text:
Addi Bilisummaa Oromoo (ABO Tokkome) walgahii Ummanni Oromoo irratti argamee waa’ee addeemsa qabsoo Walabummaa Oromoo fi Bilisummaa Oromiyaa woliin mari’aattee yaadaa fi yaadoo isaa itti dhiyyeefatu qoopheessee jiraa.
Walgahiii kana irratti hooggannoon ABO biyya adda addaa irratti hirmatu’uun ibsaa fi marii barbaachiisu hawaasa Oromoo woliin geggeessuu
Hawaasinni Oromoo magalaa lakku keesatti argamu hundi walgahii kana irratti argamitaan haala qasoon Oromoo yeroo ammaa keessaa jirtu hubatu’uun akka irraa qooda fudhataan kabaja’aan isin affeeraa
Guyyaan : July/Adooleessa 31, 2016
Sa’aan : 1:00 WB irraa jalqaba
Teessoon: Waldaya Hawasaa Oromoo Minniisoota , 465 Mackubin Street, Saint Paul, Minnesota 55103 .
Yoo Gaafi qabatan: (612)607-2404 ykn (763)273-6297 bilbila
Injifannoo Ummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oromoo
Adooleessa 24, 2016


c: text/html

text:
Ilaalchi martinuu Itiyoopiyaa gama kaabaa irra ta’ee ennaa jirutti, Dhiya Wallaggaa keessaa namoonni nagaan 200 ol hidhattootaan ajjeefamuu kan ibsan paartileen siyaasaa hangi tokkoo fi waldooleen sivikii, mootummaan lammiiwwan naannolee akkasii keessa jiraataniif eegumsa akka godhu gaafataniiru.
Dhiya Wallaggaa aanaa Kiramuu keessaa torban tokko dura hidhattoonni haleellaa raawwataniin lammiiwwan ajjeefaman 231 ol ta’uu kan ibse paartiin Innaat jedhamu fakkeenyaaf dubartoonnii fi daa’imman kan keessatti argamu ta’uu tuqee jira.
Kan mootummaan shanee ittiin jedhe gareen hidhattootaa dagachiisanii namoota nagaa ajjeesan jechuu dhaan dubbi himaan mootummaa naannoo Oromiyaa obbo Geetaachoo Baalchaa dubbatanii, lakkoobsa namoota du’anii garuu hin ibsine. Ilaalcha qaama nageenya Oromiyaa naannoleen isaan barbaachisu duula irra kan jiranii fi hidhattoota irratti tarkaanfiin fudhatamaa jiraachuu obbo Geetaachoon ibsaniiru.
Paarlaamaan Itiyoopiyaa shorokeessummaan himachuun gareen Shanee ittiin jedhee fi ofii isaa waraana bilisummaa Oromoo jedhee kan of waamu gareen hidhate yakkawwan akkasii haalaa turee jira.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
DHALOOTA GOOFTAA KEENYA IYYASUUS KIRISToos
Mudde 28 Dn. Dajanee Gasheetiin
“Kunoo Eefraataatti dhageenye; bosona keessattis Isa arganne. Gara bultiiwwansaatti ni seenna;bakka miilonnisaa dhaabatanitti ni saganna” (Faar. 131: 6-7)
Waaqayyo Addaamii fi Heewaan wanta isaan barbaachisu hunduma erga guuteefii booda, biyyee lafaarraa harkasaatiin tolchee, afuura jireenyaa itti baaafachuun, fakkeenyasaatiin isaan uume. Uumees allaattota Samii fi bineensota Dachee hunduma akkaa bulchaniif, aangoo kenneef (Uum. 1: 26). Walabummaa guddaas (free will) kenneef. Akka ergamootaa ifa uffatanii Waaqayyoon galteeffachaa akka jiraatan, ulfina guddaas isaan gonfachiise. Wanta fooniin isaan barbaachisu hundas guuteef. Dhumarras wanta Jannata keessa jiru hunda akka nyaatan, garuu muka gaarii fi yaraa nama barsiisu qofaa akka hin xuqne ajaja jalqabaa kenneef (Uum. 2: 16-17).
Ajaja kana cabsinaan du’a du’aa akka du’an isaan akeekkachiise. Addaamii fi Heewaan garuu ajaja Waaqayyoo dagachuun, gorsa bofaa dhagahanii muka hin nyaatiinaa jedhaman nyaatani (Uum. 3: 1-24). Waaqayyo Uumaanis balleessaasaanii itti dheekkame. Jannata keessaas isaan baase. Du’a fooniirratti du’a lubbuu, gara awwaalaatti fooniin bu’uurratti, lubbuun Si’ool bu’uu isaaitti murteesse. Balleessaa Addaam balleesseen cubbuun ilmaan namootaa hundarratti aangome; ilmi namaa hunduu cubbamaa ta’e (Room. 5: 12).
Akka abbootiin keenya nu barsiisanitti, Addaamis Gooftaataa hundaa olii Waaqayyoonii fi bakka gammachuu, Jannata, dhabuusaatti gadde. Guyyaa guyyaanis laphee gaabbiitiin gara Waaqayyootti boo’e. Waaqayyo gara laafinni amalummaasaa ta’es boo’icha Addaam dhagahee isa fayyisuu fi kabajasaa duraatti isa deebisuu barbaade. Garuu Waaqayyo dhugaa waan ta’eef, dhugaan akka jallattu hin barbaadu. Kanaaf, ajaja cabeef ajajamee, dogoggora hojjetameef beenyaa kaffalee kan namaaf Waaqayyo walitti araarsu dirqama barbaachise. Kanarraa kan ka’e, Tokkichi Ilma Waaqayyoo cubbuu dhiigni hoolotaa fi ro’ootaa ilmaan namootaarraa dhiquu hin dandeenye Dhiigasaatiin nurraa dhiquu barbaade. Mataasaa fi abbaasaattis nu araarsuuf, Dubroo Maariyaamirraa foonsheerraa foon, lubbuusheerraa lubbuu fuudhuun tokkoomee (Tawaahidoon kabajamee) dhalate.
Dubbii dhalootaa Gooftaa keenyaa keessatti wantoonni qalbii namaa hawwatanii fi xiinxala afuuraa hedduutti nu ceesisan hedduudha. Iccitiiwwan kunneen foonii fi lubbuu keenya afuuraan sooru. Sagalee jireenyaa fi bu’uura fayyinaa kana hubachuuf, wantoota yeroo Gooftaan ulfinaa fi Waaqni jaalalaa dhalate raawwatan akka armaan gadiitti ilaalla. Iccitichi baay’ee gadi fagoo fi ibsa bal’aa waan barbaaduuf, haala adda addaatiin mata duree tokkicha irra deddeebinee ilaaluun dirqama ta’a. Kunis hubannoo keenya bal’isuuf malee, yaada baay’isuuf akka hin taane gamanumaan haa hubannu. Ka’umsi barnoota keenyaas Wangeela Luqaas 2: 1-20rra kan jiru ta’a.
Seenaansaa gabaabaatti akkasi: Bara Aawgisxoos Qeesaar Bulchaa Roomaa (addunyaa yeroo sana ture uummata Israa’eel dabalatee biyyoota hedduu bulchaa kan ture) addunyaan akka lakkaawamtuuf ajaja dabarse. Ajajichis namni hunduu bakka qomoosaatti lakkaawamuu qaba waan jedhuuf, Yooseefii fi Giiftiin keenya, Qulqulleettii Dubroo Maariyaam gara Beetaliheem, magaalaa Daawiit deeman. Namoonni hedduun lakkaawamuuf gara Beetaliheem waan deemaniif, mana keessa bulan dhabnaan dallaa loonii keessa boqochuuf dirqaman. Yeroo kanas Uumaan Samii fi Lafaa, Gooftaan keenya dallaa loonii keessatti dhalate. Yeroo Gooftaan Ulfinaa, Mootiin Samii fi Dachee dhalatu, ergamoonni gammachuu fayyinaa kana tiksoota horii eeguuf naannoo Beetaliheem turanitti himan. Tiksoonni sunneenis wanata arganii fi dhagahan namoota naannoosaanii hundatti himan. Namoonnis oduu gammachiisaa kana tiksootarraa dhagahanii ajaa’ibsiifatan. Ergamoonni Samiis Gooftaa marsanii “Galanni Waaqayyoof Samiirratti, nageenyi lafarratti ilma namaaf fedha gaariin haa ta’u” jechuun faarfatan.
Galmee namootaa
Gooftaan keenya Iyyasuus Kiristoos yeroo addunyaan hundi lakaawamu dhalachuunsaa akka carraa ta’eet osoo hin ta’iin, kaayyoo fi fedha Waaqayyoon kan raawwatame. Kiristoos cubbuu jalaa nubaasuuf jecha, cubbamoota wajjin lakkaawame (Isa. 53: 12). Jireenya bara baraa fi mucummaa kennaa Waaqayyoo cubbuun dhabne deebisee nuu kennuuf jecha, hangafa hunda keenyaa ta’ee Gooftaan nu wajjin lakkaawame. Akkasumas, maqaa keenya galmee jireenyaarratti barreessuuf jecha, maqaan Uumaa keenyaa nu wajjin barreeffame. Namni Waaqayyotti amanu maqaansaa kitaaba galmee jireenyaarratti barreeffama (Bahu. 32: 32; Luq. 10:20; Filiph. 4: 3). Kanaaf, Inni qulqulluu waan ta’eef, cubbamoonni jireenya qulqullaawaa akka jiraataniif, nu wajjin galmaa’e. Inni Waaqa jiraataa waanta’eef, jireenya bara baraa nuu kennuuf nu wajjin lakkaawame. Lakkoofsi kun lakkoofsa warra Qeesaar Roomaa osoo hin ta’iin, galmee Waaqayyoo lubbuun isatti amantu kitaaba jireenyaarratti akka galmooftu eeyyamedha. Bakka kanatti, Beetaliheem fakkeenya Mana kiristaanaa fi Samiiti. Namni guyyaa afurtamaa fi saddettamatti cuuphaa dhaan Sillaaseerraa dhalatummoo kan galmee jireenyaarratti Kiristoos wajjin galmaa’utti fakkaata.
Maaliif Beetaliheemitti dhalate?
Magaalonni hedduun osoo jiranii Kiristoos Beetaliheemitti dhalachuunsaa akka carraa ta’eet osoo hin ta’iin, kaayyoosaa qulqulluun kan raawwatame. Kunis, fakkeenyaa fi raajii raawwachuufi. Fakkeenyisaa, mootiin Israa’eel fooniin bulche, Daawiit, Beetaliheemii filatame (1 Saam. 16: 1). Kiristoos bulchaan Samii fi Lafaa fi Gooftaan foonii fi lubbuus Beetaliheemitti dhalachuusaa hubachiisa. Raajiinsaa, Kiristoos akka Beetaliheemitti dhalatu dursee dubbatameet ture (Faar. 131:6; Miik. 5: 2). Beetaliheem jechuun Mana Biddeenaa jechuudha. Biddeena jireenyaa, biddeena bara baraa fi biddeena fayyinaa kan ta’e Kiristoosis Beetaliheemitti kanaaf dhalate. Biddeenni kun akka biddeena warri Israa’eel yeroo Gibxii bahan gammoojjii keessatti nyaatanii beela’anii (Yoh. 6: 58) osoo hin ta’iin, biddeena bara baraa fi nami nyaate hundi kan jireenya itti argatu. Biddeenichis Foonsaa fi Dhiigasaa yoo ta’u, leematiin biddeenichaa ammoo deessuu Isaa, haadhasaa, Qulqulleettii Dubroo Maariyaami. Biddeen akkuma leemaatii keessaa argamu, Kiristoosis foonsheerraa foon, lubbuusheerraa lubbuu fudhachuun Nama ta’eera.
Addunyaa mataasaa fi abbaasaatti araarsuuf, luba ol aanaa ta’ee foonicha isheerraa fudhate fannoorratti aarsaa dhiyeesse. Foonichaa fi Dhiigicha nyaannee akkaa jireenya bara baraa argannuufis nuuf kenne. Kanaaf, Beetaliheem maqaa dursitee Mana Biddeenaa jedhamtee iccitiin ittiin waamamaa turte ifatti argatte. Akkuma beekamu, ilmi namaa nyaata hin nyaatiin jedhame nyaachuun du’aa fi Daabiloosiif gabroome. Kiristoosimmoo nyaata dhugaa ta’ee du’a jalaa nu baasuuf jecha Beetaliheemitti dhalate. Kanaaf, ilmi namaa muka dhorkame nyaachuun du’ee ture, Foonii fi Dhiiga Kiristoos nyaachuu fi dhuguun deebi’ee fayye jechuudha. Har’a nyaata kana Mana Biddeenaa kan taate Beetaliheemitti (Mana Kiristaanaatti) argamuun nyaannee jireenya bara baraa argachuu qabna.
Beetaliheemitti dhalachuunsaa iccitii guddaa biraas ni qaba. Gooftaan bakka tuffatamaatti dhalachuun gara kabajaatti nu deebise. Akkasumas, biyya lafaatti dhalachuun Kiristoos kabaja Jannataa fi Samiitti nu deebise. Kiristoos osoo Waaqa ta’ee jiruu mataasaa gadi qabee dhufe; hamma du’a fannoottis kan ajajame ta’e (Filiph. 2: 7-8). Ilmi namaa sababa balleessaa Addaam Jannata dhabeet ture. Kanaaf, Kiristoos Addaam lammaffaa ta’ee, Heewaan lammafaa kan taate Giitii keenya Dubroo Maariyaamirraa dhalachuun ajajamee Jannatatti nu deebise (Room. 5: 18).
Waaqeffannaa tiksootaa
Yeroo Gooftaan dhalte Heeroodsi hin dhageenye; Barreessitoonnii fi Farisoonnis hin simanne. Tiksoonni uummata biratti kabaja hin qabne garuu gammachuun simatanii Isa waaqeffatan. Beelladoonnii fi bineensonnis Waaqasaanii marsanii afuurasaaniin Isa ho’isan. Kana hubachiisuuf raajichi Isaayyaas, “Sangaan kan bitaasaa, harreen dallaa gooftaasaa bare; uummanni Koo garuu hin beekne; Israa’eel hin hubanne” jedhe (Isa. 1: 3). Kunis ilmaan namootaa cubbuutti jilbeeffachuun bineensotaa gadi ta’uun Gooftaasaanii waaqeffachuu dadhabuusaanii agarsiisa. Daawiit abbaan faarfannaa kana hubachiisuuf “namni kabajamaa ta’ee osoo jiruu hin beeku; akka bineensota badanii fakkaate” (Faar. 48: 12) jedha. Seenaan Beetaliheemitti raawwate ilmi namaa hanga bineensotaa hubannoo dhabuusaa hubachiisa. Har’as namoonni hedduun galmee Qeesaarirratti hiraachuuf (kan addunyaarratti galmaa’uuf) mooraa Qeesaar keessaatti argamuu danda’u. Galmee lubbuu kan ta’e kan Kiristoosiin raawwatamurratti hirmaachhuuf, Beetaliheem (Mana Kiristaanaatti) argamuun garuu irraa fagaatee jira.
Tiksoonni sun battalumatti wanta arganii fi dhagahan addunyaatti himaniiru. Nutis waa’ee Iccitii fayyinaa addnuaatti himuun dirqama afuuraa hunda keenyaati. Tiksoonni sun yeroof eegdota horii yooyta’an, iccitiinsaa garuu, tiksitoota lubbuu kan ta’an fakkeenya lubootaa fi lallabdootaaati. Tiksoonni sun Hangafnisaanii waan dhalatee jiruuf gammachuun isa marsan. Kiristoos Tiksee dhugaa kan foonii fi lubbuuti ( Faar. 22: 1; Yoh. 10: 11). Luboonnii fi lallabdoonni wangeelaas tiksee kiristaanotaati (Hoj. 20: 28; Yoh. 21: 15-17). Kanaaf, har’as hojiin tiksootaa waa’ee dhaloota Kiristoos addunyaatti himuu yoo ta’u, gaheen amantootaammoo, Tiksicha dhugaa simachuuf gara Beetaliheem (Mana Kiristaanaa) deemuudha (1 Pheex. 2: 25).
Faaruu ergamootaa
Yeroo Gooftaan keenya dhalate, ergamoonni tiksoota wajjin walitti makamanii faarfatan. Ergamoonni tiksee ilmaan namootaati (Maat. 18: 10); tiksoonni bakka sana turanis tiksoota kiristaanota hundaa kan ta’an fakkeenya lubootaati (Yoh. 21: 15-17). Kiristoosis Tiksee dhugaa lubbuu fi fooniiti (Yoh. 10: 11). Beetaliheem fakkeenya Mana Kiristaanaati. Tiksoonni kunneen sadan bara baraan Mana Kiristaanaarraa adda hin ba’an. Namni tiksamuu barbaadummoo Beetaliheem (Mana Kiristaanaatti) argamuu qaba.
