text:
Caffeen Oromiyaa, yaa'isaa torbaffaa tibbana geggeeffateen raawwii karooraa baatii ja'aa nanannichaarratti mari'ateera. Yaa'icharrattis dhimmooti hawaasumma, siyaasaafi dinagdee naannichaarratti xiyyeeffannaa mariichati. Keessumaa, nageenya naanichaa mirkaneessuufi labsii yeroo hatattamaarratti mari'ateera.
Gabaasa raawwii baatii ja'aa hoji raawwachiiftuu Mootummaa Naannoo Oromitaa kan dhiyeessan Pirezidaantiin Naannichaa Obbo Lamaa Magarsaa akka jedhanitii, nageenyaa naannichaa mirkaneessuufi qaamolee ollaa, kan akka Somaalee Itoophiyaa waliin akkaataa waliigaltee mallataa'eetiin, daangaa bulchiinsa addaa hundeessuufi daangeessu akka raawwatamuuf jalqabamuusaa yaadachisan.
Hojiin eegalame kun akka fiixaan hinbaaneef sassaabdotaa kiraatiin, nageenya naannichaa booressuun naannichaa dirree jeequmsaa gochuuf kallattii hundaan hawaasa nagaarrattii waraana banuudhaan, lubbuun namootaa akka darbu, qabeenyi akka manca'uufi mirgi namummaa akka sarbamu taasifamuu tuqu. Haaluma kanaan lammiileen Oromo nagaan waggoota hedduuf Naannoo Somaalee Itoophiyaa jiraataa turan kuma 710fi 662 akka buqqa'an himu.
Haaluma kanaan qaama rakkoo kana uume seeratti akka dhiyaataniifi rakkoon daangaan walqabatee jiru bu'uuraan furuudhaaf bu'aan sagalee uummataa duraan geggeffamee akka hojiirra oolu hojjetamaa jira jedhan. Naannawaa garagaraattii qaamolee nageenyaan miidhaawwan hawaasarra ga'aa ture, keessumaa tarkaanfi lammiilee nagaarratti fudhatamanirratti mootummaan kan gadduu ta'uu eeruun, qaamolee gochaa kana raawwatan seeraan akka ittigaafatamaniif koreen dhimmicha qulqulleessu hundeeffamee kan hojjetamaa jiru ta'uufi qorannoon isaa akka xumurameen ummataaf kan ifoomsamu ta'uu dubbatu. Nageenyaafi olaantummaa seeraa mirkaneessuuf naannichi naannnolee ollaa waliin hojiilee hojjetu cimsee kan itti fufuu ta'uufi caasaan nageenyaa naannichaa gaacha ummataa ta'e akka hojjetuuf dandeettiifi humnasaanii cimsuun xiyyeeffanaanna akka hojjetamudha kan ibsan.
Bara darbeefi baranaa hojiin mootummaa naannichaa hedduun hojiilee nageenyaa akka xiyyeffatee tures ibsanii, caasaa nageenyaa ga'oomsuurratti ciminaan hojjeteera jedhu. Caasaan nageenya naannichaas daandii baratameen utuu hintaane daandii adda ta'een akka hojjetuuf mootummaan naannichaa baasii hedduu baasuufi bu'aa argamsiisuus eeran. Kun ta'ee garuu qabeenyaa jiru caasaa nageenyaa qofaaf oolchuu qofaan rakkoo keessa ba'uun hindanda'amu. Rakkoo fuulduraatti jiru hiikuuf qabeenya xiqqaa jiru duguugnee rakkoo mudatee hiikuuf ittigargaaramuun geengoo rakkoo keessa baasuu akka hindandeenye hubachiisan. Yeroo dheeraa keessaatii nageenya waaraa fiduuf falli dhumaa misooma jedhan.
Dhimmi biraan yaa'icharrattii ka'e keessaa waa'ee labsii yeroo hatattamaati. Nageenyi dhufeeraa waan ta'eef labsichii maaliif barbaachisaafi namoota miidhamaa jiran mootummaan naanichaa akkam ilaala kan jedhu gaaffilee miseensotaa caffichaarraa ka'an ture. Pirizidaantichis deebii kennaniin akka jedhanitti akkaataan itti labsichi itti labsame kan beekamuudha. Qaamni dhimmicharratti hojjetu dhimma mirga namummaaf bakka olaanaa kennee hojjechuu barbaachisaadha. Namoonni tokko tokko garuu akka inistitiyuutiittis ta'e dhuunfaatti miidhaa uumaa kan jiran ta'uuniifi kunis safartuu kamiiniyuu fudhatama hinqabu jedhan. Nama ajjeesuun, qaama miidhuun madaala kanarrattis mootummaan naannichaa callisee kan hinilaalleefi bakka namoonni miidhamanitti, namoota miidhaa geessisan seeratti akka dhiyaatan taasifama jira. Rakkoo Mooyaalee, Harargee-Qobbootti rakkoowwan dhaqqabaniifi namootaa rakkicha dhaqqabsiisan seeratti dhiyaataaa jiruudha kan jedhan. Mootummaan naannichaa fuuldurattis dhimmota akkanaa ciminaan hordofuun olaantummaa seeraa kan kabajchiisu ta'uu himan.
Akka Obbo Lammaan jedhanitti mootummaan naannichaa haala naannichaafi fedhii hawaasaa irratti hojjechuun akkuma eegametti ta'e, umrii labsichaa dheeressuus gabaabsuus kan danda'uu ummata keenya jedhan. Yoo uummanni hojiisaa nagaan hojjetee ba'ee, galle, labsicha labsii faayidaa hinqabne gochuun akka danda'amu eeru.
Nageenya naannawaa eegganaan, qaama dhimma biraatiif nu barbaadu qe'eesaani hindeemnu taanaan, labsichi hojiirra ooluu hindanda'u. Namoonni kana keessa gugatanii nama miidhuuf kaayyoo qaban akka golgaa hinargannes gochuun ni danda'ama. Kanaaf labsichi haa ka'uuf haa labsamuun iyyuu caalaa nageenya Oromiyaa ittifufsiisuun labsichaa faayidaa dhabsiisuun akka danda'amu ibsu. Labsii kaasaa labsii deebisaa hojjennaa yoo ta'e, akka Oromiyaaattis ta'e akka biyyaattii faayidaa kka hinqabnee hubachiisan.
Walumaagalatti nageenyi guddina misoomaa biyyattiif murteessadha. Nageenyi bakka hinjirretti waa'ee misoomaafi guddinaa haasa'uun waan hindand'amneef nageenyaa naannawaa eeggachuun fuulduratti tarkaanfachuun barbaachisaa ta'a.
Dabalaa Taaddasaatiin


c: text/html

text:
Ajjeechaa Jumlaa Lammiilee Oromoo Irratti Jabeessuun Wayyaanee, Sochii Xumura Sirnichaa Jabeessa Malee hin Dhaabu !
(Ibsa ABO Gurraandhala 13, 2018)
(Oromo Liberation Front) — Ajjeechaa Jumlaa Lammiilee Oromoo Irratti Jabeessuun Wayyaanee sochii Xumura sinichaa irratti deemaa jiru jabeessa malee hin dhaabu. Diddaa fi mormii ummatoonni cunqurfamoon Impaayera Itoophiyaa keessaa addattis warraaqsa xumura gabrummaa ummanni Oromoo irratti gaggeessaa jiruun hundeen sirna bulchiinsa isaa kan raafame murni wayyaanee, aangoo humnaan qabatetti rarra’uuf saamicha ija baasee fi tarkaanfii faashistummaa akka fala maayiitti fudhatee hojiirra oolchaa jiru itti fufaa akka jiru addunyaaf ifaa dha. Ummanni Oromoo duula sirnichaa kanaan adda dureen itti xiyyeef-fatamee guyyuu jumlaan duguugamaa kan jiru tahuu dalagaan hammeenyaa keessumaa guyyoota Sadan dabranii ragaa dha.
Ummanni Oromoo humnoota mootummaa wayyaanetiin ajjeefamuun waanuma waggoota 27n dabran itti fufiinsaan mudataa ture tahus, wayta jaleen sirnichaa, OPODn, waadaa kijibaan Oromoo sobaa jirtu kanatti golee Oromiyaa mara keessatti waraanni mootummaa lammiileetti dhukaasee ajjeesuu fi madeessuu itti fufuun, diinummaan mootummaan EPRDF/TPLF-OPDO Ummata Oromoof qabu hammam akka gadi fagoo tahe kan agarsiisu dha.
Baha Oromiyaa Hammarreessatti waraanni mootummaa wayyaanee lammiilee Oromoo duula liyyuu poolisii Somaalee jalaa mooraa/Kaampiitti baqatanitti dhukaasa roobsee hedduu ajjeesuu fi madeessuu akkasuma Baale Madda-Walaabuutti, magaalaa Hararitti, Haramaayaa cinaatti kan argamtu ganda Baateetti fi Dirree dhawaatti ajjeechaa fi madoon suukaneessaan ilmaan Oromoo irratti raawwatamuu addunyaatu gurraa qaba. Kan hedduu suukaneessaa tahe garuu, qeerroo Oromoo Dirre Dhawaatti ajjeefaman 2 awwaaluuf ummata bahe irratti boombii humnoonni wayyaanee darbataniin balaan dhaqqabuu isaa ti.
Ajjeechaa jumlaa waggoota sada dabran keessa qofa raawwatan garii akka ragaatti yoo tuqne, Onkoloolessa 2, 2016 Bishooftuu Harsadee irratti lammiileen 1000 caalan, Onkoloolessa 26, 2017 magaalaa Ambootti ilmaan Oromoo 10, Muddee 10, 2017 Calanqootti lammiileen 15 akkasuma Amajjii 20, 2018 ammoo Waldayaatti namoonni 7 haala suukaneessaan waraanni wayyaanee dhukaasa itti roobsee ajjeesuun yaadannoo yeroo dhihoo ti.
Lammiileen Liyyuu Poolisiin dahatamee ajjeefamaa bahan dhibbaan lakkaawamanii fi bakka adda addattis ajjeefaman kana hin dabalatu.
Addi Bilisummaa Oromoo ajjeechaa suukaneessaa Raayyaan Ittisaa fi Humnoonni Agaazii wayyaanedhaan bobbaafaman Oromiyaa bakkoota adda addaatti lammiilee meesha-maleeyyii irratti qiyyaafatuun ajjeesuu fi madeessuu itti fufaa jiran kana gadi jabeessee balaaleffata.
Mootummaan wayyaanee Qabsoo Bilisummaa belbelaa jiru, gaaffii haqaa ummanni Oromoo dhiyeessaa jiruu fi warraaqsa qeerroo bilisummaan finiinaa jiru ukkaamsuun aangoorra bubbuluuf duguuggaa sanyii (Genocide) ummata Oromoo irratti raawwataa jiruuf gaafatama jalaa kan hin baane tahuu ABOn irra deebiin hubachiisa. Hanga mootummaan wayyaanee hundeen buqqa’ee sirni gaaffilee ummatoota biyyattii hundaafuu deebisaa sirnaa laatu dhugoomutti, ajjeechaan lammiilee fayyaaleyyii irratti raawwatamu gonkumaa kan hin dhaabbatne ta’uus hubachiisa.
Waan taheef, ilmaan saboota cunqurfamoo humnoota waraanaa fi tikaa mootummichaa keessa jiran, wayyaaneen harka isaanitiin ibidda qabachaa jiraachuu hubatanii ummata Oromoo balaaf afeeruu irraa akka of qusatan akeekkachiisna. Keessumaa ilmaan Oromoo humnoota hidhattootaa fi caasaalee mootummichaa adda addaa keessaa bahuun qabsoo bilisummaa Oromootti makamaa jiran galateeffataa fi dinqisiifataa, kanneen amma illee sirna sana jala jiran yeroon kun kan yakka lammii ofii irra gahu callisaan ilaalan odoo hin taane, lubbuu dabartuun seenaa hin dabarre kan itti dalagan tahuu hubachuun tarkaanfii boonsaa fudhachuudhaan ummata Oromoo cinaa akka dhaabbatan ABOn ammas irra deebiin waamicha dhiyeessa.
Maayii irratti dhaabbileen siyaasaa, jaarmayootni mirgoota namoomaa fi warreen haqaaf dhaabbatan hundi akkasumas hawaasni addunyaa duguuggaa sanyii (Genocide) sirni TPLF Oromoo irratti raawwataa jiru dhaabsisuuf mootummaa Itoophiyaa irratti dhiibbaa akka caalaatti jabeessanii fi tarkaanfii biyyattii fi naannichatti nagaa waaraa buusuuf taasifamu akka tumsanii fi bira dhaabbatan waamicha dhiyeessina.
“Barii jala dukkanni hammaata” akkuma jedhan mootummaan wayyaanee ajjeechaa suukaneessaa lammiilee Oromoo meesha-maleeyyii irratti qiyyaafate jabeessuun isaa, guyyaan dhabama sirna bittaa isaa dhiyaachuu mirkaneessa. Warraaqsa finiinsuu fi qabsoo roga hunda bal’ifaataa fi jabeeffataa gabroomsaatti xumura gochuuf dhalli Oromoo hundi dirqama lammummaa dacha dachaan akka bahatu ABOn dhaamsa isaa haaromsa. Kana mirkaneessuuf ABOn dirqama isaa hunda dachaan bahatuuf akka jabinaan hojjechaa jiru ummata keenyaaf mirkaneessina.
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaa ti ! Injifannoo Ummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oromoo Gurraandhala 13, 2018

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dura-taa’aan Koongiresa Federaalawa Oromoo, Dr. Mararaa Guddinaa dabalatee namoonni ammi tokko guyyaa harraa hidhaadhaa gadhiifamaniiru. Dr. Mararaan bakka jireenya isaanii, magaala Burraayyuu yeroo gahan simannaan oo’aan godhameefira.
Deeggartoota isaanii dabalatee hawaasni addunyaa gadhiifamuu isaanii gammachuudhan simachaa jira.
Xalaayaan wajjirri Abba Alangaa Mummichaa Federaalaa mana murtii federaalaa ramaddii Lidataatii erge, “fayidaa ummataa fi mootummaatii jecha himannaan Dr. Mararaa irratti banamee ture addaan citee akka hidhaadhaa bahan murteeffameera,” jedha.
Maanguddoon Oromo, Obboo Dhaqqaboo Waariyoo jedhamani fi gara oggaa lamaatii mana hidhaa turaniis namoota harra gadhiiffaman keessayi. Ballina oduu kana gara boodaa itti deebina.


text:
Korri-sabaa Paartii Dimookiraatotaa, kutaa Pensylvania – magaalaa Filaadelfiyaa keessatti itti fufee jira, Dimookiraatonni dorgomaa paartii Ripublikaanii – Doonaald Traamp injifachuu irratti tokkummaa agarsiisanii jiran. Kanneen halkan dabre kana haasawa godhan keessaa tokko – haati warraa prezidaant Obaamaa – Micheel Obaamaa, dorgomtuu paartii dimookiraatii – Hilarii Kilinton deggeruu isaanii ennaa ibsan “ani dhaamsa isheen dabarsiten deggera” jedhan. Kan Hilarii Kilintoniin dorgomaa turan – Senator Bernie Saandersis, deggertoota isaniin --- “amma Hilarii Kilinton Prezidaantii gochuuf sagalee kennaafii” jechuun deggersa isaanii agarsiisan. Kan walga’icha hordofuuf – Filaadelfiyaatti argamu – Soraan, haal ture nuuf ibsee jiraa.
Guutummaa gaaffii fi deebii geggeessinee dhaggeeffadhaa.


