text:
Oromia: Adda Bilisummaa Oromoo (ABO): Waamicha Qabsoo December 15, 2015Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: #OromoProtests, #OromoProtests 2015, ABO, Oromia: Adda Bilisummaa Oromoo (ABO): Waamicha Qabsoo
trackback
Ummatoota Itophiyaa Hundaaf!
Miidhaan Mootummaa kan Sitti Dhaga’amu Lammii Saboota Hundaaf!
Abidda Ollaa Hunda Gubaa Jiru Kana Waliin of Irraa Dhaamsuuf Haa Kaanu!
Ummatni Oromoo sochii barattoota fi dargaggoota isaa qabsiisaniin warraaqsa haaraa Sadaasa 12 irraa eegalee gaggeessuun wareegama lubbuu, madaa’uu fi qaamaa hir’achuu guddaa fi ulfaataa baasaa jira. Ummatni keenya wareegama kana kan baasaa jiruuf mirga uumaan qabu fi mirga lafa isaa irratti abbaa biyya tahuu falmachuuf jedhee ti. Falmaan akkasii sadarkaan isaa wal haa caalu malee gola ummatoota Itophiyaa hundaa keessa jira. Goondar irraa lafatu muramee alagaaf kennamaa jira. Gambeela ummata
abbaa biyyaatu buqqifamee alagaa biyyaa alatti gurguramaa jira. Omoo keessaa ummatootaatuu buqqifamaa jiru. Kan akkasii heddu tarrisuun danda’ama. Kun hundi gaaffi ummatni Oromoo Finfinnee ilaalchisee gaafataa jiruu wajjin tokko. Garaa garummaa hin qabu.
Har’a yeroo ummatni Oromoo ka’ee karaa nagaa mirga isaa falmachaa jiru, moggaa dhaabbatanii qe’ee koo hin geenye jedhani daawwatuun hin tahu. Kan har’a ummata Oromoo irra gahaa jiru bor waan qe’ee keessanitti dhufuuf cal jettanii ilaaluun gaabbii taha. Yeroon kun cunqursaa mootummaan Wayyaanee ummatoota biyya Itophiyaa keessaa jiran irraan gahaa jiru callifnee itti ilaallu miti. Sirnooti Itophiyaa bulchaa turanii fi jiran wal shakkii fi bir’aa ummatoota gidduutti bu’ureessanii jiru. Amma kan ummatoota Itophiyaa irraa barbaadamu bakka jiran hundatti ka’anii mootummaa Wayyaanee/ Ihadeeg of irraa dabruu dha. Kanaaf yaa Ummatoota Itophiyaa!
Dantaa fi Mirga keessan kabajchiisuuf bakka hundaa haa sochoonu!
Sochii ummatni Oromoo godhaa jiru cinaa dhaabbadhaa!
Warreen humna waraanaa, polisaa fi tika Wayyaanee keessa jirtan Oromoo ajjeessuu irraa of qusadhaa. Mootummaan Wayyaanee yeroon isaa dhumatera. Harka walqabannee mootummaa kana kuffisuudhaan bilisummaa, dimokraasii, nagaa fi tasgabbii ummatootni barbaadan argamsiisuuf haa warraaqnu. Manni olla keettii osoo gubatu kiyya nagaa baha jettee hin eegin. Ibiddi mana olla keetitti qabate kees gubuu hin ooluutii.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Harka walqabannee mootummaa Wayyaanee haa kaafnu!
Comments»
No comments yet — be the first.


c: text/html

text:
Warra Mirgaan Jirutu Haqa Qaba
© Abu Ibtisam
Anas bin Maalik (Rabbi isarraa haa jaalatuu) hadiisa takka akkana jechuun nuuf dabarse:
Ergamaan Rabbii ﷺ gara mana keenyaa dhufanii, waa akka isaan obaasnu nu gaafatan. Re’ee takka elminee, qabee kiyya kanatti bishaaniin walitti areerre. Kana booda Ergamaa Rabbiitti ﷺ kennee irraa dhugan. Wayta kana Abubakar (Rabbi isarraa haa jaalatuu) gama bitaan, Umar (Rabbi isarraa haa jaalatuu) fuuldura irraan, namni baadiyyaa tokko ammoo gama mirgaan taa’anii turan. Ergamaan Rabbii ﷺ dhuganii geessinaan, Umar ‘Yaa Ergamaa Rabbii Abubakaritti kennaa’ jedhe. Ergamaan Rabbii ﷺ garuu Abubakarii fi Umariin dhiisanii, namicha baadiyyaa, kan gama mirgaan taa’ee jiru saniif kennan. Kana booda Ergamaan Rabbii ﷺ, ‘Warra mirgaan jirutu, Warra Mirgaan jirutu, Warra mirgaan jirutu haqa qaba’ jedhan.
Abbaan Hadiisa kana nuuf dabarse, Anasilleen, ‘Sunnaan isa kana, sunnaan isa kana, Sunnaan isa kana’ jedhe.
Waan tanarraa baruumsa guddaa arganna. Waan dalagnu hunda mirgaan jalqabuu akka qabnu yeroo heddu Ergamaan Rabbii ﷺ nu barsiisanii jiran. Haa ta’u malee yeroo heddu sunnaan kun yeroo itti dalagamu hin mul’atu. Keessattuu, bakka cidhaatti namoonni nama affeeran, nama mirgaan jiru dhiisanii, nama gurguddaa fi dureessa barbaadanii, keessaa kaasu. Ergamaa Rabbiitti ﷺ aanee, namni haga Abubakar Siddiiq (Rabbi isarraa haa jaalatuu) kabajaa qabu hin jiru. Garuu Ergamaan Rabbii ﷺ sunnaa nu barsiisuudhaaf Abubakariin dhiisanii, nama baadiyyaa saniif kennan. Nutis sunnaa tanatti dalaguuf jabaachuu qabna.
Rabbi dalagaa kheeyrii cufa nuu haa laaffisu

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hagfish
Qaamman bishaanii keessa gad fagaannee yoo deemne, uumama ajaa’ibaa heddu argina. Uumama akkaan sodaachisaa fi haalli isaa hundi namaa hin galle heddutu jira. Har’aaf qurxummii Haag Fish jedhamu daawwanna. Qurxummiin kun lafee duydaa takkallee hin qabu. Cinaa qaama isaa irraa Qaawwa xixiqqoo qaba. Qaawwi xixiqoon kun dalagaa lama qabu. Tokko ittiin harganuuf, tokko ammoo dhangala’aa diina ofirraa ittisuun baasuuf tajaajila. Qurxummiin kun tooftaa addaa badhaafamee jira. Dhangala’aan qaama isaa keessaa bahu wanti xiqqoon, bishaan naannoo isaa jiru gama dhangala’aa wal harkisuutti jijjiira. Qurxummiin biroo yoo Haag fish kana adamsuuf dhufe, yeroma san tufee biraa baqata.
Afaan isaa ammoo akkaan nama sodaachisa. Afaan akkanaa ni qaba jedhanii yaaduunuu ulfaataadha. Qaawwa xiqqoo keessaa, ilkaan ajaa’ibaa, kan raqa du’e daqiiqaa takka keessatti achi buutee isaa dhabamsiisu gad baasa. Irga hin qabu, garuu waan lafee fakkaatu gubbatti ilkaan qara qabu heddu ofirraa qaba.
Qurxummiin kun Qaawwa funyaanii takka qofa qaba. Isiidhaan, raqa du’ee bishaan keessa jiru fuunfatee bakka inni jiru beekuu danda’a. Haag Fish akka qurxummiilee biroo koola qabaatuu dhabus, garuu bishaan keessa saffisaan daakuu danda’a. Qurxummii du’e argannaan akkuma bira gaheen afaan isaa dalagaa jalqaba. Hagfiishonni birootis raqa kana hafuuraan barbaadanii itti dhufu. Raqa kanarraa foon jiru hunda quuncifachuu jalqabu. Bineensi biroo dhufee akka isaan hin saamneef, dhangala’aa isaanii bishaan keessatti dhangalaasu. Kana booda Daqiiqaa muraasa keessatti, raqa san lafetti deebisan. Soorata akkanaa itti deebi’anii argachuuf ammoo, ji’oota heddu eeguun dirqama itti ta’a.
Qurxummiin kun Onnee 4 qaba. Inni tokko dalagaa ijoo dalaga, kan hafan sadan ammoo onnee san gargaaran. Qurxummiin kun karaa lamaan hargana. Funyaanii fi Qaawwa gogaa irratti argamuunis ni hargana. Waa arguu irratti laafaadha, fuunfachuurratti garuu jabaadha
Akkaataan itti adamsu akkaan nama sodaachisa. Garuu raqa du’e qofa sooratuun isaa qulqullina bishaaniitif faaydaa guddaa qaba.
Qophii Abu Ibtisam


text:
LibreOffice 7.3 Help
Dalagaan HAALATA() foormulaa duraan man'ee keessa jirutti dabalamuu danda'a. Fakkeenyaaf, dalagaa AMMEE wajjin, gatii isaa irratti hundaa'uudhaan man'ee halleessuu dandeessa. Foormulaan =...+HAALATA(YOO(AMMEE()>3;"Diimaa";"Magariisa")) haalata man'ee "Diimaa" yoo gatiin irra guddaa 3 ta'e raawwata, ta'uu baannaan haalata man'ee "Magariisa" ni raawwata.
Yoo foormulaa man'eelee bal'ina filatame keessaa hundatti rawwachuu barbaadde, qaaqafayyadamuu dandeessa.
Maadheelee feete hunda filadhu.
Ajaja baafataa Gulaali - Argachuu & Bakka buusuu filadhu.
For the *term, enter: .
".*" himannoo sirraawaa kan qabayyeewwan maadhee ammee agarsiisuu dha.
Enter the following formula in the =&+STYLE(IF(CURRENT()>3;"Red";"Green"))field:
The "&" symbol designates the current contents of the Find field. The line must begin with an equal sign, since it is a formula. It is assumed that the cell styles "Red" and "Green" already exist.
Dirreewwan Himannoowwan sirraawaa fi Filannoo ammee qofa mallattoo itti godhi.Hunda Argadhu cuqaasi.
Maadheeleen hundi kan qabiyyeewwan isaanii filannoo keessa gale amma ni shoolamu.
cuqaasi.


text:
Hogganoota Kongreesa Federaalawaa Oromoo kan ta’an Obbo Baqqalaa Garbaa, Obbo Gurmeessaa Ayyaanoo, Obbo Addisuu Bullallaa fi Obbo Dajanee Xaafaa irratti ragaa ittisaa dhaggeeffachuu jalqabuuf har’atti bellamnii qabamee ture hin milkoofne.
Garu aangawoonni mootummaa kanneen ragaa ittisaa ta’uun himatamtootaaf dhiyaatu jedhamee eegamaa turan xalayaan waamichaa mana murtii biraa waan isaan hin dhaqqabneef jecha hin dhiyaanne jedhe manni murtii olaanaa kan Federaalaa dhaddachii arfaffaan.
Inumaayyuu manni murtii gaaffii haaraa kaaseen aangawoota kana akka ragaatti kan barbaaddan maaliif? Jechuun gaaffii ka dhiyeessan yoo ta’u barbaachisummaa dhiyaachuu aangawoota kanaa irratti sadaasa 6 bara 2010 dubbanna jechuun bellama kenne jedhu abukaatoon himatamtootaa.
Dhimma manni murtii ajaja itti keenne tokko duubatti deebisanii bifa biraa qabsisuun kun yeroo torban tokkoo keessatti yeroo lammaffaaf mudachuu isaati. Wiixata darbee Obbo Baqqalaa Garbaa wabiin akka hidhaa ba’an erga murtiin kennamee booda dhuma irratti keessa deebi’amee ilaalamuuf bellamamuun ni yaadatama.
Galmee Obbo Gurmeessaa Ayyaanoo irratti kannen himataman namoota ka biroo 13 irratti ragaa dhaggeefachuun har’a kan jalqabamee yoo ta’u Robii fullee keenyaa xumurama jedhamee eegama.Imatamtoonni shank an galmee kana keessa turan walaba gadhifamuun ni yaadatama.
Angawoota ragaa ittisaa jedhamuun maqaa dhahaman kan mootummaa Fedeeraalaa fi kan bulchiinsa naannoo Oromiyaa shan turan. Isaanis mummicha ministeera Itiyoophiyaa Haayle Maariyaam Dassaaleny, prezidaantii mootummaa naannoo Oromiyaa Obbo Lammaa Magarsaa, afaan yaa’ii paarlaama biyyatti kan turan Obbo Abbaa Dulaa Gammadaa, sadarkaa itti aanaa prezidaantiitti itti gaafatamaa waajiira DHDUO Dr.Abiiy Ahmed akkasumas bulchiitu magaalaa Laga Xaafoo Laga daadhii Aaddee Caaltuu Saanii turan.
Gaaffii fi Deebii abukaattotaa caqasaa


text:
Walwaraansii kaaba Itiyoophiyaa keessatti taasifamaa turee Yuniversitootaa fi manoottan baruumasaa sadarkaa ol aanaa naannoolee Amaaraa,Affaar fi Tigraay keessa jiran irratti dhiibaa ergaa uumee boodaa, yuniversitoota nannoowan sana keessa jiran keessaa ammii tokkoo barattootaa galmeesuu jalqabuun isaanii ibsameeraa.
Akumuma Kanaan Walwaraansaa sanaan midhamee kan ture Yuniversitiin Walloo baraattoota haaraa kuma Afur galmeessuu isaa Masfin Araagee gabaaseeraa. Akka ibsii yuniversiti walloo jedhutii barrattoonii mooraatti deebi’an kuma 25 gahanii jiru.


