text:
Namni hojii tokko yommuu hojjatu wantoonni isa kakaasanii fi dhiiban jiraachu qabu. Keessattu hojichi hojii nafsee irratti ulfaatu yoo ta’e, kakaa’umsa cimaa barbaachisa. Islaama keessatti wanti nama ajaa’ibu guddaan hojii tokkotti yommuu nama qajeelchu mindaa (ajrii) guddaan nama abdachiisa. Ammas hojii badaa irraa yommuu nama dhoowwu, adabbii badaan nama sodaachisa. Kuni hundii nafseen nama tuni akka qulqullooftu fi sadarkaa ol’aana irra geessu taasisa. Soomni hojiwwan nafsee irratti ulfaatan keessaa tokko waan ta’eef, Islaamni faaydaa fi mindaa sooma irraa argamuun nama abdachiisun kaka’uumsa, injinnoo fi humna namaa dabala. Namoonni faayda fi mindaa soomaa yoo beekan kaayyoo soomaa galmaan gahu. Ta’uu baannan, aadaa godhachuun faayda homaatu osoo irraa hin argatin dabarsu. Qur’aana fi Hadiisa keessatti gabaabbinaanis ta’i dheerinnaan faaydalee fi mindaan soomaa dhufani jiru. Yeroo darbe, aayah waa’ee soomaa dubbattu irratti xinxalline turre. Har’as itti fufuun hadiisota muraasa faayda fi mindaa soomaatin wal qabatan ni ilaalla.
Dabalata Dubbisi
Bismillah. Alhamdulillah Rabbil aalamiin. Yommuu Ramadaanni gahu, namoonni of tottolchuu fi of fooyyessuuf ni qophaa’u. Barreefama waa’ee Ramadaana dubbisuuf Google irratti ramadaana ykn sooma jechuun barreessun keessan hin oolu. Sababni kanaa waa’ee Ramadaanaa fi sirrittti irraa fayyadamuuf fedhii waan qabdaniifi miti ree? Alhamdulillah waggoota darban keessatti waa’ee Ramadaana ilaalchise barruulee garagaraa ilaalle jirra. Isaan keessaa; Qophii Ramadaanaa, Ramadaana keessa ramaddi namoota, wantoota sooma balleessanii fi kan biroo. Kana sammubani.com irraa ni argattu. Har’as wantuma duraan barreefame irratti dabaluun yaad-rimee soomaa fi Ramadaanaa ni hubanna.
Dabalata Dubbisi
Wantoonni sooma cabsan /balleessan gosa lama. Isaaniis
A.Wantoota sooma cabsan qadaa kan barbaachisu
B.Wantoota sooma cabsan qadaa fi kaffaaraa kanneen barbaachisan Read more
Nama barbaachisummaa (ulaagaalee) kanniin guutef soomni isa irratti dirqama. Ishiin/inni Musliima, aaqila (waa hubachuu kan danda’u) ta’uu, umrii saalfannaa kan gahe ta’uu, fayyaa qabaachu, imala (adeemsa) irra kan hin jirre (iddoo jireenyaa kan jiraatu) ta’uu, dubartiif laguu fi nifaasa (dhiiga dahaa) irraa qulqulluu ta’uu qabdi. Namtichi/ dubartiin barbaachisummaa armaan olii guunnan soomni isa/ishii irratti dirqama fi sirriidha. Dhugumatti ramaddi hundaa tokko tokkoon ilaalun irra gaariidha. Isin qophiidha? Kanaafu obsaan dubbisaa. Read more
Ramadaanni akka lakkoofsa hijriitti ji’a saglaffaa irratti argama. Ramadaanni ji’a kabajamaa Qur’aanni itti bu’ee fi leylat-ul qadr (halkan ji’aa kuma caaltu) of keessaa kan qabudha. Jinni Ramadanaa ji’aa rahmataa, barakaa fi jaalalaati. Ji’a diinni ilma namaa kan ta’ee sheyxaanni itti hidhamuudha. Sheyxaanni waan hidhamuuf namoonni ibaadatti ka’u, wanta gaariitti fiigu. Read more


c: text/html

text:
Tattaaffiin rakkoo qabsoon Oromoo mudatte furuudhaaf akka matayyaattiis tahe akka gurmuutti godhamaa jirtu mara jajjabeessuun barbaachisaadha. Carraaqqiin garasiin godhamtu garuu, tan rakkoo jirtuuf furmaata argamsiiftu …Read More »
Gootni Kufuus Gootaan Bakka Bu’a !
Bu’ureeffamuu Qabsoo Bilisummaa Oromoo keeysatti Utubaa Qabsoo kan tahan Qabsaawaa Injiinar Abdullaahii Luungoo bakka bu’aa Sooreysa Jaarraa Abbaa Gadaa tahuun Muudamanii Barcuma kabajaa dhunfatanii jiran. …Read More »
MIRGI UMMATA OROMO NAMOOTA HAGOON HIN MURTAA’U
Ummanni Oromo gabrummaa motummoonni ‘Habashaa’ irraan gayan jalaa of- baasuuf bara afurtamaa ol qabsoo hidhannoo deemsisaa jira. Barriin dheera kana keessa mirgootni ummanni dhiiga isaa …Read More »
OSA Midyear Conference
The Oromo Studies Association hosted its mid-year conference this year on March 16, 2013, at Georgia State University. OSA has recorded and collected this conference’s …Read More »
Jabana xibbaa-xibboo
Seena Oromoo keesati jabana xibbaa-xibboo jedhame kan beekamu bara sirni gadaa laafatee gadaan lagati gale,bara abbootiin gadaa aangoo irra umurii isanii turfachuuf yaalii gochaa turan,bara …Read More »
HUNDA DURA, BIYYAA FI UMMATA KIYYAAF !!!!!!
Y.G(2005) Namni ykn humni yk Biyyi tokko , Qabsoo gaaffii mirgaa wayita gaggeessu, bu’urri murannoo isaa mata duree har’aa kana ta’uu, kan haalu jira …Read More »
Harás Borus Biyti Teenya Oromiyaa, Ummanni Keenya Oromoo, Kaayyoon Keenyas Bilisummaadha!
Qabsoon bilisummaa Oromoo ABOdhaan hogganamu waggoota afurtamman dabran gargaarsa tokkoon maleetti fi duula diinota qabsoo kana dhabamsiisuuf irratti faraqaan bobba’an lakkoobsaan hedduu fi dandeetti guddaa qaban irra …Read More »
Hanga Ummata Oromoo Waliin Hin araaramnetti Keessa OPDOtti Sabatiinsi Hin yaadamu; Hireen Maayyii Hogganoota Isaas Salphinuma
Bitootessa 12, 2013 (Oromo Liberation Front) – Ummata Oromoo keessaa dhalatee guddifachaa diinaa tahuudhaan saba isaa gabrummaa jalatti kan iggitaa jiru OPDOn yeroo irraa gara …Read More »
Kaayyoon dhaaba jijjiiramaa ABO YKN hooggana bergaader….
Qabsoo Ofirratti Amantaa fi Kan kaleessaa irraa Barannee, kan Boruuf Maal Gochuu Qabna jennee of gaafachuu! Dhaabni siyaasaa tokko tarsimoo fi galii gara garaa qabaachuun …Read More »
I am Stunted when I heard the news of the passing away of our legendary hero, Soressa Jarraa Abbaa Gadaa.
The death of Jarraa Abbaa Gadaa( Sheik Abdulkarim Ibrahim) is a great loss to the Oromo nation and the Oromo people at large; a great …Read More »

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mucaan tullaa cabbii jalatti ukkaamfamee daqiiqaa 40 booda lubbuun argame
Mucaan waggaa 12 daqiiqaawwan 40f gaarreen Faransaay cabbiin uwwiifaman jalatti tullaa cabbiin awaalamee ture lubbuudha argame.
Mucaan maqaan isaa hineeramne kunis maatii isaa waliin cabbiirraa sigiigoo xabachaa kan ture yoo ta'u, erga bakka hayyamamee keessa baheen booda tullaa cabbii jigeen rukkutame.
Booda garuu gargaarsa saroota poolisiin naannichaa fidanii taasifamee lubbuun argamu danda'eera.
''Kunis 'raajiidha'' sababiinsaas mucichi meeshaa balaan itti argamu kammuu hin qabu ture,'' jechuu baraaraa tokko AFP'tti himeera.
''Cabbii jalatti erga ukkaamsamanii biida caraan lubbuun jiraachu tarii daqiiqawwan 15 booda baayyee gadaanaadha.''
Haa ta'u malee mucaan balaan mogolee cabu qofti mudates wayita amaatti hospitala naannichaatti wallanamaa jiraachuun barameera.


text:
Yuutuubariin Oromoo Ummata Booranaaf Hongeen Muudateef Birrii 1.5M gumaache!
Godina Booranaa Aanaa Taltalleetti Abbaan qabeenyaa Abbabaa Tolaa jedhaman Yuutuubii isaanii ”Abbee Tokkichoo” jedhamuun beekamutti gargaaramuun horsiisee bultoota sababa hongeen miidhamaniif deeggarsa Birrii miiliyoona1.5 oliin walitti qabuun jabilee bitanii gumaachan.
Abbaan Qabeenyaa Abbabaa Tolaa jedhaman quuqamaafi aantummaa saba isaaniitiif qabaniin Yuutubii dhaabbata isaanii ”Abbee Tokkichoo” jedhamuutti gargaaramuun deeggarsa Birrii miiliyoona 1 fi kuma 500 walitti qabaniin, jabbilee 58 bituun horsiisee bultoota sababa hongeen miidhaman 29f gumaachaniiru.
Kana malees, Abbaan qabeenyaa kun namoota sababa hongeen loon karra guutuu dhabuun miidhaan bifa addaatiin irra qaqqabe namoota sadii tokko tokkoon isaaniitiif Birrii kuma 20 harkaatti kennaniiru.
Bulchaan Godina Booranaa, Obbo Jaarsoo Boruu, lammii gaafa rakkoo hawaasa isaa cinaa dhaabbate jechuun deeggarsa gumaachaniif galateeffataniiru.
Horsiifate Bultoonni deeggarsi taasifameef yaada kennaniin, sababa hongee mudateen beeyladota keenya dhabuun, yaaddoo keessa gallee turre, lammii akkanaa qabaachuu keenyatti boonaa, dabalee daddabalee isaaf haa laatu jechuun eebbisanii jiru.


text:
Dureessi Afrikaa beekamaa Daangooteen haadha warraa barbaadaa jiru
Erga gaazexaan UK, Faayinaanshaal Taayims jedhamu dureessi Afrikaa Aliikoo Daangooteen haadha warraa akka barbaadan gabaaseen booda, fayyadamtoonni miidiyaa hawaasaa tiwiitarii 'ana na fuudhaa' jechuun harka baasaa jiru.
Egatanaa ijoollee miti. Waggaan 60 qoosaa miti. Yoo yeroo hin qabdu tahe garuu nama qabaachuun faayidaa maleessa dha jechuun gaazexichatti himan.
''Wantooti baayyee na ko'omsan jiru. Warshaan keenyi jiraa, xaa'oo oomishnaa, peetirookeemikaalas qabna, ujummoo gaazii illee akkasuma.'' Haa ta'utii jedhan '' amma boqochuun qaba'' jedhan.
Haadha warraa nan barbaada ergan jedhee namoonni galmeen eessatti jechuun bilbilaan na rakkisaa turanis jedhaniiru miidiya hawaasummaa isaanii irratti.
''Erga Daangotee haadha warraan barbaada jedhee, jaalalleen koo na gatteetti. Ani nama kanatii hin bu'uu.''
''Bilcheessuu, mana qabachuufaa qixeesseen beeka 'na fudhaa''' fa'i kan jedhan keessa jiru.


text:
Imalli Galatoomaa qondaalota olaanoo KFO Jarmanitti imaluun jalqabe itti fufeeti jira.
Jarmanitti aansee Neezarlaandis magaalaa Amistardaamii fi Faransaay Magaalaa Paarisitti Jawar Mohaammad hawaasa waliin maryatee jira.
Imalli kun itti fufuun Swiidin Istookhoolm, Noorweey Osloo fi UK magaalaa Maancheestaritti uummata waliin maryachuuf saganteeffameeti jira.
Boru Swiidin Istookhoolmitti Jawar Mohaammad hawaasa naannicha jiraatu waliin ni maryata jedhameeti jira.
Itti aansuunis gara Ameerikaa Kaabaatti cehuun magaalota hedduun keessatti hawaasa waliin ni maryatu jedhameera.
Waltajjiiwwan marii Imala Galatoomaa kun haala siyaasaa biyyattii fi kallattii gara fuula duraa irratti kan xiyyeeffate akka ta’e ibsameeti jira.
Kana malees obbo Jawar Mohaammad fi obbo Baqqalaa Garbaa mana hidhaa keessa yeroo turanitti aantummaa uummanni mul’iseef ni galateeffatu jedhameeti jira.


