text:
-
@Adugna 2 years agoSewasewer
-
@Adugna 2 years agoSewasewer
Sirna Gadaa sirna ittiin bulmataa Oromoo ti. Gadaan jaarmayaa umurii fi dhalootan ijaarame yoo ta'u sirna bulchiinsaa diimokiraatawaadha. Gadaan sirna ittiin siyaasni, dinagdeenii fi hawaasummaan ummata Oromoo ittiin murteeffamu, kan miseensi sabichaa mirgaa fi dirqama isaa beekee ittiin walii galuu fi tokkummaan ittiin waliin jiraatudha. Sirni Gadaa diimookraatawaa ta’uu isaa beektoonni seenaa fi saayinsii hawaasaa hedduun mirkaneessanii jiru.
Sadarkaa Gadaa
Akkaataa waggaa dhalootaatiin gurmuu ykn murni ilmaan kormaa tartiibaan keessa dabran sadarkaa Gadaa jedhama. Sadarkaan Gadaa tokko waggaa saddeet qaba. Waggaa saddeet saddeettan kanaan namni Oromoo hamma gaafa dulloomee du'utti hawaasa keessatti bakkaafi qoodama dalagaa qabaata. Sadarkaaleen Gadaa ilmaan kormaa keessa dabran bakka gariitti amala addaa yoo qabaatanillee waliigalatti akka armaa gadiitti keenya.
- Dabballooma (waggaa 0-8)
-
Gaammoma (waggaa 9- 16)
-
Dargaggooma (waggaa 17- 24)
-
Kuusoma (waggaa 25- 32)
-
Raaboma (waggaa 33 - 40)
-
Gadooma (waggaa 41- 48)
-
Yubooma (waggaa 49- 56)
Dabballee (Ganna 0-8)
Dabballeen sadarkaan daa’immaaniiti, da'imman umurii 0-8 qaban Dabballee jedhamu. Riifeensi mataa mucaa sadarkaa Dabballee hin haadamu, guduruu guddifata. Akkasumas Dabballeen maqaa kan argatu yeroo sadarkaa kana huluuqe, amma sanatti maqaa manaatin waamama (fakk. Jaldeessoo, Qamalee kkf.). Warri isaanii horii aannanii kan hin qabaane yoo ta’an gosatu annan kennaf. Wa’ee safuu bu’uuraa baratu, fkn kan akka gadhee fi gaarii, firaa fi diina addaan baasuu baratu. Galgala galgala himtee (myth), tabahiibboo fi seenaa akaakayuu fi abbaabileetuu itti himama.
Ittimakoo (Gaammee Didiqqaa) (Ganna 8-16)
Mucaa sadarkaa Dabballeerraa rifeensi mataa haadamee, firri waamamee ayyaani guddaan godhamme, kennaan goromsa tokkoo (Gubbisa) erga godhameefii booda gara Sadarkaa Gadaa Ittimakootti (Gaammee Didiqqaa) ce’a. Kana jechaan Hammachiifamee maqaan baafama. Guyyaa hammachiisaa kanaa eegalee maqaa kanaan beekama. Ijooleen Sadarkaa Ittimakoo seenan bara afur booda gaammee haaddatanii, Roggee filatanii, jabii tiksuu, bishaan daakuu, farada gulufuu, sirba sirbuu fi geerarsa geeraruu baratu. Hidda saynii yoo xinaate amma mana kudhatokkoo beekuu qabu. Hojii tiiksaa, qonnaa fi adamoo, morkii ispoortii akkasumas warri durbaa hojjii jirbii fo’uu baratu. Wa’ee siyaasa (mirgaa fi dirqamaa, seeraa) fi hawaasummaa baratu.
Ayyaana ijoolee ykn guyyaa kabaja ijoolee (ayyaana taaboree), obbolaa fi hiriyaa ofii wajjin ayyaaneffatu. Guyyaa taaboree ijooleen bixxillee nyataa, farsoo dhugaa, sirbaa gammachuudhan dabarsu. Yeroo gaammee haadattanu goromsi tokko dhuunfaatti nikeenamaaf. Karaa uumatiin waggaa 16tti ijoolen areeda fi guntuta baasu, sagaleen isaanii ni jijjiirama. Haaluma kanaan qoodni fi itti-gaafatumman isaanis ni jijjirama jechaadha.
Foollee (Gaammee Guguddaa) (Ganna 16-24)
Gaammee Didiqqaan Ukkee ykn Unkee jala ba'uudhan gara sadarkaa Foolleetti ce'u. Godoon Ukee ida ijaaramee booda isa keessatti haati gurbichaa waan barbaachisaa ta’an hundaa (fkn Coqorsa kichuu miila isaa irratti hirreeffachuu, bixxillee sagal caccabsuudhan itittuu fi aannan itti dhibaasuudhaan) erga qopheessitee booda hiriyoonni isaa bakka argamanitti eebiftee sirni ayyaanaa sirbaan calqabama. Sirbuma kana keessa gurbichi godoo cabsee karaa boroo keessaan baha. Sana booda ijoolleen maaliif godoo keenya keessa bahe jedhanii dhaanuuf itti fiigu. Innis arreedee ykn dhaadachuudhan harkaa baha, ukee cabsee bahe jedhama. Ijoollummaa keessaa bahe jechuudha. Ciisa ijoolleetii baheetu mana jala buluu eegala. Ayyaani ukee kun yeroo gannaa rawwatama. Namni ukkee bahe birraa masqalarratti Giifatoo sirbee horii fudhata. Achumaan Foollee sirbuu itti fufa.
Dardaroonni sadarkaa Gadaa Foollee keessa jiran adamoo adamsuu (bineensi akka horii hin nyaane ittisuu) akkasumas barumsa waraanaa fi ispoortii kkf. baratu, biyya irra deemudhaan sirbaa, foolisaa sabaan wal baru.
Yeroo buttaan qalamu foolleetu korma kuffisee qaba. Cinaacha korma buttaa akkuma jirutti foolleetu fudhata. Foolleen foon buttaa akka leencaattii wal harkatti ciree nyaata. Yoo sirni buttaa jalate (seera irraa gore) foolleen korma hin kuffisu, foonis hin nyaadhu jechuuf mirga qaba (fkn namichi buttaa qaluu fedhe nama seera cabsee yoo ta’e). Foollee malee immoo buttaan hin qalamu. Foolleen seera malee nama hin sodaatu, waan jedhuu fedhe, saalfii tokko malee sirbaan ibsa. Foollisaa, yoo fedhe abbaa Gadaa ni faarsa (seera tolchuu irrati jabaa yoo ta’e) ykn ni abaara (seera yoo cabse). Dhiisi jedhama malee hin adabamu.
Sadarkaa Gadaa Foollee keessati dargagoon siritti biyyas walis baru (hiriyumaadhan wajjin deemu). Booranatti, jalqabaaf koree hayyuu hiriyaa jedhamu namoota jaha kan of keessaa qabu ofuma isaaniitii filatu. Akkuma sadarkaa Gadaa Ittimakkootii Foolee gidduutis walmorkiin jiru kanuma qaamaa (ispoorti fi dandeetti adamoo kkf.) qofaadha. Yeroo isaanii isa irra caalaa waan wajjin dabarsaniif sirriiti wal beeku. Dur Foolleen yeroo ajjeesu hin gaafatamu, du’us gumaa seeraan hin qabu jedhama.
Qondaala (Kuusaa) (Ganna 24-32)
Dursee galmi (masari) guddaan gosa gosatti erga ijaaramee booda hayyoota (koree) Gadaa sadarkaa kanaa hoogganuutu filatama. Alaabaa mallattoo Kuusaa (diimaa adii) kan ta’e erga dhaabatanii booda sirba Xunnee (kan umurii isaanii) fi sirba ce’umsaa Mokkee jedhamu sirbu. Abbootiin ijoolee kanaa (sadarkaa Gadaa Yuuba 3ffaa keesa kan jiranu), bakka faajjiin isaanii itti dhabatte irraa jalqabuudhan sirba Mokkeetiin haadha manaa ofii (haadha ijoolee kuusaa) faarsaa gara bosonaa deemanii damee muka mi’eessaa kan baala qabu muratanii qabatanii deebi’u. Baala mi’eesaa karraatii suuqu. Haadhotiin ammoo bishaan aannaniin makaniii gabatee guutuu dhiyyeesu. Abbootiin ijoolee bishaan aannanii kanaan rifeensa mataa ijoolee ofii laaffisanii irraa erga haadanii booda morma irraati callee godhuuf.
Kanati aansee saan eelmamtu tokko jabbii ishii waliin badhaasa kan godhameef fudhatee hiriyyoota ofii wajjin torban lamaaf bakka tokkooti ulma galu. Haadhoonni isaanii achitti Galaa aannan fiduuf. Garuu ijoolleedhaan wal hin arganu. Galaa yeroo kennanu maqaa ilma ofii otoo hin ta'in maqaa gosaa ofiitti waamuu. Torban lama booda wayyaa aadaa ufatanii Liichoo bokkuu xiqqoon itti hidhamee qabatanii galama ulmaa keessaa bahu. Horii badhaasaan fudhatan sana horii warra ofiitti dabalatu. Kana booda ulmaa bahe jedhama. Ayyaani kun boorana keessati Ayyaana Godiyyaa jedhama. Jarreen kun Foollee sirbaa horii sanbi kennuuf qalachaa nyaachaa, bineensaa fi diina adamsaa bara saddeetif wal-faana turu.
Raabaa (Raabaa Doorii) (Ganna 32-40)
Ce’umsi sadarkaa Gadaa Kuusaa iraa gara sadarkaa Gadaa Raabaatti godhamu hangas sirna guddaa hin qabu. Hayyoonni warri sadarkaa Gadaa kuusaa keessatti filataman kan du’anii fi kan dadhaboo ta’an bakka buufatamu malee akkuma jiruti itti-fufuu. Warri sadarkaa Raabaa hoogganan kun Aduulaa Raabaa jedhamuudhan beekamu Ittigaaffatumaan isaanii ini duraa waraana hoogganuu yoo ta’u yeroo nagaa immoo aadaa, seeraa fi Seenaa adda addaa baratu. Torban tokkoof jaarsolii isaan gorsan (barsiisan) wajjin ardaa-jilaatti ulma galu. Yeroo kana nama biraa waliin dubbachuun dhoowadha. Yeroo ulmaa fixanii bahan hiriyyoon isaansii damee muka daannisaa badhaasudhaan sirbaa siimatu. Isaanis kanaaf galata galfachaa daanisa sana irra dhaabatanii waliin sirbaa sirnichi xumuurama.
Sadarkaa Raabaa keessati niitii fuudhuu fi qabeenya dhuunfaa godhachuu nama irra eegama. Miseensi Aduulaa Raabaa ta’e tokkoo fuudhuu akkasumas qabeenya dhabee yoo dhabe horii shan kan kottee afuriin adeemu qabaachuu isaan irra jira. Kana guutuu baanan umrii isaa guutuu Raabaa ta’eet hafa (Gadoomuu hin danda’u jechaadha). Namni akkanaa Qolee ykn Cufattee jedhama. Cufatteen nama waan waamuu fi waan yaasu hin qabaanee dha. Cufateen hin gadoomu malee waan yakka miti (namn ofii ta’uu dadhabe biyyaafis hin ta’u jedhameetti). Sadarkan Gadaa Raabaa waggoota sadeet idda xumuurre booda Raabaa Doorii jedhama. Warra hayyuu fi Abbootii Gadaa aangoo irra jiran irraa sirriiti muuxannoo argachuu akka danda’anu walumatti waggoota 13 sadarkaa Raabaa fi Raabaa Doori keessa turu. Sana booda ni Gadoomu.
Waggaa 40tti namni tokkoo waan hundaanuu ni bilchaata (muuxxannoo fi beekumsa gahaa ni argata), kanaafuu biyya bulchuu fi ittigaafatumaa fudhachuu ni danda’a jedheeti Oromoon amana.
Gadoomaa (Luba) (Ganna 40-48)
Sadarkaa hoogganaa siyaasaa fi amantii itt ta’amu. Sadarkaan kun sirna bulchiinsa Gadaa keessatti sadarkaa murteesssaadha. Warri aangoo qabachuuf carraa qaban warra sadarkaa kuusaa, Raabaa fi Raabaa Doorii keessatti dandeetii adda addaa agarsiisudhaan morkii hedduu keessa injiffannoon darban ta’u.
Yuuba 1ffaa amma 4ffaa
Jarreen kun warra umurii 48 amma 80 keessa jiranidha. Yuubni warra aangoo gadi-dhiisee sadarkaa adda addaa keessa jiru. Ittigaafatumaan isaanis, keessatuu yuubni 1ffaan akka gorsituu, seera hiiktuu fi seera murtuu ta’uun hojjata. Yuubni 4ffaan (Booranatti) immoo sadarkaa Raabaa Doorii (ijoolee ofii) wajjin seera tumuu irratti qooda qabu. Akkasumas ijooleen isaanii dorgommii (morkii) irratti injifatanii akka filatman ni gargaaru. Kana malees yuubni gosaa keessatti wa’ee araaraa fi misoomaa ilaalchisee tajaajjila guddaa biyyaaf kenna. Seerri, aadaani fi safuun akka hin badne kan to’aatu yuuba sadarkaa adda addaa keessa jiranu. Tuulama keessati Yuubni warra Ayyaantuu (Qaalluu) wajjin iccitiidhan miseensota Gadaa filanii sabatti dhiyeesu. Tuulamni jaarsolee kana Guula jedheetti waama.
