text:
Oromia: #OromoProtests: Gabaasa Fincila Xumura Garbummaa (FXG) Oromiyaa 2016 (October)
October 31, 2016
Posted by OromianEconomist in
#OromoProtests.
trackback
VIDEO
VIDEO
Gincii, Amboo, Jalduu, Gudar, Giddaa Ayyaanaa, Mandii, Najjoo, Laaloo Assaabii, Jaarsoo, Gullisoo, Bojjii, Gujii, Dambi Doolloo, Gimbii, Naqamtee, Buraayyuu, sabbataa, Dirree Incinnii, Adaamaa, Harammayyaa, Mattuu, Baale (Robee), Madda Walabu, Walliisoo, Tulluu Boolloo, Sulultaa (Caancoo), Horroo Guduruu, Buuraayyuu, Dirree Dhawaa, Calanqoo, Ada’aa Bargaa, Baddannoo, Holootaa, Shaashee, Awaday (E. Harargee), Hara Qallo (Goro Dola, Gujii), Gaasaraa (Baalee), Bulee Hora, Jimmaa, Arjo, Heebantuu, Giddaa Ayyaanaa ,Kiiramuu, Ciroo, Dodolaa, Anfilloo (Mugii), Walqixxee, Diillaa, Bishooftuu, Finfinnee, Yuniversiitii Finfinnee, Geedoo, Asallaa, Shaambuu, Agaarfaa, Sibuu Siree, Kotobee, Wacaalee, Saalaalee, Machaaraa, Ammayyaa, Tokkee Kuttaayee, Innaangoo, Baabbichaa, Laaloo Qilee, Hiddii Lolaa, .Mugii, Arsi Nagallee, Baabbichaa, Shukutee, Baakkoo Tibbee, Jalduu, Gindoo, Buun’dho Beddellee, Grawwaa, Gaara Mul’ataa, Qarsaa, Qobboo (Dardar, Eastern Oromia), Sinaanaa (Baalee), Jimmaa Arjoo, Bojjii, Kombolcha, Aggaaroo,Tajji (Iluu), Qilxuu Kaarraa, Baabboo Gambel, Daawoo,Tulu Milki (Warra Jarso), Hirnaa, Xuulloo, Masalaa, Galamso, Bordode, Mi’esso, Waheel, Diggaa, Arjoo Guddattuu, Guraawa, waamaa Adaree, Shabee Somboo, Limmuu Saqaa, Amuruu (Agamsa), Daroo Labuu (Gaadulloo), Yaabelloo, Aliboo (Jaartee Jardagoo), Saasigga, Magaalaa Dafinoo, Dhumugaa, Daroo Labuu (Buraysaa) Begii (Kobor), Mardida Halo Guba (Daroo Labuu), Qassoo, Bonayyaa Boshee, Baalee (Dalloo Mannaa), Jimmaa Raaree (Magaalaa Gobaan), Nophaa (Iluu), Bordoddee, Togowacaalee, Dooguu, Metekel (Wanbara), Asaasaa, Waabee, Heeraroo, Doguu, Quufanziq (Dadar), Boku Luboma (Miyo, Borana), Eddoo, Dirree (Ada’aa), Qilxuu Kaarraa, Shebel town, Bate, Walanchiti, Warra Jiruu, Boolee Bulbulaa, Diilallaa, Gannat Haaraa (dodolaa) ……………
Gabaasa FDG Oromiyaa Sadaasa (November) 12, 13, 25, 26, 27, 28, 30, Muddee (December) 1, 2, 3, 4,5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13,14, 15, 16, 17/18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27,28, 29,30, 31…. 2015
Amajii (January) 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13,14, 15, 16, 17,18,19, 20,21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29,30, 31……2016
Guraandhala (February) 1, 2, 3,4, 5, 6, 7, 8,9, 10,11,12,13, 14, 15, 16, 17,18,19, 20, 21,22, 23, 24, 25, 26, 27, 28,29………… 2016
Bitootessa (March) 1, 2, 3,4, 5,6,7,8,9, 10, 11,12, 13,14,15, 16,17, 18, 19,20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 2,28, 29, 30, 31 …………2016
Ebla (April) 1, 2, 3, 4, 5,6, 7,8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17,18, 19,20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30……… 2016
Caamsaa (May) 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12,13, 14, 15, 16, 17, 18, 19,20, 21,22, 23, 24, 25, 26,27, 28, 29, 30, 31, 2016
Waxabajjii (June) 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10,11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30 …………………………….2016
Adoolessa (July) 1, 2, 3,4, 5, 6, 7,8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31……..2016
Hagayya (August) 1, 2,3, 4, 5,6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31 ….. 2016
Fulbanaa (September) 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30……. 2016
Onkoloolessa (October) 1, 2, 3, 4,5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31…… 2016
Gabaasaa qindaawaa armaan gadii kan nama balaa san irraa hafeen nuu dhihaate kana obsaan dubbisaa. Sana booda wanti kaleessa Hora Haarsadeetti tahe maal akka fakkaatu hubannoo gahaa horattu.
■■■■■■■■■■■■■■■■■
“Kan dhagaa darbaate ummata miti. Yeroo dheeraaf mormiin walitti fufinsaan deemaa ture. Waanuma godhan dhaban. Gubbaan helekoopitara nurra naanneessaa turan. Helekoopitarri marsaa duraa ergaa baga geessan jedhu gubbaa gad facaasaa ture. Sun kan akeekkameef ayyaana ummataaf yaadamee miti. Sodaachisaaf ture. Yeroo helekopitarichi nurratti gad siqee naannawuu umman guutuun harka wal qaxxaamursuun mallattoo didda itti agarsiisaa ture. Haalichi cimee itti fufe. Mormiin bifa adda ta’een deeme. Qeerroon guutummaan iddoo silaa Opdof isaan qabachiisu barbaadan dursite ganamumaan waan qabatteef kallattii dhaban. Karaa mormii ittiin qabaneessan dhaban. Midiyaaleen addunyaas ta’e isaan biyya keessaa bifa danda’aniin haalicha waraabaa turan. Guutummaan mormii waan tureef kallattiin dabarsu hin dandeenye. Fuuldura keenyatti faranjoota heedduu argaa ture. Waraabaa turan.
Midiyaaleen alaa carraa nu bira ga’uu hin arganneef malee gara ummata mormii irra jiruutti seenuun jiddu jidduun gaafiif deebii taasisaa turan. Qeerroon sodaa tokkoon alatti isaanitti himaa ture. Manguddoonnis akkasuma himaa turan. Mootumma shiftaa kana hin barbaannu,opdo hin barbaannu,ofiin of bulchina jechaanii ture. Ammas mormiin cimaa dhufe. Ummanni kallattii hundaan gara irreechaatti dhufu mormii dhaggeesisaa dhufa. Sagantaa gaggeeffachuu taasuma isaan hin dandeenye. Haalli kun hedduu isaan aarse. Ni boba’an. Naannolee adda addaatii qarshii kanfalaniif ummanni isaan geejibbaan fidatanis isaanitti gara gale. Mormiin liqimfamee mormitti seene. Woyaneen waan qabdee gad dhiiftu dhabde. Poolisoonni jidduu ummataa dhaabde hidhannoo hin qaban. Agaazii gara duubaatiin dhaabdee jirti. Booda irra as ba’an malee tasuma hin mul’atan ture.
Adaduma baayinni ummata gara horaa dhufu dabaluun mormiin haala duraanii caale cime. Dirreen irreechaa dirree mormii qofa taate. Kanatu isaan dhukkubse. Ummanni miliyoona heddu dirree irreechaa irratti bakka miidiyaaleen addunyaa baay’een argamanitti isaan salphise. Kanaaf maratan. Summii saamii irraan helekopitaraan gad roobsan. Ummata joonjesan. Sab booda dirreen aaraan guutamte. Agaaziin iddoo jirtuu as baate. Rasaasaan dha’amuu ummata arguu qofa taate. Boolla meetira 10-15 gad fagaatutu jidduu waraanaaf ummataa jira. Boolla kanatti baayee fixan. Lakkofsi ummata dhumee hedduu dabaluu danda’a. Rasaasa isaanii cinatti boollichis isaaniif tumseera.”
Yaya Beshir irraa
Risk Advisory: Ethiopia | Assessment of government stability amid ongoing protests
The Ethiopian government is looking increasingly unstable, and the security environment in Ethiopia is looking more dangerous.
A wave of protest in Ethiopia highlights the country’s history of exploitation and dispossession.
Click here to read Daily Maverick: Ethiopia Mourns– but mourns what, exactly?
VIDEO
FXG Onkoloolessa 31 bara 2016: Qeellam Wallaggaa naannawa Dambi Doollootti qabsaa’oti Oromoo weerartuu Wayyaanee haleelan.
Haleellaan kun naannawa QACCII, ALAKUU, NAANNOO HOLQA OLIIQAA DINGIIL jedhamu keessatti fudhatame.
Waraana ilmaan Oromoo bosona galaniifi Agaazii jidduutti ta’een Wayyaanonni jaha ajjeefamanii lama immoo madoo ta’aniiru.
Haleellaa kanaan qabsaa’oti Oromoo qaqqaalii sadii wareegamaniiru.
Qabsoon itti fufa!!
VIDEO
https://www.oromiamedia.org/2016/10/30/omn-oduu-onk-29-2016/
#OromoProtests global joint (Oromo, Ogaden, Afar, Gambella, Amhara) solidarity rally Minneapolis, Minnesota, 29 October 2016
Waamich Dirmannaa Xumura Fincila Garbummaa fi
Tumsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi WBO!
Haala yeroo irratti MGS-ABO fi itti gaafatamaa Birkii Diplmasii biyya alaa J/Dr.Shigux Galataa, Miseensa hoggana WBO Zoonii Kibbaa fi J/Seenaa Dhugaa miseensa hoggana Qeerroo Bilisumaa irra ibsaa ni kennama. Akksumsas haala qabsoo kenyaa irraa jiruu fi egereen qabsoo keenyaa irraatti marii bal’aan ni taasifama.
Kutaa ABO Scandinavia (Iskandiinaviaya) Guuyyaa Yaadannoo FDG wagga 11ffa bara kana bifa addaan yaadachuuf karoorfatee jira. Haala qabatamaan biyya keessatti raawwatamaa jiruu fi sadarkaa qabsoo keenya irra jiru xiyyeefanna keessa galchuun; wareegama ilamaan Oromoo kaffalaa jiran galmaan ga’uun dirqama Oromoota hundaa ti.
Kanaaf Miseensonni, Deegartoonnii QBO fi Oromoon sabboonummaa Oromummaa qabnu hundi gumaacha qabsoo nugaafatu keessa; addatti gumaachuun yaadannoo guyyaa FDG bara kana akka kabajaan isni afeerra. Tinnisa diingdee fi yaadaa
Akkasumsa Artistoonni Oromoo Kanneen akka Hirphaa Ganfuree, Tottobaa Taddasaa fi Dangaa Hayile- Iyessuus sirboota qabsoo fi warraaqsaan hirmaattota walga’ii kan bohaarsuuf qopha’anii jiru.
Oromoon hundi Wareegama Oromoonni qabsoo Abbaa biyyummaa fi Bilisummaa isaanii baasa jiran galamaan ga’uuf gumaacha qabsoon nugaafatu ba’uuf koottaa waliin Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi WBO bira waliin haa dhaabbannu!
IUO!
Kotaa ABO Scandinavia!
Onkoloolessa 29 Bara 2016: ODUU GAMMACHIISAA
warraanni ethiopia somaaliyaatti qubatee ture, guyyaa jimaataa darbe kanattii ajajoota muraasaa sanyiiwwan TIGRE taate ajjeesuun meeshaa waraanaa hedduu waliin dhalatootnii saba OROMOO fii AMHAARAA ta’an gurmaahuun wal qabatanii mootummaa irratti garagaluun halleella itti banuuf sochii cimaa ofii xumuruun qabsoo uummataatti makamaniiruu.
Jajjabaadhaa qeerroo koo injifannoon keenna.
Dabalataf namoota achitti beektan yoo jirate bilbilaan qulqullefadhaa.
SBO: Oduun keeysa beeytoota Raayyaa Wayyaanne “Misraaq Iz “jedhamu. akka nuti himaniti torbaanuma kana keeysati Naannoo Harar, jijjigaa fi Awwadaay itti humna waraana qubate keeysaa lakkooysaan 200 kan tahan hidhanno wajjiin ABO MAKAMAN Via Gadaa Araaraa
Labasii Wayyaanee Hojii Irra Oolchuuf Jecha Godina Arsii Lixaa fi Arsii Bahaa Keessatti Waraanni Agaazii Wayyaanee Gaga’ama Ajjeechaa fi Hidhaa Ummata Oromoo Irra Gahe Daran Ulfaataa Ta’uu Qeerroon Saaxile.
Onkoloolessa 29,2016
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Nageellee Arsii irraa kanneen hidhamaan *335*, kan ajjeefaman *70*, kan dhabaman hin beekkamne.
2. Kofale irraa kanneen hidhaman nama *87*, kan ajjeefaman *6 *kan dhabaman hin beekkamne.
3. Shaallaa fi Ajjee irraa kanneen hidhaman *400*, kan ajjeefaman *85*, kan dhabaman hin beekkamne.
4. Adaabbaa irraa kanneen hidhaman *65*, kan ajjeefaman *3*, kan dhabaman hin beekkamne.
5. Dodola irraa kanneen hidhaman *77*, kan ajjeefaman *17*, kan dhabaman hin beekkaman.
6. Jaju irraa kanneen hidhaman *97*, kan ajjeefaman *5*, kan dhabaman hin beekkamne.
7. Saddiiqa irraa kanneen hidhaman *361*, kan ajjeefaman *16*, kan dhabaman hin beekkamne.
8. Munessa irraa kanneen hidhaman *345*, kan ajjeefaman *12*, kan dhabaman hin beekkamne.
9. Xiyyo irraa kanneen hidhaaman *180*, kan ajjeefaman *2*, kan dhabaman hin beekkamne.
10. Heeban Goljootaa irraa kanneen hidhaman *213*, kan ajjeefaman *2*, kan dhabaman hin beekkamne.
11. Digalu fi Xiijoo irraa kanneen hidhaman *235*, kan ajjeefaman *3*, kan dhabaman hin beekkamne.
12. Qoree irraa kanneen hidhaman *311*, kan ajjeefaman *25*, Isaan keessaa Fayyisoo Gammadaa Xabboo fa’aadha. kan dhabaman hin beekkamne.
13. Leemmoo fi Bilbilloo/Boqqojjii irraa kanneen hidhaman *300, *ajjeefamanii fi dhabaman hin beekkamne.
14. Shirka Xannaa irraa kanneen hidhaman 700, kan ajjeefaman 2, kan dhabamn hin beekkamne.
Continue reading →
Onkoloolessa 29,2016
Guyya kaleessaa Gimbii keessatti Loltoota Mootummaa Wayyaanee gidduutti walitti bu’insi jabaan uumamee jira.Walitti bu’insa Kanaan Qaamota uummata nagaa gooluuf bobbaafaman irraa namni 3 Wareegamuu akkasuma loltotta dhiiga Oromummaa qaban 6 humna Ittisa Uummata ta’uuf uummatatti makamanii jiraachuu maddeen keenya gabaasan.
Onkoloolessa 28,2016
Qeerroon Leeqaa yoomiyyuu afaan qawween buluun nuuf hin ta’u jechuun humna diinaa hidhannoo guutuun magaalaa Naqamtee weeraree jiru dura gootummaa jabaan Uummata Magaala Naqamtee waliin takaroo wal qabaa jira.Mormii guyyaa gara guyyaatti Mootummaa shororkaa Wayyaanee hudhee qabaa kan ture,guyyaa har’aa Magaalattii keessa bakka Boordii jedhamtutti humna diinaa ofirraa gaggeessuuf waloon itti bobbaa’ee ba’aa gala diinaa yaaddoo jala oolchee jira.Sababa Sochii warraaqsaa har’a finiinfameen uummatarra tokko wareegamuunis akkasuma hedduun hidhamaa jiraachuutu dubbatamaa jira.Uummati ammas gootummaan diina dura akka dhaabbatu Waloon akka falmatu wal hubachiisaa jira.
