text:
7 Apr Akeekni barruu tanaa seenaa barreeffama afaan Oromoo bifa gabaabaadhaan dhiheessuudha. Afaan tokko afaan katabbii tahe jechuun. 18 Aug Giddugalichi aadaafi seenaa Oromoo beeksisuufi dagaagsuurratti xiyyeeffatee ijaaramuun sadarkaa ardii Afrikaatti kan jalqabaa yoo ta’u. 23 Jan Haalli uumama dachee Oromoo mataan isaa itti fayyadama Aadaa abbaa Aadaa fi seenaa ta’e Aadaa isaa bakka ganamaatti bifa sirrii.
Qubeen Saabaa tanuma Afaan Amaaraatiifi afaan Tigree ittiin barreeffamtu tana. Fakkeenyaaf fincila ummanni Oromoo gaggeeysaa ture keeysaa garii yoo maqaa dhooyne sochiin fincila diddaa gabrummaa bara keessa Oromoota Raayyaa seenaa oromoo Daawweetiin walloobara keessa Oromoota Baaleetiin gaggeeffamaa turuu seenaan xeenaa ibsa. This site uses Akismet to seenaa oromoo spam.
Diimaa Nogoo Seenaa Oromoo Xureessee
Seenaa oromoo kun walumatti lafa-Oromoo jedhamee seenza beekkamu lafa walakeessaa fi kibba Itoophiyaa qabata, kunis yeroo amma lafa sabni Oromoo hin taane irra jiraatu of keessatti qabata.
Obbo Baqqalaan bara yeroo mootummaa cehumsaa dhaabbatee ture Seenaa oromoo Bilisummaa Oromoo simatanii qubsiisuurraa eegalanii koree manguddootaa qindeessuu dhan naannoo adda addaa deemanii ummata barsiisaa fi ijaaraa turan.
Biyyaa Masriitti, Hermann erga Mahbuuba bitate booda ishee waliin biyyoota garaagara deeme. Kan itti aanu tattaaffii Lola Addunyaa kan Lammaffaa keessa taate taha. Oromoon ummata afaan hortee Kuush dubbatu kan bahaa fi seenaa oromoo baha Afrikaa keessatti argaman keessaa isa guddaadha.
Obbo Baqqalaan erga biyya Ingilizi seenanii hujiin isaaniii inni guddaan QBO jabeessuu, ummata Oromoo tokkoomsuu, gorsuu seenaa oromoo barsiisuu ture. Mahdii Haamid Muudee, editara fi sdenaa gaazexaa Bariisaa, osoo kana beekuu soda takkaan malee, qubee Laatiniin barreessee akka raabsamtu seenaa oromoo dhaamsa sun ummataan gayeeti jira.
SEENAA GABAABAA OBBO BAQQALAA MOKONNON
Xayyaarri Itoophiyaa lakkoofsa balali’aa ET, ALA Sadaasa 23 bara tti lammiilee Itoophiyaa sdenaa butamee, erga sa’aa afur qilleensarra balali’ee booda, galaana Hindii irratti kufee.
Giddugalichi miidiyaalee Afaan Oromoos ta’e kanneen biraatiin hojjetan mara wajjin hojjechuuf qophii ta’uu eeranii, keessumaa miidiyaalee seenaa oromoo wajjin walitti dhiyeenyaan hojjetaa jirra jedhu.
Nutiis gama keenyaan seenaa kana qulqulleessuf qorannoo taasifneetu jira. Skip to content Contact Link to Ayyaantuu. Gara akeeka barruu tanaatti ceehuu dura, ifaajee Afaan Seenaa oromoo barreessuuf godhamte ilaalla. Akkasumas, baballinni guddaan Sumaalee lafa diriiraa Ogaadeniirraa gara dhihaatti gara laga Jubaatti godhame Oromoo wajjiniin walitti bu’iinsa fide.
lromoo Baruma kana Itoophiyaa keessa beela hamaa kan ummataa nuusa seenaa oromoo ol ta’u fixetu dhufe; kanarrattis mootummaan Hayila Sillaasee tarkanfii fudhatee gargaarsi akka rabsamu eeyyamuufillee yeroo dheeraa itti fudhate.
Seenaa oromoo dabalee sagalee Oromoo ukkamfamee ture mootummaa Ingilizii fi biyyoota kaanitti dhageessisuuf hiriira ummataa qindeessuu fi keessatti qooda fudhatuu dhan utuu hin hifatiin waggaa 24 falmaa turan.
SEENAA SOCHII QEERROO FI QABSOO OROMOO
Tika nageenya biyyaalessaa saffisa odeeffannoo ammayyaatiin walsimsiisuu – Saturday, 21 July ofomoo Learn how your comment data is processed. Mahammad Rashaad fudhatanii ittiin fayyadamuu seenaa oromoo.
Jalkabaa 2 years ago. Tokko kan Lola addunyaa kan lammaffaatiin dura taheefi kan Lola lammaffaa keessaafi achiin boodaati taha. Bara Finfinnee keessa hiriira nagaa fi fincila hojii seenaa oromoo jira ture; baruma kana Gurraandhala keessa mootummaan Hayila Seenaa oromoo weenaa Dargiin aangoo qabate; garuu ammas kaawonsiliin kun Amaaradhaan kan guuttame ture, namoota miseensa kaawonsilii kanaa keessa 25 qofatu Amaara miti.
Duraan durse hawasa kessan seenan hallitani basuf yalun kankessanif bayye galatoma jedha akka nama tokkotti Itti ansun seenaa oromoo kanafi kanneen bir akkasuma warroottan seenaa gagarii qaban kannen hawasa kessatti seenaa oromoo isani osoo dubifamin hafan barbaddani akka seenaa oromoo kanan barnoota barsisu kessan kana olitti itti jajabattanin isinin jedha. Arra garuu, seeraan murteeffame: Hayyichi Afaan Oromoo afaan raadiyoo akka tahuu tattaafatees Dr. Akka na gargaaruus shakkii hinqabu.
Bareedina shamarree kana dinqisiifate yeroo dhuma kanatti akka ishee bitu dirqame. Yeroo rakkinaa yoo dandahan kan qaban irraa hiranii, yoo dadhabanimmoo fira irraa fuudhanii nama seenaa oromoo turan. He lives by begging.
Kitaabni Seenaa Oromoo Kan Waggoota Dheeraa Duraa Ibsu Afaan Oromootti Hiikame
Adeemsa isaa keessatti biyyyoota kannen akka Felestiin, Suuriya, fi Istanbuul TurkiiMahbuuba wajjiin deeme. Notify me of new posts by email. Gara mallattootiin afaan Oromootiif hintaatu; hinhanqatti. Hayyootaafi sabboontoonni dantaa Oromootiif anaannatan hundi qubeelee lafa jiran keessaa tan mijjooma qabdu qubee Laatin qofa tahuu barsiisuufi falmachuu isaanii itti fufan. Manneen durii 5 Seenaa oromoo Finfinnee keessaa daawwachuu qabdan Manneen durii 5 Magaalaa Finfinnee keessaa daawwachuu qabdan 21 Fuulbaana Jarri kun bifa seenaa oromoo hundaan afaan Oromoo afaan barruu akka hin taane gochuuf tattaafatan.
By Yinebeb Nigatu on April 7, Yejjuunis Raas Alii 1ffaa jala bulaa ture, haa ta’u malee, bara dheeraan duuba Tewodiroos 1ffaan Raas Alii 1ffaa injifate. Obboleettii haadha mana kootii ulfeesse. Murtii tanaas walgahii Duraa tan Caffee Oromiyaatu murteesse. Achittii seenaa oromoo gabrootaatu ture. Garuu, bu’aan kunis qonnaa waliinii kan dirqamaa, qonnaa mootummaa fi sagantaa ummata dirqamaan qubsiisuurraan kan ka’e galmaa gaa’uu seenaa oromoo. Namni waan qabuun, waan dandayuuniifi waan lafa jiruun jalqaba.
Achitti barnoota saanii yoo xumuraniis xalayaa ragaa seenaa oromoo malee geggeeffaman.
Araarsoo Biqilaa guddaan galateeffadha. Wagga kurnan jalqabaa jaarraa 19ffaa keessaa, mootummaan Oromoo sadi’i InaariyaaGommaa seenaa oromoo Gumaan cimanii dhufan.


c: text/html

text:
Tokkummaan Abboota Gadaa Dhaabota Siyaasaa Oromoo Gidduutti Nagaa fi Tokkummaa Buusuuf Sochii Jalqabe
Simannaa Artiist caalaa Bultumee
Alert:
Abdi Iley brother-in-law Khadar Abdi and a known TPLF-backed assasin named Hassa-Gabre arrived in Addis Ababa this afternoon. Their mission is reportedly to kill Somalis in Addis Ababa and to blame it on Oromos.
We urge the Federal Police to keep law and order in the capital. We also would like to ask Qeerroo to give hand to Somali civilians in Addis Ababa if they are attacked by TPLF-backed Abdi Iley vigilantes.
Rajo
#Taayyee Danda’aa??
Yoo Shanee’ kan inni jedhu kun maqa isaan ABO dhaaf moggaasan ta’eef, ABO’n diina #Hacaaluu Hundeessaati jechaadhaa? ABO fi TPLF tu fira jechaadhaa? Gurbaan kun waajjira mootummaa keessaa hojjetamoo Hootela Kashalabbootaa keessaa hojjetaa? Maal kun guddis badiin namaa? Hojiin isheen hojjettu naamusa hojii hinqabuu?
Rakko daanga Baha Oromiyaa furmaata waaraa itti kennuuf Abdi lleen saffissan aangorra kaafamu qaba. ~
SBO: Adoolessa 18 bara 2018. Oduu, Duula Humnoota Liyyuu Poolisii fi Labsa Dhukaasa Dhaabuu ABOn baase Cabsuu Mootummaa Itoophiyaa irratti ibsoota ABO irraa kennamani fi Gabaasaa Gumaacha Sabboontonni Qabsoo Bilisummaa Oromoof Taasisan ilaallatu Akkasumas SBO Sagantaa Afaan Amaaraa
QOPHII BOHAARTII Adoolessa, 17, 2018

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jireenyaa fooyyessuufi jaalala mi’eessuun heddu biratti waan haalaan hawwamu; hedduu barbaadamu. Akka salphatti garuu bira gahamaa? Miti, deebiin dhugaa. Garuu, jabaannee irratti hojjanne, xiyyeeffannaa guddaa itti laanne taanaan nidanda’ama, biras nigahama.
Qabxiilee kanniin altokkoon raawwachuun, aadaa godhachuun, waan salphaa miti. Jireenyaafi jaalala fooyyessuuf muranne taanaan, jecha murannoo jedhu jala naaf sararaa, torbaan tokko kana, isa dhufu kan biraa fudhannee irratti yoo hojjanne jaalala keenna nigabbisna, sukkaaraafi damma itti goona. Uummh!
Qabxiileen 12 kanniin asii gaditti tarreeffamaniidha. Har’uma irratti haa hojjannuu akka bu’aa jaalalaafi jireenya gammachuu gonfannu.
- Dhageeffadhu, qajeelatti dhageeffadhu. Yaada hiriyyaa, waahila jireenyaa qalbiin dhageeffachuun gammachuudha. Bakka woliif kennuu agarsiisa, jaalala oduun osoo hintaane dalagaan mul’isa.
- Qabxiilee gurguddaa irratti xiyyeeffadhu. Jireenyaa keessatti yeroo hunda injifachuun, gammachuu qofa hammaarachuun waanuma hinfakkaanne. Addaaddummaa, kufaatii fi rakkoo simudate laakkayuu dhiisii wantoota gaggaarii aragatte irratti fuulleffadhu.
- Fedhii waahila/hiriyyaa keetii kankee irra aansi. Ufuntummaan hedduu keenna bira jirti. Egaa as biratti kan yeroo heddu gufuun gurguddoon nudhooftu, jaalala nuharkaa harcaaftu. Fedhii waahila kee dursisiisuun dirqama horiin qofa ta’aa hinqabu. Dubbii afaanitti qabuu dhabuun mataan isaa kabajaa fi kennaa guddaadha. Mallattoo fedhii isii ykn kan isaa dursisiisuu agarsiisa.
- Waan hiriyyaan/waahilli kee godhu dinqisiifadhu. Kaleessa maqaa isaa ykn isii waan gaariin kaase hinjedhin… yoomuu faarsuu hindadhabin. Waan gaarii goonaan saahuu faarsi ,dinqisiifannaa kee mul’isi. Kana godhuun sitti hinulfaatin, dondhummaan sihinqabatin.
- ‘Ana’ jecha jedhutti dhimma bahi. Waan bade hundaaf quba namatti hinakeekin. ‘Ati’ kan jette, kana goote irraa gabaabbadhu. ‘Ana’ tti dhimma bahuun atis harka keessaa qabaachuu fudhadhu, dirqama qoodadhu.
- Woldhabdee ykn garaagarummaa uumame hatattamaan furi. Rakkoo fi woldhabdeen wolirratti kuusame nidhooya, too’annaa keessaniin ala ta’a.
- Yoo waan ammaa haasoftu waan dabre as hinfidin. Kan dabre dagadhuu, funduratti tankaarfadhu. Kan dabree hindeebistuu maaliif jiruu har’a booressitu?
- Nama hingoggossin. Maaltu sitti dhagayama yoo namni sigoggossu, waanuma hintaaneen sammuu sidhukkubsu?
- Waan haarawa hojjachuu yaali. Kuni humnaa fi anniisaa haarawa sigonfachiisa, dinqisiifannaa siif argamsiisa.
- Waahila kee nama irratti hinqaanessin, maaqaa isaa ykn isiis bifa gadheen hinkaasin. Kana godhuun sixiqqeessa, namoota biraa tufii siif argamsiisa.
- Dalagaa, firaa fi fedhii waahila kee hinxiqqeessin ykn hinarrabsin. Kana goonaan isin lamaanuu nibaddan, wolfudhattanii qilee buutan.
- Waahila ykn hiriyyaa keetti hiniyyin. Iyyitee hininjifattu. Maaliif garuu kan gurra namaa duuchitu? Dhaabi. Adabatti deebi’i!
Gorsa kana hujii irra oolchaa; jiruu fi jaalala keessan har’umaa kaasaa mi’eessaa. Hiree gaarii!