text:
Itti dabalees seenaa gootota oromoo obbo baaroo tumsaa fi luba guddinaa tumsaalee gad fageenyaan addeessa. Kitaabni seenaa oromoo kan waggoota dheeraa duraa ibsu afaan. Jun 10, 2015 ummanni oromoo eessa garamitti, kan jedhu irratti xiyyeeffannoon hayyulee oromoo dubbisuu fi irra odeeffachuun dhrtvon qopheessuun isiniif dhiyeese jira, da. Dec 21, 2014 sabi oromoo saba itoophiyaa keessatti baayina ummataan tokkoffaa irra jiru. Qabsaawonni 36 n, seenaa qabsoo bilisummaa ummata oromiyaa keessatti qeeyroo. Kitaaba seenaa oromoo pdf kitaaba seenaa oromoo pdf name. Guyyaa gootota oromoo walaloo imimmaan qeerransaa bara. Kutaa 3ffaa seenaa birgaadeer jeneraal taddasaa birruu kutaa kana kessatti kan ilaallu jibbinsa yeroo sana oromoo irra jiruu fi taddasaanis akkamitti kana cabsuuf qabsaae kan jedhuudha haaluma kanaan taddasaan jibbinsa oromummaa iratti qaban waan hubateef ifaaf ifatti qabsoo eegale akkasumas waldaan maccaaf tuulamaas akka jajjabaatuuf halkaniif guyyaa gumaata isaa bahuu eegale gochaan isaa. Feb 14, 2016 ilmaan oromoo damee lama2 1 boorana 2bareentuu booranni ilmaan 12 dhale isaanis 1wallagga 2callabba 3goree 4goofaa 5sidaamoo 6arii 7dacee 8garrii 9guraa 10giriirraa 11naayroobii fi 12gujii bareentuun ilmaan 5 dhale 1. Kan nyaatamu marqaa kan dhugamu bookamartuu ofitti boona baddadaree fi dakaa. Kitaabni seenaa oromoo kan waggoota dheeraa duraa ibsu. Box 1289 marshall, tx756711289 18007851005 isbn 9780966109832 ibsituu kana keessaatti waraabbiin kitaaba qulqulluu kan fayidaa irraa oolan. Yeroo wayyaaneen magaala guddittii oromiyaa gara adaamaatti godaansiftee ergamtuu ishee opdo finfinneedhaa buqqiftetti gaaffii. Seenaa barnoota qubee afaan oromoo keessatti abon dirree dhihaa fi bahaa keessatti daaimaa fi gaheessa dirree bilisoomtee fi jireenya baqaa irra turan biyyoota ollaa keessatti barsiisaa ture, waraana dabalatee jechuu dha.
Kitaaba qulqulluu intarneetii irraa mp3, aac, pdf, epub. Baatiin eblaa seenaa qbo keessatti baatii seenaa qabeessa. Kitaaba qulqulluu intarneetii irraa dubbisi ykn garagalfadhu. Xiyyeeffannaan kitaaba kanaa abbaa irrummaa akkaataa itti dhabamsiisanii fi. Akka seenaan ibsutti, ummanni oromoo bulchiinsaaf sirna gadaa fayyadamaa ture. Seenaa qabatamaa baruuf haatattaafannu seena saba oromoo fi sirna gadaa kitaaba seenaa. Qabsaawonni 36n, seenaa qabsoo bilisummaa ummata oromiyaa keessatti qeeyroo. Seenaa gootota oromoo qabsoorratti wareegamanii home. Kitaabni qorannoo kanaaf filatame matadureen isaa seenaa abishee garbaafi gootota oromoo biroo kan jedhu yommuu tau, kitaabbichi bara 2010 barreessaa. Xiinxaala fayyadama afaanii kitaaba seenaa abishee. Dokumantarii addaa wareegama qaalii seenaa obbo guutamaa hawaas obn amajjii 22, 2011 duration. Sheekh mohammadrashaad abdullee buulessa seenaa oromoo ti.
Voa jaallannee gammadaa, namoo daandii, tuujubee, soraa waggaa waggaan hojii dargaggoonni oromoo gama barreessuutiin taasisan kana qilleensarra oolchuun akka lammiin isaanii dhagau gochuusaaniif. Seenaa ummata oromoo gababbinaan oromoon saba afrikaa keessa jiraatu, kan itoophiyaa keessaa fi haga xiqqoo immoo ummata keeniyaa fi somaaliyaa keessatti argamu dha. Kitaabni kun jireenya oromoo guyyuu kaleessaa hanga haraa jiru irratti hundaaee kan barreeffame yoo tau, achii dhufiinsa oromoo fi sirna akkamiin akka jiraachaa turee fi jirulleen ibsa. Taus, wanti nama ajaaibsiisu garuu goota misoomaaf aadaan oromoo mirga geeraruu kennuunsaa oromoon misoomaaf ilaalcha guddaa qabaachuusaa agarsiisa. Kitaabni urjii bakkalchaa kitaaba seenaa gootota oromoo irratti hundaayee barreeffame waan taheef namoota kitaaba kana dubbisuu barbaaddaniif karaa salphaadhaan mobile keessan irratti download gootanii akka dubbisuu dandeettanitti isiniif qopheessinee jirra isinis hiriyyoota keessaniif share godhaa waliif hiraa download godhuuf link armaan gadii kana fayyadamaa kitaaba. Barreessaan kitaaba kanaa ogumaan balaliisaa xayyaaraa yoo taan barnoota phisics baratan obbo leellisaa aadaa kitaaba barreessuuf kan na kakaase balina aadaa fi seenaa oromoon qabu jedhan. Xummuungaa 2murawwaa 3karrayyuu 4hunbanna 5qaloo xummuungaan ilmaan 3 dhale 1arsii 2asoosaa 3hawaasaa murawwaan 1 dhale innis. Guddina seenaa gabaaba kan ibiroota afaan ibrootaa kan warra sheem semitic qooqa maati kutaa esiia kibba lixaati. Kitaabni seenaa oromoo hanga jaarraa 16ffaa maddoota garaa garaa eeruun maqaan itoophiyaa jedhu absiniyaadhaaf kan kenname namoota kitaaba 4.
Kitaaba qaacceeffame testimony of desta yebassa final. Jun 19, 2016 seenaa qabsoo oromoo keessatti kan yoomuu hin dagatamne mormii barattoota oromoo 2004 keessatti nama gaffii abbaa biyyuumma oromoo finfinneerratti qabu barattoota biroo waliin falmii geggeessaa. Heera mootummaa hirmaannaa uummataan mirkanaaeen aadaan oromoo kaleessa maqaan itti moggaafamee, xuriin itti dibameefi akka tuffatamu taee ture sun irraa kaee uummatni abbaa aadaa fi seenaa tae aadaa isaa bakka ganamaatti bifa sirrii taeen deebifatee ittiin jiraachuu erga eegalee kunoo nuusa jaarraa lakkoofsisuu dandaee jira. Sararaan kun gootota ilmaan oromoo falmaa irratti wareegaman yaadachuu fi seenaa isaanii tiksuuf uumame. All formats available for pc, mac, ebook readers and other mobile devices. Akka qoannoo bara 1994 akka dhaha giriigooriyaanitti baaynni ummata oromoo dhbbantaa ummata itoophiyaa 32. Ilmaan oromoo damee lama2 1 boorana 2bareentuu booranni ilmaan 12 dhale isaanis 1wallagga 2callabba 3goree 4goofaa 5sidaamoo 6arii 7dacee 8garrii 9guraa 10giriirraa 11naayroobii fi 12gujii bareentuun ilmaan 5 dhale 1.
Lammiin goota isaa hin kabajne, gootummaaf bakka hin kennine yartuu namatiin dhaalama. Seenaa qabsoo oromoo keessatti kan yoomuu hin dagatamne mormii barattoota oromoo 2004 keessatti nama gaffii abbaa biyyuumma oromoo. Seenaan qabsoo koloneel aliyyii kunis kitaaba seenaa gootota oromoo fi kaan jedhu keessatti balinaan barreeffame jira. Dhibbaa alagaa bitamuu waggaa dhibbaa oromoo irra turuurraa kan kae hedduun. Akkasumas haala sabni oromoo kiyyoo bulchiinsa kolonii abasiiniya jalatti itti jiraatee fi qabsoo inni bilisummaa, dimokraasii, dinagdee fi haqaaf geggeesse irraa. Seenaa dhaabataa seenaa gootota, hayyoota, qabsaaota. Kanneen bilisummaa saba isaaniitiif lubbuu isaanii kennan yoggayyuu yaadatamuu qabu. Gootota oromoo hin gabroomnu jechuun sirna gabrummaa. Apr 21, 2019 kitaaba seenaa oromoo pdf kitaabni seenaa oromoo hanga jaarraa 16ffaa maddoota garaa garaa eeruun maqaan itoophiyaa jedhu absiniyaadhaaf kan kenname namoota kitaaba 4. Seenaa oromoota shaggar finfinne kutaa i, ii, iii taammanaa bitimaa tin, 09. Gooti oromoo nama kutannoo fi wareegama saatiin jireenya saba oromoo keessatt jijjiirama argamsiisu yk argamsiisuuf dabarsee of kenne. Easily share your publications and get them in front of issuus.
Oromoo kan tae gaaffiin eenyummaa isaas guutummatti akka. Kitaabni kun waggoota 20 booda fooyyauun afaan oromootti hiikamee mana maxxansaa oromiyaatti maxxanfamee gabaa irra oolee jira. Warri wareegamee fi lubbuun jiran hundi, gootota seenaa jijjiiranii. Admaasuu biraanuu 1956 gurraandhala 14, 2015 taatoo fi nama baacoo adda addaa tabatu yoo tau guddina aartii oromoo keessatti gumaacha guddaa qaba. Itti dabalees seenaa gootota oromoo obbo baaroo tumsaa fi luba. Gaaffiifi dheebuu ummata oromoo kan tae gaaffiin eenyummaa isaas guutummatti akka deebii argatu taee jira. Akkasumas haala sabni oromoo kiyyoo bulchiinsa kolonii abasiiniya jalatti itti jiraatee fi qabsoo inni bilisummaa, dimokraasii, dinagdee fi haqaaf geggeesse irraa ibsa gabaabaa kennuuf. Seena saba oromoo fi sirna gadaa kitaabaseenaa saba oromoo. Artisti admaasun baayyinaan hojiisaa kan afaan oromootin haa beekkamu malee, hojiiwwan amaariffaan hojjates ni qaba. Seena saba oromoo fi sirna gadaa kitaabaseenaa saba. Oromoon mootummoota ofbulchan muraasas qaba, kanas ummata sidaamaa wajjin qooddata. Ammayyaa kan bulchaa turte akkoonmanooyyee ykn akka maddii seenaa.
Maqaan isaa beektota ammayyaan kan kenname kan inni dhufe ijoolle nohi seem irraati seera uumamaa. Mootittii olaantuu mirga kanaadaatti, kan ministeera godaantotaa, baqattootaa fi lammummaan bakka buutu, 2019. Kitaabi haaraan mata dureen isaa kudhaama seenaa jedhamuu fi kan seenaa, aadaa fi amantii oromoo ibse maxxanfamee baee jira. Gooti oromoo, jaalbiyyaa dantaa dhuunfaa kaasaa sabawaaf wareegu. Jaalala bituu hin yaalin jaalalli siin haabitu malee.
Feb 15, 2014 saba guddaa tokko tu mootummaa ijaareoyiruu miidhagaa caffee cuqilisaakuduraa fi fuduraa waa marti lalisaa. Kitaabni qulqulluun hiika addunyaa haaraa kitaaba qulqulluu dubbisuuf salphaa ta. Seenaa qabsoo oromoo keessatti kan yoomuu hin dagatamne mormii barattoota oromoo 2004 keessatti nama gaffii abbaa biyyuumma oromoo finfinneerratti qabu barattoota biroo waliin falmii geggeessaa turan keessaa isa tokko. Mohammed hassaniin afaan ingliffaan barreeffame maxxanfamee ture. Sirna eebba kitaaba kanarratti hayyoonni fi, keessummoonni kabajaa hedduun qoodarraa fudhachuu kan nutti human obbo kaalid, seenaan ummata oromoo kanaan dura awwaalamee ture, hayyoota keenyaan muldhachuun isaa daran kan nama gammachiisuudha jedhan. Akka qoannoo bara 1994 akka dhaha giriigooriyaanitti baaynni ummata oromoo dhibbantaa ummata itoophiyaa 32.
Ilaafiilaameetiin namni wal kabajeekan ballesse adabee isa tolche jajeehunduu dhaggeeffate haasaa abbaa gadaaseera waliin mura taee jala odaa. Kabajamtoota lammii oromoo bakkuma jirtanitti nagaan. Gootota oromoo hin gabroomnu jechuun sirna gabrummaa garaa jabinaan. Daftee baafachuu akka dandeessuuf, kitaabonni kitaaba qulqulluu fi boqonnaawwan isaanii duraa duubaan kaa. Ummanni oromoo eessa garamitti, kan jedhu irratti xiyyeeffannoon hayyulee oromoo dubbisuu fi irra odeeffachuun dhrtvon qopheessuun isiniif dhiyeese jira, da. Duuti sabboonaa oromoo artisti usmaayyoo muusaa gadda ummata oromoo walii galaa taee darbe baatii darban kanatti. Seenaa magaalaa finfinnee kan dubifnee fi kan dhageenye. Sabni oromoo saba itoophiyaa keessatti baayina ummataan tokkoffaa irra jiru. Dargaggoota oromoo washington dc kitaaba keenya akka itti erginee saba oromoo faana walbaruuf haamilee cimaan nucina dhaabachuu isaaniif, 7.
Download seenaa ummata oromoo pdf free software6930571. Seenaa afaan oromoo afaan oromo online marsariitii. Waamicha kabaja guyyaa gootota oromoo 2016 guyyaa gootota oromoo. Sabi oromoo saba itoophiyaa keessatti baayina ummataan tokkoffaa irra jiru.
Seenaa abishee garbaafi gootota oromoo biroo kan jedhu yommuu tau tau qorannoo kanaaf irra. Kitaabotii abon ittiin barsiisaa ture hedduu hedduu dha. Garbaa hurruuba sirna gadaatin odaa bulluqiin filatamee akka abbaa duulaatti bara 185054tti tajaajilaa ture. Barnoota buuuraa qubee afaan oromoo xixiqqaafi gurguddaa sagaleedhaan, barreeffamaan barachuuf marsariitii afaan oromoo. Enter your title lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Saba guddaa tokko tu mootummaa ijaareoyiruu miidhagaa caffee cuqilisaakuduraa fi fuduraa waa marti lalisaa.
Kitaabni seenaa oromoo bara 15701860 keessaa ibsu tokko kana dura kan dr. Kabajamtoota lammii oromoo bakkuma jirtanitti nagaan keenya. Artisti usumaayyoon jiruu fi jireenya isaa keessatti dalagaa aartiin inni uummata isaaf kaaee darbe ammo artisti usmaayyoo bara dhufaa darbu hunda akka yaadatamu isa taasisa. Kutaa kitaaba kanaa keessaa ksmi illee karraa kamiinuu yookiin haala kamiinuu hin baayatu hayyama barreeffamaan deeggarame kan isa maxxansiisee male. Sheekh mohammadrashaad abdullee buulessa seenaa oromoo ti bilisummaa. Lubbuun ummata oromoo fi dachiin oromiyaa 1 oromianeconomist. Gooti oromoo didhaa fi sossobbiin karaa irraa kan hin ceesifne, jagnummaa, gamnummaa fi arjummaan beekamu. Hojiin ishiiisaa hundumtuu kan badhaadhinnaa fi fuulduree saba oromoo dagaagsuu fi kan seenaa saba oromoo miidhagsu bareechisuu tauu qaba. Issuu is a digital publishing platform that makes it simple to publish magazines, catalogs, newspapers, books, and more online. Kitaaba qulqulluu intarneetii irratti dubbisikitaaba. Kitaabni qulqulluun hiika addunyaa haaraa hiika sirrii fi dubbisuuf salphaa ta. Jechoota gootota hayyoota oromoo afaan oromo online.
Walumaa galatti, oromoon dur ajjeesee mirga kan qabuufi ajjeesuun kan hinmilkoofneef akkamittifi maal jedhee geeraraa akka ture akka akaakuusaatti geerarsa gaggabaabaa armaan gaditti dhihaateera. Abishee garbaa kanatti fayyadamuun abbaa duulummaa abbaasaa kan waggaa afur hafe kana qabachuuf gaaffii dhiyeesse. Yeroo wal fakkaataa keessatti nama lama yoo jaallatte filannoonkee isa duraa osoo hin taane isa boodarra jaallatte ta,uu qaba. Seenaa ummata oromoo pdf kitaabni seenaa oromoo hanga jaarraa 16ffaa maddoota garaa garaa eeruun sabni oromoo angafa ummata kuush akka taemmoo seenaan dhugaa baa. Waamicha kabaja guyyaa gootota oromoo 2016 guyyaa gootota oromoo waamicha kabaja. Apr 17, 2009 sararaan kun gootota ilmaan oromoo falmaa irratti wareegaman yaadachuu fi seenaa isaanii tiksuuf uumame. May 07, 2015 seenaa ummata oromoo gababbinaan oromoon saba afrikaa keessa jiraatu, kan itoophiyaa keessaa fi haga xiqqoo immoo ummata keeniyaa fi somaaliyaa keessatti argamu dha. Abiishee garbaa ilma abbaa duulaa odaa bulluq kan naannoo horroo kan ture kan garbaa hurruubaati. Jun 19, 2016 bara 1991 motummaan dargii jige,rakkinna ummata oromoo karaa nagayaatiin. Giddu galli aadaa oromoo bakka dur uummanni oromoo masqala itti gubaa turetti deebiee ijaaramuun isaa injifannoo qabsoo dh. Bara 2015 kanas guyyaa gootota wareegamtoota keenyaa oggaa yaadatnu. May 09, maxxansaa haaran fooyyae yeroo dhiyootti gabaarra oolufi. Sheekh mohammadrashaad abdullee buulessa seenaa oromoo ti sheekh mohammadrashaad abdullee buulessa seenaa oromoo ti bilisummaa. Jun 10, 2017 kitaabni urjii bakkalchaa kitaaba seenaa gootota oromoo irratti hundaayee barreeffame waan taheef namoota kitaaba kana dubbisuu barbaaddaniif karaa salphaadhaan mobile keessan irratti download gootanii akka dubbisuu dandeettanitti isiniif qopheessinee jirra isinis hiriyyoota keessaniif share godhaa waliif hiraa download godhuuf link armaan gadii kana fayyadamaa kitaaba urjii bakkalchaa download.1478 125 327 97 821 1215 1297 672 1239 896 1082 1089 1130 414 1514 533 380 1409 1450 1298 132 884 503 1448 261 236 510 1373 15 933 1033