text:
Fincila Baalee
Fincilli Baalee qabsoo Oromoon Baalee gabrummarratti godhee fi milkaa'ina guddaa itti argatedha.
SEENAA
Mata duree kiyya hardhaa seenaa qabsoo oromoodhaa keessatti Seenaan oromoota baalee akkam turtee? Hardha hoo maaltu mudatee? Jedhu keessatti seenaa gaarreen baaleefi qabsaawota baalee guutuu kaasuudhaaf halkaniifii guyyaanuu barruudhaaf yeroo gabaabaa akka ta'u eennumtuu tilmaamuun waan itti ulfaatuu miti.! Haala akkasii keessatti anis guutuu seenaa qabsaayota baalee akkam akka tureefi amma hoo ilmoolee leencota saniifii dachiiniifi gaarreen baalee dhiigaafi lafee diinaatiif naasuu qabaachuu hin turin sun maaltu isa qunnamnaan qabsoo oromoo bara kanaa haala dinqisiisaadhaan diina raasee addunyaa raajjessuutti jiru kanarraa duubatti akka hanbise dubbachuu dadhabullee gaarreeniifi dachee baalee keessaa seenaa maqaa wojjiin yeroo kaayutti seenaan gootota tokko tokkoos akka dirqiitti keessatti dhuftu beekkamaadha. Akkuma seenaan biyyattiif seenaan qabsoo oromoodhaallee ibsutti dachiiniifi gaarreen baalee akkuma ardii afrikaa keessattuu iddoo guddaa kan qabu ta'uunsaa beekkamaadha. Keessumattuu qabsoo baroota dheeraadhaa kan sabaafi diinnillee ragaa jiru kan akka # fincila qonnaan bultoota baalee ' Lola xaaliyaanii, weerara sirna minilikiifi akkasumas qabsoo sirna hayla sillaasee keessatti seenaa gootummaa maaluu itti hin qixxoofne oromiyaa kutaalee biroo keessattis muldhatu kan baalee iddoo guddaa qabaachuu akka ture beekkamaadha. Egaa nuti seenaa baroota dheeraa kana yeroo biroo baldhinnaan kan irraa dubbannu yommuu ta'u, Seenaadhuma sirna dhihoo kanaa keessatti gootonni baaleefi gaarreen baalee akkasumas dachiin baalee biroo maal gumaachuu turan kan jedhu haa ilaalluu:- Kana keessatti ammoo kan hardha irraa dubbannu dachee fi gaarreen baalee kan akka # GAARA RIRAA, # Saannatee, # Tulluu Diimtuu, # Shaawwee , # Dalloo mannaa dayyuu fi # Odaa Guddaa faa keessatti seenaa qabsoo adda bilisummaa oromootiin wolqabsiisnee maaltu akka hojjatameefi seenaa ta'ee ture haa ilaalluu :- 1FFAAN }SAANNATE Seenaa qabsoo dachee diriiraafi gaarreen baalee keessatti Saannate iddoo guddaa seenaadhaaf kan qabduudha. Dacheen diriirtuun saannatee baale keessatti wol qixxee magaalaa goobbaafi magaalaa dalloo mannatti kan argamtu yommuu ta'u bara sirni woyyaaneedhaa biyyattii teenya oromiyaa roorroodhaan dhuunfate yeroo addi bilisummaa oromoodhaa chaartara jiruufi bahes keessatti Dachiin saannatee teessuma maandhee adda bilisummaa oromoodhaatiif qubsuma gootota oromoodhaa seenaa boonsaa hedduun diina raasaa turaniiti turte. Seenaa qabsoo bara sana saannatetti dalagamuu turee yeroo kaasnu Gootota gaara baalee kan akka :- Jamaal Abdaa,, Huseen Gabayaa,, Xaahaa Amaan Amboo,, Huseen Galataa,, Amaan Aliyyii,, Haaji Goobee Riraa,, Haaji Amaan Godii,, Kadiir Aliyyii,, Marshaalloo Xeemoo,, Umar Salaalee,, Xaahir H/Dheekkoo fi Haaji Dheekko faati Gaara tulluqqee kan gad bu'iinsa Riraa irra ta'ee hedduu qabsoodhaaf mijjaawaa ta'e kan handhuura baalee irratti argamu keessatti Guyyaa mootummaan woyyaaneedhaa ummata baalee cabsuudhaaf gara dalloo mannaatti loltoota Ooraalii lamaa hidhannoo addaa wojjiin erge gootonni maqaa dhoofne kunniin barbadeessan waan yoomuu irraanfatamuu qabu hin turre. Namoonni hedduunis akkuma beektan loltoota woyyaaneedhaa ooraalii lamaanii keessaa diinni lubbuudhaan hafe namoota Afur (4)qofa akka turan waan namuu beekuudha. Haaluma wolfakkaatuun bosona baalee ganda awwo'oo gaara laadamoo gubbaatti bara 1997-8keessa Qubsumni leenjii woraana adda bilisummaa oromoodhaa kan Jaal sardaa baatiitiin hoogganamu achi akka ta'e beekkamaadha. Raajiin gootummaafi diinarratti ejjannoo fudhachuudhaa gaara laadamootis barreeffamee kan xumuramuu danda'u hin turre. Gaarri laadamoo dhiiga diina meeqaa dhugee akka garaa qabuufi lafee diina dhiiga oromoodhaa hedduu dhuguu turee akka garaa qabu gaarrummaan laadamoo mataan isaa haa dubbatu jedheen isumaaf dhiisa. Inni hedduu nama raaju ammoo humna gaara laadamoo kan diinni yoomuu balleessuu hin malin sanas kan barbadeessee balleesse gantootaafi maxxantoota diinaa kan ta'an ilmaanuma oromoodhaa ta'uu isaa ti.! Akkuma beekkamu baroota san keessatti qabsoon oromoodhaatis sadarkaa hardhaa kana hin turre. Dammaqiinsi ilmaan sabaa guutuu oromiyaadhaa keessa jiraniis hedduu gadi bu'aa akka tures ni yaadatama. Haa ta'u malee garuu naannnoon yeroo ummanniifi dachiin oromiyaadhaa qabsoof uf kennuu keessatti sadarkaa laafaa irra turtetti hedduu diina yaaddessaa ture Godinni baalee kan irraa dubbachaa jirru kun akkaan kan nama gammachiisu ture. Hardha garuu guutuun oromiyaadhaa sadarkaa namuufuu ibsuu hin barbaachisne boonsaa kanarra yeroo gayutti iddooleen duruu ka'anii dhiiga diinaa garaa qaban kunniin seenaa yeroo kanaa keessaa duubatti hafuun gaaffii saba guutuutti ta'ee jira. Haa xiqqaatuu namoonni seenaa kana gaafas hojjatanii onnee sabaa keessatti iddoo hin banne keessa uf kaayanis hardhallee hammi ta'e achuma jiru. Gaarreeniif dacheen sabaaf malee diinaaf karaa banuu hin turre sunis achuma jiru. Hanqatee hanqatu ilmaaniifi firaaf gosti gootota sanneeniilleen achumatti kan argamaniidha. Roorroo diinaas yoo taate hardha kan gaafa saniirra harka hedduun caalee argame malee woyyaa nama caldhisiiftu kan argannee miti. Seenaa faaya dhiiga goota hedduutii barreeffamee ture kan tiksuun akkamiin ilmaaniifi gosa gootota sanaallee yaaddessuu akka dhabde baruun gaaffii hunda keenna maraa ta'ee jira. Baale yeroo ammaatti namoota seenaa hin beekneefi kan osoo seenaa beekuu jarjaruun (xinnishu'aa maqalee) jedhamtee jirti. Garuuyyuu ammaas kaanee qabsoo sabaatti makamuudhaan seenaa faaya dhiiga goototaatiin barreeffame kanatti faaya biroo daballee uffisuufi aduu bilisummaadhaa arguuf yeroon kan dabre akka hin taanellee ni hubadha. Garuuyyuu seenaa keessaa uf dhabuudhaaf sa'aatiifi guyyoonninuu ga'aa waan ta'eef seenaa wol yaadachiisnee faaya dhiigaan dhufe kanaarraa xurii eeguun waan hedduuf faaydaa akka qabu beekuun barbaachisaadha jedheen amana.


text:
Browsing Tag
Keeniyaa
Prezdantiin Keeniyaa Uhuruu Keeniyaataa lakkoofsi namoota Covid-19 qabaman daran dabalaa jiraatuu ibsuun, weerara kana qolachuuf!-->…
Keeniyaan talaallii Covid-19 miiliyoona tokkoo ol argatte
Keeniyaan Roobii har'aa talaallii Oxford-AstraZeneca Doozii miiliyoona 1.02 galfachuun biyyoota baha Afrikaa sagantaa Covax!-->…
Waraanni Ityoophiyaa Xiyyaara Keeniyaa dogongoraan rukutuu amane
Gamtaa Afrikaatti humni nageenyaa Kabachisuuf Somaaliyaa keessatti argamu AMISOM akka beeksisetti, Waraanni Ityoophiyaa…
Mootummaan Keeniyaa Kutaa Islii fi magaalaa Mombaasaatti Sochii Namoota…
Torbaan dabre irraa kaasee kutaa magaalaa guddoo Naayiroobii kan taate kutaa Islii fi magaalaa Mombaasaa lakkoofsi namoota…
Rooba cimaa Keeniyaa keessatti roobaa jiru hordofuun balaa lolaa uumameen…
Lixa Keeniyaa keessatti Rooba cimaa torbee sadi ol walitti fufuun roobaa jiru hordofuun lolaa fi sigiga lafaa muudateen, hanga…
Mootummaan Keeniyaa Magaaloota 4tti guyyoota 21’f Sochii Imalaa uggure
Keeniyaatti lakkoofsi namoota dhibee Vaayirasii Koroonaan qabamanii 158 gahe jira, mootummaan tatamsaa’a dhibee kanaa to’achuuf…
Prezdaant Uhuuruu Keeniyaataa Daandiin Qilleensa Ityoophiyaa imala gara…
Gaazexaan biyyatti 'Daily Nation' jedhamu akka gabaasetti, Prezdaant Uhuuruu Keeniyaataa marii dhaabbanni The Atlantic Council…
Gareen hidhattoota Somaaliyaa buufata waraana Ameerikaa Kibba Baha Keniyaa…
Hidhattoonni Somaaliyaa Alhada har’aa buufata waraana Ameerikaa kan Kibba Baha Keeniyaa Kutaa Laamuu jedhamtu keessatti argamu…
Bulchaan Godina Naayiroobii Maayik Soonkoo malaamaltummaan shakkaamee…
Daayirektarri Abbaa Alangaa Keeniyaa Nuuraddiin Hajjii Jum’aa har’aa ibsa kenneen, Bulchaa Godina Naayiroobii dabalatee…
UN, Baqattoota Ityoophiyaa Kampii Kaakkummaatti argaman gara biyyaatti…
Dhaabbata mootummoota gamtoomaniitti ejensiin baqattootaa (UNHCR) baqattoota Ityoophiyaa Keeniyaa kampii Kaakkuummaatti argaman…


text:
Abdii Boruutiin
Akkuma yaadatamu dhiyoo kana Afaan Ingiliziitiin “PANNEL DISCUSSION – What is next for the Oromo people?” kan jedhamu mariin tokko biyya Ameerikaa magaalaa Minessota keessati godhamee ture. Meediyaalees ta’ee marsaalee gara garaa irratti kan dhaga’amaa fi argamaa jirus waayee’uma kana ilaalchisee ti. Marii sana jalqabaa hamma dhumaatti hordofuu dhaaf carraa hin arganne. Kutaa tokko tokko garuu hubachuu yaaleen ture. Anis barruu kiyyaa kan har’aa marii’uma kana wajjin walqabsiiseen dhiyeessa.
Akka yaada namoota tokko tokkoo irraa hubatamutti, kaayyoon qabsoo bilisummaa Oromoo (QBO) waan gara lamatti baye ykn ba’uuf deemu fakkaata. Garri lamaan kunis, akka naaf galetti, walabummaa Oromiyaa fi walfaanummaa Itiyoophiyaa ti jedheen yaada. Egaa kuni akka namoonni yaada ofii kennanitti ykn ibsanitti dha. Yaada ykn ilaalcha dhuunfaa qabaachuu fi dhugaan jiru garuu tokkoo miti. Dhugaan jiru maali inni? Uummanni tokko gaafii bilisummaa fi walabummaa kan kaasu, yoo gabrummaa jala/keessa jiraate, biyya ofii dhabe fi kana jalaa/keessaa ba’uu fi biyya dhabe sanas deebisee argachuu barbaaduu dha. Yoo gabrummaan hin jiraanne ykn biyya ofiis hin dhabin, gaafii bilisummaa fi walabummaa kaasuunis barbaachisaa miti jechuu dha. Dhugaan jiru ammoo kana dha.
Uummanni Oromoo bar-dhibbee tokkoo fi walakkaa ol gabrumaa Habashaa jala akka jiru dhugaa fi seenaa ragaa qabu malee dhiibboo miti. Kanaaf, gaafii bilisummaa isaa fi walabummaa biyya isaa kaasa. Erga gabrummaa kana jalatti kufee kaasee qabsoo hadhaawaa kan godhaa ture fi ammas itti jiru; ilmaan Oromoo miliyoonaan lakkaawwaman kan wareegamanii lubbuu isaanii itti dhabanis gaafii’uma kanaaf deebii argachuu dhaafi. Otuu dhugaan kana ta’ee jiruu, otuu hunduu kana beekanuu, lafee fi dhiiga ilmaan Oromoorra dhaabbatanii, kaayyoo isaan itti wareegamaniif jallisanii gara biraatti oofuun sirrii miti; gaddisiisaa dhas.
Uummanni keenya qawwee diinaatiin, humnaan ukkaamamee akka hin dubbanne, akka hin warraaqne godhame malee, otuu carraa argate, kan inni sagalee tokkoon dabarsu bilisummaa isaa fi walabummaa biyya isaatiif jedheen amana. Garanas ilaallu, garasis ilaallu, gadis buunu olis baanu, mirgas deemnnu, bitaas deemnnu, dhugaa bira dabruu hin dandeenyu. Qabsoon bilisummaa fi walabummaa kun dhaloota irraa dhalootatti dabra malee galii booddee otuu hin ga’in akka hin hafnne Oromoo dhaafis ta’ee alagaa fi diina isaatiif ifa ta’uu qaba. Kuni uumaa waaqayyoo/rabbii ti; akkuma xinaan guddachuu hin oolle, kan lubbuun jirus du’arraa hin hafnne, kan gabroomes bilisa bawuu fi walaba ta’uun isaa hin oolu jechuu dha.
Gaafii bilisummaa fi walabummaa ilaalchisee, yaada namoota adda addaa irraa burqan yoon ilaalu, warri kaayyoo guddaa uummata keenyaa kana gara biraatiin ilaaluu yaadan karaa lamaan natti fakkaata. Karaan tokko warra durumaanuu walabummaa Oromiyaatti hin amanne fi walfaanummaa Itiyoophiyaa qofaa kaayyoo godhatan; warra tokkummaa Itiyoophiyaatti amanan yoo ta’an; karaan lammataa ammoo warra bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa barbaadani fi kanattis amanan, garuu haala yeroo ammaa keessa jirru sodaachuu dhaan, karaa biraatiin (filannoo – option) biraatiin tarsiimoo jijjiiruu dhaan galii tokko ga’uu warra barbaadani dha jedheen yaada. Egaa, akkuman kanaa olitti ibse, kaayyoon lamaan yeroo ammaa dubbatamaa jiran kun akkanatti gabaabinaan ibsamu:
- Bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa
- Bilisummaa Oromoo fi walfaanummaa Itiyoophiyaa
Akka yaada fi ilaalcha ykn hubannoo kiyyaatti, waayeen kuni afaanfaajjessaa natti fakkaata. Walabummaa Oromiyaa jechuun bilisummaa Oromoo waan ta’eef kun lamaan addaan ba’anii ilaalamuu hin qaban. Yoo Oromiyaan walaboomte Oromoonis bilisummaa argate jechuu dha. Yoo biyyi ijaaramuuf deemtu tun biyya diktaataraa kan taatu ta’e fi bilisummaan uummataa gaafii keessa gale malee, kuni lamaan waan addaan hin baane dha jechuu kooti. Bilisummaa Oromoo fi kana…, bilisummaa Oromoo fi sana… yoo jennu, bilisummaa Oromoo qofaa kophaatti baafnnee waan ilaallu fakkeessa. Gaafii uummata keenyaa dogoggora keessa galcha. Karaa biraatiin ammoo gaafiin uummata Oromoo gaafii bilisummaa malee gaafii abbaa biyummaa akka hin taane fakkeessuu danda’a jechuu dha.
Yoo akkanatti waayee afaanfaajjessaa kana mariitti dhiyeessinu fi kana irratti waliin morminu, ammas diinaaf karaa baasuu keenya dha. Qaawwa kanaan nu keessa seenanii ammas akkuma dur kaayyoo keenya isa guddaa akka dagannu fi waliin morminu, walirratti duullu, wal dadhabsiifnnu nu godhu. Kan dabre irraa barachuun sun amma barbaachisa. Waayee ykn agandaa akkanaa kana gadi fageenyaan ilaaluu fi xinxaaluu barbaachisa. Otuu yaada tokko gadi hin baasin dura sirriitti itti yaaduu nama barbaachisa. Yoo kuni hin taane ammas naannofnnee naannofnnee rakkoo’uma dur sanatti deebina.Tarkaanfii tokko illee gara fuulduraatti deemuu hin dandeenyu jechuu dha.
Waayee walfaanummaa yoo kaafnnu ammoo kunis gara lamaan ilaalama. Karaan tokko walfaanummaa isa walabummaa Oromoiyaa duraa yoo ta’u, inni lammaffaan kan walabummaa booda ti. Inni walabummaa duraa kaayyoo dhaabileen Oromoo biyya keessa jiran OFCn dhaabbataniifi dha. Kuni tokkummaa Itiyoophiyaa mirkaanessuu dha. Impaayarittii diimookraatessuufi natti fakkaata. Uummata Oromootiif bu’aa tokko kan fidu yoo ta’e (xinnaatu illee jijjiirama fi bu’aa tokko akka fiduu danda’u nan yaada) qabsoo keenya itti fufnnee galii barbaadameen ga’uu dhaaf haala tolchuu danda’a jedheen yaada. Karaan biraa ammoo walfaanummaa walabummaa Oromiyaa booda dhufu dha; walfaanummaa saboota walaba ta’anii (ba’anii) jechuu dha. Egaa akkuman kanaa olitti ibsuu yaale, yoo kaayyoo adda addaa kaafnnee, mariitti kan dhiyeessinu ta’e, kaayyoo karaa saditti baafnnee ilaaluun waayee kana waan ifa godhu natti fakkaata:
- Walfaanummaa Itiyoophiyaa (walabummaa Oromiyaa dura)
- Walabummaa Oromiyaa
- Walfaanummaa sabootaa (walabummaa Oromiyaa booda)
Yoo akkana hin taane, yoo bilisummaa Oromoo fi…. jennee dubbannu, akkuman jedhe, afaanfaajjessaa ta’uu danda’a. Yoo bilisummaa Oromoo kophaatti baafnnee dubbannu, kun karaa lamaan rakkoo nutti fiduu danda’a. Tokko, xinnuma illee milikkeenni bilisummaa uummata keenyaa Impaayara kana keessatti kan mul’atu yoo ta’e, gaafiin: Kunoo waan barbaaddan argattanii maal jettu? kan jedhu ka’uu danda’a. Gaafiin abbaa biyyummaa dagatamee hafuu danda’a jechuu dha. Lammaffaan, bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa yoo jennu, Oromiyaa walaba baatu keessatti bilisummaa Oromoo malee bilisummaan uummatoota achi jiranii hin ka’u, uummatoota kanaaf waabiin hin jiru jedhanii diinni keenya uummatoota fi addunyaa illee afaanfaajjessuu danda’u. Kuni yaada kiyya; waan natti fakkaatu dha.
Gara bilisa baasota keenyaa itti deebi’uu dhaaf asirrattis waan tokko tokko kaasuun barbaada. Akka madda odeeffannoo gara garaa irraa mul’atutti, bilisa baasonni keenyas, kaayyoo ilaalchisee, garee lamatti waan hiraman fakkaatu. Gareen tokko warra walabummaa Oromiyaa kaayyoo godhatan yoo ta’u, gareen biraa warra walabummaa bira dabranii sana booda illee walfaanummaa sabootaa kaayyoo godhatanii dha. Gareen kun lamaan kan waliin qaban kaayyoo guddaan tokko “walabummaa Oromiyaa” ti. Kuni ammoo kaayyoo hal-duree hin qabnne dha; kan abbootiin, obboleewwan fi obboleettiiwwan keenya miliyoonaan lakkaawwaman itti wareegamani waan ta’eef kanarratti asii fi achi jechuun hin jiru. Kuni kaayyoo guddaa bilisa baasaa ti. Kan bilisa baasaa ofiin jedhan hunduu kanatti amanuu qabu; kanaaf illee wareegamuu qabu. Hamma kuni argamutti qabsoon hin dhaabbatu; dhaabbachuu illee hin danda’u; dhalootarraa dhalootatti dabra.
Bilisa baaftonni keenya kan irratti walii galuu qaban, waan walabummaa booda dhufu sanarratti. Akka ilaalcha kiyyaatti, erga walabummaa biyya keenyaa (Oromiyaa) argannee, harka keenyatti galfanne, kan sana booda dhufu – walfaanummaan saboota walaba ta’anii – bu’aa nuuf fida malee kan nu miidhu natti hin fakkaatu. Guddina diinagdee, nagaa fi tasgabbii naannoo gaafa Aafrikaatiif kuni murteessaa dha. Uummatoonni shakkii nurraa qabani illee karaa kanaan waabii argachuu danada’u jedheen yaada. Karaa biraatiin ammoo walabummaa biyya keenyaa takkittiif qofaa otuu hin taane waan biraatiif illee banaa akka taane addunyaatti agarsiisuu qabnna. Nagaa gaafa Aafrikaatiif bu’ura akka taanu beeksisuu qabnna jechuu dha. Kuni gaafii tarsiimoo ti. Kanaaf, kaayyoon (option) kun gaarii natti fakkaate. Bilisa baaftonni keenya hunduu waliin mormuu dhiisanii, kaayyoo kanarratti yoo walii galan, tokkoomanii humna fi irree tokkoon kaayyoo kanas akka galii dhaan ga’uu danda’an abdiin qaba.
Asirratti wanti lama akka hubatamun barbaada. Tokko, kaayyoon walfaanummaa Itiyoophiyaa jedhu (kan walabummaa duraa) haalli qabsoo akka nuuf toluuf malee kun furmaata dhumaa ta’uu akka hin dandeenye dha; yoo uummanni keenya kana barbaadan malee jechuu kooti. Ammas irran deebi’a, walabummaa Oromiyaatiif haal-dureen jiraachuu hin qabu. Lammaffan, waayeen hiree murteeffannaa yoo ka’u, kan dursa qabu sagalee fi filannoo uummata keenyaa ta’u illee (waayee kana yeroo biraan bal’inaan itti deebi’a), duraan dursee garuu bilisa baaftonni keenya hunduu kaayyoo tokko irratti (akkan kanaa olitti ibsetti) walii galanii, mamii tokko malee waan uummata keenyaaf gaarii ta’u ykn ta’uu danda’u waliin itti himuu fi amansiisuu qabu; yoo carraan hiree murteeffannaa argame jechuu kooti. Nuyi hundi keenyaa walii gallee kan dhaabbannu fi kan qabsoofnnuf kaayyoon keenya kana; bu’aan isaas kana; amma filannoon keeti jedhanii uummata keenyatti himuu qabu malee gara gara deemanii kaayyoo gara garaa qabaachuun ammas bu’aa tokko otuu hin fidin hafuu danda’a. Kanaaf, waliigaltee fi kaayyoo tokko qabaachuun keessan murteessaa dha. Gaafii “Egereen uummata Oromoo maali?” jedhuuf deebiin harka keessan jira. Deebii kanas waliin argadhaa; seenaa boonsaa barreessaa. Galatoomaa.
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Mootummaan Jibuutii waliigaltee Kiraa Buufata Doonii Emreet waliin qabu kan haqe tahuu beeksise
Mootummaan Jibuutii buufata Doonii magaalaa Jibuutii cinatti argamu kan Doraleh jedhamu Kaampaanii Emreetiif Kiraa waggaa soddomaa kan mallatteessee ture yoo tahu, Kaampaanichi birmadummaa biyyattii balaa irra buusee jira jechuun waligatee kana diiguun too’annaa ufii jalatti kan deebise tahuu mootummaan biyyattii beeksise.
Mootummaan Jibuutii akka jedhetti, Emreets buufata waraanaa Jibuutii keessatti ijaaruudhaaf gaaffattee hayyama eega dhabdeen booda, biyya keenya irratti shira xaxaa jirti jedhe. Shira kanneen keessaa buufata Doonii Somaaliilaand Barbaraa keessatti too’attu Itoophiyaadhaaf gatii salphaadhaan isinii kireessina jechuun gabayaa biyya keenyaa nurraa cufuudhaaf yaalaa jirti jechuun himate.
Kaampaanii Emreets DP World jedhamu buufataa doonii Jibuutii Doraleh jedhamu kana bara 2006 irraa eegalee, Koontraata waggaa 30 tiin fudhatee bulchaa kan ture yoo tahuu, mootummaan Jibuutii seera addunyaa cabsuudhaan buufaticha too’annaa isaa jalatti galfate jechuun kan himate tahuu gabaasni arganne ni mul’isa.


