text:
Dubbii himaan Tokkummaa mootummootaa Steeffan Duhaariik ibsaa guyyaa kaleesaa kennaniin Hagayya 24 bara 2022 jalqabee kan dhaabatee ture wal-jijjiirraan hojjatootaa gargaarsa namoomaa Tigraay keessatti hojjatanii karaa naannoo Affaariin itti fufuu isaa ibsanii jiru.
Haali amma uumame kun tarkaanfii gaarii akka ta’e kan himan Steefan Duhaariik gargaarsa lubbuu baaraarsaa qaqqabsiisuu dhaaf balaaliin Xiyyaara gargaarsaa namoomaa kan tokkummaa mootummootaa inni ergaa hagayaa 25 jalqabee dhaabbatee jiru akka jalqabu gaafataniiru.
Sababa wa-lwaraansi itti fufee jiruuf Tigraay keessati, akkasumas naannoo Amaaraa fi Affaar bakkeewwan bal’aa keessatti gargaarsa namoomaa akka raabsuun hin danda’ame hojjattooni gargaarsa namoomaa Tigiraay keessa jiran ibsuu isaanii Dubbi himichi beeksisanii jiru.
Amma Fulbaana 26-tti Tigiraay keessatti buufataaleen wal’aansa fayyaa bakka tokko irraa bakkaa biraatti socho’an 32 bakkeewwan buufatalee fayyaa fi buufataalee namoottan jiraanya isaanii irraa buqa’an 58 keessatti tajaajila kennaa akka jiran dubbi himichi ibsuu isaanii Maargareet Beesheer Jenevaa irraa VOA dhaaf gabaasteetti.


c: text/html

text:
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee
Kutaa Diigdamiilammaffaa
Akkuma beekamu Qubeen Afaan Oromoo injifannoolee gurguddoo Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBOn) galmeesse keessaa isa tokko qofaa osoo hin taane, mallattoo eenyummaa Oromoo ta’ee jira yoo jedhame dhara hin ta’u. Kanaafuu, mee har’a waayee Qubee laalchisee waan tokko tokko kaasuun fedha. Waayeen Qubee yeroo baay’ee sammuu kiyya keessa dhufullee, akkan dhimma kana kaasu kan na taasise barreeffama Dr. Gulummaa Guddataatiin dhiyaate tokko dha. http://ayyaantuu.org/history-politics-qubee-alphabet/ Dhugaa jiru fi waan jedhamuu qabu Dr. Gulummaan bal’inaan barreessanii jiru. Haa ta’u malee, asirratti yaadan qabu ittidabaluu barbaadeetani.
Maqaa tokkummaa Itoophiyaa eeguu jedhuun Qubee balleessuu yaaluun eenyummaa Oromoo balleessuu dha
Yeroo baay’ee diinotni QBO fi gargaartotni isaanii sababaalee adda addaa uumuudhaan waan eenyummaa Oromoo calaqqisu tokko dhabamsiisuu yaalu. Fakkeenyaaf wanti isaan Federeeshinii Naannooleerratti hundaa’an kanaan (current ethnic based federal structure) mormaniifuu sababni inni tokko Oromiyaa kaartaarraa balleessuufi. Kuni isaanitti dhukkuba mataa ta’ee jira. Isa kana dhabamsiisuun yoo hin danda’amne immoo, karaa biraatiin yaalii godhuudhaan maqaa tokkummaa biyyattii eegsisuu jedhuun Qubeen Afaan Oromoo Fidala Gi’iziitiin akka bakka bu’u halkanii guyyaa dhama’u. Hoggantootni haaraan amma as bahan kan akka Obboo Lammaa Magarsaa fi Muummichi Ministeerotaa (MM) Dr Abiyyi Ahmad “Itoophiyummaan araada – ኢትዮጵያዊነት ሱስ ነው” jedhanii waayee biyyattii tanaa waan faarsaniif, namoota Oromummaarratti duulan kanaaf jajjabeenya kennaafi. Kanaaf onnatanii fedhii isaanii guuttachuuf carraaqu jechuu dha.
Qorannoo fi qo’annoon meeqa irratti godhamee; Qubeen akka hojiirra oolu kan taasifame waan Oromoon Fidala Gi’iziirraa jibba qabuuf osoo hin taane, waan Fidalli Gi’izii Afaan Oromoo barreessuuf hin tolleefi. Beekaniis ta’ee osoo hin beekin dhugaa kana fudhachuu garuu hin barbaadan. Isaan tokkummaa biyyattii tanaa duuba dhokatanii kaayyoo biraa bakkaan gahuuf hirriiba dhabu. Kaayyoon kunis olaatummaa Afaan Amaaraa jiraachisuufi malee qubee Afaan tokkoof tolu filachuun tokkummaa biyyattii tanaa waan gaaga’u natti hin fakkaatu. Dhugaan jiru kana. Kan ta’es ta’u, Qubee balleessanii Fidala Gi’iziitiin bakka buusuun biyya tana gara diigumsaatti oofa malee tokkummaa ishii eegsisuu gonkumaa hin danda’u. Jaalatanis jibbanis dhugaa kana fudhatanii Qubeerraa harka isaanii xurii kana kaasuu qabu.
Obboo Lammaa fi Dr Abiyyis jaalala Itoophiyaaf qaban karaa biraatiin haa mirkaneessan malee, diinota Qubee kanaaf tumsa ta’anii waan kana hojiirra kan oolchan yoo ta’e, uummata Oromoo uummata irraa dhalatan kanarraa cituu qofaa osoo hin taane, seenaa uummata kanaas xureessuu ta’a. Ittigaafatama jalaayillee bahuu hin danda’an. Wanti isaan dagachuu hin qabne, dhaloota Qubee kanaan baratetu isaanillee sadarkaa kanaan isaan gahe. Kanaafuu, Qubee dhabamsiisuuf kan hojjetan yoo ta’e, dhaloota kana wajjin wal loluu ta’a. Injfannoo dhiiga fi lafee ilmaan Oromootiin argame kana baleessuu jechuun shakkii tokko malee diinummaa Saba Oromoo ti. Alagaa gammachiisna jedhanii seenaa xureessuun badii guddaa dalaguu ta’as. Waayeen Qubee jijjiiruu hojiirra ooluu dhiisii ka’uudhaa hin qabu.
Qotiyyoo (sangaa) abbaan gaafa cabse, ormi ija jaamsa (balleessa)
Akkuma seenaa fi siyaasaa biyya Itoophiyaa tanarraa hubatamuu danda’u, diinotni Oromoo kan Oromoo injifatan humna isaanii qofaatti fayyadamaniitii miti. Oromoo Oromoodhaan qabu. Qabsoo Bilisummaa Oromoo kana keessattis kan qabsoo tana galii hawwamurraa tursiise ykn tursiisu jabina diinaa osoo hin taane gargaasa Oromootaa ti. Itoophiyaa tokkummaan ishii faarfamu tun, eenyummaa Oromoo kan kabajju yoo taate, ani dhuunfaadhaan isa kanarraa rakkoo hin qabu. Oromoon kamiiyyuu dhimma “Oromummaa” tiksaa; tokkummaa biyyattii tanaatiif yoo hojjete rakkoo hin qabu. Haa ta’u malee, waan Oromummaa gaaga’u hojjechaa tokkummaa biyyattii eegsisuu kan barbaadan yoo ta’e garuu kun diinummaa saba Oromoo ti. Qubeen Afaan Oromoo immoo waan Oromummaa calaqqisan keessa isa tokko waan taateef, ishii balleessuu jechuun Ormummaa balleessuu ta’a.
Akkuma makmaaksa akka mata dureetti kennamee, yoo Oromoon waan Oromoo tokkotti mudaa horu, ormi (alagaan) immoo waan sana sirumaa dhabamsiisuu barbaada. Qubee Afaan Oromootti mudaa horuuf yaaliin godhamaa ture fi booda garuu fashale yaadannoo yeroo dhiyoo ti. Tartiiba Qubee jijjiiruu fi mudaa itti horuuf yaaliin godhame sun osoo hin milkaayin hafnaan, amma immoo karaa biraatiin nutti dhufanii; siriidhaa Qubee dhabamsiisuuf duula gaggeessaa jiru. Akkuman armaan olitti tuqee dabre, kuni immoo sababa malee miti. Yeroo ammaa kana waayeen tokkummaa Itoophiyaa namuma keenyarraa maddee biyyattii tana waliin gahaa jira. Namootuma keenyartu iyyaa iyya dabarsaa jechaa jiru. Haala akkanatti uumame kana keessatti immoo diinaa fi alagaadhaaf balballi waan banamuuf, karaa kanaan dhimma Oromoo keessa seenanii, fedhii ofii guuttachuuf carraa argatu.
Dhumarratti, dhaamsi Oromummaa fi Obbolummaa ani carraa kanaa Obboo Lammaa fi Dr Abiyyiif dabarsuu barbaadu, akkuma araadni (suusiin) Itoophiyummaa isin qabe, karaa dandeessaniin tokkummaa biyyattii tanaaf hojjechuun mirga keessani. Haa ta’u malee, yoo nagaa fi tasgabbii uummata Oromoo eegsisuu kan hin feene ykn hin dandeenye ta’e, xinnaatee yoo xinnaate injifannoolee QBOn hanga har’aatti galmeesse akka hin tuqamne eeguuf dirqama Oromummaa qabdu. Waanuma fedhes ta’u waan uummata Oromorraa dhalattaniif jechuu kooti. Uummata kanatu isin nyaachisee, isin obaasee, isin guddisee sadarkaa har’a irra geessan kanaan isin gahe. Dhugaa kana hin dagatinaa. Qubee Afaan Oromoo balleessuun eenyummaa Oromoo balleessuu akka ta’e hundaafuu ifa ta’uu qaba.
Hanga dhimma biraatiin walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Godina Iluu Abbaa Booraa Aanaa mattuu ganda Qonnaan Bulaa Burruusaati guyyaa ayyaani sooma hikaa ummata Islaamaa kabajemee oole Sababa xalayaa Waraaqsa kakaasu facaafatan jedhuun Dargaggootin
1.Taaraqanyi Damissee
2.Garramuu Tolosaa
3.Abdurahamaan Mahaammad
4.Anuwaar Kaliifaa ( Hojjetaa Misoomaa gandichaa)
5.Tamaam Yaasin
6.Misbahudiin Bashir
7.Kadir Eeliyaas jedhamanu to’annaa jala oolanii Konkolaataa Poolisaa Toyota HILUX ti fe’amuuf gara Qajeelcha Poolisa Godina Iluu Abbaa Boiraatii geeffamuu isaanii ragaan suuraan deggarame nu gahe ibseera.suuraalee kanaaf xalayaa ni faca’e jedhamee sobaan dargaggootin kun ittiin yakkaman. suuraa isin as irratti argitanu kun yeroo Oromootin Qulqulluun kun Ergmatoota Sirna TPLF Magaalaa Baadiyyaa Burruusaa keesaa fe’amaa jiranu kan argisiisudha.


text:
LibreOffice 7.4 Help
Odeefannoon dabalataa waa'ee amaloota LibreOffice Math keessa asitti argama.
Amalootni acute, bar, breve, check, circle, dot, ddot, dddot, grave, hat, tilde fi vec yeroo hunda hamamta dhaabbata qabu akkasumas yoo mallattoo dheera gubbaa ta'anis hin dheeratan ykn hun bal'atan. Durtiidhaan, amalootni wiirta'aniiru.
Amalootni dheerina mallattoo waliin guddatu overline, underline fi overstrike qofa.
Diraa arfii tokko tokkoo, sararri jalmura waliin saagame arfiitti baay'ee dhihaachu ni danda'a. Haala kanaan, gurmuun duwwaa rakkoo kana furuu ni danda'a: jalmura Q sub {} qooda jalmura Q.


text:
Siinqee: Sirna dubartiin mirgasheef ittiin falmattu
Siinqeen ulee laaftuu durbi Oromoo guyyaa cidhashee akka kennaatti fudhattu.
Durbara heerumtu sana aangoo, mirga, haqaafi wal-qixxummaa ishee ittiin kabachiiftu gonfachiifti.
Abbaan warraa yoo ishee dhaanee, ililchaa siiqqeeshee qabattee gadi baati, dubartoonni ollaas siiqqee isaanii qabachuun ililleesheef dirmatu.
Hamma rakkoonshee karaa manguddoon fala argattutti manatti hin deebitu.
Siiqqeen aangoo hawaasa biroollee dubartiidhaaf kenniti.
Viidiyoo: Habtaamuu Xibabuu
Gulaalaa: Yaadataa Birhaanuu


text:
Daldalli yeroo dheeraa itti daldalaa turan ka gaheef hin fakkaatu……jajjabduu dhufaa jirti…
Gareen maqaa ABOn “qaca fii shaneetti adda baate kun asiin duraas dhimma maqaa kana laalchisee ABOn dhugaa ana ana jechuun dhimma kana mana murtii biyya Ameerikaatti wal kasasaa turuun sii seenaa yeroo gabaabduuti.
Dhumarratti gareen kun bakka heddutti fofottoqee alaabuma kanaan achi bahee qilleensarratti wacaa as gahe, garee kana keessa tokko ka umrii isaa guutuu alaabaa tanaaf gatii guddaa kafalee ture dhumti isaa BAANDIRAA habashaatiin maramee awwaalame. Ta haftees PP waliin aruuza seente jirti.
Amma yeroo tokkichi Oromoon abdii irraa qabdu diyaaspoora keessa ka’ee biyyiti jala girgiru kaate gareen yeroo dheeraaf hirribarra ture alaabaan tun tiyyaa tana qabattanii babbareeddanii isa hinsimatinaa jechuu egalan. Daldalli yeroo dheeraa itti daldalaa turan ka gaheef hin fakkaatu……jajjabduu dhufaa jirti…hawaasni Oromoo alaabaa kana kaayyachuuf mirga hin qabdan jechaa jira jaarsi. Kayyachuu yoo barbaaddan waa kafaluu qabdu jechuu barbaadeetii dhiiroo?