Baarentuu Gadaa Irraa
Diina waggoottan 25n darbaniif nu weerartee; nusaamaa, nujjeesaa fi biyyaa nu godaansisaa turtee fi jirtu wayyaanee akka kamittuu kaban qabsoo ummanni Oromoo taasisaa jirurraa baraaruun hin danda’amu. Ammaan achi eenyuyyuu dhufu wayyaanee fi ummata Oromoo walitti
araarsuu hin danda’u.
Wayyaaneen har’a qabsoo Ummata Oromootin baaragdee kan qabduu fi gadi dhiiftu wallaalaa jirti. Ilmaan Oromoo Kaan qaawween itti bobbaatee fixaa, kaan ammoo hololaan, kan hafe ammoo horiin burjaajeessuuf tattaaffin taasisaa jirtu amma hin qabu. Ibidda qabsoo Oromootin itti qabatee jiru, FXG ummanni Oromoo keessumaa qeerroon Oromoo itti qabsiisee jiru ofirraa dhaamsuuf asiif achi utaalaa jirti. yaalii ijibbaataa gaggeessaa jirti. Yaalii itti jirtu kana keessaa ammoo tokko ajjeechaa, hidhaa fi dararaa cinaatti holola yeroon itti darbe maqaa jijjiramaatiin OPDO fi ergamtoota ishii dhaaboolee bixxilte keessatti diraamaa hojjechuudha. Continue reading →
VIDEO
VIDEO
https://youtu.be/IXj4YtrEufg
Onkoloolessa 28,2016 .
Fincilli kun otoo uummanni keenya dhumaa jiruu hamlee ittiin nyaata nyaannu hin qabnu jechuun, nyata lagachuun kan eegale yemmuu ta’u Humni AGI’AZII dirqamaan nyaachisuuf jecha barattoota kanarratti dhukaasa banen BARATAA ABDII ADULAA KAN JDHAMU BARATAAN INJINARING WAGGAA 2FFAA DHALATAAN Gujii battalumatti lubbuun darbuun gabaafameera.
Fincilichi ammas kan itti fufe jiru yemmuu ta’u, MOORAA KESSAA BAHUUNIS TA’E GARA MOORAATTI SEENUUN HUMNOOTA UF IRREE WAYYAANEEN UGGURAMEE JIRAACHUUNIS BARAMEERA.
Jiraattotni gandichaa toora mooraa sanaa irra illee akka hin baane dhorkamanii nami achiin darbuuf yaletti hoggusuu dhukaasni akka irratti banamus beekameera. Sababaa kanaan namootni hdduun qabamanii kan hidhamaa jiraniifi reebichaan ulfaataan irra gahuunis addaateera.
Bifuma wal fakkaatuun Aanaa Booseet ganda Boolee keesssaa Qeerroolee hidhannoo hiikkatan maanguddummaan deebisanii mana hidhaatti guuruuf namoota OPDO fi hogganootni Agi’aazii duula eegalanii jiraachuunis saaxilame.
Qeerroolee kunneen to’achuuff kan dadhabd wayyaaneen maanguddoota gandaafi bera q’eetii funante hudhaatti ukkamsaa akka jirtus ifa ta’ haaluma kanaan gandaa xiqqoo BOOLEEE jedhamtu keessaa qofaa namoota 110 ol hidhaa keessatti dararamaa jirachuufi Abbootiin Gadaa duula araaraa wayyaanee kana irratti hiriiruun dargaggoota kenya dabarsitanii diinaf lataa jirtan akka irraa uf qusattan feena dhamsa jedhus dabarsuu, Qeerroon gabaasee jira.
Kun kanaan otoo jiruu Aanaa Adulaalaa gandoota Dirree, Cuqqaalfi Gafaat keessatti Abbootiin Gadaa fi Qeesotni maqaa araaraan Qerroo dabarsitanii diinaaf lachaa jirtan akka irraa uf qusattan Qeerroon gad jabeessee isin akeekkachiisa!
Onkoloolessa 26,2016 Yuunibarsiitii Bulee Horaatti Waraanni Koomaandii Poostii Wayyaanee Loltoota Agaazii Barattoota irratti Bobbaasuun Barataa Oromoo Abdiisaa Duulee jedhamu ajjeesani. Barataan Oromoo Abdiisaa Duulee kan kaleessa galgala waraanaa Agaaziin Wareegamee, Yuunbarsiitii Bulee Horaatti Barataa FBE waggaa 2ffaa fi Bakki dhaloota isaa Godina Gujii ta’uu maddeen Qeerroo Yuunbarsiitii Bulee Horaa gabaasan. Goototni Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Bulee Horaa Yakka ajjeechaa Barataa Oromoo fi Barattootaa Oromoofi uummata Oromoo Waliigalaa irratti rawwatamaa jiruu Sababeeffachuun guyyaa har’aa guutummaatti Nyaataa dhaabuun mormii isaanii itti fufanii jiru. Dirmannaan Uummata Oromoo biyyoota hambaa jiraanii akka jabaachuu qabuufi yakka waraanaa Oromiyaa keessatti gaggeeffamaa jiruuf iyyannoon mootummoota gamtoomanii fi jaarmiyoota mirga namummaa akka itti fufinsaan gaggeeffamuun gaafataniru Injifannoon Uummata Oromoof.
Gaazexeessitoonni Oromoo 3 Fana Broadcasting Corporation keessa hojjatan dabballoota TPLF’n hojiirraa ari’ataman.Isaanis
1. Gazexessituu Tsahaay Daamxoo(MA)
2. Gaz/sa Muktaar Jamaal
3. Gaz/sa Taaddasaa Tarrafaa yoo ta’an. Gocha kana Editaroonnii fi gaazexeessonni sagantaa Afaan Oromoo irratti hojjatan hundi kan lakkoofsaan 20 ol ta’an mormaa turanis fudhatama hinarganne. Gaazexessitoota buleeyyii woggaa heddu dhaabbata kana keessa hojjataa turanirratti aja ja kana Kan dabarse nuuf ibsaa woyta jedhanitti namichi Birhaanuu Hurrisaa jedhamu fi Hoogganaa kutaa kanaa ta’e immoo anatu kana raawwate jechuun ifatti dhaadachuun of himeera.
Tsahaay Daamxoo haadha manaa Atileeti Addunyaa Leellisaa ti. Addunyaan immoo Obboleessa Atileeti Gooticha Oromoo Fayyisaa Leellisaati. Gaazexeessituu
Dabballee fi Ergamaan TPLF Birhaanuu Hurrisaa Waggaa dabre Hacaaluu Hundeessaa sirba isaa ‘Maalan Jira’ jedhu Afaan Amaaraatiin facebook irratti qeequu dhaan Qeerroon Oromoo hedduun itti dhaadataa turan ta’uun kan yaadatamudha.Sababa Ergamtummaa isaa kanaan Hoogganaa Ol’aanaa dhaabbatichaatti guddatee har’as miidhaa biraa gaazexessitoota Oromoo irraan gahaa jira.
VIDEO
VIDEO
VIDEO
Akkuma beekkamu sochiin Qeerroon biyya keessaa gaggeeysaa jiru hawaasa Oromoo biyya keessaa fi alaa akkasumas firaa fi diinaafiis ifa tahuun isaa beekkamaadha.Kuniis eega sochiin Qeerroo Bilisummaa bifa addaan Oromiyaa guutuu keessatti warraaqsa biyyoolessaa qabsiisuun faajjii ABO ol kaasee gaaffii hundeesiyaasaa ABOn durfamu aduunyaatti muldhisee booda diinni karaa sochii tana ittiin dadhabsiisuu mala adda addaa dhawaa jiraacchuun isaa ni hubatama. Keessahuun sochiin Qeerroo kan Onkololeessa bara 2016 kana keessa gaggeeffamaa jiru gurra adunyaa hunda hawwatuu fi diina naasisee labsii muddamaa akka labsu taasisuun isaatiis ifaa dha. Kanaaf diinni yeroo ammaa karaa jala deemtoota isaa akka qabsoo Oromootiif dhimmee of fakkeeysuun sochii qabsoo bilisummaa Oromoo kan ABOn gaggeeyffamaa jirtu dadhabsiisuuf hawaasa Oromoo kan baqatummaan biyyoota gara garaa keessa jiran dogoggorsaa jira.
Continue reading →
Gadaa Maccaa Irraa
Akki itti jirru,akkataan itti jirrus kan wal nama gaafachiisu miti! Kan wal gaafatanis miti!.Haa ta’u malee, dhimma sirni garboomfataa
uummata keenya taasisuuf yaalu irratti barreessuuf,afaan kobbee kootii saaqe! afaan faajjii
Sirni garboomfataa kun salphina hin beeku,qaanii hin beeku,Gadaa hin beeku,caaccuu,bokkuu,siiqqee,dhaabata,alangaa hoodaa,meedhichaaf moggaasas hin beeku! Waraanni wayyaanee kun
badduu akka taate,murna kana keechaa qaamni ergamtuu dhalatte OPDOn illee wanbadee xurree wanbadee kanaaf haala aanjessaa,mijeessaa ilmaan Oromoof qilee dhiphinaa qotuun Oromoon gaaga’ama hammana hin jedhamne keessa bu’eera!
Yeroo ammaa kana Oromoon diinaaf akka hin jilbeenfanne,biyyasaa akka hin saamsifneefi eenyummaa isaaf eegumsa fi jaalala guddaa akka qabu hubachuun diinaayyuu diina Uummata Oromoo boqonnaa dhoorgee jira!.Kanaaf Oromoon ammas waan isa barbaachisu mijeeffatee itti fufuu….biyya isaaf Bilisummaa,dachee isaaf walabummaa labata isaaf birmadummaa gonfachuun kanaafimmoo wareega hanga dhumaatti baaasuun dirqama
Haala qabsoo Oromoon amma irra ga’e kana gara fuuladuraatti nu tarkanfaachisuu danda’an irratti jabaachuun egeree Oromiyaa milkeessiif wantoota nu barbaachisan!
Continue reading →
Damee Boruu irraa
Uummatni rakkina mataa isaa furachuu hin dandeenye rakkina ormi biraa wajjin qabu hikkachuuf ayyaana qabaachuu hin danda’u.
Burqaan rakkinaa kan maddu walaalumaa irratti. Hawaasa keessatti harki guddaan isaa walaalaa fi doofa tahee yoo jirate namoonni qaroon fedhii isaanii bakkaan gahuuf kan tattaafattan namoota walaala kanaof of dura oofudhaan taha. Warri walaalan yaadni oofan kun mataa isaanii iyyuu boola keessa gashuuf yoo kan deemu tahe tahe naannesanii ilaaluuf beekumsa gahaa hinqaban. Kanaafuu isuma isaanitti himame qabatanii boola seenu malee of duuba deebi’anii maal hojjechaan jiraa? jedhanii of hin gaafatan. Warri ayyaana ilaallatoonni immoo uummatatti bahanii waan isaan dubbatan ifatti dubbatanii of saavila hin baasan. Continue reading →
Onkoloolessa 23/2016 Ergaa Labsiin Hatattamaa Wayyaaneen Labsiitee Humna waraanaan Biyyaa Shoroorkeessuu Eegaltee Oromiyaa keessaatti Yakki Waraanaa Daangaa hin qabnee Uummata Oromoo Waliigalaa irratti bifa armaan Gadiin Rawwatamaa Jira!!
Yeroo Ammaa Hoomaan Waraanaa hanga sadarkaa Gandaa, Maayibaasii, Aanaalee Oromiyaa, Godinaalee, Magaaloota Oromiyaa, fi Oromiyaatti Qubsiifamuun Uummata Ajjeesuu Saamuu, hidhuu, reebuu, yakkaa gudeeddii fi yakka duguggaa sanyiituu ifatti rawwaachaa jira.
Uummatni fi Qeerroowwaan sodaa Waraanaa qajeelfamaafi akeekaa wayyaaneen karaa waraanaa fi ergamtuu isaa OPDO dabarsuu hin fudhannuu jechuun akkuma wayyaanee irraatti fincilee jiruutti waadaa waliif galee wayyaaneen nurraa bu’uu qaba jechuun dideetti itti fufee jira.
Waraanni Wayyaanee humnootaa Ittisa Uummataa Tarkaanfii waraanaa Agaazii fi Roorriftuu irratti fudhachuun meeshaa hiikkachuun miliqanii jiran adamsaa jiraachuun cinatti dargaggoota Oromoo fi sabboontoota homaa hidhannoo of harkaa hin qabne bakkootaa hedduutti Oromummaa qofaan yakkuun dhukaasanii ajjeessuu ittuma fufanii yakka duguuginsa sanyii balleessuu rawwachaa jiru.
Oromiyaa Keessaatti Manneen Barnootaa Sadarkaa 1ffaa, 2ffaa fi preparatory Guutummaatti 80% Cufamanii jiruu, mooraan manneen barnootaa waraanaan marfamee biyyattiin Raafama Guddaa keessaa waan jirtuufii Waraanni Wayyaanee dhukaasee ajjeesaa waan jiruuf maatiin barattootaas ilmaan keenyaa waraannii waan fixaa jiruuf manneen barnootaatti hin erginuu jechuun mormii waraanaa wayyaaneef qaban ibsatani.
Continue reading →
Damee Booruun
Waraanni Wayyanee guyyaa hundaa Oromoota sammuu qaban adamsee ukkaamsuu, ajjeessuu fi mana hidhaati dararuu irraa darbee uummata Oromoo nagaa dhowwachuudhaan akka goolaa jiru gabaasaa Qeerroo irraa hubachaa jirra. Keessattuu hammeenyi bartootaa Oromoo irra gahaa jiruu dhaga’uunu garaa nama hammeessa. Warri ukkamaman yaroo dhumasana akka ajjefaman mamii qabaachuu hin qabnu. Qoteebulaa, hojjetaa, barataa fi artistiin Oromoo uukkaman duba kan quba itti qabutu jira. Qubni cituu malee fala biraa hin qabu.
Qeerroon nagaa eegduu TPLF tokko shan diigee of ijaaree warra quba ilamaan Oromoo itti qabanii ficcisisaa jiran kana hubachuu ni dadhaba jedhee hin yaadu. Warra garaa malee sammuu hin qabnee kanaan ilmaan Oromoo dhumuu fi biyyi Oromoo saamamuun fudhatama hin qabu. Tooftaan TPLF inni duraa Oromoota qara tahan fixxuu dha. Warri qara tahan yoo dhuman isa hafe gowwosaniis tahe dorsiisudhaan hin bitna abdii jedhuu qabu. Kunis kan madduu tuffii fi oftulummaa Wayyaannee irraa akkeeka ka’e akka tahe ifa jira. Akka amma deemaa jiru kanatti yoo qabsoon kun kan itti fufu tahe humni injifachuuf deemu gara kamitti akka madaalaa deemu hubachuun rakkisaa miti.
Continue reading →
Baqattoonni Oromoo Biyya Ugaandaa keessa jiraatan, sirna kabajaa ayyaana irreechaa fi Lammiilee keenya Oromiyaa, Ona Bishooftuu Hora arsadeetti dhumaniif, akkasumas sirni Biyya Itoophiyaa bulchaan jira jedhu, labsii hatattamaa mirga umamaa ukkaamsuu Ummata isaanii irratti lbsamee mormuun, Onkololessa 16, 2016 Magaalaa kaampaalaatti sirna ayyaana irreechaa, gaddaa fi yaadannoo gaggeessaniiru.
Qophii Koreen Waldaa Baqattoota Oromoo Mooraa Kominiitii seentaritti qopheessee kan eegalamee, Hawaasi Oromoo kominiitii seentaritti ega wal argee booda, gara Malkaa irreeffannaa ykn bakka kabakaa lake jedhamutti argamuun sirna Irreeffanna yk waaqa galateeffachuun ture.Hawaasi oromoo Ugaandaa/kaampaalaa jiraatuus, uffata Aadaa uffachuun, AADAA BOONSAA OROMOON qabu Ummata magaalaatti mul’isaa sirna irreeffannaa gaggeessaniiru.
oduu-ayyaana-irreechaa-2016-kaampaalaa
VIDEO
OMN English News, October 22nd 2016
Central Oromia, in the county of Jarso, Selale zone, the Ethiopian government forces (Agazi) have been raiding homes asking residents to hand in their guns, residents informed the government forces that they have no guns to surrender.
