text:
Ibsa Suuratu An-Naazi’aat-Kutaa 2
Suuratu An-Naazi’aat irraa kutaan kuni waa’ee Nabii Muusaa (aleyh salaam) fi hogganaa abbaa irree kan ta’e Fira’awnaa of keessatti qabata. Moottotaa fi namoota daangaa darban akkamitti itti dubbachuu akka qaban nama barsiisti. Itti aansitee, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa waan hundaa irratti danda’aa ta’uu uumamtoota agarsiisan keessaa muraasa ni dubbatti. Kaayyoon kana keessa jiru, namni uumamtoota gurguddoo kanniinitti xinxallee du’aan booda kaafamuutti akka amanuufi. Du’aan booda kaafamutti yoo amane, milkaa’innaa fi gammachuu bitata. Yoo didee immoo kasaaraa guddaatu isa qunnama. Amma darsi keenya haa jalqabnu:
“(15)-Sila oduun Muusaa si gahee? (16)-Yommuu Gooftaan isaa sulula qulqulleefamaa “Xuwaa” keessatti isatti lallabee,(17)– Gara Fira’awnaa deemi, dhugumatti inni daangaa darbee jira. (18)-[Akkana] jedhiin,“Of qulqulleessuf fedhii qabdaa? (19)-Akka [Isa] sodaattuf gara Gooftaa keeti si haa qajeelchu.” (20)-Mallattoo guddoo isatti agarsiisee. (21)-Garuu inni kijibsiisee ni faallesse. (22)-Ergasii kan carraaqu ta’ee garagalee [deeme]. (23)-Walitti qabee ni lallabe. (24)-“Ani gooftaa keessan ol’aanadha” jedhe. (25)-Kanaafu, Rabbiin adabbii fakkeenyaa dhumaa fi jalqabaa isa qabe. (26)-Dhugumatti, kana keessa nama [Rabbiin] sodaatuuf barnootatu jira.” Suuratu An-Naazi’aat 79:15-26
“Sila oduun Muusaa si gahee?” Kuni gaafi nama wallaalaa barsiisuuf, nama beekaa yaadachisuuf barbaadameedha. Kana jechuun, oduu nabii Muusaan wal qabate kana hubannoon dhageefadhu. “Yommuu Gooftaan isaa sulula qulqulleefamaa, “Xuwaa” keessatti isatti lallabee,”
Sulula jechuun gaarreen jidduutti lafa gadi bu’aa ta’eedha. Sululli qulqulleefamaan Xuwaa jedhamu sulula gaara Xuur cinaatti argamuudha. Sulula kana keessatti Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Muusaa ni dubbise, Ergamaa taasisee gara Fira’awnaa fi ummataa isaa erge. “Gara Fira’awnaa deemi, dhugumatti inni daangaa darbee jira.” kana jechuun cunqursaa, zulmii fi kufrii isaatiin, daangaa moottonni abbaa irree darban innis darbee jira. Fira’awni namoota cunqursuun, isaan miidhun, Gooftaa isaatti kafaruu fi garmalee of tuuluun daangaa darbee jira. Kanaafu, kanarraa isa deebisuuf gara isaa deemii jecha laafaan isa dubbisi.
“[Akkana] jedhiin, ‘Of qulqulleessuf fedhii qabdaa? Akka [Isa] sodaattuf gara Gooftaa keeti si haa qajeelchu.”
Rabbiin azza wa jalla Fira’awna gara diini Rabbii haqaatti dubbii laafaa fi kabaja qabuun akka waamuu fi dubbii yeroo isaa san keessatti moottota dubbisaniin akka dubbisuu Nabii Muusaa (aleyh salaam) barsiisa. Akkasumas, haala ajajaa fi dhoowwutin osoo hin ta’in haala gaafitiin gara amantiitti akka isa affeeru barsiisa. (Kana keessa namoota daaw’aa godhaniif barnoota guddaatu jira. Fira’wna garmalee daangaa darbeetti “dubbii laafaa dubbadhu” jechuun Rabbiin nabii Muusaa ajaja. Yommuu daaw’aa godhan (gara Islaamaa waaman) namoota hanga isaa daangaa hin darbin hoo dubbii akkami itti dubbachu barbaachisa? Arrabsuu moo dubbii jabaa laafinni keessa hin jirre itti dubbachu barbaachisaa? Kuni hundi hin ta’u. Dubbii laafaa arrabsoo fi jabeenyi keessa hin jirre isaanitti dubbachu barbaachisa. Mee ilaali, dubbii nabii Muusaan fir’awnatti akka dubbatu ajajame:)
“Of qulqulleessuf fedhii qabdaa?” kana jechuun xurii kufrii fi badii irraa of qulqulleessuu fi Gooftaa keetitti amanuu fi hojii gaggaarii hojjachuun nafsee tee faayuf fedhii qabdaa?[1]
Tazkiyah jechuun of qulqulleessuu fi dagaagsudha. Namni akkuma Rabbitti dhugaan amanuu fi hojii gaggaarii hojjatuun, xurii kufrii, shirkii fi badii gurguddaa irraa nafsee ofii qulqulleessa. Akkasumas, sadarkaa tokko irraa gara sadarka ol’aanutti darba. Yeroo dheeraaf badii hojjachuun sadarka gadi aanaa keessa ture. Garuu akkuma amanee hojii gaggaarii baay’ee hojjatuu fi badii irraa fagaatun sadarka ol’aanaa irra gahuun kabajamaa ta’a.
“Akka [Isa] sodaattuf gara Gooftaa keeti si haa qajeelchu.” kana jechuun sifaataa (amaloota) gugguutuu fi maqaalee gaggaarii Gooftaa keeti sitti beeksisa. Amaloota fi maqaalee Isaa keessaa Inni Khaaliqa (Uumaa) wantoota hundaati, ajaja, “Ta’i” jedhuun wanta fedhe hojjata. Ammas, Inni Jabaa, Danda’aa, Injifataa fi Ogeessa. Sammuu keetiin amaloota Isaa gurguddoo yoo beekte, adabbii Isaa ni sodaatta. Gooftaa shariika hin qabne ta’uu Isaattis ni amanta, Isaaf ni masakamta (ajajamta), osoo homaa Isatti hin qindeessin Isa qofa ni gabbarta. Ammas, Guyyaa Murtii mindaa guddaa fi bareedaa kajeelun wanta Inni itti si ajaju ni hojjatta, wanta Inni irraa si dhoowwus irraa ni fagaatta.[2]
“Mallattoo guddoo isatti agarsiisee.” Kana jechuun Nabii Muusaan gara Rabbiif harka kennuutti (Islaamatti) waamu waliin, mallattoo fi ragaa guddaa wanti inni Rabbiin irraa fide dhugaa ta’uu mirkaneessu Fira’awnatti agarsiise.[3] Fira’awni mallattoo Rabbiin ergamaa godhee isa erguu agarsiisu akka isatti mul’isuu Nabii Muusaa irraa barbaade. Nabii Muusaanis mallattoo guddoo itti agarsiise. Mallattoon guddoon tunis ulee Nabii Muusaan lafatti darbuun ergasii bofa guddaa fiigu fi nama sodaachisuu taatedha.[4]
“Garuu inni kijibsiisee ni faallesse.” Fira’awni mallattoon guddoon tuni Rabbiin irraa ragaa ta’uu ni kijibsiise. Kuni hojii sihrii (falfalaa)ti, warri Misri sihrii hojjatu fakkaatama kana hojjachuu ni danda’an jechuun ni odeesse. Ni faallesses-da’waa (waamicha) Muusaatiif deebii hin kennine, hin amanne, Rabbiif ajajamu ni dide.