text:
Waloon lammii Maayinaamaar, Khet Thi erga fonqolcha mootummaa as waloo sadaffaa waraanaan ajjeefamedha. Jechoonni isaa murannoo ummanni Maayinaamaar gara jabeenya waraana biyyattiirratti qabu mul’isa. “Mataatti nu dhukaasu, qabsoo keenya garuu onnee keenya keessa akka jiru hin hubanne.”
Waloo Khet Thi mana jireenyaasaa Shwebo, naannoo Sagaing’tti argamuu fudhatame. Ajjeechaasaa booda haati warraasaa hospitaalaa reeffasaa fuuteetti, ta’us garuu kutaaleen qaamaasaa fudhataniiru.
Waraanni mootummaa ji’oottan darban keessatti barreessitoonni yookiin namoonni beekamoo ummata biratti fudhatama qaban akka sochii ummataa gama adda addaatiin akka hin taasifne dhorkuuf yaalii godhee ture.
“Walalloo fi jajjabinni mootummaa abbaa irreedhaaf akka summii jabaati,” jedhe Ko Ko Thett, waloo, artistii fi hojii afaan hiikuu kan hojjatu fi biyya Ingliizi jiraatu.
Akka dhaabbata Waldaa Barreessitoota Addunyaa, ‘PEN International’ jedhutti barreessitoonnii fi waloon 32 hidhamaniiru. Isaan kaan ammoo hariira mormiirratti humoota waraanaan miidhaan irra gaheera.
Waloon lama – K Za Win fi Myint Myint Zin Bitootessa darbe hariira mormiirratti waraanni itti dhukaasee ajjeeseera.
Namni siyaasaa, tola oolaa fi waloo U Sein, namoota hin beekkamneen konkolaataa keessa osoo jiru ibiddi itti qabamee ajjeefameera. Innis waloo dhiheenyatti ajjeefaman keessaa isa afraffaadha.
Aartiin walaloo Maayinaamaar siyaasaan haalan laaqameera. Waloon diddaa kolonii Ingilizii fi sirnoota waraanaa asiin dura biyyatti keessa ture ibsachuuf walalootti fayyadamu. Waloon kunneenis ummata kakaasuu fi waa’ee hojiisaanii mari’achuuf manneen shaayitti wal gahu turan. Isaanis haleellaa waraanaa jalaa bahuuf koodiidhaan (code language) waliin mari’atu turan.
Filannoo seena qabeessa kan bara 2015’n Aang San Suu Kii’n ‘National League for Democracy’ dhaaf filataman irratti namoota kaadhimaman keessaa waloon 11 teessoo argataniiru. Mootummaa Aang San Suu Kii jalatti bilisaan yaada ofii ibsachuuf hanqinni jiraatus walaleessitoonni garuu yaadasaanii rakkoo tokko malee barreessanii maxxansu turan.
Waloo Khet Thi hojiisaa injineeringii dhiisee guutummatti gara walaloo fuulasaa kan naannesse bara 2015 ture. Innis keekii fi aayis kiriim fa’a gurguraa ture kan of gargaaraa ture.
Bakki dhalootasaa magaalaa Paalee, Monywa keessatti yoo ta’u, haatii fi abbaansaa gurgurtaa zayita ocholooni irratti kan boba’an turan. Waloo Khet walaloo barreessuu kan jalqabe yeroo mana barnootaa turettidha. “Walaloon inni barreessu onneesaarraa kan madde waan ta’eef baay’ee adda ture,” jedhe hiriyyaan dhihoosaa.
Erga fonqolcha mootummaati akka wal hin argine kan himu hiriyyaansaa sodaa mootummaa na hordafa ta’a jedhuu gama bilbilaatiin waa’ee siyaasaa hin haasa’an turan. Waloon hedduunsaanii sodaa nageenyaarraa kan ka’e dhokatanii turan jedhe hiriyyaansaa kun.
“Khet Thi namoota hunda ija tokkoon ilaalan qofa waliin ture hiriyyoomuu kan barbaadu. Nama jabaa yaada jabaa qabuu fi murannoo qabu ture,” jedha hiriyyaansaa kun.
Akka waloon Ko Ko Thett jedhutu namani wa’ee ajjeechaa jumlaa Gu Dar Pyin bara 2017 waloo Khet Thi qofadha. Waa’ee ummata Roohingaa dhibbaatamaan humnoota nageenyaan ajjeefamanii fi bakka tokkotti awwaalaman haasa’uu rakkoo keessa nama galcha ture.
Fonqolcha mootummaa dura walaloosaa maxxansee raabsa ture, yeroo dhihoo asitti garuu walaloonsaa bal’innaan Feesbuukiirratti maxxanfamu.
Haasa’aa hiriira mormii Bitootessa 27, 2021 irratti taasiseen mormitoonni hundinuu badhaafamtoota Badhaasa Noobelii Nageenyaati jechuu dubbatee ture.
“Aangoon kan eenyuti?” jechuu sagalee guddistuudhaan namoota hiriirarratti argaman gaafatee ture. “Kan ummataati” jechuu deebisaniif hiriirtonnis.
K Za Win, waloo mormitu mootummaati, innis hiriira mormiirratti hirmaachuun injifannoo paartii biyya bulchu mormaa ture. Innis Letpadaung naannoo Monywa’tti dhiyaatutti guddatte. K Za Win, waa’ee mirga abbaa lafummaa maatiisaa kan laftisaan dhaabba biyya Chaayinaa albuudarratti hojjatuu fi kan waraana biyyatiitiin deeggaramuun jalaa fudhatame dubbata ture.
Akka Ko Ko Thett jedhutti K Za Win moloksee amantaa Budiizimii ture. Mootummaa waraanan bulchu biratti beekamti guddaa hin argatu jedhee waan amaneef moloksummaasaa itti dhiise.
Bara 2015’tti riiformii gama barnootaan akka dhufuuf hariira mormii taasifamerratti argamuuf waggaa tokkoo oliif hidhameera. Erga hidhaa gad dhiifame booda hojiisaa namoota heddu biratti beekkame ‘My Reply to Ramon’ jedhu maxxanseera.
Du’asaa dura K Za Win akkas jechuun Feesbuukiirratti maxxanseera: “Isin irraa yaada adda ta’e qabaadhus lubbuu kiyya garuu isiniif kenna.” Myint Myint Zin fi K Za Win namoota hariirsa mormii Bitootessa 3, 2021 taasifamerratti ajjeefaman keessaati.
Walaleessitoonni miira ummataa walaloo ajaa’ibaatiin ibsaniiru jedhu Jaappanitti Piroofeesara kan ta’an Meeyi.
“Qabsoo keenya fedhii ummataarratti kan hundaa’edha, kanaaf namoota sagalee nuu ta’an nu barbaachisa.”
Akka Ko Ko Khett jedhu Afaan Burmaa walaloodhaaf qooqa mijataadha. “sagalee gurraaf toluu fi yeedaloo bareedadhaan kan badhaadhedha. Jechoonni hedduu kan garee mootummaas ta’ee mormituu kan waliin deemaniidha.”
Jechoonni Khet Thi walaloodhaaf fayyadu qabuu kan ajaa’ibaati. Akka garee mirga dhala namaatti humnoonni nageenya erga fonqolcha mootummaati as namoota 790 ajjeesaniiru, mormitoota, namoota karaarra dhaabbatanii fi ijoollee.
Namoonni kumaatamaan laakka’aman hidhamaniiru, isaanis iddoo hin beekaman geeffamaniiru. Namoonni kunneen dararaa adda addaatiif akka saaxilamanis ni gabaafama.
“Namoota heddu biyyattii keessa jiraniif walaloon ‘gaddaa kiyyaan siifillee gadda’ kan jedhu kan waloo ilma qabsaa’aa A Phaw Khaing’n barreeffame jireenya guyyuu ta’eera. Namoonni miiraasaanii ibsachuu hin dandeenye walaloodhaan ibsatu jedha.
Namoonni hedduun Khet Thi walaloo inni waa’ee dhiibbaa waraanni geessisu barreessee kan: “lafa jalatti nu awwaaluuf hedduu yaaltu, garuu akka nuti sanyii taane hin beektan” jedhuun yaadatuuni.
Maddi: The Guardian
- ‘If there is no peace in Oromia, there will be no peace in Ethiopia,’ veteran UN diplomat warns. - 20th November 2022
- OLF accuses the Ethiopian government of deliberately targeting civilians in Oromia - 10th November 2022
- Ethiopian Evangelical Church says “armed men” killed members of congregation while in worship - 9th November 2022


text:
Wanti tokko gara jiraachuutti yoo dhufe, waan kan biraa tokkoon gara jiraachuutti dhufe jechuu dha. Kitaabnii barreessaa qabaa. Muusiqaan ogeessa Aartii qabaa. Afeerraan tokko waliti qabaa (abbaa afeerraa) qaba! Wanti jalqabee hundinuu jalqabbii qaba, jalqabuu isaafis sababa (ka’umsa) qaba.
Hawwaa (Adunyaa) kana gaafa ilaalluu ogeessonnii Saayinsii yeroo tokko yaada qorannoo “steady-state” jedhu,yaada hawwaan kun jalqabbii fi dhuma hin qabdu yeroo hundaa dhaabbataa taatee itti fufti jedhu tokko fudhatanii turan.
Ragaan qorannoo fi uumama hawwaa (cosmological) akka ka’umsa hawwaatti yaada qorannoo “Bing Bang” nuf eera. Iddoon-yeroon-wanti ijaan mul’atu-humni warri kun hudinuu jalqabbii adda ba’aa fi kan mataa isaani ta’ee qabuu.
Yeroo hundumaa erga hin turree, garuummoo gara jiraachuutti dhufeera ta’ee (jalqabbii mataa isaa qaba erga ta’ee), egaa haqi jiruu wanti kan biraan tokkoo jiraachuu isaaf sababaa taa’era, yookaan Uumeera jechuu dha.
Uumama keessattii wanti nuti arginuu hundinuu jalqabbii qabaa. Haa ta’uyyuu malee Waaqayyoo ramaddii kan biraa keessa jiraa, ta’u qabas. Waaqayyoo uumama hundumaa irraa, dhala namaa fi wanta jiru hundumaa irraa adda dha, yeroo hundumaas jiraata, waan uumee hundumaa irraas of danda’aa dha. Waaqayyoo of ga’aa fi ofiin jiraataa dha malee, hirkatee kan jiraatu miti. Innii kun akka itti macaafnii qulqulluun waaqayyoon ibsuu fi akka itti waaqayyoo ofii isaa mul’ise dha. Maalif karaa kanaan of ibse waaqayyoo?
Hawwaa kana karaa kan biraa dhaan ibsuun hin danda’aamu. Ofii isaan of hin Uumnee. Yeroo hundumaas hin turree. Lafti kun Waan kan biraa ofii isaayyuu uumama ta’eenis hin uumamne. Maalif?
Yaanni kun yaada mormii hawwaan kun waaqayyoon uumame jedhuuf mitii, garuu garagalchoo waaqayyoo humna lammaffaa waaqayyoon uumame, inni lammaffaan kun immoo humna waaqayyoo isa sadaffaa dhaan uumamee fi kkf dha. Akkuma Aristootili haala qubsaa dhaan morme, dhugaan kaa’imsaaf sababa ta’e, garuu ofii isaa sababa hin qabne tokko jiraachu qaba (wanti ofii hin sochoone garuu sochoosu tokko jiraachu qaba). Maalif? Sababni isaa baroonnii lakka’aamanii hin dhumne gara duubaatti sababoota qabu yoo ta’e, akkas jechuun adeemsi turee hundumtuu hin jalqabamnee jechuu dha.
Jiraachuu waaqayyoof ragaa kana caalaa barbaaddaa? Waaqayyo jiraa? isa jedhu ilaali!


text:
Dhaabbati baqataa gargaaru UNHCR murtee mootummaan keeniyaa Dadaab fi Kaakumaa cufuuf dabarse ilaalchisee fala waan jedhu ifa godhe.
Dhaabbatichi keeniyaan waggoota digdamman darban arjummaan baqattoota simachuusheef galateeffatee, murteen isheen dheengadda waan buufata baqataa cufuu dabarsitee garuu akka isa yaachise hime. Fatiyaa Abdallaa, bakka buutuun waajjira UNHCR ka damee Keeniyaa murteen fudhatamu kamuu baqattootaaf fala gaarii kan fidu tahuu mala jette.
UNHCR murtee kanaaf akka deebiitti qabxilee afur kaaye,
1. Baqattoota fedhaan gara biyya dhaloota isaaniitti deebisuun akka itti fufu,
2. Baqattoota gamtaa biyyoota afriikaa bahaatii dhufanii jiraniif eyyami jireenyaa akka kennamu,
3. Lammilee keeniyaa kuma kudha takkaa ol ta’an ka duraan akka baqataatti galmaa’anii jiraniif waraqaan eenyummeessaa akka kennamuufi
4. Warra gara biyya isaaniitti galuu hi ndandeenyeef carraan biyya sadaffaa haa kennamu kan jedhudha.
Kana malees dhaabbatichi murtee kana ilaalchisuun mootummaa Keeniyaa duuka marichuu akka itti fufus ibsa isaa keessatti eereera.
Kun kanaan osoo jiruu murteen mootummaan Keeniyaa Bitootessa 24 irratti kaampilee baqataa kana laaman cufuuf dabarse manni murtii olaanaa Keeniyaa ji’a tokkoof akka kufu murteesseera. Manni murtichaa murtee kana ka kenne erga dorgomaan pirezdentii biyyattii duraanii Piiter Gichiiraa ol iyyannoo galchaniin yoo tahu, murteen mootummaa kunis ji’a tokkoof raawwiinsaa turfamuutu ifoomsame.
UNHCR ammas buufataalee baqataa Keeniyaa Dadaab fi Kaakumaa keessa baqattoota kuma dhibba afurii fi kuma soddomaa oltu jiraatuu jedha.


text:
Filannoo har’a, Caamsaa 24, bara 2015 Itiyoophiyaa keessatti geggeessamaa jiru ilaalchisuun, gabaasaalee keenya magaalaalee adda addaatti bobba’anii jiran dubbisnee jirra. Ka Naannoo Sabaa fi Sab-0lammootaa fi Uummatoota Kibbaatti bobba’ee jiru – Henook Semmaagzeer, Muummichi Ministaraa Itiyoophiyaa – Obbo Haile-mariam Dessalenyi – aanaa filannoo Gunnenotti argamuun ennaa sagalee kennan dubbisee jira.
Namoota bakkawwan adda addaatti sagalee kennaa jiranii fi ka biroo illee dubbisnee jirra. Hayyoonni biyya keessaa deemsa filannoo ilaalaa jiranis hubannaa isaanii nuuf ibsanii jiran. Waan maraafuu guutummaa qophii keenya addaa.


text:
Baqqalaa Garbaa, Dajanee Xaafaa, Gurmeessaa Ayyaanoo fi Addisu Bullaalaa akkasumas hidhamtoonni biran mormii nyaata lagachuu ittuma fufaniiru.
Mormii Oromiyaa oggaa darbe keessa jalqabameen walqabatee shororkeessummaadhan himatamanii dhimmi isaanii han reefu murtoon irratti hin kennamnee, miseensonni paartii mormituu Kongiresii Federaalaa Oroomoo mana hidhaa Qilinxoo jiran kun, mormii nyaata lagachuu han jalqaban guyyaa sagal dura haa ta’u malee amma maatii gaafiiwwaan isaan kaasanii deebin kenname hin jiru.
Karaa biraatiin achuma, Finfinnee mana hidhaa Qaalitii han jiru miseensi paartii kana, Obboo Olbaanaa Leellisaa haalli fayya isaa hammachaa dhufuutu himama. Haala hidhamtoota kana, akkasumaas mormii Oromiyaa tibba kanaa laalchisee itti aanaa dura ta’aa Kongresii Federaalaa Oromoo Obbo Mulaatuu Gammachuu dubbisneera.


text:
Monthly Archives
September 2020
Finfinnee, Fulbaana 20, 2013 (FBC) –Jilli Ministira Dhimma Alaa obbo Gadduu Andaargaachawn durfamu lammiilee Sudaan balaa lolaatiin miidhamaniif deeggarsa namoomaa taasisuuf sudaan galeera.…
Tattamsa’inni awwaanisa gammoojjii naannoo Gaanfa Afrikaatti babbal’achaa jiraachuu FAOn…
Finfinnee, Fulbaana 20, 2013 (FBC) – Tattamsa’inni awwaanisa gammoojjii naannoo Kibba Lixa Eeshiyaatti hir’achaa dhufullee naannoo Gaanfa Afrikaatti garuu babbal’achaa jiraachuu Dhaabbanni…
Itti Aantuun Kantiibaa Bulchiinsa magaalaa Finfinnee Adaanach Abeebee bakka kabaja ayyaana Irreechaa…
Finfinnee, Fulbaana 20, 2013 (FBC) –Itti Aantuun Kantiibaa Bulchiinsa magaalaa Finfinnee Adaanach Abeebee bakka kabaja ayyaana Irreechaa daawwatan. Itti Aantuun Kantiibaa Bulchiinsa…
Dhaabbileen misoomaa mootummaa taaksiin dura Birrii biiliyoona 55.55 buuse
Finfinnee, Fulbaana 20, 2013 (FBC) – Dhaabbileen misoomaa mootummaa taaksiin dura Birrii biiliyoona 55.55 buuse. Dhaabbilee Misoomaa Mootummaatti Ejansii Qabeenyaa fi Bulchiinsaa…
Shakkamtoota to’annoo seeraa jala oolan 4,183 irratti himanaan banamuun ibsame
Finfinnee, Fulbaana 20, 2013 (FBC)- Shakkamtoota to’annoo seeraa jala oolan 4,183 irratti himanaan banamuun ibsame. Du’a Artiistii Hacaaluu Hundeessaa hordofuun shakkamtoota…
Tiraampii fi Baayidan duula na filadhaa preezdaantummaa taasisan falmii kallatti kaleessa galgalaan…
Finfinnee, Fulbaana 20, 2013 (FBC) – Tiraampii fi Baayidan duula na filadhaa preezdaantummaa taasisan falmii kallatti kaleessa galgalaan eegalaniiru. Falmichis halkan darbe kan gaggeefame…
Naannoo Oromiyaatti gabaasa qorannoo sa’aa 24 darbeetiin namoonni 109 vaayrasii koroonaan qabamuu…
Finfinnee, Fulbaana 20, 2013 (FBC) –Naannoo Oromiyaatti gabaasa qorannoo sa’aa 24 darbeetiin namoonni 109 vaayrasii koroonaan qabamuu ibsame. Naannichaatti sa’aa 24 darbeetiin qorannoo…
Meeshaaleen waraanaa fi rasaasni shakamtoota waliin to’annoo jala ooluu Koomishiniin Poolisii…
Finfinnee, Fulbaana 20, 2013 (FBC) – Meeshaaleen waraanaa fi rasaasni shakamtoota waliin to’annoo jala ooluu Koomishiniin Poolisii Magaalaa Finfinnee beeksise. Finfinnee Kutaa…
Naannoo Amaaraatti bara baajataa 2012tti proojaktoonni kaappitaalaa %70 xumuramuun ibsame
Finfinnee, Fulbaana 20, 2013 (FBC)- Naannoo Amaaraatti bara baajataa 2012tti proojaktoonni kaappitaalaa %70 xumuramuun ibsame. Koomiishiniin Plaanii fi Misoomaa Naannoo Amaaraa…
Woorld Viizhin Finfinneetti tamsa’ina vaayrasii koroonaa ittisuuf deeggarsa meeshaalee yaalaa Birrii…
Finfinnee, Fulbaana 20, 2013 (FBC)- Woorld Viizhin Finfinneetti tamsa’ina vaayrasii koroonaa ittisuuf deeggarsa meeshaalee yaalaa Birrii miiliyoona 2.52 laate. Dhaabbatichi…