text:
Poolisii fi angawoonni naga eegumsaa dho’iinsi sun erga dhaqqabee booda naannoo Manhatan marsan. Bulchaan New York Andrew Cuomo balaan itti aanee jiru kan hin jiraanne ta’uu jiraattotaaf mirkaneessuuf bakka sanatti argamaniiru.
Garuu akka of eeggannootti, poolisii kutaa NY, waariyyaalee biyyoolessaa kuma tokko haaraa ta’an naanolee buufata atoobisii, buufata xayyaaraa fi bufataalee baabura imaltootaatti bobbaasuuf jirra jedhan.
Dho’iinsi sun sambata galgala sa’a 8:30 irratti dhaga’ame. Kaameeraa naannoo sana jiruun illee waraabamee jira. Kanneen ijaan argan akka jedhanitti dho’iinsa lafa raasu guddaatu dhaga’ame.
Angawoonnis kan urmuriin waggaa 28 Ahmad Khan Rahami kan dho’iinsa knattii hidhata qaba jedhan to’annaa jala oolchanii jiran. Qorattoonni suraa isaa har’a ganama tamsaasanii turan.
Rahami-n dho’iinsa ka biroo sambata ganama New Jersey keessatti dhaqqabetti illee hidhata qaba. Bakka sanatti garuu namni miidhame hin jiru.
Poolisiin har’a boombiwwan ka biroo shan magaalaa New York buufata baabura imaltootaa cinatti kan argamu bakka kosii itti gatamu keessaa argame fashalsiisee jira. Poolisiin mana jireenya shakkamaa kanaa weeraruu dhaan ragaa itti dabalaa barbaadaa jira.
Ragaaleen walitti qabaman laboratorii FBItti ergamanii qoratamaa jiru. waajjira poolisii magaalaa New York waliin ta’uu dhaan dhimma kana itti siqeenyaan hordofuu itti fufna jedhan.
Bakka bombiin sun itti dho’e irraa hanga tokko fagaatee gareen boombii fashaleessu meeshaa elektrikii kan nyaata ukkaamsee battala bilcheessu kan “pressure cooker” mobaila harkaatti shiboo dhaan qabsiisame argan.
Mobilli harkaa daataa hedduu fo irraa qaba waan ta’eef mobilii qabame kana irra odeeffannoo hedduun argamuu ka danda’u ta’uu poolisiin beeksisee jira. Poolisiin nageenya naannoo New York cimsee ennaa jiru kanatti qorattoonni caasaa shororkeessotaa ykn haleellaan kun gareelee shororkeessota sadarkaa addunyaattii hidhata qabaachuu isaa adda baasuuf hojjetaa jiran.
http://www.voaafaanoromoo.com/a/3515529.html


text:
Gama hundaan lolli kun akka itti fuufu danda'u, Kabbadaa Buzunash akka ummata Metaa Robii qabatee ka'u itti ergameera. Salalee irraa Muluu Wasanutti ergameera. Asaffaa Maracoo magalaa anaa Gindabarat kan "Kachisii" to'annoo isaa jala erga olichee bubuleera. Finfinne ykn Ambo irraa karaan gara Gindabarat nama geesu, karaa Jalduu malee waan hinjirreef, Jalduu keessa ammoo darbuu waan hinkajelamne waan ta'eef, waraanni Gindabaratdeeme hinturre.
Qophiin gara funduuratti deemuu ergaa murtae'ee xumurameen booda, namonni hundii iyyuu lola irra waan oolaniif, fuula namoota hunda irraa iyyuu mallatton dadhabbii hindubifama ture. Magalaa Jalduu Bargamoo (Eucalyptus tree) waan bayyatuuf, magalitti of dubatti hanbisudhaan godaa mana baruumsaa keessa fi bakkoota adda addaa qabachudhaan nami maritnuu cinaacha lafaan ga'e.
Sanbata Duraa, Amajjii 22
Dukkanni ifaaf bakka gadii dhisuu geeseeritti. Sinbirrii wacuu eegalaan, bakka jiran hundaa ka'udhaan garaa Gincii deemuuf hundi iyyuu sona'e ka'ee jiira. Dargiin qaanii fi salphina armaan duura irraa ga'eetti aarudhaan, warana kumoota hedduu lakkwaaman kan birgeedii tokko ol ta'an gadi ergeera. Qophii kanaan osoo jirruu fageenya irraa konkolatwaan loltoota Dagii fe'ee otoo wal-irraa hincinne gara keenyaatti gadii dhufuu adeemu mirkaneeffane.
Qotee bulaan Jalduu waraana dhufaa jiiru kana, shakki tokko malee fulaa fi fulatti lolee akka barbadeessu hogantota waraana kanaatiin qajelfamni kennameera. Akkumaa arman duraa, magalaa Jaldu of dubatti hanbisudhaan, karaa afuriin bakkii qabatamee egame. Kana jechun, waraanni Dargii, otoo magalaa Jaldu hinseenin, waraanan simachuf qophin godhame.
Amma ganama keessa sa'a 6:00 AM ta’era. Bakka qabannee jirachuu keenya nu arganiiru.
Waraanni Dargii nutti dhiyaate dhukaasa osoo hincalqabin dura arraba calqaban. "Ante galla iji'in sixi, ijji'iin sixi ......", jeecha gara keenyaatti akka allatti raqaa argee girrisani dhufan. Akkuma saliphatti nu ar'anii waan qaban itti fakkate ture. "Qotee bulaan Jalduu harka kennisisuu malee, harka keeninee hinbekinu " jeecha jeedhuu debisudhaan, lolli roga arfaninuu itti baname.
Lollii kun lola armaan dura godhame irraa bayyee ulifata tauf adeema. Waranni Dargii rasaasa fi matriyesii akka bokkaa gadii robsudhaan mannetiwaan jirenyaa nama barbadeesse. Akeekni isaani cabsani magalaa seenuuf tuure; garuu cabsuu hindandeenye.
Lola magalaa to'annoo isanii jala olichuuf godhame kana irraatti, akka firii harbuu harca'ani. Qotee bulaan jalduu tokko-tokkin isan qaarme.
Gama gootota Jaldutiin kan itti fiiguus hinturre, kan baqatuus hinturre. Rasasni dhukaatu qiyyafametee waan ta'eef laafa hinbuutuu ture. Loltonni Dargii akka malee dhumani ture. Akka durani afaaniin arabni "shintam galla"ijji hin six" kan jeedhu amma hinjiiru. Dhaabbate jira. Reenfa isaai funanuu qoofa ta’e hojin isani.
Lolli ganama sa'a 6:00 AM calqabamee otoo wal-irraa hincitin hanga guyyaa sa'a 12:00PM tti ture. Gara keenyaan namni lola kana irratti du'e, jirataa magalaa Jalduu kan ture fi hojii daldalaa irraatti kan boba'ee ture Obbo Kaasaa Guutaa Uluuqaa qofa ture. Obbo Kasaan akkuma lolli banameen mana barumsaa Jalduu funduuraatti kufe. Naminni biroo kan du'e ykn kan madawee hinturre. Lollii qabbanawe. Boqqonaa sa'a walkaan booda waranni Dargii haaraan ramadamee dhufuun waraana itti fufe. Innis akkuma dhufeen akka baalaa harca'e.
Lollii guyyaa Sanbata duraa godhamee kun Dargii heedduu kan rifachise yommu ta’u, Oromoota Jalduu ammoo kan onnachise ta'ee. Guyyaa sana waraanaa Dargittif, Hilikopitarri waan adda-addaa dhiyessa fi akka turte ni agarra ture. Hilikoptarri guyyaa gutuu nu irraa marsaa olitte. Karaan gara Jalduutti nama gessuu goodaa (badaasaa ykn diree) waan ta'eef kan faggeenya irraa duufu hunda to'annoof namatti tolaa ture. Waraanni kumotan lakkawamaan ammas dabalamuu isaani hinarginaa ture. Waraanni Dargii inni booda irra dhufe, akkuma jiruun meshalee waraanaa gurgudatti gargaramudhaan, kan dhume dhumee gara tokkon cabsee magalaa walakka ga'e. Lolli amma magalaa keessatti ta'ee.
Lolli magalaa keessatti ka'ee eegalee osoo wal irraa hincitiin, amma galgala 7:00PM itti fuufe. Waraanni Dargii duubaa dabalamaa dhuufe. Gara gootota Jaldutiin dadhabbi fi rasaasnis haphachaa dhuufe. Dukkaniis bakka qabachuuf waan deemuuf, roga arfaan jiran irraa iyyuu , walitti ergudhaan gara daandii kolu irraatti walitti dhufamu godhame.
Kasaa Gutaa malee namni tokko iyyuu akka hinduune, walhubachisudhan, osoo jirruu, Assaffaa Maracoo Magalaa gudditti Gindabarat yeroo rukutu baqatanii kan lubbun ba'ani kaadironni fi Bulchaa anaa Gindabarat ta'udhaan ummata rakkisaa kan tuure Gojjameen Mahitamee Bakuru jedhamu milishoota gara 200 qabatee dhufuun dhagayame.
Mahitamee Bakuruu dhufee koluu ga'uu isaa akkuma dhaga'ameen, qabuu ykn ajjesuuf gara Kolutti hundii iyyuu qajeele. Milishonni namichaa yakkama kana faana dhufaan ijollee ummata Gindabarat keessa ba'anidha. Akkuma dhufatii keenya dhaga'aniin cinqamudhaan, dallaa bal’aa dhagaan ijaramee, kan warra nafixanyoota Daj.Mangistuu jedhaan ijarsisaan keessatti nam’ani ta'an. Dalla knatti marsine.
Milishonni achi keessa jiran, “Obbo Wagii, Obbo Mulataa, Obbo Mogoraa ani ilma abaluuti, nuti ijollee eenyuuti ….” jechuun iyyatan (watwaatan). “Namni isiin tuqu hinjiiru!” jennen. Namicha yakamaa Mahitamee dabarsanii akka kennan gaafataman. Matamee dabarsanii nutti kennun rakkisaa isanitti ta'ee; namicha yakkamaa kana waliin Polisonni fi Daballon heedduutu jiira ture.
Gama kanan ammoo ijollee ummataa keessa ba'ani milishoota irraatti dhukasa banuun rakkisa ta’e argame, nutis isaan dhifnee deemuu filanne. Mahitamee Bakuru nu harkaa ba'ee. Namichii yakkama kun Qabsa'aa Oromoo Arga'oo Dinqaa nama qabsisee ajjesise ture.
Erga achii deminee booda gara nannoo "Malkaa" jedhamuu qubanne. Boqqonnaa erga godhaneen booda Cobii gandaa Mogoraa Tujjo tti gadii qajeelle. Bariitu, guyyaan Sanbaata gudadha. Magalaa Jalduu keessaa warana Dargii isa akka awanisaa ya'u malee naminni tokko illee hinjiiru. Naminni daldalaan magalaa sanaa kan ta'ee Obbo Dhabaa Hayyuu, ani homaa hingonee jedhee, Qawwee isaa fudhatee isaan bira harka keenachuu dhaqaa. Dhabaa Hayyuu akkuma achii ga'een Qawwee irraa fudhanii harkaa dubatti hidhanii ajjesuu dhageenye. Naminni gaddeef hinjiru. Maal gochuu dhaqee?. baga kan jeedhuu male. Kanaan (asiin) booda, lollii gootota Jalduu fi Dargii giddutti adeemaa jiru magalaa keessaa gara dirreetti/Godaatti waan baate fakkate.
Amajjii 24
Sanbata fi hojjaa duraa (Monday &Sun day), lollii hintuure. Namonni hundi iyyuu rasaasa barbachiisu fi dadhabbii irraa turan irraa dandamachutti turani. Cobii, nannoo Gubbaa Sirbaa bakka jeedhamu jiira. Fageenya irraa yoo ilaalu, aara lafa irraa gara sam'itti ol ka'u bakkota adda adaatti hinmul’ataa ture.
Waraanni Dargii mannetiwwaan ummataa guggubaa akka jiran hubanne. Namonnis dhufani gabaasasan. Mana itti dhufan hunda, ibidda itti naqaa gara keenyaatti dhufaa jiiru. Akkuma kun dhaga'amen ammas osoo isaan gara keenya hinga'iin bakka isaan jiran akka dhaqinuu kan jedhu murteesudhan, onnee gutudhaan itti qajeelame.
Adeemsa sa’a tokkon booda bakka "Ulaa Maruus"jedhamutti walitti dhufne. Lola kana irraatti ammas waraanni Dargii akka malee rukutamee. Dhignni akka bishanii dhangala'ee. Gootota Jalduu keessaa kan du'ee Obbo Awulachoo Balchaa qofa ture. Lolli kun mana isaa ( Obbo Awulachoo Baalchaa) biratti waan calqabameef akkuma tasaa rasasni waraana Dargii irraa buute. Lolli Ulaa Marusitti calqabamee, loltota Dargii ari'udhan amma (hanga) Abaro itti geesse. Bakka lolli itti ka'ee fi bakka lolli itti dhabatee gara kilometra 10 caala. Abaro maqaa lafati. Qotee bulaan Jalduu waraana Dargii Ulaa Maruus irraa hanga Abarotti ergaa ari’een booda biraa hafee.
Kanaan booda waraanni Dargii salphinaan reenfa isaa kan danda'ee funannatee kan dadhabe gatee gara dhufeetti deb'u dirqame. Gootota Jalduu kan mirgaa isani fi biyya isanii gubbatti lolan, humnaan rukutanii balleesuu waan hindandenyee ta'ee waan isanitti mulateef, Dargiin Lollo kun karaa nagatiin akka dhuumu kara bulchitoota kutichaa namoota itti ramadudhaan akka halli kun qabana'u siyaasa olola, siyasaa adeemsiise.
Haala kana irraati ramdamudhan yeroo sana kan dhufe bulichaa kutaa shawaa yeroo sanaa Dr.Mokonnon Jotee ture. Mokonnon Jotee, lola kana dhamisu fi qabaneesuuf Jalduu qubate jira.
Kutaa 5ffaan itti fufa.


text:
Dilbata Onkolooleessa 2 bara 2016 kan Bishooftuutti kabajamuuf ture ayyaannni Irreechaa danqamuun isaa ni yaadatama. Guyyaa sanattis uummanni ituu baqatuu boollatti naqmee du’u isaa fi maatiin nama lubbuun jiru ergan, kan reffa isaanii simataa jiran ta’uun gabaafamaa jira.Dhaabni mormituu Kongreesni Federaala Oromoo namni 678 ayyaana Irrechaa kana irratti du’uu beeksisee jira.
Hospitaalli Bishooftuu immoo reeffa nama 55 arguu isaa fi namoota ka biroo 100 ta’an, kanneen baayyeen isaanii qilleensa dhabuun ukkaamamanii turan wal’ansa fayyaa kenneefii gaafuuma sana mana isaaniitti erguu isaa dubbata.
Namoonni mada’an ka biroon lama caba lafee isaan mudateef wal’ansa sadarkaa ol’aanaaf gara Hositaala Finfinnee kessaatti ergamu isaanii illee ibsee jira.K biroon lama immoo hanga kaleessa Roobii Onkolooleessa 05 bara 2016tti wal’anamaa eega turanii booda ba’aniiru jedhee jira.
Waa'ee Kansa fika biroo irratti gaaffiilee ka’anii fi marii geggeessame kana cuqaasaa tii dhaggeeffadhaa.