Gadamoojjii (Ganna 80-88)
Namni sadarkaa Gadamoojjii seenu umuriin isaa waggaa saddeetama tahee, nama sadarkaa gadaa darban kurnanuu seeran huluuqe tahuu qaba. Ijoolen Gadamoojjii aangoo qabatanii biyyaa bulchaa kan jiranidha. Umurii isaanii keessatti yeroo sadiif Gadaa ofii aangoo irrattii arguu warra danda’an jechuudha, kana jechaan:
1. Bara dhalatan, sadarka Daballee (umurii 0-8) keessa yeroo turan ykn bara abbootiin isaanii biyya bulchaa turan
2. Waggoota afurtama booda, ofii isaanitii yeroo Abbootii Gadaa ta’an (aangoo qabatani)
3. Waggoota saddeettama booda yeroo ijooleen isaanii aangoo fudhatanii biyya bulchaa turan, paartiin keessa jiranu, fkn Meelbaan wayita sadaffaaf naanna’ee yeroo dhufu jechaadha.
Ce’umsa irratti sirni godhamu ni jira, sirni kun sirna Qumbii wal irraa fudhachuu jedhama, sirna ce’uumsaa ti. Sirna kana irratti xinnaa guddaa otoo hin jedhamin sabni hundaa argamuu ni danda’a. Seenan gootota kanaa ni himama, warri biyyaa waan jabaa hojjatan akka gootaati ni faarfamuu, ni kabajamuu, isaanis ni dhaadatu. Sana booda amma lubuun jiranutti ittigaafatumaa hin qabani, sabn jara kana amma lubbuun jiranitti ni kunuunsa, ni qananiinsa.
Gogeessa Gadaa
Gadaan gogeessa (garee) shan kan qabu yoo ta'u isaanis shanan Gadaa Oromoo jedhamu. Gareewwan kun ganna sadeet sadeetiin aangoo wal harkaa fuudhu. Shanan Gadaa Oromoo kun bakka adda addaatti maqaa adda addaatiin beekkamuu (gabatee ilaali).
Boorana
-
Meelba / Harmufaa
Muudana / Roobalee
Kiilolee / Birmajii
Biifolee / Muldhata
Michilee / Duuloo
Macca-Tuulama
-
Birmajii
Michilee / Muudana
Duuloo / Halchiisa
Meelbaa / Hambissaa
Roobalee
Arsii
-
Birmajii
Roobalee
Bahara
Horata
Bultuma
Gujii
-
Harmufa
Roobalee
Muudana
Halchiisa
Dhalana
Ituu-Humbannaa
-
Horata
-
Dibbaaqa
-
Dibbeessa
-
Fadata
-
Daraara
Ilmi Oromoo kamiyyuu, guyyaa itti dhalatee eegalee gogeessa shanan Gadaa keessaa tokko keessatti haammatama. Duraan dursee kan inni hammatamu, shanan Gadaa keessaa miseensa isa gaafa inni dhalatu aangoorra jirutini, kunis gogeessa abbaa isaa keessati jechuudha.
Duula Bilisummaa Sirna Gadaa Jalatti
Keessumatti, bara 1270 (bara ka'umsa Yukuno Amlaak) irraa eegalee hanga dhumaa jaarraa 15ffaatti Oromoon dhiibbaa fi roorroo humnoota Kiristaana fi Islaamaa jala akka ture ragooleen niibsu. Roorroo kana ittisuurratti gootota fi hayyoota hedduutu wareegame, kanarraan kan ka'e sabni Oromoo walakaansaa manaa fi biyya abbaa ofii gadi-lakkisee waan qabu fudhatee gara kibbaa fi bahaatti godaane. Achiittis dhiibaan ittuma fufe. Kana booda Oromoon gara waggaa dhibba tokkootif roorroo kana ofirraa ittisuuf mala dhahaa ture, keessumaa bara Gadaa Gadawwoo Galgaloo 1470n keessa haala karaa lolaattin biyyaa ofii falmanii deebifachuuf akka toluutti of ijaaruun barbaachisaa akka ta’e amanee, hawaasa umuriin ijaaree, akka umurii isaatti dirqama itti kenne. Gadaan inni jalqabaa akka haarati waan ijaarameef "Gadaa mala haaraa baase ykn Gadaa mala-baase" jedhamee hayyootan moggaafamee, meedhicha hidhate. Maqaan Gadaa kanaa seenaa keessatti Gadaa Melbaa (Gadaa mala-baase kan jedhurraa dhufe) jedhamee beekkama.
Bara Gadaa Melbaa (bara 1522-1530)
Gadaan Melbaa Oromoodhaf Gadaa isa jalqabaa miti; isa durayyuu ganna kuma caaluuf Oromoon Gadaan bulaa akka ture ragaan nijira. Gadaan Melbaa garuu uummata bara saddeet saddeettin qoodee namoota waggaa 8 olii fi 80 gad jiraniitti dirqama adda addaa kenne. Bara Gadaa kanaa Oromoon jalqabaaf Abbaa Duulattiin of ijaaree, akka kana duraa yeroodhuma ormi ittidhufu ofirraa ittisuu qofaa dhisee biyya ofii deebifachuuf jecha lafa diinnonnisaa (Habashoonni) irraa fudhatan dhaqee loluu jalqabe. Waraani Oromoo bara sanaa akka waraana qaroomeetti hiriiree loluu eegale. Gadaan Melbaa Baale deebifachuuf yeroo lolu mooticha Habashaa Faasil jedhamu ajjeese. Gadaan kun lola irratti cimaa akka ture Abbaan Baahireefaa raggaa bahee jira.
Bara Gadaa Muudana (bara 1531-1538)
Melbaatti aanee kan Gadaa fudhate Muudana. Bara Muudana kana seera jajjabaa lama tumatan.
1. Lubni hundi akkuma aangoo qabateen akka duulu
2. Lubni hundi osoo lafa dabalee hin bilisoomsiin meedhacha akka hin hidhaanne kan jedhan ture.
Baalli kan Melba weeraruu jalqabe Muudannii dhufatee hamma qarqara laga Awaashitti irra qubatan. Barri Gadaa Muudanaa kun bara Muusliimonni Imaam Ahimadiin geggeefamanii kiristaanootaan waraanaa turani. Waraana diinoonni isaa lamaan godhaa jiran kana Oromoon faana bu’aa ture. Daareel Baates namichi jedhamu kana barreessee ture. Waan waaqni diinoota isaa lamaan wal waraansiseef, Gadaa kana waaqatu mirga muude jechuudhan Gadaa Muudanaa jedhee moggaase. Gadaa Muudanaatu dura laga Waabee ce’ee lafa qabate jedhe Abbaan Baahire.
Bara Gadaa Kiilolee (bara 1539-1546)
Muudanarraa Gadaa kan fudhate Kiiloleedha. Kiiloleen duula bal’isee Dawaaroo rukutuu jalqabe. Yeroo gabaaba keessati handhuura Dawaaroo gahe. Galaawudoos mooti Habashaa waana isaa kan nama Adaal Mabraq jedhamuun hoogganamu Dawarrootti bara 1545tti erge. Waraanni Adaal Mabraq harka Oromootti baqe, inniniis lbaqatee laga Awaash ce’e. Dawaaroo kan jedhamu Arsii har’aatt akeekuun ni dandayama. Galaawudoos Islaamoota mohuu dandahullee Oromoo biyaa isaaf lolu moohuu hindandeenye.
Muudanatti aanee kan baalii fudhate Gadaa kiilolee ti. Bara Gadaa Kiilolee keessa Habashoonni gargaarsa warra Poorchugaalin, Imaam Ahimadiin bara 1543 waan ajjeesaniif qalbii tokkoon Oromorratti xiyyeefatanii meeshaa ammayyaa fi human waraanaa Awuroopparraa argataniin gargaaramuudhan Oromoo irratti duulani. Mootichi Habashaa Galaawudoos Imaam Ahimadiin erga ajjeese booda, waraana guddaa nama Adaal Mabiiraq jedhanuun hoogganamu gara Oromootti bobbaase. Gadaan Kiilolee waraana Habashaa fi Faranjii meeshaa hammayyaa akka madfii hidhate kana bara 1545 ofirraa rukutee, ajajaa waraanaa ari'ee laga Awwash ceesise. Waraani habashaa hedduun harka Gadaa Kiiloleetti baqee dhume jedhe Abbaan Baahire. Humnoota Habashaa fi Faranjii meeshaa hammayyaatti gargaaramanu waan mo’eef, Gadaa dhugaa lole, kan Lole jedhamee seenaa keessati yaadatama. Jechi "kan lole" jedhu kun bara dheerina keesa "Kiilolee" jedhamuun beekkama.
Bara Gadaa Biifolee (Bar 1547-1554)
Barri Gadaa Biifolee bara mootiin Habashaa lola warra Islaamaa waliin qabu moo'atee humna isaa mara gara Oromoo qofaatti xiyyeefate ture. Mootichi Habashaa Galaawdos, Adal Mabiraq moo’amuu dhaga’ee humna isaa walitti gurmeesee waraana Porchugaal wajjin Oromoo irratti bara 1548 duula guddaa saaqe. Gadaan Biifolee diina itti dhufe qolee, rukuutee moo’uudhan ofirraa deebise. Lafa bal’aa dabalee qabachuu dadhabus, humana guddaa kana falmee moo’ee ofirraa deebisuu waan danda’eef, waanti hojjate akka gootumaa guddaati fudhatameefii maqaa Bif-oole jedhamu akka argatu ta’e. Bif-oole jechuun odoo hin dabaliin, odoo hin hirrisin akkuma jirutti, bifuma duraan jiruun eegee dabarse jechuu dha. Jechi "Bif-oole" jedhu kun bara dheeraa keessa Biifolee jedhame. Gadaan Biifolee dangaa Oromoo eegee, dirqama ofii raawwatee aangoo Gadaa Michilleetti dabarse.
Bara Gadaa Michillee (Bara 1554-1562)
Miidhaan warra Abashaa fi Islaamaa karaa lamaan jabaatee waan dhufeef Gadaan Michillee seerota sadii baasee labsuudhan hojjaa irra oolchee ture, isaanis:
1. Namni diina hinajjeefne akka hinfuune, akka rifeensa mataasaa hin aaddanne
2. Namni ganna 8 oli fi 80 gadii lola keessatti qooda akka fudhatu
3. Waraanni Fardaan lolu hedduun leenjifamee akka bobba’u seera jedhu, kun immoo iddoo fagoo deemee akka lolu isa taasise.
Fardaa fi gaachanaan jabaatee loluu kan jalqabe Gadaa Michilleetti. Michillee waraana Galawudos, Hamalmaaliin hogganamu waraanee moo’e, Faxagariin (Ererii fi Karrayyu) guutuummaatti harka Oromooti galche. Itti dabalees hooggani Islaamaa Amir Nuur mooticha Habashaa Galawudosiin waraanee moo’ee (ajjeesee), gammadee ayyaaneffachaa otoo jiru Michille Harariin qabate. Amir Nuur oduu kana dhaga’ee otoo inni gara Haraaritti deebi’uutti jiruu Michille bakka Tulluu Haazaaloo jedhamutti haxxee hidhatee rukute. Lola kana irratti Oromoon hedduun dhumullee waraanni Amir Nuur moo’amee harka Michilleetti baqee raawwate. Abbaan Baahire akka barreesetti Gadaan 5ffaan Missillee jedhamu biyya waraanee moo’atee idda balleesee booda loon ofii fudhatee itti gale jedha. Oromoon durii biyya waraanee waan barbaade erga godhee booda gara dhufetti deebi’aa jechuu isaattii. Seenaa Oromoo keessatti kan akka Gadaa Michillee diinota, warra habashaa (kan Porchugaalin gargaarame) akkasumas Afaar (kan Turkiin gargaarame) haleelee dangaa bal’aa bilisoomse hinjiru. Michillee jechuun, bineensa bara caamsaan hammaatee yeroo haroon qooru bakka bishaan ture keessa bahu, bineensa gurraatti hanga saree xiqoo geessu, kan waraanni hin seenne, kan nama hin soodaanne, kan nama duukaa kaattee nama ciniintu, bineensa hamtuudha. Gadaan Michillee farda luka afur qabu yaabatee gaachanaan waraana of irraa qolatee waan bakka yaade ga‘eef Gadaa Michillee jedhamee moggaafame.
Gadaa Harmufaa fi Gadaa Hambisaa (Bar 1563-1570)
Gadaan Michillee dangaa bal’aa waan bilisoomseef dangaa bal’aa kana Gadaa tokkoon hoogganuun rakkisaa waan ta’eef Gadaan duraan Boorana fi Baarentuu irraa ijaaramee hooggana tokkoon walfaana socho’aa ture bakka lamatti qooduun dirqama ta’e.