“Ergasii kan carraaqu ta’ee garagalee [deeme].” Kana jechuun iimaana irraa garagalee haqa Muusaan (aleyh salaam) fide sobaan faallessuuf carraaqe. Sobni isaa kunis warra Misrii keessaa namoota sihrii (falfala) hojjatan walitti qabuun sihrii akka hojjatan taasisuudha.[5]
“Walitti qabee ni lallabe. “Ani gooftaa keessan ol’aanadha” jedhe.” Kana jechuun namoota bulchiinsa isaa jala jiran walitti qabuun, “Ani gooftaa keessan ol’aanaa ta’eedha. Naa ol gooftaan biraa hin jira.”[6]
“Kanaafu, Rabbiin adabbii fakkeenyaa dhumaa fi jalqabaa isa qabe.” Kana jechuun Rabbiin Fir’awnan addunyaa fi Aakhiratti adabbiin isa qabe. Adabbiin dhumaa azaaba Aakhiraati. Adabbiin jalqabaa immoo osoo addunyaa keessa jiru galaana keessatti akka liqimfamu isa taasise.[7]
“Dhugumatti, kana keessa nama [Rabbiin] sodaatuuf barnootatu jira.” kana jechuun sababa badii isaatiin adabbiin fira’awna irratti raawwatame, nama Rabbiin sodaatuuf barnootaa fi gorsa. Adabbii Fira’awna irra gahe yommuu arguu ykn dhagahu, nama of tuule, Mootii Ol’aanu faallessee fi ajaja Isaa dide hunda, addunyaa fi Aakhiratti adabbii cimaa akka isa adabu ni beeka.[8] Kanaafu, of tuulu fi ajaja Rabbii olta’aa diduu irraa of eega.
(27)–Sila isin uumuutu irra jabaata moo samiidhaa? Inni ishii ni ijaare. (28)-Ijaarsa ishii ol kaasee, ishii wal qixxeesse. (29)-Halkan ishii ni dukkaneesse, waaree ishiis ni baase. (30)-Dachiis sana booda ni diriirse. (31)-Ishii keessaa bishaan ishiitii fi wanta dheedamu ni baase. (32)-Gaarreenis sirritti gadi-dhaabe. (33)-Isinii fi beelladoota keessaniif itti fayyadama akka ta’uuf” Suuratu An-Nazi’aat 79:27-33
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa keeyyattoota tannin keessatti namoota du’aan booda kaafamutti hin amanne dubbisa:
“Sila isin uumuutu irra jabaata moo samiidhaa?” Kana jechuun yaa namoota akka yaada keessanitti du’aan booda isin kaasutu irra jabaadha moo samii uumutu irra jabaadhaa?[9] Eeti, samii fi wantoota ishii keessa jiran uumuun nama uumuu caalaa jabaa fi guddaadha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti, uumamni samiiwwanii fi dachii uumama namootaa caalaa guddaadha. Garuu irra hedduun namootaa hin beekan.” Suuratu Ghaafir 40:57
Samii fi dachii yommuu ilaalan garmalee gurguddoodha. Namoonni immoo isaan lamaaniin wal bira yommuu qabaman baay’ee xixxiqoodha. Samii fi dachii garmalee gurguddatanii fi bal’attan kanniin Kan uume, namoota erga du’anii booda isaan deebisuun ykn kaasun itti ulfaataa? Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Sila samiiwwanii fi dachii Kan uume fakkaataa isaanii uumuu irratti danda’aa mitii? Eyyeen [ni danda’a]! Inni akkaan Uumaa, Beekaadha.” Suuratu Yaasin 36:81
Kana jechuun samiiwwanii fi dachii garmalee gurguddatanii fi bal’atan kanniin uumuu kan danda’e, du’aan booda akkuma duraan turanitti isaan deebisuu irratti danda’aa mitii? Eeyyen, erga du’anii qaamni isaanii biyyee fi lafee bututte ta’ee booda deebisuu irratti danda’aadha. Sababni isaas, Inni wantoota hundaa irratti danda’aa waan ta’eef wanti Isatti ulfaatu fi jabaatu tokkollee hin jiru. Kanaafi, itti aanse ni jedha, “Inni akkaan Uumaa, Beekaadha.” Al-Khallaaq jechuun wanta fedhe baay’innaan Kan uumu fi yeroo hundaa uumuun amala (sifata) Isaa kan ta’eedha. Yeroo hundaa wanta fedhe uuma. Yeroo hundaa wanta fedhe Kan uumuu erga ta’ee, du’aan booda namoota lamuu uumuun kaasuu ni danda’aa jechuudha. Itti aanse “Beekaadha” jechuun jabeesse. Lafeen namootaa dachii keessa eessa akka jirtu, lakkoofsi namoota du’anii fi gara fuunduraatti dhufanii hunda beeka. Samii fi dachii keessatti wanti Isarraa dhokatu tokkollee hin jiru. Kanaafu, bakkaa fi yeroo kamittu haa du’an, Guyyaa Qiyaamaa isaan kaasuun bakka tokkotti walitti isaan ni fida. Qur’aana keessatti:
“Eessallee yoo taatan Rabbiin [Guyyaa Qiyaamaa] hunda keessanuu ni fida. Dhugumatti, Rabbiin waan hundaa irratti Danda’aadha.” Suuratu al-Baqara 2:148
“Inni ishii ni ijaare. Ijaarsa ishii ol kaasee,” Kana jechuun samii ijaarsa guddaa fi sirraawaa hanqinni fi iddoon duwwaan keessa hin jirre ni ijaare. Dachiif akka xaaraa gochuun ijaarsa ishii ol kaasee garmalee ol fageesse. Hawaa bal’aa iddoo ishiif murtaa’e keessatti ni qabe. Guddinna ishii waliinu dachii irratti hin kuftu, bakka ishii irraayis hin sochootu. “ishii wal qixxeesse” kana jechuun dhoohinsaa fi wal darbuu tokko malee samii wal-qixxeesse guutuu ishii godhe.[10]
“Halkan ishii ni dukkaneesse,” Kana jechuun halkan samii dukkanaa’aa godhe. “Waaree (guyyaa) ishiis ni baase” kana jechuun waareen akka bahuuf aduu sababa taatu ni baase. “Waaree” jechuun addatti baafame dubbatame. Sababni isaas, waareen waqtii hundarra caalaa ifni fuula dachii irra diriiruudha.[11]
Sababni “halkan ishii (samii) dukkanneesse…” jedheef, aduun samii keessa waan naannoftuuf yommuu seentu dukkanni ni dhufa, yommuu baatu immoo waareen ykn guyyaan ni dhufa.[12]
“Dachiis sana booda ni diriirse.” Kana jechuun uumama samii booda dachii diriirsee faayda baay’ee keessa godhe. Faayda kanas itti aanse ni ibse:[13]
“Ishii keessaa bishaan ishiitii fi wanta dheedamu ni baase. Gaarreenis sirritti gadi-dhaabe.” Kana jechuun ogummaa fi guddinna dandeetti Isaatiin dachii keessaa bishaan ishii ni baase. Bishaan erga baasee booda wanta lubbu-qabeeyyin dheedan, kan akka margaa, uka’aa fi kanneen biroo ni baase. Wanta dheedamu erga baasee booda midhaan namoonni sooratanii fi firaafiree ni baase. Dachiin akka tasgabbooftuu fi hin sochooneef ishii keessatti gaarreen sirritti gadi dhaabun akka shikaalii taasise.