text:
Dhaamsa MHAAGJ.
Kabajamtoota Abbootii Alangaa Naannoo kenyaa, kabajamtoota Abbootii seeraa, kabajamtoota barttaootaafii qorattoota seeraa, kabajamtoota qaamolee haaqaa, kabajamtoota websayiti mana hoji abbaa alangaa hordoftan daawwatan minseensa ta\’un hirmaattaan marti kessanuu, akkuma kanaan dura jeennee kaayyoofii galmii website mana hoji Abbaa alangaa godina jimmaa ittin banamee keessaa innii hangafaa heeraafii seera biyya kenyaa haala salpahadhaan akka argaman taasisuun, abbootii alangaa fi abbootii seera godinaafi naannoo kenyaa seerota kanniin haala salphaa argatanii akka itti fayyadamaniifii akkasumas hawaasa godina kenyaafis ta\’e ummata oromootif hubannoo seeraa akka qabaatuu taasisuun haawaasaafi ummata kenya seeadmina biyyaa kabajee kabajchisuu danda\’u gochuun galma kenya hangafaa waan ta\’ef, galmaa kana fiixaan baasuuf jecha heeadmina biyya kenyaa hera motummaa federaalaafii kan motummaa naannoo Oromiya dabalatee labsiwwan danbilee qajelfamotaafi murtoolee mannen murtii murtoo abbotii alangaa mana hoji kenyaatin galmeelee qorannaa yakkaa irratti bu\’ura SDFY keww 42n cufaman pdfn isinif maxxansaa turuu kenay niyaadatama. Haaluma kanaan Seera yakkaa amma ittiin hojjetamaa jiruu afaan oromodhaan hikanii maxxansuun waan barbaachisee argameef hikkaa seera yakkaa bara 1996 bahee guutuu isaa isinif maxxansinee jirraatii download godhachuun dubbisuu dabalatee marsaritii hawaasaa kessan irratti sher gochun akka walin gettan yoo isinif dhaamnuu misensaafi hordoftoota website kenyaa ta\’un waan maxxansinuu maraa kara email kessanin akka isin dhaqabuf follow fi subscribe gochuun nu jajjabessa jenna.
Garee komnikeeshini MAna Hoji AA Goinad Jimmaa.
Seensa
Labsii Lakkoofsa 414/1996 Seera Yakkaa Mootummaa Federaalaa Demokiraatawaa Rippaabilikaa Itoophiyaa
Seensa
Seerri Adaba Yakkka bara 1949 bahe hojii irra ooluu erga jalqabee gara jaarraa walakkaatti siqee jira. Yeroo kana keessatti jijjiiramni bu’uuraa kan siyaasaa, dinagdeefi hawaasummaa Itophiyaatti taasifamanii jiru. Kanneen keessaas, walqixxummaan amantiiwwanii, sabaa, sablammootaafi ummattotaa, mirgaafi bilisummaawwan dimokiraasummaa lammiileefi jiraattotaa, akkasumas mirgi namoomaa, keessumattuu, mirgootni kutaalee hawaasaa kan akka daa’immaniifi dubartootaa waliigalteewwan addunyaalessaa Itoophiyaan fudhatteefi Heera mootummaatiin beekamtii argaachuun isaanii adda durummaan kan tuqamuu dandaa’anidha. Jijjiirama kan hunda booda raawwiin seera adaba yakkaa bara 1949 akka itti fufu taasisuun fudhatamummaa hinqabu.
Qaawwaan Seera adaba yakkaa duraanii irratti mul’atu inni biroon yakkoota guddinni teeknooloojiifi haalawalxaxaa jireenyi ammayyaa fide qixa barbaachisaa ta’een hammachuu dhabuu isaati. Kanneen akka uggura xiyyaaraa, yakkoota kompuutaraafi maallaqaa sababa yakkaatiin argame seera qabeessa fakkeessuun dhiyeessuu (money laundering) kan fakkaatan seerri adaba yakkaa duraanii kun kan hin ilaalle ta’uu isaati. Kana malees, yakkoota malaamaltummaafi baala sammuu namaa adoochan waliin wal qabatanii yakkoota raawwataman ilaalchisee, yeroo ammaa rakkoo cimaa geessisaa waan jiraniif, biyya keenya irra darbee sadarkaa ardiifiaddunyaalessaatti gama bahiinsa seeraatiinis ta’e hordoffiitiin xiyyeeffannoo kan argatan ta’anii kan mul’atan yoo ta’anis yakkoonni kun sadarkaa yaaddessummaa isaaniitiin seera adaba yakkaa duraanii keessatti haala gahumsa qabuun hin hammatamne.
Dhimmi callisaan bira darbamuu hin qabne kan biroo, gochoonni barmaatilee boodatti hafoo ta’an dubartootaafi daa’imman irratti miidhaafi gadadoo ol’aanaa kan geessisan ta’uu isaanii Seerrii Adaba Yakkaa duraanii beekamtii kennuu dhabuu isaati. Dhugaadha; aadaan ummattootaa akka kabajamu Heerri mootummaa ni tuma. Barmaatilee miidhaan isaanii saayinsiidhaan mirkanaa’e garuu Heerri Mootummaa hin deeggaru. Akkasumas, seerri uummattootni itti hin amanneefi hindeeggarre yeroo hedduu hojii irra waan hin oolleef seera akkasii baasuun faayidaa akka hinqabne dhugaa dha.Haata’u malee, yeroo tokko tokko qaamni seera baasu seera ammayyaa baasuun hawaasa barsiisuufi hoogganuun aadaa miidhaa geessisan irraa akka of qusatu taasissuun adeemsa falaasama qophii seera yakkaatiin deeggaramudha.
Kana malees, tumaaleen seera yakkaa seerota Negaariit Gaazexaa adda addaa keessatti bibbittaannaa’anii jiran hanga danda’ametti iddoo tokkotti walitti qabuun seera waliigalaa baasuun ni deeggarama. Akkasumas, Seerri adaba yakkaa idilee fi Seerri adaba yakkaa addaa fooyya’ee bahe dhimmoota wal fakkaatan irratti wal cina akka hojjatu taasisuun walqixxummaa lammiilee hubannoo keessa kan hingalchine waan ta’eef, seerri yakkaa waliigalaa tokko jiraachuun isaa hojmaatni akkasii akka hafu taasisa.
Hanqinaalee armaan olitti ibsaman hambisuun seera yakkaa guutuu ta’e baasuuf kutaalee biyyattii hundatti sochii ol’aanaan taasifameera.Wixinee seera yakkaa Ministeera Haqaafi Inistiitiyuutii Haqaafi Qorannoo Sirna Seeraatiin qophaa’an irratti mareen taasifameera. Ogeessonni seeraafi fayyaa, ogeessonni sammuu, dhaabbileen barnootaa adda addaafi waldaaleen ogummaa yaada kennuun bahiinsa seerichaatiifgumaacha ol’aanaa taasisaniiru. Ummattoonni biyyattii Finfinneefi naannoleetti dame hojii hundaafi waldaalee isaanii irraa bakka bu’oota isaanii erguun walgahiiwwan bakka adda addaatti gaggeeffamaniin wixineewwan seerichaa irratti yaadota faayidaa qaban dhiyeessuu danda’aniiru. Yakkoota kanneen akka butii, dirqisiisannii gudeeduufi hanna cimaa irrattii adabbiin isaa kan cime adda durummaan yaada ummataa bu’uura godhachuudhaani. Kana malees, qabiyyee seera yakkaa kana gabbisuuf yaadawwan beektota seeraafi seeronni biyyoota alaas ta’e muuxannoowwan jiran sakatta’amanii jiru.
Dhuma irrattis qabxiin osoo hin ibsamne bira hin darbamne dhimma akkaataa murtii adabbii iitii kennamuti. Manneen Murtii dhimmoota walfakkaatan irratti adabbii walfakkaataa karaa itti murteessan mijeessuun barbaachisaa waan ta’eef tumaalee seerichaa irratti jijjiiramni gurguddaan tokko tokko taasifameera. Tumaaleen seera yakkaa kenninsa murtii adabbii walxaxaafi rakkisaa godhan akka fooyya’an taasifamaniiru. Manneen Murtii dhimmoota salphaa ta’an irraa hanga isa cimaatti haala of eggannoo qabuun qoratanii tokkoon tokkoon dhimmaatiif murtii adabbii barbaachisaa ta’e murteessuuf tumaan isaan dandeessisu keessatti hammatameera. Akkaataa sirrummaa murtii adabbiifi walfakkaatummaa isaa mirkaneeessuufis ta’e to’achuuf kan dandeessisu qajeelfamni (maanuwaaliin) akkaataa murtii adabbii akka bahu ni taasifama.
Qabxiin akkaataa murtii adabbii waliin walqabatee ka’uu qabu kaayyoon seera yakkaa nageenyaafi tagabbii hawaasaa eeguu ta’uu isaati. Hawaasicha kan eegus yakki akka hin raawwatamne ittisuudhaan yoo ta’u, kanas karaa galmaan gahu keessaa tokko adabbiidha. Raawwattootni yakkaa adabamuun isaanii akka yakka biraa raawwachuu irra of qusatan isaan taasisa. Gara fuula duraattis namoota yakka raawwataniifis akeekkachiisa ta’a. Gama yakkoota muraasaatiin adabbiin hidhaa yookiin du’aa kan raawwatamu yoo ta’es hubannoon inni duraa balleessitootni yeroodhaaf yookiin itti fufinsaan hawaasa irratti yakka akka hin raawwanne ittisuudha. Akkas yommuu ta’us, adabbii du’aa irraa kan hafe balleessitootni adabbiin hidhaa umuriiguutuu itti murtaa’e yoo ta’anillee adabbii isaanii osoo hin fixiin korooraan gadi lakkifamuu ni danda’u. Gama yakkoota tokko tokkootiinis murtiin adabbii osoo hin kennamin yookiin adabbiin yoo murtaa’es osoo hin raawwatamiin balleessitootni daangaadhaan gadi lakkifamuu ni danda’u. Kunis balleessitootni jireenya nagaa akka gaggeessan kantaasisu yoo ta’u; seerri yakkichaa yakkamtoonni balleessaa isaaniirraa akka barataniif iddoo ol’aanaa kennuu isaa agarsiisa. Balleessitootni yommuu mana sirreessaa jiranillee hidhamanii akka dararaman taasisuu manna, mana sirreessaatii yommuu bahan hojiiwwan ogummaa adda addaa isaan fayyaduun akka leenji’aniifi barumsa qalamaa akka baratan taasisuun haaromsa balleessitootaatiif tilmaama guddaa seerri yakkaa kun qabu kan mirkaneessudha.
Seerri yakkaa kun waa’ee dhimmoota kanaa ifaan tumuun isaa Manneen Murtii adabbii yommuu murteessan kaayyoo seerichaafigalmaadda addaa adabbii tilmaama keessa akka galchan yaada keessa galchuun akka ta’e beekamuu qaba.
Yaaliin cimaan kun hundi taasifamee seerri yakkaa fooyya’e kun mootummaan biyyattii fi sirni uummattoota isaa, nageenyii fi tasgabbiin isaa, akkasumas, mirgii fi bilisummaan lammiilee fi jiraattotaa kabajamuu isaa akka mirkaneessu itti amanama.
Seerri yakkaa kun guddina diinagdee biyyattii ariifachiisuuf kan dandeessisuufi sirni gabaa bilisaa tasgabbaa’a ta’e akka cimu taasisuurra darbee biyya keenyatti sirni haqaa sirrii ta’e akka diriiru kan deeggaru ta’uun isaa waan itti amanameef bu’uura Heera Mootumaa Federaalaawaa Dimokiraatawaa Rippaabiliikaa Itoophiyaa Keewwata 55 (1) fi (5)tiin kan kanatti aanu labsameera.


text:
Ertraa kan ilaaleen imaamata alaa haaraa baasuu ishee kan ibsitee Itiyoophiyaan, Mootummaa Ertraa aangoo irraa busuuf kan danda'ame mara akka gootu ta'uu ibsite.
Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Mallas Zenaawii odu gabaastoota waliin gaaffii fi deebii gaggeessaniin, mootummaa Ertraa aangoo irraa buusuuf mootummaan isaanii tarkaanfii diplomaasiis ta'e kan waraanaa ni fudhata jedhan.
Dubbi himaan ministrii haajaa alaa Itiyoophiyaa Dinaa Muftii raadiyoo sagalee Ameerikaa waliin marii gaggeessaniin, Hawaasni adunyaa Ertraa irratti tarkaanfii akka fudhatuuf gaaffii Itiyoophiyaaf dhiyessite maal dhibdeen waan ilaaleef jecha, amma ejjennaa jabaa kana fudhachuuf murtessine jedhan.
Kana malees Ertraan ,Itiyoophiyaa fi biyyoota gaanfa Afrikaa biroo jeequu yoo itti fufte, mootummaan Itiyoophiyaa kallattiin tarkaanfii fudhachuuf kan dirqamu ta'uu ibsaniiru. MP3 tuquun guutummaatti dhaggefadhaa


text:
Aayyoo, Harmee, Immaa, Haadha, Dahee, Deessee yokaan Ummaa jennee kamiinuu waamnu, namni hundi waa’ee haadha ofii waan gaarii himee hin fixatu, ifaajjii ishii, haasawa ishee dubbatee hin quufu.
As Yunaaytid Isteets keessatti Guyyaan Haadhotaa fi Guyyaan Abbootaa ayyaanota waggaa waggaatti akka biyyolessaatti kabajaman keessatti argaman. Sanbata guddaa yokaan Dilbata boruu kana deessuun ijoollee ofii irraa ergaa gaggaarii fi kennaa guyyaa ayyaanaa haadhotaa argattti. Akka giiftiitti kunuunfamaa oolti, jechuu dha.
Ayyana kana laalchisee sagantaa har’aaf qopheesine keessatti, seenaa guyyaa haadhotaa xiqqoo ibsinee, gara waa’ee kabajaa haadhota Oromootti dabarra. Oromoon waan akka walaloo fi sirbaatiin akka itti haadha faarsuu fi walumaa-galatti, hawaasa Oromoo keessatti akka itti haati yokaan deessuun kabajamtuu fi galateeffamtus hin kaasna.
As Ameerikaa keessaa fi biyyaa irraa namoota dubbisneerraa, kinooti.