Baarentuu Gadaa Harmufaa akkasumas Boorani Gadaa Hambisaatiin akka hoogganaman godhame. Harmufni Bageemidir rukutee gosati moggaasee of jala galche, Hambisaan immo duula guddaa mooticha habashaa Minaas Oromoo irratti bobbaase jabinaan falmee, balaa dhufu danda’u hambise. Hambisni akka Harmufaa lafa bal’aa dabalee qabachuu baatuus, kan ture akka jirutti eegee dabarsuu waan danda’eef, Gadaa Harmufaa wajjin meedhicha hidhatanii baali dabarsanii Gadaa Roobaleetti kennan.
Bara Gadaa Roobalee (Bara 1571-1578)
Gadaan kun Roobalee Baarentuu fi Roobalee Booranaati. Roobaleen lachuu wal gargaarudhaan Bagamdir fi Wallootti duula guddaa bananii (keessatuu Roobalee inni Booranaa Amaaroota hallayyaa fi holqatti naquudhan) dangaa biyyaa ballisuu danda’anii turan. Wa’ee Gadaa Roobalee Abbaan Baahire akkas jedha, waggaa saddeet booda kan bakka Harmuufaa qabate Roobaleen ilma Gadaa Muudanaati, isa kan Shawaa balleessee Gojjaamin rukutee, nama aangoo cimaa qabu Azmaachi Zari Yohannis ajjeese jedhe.
Bara Gadaa Birmajii (Bara 1579-1586)
Gadaan kun Birmajii Baarentuu fi Birmajii Booranaa ti. Gadaan Birmajii Baarentuu habashaa Kaabaa akka malee muddee qabuudhan, Dambiyaa rukutee Abooli fi Baahera Nagaash yeroo ajjeesu, Gadaan Birmajii inni Booranaa maqaa Maccaa fi Tuulamaatiin ijaaramee Amaaroota bakka hundaatii ari’ee, lafa fardi isaa seenuu danda’u hundaa qabate. Amaarris gaaratti, hallayyaatti, holqatti galtee dhokatte. “Utuu gaarrii, hallayyaa fi holqi hin jiru ta’ee namni hafu hin jiru jedhe” barreessaan habashootaa Alaqaa Atsimeen.
Bara Gadaa Muul’ataa (Bara 1587-1594)
Gadaan kun Muul’ataa Baarentuu fi Muul’ataa Booranaa ti. Bara Gadaa Muul’ataa kana Walloo hedduu hinduulle. Yeroo lama qofaa Gondoritti duulee deebi’ee qubate jedhama. Muul’ataa Maccaa fi Tuulamaa garuu duulasaa itti fufee. Bifa lolaa geeddaree Amaara karaa irratti gaadee ajjeesuu jalqabe. Gaara gidduu fi saqa dhiphoo ta’an gidduutti eegee ajjeesaa, murataa ture. Bakka farda isaaf mijaa’u mara Goojjaami fi Gondor keessa gulufee, qabatee, basha’ee achi taa’e.
Barreesan yeroo sanaa Abbaa Baahire akka jedhetti, biyyi Gadaa Booranaa jalatti bule, kan hafe tokkollee hin jiru jedhe. Muul’anni baalii Gadaa Duulootti dabarsee kenne. Haala kanaan Abbootin Gadaa injiffannoo erga argatanii booda sabni Oromoo hanga sirni Nafxanyaa jaarraa 19ffaa keessa ka’uutti jaarraa lamaa ol tasgabbaa’ee Gadaa isaa kabajataa nagaadhan jiraataa ture.
Sirni Nafxanyaa kan jalqabe, Amaari Oromoo waraanuu dadhabnaan araarfachuu calqabe. Walitti makamuu (wal fuudhudhaan) uummameen kan ka’e Oromoonni Gondarii fi Goojjam keessa jiraatanu Afaani fi Amantaa ofii irraanfachuudhaan kan Amaaraa fudhatan jedhama.
Wabii: Saba Oromoo fi Sirna Gadaa
Similar topics
በላይ ዘለቀ ማን ነው? ጀግና ያሠኙት ሥራዎቹ ምንድን ናቸው?
አቡነ ጴጥሮስ በኢጣልያኖች በአደባባይ ሲገደሉ ሂደቱ እና በዕለቱ የታዩት ክስተቶች ምን ይመስሉ ነበር?
ወታደራዊ ደርግ አጼ ኃይለስላሴን ከስልጣን ሲያውርድ ያከናወናቸው መርሃ ግብሮች ምን ይመስሉ ነበር?
የአፄ ቴዎድሮሥ ወደ ሥልጣን አመጣጥ ምን ይመሥል ነበር?
አዲስ አበባ ከተማ መቸ እና እንዴት ተቆረቆረች፤ ለምንሥ "አዲስ አበባ" የሚለው ስም ተሠጣት?
Popular topics
ጄነራል ተፈሪ በንቲ ከደርግ የተሰናበቱበት እና ኮሎኔል መንግስቱ ስልጣን ያጠናከሩበት ሂደት ምን ይመስል ነ...
የካቲት 12 ቀን 1929 ዓ.ም. በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ምን አይነት ቦታ አላት?
ደርግ ሁለተኛው የኢትዮጵያ ፓትርያርክ አቡነ ቴዎፍሎስ ላይ ያቀረበባቸውና ለስቅላታቸው እንደምክንያት የተሰነ...
የመጀምሪያዋ ዘመናዊ የኢትዮጵያ የጦር መርከብ ማን ትባላለች?
የጋምቤላ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት አጠቃላይ መረጃ
የመጀመሪያው የቀዳማዊ ኃይለስላሴ ኦፊሴላዊ የአሜሪካን ጉብኝት (State visit) ምን ይመስል ነበር?
ሽፈራው ወይም ሽፈሬ ተክል (Moringa Oleifera)
የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስትያን የፓትርያርክ ስልጣኗን ለማግኘት ከግብፅ ቤተክርስትያን ጋር ያረ...
Meskea-hazunan Medhane Alem(Sidetegnaw) Church in Addis Ababa
ጀመዶ ማርያም ገዳም (Jemedo Mariam Monastry) - የዋሻ ውስጥ ገዳም
ወታደራዊ ደርግ አጼ ኃይለስላሴን ከስልጣን ሲያውርድ ያከናወናቸው መርሃ ግብሮች ምን ይመስሉ ነበር?


c: text/html

text:
“Fincilli Xumura Gabrummaa ABO-Qeerroo Bilisummaa Oromootiin geggeeffamaa jira,” ABO
(Oromedia, 17 Onkoloolessa 2017) Fincila Xumura Gabrummaa yeroo ammaa Oromiyaa keessatti hoogganummaa ABO-Qeerroo Bilisummaa Oromootiin geggeeffamaa akka jiru Addi Bilisummaa Oromoo beeksise.
ABOn ijoo dubbii Onkoloolessa 16 bara 2017 baase keessatti akka hubachiisetti, Fincilli yeroo ammaan tana guutuu Oromiyaa keessatti Alaabaa Adda Bilisummaa Oromoo maxxanfatee geggeeffamaa jirus itti fufa wareegama kaayyoo fi galii qabu kan falmaa mirga abbaa biyyummaa ti.
ABOn akka hubachiisetti, akeekni Fincila Xumura Gabrummaa kanas qabsoo haqaa Sabni Oromoo Walabummaa isaa gonfachuuf geggeessaa jiru galmaan gahuu dha.
Fincila Xumura Gabrummaa kunis ABO-Qeerroo Bilisummaa Oromootiin geggeeffamaa akak jiru kan ibse ABOn, “fincila kana ilaalchisee Wayyaanee fi ergamtoota isiin biyya keessaa fi biyyoota alaatti ramadatteen yaadotni faallaa fi afanfaajjessiin oofamaa jiran rifaatuu fi hinaaffaa irraa kan madde olola dharaa ti, “jedhe.
Ummatni Oromoo Fincila Xumura Gabrummaa finiinsaa jirutti akka daranuu jabaatu kan hubachiisee Addi Bilisummaa Oromoo, “injifannoo fi galma gahiinsa qabsoo Ummata keenyaa fi dhabama diina keenyaa shaffisiisuudhaan wareegama baafamaa jirutti firii gochuuf kaaroora hojii qabsoo kan sochii ummataan wal simsiisee geggeessaa jiru daran bal’isuu fi jabeessuudhaan dirqama isaa gahummaadhaan bahatuu kan itti fufu tahuu hubachiisa,” jedheera.
Guutummaan Ijoo Dubbii ABO, Onk 16, bara2017 akka armaan gadii ti.
Alaabaan ABO/Oromoo Mallattoo Diddaa Gabrummaa fi Aasxaa Walabummaa Oromiyaa ti
(Ijoo Dubbii ABO Onk. 16, 2017)
Qabsoo haqaa Sabni Oromoo Walabummaa isaa gonfachuuf geggeessaa turee fi jiru adda durummaadhaan kan hoogganu Addi Bilisummaa Oromoo Akeekaa fi Kaayyoon isaa galma gahiinsa qabsichaa ti. Jaalalaa fi deggersi dorgomaa hin qabne kan Ummatni Oromoo Dhaaba isaa Adda Bilisummaa Oromootiif qabus Akeekaa fi Kaayyoo Dhaaba kanaa tolchee hubachuu fi kiyya jedhee itti amanuu irraa kan maddee dha. Kunis firii wareegamaa fi qabsoo hadhaawaa ABOn ummata ijaaruun waliin wareegamuu irraa kan argame malee akkasumatti bilaasha kan dhufe miti.
Jaalalaa fi deggersa Kaayyoon Adda Bilisummaa Oromoo Ummata bal’aa Oromoo biratti qabu wanneen mul’isan keessaa tokko jaalala Ummatni keenya Alaabaa Adda Bilisummaa Oromootiif qabu dha. Moggaa lamaaniin diimtuu, magariisaan gidduu, walakkaan isii aduu, handhuurti isii Odaa mataa gubbaan Urjii diimtuun mul’attu tan taate Alaabaan Adda Bilisummaa Oromoo, yeroo ammaa tan Dhaabichaa qofa tahuu bira dabartee Alaabaa Oromoo fi Aasxaa Walabummaa Oromiyaa taatee jirti.
Gootowwan qaqqaaliin ilmaan Saba keenyaa hedduun Alaabaa tana qabatanii Walabummaa Sabichaatiif irbuu/kakuu seenan galmaan gahuudhaaf dhiiga isaanii dhangalaasanii, lafee isaanii caccabsanii, lubbuu isaanii itti wareeganii jiru. Har’as kanumatu deemaa jira. Qabsoo hidhannoo fi Ficila Diddaa Gabrummaa Ummanti keenya dhaabbattummaadhaan geggeessaa jiruun maddiitti waggaa waggaadhaan Irreecha qabsoodhaan deebi’ee haaromsame irratti dargaggootni kaayyoo qabsoo kanaa fi alaabaa kana ofitti maxxansatan kuma kudhanootaan waadaa qabsoo finiinsuu waliif seenanii kumootaan irratti wareegamaa jiru. Jaalalti Alaabaa Oromoo tan Onnee Ummata keenyaa keessaa hoggayyuu dhikkifattus sababa malee miti. Ummatni keenya dhiiga ilmaan isaa Walabummaa Oromiyaaf dhangalaasan, lafee isaanii itti caccabee fi wareegama lubbuu Kaayyoo kanaaf baafame hunda alaabaa tana keessaan daaw’ata. Kakuu ykn. Irbuu ilmaan isaa Alaabaa tana qabatanii waliif seenan ittiin yaadata.
Ilmaan Saba keenyaa Alaabaa tana qabatanii dooyaa gara garaa irratti oggaa bahan, mana jireenya isaanii fi iddoo hojii isaaniitti maxxanfatanii oggaa mul’atan, uffannaa fi meeshaalee adda addaa irratti oggaa maxxanfatanii mul’atanii fi bifa gara garaa hedduudhaan oggaa Alaabaa tana wajjin of mul’isan ittiin faayamanii bareedanii mul’achuu qofaaf osoo hin taane, Alaabichi mallattoo Kakuu isaanii tahuu mul’ifachuufi. Mootummaa bara baraan isaan fixu osoo hin taane, mootummaa isaaniin dhaabbatee isaaniif dhiigu, kan isaan bakka bu’u halaalatti ittiin waan arganiifi. Alaabaan teenya mallattoo kakuu/irbuu nuti ilmaan Oromoo Walabummaa keenya dhiiga keenyaan gonfachuuf waliif seennee ti. Alaabaan teenya Aasxaa Walabummaa keenyaa ti.
Diinummaa Saba Oromoof qabu ifatti labsee lola itti banuudhaan baroota aangoo isaa hunda Ummata keenya wajjin lola irra kan jiru Wayyaaneen, jaalala Ummatni keenya Adda Bilisummaa Oromoo fi Alaabaa isaatiif qabu Onnee Ummatichaa keessaa haquuf jecha shirri dalage, doorsisni geggeessaa ture, hidhaa fi ajjeechaa dabalatee tarkaanfiin diinummaa inni Ummaticha sodaachisee fi jiilchee ABO fi Alaabaa kana irraa addaan kutuuf fudhachaa turee fi jiru kan laaftuutti himamee dhumu miti. Haa tahu malee tarkaanfiin diinummaa Wayyaanee kun daranuu Ummata keenya xiiqii keessa galchee, haaloo itti horee Dhaaba isaa ABO fi mallattoo kakuu isaa tan taate Alaabaa isaa irratti akka cichu taasise malee sodaachisee duubatti hin deebisne.