Wanta rahmata Isaa agarsiisan keessaa tokko wantoota dachii keessaa bahan irraa wanta nyaatamu namootaa fi beelladota isaaniitiif itti fayyadama godhe: “Isinii fi beelladoota keessaniif itti fayyadama akka ta’uuf” (Kana jechuun wantoota kanniin kan uumeef, dachii keessaa bishaan, wanta dheedamu fi biqiltoota biroo kan baasef isinii fi beelladonni keessan akka itti fayyadamtaniif. Kuni galata hin barbaachisu ree? Eeyyen galateefachu barbaachisa. Rabbii wantoota kanaan nama qananiise akkaatan itti galateefatan, “Isa qofa gabbaruudha.”)
Arabiffan “Mataa’a” jechuun wanta yeroo gabaabaaf itti fayyadamanii dhumti isaa baduu ta’eedha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Kitaaba Isaa keessatti faayaa fi faayda addunyaatiif jecha, “Mataa’a” jedhu filate. Wanta Jannata keessatti namoota gammachiisu immoo jecha “na’iim” jedhu filate.[14] Itti fufa….
[1] Tafsiiru xabarii-24/80, tafsiiru muyassar-584[2] Ma’aariju tafakkuri-15/53-54[3] Tafsiiru ibn Kasiir-7/474[4] Ma’aariju tafakkuri-15/54[5] Tafsiiru ibn Kasiir-7/474, tafsiiru muyassar-584[6] Zaadul Masiir-1512[7] Maddoota olii [8] Zaadul Masiir-1512, Tafsiiru Sa’dii-1072[9] tafsiiru muyassar-584[10] Ma’aariju tafakkuri-15/56, Zaadul Masiir-1513[11] Ma’aariju tafakkuri-15/57[12] https://www.englishtafsir.com/Quran/79/index.html#sdfootnote15sym , Tafsiiru Qurxubi-22/58-59[13] Tafsiiru muyassar-584[14] Ma’aariju tafakkuri-15/58


c: text/html

text:
Dirreen Sheekanaa Huseen hambaawwan seenaa Oromiyaan qabdu keessaa isa tokko
Finfinnee, Amajjii 2, 2014 (FBC)- Dirreen Sheekanaa Huseen hambaalee hawwata Tuuristii gurguddoo Shanan Naannoon Oromiyaa UNESCOtti akka galmaa’aniif hojjechaa jiru keessa isa tokkodha.
Dirreen Sheekanaa Huseen giddugala Amantii Islaamaa fi Seenaa Uummata Oromoo kan qaroomina durii mul’isan keessaa isa tokkoodha.
Iddoon seena qabeessi kun Godina Baalee Aanaa Gololchaa, Ganda Dirree Sheek Huseen jedhamu keessaatti argama.
Magaalaa Guddittii Oromiyaa Finfinneerraa kiilo meetira 610tti argama.
Bakki seena qabeessi kun lafa gammoojjii Kaaba Baalee ilaala Gaara Abalqaasim Godina Arsii fi Harargee Lixaatti Laga Waabeetiin daangeffamuun gaarreen Dadalaa fi Qacamsareetiin olloomuun iddoo Muudaa fi wal-argaa uummata ta’ee tajaajila.
Dirree jechuun lafa bal’oo diriirtuu jechuu yoo ta’u, Sheek Huseen nama abbaa amantii turee, naannoo sanitti baraasisaa turee fi bakkichis ulfina uummanni isaaniif qabanirraa kan moggaafameedha.
Gama birootiin, iddoon kun Giddugala Aadaa Oromoo,Qabso Oromoofi Amantaa Islaamaa ta’uun waggoota 960 ol akka tajaajilaa ture seenaan ni ibsa.
Dirree Sheek Huseen /Anaajina /ykn Birkatti waggaa keessatti yeroo lama ayyaanni muudaa Hajjii fi Zaaraa jedhamu bakka namoonni miiliyoonatti lakkaawamu biyya keessaafi biyya alaatiis kallattii adda addaarraa dhufan argamutti kabajama.
Iddoon kun kan adda isa taasisu sirnoota kamiiyyuu keessatti Afaan Oromoo olaantummaan dhimma kan itti bahamuu fi guddina Afoola Oromoo keessatti iddoo guddaa kan qabuudha.
Afoolli Baaroo jedhamu kan bakka Waaree nfi Dagaleetti faarfamu ergaa dhuka qabeessa kan ittiin dabarfataniifi kadhannaa kan ittiin raawwataniidha.
Haroon Lukkuu, Haroon Diinkuree, Dhooqqoo karraa, Jajjabaa Moowulidaa, Kaarra Milkii(Kaarra Guddoo), Masgida Zurxum, Gamoon Sheek Huseeniifi k.k.f. bakkoota seena qabeeyyii Anaajinaatti argamaniidha.
