text:
Posted by Madda Walaabuu Press on 9/20/2014
Fulbaana 20, 2014 | Abdii Boruutiin
Gaafii akka mata-dureetti dhiyeesse kanarratti yaada kiyya otuu hin ibsin dura waa lama galateeffachuun barbaada. Inni Tokko Waldaan Qorannoo Oromoo (WQOn) ykn OSAn erga ijaaramee kaasee haa xinnaatan haa baay’atan hojiilee nama boonsisan hojjechaa jiranillee, tattaaffii isaan yeroo ammaa godhan kan caalaatti nama gammchiisuu dha. Keessumaayuu bara KANA keessa WQOn Abbootii Gadaa affeeruudhaan akka isaan waayee sirna gadaa uummata keenyaaf ibsan ykn barsiisan godhuun baay’ee waan nama boonsisuu dha. Inni biraa ammoo, kanuma wajjin walqabatee, ibsa Abbootiin Gadaa kan akka Abbaa Gadaa Gujii duraanii Aagaa Xanxanoo fi Abbaa Gadaa Tuulamaa Bayyanaa Sanbatoo kennan dha. Keessumaayuu ibsa Abbaa Gadaa Tuulamaa Bayyanaa Sanbatoo dhiyookana Waashiingitan DCtti uummataaf godhan daawwadheen itti gammade. Kan na gammachiisee ammoo Sirna Gadaa Tuulama deebisanii ijaaruuf hojii cimaa dalagaa akka jiran beeksisuu isaanii ti. Kun hojii Oromummaa cimsu waan ta’eef, uummatni Oromoo hojii kanatti gammaduu fi ittin boonuullee qaba jedheen amana.
Haa ta’u MALEE, gara dhimma gaafii natti ta’eetti deebi’uudhaaf, wantan haasawa Abbaa Gadaa Bayyanaarraa hubadhe tokko natty hin tolle. Waan isaan dubbatan sun badaa dha jechuu kiyya otuu hin taane, kan isaan jedhan waan haala yeroo ammaa wajjin deemu natti fakkaachuu dide. Tokkoffaa, “Nuti mootummaa hin tuqnu; mootummaanis nu hin tuqu…” jechuun yaada gara garaa keessa nama seensisa. Mootummaan Wayyaanee waan Oromummaa calaqqisu tokko yoo arge ykn dhagaye, sababa hinjirre itti uumee namoota hojii Oromummaa cimsu hojjetan diina godhatee adaba. Kanaaf, mootummichi kun akkamitti warra sirna Gadaa deebisanii ijaaruurratti tattaaffi godhan kana callisee ilaala? Hojii kana keessatti wanti Wayyaanee wajjin walitti nama buusu jiraachuu hin maluu? Yoo jiraate ammoo mootummaa fi jarri kun akka wal hin tuqne kan godhu maali? “Mootummaas affeerree waliin haasofna; isaanis akkasuma nu yaamanii nu wajjin haasu…” yoo jedhan, waliigalteen isaan qaban maali?
Lammaffaa, Abbaa Gadaa Bayyanaan Bushooftuutti lafa kaaree meetira kuma soddomii shan (35,000m2) akka qaban himanii jiru. Isaan Abbaa Gadaa Tuulamaa dhiisii alagaa fi diinnuu kan KANA caalu waan qabaniif, Oromoon tokko biyya ofiirratti abbaa qabeenyaa ta’uun waan nama gammachiisuu dha. Abbaa Gadaa Bayyanaa qonnaan bultoota lafa isaaniirraa buqqisuun sirrii miti jedhanillee, karaa biraatiin garuu, lafa namootaa hiruu KANA waan balaaleffatan hin fakkaatan. Waayee bittaa fi gurgursaa lafaa akka misoomaatti waan ilaalan natti fakkaatu. Maqaa misoomaatiin Oromiyaan teenya cicciramtee gurguramaa jiraachuun waan isaan yaaddessu natti hin fakkaatu. Misoomni akkanaa kun deeggaramuu qaba; isin warri biyya alaa jiratnillee koottaa irratti hirmaadhaa jedhanii dhaamsa dabarsuu waan barbaadan natti fakkaatu. Kana ammoo waanuma Wayyaaneen godhaa turte fi ammas itti jirtu dha. Kanaaf, wanti mootummaa Wayyaanee wajjin walitti isaan hin buusne, waan dhimma tokko waliin qabanii fi deeggaraniif ta’inaa laata? Dhugumatti walaba ta’anii hojjechaa jiru moo waan Wayyaanee gammachiisu tokko hojjetanii sababa kanaan nuti mootummaa wajiin wal hin tuqunu jedhu?
Abbaa Gadaa Gujii duraanii Aagaa Xanxanoos gaafii fi deebii OMN waliin godhani irratti akkan hubadhetti dhaamsuma walfakkaataa dabarsanii turan. Oromiyaa teenya keessatti, dhiigni ilmaan Oromoo dhangala’aa fi lafeen isaanii caccabaa yeroo jirtu kanatti; yeroo alagaa fi diinni qabeenyarratti qabeenya dabalachaa sooramaa deemani fi uummannni keenya ammoo yoomiyyuu caalaa beela fi gadadoo keessa yeroo jirutti; waayee misoomaa haasawuun waan waliin deemu natti hin fakkaatu. Fakkeenyaaf haa jennuu, waayeen Maasatar Plaanii Finfinnee, kan eenyummaa keenya balleessuuf karoorfatame kun; kan Wayyaaneen akka misoomaatti odeessaa Oromummaa balleessuuf deemaa jirtu kun hunduu akka misoomaatti fudhatama jechuu dhaa? Asirratti wantin dubbistoota barreeffama kiyyaa hubachiisuu barbaadu, Abbaa Gadaa Bayyanaa Sanbatoo waayee kana ni deeggaru jechuu kiyya akka hin taanee dha. Nagaa isaaniitiif gaarii akka hin taane waan beekamuuf, waayee kanarratti yaada kennuun akka isaanirraa hin eegamnes naaf GALA. Garuu kan shakkii namatti uumu walumaagalatti yeroon ammaa yeroo Sabboonaan tokko yeroo misoomaati jedhee dubbatu ykn dhaamsa dabarsu waan hin taaneefi.
Egaa, Abbootiin Gadaa keenya Wayyaaneerra walaba ta’anii hojii boonsaa dalaguu kan danda’an yoo ta’e, kun dhugumatti jijjiirama guddaa dha. Diina jala taa’anii sirna Gadaa, sirna Oromummaa hundeessu fi cimsu deebisanii ijaaruun egeree Oromiyaafillee bu’ura gaarii dha jedheen yaada. Haa ta’u malee, hojiin akkanaa kun Wayyeenee wajjin kan walitti nama hin buusisne yoo ta’e, Oromummaarratti duuluun Wayyaanee waan nama shakkisiisu ta’inaa laata jedheen ofgaafadha? Waanuma ta’eefuu, Abbootii Gadaa keenyaaf Waaqayyo/Rabbi fayyaa fi umurii dheeraa isaanii kennee; karoora isaanii, karoora Sirna Gadaa deebisanii dagaagsuu, kana akka bakka hawwameen gahan isaan haa gargaaru. Abbaa Gadaa Tuulmaa Bayyanaa Sanbatoos hojii boonsaa dalagaa jiran kana milkiidhaan xumuranii Sirna Gadaa deebisanii Oromiyaa guutuutti akka ijaaran abdii guddaan qaba. Eenyummaan Oromoo haa guddatu; Oromummaan haa dagaagu! Tokkummaan ilmaan Oromoo hin laafini!
Galatoomaa.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


c: text/html

text:
Thursday, May 21, 2015
Dargaggoonni Oromoo Godina Lixa Sahggar Aanaa Daawwoo Keessaa Seeraan Ala Hidhamaa Jiru.
Gabaasa Qeerroo Caamsaa 21,2015
Mootumman Abbaa Irree Wayyaanee hidhaa fi dararaa ilmaan Oromoo irratti kan daraan itti fufe yoo ta’uu gaafa Caamsaa 01,2015 dargaggoo Tamasgeen Asheetee Godina lixa Shaggar Aanaa Daawoo magaala Buusaa keessatti police ergaa ukkamfamee daraara waajjira police aanaa Daawoo ti kan irraa gaha ture yoo ta’uu guyyaa kaleessa Caamsaa 20,2015 manni murtii aanichaa yakka irraa bilisa jedhu illee Seeruma ofii baasan iyyuu kan hin kabajnee abbaan irree mootumma wayyaanee dargaggoo kana baasuu diduun bakka hin beekkamnetti akka geessan oduun nu gahee jira.
Subscribe to: Post Comments (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Friday, March 6, 2015
Oromia’s forests are burning, latest fire broke out in Hararge (Carcar)
Bitootessa 5, 2015
From all corners Oromia, Oromia forests are on fire! Bosonni Oromiyaa kan ibiddi ittin jirre hin jiruu, aboo iyyaa iyya dabarsaa! Wanni bosona fakkaata tan Oromiyaa keessaa tan ibiddaan waadamaan jirre nitakkataabar, oromoo walgaafadhaa!
Saanatee,Chilalo, Carcar. What area is next?
Carcar Xirroo fi Saaqata, lamaanuu bakka Wayyaaneen sodaattuu ibiddaan guyyaa kaleessaa yeroo walfakkaataatti gubataa oolan!shakkiin wayyaanee bosona Oromiyaa barbadeeysaa jirti!
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Ebbi kun bakka bu'ota gadaa Birmajii, Bultuma, Horata, Bahara fi Robalee tin kenamera. Irrecha ilaalchisudhan ibsi gabaaban erga kenname booda bakkasanatti ummatni birraan barite, goolin baate sirba jedhun gammachusa ibse gara sagantaa bashannanatti qajelan.
Sagantaan kun sa'atii 15-21 kan ture yammu ta'u nyaataa, dhugaati fi sirbi aadaa dhihatani ummatni tokkummasaa ibsudhan sagantaan gammachudhan rawwatera. Barri kun bara tokkumman, mararfannoo fi safun Oromo ummata kenya kessatti akka dagaagu hawwi kenya.
Koree Hojii Rawwachiftuu Hawaasa Oromo UK.


text:
Federaalizimii daheeffachuun yakka raawwatuun Impaayera Itophiyaa waggoota
23 oliif bitaa jiru, ummata guddaa biyyatti keessatti argamuu uummata Oromoo
irratti yakka dugugginsa sanyii rawwaachaa as gahe. Sabaaf sablamoota biyyatti
tapha siyaasaan ala godhee qoddanna angoo ala taasisuun fallaa federaliizimii fi
dimookiraasii dhaabbatee, mirgoota siyaasaa, namummaa, amantaa, walgahuu,
ijaaramuu fi kkf ugguraa fi dhiitaa jira.
2. Jarraan amma keessa jirru biyyattii keessatti bara mirgi uummata Oromoo
ugguramee dhiitamee, Oromoon balleessa malee qe’ee fi qabeenya isaa irratti gara
laafina tokko malee ajjeefamaa, hidhamaa, qe’ee fi qabeenyaa isaa irra buqqa’aa
jiruu dha. Bara nagaan ba’ee nagaan galuu itti dadhabe, ilmaan isaa barsiisee
yeroo itti eebisifachuu hin dandeenye, bara mirgi Dimookiraasii fi namummaa
caalmaatti irraa mulqame, bara Oromummaa fi Oromoo ta’uu ibsachuun yakka itti
ta’ee dha.
3. Adeemsii fi tarkaanfiin abbaa irrummaa mootummaan wayyaanee/EPRDF
uummata Oromoo irratti mul’isaa jiru, barattoota, dargaggoota, barsiisota fi walii
galatti uummata Oromoo gara tokkotti fiduun wareegama qaalii baasee mirga isaa
kabachiifachuuf mootummaa nama nyaataa kana irratti caalaatti akka fincilu
taasisaa jira.
Kanuma bu’uura godhachuun barattootni Oromoo dhaabbilee barnoota olaanoo
warraaqsa FDG karaa nagaa fi Dimookiraasii ta’een jalqaba baatii Ebla 2014 irraa
eegaluun biyyatti keessatti gaggeessanii fi ittis jiran eenyummaa mootummichaa
ifatti mul’isee jira. Warraaqsa karaa nagaa fi dimookiraasii uummatni mirgaa isaa
kabachiifachuuf gaggeessa jiruuf karaa nagaa deebii kennuu fi mirga uummataa
kabajuu irraa uummata irratti ‘loltuu Agazii’ jedhamu bobbaasuun gocha
faashistummaa raawwateera. Mootummaa lubbuu ilmaan Oromoo akka malee
balleessuun, dhiiga uummaticha balleessa malee dhangalaasuun, jibbinsa uummata
Oromoof qabu ifatti mul’isaa jiruu dha. Roga kanaan yakki dhiifama hin qabnee fi
seera Idil-Addunyaa duratti mootummaa wayyaanee/EPRDF gaafachiisuu
uummata Oromoo irratti raawwatamee jira.
4. Murni sobee maqaa dimookiraasii warraaqsaa fi sirna federaalizimiin kakatu
kun, caalmatti uummata Oromoo afaan, aadaa, eenyummaa fi tukkummaa isaa
cabsuuf, akkasumas ummaticha qe’ee fi qabeenyaa isaa irraa buqqisuuf waggoota
dheeraa itti yaaduun ‘’maqaa Master plan Finfinnee’ jedhu qindeessee as bahe.
Kanaanis ummaticha irratti dachaan waanjoo garbummaa fe’uuf mootummaa fiiga
jiru dha. Adeemsi kun ummatni Oromoo tokko ta’ee walcina dhabbachuun akka
falmatu isa godhee jira.
5. Mootummaan abbaa irree wayyaanee fi bittoota Habashaa dabareen aangoo
biyyattii irratti walfuraa turan waliin wanti adda godhu yo jiraate maqaa qofa.
Angawootni EPRDF/TPLF mirga namummaa fi mirgoota dimookiraasii adda
baasanii kan hin beekne, afaan qawwee qofatti amanuun kan jiraatanii dha. Maqaa
walga’ii siyaasaa tarsiimoo ADWUI jedhuun barsiisota hayyoota sadarkaa
Adunyaan keessa jirtu guyyuu hordofan walitti qabuun qaanii dha. Adeemsii kun
mootummicha jaamaa doobbii seente godhee jira.
Yeroon kun yeroo addunyaan sirna Dimookiraasii dhugaa keessa jiraachuu
wayyaaneen quba hin qabu. Mootummaan kun baroota dheeraaf maqaa
dimookiraasii sobaa fi federaalizimii fakkeessan mootummoota gamtoomaniif
dookumentii dhugaa qabatamaa waliin wal hin fakkaatne dhiyeessuun har’a ga’ee
jira. “Karaan sobaan darban galatti nama dhiba’’ akkuma jedhamu adeemsi
wayyaanee/EPRDF laaqii siyaasaa keessatti kufee akka baduuf sababa guddaa dha.
Walga’iin Tarsiimoo kunis rakkoo kana keessaa kan wayyaanee baasu utuu hin
ta’iin daran kufaatii isaa kan saffisiisuu dha.
6. Mootummootni abbaa irree afaan qawweetti amanan yeroo uummatni cunqursaa
fi gadi qabaa isaanii dadhabee, nu hin bulchitan jedhee irratti ka’u, rakkoo fi
qawwaa dadhabbii isaanii cuqqallachuuf humna waraanaan uummata doorsisu;
maqaa walga’ii jedhu qindeessuun yaada uummata dura dhaabbatu; fiilmii fi
taphoota bashannansiisaa qopheessuun yaada uummataa fi dargaggootaa gara
dabarsuuf manneen filmii fi Araadi adda addaa akka babal’atan eeyyamu.
Miindaan hojjettoota Siviliif dabalame jechuun labsii baasu. Adeemsii kun
warraqsa uummataa hambisuu kan hin dandeenye oggaa ta’u, bittootni warraaqsa
kana ittiin qancarsuuf garuu akka meeshaatti dhimma itti bahuuf carraaqan.
Ummatni Oromoo fi lammiileen sabaaf sablamootni cunqurfamoon biyyatti
adeemsa kanaan akka mirga keessan falmachuu irra duubatti hin deebine dhaamsa
keenya.
7.Walumaa galatti nuti barsiisotni dhaabbilee barnoota olaanoo Yunibarsiitota
garaagaraa irratti maqaa walga’ii tarsiimoo siyaasa wayyaanee EPRDF ‘n walitti qabamnee jirru; yeroo kanatti gaaffii kabajamuu mirga abbaa biyyummaa
uummata Oromoo bakka jirruu finiinsuun dirqama dhalootaa ba’uu qabna malee
abbaa irree qawweetti amanuuf hin jilbeenfannu.
Gaaffiin uummatni Oromoo fi barattootni Oromoo gaafachaa jiran gaaffii keenya;
deebii sirnaa argachuu qaba. Ummata keenyaa fi dargaaggoota Oromoo gaaffii
mirgaa qofa waangaafataniif jumlaan ajjeefamaniif mootummaan itti gaafatamuu
qaba. Kanneen jumlaan hidhatti guuramanii murtii haqaa dhabanii rakkachaa jiran
haal duree tokko malee hiikamuu qabu. Manneen Murtii Oromiyaa keessa jiran
ilmaan Oromoo fi uummata Oromoof murtii haqaa kennuu qabu. Barattootni
Oromoo bal’eessaa malee barnoota irra ari’ataman gara barnoota isaaniitti deebi’uu
qabu. Master Planiin Finfinnee hatattamaan haqamuu qaba.
8. Nageenyii fi mirgi keenya Yuunibarsiitii biyyatti keessatti dhiitamaa fi balaa irra
bu’aa jira. Barsiisotni yuunibarsiitii biyyatti irraa lammii keenya barsiisa
jirru nageenyi keenya eegamaa miti. Waraanni mooraa Yuunibarsiitii keessa
buufatee jiru nageenya keenya sarbaa jira. Tajajila barbaachisu kanneen akka mana
galmaa, geejjibaa fi kkf dhabuun hannaaf saaxilamnee jirra. Dabballee sirnichaa
homaa hin beekneef haalli jiruu fi jireenya mijateefii beektotni lammii biyyatti
qaraa jirru tuffatamnee waan jirruuf, mirga keenya, akka waliigalaatti immoo
mirga uummata keenyaa kabachiisuuf yeroon warraaqsa sochii karaa nagaa
gaggeeffamaa jirutti makamuun mootummaa qawwee fi irreetti amanu karaa irraa
maqsinu amma.
Waan ta’eef bakka jirru hundaa adeemsa mootummaa wayyaanee dura
dhaabbachuun haa fashaleessinu jechuun nuti barsiisotni Oromoo ibsa gabaaba
qabxii 8 of keessa qabu kana ummata Oromoo fi lammilee Cunqurfamoo biyyattif
dabarsinee jirra.
Injifatnoon uummata Oromoof!!
Gadaan Gadaa Bilisummaati!


