text:
Irreechaa 2011 in Melbourne
(Oromedia, Melbourne, 5 Onkoloolessa 2011) Hawaasti Oromoo Australia, magaalaa Melbourne keessa jiraatan Ayyaana Irreechaa si’a arfaffaaf sirna hoo’aa fi miidgaan kabajatanii oolan.
Koreen Ayyaana Irreechaa Melbourne, Australia, sagantaa Irreechaa qopheesse irraa akka hubatamutti, Irreechaan bara 2011 Onkoloolessa 2, 2011 mata duree Mootoma Oromummaa-Oromummaa Succeeds jedhuun kabajame.
Akka aadaa fi sirna Irreeffannaatti namuu bakka adda addaa irraa gara Ardaa Irreeffannaa, Footscray Park jedhamutti yaa’an; achiin gaaddisa eebbaa jalatti akka walgayanii eebba Abbaa Bokkuutiin sirnicha eegalan godhame.
Sirna kana irratti Ob Abdataa Homaa, Dureen Koree Ayyaana Irreechaa dubbii dhageessisaniin ummati Oromoo bara dheeraaf aadaa isaa boonsaa kana akka lagatu gudhamuu isaa yaadachiisanii, ”yeroo ammaa illee cunqursaan sun bifa adda ta’een jiraatu illee ummati keenya garuu xiiqii fi diddaadhaan Irreechaa kabajuu eegaluun isaa aadaan Oromoo akka deebi’ee guddatu gargaaree jira,” jedhanii jiru.
Ittaansuunis, Ummati Gaaddisa jalatti walgayan irraa ka’anii gara Malkaatti qajeelan. Yeroo kanattis dubartooti Faaruu Irreechaa kan ”Mareehoo” jedhamu faaressaa dursanii gara Malkaatti deeman. ”Malkaan mallattoo hormaataa ti; dubartiinis taadhii dha. Kanaaf, Yeroo Irreechaa dubartooti dursanii gara Malkaatti deemu; warri dhiiraa immoo dubartoota duubaan hordofanii gara Malkaatti deemanii Irreeffatu.”
Malkaa erga gayanii booda Eebba maanguddootiin gara Irreeffannaatti deeman. Namuu bakka kanatti kan darbeef ni galateeffate; kan dhufuu immoo Waaqa isaa kadhatee jira. ”An bara amma darbaa jiru kana keessa waan hedduun akeekkadhee ture; waanan itti milkaa’es ni qaba. Sanaaf, Waaqa kiyya galateeffadheen jira. Amma illee waanan yaade akka naaf guutuuf nan kadhadha; kadhachaan jiras,” kan jette shamarree Ayyaana kana irratti argamtee dha.
Akka duudhaa Ayyaanichaatti, Irreeffattooti bakka itti Irreeffatan irraa gara gaaddisa ka’aniitti deebi’u. “ Irreeffannaan Eebba angafoota irraa fudhatan san lafaan gayuu dha. San booda bakka itti Abbaan Bokkuu eebbisee gaggeessetti deebi’anii waan barri keessa darbe , waan biyyi keessatti argamu waliif himu,’’ kan jedhe hundee ayyaana kana manguddoota biyyaa irraa kan qorate Daanyee Dafarshaa ti.
Barsiisa guyyaa Irreechaa kana Gaaddisa Irreechaa jalatti kenname irraa akka hubatametti, seenaan ayyaana Irrechaa seenaa Uumaa ganamaa waliin walitti hidhata. “Irreechaan akka Akka Lakkoofsa Gadaa Malbaatti baroota 6405 oliif kabajamaa dhufe. Yeroo sanii eegalee, Oromoon wal horaa heddummataa deeme; bakka addaddaatti yaa’es. Yeroo irreeffatu immoo bakka jiru irraa walitti deebi’a. Kun mallattoo tokkummaa ganamaa san ibsa. Akkuma Horo tokko ta’ee uumamee achiin lama ta’ee heddummate san Oromoon hedduunis bakka jiru irraa walitti deebi’eetokkummaan kabajata.”
“Ayyaana Irreechaa maaliif bakka hundatti beekamuu dhabe? Oromiyaa keessaa immoo Hora Arsadiitti maaliif kabajama?” gaaffiileen jedhanifis deebii sirna kana irratti kenname irraa akka hubatamuttis, “Aadaan Oromoos garbummaa jala turuun dagatamuu hin qabu. Oromoo qofaa miti; kan addaan ciccitee jiraataa ture. Waanti Oromoon qabu marti garbummaa jala waan tureef, walumaan addaan ciccite. Akka fakkeenyaatti bakka kaanitti Siinqeen jabaa dha; bakka biraa immoo hin jiru. Gadaan iddoo itti hundee jabaa qabu jira. Bakka kaanitti immoo laafuu mala. Irreechis akkanumatti bakka tokkotti jabaa ta’eebakka kaanitti immoo laafaa ta’e malee hunduu kanuma Oromoo ti.
“Har’a bakka jirru irraa akkuma walitti dhufnee Oromummaa keenya guddisaa jirrutti, aadaa keenyas walitti fidnee guddifachuutti jirra. Aadaan Oromoo bakka fedhe yaa jiraatu iyyuu aadaadhuma Oromoo ti. Bakka jiru irraa kaafnee guddisuun immoo dirqama kanneen Oromummaa isaaniin jabaatanii mu’latanii ti.
“Irreechaan kun waanuma jabaa dha. Yeroo hedduu namooti waan of harkaa qaban akka waan gatii guddaa qabuutti hin ilaalan.Garuu, yoo qalbiin itti yaadan Irreechaan waan ittiin sabni keenya tokkoomee mul’achuu danda’uu dha, ” jedhamee jira.
Aadde Toltuu Abdulwahab, Pirezidaantiin Hawaasa Oromoo Australia, dhaamsa dabarsiteen ayyaana kana irratti yeroo duraaf argamuu ishii fi hedduu illee itti gammaduu ishii ibsitee, hojiileen gurguddoo akkanatt hojjataman akka walitti qindoomaniif haala mijjeessuun barbaachisaa akka ta’e dhaamtee jirti.
Akka aadaa ganamaatti Irreechaan ummata yeroo gannaa addaan citee ture, birraa keessa walitti fida. “Oromoon Waaqa tokkicha kadhata; Guyyaa Irreechaa Waaqa isaa kadhata. Ganna nagaan bahee birraatti ce’uu isaaf galateeffata. Ayyaanni Irrreechaa akkanaan biyyatti akbajamaa jira; nuti kanuma hordofnee kabajaa jirra,” kan jedhe Ob Kumalaa Addunyaa dha.
“Ummati of hin taane nama biraa ta’uuf rakkata. Nama biraa ta’uun hin danda’amu. Nuti, Oromoon yoo of tanee mul’anne irra kabajaa fi jaalala arganna,“ kan jedhe Ob Kumalaan, “aadaa boonsaa akka Irrreechaa kanas guddifannee ittiin addunyaatti mul’achuuf haga humna keenyaa haa tattaaffannu,“ jedhee jira.
Dargaggoon ayyaana kana irratti yeroo duraaf argame yaada kenneen, “ayyaana Kana jechaan ibsuun rakkisaa dha.Yeroo jechaan ibsanii fi yeroo itti deemanii ijaan argan hedduu walirraa fagoo dha. Sirna kana jechaan ibsuu irra ijumaan arguun irra humna guddaa qaba. Irreechaan waan itti boonanii dha, ”jedhee jira
Lammiin biyya alaa tokkos yaada nuuf kenniteen Irreechaatti akka gammadde ibsitee jirti. “An hedduun itti gammade. Biyya kanattin dhaladhee guddadha. Takkka aadaa akkanaa argee hin beeku. Ammoo akkuman argeenin jaaladhe. Kun uumaa waliin walta’uu dha. Kun aayyaana nama jabeessuu dha.”
Ayyaanni Irreechaa akka bara Gadaatti waggoota 6405 oliif otuu walirraa hin citne kabajamaa dhaloota dhalootatti diroo darbaa yoona gahe kun Australia, magaalaa Melbourne keessatti yeroo duraaf bara 2008 kabajamuu eegale. Ammaan boodas, ”Irreechaan akkuma hundee walooma uumaa-uumamaa ta’etti akka jiraatuuf dhalooti durii akka yayyabeetti, qacciin dhalootaa dagaagee daagoree akka fulla’uuf , dhalooti har’aas Irreeffachuu isaanii mamii tokko malee itti fufan,” jedhamee jira.