Erga Addaam kufee, seenaa jireenya ilma namaa keessatti, ergamoonni akkanatti yeroo jalqabaaf ilmaan namootaatti makamanii faarfatan. Kunis fayyinni gara ilmaan namootaatti dhiyaachuusaa fi Waaqayyo namatti araraaramuu jalqabuusaa hubachiisa. Ergamoonni Samii, Gooftaan kabajaa fuulasaa golgaa ibiddaa torbaan golgatu Beetaliheemitti dhalachuusaa arganii Isa Waaqeffachuuf dhufan. Akkasumas, hoomaaleen Samii kun ilmaan namootaatti gammachuu fayyinaa itti himuuf mul’atan. Yeroo kanattis Waaqayyo Samiin teessoosaa, lafti ejjennaa miilasaa taate (Isa. 66: 1) fooniin dhaltatee ammuu Giiftii keenya Dubroo Maariyaam keessa ture. Ergamoonni gara Samii ol ilaalanii Daamicha Beetaliheemitti dhalate Abbaasaa fi Afuura Qulqulluu wajjin osoo qulqulleessamuu fi osoo sagadamuufii argan. Iccitii Samiirratti arguun, “galanni waaqayyoof samiirratti haa ta’u” jechaa Isa galateeffatan. Gooftichuma Samiirratti qulqulleessamu, waaqeffatamuu fi kabajamu lafatti ammuu Giiftii keenyaa keessatti argan. Yeroo kanas “lafarratti nageenyi ilmaan namootaaf haa ta’u” jedhan. Kunis Kiristoos foon namaa uffachuun Nama ta’us, Waaqa bara baraa ta’uusaa fi bakka hunda jiraachuunsaa akka hin daangofne hubachiisa.
Gama biraan ergamoonni “galanni waaqayyoof samiirratti, ilmaan namootaaf nageenyi lafarratti” jechuun iccitii guddaa addunyaatti lallaban. Innis, dhalachuu Kiristoosiin kan Dachee fi Samiirra jiran araaramuusaanii hubachiisa. Kiristoos dhalatee aarsaa nuuf ta’uusaatiin, warri lafaa fi samiirra jiran, akkasumas, amantootaa fi al-amantoota (aahizaabota) walitti araarse (Eef. 2: 16). Qulqullichi Phaawuloos kana hubachiisuuf, “Kanaa booda qulqulloota wajjin abbaa biyyaa fi maatii Waaqayyooti malee keessummoota miti” (Eef. 2: 19) jedhe. Har’a kan Kiristoositti amane, fooniin Ijoollee Abrihaam kan ta’an ijoollee Israa’eelis ta’e, uummanni addunyaa kamiyyuu wal qixa fayyeera. Hunduu ijoollee Abrihaamii fi Israa’eel afuuraa yookaan lubbuuti (Maat. 3: 9). Beektota fiixee addunyaarra jiranis ta’ee, warra qaroominaan duubatti hafuun eegee addnyaa ta’an yoo ta’e, kan Isatti ananuun cuuphame hunduu wal qixa. Kana kan nu hubachiisu, mootonni baha fagoo (ogeeyyiin) duraan amantaa hin qabne dhufanii Kiristoosiif sagaduusaaniiti (Maat. 2: 1-12).
Guyyaa dhaloota Gooftaa keenyaa, ergamoonni, tiksoonni, uummanni ogeeyyiin (uummanni baha fagoo) fi uummanni naannoo Beetaliheem bakka sanatti walitti qabamuunsaanii xiinxala afuuraa guddaa qaba. Kunis, Manni Kiristaanaa Kakuu Haaraa, akka Kakuu Moofaa, bakkaa fi hortee muraasatti kan hin murtoofne ta’uushee hubachiisa. Kakuu Haaraa keessa, uummanni duraan al-amantoota (aahizaabota) turan amananii miseensa Mana Kiristaanaa ta’aniiru. Gama biraan ergamoonni Samiis Beetaliheem (fakkeenya Mana Kiristaanaa taate) keessatti argamaniiru. Kunis Manni Kiristaanaa kan warra lafarraa jirajii qofa osoo hin ta’iin, Samiirras dameenshee jiruusaa hubachiisa. Manni Kiristaanaa hundeenshee lafarra kan jiru yoo ta’u, fiixeenshee Samii keessa jira. Birkii yookaan dameen Mana Kiristaanaa Samiirra jiru Mana Kiristaanaa moo’attootaa (church triumphant) yoo ta’u, birkiin lafa jirummoo Mana Kiristaanaa morkattootaa (church militant) jedhama.
Gama biraan, Gooftaan ergamoota Samii fi ilmaan namootaa qomoo adda addaarraa dhufaniin Beetaliheemitti waaqeffatamuunsaa iccituma duraan xiinxalle hubachiisa. Kunis, Waaqayyo Mana Kiristaanaa tokko taatetti bara baraan warra lafaa fi samiirra jiraniin (ergamootaa fi qulqulloota Jannata jiraniin) waaqeffatamuusaa hubachiisa. Isaan kunneeniin marfamee gidduu jiraachuunsaas yeroo kamiyyuu Mana Kiristaanaarraa akka Inni adda hin baane hubachiisa. Walumaa galatti, ergamoota Sammiis ta’ee ilmaan namootaa bakka adda addaarraa dhufanitti Kiristoos Beetaliheemitti mul’achuunsaa, Manuma Kiristaanaa tokko taatetti waaqeffatamuusaa hubachiisa. Akkuma dura ibsine, Manni Kiristaanaa lafarras ta’e Samiirra, biyya keenyas ta’e biyya alaa jirtu, tokkuma malee adda miti. Kaayyoon afuuraa bakka hundatti raawwatamus tokkuma: Waaqayyoon waaqeffatanii jireenya bara baraa dhaaluudha.
Waaqeffannaa Ogeeyyii (beektota baha fagoo)
Akka armaan olitti ibsinetti, yeroo Gooftaan keenya dhalate, namoonni qaamaan itti dhiyaatanii turan, dallaa loonii keessatti Kiristoos waaqeffataniiru. Akkasumas, namoonni baha fagoo, fageenyi lafaa osoo isaan hin daangessiin Beetaliheemitti argamuun Kiristoos waaqeffataniiru. Harka fuudhaa gosa sadii (warqii, libaanota ykn ixaanaa fi qumbii) kennuufiin Isa waaqeffataniiru. Akka Darbaan qulqulluu Mana Miristaanaa keenyaa nu hubachiisutti, kennaa kana nama sadii ta’aniit tokko tokko Isaaf kennan. Namoonni sadan kunneen fakkeenya ijoollee Nooh sadanii (Seem, Kaamii fi Yaafeetii)ti. Yookaan ammoo fakkeenya uummata addunyaa maraati. Ijoolleen Nooh sadan bishaan badisaa jalaa bahan wal horanii addunyaa kana guutan. Uummanni isaaniin ala ta’es Dachee kanarra hin jiru. Kanaaf, namoonni sadan sunneen uummata addunyaa maraa bakka bu’uun Kiristoos waaqeffatan jechuudha. Kunis, akka dursinee ibsinetti, Kakuu Haaraa keessa uummannii fi qomoowwan hundi Kiristoositti amanuusaa hubachiisa. Waaqayyo Gooftaan iccitii kana dursee Miilkiyaasirra buluun “Baha biiftuutii jalqabee hanga dhihaatti maqaan Koo uummatoota biratti guddaa ta’a; bakka hundattuu maqaa Koofis libaanota ni aarsu” (Miilk. 1:11) jechuun ibsee jira. Kun huduu kan raawwatame fedha Gooftaa jaalalaatiini.
Kakuu Haaraa keessa, uummata qomoo tokko ta’ee fi afaan tokko qofa dubbatutu Isa Waaqeffata osoo hin ta’iin, uummanni hunduu ulaagaan osoo hin daanga’iin Isa waaqeffata. Raajichi Daani’eelis kana ilaalchisuun akkas jedha: “Qommoowwanii fi uummattoonni afaan adda addaa dubbatan akka bitamaniifiif, bulchiinsii fi mootummaan kennameef” (Daan. 7: 14). Iccitiin fayyinaa kun guyyaa ayyaana Phesxeqoonxee (guyyaa shantammaffaa) namoonni afaanota gara garaa torbaatamaa ol ta’an dubbatan, biyya adda addaatii dhufuun, Kiristoositti amanuun cuuphaman dhugoomeera (Hoj. 2: 1-42). Asirratti, Raajichi Daani’eel “kennameef” jechuunsaa, duraan kan Kiristoos kan hin turre Isaaf kennamuusaa miti. Hiiktisaas, Kirsitoos foon namaa uffatee tokkoomee Nama dhugaa fi Waaqadhugaa ta’uun Gooftaa bara baraa ta’uusaa hubachiisa. Foonichi uffates aangoonsaa osoo hin daangessiin Kiristoos uummatoota hunda biratti waaqeffatama jechuusaati.
Kanaaf, Kakuu Haaraa keessatti namoonni qomoo foonii hedduurraa dhalatan cuuphaadhaan Sillaaseerraa lammafaa dhalatu. Akkasumas, qomoo Samii tokko qofa qabaatanii, afaan jaalalaa tokko qofa dubbachuun Waaqayyoon waaqeffatu. Kitaabni qulqulluun ilmaan namootaa hundi Isatti amanan ijoolleessaa ta’uusaanii ibsa. Yohaannis abbaan wangeelaa akkas jedha: “Kan fudhatan hundaaf garuu, warra maqaasaatti amanan isaaniif ijoolle Waaqayyoo akka ta’aniif, aangoo kenneef” (Yoh. 1:12). Qulqullichi Pheexroosis “Sagalee Waaqayyoo jiraataa fi barabaraan jiraatuun sanyii hin bannerraa malee, lammaffaa kan dhalattan sanyii badurraa miti” (1Pheex. 1: 23) jedha. Kunis, hundi keenya cuuphaadhaan haadha tokkoo fi abbaa tokkorraa (Bishaanii fi Afuurarraa) dhalachuun tokko ta’uu keenya agarsiisa. Kanaaf, gurraacha Ameerikaas ta’e, namoota adii, nama Ijibtiis ta’e kan Hindii, amantaa tokko qabaatanii Waaqayyotti kan amananii fi maqaa Sillaaseetiin kan cuuphaman hundi obbolaa ta’uusaanii ibsa. Garaa garummaa malee Waaqa tokkotti amananii fayyuusaaniis hubachiisa.
Kennaa Ogeeyyii (uummata baha fagoo)
Ogeeyyiin baha fagootii dhufan Daa’imicha Beetaliheemitti jaalala keenyaan dirqamee dhalateef wantoota sadii qabatanii harka fuudhuusaanii ilaalleerra. Armaan duras, namoonni sadan maaliif kennaa adda addaan akka harka Isa fuudhan ibsineerra. Kennaawwan sadan kunneenis hiika afuuraa fi xiinxala bal’aa mataasaanii ta’e qabu. Iccitii fi xiinxala afuuraa kennaawwan kunneeniis akka armaan gadiitti tokko tokkoon ilaalla.
Kennaan inni jalqabaa Ogeeyyiin sunneen Isaaf dhiyeessan warqii ture. Innis fakkeenya mootummaasaati. Moototaaf warqiitu kennama ture. Kiristoosis Mootii Samii fi Lafaa, mootummaansaa yeroon kan hin murtoofnee fi bakkaan kan hin daangofne. Kanaaaf, Ogeeyyin kunneen iccitii kana hubachiisuuf jecha, warqiin harka Isa fuudhan. Abbaan keenya Yaa’iqob daawitii raajiin arguun Kiristoos Mootii ta’uusaa akkas jedhee dubbateera: “Uleen mootummaa Yihudaatii, jangiin bittootaas miilasaa gidduutii hin dhibamu; Bulchaa kan ta’e hanga dhufutti ajajamummaan uummatootaa isaaf ta’a” (Uum. 49: 10).
Akkuma raajiin dubbatametti, Gooftaan kan dhalate yeroo mootummaan Israa’eel harka hortee Yihudaatii bahee gita bittoota Roomaa jala gale ture. Kunis Yihudaan fakkeenya malee mooticha dhugaa, yeroof malee kan bara baraa akka hin turre hubachiisa. Akkasumas, Yihudaan mootii Israa’ee foonii malee kan Israa’eel lubbuu akka hin turre hubachiisa. Yeroo Mootichi dhugaan qomoo Yihudaa (Daawiit) jalaa dhalte, mootummaan Yihudaa bakka hin qabu. Kiristoos mootii biyya lafaa qofa osoo hin ta’iin kan Lafaa fi Samii, mootummaa Israa’eel foonii qofaa osoo hin ta’iin mootii Israa’eel lubbuutisi (warra itti amannu hundaati). Gooftaan keenya Israa’eel yeroo sana fooniin warra Roomaaf gabroomfatan walaboomsuuf dhufe osoo hin ta’iin, ilmaan namootaa hunda du’aa fi Diyaabiloomsiin garbroomfataman bilisoomsuuf fooniin dhufe. Kiristoos uummata hunda jaalalaa fi afuura tokkoon cimsee ulee mootummaa sibiilaa (aangoo cimaa hin dabarreen) bulcha (Mul’ata 12: 5). Kanaafis, Inni Mootii bara baraa addunyaa dabarsee jiraachaa ture, ammas kan jiruu fi bara baraan kan jiraatu , Aalfaa fi Oomeegaadha.
Kennaa inni lammaffaan kennaa libaanotaati. Libaanonni (ixaanni) lubummaasaaf kennameef. Libaanota aarsuun hojii lubootaati. Kiristoosis Luba bara baraa akka sirna Malkatseedaqitti muudameeti. Luboonni libaanotas ta’e aarsaa biroo fuldura Waaqayyotti dhiyeessaa turani. Kiristoos luba hangafaa jedhama. Sababanisaas luboonni hangafootaa waggaatti yeroo tokko Mana Qulqullummaa seenanii uummataaf aarsaa dhiyeessanii kadhachaa turani. Kiristoosis aarsaa foon bineensotaa osoo hin ta’iin, Foonsaa kutee Dhiigasaa dhangalaasee Mana Qulqullummaa addaa kan ta’e fannoosaarratti fundurasaa fi Abbaasaatti dhiyeesse. Aarsaa yeroo tokko dhiyeesseenis Abbaasaa fi Ofitti nu araarse. Aarsaan takkaa dhiyaate kunis addunyaa hanga bara baraatti araarsaa jiraata malee, har’a Kiristoos aarsaas ta’a kadhannaa biraa Inni addnyaaf dhiyeessu gonkuma hin jiru (ulfinni Isaaf haa ta’u!) (Ibir. 9: 25-28).
Kennaan inni sadaffaan qumbii yookaan karbeedha. Kunis du’asaaf kennameef. Qumbiin hadhaawaadha. Kiristoosis jireenya keenya cubbuun hadhaaye mi’eessuuf jecha, du’a hahaawaa dhamdhame. Waa’ee keenyaaf jechas qumbii dhangaggaawaa fannoosaarratti dhamdhame. Yohaanni abbaan wangeelaa iccitii kana akkas jechuun barreesseera: “dhangaggaawaa ispoonjiitti guutanii, hisoophiitti godhanii, gara afaansaatti dhiyeessaniif” jedha (Yoh. 19: 29). Gama biraan qumbiin wanta cabe deebisee walitti qabsiisuuf ni fayyada. Kiristoosis wantoota dhalootasaa dura lolaan turan torban walitti araarseere. Isaanis: Waaqayyoo fi nama, ergamootaa fi namoota, Samii fi Dachee fi foonii fi lubbuu turan. Walumaa galattis Kiristoos warra Dachee fi Samiirra jiran akkasumas amantootaa fi aahizaabota (al-amantoota) walitti araarsuusaa hubannee jirra. Kanaaf, uummanni kun Kiristoos mootii bara baraa, Luba Foonsaa fi Dhiigasaa aarsaa dhiyeessuu fi jaalala ilmaan namootaan dirqamee du’a dhangaggaawaa dhamdhamu ta’uusaa dursanii raajuun, Gooftaa keenyaaf kennaa adda addaa kennuufiin harka fuudhaniiru.
Nutis iccitii afuuraa fi xiinxala guddaa kana hubannee Isatti amanuun akka jireenya dhuma hin qabne argannu fedhasaa nuuf haa ta’u. Galanni Waaqayyoof, Deessuu Haadhasaa fi kabajamaa Fannoosaaf haa ta’u. Ameen! Nu haa tursu!