The government forces have used this as an excuse to continue harassment, arresting and killings in this area. The residents when attacked have defended themselves and in result one military representative ha s been killed.
Family members have witnessed horrific abuses againts the prisoners in Kilinto Prison. This notorious prison is well known to imprison innocent Oromo and other political prisoners.
West Hararge in the county of Tullo, in the city of Hirna Agazi militants have targetted Oromo nationalists and have raided and exploited individual homes. The targeted individuals have been taken by the Agazi militants and there whereabouts are not known. The Oromo community in Perth, Western Australia organised a rally to condemn the killings and human rights abuses conducted by the Ethiopian government. The Oromo community liased with other ethnic groups to hold a successful rally.
Haala kanaan kan yaadda’e gartuun abbaa irree wayyaaneen, labsii yeroo hatattamaa jechuudhaan baafateen dahatee loltoota amanamoo sirnichaa Oromiyaa keessa bobbaafatudhaan warreen waraana isaa keessaa bahuun QBOtti makamanii ummata isaanii falmaa haqaatti jiruuf aantummaa qaban dalagaan mul’isan irratti duulaa jira.
Akka kanaanis loltoota ‘Liyyuu Hayil’ jedhaman 400 ergama farrummaa kanaaf qopheeffaman keessaa 150ni Baha Oromiyaa Mi’eessorraan akkasuma 250ni ammoo Kibba-Baha Oromiyaa naannawa Madda-walaabuurraan Onkoloolessa 19 bara 2016 akka Oromiyaatti bobbaafaman barameera.
Humni mooraa QBOtti dabalame, qabsaawotaa fi ummata waliin tahuudhaan duula mootummaan wayyaanee waraana bobbaaseen irratti bane kana qolachuuf tarkaanfii fudhateen Madda-walaabuutti loltoota diinaa 4 ajjeesuu fi hedduu madeessuu akkasumas Mi’eessotti ammoo 2 ajjeesuun akka of duuba deebise ibsameera.
Bobbaa isaatiin kasaaraa haguuggatee kan of duuba deebi’e waraanni wayyaanee meeshaa guguddoo fi loltoota dabalataa waliin duula marsaa biraa banuudhaan Naannoo Somaalee keessatti of qopheessaa jiraachuunis bira gahameera.
VIDEO
VIDEO
VIDEO
VIDEO
VIDEO
Hiriira Mormii Ambootti Geggeessame, Jedhamee fi Himannaa Hidhaa; Ajjeechaa Arsii Nageellee Keessaa. Onkoloolessa 19, 2016.
Genocide: The person killed in Badessa, West Hararge this morning (19 October 2016) is identified as Koome. He is a businessman. He was arrested by Agazi this morning, forced to withdraw 900,000 birr from his bank account and executed him in the afternoon. Three more people who tried to lift his body were shot.
October 17, 2016 https://videopress.com/embed/JLM7FCM1?hd=0&autoPlay=0&permalink=0&loop=0
Mootumaa TPLF qomee demokraasii ufatee waggaa digdamii shan sirbaa baate Dhumaatiin Arsedee irraa molqee qullaa dhaabee jira. Dumaatiin ilmaan Oromoo ka mari’maan keenya waadu haa tahu malee dhuma aangoo Wayaanee tahuun isaa immoo jabina nuuf kenna. Onkololessa 2, 2016 kaase Wayaanee fi Uummatni Oromoo ifatti warra gumaa dhiigan duwwaa gargar bahuu danda’an tahee jira. Uummatni Oromoo haala keessa jiru kana keessaa kan bahuu danda’u injifannaan qofa tahuu murteefatee qabsoo hadhooftuutti akka seene kan hin hubanne jira hin fakkaatu.
Mootumaan TPLF tarkaanfii Uummatni Oromoo fudhachuu jalqabee kana waan sodaatteef labsii hattattamaa labsuuf dirqamtee jiri. Uummata Oromoof haalli kun injifannaa isa duraa ti. Biyyi Oromoo amma yoonaa humna waraanaan bulaa akka jiru eenyu jalaa iyyuu dhokataa miti. Waan haaraa itti tahu tokko illee hin jiru. Garuu Mootummaan kun maqaa demookraasiin biyya lafaa kadhatee akka lubbuu hin dheerefanne saaxila of baaftee jirti. Michoonni ishee warri kana dura badii Uummata Impaayera Itopiyaa maraa hoojjetamaa jiruu utuu arganii achi galgalanii gargaarsa itti hixatan hundi akka ofti qaana’aa isaanis saaxila baaftee jirti. Gargaarsi kam iyyuu mootummaa kana kufaatii irraa olshuu akka hin dandeenye eenyuufuu ifaa dha. Guyyaa awwaalamtu xiqqoo yoo achi buteef ni gaha. Mootummaan uummata bal’aa lolee mo’e tokko seenaa biyya lafaa keessatti amma yoona hin argamne. Duuti Wayaanee kan wal nama gaafachiisu yoo qabaate guyyaa isaa qofa.
Continue reading →
Ilmaan Oromoo kun kaleessa (Onkoloolessa 17 bara 2016) Arsii Lixaa Aaanaa Kokosaa keessatti loltoota Wayyaaneetiin rashanamanii argaman. Namni Agaazii itti fidee qabsiise ergamtichaKadiro Kerroo jedhamu akka taheefi yeroo amma dargaggoota Kokosaa irraa baqatanii Shaashamannee galan qabsiisuuf garas imaluun beekameera. Irra of eegaa waan dandeessaniin dura dhaabbadhaa.
Genocide: Oromo youth murdered by fascist TPLF Ethiopia’s Agazi forces, in Oromia, Arsi, Kokosaa dstrict on 17 October 2016.
Scotiabank Toronto Waterfront half Marathon winner Kinde Asafa shown the#OromoProtests juster. #OromoRevolution. 16 October 2016.
Qabsoon Kara Maraan Itti Fufe Jira, Hactivistonni Oromo Marsarratti Dhabata Sabqunnamti Itiyoophiyaa Cabasu Isaanii Gabaasne Ture, Itti Aansun Kan Wajjira Barnoota Amma Immo Kan Dhabata Teliviziyinii Fi Radiyoo Itiyoophiyaa Cabsani Jiru! #OromoRevolution #OromoProtests Onkoloolessa (October) 16 bara 2016
Akkuma beekamu sochiin naannoo kibbaa jiru daran jabaa kan tahe mootummaa Wayyaanee dura dhaabbachuudhaan FXG Oromiyaa keessatti Onkoloolessa 16,2016/
egalee jiru deggeruun fincila itti fufanii jiru.
Magaala Arbaaminci Geedoon fincila itti fufuudhaan waraqaa garagaraa dhaadannoo bittimsaa jiru waraqaan bittimsan fuula kana irratti kan argamuudha. Akkasuma sochiin paartilee mormitootaa kanneen akka SINEG walaghii addeemsisaa jiruun ijoolleen oromoo miidhama guddaa keessa jiru waan taheef nuti ijoolleen sidaamaas boo’icha finncila ijoollee Oromoo bira dhaabbachuu qabna wayyaanee kana ofirraa arihuu qabna kanaaf sochiin keenya jabaatee itti fufuu akka qabu jechuun walgahii adeemsisaani jiru.
Kan malees Miseennif hoggantoonni paartii Madrek naannoo kibbaa hadiyyaatti argaman mare taasisaniin ,obboleessi pro. Beyene Pheexroos Bezabih Pheexiross haala inni irra jiru mootummaan akka uummata beeksisuuf sochii godhaa jiraachuun dhaga’ame. Dabalataanis Deengessuu daangaa irratti bara 2000 aanaa Miidaa jala kan tuurte soqqeen guraageef akka kaennamtu kan godhe mootummaa kana kanaaf amma deebihuu qaba jechuun sochiin fincilaa eegaleejira.
Naannoo Sidaamaa walumaa galatti sochii Qeerrroon Bilisummaa oromoo taasisaa jiru deggeruudhaan mootummaa wayyaanee sirna isaa ofirraa
barbadeessuuf sochii isaanii itt fufaniitu jiru.
Godina Arsii bahaa aanotni shan Aanaa Roobee Diida’aa Aanaa Balee gasgaar Aanaa Amiinyaa Aanaa suudee Aanaa Xannaa baadiyyaaf magaalaanis caasaa mootummaatin ala jaarsolii biyyaatin bulaa jiru Aanaa Roobee Magaalaa Roobee diida’aa keessatti namni maqaan isaa Saadiqoo Kiyaaroo Jedhamu manguddummaaf ummataaf mootummaa walitti araarsa jechuun ummataaf mootummaa jidduu deemee waan ummanni hin barbaanne dalaguurratti bobba’ee jira. Onkoloolessa 16,2016,
Aanuma kana keessatti basaastonniifi milishoonni ganda Jiddaa Roobee KAN Maqaan isaanii Baahmud Ahmad fi Bunee Amaan jedhaman FXG tibba kana naannawa sanatti godhamaa jirurratti ummanni meeshaa irraa hiikkatee ture. haata’u malee jarri kun ammas gocha isaanii itti fufuun waraana agaazii magaalaa keessaa yaasanii uf jalaan deemun dargaggoota guursisaa jiraachunis dhagayameera Daandii Adaamarraa Roobee Diida’aa deemu laggeen Roobe fi Moorxuxaa jedhamanitti riqichi isaa ummataan addaan citee tures akkasumatti jira Agaazii ilikopteran gadi fidaa jiru.
#OromoRevolution #OromoProtests, Kofale responds to TPLF state of emergency in massive defiant rally. 15 October 2016.
“Miseensonni Sochii Fincila Xumura Gabrummaa damee Iluu fi Jimmaa kan magaalaa Riyaaditti argamnu Sochii qeerroon biyya keessaa gochaa jirani deeggaruuf tumsa goone irratti qarshii Itoophiyaa 250,000 oli walitti qabuu dandeenyeerra. Tumsi kana gochuuf kan nukakaase immoo goototni Aarsii lixaa Yeroo jarri fooxaa hafatanii qarshii rasaasa bitu walitti buusanu fb kee irratti erga arginee booda nuti atattamaan akka walgeenyee buusii goonu nutaasise.”
Joint candlelight vigil in Munich, Germany October 15, 2016
#OromoProtests. #OromoRevolution. Madda Walaabuu University. 12 October 2016
VIDEO
Onko,10,2016
WWWMY Beetel kan magaalaa Jimmaa dungoo yaadannoo uummata lubbuun darbee taasisee akkasuma kadhannaa kan nu miidhu nurraa kaasi jedhuun sagantaa akkaan barbaachisaa taate guyyaa kaleessaa taasisee jira.Daraaraa uumnatarraa gahaa jiru kun hanga uummata keenyarraa kaafamutti soomaan kadhannaa akka yeroo yerootti itti fufu,dabalatee utuu lammiin oggaayyuu gadda taa’uu farfannaa galataaf dhiichisaa qabuun sagantaan akka hin gaggeefamne walii dabarsanii jiran.Sagantaan akkanaa akka bakka hundatti itti fufu,Walgeelli garbuummaatti jiraachuu utuu hin taane Bilisummaa keenyaaf nuu laatame jechuun dhaamsa waldoota biraaf dabarsanii jiran.
Onkolooleessa 08,2016, Magaalaa sabbataatti kan argaman warshaa BMT,warshaa uffataa Arbaaminci,warshaa shittoo,dhaabbata DST,warshaa abaaboo dabalataanis manni jireenyaa tigirootaa ganda 02 fi 08tti argaman gubatniiru. Kana malee sochiin itti fufee diimaa bakka jedhamutti warshaa biiraa meettaa sheh alhamuddin warshaa uffataa siyaagil 2, warshaa uffataa arbaamincii, konkolaataa daandiirra turan wajjira gandaa 1,barbadeeffameera.
Konkolaataa warshaa ayikaa 14 caccabsaniiru. Onkoloolessa5,2016 magaalaa Alam Ganaa keessatti mana jireenyaa fi mana barumsaa diiguun,warshaa suuraa keentiri jedhamu gubuun lammileen Oromoo hin tahiin magaalitti lakkisanii akka bahan ta’ee jira.
Aaanaa Aqaaqii Qaallittiitti waajiirri poolisii walii gala tarkaanfiii humna addaatiin gubatee barbadeeffameetu jira. Arsii bahaa aanaa Limmuu fi Bilbiloo ganda Gimbichuutti daandii addaan kutuudhaan riqichi guddaan caccabee jira. Akkasuma aanaa mertiittimmoo waajjirri ganda fi warshaan cuunfaa Afriikaa jedhamu humna addaatiin gubatee jira.
Magaalaa Shaashamanneetti magaazanni xaa’oo fi midhaanii gubatee jiraattonni Oromoo hin tahiin akka magaalitti gadilakkisan taasifamaa jira keessasttuu ilmaan tigooraa. Ganda baadiyyaaatti immoo waajjirri ganda gubaniiru. Aana gadab asaasattis magaazanni midhaanii gubatee jira.
Daandiwwan kaleessaa kaasanii Arsi lixaa fi Arsii bahaatti akkasuma baalee fi harargetti guutummaadhaan cufameetu jira. Ammas humini addaa injifannoo kanaa oliif karoora bahe bakkaan gahuuf hanga dhumaatti itti fufeetu jira. Wayyaaneen sochii kana tasgabbeessuuf humna waraana fi meeshaa lolaa qopheessaa jirti.
#OromoProtests #OromoRevolution
Nuti barattoonni Yuunibarsiitii Jimmaa haala biyyaa keenya keessatti ta’aa jiru addatti humna shororkaa mootummaa abbaa Irreetiin uummata Oromoo irratti raawwataa jiru,keessattuu gocha uummata Oromoo waaqa Uumaa isaa kadhachuuf baherratti humna hidhannoo fayyadamee waraana lafoof waraana qilleensarra fayyadamuun ilmaan Oromoo egeree biyyattii ta’an qaqqalii kanneen lakkoofsaan 700 ol ta’an irratti dhukaasa banee lubbuu hanga kana daqiiqaa 30 gidduutti galaafachuu isaa gadi jabeessinee nii balaaleffanna,Akkasuma erga mormiin diddaa
Maaster Plaanii eegalee asitti qe’een Oromoo guyyaa tokkoof bohichaaf awwaalcha du’a suukanneessaa ilmaan isaa beektootaaf haayyootaa
bahanii galuu dadhaban dhabee hin beeku.Hidhaan uummata nagaarraa takkaa dhaabatee kan hin beekne yoo ta’u .Akkasuma gochaa duguuginsa
sanyii uummata Konsoorratti ganna darbe fudhatamee ilmaan uummata Konsoo barbadeessuuf waraana irratti labsamee lubbuun kumootaan
laakaahamu biyyaattii keessaa humna mootummaan of cinaa dhabuu keenyatti addatti gadda guddaan nutti dhaga’ama.Dabalataan uummata
Amaaraa irratti ajjeechaa raawwatamee hayyuuwwan qaroo biyya kana jijjiiruu danda’an barattoota adda duree of cinaa dhabuun keenya
godaannisa sammuu keenya keessa hin haqamne ta’uu jabeessinee hubachiisuu barbaanna.Gochi kun gocha addunyaarratti raawwatee hin
beekne ta’uu hubachiisuu feena.Mootummaa nama nyaataa Wayyaanee kana seenaan addunyaa akkuma Adolf Hitilar galmeessee jiru mootummaa
Dhiittaaf nama nyaataa ta’uu seenaa Addunyaa akka nuu bartu cimsinee nii gaafanna.
Continue reading →
VIDEO
VIDEO
VIDEO
VIDEO
VIDEO
#OromoProtests hit Ethiopia after #IrreechaMassacre. 3rd October 2016 . Crusader Journal.
(Independent, 3rd October 2016): Violent clashes continued in Ethiopia as the relatives of dozens killed during a protest on Sunday flocked to the scene of the deaths, creating further tension. “Some people tried to come out en masse this morning to protest the deaths of holiday-goers on Sunday and also demand the release of people arrested during the celebrations,” Nimona Negash, a tuk-tuk driver in Bishoftu, told the Associated Press.
Wayyaaneen TPLF,Ayyaana Irreechaa bara 2016 gara Calanqoo fi Anoolee lammataatti geeddaruun uummata Oromoo 320 ol jumlaan galaafattee namoota 150 akka jabaa madeessuun Hospitaala seensiste.