text:
Manni Maree Ministirootaa lakkoofsi kaabinee 28 gara 20 akka hir’atu murteesse
Finfinnee, Onkololeessa 1, 2011(FBC)- Manni Maree Ministirootaa kaleessa wixinee labsii taayitaa qaama raawwachiistuu mootummaa federaalaa murteessurratti mari’atee akka ragga’uuf Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataatif erge.
Murtichaanis lakkoofsi miseensota kaabinee 28 gara 20 akka hir’atu taasifamuusaa itti gaafatamaan Waajjirri Addaa Muummee Ministiraa obbo Fitsuum Araggaa himaniiru.
Murtichi hojiilee karoora tiraansifoormeeshinii 2ffaa keessatti hin xumuramin raawwachuuf barbaachisaadha jedhaniiru.
Murteen dabarfames jijjiirramicha sadarkaa olaanaatti ceesisuu, baasii qusachuu, taayitaa walfakkaataa hambisuuf gargaara jedhameera.
Haaluma kanaan;
Ministeerri Daldalaa fi Ministeerri Indaastirii- Ministeera Daldalaa fi Indaastirii akka ta’an,
Ministeerri Saayinsii fi Teeknooloojii fi Ministeerri Qunnamtii fi Infoormeeshin Teeknooloojii- Ministeera Innooveeshin Teeknooloojii akka ta’an,
Ministeerri Misooma Magaalaa fi Ministeerri Koonistiraakshinii makamanii- Ministeera Misooma Magaalaa fi Koonistiraakshinii akka ta’an,
Dhaabbilee itti waamamoo walfakkaaton biroos bifuma walfakkaatun akka makaman murtaa’era.
Olaantummaa seeraa fi nageenya buusudhaan hawaasa siyaasan tokkoome ijaarudhaaf Ministeerri Nageenyaa akka hundaa’u murtaa’era.
Yuunvarsiitota hundaa fi dhaabbilee ogummaa fi teeknikaa Ministeera Barnootarraa fudhachuudhan, Ministeera Saayinsii fi Teeknooloojii jalatti kan argaman yuunvarsitoota lamaan dabalatee Ministeera Barnoota Olaanaa fi Saayinsii jedhamee akka hundaa’u murtaa’era.
Abbaan Taayitaa Galiiwwanii fi Guumruukaa, Ministeera Galiiwwanii fi itti waamamni isaanii ministeerichaaf kan ta’e Koomiishinii Guumruukii ta’uudhan, dhaabbilee lama ta’anii akka hundaa’an manni marichaa murteessera.
Ministeerri Dhaabbilee Misoomaa Mootummaa, Eejansii Qabeenyaa fi Bulchiinsa Dhaabbilee Misoomaa Mootummaa ta’uudhan Ministeera Maallaqaa jalatti akka hundaa’u murtaa’era.


text:
Finfinnee, Hagayya 25,2010(FBC)- Galmeen meeshaalee tajaajilaa teelekoom awtomaatika ta’uun ibsame.
Maamiltoonni gara wiirtulee gurgurtaa Iityoo Teelekoomis ta’e gara biraa osoo hin deemin bakka jiranii meeshaalee teelekoom isaanii galmeessifachuu ni danda’u jedhameera.
Maamiltoonni dhaabbatichaa bilbiloota sochootuu bittanii fayyadamuun dura siim kaardii itti galchuudhan hojjechuusaa yaaltanii akka mirkaneeffattan dhaamameera.
Haala bilbila sochootuu mirkaneeffachuudhaf dura *868# bilbilaa.
Itti aansudhaan lakkoofsa 1 tuqaatii lakkoofsa addaa bilbila sochooturra jiru filachuudhan itti galchuun bilbilichi eeyyamamaa ta’uu isaa mirkaneeffadhaa.
Comments
Loading...


text:
Labsii yeroo hatattamaa simachuu fi raggaasisuuf labsiin ba’e lakkoo 10832/2010 shaaruuf kan dhiyaate wixineen labsii lak. 1088/2010 sagalee ol aanaa fi sagalee calliinsaa 8n raggaasisameera.
Guraandhala 9 mana maree ministeerotaan ba’ee paarlaamaan kan raggaasisame labsii yeroo muddamaa ti kan guyyaa har’aa kaafame.
Manni maree murtii kana irra utuu hin ga’in dura yaada murtii mana maree ministerotaan wixineeffame labsichi akka ka’u gaafate irratti mari’atee jira.
Paarlaamaa keessatti itti aanaa itti waamamaa minister deetaa kan ta’an obbo Amaanueel turan labsiin sun akka ka’u kan gaafatu yaada murtii mana mareef kan dhiyeessan.
Marii geggeessameen miseensonni mana maree yaadawwan adda addaa kaasaniiru. Labsiin sun mirga namaa fi dimokraasummaa ugguree turuu isaa ilaalcha biyyattiin qabdu, investmentii tuurizimii miidhuu isaa kanneen ibsan turan.
Labsiin sun akka labsamu kan ta’eef haalli biyyattii keessa ture waan dirqisiiseef kanneen jedhan immoo labsiin kun ka’uun gaarii ta’us barbaachisaa ture jedhu.
Miseensi paarlaamaa tokko akka jedhanitti immoo namni rakkoon irra ga’e qooda ukkaamamu iyyaa akka du’uuf carraa kennaaf jedhan.
Labsiin yeroo muddamaa kun hojii irrak an oole ji’a sadii fi torban sadii fi ture. Labsiin sun barbaachisaa miti kanneen jedhan gareeleen mormituu, hayyoonnii fi moodtummoonni alaa labsiin sun hatattamaan akka ka’u gaafataa turuun isaanii ni yaadatama.


text:
Prezidaantiin Afriikaa Kibbaa Jacob Zuma waldaa hojjettoota guddichaa biyyattiif ibsa kennuuf ennaa waltajjitti ol ba’an mormiin itti ka’e.
Thuso Khumalo Johannesburg irraa akka gabaasetti, paartii biyya bulchu, African National Congres fi Zuumaa gidduu adda addummaan jiru hammaataa deemuu isaaf kun ragaa dha, jedha - xiinxaltoonni.
Prezidaantichi Afrikaa Kibbaa – Jaakoob Zuumaa, ayyaaneffannaa guyyaa hojjetootaa yokaan MAY DAY ka kaleessaa irratti haasawa dhageessisuuf ennaa magaalaa Bloominfoonteen, kan kutaa Free Statetti hojjetoota kuma hedduu walga’an duratti dhihaatan, murni tokko harka dhawanii simatan. Garuu, irra-jireessi uummata achitti walga’ee, faaruu fi dhaadannolee Zuumaa balaaleffatan dhageessisuutti ka’an.
Prezidaant Zuumaan otuu jecha tokko hin dubbataniin walga’icha hojjetootaa dhiisanii deeman. Qindeessitoonnis walga’icha bittimsan.
Ammaan dura, mormiileen akkanaa jaarmayaalee mormitootaa fi gurmuulee farra Zuumaa irraa dhaga’amaa turan. Kaleessa garuu, miseensota Waldaa Hojjetootaa Afrikaa Kibbaa, kanneen irra-jireessi isaanii miseensota ANC ta’an irraa itti ka’e.
Xiinxalaan siyaasaa Somaadoodaa Fikeenii, akka ANC-n dhimma Zuumaatti ilaalcha kennee furmaata barbaadu dhiibbaan itti jabaachuu isaa hubachiisan.
ANC-n waa’ee jiraachuu dhaaba isaa Zumaa dhaa alaa hin yaadu taanaan, Afrikaa Kibbaa waa’ee ANC dhaa alaatti baruuf deemti. Dadhabbiilee siyaasaa yeroo dhaa yerootti Prezidaanticha irratti mul’atu irratti dubbanii furmaata barbaaduu hanqachuun daafoo siyaasaa akkanaa fida.
Waajjirri Prezidaant Zuumaa, waa’ee mormii kaleessaa kana ilaalchisee haga ammaa waan dubbate hin qabu. Garuu, dura-taa’aa paartii mootummaa, kan ANC, hanga yeroon Prezidaantummaa Zuumaa bara 2019 xumuramutti eenyu illee taayitaa irraa isaan buusuu hin danda’u – yaada jedhutti cichanii deebii kennan. Mormiin kaleessaa immoo, dhaabbatoota michoota ANC ta’an lama illee of keessaa qaba.
Paartiileen mormitootaas, mormii uummataa kaleessa irratti ka’e sana gammachuun simatanii jiran. Akka Prezidaant Zuumaa irratti, sagaleen “non-confidence vote” jedhamu, kan amantaa irratti dhabinsaa kennamu gaaffii jiru daran cimsuuf deema – jedhan.


text:
Seenaa Gaazexaa Bariisaa
Charinnat Hundeessaatiin
Guddina afaan tokkoo keessatti gumaachi miidiyaalee keessumaa kan maxxansaa daran olaanaadha. Miidiyaan maxxansaa afaan waaltessuufi dagaagsuuf shoora murteessaa qabaata.
Baatiin keessa jirru kun yeroo gaazexaa seena qabeessi Afaan Oromootiin maxxanfamu itti eegale waan ta’eef Guraandhalli ummata Oromoo biratti iddoo guddaa qaba yoo jedhame dubbii arbeessuu hinta’u.
Kanaan walqabatees guddina Afaan Oromoo mirkaneessuuf tattaaffiileen adda addaa yeroowwan gara garaatti taasifamaa turaniiru. Nutis dhimma kanarratti waan kitaaba Seenaafi Qabsoo Oromootaa bara 2004, Muhammad Sayid Abdulrahmaaniin barreeffame keessaa waa’ee gaazexaa Bariisaa yaadannoof isin dubbisiisna.
Tattaaffii Afaan Oromoo guddisuuf taasifame keessaa tokko gaazexaa Afaan Oromootiin maxxanfamu “Bariisaa” maxxansiisuu yoo ta’u, Gaazexaa Bariisaa maxxansiisuun kan jalqabame haala rakkisaafi dhiphaa keessatti sabboontota Oromoo kanneen akka Obbo Mahdii Muudee (Abbaa Bariisaa), Obbo Lammeessaa Boruu, Aadde Kuwee Kumsaa, Obbo Ibrahim Hajii Aliifi Obbo Immiruu Angoseefaan ni eeramu. Namoonni kunniin Fulbaana 2 bara 1968 Gaazexaa Bariisaa Finfinneetti maxxansiisuu akka eegalaniidha ragaaleen kan seenaa bahan.
Bariisaan guyyaa guyyaan baramaa, guddataa, ummata Oromoo biratti jaalatamaa dhufe. Bariisaan yeroo jalqabaa sanatti habbaa (koppii) kuma 20 ol maxxanfamee raabsamaa kan ture yoo ta’u, Guraandhala 1 bara 1969 (waggaa 40 har’aa jechuudha) eddii mootummaa Dargiitiin dhaalamee booda koppiin maxxansa bariisaa kuma shan qofatti gadi bu’ee akka maxxanfamu taasifame.
Raabsa Bariisaarratti daba guddaa raawwachuun magaalotaafi godinoota Afaan Oromoo dubbatamu kanneen akka Asallaa, Naqamtee, Harar, Jimmaafi Gobbaafa’itti koppii shan ergaa, iddoo Afaan Oromoo itti hindubbatamne kanneen akka Asmaraa, Gojjaam, Gondariifi Tigraayi fa’itti koppii 50 ergamaa akka tureedha kan himamu.
Sababiin Gaazexaaan Bariisaa mootummaadhaan dhaalameef waantota lamaafi. Kan duraa fandiin gaazexichi ittiin maxxanfamu sabboontota Oromoorraa koree qindeessituu ta’anii kan sassaaban namoota Dhaabbata Gaazexaa Bariisaa keessa hojjetan waan ta’eefi. Kan lammataa ammoo namoonni dhaabbaticha keessa hojjetan agarsiisa aadaafi muuziqaa godinaalee Oromoo jaha irraa walitti fidanii sirboota Oromoo agarsiisuun ummata Oromoo kan dadammaqsan waan ta’eef haaloo bahuuf akka ta’e himama.
Bariisaan hojii ilmaan Oromoo tokkummaafi bilisummaa akkasumas afaan, aadaafi seenaasaanii dhokate mul’isuuf tattaaffii taasisan irratti waltajjii ta’uudhaan Oromoonni yaadasaanii hamma danda’amutti akka waljijjiiran gargaareera.
Gaazexeessitoonni Bariisaa koree tokko dhaabanii hojii obbolummaafi tokkummaa ilmaan Oromoo mirkaneessan hojjetaniiru. Hojiin seenqabeessi “Agarsiisa sirbaafi aadaa Oromoo” kan bara 1977 Magaalaa Finfinnee keessatti mul’ate tokkummaa Oromoo jabeessuu waan wixineef nafxanyoonniifi diinonni Oromoo kan birokraasii mootummaa Dargii keessa turan haalaan rifatanii Gaazexaan Bariisaa mootummaa Dargiitiin akka dhaalamu murteessan.
Dhalachuu Bariisaatiin ilmaan Oromoo hiree walaloo ifatti barreessuufi maxxansuu yeroo duraatiif argatan. Walaloowwan Bariisaarratti maxxanfamanii bahan waa’ee cunqursaa siyaasaafi dinagdee Oromoorra gahu, waa’ee walcaalchisa sabootaafi sablammoota mootummaa biyya bulchaa tureen raawwatamu, waa’ee dhiibbaa afaan, aadaafi seenaa Oromoorra gahu kan ibsan turan.
Akkasumas waa’ee walqixxummaa, waa’ee afaan ofiitiin barachuufi hojjechuu, waldhaansootti cimuufi bilisummaa Oromiyaatiif loluufi kkf of keessaa qaba
Dhimmoota Gaazexaa Bariisaarratti maxxanfaman keessaa haalaan kan jaalatamaa ture walaloodha. Mahdii Hamid Muudee walaloowwan gaazexicharratti bara 1975 hanga 1977tti maxxanfaman keessaa kitaaba, “Walaloo Bariisaa” jedhamu bara 1996 maxxansiisaniiru. Xalayoota baroota 1968fi 1969 bahanis kitaaba, “Xalayoota Bariisaa” jedhamuun maxxansiisaniiru.
Gaazexaan Bariisaa xalayoota dubbistootarraa ergamaniif qabatee bahuun ummata Oromoo walqunnamsiisaa tureera. Bariisaan bara Oromoon hacuucamaa turetti ilmaan Oromoo mirga ofiitiif falmachuurratti akka onnatan, aadaa, afaaniifi seenaa ofiitiin akka boonan barsiiseera.
Walumaagalatti Gaazexaan Bariisaa ilmaan Oromoo hundi obbolummaafi tokkummaa ofii jabeeffatanii mirga ofii gonfachuuf waldhaansoo cimaa adeemsisuun akka cunqursitoota ofirraa darbataniif waltajjii ta’ee tajaajileera.
Gaazexaan Bariisaa amma, yeroo sirni cunqursaa hundeedhaa hunkutaa’ee sirni walqixxummaa, dimokraasii mirga afaan ofiitti fayyadamuun aadaafi seenaa ofii dagaagfachuuf ulaa bane diriiree asis tajaajilasaa ittifufeera.