text:
Walgaarreffannaan daangaa Itoophiyaafi Sudaan hanga maaliitti?
Sudaaniif Itoophiyaan nannoo daangaa Alfaashiqaa lafa umamaan misoomaaf mijaawaa ta'etti erga gara wal dhabdeetti seenanii baatiiwwan lakkaa'amaniiru.
Biyyoonni lamaan kunneenis sababii waldhabdee daangaa kanaatiin gara waraanaatti seennu akka hinbarbaannee ibsan illeen, warraanni biyyoota lamaan garuu yeroo garaa garaatti walitti bu'un ni dhagahama.
Humnootiin Sudaanis lola Tigraayiitti dhalate hordofuun waraanni Itoophiyaa naannicha gadhisee wayita baheetti naannicha qabachunsaa oddeeffannoon waajjira haajaa alaa Itoophiyaa irraa argame ni hima.
Maddi oduu Sudaan Tribune akka gabaaseetti, Bitooteessa 29, 2021tti milishoota Itoophiyaa 200 ta'an kanneen daangaa deebisiisuuf yaalan waliin waraanni Sudaan walitti dhukaasee, namoonni lama ajjeefamaniiru.
Bitooteessa 23, 2021 ammoo loltoonni Sudaan hidhattoota Itoophiyaa irratti haleellaa raawwachuun meeshaa booji'uufi meeshaalee qonnaa fudhachuu maddi oduu kun gabaaseera.
Haata'u malee walitti bu'iinsi daangaa biyyoota kanneen jidduutti jiraatulleen biyyoonni lamaanu dhimmicha mariin furuuf hayyamamoo ta'u ibsu.
MM Itoophiyaa Abiy Ahmad Sudaan waliin lola akka hinbarbaannee yoo dubbatan, Sudaan gama isheetiin gaaffii jaarsummaa Gamtaa Araboota Emireetsiin (UAE) dhiyaate fudhattee jirti.
Ofii waldhabdee daangaa Sudaaniifi Itoophiyaa maaltu harbeessaa?
Sudaan waliigalteen Anglo-Itoophiyaa bara 1902 Alfaashiqaan kiyya ta'uu sirriitti mirkanneessa jetti.
Haata'u malee, daangaan dheerina km 1,600 qabu sirriin hinsararamne waan ta'eef erga bara 1990ootaa kaasee milishoonni Itoophiyaa akka qabataniif dandeessiseera jetti.
Pirezidaantiin duraanii Sudaan Omaar Al Baashir milishoonni Itoophiyaa wayita daangaa qaxxaamuruun galanuun namoota ajjeesan, wayita beelladoota qannaan bulaa saaman fi wayita namoonni ukkaamfaman xiyyeeffannaa hinkenniineef jedhamuun himatamu.
Sababii kanaanis qonnaan bultoonni Sudaan hedduun naannawa Alfaashiqaa gadhiisuun deemuuf dirqamuutu himama.
Biyyoonni lamaanuu amma maaliif loltootasaanii daangaarratti bobbaasan?
Miidhaa Muddee 15, 2020 hidhattoota Itoophiyaatiin loltoota Sudaan kanneen Alfaashiqaa eegaa turan irratti raawwachuun loltoota afur ajjeefamun, Kaaartuum loltootashee hedduu daanagaa irra akka qubachiiftu taasise.
Torbaan lamaan booda ammo Muddee 30, 2020 Sudaan naannawa daangaa walfalmisiisaa gutummaatti to'achushee ibsite.
Itoophiyaan ammoo wayita humna ishee olaantummaa seeraa kabachiisuuf gara naannoo Tigraayiitti sochooftetti, Sudaan naannawa Alfaashiqaa irratti weerara raawwachuun qabeenyaa qonnaan bultootaa heddu barbadeessuun lammiileen akka buqaafaman eeruun himatti.
Kana malees waldhabdee kana duuba harka qaama sadaffaatu jira jechuun himatti.
Bitooteessa 16, 2021 ammoo ajajjaan human Waraana Sudaan Leetanaal Janaraal Abdil Fattaah al Buriyaan, Itoophiyaan Alfaashiqaan kan Sudaan ta'u hanga hinamanneetti mariin kamiitu hingaggeeffamu jedhanii ture.
Itti dabalunis ''Gama Itoophiyaatiin kun bulchiinsa Sudaan ta'uun fudhatama argatee daangaan hanga sararamuutti eenyu waliinu hinmarii'annu'' jechunsaanii dhagahame.
Miidiyaaleen Sudaan walitti bu'iinsicha attamiin gabaasan?
Ejansiin Oduu Sudaan (SUNA), buufannii TV biyyaaleessaa, fuulli facebook humna Ittisa Sudaan, waa'ee walitti bu'iinsa biyyoota lamaan jidduu jiru ofiisaanitiif yeroo baayyee gabaasu baatan illeen, waan midiyaalee dhunfaa Sudaan gabaasan ammoo yoo haalam hindhagahaman.
Fuulli facebook humna Ittisa Sudaan wayita loltoonni biyyatti sirba gootummaa wayita meeshaa waraanaa mirmirsan saaqamee waliin sirban kan tamsaasu mul'isa.
Guraandhala 11, 2021tti wayita Leetanaal Janaraal Yaasiin Al Ataa Alfaashiqaa daawwanatanitti loltoonni naannicha turan ''lafa Sudaan taakkoo takka irrattilleen abdii hinkutatiinaa'' jechuun dubbataniiru.
Fayyadamtoonni midiyaalee hawaasaa Sudaan ammoo Itoophiyaan Alfaashiqaa weerarte, Masriin ammoo kan albudaan badhaadhee Yaalaayub Tiriyaang qabattee jechuun barreessu.
Miidiyaaleen Itoophiyaafi Eertiraa attamiin gabaasan?
Itoophiyaanonni waa'ee waldhabdee daangaa akka Sudaanotaatti ballinaan hingabaasan.
Yeroo baayyees fayyadamtoonni miidiyaalee hawaasaa Itoophiyaa kan eeran miidiyaalee Sudaan.
Buufata TV biyyaaleessaas ta'e midiyaaleen motummaa deeggaran kan biraa, ejjannoo aanga'oota motummaa dhimma daangaa irratti mari'achuun dursa ''Sudaan bakka turteetti haa deebitu'' jedhu yoo eeran mul'atu.
Miidiyaan biyyaaleessaa Ertiraas pirezidaanti Isaayaas Afawarqii eeruun Itoophiyaafi Sudaan waldhabdee daangaa isaanii ''haala tasgabaa'een akka hiikaniif'' gaaffachuu gabaaseera.
Sudaan, Ertiraan loltoota Itoophiyaa gargaaruuf naannawa daangaatti waraanashee bobbaafte jechuun himatti.
Walitti bu'iinsi daangaa ka'uuf carraa hangamiitu jira?
Ammatti carraan Itoophiyaafi Sudaan sababii waldhabdee daangaatii gara waraanaatti galuu gadaanaadha.
Biyyoonni lamaanuu dhabiinsa tasgabbii keessootiin jeeqamaa jiru.
Waraanni Itoophiyaa lola Sadaasa 04, 2020 Tigraayiitti eegalameen kan qabameedha.
Akkasumas halleellaawwan irra dedeebiin naannoolee Oromiyaaafi Beenishaangul Gumuziitti gaggeeffaman to'achuufis yaalii taasisaa jiru.
Itoophiyaan lolli Sudaan waliin gaggeeffamu tarii hambaalee TPLF hidhachiisuun dahannoo akka hinkenniineef sodaatti.
Sudaan ammatti lammiilee Itoophiyaa lola baqachuun gara biyyatti galan kuma 70 ta'an keessummeessaa jirti.
''Sudaanis ollaashee Itoophiyaa waliin wal waraanuuf ammatti rakkoo cimaa mataashe qabdi. Itoophiyaanis Sudaaniin wal waraanuuf rakkoolee keessoo hedduu qabdi'' jedhan MM Abiya Bitooteessa 23 wayita haasaa paarlaamaatti taasisaniitti.
Sudaan erga Baashir aangoorra buufameen asi waggoota lamaaf rakkoo cimtu keessatti argamti.
Biyyattiin rakkina cimaa dinagdee keessa galuun walqabatee dhiheenya kanas lammiilee qaala'iinsa gatii meeshaalee bu'uraa irratti mormiin Daarfuuriitti gaggeeffamee ture.
Weerarri Covid ammoo rakkina biyyatti cimaa biraati.
Dhiibbaan naannicha irratti qabaatu jiraa?
Itoophiyaan haala hidhi guddichi Abbayyaa bishaaniin itti guutamurratti Sudaaniif Masrii waliin waliigaltee irra hingeenye.
Biyyoonni sadan bara 2011 irraa kaasee waliigaltee guutuu irra waliin hingeenye.
Sudaan dhimma hidhichaarratti walaba taatee turtulleen amma erga waldhabdeen daangaa umameen booda garuu ejjannooshee geeddartee jirti.
MM Abdallaa Hamdook lammiilee Sudaan lagicha hordofanii jiraatan miliyoona 20f ijaarsi hidhichaa 'yaaddoodha'' jedhan.
Masriin gaaffii Sudaan akka UN, Gamtaan Awurooppaa, Ameerikaafi Gamtaan Afriikaa jaarsummaa taa'aniif gaafatte yoo deeggartu, Itoophiyaan ammoo mormitee jirti.
Sudaaniifi Masriin ammoo Bitooteessa 2, 2021tti waliigaltee loltummaa taasiisuu kan waliin mallatteessan yoo ta'u, kunis walitti dhufeenya biyyoota lamaan kan yeroo kamii caalaa cimaa dhufu kan mul'isu ta'ee ni eerama.


text:
Sadaasa 25,2015 Gabaasa Qeerroo Magaala Najjoo
Akkuma beekamu har’a FDG lixa Oromiyaa fi giddu galeessatti haala Wayyaanee yaaddeesseen eegalee jira. lixa wallaggaa Najjoo fi Mandii irratti akka eegale gabaasnee jirra. Magaala Najjoo irratti manneen namootaa sakatta’amaa jira humnaan dirqiisiifamee, manneen barsiisotaa akkasuma sakata’amaa jira. barataan tokkkos humna federaala W ayyaaneen reebichi hamaan irratti raawwatee haala yaaddeessaa keessa jiraachuun gabaafameera. Magaala Mandii irratti hiriira mormii taasifameen waraanni wayyaanee mormii kana dura dhaabbachuu irrayyuu dhukaasa baneen namootni lamaa olis madoo tahanii akka jiran gabaasaan addeessaa jira. magaalota kanneen lamaanitti ijoolleen hedduun hidhamaa akka jiranis gabaasanii jiru. Itti fufuudhaan magaala Dambi Doollootti humni waraana wayyaanee diddaan achittis ka’a jedhamee waan shakkaniif har’a waraanni achitti ramadame uummanni nurraa deemaa isin hin barbaannu jechuunis fincila kaasan. Har’a ganama irra kaasuudhaan magaala DD keessa humni waraanaa buufate jira. poolisoonni fi milishootni gara uummataa dhaabbachuun diddaa uummataa deggeran.
Warraaqsa Biliisummaa Ka’een Wal Qabatee Wallagga Magaala Najjoo Keessaa Manneen Barsiisotaa Sakkata’aa Jira.Barattooti FDG Itti Fufan.
Sadaasa 25,2015 Gabaasa Qeerroo Magaala Najjoo


text:
Mootii Mootummaa Abdiidhan Qaroo Dhiiga Boosse Boqonna tokko kutaa Lammaffaa fi kan xumuraa ... Aadde Bashaatuunis akka obbo Liiban eyyama poolisiin arguu barbaadan eegduu mana hidhichaatti himan. Obboo Liibanis waaamicha maqaasaanii dhaggeeffatanii yeroo gadi ba’an, aadde Bashaatuun akka yeroo darbee gala isa har’a qofaa nyaatamu qofa fidanii hindhufne. Galaa borii, gala bor boriin duubaa galgala … Continue reading Qaroo Dhiiga Boosse Boqonna tokko kutaa Lammaffaa
Month: March 2019
Duudhaalee eenyummaa Mallattoo Oromummaa Faaya aadaa qabnu Kan itti midhaagnu Uffata aadaa Halluu babbareedaa Walirraan uffannee Gammachuu goonfannee Adaa keenyaan ifnee Fagootti mul’annee Kolfinee gammannee Gamtaan wal waamannee Tokkummaan jiraannaa Yoomiin waldagannee Haraarraas wal eegnaa Argaa! Simboo keenya ********* Huseen Curraa 2013
Guyaan Addunyaa kan Dubartootaa waggawaggaatti Bitootessa 8 tti kabajama. Guyyaa kana biyyootni addunyaa baayeen milkaa’ina ajaa’ibaa kan dubartootaa jireenya keessatti bifa adda addaatiin argame kabaju. Bu’aa jireenya keessaa qofa osoo hinn taane hawaasaa keessatti gumaacha guddaa isaa argamsiisanis ni kabaju. Kana malees guyyaan kun dubartoontni dandeettii isaaniitti akka fayyadaman kan dandeessisu guyyaa walqixximmaa koorniyaa addunyaatti mirkaneessuuf tarkaanffii fudhachuu qabnu itti … Continue reading Guyyaa Addunyaa kan Dubartotaa


