text:
BBC Afaan Oromoo
Suuraan Obbo Abdoo Abbaa-Joobir harki isaanii duubatti hidhamee humnoota nageenyaa mootummaan marfamanii yeroo deeman agarsiisu miidiyaalee hawaasummaa irratti ijoo dubbii ta’eera.
“Waaree booda sa’aa 11:30 irratti dhufanii mana keenya marsan. Isa boodas balbala rukutanii ol nutti seenanii harka isaa dudduubatti hidhanii reebaa fudhatanii deeman,” jedhu haatii warraa Obbo Abdoo Abbaa-Joobir Addee Jamiilaa Abbaa Raayyaa.
Obbo Abdoo Abbaa Joobir godina Jimmaatti jiraataa aanaa Saqqaa Coqorsaa, abbaa ijoollee sadiifi hojjettaa Waajjira Barnootaa aanichaati.
“Haala ture ibsuun nama rakkisa. Fiilmii hojjechaa kan jiran malee nama tokko qabuuf kan dhufan hin fakkaatu. Mooraan keenya polisootaan guutameera,” jedhan haala Addee Jamiilaa haala ture yeroo himan.
Akka haati warraa isaanii BBC’tti himanitti Obbo Abdoon miseensa dhaaba kamiyyuu miti.
“Aanaa kanatti ‘ideology’ warra aanaa yoo hin hordofne yookin ammoo soba isaan sobanIif dhuguma jettee yoo duukaa hin deemne, yoomuu ati mormituudha,” jechuun abbaan warraa isaanii ilaalchuma qaban qofaaf hidhamuu isaanii himu Aaddee Jamiilaan.
Guyyuma walfakkaataa Roobii obboroo manni isaanii marfamee abbaa fi obboleessi isaa humnoota nageenyaan akka fudhataman kan himu jiraataan aanaa Saqqaa Coqorsaa dargaggoo Arabuu Kaliifaa “nuyi siyaasa keessatti hirmaannaa hin qabnu, sabboonummaa fi quuqama uummataa qabna. ABO wajjin hidhata qabdu nun jedhu,” jedha.
Sakatta’iinsa mana Obbo Abdoo Abbaa-Joobir fi hidhamuu isaaniitif sababni humnootii nageenyaan itti himame “mana keessan meeshaaleen waraanaa garaagaraa fi qabo-yaa’iin nama ajjeessuf itti karoorfattan jira,” kan jedhu akka ta’e haati warraa isaanii BBC’n haasofsiise himu.
“Mana kee keessaa rasaasatu jira. Isa fuunu malee hin deemnu jedhanin. Innimmo yoo feetan manakoo diigaa ilaalaa.
Rasaasa mitii wanta lolaa wayii takka yoo agartan na fannisaa jedheen,” jedhan haasaa humnootii nageenyaa fi abbaa warraa isaanii gidduutti taasifamaa ture yeroo himan.
Haa ta’u malee sakatta’iinsa taasifameen meeshaan waraanaa argame akka hin jirreefi kitaaba seenaa fi shugguxii pilaastikaa daa’imman isaanii ittin taphatan fudhatanii deemuu isaanii himu.
Obbo Abdoon Roobii waaree booda qabamanii Waajjira Poolisiitti erga geeffamanii booda hanga kaleessaa (Kamisa) galgala sa’aa 12:30’tti jechi isaanii akka hin fuudhamne haati warraa isaanii himan.
“Waraqaadhaan osoo nu waamuu danda’anii akka shiftaatti harkasaa duubatti hidhanii sadii afur ta’anii reebaa fudhatanii deeman,” kan jedhan haati warraa Obbo Abdoo Abbaa-Joobir, namootni baay’atanii kutaa tokko keessatti hidhaman sodaa tatamsa’ina dhibee Covid-19 itti uumusaa dubbatan.
Hidhaa fi reebichi namoota irratti taasifamu godina Jimmaa keessatti hammaachaa akka jiru BBC’tti kan himan ogeessi sab-qunnamtii uummataa ABO damee godina Jimmaa dargaggoo Gaaddisaa Abdii “miseensota, deeggartoota fi sabboontota boru nu bakka bu’anii dorgomuu danda’u jedhanii shakkan hidhaa jiru,” jechuun himaniiru.
Kanaan dura dhaabbileen siyaasaa biyyattii keessa jiran mootummaan labsii yeroo muddamaa dhibee Covid-19 sababeeffachun labsame ajandaa siyaasaa ittin raawwachiifachuf akka itti hin fayyadamneef yaaddoo qaban himaa turan.
Gama biraatin Komishiiniin Mirgoota Namoomaa Itoophiyaa fayyina hawaasaaf jedhamee labsii yeroo muddamaa yeroon labsame kanatti mirgi namoomaa sarbamuu akka hin qabne himuunsaa ni yaadatama.
BBC’n hidhaa aanaa Saqqaa Coqorsaa ilaalchisuun yaada qaamolee mootummaa gaafachuuf bulchaa aanaa Saqqaa Coqorsaa, Itti gaafatamaa Waajjira Bulchiinsaaf Nageenyaa aanichaa akkasumas Poolisii aanichaatti bilbilus yaada isaanii argachuu hin dandeenye.
Qaamni mootummaa dhimmicharatti yaada kennu fedhu yoo jiraate kan keessummeessinu ta’uu beeksifna.
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


c: text/html

text:
Waldhabdeen kun kan uumame, buufatni doonii Jibuutii bakka konkolaachistoonni Itiyoophiyaa dhaqanii mi’a buusanii fi fuudhan humnaa ol dhiphachuu ta’uu bakka bu’aa waldaalee geejjibaa kan Itiyoophiyaa tokko VOA’f himanii jiru.
Yeroo kana konkolaachistoonni Buufata Jibuuutiitti sirnaan tajaajilamaa hin jirruu jechuun iyyannaa utuu dhiyeeffatanii qaama naga kabachiiftota Jibuutii waliin walitti bu’anii name tokko konkolaachistoota keessaa miidhamuu himan. Konkolaachistoonni yeroo kana yeroo dheeraaf terminaala Buufata dooniirra akka tursiifaman, kunis kooronaaf saaxilamuu dabalatee balaa kaan kaaniif isaan saaxilaa waan jiruuf hojii meeshaa biyyaaf fe’uu guutummaatti dhaabuu himan. Humnootni nageenyaa Jibuutii konkolaachisaa Itiyoophiyaarraan balaa geessisuunis dheekakmsa kaan fiduu himanii rakkoo mudate kanaaf angawaan mootummaa Itiyoophiyaa fi Jibuutii marii gaggeessanii jiru. Obbo Muluqen Birhaanuu Itti aanaan Itti gaafatamaa Koree Waldaalee Geejjibaa Itiyoophiyaa Jibuutii jiranii, rakkoo kaleessa Buufata dooniitti mudateen lammii Itiyoophiyaa tokkorra balaan dhaqqabuu odeeffannoon isaan dhaqqabuu beeksisan. Dhimmi kanas harra anagawoota mootummaa Jibuutii waliin mariyanneerrallee jechaan dabalataan ifoomsan
Obbo Muluqen yoo dubbatan, “Meeshaan fe’umsa buufatarratti fe’u miidhamee waan tureef mootummaa Jibuutiirraa warri argaman meeshaan kun dhiyootti suphamee rakkoon furama nuun jedhanii jiru argamanii, gama biraan Konkolaachistoonni dirqami biyyaa itti kennamee mootummaan Jibuutii buufatarratti garuu sirnaan nu tajaajilaa hin jiruu, bakka Buufata doonii kana manneetiin nyaataa hin jiran jedhanii komii dhiyeeffatanii jiruu, gama Jibuutiirraa warri argaman yeroo dhiyootti waan kana furra jedhanii jiru; kan ilaallu ta’a sana’’ jechuun dubbatu.
Obbo Muluqen maree kanarratti Konkolaachsitoonni Itiyoophiyaa bakka bu’aa isaanii hirmaachuu eeranii hojiin mi’a Itiyoophiyaaf Jibuutiirraa fe’amu ka amma adda cite jiru akka jalqabamus walii galameera jedhan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dorgommii Waancaa Kubbaa Miilaa Afrikaa, AFCON 2017 eegii jalqabanii amma guyyaa 12 keesaa jirani.Biyya 16 jalqabee amma saddeetitti walti hafe.Haga ammaatti marroo 24 tapahtanii goolii 52 gale.
Dorogmmii tanaaf biyyitii takkittiin Afrikaa gama Bahaa fulaa buutee dorgomte Ugaandaa qofa.Isiilleen amma ya moohamtee keessaa galte.
Dorgommii Waancaa kubbaa Miilaa Afrikaa tana 31essoo tanaaf Afrikaan ijoollee isii kilabii biyya alaatii qabdu yaammattee Gaabon keessatti taphachuutti jirti.
Masriin Gaanaa mootee garee isii “D” keessaa qabxii guddoo qabaattee tokkeessoo taatee dabarte.
Senegaal ammoo Zimbaabuwwee mootee dabarte, Gaanaan ufiifuu moohamtullee isiilleen Ugaandaa mootee biyya saddeettan walti hafan taatee akkana jechaa biyyitii 8 walti hafe,
Warrii walti hafe ammoo guyyaa lamaan duubatti taphatee afur walti hafa.
Ammajii 28
Burkiinaa Faasoo fi Tuniiziyaan
Senegaalii fi Kaameruun
Ammajii 29
DR Koongoo fi Gaanaa
Masrii fi Morookoo taphata
Dorommiin tun Gurrandhalaa 5,2017 dhumatti.


text:
This language is currently in review and will be available soon!
Odeefannoo dabalataa argachuuf ykn mattimmaa keenyaa ilaaluu yoo barbaadan ,malloo Emelii kanaaf qopha’een nuu argadha.
Qorrataa kallatiin hasoofsisuu yoo barbaadan, Dr. Roominaa Istiraatii, wa’ee qo’anna fi bu’aa isaa,malloo kennaan baressaa.
Marri projectii kana kessatti hirmaachuuf ,garree keenya hoorddofuuf JISCMAIL irratti nuu argatuu.
Yeroo hojjiittiin alaa oddefanno agaachuuf ykn netwoorkiin isiin jalaa dadhabee fi rakkoo seenuu emalii yoo isiin mudatee,malloo foormii armaan gadiin,haala salphaan si’aa tookko tuuqun gara keenyaa eergaa.


text: Dhugumatti Rabbii ofii beekanii itti amanuu fi itti buluun burqaa gammachuu eessattu hin argamneedha. Aarifoonni (warroonni Rabbiin sirritti beekan) gariin akkana jedhu, “Jiraattonni addunyaa tanaa wanta garmalee mi’aayaa (gaarii) ta’ee osoo hin dhandhamin addunyaa tana gadi dhiisanii deeman.” Wanti garmalee gaariin (mi’aawan) suni maali? jedhamanii yommuu gaafataman, isaaniis akkana jechuun deebisan, “Rabbiin beekuu fi jaallachuudha.” Dhuguma jedhan, namni akkuma Rabbiin beeku fi jaallatuun tasgabbiin qalbii isaa keessa diriira. Yommuu namoonni dhiphinnaa fi sodaan gubatan inni immoo jireenya gammachuu jiraata. Continue reading