text:
Oromedia
For better Oromia
Month: August 2017
(Oromedia, 31 Hagayya 2017) Korri Sabaa 4ffaan Adda Bilisummaa Oromoo guyyaa kudhaniif gaggeeffamaa ture, Hayyuduree...
Maanguddoon Oromoo waggaa 107 dubartii umrii 33 fuudhan
(Oromedia, 15 Hagayya 2017) Maanguddoon Oromoo waggaa 107 gidduu kana gaa'ila raawwachuun dubartii waggaa 33...
Ayyaana Gindii Hiikkaa Godina Horroo Guduruu
(Oromedia, 15 Hagayya 2017) Yeroon kun qonnaan bultoota Oromoof hiikaa addaa qaba. Bakka gariitti, yeroo...
Sirni awwaalchaa Eda’oo Booruu (1952-2017) Maqiitti raawwatame
(Finfinnee, Hagayya 1, 2017) Sirni awwaalchaa Hayyuu Seenaa Oromoo, Ob Eda’oo Booruu Odaa, sirna hoo'aa...


text:
Kitaabni hiikan Qur’aana Kabajamaa Afaan Oromootiin qophaa’e guyyaa kaleessaa biyya Sa’udii magaalaa Riyaaditti kan Eebbifame tahuu beekame. Sagantaa Eebbaa kana irratti biyya keenya dabalatee Ulama’oonni biyyoota adda addaa argamuun qooda fudhatanii jiru.
Kitaabni Hiikaa Qur’aanaa kun afaan biyyoota addunyaa adda addaatiin akka qophaa’u karoorfame gara hojiitti kan seename yoo tahu, kan afaan Oromoo dursee xumurramuun kan eebbifame tahuu odeeyfannoon arganne ni mul’isa.
Sagantaa Eebbaa Kanarratti kitaabni hiikaa Qur’aana kun Calbaasiif kan dhiyaate yoo tahu, kitaabni tokkichi Riyaal Sa’udii 5212 kan bitame tahuus gabaafameera.


text:
Kutaa Somaaliyaa irraa adda-baatee of bulchitu – Puntilaand keessatti filannoo geggeessame, kan gareeleen mormituu lama sirna-dhabinsa sagalee bal’aa tu keessatti mul’ate – jechuun balaaleffatanii booda, kaleessa hookkara ka’een, yoo xiqqaate namoota lama tu ajjeesame.
Kanneen dhibba hedduutti lakkaawamanii fi haala uumametti baay’ee aaran – deggertoonni paartii WADAANII, yoo xiqqaate magaalaalee sadii keessatti karaatti yaa’anii, daandiilee cufuu fi konkolaatota dhagaan tumuudhaan hojii danqanii oolan – jedhama.
Namni tokko magaalaa Hargeessaa keessatti, ka biraan immoo Buraa’oo keessatti rasaasaan dhawamanii ajjeesaman.


text:
Fulbaana 13,2017 Gabaasa Qeerroo Naqamtee
Wayyaaneen lola daangaa Oromiyaa hammeessitee itti fufte. Lola kanaan qe’ee Oromoottu waaroo gaddaa galchuu cinatti ilmaan Oromoo ardaa isaanirraa gadhiisuun buqqisiisaa jirti. Abbaaf ilma haadhaaf intala, maatii addaan tamsaasuuttus jirti. Oromiyaa biyya bohichaa taatee argamti. Bohicha dabalatee ardaa ofii gadu lakkisuunis hammaataa jira. Uummata Oromoo qe’eetti uummata daangaa naqxee lolchiisuutti jirti. Naannoolee Oromiyaa daangessan mara h8dhachiisuun waraanni Oromiyaatti banameera.
Waraana kanaan qabeenyi miliyoonaan lakkahamu barbadaa’urratti argama. Haaluma kanaan Lola Liyyuu Polisiin uummata Oromiyaa Baha buqqaasuun ishee nii yaadatama. Qalbiin uummataas deggarsa uummata Oromoo kanatti saatii qabamee jiru, Wayyaanee tattaaffiuf qophii Lixa Oromiyaatti gotu jabeessite.
Weerara daangaaf uummata Gumuz tokko tokkoosaaf ,deggarsi meeshaa lolaa guutamaafii jira. Akkasuma waraanni Wallagga ona Limmuu keessatti banamee jiraachuus odeessi keenya ifa nii godha. Har’a saatiu kana konkolaataan gurguddaan patroolii 7 ol ta’an magaalaa Naqamtee buufatee jira. Konkolaataan kun meeshaa gurguddaa fe’ee jiraachuus dubbatamaa jira. Meeshaa konkolaataan kun fe’ee jiru Polisa fedaraan eegamutti jira. Amma saatii kana Magaalaa Naqamtee naannoo Rift valley balbala dhaabbataa jiru. Humni waraanaas akka malee gadi fe’amaa akka jiru beekamadga. Odeeffannoon baha jiru akka jedhutti Dafinoo irraa jalqabee Gumuz uummata naannoo Mandiif gara Daalatti irratti waraanni daangaa nii banama kan jedhudha. Uummata keenya kanaaf gama Oromoon utuu bakka sanatti waraanni itti hinbanamin akka deggarsu malu godhamuuf dhaammanna. Uummata keenya erga buqqaa’anii jireenyi isaanii hongaahee degaruurra utuu diinni cina hingahin qopheen taasifamuu qaba. Uummanni keenya sagalee ta’uufii qaba. Weerara daangaa kana akka nurraa dhaabduuf alaaf keessaa hiriira nagaa ba’uu qabna. Uummata daangaa nuuf hidhachiisuun, uummata keessaas hidhachiisuun yeroo diina ofirraa fonqolchinu akka ta’uuf Oromoon wal bira dhaabbatuu qaba.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Related