Ganamuma “Ayyaana irreechaa baranaa UNSCO irratti waanan galmeessisuuf Alaabaa ABO qabattanii akkka hindhufne, nutis kan OPDO qabannee hin baanu…kan abbootii gadaa malee…” jechuun baasiilee miiliyoonotatti lakkaawamu baasuun Abbootii gadaa Hooteela Soodareetti walitti qabanii keeyyata qabxii 13 kan uf keessaa qabu baasan keessaa kan keeyyata 12ffaa irratti labsame uummatni alaabaa ABO qabatee akka irreecha kana irratti hin argamne kan akeekkachiisu yoo ta’u, uummatni xiiqiin guutame garuu alaabaasaa fannifatee soda tokko malee harkasaa ol qabee walirra qaxxaamursuun karaa nagaa qofa mallattoo Diddaa uummata Oromoo agarsiisaati gara irreeffannaatti seene.
Guutummaa Gabaasa Kanaaf:- ayyaana-irreechaa-bara-2016-wayyaaneen-gara-calanqoofi-anoolee-lammataatti-geeddaruun-uummata-oromoo-320-ol-jumlaan-galaafattee-namoota-150-akka-jabaa-madeessuun-hospitaala-seensiste
Onkoloolessa 3,2016
Uummanni Oromoo waggoota 6010 darban duraa eegalee Ayyaana guddaa Uumaa isaa itti galateeffatu ayyaana Irreecha Birraa qaba.Baroota darban keessatti gammachuuf jaalaalaan bahee wal gaggeessaa ture.
Guyyaa kaleessaa jala bultiirraa jalqabee uummanni tilmaamaan miliyoonotaan lakka’amutu fuula ifaa hawwii guddaan waaqa Uumaa galateeffachuuf magaalaa bushooftuu keessa ture. Ayyaanicha jaleewwaaniif mootummaan abbaa irrummaasaa addatti addunyaaf lallabu,Afarsa Siyyaasaa isaa taasifachuuf walitti qabachuun buchulloota isaanii.Kan naannoo sana qubatan Guyyaa har’aa ganama sa’a lama keessa oduu isaanii dubbatachuuf yoo ka’an Qeerroon mallattoo mormiif iyya dhageessisuun,akka hin waraabbanne taasisanii achii ari’anii jiran.Gootonnni Qeerroo ilmaan Oromoo diina isaanii hidhannoo guutuun itti dhukaasaa deemu,keessattuu dhukaasa Helekoptaraa irra keessaan jala warra lafoon irratti banamullee alaabaan barattoonni Oromoof Sabboontonni hedduun itti lubbuu isaanii dhabaa jiran Alaabaan ABO balali’ee oolee jira.
Helekoptarri dhufullee Uummanni jabaatee waltajjii Wayyaanee injifannoon diigee harka qullaa isaan lakkisee jira. Maaloo jedhanii jilbatti hanga kufanitti yoo kadhatanillee,gootonni dargaggoon Oromoo sagalee guddiftuu harkaa butuun sagalee guddaan mormiin gaggeefame aarii kanaaf jecha dhukaasi banamee qareeyyiin hedduun
lubbuun dabartee jirti. Continue reading →
Down! down! Down With Wayyanee! Down with Fascist TPLF. OromoProtests 2nd October 2016 at Irreecha. #IrreechaMassacre.
VIDEO
#OromoProtests 1st October 2016 in the eve of Irreecha in Bishoftu, Oromia.
Jalabultiin Irrechaa Kana Fakkata! Onkoloolessa 1 bara 2016.
VIDEO
Like this: Like Loading...
Related


c: text/html

text:
Duula filannoo Itiyoophiyaa keessatti geggeessanaa jiru irratti dhimmoota falmiin jabaan irratti ka’e keessaa tokko waa’ee misooma qonnaa fi imaammata lafaa ti.
Falmii jarmayaa Radiyoo fi Televiziyoona Itiyoophiyaa irrati gaggeefameen ADWUI bakka bu’anii waa’ee qonnaa fi imaammata lafaa falmii ka dhiyessan Obbo Teferraa Derribew ti. “Bu’aa misooma qonnaa irra argamee keessumaa kan qonnaan bulaa sadarkaa gadii irra jiru irratti hunda’ee wabii nyaataa qabnu gama mirkanessun bu’a qabatamaa argamsisnee jira” jedhu.
Bara bulchiinsa ADWUI diriirfamee hojii irra olaa kan jiru imaamanni keenya biyya keenyaa keessatti hanqina nyaataa sababaa caamaan uumamuun lammiin biyyattii tokko illee akka sadarkaa du’aa irra hin geenye haala dandeesisu uumee jira jedhan. Guddinni misoomaa kan akkasii jira taanaan yeroo ammaa namoonni gargaarsa barbaadan ni jiru, maaliif jedhma? gaaffii jedhuuf, “tokkofaa, jireenyi tikfattootaa tasgabii kan qabu gochuuf yeroo gaafata, lammafaan immo lafti bara dheeraaf qotamaa turee duwwaatti hafe deebi’ee akka bayyanatu gochuufis akkasuma yeroo fi mallaqa guddaa gaafata,” jechuun deebisan. Iddoo akkasiitti gargaarsaan deggeruun barbaachisaa tahuun isaa hubatamee akka irratti hojjetamaa jiru illee eeran. “Abboota-qabeenyaa hojii misoomaaf lafa barbaadan maallaqa lafa ittiin bitatan akkasumas gara maqaa isaaniitti jijjirsisuuf baasii tokko malee kallattiin misomatti bobba’uun akka qooda gama isaanii gumaachan gochuuf yaalamaa jira” jedhan, Obbo
Teferraa Derbew ADWUI irraa.
Gamtaa MEDREK bakka-bu’uun kanneen falman keessaa Obbo Derejjee Garbaa gama kaaniiin, “ akka heera mootummaa Itiyoophiyaatti ‘lafti kan mootummaa fi kan uummataa ti’ jehamus qabatamaan garuu, yeroo ammaa Lafti harka Angawoota ADWUI jira.” jedhan.
Kanaafis qabeenya lafaa irra kan ka’e sadarkaan jireenya lammiwwaan Itophiyaa shanitti qodamuu isaa, walumaa- galatti gurgurtaan lafaa aangawootaaf madda badhaadhummaa akka tahee jiru dubbatu. “Lafti haa bitamu, haa gurguramu” yaada jedhu kan morman Obbo Darajjeen, Qonnaan bulaan sanyii, xaa’oo fi sangaa ittiin qotatu dhabee lafa isaa gurguruuf akka hin dirqamne haala itti liqaa horii argatee fayyadamee, booda mallaqa liqeffate deebisuu danda’au miijessuun barbaachisaa tahuu ibsan.
Yeroo ammaa Itiyophiyaa keessatti lafti lammiwwaan biyyatti ala jiraatan ittiin gowwomsuuf, Mootummaan akka Amolee soogiddaatti kan itti gargaaramu ta’uu kan ibsan Obbo Darajjeen, “sababaa kanaan, Qonnaan bulaan qe’ee isaa gadhisee akka godaanu waan taasifamuuf, belli beekaamaanii fi hin beekamne biyyatti keessatti hammaatee jira” jedhan.
Falmii duula Filannoo: Imaammata Lafaa fi Misooma Qonnaa
- Jaallanee Gammadaa
ADWUI bakka bu’anii waa’ee qonnaa fi imaammata lafaa falmii ka dhiyessan Obbo Teferraa Derribew "lafti harka mootummaa fi uummataa jira," jedhan. Gamtaa MEDREK bakka bu'uun kanneen falman keessaa obbo Derejjee Garbaa immoo "akka heera mootummaa Itiyoophiyaatti lafti kan mootummaa fi kan uummataa ti jdhamus qabatamaan garuu, yeroo ammaa lafti harka angawoota ADWUI jira," jedhan.
Duula filannoo Itiyoophiyaa keessatti geggeessanaa jiru irratti dhimmoota falmiin jabaan irratti ka’e keessaa tokko waa’ee misooma qonnaa fi imaammata lafaa ti.
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
-
-
-
-
27-09-2022
Sirni Gubaa Masqalaa Finfinnee

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dhalli namaa erga addunya tana irra dhufee booda karaalee gammachuu fi tasgabbii ittiin argatuun halkanii guyyaa barbaada. Daa’ima xiqqaa irraa kaase hanga jaarsa dulloomaa gahuutti ilmi namaa hundii tasgabbii adamsa. Garuu tasgabbii kana eessaa argachuu danda’aa? Akkuma bishaanii lafaa waraabu danda’aa? Eeti, osoo bishaan kuni samii irraa bu’uu baate silaa wanta bishaan jedhamu hin argatu ture. Bishaan samii irraa buusun lafa keessa kan tursiisu Rabbii olta’aa akka ta’e hundii keenyaa ni amanna. Tasgabbii fi gammachuun namni hunduu dheebotu qalbii irratti buusun qalbii keessa kan tursiisu Rabbiin malee ni jiraa? Osoo tasgabbii fi gammachuun akka fedhii keenyatti bakka tokkoo kan waraabbamu ta’ee silaa hundi keenyaa ni waraabbannaa turre. Garuu tasgabbii fi gammachuu qalbii namaa irratti kan buusu Rabbii Tokkicha. Eeti, wanta qaali garmalee barbaadamu kana Rabbiin akkanumatti cal’isee nama hundaa irratti hin buusu. Ulaagaalee itti buusu kaa’ee jira. Ulaagaaleen kunniinis iimaanaa fi hojii gaggaarii hojjachuudha. Iimaana keessaa Rabbitti shakkii tokko malee amanuun bu’uura amantiitii fi jireenyati.
Rabbitti amanuun wantoota afur akka of keessaa qabu yeroo darbee ilaalle jira. Isaanis: Jiraachu Rabbii, Gooftummaa Isaa, Tokkichummaan gabbaramuu Isaa fi asmaa’a wa sifaata Isaa jala muranii dhugoomsu, guutumaan guututti mirkaneessu fi itti amanuudha. Itti amanuun qofti gahaa miti, itti buluun, harka kennuu fi Isaaf gadi of qabuun jiraachu qaba. Rabbii Guddaatti amanuu fi ajajamoota Isaatti buluun Isaaf of gadi qabuun dhugumatti bilisummaa fi tasgabbii qalbii argachuudha. Ilmi namaa kana gochuuf Rabbii isaa beekuf ni carraaqa. Karaan Rabbiin itti beekan maqaalee fi amaloota (Sifaata) Isaa madda sirrii irraa baruudha. Kana yommuu jennu Rabbiin beekuuf jecha sammuudhaan qorannoo fi qo’annoo hin dandeenye keessa borcamuu osoo hin ta’in waa’ee Rabbii ilaalchise wanta Qur’aanaa fi sunnaah Nabiyyii (SAW) keessatti dhufe qo’achuu fi itti amanuudha. Kana irra darbee, Qur’aanaa fi sunnaa dhiisee madda biraa irraa Rabbiin baruuf namni carraaqe dhumti isaa dhama’iinsa fi kasaaradha. Seenaan kana ragaa ni baha. Falaasfota meeqatu dhama’ee dhumarratti bade. Kanaafu, Qur’aana fi sunnaah irratti of daangeessun sifaata Rabbii (subhaanahu wa ta’aalaa) muraasa isaanii ilaaluf ni carraaqna.
Olta’iinsa Rabbii subhaanahu wa ta’aalaa
Nama tokko waa’ee Rabbii ilaalchise erga itti beeksifne booda, “Rabbiin eessa jiraa?” jechuun gaafachu danda’a. Gaafi kana deebisuuf madda sirrii osoo hin qabaatin fedhii keenyan akkana jechuu hin dandeenyu. Beekumsa malee waa’ee Rabbii dubbachuun cubbuu (dillii) gurguddaa keessaa tokko waan ta’eef. Maddi keenya Qur’aana Rabbiin irraa bu’eedha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Arshii ol akka ta’ee Qur’aana keessatti si’a torba ni dubbata. Arshiin uumama (makhluuqa) guddaa samiiwwan nu olii torbanii ol jiruudha. Nu ol samiwwan torbatu jiru. Samiwwan torbanii ol immoo Arshii guddinnaa fi bal’innaan samii caalutu jira. Arshii ol immoo Rabbii Guddaa olta’etu jira. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Ar-Rahmaan (Rabbiin) Arshii irratti [olta’iinsa Isaaf malu] ol ta’eera.” Suuratu Xaahaa 20:5
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa olta’iinsa guddinna Isaatiin malu Arshii ol olta’ee jira. “Akkanatti akkanatti olta’e” jennee gonkumaa dubbachuu hin dandeenyu. Karaan nagahaa dhama’iinsa fi kasaaraa irraa nama baraaru olta’iinsa Rabbii fi sifaata Isaa biroo ilaalchise osoo hin micciriin, wayitti hin fakkeessinii fi akkana akkana osoo hin jedhin akkuma jiruutti itti amanuudha. Kuni karaa salafaa (ummatta gaggaarii darbaniiti).
Gaafa tokko namtichi tokko gara Imaamu Maalik dhufuun waa’ee aaya armaan olii ilaalchise gaafate. “Keyfa istawaa (olta’iinsi akkamii)?” jedhen. Ergasii Imaamu Maalik ni jedhe: Istawaan kan wallaalame miti; akkam akka ta’e sammuudhaan hin beekkamu, isatti (Olta’iinsa Rabbitti) amanuun waajiba (dirqama); waa’ee isaa gaafachuun immoo bid’aadha…”[1]
Istawaan kan wallaalame miti- jechuun jechi istawaa jedhu olta’iinsa akka ta’e ni beekkama. Garuu Olta’iinsi Rabbii akkam akka ta’e sammuun ilma namaa hubachuu fi beeku hin danda’u. Rabbiin Arshii ol olta’iinsa Isaaf malu olta’uutti amanuun dirqama. Akkamitti akka olta’e gaafachuun immoo bid’aa (wanta haarawa argameedha). Sababni isaas, sahaabonni Nabiyyii hin gaafanne.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Arshii fi wanta arshii gadi jiran irraa dureessa, itti hin hajamu. Rabbiin ni jedha: “Dhugumatti, Rabbiin aalama irraa Duroomadha.” Suuratu Aali-Imraan 3:97
Aalama jechuun wantoota Rabbiin uume hundaadha. Arshiin aalama keessaa tokkoodha.
“Rabbiin Isumatu Dureessa, Faarfamaadha.” (Suuratu Faaxir 35:15)
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Arshii uumuu fi ishii ol olta’uun, arshitti haajameeti miti (itti fayyadamuufi miti). Arshii irraa hin fayyadamu. Kana irra hikmaa (ogummaa) Arshii uumuu barbaachisetu Isaaf jira.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa guddinna Isaaf malu guddate, olta’iinsa Isaaf malu olta’e. Tokkicha fakkaataa hin qabneedha. Rabbiin ni jedha:
“Wanti Isa fakkaatu tokkollee hin jiru. Inni dhagahaa, argaadha.” Suuratu Ash-Shuura 42:11
Olta’iinsi amala baay’ee barbaachisaa Isaati. Dandeetti Isaatiin Arshii, samii fi wantoota achi gadi jiran hunda qaba. Wantoonni gara gadi jiran hundi Isatti hajamu. Inni immoo Arshii fi wanta Arshii gadi jiran hundarraa of-danda’aa fi dureessa, isaanitti hin hajamu. Wantoota hundaa beekumsaan Kan marseedha. Dandeetti Isaatiin arshii qabuu waliin, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Arshii oli.[2]
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Arshii ol olta’uu ragaaleen baay’een ni agarsiisu.[3] Isaan keessaa:
1.Kitaabaa (Qur’aana)- Qur’aana keessatti Rabbiin olta’u aayatoonni (keeyyattoonni) dubbatan lakkoofsi isaanii baay’eedha.
2.Sunnaah Ergamaa Rabbii (SAW)– Ammas, hadiisota sahiih keessatti Rabbiin olta’uu agarsiisan hadiisota baay’eetu jira.
3.Al-Ijmaa’a (waliigaltee Muslimootaa)– warri bid’aa dhufuun dura Muslimoonni Rabbiin Arshii ol akka olta’e irratti wali galanii jiru.