text:
- Barataa Gaxxuu Abdiisaa Elektirical engineering Waggaa 4ffaa
- Barataa Badhaasaa Tufaa Mechanical engineering Waggaa 4ffaa
- Barataa Ayyanoo Kumsaa Elelctiral Waggaa 4ffaa
Friday, December 4, 2015
FDG Yuniversitii Wallaggaatti Qabatee Itti Fufeen Barattooti 100 Ol Hidhaman,Irra Guddaan Isaanii Barnoota Waggaa 4ffaa Kanneen Baratani Ta’uu Qeerroon Gabaase.
Mudde 04,2015 Naqamte
Halkan edaa Fincila Diddaa Gabrummaa Yuuniversitii Wallaggaa keessatti qabate irratti mootummaan barattoota Oromoo hedduu reebuu fi doormii galee qabeenya isaanii gutuu saamuun bittinsuu fi sakatta’uun mancaasaa ture. Irra Guddaa isaanii reebichaan yeroo mooraa keessaa wal qabaa turanitti barattoota Oromoo ta’an 100 ol ammo mana hidhaatti guuree jira.
Kanneen keessaa:-
Kanneen jedhan keessatti yeroo argaman galmee namoota hanga ammaatti hidhamanii yeroo gabaabaatti Qeerroon ni gabaasa.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Nutii miseensotni Adda Bilisummaa Oromoo kan USA fi Kanadaa Kora, ABO Amerikaa Kaabaa kan Marsaa 18ffaa bara kana magaalaa Minneapolis, Minnesota keessatti Adoolessa 7 fi 8 godhanneen, dhimmoota ciccimoo Jaarmiyaa, Siyaasaa akkasumas haala idil adunyaa irratti gad fageenyaan marihannee murtii fi kutannoolee asiin gadi dabarfanne.
- Tokkummaa Mooraa Adda Bilisummaa Oromoo keessatti amma raawwateef deggersaa guutuu kennaa tokkummaan hojjechuuf murteeffanne. >
- Tokkoomuun humnoota Adda Bilisummaa Oromoo adaa wal-dhibdee siyaasaa gartuu sadaffaa malee furachuu keessatti boqonnaa haaraa banuu isaatti gamachhuu keenya ibsachaa, humnooti bilisummaa Oromootiif falman kanneen gali walfakkaata qaban hundi fakkeenya kana hordofuun akkaa mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo daran cimsan waamicha goonaaf.
- Jaarmayaa keenya guddisuuf caasaale Adda Bilisummaa Oromoo yoomiyyuu caalatti bakka hundatti jabeessuu fi humneessuuf murteeffatne.
- WBOn gaachana QBO ta’uun mirkana ta’uu hubatnee, humna waraana keenyaa aynaa fi lakkoopsaan guddisuuf gama keenyaan qabeenya fi dandeetii feesisu gumaachuuf murteeffatne.
- Kallacha Qabsoo Bilisummaa Oromoo kan ta’e dhaaba keenya ABO bifa hundaan jabeessine galii keenyaa shaffisiisuuf tinnisa feesisu hunda godhuuf murteeffatne.
- Fincilli Diddaa Gabrummaa kan Dargaggootaa fi barattoota Oromootiin golee Oromiyaa maratti finiinaa jiru dinqisiifachaa, bifa wal irraa hin citneen akka itti fufuuf deggersa keenya dhamanna; waan nurraa eeggamuus gochuuf qophii tahuu keenya mirkaneesina.
- Shororkeessuummaa mootummaa Itophiyaa wayyaneen durfamu Ummata Oromoo nagaan hiriira ba’ee gaffi mirgaa gaafate irratti shorarkeesitummaa bifa hidhaa fi ajjeechaan raawwataa jiru gad-jabeessinee balaaleffatna.
- Ilmaan Oromoo hojii mootummaa keessa jirtaanii fi humna waraanaa Itoophiaa keessa jirtan hundi wayyaaneen diina ummata keessan fixaa jiru ta’uu hubattani qawwee keessan gara diina Oromootti akka deebistan waamicha lammummaa isiniif goona.
- Tooftaa rakkashaa motummaan Itoophia/wayyaanee lafaa fi mana daldaluun Ummata keenya biyyoota dhihaa jiraatuu hawatuuf godhaa jiru hubatnee Hawaasni keenya bakka jiru maraa irra kanatti dammaqqee haxxee akkasii keessa akka hin seennef waamicha goonaaf.
- Imaammatni qircannaa lafaa motummaan Itoophia/Wayyaanee hordoftu Ummataa Oromoo dachee dhaloota isaa irra buqqaasuu irratti waan xiyyeeffateef jecha guutumatti balaaleefachaa, goochaa duguuggaa sanyyi kanaa Hawaasa Adunyaatti saaxiluuf akkasumas badii kana hanqisuuf dachaan akka hojjannu mirkaneesina.
- Kubbaaniyyootni, mootummootni fi namootni dhuunfaan lafa Ummatni Oromoo irraa humnaan buqaafamaa jiru, bituun kaznaa Wayyaanee gabisuu if ummata irratti roorroo deemsifamaa jiruuf gumaachaa jiraachuu qofa otuu hin tahini, gurgurtaan akkasi heeraan ala akka tahe rakkoo inni booda fiduu malus tilmaamuun akka irraa dhaabbattan ni akeekkachiisna.
- Maqaa misoomaatiin Imaammattni magaalaa Finfinne baballisuuf Master Plan jedhamee hojii irra ooluuf labsame Imaammata duguugga sanyii Ummata Oromoo irratti xiyyeeffate waan ta’eef akka hojii irra hin oolle akeekkachiisna.
- Qabsoon Bilisummaa Oromoo yeroo fedheyyu deggersa Ummata isaa waan barbaaduuf Haawaasni Oromoo biyya alaa jirtaan Qabsoo Bilisummaa ABOn durfamuuf deggersi gootan akka dacha ta’uf dhaamsa lammummaa dabarfatna.
- Toofta mootummaan wayyanee Ummata keenya wal basaasisuuf maqaa tokko-shan jedhuun wal irratti ijaaraa jirtu, summii sabumma ta’uu isaa fi namoota nagaa walitti naquuf caasaa basaasumma mootumicha jiraachisuuf duwaa kan ijaarame ta’uu hubattanii akka caasichi hin hojjetneetti dammmaqinsaan akka ofiifii walis irraa of qulqulleessuun damaqiisnaan eeggannoo barbaachisu gootan dhaammanna.
- Tooftaa mootummaan wayyaanee sabaa fi sab-lammoota walitti buusuun umri isaa dheereffatuuf wixxifataa jirtu irratta damaquun Sabaa fi Sab-lammootni Olla Oromoo jirtan hundi akka irratti damaqxanii hariiroo ollummaa nagaa waliin qabdan kabajuun haxxee mootummaan wayyaanee isiniif qopheessite kana keessa akka hin seenne waamicha isiif goona.
- Hidhaan jimlaa dhiheenya kanaa dargagoota Oromoo 3000 ol ta’an maataa aaduun naanno Afar keessatti ugguree jiruu gocha sanyii duguuggaa waan ta’eef ilmaan Oromoo kun hatattamaan akka gad lakkifaman cimsinee beeysifna.
- Immaamatnii Barnootaa Wayyaanee Ummata Oromoo qofaatti baasee gad-qabuuf waan tilmaamame ta’un ifaa waan ta’eef Immaammatni Barnoota mootummaa wayyanee Oromiyaa keessatti diriire kun haal-dure tokko male akka ka’u akeekkachiisna.
- Motummaan Wayyaanee gochaa sanyi duguugii Oromiyaa eessatti gaggeessaa jirtu babal’ifachuun biyyoota olla keessatillee ilmaan Oromoo diddaa gabrummaaf baqatani bahan irratti raawwattu cimsinee balaalleefafanna. Mootummoonni baqatoonni kun itti baqatanii jiraniis mirga baqatummaa sadarkaa adunyatti jiru fi gochaa Wayyaanee mirga dhala namaa biyyoota isaanii keessattillee dhiitaa jirtu kana hubatani akka gargaarsa barbaachisu kennan gaafanna.
Gadaan Gadaa Bilisummaati!
Mineapolis, Minnesota


text:
Mataa duree seenaa kanaa jalatti namonni wa'ee seenaa kana beekan akkan ballinaan barreesuu yeroo adda addaa [na gaafatanii jiru.] Kana irraatti hunda'udhan, qaamaan keessaatti hirmaadhee wanaan beekuuf, osoo irraa hin-irrisiin ykn itti hindabaliin gababisee kutaa kutadhaan dhiyeseera.
Seensa
Bara 1978 walitajjii Oromiyaa Anaa Jalduufi Gindabaraatti keessaatti, lollii ulifataan kana wali irraa hincinne,Mootummaa abba irree Dargi fi Qotee bulaa Jalduu gidduutti dho'e. Bara Calqaba 1978-1980 dhumaatti gotonni Jalduu nannoowwan ummatonni kumoota heedduun irraa qubatan jiratan, Dargii irraa bilisomsee, bulichaa turun isaa seenaan ragadha. Qabsifamuu loola jalduu Jalduu Walitajjii dhi'a Oromiyaa Koonyaa Jibaatti fi Maaccaa/Ambo,magalaa Finfinnee irraa kilo-meetra 125 irraatti argamiti. Akkuma Oromoota nannoowaan biroo ummataa nagaa jaalatu ta'u illee gootonni heedduun kan keessaa biqilan waan tateef Sirna Motummoota cunqursituu kami iyyuu Mataa gadii cabsatanii hinbullee.
Hata'u malee bulichiinsii Dargii, ammumaa bubbulaa addeemu biifa isaa jijjiratee ,ummatoota of harkaatti galfateen,seera of harkkatti galfanna kana dirirsuun gama dabbaloota isaatiin annolewwan birootti, huminaan reebun maqaa farra waraqisaa (anti revolution) jeedhu, itti maxansuun tohannoo isaa jaala ergaa olicheen booda ,gara anaa Jalduu irraatti dirirsuu calqabe. Duran iyyuu Dargiin sodaa fi shakkii waan irraa qabuuf , otee bulaan Oromoo maritti meesha isaa waranaa/Qawwee/ akka hiikatu kan jeedhu, labsii adda irraatti baase. Kana kan diide Sanjaan/Mancaan/Abiyooti akka Morma irraa kutee gatu ,daballonni Dargii /MISON durfamaan ,Danbii Disasaa ,Asfaaw Shifarraa,Tasammaa Amargaa (Bulichaa Anaa Jalduu) Kibraatti fi kan biroo waliin waranaa fi Milishaa of jala naqanii, Jarsolli fi namoota bebeekammoo nannoo sanatti kabajaa qabaan, sababaa Qawwee hikachisuutiin hiidhanii reebuu,salphisuun itti fufani. Halkan mannetwaan nama Qawwee qaba jedhanii shakkan,Milishoota itti marsisisanii buluun ,reebicha qaama nama sukanneessu ergaa irraatti rawataniin booda gara mana hidhatti geessu.
Haala kanaan Qawwee gara 2000 ol Qotee bulaa Oromoo Jalduu yoo hikachisuun namoota murtawaan osoo hin hikatiin "Dinnee didaa ,Qawwee keennuun hadha mana keesaan keennaa jeechudha, Qawwee keenya keninee hinsalphannu! ,yoo duune du'a Leencaa duuna"jechudhaan Dargii hidhannodhaan jeelbeefachisuuf onnee gutun murtefatanii.
Loola Gotoota Jalduu Isa Caalqabaa
Baatii Sadasaa bara 1977 Oromonni lakkofsaan xiqqaa ta'an Mootummaa abbaa irree tti qawwee keenya kenninee nutti hin-rorrisu! jeechuun loluuf murteefatani magalaa Jalduu irraa Kilo-meetra 10 irraatt kana argamuu mana obbo Mulataa Fayyisootti wadaa fi kakuu waliif seenuuf halkan wal beellaman. Dabalonni Dargii Yeroo sanaa akka waqaatti ilalaman ,Iccitiidhan akka isaan mana obboo Mulataa Fayyisootti wal'itti dhufaan dhagayaniiru.
Mana Obbo Mulataa fayyisootti kanneen waadaa seenuuf dhufan bayyinaan namoota 7 qoofa. Gootonni kun torban isanii iyyuu, anaa Jalduu keessaa gandoota adda addaa keessa dhufani.
Isaniis: Mulataa Fayyisoo, Wagii Sattoo, Mogoraa Tujjoo, Raggasaa Fayyisaa, Baqqalaa Urgee, Atomsaa Urgee, Guddisaa Gamaa turan.
Gotoonni Kun 7, Korma Qalanii, dhiiga buruqisanii, walitti hinmallu,! hangaa gaafa dunutti wali irraa hindheesnuu,! jedhaanii, osoo wadaa hincabinee wal seensisaa jiranii,halkan keessa sa'a 2:00 AM akka marfamaan wardiyyaan ala dhabatee jiiru, itti gabaasee. Hundi isaanii iyyuu,duran iyyuu qophawanii hidhannoo gutuun waan dhiyataniif , nama tokko malee Meeshaan isaan qabatan meesha adda m-1(M-one) kan obbo Raggasaa fayyisaa moo meeshaa adda kan ta'e m-2(M-2) ta'eedha.
Dallaan Dabbalonni Dargii fi milishonni Marsanii jiran qe'ee obbo Mulataa Fayyisoo bayyee ballaa Geeshoo fi Warqeen heedduu waan ta'eef, mana gadii ya'anii warqee keessa karaa adda adatiin bakka qabatanii riphan. Dabalonni Dargii fi Bulichaan anaa yeroo sanaa kan turani waranaa fi Milishoota isaan jala giirsu abidatanii sagalee ol kasanii "osoo tarkanfiin Abiyootii isiin irraatti hinfudhatamin akka harka keessan nagadhan kenatan" kana jeedhuu sagalee dallaa alaa itti darbuu egale.
Gootonnii oromoo marfamanii jiran kun hundii isanii iyyuu akka bitneessanii keessaa ba'an waan beekaniif amma lafitti bar'uutti dhukaasa akka hinbannee irraatti wali galan.
Dabalonnii Dargii dallaa duuba dhabatanii "micraphone" qabataniin wamichaa godhaa jiraniif, debi'dhaabinaan , dhukaasa sudachisuuf mana gubbaatt rasaasa atomatikaa gadii robsan. Ganama Sa'aa 5:00 AM yoo ta'uu meshaa ammayyaa yeroo sanaa M-1 fi M-2 gadii itti robsaan.waranaa Dargii dhibbotan lakkawwaman fi milishoota akka hoolaa sardiida keessa sentee gochuun, bittinesuun milishoota 10 Qawwee nii waliin boja'aman.
Ajajaa Milishaa ta'uun duraan namnni mana Raggasaa Fayyisaa gubisisee tokko,rukutamee achitti hafee. Raggasaa Fayyisaa tiin maloo Abba Yadashii nakeessa basii, jedheen. Raggasaa Fayyisaa duran iyyuu qe'ee isaa kan gubisiisee isaa wan ta'ee "Jabeen si hawaranuu ammas na barbadaa as dhuftee"gubadhu !ganaa gubataa jedhee ti biira kuute.
Dabalonnii Dargii fi bulichaan wardaa sanaa ,waan of harkaa qaban "Maicraphonii itti lalabaa olaan dabalatee ,gatanii dhadhaa ibidda buute ta'ani. Gotoonni kun warana Dargii achitti du'an akka awwlamaan godhanii,milishoota boja'maan hidhannoo isanii irraa hikanii gadii dhisani. Lollii Qotee bulaa Jalduu, inni calqabaa injifannoo fi haala akkanatiin xumurame.
Dargiin warana biroo dulichisudhaan ,bakka lolli kun,itti-qabsifame fi,namoota loola kan irraatti argaman qe'ee fi qabeenyi,isanii akka barbada'u goosiise. waranni Dargii namoota nannoo sanatti argaan mara hidhani, reebaa manaa fi qabeenya mana keessa jiiru waliin ibiddaatti naqan.
Itti fufa - Kutaa 2ffaa laalaa