c: text/html

text:
Fiixee Gaarummaa Irra Ijjachuuf
Gaarummaa jechuun amala/aklaaqa gaarii nama hawwatu qabaachu, hojii gaggaarii hojjachuu fi hojii badaa irraa dheessudha. Faallan gaarummaa gadhummaa ykn fafee, badaa, fokkuudha. Namni tokko gaarummaa qaba yommuu jennu amalli fi hojiin isaa gaariidha jechuu keenya.
Namoonni gaarummaa wantoota baay’ee keessa barbaadu. Gariin isaanii maallaqaa fi qabeenya keessa, gariin immoo beekkamtii argachuu keessa, gariin beekumsa keessa, gariin immoo aangoo fi kkf keessa barbaadu. Kunniin hundii niyyaan (yaanni) duuba jiru gaarii yoo hin ta’in gaarummatti osoo hin ta’in baditti nama geessa.
Gaarummaa bakka lamatti qoonne ilaalu dandeenya. Isaanis gaarummaa keessaa fi gaarummaa alaati. Alli nama tokko gaarii fakkaate garuu keessi isaa faalla ta’u danda’a. Gara biraatin immoo namni tokko keessi isaa gaarii ta’uu danda’a. Wanti inni dubbatuu fi hojjatu haala keessa isaa waan calanqisiisuuf alli isaas gaarii ta’uu danda’a. Namni tokko keessaa fi alli isaa yoo tolee Rabbiin biratti fudhatamaa argata, jallatamaa ta’a. Akkasumas, hawaasa keessatti jaallatamaa fi kabajamaa ta’a. Fuggisoo kanaa namni keessaa fi alli isaa hin toliin wanti inni argatu jibbaa fi salphinna. Kanaafu, namni tokko addunyaa fi aakhiratti (jireenya boodatti) milkaa’inna fi gammachuu barbaadu guyyaa guyyaan gaarummaa ofii dabaluu fi dagaagsuuf carraaqu fi qabsaa’u qaba.
Tolee, wanta tokko dagaagsuf malaa fi karaa hordofantu jira. Malaa fi karaa sanniin yoo hin hordofin dagaaginni fi guddinni hin jiru. Maarree, gaarummaa keenya gabbisuuf karaa fi tooftan hordofnu jiraachu qaba. Gariin namaa bar malatu harkaa badee gaarummaa dhabe. Maloonni gaarummaa keenya ittiin gabbisuuf hordofuu qabnu kana fakkaatu:
1.Qalbii ofii qulqulleessu– tuqaan ka’uumsaa (turning point) milkaa’innaa fi gammachuu qalbii ofii qulqulleessu irraa ka’a. Keessi nama tokko gaariidha yommuu jennu qalbiin isaa yaada fi hoji badaa irraa fagoodha jechuu keenya. Ta’uu baannan foonii fi kutaaleen qaamaa keessaa maal fayyaduu? Hundii keenyaa milkaa’innaa fi gammachuuf ni dheebonna. Garuu gufuu fi ba’aan baay’een nu fundura waan jiruuf gara funduraatti tarkaanfachuu hin barbaannu. Yoo tarkaanfannes dafne duubatti mucucaanna. Gufuun guddaan milkaa’innaa fi gammachuu irraa duubatti akka mucucaatan nama taasisu bakka ka’uumsaa fi ga’uumsaa wallaaludha. Yeroo baay’ee dukkanni fi dhama’iinsi jireenya keessatti kan nu haguuguf eessarraa kaane garam deemaa akka jirru waan wallaallef yookiin shakkineefi.
Tuqaan ka’uumsaa imala dheeraa jireenya keenyaa qalbii qulqulleessu irraa ka’a. Qalbii osoo hin qulqulleessin gaarummaan eessaa dhufaa? Fiixee gaarummaa irra ijjachuuf namni tokko yeroo hundaa qalbii ofii dhukkuboota akka shirkii (Rabbitti waa qindeessuu), munaafiqummaa, shakkii, wallaalummaa, of tuulu, jibba, waanyu, fedhii lubbuu ofii hordofuu fi kkf irraa qulqulleesuf carraaqqi addaan hin cinne taasisu qaba. Lubbuu (qalbii) ofii qulqulleessun haala duree milkaa’innaa fi gammachuu akka ta’ee Rabbiin nuuf hima.
“Namni ishii(lubbuu) qulqulleesse dhugumatti milkaa’e.
Kan ishii xureesse dhugumatti hoonga’e.” Suura Ash-Shams 91:9-10
“Namni mu’umina ta’ee dhugumaan hojii gaarii hojjataa gara Isaa(Rabbii) dhufes isaan sun isaaniif sadarkaalee ol’aantutu jira. Jannata qubsumaa kan jala ishii laggeen yaatutu isaanif jira. Ishee keessa yeroo hundaa jiraatu. Kuni mindaa nama of qulqulleesseti.” Suuraa Xaahaa 20:75-76
Ergamaan Rabbiis (SAW) akkana jedhan:
أَلاَ وَإِنَّ فِي الْجَسَدِ مُضْغَةً إِذَا صَلَحَتْ صَلَحَ الْجَسَدُ كُلُّهُ، وَإِذَا فَسَدَتْ فَسَدَ الْجَسَدُ كُلُّهُ. أَلاَ وَهِيَ الْقَلْبُ ”.
“Dhagayaa! dhugumatti qaama keessa mudgaa(muraa foonitu) jira. Yoo ishiin tolte qaamni guutun ni tola. Yoo ishiin badde qaamni guutun ni bada. Dhagayaa! ishiin qalbiidha.” (Sahih Al-Bukhari fi Muslim)
Kanaafu tuqaan ka’uumsaa fiixee gaarummaa, milkaa’innaa fi gammachuu irra itti ijjatan qalbii ofii qulqulleessu irraa ka’a. Namni qalbii ofii qulqulleessu dagate, gadi aantoota keessaa gadi aantoota irraa ta’a. sababa qalbii qulqulleessu dhiisinuu mitii, addunyaa irratti akkanatti badiin babal’ate? Qalbiin akka dhagaa ykn san caalaa waan jabaattef (gogdeef) walii nahuu fi mararfachuun qalbii irraa haaqame. Dhigni namoota miliyoonatti lakkaawamu yakka malee akkanumatti jiga. Sababni guddaan kanaa qalbii dhukkuboota akka shirkii, waanyu, jibba, qabeenya fi beekkamtiif haafayu, fi kkf irraa qulqulleessun waan dagatameefi. Namni osoo badii raawwatu akkamitti qalbiin tiyya qulqulluudha jedhee odeessaa?
Guyyaa Qiyaama kan qabeenyi fi ijjoollen nama hin fayyanne san keessa warroota qalbii (onnee) ofii qulqulleessantu najaa (nagaha) baha.
Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Guyyaa (Qiyaamaa) qabeenyi fi ilmaanis homaa hin fayyanne. Nama onnee qulqulluudhaan Rabbitti dhufe malee.” Suurat Ash-Shu’ura 26:88-89
2.Karaa sirrii hordofuu- tuqaa ka’uumsaa erga beekne karaa irra deemnu yoo hin beekin ga’uumsa keenya gahuu hin dandeenyu. Akkuma armaan olitti jenne tuqaan ka’uumsaa keenya qalbii qulqulleessu erga jenne tooftaa fi meeshaa qalbii teenya ittiin qulqulleessinu nu barbaachisa. Akkuma qorichi sirriin dhukkubsataaf yoo hin kennamin dhibeen isa ajjeesu danda’u nullee qoricha sirrii qalbii teenya fayyisuu yoo ittii hin fayyadamiin qalbiin teenya ni duuti jechudha. Qalbii teenya fayyisuuf qoricha sirrii ta’uu kan danda’u Qur’aana fi Sunnaah Ergamaa Rabbiiti (SAW). Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Yaa ilmaan namaa,dhugumatti gorsi Gooftaa keessan irraa taatee,waan qoma keessa jiruf qoricha,mu’imintootaf (warroota dhugaan amananiif) qajeelfamaa fi rahmata tan taate isinitti dhufte.”Suuraa Yuunus 10:57
“Asitti ‘gorsi’ Qur’aana- kan waan gaariitti nama ajaju waan badaa irraa nama dhorgu. Wanti qoma keessa jiru immoo wallaalummaa,shirkii, shakkii,munaafiqummaa,fi kkf. Qajeelfama yoo jedhu immoo wanta haraama fi halaala addaan baase kan ibsu.” Muhsin Khan English translation of Noble Qur’an irraa fudhatame
Dhugumatti Qur’aanni gorsa gorsa caaludha, dawaa hundarra caaludha. Namni Qur’aana fi Sunnaah Ergamaa Rabbii irraa garagalee gonkumaa dawaa qalbii ofii ittiin fayyisuu hin argatu. Sababa Kanaan dukkana jireenyaa keessatti bade hafa.
Nama tooftaa kanatti fayyadamu Rabbiin akka gargaaru waadaa gale jira. Inni gonkumaa waadaa ofii hin diigu.
“Warroota Nuuf (karaa Keenya keessatti) qabsaa’an- dhugumatti karaa Keenyatti ni qajeelchina. Dhugumatti Rabbiin warroota hojiiwwan gaggaarii hojjatan waliin jira.” Suuraa Al-Ankabut 29:69
“Kaayyoo kee keessatti iklaasa (qulqullumma, dhugummaa) qabaadhu, gargaarsa Rabbii kan si marsu argitaati.” Imaam ibn Al-Qayyim
Qur’aana fi qajeelfama Ergamaa Rabbitti fayyadamuun ilma namaa dukkana wallaalummaa cillimii keessaa baasun gara ifa imaanatti olkaasa. Tooftaa kana fayyadamuun fiixee gaarummaa fi milkaa’innaa irra akka ijjatan nama taasisa. Wallaalummaa Araboonni keessa turan mee haa ilaallu. Intala jirtuu ofii awwaalaa turan. Qur’aanni fi Ergamaan Rabbii yommuu itti dhufan, wallaalummaa kana keessaa bahuun ifa Qur’aanatin qaroominna guddaa addunyaan argitee hin beekne ijaaran, fiixee gaarummaa fi milkaa’innaa eenyullee hin dhaqqabne irra ijjatanii darban. Iccitiin kanaa inni guddaan qalbii ofii qulqulleessu irratti xiyyeefatan, Qur’aana fi sunnaah Ergamaa Rabbitti hidhatan, Aakhiraa immoo kaayyoo jalqabaa godhatanii qabsaa’an. Qo’adhaa, qoradhaa iccitiin akkasitti isaan olkaase kanuma.
3.Tuqaa gahuumsaa filachuu– tuqaa ka’uumsaa erga beekne booda tuqaa gahuumsa beekun baay’ee barbaachisadha. Namni eessarraa ka’ee garam akka deemaa jiru yoo hin beekin, jireenyi danqaraa fi dukkana itti taati. Tuqaan gahuumsaa keenya dune kan qabritti hafnu osoo hin ta’in, lamuu deebifamuun hojii hojjachaa tureef ni herreegamna. Namni kana beeku fiixe gaarummaa irra ijjata. Sababni isaas, hojii gaarii fi badaa, dhoksaa fi ifatti hojjatuu hundaaf baruu Guyyaa Qiyaama akka gaafatamu waan beekuf hojii badaa irraa dheessun gara hojii gaariitti fiiga. Innumaa tuqaan gahuumsaa kunii qalbii isaa akka qulqullooftuf gargaara.
Addunyaa tana akka tuqaa gahuumsa isa dhumaa godhachuun nama gara amala horitti gadi deebisa.
Nama addunyaa tana filate aakhiraa dagate dhumni isaa kufaati fi adabbii cimaa akka ta’e Rabbiin nuuf hima. Akkasumas, nama aakhiraa filate ishiif carraaqe mindaa guddaa akka qopheessef Ayaata armaan gadii keessatti ni ibsa.
“Nama ishee (duniyaa) jarjartuu taate tana fedhu, ishee keessatti nama feenef waan feene ariifachisna. Ergasii Ibidda Jahannam arrabsamaa, darbamaa ta’ee kan seenu isaaf goona.
Garuu nama Aakhiraa fedhee fi mu’imina (nama dhugaan amane) ta’ee osoo jiruu hojii gaarii ishiif maltu hojjate- warra san hojiin isaanii galateefatamaa (Rabbiidhaan kan mindeefamu) ta’ee jira.” (Suura Al-Israa 17:18-19)
Aakhiraa filachuu jechuun addunyaa tana dagachuu jechuu miti. Kana irra, addunyaa osoo hin ta’in aakhiraan (tuqaan gahuumsa) kaayyoo jalqabaa ta’uu qabdi. Jireenya keenya itti fufsiisu fi tuqaa gahuumsa keenya ittiin gahuuf galii karaa sirrii ta’een argachuuf ni carraaqna. Wanta boru aakhiratti haamannu har’a addunyaa tana keessatti dalaganna. Garuu kaayyoon guddaan keenya dinaagde walitti kuusun kan ittiin oftuullu ta’uu hin qabu.
Sababa addunyaa tana tuqaa gahuumsa godhatanii filachuutin akkanatti badiin babal’ate. Wanta qabanitti waan hin quufnef namoota saamu fi cunqursuun hacuucca hangana hin jedhamne addunyaa irratti adeemsiisa jiru. Kaayyoon guddaan isaanii addunyaa tana qofa waan taateef wanta argatan hundaa walitti guurun ba’aa hin dandeenye ofitti fe’u. Kanaafi adabbiin nama addunyaa tana filatee fi aakhiraa dagatee ulfaataa ta’eefi.Addunyaa osoo irraa deemaa jirruu akkamitti tuqaa gahuumsaa godhannaa?
Walumaagalatti Aakhiraa akka tuqaa gahuumsatti filachuun ilmaa namaa qilee badii keessaa baasun gara fiixee gaarummaa, gammachuu fi milkaa’innatti olkaasa. Mee haa ilaallu namoota addunyaa tanaaf du’an. Gammachuu dhugaa ishee keessaa hin argatan yommuu lafa dhiitanii fi akka fedhan ta’an gammachuu waan argatan nutti haa fakkaatanii malee. Addunyaan itti baay’achuun isaanitti abaarsa fi hirriba tan dhabsiistu taate. Hawwii sobaa fi fedhii duwwaa jala osoo fiiganuu jireenya mi’aa fi gammachuu hin qabne jiraatu. Baay’achuun qabeenya gammachuu nutti hin fakkaatin. Daraara fi cinqii qalbiin isaani keessa jirtuu mee haa gaafannu.
Gudunfaa
Namni tokko jireenya keessatti milkaa’uu fi gammachuu argachuuf tuqaa ka’uumsa fi gahuumsa akkasumas daandii isaan lamaan jiddu jiru sirritti beeku qaba. Kanniin sirritti yoo hin beekin milkaa’innaa fi gammachuu dhugaa argachuu hin danda’u maa hanga fedhe ‘Ani gammachuu fi milkaa’inna guddaa galmaan gahee jira’ jedhee haa odeessu. Tarii namtichii kunii osoo tuqaa gahuumsaa hin beekinii fi hin gahiin daandii walakkaa dhaabbate “Milkaa’inna fi gammachuu guddaa argadhe jira.”jechuu danda’a. dhaadannoon warroota kafaranii kanuma. Tuqaa gahuumsa isaanii osoo hin beekin addunyaa tana keessatti garmalee milkoofne jedhu. Nullee kana dhugaa seene gowwomna.
Dhugaan kana osoo hin ta’in tuqaa ka’uumsaa fi gahuumsa beekanii fi daandii sirrii jara lamaan wal qunnamsiisu irra deemudha. Kanatu fiixe gaarummaa, milkaa’innaa fi gammachuu irra akka ijjatan nama taasisa.
Namni milkaa’innaa fi gammachuu barbaadu wantoota sadan kanniin sammuu keessaa baasu hin qabu. Rabbiin ganda lamaanittu nuu haa milkeessu.Amiin.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
CAASAA BARREEFFAMA AFAAN OROMOO – B/sa Fedhasaa Taaddasaatiin
Guddinni afaanii bu’aa waliigalteeti. Hawaasni akka dubbatutti waliigalee, akka waliigalutti dubbata. Caasaan barreeffamaas akkaataa hawaasni itti dubbatuun hinsirratu yoo ta’e, afaanichi gara biraatti daba. Sababnisaa, hawaasni akka dubbatutti dubbisa.
Afaan Oromoo keessatti rakkoon mul’atu kana. Akka hawaasni itti dubbatu dhiifnee akka faranjiin barreessitutti barreessuuf dhamaana. Saayinsii barreeffamaa afaan biraatiin baranne waan ta’eefis akkuma barannetti qindeessina. Kunimmoo, Afaan Oromoo caasaa ofiisaa akka hinqabaanne gochuurra darbee afaan jijjiirraan dhufe (kan of hindandeenye) fakkeessa. Kanaafuu, dhimmi caasaa Afaan Oromoo uummata afaanicha dubbatu bakka bu’uutu irraa eegama. Osoo caasaa barreeffamaa sirreessuu hinjalqabin akkaataa itti dhalataan Oromoo caasaa dubbiin mul’isu qorachuu barbaachisa.
Kana ta’uu baannaan saayinsii warri dhidhimaa (Faranjiin) ittiin waliigalteef jennee akkaataa Oromoon itti waliigalu faallessuu ta’a. Fakkeenyaaf, jechi tokko caasaa barreeffamaa keessatti qofaa dhaabachuufi jecha biraatiin walitti hidhachuusaa mirkaneessuuf, afaan biraa keessatti akkamitti caaseffame jennee gaafachuu hinbarbaachisu. Afaan Oromoo keessatti yeroo dubbatamu akkamitti caaseffamee akka jiru dhaggeeffachuun ga’aadha. Sababnisaa, yeroo baay’ee Afaan Oromoo akkuma dubbatamutti barreeffama. Kunimmoo, caasaa dubbiifi barreeffama keenyaa irra caalaatti tokko taasisa. Yaada kana hubadhaa! Yeroo hundaa hinjenne. Yeroo baay’een jedhe malee. Tarii yeroo tokko tokko waanuma dubbannu barreessuu hindandeenyu ta’a; sanas gara caasaa waliigalteetti fiduun wayyuma. Ammaaf garuu isa akka dubbannutti barreessuu dandeenyurratti hubannoo uumnee kana haferratti mariyanna.
Akkaataa itti Oromoon afaansaa caaseffatu beekuuf jalqabumarratti moggaasa maqaasaa ilaaluun hubachuun nidandaa’ama. Mee maquma ‘FEDHASAA’ jedhu haalaallu. Maqaan kun jechoota lama [fedha+isaa] jedhurraa caaseffame. Jechoota lamaanuu akkuma dubbatanitti walitti erbuun waamanii moggaasan.
Maqaalee akka Waaqasaa, [Waaqa+isaa] Biraanee [bira+aanee], Asafaa (as+afaa), Hundarraa [Hunda+irraa],Waaqumaa [Waaqa+uumaa], Bariisaa [barii+isaa]… tarreessinee fixuu waan dandeenyu miti. Kun maaliif akkas ta’e? Jechoota lamaan dhimma tokkoof fayyadamaa jiru. Yeroo dubbatanis qaawwaan gidduutti mul’atu hinjiru. Kanaaf walitti fifsiisuun caasessus jechuudha.
Ilaalchi caaseffama haala barreeffama haaraa kunis kanarraa madde. Caasaa afaan biroo hordofuuf jecha, caasaa afaan keenyaa balleessuu hinqabnu. Kun silumayyuu, afaan biraa Afaan Oromootiin barreessuudha. Fakkeenyaaf, Afaan Ingiliziin ’for’ kan jedhu Afaan Oromootiin qubee ’f’ qofaan bakka bu’a.[Its profit only for you] isa jedhuuf, Afaan Oromootiin”Bu’aansaa siif qofa” jenna. Afaan Ingilizii keessatti, ’for’ qofaa dhaabatti jennee Afaan Oromoo keessatti ’f’ qofaa dhaabnuun tasayyuu ta’uu hindanda’u. Inni biraas akkasiin sirrachuu barbaada.
Rakkoolee mul’atan keessaa tokko caasaa barreeffamaafi tajaajila jechootaa waliin makuudha. Jarreen kun garuu waan adda addaati. Fkn. jechi ‘irra’ jettu tajaajilli isheen laattu firoomsuudha. Ta’us caasaa barreeffamaa keessatti jechatti fufuun barreeffamti. “Sangaan kee tabbarra dheeda” hima jedhu keessatti ‘irra’ kan jettu sun caasaa sanaan barreeffamtee tajaajila firoomsee (proposition) laatti. Isa Afaan Inglizii keessatti jecha ofdandeesse taatee dhaabattu sana Afaan Oromoo keessatti fufii taati jechuudha.
Kanarraa kan hubatamu, Afaan Oromoo keessatti jechi ofdanda’uyyuu fufii/ maxxantuu ta’uu danda’uusaati. Sana kan murteessus akkaataa dubbii ummataati jechuudha. Yeroo dubbatamu qaawwaan (space) gidduutti mul’atu hinjiru taanaan wanti nuti addaan bunnuuf hinjiru.
Asitti tajaajilaafi caasaa adda baafnee ilaaluu barbaachisa. Yeroo tokko tokko tajaajila jechi sun qabuun barreeffama keessatti caasessuuf deemna. Sun dogoggora. Sababnisaa, akkaataa itti abbaan Afaanichaa dubbatuun caasessina malee caasaa haaraa afaan biraan walbira qabnee hinuumnu. Mee keeyyata yaada falmii caasaa duraanii dhiyeessu kan hiriyaan koo tokko fuula fb irratti barreesse haalaallu! (Nama sana maqaa dhahuu beekuman dhiise)
“Jechoonni maxxantuu qofaa isaanii dhaabbatanii hiika laachuu hin dandeenye akkasumas qophaa ijaajjanii mirkaneessitoota ykn abbummaa, kallattii hin agarsiifne itti maxxanuu qabu. Fakkeenyaaf, “mobile koo” jecha jedhu yoo “mobilekoo” jenne jecha of danda’aa lama walitti maxxansine waan ta’eef kun dogoggora. “Mobile + koo= mobile koo” sababnisaa “koo” abbummaa agarsiifti.
Jecha “Tolasaa dha” jedhu yoo “Tolasaadha” jennes sirrii miti. Sababnisaa maxxantuun “dha” mirkaneessituu dha. Kanaafuu, jechi sirriin “Tolasaa dha”
Garuu, maxxantoota qofaa dhaabbatanii hiika hinlaanne maxxansinee barreessina. Fakkeenyaaf: jecha “Dhaabbataniiru” jettu kana yoo ilaalle, Jecha “dhaabbatan” jettutu, maxxantuu “niiruu” jedhu dabalate. “niiruu” jettu kun qofaa hiika hinlaattu; garuu, mirkaneessituu dha. Akkasumas baayyina agarsiifti. Sababa qofaa hiika hinlaanneef itti maxxanuu qabdi!” jedhee barreessa.
Keeyyata kana keessatti caasaa barreeffamaafi tajaajila jechootaa walmakee jira. Jechi tokko bakka gale sanatti tajaajila kennu qabaachuunsaa ifa. Ta’us bakki dhaabbii inni caasaa barreeffamaa keessatti qabu tajaajilaan caalaa caaseffama dubbiin murtaa’a (Afaan Oromoo keessatti). Akka Lalisaan jedhutti “ …‘mobile koo’ jecha jedhu yoo “mobilekoo” jenne jecha of danda’aa lama walitti maxxansine waan ta’eef kun dogoggora. “Mobile + koo= mobile koo” sababnisaa “koo” abbummaa agarsiifti.” jedha. Anillee, gama tajaajila kennituun abbummaa agarsiisuushee hinmormu. Haata’u malee, jecharraa fagaachuufi maxxanuunshee dhimmi kun hinmurteessu. Sababnisaa, dhimmi maxxanuufi ofdanda’uu jechootaa tajaajilaan osoo hintaane, caasaa dubbii afaanichaatiin murtaa’a. Yeroo dubbannu sagaleen addaan citiinsaa dhaga’amee qaawwi uumama yoo ta’e addaan bunna. Dursa sana mirkaneessuu barbaada. Kanaaf, caasaafi tajaajila adda baasanii ilaaluu barbaachisa.
Keeyyata olii sana yeroon dubbisu yaadota waldhahan laman arga. Hima jalqabarra jiru ilaalaa: “Jechoonni maxxantuu qofaa isaanii dhaabbatanii hiika laachuu hindandeenye akkasumas qophaa ijaajjanii mirkaneessitoota ykn abbummaa, kallattii hinagarsiifne itti maxxanuu qabu” jedha. Gadi siqeemmoo “-dha maxxansuun sirii akka hintaane yeroo falmu ’Tolasaadha’ jennee barreessuun sirrii miti” jedha. ‘-dha’ kan jettu kana qofaa yoo dhaabne hiika qabdii? ‘hin-‘ kan jettu kan inni barreeffamicha keessatti qofaa dhaabaa jiru sunoo hiikaa qabdii qofaa dhaabattee? Ibsi inni laataa jiruufi wanti inni barreessaa jiruyyuu waldhahe jechuudha. Rakkoon kun sababa tajaajilaafi caasaan waldhaheef uumame.
Barreeffama hiriyaa kootii sana akka fakkeenyaatti fudhachuun koo hamaaf miti. Jaarraa 21ffaa keessatti oduun osoo hintaane barreeffamaan waliif deebisuun caalaa fudhatama qaba. Isa ani jedhetu sirraadhaa osoo hintaane maaliif akka jedhame ragaan agarsiisuun barbaachisaa waan ta’eef.
Egaa namnoo akkuma barbaade caasessee barreessaa jiraa egereen Afaan Oromoo maalta’aree? Dhimma kanarratti, waggaa lamman darbe Hoggantoota Biiroo Barnoota Oromiyaa waltajjii tokkorratti argannee mariisifnee turre. Yeroo sana caasaa haarawaa kana akka gara dirree barnootaatti seensisaa jiran nuuf himanii turan. Kitaaba barataa amma qophaa’aa jiru keessattis hanga tokko caasicha hojiirra oolchu jedheen abdadha.
Kitaaba Afaan Oromoo kutaa 9ffaa gidduu kana dubbiseen ture. Kitaabicharratti caasaan jechootas ta’e maxxantuulee fufuu qaban kanaa sirrateen arge. Fakkeenyaaf, ’hin-, -dha, -ti, ni-,-(i)rra, -fi, -f, – tti… jechatti maxxanuun caaseffaman. Egaa anis sanatti waliingala! Biiroon barnootaa dhimma kana xiyyeeffannoo keessa galchee barreeffama waltessuu qaba.
Walumaagalatti, akkuma caasaa dubbii Afaan Oromootti barreeffama keenyas sirreeffachuutu barbaachisa. Jecha maxxanuu qabu maxxansinee isa irraa butachuu qabus irraa bunna. Yoo yeroo dubbannu qaawaan uumame irraa bunna. Yoo qaawwaan hinjiru ta’es akkuma dubbannutti barreessina. Kanaaf, jechoota ofdandaa’anii dhaabbachuu danda’anuu seera afaanichaa eeguuf jecha yeroon maxxansinu nijira jechuudha. Fkn. -moo, (i)yyuu, ha(a)- (i)saa, (i)rra, (i)mmoo… karaa sarara xiqqaatiin jecha cina jirutti maxxansuuf yeroo dirqamnu qabna. Kunis, seera dubbii afaanichaa eeguuf raawwatama. Kun ijaarsa caasaatis malee tajaajila jechi sun kennurratti dhiibbaa hinuumu. Keeyyata itti aanu kana akka fakkeenyaatti dubbisaa!
Tolasaafi gaarumaan barattoota ciccimoodha. Guyyaa hundayyuu mana barumsaa deemuu nijaal’atu. Kanarraa kan ka’es, yeroo hundaa daree guutuurratti 1ffaa ba’u. Kunis, bu’aa hordoffii maatiisaaniiti. Ijoolleen kuniin garuu, barnootatti haaciman malee, hojii hinjaal’atan. Hojiimoo barnootatu caalaaree? Ciminni hojiin hinmul’anne bu’aa hinqabu.
Jechoota kanneen bifa kanaan caasessuun bu’aalee gurguddoo sadii qaba.
Isaanis:
1. Qusannoodhaaf baay’ee fayyada. Mormiin qubee Afaan Oromoo irratti ka’aa ture ‘bakka baay’ee fudhata…’ kan jedhu sana bifa kanaan hir’isuun akka dandaa’amu ani argeera. Fkn. Kitaaba fuula 200 qabu caasaa kanaan sirreessee fuula afurtama hir’isuu danda’eera. Sababnisaa, yeroo maxxansinu yoo xiqqaate qubee lama dhabamsiifna.
Hima “Maqaan isaa Beekaa dha” hima jedhu caasaa haarawaa kanaan yeroo barreessinu, “Maqaansaa Beekaadha” jenna. As keessatti qubee sadii hir’isuu dandeenyee jirra (Ilaalaa). Keeyyata tokko keessattii qubee meeqa hir’isuu dandeenya? Kanaaf qusannoof caasaan kun baay’ee fayyada jechuudha.
2. Akka Ummanni Oromoo dubbatutti caasessina. Caasaan barreeffamaa kanuma Oromoo ta’a gaafas. Sababnisaa, duraan caasaa barreeffama afaan biraa kan Afaan Oromoon ibsaa turre malee, Oromoon akkasitti hincaaseffatu. Fkn Abbaan gammachiis yeroo Kitaaba Qulqulluu Afaan Oromootti hiike caasaa nuti reef kaafnu kana fayyadamaa ture. “…Waaqayyo maqaasaaf jedhee sabasaa gargaaruu jaallate…” jedha. Qubeetu kan saabaarraa bocame malee. Kitaabni Qulqulluun boodana Qubee Afaan Oromoon barreeffame garuu caasaa sanarraa kaatee jira “…Waaqayyo maqaa isaaf jedhee saba isaa…” jedha. Isa boodanaa kanarratti namoonni yeroo dubbisan baay’ee danqamu. Sababnisaa, akka dubbataa Afaan Oromootti waan hincaaseffamneefidha.
3. Bareedinaaf baay’ee gargaara. Yeroo caasaa Afaan Oromoo isa haaraa kana fayyadamnu barreeffamni faffaca’ee hinfokkisu. Mee kitaaba caasaa duraafi isa ammaan barreeffame walbira qabaa ilaalaa!
Feesbuukiinis bifa kanaan qindaa’uu qaba. Sababnisaa, miidiyaan afaan waaltessuu keessatti qooda guddaa qaba. Kottaamee, waliigallee barreessina; barreessinee waliigallas. ‘Waliigalan alaagalan’ jedha Oromoon. Egaa jarana muraa ooluun guuraa ooluudha! Anis asumattan gabaabsaa xiyyeeffadhaa dubbisaa!
Goolaba
1. Caasaan Afaan Oromoo akka Oromoon dubbatutti sirratee yoo barreeffame dhiibbaa inni uumu hinjiru.
1. Oromoon akka waliigalutti dubbatee, akka dubbatutti waliigala.
2. Caasaan Afaan Oromoo akka dubbataa afaanichaatti sirratee, qindaa’a malee caasaa afaan biraan walbira hinqabamu.
3. Yeroo baay’ee Afaan Oromoo akkuma dubbatamutti barreeffama (garuu yeroo hunda miti).
4. Caasaa afaan biroo hordofuuf jecha, caasaa afaan keenyaa balleessuu hinqabnu.
5. Caasaa barreeffamaafi tajaajila jechootaa waliin makuun hinta’u
Caasaan barreeffama Afaan Oromoo haarawaa kun rakkoo akkamii fura?
Dhimma afaanii waliigaltee barbaada. Seera namni tokko hundeesseen osoo hintaane akka hawaasni fayyadamutti caaseffamuun seera baafata. Afaan Oromoos akka Oromoon dubbatutti caaseffamee barreeffamuu qaba. Sunis, ummatatti gadi ba’anii qorachuu barbaada.
Jechootas ta’e fufiiwwan maxxanuu qaban bifuma dubbannuun maxxansuun faayidaa gurguddoo sadii qaba. Isaanis:
1. Qusannoodhaaf baay’ee fayyada. Mormii qubee Afaan Oromoo fayyadamuun barreessuurratti ka’aa ture ‘bakka baay’ee fudhataa…’ sanaaf deebii quubsaadha.
2. Dubbataan Afaan Oromoo salphaatti dubbisa; sababnisaa, akkuma ofii dubbatutti barreeffamee argata.
3. Bareedinaaf baay’ee gargaara. Caasaa dubbii keenyaaf barreeffamaa walitti fiduun barreeffamichayyuu nikurfeessa. Sunimmoo, ijatti tola; miidhagaadha.
Kunneen bu’aa akkasiin barreessuurraa maddan taanaan caasaa haarawaa kanatti maaf mormiin itti baay’ata? Waan haaraa sammuu namaatu dafee hinfudhatu. Yaadni namaa yeroo kamuu haaluma kaleessaa keessa turuu barbaada. Kanatu mormii kaasa.
Akka kootti sadarkaa falmii kana qaqqabuun keenyayyuu guddina. Afaan qoratamaa yeroo deemu argannoo haarawaatu mul’ataa deema. Sunimmoo, mormiif karaa saaqa. Qaamni mormus ta’e kan qoratee mormamu karuma karaasaa qorannoo itti fufa. Kanaaf, namni maaf morma jechuurra ragaa amansiisu dhiyeessuun barbaachisaadha.
Bu’aan argamu inni 4ffaan hiika sirrii dabarsuuf gargaara.
Ergan xiyyeeffannoo kana maxxansuu jalqabee as wantoota adda addaa argachaan jira. Caasaa duraanii sana keessatti jechoonni yeroo irraa hiiqanii dhaabbatan hiika akka jijjiiranis bira ga’eera. Fakkeenyota kanaa gadii ilaalaa!
1. Isaan iyyuu dhufaa jiru (caasaa duraanii: walqabsiiftuun ‘iyyuu’ jettu yeroo irraa siqxee qofaa dhaabbattu)
2. Isaaniyyuu dhufaa jiru (caasaa tibbanaa walqabsiiftuun ‘iyyuu’ jettu yeroo jechatti maxxantu)
Himoota lamaan yoolaalle, hiika baay’ee walirraa fagaatan qabu. Haata’u malee, lammanuu jarris dabalataan as adeemaa akka jiran mul’isuuf barreeffaman. Himni jalqabaa (caasaan duraanii) sun sababa walqabsiiftuun ‘iyyuu’ jettu irraa siqxeef hiika jijjiirrateera. “Isaan iyyuu dhufaa jiru” jechuun jarri caraanuu, boo’uu, gurra qabatanii wawwaachuuf as adeemaa akka jiran agarsiisa (barreessaan garuu sana barreessuuf yaadee miti).
Himni lammataa akkuma dubbatamutti waan barreeffameef isa yaadameef hiika sirrii qabaatee jira. Walqabsiiftuun ‘iyyuu’ jettus tajaajila sirrii laatte jechuudha. Himni lammataa kun ‘Jarris as adeemaa jiru’ yaada jedhuuf ergaa sirrii dabarsa. Kun kan agarsiisu garaagarummaa ijaarsa caasaa duukaa hiiknillee akka jijjiiramudha. Fakkeenyonni biraan:
3. Mana isaa isa tulluu duubaa deeme (isaa irraa butuun).
4. Manasaa isa tulluu duubaa deeme (isaa itti butuun)
Himoonni kun hiika adda addaa qabu. Inni jalqabaa, namichi mana nama maqaansaa ‘Isaa’ jedhamuu dhaqee akka jechuutti hiikama. Inni lammataammoo, namichumti mana ofiisaa akka deeme mul’isa. Kanneen akka fakkeenyaattin kaase malee, rakkooleen akkasii baay’eetu jiru. Kanaaf, osoo itti butuu qabnuu irraa butuun sun (Afaan Oromoo keessatti) hiika jijjiiruu dandaa’a jechuudha. Kanaaf, sirriitti dhimma kanaaf xiyyeeffannoo gochuun barbaachisaadha.
Xiyyee Afaan Oromoo itti fufa…
Afaan Oromoo niguddata; addunyaattis nimul’ata.
Horaa bulaa!
Fedhasaa Taaddasaati.
- 37Shares
- Tweet


