. Dhugumatti, Rabbiin waan hundaa irratti Danda’aadha.” Suuratu al-Baqara 2:148
“Inni ishii ni ijaare. Ijaarsa ishii ol kaasee,” Kana jechuun samii ijaarsa guddaa fi sirraawaa hanqinni fi iddoon duwwaan keessa hin jirre ni ijaare. Dachiif akka xaaraa gochuun ijaarsa ishii ol kaasee garmalee ol fageesse. Hawaa bal’aa iddoo ishiif murtaa’e keessatti ni qabe. Guddinna ishii waliinu dachii irratti hin kuftu, bakka ishii irraayis hin sochootu. “ishii wal qixxeesse” kana jechuun dhoohinsaa fi wal darbuu tokko malee samii wal-qixxeesse guutuu ishii godhe.[10]
“Halkan ishii ni dukkaneesse,” Kana jechuun halkan samii dukkanaa’aa godhe. “Waaree (guyyaa) ishiis ni baase” kana jechuun waareen akka bahuuf aduu sababa taatu ni baase. “Waaree” jechuun addatti baafame dubbatame. Sababni isaas, waareen waqtii hundarra caalaa ifni fuula dachii irra diriiruudha.[11]
Sababni “halkan ishii (samii) dukkanneesse…” jedheef, aduun samii keessa waan naannoftuuf yommuu seentu dukkanni ni dhufa, yommuu baatu immoo waareen ykn guyyaan ni dhufa.[12]
“Dachiis sana booda ni diriirse.” Kana jechuun uumama samii booda dachii diriirsee faayda baay’ee keessa godhe. Faayda kanas itti aanse ni ibse:[13]
“Ishii keessaa bishaan ishiitii fi wanta dheedamu ni baase. Gaarreenis sirritti gadi-dhaabe.” Kana jechuun ogummaa fi guddinna dandeetti Isaatiin dachii keessaa bishaan ishii ni baase. Bishaan erga baasee booda wanta lubbu-qabeeyyin dheedan, kan akka margaa, uka’aa fi kanneen biroo ni baase. Wanta dheedamu erga baasee booda midhaan namoonni sooratanii fi firaafiree ni baase. Dachiin akka tasgabbooftuu fi hin sochooneef ishii keessatti gaarreen sirritti gadi dhaabun akka shikaalii taasise.
Wanta rahmata Isaa agarsiisan keessaa tokko wantoota dachii keessaa bahan irraa wanta nyaatamu namootaa fi beelladota isaaniitiif itti fayyadama godhe: “Isinii fi beelladoota keessaniif itti fayyadama akka ta’uuf” (Kana jechuun wantoota kanniin kan uumeef, dachii keessaa bishaan, wanta dheedamu fi biqiltoota biroo kan baasef isinii fi beelladonni keessan akka itti fayyadamtaniif. Kuni galata hin barbaachisu ree? Eeyyen galateefachu barbaachisa. Rabbii wantoota kanaan nama qananiise akkaatan itti galateefatan, “Isa qofa gabbaruudha.”)
Arabiffan “Mataa’a” jechuun wanta yeroo gabaabaaf itti fayyadamanii dhumti isaa baduu ta’eedha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Kitaaba Isaa keessatti faayaa fi faayda addunyaatiif jecha, “Mataa’a” jedhu filate. Wanta Jannata keessatti namoota gammachiisu immoo jecha “na’iim” jedhu filate.[14] Itti fufa….
[1] Tafsiiru xabarii-24/80, tafsiiru muyassar-584[2] Ma’aariju tafakkuri-15/53-54[3] Tafsiiru ibn Kasiir-7/474[4] Ma’aariju tafakkuri-15/54[5] Tafsiiru ibn Kasiir-7/474, tafsiiru muyassar-584[6] Zaadul Masiir-1512[7] Maddoota olii [8] Zaadul Masiir-1512, Tafsiiru Sa’dii-1072[9] tafsiiru muyassar-584[10] Ma’aariju tafakkuri-15/56, Zaadul Masiir-1513[11] Ma’aariju tafakkuri-15/57[12] https://www.englishtafsir.com/Quran/79/index.html#sdfootnote15sym , Tafsiiru Qurxubi-22/58-59[13] Tafsiiru muyassar-584[14] Ma’aariju tafakkuri-15/58


text:
Korri guddaan ABO-WBO hogganoota, qondaalotaa fi miseensota Waraana Bilisummaa Oromoo hirmaachisuun zooniilee Lixaa fi kibbaatti yeroo walfakkaataa tahe ajandaa marii tokko qabaachuun gaggeeffamaa kan ture yoo ta’u, milkii fi injifannoon xumuramuunis gabaafameera.
Ajandaan marii haala dhimma yeroo kaasuun, kan darbe irratti marii gad fageenyaa gaggeessuun, fuulduree qabsoo bilisummaa Oromoofis kallattii kaahuun yoo goolabamu, qajeelchitoota hegeree qabsoo Oromoos of keessaa filachuun bobbaa duula WBO itti aanuu qindeeffachuuf imaanaa walirra kaawwachuun irree fi gaachana ummata Oromoo kan tahe WBOn milkiin kallattii dhufetti imala eegalee jira.