text:
Abdii Boruutiin
Duraan dursee, nagaan Obbolummaa, Oromummaa fi Sabboonummaa bakka jirtan maratti isin haa gayu.
Uummatni keenya uummatni Oromoo erga gabrummaa Habashaa jalatti kufee kaasee hanga har’aatitti jabana tokkorraa jabana biraatti, bara tokkorraa bara biraatti, mootommaa Habashaa tokkorraa kan biraatti yeroo dabru, qabeenyi isaa saamamaa, ijoolleen isaa hidhamaa, dararamaa fi ajjeefamaa, kuun biyyarraa baqachaa as gaye. Biyya dureettii Waaqni uumaadhaan kenneef; biyya waa hundaa qabdu fi hunduu hawwan Oromiyaa badhaatuu otuu qabuu, abbaa biyyaa fi abbaa qabeenyaa ta’uu dadhabee; nafxanyoonni biyya isaarra qubatan yeroo dhaa yerootti duroomaa yoo deeman, uummatni keenya garuu dhukkuba, beela fi gadadoo keessatti kufee; jireenya namaa gadii jiraachaa ture, jiras. Haalli uummatni keenya har’a kessa jiru ammoo yoomiyyuu caalaa baay’ee hamaa dha. Gabrummaa gaarii fi badaan jiraachuu baatullee, gabrummaan har’a uummatni keenya keessatti dararamaa jiru yoomiyyuu caalaa hamaa akka ta’e waan isin hundaa jalaa dhokatuu miti. Maaliif jedhaatii of gaafadhaa!!
Xalayaa kana keessatti waan tokko tokko yoon kaasu, seenaa isinitti himuufii miti; rakkoolee jiran kana hin beektan jedhee isiniif ibsuufiis miti; dhimma kana ni dagattan jedhee isin yaadachiisuufiis miti. Wanti biraa yoo hafe, yeroodhuma xalayaa kana dubbistan rakkoolee kana akka hubattani fi maal godhuu qabna? Maaltu mala? jettanii tokko tokkon akka of gaafattaniifi. Gabrummaa har’a uummtani Oromoo keessa jiru maaltu kan durirraa adda isa godha? Mee yaadadhaa, mee hubadhaa: Duri uummatni keenya biyya ofii keessatti cunqurfamaa, hacuucamaa, hidhamaa ajjeefamaa ture. Har’a garuu kun hunduu akkuma jiranitti ittifufaa; karaa biraatiin garuu i) qayee isaa keessa jiraachuu dadhabee lafa isaarraa buqqifamee rakkoolee gara garaatiif saaxilamaa jira; ii) lafti isaa inveestaroota nafxanyootaa fi warra biyya alaatti gurguramee; inni garuu gara magaalaatti baqachuuf dirqamee; achittillee jireenya harkarraa gara afaaniitti taatullee dhabee rakkachaa jira; iii) ijoolleen isaa kan boru warra ofiitiif akkasumas abdii biyyaa ta’uu danda’an akka baratanii barumsa isaanii hin xumurre mana barumsaarraa ari’amaa jiru…
Rakkooleen uummata keenyarra gayaa jiran kana qofaa miti; lakkaawamaniis kan dhumanii miti. Kan baay’ee nama gaddisiisu fi nama yaaddessu, biyya boru bilisoomsinee nagaa fi gammachuudhaan, badhaadhinaan keessa jiraanna jennee hawwinu, Oromiyaa badhaatuun badaa akka jirtu yaadannaa? Gabrummaan hamaan har’aa kun uummata keenyarratti qofaa otuu hin taane, biyya keenyarrattis balaa guddaa fidaa jira. Haroolee fi lageeleen keenya walumaagalatti naannoon biyya keenyaa summiidhaan badaa jiru. Yoo haalli amma jiru kun itti fufe, biyya jaalannu tanaa dhabuuf deemna. Rakkoon Oromiyaa keessa jiru kana qofaa miti. Uummatni keenya har’a amantii barbaadullee hordofuu dadhabee mirgi isaa sarbamaa jira. Rakkoolee lakkaawamanii hin dhumne!! Egaa kun hunduu mallattoo gabrummaa nafxanyaa haaraan Wayyaaneen nurratti feete dha; gabrummaa hammayyaa kan jaarraa 21ffaa ti. Yaa ilmaan Oromoo, kana hundaa callisneetuma ilaaluu qabnaa? Dhuguma malli dhabameetii, kan haalli kun bar-kurnee lamaa ol itti fufaa jiru? Waanuma godhuu dandeenyutu hin jirree?
Erga Addi Bilisummaa Oromoo (ABOn) ijaaramee jalqabee hanga har’aatti haala jiru yoo hubatne, ilaalchi adda addaa yookaanis ayidoolojiin gara garaa ABO keessa turullee, qabsoo hanga bara 1991 godhametu injifannoolee hamma kana hin jedhamne galmeesse. Gama tokkoon diina waliin falmuudhaan qabsoo hadhaawaa godhaa; gama biraatiin ammoo uummata keenya dammaqsaa; walumaagalatti qabsoo karaa lamaa gaggeessaa injifannoolee gurguddoo sana argamsiisuun dhugumatti anaaf ajaa’iba. Kun hunduu laayyootti hin argamne. Dhiiga fi lafee ijoollee Oromoo qabsoo kana keessatti wareegamantu bu’aalee kana argamsiise. Haala bara 1991 booda uumame yoo ilaalle, dhugaa dubbachuudhaaf waan qabsoon tun dhaabbattee bakkuma sanatti hafte fakkaata. Akkana yoon jedhu ilmaan Oromoo, kan Oromiya keessatti diina hamma funyaaniitti hidhate wajjin falmii godhaa jiran qabsoo isaanii dagachuu fi xiqqeessuufii miti. Gootonni keenya, keessumaayuu dargaggootni Oromoo kufaa fi diina kuffisaa jiru.
Haa ta’u malee, bar-kurnee lamaan dabran kana keessatti injifannoolee maaltu galmaayan ykn jijjiiramni mul’ate maali jennee yoo gaafii kaasne, deebii gaafii kanaa isinumaafan dhiisa. Jijjiiramni mooraa keenya keessatti mula’te yoo jiraate, jaarmayootni fi gareeleen heddoomuu; humni Oromoo gara garatti faffaca’uu; diina dhiisanii walirratti duuluu,… fi kkf. Kun maaliif ta’uu danda’e jennee deebinee of gaafachuu qabna. Dhugaan lafarra jiru tokko, erga ABOn mootummaa ce’umsaa Itoophiyaa keessaa bayee; hogganootni isaas gara biyya alaa deemanii kaasee yoo ilaalle, qabsoonis isaanuma wajjin alatti baatee achumatti waan hafte fakkaatti. Warri biyyaa bahan kun qabsoo dhiisan ykn dhaaban jechuu kiyyaa miti. Qabsoon biyya alaa keessatti godhamaa jiru kun bifa maal qaba? Qabsoo akkamiitu gaggeessamaa jira? fi kkf kaasuun barbaachisaa dha. Uummatni Oromoo kan biyya keessa jiru, warri ala jiran keessumaayuu ABOn yoom humna cimaa ta’ee deebi’ee nuu dhufa jedhanii bara baraan eegaa jiru. Kana qofaa miti. Warri biyya keessa jiran maqaa ABOtiin balaa meeqatu isaanirra gayaa jira? Yoo uummatni keenya dararaman warri biyya alaa jirru maal godhaa jirra?
Wanti biyya alaatti godhamaa jiru faallaa hawwii uummata bal’aa Oromoo ti. Uummatni keenya kan inni hawwu fi eegaas jiru, jaarmayootni isaaf qabsoofna jedhan waliigalanii, tokkummaa ijaaranii, humna uumanii gabrummaa jalaa akka isa baasanii dha. Jaarmayootni fi qabsaa’otni keenya kan biyya alaa jiran maal godhaa jiru? Hawwii uummata bal’aa kanaa guutuu dagatanii ykn yaamicha isaatiif owwaachuu dhiisanii; humna Oromoo uumuurra gara gara wal hiruu; walirratti duuluu; wal arrabsuu; wal abaaruu; wal dura dhaabbachuu; wal laaffisuu filatanii; mooraa keenyas tasgabbii fi nagaa dhoowwaa (dhoorkaa) akka jiran abbaa fedhe jalaayuu waan dhokatuu miti. Mee ilaalaa, jaaramyoota ykn gareelee ykn murnoota Oromoo meeqatu jiru? Akka haala yerootti, tooftaalee gara garaa yaaduun; karaalee adda addaas yaaluun waanuma adeemsa siyaasaa fi qabsoo keessa jiruu dha. Haa ta’u malee, kaayyoo ganama manaa bahaniif otuu hin jijjiirin; isa kana galiidhaan gayuuf tooftaa fi tarsiimoo adda addaatti fayyadamanii qabsaa’uun otuu danda’amuu; waldhabbii dhuunfaatiin ykn xiiqiidhaaf jedhanii humna Oromoo gara garatti hiruu fi laaffisuun qabsoo kana eessanuu gayuu hin dandeenye, hin danda’us.
Mee rakkoon mooraa keenya keessa jiru rakkoo kaayyoo ti haa jennu. Yoo akkan ta’e ammoo har’a kaayyoon qabsoo Oromoo mooraa keenya keessatti yoomiyyuu caalaa ifa ta’ee bakkee lamatti bayee jira – Itoophiyaa diimookraatessuu fi Oromiyaa walaboomsuu. Jaarmayoota Oromoo yoo ilaalle ammoo otuma kaayyoo lamaan kana keessaa kaayyoo walfakkaataa ykn tokko qabanuu garuu ammallee bakkee hedduutti hiramanii jiru. Fakkeenyaaf gama tokkoon ABO QC, ABO Shanee Gumii, KY ABO, GQM ABO fi THBO (ULFO) …kaayyoo tokko waan qaban fakkaatu. Gama biraatiin ammoo ABO murni G/ Kamaal Galchuutiin hogganamuu fi warra yeroo ammaa WMO jedhanii tarii jaarmayaa haaraa? ijaaruuf deeman yoo ilaalle, isaanis kaayyoo walfakkaataa waan qaban natti fakkaatu. Maarree, erga hunduu karaa ofii filatanii, akka walfakkeenya kaayyoo isaaniitti maaliif walitti hin baqne ykn tokkummaa kaayyoo hin uumne? Erga waan isaan barbaadan ykn galiin isaan hawwan tokko ta’ee, maaltu tokkoomuu isaan dhoowwe? Xiiqii dur walirraa qabantu sababa ta’e moo gaafii aangootu isaan rakkisaa? Moo iccitii biraatu duuba jira?
Humna mooraa Oromoo jabeessuu fi cimsuu kan danda’u silaa tokkummaa hundaa hammatu ture. Haa ta’u malee, jaarmayootni Oromoo hunduu bakkee tokkotti dhufanii tokkummaa hundaa hammatu ijaaruun rakkisaa yoo ta’e, kaayyoo itti amanan qabatanii bakkee lamaan kanatti tokkummaa kaayyoo ijaaruun maaliif rakkisaa ta’a? Hanga yoomiitti gara garatti hiramanii walumarratti duuluudhaan humna Oromoo laaffisu? Bu’aan isaanis ta’ee uummatni Oromoo haala uumame kanarraa argatu maali? Akkan ofii kiyyaa hubadhutti, rakkoon mooraa keenyaa suuta suuta gaafii aangoo ta’aa waan deemu natti fakkaata. Qabsaa’aan kaayyoo tokkotti amanu fi isa kanas galii hawwamu tokkotti geessuuf kutatee ka’e, hanga xumuraatti qabsaa’a malee duubatti hin deebi’u; asii fi achi hin jedhu. Kanaaf ammoo qabsaa’ota keenya kan qabsoo kana keessatti wareegaman akka fakkeenyaatti fudhachuu dha. Kan fagoo dhiisnee kanuma dhiyoo kanaatuu yoo ilaalle, Gooticha keenya Jaarraa Abbaa Gadaa kaasuu ni dandeenya.
Ergan waayee gootota keenyaa kaase, mee waanan dhiyoo kana konfaransii Waldaa Qorannoo Oromoo (OSA) irratti viidiyoodhaan arge tokkon akka fakkeenyaatti dhiyeessa. Gootni Oromoo Aaddee Urjii Dhaabaa waan keessa dabartee as geesse yoo haasoftu, gama tokkoon imimmaan kiyya qabuun dadhabe. Gara biraatiin garuu waan ishiin dubbatte tokko qalbii kiyya na harkise. “Booyuu otuu hin taane, waan booyicha fidu hanbisuu dha” jette. Warri konfaransii sanarra turanis akkamitti garaan isaan badee akka booyan ni mul’ata. Yeroo dabres, yeroo Aaddee Asili Oromoo haasoftus akkasuma uummatni imimmaan gadinaqe. Sunis guyyuma sana malee, booda hirraanfatamee hafe. Kan aaddee Urjiis akkasuma ta’uuf deema ta’a. Konfaransii Aaddee Urjiin irratti haasofte sanarratti, manguddoonni ka’anii aariidhaan akkamitti akka dubbatani fi “Adaraa Waaqaa….” jechuu dhaan yaamicha tokkummaas akka dabarsan ni argama. Yaamichi kun dhagayamuu ykn dhagayamuu baachuu isaa waan arguuf deemnu dha. Kan dubartootni keenya keessa dabranii as gayan kunillee nutti hin mul’atuu? Dubartootni gootonni kan akka Aaddee Urjii Dhaabaa meeqatu wareegaman? Gootota meeqatu bosona fi gaara Oromiyaa keessatti kufan? Meeqatu kufaas jiru?
Gara xumura xalayaa kiyyaatti deemuudhaaf, ani jaarmayoota (gareelee) Oromoo fi qabsaa’ota Oromoo kan biyya alaa jiraniif dhaamsa xiqqoo dabarsuun barbaada. Biyyatti deebitanii qabsaa’uun yoo isin sodaachise ykn rakkisaa ta’e; uummata Oromoo kan biyya keessa jiruu fi nu dhaqqabinuu laataa jedhanii isin eegaa jiran bira gayuu kan hin dandeenye yoo taatan; yoo dhuguma uummata kanaaf dhaabbanna kan jettan ta’e, waan tokko godhuu akka dirqama Oromummaatti fudhachuu qabdu. Xinnaatee yoo xinnaate, warri biyya keessa jiran, qabsaa’otni Oromoo ala jiran tokkooman jedhanii caalaatti akka hamilee argatan, gara garatti fafacaatanii hafuu dhaabaatii akka kaayyoo qabdanii fi itti amantanitti tokuummaa kaayyoo uumaa. Otuu humna ofii hin jabeessin, otuu humna sodaachisaa hin qabaatin, diinatti (Habashaatti) kaachuu fi tumsa isaanii barbaaduun eessanuu isin hin gayu. Booddeen isaa kufaatii ta’a malee bu’aa ni fida jedhee ani ofii kiyya hin amanu. Yoo humni Oromoo jabaatee, cimee fi sodaachisaa ta’e booda tumsa alaa barbaaduun nama hin sodaachisu. Gaafa sana ormatu tumsa nurraa barbaada malee, nuyi tumsa barbaaduu hin deemnu.
Tokkummaa uumuurratti waayeen taayitaa ykn aangoo kan isin sodaachisu yoo ta’e, qabsaa’aa tokko kan bakkee olaanaa kennisiisuuf dandeettii, beekumsa, kutannoo fi murannoo isaa waan ta’uuf, kana uummata ykn miseensotatu arguu fi madaaluu danda’u. Kanaaf, kora hundaa hammatu qopheessuudhaan isa kanarratti kan wayyabni itti amanu bakkee isaaf ta’u argachuu danda’a. Wal sodaatanii essayuu gahuun hin danda’amu. Warri hanga har’aatti yeroo dheeraadhaaf jaarmayoota hogganaa turani fi jiranis, akka seera fi sirna Gadaatti dhaloota ittiaanuuf bakkee gadidhiisuun jijjiiramni akka mul’atu taasisa. Kunis jaarmayoota Oromoo keessatti aadaa ta’uu qaba. Afaaniin waayee sirna Gadaa haasa’aa karaa biraatiin garuu faallaa kanaa dalaguun, gara abbaa irrummaatti nama geessuu danda’a. Kuni ammoo egeree keenyaaf gaarii hin ta’u. Karaa biraatiin ammoo, uummata mari’achiisuun ykn uummata waliin marii godhuun barbaachisaa ta’ullee, walgayii gaggeessuudhaan, kora xiqqaa kora guddaa jechuudhaan, yeroo dheeraa balleessuurra daddaffiidhaan xinnaatullee hojiidhaan waan tokko mul’isuun uummatatti abdii hora. Yoo akkan hin taane, amantaa uummatni isinirraa qabu hir’achaa deema.
Dhumarratti, akka yaada fi ilaalcha kiyyaatitti, waan tokko hubachuu qabna. Tooftaa fi tarsiimoof jedhamees haa ta’u; hammuma fedhan nuti diimookraatota ofiin haa jedhan; otuu humna Oromoo sodaachisaa hin qabaatin ykn hin uumin, Habashoota amannee isaan wajjin hojjennee ykn tumsa ijaarree; uummata Oromoo gabrummaa keessaa baasna jechuun anaaf abjuu dha. Karaan kun yeroo baay’ee akka yaalamee ture seenaatu ragaa ta’a. Bu’aan inni fide hin jiru. Projektii hin milkoofne yaaluun booddeen isaa kisaaraa fi kufaatii ta’a malee uummata Oromootiif bu’aa hin argamsiisu. Jaalannus jibbinus dhugaa kanatti amanuu qabna. Waan barbaadnu tokko argachuu kan dandeenyu yoo humna cimaa fi abdachiisaa, sodaachisaa qabaanne qofaa dha. Humni akkanaa ammoo tokkummaa dhugaarraa madda. Tokkummaa humnoota Oromoo qofaatu injifannootti nu geessuu danda’a jechuu dha.
Karaa galii QBOtiinis yoo ilaalle, kan uummata keenyaaf wabii ta’uu danda’u guutumaa guututti bilisummaa fi abbaabiyyummaa uummata Oromoo mirkaneessuudhaa ala furmaatni biraa natti hin mul’atu. Kanaaf, qabsoo keenya galii kanaan gahuuf, tokkummaa qabsaa’ota Oromoo, kan hundaa hammatu ijaaruun yoomiyyuu caalaa yeroon isaa amma dha. Gootota galii kana argamsiisuuf jedhanii wareegaman yaadadhaa. Dhiiga ilmaan Oromoo dhangalaye fi dhangala’aa jiru; lafee ilmaan Oromoo qabsoo kana keessatti caccabe yaadadhaa. Lammiilee keenya kan mana hidhaa keessatti dararamaa jiran; kan biyya alaattillee dararama kana jalaa bayuu hin danda’in hundaa yaadadhaa. Uummata irraa dhalattan, kan isin guddisee sadarkaa kanaan isin gaye yaadadhaa. Oromoon wal malee akka hin qabne hubadhaa. Hiree keenya numatu murteeffata malee oromi kana akka nuuf hin goone beekaa. Dhugaa kanaaf jedhaatii haal-duree tokko malee tokkoomaa.
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
Kutaa Tokkoffaa
Obbo Qannoo fi aadde Jiituun maatiisaanii jireenyaan giddugaleeyyii ta’anii fi ganda baadiyyaa tokko keessa gargar fagoo jiraatan keessaa, godina Shawaa Bahaa bulchiinsa mootummaa naannoo Oromiyaatti dhalatan. Akka aadaa Oromootti ijoollee sirriitti nyaachisanii guddisuun sirriitti beekamaa dha. Haaluma sanaan, obbo Qannoo fi aadde Jiituunis soorattoota qabiyyeen badhaadhoo ta’an kan akka marqaa, caccabsaa, aannanii fi kanneen nyaataa hawaasa baadiyyaa qaroomina xiqqoosheerraallee fagaateefi barsiifatoota miidhaa-qabeeyyiin garmalee xaxame keessatti guddatan.
Yommuu umuriin obbo Qannoo waggaa 19 fi kan aadde Jiituu 17 ga’u, waliigaltee maatiisaanii lamaan gidduutti taasifameen wal-fuudhan. Walfuudhasaanii boodas bulchiinsi gandaa lafa qonnaa kenneefii. Isuma qotachaa mana citaasaanii keessatti jireenyasaanii itti fufan. Obbo Qannoo fi aadde Jiituun jireenya isaani gaggeessuf hojii cimaa hojjachuu qabu. Omishni isaan lafa sanarraa argatanis jireenyasaaniif haalaan ga’aa ture.
Akka amantaa maatiisaanii fi hawaasa naannawa sanaatti, hundaa’un gaa’ila booda daa’ima godhachuun waanuma akka dirqamaatti eegamudha. Dubartiin heerumtee da’uu baannaan ‘’Isheen gaangoo’’ jedhanii dhabdummaashee ibsuun waanuma baramedha. Kan nama gammachiisuu aadde Jiituun yeroo gabaaba keessatti ulfoofte. Matiin hundii ni gammadan! Garuu matiin kun ni rifataan, sababiin isaa mucaan isaani qaroo hin qabu ture.
Hawaasni nannoo sanaa kan amanuu, yoo daa’imni hir’ina qaamaa qabu dhalatee warri sun kan abaarame jedhaani yaadu. Kun immoo adabbii waaqati jedhu. Kanafuu Jireenyasaanii baadiyyaa isa rakkisaa sanatti dabalataanis, daa’imni isaan godhatan immoo rakkoo cimaa kan biraa wajjin dhalate. Daa’ima uumamaan qaroo hin qabne. Maatiin isaaniis, garmalee na’an.
Akka aadaa naannichaatti, yommuu daa’imni qaamaa hir’uun akkasii dhalatu cubbuu abbaa ykn kan haadhaa abaarsarraa dhufedha jedhamee amanama. Kanafuu hawaasni nannoo sanaa wa’ee rakkoo umaamee kanaaf mari’achuuf walga’ii waaman. Dhimmaa mucaa Obbo Qanno kan maqaan isaa Guddataa jedhamuu furmaata barbaachaaf hawaasichi mari jalqabaan. Kan nama gaddisiisu marii erga taasisani booda murtii lama murteessan. Tokkoffaan, lafa qonnaa jara sanaa bulchuuf itti gaafatama qoqqooddachuu yoo ta’u, lammaffaa immoo maallaqa hamma ta’e walitti buusanii isaaniin gara magaalaa Adaamaatti geggeessuutti waliigalan.
Jarri gara magaalaa Adaamaa deemanii maal akka hojjetan, jireenya haaraa akkamitti akka jalqaban, namni waan tokkoollee beeku hin jiru. Garuu waanti haa raawwatamu jedhame, isaaniin duuchaadhumatti cubbuusaanii fi daa’ima bu’aa cubbuusaanii ta’e qaroo hin qabne sana waliin ofirraa deemsisuudha.
Obbo Qannoo fi aadde Jiituun murtiiwwan sana diduuf mirga tokkollee hin qaban turan. Borumtaasaa barii obboroo utuu sinbirroon hin wacin namoonni muraasni ka’anii adeemsuma gabaabaa isaan geggeessanii biraa deebbi’an. Akka isaan ofirra hin deebineef dhokatanii ilaala turan. Erga Adaamaa ga’anii booda maal akka hojjetan, attamitti akka hojjatan namni beeku gonkumaa hin jiru. Garuummoo, duuchaadhumatti daa’imasaanii qaroo hin qabne waliin gara ummata isaaniif akka bosonaa fi qaroominaan badhaadhe sanaatti hari’atamaniiru – Adaamaatti.
Xumuraaa kutaa Tokkoffaa