text:
Mootummaan abbaa irree Wayyaanee Sochii Warraaqsa Biyyoolessa Oromiyaa FXG fi Qabsoo bilisummaa Oromoo roga hundaan hudhee isa qabee jiruufi kufaatii kallattii hundaan isa muudate keessaa ba’uudhaaf yeroo gara yerootti bittaa umrii dheereffachuuf shira hamaa Ummata Oromoo irratti xaxaa akka tureefi itti jiru beekamaadha. Yeroo ammaa lolli maqaa Liyyuu Haayilii Sumaalee golgatee daangaa Oromiyaa Bahaan, Kibaaafi Kibba Bahaatiin waraana ifatti Uummata keenyarratti banamee gaggeeffamaa jiruun ajjeechaan jumlaa, yakki waraanaa, qe’eef qabeenyarraa buqqisuufi sarbamiinsi mirga namummaa addunyaa keessatti muldhatee hinbeekne ummata Oromoo irratti rawwatama jira. Sababa lola kanaatiin ilmaan Oromoo kumaan lakkaa’aman Waraana Wayyaaneefi Liyyuu Haayilii Sumaaleetiin ajjeefamaniiru, kanneen kuma kurnaan lakkaa’aman madoofi qaama hir’uu ta’anii rakkoolee garaagaraa keessatti argamu. Akkasumas, ilmaan Oromoo kumoota dhibbaan lakkaa’aman qe’eefi qabeenya isaanii irraa buqq’uudhaan rakkoo haalaan ulfaataa ta’e keessatti argamu. Godinni Bahaa Oromiyaa, Kibbaafi Kibbi Bahaa Oromiyaa dirree Waraanni irratti gaggeeffama jiruufi bakkeewwaan addatti dhiigni ilmaan Oromoo guyyaa guyyaan irratti dhangalaafamaa jirudha.
Haaluma kanaan yeroo ammaa Godinaalee kanneen keessatti sirni baruufi barsiisuu ugguramuun haala akkaan ulfaatuufi yaaddessaa keessa kan jiru ta’uu GBOn gadi jabeessee hubatee jira. Dhaabbileen barnootaa: Manneen barnootaa sadarkaa 1ffaa, sadarkaa 2ffaa, Qophaa’inaafi Dhaabbileen barnoota olaanoo kanneen akka Kolleejjotaafi Yuunibarsitiiwwan akka Yuunibarsiitii Jijjigaa, Yuunibarsiitii Harammayyaa Damee Harar, Yuunibarsiitii Bulee Horaa, Madda Walaabuufi Koolleejjiin barsiisota Balee Roobee Godinaalee lolli uummata keenyaarratti banamee yakki waraanaa guyyaa guyyaan uummata Oromoo irratti raawwatamaa jiruu waan ta’eef haalli nageenya barattoota Oromoo Zooniwwaan Waraanni irratti gaggeeffamaa jiruu kun akkaan kan nu yaaddeessee jiru ta’uu hubachiisuun Gamtaan Barattoota Oromoo (GBO)n Ibsa Gabaabaa armaan gadii barattoota Oromoofi uummata Oromoo hundaaf dabarse.
1. Barattootni Oromoo dhaabbilee barnoota olaanoo Yuunibarsiitii Jijjigaa,Yuunibarsitii Harammayyaa Damee Harar, Yuunibarsiitii Bulee Horaa, Madda Walaabuufi Koolleejjii Barsiisota Baalee Roobeetti barachaa turtaniifi barattootni haraan barana ramadamtanii jirtan haala amma jiruun nageenya keessaniif daran yaaddessaa waan ta’eef hanga nageenyi amansiisaa ta’eefi haala baruuf barsiisuuf haali mijataan argamutti gara kana akka hinadeemne nihubachiifna!!
2. Yeroon galmee barattoota sadarkaa hundaa Godinaalee Oromiyaa Bahaa, Kibbaafi Kibba Bahaa Oromiyaa Keessattuu, Godinaalee waraanni uummata keenyarratti gaggeeffamaa jiru keessatti kanneen argaman hanga nageenyi amansiisaan argamuufi haalli sirna baruufi barsiisuuf mijatu uumamutti yeroon galmee akka dheeratu Gamtaan Barattoota Oromoo (GBO)n ibsa kanaan gadi jabeesse nigaafata!!
3. Ministeerri barnoota mootummaa abbaa irree wayyaanee dhaabbileen barnoota manneen barnootaa sadarkaa 1ffaa hanga Yuunibarsiitiitti Godinaalee Oromiyaa Bahaa, Kibbaafi Kibba Bahaa Oromiyaa lafa waraanni irratti gaggeeffamaa jiruu, dhiigni ilmaan Oromoo guyyuu irratti dhangalaafamaa jiruufi uummatni Oromoo qe’eef qabeenyaa isaa irraa buqqifamaa jiraachuu utuu beekuu haala nageenya lubbuufiyyuu yaaddeessa ta’eefi nageenyi amansiisan hinjirre keessatti barattoota Oromoofi ilmaan saboota cunqurfamoo biyyattii ramaduufi ramadamanii jiraniif eeggicha tokkollee gochaafi waan hin jirreef balaa waraanaa manneen barnootaa sadaraa 1ffaafi 2ffaa dabalatee barattoota duraan Yuunibarsiitii Keessa turaniifi haarawaa gara Yuunibarsiitii adeeman irra qaqqabuuf ittigaafatama seeraafi seenaa jalaa bahuu hindandeenye keessa kan jiru ta’uu GBO gadi jabeessuun akeekkachiifna!!
4. Deeggarsii diinagdeefi dadamachiisuun ummata keenya yakki waraanaa irratti raawwatamaa jiruuf biyya keessaafi alaa godhamaafii jiru daran jajjabeessafi onnachiisadha. Ummata keenya dirqamaan qe’eefi qabeenyaa isaa irraa buqqifameef, kanneen madoo ta’anii yaalamuuf harka lammii isaanii qofa eeggachaa jiraaniif ammas deeggarsiifi tumsi kun ittifufinsaan biyya keessafi biyyota hambaa garaagaraatti daran jabaachuun akka ittifufu Gamtaan Barattoota Oromoo (GBO) Uummata Oromoo hundaaf waamicha lammummaa dabarsa!!
5. Mootummaan Naannoo Oromiyaa yeroo darbe lafa ummata Oromoo Naannawaa Finfinneetti argamu kan aangawootni Wayyaaneefi abbootiin qabeenyaa harka mirga wayyaanee maqaa investimentiifi Liiziin qabatan heektaara hedduu deebisifnee baankii Lafaatti galchinee jirra jedhee karaa TVO dubbachaa akka ture beekamaadha. Lafa uummata Oromoo baankii lafaatti deebifne jedhamu sana qubannaa ummata keenya qe’eefi qabeenyaa irraa humnaan buqqifameef akka oluu Gamtaan Barattoota Oromoo gadi jabeessuun gaafatna!!
6. Mootummaan Abbaa Irree Wayyaanee gaaffii mirgaa karaa nagaa ummata keenya waliin hiriirree gaafachaa jirruuf deebii hidhaa, ajjeechaa, barnootaafi hojii irraa arii’uu, biyyarraa arii’uufi addattimmoo waraana humna Ittisa Biyyaa bobbaasuun uummata keenya fixaa jiraachuun kufaatii mootummaa wayyaanee kan saffisiisuufi mootummaan wayyaanee sadarkaa kufaatii isa dhumaa irratti kan argamu ta’uu hubachuun Uummatni Oromoofi Jaarmiyaaleen Siyaasaa Oromoo Qabsoo Bilisummaa Oromootti jirtan hundi roga hundaan qabsootti akka jabaattaniifi diina waloon waraana nurratti bane jirus waloon waan danda’amu hundaan dura dhaabbaachuun Mootummaa Wayyaanetti xummura akka goonu waamicha keenya dabarsina.
Injifannoon Uummata Oromoof!!
Gamtaa Barattoota Oromoo!!
Fulbaana 20/2017