Akka kanaanis bara 2005 Fincilli Diddaa Gabrummaa haaromsamee Adda Bilisuummaa Oromootiin labsamee guutuu Oromiyaa keessatti dhohe seenaa QBO keessatti boqonnaa haaraa tokko bane. Onootaa fi Araddaalee baddaa fi gammoojjii Oromiyaa mara keessatti dargaggootni Oromoo alaabaa Saba Oromootiif mallattoo gabrummaa taate (Alaabaa Gabrummaa) gadi buusanii bakka isiitti Aasxaa Walabummaa Oromiyaa tan taate Alaabaa Adda Bilisummaa Oromoo fannisuudhaan dubbiin booree tahuu fi kakuun Saba Oromoo kan mirga ofiitiif falmatuu kan hin cabne tahuu gootummaadhaan diinatti agarsiisuu eegalan.
Fincilli Diddaa Gabrummaa bara 2005 akkasitti eegalamee diina raasee fi injifannoo guddaa galmeesse sun bara baraan wareegamni itti baafamaa akka ibidda dikee seeneetti suuta suutaan belbelaa itti fufee bara 2011 ijaaramuu Qeerroo Bilisummaa Oromoo maddisiise. Ilmaan Oromoo Qeerroo Bilisummaa Oromoo hundeessanis Gaaffii haqaa Saba Oromoo irratti kan hundeeffame Akeekaa fi Kaayyoo ABO galmaan gahuudhaaf Alaabaa Adda Bilisummaa Oromoo qabatanii walii isaanii fi Saba isaaniif irbuu seenuudhaan sochii isaanii itti fufan.
Ijaaramuun Qeerroo Bilisummaa Oromoo Fincila Diddaa Gabrummaa bifa qindoomina jaarmayaa fi itti fufiinsa qabuun geggeessuutti dabalee Ummatni Oromoo sodaa injifatee bilisummaa isaatiif murannoo fi tokkummaa cimaadhaan akka socho’u taasise. Akka kanaan Sadaasa 2015 waggaa 10ffaa FDG sababa godhatee kan ka’e Dambaliin Warraaqsa Bilisummaa Oromoo ammas seenaa QBO keessatti boqonnaa haaraa Fincila Xumura Gabrummaa (FXG) bane.
Fincilli yeroo ammaan tana guutuu Oromiyaa keessatti Alaabaa Adda Bilisummaa Oromoo maxxanfatee geggeeffamaa jirus itti fufa wareegama kaayyoo fi galii qabu kan falmaa mirga abbaa biyyummaa ti. Fincila Xumura Gabrummaa kan qabsoo haqaa Sabni Oromoo Walabummaa isaa gonfachuuf geggeessaa jiru galmaan gahuu akeeka godhatee hoogganummaa ABO-Qeerroo Bilisummaa Oromootiin geggeeffamaa jiruu dha.
Waan taheef, Fincila kana ilaalchisee Wayyaanee fi ergamtoota isiin biyya keessaa fi biyyoota alaatti ramadatteen yaadotni faallaa fi afanfaajjessiin oofamaa jiran rifaatuu fi hinaaffaa irraa kan madde olola dharaa tahuu hubachuudhaan, Ummatni keenya Fincila Xumura Gabrummaa finiinsaa jirutti akka daranuu jabaatu hubachiisaa, Addi Bilisummaa Oromoo gama isaatiin injifannoo fi galma gahiinsa qabsoo Ummata keenyaa fi dhabama diina keenyaa shaffisiisuudhaan wareegama baafamaa jirutti firii gochuuf kaaroora hojii qabsoo kan sochii ummataan wal simsiisee geggeessaa jiru daran bal’isuu fi jabeessuudhaan dirqama isaa gahummaadhaan bahatuu kan itti fufu tahuu hubachiisa.
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaa ti !
Injifannoo Ummata Oromoof !

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Miidhawwaan garajabinaan ummata keenyarratti deemaa jiruuf sababni enyu?
Miidhalee gara jabeenyummaadhaan yeroo ammaa ummata keenyarra gahaa jiruuf sababni enyu kan jedhuuf shakkii tokko malee mootummaa TPLF jechuun ni dandama.Akkuma beekkamu yeroo amma ummata keenyarra rakkoowwan ciccimoon garagaraa gahaa jira.
Mootummaan biyyattii bulchaa jiru bara 1983 A.L. Itoophiyaatti irraa egalee hamma har’aatii waggoota 26 haf mootummaa Dimokraatawaa jechuudhaan kan ofmoggaase TPLF ummata keenyaa , Dararuudhaan, Tumudhaan, Toorichiidhaan, Hidhadhaan , Ajjeechaan ,beela fi dheebuun, mirgaa isaa dhabee akka biyya irraa baqatu taasise. Tplf du’a malee dimokrasii nuuf hin kennine. Kanaaf ummanni keenya Bilisummaadhaan jiraachuuf mootummaa Akka buneensatti nama nyaatu kana ofirraa kaasuuf cimnee hojjachuun dirqama keenya.
Kana malee filannoo buraa hin qabnu. Dimokraasin jiraachuuf carraan nuuti qabanu tokkoof tokko taane bilisummaa keenyaaf yoo hojjanneedha. Bilisummaadhaan jiraachuuf Mootummaa biiyyati angoo irraa jiruu kana angoo isaa irraa tokkummaa dhaan buusuu dha. Bilisummaa argachuuf wareegama hedduutu kafalamaa. Bilisummaan eenyummaa namoomaa kabajama fi kennaa ummama waan taheef .kaanaf Ilmii nama Bilisummaa dhaabuu irraa du’a filata. Mootummaan Wayyaanee, yeroo fi haala adda addaa irratti karoora fi istaarateejii gara garaa baasudhaan badii hammaana hin jedhamane fi garaa jabbiinaan umrii isaa dheerefachuudhaaf . Ajjeechaa fi qabeenyaa isaanii saamuu dhaan. ummata keenya rakkoowwaan garagaraatiif saaxilaa jira. Nageenya Humanaan bulchuu barbaada Lataa, “ peace cannot be kept by force, it can only be achieved by understanding.” “Nageenyi humnaan buchuudhaan hin dhufu walii galteedhaan yoo taate malee” Albert Einstein
Rakkoowwan ummata keenyarra gahaa jiran yeroo irraa gara yerootti cimaa dhufee jira. Isaan keessaa inni tokko yeroo ammaa kanatti, Oromootaa naannoo Sumaalee jiraatan ummata nagaa fi jaalalaan baroota hedduuf waliin jiraatan jiddu seenuundhaan nageenya isaani boreesuun akkasumas waraanaa mootummaatiin akka ajjeefamanii fi qabeenyaa isaanii akka saamaman taasiise jira.Sababbiin Mootummaan Tplf rakkoo kana ummata keenyarraan gahaa jiruuf sababa biraa osoo hin tain sababuma isaan oromoo ta.aniif qofaafi.
Sababuma kanaan kanaan wal qabatee lammiiwwaan Oromoo naannoo Sumaalee jiratan irratti , haala suukanneessaa dhaan mana isaanii irratti gubbuudhaani,kan kumaatamatti lakkaawwaman ajjeesuun fi qabeenyaa isaan umrii isaanii guutuu ittiin jiraachuuf hojjatataa turan saamamuun lafaa fi qabeenyaa isaanii irraa lammiiwwaan Oromoo naannoo Sumaalee jiratan 700,000 ol tahan akka baqatanii fi rakkoowwan rakkoowwaan garagaraatiif akka saxiilaaman taasisee jira.bara 2017 keessa Ummanni Oromoo Shira Mootummaa wayyaanetiin lafa isaanii irraa buqqifamuun akkasuma qabeenya isaanii saamamanii qullaa akka dhalatanitti waan qaban keessa bahanii gargaarsa tokko dhabuun beelaafi dheebbuun dararamuun rakkowwan hammana jedhamne keessatti kufanii jiru.akkasuma daaimmaan xixiqqoon rakkoo kanarraa kan ka.e dhukkubsatanii yaala dhabuun uffata dhabanii daarudhaan akkasuma Sababa beelaa irraa kanakaeen daaimni harma hootu harma haadha isiirraa aannan dhabuun tan gaggaban jiru kanamalees dubartoonni ulfa ta.an nama isaan gargaaru dhabuun kan rakkoo kessaati kufan akkasuma lubbuun isaani darban bayyeedha akkasuma maanguddoonni gargaarsa tokko dhabuudhaan gammoojjii ykn sahara keessatti hafanis akka jiran gabaasni karaa BBC,Aljazira, OMN,Ameesti-international HRW and etc darbarsanii jiru.sababni ummata keenya dararaan kun isaan irra gaheef maali yoo jenne Sababuma isaan oromoo ta.anii fi akkasuma waan ummanni keenya karaa nagaatin mirga isaanii gaafataniif qofaaf mootummaan TPLFmala jijjiiruudhaan akka ummanni keenya lammata mirga isaa hin gaafanneef jicha ummata keenyaa fi sumaalee walitti buusudhaan gama tokkoon immoo ofii itti duuluudhaan gocha gara jabinaan ummata keenyarratti raawwatameen akka isaan lafa isaanii irra buqqa.an taasisuudhaan rakkoo cimaaf akka saaxilaman godhee jira. Gara ummata keenya kan lafa isaanii irraa buqqa.aniitti yoo deebine seerri biyyaatti Itoophiyaa maal jedha walumaan haa ilaallu.
Keewwata 40ffaa lakk. xiqqaa 3 jalatti ,mirgi abbummaa lafaafi qabeenya umamaa baadiyyaas taee magaalaa kan mootummaafi ummataadha lafti kan hin gurguramne kan hin geeddaramne qabeenya gamtaa ummata naannichaati.
Garuu mootummaan TPLF lafa kan dhuunfaa isaa godhuun akka barbaadetti ummata keenya kaasa tokko osoo kafalleef lafa isanii irraa kaasuudhan gargaarsa tokko malee
harka qullaa akkasuma karaa irratti isaan hambisaa jira yoo ummanni keenya karaa nagaatin gaaffii maaliif lafa teenyarraa buqqaane jedhu gaafatan deebiin isaanii hidhaa maaliif waan kana gaafatte jechuudhaan tarkaanfin isaan irratti fudhatan hidhaa tumaa gara gara jabeessaa akkasuma akkasuma qaama isaani guutu dhaabuu akkasumas shororkessaa ykn ABO wajjiin hidhata yookiin hariiroo qabda jechuudhaan hamma duaatti adabuu gandau jechuudha.
Walummaa galatti mootummaan TPLF ummaata keenya lafarraa balleesuf karoorfachuun isaa rakkoowwaan sukanneessan ummata keenyarra gahaa jiru ragaa guddaadha.kanaaf ummanni keenya immoo rakkoon cimaan kun nurra gahe jennee harka kennuu hin abnu akkuma mammaaksi oromoo bara lolaa beelatu haammaata jedhe san bara bilisummaa rakkoon nutti cimus nutis cimnee jabaannee hojjachuu qabna. Kana yammuu jennu nuti ilmaan oromoo biyya keesa jirru ta.ee biyya alaa jirru Tokkummaan hojjannee mootummaa gabroomfataa kana ofirraa kaasu qabna. Akkasuma rakkoowwan ummata oromoo irra gahaa jiru kana ofirraa qolachuuf tokkummaa fi walii galteen kauun nurra jiraata.
Kanaafu nuti ummanni oromo dimokraasin jiraachuuf mootummaa TPLF hundeen ofiraa buqqisuu dirqama keenya.
Ilmaan oromoo kaaba kibba bahaa dhiha jirtan hundi keessan dirqama nurra jiru haa baanu yoo nuti dirqama oromummaa kan nurra jiru baane bilisummaa wanti nu dhoogu hin jiru kanaaf bilisummaa teenyaaf haa hojjannu.
Qabsaa,an ni kufaa qabsoon itti fufa.
Qopheessan Taaju Usmaan.


text:
Kitaabni qulqulluun waa’ee ulfa baasuu maal jedha?
Gaaffii: Kitaabni qulqulluun waa’ee ulfa baasuu maal jedha?
Deebii: Kitaabni qulqulluun ifatti waa’ee ulfa baasuu hin dubbatu. Ta’us garuu Waaqayyoo ilaalcha inni waa’ee ulfa baasuu qabu ifaa kan godhan barnootni baay’een sagalee isa keessa jiru. Erm. 1:5 Waaqayyo garaa keessatti osoo nu hin uumamiin akka nu beeku dubbata. Faru. 139:13-16 yeroo dubbatu Waaqayyoo uumamuu keenyaa fi gadameessa keessatti osoo hin uumamamiin ga’ee qabatamaa ibsa. Bau. 21:22-25 abada wal fakkaataa ta’ee da’ima gadameessa keessa jiran kan ajjeessuu kan godhee fi yakka du’aa kan raawwate irratti akka ta’u ibsa. Kun ifatti kan inni nutti mul’isu Waaqayyo da’iima gadameessa keessa jiru kan inni lakkaa’uu akka nama guutummaa guddina isaa xumureetti. Ulfa baasuu kristaanaatti mucaan durbaa akka fillannootti kan isheen fudhatu gaaffii mirgaa miti. Ta’us garuu fakkaatii Waaqatti nama uumamee dhimma du’aa fi jireenya murteessuuti. (Bau. 1:26-27, 9:6).