text:
2 PEETOOROO
Peetooroona inaaqianna akara.
1
1 Qini Simoona moo duqu Peetooroosa qinee asauku mundirana Yisuna ainainira faiqi Yisufa maa maqanasaa diqiqamaqoo fasiqausa marunausa maa akarana inni rumannimaqaida. Maasa Anutufa maasa asumu maree marifa asauku mundirafa Yisufa narí andeeqaranannai amiqira oondara fooqaana narí saqarikirana maasa qiminau, inni faqa mi amiqira ainainna niminau.
2 Innee Anutuna faqa Yisuna maasa karaambaiqara faqa iridaqa mi iriranannai Anutufa narí kaqi nimirana faqa narí asooarana faqa inniki qumbiqafinaqa mariaqa.
Peetooroofa maasa oosana oosana andeeqara mariranara qimaqoofa.
3 Anutufa narí kaaqa qara amiqiranannai maasa daaree marina Yisunara irianara eedoo qinoo doo minannai narí innaarunaindaraa afeeka maasa qimanakai qimifaqa minannai Anutuna andeeqara marirana maa maqanasaa maraanaura. 4 Mi innaarunaindaraa afeekanannai narí kaaqa idaaqira amiqi amiqirana narí qima afeekaikammaqoona maasa qiminau. Mifa qima afeekaikammaqoo kaaqa amiqira ainainannai maasa maa maqanasaa mariafanna mandainainara fanandirana faqa putaairana faqa qima afeekaikammaqoo afeekana mara mareeqa fi ruqiqaki fidaqa Anutuna aunduraindaraa irirana andeeqara mariranaki mariraree qidaqa miqidaqa.
5-6 Innee innaarunaidaraa andeeqara marirana maraidaqa minara kai innee inneeqa Yisuna mandaaqaranasaa minasaa afeekaikamasee inneeqa andeeqara marirana minasaa ootupaaqa. Ootupamaseeqa Anutuna ufa asaana rumasee amiqimasee irirana faqa minasaa afeekaikamasee ootupaaqa. Kafaa miqooqari innee inneeqa nimanara iriseeqa mina faqa afeekaikamasee ootupaaqa. Kafaa miqooqari noori kandamasee maridaqa ainainirana faqa afeekaikamasee mina faqa ootupaaqa. Kafaa miqooqari Anutuna aanna rarana faqa afeekaikamasee ootupaaqa. 7 Kafaa miqooqari nári nikaqaafasaara foora nariara nariara aidirana mina faqa afeekaikamasee ootupaaqa. Kafaa miqooqari nariara nariara nimuqusirana mina faqa afeekaikamasee ootupaaqa. 8 Mi amiqira ainainausara innee sarauqi mariafanoo. Innee mi ainainausa moo faqa moo faqa maree marifanoo mifauqa inni dadaaqifaqa innee karaambaiqa asauku mundirana Yisuna iriranaki maridaqa sia fifau marifaranoo sia kadiqarausa marifaranoo innee kasi kasidaqa anoonaikimariasa marifaranoo. 9 Faiqí moo fannoo mi amiqira ainainausa sia marainafa mina afu dimbarafa sia qafaidanoo narí mandainaina findaukamaisoonara aunuseenoo miqidanoo.
10 Innee aiqamausa nifusaa maqee maqee moo faqa moo faqa afeekaikamasee Anutufa inni rusandeesamumasee maroonara kooroo iaqa. 11 Innee mi amiqira ainainausa afeekaikamasee inni Yisuna saqarikirana ootupamasaifanoo maasa karaambaiqa asauku mundirafa asumu maree marifa Yisufa mina qafamaseenoo narí naaru marira ququsaki firaa qoo kooqi atu aquseenoo inni naarameeqee minaki quqaannoo.
12-13 Qinee minara iriseeqa maa ainainausara maqee maqee naaqoo auqeemariana iriqa maraaqeera. Innee sia aunimariafanoo irimariafanoo anoona ufasaa afeekaikamafi atooqafi irimariafaqa kaifaa qimannimidaqa. Qinee maaqoo sia kuqidaqa kaqi maridaqa inni kafaa kafaa naaqoo auqaranara andeeqanoo mari ifoo qidaqa. 14 Qinee maa maqanasaa kuqiqa qipata qusasaa quqaanauree qidaqa iridaqa. Maasa karaambaiqa asauku mundirafa Yisufa akooqoo daamua qimaqooqoo kai qusasaa quqaanaura. 15 Qinee kaqi maridaqa afeekaikamasee qimannimidaqa kasooqaqee kuqufuanaqa moo ainaina kambiqainaqa amiqimasee irisaida narimau fuaqeera qimannimidaqa.
Sia Peetooroofa uri ufafau qimanniminau. Qinee qeeqa qifukoo qafaafannanara qidaqee qinau.
16 Sia maasa faiqí uri ufafau iriseefau asauku mundirana 17-18 Yisunara maa maqanasaa firaafa innaarunaindari qumunara qidafau maasa qeeqa qifunnai mina uriqararana qafaafannanara qimannimidaqa. Maasa qeeqa kai mina faqa naaquqara aaqanasaa mariafananoo firaa kaaqa qaranakiqari Anutuna ufa qumufaqa maasa iriqiafana, maafa qini didira qimaaku marifaqa qinee minara ridaqa asasidaqa. Mi ufanannai Yisuna auqu firaanaikinoo kaaqa areenarana aakuamaqoofaqa maasa miqoo marida qafeeqa iriqiafana.
19 Maqee maasa mina qafamaseeqa ooqeenaa tamummaqara fasiqauqa akarara kuqaa fee qimariafannana, maqee anoona qafamaseeqa doo kuqaa uqanna anoona fee qidaqa. Innee tamummaqara fasiqauqa ufa amiqimasee irifanoo naaqooki keeqainaqa amiqimandee marifaranoo. Misa ufa asukunaki qoomara foora kaaqa qaida maridanoo iqaqarana afeesiannoo duqudeeqiara foora Yisufa inni nimuqusaki kaaqa qaannoo. 20-21 Innee maa ainainna naaree iriaqa. Innee tamummaqara fasiqauqa ufa irimariana sia minakinaa moo ufa fannoo naríara aaduma anoona maridanoo. Si tamummaqara ufa moo fannoo faiqí iriranasaa kambiqanau. Naaquqara maraquna fannoo mi tamummaqara fasiqausa uqeereeqeenoo Anutuna iriranaki quqasoofaqa qafamasee nári maqannaa qimannimisee akara rumaqoofa maridanoo sia nári kai iriqau.


text:
Malaniyaa Traamp daw’annaa Gaanaa keessatti kaleessa jalqaban itti fufuun gara Maalaawiitti imaluuf saganteeffatanii jiru.Gaanaa keessatti bakka dur daldallii Garbootaa gaggeeffamaa ture kan handaara galaanaa har’a daw’atan Malaaniyaan.
Jiraattonni magaalaa galama mootummaa Maalaawwii kan Lilingwee daw’annaa giiftii duree yunaaytid Isteetes kana hin beekan.Prezidaant Traamp biyyoota Afrikaa kan ilaaleen kan ammaan dura dubbatan daaw’annaa haadha warraa isaanii Kanaan kan haqamuu hin ta’u.
Maalaawwiin biyya hiyeeyyii keessaa tokko akkuma taate sagantaa gargaarsa Amerikaa irratti hirkattee jirti. Uummanni ishee Miliyoona kudha torba ta’u keessaa walakkaa caalaan jireenya hiyyumaa keessa jiru.
Imaltuun Malaaniyaa kun gara Keniyaa fi Masriitti kan itti fufuu ta’uun ibsamee jira.


text:
Kutaa Lammaffaa
Dandiin baay’ee dheera fi awwara waan ta’eef deemuf rakkisaa dha. Obbo Qannoo fi aadde Jiituun wal-jalaa callisanii deemaa jiru; homaallee walitti hin dubbatan. Isaan gara kallattii Adaamaatti miillaan deemaa jiru malee sammuun isaani immoo kallattii meeqaa fi meeqatti faca’ee cinqamaa jira. Namootni isaan beekanis ta’ee firri isaanis dugda itti galan. Maaliif? Adeemsa guyyaa walakkaa booda dadhabaniirusii, beela’aniirus; miirasaanii kanammoo ijumaan wal mil’atanii waliigalan; callisni isaaniis achumaan baname. Gaaddisa muka guddaa Arbuu tokko jalatti aara galfachuufis waliigalan.
Abbaan manaas qaraxitii hiikee bixxillee fudhatanii ba’anirraa cabsee haadha manaaf kenne. Haati manaas qodaa bishaanii rarraafatanii deemaa turan bantee abbaa manaaf buuftee ofiifis buufatte, daa’imashees harma hoosiftee.
Innis akkas jedhe “Jiituu…. waanuma fedheefuu jabaadhu…. Maal akka taanu Waaqa tokkichatu beekaatii ykn Guddataan akkamitti akka jiraatus waaqumatuu beeka ….’’ Guddatan maal ta’a? Akkamitti hojjachuu danda’a? Jechoonnisaa garuu waan abdii mul’isan hin turre; garuummoo, ‘’ Dhiironni dubartoota caalaa cimoodha’’ isuma jedhamu mul’isuuf kan dubbatedha fakkaata.
Isheenis waliigalteeshee ibsuuf callisteedhuma yoo mataa olii-gad raafteyyuu, innumtuu abdii tokkollee akka hin qabne irraa mul’isa ture. Waanti isheen gochuu dandeessu yoo jiraate mucan ishee akka hin bonyeef sosobuu qofa.
Hamma humnasaniitti daddafanii deemanii yommuu itti cimusimmoo aara galfatu. Gara galgalaa yommuu aduun lixuutti dhiyaattuu, isaanis magaalaa Adaamaatti dhiyaataniiru.
Aadde Jiittunis haala jecha dadhabbii isa xumuraa adeemsa miilaa guyyaa guutuurraa madde fakkaatuun akkas jette. “Hamma ammaatti mala lubbuu keenya ittiin turfannun yaadaa ture,… ani mana namaa kamiyyuu keessa hojjechuu nandanda’a, atimmoo guyyaa hojii humnaa barbaaddattee hojjetta, halkan immoo waardiyyaa taatee mindeffamuu dandeessa ,’’ jette. “Yoo akkanatti hojjanne mucaa keenya nyaata nyaachisuu ni dandeenya.”
Innis, waan caalame fakkaatee yoo itti dhaga’ames akka jaalallee haaraatti ofitti butee dhungate. “Akkaataa atii abdii haara naaf kennitte naan jaaladhe. Haaluma ati jette kanaan hojjannaa.” jedhe. Isheenis “Waaqayyoo nu wajjin jira!” Achumaanis, akka nama annisaa haaraa argateetti adeemsasaanii itti fufan.
MUUZIIQAA CE’UMSAA
Jireenyi magaalaa Adaamaa hanga isaan eegani caalatti cimaa ture. Wantii hundi bay’ee mi’aa ture. Hanga danda’anitti yeroo dheeraf hojjachuu qabu. Addee Jiituun yeroo tokko tokko hojii kan akka mana namoota qulqullessu, ykn simintoo, cirrachaa fi bilookketti baachuu bakkee ijaarsatti ni argatti. Obboo Qannon immoo bo’ii bishaani qotuu, dallaa ijaaruu fi darbee darbee hojii wardiyyumma argata. Abbaan manaa fi haati manaa kun magaalaa keessatti da’oo pilaastikii xiqqoo tokko keessa jiraachaa guyyaa guyyaa hojii humnaa ciccimoo hojjechuudhaan yeroo dheeraa dabarsaniiru. Waanuma fedheyyuu yoo ta’e, jireenyi magaalaa qaroominaan jiraatamu, nama baadiyyaa akkasii sanaa dhufeef hammam rakkisaa akka inni ta’u hubachuun nama hin dhibu.
Wantii hundi magaalaa Adaama keessaatti isaanif haara fi rakkisa ture. Keessattuu qaroominni, ammayyummaan, malli qunnamtii, saayinsiifi teeknooloojiin. Yoo ta’es garuu, dheerina yeroo keessa xiqqoo xiqqoo itti madaqaa itti fufaniiru. Jireenyi yeroo dha gara yerootti itti cimaa dhufe. Isaan nama mucaa isaani eeguf barbaadanis namni mucaa qaroo hin qabne guddiffachuu barbaadu hin jiru. Namootni muraasni ulee fi dhagaa itti darbachuun ofiirra ari’an. Magaalaa san keessaa fira isaan gargaaru tokko ille hin qaban. Kanaafuu tokko isaani Guddata wajjin ta’uun isa eegu fi nyaata nyaachisu fi karaa irratti daandiin gaari waan hin taanef akka osoo inni hin gufatiin deemuf gargaaru. Guyyaa tokko Guddataan waan hin argineef bo’ii keessatti kufuudhaan baay’ee midhaame, garuu qarshii waan hin qabneef mana yaala gaarii geesssu hin dandeenye.
Haala sanaan Adaamaa keessaa gara waggaa saddeetii jiraataniiru. Carraasaanii ta’ee immoo, tibba tokko lamaansaanii dhibee cimaan qabamanii yeroo dheeraaf da’oo pilaastikiisaanii keessa ciisanii hafan. Yeroo roobni roobu immoo lolaan gutudhaan bakka jireenya isaani irraa dhangala’a. Lolaan waan isaan qaban hunda fudhate. Tibba sanattis jaartiin jireenyuma akkasaanii jiraattuu fi mucaasaanii kadhataa oolu sana hamm humnashee kunuunsituuf ollaasaanii turteetti. Manni baruumsa nama qaroo hin qabne waan hin fudhaneef, maatiin baasi hin baasan. Isaan akkamitti akka kadhachuu qabuu barsiisan. Yoo namootni gaariin qunnaman haala sanaan qarshii xiqqoo argata.
Tibbaa roobaa tokko obbo Qanno fi haati manaa isaani bay’ee dhukkubsatan. Guddataan matii isaa gargaaruuf yaale. Garuu isaan siree irraa gad bu’u hin dandeenye. Ollaan isaani gargaaruf dhufaan, garuu wantii gochuu danda’an hin ture. Dursa obbo Qannon boqotaan, halkaan tokko booda, hatii manaa isaas boqatte. Guddaatan qoftii qobaatti hafe.
Xumuraa kutaa Lamaffaa