Hirmaattonni kora guddaa ABO-WBO kan Zoonii lixaa Magaalaa Gimbii jalatti gaggeeffame irratti argamanis WBO Zoonii lixaa godinoota Wallagga arfan, Godina Jimmaa, Godina Iluu Abbaa Booraa fi Buunnoo Beddellee akkasumas Zoonii gidduugaleessaa irraa ajajaa Zoonii dabalatee yoo ta’u, yeroo wal fakkaataatti kora isaa gaggeessaa kan ture Zoonii Kibbaa irraas qondaalonnii fi ajajoonni ol’aanoo ABO-WBO karaa toora bilbilaa hirmaannaa godhuun ibsameera.
Kora kana irrattis sagalee tokkichaan murtiin darbe, ABO-WBOn dhaaba of dandahe: seera, heeraa fi sagantaa siyaasaa ABO isa ganamaan kan taliigamu yoo tahu dhaaboleen siyaasaa maqaa ABO jedhuu, seera, heera, sagantaa siyaasaa, alaabaa dhiigaan dhuftee fi asxaa dhaabichaa kan ganamaa akka barbaadanitti jijijjiiraa daldala siyaasaa godhatanii ummata burjaajessan martuu kan seeraa fi seenaan gaafataman tahuu hubachuun gochaa isaanii aduun itti dhiite kana irraa akka dhaabbatanis akeekkachiiseera.
ABOn jiru dhaaba tokkicha kan waraana bilisummaa Oromoo of jalatti goblaa godhatee fi jaarmiyaa akeekaa fi kaayyoo qabsoo bilisummaa, walabummaa fi birmadummaa Oromiyaa afaan qawween kabachiisuuf falmaa hadhooftuu gochaa jiru qofaa tahuus ummanni Oromoo akka hubatu korri ABO-WBOn gaggeeffame waamicha isaa dabarseera. Kan kana irraa hafe dhaabni kamuu maqaa ABO jedhuun adeemu hundi gufuu, burjaajii fi walqoqqoodinsa hawaasa bal’aa keessatti umuuf yoo tahe irraa kan hafe qabsoo Oromoo taakkuu tokkollee gara rarraga bilisummaatti kan hin bunne tahuun beekamadha, kana duras mul’atee darbeera.
Dhaloonni har’a kaayyoo fi akeeka ABO kan ganamaa galii godhachuun socho’aa jiru, waraanni bilisummaa Oromoos, daandii dhugaa sanarra hiriiruun saba Oromoo gara mirga boortaan dhorkame akka boortaan deeffatuutti geessuuf wal’aansoo isa dhumaaf onnee fi hamilee guutuun of qopheessee murtii keessa deebii hin qabneen kora isaa jalqabaa injifannoon guduunfateera. Humni diinaa qophii kora kanaa irraa eegalee hanga xumura isaatti fashalsuuf irra deddeebiin yaaliin taasises milkii malee qolannaa gooticha waraana bilisummaa Oromoon kallattii lachuu Lixaa fi Kibbatti kolaafameera. WBOn qubsuma diinaa jala taa’ee lolaa kora geggeessee, kora gaggeessaas lolee gootummaa, cichoominaa fi dandeettii qabu diinatti argisiisuufis dhimma itti baheera.
Xumura irrattis ABO-WBOn ajajootaa fi qondaalota waraanaa dhaabicha kan yeroo kamuu caalaa duratti furgaasuun dhaaba jabaa fedhii dhimma Oromoo kabachiisu taasisa jedhee itti amanu of keessaa filachuun milkiin goolabee miseensonni kora guddicha irratti hirmaataa turan gammachuu isaanii dhiichisaan ibsatanii Galfata qabsoo itti kennamte kudhaammachuun addaan gara kallattii bobbaa ofiitti imalaniiru.
Bifa kanaanis: korri waraana bilisummaa oromoon gaggeeffame hanga kora ABO itti aanuutti,
Jaal Marroo Dirribaa ajajaa ol’aanaa ABO-WBO gochuun yoo muudu
Jaal Gammachuu Abbooyyee ammoo itti aanaa ajajaa ol’aanaa ABO-WBO gochuun filateera.
Qondaalonni waraanaa sadii koree qaama ajajoota olaanoo ABO tahuun birkiilee adda addaa irratti dabalataan kan muudaman yoo tahu, qaamni ajajoota olaanoo ABO WBOs gurmuu miseensota shanii niqabaata jechuudha.
Akkasumas Jaal Odaa Tarbii dubbii himaa ABO WBO Idil Addunyaa tahuun akkaatuma duraaniitti hojii isaa akka itti fufus korri guddaa
Dhimmoota ABO WBO ilaallatan irratti dalagaan dalagamu kan birkiilee garaagaraas namoota ajajoonni ABO-WBO qajeelchaniin akka itti fufu kan murtaahe yoo tahu, yoo barbaachisaa tahee argame qofa haala, fafaafi mishooma isaa ilaaluun gara fuulduraatti kan ibsaman akka tahes korri ABO-WBO murteesseera. Kanaan alatti namoonni ofumaan of tolchuun, ofumaan bakka of buusanii dhimma waraana bilisummaa oromoofi hegeree qabsoo oromoo ABO-WBOn durfamtu irratti burjaajii murtoo walmuraa kan qabsoo sabaa sharafu borcan gonkumaa kan ABO-WBO bakka hin buuneefi ejjennaa WBO hin ibsine tahuus asumaan hawaasa keenya bal’aaf mirkaneessuu barbaanna.