Jalqabatti ulfa baasuu kan ilaalatu yaadni Kristaanoota wal falmisiisu kan inni ka’u “Kan ulfoofte gudeedamuun yoo ta’e hoo” kan jedhuu dha. Dubartiin tokkoo kan ulfoofte haala dhiphisaan sababa gudeedamteef yookaan firoota giddutti wal qunamtii raawwatame yoo ta’e mucicha ajjeessuun deebii ta’uu ni danda’aa? Dogogorri lama waan sirrii tokkoo uumuu hin danda’anii. Sababa gudeediitiin da’imni dhalate jaalalan kan jiraatan garuu da’ima da’uu kan hin dandeenyeef kennamuu ni danda’aa yookaan haadhii guddisuu ni dandeessi. Irra deebiin da’iima homaa hin balleessine hojii hamaa abbaa isaatittiin adabamuun irra hin jiraatu.
Inni lammaffaan kan baratame ulfa baasuu kan ilaalate yaadni mormii kan inni ka’u “Jireenyi haadhaa balaa keessa yoo ta’e hoo,” kan jedhuu dha. Dhugummatti ulfa baasuu kan ilaalate gaafii kana deebisuun ulfaata dha. Jalqabatti yaaduun kan nurra jiraatu kana kan ilaalatu amma addunyaa keessatti ulfa baasuu raawwatamu keessaa 1/10 tokko kurnaffaa kan qabatuu dha. Lakkoofsaan kan caalaan dubartootni ulfa baasuu amansiisummaa isaa irra caalaa jireenya mataa isaanii gochuun kan raawwatamuu dha. Lamaffaan Waaqayyo Waaqa dinqii akka ta’e haa beeknu, Waaqayyoo jireenya haadhaas ta’ee mucaa rakkoo fayyaadhaan jiru darbee eeguu danda’a. Ta’es xumura irratti murtoo kana murteessuu kan danda’an abbaa manaa fi haadhaa manaa Waaqayyo wajjin ta’aniiti. Kan akkasi waan rakkisaan hidhatoota lama yoo isaan mudatee gochuun kan isaan irra jiraatu beekuudhaaf Waaqayyoon ogummaa kdhachuutu irra jiraata (Yaq. 1:5) 95 % kan ta’u ulfa baasuun yeroo ammaatti kan raawwatamu mucaa da’uu sababa dubartootni hin barbaanneef qofa dha.
Gudeedamuun yookaan maatii gidduutti wal qunamtii godhame: fayyaa haadha sababa godhatee kan raawwatamu dhibba keessaa 5 gadii dha. Dhibba keessaa 5 gadii kan ta’ee rakkoon fayyaa hamaan sababa illee yoo ta’e ulfa baasuun filannoo jalqabaa ta’uu hin danda’u. Gadameessa keessa kan jiru lubbuun namaa mucaan kam iyyuu akka dhalatuu yaliin godhamu hunduu ta’uu qaba.
Ulfa namoonni baasan cubbuun ulfa baasuu cubbuu kan biraa irraa haala adda ta’een dhiifamni godhamuu akka hin dandeenye itti yaaduutu barbaachisa. Kristoos Yesuusitti amanuudhaan cubbuun hunduu ni dhiifama. (Yoha. 3:16, Rom. 8:1, Qol. 1:14). Dubartiin ulfa baafte yookiis kan jajjabessee yookaan dhiirri deggere Dokteriin kana raawwate hunduus hunduu amantii Yesus Kristoosiin qabuun dhiifama fudhachuu ni danda’u.
English
Kitaabni qulqulluun waa’ee ulfa baasuu maal jedha?


text:
Akka oduu himaan waajjira odeeffannoo mootummaa Itoophiyaa Mohaammad Sayid jedhutti Itoophiyaan qaama rakkoolee biyya keessa uumamte qoratuuf baayee qaba.
Kanaafuu gaafii Koomishineera Mirga namaa Tokkummaa Mootummootaa ka akka qaamii sadarkaa addunyaa rakkoolee hiriira mormii naannoo Oromiyaatii fi naannoo Amaaraa irratti dhalattee qoratuuf ka ufiituu waan qabduuf alaa hin barbaaddu.
“Yoo rakkoon qoratamuu malee jiraatte warrii seerii eeyyamuuf ka qorachuu maletti jira.Dhaaba alaa dhufee rakkoo teenna nuu qoratu hin barbaannu. Dhaabii biyya keessaa ka akka koomishiinii mirga namaa Itoophiyaa faatii rakkoolee jirtu biyya keessaa deemee qorachuun beekamaa.Asiin durallee tanuma hojjachaa bahee qaamii kun seera qabeessaaa humna qabeessaa rakkoo jirtullee ufumaan qorata.Kanaaf ka nuuf qoratu qamna.”
Tana maleellee akka jecha obbo Mohaammadiitti,“seerii amma Itoophiyaa keessa jirulleen rakkoolee biyya keessa jirtu ufumaan fixachuu dandeessisa. Koomishiinii mirga namaa Itoophiyaalleen rakkoolee biyya keessa jirtu gadi bu'ee qoratee fala itti barbaadee waan arge ummatatti himee abbaa balleessaa qabullee balleessaan gaafatame.Kun mootummaa rakkoo biyya keessa jirtullee ufumaan falachuuf humnaa fi daneettii qabu.”
Gama kaaniin ammoo dhaabii mirga ilmaan namaa Human Rights Watch (HRW) dhaabii mirga ilmaan namaa warra pirezidaantii Amerikaa tahuuf dorgomuutti jiru gaafii 12 ta jarii silaa yoo fialtame biyya akka Chaayinaa, Raashiyaa fi Itoophiyaa fa keessatti rakkoolee mirga namaa qorachuu malanii jedhee yaada isaanii gaafate.Tana irratti obboo Mohaammad akkana jedhe.
“Human Rights Watch faatii jara fagoo taahee adoo waan mirkanaa biyyitii teenna keessa jirtu hin beennee yaada ufii kennuu fi herrega qajeelaa biyya teennaaf hin qamne.Akkuma duralleen jennee yaadii jaraa qajeelaa miti. Mirkanaa miti.Maan jennaan warra fedhii ufiitiif jedhee yaada qajeelaa hin kennine.Yaada akkanaa dubbachuun isaanii nu hin ajaahibsiisullee. Isumaa sun dhiisanii adoo dubbii qajeeltuu dubbatanii wayyaa jedha.”
Dhaabi mirga ilmaan namaa kun(HRW) jara pirezidaantii Amerikaa tahuuf dorgommiitti jiru,Hilarii Kilintonii fi Doonald Tiraampi waan jarii yoo silaa filatame biyya mirga namaa keessatti hin eegamne jedhe Chaayinaa, Raashiyaa fi Itoophiyaa faan jedhu gaafii 12 gaafate.


text:
Miseensonni mana-maree Keeniyaa, ka paartiilee mormituu irraa hagi tokko – Mootummaan Keeniyaa, maaliif akka barattoonni biyyattii dhibba irraa harka sagaltama tahan, qormaata biyyoolessaa sadarkaa lammaffaa ka bara 2017 akka kufan akka qoratu gaafataa jiran.
Ministarri barnootaa biyyattii garuu, ba’ii qormnaatichaatti kan quufan tahuu dubbatu.
Keeniyaa keessatti, qormaata biyyoolessaa, ka xumura sadarkaa lammaffaa barattoonni fudhatan kuma dhibba jaha yoo tahan, kanneen keessaa barattoonni qabxii Yunivarsiitii isaan galchuun dabran, dhibba irraa harka kudhan qofa.
Yoo sababaan kufaatii barattoota kanaa beekamee, rakkoon isaa furmaata hin arganne – dargaggoonni Keeniyaa Miliyoonaan lakkaawaman, barnoota sadarkaa ol’aanaa irraa ugguramuuf jiru – jedhu – miseensi mana-maree – Maark NyaamiitaNEWS a. Paarlaamaan biyyattii akka rakkoo kana beekuu qabu ka dubbatan immoo – miseensa mana-maree ka biraa – Kaaleeb Amisii ti.


text:
Qooyyaba
Qooyyaba, artimeetiik ykn artimeetiiksi (jecha Giriik ἀpιθuός, aartimoos "lakkoofsa") damee herregaa kan dameewwan kaan hunda caala umurii dheeraa qabuu fi hunda caala bu'uura ta'edha. Dameen kun lakkoofsa qorachuu of keessatti qabata, keessaahuu amaloota hojii isaan gidduutti raawwatamuu - ida'uu, hirrisuu, baayyisuu, fi hiruu - qorachuu. Artimeetikiin tiyoorii lakkoofsaa keessatti kan bu'uraati, tiyoorin lakkoofsaa damee herregaa olaanaa keessaa akka tokkootti ilaallama, kunis aljebraa, ji'oomeetirii fi qaaccessuu wajjin jechuudha.


text:
Tuesday, June 9, 2015
Nama tuffatan saree jalatti dhaanan: barbaachisummaan OPDO hanga Woyyaaneen Oromiyaa seentee hiddaan lafa qabattu qofaaf ture: erga hidda gadi fageessafatanii, Woyyaaneen OPDO iyyuu balleessuuf waan maqaa Oromoo qaburratti duulli banameera.
Oduu Oromiyaa Miidiyaa Neetworkiin guyyaa kaleessaa (8.6.2015) gabaaseen, balaa ibiddaa magaalaa Finfinnee, markaattoo iddoo Sharaa Taraa jedhamutti tibbana ka’e ture gabaasuuf, ogeessi kaameraa, konkolaachisaafi rippoorterri dhaabbata Raadiyoofi TV Oromiyaa miidiyaalee biyya keessaa kan biro wajjiin achitti argaman. Haa ta’u, malee gaazexeessitoonni kunneen, waan namni hin yaadneefi isaan hin shakkinetti isaan mudate. Poolisoonni Federaala, gaazexeessitoota Raadiyoofi TV Oromiyaa gaazexeessitoota biraa addaan baasuun qabanii reebanii(tumanii), keessumattuu ogeessi kaameraa Obboo Leellisaa Nagarii hospitaala Paawuloos akka seenan gabaafameera.
Wanti nama ajaa’iba, opdon gogaa Oromo’oo, akka tolee sa’a harkuutti uffattee jirti malee, dantaa Oromootiif akka hojjataa hin jirree Oromoo dhiisaatii ormille ni beeka. Haa ta’uutii garuu, habashootaafi Woyyaanotatti maqaan ‘Oromoo’ jedhamu alaarjikii itti ta’uudhaan mataa dhukkubsuu irra dabree, dhaabuma ofii ijaaran shakkan. Haati hattittiin ilmoo ishee hin amantu akkuma jedhamu, woyyaaneefi habashoonnille gocha isaanii waan beekanuufi opdo misikiina shakuun bir’atan.
Waa’iloonni koo yeroo ani Dhaabbata Raadiyoofi TV Oromiyaa keessa hojjataa ture waliin hojjachaa turre hedduun dhaabata san keessaa dhiibbaafi cunqursaa hedduun ari’amaneeran. Akka carraa ta’ee isaan keessaa anille, namoota ajaja woyyaaneetiifi mallatoo opdo tiin ari’ame keessa nama tokko. Dhaabbata san keessatti, marsa duraatiifi gara gaazexeessitoota torbaa bara 2011 anaan dabalatee ari’ane. Yeruma san, ammoo gaazexeessitootaa Oromoo qulqulluu ta’an, Oromummaa isaanii qofaaf hedduu isaanii achuma dhaabbata san keessati mana kitaabaa, kutaa meeshaa, kutaa taa’anii yaada uummataa bilbilaan fuudhaniifi kkf ramaduun hamilee isaanii caccabsanii irra deeman.
Bara dhegendaa (2014), ammoo dubbii maaster pilaanii ka’een wal-qabatee, Oromoo qulqulluu qofa ta’uu isaaniitiif gaazexeessitoonni 17 dhaabbata Raadiyoofi TV Oromiyaa keessaa ari’amaneeran. Ariisaa gaazexeessitoota Oromoo guyyaa tokkotti namni 17 oli miidiya tokko keessaa ari’amuu isaaniitiif addunyaarratti rikeerdii ta’ee galma’ee. Dhaabbanni mirga gaazexeessitoota biyya lafaatiifi falmu CPJ (Committee to Protect Journalists) dhimma gaazexxeessitoota Oromorratti raawwatame kana faana dhahuun gabaseera.