text:
Ka’i Qeerroo! Sadaasa 2020
Oromoon qe’ee isaa irratti dhiitame; manaa baafamee ajjeefame; ajjeefamee bineensaan akka nyaatamu taasifame. Kan ajjeese reeffa ilmaan Oromoon qoose. Aangoo siyaasaa dhiiga Qeerroo kumaatamaan harka PP seenetu Oromoo jumlaan hidhaa fi ajjeesaa jira. Yeroon kun Oromoof yeroo murteessaa dha. Kaaba biyyattii keessatti lolli dhiiga dhangalaasisaa jiru gaggeeffamaa jira. Lolli kun lola aangoo malee lola olaantummaa seeraa miti. Aangoo harkatti qabataniin dachee Oromiyaa saamuu fi qabsoo Oromoo kolaasuuf lola banani dha.
Oromoon waggoota lamaan darban wareegama ulfaataa baasaa as gahe ammas wareegama ulfaata baasaa jira. Qabsichi butamee gootota qaalii nyaatee hayyootaa fi qabsaa’ota hedduu mana hidhaatti ukkaamsise. Yeroo ammaa kana Oromiyaa keessatti Oromoo fi lammiileen Oromiyaa bahanii galuunuu rakkisaa tahee jira.
Namni gaaffii mirgaa gaafatu maqaa “ABO shanee fi TPLF”tti maxxansanii ajjeesuun baratamaa ykn waan akka aadeffame tahe. Yeroo ammaa kana immoo Oromoo mirga isaa gaafatu “fardeen wayyaanee” jechuun ololaan uummatatti miidiyaa of harkaa qabuun afaan faajjessuun shira ofii hojjeteen ummata nagaa addatti immoo qabsaa’ota qabsoo sabaa gaggeessan akka ummata biratti jibbamanii fi ummatni akka isaanitti hin maxxanne hanga gochuutti balaaleffannaa gochaa jiru. Kun hundi Oromoo qe’ee isaa irratti cabsanii olaantummaa leellistoota sirna duraanii labsuuf duula ijibbaataa taasifamu dha. Kanaaf, Oromoon, Qeerroon Oromoo sirna olola, afaanfaajjii, ajjeechaa, hidhaa, gocha sukkanneessaa Oromiyaa irratti damboobe cabsuuf ammaan booda callisnee ajjeefamuu ,hidhamuurra darbinee qabsoo hadhooftuu gaggeessineemirga hiree keenyaa Oromiyaa keessatti mirkaneeffachuuf guyyaan wareegamaaf of qopheessinee dhiigaa fi lafee keenyaan Oromiyaa keessatti nagaa fi tasgabbii haaraa yerootti fidnu gahee jira. Kanaafis akka Oromiyaa walii galaatti fincilli wal irraa hin citne akka taasifamu murteeffamee jira.
Fincilli kun :
1. Daandiiwwan Oromiyaa keessa qaxxamuranii gara kamittuu sochii akka hin goone, manneen daldalaa hundi cufaa tahuun turanii qabsoo Qeerroon Bilisummaa Oromoo gaggeessanitti makamuun hirmaattota qabsoo ni tahu. Daldalaan, abbootiin qabeenyaa labsii kana cabsan tarkaanfii fudhatamuuf itti gaafatama ofumaa fudhatu. Tarkaanfiin namoota seera ykn labsii Qeerroo cabsan irratti fudhatamu kun ifaa fi dhoksaan kan fudhatamudha.
2. Daandiiwwan Oromiyaa keessatti Warraaqsaaf cufame konkolaachiftoota bananii deemuuf kanneen yaalan irrattis tarkaanfii of duuba hin deebi’amnetu irratti fudhatama. Konkolaachisaan daandii cufame saaquu yaalu adabbii cimaatu isa eeggata waan taheef qabsoo ummatni Oromoo biyya abbaa isaa irratti sirna Abbaa irree dhabamsiisuuf godhu irratti akka hirmaattota qabsoo taatanis isiniif dhaamna.
3. Hojjettootni mootummaa bakka kamuu jirtan sochii warraaqsaa kanaaf owwaachuun hoji seenuu ni dhaabu. Kanneen seenan hojii ni laamshessu.
4. Kaabinoota,dabballoota PP fincila bilisummaa Oromoof taasifamu dura dhaabbatan miidhama irra gahuuf gaafatama isaantu fudhata, Maatii fi fira faallaa warra qabsoo kan taatan namoota qabsoo dura dhaabbatan gorfachuun akka isaan qabsoo Ummataatti makaman gochuu ykn immoo of adabanii akka taa’an gochuun gorsuu.
5. Poolisootni Oromiyaa, Milishaan gandaa uummata nagaa eegsisuu, weerara kamuu daangaa irraa ittisuu irratti dirqama kan bahattan malee Ummata warraaqsa gaggeessan dura dhaabbachuu irraa akka of qusattan waamicha keenya akka dhageessan isiniif dhaamna
6. Barattootni Yuunivarsiitii jiran, kolleejjii jiranii fi maneen barnootaa sadarkaa lamaffaa fi bakkoota adda addaa keessaa sagalee isaanii bifa hiriiraan ni dhageessisu.
7. Qeerroon bakka jirutti, uummatni bakka jirutti tarkaanfii fincilaa kamuu ni fudhata. Kun hundi karaa nagaa qabsaa’uu fi hiriira bahuun waan dhorkameef mirga keenya tahuu hubatamuu qaba
8. Fincilli kun yeroo gaggeeffamutti dhaabbileen dhuunfaas tahe mootummaa jedhaman ummta qabsoo gaggeessu irratti miidhuuf ykn laamshessuuf bifa kamiin warra dura qabsoo ykn warraaqsaa dhaabbatan yoo tahe kanneen kana irratti bobba’an, deeggartoota isaanii irratti tarkaanfii fudhachuun bittaan sirna cunqursaa nu gahe wayita jennu dha.
9. Fincila kana darbee namni gibira mootummaaf kaffale, kan buusii buuse, olola mootummaaf oofu uummata keessaa ni baafama. Miidhama irra gahuuf gaafatama isumatu fudhata.
10. Fincilli kun itti fufinsaan kan gaggeeffamu taha. Hanga Oromoon bilisummaa dhugaa fi waaraa argatutti, mootummaa Ummataan Ummataaf hojjetu lafa irratti ijaaramutti warraaqsi itti fufa.
11. yeroo warraaqsa keenya gaggeessinu hidhamtoota siyaasaa Oromiyaa keessatti hidhamanii jiran hunda akka lakkifamanii hirmaattota warraaqsaa tahaniif saffisaan akka hiikaman ykn maneen hidhaa cabsuun akka bahan irratti ni hojjenna.
12. Warraqsi keenya Oromiyaa keessatti tahus lammiilee Oromiyaa hunda kan ofitti hammatee sirna ummata nagaa ajjeesuu fi hidhu, qabeenyaa saamuu fi shanmarran gudeedu dhabamsiisu irratti waan taheef kan sirna irratti malee nama irratti gaggeessinu akka hin taane baramee saboonni biroon Oromiyaa keessa jiraatan hirmaattota warraaqsa kana ani tasifamu.
13, Warraqsi ummatni keenya gaggeessu hanga Mootummaan sirna gadaa isaa xumurate kan afaan qawween ilmaan Oromoo fi lammiilee Oromiyaa ajjeesaa fi hidhaa jiru dhabamsiifamee mootummaan Ummataan ummataaf dhaabbatu hanga hundeeffannutti qabsoon keenya itti fufa.
Injifannoon Ummata Oromoof!
Gadaan Gadaa Xumura Garbummaati!
Ka’i Qeerroo! Sadaasa 2020


text:
Ibsa Suuratu An-Naba’i-kutaa 1
Namni jireenya tana keessatti rakkoon guddaan isatti dhufuun dura, waa’ee rakkoo fi balaa gara fuunduraatti isa qunnamu beeke yoo of qopheesse, dhiphinna baay’ee jala baha. Sababni isaas, waa’ee rakkoo fi balaa kanaa beekun hojiiwwan dhiphinna jala akka bahaniif sababa ta’an hojjata. Qiyaamaan rakkoo fi balaa guddaa gara fuunduraatti addunyaa guutuu muudatuudha. Namni dursee odeefannoo Qiyaamaa walitti funaannachuun qophii gahaa taasise, dhiphinna jalaa nagaha baha. Qophiin Qiyaamaaf taasisan waa sadii: qalbiin dhugaan amanuu, hojii gaggaari hojjachuu fi hojii badaa irraa fagaachudha. Suuratu An-Naba’i odeefannoo Guyyaa Qiyaamaati fi ragaalee du’aan booda kaafamu agarsiisan tan of keessatti qabatteedha. Mee haa ilaallu:
“(1)-Waa’ee maalii wal gaafatuu? (2)-Waa’ee oduu guddaa, (3)– Kan isaan keessatti wal dhaban. (4)-Haa dhoorgaman! gara fuunduraatti ni beeku. (5)-Ammas haa dhoorgaman! gara fuunduraatti ni beeku.” Suuratu An-Naba’i 78:1-5
“Waa’ee maalii wal gaafatuu?” kana jechuun namoonni keeyyattootaa fi ragaalee Rabbitti hin amannee fi kijibsiisan waa’ee maali ilaalchisee wal gaafatu? Ergasii wanta wal gaafatan itti aanse ni ibse: “Waa’ee oduu guddaa,” kana jechuun oduu guddaa kan ta’e “du’aan booda kaafamuu fi wanta Guyyaa Qiyaamaa adeemsifamu” ilaalchisee wal gaafatu.
“Kan isaan keessatti wal dhaban.” Oduun Guddaan kuni (Qiyaamaan) haqa gara fuunduraatti dhufu ta’ee osoo jiru, isa ilaalchise gargar ta’an. Isaan keessaa Qiyaamatti kan amanutu jira, isaan keessaa kan shakkuutu jira, isaan keessaa immoo guutumaan guututti kan itti hin amannee fi kijibsiisutu jira.
“Haa dhoorgaman! gara fuunduraatti ni beeku. Ammas haa dhoorgaman! gara fuunduraatti ni beeku.”
“Haa dhoorgaman!” Dhimmichi akka warroonni du’aan booda kaafamutti hin amanne odeessanii miti. Du’aan booda kaafamuun haqa dirqamaan gara fuunduraatti dhufuudha. Yommuu du’an waa’ee Aakhirah ilaalchise haqa ta’uu ni beeku. Sababni isaas, teesson isaanii Jahannam keessatti isaanitti mul’ifama. Du’aan boodas erga kaafamanii Qiyaamaa ilaalchisee wanti isaan kijibsisaa turan haqa shakkiin keessa hin jirre ta’uu ni beeku. Sababni isaas, erga kijibsiisaa turanii booda haala Aakhirah ijaan ni argu. Wanta argan kana immoo gonkumaa kijibsiisu hin danda’an.[1] Ergasii adabbii (azaaba) kijibsiisaa turanitti humnaan oofamuun achi keessatti azzabamu (adabamu). Itti aanse ragaalee du’aan booda kaafamu agarsiisanii fi qananiiwwan namoota irratti oole ibsa:
“ (6)-Sila Nuti dachii afaa hin goonee? (7)-Gaarreenis shikaali [hin goonee]? (8)-Cimdiis goonee isin uumne. (9)-Hirriba keessanis boqonnaa goone. (10)-Halkanis uffata goone. (11)-Guyyaas yeroo jireenyaa goone. (12)-Gubbaa keessanittis [samiiwwan] jajjaboo torba ijaarre. (13)-Duungoo boba’aas uumne. (14)-Duumessa irraas bishaan dhangala’aa baay’ee buufne. (15)-Isaan (bishaan kanaan) midhaanii fi biqiltoota baasuf [roobsine]. (16)-Ashaakiltiwwan damee wal-keessa seensifatanis.” Suuratu An-Naba’i 78:6-16
Aayaata tanniin keessatti mallattoolee yuniversii (kawn) keessaa mallattoolee sagal guddinna dandeetti Rabbii, ogummaa fi beekumsa Isaa agarsiisaniin namoota yaadachiisa. Nama dhugaa kana hubate, waa’ee du’aan booda kaafamu ilaalchise oduun guddaan Ergamaan Rabbii (SAW) Rabbii olta’aa irraa beeksise haqa shakkiin keessa hin jirre ta’uu ni beeka. Khaaliqni beekaan, ogeessi fi danda’aa ta’e jireenya addunyaa tanaa uume, osoo isaan hin mindeessinii fi hin adabin namoota akkanumaan hin uumu. Mindaa fi adabbiin guutuun jireenya jalqabaa tana keessatti guutumaan guututti waan hin raawwatamneef, jireenyi lammataa mindaa fi adabbiin guutuun itti raawwatamu jiraachun dirqama.
Asi gaditti ibsa mallattoolee saglan guddinna dandeetti Rabbii, ol’aantummaa ogummaa Isaatii fi beekumsaan waan hundaa akka marse agarsiisan, kanaafu Qiyaamaan akka dhaabbattu mul’isan ilaalchise ni ilaalla:
Mallattoo 1ffaa- “Sila Nuti dachii afaa hin goonee?” Kuni gaafi warra Guyyaa Qiyaamaa kijibsiisan irraa mirkaneefannaa ittiin barbaadaniidha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala dachii afaa (minxaafii) jireenya namootaatiif gaarii taate godhe. Namoonni haala salphaan ishii keessa jiraatu, haajaa isaanii guuttatu. Dachiin faayda fi bu’aa baay’ee lakkawwame hin xumuramne qabdi. Dachii garmalee bal’attuu fi jireenya lubbu-qabeenyitiif kan mijeesse, jireenya lammataa keessatti namoota du’an kaasu irratti danda’aadha. Sababni isaas, dachiin garmalee guddoo fi bal’oodha. Namoonni immoo xixxiqooleedha. Wanta garmalee guddaa kan uumee wanta xiqqaa uumun isatti ni ulfaataa?
Mallattoo 2ffaa- “Gaarreenis shikaali [hin goonee]?” Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa dachiin akka hin sochoone fi hin kirkirre gaarreen shikaali tasgabbeessu godhe. Shikaali jechuun muka xiqqaa jalli isaa xiloo horii itti hidhuuf gara lafaatti gadi suuqamudha. Akkasumas, yeroo cidhaa ykn du’aa dukkaana yommuu dhaaban caafi isaa shikaalitti hidhan. Shikaalin kuni dukkaanni akka hin daaqne ykn hin sochoone eega. Haaluma kanaan, gaarreenis dachii daaqu fi socho’uu irraa eegu.
Mallattoo 3ffaa– “Cimdiis goonee isin uumne.” Kana jechuun tokko kan biraatti akka tasgabbaa’uu fi horteen itti fuftuuf dhiiraa fi dubartii gochuun isin uumne. Akkasumas, tokko kan biraatti dabalamuun mi’aa qunnamti walirraa argatu. Kuni qananii guddaa Rabbii kana godhe galateefachu barbaachisuudha. Isa galateefachu keessaa tokko wanta Inni beeksiseetti amanuu fi ajaja Isaatti buluudha. Akkasumas, cimdii gochuun uumuu kana keessa mallattoo du’aan booda kaafamuun akka jiru agarsiisutu jira. Humna wal hormaataatiin uumama namaa ajaa’ibaa kana Kan argamsiise, wantuma uumama kana fakkaatu argamsiisuu irratti danda’aadha. Akkuma garaa haadhaa keessatti nama uumee gara addunyaa tanaatti baase, Guyyaa Qiyaamaas garaa dachii keessatti nama uumuun kaasuu irratti danda’aadha.
Mallattoo 4ffaa- “Hirriba keessanis boqonnaa goone.” Kana jechuun hirriba keessan isiniif boqonnaa goone. Kana keessa qananii hirribaatu jira. Guyyaa yommuu ifaajaa fi carraaqaa oolan qaamni isaanii ni dadhaba. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa filannoo namaatin ala hirribni akka isatti dhufu gochuun dadhabbii kana irraa oofa. Ergasii namni kuni boqonnaa argata. Sababa hirribaatin anniisaa fi humna haarawa horata. Namni halkan guutuu hojjachuuf jecha hirriba malee buluuf osoo yaale, dirqamaan hirribni isatti dhufuun isa kuffisa. Kunis boqonnaa akka argatuuf rahmata Rabbiin irraa isaaf ta’eedha. Gama biraatin, namoonni yommuu badii hojjatanii fi Rabbiin faalleessan, halkan guutuu yeroo hirriba itti dhabantu jira. Sababa kanaan, guyyaa boqonnaa fi tasgabbii hin argatan. Kanaafu, hirribni qananii guddaa galata barbaachisuudha. Galanni kunis kan ta’u, Rabbii olta’aa hirriba kana boqonna namaaf godhetti amanuu, wanta Inni beeksisetti amanuu fi Isaaf ajajamuudha.
Ammas, hirriba keessa ragaa du’aan booda kaafamu agarsiisutu jira. Akkuma jedhamu, hirribni obbolleessa du’aati. Namni rafe hanga dammaquutti akka nama du’eeti. Akkuma nama du’ee wanta naannoo isaatti raawwatamu hin beeku. Yommuu hirribaa dammaqu nama jiraa ta’ee deema. Namni du’ees qabrii keessa akkuma nama rafuu yeroo dheeraaf tura. Ergasii Guyyaa Qiyaamaa lubbuun isatti deebi’uun ni kaafama. Kanaafi, Guyyaa Qiyaamaa yommuu kaafaman,
Ni jedhu, ‘Yaa badii keenya! Iddoo hirribaa keenya irraa eenyutu nu dammaqsee?’ ‘Kuni waan Rahmaan waadaa galeedha, Ergamtoonnis dhugaa dubbatanii jiru.’ [jedhama].” (suuratu Yaasin 36:52)
Mallattoo 5ffaa-“Halkanis uffata goone.” Kana jechuun akkuma uffanni qaama haguugu halkanis kan waa haguugu goone. Akkuma uffanni qaama haguugu, halkanis nama haguuga. Namni wanta guyyaa hojjachuu hin barbaanne halkan addatti bahee hojjata. Sababni isaas, guyyaa akka ijji namaa isa argitu hin barbaadu. Garuu halkan akka uffataatti waan nama haguuguuf, ijji namaa wanta inni hojjatu hin agartu. Ammas, akkuma uffanni qaamaaf mijaawaa ta’e, halkanis boqonnaaf mijaawadha- uffata gaarii yommuu uffatan mijaa’inni fi boqonnaan namatti dhagahama. Haaluma kanaan halkan gara hundaan nama marsuun boqonnaa namaaf ta’a. Guyyaa caalaa hirriba rafuuf halkan mijaawadha.
Mallattoo 6ffaa– “Guyyaas yeroo jireenyaa goone.”-kana jechuun akka namoonni galii jireenyaa argachuuf, daldalaa fi haajaa adda addaatiif bakkaa bakkatti socho’aniif guyyaa ibsaa goone. Halkan caalaa guyyaan yeroo mijaawaa namoonni soorataa fi galii isaanii argachuuf itti hojjataniidha. Guyyaa jireenya itti fufsiisuuf akka hojjatan, halkan immoo boqonna akka argataniif gochuun dhugumatti qananii guddaa galata barbaachisuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Akka isa keessatti boqattanii fi tola Isaa irraa akka barbaaddattaniif, akkasumas akka Isa galateefattaniif rahmata Isaa irraa halkanii fi guyyaa isiniif godhe.” Suuratu Al-Qasas 28:73
Rahmata isiniif gochuu irraa kan ka’e, halkan keessatti boqattanii fi tasgabbooftan, guyyaa keessatti tola Isaa irraa itti barbaadattanii fi dalagattan isiniif godhe. Ammas kana keessa ragaa gara Qiyaamaa akeekutu jira. Akkuma Guyyaa oofee halkan fidu ykn halkan oofee guyyaa fidu, jireenya addunyaa tanaa guutumaan guututti jijjiree jireenya lammataa fiduu irratti danda’aadha.
Mallattoo 7ffaa– “Gubbaa keessanittis [samiiwwan] jajjaboo torba ijaarre.” Isinii olitti samiwwan torba garmalee bal’atan, olfaagatan ijaarsa cimaa fi jabaan ijaarre. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa samii dachiif xaaraa gochuun dandeetti Isaatin bakkatti qabee. Ishii keessa faayda baay’etu jira. Isaan keessaa urjiileen, jiiyni fi aduun ishii keessa naanna’uun lubbu-qabeenyiif ifa kennu. Osoo ifni aduu jiraachu baate silaa lubbu qabeenyin hin jiraatanu turan. Kanaafi itti aanse ni jedhe, “Duungoo boba’aas uumne.”
Mallattoo 8ffaa– “Duungoo boba’aas uumne.”
Aduu tana “Siraajan wahhaajaa” jechuun ibse. Siraaj jechuun duungoo ifaa fi hoo’insa kennuudha. Wahhaaj jechuun immoo baay’innaan kan boba’uudha. Kanaafu, aduun duungoo boba’aa ifaa fi hoo’insa kennituudha. Lubbuu qabeenyi dachii irra jiraataniif ifaa fi hoo’insa kennuun tajaajilti.
Mallattoo 9ffaa– “Duumessa irraas bishaan dhangala’aa baay’ee buufne. Isaan (bishaan kanaan) midhaanii fi biqiltoota baasuf [roobsine]. Ashaakiltiwwan damee wal-keessa seensifattanis [baasuf].”
Duumessa irraa bokkaa wal duraa duubaan buusun lafa keessaa midhaan, biqiltootaa fi jannata mukkeen ishii wal keessa seenanii fi rukkatan baasne.
“Midhaan” kanneen akka qamadii, garbuu, xaafii, boqqoolloo fi kkf dha. Asitti “Biqiltoonni” wanta magariisa haala jiidhaa ta’een nyaatamaniidha. Kanneen akka margaa, baala, ukaa’a fi kkf.
Jecha “Jannata” jedhu, wanta mukkeen, midhaan, firaafiree, laggeen, gamoowwanii fi wanta nafsee gammachisu biroo of keessatti qabateef jecha itti fayyadamaniidha. Asitti jannata jechuun ashaakilti mukkeeni fi firaafiree adda addaa of keessaa qabduudha.[3] Kunis ragaa cimaa du’aan booda kaafamu agarsiisuudha.
Firii fi sanyii gogaa bishaan itti roobsun lafa keessaa baasu kan danda’e, namootas erga du’anii biyyee ta’anii booda, lafee gogdu irraa lamuu isaan uumuu irratti danda’aadha. Abu Hureeyran akka dabarsetti, Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Afuuffi xurumbaa lamaan jidduu afurtama jira.” [Namoonni Abu Hureeyraa marsan] ni jedhan, “Yaa Abu Hureyraa, guyyaa afurtama jechuu keeti?” Innis ni jedhe, “Homaa jechuu hin danda’u”, Ni jedhan, “Ji’a afurtama jechuu keeti?” Innis ni jedhe, ‘Homaa jechuu hin danda’u’ Isaanis ni jedhan, “Waggaa afurtama jechuu keeti?” Innis ni jedhe, ‘Homaa jechuu hin danda’u’ ‘San booda Rabbiin bishaan samii irraa ni buusa. Ergasii akkuma kuduraan (baaqelan, atarri) biqilu isaanis (namoonnis) ni biqilu. Nama irraa wanti hin tortorre hin jiru lafee takkatti malee. Lafeen sunis Ajbu az-zanabi (lafee eegee)” jedhamti. Guyyaa Qiyaamaa lafee tana irraa uumamni namaa ni ijaarrama.’” Sahih Muslim 2955 a (Lafeen eegee tuni lafee gara taa’a irratti argamtuudha.)
Qananiiwwanii fi mallattooleen armaan olii dandeetti, ogummaa fi beekumsa Rabbii subhaanahu hubatanii Qiyaamaatti akka amananii fi Isaaf galata galchan nama taasisa.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Sa’dii-1068-1069, ma’aariju tafakkuri-15/11-13, Tafsiiru Xabarii-24/7-8
[2] Tafsiiru Ibn Kasiir 7/44, Ma’aariju tafakkuri-14/580-582
[3] Ma’aariju tafakkuri-15/13-19, tafsiiru tahriir wa tanwiir-30/14-…, Tafsiiru Ibn Kasiir-7/459-…, Tafsiiru Sa’dii-1069