ABO-WBOn dhaaba gurmuu jabaa of dandahe naamusa fi sansakkaa loltuun bilisummaa ittiin masakamuun kan iccitiin qabsoo gaggeessu malee dhaaba keessaa fi diidasaa Kara deemaan hundi seenee laaqu miti. Qabsoon Oromoo dirree jirti, qabsaahaanis Oromiyaa keessa jira. Waan ta’eefuu warri wareegama qabsoon feetu kanfalee dungoo tahuun wanjoo gabrummaa jalaa saba bilisa baasuuf fedhii qabu hunduu:
1. Haala garaa garaan warri waraana bilisummaa Oromoo keessaa of moggeessitan,
2. Akkasumas warri biyyoota Ambaa teessanii qabsoo hogganuu feetan akka Jaarrolii Tigraayi warra hokkootti rarra’aa dirreetti argamee saba isaaniif kallattii kennaa jiruutti koottaattii dirree keessatti argamaa qabsoo bilisummaa Saba keessaniif gumaacha feesisu darbees aarsa barbaadamu kanfaluun hegeree ummata Oromoo irratti murtii darbu keessaa qooda qabaadhaa jechuun WBOn dirree qabsootti akka argamtan waamicha isiniif dabarsa.
3. Ummanni Oromoo bal’aan baroottan darban hedduu roorroo gabrummaa hadhooftuu mirga namummaa akka namaatti namni qabaatuu qabullee dhabuun akka bineensa daggalaatti qehee of irratti adamfamaa jiraattan, gidiraa akkanaa jala bahuuf wal’aansoo ishee xumuraa waraana bilisummaa Oromoo cinaa dhaabbachuun irree cunqursaa yeroo isa dhumaaf cabsuuf falmii akka finiinsitan ABOn waamicha isniif taasiseera.
4. Qeerroon bilisummaa oromoo akkuma kanaan dura itti jirtan ammas dachaan jabinaan of gurmeessuun bakka WBOn diina lolu mataatti diina irraa hiikkattanii of hidhachiisuun falmii cunqursaan kokkee walqabaa jirtanii cimsitanii akka itti fuftan ABOn dhaamsa isniif dabarsa.
Dalagaan qabsoo eegalle takkaa dhaabbattee hin beektu borus hin dhaabbattu; itti wareegamnee ykn galmaan geenyeetu goolabamti.
Kora Guddaa ABO/WBO
Adoolessa 25/2021
IUOf!


text:
Oduu Gabaasaan CNN Jim Akaastaa mooraa masaraa mootummaa seenee akka hin gabaasneef ehama isaa irra deebinee kaasuuf karoora qabna jedha bulchiins prezidaant Traamp.
Ehamii hojii inni qabau baatii Sadaasa kan dhuma yeroo itti hojii irra oolu fixate jedha Waayit Hawuus.Prezidaantiin Amerikaa Donaald Traamp torban lama dura tuuta oduuf ibsa kennan keessatti gaaffii fi deebii gaggeeffame keessatti falmii uumameetu gazexxeessaan kun akka mooraa sana hin seenne uggursiise.
Sana booda gazexxeessaan kun mana murtiitti waan hiamteef ehamnii isaa akka deebi’uuf muramee ture.


text:
OdeeyfannooUncategorized
Miseensonni Paarlaamaa Itoophiyaa Muummichi ministeera biyyattii haala yeroo irratti gaaffii isaaniitiif deebii akka kennuu gaafatan
Miseensonni paarlaamaa biyyattii haalaa daangaa Oromiyaa fi naanno Soomalee jiru ilaalchisee gaaffilee muummichi ministeeratiif dhiheessuun deebii eeggataa akka jiru. Keesattu miseensonni paarlaamaa Nannoolee Oromiyaa fi Amaaraa hanga Hayilamaariyaam Dassaleny paarlaamatti dhiyaate haalaa daangaa fi ajjeechaa Makkalaakayaa irratti gaaffilee isaaniitiif deebii kennutti walgahii Idilee irratti kan hin hirmaanne tahuu beeksisan.
Miseensonni paarlaamaa naannoolee lamaanii akka dhaaba irraa dhufaniitiin bakka lamatti walgahii eega gaggeessanii booda, murtii walfakkaata irra kan gayan tahuun beekameera. Haaluma kanaan walgahii idilee torbee dabre Muddee8/2010 fi Muddee10/2010 gaggeeffamuu qabu irratti miseensonni naannoolee lamaanii hirmaachuu waan didaniif, walgahiileen lamaanuu osoo hin gaggeeffamin kan hafan tahuu gabaasni arganne ni mul’isa.
Keessattu ajjeechaa waraanni makkalaakayaa Calanqoo keessatti raawwate ilaalchisee, mootummaan naanoo Oromiyaa waraana makkalaakayaa gara naannichaatti kan hin affeerin tahuu eega beeksisee booda, miseensonni paarlaamaatis haala kana muummichi ministeeraa gara paarlaamatti dhufee deebii gayaa itti kennuu qaba ejjaannoo jedhu akka fudhatan odeyfannoon arganne ni ibsa.


text:
Yuniversiti Keessatti Milkaa’uf
Yuniversitiin iddoo dhaloonni beekumsa itti kuufate biyyaa fi addunyaa ofii itti ijaarudha. Wantoota adda addaa irraa fagaachun beekumsa fi akkamitti biyya akka jijjiran irratti iddoo itti xiyyeefataniidha. Kanaafu yuniversitiin iddoo jijjiramaa fi isa seenun carraa guddaadha jechuu dandeenya. Garuu yuniversitii seenuun qofti gahaadha? Jijjiramni yuniversitii keessatti adeemsifamuu hoo maaliidha? Of gaafanne beeknaa?