text:
Abdii Boruutiin
Haala qabsoon bilisummaa Oromoo (QBO) har’a keessa jiru fi waan hawaasota Oromoo keessatti mumul’atan tokko tokko yoon hubadhu, gaafiilee adda addaatu sammuu kiyya keessatti uumamu. Gaafiilee kana keessaa tokko tokko asitti dhiyeessuu dhaaf: 1) Uummatni Oromoo dhuguma gaafii tokko irratti walii galuu? Gaafiin uummata Oromoo dhuguma gaafii bilisummaa fi abbaabiyyummaa ti jedhanii hunduu kanatti amanuu? 2) Yoo kanatti amananii fi asirratti walii galan, bilisummaa fi abbaabiyyummaa dhaban sana akkamitti argachuu dandeenya jedhanii of gaafatuu? 3) Hunduu bilisummaa barbaaduu? 4) Bilisummaan barbaadan kuni hoo akkamitti dhufa jedhanii yaaduu? 5) QBO kana keessatti maaltu gahee guddaa taphata ykn qooda guddaa gumaacha jedhanii gaafii kaasuu?…. fi kan kana fakkaatanii dha..
Kaayyoo fi qabiyyeen barruu kiyyaa mirgi ykn gaafiin uummata Oromoo maal akka ta’e; uummanni Oromoo maal akka barbaadu; maal akka godhuu qabu fi QBOtiif maaltu barbaachisaa akka ta’e, uummata keenyaf barumsa (barnoota) kennuufii miti. Waayee kana isaan caalaa beekee isaanitti himuus miti. Haa ta’u malee, waanan hubadhe tokko tokko ibsuu dhaaf jedhee gaafiilee kana asitti kaase. Oromoon akka uummataattis ta’ee akka saba tokkootti erga gabrummaa Habashaa jalatti kufee kaasee hamma har’aatitti bar-dhibbee tokkoo ol gabrummaa jala/keessa akka jiru kan seenaan ragaa ta’u waan ta’eef, kun waan waliin nama mormisiisuu miti. Seenaa fi dhugaan kun yoo hubatame ammoo, uummatni Oromoo bilisummaa akka barbaadu ykn gaafiin isaa gaafii bilisummaa akka ta’e ifa ta’a jechuu dha.
Haa ta’u malee, asirratti gaafiin Oromoo gaafii bilisummaa ykn/fi abbaabiyyummaa otuu hin taane, gaafii diimookraasii ti; kanaaf yoo impaayarri Itoophiyaa diimookraatessamuu danda’e, mirgi uummata Oromoos eegamuu danda’a jedhanii warri yaada akkanaa qabani fi gaafii bilisummaatiin morman jiraachuu malu ykn danda’u yookaanis hin dhabamne. Yoon akkana jedhu ammoo diina ykn alagaa dha jechuu otuu hin taane, Oromoo ta’aniituu kan yaada akkanaa qaban hin dhabamne jechuu kiyya. Alagaa fi diinni, gaafiin Oromoo gaafii bilisummaa ti jedhanii akka hin amanne fi hin fudhanne waan nama mamsiisuu miti. Haa ta’u malee, warri gaafii bilisummaatti amananii fi warri gaafii diimookraasiitti amanan wanti waliin qaban jiraa? Gaafii kanaaf deebii gabaabaa kennuu dhaaf, akka ilaalcha kiyyaatitti jechuu kooti, eeyyen wanti waliin qaban jira jedheen yaada. Kunis diina amma nu bitaa jiru Wayyaanee faashistii kana ofirraa kuffisuu dha.
QBO kana keessatti waa lama hubachuu qabna: Inni tokko har’as akkuma dur gabrummaa jala/keessa jiraachuu keenya yoo ta’u, inni lammataa ammoo galii keenya kan barbaadnu dha. Galiin hawwamu ykn barbaadamu kun, bilisummaas haa ta’u, diimookraasiis dhugaas haa ta’u, wanta argachuuf itti deemnu dha. Gabrummaa har’a keessa jirru kana keessaa baanee gara galii sanatti deemuu qabna jechuu dha; nutu itti deema malee inni nutti hin dhufu. Dhugaa kanarratti hunduu waan walii galan natti fakkaata. Haa ta’u malee, deemsa kanarratti kan rakkoo uuman galii bira ga’uu barbaadan sana fi daandii ykn karaa ittiin deemanii galii hawwame ykn barbaadame sana bira ga’anii dha. Isaan kanatu waliigaltee irratti mormii fi rakkoo uumu. Wal shakkuun kan dhalatu fi wal amanuun kan dadhabamus asirratti jechuu dha.
Mee asirratti gaafii tokkon kaasa: Wal shakkuun ykn wal amanuu dadhabuun maalirraa dhufa ykn maalirraa madda? Namootni sababa adda addaatiin wal shakku ykn amantii walirraa dhabu ykn wal amanuu dadhabu. Fakkeenyaaf:
Tokkoffaa, yoo wal hin beekne, waan tokko waliin hojjechuu dhaaf wal sodaatu. Eenyu eenyu akka ta’e sirriitti waan hin beekneef ykn wal hin beekneef, fedhiin ykn kaayyoon waliin qaban tokko dhuguma kan walii ta’uu fi galiin isaas tokko ta’uu irratti mamiin jiraachuu danda’a. Mamiin yoo jiraate ammoo wal shakkuu fi wal amanuu dhabuun akka uumamu godha.
Lammaffaa, yoo namootni kanaan dura balleessa ykn dogoggora hojjetanii ykn dalaganii jiraatan, namoota akkanaa wajjin wal amananii waliin hojjechuu mamii keessa galcha. Asittis wal shakkuu fi wal amanuu dadhabuun akka uumaman taasisa jechuu dha.
Sadaffaa, dandeettii, beekumsa, muuxannoo fi kutannoon namootaa baay’ee murteessaa dha. Namoota waan kana hundaa hin qabne yookaanis hir’ina kanaa qaban wajjin (waliin) hojjetanii waan barbaadan tokko waliin argachuun gaafii keessa waan galuuf, asirrattis wal shakkuu fi wal amanuu dadhabuun ni uumamu.
Afraffaa, waayee ykn dhimma tokkoof garaa qulqullinaan yaaduu fi hojjechuu dha. Fedhii mataa ofii fi dhimma dhuunfaa dura dhimma walii tokkoof kan dursi kennamu yoo ta’e, wanti waliin barbaadan sun dafee argamuu danda’a. Namootni yoo waliin hojjetan, fedhii kana beekuun waan rakkisaa ta’uuf, asirrattis mamiin ykn shakkiin akka dhalatu godha. Yoo kuni dhalate ammoo, akka namootni wal hin amanne taasisa.
Egaa, akka fakkeenyaatitti kaasuu dhaaf malee, sababootni wal shakkuu ykn/fi wal amanuu dadhabuu uuman kan asitti kennaman kana qofaa miti. Gara QBOtti deebi’uu dhaaf, uumatni Oromoo hundi isaanii illee yoo ta’uu baatan harki caalaan bilisummaa fi abbaabiyyummaa dhaban deebisanii argachuu akka barbaadanin amana. Waan waliin barbaadan kana argachuu dhaaf wanti waliigaltee isaan dhoowwu fi akka wal shakkan; akka amantii walirraa dhaban kan godhu maaliree?? Sababootni kanaa olitti akka fakkeenyaatitti dhiyaatan kun QBO keessattis mul’achuu danda’uu? Deebii gaafiilee kanaa uummata Oromootiif akkasumas dubbistoota barruu kanaatiif dhiisee; garuu wal shakkuu fi wal amanuu dadhabuun eessanuu akka nu hin geenye waan tokko tokko jechuun barbaada.
Kanas barbaadnu, sanas barbaadnu, wanti nama hin mamsiifne fi dhugaan jiru, uummatni Oromoo har’a gabrummaa yoomiyyuu caalaa hamaa ta’e keessa akka jiru fi kana keessaa/jalaa’is dafee ba’uu akka qabu dha. Yoo kuni hin taane, uummata keenya irrattis ta’ee, biyya keenya Oromiyaa irratti badii guddaan hamma kana hin jedhamne fi daangaa hin qabne akka godhamu hubachuun barbaachisaa qofaa otuu hin taane, dirqama illee akka ta’e beekuu qabna. Kanaaf, akka yaada fi ilaalcha kiyyaatitti, karaa fedheen haa ta’u; tooftaa fi tarsiimoo fedheenis haa ta’u; gabrummaa hamaa kana keessaa ba’uu dhaaf, akkamitti Wayyaanee faashistii kana akka ofirraa buqqisuu dandeenyu yaaduu fi kanarrattis hojjechuun barbaachisaa ta’a.
Karaan dafee gabrummaa fi faashistummaa kana keessaa nu baasu yoo argame ammoo, kanarratti waliigalanii; wal gargaaranii; tumsa waliif ta’anii; humna jabeessanii; diina nama-nyaataa kana irratti qabsoo cimsuu dha malee, wal dura dhaabbachuu fi waliin mormaatuma yeroo fixuun umurii bittaa Wayyaanee dheeressa malee, uummata Oromootiif bu’aa takka illee hin qabu. Humni, beekumsi, dandeettii fi qabeenyi hundi qabsoo bilisummaa kanarra ooluu qabu malee, waliin mormanii waa hunda gara gara facaasuun qabsoo kana akka qancarse fi uummata keenya illee akka miidhe kanuma arginee dabarre fi argaas jirru waan ta’eef, kan dabre irraa barachuu qabna. Kan dabre irraa barachuu fi muuxannoo gaarii irraa argachuun ammoo, wanti gara fuulduratti hojjetamu akka fooyya’u godha.
Ilaalchi gara garaa kan fedhe haa jiraatu; galiin qabsoo kanaa akka fedhetti haa yaadamu; sagantaaleen jaarmayoota Oromoos waan fedhe haa jedhu; tooftaa fi tarsiimoon yaadamus waan fedhe haa ta’u; kuni hunduu akkuma jiranitti taa’anii; garuu dhugaan ifa ta’ee jiru fi kan mamii ykn shakkii hin qabne, uummatni Oromoo bilisummaa fi biyyi isaa Oromiyaan waan humnaan irraa fudhatamaniif; erga gabrummaa Habashaa jalatti kufee kaasee hamma har’aatitti qabsoo bilisummaa hadhaawaa godhaa kan jiru; bilisummaa fi abbaabiyyummaa dhabe sana deebisee argachuufi. Dhugaan kun firaafis ta’ee diina Oromootiif ifa ta’uu qaba. Kana jechuun ammoo kaayyoon qabsoo bilisummaa uummata keenyaa inni guddaan, gabaabumatti, bilisummaa fi abbaabiyyummaa isaa argachuu dha. Kaayyoon QBO inni guddaan erga kana ta’e ammoo, wanti asi fi achi nama jechisiisu hin jiru; kanaaf qabsaa’anii kan barbaadan sana argachuu dha.
Gaafii guddaan ka’uu qabu garuu, kaayyoon kun akkamitti galii hawwame sana ga’uu danda’a? kan jedhu dha. Deebiin gaafii kanaas salphaa miti; otuu salphaa ta’e, qaata bilisummaa barbaadnu argannee turre. Ani akkan ofii kiyyaa yaadutti, otuu kaayyoon QBO hundaafuu ifa ta’ee; kanarrattis waliigalamee, waliin mormuun, wal shakkuun, wal amanuu dadhabuun hin uumamu jedheen amana. Yoo wal shakkuu fi amantii walirraa dhabuun hin jiraanne fi waliigalteen jiraatee, tokkummaan humna cimaa uumu ofiif dhufuu danda’a. Uummatni tokkummaa qabu ammoo, humna cimaa uumuu waan danda’uuf, humni kunis waan barbaadan sana akka argatan taasisa. Qbsoo bilisummaa uummata ykn saba tokkoo keessatti dhiisii, jireenya dhuunfaa keessatti illee wal shakkuu fi wal amanuu dadhabuun rakkoo dhaaf hundee uuma. “Namni lafatti wal shakku ykn wal sodaatu muka tokko waliin hin koru yookaanis laga tokko waliin hin ce’u” jedhaa mitiiree Oromoon yoo makmaaku!
Waayee kana illee kaasuu hin barbaadne, garuu mee waan tokkon jechuun barbaada. Akkuma hawaasa keessatti dubbatamu fi dhaga’amus, QBO kana keessatti ilaalchi namootaa waan gara lamatti qoodame fakkaata. Ilaalcha Itoophiyaa diimookraatessuu fi Oromiyaa walaboomsuu (democratisation and decolonisation) kan jedhanii dha. Akka yaadaatitti, wanti namoonni ilaalcha adda addaa kana qaban kun waliin qaban maali yoo jedhame, Wayyaanee kuffisuu dha. Yoo Wayyaaneen kufte malee, ilaalchi lamaanuu hojiirra ooluu hin danda’an jechuu dha. Yoo dhugaan kuni amanamee hundaanuu fudhatame ammoo, maaliif dura diina walii kana kuffisuu dhaaf waliin hin hojjenne? Maaliif wal hin gargaarre? Maaliif diina dhiisanii waliin mormuu dhaan qabeenya, beekumsa dandeettii fi humna walii balleessu ykn dadhabsiisu? Asirratti gaafiilee baay’eetu ka’uu danda’u.
Otuu humni cimaa fi waraanni bilisummaa abdachiisaan jiraatee; injifannoo irratti injifannoo biraa fiduu dhaan Finfinnee seenee Wayyaanee achii buqqisee darbu jiraatee, Oromiyaan akka walaboomtu mamiin ykn shakkiin waan hin jirreef, yaadni kaayyoo adda addaa illee yoo jiraate, humni kaayyoo QBO galii booddee irraa hanbisu hin jiraatu. Humni cimaan ykn waraanni bilisummaa cimaa fi abdachiisaan yeroo ammaa waan hin jirreef, namootni yaada gadii buusanii, ol baasuu dhaan, ilaalcha gara garaa akka qabaatan godha jedheen yaada. Karaa adda addaa yaaduun kaayyoo QBO ganuu waan ta’u natti hin fakkaatu. Haa ta’u malee, qabsoo kana galii dhaan ga’uuf, eenyu dhuguma garaa qulqulluu dhaan akka yaadu fi kanaafis ciminaan hojjetu addaan baasanii beekuun baay’ee rakkisaa dha. Kana beekuu dadhabuun ammoo akka shakkiin uumamu godha jechuu dha.
Yaada impaayarittii diimookraatessuu jedhu keessatti wanti lama waan mul’atan fakkaatu. Gabaabumatti, tokko impaayaritti diimookraatessanii kana keessatti mirgi uummatoota hundaatuu akka eegamu fi kabajamu godhuu yoo ta’u, kuni ammoo baay’atee yoo baay’ate Afaan Ingiliziitiin “oromian autonomy” ykn “true killil federation” kan jedhaman akka mirkaana’u godha jechuu dha. Inni lammataa, yoo Wayyaaneen kufte booda haalli tolfamee, kana keessatti mirgi hiree murteeffannaa uummatootaa akka mirkaana’u taasisuu dha. Akka namootni tokko tokko jedhanitti kun qabsoon walabummaa Oromiyaa illee akka itti fufu haala tolchuu danda’a jedhanii yaadu. Warra kaayyoo isaanii walabummaa Oromiyaa galii booddee godhanii yaadan biratti kan shakkii uumus isuma kanaa olitti ibsame kana ta’uu danda’a jedheen yaada.
Yaadni fi ilaalchi gara garaa kun mul’achuun diinaaf (Wayyaanee dhaaf) haala gaarii uuma. QBO cimsanii galii hawwameen akka hin geenye; yookaanis isa kana dhiisanii yaada fi ilaalcha gara garaa kana irratti akka waliin mormani fi waldadhabsiisan godhuuf Wayyaaneen carraa kanatti fayyadamtee, qabsoo kana dadhabsiisuu dhaaf halkani fi guyyaa hojjechaa jirti. Qabsoo kana keessatti wal shakkuu fi amantii walirraa dhabuun ykn wal amanuu dadhabuun Wayyaanee dhaaf lotorii guddaa dha. Uummatni wal shakku fi wal hin amanne waliin deemee galii tokko ga’uu akka hin dandeenye Wayyaaneen sirriitti beekti; addaan hirtee walirratti duulchisuuf tooftaa kanatti dhimma baati. Namoota ishii dhaaf hojjetanis mooraa QBO kana keessa galchitee akka qabsoon kun laafu gooti jechuu dha.
Kanaaf, dhugaa dubbachuu dhaaf, yeroo ammaa QBO kana keessa eenyu garaa qulqulluu dhaan uummata Oromootiif akka yaadu fi hojjetu; eenyu qabsaa’aa dhugaa akka ta’e; eenyu dhimma dhuunfaa dura dhimma uummata keenyaatiif dursa akka kennu; eenyu eenyu amanuu akka danda’u; addaan baasanii beekuun baay’ee rakkisaa ta’aa jira jedheen yaada. Haala akkanaa kanatu wal shakkii uuma; wal shakkuun yoo jiraate, wal amanuunis hin danda’amu. Uummatni wal shakku fi wal hin amanne ammoo, wajjin hojjetee ykn waliin deemee galii tokko ga’uu hin danda’u.
Galatoomaa.
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Suuratu Al-Faatihan “Faatiha” jedhamte tan moggaafamteef Qur’aanni waan ittiin banamuufi. Suuraa tana ilaalchisee Aalimman akki jedhan “Hiika Qur’aanaa tawhiida, Ahkaama (murtiwwaan), mindaa, daandii ilmaan Aadam fi kan biroo ilaalchise tan of keessatti cuunfite qabatteedha. Kanaafi, Ummul Qur’aan (Haadho Qur’aana)” jedhamte tan moggaafamteef.
1:1
﴿بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ١﴾
بِ سْمِMaqaa..tiinٱللَّهِRabbii,ٱلرَّحْمَـٰنِAr-Rahmaan,ٱلرَّحِيمِAr-Rahiim.
Maqaa Rabbii Rahmaan, Rahiim ta’eetiin [jalqaba]
Bismi– kuni jecha fi maxxantu irraa ijaarrame. Maxxantuun “bi”dha jechi immoo “ism”-hiikni isaa “maqaa” jechuudha. Maxxantuun bi gara Afaan Oromootti hiikni dhiyoon maxxantuu “-tin”jettuudha.
Allah– maqaa Rabbiti. Rabbiin ala namni ykn wanti biraa maqaa kanaan waamamu hin danda’u.
Kanaafu, bismillah yommuu jennu maqaa Rabbitin hojii gaarii kana jalqaba jechuu keenya.
1:2
﴿ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ٢﴾
ٱلْحَمْدُFaaruun [hundi]لِلَّهِKan Rabbii,رَبِّGooftaaٱلْعَـٰلَمِينَAalama.
Faaruun hundi kan Rabbii Gooftaa Aalamaati.
Alhamdulillah– Faaruu fi Galanni hundi kan Rabbiiti. Alhamdulillah yommuu jennu amalootaa fi maqaalee gaggaarii fi guutuu hanqinna wayitu hin qabne kan Inni ittiin of faarsen Isa faarsina. Faarun kuni Jaalalaa fi Olguddisuu (Ta’aziim) waliin kan wal qabate ta’uu qaba. Kanaafu, namni tokko yommuu Rabbiin faarsu Jaalalaa fi Olguddisuu (kabajaan) Rabbiin faarsu qaba. Gabaabumatti Alhamdulillah yommuu jedhu Rabbiin onnee irraa jaallate fi kabaje Faaruu fi Galanni kan Rabbiiti jechuu qaba.
Gara biraatin namni tokko yommuu Alhamdulillah jedhu qananii fi tola lakkoofsa hin qabne kan Rabbiin irratti oolef Isa galateefataa jiraa jechuudha. Gara Islaamatti kan nu qajeelchef galanni Isaaf haa galu; Ijaa gurra, Afaanii funyaan, sammuuf qalbii kan nuuf kenne, qananii fi tola lakkoofsa hin qabne Rabbii nurratti oolef galanni haa galu.
Rabbil aalamiin– as jecha lamatu jira. Tokko;
Rabb– Gooftaa
Jecha Rabb jedhu keessa amaloota sadiitu jira. Isaaniis, Al-Khalqu (Uumu), Al-Mulk (Mootummaa) fi Al-tadbiir (dhimmi hundaa gaggaragalchuu, sirreessu fi too’achu). Rabbiin wanta hundaa uuma, Inni Mootii wantoota hundaati; dhimma hundaa Kan sirreessu, bakka isaa maluu kan kaa’u fi too’atudha.
Jechi lammataa immoo Al-Aalamiin-hikni isaa wantoonni Rabbiin ala jiran hundi Aalamiin jedhamu. Jecha biraatin, addunyaa tanaa fi Aakhiratti wantoonni Rabbiin uume hundi Aalamiin jedhamu.
Uumamtoonni hundi maaliif Aalamiin jedhamanii?
Sababni isaas, gara Khaaliqa (Uumaa) isaanii akeeku (alama). Uumamtoota hunda keessa mallattoo gara Khaaliqa agarsiisutu jira. Dandeetti Isaa, Ogummaa Isaa, Rahmata Isaa, Jabeenya Isaa, fi kanneen biroo mallattoo akeekutu jira. Mee fakkeenyaf, dachii fi samii, aduu, ji’a fi urjiwwan ilaali. Gara maalii akeeku? Uuman (Khaaliqni) jiraachu fi Dandeetti Isaa agarsiisu. Roobaa ilaali. Gara rahmata Isaa akeeka.
Yommuu salaata keessa dhaabbattu, qananii Rabbii yaadachuun “Alhamdu lillahi Rabbil aalamiin” jedhi mee maaltu sitti dhagahamaa?
1:3
﴿ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ٣﴾
Ar-Rahmaan Ar-Rahiim