text:
Ministirrii dhimmaa alaa Yuukreen Dimiytiroo Kuleebaa, biyyoottan “Raashaadhaa wajjin walitti nubuusaa” jechuudhaan gargaarsaa meeshaa waraanaa biyaa isaanttif gochuu irratti murteesuu hin dandeenyee komataniiru.
Walgahii biyyootan Miseensotaa NATO irratti barreesaa ola aanaa NATO Jeen Stooltenberg cinaa ta’uudhaan kan dubbata Dimiytiroo Kuleebaa, yoo gargaarsaa meeshaa argatan lammiileen Yuukreen ofii isaaniitii lolachuu akka danda’an himaniiru.
Itti dabaluudhaanis ,”Ajandaan koo baayee salphaadhaa. Waa sadii qofaa of keesaa qaba. Meeshaa, Meeshaa fi Meeshaa. Karaan ammaa yukireeniin gargaaruun danda’amu meshaa kennuudhan.Prezidaantii Raashaa Vladimiir Putiin dhaabuudhaaf waraana Raashaa Yukreen keessatii moo’uudhan garaa braatii akka hin babaldhanee gochuu akka dandeenyu amantaa qabna” jedhaniiru.
Barreesaan NATO Jeen Stooltenberg, biyoottan michooman karaa ittisaa lola qileensaa qileensa irraa kan akka xiyyaaraa waranaa fi qolannaa misaa’elaa, karaa meeshaa farra taankii, akka yukereenii gargaaran gaafataniiru.
Ministirrii dhimmaa alaa Yukreen, qoqqobbii biyyoottan lixaa Raashaa irratti taasisaniif galateeffatanii, fulduratis Zayitii boba’aa Raashaa, Fayyadama TWIFT baankota Raashaa fi dooniwwan Raashaa akka buufata doonii kamiiniyyuu irraa hin dhaabbanee gochuu irratti qoqqobiin akka itti fufu gaafataniiru.
Yunaayitid Isteets qabeenyaa maqaa mucaa durbaa Viladmiir Putiniin jiruu dabalatee sochii inveestimentii Amerikaa achi jiruu irratti qoqqobii haaraa labsuun ishee ibsameera.
Karaa biraatiin, Ministeerrii haqaa Yunaatid Isteets ragaalee yakka waraanaa Raashaan raawwachuu ishee agarsiisu waltti qabuu irratti mootummaa yukreen, michoowwan biyyoottan Awurooppa, akkasumas Minsteeraa dhimma alaa Yunaayitid Isteets gargaaraa jiraachuu isaa Abbaan Alangaa Muumee Meeriik Garlaand ibsuun isaanii Gabasameeraa.


text:
#OromoProtests
Xalayaa Mudde 1 bara 2015 barreeffameen akak eerametti, himannaa dhiyaatan irratti mirga wabii kan eegamu adeemsa seera yakkaa hordofuun otuu hin taane, Qajeelfama haaraa bahe kanaan ta’a. Kunoo, Qajeelfama maqaa Mana Murtii Waliigala Oromiyaatiin manneen murtii Oromiyaa keessa jiraniif kenname kun kan qaamni hoji raawwachiiftuu qaama seera hiiktuu akka fedhetti ajaju ta’uu saaxila. Qajeelfamni haaraa Mana Murtii God.Sha.Lixaa, kan Amsaaluu Olaaniitiin mallatteeffamee bahe kunis akkamiin qaamni seera raawwachiisu qaama seera hiiku akka ajaju ragaa dha.
Eehee, laga gama sanaa waanti tortore foolii kennaa jira….
Manni Murtii Oromiyaa keessa jiran qajeelfama haaraatiin akka hojjatan ajajni itti kenname.
#OromoProtests


text:
Bitootessa 25/2014(TOI) -Oromiyaatti har’a Intarpiraayizoota IMX 740 gara guddattuu gidduu galeessaatti ceesisaa jira.
Biiroon Carraa Hojii Uumuufi Ogummaa Oromiyaa, sagantaa badhaasaafi cee’umsa qopheesse jira.
Waldaaleen 389 immoo moodela ta’an badhaafamuun bara dhufu cee’uu jedhameera.
Sagantaan marsaa 12ffaaf qophaa’e kun Mata duree ‘Cee’umsi Interpiraayizootaa Badhaadhina Waloof’ jedhuun gaggeeffamaa jira.
Interpiraayizoonni ce’anis damee hojii manufaakcharingii, qonna, ijaarsafi albuuda irratti hirmaachuun kaappitaala Birrii Miiliyoona 1. 5 horataniifi damee hojii tajaajilaafi daldalaan immoo Birrii Kuma 500 horachuun gara guddattuu gidduu galeessaatti ce’u jedhame.


text:
Faaydaalee Maqaalee fi Sifaata Rabbii beeku keessa jiran
Shakkii hin qabu, beekumsi maqaalee fi sifaata (amaloota) Rabbii olta’aa beekumsa shari’aa hundarra kabajamaa ta’e, kaayyoo hundarra qulqulluu fi ol’aanaa ta’eedha. Sababni isaas, wanta beekkamu hundarra kabajamaa ta’een waan wal qabatuuf. Kan hundarra kabajamaa ta’e Allah (Azza wa jalla). Isa beekun, maqaalee fi sifaataa Isaa beekun beekumsa hundarra guddaa amantiiti. Fuula Isaa barbaadun kaayyoo hundarra guddaa ta’eedha. Isa gabbaruun (ibaadan) hojii hundarra kabajamaadha. Maqaalee fi sifaata Isaatiin Isa faarsun dubbii hundarra kabajamaa ta’eedha. Kuni hundee amantii Ibraahim haniifiyyah ta’eedha. (Haniifiyyah jechuun shirkii dhiisun Rabbiin qofa gabbaruudha. Kuni jecha biraatin Islaama) Shirkii dhiisun Rabbiin qofa gabbaruun (haniifiyyaan ykn Islaamni) amantii Ergamtoonni Rabbii hundi irratti walii galanii fi jechoonni isaanii wal fakkaataniidha. Gorsi fi ibsi ummata isaniitif godhanis kanuma ture. Inumaa wiirtuu amantiin isaanii irratti hundeefameedha.
Ergamtoonni gara Rabbii (Azza wa jalla) waamuun, karaa Isatti nama geessu ibsuun, Isa bira erga gahanii booda haala isaanii ifa gochuun ergaman. Kana ilaalchise Ibn Al-Qayyim ni jedha: “Daaw’aan (waamichi) ergamtoota dhimmoota sadii irra naanna’a: 1ffaa- maqaalee, sifaataa fi hojiwwan Isaatiin Rabbiin ummatatti beeksiisu, 2ffaa-karaa Isatti nama geessu beeku.Karaan kunis, zikrii Isaa, Isa galateefachuu, Isa gabbaruu (ibaada) jaalala guutuu fi Isaaf of gadi xiqqeessu guutuu of keessatti hammateedha. 3ffaa-Erga Isa bira gahanii booda wanta isaaniif jiru isaanitti beeksisu. Qananiin guddaan isaan ganda kabajaa (Jannataatti) argatan Rabbiin isaan irraa jaallachuu, Inni isaanitti mul’achuun isaaniis Isa arguudha…” (As-Sawaa’iqu al-Mursilati 4/1489)
Haala Ergamaan Xumuraa (SAW) wanta garmalee guddaa barbaadamu kana ibse ilaalchise Ibn al-Qayyim itti fufuun ni jedha: “Ergamaan Rabbii (SAW) fiixe beekumsaa irra hanga humni isaanii gahuu danda’uun Gooftaa fi Gabbaramaa isaanii namoota barsiisee jira. Hanga Rabbiin beekuun qalbii warra amananii keessatti ifa ta’utti irra deddeebi’uun, gabaabsu fi dheeressuun maqaalee, sifaataa fi hojiiwwan Isaa barsiisee jira. Akkuma ji’a (addeessa) guutuu ta’e irraa duumessi deemu, duumessi shakkii qalbii isaanii irraa hanga deemutti, [waa’ee Gooftaa isaanii isaan barsiise]. Beekumsa kana ilaalchise ummata isaatiif wanta biraatti akka hajaman bakka duwwaa hin dhiifnef. Wanta isa duras ta’i wanta isa boodatti akka hajaman hin taasisne. (Kana jechuun Ergamaan Rabbii (SAW) waa’ee Rabbii ilaalchise haala guutuu fi ifa ta’een ummata isaatiif ibse jira. Waa’ee maqaalee fi sifaata Rabbii beekuuf kitaabban Kiristaanaa fi Yahuudaa bira deemun hin barbaachisu. Ammas, falaasfa bira deemun hin barbaachisu. Kanaafu, Rabbiin haala sirrii ta’een beekuf Qur’aanaa fi hadiisni ni gaha.) Rabbiin subhaanahu wa ta’aala ni jedha:
“Kitaaba isaan irratti dubbifamu si irratti buusun Keenya isaan hin gahuu? Dhugumatti kana keessa ummata amananiif rahmataa fi yaadannootu jira.” Suuratu Al-Ankabuut 29:51″ (Jalaa’ul Afhaami- 285-286)
Kuni maaliif hin taane, Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhanii osoo jiranu:
قَدْ تَرَكْتُكُمْ عَلَى الْبَيْضَاءِ لَيْلُهَا كَنَهَارِهَا لاَ يَزِيغُ عَنْهَا بَعْدِي إِلاَّ هَالِكٌ
“[Daandii] ifaa halkan isaa akka guyyaa ta’e irratti isin dhiisee jira. Ana booda nama badu malee eenyullee karaa kanarraa hin jallatu.” Sunan Ibn Maajah 45
Ammas akkana jedha: “Ana dura nabiyyiin tokkoyyuu hin turre, ummata isaa gara kheeyri isaaniif beekutti kan qajeelchuu fi sharrii isaaniif beeku irraa kan isaan akeekachisu yoo ta’e malee. (Sahiih Muslim 1844) (Kana jechuun nabiyoonni hundu na dura dhufan, ummata isaanii gara wanta gaaritti ni qajeelchu, wanta badaa irraas ni dhoowwu. Kuni itti gaafatamummaa Nabiyyootati.)
Ummata isaa bal’innaan adaba (naamusa) nyaata fi dhugaati, naamusa mana fincaanii, manaa bahuu fi seenu barsiisee, waa’ee Gooftaa isaanii ilaalchise wanta arrabaan dubbatanii fi qalbiin amanan osoo hin barsiisin isaan dhiisun wanta hin danda’amneedha. Dhugumatti, Nabiyyiin waa’ee Rabbii haala ifa ta’ee fi bal’innaan ummata isaa barsiisee jira. Sababni isaas, Rabbiin beekun beekumsa hunda caaleedha, Isa bira gahuun wanta garmalee barbaadamudha. Namootaaf gammachuun, boqonnaan sammuu, tasgabbiin qalbii hin jiru yoo Rabbii isaanii beekanii fi Isa qofa gabbaran malee. Haala kanaan, kaayyoon guddaan barbaadan Isa ta’a. Zikriin Isaatii fi hojii gaggaarii hojjachuun gara Isaatti dhiyaachun gammachuu ija isaaniiti, jireenya qalbii isaaniiti. Yeroma kana dhaban, haalli isaanii haala horii caalaa baay’ee badaa ta’a.
Haala kanaan, Muslimni kabajaa fi sadarkaa beekumsi kuni qabu beeka. Beekumsi maqaalee fi sifaataa hundee gurguddaa keessaa hundee daaw’an (waamichi) Ergamtootaa irratti hundeefamedha. Addunyaa fi Aakhiratti karaa tokkicha namni ittiin jabeefamu, fooyyefamuu fi sadarkaan isaa itti olka’uudha. Namni qalbii isaa keessatti jireenya xiqqoo yookiin Gooftaa isaatiif jaalala qabu, Fuula Isa barbaadu fi Isa qunnamuuf yaaddawu, beekumsa kana argachuuf garmalee fedha, hubachuu fi dabalachuuf sirritti carraaqa.
Rabbiin beekun wiirtuu gammachuun irra naanna’u, fiixee ol’aanaa namni itti guuttamu, sadarkaa namni ittiin olkaafamu, qananii addunyaa fi Aakhirah itti argataniidha. Namni yeroo Rabbii isaa beekee Isa gabbaru, wanta Inni itti ajaje hojjatu fi wanta Inni irraa dhoowwe dhiisu, wantoota lamaan kanaan guutummaan isaa isaaf mirkanaa’a. Wantoonni lamaan kunniin: Rabbiin beekuu fi Isa qofa gabbaruudha. Namni wantoota lamaan kana yoo galmaan gahe, aklaaqni isaa ni guuttama, sadarkaa ol’aana irra gaha. “Gooftaa ishii uumee beeku, Isa jaallachuu, Isa yaadachuu fi faarsu, karaa Isatti dhiyaatan barbaadu caalaa wanti garmalee ruuhin itti hajamtu hin jiru. Karaan kana itti argatan hin jiru maqaalee fi sifaata Isaa yoo beekan malee. Akkuma gabrichi maqaalee fi sifaata Isaa sirritti beekun, Rabbiinis daran bara, ni barbaada, gara Isaatti dhiyaata. Faallaa kanaa immoo, akkuma inni maqaalee fi sifaata Rabbii jibbuu fi fudhachuu diduun, waa’ee Rabbii daran wallaala, Isa biratti jibbamaa fi Isa irraa fagoo ta’a.”
Jecha Rabbii olta’aa:
“Gabroota Isaa keessaa beektota qofatu Rabbiin sodaata. Dhugumatti, Rabbiin Injifataa, Araaramaadha.” (Suuratu Al-Faaxir 35:28) ilaalchise ibn Kasiir akkana jedha: “Kana jechuun sodaa dhugaa kan sodaatan beektota Isa beekaniidha. Sababni isaas, akkuma Rabbii guddaa, beekaa fi sifaata guutuun ibsamu beekaniin Isa sodaatu. Akkuma Isa beekun guuttamuun, akkasuma Isa sodaachuun guddaa fi baay’ee ta’a.” (Tafsiir ibn Kasiir 3/355)
Rabbiin beekun, Isa sodaachu, wanta badaa irraa of eegu jabeessa. Ammas, qalbii keessatti Isa irraa waan gaarii kajeelu fi abdachuu guddisa, iimaana gabricha dabala. Gosoota ibaadaa baay’ee akka hojjatan nama kakaasa. Beekumsa kanaan qalbii isaatiin gara Gooftaa isaa adeema, jaalala Isaa argachuuf bubbee caalaa fiiga. Bitaa fi mirga hin goru, jaalala Gooftaa argachuuf fiigu malee. Milkeessuun harka Rabbii jira. Rabbiin gargaarsifatan malee tooftaa fi humni namaaf hin jiru.
Guduunfaa
Barreefama armaan olii irraa faaydalee maqaalee fi sifaata Rabbii beeku haala kanaan guduunfun ni danda’ama:
1ffaa– Maqaalee fi sifaata Rabbii beekun karaa tokkicha Isatti nama geessudha- Qur’aana keessatti ni jedha: “Rabbiin malee dhugaan gabbaramaan biraa akka hin jirre beeki!” (Suuratu Muhammad 47:19)
Rabbiin malee dhugaan gabbaramaan akka hin jirre beekuuf maqaalee fi sifaata Isaa beeku barbaachisa. Mushrikoonni fi kaafironni dhugaadhaan maqaalee fi sifaata Rabbii osoo beekanii silaa wanta isaan hin fayyannee fi hin miine ni gabbaruu?
2ffaa– Maqaalee fi sifaata Isaa beekun hundee amantii fi jireenyaati- Arkaana (hundee) iimaanaa jahan keessaa ni guddaan Rabbitti amanuudha. Osoo waa’ee Rabbii hin beekin arrabaan “Ani Rabbitti amane” jechuu qofaan iimaanni hin ta’u. Kana irra, haqiiqaan iimaanaa Rabbii itti amanan beeku, hanga sadarkaa yaqiina (mirkaneefannaa guutuu) irra gahuutti maqaalee fi sifaata Isaa beekuuf carraaqudha. Hangi iimaana isaa hanga Rabbii isaa beeku irratti hundaa’a. Dhawaatuma maqaalee fi sifaata Isaa caalatti beekun, Rabbii isaa beekun dabalamaaf, akkasumas iimaannis ni dabala. Dhawaatuma beekumsi kuni hir’atuun iimaannis ni hir’ata. Namni Rabbiin beeke wanta isaan ala jiru ni beeka. Namni Rabbiin wallaale, wanta Isaan ala jiru daran wallaala. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala ni jedha:
“Akka warra Rabbiin dagannaan lubbuu isaanii isaan dagachiise hin ta’inaa. Isaan warra finciltootadha.” Suurat Al-Hashr 59:19
Yommuu namoonni kunniin Rabbiin dagatan, Rabbiinis akka lubbuu ofii dagatan isaan taasise. Lubbuu ofii dagachuu jechuun of fooyyessuu dagachuu, jireenya addunyaa tanaa fi Aakhiratti sababa adabbii jalaa nagaha isaan baasu dagachuu fi hojjachuu dhiisudha.
3ffaa-Beekumsi kuni qalbiif gammachuu, sammuuf boqonnaa, qaamaf fayyaa, jireenyaaf qananiidha- wanti guddaan namni jireenya tana keessatti barbaadu: gammachuu, boqonnaa sammuu, fayyaa fi qananiidha. Dhugumatti, karaan guddaan kanatti nama geessu Rabbiin beekuu fi Isaaf ajajamuudha. Qur’aana keessatti:
“Dhiiras ta’ii dubartii irraa nama mu’mina (dhugaan kan amane) ta’ee dalagaa gaarii hojjate, dhugumatti jireenyaa gaarii isa jiraachifna. Mindaa isaaniis irra gaarii waan isaan dalagaa turanitiin isaan mindeessina.” (suuratu An-Nahl 16:97)
Namni mu’mina ta’u (dhugaan amanuu) fi dalagaa gaarii hojjatu kan danda’u, yoo maqaalee fi sifaata Rabbii beekedha. Ergasii, wanta itti ajajame yoo beekedha. Yoo inni/ishiin Rabbiin beekee amanee fi hojii gaggaarii hojjate/tte, jireenya gaarii isa/ishii jiraachisa. Jireenyi gaariin qabeenya baay’een kan madaallamu osoo ta’in qalbii keessatti gammachuu fi tasgabbii, boqonnaa sammuu argachuudha. Nama meeqatu qabeenya qaba, garuu gammachu, tasgabbii fi boqonnaa sammuu hin qabu. Qalbiin yoo Gooftaa ishii beekte, yaadattee fi faarsite tasgabboofti. Qur’aana keessatti ni jedha:
“Isaan warra amananii qalbiin isaani zikrii Rabbiitin tasgabbooftudha. Dhaga’aa! Zikrii Rabbiitin qalbiin ni tasgabboofti.”(Suuratu Ar-Ra’ad 13:28)
Namoonni baay’een zikrii ni godhu garuu tasgabbii waadaa galame hin argatan. Sababni kanaa maaliidhaa? Sababa kanaa bakka lamatti qoodun ni danda’ama:
1ffaa– Hanqinna iimaanaa- Aayah armaan olii keessa yommuu ilaallu, “Isaan warra amananii..” jechuun jalqaba. Kanaafu, qalbiin kan tasgabbooftu dhugaan yoo Rabbii fi arkaana iimaana hafanitti amananiidha. Kunis kan ta’uu maqaalee fi sifaata Isaa yoo beekaniidha.
2ffaa- Gaflaa– namni zikrii jedhu yoo itti hin xinxallin, zikriin hangas mara bu’uu isaaf hin buusu. Garuu dammaqinnaa fi itti yaadun zikrii yoo godhe, tasgabbii ni argata. Kanaafu bu’aan zikrii iimaana, dammaqinnaa fi itti yaadu irratti hundaa’a.
4ffaa– Maqaalee fi sifaata Isaa beekun karaa Rabbiin itti sodaataniidha-Akkuma aayah darbe keessatti argine, namoonni hundarra Rabbiin sodaatan beektota Isa beekaniidha. Rabbiin beekun gara Isa jaallachuutti, Isa kabajuutti, sodaachuutti, Isarraa kajeelu fi hojii Isaaf qulqulleessutti (ikhlaasatti) nama waama. Akkuma beekumsi kuni cimuun gabrichi Rabbiif harka kenna, Isaaf ajajama, wanta Inni dhoowwe irraa fagaata. Namoonni yeroo baay’ee badatti kan kufaniif sifaata Rabbii waan wallaalaniif mitii? Qur’aana keessatti, Yahuudota jecha Rabbii micciranii fi namoota karaa sirrii irraa jallisan akkana jechuun waqqase:
“Rabbiin wanta isaan dhoksanii fi wanta ifa baasan akka beeku sila hin beekanii?” Suuratu Al-Baqarah 2:77
5ffaa– Maqaalee fi sifaata Isaa beekun karaa adabbii addunyaa fi Aakhirah jalaa nagaha itti bahaniidha- Jalqaba adabbiin namni addunyaa tana keessatti dhandhamu maalidha jennee yoo of gaafanne, adabbii keessaa fi adabbii alaa jennee bakka lamatti hiruu dandeenya. Adabbiin keessaa adabbii qalbii fi sammuu namaatin wal qabatuudha. Qalbiin garmalee dhiphachuun, sodaachun, tasgabbii dhabuun, hirriba dhabuun, jeeqamuu fi kkf adabbii keessaati. Adabbiin alaa immoo adabbii qaamaa fi qabeenyaan wal qabataniidha. Dhibee qaamaa, reebamuu, qabeenyi barbada’uu fi baduu fi kkf adabbii alaati. Asitti wanti hubatamu qabu, wantoonni armaan olitti eerre kunniin hundi yeroo hundaa akka adabbiiti ilaallamu hin qaban. Eeti, yeroo garii qoruu fi barsiisuf wantoonni jibbaman armaan olii namatti bu’u. Nama badii hojatuuf wantoonni armaan olii yoo itti bu’an isaaf adabbiidha. Nama hojii gaarii hojjatuuf wantoonni armaan olii yoo itti bu’an isaaf qormaata fi barsiisudha. Yoo obse sadarkaan isa olka’a. Kuni immoo isaaf adabbii osoo hin ta’in qananiidha. (Ilaali suuratu Al-Baqarah 2:155-157)
Adabbiin Aakhirah immoo garmalee cimaa kan ta’eedha. Innis ibidda. Kanaafu, adabbii addunyaa kan akka dhiphinnaa, sodaa, jeeqamu, dhibee fi kkf jalaa nagaha bahuu fi adabbii Aakhirah irraa baraaramuuf karaan guddaan maqaalee fi sifaata Rabbii beekuu fi Isatti amanuudha. Sababni isaas, namni yoo Rabbiin maqaalee fi sifaata Isaatiin beekee fi amane, wanta Inni itti ajaje ni hojjata, wanta Inni irraa dhoowwe ni dhiisa. Haala kanaan, adabbii Isaa jalaa nagaha baha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Yoo isin [Isa] galateefattanii fi amantan, Rabbiin isin adabuu irraa maal godhaa? Rabbiin Galateefataa Beekaa ta’eera.” (Suuratu An-Nisaa 4:147)
Shukr (galateefachuu) jechuun qalbiin of gadi qabuu fi qananiin Rabbiin irraa akka dhufe amanuu, arrabaan Isa faarsu, qaaman wanta Inni itti ajaje hojjachuu fi qananii Isaa badii ittiin hojjachuuf itti fayyadamuu dhiisudha.
Faaydaaleen maqaalee fi sifaata Rabbii keenyaa beekun tarreefame hin dhumu. Faaydalee isaa hanga kana erga beekne, barachuu fi wal barsiisuuf qophiidhaa miti ree? In sha Allah torbaan itti aanu irraa jalqabne maqaalee fi sifaata Isaa tokko tokkoon ilaalla.
Kitaaba Wabii:
Fiqhu Al-Asmaa’il Husnaa– fuula 11-20, Abdurazzaaq bin AbdulMuhsin Badri