text:
Bitootessa 26, 2016
Saamicha Albuudaa Wayyaanee Uummata Keenya Naannoo godina Wallaggaa Lixaa Aanaa Najjoo Bulchiinsa Magaalaa Warra Jirruu Irratti Taasisaa Jirtu namoonni qomoon isaanii Tigiree ta,an yeroo ammaa kana albuuda warqee lafa keessaa saamuutti argamu.
Haaluma kanaan guyyaa gaafa Wiixataa irraa kaasuunis naannoo albuudaan ba,aa jiru kanatti walitti bu,iinsi uummataaf namoota albuudaa kana baasaa jiran gidduutti uumamuun dhaga’amee jira.
Sababa kanaan, mootummaan gabroonfataan gita bittaa TPLFn durfamu kun uummata nagaa naannoo sanaa irraatti dhukaasa banuun uummata goolaa jiraachuu fi hidhaa jiraachuun beekamee jira.Walitti bu’iinsa kana irratti tarkaanfii ummanni naannoo sanaa fudhateenis konkolaattonni heedduun maashiniin isaan ittiin warqee baasaa jiranis guutummaatti caccabanii hojiin ala ta’aniirum.
Fincila kanaan walqabatees, Barsiisonni fi Barattoonni akkasumas uummani naannoo sanaa heeduun isaanii gara mana adabaatti kanneen guuraman hedduu yeroo ta’an isaan keessaa muraasi maqaan nuqaqqabe:
1.Firaa’ol Nabiyyuu Barataa
2.Ifaa Takilee Barataa
3.Marsimoy Nabiyyuu Barataa
4.Takilee Caalii Qotisaan bulaa
5.Daagim Dasaaleny Barataa
6.Bengeree Adisuu Qotisaan bulaa
7.Imaanaa Asfaw Ogeessa maashina suphaa kanneen maqaan isaanii tarreeffame kun kanneen mana adabaa Najjoo keessatti dararaan humnaa olii irra ga,aa jiruudha. kanneen yeroo ammaa kana iddoo isaan itti hidhamanii hin beekamne immoo:
1.Sanbataa Tamasgeen Luba Waldaa MakaanaYesuus
2.Waannaa Tarreessaa B/saa
3.Eebbisaa Kooluu B/saa
4.Daanyee Asfaw Barataa .
5.Baacaa Dafaa Qotisaan bulaa dha namoonni kun humna tikaan ukkkaamfamanii achi buuteen isaanii dhabamuu odeessi WarraJirruu irraa nuqaqqabe beeksiseeraam