text:
Guyyaa Har’aa bara keessa turre bara 2015 Xumurree bara haarawa bara 2016 simannee jirra. Barri keessa dabarre 2015 akkuma baroottan biroo hunda ummanni keenya osoo waanjoo gabrrummaa tan jaarraa tokkoo oliif jalatti kufe jalaa bahee diina humna qawween biyya teenya qabate ufirraa kaasee ummata bilisaa fi biyya isaa walaba argachuudhaaf diina kallattiin kokkee walqabee qabsoo hadhooftuu diinarratti geggeeysu dhumate. Barii haaraan 2016 bara qabsoo bilisummaa fi walabummaa sabni keenya sirnna kiyyoo gabrrummaa jalaa uf baasuf godhu cimsee itti fufuudhaan injifannoo cululuqaa itttiin galmmeesu akka tayu hawwina.
Sabni keenya erga nagaha waaraa dhabee, biyya isaa irratti akka lammii lammataatti (2nd citizen) ilaalamuu eegalee, lafaa fi qabeenyi isaa gabrroomfattotaan saamamuu eegalee jaarraa tokkoof walakkaa lakkoofsisuuf baroota muraasatu isa hafe.
Dhaabnni keenna Kallachi Walabummaa Oromiyaa – KWOn Sabni keenya gadi’aantummaa, gabrrummaa, baqatummaa, hidhaa fi ajeechaa bara dheeraaf irra gahaa jiru hundeedhaan ufirraa buqqisee, ummanni keenna abbaa biyya isaa Oromiyaa akka tahu, abbaa mirgaa fi qabeenya isaa akka tahu, mirga uumaadhaan ilmi namaa lafa addunyaa keessatti qabu akka goonfatu wareegama barbaachisu kafalee, sirna gabrummaa/koloni cabsudhaan, seenaa haarawa lafa teenyaa fi gaafa Afrikaa keessatti argamsiisudhaaf murannoon qabsaa’uf waadaa isaa ni haaromsa.
Mootummaan Wayyaanee erga Caamsaa 1991 humnna qawweetin biyya teenna qabatte irraa eegalee waggoota 25 akkuma sirnoota dabaranii Saba Oromoo lafa isaa irraa buqqisuu, qabeenya Oromoo saamuu, Oromoota mirga isaanii gaafatan ajjeesuu, hidhuu fi dararuu akkasumas dhabamsiisuu karoora jalqabaa godhattee irratti hojjachaa as geeyse. Yeroo ammaa duula snayii duguuggaa kana galmmaan gahuuf maqaa Master Pilaanii Finffinnee fi naannoo ishee jedhuun Ummata Oromoo irratti lola labsitee jirti. Wayyaaneen lola Saba Oromoo irratti ifatti labsite kana keessatti daa’imman umriin isaanii waggaa 10 irraa kaasee haga manguddoo waggaa 80 ol rasaasaan ajjeesaa, kumaan madeessaa, kumaa fi kitilaan mana hidhaatti guuraa jirti. Barttoota qalamaa fi waraqaa adii harkkattti qabachuudhaan gaafii mirgaa karaa nagahaan gaafatan irratti waraana raayyyaa biyyattii, Hilikoptariin lolaa osoo hin hafin Ummata keenya shororkeessaa jirti. Yeroon keessa jirru kun yeroo sababa Kanaan Sabni keenya gaddaa fi gadadoo keessa jiruudha.
Gaafiin Ummanii keenya gaafate gaafii, haqaa, gaafii abbaa biyyummaa, gaafii mirga dhala namaa fi gaafii seeraati. Oromoon gaafii isaa kan haqaa kana galmmaan gahuuf barataa fi barsiisaan, hojjataa fi qotee bulaan, kaabaa fi kibbaa, bahaa fi dhihaa wal waamee gootummaan diina isaa dura dhabbatee kufee kuffisaa jira. Dhiigni Saba keenyaa bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa mirkaneesuf akka bishaanii rasaasa diinaatiin dhangalaafamaa jira. Sabni keenya biyya keeyssaa roorroo fi saamicha mootummaan wayyanee maqaa Master Pilaanii Finffinnee fi nannoo isii jedhuun irratti karoorfate kana fashaleesuf gootummaan dura dhabbatee wareega lubbuu isaatin lammii isaa boonsisee diina isaa itti qaanfachiisaa jira. Ummanni keenya biyya alaa jiru garaagarummaa yaada siyaasaa, kutaa fi amantaan osoo wal hin qoqoodin tokkummaan dhaabbatee sagalee Ummata biyya keeyssaa addunyaaf dhageeysisaati jira. Walumaa gala yeroon kun yeroo Sabni keenya biyya keeyssaa fi alaan harka wal qabatee gamttaadhaan diina isaa dura dhaabbachaa jiruudha. Dhaabni keenya KWOn adeemsi kun kan jajjabeefamuu fi daran haala ijaarsaatiin walqabatee itti fufuu qabudha jenna.
Qabsoon Sabni keenya kumaa fi kitilaan itti wareegamaa asiin gahe yeroo irraa gara yerootti, guyyaa irraa gara guyyatti jijjiirama guddaa agarsiisaa dhuftee jirti. Dhawaatuma qabsoon jabaachaa deemtun wareegamni kaffalamullee ulfaataa akka dhufu beekkamaadha. Kanaaf, qabsoon Saba Oromoo galma isii rukutuudhaaf Ummanni keenya murannoo cimaadhaan harka walqabatee diina hinikkaa irratti fuullefachuudhaan wareegama barbaachisu dachaa dachaan baasudhaan bilisummaa Saba Oromoo fi Walabummaa biyya teenya Oromiyaa akka mirkaneesinu dhaabni keenya KWOn waamicha lammummaa dabarasa.
- Saba Oromoof :
Sabni Oromoo erga kiyyoo gabrrummaa jalatti kuferraa kaasee hanga har’aatti tole jedhee fedhii isaatin diinaaf bulee hin beeku. Sabni kabajamaan kun humna qawween qabamee, aadaa fi seenaan isaa tuffatamee, mirgi namoooma isaa sarbamee, qabeenyaa fi lafti isaa humnaan saamamaa har’a gahe. Sabni Oromoo Saba nagaha jaalatu, saba keesummaa fi baqataa isatti baqate kabajuu fi jiraachisu akka taye diinillee osoo hin hafnne raga baha. Oromoon Saba waaqaa fi lafaaf tolu dha. Gatiin Waqaa fi lafaaf, sa’aa fi namaaf toluun keenya tuffatamuu, saamamuu fi ajjeefamuun nuuf deebi’uu hin qabu. Oromoon akkuma Saba Kamituu bilsa ta’ee dhalate. Biyyyi isaa Oromiyaanis akkuma biyyota kamiituu biyya walaba turte. Kanaaf, bilisummaa keenyaa fi walabummaa biyya keenya Oromiyaa mirkaneesuf tokkummaadhaan diiina afoo akka dhaabannu KWOn waamicha dabarsa.
- Dhaabotii Siyaasaa Oromoof:
Qabsoo Saba keenyaa gulantaa amma geenye Kanaan gahuu keessatti qoodni dhaabotiin Siyaasa Oromoo adda addaa gumaachan xiqqaa miti. Wareegamni kaffalames ol’aanaadha. Haa ta’u malee har’allee qabsoo Saba keenyaa galmmaan gahuu hin dandeenye. Yeroo ammaa abbaan qabsichaa Ummanni Oromoo qabsoo isaa uf harkkatti galfatee diinaan kokkee wal qabee diina raasaa jira. Dhaabotiin siyaasaa Oromoo hanga ammaa wal sababa adda addaan waldiiguu, walirratti ololuu, walumaa gala diina kallattii dhiifnnee ufii keenyaa mogolee wal buusaa waan turreef akka sabni keenya nurraa eegutti humna jabaa horannee qabsoo finiinsuu hin dandeenye. Sabni keenya Oromoon dhugaa jaalata. Soba hin fedhu. Sobaanis nu hin deegaru. Yoo dhugaa itti himnee waan dhugaa taye ittti mudhifne nu waliin dhaabbata. KWOn dursaa Sabaa waliin dhugaa irratti hundaayee, dhugaa itti himee, dhugaa itti garsiisee qabsoo sabaa finiinsuu filata. Kanaaf, KWOn dhaabotiin siyaasaa Oromoo daba walirrratti deemsisaa turan keessaa bahanii, garaagarummaa yaadaa fi ilaalchaa waliif kabajanii, dhimma Oromoo fi Oromummaa qofarratti akka waliin dhaabbatanii fi diina kallattii iratti akka waliin qabsaa’an waamicha dabarsa.
- Ummata Cunqurfamooo Biyyattiif
Kwon bilisummaa Saba Oromoo fi Walabummaa Oromiyaaf yoo qabsaa’u, qabsoofnu Impayera dharaan ijaaramee biyya keenna kiyyoo gabrummaa jala galche ufirraa kaafnnee nagahaan biyya keenya keessa jiraachufi. Bu’aan Impaayerichaa fi bu’aan keenna kallatiidhaan walitti bu’a. Sirni dabaa kun (sirnni mootummaa Wayyaanee) hundeen diigamu malee bu’aan/mirgi saba keennaa hin eeggamu. Sirna kana diiguuf qabsoon keenya fincila Uummata keenyaatin wal cinaa hiriirree mirga guutuu goonfachudhaaf murannoon itti fufa. Ummanni Oromoo ummatoota cunqurfamoo biyya Etoopia keeyssa jiraatan waliin rakkoo tokkollee hin qabu. Saba biraatin wanti walitti nu buusu tokkllee hin jiru. Kanaaf, dhaabni keenya KWOn sabaa fi Sablammiin biyyatti hundi qabsoo haqaa kan Ummanni Oromoo mirga isaa fi abbaa biyyummaa isaa kabachiisudhaaf godhu cinaa hiriirun diina hunda keenya walitti qabee lafarraa duguugaa jiru sirnna wayyaanee ufirraa kaasuuf akka qabsaayan waamicha dabarsa.
- Ilmaan Oromoo Mooraa diinaa keeyssa tajaajilaa jiraniif:
Mootummaan cubbamaan Wayyaanee isin tajaajilaa jirtan aduun akka dhihaa jirtu isinis argaa jirtu jennee yaadnna. Ummanni keenna isaan jibbee, isaan tufee jira. Mootummaan Ummannni jibbe ni kufa. Kanaaf seenaan sirnoota ammaan dura dhufanii dabrranii ragaadha. Walumaa gala mootummaan dhaabbataan hin jijjiiramne addunyaa tana irra hin jiru. Kan dhaabbataa taye Ummataa fi biyya dha. Ummanni yoomuu ni jiraata. Isin ammoo qaama Ummata kanaati. Abbootiin, haadhotiin, obbolaa fi abboleettin teeyssan sirnna Kanaan ajjeefamaa, reebamaa, qabeenyi biyyaa wayyaanotaan samamaa akka jiru ni agartu. Osoo kana agarttan mootummaa cubbamaa saba isin keeyssaa baatan lafarraa balleessaa jiru cinaa dhaabattanii tajaajilaa jirtu. Gaafa wayyanonnni gara villa biyyoota faranjiitti qabeenya Ummataa kan saamaniin bitatanitti baqatan isin Ummata kana keessatti hafuuf akka deemtan hin dagatinaa.
Kanaaf, KWOn mootummaa kufuuf gatantaraa jiru tajaajiluu dhiiftanii karaa isiniif danda’ame hundaan kufaatii sirnnichaa ariifachiisuu irraa qooda akka fudhattan, warri hidhannoo diinaa harkaa qabdan hidhannoo keeyssan Ummata irraa dhalattan ittisuuf akka oolchitan waamicha lammummaa isiniif dabarasa.
Dhiigni barattoota oromoo lafatti hin badu!
Oromiyaan ni Walaboomti!
Kallacha Walabummaa Oromiyaa –KWO
Front for Independence Of Oromia –FIO
Muddee 31, 2015


text:
WASHINGTON DC—
United Kingdom humnootii ishee gara Somaaliyaa fi Sudaan kibbaatti erguuf murteessuun ishee yaada gaarii tumsa uummata biyyoota lameeniif gochaa jirru jabeessa jechuun mootummaa biyyatti keessatti ministerri waa’ee Afrikaa Grant Shapps dubbatan.
Angawaan kun New York irraa VOA Sagantaa Somaaleef akka ibsantti hawaasnii addunyaa biyyoota wal waraansa sivilootaa irraa bayyanataa jiran kan akka Somaaliyaa hin deggeru taanaan kufaatiitti deebi’uu, sana booda hamaan dhufu kutaa sanaaf qofa ituu hin taane biyyoota fagoo jiran kan akka Briteenii fi Amerikaa gaaga’aa jedhan.
Somaaliyaan imaammata biyya alaa kan mootummaa United Kingdom keessatti ijoo fi iddoo duraa qabattee jirti kan jedhan Mr. Shapps kun dhimmi Briteen qofaa waan hin taaneef biyyonni ka biroonis imala nagaa eegsisuu kanatti akka hirmaatan gaafatan.