Dirreen Sheekana Huseen hambaalee hawwata tuuristii gurguddoo Shanan Naannoon Oromiyaa UNESCO-tti akka galmaa’uuf hojjechaa jiru keessa isa tokko ta’uu Ragaan Biiroo kominikeeshinii Oromiyaarra argame ni muldhisa.
Ityoophiyaa :- Misoomsuuf, Ijaaruuf, Yaa qophoofnu!!!
Fuula Feesbuukii keenyan dabalata odeeffannoo waqtaawaa argachuuf;
Teelegraama https://t.me/afanoromofana
Yuutyuubii Afaan Oromo: https://bit.ly/3FjfCXR
Marsariitii fanabc.com/afaanoromoo
Twiitara https://twitter.com/fanatelevision nu duukaa bu’aa
Yeroo maraa nu waliin waan taataniif isin galateeffanna.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gaggeessaa humna waraana bilisummaa Oromoo ka zoonii kibbaa ta;uu ka himan Goollicha Dheengee sanbata darbe balaa miseensota humna naga kabachiiftota mootummaa Boorana Areeroorratti dhaqqabe nuti fudhatee jechuun dubbatan.
Tarkaanfii Aanaa Areero ganda Oroototti dhaqqabeen sanbata nami shan du’uu godinni booranaa ka beeksise yoo tahu, kanneen keessa milishootni fi miseensonni raayyaa ittisaa biyyaa akksumas dhalatan naannoo ka konkolaachisaa turee fi barataan kutaa 8 keessa jiruu jedhee jira. Obbo goollicha tarkaanfii garee keessaniitiin nami nagaanillee du’e kana maal jettuu jechaan gaafatamanii deebi itti aanu kennan.
Obbo Goollichi ammas walitti bu’iinsi gam kibbaa jiru ittuma jira jechuun himanii jiru. Himata isaa yeroo dabreen godinni Booranaa humni maqaa Waraana Bilisummaa Oromoon kibba Oromiyaa keessa socho’u Ambuulaansii dhukkubsatoota hospitaalaan geessu dabalatee qabeenya ummataarraan balaa geessisaa jiruu jechuun himatee jira. Obbo Goollichis waa’ee himata kanaa gaafatamanii jiru.


text:
Finfinnee, Caamsaa 3/2014 (TOI) – Jilli Deetaa ministira Indaastirii obbo Taarraqany Buliltaan durfamu hojii misoomaa indaastiriiwwan magaalaa Dirree Dawaa daawwateera.
Daawwannichi warshaalee sababa rakkoolee garaagaraan gara hojiitti hin galleef deeggarsa barbaachisaa taasisuun gara hojiitti galchuun oomishaa fi oomishtummaa dabaluun imala badhaadhinaa biyyattii milkeessuuf kan kaayyeffate ta’uu ibsameera.
Jilichi warshaa korojoo pilaastikaa JFJ sababa rakkoo liqaa fi kaappitaalaan baatiiwwan 6’f dhaabbatee turee fi yeroo ammaa rakkoon isaa furamuun gara hojiitti deebi’e daawwateera.
Dabalataanis jilichi sosochii hojii Warshaa Dirree Dawaa Mootars warshaa walitti hidhaa konkolaataa fi baajaajii/konkolaataa abbaa miila sadii daawwateera.
Magaalichatti warshaalee rakkoo garaagaraan hojii dhaaban haala hojiitti deebisuun danda’amurratti mari’atamuu Deetaan Ministira Indaastirii obbo Taarraqany Buliltaan ibsaniiru.


text:
Adeemsi Bu’aa Xixiqqoon Sossobuu Rakkoolee Caasaa Siyaasaa fi Diinagdee Furuu Hin Danda’u
Imaammata Dabaa Dhaabbata Safaarikoom ilaalchisuun ibsa ABO
Qacarrii hojjettootaa tarkaanfiin dhiyeenya kana dhaabbanni Safaarikoom(Safaricom) fudhate haqa-qabeessummaan akka itti hanqatu ifatti agarsiiseera. Adeemsa haqaan alaa kanaa mormuudhaanis durummaan Oromoonni kan itti hirmaatan duulli bal’aan karaa miidyaalee hawaasaa akka gaggeeffamu taasiseera.
Addi Bilisummaa Oromoo gochoota haqa faallessuun sagalee dhageessifamuu fi sochiilee bifa hundaan taasifaman ni jajjabeessa. ABOn hacuuccaa bifa kamiituu ni balaaleffata.
Mirgi hojii walqixaaf hiree argachuu ibsituu bilisummaa diinagdee keessaa isa tokko dha. Safaarikoom keessatti haqa-dhabeessummaan adeemsa qacarrii hojjettootaa keessa jiru hanga ammaa kan ifa hin taanee fi amma kan ifa baheef maaliif akka as bahe ifa miti. Kunis madaa Oromoo irra deebiin kan tuqe ta’eera. Haa tahu malee, dargaggoonni Oromoo mirgoota siyaasaa fi diinagdee kan waliigalaa irratti fuuleffachuu mannaa, dhimma hagoo akkasiirratti akka fuulaffatan taasifamuu eeyyamuu hin qaban.
Ummanni Oromoo waggoota dhibba tokkoo oliif dhaabbilee fi kaampaaniilee guguddoo akka Baankii Dandalaa Itoophiyaa, Daandii Xiyyaaraa Itoophiyaa, Itiyoo-telekoom, fi seektara diinagdee kanneen akka fidchisiisuu fi erguu, ijaarsa Riil-isteetii, Industirii fi sektaroota daldalaa biyya keessaa irraa tooftaadhaan moggeeffameeera. Moggeeffamuu Oromoo kanas Muummee Ministeeraa ammaa dabalatee aangawootni mootummaa ol’aanoon Paarlaamaa Federaalaa duratti mirkaneessanii jiru.