text:
Barattoonni dubartootaa Yuniversitii waggaa tokkoffaa rakkoolee fi dhiibbaa adda addaaf saaxilamoo ta’uu isaanii kan ibsa ogeessonni dhimma saalaa murtii gara milkaa’inaatti isaan geessu akka murteessan gochuuf deggersa kan isaan barabaachisu ta’uu beeksisan.
Kanaaf fakkeenya kan ta’uuf Yuniversitii Walloo keessatti tattaaffiin godhamaa jiru rakkoolee barattoota dubartoota Yuniversitii adda addaa keessa jiran qaban kan irratti calaqqise ture.
Barattuun Yuniversitii Walloo tokko akka jettetti alli ittiin ulfa of irraa ittisan kan yeroo dheeraa fi gababaatu jira. Kana fayyadamuu dandeenyaan ulfa ofi irraa ittisuu dandeenya.
Yuniversitii Walloo keessa kan jiran barattoota dubartootaa waggaa tokkoffaa keessaa hangi tokko rakkoo saalaa ilaalchisee mudachuu kan danda’u irratti marii geggeessaa jiran. Carraa adda addaan kan geggeeffamu leenjii adda addaa keessaa tokko kan ta’e leenjiin kun barattoota waggaa tokkoffaa qofaa kan hirmaachiseef sababaan adda durummaa dhaan kan miidhaman isaan waan ta’aniif akka ta’e ibsameera.
Yuniversitichatti barsiistuu siiviksii fi amala gaarii kan ta’an professorri lammii Ameerikaa Loorii Hartimen Mahamud kanneen barattoota kanaaf ibsa kennan keessaa tokko.
Waraqaa qorannoo isaanii kan barreessan dhimmootii saalaa irratti ta’uu kan ibsan bariistuun lammii Ameerikaa kun barattoota waggaa tokkoffaa irratti fuuleffatamuun sirrii ta’uu isaa dubbatu.Barattoota dubartootaa gara Yuniversitii dhufan hedduu dhaaf maatiittii adda ba’uun isa duraa ti.
Jireenya maatii isaanii hin hirmaachisne ka jalqabaa. Yeroo kanatti maatiin isaanii to’annaa hin godhaniif. Gorsa kennuufii hin danda’an. Kanaaf barsiistuu sirna saalaa kan ta’an Dr.Masarat waliin ennaa dubbannu saaximamoo ta’uu isaanii itti amanne.
Sababiin isaas qofaa isaanii ti. muuxannoo isaanii duraatis. Sababaa kana irraan kan ka’e murtii isaan murteessan hangi tokko gaarii miti. Ykn sirrii ta’uu isaa hin beekan.
Leenjiin kun kan qophaa’eef sababaan asii maal akka hojjetan, maaliif akka as dhufan daran akka hubataniif murtii gara miklaa’inaatti isaan geessu akka horatan gochuufi jedhan.Leenjiin sun kan geggeessame deggersa Embaasiin Ameerikaa godheen ta’uun beekameera.
Leenjii sana irratti argamanii haasaa barattoota sana jajjabeessu kan dhageessisan Embasii Ameerikaa Finfinnee jirutti itti aanaa itti gaafatamaa gurmuu United States Peter Viruman ofitti amantaan isaanii dabaluu akka danda’u VOAf ibsaniiru.
Dubartoonni barnoota isaanii Yuniversitii addaan kutan bakka jiranitti, kanneen doorsisamanii fi yeroo tokko tokkos hookkarri quunnamtii saalaa irra ga’e haala jiru keessatti eenyutti akka dubbatan hin beekan. Keessuma isaaniitti akka qabatan barattoonni hangi tokko natti himaniiru. Kanaaf kilaboota sirna saalaa fi seminaarota kan akkasii yoo geggeessame yaaddoo miidhaan na irra ga’aa laata jedhu jalaa walaba ta’anii waan itti dhaga’ame dubbachuu danda’u.
Kanaaf, rakkoon ennaa irra ga’u ykn hiriyoonni isaanii dararaan saalaa ykn doorsisamuun irra ga’uu isaa ennaa argan eenyutti akka dubbatan beeku.