text:
OROMUMMAA FI DARGAGGOOTA OROMOO
Professor Asafa Jaalataa (Yuniveersitii Tenessii irraa)
Waa hunda dura Waldaan Dargaggoota Oromiyaa Mineesotaa (the Oromia Youth Association of Minnesota) har’a asiitti na afeeruu isaaf baayyeen galatoomfadhaa. Dargaggooti Oromoo kan Oromummaa qaban abdii egeree Oromiyaa ti. Har’a dargaggooti akka keesanii, kan Oromummaan dhaabatan, Oromiyaa mara keesatti ficila diddaa gabrummaa fi sochii bilisummaa finiinisaa jiru. Barattooti Oromoo Oromiyaa keesaatti bara 2000 lama irraa qabanii haraka quulaa, diina qawwee hidhate dura dhaabbataanii mirga ummata Oromoo falmaa jiru. Keessumaa immoo yeroo ammaa nyaphaa fi Oromoota galtuu ta’an Goobanoota aara galfii dhowwachaa jiru. Baraa 2005 irraa kasaani dhaadannoo “Gadaan gadaa bilisummaa ti” jeedhu qabatanii waldhaanssoo finiinsaa jiru. Barattooti Oromoo fi sab-boontoti biraan reebamaa, hidhamaa, ajeefamaa wareegama kafalauun dhiga isaaniin seena Oromoo bareessaa akka jiran ifaa dha. Murnoota hawaasa Oromoo hafaniifis fakkeenya gaarii taa’aa jiru.
Ijjolleen Oromoo kan bilisummaa saba isaaniif dhaabatan warra Oromummaa qaban qoofa akka ta’es wal nama hin gaafachiisu. Namooti Oromoodha ofin jeedhan, Oromummaa hin qabne biyya keessaa fi ala jiran tokko tokko meesha motummaa Tigree ta’uun ummata Oromoo fi Adda Bilisummaa Oromoo irratti duulaa jiru. Kaan immoo aadaa kachachalaa, akkasumas dantaa mataa isaniif dhama’u. Kanafu waa’ee Oromummaa fi sab-bonummaa akka gaaritti baruun dirqama dargaggoota Oromoo irra jiru dha. Amma Ijjoo dubbii afur irrattin hasa’uu barbaadada.
Isaanis tokkoffaan uummata Oromoo kan ilaalu, lamafaan Oromummaan maal akka ta’e, sadaffaan Oromummaa fi sab-bonummaan Oromoo hidhata isaan qaban, afrafaan dirqama dargaggoota Oromoo irra jiru kan ilaalu dha. Dura mee waayee ummata Oromoo, jarraa baayyeedhaaf akkaataa issaan itti dinoota ofirraa dhoowwaa turanii fi issaan jaarraa kuudha sagal gara boodaatti humnoota Habashootaa kan faranjiin gargarameen caabe haa ilaallu.
Ummata Oromoo fi Oromiyaa
Ummati Oromoo akka saba tokkootti sirna gadaa jalati of ijaaree waggooti dhibba baayyeef diinoota isaa of irraa dhowwee walabummaan jiraachaa ture. Yeero sana Oromiyaa akka biyaatti ijare. Oromiyaan kan dhalate sirna poolitikaa gadaa jalatti ture. Booda yeero sirni gadaa iddo bayyeetti caacabuun, iddo tokko tokkotti sirni mootii dhalate humni pololitikaa Oromoo laafuu caalqabe. Keessumaa jaaraa kudha sagal keessa sirni mootii Oromiyaa keessaa iddo bayyeeti biqilan sirna gadaa baayyee laffisan. Jaarraa kudha sagal keessa sirni Kaappitaalismii Awurooppaa irraa gara Afrikaatti babalacha ture. Kun Habashootaaf caaraa isaan duraan qabaachaa hin turre kenneef.
Habashooti waggoota dheeraaf humna Oromoo dura dhaabbachuu hin dandeenye qawee, loltootaa fi gorsa faranji irraa argataniin Oromoo dura dhabbatan. Matootii gosaa fi qondaalota Oromoo kan akka Gobanaa Daanciifaa malaan ofitti qabatan. Akka kanaan gara waggaa shantamaa olii Oromoo irratti duulani, Oromiyaa cabsanii biyya Abisiiniyaa kan booda Ethiopia jedhanitti dabalatan. Waggoota shantamman kana keessa Oromoonni miliyoona shanii ol akka dhumaan seenaatu ragaa baha.
Oromiyaa , biyaa Oromoo, diigani bakka baayyeetti qoodanii maqaa adda addaa keenaniif. Shawaa, Haraghee, Wallo, Wallagga, Sidamoo, Arsii, Ilu Abbaboor, Kafaa xaqlaayi gizaati kan jedhuu fi kkf jedhanii moggaasan. Oromoota kaan immoo Gojjaamii fi Tigraayitti kutan. Seenaa, aadaa fi Afaan Oromoo baleessanii ummata tokko iddo adda adaatti hiranii wal lolchiisuu wal jibbisiisuu imaammata godhatan. Har’a illee Oromooti imaammata Habashootaa kanan afaan faajja’an baayyeetu jiru. Yaadaa fi ilaalcha hamaa akkasii amma Oromummaa fi sab-bonummaan bishaatee ijja goodhatutti guutummaatti ballessuun hin salphatu.
Oromooti iddo baayyeeti sirna Habashootaa didanii fincilaa turan. Lolli Rayyaa fi Azabo, Afran Qalloo, Shaggar, Baalee f Arsii, Sibuu, Guduru fi kan biraa fakeenya fudhachuutu danda’ama. Keessumaa lolli Baalee bara jaatamoota keessa turee fi dhalachuun Waldaa Macaa-Tuulama biqiluu sab-bonummaa Oromoof gudina Oromummaaf kara saaqaan. Waldaan Muuziqaa Arfaan Qal’oo kan Dirree Dadhawaatti baruma jaatamoota keessa dhalate gabbina Oromummaaf sab-bonummaf qooda guudda gumaachan. Sochii bara baayyeef iddo adda adaatti deemaa turetu bara torbaatamoota keessa dhalchuu Addi Bilisummaa Oromoof haala aanjesse. Addi Bilisummaa Oromoos karaa ykn boochoo Oromummaaf sab-bonummaan ittiin guddatu babalise.
Egaa warra seenaa kana hin beekne, warra Oromummaa fi sabbonummaa hin qabne dha kan Adda Bilisummaa Oromoo jibbu. Olola hamaa halkanfii fi guyyaa irratti oofu. Jaarmootiin politikaa Oromoo walaba ta’an , kan tokko irraa hafe, hundinuu ABO keessaa bahan. Oromummaa, sab-bonumma fi tokkummaa Oromoo cimsuuf jaarmootiin Oromoo agoobara ULFO jedhamu jalatti of ijaranii jiru. Garuu, jabina isaanii hojiin mul’isuu hin dandeenye. Kanaaf ABOs ana malee isa jedhu dhiisee, jaarmooti Oromoo biraas ABO jibbuu fi abaruu dhiisanii tokkummaa Oromoo jabeessuun diinoota irratti babba’uun dirqama ta’a. Jaarmayaa tokko qofa qabaachuun akkuma abbaa irree (dictatorship) baballisuu danda’u, jaarmootii baayyee qabaachun tokkummaa Oromoo laaffisuu danda’a. Oromoo hunduu kana baree politikaa keenya madala (balance), haqaa, walqixxummaaf dimookrasii irratti ijaruu qabna. Oromummaa, sab-bonummaa, tokkumma fi dimokrasiin hundee poolitika Oromoo ta’uu qaba. Bilisummaan daandi kanaan malee hin dhufu.
Oromummaan Maal?
Oromummaan akka ilaalcha seenaa, aadaa, poolitikaa fi sab-bonummaa Oromootti daandi bilisummaa saaqa. Daandiin bilisummaa kun wanta Oromoon marti wal wajiin qaban irratti ijarama. Oromummaan akka ilaalcha sab-boonummaatti Oromoo humna poolitika taasisuun bilisummaa namummaa (human liberation) goonfachiisuu danad’a jedhamee amanama. Akkasumas akka ummati Oromoo waayee ofi baratee, ummatoota biraa wajjin of madaalee, wanta irra hir’ate guuttatee mirga isaaf garaa guutuun lolatu isa kakaasa.
Oromummaan seenaa, aadaa fi kara bilisumaa Oromoo ti. Kanaafuu seenaa Oromoo isa diinni awwaale mul’isuun, aadaa isaa tuffatame deebisee ijaruun, namummaa Oromoo dhitamee bilisoomisuun, Oromummaa dha. Oromummaan ilaalcha ittiin motummaa fi dhaabbattoota (“institution”) koloneeffattoota Habashaa Oromiyaa keessaa ittin buqqisani dha. Akkasumas ilmaan Oromoo dubartii dhiira, beekaa fi wallaalaa, soreesaa fi deegaa utu hin jeedhin, qomoo fi gosaan laga utuu hin lakaa’in, sirna Oromoo kan gadaa fi “dimokiraasii” haqaan akka ijaaran karaa bana.
Kana gochuuf ummatummaa Oromoo isaa iddo baayyeetti caacabe deebisee ijaara. Poolitikaa Oromoo keessatti gandaa fi laga laka’uun, nyaaphaf meeshaa ta’uun, ummata biraatti of jijjiiruu yaaluun gadi aantummaa ta’uu mulisa. Oromooti wanta akaanaa beekaas ta’e, utuu hin beekin hojjetan waldhaansoo bilisumaaf godhamutti guufu dha. Keessumaa warri poolitika keessa jiran cubbu akkasi irraa of eeggachun dirqama Oromummaa ti.
Orommummaan dhiiga, gandummaa fi laga irratti hin ijaaramu. Kanaafuu biyyummaa, seenaa, aadaa, afaan, bilisummaa fi feedha ummata Oromoo hundaa irratti hunda’aa. Kun hunduu kan ta’uu danda’u yoo Oromoon aka ummata tokkootti of ijaaree jaarmayaa cimaa fi bishaataan geggeefame qofa. Jaarmaa bishaataf cimaan akeeka (policy) ummati Oromoo irratti walii galan baasee ummata irratti hojjeechisa. Jarmoota Oromoo keessaa kana itti dhihoo kan jiru Adda Bilisummaa Oromoo ti.
Ha ta’u malee innis hir’ina tokko tokko qabu irraa kan ka’e bilisummaan Oromoo amma hara’atti bubbule. Wanta hir’ate baruun, waldhaansoo qajeelchuun, dirqama daraggoota Oromoo ti. Tokkummaa Oromoo jabeessuf jaarmootiin Oromoo ULFO keessa jiranis jaarmaa maqaa irra gara jarmaa bishaata fi ciimaatti dafani of geeddaruu qaban. Kana gochuuf Oromummaaf sab-bonummaa hundeefachuu qabu. Addi Bilisummaa Oromoos rakkoo keessa darbeef keessa jiru qoratee, hubatee, dafee of fooyeesuu qaba. Ammaa kaasee akka mootummatti hojjechuu danda’uu qaba.
Oromummaa fi Sab-bonummaa Oromoo
Oromummaan hundee namummaa Oromoo ti. Oromoon akkuma ummata biraa aadaa, seenaa fi afaan ofii qaba. Akkuma ummata kaani aadaa, seena fi afaan isaa eeggachuu fi guddifachuu fedha. Akkasumas ulifina ykn kabajaa isa tikfachuu barbaada. Kana hunda goochuuf yoookis argachuuf beekumsa bilisaa (liberation knowledge) fi jaramayaa Oromoo walaba qabaachuun dirqama. Jaarmayaa walabi kun immoo kan diina cininee madeessuu danda’u ta’uu qaba. Kan hojjidhaan waldhaanssoo Oromoo gara fuula duuratti tarkanfachiisu ta’uu qaba.
Beekumsa iddo lamatti hiruu dandeenya. Tokkoffaan beekumsa ittin nama of wallaalchisan fi gowomsan ittiin bitani dha. Lamaffan beekumsa dhuugaa irratti hunda’ee dha. Beekumsa bilisa malee Oromummaan daagaaguu hin danda’u. Beekumsi bilisa ta’e Oromoon akka ummataatti kaleessa eessa akka ture, hara’a maal keessa akka jiru, bor eessa akka ga’uu danda’u xiinxalee haqaan mulisa. Beekumsi dhuuga ummati Oromoo mootumma gadaa tokoo jalaati aka bula turee, aka gadaan hundee adaa Oromoo fi seena Oromoo ta’ee, aka Oromiyaan iti dhalatee, wayee ilalicha (Oromo world views), wayee “philosophy,” wayee hundee amanti Oromoo siriti nama barsisa. Utu wayee dubbi cicima kana hin barin Oromummaaf sabbonummaa guutu qabachun hin danda’amu.
Aksumas aka mootumman Habashoota faranjoota wajin wali galani ummata Oromooti roorisa turanif, hara’aalee aka iti jiran nuhubachisa. Kana hundumma xinxalani barun Oromummaaf sabbonumma nukeesati dagagasa. Tofta fi tarsimo bishinan walabummaf aka loolanu nugargara; bilisummaa booda Oromiyaa akkami aka ijaru kara nu saqa. Jireenyi halaga jalaa bulu rakisaf xiiphina aka ta’ee nuf mirkaneesa. Biyaa qabachun, bilisummaaf dimookrasi qabachun jireenya guutuf gamachu ta’u nu yadachisa.
Beekumsi bilisa akka Oromooti of tuffachuu jalaa bahani ummatoota biraas fakkaachuus dhiisan gargara. Oromoon ummatoota biraa gadi aka hin taane hubachisa. Ummati Oromoo ummatoota Habashaa fi faranjootaa gadi illee akka hin tane nu barsiisa. Seenaan, aadaa fi amantii Oromoo kan Habashootaa fi kan faranjootaa gadi akka hin tane nuu dhugoomsa. Oromoo Oromummaa guutuu qabu akka nama tokkotti akka of kabaju, ummata isaa ija ulfinaan akka ilaalu nuti mul’isa. Oromummaan dhuugaa jechuun kana ta’usaa nu yaadachisa. “Barchuma ulfinaa abbaatu of jala baata” isa Oromoon jedhu maal akka ta’e nuuf ibsa.
Oromooti Oromummaa hin qabne garuu kabaja ofiifis hin qaban, ummata isaniifis hin qaban. Ummata biraa fakkachuuf halkani guuyaa kaatu. Qarshif jedhanii meeshaa diinaa ta’urraa dubatti hin deebi’an. Kanaaf Oromoon Oromummaa hin qabne biyyaafis ummataafis gatii hin qaban. Kaleessa Oromooti akkasii Amharaa fi Sumalooti ummata Oromoo irrati bobaasaa turan. Har’ a immoo Tigreen maqaa OPDO jedhuun Oromoo keessaa namoota garaaf bulan ijaarrattee kanuma dalagaa jirti. Oromooti akkasi buddeena, horii jedhanii diinaaf ergamuu ykn muuudamuu bira hin darban. Jarri akkasii akka Oromummaan guudachaa, waldhaansoon cimaa adeemun guuyyaan halkan itti ta’a. Boodi isaaniis salphina, badiisa fi rakkina.
Oromoota beekumsa bilisa qabantu Waldaa Macaa-Tuulama bara jaatamoota keessa, bara torbatamaa keessa immoo ABO ijaare. Jaaramayaan bilisa Oromoo aadaan, afaan, seenaan Oromoo awwala keessaa ba’ee akka dagaagu goodha. Namummaa Oromoo isa tufatame deebisee ijaara. Waayee abbaa biyummaa ummata Oromoo barsiisa. Hawaassa Oromoo isa nyaaphi garagar digee garaa fi dudga goodhe akka isan ummata tokko ta’an barisisee, deebisee ijaara. Yoo Oromooti garagar faca’an caalatti akka isaan garbummaaf saaxilaman itti agarsiisa. Seenaa ofii beekuun, afaan ofii dubbachuun, aadaa ofii guuddisuun, tokkummaa ofii namummaa ofii jabeessuun maal akka ta’e ummata Oromoo keessatti hojiin agarsiisa.
Daandii Waldaa Macaa-Tuulama fi Addi Bilisummaa Oromoo baasaniin Afaan Oromoo qubeen bareefamuu calqabe, seenaaf aadaan Oromoo awwalcha keessaa ba’an guddachuu jalqaban, Oromoon baayeen of baranii waayee Oromiyaa fi abba biyumma isanii beekan falmachu jalqaban. Har’a bilisummaa Oromoo dhugoomsuuf barattooti Oromoo waldhaansoo hadha’aa gochaa jiru.
Oromoota lakkbsaan baayyee hin taaneetu Waldaa Macaa-Tuulama fi Adda Bilisummaa Oromoo ijaare. Baayeen issani lubbuu isanii ummata Oromoo bilisoomsuuf dabarsanii keennan. Kan hafan amma illee wadhaansoo hadhawaa kana biyaa keessaa fi alatti itti fuufanii jiru. Jagnoota Oromoo kumaana laka’amantu waldhaansoo bilisummaa Oromoo irratti wareegame. Kanaaf Dargaggooti Oromoo gaheen keenya maal jedhani of gafatanii deebi hatatamaa ofumaan itti keenuun dirqama seenaa isaan irra jiru dha.
Xuumura
Oromummaa f sab-bonummaa qabaachuun fedhii ummata Oromoo eeguun mul’ata. Fedhiin ummata Oromoo maalfa’ii? 1) Nyapha jalaa ummata Oromoo baasuuf of ijaaruu, qabsaa’uu. 2) Tokkumma ummata Oromoo ijaaru, tiksuu. 3) Safuu, namummaa fi kabaja ummata Oromoo tiksuu. 4) Oromiyaa bilisoomsuuf karaa danda’ameen halkanii fi guuyyaa hojjechuu. 4) Ummata Oromoo iddo hundatti dammaqsuu, ijaaru fi akka inni haqa isaf falmatu kakaasuu. 5) Gadaan Oromoo akka inni bifa haaraan ijaaramu gochuu. 6) Waldhaansoon Oromoo walqixxumamaa fi dimookrasii dhugaa irratti akka ammaa kaasee ijaramu carraquu. 7) Rakkina Oromoota gidduu jiru ifatti irratti mari’achuun karaa dhugaan hikuu. 8) Beekumsa bilisa horachun beekumsa cunqursaa hundeen buqqisuu. 9)Afaan, seena fi aadaa Oromoo xiinxaluu, beekuu fi guudisu. 10) ABO fi ULFO karaa maraan gargaaruu.
Fedhi ummata Oromoo dhugoomsuuf, dargaggooti Oromoo of ijaaruuf waldhaansoo ummata isaniif baayee hojjechuutu irraa eegama. Halkani guuyaa barumisatti jabachuun, waayee Oromoo fi biyaa lafaa barachuun dirqama dargaggoota Oromoo ti. Nama waa beekutu biyaaf bu’aa baayee buusuu danda’a. Garuu, barumis Oromummaa fi sab-bonummaa hin qbane oofittummadha. Namootiin tokko tokko maqaaf baratanii har’a meeshaa Tigree ta’an warra Oromummaaf sab-bonummaan sammuu isaani keessa hin jirre dha. Dargaggooti Oromoo yaada yaraa kana akka qomoo, laga, fi amantiin Oromoo hiruu irraa of eeggachuun barbaachisaa dha. Har’a yaadoota salphaa akkasiin kan macha’aan baayeetu jira. Warra akkasii ifatti dura dhaabbachuun dirqama seenaa ti.
Dargaggooti Oromoo jagnooti kuma kumaan laka’aman lubbu isaanii keennuun Oromummaa fi sab-bonummaa akka ijaaran hubachuu qabu. Fakkeenyaaf, jagnoota Oromoo warra akka Haile Mariam Gamada, Mamo Mazamir, Elemo Qilxu, Magarsa Bari, Baro Tumsa, Mohe Abdo, Demise Techane, Nadhi Gamada, Sanbato Lubo, Gamachis/Zakkaariyaas Mulata, Gutama Hawas, Saartu Yusouf, Ibsitu Marga, Aradoola Abdalla, Juukii Bareento, Mohamed Aman, Dr. Temesgen, Lama Warqee, Dagaga Baissa, Ebissaa Adunya, Kasahun Habte, Yoseph A. Batii, Hunduma Kaba, Balcha Tola, Musxafa Idris, Waqo Tola, Terefe Qumbi, Gudisa Anissa, Shamsi Shambo, Zara Shek Bakiri, Sofiya Mohammed, Jaraa Uddessa, Roba Hanale, Bulti Gurmessa, Alamu Kiisii, Mammee Qasim, Kadir Adam, Hassan Rashid, Surur Ismael, Zahari Ali, Chalala Bekele, Tesfaye Nega, Yegazu Edea, Kumala Mirkana, Tesfaye hundessa, Habib Kadir Gobana, Lamessa Boru, Jirenya Ayana, Badhasa Dilgassa fi kan hafan Oromummaaf sab-bonumma dagagasuuf jagnummaan qabsa’anii wareegama seena qabeessa wareegaman.
Egaa dargaggooti Oromoo dhalooti ammaa akeeka isaan wareegamaniif bakkaan gahuuf qabsaa’uun dirqama seenaatu irra jira. Maqaa jagnoota Oromoo hunda asii irratti barreesuuf iddoon hin ga’u. Warra kana fakeenyan kaase. Dhiiga jagnoota kummootaatu har’a Oromummaa fi sab-bonummaan akka lalisu godhe. Oromummaa fi sab-boonummaa bara 1991 keessa ummata Oromoo bira ga’e. Jagnootii baayeetu itti wareegame, hidhame. Tolatti hin argamne. Sammuu Oromoo isa Habashooti laaqan, lasheessan, fi doomisan deebisanii ijaarun salpha hin ture. Har’a illee hojjin kun hin dhumanne. ABOn kana hunda wan hojjeteef uutuba waldhaanssoo Oromoo ta’eera.
Oromoo bilisa baasuf, ABOn dhadhabbii issa baree of fooyeesun dirqama. Dhadhabisa ofii beekee dafee of hin sireesiu taanaan ummata Oromoo bilisa baasuu hin danda’u. Ummati Oromoo marti dhaaba kana ciimisuun, waldhaansoon sireesuun dirqama. Dhaabi kun kan Oromoo maraa ti malee kan namoota geegeessanii qofaa miti. Waldhaansoo keesatti hirmachuun, sirna dimookraasiif seeraan buluun, geeggeessitooti ABO akka Isaayasiif akka Malas ta’urraa ammaa kaafnee dhoowuu qabna. Isaan kabjna, isaan jallanna, garuu akka isan hawa ummata Oromoo maraa irrati hojjeetan mirkaneesun kan keenya.
Seera gadaaf dimookiraasii afaanumaf akka Habashootaa duubbatan hin barbaannu. Amma irraa kaafnee gorsuu fi eeguu qabna. Wanti jennu hunduu hojiin mul’achuu qaba. Seerri hundee Oromummaaf sab-bonumaa ta’uu qaba. Gati seera beekuuf, Oromoon “Seerri ilmoo irra nama marara” jedha. Waldhaansoo keesatti hirmachuun wanta sirrii hin tane qajeelchaa adeemuu qabna. Waldhaansoo ala teenyee komi baayisuun gatii hin qabau. Kana dargagooti Oromoo akka gaaritti hubachuu qabu.
Bilisummaan Oromoo abjuu jagnoota Oromoo har’a dhugoomaa jira. Iti dhihaachaa jirra. Ijoolleen Oromoo baayeen kana hoji irra olshaa jiru. Kaan qawwee qabatee, kaan harka quula dhaabbatee waldhaansoo fininsaa jiru. Ummata dammaqee, of bare, of ijaare du’a hin sodanne kan qabsoo iraa deebisu ykn dhoowuu hin jiru. Motummaan Tigree iyyuu kan beeka. Dargaggooti Oromoo dirqama guuddaa isin irra jiru hubachuudhan ka’uu qabdu. “Kan kunoo jedhan kunnooti hin jedhin hin hafan” jedhama mitii ree! Bilisummaan Oromoo dhiyaachaa jirti, akka isheen daftee argamtuuf halkani guuyaya hojjechutu nu iirraa eegama.
Dargagoota Oromoo Waldaa Dargaggoota Oromiyaa Minnesota keessatti ijramtaniif kan hin ijaramin, har’a as kan jirtan Waaqayyo ija irraa isin haa hambisu! Guddadhaa mul’adhaa. Sochi barattoota Oromoo Oromiyaa keessaa karaa dandeesan hundaan gargaruun dirqama keessan. Waldaa keessan asitti cimsaa waldaan dargaggoota Oromoo adunyaa akka ijaartaniif waamicha isiniif godha.
Galatoomaa!