Eeti yuniversitiin iddoo jijjiramaati. Yookaa nama badaa irraa gara nama gaariitti yookiin immoo nama gaarii irraa gara nama badaatti itti jijjiramtuudha. Yookiin immoo gaarummaa ykn badummaa kee akkasumatti itti fuftuudha, jijjiramni yoo jiraates xiqqoodha. Baratoota meeqatu gaarummaan guddatanii yommuu yuniversitii seenan hiriyyaa badaatti makamuun namoota babadoo fi gadhee keessaa ta’an. Naannootti nama gaarii akkamii osoo jedhamuu yuniversitii yommuu seenu fedhii ofiiti fi hiriyyaa badaatin lakkafame /lakkafamte. Akkasumas, namoonni badaa jedhaman yommuu yuniversitii seenan hiriyyaa gaariitti makamuun jireenya ofii jijjiranii fi foyyeessan baay’eedha. Kanaafu yuniversitii keessatti akkamitti nama milkaa’a ta’uu dandeessaa?
Namoota haarawa gara yuniversitii seenaa jiranii fi amma jireenya yuniversitii gaggeessaa jiraniif mee tuqaalee ijoo armaan gadii haa eerru.
1.Yommuu yuniversitii seentu/deemtu of eeggadhu– yommuu gara yuniversitii deemtu meeshaalee fi mi’a si barbaachisaan qabadhu deemi. Gara yuniversitii yommuu deemtu nama waliin deemtu filadhu. Fakkeenyaf, saala faallaa waliin deemun rakkoo guddaa irraa nama buusa. Seexaanni wanta badaatti isin kakaasun yuniversitii osoo hin seenin jireenya keessan hidda kuttu. Dubartii yoo taate dubartii qofa waliin, dhiira yoo ta’e dhiira qofa waliin deemi. Dhiirri adda deemu danda’a. Garuu yommuu dubartiin adda deemtu rakkoo guddaa irra of buusti. Yookaa maatiin ishii ishii gaggeessu qaba yookiin immoo dubartoota waliin deemu qabdi.
Akkuma yuniversitii seenten hiriyyaan jalqaba qunnamte hiriyyaa jireenyaa ta’uu danda’a. Yommuu ani jalqaba gara yuniversitii seenu wanti jalqaba na sodaachise hiriyyaa na qeebalee (na keessumeessedha). ‘Mucaan kuni sigaaraa kan xuuxu way ta’aa? Achumaan analle way balleessaa?” jechuun sodaacha ture. Alhamdulillah mucaan nama sigaaraa xuxu hin turre.
Kanaafu yommuu yuniversitii seentu namni jalqaba qunnamte sigaaraa kan xuuxu yookiin caati qama’u yoo ta’ee dafii irraa fagaadhu. Natti mufata jette hin sodaatin.
2.Hiriyyaa filadhu– jireenya kee keessatti keessumaayyu yuniversitii keessatti hiriyyaan baay’ee murteessadha. Sababa hiriyyaatin yookaa ni badda yookaa ni tolta. Hiriyyaa sigaara xuuxu fi caati qama’u waliin yoo oolte, yoo irraa hin fagaatin, atille boodarra isa hordofta. Hiriyyaa gara salaata fiigu fi wanta badaa irraa dheessu filadhu. Hiriyyaa wanta badaatti si kakaasu filannaan jireenya keessatti hin milkooftu. Akkuma isaa kokkolfe wanta fedhe nan hojjadha yoo jette boodarra gatii ulfaata (heavy price) kafalta. Garmalee gaabbita. Ofii fi maatii kee badii irra buusta. Dubartii meeqatu hiriyyaa hordofuun dhibee adda addaatin qabamte, ni ulfoofte. Gatiin ishiin amma kafaltuu gaabbii fi gaddaan haguugamuudha. Dhibeen Eedisii lubbuu barattoota yuniiversitii meeqaa galaafataa jiraa?
Michuu jireenya jette namni qabatte sunii eenyudhaa? İlaalte amalaa fi wanta inni hojjatu? Gara maaliitti si harkiisa? Yeroo hundaa wantuma badii haasawa moo Rabbiin si yaadachisa? Hiriyyaan har’a nuti duunuf yoo Rabbiin kan hin sodaanne ta’ee yeroon booda addunyaa tana keessatti yookiin aakhiratti diina nutti ta’a.
“Jaalalleewwan Guyyaa san isaan Rabbiin sodaatan malee gariin isaanii gariif diina. “Suura Az-Zukhruf 43:67
Kanaafu eenyun hiriyyaa akka godhatte ilaali. Nama zikrii (yaadannoo) Rabbii irraa si fageessu moo nama itti si dhiyeessu? Hiriyyaa zikrii (Qur’aana,salaata) irraa si fageessu yoo ta’ee, gaabbiin armaan gadii akka nama eeggatu hin dagatin.