Kan Safaariikoom keessatti raawwatame Oromoo tooftaadhaan moggeessuu biyyattii keessatti deemaa jiruuf mul’istuu tokko yoo ta’u, kanas gochaa Safaariikoom qofaa akka taheetti dhiyeessuuf yaaluun bilisummaa siyaasaa fi diinagdee fuula hundaa mirkaneessuuf qabsoo dargaggoonni Oromoo gaggeessaa jiran kallattii isaa jijjiirsisuuf shira xaxame dha. Adeemsi Oromoo tooftaadhaan moggeessuu kun hundee kan gadi fageeffatee fi caasaalee diinagdee fi siyaasaa biyyattii keessatti siranuurraa kaampaaniileen idil addunyaatis sirnuma moggeessaa diriirfame kana akka faana dhawuun hojjetan taasisuu isaatiif ragaa biroo ti. Kunis invastimantii kallattii kan biyya alaa dabalatee caasaaleen diinagdee, mootummaa sirna cunqursaa siyaasaa fi diinagdee deeggaruun hanga tumsamanitti, haqa waakkatamuun baratamee fi sirni moggeessuu ammas akka itti fufus ifatti agarsiisa. Diraamaan kuni murna bu’aa siyaasaa argachuudhaaf hamoommatee fi yeroo murtaa’e booda as bahuun ‘dhimmichi furmaata argate’ jechuuf jiruun kan qindeeffamedha jennee amanna.
Waliigalatti Ummanni Oromoo addattis dargaggoonni Oromoo furmaanni jiru tokkichi, seerota mirga fi dantaa Oromoo tiksuuf baafaman kabajchiisuuf karaa dimokraatawaan filame dhugoomsuuf qabsaawuu qofa tahuu hubachuu qabu. Adeemsi irra qicaa fi bu’aa Xixiqqoon Sossobuu kallattii xiyyeeffannaa jijjiiruu fi dhaabbilee farra-dimokraasii fi qaamolee mootummaa rakkoo caasaa fi sirnaa qabaniif umrii dheeressuu kan akeekkate dha.
Injifannoo Ummata Bal’aaf!
Adda Bilisummaa Oromoo
Hagayya 17, 2022
Finfinnee


text:
Akkuma Alii Birraatuu baanuu barnootii qalbii namaa qaree addunyaan wal nama qixeessa.Naannoo akka Oromiyaa ta namii isii hagii guddaan baaddiyaa jiruu fi humniti isaan qabanilleen hagii guddoon qarooma addunyaatiin wal hanqatetti,falii jiru ilmaan barnootatti oofuma oofanii addunyaan wal qixaahuu.
Akkuma abbootiin teennalleen jettuu hordofilleen duuluma,ya na dabartee amma hin dhaqqabuun hin jirtu barsiisuma barsiisuu.Jireenna baaddiyaa gaargaltittii keessa bahuma bahanii fulaa jajjabduu gahuulleen hinuma dandahan.
Dr.Balakkoo Gumii nama jireenna baaddiyaa keessa guddachaa bahee doktorii tahe.
“Ani tikaa yabbii jalaa bahee asi gahe…yoo kaayoo qabaatan wannii namii hin taanee fi fulaan namii hin geenne hin jirtu.Tulluu tokkoo yaaban tokkotti mullata…maatiin akkuma ijoollee isaanii manatti aadaan tohatan mana barumsaalleetti tohachaa barsiifachuu wayya.”
Barsiisaa Guyyoo Dooyyoolleen nama jireenna jajjabaa jalaa bahee university Bahir Daarii fi amma ta Bulee Horaa gahe.
“Namuu kooba ta irra ejju irraa dubbata… jireena akkuma innii namatti dhufeen jiraachuu mitii…obsaa waan cufa dabarsanii jiraachuu…fi fuloo bahan jabeessuu.Nama itti himan malee itti hin hidhan,” waan harkaa qaban jabeessaa jedhe.
Oolaa fi bonii dhiyoo tanaa gammoojjii Oromiyaatii horii kuma hedduu hobbaasee. Warri ijoolleen isaanii barmusaa horii kana qofatti hirkattu ammoo akka jajjabaa fa jira.
Silaa jarii kunilleen ilmaan ufii barsiifatee nama dhaqqaban maan tolchuu wayya?Mee waan Dr.Balakkoo Gumiitii fi barsiisaa Guyyoo Dooyyoo akka gorsaatti jedhanii fi waan beekan nutti himan MP3 tana irraa caqasaa waan silaa ilmaan qonnaan bultaatii fi horsiisee bulaatii tolchanii barsiisuu malaniinillee nutti himaa nuu barreessaa nuu bilbilaa.


text:
Har’a Yunaayitid Isteetis gola naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaaf irra deebi’uu dhaan, haalli namoomaa fi ka mirga namaa naannoo Tigraay keessaa hammaataa dhufuun yaaddessaa ta’uu ta’uu isaa fi loltoonni Eertraa yeroo hin murtaa’iniif Tigraay keessa turuuf jecha yunifoormii waraana Itiyoopiyaa gargaaramuu isaanii kan mul’isu gabaasaalee qabatamoon jiraachu ibsitee jirti.
Mootummaan Eertraa hatattamaan humnoota isaa Itiyoopiyaa keessaa baasuu qaba jedha ibsi kun.
Gabaasaalee humnaan gudeeddii suukaneessoo ta’an fi ibsuuf rakkisaa ta’e hookkarri quunnamtii saalaa ilaalchisee dhiyaataa jiru hedduu nu sodaachisee jira. haleellaalee kana waliin wal qabatee kan dhufu dhiibbaan yeroo dheeraa hawaasaalee irraan miidhaa geessisa. Ibsi kun itti dabaluu dhaan akka jedhutti, Hookkara quunnamtii saalaa mara ni balaaleffanna, kanneen itti gaafatamoo ta’anis murtiitti akka dhiyaatan gaafanna.
Dhiittaa mirga namaa, yakkawwanii fi gochalee sukaneessoo ta’an kanneen dalagan akka itti gaafataman gochuuf murannoo muummichi ministeeraa Abiy qaban ni hubanna. Mootummaan Eertraas waadaa wal fakkaatu seenuu qaba. Waajjira komiishinera mirga namaa ol aanaa fi komiishiina mirgga namaa Itiyoopiyaa ka Tigraay keessaan gamtaan qorannaa geggeessame gammachuun simanna.
Qorannaa kanas hanga danda’ame hatattamaan akka xumuran illee ni yaadachiisna. Uummati Tigraay tilmaamaan kanneen miliyoona 5.2 ta’an hanqina midhaan nyaataan rakkataa kan jiranii fi gargaarsa kan eeggatan yoo ta’u, balaa beelaaf saaxilamoo dha. Namoota gargaarsa barbaadan argachuun amma iyyuu rakkisaa dha. Uggurri hangi tokko immoo humnoota Eertraan kan kaa’amee dha. Tigraayiif gargaarsi namoomaa danqaa tokko malee akka ga’u gaafachuu itti fufna.
Yunaayitid Isteetis rakkoo namoomaa jiru furuuf gargaarsa iti dabalaa doolaara miliyoona $152 gumaachiteetti. Fedhii gargaarsaa dabalaa adeeme kanaaf arjoomtonni sadarkaa addunyaas deggersa godhan akka dabalan waamicha dabarsina.