text:
LibreOffice 7.3 Help
HalluuwwanSurxiqqoo keessaa kan meeshaa copha ijaa tiin bakka buusuu ni dandeessa.
Hanga halluuwwan afuriitti yeroo tokkoon bakka buusuun ni danda'ama.
IddoowwanIftooma fakkichaa hallichaan bakka buusuuf dabalataan dirqala Iftooma fayyademuu ni dandeessa.
Haaluma walfakkaatuun halluu calaqqee iftoomaa kee irratti uumuudhaaf Copha ijaa fayyadamuu ni dandeessa.
calaqqeen ati fayyadamte surxiqqoo akka ta'e mirkaneeffadhu bitmap (for example, BMP, GIF, JPG, or PNG) or a metafile (for example, WMF).
Meeshaalee - Herregii filadhu
Sajoo Copha ijaa cuqaasiifii qaree hantuuttee halluu calaqqee keessaa bakka buusuu barbaadde irra qubachiisi mallichi sanduuqa sajoo copha ijatti aanee jiru keessatti nimul'ata.
Halluu fakkichaa cuqaasi hallichi fuuldura sanduuqa Burqaa-halluu kan mul'atuu fi sanduuqni mirkaneessaa itti aanuun.
Sanduuqa Bakka buusuu keessatti halluu haarawaa fili.
Kun kan bakka bu'u dhimmoota hundaa Burqaa halluu calaqqee keessati.
Ennaa qaaqni banamu halluu biroo bakka buusuu yoo barbaadde,sanduuqa mirkaneessaa fuuldura Burqaa -halluu torree itti aanuu filuudhaan sadarkaawwan 3 hanga 5 irra deebii.
Bakka buusuuCuqaasi.
Bal'ina filannoo halluu bal'isuudhaaf yookin dhiiphisuuf yoo barbaadde, obsa meeshaa Coccobsaa Ijaa guddisi ykn xiqqeessiitii filannoo kee irra deebii.


text:
Kubbaaniyaan Poly G C L jedhamu nannoo Ogaadeen keessatti yeroo dheeraaf boba’aa barbaadaa kan ture yoo tahu, barbaachi sun milkaayuudhaan guyyaa hardhaa yaaliidhaaf Boba’aa hin dhimbiibamin baasuu jalqabe.
Muummichi ministeeraa guyyaa kaleessaa hooggantoota Kubbaaniyyaa Poly G C L waliin eega mari’atee booda ibsa kenneen, “Itoophiyaan yeroo jalqabaatiif yaalii boba’aa oomishuu guyyaa boruu ni jalqabdi” jechuun beeksise. Boba’aan hin dhimbiibamin kun Warshaalee Simintoo biyyattii keessa jiraniif kan raabsamu tahuun beekameera.


text:
Televizhiinii sadeen kana itti gaafatamaa paartii mormituu Keenyaa,Rahilaa Odiingaa kakaktee pirezidaantummaa labastee fi gumii gammachuu sunii dhufte agarsiisaniif cufan.
Yo Odiinaan kakatee pirezidaantummaa labsate sun nama kuma hedduutti Naayroobiitti qophii tanaaf baheef.
Odiinaan filannoon pirezidaantummaa Keenyaa ta ganna dabre seera hin guunne jedhee pirezidaantii jedhee gumii yaammatee labsate.
Mootummaan Pirezidaantii Keenyaa ka ammaa manii murtiilleen pirezidaantummaan beekuuf wannii Odiingaan tahuutti jiru waan seeraa fi aada-malee waan TV dabarsuu hin malle dabarsaniif jedhan jedha.
Ministerii biyya keessaa Keenyaa, Fred Matiangi hujiin Odiingaan itti jiru mootummaa gara galchuuu jedhee TV fi raadonii biyya sunii kakuu sun dubbatte kalee cufe.
TV cufanii amma hajaja mana murtiitiin akka banan hajajan kun Citizen TV,KTN fi Nation
Akka odiingaan warra isa deeggaruun jedhetti demokiraasiin Keenyaa afaan balaa jala jirtii warrii paartii biyya bulchitu kun warra mataan dansaatii miti.


text:
Dura taa’aan paartii dimokraasummaa Tigraay Dr. Aregaawwii Berihee tuuta oduuf ibsa kennanin hoogganni IWEHAT tarkaanfii mootummaan fudhataa jiru waraana uummata Tigraay irratti geggeessamu fakkeessuun olola dhugaa irraa fagaate jedhan.
Maatii isaanii gara biyya alaati erganii uummata Tigraayiifan quuqama jechuun fudhatama hin qabu jedhan.
Fedhiin uummatichaa dhiibbaa jalaa ba’ee fedhiin uummataa Tigraay keessatti akka dhugoomu kanaafis akka hojjetan Dr. Aregaawiin beeksisaniiru. Tarkaanfiin waraanaa fudhatamus uummata irra miidhaa akka hin geessisne of eeggannoo akka godhu motummaaf waamicha dabarsaniiru jechuun Mesfiin Argaagee gabaaseera.


text:
Walitti bu’insa naannoo Amaara Godina Adda Saba Oromootti uumamee ture qorachuu sababa jedhuun duulli hoggansa godinichaa adamsuu fi godinicha diguu nurratti geggeffamaa jira jedha Bulchiinsi Godina Addaa Saba Oromoo, kan naannoo Amaaraa.
Biroon bulchiinsa fi Nageenya naanno Amaraa gama isaatiin olaantumaa seeraa kabajchiisuu hojjenne malee waan adda hojjatame hin jiru jedha. Godinaa addaa Oromoo, Kamisee fi nannawa isheetti ammaan dura walitti-bu’insa uumameen lubbuun nama hedduu dhumuun ni yaadatama.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
Fincila Xumura Gabrummaa Hanga Hiree Murteeffannaatti
(Caamsaa 16/2022 Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo)
Qeerroon Bilisummaa Oromoo bara hundeeffama isaa irraa kaasee gaaffii bilisummaa Uummata Oromoo kaasuun qabsoo karaa nagaa gaggeessaa turuun ni beekama. Qabsoo hadhaawaa gaggeessuun sirna EPRDF waggaa 27f Oromoo cunqursaa ture buqqisee ture. Haa tau malee injifannoon dhiiga qeerroo itti dhangalae, lafeen qeerroo kumaatamaa itti caccabee fi lubbuun ilmaan Oromoo hedduu itti wareegame shira xaxameen deebiee abbaa irree harka gale.
Injifannoon kun kan butame yakkamtoota kanneen bara EPRDF ilmaan Oromoo gurguraa, ajjeesaa fi ajjeesisaa turaniin tauun beekamaadha. Yakkamtoonni harki isaanii dhiiga ilmaan Oromootiin laaqamaa ture kunneen gochaalee fi yakka suukkanneessa Ilmaan Oromoo irratti raawwataa turan gara jabina daangaa hin qabnee fi dachaan akka raawwatan taasisee jira. Waggoota afran darban kana keessa yakki waraanaa fi daguuggaa sanyii PPn Oromoo irratti raawwataa jirtu akka addunyaatti gocha fokkisaa kan galmee xuraawaa irratti galmaa’udha.
Waraanni Abiy Ahmadiin ajajaman guyya guyyaan ajjeechaa jumlaa ummata Oromoo meesha maleeyyii irratti gaggeessaa oolu. Ajjeechaan abbootii Gadaa Karrayyuu ajjeechaan jumlaa Salaalee aanaa Warra Jaarsoo, Lixa Shaggar aanaa Ada’aa Bargaa, Gindabarat, kan Matakkal fi Walloo godaannisa yoomuu irraanfatamu miti. Godinaale Oromiyaa mara keessatti ajjeechaan wal fakkaataan waggoota afran dabran keessa yeroo adda addaatti raawwatamaa tureera. Manaa fi qabeenyi ummataa guyyuu gubamaa jira. Continue reading


text:
Yunivarsitii Amboo, moooraa isa guddicha keessatti har’a barattoonni hiriira bahuudhaan, “eega labsiin yeroo muddamaa labsamee booda, barattoota hedduu humnoota komaand-poostiin hidhaman hidhaman” jedhaman akka hiikaman, akkasumas, labsiin yeroo muddamaa akka biyyatti irraa kaasamuu gaafatanii jiran. Akka barattoonni jedhanitti, akkuma hiriirichi jalqabametti, humni federaalaa mooraa yunivaristichaa keessa buufatee jiru itti bobba’uudhaan gaazii imimmaansu itti dhukaase. Barattoonni hedduun baqatanii mooraa gad-lakkisanii bahuu ka dubbatan, barattoonnni, “barattoonni humnoota sanaan reebamanillee ni jiran” jedhu.
Dhugumatti hiriirichi geggeessamuu ka mirkaneessan, prezidaantii itti-aantuun Yunivarsitichaa, Sister Muluu Kitaataa, gaaffiilee barattoonni dhiheessaa keessaa ijoon, waa’ee hiikamuu barattoota hiriyyoota isaanii fi kaasamuu labsii yeroo muddamaa tahuu dubbatan. Gaaffiilee barattootaa kana irratti hundaa’uudhaan, haala barattoota hidhaman jedhaman sana adda-baafachuuf waajjira komaand-pootiitti bilbiluu isaanii dubbatu. “Barattoonni sun wabiidhaan akka hiikaman kaleessa murtaa’ee jira. Kanaaf har’uma hiikamuu malan” deebii jedhu argachuu isaanii illee dubbatanii jiran.
Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa.


text:
RakinaTigiraayi keesatii adeema jiruu akka qoratuuf kan dhaabatee komishiiniin qaamaa gamtaa Afrikaa ta’e akka ojii isaa irraa adabatu Mootummaan Itiyoophiyaa gaafachuu isaa oduun Asooshetid prees gabaseera.
Ministeerii dhimma alaa Itiyoophiyaa kamisaa kaleesaa ibsa baaseen qaamnii haaraa dhabate kun seeraan ala ta’uuu isaa ibsee kan dhaabachuu qabuu koree waloo kan mootummaas hirmaachise akka ta’uu qabu beekisisuu isaa Oduu AP himeera.
Haata’u malee qaamnii koree komishiinii mirga mamooma fi namootaa Afrikaa jalatii undaa’e kun mootummaa Itiyoophiyaa irraa wantii isaan qaqqabe akka hin jirree fi akka hojii isaanii itti fufan ittii aanaa dura taa’aan komishinii Gamtaa Afrikaa Remy Ngoy Lumba dubbatniiru.
Wantii nu jalqabnee waan dhabatu miti. Mootumma itiyoophiyaa iraa eeyyama arganeera. Dhimaa nageenyaatiin kan ka’ee guyyaan gara tigiraayi deemnu hin murtoofne. Ergaa ojii keenya raawatnee boodaa gabaasaa keenya hin maxxasina. Wantii ghokisinu hinjiraatu jedhu Remy Ngoy Lumba.
Waajirii mirga namoomaa Mootumoota gamtoomanii waa’ee tigiraayii irratii komishiinii mirga namoomaa Itiyoophiyaa wajjin qorannoo gegeesaa jira. Yemmuu Itiyoophiyaan qorannoo waloodhaan taasifamuu qabutti amanitu kanati gaafiin walbumaa hojii qorannoo ka’aa jira. Komishiner Maya Sahlii Fadelmootummaa wajjin ojjachuun walabummaa komishiinichaa gaafii keessa akka galchu dubbachuu isaanii Ap caqaseera.
Komishiiniin Afrikaatii fi kan mootumootaa gamtoomanii garuu waliin ojjachuu akka danda’an ittii aanaa dura taa’aa komishinii Gamtaa Afrikaa Remy Ngoy Lumba dubtaniiru.
Komishiinichii ojii isaa kamisa kaleessaatii jalqabee geegeesaa akka jiruuf ji’a sadiif akka ture gabaan AP ibseera.