“Yaa badii kiyya! odoo ebaluun jaalalle onnee taasifachuu baadhee maal qabaa! Dhugumatti Gorsi (Qur’aanni) erga natti dhufee booda irraa na jallisee jira; sheyxaannis namaaf salphisaa ta’eera.” Suuratul Furqaan(25):28-29
“Hiriyyaan waliin oollu hunduu badoodha, nama gara salaataa deemu hin argu, maal gochuun qaba?” Jechuu dandeessa. Falli kee bakka isaan oolanii fi deeman hundaa waliin deemu osoo hin ta’in yommuu salaanni gahuu isaan irraa dheessun gara salaata deemudha. Isaan natti muufatan jechuun duubatti hin harkifatin. Rabbiin si uume fi si sooru (razzaqu) sitti dallanuu wayya moo nama dadhabaa waa si hin goone sitti mufachuu wayya? Keessaa filadhu. Yommuu gara salaata deemtu muufatanii dhiisanii gatii wayitu hin kenniinif. Yoo dandeesse gara salaatatti isaan kakaasi. Yommuu sigaara xuuxan yookiin caati qama’an irraa dheessi. Hiriyyoonni daree koo ‘Beena waliin haasofna’ jechuun yommuu sigaara xuuxu jalqaban, ani achumatti isaan gatee biraa deema. ‘Hin barbaadu isin waliin hin deemu’ jechuun duubatti biraa deebi’aa ture.
Kanaafu yuniversitii keessatti milkaa’uf hanga dandeessen hiriyyaa cimaa, amala gaarii qabutti maxxanii, waliin qo’adhaa, waan gaariitti wal gorsaa, waan badaa irraa wal dhowwaa. Hiriyyaa cimaa yommuu jedhu saalaa faallaa filadhuu waliin qo’adhu jechaa hin jiru. Saala faallaa waliin deemu irraa of eegi. Meeqa kamtu barataa cimaa osoo jedhamu saala faallatin faalame hafe. Dubartii yoo taate hiriyyaa dubartii, dhiira yoo taate hiriyyaa dhiira filadhu. Jama’aa yuniversitii keessa jirutti maxxanii.
3.Bakka ooltu fi bultu filadhu– guyyaas bakkuma argite kan ooltu, halkanis bakkuma argite kan bultu yoo ta’ee jireenya kee balaa irra buusta. Akkuma armaan olitti jenne guyyaa hiriyyaa kamiin waliin akka ooltu sirritti filadhu. Garuu wanti namoonni halkan irra bulan nama ajaa’ibsisa. Dukkana halkaniitin haguuggamanii wanti isaani hojjatan Rabbii qofatu beeka. Eenyullee nu hin arguu jechuun garmalee of gowwomsan. Filmii wal qunnamtii saalaa ilaala buluun sammuu ofii hadoochu, jireenya ofii keessa gammachuu haaqu. Bu’ammaan isaan filmii wal qunnamtii saalaa ilaalun argatan maaliidhaa sila? Keessi isaani gubachuu fi sammuun isaani hadoodu malee bu’aa biraa maal buufatu? Yommuu filmii fi moovi ilaalan, barnoonni dubbisan isaani hin galu, yoosu dagatu. Sammuu ofii wanta fokkuun hadoochanii barnoonni nu hin galu jedhan. Sammuun kanaan laamshaye jireenya akkamii gaggeessaa? Kanaafu bakka buultu fi ooltutti wanta fokkuu fi jireenya kee miidhan irraa dheessi. Filmii wal qunnamtii saalaa fi moovi ilaalu irraa Rabbiin sodaadhu ija kee gadi qabadhu. Akkuma wantoota fokkuu kana irraa ija kee gadi qabattu mi’aa imaana dhandhamta, barnoonni sirnaan si gala, daftee hin dagattu, gammachuu fi milkaa’anna horatta.
4.Namoota hin akkeessin– Hanga fedhan namoonni cubbuu/badii haa raawwatan, isaan hin hordofin, hin akkeessin. Namoonni baay’een sababa akkeessutin cubbuutti kufu. Akkana siin jechuu danda’u,”Namni hunduu jaalalle dubartii/dhiiraa qaba. Kana namni hunduu ni hojjata. Ati nama addaati? Dargaggummaa keetti fayyadami. Yoo amma of hin bashanansiisin yoom of bashanansiisuf? Rakkoo hin qabu boodarra ni tawbatta, Rabbiin gafurrahimi….” Hanga isaan hordoftu haala kanaan si sossobu. Namoonni kunniin sheyxaana namaati irraa garagali,wanta isaan jedhan gonkumaa hin dhagahin. Kabajama/tu obboleesa/obboleetti koo sheyxaana fi namoota fedhii ofii hordofaniin hin gowwomin. Osoo namni tokkichi kan dhugaa hordofuu fi badii irraa fagaatu si qofa ta’eyyu, gonkumaa badii raawwattoota hin hordofin. Hanga fedhe badii fi wanti fokkuun haa babal’atu injifannoo fi milkaa’inni haqaa fi namoota ishii hordofaniif ta’a. Seenaa keessatti hawaasa badii hojjachuun milkaa’e ni jiraa? Yeroo gabaabaf bilicliciin/ballaqqeessi addunyaa tanaa milkaa’inna itti fakkaachu danda’a. Garuu dhumni isaani halaakama/kufaatidha. Kanaafu badii/cubbuu raawwatota akkeessun baditti hin lixin. InshaAllah si kan milkaa’u fi gammadu.