Imaamu ibn Al-Qayyiim hiika maqaalee lamaan kanniin ilaalchise ni jedha: Ar-Rahmaan rahmanni sifata (amala) Isaa kan ta’eedha. Ar-Rahiim immoo gabrootaaf kan rahmata godhuu (mararfatuudha). Kanaafi Rabbiin Olta’aan akkana jedha: “Inni mu’mintootaaf rahmata godhaa (Rahiim) ta’eera.” (Al-Ahzaab 33:43) Qur’aana keessatti, Rahmaanu bil-ibaadaahi ykn Rahmaanu bil-mu’miniina jechuun gonkumaa hin dhufne. Kanaafu, Rahmaan rahmataan kan ibsamu yommuu ta’u, Rahiim immoo rahmata Isaatin rahmata kan godhuudha.” (-Sharih Ibn Al-Qayyim li Asmaa’il Husna-fuula 36-37, Umar Ashqaar)
Hiika kanarraa ka’uun Rabbiin Rahmaan yommuu jennu, sifanni (amalli) Isaa rahmata, ykn Inni Rahmataan kan ibsamuudha jechuu keenya. Rabbiin Rahiim yommuu jennu uumamtootaaf rahmata Kan godhuudha ykn mararfatuudha.
1:4
﴿مَٰلِكِ يَوۡمِ ٱلدِّينِ٤﴾
مَـٰلِكِAbbaa (Mootii)يَوْمِGuyyaaٱلدِّينِMurtii.
Abbaa (Mootii) Guyyaa Murtii
Guyyaan Murtii Guyyaa Qiyaamaati. Asitti ad-diin jechuun herreegu, mindeessu ykn adabuudha. Jecha gabaabaan “murtii”dha. Ad-diin hiika lama qaba. Tokko akkuma aaya tana keessatti ka’e hiika herreegu, mindeessu fi adabuu fudhata. Yeroo biraa immoo hiika hojii ykn amantii fudhata. Akkuma aaya biraa keessatti dhufe: “Isinifis amanti keessantu jira, Anaafis amanti kiyya jira.” Suuratu al-kaafiruun 109:6
Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) mootii fi abbaa guyyaa kanaati-kana jechuun Guyyaa kana kan dhuunfatuu fi guyyaa kana keessatti uumamtoota kan herreegu (qoratu), mindeessu fi adabuudha. Guyyaa kana Rabbiin ala eenyullee mootii ta’uu hin danda’u, namni guyyaa kana aangoos ta’i qabeenyas hin qabu. Armaan olitti ad-diin-murtii jechuun hiikkame. Murtiin -qorachuu, adabuu ykn badhaasu of keessatti waan qabatuuf jecha gabaaban hiika ad-diin jedhu-murtii jechuun ibsine.
Gaafii: Osoo gaafataan akkana jedhe, “Rabbiin Mootii Guyyaa Qiyaamaa fi kan addunyaati mitii?”
Eetii! Rabbiin Mootii Guyyaa Qiyaamati fi kan addunyaati. Garuu motummaan, aangoo fi Taaytan Rabbii ifa kan bahu Guyyaa Qiyaamati. Dabalataanis, Guyyaa kana Rabbiin ala wanti ykn namni mootummaa ykn aangoo wayitu qabu hin jiru. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala Guyyaa Kana akkana jedha, “Har’a mootummaan kan eenyuti?” (Ghaafir 40:16). Eenyullee deebii kan deebisu hin jiru. Ergasi Rabbiin ni jedha, “Kan Rabbii Tokkicha [waa] hunda Injifataa ta’eeti.” (Ghaafir 40:16).
Addunyaa tana keessatti mootonni garagaraa ni mul’atu. Inuma isaan malee mootiin akka hin jirre godhanii yaadu. Garuu guyyaa Qiyaamaa kijibni isaanii kuni ifa baha. Mootummoonni duniya mootummaan isaanii ni cita. Guyyaa kana mootiinis, gabris fi namni kamiyyuu Mootii Haqaa kan ta’ee Rabbiin fuundurratti mataa gonbise dhaabbata
1:5
﴿إِيَّاكَ نَعۡبُدُ وَإِيَّاكَ نَسۡتَعِينُ٥﴾
إِيَّاكَSi qofaنَعْبُدُgabbarra,وَإِيَّاكَSi qofaنَسْتَعِينُgargaarsifanna.
Si qofa gabbara, Si qofa gargaarsifanna.
Alimman akki jedhan, Faatihan haadho Qur’aanati, aayan (keeyyanni) tuni immoo haadho faatihaati. Maaliif? Sababni isaas, kaayyoon ilma namaa as keessatti guduunfame jira. Iyyaaka na’abudu (Si qofa gabbarra) yommuu jedhu qulqullummaa hojii (iklaasa agarsiisa). Gabbarrii (ibaadah) jechuun maal jechuudhaa? Gabbarrii (ibaadah) jechuun maqaa waligalaa dubbii irraa, hojii dhoksaa fi ifaa irraa wanta Rabbiin jaallatu fi itti gammaduudha. Karaa biraatin ibaada (Rabbiin gabbaruu) jechuun- dirqamoota Rabbiin itti nama ajaje bakkaan gahuu (hojjachuu) fi haraama (wantoota dhowwamaa) dhiisudha. Ammas ibaadan (gabbarrin) jaalala, sodaa fi gadi of qabuu kan of keessaa qabuudha. Kanaafu, yommuu “Si qofa gabbarra” jennu “Yaa Rabbii! jaalala kee barbaanne hojii gaggaarii hojjanna, Si sodaanne hojii badaa irraa dheessinna, Si malee eenyufillee gadi hin jennu” jechaa jirraa jechuudha. Osoo namni tokko mu’iminatti dhufe, “Naaf sujuudi, wanta addunya keessa jiru guutuu siif kennaa.” Jedheeni, ni sujuudha? Gonkumaa hin sujuuduf.
Hojii ibaada kanniin mataa keenyan hojjachuu waan hin dandeenyef, gargaarsa Rabbiin irraa barbaadu qabnaa miti ree? Kanaafu, wa-iyyaaka nasta’iin (Si qofa irraa gargaarsa barbaanna) jenna. Gargaarsi Rabbii yoo hin jiraatin salaata irratti gadi dhaabbachuun, zakaa baasun, hajjii gochuun, namoota waan gaaritti ajajuu fi waan badaa irraa dhowwuun fi kkf gochuun hin danda’amu. Kanaafi, imam ibn Al-Qayyim, “Gammachuu fi milkaa’inni addunyaaf aakhiraa “Iyyaaka na’abudu wa-iyyaaka nasta’iin” irra naanna’a.” jedha.
Sababni isaas, namtichi Rabbiin qofa yoo hin gabbarin, kana jechuun of-gadi qabuu fi jaalalaan wanta Rabbiin itti ajaje yoo hin hojjatin; wanta Rabbiin irraa dhoowwe yoo hin dhiisin, wantoota biraatif gabra ta’uun jireenya ofii balleessa. Ammas, namtichi gargaarsa Rabbiin irraa yoo hin barbaadin, wanta itti ajajame san sirnaan hin hojjatu, wanta irraa dhoowwame sanis sirnaan hin dhiisu. Kanaafi, namni yommuu Rabbiin sirnaan gabbaruu fi gargaarsa Isarraa barbaadu, fiixee milkaa’inna fi gammachuu irra ijjata.Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha:
﴾فَٱعۡبُدۡهُ وَتَوَكَّلۡ عَلَيۡهِۚ وَمَا رَبُّكَ بِغَٰفِلٍ عَمَّا تَعۡمَلُونَ١٢٣﴿
“Isa gabbarii; Isarrattis hirkadhu. Gooftaan kee waan isin hojjattan irraa dagataa miti.” Suuratu Huud 11:123
1:6
﴿ٱهۡدِنَا ٱلصِّرَٰطَ ٱلۡمُسۡتَقِيمَ٦﴾
ٱهْدِنَاnu qajeelchiٱلصِّرَٲطَdaandii,ٱلْمُسْتَقِيمَqajeelaa.
Daandii qajeelaatti nu qajeelchi.
Aaya tana namoota baay’etti wanta gaafii ta’e tokko deebii deebisuun ifa goona. Gaafiin sunis, “Rabbiin takkaa erga mu’imintoota qajeelche maaliif salaata keessatti yeroo hundaa, “Daandii sirrii (qajeelaatti) nu qajeelchi.” akka jedhan ajajaa?”
Gaafii kana deebisuuf iccitii “Ihdina (nu qajeelchi)” keessa jiru mee haa barru.
Nu qajeelchi yommuu jennu maal barbaadaa jirraa? Qajeelcha (hidaaya) mitii ree? Qajeelchi (hidaayan) bakka lamatti qoodama. Isaaniis;
- Hidaayatu ilm wa irshaad (Qajeelcha beekumsaa fi karaa itti agarsiisu)
- Hidaayatu tawfiiq wa amal (qajeelcha milkaa’innaa fi hojii)
Qajeelchi jalqabaa karaa itti agarsiisu qofa. Dhugummatti Rabbiin namoota hundaa qajeelcha gosa kanaa qajeelche jira.
“Karaa lama [gaarii fi badaa] isaaf ibsine (hadeynaahu)” Suuratu Al-Balad 90:10 Kana jechuun karaa gaarii fi badaa isaaf ibsine.
Qajeelchi lammataa immoo daandii sirriitti qajeelun milkaa’u, shari’aa hordofuu ykn hojii hojjachuutti qajeeludha. Akkuma Rabbiin jedhe
“Kuni Kitaaba (Qur’aana) mamiin isa keessa hin jirreedha. Warra Rabbiin sodaataniif qajeelfama.” Suuratu Al-Baqaraah 2:2
Namoonni gariin qajeelfama lammataa kana dhabuu danda’u. Namoonni gariin wanta beekan hojii irra hin oolchan. Namoonni biroo immoo beekumsa waan hin qabneef karaa irraa jallatu. Kanaafu, Daandii qajeelaatti nu qajeelchi yommuu jennu beekumsa malee daandii sirrii irraa akka hin jallanne, ammas beekumsa qabnu bakka sirrii ta’etti akka hojii irra oolchinu nu qajeelchi jechaa jirraa jechuudha. Ilmi namaa guyyaa guyyaan beekumsa isa fayyadu argachuuf qajeelcha isa barbaachisa. Waa’ee Islaama ilaalchisee jalqaba haala wali galaatin ni barata. Itti aanse tokkoon tokkoon barachuuf carraaqa. Kanaafu, mata-duree fi beekumsa hundaaf qajeelcha isa hin barbaachisuu ree? Mee haa jennuuti, namni jaamaan karaa dheeraa qajeelaa ta’e deemuuf qophaa’e. Namni jaamaan kuni nama ijaan arguu tokkoon “mee karaa qajeelaatti na qajeelchi” jedhaan. Dhuguma, namni ijaan hin argine kuni qophaa isaa deemee gahuumsa isaa gahuu danda’aa? Yeroo hundaa qajeelcha isa barbaachisa. Haaluma kanaan, nutis karaa qajeelaa irra deemnu kana keessatti qajeelcha waan nu barbaachisuuf “Daandii qajeelaatti nu qajeelchi” jechuun yeroo hundaa Rabbii keenya kadhanna.
Iccitii kana caalu ammalle isinitti himu sila? Guyyaa Qiyaama ilmaan namaa cinqii irraa kan ka’e gara deeman wallaalu. Dukkanni isaan marsa. Yeroo kanatti daandiin sirriin, ifaa, qajeelan hin barbaachisu ree? Kanaafu, guyyaan Qiyaamaa dhufuun dura gabrichi, “Daandii sirrii, ifaa, qajeelaa nu qajeelchi.” Jechaa jiraa jechuudha. Daandiin qajeelaan suni karaa gara jannataa nama geessudha. Milkaa’inna addunyaa fi Aakhiraa argitee ree? Warroonni Jannata seenan akkana jedhu;
“‘Faaruun kan Rabbii gara kanaa nu qajeelcheti. Osoo Rabbiin nu qajeelchu baatee, silaa hin qajeellu turre. Ergamtoonni Gooftaa keenyaa dhugaadhaan dhufanii jiru.’ jedhu..” Suuratu Al-A’araaf 7:43
Shekh Abdurahman Naasir Sa’adiyyi, “Daandii qajeelaatti nu qajeelchi” jedhu haala kanaan ibsa. “Daandii sirrii nutti agarsiisi, nu milkeessi. Daandiin qajeelaan kuni karaa ifaa gara Rabbii fi Jannata Isaa nama geessudha. Daandii qajeelaa jechuun haqa beeku fi [wanta beekan] hojii irra oolchudha. Gara daandii qajeelaa nu qajeelchi, daandii qajeelaa keessattis nu qajeelchi. Gara daandii qajeelaa qajeelu jechuun amanti Islaamaa sirritti qabachuu fi amantiwwan isaan ala jiran hunda dhiisudha. Daandii qajeelaa keessatti qajeelu jechuun immoo amantii keessatti bal’innaan gara beekumsaa fi hojiitti qajeelu hammata. (Beekumsi amanti akka namaaf dabaluu fi hojii gaggaaris baay’isanii akka hojjatan qajeelcha amanti keessatti barbaadudha.) Du’aayin tuni kadhaa wantoota baay’ee tan of keessatti hammattee fi gabrichaaf garmalee barbaachistu tan taatedha. Kanaafi, raka’a hunda keessatti du’aayi tanaan Rabbiin akka kadhatu gabricha irratti dirqama ta’e.”
Gababumatti, yommuu namni gara Daandii qajeelaatti nu qajeelchi jedhu, qajeelcha gosa lamaa kadhataa jiraa jechuudha. 1.Qajeelcha gara beekumsa, karaa itti agarsiisu fi 2.qajeelcha gara hojii fi milkaa’innaati. Namni beekumsa malee hojii tokko yoo hojjate daallin (warroota beekumsa malee jallatan) irraa ta’a. Ammas, namtichi beekumsa osoo qabu gara hojiitti yoo hin jijjiriin maghduubi aleyhim (warroota dallansuun Rabbii irratti bu’e) keessaa ta’a. Dabalataan, hookkon fedhii ofii hordofuu daandii sirrii irraa duubatti nama harkisa ykn inuma karaa irraa jallisa. Kanaafu, badii kannin hundarraa nagaha bahuuf furmaanni hundarra caalu Rabbiin sirritti qajeelcha kadhachuudha.
1:7
﴿صِرَٰطَ ٱلَّذِينَ أَنۡعَمۡتَ عَلَيۡهِمۡ غَيۡرِ ٱلۡمَغۡضُوبِ عَلَيۡهِمۡ وَلَا ٱلضَّآلِّينَ٧﴾
صِرَٲطَdaandii (karaa)ٱلَّذِينَwarraأَنْعَمْتَtola itti oolteعَلَيْهِمْisaan irratti,غَيْرِhin ٱلْمَغْضُوبِwarra dallansuun irratti bu’eعَلَيْهِمْisaan irratti,وَلَاhinٱلضَّآلِّينَwarra jallatan.
Karaa warra isaan irratti tola ooltee; kan isaan irratti dallansuun hin buufaminii fi hin jallatinii [nu qajeelchi].”
“Karaa warra isaan irratti tola oolte” nu qajeelchi- kuni karaa ykn daandii irra deeman murteessa. Warroonni Rabbiin tola irratti oole eenyu fa’aa? Isaan sun suuratu An-Nisaa 4:69 keessatti maqaan isaanii kan dhahameedha.
وَمَن يُطِعِ ٱللَّهَ وَٱلرَّسُولَ فَأُوْلَٰٓئِكَ مَعَ ٱلَّذِينَ أَنۡعَمَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِم مِّنَ ٱلنَّبِيِّۧنَ وَٱلصِّدِّيقِينَ وَٱلشُّهَدَآءِ وَٱلصَّٰلِحِينَۚ وَحَسُنَ أُوْلَٰٓئِكَ رَفِيقٗا﴾ [النساء: 69﴿
“Namni Rabbii fi Ergamaadhaaf ajajame isaan suni nabiyyoota, dhugoomsitoota, shahiidota fi warreen gaggaarii irraa warra Rabbiin qananiise waliin ta’u. Warra kanaan hiriyoomun waa tole!” suuratu An-Nisaa 4:69
Tolli Rabbiin isaan irratti oole maaliidhaa? Tolli Rabbii imaana, beekumsa, qajeelcha, karaa Isaati fi Ergamtoota hordofuu, wanta Inni dhoowwe dhiisu,iklaasa qabaachu, addunyaa irratti jireenya tasgabbii fi gammachu jiraachu fi dhumarratti immoo Jannataan milkaa’udha. Eenyutu karaa kana hordofuu didaa ree?
Kanaafu, karaan qajeelan Rabbitti nama geessu karaa Nabiyyoonni, sidiquun (dhugoomsitoonni), shahiidonni (karaa Rabbii irratti warroota wareegamanii) fi saalihonni (warroonni gaggaarii) irra deemaniidha. Karaan isaanii garagara jechu osoo hin ta’in karaan isaanii tokkicha qajeeladha. Dhugumatti, Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha:
وَأَنَّ هَٰذَا صِرَٰطِي مُسۡتَقِيمٗا فَٱتَّبِعُوهُۖ وَلَا تَتَّبِعُواْ ٱلسُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمۡ عَن سَبِيلِهِۦۚ ذَٰلِكُمۡ وَصَّىٰكُم بِهِۦ لَعَلَّكُمۡ تَتَّقُونَ﴾ [الأنعام: 153﴿
“Kuni karaa Kiyya qajeelaa ta’eedha, kanaafu isa hordofaa. Karaalee biroo hin hordofinaa, karaa Isaatirraa isin fottoqsuuti. Kuni muttaqoota akka taataniif wanta Inni isiniif dhaamedha.” Suuratu Al-An’aam 6:153
Karaan qajeelan tokkichi gara Rabbii nama geessu fi Jannata nama seensisu Islaama jechuudha. Ragaan kee maali jettanii hin gaafattanii? , Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha:
وَمَن يَبۡتَغِ غَيۡرَ ٱلۡإِسۡلَٰمِ دِينٗا فَلَن يُقۡبَلَ مِنۡهُ وَهُوَ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ﴾ [آل عمران: 85﴿
“Namni Islaaman alatti amantii biraa barbaade,isarraa hin qeebalamu (hin fudhatamu). Aakhirattis inni warroota hoonga’an irraa ta’a.” Suurati Ali-Imraan 3:85
ghayri-lmaghduubi Aleyhim wala-ddaalliin– kan isaan irratti dallansuun hin buufaminii fi hin jallatinii.
al-maghduubi aleyhim– warroota dallansuun Rabbii irratti bu’eedha. Isaaniis yaahudota fi nama haqa beeke hojii irra hin oolchinedha. Yaahudonni haqa osoo beekanu fedhii ofii hordofuun daandii sirrii irraa waan jallataniif dallansuun Rabbii isaan irratti bu’e.
Ad-daalliin immoo warroota beekumsa malee karaa irraa badaniidha ykn jallataniidha. Isaanis kiristaanota fi namoota beekumsa sirrii malee Rabbiin gabbaraniidha.
Warroonni lamaan kunniin ulaagaalee hojiiwwan gaggaariin Rabbiin biratti fudhatama itti argattu dhaban. Isaaniis, niyyaan Rabbiif qulqulluu ta’uu (iklaasa) fi Ergamaa Rabbii (SAW) beekumsaan hordofuudha. Yahuudonni haqa osoo beekanu fudhachuu didanii irraa garagalan, niyyaani isaanii kan badeedha. Kiristaanonni beekumsa madda sirrii irraa waan hin barbaannef daandii sirrii irraa jallatan. Fedhii warroota durii ykn qeysootaa ofillee jallisanii namoota biroo jallisan hordofuun daandii sirrii irraa goran.
Dhugumatti karaan warroonni Rabbiin tola irratti oole hordofan karaa qajeelaa nageenyaa fi milkaa’innatti nama geessudha. Karaan warroota dallansuun Rabbii irratti bu’ee fi jallatanii immoo karaa badii fi kufaatitti nama geessudha. Ragaan isaa; Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha;
﴾كُلُواْ مِن طَيِّبَٰتِ مَا رَزَقۡنَٰكُمۡ وَلَا تَطۡغَوۡاْ فِيهِ فَيَحِلَّ عَلَيۡكُمۡ غَضَبِيۖ وَمَن يَحۡلِلۡ عَلَيۡهِ غَضَبِي فَقَدۡ هَوَىٰ﴿
“Wantoota gaggaarii Nuti isiniif kennine irraa nyaadhaa. Isa keessattis daangaa hin darbinaa [yookiin namoota biroo hin cunqursinaa]; [yoo daangaa dabartan] dallansuu Kiyyatu isinitti bu’aa. Namni dallansuun Kiyya isa irratti bu’e dhugumatti bade (kufe).” Suuratu Xaahaa 20:81
“Namni hundee sharrii hundaa Muslimootatti seene itti xinxalle, faana garee lamaan kanniini hordofuu irraa kan dhufe ta’uu ni arga. Isaan hordofuu fi akkeessu irraa kan ka’e ummanni Musliimaa zull (salphinnaan) adabaman. Salphinni kuni isaanirraa hin ka’u hanga isaan gara Kitaaba Gooftaa isaanii fi Sunnaah Ergamaa Isaa (SAW) deebi’anitti malee. Sababa Qur’aanni fi Sunnaan garee lamaan kanniin hordofuu fi isaaniif gadi jechuu irraa garmalee akeekachiseef.”[2]
Sharrii gareen lamaan kunniin babal’isan mee ilaali! Sharrii kanniin osoo argitu karaa qajeelaa dhiiste isaan ni hordoftaa ree? Kunoo salaata sirnaan salaatun karaa isaanii akka hin hordofne si taasisa, du’aayi armaan olitiin Rabbiin waan kadhattuuf. “Daandii warra dallansuun Kee irratti bu’ee fi jallatan osoo hin ta’in dandii sirrii warroota Ati tola irratti ooltee nu qajeelchi” osoo jettu, karaan yahuudonni fi kiristaanonni hordofan milkaa’innatti nama geessa jette ni yaaddaa?
Gabaabumatti namoonni bakka saditti qoodamu. Isaanis:
- Warroota Rabbiin isaan irratti tola oole- isaanis, nabiyyoota, dhugoomsitota, shahiidota fi warroota gaggaaridha.
- Warroota dallansuun Rabbii irratti bu’e- isaaniis yaahudota fi fakkaattota isaanii
- Ad-Daalliin (warroota beekumsa malee karaa irraa badan ykn jallatan)- Kiristaanota fi fakkaattota isaanii
Sababni karaa qajeelaa fi sirrii irraa nama baasu takkaa wallaalummaadha takkaa immoo boonu fi diddaadha.
https://sammubani.com/2017/09/30/hiika-faatiha-beekuf-kutaa-1/
https://sammubani.com/2017/10/07/hiika-faatiha-beekuf-kutaa-2ffaa/
https://sammubani.com/2017/10/14/karaaqajeelaa/#.YZJ44GBBzIU