text:
Akkamittan kristaana ta'uu danda'aa?
Gaaffii: Akkamittan kristaana ta'uu danda'aa?
Deebii: Kristaana ta'uuf wanti inni jalqabaa "Kristaana" jechuun maal jechuu akka ta'e beekuu dha. Jechi kristaana jedhu kan argame jaarraa jalqabaatti Anstoliyaatti ture (HoE 11:26). Yeroo jalqabaatiif kristaana kan jedhamee arrabsoof ta'uu danda'a. Jechi isaa bu'uura irraa "Kristoosoota xixxiqoo" jechuu dha. Ta'us yeroon booda amantootni Kristoositti jiran "Kristiyaana" jecha jedhu fudhatanii ofii isaanii duuka buutoota Kristoos jedhanii adda baasuun itti fayyadaman. Kiristaanni salphaa ta'e kan jedhu hiikni duuka buutuu Kristoos jechuu dha.
Maaliif kristaana ta'uun narra jiraata?
Yesus Kristoos akkas jedhee labseera: "Ilmi namaa hojjechisachuudhaaf hin dhufne, namootaaf hojjechuuf lubbuu isaa furii namoota baay'eetiif kennuuf dhufe malee." (Mar. 10:45). Achi irraas gaaffiin ka'e, maaliif gatii nuuf kaffaluun barbaachiise? "Ransam" gatii kaffaluu kan jedhu yaadni jechaa kan inni argisiisu nama tokko hiikuudhaaf jijjirama godhamuu dha. Jechi kun irra deddeebi'uun faayidaa irra kan inni oole mucaa butamee qabamee jijjiiraaf kan ta'u hanga kaffaluutti qabuu kan jedhu wajjin kan wal argee dha. Yesus Kristoos nuyiin hidhaa irraa nu hiikuuf "Ransam" gatii erga nuuf kaffale. Hidhaa kam irraa? Cubbuu fi itti fufee kan dhufe, du'a qaamaa fi itti fufee kan dhufu bara baraan Waaqayyo irra adda ba'uu. Yesus Kristoos maaliif gatii isaa "ransom" kaffaluun barbaachiise? Hundi keenya cubbuudhaan faalamneera (Rom. 3:23), du'a bara baraas kan nuuf ta'ee taanee (Rom. 6:23). Yesus Kristoos akkamitti gatii keenya kan kaffalee? Gatii cubbuu keenyaa kaffaluudhaaf fannoo irrattii du'uudhaan. (1Qor. 15:3? 2Qor. 5:21). Duuti Kristoos akkamitti gatii cubbuu keenyaa kaffaluu danda'a? Yesus qaamaan kan mul'ate hafuura ture, Waaqayyo hafuurri nu keessaa akka isa tokkoo ta'uudhaaf gara biyya lafaa dhufe, kanaaf nu fakkaate cubbuu keenyaafis du'e (Yoha. 1:1, 14). Hafuura kan ta'e Yesus gatiin cubbuu daangaa kan hin qabne yoo ta'e cubbuu biyya lafaa hundumaa kaffaluudhaaf gahaa ta'e (1Yoha. 2:2). Yesus Kristoos du'a booda ka'uu isaa du'ii isaa aarsaa gahaa ta'uu isaa fi du'aa fi cubbuu sirritti akka mo'e ibsa.
Akkamittiin Kristaana ta'uu danda'a?
Kun kutaa yaada filatamaa qabatee dha. Jaalala nuuf qabu irraa kan ka'e Waaqayyo karaa ittiin kristaana taanuu salphaa godhe. Gochuu kan qabnu Yesusiin akka fayyisaa dhuunfaa keenyaatti simachuu dha, guutuummaa guutuutti du'I gooftaa Yesus cubbuu goonee hundumaatiif gahaa akka ta'e amanuu (Yoha. 3:16) inni fayyisaa keenya akka ta'ee guutuummaa guutuutti amanuu (Yoha. 14:16, HoE. 4:12) kristaana ta'uun walitti qabaatti seera hafuuraa raawwachuu gara waldaa kristaanaa deemuu yookaan wantoota murta'aan gochuu fi isa kan biraa immoo gochuu irraa of qusachuu miti. Kristaana ta'uun Yesus kristoosii wajjin tokkummaa qabaachuu dha. Amantiidhaan Yesus Kristoosi wajjin walitti dhufeenya gochuu dha Nama tokko kristaana kan jechisiisu.
Kristaana ta'uudhaaf qophaa'aadhaa?
Yesus Kristosiin fayyisaa dhuunfaa kee gootee fudhachuudhaaf kristaana ta'uuf qophaa'aa yoo taate gochuun kan siraa eegamu amanuu qofa. Cubbammaa akka taatee fi firdiin Waaqayyo akka sira jiru ni amantaa? Yesus Kristoos adaba kee akka fudhatee fi bakka kee akka du'e hubateetta? Aarsaa ta'uun isaa gatii cubbuuu keeti baasuudhaaf gahaa akka ta'e hubateetta? Gaaffiiwwan sadan kanaaf deebiin kee eeyyee yoo ta'e amantii kee Yesus fayyisaa kee irra godhadhu, amantiidhan isa duwwaa amanuudhaan simmadhu. Kristaana kan si godhu kana.
Sababa waantota bakka kanatti dubbisteef Kiristoosiif waanta murteeffatte qabdaa? kana taanaan, maaloo, kolbaa isa “An har’a Kiristoosiin simadheerra” jedhu tuqi.
English
Akkamittan kristaana ta'uu danda'aa?


text:
Ajjeechaa, hidhaa fi gidiraa woggaa tokkoo oliif Itoophiyaa keessatti bal’inaan raawatamaa ture Mootummoonni Gamtoomanis ta’ee Gamtaan Awurooppaa akka qoratuuf hin hayyamnu, jedha muummichi minsitera Itoophiyaa Haylamaaram Dassaalenyi. Haylamaaram Dassaalenyi, birmadummaa Itoophiyaa keessa qaamonni biraa harka hin naqatan jechuudhaan kan BBC’tti hime.
Yakki naannoo Oromiyaa fi Amaaraatti dhuma bara 2015 eegalee raawwatamaa ture qaama walabaan akka qoratamuuf kan qaamonni garagaraa gaafataa fi dhiibaa godhaa turan. Amma garuu kun akka ta’uuf mootummaan Itoophiyaa fedhii kan hin qabne ta’uu isaati kan ifa godhe. Tankaarfiin qaamota kanaa inni itti aanu maal akka ta’uudhaaf deemu hin beekamu. Garuu, dhugatti ajjeechaan geggeeffamaa ture isaan yaachise taanaan dhiibbaa dabalataa mootummaa Itoophiyaa irra kaayuu malu.
Ajjeechaan hamaan ummata irratti humnoota mootummaan bobbaaseen raawwatamaa tureera. Naannoo Oromiyaa qofatti namoota kuma tokkoo oltu rasaasa mootummaan kan kufe. Sadarkaan yakka hojjatamaa turee labsii yeroo muddamsuu Onkoloolessa keessa labsame hordofee ni hammaate malee waan fala argatee miti. Kuni hundi ta’us, gama mootummaa Itoophiyaatiin yaaliin yakka kana qorachuu fi qaamota yakka raawwatan hunda seeratti dhiyeessuu godhame hin jiru. Itoophiyaa keessatti worri yakka raawate ammas daandii irra tirata. Maatiin firri irraa dhumate booyaa fi gaddaa jiraata.
Barreessaa karaa firasabaa@gmail.com qunnammaa


text:
Waltajji Dimookraasii jiru ballisuuf jecha namoota siyaasaa hidhaa keessa jiran gadhisuuf akkasumas mana hidhaa beekamaa maakelaawii jedhamu cufauuf ka jiru ta’u mummichi ministeera Itiyoophiyaa Haayle Maariyaam Dassaalemy labsanii jiru.
Dhiittaa mirga namoomaaf kan himatamaa turte Itiyoophiyaan mormitoota afaan qabsisuuf jecha namoota walitti qabdee hiitii akkasumas mana hidhaa maakalaawii kan Finfinnee keessatti darartii jedhamuun himatamaa turte.
Mootummaan har’a haala hin eegamneen kan labsee kana ilaalchisee mummichi ministeeraa Itiyoophiyaa Haayle Maariyaam Dassaaleny tuuta oduuf ibsa kennanii jiru.Akka kanaanis namoota ammaan dura yakkamtoota jedhamuun hidhamanii yakka ilaalacha eeggataa turan martii himannaan irratti dhiyaate kaafameefi jira.
Gama kaaniin Namoonnii Siyaasaa seera duratti dhiyaatanii hidhaa keessa jiran ni gadhiifamuu kan jedhan Obbo Haayle Maayiyaam manni hidhaa beekamaan Maakelaawii jedhamu cufamee gara Muziyamiitti jijjirama jedhu.
Yeroo ammaa namoonni meeqa mana hidhaa MaakalaawiiKeessatti hidhamanii akka jiran hin beekamuu jechuun gareen mirga dhala namaaf falmuu Hiyumaan Raayitis Waach namoota qabaman irratti mala qorannaa seeraan ala ta’eetu achii keessatti irratti gaggeeffama jechuunn bara 20113 keessa gabaasee ture.
Gareeleen mirga dhala namaaf falman Humaan Raayitis Waach fi Amneestii Internaashinaal mootummaan Itiyoophiyaa seeraan ala namoota walitti qabee hidhaa, ni dararaa yakka ilaalcha seeraana ala ta’e mormitoota siyaasaa irratti gaggeesa jechuun himatu.


text: Adoolessa 9,2017/Godina Arsii Aanaa Gadab Asaasaatti OPDOn Ummata Gowwoomsaa jirti. Godina Arsii Aanaa Gadab Asaasatti Ergamaan Wayyaanee bulchaa aanichaa ta’e Obbo kamaal Tolaa Ummani Aanaa Gadab Asaasaa Humnoota badii biyyaa balleessudhaaf Fasydan addaa Umnanni Oromoo finfinnee irraa argatu sirrii miti jedhanii jeequnsa kaasuf deemu dura dhaabaachuu qaba. Kuni Olola Sobaati faaydaan Addaa Isin Ummanni Aanaa Keennaa finfinnerraa argattan maali faaydan keessan asuma Asaasa keessa jiru kanaafuu olola humnoonni badiu hafarsan kanarraa ujoollee teessan gorfadhaa jechuun ummata gowwoomsaa ooluu maddeen oduu keenya gabaasanii jiru


text:
Cinaaksan aanaa Harargee Bahaa keessaa tokko. Aanaan kun akka warrii lafaa jedhutti lola waraana naannoo Somaaleeti dhufu,Liyuu Hayiliifu bultii hin qabu.
Kalee fi guyyaa dheengaddaallee akka warra lafaatii fi warrii lafa bulchu jedhutti waraanii kun nama afur fixee shan caalaa mammadeesse.
Barana kana qofa akka bakka bu’aa bulchaan aanaa Cinaksan, obboo Abdurqaadir Dasii jedhutti Liyuu Hayil marroo 7-8 aanaa kanatti nama hadhe.
“lafuma riferendeemii bara 1997 Oromiyaa kutan keessatti nu lolan,” jedha warrii lafaa.
Fulaan kalee fi guyyaa dheengaddaa waraanii kun keessatti nama fixe jedhan Geellaa,Booralee Kaabaa,Hosaalee fi hedduu.
Oromiyaa irraa qawwee guuran jedha tatullee motummaa irra aahin mikranneeffanne.Bahaatti argamaa Geellaa booralee kaabaa fi hosaalee irratti. Dukaasi hamaan Hosaalee irra ture.
Fulaan waraanii kun itti nama hadhe akka bakka bu’aan bulchiinsa aanaa Cinaksan obboo Abdirqaadir jedhetti Fooralee Kaabaa, Cirillee, Makkaniisaa, Qaraaruu fi Gololcha fi fulaa hedduu.
“Misooma ummata keennaa gufachiisuu fi babalifannaa lafatiif lolan.” Ganna dabrellee akka obboo Abdurqaadir jedhutti Gololchaa fi Gololchaa fa.
Manneen barnootaa fi manneen akimiillee lafa irratti nama hadhuutti jiran keessa hin jiranii wariri achi hojjatullee ya aanaatti gale jedha obboo Abdurqaadir.
Manneen barnootaa cufaman kun akka bulchaan aanaa jedhutti sadrkaa 1-8ti. Manneen barnootaa cufaman jedhan Zoonii Makkaniisa.Arddaa Cirillee,Ardaa Kooralee Kaabaa,Tiiroo Guddoo,Gololcha,Qaraaruu fi fulaa hedduu.


text:
Finfinnee, Fulbaana 14,2011(FBC)- Muummee ministiraa Dooktar Abiyyii fi preezdaantiin naannoo Oromiyaa Dooktarri kabajaa Lammaa Magarsaan paarkii indaastirii magaalaa Bulbulaa fi Shaashamanneetti argaman daawwatan.
Paarkin Indaastirii Qonnaa Bulbulaa oomishaalee qonnaa fi bu’aalee oomisha beelladaa qindeessudhaan gara alaa erga.
Muummee ministiraa Dooktar Abiyyii fi preezdaant Lammaan Wiirtuu Tiraanisfoormeeshinii Qonnaa Shaashamannees daawwataniiru.
Ijaarsa paarkichaa baatiiwwan muraasa keessatti xumuruuf hojjetamaa jira.
Paarkichi oomishaalee fudraa fi mudraa, aannan, dammaa fi oomishaalee qonnaa biroo qonnaan bulaarraa fuudhudhaan qindeessee gabaadhaf dhiyeessa jedhameera.
Comments
Loading...


text:
Chaayinaa naannoo gama dhiyaa Xinjiang jedhamu waajjira warra koministii keessatti haleellaa shororkeessotaan namoonni afur ajjeefamuu sabaa himaan biyyattii beeksisee jira.
Angawoonni naannoo akka jedhanitti garee leellistoota Islaamummaa afurtu boombii mana keessatti hojjettame dhoosuu dhaan nama tokko ajjeesanii sadii madeessan jechuu dhaan dhaabbanni oduu Xinhua gabaasee jira. Gabaasi sun akka jedhutti poolisiin booda irra kanneen haleellaa sana raawwatan afur itti dhukaasuun ajjeese jedhee jira.
Waggaa dhiyoo as naannoo daangaa Xinjiang hookkara musliimota uummata Uighur fi lammiiwwan china Han gidduutti hookkara ka’een namoota dhibbaan laka’amantu du’an.
Mootummaan jeeqama sanaaf hawaasa Uighur kanneen china jalaa walaboomuu fedhan himate. Gareeleen mirga namaa fi kanneen baqatanii biyya ka biroo jiraatan hookkarri sun sababaa mootummaan amantii warra Uighur fi aadaa isaanii hacuucuuf jecha jedhan. chinaan garuu haleellaa sana haaltee jirti.


text:
Hoolaan Gurra Keessaa Afaan Qabu Turkiyaa Keessatti Argame.
Alii Duman Turkiyaa Godina Gaaziyaanteep jedhamtu keessatti horsiisee bulaa yoota’u; “guyyaa tokko hoolota tiyyarraa rifeensa osoo murutti jiru, wanti hedduu narifachiise tokko naqunname jechuun jalqa.
“Akkuma barame hoolataa tiyya irraa rifeensa muruu jalqabe; erga hoolota heddurraa mureen booda hoolaa kanatti dabre. Osoo hinyaadin tasa gurra isaa waan mureef miidhama isaa hubachuuf qalbeeffadhee yoo ilaalu, gurra hoolaa keessatti Afaan argee akka malee rifadhee hollachuu jalqabe” jedha.
Haakima loonii kan ta’e Yuusuf Yildiiz gama isaatin yoo dubbattu: Afaan gurra hoolaa keessatti uumame kun ilkaanis niqaba. akkuma afaan uumaatitti hancufaafi hoomacha kan maddisiisu yoo ta.u, liqimsituun isaa nisochooti jedhee jira. Haata’u malee afaan kun ujummoo gara garaachaa deemuun kan walhinqabanne ta’uu himee jira.
Haakimni loonii kun itti dabalauudhaan yeroo dubbattu, hoolaan kun afaan kanaan waan waa nyaatu natti hinfakkaatu; abban qabeenyaa hedduu waan sodaateef akka nuti yaallu nuuf hin hayyamne jedhe. Xumara irratti Aliin hoolaa isaa kana qaluufis ta’ee gurguruuf yaada akka hinqabne dubbatee jira.