text:
Fulbaana 14/2015(TOI) – Waldaan aksiyoonaa geejjiba Baaburaa istaandardi geej Itiyoo Jibutii sochii daldalaa biyyoota lamaanii akka si’achiisu ministirri maallaqqlaqaa ob. Ahimad Shidee ibsan.
Waltajjiin maree boordii hooggansa hojii waldaa aksiyoonichaa har’a Dirreedawaatti wayita jalqabamu ministirichi dubbii taasisaniin cimuun waldaa aksiyoonichaa sochii daldalaa biyyoota lamaan jidduu jiru kan si’achiisu ta’uu dubbataniiru.
Hojiin kun cimee akka itti fufu qindoominaan hojjechuun barbaachisaadha jedhaniiru.
Keessumaa ammoo hojiiwwan gama nageenyaafi tasgabbiitiin hojjetamaa jiran cimuu akka qaban beeksisaniiru.
Marii kanaan raawwiin dhaabbatichaa kan qoratamu yoo ta’u, dhiheessiin anniisaa, dhimmoonni nageenyaafi caaseffamaa akka ilaalamanis beekameera.
Itti gaafatamtoonni damee nageenyaafi miseensonni boordii biyyoota lamaanirraa bakka bu’an ijaarsi dandeettii dame Baaburaa sadarkaa inni irra ga’e akka daawwatan beekameera.
Riijiniin daldala bilisaa magaalaa Dirreedawaatti argamuufi buufannis akka daawwatamu ibsameera.


text:
LibreOffice 7.4 Help
DocInformation fields contain information about the properties of a document, such as the date a document was created. To view the properties of a document, choose .
When you export and import an HTML document containing DocInformation fields, special LibreOffice formats are used.
Akaakuuwwan dirree "Uumamaa", "Fooyyefamaa" fi "Dhuma maxxanfame" jedhamaniif, barreessaa, guyyaa fi yeroo qixa dalagaa gegeefametti dabaluu nidandeessa.
Dirricha akka qabiiyyee dhaabataa, jechuunis, akka foyyaa'u hindandeenyetti saaga.
Dirreewwan qaabiiyyee dhaabataa qabaan yeroo ati galmee haaraa, qajojii isa dirree akkasii of keessaa qabu irraa, uumtu qofa madaalamu. Fakkeenyaaf, dirreen guyyaa qabiiyyee dhaabataa qabu tokko, guyyaa isa galmee haaraan tokko qajojicha irraa uumame saaga.


text:
Françoise Combes
Observatoire de Paris, Faransaay
Firaansuwee Kombees, Astiroofiiziksii baay’ee beekamtuu Faransaay, Buufa Qorannoo Paaris keessa hojjettuu dha. Hojiiwwan isheen uumamaa fi jijjiirama suutaa gaalaaksotaa irratti akkaataa kosmooloojiin, gama tiyoorii fi daawwannaatiin hojjette, dhaabbata ‘Giddu-galeessa Biyyaa Qorannoo Saayinsawaaf’ jedhamu irraa badhaasawwan addunyaa hedduu fi madaaliyaa warqii akka isheen argattu taasisee jira. Firaansuween yeroo mara barumsa hubannoo kennuu fi kitaabilee hedduu hawaasa maraaf gumaachiti. Deemuu jaallatti; akkasumas jireenya maatii badhaadhaa, ijoollota dhiiraa sadii fi akkawoowwan torba qabdi.


text:
-
Rasaasa RIX’n itti dhukaafame afuriin rukutamuu Dargaggoo Oromoo tokkoo
-
Uummata dhibee daddarbaarraa baraaruuf hojii hojjetamurra; duulli nu-filadhaa Dabballoota Paartii Badhaadhinaan oofamu caalee jiraachuu
-
Neetorkiin gad-dhiifame jedhame, bakkeewwan ammaan dura irraa muramee ture mara kan hin haammanne; qulqullinas kan hin qabne ta'uu
Guyyaa har’aa (Bitootessa 31, 2020) Ona Mana-Sibuu, Magaalaa Mandii keessatti, dhukaasa RIX'n itti dhukaafameen, rasaasa afuriin rukutamuun miidhaan qaamaa cimaan kan irra ga’e, Dargaggoon – Solomoon Taaddasaa Lataa – yeroo ammaatti Hospitaala Magaalaa Mandiitti wal'aanamaa jiraachuu, odeessa bilbilaan arganneen dhugeeffachuun danda'amee jira.
Rukutamuu dargaggoo kanaa boodas, Loltoonni Mootummaa Xoophiyaa, Oromoota dargaggoo kana lafaa kaasuuf dirmatan irratti dhukaasa banuun, Magaalattii goolaa kan oolan ta'uu, Qeerroon Magaalaa Mandii irraa bilbilaan odeeffanne tokko, haala walii-galaa bakkas ture RSWO'f ibsee jira.
Dhimma Sardaa – Lammii Dhibee Daddarbaarraa Baraaruuf Hojjechuurra; Duula Na-filadhaa Paartii Badhaadhinaa Finiinsuu – Dabballoota MKIX.
Akka guutuu addunyaatti, weerara dhibee Coronavirus iggituuf tattaafilee godhamaa jiran keessatti, ija tarkaanfilee hatattamaa aangawootni biyoota ardii keenyaa danuun lammiilee isaanii baraaruuf fudhachaa jiraniitiin yogguu ilaalamu, gama Mootummaa Xoophiyaatiin harkifannaafi maal-na-dhibdeen guddaan kan ture ta'uun ni beekama. Gaaffiifi komii Oromoota quunnamtii neetiworkiin ala taasifamanii turaniitti dabalataan, qaamota garaagaraatiinis dhiibbaan taasifamaa turuunis ifa -galeessa.
Komiifi waamicha hedduu booda, tibbana, Mootummaan Xoophiyaa labsii lagannaa walitti-qabama uummataa kan lallabee jira. Ta'ullee, hojiirra oolmaan labsa kanaa, bifa biraa qabaachuu akka hin hafne, ciicatootni hedduun dhugoomaa jiru.
Akka waliigalaatti, walitti-qabamni uummataa dhorkaa ta'uun haa labsamuyyuu malee, aangawoonniifi dabballoonni mootummichaa, tibbana Konyaalee Lixaafi Kibba Oromiyaatti bobba'uun, waltajjiilee qopheessuun uummata walitti qabanii, Paartii Badhaadhinaa filadhaa jechuun duula nu-filadhaa finiinsaa jiraachuu isaaniitu mul'achaa jira. Komiin hawaasaas dhaga'amaa jira.
Tibba weerarri dhibee daddarbaa Coronavirus addunyaa yaachisaa jirutti; yeroo bulchitootni biyyootaa lammiilee isaanii tiksuuf kufanii ka'anitti; biyyoota dhibeen kun seene keessatti, uummanni akka bakka wal-gayii irraa of-qusatuufi qulqullina eeggatu yagguu barsiifamaafi taasifamaa jiru kanatti; Dabballoonni Mootummaa Koloneeffataa Xoophiyaa, akkaataa ittiin lammiilee baraaran mannaaguu mannaa, jiruu uummataarra jaalala aangoo ofii caalchifachuun, inumaa, gocha tatamsa'insa dhibee kanaatiif haala mijeessuu danda'u gochuuf (uummata walitti qabanii waltajjii teessisuuf), eeyyama ittiin fayyaa uummataa gaaga'an qaama kamtu kenneefi? Haamileehoo eessaa argatani? Labsii labsamehoo isaan moo qaama biraatu labse?.. Tarii ...akka itti hiikkatanidha jedhanii, labsa akka abjuutti hiikkachuu isaaniitii laata?... Dhimma kana, Oromoon utuu yeroo qabuu, itti yaaduun dansa.
Gama biraatiin, guyyaa har'aammoo, neetorkiin bilbilaaf intarneetaa, baatilee afurii oliif, Konyaalee Lixa Oromiyaa irraa muramee ture [deebi'uun] dhaga'amee jira. Kunis, bakkeewwan ammaan dura irraa muramee ture mara kan hin haammanneefi kan qulqullina hin qabne ta'uu, Oromtichi Konyaa Qeellem irraa odeeffanne, RSWO'f ibsee jira.
Gama keenyaanis, gara bakkeewwan neetorkiin gad-dhiifameeraaf jedhaman lama-sadiitti yaalii bilbilaa taasifneen milkaa'uu dhabuun keenya, guutumatti gadhiifamuu dhabuu neetorkii mirkaneessuu kan malu yommuu ta'u, innumti gadhiifameyyuu qulqullina kan hin qabne ta'uusaatiif ammoo, sagaleen bilbilaa kan Oromticha Konyaa Qeellem irraa dubbisne (kan sadaffaa irra jiru) gurraaf ragaadha.
Tamsaasa keenya kana sagalee qofaan dhaggeeffachuu dandeessu.


text:
Prezidaant Donald Traamp fi manneen murtii US ajaja uggura imalaa isaan baasan irratti wal falmaa ennaa jiran kanatti lammiiwwan Siiriyaa kanneen biyya isaanii irraa baqatan US weenaa jiran.
Maatiin Siiriyaa irraa dhufan tokko kan nuti waa’ee Amaarikaa yaadaa turreef kan nuti argaa jirru adda jedhu.
Nael Zaino jireenya ilma isaa guutuu waliin hin jiraatinuu malee amma garuu ilma isaa Aramiif waan danda’e mara gochuuf qophee dha jedha.
Yeroo jalqabaaf ennaan isa argu, bo’aa ture. Haalli inni hamaan garuu gara kootti dhufuu ennaa inni didu. Tarii kan inni ofi irraa na ittiseef yeroo kana mara jireenya isaa keessaa dhabamuu koof jecha natti fakkaata jedhe.
Gargaarsa hiriyoota US keessaa fi waajjira senator Kamala Harris-n Zainoon milkaa’uu danda’eera. Yeroo jalqabaaf angawaa immigaratin US kan US keessaa ka kutaa Boston keessaa waliin ennaan wal argu na ajaa’ibe jedhe Nael.
Angawaan sun passport kootti chaappaa kaa’ee naa kennee dhaqii jireenya kee jalqabi. Ilama kee waliin gammadii jiraadhu naan jedhe.
Cimaa ta’uun koo akka natti dhaga’amu godhe. Kun ameerikaa dha. Kun uummata Ameerikaa ti. Marinuun keenya cina kee dhaabanna naan jedhe.


text:
Lammii keenya nagaan haa gayuu.
Hiriira nagaa Hawaasa Oromoo biyya Jarmanii guyyaa 11.07.2014 magaalaa Barliinitti saganteeffame jira – Qeeqanna “ TPLF Master Plan” :
Finciila Diddaa Gabrummaa (FDG) kan barattoota Oromoo biyyaa keessatti kaasanin kan ka`e, mootumman Wayyaanee (TPLF-ABUT) uumata keenya irratti rasaasaa roobsuun , dhiiga uumata keenya dhangalaste, kaan hidhaatti guurtee, garii madeesitee kaan ammo biyyaa baqate akka bayuu goodha jirtti.Dhiigni ijoollee keenya biyya keessatti dhangala’ee, waan biyya sana keessatti humnaan ukkaamamee jiru, ifatti baase jira.
Hawaasootni Oromoo Biyyoota ambaa jiraatan hundi yeroo tokkotti ijoollee keenya kana waliin dhaabbachuu fi hiriira bayuun,waan wayyaaneen irratti raawwate kana,addunyaa maratti dhageesisa jiru.
Gocha suukkanneesa TPLF uumata Oromoo irratti rawwata jirtu hubachuun, Hawaasni Oromoo Barliin hiriira nagaa 3.ffaaAdoolessa 11 bara 2014(11.07.2014) magalaa Barliinitti qindeessaa jira.
Kanaaf, uummata keenya isa daraaramaa, dhiignii isaa dhangalaa fi dhumaa jiru, sagalee isa ta `u dhaan, mootummoota addunyaatti beeksisuuf, waamicha hiriira nagaa isinii goone.
Dhaamsa kana Oromoota hundatti akka nu dabarsitaan kabajaan isin gafanna.
Tokkummaan humna
Tokkummaan waliin dirmanee,
biyya keenya fi saba keenyaaf haa dhaabanuu.
Guyyaa hiriira: 11.07.2014
Bakka:Chancellor Office, Bundestag, USA Embassy, French Embassy, Representative of European Union, British Embassy, German Foreign Office and Alexander Square.
Yeroo ( Sa `aa ) : 9:00
Nagaa fi fayyaa isini hawwina
Koree Hojii Gaggeessitu-Hawaasa Oromoo Barliin (KHG-HOB)