text:
Itiyoopiyaatti to’annaa jala kan oolan hoogganoonni garee mormituu Oromoo Obbo Baqqalaa Garbaa fi obbo Olbaanaa Leellisaa miseensota gareelee mormituu ta’uu akksumas yaada ofii walabummaan ibsuu isa jedhu hojiin agarsiisuu isaanii qofaaf hidhamuu isaanii Amnestyn beeksisee jira.
Keessumaa fayyummaan obbo Olbaanaa Leellisaa hedduu yaaddessaa ta’uu isaa kan ibse jamyaan mirga namaa kan sadarkaa addunyaa kun waamicha kana kanneen dhaga’an martinuu hidhamtoonni kun lamaan fi hidhamtoonni kanneen biroon hatattamaan gargaarsa eegumsa fayyaa akka argatan akka gaafatan ibsee jira.


text:
Aakhiratti amanuu-kutaa 2ffaa
Kutaa darbee keessatti Aakhiraan maal akka ta’ee fi sababni Qiyaaman itti dhaabbattuuf muraasa isaa ilaaluf yaalle turre. Har’as itti fufuun Aakhiratti amanuun maal akka of keessatti qabatu ni ilaalla. Aakhiratti amanuun hundee iimaanaati fi nama kaafiraaf mu’mina addaan baasudha. Mu’minni Rabbii fi Aakhiratti amanuun mu’mina yommuu jedhamu, kaafirri immoo nama Rabbii fi Aakhiratti amanuu dideedha. Garuu Aakhiratti amanuu jechuun “Lubbuun namaa Jannata ykn Jahannamiin seentee qaamni immoo lamuu hin deebifamu jechuudhaa?” Namni akkana jedhee yaadu yoo jiraate kuni Aakhiratti amanuu hin jedhamu. Kanaafu, namni yaada dogongoraa kana akka sirreessuf Aakhiratti amanuun maal akka ta’ee haala armaan gadiitiin ilaalu dandeenya.
[Hubachiisa: Rabbiin Qur’aana keessatti maqdhaala Nu ykn Nuti jedhu ni fayyadama. Kuni baay’inna hin agarsiisu. Kana irra, Guddinna fi Kabaja agarsiisa. Arabiffa keessatti, namni tokko hojii tokko yommuu hojjatu Nuti jedhe fayyadamuun wanta baratameedha. Rabbiin Tokkicha wanta hundaa adda hojjatuudha. Kanaafu, Nuti yommuu jedhu Kabajaa fi Guddinna Isaa agarsiisaa malee baay’inna hin agarsiisu.]
Aakhiratti amanuun wantoota sadii of keessaa qaba.
1ffaa- Ka’uumsatti amanuu (Al-Iimaanu bil Ba’as)
Kana jechuun yommuu xurunbaan lammataa afuufamu namoonni du’an kaafamuudha. Namoonni miila duwwaa kophee hin qabne, qaama qullaa hin uffannee fi kan hin kittaananne ta’anii Gooftaa aalamaa fuundura murtiif dhaabbatu. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) ni jedha:
“Akkuma uumama duraa jalqabnetti isa deebifna. [Kuni] waadaa Nu irra jiruudha. Dhugumatti Nuti ni hojjanna.” suuratu Anbiyaa 21:104
Kana jechuun uumamtoota deebisuun akkuma yeroo jalqabaa isaan uumneti. Jalqaba uumamtoonni homaa hin turre. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa uumamtoonni wanta tokko kan hin turre ta’anii osoo jiranu isaan argamsiisee akkuma san lamuu isaan deebisa. “[Kuni] waadaa Nu irra jiruudha. Dhugumatti Nuti ni hojjanna.” Kana jechuun wanta waadaa galle hojii irra oolchina. Dandeettin Rabbii guutuu waan ta’eef wanti Isa dadhabsiisu tokkollee hin jiru. Wanta duraan hin jirre uumuun kan Isa hin dadhabsiisin (hin dhibin) akkamitti wanta bade lamu deebisuun Isa dhibaa?
Erga du’anii ka’uun dhugaa mirkanaa’aa Qur’aanni, sunnaa fi wali galteen Muslimootaa agarsiisudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Ergasii isin sana booda ni duutu. Ergasii dhugumatti isin Guyyaa Qiyaamaa ni kaafamtu.” Suuratu Al-Mu’minuun23:15-16
Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
يُحْشَرُ النَّاسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حُفَاةً عُرَاةً غُرْلاً
“Guyyaa Qiyaamaa namoonni miila duwwaa, qullaa fi kan hin kittaanamne ta’anii walitti qabamu.” Sahiih Muslim
Akkasumas, Muslimoonni ilmaan namaa erga du’anii booda akka kaafaman irratti walii galanii jiru. Kuni hikmaadhaan wanta barbaachisuudha. Rabbiin olta’aan ilmaan namaa wanta gaarii akka hojjatanii fi wanta badaa akka dhiisan karaa Ergamtootatiin isaan ajaje jira. Kanaafu, wanta hojjataniif Guyyaa itti mindeefaman murteesse jira. Rabbiin ni jedha:
“Sila Nuti taphumaaf waan isin uumnee fi gara Keenyatti kan hin deebifamne ta’uu ni yaaddu?” (Suuraa Al-Mu’uminuuna 23:115)
2ffaa- Qorannoo fi Jazaatti amanuu (Al-Iimaanu bil-hisaabi wal jazaa’a)
Jazaa jechuun mindaa ykn adabbii namni tokko wanta hojjateef argatuudha.
Gabrichi hojii isaatiif ni qoratama. Ergasii hojii gaarii yoo hojjatee fi ulaagaalee yoo guute, ni mindeefama,ta’uu baannan ni adabama. Qur’aanni, sunnaah fi wal-galteen Muslimoota kana ni agarsiisu.
Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Dhugumatti deebiin isaanii gara Keenya. Ergasii, qorannoon isaanii Nurra jira.” Suuratu Al-Gaashiyah 88:25-26
Kana jechuun uumamtoonni gara Rabbii deebi’uun Guyyaa Qiyaamaa qorannoof walitti qabamu. Gaariis ta’i badaa wanta hojjataa turaniif ni qoratamu. Ergasii, mindaan isaaniif kafalama.Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Namni toltuun dhufe, isaaf [toltuu] ishii fakkaattu kudhantu jira. Namni hamtuun dhufe, inni fakkaattuu ishii malee hin mindeefamu. Isaaniis hin miidhamanu.” Suuratu Al-An’aam 6:160
Kana jechuun namni dhugaan amanee fi toltuu hojjatee Guyyaa Qiyaamaa dhufe, isaaf toltu san kan fakkaattu toltuu kudhantu isaaf jira. Kanaafu, mindaan isaa isaaf baay’ata. Namni hamtuu hojjatee Guyyaa Qiyaamaa dhufe immoo hamtuun isaaf hin baay’attu. Hamtuu (badii) hojjate qofaaf adaba.
Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa)ni jedha:
“Nuti Guyyaa Qiyaamaatiif madaala haqaa lafa keenya. Lubbuun takkas homaa hin miidhamtu. Yoo waan ulfinna hanga firii raafuu qabus ta’e, Nuti ishii ni fidna. Qorannaafis Nuti gahoodha.”Suuratu Al-Anbiya 21:47
Kana jechuun Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa namoota hundaaf mindaa kafaluuf Guyyaa Qiyaamaa madaala haqaa dhaaba (lafa kaaya). Hojiin namni hojjate hundi ni madaallama. Hojiin isaa xiqqeenya irraa kan ka’e osoo hanga firii raafuu ykn xaafii taateyyuu Rabbiin ni fida. Eenyullee waan gaarii hojjate irraa hir’ifamuun ykn waan badaa hojjateen ala badiin biraa isatti dabalamuun hin miidhamu.
Namni wanta hojjateef qoratamuu fi mindaan isaaf kafalamuun haqa eenyullee hin kaanne (hin kijibsiisnedha). Mee amma of haa gaafannu, namni aangoo qabu hojjattoota isa jala jiran wanta tokko akka hojjatan ni ajaja. Dhumaratti abbaan aangoo (maanejarrii) kuni hojjattoonni kunniin wanta san hojjachuu fi hojjachu dhiisu isaanii gaafate mindaa ni kafalaaf moo ni dhiisa? Bu’aa wanta hojjatanii osoo hin gaafatin mindaa kafaluufi danda’aa? Mindaa kan hin kennineef yoo ta’e, wanta sanitti ajajuun bu’aan isaa maaliidhaa? Eeti, maanejarri hojjattoota wanta tokkotti ni ajaja. Hojii isaanii irratti hundaa’e mindaa kafalaaf.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aala fakkaata hin qabnee fi kana hundaa olta’e namoota wayitti ajajee dhumarratti jazaa (mindaa) osoo isaanii hin kenniin ni dhiisaa? Subhaanallah! (Rabbiin qulqullaa’e)! Dhugumatti, wanta itti ajaje hojjachuu fi hojjachuu dhiisu isaanii dhumarrattti ni gaafata ykn ni qorata. Ergasii hojii isaanii irratti hundaa’e isaan mindeessa. Nama toltuu hojjate, mindaa gaarii kennaaf. Nama badii hojjate, adabbii irratti murteessa.
Ali Ibn Abi Xaalib akkana jedha: Har’a hojitu jira qorannoon (hisaabni) hin jiru. Boru immoo qorannotu jira, hojiin hin jiru.” Kana jechuun addunyaa tana keessa yommuu jiraatan, hojii hojjachuu malee guutumaan guututti qoratamun hin jiru. Guyyaa Qiyaamaa immoo wanta addunyaa keessatti hojjataa turaniif qoratamu malee hojiin hin jiru. Kanaafu, “Qoratamuun dura of qoradhaa, madaallamuun dura of madaalaa!” Umar ibn Al-Khaxxaab.
3ffaa- Jannataa fi Ibiddatti amanuu
Kana jechuun Jannani warroota amananii fi hojii gaggaari hojjataniif akka qophoofte amanu. Ammas, ibiddi Jahannam warroota kafaranii fi badii hojjataniif akka qophoofte amanuudha. Jannata keessa wanta ijji takkuu argitee hin beekne, gurri dhagahee hin beekne fi qalbii nama qaxxaamuree hin beeknetu jira. Rabbiin ni jedha:
“Waan isaan hojjataa turaniif jecha akka mindaatti gammachuu ijaa irraa waan isaaniif dhokfame lubbuun tokkoyyuu hin beektu.” Suuratu As-Sajdah 32:17
Kana jechuun eenyullee guddinna qananii Rabbiin Jannata keessatti isaaniif dhokse hin beeku. “Dhugumatti, isaan amananii fi hojii gaggaarii hojjatan, Jannanni Firdaws iddoo simannaa (qubannaa) isaaniif taatee jirti. Ishee keessa yeroo hunda jiraatu. Ishee irraa jijjiramuu hin barbaadan.” Suuratu al-Kahf 18:107-108
Ibiddi Jahannam immoo mana adabbi warra kafaranif Rabbiin qopheessedha. Warri ibidda seenu warra Isatti amanuu didanii fi Ergamtoota Isaatiif ajajamuu didaniidha. Salphinna hangana hin jedhamnetu achi keessa jira. Rabbiin ibidda irraa nu haa tiiksu. Rabbiin ni jedha:
“Ibidda kaafirotaaf qopheeffamte san sodaadhaa.” Suuratu Aali-Imraan 3:131
“Dhugumatti, Rabbiin kaafirota abaaree fi ibidda boba’aa isaaniif qopheessee jira. Yeroo hundaa ishii keessa kan jiraatan ta’anii tiiksas ta’ee gargaaraa [isaan baraaru] hin argatan. Guyyaa fuulli isaanii ibidda keessatti gara gaggalfamtu, “Yaa hawwii keenya! Osoo ajaja Rabbiitii fi ajaja Ergamaa [Isaa] fudhannee [jiraannee maal qabaa]” jedhu.” Suuratu Al-Ahzaab 33:64-66
“Isaan fincilan immoo teesson isaanii ibidda. Dhawaatuma isaan ishii (ibidda) keessaa bahuu fedhaniin ishii keessatti gadi deebifamu. “Adaba ibiddaa kan kijibsiisaa turtan dhandhama.” isaaniin jedhama.” Suuratu As-Sajdah 32:20 (Isaan fincilan- Rabbitti kafaranii fi Isaaf ajajamuu didan. Warri kuni “ibiddi Jahannam hin jiru, lamu hin kaafamnu” jechuun mormaa ykn kijibsiisaa turan.)
Guduunfaa
➤ Aakhiratti amanuu jechuun ilmaan namaa erga du’anii lamuu kaafamanii akka qoratamanii fi mindeefaman amanuu fi Jannataa fi Jahannam jiraachu shakkii tokko malee amanuudha.
➤Rabbiin olta’aan akkuma uumamtoota jalqaba uume, lamuu isaan deebisa.
➤ Jalqaba irratti kan hin jirre ta’anii kan isaan uume lamuu deebisuun Isatti ni ulfaataa?
➤Kana hubachuuf copha bishaan saalaa (maniyyii) namni irraa uumame fi nama badee biyyee ta’e wal bira qabaa. Lamaan isaanitu lubbuu kan hin qabneedha. Rabbiin bishaan saalaa furri fakkaatu irraa nama kan uumee, namni biyyee erga ta’ee akkamitti deebisuu dadhabaa?
➤Inuma dhugaa lamuu deebifamu kan dhugoomsu keessaa, Rabbiin jalqaba Nabii Aadamin biyyee irraa uume. Kanaafu, abbaa namaa biyyee irraa kan uumee, Guyyaa Qiyaamaa namoota biyyee erga ta’anii deebisuun Isatti hin ulfaatu.
➤Guyyaa Qiyaamaa namni hunduu wanta hojjataa tureef ni qoratama.
➤Hojiin isaa xiqqaa fi guddaan ni madaallama. Ergasii mindaa gaarii ni argata ykn ni adabama.
➤Gahuumsi namoota amananii fi hojii gaggaarii hojjatanii Jannata, kan kafaranii fi badii hojjatan immoo Jahannam. Rabbiin Jahannam irraa nu haa tiiksu.
Kitaabban Wabii
Sharih Usuuli salaasa Fuula 100-103 Ibn Useymiin fi kitaabota tafsiiraa garagaraa