text:
Haga ammaatti deemsaaleen deemamaa turanii fi bu’aan isaanii sadarakaa ol-aanaan Nama gammachiisa. Yeroo darbe waliin ta’uun qaamoleen Shan waliigaltee irra ga’uun wal-mallateessanii sochii jalqabuunis sad. Alaatti ta’ee ture. kun hunduu bu’aa cimaadha. Kan biyya keessaa gama Uummta Oromoon jiruu fi Qabsoo Saboonni Kuush biro godhanis isa ol-aanaadha. Haa ta’u malee deemsi sun akka yaada dhuunfaatti guutummaan guutuutti deemsa ga’aa fi quubsaadha jechuun Nama rakkisa. Maaliif yoo jenne, sochiin amma hojiin argamaa jiru kun qaamolee biroo ykn Saba keenya biroo (Maatii Kuush) kana waliin wal-ta’aa akka hin taane ni hubatama.
Yaadi dhuunfaan as jiru, Uummanni Oromoo hanga Angafa Saba kuush ta’etti abbaa Saboota Kuush kan biroo ykn Angafa ta’ee isaan deeggaraa wal-qabatee deemuu qaba inni jedhu yaada ijoodha. Kun immoo kan ta’u itti gaafatamummaan Saba hafee yoo nutti dhaga’ameedha. Yaadikoo lama fiiguu irra jedhu kun, kophaa keenya fiignee galma yoo geenye illee, ammas Uummattoota garbummaajalatti hafan ykn maatii Kuush kan biroof irra deebinee fiiguu nu gaafata jechuudha. Kun immoo bara daangaa mataa keenyaa kabachiifne quuqamni ijoollee ykn maatii kuush bakkeetti(alatti) hafanii nutty hin dhaga’amiin hin hafu. Kanaaf Daangaa isaaniif ammas fiigicha biro barbaada jechuudha. Dabalataan warra Humna hanga keenya hin qabne Uummata Kuush ta’anii jiran kana dhiisnee fiiguun Garaa nu raasuu qaba.
Kaayyoon keenya yoo xiqqaatee xiqqaate Mootummaa Kuush ishee naannoo keenya keessa ykn biyya kana keessa jirtu dhaabuu ta’uu qaba. Kun immoo maqaa keenyaa fi Qaroomina nuti walitti duriin kaasnee qabnuuf abbummaa nuuf kenna. Maqaan Kuush(Kulus) jedhu kun osoo deebi’ee hanga xiqqaa ta’eenuu argamee bu’aa guddaa akka nuuf qabu xiinxaluun Nama hin rakkisu. Kanaaf nuti har’a hangam Saboota Kuush kan nu bira jiran of-waliin ofitti qabnee deemsisaa, akka Angafummaa keenyaatti karaa argisiisaa, ofitti fiduuf yaalle? gaaffiin jedhu gaaffii baayyee guddaa dha.Maaliif kun barbaachisaa kan jedhu dhiyaachuuni danda’a. Kuush(Kulus/Nubian/Kemet/Aithiopians) kun Qaama tokko ykn Maatii tokko irraa amma gad-bu’eefi Qaroomina hedduu waliin ta’uun hanga Addunyaa jijjiiruu danda’etti, amma adda adda fiiguun isaa bareedina waan qabu miti. Akka Qorattoota seenaa fi beektota Addunyaatti Uuummanni Kuush kun waggoota 12000’n duraa kaasee Uummata kaaba-baha Afiriikaa irra waliin jiraataa turee fi baayyee humna guddaa qabu ta’uu isaa ni ibsu.
1. Qaroominni Kuush waggota 2500’f baay’ee dagaagee ture. kun immoo waliin ta’iinsa jabaa inni Diina cabsuu fi Sodaachisuu guddaadhaan Daangaa isaa yeroo inni itti kabachiifatee dha. Bara sanatti Piraamidii warra Ijiptii caalaa kan Kuush 300 ijaaramuun isaa Qorannoo beektotaa fi har’a illee hangi ta’e kan jiran ta’uun isaa addeeffamaadha.Akka Kitaaba qulqulluu kiristaanaatti Nohi Seem(Ham) iin yoodhalchu, Seem immoo Abbaa Kuush kanaa ta’uu nutti hima( Uuma 10:6-8 ; Isa 1:8-10) ijoollee abbaa tokkoo taanee qabsoo kophaa kophaa fiiguun kun immoo nu yaachisuu qaba.
2. Ijoolleen Kuush Mesoopotaamiyaa(Uuma 2:13), Arabiyaa(Hamb 3:7) fi baay’inaan Afriikaakeessa akka tamsa’an. Yeroon kun yeroo Qaroominaa dura haala qubsamaa kan ibsuudha.Kuush Ummata Cimaa fi Jabaa Injifannoon guute ykn sodaachisaa ture(Isa 18: 1-2) Uummanni ykn biyyi Kuush kun biyya Impaayera Assiiriyaa/Siiriyaa tti yaaddoo guddaa ta’e ta’uu isaa ni hima(2Mot 19 : 9 fi Isa 37:9) kun hundi dhufuu kan danda’e tokkumaa fiObbolummaa maatiin Kuush waliin qabu yeroo sanatti Cimaa waan ta’eefi.
3. Akka Ogeettii beekamtuu-Drusilla Dunjeetti-Houston (Wonderful Ethiopians of the Cushitic Empire” jettetti. Cushites were the Founder of world culture and civilization, Cushites were a Global people, The Matriarchy was a central Component of African civilization, and Teaching Cushites civilization was a centralcomponent of African civilization. Kan jedhu hangam akka Ciminni Cush galeef hubachuu Nama hin rakkisu. Akka galmee Addunyaattis qaroominaalee jiran hunda kanaaf Abbaa ta’uudhaaf yoo ballisnee gara Kuush biyya itoophiyaa jiraniitti harka ballisne bu’aa caalu argamsiisuu ni dandeenya. Kana jechuun, qabsoon Uummata Oromoo kun warreen maatii Kuush ta’anii cunqursaa waggoota heedduu nu waliin qooddachaa jiran kana harka qabee fiiguu qaba isa jedhudha.
4. Tokkumaan Impaayera Kushan yeroo sanaa hundeen turuu fi Sodaachisaa ta’uun waggota 1420 ykn 1070 BC- AD 350 turuun isaa tokkummaa fi akka maatiitti walitti dhufeenya ga’aa qabaachuun Diina cabsuu isaa nutti hima. Mootummaan Kuush kan magaalaa Kermaa(1070BC) Napata(780BC) ykn Meroe(591BC) Rakkoo hedduu dandamachuun haa turu iyyu malee Mereon erga waggaa 57’f turteen booda akka 350 AD tti baddu kan godhe humni keessaa waliin turuu irratti akka laafe hubachuutu salphata malee Humna Alaatu akkahin caalle beekamaadha. Mootummaan Kuush(Monarchy)kun immoo xiqqoo ykn Dabooroo ta’ee miti. Uummanni Kuush 1,150,000 yeroo Uummata. Ijiptii 100,000’f Seenaa ykn qaroomina isaa ballisuuf(lakkisuuf)rakkoo maalii akka qabaate beekuu ni dandeessu. Har’as Uummanni Oromoo tokkoomeera. Garuu Qaroominni Addunyaaf bu’aa buusee beekamtii argate kunii fi Uummanni Maqaa bareedaa kanaan faca’e akkamitti haa sassaabamu? Eenyutuu caalaatti irra jireessa ykn tarkaanfii fudhachuu qaba?
Innijedhu garuu sirriitti itti hin deemamne!Maatiin waliin bu’aa ba’ii ba’ee har’a adda addafagaate kun keessumaa kan Itoophiyaa keessa jiraatan akka wal-hin beekneetti kophaa kophaarakkoo sukkuummachuun isaanii waan Nama gaddisiisudha. Mee eenyu waliin yoo deemne salphata? Eenyu waliin deemuu haa dhiisnu? Eenyu waliin deemnaan nu baasuu dide? Eenyu waliin turre? Eenyutuu dhugaa Soba godha? Eenyutuu Soba dhugaa godha? Kamtuu dhiyoo jira? Isa jedhuufi deebii bilchaataa qopheessuun nurraa eegama. Uummatooti Kuush ta’an walii galaan Afaanota 47 ol kan dubbatan keessaa hangi caalu eddoon jireenya isaanii Itiyoophiyaa ykn Uummata Oromoo, Sidaamaa, Affaar, Somaalee, Agawoo, Saawoo, Halaabaa, Xambaroo, Beejjaa, Qawwaana, Maraqoo, Haadiyyaa, Koonsoo, Daasanach, Darashee, Arbooree, fi Baayisoo hundi nu waliin jiru. Obboloota keenya waliin sochoo’uufi waliin jiraachuuf, akkasumas Maqaa keenya durii ykn biyyaa keenya(Kuush) hanga xiqqaa ta’een deebisuuf ga’ee guddaa taphatu warra jedhamaniidha.
Kan biroo immoo Oromoo Keeniyaa keessa jiran (Boorana, Ormaa, Waata, kkf) fi Kuush kan Keeniyaa( Reedilee, Saakuyyee, Boonii(Awweer),Eal-moloo, akkasumas Kuush kibbaa ykn Iraaqwaa, Buruungii, Gorowwaa, fi Algawaa(kan Naajeeriyaa) warra alaati. Kana duwwaa osoo hin taane Beejjaa kan biyya Misiraa fi Nuubiyaa Misiraa kan biroo, Sudaan, kkfn ni argamu. Isaan kana waliin deemuun sababa fageenyaaf rakkisuu danda’a. warra nu biraawoo seeraan hirmaachisaa, carraaqii cimaa gochuun firoomsaa jirraa?Qaroominni fi mo’ichi Uummata bal’aa kanaan ta’e har’as itti fufee isa duraatiin dabalata ammas bu’aa guddaa galmeessisuu qaba. Afaan guddaan kun ykn Afaan Oromoon illee Afaan Saba kanaa (Lingua Franca) Kuush (kan warra Itoophiyaa keessaa) ta’ee akka hojjetu karoorri guddaan ta’uu qaba.
Barnoonni waa’ee qaroomina keenyaa akka diriiruu fi Seenaa Sobaa kan warra Greek fi kan Habashaa haxaawwamee kan keenya bakka akka qabatuuf xiyyeeffannoon keennamuu qaba.Hanni warra Greek ykn Pythagoras, Thales, Plato, Democritus, Socrates fi kkf deebi’ee keenya ta’uun Maqaa keenyaan biyya Keenya Kuush ishee dhufuuf jirtu akka barsiifamu kaayyoon guddaa taa’uu qaba. Jaroonni biyya Kuush dhufuun barnoota isaanii argatanii deemsa keessa Hannaan fudhachuun Qaroomina keenya kan Greek godhanii ittiin Filoosooferootajedhaman kun kitaaba barnootaa keenya irraa haqamuu qabu. Kun immoo barnoota Seenaa Habashaa waliin baduutuu irra jira. Akkas jedha Ogeessi Seenaa James, George G.M akka “The Stolen Legacy’’ tti. “What these philosophers were disseminating was really the thoughts and doctrines of these Nubians, Cush in ancient times, were supreme in the leadership of civilization, and that students from all parts, including Greek ones, flocked to that Land (Land of Cush), seeking education and admission into her Mystery system.