text:
Kaan akka allaati barrifti jedhaan kaan ammoo akka guchii utaalti fa jedhaan, ka Ganzabeen yo ceetu miilinuu lafa hanqata fakkaata jedhulleen hedduu.
Wanti mirkanaa ammoo atileetiin Itoophiyaa Ganzabee Dibaabaa atileetii fiigichaan addunyaa moohuutti jirtu.
Ganzabee qofaa mitii maatiin obboo Dibaabaa Qananiituu warra addunyaa fiigichaan afaan qabsiise.
Ganzabeen bara 2015 qofa marroo jaha dorgommii addunyaa irratti warqii badhaafamte.Rekordiin haarahii Monaakoo isiin Adoolessa bara 2015 metirii 1500 mootelleen ammallee harkuma isii jira.
Ganzabeen Hagayya 18,2015 irratti dorgommi metirii 1500 moote.Hagayya 29, 2015 ammoo metiri 5000 moohuuf qophi jirti.Qophooftee jennaan, rabbi waliin eeyee jette.
“5000f qophii gaarin godhe,1500 kan fiige qophuma 5000f hojjadheen mooha’ee.Baa’inaan shaakala kan go’e 5000 irratti,rabbi waliin geeba (waancaa) biraa akka dabalu biyya kootiif abdiin qaba.”
Namii hedduun waan akka akkatin Ganzabee faarsa,kaan Ganzabeen baga teenna taatee jedha,kaan baga maatii Obboo Dibaabaa taate jedhaa warra si faarsuun maan jetta jennaan.
“Deeggarsii isaanii baayyee nu gargaaraa jedha.Galtoomaa warra maatii Dibaabaa deeggran hundaanYero hunda akka nu bira ejjattan.Hamileen keechan anaf jajjabeenyaa.Galtomaa jedha warra na deeggran hundaaf.”
Ganzabeen ganna kana keessa takkaa moohamtee hin beettuu Sanbata dhufllee hinuma mooti jedhanii eegan.
Warra si deeggaruun Ganzabeen hinuma mootii abdiin gammachuun lafa dhiita jennaa jennaan ammoo,“kkk…eeyee.”
Shaampiyoonaan Addunyaa 15essoo Beejingi,Chaayinaa,istaadiyoomii Bird's Net jedhanitti itti jiran Hagayya, 30,2015 dhumataa haga ammaatti Keenyaatti madaaliyaa hedduu argatee dura jira,Itoophiyaan warqii argachufu ittuma jirti.
Namii hedduun Ganzabeen akka allaattit barriftii,akka guchi ceetee miilii lafa hanqata fakkaataa jedha.Isiin maal jetti? Maatiin Obboo Dibaabaa Qananii maanti akkana fiigsisa, Ganzabeen nama ganna 24ti nama akka isii dorgomuu fedhuun maan gorsiti?
Qophi ispoortii Wiixata dhufu keessatti itti deebina.


text:
Dubbii Iimaana Diigu-Kutaa 7.1
Nabiyyoota keessatti Dubbii Iimaana diigu
3-Murtiin Rasuula sallallahu aleyh wassallam arrabsuu immoo wantoota iimaana diigan kan kufriitti nama geessan irraayyi.
Qaadi Iyaad akkana jedha: “Keeyyattoonni Qur’aanaa fi Sunnah, wali galteen ummataa (Muslimootaa) Rasuula ol guddisuu fi kabajuu akka qaban ni agarsiisu. Kanarra kan ka’e, Rabbiin olta’aan Kitaaba Isaa keessatti isa rakkisuu (azaa gochuu) ni dhoowwe. Muslimoota irraa nama kabaja isaa xiqqeessee fi arrabsee akka ajjeefamu ummanni irratti wali galan. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Dhugamatti kanneen (namoonni) Rabbii fi Ergamaa Isaa rakkisan, addunyaa fi Aakhiratti Rabbiin isaan abaaree jira. Adabbii salphisaas isaaniif qopheesse.” Suuratu Al-Ahzaab 33:57
Ammas ni jedha:
“Ergamaa Rabbii rakkisuu fi niitiwwan isaas isa booda gonkumaa fuudhun isiniif hin ta’u. Dhugumatti, kuni Rabbiin biratti [badii] guddaa ta’eera.” Suuratu Al-Ahzaab 33:53 (Ash-Shafaa 2/926-927)
Ibn Taymiyaan ni jedha: Rabbii fi Ergamaa Isaa arrabsuun keessaa fi alaan kufriidha. Namni arrabsuu kuni haraama ta’uu amane ykn halaala kan godhu ta’ee ykn amanti isaa kan dagatee ta’ee tokkoma. Kuni ilaalcha fuqahati fi warra Sunnah hordofan iimaanni dubbii fi hojiidha jedhaniiti.” (As-Saarimul Masluul fuula 451)
Akkaataa Nabiyyii (SAW) Arrabsuun Kufrii itti ta’u
Nabiyyii Sallallahu aleyh wassallam arrabsuun karaa baay’een kufrii fi wanta iimaana diigu akka ta’etti lakkaawama. Karaalee kanniin keessaa:
(A)– Qur’aana kabajamaa keessatti keeyyattoonni baay’een kufrii nama Rasuula sallallahu aleyh wassallam arrabsee agarsiisan dhufanii jiru. Isaan keessaa:
Jecha Rabbii olta’aa:
“(61)-Isaan keessaa warra Nabiyyii rakkisantu jiru: “Inni gurra” jedhu. Jedhiin, “[Eeyyeen inni] gurra isiniif gaarii ta’eedha. Rabbiitti ni amana, mu’mintootas ni dhugoomsa. Isin keessaa warra amananiif rahmata. Warri Ergamaa Rabbii rakkisan, isaaniif adabbii laalessaatu jira. (62)-Isin gammachisuuf Rabbiin kakatu. Mu’mintoota yoo ta’an, Rabbii fi Ergamaa Isaa gammachisutu caalatti haqa godhata. (63)-Sila nama Rabbii fi Ergamaa Isaa faallesse, keessatti hafaa ta’ee ibiddi Jahannam akka isaaf jiru hin beeknee? Suni salphinna guddaadha.” Suuratu At-Tawbah 9:61-63
“Inni gurra” jedhu. kana jechuun inni wanta isaan jedhan hunda dhageefatee dhugoomsa. “[Eeyyeen inni] gurra isiniif gaarii ta’eedha.” Kana jechuun Nabiyyiin (SAW) waan gaarii dhagayee hojii irra oolcha. Sharrii yommuu dhagayu hojii irra hin oolchu. “Isin keessaa warra amananiif rahmata. Warri Ergamaa Rabbii rakkisan, isaaniif adabbii laalessaatu jira.” Namoonni gosoota azaa (rakkisuu) irraa gosa kaminuu Ergamaa Rabbii Muhammadin (sallallahu aleyh wassallam) rakkisan adabbii laalessaa nama dhukkubsutu isaaniif jira.[1] (Arrabsuun gosoota azaa keessa isa guddaa kan ta’eedha.)
(B)- Jecha Rabbii olta’aa:
“(64)-Munaafiqonni suuran (boqonnaan Qur’aanaa) wanta qalbii isaanii keessa jiru isaanitti beeksistu isaan irratti bu’uu sodaatu. Jedhi, “Qishnaa godhaa (qoosaa), Rabbiin waan isin sodaattan [ifatti] baasa.” (65)-Yoo isaan gaafatte, dhugumatti [akkana] jedhu: “Nuti haasawatti kan seennu fi taphannu qofa turre.” Jedhi, “Sila Rabbiitti, keeyyattoota Isaatti fi Ergamaa Isaatti qoosaa turtanii?” (66)-Rakkoo hin dhiyeefatinaa! Erga amantanii booda kafartanii jirtu. Isin keessaa garee tokkoof yoo irra dabarre, garee biraa immoo ni adabna, isaan yakkamtoota waan turaniif.” Suuratu At-Tawbah 9:64-66
Ibn Taymiyaan ni jedha: Kuni keeyyata, Rabbiitti, aayaata fi Ergamaa Isaatti qoosun kufrii ta’uu jala muree agarsiisuudha. Arrabsuun qoosu caalaa [kufrii ta’a]. Namni dhugaanis ta’i taphaanis ta’i Ergamaa Rabbii arrabse hundi akka kafaru aayaanni (keeyyattoonni) kunniin ni agarsiisu.” (As-Saarimul Masluul-fuula 28)
(C)– Jecha Rabbii olta’aa:
“Yaa warra amantan! Sagaleewwan keessan sagalee Nabiyyiitii ol ol hin kaasinaa. Osoo isin hin beekin hojiiwwan keessan akka isin jalaa hin banneef akkuma gariin keessan garii irratti haasawa ol fuudhutti isa irrattis ol hin fuudhinaa.” Suuratu Al-Hujuraat 49:2
Ibn Taymiyaan ni jedha: “Kufrii malee wanti hojii nama jalaa balleessu hin jiru. Sagalee Nabiyyii caalaa sagalee olkaasun, haasawa isarratti ol fuudhun osoo inni hin beekin abbichi akka kafaruu isaaf sodaatama. Sababa kanaan hojiin isaa jalaa bada. Sagalee olkaasun isa rakkisuu fi isa gadi xiqqeessu of keessatti qabachuu danda’a, osoo namni sagalee olkaasu itti xiyyeefachu baateyyu. Dhugumatti, rakkisuu fi gadi xiqqeessun itti yaaddame san caalaa kufrii ta’a.” (As-Saarimul Masluul fuula 46-48=gabaabbinnaan)
Hadiisonni namni Ergamaa Rabbii sallallahu aleyh wassallam arrabse akka kafaru dhufanii jiru. Hadiisota san asitti dhiyeessuun barreefama waan dheeressuuf dhiisne jirra.
Aalimmanis namni Ergamaa Rabbii sallallahu aleyh wassallam arrabse akka kafaruu irratti wali galanii jiru. Kana ilaalchise dubbiin beektota baay’eedha. Hanga ta’ee boqonnaa “Rabbii olta’aa arrabsuu” jedhu jalatti waan kaasneef irra deebi’uun barreefama hin dheeressinu.
(D)- Ergamaa Rabbii sallallahu aleyh wassallam arrabsuun iimaana kan diigu fi faallessuudha. Sababni isaas, wanta iimaanni of keessatti hammate keessaa tokko: Ergamaa Rabbii sallallahu aleyh wassallam kabajuudha. Shakkii hin qabu, arrabsuun Nabiyyii kabajamaa kana kabaju waliin bakka tokkotti walitti hin dhufu.
Ammas, Nabii Muhammaditti sallallahu aleyh wassallam amanuun isaaf ajajamuu fi harka kennuu of keessatti qabata. Kuni akka isa kabajan nama taasisa. Arrabsuun immoo salphisuu fi gadi xiqqeessudha. Kanaafu, Ergamaa Rabbiitti amanuu fi isa arrabsuun bakka tokkotti gonkumaa waliin hin ta’an.
Gabaabumatti, Ergamaa Rabbii sallallahu aleyh wassallam arrabsuun kufri amanti keessaa nama baasudha. Haddin (adabbii) nama kanaa ajjeefamuudha. Namni Nabiyyii sallallahu aleyh wassallam arrabse ni ajjeefama. Imaamu Ahmad akkana jedha:
“Muslimas ta’i kaafiras ta’i namni Nabiyyi sallallahu aleyh wassallam arrabsee ykn maqaa xureesse, isa irra ajjeechaatu jira.” (Al-Masaa’ilu warasaa’ilu mar’wiyatu ani imaamu Ahmad fiil aqiidati-2/95)
Al-Mardaawi ni jedha: “Namni Rabbiin ykn Ergamaa Isaa arrabse mormi tokko malee kafaree jira.” (Al-Insaafu 10/326)
(Kana ilaalchisee dubbii aalimmanii baay’eedha. Akkuma beekkamu haddi (adabbii seera Islaamaa) hojii irra kan oolchu nama dhuunfaa osoo hin ta’in iimaama ykn hogganaa Muslimootaati. Kanaafu, nama Nabiyyii sallallahu aleyh wassallam arrabse kan ajjeesu imaama ykn hogganaa Muslimootati. Namni dhuunfaa ajjeesutti deemu hin qabu. Kuni balaa guddaa fiduu waan danda’uuf. Garuu imaamni kana raawwatu yoo hin jiraatin, nama nabiyyii arrabsu itti cal’isuu osoo hin ta’in, gocha isaa kanarraa akka of qusatuf karaa adda addaatin yaalu barbaachisa. Akeekachisa cima isa akeekachiisu, gara seeraatti geessu fi kkf gochu.[2])
[1] Tafsiiru Muyassar-196, Zaadul Masiir-591
[2] Qabxii kana bal’innaan ilaaluuf: https://islamqa.info/en/answers/12461/if-a-person-commits-a-crime-which-deserves-a-hadd-punishment-in-a-land-that-is-not-ruled-according-to-that-which-allaah-has-revealed-what-is-to-be-done
https://islamqa.info/en/answers/14305/it-is-essential-to-respond-to-those-who-defame-the-prophet-peace-and-blessings-of-allaah-be-upon-him,
“Nawaaqidul Iimaani al-qawliyah wal amalayah” fuula 164-… Abdulaziz bin Muhammad


text:
LibreOffice 7.3 Help
Halluuwwan tarree deetaaf ramada.Qindaa'inootni taattoowwan haaraa uumaman qofaaf hojjetu.
Displays all the colors available for the data series. Select a data series to change its color. Select the desired color from the adjacent color table.
Gabateen kun tarreewwan deetaa filatamaniif akka mala halluu taattoowwanii bakka buusuutti gargaara.Fakkeenyaaf,yoo tarree deetaa 6 cuqaastee achiin halluu magariisa 8 cuqaaste,halluun tarree deetaa dullachi magariisa 8 tiin bakka bu'a.Maqaan halluu filatamee jala halluu gabateetti mul'ata.
Restores the color settings that were defined when the program was installed.


text:
LibreOffice 7.3 Help
Haalata galmee biroo ykn qajojii irraa gara galmee ammeeti alaaguu dandeessa.
Open the Load Styles dialog box by either
Chooseor
Choose View - Styles or
Choose Styles - Manage Styles or Command+TF11 to open the Styles sidebar deck.
Click the arrow next to the Styles actions icon to open the submenu, and choose
Akaakuuwwan haalata alaaguu barbaaduu filuuf sanduuqawwan mirkaneessaa qaqaa jala fili. Haalata maqaan isaanii kan akka alaaguurtuu ta'ee galmee ammee keessaa bakka busuuf, Irrabarreessuu fili.
Kan kaanan gadii keessaa tokko hojeedhu:
Qajojiiwwan jalatti, qajojii fayyaddamu barbaaddu saxaxa waliin fili. Qajojiiwwan mul'isuuf,Dabalacuqaasi, kana booda sanduuqa Durargii fili
Faayilii barruu ati dabalu barbaadduu of keessaa mul'isi, kana booda Saagi cuqaasi.


text:
Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa dhibeen Iboolaa Koongoo-DRC irraa gara biyyoota ollaa babal’ataa jira jechuun akeekkachiise
Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa WHO’n akka jedhetti, dhibeen Iboolaa ji’a lama dura Ripaalika Dimokraatawa Koongoo keessatti ka’e hanga ammaatti too’annaa jala kan hin oolin tahuu beeksise. Dhaabbatichi ibsa kenneen, dhibee kana too’achuudhaaf duulli bal’aan kan geggeefamaa jiru tahus, Koongoo irraa gara biyyoota ollaa keessumattuu gara Yugaandaa fi Ruwaandaa kan babal’ataa jiru tahuu mallattoowwan kan mul’atan tahuu akeekkachiise.
Dhibee Iboolaa kana Koongoo keessatti guututti too’annaa jala oolchuudhaaf yoo xiqqaate baatii afur kan fudhatu tahuu gabaasichi ni mul’isa. Itti gaafatamaan WHO damee Koongoo Peter Salaamaa Rooytersiif akka himetti, rakoon guddaan garee isaa muudataa jiru, namoonni dhibee Iboolaatiin qabaman hojjattoota fayyaa jalaa waan dhokataniif Vaayirasiin Iboolaa salphatti daddarbaa jira jedhe.
Dhaabbanni IRC jedhamu gama isaatiin, torbaan dabre keessa qofa Koongoo magaalaa Beni jedhamtu keessatti namoota dhibee Iboolaatiin haaraya qabaman 33 kan galmeesse tahuu ibse. Haleellaan hidhattootaa duula dhibee Iboolaa to’aachuudhaaf Koongoo keessatti godhamaa jiru, yeroo heddu kan gufachiise tahuu gabaasni arganne ni addeessa.