text:
الطهارة والصلاة
مقدمة
بسم الله الرحمن الرحيم
الحمد لله رب العالمين الصلاة والسلام عى رسول الله نبينا محمد وعلي آله وصحبه أجمعين.
BismiLlaahi Rrahmaani Rrahiim.
Alhamdu liLaahi assalaatu wassalaamu alaa Rasuulilaah wa alaa aalihii wasahbih Ummata keenya! Barnoota bu'uraa kan islaamaa barachuun Mslima hundarratti diqama cimaa tahuun beekamaadha.
Kana jechuun waayee barnoota xahaaraa, salaataa fi waan kanaan walqabatu barachuun dirqma muslima hundaati.
Kitaaba kana keessatti barnoota kanneen bal'inaan dhiheessinee jirra. Akkasuma kitaabni kun Afaan keenya kan oromootitti hiikkamee waan qophaaweef ummanni keenya dubbisanii irraa barachuun laafaadha. keeysaawuu barattoota keenya haalaan fayyada jenneeti abdii goona.
Akkuma Walaloo tiyya keysatti jedhetti:-
BismiLlaahiidhaan jalqabeeti.
Alhamdu liLlaah itti anseeti.
Nagayaaf rahmata nabbi buuseeti.
Aaliif sahaabaa hunda saaniitii.
Amma ba’idu kanatti aanseetii.
ya obboleyyan muslimaatii.
Isiniin jaaladhaa Rabbiif jedheeti.
Dhufee waan qabu isinii fideetii.
Eegaa wanni isinii fidee qaaliin kunoo kitaaba kana narraa fudhadhaa.
Eeyyen Kitaabni kun barnoota:- Naamusa mana fincaanii, Akaataa Wuduu'a, Waan wuduu'a balleessu, Barnoota Taymuuma, Barnoota salaata kkf uf keessaa qaba.
gama kaaniin walaloo babbareedduu barnoota guddaa qabdu hedduu ufkeysaa qaba.
Fakk-walaloo sharxii salaataa,
tan arkaana salaataa,
tan waan salaata balleysuu, ufkeysaa qaba.
Egaa kitaabni kun waan jabduu takka tahuu isaa beytanii akka jabeysitanii dubbistanii irraa barattan isin hubachiisna.
فنسأل الله أن ينفعنا بهذا العمل وكل من شارك فيه,
Duuba hojii teenya tana tan buaa qabduufii tan nuufii ummatas fayyaddu Rabbi nuuf haa godhu. Rahmataafi araarama Rabbii akka naaf kadhattanis isinitti dhaammadha.
والحمد لله رب العالمين.
دروس في الصلاة
فضل الصلاة
Akkuma beekamu salaanni utubaa islaamaa ti. isa malee diin kun nijiga. salaanni mallattoo mu'iminaa waan taheef namni salaata dide nikafara.
Ammas salaanni dura waan namni guyyaa qiyaamaa irraa gaafatamuuti. Yoo isiin tolte hojiin isaa kan hafe niqeebalama. Yoo isin ir'atte hojiin isaa kuun fudhatama hinqabu.
Ammas sadarkaa isiin qabdurraa:- Salaanni- badii fii dilii namarraa hayxi.
Nabiin s.a.w. akki jedhan
"أرأيتم لو أن نهرا بباب أحدكم يغتسل فيه كل يوم خمس مرات هل يبقى من درنه شيء؟ قالو لايبقى من درنه شيء. قال فكذالك مثل الصلوات الخمس يمحو الله بهن الخطايا" رواه البخاري ومسلم.
"Mee naaf himaa? Sa osoo hula mana tokkoo keysaniirra lagni jiraatee guyyarraa yoggu shan dhiqatee xuriin isarratti ni haftii? Jennaan. Lakkii homaa xuriin isarratti hin haftuu jedhaniin. Egaa salaanni shaman kana fakkaata. Rabbiin isaan dilii namarraa haqa." Bukhaarii fi muslimtu odeesse.
Salaanni-haada gabrichaa fii Rabbii isaa walitti hidhu.
Salaanni- waan jajjabaate hundarratti tan ittiin gargaarsifatani. Rabbiin s.w. Akkana jedha.
"واستعنوا بالصبر والصلاة وانها لكبيرة الا على الخاشعين"
"salaataafii obsaan gargaarsifadhaa garuu isiin warra Rabbi sodaaturratti malee ni ulfaatti"
Salaanni- badii fii hamtuu fokkattuu hundarraa nama dhoowwiti.
Rabbiin s.w. akki jedhu
"اتل ما اوحي اليك من الكتاب وأقم الصلاة ان الصلاة تنهى عن الفحشاء والمنكر..."
"kitaabarraa waan sittii beysifame (gadi buufame) qara'i, salaata dhaabi, salanni badii fokkattuufi jibbamtuurraa nama dhoowwiti."
Salaanni- ifaadha. Adduniyatti qalbii namaaf ibsiti. Guyyaa qiyaamaatis namaaf ibsiti. Nabiin s.a.w. akkana jedhan.
"من حافظ عليها كانت له نورا وبرهانا ونجاة يوم القيامة "
"(Salaanni) nama isirratti uf tiiysee salaateef ibsaa isaaf taati, raga fii furmaata isaaf taati guyyaa qiyaamaa." Ahmad ibnu hibbaaniifi xabraaniitu galmeesse.
Salaanni- gammachiistuu onnee mu'imintootaati. Mirqaansituu ija isaaniiti.
ففي الحديث "جعلت قرت عيني في الصلاة"رواه أحمد والنسائي
Hadiisatti "qubannoota ija kootii salaatan godhadhe." Ahmadii fii nasaa'iitu galmeesse.
Salaanni- tan muslimtoonni isii sirreysanii sagaduudhaan milkaawani.
Eega sadarkaan isii kana tahe. Barnoota isiitti sienna.
Garuu salaataaf qophii barbaachisa. Wayee salaataan walqabaturraa eegalleeti tartiibaan baranna.
آداب دخول الخلاء
Namni mana fincaanii dhaqu yeroo seenu miila isaa kan bitaati dursa.Akkana jedha.
اللهم إني أعوذ بك من الخبث والخباءث.
Allaahumma innii auuzu bika minal kubusi wal kabaais.jedha.
-Yeroo mana fincaanii seenu waan barruu faaruu Rabbiitiifii maqaa Rasuulaa s.a.w. qabuu baachuun dhoowwaadha.
-Gara qiblaatti fuulaafii duydas deebi"anii qulqullaawuun dhowwaadha.
-Haasawuunis dhowwaadha.
-Yeroo boodarra bishaaniifii dhagaa3n qulqulleyfachun barbaachisaadha.
yoo bakka dhagaadhaa waan akka sooftiifi xalayaa bakka buusees nitaha. Eegasii miila mirgaa dursee gadi baha.-
Du’aaii tana qara’a.
غفرانك الحمد لله الذي أذهب عني الأذى وعافاني
‘’Gufraanaka alhamdu liLlaahi allazii azhaba anniyal azaa wa aafaanii.’’ Bakki itti qulqullaawuun dhowwaadhaa kunoo kanneeni.
Karaa keysatti, -
-Gaaddisa namni itti fayyadamu jalatti, -muka nyaatamu jalatti,
- Bishaan keysatti, qulqullaawuun dhowwaadha.
كيفية الوضوء
-Yeroo wuduu’a godhachuuf kaate bishaan qulqulluu dhiheyfadhu.
-Qalbitti wuduuan godhadhaa niyyaa godhi.
بسم الله
BismiLlaahi jedhi.-
-Harkaa lameen shanacha (ganaa) yoggu3 dhiqadhu.
-Afaan lulluuqadhu funyaanittis fuudhi gadideebisi yoggu3.
-Fuula yoggu3 dhiqadhu.
-Harka2n ciqileen wajji yoggu3 dhiqi mirga dursii.
-Mataa guutuu haxaawi, achumaan gadi bu'iitii gurra2 dibi yogguma1.
-Miila2n kiyyoo lameeniin wajji dhiqadhu mirga dursii yoggu3.
-Itti aansii du'aa'ii wuduu'aa tana qara'i
أشهد أن لاإله إلاالله وحده لاشريك له,وأشهدأن محمدا عبده ورسوله اللهم اجعلني من التوابين واجعلني من المتطهرين واجعلني من عبادك الصالحين.
-Ashhadu anlaailaaha illaLlaahu wahdahuu laa shariika lahuu, wa ashhadu anna muhammadan abduhuu warasuuluhu,
Allaahumma j'alnii mina ttawwaabiin waj'alnii minal mutaxahhiriin waj'alnii min ibaadika ssaalihiin.
. فضل الوضوء
Beekaa sawaabni (fadliin ) wuduu’aa guddaadha. Hadiisatti nabiin keenya s.a.w. akkana jedhan
.إن أمتي يأتون يوم القيامة غرا محجلين من أثر الوضوء
-Hiikkaan isaa “ummanni tiyya guyyaa qiyaamaa harkaa fuula ifaadhaati dhufti faana wuduu’aarraa.”
Hadiisa birootti
”إذا توضأ أحدكم فغسل كفيه خرجت منه كل خطيئة بطشت يداه مع الماء أو مع آخر قطر الماء....الحديث ‘’
Hiikkaan isaa-”Tokkoon keysan yeroo wuduu’a godhatu yogguu harka dhiqatu badiin harki isaa dalayde bishaan saniin wajji isarraa buuti, yogguu fuula dhiqatu badiin ijji isaa laalte bishaan saniin wajji isarraa buuti, yogguu miila isaa dhiqu badiin miilli isaa itti deemte bishaan saniin wajji isarraa buuti yogguu wuduu’aa isaa fixe qulqullu saafii taha badii irraa.
مبطلات الوضوء
wantoonni wuduu’a balleysan kanneen kana.
1)-Waan karaa lameen jalaatiin namarraa bahe. fincaan, udaan, Dhuufuu fi kkf.
2)- Qaama saalaa tuquu. /kan ufiitis tahee kan namabiro/.
3)-Dhiiraaf dubartiin alagaa waltuquu.
4)-Hirriiba rafuu.
5)-Ayliin namarraa deemuu (ufwallaaluu). gaggaba, maraatuma fii kkf.
6)-Foon gaalaa nyaachuu.
7)- Namni janaazaa baates wuduu’a irra deebiee godhaachuun barbaachisaadha.
موجبات الغسل
Haala itti aanee ibsamu kanatti qaama dhiqachuun dirqama taha.
1-Walqunnamtii saalaa godhu.
2-Bishaan hormaataa (maniyyiin) namarraa dhangalauu. (hirriibaanis tahee dhageytiidhaan).
3-Dubartiin dhiiyni baatii itti dhufee irraa dhaabbachuu.
4-Dubartiin dhiiga dayaa irraa qulqullaawuu (ulmaa bahuu).
5-Namni kaafiraa yeroo islaamaye dhiqachuu barbaachisa.
6-Nama du'e dhiquun namoota jiranirratti dirqama.
كيفية الغسل
Namni tokko yeroo qaama (nafa) isaa dhiqatu akkataa itti aanu kanatti taha.
1-Qalbitti akka qaama dhiqatu niyyaa godha.
2-Bismillaahi jedhee maqaa Rabbiitii jalqaba.
3-Egasii wuduu'a guutuu godhata.
4-Eegasii bishaan yoggu sadi mataa isaarratti naqee mataa dhiqata.
5-Sanbooda qaama isaa hunda dhiqata.
التيمم
Namni tokko yoo bishaan dhabe, yookaan dhukkubsatee bishaaniin wuduu’a godhachuu dadhabe akkamitti salaata?
Deebisaan biyyeen fayyadama. kanarratti Rabbiin s.w. akkana jedha.
فإن كنتم مرضى أو على سفر فلم تجدوا ماءا فتيمموا صعيدا طيبا فمسحوا بوجوهكم وأيديكم منه... الآية Hiikkaan isaa-(yoo dhukkubsatoo taatan takkii deemsarra jiraattanii bishaan dhabdan biyyee qulqulluutti Laalladhaa, fulleen keysaniifii harkowwan keysaniin haxaawaa.)
Akkaataan taymuumni itti godhatamus kunoo kana.
-Biyyee qulqulluu harka lameeniin dhawata.
-Fuula isaarra haxaawa, harka lameenis hanguma shanachaa (ganaa) haxaawa.
sanbooda kaeetuma salaatuudha.
Akkeekkadha wuduu’aafis tahee dhiqannaa qaamaatiifis kanumaa
tu gaya.
كيفية الصلاة
Egaa salaata barannee sirreysinee salaatuun dirqama. Salaata akka nabiin keenya s.a.w. salaatetti fakkeysinee salaatuu barbaachisa. Hadiisatti
صلوا كما رئيموني أصلي,
Akkaataa naa salaatu gartanitti salaataa”jedhaniiru.
Kunoo akkaataan salaataa tartiibaan akka asii gadii kana taha.
1 - إذا دخل وقت الصلاة وأراد المسلم أن يصلي لربه
1-Yogguu yeroon salaataa geeyse muslimtichi Rabbii isaatiif salaatuu fedhe.
2 - يتوجه المصلي إلى القبلة وهي الكعبة أينما كان بجميع بدنه
2-bakkuma jirurraa qaama isaa guutuun qiblaatti (ka'ibaatti) fuula garagala.
3 - قاصدا بقلبه فعل الصلاة التي يريدها من فريضة أو نافلة
3-salaatattii salaatuuf deemu san qalbitti niyyaa godha fardii taatuu sunnaa taatuu.
4 - ويجعل له سترة يصلي إليها إن كان إماما أو منفردا
4-yoo imaama yookaan kopha salaataa tahe dahoo (sutra) gama isiitti salaatu godhata.
5 - يكبر تكبيرة الإحرام قائلا الله أكبر ناظرا ببصره إلى محل سجوده
5-Allaahu akbar ''jedheeti takbiirtaa hidhannaatiin hidhata, ija isaatiin bakka itti sujuudu laala.
6 - يرفع يديه عند التكبير إلى حذو منكبيه أو إلى حيال أذنيه
6-yeroo takbiiraa kana harkaa isaa lameen olkaasa hanga qixq qoma isaa yookaan gurra isaatti.
7 - يضع يديه على صدره اليمنى على كفه اليسرى
7-harka isaa lachuu qoma isaarra kaaya shanacha (ganaa) mirgaa kan bitaarra godhee.
8 - يسن أن يقرأ دعاء الاستفتاح وهو
9 - اللهم باعد بيني وبين خطاياي كما باعدت بين المشرق والمغرب ، اللهم نقني من خطاياي كما ينقى الثوب الأبيض من الدنس ، اللهم اغسلني من خطاياي بالماء والثلج والبرد.
8-Du'aa'ii bantuu salaataa qara'uun barbaachisaadha.
9-isiinis kunoo tana ''Allaahumma baa'id beynii wabeyna kaxaayaaya kamaa baa'atta beynal mashriqi wal magribi, Allaahumma naqqinii min kaxaayaaya kama yunaqqaa ssobul abyadu mina ddanas, Allaahummagsilnii minkhaxaayaaya bilmaa'i wassalji walbarad.
10 - وإن شاء قال بدلا من ذلك :
11 - سبحانك اللهم وبحمدك وتبارك اسمك وتعالى جدك ولا إله غيرك
10-yoo fedhe bakka tanaa ni jedha.
11-''subhaanaka allaahumma wabihamdika watabaaraka ismuka wata'aalaa jadduka walaa ilaaha gayruka''.
12 - وإن أتى بغيرهما من الإستفتاحات الثابتة عن النبي صلى الله عليه وسلم فلا بأس والأفضل أن يفعل هذا تارة وهذا تارة لأن ذلك أكمل في الاتباع
12-yoo kadhaalee bantuu salaataa nabiyyirraa s.a.w. dhufte tanbiroollee qarae numataha. Ammo irra caalaan yeroo takka kanarraa yeroo taan kaanirraa qarauudha. Kanaatu Nabi hordofiinsatti irra guutuudha.
13 - ثم يقول :
14 - أعوذ بالله من الشيطان الرجيم ، بسم الله الرحمن الرحيم
13-eegasii nijedha.
14- '' Auuzu billaahi minashayxaani rrajiim, bismillaahi rrahmaani rrahiim" jedha.
15 - ويقرأ سورة الفاتحة
15-suuraa faatihaadhaati qara'a,
16 - ويقول بعدها آمين جهرا في الصلاة الجهرية
16-yogguu gadi fixe aamiin jedha, dhageysisee yoo salaata dhageysisan taate.
17 - ثم يقرأ ما تيسر من القرآن
17-eegasii qur'aanarraa waan isaaf laafe qara'a. 18 - ثم يركع مكبرا رافعا يديه إلى حذو منكبيه أو أذنيه
18-eegasii rukuu'a godha allahu akbar jechaa harka isaa hanga cinaa ceekuu yookaan gurraatti ol kaasee.
19 - جاعلا رأسه حيال ظهره، واضعا يديه على ركبتيه مفرقا أصابعه ويطمئن في ركوعه ويقول : سبحان ربي العظيم
19-yeroo rukuu'a godhe mataaf duuyda isaa walqixxeysa, harka lameeniin jilba isaa qabata, qubbeen isaa addaan faffacaasee.
Rukuu'a isaa keessatti ziq jedha, nijedha "subhaana Rabbiyal aziim"
20 - والأفضل أن يكررها ثلاثا أو أكثر ويستحب أن يقول مع ذلك :
21 - سبحانك اللهم ربنا وبحمدك ، اللهم اغفر لي
20-yoggu sadih yookaan saniirra hedduu irra deddeebiuutu caalaadha. Ammas saniin wajji akkana jechuu itti idauun gaariidha.
21-Subhaanaka Allahumma Rabbanaa Wabihamdika, Allaahummagfir lii. 22 - يرفع رأسه من الركوع رافعا يديه إلى حذو منكبيه أو أذنيه قائلا : سمع الله لمن حمده إن كان إماما أو منفردا
22-mataa isaa rukuu'arraa olkaasa harka ol kaasaa hanga ceekuu yookaan gurra isaatti. Akkana jedha ''sami'allaahu liman hamidahu"
yoo imaama yookaa kopha salaataa tahe.
23 - ويقول حال قيامه :
24 - ربنا ولك الحمد حمدا كثيرا طيبا مباركا فيه ملء السموات وملء الأرض وملء ما بينهما وملء ما شئت من شيء بعد ،
23- yogguu ol diriiree dhaabbate akkana jedha ''Rabbanaa walakal hamdu hamdan kasiiran xayyiban mubaarakan fiihi, mil'assamaawaati wa mil'al ardi wamil'a maa beynahumaa, wamil'a maa shi'ita min shey'in baidu .
25 - أما إن كان مأموما فإنه يقول عند الرفع : ربنا ولك الحمد إلى آخر ما تقدم .
25-ammoo yoo ma'imuuma tahe yogguu oldiriire akkana jedha "Rabbanaa walakal hamdu …
hanga dhumaatti.
26 - ويستحب أن يضع كل منهما - أي الإمام والمأموم - يديه على صدره كما فعل في قيامه قبل الركوع
26- hundi isaaniituu –imaamaaf ma'amuumninis- harka isaanii akkuma yeroo rukuu'a duraatti qomarratti qabachuutu barbaachisa. 27 - ثم يسجد مكبرا واضعا ركبتيه قبل يديه إذا تيسر ذلك فإن شق عليه قدم يديه قبل ركبتيه
28 - مستقبلا بأصابع رجليه ويديه القبلة ضاما أصابع يديه