Dubbiif wal barbaaduun akka dhaabatu akkasumas mootummaan Itiyoopiyaa rakkoo jiruuf furmaata siyaasaa akka barbaadu, gargaarsa namoomaaf danqaa tokko malee daandiin akka saaqamu, dhiittaa mirga namaa rawwatameef qorannaan dhuunfaa fi kan sadarkaa addunyaa akka geggeessamu eeyamni akka kennamu, siivilotaaf eegumsi akka godh


text:
Tafsiira Suuratu Az-Zumar-Kutaa 2
Kutaa darbe irraa itti fufuun Tafsiira (ibsa) suuratu Az-Zumar haa ilaallu:
“(3)-Dhagayaa! Amantiin qulqulluun Rabbi qofaafi. Warri Isaa gaditti awliyaa’a godhatan, “Gara Rabbiitti akka sirritti nu dhiyeessaniif qofa isaan gabbarra” [jedhu]. Dhugumatti Rabbiin waan isaan keessatti wal dhaban ilaalchise jidduu isaanitti ni murteessa. Dhugumatti Rabbiin nama kijibaa akkaan kafaraa ta’e hin qajeelchu. (4)-Rabbiin osoo ilma godhachuu fedhee, silaa wanta uumu keessaa wanta fedhe filataa ture. Inni qulqullaa’e. Inni Allah Tokkicha Al-Qahhaar ta’eedha.” Suuratu az-Zumar 39:3-4
“Warri Isaa gaditti awliyaa’a godhatan.” Kana jechuun warri Rabbii gaditti wanta biraa gabbaramtoota (gooftota) godhachuun gabbaran (waaqefatan), “Gara Rabbiitti akka sirritti nu dhiyeessaniif qofa isaan gabbarra” [jedhu].” Kana jechuun wantoonni nuti gabbarru kunniin amala gooftummaa ni qabu jennee isaan hin gabbaru. Garuu Rabbiin biratti sadarkaa guddaa fi shafa’aa (jaarsummaa) fudhatama qabu waan qabaniif gargaarsaa fi soorata argachuuf haajaa addunyaa biroo guuttachuuf jaarsummaa akka nuuf ta’anii fi Isatti nu dhiyeessaniif isaan gabbarra.” jedhu.[1] Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Qur’aana keessatti bakka biraatti ni jedha:
“Rabbii gaditti wanta isaan hin miinee fi hin fayyanne gabbaru. Ni jedhus, “Isaan kunniin Rabbiin biratti jaarsummaa (shafa’aa) nuuf ta’u.” Suuratu Yuunus 10:18
Mujaahid “Gara Rabbiitti akka sirritti nu dhiyeessaniif qofa isaan gabbarra” [jedhu].” ilaalchise ni jedha: Qureeshonni sanamotaa gabbaraniif, “Gara Rabbiitti akka sirritti nu dhiyeessaniif qofa isaan gabbarra”jedhan. Isaaniin dura namoonni jiranis malaykootaf, Iisaa ibn Mariyami fi Uzeyriif “Gara Rabbiitti akka sirritti nu dhiyeessaniif qofa isaan gabbarra” jedhan.[2] (Kana kechuun Qureeshoonni “sanamoota (siidaa) maaliif gabbartu?” jedhamanii yommuu gaafataman, “Gara Rabbiitti akka sirritti nu dhiyeessaniif qofa isaan gabbarra” jedhu. Kiristaanonnis “maaliif Iisaa (Iyyasuusin) fi haadha isaa gabbartan (waaqefattan)” jedhamanii yommuu gaafataman, “Gara Rabbiitti akka sirritti nu dhiyeessaniif qofa isaan gabbarra (waaqefanna). Gara Rabbiitti nu geessu. Karaa Iyyasuusitin malee gara Rabbii gahuun hin jiru.” jedhu. Namoonni malaykoota fi uzeyrin gabbaranis deebima armaan oli deebisu.) Namoonni yeroo ammaas qabrii bira deemuun irra naanna’an, sujuudaniif, silatii seenaniif ykn nama achi keessatti awwaalame kadhatan, maaliif akkana gootan yommuu jedhaman, “isaan awliya’aa waan ta’aniif gara Rabbiitti nu dhiyeessu.” Jedhu.
Mee itti xinxalli! Yeroo durii fi ammaa namoonni Rabbiin alatti wanta biraa gabbaran, ragaan isaan dhiyeessan tokkoma. Garuu sirritti yoo itti xinxallinee ragaan isaan dhiyeessan kuni soba:
1ffaa-Wantoonni isaan Rabbii gaditti gabbaran kunniin shafa’aa (jaarsummaa) akka namaaf ta’anii fi gara Rabbitti nama dhiyeessan akkamitti beekanii? Odeefannoon karaa wahyiitiin (beeksisaan) Rabbiin irraa yoo nama hin gahin gonkumaa kana beekun hin danda’amu.
2ffaa- Akkuma isaan jedhan shafa’aa (jaarsummaa) osoo ta’aniyyuu, Rabbiin biratti shafa’aa ta’uuf ulaagaaleen guuttamu qaban ni jiru:
- Jaarsummaa (shafa’aa) ta’uuf Rabbiin irraa hayyama argachuu. Ragaan kanaa: “Hayyama Isaatin ala Isa biratti kan shafa’aa ta’u eenyumaa?” Suuratu Al-Baqarah 2:255
- Nama shafa’aa ta’uu fi nama shafa’an godhamuuf irraa Rabbiin hojii fi dubbii isaa jaallachuu. Ragaan kanaa Qur’aana irraa: “Malaykoota meeqatu samiwwan keessa jiraa kan shafa’aan (jaarsummaan) isaanii homaa hin fayyanne nama Rabbiin fedhee fi jaallateef erga hayyamee booda malee.” Suuratu An-Najm 53:26 Bakka biraatti, “[Malaykoonni] nama Inni jaallateef malee shafa’aa hin ta’an.” (Suuratu Al-Anbiyah 28) Shafa’aan nama Rabbiin subhaanahu wa ta’aala dubbii fi hojii isaa jaallateef malee hin ta’u. Dubbii fi hojii isaa kan jaallatu immoo nama iimaana fi tawhiida qabuudha. Kana jechuun nama haala sirriin amanee fi Rabbiin qofa gabbareedha. Kanaafu namoonni kunniin Rabbiin ala wanta biraa waan gabbaraniif “shafa’aa nuuf ta’u” jedhanii odeessun isaanii soba.