text:
Cunfaa haxeerarrii dubbii obboo Jawaar Mohammadii fii obboo Baqqalaa garbaa imala galatoomaa Minisoottaa ffaa imala kana keessa waan hedduutu jira Sadarkaa Sochii qabsoo Oromoo irra …Read More »
Bulloon nagayaan Ameerikaa seene
Simannaa Obboo Jawaar Mohamed yeroo Ameerika Minisottaa galu godhameef. Oromoon haala miidhagaan bahanii yeroo bulloo simatan…Read More »
“Hoggontoonni keenya afaaniin walbummaa fii bilisummaa Oromiyaa jedhaa isin sobaa turan”
Haxeerarrii Hasawa Jawaar Mohammed kan guyyaa arraa magaalaa guddoo biyya Suweedin Stookholmitti godhe keessaa hanga tokkko 1ffaa An isin sobuu hin barbaadu, sobaan akka harka …Read More »
Eenyuutu Mucucaatee? Jawar Mohammed, Dr. Itaanaa Habteeti?
Qaanqee show Habtaamuu: Ittaanaa fii Jawaar dhimma loltuu ABO laalchisee maal jechaa turan?Read More »
Yaada “Suphaa Impaayeraa” Akka Eeboo Darbatame
Jiduu kana haasaya Obbo Jawar Mohammed TV Ubuuntu Fi OMN waliin taasiseefi Imala galateeffannaa gochaa jirun waliin walqabatee ololli fi maqaballeessiin gamaa gamanaa bahamee dibbeen …Read More »
Yaadannoo gabaabaa xiinxala Obbo Jawhar Mohamad ilaalchisee:
Obbo Jawar Mohamad gaafiif deebii ‘Oromia media network’ (OMN) sagantaa afaan amariiffaatiin taasisee ergan dhaggeeffadhee booda yaadawwan deddeebi’anii gara sammuu kootti dhufan kana ummata kooo …Read More »
Jawarawi Harekat Or an Intentional Criminalization Of the Oromo Nationalist?
On February 5, 2013, Ethiopia’s only and publicly funded Television Station, ETV, aired a controversial documentary during prime time in violation of an outstanding court …Read More »


text:
Mootummaan biyyattii labsii yeroo muddamaa eegaa labseen booda qondaaltota naannoo Oromiyaa aantummaa ummataa mul’isaa turan hidhaa jira. Qondaaltota kanneen keessaa tokko Ajajaa poolisii kora biittinneessaa Oromiyaa kan tahe Iyyyaasuu Angaasuu, torbaan dabre ummata naannoo Soomalee irraa buqqa’e ilaaluuf gara Hammarreessaa yeroo imaletti makkalaakayaan qabamee magaalaa Harar keessatti hidhame. Yeroo amma Komaandar Iyyaasuun gara Finfinnee mana hidhaa Ma’ikalaawii keessatti kan dabarfame tahuu odeeyfannoon argame ni ibsa. Komaandar Iyyaasuu Angaasuu weerara liyyuu poolisiin naannoo Somaalee kallattii hedduun ummata Oromoo irratti bante, poolisii Oromiyaa fi ummata qindeessuun nama qolataa ture tahuun isaa ni beekama.
Haaluma walfaakkaatuun bulchitoota Godinaa, Magaalotaa fi Aanaalee heddu kanneen yeroo gara garaa aantumma ummataa mul’isan hidhamaniiru. Kanaan dura Godinoota Shawaa Lixaa fi Wallagaa keessatti qondaaltonni heeddu kan hidhaman tahuu gabaasuun keenya ni yaadatama. Halkaan edaatis Godina Harargee Lixaatti Kantiibaan Magaalaa Ciroo obbo Xaahaa Waaqoo waraana Makkalaakayaatiin butamee achi buuteen isa kan hin beekkamin tahuu gabaasni argame ni ibsa.
Guyyaa kaleessaa dubbi himaan Biiroo Haqaa Oromiyaa obbo Taayyee danda’aa waraana Makkalaakayaatiin eega ukkaamfameen booda, yeroo ammaa Ma’ikalaawitti kan hidhame tahuu haati warraa isaa BBC’f himte.


text:
Itti aanaan komishiinara Komishiinii Poolisii Finfinnee Zalaalam Mangistee ibsa har’a kenneen akka himetti, poolisiin Lidataa, Nifaas Silk Laaftoo fi Booletti sakatta’iinsa addaa gaggeesse.
Haaluma kanaan konkolaattonni sanada hin qabnee fi seera qabeessummaan isaanii hin mirkanoofne 260 too’annoo jala kan oolfaman tahuu ibsame.
Shakkamtoonni saamicha, hanna, dawaa seeraan alaa daddabarsuu fi meeshaa waraanaa seeran alaa qabachuun shakkamanis too’annaa jala oolaniiru.
Dabalataanis opireeshiinii kanaan baala sammuu nama hadoochu yookaan hashiishni kilograama walakkaa, meeshaaleen shiishaa 2500 qabamee jira.


text:
Haleellaan Isra’eel guyyaa har’aa qilleensa irraan Gaazaa keessatti raawwate kun eega bara 2014 asitti isa hamaa tahuu gabaasni arganne ni mul’isa. Waraanni Isra’eel ibsa baaseen buufataalee garee Hamaas irratti xiyyeefachuun xiyyaarota waraanaatii haleellaa raawwachuu beeksise.
Haleellaa kanaan yoo xiqqaate Falasxiinonni afur madaayuun hospitaala Raafaah keessatti kan wal’aanamaa jiran tahuu ejensiin odeeyfannoo Falasxiin gabaase. Gareen Hamaas gama isaatiin, haleellaa Isra’eel kana hordofuun rookkeetaa fi Moortaara 30 ol gara Isra’eel furguugachuu ibse.
Isra’eel haleellaa Gaazaa keessatti raawwattu dhiheenya kana kan hammeessite yoo tahu, Jum’aa kaleessaa qofa loltoonni Isra’eel Falasxiinota harka qullaa mormii dhageessisaa turan irratti dhukaasuun nama lama ajjeessuun dhibbaa ol ammoo madeessaniiru.


text:
Qormaanni biyyaalessaa bara kana kutaa 12 qofaaf akka kennamu, Ejensiin qormaa fi madaallii barnootaa biyyaalessaa beeksise.
Ejensichi akka jedhetti, qormaanni biyyaalessaa xumura kutaa 10 akka hin jirre dursinee beeksifnus, dhaabbileen mootummaa fi dhuunfaa tokko tokko akka waan qormaatni kutaa 10ffaa jiruutti barattoota qormaataaf qopheessaa jiraachuu bira geenyeerra jedhe.
Haa ta'uutii qormaanni biyyaalessaa kutaa 10ffaa akka hin jirree fi qormaatuma daree qofa akka qoramuu qaban naannolee hunda xalayaan beeksifnee turre jedhan Daarektarri olaanaan Ejensichaa obbo Tawaldee Gabra Igzaabeer Kana booda Qormaanni biyyaalessaa kutaa 12ffaa qofatti kan kennamu ta'uu barattoota, Maatii barattootaa fi manneen barnootaas beekuu qabus jedhaniiru obbo tawaldeen.
Maddi: EBC


text:
Haleellaan niiwukilaraa US waggoota 75 dura Jappaanirratti raawwatte akkamiin yaadatama?
Ameerikaan magaalota Jappaan lama Hirooshimaafi Nagaasaakiitti Adoolessa 30 fi Hagayya 3 Boombii Awotoomaatikii irratti roobsuun, lubbuun namaa akka baalaatti kan itti harca'e waggaa 75 guuteera.
Balaa kanaan lakkoofsi namoota du’anii haalan beekamuu baatus Hirooshimaatti ummata 350,000 keessaa namoonni 140,000 du’aniiru.
Nagaasaakitti ammoo namoonni 74,000 du’aniiru.
Namoonni balaa kana jalaa lubbuun hafan godaannisaafi laalaa yeroo yeroo dheeraan booda akka haaraatti yaadatu.
Namoonni balaa kanarraa hafan Jappaanotaan maqaan mason ‘Hibaakush’ jedhamu kennameeraaf.
Namoonni balaan sun irra gahee du’arraa hafan rakkoofi miidhama fayyaa, qoor-qalbiifi kanneen biroo waan akka salphatti dubbatamu miti.
Balaa calaqqeen ifaa isaan irra gaheen ijoolleensaanii dahan qaama hir’uu kan qaban akkasumas rakkina xiin-sammuuf akka saaxilamaniif sababa ta’eera.
Gaazexeessituun suuraa Ingiliiz Lii Kaaran Siitowu taatee mudatee ture suuraan dhiheessiteetti.
Akkasumas, rakkoo waggoota 75 dura akka waan kaleessa mudatee gootee seenaa dubartoota sadii balaa sanarraa hafan dhageeffatteetti.
Teerukoo Onoo
Guyyaansaa Adoolessa 30/1937 ture. Ameerikaan xiyyaara waraanaa magaalaa Hirooshimaa boombii awutoomiikiin haleelte.
Yeroo balaan kun mudatu Teerukoon shamarree ganna 15 turte.
Yeroo sanitti barattuu Narsiingii waggaa lammaffaa turte. Barnootashee Hospitaala Reed Kiroos jedhamu keessatti ture kan hordofaa turte.
Balaa kanaanis kutaan ciisicha barattootaa barbadaa’eera; Teerikoon ibiddicha dhaamsuuf tattafattus lubbuun barattoota hedduu balaa ibiddaa kanaan darbeera.
Teerukoon taateen isaan mudate akka abjutti yaadatti. Balaa ibiddaa torbee sana mudatee namoota ibiddichaan gubataniifi balaa hamaa sana hamma lubbuun jiranitti hin dagattu.
Isheefi narsoonni hedduun namoota balaan irra gahe lubbuu baraaruuf halkaniifi guyyaa hojjataa turan. Bishaaniifi nyaanni gahaan hin turre.
Teerukoon erga lubbuun haftee booda nama biraa balaa sana jalaa lubbuun hafe Taatisuyukiim waliin gaa’ela ijaarratan.
Yeroo Teerukoo daa’imasaanii jalqabaa ulfa turtetti yaaddoo daa’imni isaanii nagaadhaan dhalataa laata jedhu qabu turan.
Intallisaanii Tomokoomillee nagaadhaan dhalachuunshee maatii isaaniif gammachuu uumte.
“Gaannamiin arguu baadhus wanti jireenya keenya keessatti dabarsine garuu gaafa waa’een Gaannam kun dubbatamu sana waliin wal fakkaata,” jetti Teerukoon.
“Namoonni tokko tokko niwukileera balleessuuf hojjatanis jalqabarratti kutannoon mootummaa bira jiraachuu qaba. Isaan kun baduu qaba jechuu qabu,” kan jedhan, Teerukoon “mootummoonni addunyaa hundi niwukileera mormuurratti waliin hojjachuu qabu” jetti.
“Waggoota 75f biqiltuun itti hin biqilu kan jedhamte Hirooshimaan yeroo ammaa kanatti magariisa taateetti. Laggeen magaalattii biqiltuu waliin magaalattii bareechaniiru jetti intalli Teerukoo Tomokoon.
Magaalattiin magariisa taatus daraaraan yeroos ture ijoolleesaaniif hafeera.
Emiikoo Okaadaa
Yeroo magaalaa Hirooshimaa haleellaan boombii raawwatamu Emiikoon daa’ima ganna saddeetii turan.
Dhohinsa saniinis obboleettii hangafaasaanii dabalatee miseensonni maatiisaanii afur ajjeefamaniiru.
Suuraa obboleettiisaanis ta’ee maatiisaanii biroo mana firaatti ilaalan yeroo dukkanaa san yaadatu.
Guyyaa sanitti obboleettiisaanii “booda wal arginaa” jettee gammachuun manaa baate. “Ganna 12 turte. Yeroo hunda kolfiti, nama jireenya abdiin ilaaltu turte,” jedhu Emiikoon.
Ta’us garuu erga manaa baate booda hin deebine, eessa akka geesses hin beekamu.
Maatiinsaanii takkallee osoo abdii hin kutatiin bakka ishee arguu dandeenye jedhan hunda barbaadaniiru. Reeffasheellee arguu hin dandeenye.
Kanaanis abdii lubbuun jiraachuu dandeettu jedhuun barbaacha itti fufan.
Yeroo sanitti haatisaanii ulfa turan, ta’us garuu takka turanii haala nama gaddisiisuun ulfi sun irraa ba’e.
“Mana keenyatti wanti dhugaaniifi nyaatamu tokkollee hin turre. Waa’ee calaqqee ifaa sanaa wanti beeknu homaa waan hin turreef nyaataafi meeshaalee summaa’aa ta’es hin taanes adda osoo hin baasin walitti qabuu jalqabne,” jetti.
Boodarra haalli jiru hammaanaan nyaataa miti “bishaanillee bade” jechuun haala ture ibsiti.
Yeroon gadheen sun darbeera.
Calaqqeen ifaa boombii sun “seelii dhiigaa miidhee haalaan maddisiisuu akka hin dandeenye natti himan," jetti.
Hirooshimaatti waggaa waggaan guyyoota muraasaaf erga aduun dhiite booda samiirratti bifni diimaan ni mul’ata. Baay’ee diimaa ta’uusaarraa kan ka’e fuulli namootaas gara diimaatti jijjiirama.
Haalli kun gammachiisaa fakkaatus isheen garuu gara duubatti deebitee akka guyyaa magaalattii gubbate yaadattu ishee taasisa.
Reeyikoo Hadaa
Yeroo Ameerikaan boombii awutomaatikiin magaalaa dhalootashee haleeltuumuriin ishee ganna sagal ture.
Bara 1937 Hagayya 3 ganama naannoo sa’aatii 5 ture.
Guyyaansaa Kamisa ta’uu ni yaadatti. Haleellaa raawwatamuu maluuf akeekkachiifni kennamaa waan tureef manasaanii keessa turan.
Akeekkachiisa haleellaan raawwatamuu mala jedhame kennamerraa kan ka’e ijoolleen mana barnootaa deemuu dhabsisanii turan. Ijoolleenis bataskaana keessatti qo’achaa yeroosaanii dabarsu turan.
Barattoonni akeekkachisaa barsiisotasaaniirraa kennameef dhagahanii gara manaatti deebi’an.
Osoo mana seenuuf jedhuu “gulantaa irra baheeran se’e. Tasa wanti wayii mudate. Bifa afaaniin himamuu hin dandeenye wayii arguu jalqabne. Kelloo, bifa burtukaanaa… hunda akka abjuu wal makaatti argine.”
“Maal akka ta’e yeroo yaaduuf jedhutti wanti hundi adii ta’e.
”Waanan kophaa hafen se’e. Achii booda sagalee guddaan wayii dhagahame; isaan booda wanti hundi ni cal’ise. Anis of wallaaleen kufe.”
Yeroo tasa of wallaalee kufeen booda of bareen wanti barsiisonnisaanii isaaniin jedhan yaadatte. Achis bakka yeroo balaa tasaaf qophaa’etti qajeelte.
“Waan tokkollee hin taane. Gaarri Koonpiraa lubbuu kiyya oolcheera. Namoonni kutaa gaaraa kanaa gama biraan turan garuu akka keenya carra qabeeyyii hin turre; miidhaan guddaan irra gaheera.”
Namoonni hedduun baqatanii garasaanii dhufan. Haallisaanii waan nama jeequ ture.
“Ijjisaanii kan bahe, rifeensisaanii kan gubate, qullaafi hedduunsaanii qaamnisaanii gubatee ture,” jechuun haala ture yaadtti.
“Dhaloonni dhufu wanti fedhe ta’ullee haala nu keessa darbine kana keessa daruu hin qabu. Yoomillee ta’u meeshaan waraanaa niwukileerii faayidarraa akka ooluuf hayyamamuu hin qabu.”
“Namootatu nageenya fida. Biyyoota adda addaa jiraannus, afaan adda addaa dubbannus nageenyi akka jiraatuuf hawwiin qabnu wal fakkaataadha.”


text:
LibreOffice 7.3 Help
Bakka itti qixaattoon jijjiramoota waliin itti furu dandeessu qaaqa bana. Barbaacha milkaa'aa boodaa,qaaqa firriiwwan waliin bana,gatii firii galiinsa kallattiin akka man'eetti agarsiistu si eeyyama.
Kutaa kana keessatti,jijjiramoota formuulaa kee keessatti hiiku dandeessa.
formuulaa man'ee keessatti,wabii man'ee kan formuulaa qabatee galchii. wabii man'ee ammaa of keessatti qabata. Wabii man'ee sanduuqni barruu akka fayyadamuuf man'ee gara bira wardii keessa cuqaasi.
Gatii akka bu'aa haraatti argachuu barbaaddu ifteessi.
Wabii man'ee huundaaf man'ee galumsa ga'uuf Gatii sirreessaa barbaaddu qabatee ifteessi.


text:
Qufaaf jalqaba damma fayyadamaa jedha qajeelfamni haaraa
Dammaa fi qorichoonni ajaja ogeeyyii fayyaan alatti bitamuu danda'an nama qufa'aa jiruuf furmaata dursaa tahuu akka qabu, qajeelfamni haaraa bahe gorse.
Qorichi bakteeriyaa waldhaanuuf kennamu sababa adda taheen malee ogeeyyiin ajajamuu hin qaban. Sababni isaas yeroo baayyee furmaanni kennan hagas mara waan taheef.
Yeroo baayyee qufaan/qufa'uun torban lamaa fi sadii gidduutti ofii kan nama dhiisudha.
Gorsi doktorotaaf qajeelfama kana keessaa kunniin, Qoricha bakteeriyaa waldhaanuuf kennamu waliin walbaruun rakkoo qaamni namaa qabaachuu malu hambisuuf gargaara.
Antibaayotikoota garmalee fayyadamuun daariqa (infection) akka salphaatti hin yaalamneef sababa ta'a. Qaamoleen dhibee qabsiisan qoricha akka dandamatan gochuun.
'Rakkoo guddaa'
Dhugaatiin ho'aa damma waliin - akkasumas loomii fi jinjibila waliin qophaa'e, - qufaa fi dhukkuba kokkee/qoonqoof furmaata mana keessaati.
Qajeelfamni haarayaa biyya Ingiliiz irraa bahan kunnuun waan jedhan, nama qufaan qabame akka fooyyeessu ragaa muraasatu jira.
Qorichoonni qufaa wallaanuuf kennaman qabiyyee pelargonium, guaifenesin yookaan dextromethorphan jedhaman of keessaa qaban gargaaruus danda'u jedha.
Dhukkubsatoonni qufaan qabamaniis dursanii doktora bira deemuun dura maloota kanatti fayyadamuun, hanga fooyya'isi argamu eeguu qabus jedhameera.
Qufaaleen hedduun kan dhufan vaayirasiirraati. Kunis antibaayootikiin wallaanamuu hin danda'an.