text:
Rakkoolee Wal-qaxxamuran: Waliingahiinsa Barnoota Olaanoo fi Ramaddii Barattootaa Itoophiyaa
Barruuleen kunu dura bloog pejii kana irraatti Afaan Ingliffaatiin Mismatch Troubles: Access to Higher Education vs. Student Placements in Ethiopia jedhamee maxanfamee turee. Kuni akka Qaasim Amaanoo Afaan Oromooti hiikee “Gullallee Post” magaazina jedhuu irratii maxanseetii.
*****
Oduun gaddisiisaan Yuunivarsiitota adda addaa irraa dhagahaman baayyisee miira koo kan tuqeedha. Kunis ammoo haala turtii koo kan Yuunivarsiitii kanaan duraa na yaadachiise. Kan yaaddoo natti ta`e jireenya dhuunfaa koof osoo hin taane, miira harmeen koo gocha Yuunivarsiitii keessatti narratti raawwatuun weeraramtu yoon yaadu baayyee na dhiphisa.
Amma yeroo kanattis imimmaan harmee koo kan ji’a Fulbaanaa yommuu gara Yuunivarsiitiitti na gaggeessitu lola`utu ifatti natti mul`atee sammuu koo keessa na naanna`a. Miira addaa yeroo sana itti dhagahamu haala nama mararuun yommuu ibsattu: “Anaaf ganni ifaadha; birraan dukkana!”jetti. Miirrii fi haalli yeroo sanaa hanga lubbuun jirutti akka haaraatti sammuu koo keessa jira.
Haati hunduu ilmoo ishii yommuu gara Yuunivarsiitii fagootti ergitu miira wal-fakkaataa fi yaaddoodhaan guutameen akka ta`e tilmaamuun nama hin dhibu. Yoo ilmoo ishii irraa fagaachuun dararaa hanganaa kan irratti uumu ta`e, yommuu ilmoon ishiin jaalattu duutee reeffi manatti itti deebi`u miiraa fi gadda akkamii keessa akka galtu ibsuun baayyee na rakkisa. Taateen kun maatii dhabuu qofaan kan ibsamu osoo hin taane, gadda olaanaa laphee lammii hundaa cabsuudha. Gocha abdii namatti dukkaneessee hamilee nama laaffisuudhas.
Maaliif rakkoon kun deddeebi`ee ka`a gaaffii jedhu deebisuu irratti hin xiyyeeffadhu. Rakkoo kanatti hiikkaa kennuuf yaaluu jechuun, akka nama maalummaa Arbaa hiikuudhaan namatti himuuf yeroo gubuuti. Kana jechuun Arbi bineensa akkamii akka ta`e osoo beekanuu irra deddeebi`anii waa`ee isaa nama barsiisuuf yaaluudhaan wal-fakkaata. Marii taasisuun alatti, Rakkoo wal-xaxaa akkanaa kana hiikuuf jecha mormii keessa galuun inumaayyuu rakkoo hammeessa malee deebii hin argamsiisu. Rakkoon amma ka`u kun dirree siyaasaa kan birootiif karaa bana.
Tooftaa rakkichi ittiin fala argatu kaayuun barbaachisaadha. Akkamittiyyuu as haa geenyuu, ammatti as geenyee jirra. Wanti guddaan rakkoo kana caaluu danda`u bara itti aanutti akkamitti rakkoo kana hundeerraa furraadha? Dhimmicharratti akkan baayyee xiyyeeffadhu kan na taasise lubbuun qaaliin ilma namaa keessatti waan badaa jiruuf qofa osoo hin taane, rakkicha furuun ni danda`ama jedhee waan amanuufiidha. Barattoonni miidhaan ajjeechaa irra gahaa jiru harki caalaan kanneen gara birootii Yuunivarsiitii fagootti ramadamaniidha. As irratti furmaanni jiru haala ramaddii barattootaa sirreessuudha.
Bara dheeraa osoo rakkoon hin uumamin dura, yeroo hunda haalli ramaddii Barattoota Barnoota olaanoo Itoophiyaa kun baayyee na dinqisiisa ture. Baasii ramaddii barattootaatiin wal-qabatee bahu yommuun tilmaamu, bu`aan qabatamaan akka hin jirre yaadaan ture. Haqummaa isaa yoo laalle haalli ramaddii barattoota Yuunivarsiitii Itoophiyaa kun lubbuu namaa irratti yaalii gaggeessuudhaan wal-fakkaata.
Karaa biraatiin yoo ilaalle caasaa sadaffaa sirna bulchiinsa Itoophiyaa kan ta`e godinaalee hundarratti Yuunivarsiitiiwwan ijaaramanii jiru. Kun waliin gahiinsa dhaabbilee barnootaa fooyyessuudhaan, manneen barnootaa gara hawaasaatti dhiyeessuuf hojiin hojjetame gaarii ta`uu isaa argisiisa. Yunivarsiitiin isaanitti dhiyoo osoo jiruu, barattootni Yuunivarsiitii isaanirraa fagoo ta`etti ramadamu. Waliin gahiinsi akka carraa gaaritti barattoota fayyaduuf ture, sababa ramaddii dogongoraa gaggeessuutiin faayidaan alaa akka ta’uuf haalli kun dirqisiisee jira.
Kaayyoon waliin gahiinsa barnootaa kun sababa aanga`oonni sirnaan hojirra oolchuu dadhabaniif hiikkaa dhabee jira. Qabeenya xiqqaa qabdu fayyadamuudhaan Yuunivarsiitiiwwan hedduun kutaa biyyattii hunda keessatti akka ijaaramu sababni ta`eef, kaayyoonsaa inni guddaan uwwisa Yuunivarsiitotaa fooyyessuun human barate oomishuudha.
Haa ta’u malee, waliin gahiinsa Yuunivarsiitiiwwanii yommuu xiinxallu, yaada lama xiyyeeffannoo keessa galchuun ni danda`ama.
Tokkoffaan qaamni gahumsa qabu kamiiyyuu carraa Yuunivarsiitii seenuu akka argatuu fi baayyinna nama baratee dabaluudha. Inni lammaffaan immoo, barattoonni fagoo osoo hin deemin dhiyeenyatti carraa barnootaa akka argataniif kan fayyaduudha. Carraan lamaan kunniin wal-harkaa dhayee waan jiruuf, Aanga`onni carraa kanneen gargar baasanii yeroo adda addaatti itti fayyadamaa jiru. Haalli ramaddii barattootaa akka kanatti yoo itti fufe, Yuunivarsiitiiwwan godinoota hundatti ijaaruun hiikkaa tokko akka hin qabaannde godha.
Erga hawaasni barattoota isaa wal-jala kan jijjiiru ta`e, Dambi-Doolloo fi Jigjigatti Yuunivarsiitii ijaaruun maaliif barbaachise? Osoo ta`eeyyuu naannawa giddu-gala biyyattii, fakkeenyaaf Finfinnee fi naannawa isaatti Yuunivarsiitiiwwan baayyisanii ijaaruudhaan barattoota hundaa achitti erguun ni danda`ama. Yoo xiqqaate barattoonni turtii waggaa afur yookaan shan Yuunivarsiitii keessatti dabarsaniin baasii geejjibaa irraa ni baraaramu.
Kaayyoon Yuunvarsiitiilee baayyisanii banuu barattootaa fi maatii barattootaa fayyaduuf yoo ta`e, ramaddiin barattootaa Yuunivarsiitii itti dhiyoo ta`etti kennamuufii qaba. Yoo kana ta`e dhaqqabamummaan dhaabbilee barnoota olaanoo yaadame bakka tokkotti milkaa`a jechuudha. Barattoota Yuunivarsiitii itti dhiyootti ramaduun faaydaa hedduu qaba. Barattoonni hedduun mana maatii isaanii jiraachaa barachuu danda`u. Kun immoo baasii mootummaan barattootaaf baasullee ni hir`isa.
Haaluma wal-fakkaatuun barattoonni idaa barnootaa (cost sharing) ittiin baratan kan eebba booda kanfalamu irraa ni baraaramu. Gatiin geejjibaa fi baasiin barataan tajaajila birootiif maatii irraa barbaadu ni baraarama.
Sababa ramaddii barattootaatiin baasiin mootummaa fi dhuunfaa hangamii akka bahaa jiru herreguun nama hin rakkisu. Haalli baasii qabeenya xiqqaa biyyattiin qabduu qisaasa`aa kan jiru yommuu ta`u, barattootaa fi maatiin barattootaas taasgabbii argachaa hin jiran. As irratti ani rakkoolee nageenyaa fi diinagdee qabatamaan muudataa jiran qofa ibsuu kooti. Haata`uu malee rakkooleen maatii irraa adda bahuun wal-qabatanii jiranii fi yaaddoon as keessatti uumamus hedduudha. Bara kana keessa jeequmsi gama kanaan ka`e rakkoo siyaasaa hamaa qaqqabsiisaa kan jiruudha.
Haalli kun immoo saboota giddutti jeequmsa hamaa uumuudhaan rakkoo jiru hammeessaa kan jirudha. Kanaanis lubbuun qaaliin ilma namaa bakka bu`iinsa hin qabne, garaagarummaa yeroo muraasaa giduttu bahaa jirti. Imaammanni barnoota olaanoo Itoophiyaa rakkoo waliingahiinsaa fi ramaddii gidduu jiru kana furuutu irra jiraata. Barattoonni Yuunivarsiitii hawaasa isaaniitti dhiyoo jirutti ramadamuu danda’uu qabu. Kun immoo qaqqabamummaa fi faayidaa maatitti dhiyaachuun qabus kan guddisuudha.
Kaayyoon ramaddii barattootaa kun sirna impaayera mootummoota durii irraa kan dhaalamee fi sababa quubsaa kan hin qabne akka ta`e nan hubadha. Kun barnoota akka meeshaa gabrummaatti fayyadamuun kan ofii isaanii guddifachuuf tooftaa fayyadamaa as gahameedha.
Haalli kun barsiisota manneen barnootaa sadarkaa tokkoffaa fi sadarkaa lammaffaa hawaasa isaanii irraa adda bahaniin kaayyeffamee gaggeeffamaa kan tureedha. Osoo ajjeechaan barattootaa Yuunivarsiitii keessatti hin eegalin akkasumas yeroo sirna impaayeraa fi Dargii keessas tarsimoon kun akka baacootti kan itti dhimma bahamaa tureedha. Kanneen keessaa kan baayyee beekkamu: “gud fella Gonder, ye-Amarigna astermari ke-Welega meta!” kan jedhufaa ture. Haa ta’u malee muuxannoo kanaan dura tureenis ta’e, yaada dhaloota ammaatiin tarsimoon barnoota akka meeshaatti fayyadamuun ummata walitti ukkamsanii bulchuuf yaalamu yoomiiyyuu ni milkaa`a jedhee hin yaadu.
Ramaddiin barattootaa amma gaggeeffamaa jiru kun kaayyoo duraanii san milkeeffachuuf kan yaadamee fi sababa amansiisaa hin taane irratti kan bu`uureffameedha. Kaayyoon hariiroo ummataa cimsuuf yaadame karaa birootiin galma geessuun ni danda`ama. Barattoonni sababa adda addaa irraa kan ka`e fedhii isaaniitiin Yuunivarsiitii isaanirraa fagoo ta`e filachuu ni danda`u. Fedhiin ilmi namaa waan addaa arguuf qabuu fi umriin dargaggummaa barattootaa bakka fagoo akka hawwaniif dirqisiisuu danda`a ta`a. Ministeerri barnootaas fedhii kana giddu galeeffachuudhaan ni ramada ta’a.
Haa ta’u malee, barattoonni akkaataa ulaagaa Biiroo Barnoota biyyoolessaatiin fedhii isaaniitiin ala Yuunivarsiitii filannoosaanii hin taanettiu kan ramadamaniidha. Addunyaa hammayyaa keessatti barattoota iddoo adda addaa erganii barnoota mijataa fi hawwataa kennuudhaaf yeroo muraasaaf maatii irraa fagaatanii barachuunis inuma jira. Haa ta’u malee, fedhii barataa giddu galeeffachuun akkuma jirutti ta’ee, Yuunvarsitii maatii barataatti dghihoo ta’etti barataa ramaduun nageenyaafis ta’e, sirna baruuf barsiisuu jalaa gufuu hirrisuuf hedduu mijataa ta’a.
Aanga`oonni, barataa naannoo garaagaraa wal keessa facaasuun tokkummaa biyyaa jabeessa jedhanii yoo kan yaadan ta’e, dhugumatti hariiroo hawaasaa cimsuun yoo barbaadanis fedhii fi haayyama barattootaa akkasumas kan maatii barattootaa irratti hundaa`uutu irra jiraata.
Kun immoo tooftaa addunyaa qaroomtee fi hammayyoofte keessatti raawwatamuudha. Haalli ramaddii barattootaa kan amma raawwataa jiru kun dirqamaan kan ta`aa jiruudha. Kunis akka waan nama dirqiidhaan yeroo gabaabaaf jecha nyaata nama waga`uuti/afaan kaa`uuti. Haalli kun dafee dhaabbatuu yoo danda’e, barnoota ammayyaatiin dhaloota barate uumuun ni danda’ama.


text:
By #Beekan Lammii Boruu
Breaking news; shawaa lixaa ada’aa bargaa magaala Muger keessatti FDG humnaa ol sagalee QEERROO OROMIYAAtin hardha mirga abbaa biyyumaa dhageessisaa oolani.gochaan fi tarkaanfiin qeerroon oromiyaa dirree ada’aa Mugeritti fudhate daran wayyaanee jilbiffachiisee jira. Jaarsaf jaartii xiqqaa guddaa osoo hin jedhin jirattonni magaala Mugerifi baadiyyaa gaaffii mirga kanneen armaan gadii gaafatani:
1,gonkumaa finfinneen gurguramuu hin qabdu
2, 100%master planin finfinnee haqamuu qaba.
3, wayyaaneen ummata Oromoo bulchuu hin qabu.
4, oromoon mootummaa mataa isaa dhaabbachuu qaba.
5, WBOn gaachana ummata Oromooti: kanaaf ABOn akka oromiyaa galu nifeena.
6,Barataan Oromoo hiriiraa nagahaa bahee rasaasan rukutamuu hin qabu.
7, gumaa barattoota Oromoo nibaafna.
8,warshaan daangotee ilmaan habashaatif qofa carraa hojii banee, ilma Oromoo akka hin qacaramne alatti dhoowwuun yaa dhaabbatu. …jedhanii sagalee dhageessisaa turanitti poolisonnifi itti gaafatamaan dhimma nageenyaa fi kaabinoonni biroo gaaffii irraa fuudhuu dhaqan, deebii osoo hin tayin doorsirafi sodaachisan yeroo dararan qeerroon oromiyaa dirree Muger darara kana fuuldura dhaabbachuudhan, tarkaanfii fudhateen kaabinoonni fi poolisonni dhukaasa ofirrattii dhaanaa bakkuma jiranitti waajjira gandaatti ol seenaanii karrra cufaachuun lubbuun isaanii tursiisuu dandayan.
Tarkaanfii jirattonni magaala Muger fudhataniin erga waggaa 3tii dhalataan Oromoo yuunbarsitii irraa bahee hanga hardhaatti osoo warshaa daangotee kan ilmaan habashaatin badhaate hin qacarani hardha boru siqacarra jechuun ilmi Oromoo waggoota hedduuf akka kadhataa kararraa qooqa isaa duwwaa godhee duhaaf jireenya gidduutti kan rakkachaa ture sababa ilmaan habashaatin hojii warshaa kana keessatti dhabne jechuudhan mooraa warshaa seenudhan reebicha cimaa hojjeettota warshichaa irraan gaheera.
Managarri warshaa lubbuu isaa tufatee osoo dargaggoon Oromoo bira hin gayin konkolataadhan magaala gad-lakkise. Biiroowwan lammileen biyya alaa kan akka Hindi,China,ilmaan habashaa. …keessa jiratan battalumatti faayidaan ala taasisan. Konkolataawwan warshaa lakkoofsan dhibba sadi (300)tayanis gochaa lammiin Oromoo magaala kanaa fudhateen burkutayanii caccaabanii bullayanii jiru. Erga kana godhanii booda magaala Muger keessa naannayuun akeekkachiisa kaabineefi jaladeemtoota wayyaaneetif dabarsanii. Ijjannoon isaanis; _warra nubasaasu niqalla _kaabinee ilmaan isaa wajjin qalla _waranni wayyaanee kamiyyuu yoo dhufe waan qabnuun itti gad-baana….. jechuudhan xummurani. Hanga ammatti halkan sa’aatii 6booda waraanni wayyaanee magaalatitti guurramaa jiru. Tahus hanga ammatti hidhannoof jabinni ummataa cimaa waan taheef itti siq


text:
Naannoo Tigraay keessa sababaa beelaan kan ka’e guyyaa guyyaa dhaan namoonni kudhan waaltaalee eegumsa fayyaa keessatti lubbuun isaanii darbaa jira jechuu dhaan waajjirri eegumsa fayyaa naanno sanaa beeksisee jira.
Waajjirichi itti dabaluu dhaan sababaa beelaan dhukkubsatanii gara waaltaa eegumsa fayyaa kanneen dhaqanis caasaan eegumsa fayyaa irra hedduun waan diigameef jecha, tajaajila ga’aa argataa hin jiran jechuun beeksisee jira.
Hospitaala riferaalii Ayider keessatti mucaa isaanii sababaa beelaan dhukkubsatte kan wal’aansaaf geessanii fi VOAn haasofsiise haati tokko, wal waraansa sana keessa qabeenyaan isaanii saamamuu isaaf hanqina nyaataan rakkataa jiraachuu dubbatan.
Aadde Mihiret Gebre jedhamu. Intala isaanii Mekdes Muluu jedhamtu kan umuriin ishee waggaa lamaa sababaa hanqina nyaataan dhukkubsachuu isee dubbatan. Aadde Mihiret naanno Tigraay zoonii gama bahaa aanaa Tsiraa’oo Wembertaa ganda Qeheen jedhamtu keessa jiraatu. Sababaa wal waraansa sanaan torbanneen sadiif qe’ee isaanii dhiisanii ijoollee isaanii waliin bosona keessa kan turan ta’uu dubbatan.
Gargaarsa midhaan nyaataas kan hin argannee fi beeladaaleen isaan qonnaaf itti gargaaramais loltootaan humnaan fudhatamanii qalamanii nyaataman jedhan.
Itti aanaa itti gaafatamaan waajjira eegumsa fayyaa naannoo Tigraay Dr. Ri’ee Isaayaas, beelli yeroo ammaa Tigraayiin mudatee jiru sadarkaa addunyaatti gargaarsa yeroo hatattamaa kan isa barbaachisu jedhan. Ijoollee hedduun sababaa beelaan dhukkubsatanii gara waaltaalee eegumsa fayyaa tajaajila fayyaa kennaa jiran dhufaa kan jiran yoo ta’u, namoonni illee du’aa jiru jedhan jechuun Mulugeta Atsbeha Maqalee irraa gabaaseera.