text:
SEENAA ELEMOO QILXUU
Abbaa Urjii tiin Birraa 05, 2016
Qabsoon bilisummaa ummata Oromiyaa, arra sadarkaa if duuba hin-deebinee fii abdachiisaa geeysee jirti. Dhuma bara 2015 irraa kaasee hamma yoonaatti, lammiin BahaaDhihaa fii Kaabaa-Kibbaan mirga isaanii tiif anaannata bira dabranii xiqqaa fii guddaan dhiiraa fii dhalaan wareegamaa, caphaa, dhiigaa jiran. Wayyaaneen, warra waraana Dargiirraa boojitee fii abbootii garaa kanneen ummata Oromiyaarratti muuddeen irreen aangorra jiraachuuf ijibaanni godhaa jirtu guyyuma-guyyaan bu’ura dhabaa jira. Qabsoo bilisummaa tan arra xiqqaa fii guddaa lammii Oromiyaa Bahaa-Dhihaa fii Kaabaa-Kibbaan, “bilisummaa ykn du’a!” jachisiisaa, Wayyaanee dhaabaa-dhaabbata waakkachaa jirtu bu’ureesuuratti qabsaawaan qoonni isaa hundaa ol tahe Elemoo Qilxuu ti. Elemo, arra, gaafa ummanni Hiddii Lolaa keessaa “Burraayyuun teenya”! ja’an, warri Gincii “dhiiga nama keenyaa kan Aaw-Wadaayitti dhangala’e ni baafanna!” ja’an, haala kanaa fiis, xiqqaa guddaan – dhalaa dhiiraan, diina ibidda itti harutti, harka duwwaa deeman, odoo hin taane, gaafa haalli kanaan faallaa, gaafa ummanni Oromoo ifii fii waliis wallaalanii dukkana keessa turan “akki kuni isaaniin hin malle” jachuun, jiruu sadoo tan keeysa ture dhiisee, maatii isaa biyya alagaa keessatti gatee, qaanqee qabsoo hidhannoo bilisummaa qabsiisuuf nama Adanirraa biyya seene. Maqaan warri Elemoof moggaasan Hassani. Akka aadaa hawaasa Baha Oromiyaatti maqaan buruja ykn haala dhalataa ykn dhalattuu laaluun moggaafama. Maqaan afaan Arabaa kan haala san hordofuun Elemoof moggaafame, hiikkaa sadii qaba. Isaaniis, Bareedaa, Gaarii ykn Tolaa fii, Nama rakkataa ykn dhimma kabajamaa tahe gargaaru kan ja’u. Namni akkuma dhalateen haalli armaa olii irraa calaqqise kuni, Abraahim Umarii fii Aashaa Aammad irraa Baha Oromiyaa, Godinaa Bareentumaa Konyaa Gaara Mul’ataa, Aanaa Qarsaa, Ganda Galaan kan Raaree Bululoo keessatti arkamutti, toora bara 1936 keessa dhalate. Elemo akka barnoota Amantii Islaamaa kan ganda itti dhalatetti barsiifamu xumureen, dabalataaf odoo daddeemuu, toora bara 1956-aa magaalaa Diree Dhawaa seene. Akka achi dhaqeen, jaalalti magaalaa Dirree Dhawaa qoma seentee, darasummaa mana bahee fiin adda baaftee, if keessatti qubsuma murteeffachiifte. Jireenyaaf, dukkaana nama Haaji Umeerii ja’amu, kan meeshaa adda addaa alarraa fidee jimlaa fii takkeen gurgurutti mindaawe. Elemo, faxinummaa waa barachuu biratti naamusaa fii amanamummaan yaroo gabaabduu keessatti onnee Haajii seene.
Akka magaalaa baree, hawaasaa fii amala biyyaa tiin wal fudhateen, eega hujii isaa raawwate booda, galgala-galgala, uffata adda-addaa, kopheelee fii faaya dubartii, Haajirraa fuudhee dukkaannan irra daddeemee jimlatti gurguruun mataa isaa tiif waa jalaa buufachuu jalqabe. Abbootiin dukkaannanii, kanneen Elemo irra daddeemee meeshaa itti gurguru, akka wal-baraa dhufaniin, akkuma Haajitti, haalaa fii amala isaa jaalatanii, daldala isaanii tiin barbaadutti seenan. Haalli kuni, Elemoof, hammaa fii miyoota gurguru baayyiseef. Heddominni gurguraa bu’aa jalaa arkatu fijaa dukkaana keeysa oolee horu caal’chisaa dhufe. Hoggaa kana, yaroo dukkaana keessa hojjatu xiqqeeysaa tan daldala ifii isaarratti bobbahuu dheereeysaa deeme. Gama biraa tiin, Elemo, gaafa magaalaa Dirree Dhawaa qubaterraa kaasee, daldala malees, karaa raadiyoo fii gaazeexoota afaan Arabaa tiin haala siyaasaa adunyaa, keessaa huu, kan sossooha bilisummaa kan yaroo sanitti biyyoota Afrikaa fii Laatiin Ameerikaa keessatti gaggeeffamaa jiru, akkaan hordofuu jalqabe. Haalli kuni, yaroo hiriyoota waliin wal-arkuu fii barcaaf taa’u, akka nama qamahutti, muka jimaa if dura qaqqabaa, hunda caalaa waanuma qabsoo bilisummaa qofa haasawuu isa jaalchiise.
Hoggaa hiriyoonni oduu dubartoota tiin wal booharsan, haala rifeensaa, tafaa fii guntutaan bareedina dubartii madaalan, Elemo, seenaa Jamiilaa Buuheerd, qabsooytuu biyya Algeeriyaa tan yaroo sanitti oduun isii raadiyoo fii gaazexaalee adunyaa dhunfate odeeysuun, bareedinaa fii dhiira gammachiisuun alattiis, dubartoonni, qabsoo bilisummaa tii fiis qooda guddaa gumaachuu akka dandayan haasawaa ture. Bayyanoota akkanaa tan qaburraa ka’uun, bara 1962 keessa yaroo kaa’imman Oromoo naannoo Dirree Dhawaatti sossooha aadaa tiin hawaasa dammaysuuf gurmaawuu jalqaban, sossoohinsi afaanii fii aadaa eenyummaa beeysisuu qofatti kan hin dhaabbanne tahuu warra jalqabaan hubatan keeysaa tokko Elemo tahe. Haala kanaa fiis, hoogganota kaa’immanii, keessaa huu Abuubakar Muussaa waliin, qunnamtii addaa horuun hawwisoolee Afran Qalloo diinaggee fii yaadaan tin’isaa ture. Elemo baadiyyaarraa magaala Dirree Dhawaatti godaanee qabeenyaan if dandayaa dhufullee, amaloota badoo magaalaan guddoon qabduun in hawadamne. Jimaa fii sijaaraan namoota daadda isaa biratti faaya tureeniinillee isa fudhachuu hin dandeenye. Toliinsa haalaa fii amalaa biratti, hojjataa haraaraa fii araadarraa qulqullaawe tahuun, Elemo, hawaasa guddaa bira kutee, Haaji Umeerii malees, naaduraa sooreeyyii magaalaa kanneen meeshaa jimlatti irraa bituu, warra akka Hassan Foorsaa fii Saalim Abuubakar Ba-Mihdaar jala naqe. Hundinuu, daldala isaanii bira taranii, shamarraan isaanii tiin warra kajeelu tahan.
Haaluma kanaan, warri Baa-Mahdar, daldala isaanii kan Adan jiruuf isa qaadhimatanii, Dirree Dhawaa irraa akka gamas sossoohu amansiisan. Akkasiin, walakkaa bara 1963, karaa Adan sossoohe. Akka Adan dhaqee biyya bareeniis, warra achi geeysaniif hojjachaa, akkuma Dirree Dhawaatti, seedata dhunfaa cinatti ooffachuu jalqabuun, daldaloota biyya sanii tii fii kanneen biyyaa dhufanitti miyoota barbaadamoo gurgurutti seene. Haala kanaan, daldalli isaa yaroo gabaabduu keessatti toleefii mindooma namaa jalaa if baase. Akka qabeenyi walitti kuufameefiin, achumaa bitee achitti gurguruu mannaa, Taaywaan, iddoo warri inni irraa bitu meeshaa irraa fidanitti sossoohuu jalqabe. Adanirraa Taaywaanitti bobbahuun, yaroo gabaabduu keessatti, Elemo, sooreeysa beekkamaa, akkuma hiikkaa maqaa isaatti, nama if bira dabree rakkataa gargaaru godhe. Yaroo Elemo Adan seene, biiyti bulchinsa Ingiliz jala turte. Elemo akka bubbulee biyya bareen, dargaggoota biyyaa kanneen dhaaba maqaa Adda Bilisummaa Ummataa, ykn National Liberation Front (NLF) ja’amuun gabroomsaa ifirraa kaasuuf qabsaawaa jiraniin wal fudhatee, yaadaa fii diinaggeen gargaarutti seene. Sadaasa 30, bara 1967, gaafa sossohinsi riphee loltummaa dhaaba armaa olii, gabrummaa Ingiliz buqqisee, biyya Bulchiinsa Ummata Yaman Dhidhimaa (People’s Republic of South Yemen) gonfachiise, akkuma warra biraatti, Elemo deeggaraa galmaawaa tahuun isaa ifatti beekkame. Deeggaraa NLF tahuun, Elemo, Falasxiinota bilisummaa biyya isaanii tiif qabsaawan walii niis jaala godhe. Kaayoo qabsoo isaanii galiin gayuuf, walakkaa bara 1964, gaafa dhaaba PLO gurmeeyfatan irraa kaasee, gama waajjira isaanii kan Adaniin, diinaggeen gargaaruun, hariiroo jaallummaa waliin uummate.
Isaan malees, Elemo, qabsaawota Adda Bilisummaa Eertiraa (ELF) kanneen yaroo san Adan keeysatti cimoo turan waliiniis qunnamtii walitti dhaabbatte qabaachuun wal’aansoo isaanii hordofaa ture. Gama biraa tiin, Yaroon Elemo Adan itti dhaqe, yaroo sossoohinsi qabsoo bilisummaa fii yaanni sirna siyaasaa wajji qabeenyaa kan maqaa Soshalizimiin beekkame hawaasa adunyaa itti dhunfatte. Yaroo sanitti, hawaassan adunyaa hedduu keeysatti, qabsaawonni haala armaa olii kanaan gabroomfataa alagaa malees cunqurfamaa fii saaminsa Abbootii Lafaa jalaa bahuuf wal’aansoo cimtuu godhaa turani. Akka yaadaa tiin sirni wajji qabeenyaa faallaa daldalaa fii sooroma dhunfaa ti. Haalli kuni, silaa, nama akka Elemoo kan qabeenyii amma walitti kuufamaafii jiru, kan makiinaan haarayni, reefu baate, mooraa keessa jaajjitu, kan harkisu hin turre. Garuu, Elemo, nama dantaa mataa isaa caalaa kan ummata bal’aaf irra hadooduu fii yaadu waan taheef, sirna kana qaamaa fii qalbiin fudhate. Kaayoo sirna kanaa fiixa baasuu fiis, akka Yaman Dhidhimaa bulchiinsa Ingilizii jalaa walaba taateen, dhaaba NLF jalatti, goblaa Markisizim keessatti galmaawee, kitaabban Shuu’ii dubbisuun dhorame. Seenaaleen qabsaawota akka Chee Guveeraa fii Ho Chi Miin niis sammuu fudhatanii yaroo hunda afanii bu’uu didan. Elemo qabeenyaan sooromuu fii mootummaa biyyaa waliin hariiroo jaallummaa qabaachuun, ilmaan Oromoo kanneen haala adda-addaa tiin biyyaa bahanii achi seenan akkaan gargaare. Elemo, warra baqa dhufaniif dahoo tahe. Nyaataa fii dhugaatiin gargaaruu bira taree, hamma qubatanitti, mana isaa bira taree, kophatti iddoo galan horii isaa tiin kireeyseef. San malees, warra daldalaaf achi dhufan, kani duubbee isaanii hin-beeyne, miya isaa liqitti kennuuf jalqabe. Haalli isaa kuni, Elemo, rakkoo keessa galche. Walakkaa bara 1968-ii, namicha tokko kan miya irraa fuudhee achumaan biyyatti hafe irraa maallaqa isaa barbaada Finfinnee dhaqe. Namichi, miya liqiin irraa fuudheef horii isaa erguuf mannaa, Elemo hidhaaf qaadhime. Mootummaa Hayle Sillaasee tan warra dura dhaabbatu akka boombiitti ifirraa eegaa jirtutti, “Elemoo warra biyya alaa keessatti mootummaa dura dhaabbatan waliin nama jiru,” badii jattuun akka qabamee hidhamu godhe. Gama biraa tiin, namichi, durumaanuu tahe ja’amee, mootummaa Xoophiyaa irraa nama itti ergame ja’ama. Dimshaashatti, gaaroominni, Elemo, goda itti hin qophaawin keessa naqe.
Namichi bu’aa akka irraa arkatuuf miya liqiin kenneef, “Adan dhufuu ani hin dandayuu, sumaa tu narra wayyaa, ati as koottu. Noolii baaftu horii keetirratti ida’een siif kenna. Achumaanuu biyyaa fii haala daldala Finfinnee tiis laalta,” yaada ja’uun sobee, Shaggar fidee, illima qopheeyseef keessa naqe. Qaruuteen mootummaa Hayle Sillaasee, Elemoo keeysaa waan beeku baasuuf, akkuma mana hidhaa ol naqataniin, uleen irra gattaa’an. Harkaa fii miila hidhanii, eessaa tu irra laalataan, akka nama uuda bishingaa tumuutti qaama mara cafaqan. Akkasitti, waan dhagayuu fedhan afaanii baasuu dadhabnaan, dumucoo carqii afaanitti takashanii, akka siilchoo waadanitti sibiila furdaa keessa loosaa tuman. Akka foon suguyyaatti, mataa isaa gadi rarraasanii fannisuun, hamma coraan irraa solloqee foon diimaan mul’atutti, faana keessa tuman. Afaan cancalanii tumuu fii akka foon suguyyaatti fannisanii garafuun, wahuu afaanii baasuu dadhabnaan, warri zaalla-gaaffii, “kuni nama humaa takkallee keeysa hin jirre,” murtii jatturra gayan. Tumiinsarraa kan ka’e, faanti madooytee, Elemo ejjechuu dadhabee, mana fincaanii dhaquuf gargaarsa barbaade. Mana isaa oowwaa fii jiruu isaa mi’ooytuu keessaa, malaan yaamamee kana mudachuun haalaan garaa gube. Horii isaa barbaadaaf, mana hidhaa kan miila isaa tiin dhufee if naqe keeysaa bahuuf, horii biraa dhangalaasutti seene. Mootummaa gunaan aadaa isii taate jalaa maallaqaan if baasuuf, kan arke hundatte harka hiixaachuu jalqabe. Akkasiin maa-na-uumtetti, hidhaa ji’a jahaa booda, walabummaa horii isaa tiin bitatee, mana hidhaa keessaa bahee, Adanitti deebi’e. Hidhaan mootummaa Habashaa Elemo haalaan jijjiirte. Eega Adanitti deebi’e, sammuun isaa waan dalagaa dhiiftee, gadadoo balleessaa takka malee biyya haadhaa fii abbaa isaa keessatti mudate, halkanii fii guyyaa, yaaduu irraa hara fudhachuu didde. Saba irraa dhalate, kan biyya isaa keessatti mirga tokkollee qabaachaa hinjirreef, humaa godhaa jiraachuu dhaba isaa tiif gaddi weerare. Haalli kuni, isa dhunfatee, fedhii dalagachuu keessatti laamsheesee, karaa fii haala qabsoo bilisummaa ummata Oromoo irraa qooda itti fudhatu qofa akka yaadu goodhe. Yaada isaa kana hujiirra oolchuuf, odoo iyyaafataa fii qorannoo godhuu, Kaa’imman Oromoo kanneen qabsoo bilisummaa jalqabuuf fedhii qaban biyyaa baqatanii Soomaaliyaa keessa jiraachuu dhagaye. Dhageeytii faana-dhawee akka mirkaneeyfateen, qunnamuuf karaa Maqdishoo barare. Achitti, Jaarraa Abbaa Gadaa tii fii sab-boonota biroo kanneen wal’aansoo qabsoo bilisummaatiif qophii tahaniin walitti dhufe. Elemo, Jaarraa Abbaa Gadaa tii fii sab-boonota biroo kanneen fedhii qabsoo bilisummaa akka isaa qaban arkuun haalaan gammachiise. Nama qabsoo akka isaanii tiif murate, kan mootummaa Adan waliin jaallummaa qabu, kan qabsaawota Falaxiinii fii kanneen biroo waliiniis hariiroo qabuun walitti dhufuun, Jaarraa Abbaa Gadaa faa keessattiis gammachuu daangaa hin qabne uumte.
Hawwii qabsoo bilisummaa tan mootummaan Soomaalee keessatti ukkaamsitetti hafuurri deebi’eef. Marii godhaniin, akkaataa yaada isaanii if dura itti tarkaanfachiisanirratti mala tarrifatanii, Elemo hujii adda fudhatan fiixa baasuuf Adanitti deebi’e. Ji’a sadii booda, haala sab-boononni soomaalee keessaa itti bahanii fii Adanitti leenjii tooftaa lolaa itti baratan qopheeysee, horii nooliif barbaachisu waliin sab-boonotatti deebi’e. Gabaasaa Elemorraa arkamtetti irkachuun, ji’a Abraashaa/Muddee 12, bara 1969, magaalaa Maqdishoo keessatti teeysuma dhooysatti gaggeeysaniin, qabsoo hidhannoo bilisummaa ummata Oromiyaa jalqabuuf murteeyfatan. Ji’uma tana keesa, warra tooftaa lolaa barachuu irratti ramadaman, qaruutee Soomaalee jalaa mimmiliysaa, tokkoo-lamaan, dooniin bahara ceesisanii Adan naqan. Elemoo fii sab-boononni Soomaalee irraa Adan dhufan, kanneen Yamanii fii biyyoota adda-addaa irraa itti dabalaman waliin, tooftaa lolaa barachuuf, moora leenjii Falasxiinotaa tan Adanitti arkamtu seenan. Jaarraa Abbaa Gadaa, tooftaa lolaa biratti tan riphee loltummaa fii hoogganummaa akka baratuuf gama mooraa leenjii waraanaa tan Falsxiinoonni Suuriyaa keessaa qaban dhaqe. Akka barnoota barbaachisu fixateen, Adooleeysa 23, bara 1970, Adanitti deebi’e. Miyni waraanaa kan arkamee akka naannoo san dhufeen, warra leenjii barnoota lolaa fixatan keessaa qabsaawonni soddomii jaha, karaa Soomaaliyaa tiin Oromiyaa seenanii qabsoo hidhanoo bilisummaa ummata Oromiyaa jalqabuuf, Onkololeessa 17, bara 1970, hoogganummaa Jaarraa Abbaa Gadaa tiin, dooniin, Bahara Diimmaarra, Adanirraa karaa Soomaaliyaa sossoohan.
Qabsaawonni 36-n, seenaa qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa keessatti Qeeyroo Ganamaatti beekkaman, gaafa biyyatti deebi’uuf murteeffatan, “hujii fii hariiroo biyyoota alaa keessatti jalqabamte isa caalaa kan fiixa baasu hin jiru,” murtii jattuun, Elemo odoo diduu, akka Adanitti hafu godhan. Qabsaawoni qabsoo hidhannoo bilisummaa ummata Oromiyaa jalqabuuf, leenjii lolaa fudhatanii karaa biyyaa sossoohan, Soomaalee keessaan biyyatti hulluuquuf tattaaanni godhan milkooma dhabe. Bahara Hindii, kan bitaa-mirgaa fii, gadii fii oliin isaa, kan irra daddeebi’u afanfaajjeessu, guyyaa aduu, halkan urjii hordofaa irra deemanii lafa garaa gayuun rakkisa. Haala kanaan, amniti doonii tan kiiloomeetira dhibba lamaa fii shantamii olii, qabsaawota Qeeyroo Ganamaa, iddoo tilmaammatan irraa maysitee, halkan dukkana, malkaa Bulloo-har ja’amtu, tan Zeeylaa fii Barbaraa jidduu jirtu geeysite. Achitti, ganama, isaanii hirriibaa hin ka’in, waraana Soomaalee tiin marfamanii, eega dhukaasa walitti banan booda, malaan harka isaanii seenanii, mana hidhaa Man-Dheeraa ja’amutti darbaman. Qabsaawonni Qeeyroo Ganamaa hidhamuun, Itti Gaafatama Dhimma Alaa tan duraan itti kennamterratti, dirqama waliigalaa, qonyee Elemoorratti dabalte. Elemo, ulfina dirqamaa tan haalli mudeen odoo hin baaragin, yaada qabsaawota Qeeyroo Ganamaa bakkaan gayuuf, hifaata malee warraaqutti seene. Dhimma kanaaf, dooginyoota (Bakka bu’oota) waajjiroota mootummoota Arabaa tii fii biyyoota qabsoo bilisummaa gargaaran waliin hariiroo uumuuf Iraaq, Kuweet, Ordon, Libnaan, Suuriyaa fii Misra keessa daddeeme. Tattaafanni Elemoo, maqaa fii seenaa Oromoo gurra mootummoota hedduu naqe. Haaluma kanaaf, yaada “Laalcha Sadaffaa Adunyaa” ja’u babal’isuuf, walgayii bara 1973, ji’a Eblaa keessa, Koloneel Gadaafiin Liibiyaa keessatti qopheesserratti, akka qabsaawota bilisa baaftuu Oromootti afeerraan godhamteefii, jilaa waliin, Tirippoolii dhaqe.
Teeysuma bakka bu’oonni dhaabota qabsoo bilisummaa biyyota Afrikaa, Aasiyaa, Oroppaa fii Ameerikaa Dhidhimaa irratti arkaman tanarratti, Elemoo fii jilli waliin dhaqan, qabsaawota achitti arkaman, seenaa Oromoo tii fii kaayoo qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa tiin wal-barsiisan. Elemo, haala armaa olii tiin, Oromoo fii dhibdee isii lammii fii mootummoota biyyoota alaa beeysisaa, karaa kaaniin, karoora Qeeyroo Ganamaa bakkaan gayuurratti qophii barbaachiftu-rratti bobbahe. Haala kanaa fiis, akka karaa ittiin biyya seenamu qoratanii fii caasaa saniif barbaachiftu diriirsaniif, qabsaawota dhimma kanaaf muratan, karaa adda-addaa tiin biyya naqe. Akka qophiin haala kanaaf barbaachiftu xumuramteen, fuula karaa biyyaa deebise. Dhimma kanaaf, Sadaasa 04, bara 1973, sab-boonota leenjii waraanaa fudhatan waliin, mana isaatti teeysuma qopheeyse. Qabsoo hidhannoo bilisummaa ummata Oromiyaa jalqabuurratti marii godhaniin, warra kaayicha hujiirra oolchuu fedhan waliin biyya seenuu murteeyfatan. Yaroo sanitti, Elemo, qabeenya gayaa malees, haadha warraa, Aammuun Umar, tan bareedina daawwatamee hin quufamneen faayamtee fii ilma isaa kan maqaa Kallachaa, Abdukariim, moggaaseef fii intala isaa Hanaan, tan reefu dhalatte, qabaachuu ture. Horii fii matii biratti, hoogganoota biyya Adan waliin jaallummaa qabuun, biyya san keessatti, jiruu nagayaa, sadoo fii qananiin jiraachuu isaaf salpha ture. Saniin alattiis, achuma jiraatee, maqaa qabsoo Oromoo tiin yaroo-yaroon biyyoota alagaa keessa daddeemuun jiruu isaa itti fufuu ni dandaya ture. Garuu, fedhiin bilisummaa tan onnee keeysaa belbeltu, sadoo fii qananii gatee, maatii isaa Rabbitti dhiisee, qabsoo hidhannoo jalqabuuf, karaa daggala Oromiyaa akka sossoohu goote. Akkasiin, qabsaawota waliin biyya seenuu murteeyfatan waliin, miya waraanaa hamma dooniin deemuun dandeeysu fe’anii, Arfaasa 06, bara 1973, Adanirraa ka’anii, qilleensaa fii dambalii hamilee cabsuu barbaaddu keessa hulluuqanii malkaa Asabitti tarkaanfatan. Achirraa, lafa ummata Affar keessa loohaanii hawaasa isaaniitti fullahan. Elemo faan, odoo biyya hin seenin duratti, qabsoon bilisummaa ummata Oromiyaa, jalqabumaan, Oromoota nannoo adda-addaa akka haammattuu fii hooggana isii keessattiis martinuu akka if arkan godhuun barbaachisaa tahuu hubachuun, hoogganummaa isii falmachuurraa if qusatan. Yaada kana bu’ureeffachuun, akka biyya seenaniin, sab-boonota magaalaa Finfinnee keeysa jiran qunnaman.
Arfaasaa 27, bara 1973, Finfinnee keeysatti sab-boonotaa garii waliin teeysuma godhaniin, yaada isaanii kana gayaniinii, hamma qabsaawonni naannoo adda-addaarraa keessatti heddommaatanuu isaan Wiirtuu Gola Qindoominaa (Central Coordinting Body) akka tahan murteeysan. Sanumaa waliin, bara lama keeysatti, Dirreen Qabsoo tan jabaatte keessatti, Walgayii Idilee tan hooggana if keeysaa filtu qophooysuurratti waliigalan. San booda, Eleemoo fii Qabsaawonni, miya waraanaa kan fidatan iddo adda-addaatti dhooyfatanii, haalaa fii naannoo qubsumaa qorachuu irratti bobbahan. Qormaata yaroo xiqqoo boodaan, Gaara Gubbaa Qorichaa hundee godhatanii, Daloo ifii olitti laalaa, gadiin Galamso daawwachaa, Shaggariin, “kiiloo meetira dhibba lama qofa sirraa jirraa, nuu obsi,” ja’chuun, hidhannoo isaanii tan waraanni mootummaa hin qabneen hawaasa keessa daddeemaa dammaqiinsaa fii hamilee ummataa kakaasutti seenan. Gandi keessa bobbahan, kan itti aanuuf haala isaanii odoo hasaasuu, oduun isaanii yaroo takkatti lammii walgeeyse. Dhaadannoon isaanii tan, “ummanni keenya biyya isaanii keessatti, mirga abbaa biyyummaa mulqamanii, gabrummaan jiraachuun raawwachu qaba!” tan jattu, hawaasa Oromoo bira tartee, tan diinee seente. Nafxanyoonni naannoo Gubbaa Qorichaa dhunfatanii ummata keenya-rratti roorrisaa jiran yaroo tana dhagayan gurra isaanii amanuu dadhaban. Mulaatuu Tamany tuni natti hin taatu je’e. Mulaatuun, nafxanyaa, lafa guddoo mootummaan ummatarraa fuutee badhaafterratti abbaa lafaa tahee, hawaasarratti roorrisaa ture. Lafa fardaan irra gulufee, fudhatee, irratti qanani’aa jiru, irreen tiiyfachuuf hamma funyaanitti hidhatee, bakka deemu mara ash’karoota hidhannoo qabaniin nama dabaalamaa deemu. Ilmi Temeny akkuma afaan isaatti, onnee horee, Caamsaa 01, bara 1974, guyyaa Isniinaa, jalee waliin, midhaan isaa fidachuuf, Hardiimi-tti ganame. Qabsaawonni hammi tokko isaanii iddoo itti bobbahan irraa gala deeman, harroota gooroo jala dhunfatan halaalaa arkanii, itti achi deeman. Dargaan Mulaatuu kanneen alaa isa eegan, warra hidhannoon itti achi deemaa jiru agarraan, dhukaasa banan. Namicha dura Dimitfoor dhukaase, Qeeyroon Kilaashiin adda keessa dhooynaan, warri hafan harka samitti ol qabanii Mulaatuu dargaa malee hambisan. Qabsaawonni midhaan boolla torba, kan nafxanyichi harroota shantamiin fe’achuuf deemu, geejjibaa waliin manguddoo biyyaa harka kaayanii, Mulaatuu Waaqatti galchan. Oduun haala Mulaatuu mudatee, Galamso qaxxaamurtee, Finfinnee baatee gurra mootummaa Habashaa seente.
Hayle Sillaasee fii dooginyoonni isaa shororkaa biraa keessa jiraatanillee, tana gurraan dhagayuun taan daran yaachisee, hatattamaan humna daddaffii tan Faxnoo Daraashiitti beekamtu naannoo sanitti ergan. Faxnoon, nafxanyoota naannoo sanii waliin tahuun, manneen irra daddeemanii manguddoota, sheekkotii, daldaloota, barattootaa fii kaa’imman Galamsoo fii naannoo sanii kanaasanii malee, hidhatti guuran. Dargaggoonni, nafxanyoota akka saree maraattee Oromoota hidhuuf ganda keessa o’orihan jalaa jalaa miliquu dandayan, qabsaawota biratti jalaa baqatan. Guyyaa sanirraa kaasee, irreen qabsaawotaa cimaa dhufte. Ummanni keessa jiran gadaameysaa tahaniifii caasaan isaanii guddachaa, marsaan bal’achaa deemte. Gama kaaniin, wal’aansoon naannoo sanitti finiintee, lolli walitti dhaabbate. Nafxanyoonni baadiyyoota Gubbaa Qorichaa keessa jiran darsa guurratanii magaalatti godaanuu jalqaban. Baadiyyaan nagaya arkatte. Abbootiin biyyaa xixa nafxanyootaa irraa hara baafatan. Odoo haalli akkanatti deemaa jiru, Waxabajii 28, bara 1974, Dargiin jaaramtee aangoo biyyaa Hayle Sillaaseerraa fudhatte. Akka barcuma tottolfatteen, rakkoolee biyyaa kanneen muddamsiisaa jiran caalaa, kan naannoo Gubbaa Qorichaatti nafxanyoota mudachaa jiruuf durummaa kennitee, miseensoota isii keeysaa, Koloneel Zallaqaa Bayyanaa naannoo sanitti ergite. Zallaqaan, nafxanyoota baaraga duuti Mulaatuu itti fidde keessaa baasuuf, irbuu seeneef. Ummata Galamsoo dirree magaalaa-tti walitti qabate. Loltootaan marsee, walakkaa dhaabbatee, “isin ummanni Galamsoo fii naannoo isii, shiftoota isin keessa daddeeman fiduu ykn dhabamuu keessaa tokko filadhaa,” jachuun doorsise. San booda, murna waraanaa kan Shaalaqaa Kaasaahun Alamaayyoo tiin hoogganamu, Galamsoo fii Gubbaa Qorichaa jidduu, Gooroo Khinteerii ja’amturra qubachiise. Akeekni guddaan waraana achi qubachiisuu, ummata naannoo sanii anfariirsuun, qabsaawota isaan keessa jiranitti quba laachisiisuu fi. Ummataa fii qabsaawota duuydaa-garaa godhuufi. Jarri galii tana fiixa baasuuf, hidhannoo guutuun hawaasa keessa bobbahanii galuu jalqaban. Yaroo qarmaammee isaanii-rraa bahanii deebi’an mara, ummata zaalla-gaaffiin rakkuu, doorsisuu fii sodaachisuu hujii godhatan. San isaan hanqatee, gaafa kaan nama tokko galaafatan.
Guyyaa Faxnoon lubbuu nama Oromoo galaafatan, qabsaawonni Amaarota baadiyyaa keessa jiranitti dhaqanii hulaa dhadhawanii, qabsoon manaa bahaniif, tan hiyyeessa Amaaraa, kanneen hawaasa Oromoo keessa nagayaan jiraatan miidhuu akka in tahin mirkaneessaniif. Gochi Faxnoo isaanii fii Oromoota jiddutti garaa-garummaa uumuuf waan karoorfame tahuu beeysisuun, dhaamsaa waliin jaratti ergan. Dhaamsa Faxnoof barreessan irrattiis, akeeka deemaniif ifa baasaniif. Wal’aansoon itti jiran tan gabrummaa Habashaa ifirraa buqqisuu fii, tan abbaa biyyummaa ummata Oromoo mirkaneeysuu tahuu adeessaniif. Sanumarratti dabalanii, ummata nagaayaan jiraatan irratti ajjeechaa hojjatamu akka balaaleeffatan hubachiisan. Akkasumaa waliin, kana booda, yo nama Oromoo tokko ajjeesan, dhiiga gama kaanirraa dhangalauuf warri itti gaafatamu isaan taachaa beeysisan. Shaalaqaan, yaroo Amaarota qabsaawonni itti erganiin wal-qunnamee, dhaamsa irraa dhagaye, tooftaan isaa jalaa fashaluu hubate. Yo ajjeechaa ummata Oromoo itti fufe, lubbuu Amaarotaa tan galaafatamuuf jiraattuuf itti gaafatamuu isaa arke. Haalli qabsaawotaa kuni hatattaamaan ugguramuu baannan, caalaa hammaachuun isa yaachisee, tarkaanfii isaan dhabamsiisuu tiif waraana isaa qopheessee, Birraa 05, bara 1974, guyyaa Kamisaa, subiin, Gooroo Khinteerii irraa gama raaree Xirrootti sossoose. Qaruuteen qabsaawotaa sossooha waraana Kaasaahun arkanillee, akkuma aadaa isaaniitti, bobbahanii deebi’anitti waan fudhataniif, hordofuuf itti hin-rakkanne. Kaasaahuniis faana arraantanaa dhooyfachuuf, guyyoota hedduu kan humaa hin balleessin nagayaan, waraana isaa diiramaan bobbaasee deebisaa ture.
Arra garuu, midhaan boqqolloo kan hojjaa namaa liqimsuun if dahaa, bakka duri-rra miila dheereeffate. Waraanni diinaa shokomsaa malee mayra boqqoolloo keessa deemanillee, ilaaloo Qeeyroo jalaa dhokochuu hin-dandeenye. Sayliin Qeeyroo, warri akka hireetti naannoo san turan, akka odeessa arkataniin waraana Faxnoo afaan bahanii, isaanii quba hinqabne dhukaasa bakka takkaa tiin baareeysan. Waraanni diinaa dhokochuuf goda seenan dhaban. Shaalaqaan, zarraafii isaa tiif odoo yaroo hin arkatin, dachii fii samiin itti garagaggalan. Lolli akkaa fii bakka inni hin barbaadinitti itti jalqabamee, xiyyitii fii boombiin karaa hundaan itti xiixan. Dhukaasni jalqabamnaan, Qeeyroon naannoo jiranirraa karaa sagaleen qawwee itti dhagayamtutti orihan. Waraana diina kan duruu afanfaajjawaa jiru, olii-gadiin, bitaa-mirgaan, itti dhukaasanii lafaan dhawutti seenan. Kaasaahunii fii waraanni isaa, ibidda qaban, ija cufatanii karaa arkan haru malee waan godhan wallaalan. Ummanni naannoo sanii yaroo qawween qabsaawotaa diinaa akka kubbaatti ol kaaftee lafatti gadi deebiftu, halaalaa mil’atanii dinqifachutti seenan. Lolli ganama jalqabe, dafee raawwachuu dhiisee, lakkumaan, aduu waliin oowwutti seene. Ibiddi gooroo gubbaa itti roobu, baayyina waraana diinaa xiqqeeysaa dhufe. Haalli akka mooraa itti baheef tahuu dhabnaan, ajajaan waraana diinaa, kanneen mooratti hafan dhufanii akka gargaaraniif dirmachuu lallabate. Tanaa-tana jiddu mudaamuddii ol, bakka miilaa fii garaan Elemoo walitti jaajju, xiyyitiin diinaa takka dhuftee seente. Elemo dhawamuu isaa kan hubate yaroo humniti diinaa akkaa-gara dhabdee, dhukaasni gama isaanii tiin itti ol roobu qabbanaawe. Waraanni mooratti hafan akka iyyannaa dhagayniin, dirmachuuf orihaa dhufanii waaheloota du’aa fii madaawuu irraa hafanitti hafuura lubbuu deebisanii, waliin, qabsaawotatti dhukaasuu jalqaban. Yoona, Elemo, qabsaawonni tokko-tokkoon suuta lola keessaa mimmiliqaa akka lubbuu boruuf baasan ajaje. Haala miliquu isaaniif aanjeeysuuf, ansoolaa deemmatuun irraa fiinxa dhoosee bakka dhiiyni irraa yaa’aa jirutti maree, dhagaa guddaa dahoo godhatee, waraana diinaatti dhukaasa banuuf jilbiiffate.
Qabasaawonni haala isaa kana arkan amrii isaa dura dhaabbachuun, biraa deemuu didan. Elemo garuu, isa caalaa kan arraaf lubbuu baafachuu qabu isaan taachaa itti hime. San malees, “manaa kaniin baheef qabsoo bilisummaa ummata kiyyaa fi. Haala kanaan du’uu caalaa wanni na gammachiisaa hin jiru. Qaanqee qabatte tana akka hin dhaamne godhuun dirqama isinirra jiru. Kanaaf, na dhiisaa deemaa. Ani hamma lubbuun na keeysa jirtu diina isinirraa hiin ittisa.” Jechuun bakka riphiserraa diinatti dhukaasuu jalqabe. Waraanni Kaasaahuun, gama isaanii tiin, iddoo dhukaasni irraa itti as dhawamutti, xiyyitii malees madaafaa haraa, karaa maraan dooyatti ol yaa’an. Elemo bakka jilbiiffaterraa waaraana diinaa kanneen itti ol yaa’an hamma dandayu odoo lafaan dhawuu, sagaleen kilaash isaa callifte. Waraanni diinaa bakka irraa itti dhukaafamaa ture hoggaa gayan, ibiddi itti roobaa ture qaama adda bittinneessee, haabee nama itti dhukaasaa turee dhaban. Yaroo dilli kuni tahu, dachiin Xirroo maaltu na mudate jette. Samiin naannoo sanii waan jalatti deemaa jiru laaluu jibbite duumeeysa hagooggatte. Aduun kana hunda daawwachaa ooltee, Asrii, lubbuu Elemoo Qilxuu, jeeyna qabsoo bilisummaa Oromiyaa keessatti gita hin qabne, umrii soddomii saddeetitti fudhattee, Gaara
Bubbee tiin gadi qaarte. Oromiyaan ni bilisoomti! abbaaurjii@gmail.com
Beekan Erena
Latest posts by Beekan Erena (see all)
- Ijaarsa Dubartoota Oromoo Addunyaa/International OromoWomen’s Organization - February 22, 2017
- Gummii Hooggansa Oromoo Lammaffaa; Ilaalchafi Dhaamsa Mataa Kootii Hiwi Elona – Gur. 2017 ——————————- - February 21, 2017
- DIINQAOROMOO Kutaa 9ffaa-Leellisaa Aadaa Bantiifaana Kutaa 1ffaarratti Dhimma Aadaafi Seenaa oromoorratti mariyanne. - February 21, 2017