text:
Proojektii albuuda Warqee Laga Dambii baasuutti ka waggoota hedduuf bobba’ee ture – dhaabbata Medrok-Gold jedhamuuf, ehamni waggoota kudhan ka biraaf haaressamuu mormuudhaan godinaalee Gujii Bahaa fi Lixaatti, akkasumas, godinaalee naannoo Oromiyaa ka biroo keessatti hiriirri geggeessamuu isaa uummatnii fi hoogganoonni dhaaba mormituu nuuf ibsanii jiran.
Dhaabbatni MIDROK, yeroo albuuda Warqee Laga Dambiitti baasaa turetti, keemikaaloota fayyaa uummataa fi beeyladaaf bala’amoo tahanitti waan fayyadamuuf uummatni naannoo sana jiraatu hir’ina qaamaa fi dhukkuba adda addaaf saaxilamuu isaa akkasumas, dhaabbatichi yeroo waggootaaf albuuda qaalii kana achi irraa guurrataa turetti proojektii uummata warra lafaa fayyaduu fi jireenya isaanii jijjiiru akka gad hin dhaabiin uummatni naannoo deeddeebisee komataa ture. Akka ehamichi hin haaromsamne illee deddeebisanii iyyachaa turuu isaanii dubbatu, jiraattonni. Bakkawwan har’a hiriirri itti geggeessame keessaa, bakka tokko tokkotti humnoota mootummaa wajjiin walitti-bu’insi uumamuu illee dubbatanii jiran.
Dhimma investimantii warqee “Midrock Gold” kan godina Gujii aanaa Shaakkisoo Lagadambiitti argamuun walqabatee komii hedduun ka’aa jira, jechuun kan har’a ibsa baase Waajirri dhimmota Koomiyunikeeshinii mootummaa Godinaa Gujii, “Sochiin invastimantii kamiyyuu faayidaa ummata keenyaa kan mirkaneessu ta’uu akka qabu amantaa cimaa qabna. Haaluma kanaan, komii haaromfamuu konitraata invastimantii Midrock Gold waliin walqabatee ka’aa jiru ummata keenya dhaggeeffannee rakkoo ka’aa jiru qulqulleessuun akka furamu taasisuun fayyadamummaa ummata keenyaa mirkaneessuuf ni hojjenna.” Jehee jira.
Itti-fuuudhaanis, “Ummatni keenya, kan godina Gujiis ta’e Oromiyaa guutuu keessa jiru komii dhiyaachaa jiru xiyyeeffannoo ol’aanaadhaan hordofaa akka jirru hubatee obsaa fi tasgabbiidhaan akka nu eeggatuu dhaamsa keenya dabarsina” jedhe.
Itti-gaafatamaan sab-qunnamtii fi dhimma dargaggootaa Koongiresa Federaalawa Oromoo – Obbo Addisuu Bullaallaa garuu, “ibsi kun fudhatama hin qabu. Mormiin proojektii Medrook kan har’a jalqabe miti. Mootummaan Federaalaas tahe ka naannoo otuma beekanii kontiraaticha Medrookiif. Amma immoo gowwoomsaaf ibsa baasan. Uummatichaaf tuffii isaan qaban agarsiisa,” jedhu.
Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa.


text:
Baakkoo Tibbee
Baakkoo Tibbeen aanaalee godina Shawaa Dhihaa naannoo Oromiyaa 180 biyya Itoophiyaa keessaa tokko. Kaabaan, kibbaan fi dhihaan godina Wallagga Bahaatiin akkasumas, bahaan aanaa Calliyaatiin daangeffamti! Magaalaan guddoo aanaa kanaa Baakkoo yootaatu, magaallan biroo kanneen akka Shobokaa fi Tibbees achitti ni argamu. Manneen barnootaa sadarkaa tokkoffaa 38 keessaa 20 kutaa 1-4, akkasumas, 18 immoo kutaa 1-8f tajaajila kennaa jiru. Manneen barnootaa sadarkaa lammaffaa afur keessaa 3 kutaa 9-10f kan biraan immoo 9-12f tajaajila kennaa jira. Tajaajilli fayyaas, gidduu gala fayyaa 1 kilinikoota 10 (health post) 6


text:
Kan doolaara nuusa Miliyoonaa yokaan kuma dhibba lamaa shantama tahu – badhaasa Sagantaa Nyaata Addunyaa bara kanaa – Prezidaantii Baankii Misoomaa Afrikaa – Akinwuumii Adesiinaa tu gonfame. Duraan Ministara Qonnaa Naayijeeriyaa turan – Adesiinaan.
Jireenya qonnaan-bultoota hedduu biyyoota Afrikaa keessaa, keessumaa ka Naayijeeriyaa, biyya dur ministara qonnaa ta’uun tajaajilanii, fooyyessuu isaaniitiif badhaasaman.
Fooyyaa’inni inni argamsiise, oomisha midhaan nyaataa meetrik-toonii miliyoona digdamii-tokkoon dabalsisee, investmentii doolaara biliyoona shanii fi qabxii ja’a hawachuu tu akka Ministara qonnaatti dinqsiifannaa guddaa kenneef – jedhan – prezidaantiin Badhaasa Sagantaa Nyaata Addunyaa – Ambaasaddar Kenet Kuwiin.
Kan yeroo ammaa prezidaantii Baankii Misooma Afrikaa ta’an - Akinwumii Adesiinaa, hojiin bara kurna sanaa ilaalcha argachuu isaatti gammaduu isaanii eeranii, danqaaleen yokaan nokkortiileen Afrikaa dura dhaabbatanii jiran hedduu ta’uu, VOAf ibsan.
Dhimmi guddaan uummata waan nyaatu dhabe ka miliyoona dhibba lamaa fi miliyoona shantama ta’u akkamitti akka nyaata qabaatu gochuu dandeenya? ka jedhu. Dhimmi rakkisaan ka biraan immoo, yeroo ammaa kana ijoolleen Afrikaa sababaa hanqina nyaataa quucaran miliyoona 58 tu jira. Ijoon booda gara dinagdee quucaraa ta’eetti akka nu geessan beekamaa dha - jedhu – Adesiinaan.
Maallaqni Afrikaa keessatti hojii irra oolofamu yokaan investiisamu nyaata ala irraa galchuuf otuu hin taane nyaata oomishuuf oolfamuu qaba – ejjennoo jedhu cimsanii ka deggeran – badhaafamaan – Badhaasa Sagantaa Nyaata Addunyaa bara kanaa -- Akinwuumii Adesiinaa “hojiin fuul-dura keenya duraa nu eeggatu, akka Afrikaan guutummaatti nyaataan of dandeessu fi dargaggoota ishee hedduuf abdii badhaadhinaa taatu taasisuu dha” jedhan.


text:
Android
- Operating system dhabata Googlin hojetamedha
- Kan bu’ureffames Fulbana 23, 2008 akka lakkofsa awuropati
- Kan hojatames bilbilota ismartfoni , tabileti, ismaart wachi, ismarti tv fi kan birafile tahu dandaha.
- Bezin isa yookan kahumsi isaa Linux dha.
- Opensource waan taheef gutumaa gututi “ customize gochu ni dandahama.
- Operating system kana kan hojetu dhabata Google fi Open handset alliance jedhamu.
- Operating system android afaanoota 100 qophahee jira
- Fayila komputeri irraa fudhachuuf ykn dabarsuuf USB cable qofti gahadha
- Akka filanoottis bilutuzi fi shering softiweeri tokko tokko fayadamun data fudhachuus dabarsuus dandeenya
- Bilbila, tabiletifi omishota ismaarti tahani kan android tin hojetan dhabatoota bebekamo kessa (Samsung, Motorolla ,HTC, Sony,Nexus fa dha jechudha, biyya kenya kessatti kan fayadamtoota bayye qaban kessa (Tecno, Huwaei fadha jechudha)
- Bakki kuusaa appilikeeshini android Google Play store jedhamuun bekama.
- Apilikeshinoota miliyoona tokko oltu achira jedhame yadama baayyen bilisan kan fayadamu dandenyu yommu tahan kan immo in-app-purchase fi Paid version qofa tahu
- Apilikeshin extention isa .apk jedhamun bekama
- Bakka itti odeffanno kenya bilisan kufanu google cloud kan jedhamu bakka 15GB bilisan nuuf keennu, sana oliti fayadamuf yoo barbanne kafalti dabalata kaffalle itti dabalachu dandeenya.
- Root gochudhaan akka nuuf mijatu goone fayyadamu dandeenya.
- Tajajila sagaleti bilbila kenya ejeju ykn voice commander kan jennu Google Assistanti of kessa qaba.
- Sababa salphati customize godhamuf “Less secure jedhame jedhame sodatama
IOS
- Bilbila ismarti tahe iphone jedhamuratti, tabileti meshaale ismaarti tahan kannen akka ismarti tv, ismaarti wachifarratti argama.
- Kahumsi isaas unix fi osx irratti kan bu’urefame hojetamedha
- IOS operating system kan inni hojetu meshaale dhabata apple qofan hojetam irratti male hin hojetu kan jechuun dhabati apple alati kan hojetu kan biraan hin jiru jechudha
- Kanan walqabate tahuti mijefachu hin dandeenyu jechudha, yo kana gochu barbanees dirqama jailbreak gochu dirqama jechudha.
- Yerodhaf afanoota 34 qofan qophahee jira jechudha
- Bakki kuusaa apilikeeshini isaanis apple store jedhamuun bekama
- Dhabati apple apilikeshini kusaa biraa akka fayyadamnu hin barbadu
- Apilikeshinoota miliyoona tokko oltu achira jedhame yadama baayyen bilisan kan fayadamu dandenyu yommu tahan kan immo in-app-purchase fi Paid version qofa tahu
- Faayila komputera irra itti dabarsuuf yokan irra kahuuf dirqaba softiweeri iTunes jedhamu fayyadamuun sinkronayz gochu qabna ykn softiweerota dhabata biratin omishaman dirqama fayadamu qabna
- Suuraa qofa gara komputerati fudhachuuf USB fayadamun softiweri malee fayadmna jechudha.
- Kan beksifameef yeroo jalqabaf Guranadhala 2007
- Bilutuzidhan kan odeffannoo fudhachuus dabarsuus dandeenyu meshaa dhabata apple omishaman qofaa iirraati
- Tajajila sagaleti bilbila kenya ejeju ykn voice commander kan jennu Siri jedhamu of kessa qaba.
- Icloud service of kessa kan qabu wan taheef android caalati secured jedhame bekama
Take me
Top ↑


text:
Lammiwwaan Itoophiyaa saddeet Amerikaa gara biyyaatti deebifamuu dha akka mana hidhaa yeroo Birooward ( Broward Transitional Center),godina Filooridaa jiru keessatti hidhaa jiran beekkame.
Keeniyaa, Biraziil, Peeruu, Ekwaadoor, Kolombiyaa, Meeksikoo fi biyyooyta baayyee keessa qaxxaamuranii, beelaa fi dhadhabii imalichaa danda’uudhan, hiriyoota isaanii kan birraa du’ani gaddaa asi,Amerikaa gahuu isaani dubbatan, namoonni kun.
Namoota kana keessaa master pilaanii Finfinnee mormuudhan walqabate akka biyyaa bahe han dubbatu dargaggoon tokko Amerikaa nama isa gargaaru dhabuu irraa fi waraqaa ragaa waan hin qabneef Itoophiyaatti na deebisan jedhee.
Namoota sadeettan mana hidhaa turan keessaa lama Itoophiyaatti deebifamuu isaani fi haaluma wal fakkaatun lammiwwaan Eertiraa fi Somaalees mana hidhaa yeroo kana keessa jiran jedha.


text:
M/Minsteeraa ta’uu kootu hafa malee Ummanni Oromoo waan isaaf malu dhabuu hin qabu. Ummanni Oromoo baayyinni isaa 35% ta’ee fi biyya kana keessatti sochii ijaarsa …Read More »
“Hoggontoonni keenya afaaniin walbummaa fii bilisummaa Oromiyaa jedhaa isin sobaa turan”
Haxeerarrii Hasawa Jawaar Mohammed kan guyyaa arraa magaalaa guddoo biyya Suweedin Stookholmitti godhe keessaa hanga tokkko 1ffaa An isin sobuu hin barbaadu, sobaan akka harka …Read More »
“Alaabaan ABO, Mallattoo, Fakkii fi Qabeenya ABO fi Ummata Oromooti!
Ibsa Ajaja olaanaa ABO-WBO Waltajjii hawaasni qopheessu irratti namooti dhuunfaa ejjennoo dhuunfaa isaanii haasaahanis, ejjennoo isaaniif kan gaafatama guutuu fudhatu qaamuma haasawaa taasise dha malee …Read More »
Ani Johar Muhammed tuqame jedhee murtii kana hinfudhanne.
WARREEN WAAN JOHAR MUHAMMED TUQAMEEF DHAABARRAA UFBAAFTEE JETTANII KEESSAN NA GAAFATTAN HUNDAAF DEEBISAA KIYYA. Ani Johar Muhammed tuqame jedhee murtii kana hinfudhanne. Sababni dhaaba ABO …Read More »
Naggaadeen alaabaa ar’aas waanuma kalee irra deebi’uun gad jabeessite
Ibsa Dabalataa Kan ABO- Dhimma Alaabaa Ilaalchisee Waxabajjii 9, 2022 ABOn, xalayaa gaafa 06-06-2022 lakk.022/xly-abo/2022 gara Partii Kongiresii Federaalawaa Oromoo (KFO) barresseen haalli itti fayyadama …Read More »
#OromoProtest, underway West Arsi Wabe
Jeeqama ABO muddatee fi madda isaa
ABO fi qabsoon bilisummaa Oromoo jeeqama keessa turuunii fi jiraatuun waan haalamamuu miti. Jeqamni kun, dhokataa miti; ifaa dha; ija keenya dura jira. Akkuma Oromoon yoo …Read More »
Galmee Seenaa Irraa: Obb. leencoo Lataa gaafiif deebisaa waayee filmaata wayyanee asin duraa laalcisee
Galmee Seenaa Irraa: leencoo lataa Waayee araaraa (ABO) laalchisee bara 20110716Read More »
Rakkoo ilmi namaa uume ilmuma namaatu fala itti kenna
Gufuu qabsoo bilisummaa Oromootti baayyachaa jiruuf falli tokkichi, Oromoo fi Oromoon hojii manaa keenya sirnaan dalaguun, kan beellama itti qabannu miti. Keessumaa dhaabbileen siyaasaa……………… Sochii …Read More »
Waamichaa Birmannaa Hawaasa Baqattoota Oromoo Magaala Naayiroobii fi Gaanfa Afrikaa
Koree Hawaasa Baqqattoota Oromoo Magaalaa Naayiroobii Jilli dabballoota OPDO olaanoo mootummaa gita bittuu wayyaaneen bobbaafame baqattoota Oromoo biyyoota ollaa Itoophiyaa keessa jiran (Keenyaa, Ugaandaa, Somaaliyaa, …Read More »


text:
Ayivoorii Koost keessatti kaadhimamaan prezidaantummaa ka paartii mormitootaa, akka prezidaantiin biyyattii Alaasaan Otaaraa marsaa sadaffaaf hin filatamne dura dhaabbachuuf jecha, akka uummatni biyyattii diddaadhaan mormii isaa mul’isu waamicha dhiheessan.
Henrii Koonaan Beedee, kaleessa, magaalaa galma mootummaa biyyattii, Abijaan keessatti kaadhimamtoota mormitootaa ka biroo fi deggertoota isaanii waliin ennaa walga’anii turnanitti kana dubbatan.
Kan umurii toorbaatamii saddeetii - prezidaantichi Ayivoorii Koost, Alaasaan Otaaraa, ka jalqaba waggaa kanaa irra deebi’anii filatamuu akka hin barbaadne waadaa seenan cabsanii, fialnnootti hirmaachuudhaaf paartii isaaniin eega kaadhimamanii, eega baatii dabree tii as hookkarri biyyattii keessatti kaka’e yoo xiqqaate lubbuu namoota kudha lamaa galaafate.
Kan isaan akka nama bakka isaan bu’uutti duraan ofii kaadhimatan - muummichi-ministaraa biyyattii – Amaaduu Goon Kulibaalii, eega baatii Adoolessaa keessa, akka tasaa dhukkuba onneetiin du’anii booda, yaada isaanii isaanii jijjiiranii, marsaa sadaffaaf dorgomuuf murteessan – Otaaraan.