text:
QUBEE OROMOO FI DIINOTA ISAA
Taammanaa Bitimaa irraa
Qubeen Oromoo kun erga waggaalee 25 dura, bara 1991 keessa: hayyuuwwan, beektonni, dureewwanii, roogeyyii fi jajjabeewwan Oromoo dira sonaan guddicha wiirtuu Oromiyaa irratti argamu, Finfinnee-tti walgayaanii sagalee fi onnee tokkoon “qubee” kana eebbaa fi gammachuun fudhatanii asii, diinonnii fi jibbitoonni Oromoo fi Oromiyaa takkaa duula isaanii hin dhaabne. Uummanni Oromoo guddichi magaalaa fi baadiyaa, biyyaa fi biyyoota alaa irraa dammaa fi bunaan, coqorsaa fi siiqqeen ililchee “hoo mareewoo!”-n simachuun isaa ittuu diinota saba kanaa ija-diimessee, eeboos qarsiise. Jarreen kanatti amma sirumaa dubbiin mirgaa fi haqa Oromoo sagaleewwan: qubee, afaan Oromoo, Oromummaa, bilisummaa fi federaala jedhaman faa ciniinnaa-garaa fi buwwoo-mataa itti-kaasaa, itti-hammeessaa jiru. Kan biraa hafee jechoonni Oromoo fi Oromiyaa jedhaman dhukkuba onnee jarreen kana qabsiisaa jiru. Egaa maal goonaree, silaallee akka aadaa Oromoo fi gara-laafina uummata Oromootti jarreen dhibamanii fi dhukkubsatan kanaaf ni gaddina; lagaa buunee, gaara baanee qoricha isaan fayyisu barbaannafiiyyu. Garuu, isaan fayyisuuf jenneetoo qubee qubaa keenyaa, Oromummaa eenyummaa keenyaa, bilisummaa namummaa keenyaa, abbilee keenya Oromoo, harmilee teenya Oromiyaa: kakakuu dha; laguu dha; hooda, hoola daqiiqaa tokko dhiisitii sekondii takkaafillee hin dagannu!
Mee ergan isa kanaa olii akka dura-dubbiitti waa jedhee, waan amma ishii tana akkan bacancaruuf massaa (sababa) naaf tahe, yoon dursee lafa-kaaye dubbiin irra caala taliileffamaa deemti. Gariin keessan nama Dr. Geetaachaw Hayilee jedhamu ni beektu jedheen amana. Namni kun nama teessoon yeroo ammaa biyya USA-a keessa jiraatu. Ammoo, nama sammuu fi qalbiin bara Minilik keessatti argamu. Namni baratee homaayyuu hin baranne kun yeruma yeroon waayee Oromoo kaasee, jibbaa hamaa fi tuffii daangaa hin qabneen hamma humna-saatii saba kana aboota; arraba isaa kan akka doobbii jiruu saniin waxala. Of-tuulummaan, of-guurummaan, uummata-kootu caalummaan, uummata-kootu qaroominaan saboota hunda dursaan, amantii-kootu hundarra caalaan — kam himnee kam dhiifnaa mitii, nama barachiisaa (pirofeesara) unibarsitii tahe kana gadi isa konkolaachisee gurbaa kutaa afraffaa keessa barchaa jiru tokko isa fakkeessee argama. Maal abboo sammuu Waaqni guddichi kan namaa keenne akka ittiin yaadaniifi. Nu dhalawwan namaa mara, eeyyee akka yaada Oromootti, akka amantii Waaqeffannaa-tti nu ilmoowwan namaa kanneen garaa haadha takkaa keessaa baane, kan bineeyyii irraa adda nu baasu sammuu Rabbi nu badhaase kana. Maarree, nuti sammuu badhaafamne kanatti faaraan dhimma-bawuu baannan gaddeebinee nama nama-nyaatu, nama namaan-daldalu, nama uummata walitti qabee jibbu, nama “uummata kiyya malee, inni kaan jaannama haa seenu” — jedhu faa taana. Mee kanneen akkanaa kana Waaqni gara dhalawwan Biyya Gadaatti hin fidin-kaa!
Egaa, dottoreen “keenya” kun raasaa kana (jidduu kana) barreeffata tokko kan matadureen isaa: “Fidala, Afaanii fi Uummata” jedhamu Afaan Amaaratiin, marsaa “Ethiomidea” jedhamu irratti baasee ture. Anillee kana hin agarreeyyuu ilma Haadha Siiqqee kan ardii biraa fi biyya biraa keessa jiraatu tokkotu akkan ani kana mildhaddhuuf na qalbeeffachiise. Inni (Dr. G. Hayileen) itti-seensaaf wanneen biroo haa jedhu malee, dubbiin inni ganamaan manaa bayeef Qubee Oromoo fi Oromummaa caccagaduufi. Oromoonni jibbaaf jedhaniitu: “fidala Amaaraa, fidala Toopphiyaa” dhiisanii baargama cewuun Laatinii irraa ergifatan jedha. Inni durisee fidala ammaan taana Afaan Amaaraa fi Afaan Tigree faa dhimma ittiin-bayan kana akka waan dachee amma Toopphiyaa jedhamutu tana keessatti maddeetti dhiyeessuuf yaala. Namni kun qubeen keenya baargamaa dhufuu, fidalli isaanii immoo asuma biyya isaaniitti biqiluu isaa nutti lallabullee, dhugaa fi dhugoon jiru waan biraati. Fidalli isaanii kunis akkuma isa keenyaa kana baargamaa yabaloon gara Gaanfa Afrikaa dhufe. Inni keenyaa kun erga dachee ardii Afrikaa keenyaa irra miilli isaa ijjatee gara waggaalee 50-ti. Kan isaanii immoo gara waggaalee 1700 dura Biyya Saabaa, kan amma Yeman jedhamu irraa Garba Diimaa cewuun as dhaqabe. Bara san wanni Afaan Amaaraa jedhamullee waan addunyaa tana irratti hin argamneef, kan fidala saniin dhimma bahaa ture Afaan Gi’iizii ture. Haatu malee, fidalli sun Biyya Saabaa sanitti hin uumamne. Dursee wannumti waa barreessuu kun, qubee waa ittiin-barreessan uummachuun kun ardii eebbifamaa Afrikaa keenya, biyya eebbifamaa qeyee fara’oonotaa, Masira (Iggiptii) keenya irraayyi madde. Illiitonni Amaaraa jaalatanis, jibbanis naannayee, naannayee maddi qubee keenyaa fi maddi fidala isaanii tokkuma jechaa dha. Qubee Masiroota fi Nuubiyyaa keenyaa kana warri Foneeshiyaa (biyya Falastinaa fi Libaanon hardhaa) hedduu wawayyeessanii, foormii isaas gegeeddaranii gara warra Giriikii Duriitti dabarsani. Gara boodaa warri Roomaa (warri Laatinii) Giriikota irraa fudhachuun wawayyeessanii dhimma ittiin-bayani. Bardhibbee fi jaarralee sonaan baay’ee booda immoo ijoolleen Haadha Siiqqee fi Abbaa Gadaa qubee warra Laatinii kana irratti bu’ureeffamuun, akka saba isaaniif tolutti hedduu wawayyeessanii uummata raajeffatamaa Oromoo jedhamu kana badhaasani.
Haatahu malee, hayyoonni Oromoo hedduun bara dheeraaf qubeewwan olloota isaanii kan akka qubee Arabaa, qubee amma G. Hayilee kan Amaaraati nuun jedhu, kan balaqqeessumatti “Fidal Saabaa” jedhamuu kanaan Afaan Oromoo barreessuuf yaalanii turani. Garuu, homaa itti hin milkoofne. Booda immoo Hayyuun Oromoo hedduu beekamaan, Sheek Saaphaloon otoo waa tokkollee warra biraa irraa hin liqeeffatin: “Qubee Oromoo” kan orijinaalee tahee fi kan mataa ofii dandaye nuuf baasee ture. Haatahu malee, kanaanis akka gaariitti, akkuma afaan kun dubbatamuutti barreessuun hin dandayamne. Egaa, sana booda hayyuuwwan Oromoo Dr. Hayilee Fidaatiin durfaman, kanneen uummata Oromoo fi Waaqa Oromootiin eebbifaman, kan bara 1973 keessa barroo “Hirmaata Dubbii Afaan Oromoo” jedhamu qubeedhumaan barreessuun nu badhaasan. San booda qubeen seena-qabeessichi kun: keettoo, foolisii fi loltoota warra Habashaa oggaa sanii dhokachuun karaa garagaraatiin Oromiyaa seensifamaa ture. Maali nafxanyoonni yommuu sanii barroo akkanaa kana dhiisitii “Macaafa Qulqulluu” kan Afaan Oromoo, kanuma qubee Saabatiin biyyoota Oroppaa kanneen addaddaa keessatti baafamuun Oromiyaa seene walitti guurruun gubsiisaa turan mitii? Eekaa, jara “nuti Kiristaana” ofiin jedhu sanitu Maacafni Qulqulluun waanuma Afaan Oromootiin kitaabameef walitti qabsiisee irbaata ibiddaa taasisaa ture. Warri Abbaa Mancaas kun aadaa fi Afaan Oromoo mancaasuu irraa yoom adabatanii taa’anii beekuree?
Isan ani gabaabumatti waayee qubeewwanii, dabrees fidala isaanii fi qubee keenya irratti hamma tokko laga ceyee, randa bayee, muummee qariyee waa jedhe kun Dr. G. Hayilee-tiif dhimma wayiituu miti. Shambaa, “Oromoonni jibbaan ijji isaanii cufamee, fidala isaaniif tahu, dhiisuun ergisaaf baargama ceyan —” jechuun nu irrattis, qubee keenya irrattis duula oofa. Namni kun kanaan dura Gadaan: “dhaabbata maafiyaati” jedhee ture. Gaafa jaarmaan addunyaa beekamti, UNESCO-n: “Gadaan hambaa qaroomna dhala namaati” jechuun fudhate san akkamitti rafee bule-laa? Mee amma kallachumatti gara isa kaaneef, gara dubbii qubeetti cewuun kanneen inni nuun jedhe keessaa hamma wayii waa keessaa ilaalla!
“Oromoonni Afaan Oromootiif fidala (Laatinii) filatanii jiruu, kun dubbii dhumee, namoota Oromoo hin taane ‘wanni isaan galchu hin jiru’, oggaa jedhan dhagayeen jira. — Oromoo qofa yoo tahee fi Oromoonni irratti yoo waliigalan, filmaata jibba irratti hundaawe gochuu dandayu.” Mee yaa Waaq! Kun maal jedhama? Oromoonni dubbii qubees tahee, wanneen biroo irratti yoo waliigalanii filatan, akkamitti wanni sun dubbii jibba irratti bu’ureeffame taha? Akka “barsiisa” Dr. G. Hayilee kanaatti Oromoonni gaafa dhimma mataa isaanii irratti waliigalanii waa filatan, waan hin amanamneef firoota Dr. G. Hayilee Gondorii fi naannoo Manjee faa irraa waammachuu qubu jechaa dha. Amma gaafa Oromoonni: “Seera Bulmaata Toopphiyaa, boqonnaa 39-ffaa” sana irratti hundaawanii hiree ofii ofumaan murteeffatan, lammiiwwan nama kanaatu Oromoota wajjin taa’ee murteessaaf jechuu dhaa? Jibbi namni kun Oromoo irraatti qabu waan ijaa fi sammuu isaa cufeef, gadi of buusee yaada wallalaa fi raatuun tokko dhiyeessuun addunyaatti ifa of-baasa! Uummata Oromoos tahee uummanni Amaaraa, uummata Meeksikoos tahee uummanni Paakistaan, hayyee uummanni kamuu birmada (“sovergne“). Wanneen uummanni kamuu giroo (dhimma) mataa isaa ilaalu irratti filate, filmaata bimadaa waan taheef kabajamuu qaba. Dubbii dhugaa ishii akka heexoo haddhooftu tana, oftuultonni Amaaraa shukkaara Oromiyaa san hamma fedhan itti-makatanii liqimsuu qabu!
Qubeen keenya inni quba Oromoo tahe kun, bara 1992 keessa Oromiyaa guutuu keessatti ennaa ijoolleen Oromoo manneen barumsaa keessatti ittiin barachuu jalqabdu, ilmaan nafxanyootaa isaan Biyya Oromoo keessa jiraatan hiriira bayaanii, barumsa dhaabuun balaaleffatani. Ofii daddhabnaan taabota saaniyyuu karaa qeesota saanitiin daboo waammatanii, taabonni kabajamaan inni ximqataaf laga bulee galu sun: “Sheexanni Qubee jedhamu biyya seenee jiraa, hanga inni biyyaa bawutti ani deemee mana kiyya, bataskaanatti hin galu jedhe“, jechuun uummata ayyaana ximqataatiif baye sanitti lallabani. Isa taabonni “jedhe” kana simaamaloo-dhaan kan uummata Oromootti himan qeesota Amaaraati. Kan taabota mataatti baatee dhaabatus, kan turjumaana taabotaaf dhaabatus qeesota Habashaati. Garuu, uummanni Oromoo erga kana dhagyee, “taabonni asuma dhaabatee bula malee, nuti qubee keenyan afaaan keenya barachuu hin dhiifnu“, jechuun gara mana ofiitti qajeele. Kun kan taheeyyu Oromiyaa Waltajjii, naannoo Ambootti. Oromoon Amboo diina dura goree shimalaan tashattashuu duwwaa otoo hin taane, dubbiinis tashattashuu ittuma-beeka!
Egaa, Oromoonni jibba tokkollee irratti otoo hin hundeeffamin: saayinsii afaanii, mijaawina qubeen afaan saanii akkkuma dubbatamuu fi dhagayamutti sirriitti barreessufii dandayuu filatani. Kunoo, qubeen murtii bira dabree waggaalee 25 Oromiyaa irratti akka utubaa jaanjarootti of gadi-xirribbeessee jira. Si-achi eenyumtuu uummata Oromoo lamuu bara dukkana nafxanyoota durii sanitti, deebisuu gonkumaa hin dandayu! Ammaan tana nuti Oromoonni sammuu fi qubee keenya bilisa baafanneeti jirra. Kan nu hafe san, isa amma kufaa ka’aa jirruuf, birmadummaa uummata Oromoo, bilisummaa saba Oromoo fi walabummaa harmee Oromiyaa garaa-dakaa labnee wal-labsinee, sochoonee wal-sochoofnee, hidhannee wal-hidhachiifnee, tokkummaa fi obbolummaan wal-jifaarree gonfanna! Kana irraa ibiddi manneen hidhaa akka Qilnxoo faa, kumaatamaan gorra’amuun akka gaafa Irreecha Bishooftuu faa, dhiigni ijoollee Oromoo inni Oromiyaa guutuu irratti akka lolaatti dhangalaye faa, lafeen Oromootaa inni akka qoraaniitti caccabee lafa guutee faa qabsoo teenya haddhooftuu ammoo kan bu’aaan ishii mi’ooftuu san irraaa waa takkallee duubatti nu hin deebisu! Kakakuu dha; laguu dha; hooda, hoola uummata Oromoo harqoota gabrummaa jalatti hin dhifnu!
============== // ==============
Like this:
Like Loading...


text:
Bara 2009 seerri farra shororkeesummaa Itiyoopiyaa erga ba’ee qabee tooftaa dhaan gaazexeessotatti duuulee jira. Himannaan Kanaan wal qabate waggoota dheeraa hidhaan adabsiisuu fi angawoonni gaazexeessorta irratti himannaan utuu hin dhiyaatin yeroo dheeraaf to’annaa jala akka tursan eeyamaaf. Bara 2014 erga gaazexaaleen ja’aa fi gaazexeessonni 30 ta’an biyyaa baqatanii qabee fooyya’inni argame hagas miti.
Bara 2016 kan labsamee fi hanga yoonaa hojii irra oolee kan jiru labsiin yeroo hatattamaas lammiiwwan Itioopiyaa caasaalee sabaa himaa adda addaa akka hin hordonfe ugguree jira. Sabaa himaa ukkaamsuuf, jechaan doorsisuu, namoota hidhuun amma iyyuu itti fufee jira.
Gaazexeessota hidhaa keessa jiran keessaa Eskinder Nega waaltaa sabaa himaa addunyaan kan qophaa’e badhaasa goota walabummaa miidiyaa jedhu badhaafamee jira. Haati warraa gaazexeessaa Iskinder Nega gaazexeessituu Serkaalem Faasil baatii Guraandhalaa keessa waa’ee abbaa warraa ishee VOAf akka ibsitetti kan dhaqee daawwatu nama xiqqoo dha jetti.
Norway, Sweden, Finland, Denmark fi Netherlands biyyoota walabummaa gaazexeessotaa ilaalchisee bakka ol aanaa irra jirani. Kanneen akkaan gad deebi’an immoo Saud Arabia, Itiyoophiyaa, Maldives fi Uzbekistani.
Gabaasi gaee kanaa presidentiin US Donald Traamp erga filatamanii qabee sabaa himaa irratti fuuleffachuu dhaan oduun isaanii kijiba ittin jedhu. US toora gareen kun ka’e irraa 43ffaa irra jirti. Birteen immoo toora 40ffaa irrajirti.
Gara dhumaa irra kan jiran immoo kooriyaa kaabaa, Ertraa, Turkmenistan, Syria fi China dha. Erga bara 2016 qabee fooya’ina kan argamsiisan immoo Laos, fi Pakitan ta’uun ibsamee jira.
Gabbaasa guutuu dhaggeeffadhaa