text:
Jiraattota naannoo Tigiraay gara Finfinnee fi magaalota giddugaleessa biyyaatti fiduuf namoonni namoota naannessuuf gurmaa’an nama tokkotii birrii kuma 80 hanga kuma 100 fi kuma 50tti kaffalchiisaa jiraachuu Addis Maaledaan naannessitoota dubbisuun mirkaneessiteetti.
Odeeffannoo kana argachuun kan danda’ame chaanaalii telegiraamii namoonni hojichatti bobba’an dhimmicha raawwachiisuuf akka mijatuufitti banataniin ta’uun hubatameera.
Naannessitoonni akka ibsanitti yoo ta’e; jiraattota naannoo Tigiraay gara giddugala magaalaatti kan fidan waraqaa enyummaa sobaa hojjechiisuu fi uffata seeraa waldaa fannoo diimaa itti huffisuun hojjetaa fakkeessuun ta’uu ifatti ibsaniiru.
Namoota dhimmichatti gurmaa’an gidduudhaa maqaan isaa akka ibsamu kan hinfedhin maddi Addis Maaledaa tokko “an tiraansimiteera fannoo diimaati; loongibeeziin qabadha; wayita adeemu uffannaa waldaa fannoo diimaa, waraqaa enyummaa sobaa fi baajii suuraa natty kennamuun hojjechiiseen geessa. Yuuniifoormiin geesseef uffatanii loongibeeziitti imalchiiseen fida. Akkas wayita ta’u hojjetaa fannoo diimaa ta’an jechuu dha; akkasittan isaan fida” jechuun ibseera.
Gochaa kana kan raawwatan gurmaa’uudhaan dabaree dabareedhaan deddeebi’uun akka ta’e ibsee; jiraattota kana gara Finfinneetti fiduuf birriin kaffalchiisan dhiiraa fi dubaratti garaagarummaa qaba jedheera. Dubara tokko Maqalee irraa gara Finfinneetti fiduuf kaffaltiin isaa birrii kuma 80 yoo ta’u; dhiiraaf ammo birrii kuma 100 fi kuma 50 ta’uu qaamoleen hojichatti bobba’an ibsaniiru.
Darbuuf sababni waan hinjirreef nama umuriin isaa waggaa 20 gadi ta’e fiduun akka hindanda’amne kan himame yoo ta’u; namoonni naannicha keessaa gara Finfinneetti dhufan garuu waan tokkollee qabatanii dhufuu hindanda’an jedhameera. Kanumaan walqabatee “birricha immoo utuu an gara sanatti hindeemin naaf kaffala; sababni isaa yoon achi deeme neetwoorkiin hinjiru” jedhan kan odeeffannoo kennan kun.
Kan dhiiraaf kaffalamu sababni guddateef; dhiirota naannicha keessaa fuudhanii baasuun rakkisaa waan ta’eef; akkasumas waraqaa enyummaa fi wantoota tokko tokkoof maallaqni ani baasu olaanaa waan ta’eef jedheera.
Gama biraatiin; naannessitoonni naannoo Tigiraayiin ala kan ta’anii fi gara naannichaatti namoota gara naannichaatti maatii isaaniif maallaqa erguu barbaadan dubbisuun maallaqa ergamu keessaa dhibbeentaa 30 ofii isaaniif godhachuun hojii daddabarsuu akka addaan hinkutin beekuun danda’ameera.
Naannessitoota keessaa tokko tibbana gara naannoo Tigiraayitti imaluun namoota fiduuf abbaa dabaree ta’uu isaa eeruun; gara naannichaatti birrii kuma 500 qabatee akka adeemu Addis Maaledaatti odeeffannoo guutuu ibseera.
Maallaqa callaa daddabarsuun erga jalqabamee bubbuleera jechuu isaatiin keessumattuu sakattaatonni kellaawwan daangaa irratti argaman too’annaa cimaa taasisaa jiraachuun isaanii himamaa yoo jiraates; daddabarsitoonni garuu tooftaawwan adda addaatiin isaan jalaa miliqaa jiraachuu isaanii namoota gochichatti bobba’an irraa odeeffannoon argameera.
Tooftaa guddaan sakattaatota bira ittiin darban maallaqa akka darbuuf barbaadame namoota baay’eetti qoqqooduudhaan qabsiisuu dha. Akkas utuu godhanii itti dammaqamuun namoonni too’annaa jala oolan hanga wal haaluutti akka gahan dhaga’ameera.
Namoonni birrii kuma 100 sadiitti qoqooddachuun Qobboo irraa gara Allaamaaxaatti utuu imalanuu itti qaqqabame birricha waan wal haalaniif haatii fi mucaan; obbolaa fi hiryoonnis gidduu isaaniitti jibbiinsi uumamuu namoonni maqaa isaanii ibsuu hinbarbaanne dubbataniiru.
Addis Maaledaan dhimma kana ilaalchisuun kan dubbiste hoogganaan sab-quunnamtii waldaa fannoo diimaa Salamoon Alii; uffata seeraa fannoo diimaa itti huwwisuun namoonni namoota deddeebisan hanga yoonaatti akka isaan hinmudatin ibsaniiru. Salamoon dhimmicha kana booda ciminaan akka hordofan kaasanii; gama birrii daddabarsuutiin garuu kanaan duras gama naannoo Affaariin namoonni too’annaa jala oolan akka turan yaadachiisaniiru.
አዲስ ማለዳ Hagayya 7 2014 No 61