Mudannoo kan biraa, miidiyaalee Itoophiyaa irraa adda baasanii, dhiibbaa gaazexeessitoota Dhaabbata Raadiyoofi TV Oromiyaarran gahan isinitti haa himuuti. Barri isaa bara dhengeeddaa (2014), yeroo ayyaanni saboota, sabi-lammootaafi uummattoota Itoophiyaa naannoo Somaalee magaalaa Jigjigaatti kabajamee turetti, garoota jilaa naannoolee sagalii Itoophiyaa hunda keessaa dhufaniifi jala bultii ayyaana sanaarratti magaalaa Harar keessatti simmannaan taasifameef. Miidiyaaleen biyya Itoophiyaa hundinuu ayyaana gabaasuuf achitti argamuun asiifi achi fiiguun aadaa sabaafi sab-lammootaa hedduu waraabaa gabaasaa turan. Guyyaa sanatti, ammas dubbiin akka Obboo Leellisaa mudatee, gaazexeessitoota Dhaabata Raadiyoo TV Oromiyaa (DhRTO) wanti isaan sirumaa hin yaadin isaaniin mudate.
Sunille: Gaazexeessitoonni DhRTO kunneen, garee jila saboota Itoophiyaa hedduu bakka bu’uun, ayyaanarratti argamuuf dhufan garii isaanii akkuma isaan wal-duraafi dubaan magaalaa Hararii gahanii qubataniin dubbisaa turan. Yeroo garuu, gareen jila naannoo Tigiraay dhufan, gaazexeessitoonni DhRTO, mooraa imaltoonni garee jila naannoo Tigiraayii itti boqatan seenanii warabanii oduu hojjachuuf yaalanitti, seensefamuu dhoowwaman. Gaazexeessitoonni, waraqaa eenyummaa baasanii Tigirootatti muldhisan…ammalle numa dhoowwan. Garee biroo waraabaa akka turan amansiisuuf yaalanille, gonkumaa gaazexeessitoonni Oromiyaa mooraa imaltoonni garee jila Tigiraay irraa dhufan seenuu akka hin dandeenne jala sararanii itti himan.
Gaazexeessitoonnille akka saree dhufteetti eegee saabatan dhiisanii deeman. Yaa OPDO, erbeen siin qaban haa baddu! Woyyaaneen maqaa Oromootiin, Oromiyaa ittiin saamuuf si ijaartee, akka farda gaariitiifi akka kondomiitti sitti gargaaramuun dhuma keeti boolla kosii keessa buusuuf yeroo deemamu garaan kee si hin aaruu? Maqaa keetiin yoo uummata Oromoo fixan sitti hin dhaga’amuu? Yaa OPDO, maqaa Oromootiin suma yoo wayyaaneen hudduu keessa si dhiittu, Oromoon siif garaa hin gubatuu? Yaa OPDO, aangoo lubbuu qabdulle sitti hin kennanuu aangoo harcaatuu malee; ati erguu hin dandeettu ergamuu male. Silaa biyya keetiratti namni jara erguun male siidha; garuu erguun osoo sirra jiraatuu hanga yoomiitti ergamtaa? Awwaalli siif qotamaa jiru yoom sitti mul’ataa? Qaanii maqaa keessaniin Oromoorra gahaa jiru yoom isinitti dhaga’amaa…?
Woyyaaneen akkuma garaafi lafa Oromoo baraa dhufteen, kallattii hedduudhaan kabajaan isiin OPDOfi Oromoof qabdulle gadi bu’aa dhufe. OPDO kan ijaaraniif, duraan Oromiyaa ittiin seenuuf. Woyyaanonni erga Oromiyaa seenanii qabataniin booda, barbaachisuummaan OPDO gadi bu’aa dhufeera. Ofumaa isaaniitiif OPDO lammeessoo ta’aniiran. Kanaafuu OPDO, isin balleessuuf isinitti deemaa jiran. OPDO yoom siif galaa? Bishaan dhangala’e dhaqqabanii hin waraabanu lakkii OPDO? OPDOnis qabsoo uummataa Oromootti yeroo isaan itti dabalaman amma ta'uu qaba...! Sanaa miti jennaan isheedhumaa dhabamsiisuuf deemamaa jira. Namoonni dogongoraan OPDOn tarii aangoo olaanaa argattee mirga Oromoo kabachiisuu malti jedhanii yaadanille, OPDOn mataa isheetuu akka garbaatti itti dhaadachaa akka jiran, dhaaduu miilana Abbay Tsahayyee irraa agarree jirra.
Woyyaaneen qabeenna Oromoo saamtee galuuf dhufte; amma ammoo lafuma keenarratti waggaa dhibba akkuma Nafxanyootaa nu gabroomsuuf karooraa maaster pilaanii baafattee magaalota naannoo Finfinnee jiran fuchadhuun “…ni misoomsinaa; Oromoon gadi haa dhiisuu…” jedhan. silaayyuu Woyyaanumatti biyya bulchaa jiraa, maaster pilaaniin kun bulchiinsuma OPDO jalatti maaliif haa misoomuu jedhuu dhiisanee? Yoo xiqqaate afaan hojii OPDO afaan Oromooti…kunuu Habashootaafi Woyyaanotaaf mataa dhukkubbiidha. Dubbiin maaster pilaanii kanaan akkana jechuun isaanii, “…kana booda hin barbaachiftanii, biyya barree jirraa… akka feenee keessa deemna, tokkoon kee yoo dubbatte ‘likki yigaal’, qorsa siif qonneerra…” jechuun kanumaaf. Yaa OPDO yoom siif galaa…?
Gama biraatiin akkuma OPDOfi Oromoolle tuffataa dhufaniin, sagantaa Afaan Oromoo Dhaabbata Raadiyoofi TV Itoophiyaa keessaa ni cufane; hojjatootta sagantaa Afaan Oromoorra hojjatan gara 60 gahan diiganii bittineessane. “yoo barbaaddan gara naannoo, Oromiyaatti galaa afaan Oromootiin hojjadha; sanii miti jennaan afaan Amaaraatiin hojjadhaa..” jedhaman gaazexeessitoonni Oromoo Televeshiiniifi Raadiyoo Itoophiyaa keessa hojjatan. Gariin isaanii Adaamaa gara Dhaabbata Raadiyoofi TV Oromiyaa dhufan. Gariin isaanii ammoo ni faffaca’an. Kuun isaanii ammoo afaan Amaaraatiin hojjachuuf dirqamanii gadi itti taa’an. Gaazexeessitoonni gara Adaamaa dhufan, haalli achi ture isaan simachuu dide. DhRTO Adaamatti argamulle, miidiya maqaa Oromoo uffateeru malee, hojiin isaanii kanuma Raadiyoofi TV Itoophiyaa san caalaa hamaadha.
Dhaabbanni Raadiyoofi TV Oromiyaalle, dhaabbata habashoonni Afaan Oromoo danda’an keessatti of ijaaranii, gaazexeessitoota Oromoo qulqulluu ta’anitti, haadha masaanuu (haadha buddeenaa) ta’uudhaan iddoo itti dararaman ta’ee argame. Oromoon haadha ofiirraa adda baafamee, haadha buddeenaatiin hanga yoomii rakkataa? Oromummaan qofti maaliif badii ta’aa? Kun yoom OPDOtti mul’ataa? OPDO Oromoo qulqulluu ta’an maaliif warra gumaa Oromotti ta’uuf deemanii? Maaliif waamicha qomoo isaanii isaaniif godhamaa jiru didanii orma dhaga’aa jiru….? “Mucaan nyaanyaa jedhe nyaachuu hin oolu” jedha mammaaksi Oromoo. “Xiqqoo turra malee, numa urra jette booombiin...”
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Dibbbii,didibbi jettee wal duude.Oluma fuutetti dhukkee keette.Kubbaa xiixaa goolii isaanii keette.
Meesiin sadii keessa buufate, Filippeen tokko itti dareef.Deportiivoo akkana tolchanii goolii 4 itti galchanii waancaa kubbaa miilaa La Liigaa irraa fudhan.ta baranaa taate.
Shaampiyoonaa La Liigaa ka baranaa Barseloonaa.Ernestoon,manaajerii Barseloonaa ijoollee baruma tokko leenisee asiin gahee tapha kalee tapathan irratti Deportiivoo 4-2 moo’an.
Tapha kalee kana irratti Lionel Meesii goolii qaraa 38’,82’ fi 85’ irratti ijoollee Deportiivoo afaan qabsiise.
Kubbaan murxuxxitiin Meessiin daqiiqaa 85essoo irratti bitaacha itti dagalche sadeessoolleen 85’ irratti goolii keessa buute.
Kubbaan lammeessoo innii Luis Suarez irraa bute sibiilaa goolii gubbaa maraa dhuftee goolii keessatti liphi jette.
Baarkaan tana waliin marroo 25 shaampiyoonaa La Liga taate. Meesii fi Mohaammad Saalaa warra duruu goolii adamsuu yaa’uu ammallee kophee warqii badhaafamuuf irratti wal dorgomuutti jiran.
Meessiin La Liigaa keessaa tapha ganna kana qofa goolii 32 galafate.
Meesiin ta guyya adheengaddaa waliin goolii marroo 46 hat trick(tapha tokkotti goolii sadi galfate.) Kilabiin Deportiivoo jarii 4-2 moo'e taan amma ya kialbii sadarkaa gadi aanuutti gadi buute.
Gama kaaniin ammoo namii kilabii kana gurraa itti tolchuun beekan Andres Iniesta, baruma kana qofa Baarkaa taphata.
Isa ammoo Chaayinaatti horii guddaa itti baasee yaammatee bitate. Namii kun marroo 700 maqaa Baarkaantiin taphate waancaa 32 kilbii tana waliin argate.
Kilabii kubbaa Scotish keessaa ammoo Celtiki ammoo Rangers 5-0 dhuqi tolchitee biyya isiitti shaampiyoonaa taate.
Biruma ejjaa kubbaan tumachaa oolanillee namichii goolii Ranjers eegu Jak Alnwick kubbaa sadii qomatti guurratee goolii irraa dhowwee malee wannii sunii olitti itti gala.
Celtic barana waancaa lama waluma gula moote.Iskootishii fi kilaboota kubbaa miilaallee moote.
Dorgommiin EPL torbaan lamaan duubatti dhumatti.Haga ammaatti ji’a sagal keessatti marroo 354 taphtanii goolii 954 gale. Manchester Sitiin shaampiyoona.


text:
Lammiileen Indoneezhiyaa sochii Ameerikaan Imbaasii Isii gara AL-QUDSI jijjiiruuf jalqabde balaleefatan.
Mootummaan Ameerikaa dhuma waggaa darbee labsii Imbaasii isaa kan Isra’eel magaalaa Telaviiv keessaatti argamu gara magaalaa Al-QUDSI jijjiiru labsuun ji’a kana May 14/2018 hojii irra olchuuf sochii jalqabe. Kanuma hordofuun mootummoonni Addunyaa tarkaanfi Ameerikaa kana balaalefataa turan. Haata’u malee Pirezadaantiin Ameerikaa ibsa guyyaa dheengaddaa kenneen torbee dhuftu keessa hojii irra oolchuuf qophiin xumuramuu ibse.
Kanuma hordofuun lammiileen Indoneezhiyaa kumaatamaan lakka’aman guyyaa hardha magaalaa gudditii Jaakartaa keessatti tarkaanfii mootummaa Ameerikaa kana balalefataa oolan.
Lammiileen Indooneezhiyaa hiriira bahan kun Muslimoonni Addunyaa Falisxiinootaaf akka deeggarsa godhan akka itti fufaanii fi oomishaalee Kampaniiwwaan mootummaa Isra’eel akka hin faayyadamneef waamicha dabarsan.
Poolisiin magaalaa Jakartaa, Namoonni hiriira kana Irratti argamuun karaa nagayaan mormii geggeessaa turan yoo diqqaate 30,000 ni gahu jedhe.


text:
Magaalaan Aksuum Muslimootaaf Maali?
©Abbaas Ibnul Islam
Hordooftoonni Amantaa Ortoodoksii magaalaan Aksuum magaalaa Kabajamtuu jechuun amanu. kun immoo mirga. Islaamummaan amantaa kaamiyuu irratti dhiibbaa hin godhu, abbaan barbaade wan barbaadeetti amanuu mirga kan qabu tahuu amantaan keenya Islaamummaan ni barsiisa.
Haata’uu malee Aksuum akkuma hordoftoota amantaa kiristaanaaf magaalaa Kabajamtuu muslimoota Itoophiyaafis magaalaa Seenaa guddaa qabduudha. Magaalaan Aksuum magaalaa Islamummaa qeebaluu keessatti kan jalqabati. Kun immoo magaalaan tun muslimoota biratti seenaa akka qabaattu godha. Haata’u malee hardha muslimoonni Aksuum kabajaa seenaan kenneef kana argachuu hin dandeenye.
Magaalaa tana keessatti muslimoonni Masjiida akka hin ijaaranne dhorkamanii jiru, yoo namni muslimaa magaalaa kana keessatti lubbuun isaa dabarte iddoo awwalchaa argachuu hin danda’u. Hordoftoota amantaa kiristaanaa kun maaliif jedhamanii yoo gaafataman deebisaan isaanii, magaalaan Aksuum magaalaa kabajamtuudha, hanga Makkaatti Batsakaanni hin ijaramin Aksuumittis masjiidni hin ijaramu, magaalaa Aksumiitti masjiida ijaaruun amantaa kiristaanaaf salphina( Xinneenya) guddaa kan jedhu.