text:
Boonsa Caalchisa irraa
Sabonummaa uummata oromoo keessatti jabeessuun baayee barbaachisadha. Sabonummaan kun Karalee adda addaan adeemsifama ture. Qabsoonis godhamee lubbuun beektotaafi Gootota hedduu darbeera. Isaan haa bu’uureessaan malee nuti immoo dhaloota amaa akkamittin sabonumma jabeessu qabnaa? Gaafin gaafi namoota hundumaa yoo ta’u yaada garagaraa kaasun ni mala. Haa ta’u malee namni kammiyyu hangaa hubannoo isaa yoo dubbate cubbuu hin qabu.
Sabonummaa uumata keenya keessatti jabeessuf mana irra jalqaba. Inni dura Eenyummafi Afaan ofi barsisuudha. Kuni hangaa tokko godhama jira garuu, hanga barbaadamu kan gahuu miti. Sababii isaa haala yeroon walqabsisnee wal hubaachisuun barbaachisadha. Yeroo amma kana hubannoodhan haa ta’u hubannoo malee namoonni xiyyeeffanno kan itti kennani da’immaan barsisaan eenyummaa isaani osoo hin ta’iin Amantidhadha. Kana jechuun dogoggoora jechu koo osoo hin taane wal biraa qabaani barsisuun filatamaadha ykn Eenyumma dursuun dirqamaadha. Da’imnii keenya wa’ee eenyummaafi aadaa isaani hin bariin dhimma amanti qofarraati xiyyeeffachuun guddacha adeemu yoo ta’ee waa’ee Eenyummaa isaanifi saba isaani ni dagaatu. Amantiin kammiyyu ergaa eenyummaa ofi baraani qofa malee dura miti. Amantifi eenyummaan wanti walitti fidu hin jiru. Garuu Aadaafi Eenyummaan wal qabaatadha. Addaa baasani ilaaluun eenyummaa ofi keessa ba’uu ta’a. Kanaaf, gara fuldurraati dhimmoonni kun xiyyeeffannoo keessa hin galee yoo ta’ee qabsoon of bilisoomsuu hafee qabsoo amantii qofaaf ta’aa. Da’immaan keenya akkumma dhimma amantii keenyaa xiyyeeffannoo itti kennine barsifnu waa’ee aadaa, sabummaafi eenyummaa barsisuun dirqamaa keenya.
- Akkuma dhimma amantii manaa keessafi lafa kadhannaatti barsisnuu waa’ee eenyumma, bilisummaafi aadaa isaani barsisuun gaaridha.
- Mana barumsaa keessatti akka sagantaa tokkootti barsisuufi namoota dandeetti lamummaa barsisuu danda’aan hafeerun barsisuu.
- Amantii kam keessatti namni eenyummaa isaafi adaa isaa akka baruuf dangeeffamu hin qabaan. Sababiin isaa Aadaan ofi agarsisaa eenyummaa ofitti. Aadaan saba tokko maal akka fakkatu jireenya hawasummaa keessati kan ittin madalamudhaa.
Waluma galaatti, sabonummaa dhaloota keessatti jabeessuun beektootafi qabsa’oota keenyarraa ni egama.Sabooummaan hawaasa keessatti hin jabannee yoo ta’e qabsoos ta’e bilisummaan takkumma argamuun ni ulfata. Akkasummaas ilaalcha gandummaa, amantiin wal qoodufi dhaabboota maqaa oromoon guyya guyyatti ijaara oluun dhimoota xiyyeeffannoo keessa galanidha.


text:
raan sagantaa Nukleeraa qabdu akka dhaabdu gochuuf walii galtee bara 2015 tolfamee keessaa Yunaaytis Isteetesiin baasuu isa jedhu irratti murtii irra akka ga’an prezidaantiin Amerikaa Donald Traamp kaleessa kora tokk mootummootaa irratti haasawaa dhageesisaniin ibsanii turan.
Garu murtiin isaanii kun maal akka ta’e Traamp ibsuu kan diidan yoo ta’u walii galtee tolfamee sana irratti adda addummaan Amerikaa fi Iraan giddutti uumamees kora kana keessatti dhimmi ijoo waltajjii dhunfatee ta’e jira.
Traamp kaleessa haasawaa dhagesiisaniin Iraan biyya dinagdeen ishee guddiina hin agarsiifnee fi kan mootummaan ishee hokkara , dhiiga dhangalaasuu fi jeeqamsa gara biyya alaatti ergu jechuun balaaleeffatan.
Ministriin dantaa alaa Iraan Jaavaad Zarif dhaamsa Twitariin erganiin Traamp haasawaa warra dofaa fi jibbinsaa kan boddeetti hafumma agarsiisu dhagesiisan jedhan. Kun hasawaa jaarraa 21ffaa kan Tokkummaa mootummotaa duratti dhiyaatu hin turre jedhan. Prezidaantiin Iraan Hassan Rohaanii walgahii hogganoota addunyaa kan biyyoota 193 kana irratti har’a dubbachuuf deemu. Walii galtee Nukleeraa tolfame sana kan ilaaleen Rohaaniin biyya isaaniif ni falmu jedhamee eegama.


text:
Jawaar Mohamediin
1) Magaalota muraasa keessatti, fakkeenyaaf Naqamtee, hiriirri mormii yaamamuu quban qaba. Sadarkaa Oromiyaa guututti waamamuu isaa hin agarre. Godinoota Gujii lamaan dabalatee yunivarsitiilee garagaraa keessatti guyyoota muraasa dabran mormiin godhameera. Kan Naqamtees yoo ta’es itti fufa isaa malee waan haaraan uumamee atakaaroo uumu hin jiru.
2) Ummanni yeroo kamittuu sababa fedheefuu hiriira nagayaa taasisuun mirgadha. Kan nuti jeechuu dandeenya akeeka hiriirichi itti waamame madaaluun xiinxala tarsiimootifi tooftaa gochuun yaada gorsaa dhiheessuudha. Ummanni yoo nu dhagaye ni fudhata ykn itti fufa.
3) Yeroo ammaatti dhimma MIDROC walqabatee mormiin hin barbaachisu kan jedhu sirrii miti. Gaafiin deebii hin arganne, argachuufis akka deemtu wanti ifatti muldhisu hin jiru. MNO dura dubbii sobaati jedhe. Itti aansee quba hin qabu jedhee waakkachuun dhugaadha. Faallaa sanii dubbi himaan ministeera albuudaa guyyaa har’aa ibsa kenneen, hayyamichi akka hin haqamneefi rakkoon jiru ummata hubannaa qabsiisuu dhabuudha qofa jedhe. Inumaatuu sadarkaa ministeeraa, yunivarsitii Finfinneefi Awuroppaatti qorachiifnee keemikaalli MIDROC miidhaa akka hin geessisin mirkaneessine jedhe. Qorannoo ( environmental impact assessmen) godhame jedhame hamma ammaa ifa hin baafne. Hubadhaa akka bara dabree MNO gaariidha federaalatu jallate malee jechuun alagaatti quba barana laga hin ceesisu. MNOfi federaallis harka paartii tokkichaa jiru. Gochi gaafa Oromoon taaytaatti hin bahin yakka jennee balaaleffannee morminee dhiigni itti jiqe, oromoon taaytaatti baheef sirrii hin ta’u. Rooroon roorrdhuma, firaanis taatee diinan raaw’atamtus.
4) OPDOn gama tokkoon LYM kaasuu didaa gama kaaniin LYM keessatti hiriira bahuun nama ficcisiisaa jechuun qoosaa itti gaafatamummaa hin qabneedha. Akkuma amma dura jenne LYM kaasuuf aangoo guutuu kan qabu OPDOdha. Kan kaasuu hin barbaannes isaani. kana kan gootuuf ammoo qabsoo quucarsuufi sirna abbaa irree Qeerroon gandaafi aanaatti jalaa diige san deebiftee jaaruuf malee sababa biraa homaa hin qabdu. Maqaa LYM ummata nagayaa irratti tarkaanfiin humnaa fudhatamnaan kan itti gaafatamu isaani malee ummata mirga isaa karaa nagayaan gaafatee miti. LYM kun kan OPDOn korojoo hattee dabarsite malee kan seeraa akka hin taane namuu beeka. Labsii seeraan alaa kanatti dahattee lubbuu nama tokko balleessinaan OPDOn darsa ishii Oromiyaa keessaa guurrattee Maqaletti galuuf qophaayuu qabdi.
5) Dhimmi Midroc kun saffisaan furmaata argatee hayyamni kun haqamee miidhamtoonni beenyaa argachuu baannaan dhimma Maastar Pilaanii biraati ta’a. Qabeenyi kun kan Oromiyaa hundaati. Ilmaan gochi suukanneessaan sun irratti raaw’atamu kan Oromoo hundaati. Kanaafuu godinni Gujii kophatti yoo falmu laaluun sirrii miti. Akkuma Maastar Pilaanii waloon qabsaayee haqsiise, daangaa waloon falmatee kabachiise, hayyama MIDROC kanas tokkummaan itti qabsaa’ee haqsiisuu qaba. Yakkamtootas seeratti dhiheessa. Ijaa kana ta’eef MNO’s ta’ee kan federaalaa yeroo gabaabaa keessatti hayyama kana haquu baannaan waamichi qabsoo Oromiyaa guutuuf ni godhama. Ummata keenya Gujiitinis sabni keessan cufti ijaa gurra isaa dhimma kanaaf kennee hordofaa akka jiruufi, yoo mootummaan saffisaan tarkaanfii sirreeffamaa hin fudhanne taate isin waliin falmatee aantummaa isaa qabatamaan akka agarsiisu shakkii takka hin qabaatinaan jedha.


text:
Gumiin abbootii Gadaa seeraafi sirnaan gaggeeffama. Gumiin Gadaa kora ykn yaa’ii abbootii Gadaafi gosaati. Gumiin abbootii Gadaan hogganame, gosa naannawa gumiin itti teessu jiran hundaa hirmaachisa. Gumiin kora abbootii Gadaa gosa gosaan kan gaggeeffamuudha.
Korri abbootii Gadaa gosaan gaggeeffamu kun, waggaa saddeet keessatti gumii (kora waliigalaa) ni waama. Gumiin Oromoo Boranaafi Oromoo Gujii biratti walga’ii olaanaa abbootii Gadaafi ummataa yoo ta’u, Oromoo kaan biratti ammoo Caffee ykn Yaa’ii Odaa jedhamuun beekama.
Iddoowwan sirna Gadaa keessatti abbootiin Gadaafi miseensonni Gadaa Gumii taa’uun hanga har’aatti sirna ho’aadhaan itti kabajamu keessaa Gumiin Gaayoofi Gumiin Bokkoo isaan beekamoodha. Gumiin kan taa’amuuf sirna Gadaa keessatti, gamaaggama gaggeessuuf, rakkoo hawaas-dinagdee hiikuuf, seera dulloome baasuufi seera haaraa lallabuufi.
Gumiin Gaayoo ardaa jilaa Godina Booranaa, Aanaa Dhaas, Ganda Gaayootti kan argamu yoo ta’u, ardaan jilaa kun ardaa abbootiin Gadaa seera itti haaromsaniifi seera haaraa lallabame iddoo itti raggaasisaniidha.
Gumiin Gaayoo bara Gadaa Abbaa Gadaa Daawoo Gabboo (1764) irraa kaasee, Oromoo Booranaatiif wiirtuu jilaa akka taa’eefi marsa gadaa 40fa akka keessummeesse dubbatama.
Gumii Gaayoo kanarratti seerota fooyya’uufi jijjiiramuu qabanis haaluma yeroofi gaaffii gosaatiin kora itti keessumeeffamuudha. Adeemsi kora Gaayoo kun, jijjiirama hawaasaafi haala guddina hawaas-dinaagdee Oromoo Booranaarratti hojii guddaa kan raawwachaa ture yoo ta’u, jireenya Oromoo Booranaafi walitti dhufeenya inni saboota ollaa wajjin qabu kan itti madaalamuufi hiikoo argatuudha. Kana malees mirga dubartootaafi daa’immanii, akkasuma mirgoonni namoota harka qalleeyyiifi rakkinoota gosaa, dhimma buusaafi gonofaa, dheedaa, obaafi kkf iddoo itti sakatta’amuufi falli itti kennamuudha.
Gumiin Gaayoo safuu mataa ofii qaba. Oromoo Booranaa biratti Gumii Gaayoorra hinqotan; namni itti hin awwaalamu. Yoo mana itti ijaaruuf muka irraa muranis daraaraa itti naqatan. Gumiin Gaayoo walakkaa lafa Booranaa waan taateef gosoonni Booranaa 17 (Digaluu, Maxxaarrii, Karrayyuu, Daaccituu, Odiituu, Galaantuu, Maccituu, Bachituu, Siraayyuu, Koonnituu, Arsii, Hawaaxxuu, Qarcabduu, Warra Jiddaa, Malliyyuu, Dambituufi Noonnituu) Gumii Gaayoo akka wayyuutti ilaalan.
Gosoonni Booranaa 17nu Gumii Gaayoo hordofuuf yoo Ganda Gaayoo dhufan guyyoota hedduu waan achi turaniif gosa gosaan ‘diidaa mana Waaqaa’ Gaayoorratti qubatan. Yeroo qubatanitti osoo gumiin hingaggeeffamiin dursanii gosa gosaan taa’anii rakkoo gosaa qoratan. Akka ilaalcha Oromoo Booranaatti irreen Booranaa gosa Booranaati. Booranni gumii kanaan seera adda addaa qorata; seera namaa, yookiin ilmaafi intalaa, seera marraafi bishaanii, seera mukaa (muka jilaa), seera eelaa, seera galaanaa fi kkf qorata.
Haaluma kanaan sirni walharkaa fuudhinsa Baallii Gadaa Booranaa 71fa Guraandha 21 hanga 28 bara 2009tti gaggeeffamuuf godaansi gara Ardaa Jilaatti taasifamaa jira.
Sirni walharkaa fuudhinsa baallii raawwatamuun duratti jalqaba irraa eegalee, Jiloonni guguddoon; lallaba meendhichaa, sirba Doorii, sirba Raabaa, jila Odaa Buluu, muuda Qaalluu, galma dhawaa Maxxaarrii, galma dhawaa dhaamsaafi walharkaa fuudhinsi Baallii ni raawwatamu.
Yeroo ammaas adeemsichi lallaba meendhichaarraa kaasee galma dhawaa dhaamsaarra qaqqabeera; godaansi gara Ardaa Jilaatti taasisamaa jira. Jilli galma dhahaa dhaamsaa Amajjii 26 bara 2009 raawwatameera.
Gumiin Bokkoo ammoo waggaa saddeetitti yeroo tokko kan geggeeffamu yoo ta’u, gosoota sadeen Gujiitti argaman, Abbootii Gadaafi oggantoota olaanoo sirnichaa, akkasumas oggantoota hawaasa biroo bakka ni hirmaatua. Yaa’ichis guyyoota 28f kan turu yoo ta’u, aanaa Annaa Sooraa, naannawa Me’ee Bokkoo jedhamutti geggeeffama.
Sirnoota ijoo yaa’icharratti raawwaataman keessaas Baalli kennuufi fuudhuu, seera baaftonni olaanoon waan argamaniif akkaataa barbaachisummaaasaatti seera baasuu, waggoota saddeettan darban keessatti dhaddacha sadarkaa hundaatti, dhimmoota furmaata hinargatiniifi humnaa ol ta’aniif furmaatiifi murtiin xumuraa nikennama.
Madda: Gaazexaa Bariisaa