text:
Qondaalli ABO Kolonel Gammachuu Ayyaanaa kan mana murtiitti deddeebi’uun isaa xumura dhabe har’as beellamaan mana hidhaatti deebi’e.Har’a Caamsaa 23,2022 mana murtii ijibbaata Federaalaatti kan dhihaate qondaalli olaanaan ABO Jaal Koloneel Gammachuu Ayyaanaa har’as dhimmi isaa xumura osoo hin argatin beellam biroo Caamsaa 24,2022 jechuun guyyaa borii, ganama sa’aa 3:00tti beellamamee gara mana hidhaatti deebisamee jira.
Caamsaa 19,2022 Koloneel Gammachuu Ayyaanaa wayta mana murtiitti dhihaatee turetti, poolisiin Oromiyaa har’atti qaamaan dhihaatee dhimma Koloneel Gammachuun walqabatee waan dhihaate irratti deebisaa akka laatu ajaju iyyuu, poolisiin Oromiyaa dhaddacha har’aa irratti waan hin argamin beellamni Koloneel Gammachuu boritti qabamuu oduun arganne ifa godha. Gama biraan himatamaa 3ffaan Amanu’el Ijjiguu Margaa lubbuun jiraachuu fi jiraachuu dhabuu isaa mirkaneessuun abbaan alaanga manni murtiif akka dhiheessu, manni murtii irra deebin Abbaa Alangaa Federaalaa ajajee jira.
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Jalqaba bara 1960mootaa irra dorgommiin hawaa US fi tokkummaa sooviyeet gidduu akkaan cimaa ture. Sooviyeetitti aansuu dhaan NASAn yeroo jalqabaaf gurmuu gara hawaatti ol baasuuf qopheesse jedha gabaasi
Hiriyoonni koo dubartootaa qophee dha kan jedhan dubartii lammii Ameerikaa hidda dhalata Afriikaa hojii hawaa sana to’atan keessaa Dorothy Vaughn turan.
Yeroo akkaan cimaa ta’e sna keessatti egaa dubartoonni lammii Ameerikaa hidda dhalata Afriikaa sadii imala NASAn gara Hawaatti geggeesse keessatti qooda ol aanaa kan qabaatan.
Kan badhaasa Oscar jedhu badhaafamte Octaviea Spencer manaajera NASA ta’uun kan hojjetan akka Dorothy Vaughan ta’uun fiilmii “Hidden Figures” ykn Beekamtoota dhoksaman jedhu irratti hirmaatte.
NASA keessatti danqaa turetu cabe. Addunyaan namoonni kun eenyaan akka ta’an beekuu dhabuun amma iyyuu hojiin hojjetamu jirachuu nu hubachiise jette Spencer.
Katherine Johnson hayyuu herregaa fi seenaa kana keessatti nama ijoo dha. Bakka Katherine ta’uun fiilmii kana kan hojjette Taraji Henson yoo taatu haadha ijoollee sadii fi nama sammuun qaraa galma kaayyatee sosso’u turan. Rakkoo jiru furuu dha kaayyoon isaanii dura.
Dorgommii cimaa isaan geggeessan kan jalqaba hawaatti ol ba’an lafa naanna’an lammii Ameerikaa
John Glenn nagaan akka hojii isaanii hojjetan gargaaran.
Haadha ijoollee lamaa dubartii Ameerikaa hidda dhalata Afriikaa yeroo jalqabaaf injinera NASA ta’an Mary Jacson-n bakka bu’uun fiilmii “Hiden Figures” ykn beekamtoota dhoksaman jedhu keessatti kan hirmaatte Janelle Monae ti. Ijoollee durbaa keessumaa durboota sabxiqqaalee yeroo ammaaf ergaa qabdu dabarsitee jirti.
Hayyuu herregaa, kan Saayinsii, Injinera ta’uu dandeessa. Technooloojii keessaa qooda qabaachuu, addunyaa jijjiiruu ni dandeessa.
Qaroominni bifa gogaa ykn saalaan adda hin baasu. Hamma ati hojii hojjechuu itti fuftetti. Dhuma irratti injifannoon kan kee ti jette.


text:
Laa ilaah illallah’n nama fayyaduuf sharxiwwan guuttamu qaban keessaa beekumsaa fi yaqiina jennee jirra. Namni waa’ee laa ilaah illallah yoo hin baratin, beekumsaa fi yaqiina argachuu danda’aa? Laa ilaah illallah rukni lama akka qabdu kutaa darbe keessatti ilaalle jirra: Nafiyy (dhabamsiisuu) fi isbaat (mirkaneessu)dha. Mee itti xinxalli, namni beekumsa malee kanniin lamaan beekun hojii irra oolchu danda’aa? Kanaafu, namni milkaa’uu fi azaaba jala nagaha bahuu barbaadu, sirriitti laa ilaah illallah beekuuf carraaqu qaba. Takkamaan hiika laa ilaah illallah sirritti hubachuu dhiisu dandeenya. Garuu akkuma barreefama dubbisnuu fi ibsaaf ragaa dabalataa ilaalluun sirritti hubachaa adeemna. Barreefamni kuni akka seensaati. Gara fuunduratti haala ajaa’ibaa fi salphaatin hiika laa ilaah illallah namni kamu hubachuu danda’uun akka dhiyeessinu ni abdanna. Kanaafu, nu waliin tura, nu hordofaa….Itti haa fufnu…
Category Archives: Tawhiida
Hiika Laa İlaah İllallah-Kutaa 1
Akkuma yeroo darbe jenne hundeen Islaamaa Rabbii olta’aa tokkicha qofa gabbaruu fi wantoota Isaa gadi jiran hundatti mormuu fi gabbaruu irraa fagaachudha. Jecha biraatin, “Laa ilaah illallah” dha.Itti haa fufnu
Islaamni Jireenya Guutuun Wal-Qabata-Kutaa-4
Hanga ammaatti Islaamni jireenya ilma namaa guutuun akka wal qabatu ilaalaa turreera. Fakkeenya kaasun Islaamni jireenya guutuun akka wal qabatu ilaalun keenya hiika “Laa ilaah illallah” haala salphaan akka hubannu nu gargaara. Ta’uu baannan, Islaama salaata, zakaa, sooma, hajjii fi kkf irratti yoo daangeessine, waa baay’ee dhabna. Islaamni jireenya guutuun akka wal qabatu fudhannee yoo itti bulle qofa gammachuu fi milkaa’inna barbaannu arganna. Har’as itti fufuun kutaa dhumaa haa ilaallu.Itti Haa fufnuu
Islaamni Jireenya Guutuun Wal-qabata-Kutaa-3
Kutaa darbe keessatti hariiroo Islaamaa fi siyaasa, Islaamaa fi diinagdee jidduu jiruu fakkeenya muraasa kaasun ilaalle jirra. Har’as itti fufun Islaamaa fi hawaasummaa jidduu hariiroo jiru ni laalla. Kuni hubannoo nuti Islaamaaf qabnu akka bal’isu taasisa.Itti Haa fufnu
Islaamni Jireenya Guutuun Wal-Qabata-Kutaa-2
Islaamni jireenya ilma namaa guutuun akka wal qabatu ragaa agarsiisu fakkeenya muraasaan haa ilaallu:Itti Haa fufnu
Islaamni Jireenya Guutuun Wal-Qabata-Kutaa 1
Kutaa darbe keessatti Islaamni karaa tokkicha qajeelaa gammachuu fi milkaa’innaatti nama geessu jennee jirra. Karaan qajeelaan kuni dhimma dhuunfaa irraa kaasee hanga mootummaa gahutti seeraa fi qajeelcha of danda’e kan qabuudha. Karaan qajeelaan kuni nama tokko ykn saba tokkoof qofa osoo hin ta’in hawaasa addunyaa guutuuf kan ta’uudha. Garuu namoonni baay’een waa’ee Islaamaa ilaalchise yaada dogongora sammuu keessatti waan biqilchaniif Islaamni karaa qajeelaa tokkicha gammachuutti isaan geessu ta’uu hin argine. Mee yaada dogongoraa kana haa ilaallu:Itti haa Fufnu
Islaama-Karaa Qajeelaa
Islaamni osoo of hin tuulinii fi Rabbiin waliin osoo homaa hin gabbarin (hin shaarrakin) Rabbiif harka kennu, gadi jechuu fi masakamu waan ta’eef amantii Nabiyyoota hundaati. Nabiyyoonni hundi osoo of hin tuulinii fi Rabbiin waliin waan biraa hin gabbarin (hin shaarrakin) Rabbiif harka kennanii jiru. Yommuu Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Nabii Ibraahimiin (aleyh salaam) akka Isaaf harka kennuu fi ibaadaa Isaaf qulqulleessu ajaju Qur’aana keessatti haala kanaan arganna:Itti haa fufnu
Islaama Jechuun Maal jechuudhaa?
Tawhiinni hundee amantiiti. Wanta jalqabaa namoota itti waamu qabnuudha. Yoo tawhiida kana fudhatan wanta isa booda jiru kan akka salaata, zakaa fi kan birootti ni waamna. Ergamaan Rabbii (SAW) yommuu Mu’aaziin gara Yaman ergan akkana jedhaniin:Itti Haa fufnu
Ulaagaalee Laa İlaah İll-Allah-Kutaa 3
Islaamni Laa ilaah illallah irratti kan ijaarrameedha. Kanaafi, Islaamni amanti tokkicha haqa ta’eedha, amantiiwwan biroo immoo baaxila. Sababni isaas, Islaamni osoo homaa itti hin qindeessin Rabbii Tokkicha gabbaruutti namoota waama. Wantoota Rabbii olta’aan alatti waaqefataman hunda garmalee balaalefata, guutumaan guututti dhoowwa. Amantiwwan biroo immoo akkanaa miti. Amantiin gariin muka, dhagaa, siidaa fi kkf waaqefachuutti nama waamu. Gariin ilma namaa, malaykoota fi uumamtoota biroo waaqefachuutti nama waamu. Dhugumatti, kuni amantiwwan kunniin baaxila akka ta’an ifaan ifatti mul’isa. Wanta nama hin fayyannee fi hin miine gabbaruun (waaqefachuun) haqa moo soba jettuun yaa jarana? Rabbii Tokkicha waan hundaa beeku, arguu, nama fayyaduu fi miidhu danda’u, rakkoo namarraa deebisuu danda’u qofa gabbaruun haqa sammuun nagaha mormuu hin dandeenyedha. Kanaafi, jechi “Laa ilaah illallah (Rabbiin malee haqaan gabbaramaan hin jiru.” jedhu haqa haqa hunda caaludha. Namni jecha tanaan adabbii Rabbii olta’aa jalaa nagaha baha. Namni jecha tana jedhu adabbii jalaa bahuu fi Jannata seenuuf ulaagaalee guutuu qabu yeroo darbe jalqabne jirra. Har’as itti fufuun kutaa dhumaa ni ilaalla.Itti Haa fufnu
Ulaagaalee Laa İlaah İll-Allah-Kutaa 2
Kutaa darbe keessatti Tawhiida jechuun Gooftummaa, maqaalee fi sifaataa Rabbii fi ibaadaa keessatti Rabbiin Tokkichoomsudha jennee jirra. “Namni kaafirri gara Islaamaa seenu yoo barbaade tawhiinni wanta jalqabaa inni hojjachuu qabuudha. Tawhiinni karaa tokkicha namoonni amanti Islaamaa itti seenaniidha. Namni amantiin ykn duudhan isaa wanta fedhe haa ta’uu, Musliima ta’uuf jalqaba tawhiida qabachuu qaba. Ragaan kanaa, nabiyyoonni hundu waamichi isaanii jalqabaa gara tawhiidaati. Tawhiinni hundee amantiin irratti ijaarramuudha. Seerri amanti hundi tawhiida booda dhufa. Tawhiidaan alatti amanti irraa homtu sirrii hin ta’u. Namni tawhiida yoo hin qabaatin, salaanni, zakaan, soomni, hajjiin isaa fi kan biroo hundi sirrii hin ta’u.” Kana jechuun namni yoo Rabbiin hin tokkichoomsinii fi wanta Isaan ala jiran gabbaruu (waaqefachuu) yoo hin dhiisin, hojiin amanti inni hojjatu hundi isarraa hin fuudhamu. Ragaa kanaa (ilaali suuratu Az-Zumar 39:65) Kanaafu, namni milkaa’u fi adabbii jalaa nagaha bahuu barbaadu “Laa ilaah ill-Allah” beekuf tattaafachu qaba. Har’as itti fufuun jechi tuni nama fayyaduuf ulaagaa (sharxii) guuttamu qaban haa ilaallu.Itti haa fufnu


text:
Preziedaantiin bulchiisa naannoo Somaalee – Abdii Mohaammed Omaar, har’a taayitaa gad-lakkisuu isaanii, aangawoonni mootummichi naannoo, Raadiyoo Sagalee Ameerikaa, sagantaa Afaan Somaaleetti himanii jiran.
Aangawaan ol’aanaan mootummaa naannoo Somaalee, Abdii Mohammed Omaritti dhiheenya qaban – Kaadaar Abdii Ismaa’el, Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsa kennaniin, “Eyyee. Jijjiramni hoogganaa tahee jira. Prezidaantiin duraanii, itti gaafatama isaanii gara Ahimed Abdii Mohaammuditti dabarsanii jiran. Jijjiramni tahe martinuu karaa nagaatiin geggeessame. Prezidaantiin duraanii dantaa uummataaf hojjtaa turan. Ammaas dantaa uummatichaaf jecha, itti gaafatama isaanii dabarsanii kennan” jedhan.
Prezidaantiin bulchiinsa naannoo Somaalee haaraan – Ahimed Abdii Mohaammud, duraan – hoogganaa biiraa maallaqaa mootummaa naannoo sanaa tahuun hoojjetaa tuan.
Gama biraatiin, Raayyaan Ittisaa Itiyoophiyaa fi poolisiin federaalaa, gara bulchiinsa naannoo Somaaleetti bobba’ee akka nageenya kabajchiisu ajajamee jira, jechuun maddeen oduu mootummaa gabaasanii jiran.
Waajirri dhimmoota Koomiyunikeeshinii mootummaa federaalaa Itiyoophiyaa ibsa baaseen, “mootummaan naannoo Somaalee gaaffii dhiisseen, humni naga-eegumsaa naannoo sana seenee, hojii naga-eegumsaa akka hojjetu ajajamee jira,” jechuun beeksise.
Kanaaf jecha, hojii nageenya eegsisuu, har’a irraa jalqabee bulchiinsa naannoo Somaalee keessatti akka geggeessamu – itti-gaafatamaan waajira dhimmoota Koomiyunikeeshinii mootummaa federaalaa – Obbo Ahimed Shidee dubbatanii jiran.