text:
Xalayaa Banaa Hogganoota ABO, ADO, ABOTokkoomee fi KWOf
(Boruu Barraaqaa, Dubbataa ABO duraanii irraa)
1ffaa-Obbo Daawud Ibsaa, hogganaa Adda Bilisummaa Oromoo
2ffaa-Obbo Leencoo Lataa, hogganaa Adda Dimokraatawaa Oromoo
3ffaa-Obbo Abbaa Nagaa Jaarraa, hogganaa Adda Bilisummaa Oromoo Tokkoomee
4ffaa-Janaraal Kamaal Galchuu, hogganaa Kallacha Walabummaa Oromiyaa
Nageenyi jaallummaa haa dursu. Itti aansuun dhimma xalayaa banaa kana isinii barreessuuf na dirqettin gabaabsee seena. Akkuma beekamu Addi Bilisummaa Oromoo bara ummanni Oromoo dukkanaan liqimfame san keessatti dungoo abdii tahee dhalate. Dungoon abdii Oromoo sunis bubbee diinotaa kan isii dhamsuuf bahaa dhihaan, kaabaa kibbaan itti hafuursan meeqaatam dandamattee odoo iftuu har’a geesse. Kanaafuu warra dungoon sabboonummaa ABOdhaan qabsiifame sun ija baneefis tahee dhaloonni haaraan eega dungoon sun qabattee booda dhalatee keessatti of bare hundi maqaa ‘ABO’ jedhu kanaaf jaalalaa fi galata guddaa qaba. Dhaloota dantaa Oromoo fi Oromiyaa irratti halagaa kamiinuu waliin araara hin teenye haaraya argamsiisuu irratti gumaachi Adda Bilisummaa Oromoo hiriyaa hin qabu. Kanaaf jecha ABOn eega sadarkaan dammaqiinsa ummata Oromoo daalifee booda akka dhaaba siyaasaa kallacha qabsoo tahe tokkotti jaalatamuu, abdatamuu fi kabajamuu bira dabree, akka hafuura Oromummaatti fudhatamuun kan haalamuu miti. Kana keessatti ammoo hoggana irraa qabee hanga miseensa leexaatti kanneen surraa kana fakkaatu dhaabicha gonfuu keessatti qooda qabdan hundi galata seenaan hin daganne qabdu.
Haa tahu malee baroota as kaluu kana, surraan ABO ulfaataan sun akka ummanni Oromoo abdatutti sadarkaa isaa eegee qooda hoggansa qabsoo irraa eegamu gumaachuu hin dandeenye. Gaafa bara 2001 keessa ‘ABO Qaama Cehumsaa’ fi ‘ABO Shanee Gumii’ jedhamee bakka lamatti cabuu irraa qabee keessi isaa ititee hin beeku. Jaarmayoonni lama fi sanii ol maqaa dhaaba tokkichaa fi alaabaa tokkichaa wal harkatti qabuu eegaluun, abdii ummanni Oromoo dhaaba guddicha kana irratti qabu tokko jedhee madeessuu eegale. Sana duras taanaan bara 1978 irraa qabee dhaaba kana irraa murnoonni cabanii deemuun waanuma ture tahu illee, alaabaa tokkoo fi maqaa tokkicha wal harkatti qabanii wal afoo dhaabbachuun hanga bara 2001tti hin turre.
Sanii as bara 2008 fi 2012 waan tahes walumaanuu quba qabna. Dhaabonni afran xalayaan banaan tun isin laallattu illeen dhalachuun sababuma olitti yaadachiifame irraa ti. Keessattuu waldiddaa bara 2008 dhalate booda tahuun ifaa dha. Muuxannoo gaddisiisaa keessa dabarre kana hubanneerra yoo taheef dhugaa hin haalamne tokko agarra. Gargar cabuun al tokko dhalatu daranuu caccabiinsa dabalataaf karaa banaa deeme malee eenyu illee eenyuunuu akka injifatu hin dandeessifne. Fakkeenyaaf, Qaama Cehumsaa fi Shanee jedhamuun gargar cabiinsa bara 2001 dhalate haa laallu. Qaamni Cehumsaa bara san gurmuu qabsaayota gameeyyii kumootaan lakkaayaman jajjaboo qabatee addatti bahe. Lakkuma bubbuluun haphataa deemee bara 2014 keessa hangi xiqqaan qofti qaama Shanee Gumiitiin walitti araarame jedhame. Kumoota bara 2001 Qaama Cehumsaa waliin bahan keessaa meeqatu araara bara 2014 booda caasaa walootti deebi’e jennee yoo gaafanne lakkoofsa qubaa hin caalani. Har’a hogganoonni, qondaalonnii fi miseensonni gameeyyiin ABO waggaa 15 dura maqaan isaanii ummata biratti beekamuu ture araara bara 2014 tahe jedhamu san keessa jiru natti hin fakkaatu. Kasaaraan hayyootaa fi hogganoota warraaqoo kasaarre guddaan tokko isa kana.
Itti aansee bara 2008 ABOn Shanee Gumii gargar caphiinsa irra-rifaasisaa biraa mudate. Gargar caphiinsi bara kanatti tahe dhaabicha hanga hundeetti raase. Rakkoo bara kanatti dhalate wanni adda godhu qaamni gargar bahe lamaanuu (Shanees tahe Jijjiiramni) of keessatti caccabiinsa mata mataa isaanii keessumsiisuu isaaniiti. ABOn Jijjiiramaa bara 2008-2015 gidduutti bakka afur caalaatti gargar caccabuu mudate. Warra xalayaan banaan tun laaltu keessaa lama, jechuunis, Addi Bilisummaa Oromoo Tokkoomee fi Kallachi Walabummaa Oromiyaa illeen kanuma keessaa akka dhalatan ifaa dha. Gariin miseensota qaama kanaa murna kamuu irraa abdii muratanii manatti galuunis dhugaa dha. Jara gargar deddeeme kana keessttis eenyu illee eenyuunuu hin injifanne. ABOn Shanees gama isaatiin bara 2012 keessa gargar cabiinsa dabalataan isa keessatti dhalateen hogganoota, qondaalotaa fi miseensota gameeyyii jajjaboo dhabe. Warra kanaa fi warra ABO Jijjiiramaa labsee ture garii irraa ADOtu dhalate. Gargar deeminsa kana keessattis eenyu illee eenyuunuu hin injifanne.
Gargar cabiinsi lakkoofnu kun hundinuu kasaaraa qabsoo Oromoo malee milkii homaatuu hin gumaachine. Bu’aan argame yoo jiraate, kasaaraa lubbuu namaa (loss of life), kasaaraa dhala namaa (loss of human resources), kasaaraa hamilee, kasaaraa dinagdee, kasaaraa waraanaa, kasaaraa siyaasaa, kasaaraa dippilomaasii fi kasaaraa yeroo ti. Kasaaraaleen kun cufti walitti ida’amanii surraa ABO isa sodaatamaa fi kabajamaa durii san akka malee dhoran. Yaaddoon duraan diinni dhaaba kana irratti qabaachaa ture gara tuffiitti akka jijjiiramu gumaachan. Maqaa ABO adda addaa himachuun kun halagoonni akka gammadanii nutti kolfanii fi sabni keenya ammoo akka gaddee boquu gad gombifatu godhe. Hayyonni Oromoo diinaaf summii tahan kumaatamni kan silaa gaaddisa ABO guddicha jalatti hiriiranii raajii hojjechuu danda’an, dhaaba kana irraa abdii dhabanii mana manatti akka galan dirqe. Kanneen matayyaadhaan qabsootti jiranis akka gumaachi isaanii walitti gumaawee injifannoo jabaa fi murteessaa hin galmeessine danqe.
Haa tahuutii har’as taanaan ummanni Oromoo hogganoota gargar caccabuu aadeffatan irraa komii guddoo haa qabaatu malee, maqaa ‘ABO’ jedhu irraa abdii hin muranne, yoomuu hin muratus. Biyya keessattis tahee biyyoota alaatti alaabaa fi maqaa ABO akka kudhaamaatti fannifachuun mallattoo sabboonummaa Oromoonni ittiin diddaa sirna cunqursaa ibsatanii dha. Ilmaan Oromoo biyya keessaa diinaan hudha wal qabaa jiran alaabaa dhaaba kanaa sodaa tokko malee guyyuu diina dura afarsuudhaan ‘Abbaan Biyyaa ABO dha’ jechuun itti himaa jirani. Sabboontonni Oromoo matayyaadhaanis tahee gareedhaan diina irratti hojjetanii wayta dhiibbaa uuman hundumaa ‘isin ABO dha’ jedhamanii diina biratti abaaramuunis beekamaa dha. Jagnoonni sabaa kun hundi garuu miseensa ABO isa har’a bakka meeqatti cabee jiru kanaa tahaniif miti. Murna ala kanatti gargar caccabetu wal qoqqooda malee saba keenya biyya jiruu fi halagaa biratti dhalli quuqama Oromummaa qabu cuftuu ABO dha.
Kana fakkeenya muraasaan ibsuun ni danda’ama. Baqqalaa Garbaa fi jaallan isaa hogganoota OFC malee miseensota ABO miti. Garuu Wayyaaneen akka ABOtti yakkitee hiite. Jawar Mohammed bara 2013 keessa akka mataa isaatti Al Jazeeraa irratti wayta dubbate sabboonaa Oromoo tokko malee miseensa ABO gargar caccabee kana hin turre. Garuu Habashoonni ‘ONEG’ jedhanii hanga har’aattuu itti duulan. Leencoo Baatii ADO bakka bu’ee torbaan muraasa dura achuma Al Jazeeraa irratti wayta dhihaate akka qaama ABO tahetti Geetaachoo Raddaatiin itti dutame. Kan biraa hafnaan nama lammaffaa Blue Party kan ture Yoonaataan T. Raggaasaa Oromoo waan taheef qofa qeeqa quuqama Oromummaa of keessaa qabu waan katabeef ‘ONEG’ jedhamee mana hidhaa jira. Habashoota deeggartoota isaa turan birattis maqaa kanaan jibbameera. Kanaafuu har’a jaalatamus jibbamus sabboonummaan Oromummaa bifa kamiiyyuu ABOummaa dha. ABOn hoggana ititaa fi murtaa lolee lolchiisu haa dhabu malee maqaan isaa har’as akkuma odaa isaa dagaagaa dha. Maqaan isaa akka dagaagee bara baraan jiraatu kan godhe ammoo yoo xiqqaate hojii qabsoo baroota dabran keessan hojjetamaniin dhaloota qubee diinaaf hin sarmine horachuu isaa ti. Kanaafuu dhaloonni qubee kamuu hanga quuqama Oromummaa qabaatetti ABO dha.
Haa tahu malee isin kanneen har’a ABO natu hogganaa jira malee sii miti waliin jettanii gaaddisa tokko jalatti hiriiruu dadhabdan dhugaa guddaa kana waan hubattan hin fakkaatu. Injifannoo qabsoo dabreen horatametti abbaa tahuuf haqa qabaattanillee, injifannoo haaraa ummanni wayta ammaa isin irraa eegu galmeessitanii qabsicha boqonnaa itti aanutti ceesisuuf hiriiras tahee gahummaa jaarmayummaa abdachiisaa irra hin jirtan. Dhaaba umrii ganna 40 olii qabu kana boqonnaa itti aanutti ceesisuun hafnaan, bakka waggaa 15 dura turetti deebisuunuu waan hin yaadamne isinitti tahe. Yeroo ammaa qabsoon Oromoo gommaa dhaloota haaraatiin ofumaan of dura konkolaataa jira malee, qooda hogganummaa isin wayta ammaa kana tarree duraatti baatanii gumaachaa jirtaniini jechuun ulfaataa dha. Dhaloota guddisa ABO tahetu seenaa hojjechaa jira. ABOn akka maqaatti har’as sodaatamaa dha. Jabaatus laafus ummata isaa biratti mararfatamaa dha. Maqaan kun matuma isaatti qabsichaaf jaboo gumaachaa jira tahuyyuu, hogganoonni isaa gargar caccaban garuu guddinaa fi sansakkaa maqichaatiin wal gituun gonkumaa hin danda’amneef.
Jaallan keenya kabajamoo !
Yeroon keessa jirru kun gara tokkoon yeroo itti sagaleen Oromoo kan yoomiiyyuu caalaa sodaatamaa deemaa jiruu dha. Gama kaaniin ammoo yeroo itti diinni ‘tokkummaa hin qabani; jaarmayaa ititaa hanga hin qabnetti ofumaaf wacu malee homaa nun godhani’ jechuun nu tuffatee biyya keenya irratti nu salphisaa jiruu dha. Sagaleen Oromoo akka sodaatamaa deemu kan godhe sabboonummaan Oromoo daraaree sadarkaa murteessaa irra gahuu isaa ti. Ummata miliyoonaan dammaqee ‘kana booda hin bitamnu’ jechuun sodaa moohate qabaachuu dandeenyeerra. Kun injifannoo guddaa dha. Dhaabni keenya ABOn dhufa Wayyaanee dura Oromoo of irraanfatee fi wal wallaaleen ati Oromoo dha jedhee Oromummaa barsiisuuf yeroo dheeraa akka wareege isin jalaa dhokataa miti. Wareegamni qabsoo gaafasii sun har’a asheetee firii godhatee jira waan taheef qabsaayota gumaacha bara sanii keessaa qooda qabdan maraaf galataa fi ulfina olaanan qaba.
Haa tahu malee har’a akka hogganaatti eessa jirra jedhaa wal gaafadhaa. Jaarmayaa jabaa miliyoonota dammaqan kana hiriirsee seenaa hojjechuuf irree gahaa qabu ijaaruutti hin jirtani. Haala amma jirru keessatti osoo diinni raajii wayiitiin aangoo irraa bu’e jedhamee, caasaa ititaa Oromiyaa ittiin toyattan harkaa hin qabdani. ABOn dur bara dukkanaa sanayyuu Oromoo maraaf daaw’itii tahuutti beekama ture. Kan dhalli Oromoo kutaa kamiiyyuu isa keessatti of argu ture. Har’a wayta silaa sabboonummaan daraaree Oromiyaa waliin gahe kanatti jaarmayaalee har’a akka ABOtti of waamaa jirtanis tahee kanneen addatti baatanii maqaa haaraya moggaafattan keessatti sun hin mul’atu. Gariin keessan akka naannootti wal qoqqooduu fi wal irraa qoollifachuudhaan gurmooftanii dhagaa walitti darbaa jirtan. Walumaa galatti haalli isin keessa jirtan qabsoo ummata keenyaa kan guyyaa guyyaatti lubbuu jagnoota meeqaa kitimaa deemaa jiru kana galiin gahuuf qooda hogganummaa quufsaa kennuu kan danda’aa jiruu miti. Sababni isaas :
1. Murna itti mataa taatan qabattanii walitti dhuftanii qabsoo saba guddaa dammaqe kanaa hogganuu ni dandeessuu fi hin dandeessanii keessanuu mariyachuuf of kennaa hin jirtani
2. Yeroo ummanni maaloo tokkoomaa nu gammachiisaa jedhee isin kadhatu miira an-caalinnaa (ego) mataa keessaniif dursa kennuu mannaa dantaa ummatichaaf gad of qabdanii tokkoomtanii waliin hojjechuuf garaa keessan irraa qophii agarsiisaa hin jirtani
3. Mirqaana deemsi qabsoo ummata keenyaa argamsiiseen onnattanii yookiis dhiibamtanii ‘gamtaa qabsoo tolfanne’ jettanii abdii sabaaf kennuu irraa kan hafe, waadaa saba duratti seentan san eessaan akka geessan hanga ammaa ifaa miti.
4. Odoma taheeyyuu ummanni keenya ABO tokkoomee surraa isaa guddicha kaleessaatti deebi’u arguu barbaada malee adda addummaa keessan qabattanii ‘gamtaa’, ‘tumsa’, ‘agoobara’ waan jedhamu qofatti quufee isin abdata jedhee an hin yaadu.
5. Isin warra baatii lama dura ‘gamtaa’ wayii jaarranne jedhee labsate keessaa ADO irraa kan hafe, warri kaan kaayyoo walabummaa Oromiyaatti amantu eega tahee, wanni walitti araarmtanii jaarmayaa keessanis hin tokkoomsineef ifaa miti.
6. Humna qabsichaa daranuu ol guddisuuf jecha, dhaloota haaraa haalaan qabsichaaf gumaachuutti jiru hunda waliin abbaa fi ilmaan taatanii waliin hojjechuu yookiis baallii hoggansa qabsoo walitti dabarsuuf of kenniinsi garii keessan irraa hin mul’atu. Gariin keessan dargaggoota Oromoo qaroo fageenya irraayis tahu qooda diinni itti hinaafu gumaachaa jiraniin boonuu fi ittiin dhaadachuu mannaa, akka masaanuutti yoo of irraa eeggattan taajjabaa jirra.
7. Dhaloota haaraa Oromoo hamilee fi hawwii takkittii waliin qabu gidduutti walshakkii uumuudhaan garii maqaa ‘Qeerroo Bilisummaa’ jedhuun of jalatti iggittanii daandii qoodamiinsa keessanii akka dhaaluu fi sabboontota laalcha keessan qeeqan akka diinaatti hubachuun joolleen akka wal irratti duultu gochuuf wanni hojjechaa jirtan hegeree tokkummaa qabsaayota Oromoo irratti balaa ulfaataa farrisaa jira.
Kanaafuu yeroo murteessaa kana keessatti haala yaaddessaa jiru kana furuuf dhaamsa armaan gadiin qaba :
1. Kanneen qaama ABO turtan, amma illee taatan fi maqaa ABOs tahee maqaa biraa moggaafattanii kaayyoo walfakkaataadhaan hiriirtanii argamtan cuftuu, miira an-caalinnaa keessan of duuba qabuun saba hoggansa gahaa malee sosso’ee bilisummaa isaaf lubbuu gumaachaa jiru kanaaf dursa kennaatii tokkummaa jaarmayaa uumuuf dhiibbaa ifaa walirratti godhaa.
2. ABOn har’a Oromoo miliyoona 40 hogganee galii qabsoo isaatiin gahuu danda’u kan amma caccabee bakka meeqa bu’e kana tahuu hin danda’u. Kana dhiisaatii kan ganna 15 dura tokkummaadhaan beekamu saniyyuu daran gateettii bal’aa fi irree irra-jabaa kan horate tahuutu irraa eegama. Isin warri wal irraa deemtan kun walitti deebitanii tokkoomuu qofayyuu odoo hin taane, gatiittii irra bal’aa fi irree irra jabaa diina cabsu akkasii san horachuun dirqama akka tahe yeroodhaan hubadhaa wal hubachiisaa.
3. Qabsoon saba kamiiyyuu dhaloota haaraa qaroo ol dhufaa jiru harka bal’isee yoo ofitti hin hammanne itti fufiinsa amansiisaa hin qabaatu. Kanaafuu hogganoonni ABO murna murnatti baatanii jirtan dhugaa kana hubachuudhaan dargaggoota keenya qaroo biyya keessattis tahee ala taa’anii seenaa diinniyyuu raajeffate hojjechaa jiraniif dinqisiifannoo, abdannoo fi mararfannoo abbummaa qabaadhaafii. Dargaggoota Oromoo har’a seenaa hojjechaa jiran qaqqaalii qabna. Gariin isaanii kan Tigrootaa fi Amaaronni illee ‘dhalli akkasii silaa nu keessaa argamee maal qaba’ jedhanii itti hinaafaa jiran faa dha. Isaan kun ilmaanuma keessani. Guddisuma keessani malee dhala alagaa isin balleessuuf dhufaa jiruu miti. Kanaafuu sodaa, shakkii fi hinaaffaa ilmaan guddisa keessanii kana irratti dogoggoraan horattan yoo qabaattan hatattamaan akka sirreeffattan, joollee tana keessaa kan dogoggora irratti argitan yoo jiraatanillee mooyxannoo kuuffattan keessaa isa jaaraa tahe dhaalchisuun gorsa abbummaatiin kunuunstanii baallii hoggansa qabsoo itti dabarsuuf akka of qopheessitanin dhaama.
4. Waldhibdee dhunfaa yookiin wal jala yaa’uu dadhabuu walii keessan gidduutti qabdan dhukkubsachiisuuf jecha dhaloota haaraa garii ofitti hammattanii garii of irraa eeggachuu kana irraa akka jabeessitanii of qusattanin hawwa. Wal diddaan walii keessan gidduutti qabdan isinuma irratti haa raaw’atu. Balaa isiniin dhufee qabsoo Oromooyyuu gaaga’e kana dhaloota haaraaf dhaalchiftanii dargaggoo Oromoo kaayyoo fi hawwii takkittii waliin qaban gidduutti garaagarummaa kan uumtan yoo tahe gaafatamaa seenaa jalaa hin baatani.
Maayyii irratti waan tokkon jedha. An nama umriin kiyya ganna 40 seenee jiruu dha. Umriin koo umrii ABO ti. Kanaanis gammachuutu natti dhagahama. Dhalootni koo dhaloota abbootii kan ABO bu’uuressee hogganaa asiin gahee fi dhaloota qubee gidduutti akka riqichaatti kan argamuu dha. Hawwiin koo guddaan dhaloota kana lamaan kan akka abbaa fi ilmaatti wal dhagahuu fi baallii wal harkaa fuudhu arguu dha. Hawwii koo kana dhugoomsuuf jechas bara 2012- 2014tti osoman qaama hoggana ABO tahee Asmaraa jiruu yaaliin matayyaadhaan godhaa turen qaba. Hoggana olaanaa dhaaban waliin ture sanii fi dhaloota qubee qaroo hanga’ee mul’achaa jiru gidduutti hariiroo abbaa fi ilmummaa uumuuf hedduun tattaafadhe. Qaama walirraa qoollifatan kana lamaan gidduutti riqicha tahee wal qunnamsiisuu fi dhimma qabsichaa irratti akka itti waliin hojjetamuu qabu irratti maryachiisaan ture. Yaaliin koo abdii gaarii agarsiisaa deemullee maayyii irratti hin milkoofne. Qaaman waliin ture irraa akkan abdii kutadhu kan na godhe guddaanis isa kana yoon jedhe arraba nan quuqu. Xalayaa banaa kanaanis wantin hogganootatti dhaammachuu barbaadu guddaan, abbootiin onnee keessan banaa gootanii ilmaan teessan qaroo dandeettii abdachiisaa agarsiisaa jirtu hundumaa loogii tokko malee hammattanii ilaa fi ilaameedhaan akka waliin maryattanii dha.
Like this:
Like Loading...