text:
Haaromeeti/ Updated
Mootumaan Wayyane(TPLF) goototaa ummata ilmaan Ambooti raafammaa jirti.Magaala Ambo keessa loltoonii wayyaneeti marffamitee jirti. Ammaafi manneen barnootaa cufamaniruu. Barattoonni sadarkaa tokkoffaa sadarkaa lammaffaa fi qophaa'inaa dabalatee M/B akka seenaniin hundumtuu barumsa didaanii yahuun mormii mormii isaanii itti fufaniiru. Ammas hiidhaa fi ajjeechaan duubatti nu hindeebisu jedhu.
Mootumaan wayyane ABOn magaala kana keessa qubatee jira kan jedhuu shakkii qaba.Kanumaan kan ka'ee magaalii Ambo humina waraanaatin weraaramitee jirti. Namoonii kara irrati hin argamanii.
Namoonii karaa irrati argamanii qabamanii mana hidhaa keessati darbammamaa jiru.
Ha ta'uu malee fincilii kuns wagaa darbeen wal qabisiiseefi labissii magaalotaa Oromia waliin walqabata gaafii mirga Abba biyyummaa argannutti duubatti hin deebinu jechuun dargaggoota Oromoof akkasumaas qonnaan bultoota Oromoofi warreen hojjattoota Mootummaa taataanii diinaa jalaa jirtaan maraaf waamichaa keenya isiniif dabarsiinnerra jedhu.
By Alemayehu Tilahun


text:
Seera tumtoonni Afriikaa kibbaa hegeree prezidaant Jacobo Zumaa ilaalchisee yaadi isaan dhiyeessan sagaleen amantaa dhabiinsaa dhoksaan kennamu ka jalqabaa utuu hin ga’in dura falmii cimaa kaasisee ture.
Zumaan duraan sagalee kennuu akkasii yeroo torba geggeessaniiru, garuu dhoksaa dhaan hin turre. Sagalee kennuun miilanaa milkaa’e utuu ta’ee garuu kan yeroo dheeraaf malaamaltummaan himatamaa turan prezidaant Zuumaa fi kaabineen isaanii guutuun aangoo akka gad dhiisan gochuu mala ture.
Paartiin biyya bulchu sagalee kennuu kana akka inni itti ibsu, paartichaaf balaa kan qabuu fi mootummaa bara 1994 keessa adeemsa demokraatawaan hundaa dhabamsiisa kan jedhu.
Kan yaada kana paarlaamaaf dhiyeesse paartiin mormituu gamtaan dimokraasummaa akka jedhutti himannaan malaammaltummaa Zuma irratti dhiyaate waajjira ol aanaa Afriikaa kibbaaf nama ga’aa isaan hin taasisu.
Zuumaan Garuu sagalee itta amantaa dhabiinsaa jalaa dandammatanii jiran.


text:
Daayrektarii ijjoo hogantoota giddu-galeessaa fi ol’aanoo wajjiin waltajii wal baruu taasisaniiru
Daayreektara ijjoo Eejensii Nageenya Saaphana Infoormeeshinii ta'uudhaan kan muudaman obbo Tamasgan Xirunah jimaata ebla 15 bara 2010 hoggantoota giiddu-galeessaa fi ol'aanoo eejensichaa wajjiin waltajjii wal baruu taasisaniru. Guyyaa kanati ittii aannooni daayrektara ijjoo eejensichaa duraanii koloneel Taazeer GabraIgziabheer, obbo Biniyaam Tawalda fi obbo Sisaay Tolaa ifatti geggefamaniiru. Haaluma wal fakkaatuun itti aannoota haarawa daayreektara ijjoo eejensichaa ta'uudhaan kan mudaman L/koloneel Abraham Balaay (Dooktara) fi obbo Tafarii Fiqree hoggantoota giddu-galleessaa fi ol'aannoo wajjiin wal baruudhaan dalagaa isaanii eegalaniiru.Guyyaa kannati daayreektariichi ijjoo dhaamsa dabarsaniin mul'anii humna saaybarii biyyaaleessaa ijaaruu eejensiichi qabate akka galmaan gahu hoggansii haaroofni hawaasa dhaabbatichaa wajjiin ta'uudhaan kutannoo bayyeessa ta'een akka dalagu himaniiru.


text:
Biyya 205 itti dhufee, atileetota 11, 000 irratti wal dorgomuutti jira, nama kuma dhibba hedduutti bahee daawwataa miliyoona hedduutti TV fi interneetiin daawwiif faana jira.
Olompikii Riyoo,Biraazil bara 2016 eegii jalqabanii amma guyyaa 10essoo keessa jiranii dhumachuuf guyyaa 11 hafe. Dorgommii ispoortii kurnya hedduutiin wal dorgoman.
Amerikaatti haga amma barresuutti jirru kanatti medaaliyaa 72 argatee dura jira. Kana keessaa 26 warqii, Gireet Biritenitti itti aanaa medaliyaa 40 kana keessaa warqiin 16,Chaayinaan medaaliyaa 46 warqii 15 argatte faana jirti.
Afrikaa keessaa Afrikaa Kibbaatti medaaliyaa 7 kana keessaa warqiin tokko argattee tokkeessoo jira.
Itoophoiyaalleen medaaliyaa 4 kana keessaa warqii tokko argatte. Biyyitii haga ammaa warqii dhiisii medaaliyaa tokkollee hin argatinilleen hinuma jirti.
Dorgommii baranaa woma hedduun himan:Tigisti Tufaa dhibamtee dorgommii keessaa baate,Etenesh Diroo kopheen irraa buutee baafattee kaalsiillee lafa buuftee dorgomtee torbeessoo taate.
Atileetiin Amerikaa Maaykil Felipsi ta baranaa waliin dorgommii olompikii irratti bisaan daakuun medaaliyaa 23 argatee amma dorgommii ya dhaabee jedhee labsate.
Lammiin Amerikaa hidda dhaloota Afrikaa Simone Manuel atileetii nama Amreikaa gurraacha jalqabaa bisaan daakuun warqii badhaafame taate.
Amerikaa bifaan gurraatti yoo jqlabaaaf bisaan daakuun Amerikaa keessaa tokkeessoo taate.
Atileetiin Gireet Biriteyin,Mohaa Faaraa metriii kuma 10 irrtti adoo dorgomuu jigee kahee tokkeessoo tahee warqii badhaafame.
Dorgommiin atileetota Itoophiyaa Olompikiitti akkamitti deemuutti jirti?
Namii isiin dorgommii bisaan daakuutii ergatte,Rooble Kiroos ‘dorgommu dhiisi nafa atileetiiyyuu hin qabu’ jedhee namii hedduun itti qoosaa bahe dadhabee keessaa gale.
Ka biskileetii dorgomeef Tsegaabuu Girmaa km 69 irratti keessaa bahe. Atileetiksiin ammoo Almaaz Ayyaanaa, intaltii ganna 24 metirii 3000, 5000 fi 10,000 dorgomuun beekamtutti dorgommii kuma 10,000 daqiiqaa 29:17:15 ceetee moote.
Leenjisaa Toleeraa Dinqaa warra atileeti Almaaz leenjsie keessaa tokko baga gammaddee akka irraa agarte jennaan.
“Eegumsii nu irraa turres kanumaa.. rekordi irratti deemaa osoo hin tahin injifadhaa jennee gorsinee garuu isaan isa nu jennee ala dirqama isaanii bahaniiru.Kana ka itti hin gammanne hin jiru hunduu itti gammadeera.”
Akka obboo Toleeraan jedhutti Almaaz humnaa oli dorgomaa baate barana yeroo gabaabaas asitti abbaa mana ishiitti ji’a jahaaf leenjisaa bahe.
Bori ammoo Genzebee,Mukataar Idriis,Hagso Gebree Hiyoot,Sanbaree Teferii fi atileeota gara garaa moohachuuf eeguutti jiran.


text:
Guddinaa Tumsaa
Luba Guddinaa Tumsaan bara 1929 Wallagga keessatti iddoo Boojjii jedhamutti dhalatan. Luba Guddinaan obboleessa waa'ee Oromootif wareegame Baaroo Tumsaa jedhamu qabu.
Waldaan Makaana Yesuusii dandeettii geggeessummaa fi beekumsa obbo Guddinaa waan hubatteef, bara 1963tti gara Ameerikaa deemanii Luter Tiyoolojikaal Seminaaritti tiyooloojii akka baratan goote. Ijoollee isaanii shananii fi haadha manaa isaanii Itoophiyaatti dhiisanii 1963 amma 1966tti achitti barumsarra turan. Yeroo barumsa xumuran baachiler digirii diviiniitii fudhatan.
Dura Ta'aa Waldaa Makaana Yesuus Ta'uu Isaanii[edit | Lakkaddaa gulaali]
Erga barumsa isaanii xumuranii booda, Luba Guddinaan gara Itoophiyaatti deebi’an. Akkuma deebi’aniin Jeneraal Sekreeterii (Dura ta’aa) Waldaa Makaana Yesuusii Itoophiyaa ta’anii muudaman. Bara 1966 kaase hanga 1979 ajjeefamanitti jeneraal sekreterii ta’anii tajaajilaa turan.
Geggeessummaan isaanii waldaan Wangeela, kabaja ilma namaa fi walqixxummaa sabaa irratti akka xiyyeeffattu godhe. Yaadni isaanii tiyooloojii Kiristoos bu’uura godhatee fi guutummaa ilma namaa irraatti xiyyeffatu ture. Barumsa argachuu, dhukkubsataa yaaluu, guddina diinagdee, hawaasa tokkummaasaa cimaa, fi amantiitti cimuu walitti kan qabate ture. “Afrikaa keessatti siyaasni eenyu jiraachuu akka danda’uu fi eenyu du’uu akka qabu murteessa” jechuun komiidhan dubbatu.
Mootummaa fiwudaalii Hayila Sillaasee warraa balaaleffatan xiqqoo keessa Luba Guddinaan tokko turani. Boodarras waan mootummaan Dargii jedhe namoota “lakki” jedhan keessaa tokko turan.
Qabamuu fi Ajjeefamuu Isaanii[edit | Lakkaddaa gulaali]
Luba Guddinaan bara 1979 mootummaa Dargiitin qabamanii mana hidhaatti galan. Pirezidaantiin Federeeshinii Luteraanii Addunyaa yeroo sanaa lubbu isaanitif waan sodaataniif Pirezidaantii Tanzaaniyaa yeroo sanaa Juuliyees Nereeree kadhachudhaan dhimma isaanii keessa akka seenu godhan. Nereereenis mootummaa Itoophiyaa wajjin dubbatanii akka gad lakkifaman godhan. Carraa kanatti fayyadamanii akka biyyaa baqatanii Tanzaaniyaa jiraatan yeroo gaafataman, Luba Guddinaan garuu waldaakoo gadhiisee hin baqadhu jechuun didan.
jechuudhan didani. Macaafaa qulqulluu keessaa 2Qor 5:15 isa
jedhu dubbatan.
Gaafaa Adoolessa 28, 1979 Luba Guddinaan qabamanii ajjeefaman. Duuti isaanii mullataa fi dandeettii guddaa tiyooloojiirratti isaan qabanii fi waldaan Itoophiyaa yeroo sanatti baayyee barbaaddu akka dhabdu godhe. Tiyooloojii Afrikaatiifillee miidhaa guddaa ture.
Yaadanno Luba Guddinaatif jecha dhaabbanni Gudina Tumsa Foundation jedhamu dhaabbateera. Kaayyoon dhaabbata kanaas namoota rakkatoo fi miidhamoo ta'an gargaaruudha.
References[edit | Lakkaddaa gulaali]
- http://www.dacb.org/stories/ethiopia/gudina_tumsa.html Gudina Tumsa, 1929 to 1979, Ethiopian Evangelical Church Mekane Yesus
- Ethiopia, Dictionary of African Christian Biography
- Gudina Tumsa awarded the Christus Lux Mundi
- http://www.staffangrenstedt.se/files/rev-gudina-tumsa-in-kambata-2011.pdf The Ministry of Qes Gudina Tumsa in the Kambata/Hadiya Region


text:
Daangaan Naayijeeriyaa fi Kaameruun gidduu, eega waggoota sadii as, yeroo duraatiif, guutummaatti banamee jira. Kun immoo, duulli Bokoo Haraam irratti geggeessamu milkaa’uu isaatiif mallattoo tokko – jedhama.
Naayijeeriyaa fi Kaamerooniin bakka-ba’uudhaan, aangawoonni waa’ee Bokoo Haraam irratti mari’acchuuf walga’an akka jedhanitti, weerara gamtaa-humnoota biyyoota lameeniitiin daangaa qaxxaamuree Boko Haraam irratti geggeessamuun, haleellaan shororokeessummaa naannoo sanatti baay’ee gad-xiqqaatee jira.
Deemsi daangaa biyyoota lameen gidduu banuu, ka baatii dabre jalqabame milkaa’een, daangichi guutummaatti banamee jira – jedhan – jiloonni gam-lameenii


text:
Gandeen koleeraa fi beelaan akka hamaatti midhaman kanneen to’annaa Al-Shabaab jala jiran waan ta’aniif dhaqqabuun rakkisaa akka ta’e ibsamee jira.Kanaaf jecha uummanni gara gandeen to’annaa mootummaa jala jiran kan akka Baaydo’aatti dheessuun wal’ansa gaafataa jira.
Somaaliyaa keessatti erga baatii Amajjii darbee kaasee uummata kuma 40 caaluu koleeraan qabamuun kan gabaafamee yoo ta’u baatii kana keessa roobnii argamuun immoo daran dhukkuba Koleeraa hammeessuun ibsamee jira.
Manaa fi Qe’ee ofii irraa kan godaanan namoonni 150,000 mooraa tokko keessa dahatanii jiru. Kanneen biroonis seenuu itti fufee jira. Guutuummaa Somaaliyaa keessatti guyyaa guyyaan namoonni 200 hanga 300 gidduu ta’an Koleeraan qabamaa ka jiran ta’u gabaafamee jira.