text:
FDG Qeerroo Bilisummaa Oromoon eegale Yuuniversitii Bulee Horaa keessatti guyyaa har’aa ganama sa’aa 8:00 WD irraa eegalee hanga ammaa dhadhatnoo jajjabaa qabatee itti fufee jira.
Gootonni barattooti Oromoo gaaffiilee mirgaa kanneen akka:-
- Oromiyaan kan Oromooti!
- Finfinnee Handhuura Oromiyaati.
- Mirgi Hiree Murteeffannaa Uummata Oromoof haa kennamu.
- Mootummaan Gabroomfataa biyya keenya haa gadhiisu.
- Siidaan Minilik Finfinnee keessaa haa buqa’uu fi kkf qabatanii salgaee jabaan dhadachaa jiru.
Hub:- Rakkoo Net workii irraan guutuu sagalee diddaa dabarsuun ammatti nu rakkisee jiraachuu gabaafna.


text:
Thursday, November 21, 2013
Miseensotni Hawaasa Oromoo Ayerlaand Gochaa Mootummaan Sawudii Raawwate balaleefatani
Waldaa Hawaasa Oromoo Ayerlaand | Sadaasa 20, 2013 (English version below)
Nutii miseensotni Waldaa Hawaasa Oromoo Ayerlaand, uumatoota nagaa fi tasgabbii jaallataniin harka wal qabachuun haala suukanneessaa mootummaa fi uumata seerdhaboo biyya Saawudii Arabiyaatiin uummata keenya irratti raawwatame balaleeffachuu , jaalalaa fi deggersa lammummaa miidhamtoota gochaa kanaan gaaga’amanf ibsuuf hiriira nagaa baanee jirra.
Miseensotni waldaa keenya gochaa mootummaa fi uumatni seer-dhabiin biyya Saawudi uummata keenya irraan ga’an jechaa cimaa balaaleffachuu dandaa’amu hundaan ni balaleeffanna. Akka hubannutti namoota gaagamni irraa ga’e keessaa harki caalaan ilmaan Oromoo yammuu ta’an, namootni kun biyya isaanitti dararamaa, hidhaa fi ajjeechaa shorokeessa mootummaa Itoophiyaatiin irra ga’een baqatanii golgaa barbaacha biyyaa sana seenani dha. Waanti nama gaddisiisu garuu ummatni kun shororkaa dacha ta’en dararamuu isaanii ti.
Amma akka daamsa qobnuu fi akka miidiaa irra argnutti ilmaan Itoophiyaa warri golgaa hin qabne kun humna ajjeestuu fi darartuu Sawudiitii fi uummata jarri lammiiwwaan keenya irratti kakaasaniin kaan reebamnii, kaan du’anii, kaan gudeedamanii, kaan mana hidhaatti naqamanii jiru.
Uummatni Itoophiyaa uummata nagaa, uummata boonaa fi kan namaaf jaalalaa fi kabajaa qabu ta’uu irra deerbee biyyaa namaa keessatti mitii biyyaa isaa keessatti iyyuu kan nama hin tuqne dha. Wanti nama dhibu garuu uummatnii fi mootummaan Sawudii maaliif uummata golgaa isaanii barbaacha biyya isaanii deeme dararaniif dha.
Nuti miseensotni waaldaa hawaasa Oromoo biyya Ayerlaan gochaa mootumman Sawudii lammiiwwan keenya irraan gahe jechaa fi miira dandaa’mu hundaan balaalefatna. Aarii fi gadda nutti dhagaame hundaa ibsuun gochaa suukanneesaa, gochaa hammeenyaa mootummaan biyya sanatiin uummata keenya irraatti raawwate ni balaaleftna.
Mootumaan Sawudii Arabiyaa isaa baqatoota siyaasaa baqatoota gosa biro irraa addaan baasee ilaaluun utuu irra jiraa, hundaa waliigala akka tokkotti fudhatee gochaa sukanneessaa akkasii keesumaa iyyuu lammiiwwan Itoophiyaa adda baasee jara qofaa irratti xiiyyeefachuun sirrii miti.
Mootummaan Sawudii Arabiyaa akka oodeesu yoo dhuguma seera mootummaa addunyaa hojii irraa oolchaan yoo jechu, seeraa addunyaa isaatti bakka kamitti iyyuu baqataa biyya kee dhufte, ajjeesi, gudeedi yookaan reebi kan jedhu hin jiru. Kanaaf nuti yaadaa fi sagalee tokkoon dhaabota mootumaa addunyaa keesumaa iyyuu UNHCR, “Human Right Watch” fi Ligiin Mrga Dalamaa kan Ganfa Afrikaaa gochaa suukanneessaa ilmaan Itoophiyaa irratti raawwate kana akka qo’atanii warra daba kana geessise aka seeraan gaafatani cimisinee gaafatna.
Mootummaan Sawudii Arabiyaa itti gaafatumummaa seeraa addunyaatiin ala waan ta’uu hin dandeenyeef, dhaabotiin addunyaa warri dhugaa jaallatani hundi dhugaa dabee kanaa fi seera addunyaa warra cabsan kana gara mana murtiitti akka dhiiheesaniif badii isaaniitti akka gaafatamaniif adabaman gaafatna.
Shorokaan haa Dhabamu!
Waldaa Hawaasa Oromoo Ayerlaand
www.oromocommunityireland.com
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Daarektooreetii Dhimmoota Komunikeeshinii fi Pirotokoolii
Daarektooreetii Dhimmoota Komunikeeshinii fi Pirotokoolii
Daarektooreetiin Dhimma Komunikeeshinii fi Prootokoolii hojiiwwan JBAH Biiroo Dhimmoota Komunikeeshinii Mootummaa naannichaan qoratamee bifa walfakkaatuun akka hojiirra oolu waajjirichaaf ergame akkaataa caasaa sadarkaa tokkoffaaf taa’eetiin gurmaa’ee hojiisaa kan gaggeessu ta’ee, hojiiwwan prootokoolii armaan gaditti tarreeffaman ni raawwata.
1) Murteewwan pirezidaantichaan kennaman qulqullinaan galmeessuu, gurmeessuu fi sirnaan qabachuun dhimmoota raawwatiinsa argachuu qaban adda baasuun Ittigaafatamaa Waajjiraaf yeroo yeroon dhiyeessuu,
2) Keessummoonni biyya alaa yemmuu naannoo keenya dhufan sagantaa qopheessuu, simachuu, sagantaa qabsiisuu fi hoggansa ol’aanaa waliiin walqunnamsiisuu,
3) Bakka Pirezidaantiin hojiif socho’an hundatti sirni keessummeessaa sadarkaa isaa eege taasifamuusaa mirkaneessuu,
4) Qondaaltonni naannoo keenyaa yemmuu biyya alaa deeman gaggeessuu fi yemmuu deebi’an simachuu,
5) Naannoo keenya bakka bu’uun tuuta gara biyya alaa deemuuf viizaa fi paaspoortii raawwachiisuu,
6) Badhaasa fi kennaawwan qaamota adda addaaf preezidaantichaan kennaman ni qopheessa.