Sababni hordooftonni amantaa kiristaanaa akka masjiidni hin ijaaramne dhorkisiisaaniif kun quubsaa ta’uu dhabuu isiiniif ibsuu yaala
1ffaa Nuti lammummaan keenya Itoophiyaa, Itoophiyaan immoo biyya amantaa adda addaa fi sabaa fi sablammootaa, akkasuma heeraa fi seera biyya ofii qabdu. Itoophiyaa keessatti namni kamuu wan barbaade waqeeffatu akka danda’u (Seccular) tahuu isii seera biyyattii irratti labsame jira. Sa’uudiin immoo kan bultu Shari’aan mootummaan isaaniitis ajaja Shaari’aan kaahe irratti hunda’uun ummata isaa bulcha. Kanaafu sabaabni Makkaatti bataskaanni nuUf haa ijaaramu jedhu fudhatama hin qabu jedha.
2ffaa, Dhaalatoonni Sa’uudii hundi amantaan isaanii muslima biyya kiristaanni keessa hin jirretti bataskana ijaaruun maal bu’a qaba? Itoophiyatti immoo magaalaan Kiristaanni ykn musliimni qofti keessatti dhaalate hin jiru. Hardha naannolee muslimoonni qofti hedduminaan keessa jiran kan akka Soomalee(Jijjigaa) fi Afaar yoo deemne bataskaanni inuma jira. Hordooftoonni amantaa kiristaanaa namni tokko maaliif hin jiraatiin bataskaana ijaaratuu namni isaan dhoorku hin jiru, qabxiin kunis sabaaba hordoftoonni amantaa kiriistaanaa dhiheessa jiran quubsaa akka hin tahin ni mul’isa.
3ffaa Sababa magaalaa kabajamtuu jedhuuf immoo, magaalaan tun muslimootaafis akkuma duratti ibse seenaa qabeettii, magaalaa muslimoota simatuun kan jalqabati. Hardha muslimoonni addunyaa maqaa Bilaal dhahanii, galata ardiin Habashaa muslimootaaf baate osoo hin ibsin bira hin darban. Sabaabnis Aksuum magaalaa Islamummaa qeebaluutti tan duraa wan tateef. Nuti muslimoonni Itoophiyaatis simannaa amantaa Islaamaatiif godhuu keenyaati gammachuu guddaa nuti dhagahama, kanafuu magaalaan Aksuum musliimootaaf tahe kiristaanaafis walqixa.
Magaalaan Aksuumii fi muslimoonni seenaa walitti isaan hidhu guddaa kana qabaatanis hardha masjiida tahee iddoo awwalchaatis dhorkamanii jiru. Waggoota muraasa dura muslimoonni Aksuum magaalatti irraa kilomeetira 12 fagaatanii masjiida tokko ijaaratanii turaan, haata’uu malee bulchiinsi naannoo Tigraay muslimoonni akka mana isaaniitii bahanii mormii hin geggeesine dhorkuun masjiida isaan magaalattiin alatti ijaaratan irraa diige. Dhiibbaan kun immoo kan godhamaa jiru, hordooftoota amantaa kiristaanaa qofa irraa osoo hin taane mootummaa biyya bulchaa jiru iraayis tahuu hubatuun nama hin rakkisu.
Kanaaf nutis akka lammiitti, akka namummaatti mirgi muslimoota Aksuum haa kabajamuu jennee gaafatuf dirqamna! Biyyi kun kan nama irra jiraataa jiru hundaati. Dhimmi muslimoota Aksuum immoo dhiima muslimoota Itoophiyaa qofa osoo hin taane akka dhimma muslimoota addunyaatti ilaalaamu qaba!
https://t.me/nuuralhudaa


text:
Pundai Kadhaikal : Theevakiyum Mangaavum-2
Enna Akka Eppadi Irukkee Enru Keeddukondee Theevaki Veeddil Nulainthaal Mangaa. Mangaavum Theevakiyum Nerungiya Antharangamaana Tholikal. Theevakikku Vayathu Muppatthi Eelu. Mangaa Avalaivida Patthu Vayathu Chinnaval. Theevakikku Rendu Ponnu. Muthal Ponnu Pilas Onnu Padikkiraal. Chinnaval Onpathaavathu. Mangaavukku Naalu Vayathil Oru Paiyan Rendu Vayathil Oru Ponnu. Eetho Irukkeen Enru Theevaki Veendaa Veruppaa Pathil Sonnaal. Enna Akka Ippadi Pathil Sonnaa Eppadi. Neeyum Annanum Thani Kuditthanam Panreenga. Thamilum Malarum Leevukku Mama Veeddukku Poyaachu. Pin Een Alutthukkaree. Anna Sariyaa Veelai Pannalaiyaa. Olungaa Uluthu Thanni Paachi Vithai Vithaikkiraar Illaiyaa. Otthaa. Unkum Un Pundaikkum Veeree Veelaiyee Kidaiyaathaa? . Sathaa Sarvakaalamum Ithee Ninaipputhaan. Eendi Naan Than Keekkareen. Ponnukku Pathinainthu Vayasu Aarathu. Avalukkum Pundai Vedichaachu. Appadi Irukkumpothu Annan Vithai Vithaikkiraaraannu Enna Keelvi. Innum Konja Naal Aachunna Ponnee Kaaykka Aarampichuduvaa. Ippo Poy Ulavu, Thanni, Vithainnu Peesi Ennai Veruppu Etharee.. Sari. Naan Ippa Keekkareen. Pathil Sollu. Appadi Irukkumpothu Een Alutthukaree? Annan Engee. Athai Eendi Keekkaree. Thamilum Malarum Leevukku Oorukku Ponaa Avarukku Eethaavathu Veelai Vanthu Vidum. Pona Thadavai Ippadithaan, Rendu Peerum Illai. Jaaliyaa Irukkalaamnnu Enna Ennavo Karpanai Panni Vechu Iruntheen. Avanga Oorukku Pona Maru Naalee Enga Annan Mamiyaarin Akka Avarukku Thooratthu Sontham. Avanga Poyddaangannu Avar Mathurai Poyiddu, Ponnunga Varathukku Muthal Naal Thaan Vanthaar. Sari Pokaddum. Intha Thadavai Viddathai Pidippom Enraal, Ippavum Appadiyee. Avaroda Periya Mama Samsaaram Seeriyas . Naan Pokalai. Neetthu Kaalaiyil Veeloor Poyddaar. Eppo Varuvaaro Theriyaathu. Ippo Puriyuthu Un Thaakkam. Een Thaakam Kooda. Annan Irunthaal Pakal Iravu Paakkaamal Annanai Thandaal Paski Edukka Soli Iruppee. Neeyum Ays Prood Kon Ays Sappalamnnu Iruppee. . Ippo Athukku Vali Illainnu Alutthukara. Ithukku Poy Een Akka Kavalai Padaree. Viddathai Sulapamaa Pidikkalaam. Otthaa Oru Mayirum Pidikka Mudiyaathu. Intha Thadavai Ponnunga Seekkiram Vanthu Viduvaanga. Avvalavuthaan En Aasai Ellaam Niraasai Aachu. Athu Sari. Antha Oru Raatthiriyaathu Annan Sariyaa Kol Poddaaraa. Kolukku Enna Kuraichal. Rendaavathu Thadavaiyee Avar Plaad. Imma. Avvalavuthaan. Kaalaiyil Seethi Vanthu Poyddaar. Otthaa En Koothi Arippu Avarukku Enna Theriyum. Summaa Pulampaathee Theevaki. Ippo Onnum Aakalai. Annan Vanthu Sari Panni Viduvaar. Arippu Adangum. Ommaalee. Summaa Irudi Nee Veeree. Avar Eppo Varathu. Eppo Otthu En Koothi Erichalai Adakkarathu. Imma. Intha Thadavai Mudiyaathu. Akka. Nee Ethukkum Kavalai Padaathee. Un Erichal Enakku Theriyum. Otthaa. Nee Peesaatheedi. Nee Thinamum Payam Illaamal Okkaree. Nee Thaan Rendaavathu Petthavudan, Aapareesan Pannikkondu Viddee. Liddar Kanakkaa Un Koothiyil Koddinaalum Onnum Aakaathu. Naan Appadi Illaidi. Aasaiyaa Otthu Konjam Ullee Ponaalum, Pak Paknnu Payam Varathu. Ippadi Naan Thavikkumpothu, Akka Kavalai Padaatheennu Advais Panree En Koothi. Athellaam Vidu Akka. Ippo Enna Veendum. Un Koothi Sooddai Anaikkanum. Annan Vara Varaikkum Thaangaathu. Naan Solrathai Keelu. Ennaal Mudintha Alavu Anaikkiree. Enru Solli Theevakiyin Pudavaiyudan Seertthu Pundaiyai Mangaa Amukkinaal. Theevaki Nelinthaal. Otthaa Naaraa Koothi Ennadi Panree. Summaa Udaans Vidaathee Akka. Unakku Ithu Veendithaan Irukku. Appuram Enna Pisukkaram Panree. Enga Veeddukaarar Solluvaar. Oomparthu Sunniyee. Koppalikkarathu Panneerleennu. Mariyaathaiyaa, Kayaddi Podu. Naan Un Koothiyai Nakki, Viral Viddu Oru Maathiriyaa Un Sooddai Thanikkireen Enru Solli Mindum Theevakiyin Pundaiyai Amukkinaal. Eerkanavee Veri Piditthu Irukku Theevaki Pundaikku. Mangaa Peesi Veruppu Eetthinaal . Ippo Pundai Mudiyudan Kotthaaka Piditthu Amukkinaa . Avvalavuthaan. Theevaki Than Pudavaiyai Thookki Podduviddu, Pavadai Naadaavai Avaltthu,kaal Valiya Kayaddi Thookki Podaa. Ippo Mangaavai Paartthu Vaadinnu Ped Roomukku Koopiddukondu Ponaal. Ommaalee. Paarudi En Aappatthai. Antha Aal Paathiyil Viddu Viddu Poolaacha்nu Poydaan. Eppadi Oppi Konda Kondaannu Keekkuthu Paarudi En Koothi. Ithai Vaitthukondu Akka Kavalai Padaathee. Annan Vanthu Uluthu Thanni Paachi Vithai Thelippaarnu Upanyaasam Panree. Karuppu Mudi Niraintha Antha Aappa Pundaiyai Paartthavudan, Mangaavin Koothiyilum Arippu Edutthathu. Than Pundaiyai Thaanee Amukki Kondu, Theevakiyai Polavee Thaanum Thuniyai Kayaddi Thookki Poddu Viddu, Theevaki Akka Pakkatthil Poy Antha Periya Sarru Thongiya Karuppu Mulaikalai Aathangatthudan Amukki Viddaal. Otthaa. Pundai Eriyuthudinnu Sonnaa. Paachiyai Kasakkaree. Otthaa Unakku Putthi Keeddu Pochaadi. Kilee Podi. Enna Pannuviyo Theriyaathu, Antha Koothi Erichal Innum Konja Naaliyil Adanganum. Illai Un Koothiyai Summaa Vidamaaddeen. Akka. Kavalai Padaathee. Muthalil Un Koothi Neruppai Eppadi Adakkanumnnu Enakku Nalla Theriyum. Evvalavu Naal Palakkam. Un Koothi Patthi Ennai Vida Yaarukku Athikam Theriyum. Summaa Iru. Naan Solluvathai Pannu. Thaanaa Un Pundai Adangi Poydum. Innum Konjam Kaalai Virichukko Enru Solli Aval Kaalai Nanku Virichu, Aval Thodaikku Arukil Okkaanthu, Aval Pundai Mudiyai Kothi Viddaal. Pin Pundaiyin Iru Ithalkalaiyum Seertthu Piditthu Antha Singaara Pundaiyai Moodi Naalu Viralaal Seertthu Piditthu Alutthinaal. Ayyo. Otthaa Ennadi Panareennu Theevaki Katthinaal. Intha Amukkalukkupin, Than Valathu Kai Nadu Viral Marrum Aal Kaaddi Viralai Onraaka Seertthu, Than Idathu Kaiyaal Theevakiyin Koothiyai Thiranthu, Methuvaaka Ullee Viddaal. Theevakiyin Pundai Veri Mikuthiyaal Neer Kotthu Kondu Irunthathu. Methuvaaka Irandu Viralkalaiyum Ullee Thallinaal. Ennathaan Pathinaaru Varushamaa Otthu Vanthaalum, Rendu Pillai Petthaalum, Theevakiyin Koothi Irukkamaakavee Irunthathu. Mangaapola Thinamum Rendu Murai Pool Ullee Poy Vanthaal, Paathai Akandu Poy Irukkum. Maasatthukku Oru Muraiyo Allathu Rendu Muraiyo Paynthu Paynthu Oppathaal, Pundai Oddai Chinnathaakavee Irunthathu. Athanaal Antha Vendaikkaay Viralkal Povathu Kooda Siramamaaka Irunthathu. Mangaathaan Intha Visayatthil Killaadi Aachee. Neetthu