4.Aqlii (sammuu)– Hundii keenyaa akkuma beeknu olta’iinsi amala guutuu ta’eedha. Kanaafu, olta’iinsi amala guutuu yoo ta’e Rabbiif amalli kuni sirritti ta’uu qabaa jechuudha. Sababni isaas, Rabbiin amaloota gugguutuun kan ibsamu (wassafamuudha). Kanaaf, takkaa Rabbiin ol ta’a, takkaa immoo gadi ta’a takkaa immoo jidduu lamaanii ta’a. Gadii fi jidduun lamaanii Rabbiif waan hin malleedha. Sababni isaas, gara gadii ta’uun amala hir’uu (hanquu) ta’eedha. Akkasumas, jidduu oliiti fi gadii ta’uun hir’inna. Sababni isaas, umamtootaan wal fakkeessu waan ta’uuf. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala immoo Tokkicha fakkaataa hin qabneedha. Kanaafu, Rabbiin umamtoota hundaa olii jechuudha.
5.Fixriyy (uumamaan)– ilmaan namaa kamiyyuu qalbii fi uumama qulqulluu isaanitiin yommuu Rabbiin kadhatan harka isaanii olkaasu. Yommu Rabbitti warwaatan (garmalee kadhatan) qalbii isaanitiin gara olii yaadu. Yeroo tokko sheyk Abu Ja’afar Hamazaaniyy bakka taa’umsa Abu Ma’aali Jaweyniyyitti argame. Abu Ma’aali Jaweyniyy Rabbiin olta’u hin mirkaneessu ture. Sheyk Abu Ja’afar akkana jedheen, “Yaa ustaaz! Wanta dirqamaan qalbii teenya keessatti argannu kana ilaalchisee mee nutti himi? Namni Rabbiin beeku, “Yaa Allaah, Yaa Rabbii” gonkumaa jedhee hin beeku, qalbii isaa keessatti gara olii kan barbaadu ta’ee yoo argate malee. Gara mirgaa fi bitaa hin mil’atu, [gara olii malee]. Kanaafu, wanta dirqama ta’e kana akkamitti nafsee teenya keessaa baasu dandeenyaa?” Ergasii Abu Ma’aali Jaweyniyy mataa ofii harkaan osoo kabalaasu (dhadhayuu) bahee deeme… [4]
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Arshii ol olta’iisa Isaaf malu olta’ee wanta hundaa ni too’ata. Wanti Isa jalaa miliqu tokkollee hin jiru. Wanta hundaa takka takkaan beeka, ni arga, ni dhagaha. Haati manaa Ergamaa Rabbii (SAW) Aa’ishaan (radiyallahu anhaa) akkana jetti:
Rabbii dhageettin Isaa sagalee hunda marseef (dhagahuuf) galanni haa galu. Dhugumatti, [dubartiin maqaan ishii] Khawlah [jedhamtu] gara Ergamaa Rabbii (SAW) dhuftee waa’ee abbaa manaa ishii ilaalchise komii itti dhiyeessite. Dubbiin ishii narraa dhokataa ture (ani mana keessa haa jiraadhuyyuu malee wanta ishiin dubbattu hunda hin dhagahu ture). Ergasii Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) aaya tana ni buuse:
“Dhugumatti, Rabbiin jecha ishee waa’ee abbaa manaa ishii ilaalchisee siin waliin falmituu fi gara Rabbiitti himannaa dhiyeefattu dhaga’eera. Rabbiinis falmii keessan lamaan ni dhaga’a. Dhugumatti Rabbiin Dhaga’aa, Argaadha.” Suuratu Al-Mujaadalaa 58:1″ Sunan an-Nasa’i 3460, Sunan Ibn Maajah
Guduunfaa
✒Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa maqaalee gaggaarii fi amaloota (sifaata) guutuu qaba. Maqaalee fi amaloota kanniin Qur’aanaa fi sunnaah irraa qo’achuun Gooftaa nama uume akka beekan nama taasisa.
✒Sifaanni (amaloonni) Rabbii amaloota uumamtootatin gonkumaa wal hin fakkaatan. Sifaanni Rabbii hundii sifaata guutuu ta’anii fi hanqinna wayitu hin qabneedha.
✒ Osoo wayitti hin fakkeessin Rabbiin uumamtoota hundaa ol olta’uutti amanuun dirqama. Akkamitti olta’e jedhanii gaafachuun bid’aadha.
✒Nu ol samiwwan torbatu jiru. Samiwwan torbanii ol immoo Arshii guddinnaa fi bal’innaan uumamtoota hundaa caalutu jira. Rabbiin olta’iinsa Isaaf malu Arshii ol olta’ee jira.
✒Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Arshitti hin hajamu. Inni Dureessa fi Of Danda’aadha. Garuu Arshii fi samiwwan waan ofiin dhaabbachuu hin dandeenyef, Rabbitu isaan qaba.
✒Rabbiin Arshii kan uumeef itti hajamee (itti fayyadamuuf) osoo hin ta’in hikmaa (ogummaa) itti uumeef qaba. Garuu ilmi namaa ogummaa kana hin beeku. Kanaafu, “Rabbiin maaliif kana uume?” osoo hin jedhin namni tokko Rabbiif harka kennuu qaba. Ta’uu baannan ni bada.
✒Imaamu Shaafi’iin akkana jedha:
“Rabbii fi wanta Rabbiin irraa dhufe akkaataa Rabbiin barbaadutti itti amane. Ergamaa Rabbii fi wanta Ergamaa Rabbii irraa dhufe akkaataa Ergamaan Rabbii barbaadutti itti amane.”[1]
✒Imaamu Muhammad ibn Muslim az-Zuhriyy ni jedha:
“Risaalan (ergaan) Rabbiin irraayyi, [ergaa kana ummatatti] geessun immoo Ergamaa Rabbii irra jira, nu irratti immoo harka kennutu jira.”[1]
Kitaabban Wabii
[1] Al-Imaanu haqiiqatuh, khawaarimuh, nawaaqiduh inda ahli sunnati wal jama’a– Fuula 249-255 Abdullah bin Abdulhamid Al-Asarii-
[2] Sharih Aqiidatil xahaawiyyah fuula 372, Ibn Abi Al-Izzaa
[3] Shariih Aqiidatil Waasixxiyyah-jiildi 1, fuula 178-179, ibn Useymiin
[4] Sharih Aqiidatil xahaawiyyah fuula 390


text:
Barreessaan Betru Dibaba
Federaaliizimiin Itoophiyaa Mootummaa Federaalaa fi Naannooleen kan caaseffame dha, Heera Federaalaa keewwata 50(1). Federeeshinii kana keesatti qaamoleen taayitaa sadan; seera tumuu, seera raawwachiisuu fi abbaa seerummaa, Mootummaa Federaalaa fi Naannooleef qoodamanii jiru, keewwata 50(2).
Barreeffama kana keessatti aangoo abbaa seerummaa qofti kan ilaalamu yoo ta’u, kunis aangoo abbaa seerummaa Finfinnee irratti dha. Falmiiwwan bilchinaa fi rogummaa seeraa hin qabne jiran akkuma jiranitti ta’ee, hundeen barreeffama kanaa Finfinneen magaalaa fi qaama Oromiyaa [City within State] malee, Naannoo [City State] yookin qaama Federaalaa [Federal District] miti jedhu irratti kan hundaa’e dha. Sababnis, miseesonni Federeeshinii Naannolee sagal qofa akka ta’an maqaan adda ba’anii keewwanni 47(1) tarree cufaa [exhaustive list] ta’een ni tuma. Ibsa biraan, Finfinneen miseensota Federeeshinii keessatti waan hin caqafamneef tilmaama dirqamaan [irrefutable presumption] qaama Naannoo tokkoo taati jechuu dha. Tilmaamni dirqamaa kun akkuma jirutti ta’ee, keewwanni 49(5) kan “… Finfinneen … Naannoo Oromiyaatti argamuu irraa kan ka’an …” jedhu Finfinneen qaama Oromiyaa akka taate daraan ifa taasisa.
Bu’uura Heera keewwata 49(2,4)’n, Finfinneen akka magaalaa ofiin of bulchituutti aangoo abbaa seerummaa ni qabaatti ta’a. Kana jechuun caasaa abbaa seerummaa Manneen Murtii magaalaa malee caasaa abbaa seerummaa Manneen Murtii Naannoo hin qabaattu jechuu dha.
Manneen Murtii Naannolee aangoo abbaa seerummaa dhimmoota Naannoo irratti qabu. Manneen Murtii Federaalaas aangoo abbaa seerummaa dhimmoota Federaalaa irratti qabu. Kunis Heera Federaalaa keessatti adda bahee jira, keewwattoota 51-84.
Ulaagaalee aangoo Federaalaa taasisan keessaa tokko dhimmoota Naannolee lamaa fi lamaa ol ta’anii ti, Heera keewwata 51(9, 12, 13, …). Hundeen dhimma qabamee “Finfinneen qaama Oromiyaa ti!” jedhu jala haa muramu. Hariiroon Finfinnee fi Oromiyaa gidduu jiru hariiroo qaamummaa Naannichaa malee ulaagaa aangoo Federaalaa hin ta’u. Gama biraan, dhimmi teessoo Finfinnee fi Naannoleen, Oromiyaan ala, wal qabatu hariiroo Oromiyaa fi Naannollee biroo uumee aangoo Federaalaa ta’a malee, kan Finfinnee gara naannootti ol guddisuu ta’uu hin qabu.
Xinxaalonni armaan olii kunneen hundee Heera Federaalaa qabu. Haa ta’u malee, barmaatileen lafa irra jiran kan faallaa ti.
Tokkoffaa, labsiin lakkoofsa 25/88 Manneen Murtii Federaalaa fi aangoo isaanii hundeessuf ba’e yammuu jecha ‘Naannolee’ jedhuuf hiika kennu Finfinnee fi Dirree Dawaa gara Naannootti kan ol guddisu dha. Haaluma kanaan, dhimmoota teessoo Finfinnee fi Naannolee, Oromiyaa dabalatee, wal qabatu, aangoo Manneen Murtii Federaalaa taasisee jira. Labsiiwwan sadarkaa Federaalatti ba’an hedduun isaanii kallattuma kana irra jiru. Labsiiwwan qabiyyee akkanaa qaban hundee Heeraa waan hin qabneef raawwatiinsa hin qabaatan.
Lammaffaa, Manni Murtii Waliigala Federaalaa, Dhaddachi Ijibbaataa aangoo dogoongora bu’uuraa seeraa manneen murtii hundaatuu sirreessuf aangoo qaba, Heera Federaalaa keewwata 80(3,a). Murteen Dhaddhacha kanaan kennamu murtee dirqisiisaa, Manneen Murtii hunduu ittiin dirqisiifaman fi akkuma seeratti fudhatamu dha, labsii lakkoofsa 454/97. Murteewwaan yeroo adda addaa Dhaddacha kanaan kenname keessatti Finfinnee akka Naannootti lakkaa’ee “Aangoo Manneen Murtii Federaalaa ti” jechuun murteen dirqisiisaan kennamee jira. Aangoon Dhaddacha kanaa dogoongora bu’uuraa seeraa sirreessuuu ta’ullee, Finfinnee akka Naannootti fudhachuun aangoo abbaa seerummaa Manneen Murtii Federaalaa taasisuun murteen kenname garuu mataansaa dogoongora bu’uuraa Heeraa keewwata 47(1) kan qabu dha.
Yaadawwan furmaataa:
1. Naannooleen miseensota Federeeshinii ta’an ifaan kan tarreeffaman yoo ta’u, labsiin lakkoofsa 25/88 Finfinnee akka Naannootti lakkaa’u fi murteewwan Manneen Murtii Finfinnee Naannoo taasisan, Heera Federaalaa keewwata 47(1) waan faallessaniif bu’uura keewwata 9(1), hima lammaffaan, seera fi murtee Heera faallussu jedhamuun raawwatiinsa isaaniif fudhatamaa kennuu dhiisuu dha.
2. Manneen Murtii Oromiyaa aangoo Heeraa abbaa seerummaa guutuu Oromiyaa irratti qabanii beekuu fi fayyadamuu isaan barbaachisa. Ga’een Manneen Murtii Oromiyaa taasisan kun, ol’iyyannoo fi iyyannaan waan itti fufuu danda’uuf, Manneen Murtii Federaalaa irra yammuu ga’u barmaata armaan olitti ibsameen haqamuun isaa waan hin hafne. Raawwii barmaata kanaa fudhatama dhorkuun, Heera wajjin dhaabachuun, xiyyeeffannoo fi hubannoo uumun barbaachisaa ta’a.


text:
Oromia: Abdataa Olaansaa Mana Hidhaatti Boqote January 11, 2016Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: 'BECAUSE I AM OROMO’: SWEEPING REPRESSION IN THE OROMIA, Dargaggoo Oromoo Abdataa Olaansaa, Oromia, Oromia: #OromoProtests: Gabaasa Fincila Xumura Garbummaa (FXG) Oromiyaa 2016, Oromo, OromoProtests2016
1 comment so far
Dargaaggoo Abdataa Olaansaa kan kanaan dura Magaalaa Amboo keessaa humnoota tikaatiin ukkaamfame waláansa gahaa dhabuun mana hidhaatti boqote.Oduun Finfinnee nu gahe akka adeessutti, dargaggoo Abdataa Olaansaa Adoolessaa bara 2015 keessa magaala Amboo keessaa ukkaamfamee ture.Barbaacha yeroo dheeraa booda maaíkalaawwiitti kan argame, Dargaggoo Abdataa, yeroo maaíkalaawwiitti qorannaan irratti agggeeffamaa ture hedduuu miidhamee ture.Keessayyuu, odeeffannoo humnaan irraa fudhachuufi argachuuf poolisooti wayyaanee reebicha olaanaa irraan gahaa akka turan beekameera.Hiraarsaa fi dararaa dheeraa booda Himatni sobaa kan shororkeessummaa itta banamuun mana hidhaa Qilinxootii gara mana murtii Federala lidataattii deddeebifamaa ture.Haata’u malee, reebichaa mana hidhaa Maakalawwii keessaatii keessumayyuu saamuu isaa irraan gahanin akka miidhame hiriyyoota isaatti himaa ture.Mana hidhaa Qillinxottii erga dabarfamee booda immoo waláansa gahaa otuu hin argatiin ture.Namooti isa waliin turan akka ragaa bahanitti, erga hubamee booda gara hospitaala Paawulosiittii geessamus, miidhamaa fi hubama irra gahaa ture irraa hafuu hindandeenye.Akka oduu nu gahetti hospitaalichaa keessa otuu jiru Amajjii 10 abra 2016 addunyaa kan irraa boqoteera. Abdataan daa’imummaa isaatii kaasee nama jabaa, kan sodaa tokkoo malee gaaffii ummatni Oromoo gaafatu gaafataa ture, gaaffii Oromootiifis deebin qajeelaa akka kennamu nama gootumaman gaafachaa ture.Yeroo barachaa tures, mana barumsaa sadarkaa lammaffaa Ambootti adda duree gumii Afaan Oromoo ta’ee hojjataa kan ture, nama fakkeenya gaariin beekmu ture.Abdataan yeroo addaddaatti manneen hidhaa kannen akka karchalee Amboo fi Alam baqaatti dararamaa ture. Akkasumas ukkaamsamuu isaatiin dura, sirbaa dhimma qabsoo ummata Oromoo irratti xiyyeeffate gaadhisee ture.Lubbuu isaa waaqayyoo nagaan haa boqochisu, maatii isaa fi firottan isaaf jajjabinaa hawwina.Dhiigaa isaa dhigaan debbifna hin shakkinaa.Gumaan isaa lafattii badee gonkumaa hin hafu.


text:
Dhalattonni magaalaa Naqamtee kanneen Amerikaa fi Kaanaadaa keessa jiraatan meeshaalee tajaajiila eegumsa fayyaa adda addaa kan Doolaara kuma dhibba sadiitti (300,000) shalagamuu fi gargaarsaan argatan Hospitaala Speshaalaayzed Naqamteef ergan dhaqqabee jira.