3ffaa-Rabbiitti dhiyaachuun kan danda’amu haala Inni ajajeeni. Akkasi miti ree? Nama ajaja Rabbii diduun fedhii qullaadhaan “Kuni wanta Rabbiitti na dhiyeessu” jedhe yoo hojjate, hojiin isaa kuni Rabbiitti isa dhiyeessu danda’aa? Eeti yoo jedhe, ragaan kee maali? jennaan. Himni “Wantoota kanniin yoo gabbartee (waaqefatte) Anatti ni dhiyaatta.” Jedhu Rabbiin irraa bu’ee jiraa? Kitaaba Qulqulluu Rabbiin irraa bu’e kan namni hin booressine (hin barrazne) irraa wanta akkana jedhu fiduu hin danda’u. Dhugaan faallaa kanaati. Karaan Rabbitti dhiyaatan Isa qofa gabbaruun akka ta’e Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa beeksisee jira.
“Rabbiin gabbaraa, homaa Isatti hin qindeessinaa.” Suuratu An-Nisaa 4:36
Namni ajaja kana diduun wanta biraa yoo gabbare, akkamitti Rabbii olta’aatti dhiyaataa? Kanaafu, namoonni Rabbii gadiitti wanta biraa gabbaran dubbii isaanii keessatti ni sobuu jechuudha. Kanaafi dhuma aayah tanaa irratti, “Dhugumatti Rabbiin nama kijibaa akkaan kafaraa ta’e hin qajeelchu.” Jedha.
“Dhugumatti Rabbiin waan isaan keessatti wal dhaban ilaalchise jidduu isaanitti ni murteessa.” Kana jechuun Rabbiin Guyyaa Qiyaamaa wanta namoonni keessatti wal dhabanii fi gargar itti ta’an ilaalchise isaan jidduutti ni murteessa. Namni haqa irra jiruu fi namni soba irra jiru Guyyaa san addaan baafamuun namni haqaa mindaa gaarii argata, namni sobaa immoo ni adabama.
“Dhugumatti Rabbiin nama kijibaa akkaan kafaraa ta’e hin qajeelchu.” Kana jechuun nama niyyaan isaa Rabbiin irratti kijibuu ta’ee fi qalbiin isaa mallattoolee, keeyyattoota fi ragaalee Rabbii osoo beektu fudhachuu diddu, Rabbiin gara qajeelinnaatti ykn haqaatti isa hin qajeelchu.[3]
Tuqaa ijoo
Namoonni Rabbii olta’aa gadiitti wantoota biraa gabbaran, wantoonnii kunniin akka isaan hin fayyannee fi hin miine beekanii jiru. Garuu “Akka shafa’aa (jaarsummaa) nuuf ta’aniif isaan gabbarra” jedhu. Dubbii akkanaatti maaltu isaan geessee?
Deebiin isaa kana fakkaata:
Namoonni kunniin, Rabbii olta’aa fakkaataa hin qabne moottotti dadhaboo ilma namaatiin wal bira qaban. Moottonni ilma namaa rakkoo fi haajaa nama hundaa waan hin beekneef, namoonni wanta barbaadan argachuuf jaarsummaa moottotta kanniinitti ergachuu qabu. Akkuma kana Rabbii olta’aa irraayis wanta barbaadan argachuuf jaarsummaan ni barbaachisa jechuun yaadan. Kuni yaada sobaa fi badaa ta’eedha. Yaada Khaaliqa fi makhluuqa (uumamaa) wal qixxeessu of keessatti qabateedha. Khaaliqaa fi makhluuqni gargar kan ta’aniidha. Khaaliqni Tokkicha fakkaataa hin qabneedha.
Moottonni isaanii fi lammilee jidduu giddu-galaa kan barbaadaniif haala lammilee waan hin beekneefi. Kanaafu, nama haala lammilee isaaniitti beeksisu barbaadu. Tarii qalbii moottotaa keessa rahmanni kan hin jirre ta’uu danda’a. Kanaafu, nama gurguddoo qalbiin isaa akka mararfattu taasisu ni barbaachisa. Moottonni gargaartota dhimmoota lammilee too’atanii fi namni rakkate dhimma akka isaanitti himatuuf jaarsummaa barbaadu.
Garuu Rabbiin olta’aan immoo beekumsi Isaa wantoota hundaa kan haguugedha, keessaa fi ala wantoota hundaa beeka. Haala gabroota Isaa nama Isatti beeksiisu hin barbaadu. Ammas, Inni warra mararfatan hunda caalaa kan mararfatuudha. Kanaafu, uumamtoota Isaa keessaa nama akka gabrootaaf mararfatu Isa taasisu hin barbaadu. Inumaa, Inni nafsee isaaniitii fi abbaa haadha isaanii caalaa isaaniif mararfata (rahmata godha). Inni wanta rahmata Isaatti nama geessutti namoota kan waamuudha. Fooyya’insa isaan nafsee ofiitiif hin barbaanne isaaniif fedha.[4]
Kanaafu, rakkoo keessaa bahuu fi haajaa barbaadan argachuuf Rabbii fi gabricha jidduu giddu-galaan hin barbaachisu. Namni qajeelloon Rabbii olta’aa kadhachuu qaba. Yoo Isa kadhate, Inni isa dhagaya, deebii isaaf deebisa. Garuu jaarsummaa naaf haa ta’an jedhee, dhagaa ykn nama isa hin dhageenyee yoo kadhate, bu’aan inni argatu hin jiru. Kanaafu, “Jaarsummaa (shafa’aa) akka naaf ta’aniif ykn Rabbitti na haa dhiyeessaniif” jedhee Rabbiin alatti wanta biraa yoo gabbare, kasaaraa guddaatti kufa. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti namni Rabbitti waa qindeesse, Rabbiin isarratti Jannata haraama (dhowwaa) taasiseera. Teessoon isaas ibidda.” Suuraa Al-Maa’ida 5:72
“(4)-Rabbiin osoo ilma godhachuu fedhee, silaa wanta uumu keessaa wanta fedhe filataa ture. Inni qulqullaa’e. Inni Allah Tokkicha Al-Qahhaar ta’eedha.” Suuratu Az-Zumar 39:4
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa keeyyata tana keessatti namoota wanta Isaaf hin malleen Isa wassafan (ibsan) irratti deebii deebisa. Mushrikoota, “Malaykoonni dubartoota Rabbiiti (subhaanahu)” jedhanii fi Kiristaanota, “Iisaan ilma Gooftaati” jedhan irratti deebii deebisa. Ibsi aayah: Rabbiin osoo ilma godhachuu barbaade, silaa uumamtoota Isaa keessaa wanta fedhe filataa ture. Ilmi Isaaf ta’uu irraa Inni qulqullaa’e. Sababni isaas, Inni Tokkicha Adda ta’e, fakkaataa kan hin qabne, amaloota guutuu kan qabuudha.