text:
Muummichi-ministaraa Itiiyoophiyaa Obbo Hayile-maariyaam Dessaalenyi, Wixata, Onkoloolessa 27 Mana-maree Bakka-bu’ootaa Itiyoophiyaatti gaaffiilee miseensota irraa dhihaataniif dhaabota mormitootaa “humnaan mootummaa gargalchuuf hojjetaa jiru” jedhan ilaalchisee ennaa dubbatan, “qabsoo hidhannootiin mootummaa garagalchuu yaaluun, waan faayidaa qabu miti” jechuun, gara karaa nagaatti deebi’an gaafachuun isaanii ni yaadatama. Dhaabota siyaasaa karaa nagaa, biyya keessatti qabsoo geggeessuuf carraaqan keessaa tokko kan Obbo Leencoo Lataan hoogganamu – Adda Dimookiraatawaa Oromoo ti.
Dubbi-himaa dhaabichaa, Obbo Leencoo Baatii, Minesootaa irraa akka jedhanitti, dhaabni isaanii yaada muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa kennan sana ni simata.
Addi Dimookiraataw Oromoo qabsoo karaa nagaa geggeessamun gaaffii uummata Oromoo furuuf, akkasumas, deemsa yeeroo dheeraa keessa mirgi uummatoota Itiyoophiyaa maraa kabajamee biyyattiin gara dimookiraasummaatti akka jijjiiramtu qabsaa’uu kaayyeffatee waggoota lamaan dabraniif, aangawoota mootummaa Itiyoophiyaa sadarkaa adda addaa irra jiran waliin ka marii geggeessaa turee fi amma illee itti jiru ta’uu isaa dubbatan, Obbo Leencoon.
“Haasawa sana xumura irraan ga’anii qabsoo karaa nagaa gara biyya keessaatti deebisuuf jecha baruma kana gara jalqabaa irra hoogganni keenya gara Itiyoophiyaatti imaluun dhugaa dha. Garuu, yeroo sanatti, aangawoonni Mootummaa Itiyoophiyaa dhimma filannootti waan jiraniif akka yaadni deemnetti milkaa’uu hin dandeenye.” Ka jedhan, Obbo Leencoo Baatii, sana illee akkuma yaada qajeelaatti ilaaluu isaanii fi amma illee aangawoota Itiyoophiyaa waliin dubbachuu itti fufuu isaanii dubbatu.
“Kanaaf, gama keenyaan waan nu irraa eegamu goonee jirra. Amma deebiin kan eegamu gama mootummaa Itiyoophiyaa irraa ti” jedhu.
Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa, Obbo Hayilemaariyaam Dessaalenyi, “dhaabonni qabsoo hidhannootiin mootummaa garagalchuuf hojjetan. Biyyattii deebi’anii, yaada addaa yoo qabaatan karaa nagaa dhiheeffachuu wayya” jechuun isaanii kaayyoo isaanii wajjiin kan wal-simatuu fi abdii isaaniif kennu ta’uu eeran.


text:
Hogganaan looltoota Tigraay Letenaal Jeneraal Taaddasaa Worede akka jedhanitti Akkaataa bu’uura waliigaltee Naayiroobiitti tolfamee ilaalchisee, humnoota isaaniif ibsii kennamaa akka turee fi kunis guyyoota lamaan itti aanan keessatti ni xumurama jedhan.
Ibsa Miidiyaalee naannoo sanaaf baasaniin, hubannaa kennamaa jiru kana booda loltoonni adda waraanaa irraa gara bakka isaaniif qophaa’etti ramadamuu jedhan. Hanga dandeettiin loojistikii ykn dandeettiin keenyaa hayyamutti al tokkotti fudhachuu dandeenya ykn erguuf guyyoota muraasa fudhachuu danda’a; Kun ni jalqaba” jedhan ajajaan olaanaa kun.
Mariin Siyaasaa yeroo dhiyootti eegaluu qaba. Yoo kun harkifate madda waldhabdee ta’uu danda’a jedhanii, garuu Waliigaltee Nageenyaa hojiirra oolchuu eegallee jirra, jedhan. Mariin Siyaasaa akka baayyee gaariitti hojiirra ooluu akka danda'uuf garu yeroo dhiyootti eegalamuu qaba jechuun ibsan.
Labsiin Naayiroobii Ajajoota Olaanoo Mootummaa Itiyoophiyaa fi ABUT haalawwan raawwii waliigaltee Piriitooriyaa ilaalchisee baaseen ibsii ajajoota waraanaan humna isaaniif kennan, erga ajajaan kun bakka idilee isaanti deebi’anii booda guyyoota torba keessatti ni raawwatama. Ibsa waraana isaaniif kennan sana booda guyyaa afur keessatti looltummaa irraa adda ba’u jedha walii galteen labsame jechuun mulugeetaa Atsebahaa maqalee irraa gabaasee jira..


text:
Kallattii arfan irraan lammiileen koo martuu
Nagaan sin gaafadhaa ashamaa akkam jirtu?
Dur Oromoon akkasitti yommuu walitti dhufu
Safuufi aadaa liqimsa,malee akkifatee hin tufu,
Harka lamaan hiixatee haammatee wal dubbisa
Hidda godhadhu’ jedhee eebbisee wal guddisa
Hi’ jedha dhaloonni ammaa immoo quba lama ol qabee
Haammatee wal dubbifnaan hoo silaa maqaasaatu cabee
Otoo wal bira jiruu nyaara ijaan wal dubbisa
Gaafii immoo ceequun dha’ee gateettii wal buqqisa
Ani garuu ittuman jira safuu abbootii koo qaataa
Naanna’ee sin dubbisuuf hamma yeroo kootu xiqqaata
Achumatti sin haa ga’u nageenyi koo hatattamaa
Dhiiraafi dhalaan martinuu akkam jirtu ashamaa?
Warri marqaa garbuutiin furdattanii hin qabne qaqallaa
Warri Baalee Roobee,warri Arsii Asallaa
Warri itittuu malee hin dhugne baaduu qalloo,
Warri Nageellee Gujii,warri Yaa’aballoo
Warri Shawaa Fiichee,warri Dambi Doolloo
Warri laphee keessan irraa iddoo hin qabne jibbi
Warri gootaraatiin diinqa tuultan dilbii
Warri Wallisoo,warri gimbii
Otooma dhiibamtanii daangaa keessan bal’isee
Warri Eebbaafi jaalalaan waaqni seenaatti hambise
Warri Walloo, warri Kamisee
Warri cooma malee takkaa hin nyaanne shiroo
Warri Amboofi Adaamaa, darbees warri Ciroo
Warri buna qalaatiin addunyaa waamtan martuu
Warri Jimma Abbaa Jifaar, warri Iluu Abbaabor Mattuu
Warri beddeefi cumboodhaaf laagaan sin banamte
Warri Shaambuu,warri Naqamtee
Warri kuduraafi muduraatiin waakki tokko hin qabne
Warri Harar,warri Shaashamannee…
Abalu jedhee hin fixu ani warri Oromiyaa martuu
Anoo inuman isin yaadaa… akkamuma naaf jirtuu?
Lataa Qana’ii
Yuunivarsitii Finfinneetti
Barataa seeraa waggaa 3ffaa


text:
Bulchaan magaalaa Adaree Obbo Warqinaa Qajeelaa waa’ee kanaa gaafatamanii namoota magaalattii keessatti ba’a baachuun jiraatanii fi kanneen baadiyyaa irraa magaalaatti galantu Sambata, Dilbataa fi Kibxata darbee galgala galgalaa daandilee irratti bobba’uun sirboota tuttuqqaa of keessaa qaban dhageesisaa akka turan dubbatan. Jarreen kun dhuma irratti poolisii magaalaaa wajjiin walitti bu’uu isaanii fi poolisiin tokkoo fi namni tokko mada’uu dubbatan. Sana boodas waajiira bulchiinsa magaalaatti dhakaa guruun akkasumas galmeelee komputaraa fi kanneen biroo guban jedhan. Namoonni qoratamaa jiran akka jiranii fi haalli humnaan ol yeroo ta’u humni Federaalaa akka seenu godhamuus dubbatu Obbo Warqinaa Qajeelaa.
Gama kaaniin Godina Boranaa magaalaa Bulee Horaa keessatti namni biskileeta motaraa oofaa ture Alamuu Yeboo dogoggoraan rasaasaan rukutamuu bulchaan magaalaa Bulee Horaa Obbo Daadhii Dhaddachaa ibsanii jiru. Konkolaataa Kontroobaandii fe’ee ture tokko dhaabsisuuf kan dhukaafameetu isa galaafate jedhu. Kanas kan dhukaase poolisii Federaalaa yoo ta’u to’annaa seeraa jala oleera jedhan. Kun ta’uun kan isa mufachiise uummanni humna nagaa eegsisuu waliin walitti bu’iu ibsanii namni Nigusee Guyyee jedhamu rasaasaan rukutameera isa jedhus qorachaa jirra jedhan. Yeroo kanattis qabeenyaa mancaasuu fi gubuun akka ture dubbatanii jiru.
Godiina shawaa Lixaa keessatti barattonni manneen barnootaa sadarkaa lammeessoo Garasuu Dhukii fi ka qophaa’inaa akkasumas kan garaa garaa hanga kaleessaa jechuun Guraandhala 4 bara 2016tti hiriira ba’uun rakkoo adda addaa himachaa turan. Waraannii FAXINOO jehdamu hiriirtoota kana irratti gaazii imimmaan ilaa namaa keessaa ooftu itti biiftee bittinneessaa hidhaa fi kaan dhaanuu isaa dubbatu jiraatonni magaalaa Walisoo.


text:
Ummanni Oromoo ummata waggoottan 130 oliif bittaa sirna Habashootaa jalatti mankaraaraa ture ta’uun eenyufuu ifaadha. Keessumaa dhiittaan mirgaa, saamichi, ajjeechaa fi hidhaan bara murna koloneeffatuu Wayyaanee ummata Oromorra gahaa turee fi jiru dorgomaa hin qabu. Bara bittaa Wayyaanee kana keessa Oromoon daangaa malee saamameera, ajjeefameera, hidhameera, qayee fi qabeenya isaarraa buqqifamee hari’atameera, biyya itti dhalaterratti gabroonfatameera.
Qabsoon inni har’a gaggeessaa jirus kanuma ofirraa xumura itti gochuuf ta’uun beekamaadha!
Baatilee 3 oliif ummanni Oromoo bahaa-lixatti, kaabaa-kibbatti walumaa galattii guutuu Oromiyaa keessatti FXG finiinsaa jiraachuu kan quba hin qabne hin jiru.Qabsoonkun qabsoo koloneeffattootarratti gaggafamaa jiru ta’uunis akkasuma ifaadha. Qabsoon koleeneeffattuu Wayyaaneerratti ka’e kun;qabsoo xiqqaa guddaan,dhiiraa dubartiin Oromoo keessaa-alatti irrattii hirmaataa jiruudha. Walumaa galattiiQabsoon kun,qabsoo farra gabrummaa,qabsoo biyya abbaa ofii deeffachuu,qabsoo bilisummaaguutuun ummata Oromoo irratti hirmaachaa jiruudha.
Qabsoo bilisummaaf taasifamaa jiru kana keessattidhiigni dhanagalahaa,lafeen cabaa, reebamaa fi bakka buuteen Oromoota hedduu dhabamaa jira.Waraanni diinaa inni Aga’aazii jedhamu ilmaan Oromoo meeqa akka fixee fi fixaa jiru nama ani Oromoodha jedhuu mitii yeroo ammaa kana addunyaanuu quba qaba. haata’u malee ajjeechaan,hidhaan,reebichii fi bakka buutee dhabamsiisuun ilmaan Oromoorratti raawwatamu hammaataa deemuus falamiin finiinee ittuma fufee jira. Gaafiin ka’e, gaafiin biyya abbaa ofii deeffachuu, gaafiin bilisummaa dachee Oromoo mara keessattuu kan yeroo kamiituu caalaa belbelaa ykn laboobaa jira. Diinaa fi jala deemtootarratti tarkaanfii fudhachuun,qabeenya diinaa barbadeessuun,diina karaa darbu dhorkuun, dhiphisuun Oromiyaa keessatti hojii guyya-guyyaa ta’eera.Fincilli kun amma Oromiyaan harka diinaatii batuttis kan dhaabbatu akka hin taane firaafis halagaafis ifaadha.
Tibba kana karaa midiyaalee hawaasaa gara garaatin biyya keessaa fi alaa “Dallaaloonni siyaasaa tokko tokko”qabsoo hadhooftuu ummanni Oromoo taasisaa jiru kana dhiisanii yeroo oduulee gongumaa gaafii Oromoon kaasaa jirun wal hin simanne xibaaran ykn facaasan dhagahamaa jira. Jiddu deemtoonni qumaara siyaasaa baran kunneen qabsoo ummanni Oromoo Wayyaaneerratti finiinsaa jiru kanatti makamanii diinainnikaa kana dura dhaabbatanii falmuurra oduulee mammaaksa “Ra’een gamasii furguggeen gamana” jedhufakkaatu buufaa jiru. Dallaaloonni siyaasaa yeroo tokkotti iddoo lamaa fi giddu deemtuu ta’uu hawwan kunneen sabboonaa yoo argan sabboonaa, diina bira yoo gahan ammoo diina biriifachaa jiraachuufjecha kunoo gaafii ummata Oromoo dhiisanii holola Wayyaaneen facaasaa jirtu butachuun ummata Oromoo biyya abbaasaa weeratootarraa bilisa baasuuf falmaa jiru gidduuttii afan-fajjii uumuuf tattaafataa jiru.
Oduulee “Dallaalota siyaasaa” kanaan karaa miidiyaalee hawaasaa adda addaatiin facaafamaa jiran keessaa tokko “Gaafii bulchiinsa gaarii ummanni Oromoo gaafateef mootummaan IHADG qondaaltota OPDO abaluu fi abalu jedhaman kaasee abaluu fi abalu muuduuf jira, Asteer ka’uuf, Muktaar buu’uuf, Bakar muudamuuf, Dhaabaan hidhamuuf, Zalaalam qoratamuuf, Kumaan hari’atame, Abdulaziiz muudamuuf abaluu fi abaluun ammoo hari’atamuu fi muudamuuf oduulee jedhanii fi kanneen biroo afarsu ykn facaasudha.
Jiddu deemtonnii fi dallaatoonni muraasni Oromoos ta’e qabsoo Oromoo quba hin qabne kunneen oduu tamsaasaa jiran kanaan“Osoo abaluun muudamee gaariidha, soo abaluun hari’amee ammoo bayeessa, aballurra abuluutu Oromoof wayya, abaluun beekaadha/beektuudha/abaluun ammoo doofaadha, abaluun akkasii fi akkana”jechuun waan Oromoodhaa ta’uu fi hin taanees gara filuufittis ennaa deeman muldhachaa jira. Qabsoo Oromoos gaafii OPDO kanarra osoo OPDOn kun nabulchee jedhee gaafachaa jiru fakkeessuuf yaalaa jiru. Gaafiin Oromoo garuu gaafii OPDOn, tokko OPDO biraan naaf haa jijjiramuutii miti. GaafiinOromoo gaafii Asteer Buutee Ballaxuun nahaa bulchituutis miti.Gaafii bulchiinsa gaaritis miti.Miseensoonni OPDOwarri Oromummaa hin qabne ykn Oromummaan itti hin dhaga’amne hunduu tokko kan tokkorra wayyanii miti. Hundi isaaniituu ergamtoota Wayyaaneeti,garaaf bultoota, yakkamtoota, yakkamtootafaanaa hiriiraniidha. Kan isaan dhaabbataniifis dantaaWayyaaneetif malee murna Weeratuu Wayyaanee keessa taa’anii dantaa Oromoo tiksuufii miti.
Gaafiin ummata Oromoo gaafii bulchiinsa gaariitii miti, ummanni Oromoo bulchiinsa gaarii dhabe jedhee dhiiga isaa dhanagalaasaa, lafee isaa cabsaa hin turre, kanaafis cabsaa hin jiru. Ummanni Oromoo Dannaqachi buusaatiiBallaxachiin haangotti naaf baasaa jedhee Wayyaanee gaafachaas hin jiru. Dargaggeessi, jaarsaa- jaartiin,daa’imti Oromoo kan waraana Aga’azii dura dhaabbatanii falmaa jiraniif bulchiinsa Wayyaanee jalatti Kumaan bu’ee akka Kumaalaan muudamuufis miti.
Gabroonfattoonni ergamtoota isaanii yoo jijjiraa oolanii bulandantaa ummataOromootii miti.
Warri Qumaara siyaasaabaran kunneen garuu suuqa jala taa’anii karaa miidiyaalee hawaasaa gara garaatiin gaafii dhiigni ilmaan Oromoo kumaatamaa itti dhanagalahe kanagaafii bulchiinsa gaariidhabuu fi argachuu fakkeessuun dhiheessuu yaalu. Akka waan yoo OPDOn tokko bu’ee OPDO biraa muudame gaafiin ummata Oromoo galma gahuu danda’uutti hololu. Hololli kun hololuma Wayyaaneen FXG ummata Oromootin sardamnaan odeessuu eegalte gargaaranii afarsuu yoo ta’e malee dhama biraa of keessaa hin qabu. Gama kamiinuu gaafii amma ummanni Oromoo kaasaa jiruunis wal hin argatu. Wayyaaneen OPDO tokko ariitee OPDO biraa yoo muddees “nama mataa dhukkubuu miila sukkumuu” isa jedhamu sana yoo ta’e malee gaafii ummata Oromoof deebii hin ta’u. Umrii Wayyaanees hin dheereessu. Ummati Oromoos oduu mataaf miila hin qabne kanaan gongumaa fincila biyya abbaa ofii deeffachuuf taasisaa jirurraa hin dhaabbatu.Dhaabbatuus hin qabu.
Gaafiin ummata Oromoo gaafii biyya abbaa ofii dhuunfachuutii, gaafii bilisummaati,gaafii gabroonfattoonni biyyakoorraa haa bahaniiti, gaafiin Oromoo gaafii ofiin of bulchuuti. Gaafiin isaa Wayyaaneen narraa haa kaatudha.FXGn finiinaa jirus kanuma dhugoomsuuf malee akka Jiddu deemtoonnii fi Dallaalonnisiyaasaa tokko tokko xibaaran gaafii bulchiinsa gaariitii miti. Gaafii OPDOn kun OPDO sanaan bakka naaf haabu’uu ykn kanarra sana naaf wayyaatis miti. Ummanni biyya hin qabne,ummanni mirga ofiin of bulchuu hin qabne, ummanni weertoota jala jiru gaafii bulchiinsa gaarii gaafachaa jira jedhanii hololunis of gowwoomsuu hoo ta’e malee ummata mirgaaf qabsaawu qabsoo isaarraa hin dhaabu.
Umanni Oromoo Wayyaaneerraa bulchiinsa gaarii hin gaafatu, gaafatees hin beeku, kandursu abbaa biyyummaati waan ta’eef Oromoon biyya isaaf falmaa jira. Gaafiileen hafan martuu gaafii mirga abbaa biyyuummaatii gadi waan ta’aniif; kan dursu isa ta’uu hubachuuf Oromoongorsituu hin barbaadu. Warreen gaaficha gaafii bulchiinsa gaarii fakkeessuuf oduu dharaa facaasanii fi odeessan kunneenis takkaan ergamtoota diinaatii ykn warra gaafii Oromoo hin hubanneedha jechuutu danada’ama.
Oromoon akka malee aareera,gabrummaan nagaha jedhee ka’eera, saamamuun ajjeefamuu fi biyyakoorraa har’amuun narraa dhaabbachuu qaba jedhee Fincilee jira. Gabroonfattoota bara dhibbaa oliif gateettii isaarra jiraatan haxaayee qayee fi qabeenya isaarraa baasuuf falmii isa dhumaarra jira. Yeroo kana kan ta’uuu qabuu fi kan nama Oromoof quuqamu mararraawuu eegamufalmii bilisummaa, haqaa fi wal qixxummaaftaasifamaa jiru kanatti makamee diina falamuudha, Eragamaas ergaas ofirraa hari’uudha. Hin dandeenye taanaan ammoo oduu dhiisanii qabsoo ummata jalaa goruudha. Oduu diinaa afarsuun gatiidhuma diinaat namaaf kennisiisa waan ta’eef Seeraanis seenaanis kan nama gaafachiisuu ta’a.
Ummanni Oromoo eenyuyyuu, maaliyyuu odeessu gaafiin isaa hanga fiixa bahutti kan qabsoo calqaberraa duubatti hindeebine ta’uu FXGn baatilee 3n darbaniif finiinaa jiru ragaadha. Mirga abbaa biyyummaa isaa gonfachuuf, dhiiga isaa dhangalaasaa jira, lafee isaa cabsaa, qayee fi qabeenya isaa dhabaa jira. Amma gaafiin isaa bakka gahuttisoduu giddu deemtootaa fi fakkeesitootaaf gurra hin qabu. Wayyaaneen biyya Oromoo gadi dhiiftu malee furmaanni waan hin jirreefissirna san jalatti Caalaan muudamee, Kabbadaan, Asteer buutee Ballaxuun olbaatee dhimma Oromootii miti. Hunduu ergamtoota Wayyaaneeti. Kan ta’uu qabuu fi ta’aa jirus qabsoo eegalame finiinsanii itti fufuudha. Kan gabrummaa jalaa nama baasu qabsoo malee oduu waan hin taaneef!