Meeshaalee kun baasii Doolaara kuma digdamii shaniin (25,000) Amerikaa irraa hanga Jabuutitti kan ergame yoo ta’u Jabuutii keessa man-kuusaa keessa turee sana booda Naqamtee dhaqqabuuf dabalataan Doolaara kuma shanii fi dhibba saddeet(5800.00) baasisuu isaa dhimmi gargaarsa kanaa kan qindeessaa turan Obbo Jigsaa Alamaayyoo Tolaa Atlaantaa irraa ibsanii jiru.
Dhuma irratti meeshaleen wal’ansa fayyaa adda addaa kun torban darbe gaafa Caamsaa 8 bara 2019 Hospitaala Naqamtee dhaqqabuu isaa hoji gaggeessaan Hospitaalichaa Obbo Addaamuu Shifarraaw ibsanii jiru.
Gaaffii fi deebii gaggeeffame caqasaa


text:
Human Rights Watch World Report 2019: Ethiopia: Events of 2018 January 17, 2019Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Ethiopia, events of 2018, HRW, HRW world report 2019, Human rights, Oromia
trackback
Abiy Ahmed, newly elected prime minister of Ethiopia, is sworn in at the House of Peoples’ Representatives in Addis Ababa, April 2, 2018. © 2018 Hailu/Anadolu Agency/Getty Images
After years of widespread protests against government policies, and brutal security force repression, the human rights landscape transformed in 2018 after Abiy Ahmed became prime minister in April. The government lifted the state of emergency in June and released thousands of political prisoners from detention, including journalists and key opposition leaders such as Eskinder Nega and Merera Gudina. The government lifted restrictions on access to the internet, admitted that security forces relied on torture, committed to legal reforms of repressive laws and introduced numerous other reforms, paving the way for improved respect for human rights.
In July, Ethiopia and Eritrea resolved a decades-long stalemate, signed a peace agreement and agreed to implement the 2002 international boundary commission decision. Relations between the countries had been violent or frozen since their troops clashed in the border town of Badme in 1998.
Parliament lifted the ban on three opposition groups, Ginbot 7, Oromo Liberation Front (OLF), and Ogaden National Liberation Front (ONLF) in June. The government had used the proscription as a pretext for brutal crackdowns on opposition members, activists, and journalists suspected of affiliation with the groups. Many members of these and other groups are now returning to Ethiopia from exile.
With the ruling Ethiopian People’s Revolutionary Democratic Front (EPRDF) controlling 100 percent of the seats in parliament, the institutional and legal impediments for sustained political space remain a challenge. Accountability for years of abuses, including torture and extrajudicial killings, and opening the space for political parties and civil society remain significant challenges for the new administration. There are indications that the reform process may ultimately be hindered by a lack of independent institutions to carry forward changes.
In September, security forces shot and killed five people during demonstrations in the capital Addis Ababa. Protestors criticized the government for not protecting citizens from forced displacement and ethnically-based attacks, particularly allegations of rape and killings in Oromia earlier in the month. Ongoing ethnic violence and internal displacement continue to put lives at risk. More than 2 million people are internally displaced due to intercommunal conflicts and violence, at times involving regional state and local security forces.
Freedom of Expression and Association
Ethiopia released journalists who had been wrongfully detained or convicted on politically motivated charges, including prominent writers such as Eskinder Nega and Woubshet Taye, after more than six years in jail. The federal Attorney General’s Office dropped all pending charges against bloggers, journalists and diaspora-based media organizations, including the Zone 9 bloggers, Ethiopian Satellite Television (ESAT), and Oromia Media Network (OMN), which had previously faced charges of violence inciting for criticizing the government.
OMN and ESAT television stations reopened in Addis Ababa in June, following calls by Prime Minister Abiy for diaspora-based television stations to return. Additionally, the government lifted obstructions to access to more than 250 websites. The restriction on access to the internet and mobile applications introduced during the 2015 protests was also lifted.
Many of Ethiopia’s repressive laws used to silence dissent and restrict citizens’ meaningful engagement—including the Charities and Societies Proclamation, the Media Law, and the Anti-Terrorism Proclamation—were being revised at time of writing.
Impunity, Torture, and Arbitrary Detention
Government officials often dismissed allegations of torture, contrary to credible evidence. But in a July speech to parliament, Abiy admitted that the government used torture and other unlawful techniques on suspects, acknowledging that such techniques amounted to terrorism by the state.
Earlier this year, Ethiopia closed Makaelawi detention center, known for torture and mistreatment of political prisoners. After media reported significant complaints of abuse from prisoners in other federal detention centers, the federal Attorney General’s Office dismissed administrators of five facilities in July but they did not face criminal charges. Many detention centers run by regional administrations, some well-known for ill-treatment, rape, torture, and lack of access to medical and legal aid, remain unaffected by the reform efforts.
In July, the federal attorney general told media that there would be investigations into torture and mistreatment in detention facilities. In November, a number of high-ranking security officials were arrested due to their alleged involvement in human rights abuses in detention, according to the attorney general. They had not yet been charged at time of writing.
The government did not take any steps to carry out investigations into the killings over 1,000 protesters by security forces during widespread protests in 2015 and 2016 in Oromia and other regions. Even though the legal and justice reform council under the Attorney General’s Office announced that judicial independence is a key area of reform, Human Rights Watch is not aware of any concrete steps taken at either the federal or regional level. Courts continue to implement political decisions of the executive branch.
Abuses in Somali Region
In August, Mustapha Omer, an outspoken critic of Somali region’s authoritarian leadership, was appointed regional president in place of Abdi Mohamoud Omar, known as Abdi Illey, who presided over a regime of abuses, especially since 2007, when armed conflict escalated between the insurgent Ogaden National Liberation Front (ONLF) and Ethiopia’s Defense Force.
All sides committed war crimes between mid-2007 and early 2008, and the Ethiopian armed forces were responsible for crimes against humanity, including executions, torture, rape and forced displacement.
Ethiopian authorities created the Liyu (“special” in Amharic) police, which by 2008 had become a prominent counterinsurgency force reporting to Abdi Illey, regional security chief at the time, who went on to serve as the regional president for eight years. Liyu police continued to commit abuses in the region and, at times, killings in neighboring Oromia regional state.
Abdi Illey resigned and was arrested in August, two weeks after Liyu police and youth loyal to him attacked residents and burned property in the regional capital, Jijiga. He remains in government custody but has not been charged. Police head Abdirahman Abdillahi Burale (known as Abdirahman Labagole) resigned in August, but despite evidence of his involvement in committing human rights abuses, Abdirahman Labagole and other members of the Ethiopian army or Liyu police implicated in abuses against civilians have not faced any charges.
In Jail Ogden, a regional detention facility administered in part by Liyu police, prisoners were tortured, with no access to adequate medical care, family, lawyers, or even, at times, food. After the July publication of a Human Rights Watch report, many prisoners were released from Jail Ogaden. The prison was closed in August.
Internal Displacement
Ethiopia has over 2 million internally displaced people, including almost 1 million displaced in April and June due to inter-communal conflict between Guji and Gedio communities in Oromia and the Southern Nations, Nationalities and Peoples’ Region (SNNPR). In early August, at least 145,000 more people were displaced in Somali and Oromia regional states due to renewed fighting. In September, ethnic violence displaced an estimated 15,000 people from the outskirts of Addis Ababa. Despite signs of possible clashes, the government failed to prevent attacks, resulting in further displacement. Except for humanitarian aid, Human Rights Watch is not aware of sustainable federal government efforts to address internal displacement and inter-ethnic violence.
Key International Actors
Ethiopia won international acclaim for its reform agenda this year and continues to enjoy strong support from foreign donors and most of its regional neighbors, due to its role as host of the African Union, its contributions to UN peacekeeping, regional counterterrorism efforts, and migration partnerships with Western countries.
Former UN High Commissioner for Human Rights Zeid Ra’ad Al Hussein visited Ethiopia in April, and conducted meetings with released political prisoners and government officials. He underlined the importance of making greater efforts to ensure the independence of the government-affiliated human rights commission.
In April, the US House of Representatives passed a resolution encouraging Ethiopia’s government to increase respect for human rights, rule of law, and democracy. The US maintained its support for Ethiopia and announced that it supports the ongoing reform efforts.
Despite its role as a member of both the UN Security Council and, until the end of 2018, the UN Human Rights Council, Ethiopia maintains its history of non-cooperation with UN mechanisms. Other than the UN special rapporteur on Eritrea, no special rapporteur has been permitted to visit since 2006. The rapporteurs on torture, freedom of opinion and expression, and peaceful assembly, among others, all have outstanding requests to visit the country.
Ethiopia has been inconsistent on human rights-related issues on a number of country situations on the Security Council. It failed to support a long-awaited arms embargo on South Sudan in July. And while voting in favor of a chemical weapons probe in Syria, Ethiopia did not support a March Security Council briefing by the high commissioner for human rights on the situation in Syria.
……………………….
Imaammata mootummaan hordofuufii ukkamsa hamaa qaamolee nageenyaan qaqqabu irratti mormiin waggootaaf erga godhamee booda qabinsi mirga namoomaa Itoophiyaa ji’a Ebla, erga Dr Abiy Ahmed muummicha ministeeraa ta’erraa kaasee hundeen jijjiirameera. Mootummaan ji’a waxabajjii keessa labsii yeroo muddamaa kaasuun Dr Mararaa Guddinaafii Iskindir Naggaa dabalatee hidhamtoota siyaasaafi gaazexeessitoota kumootaan lakkaayaman mana hidhaatii gadi dhiiseera. Dabalataaniis ukkaamsa internetaa kaaseera. Humnootni tikaa dirqiin jecha fuudhaa turuu amanuun seerota hedduu haaromsuuf kutannoon kan hojjatu ta’u beeksiseera. Haaromsa heddu calqabuunis qabinsa mirga namoomaa haalaan fooyyessuuf karaa saaqeera.
Ji’a Adoolessaa keessa Itoophiyaafii Ertiraan wal-dhabdee waggoottan kurnan darbaniif turan furuun waliigaltee nagaa buusuu mallatteessuun murtee komishinii daangaa Idil-addunyaa kan bara 2002 murtaayee hojiirra oolchuuf walii galaniiru. Walittii dhufeenyii biyyoottan lameenii erga loltoonni gamlameenii magaala daangaa Baadimmee jedhamtutti bara 1998titti walitti bu’anii kaasee qunnaamtii baayyee qorraafii kan lolaa ture.
Paarlaamaan biyyattii ji’a waxabajjii keessa walgayuun qoqqobbii paartilee mormituu sadan: Adda Bilisummaa Oromo (ABO), Adda Bilisa Baasaa Ogadenii (ONLF) fii Ginboot torba irratti labsee ture kaaseera. Mootummichi maqaa badii ittisuu jedhu fayyadamuun paartilee mormituu, aktivistootaafii gaazexeessitoota partilee kanneeniin hidhata qabu jedhamanii shakkamman irratti haleellaa gara-jabeenyaan guutame raawwachaa ture. Paartileen kunneeniifi kan biroos yeroo ammaa kanatti biyyaa ambaatii gara biyyaatti galaa jiru.
Paartiin biyya bulchu Addi Dimokratawaa Warraaqsa Uummattoota Itoophiyaa (ADWUI)n teessoo paarlaamaa biyyattii dhibbeentaa guutuu (100%) dhuunfachuu irraan kan ka’e jijjiirama siyaasaa kana itti fufsiisuu irratti dhaabbileefi seerotni jiran danqaa ta’anii itti fufu. Reebichaafi ajjechaa murtii malee raawwate dabalatee, dhiittaa mirgaa woggoottan hedduuf raawwataniif itti gaafatammumma fiduu, akkasumas dirree siyaasaa paartilee siyaasaafi dhaabbilee siviiliitiif banuun ammayyuu qormaata bulchiinsa haaraa kana hudhanii qaban keessa jiru. Inumayyuu jijjiiramni deemaa jiru kun dhabinsa dhabbilee bilisa ta’anii irraa kan ka’e dhumarratti gufachuu akka dandda’u wantootni akeekan jiru.
Hiriira nagaa magaala guddittii Finffinneetti Fulbaana darbe godhame irratti namootni shan rasaasa humnoonnii tikaa dhukaasaniin dhayamanii lubbuun darbaniiru. Mormitoonni haleellaa sanyii irrati xiiyyeeffatee, humnaan qeyeerraa buqqayuufi keessattuu ajjechaafi gudeeddaa calqaba ji’a fulbaanaa irratti naannoo Oromiyaa keessatti raawwateef mootummaan eegumsa hin goone jechuun qeeqani. Haleellaan sanyii irratti xiyyeeffateefi buqqaatiin biyya keessa lubbuu namootaa balaaf saaxiluu akkuma itti fufetti jira. Walitti bu’insa hawaasaa yeroo tokko tokkoo humnootni tikaa naannoofi mootummaaleen naannoo harka keessaa qaban irraan kan ka’e lammiileen miliyoona lamaa olitti lakkayaman qeyeefi qabeenya isaniirraa
Mirga gurmaayuufi yaada ofii bilissaan ibsachuu
Itoophiyaaan gaazexeessitoota sirna-malee hidhamaniifii kaka’umsa siyaasaan himataman kan akka Iskindir Naggaafi Wubishat Taayyeefaa kan waggaa jahaaf hidhaman of keessaa qaban gadhiifteerti. Abbaan Alangaa federaalaa himannaa biloogaroota, gaazexeessitoota, dhaabbilee miidiyaa biyya ambaa mandheeffatanii kan akka OMN if ESAT kan duraan jeequmsa kakaasuun himataman hunda addaan kuteera.
Waamicha muummee ministeera Itoophiyaa Dr Abiy Ahmediif owwaachuun dhabbileen midiyaa OMN fi ESAT ji’a waxabajjii keessa wajjira isaanii Finffinneetti banataniiru. Itti dabaluunis mootummaan Itoophiyaa qoqqoobbii marsariitiiwwaan dhibba lamaafi shantama irra ture kaaseera. Hiriira mormii bara 2015 boodaa ukkamsi interneetaafii aappii moobayilaa irra tures kaafamera.
Seerotnii Itoophiyaa mormii ukkamsuufii walqunnamtii lammiilee danquuf bahan labsii dhabbilee arjoominaafi hawaasotaa, labsii miidiyaafi labsii farra shororkeessummaa dabalatee hedduun isaanii yeroo barreeffamni qophayuttii fooyya’aa jiru.
Reebicha, roorroofi hidhaa seer-malee
Ragaaleen amansiisoon heddu jiraatanus aangawoonnii mootummaa rebichi hidhamtoota irratti raawwachuu waakkachaa turan. Muummichi ministeera Dr Abiy Ahmed reebichii fi malleen seeraan alaa hedduun shakkamtoota irratti raawwatamaa turuu amanuun gochoonni kunnen shorrorkeessummaa mootummaan raawwate jechuun ibsaniiru.
Calqaba bara kana irrattii Itoophiyaan mana hidhaa maa’ikalaawwii jedhamu kan hidhamtootni siyaasaa hedduun keessatti reebamaa turuu beekamu cufteerti.
Adoolessa darbe keessa miidiyaleen gabaasaa dhiittaa mirgaa mana hidhaatti hidhamtoota irra gaye hidhamtoota achi turan gaafachuun erga gabaasanii boodaa Abbaan Alangaa bulchitoota manneen hidhaa federaala shan hojirraa ari’eera. Garuu haga yoonaa jarreen kun seeratti dhiyaatanii yakkaan hin himatamne. Manneen hidhaa mootummaa naannolee jalatti bulan gariin isaanii reebicha, gudeeddaa, qabinsa ilma namaaf hin malle, akkasumas gargaarsa fayyaafi ogeessa seeraa hidhamtootaaf hin kennine hedduun ammallee jijjirama deemaa jiruun hin tuqamne.
Abbaan Alangaa Federaalaa ji’a Adoolessaa keessaa qabinsa badaafii reebichaa mana hidhaattii hidhamtoota irra gaye irratti qorannoon gaggeeffamu jiraachuu miidiyaati himee ture. Ji’a Sadaasaa keessa ammoo aangawota tikaa olaanoo murtaayan kan dhiittaa mirga namooma mana hidhaa keessatti raawwachuun shakkaman toyannaa jala oolchuu ibse. Haga guyyaa barreeffamni kun qophaayeetti garuu himatni jara kana irratti baname hin jiru.