27-eegasii allaahu akbar jechaati sujuuda jilba dursee lafa kaaya harka itti aansa, yoo isaaf laafe yooitti ulfaatemmoo harkumaan dura bu'a.
28-qubbeen miilaatii fi kan harkaatis qiblatti gara galcha,qubbeen harkaa walitti maxxansa.
29 - ويسجد على أعضائه السبعة :
30 - الجبهة مع الأنف ، واليدين ، والركبتين ، وبطون أصابع الرجلين .
29-humna qaama isaa torbarratti sujuuda.
30-isaanis –addaa fii funyaan, harka lameen, jilba lameen, keessa qubbeen miila lameeniiti.
31 - ويقول : سبحان ربي الأعلى ، ويكرر ذلك ثلاثا أو أكثر
32 - ويستحب أن يقول مع ذلك : سبحانك اللهم ربنا وبحمدك ، اللهم اغفر لي
33 - ويكثر من الدعاء ويسأل ربه من خير الدنيا والآخرة
31-''subhaana Rabbiyal a'ilaa'' jedha.yoggu sadih yookaan sanirra hedduu irra deebi'a.
32-saniin wajji kanas itti aansee jechuun barbaachisaadha.
"subhaanaka allaahumma rabbana wabihamdika , Allaahummagfir lii".
33-akkasuma kadhaa Rabbii heddummeessuu, toltuu addunyaatii fii aakiraa Rabbi kadhachuun barbaachisaadha.
34 - ويجافي عضديه عن جنبيه
35 - وبطنه عن فخذيه
36 - وفخذيه عن ساقيه
34-irree isaa lameen bobaa isaa lameenirraa achi banata.
35-garaa isaa gudeeda (sarbaa) isaa lameenirraa ol banata.
36-sarbaa isaa lameenis irree isaa lameenirraa ol kaasa.
37 - ويرفع ذراعيه عن الأرض؛ لقول النبي صلى الله عليه وسلم : اعتدلوا في السجود ولا يبسط أحدكم ذراعيه انبساط الكلب
37-ciqilee isaa lameenis lafarraa ol kaasa, waan nabiin keenya s.a.w. akkana jedheef jecha. ''sirraawaa sujuuda keessatti tokkoon keessan akka sareetti ciqilee isaa hin afatin''. 38 - ثم يرفع رأسه مكبرا ويفرش قدمه اليسرى ويجلس عليها وينصب رجله اليمنى .
39 - ويضع يديه على فخذيه وركبتيه ويقول :
40 - رب اغفر لي وارحمني واهدني وارزقني وعافني واجبرني .
38- allahu akbar jechaa mataa isaa ol kaasa.faana isaa kan bitaa afatee irra taa'a, kan mirgaa ol dhaaba.
39-harka isaa lameen sarbaa fii jilba isaa lameenirra kaaya.
40-akkana jedha.
''Rabbigfir lii, warhamni, wahdinii, warzuqnii, wa'aafinii, wajburnii''.
41 - ويطمئن في هذا الجلوس
41-nitura teessuma kana keessatti.
42 - يسجد السجدة الثانية مكبرا ويفعل فيها كما فعل في السجدة الأولى
. 42-Takbiiraa jechaati lamaffaa sujuudaa, wahuma sujuuda duraa keessatti hojjate hojjata.
43 - ويرفع رأسه مكبرا ويجلس جلسة خفيفة كالجلسة بين السجدتين وتسمى جلسة الاستراحة .
43-Allaahu akbar jechaati mataa isaa ol kaasaa teeysuma xiqqoo akka teysuma sujuuda lameen jidduu fakkaattu taa'a. teessuma istiraahaa jedhamti.
44 - وهي مستحبة وليس فيها ذكر ولا دعاء .
44-isiin jaalatamtuudha, zikriifi duu'aaiin isii keessa hinjirtu.
45 - ثم ينهض قائما إلى الركعة الثانية مكبرا معتمدا على ركبتيه إن تيسر ذلك وإن شق عليه اعتمد على الأرض
45-eegasii allaahu akbar jechaadhaati yoomijjateef jilba lameen qabatee, yookaanis lafa qabatee, raka'aa lammeysaatiif olka'a.
46 - ثم يقرأ الفاتحة وما تيسر له من القرآن بعد الفاتحة ثم يفعل كما فعل في الركعة الأولى
46-eegasii faatihaa qara'aa. isii boodaan qur'aanarraa waan isaaf laafe qara'a. eegasii waan raka'aa duraa keessatti dalage dalaga.
47 - ثم إذا كانت الصلاة ثنائية أي ركعتين كصلاة الفجر والجمعة والعيد
47-eegasii yoo salaanni tan raka'aa lamaa taate, tan akka salaata fajrii, jum'aa fii iidaa taate
48 - جلس بعد رفعه من السجدة الثانية
49 - ناصبا رجله اليمنى مفترشا رجله اليسرى
50 - واضعا يده اليمنى على فخذه اليمنى قابضا أصابعه كلها إلا السبابة فيشير بها إلى التوحيد
51 - ويضع يده اليسرى على فخذه اليسرى وركبته .
48-sujuuda lamaffaarraa eega ol jedhe nitaa'a.
49-Faana biitaa afatee tan mirgaa oldhaabee.
50-harka mirgaa sarbaa mirgaarra gadi diriirsa,qubbeen isaa hunda ni dumuceeyfata (ni tantoommata) quba daymaa malee isii towhiidattiin akeeka.
51-harka bitaa sarbaa bitaa irra gadi diriirsa.
52 - ثم يقرأ التشهد في هذا الجلوس، وهو:
53 - التحيات لله والصلوات والطيبات ، السلام عليك أيها النبي ورحمة الله وبركاته السلام علينا وعلى عباد الله الصالحين أشهد أن لا إله إلا الله وأشهد أن محمدا عبده ورسوله ،
ثم يقول : اللهم صل على محمد وعلى آل محمد كما صليت على إبراهيم وآل إبراهيم إنك حميد مجيد ، وبارك على محمد وعلى آل محمد كما باركت على إبراهيم وآل إبراهيم إنك حميد مجيد
52-teessoo tana keessatti tashahuda qara'a.
53-innis kunoo kana ''Attahiyyaatu lillaahi wassalawaatu waxxayyibaatu, assalaamu aleyka ayyuhannabiyyu warahmatullaahi wabarakaatuhuu. Assalaamu aleynaa wa alaa ibaadillaahissaalihiin. Ash-hadu allaailaaha illallaahu wa ash-hadu anna muhammadan abduhuu warasuuluhu''.
Eegasii itti aansee jedha ''Allaahumma salli alaa muhammadin wa alaa aali muhammadin kamaa salleyta alaa ibraahiima wa aali ibraahiima innaka hamiidun majiid. Wa baarik alaa muhammadin wa alaa aali muhammadin kamaa baarakta alaa ibraahiima wa aali ibraahiima innaka hamiidun majiid.
54 - ويستعيذ بالله من أربع فيقول :
55 - اللهم إني أعوذ بك من عذاب جهنم ومن عذاب القبر ومن فتنة المحيا والممات ومن فتنة المسيح الدجال
56 - ثم يدعو بما شاء من خير الدنيا والآخرة ، وإذا دعا لوالديه أو غيرهما من المسلمين فلا بأس سواء كانت الصلاة فريضة أو نافلة
54-Akkana jedheeti waa afurirraa Rabbitti maganfata.
55-Allaahumma innii auuzu bika min azaabi jahannama, wamin azaabil qabri, wa min fitnatil mahyaa wal mamaat, wamin fitnatil masiihiddajjaal.
56-eegasii toltuu duniyaa fii aakiraa irraa waan fedhe kadhata. Yoo haadhaaf abbaa isaatiif takkii muslimtoota birootiif kadhates homaa hamtuu hinqabu, salaata fardii taatuu tan sunnaa taatuu.
57 - ثم يسلم عن يمينه وشماله قائلا :
58 - السلام عليكم ورحمة الله ، السلام عليكم ورحمة الله
57-eegasii mirgaafii bitatti salaammata.
58-akkana jedhee ''assalaamu aleykum warahmatullaahi" 59 - أما إن كانت الصلاة ثلاثية كالمغرب أو رباعية كالظهر والعصر والعشاء
60 - فإنه يقرأ التشهد المذكور آنفا مع الصلاة على النبي صلى الله عليه وسلم
59-ammoo yoo salaanni tan raka'aa sadihii tan akka magriibaa taate, yookaan tan raka'aa afur afurii tan akka zuhrii asrii ishaa'ii taate.
60-tashahhuda reefu dabre san qara'a,salaata nabirratti buusuun wajji.
61 - وإن ترك الصلاة على النبي صلى الله عليه وسلم بعد التشهد الأول فلا بأس لأنه مستحب وليس بواجب في التشهد الأول
61-yoo salaatu alannabiyyii teessoo duraa keessatti buusuu dhiises homaa miti garuu dirqamas tahuu baatu jaalatamaadha.
62 - ثم ينهض قائما معتمدا على ركبتيه رافعا يديه إلى حذو منكبيه قائلا : الله أكبر
62-eegasii jilba isaarratti tin'ifateeti olka'a, harka lameen hanga ceekuutti ol kaasee allaahu akbar jechaa.
63 - ويضع يديه على صدره كما تقدم ويقرأ الفاتحة فقط
64 - وإن قرأ في الثالثة والرابعة من الظهر زيادة عن الفاتحة في بعض الأحيان فلا بأس
63-harka isaa qomq isaarra kaayata akkuma dabretti,faatihama qofa qara'a.
64-zuhrii irratti raka'aa sadaffaaf afraffaa booda yoo faatiharra edaee waa qaraes homaa hinqabu.
65 - ثم يتشهد بعد الثالثة من المغرب وبعد الرابعة من الظهر والعصر والعشاء كما تقدم ذلك في الصلاة الثنائية
65- yoo magriiba tahe Eega raka'aa sadihiitii, ammo zuhrii, asrii fi ishaa'ii yoo tahe raka'aa afreessaa booda taaeeti tashahuda qara'a. akkuma salaata raka'aa lamaa keessatti himamee dabretti.
66 - ثم يسلم عن يمينه وشماله قائلا - السلام عليكم ورحمة الله-
66-eegasii migaaf bitatti salaammata, ''Assalaamu aleykum warahmatullaahi" jedhee.
الأذكار بعد الصلاة
67 - ويستغفر الله ثلاثا ويقول : اللهم أنت السلام ومنك السلام تباركت يا ذا الجلال والإكرام ، لا إله إلا الله وحده لا شريك له ، له الملك وله الحمد وهو على كل شيء قدير ، لا حول ولا قوة إلا بالله ، اللهم لا مانع لما أعطيت ولا معطي لما منعت ولا ينفع ذا الجد منك الجد ، لا إله إلا الله ولا نعبد إلا إياه له النعمة وله الفضل وله الثناء الحسن ، لا إله إلا الله مخلصين له الدين ولو كره الكافرون.
67- Astagfirullaah" yoggu3 jedha.
" Allaahumma anta ssalaam wa minka ssalaam tabaarakta yaa zaljalaali walikraam. laa ilaaha illallaahu wahdahuu laa shariika lahu, lahulmulku walahul hamdu wahuwa alaa kulli shay'in qadiir.laa hawla wa laa quwwata illaa billaah. Allaahumma laa maani'a limaa a'ixeyta, walaa mu'ixiya limaa mana'ita walaa yanfau zaljaddi minkal jaddu. Laa ilaaha illallaahu walaa na'ibudu illaa iyyaahu, lahunni'imaa walahul fadlu walahussanaaul hasan, Laa ilaaha illallaahu muklisiina lahuddiina wallow karihal kaafiruun.
68 - ويسبح الله ثلاثا وثلاثين ويحمده مثل ذلك ويكبره مثل ذلك ويقول تمام المائة لا الله إلا الله وحده لا شريك له له الملك وله الحمد وهو على كل شيء قدير ، ويقرأ أية الكرسي وقل هو الله أحد ، وقل أعوذ برب الفلق وقل أعوذ برب الناس بعد كل صلاة ، ويستحب تكرار هذه السور الثلاث، ثلاث مرات بعد صلاة الفجر وصلاة المغرب لورود الأحاديث بها عن النبي صلى الله عليه وسلم ،
68-ittiin aanse ni jedha-subhaanallaah yoggu soddomii sadihi. Walhamdulillaah soddomiif sadih, wallaahu akbar soddomii sadih, guutuu dhibbaa - laa ilaaha illallaahu wahdahuu laa shariika lahuu lahul mulku wa lahul hamdu wa huwa alaa kulli shay'in qadiir-.jedha.
Ittiin aansee aayatulkursiyyii qara'a. qul huwallaahu ahad fi qul auuzuu lameen qara'a,
Salaata magriibaa fi fajrii booda suuraalee sadeen kana yoggu sadi sadi irra deddeebi'a. hadiisaaaatu nabii keenyarraa akkanatti dhufe waan taheef.
سجود السهو
Namni salaatu yoo salaat isaa irraanfatee itti ida'e yookan ir'ise takkii shake sirresseeti dhuma salaata isaatti sujuuda lama sujuuda. Sujuudi kun sujuuda irraanfii jedhama.
Ulaagaalee (sharxiileen salaataa).
Sharxiiwwan salaataa sagali isaanis:- 1-Islaama tahuu,
2-qalbiin fayyaa qabaachuu,
3-uf baree joollummarraa bahuu,
4-hadasa ufrraa deemsisuu (wuduu'a qabaachuu)
5- uffataa, qaamaafii bakki irratti salaatu xahaara tahuu,
6-yeroon salaataa gayuu,
7-uffata uffachuu,
8-qiblatti fuula garagaluu.
9-Salaata niyyachuu.
Walaloo sharxiiwwan salaataa 9n.
sharxiiwwan salaataa tan dura gutamtu.
isiin waa sagalii takkas hafuu hin taatuu.
muslima tahuudha namtichaan salaatu.
lameysaan tahudha qalbiin isaa guutuu.
joollummarraa bahee waa addaan baafachuu.
hadasaa deemsiisee wuduu'a tolfachuu.
-najisarraa xahaaramuu qamni isaatii uffataafii ammas iddoon salaataatii
-jaheysaan uffataan qaama isaa dhooysuudhaa.
-yeroon isaas gayuu mirkaneeffachuudhaa.
-kama qiblaa ka'baa fuulasaa naanneysaa.
-qalbitti niyyaa godhuu tanaatu sagleysaa.
Arkaana salaataa
Arkaana salaataa jechuun hojiilee salaata keessaa jajjabeyfamtuu tan hafuu hitaane jechuudh.isaanis kudha afreen kana.
1-dhaabbachuu dandeeyiin wajjii.
2-takbiiraa hidhannaa.
3-faatihaa qara'uu.
4-rukuu'a.
5-irraa ol jechuu (Rukuu'arraa).
6-dhaabbatanii waxiqqo turuu rukuu'a booda.
7-sujuuda godhuu human qaamaa torbarratti.
8-sujuuda lameen jidduu taa'uu.
9-tashahuda boodaa qara'uu.
10-tashahuda boodaatiif taa'uu.
11-salaata nabiyyirratti s.a.w. buusuu tashahuda boodaa kana keessatti.
12-salaamtaa baafachuu dhumarratti.
13-hunda keessatti xuma'iniinaa godhanii jarjarsuu dhabuu.
14-tartiibaan oofuu.
walaloo arkaana salaataa.
Kudhanii afurii arkaanni salaataa. hundi nama baruuf qophaaye fakkataa.
-tanduraa dandeenyaan ol ka'ee dhaabbataa.
-lammeysaan takbiirtaa hidhannaa salaataa.-
-sadeysaan suuratul faatihaa qaraataa.
-afreysaan rukuu'a duuydaan gadi jattee.
harks kee lameniin jilba kee qabattee.-
-shaneysaan ol jachuu sujuunnii jaheysaa.
-humna 7tti inni moo dhageysaa.
--qubbeen miilaa jilbaa shanacha harkaatii.
-funyaaniif addasaa walitti qindeyseetii.
irraa oljechuufii taa'uu mijjeyfataa.-
-xumaaniinaa godhuu dhiistee jarjarfataa.
-gurbaan sahaabaadhaa kan salaataa guysee.
-kallaad ibnu raafi'i maqaansaa dhageysee.
masgiida ol seenee salaatee jarjarsee.-
-nabitti s.a.w. asgoree salaamtaan dubbisee.
-jedheen nabiin salaamtaa irratti deebisee.
sirreeysi yaa gurbaa salaata balleysee.-
ammas nisalaate sanuma fakkeysee.-
erga yeroo hedduu akka deddeebisee.-
ufbira teysisee salaataa barsiisee.-
izaa qumta ila ssalaatirraa kaasee.-
hattaa taxma'innaa irradeddeebisee.-
-hadiisa sahiihaan oduun nugeysee.
-abbaa hureyraa irraa muslim nuuf odeeyse.
-tuunis teysoo boodaati attahiyyaaataa.
-isakana ammoo teyseeti qaraataa.
dhuma isaarrattis ni buufta salaataa.
-nabii keenyarratti caalaa anbiyootaa.
-mirgaa bitaa laaltee salaamtaa baafattaa.
-akka himametti tartiibaan oofattaa.
walaloo Waan salaata balleysaa tiifii waan salaata keysatti dhoowwame
qalbii as deebisaa gurra naaf liqeysaa.
isiniif himaa waan salaata balleysaa.
nyaachuu dhuguu kofluu haasawuufii deemsaa.
wuduu'a balleysuuf saaqamuu owraan saa.
qiblarra deebi'uuf tuqamuu najisaan.
ammas wan dhoowame yero salaata keysaa.
samii ol laaluufii qabachuu kaleesaa.
bitaaf mirga laaluu kunis mil'atiinsaa.
sheyxaanaatu butee miidhe salaataa saa.
xumaaniinaa dhiisee salaataa jarjarsaa. irrahamaa hattuu hate salaata saa. fincaanii fii udaan ufitti ittisaa. qalbiidhaan kajeelaa qopheysee nyaata saa. .kun hunduu dhoowwamee irraa uf sirreysaa.
suraa adda addaa waan nama waswaasaa. dhoowwameeti jiraa firraa dhbamsiisaa. keysaawuu gaa ammoo kan lubbuqabeysaa.
malaykaa rahmataas manarraa fageysaa. -nabiin lolee kaasee fooxaa warreetiisaa. - hundaawu eeggadhaa salaata sirreysaa. - salaata eeggadhaa dhaamsa obboleysaa.
Xumurame galanni Rabbiif haa galuu. Dhumarratti
Warra diin isaa baratee, walbarsiisee, sirritti itti dalagee, jaalala Rabbii argate, nuufii isinis Rabbi nuhaa godhu. ibaadaalee hunda Rabbi nurraa haaqeebalu.
Yoo yadaa fi gaafii qabaattan
mobile - 00966 505697461 yookaan email [email protected] irratti yaada keessan nuuf kennaa.galatoomaa wassalaamu aleykum warahmatullaahi wabarakaatuhuu.
والحمد لله رب العالمين
وصلى الله وسلم على نبينا محمد وآله وصحبه أجمعين.