text:
Qur’aanni Jecha Rabbii Oltaheeti..
Muslimtoonni Qur’aannii Kabajamaan Jecha Rabbii Guddaa akka ta’e ni amanu. Kanumaan wajjiinuu, bakka guddaa Qur’aanaan malu akka hin gooneef isaanitti dhagaha; sochii jimaa gochuu wajjiin kana yaadu. Akkana akka yaadan kan isaan goosise; sababa Qur’aanni kabajamaan jiruu isaanii keessatti qooda guddaa (gahee guddaa) waan taphateef, Ammas Muslimtoonni Qur’aanni kabajamaan bakka cufaa fi yeroo hundaa akka dalagu itti amanu. Kanaafuu, mee Eenyutu Muslimtoonni akka haala kana yaadan isaan taasisee?
Qur’aanni dandeettii guddaa(Mu’jizaa) kan yoomiyyuu namuu dalaguu hin dandeenya kennama addaa kan Ergamaa Rabbii Muhaammadiif kennamee dha jedhanii amanu, Muhaammad (nagahaa fi rahmanni isaan irratti haajiraatu) nama waabarreessuu fi dubbisus hin turre, kanaafuu, Mee akkamitti Qur’aana sadarkaa namuu dalaguu hin dandeenya kana eessaa fidee?
Namni Qur’aana dubbisu hedduu raajeffata! Haalli Qur’aanni mata-dureewwan adda addaa itti dubbatu yoo dubbisan waan dinqiiti! Seenaa akkaan bareedan cufa akki inni itti dubbatu qalbii nama hawata, ammas bareeda Samiitii fi wantoota samii keessati argaman haala bareeda ta’een ibsa. Itti dabaluudhaan waa’ee Dacheetii fi wantoota Dachee kana irra jiraatan cufa; kan Dachee irra deemanii fi kan qilee bahraa keessa jiraatan cufa, akkasumas warroota Dachee kanarra balali’an haala ajaa’ibaatiin ibsa.
Namni Qur’aana dubbisu hedduu raajii itti taha, kan akka qaama ilma namaa sadarkaa guddinna ilma namaatii fi jiruu isaa cufa haalaan gadi fageenyaan ibsa. Waa’ee jiruu ilma namaa fi nabsee isaa haala adda ta’een nama hubachiisa,,,…kana qofaa miti kan kana fakkaatan hedduu dubbata…….
Qur’aanni kun karaa namuu ittiin uumuu hin dandeenyeen adda ta’ee beekama
Tarii ilma namaa ta’ee kamiiyyuu Araba keessatti beekkomsi isaa hanga barbaades yoogahe, ammas dandeettii addaas waa’ee seer-lugaa yooqabaateyyuu Qur’aana kana uumuu ni dandahaa?
Egaa Muhaammad (nagahaa fi Rahmanni isaan irrati haabu’u) nama gammoojjii keessa jiraatu, kan tiksee hoolaa fi re’ee gaarreen gammoojjii keessatti namaa tiksu, kan achuma makkaaan jiraatu, kan tasuma biyya imala fagoo deemee hin jirre. Walumaa galatti imalli inni yeroo lama godhe gara biyya shaam (Sooriyaa)ture. Imalli jelqabaa ijoollummaa isaaniitiin Abbeeraa isaanii kan tahe Abii Xaalibiin wajji ture. Tasuma yeroo ijoollummaa isaanii Abbeeraa isaaniitiin gargar bahee hin beeku. Imalli lammaffaa kan Muhaammad (nagahaa fi Rahamanni isaan irrati haajiraatu) taasise nama maqaan isaa meeysaraa jedhamu wajjiin daldalaaf gara Sooriyaa deeaman. Yeroo kanatti Muhammad (Nagahaa fi Rahmanni isaani irratti haajiraatu) dardara umrii digdamii wayiiti. Yeroo kanatti namoonni isaan wajjiin daldalaaf bahan cufti haalaa fi amala Muhaammad (Nagahaa fi Rahmanni isaan irratti haajiraatu) ni beeku. Kanaafuu, imala isaanii keessatti Muhaammad (NRISH) namoota beektota tokkoonillee wal-hinqunnamne, beektota Yahuudaatiinis tahee kan Kiristiyaanaatiinille tasuma walhinqunnamne. Gonkuma yaada tokkollee isaan irraa hin fudhanne. Namntichi Buheeyraa jedhamu kan waa’ee amantii kiristiyaanaatiin hayyuu ta’e tokko kitaaba isaanii keessatti waa’ee Muhaammadii (nagahaa fi rahmanni rabbi isaan irratti haajiraatu) malkata isaanii kitaaba isaanii keessatti waan beekuuf, yeroo Muhaammadiin arge akki jedhee: “ Nama kana osoo ummanni yahuudaa isa argee mala hin taane isa irratti dalaguu danda’u, akka isaanittii (yahuudatti) hin mudhanne “ jedhee warroota isaan wajjiin daldalaaf biyyaa baheen dhaamsa kana dabarseef.
Dhugaa Rabbiin namni tokkolleen akka Muhaammadiin (nagahaa fi rahmanni rabbi isaan irratti haajiraatu) wanta tokko gonkumaa hin barsiisin Qir’aana kabajamaa kessatti haqa kana dubbatee akki gedhu:
{ وَلَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّمَا يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِّسَانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ أَعْجَمِيٌّ وَهَـذَا لِسَانٌ عَرَبِيٌّ مُّبِينٌ }[ سورة النحل الآية :103
Hiikkaan isaa
Rabbiin akki jedhu : “ Nuti beeknee jirra yeroo isaan jedhan, ‘Muhaammadiin wanta kana namatu isa barsiise’ wayta jedhan; garuu, namni isaan shakkan suni nama afaan birooti; ammo Qur’aanni afaan Arabiffaa qulqulluu dha” jedhee Rabbiin kijiba isaanii ifa godha. Qur’aanni isaan morman gonkumaa dalagaa ilmi namaa dalaguu hin dandeenyee dha. Namtichi Muhaammadiin barsiisa jedhamee shakkame afaan birooti. Kanaafuu, dubbiin isaanii kan dhugaa irraa maqe.
Egaa Muhaammad (nagahaa fi Rahmanni Rabbii isaan irratti haabu’u) nama seenaa isaa keessatti tasuma waadubbisuu fi barreessuu hin dandeenye ta’ee Qur’aana sadarkaa dandeettii ilma namaatii olii eessaa fiduu danda’aa? Osoo Qur’aana kana Muhammad(nagahaa fi rahmanni isaan irratti haajiraatu) ufirraa uumu taatee, silaa waa’ee jiruu hawaasa biyya baadiyaa, jiruu gandaa, kan kana fakkaatan haasawaa ture. Jiruun isaa waan haala kana fakkaatuuf kana dubbataa ture silaa..Ammas sadarkaan isaa silaa wanti inni haasawuu ture waa’ee hoolaa re’ee, waa’ee, gaalaa, waa’ee fardaa, waa’ee gosoota arabaa hawaasa yeroo sanatti rakkoo roobaa ynk bishaanii irraa haasawaa ture. Maaliidhaaf yoo jenne, yeroo sanatti jiruun isaanii kana fakkaataa ture.
Namni Qur’aana dubbisu faallaa yaada kanaa ta’uu hubata…! Ammas namni Qur’aana dubbisu sadarkaan Qur’aana kanaa dalagaa namtolcheetii oltahuu isaa hubata, seer-lugni isaa sadarkaa guddaa kan tahe, kan akkaan ifaa tahe ta’uu hubata.
Walumaagalatti Qur’aanni waa’ee jiruu tanaa gama hundaan gadifageenyaan qo’ata, waa’ee jiruu hawaasaa, waa,ee maatii, haala gamtaa fi haala adda addummaa kan gadi fageenyaan qoratuu dha. Qur’aanni kun waa’ee seera siyaasaatii fi akkasumas waa’ee guddinnaa haala baldhinna taheen qorata. Saayinsii uumamaa, waa’ee fayyaa, saayisii waa’ee hawaa, seenaa adda addaa, fi waa’ee joogiraafii fi kan kana fakkaataniin guutatamee jira.
Waa’ee beekkomsa dubbannee kana hunda haala ifa taheen ibsa, kan yoomillee nama hin hifachiifnee dha. Yeroo kamiiyyuu yoodubbisan akkuma haarayaati.
Seerri Qur’aanaa yoomillee kan yeroodhaa fi bakkaan wajji kan deemuu dha. Haala jijjiiramaa fi guddinna yeroo wajjiin kan deemuu dha. Qur’aanni keeyyatoonni isaa yoomillee walhinfaallessani, yaanni isaanii kan walgitanii dha!
Qur’aanni haalli isa adda godhu yoomillee wal-hinfaallessu, haalli kun yeroo jelqaba Muhaammadiin (nagahaa fi rahmanni isaan irratti haabu’u) irratti bu’u waggoota 23 (digdamii sadii) keessatti sadarkaa sadarkaan tasuma osoo wal hin faallessin kan turee dha. Haalli kun kan nuhubachiisu; yoomillee dalagaa ilma namaa tahuu dhabuu isaa garsiisa! Waggoota 23 keessatti sadarkaa sadarkaan bu’uun isaa haalaa fi barbaadina ilma namaa kan guutee dha. Osoo Qur’aanni kuni dalagaa ilma namaa taatee kitaaba tokkicha yeroo tokko keessatti kan itti keennamee yaanni isaa haqa jirtuun faallaa ta’aa ture. Kanaafuu, Rabbiin ilma namaatii garaalaafuu dhaa jecha haajaa isaanii irratti hundaa’ee wagoota 23 keessatti kan raawwatee dha.
Qur’aanni dandeettii ilma namaatii olta’uu dhaan gosa Arabaa Qureeyshii fi Araba cufa, akkasumas addunyaa hunda qormaata guddaa isaan gochuu dhaan isaan yeroo dheeraadhaaf kan Qur’aana fakkaatu akka uuman gaafatanii gonkumaa uumuu hin dandeenye. Tarii suuraa (boqonnaa) Qur’aanaa tokko tasuma uumuu hin dandeenye.
Jaarraa 14fiif ilmi namaa gonkuma Aayata( keeyyata) tokko uumuu hin dandeenye. Hanga har’aatti ilmi namaa cufti chaalenjii (qormaata) godhamaa jira, hanga guyyaa quyaamaatti namuu gonkuma uumuu hin danda’an.
Rabbiin guddaan Qur’aana isaa keessatti akkana jedha: “
{قُل لَّئِنِ اجْتَمَعَتِ الإِنسُ وَالْجِنُّ عَلَى أَن يَأْتُواْ بِمِثْلِ هَـذَا الْقُرْآنِ لاَ يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيراً }الإسراء88.
Hiikkaan isaa akkana: “ Osoo ilmaan namaatii fi Jinnoonnillee Qur’aana kana kan fakkaatu fiduudhaaf walitti qabamanii, gonkumaa kan Qur’aana kana fakkaatu fiduu hin danda’an, osoo walillee gargaaranii !. Suuraa Al_Israa’a 88
Qur’aana jaalachuu fi itti amanuun akkasumas miirri namaa ittiin dammaquun waan uumamaan jiruu dha. Kana kan tahe yeroo Ergamaan Rabbii Muhaammad (nagahaa fi rahmanni Rabbii isaan irratti haajiraatu) jiran qofa osoo hin taane hanga har’aan tanaatti ummanni islaamaa itti amananii haala bareedaan simatanii jiru, kana kan godhan Muslima qofa osoo hin taane namoota birootiinis waan raawwatee dha. Haala kana kan isaan simannaa gaarii akka godhaniif isaan taasise haqa Qur’aanni qabutu kana isaan godhe. Irra hedduun namoota kanaa hortee arabaa osoo hin taane mislimoottan birooti.
Tarii, jaalalli garmalee dhalli namaa Qur’aanaaf qabu seenaa ilma namaa keessatti gonkumaa kitaabni tokkos baldhinnaan akkanatti kan jaalatame seenaa ilma namaa keessatti raawwatamee jiraa?
Qur’aanni kun kan Muhaammad (nagahaa fi rahmanni Rabbii isaan irratti haajiraatu) ufii isaatii uume osoo hin taane: Rabbii Guddaa irraa kan dhufe ta’uu isaa ragaawwan ifaan ifatti haalaan ibsan akka armaan gadii muraasa keessaa haa’ilaalluu:
1: Osoo Qur’aanni kun Muhaammadiin ( NRIH) irraa dhufe taatee akkamitti Aayatoonni (Keeyyatooni) Qur’aanaa waa’ee isa sodaachisuu, waa’ee isa adabuu, yeroo Muhaammad (nagahaa fi rahmanni isaan irratti haabu’u) wanta dhugaa hin taane dubbate akka adabamu keeyyatoonni hedduun akeekkachiisa (adaba) cimaa akka itti kennamu isa seeru. Ragaan waan amma dubbannee kana fakkaata: “ \
{ ولو تقول علينا بعض الأقاويل لأخذنا منه باليمين ثم لقطعنا منه الوتين فما منكم من أحد عنه حاجزين } سورة الحاقة ، من الآية 44-47
Hiikkaan isaa akkana, Rabbiin akki jedhu: “Osoo Muhaammad (nagahaa fi Rahmanni isaan irratti haajiraatu) kijiba muraasa nurratti dubbatee, silaa humna cimaadhaan isa qabne, ykn harka mirgaa keenyaan isa qabne.., silaa hidda amaa jedhamu irraa kunne, .Tokkoon namaayyuu irraa nudhoogguu hin danda’u.”
- قال تعالى : {وَكَذَلِكَ أَنْزَلْنَاهُ حُكْمًا عَرَبِيًّا وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ بَعْدَ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ مَا لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا وَاقٍ } [الرعد: 37]
Hiikkaan isaa, Rabbiin oltahe akkana jedha: “Qur’aana kana Murtii ifa galaa afaan arabiffaa kan ta’een buufne; yaa Muhammad(nagahaafi rahmanni isaan irratti haajiraatu) yoo Qur’aana beekkomsa kana dhiiftee fedhii isaanii hordofte, Rabbiin biraa nama siiftumsuu fi sitiksu gonkumaa hin argattu.” Suuraa Ra’d 37
Mee dhugaa haadubbannuu, osoo Qur’aanni kun Muhaammadiin (nagahaa fi rahmanni isaan irratti haabu’u) irraa dhufe ta’ee jechoota akkanatti isa seeru ykn haala cimaadhaan isa sodaachisu silaa nidhiisaa laata?
Ammas mee haahubannuu, adabbii garmalee ciccimaa kana:
Rabbiin oltahe akkana jedha:
قال الله في القرآن :{وَإِن كَادُواْ لَيَفْتِنُونَكَ عَنِ الَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ لِتفْتَرِيَ عَلَيْنَا غَيْرَهُ وَإِذاً لاَّتَّخَذُوكَ خَلِيلاً . وَلَوْلاَ أَن ثَبَّتْنَاكَ لَقَدْ كِدتَّ تَرْكَنُ إِلَيْهِمْ شَيْئاً قَلِيلاً .إِذاً لَّأَذَقْنَاكَ ضِعْفَ الْحَيَاةِ وَضِعْفَ الْمَمَاتِ ثُمَّ لاَ تَجِدُ لَكَ عَلَيْنَا نَصِيراً }الإسراء من الآية 73- 75
Hiikkaan kanaa: “Sitti malanii jiru akka Qur’aana kana malee kijiba biroo uumtee wanta Rabbiin hin buusne dubbattu; yoo kana isaanii guutte jaalallee cimaa sigodhatu. Osoo cimina siif kennuu baannee, silaa suutuma suutaan fedhii isaaniitti dabdaa ture. Osoo fedhii isaanii raawwattee, silaa jiruu fi du’attis dachaa dachaa si’adabnaa ture.” Al-Israa’a 73-75
Mee osoo Qur’aanni kun isarraa tahee wantoota akkanaa kana Qur’aana keessatti ni dhiisaa?!
Ammas yoo kan Muhaammad ergama kana akkamalutti hin geessine taate akeekkachiisni cimaan itti kennamee jira :
قال الله في القرآن : {يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللّهَ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ }المائدة67
Hiikkaan isaa, Rabbiin oltahe akkana jedha: “Yaa Ergamaa hoo! Qur’aana Rabbii kee irraa sitti buufame kana ilma namaatti geessi. Yoo kana kan hin raawwanne taate, ergaa isaa raawwattee hin jirtu. Rabbiin hammeenya ilmaan namaa irraa sitiksa. Rabbiin tuuta jallatte hin qajeelchu.” Maa’idah 67
Hubadhaa! Osoo Qur’aanni kun Muhaammad irraa dhufee, tarii keeyyatoota isa akeekkachiisan kana ni dhiisaa turee?!
قال الله في القرآن : { عبس وتولى . أن جاءه الأعمى . وما يدريك لعله يزكى .أو يذكر فتنفعه الذكرى .}سورة عبس ، من الآية 1-4.
Hiikkaan isaa akka armaan gadii kana:
Rabbiin oltahe akkana jedha :” Fuula hammeesse, fuula guuree cinaa gale, jelaa didee duuyda gale.(2) Ballichi itti dhufnaan jelaa dide.(3) Odoo qajeelee beeytaa, odoo qulqullaayee beeytaa namni ati irraa duuyda galtu kun?. (4) Yookaan yaadannoo argatee yaadannoon tun isa fayyaddee bu’aa isaa argamsiiftuu beeytaa?”
Qur’aana keessatti wanta Rasuulli Rabbii dhoffatee namuu itti hin beeyne , waa’ee seenaa akkaataa sababa isaan Zeeynab bint Jahshiin itti fuudhan Qur’aanni icciitii isaanii ifa baase…
قال الله في القرآن : {وَإِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَاتَّقِ اللَّهَ وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ وَتَخْشَى النَّاسَ وَاللَّهُ أَحَقُّ أَن تَخْشَاهُ فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِّنْهَا وَطَراً زَوَّجْنَاكَهَا لِكَيْ لَا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ إِذَا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَراً وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولاً }الأحزاب37