text:
Kuraa Jaarsoo,abbaa Gadaa Booranaa 71essoo. Bitootessa 2,2017 godina Booranaa aanaa Areeroo ardaa Badhaasaatti abbaa gadaa Booranaa Guyyoo Gobbaa irraa baallii fuudhe.
Booranii ka jaarraa 14essoo duraa addoo hin itti hin darin bara 1,456 jalqabee akkanuma ganna saddeeti saddeetitti baallii wal irraa fuudhaa akkana jechaa kunoo 71 bahe.
Abbaan Gadaa Booranaa ka qaraa Gadayoo Galgaloo.Gadaan jaarraa 14esso duru jirtu Gadaa Maxaloo jedhan.Gadaa sun keessaa abbootii gadaa hedduutti ganna saddeeti saddeetitti wal irraa fuudhuu baatanillee gadaa hunda qabdu qaban.
Bara Boorannii Gadaan bulaa bahe bara 1,456 bara addunyaan maan keessa jirti?Amerikaan maqaa guddoo tun qabdu tun bara sun keessaa USA jedhamtee yaamamuufuu ganna 320 hafaaf.
Namu gamaan waraana guurratee daarii baballifachuuf lafa jiituu irratti wal hadhuuf yaaha.
Namii maqaan isaa addunyaa keessatt beekamu qorataan xaliyaanaa Kiristofor Kolomboosa fi qorataan Portugaal Vaaskoo Dagaamaa baruma kana keessa addunyaa haaraa barbaada garba Atlaantic gama maanti jira? jechaa lafa barbaada yaahan.Afrikaan ammoo beekamu dhiisii achittuu hin dhiyaanne.Warra addunyaa barbaada yaahu ka akka Alvise Da Dacada Mosto gaafas Kape Verde argan.
Kuraa Jaarsoo,ka amma baalli fuudhe kun nama ganna 30.Nama barumsallee qabu. Yuniversitii Hawaasaa ganna lammeessoo barumsa Istaastikisii barataa. Boorana bulchuuf barumsa lakkise. Abbootiin Gadaa Booranaa amma Baallii fuudhan sadii:
- Gadaa Harbooraa--Abbaan Gadaa Kuraa Jaarsoo
- Abbaan Gadaa Hawaxaa Taarii(Adii) Jaldeessaadaa
- Abbaan Gadaa Koonnituu--Boruu Diimaa
Gadaa sadeen tana keessaa Gadaa Harbooraatti angafa.Abbaa Gadaa Harbooraatiin Adulaa Fiixee jedhan.Tanaafuu Kuraa Jaarsoo abbaa Gadaa Boorana cufaati. Abbootii gadaan hafan abbootii gadaa gosaati.Maqaan abbootii gadaa waliin qaban Adulaa.
Abbootii gadaa sadeen malee namii sadeen hafe Hayyuu.Hayyoota tana gosa keessaa filan.Bulchiinsii Gadaa Booranaa Yaa’a.Fkn Yaa’a Harbooraa,Yaa’a Koonnituu fi Yaa’a Hawaxaa.Dubbii fixuu dadhaban Yaa'aan dhaqatan.
Abbaan Gadaa nama torba waliin baalli fuudha.Warri kun Torbaan Baalli jedhan.
Booranii damee lama qaba. Sabboofi fi Goona. Yoo fkn Abaan Gadaa fiixeen Sabbo tahee Goonaatti itti aana.Akkana jechaa Sabboo fi Goona, Sabboo fi goonaa jechaa wali tohachaa wal gargaaraa waliin hojjatan.
Gadaan Oromoo gaafa addunyaan addunya addunyaa tahuu dhiisiii bifaayyuu hin qamne keessa biyya bulchaa baate.
Gadaa Booranaa Adulaa 6n malee nama gosaa keessa filatame. Hayyuu, Makkalaa,Jaallabaa, Qaalluu jedhanii namuu akkuma qooda isaatti biyya bulcha.
Namii abbaa gadaati dubbii himu,aadaa guutuuf Bokkuu jedhan.Bokkuun jaarsaa lafa bulee ka warra dhiyoo baallii fuudhe ykn hayyuu tahe gorsu.
Boorannii silaa akka paartiitti yaamanii Gogeessa Lubaa ykn paartii shan qaba.Baaliin Gogeessa tokko ganna saddeetiin duubatti irra marti.
Gogeessii cuftii yoo dhaqqabate Raaba,Gammee,Kuusaa tahaa gadaa keessaa godaanaa aadaa guutata. Baaliin ganna ganna 40n duubatti irra marti.Gogeessii cuftii bara baallii irra martu waan beekuuf durattu nama kopheeffata.
Paartii tanaan gogeessa ykn luba shana jedhan.Tanaaf namii cuftii gogeessa ufii ka keessatti dhalatu beeka.
Yoo abbaan gadaa baallii kennuu namii gogeessa baallii fuudhuu kuma hedduutti aadaa tana keessa jira.
Gadaan Oromoon bultuun tun waan mootummaan tokko qabaachuu male cufaa hinuma qabdi.Seerii Gadaan biyyaan bulchitu seera jabaa, heeraa,alaabaa (Faajjii) fi waan cufa qabu.
Dr.Borbor Bulee jaarsa argaa-dhageettiitii doktorummaa ulfinnaa kennaniif.
Jabeennii Gadaa Booranaa maan? Maanti bara kuma hedduu kana cufa keessaa asiin gahe jennaan.Gadaan bulchiinsa mootummaatii gadii mitii jedha.
“Aada fuudhaa,aadaa Buusaa-Gonofaa qabdi. Ilmaa fi niiti jabeessaniin. Aadaa dhaalaatti keessa jiraa. Haraa fi eelaan jabeesan. Niitii yoo fuudhan isiin intala gosaati.Yoo dhiirsii dabsellee isiin gosatti jabeessa. Tanaafuu dhiirsilleen niitii dabsuu hin dandahu. Rakkataan gargaaran. Hiyyeessa fi hiyyeetii, jaarsaa fi jaartiin gargaaran. Aadaa tanaan mukaa fi buuyyoo, bineensallee jabeessan,.aadaa qofaa mitii finnaa dhugaati," jedha.
Gadaan Booranaa seeraa fi heera ufiin bulchitu 370 caalaa qabdi jedha Dr.Borbor Bulee.Seerii kun waan cufaa oli.Waan hafe qophii toraan dhufuu keessatti itti deebina.


text:
Haala gabaa
Finfinnee, Caamsaa 17,2010(FBC) -Sochiin warraaaqsa diinagdee Oromoo gamaaggamame.Sochiin warraaqsichaan amma ammaatti
Finfinnee, Caamsaa 17, 2010 (FBC) Hojileen waggoota muraasa darbanitti damee telekoomiin hojjataman biyyattii abbaa kaampaanii damichaa ulaagaa idil-addunyaa guutee akka ishee godhe Itiyoo-telekoom ibseera.
Finfinnee, Caamsaa 16, 2010 (FBC) Baankin Daldala Ityoophiyaa biyyoota alaatti damee isaa babal’isuu fi cee’umsa beekkumsaa humna namaa taasisuuf hojjechaa jiraachuu beeksiise.
Baatiiwwan kurnan darbanitti meeshaalee qaraxni itti hin kaffalamin gurguruun galiin Birrii miiliyoona 61.3 argameera
Finfinnee, Caamsaa 16,2010(FBC)-Baatiiwwan kurnan darbanitti meeshaalee qaraxni itti hin kaffalamin gurguruun galiin Birrii miiliyoona 61.3 argamuusaa Abbaan Taayitaa Galiiwwanii fi Guumruukaa Ityoophiyaa beeksise.
Finfinnee, Caamsaa 14,2010(FBC) –Tajaajila intarneetii dhaabbilee dhuunfaaf laachuuf hojiin eegalame akka jijjiirraa imaammataatti hin lakkaa’amu jedhe Iityoo Teelekoom.


text:
Maqaa guutuu: Taammiruu Qana’aa Jallis
Lafti dhaloota: Oromiyaa, Wallagga Bahaa, Aanaa Eebantuu, Ganda Qeelloo.
Bara dhalootaa: A.L.H tti bara 1960 moota keessa kan ta’e
Haala Maatii: Abbaa ijoollee jahaa fi walumatti maatii saddeet kan bulchan
Hojii: Qotee bulaa
Haala Siyaasaa: Miseensa KFO
Jaalala biyyaa kan qabanii, Uummata Oromoo naannichaa biratti fudhatama guddaa kan qabanii fi Oromummaa isaani baay’ee kan jaallatan akka ta’e jiraattonni naannichaa dhugaa bahu. Kanumarraa kan ka’es Dhiibbaan garaa garaa mootummaa biyyattii irraa maqaa hidhata ABO qabda jedhuun yeroo hedduuf irra gahaa kan ture akka ta’es ni beekama. Dhugaan jireenya isaanii garuu nama nagaafi Qotee bulaa Maatii isaanii saddeettanii fi firoottan isaanii jiraachisuu fi jireenya isaanii mo’achuuf jecha oliif gadi kaachaa turani dha.
Haa ta’uyyuu malee, Nagaa Dhalattoota Oromoo jeequuf jecha kan ciisa hin qabne Mootummaan wayyaanee; guyyaa gaafa Bitootessa 16, 2008 A.L.H halkan keessaa sa’aa 10 irratti mana jireenya isaanii achuma ganda Qeellootti argamutti dhaquun waraana wayyaanee 200 fi isaa oliin dhukaasa guddaa irratti uumuun maatii fi naannoo jeequun, maatiisaa hunda haadha warraa dabalatee reebicha hamaa irraan gahani; daa’ima xiqqoo siree irraa darbatanii lafatti dhidhiituun; isas reebaa fi lafarra gototaa gara kaampii waraanaa Guttinitti argamu geessuun isa boodas gara mana Kaampii waraanaa Naqamtetti argamutti reebicha hamaa hanga lafeen dugugguruu dugdaa (spinal cord) miidhamutti reebani. Kanaan boodas gaafa Bitootessa 19 halkan qixxee akka lafa isaan dhaqatan hin beeknetti harkaafi miilla isaanii takaaluun namoota nagaa gandicha keessa jiraatan 16 hidhata cimaa waliin qabdu jedhanii walumaan gara mana dararaa Maayikalaawwii isa lafee Ilmaan Oromoo hedduu alanfateetti geessani.
Sabboontonni obbo Taammiruu waliin hidhata qabdujedhamanii Aanaa Qeelloo irraa qabamanii isaan waliin gara Mana dararaa Maayikalaawwiitti geeffamanis:
- Obbo Margaa Dabaloo
- Obbo Qanaatee Raggaasaa (Lukti isaanii lamaanuu reebbicha hamaa mana dararaa Maayikalaawwiitti irratti ta’een kan laamsha’ee fi guutummaatti gargaarsa namaa malee socho’uu kan hin dandeenyee fi taa’uullee kan hin dandeenye)
- Obbo Battaa Guttaa
- Obbo Masmmoo Baqqalaa
- Obbo Tolaa Bayyanaa
- Obbo Dhaabaa Fiqaaduu
- Obbo Wandimmuu Taasisaa
- Obbo Mangistuu Tashoomaa
- Obbo Tafarraa Margaa
- Obbo Dassaalany Dureessaa
- Obbo Shaambal Bukkee
- Obbo Magarsaa Guutuu
- Obbo Taaddalaa Galataa
- Obbo Badhaasaa
- Obbo Tsaadiquu
- Obbo Bojaa fi kanneen biroollee ni jiru.
Achittis mana duukkanaa Saayibeeriyaa jedhamuun beekamu lakkoofsa–8 keessatti baatii afur guutuu dararaa suukkanneessaa fi ilma namaaf hin malle irratti raawwatameera. Dararaawwan qorannoo wajjin wal qabatee Obbo taammiruu irratti raawwataman keessaa:
Halkan keessaa sa’aa 6:00 irratti qorannoof si barbaanna jechuun gara mana qorannoo geessuun reebicha hamaa erga irraan gahaa turanii booda waraqaa sobaan qindaa’ee maqaa ilmaan Oromoo baay’ee irra jiru irratti waliin yakka shororkeesssummaa raawwachaa akka turtan kan ibsu kanarratti mallatteesi jedhanii rasaasa afaan keessa kaa’uun doorsisaa turan. Isaanis eenyummaa maqaa namoota tarreeffamanii sana waan hin beekneef mallatteessuu didaniiru.
Kanarraa kan ka’e Caamsaa 15,2008 A.L.H tti “siin si hin ajjeefnu garuu akka ati hin duunee fi hin jiraanne sin goona” jechuun qorataa maqaan isaa Woldemikaa’el Tinsaa’ee Haftoom jedhamuun hidhaa dararaa lakkoofsa-8 jedhamee beekamu hidhuun, Mismaara dammeessa’e (rusted) lakkoofsa 11’n luka isaa mirgaa quba moggee fi arfaffaa giduu waraanuun keessa dabarsuun Xaawulaa wajjin walitti rukutanii qabsiisuun achitti qaamasaa guutummaatti asiif achi raasuun manni qorannichaa galaana dhiigaan guutee; kana booda gaafa mismaarichi buqqa’uu didu meeshaa mertilow jedhamuun keessaa buqqisuun itti xaphachaa ture.
Dararaa kana booddee hatattamaan gara mana yaalaa xiqqaa mana hidhichaa keessa jirutti geessani. Ogeessonni yaalii godhanis humnaa ol waan ta’eef gara hospitaalaa akka deemu itti himani. Isaanis gara hospitaala “ Police Hospital” jedhamu geessuun hanga gaafa himanni irratti banamee gara mana hidhaa Qiliinxoo geeffamanitti achuma ciisanii yaalamaa turan.
Erga mana hidhaa Qiliinxootti darbaniis dhibeen isaanii daran itti hammaannaan yaalii argachuuf gaaffii dhiheeffachaa turanis hayyama mana yaalaa deemanii yaalamuu dhorkamanii baatii tokkoof utuu hin yaalamiin turaniiru. Yeroo kanatti dhibeen isaanii itti cimee qaamni isaanii iddoon waraaname Mala’uun, Hirriba isaan dhowwee halkanii fi guyyaa boqonnaa tokko malee gubachaa turani. Baatii tokkoo boodas gara Poolis Hospital geeffamanis dhibeen isaanii yaalamuu hin dandeenye. Kana booda gara “Ethio-Canada Hospital” geeffamuun Dhibeen isaaniis qorannoon isaanii akka mul’isutti mismaarri isaan ittiin waraanaman suni kan dammeessa’eefi Baakteeriyaan (pathogenic bacteria)’n kan faalame waan ta’eef dhibee dhiiga qal’isuu fi Furdisu isaan qabsiiseera. Kun immoo sirna marsaa dhiigaa jeequun, dhiigni somba keessatti akka kuufamu godheera. Dabalataanis dhibee onnee fi sirna hargansuuf isaan saaxilee jira. Kunis Umurii isaanii guutuu takkaan Qoricha dhiiga furdisu takkaan immoo kan qal’isu fudhachaa akka jiraatan dirqama itti ta’ee jira. Kunillee kan ta’u yaalii ji’a ji’aan utuu wal irraa hin citiin hospitaalicha deemuun dhiiga isaanii sakattaasisuun sadarkaa dhukkubichi irra jiru yoo beekuu danda’ani.
Dhumarrattis yaalii isaanii Hospitaala “ Xuqur Ambassaa”tti akka hordofan godhame. Ogeeyyiin fayyaa Hospitaalichaas dhibichi kan hin fayyamneefi Umurii guutuu akkuma armaan olitti jedhame hordoffii fi yaalii wal irraa hin cinne akka barbaachisu itti himan. Yaalii kanas utuma mana hidhaa Qiliinxo keessa jiranii yaalamuu jalqabani. Kaffaltiin qorannoo kanaaf godhamu guddaa ta’uuniifi yaaliin kun kan argamu hospitaalicha qofa keessa ta’uun immoo dhibee isaanii daran hammeessee jira.
Yeroo ammaa jechuunis dararaa suukkanneessaa waggaa lamaa booda gaafa 3/7/2010 A.L.H tti himanni isaanii adda cituun guyyaa itti aanu mana hidhaa qiliinxoo irraa gadhiifamanii gara maatii isaanii saddeet waggaa lamaaf rakkoo garaa garaan waxalamaa turanitti makamaniiru.
Mana hidhaa irraa hiikamuun isaanii nama gammachiisus, dhibeen isaanii duraan karaa mana hidhichaa yaalamaa turan kana booda ofiin of yaalchisuun dirqama waan ta’eefi qabeenyii fi humni ittiin baasii mana yaalaa danda’an waan hi jirreef yaaddoo guddaa keessa isaan galchee jira.
Obbo Taammiruun sababaa dhibee kanaan kana booda Hojii isaanii idilee duraanii (Qonnaa) itti deebi’anii hojjetanii Dhibee isaanii kanaaf yaalii gahaa argachuus ta’e maatii isaanii jiraachisuu kan hin dandeenyee fi Maatiin isaaniis Hojjetanii of of jiraachisuu hin danda’ani.
Yeroo itti namoonni addunyaan garaa garaa keessa jiran sababii yakkaatiin to’annoo seeraa jala galanitti kaan hafee mirga maqaa himachuu dhiisuu illee ni qabu; biyya nuti biyya jennee keessa jiraannu kuni garuu dararaan suukkanneessaa akkasii ilmaan Oromoo Oromummaa isaaniitiin qofa yakkuun daba akkasii seenaan hin daganne irratti raawwatamaa jira.
Mootummaan biyyattiis Manni dararaa Maayikalaawwii jedhamee beekamu bara Mootummaa Dargii yakki dhala namaaf hin malle lammiilee biyyattii irratti kan raawwatamaa turee, Ofii garuu yakka kamiyyu akka hin raawwanne fakkeessuun manni dararichaa akka cufamu Uummata afaan faajjessaa jiru. Yakki Mootummaan TPLF Uummata Oromoo Mana dararichaatti ugguruun raawwachaa jiruuf garuu Seenaan Obbo Taammiruu fi kanneen biro ragaan ni mul’isa.
Yakkooleen Mootummaa kanaan mana Dararaa Maayikalaawwiitti ilmaan Oromoo irratti raawwataman keessaa: Ilmi Oromoo Aangawoota Tigiree Dhimma nageenyaan Gudeeddamaniiru, Dubartoonni Gudeedamaniiru, Qaama saalaa dhiiraa irratti Bishaan rarraasuu, Qoratamaa irratti Fincaa’uu, Mormaa gadi awwaaluu, Daa’imman Umuriin isaanii itti gaafatamummaa seeraaf hin geenye illee sababii Oromummaa isaaniitiin qofa dararamaniiru, Namni tokko garee qorattootaa jahaa fi isaa oliin reebamaa qoratamaniiru, Sagaleen qoratamtootaa akka hin dhagahamneef qorannoon hanga halkan keessaa sa’aa 9 fi 10 gaggeeffamaa tureera fi kanneen biroollee ni jira.
Kanaafuu, Hawaasni Oromoo marti mootummaan biyyatti Sanyii murna bucuu Tigireen gaggeeffamu maqaa shororkeessummaa jedhu dahoo godhatee ilmaan Oromoo nagaan jireenya isaanii gaggeessan irratti yakka duguuggaa sanyii, dhiittaa mirga dhala namaa raawwachaa jiru hubatee; yakka isaanii kana addunyaatti mul’isuun, sabboontotaa Oromummaan yakkamanii mana dararaa kana keessatti miidhamanii bahan Kanneen akka Obbo Taammiruu Qna’aa kana gama barbaachisaa ta’een deeggaruu fi cinaa dhaabbachuu qaba.