text:
WIixiineen yaadaa Itiyoophiyaa tasgabeessuuf dhiyaatee ykn HR 6600 jedhamee fi Itiyoophiyaa keessatti nagaa fi Deemokraasii jajjabeesuuf jedhame dhiyaate 1399 hangam Itiyoophiyaa akka miidhu Bulchiinsii prezidaant Baaydiin hubannaan akka ilaalaniif jarmayaa hawaasa sivilii Itiyoohiyaa keessatti miseensoonni Kaawunsilii gaafatanii jiru.
Xalayaa banaa prezidaant Baaydiiniif ergan kanaan yaadii dhiyaate kun Itiyoophiyaa keessatti nagaa busuuf, marii hunda hirmaachisee gaggeessuuf akkasuams gargaarsii dhala namaa akka hin daangeeffanne gochuuf yaalii ta’u kan danquu ta’uun kan wal nama gaafachiisu miti jedhu miseensoonni kun.
Dhaabatii kun bara 2020 keessa kan hundeeffame yoo ta’u jaarmayoota Sivikii 3700 caalaa kan bakka bu’u ta’uun ibsameera.


text:
Gaa’ila Islaamaa-Lakk.8.2
Nikaah Hidhachuu- Kutaa 2ffaa
Kutaa darbe keessatti sharxiwwan (ulaagaalee) nikaah ilaalle turre. Namni nikaah hidhachuuf gara teessumaa ykn bakka sirni nikaah itti gaggeefamu deemu, sharxiwwan kanniin guutuu ykn guutuu dhabuu isaa ilaalu qaba. Yaadachisaaf sharxiwwan kunniin; dhiiraa fi dubartin wal fuudhu hedan beekkamu, isaan lamaan walitti gammaduu, waliyyiin ykn bakka bu’aan argamuu, ragaaleen argamuu fi sababoota nikaah dhoowwan irraa qulqulluu ta’uudha. Namni wantoota kanniin erga guutee booda, gara nikaah hidhachuu deema. Bakka nikaahatti wanti haasawamuu fi irratti wali galan ni jira. Wantoota irratti haasawanii fi waligalan gurguddaa fi hafuu kan hin qabne, mahrii fi iijaab-qabuul dha. Kanniin lamaan haala armaan gadiitin ni ilaalla. Mahrii irraa haa jalqabnu. In sha Allah iijaab-qabuul (Kennuu fi fudhachuu) kutaa biraa keessatti ni ilaalla.
1-Mahrii -Kennaa Nikaah
1.1 Hiika Mahrii
Mahrii jechuun kennaa dhiirri tokko dubartii fuudhu heduuf kennuudha. Mahriin maqaalee baay’ee qaba. Isaan keessaa; sadaaq, nihla, fariidah, ajr (mindaa) fi kan biroo.
Maqaalee kanniin keessaa mahrin sadaaq kan jedhameef “Dhiirsi niiti isaa dhugaan ishii barbaadu” waan agarsiisuufi. Kanaafu, namni mahrii dubartii fuudhu hedu saniif kennu, dhugaadhaan niiti ishii godhachuu barbaadee jiraa jechuudha.
1.2 Murtii (Hukmii) Mahrii
Akka Qur’aanatti, sunnaa fi wali galtee Muslimootatti mahrii kennuun dhiira irratti dirqama (waajiba). Ragaalee kanaa Qur’aana irraa muraasa dhiyeessun ni danda’ama:
“Dubartootaaf mahrii isaanii kenniinsa jaalalaa ta’e kennaaf.” Suuratu An-Nisaa 4:4
Kana jechuun dubartoota fuudhu barbaaddaniif kennaa lubbuun teessan jaallattee fi itti gammadde kennaaf.
Sunnaah irraa hadiisa Anas bin Maalik dhiyeessun ni danda’ama:
Anas bin Maalik akkana jedha: Abdurahmaan bin Awf mallattoo sufrah (shittoo boora) kan ofirraa qabu ta’ee gara Ergamaa Rabbii (SAW) dhufe. Ergamaan Rabbiis (SAW) waa’ee mallattoo kanaa isa gaafatan. Abdurahmaanis Ansaara irraa dubartii takka akka fuudhe itti hime. Ergamaan Rabbis (SAW) ni jedhan, “Mahrii hangam ishiif kennitee?” Innis ni jedhe, “Warqii hanga firii timiraa geessu kenneef.” Ergamaan Rabbii (SAW) ni jedhan, “Osoo hoolaa takkallee taate affeerraa cidhaa (diggisii) godhi.” Sahiih Al-Bukhaari 5153
Kanaafu, mahriin xiqqaatus guddaatus nama fuudhuf deemu irratti dirqama (waajiba).
1.3 Wanta mahrii ta’uu fi hin taane
Mahriin qabeenya irraa wanta itti fayyadaman, gatii qabuu fi halaala ta’etu ta’a. Fakkeenyaf, qarshii, qubee, faaya gurraa, harkaa fi mormaa, uffata, horii, lafa fi kkf. Alkooli (Khamrii), foon booyyee, qabeenya hatamee fi samamee irraa mahriin hin ta’u. Sababni isaas, wantoonni kunniin haraama.
Kana irraa ka’uun mahriin qabeenya itti fayyadaman kamiyyuu, gatii kan qabuu, halaala kan ta’eedha.
Mahriin qabeenya qofa osoo hin ta’in beekumsa ykn Qur’aana barsiisunis ni ta’a.
Hadiisa sahiih Al-Bukhaari fi Muslim gabaasan keessatti, Sahl bin Sa’ad akkana jedha: Gaaf tokko osoo Nabiyyii (SAW) waliin teenyu dubartiin takka dhufuun isaaf of dhiyeessite. Nabiyyiinis ija ofii gadi qabee olkaase. Deebii ishiif hin deebisne. Sahaabota isaa keessaa namtichi tokko, “Yaa Ergamaa Rabbii! Natti heerumsiisi.” Jedhe. Nabiyyinis (SAW) ni jedhe, “Waa si bira jiranii?” Innis, “Homaa na bira hin jiran.” Nabiyyinis, “Qubeellaa (amartii) sibiilaa irraa tan taates hin jirtu?” Innis ni jedhe, “Qubeellaan sibiilaa irraa tan taates hin jirtu. Garuu uffata kiyya kana bakka lamatti tarsaasun walakkaa ishiif kenna, walakkaa immoo ofii fudhadha.” Nabiyyinis ni jedhe, “Lakki hin ta’u. Qur’aana irraa wanta qomatti qabattee jiraa?” Innis ni jedhe, “Eeti.” Nabiyyinis ni jedhe, “Deemi! Qur’aana irraa wanta si bira jiruun ishii sitti heerumsiisee jira.” Sahiih Al-Bukhaari 5132
Namni akkana jechuun gaafachu danda’a, “Dubartiin tuni Qur’aana inni qomatti qabatee irraa maal argattii?” Deebiin isaa, Qur’aana irraa wanta qomatti qabate ishii barsiisa. Seeraa achi keessa jiru hordofuun mararfannaan ishii kunuunsa. Kuni hundi qabeenya caalaa wanta ishiif gaarii ta’eedha.
Aadaa tokko tokko keessatti mahrii maallaqni isaa murtaa’e dabalatee warri intalaa wanta biraa dhiirsa irraa barbaadu. Kan akka uffataa, faayaa fi kkf. Akka seeraa Islaamatti kuni hundi mahrii irraa akka ta’etti lakkaawama. Irra gaariin mormii fi wal dhabbii gara fuunduraa hanbisuuf yeroo nikaah ifaan ifatti hanga mahrii murteessun barbaachisaadha.[1]
1.4 Daangaa Mahrii
Mahriin daangaa hin qabu. Mahriin xiqqaan hangana ta’uu qaba, mahriin guddaan hanga kana ta’uu qaba wanti jedhamu hin jiru. Hammi mahrii diinagdee ykn qabeenya dhiiraa irratti hundaa’a. Yoo qabeenya xiqqaa qabaate, hanga humni isaa danda’u kenna. Yoo qabeenya baay’ee qabatee, baay’isee kennuu ni danda’a. Yeroo baay’ee wali galtee dhiiraa fi dubartii (ykn warra ishiitiin) murtaa’a. Dhiiraa fi dubartiin ykn dhiira fi warri intalaa walii galuun mahrii murteessu danda’u.
1.5 Mahrii Waddachiisu (Qaalii Gochuu)
Islaamni daangaa ol’aanaa mahriif hin keenye. Garuu dhiirsaf salphisuu fi laaffisuu akka qaban ajaja. Mahriin guddaan yoo namatti fe’amee, fuudhaa heeruma dararuu fi rahmata kan hin qabne gochuu danda’a.
Biyyoota Musliimaa baay’ee keessatti warri intalaa mahrii baay’ee guddaa ta’ee gaafatu. Kuni dhiironni baay’een fuudha akka dhiisanii ykn gara fuunduraatti waggoota baay’eef akka dabarsan isaan taasisaa jira. Kuni gara biraatin zinaan akka babal’atu karaa bana. Kana qofaa miti, dubartiin dhiirsa malee manatti akka haftu taasisa. Warri fedhii dhuunfaa guuttachuuf intala ofii irratti carraa heerumaa cufu. Ammas, yommuu yeroo dheeraaf fedhii ofii ukkaamsanii fi dharraan isaan keessaa xuxamu, rakkoo xin-sammuutiin (psychological problem) miidhamu.
Mahrii waddachiisuun miidhaa kanaa fi kan biroo kan qabuu yoo ta’e, akka shari’aatti murtiin isaa maali ree?
Ragaa shari’aan dhufeen irratti hundaa’un murtii mahrii waddachisuu ilaalchisee akkana jedhama:
1-Shari’aan mahrii akka laaffisanii fi akka hin waddachiisne ajaja
Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“ خَيْرُ النِّكَاحِ أَيْسَرُهُ ”
“Fuudhaa heerumni hundarra gaarii ta’e hundarra salphaa kan ta’eedha.” Abu Daawud 2117
Fuudhaa heerumni osoo of hin dhiphisinii fi baasi garmalee baay’ee ta’e osoo hin baasin gaggeefame, dhugumatti gaariidha. Namoonni haala kanaan wal fuudhan gammachuun jiraatu.
Umar bin Al-Khaxxaab akkana jedha:
“Dhagayaa! Mahrii dubartootaa qaalii hin godhinaa (hin waddachiisinaa). San gochuun osoo addunyaa keessatti kabajaa yookiin Rabbiin biratti taqwaa ta’ee, silaa isin dursee kan hojjatu Nabiyyii Rabbiiti (SAW). Ergamaan Rabbii (SAW) uqiyyah kudha lama caalaan haadholii manaa isaa hin fuune yookiin ijoollee dubaraa isaa hin heerumsisnee.” Sunan Abu Daawud 2106
Haati manaa Ergamaa Rabbii (SAW) Aa’ishaan (RA) yommuu mahriin Ergamaa Rabbii (SAW) hangam akka ta’e gaafatamtu, akkana jechuun deebiste: Mahriin Ergamaan Rabbii (SAW) haadholii manaa isaatiif kennaa ture uqiyyah kudha lamaa fi nasha tokkoodha. (nashaan tokko walakkaa uqiyyati). Sunis hangi isaa dirhaama dhibba shan. Kuni mahrii Ergamaan Rabbii (SAW) haawwan manaa isaatiif kennaa tureedha.” Sahiih Muslim 1426
Uqiyyah jechuun madaalaa hangaa yeroo san ittiin madaalaa turaniidha. Dirhaama jechuun saantima meetaa yeroo san bittaa fi gurguttaaf itti fayyadamaa turaniidha. Uqiyyan tokkichi dirhaama 40. Uqiyyaan kudha lamaa dirhaama 480.[2] Nashaan walakkaa uqiyyah waan ta’eef dirhaama 20 ta’a. Kanaafu, mahriin Ergamaa Rabbii walitti qabaan gara dirhaama 500 ti.
Kanaafu, warri intalaa mahrii waddachiisuun intalaa ofiitii fi hawaasa irratti miidhaa fiduu hin qaban. Mahrii waddachisuun wanti isaan argatan hin jiru. Intalli isaanii intala Nabiyyiiti olii miti.
2-Mahrii waddachisuun abbaa manaa irratti ba’aa hin dandeenye kan ta’u yoo ta’e, suni wanta balaalefatamuu fi jibbamaa ta’eedha
Hadiisa Abu Hureyraan gabaase keessatti Ergamaan Rabbii (SAW) namticha Ansaara irraa dubartii takka fuudhe akkana jechuun gaafate, “Mahrii hangamiin ishii fuute?” Namtichis ni jedhe, “Uqiyyaa afurin.” Nabiyyiin (SAW) ni jedheen, “Uqiyyaa afuriin? Akka waan gaara kana cinaa meeta qottanii baastaniiti…” Sahiih Muslim 1424
Kuni kan agarsiisu Ergamaan Rabbii (SAW) namoota harka qaleeyyi (hiyeeyyi) akkanaa irratti mahrii guddisuu akka jibbeedha.
3ffaa- Namtichi dureessa yoo ta’e, mahrii niiti isaa baay’isuu danda’a
Qur’aana keessatti mahriin dubartootaa jecha qinxaar jedhuunis dhufee jira. Qinxaar jechuun qabeenya baay’eedha. Kanaafu, namni dureessa ta’ee fi haalli isaaf laafte, dubartii fuudhu hedu saniif mahrii baay’ee kennu danda’a. Garuu dhibee naqarsaa yeroo ammaa ummata rukutaa jiru osoo of eeggatee isaaf wayya. Dhibeen kunis, “Na argaa (Ar-Riyaa) fi Dhaadannaa”. Na argaaf ykn na jajaaf konkolaataa bitee warra intalaati kenna. Wanti na argaaf ykn na jajaaf hojjatame hundee waan hin qabneef, fuudhaa heerumni akkanaa yoosu jiga.
Akkuma barruu, “Niiti akkamitti filatta? Kutaa 1ffaa” keessatti kaasne, namni yommuu fuudhaaf yaadu, niyyaan isaa Jaalala Rabbii Olta’aa argachuu fi ganda Aakhiraatti milkaa’uuf ta’uu qaba. Kanaafu, mahrii irraa jalqabuun hanga xumura fuudhaa heerumaatti Jaalala Rabbii fi ganda Aakhiraatti mindaa argachuuf yoo niyyate, jireenya fuudhaa heerumaa gaarii gaggeessa. Qabeenya baay’ee kan qabu yoo ta’ee fi mahrii baay’isee yoo kenne wanti isa dhoowwu hin jiru. Garuu niyyaan isaa murteessadha. Rabbiin (Subhaanahu wa ta’aalaa) na argaa fi na jajaa irraa yommuu nu dhoowwu akkana jedha:
“Akka warroota boonaa, namootatti of agarsiisan ta’anii, karaa Rabbii irraas [namoota] dhoorgaa manneen isaanii keessaa bahanii hin ta’inaa. Rabbiin waan isaan dalagan marsaadha.” Suuratu Al-Anfaal 8:47
Kana jechuun akka namoota of tuulaa fi namoonni nu haa argan, nu haa jajan jedhanii manaa bahanii hin ta’inaa. Ammas niyyaan namoota kanaa karaa Rabbii irraa namoota dhoorgudha. Kanaafu, akka namoota kanniin hin ta’inaa.
1.6 Mahrii Eenyutu Fudhataa?
Mahriin haqa niititi. Eenyullee ishirraa fuudhatu hin danda’u. Sababni isaas, mahriin niitin abbaa manaa ishiitiif wal-qunnamtiif waan of dhiyeessiteef bakka bu’aa (kaasaa) ishiin fudhattuudha. Kanaafu, hayyamaa ishiitiin ala eenyullee hin fudhatu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
Dubartootaaf mahrii isaanii kenniinsa jaalalaa ta’e kennaafi. Yoo isaan fedhii lubbuu isaaniitiin isa (mahrii) irraa isiniif kennan, gammachuu fi haala gaariin nyaadhaa (fudhaa).” Suuratu An-Nisaa 4:4
Kanaafu mahriin qabeenya niititi. Yoo barbaadde hunda isaa fudhatti. Yoo feete, cinaa warraaf kennu dandeessi. Ammas yoo feete muraasa isaa abbaa manaa ishiitiif deebisuu dandeessi.
Guduunfaa
☛Mahrii jechuun kennaa namni fuudhu hedu dubartii fuudhu barbaadu saniif kennuudha.
☛Mahrii kennuun dhiira irratti dirqama (waajiba). Yoo kennu dhiise, badii fi adabbitti kufa.
☛Mahriin qabeenya irraa wanta itti fayyadaman, gatii qabuu fi halaala kan ta’eedha. Fakkeenyaf, qarshii, faaya, uffata, lafa, horii fi kkf ta’uu danda’a.
☛Mahrii kan fuudhatu dubartiidha. Warrii ishii ykn namni biraa hayyama ishiitin ala fuudhachuu hin danda’u.
☛Hammi mahrii qabeenya nama fuudhaf deemu irratti hundaa’a. Qabeenya xiqqaa yoo qabaate, mahrii baay’ee kennuun isarra hin jiru. Hanga humni isaa danda’een kenna. Warri intalaas, mahrii baay’ee isa gaafachu hin qaban. Yoo nama qabeenya qabu ta’e immoo hanga lubbuun isaa feetu baay’isee kennu ni danda’a.
☛Mahrii waddachiisuun miidhaa baay’ee dargaggoota fi shamarran irraan gaha.
Kitaabban Wabii
Sahih Fiqhu Sunnaah -Jiildi 3,fuula 160-166, Abu Maalik
[1] Quest for Love and Mercy Fuula 72
Fiqhu Maysiir fii daw’il Kitaabi wa sunnati– fuula 301-302
[2] Jaami’a at-Tirmizii 1114