text:
Prezidaantiin Senegaal Maakii Saal eega Roobii dabre halkan ibiddi Hospitaala biyyattii keessatti yoo xiqqaate daa’imman dhalattuu 11 ajjeesee booda, Ministara Fayyaa biyyattii taayitaa irraa buusanii jiran.
Dhiheenya kana mudannoolee gaddisiisoon hospitaalotaa fi kilinikoota Senegaal keessatti uumaman, sirna eegumsa fayyaa biyyattii ka Afrikaa Lixaa keessatti filatamaa gita hin qabne turetti shakkii shakkii uumee jira.
Bara dabre – Ebla 2021 keessa daa’imman reefuu dhalatan afur magaalaa Kaaba biyyattii keessatti argamu – Lingu’eeree keessatti ibiddaan dhuman. Bulchaan magaalattii, rakkoo eletrikii irraa ibiddi sun uumame – jedhan, yeroo sana.
Sun tahee, baatii jahaa booda immoo, Hospitaala magaalaa Daakaar jiru tokko keessatti, inkubeetarii keessatti dagatamtee duute. Baatiidhuma lama duras, dubartiin ulfa ji’a sagalii tokko, Hospitaala magaalaa Loogaa deemuun wal’aansa baqaqsanii deessisuu yokaan Sizeeriyaa sekshin gaafattee, yeroon kee hin geenye, jechuun waan didamteef, sa’atiilee digdamaa booda duute. Rakkoon isaa hospitaalonni supphamuu hanqachuu akka tahe dubbatu – xiinxaltoonni
Yaaddoo kana irraa kan ka’e dubartoonni Senegaal manatti da’uu filataa jiran.


text:
Naannoo Amaaraa godina Goondar lixaa magaalaa Gandaa Wuhaa jedhamutti guyyaa kaleessaa jiraattootaa fi raayyaa ittisa biyyaa jiddutti walitti bu’iinsa umameen, jiraattoota magaalattii irraa namni 9 ajjeeffamuu fi namni 15 ol ammoo madaawuu DW gabaase.
Ka’uumsi walitti bu’iinsa kanaa, Makiinaan dhaabbata Suur Konistraakishiin jedhamuu, ummata naannichaatiin butamuu hordofuun, Waraanni Raayyaa ittisa biyyaa makiinaa kana lakkisiisuuf dhuukaasa jiraattoota irratti baneen ijjoollee dabalatee namoonni 9 ajjeefamuu fi 15 immoo madaawanii wal’aanamaa kan jiran tahuu jiraataan naannichaa DW’f ibse.
Ajjeechaa kana hordofuun guyyaa hardhaa magaalota godinichaa heddu keessatti, raayyaan ittisa biyyaa naannicha keessa qubsiifame akka nurraa bahu jechuun, jiraattonni hiriira bahuun kan gaafatan tahuus odeeyfannoon ni addeessa.


text:
Browsing Tag
Kooriyaa Kaabaa
Kooriyaan Kaabaa fi Kooriyaan kibbaa lola waggaa 50 dura geggeessan booda, hariiroon biyyoota lamaanii woggoota lamaan dabran…
Hogganaan Kooriyaa Kaabaa Sirna eebba Warshaa tokko irratti argamuu…
Hogganaan Kooriyaa Kaabaa Kim Jong Un torbaan hedduuf miidiyaa irraa dhabamuu isaa hordofuun, haalli fayyaa isaa dubbii ijoo…
Kooriyaan Kaabaa toora interneetii Cabsuun (Cyber attack) Dolaara…
Kooriyaan Kaabaa toora interneetii biyyoota hedduu Cabsuun (Cyber attack) Doolara Biiliyoona lama ol eega saamtee booda, maallaqa…
Kooriyaan Kaabaa torbaan tokko keessatti yeroo lama yaalii Misaa’elaa…
Qondaaltonni Waraana Kooriyaa Kibbaa akka jedhanitti, Kooriyaan Kaabaa misaa’ela fageenya gabaabaa furguuggeeffamuu torbaan kana…
Donaald Traamp fi Kim Jong-Un daangaa Kooriyaa lamanii irratti wal argan
Donaald Traamp har'a hogganaa Kooriyaa kaabaa Kim Jong-Un waliin tahuun daangaa Kooriyaa Kibbaa qaxxaamuruun gara Kooriyaa Kaabaa…
Prezdaantiin Chaayinaa Shii Jiin Piing Kooriyaa Kaabaa daaw’ataa jira
Prezdaantiin Kooriyaa Kaabaa Kim Jong-Un wagga sadan dabran keessa yeroo lamaa ol gara Chaayinaa imaluun Prezdaant Shii Jiin Piing…
Hogganaan Kooriyaa Kaabaa gara Raashiyaa imaluun prezdaant Viladmiir Putiin…
Hoggantoonni lamaan Khmiisa har’aa magaalaa Vladivostok jedhamtu keessatti mariiin geggeessan dhimma Niwkilarii Kooriyaa kaabaa…
Kooriyaan Kaabaa ijaarsa buufata Niwukilarii addaan kuttee turte deebistee…
Marii bara dabre Donaald Traamp fi Kim Jong-un Singaapoor keessatti geeggeessan irratti, Kooriyaan Kaabaa buufata Niwukilarii…
Donald Tramp fi Kim Jong-Un Vetnaam magaalaa Haanoy keessatti marii kan…
Hoggantoonni lamaan dhimma sagantaa Niwukilarii Kooriyaa Kaabaa fi haala qoqqobbiin Ameerikaan yeroo dheeraaf kooriyaa Kaabaa irra…
Prezdantiin Kooriyaa Kaabaa Kim Jong Un Chaayinaa daaw’ataa kan jiru tahuu…
Prezdaant Kim Jong Un affeerraa Prezdantii Chaayinaa Shii Jinping irraa dhihaateen daaw’annaa guyyaa sadihiitiif hara’a Beejing…


text:
Addunyaa irratti biyyonni torba kanneen humna dinagdee qabanii fi Deemookraasiin beekaman, Raashiyaan daangaa Yukreen waliin qabdu irratti waraana ishee hedduumiina qubsisuu akka dhaabduuf akeekkachiisan.Ta’u baannaan, dhiibbaan dinagdee guddaan kan ishee mudatuu ta’u ibsan.
Minsteeroonni haajaa alaa biyyoota Torbaa ykn G7 jedhaman kun ministeera dantaa dantaa alaa gamtaa Awuroopaa dabalachuun, Inglaand keessatti walgahuun ibsa walii baasaniin, Raashaan daangaa Yukreen waliin qabdu irratti waraana ishee qubachiisuu fi kana gochuun ishee rakkoo hin qabu jechuu jabinaan dubbachuu ishee irratti balaaleeffannaa keenya tokkummaan beeksiifna jedhan.
Diploomaatonni kun kan Yunaaytid Isteetes, Kaanaadaa, Faransaayii, Jarmanii, Xaaliyaanii fi Jaapaan ennaa ta’an, Raashiyaan haala jiru qabaneessuun furmaata kanaa Diploomassi hordoofuun sochii waraanaa kan ilaaleen ifa taasisuun seera addunyaaf waadaa seentee akka kabajjuuf gaafatan.
Angawoonni tikaa kan Yunaaytid Isteets Raashiyaan gara jalqaba waggaa haaraa seenuuf jiru kanatti Yukreen irratti haleellaa gama bahaan banuu maltii. Kanaaf waraana kuma 70 ta’u, daangaa irraa qubsisaa jirti jedhau.
Prezidaantiin Raashiyaa Vlaadmiir Putiin weerara kana gaggeessusuf murteessanii jiru jedhamee hin amanamuu.Akka seera addunyaatti, humna waraanaa gargaaramuun, daangaa jijjiruun dhorkaa dha.


text:
__//__
Caffee Oromiyaatti, Dura Taa’aa Koree Dhaabbii Dhimma Hawaasummaa Dr. Dalasaa Bulchaan kan durfamu Ganda Burqaa Nagaatti buufata fayyaa dhaloota 2ffaa ijaarsarra jiru, piroojeektii bishaan dhugaatii araddaa Sibiiluu bara 2005tti jalqabee yeroo ammaa bara 2014 kanatti hojiin isaa xumuura irra gahee jiru, Ganda Malkaa Raafuutti, giddu gala biqiltuu ashaaraa magariisaa inisheetivii qonnaa (maangoo, avokaadoofi zayituunaa), Ganda hongeen miidhamaa jirtu Hundee Bilisummaa daawwachuun hawaasni gandichaa deeggarsa akka barbaadu hubatan.
Marii uummata aanichaa waliin gaggeeffameenis, waliin gahinsa bishaan dhugaatii, ibsaa, daandii, qulqullina magaalaa, tajaajila kenniinsa haqaa, malaammaltummaafi ragaa sobaa waliin wal qabatee uummatni aanichaa akka furamuuf gaafataniiru.
Bulchaan Aanichaa Obbo Aliyyee Ibraahim rakkooleen uummanni kaasu dhugaa ta'uu himuun, isaan keessaa kan humna aanichaan furamuu qaban yeroo dhiyoo keessatti hiikuuf qophii ta’uu isaanii waadaa galuun, kanneen humna isaaniin ol ta’an irratti ammo Koreewwan Dhaabbii qabachuun akka hordofan gaafataniiru.
Dr. Dalasaan nageenya aanicha keessa jiruuf uummata galateeffachuun fuula duraafis kana caalaatti nageenyaaf dursa kennuun barbaachisaa akka ta'e dhaamuun gaaffilee uummatni kaase deebisuuf qaamni dhimmi ilaalu yeroo gabaabaa keessatti deebii akka kennuuf Caffeen Oromiyaa kan hojjetu ta'uu ibsaniiru.


text:
Waxabajjii 15 bara 2011 magaalaa Finfinnee fi Baahir Daar keessatti ajjeechaa angawoota mootummaa irratti raawwatameen kanneen lubbuun isaanii darbe sirni awwaalcha prezidaantii naannoo Amaaraa Dr. Ambachoo Mekkonnenfaa har’a Baahir Daaritti Finfinnee mana ofii keessatti kan ajjeefaman kan hoogganaa humna Waraanaa Generaal Sa’Iree Mekonnin fi kan General Gezaa’ii Abarraa immoo Mekelee keessatti raawwaamee jira.
Sirna awwaalchaa kana irratti maatii fi firoottan jaalleewwan isaanii kan qabsoo abboonni gadaa abboonni amantii fi angawoonni mootummaa argamaniiru.


text:
Taammanaa Bitimaa irraa
DURADUBBII
Dubbiftoota barreeffa kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, baga nagaa fi nageenyaan naaf turtanii kutaa torbaffaa kana duukaa-buu’uuf dhuftani! Akkuma isin amma gara mandhee tanaa dhuftan mee nagaa fi nageenyi, bilisummaa fi walabummaan Oromiyaa teenyaaf haa dhufu!
Kunoo, erga magaalaa Muka Xurii kana bullee haara-baafannee, mee amma bultee faaran nyaannee gara magaalaa Ficheetti haa qajeellu! Ilaamee, Oromiyaa bareedduu tana gara mirgaa fi bitaa keessanii ilaalatii itti-gammadaa! Oromiyaan teenya wanneen biyya tokko daran miidhagaa dha, jechisiisan hundaan daran gonfamtee, daran jifaaramtee argamti. Taa’umsi lafaa: baddaa, baddadaree fi gammoojjiin, laggeeni fi gaarran dirra ishii buburreessan, koonnolee, haroolee, harawwan, urufoota, goodalee, dirreewwan, baddadirreewwan (“plateaus“), caakkaawwan, bosonoota faa maal himneetu maal dhiifna? Meeqa himneetu lakkaawaa oollaa mitii, Waaqni Oromiyaa sassarareetuma, buburreessetuma baldhisee, gabbisee uummata Oromoo badhaadhaa kana badhaase.
Kuunnoo, gara harka mirgaatiin ganda beekamaa fi eebbifamaa kan Seegamal(“Dabra-Libaanos“) jedhamu agartu. Seegamal “gadaama” hedduu beekamu. Isa kan hundeesse ayyaantuu warra Habashaa kan “Takla-Hayimaanot” jedhamu. Akka manguddooleen Oromoo tokko tokko kanneen seenaa beekan himanitti namni kun Oromoo ture. Dabalees ilma qaalluu Oromoo kan ture. Inni ganda Ittisaa jedhamu kan naannoo Mojoo fi Manjaar (“Minjaar“) jidduutti argamutti dhalate. Booda massaa (sababa) hin beekamneen: “biyyaa-bayee gara Biyya Sidaamaatti godaanee qubachuun, yeroon booda waayyuu (ayyaantuu) isaanii kan baay’ee beekamu taye“, jedhu manguddooleen kuni. Seegamal kun kunoo wiirtuu Biyya Oromoo isa naannoo Salaalee keessatti argama. Seegamal bira yoo dabartan goodaa (“plain; prairie“) fi caffee fardeen kumni sonaan hedduu keessaa imimsitu, naannoo Jidda jedhamu dhaqqabdu.
Bara “durii durii” Dr. Alii Birraa:
“Salaalettan gulufaa
Jimmatti na baasaa karaan kunii
Nu lachuu alagumaa
Maa walitti booya garaan kunii?“
Kan jedhetoo sirbe sun kunoo, dubara baddaa Salaalee ishii ilmi Oromoo Xilahuun Gassasaa “lookoo morma warqii” jedhuun san argitu. Akkuma Aliin keenya hime san garaan keessan “boowuu/ booyuu” jalqabe mitii-ree? Biyya Oromoo Salaalee lafaa margi, sa’aa namni isaa midhagaa kana daawwachaa adeemsa keenya garuma ganamaan baaneef sana, gara magaalaa Ficheetti haa xuruurru! Silaa jechi Oromoo inni “fiche” jedhamu kun hiikkoon isaa maal akka tahe beektuu? Kanneen Waaqni gara-laafinaan uummata Oromoo fi Oromiyaa badhaase keessaa bineeyyii daggalaa gosoolii addaddaatu argamu. Isaan keessaa gosa: bosonuu, borofa, tigrii fi kurupphee(kurupphoo) faa ni yaadattu. “Fiche” tun dubrii (durbii) kurupphee fayi. Waan bakka amma “Fiche” jedhamu kanatti bineeyyin gosa kurupphee kun heddumminaan turaniif maqaan kun kennameefi. Magaalaa Fichee irraa yoo xiqqooshii gara kaabaatti deemtan laga guddichaa fi beekamaa Jamma-a ceetu. Laga kana ceetanii naannoo Oromiyaa beekamaa Darraa seentu. Ammas garuma fuulduraatti yoo deemtan biyya naannoo Oromoo Tuulamaa keessa kutuun naannoo Oromoo Walloo keessaa isa Booranajedhamu seentu. Wallo keenya yeroo biraa, karaa biraatiin dhaqnaatii amma qalbii fi sammuun keenya Salaalee biyya jangoota hedduu, biyya Taaddasaa Birruu fi biyya Agarii Tulluu faatti haa xiyyeeffamu!
Amma kunoo magaalaa Fichee (5) seennee jirraa, manneen hoteelaa barbaaddaddhaatii meeshaa keessan konkolaataa keessaa baafaddhaa! Marqaa fi cuukkoon Salaalee akkuma marqaa fi cuukkoo Arsii sonaan dansaa ajajachuu hin dagatinaa-kaa! Caccabsaa, shoorbaa foon hoolota Salaalee, farsoo garbuu baddaa Salaalee, ee nyaataa fi dhugaatii aadaa Oromoo kanaan daddhabbii irraa of-furaa! Sirba Salaalee kan Wasanuu Diidoo fi kan Laggasaa Abdii-tiin bashannanaa, shabannanaa! Silaa namoota Oromoo keessaa kan dursee raadiyoo keessatti/ irratti sirbe, Wasanuu Diidoo akka taye beektuu? Jarana mee waan tokko akka hin irraanfanne. Erga asitti haara-baafannee booda gara magaalaa Garba Gurraacha-a (6) deemnee, asumatti deebiyuun as bulla. Kaanafan siree qabaddhaa isiniin jeddhe-kaa!
Kunoo, erga faaraan haara-baafattani mee amma gara Garba Gurraachaatti haa qajeellu! Kanaan dura maqaan Salaale jedhamu kun maqaa gosa Oromoo otoo hin taane, maqaa gaaraa tahuu isaa akeekkaneeti ture. Kuunnoo, Gaarri Salaalee kun amma karaa harka-bitaanii sirriitti isinitti muldhachaa jira. Gosoliin Oromoo kanneen Salaale keessatti argaman marti hortee Sadeen Tuulamaa ti. Heddumminaan kan naannoo kanatti argaman gosoolii: Kuyyuu, Yaayyaa fi Jaarsoo ti. Kunoo amma gara Laga Abbayyaatti xuruuraa jirra. Magaalaawwan Gabra Gurraacha, Tulluu Milkii (7) fiJaarsoo (8) /”Gohaa-Tsiyoon“/ keessa dabarreeti, isaan keessattis xiqqoo haara-baafachuun Laga Abbayyaa isa karaa kanaan daangaa Oromiyaa fi Biyya Amaaraa (Goojjam) jidduutti argamu dhaqabna jechaa dha.
Lagni Abbayyaa kun seenaa Oromoo fi seenaa hortee Kuush hundaa keessatti kan hedduu beekamu. Dur, ee gara waggaalee 5 000 (kuma-shanii) dura ilmaan Kuush Misira (Gibxii) Kibbaa fi Nuubiyaa (Sudaan Kaabaa) irraa ka’uun naannoo Gaafa Afrikaa kana qubatani. Laguma kana isa Oromoon dur Laga Mormor jedhuun qabataniiti as dhaqqaban jechaa dha. Kan Oromoon keenya laga kanaaf Abbayya (“Abbaa Yaa’aa“) jedhee maqaa baaseef seenaa kana nutti agarsiisa. Kana jechuun: “abbaa lagaa” jechuu dha. Amma erga Abbaa Lagaa fi Salaale keessaa isa karaa kanaan jiru, sirriitti daawwannee, gara Ficheetti deebiyuun achi bulla.
Mee amma, daddhabbiin wayii akka nutti hin dhagayamneefan sirboota Oromoo Salaalee kanneenin dur ijoollummaa kiyyaan: Walisotti, Bachoo fi Shaggaritti dhagayaa, sirbaa guddaddhee keessaan hamma tokko isiniif qooda. Beekaan seenaa fi gamnichi Oromoo lubbuun isaa haa eebbifamtuutii, Dhinsaa Leepphisaa barreeffata isaa tokko keessatti sirboonni Oromoo kanneen Oromiyaa Waltajjii danuun naannoo Salaalee fi naannoo Afran Walisoo irraayyi maddu jedhee ture. Kanaaf, sirboonni Salaalee kun naannoodhuma Salaalee kana qofaatti sirbamu jechaa miti. Dhugaa dha; sirboonni Oromoo daangaa gosaa fi daangaa godinaa irra qaxxaamuruun kanneen sirbaman ni jiru. Sirbi daran beekamaan:
“Yaa okkotee damfii
Kanan daaken marqaa
Yaa tulluu gajjedhii
Naman yaaden argaa!”
Kan jedhamuu fi kan hedduu beekamaa tahe, baddaa Barentuu naannoo Afran Qalloo-tti baafamullee baadiyaa Oromiyaa Waltajjii dhaqqaabuun jaalaan, jaalatamee sirbama. Amma gara sirboota baddaa Salaaleetti ceenee, afran isaanii callaa ilaalla:
1) “Yaa Salaale, yaa Salaalee
Biyya xoosanyiin daraaree
Yaa magaallee, yaa magaallee
Siif garaan na makkaraaree
Gara mana keessan laalee!”
2) “Salaaletti galanii
Shugguxii maalee maal hidhatanii?
Magaallee jaalatanii
Dhukkuba lapphee maal himatanii?”
3) “Mogor-mee mannin jiruu
Maal kan Mogorii ibsaa ibsuu?
Keessan warri akkamii?
Keenya akka loonii nama tiksuu!”
4) “Yaa Kabaa duriin galtaa
Amma maa galuu didde Shaggarii
Yaa garaa durin raftaa
Hardha maa rafuu didde halkaanii!”
Sirbi Oromoo Salaalee sirbamee hin quufamu; dhagayamee hin nuffamu. Shagginnii fi bareedinni walaloota kanas raajeffatamaa dha. Maarree, Waaqni tokkichi, gurraachi garaa garbaa, leemmoon garaa taliilaa kun gaafa Oromiyaa teenya uumu san ittuma yaaduun, haara sirriitti baafachuun: lafaa-nama, sa’aa-marga, sirbaa-dubbii, arjummaa-qalbii, gamnummaa-jagnummaa, safuu-safeeffata, obsaa-gaarummaa fayiin jijjifaaree, goggonfee badhaase. Badhaadhina keenya kanaaf, uummanni Oromoo marti hooqubajechuu qaba! Kunoo, otuma kana walitti himaa, biyya abbaa keenyaa isa karaa kanaan jiru daawwachaa deemnuu, deebinetoo magaalaa Fichee seenuutti jirra. Akkuma duraan jedhame san asuma bullee sirriitti bayyanachuun, ganama waaree keessa (gara sa’aa 10) Finfinneetti deebina. Finfinnees waa turuun booda gara Sandaafaa, Bakkee fi Shanoo faa deemna.
Itti-fufa —!
============== // =============
Barreeffata kana kutaalee dabran ilaaluuf mee as tuqaa:
1) Kutaa Duraa
2) Kutaa Lammaffaa
3) Kutaa Sadaffaa
4) Kutaa Afraffaa
5) Kutaa Shanaffaa
6) Kutaa Jahaffaa