Raatthiri Aval Kanavan Veelaayutham Eppadi Otthaan Enthanai Ninaivu Padutthi Kondu, Than Viralkalai Poolaaka Enni , Pool Otthaal Eppadi Irukkumo Athu Pola Okkaveendum Enru Mudivu Kaddinaal. Naalu Aynthu Kutthalukkupin, Theevakiyin Pundai Oddai Konjam Perisaachu. Antha Karum Koothiyai Innum Konjam Viritthu Kondu, Than Viralkalai Palam Kodutthu Ilutthu Ilutthu Sorukinaal Theevaki Kiranginaal. .Amma Ayyo Mangaa Vidaatheedi. Innum Kutthudi. Appa. Avar Poola Maathiri Irukkudi. Otthaa Unakku Ol Vaangavum Theriyum. Okkavum Theriyum. Intha Chinna Vayasukkul Ommalee Ellaam Theriyuthudi Unakku. Oru Maathiri Kutthi Kutthi Aval Pundai Ilakiyathu. Pundai Thuvaaram Perisaachu. Mangaavin Viralkal Sarva Saatharanamaaka Poy Vanthana. Intha Viral Olukkee Mayangi, Theevakiyin Pundai Joosai Koddi, Mangaavin Viralkalai Nanaitthana. Theevaki Ucham Adainthavudan, Mangaa Kutthuvathai Konjam Nirutthinaal. Pin Viralkalai Veliyee Edutthu Viddaal. Theevaki Kannai Thiranthu Paartthu Ommaalee Eendi Veliyee Edutthu Viddaay. Avaree Eelu Eddu Nimisham Thanni Varaamal Oppaar. Otthaa Un Viralukku Ennadi Aachu. Pundaiyil Viral Ponathum Theevaki Akka Unakku Oru Elavum Puriyavillai. Naan Viralkalai Edutthu Viddeen. Aanaal Okkarthai Nirutthividdeen Enru Thappu Kanakku Podaathee. Ingee Paaru Naan Ullee Varumpothee, Oru Periya Pachai Katthirikkaiyai Edutthu Vanthu Irukkeen. Ithan Neelam Sumaar Eelu Ins Irukkum. Annan Saamaan Alavu Irukkumaannu Nee Thaan Sollanum. Aanaal Annan Thadiyai Vida Ithu Paruman Konjam Kammi. Innum Konjam Kaalai Virichukko. Mangaa, Ippothu Theevakiyin Kaalkalai Innum Viritthu, Aval Kaalkalukku Idaiyil Avalai Paartthu Mandi Poddu Okkaanthu Kondu, Antha Periya Katthirikkaayil Than Echalai Thuppi Athai Pala Palappaakki Kaampai Than Kaiyil Piditthu Kondu Antha Katthirikkaiyin Pin Pakkatthai Theevakiyin Pundaikkul Nulaitthaal, Theevakiyin Pundaithaan Nalla Oori Irukkee. Antha Karikaay Sulapamaaka Ullee Pochu. Oru Kutthil Muluvathum Ullee Pokavillai. Athu Appadi Ullee Pokum Pothu, Theevaki Konjam Katthinaal. Akka, Summaa Iru. Pundai Arikkuthu, Arippu Edutthu Vidunnu Solree, Ippo Katthirikkaayai Ullee Viddaa, Ayyo Valikkuthunnu Solree. Annan Okkarapothu Valiyee Ilaamala Okkaraar. Porutthukko. Innum Rendu Nimilam Thaan. Appuram Isiyaa Un Koothiyil Poy Varum. Neeyum Thalaiyai Thookki Paaru. Veeddukkaaran Illaathapothu Nammalai Ponra Arippu Eduttha Pompailaikkalukkavee, Aandavan Ithai Padaitthu Irukkaan Pola Irukku. Annan Sunni Panra Ellaa Veelaiyum Ithu Pannum. Thanni Kodrathai Thavira. Ippadi Solliyee, Mulusaiyum Ullee Soruki Viddaal. Theevakiyin Kaalkalai Konjam Nerukkiyum Viddaal. Thooratthil Iruntha Paarkkumpothu, Suvaril Jampar Poddu Plak Kaddai Aditthu Iruppathu Pola Irunthathu. Antha Karum Koothikku Intha Pachai Kaay Nanku Vitthiyaasamaaka Therinthu. Antha Aappai Appadiyee Aval Pundaiyil Viddu Viddu, Mangaa Konjam Empi, Theevakiyin Malkovaa Maampalangalai Kasakki, Kaampu Rendu Viralaal Nimindinaal . Theevaki Nelinthaal. Aval Kaalkal Asainthana. Appadi Asaiyumpothu, Antha Aappu Katthirikkaay, Veliyee Vanthuvidum Pola Irunthathu. Udanee Mangaa Aval Paachikalai Viddu Viddu, Than Kaiyaal Antha Kathirikkaiyai Mindum Theevakiyin Pundaiyil Alutthinaal. Palaiyapadi Kaampu Maddum Veliyee Therinthathu. Antha Eelu Ins Katthirikkaay Theevakiyin Pundai Kukaiyil Kaanaamal Poy Viddathu.. Kuttha Kuttha Theevakiyin Pundai Nanku Virinthu Kodutthathu. Antha Katthirikkaay Entha Vitha Thangu Thadai Inri Theevakiyin Pundaiyil Mutthu Kulitthukkondu Irunthathu. Ithai Nanku Kavanittha, Mangaa, Theevakiyin Kaalkalukku Veliyee Vanthu, Avalin Kaalkalai Nanku Nerukki Vaitthaal. Appothuthaan Theevakiyin Pundai Daiddaaka Irukkum. Iruvarukkumee Theriyum Daiddaana Pundaiyil Oppathu Thani Sukam Than Enru. Arukil Iruntha Mangaa Oru Kaiyaal Theevakiyin Mulaikalai Kasakki Kondu Maru Kaiyaal Antha Kaay Moolam Otthu Kondu Irunthaal. Theevaki Inpa Veethanaiyil Ayyo Amma Rompa Sooparaa Irukkudinnu Katthikkondu Irunthaa. Ithukku Meelee Avalaala Porukka Mudiyavillai. Mangaa Enru Katthi Kondee Mindum Joosai Veliyeerrinaal. Theevakiyin Joos Veliyee Vanthu Valinthathu. Mangaa Ippothu Antha Kathirikkaiyai Veliyee Edutthu Viddu, Akka Porumaa Enraal. Rompa Theenga்s Mangaa. Avar Okkumpothu Kooda Konjam Muraddu Thanam Irukkum. Nee Poo Pola Otthee. Athee Samayam Alutthamum Kodutthee. Oru Pennin Koothi Arumai Inoru Koothikkutthaan Theriyum Enpathukku Nee Thaandi Mun Uthaaranam. Naamaa Veeddil Solluvaanga Illai. Nalla Saappidara Pompilai Thaan Nalla Samaippaalnnu. Athu Pola Thaandi Ithuvum. Nalla Ol Vaangarava Thaandi Nalla Oppa. Nee Thaan Ithilum Muthal . Akka Ingee Paarunga. Intha Katthirikkaay . Eppadi Un Pundai Sooddai Vaangikondu Kanni Pochu. Sari Di. Nee Padudi. Unnai Naan Panreen. Intha Katthirikkaay Veendaam. Naan Ullee Periya Oru Mullangi Vechu Irukkeen. Athai Kandu Vareen. Akka Veendaam. Avar Thaan Thinamum En Pundaiyil Jampar Adikkiraaree. Nee Okka Veendaam. En Pudaiyil Nakku Poddu Nakku Porum Enraal. Theevaki Pala Pala Enru Konjam Kooda Mudiyee Illaatha Mangaa Pundaikku Muttham Kodutthaal. Mangaa Paarudi Un Pundaiyai. Vala Valannu Sutthamaa Irukku. En Pundaiyai Paaru. Virupaakisvarar Kovil Vadakku Pirakaaratthil Mandi Kidakkum Puthar Pola Irukkudi. Antha Aalai Sutthamaa Shavee Panni Vidunnaa, Avarukku Pundaiyil Okkarathukku Thaan Neeram Irukku. Ithukku Illai. Akka Appadi Sollaatheenga. Enga Veeddukaarar Maddum Enna Kilikkiraar. Moonu Maasaa Solli , Katthi Kenji Pona Vaaram Thaan Sirachu Viddaar. Theevaki Antha KarumPundaiyai Naakkaal Nakki , Antha Paruppai Leesaaka Kaditthaal. Aahahahaa Auoo Enru Mangaa Munakinaal. Pin Mangaavin Pundaiyai Piritthu, Theevaki Than Naakkai Ullee Viddu Suyaddinaal. Ennaa Aacharyam. Maangaavaal Thaanga Mudiyavillai. Theevaki Moonji Meeleeyee Than Pundai Joosai Peechi Adichaal. Mukatthil Thelittha Joosai Thudaitdukondu, Mangaavin Koothiyil Valinthulla Joosai Nakki Nakki Suttham Panninaal Theevaki. Mangaa Theenga்s Akka Enru Solli Viddu, Pavadaiyaal Than Pundaiyai Thudaitthu Kondu, Diras Poddukondu Santhoshatthudan Veddukku Ponaal.


text:
Prezidaantin Kooriyaa Kibbaa Moon Jae-in Kooriyaan Kaabaa gumii isaaii fi Prezidaan Doonaald Taamp waliin uggura meeshaa nukleraa ilaalchisee jiru irra dhiibbaa hin ka’an jedhan.
Moon hogganoota daldala ol aanaaf Seol keessaaf akka ibsanitti Ameerikaan loltoota ishee kooriyaa Kibbaa keessaa baasuu hin simattu yaada jedhu kooriyaan kaabaa hin kaasne jedhan. kan isaan jedhan qofti kooriyaa kaabaa dubbiin barbaaduun haa dhaabatu ka jedhu jedhan.
Moon akka jedhanitti meeshaa nukleraa hiikkachuu inni jedhu Kaabaafis haa ta’u kooriyaa kibbaaf hiika addaa qaba jedhee hin yaadu. Kooriyaan kaabaa nuklera hiikkachuuf fedhii guutuu argamsiisaa jirti jedhan.
Koriyaa lamaan gidduutti mariin geggeessamu hanga gumii Ebla 27tti hoogganaa kooriyaa kaabaa Kim Jong Un waliin itti fufuu qaba, gumiin kaabaa fi US gidduuf garuu yeroon hin muramin jira.


text:
WASHINGTON,DC —
Gurbaaa ganna 28 kana horii miliyooa hedduun bitachuuf jala maraa bahan.
Bundesligaan Euro miliyooana 50n gurguruu diddee oofuma ooftee miliyoona 60n geetteef.
Arsenaal qarallee Henrikh Mkhitarya Dortmun keessaa bitatte,gurbaa kanallee gatiin wal dadhaban malee marroo lama bitachuu feete.
Taatullee haga kilabiin Pierre tun, Bundesliga, Dortmund nama isa fulaa bu’u argattutti gadi hin dhiisan.
Gurbaa kana kontoraata ganna sadiitiin bitatan ji’atti mindaan isaa Euro €180,000 ti jechuu.
Barana qofa Pierre tapha 24tti goolii 21 Dortmundii galche.Nama kana bara 2013 Euro miliyoona 13tiin bitatan gaafasii asitti goolii 141 galche.Biyya isaa Gaaboniif ammoo marroo 56 taphatee goolii 23 galche.
Arsenaaliin amma innii itti dabalmu tun sadarakaa EPL Keessaa jaheesssoo jirti. Lakkoofsa 17 keeyyatee jidduu taphata taatullee fulaa hedduu dandahana


text:
Gaazii
Gaazin haala wantootaa kan bu'uuraa afur keessaa tokko (isaan kaan jajjaboo, dhangala'oo fi pilaazmaa dha). Gaazii qulqulluun, atamoota dhuunfarraa (fkn gaazii luujii) kan uummame, molokiyuulii elementii kan atamii tokkorraa uummame (fkn ooksijiinii), ykn molokiyuulii kampaawondii atamoota adda addaarraa hojjatame (fkn kaarbon daayi'oksaayidii) ta'uu dnada'a. Wal makaan gaazii, akkuma qilleensaa, gaazota qulqulluu adda addaa of keessaa qabaachuu danda'a. Wanti gaazii jajjaboo fi dhangala'oorraa adda baasuu tokko fageenya guddaa paartikilii gaazii gidduu jirudha. Addaan fageenyi kun gaazin halluu maleessa ta'e namatti akka hin mullane godha. Bakka elektrikii fi giraaviitin jirutti, walii qunnamtiin paartikiloota gaazii gidduu jiru baayyee xiqqaa dha.
Wabii[edit | Lakkaddaa gulaali]
- Draper, John William (1861). A textbook on chemistry. New York: Harper and Sons. p. 178.
- John S. Hutchinson (2008). Concept Development Studies in Chemistry. p. 67.
- J. Clerk Maxwell (1904). Theory of Heat. Mineola: Dover Publications. pp. 319–20.ISBN 0-486-41735-2.