text:
Caamsa 28/2014(TOI) – Dhaabbanni Qonnaa fi Nyaata Addunyaa, Itoophiyaa Kaabaatti qonnaan bultoota sababa walitti bu’iinsaan miidhaman kuma 600 fi kuma 20 ta’niif galteewwan qonnaa gara garaa dhiheessuuf hojjechaa jiraachuu beeksise.
Dhaabbatichatti, bakka bu’aan Gamtaa Afrikaa fi Afrikaa Bahaa Chiimiimiibaa Deeviid Firii Tajaajila Oduu Itoophiyaatti akka himanitti, dhaabbatichi Mootummaa Itoophiyaa deeggaruuf kutannoo qaba jedhan.
Keessattuu lammiilee Kaaba Itoophiyaa keessatti sababa waraanaan rakkoo gara garaaf saaxilaman deebisanii dhaabuuf, carraaqqii Mootummaan Itoophiyaa taasisaa jiru deeggaruuf Ministeera Qonnaa fi qooda fudhattoota waliin hojjechaa jiraachuu himan.
Hojii hanga ammaatti hojjetameenis, Naannoo Tigraayitti qonnaan bultoota kuma 200 fi kuma 30 ta’aniif, sanyii filatamaan meetirik Toonii 400 qaqqabuusaa himaniiru.
Haaluma walfakkaatuun Naannoo Amaaraattis, sanyii filatamaan Meetirik Toonii kuma 100 fi Naannoo Afffaaritti immoo sanyii filatamaan meetirik Tooniin kuma 4 qonnaan bultootaaf ergamuu himaniiru.
Yeroo ammaas xaa’oo biyyee Tooniin kuma 600 fi 700 adeemsa bittaa irra waan jiuuf, torban muraasa keessatti qonnaan bultoota bira ni gaha jedhaniiru.
Dabalatanis dhukkuboota beelladota ittisuuf talaalliiwwan kan dhiheessan ta’uus himaniiru.


text:
1. Qabsoon uummata Oromoo sadarkaan inni itti jiru haala ariifachiisaa ta’een jijjiiramaa jira. Erguma #Haacaaluun wareegamee irraa kaaseeyyuu, hoggantoonni jaarmiyaalee siyaasaa Oromoo hidhamaa fi dararamaa jiru. Qeerroon Oromoo haala sukkaneessaa ta’een hiraarfamaa jira. Har’as, hawaasni keenya ajjeefamaa, hidhamaa, dararamaa, gad-xiqqeeffamaa, karaa adda addaatin itti roorrifamaa jira. Keessattu, ajjeechaa Haacaaluu irratti raawwatame booda, #JawarMohammed, #BekeleGerba qabamanii hidhaatti darbamaniiru. Hoggantoonni olaanaa ABO hidhamaniiru. Ijoolleen fi maatiin #BekeleGerba, #Boontu, #Samy, #Kiyyaa, hidhamaniiru. OMN cufameera. Yakkamaas jira. Miidiyaalen Oromoo adda addaa akka satalayitii irraa buufaman murtaayee jira. Oromiyaan guutuma guututti dirree waraanaa taatee jirti.
2. MM Abiyy Ahmad, tarkaanfiilee ciccimoo kana caalaa nama hiraarsan fudhachuuf dhaaddachaat jira. Motummaan isaas uummata qawwee dhaan cabsuuf murteessuu isaa ibsateera. ‘
3. Kanaan walqabatees, raayyaan ittisa biyyaa magaaloota Oromiyaa hunda keessatti dhangala’ee uummata haaleelaa jira. Anaa tokkoof Poolisii addaa lakkofsaan 250 ta’an ramadee socho’aa jira. Halleellaan sukkaneessaa ta’e itti fufeet jira.
4. Karaan gara lixaa cufameera. Karaan gara bahaa magaalaa Moojoo irraa jalqabee guutuma gututti cufamee jira. Sochiin karaa gara kibbaa kan godhamu magaalaa Hawwaasaa (Sidama) irraa jalqabee, sochiin uummataa (kan autobisii dhan godhamu), geejjibni konkolaattota raayyaa ittisaatin marfamanii eeggamaa, isan fee’ataniiti. Kunis ta’u, sochiin makinaa baay’een hin jiru. Magaalaan Finfinnee akkuma calisseetti jira. Motummaan “jirunn jalqabeera, baankiin banameera,” haa jedhu malee, ammas sochiin magaalichaa akkuma dhaabbateetti jira. Bakka suuqiin banamee jirutti, jarjara guddaa dhan (gatii guddaa kanfaluu dhan) waan nyaataa bitachhuun itti fufeeraa.Interneettin akkuma cufameetti jira. Magaaloota Oromiyaa keessatti waraanni uumata mormuuf bahu manatti dachaasee akka gadi hin baane godhaat jira. Walumaa galatti Oromiyaa irratti waraanni labsamee jira.
5. Sirnichi guutuma guututti sirna cunqursaa, sirna abbaa irrummaa nama tokkoo (sirna #AbiyAhmad) ta’ee itti fufuuf kutannoo dhaan ka’eera.Kanaaf:
1. Oromoon hundi bakka jirutti haala danda’ame hundaan, haala inni filatee hundaan, qabsoosaa ciminaan, kutannoo addaatin, itti fufuu qaba. Yeroo kanaatti, sochiin isaa hundi naamusaan, waldhageettii guddaa dhaan, tokkummaa dhan, sagalee tokkoon, tarsiimoo fi tooftaa adda addaatin geggeeffamuu qaba.
2. Jarmiyaalen siyaasaa hoggantoota isaanii hidhaman, isaan hiiksiusuuf hatattamaan carraaqqii adda addaa gochuu qabu. Kanaa godhuuf dhiibbaa siyaasaa adda addaa gageessuu qabu. Miseensoonni fi hoggantoonni hanga ammaatitti jalaa hin hidhamne jara kana tikfachuu qabuu. Balaa hidhaa jalaa akka miliqan yaali gochuu qabu. Warra hoggansa warra hidhamaniin bakka bu’anii hojii hojjachuu danda’an ramadanii sochoo’uun barbaachisaa dha. Warri hoggantoonni irraa hidhaman, hoggantoota yeroo kanaaf malu filatanii bakka bufachuu qabu.Hojiin siyaasa karaa nagaa dhaan geggeeffamu karaansaa dhiphachaa waan dhufeef, hawaasni mormii cimaa akka gaggeessuu danda’uu, waamicha fi gorsa hawaasa sochoosu dhaammachuun, kallattii qabsoo baasanii keennuun, barbaachisaa dha.
3. Warri qabsoo hidhanoo gaggeessaa jiru haalan deeggaramuu qabu. Yeroo kamiyyuu caalaa tooftaan qabsoo isaanii, yeroo akka sabaatitti lolli nurratti labsame kana irratti, barbaachisaa akka ta’e ifa ta’eera. Kana baratanii, hidhannoo isaanii jabeeffachuu qabu. Qabsoon karaa nagaa guyyaan itti galgalaa’aa waan jiruf lola nurratti labsame ofirraa ittisuf akka danda’amu qabsoon sibiilaa tooftaa haalan barbaachisaa akka ta’ee hubachuun barbaabhisaa dha. Kun waan ta’eefis, haalan deeggaruun barbaachisaa dha. Hoggansi WBO dirree jirus kana beekkatee, sadarkaa amma jirru irratti, ummata Oromoo lolli waraanaa itti labsame kana balaa irraa oolchuuf sochoo’uusaa ciminaan itti fufuu qaba.Lola Motummaan abbaa irree #AbiyAhmad Oromoo irratti labse kana ofirraa ittisuuf adeemsifamu kana haalaan hogganuu qaba. Hoggansi kun lola ofirra ittisuu kana sodaa fi shakkii tokko malee fudhatanii qindeessutti ka’uu qabu. Fincila xummuraa godhuuf akka danda’amu sadarkaa amna jirru irratti hoggantumnaa fudhachuu qabu. Tarkaanfii #AbiyAhmad Oromoota irratti fudhachaa jiruuf deebii madaalu keennuf hatattamaan sochoo’uf, qophaa’uu qabu. Hatattamaan tarkaanfiiwwaan ciccimoo ta’an fudhachuus qabu.
4. Motummaan Abiy (Motummaan Bilxiginnaa) diina Oromooti. Diina sabaaf sablammoota hundaati. Diina ummattotta itiyoophiyaati. Motummaan Abiy/Bilxiginnaa motummaa nafxanyootaati. Motummaan kun motummaa ummata ajjeesaa, hiraarsaa, dararaa jiruu dha. Motummaa kana mormuu qofa utuu hin taane, ofirraa ittisuun, ofirraa haleelun, mirga namummaati. Hoggantoota fi caasaa motummaa diina ta’ee kana irratti tarkaanfii fudhachuun akka barbaachisu namni hunduu, humnoonni hundi, hubachuu qabu. Motummaa kana ofirraa ittisuun mirga uumamaati. Godhamus qaba.Warri qabsoo hidhannoo geggeessu tarkaanfii cicimaa fudhachuudhaan aggaamii nurratti xiyyeeffate kana uummatarraa ittisuu qabu. Dirqama isaaniitisi. Kanas sagalee isaani ol kaafatanii himachuu, deeggarsa uumataaa waammachuu, fi saba isaani of duuba hiriirsuu qabu. Kun dirqama seenaan isaan baachise waan ta’eef, ol ka’ani, sodaa tokko malee, dubbachuu qabu.
5. Qeerroo fi Qarreen Oromoo bakka jiranitti qabsoo isaanii haala qindaayeen, naamusa cimaa dhaan, tokkummaa dhan, waldhageettii addaatin itti fufuu qabu. Qabsoon isaanii yeroo kamiyyuu caalaa qabsoo warri dirree waraanaa jiru geggeessu kanas deeggaruu fi utubuu qaba. Qabsoon garuu, qabsoo motummaa #AbiyAhmad wajjin godhamu ta’uusaa beekani, nama nagaa, namoota saba biroo isaan keessa jiraatan, akka hin tuqne of eggannoo fi obsa guddaa dhan sochoo’uu qabu.
6. Rogeeyyiin biyya keessa jiran hundi qabsoo Qeerroo fi Qarree Oromootif tumsuu, karoora isaani qindeessuu qabu.
7. Uummanni Oromoo biyya alaa jiru gargaarsa isaa gama adda addaatin itti fufuu qaba. Maallaqaan, lobby fi advocacy dhan, hiriira nagaa qopheessuu dhan, xalayoota motummoota biyya isaaniititti erguu dhan, konfaransii adda addaa geggeessuu dhaan hojii public relations (PR) barbaachisu hunda kallattii adda addaatin qabsoo dhumaatitti bobba’uu qaba.


text:
Galiiliyoo Galiilii
Galiiliyoo Galiilii (Xaaliyaaniffaan yoo dubbifamu: [ɡaliˈlɛːo ɡaliˈlɛi]; 15 Gurrandhala 1564 – 8 Amajjii 1642), yeroo baayyee maqaa Galiiliyoo jedhamuun kan waammamu, fiizisistii, abbaa herregaa, injinerii, qorataa urjii, fi filoosoofera Xaaliyaanii kan warraaqsa saayinsii keessatti ga'ee guddaa tabatedha. Hojii isaa keessaa teleskooppii fooyyessuu fi kanaan qorannoo astiroonoomii gochuudha, kunis tiyoorii kooppernikas deeggare. Galiiliyoon "abbaa daawwannaa astiroonoomii kan ammayyaa", "abbaa fiiziksii ammayyaa", "abbaa saayinsii", fi "abbaa saayinsii ammayyaa" maqaan jedhamu kennameeraafi.
Gumaachi inni astiroonoomii daawwannaa keessatti godhe keessaa marsaa Veenusii mirkaneessuu, ji'a Juuppiterii gurguddaa arfan argachuu (kabaja isaaf jecha j'ioota Galiiliyoo jedhamanii kan moggaafaman), fi xuqaa-aduu (sunspot) daawwachuu fi qaaccessuu dha. Galiiliyoon saayinsii fi teknooloojii hojiirraa oolu irrattis hojjateera, kana keessaa koompaasii waraanaa fooyya'aa kalaquu fi meeshaalee kan bira hojjachuu ture.