text:
WASHINGTON, DC —
Mormii Oromiyaa fi gaafii eenyumma ummanni Qimaant kaasee irratti lubbuu namoota darbee, han madahee, akkasumas bayyina nama hidhamee,laalchisee itti gafatumma eennyu akka fudhatuu kara mootumma fi mormitoota yaadin kennamu addan goraa ta’uun, itti fufeera.
Dhimma kanaratti ibsaa fi gabaasa kennaaa han turan, dhabbaatoonni mirga dhala namaatii falman fi paartiileen siyaasaa, “mootummaan Itoophiyaa humna gita hin taane fayyadamee hubaatii hammataan gaheera, kanaaf immoo mootumman itti gafatamuu qaba,” jedhan.
Motummaan Itoophiyaa garuu, hubaatii gahee kana lakkoofssan lafa godhuu dhaa, gabaasa Koomishinii Mirga Dhala Namaa Itoophiyaa eggaa tureera. Gabaasni kun dhuumuu fi torbban lama keessatti mana marii biyichaatii dhihaachuu dha akka qophahee han ibsan Koomishineerri dhaabichaa Dr. Addisuu G/Igzaabeer Koomishinii Mirga Dhala Namaa Itoophiyaa gadi bu’ee haala jiru qorachuu fi jarjaraan oddo hin ta’in tasgabbiidhan qorannoo geggessaa turuu dubbatan.
Mootumman Itoophiyaas gama isaatiin ,beekumsa han kennu gabaasa kana ta’u ibsa tureera. Gabaasnii Koomishinii Mirga Dhala Namaa Itoophiyaa kun bayyina namoota lubbun bade, han madaahanii fi hidhamanii afaan mootummaa irra dhagahuuf fala ta’a jedhamee eggama.


text:
Aanaa Gooroo Guutuutti ajjeechaa fi hidhaa dabalatee namoonni nagayaa dararaa adda addaatiif saaxilamaa jiru.
Godina Harargee Bahaa aanaa Gooroo Guutuutti ajjeechaa fi hidhaa dabalatee namoonni nagayaa dararaa adda addaatiif saaxilamaa jiraachuun dhagayame.
Humnoonni mootummaa rakkoo guddaa uummata irraan gahaa jiru jedhame.
Akka namoonni OMN’f yaada laatan himanitti aanaa Gooroo Guutuu magaalaa Baroodaa keessatti guyyaa afur dura humnootiin mootummaa nama maqaan Isaa Mohaammad Abdurahmaan jedhamu halkan manaa yaamanii rasaasa itti dhukkaasuun ajjeesan.
Humnootiin mootummaa nama kana ajjeesan, gocha gara jabummaa isaanii kana gara maqsuun qaamota birootti maxxansaa turan jedhan jiraattonni.
Osoo maatiin ilma keenya kan manaa yaame milishaa gandaati jedhanii dhugaa jirtu himanii qaamoleen mootummaa nu miti jedhanii dubbii gara dabsuuf yaaluuf jedhan.
Namoota heddus WBO waliin hariiroo qabdu jechuun hidhaa akka jiran himaniiru.
Namoota hidhaman kanneen keessaa dubartiin Dahaaboo Amiin jedhamtu ilma keetu facebookdhaan mootummaa irratti ololaa jira jechuun hidhamtee jedhan.
Aadde Dahaaboo Amiin kanaan duras badii takka osoo hinqabaatin sababa abbaan warraa ishii qabsaayaa ta’e qofaaf yeroo shanii ol hidhamanii bahuu odeeffanne jiraattota irraa.
Gama birootiin achuma aanaa Gooroo Guutuu magaalaa Kaarramillee keessatti barattoonni 20n fi dargaggoonni biroon 15 humnaan gara mooraa leenjii waraanaatti fudhatamuu jiraattonni himaniiru.
Maatiin ijoollee ofii oolfachuuf yaales reebamuu odeeffanne.
Godinaalee Harargee lamaanii irraa dargaggoonni hedduun dirqiin gara mooraa leenjii waraanaatti guuramaa jiraachuu jiraattonni ibsaniiti jiru.


text:
1. Waanuma fedheefuu yoo dhufeef maal fidee dhufaa?
2. Nutoo maalirraa eegnaa?
Gaaffii isa jalqabaa irraa yommuun ka’u Obaamaan akkuma beekamu yeroo jalqabaaf xiyyaara guddaa AIR FORCE ONEkan jedhamu keessa isaatii waan hundaa kan qabu.
Fakkeenyaaf xiyyaarri kun HIGH TECH OFFICE ykn biiroo teeknooloojawaa kan waan hundaan guutameef kan piresdaantichaa qofa kan ta’e qaba.Akkasumas mini hospital gaafan hospitaala xiqqaa jedhumoo gargaarsa baqaqsanii hodhuu kan gochuu danda’u jechuu dha,Xiyyaarri kun gara ijaarsa isaatti yoo deebine hanga gamoo abbaa darbii sadii gaha.Lafa namoonni eeggannoon godhamuufii kun jiran haala kamiinuu lafarras ta’e qilleensarratti scan gochuun argachuun hin danda’amu.Miisaayilaanis yaaluunis ta’e yaalanii argachuunis kolfa sareeti jedhu egaa xiyyaara kana warri hojjetatan.Yoo dubbiin diddeef immoo xiyyaara loltuu helikopteraa fi jeettiillee fe’ameefii kan balali’uu danda’u yommuu ta’u xiyyaarri kun walumaagalatti xiyyaarota kaanirraa kan adda isa godhu namoota barbaachisoo keessumaa Piresdaantii Ameerikaaf akka hojjetame barreeffamoonni tokko tokko ni ibsu.Egaa kun dhimma ijoo koo yoo ta’uu baatellee hamma beeknurraa yoo walitti himne gaarii ta’a,waan hin dhageenye wal dhageessifna walis barsiifna jedheeni.
Egaa kana malees Piresdaant Obaamaan yommuu socho’anitti eegdota mataa isaaniirraan kan hafe eegdonni biroon akka itti siquu hin dandeenyetu himama.Gama mataa isaatiin nama 70 akkasumas gareen balallii nama 25 hanga 26 akka isa duukaa balali’uu danda’an.
Gaaffii lammaaffaatti haa deebinu nutoo maal irraa eegna dhufaatii isaa kanarra?
a. Bilisummaan uummataa akka hin jirre akka hubatu
b. Sagalee uummata miidhamaa kana akka dhagahu
c. Akkasumas hiriira nagaa kan amantaa fi sabaan wal hin qoodne kan sirna qabeessaan gaggeeffamu ijaan argee akka hubatu
d. Filannoon keenya baranaa taajjabbii keessan malee gaggeeffame harka dhibbarraa dhibba jedhame kun soba ta’uusaa nuuf hubadhuu jechuu
e. Uummata magaalaa Finfinnee fi naannoo isheetii kaafame fedha isaatiin alatti lafti jalatti bitamee gurguramaa akka jiruuf uummatni rakkoo keessa akka jiru hubachiisuu
f. Keessumaa uumatni Oromoo sochii barana godhee garuu abbaa mo’ichaa otoo hin ta’iin hafee fi diimokiraasiin biyya kana keessa jiru kan fuuldurri cidhaa fi kan duubni hidhaa ta’uusaa seeran beeksifachuun fala tokkon jedha
Dhuma irratti dhaamsi ani qabu Obaamaan Xiyyaara addaa fiddee dhuftee Boolee yoo dhaabde unuuf hiika hin qabu garuu diimokiraasii biyya keessanii sanarraa yoo heelikopteraa fi jeettota keen fiddee dhuftee altakkaa biyyattiirra akka nama qoricha aramaa raabsuutti irra nuuf firfirsite garuu nu fayyadan jedha!
Yoo dhufeef anaa dhufuu
Yoo hafeef immoo turtii gaarii isaaf haa ta’u man’ee isaa itti haa ho’isun jedha!
nagaan nuuf jiraadhaa!


text:
Gaazexeessitoota TVO mara kan haammate,leenjii guyyaa 20f Adaamaa Galma Abbaa Gadaatti taasifamaa jirurratti waa’ee godina addaa Oromiyaa naannawaa Finfinnee Gaazexeessitootni gaaffii gaafannaan “Kan isin leenjisaa jirruuf akka isin gaaffii kana kaaftaniif osoon hin taane, akka isin Uummaticha barsiiftanii fi amansiistaniif malee akka sin gaaffii kana kaaftaniif miti jechuun doorsisuu irratti argamu,akkuma ammaan dura ijoollee Oromoo Oromummaan itti dhaga`amu ari`aa turan amma illee sin ariina jechuun doorsisuutti argamu.
Namni lammiin Tigraay tahe akka leenjisuuf ergamee dhufe tokkos waa’ee gaaffii godina addaa ilaalchisee akkas jedhe “Kanan jala muree isinitti himuu barbaadu jaallatamees, jibbamees naanawaan finfinnee federala jala galuunshee dhimma murtaayee dhumeedha kanaaf gaaffii akkanaa yoo dhiistan wayya” jechuun akkuma wal gahii kanaan dura caffeen Oromiyaa Galma Abbaa Gadaatti taasisani,isaan keessa lukkee wayyaaneen tokko “jaalattanis,jibbita¬nis”jedhe
Kana malees Eebla guyyaa 07 /2014 Yuunversitii Ambootti barnoonnii eegalee jira jechuun karaa midiyaan baratoota gara maatii fi iddoo adda addaati baqataan oduu sobaan waamuun baratoonii gara mooraa akkamu gahaniin; gargaarsa basaastoota fi humnaa fedeeraalatii namoonni 7 akkuma mooraa Yuuniversiitii gahaaniin qabaniin tumamaa gara mana hidhaati fudhaatamanii jiru.
Barattoonni kunis:-
1. Waaqoo Gammaachuu
2. Abdii—
3. Firoomsaa
4. Sanbatoo fi kkf yoo ta’aan barattoota siviili kan waggaa 2ffaati.
Namoonnii barattoonnii kun akka qabaman tasisaan basasstoota fi hongantoota dallaa Yuunversichaa kan ta’an:-
1. Dr. Mitikkuu Teessoo pireesendaati mooriicha
2. Obboo Laaqoo itti ana pireesedanti
3. Obboo Ababaa- Diinii mooraa teeknooloojii.
4. Obboo Zinaabuu head of ABPE warreen ta’aan kun barattoota walga’ii bilisaa irraa yaada kennaa turaan fedeeraalan qabamanii; dormiidha ukkaamsaanii fuudhaanii deemuu isaanii namoonii ijaan argaan ragaa baha jiru.
BY>>QEERROO


text:
Godina Harargee Bahaa Aanaa Baddannootti Jum’aa darbe Sababa jeequmsa Ahbaashonni Muslimtoota irratti kaasaniin Salaanni Jum’aa Osoo hin Salaatamin Jama’aan bittinnaa’uun isaa kan yaadatamuudha.
Kunis ta’uu kan danda’e namtichi Uummata irraa beekamtii tokko hin qabne ana mootummatu Salaachisi jedhee na erge kanaafuu Khuxbaas qara’ee Salaachisa jechuu isaatiin Uummannis Nuti sin beeknu kan nuti beeknu imaama kanaan dura nu salaachisaa turan qofa jechuudhaan Jeequmsa Ahbaashotaaf Muslimtoota jiddutti ka’een gariin isaanii Salaata Jum’aa dhiisanii gara manaa kan galan yommuu ta’u gariin isaanii immoo achuma barandaa Masjidaa jalatti salaata Zuhrii salaatanii kan galan yommuu ta’u Ahbaashtichis namoota muraasa isa hordofanii salaatan Salaata Zuhrii salaachisuun isaa beekamee jira.
Mootummaanis kaayyoo jalqaba namticha kana ergeef galmaan gahuudhaaf jedhee guyyaa kaleessaa humnaan Masjida Muslimaa Ahbaashotaaf dabarsee kennuun isaa Oduun nu gahee jira.
Maali Rakkinni Keenna Kan Iyya Masjidaa Hin Baaneef?


text:
Angawonni lameen Finfinnee keessatti tuuta oduuf ibsa kennanii jiran.Kan Itiyoophiyaa daw’atan prezidaantii somaaliyaa haaraan Hassan sheek Mahmuud gama isaaniin waa’ee nageenya biyyattii dhimma ijoo ilaalchaii duraa itti kennamu ta’uu hubachiisan.
Kana malees hidhatonni leellistoota Islaamaa kannneen somaaliyaa keessa jiran biyyatti gadhisanii ba’uu qabu jechuun akeekkachisan.
Mummichi ministeeraa Dassaaleeny hojii somaaliyaa deebisanii ijaaruu keessatti muxannoo waggootii darban digdamaaf qabnu irraa ka’uun gargaaruuf qophii dha jedhu.


text:
Baatii Sadaasa keesssa kan geggeeffame ba’iin filannoo presidentummaa Ivory Coast erga labsamee as wal danqaan biyyattii keessaa hammaataa jira.
Hoogganaan garee mormituu Alassany Wattaaraa dorgommii kana injifachuu dhaan presidentii biyyattii ta’anii filatamuu isaanii Tokkummaan mootummootaa fi hawaasi addunyaa mirkaneessee jira.
President Laurent Gbagboon garuu presidentiin ana malee jedhanii aangootti cichanii hin gadhiisu jedhan.
Humnootiin naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaa nageenya biyyattii eegsisuuf jecha loltoonni itti dabalaa akka ergaman gaafataa jira. Mr. Gbagboon garuu humnootiin kun martinuu biyya koo gad dhiisanii haa ba’ani, uummati biyya koo tii amantii irraa hin qabu. Abbaa biyyummaa keenyatti bu’an jechuun waamicha kana fudhatama dhabsiisan.
United States president Laurent Gbagbon kan filannoo Sadaasaatiin injifachuun isaanii sadarkaa addunyaatti beekkannaa argate Wattaaraaf aangoo akka gad dhiisan irra deebi’uun waamicha dabarsitee jirti.
Danqamni polotiikaa Ivory Coast hammaataa adeeme.
- VOA
Baatii Sadaasa keesssa kan geggeeffame ba’iin filannoo presidentummaa Ivory Coast erga labsamee as wal danqaan biyyattii keessaa hammaataa jira.


text:
Firii Qadaratti Amanuu
Jireenya keessatti namoonni yeroo toltuu fi rakkoo garmalee yommuu cinqaman ni mul’atu. Kan rakkoo qabu dhiphachuun isaa wanta jiru. Kan toltuu keessa jiru hoo maaliif dhiphitaa? Inuma kan toltuu keessa jiruu kan rakkoo keessa jiru caalaa yeroo dhiphatu ni mul’ata. Sababni isaa maal ta’inna ree? Dhiphinna ofirraa kaasuf qabeenya barbaadan. Garuu qabeenya yommuu argatan dhiphinni kan duraa caalaa isaanitti dabalame. Kanaafu, Rabbii olta’aatti amanuu fi murtii Isaatiif harka kennuun, dhiphinna hangana hin jedhamne jalaa nama baasa. Qadaratti amanuun addunyaa irraa wanta nama jala darbeef akka hin gaddine, wanta dhufuuf immoo akka sodaannee fi hin dhiphanne nama taasisa. Kanaaf Ergamaan Rabbii (SAW) ibn Abbaasin akkana jedhan:Dabalata Dubbisi