text:
Biyya Oromummaan yakka tahetti ayyaana sabaaf sablammootaa kan heerri mootummaa kijibaan dhaadheessanii fi federaalizimiin keessatti miidhamaa jirru baasee kabaju san irratti dhunfaaniis tahee Oromoo bakka bu’anii hirmaachuun yakka guddaa dha. Oromoon heera mootummaa biyya bulchaa jiruu saniin hanga arraa miidhamuu malee takkaa fayyadamee hin beeku. San kan nuuf mirkaneessu ragaa qabatamaan ummata keenya badii malee qe’ee itti qabeenya horatan naannoo soomaalee tan heera mootummaa wayyaaneetiin akkuma Oromiyaatti bultu keessaa buqqaafamanii harka duwwaa dirree irratti facaafamuu isaanii kan hin agarre hin jiru. Oromoon hanga ammaa waraana hanga funyaaniitti hidhate kan wayyaaneen ergiteen ajjeeffamaa, daangaa isaa saamamaa jira. Kana jechuun Oromoon sirna federaalizimii irraa bu’aan argate hanga arraa ajjeechaa lubbuu, saaminsa qabeenyaa, badii malee hidhamuu fi biyyaa ari’atamuu dha. Gama biraatiin osoo dhiigni ilmaan Oromoo ammallee daangaa fi qabeenya isaa irratti warra federaalaan deeggarameen du’aa jiruu ayyaana kijibaa irratti Oromoos tahee Oromoo bakka bu’ee qaamni hirmaatu kamuu dhiiga obboleeyyan keenyaa irratti dhiichisuun yakka hunda caaluu dha. Kanaaf, mootummaa naannoo Oromiyaas tahee namni Oromoo tahe kamuu ayyaana maqaa sabaaf sablammootaatiin Sadaasa 29, 2010 naannoo Affaaritti kabajamu irratti argamanii dhiichisuun salphina guddaa dha.
Ayyaana heerri mootummaa murteessee kabajamu irratti hirmaachuuf dura mirgi heerri san laate nuuf kabajamuu qaba. Sirna federaalizimii sanitti amanuuf dursa sirnichi nu fayyaduu qaba. Gama tokkoon kan nu ajjeessaa jiru heeraa fi sirna federaalizimii kijibaan xalayaa irra kaayame sani waan taheef isa san mormuu qabna malee heeruma nu ajjeessu saniin deebinee dhiichisuun ilaalcha wal rukutu taha. Kan nu ajjeessuus, kan cidha sobaatti afeeree nu dhiichisiisuus sirnuma sani waan taheef gonkuma fudhatama hin qabaatu. Sirnicha mormaa ayyaana sirni san qopheessu irratti argamuun ablee qara lamaa nama gooti waan taheef akkasuma ammallee sirnichi sirrii fi bu’a qabeessa tahuu isaa mirkaneessuu jechuu dha. Ummanni Oromoo kan mormaa jiruu fi ture sirna kijibaa kan bu’aa hanga firii xaafii Oromoo fi Oromiyaaf hin buusin san diiguuf akka tahe dagachuu hin qabnu. Osoo dhiigni keenya dhangala’uu dandeenyee dhiiga obboleeyyan keenyaa irratti dhiichisaaf mogolee dheereessuun yakka gubbaan yakka afeerrachuu taha. Yoo tarii sababa mirga keenya bahachuuf dura dirqama keenya bahuu qabna kan ja’amu tahe Oromoon mirga isaa qabsoon malee eenyu irraallee deebii bilisaan eeggachaa hin jiru. Mirga isaa fi biyya isaas Oromoon kan argatu wareegama hadhaawaan kafaluun malee gaafii wayyaanee gaafachuun miti. Sababni yoo MNO ayyaana kana irraa hafe Affaar waliin walitti nu mufachiisa ja’amuun dhiyaataa jiruus gatii hin qabu. Affaar waliin hariiroo kan cimsachuu danda’an ayyaanicha hirmaachuun osoo hin taane dhimma kanaan alatti waltajjii marii qopheeffachuun faa tahuu danda’a. Sirna federaalizimii fi heera mootummaan miidhamuu Oromoo Affaar miti Burkinafasoo fi Giiniibisaa’oonuu ni beekan.
Keessattuu ammoo Opdon (mootummaan Naannoo Oromiyaa) yeroo hedduu akka sirni federaalizimii kun Oromoo fi Oromiyaa miidhe ifaan ifatti dubbachaa turanii amma ammoo kabaja ayyaana sabaaf sablammootaa kabajna jachuun gara Naannoo Affaar yoo kan imalan tahe ykn ayyaanicharratti hirmaatan tahe duraanuu ummata sossobanii wayyaanee jalatti hidhuuf malee mirga Oromoo kabachiisuuf akka Oromoon miidhame dubbachaa kan hin jirre tahuu if irratti mirkaneessan jechuu dha. Ayyaana sabaaf sablammoota kijibaa irratti hirmaachuu osoo hin taane wanti guddaa fi ijoon mirga Oromoo kabachiisuu danda’uu dha. Kana mirkaneessuuf Opdon ifaan ifatti ayyaana maqaa sabaaf sablammootaan kabajamu kana irratti hirmaachuu diduu qabdi. Amma booda Oromoon osoo gubatuu akka hunqaa kokkofluun hin danda’amu. Waan isaaf hin taane ifatti mormuu qaba. Osoo ummanni isaan bulchan federaalaan ajjeeffamaa jiruu Opdon ummata Oromoo bakka buutee ayyaanicha hirmaachuun badii dhiifama hin qabne tahuu hubatamuu qaba. Keessattuu ammoo dhaadannoon ayyaanichaa wal danda’uu fi nageenya (‘መቻቻልና ሰላም’) ja’u Oromoo fi Oromiyaaf hin hojjatu. Oromoon takkaa nagaya hin arganne. Arrallee daangaa fi walakkaa biyyaattiis lubbuun Oromoo rasaasaan wareegamaa jira. Wal danda’uu kan ja’u ammoo Oromoon sabaaf sablammoota hunda danda’anii jiraachisaa jiraatanillee garuu naannooleen biraa ammoo Oromoo danda’aa hin jiran. Kan mirkaneessu ummata Oromoo 600,000 ol naannoo Soomaalee irraa buqqaafamuun rakkachaa jiranii ol ragaan numa hin jirre. Kana kan ja’u anaa miti dubbiitu ja’a. Tiyya tanuma, fixadhe an!
“Qabsoon keenya ijoon federaalizimii sobaa diiguu dha!”
…………..
Saphaloo Kadiir
Mudde, 2017


text:
oo zondoo zurag bnaa, photoshopruu neg burchlen oruulj hemjeeg ni bagasgah gej tamtai iin, zavaaraa baga bagaar oruulnaa hehe,
tamirchid tosoo turhcheed biyee halaaj bna, taiznii ard /turuu jiliin mister puujee/
choloot uzuulber /65kg altan medal amaraa/
70 kg, naad taliih ni turuu jiliin mister puujee, goliih ni ene jiliin ene jin buyu 70kg iin altan medal dorj, haritsuulsan pooz avj baigaa ni
ene bayanhuu gej neg gar haha, m*ng*r zuzaan gar garaad irheer ni gaihsiishd haha,
hamgiin baga jin 60kg, enh-erdene


text:
ONN:Araaraa ABO fi Motummaa Ethiopia Jiddutti Raawwatamee jiru Laalchisee Yaada Ummata Oromoo.
kutaa 1ffaa.Hagayya 9/2018
Agartuu Qeerroo tibbanaa (Fiila qabsoo/Dheeffa Siyyaasaa/dheeffa qabsoo)
Qalbeessaa Dhagi’aatiin
Hagayya 9,2018
Finfinnee Oromiyaa
Qabiyyee Agartuu Qeerroo tibbanaa
-Dheeffa Siyyaasaa
.Dheeffa Rog-Arfee
.Dheeffa Rog-sadee
-Dheeffa Qabsoo
.Dheeffa qabsoo Sarara qajeelaa(Of irratti hirkannoo)
.Dheeffa qabsoo sarara Geengoo
Dubbisaa gaarii
Moxobii/Xiyyoo dubbii
Biyya tokko garboonfataan gaafa cabsuu jalqaba seenaaf aadaasaa harkaa gata. Qabeenya guddaan biyya tokkoo ibsituun biyyichaa Aadaa fii seenaa ta’uu waan hubatuuf jarreen lamaan kana irratti fuulleffata. Adeemsa afaan, Aadaa,seenaaf waan jiraa uummataa hunkuteessu galmaan gahuuf ammoo uuummatichuma garboonfate keessaa nama qabachudhan of dura buusee saba sana cabsa. Qabsoon Oromoo ka jabaatee onnee guutuun qabsaa’ota gameeyyiin adeemaa akka jiru godheef waan Oromoo utuu ilaaluu dhabamaa adeemuusaatu doktooraaf profeesera Oromoo kitila bosonatti galchee qawwee baachise. Garboonfataan biyya Oromiyaa irratti barootaaf qabsoon Oromoo yoggaa fiilu dheeffa rog-arfeefi dheeffa rog-sadee fayyadamuutiin uummaticha takaalaa yoona gaheera. Uummatni ammoo harkaa ba’uuf garbummaa jalaa ba’uuf dheeffa qabsoo sarara qajeelaa waggootaa dheeraaf gochaa turee boqonnaa dhumaarratti dheeffa qabsoo sarara geengoo fayyadamuuf qophii xumure.
Dheeffa rog-arfee danoomaan fayyadamanii uummata Kuush cabsuun habashootaa har’a wal nu hinfalmiisiisu. Dheeffa gaafa jennu qabsoon sabaa gaafa raasee kuffisuuf ka’u akeeka uummataa sana mohachuuf gartuuwwan tokko dhiisanii tokkotti darbuu cinatti ergaan takkaa gartuu afur hiriirsuun uummata fincilu sana cabsaa turan. Dheeffi rog-arfee fi rog-sadeenvimpaayeera Xoophiyaa keessatti, 1. Oromoo isa Oromoo irratti hojjetutti michoomuu, itti baqachuun qabsaa’ota adamsuu. 2. Dheeffa gara naannoo Sumaalee, 3. Dheeffa gara Benishaangul Gumuz, 4. Dheeffa gara Amaaraa fi dheeffa gara OPDO; gidduu fiiguun koleeneffattoonni fayyadamaa ta’an. Dheeffa siyyaasaa kana hubachuudhaan dhaloonni ykn ka’imman qabsoo sabaa gara dheeffa qabsoo geengootti fiduudhaan Oromoo Oromootti michoomsaa qabsoo finiinsuun dheeffa siyyaasaa injifachuuf nu gargaara.
Adeemsa diinaa baruun adeemsa ittiin irra aanan baruuf nu gargaara. Kanaaf ammoo siyyaasni garboonfataan nurratti gaggeessaa jiru maal fakkaata jennee irraa siqnee ilaaluu nu gaafata. Gaafa siyyaasa garboonfataa barru tooftaa qabsoo irratti gumeessuun irra aanuuf nu gargaara. Siyyaasa keessatti carraan mohamuu daqiiqaa irrayyuu Sekoondiidha. Kanaaf ammoo haala sochii diinaa ganamaa galgala qayyabatuu nu barbaada. Sochii uummata keenyaas rogeessuun tarsiimoo ittiin irra aannu baafachuuf tattaafatuuf nu fayyada.
1. Fiila qabsoo
1.1 Fiila qabsoo jechuun maali?
Fiila jechuun ho’a digirii olaanaa qabudha. Waan humnaan ol ho’e kun waa bilcheessuufis ta’ee haafaaf galabaa gubee balleesuuf qophaa’aadha. Qabsoon Oromoo sadarkaa Fiilaa irra gaheera. Sadarkaa kanaan dhabama garboonfataaf hawwataa akka ta’utti eeggitiin itti fayyadamuu feesisa. Waan humnaan ol ho’e akkaataan qabaasaa addaan bahee ilaalama. Callifamee qaama ho’e sana harkaan qabama utuu hintaane waan ittiin qabdu qopheeffachuu si barbaada.
Kanaan ala si gube si lamaxuu mala. Qabsoo keessatti qabsoon erga fiilee adeemsa ittiin qabatan dhaloota leenjifatuu barbaachisa. Kanaan ala qabsoo ofii gubee barbadeessuuf aanja’aa ta’uu waan danda’uuf Fiila qabsoo qabannaa tolchachuun barbaachisaadha. Qabsoon Oromoo fiilee jira. Bukoo siyyaasa ayyaan ilaallataa bilcheessuufis ta’ee garboonfataa barbadeessuuf amma qophii waan xumure fakkaata.
Kun ammoo adeemsi walitti itituu Oromoo kan jabaatee itti fufu taanaan ragaa keessa deebii hinqabne ta’uu hubatuuf gargaara. Har’a waa’ee Fiila qabsoo gaafa kaafnu qabsoon Oromoo har’a fiilte jechuuf miti. Kanaan dura qabsoo fiile haala qabannaa wal’aaluun carraan nu duraa gubatee qabsoo keenyaan deebinee qaama qabsoo of irratti akka gubne hubataa, kan Alana fiilaa jiru kana itti fayyadamuuf akka qophoofnu agartuun qeerroo nii dhaammata.
1.2. Qabsoo fiile dhabamsiisuu irratti halagaan dheeffa siyyaasa akkamii taphataa ture?
Qabsoon Oromoo dorrobee utuu hindhalin akka gatatu, dararee utuu firii hingodhatin akka coollaguuf garboonfataan dheeffa siyyaasa roga garaagaraan qummunsaa yoona gaheera. Dheeffa siyyaasaa impaayeera Xoophiyaa keessatti Oromoo irratti adeemaa ture bakka lamatti qoodna. Isaaniis
I. Dheeffa alaa fi II. dheeffa keessaati.
I. Dheeffa Siyyaasaa alaa (Rog-arfee) garboonfataa.
Garboonfataan qabsoon yoo mudditu dheeffuu ykn dheessuu gargaarama. Siyyaasa gaafa baqatu ammoo siyyaasaan siyyaasatti baqataa yoona gaheera. Gaafa qabsoon Oromoo haalaan finiinee akka Xoophiyaatti qaama qabsoo jabaa ta’ee uummata Cunqurfamoo makatee bakka dhaabbii dhorku Oromiyaa jalatti baqata. Baqa Oromiyaan alaa keessatti dheeffa roga arfee fayyadamee nagaa uummataa dhorkee jireenya uummataa kineessuu filata. Kun adeemsuma garboonfattoonni Oromoo irratti adeemsisaa turani. Dheeffa alaa kana dheeffa siyyaasaa rog-arfee jechuu dandeenya. Dheeffa siyyaasaa rog-arfee garboonfataa yeroo hedduuf Uummata nagaan waliin jiraataa ture wal dhabsiisuun gara uummata ykn saba biraa goree Oromoo rukuchiisuun gargaarama. Adeemsa kana waggoota dheeraaf impaayera Xoophiyaa keessatti dhimma bahataniiru. Qabsoon Oromoo gaafa ABO dhaan hogganamee biyyattii raasu roga maraan Oromoo nagaa dhabsiisuu keessatti dheeffa siyyaasaa Roga-arfee fayyadamanii Bahaa, Lixa, Kibbaaf, Kaabaan nutti duulanii uummata jilbeenfachiisuu irratti tattaaffiin hojjetaa yoona gahaniiru.
Adeemsi garboonfataan dheeffa siyyaasaa Rog-arfee fayyadamee Oromootti duulu cimina qabsoof Fiila qabsoo ta’uu hubatuu qabna. Amma har’a qabsoon Oromoo biyya Xoophiyaa keessatti nagaa dhorkatuudhaan mootummaa dhaabbii gaafa dhorku daba uummatarratti hojjechuun humna uummataa dadhabsiisuuf daangaawwan Oromiyaatti michoomee Oromoo rukuchiisa. Baqa ykn dheeffa siyyaasaa daangaawwan Oromiyaatti taasisu yeroo marayyuu dheeffa Rog-arfee ta’uu beeku qabna. Har’a sadarkaa qabsoon Oromoo fiilee jirutti garboonfataa dheeffa siyyaasaa rog-arfee fayyadamaa jira. Kanaan ammoo
A. Dheeffa Siyyaasaa Rog-Arfee Kaabaa
B. Dheeffa Siyyaasaa Rog-arfee Kibbaa
C. Dheeffa Siyyaasaa Rog-arfee Bahaa
D. Dheeffa Siyyaasaa Rog-arfee Lixaa jennee ilaalla.
A. Dheeffa Siyyaasaa Rog-Arfee Kaabaa
Dheeffa Siyyaasaa Rog-arfee kaabaa gosa dheeffa siyyaasa garboonfataa Oromoo weeraruuti. Dheeffi kun kallattii jiran keessaa tokko dheeffa kaabaati. Kaaba Oromiyaa ollaa Oromootti michoomee Oromootti duuluun humna Oromoo dadhabsiisuuf faffacaasee nu bittimsuuf akka aanja’utti itti dhimma baha. Bara kana garboonfataan karaa Kaabaa uummata Walloo fi Affaar gidduutti lola banee, hanga har’aa Lola walitti fufiinsaarra uummatni akka jiru dhageenya. Lola kana kan bane garboonfataadha. Duubaan ollaa Oromoo deggaraa fi tumsaa Oromoo harka qullaatti ollaa Oromoo hidhachiisee duulchisuun lafaaf biyya keenya weerarsiisa. Adeemsa kanaan ammoo Oromoota dadhabsee abdii kutachiisuuf dhimma itti bahata. Dheeffa karaa kanaa Dheeffa Siyyaasaa Rog-arfee Kaabaa jedhama.
B. Dheeffa Siyyaasaa Rog-arfee Kibbaa
Gosoota dheeffa siyyaasaa garboonfataa keessaa tokko ta’ee siyyaasa Oromoota Kibba Oromiyaa haxaa’uuf itti gargaaramudha. Kanaan ammoo uummataa sabaaf sablammoota Kibbaa barootaaf nagaan uummata faana jiraataa tureef Oromoo gidduutti holola facaasuun akka saboonni lamaan wal lolan taasisa. Saba lamaan wal lolan keessaa Oromoo jilbeenfachiisuuf gara saba ollaa Oromootti baqatee/dheeffee meeshaa waraanan; dug-daduubaan tumsee biyya Oromoo akka weeraran gochuu irratti hojjeta. Dheeffa siyyaasaa kibbatti adeemamu dheeffa siyyaasa rog-arfee kibbaa jedhama.
C. Dheeffa Siyyaasaa Rog-arfee Bahaa
Waggoota dheeraaf sharafa qabsoo keessatti, dadhabsiisoo qabsoof garboonfattoonni duula karaa Bahaa bananiin gagaa’amaa hamaaf Oromoo saaxilaniiru. Araddaan Oromoo karaa Baha Oromiyaa shallagamee itti hinbahamne halagaaf laatamee maqaalee hedduun har’a biyyoota Ollaa Oromoo keessaa maqaan Oromoon moggaaseen lafti wamama jiran jiru. Kun dheeffa garboonfattoonni shiftoota Sumaaleetiin nurratti raawwataa turaniin lafaaf qabeenyarraa buqqaa’aa yoona gahuu Oromoo raageessa. Dheeffa karaa bahaa taasisuun garboonfataan waggoota qananii Oromoo ugguruuf marroo dheeraaf shiftoota Sumaalee Ziyaad Baarree irraa qabee hanga Abdii Illee har’aatti isaaniin duratttis duula jabaa gaggeessaa yoona gaheera. Qabsoon Oromoo fiilee gaafa nagaaf tasgabbii isa dhorkatu uummata ollaa Oromoo baha jiraatanitti michoomuun mataa itti qabatee itti baqachuun/dheeffuun meeshaa hidhachiisee duula waraaanaa uummata Sivilii irratti raawwataa yoona gaheera. Har’a adeemsi Liyyuu Ayilii duubaan tumsitoonni TPLF ta’uu Oromoon hubachuu qaba. TPLF biyya impaayeera Xoophiyaa keessatti naga booressitoota ykn saamtota ta’uun isaanii beekame. Adeemsiif gochaan isaan ilma namaa irratti raawwatan addunyaatu balaaleffate. Kun ammoo akka isaan nagaa dhaban irra darbee akkasaan yakka isaaniif gaafataman daandii saaqaa dhufe. Adeemsa qabsoo Oromoo kana ilaaluudhaan humna qabsoo Oromoo gufachiisuuf qabsoo Oromoo qummunsanii irra deebiin sabicha cabsanii hacuucuuf fuula hedduu daangaarraan nutti bananii lafaaf qabeenya keenyarraa maatii keenya godaansisaa jiran. Bara kana dheeffa karaa Bahaatti taasisaniin ilmaan Oromoo miliyoonaan lakkaa’aman araddaa irraa buqqaasanii saamicha lafaa nurratti jabeessaa jiru. Dheeffa kanaan dheeffa siyyaasaa rog-arfee Bahaa jennee waamuu dandeenya.
D. Dheeffa Siyyaasaa Rog-arfee Lixaa
Dheeffa siyyaasaa kana yeroo hedduu karaa Lixaa kan itti gargaaramanidha. Dheeffa kana waggoota dheeraaf uummata Benishaangul, Uummata Majangar fi Maa’oo dabalatee hedduusaanii Oromoo irratti duula waraana akka banan shira xaxamudha. Kanumaan tibbana TPLF duula uummata Oromoo irratti karaa dhiyaa taasisee ragaa qabatamaadha. Ammallee Asoosaa dabalatee bakkoota hedduutti Lixarraan Oromootti duulli banamee jira. Duula kanaan duula siyyaasaa rog-arfee Lixaa jenna.
Walii gala duula Oromoo dhabamsiisuuf garboonfatanii nagaa sabichaa dhorkuuf garboonfataan taasisu yeroo qabsoon Oromoo fiilu dheeffa alaa fayyadama. Dheeffa alaa kun ammoo dheeffa siyyaasaa Rog-arfee jedhama. Adeemsa ollaa Oromoo Oromootti diruu keessaa tokko ta’ee lafaaf qabeenya Oromoo irraa buqqaasanii nageenya nu dhorkuuf kan itti dhimma bahamudha.
II. Dheeffa Siyyaasaa Keessaa (Rog-sadee)
Yeroo qabsoon Oromoo jabaatu garboonfataan dheeffa siyyaasaa keessoo ka duraa ykn dheeffa siyyaasaa rog-arfee dursee rawwaata. Yoo karaa dheeffa siyyaasaa keessoo ykn dheeffa siyyaasaa rog-sadee n dadhabe gara dheeffa siyyaasaa rog-arfeetti ce’a. Adeemsa dheeffa siyyaasaa keessoo (rog-sadee) galmaan gahachuuf ammoo “Garbuu garbuun hidhuu” isa jedhutti dhimma baha. Haaluma kanaan qaamuma Oromoo keessaa tokko ofitti aanfatee isa tokko barbadeessa. Booda ammoo isa ofitti qabatee jirus dhabamsiisa jechuudha.
Kanaaf jabana kana Wayyaaneen dheeffa siyyaasaa rog-sadeenni adeemaa turee itti jiru OPDO fi ABO gidduudha. OPDO qabatanii ABO balleesuu ykn dadhabsiisuu yaalu. Kun akka raawwatuuf ammoo roga dheeffa siyyaasaa isaanii sadii taasisu. Kunis bakka Oromoon ykn bakka ABO jirutti babal’isuu jechuudha. Dheeffi kun OPDO alatti ergachuudhaan Diaaspooraa Oromoo gandaaf amantii wal dhabsisuun WBO akka hintumsine taasisuu, Qaama keessaa keessatti OPDO jabeessanii akka saaxilamanii humni qabsoo dadhabu gochuu, dirree qabsootti erganii WBO’n akka wal dhabuuf hojjechuudha. Martuu gaafa ilaallu Roga sadii qabaachuu nuu gala. Kun akka jiru yoo beekne irra aanuuf nu gargaara. Adeemsi kun dheeffa Siyyaasaa Rog-arfee jedhama. Oromoon Oromoo irratti waan raawwatuuf dheeffa keessoo jenna.
1.3 Qabsoo Oromoo jabeessuuf adeemsa halagaa irra aanuuf maaltu nugargaara?
Egaa qabsoo fiile dhabamsiisuuf halaagaan dheeffa siyyaasaa haalluu garaagaraan taasisuu ilaalleerra. Mata duree kana jalatti immoo qoricha shiraa ykn Dheeffa Siyyaasaa garboonfataa maseensuun qabsoo Oromoo utubanii dhaabuuf maalu akka nu gargaaru ilaalla.
Qabsoo keenya sadarkaa dhaamuu hindandeenyerra gahee kana gara xumuraatti fiduuf qabsoofna. Qabsoon Oromoo roga gurguddaa lamaan adeemaa ture ittis jira.
I. Dheeffa qabsoo sarara qajeela (Of irratti hirkannoo)
II. Dheeffa qabsoo sarara Geengoo
I. Dheeffa qabsoo sarara qajeelaa
Dheeffa qabsoo Oromoo keessaa inni olaanaan waggootaaf dhimma itti bahamaa ture dheeffa qabsoo sarara qajeelaati. Dheeffi qabsoo sarara qajeelaa qaama halagaa kamuu utuu hindubbisin qabsoo of irratti hirkannoo adeemaa yoona gahedha. Qabsoo keessatti wareegama hedduu kaffalus; dheeffi qabsoo sarara qajeelaa dantaa sabaa cimsee eeguuf isa murteessaa ta’uurraa akka filatamee hojiirra oole hubanna. Utuu halagaadhaan na gargaari jedhamee halagaan dantaa biraa waan isa gaafatuuf kadhaa qaama kamiin alatti qabeenya biyyasaas ituu qaama kamiif hindabarsin qabsaa’ee galma akka gahutti ABO’n qabsoo waggaa dheeeraa taasisee yoona gaheera. Ammas sadarkaa dheeffa qabsoo bifa dantaa sabaa hinmiineen finiina qabsoo kana galmaan gahuuf qaama halagaa of gidduu baasee gara milkaa’inaatti tarkaanfaataa akka ta’uuf tokkummaan sabaa akka jabaatutti dheeffi qabsoo Sarara qajeelaa daandii aanjeesseera. Egaan adeemsa qabsoo of irratti hirkannoon socho’amuun dheeffa qabsoo sarara qajeelaa jenna.
II. Dheeffa Qabsoo Sarara Geengoo (kan ammaa)
Dheeffa siyyaasa halagaan ka keessoo burkuteessuudhaan Oromoon gara dheeffa qabsoo Sarara Geengoo irra gaheera. Dheeffa qabsoo sarara geengoo jechuun qabsoo Oromiyaa keessatti Oromoo maraan taasifamudha. Oromiyaaf Oromoo bakka buusuuf ammoo “O” bakka buusnee moggasne. Dheeffa qabsoo sarara geengoo amma argamaa jiruun Oromoo gamtaa’inaan diina innika irratti fuulleffatee saamtota Oromiyaa keessaa akka qulqulleessuuf deemu abdatama. Kana dhugoomsuuf ammoo adeemsi Addi Bilisummaa Oromoo fi Mootummaan Naannoo Oromiyaa itti walii galan murteessadha jennee yaadna. Boqonnaa dhumarratti dheeffi qabsoo sararra geengoo kun kan Oromoo fayyadu ta’uu cimsinee beekna.
Egaa walumaa gala torban kun Fiila qabsooti jechuun agartuun Qeerroo fudhata. Qabsoo Fiile kanaan garbummaa barbadeessanii Bilisummaa bilcheessuuf nu gargaara. Jennee tilmaamna.
Injifannoon Uummataa Oromoof
Gadaan Gadaa Xumura Garbummaati!
Qalbeessaa Dhagi’aatiin
Finfinnee Oromiyaa
Hagayya 9,2018
ONN LIVE: Sagalee Qeerroo Hagayya 09 2018