text:
Amaloota Gabroota Ar-Rahmaan-Guduunfaa
Alhamdulillah, amaloota gaggaarii Gabroota Ar-Rahmaan osoo ilaallu kunoo dhumarra geenye jirra. Har’a kutaa dhumaati fi mindaa isaanii ilaalun amaloota isaanii ni guduunfina. Dhugumatti namoonni amaloota gaggaarii qabanii fi hojii gaggaarii iimaana irratti hundeessun hojjatan, mindaan isaanii Rabbii olta’aa biratti garmalee guddaadha. Yaa obboleessa/ yaa obboleetti koo! Nu keessaa eenyutu amaloota gaggaarii kanaan of faayun ganda lamaanitti sadarkaa fi kabaja ol’aanaa irra gahuu barbaadaa? In sha Allah amaloota kanniin gara dhumaarratti ni guduunfina. Amma amaloota hafan haa ilaallu:
“Isaan “Gooftaa keenya! Niitolii keenya fi sanyii keenya irraa gammachuu ijaa kan ta’an nuuf kenni. Warra Rabbiin sodaataniifis imaama (fakkeenya fi hogganaa) nu taasisi.” warra jedhaniidha.” Suuratu Al-Furqaan 25:74
Mufassiroonni (hayyoonni Qur’aana ibsan) “gammachuu ijaa kan ta’an” jedhu, “[Yaa Rabbii] niitolii fi sanyii Siif ajajamanii ijji teenya itti gammaddu nuuf kenni.” jechuun hiikan.[1] Gabroonni Ar-Rahmaan ijji isaanii tan gammadduu fi qalbiin isaanii tasgabbooftu yommuu niitii fi sanyiin isaanii Rabbiin qofa gabbaranii fi Isaaf ajajaman arganiidha. Niitolii fi ijoolleen isaanii warra iimaanaa, taqwaa fi hojii gaggaarii hojjatu ta’uun namoota biroof fakkeenya akka ta’an hawwu. Niiti fi sanyiin tee namoota amaloota baay’ee gaarii (excellent qualities) qabaatan yoo ta’an, hangam si gammachiisuu?
Namni niiti fi sanyiin isaa gaarii akka ta’an barbaadu, jalqaba mataan isaa gaarii ta’uu qaba. Kanaafi, gabroonni Ar-Rahmaan niiti fi sanyiin isaanii gaarii akka ta’an kadhachuu waliin mataa isaaniitiifis namoota gaarii akka ta’an kadhatu. “Warra Rabbiin sodaataniifis imaama (fakkeenya fi hogganaa) nu taasisi.” jechuun Rabbiin kadhatan.
Amaloota gabroota Ar-Rahmaan keessaa, isaan yeroo hundaa hanga warra sadarkaa muttaqootaa irra jiraniif fakkeenya ta’anitti gara sadarkaa abraarotaa fi muhsintootatti akka olkaafaman hawwuu.
Muttaqoota jechuun warra amanee wanta Rabbiin itti ajaje hojjatanii fi wanta Inni dhoowwe dhiisaniidha. Abraaronnis warra amanee wanta Rabbiin itti ajaje hojjatanii fi wanta Inni dhoowwe dhiisaniidha. Garuu hojii gaggaarii baay’ee hojjachuu fi wantoota makruh (jibbamaa) dhiisun sadarkaan isaanii muttaqoota ol ta’a. Muhsinoonnis warra amanee wanta Rabbiin itti ajaje hojjatanii fi wanta Inni dhoowwe dhiisaniidha. Garuu Rabbiin osoo arguu baataniyyu akka waan Isa arganiitti gabbaruun sadarkaan isaanii sadarkaa abraarotaa fi muttaqootaa ol ta’a. Muhsinoonni sadarkaa ol’aanaa irratti argamu.
Gabroonni ar-Rahmaan muhsintootaa fi abraarota keessaa ta’uun muttaqootaaf akka fakkeenya isaan godhu Rabbii olta’aa kadhatu. Dhugumatti, namni nama biraatiif fakkeenya gaarii ta’uuf nama isa hordofuu fi isatti hidhatu caalaa sadarkaan kan ol ka’ee fi amaloota gaggaarii baay’ee kan qabu ta’uu qaba.
“Warra Rabbiin sodaataniifis imaama (fakkeenya fi hogganaa) nu taasisi.” Kana jechuun yaa Rabbii keenya! Sadarkaa ol’aanaa kana irra nu geessi. Sadarkaan ol’aanaan kunis amanti keessatti fakkeenyaa fi hogganaa ta’uudha. Dubbii fi hojii isaanii keessatti muttaqootaaf fakkeenya gaarii ta’uudha. Hojii isaanii namoonni itti hidhatu, dubbii isaanititti ni tasgabbaa’u. Warri kheeyri isaan duuka bu’u. Mataa ofiiti qajeelanii namoota biroos qajeelchu. Amanti keessatti fakkeenya gaarii fi hogganaa ta’uun obsaa fi yaqinaan (shakkii tokko malee dhugaan amanuun) malee hin guuttamu. Akkuma Rabbiin olta’aan jedhe:
“Yeroma isaan obsanii aayaata (mallattolee, ragaalee, keeyyattota) Keenyatti dhugaan amanan, isaan keessaa hoggantoota ajaja Keenyaan [namoota] qajeelchan taasifne.” Suuratu As-Sajdah 32:24
Fakkeenya gaarii fi hoggantoota ta’uuf kadhachuun hojii akka hojjatan, Rabbiif ajajamu irratti akka obsan, Isa faallessu irraas akka obsan, rakkoolee cimoo irrattis akka obsanii fi beekumsa yaqiinatti nama geessu argachuu barbaachisa. Hojii, obsaa fi beekumsa malee sadarkaa ol’aanaa irra gahuun ni danda’amaa? (Hubachiisa: Isaan fakkeenyaa fi hogganaa ta’uuf kan dharra’an namoota irratti ol’aantummaa argachuu fi beekkamaa ta’uuf osoo hin ta’in, Jaalala Rabbii barbaadun namoota dukkana keessaa gara ifaatti baasufi. Nama Rabbiif jedhe namootaaf fakkeenya ta’uu barbaadu fi nama addunyaaf jedhee hoggantummaa barbaadu wal bira qabi.)
Jazaan gosa hojiitin waan ta’eef, gabroonni Ar-Rahmaan yommuu yaannii fi kaayyoon isaanii garmalee ol fagoo ta’uu, Rabbiin manneen garmalee ol fagoo ta’aniin isaan mindeesse.[2] Ni jedha:
“Isaan sun waan obsaniif jecha [Jannata keessatti] Iddoo Ol’aanaa ta’e badhaafamu. Ishee keessattis nagahaa fi salaama qunnamu. Achi keessa yeroo hundaa jiraatu. Ishiin iddoo qubannaa fi iddoo turtii ta’uun garmalee miidhagde.” Suuratu Al-Furqaan 25:75-76
Aayata lamaan kanniin keessatti mindaa gabroonni Ar-Rahmaan Guyyaa Murtii Gooftaa isaanii biratti argatan ibsa. “Isaan sun” kana jechuun gabroonni Ar-Rahmaan amaloota babbareedo kanaan ibsaman, “waan obsaniif” kana jechuun hojii gaggaarii hojjachuu irratti, wanta Rabbiin dhoowwe irraa fi balaa isaan muudateef sababa obsaniif, “[Jannata keessatti] Iddoo Ol’aanaa ta’e badhaafamu” kana jechuun akkuma isaan addunyaa keessatti sadarkaan isaanii iimaanan, hojii fi amaloota gaggaariin olka’e, Guyyaa Qiyaamaas Rabbiin azza wa jalla Jannata qananii keessatti iddoo ol’aanaan isaan badhaasa. Iddoon ol’aanaan kuni gamoowwan (manneen) ol fagoo qananii barbaadamu hunda of keessatti qabataniidha.
“Ishee keessattis nagahaa fi salaama qunnamu.”
Akka lugaatti jechi “tahiyyata” jedhu hiika “nagaha guutuu” qaba. Salaamnis hiika nagaha jedhu qaba. Garuu, tahiyyata salaama caalaa wali gala (a’amm) kan ta’eedha. Salaamni hundi tahiyyata[3]
Jannata keessatti malaykoonni nagaha fi baga dhuftaniin isaan qunnamu. Salaama jechuun wanta jibbamaa fi hanqinna hundarraa nagaha ta’uu waan ta’eef, nafsee isaaniitii fi iddoo jireenyaa isaanii keessatti wanta isaan jeequ fi rakkisu hundarraa nagaha ta’u. Rabbii olta’aa irraa nagaha argatu. Malaykoonnis balbala hundaan isaanitti seenun “Waan obsitaniif nageenyi isin irratti haa jiraatu; gandi boodaa waa tole!”jedhu (Suuratu ar-Ra’ad 13:23-24) Isaanis wal jidduutti nagaha walirratti qara’u. Dubbiin, adeemsi fi jireenyi isaanii guutuun hundi wanta badaa fi fokkuu hundarraa nagaha kan ta’eedha.
“Achi keessa yeroo hundaa jiraatu.” Hafiinsa xumura hin qabne achi keessatti kan hafan ta’anii Jannata irraa Firdaws keessatti iddoo ol’aanaa badhaafamu. “Ishiin iddoo qubannaa fi iddoo turtii ta’uun garmalee miidhagde.” Jannanii warra manneen ishii keessatti qubataniif iddoo qubannaa garmalee miidhagdeedha. Akkasumas, warroota wal ziyaaraniif (wal daaw’ataniif) iddoo turtii garmalee miidhagdeedha.[4]
Guduunfaa
Alhamdulillah gargaarsa Rabbii olta’aatin amaloota garboota Isaa gaggaarii ta’an ilaalle jirra. Sababa isaan hojii babbadaa fi amaloota fokkuu irraa fagaachuun hojii gaggaarii fi amaloota miidhagoon of faayaniif, mindaan isaanii Jannata keessatti iddoo ol’aanaa ta’e. Akkuma beekkamu, Jannata kan seenu warra xurii hojii fi amala badaa irraa qulqullaa’aniidha. Qur’aana keessatti ni jedha:
“Warri Rabbii isaanii sodaatan gareedhaan gara Jannataa oofamu. Yeroma isaan ishiitti dhufanii balboonni ishii banaman, Waardiyoonni ishii, “Nageenyi isin irra haa jiraatu, qulqulluu taatanii jirtu. Keessatti hafoo ta’aatii ishii (Jannata) seenaa.” Isaaniin jedhu.” Suuratu Az-Zumar 39:73
Asitti “qulqulluu taatanii jirtu.” jecha jedhu itti haa xinxallinu. Jannanii iddoo qulqulluu fi nagahaa waan taatef, ganda warri qulqulluun seenudha. Warra qulqulluu jechuun warra qalbiin isaanii xurii akka shirkii, badii gurguddaa fi wantoota fokkuu biroo irraa qulqullooftedha. Kanaafi, gabroonni Ar-Rahmaan wantoota fokkuu irraa qulqullaa’un hojii fi amaloota gaariin waan of faayaniif jazaan (mindaan) isaanii Jannata ta’e. Mee amma amaloota gaggaarii isaan ittiin of faayanii fi amaloota badoo isaan irraa fagaatan haa guduunfinu:
1-Dachii irra haala salphaan adeemu. Rabbii olta’aaf of gadi qabu. Gabroota Isaa irratti of hin tuulan. Akkasumas, na argaaf hin rincican. Adeemsi isaanii madaallamaa of tuuluu fi rincicuu irraa bilisa ta’eedha.
2-Yommuu namni gowwaa fi wallaalan dubbii badaa isaanitti dubbate, dubbii gaarii fi nagaha ta’een isatti deebisu. Gowwaa fi wallaalatti dubbii gaarii kan deebisan yoo ta’e, namoota biroottis dubbii irra gaarii deebisu jechuudha.
3-Gooftaa isaanitiif halkan ni salaatu
4-Akka Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa adabbii Jahannam isaan irraa deebisu garmalee kadhatu.
5-Yommuu baasi baasan garmalee hin qusatan, hin qisaasessanis. Baasin isaanii madaallamaadha.
6-Rabbiin waliin waan biraa hin kadhatan ykn hin gabbaran
7-Nafsee Rabbiin ajjeesu haraama godhe haqa malee hin ajjeesan
8-Zinaa (sagaagalummaa) hin raawwatan.
9-Yoo badii armaan olitti ykn kan biraatti kufan, tawbaa dhugaa tawbatu, hojii gaggaarii baay’isanii fi qulqullinnaan hojjatu.
10-Hojii fi dubbii sobaa fi fokkuu irratti hin argaman ykn hin hirmaatan. Ragaa sobaa hin bahan.
11-Yommuu hojii fi dubbii faaydi hin qabnetti dhufan, kabajaan bira darbu.
12-Yommuu Qur’aanni isaan irratti dubbifamu, jaamaa fi duudaa ta’uun irraa hin garagalan. Kana irra, itti xinxalluun ni fudhatu, ni hordofu.
13-Niitiwwan isaanii, sanyii isaanitii fi mataa ofiitiif akka amaloota gaggaariin faayamanii fi sadarkaa ol’aanaa irra gahan Rabbii olta’a kadhatu.
Mee amma irra deebine lakk.4 fi 13 haa ilaallu. Lakk.4 keessatti Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa akka adabbii Jahannam isaan irraa deebisu kadhatu. Adabbi Jahannam isaan irraa akka deebisu kadhachuun, badii irraa isaan eegu fi badii darbee isaaniif araaramu of keessatti qabata. Kanaafu, Yaa Rabbii adabbii Jahannam nurraa deebisi jedhanii kadhachuun isaanii adabbii, hojii fi amaloota fokkuu hunda akka isaan irraa deebisu kadhachaa jiru. Lakk.13 keessatti immoo muttaqootaf imaama nu godhi jedhanii yommuu kadhatan, hojii fi amaloota gaggaariin akka isaan faayu kadhataa jiru. Kanaafu, gabroonni Ar-Rahmaan adabbii, hojii badaa fi amaloota fokkuu ofirraa deebisuuf akkasumas, hojii fi amaloota gaggaariin of faayuf Rabbii olta’aa kadhatu. Sababa kanaan iddoo ol’aanaa badhaafaman. Osoo gargaarsa Isaa argachuu baatanii silaa bakka ol’aanaa kana ni gahuu? Kuni kan agarsiisu hanga danda’an carraaqu waliin yeroo hundaa Rabbii olta’aa kadhachuudha. Mata-duree kana du’aayi Ergamaa Rabbii (SAW) irraa gabaafame kanaan haa xumurru:
اللَّهُمَّ اهْدِنِي لأَحْسَنِ الأَعْمَالِ وَأَحْسَنِ الأَخْلاَقِ لاَ يَهْدِي لأَحْسَنِهَا إِلاَّ أَنْتَ وَقِنِي سَيِّئَ الأَعْمَالِ وَسَيِّئَ الأَخْلاَقِ لاَ يَقِي سَيِّئَهَا إِلاَّ أَنْتَ
Allaahumma-hdinii li ahsanil a’amaali wa ahsanil akhlaaqi, laa yahdi li ahsanihaa illaa anta. Waqinii sayyi’al a’amaali wa sayyi’al akhlaaqi, laa yaqii sayyi’ahaa illaa anta.
“Yaa Rabbii! Hoji hundarra gaarii ta’ee fi amala hundarra gaarii ta’etti na qajeelchi, [hojii fi amala] hundarra gaarii ta’etti kan qajeelchu si malee hin jiru. Hojii badaa fi amala badaa irraa na eegi. [Hojii fi amala] badaa irraa kan nama eegu si malee hin jiru.” An-Nisaa’i 896
wa aakhiru daw’aanaa anilhamdulillah Rabbiil aalamiin.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiira Ibn Kasiir 6/132, Tafsiir Qurxubii 15/488
[2] Tafsiiru Sa’dii-fuula 688
[3] Tafsiiru Qur’aanil Kariim, Suuratu Furqaan, fuula 340, Muhammad bin Saalih Useymiin
[4] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi -6/669, sifaatu Ibaadu Rahmaan fuula 31


text:
Hidhattoonni gosa Murlee, torban darbe keessa, Sudaan Kibbaa irraa gara daangaa Itoophiyaa seenani namoota baayyee ajjeesuu isaanii fi ijoollee 100 ol fudhatani gara Sudaan Kibbaa deeb'uu mootumman Itoophiyaa beeksise.
Akka mootummaan Itoophiyaa jedhutti hidhattoonni gosa Murlee jimaata darbe Suudan Kibaatii gara daangaa Itoophiyaa cehanii, naannoo Gaambeellatti haleelaa geechisaniin bayyinni namoota du'e 208 gaheera. Kana kesssa bayyeen isaanii ijoolleedha fi dubartoota.
Mummichi Ministira Itoophiyaa Obboo Haylamaariyam Dasaalany Dilbata galgala Televisiinii Itoophiyaa irratti gadda itti dhagahamee ibsanii, gochi akkana kana duraas ta'ee beekuu isaa dubbatn. Obbo Haylamaariyam dabalanis humni waraana Itoophiyaa ijoollee hidhatoota Murleetin fudhataman bararuudha waan danda'u hunda gocha jira jedhan.
Dubbii himaan Suudaan Kibbaa Maaykiil Maakuwee garuu dhimma kanarratti odeeffannoo gahaa waan hin qabneef homa jechuu akka hin dandeenye VOA, qophii addaa Suudaan Kibbaatti himaniru.
Itti gaafatamaan Dhimma kominikeeshinii Itoophiyaa obbo Getaachoo Raddaa gama isaatin ,humnni waraana Itoophiya hidhatoota kana keessa gara 60 ajjeesuu isaa Asooshiyeetid Piresitti (Associated press) himanii, humni waraana Itoophiyaa gara daangaa Sudaan Kibbaa cehee jara kana qabuudha tattaaffii itti fufuu danda'as jedhan.
Baqattoonii Suudan Kibaa 284,000 Itoophiyaa naannoo Gambeellaa keessatti dahoo argaatanii jirachaa jiran.