text:
Wallagga Guduruu Irratti FDG Itti Fufe. Hojjettootni warshaa shukkaaraa Finca’aa hojii dhaabuuf murteeffatan. Humni waraanaa guddaan ummatatti duuluyyuu, mormii ka’e dura dhaabbachuu...
Caamsaa 30/2015 Godina Horroo Guduruu Wallaggaatti FDG uummata Oromoo fi dargaggoota Oromoon Jabbaachuun Walqabatee barsiisotni Oromoo kan keessatti argaman namootni 12 hidhamuu...
Qellem Gaa’oo Qeebbee Irratti FDGn Ka’e; Qonnaan Bulaan 30 Ol Hidhaman Qellem Gaa’oo Qeebbee; Caamsaa 31/2015 Filannoo wayyaanee torbee har’aa jechuun Caamsaa...
(The Guardian) — Desisa (2hr 9min 17sec) wins Boston Marathon for second time in three years Caroline Rotich of Kenya takes first...


text:
Yaa qomoo Oromoo, obboleewwan kiyyaa,
Baga har'a geettan, hundi keessan fayyaa,
Yaadni koo isin biraa, yoo jiraadhes bayyaa,
Galata Rabbii guddaa, anilleen nagayaa!!!!!!!!!
Dhiifama naaf godhaa, xinnoo waa haasayaa,
Qalbiin adda baasaa, gurraan na dhagayaa,
Waa'ee Oromootaa fi waa'ee harmee biyyaa,
Kan hedduu na dhibe, waa'ee lammii kiyyaa,
Irratti mari'adhaa, furmaata naan gayaa!!!!!!!
Akka qorsoo bishaanii, fagaannus walirraa,
Bakkuma jirtanittii barbaadaa wal baraa,
Oromummaa dhugaatiin Rakkina walii furaa,
Hanguma qabdanii fi yaadaan wal gargaaraa,
Walirraa hin dheessinaa, jabaadhaa hadaraa!!!!!
Waa'ee baqattummaa, yeroo wal gaafannuu,
Waan heddutu jira, wanti nuti yaadannuu,
Abdii sabaa fi biyyaati,gaafa karaa yaanu,
Dureeyyii akkat mitii, wanti nu dhaadannu,
Wallee, hin beekne silaa, akka abiddatti gamnu,
Osoo beekna tahee, silaa manaa hin baanuu,
Waa madaala hin qabu, rakkoon nuti baannuu,
Nyaatuu fi dhuguudhaan jijjiiramuu hin taanuu,
Ka'aa bakka jirruu, dhugaaf haa falmannuu,
Duuti dhiiraa takkaa, si'a lama hin duunuu,
Lukkeelee Wayyaanee, karaa haa hobbaafnuu,
Gabroomsaa dullacha ofirraa haa kaafnuu,
Hinjireewwan Kaabaa, Finfinnee haa yaafnuu!!!!!!!!
Bakkuma jiranitti, yaadaan wal jabeessuu,
Tokkummaa uumanii, aadaa ofii guddisuu,
Walitti dhihaatanii, seenaa wal barsiisuu,
Ilaalcha gargariin, wal qoqqooddaa dhiisuu,
Oromummaa dhugaa, qabsoon mirkaneessuu,
Rabbummaan tokkochi mee nu haa badhaasuu!!!!
Akkam nagaa bultee, jennee wal gaafannaa,
Ofii biyyuma keenyatti alagaan dhiitamnaa,
Mirgaa keenya dhabnee, biyyaa ari'amnaa,
Akka Kuruphee mukaa, silaa adamfamnaa,
Halkanii fi guyyaa, waraanaan eeggamnaa,
OROMUMMAA qofaaf hidhatti darbamnaa,
Inni kuun hidhama, kuuwwan mana rafnaa,
Kuuwwan ajjeeffama, kuun biyyaa baqannaa,
Biyyarraa baqachuu, waan gurguddoo seena,
Kana rakkoo tahee, gamtokkoon madoofnaa,
Kan du'e awwaalannee, deebineetiin rafnaa,
Silaa,gariin namaa, diinaaf harka dhoofnaa,
Silaa,abbaan garaa, dabarsee nu kennaa,
Bakkayyuu adamsaa, warreen akka sanaa,
Gaafas Bilisummaa kallattiin argannaa!!!!!!!!
OROMOOn gamtokkoo, maaliif rafa nurraa,
Dhiiroo Arsii fi Baalee maali oduun harraa,
Moo Bilisummaa dhuunfaa, argatani carraa,
Moo silaa Arsii fi Baalee gootatu dhumeeraa,
Silaa Bosona nurraa guban Cilaaloo gubbarraa,
Gaalamaan gubachuu, ani dadhabee garaa,
Osoo kana arginuu maal eegna diinarraa,
Warri itti dhihoo jirtan sosochoosaa maraa!!!
Qomoo Sikkoo Mandoo, ilmaan Arsii fi Baalee,
Osoo lubbuun jirru, diinni maaf nu dhaalee,
Warraaqsatti ka'aa, diinaan mormaa malee,
Kan bosona gubaaruu, faallaan nutti galee,
Warra nu gurguraa jiru, hattuun walii galee,
Of keessaa haa baafnu, jaratu nu sakaalee!!!!
Barataa fi barsiisaan keenya waliif galee,
Ummatnis ol ka'ee, goottan moggaa galee,
Wayyaanee fonqolchuuf, kunootii fincilee,
Dhaabni diinaa cabee, bututee akka malee,
Mataa qofaan hafe, caccabsan mogolee,
Sirni gabroomfataas, dhama'e akka malee,
Saba walitti buusaara, waan ta'u wallaalee,
Itti haa fuftu qabsoon, jabaadhaa ammallee,
Bilisummaa arguun, wanta nurraa hin oollee!!!!!
Oromummaa tanaaf, biyyarraa, darbamnee,
Maatii keenya dhiifnee, biyyarraa baqannee,
Mirgaa fi biyya gannee, godaantota taanee,
Jalaa dheessuun maalii, biyyaa teenna gatnee,
Namatu nu gabroomse, bilisaan dhalannee,
Kaanee,haa falmannu, nama tokko taanee,
Ofirraa haa kaafnu, hinjirree Wayyaanee!!!!!
Yaada fi hawwii qabu, wal dhoksaa jiraataa,
Dhugaa haa dubbannuu, san waaqni jaalataa,
Sirritt wal haa taanuu, diinni nu sodaataa,
Karaarraa haa kaafnuu, gufuu nama nyaataa,
Deebii gaafii kootii, tokkummaan furmaataa,
Oromummaan dhugaa, yoo san nuuf mul'taa!!!
Dhaamsa koo dabarsaa, Oromoota maraa,
Abdii Baalee Oromiyaa, asuma Afrikaa irraa,
Walitti birmadhaa, sabni wal gargaaraa,
Mataa diinaa dhahaa, gadhee morma muraa,
Gabroomsaa kuffisuuf, wal wajjiin hiriiraa,
Hanga yeroo biraatti nagaan naaf turaa!!!!
Akkanatti hin hafnu, galmi WALABUMMAA,
Itti fufti qabsoon, hanga BIRMADUMMAA,
Inuma arganna, mirga abbaa Biyyummaa,
Hundaa bira gahuuf,furmaanni TOKKUMMAA,
Walitti birmadhaa, gabroomfataa falmaa!!!!!!!!!
Abdii Baalee Oromiyaa-ABO
Bitootessa,12, 2015


text:
Monday, November 9, 2015Updated Haroomameetii! Sababa “misooma waliinii” jedhuun godina addaa naannawaa finfinnee magaala finfinnee jala galchuuf akkuma karoorfametti yeroo ammaa pilaanii waliinii kana hojiirra oolchuuf sochiin guddaan godhamaa akka Read More …
Monday, November 9, 2015 By Seena Abdissaa Addunyaan nama tokkoofuu kan hin mijanne biyya rakkinaati. Rakkinni qooda fokkisaa kan namni fudhachuu mitiitii, maqaasheeyyuu dhaga’uu hinjaalanneedha! Garuummoo utuu rakkinni hinjirree, namni Read More …
Monday, November 9, 2015 New York (AFP) – A 27-year-old woman allegedly threw her baby daughter to her death from the window of their sixth-floor apartment, the third such tragedy Read More …