5.Yeroo keetti fayyadamii- yerootti sirnaan fayyadamuun bu’uura milkaa’innatti. Namni yerootti sirnaan hin fayyadamne nama kufuu fi jireenya ofii moo’achuu hin dandeenyedha. Namoonni yerootti qoosan namoota jireenya ofitti qoosanii fi ol guddachuu hin barbaannedha.
Yeroo kee saganteessi. Wanta halkanii guyyaa hojjattu yommuu notelist yookiin Google Organizer irratti walitti qabdu, yeroo kee wanta hin taane irratti hin qisaassesitu. Yeroo kee bakka saditti qoodi. Tokko ibaadaf (Rabbiin gabbaruuf), lama qo’annaaf ykn hojiif, sadii boqonnaaf. Sadan kunniin hunduu wal keessa galu. Addaan baasu hin dandeessu. Tokko keessaa hir’isnaan jireenya keessatti hin milkooftu, gammachuu dhugaa hin argattu.
Ibaadaf– ibaada yoo jennu afaan oromotti yoo deebisnu Rabbiin gabbaruu yoo ta’uu hiikni isaa bal’aan jaalala Rabbii barbaadun wanta Rabbiin irraa nama dhowwe irraa dhowwamuu fi wanta itti nama ajajee hojjachuudha. Karaa biraatin Rabbii harka kennu jechuudha. Salaanni, zikriin, du’aayin, soomni, zakaan, hajjiin ibaadadha. Garuu ibaadan kanniin qofatti kan daangeefamee miti. ‘Rabbiif jedhe barnoota kana baradhe ummata rakkataa nan gargaara’ yoo jette gara ibaadatti siif jijjirama. Garuu addunyaa tana ari’uu keessa Rabbiin hin dagatiin. Salaata irraa dheessun addunyama tana kan ariitu yoo taate, addunyaa tana harkatti hin galfattu. Osoo dureessa taateyyu yeroo hundaa hiyyeessa taata. Sababni isaas, namni Rabbiin irraa yommuu fagaatu qabeenya hanga fedhe yoo argate hin quufu, ammallee tan biraa dabalataan barbaada. Hiyyeessa hin quufne ta’a. Garuu Rabbitti dhiyachuun nama quubsa, wanta qabanitti akka gammadan nama taasisa.
Qo’annaaf/hojiif- guyyaa guutu wanta qo’attu yookiin hojjattu notelist kee irratti tarreessi, sagantaa baasiif. Barnootuma daree qofa hin qo’atinii wanta sammuu kee dagaagsuu fi jireenya kee jijjiru ilaali, qo’adhu. Akkuma duratti jenne Yuniversitiin iddoo jijjiramaati. Wanti si jijjiru koorsiwwan fudhattu osoo hin ta’in kitaabota gaggaari fi namoota jajjaboo naannawaa kee jiraniidha. Kitaabota keessaa jireenya kee hundee irraa jijjiruu kan danda’u Qur’aana akka ta’ee hin shakkiin. Kanaafu yeroo Qur’aana itti qo’attu notelist keetitti dabaluu qabdaa jechuudha. Guyyaa guyyaan Qur’aanaf sa’aati tokko yoo kennite jireenyi tee tartiiba horatti. Guyyaa atii Qur’aana irraa dheessite jireenyi tartiiba dhabdi, dukkanaa fi nuffiin guuttamti. Kanaafi namni Qur’aana irraa garagalee gatiin inni kafaluu jireenya dhiphoo jiraachudha.
“Namni zikrii (Qur’aana) Kiyya irraa garagale- dhugumatti jireenya dhiphoo/rakkotu isaaf jira. Guyyaa Qiyaama ballaa(jaamaa) ta’ee isa kaasna.” Jedha Rabbiin (Suuraa Xaahaa 20:124)
Boqonnaaf– hojii tokko xiyyeefannoon erga hojjattee booda boqonnaa fudhachuun sammuu fi aannisaa kee haaromsa. Sammuun boqonnaa malee kan hojjatu yoo ta’ee hadoodun hojiin ala ta’a. guddate guddatu sa’aati lamaaf yoo qo’atte gara alaa bahuun boqonnaa fudhu. Yommuu boqonnaa fudhattu immoo sab-qunnamtii (social media) irratti boqonnaa hin fudhatin. Erga qo’atteen booda yommuu fesbuuki, whatsup fi kkf oli gadii ooftu sammuu kee irratti ba’aa biraa feeta, boqonnaa hin argatu, wanta qo’atte ni dagatta. Ala bahii daqiiqaa 15 ykn 30f jabeenya qaama hojjadhu. Ergasii hojii keetti deebi’I yookiin daqiiqa muraasaf fesbuuki banii. Achitti hin hafinii dafii keessaa bahii.
Rakkoon guddaan yeroo dargaggoota nyaataa jiru chaatidha. Wanta faaydi qabne irratti yeroo ofii gubuun of kasaarsu, gammachuu dhabu. Furmaanni Kanaa aplikeeshiniwwan chaati haaqu fi bilooki gochuudha, gareewwan (groups) keessaa bahuudha. Hanga chaati san irratti yeroo ofi guban osoo kitaaba dubbisanii ykn vidiyoo gaarii dhageefatanii bu’aa fi gammachuu hangamii argatu. Kitaaba yommuu dubbistuu qalbiin tee ni tasgabboofti, sammuun tee ni bilchoofti. Chaati yommuu gootu immoo qalbiin tee ni jeeqamti, sammuun tee daran dheedhi taati. Kanaafu wanta si hin fayyanne ofirraa cufi wanta si fayyadu banadhu.