text:
Hokkara Yunivarsiitii: Yeroo barattoonni mooraa itti bahaniifi galan daangeffame
Barattoonni dhaabbilee barnoota ol-aanoo halkan keessaa sa'aa afuriin booda doormii isaanii ala ta'uu akka hin qabne Ministeerri Saayinsiifi Dhaabbileen Barnoota Ol-aanoo beeksiseera.
Akka qajeelfama ministeerichi baasetti yunvarsiitiiwwan barattoonni ganama bari sa'aa 12:00 duraafi halkan ammoo sa'aa 1:00n booda mooraa yunvarsiitii isaaniin ala turuu akka hin qaban.
Seera haaraa bahee kana hojiirra oolchuudhaaf gaggeessitoota, waardiyyoota yunvarsiitii, qaamolee nageenyaa mootummoota naannoofi Federaalaa odeeffannoo wal jijjiiruun waliin hojjetu jedhameera.
Ministeerichatti Daarekterri Daarektoreetii Komunikeeshinii Obbbo Dachaasaa Gurmuu saatiin barattoonni itti socha'an kun daangeffamuun isaa barattoonni yeroo saatii malee mooraan ala socho'an rakkoon akka isaan hin mudanneef jecha of-eeggannoodhaaf kan taasifamedha jedhan.
Haata'u malee, barattoota bara kana yunivarsiitiiwwan keessatti ajjeeffaman keessaa garri caalaan kan ajjeefaman mooraa keessatti, innumaattuu doormii isaanii keessatti ture.
Gaaffii kana kan gaafataman Obbo dachaasaan, "Rakkoowwan mooraa keessa jiran foyyeessuudhaaf haala nageenya mooraa ittiin cimsuu dandeenyu irratti hojjenneera. Mooraa alatti ammoo rakkon akka hin qaqqabneef kan murteen kun darbe," jechuun deebisan.
Mooraa keessatti eegumsi fooyya'aan akka jiru kan himan Obbo Dachaasaan, nagaan akka bu'uuf jecha yunivarsiitiiwwanitti eegumsi poolisii Federaalaatiin taasifamaa jiru jijjiirama argamsiisaa jira jedhan.
Dabalataanis ministeerichi nageenyi waaraan yunivarsiitoota keessa akka jiraatu taasisuudhaaf koree aanga'oota boordii yunivarsiitiiwwan, aanga'oota naannolee yunivarsitiiwwan itti argamaniifi maanguddoonni keessatti argaman hundeeffamee qaamota dhimmi ilaallatu waliin mariin taasifamaa jira jedhan.
Nageenya yunivarsiitiiwwan keessa jiru amansiisaa taasisuun barattoonni akka gara barnoota isaaniitti deebi'an gochuudhaaf poolisiin Federaalaa akka ramadaman ibsuun haalli nageenyaa amma jiru gaarii ta'uu BBC'tti himaniiru Obbo Dachaasaan.
"Yeroo nageenya mooraa keessa jiru jabeessinutti moora alatti nageenyi argame akka duuba hin deebineef mirkaneessudhaaf hojjetamaa jira," jedhu.
Yunivarsiitiiwwan hedduun barattoonni deebi'anii barnoota isaanii akka jalqabaniif waamicha dhiyeessineerra kan jedhu Obbo Dachaasaan, barattoonni yunivarsiitiiwwan qe'ee isaaniitti argamutti argamuun hokkara kaasuun ammoo yakkadha jedhan aanga'aan kun.
Torbee dhufurraa jalqabees barnootni Yunivarsitilee rakkoon nageenyaa itti dhalatee ture keessatti itti fufas jedhaniiru.
Yunivarsitiiwwan 22 rakkoon nageenyaa keessatti uumaman keessatti addatti hojjetamaa akka jirun kan dubbatan Obbo Dachaasaan yunivarsiitiiwwan kanneen keessatti tarkaanfiiwwan fudhataman fi sirreeffamni taasifaman walitti qabamuun harka isaanii akka galeen beeksisuuf akka jiran himaniiru.


text:
= Hajji jechuun Mana Rabbii (Beeytii) dhufaan Zayyaruudha
= Hajjiin Arkaana Islaamummaa kheessaa Rukinii tokko
= Hajjiin Umrii Namaa guutuu kheessatti Al tokko qofa namarratti Dirqama taati
= Hajjiin Qulqulluun Badii tee irraa akka gaafa Garaa haadha teeti ti baatutti si deebifti
= Hajjiin Qulqulluun Galanni isiidhaa Jannata Rabbiiti
= Hajjiin Qabeenya namaa kheessatti sababa barakaa taati
Sharxii Hajjiin Nama irratti dirqama taatuun waa jaha (6)
1. Islaama ta’uu
2. Aqlii (Sammuu) qabaachuu maraatumarraa
3. Buluuga (umriin isaa gahuu ) daa’ima kan hin taane
4. Bilisa ta’uu Gabrummarraa
5. Dandeettii qabaachuu. Waa lama of kheessaa qaba kunis
a) fayyaa qabaachuu
b) Qabeenya qabachuudha
6. Yeroon Hajjii (ji’oonni) hajjii gahuudha.
/////Akrkaanni Hajjii Afur (4) //////
Arkaana jechuun Wanta yoo isa dhiisan dalaggaan sun fayyaa hin taaneedha hamma wanta sana argamsiiftutti malee
1. Al-Ihraamu (Harramachuudha)
2. Arafa dhaabbachuu
3. Xawaa Beeytii (Xawaafa ifaadaa)
4. Sa’ayii(Safaa fi Marwaa gidduu Arreeduu )
////Waajibban Hajjii Torba (7)/////
Waajiba jechuun wanta yoo isa hojjachuu dhiifte bakka sana wanta birootiin ofirraa bakka buustuudha
1. Miiqatarraa Harramachuu
2. Arafa dhaabbachuu hanga Aduun dhiitutti
3. Halkan iidaa Muzdalifa buluu
4. Jamraa (boolloo) darbachuu
5. Rifeensa ofii Haaduu ykn gabaabsuu
6. Halkanoota Ayyamaa-Tashiiqii Mina buluu
7. Xawaafa Dhaammannaa(xawaaful- Wadaa’i)
Jamraan (boolloon) darbatan sadi
1. Jamratul Aqabaa (khubraa)
Guyyaan isii darbatan ganamaa gaafa iidaa erga Aduun baatee (guyyaa 10 ffaa) jechuudha
Dhagaa (xir’acha torbaan darbatta
#Hub guyyaa kana boolloo tana qofatu darbatama
Guyyaa 11 -12- 13 immoo yeroon isii darbatan yeroo Aduun sammuu isii irraa dabdeedha (ba’ada Zawaal)
2. Jamratul-Wasxaa( boolloo gidduu) guyyaan isii tana darbatan erga Aduun Sammuu isii irraa dabdeen booda guyyaa 11-12 – 13. Dhagaa (xir’acha) torba torbaan guyyaa hundaa darbatan
3. Jamralu-Sugraa (boolloo xiqqoo)
Guyyaan darbannaa isiidhaa 11- 12 – 13 erga Aduun Sammuu irra dabdeen booda Dhagaa (xir’acha) torba torbaan darbatani
Rabbiin warra ittiin fayyadamu nu haa taasisu
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…
Sagantaan yaadannoo Artist Usmaayyoo Muussaa magaalaa Finfinnee Hoteela ILILI INTERNATIONAL tti torbaan dhufu ni qophaawa.…
Taammanaa Bitimaa irraa Jaalatamoo fi kabajamoo yaa dubbiftoota barreeffama kanaa, mee kunoo hardha irraa kaaseen:…
Dhumaatiin ummataa Oromiyaa keessatti geggeeffamaa jiru irratti maaf hin dubbanne komiin jedhu hedduutu dhufa. Gama…


text:
Miseensonni Mana-maree Yunaayitid Isteets ijoon, waa’ee Raashiyaan dhimma filannoo Yunaayitid Isteets keessa harka galfachuu qorataa jiran – ilmi prezidaantichaa, Donaald Traamp Juuniyeer, magaalaa Niyoork keessatti ogeessa seeraa Raashiyaa, odeeffannoo duula filannoo Dimookiraatittii Hilarii Kilinten miidhuu malu harkaa qaba – jedhame wajjiin wal walga’uu isaanii ilaalchisee akka ibsa kennan ka fedhan ta’uu beeksisan.
“Duulli filannoo Traamp Raashiyaa waliin shiruuf kaka’umsi inni qabaatee ture kan sammuu namaa jeequ” – Mana-mareetti, hooggantuun garee sab-xiqqaa Dimookiraatotaa.
Ilma anga Prezidaant Traamp kama malees, kan umuriin isaanii waggaa soddomii ja’aa – soddaan Prezidaantichaa – Jaared Kushiner, akkasuma, gurumuu qorattoota kana duratti dhugaa ba’uuf jiran.


text:
Hoogganoonni gumii tokkummaa mootummootaa kan NY keessatti wal ga’an hoogganoonni Israa’elii fi Faalsxiin wal ga’ichaaf haasaa waan dhageessisaniif jecha waa’ee walitti bu’iinsa biyyoota lamaanii dhaga’uuf jira.
Prezidaantiin Faalisxiin Maamaud Abbaas ganama irra haasaa dhageessisuuf jiru. muummichi ministeeraa Israa’el Benjamin Nataanyaahuu immoo filannoo torban darbee booda mootummaa hundeessuuf yaalaa jiran, kanaaf bakka isaanii ministeera haajaa alaa Israa’el Kaaz waaree booda gumii tokkummaa mootummootaaf haasaa dhageesisuuf jiru.
Kan garamitti akka deemu hin beekamne Briteen gamtaa Awrooppaa keessaa ba’uus ajendaa marii ta’uu mala. Prezidaantiin gumii gamtaa Awrooppaa Doonaald Tusk illee haasaa dhageessisuuf jiru.
Muummichi ministeeraa Briteen Booris Joonsen ennaa torban kana haasaa dhageesisan waa’ee Briteen Awrooppaa keessaa baatuu hin dubbanne.


text:
Addi bilisummaa Oromoo (ABO)’n xalaayaa waxabajjii 06, 2022 dura taa’aa Kongirasii Federaalistii Oromoo, Piroofeesar Mararaa Guddinaatiif barreesseen, Itti aanaa dura taa’aan KFO obbo Jawaar Mohaammad alaabaa fi faajjii ABO irra deddeebiin dhimma itti bahaa jiru jechuun himate.
Dhaabichi ibsa xalayaa kana keessatti eereen “Obbo Jawaar Mohaammad, alaabaa ABO seeraan boordii filannootti galmaa’ee jiruu fi faajjii ABO irra deddeebiidhaan waltajjiiwwan adda addaa irratti seeraan ala dhimma itti bahaa jiru” jedhe.
Dhaabichi qondaalli KFO kuni alaabaa fi faajjii kana fayyadamuu ni dhiisu jennee eegnus isaan itti fufanii waan jiraniif xalayaa kana barreessuuf dirqameera jechuun eere.
Guyyaa xalayichi barraa’e irraa kaasuunis dura taa’aan dhaaba KFO piroofeesar Maraaraa Guddinaa, Obbo Jawaar Mohaammad alaabaa fi faajjii ABO kana fayyadamuu akka dhaaban nuuf hubachiisaa jedhe dhaabni ABO.
Dhimma xalayaa dhaaabichi KFO’f barreesse kanarratti kan dubbisne ittigaafatamaan sabqunnamtii ABO obbo Lammii Gammachuu dhaabichi gaaffii miseensotasaarraa irra deddeebiin ka’aa tureef deebii kennuuf xalaya kana barreesse jedhan.
“Alaabaan kuni kan ABO fi uummata Oromoo bal’aati. Garuu dhiibbaa fi gaaffii miseensonni Adda Bilisummaa Oromoo dhimma ittifayyadama alaabaa kanarratti gaafatan, namootni hoggansa dhaaba siyaasaa biraa ta’an maaliif alaabaa fi Faajjii ABO fayyadamu isa jedhuuf deebii kennuuf xalayaan kuni barraa’e” jedhan.
Alaabaan ABO kuni namoota hedduu biratti alaabaa dhaaba siyaasaa caalaatti akka faajjii bilisummaa Oromoottis ilaalama jedhan.
Erga xalayaan kuni barreeffamee fi miidiyaa hawaasummaa irra naanna’uu eegalee ammoo namoota hedduutti gaaffii kan kaase alaabaa kana fayyadamuu dhorkuun sirriidhaa? Kan jedhudha.
Obbo Lammiin dhimma kana yoo deebisan “Dhugaadha alaabaa kuni kan uummata Oromoo hundaati. Oromoon hundi dhimma itti bahuuf mirga qaba.
Garuu Obbo Jawaar Mohaammad hoggana dhaaba siyaasaati. Dhaabni isaanii alaabaa fi faajjii mataasaa qaba. Obbo Jawaar alaabaa kana yoo fayyadaman jaarmaya siyaasaa bakka bu’aniiti. Nutis kanaaf akka dhaaban gaafanne,” jedhan.
Xalayaan kuni kan barraa’e obbolummaa dhaabota lamaan gidduu jiru miidhuuf osoo hin taane seeraa fi ittiin bulmaatni alaabaa fi faajjii dhaabichaa akka kabajamuuf qofa kan kaayyeffate jedhan.
Dhaabni KFO dhimma xalayaa kanarratti eerame karaa sirriidhaan hubatee furmaata akkaa itti kennu abadannas jedhan Obbo Lammiin.
Xalayaa Addi Bilisummaa Oromoo barreesse kana fuudhuu kan himan Barreessaa Olaanaan KFO obbo Xurunaa Gamtaa, “dhimma kanarratti deebii kennuurraa ofqusadheera. Ammatti deebii kenninu hin qabnu,” jedhan.
Xalayichi kallattiidhaan kan barraa’ef dura taa’aan KFO Piroofeesar Mararaa Guddinaa gamasaaniitiin, “dhimma kana irrattis hin dubbanne, ganaa ilaalla. Waan guddaa hammas jedhamu miti. Irratti dubbannee yaada kennuus dhiisuus dandeenya,” jedhan. Hogganaa itti aanaan KFO Obbo Jawaar Mohaammad sagantaa ‘Galatoomaa’ jedhuun kutaalee Awurooppaa fi Ameerikaarra naanna’uun hawaasa diyaaspooraa waliin mari’achuurratti argamu.
Source BBC Afaan Oromoo


text:
Oromoo Dhagahi Gurra keetiin!
Lammii Tigiree qofa qacaruudhaan ummata Oromoo akka achi keessatti hinqacaramne godheera. kunis ragaa qabatamaadhaan akka armaan gadiitti taa’eera.
Dhaabbanni buufata Xayyaara Etiyoophiyaa ji’a fulbaanaa fi ji’a onkoloollessaa 2015 darbe keessa naannoo hundattuu beeksisa baaseen hojidhabdootaa fi eebbifamtoota yuuniversiitii qacaruidhaaf galmeesseera. naannoo hundattuu hoji dhabdoonni kumaatamaan lakkaawaman galmaayaniiru. garuu haala nama gaddisiisuun guyyaa hadhaa 6/1/2016 toora weebsaayitii dhaabbatichaatiin namoonni hojiidhaaf qacaraman lammiilee Tigiraay kan maqalee fi aksuuma irraa galmaahan tahuu ofumaa isaatiif mirkaneesseera.
eddoo hojii banaa (Marketing Trainee) jedhanii baasan irratti:-
1. ffaa Tigraay Maqaleerraa nama 60
Aksuum irraa 15
wolumaa galatti=75 Qacaruuf waameera.
2.ffaa Naannoo Amaaraa
Magaalaa Gonder irraa nama 24
” Bahardar ” ” 5
” Dasee. ” ” 7
wolumaa galatti = hojjattoota 36 qacare
3,ffaa Naannoo Oromiyaa
Jimmarraa qofa nama 12 nuuf Qacareera.
Akka ragaan galmee ibsutti hoji dhabdoonni jimma qofarratti galmaahan gara nama kumaa (1000) olii yoo tahan kan qormaata barreeffamaatiif taahan 570 yoo tahu kan qormaata gaaffii afaaniitiif gahanii qormaataman immoo naannoo 400ti. kun hundi maaltahee gatame? Oromoo ykn Naannoo Oromiyaa waan taheefi.
Kun eddoo hojii banaa (Marketing Trainee) Qofa irratti. isaan qacaraman kunis Torbee dhufu 11/01/2016 irraa jalqabanii finfinnee waajjira muummee buufata xayyaaraa deemuudhaan foormii qacaraa guutu. sana booda biyya keessaa fi addunyaa guutuu bakka balaliin xayyaaraa gahu hunda deemuun hojjatu, bashannanu.garuu lammiin oromoo barumsaan isaan caalus loogiidhaan duubatti hanbifamee rakkinaa fi gadadoodhaaf saaxilama. Teknishaanotaafi balaliistotas ji’a dabre keessa qacareera. isaanimmoo ifatti hinbaane waan taheef akkuma jiruun kan qacarame Tigiree qofa tahuun shakkii hinqabu.
OPDON kana hundaa ijaan argaa biyyas tahee lammii oromoo gurguratti.