text:
Gareen AfD jedhamu kan jibbaa Muslimootaa leellisu, hojjattoonni Muslimaa ji’a Ramadaanaa keessa hujii isaanii irraa akka ugguraman gaafate.
Miseensoonni parlaamaa biyya Jarmaan kan paartii AfD irraa tahan mootummaan hojjattoota muslimaa akka Doktoroota fayyaa, Narsii, Payleetota, konkolaachiistoota Baabuuraa fi Baasiiwwaanii ji’a Ramadaanaa keessa kan Somanan yoo tahe hojii isaanii irraa akka ugguraman jechuun gaafate.
Sabaabni gaaffii kana kasuu barbaadaniif parlaamaa biyyattiitiif yoo ibsaan:
“ogeessi fayyaa sa’aa 12f osoo hin dhuginii fi hin nyaatiin akkamitti nama wal’aanu danda’a; Akkanumas konkolaachisaan tokko somanaan oolee akkamitti qajeelatti ummataaf tajajila? kanaaf hojjatoonni Muslimaa hujiiwwaan akkanaa irratti bobba’aanii argaman yoo kan soomanan tahe hojii irraa ugguramuu qabu” jedhan.
Gaafii gareen kun kaase ilaalchisee deebisaan mootummaa Jarman irra keennamef kan hin jirre tahuu Rooytersi gabaase. Paartiin AfD jedhamu jibbiinsa baqattootaa fi Muslimootaa leellisuun beekkama.
Odeeyfannoo walfakkaatuun, Ministeerri hawaasummaa Deenmaark “Muslimoonni ji’a Ramadaanaa Sooman iddoo hujiitti rakkoo uumuu malu” jechuun isii dallaansuu cimaa kaasee jira. Hooggantuun gamtaa Muslimoota Finland Mrs. Piyaa Jardi, yaadni ministeerittiin Deenmaark kaafte kun “dubbii dhugaa hin ta’in” jechuun ibsite. Mrs. Piyaad itti dabaluudhaan “Odeeyfannoo fi Istaatiksiin hujjattoonni muslimootaa Ji’a Ramadaanaa keessaa balaa dhaqabsiisuu isaanii mul’isu tokkollee hin jiru” jechuun himte.


text:
Dhaabbata Mootummoota Gamtoomaniitti Manni Marii Nageenyaa namoota Seeraan ala baqattoota Liibiyaa keessatti ukkamsuun gurguratan, uggurri sadarkaa addunyaa akka irraa kaayamu murteesse. Namoota saddeet uggurri irra kaayame jidduu jaha lammiilee Liibiyaa yoo tahan, lama ammoo lammilee Eertiraa tahuu VOA’n gabaase.
Uggurri namoota saddeettan irra kaayame Khamiisa dheengaddaa irraa jalqabee hujii irra kan oole yoo tahu, maallaqni Baankii qaban akka hin sochoonee fi akkasumas sadarkaa addunyaatti akka hin imalleef ugguraman.
Namootni kunniin caasaa yakkaa diriirsuun, baqattoota lammilee Afrikaa ukkaamsanii maallaqa gaafachuu fi gabrummaaf gurguruu akkasumas maallaqa guddaa kafalchiisuun karaa hamaa taheen galaana Meeditraaniyaan irraan gara Awurooppaatti ceesisaa kan turan tahuu gabaasichi ni mul’isa.
Namoota kanneen keessa qondaaltonni waraana Liibiyaa kanneen biyyoota warra dhihaatiin deeggaraman kan keessatti argaman tahuunis beekameera.


text:
Torbee darbe keessa hogganaan Addichaa obbo Daawud Ibsaa hidhannoo hiikkatuuf walii galteen mootummaa waliin godhame kan hin jirre tahuu ibsuun, Waraanni Bilisummaa Oromoo hidhannoo isaa hin hiikkanne jechuun gaaffii fi deebisaa Walta information waliin godhe irratti ibse.
Ibsa Obbo Daawud hordofuun ministeerri Deetaa dhimmoota Komunikeeshiinii mootummaa obbo Kaasaahuun Gofee Ibsa guyyaa har’aa midiyaalee keennen:
“Waamicha mootummaan dhaabbilee qabsoo hidhannoo godhaa turan dabalatee dhaabbilee morkkattootaa biyya alaa turan hundaaf godhe hordofuun, dhaabileen biyya alaa turan hundi gara biyyaatti galaanii jiru; akkasuma Addi Bilisummaa Oromootis waraana isaa qabatee gara biyyaatti gale jidduu loltoota 1300 hidhannoo hiikkachiisuun yeroo ammaa Ardaayetaa keessa too’annaa mootummaa jalatti leenjii fudhataa jira ” jedhe.
Obbo Kaasaahuun itti dabaluun, Addi Bilisummaa Oromoo marii yeroo sadi Asmaraa keessatti mootummaa Ityoophiyaa waliin godhe irratti, biyyatti galee karaa nagaayaatiin siyaasaa biyyatti irratti hirmaatuuf walii galee jira jedhe. Haa ta’u malee Addichi gara biyyaatti eega deebi’ee simannaan ho’aan godhameefii booda dhimma hidhannoo hiikkachuu kaasuun barbaachisaa wan hin tahiiniif osoo hin kaafamiin hafe jedhe.
Qabsoon nagayaa yaadaan malee rasaasaan waan hin tahiniif, dhimmi hidhannoo hiikatuu dhiimma mariif hin dhiyaane waan taheef, dhaabbatichi ijjannoo isaa irra deebi’ee qooratuun akka hidhannoo hiikatu mootummaan gaafate. Haala kanaan kan hin hiikkanne yoo tahe ammoo mootummaan nageenya lammiilee eegsisuuf tarkaanfii hiikkachisuu kan fudhatu tahuu akeekkachiise.