Hiikkaan isaa akka armaan gadii kana taha:
Rabbiin guddaan akkana jedha : “ Yaadadhu, yeroo ati jettu ; nama Nuti toltuu oolleef, kan atis toltuu oolteef: “Haadha mana keetiitiin gargar hin bahin qabadhu, Rabbii kee sodhaadhu” jettuun . Garuu, icciitii iti dhoksite Rabbiin ifa baasa. Ati nama qaanfattee jaalala isii qabdu dhoksite. Rabbiin qaanfatutu (sodaachutu) kan namiituu irra caala. Zeeydi haadha mana isaa fedhii isaatiin gargarbahee (xalaaqee) raawwannaaan isii sifuusisiifne, Kana kan gooneef, warroonni Mu’mintootaa kan biroollee booda kanaa dilii akka hin qabaanne; waa’ee haadha mana ilmaan guddifachaa isaanii yeroo ilmaan guddifachaa fedhii isaaniitiin haadha mana isaanii gadi dhiisan, booda sanaa dubartoota sana fuudhuun dilii hin qabu.” Al-Ahzaab 37
Walumaa galatti Qur’aanni waa’ee Ergamaa Rabbii dirqama isaanii akka bahan kan murteessuu fi, akkasumas barbaachisummaa ergama haqaa kana geessuun, ammas, Ergamaan Rabbii ilma namaa tahuu isaa mirkaneessuun, kan gonkumaa dandeettii ilma namaa dararuu fi fayyaduus ufii isaatii hin qabne tahuu, kan tasumaa, ergama isaa kana keessatti mindaa tokko hin barbaanne, kan ammas ol’aantummaa tokkos gonkumaa hin barbaanne tahuu isaa murteessuun Qur’aanaa raga guddaa ta’uu isaa muldhisa. Ragaaleen kunniin Qur’aanni Muhaammadiin(NRIH) irraa akka hin taane mirkaneessa . Rabbiin guddaatu Qur’aana kana Muhaammadiin (NRIH) irratti buuse.
Mee nawajjiin yeroo tokko haahubannuu!
Haasofni Qur’aanaa kan akeeku waa’ee dirqama ga’ee Ergamaan Rabbii ilma namaa irratti qabu fi dhala nama tahuu isaa mirkaneessa.
{قُل لاَّ أَقُولُ لَكُمْ عِندِي خَزَآئِنُ اللّهِ وَلا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلا أَقُولُ لَكُمْ إِنِّي مَلَكٌ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاَّ مَا يُوحَى إِلَيَّ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الأَعْمَى وَالْبَصِيرُ أَفَلاَ تَتَفَكَّرُونَ }الأنعام50.
{قُل لاَّ أَمْلِكُ لِنَفْسِي نَفْعاً وَلاَ ضَرّاً إِلاَّ مَا شَاء اللّهُ وَلَوْ كُنتُ أَعْلَمُ الْغَيْبَ لاَسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ وَمَا مَسَّنِيَ السُّوءُ إِنْ أَنَاْ إِلاَّ نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ }الأعراف188.
{قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعاً الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ لا إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ يُحْيِـي وَيُمِيتُ فَآمِنُواْ بِاللّهِ وَرَسُولِهِ النَّبِيِّ الأُمِّيِّ الَّذِي يُؤْمِنُ بِاللّهِ وَكَلِمَاتِهِ وَاتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ }الأعراف158.
{قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِن كُنتُمْ فِي شَكٍّ مِّن دِينِي فَلاَ أَعْبُدُ الَّذِينَ تَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللّهِ وَلَـكِنْ أَعْبُدُ اللّهَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ وَأُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ }يونس104
Hiikkaan keeyyatoota armaan olii akka armaan gadii kana taha:
Qur’aanni Mahaammadiin (nagahaa fi rahmanni isaan irratti haabu’u) kan ajaje wanta isarratti bu’e qofa akka hordofu murteessa.
- Rabbiin oltahe akkana jedha: “Yaa Muhaammad! Ilmaan namaatiin akki jettu; Hireen (Kaazinaan) Rabbii harka kiyya hin jirtu, beekkomsa fagoodhaallee hin beeku, ani Malaa’ikaadhaallee miti; wanta Rabbii koo irraa natty buufame qofa hordofa jedhiin, Ammas akki jettuun: Tarii, namni ijaan hin garre kan ijaan arguun walqixaa?! Sila xiinxallaa sammuu hin qabdanii?” Al-An’aam :50
- Rabbiin oltahe akkana jedha: “Yaa Muhammad! Akkana jedhiin: ani ufiikiyyaafuu waan nafayyaduu fi waan nadararu fedhii Rabbiitiin malee qabaachuu hin danda’u, osoo waan fagoo beeku taatee silaa waan nafayyadu qofa walitti qabadhe, silaa hammeenyi tokkos nantuqxu. Ani garuu; nama Rabbitti amanae hammeenya irraa nama seeruu fi nama toltutti nama ajaju qofaa dha jedhiin.” Al-A’raaf :188
- Rabbiin oltahe akkana jedha: “Yaa Muhammad! Akki jettuun : yaa ilmaan namaa! ani Ergamaa Rabbiiti kan isin cufatti ergamee jira. Inni na’erge Gooftaa Samiiwwanii fi Dachee dhuunfatuudha, Isaan ala gabbaramaan haqaa hin jiru, kan jiraachisuu fi ajjeesus isuma qofa, kanaafuu, Rabbii fi Ergamaa isaatti amanaa , Ergamaan isaa kan dubbisuu fi barreessus hin dandeenye, isa Rabbii fi jechoota isaatitti amanuu dha. Akka Rabbiin isin qajeelchu Ergamaa isaa hordofaa jedhiin.” Al-A’raaf :158
Rabbiin oltahe akkana jedha: “Yaa Muhammad! Ilmaan namaatiin akki jettu: Yaa ilmaan namaa yeroo amantii kiyya irraa shakkii (mamaa) qabaattan; kanaafuu, ani wantoota isin Rabbii gaditti gabbartan hin gabbaru, garuu; kan gabbaru Rabbii guddaa isin ajjeesuu dha. Ani kan dirqama natti taasifame namoota Rabbitti amanan irraa tahuu dha.” Yuunus :104
- - {وَاتَّبِعْ مَا يُوحَى إِلَيْكَ وَاصْبِرْ حَتَّىَ يَحْكُمَ اللّهُ وَهُوَ خَيْرُ الْحَاكِمِينَ }يونس109.
- {ثُمَّ جَعَلْنَاكَ عَلَى شَرِيعَةٍ مِّنَ الْأَمْرِ فَاتَّبِعْهَا وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاء الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ }الجاثية18.
Hiikkaan keeyyatoota armaan olii akka armaan gadii kana fakkaata:
-
Rabbiin oltahe akkana jedha : “Yaa Muhaammad! Waan Nuti sirratti buufne hordofi, warroota sikijibsiise hanga Rabbiin murtii isaan irratti murteessutti obsi.” Yuunus :109
Ammas Rabbiin oltahe akkana jedha:” Yaa Muhammad! Seera Murtii Sharii’aa karaa guutuu siif goonee jirra, kanaafuu, seera sharii’aa kanaan buli. Fedhii warra waa hin beeknee hin hordofin.” Al-Jaasiyah :18
-
3- Qur’aanni Muhaammadiin (nagahaa fi rahmanni Rabbii isarratti haabu’u) akka haqa Diinii Rabbii kan Qur’aanni itti yaame irra gadi dhaabbatu murteessee jira.
- فَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ وَمَن تَابَ مَعَكَ وَلاَ تَطْغَوْاْ إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ }هود112.
- {فَلِذَلِكَ فَادْعُ وَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءهُمْ وَقُلْ آمَنتُ بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ مِن كِتَابٍ وَأُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَيْنَكُمُ اللَّهُ رَبُّنَا وَرَبُّكُمْ لَنَا أَعْمَالُنَا وَلَكُمْ أَعْمَالُكُمْ لَا حُجَّةَ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ اللَّهُ يَجْمَعُ بَيْنَنَا وَإِلَيْهِ الْمَصِيرُ }الشورى15.قُلْ أَغَيْرَ اللّهِ أَتَّخِذُ وَلِيّاً فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَهُوَ يُطْعِمُ وَلاَ يُطْعَمُ قُلْ إِنِّيَ أُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَلاَ تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكَينَ *قُلْ إِنِّيَ أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ }الأنعام14-15
Hiikkaan isaa akkana:
Rabbiin oltahe akkana jedha: “Yaa Muhammad! Warroota Rabbitti yagutoomsaniin akki jettu: Tarii, Rabbii gaditti nama biroo kan itti gargaarsifadhu godhaa?! Rabbiin bar Isa samiiwwanii fi Dachee uumeedhaa, kan nama nyaachisu (kan hiree hundaafuu hiru) kan eenyullee isa hin nyaachisnee dha. Ammas akki jettuun : ani Rabbiin koo eenyuunuu dura akka isaa bulu (masakamu) ajajamee jira, ammas warroota Rabbitti yagutoomsan irra akka hin taane seeramee jira. Yoo murtii Rabbii kootii dide guyyaa Qiyaamaa adabbii guddaan natuquu soda dha jedhiini.” Al-An’aam : 14-15
5- Qur’aanni Nabi Mahaammadiin (nagahaa fi rahamanni Rabbii isaan irratti haajiraatu) akka hordoftoota isaa warra Rabbitti amanan wajjiin akka deemu ykn isaan wajjiin obsa godhatu ajajee jira……
- {وَاصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُم بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ وَلَا تَعْدُ عَيْنَاكَ عَنْهُمْ تُرِيدُ زِينَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَن ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ وَكَانَ أَمْرُهُ فُرُطاً }الكهف28.
Hiikkaan isaa akkana:
Rabbiin guddaan akkana jedha: “ Yaa Ergamaa koo! Warroota rabbi isaaniititti amananii ganamaa galgala Rabbii isaanii kadhatan wajjiin obsi, isaan fuula Rabbii barbaadu. Jiruu Addunyaa dhaa jecha gonkuma isaan bira hin dabrin (Sababa hiyyummaa isaaniitii jecha isaan hin gatin). Nama qalbiin isaa Nuyaadachuu irraa cufamte jela hin deemin( isa ee jettee jela hin deemin), inni kan fedhii isaa qofaa hordofu, kan haalli (dhimmi) isaa bade.”
Hubachiisa! Jechoonni (keeyyatoonni) garmalee Muhaammadiin (nagahaa fi Rahmanni Rabbii isa irratti haajiraatu) akeekkachiisan ykn hedduu adabbii cimaan isa akeekkachiisan cuftuu Qur’aanni kun ragaa guddaa Rabbiin irraa tahe kan agarsiisanii dha.
Qur’aanni jecha Rabbii Guddaa tahuu wantoota ragaa bahan keessaa; Ragaalee ciccimoo sammuu ilma namaatiin irra gahaman, kan meeshaa ammayyaatiin dhugaan isaanii murtaahe mee haalaalluu…..
Kitaabban kamiiyyuu kan addunyaa kana keesssattti argaman kan dogongora irraa walaba tahe gonkumaa hin jiru. Ammoo, Qur’aanni tasuma kitaabban kanneeniin wal hin fakkaatu. Dhugaan Qur’aanaa karaalee adda addaatiin kan murtaahee dha. Waa’ee ummattoota dabranii kan kitaabni tokkolleen hin dubbatin, Qur’aanni ifaan ifatti seenaan isaanii baldhinaan kan himameedha. Kan yoomillee seenaan tokko bakkaa fi yeroo dhaan wal hin dhabneedha. Seenaan kunniin kan Jaarraalee kumaatamaan kan laakkawamanii dha.
Sadarkaan Seer-Lugaa afaan Arabiffaa kan Qur’aanni waa’ee Saayinsii Ammayyaa ilaalchisee ittiin dubbate hedduu waan nama dinquu dha.
Qur’aanni waa’ee Saayinsii Ammayyaa kan bara dhihoo kana beekkomsi namaa meeshaa ammayyaatiin gargaaramuu dhan haqa Qur’aanni Jaarraalee kudha afuriin dura dubbate har’aan tana beekkomsaan irra gahamee jira. Kun waan raajiidha! Dandeettiin Saayinsiin Ammayyaa irra gahe kun kan ifa tahe baruma dhihoo kana, Qur’aanni immoo wantoota kana kan sammuun ilmaan namaa tasumaa yaaddee hin turre haasawee jira. Tarii, Muhaammadiin (nagahaa fi rahmanni Rabbii isaan irratti haajiraatu) eenyutu icciitii kana cufa isaan barsiise laataa? Osoo Qur’aaanni beekkomsa ilma namaa tahe taatee yeroo ilmi namaa dandeettii saayinsii ammayyaa hin qabaannetti haala nama dinqisiisuun ifaan ifatti saaxilee jira. Kanaafuu, haqa kana osoo hin dabsine , Qur’aana kana kan buuse Isa waan hunda kalaqe ta’uu kan mirkaneessuu dha.
Fakkeenyota armaan olii keessaa mee Muraasa haalaalluu:
أ- قال الله في القرآن :{اللّهُ الَّذِي رَفَعَ السَّمَاوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا .. }الرعد2
Hiikkaan isaa:
A: Rabbiin oltahe akkana jedha: “ Allaahaan Bar, Isa Samiiwwan utubaa tookko malee kan ija keessaniin agartan dhaabee dha.” Ar-R’ad :2
Keeyyanni tuni sadarkaa beekkomsa ummatoota dabraniitiin kan walgittuu dha. Ummanni duraanii yeroo ija isaaniitiin Hawaa (Samii) ol ilaalan wanti isaan argan; wantoota akka Aduu, Ji’a fi Urjiiwwan adda addaa kan Hawaa utubaa tokkoon malee dhaabatte ta’uu isaa argu. Dhalli ilma namaa kan ammayyaa wanti isaan irra gahan; Hawaa (Samii) garmalee kan dhumti isii hin beekkamne yeroo ilaalani hiikkaa keeyyata waa’ee Samiin utubaa tokkoon malee dhaabbachuu dandeesse ta’uu isii, Kan utubicha kana ijaan arguu hin dandeenye ta’uu isaa mirkaneesa. Humni cimaan afaan Arabiffaatiin Jaazibiyyaa jedhamuun kan ijaan arguu hin dandeenyeen Hawaan (Samiin) dhaabbttee dha ta’uu isaa mirkaneessu.
ب- جاء في القرآن عن الشمس والنجوم: {.. وَكُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ }يس40
B; Qur’aana Keessatti waa’ee Aduu fi Urjiiwwanii akkana kan jedhutu jira:
Rabbiin Oltahe akkana jedha: “ Cufti (hundi) isaaniituu Orbiitii isaanii irra deddeebi’u.” Yaasiin : 40
Yeroo Durii ilmi namaa gara Hawaa (Samii) ol ilaalu Urjiiwwan adda addaa kan bakka tokko irraa gara bakka biroo waan deemtu kan fakkaattu ta’uu isii argan. Kanaafuu, Keeyyanni armaan olii hedduu isaan akka dhala ilma namaa kan ammayyaatitti hin dinqisiifne. Jechi akkaan hubannaa miira namaa garmalee dinqisiisu jecha ‘Orbiitii Isaanii irra deddeebi’u’ kan jedhuu dha. Kan nama dinqisiisu Qorannaan Ammayyaa haqa kana kan irra gahe yeroma dhihoo kana. Kanaan ol jechi gadi fageenyaan nama dinqisiisi waan jiru hin fakkaatu. Orbiitii isaanii irra deddeebi’uudhaan uumaa garmalee nama dinqu ta’uu isaa irra gahamee jira.
ج- وجاء في القرآن الكريم عن الليل والنهار:{..يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ يَطْلُبُهُ حَثِيثاً ..}الأعراف54
Hiikkaan isaa akka armaan gadii kana fakkaata:
Qur’aana kabajamaa keessatti waa’ee Halkanii fi Guyyaa ilaalchisee Rabbiin akkana Jedha: “Rabbiin dukkana halkanii ifa guyyaatiin adeemsisa, ifa guyyaatis dukkana halkaniitiin adeemsisa, Lacheenuu saffisaan walbarbaadu.” Al-A’raaf : 54
Keeyyanni tuni dhala namaa kan duriitiif wanti ibsitu, icciitii halkanii fi guyyaan akkaan yeroo isaanii murtaaheen eeggatanii waljijjiiruu dandeettii muldhisuudah. Garuu; ilma namaa kan ammayyaatiif wanti keeyyanni tun ammatte (hammatte) naannawa dacheen orbiitii isii irratti raawwattuu dha ta’uu garsiisa. Naannawa dacheen Orbiitii isii irratti gootutu halkanii fi guyyaa uuma jechuu dha. Wantoota yeroo ammayyaatti dhalli namaa arge keessaa namni yeroo jelqabaafi Hawaa keessa balali’e dhalataa nama biyya Ruusiyaa Yuurii Gaagaarii jedhamu ragaaleen yeroo sanatti inni arge keessaa dukkanaa fi ifni saffisaan akka waljijjiiru ta’uu isaa mirkaneessee jira. Kana kan taasise naannawiinsa Dacheen orbiitii isii irratti gootuu dha.