text:
Barreessaan muummichi ka Tokkummaa Mootummootaa Antooniyoo Guteres Yaman keessatti akka walii-galtee lola dhaabinsaa mallatteessamu waamicha dhiyeessan. Prezidaantiin biyyattii duraanii Alii Abdullaa Saaleh ajjeefamuun eega dhaga’amee booda waamicha kana dhiheessan hoogganaan jaarmayicha addunyaa kun.
Umriin isaanii 75 kan ta’e Saaleh yamaniin waggootii soddooma caalaaf bulchan eega turanii booda bara 2012 aangoo irraa darbaman. Sana booda garee riphxeelooltoota Hutti kanne Iraan biraa deggersa qabanti hidhachuun kan addunyaa biraa bekkannoo argatan prezidaant Abduu Raabuu Mansuur Haadi biyyattii keessaa ari’an.
Saaleh dhiyeenya kana Saa’udii waliin hariiroo qaban haareessuuf akka jiran kan dubbatan yoo ta’u riphxeelooltoonni har’a ajjefamuu saaleh labsan akka jedhanti ituu gara Saa’udii deemuuf jedhanii ajjefaman jedhu.


text:
Abdii Boruutiin
Kutaa lammaffaa: Gayeen ULFO sarana maali? Egereen isaa hoo?
Mata duree Waa Taa Taa kana jalatti kutaa duraa – Qormaata guddaa bara haarayaa – jedhee jalqaba baatii Amajjiirratti barruu tokko dhiyeessuun kiyya ni yaadatama. Isa kutaa lammaffaa yeroo’uma sana itti fufee dhiyeessuu barbaadu illee sababa gara garaatiin dafee otuu hin dhiyeessin ture. Jidduu dhaan waayee gara garaa ilaalchisee barruulee adda addaa waanan dhiyeesseef inni kutaa lammataa kun turuu danda’e jechuu kooti. Kanaafan har’a itti deebi’ee dhiyeessuu barbaade.
Akkuma beekamu fi yaadatamu Tokkummaan Humnoota Bilisummaa Oromiyaa (THBO) Afaan Ingiliziitiin ULFO (United Liberation Forces of Oromia) kan ijaarame bara 2000 waggoota kudhan dura ture. Haa ta’u malee humni jalqabarratti uummata Oromootiin gammachuu daangaa hin qabneen simatame fi abdii guddaan irraa eegame kun qabsoo bilisummaa Oromoo (QBO) kana keessatti bu’aa tokko illee otuu hin agarsiisin hawwii’uma qofaatti hafe.
Gayeen ULFO kana boodaa fi egereen isaa maal akka ta’u otuu hin ilaalin dura gaafiilee tokko tokko kaasuun barbaachisaa dha. Gaafiileen akkanaa kunis: ULFOn maaliif ijaarame? Kaayyoon isaa maali? Maaliif bu’aa takka illee otuu hin fidin ture? fi kkf dha. Asirratti wanti tokko kanan hubachiisuu barbaadu, waayee ULFO gadifageenyaan keessa isaa beekee otuu hin taane dhugaa argamaa jiru irratti hundeefadhee walumaagalatti yaada fi ilaalcha kiyya ibsuu dhaafi.
Jaarmayoonni siyaasaa Oromoo kan walaba ta’anii fi yeroo sana turan shan walitti dhufanii bara 2000 THBO ijaaran. Sababni inni ijaarameef walumaagalatti kophaa kophaa qabsaa’uu irra tumsa walii ta’anii, humna cimaa horatanii, QBO finiinsuuf yoo ta’u kaayyoon isaa ammoo bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa ti. Maqaan isaa tokkummaa haa jedhu malee qabiyyeen isaa akka tumsaa (aliance) ti. Jaarmayoonni miseensa ta’an sagantaalee fi hoggantoota isaanii akkuma jiranitti eeggatanii tumsa kana keessatti waliin hojjechuu fi wal gargaaruu dhaaf waliigaltee seeraa fi heeraa godhatan jechuu dha.
Tumsi kun kan dadhabe fi bu’aa tokko otuu hin agarsiisin kan tureef sababni guddaan ifa ta’e tokko addaan fottoqina Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) ti. Akkuma beekamu ABOn hangafa jaarmayoota hundaa fi jaarmayaa cimaas waan ta’eef tumsa kanaaf lafee dugdaa ture. Addaan fottoqanii humna ofii laaffisuun ykn dadhabsiisuun dadhabbii ULFOtiif hundee ta’e. Sababoonni biroos yoo jiraatani illee sababni guddaan kan tumsa kana laaffise fi dadhabsiise humni ABO gara gara faffaca’ee laafuu dha jedheen amana.
Gaafiileen amma itti aananii ka’an, kan ta’e ta’ee, kan dabres dabree, gayeen ULFO kana booda maal ta’a? Egereen isaa hoo? kan jedhanii dha. Gaafiilee kanaaf deebii otuu hin barbaadin dura waan tokko hubachuun gaarii dha. QBO kana keessatti yeroo ammaa humnoota Oromoo garee lamatu jiru. Gareen tokko warra bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaatiif qabsaa’an humnoota bilisummaa ti. Isaan kunis kan akka kanaa gadii ti.
Humnoota Bilisummaa:
ABO – Adda Bilisummaa Oromoo garee sadeen (OLF)
AWO – Adda Walabummaa Oromiyaa (FIO)
AWDO – Adda Walabummaa Dimokraatummaa Oromiyaa (FIDO)
GABUO – Gumii Adda Bilisummaa Ummata Oromiyaa (COPLF)
ATBUO – Adda Tokkummaa Bilisummaa Ummata Oromoo (UOPLF)
Gareen lammataa humnoota diimookraasii yoo ta’an isaan kuni ammoo kan akka:
KUO – Konggireesii Uummata Oromoo (OPC)
Wafido – Warraaqsa Fedaraalistii Dimokraatawa Oromoo (OFDM) ti.
Asirratti humnoota diimookraasii yoon jedhu humnoonni bilisummaa diimookraasiitti hin amanan jechuu otuu hin taane isaan warra qabsoo hidhannoo tiinis galii booddee ga’uu dhaaf qabsaa’an jechuu kooti. Gabaabumatti humnoonni bilisummaa warra qabsoo hidhannootti amanan jechu dha. Karaa biraatiin ammoo Oromoonni mirga uummata Oromoof quuqaman, kan qabsoo bilisummaa kana keessatti gayee ofii illee gumaachuu barbaadan keessa jiraachuu malani illee OPDO asitti kaasuu hin barbaadu. Kuni ammoo sababni isaa dhaabni kun walaba waan hin taane fi maxxannee ta’ee diina wajjin (waliin) waan hojjetuufi.
Yaaliin yeroo ammaa KY ABO warra jijjiiramaatiin godhamaa jiru jechuun waayeen walittibaqinsa fi tokkummaa kun jalqaba gaarii dha. Humna cimsuu dhaaf karaa fi tarsiimoo gaarii natti fakkaata. Haa ta’u malee akka amma argamaa jirutti jaarmayoota hundaa walitti fiduu waan danda’e hin fakkaatu. Yaada fi yaalii kana deeggarani illee jaarmayoonni biroo tokkummaa kanatti makamuu dhaaf of qusachaa jiru. Maaliif akka ta’e sababni isaa wanti ifatti beekame hin jiru. Waayee kana yeroo biraan itti deebi’a.
Ana akka natti fakkaatutti hamma waliigalteen ABO garee ykn murna sadeenii hin jiretti, hanga isaan hin tokkoomnetti, hanga ABOn hin cimnetti jaarmayoota hafan hundaa walitti fidanii tokkummaa dhugaa tokko ijaaruun baay’ee rakkisaa fi ulfaataa dha. Akkuman barruu kutaa duraa keessatti ibse, ABO tokkoomsuun ykn/fi cimsuun sadarkaa duraa ta’uu qaba jedheen amana. Sadarkaan ijaarsa tokkummaa kanatti aanee dhufuu qaba. Otuu ABOn hin tokkoomin tokkummaan dhugaa cimaan ijaaramuu waan danda’u natti hin fakkaatu jechuu kooti.
Egaa, gaafilee kanaa olitti ka’anitti deebi’uu dhaaf, yoo dhuguma dura ABOn tokkoomee fi cimee, sana booda jaarmayoota bilisummaa fi walabummaa dhaaf qabsaa’an hundaa walitti fidee tokkummaa dhugaa kan ijaaru ta’e, jaarmayoonni hunduu waan walittibaqaniif, kaayyoo tokkoof hoggansa tokko jalatti ijaaramu. Kuni dhugaa kan milkaawu yoo ta’e ammoo ULFOn gayeen inni qabu waan jiraatu natti hin fakkaatu. Tumsi walittibaqee waan tokkoomuuf sana booda ULFOn akka amma jirutti turuun hiika hin qabu jechuu dha.
Yoo walittibaqinsi fi tokkummaan akkanaa kun kan hin milkoofne ta’e garuu, ULFO jiraachisuu dhaaf ykn tumsa kana fakkaataa haaraa ijaaruu dhaaf filannoon adda addaa jirachuu danda’u jedheen yaada. Hojjechuu fi hojjechuu baachuu ykn milkaawuu fi milkaawuu baachuu beekuun rakkisaa yoo ta’e illee ani yaada tokko akka filannootti (options) dhiyeessuun barbaada.
Filannoo tokkoffaa – ULFO haaromsuu fi cimsuu:
Dura ABO tokkoomsuu ykn/fi cimsuu sana booda jaarmayoota hafan kan bilisummaa fi walabummaa dhaaf qabsaa’an waliin tumsa ijaaruu. Kuni ammoo ULFO haaromsuu fi cimsuu dha. Egaa kuni ULFO dhaaf carraa ijibbaataa tokko kennuu jechuu dha.
Filannoo lammaffaa – Tumsa haaraa ijaaruu:
Filannoon kuni ulfaataa fi baay’ee rakkisaa ta’uu fi waan hin danda’amne fakkaatu illee, humna caalaa cimaa fida jedhee kanan itti amanuu dha. Kuni ammoo tumsa haaraa guddaa ijaaruu jechuu dha. Tumsi haaraan kun humnoota Oromoo biyya keessa jiran fi biyya alaa jiran kan walitti qabu fi tarsiimoo guddaa uumu dha. Tumsa humnoota diimookraasii fi humnoota bilisummaa hammatu jechuu dha.
Kuni karaa lamaan ijaaramuu ni danda’a. Tokko, akka filannoo tokkoffaa kanaa oliitti ULFO haaromsanii fi cimsanii isa kanatti miseensota haaraa (humnoota diimookraasii) dabaluu dha. Karaa lammaffaan, tumsa haaraa, maqaa haaraatiin ijaaruu dha. Maqaan isaa fakkeenyaaf Afaan Oromootiin:Tumsa Humnoota Bilisummaa Oromoo (THBO) yoo ta’u Afaan Ingiliziitiin ammoo Aliance of Oromoo Forces for Liberation (AOFL) ta’uu danda’a. Kuni yaada kooti. Maqaa baasuun rakkoo hin fidu, barbaachisaan qabiyyee fi kaayyoo dha; waliigaltee uumuu dha.
Haa ta’u malee gaafiileen asirratti ka’uu danda’an: Tumsa akkanaa kana ijaaruu dhaaf warri biyya (Oromiyaa) keessa jiran – humnoonni diimookraasii fe’ii qabuu? Haalli isaan keessa jiranii fi kaayyoon isaanii isaan hayyamuu danda’aa? Humnoonni bilisummaa hoo hundi isaaniitu jara kana wajjin (waliin) hojjechuu fi tumsa ijaaruu dhaaf fe’ii qabuu? Haaldureen jiraachuu ni maluu? Gaafii qabsoo hidhannoo irratti walii galuu danda’uu? fi kkf dha.
Waliigaltee uumuu kan danda’an yoo ta’e (wanti hin danda’amne addunyaa kana irra waan hin jirreef) tumsi akkanaa kun humna baay’ee cimaa ta’e waan fiduuf akkasuma illee tarsiimoo gaarii waan ta’uuf hamilee diinaa cabsee jijjiirama fi bu’aa guddaa fiduu danda’a jedheen amana. Yoo kuni ta’e fi hojiirra oole ofii keenyaaf dhiisii ormaafuu tumsa taana. Tumsa biraa illee kan barbaadnu yoo ta’e dura kana xumuruun baay’ee barbaachisaa dha jedheen yaada.
Barruu kiyya otuu hin xumurin dura ammas irra deebi’ee kanan jedhuu barbaadu, yeroon ammaa yoomiyyuu caalaa yeroo waliigaltee uumanii fi tokkummaa dhugaa ijaaran waan ta’eef, kan dabre irraa baratamee, uummata keenyaaf jijjiiramni fi bu’aan tokko akka argamu godhuu dha. Wanti wal nama shakkisiisu fi amantii walirraa nama dhabsiisu jiraatu illee kaayyoo fi galii booddee tokkotti yoo amanne, kan walitti nu fiduu fi waliigaltee akka goonu kan nu taasisu tu caala jedheen amana. Kanaaf wanti tokkummaa dhugaa akka hin ijaarre nu godhu jiraachuu hin qabu jechuu kooti. Tokkummaa dhaan malee qabsoo haala ulfaataa kana keessatti kophaa kophaa qabsaa’anii diina injifachuun wan hin danda’amne dha.
Yoo waliigaltee fi tokkummaan hin jiraanne, mooraa QBO dhiisanii tumsa biraa barbaaduunis waan jijjiirama fi bu’aa uummata keenyaaf fidu natti hin fakkaatu. Wanti hunduu sadarkaa sadarkaa dhaan godhamuu ykn ta’uu qaba.
Walumaagalatti, akka yaada fi hawwii kiyyaatti, sadarkaan ykn karaan ta’uu qabu Afaan Ingiliziitiin:
ta’a jechuu dha.
Yoo waliigallee, tokkoomnnee, tumsa walii taanee, harka walqabannee, karaa kana kan waliin (wajjin) deemnu ta’e, galiin keenya dhiyaachuu danda’a. Galiin kunis bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa ti. Galatoomaa.
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…