Hiriirota mormii bara 2015 fi 2016 guutuu Oromiyaafii naannoolee biroo keessatti adeemsifame irrattii ajjeechaa namootaa kuma tokkoo olii (1000) humnootni tikaa raawwatan irratti qorannoo gaggeessuuf tarkaanfiin mootummaan fudhate homtuu hin jiru. Manni maree jijjirama seeraafii haqaa kan Abbaa alangaa federaalaa jala jiru bilisummaan manneen murtii ijoo jijjirama kanaa ta’uu ibsullee tarkaanfiin qabatamaan manneen murtii federaalaas ta’ee kan naannoo irratti dhufe jiraachuu Human raayits woch quba hin qabu. Ammallee manneen murtii murtee siyaasaa qaama seera raawwachiistuun murtaaye hojiitti hiikaa jiru.
Dhiittaa mirgaa naannoo Somalee
Musxfaa Omar kan bulchinsa abbaa hirree naannoo Somaalee ifatti mormuun beekamu pirezideentii Naannoo Somalee ta’uun Abdii Mohaammed Omer kan Abdi Illey jedhamuun beekamu bakka bu’ee muudame. Pirezideentiin duraanii Abdii Illeeyn keessattuu bara 2007 yeroo lolli humna riphee lolaa Adda Bilisa Baasaa Ogaadeeniifi humna waraanaa Itoophiyaa gidduutti banamee kaasee naannicha dhiittaa mirgaa hamaa jalatti bulchaa ture.
Gidduu bara 2007 hanga calqaba bara 2008tiitti gareen lachuu yakka waraanaa raawwataniiru. Humni waraanaa Itoophiyaammoo addatti gudeeddaa, qeyeerra uummata buqqaasuu, ajjeechaafi reebichaan yakka sanyii namaa irratti
raawwateera.
Aangawonni Itoophiyaa polisii addaa ijaaruun bara 2008 irraa kaase humni kun itti waamama Abdii Illeey kan yeroo sanitti naannoo Somaalee waggaa saddeettiif bulchaa ture jala galuun humna deebisee waraanu ta’eera. Gareen polishing addaa kun dhiittaa mirgaa hamaa naannichaafi naannolee ollaa akka Oromiyaa keessattis raawwachu ittuma fufee ture.
Poolisiin addaafi dargaggoonnnii Abdii Illeeytiif ajajamoo ta’an jiraattota magaala Jigjigaafi qabeenya isaanii erga haleelanii booda ji’a Hagayyaa keessa aangoo gadhiisuun towannoo jala oolee jira. Ammayyuu towannoo mootummaa jala jiraatus himanni irratti hin banamiin jira. Ajajaan poolisii addaa Somaalee Abdillahii Burraalee maqaa Abdirhaman Labagoolee jedhamuun beekamu ji’a Hagayyaa keessa aangoo isaa gadhiiseera. Abdillahiifi miseensonnii poolisii addaa Somalee akkasumas raayyaan ittisa biyyaa Itoophiyaa dhiittaa mirgaa namoomaa geessisaa turuu isaanii ragaan danuun jiraatus himannii tokkollee irratti hin banamne.
Manni hidhaa naannoo Somalee hidhaa Ogaadeen jedhamu kan poolisii addaa Somaleen bulaa ture keessatti hidhamtoonni reebamaa turan. Yaalii fayyaa gayaas argataa hinturre. Gargaarsa abukaattoofi daawwannaa maatii dhorkamuurra darbanii nyaatallee dhorkamanii adabamaa turan. Maxxansa Hiyumaans raayits woch ji’a Adoolessaa keessa baase booda hidhamtootni mana hidhaa Ogaden hedduun gadhiifamaniiru. Manni hidhaa Ogaadenis ji’a Hagayyaa keessa cufameera.
Buqqayinsa biyya keessaa
Itoophiyaa keessa ummanni miliyoona lamaa ol-ta’u qeyeefi qabeenya isaarra buqqayee jira. Kana keessa miliyoonni tokko ji’a Eebla haga Waxabajjii qofattii walitti bu’insa hawaasa Geediyoofi Gujii naannoo uummattoota kibbaafi Oromiyaatiin kan buqqayaniidha. Lolli deebi’ee ka’uu irraan kan ka’e baatii Hagayyaa qofa keessa ummannii 145,000 ol ta’u naannoo Somaleefi Oromiyaa keessaa buqqyaniiru.
Naannawaa Finfinneettis walitti bu’insa sabootaa mudateen ji’a Fulbaanaa keessa namoonni kuma kudha shanitti tilmaamaman buqqaafamaniiru. Walitti bu’insi akkasii ka’uu akka danda’u mallattoolen muldhatanus mootummaan balaa kana hambisuu waan hanqateef buqqayinsa hedduuf sababa ta’eera. Gargaarsa namoomaa irraan kan hafe buqqayinsaafi walitti bu’insa sabootaa kanneenif furmaata waaraa buusuu irratti tarkaanffiin mootummaan federaalaa fudhate jiraachuu Hiyumaan raayits woch quba hin qabu.
Taphattoota Idil-Adunyaa ijoo
Itoophiyaan jijjiirama bara kana gaggeessiteen deeggarsa idil-adunyaa
argachuun gargaarsa dhabbilee arjaa, biyyoota ollaa argachuu ittii fuftee jirti. Gamtaa Afrikaaf teessoo ta’uusheefi humna nagaa eegsiistu mootummoota gamtoomanii keessatti hirmaannaa qabduun akkasumas ittisa shorrorkeessumaa naannichaa kessatti qooda qabduufii dhimma baqattootaa irrattiis michuu warra dhiyaa waan taateef gargaarsa addaa argachaa jirti.
Komishinarrii mirga namoomaa mootummoota gamtoomanii duraanii Zeyid Raad Al Huseen Eebla darbe Itoophiyaa daawwachuun hidhamtoota duraaniifii aangawoota
mootummaa waliin mariyataniiru. Haasawaa isaanii keessatti komishinii mirga namoomaa Itoophiyaa mootummaa faana hidhata qabu jijjiiruun dhaabbata bilisaa fi amanamaa gochuun haalaan akka barbaachisu jabeessanii dubbataniiru.
Manni maree bakka bu’oota Ameerikaa ji’a Eebla keessa wixinee mirga namoomaa, olaantummaa seeraafi dimokiraasii Itoophiyaa deeggaru dabarsee ture. Ameerikaan deeggarsa Itoophiyaaf gootuu jabeessuun jijjiirama deemaa jiru akka deeggartus ibsiteerti.
Itoophiyaan miseensa mana maree mootummoota gamtoomaniifi miseensa mana maree mirga namoomaa mootummoota gamtoomanii taatus seenaa gareelee mootummoota gamtomanii faana hojjachuu didduu itti fuftee jirti.
Erga bara 2006 raappoortara addaa Ertiraa Itoophiyaa deemee as gareen raappoortara mootummoota gamtoomanii addaa tokkolle Itoophiyaa seenuuf haayyama hin arganne. Raappoortaroonni reebichaa, bilisummaan of ibsuu, bilisummaan gurmayuufaa Itoophiyaa daawwachuuf gaaffiin dhiyeessan ammallee deebii hin arganne.
Mana maree mootummoota gamtoomanii kessatti Itoophiyaan qabinsa mirga namoomaa biyyootaa heddu ilaalchisee dhaabbiin calaqqisiistu burjaajayaadha. Qoqqobbii meeshalee waraanaa Sudaan kibbaa irra kayamuuf yeroo dheeraaf eegamaa ture deeggaruu diddeetti. Siiriyaa keessatti haleellaan keemikaalaa raawwachuu isaa akka qoratamu ammoo deeggarsa kenniteerti. Ibsa manni maree mootummoota gamtoomanii ji’a Bitootessaa keessaa haalaa qabinsa mirga namoomaa Siiriyaa irratti baases otoo hin deeggariin hafteerti.
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Caamsaa 30/2014(TOI) – Naannoo Amahaaraa godina saba Oromoo magaalaa Kamiseetti hiriirri duula olaantummaa seeraa kabachiisuu jalqabame deeggaruufi garee shororkeessaa Shanee balaaleffatu geggeeffame.
Hiriira kana irratti jiraattoonni Magaalaa Kamiseefi aanalee ollaa hirmaataniiru.
Hiriira kana irratti dhaadanoowwan Duula olaantummaa seeraa kabachiisuu jalqabame ni deeggarra,Yakkaamaaf dahoo hin taanu, Mootummaa cinaa ni dhaabbanna,Gareen shororkeessaa Shanee diina keenyaa seenaati, Shaneef obsa hin qabnu, Seerri haa kabajamu,Itoophiyaan Ittii fufti, tokkummaafi nageenya keenya waliin ni eegganna kanneen jedhan dhageesifamaniiru.
Bulchiinsa Godina saba Oromootti itti gafatamaan qajeelcha waajjira Kominikeeshinii Obbo Jamaal Hasan TOItti akka himanitti, ummanni fedhii isaan bahee hirira kanarratti hirmaachuun duula olaantummaa seeraa kabachiisuu jalqabamee kan deeggareefi garee shororkeessaa shanee kan balaaleffatera.
Uummanni kanaan dura olaantummaan seeraa akka kabajamuuf mootummaa gaafachaa turu kan himan obbo Jamaal hojii olaantummaa seeraa kabachiisuu mootummaan hojjechaa jiruunis uummanni nagaa argatee bilisaan socho’uu eegaleera jedhaniiru.


text:
Qabsa’aan lammii Masrii fi warraaqsa Arabaa kan bara 2011 keessatti beekamaa ta’e oduu kijibaa facaase jedhamuun kaleessa mana hidhaatti deebisamuu abukaatoon isaanii dubbataniiru.
Alaa Abdel-Fattah bara 2014 hiriira mormii hin eeyamamne irratti hirmaataniiru akkasumas angawaa poolisii irratti haleellaa raawwatan jedhamuu dhaan erga itti murtaa’ee booda bara 2019 gad dhiisaman.
Erga gad dhiisamanii guyyootia gabaabaa booda garuu, oduu kijibaa facaasan, caasaalee hawaasaa akka malee itti fayyadaman akkasumas garee bara 2013 shororkeessummaan ramadame Muslim Brothrood jedhutti makaman jechuun tarkaanfii mootummaan fudhaten deebisanii hidhamaniiru.
Tokko tokkoon isaanii hidhaa waggaa afurii kan itti murtaa’e abukaatoo isaanii duraanii Abdel-Fattha fi michuu qabsoo ti.
Mootummoonni gama dhiyaa hedduu fi gareeleen mirga namaaf falman adaba kana qeeqanii jiru. Hoogganaan yeroo dheeraa Hosnii Mubaarak aangoo irraa erga darbamanii erga warraaqsa Arabaa kan bara 2021 qabee mootummaan Masrii mormitoota irratti tarkaanfii fudhataa ture.
Maatiin Abdel-Fattah-n qabsaa’otaa ta’an, ennaa mana hidhaa Kaayiroo Tora turanitti dararaan irratti raawwatam jechuun ibsanii ti.
Yakki inni hojjete akkuma ga’eessota Masrii fi bakka biroo jiran kanneen miliyoonaan laka’amanii, addunyaa haaraa uumuun ni danda’ama jechuun profeesera Herregaa kan ta’an haati isaanii Laayilaa Sooyeef dubbataniiru. Sana gochuufis ija jabaate jedhan. Human rights watchitti itti aanaa daayiriktrri dhimmootii giddu galeessa bahaa fi kaaba Afriikaa Joe Stork ibsa baasaniin, mana murtii addaa kanaan, yaada ofii karaa nagaan ibsuu adabuuf kan raawwatame hanqinni haqaa, sirni murtii haqaa masrii ofiin isaa attamiin meeshaa hacuuccaa akka ta’e mul’isa jedhan. murtiin sunis hatattamaan akka haqamu gaafataniiru.


text:
Qaamni ofii isaa humna naannoo Tigraay jechuun of waamu, Korem, Alammaaxaa Waanjaa fi Ximmuuga to’achuu isaatti aansee, jiraattonni naannoo kumaan laka’aman qe’ee ofii dhiisanii gara Kaaba Walloo Qobbbboo qabee hanga Roobiit, Gobiyuu, Araaduum, Waldiyaa fi magaalaalee ka biroo akkasumas Kaaba Wallootti kan argaman Addis Qiny, Raamaa, Zobil, Goleshaa, Jemedoo Maariyaam fi gara magaalaalee baadiyaatti dheessuu isaanii kanneen yaada kennan ni dubbatu.
Waajjaa irraa fageenya km shanii halkan miillaan deemanii waaree irra magaalaa Qobboo dhaqqabuu isaanii illee maanguddoon tokko ibsaniiru. Har’a waaree irratti Waajjaa Qobboo irraa miillaan gamas seenuu kan dubbatu dargaggoon tokko gama isaan, Waajjaa fi naannoo isaa haalli jiru yaaddessaa fi miidhaa namoomaa hamaa geessisuu danda’a jechuun yaaddoo jedhu qabaachuu isaa dubbata.
Baqatanii dhufuutti dabalee, ennaa baqattummaan jiraatan waan isaan barbaachisu argachuu dhabuun dararaa keenya hammeesse jedhu buqqaatonni kun. Tajaajilli bilbilaa fi bishaanii naannoo sana adda cituun illee gabaasamee jira.
Buqqaatonni kun, hawaasi addunyaa nuuf haa birmatu, mootummaan illee kan irraa eegmu haa raawwatu jechuun ergaa dabarsaniiru. Himannaa buqqaatonni kun dhiyeessan ilaalchisee hooggana humnootii naannoo Tigraay kanneen jechuun of waaman biraa daandiin bilbilaa waan adda citeef deebii argachuu hin dandeenye jedha Mesfin Aragee Dasee irraa.


text:
Itoophiyaatti itti gaafatamaan Dhaaba Amerikaan biyya alaatiing argaartu,USAID Sean Jones fi itti gaafatamtuun boordii filannoo Itoophiyaa Birtukan Midekssa deemas filannoo Itoophiyaa wayyeessuuf hardha walii galanii waliin mallatteessan.
Akka kanaan US Itoophiyaa teknooloojiin gargaartee akka media Itoophiyaalleen filannoo irratti ummata karuma dhugaatii wa barsiisu akka ummatilleen filannoo keessaa qooda qabaatu waliin hojjatan.
Keessattu akka haawwaniifi ijoolleen durbaraa,kahimaalleen tanatti qooda qabaatan waan hedduun gargaaran.
USAID fi warrii waliin hojjatu akka dhaabbilee hawaasummaa fi siyaasaalleen akka ummatii Itoophiyaa filannoo keessaa qooda guddaa qabaatan tolchuuf waliin hojjatan.
“Filannoon tun ta ummata Itoophiyaati.Akka filannoon tun filannoo dhugaatii fi qajeeltuu taatu tolchabnii akka namii cuftii qoda keessaa qabaatu feena jedha Itoophiyaatti itti guddaan,USAID, Sean.
Akka deemsii filannoolleen qajeelaa tahu waliin hojajchuu wal dhaqan.


text:
Tafsiira Suuratu Qaaf-Kutaa 2
Kaafironni namoonni du’an akkamitti kaafamu jechuun dinqisiifatan. Dhugumatti kuni beekumsa, dandeetti fi ogummaa Rabbii olta’aa wallaalu irraa burqa. Kutaa darbe keessatti beekumsi Rabbii waan hundaa akka marsee fi haguuge ilaalle jirra. Akka yaadachisaatti: “Dhugumatti, wanta dachiin isaan irraa hir’iftu beeknee jirra. Nu bira galmee tiiksatu jira.” Suuratu Qaaf 50:4
Keeyyattoota (aayaata) armaan gadi keessatti immoo dandeetti fi ogummaa Isaa ifatti baasa.
“(6)-Sila gara samii gubbaa isaanii jirtu akkamitti akka ijaarree fi miidhagsine hin ilaallee? Uraa (qaawwa) homaatu hin qabdu. (7)-Dachii diriirsinee gaarreen gadi dhaabbatoo ishii keessatti darbine; akaaku [biqiltoota] babbareedoo hunda irraa ishii keessatti magarsine. (8)-Gabricha [gara Rabbii] deebi’u hundaaf hubachiisaa fi yaadachiisa.” Suuratu Qaaf 50:6-8
Uumamtoonni gurguddoon kunniin mallatoolee gara dandeetti, ogummaa, rahmata fi sifaata gurguddaa Rabbiitti akeekaniidha. Aayaata kanniin keessatti mallattooleen samiin wal qabatan sadii, mallatooleen dachiin wal qabatanis sadii dhufanii jiru.