Yaada kana irratti ragaalee adda addaa hedduutu Qur’aana keesa jira.
- ومن إعجاز القرآن ما جاء في قوله تعالى : {بَلَى قَادِرِينَ عَلَى أَن نُّسَوِّيَ بَنَانَهُ }القيامة4
Hiikkaan isaa akka armaan gadii kana fakkaata:
Rabbiin oltahe akkana jedha: “Dhugaa caafii qubbiiniituu uumuu dandeenyee jirra.” Al-Qiyaamah :4
Gaafiin ufgaafannu: Maaliif Rabbiin caafii qubbiinii asitti maqaa dhahee? Icciitiin qubbiinii wanta raajii dha! Uumama dhala namaa keessatti namni tokkollee kan birootiin adda kan bahu Qubaan.! Saayinsiin Ammayyaa kan irra gahe jecha ‘Finger Print’ ykn ashaaraa qubaa kan jedhamu dalaguudhaan waan Qur’aanni Jaarraa 14 dura dubbate har’aan tana meeshaa Ammayyaatiin mirkaneessee jira. Jaarraalee hedduun dura wanti kuni kan beekkamuu miti, inumaayyuu; bara Ergamaa Rabbiitittuu kan beekamuu miti. Waan nama dinquu dha!
Kanaafuu, Muhammad (nagahaa fi rahmanni Rabbii isaan irratti haajiraatu) Qur’aana kana kan fide Rabbiin irraa tahuu isaati kan mirkaneesu
Mata duree irratti akka ibsinetti Muslimtoonni Icciitii ykn sadarkaa Qur’aanaa keessa hangi hubatani waan salphaadha. Akka Qur’aanni jecha Rabbii ta’e amananii jiran.
Kanaan booda mee Ragaalee ifa tahan tokko tokko haahubannuu:
1: Qur’aanni kabajamaan waa’ee fuuldura ta’uuf deemu (Beekkomsa ilmi namaa beekuu hin dandeenye) beekkomsa fagoo, mee ragaalee lama gurguddoo haadubbannuu:
A: Qur’aanni waa’ee abbeeraa Nabi Muhaammadii kan Abuu Lahab jedhamu kan dubbate ‘ namtichi kun gonkumaa akka hin amanne, ammas karaa jallinnaa irratti akka du’u gabaasee jira. Boqonnaan Qur’aanaa kan waa’ee Abuu Lahabii dubbatti kan buute osoo namtichi kuni nabseedhaan jiru kan buutee dha. Ammas Abuu Lahab gurra isaatiin kan dhagahee mirkaneeffatee dha, Kanumaan wajjiinuu tasuma namtichi kun ni amana jedhee mormee hin jiru, osomaa dharaanillee Qur’aana kijibsiisuudhaaf amane jedhu taateellee.!!
B: Waa’een biro kan Inni waan fagoo dubbate; waa’ee Empaayera Roomaa kan Empaayera Pershiyaanotaan injifataman tahuu isaanii. Boodallee Empaayerri Roomaa Empaayera Pershiyaa akka injifatani Qur’aanni dubbatee jira. Yeroo keeyyanni waan kana dubbattu buute sanatti Hordoftoonni Nabi Muhaammad ummatoota hin amanin akka akka Qur’aanatti amanan ragaalee kanneen fakkaataniin gorsaa turan. Booda kanaa akkuma Rabbiin guddaan Qur’aana isaa keessatti dubbatetti mootummoonni Roomaa mootummoota Pershiyaa injifatuun isaanii mirkanaayeera. Kuni Qur’aanni jecha rabbi guddaa tahuu isaa ragaalee ciccimoo keessaa isa tokkoo dha.!!
2: Qur’aanni waa’ee ummatoota daabranii hedduu dubbata, keessattuu bara Nabi Muhaammad ergaman keessatti garmalee ummanni Madiinaa ragaa adda addaatiin Qur’aana akka mirkaneeffachuu barbaadan waan tureef, yeroo kanatti Ummanni Yahuudaa naannoo Madiinaa kan jiraataa turan haqa isaan dhoksan Qur’aanni ifa isaan baasuudhaan saaxileessaa tureera. Keessattuu haqa waa’ee Nabiyyii Rabbii kan tahe Iisaa dhoksuu isaaniitiin. Fannifame jedhanii yeroo dheeraadhaaf gabaasa kijibaa babaldhisaa turuu, akkasumas inni Gooftaa Keenya jechuudhaan wanta inni haqa hingodhanne kan itti dubbatan hedduu dha. Gariin isaanii Iisaan nama Sihrii dalaguu dha jedhu. Waa’ee Nabiyyii kan ta’e Suleeymaan kan jedhamuunis Saahira (nama sihrii dalagu ) jedhaanii turan. Kijiba isaan uuman kana hunda Qur’aanni garmalee isaan saaxilee jira!
Qur’aanni waa’ee Anbiyoota Rabbii heddumminnaan dubbata, yeroo Nabi Muhaammad jiran keessatti ummatootni Yahuudaa kan Qur’aana gurra isaaniitiin dhagahaa turan, keessattuu Seenaa Nabiyyii Rabbii kan tahe Muusaa akkaan ibsa. Ummanni Yahuudaadhaa dhugaa jirtu waa’ee Nabiyyii isaanii Muusaa Qur’aanni ibsu kana raajii isaanitti tahuudhaan tasuma Qur’aanni nikijiba hin jenne. Seenaa haqaa kanniin namni tokkolleen isaan keessaa kan morme hin jiru. Garuu; osoo haqa jirtu beekan itti hin amanne.
3: Qur’aanni sadarkaa namuu dalaguu hin dandeenyeen kan dhufee dha. Kan jechoonni isaa wal hin faallessinee dha, kan seeraa fi heerri isaa gonkumaa wal hin dhabnee dha. Gariin isaanii kan biro kan jabeessanii dha. Osoo dalagaa nama Rabbiin alaa taateetii silaa waldhabbiinii fi walfaallessuun hedduu isa keessattii argamaa ture. Silaa gariin isaanii garii isaanii dogongora jiru wal saaxileessaa ture. Garuu, Qur’aanni wantoota kana irraa walabaa kan isa godhuu dha.
قال تعالى :{أَفَلاَ يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِندِ غَيْرِ اللّهِ لَوَجَدُواْ فِيهِ اخْتِلاَفاً كَثِيراً }[ سورة النساء الآية : 82 (6
Hiikkaan isaa akkana:
Rabbiin oltahe akkana jedha: “Sila waa’ee Qur’aanaa kana hin hubatanii?!!Osoo Qur’aanni kun kan Rabbiin ala nama biroo irraa dhufe taatee, silaa waldhabbiin (walfaallessuun) hedduun keessatti argamaa ture.”
4: Rabbiin Guddaan Qur’aana kana Ufii Isaatii isa tiksuudhaaf waadaa seenee jira, Waadaan Rabbiin seene Qur’aana kana gokuma akka hin jijjiiramne, wanti tokkos akka keessaa hin banne, wanti tokkos bakka isaa akka hin buune tiksee jira. Ragaan kanaa: Addunyaa kana keessatti Jaarraalee meeqaaf Muslimtoonni addunyaa kana keessatti argaman hundi Qur’aanuma tokko kan afaan tokko ta’een hanga guyyaa har’aa dubbisaa jiru. Addunyaa kana keesa yoodeemte, eessattuu kan argitu Qur’aanuma tokko. Biyya Chaayinaattis, biyya Hindiitis biyyoota Awrooppaatis, biyyoota Afrikaatis, Muslimni biyya Faarisiitis Qur’aanuma gosa tokkoo dubbisu Kunu raga guddaa Qur’aanni kun qabuudha.
5: Qur’aanni kun sammuu ykn qoma ilma namaatiim kan kuufamu ta’uu isaa haala salphaadhaan osoo natty hin ulfaanne kan baratamuudha, Bira dabree, warroota afaan biroo dubbataniifillee kan hiikkaa afaan Arabiffaa osoo hin beekne kan sammutti qabatan hedduu dha.
Yaa nama haqa barbaadu….!
Qur’aanni kun sadarkaa Ummata Arabaa kan seer-lugaa afaaniitiinii fi ifaan ifatti icciitii afaanii beekan hedduu raajii isaan gidheera. Raajeffannaan isaan Qur’aanaaf qaban kun sadarkaa dhageeffachuu bira kutee hanga gadi fageenyaan qoratan gahee jira. Ufii isaaniitiin gaafii adda addaa walgaafachuudhaan barachaa turaniiru. Kuni hundi kan tahe keessattuu bara Nabi Muhaammadi ergame keessatti ummanni kaafiraa kan Rabbiin dide haala nama dnqisiisuun kan taasisaa turanii dha. Kun kan nuhubachiisu Qur’aanni kun sadarkaa garmalee cimaa adda isa godhu qabaachuu isaati.
Ragaalee armaan olitti dubbatamaniif kan ragaa muraasa ta’u Namoota Gurguddaa Gosa Qureeshii kan ta’an 3 (sadii) maa akka fakkeenyaatti haakaasnuu: Isaan kunniin maqaan isaanii: Abuu Sufyaan Ibnu Harbi, Abuu Jahli Ibnu Hishaamii fi Akhnas Ibnu Shariif nama jedhamanii dha.
Seenaan isaanii akka armaan gadii fakkaata:
Jarreen kun sadeen Qur’aanni Raajii cimaa itti tahuudhaan namuu garmalee dinqisiifatuudhaan waldhokatanii halkan halkan yeroo Nabiyyiin Rabbii salaata isaanii sagadan dhokatanii dhageeffatu. Namuu ganama ganama yeroo dhokatee gara mana ufiitti deebi’u karaa irratti akka tasaa wal argu. Waan raajiiti! Namuu wal ajiifatutti seena. Wanni waliin jedhan “namoonni wallaalaan keenya waan nuti dalagnu kana yoo nutti beekan Muhaammadiin hordofuu danda’ani” jechuudhaan wal makaraarsu. Kan kana isaan godhe Qur’aanni garmalee isaan hubatuudhaan icciittii isaanii kan isaan osoo beekan dhoksan dhugaan haqa baasti.
Booda garuu: namuu waadaa walii seenuudhaan lammata itti deebinee waan akkanaa hin raawwannu jechuudhaan walii galu, haata’u malee, guyyoottan biroollee akkuma kanatti saaxilfamu.
Dhugaa jirtu yoo dubbanne kan sadarkaa kanaan isaan gahe Qur’aanni dandeettii ilma namaatii oltahuu isaa garmalee dinqii tahuu isaattu kanaan isaan gahe.
Haala kanaan osoo jiran guyyaa tokko jarreen sadeen waliin taa’anii isaan keessaaa Al Akhnas Ibni Shariif kan Jedhamu jarreen lamaan akki jedhee gaafate: “ Mee Muhaammadiin irraa wanti dhageettan maalii? Jedheen gaafannaan. Abuu Jahl akki jedhe, “maal dhageettee! Jedhee raajeffatuun gaafannaan, Aknas Ibni Shariif akkana jedhee dubbate,” Nuti bar waa’ee isaa keessatti gosa Abdu Manaafiitiin (gosa Qureeshiitiin ) waldhabnee, nuti garuu, yoomuu akka isaanii Ergamaan gosa isaanii waan ta’eef, kanaan nucaalu.” Jedhuun waangaraa isaa jiru ifa ufgodhuun haqa jirtu baasuun ufsaaxila.
Jarreenis wanti jedhanii deebisaniif, “ Gosti Qureesh Nabiyyii Wahyiin Samiidhaa itti bu’u qabdi eenyutu isiin walgita” jechuudhaan haqa jiru baasu.
Ragaaleen Qur’aanni dhugaa Rabbii ta’uu ibsan keessaa tokko , gosti Arabaa walgahanii nama kana akkamiin waamicha inni tokkummaa Rabbii jedhee nuyaamu kana karaan isa ittiin dhaabnu mala nuufbarbaadaa jechuudhaan walmari’atu. Namni tokko kan maqaan isaa Utbaa ibni Rabii’ah Jedhamu kan akkaan mormaa ta’e tokko gosoota kana keessaa ka’uudhaan mala ittiin Muhaammadiin (nagahaa fi Rahmanni isaan irratti haajiraatu) dhaabnu jedhanii bakka bu’aa ummata kanaa ta’ee yaada kana Mahaammadiin(nagahaa fi rahmanni Rabbii isarratti haajiraatu) akki jedhee yaaada kana itti dhiheesse: “ Yaa Muhaammad waan itti nuyaamtu kana nurraa dhaabi, yoo kan mootummaa barbaaddu taate dura taa’aa keenya sigodhannee, dubartii gosa arabaa keessaa haalaan bareeddu siif kennina, ammas yoo qabeenyas barbaadde qabeenyas siif goona ‘ atummaan waan itti nuyaamtu kanarraa dhaabbadhu” jechuudhaan yaada adda addaa itti kaleessinaan, akki jedhee Nabiyyiin Rabbii deebii isaa deebisa, “ Yaa Abbaa Waliidi xumurtee yaada kee? Jedhuudhaan kabajaan gaafate. Utbaanis ee yaada koo geeffadhe jedheen. Rasuullis Qur’aana itti dubbisuun (qara’uun) deebii deebisaniif. Namtichi Utbaa jedhamu kunis Qur’aanni Ergamaan Rabbii itti dubbise kun hedduu isa hawatee harka isaa dudda duubatti qabachuudhaan yeroo dheeraadhaaf daggeeffataa ture.Rasuullis eerga itti qara’anii booda akki jedhaniin Yaa Abbaa Waliid , waan dhageette dhageette, Kanaan booda murtiin keeti jechuudhaan deebisaniif.
Utbaanis booda kanaa gara warra isa ergateetitti yoo deebi’u wanti jedhani: “ Yaa jarana , Abbaan Waliid fuulli jijjirame maal tahuu isaatii.” waliin jedhani. Innis akki jedhe: “yaa jarana dhugaa wanti dhagahe waan nama dinqisiisu, jiruu kiyya keessatti waan akkanaa tasumaayyuu hin dhageene. Wanti ani dhagahe, walaloollee miti, afaan sihriidhaallee miti, raagaallee miti. Yaa jarana, yaa gosa Qureesh, nama kana dhiisaa tasuma waan inni jedhu isaaf dhiisaa, wanti inni dubbisu seenaa ilma namaa keessatti waan guddaa ta’uuf deema. Kanaafuu, kabajni isaas kabaja keessan yaa Araba. Guddinni isaas guddinna keessani. Gammachuun isaas gammachuu keessani. Jechi inni dubbatu gonkumaa afaan sihriitii mit” Jedhuudhaan deebii isaanii deebisnaan, akki jedhaniin: “ Ee bada Abbaa Waliid! Sillee Sihrii sitti godhatee Muhaammad! Jechuudhaan diddaa isaanii waliigalaan morman.
Walumaa galatti Qur’aanni Kun jecha Rabbii haqaa ta’uu isaa mee ragaalee lamaan armaan gadii kanaan haaxumurruu….
Qur’aanni Kabajamaan dandeettii namuu uumuu hin dandeenye qabaatuu isaa kan ibsan keessaa: Jechootni isaa ifaan ifatti dandeettii ciccimoo namuu uumuu hin dandeenye qabaatuu, hiikkaan isaas, akkasumas Seer-lugni isaa haalaan kan ifaa ta’e tahuu isaa ni mirkaneessa. Fakkeenyaafi Maqaalee Rabbii babbareedoo, uumaa Malaa’ikaa, waa’ee seenaa faffagoo haasawuu isaa , waa’ee beellama guyyaa boodaa haasauu isaa! Kuni hundi uumaa (khalaqa) ilmaan namaatii ol tahuu isaa ibsa.
كما قال تعالى : {وَلَقَدْ صَرَّفْنَا لِلنَّاسِ فِي هَـذَا الْقُرْآنِ مِن كُلِّ مَثَلٍ فَأَبَى أَكْثَرُ النَّاسِ إِلاَّ كُفُوراً }[سورةالإسراء الآية: 89 ] (
Hiikkaan isaa Rabbiin Guddaan akki jedhu:” Dhugamaan Nuti Qur’aana kana keessatti fakkeenyota adda addaa ilmaan namaatiif ifa galchine, ammoo; hedduun namaa haqa kana mormee jira” Suuraa Al-Israa’a : 89
Ragaan guddaan Qur’aanni kun jecha Rabbii ta’uu isaa kan ibsu waa’ee Amantii Islaamaa keessatti heeraa fi Seerri Isalaamaa kan Sharii’aa jedhu kun madaala haqaa eeggatee waan bu’aa ba’ii jiruu kanaa haala bareedaan kan gonkuma dogongora hin qabne waan ta’eef ilmaan namaa biratti fudhatama jimaa waan argateef, amantiin islaamaa yeeroo dhaa yeerotti saffisaan kan dabalu ta’uu isaa haqa kanatu mirkaneesa.
Sababbiin guddaan Qur’aanni kun buufameef ilmaan namaa garaa sirrii akka isaan qajeelchuuf Ergamaa isaa wajjiin qajeelfama ilmaan namaa akka ta’uuf Rabbiin buuse..
قال الله في القرآن العظيم : {يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءكُمُ الرَّسُولُ بِالْحَقِّ مِن رَّبِّكُمْ فَآمِنُواْ خَيْراً لَّكُمْ وَإِن تَكْفُرُواْ فَإِنَّ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَكَانَ اللّهُ عَلِيماً حَكِيماً } [ سورة النساء الآية: 170 ].
وقال تعالى : {وَأَنْ أَتْلُوَ الْقُرْآنَ فَمَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَن ضَلَّ فَقُلْ إِنَّمَا أَنَا مِنَ الْمُنذِرِينَ } سورة النمل92.
Hiikkaan Keeyyattoota armaan olii akka armaan gadii kana fakkaata:
Rabbiin oltahe akkana jedha: “Yaa ilmaan namaa! Dhugamaan Ergmaan haqaa Rabbiin irraa isinitti ergamee jira, kanaafuu, amanutu isii caala”
Suurat An-Nisaa’a :170
Ammas Rabbiin Oltahe akki jedhu: “ Yaa Ergamaa kooi ilmaan namaatiin akki jettuun: “ Rabbiin akka Qur’aana kana isin irratti dubbisu na’ajajee jira, kanaafuu, namni qajeelluma hordofe ufuma isaatiif, namni jallinna hordofes ufuma isaatii jallate, ani warroota nama seeru irraay jedhiin (Ergamtoota Rabbii kan karaa hammeenyaa irraa nama rifachiisan keessaa isa tokko jedhiin)”
Suuraah Namlii : 92