text:
Dubbiftoota mandhee tanaa jaalatamoo fi kabajamoo, mee kunoo hardha immoo waayee dubbii mataduree kanaa irrattin waa isiinii dhiyeessa. Akkan kana irratti waa jedhu kan na kakaase, waggaa dhibbaffaa du’aatii Minilik faashistichaa sababeeffachuun: duula ginni-bittee, iliitoonni fi jalaa-jaleewwan warra Habashaa keessumaa kan warra Amaaraa uummata Oromoo irratti adeemsisaa jirani. Hubaddhaa barri amma keessa jurru kun bardhibbee 21-ffaa dhaa! Dirreen duula warreen kanaa inni hangafni kan irratti tahaa jiru Oromiyaa dhaa! Jarri duula hamaa fi fokkisaa kana uummata, sabaa fi biyya Oromoo irratti oofaa jiran kun: “tokko taanetoo Toopphiyaa warra Wayyaanee harkaa baafnee ijaarranna” nuun jedhuu!
Yaa Oromoo, yaa uummatoota Kibbaa, yaa addunyaa dubbii akkanaa kana maal jenneetoo himna? Maal jenneetoo barreessina? Waan hundaafuu, dursinee seenaa faashisticha warra Amaaraa, seenaa Hitler Afrikaa kana keessaa hamma tokko wajjumaan mee haa ilaallu!
SEENAA OLLUMMAA OROMOO FI WARRA HABASHAA
Iliitonnii fi barreessitoonni gita-bittee Habashaa seenaa ofii akka fedhanitti dhiyeeffachuu dandayu. Garuu, seenaan isaanii garri irra caalu kan sobaa fi dharaan laaqame. Isaan sobuufis, seenaa ofii sobaan lallaaqufis “mirga qabu“. Garuu, seenaa sobaan lallaaqame kana nutti fe’uuf mirga wayiituu hin qabani. Seenaa Habashaa isa ifumatti sobaan lallaaqamee keessaa inni tokko, Minilik Lammaffaan isaanii kun “Toopphiyaa tokkoomse” kan jedhu. Minilik Biyya Habashaa tokkoomsun, kunis isa Teediroosi fi Yohaannis faa jalqaban fiixaan-baasuun isaa dhugaa dha. “Toopphiyaa tokkoomsuun” isa soba. Ammoo, impaayera Toopphiyaa jedhamtu saba Oromoo fi uummatoota Kibbaa: Afaar, Kafichoo, Kuulloo-Kontaa, Walaayitaa, Hadiyyaa, Sidaama, Gedewoo, Koonsoo, Moochaa, Gimiraa fi warreen hafan hedduu humna meeshaa waraanatiin qabatee koloneeffachuun empaayera Toopphiyaa jedhamtu ijaaruuun isaa mirkana.
Sana dura guruu, uummanni Habashaa (Amaaraa-Tigree) fi uummanni Oromoo akka uummatoota ollaalee tahaniitti bardhibbee hedduu wal-cinaa jiraatanii jiru. Wal-cinaa jiraachuun kunillee kan lolaa fi nagaan walmake ture. Bardhibbee fi jaarraawwan hedduu uummanni Oromoo Habashoota daangaa isaa cabsanii itti-dhufan ofirraa ittisaa ture. Ofirraa ittisuu kanaaf garuu, inni ollaalee isaa irraayyis tahee, baargama cewuun meeshaa waraanaa fi loltuu alagaa barbaacha hin dhamaane. Isaan garuu, baargama cewuun kan biraa hafee, bardhibbee 17-ffaa faa keessallee loltuuwwan Porchugaal dhibba danuu of-cinaa hiriirsaa turani. Haatahu malee, uummata Oromoo jilbeeffachiisuu fi dachee Oromiyaa taakkuu takkallee qabachuu hin dandeenye. Garuu, walakkeessa jaarraa 19-ffaa irraa kaasee maqaa Kiristaanummaa isaanitiin humnoota Oroppaa oggaa sanii: Biritaaniyaa Guddoo, Faransaa, Ixaaliyaa fi Rusiyaa irraa meeshaa waraanaa fi loltuuwwan argachuun waraana waggaalee 31 (1868 – 1899) fudhate booda Oromiyaa dagabaafachuu (koloneeffachuu) dandayanii jiru.
LAFARRAA DUGUUGGII MINILIK UUMMATA OROMOO IRRATTI ADEEMSISE
Barreessitoonni Habashaa sobaa fi dharaan waayee Minilik “Toopphiyaa Tokkoomsuu” faa nutti odeessuu dandayu. Garuu, dhugaa fi dhugoon lafa jiru inni hojii fi gocha Hitler naazichaa Oromoo irratti adeemsisuu isaati. Mee duguuggii warraanni isaa, abbootiin duulbantiiwwan (“Raasonni“) isaa Oromoota: Walloo, Darraa, Salaalee, Gullallee, Aabbuu, Galaan, Gimbichuu, Ada’aa, Bachoo, Sooddoo, Walisoo, Ammayyaa, Kuttaayee, Caboo, Noonnoo, Caliyaa, Daannoo, Iluu Galaan, Gaamoo Jibaat, Jimma Raaree, Iluubbaa Booraa faa irratti oofan maqaa dhoofnetuma, gara waraana inni mataan isaa bantii waraanaa tahuun gaggeesseetti haa ceenu. Kanas lamaan tokko callaa: isa kan Oromoo Arsii fi Oromoo Barentuu gabaabinaan haa ilaallu!
Waggaalee torba guutuu waraanni Minilik kan gariin isaa isuma Minilikiin durfame, Oromoota Arsii irratti oofe. Ammoo, gichilloonni Oromoo Arsii akka nama tokkootti hiriiruun ofirraa faccisuun ofirraa deebisaa turani. Waraana kana garii isaa irratti Minilik mataan isaa yeroo xiqqoof boojiyamuu jalaa baye. Ammoo, duula isa bara 1886 irratti waraanni Minilikii fi wasiila isaa Raas Dargeen durfame, meeshaa waraanaa isa ammayyaa Oroppaa irraa argateen itti-dhufe. Oromoon Arsii “Amaarris Amaaara duraanii miti! Meeshaan waraana isaaniis isa duranii miti!” kan jedhe: Minilik meeshaa waraanaa kan Oroppaa rifeensa mataa isaa irraa hamma qeensa miila isaatti hidhate, kaarta-qartuu fi riqicha-tolchituu Oroppaa, leenjiftuu fi gorsituu waraanaa isaan Faranjii, phaaphasii Habashaa taabota bachisee fannoo rarraafatee Minilik cinaa gaangee irra taa’etoo dhumaatii Oromoo kana eebbisu duraa-dubaan of-cinaa qaba ture. Oromoon Arsii garuu, meeshaa waraanaa isa kan Oromoo fi kutannoo biyya ofiiti fi bilisummaa ofiitii du’uu san malee, wanni inni qabu hin turre.
Waraana fokkisaa fi jibbisiisaa kana irratti Oromoonni Arsii, leenconni sanyii leencaa akka okaatti haamamani. Isaan waraana irratti dhumuu irraa hafanii boojiyaman, Raas Dargeen tarree galchisiisee guyyaa tokko duwwaa namoota 12 000 harka isaanii irraa cirsiisuun morma isaaniitti rarraasise. Kana kan barreessee nutti dabarse Oromoos miti; Faranjiis miti. Seena-tarreessituu Minilik kan Gabra-Sillaasee jedhamu, isa Minilik duukaa-deemee waa barreessu san ture. Hubaddhaa harka-muraan kun isa booda bowwaa Aannoleetti tahee mitii! Gara boodaa immoo Oromoota “silaa duulli raawwatee“, “silaa biyyi keenya qabamee” jedhanii erga gara qeyee ofiitti deebiyuun bubbulanii, warri Minilik ganda gandaan waamsisanii, afaan qawwee itti-qabuun gayyaasanii Aannoleetti dubartoota kuma sadii ol (3 000) tahan irraa harma, akkanuma dhiirota kuma hedduun lakkaawaman irraa harka-mumursiisani. Kun mee isa Hitler naazichi uummata Yuudaa irratti adeemsise sanaa gadii mitii! Isa akkanaa kana Waaqatti, uummatoota Afrikaa fi addunyaatti iyyachuu malee, akka kun deebiyee nutti hin dhufneef, tokkummaa keenyaaa fi qabsoo bilisummaa keenyaa sonaan jabeeffachuu malee maal goona?
Waraanni Habashaa kan Minilikii fi phaapphasii Habashaatiin durfame, inni meeshaa waraanaa ammayyaa hidhatee loltuu 20 000 hidhachiise, Oromoo Barentuu kan Carcar irraa hanga gooroo Meettaa Calanqootti deemu haleelaa ture san ofirraa ittisaa Calanqoo dhaqqabe. Oromoonni Afran Qalloo akka nama tokkootti hiriiruun Calanqootti biyya isaanitiif, lubbuu isaanii takkittii san kennuuf yaa’ani. Kana biraa kuteeyyuu obbolummaa fi walmararfannoof jecha, uummata Adaree kan amiira isaanitiin durafamee fi obbolaa Oromoo Sumaalota keessaa garii of-cinaa hiriirsanii gayyaa’ani. Hubadhaa waraanni Oromoo kun meeshaa Oromoo kan duudhaa: eeboo, shootala, furrisa, gaachana, hablee fi mancaa faa malee homaa hin qabu turee! Tahus qeerransoonni Afran Qalloo, qeerransoonni sanyii qeerransaa biyya abbaa gadaa fi biyya haadha siiqqeef jecha, guyyaa guutuu waraana Minilik isa meeshaa Oroppaa hidhate san dura dhaabatanii kan dhume dhumee, kan hafe boojiyame. Gooroon Calanqoo sun dhiiga Oromootiin lafa goggogaa mitii haroo fi hara fakkaate. Minilik naazichi Afrikaa asittis akkuma Arsiitti godhe san harka bojiyamtoota Oromoo mumursiise. Itti-dabaluun funyaani fi gurra namoota irraa cirsiise. Phaaphasiin Habashaa sunis: “maqaa abbaatiin, maqaa ilmaatiin, maqaa hafuura qulqulluutiin!”, jechaa akkuma isa bowwaa Aannolee eebbisee sana isa gooroo Calanqoo kanas eebbise.
Sana booda Oromoon Barentuu, Arsii, Tuulamaa, Walloo, Gujii, Maccaa fi kaan lafni lafee isaa tahe irraa fudhatamee gabbaarii tahe. Kaan qabamee gabaa biyya keessaa fi biyyoota alaatti gurgurame. Kana hojii fi gochi Minilik warra Amaaraa, kana gochi naazicha Afrikaa kan Minilik jedhamuu! Namicha akkanaa kana, bineessicha garaan bineessaa kana, naazicha sammuu fi hojiin naazii kana kunoo amma iliitonni Amaaraa: “inni goota keessanii fudhaddhaa” nuun jedhu. Raajii dha; akkamitti dhaloonni fi barri gara duubaatti deema?
LAFARRAA DUGUUGGII MINILIK UUMMATOOTA KIBBAA IRRATTI ADEEMSISE
Uummanni Oromoo duris kophaa isaa dagabaafattoota Habashaatiin hin gabroomfamne. Hardhas kophaa isaa mitii manneen hidhaa impaayerittii keessatti kan argamu. Saboota, sablammiiwwanii fi uummatoota Kibbaa kanneen lakkoofsaan baay’ee tahan wajjin dirree waraanatti cabe. Ammallee isaan wajjin Karchalleewwan impaayerittii keessa jira. Lafarraa duguuggiin suukkaneessaan Minilik bineensichi garaan bineensaa Oromoo irratti adeemsise uummatoota obbolaa Oromoo isaan Kibbaa hedduu isaanii irrattis adeemsifamee jira. Waraana Minilikii fi dhibee namaa-sa’aa kan isaan wajjin Oromiyaa seeneen uummanni Oromoo kumaa-kitilaan dhumee, lakkoofsa uummatichaa kitila kudhan irraa gara kitila shaniitti gadi-bu’ullee, humna heddummina lakkoofsa isaatitiin kunoo ammallee numa jira. Garuu, uummatoonni Kibbaa gariin isaanii dhumaatii sana irraa hafuu hin dandeenye. Kan waa hafanillee hardha lakkoofsi isaanii daran xiqqaa dha. Mee amma dubbii keenya gabaabsachuuf jecha, waayee uummatoota obbolaa Oromoo keessaa kan sadan isaanii callaa akka fakkeenyaatti waa haa mildhannu!
Akkuma Minilik mataan isaa phaaphasii Habashaa of-dukaa buusuun Oromoo Arsii fi Oromoo Barentuutti duule san, inni waraana Habashaa gaggeessuun uummata Walaayitaatti duule. Uummanni Walaayitaa keenyaa inni boonaa fi seenaa boonsisaa qabu kun, biyya isaa guutuu irratti waltahuun waraana warra Habashaa isa ibidda tufaa namaa-sa’aa, lafaa-marga gubaa deemuu san dura gore. Torban sadii guutuu waraana faashistootaa kana ofirraa ittise. Gandeen Walaayitaa barbadaawanii, uummanni Walaayitaa biyya isaa guutuu irratti akka dullacha masqalaatti gorra’ame. Mootiin Walaayitaa seena-qabeessichi sun, Xoonaan: “silaa nu fixanii, mee sanyumaafillee namni kiyya waa haa-hafu” jechuun harka kennate. Minilik, phaaphasiin Habashaa fi jeneraalonni Habashaa: sabbata, shaashii fi uffata baaqqee faa funyaan ofiitti marachuun hamma daangaa Walaayitaa dabranitti adeemaa turani. Foolii reeffa uummata obbolaa keenyaa isa akka hoolotaatti qalamuun torban lamaa faa ture sanitu Habashoota dabarsuu dide. Yaa uummata Afrikaa, yaa uummata Afro-Ameerikaa kanaan maal jetta? Kan hunda caala nama dhibu, waraanni Minilikiin durfame sun inni bowwaa Aannoleetti Oromoota irratti harma-muraa fi harka-muraa adeemsise sun, inni gooroo Calanqootti dhiiga Oromootiin dacheen haroo akka taatu godhe sun, uummata Walaayitaa isa ajjeese fi isa madayee lafa ciisu san gadi-jedheetoo dhiiga isaa xuuxxachuu sani! Mee yaa Waaq, Minilik faa uumaa ilmoo namaa irraayyi gara bineessa daggalaatti of-geeddaran moo? Kun hojii fi gocha Hitler naazichaa kan hin taane, maaltu taharee?
Waraana warra Minilik bara dheeraa ofirraa-ittisaa uummatoota turan keessaa inni tokko uummata Kafichoo ti. Ofirraa-ittisa kana irraa kan ka’een uummanni obbolaa Oromoo kun, Kaficho sonaan lafarraa duguugame. Warri Minilik uummata Kafichoo dhibbayyaa 65 (“65%”) akka fixan nu Oromootanii mitii, obbolaa keenya Kafichootanii mitii, barreessitoota Biyya Faranjii-tiin (Oroppaatiin) galmeeffameeti jira. Akkanuma uummanni Diimee dhibbayyaan 70 lafarraa duguugameeti jira. Kana irraa kan ka’een hardha lakkoofsi uummata Kafichoo keenyaa 400 000 callaa yoo tahu, kan Diimee immoo 800 (dhibba saddeet) callaa dha. Kana irratti lafa uummatoota Kibbaa fi Oromoo dhibbayyaa 70 irraa fudhachuun uummatoota bilisaa fi birmada turan kana gabbaarii fi gabra taasifatani. Lafa uummatoota Kibbaa fi kan Oromoo isa fudhatame kana keessaa dhibbayyaan 30 bataskaana isaanii, kan Ortodoksiitiif kenname. Kanaaf, bataskaanni Habashaa akkuma Raas Daargee fi Raas Masfiin faa abbaa-lafaa isa olaanaa ture.
Kana bira dabree uummatoonni kun akka bineeyyii dagalaatti adamsamuun qabamanii gabaa biyya keessaa fi biyyoota alaatti heddumminaan gurguramaa turani. Minilik mataan isaa abbaa-gabraa fi daldaltuu gabraa isa olaanaa ture. Ennaa uummata Walaayitaa gabroomfatee qeyee isaatti deebiyu, Walaayitoota akka gabraatti qabate 3 000 ooffatee gale. Kan biraa hafee loltuun warra Habashaa inni dassiibnillee (“common soldier“) Walaayitoota lamaa-sadii gabra godhachuun fudhatee biyya ofiitti deebiye.Uggum yaa Waaq! Minilik abbaa-gabraa fi daldaltuu gabraa kanatu, Minilik harma-mursiisaa fi harka-muriisaa kanatu, Minilik dhiiga ilmoo namaa dhugsiisaa kanatu, Minilik lafarraa duguugaa fi duguugsisaa uummata Diimee fi Kafichoo fayitu “jagnaa fi goota” nuuf tahuun, ayyaanni waggaa dhibba isaa kabajamuuf deema jechaa dha. Abadan ammas warri Habashaa lafarraayyi nu duguugu malee, otoo nuti jirruu kun dachee Oromoo irratti hin tahu!
XUMURA DUBBII
Yaa Oromoota alaa-manaa jaalatamoo fi kabajamoo, kunoo ergan kanaa olitti hamma tokko waa isiniif dhiyeessee mee ammammoo kanaa gadittan waan nu Oromoota, ee nu Oromoota harmi akaakileewwan teenyaa fi harki abaabileewwan keenyaa mummuramee, maal-maal faa gochuun akka nu irraa eegamu waa lafa-kaayuuf yaala. Raajii Waaqaa, safuu namaa akkamitti namni mataan isaa fayyaalessa tahe, namni sammuun isaa waa yaadu, nama harma harmee teetii fi harka abbilee keetii mummure san: “inni jagna keetii fudhaddhu” siin jedha? Akka amma dhagayaa jirruutti iliitonni Amaaraa waayee kanaa irratti, jechuun waayee du’iisa Minilik kan waggaa dhibbaa ayyaaneffchuu irratti alaayyis, biyyaayyis dibbee rukuchaa jiru. Kunoo jara kanatti erga waggaa sadiyiitii asii, oddokabreen isaanii sun itti-ka’uun lafaan isaan dhaddhayaa jira. Keessa kutaniituu nuti oddokabree isaanii kana hoo’isuun, akka isaan waliin finfina (“xabala“) dhaqnu fedhu. Nuti harkatu nu hanqate malee, silaa akka amantii Waaqeffannaatti “dhalli namaa marti” obboleessa ofiitii, jarreen maraatan kana finfina Finfinnee faa mitii gara hospitaala Qarree Kolfee (“Amaanu’eel“) sana isaan geessinaayyu!
Jibbi hamaan daangaa hin qabnee fi maqa-xureessiin hamaan isaan amman tana uummata Oromoo fi saba Oromoo irratti oofaa jiran, isaantu hin beekne malee, Oromoota alaa-manaa tokko taasisaa, Oromummaa fi adeemsa walabummaa Oromiyaa kana caala akka cimsatan gochaa jira. Xurree qalloo hamma qaajjisa rifeensaa geessu, kan isaan wajjin walqixxummaan bulluuf waa jirtu wayiillee amma kunoo akkuma jirutti jirma sibiilatiin cufaa jiru. Kanaaf, nuti Oromoonni waltaanee Oromummaa keenya daran cimsachaa, karaa bilisummaa keenyaa daran qulqulleeffachaa Oromiyaa boruu ishii walaboomte san, hardhuma gadameessa impaayerittii isaanii keessatti akka daran jabeeffannu nu taasisaa jiru. Kana irratti “hayyee itti-cimaatii itti-fufaa” jechuu malee, wanni biraa kan isaaniin jennu hin jiru. Otoo hin beekin bilisummaa fi walabummaa keenyaaf nu kakaasaa akka jiran ganamumaan beekuu qabuuyyu. Waan hundaafuu, mee armaan gadittan dubbii cimtuu tana jala harriquuf wanneen tokko tokko isiniif tarreessa:
1) Dhalawwan Oromoo dhiiraa-dubartiin, jaarsaa-jaartiin, gayeessaa-gayeettiin, shamaraa-dargaggeessi hundi alaa-manaa waltahuun tokkummaa ofii isa ammaa caala cimsatanii tarkaanfachuu qabu! Walmararfachuu fi walii-nahuun, waldhagawuu fi walgargaaruun, walii-iyyuu fi walii-birmachuun, waljajjabeessuu fi gamtaan hojjachuun amma yeroon isaa! Hardhuma waamichi isaa!
2) Hayyoonni Oromoo alaa-manaa dhugaa fi dhugoo seenaa keessaa gaggaragalchuun, wanneen Minilik naazichi Afrikaa uummata Oromoo fi uummatoota Kibbaa irratti adeemsise Afrikaa teenyaa fi addunyaaf dhiyeessuu qabu! Isaanis, Oromoonni biroos mammaaksa Oromoo isa: “abbaan iyyu malee, ollaan namaa hin birmatu“, jedhu san sa’aa takkoofillee dagachuu hin qabani!
3) Dureewwan Oromoo tokkoomanii uummata Oromiyaa galaana Abbayyaa kana karaa hundumaan: kakaasuu, ijaaruu, gurmeessuu, walitti-qindeessuu fi karaa maraan hindachiisuu qabu! Kana immoo seenaa keenya keessaa dureewwan Oromoo warra Waladaa Maccaa-Tuulamaa isaan bara Hayila-Sillaasee san irraa akka fakkeenyyaatti fudhachuutu mishaa taha.
4) Otoo lubbuun teenya jirtuu ayyaanni Minilik faashistichaa kun dachee teenya irratti hin kabajamu! Warri gocha Minilik isa kaleessaa faarsuu fi kabajuuf kurfaawu kun boru gocha Minilik bowwaa Aannolee, gooroo Calanqoo, baddaa Gullallee, Biyya Walaayitaa fi Biyya Kafichoo faa irratti adeemsise san deebisee gochuuf waan irraa deebiyuu mitii, uummanni Oromoo kana fashalsuuf karaa maraan of-qoppheessuutu kan nama baasu taha!
5) Siidaan Minilik naazichaa fi kanneen biroo kan Teediroosi fi kan weerartoota kaanii magaalaawwan Oromiyaa keessaa bubuqqifamuu dha qabu! Akkanuma manneen barumsaa, hospitaalonnii fi daandiiwwan maqaalee yakkamtoota Habashaa kanaan waamaman jijjiiramuu qabu! Dursee Minilik sangaa fardaa Oromoo irraa boojiyate san yaabbatee wiirtuu Shaggarii fi wiirtuu Oromiyaa kan tahe, Birbirsa keessa (“Piyaassaa“) dhaabatu sun hatattamaan buqqifamuu qaba! Kun waamicha dubartoota Oromoo Aannoleetti harmi irraa cicciramee fi waamicha dhiirota Oromoo Aannolee fi Calanqootti harki irraa mummuramee ti!
6) Walii-tumsuu fi walirratti du’uun sun: ee onneen Ilaansoo Halloo fi Abbishee Garbaa, kan Firrisaa Abbaa-Foggii fi Leenjisaa Diigaa faa, kan Biiftuu Amoosaa fi Tufaa Munaa faa kan deebitee nu keessatti cimtu kunoo amma! Yaa Oromoo koo nuti onnee fi seexaa: Elemoo Qilxuu fi Jaarraa Abbaa-Gadaa, Waaqoo Guutuu fi Magarsaa Barii, Nadhii Gammadaa fi Guutamaa Awaas, Hayila-Maaram Gammadaa fi Taaddoo Birruu, Alamuu Qixxeessaa fi Maammoo Mazammir, Jaatanii Alii fi Baaroo Tumsaa faa, kan Saartuu Yusuufi fi Raggaatuu Roobaa, Leelliftuu Leellisaa fi Lalisee Nadhii faa qabnawoo, ekeraalee isaanitu nu bira ijaajjuun nu jajjabeessaa jirawoo wanni duubatti deebinuuf tokkollee hin jiru. Yaa Oromoo amma gayeen gayee-dhaa karaa hundaan cimnee walchimsuun garuma fuulduraatti haa tarkaanfannu! Ilaa, lafarraayyi duguugamnee dhumna malee, bilisummaa fi walabummaa Oromiyaa irraa kakuu-dhaa, laguu-dhaa duubatti hin deebinu!
==================== // ====================
* Taammanaa Bitimaa: gurree@web.de