Mallatooleen samiin wal qabatan: 1ffaa- Samii hangana bal’attu utubaa malee ijaaru fi olkaasu. 2ffaa- samiin gara hundaan qaawwi fi baqaqiinsi homaatu kan keessatti hin argamne ta’u. 3ffaa- Urjiileedhaan samii miidhagsuudha. Namni kanatti yommuu xinxalluu Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wanta hundaa irratti danda’aa akka ta’ee fi namoota du’an akka kaasu ni hubata.
Dachii keessas mallatoolee sadii dubbate: 1ffaa- jireenya lubbu-qabeeyyitiif akka mijooftuuf dachii diriirsu. 2ffaa-Dachiin akka hin sochoone gaarreen keessatti gadi dhaabu, 3ffaa- gosoota biqiltootaa garagaraa nama hawwatan dachii keessatti magarsu. Mallatooleen kunniin “Gabricha [gara Rabbii] deebi’u hundaaf hubachiisaa fi yaadachiisa ta’u.”
At-Tabsiir– hubachiisu(akka hubatu gochuu), barsiisuu. Samii fi dachii keessatti mallattooleen Rabbii sifaata Isaa nama barsiisuu, ni hubachiisu. Nama isaanitti xinxalle sifaata Isaa hubachuutti isa qajeelchu. (Fakkeenyaaf, namni yommuu samii guddoo fi bal’oo, gaarreen fi biqiltootaatti xinxallu, amaloota Rabbii olta’aa hubata. Dandeettin, beekumsi, ogummaa fi rahmanni Rabbii guutuu akka ta’e ni beeka. Samii fi dachii garmalee gurguddatan Kan uumee namoota du’an kaasun Isatti hin ulfaatu jechuun ni hubata.
Mallattoolee gurguddoo kanniin irraa barnoota fi hubannoo erga argatee booda isaan irra deddeebi’e ilaaluun yaadannoo isaaf ta’a. Yeroo jalqabaa wanta mallattoolee kanniin irraa baratee isa yaadachisuu.)
Namni xinxallaan akkuma samii fi dachii keessatti mallattoolee Rabbii ilaalun wanta haarawa irraa barata. Dhugaa Khaaliqa isaanii ilaalchisee beekumsa isaaf dabalu. Akkasumas, wanta duraan irraa barate, isa yaadachiisu. Haala kanaan, mallattooleen kunniin hubachiisa, barsiisaa fi yaadachiisa isaaf ta’u.[1] Garuu kana hunda kan hubatuu fi yaadatu nama yeroo hundaa gara Rabbii deebi’uudha. Mallattooleen kunniin nama Rabbiitti amanuu fi Isaaf ajajamutti deebi’u hundaaf hubachiisaa fi yaadachiisa ta’u. Nama hin amannee ykn irraa garagalee immoo homaa isaa hin fayyadan.
Itti aanse Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa dachii keessatti kunuunsa namootaaf godhee dubbata:
“(9)–Samii irraa bishaan barakaa qabu buufnee ashaakiltiwwanii fi midhaan haammamu ittiin biqilchine. (10)-Mukkeen temiraa dhedheeroo daraaraa walirratti kuufame qabanis [ni biqilchine]. (11)-Gabrootaaf soorata akka ta’uuf. Lafa duute isaan (bishaan roobaatin) jiraachifne. [Qabrii keessaa] bahuunis akkanuma.” Suuratu Qaaf 50:9-11
Akka lugaatti samii jechuun wanta gara gubbaa ykn olii ta’eedha. Barakaa jechuun kheeyri (waan gaarii) irraa daballi, baay’inna. “Samii irraa bishaan barakaa qabu buufnee…” kana jechuun duumessa irraa bishaan faaydaa baay’ee qabu buusne. Bishaan kanaan ashaakilti mukkeen baay’ee qabanii fi midhaan facaafamaa haammamu biqilchine. Akkasumas, mukkeen temiraa dhedheeroo daraaraa walitti kuufame qabanis ni biqilchine.[2]
“Gabrootaaf soorata akka ta’uuf.” Kana jechuun gabrootaf soorata akka ta’uuf bishaan samii irraa buufnen ashaakiltiwwan, midhaanii fi temira biqilchine.[3]
Samii fi dachii keessatti hojiin mallattoolee fi qananii Rabbii maalidhaa?
Keeyyattoota armaan olii sirritti yoo itti xinxallinne Rabbiin kawni (yunivarsi) keessatti mallattolee fi qananii Isaa hojii gurguddaa lama qaban taasise:
1ffaa- Addunyaa keessatti jireenya namootaa itti fufsiisuu fi fooyyessu.Qananiiwwan Rabbiin uumee namoonni akka jiraatanii fi jireenya isaanii fooyyessan gahee ol’aana taphatu. Fkn, nyaataa dhugaati, uffata, mana ijaarrachu fi kkf. Mu’minas ta’e kaafiras ta’e namni sababa barbaachisu yoo hojjate, qananii kanatti ni fayyadama.
2ffaa- Ragaalee isaaniitiin gara Rabbii olta’aa fi amaloota Isaa gurguddootti qajeelchu, ogummaa Rabbii fi kaayyoo namoota uumuu hubachiisuudha. Wantoonni Rabbiin uumee gara sifaata (amaloota) Isaatti nama qajeelchu, beekumsa, dandeetti, ogummaa fi tokkichummaa Isaa akka hubatan nama taasisu. Ergasii yaadachiisa namaaf ta’u. Kanaafu, dirqamni namoota irra jiru uumamtoota gurguddoo kanniinitti xinxalluun Rabbii isaanitti amanuu fi Isaaf ajajamuudha. Yoo akkana godhan Aakhiratti warra milkaa’an ta’u. Hojiin lammataa kuni fooyya’insa Aakhiraatin wal qabataa jechuudha. Namni kanarraa fayyadamu nama gara Rabbii deebi’uudha.
“Lafa duute isaan (bishaan roobaatin) jiraachifne.” Kana jechuun bishaan samii irraa buufne kanaan lafa gogde tan midhaanii fi biqiltoonni irra hin jirree jiraachifne.
Yeroo roobaa ykn birraa lafti biqiltoota misoomanii fi magarisaan tan uwwifamteedha.Yeroo roobni dhabamu, biqiltoonni kunniin ni gogu. Sanyiin isaanii lafa keessa faca’a. Laftis gogdee biyyee taati. Ergasii Rabbiin rooba itti roobsun lafa gogdee duute tana ni jiraachisa. Kana jechuun biqiltoota lafa keessatti jiraachisa.
“[Qabrii keessaa] bahuunis akkanuma.” Kana jechuun akkuma lafa duute tana bishaan roobaa kanaan jiraachifne, biqiltootaa fi midhaan ishii baafne, akkuma kana erga qaamni keessan bututee booda Guyyaa Qiyaamaas qabrii keessaa jiraattoota goone isin baafna.
Dachii keessaa namoonni du’an bahuun, sanyii midhaanii ykn hundee hidda biqiltootaa biyyee keessa faffaca’e irratti wanta adeemsifamuun wal fakkaata. Yeroo roobni dhabamu ykn yeroo bonaa lafti ni gogdi. Biqiltoonnis ni gogu. Sanyiin biqiltootaa biyyee keessa bittinaa’a. Biqiltuun sanyii hin qabne immoo hundeen hidda isaa biyyee keessatti bada. Yommuu roobni roobee biyyeen walitti makamuu fi bishaan sanyii ykn hundee hiddaa dhaqqabu, jireenyi biqiltuu isaan keessa naannawa. Kana jechuun sanyiin ykn hundeen hiddaa kuni lubbu-qabeenyi ta’uun lafa keessaa ol baha. Jirma, baalaa fi damee godhachuu ol guddata, ni dagaaga.
Guyyaa Qiyaamaas namoota du’an jiraachisuun sanyii qaama isaanii irraa ta’a. Yommuu Rabbiin olta’aan bishaan samii irraa dachii irratti buusu, bishaan kuni biyyeen walitti makamuun sanyii qaamaa dhaqqaba. Ergasii wanti sanyii biqiltootatti ta’e, sanyii qaama namaa kanattis ni ta’a. Sanyiin qaama namaa kuni ni guddata, ni dagaaga. Ergasii Rabbiin Malaykaa xurunbaa afuufu akka afuufu ni ajaja. Innis ni afuufa. Ergasii ruuhiin gara qaama ishiitti seenti.
Sanyiin qaama lubbu-qabeenyi hundaa amaloota isaa hunda of keessatti qabate garaa ajbu az-zanabi (lafee eegee) jedhamtu keessa kan kaa’ameedha. Lafeen eegee (ajbu Az-zanabi) gonkumaa hin baddu. Gubbaan lafee tanaa osoo jijjiramelle keessi ishii gonkumaa hin jijjiramu, hin badu.[4]
Namoonni du’aan booda kaafamu shakkan haala du’aan booda itti kaafaman beeku yoo barbaadan, sanyii biqiltootaa haa ilaalan. Akkuma yeroo bonaa biqiltoonni goganii dameen, baalli, jirmii fi sanyiin isaanii biyyee keessatti bututuu fi bittinnaa’u, namnis erga du’ee booda rifeensi, gogaa fi lafeen isaa biyyee keessatti bututanii bittinnaa’u. Biqiltoonni dameen, jirmii, baalli fi sanyiin isaanii erga bututee fi bittinaa’e booda maaltu hafaa? Dhugumatti sanyiin ykn hundeen hiddaa ni hafa. Haaluma kanaan, rifeensi, gogaan, lafeen namaa erga bututanii booda, lafeen xiqqoon sanyii biqiltootaatin wal fakkaatu ni hafti. Lafeen xiqqoon tuni ajbu az-zanabi (lafee eegeeti). Lafeen eegee tuni lafee gara taa’a irratti argamtuudha.
Akkuma sanyii biqiltootaa irratti bishaan roobsun sanyiin kuni hiddaa fi jirma godhachuun lafa keessaa ol bahu, Guyyaa Qiyaamaas lafee eegee tana irratti bishaan roobsun qaamni namaa ni ijaarrama. Mee ilaali, Rabbiin subhaanahu sanyii biqiltuu xiqqoo tana irraa muka guddaa jirmaa fi damee qabu baasa. Guyyaa Qiyaamas lafee xiqqoo tana irraa qaama namaa harkaa lugaa, afaani funyaan qabu ijaara. Mee kana ilaalchise hadiisa keessatti wanta dhufe haa ilaallu:
Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Dhugumatti ilma namaa keessa lafee gonkumaa ardiin (biyyeen) hin nyaannetu jira. Guyyaa Qiyaamaa ishii irraa [qaamni ilma namaa] lamuu ijaarrama.” Namoonni ni jedhan, “Lafee tami (kami) Yaa Ergamaa Rabbii?” Innis ni jedhe, “Ajbu az-zanabi (lafee eegeeti)” Sahih Muslim 2955 c
Qur’aana irraa kana ilaalchise aayata dabalataa ilaalun ni danda’ama:
“Du’aa keessaa jiraataa baasa, jiraataa keessaas du’aa baasa, dachiis du’a ishiitiin booda ni jiraachisa. Akkuma kana isinis baafamtu.” Suuratu Ar-Ruum 30:19
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa du’aa keessaa jiraataa baasa, kan akka killee keessaa allaatti baasu, sanyii gogduu keessaa biqiltuu baasu. Ammas, jiraataa keessaa du’aa baasa, kan akka lukkuu keessaa killee baasu. Dachii duutes bishaan itti roobsun jiraachisa. Yaa namoota! isinis Guyyaa Qiyaamaa akkuma kana qabrii keessaa ol baafamtu.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa du’aa keessaa jiraataa baasu irratti Danda’aa waan ta’eef, Guyyaa Qiyaamaas lafee duute keessaa nama ni baasa. Akkuma bishaan itti roobsun sanyii biqiltuu gogduu taate irraa baala, jirmaa fi damee baase, Guyyaa Qiyaamaas bishaan itti roobsun lafee xiqqoo san irraa qaama namaa harkaa luka, afaani funyaan qabu baasa. Dachii keessatti qaama uumee erga guute booda xurunbaan akka afuufamu ajaja. San booda afuuffi kanaa irraa ruuhin qaamatti seenti. Ergasii qabrii keessaa ol yaa’un gara iddoo wal gahiitti oofamu.
Guduunfaa:
Du’aan booda kaafamuun haqa shakkiin keessa hin jirreedha. Namni kana yoo shakke waa afur haa ilaalu:
1ffaa-Beekumsa Rabbii subhaanahu wa ta’aalaa-Rabbiin wantoota hundaa waan beekuuf wanti Isa jala miliqu tokkollee hin jiru. Lakkoofsa namoota du’anii fi lafeen isaanii eessatti akka bittinoofte sirritti beeka.
2ffaa-Dandeetti Rabbii subhaanahu wa ta’aalaa- samii fi dachii garmalee gurguddatanii fi wantoota isaan keessa jiran Kan uumee namoota du’an kaasun Isa dhibaa?
3ffaa-Wantoota guyyaa guyyaan deddeebi’an ilaalu-innis biqiltoota goganii erga bututanii booda sanyii ykn hundee hiddaa irraa biqilchu fi magarsu. Kan sanyii gogduu biqiltootaa biliyoonatti lakkaawaman guyyaa guyyaan biqilchu, lafee xiqqoo namoota biliyoonatti lakkaawaman irraa qaama isaanii biqilchuun Isatti ni ulfaataa? Ammas, namoota guyyaa guyyaan dhalatan haa ilaalu. Copha bishaan saalaa xiqqoo irraa nama Kan uumee, lafee xiqqoo irraa lamuu uumuun homaa Isatti hin ulfaatu. Qur’aana keessatti: “Uumamni keessanii fi kaafamni keessan akka nafsee (lubbuu) takkatti malee homaayyu miti. Dhugumatti Rabbiin Dhagahaa, Argaadha.” Suuratu Luqmaan 31:28
4ffaa-Qorannoo fi jazaaf du’aan booda namoota yoo hin kaasin, isaan uumuu fi qormaatun tapha ta’a. Zaalimonni (namoonni cunqursaa hojjatan) zulmii isaaniitiif osoo hin adabamin du’aan baay’eedha. Namoonni cunqurfamaniis osoo haqa hin argatan du’an baay’eedha. Kunniin hundi akkanumatti du’anii achumaan ni baduu? Kuni gonkumaa hin ta’u. Kanaafu, zaalimonni akka adabamanii fi namoonni toltu hojjatan akka badhaafamaniif du’aan booda kaafamun dirqama.
Kitaabban wabii:
[1] Maariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 3/39-40, Abdurahman Hanbakah
[2] Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 3/45, 59, Tafsiiru Muyassar-518
[3] Tafsiiru Xabari-21/414
[4] M’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 3/63,60-70


text:
Tokkummaan mootummotaa fixiinsa Siriyaa keessatti dhaqqabe garee qoratu gamasitti kan erguuf jiru ta’u har’a beeksisee jira.Ripaablikiin Araboota Siriyaa fi Federeshiniin Raashiyaa himannaa dhiyaate kana akka qoratan dubbataa yeroo jiran kanatti Tokkummaan mootummotaas kana beeksiise
Haleellaa kemikaalaa handaara magaalaa galma mootummaa siriyaa – Damaasqoo cinatti gaggeeffame kan ilaaleen dhugaa jiru eega hubatee booda Amerikaan deebii kennuu maltuu kan beeksisuu ta’u prezidaant Traamp beeksisanii jiru.
Deebiin kennamuus humna guddaan akka ta’u Traamp Wiixata kaleessaa galgala hogganoota waraanaa wajjiin ituu wal hin ga’iin dura dubbatan..
Waayit Haawus har’a akka beeksiseetti prezidaant Traamp imaltuu gara Laatiin Amerikaa gochuuf karoorfatan dhiisan. Kunis deebii Amerikaan Siriyaaf kennuuf jirtu hordofuuf ta’uun beekamee jira.Fixiinsa naannoo riphxee looltootaan to’atamuu kan Ghouta keessatti kemikaalaan dhaqqabeen yoo xiqqaate lubbuu nama 40 galaafatee jira.