text:
Naannoo Oromiyaa, Godina Wallagga Lixaa Magaalaa Gimbii fi, Godina Qellam Wallaggaa Magaalaa Dambi Doolloo keessatti, humnoota mootummaafi hidhattoota mootummaan "Shanee" jechuun waamu, Waraana Bilisummaa Oromoo jidduutti har'a dhukaasni banamuu jiraattota keessaa dubbatanii jiran.
Haaluma wal-fakkaatuun naannoo Gaambellaa keessattis Humnoota Mootummaa fi Hidhattoota Waraana Bilisummaa Gaambellaa ofiin jedhan jidduutti dhukaasni banamuu jiraattota keessaa himanii jiru.
Dhimma kana ilaalchisee, dubbi-himaan Idil Addunyaa Waraana Bilisummaa Oromoo, Obbo Odaa Tarbii, Waraana Bilisummaa Gaambellaa waliin tahuun Oromiyaa Lixaafi Gaambellaa keessatti opereeshinii addaa addaa geggeessee jira, jedhuuun VOAtti himan.
Mootummaan Naannoo Gaambellaa ammoo fuula sabaa-himaa hawaasummaa isaa irratti ibsa maxxxanseen, "Hidhattoota Shanee fi Waraana Bilisummaa Gaambellaa dhukaasa banan irratti tarkaanfiin fudhatamee jra" jedhee jira.


text:
Oloompiikii Riyoo bara 2016 irratti mallattoo mormii Oromiyaa harka isaa qaxaamursiisee agarsiisudhan roorroo ummata isaa irra gaha jedhe addunyaatti an agarsiise atleetii Oromoo bekkamaan Fayyisaa Leelisaan torbanoota muraasa keessatti biyyatti deebi’uuf murteessuu VOA-tti himeera.
Koreen Olompikii Itoophiyaa fi Federeshiniin Atleetiksi Itoophiyaa ibsa Kibxata harraa wajjin baasaniin, atleet Fayyisaan akkuma kana duraa dirree ispoortii addunyaa gurguddaa irratti firii gaarii galmeesuuudhan alaabaa biyyatti ol jedhee akka balai’uu godhaa ture ammas biyyatti deebi’ee gahee isaa tabatu waamicha dhiheessaniifiru.
Yeroo biyya galuttis simannaa atleetii gootaa godhamuun isa simachuuf qophii ta’u isaanii ibsi dhabbanni lamaan baasaan eerera.
Atleet Fayyisaanis waamicha kana fudhachuu fi yeroo dhihoo keessatti maatii isaa wajjin gara biyya deebi'uuf qophaahaa jiraachuu beeksiseera.


text:
Biyyootan lammiilee isaanii Afgaanistaan keesaa baassuu isaanii guyyaa lammaffaadhaaf har’as itti fufanii ollaniiru.
Ministeerrii umnootaa waraanaa Biyya Faransaay Florence Parly akka jedhanitti, xiyyaarrii waraanaa lammiilee Faransaayi fe’e galgala kaleessaa biyya Yunaayitid Arab Emeireetes keessaa qubateera. Faransaay marsaa lammaffaadhaafis qophaawaa Akka jirtu gabaasameera.
Biyyii hindii guyyaa har’aa Diplomaatota, ojjatootta embaasii fi umnoottan nageenyaa Afgaanistaan keessa turan dabalatee namootta 140 balalii addaa kan umna waraanaatiin kaabul keessaa baasteetti.
Akka waraanii Yunaayitid isteets mirkaneessetti guyaa kaleessaa buufata xiyaaraa keessatti namoonii dhukaasaa banan lama ajjefamaniiru. Akka itti gaafatamaan dhimma preesii peentaagoon John Kirby jedhaniti yaaliin namoonii lamma Ajeefan taasisan balaa dugaadhaa fi qabatamaa ta’eedha.
Haangaawaan yunaayitid isteets tokko kan maqaan isaanii akka hin dhahamne gaafata akka VOATi himaniitti yemmuu xiyyaarii fe’isaa waraanaa Yunaayitid isteetes ka’uudhaaf jedhuu siviilinii hedduun du’aniiruu. Dhimichii yeroo ammaa qorannoo irra jira.


text:
Saalfii fi komii hin beektuu
Akka namaa of dandeessee hin deemtuu
Maaliif na akkeessitaa yaa gaaddidduu?
Yoon deemu nawajjin deemta
Jooraa ooltee nawajjin galta
Ofirraa sidhiibus, diddee natti maramta
Anoo si komadhe, yaa gaaddidduu
Ana golgaa godhattee, sodaattee qara aduu
Bifti kee gurraattii, silaa lubbuu hin qabduu.
Akka waan of dandeessee, najalaa milqxee
Achi narraa baatee akka waan namaan qixxee
Gootummaan kee edaa, yeroo dukkana lixxee?
Ati maaf sodaattaa fuundura aduu dhaabbachuu?
Yeroo hunda namatti dahattee ifaa baqachuu
edaa ni sodaatta dharaa fi dhugaa fuundura dubbachuu?
Isuma dhugaan sikomadhe yaa gaaddidduu
Otoon hin bariin akka taate, lubbu dhabduu
Kan gaaddidduu fakkaatan, jiraachaa jireenya namaa
Yoo ilaalan hin qaban hirdhina qaamaa
Itti beeku jiraachuu, jireenya mooraa lamaa.
Baratanii jiru dubbii fi jireenya fakkeessaa
Goota biratti goota dhaadhessaa
Walaaloo garuu, beekaa fi hayyuu of fakkeessaa
Itti beeku jiraachuu, jireenya qaanessaa.
Bakka itti waamamanitti hin argaman bakka gootaa
Jireenya isaanii jiraachaa, nama hojatu goomataa
Dhugaa dabsanii, jiraatu nama amataa.
Maafan sikomadha gaadiidduu koo
Rabbitu sitoche akka jiraattu dhahoo koo
Hin jirree uumanii dhara dhugaa fakkeessuu
Asumee tahanii of xiqqeessuu
Bakka hojii hin jiranii, akka gootaa of dhaadhessu.
Anoo dhiise ,Sikomadhu gaaddiddu
Lubbu qabeeyyiin otoo jiranuu anoo sitti hin gaddu
Ardhas boru fakkeessituun, lafarraa haa baddu.
Ufata uffatanii nama fakkaachaa
Bobaa diinaa jala taa’anii, alagaa abdachaa
Mana alagaa golgatanii, kan lammii lagachaa
Isaan kana gaaddidduun, kan ta’an lammiitti bitaacha.
Walaaloodha, garuu beekaa of fakkeessu
Hojachuu irra oduu odeessu
Dhageeffachuu irra of dhaadhessu
Of irratti amantaa hin qaban lammii irraa of moggeessu.
Maarree lammii firaa
namni akkanaa nuwajjin jiraa
lammii dhiisee ormaaf garaa hiraa
kanaaf warra nubira jiraachaa garaan nurraa fagoo
lammii facasanii guutachuuf fedhii aangoo
waanta irratti hin beekamne se’anii
sicoo sabaa fi walaaloo ta’uu isaanii
itti imuu qabu lammiin tokko ta’anii.
Kanaaf gaadiduu koo sikomachuu dhiise
Kan komatamu jira nam fakkaatuun ilbiisee
Camadaa hundee
camadaa@gmail.com


text:
Lammiileen Masri Jum’aa kaleessaa irraa jalqabee bulchiinsa Prezdaant Abdulfattaah Al-Sisi irratti mormii cimaa kan jalqaban yoo tahu, ummanni kumaatamaan lakkaahamu kaleessa galgala irraa jalqabee hanga ganama har’aatti, magaalaa Kaayiroo Addabaabaayii Tahriiritti bahuun dhaadannoo “Prezdaantichi aangoo gadi lakkisuu qaba” jedhu kan dhageessisan tahuu gabaafame.
Haaluma wal fakkaatuun magaalota Aleksaandariyaa, Suwiiz, Garbiyaa fi magaalota biroo heddu keessatti mormiin kan geggeeffame tahuu miidiyaaleen gara garaa gaabaasanii jiru.
Mormitoonni akka jedhanitti, Prezdaant Abdulfattaah Al-Sisi fi bulchiinsi isaa guututti malaamaltummaa hamaa keessa galuu isaatiin, biyyattii keessatti qaalayiinsi jireenyaa hammaatee jira jechuun yakkan. Keessumattuu aktivistiin beekamaan Muhammad Alii biyya baqaa irraa gama miidiyaa hawaasaatiin, “Prezdaant Alsiisiin ijaarsa manneen mootummaa irraa doolara miiliyoona heddu dhuunfaan hatee jira” jechuun eega saaxilee booda, lammiileen biyyattii addabaabaayii mormiitti deebi’uuf kan qophaayaa turan tahuu odeeyfannoon ni addeessa.
Haaluma kanaan lammiileen Masri gara daandiitti bayan kunniin, Prezdaant Abdulfattaah Al-Sisi aangoo isaa haga Khamiisa dhuftuutti yoo kan gadi hin lakkifne tahe, Jum’aa dhuftu irraa jalqabee miiliyoonota waliin mormii isaanii cimsanii kan itti fufan tahuu akeekkachiisan.
Mormiin Badheeyisa Arabaa xumura bara 2010Tuniiziyaa keessatti dhoohee ture, January 17/2011 gara Masritti ce’uun Addababaayii Tahriir keessatti kan jalqabame tahuun ni yaadatama. Mormii san hordofuun Prezdaantiin biyyattii duraanii Husni Mubaarak aangoo irraa eega ari’amee booda, Prezdaantiin seenaa Masri keessatti yeroo jalqabaatiif fedhii ummataatiin filame Dr Muhammad Mursi waggaa tokkoof biyyattii eega bulchee booda, shira Jeneraal Abdulfattaah Al-Sisi fi biyyoota alaatiin aangoo irraa fonqolchamee ji’a afur dura mana hidhaa keessatti du’uu ni beekama.


text:
Gareen Huusii Misaa’ela Baalaastikii Yaman irraa, gara dhaabbata humna Niiwkularii Emireets magaalaa Abuu Daabii cinatti ijaaraa jirtuutti kan darbate tahuu beeksise.
Gareen Huusii torbaanuma dabre keessa Misaa’ela Baalastikii yeroo lammaffaatiif gara Sa’udii dhukaasee kan ture akka tahes gabaasni kun ni mul’isa. Gamtaan waraana biyyoota Arabaa garee Huusii Iiraaniin deeggaramu Yaman keessatti kan rukutaa jiru yoo tahu, gamtaan kun adda durummaan Sa’udii fi Emireetsiin kan durfamu tahuun ni beekkama.
Gamtaan waraana biyyoota Arabaa kun bara 2015 irraa eegalee Mootumma Yaman deeggaruun finciltoota Huusii Xiyyaarota waraanaatiin rukutaa jira. Haata’u malee gareen Huusii Magaalaa guddoo biyyatti Sana’aa dabalatee, kutaa Yaman gara Kaabaa harka caalu too’annaa jala oolfatee jira. Waraanaa Yaman kanaan lammiileen biyyattii kuma hedduun lakkawaman akka du’anii fi kanneen miiliyoonotaan lakkaawwaman ammoo beelaa fi dhibeef kan saaxilaman tahuunis ni beekama.


text:
Koreen miseensota sagal qabu kan dhimmoota hawaasa muslimaa irratti qorannoo geggeessuuf hundaaye, haala adeemsa hujii hanga ammaa ture irratti Khamiisa boruu miidiyaaleef ibsa kan kennnu tahuu beeksise. Koreen kun muummicha ministeeraatiin hundaayee hujii kan jalqabe yoo tahu, Dr Abiy Ahmad hundeeffama koree kanaa irratti, hujii koreen kun hojjatu irratti mootummaan deeggarsa barbaachisaa tahe hunda kan kennu tahuu beeksisee ture.
Haa ta’u malee mootummaan waada gale kana hujitti hiikuu dhiisuu qofa osoo hin taane, rakkoolee koree kana muudataa turan furuudhaaf fedhii dhabuun, akkasamus Koree kanaaf beekkamtii seeraa tokkoollee kennuu dhabuun, hawaasa muslimaa jalqaba irratti abdii itti horee deebisee mufachiisee jira.
Hawaasni muslimaa haala adeemsa koree kanaa hanga ammaatti jiru fi rakkoo isa muudate hunda ifatti dhagahuudhaaf koreen ibsa gahaa tahe akka kennu gaafataa turuun ni beekkama. Haaluma kanaan Koreenis torbee tokko dura Gurraan dhala 7/2011tti ummataaf ibsa kan kennu tahuu beeksisee ture.
Kanuma hordofuun muummichi ministeeraa ganama har’aa miseensota koree sagalan wal gahii ariifachiisaa tasa kan yaame yoo tahu, Dr Abiy Ahmad, Obbo Dammaqe Makonnin fi Aadde Mufariyaat Kaamil koree waliin kan mari’atan tahuun beekamee jira. Qabiyyeen marii kanaa maal akka tahe guyyaa boruu ifa kan godhu tahuu ibsi koree kana irraa bahe ni addeessa. Ibsichi Khamisa boruu sa’aa 4:30tti Hoteela Ummaatti miidiyaaleef kan kennamu tahuu ibsame.