text:
Hidhata al-Qaida kan ta’e al-Shabab haleellaa sanaaf itti gaafatama fudhachuu dhaan weerara waraana kenyaatiin Somalia keessatti ta’een ajjeefamuu musliimotaa ijaa ba’uufi jedhee jira.
asgiida Jumia kan Nairobi jiru irraa hayyuu Islaamummaa kan ta’an Abdullahi Galkayo akka jedhanitti karoorri shrororkeessotaa kun amantii waliin wal hin argu jedhan.
Islaamummaan maal akka ta’e beektaa? Islaamummaan amantii nagaa ti. Maqaa dhumti Islaama jedhu iyyuu nagaa jechuu dha. Ilbiisa illee ajjeesuun si irra hin jiru. Yoo nama ajjeefte guutummaa addunyaa ajjeeftee jedha amantiin Islaamaa jedhan.
Kaayyoon shororkeessotaa uummata Keenyaa addaan qooduuf yoo ta’e jedhan Galkayon itti hin milkoofne.
Gama biraatiin imoo lammiiwwan Ameerikaa hidhi dhalata Somalia kanneen kutaa Minnesota keessa jiaatan al shabaabiif namoota fuluun yaaddoo yeroo dheeraa qabee jiruu jedhan.
Gareen lammiiwwan Ameerikaa hidda dhalata Somalia Ka Joog jedhamu tuuta oduuf Minneapolis keessatti ibsa kenneen haleellaa gareen shororkeessota al shabab galma gabaa Nirobi irratti raawwate namoota balleessaa hin qabaanne galaafate balaaleffatee jira.
Akka gabaasa jiruutti kanneen haleellaa geessisan hagi tokko Minnesota irraa ta’uu ibsa garuu hin mirkanaa’in jira.
Akka angawoonni US jedhanitti garuu erga bara 2007 qabee lammiiwwan Ameerikaa hiddha dhalata Somalia ta’an kanneen 20-40 ta’an gama Somaliatti imaluu dhaan al shababitti makamanii kaan isaanii achitti du’an.
Hoogganaan garee Ka Joog Mohamed Farah akka jedhanitti lammiiwwan Somalia kanneen Minnesota fi naannoo addunyaa jiraatan irra jireessi shororkeessummaa hin deggeran.
Hawaasi martinuu ofii namoota gaarii hin taane of keessaa qabu. knaaf ilaalchi lammiiwwan Somalia gaarii ta’an kanneen guutummaa keessa jiraataniif jiru akka hin banne mirkaneeffachuu qabna.
Waaltaa lammiiwwan Somalia kan Minneapolis keessa jiruuf directora kan ta’an Abdirizak Bihi akka jedhanitti ilmi obboleessa isaanii Burhan Hassan bara 2008 keessa masgiida naannoo jiru keessaa al Shabaabiin filatame.
Gareen kun lammiiwwan Somalia kanneen hawaasa US keessatti tuffatamne jedhanii yaadan irratti fuuleffate. Bihin akka jedhanitti erga ilmi obboleessa isaanii garee sanatti makamee booda maatiin isaa balaa al Shabab dhaqqabsiisaa jiru angawootatti beeksisaniiru.
Erga sanaa qabee daraggoonni naannoo sanaa faallaa shororkeessummaa akka dhaabbataniif tattaaffiin godhamaa jiru milkaa’ee jira. Ilmi obboleessa Bihi kan bara 2009 Somalia keessatti ajjeefame garuu carraa kana hin arganne.


text:
OMN sagantaa Afaan Arabaan tamsaasuun dhugaa ummata keenyaa addunyaa afaan keenya hin beeyne dhageeysisuufi Oromoo addunyaan wal barsiisuuf faaydaa guddaa qaba.
Diinoonni Oromoo takkaa rafanii hin beekan. Kan isaan hirriiba dhabaniif cubbuu fi shira xaxuu,akkasumas ummata Oromoo gandaan addaan qooduuf osoo tattaafataniiti. Diina ifa bahaa diinummaa isaa beeynurra kan fira fakkaatee diina tahuutu irra hamaadha. Akkuma “Mootummaan sodaatinii Saree mootummaa sodaadhu” jedhanitti kanneen qabsoo teenyaaf gufuu tahanis isaannan akkanaa kana. Yeroo waa’ee qabsoo teenyaa dubbatan waanuma nuuf yaadan fakkaatu. Garuu irra-keessa nu fakkaachaa harka lafa jalaan diinummaa isaanii gaggeeysu. Namoonni akkanaa kun guddina keenya hin fedhan,dhugaa keenya hin jaalatan,tokkummaa keenya jibbu,diigamiinsa keenyaaf carraaqu, akkasumas gadda keenyatti kanneen gammadaniidha. Gochaalee isaanii kana faana buunee hoggaa laallu,diinummaan isaan ummata Oromoof qaban kan diinni keenya ifa bahaan nuuf qabuun garaa-garummaa hin qabdu.


text:
-Nuti mirga keenyaaf falmii afaan qawween doorsifamuun osoo hin dhaabbatin itti fufuu qabna.
-Humni waraanaa mooraa keenya keessaa nuuf haa bau’u
-Oromiyaan haa bilisoomtu
-Nuti abdii WBOtiif jiranna
-Oromiyaan kan Oromooti.
-Habashootaa fi nafxanyoof hin jilbeenfannu
-jala deemtuu wayyaaneef bakka hin qabnu
-Seenan isin haagafatu kan ilmaan Oromoo mana hidhaatti guursistan mooraa Yuuniversitii Bulee Horaa keessatti dhaadannoon kun har’a
barattootaan itti fufee jedhamaa ooluu Qeerroon kan gabaasuu fi akkasuma barattootni qormaata biyyoolessaa kan kutaa 12 guyyaa har’aa
eegalan qorumsa biyyooleessaa sa’a isaa eegate kajabuu irra bilisummaa faarsaa oolan. qorumsi sirnaan kan hin gaggeeffamne Oromiyaa
godinaalee hunda keessatti tahuu Qeerroon gabaase. Torban kana guutuu mannen barnootaa sadarkaa gadii keessatti WBO faarsuun barattootni
diddaa itti fufan.fedha qaban Bilisummaa fi walabummaa tahu barattootni kutaa 1 irraa kaasee hanga qophaayinatti ibsaa jiru. FDG Yuuniversitiilee keessatti itti fufe.


text:
Artist Oromoo Beekama fi Jaallatamma Amiin Huseen fi Beekamtuu Diraamaa Afaan Oromoo Mihrat W/Maariyamii ykn Haadha Shumbee fi kaneen biroo sirbitoota haaraa refuu olii dhufa jiran kan akka Tulluu Amantee, Yoseef Jaalaata, Zenebaa Mohammad, Ramaadaan Boonyaa dabalate Irreechaa bara 2015 Onkoloolessa 3, 2015 Ummataa Oromoo biyyoota Gidduu Galeessa Awurooppaa Bashannansisu.
Guyyaa: Onkloolessa/ October 3, 2015
Sa’aa: 19.00 irraa eegalaa
Bakka: Geldershoofd 80, 1103 GB Amsterdam
Credits/Tags: Amiin Huseen, Irreecha, Irreecha 2015, Mihrat W/Maariyamii, Oromo Event
Comments are closed.


text:
By Admin on September 11, 2015
Featured, HRLHA, Simbirtuu
1All_Videos, Advocacy/Activism, Human Rights, News
Simbirtuu: Oduu fi qophii IMALAA. Waa’ee dhiittinsa mirga dhalanamaa fi beelaa ykn hoongee Itoophiyaa keessaa irratti I/Gn Liigii Mirga-Dhalnamaa kan Gaanfa-Afrikaa Obbo Gaaromaa Waaqessaa waan jedhan jira (K/1ffaa)
By Admin on September 3, 2015
Featured, Simbirtuu
1All_Videos, News
Simbirtuu – Fulbaana 3, 2015
By Admin on August 28, 2015
OLF, Simbirtuu
1All_Videos
Simbirtuu: Oduu fi qophii IMALAA. Imala keessatti waa’ee araara Gurmuu Qabsaawotaa fi Miseensota ABO fi ABO jidduutti ta’e irratti Keeniyaa irraa keessummaa qabna. Norwey-kaabaatti tumsa maallaqaa WBOf taasifame kutaa lammaffaa keessa jira.
By Admin on May 7, 2015
Featured, Oromo History, Simbirtuu
1All_Videos
Simbirtuu: Oduu fi qophii IMALAA. Imala Keessatti Pro. Mohammad Hassan keessummaa dha
By Admin on May 2, 2015
Guyyaa Gootota, Simbirtuu
1All_Videos
Simbirtuu – Ebla 30, 2015
By Admin on April 17, 2015
Simbirtuu
1All_Videos
Simbirtuu: Oduu fi qophii Imalaa; Imala keessatti seenaa aadde Ayyaluu Ittisaa kan namootni dubbatantu dhihaate
By Admin on April 9, 2015
Oromo Studies Association (OSA), Qeerroo, Simbirtuu
1All_Videos
Simbirtuu; Oduu, dhimma tumsa Qeerroo fi marii Prezidentii Waldaa Qorannoo Oromoo (OSA) wajjin ta’e. Obbo Johar Mahaammad wajjin dhimma kora WW OSA, waa’ee Obbo Haayilee Fidaa fi Qabsoo Bilisummaa Oromoo irratti (gabaabinaan) G/D gooneerra
By Admin on April 3, 2015
Radio Simbirtuu, Simbirtuu
1All_Videos, News
Simbirtuu: Oduu fi qophii Imalaa. Imalli haala yoroo irratti G/D qondaala imbaasii Itoophiyaa biyya Sweeden wajjin taasifamee kutaa xumuraa fi haasawaa Dr. Gammachuu Magarsaa OSA irratti taasisan qaba
By Admin on March 27, 2015
ODF, Radio Simbirtuu, Simbirtuu
1All_Videos, News
Simbirtuu: Oduu fi Qophii Imalaa. Imalli Waa’ee Biyya Galuu fi Bahuu ADO Irratti Xiyeeffata
By Admin on March 24, 2015
Radio Simbirtuu, Simbirtuu
1All_Videos, News
Simbirtuu: Oduu | Bitootessa 20, 2015
By Admin on March 7, 2015
Qeerroo, Radio Simbirtuu, Simbirtuu
1All_Videos, News
Simbirtuu: Oduu, Simboo fi Imalaa. Qophii Imalaa keessatti haala yoroo ammaa Fiichee, Sabbataa haga Walisoo akkasumas FDG Yuniversitii Wallaggaatu dhihaate
By Admin on February 27, 2015
Abay Tsehaye, Radio Simbirtuu, Simbirtuu
1All_Videos, News
Simbirtuu: Oduu, wal-dorgommii isapoortii Jimmaa irratti haala FDG amma deemaa jiruu fi qophiii Imalaa. Imala keessatti miseensa caffee Itoophiyaa kan turan Obbo Aliyyii Adam wajjin G/D kutaa xumuraatu dhihaate


text:
- Filannoo kana milkeessuudhaaf mootummaan wayyaanee daba garagaraa qopheessaa bahe, naannoo itti milkaahee tokkollee hin qabu, filannoon silas kanuma isa filuuf qophaayeedha biyyicha keessatti kanumaanuu har’a oromiyaa keessatti filanoon gaggeeffame gara FDGtti jijjiiramee oole, mootummaan wayyaanee kana dursee waan beekuuf humni waraanaa naannoo biraa irraa kaafamee dhufee dachee oromiyaa uummata oromoo gidduu diriirfatee oole, dabaa fi shira xaxetti dabalataan humni waraanaa bobbaafamuu fi filannichuma sagalee isaa olkaasuuf waa hedduutti fayadame tokko namoota jaamaa,dadhaboo ta’an kaardii filannoo irraa fuudhee ofiin filuu, lammata baadiyaalee keessatti uummata doorsisuudhaan kaardii humnaan irraa fuudhanii of filuu fakkeenyi kanaa Harargee keessa, kan kaardii dhorkate ciree gate, dhugaadha erga isa hin fayyannee ciree gatuu qaba,kaan ammoo taajjabdoota kan ta’an walakkaa guyya buufata filannoo keessaa ariyuudhaan akka fedhanitti waan fedhan guuttachuu fakkeenyatti kan fudhatamu Qellem aanaa Anfilloo ganda Dollaa jedhamu keessatti kan raawwateedha. Sadaffaan qonnaan bulaa baadiyaa keessaa kaleessa irraa kaasuudhaan caasaan mootummaaf dhaabbatee hojjetu sun maal filatta kanniisa yoo filte tajaajila addaa mootumma irraa argatta, misoomni ni ariifata, maatiikeetti nagaa argatta, hojiin siif kennama,…. Waa hedduu ittiin jechuun gowomsuu, naannoo sodaan jirutti doorsisuma tikaan,waraanaan kaan qabanii hidhuun sa’a muraasaaf tursiisuu irratti bobbahanii hojjetaa bahan kun akeekni filannoo jedhamu sun gara FDGtti jijjiirame diddaa ka’een godina shawaa lixaa Gindabarat keessatti dhukaasni hanga uummata irrattid huka’uu deemsisu, FDG isin hin fillu jechuudhaan fuula isaanii duratti kaardii ciranii gatuu fi mootummicha arrabsuun xiqqeessuu,dhaadannoo garagara dhageessisuu Lixa shawaa aanalee garagaraa, Qellem Anfilloo aanaalee garagaraa, Finfinnee fi Godina addaa, shawaa bahaa, wallagga lixaa fi dhaabbilee barnootaa keessatti itti filannoon mootummaan wayyaanee gara duddaatti jijjiirame miseensotni paartilee mormitootaas kan nu baasu diddaa gaggeessuudha jechuudhan keessattuu naannoo Iluu A/Booraa fi Jimmaa aanaalee adda addaa keessatti taajjabdootni dhiisanii bahuudhaan fincila kaasuun Filannoodhuma kijibaa kanayyuu itti milkaahuuf shirri mootummaas isa hin baasne uummanni ammas kan furmaata tahu FDG tahuu hubatee godinaalee adda addaa keessatti fincilli finiinaa jira. kun akkaataa adeemsa filannoo wayyaaneen itti gaggeeffatee fi shirri inni xaxes isa milkeessuu dadhabee uummata gara fincilaatti kaasuu walii galatti gabaasota bakkeewwan olii xuqaman irraa nu gahe ibsuudha.
Sunday, May 24, 2015
Gabaasa Filannoo Kijibaa Caamsaa 24/2015 Gaggeeffame Godinaa fi Yuuniversitii Garagaraa Irraa.
Filannoo Mootummaa Wayyaanee Har’a Caamsaa 24/2015 Ilaalchisuudhaan Akkaataa Adeemsa Filinnichaa, Farra Kijiba Filannoo Ta’uun Sochii Taasifame fi Mootummichis Filannicha Sobaan Milkeessuuf Shira Xaxe.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Tuesday, June 30, 2015
Adeemsi Qabsoo Qeerroo Bilisummaa Oromoo Adeemsa Qabsoo Jaarraa 21ffaati (Kan dabreerraa kan itti fufe)
Waxabajjii 29,2015 Finfinnee
Lafa kana kan uume Waaqa yoo ta’ellee, lafa Oromiyaa kana irratti eenyuuyyuu dura kan uumame Oromoo waan ta’eef, lafti kun kennaa Waaqni Oromoof kennedha. Kanaaf lafti kun kan Oromooti! Akkasumatti Waaqxi ardiilee kaanittis biyyoota hundatti uummata uumeera. Biyyootni kunneen lafa Waaqxi isaaniif kenne seera ittiin tikfatan niqaban. Lafti uumaa waaqaa ta’us, abbaan arge akkuma arge utaalee biyya namaatti hin seenu.
Kankeenya garuu lafuma keenya irratti; biyya abbaa keenyaa irratti kan silaa warra kaan gabbarsiisnee of jalatti seera keenya keessatti bulchuu malletti nuti halagaa biyya keenya seeraa ala humnaan nudhaaltee koloneeffatte gabbarree bulaa jirra. Yeroo har’aa biyyattii kana irratti kan gibira ol aanaa kaffallu Oromoodha. Kan vaatiifi taaksii kkf biyyattiif galchu Oromoodha. Sharafa biyya alaatiis kan argamsiisu qabeenyaa Oromoofi Oromiyaati! Albuuda Oromoof Oromiyaa kanneen akka warqee Shaakkisoo,pilaatiniyeemii Yuubdoo, Oppaalota Harargeefi godinaalee hedduu saamanii gurgurachaa jiru.
Bunaafi jimaa gogaa beeyladaa, oomishoonni qibaa kanneen akka nuugii, salixaafi suufii kkf Oromiyaarraa maddan. Lafeen dugdaa dinagdeefii jiruu biyyattii kanaa Oromoofi :- Adeemsi Qabsoo Qeerroo Bilisummaa Oromoo Adeemsa Qabsoo jaarraa 21ffaati
Subscribe to: Post Comments (Atom)