6.Wantoota sammuu fi qalbii tee jeeqan irraa fagaadhu- Dhugumatti akkuma vaayrasin qaama namaa ajjeessu, cubbuunis sammuu namaa ajjeesa. Uumama namaa sirrii diigun tartiiba dhabsiisa, namtichi boqonnaa sammuu fi tasgabbii akka hin arganne taasisa. Sababa cubbuutin/dilliitin haqaa irraa qalbiin ni gogdi, gurri ni duuda, ijji ni jaamti, -wanta ishii fayyaduu fi toluu hin dhageessu,hin agartu, hin hubattu. Namtichatti ba’aa ta’u.
Tasgabbii fi nageenya jireenya keessa yommuu dhabduu balleessa fi badii hojjatte ilaali. Sammuun takkaa cubbuu fi wanta gadheen hadoonnan fayyisuu fi suphuun ni ulfaata. Baratoonni baay’een barnoonni naa hin galuu, nageenya fi tasgabbii hin qabu jechuun komii dhiyeessu. Sababni guddaan kanaa badii fi cubbuu isaan hojjataniidha. Halkan sammuun filmii wal qunnamtii saalatin hadoodde, akkamitti guyyaa barnoonni galaaf? Qalbiin akkamitti gammachuu fi tasgabbii argatti? Kanaafu badii irraa fagaachun yuniversitii keessatti fi alatti milkaa’a akka taatu si taasisa.
7.Gara Rabbii dhiyaachuu- dhugumatti nama Rabbiin rahmata godheef malee nafseen (lubbuun) gara baditti nama ajajji. Akkuma namni Rabbiin irraa fagaatun gabraa fedhii lubbuu ofii ta’uun qilee baditti of darba. Garuu fuggisoo kanaa akkuma Rabbitti dhiyaatun, badii irraa fagaacha fi fedhii lubbuu moo’ataa adeema. Rabbitti dhiyaachu jechuun qaaman Isa bira gahuu osoo hin ta’in wanta Inni si dhowwe irraa dhowwamuu fi wanta Inni si ajaje hanga humna keeti hojjachuun qalbiin itti dhiyaachudha. Yeroo hundaa Rabbiin dagachuu dhiisudha. Namni yommuu Rabbiin dagatuu wanta badaa fi fokkuu raawwata. Yommuu Isa yaadatu immoo wanta fokkuu irraa dheessa.
Sheyxaanni (Seexaanni) aangoo kan nama irratti argatu yommuu namtichi Rabbiin irraa fagaatudha. Sheyxaanni wanta fokkuu hundaa itti bareechisa. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Nama zikrii (Qur’aana fi ibaadaa) Rahmaan (Rabbii) irraa garagalee, sheyxaana isaaf ramadna; inni isaaf hiriyyaa dhiyoodha. Isaanis (sheyxaanonni) karaa [Rabbii] irraa isaan dhorgu; Isaan immoo karaa qajeela irra waan jiran of se’u (yaadu). Yeroo Nutti dhufe [Guyyaa Qiyaama] “Yaa gaabbi kiyya! Odoo giddu kiyyaa fi giddu kee fageenyi baha lamaani (bahaa fi dhiyaa) jiraate.”jedha. Hiriyyichi waa fokkate!” Suura Az-Zukruuf 43:36-38
Kanaafu zikrii Rabbii irraa fagaachun sheyxaana harka kennuudha. Gara Rabbii dhiyaachuf carraa baay’ee qabna. Garuu namni tokko Rabbitti kan dhiyaatu dirqamoota Rabbiin namarra godhe haala gaariin yoo bayeedha. Yoo salaata sirnaan salaate Rabbitti dhiyaata adeema. Qur’aana yoo qo’ate fi daawwa’aa (barnoota Islaama) yoo dhageefate Rabbitti dhiyaacha adeema.
Akkuma qalbiin tee gara Rabbii adeemtuun jireenya keessatti gammachuu, tasgabbii fi milkaa’inna argataa adeemta. Wanta darbeef Rabbiin irraa araarama kadhachuun gadda darbee ofirraa buusta, wanta dhufuf immoo Rabbitti hirkachuun yaaddo kee ofirraa darbita, wanta amma keessa jirtuuf immoo sabrii horachuu fi galataa Isaa galchuun, gammachuu eenyullee hin dhandhamne dhandhamta. Yeroo hundaa tawbaa dhugaan gara Rabbii deebi’uu fi araarama kadhachuun burqaa tasgabbii qalbii kee irratti dhangalaasa. Yaa nama Rabbiin irraa fagaate, jireenya dhiphoo akkamii jiraataa!