text:
Dubara beeloftuu afaan du’aarra turte takka ruumichi wayii liqimsuudhaaf eeggachaa jira. Iddoon isaa Sudaanidha. Barri sun bara beelaa ture.
Yaruma kana gaazexessaan suuraa Afrikaa kibbaa Keeviin Kaartar jedhamu tokko iddoo sanitti argamee; ishiifi ruumicha duubaa du’a ishii eeggacha jiru suuraa kaase.
Suuraan Kaartar kaase kun baay’ee beela ture addunyaaf ifa baasee ajaa’ibsiifamee badhaasallee argamsiiseefi.
Suuraa adda ta’e kanaaf baay’ee kabajamee oduufi ajandaa miidiyaalee gurguddoo ta’ee ture.
Gammachuun beekamtii kuni garuu baa’yuma irra hinturre.
Sagantaa wayii irratti gaaffii gaafatameef otoo deebii kennaa jiruu jidduudhaan gaaffiin bilbilaan gaafatame takka gammachuu beekamtii kana irraa mulqite.
‘‘Daa’imittiin maal taateree?’’ jedheen gaaftaan tokko.
‘’ Ani suuricha kaasnaan achi hinturre. Ee …Xiyyaara dhaqqabachuun qaba waanta’eef ennasuun biraa deeme.’’ Jedhee deebiseefi.
‘’Guyyaa sana intalattii ruumicha laamtu argate; inni tokko kaameeraa qaba ture.’’ gaafaataan sun.
Jechi kun daqiiqaa sanarraa eegalee sammuu Kaartar keessaa baduu dide. sanduuqni poostaafi imeeyiliin isaa gaaffuma kanaan guutamee namoonni isuma balaaleffatan.
Biyyas jijjiirraan yaadichi sammuu keessaa yaroo yaroodhaan itti bilbila. Bakka namni isa beekurraa luka fageeffatee dhokatullee gaafichi irraa hinfagaanne.
Dhumarratti jechi sun sammuudhaa baduu didnaan of balleessee obbaafate.
Keeviin Kaartar dubara billisee xiqqittii san balaarraa odoo hambisuu danda’uu suuraafi beekamttiidhaaf dursa kenneeti ofis balaatti of kenne.
Kamtu dursa?
Miidhama namootaa odeessuuf ykn komachuuf muuddamuun dura namoota san baraaruuf yaaluun dursi kennamuufii qaba.
Namoota gargaarree bayyanachiisuufi imimmaan haquutu dursa.
Yaada qajeelaafi sirrii ta’e; onnee namaaf na’u Rabbi nuuf haakennu!
(Poositi Bishop Samzuga irraa kan hiikame.)
Maddi: miidiyaa hawaasaa
Jabaan Waaqa!
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…
Sagantaan yaadannoo Artist Usmaayyoo Muussaa magaalaa Finfinnee Hoteela ILILI INTERNATIONAL tti torbaan dhufu ni qophaawa.…
Taammanaa Bitimaa irraa Jaalatamoo fi kabajamoo yaa dubbiftoota barreeffama kanaa, mee kunoo hardha irraa kaaseen:…
Dhumaatiin ummataa Oromiyaa keessatti geggeeffamaa jiru irratti maaf hin dubbanne komiin jedhu hedduutu dhufa. Gama…


text:
Godina Booranaa aanaa Mi’ootti Wiixata,Gurrandhalaa 11,2019 Raayyaan Ittisa Biyyaa Misirroo lamaanii fi waaheloota isaanii nama shan fixee jedhanii himachuutti jiran.
Obbo Soraa Galgaloo Hoogganaan Waajjira ODP Aanaa Mi’oo, koreen hundaayee ajajdoota waraanaa naannoo jiran waliin waldubbiirra jiraachuu isaanii VOA-tti himan.
Rasaasa Raayyaan Ittisa Biyyaa dhukaaseen lubbuun isaanii dabre jedhee ummataa fi bulchiinsii.
Dhukaasa kanaanis Kottoola jaldeessaa abbaan cidhaa fi michuun isaa Cuquliisa dabalatee namootni shan lubbuun darbeeraa kaleessa awwaalan.
Jara fixan kana afur iddoo tokkotti isa tokko ammoo iddoo biraatti ajjeesan. Raayyaan Ittisa Biyyaa “dhukaasan” jedha bulchiinsii garuu soba jedha.
Akak bulchiinsii jedhutti dubbii tana hajajootiiw waraanaa Mooyyalee dhufanii qorachuutti jiran.
Akka Obbo Soraatti angawoota aanaa keessaa koreen nama 30 hundaayee waan kana qorataa jiraa jedhu.


text:
WASHINGTON, DC —
Butamanii gara Ertraatti geessamanii kan turan obbo Habtaay Gebree attamiin akka butamanii fi booda irras gara biyya isaaniitti akka deeb’ian dubbataniiru.
Yeroo sana bakka itti geessamne adda baasnee beekuu baannus bakka fagoo turee jedhu obbo Habtaay Geber.
Sa’aatilee afuriif erga deemnee booda bakka tokko ga’anii bishaan nu obaasan. San booda sa’aatilee saddeetiif konkolaataa dhaan gara ganda isaanitti nu geessanii achuma bulle jedhan. Borumtaa isaa huccuu kaakii kan isaanii fakkaatu nutti uffisuu dhaan konkolaataa dhaan gara Guljii jedhamu booda irras gara Teseneyitti Teseney irraa immoo jal’isii guddaan bakka jiru tokkotti nu geessan jedhan obbo Habtaay.
Bakka kanas gadamoojjiwwan waraanaa bakka qonnaa guddaa kan qaban ennaa ta’u achittis hojii hedduutu jira jedhan. Hojiin keenyas kan akka barbarree funaanuu, xaafii haamuu, boqqolloo quncisuu fi falfaluu kan fakkaatu hanga guyyaa deebinuutti boqonnaa malee hojjetaa turre jedhan.
Loltummaaf isin leenjisuu hin yaallee? isa jedhuuf obbo Habtaay ennaa deebisan mallattoon walitti dudubbataa turan jedhan. Miliquu yaaddu taanaan as turtu. Yoo amala tolfattan garuu yeroo dhiyootti gara leenjii waraanaatti seentu nuun jedhu turan jedhan.
Dhuma irrattis yoomiif akkamiin akka biyya isaaniitti deebi’an ennaa dubbatan Guraandhala 19 waaree booda laaqana akkuma nyaanneen odeeffannoo homaa utuu nuu hin kennin konkolaataatti nu fe’an. Haalli nutti bitaacha’ee eessa naqaa jirra jechuun yaaddofne jedhan.
Naannoo Guljii jedhamu ennaa geeny konkolaataa ka birootti nu dabarsuu dhaan naannoo baadiyyaa ennaa geenyu itti gaafatamtoonni gadamoojjiwwan waraana Ertraatti nu kennan.
Martinuu dhuftanii? jedhanii erga nu gaafatanii booda dhimma keessan mootummaan Ertraa quba qaba biyya keessanitti deebitu nuun jedhan jedhau obbo Habtaay.
Halkan irra konkolaataa dhaan gara Sudaanitti nu geessanii Handaayit bakka jedhamutti geessamnee mootummaa Sudaanitti nu kennanii booda irra mootummaa Itiyoopiyaa waliin dubbatanii biyyatti nu deebisan jedhan.


text:
Statement of Oromo Community Organizations in the U.S. and Oromo Studies Association (OSA) to condemn the heinous crimes committed against defenseless and innocent Oromo University students and those who joined their just movements in solidarity May 3, 2014Posted by OromianEconomist in Aannolee and Calanqo, Dictatorship, Ethnic Cleansing, Finfinne is Oromia's land, Finfinnee, Finfinnee is the Capital City of Oromia, Free development vs authoritarian model, Genocidal Master plan of Ethiopia, Hetosa, Human Rights, Humanity and Social Civilization, Knowledge and the Colonizing Structure., No to land grabs in Oromia, No to the Addis Ababa Master Plan, NO to the Evictions of Oromo Nationals from Finfinnee (Central Oromia), Ogaden, OMN, Omo, Omo Valley, Oromia, Oromia Satelite Radio and TV Channels, Oromia Support Group, Oromia Support Group Australia, Oromia wide Oromo Universtiy students Protested Addis Ababa Expansion Master Plan, Oromian Voices, Oromiyaa, Oromo, Oromo First, Oromo Identity, Oromo Media Network, Oromo students movement, Oromo students protests, Oromo the Largest Nation of Africa. Human Rights violations and Genocide against the Oromo people in Ethiopia, Oromo University students and their national demands, Oromummaa, Say no to the expansions of Addis Ababa, Self determination, The Tyranny of Ethiopia.
Tags: African Studies, Genocide against the Oromo, Human rights violations, Land grabbing, Land grabs in Africa, National Self Determination, Oromia, Oromia Region, Oromiyaa, Oromo, Oromo culture, Oromo people, Oromummaa, State and Development, Sub-Saharan Africa, Tyranny, United Nations, Universal Declaration of Human Rights, World Bank
trackback
Ibsa Ijjannoo Waldaa Qorannoo Oromoo fi Waldaalee Hawaasa Oromoo Ameerikaa Kaabaa: Ijjechaa Barattootaa Oromootiif Ummata Oromoo Ilaalchisee | Statement of Oromo Community Organizations in the U.S. and Oromo Studies Association (OSA)
Posted: Caamsaa/May 3, 2014 · Finfinne Tribune | Gadaa.com
————————-
We, Oromo Community Organizations in USA, and OSA jointly prepared this press statement in Afaan Oromoo to condemn the heinous crimes committed against defenseless and innocent Oromo University students and those who joined their just movements in solidarity. We also expressed our readiness to stand in solidarity with the Oromo University Students and the #OromoProtests. We ask the Ethiopian regime to unconditionally release the hundreds of University Students detained by the Federal Security Forces and bring to justice those who ordered the use of live bullets to put down the protest. We ask the Oromo in Diaspora to protest in all major cities where the Oromo live in large numbers and fund raise money to support the victims of the massacre and affected families by covering some of their medical and miscellaneous expenses. We have formed a National committee to coordinate the fund raising activities during rallies and at prayer places (Mosques, Churches). This is a work in progress and seek your support as we go forward. We strongly believed that the regime can only be defeated through concerted and sustained resistance movements which requires our collective material and intellectual resources. The Oromo must be ready to pay the utmost sacrifices the struggle demands to free our nation and heal the broken hearts of its oppressed masses.
————————-
Ibsa Ijjannoo Waldaa Qorannoo Oromoo fi Waldaalee Hawaasa Oromoo Ameerikaa Kaabaa: Ijjechaa Barattootaa Oromootiif Ummata Oromoo Ilaalchisee
Seensa:
Nuuti Waldaleen Hawaasa Oromoo Ameerikaa Kaabaa keessaa tiif Waldaan Qorannoo Oromoo yeroo ammaan kanaa mootummaa abbaa irree Impaayeera Itoophiyaatiin sochii mormii barattoota Yunivarsittii, barattoota mana barumsaa sadarkaa adda addaa fi ummmata Oromoo dhaamsuuf jechaa ijjechaa garaa hammeennaan barattoota irratti raawwatameen lubbuun barataa hedduu dhabamuun haalaan nu gaddisiise jira.
Mootummaan Itoophiyaa mootummaa mirga ummattoota Itoophiyaa hiree ofii ofiin murteeffachuu humnaan ittisee karaa seeraan alaatiin angoo siyaasaa ofii dheerrafachuuf tattafataa jiruudha. Mootummaa Itoophiyaa TPLFn durfamu jalatti waggoottan 23 dabran keessatti ummatii Oromoo hiree siyaasaa biyya isaa irratti wal-qixxummaan murtessuu dhabee, akka bineensa bosonaa mootummaan yeroo fedhutti ijjeessu ta’ee jira. Ummatii Oromoo mirga bilisummaan gurmaa’uu, dhaabbata siyaasa fedhu deeggaru, mirgaa odeeffannoo walabaa midiyaa walabaa irraa argachuu, hiriira nagaa bahuu dhorkamee biyya isaa irratti lammii lammaffaa fi garboota ta’anii jiraachaa jiru. Haallii Sabii Oromoo tiif ummattootii Itoophiyaa biro keessa jiran gonkummaa fudhatama kan hin qabneef jijjiramuu kan qabuudha.
Guyyaa hardhaa Camsaa 2, 2014 walga’ii hatattamaa Waldaaleen Hawaasa Oromoo Ameerikaa Kaabaa tiif Waldaan Qorannoo Oromoo godheen ibsa ijjannoo waloo kana baafne jirra. Ibsii ijjannoo kun deeggarsa hawaasi Oromoo biyya alaa keessa jiru sochii didda gabrummaa fi fincila barattoota Oromoo Yunivarsitii Oromiyaa/biyyoleessa keessa jiraniif qabnu muldhisuudhaaf kan qophaa’eedha.
Ibsa Ijjannoo:
1. Gocha farrummaa ummataa Oromotiif qabu irraa kan ka’e mootummaan Itoophiyaa Ijjechaa seeraan alaa barattoota Oromoo tiif ummata Oromoo hiriira nagaa bahe irratti raawwate cimsinee kan balaaleffannu ta’u keenna ibsina. Ijjeechaa garaa hammeennaan barattoota Oromoo irratti raawwatameef hoggantoota mootummaa abbaa irreetiin ala qaamnii biraa itti gaafatamu akka hin jirre amanna. Ijjechaan bara baraan dhala Oromoo irratti raawwatamu gocha fixiinsa sanyii Oromoo ta’uuti hubbanna. Hoggantootii mootummaan Itoophiyaa TPLFn durfamu Dhiiga ilmaan Oromoo jissuu irraa akka of-qusatan akkeekkachiifna.
2. Maqaa misooma qindomina qabuu fiduuf jechuudhaan tarsiisoo mootummaan abbaa irree lafa Oromoo ummata Oromoo irraa buqqisuudhaan deeggartootaa fi abbaa fedheef kennuuf maqaa “Addis Ababa and Oromiya Special Zone Joint Development Master Plan” jedhuun moggaase raawwii isaaf tattafachaa jiru cimsinee kan balaleeffannu ta’uu ibsina. Karoorrii kun akkuma ummata Oromoo biyya keessa jiruuf dhimmii kun kallatiin ilaalu biratti fudhatama hin qabne, nu Oromoota biyya ambaa jiraannu birattis akka fudhatama hin qabne ibsuu barbaanna. Mootummaan abbaa irree Impaayeera Itoophiyaa qondaaltoota siyaasaa isaa ijjechaa ilmaan Oromoo keessatti kallatiin qooda qaban hatattamaan too’annoo jala oolanii gara seeraati akka dhiihatan akka godhu akkeekachiifna. Galmaa’an gahuu kaayyoo kanatiif dhaabbileen mirga dhala namaatiif falman hudumtuu mootummaa Itoophiyaa irratti akka dhiibbaa godhan gaafanna. Gochaan ummata Oromotiif ummattoota biroo Itoophiyaa Keessa jiran ukkamsuudhaaf mootummaan Itoophiyaan yeroo yerooti fudhatamaa jiru, fixiinsa sanyii namaa akka ta’e hubatamee qaamnii dhimmii Kun ilaalu kan akka International Criminal Court (ICC) qorannoo shakkamtoota yakka kanaa gara seeraati dhiheessuuf barbaachisu amumma akka eegalan gaafanna.
3. Maatii Wareegamtoota ilmaan Oromoo ijjechaa mootummaan TPLFn raawwatameen dhuman hundaaf gadda guddaa nutti nagahame ibsina. Dhiigii ilmaan Oromoo dhiiga bineensa bosonaa akka hin taane hubannee gumaa isaanii deebisuudhaaf qabsoo gaggeeffamu keessatti deeggarsa nurra barbaadamu godhuudhaaf qophii ta’uu keenna ibsina. Gaddii keessan gadda keennaaf gadda ummata Oromoo cufaa. Kanaafuu,gadda keessan isan waliin dhaabbanne isin sabbarsiisuuf qophii ta’uu keenna ibsina. Galatii ilmaan Oromoo qabsoo mirgaa Oromootiif kufanii bilisummaa saba Oromootiif walabummaa Oromiyaa callaa akka ta’e hubbanna.
4. Barattoota hidhaman hundaa haala duree tokko malee akka gad dhiifaman cimsinee gaafanna. Hidhaamtoota Siyaasa mana hidhaa Impaayeera Itoophiyaa keessa jiran maraa akka gad dhiifaman cimsinee gaafanna. Ummatii Oromoo Ameerikaa kaabaa keessa jiraannu qabsoo haqaa Oromoo keessatti ummata Oromoo biyya jiru cinaa jiraachuu keenna yeroon mirkaneessinu ammaan kana jennee amanna.
Qabsa’aan ni kufa, Qabsoon itti fufa!
Tokkummaan Ummata Oromoo haa jabaatu!
Ibsa Waloo Waldaalee Oromoo armaan gadiiti maqaan tarreeffame:
1. Waldaa Qorannoo Oromoo
2. Waldaa Hawaasa Oromoo Chicago
3. Waldaa Hawaasa Oromoo Ohio
4. Waldaa Hawaasa Oromoo Michigan
5. Waldaa Hawaasa Oromoo Nashville fi Memphis, Tennessee
6. Waldaa Hawaasa Oromoo Kentucky
7. Waldaa Hawaasa Oromoo Seattle
8. Waldaa Hawaasa Oromoo South Dakota
9. Waldaa Manguddoo Oromoo Minnesota
10. Waldaa Hawaasa Oromoo Denver
——————–
Comments»
No comments yet — be the first.
Leave a Reply Cancel reply
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.