text:
Ummanni Oromoo erga Sirna Gadaan buluu jalqabee jaarraa hedduu lakkoofsiseera. Sirni Gadaa Oromoo sirnoota darban keessa dhiibbaafi hacuuccaan olaanaa gama siyaas-dinagdeefi hawaasummaatiin irra gahaa turus sirnicha gonkumaa awwaaluu hindandeenye.
Godinoota Oromiyaa kanneen sirni Gadaa Oromoo dhiibbaafi cunqursaa warra Nafxanyootaafi mootummaa abbaa irree Darguu damdammachuudhaan aadaa abbaafi akaakilee Oromoo durii qulqulluu dhaloota har’aatiin gahan keessaa tokko Godina Booranaati.
Sirni Gadaa Oromoo sirna ittin bulmaata siyaas-dinagdeefi hawaasummaa ummata kanaa akkuma ta’e, sirna Aadaa Waaqeffannaas of keessatti hammatee kan qabuudha. Dhugaa kana ilaalchisee Oromoon Booranaa yoo mammaaku “Dhugaa Waaqatu dhalee, Aadaa namatu tolche” jedhanii mammaaku. Mammaaksa kanarraa wanti baratamu addunyaa kanarratti Aadaafi amantaan gargar ta’uu isaa agarsiisa.
Akka jecha hayyoota saba kanaatti, Oromoon Waaqa tokkichatti amana; ni dhugeeffata. Gama birootiin immoo nabiyyoota/ergamtoota ni ulfeeffata malee hinwaaqeffatu. Nabiyyootaafi raagdota dhugaa isaanii fudhatee “Yaa Waaq” jedha malee akka Waaqaatti isaanitti hindhugeeffatu; hinamanus. Oromoon Booranaa ilmi namaa uumaa Rabbiiti ykn uumaa Waaqaati jedhee amana. Jalqabbii Uumama ilma namaa irratti garaagarummaan yaadaa jiraatullee, Booranni uumaan Waaqaa inni jalqabaa xaphoo (dhiiraa)fi xapha-aboo (dubartii)dha jedhee amana.
Sirni aadaa Waaqeffannaa Booranaa sirna Gadaa keessa jira malee, kan yaa’a Yuubaa garaa garummaa hinqabu. Waan kana ta’eef dhawaafi dhibaayyuu mukaa yaa’a eebbaa ykn kadhaa Boorana maraa waan ta’eef abbootiin Gadaa qajeellummaan yoo gooroo guutan kadhaa ykn eebba isaan ummataaf ni ta’a jedhanii kadhatanitti amanu. Haaluma kanaan abbootiin Gadaa marti jila galma Gadaa ijaaran dhibaayyuu waan qabuuf, isaanillee dhibaayyuu keessa wayita galan qulqullinaan Waaqa tokkicha maqaa dhibbaa karaa/maqaa adda addaatiin waamuudhaan kadhatu.
Sirna Gadaa Oromoo keessatti Waaqeffannaan amantaa hoggaa ta’u, Qaalluun immoo Barsiisaa /dursaa Amantaa Waaqeffannaati. Booranaatti hayyoonni Oromoon akka jedhanutti, Qaalluun Abbaadha. Qaalluun qulqulluu akka bishaaniiti. Qaalluun namatti hindabu; daba hinhojjetu. Sirna Gadaa Oromoo keessatti Qaalluun ulfinaafi kabaja guddaa qaba. Akka Aadaa Oromootti, Qaalluun ni dhalata malee hinfilamu. Qaalluu qaallittiitu dhala. Qaallittiin haadha warra Qaalluuti. Qaalluun Qaallittii irraa dhalata hoggaa jennu, Qaallittiin garuu qaalloma kan argattu dhalootaan osoo hintaane, heerumaan argatti.
Qaallummaan fedhiifi filannoon osoo hintaane, Gosa Qaalluu irraa hiddaafi dhalootaan abbaarraa gara ilmaatti darba. Dubartiin garuu Qaallittii kan taatu, dhalootafi hidda dhiigaan ouoo hinta’in, Qaalluun intala warra guddaafi beekamaa, intala haalaafi amala gaarii qabdufi durba duudaa, qaamni ishee guutuu kan godaannisa hinqabnedha. Sirnaan Qaalluun mana osoo hinbahin ummanni manatti fideefii sirna gaa’elaa erga raawwatanii booda intalti warra guddaa kun qaallittii taatee filatamti. Sana Booda ilmi Qaallittii kanaa inni jalqabaa akka Aadaa Booranaatti yoo Abbaan hancufa seene ykn du’e, battalumaan abbaa bakka bu’uun sirnicha itti fufsiisa.
Qaalluun Booranaa akkuma Aadaa Booranaatti wayyuu waan namni hingorra’in hin nyaatu; bineensa bosonaa saatawwaafi gugguuftoo malee kan biraa hin nyaatus; hin ajjeesus. Qaalluun hojii humnaa kamiyyuu hinhojjetu. Loon hin ilmu. Akka inni dhiiga homaattuu hinbuufne, dhiiga isaa hinbuusan. Qaalluun diina hinqabu. Hamaan afaan isaatii hinbahu; hinabaaru.
Rifeensa qaama isaa tokkollee hintuqan. Qaalluu du’a ollaa isaa itti hinlabsan; nama hindhaanu; ala hinbulu; seerri isaa hanga rifeensa mataati.
Qaalluun akkuma gosaan walhangaftu, guyyaa laduun walhangafti malee umrii qofaan miti. Eebbillee akkuma sanaan walduraa duubaan eebbisu.
Madda: Kitaaba (Jaaraa v-1; Jaatanii Diidaa)


text:
Fulbaana 12, 2017
Seensa baatii Hagayyaa (August ) irraa kaasee Humni addaa Liyyuu Hayil jedhamuudhaan beekkamu kan Humna ittisaa mootummaa Itoophiyaatiin hidhachiifamee fi hoogganamu daangaa naannoo Oromiyaa fi uummata Oromoo daangaa Harargee, Baale, Gujii fi Boorana keessa qubatanirratti weerara gaggeesseen lammiiwwan Oromoo dhibbootaan ajjeesee kumootaan ammoo qe’ee isaaniirraa buqqisee jira.
Kanumaan wolqabatee Qeerron Oromoo hiriira biyyooleessaa gaggeessuuf Kamisa waame irratti yaadachiisa Qabna. Hiriira mormii kana cimsine kan deeggarru ta’uu ibsina. Sababni hiriira mormii kana deeggarruuf ammoo:
Humni Liyyuu hayilii humna mootummaan hidhachiisee fi kan duraan uummata Somaalee deeggartoota ONLF (Adda bilisa Baasaa Biyyoolessa Ogaaden) jedhee ittiin ficcisiisaa turee, Ollaa fi manneen, qe’ee irratti gubsisiisaa fi duguugiinsa sanyii irratti raawwachaa turanii dha. Humni kun humna mootummaa abbaa irree Woyyaaneetiin ajajamu dha. Kanaafuu gaaffiin
1. Mootummaan Woyyaanee (Mootummaa Federaalaa ofiin jedhu) Weerara harka liyyuu Hayiliitiin Saba Oromoorratti gaggeessu hatattamaan haa dhaabu!
2. Uummanni keenna kan ardaa fi Qe’ee isaaniirraa buqqaafaman hatattamaan qe’ee isaaniitti haa deebifaman.
3. Hidhaamtoonni Siyaasaa haal-duree tokko malee hatattamaan haa hiikkaman !
Uummata Oromootiif:
1. Humna qabdaan maraan tokkummaadhaan weerara kana ofirraa ittisaa! Sabni kamuu mirga lubbusaa baraaruudhaaf ofirraa qolachuu (self defense) maatiisaarraa qolachuu, qabeenyasaa tikfachuu fi lafasaa tikfachuu mirga guutuu qaba waan ta’eef mirga keessan kana tokkummaadhaan kabajsiifadhaa.
2. Mirga keessan kanatti yo fayyadamtan garuu weerarri amma taasifamaa jiru kun kan karoorfame mootummaa Woyyaaneetiin malee qaama kamiiniyyuu miti. Liyyuu poolisii fi Abdii Ilee mootummaa uummata Somaalee bakka hin bu’an waan taateef, uummata Somaalee kanuma akka keessan Liyyuu poolisiin fixaa baate irratti kunis Somaaleee dha jettanii tarkaaffii akka hin fudhanne, qabeenna isaanii akka hin balleessine. Kana kan goonu yo taate Karoorri Woyyaaneen baafatte galma gahe jechuudha. Karoora Woyyaanee kana fashalsuuudhaaf mormiin keenna master mind Weerara kanaa kan ta’e Woyyaanee irratti ta’uu qaba jenna.Qabeenna barbaadeessuunille yo ta’e kanuma Woyyaanee ta’uu qaba. Hiriiraa fi mormiin kun kan sirna abbaa irree irratti malee uummata Somaalee irratti akka hin xiyyeeffanne akeekkachiisna.
3. Kan madaa’e yaalchisiifadhaa, kan beela’e nyachifadhaa, Kan buqqa’e gargaaraa, qubsiisaa.
Mootummaa Naannoo Oromiyaa bulchaa jira ofiin jedhuuf :
Kanaan dura waa’ee fixiinsaa fi ajjeechaa kanaa gaafatamnaan dubbii himaan mootummaa federaalaa “Humnoota hin beekkamne” jechuudhaan waakkateera. Gama biraatiin humnoota kanneen keessaa loltoonni Somaaliyaa keessaa dufanii fi humnoonni gara garaa jiraachuun mirkanaawee jira. Mootummaan lammiiwwan isaa humnooota hin beekkamnerraa ittisuuf gaafatama qaba. Jarri federaalaa kana yo kan hin goone ta’e mootummaan naannoo Oromiyaa saba nutu bakka bu’a jettan, uummata naannoo isin nutu bulcha jettan irratti waraanni baname faccisuuf, nagaa uummataa tiksuuf, lubbuu, lafa, qabeenyaa fi maatii uummata naannoo isin bulchitanii tiksuuf gaafatamummaa qabdu. Kanaafuu humna qabdan cufan waraana ummata keessan dhabamsiisuuf baname dura dhaabbachuu qabdu jenna. Humni badii kun kana san osoo hin jedhin isinitti gara galee miseensa keessan ajjeesaa jira. Kanaaf, miseensa jaarmaya kamiituu ta’u lammiin tokko ajjeeffamuu hin hayyamnu jettenii Oromoo akka baraartan gaafanna.
Dhaamsa ofi-eeggannoo Qeerroo Oromiyaatiif:
Waraanni kuni Oromo irratti kan baname ilaalcha siyaasaa, gartuu jaarmayaa Oromoo, amantii fi lagaan osoo hin taane akka Oromootti, akka Oromiyaatti nurratti labsame. Waraanni kuni ilmaan Oromoo dachee tana irra jiran cufatti kan labsamee dha. Kanaaf ilmaan Oromoo amantii kamuu hordofan, biyya kamuu jiran, dhaaba kamuu keessa jiran, firoottan Oromoo hunda laallata waan ta’eef osoo haala kamiinuu wal hin qoodin dhabamuu irraa ofi hambisuuf nu cuftuu akka Oromoo qofatti kan hirmaannu.
Ta’us, qeerroon Oromiyaa kanaan dura hariira fi mormii adda addaa Oromiyaa keessatti qopheessaa turtan ammas ifa ofi hin baasinaa. Tana keessa basaastonni akka adda isin hin baafanne eeggadhaa. Iccitiin keessan ammas hin bayin. OPDO waliin akka Oromootti waan kana irratti hirmaachuu qabdu malee iccitii keessan hin baasinaa! Ofi-eeggannoo guddaa akka taasiftan waamicha isiniif goona.
Tokkummaan keenna humna keenna!
Injifannoon saboota cunqurfamoo maraaf!
Fulbaana 12, 2017
Minneapolis, Minnesota


text:
Namoonni mana hidhaa Qilixoo keessatti dhukkubsatanii wal’ansa fayyaaargachuuf jecha dhaddacha mana murtii duratti wawwaatan arguun waan baratamaa dhufe ta’e jira.
Godiina Wallaggaa bahaa magaalaa sibuu siree irraa waggaa lama dura kan qabaman Barsiisaa Qanaasaa Raggaasaa mana hidhaa keessatti dararaa irra ga’een kan ka’e milli isaanii lamaan lafa ejjechuu waan dideef jecha hidhamtoota isaan waliin jirantu baatee iddoo barbaachisaa ta’etti isaan geessa.
Duraan okkolaa mana murtii duratti dhiyaataa fi iyyataa turanis baatii lamaa as garu gonkumaamana murtii durattis ta’e maatii isaan dubbisuuf gara Qilinxoo dhaquutti hin mul’atan.Namatuu baatee isaan geessuu qaba. Nama umriin 53 fi abbaa ijoollee shanii kan ta’an Obbo Qanaasaan ofiis rakkadhee namas hin rakkisu du’un qaba jechuun guyyaa shaniif midhaan lagatan.
Ilmii isaanii kana dhaga’e kutaa biyyaa irraa gara Qilinxoo deemuun “ na agarsiiftan malee” jennan baatanii fidanii itti agarsiisan. “Bellama qaba” jechuun sagalee dadhabaan asaasan malee dubbachuu hin danda’uu jedhe.Ammaan dura Hospitaala geessanii yeroo turanti bellama ji’a lamaatu kennameef, warri wajjiin jiran iyyannaan torban lamatti kan bellamamee ta’uus kan isa dhaqqabuu hin fakkaatu yaaddoo jedhu qaba.
Abukaatoon Barsiisaa Qanaasaa kan ta’an Obbo Wandimmuu ibsaa erga dhaddachatti dhiyaate ji’a lama ta’a jedhu. Manni murtii meeerree jedhee yeroo gaafatu manni hidhaa ni dhukkubsata jechuun deebii akka kennu dubbatu. Manni murtii ajaja yoo kenne iyyu hojii irra oolfamuu keessatti duubatti harkifannaan akka jiru muuxannoo irraa beekna jedhu.
Gama kaaniin Baqqalaa Garbaa Hospitaala Ergamanti geessamuun wal’ansa argachuu isaanii maatiin ibsanii jiru.
Gabaasa guutuu caqasaa