8.Abdii kutuu fi dallansuu too’achuu- jireenya keessatti Rakkoon baay’een nama muudata. Rakkoo kana abdii kutuu fi dallansuun osoo hin ta’in obsaa fi abdiin yoo bira darban jireenya keessatti milkaa’an. Qormaata waan kufteef gaddu dandeessa, yuniversitii keessatti rakkoon diinagde si muudachuun barnoota irraa duubatti hafu dandeessa. Yeroo tokko tokko barnoonni natti ulfaate jira jechuun abdii kutuu fi addaan kutuuf murteessite ta’a. Garuu milkaa’uf xiqqoon yommuu si hafu, kaayyoo wagga 14 ol itti carraaqxe abdii kutuun yommuu dhiistu nama gaddisiisa. Furmaanni kee abdii kutuu fi dallanuun mana ijaarte diigu osoo hin ta’in, rakkinna kee addaan baasun cimte hojjachuudha. Abdii hin kutiniiti rakkoo duubatti si harkisu addaan baafadhu. Sababa cubbuutin sammuun kee hadoode yoo ta’ee, gara Rabbii tawbaan deebi’uun sammuu kee qaruu dandeessa. Barattoota ciccimoo waliin qo’achuun nama cimaa ta’uu dandeessa. ‘Kuni naa hin galu, hin danda’u’ jechuun sammuu kee hin cufin. Akka si galuu danda’u of amansiisi. Kitaabota fi barruulee adda addaa dubbisuun jireenya kee haaromsu dandeessa.
Gudunfaa
Xiqqaatus guddaatus yuniversitii keessatti akkamitti akka milkaa’an eerre jirra. Insha Allah namni sarara kana hordofe yuniversitii qofa keessatti mitii jireenya isaa guutu keessatti ni milkaa’a. Dhaamsi dhumaa kiyya baratoota aakhiraa dagatanii addunyaa qofa ari’aniif. Rabbii fi aakhira dagatanii addunyaa qofa ari’uun dhugumatti kasaara guddaadha (Ilaali Suuratul Munaafiqun 63:9). Rabbiin yoo yadattanii fi Aakhiraaf yoo galaa qopheefattan, nama milkaa’a taatu. Namni Rabbii fi aakhiraa yaadatu, adabbii ibiddaa jahannam osoo beeku wanta fokkuu raawwachun sammuu ofii ni hadoochaa sila? Kanaafu yuniversitii keessatti yeroo bilisaa baay’ee qabdu. Sammuu keessan dagaagsu fi of jijjiruuf socha’a. Nama irratti hojjatamu osoo hin ta’in nama hojjatu ta’aa. Filmii wal qunnamtii saalaa yommuu ilaaltu summiin sirratti hojjatamaa jiraa jechuudha. Yommuu ati wanta badaa kana dhiiste wanta gaarii tokko addunyaaf gummachitu ati hojjataa jirtaa jechuudha.
Hanga torbaan barruu biraatin walitti deebinu Assalamu aleykum wr wb.


text:
Mudde 28,2015 Godina Horoo Guduruu wallaggaa Aanaa Guduruu Magaalaa Kombolchaatti Gootota Qeerroo Barattoota Oromoo fi uummataa Oromoon Warraaqsii Biyyoolessaa Oromiyaa Fincilli Xummura Gabrummaa (FXG)’n utuu Wal irraa hin citiin itti fufinsaan gaggeeffamaa jiru daran jabaachuun itti fufe.
Guyyaa har’a goototni Barattootni Oromoo Aanaa Hidhabuu Abootee M/B Kombolchaa Sadarkaa 1ffaa, 2ffaa fi Qopha’inaa fi Uummatni Oromoo jiraattootni Magaalaa Kombolchaa waliin Ta’uun Gaaffii mirgaa waan karaa Nagaa gaafatneef Yakki waraanaa nurratti labsamee kaafamuu qaba, awarranni Uummata siivilii mirga Isaac falmatu irra qubsiifamee yakka waraanaa dalagaa jiru seeraatti dhiyaachuu qaba; Dullii hidhaa Oromiyaa keessatti Uummata Oromoo irratti banamee atattamaan kaafamee hidhamtootni ilmaan Oromoo hidhaman Oromiyaa bakka hundaa iyyuu hiikamuu qabu, Waraanaan waan Doorsifamnee fi ajjeefamaa fi hidhamaa jirruuf mirga keenyaaf falmachuu irraa duubatti hin deebinuu itti fufinsaan hanga gaaffiin mirga abbaa biyyummaa kabajamutti ni falmanna; Mootummaa goolessituun Wayyaanee atattamaan Aangoo gadi Lakkisuu qaba. Ergaa Mootummaan karoorri Master pilaanii Finfinnee fi Labsiin Magaaloota Oromiyaa fedhii ummataa aladha; waan ta’eef balleessa keenyaadha ni fudhanna jedhee dubbate Sababii karoora dogooggoraa fi saamichaa Oromoo irraatti aggamameen kanaan ilmaan Oromoo akeekaa dogoggoraa fi saamichaa kana mormuun didan irraan balaan ulfaataan madaa’anii qaamaa hir’achuu fi Loltuu wayyaaneetiin warreegamaniif Itti gaafatamaan Mootummaa dha. Malee uummatni Maal Balleesseetu Jumlaan hidhamaa? Maal balleessetuu Ajjeefamaa?? Mootummaa yeroo Jalqabaaf Uummata isaa bulchaa jiru irratti waraana Labsee Mootummaa EPRDF qofaa ta’uu Addunyaa irratti kallatti heddujn ibsamaa waan jirruuf mootummaan yakkamaan kun nu hin bulchu. Gaaffii keenyaaf deebiin nuuf haakennamuu qaba jechuun Guyyaa har’aa Warraaqsii Xummuraa sirna Garboomsaa (FXG) gochuutti seenaan. Mootummaan Abba irree Wayyaanee Uummata karaa Nagaa gaaffii mirgaa gaafachaa jiruu irratti loltuu isaa bobbaasuun Uummata goolaa jiraachuun ibsame.