text:
Mootummaan Meksiikoo, godaantota biyyoota Amerikaa giddu-galeessaa konkolaataa hedduun deeman, kanneen ulaagaa guutaniif ehama baqattummaa ka kennu tahuu beeksisee jira.
Prezidaantiin Yunaayitid Isteets – Donaald Traamp, dhaamsa Twiteriin dabarsan irratti, waa’ee daangaa isaanii cimsuuu ka ubbatan eega rifaatuu guddaa uumee booda kana dubbate – mootummaan Meksiikoo.
Ministiriin dhimma biyya keessaa fi ka dhimma-alaa Meksiikoo ibsa har’a baasaniin akka jedhaniiti, baqattoonni konkolaataa hedduun yaa’an kun irra-jireessi isaanii biyyoota Ameerikaa giddu-galaa akka Guwaatimaalaa, Hunduraas fi Il-salvaadoor irraa gara sanatti deeman.
Kanneen haala rakkisaa biyyoota isaanii keessaa dheessaniif akka ilaalchi kennamu gochuuf – bara 2010s imala akkanaa godhanii turan.


text:
Ilaa fi gurrii addunyaa barana garuma Raashiyaa jira.Raashiyaan waan takkuma hin tahin barana dorgommii Waancaa Kubbaa Miilaa, FIFA2018 qopheessitee namii kuma dhibba hedduu itti dhufuutti jira.
Korommiin kubbaa miilaa addunyaa biyya 32 keessaa dhufan jabaa isaanii guurratanii duula kubbaa miila addunyaatiif istaadiyoomii 11 keessatti wal hadhaniif kuroo jiran.
Gurbaan Masriin mataan dhaabdu, Mohaammad Saalaa dorgommii Awurooppaa Liver Pool fi Real Madrid waliin taphatan irratti gurmuun miidhamtee tapha kana irraayyuu hin hafa jedhan kaan amma Raashiyaa dhaqee taphachuuf abdiitti jira.
Goolii Saalaan daqiiqaa 95essoo irratti Masrii galchetti Masrii dheebuu ganna 28 baasee waancaa addunyaa bara 2018tiif dabare.
Liver Pool bara 2017 Saalaa Euro miliyoona 42 itti baafattee Roomaa irraa bitatte.Eegii Liver Pool dhufee goolii 44 galcheef. Amma Liver Pool keessaa torbaanitti Euro 90,000 baasaniif.
Saalaan lakkofosa 10 fi 11 keeyyatee Marii fi Liver Poolii dura taphata.Nama ganna 25ti duruu akkana goolii adamsa.Masriin marroo sadii Waancaa Kubbaa Miilaatii dabrte; bara 1934,1990 fi 2018.
Gooiii innii daqiiqaa 95esso irratti Masriif galchetti biyya isaa waancaa kubbaa miilaa baranaatiif dabarse.Torbaan dabre ammoo jigee gurmuun wal milixxee imimman cophsaa istaadiyoomii bahe.
Amma dhidhiibuutti jiranii madaa fi buqqahahaa karkarfachaa ilmaan biyya isaa duula dorgommii kubbaa miilaatiif Raashiyaa dhaqan waliin dabra.
Tapha kana Rashiyaa biyya dorgommii tana qopheessitee fi Sawudii Arebiyaatti walti bu’a.
Raashiyaan takkuma dorgommii akkanaa hin kopheesine Sawudiilleen fagoo dhalattee bara 2006 asitti dorgommii akkana tana keessatti mumullatte.
Biyya 32n dorgommii waan kubbaa miilaa addunyaa tanaa dabaran keessallee dandeettiin isiitti urraa jira.
Tapha guyyaa lammeessootti ammoo Nyeencii Atlaas Morokoon Iraaniin didibii jettee wal duuddi
Nyeencii Atlaas,Moroooon bara 1998 keessaa akka hamaan waancaa dorgommii kubbaa miilaa keessaa baasan.Barana dhiiruma waan hedduu herregatan.
Biyya 16 Afrikaa dorgommii waancaa kubbaa miilaa addunyaa ka qaraatii dabran keessaa ta qaraati.
Dorgommii Waancaa baranaatii dabruuf taphatana hin moohamne,Neenycii Atlasiiti.Morookoo fi Masrin dhiiruma arbaan dhowwan jedhani faarsan.
Eennutti maan taha seetan?
Raashiyaa,biyyitii dorgommii Waancaa Kubbaa Miilaa qopheesstu tun taphuma qaraatiin akka Afrikaa Kibbaa waancaa kubbaa miilaa bara 2010 qopheessitee akka hamaa moohamtee afaan qabahcaa galti moo akkuma Kooriyaan Kibbaa bara 2002 waancaa kubbaa miilaa qopheessitee waancaatti dhiyaattee gurraan galti?
Raashiyaan ta baranaa waliin bara bulchiinsa Soviet Union keessa jirtu waliin marroo 11 waancaa kubbaa miilaa addunyaa keessatti dorgomte.
Eennutti maaniin galata? Biraazil, Arjentiinaa,Ispeen,Jermenii moo Faransaay? Waan namii waltolchu irrumatti laalla.Taphii kun Waxabajjii 14,2018 jalqaba.