text:
Waatis Aap tajaajila bilbiloota muraasa irraa adda kutuufi
Finfinnee, Fulbaana 14,2011(FBC)-Waatis Aap teeknooloojii odeeffannoo dabarsuun addunyaarraa beekkaman keessa adda duree yoo ta’u,maamiltoota biliyoona tokko ol kan qabuudha.
Haa ta’u malee maamiltootni bilbilli isaanii appilikeeshinii Waatis Aappii sirna opireeshinii kan qaban waan ta’eef tajaajuila adda kutuufi jedhameera.
Rakkoon kun kan umaame erga fooyya’iinsi veerzinii 2.8 taasifamee ta’uu eerameera.
Bara faraanjootaa 2021 bilbiloota Ayyifoonii sirni opireeshinii isaani 7 ta’eef deeggarsa taasisu kan dhaabu ta’uus ibseera.
Haaluma kanaan Ayifoonin 4 fi sanaan dura oomishaman bilbila isaanii yoo jijjiiraniin alaatti appilikeeshinii Waatis aappii fayyadamuu akka hin dandeenye hubachiisaniiru.
Sirni opireeshinii isaanii 7 kan ta’e hanga bara faraanjootaa 2020tti Waatis aappii fayyadamuu danda’u.
Madda: Meetroo


text:
Oggantoonni ANC eegeree oggansa Zumaa irratti murteeessuuf walgahuuf
Ogganaan paartii siyaasa Afriikaa Kibbaa (ANC) haala eegeeree pirezidaanti Jaakoob Zuumaa irratti murteessuuf har'a walgahuuf.
Ogganaani paartichaa Siiyriil Raamaafoosaa haalichi 'ofeegannoofi kaayyoon' gaggeefamu qabas jedhaniiru haasawa Dilbata taasisniin.
''Haalli kun attatamaan akka to'atamu akka barbaaddan ni beekna,'' jechuun ture hirmaattoota kanaba guyyaa dhaloota pirezidaantii duraanii Nelsan Maandeellaa irratti argamaniif kan ibsan.
Mr Zumaa namni umuriin waggaa 75, erga waggoota sagaliif taayitaarra turaniin booda malaamaltummaan cimaan himatamaa jiru
Kongirasiin Biyyaalessaa Afriikaa (ANC) akka jedheetti Koreen Hojii raawwachiftuu Biyyaaleessaa (NEC) isaa Wiixata walgahuun eegeree Mr Zumaa irratti murtessu ta'a.
Gabaasaan BBC Andrew Haarding akka jedhettis korichi Mr Zumaaan taayiitaa irra akka bu'an gaafatu ta'a.
Torbaan darbee Mr Zumaa fi Mr Raamaafosaa itti aanaa ogannaa paartichaa jidduutti era haasaan taasifameen booda NEC walgahii walfakkaataaf waamicha taasisee ture.
Mr Zumaan erga Mudeetii asi erga Mr Raamaafoosaa Paarticha akka oggananiif bakka buufamanii booda akka taayitaa gadi lakkisanif dhiibbaan itti cimee jira.


text:
Chaansilariin Jarmanii Angelaa Merkel daw’annaa Itiyoohpiyaa keessatti gaggeessaniin aangawoota biyyattii fi mormitoota keessaa haga tokko haasofsisuu isaanii dura-ta’aan paartii mormituu Kongreesa Federaalawaa Oromoo fi Itti aanaa dura-ta’aan Medrek, Dr Mararaa Guddinaa ibsanii jiru.
Mootummaan, yeroo hundumaa mala gowwomsaa gargaaramee dhugaa jiru aguuga, jedhan – ka Dr. Mararaan, Sirna filannoo biyyattiin qabdu jijjiiruun akka barbaachisu akkasumas poolisoonni lubbuu galaafachuuf kan dirqaman leenjii ga’a waan hin qabneef ta’uu aangawoonni dubbachuu akka fakkeenyaatti dubbatan.
Uummanni mootummaa waliin wal qabaa yeroo jiru kanatti humnootii alaatu harka keessaa qaba jedhamuun waan dhugaa irraa fagaate, kan jedhan - Dr. Mararaan, yeroo hundaa biyyoota alaatu keessaa harka qabaa, jechuubii fi akkasumas moggaafama adda addaa kennuun mootummaa biraatti toftaa baratamaa ta’uu dubbatan.
Dhugaan jiru garuu, uummata tu harka duwwaa ba’ee si’achi na hin bulchitu, jechuu isaa akk ta’e beekna, jedhan.


text:
Haromsi hayyama Daldalaa Adoolessa 1 hanga Mudde 30ti.
Biiroon Daldalaafi Misooma Gabaa Oromiyaa Hawaasni daldalaa naannichaa heyyama daladalaa yeroo daangeffame keessatti akka haaromsatu yaadachiise.
Hogganaan Biirichaa Obbo Gammachiis Malaakuu ibsa miidiyaaf kennaniin hawaasni daldalaa ji'oottan haaromsi daldalaa geggeeffamu Adoolessa 1 hanga Mudde soddomaatti mirgasaa fayyadamuun osoo of hin dagatin hayyama dalalasaa akka haaronfatu ibsaniiru.
Guyyoota daangeffame keessatti daldalaan heyyamasaa yoo haaromsatuu baate Amajjii1 hanga Waxabajjii 30tti dhaabbanni daldalasaa jalaa saamsamee ykn ugguramee adabbii waliin kanfalee haaromsachuu danda'a; kanarra darbee bara bajataa hayyamni haarofamutti fayyadamee yoo hin haarofamne hayyamichi ni haqama jedhaniiru.
Caasaan Mootummaa sadarkaa sadarkaan jiran hawaasichaaf hubannoo kennuun yeroo qabanitti fayyadamuun dhiphina tokko malee akka kanfalatan tajaajila irraa eegamu bahachuu qabus jedhaniiru Obbo Gammachiis.
Hojii daldalaa ammayyeessuuf buufataaleen Waradaa neetii 305 kan diriiran yoo ta'u, kanneen keessaa 259 hojii eegaluusaaniis ibsameera.Oromiyaatti daldaltoonni sadarkaa 1ffaa hanga 3ffaa jiran kuma 408tti siqanitu jiru.
Leenjii Sosochii Uummataa


text:
Mata-duree kora OSA bara 2015 Waashingiton,DC taa’e irratti dhiyaate keessaa tokko aartiin akkamitit aadaa fi seenaa Oromoo guddisuu dandeettii.
Aartiin (art) jechii Ingiliffaan kun ogummaa harkaatii fi qalbiiti.Ogummaa uumanii wa hojjachuu,suuraa harkaan kaasuu,gudnoo hodhuu, muka bocuu,fiilmii baasuu fi waan hedduu jechuu dandeenna.
Hujiin akkanaa tunini aadaa fi seenaa Oromoo gama hedduun guddisuu dandeetti.Warra kora OSA irratti waan aartiin dhiyeesse keessaa tokko Yaadessaa Boojaati,kaan Toltuu Tufaati,taan ammoo Sooretti Kadiriiti.
Yaadessaan Amerikaa godina Siyaatilii dhufe,Toltuu fi Soorettiin ammoo Awustiraaliyaa dhufan.
Yaadessaan yuniversitii Siyaatil (Seattle) keessatti nama barumsa komputeraa Graphic designer jedhan hojjatu. Alaabaa Waldaa Afrikaa ka amma jiruu kana isatti bra 2010 nama hedduu waliin waldorgomee moo’e.
“Perezidaantota Afrikaa cufaa wal argee $10,000 badhaafame.”
Aartiin waan hedduun eennummaa fi aadaa saba tokkoo guddifti jedha.
“Namnii akka Maartiin Luter King faan aartiin mirga ufi kabahciifatan.” Sooretti kadir ammoo hujii tajaajila ummataa(community service) hojjatti,tana maleellee nama walaloo barreessuun beekamu.
Maati ke biratti hin guddanne,sunu biyya alaa jiraattee akkamitti afaan Oromoo dandeettee jennaan.
“Aadaa fi afaan keenna akkamitti wallaalata…afaan ke eennummaa keetii, fiatti jiraa hawaasatti jiraa” jettee walalaloo Ingiliffaa fi Afaan Oromootiin wal walti maktee akka nama ufiin haasahuu walaloo naa dubbifte.
Toltuu Tufaa ammoo itti gaafatamtuu dhaaba Afaan Publications jedhuuti. Toltuun Afaan Oromoo sadarkaa addunayatti guddisuuf kitaaba ijoolleen didiqqoon afaan irraa baratan sadarkaa sadarkaan barreessitee hujii isii ummata agarsiifachuuf addunyaa irra marti.
“Namii afaanii fi eennummaa ufii hin beekne ufi hin beeku,” jetti.
Jarii sadeenuu afaanii fi aadaa Oromoo aartiin guddisuuf hujiitti jira.


text:
Qonnaan bultoota zimbaabwee warra adii mootummaa dhiyeenya aangoo irra darbame kan Roobert Mugaabeen lafa isaanii irraa ar’aman keessaa ka jalqabaa lafa isaanitti deebi’anii jiran.
Robert Smart warnaanaan eegamanii lafa qonnaa isaaniitti Haraaree irraa fageenya km 200 irra jirutti kan deebi’an kaleessa ture.
Loltuun tokko ennaa qonnaan bulaan sun lafa isaanitti ennaa deebi’an eegaa ture. Smart garuu tajaajila akkasii hin barbaanne.
Smart fi maatiin isaanii ennaa deebi’an hojjettoota bakka qonnaa gammachuun imimmaan roobisaa ililleen simatan.
Mugabeen dachiin seeraan ala qabame kanaaf coloneefachuu dha jechuu dhaan qonnaan bultoota warra adii dachii isaanii irraa ari’an.
Qonnaan bultoonni warra adii loltoonni bobba’anii gaazii imimmaansu itti biifuu dhaan ennaa bulchiinsa Mugaabee lafa isaanii irraa ari’ataman.


text:
CAFFEE - Fulbaana 21/2011: Caffeen Oromiyaa xumuura torbaan kanaatti Yaa'ii Ariifachiisaa taa'uufi:
_____ // ______
Caffeen Oromiyaa "Yaa'ii Ariifachiisaa 3ffaa Waggaa 4ffaa Bara Hojii Caffee 5ffaa" Fulbaana 25/2011 irraa eegalee Magaalaa Adaamaa Galma Caffeetti ni taa'a jedhamee eegama.
Waamichi Yaa'ii Ariifachiisaa 3ffaa Waggaa 4ffaa Bara Hojii Caffee 5ffaa" kun Oduu galgala sa'aa 1:00tti aansee miidiyaa #OBN irratti Fulbaana 21/2011 irraa eegalee guyyoota sadiif waan darbuuf Miseensonni Caffee hundi Fulbaana 24/2011 waaree booda Galma Caffeetti akka argamtan isin beeksifna.
Waajjira Caffee Oromiyaa
Finfinnee


text:
Hiriira magaalaa Duukem keessatti hardha bahan hojjattoota warshaa Chaayinaa "Eastern Industrial Zone” faatti kopheesse. Wayaa gugurraatti naqatanii magaala Duukem keessa yaa’anii rakkoo himatan.
“Haaluma Oromiyaa keessa jiruuf hiriira baane.Dhumaatii Calanqoo hin balaaleffanna.Nama 5,000 caalutti hiriira bahe.Ummata keenna irraa ajjeechaan akka dhaabbatuuf baane,” jedha warrii achii dubbifne.
Jarii kun wayaa gugurraalee naqatee hiriiraa fi gaddaaf walti yaa’e. “Gadda qofaa mitii horiillee ummata Somalaee irraa buqqaheef walti qamne,” jedha.
Itti gaafatamaan bulchiinsa magaalaa Duukem obobo Jabaa Addunyaa ammoo nama 3,000 tahutti nagumaan hiriira bahee rakkoo himatee galee jedha.
“Mi’a namaatti hin bu’inaa waan namaa hin tuqinaa jenneenii nagumaan bahanii galan.
Gama kaaniin ammoo Wallgaa Bahaaaanaa aanaa Giddaa Ayyaanaa magaalaa Anger Guutee keessalleetti ummatii hiriira bahee rakkoo himate. Hiriira qeerroo magaalaatti qopheesse jedhan kana abbootii Gadaatti eebbisee nagaan fixee Foolleetti nagaa isaa eegeef.
“Ajjeechaan akka Calqanqoo akka dhaabbatu ,duutii akka dhaabbatu, dhagaa darbattanii waraana nama fixuuf karaa hin baninaa, jedhani nagumaan bahanii galan,” jedha warrii nu dubbifne.
Itti aanaa itti gaafatmaaa bulchaa magaalaa Anger Guutee obboo Lammeessaa Axnaafuu ammoo ummatii karuma qajeelaan hiriira bahee nagumaan gale jedha."Sabni buqqauun,sabni du’uun sirri miti,” jedha.


text:
Markazni Daarul Aytam Mana Baruumsa Awwaliyaa jalaatti kan argamu yoo tahu, ijoollee Yatiimotaa ufitti fudhatee barsiisaa ture. Haata’u malee Markazni Daarul Aytam waggoota sadan darban garee Ahbaashotaatiin dhuunfatamee Aqiidaa isaanii qofa keessatti leenjiisaa kan turan yoo tahu, guyyaa kaleessaa Ahbaashoota irraa fuudhamee hawaasa muslimaatiif kan deebifame tahuun beekameera.
Gaaffii hawaasni muslimaa waggaa 6 dura kaase jidduu manni barumsaa Awwaliyaa bordii hawaasa muslimaa jalatti akka bulu kan jedhu yoo tahu, mootummaan Ahbaashota biyya alaatii fiduun harka isaaniitti kan galche tahuun ni yaadatama. Haata’uu malee jijjiirama dhiheenya biyyaatti keessatti muldhataa jiru hordofuun, Markazni iddoo jireenyaa fi barnoota Yaatimoota tahe kun Ahbaashota harkaa bahuun beekameera.


text:
WAASHIGITAN, DIISII —
Jiraataan magaalaa Qaaqee akka jedhanitti dargaggoota ykn foolln magaalattii waajjira bulchiinsa nageenyaa, bulchiinsa aanaa fi poolisii Oromiyaa waliin ta’uun nagaanya magaalaa akka eegsisan walii galan. Akkuma kanaan nageenya eegisisuuf bakka isaan bobba’anii jiranitti halkan edaa dhukaasi irratti baname jedhan.
Foolleen magaalaa Qaaqee keessaa ijaarmanii sakatta’a tokko tokkos haa ta’u nageenya magaalattii humnoota nagaa eegisisan waliin ta’uun akka eegsisan Abbaa gadaa fi bulchiinsa naannoo waliin walii galamuu isaa fi kunis haala gaariin deemaa akka ture itti gaafatamaa waajjira nageenya aanaa Daallee waabaraa obbo Nagaasaa Yaadataa naaf ibsaniiru.


text:
Ergaa Kabajamoo Afyaa’ii Caffee Oromiyaa
Article Index
Kab. Obboo Esheetu Dassee
Caffeen Oromiyaa qaamolee mootummaa sadan keessaa isa tokko ta’ee qaama seera baasaafi qaama abbaa aangoo siyaasaa isa olaanaa Naannichaa akka ta’e ni beekama. Caffeen bu’uura Heera Mootummaa Naannichaa Fooyya’ee Bahe Keewwata 48 (1) jalatti akkaataa tumameen filannoo Biyyoolessaafi Naannolee waggaa shan shaniin karaa bilisaa, amanamaafi sagaleen uummataa iccitiin itti kennamuun filatamee hundaa’uu dha.
Naannoon Oromiyaa, Naannolee Filannoo 179 kan qabdu yoo ta’u naannoo filannoo tokkorratti kaadhimamtoonni sadi sadi dhaaba tokko bakka bu’uun dorgomuu danda’u. Caffeen Mootummaa Naannoo Oromiyaa waliigalaan teessoo 537 qaba. Hundeeffama isaarraa hanga xumuura bara 2007tti Caffeen Baroota Hojii afur dabarsee jira. Bu’aa filannoo marsaa shanaffaa bara 2007 gaggeessineenis Caffeen Bara Hojii 5ffaa Hagayya 14/2007 adeemsisuun hojiisaa eegalee jira.
Caffeen aangoo Heera Naannichaatiin Keewwata 49 jalatti kennameef irratti hundaa’uun, seerota adda addaa qulqullina isaanii eeggatan tumuu, karooraafi baajata qaamolee mootummaa raaggaasuun raawwiisaa hordofuufi to’achuun, dandeettii raawwachiisummaa qaamolee isaafi Manneen Maree Uummataa sadarkaan jira cimsuun ergama hojii bakka bu’ummaa ummataa gahumsaan akka bahataniif deeggarsa barbaachisaa ta’e ni taasisa. Caffeen hojii hordoffiifi too’annoo qaamolee mootummaarratti taasisuun ummanni naannoo keenyaa misooma ariifachiisaafi itti fufiinsa qabu, ijaarsa sirna demookraasiifi nageenya amansiisaa mirkaneessuuf sochii taasifamu keessatti bal’inaan akka hirmaatuufi bu’aasaarraayis akka fayyadamu cimee kan hojjetu ta’a. Hundaa ol ammoo, rakkoolee bulchiinsa gaarii ummanni naannoo keenyaa bal’inaan kaasaa jiruuf deebii hatattamaa kennuuf yeroo kamirraayyuu bifa adda ta’een xiyyeeffannaa kennee hojjetaa jira.
- Prev
- Next >>