Gaafataan osoo akkana jedhe, “Ilma godhachuu keessa hanqinni ni jiraa?”
Deebiin: Eeyyen ni jira. dhimmoota baay’eef ilma godhachuu keessa eybitu (hanqinnatu) jira:
1ffaa– Ilma godhachuun abbaan ilmatti hajamu agarsiisa. Yeroo dulloome akka isa gargaaru fi erga du’een booda maqaan isaa akka hafuuf ilmatti hajama. Dullummaan, dadhabinnii fi duuti hanqinna ilmatti akka hajaman nama taasisaniidha. Kanaafu, kuni hundi hanqinna waan ta’aniif Rabbiin ilma godhachuu irraa Of qulqulleesse.
2ffaa-Ilmi kan dhufuuf sanyiin inni irraa dhalate akka turuu fi itti fufuufi. Rabbiin subhaanahu kanatti hin hajamu. Sababni isaas, Inni Tokkicha yeroo hundaa turuudha.
3ffaa-Ilmi abbaa fakkaata. Ilmi abbaa fakkaachuun dhufa (dhalata). Osoo Rabbiin ilma godhate jedhame, sila ilmi Rabbiin fakkaataa ture. Rabbiin subhaanahu eenyullee Isa fakkaachu irraa qulqulluudha. Kanaafi Aayah keessatti “Inni Allah Tokkicha Al-Qahhaar ta’eedha” jedha. Al-Ahad (Tokkicha) fakkaataa hin qabne, gara hundaan uumamtoota irra adda kan ta’eedha. Wanti Isa fakkaatu tokkollee hin jiru.
Karaalee sadan kanaan ilmi Rabbii olta’aaf akka hin taane ifa ta’a. Inuma ilmi akka Isaaf hin taane karaa afraffaa dubbate:
“[Rabbiin] Jalqabaa samii fi dachiiti. Inni waan hundaa kan uumee fi niiti kan hin qabne ta’ee osoo jiruu akkamitti ilmoon Isaaf ta’aa? Inni waan hundaa beekaadha.” Suuratu Al-An’aam 6:101
Al-Qahhaar jechuun Injifataa uumamtoota Isaa hunda moo’ate, wanti hundi Isaaf gadi of xiqqeessu, gadi jedhu.[5] Jaallatanii jibbanii Isaaf gadi jedhu. Moottonni abbaa irree fi namoonni of tuulan adabbii yommuu isaan irratti buusu gadi jedhuuf. Kanaafi Fira’awni yommuu galaanan nyaatamu, “Dhugumatti Kan ilmaan israa’iil itti amanan malee haqaan gabbaramaan biraa akka hin jirre amaneera. Ani warra Rabbiif harka kennan irraayyi” jedhe.
Rabbiin Tokkicha waan ta’eef Isa malee haqaan gabbaramaan hin jiru. Ammallee Al-Qahhaar (wantoota hundaa kan injifatu) waan ta’eef gargaarsaaf ilma hin barbaadu. Kanaafu, ilmi Isaaf hin malu.
In sha Allah ibsi keeyyattoota itti aananii itti fufa…
Kitaabban wabii:
[1] Ma’aarij tafakurri wa daqaa’iqu tadabburi 12/152-153, Tafsiiru ibn Kasiir-6/439
[2] Tafsiiru Xabarii-20/157
[3] Tafsiiru Ibn Kasiir 6/439
[4] Tafsiiru Sa’dii-fuula 844
[5] Tafsiiru muyassar-458
Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Az-Zumar-fuula 41, Ibn Useymiin


text:
Dhaabbani Mootummoota Gamtoomanii odeeffannoo hojjattoota isaa Tigraay keessa jiran waabefachuudhaan ibsaa kenneen Addi Bilsumaa Uummata Tigraay garaa naannoo Affaar fi Naannoo Amaaraatti tarkaanfachuu isaatiin wal-qabatee haallii yeroo amma Tigraay keessa jiru akka tasgabaawaa hin taane himeera.
Akka ibsii dhaabatichaa jedhetti, akkaataan gargaarsi tigraayiin seenuu danda’u karaa Affaariin qofa. Innis taanaa sakata’iinsii cimaan waan jiruuf guyyatti kan darbuu danda’uu konkola’ataa 30 ol akka hin tane kan himee ibsichii, rakkinaa amma Tigraay keessa jiru irraa kan ka’e guyyatii konkolatootaa midhaan nyaataa, boba’aadhaa fi kanneen boroo fe’an 100 tu seenuu qaba ture jedheeraa.
Rakkinni bilibilaa, baakii fi boba’aa, sochii gargaarsaa irratii daanqaa ta’uu isaanii kan beeksisee ibsi Mootummoota gamtoomanii kun, yeroo ammaa ojjattooni dhaabichaa 457 akka Tigraay keessa jiran himeeraa. Gareen fayyaa 29 namoottan 50,000 ol buufata fayyaa 72 fi mooraa namoottan qe’ee isaanii irra buqa’anii 47 keessati gargaarsa fayyaa taasisuu isaa ibseera.
Karaa biraatiin garee qindeessaa dhimmaa namoomaa motumoota gamtoomanii OCHA jedhamee beekamuu ibsa wal fakkataa baase keesatii, yeroo amaa Finfinnee iraa gara Maqaleettii torbanitii guyyaa lamaa balaliin xiyyaaraa dhaabatichaa akka taasifamaa jiru ibseera.
Dhaabileen miti mootummaa 35 Tigraay keessaa akka socho’aa jiran kan ibsee OCHAn isaan keessaa 29 dhaabilee adduunyaa yemuu ta’an kan biyya keesaa 6 jedheeraa.
Karaa garagaarsaa midhaan nyaataatin Hagayya 5 hanga 11 namootan Miiliyoona 1 ta’an qaqqabuun akka danda’ame kan hime ibsii OCHA kun, namoota 184,000 gargaarsii bishaanii tasifamuu isaa fi ijoollewan 10,000 gargaarssi wanneen baruumsaaf fayyadanii taasisamuu isaa ibseeraa.


text:
(Xannacha Keeysaa Kan Qabsoo Bilisummaa Oromoo ABOn Hogganamtu Quucarse)
1. Mootumaa Cehumsaa booda Haallen turan
Haala Motummaa Cehumsaa booda turan utuun wa hin jeedhiin hin taru. Gootowwan Oromoo kan lubbuu isaani jijjirraa hin qabnee wareeganii akkasumas gaga’ama jireenya fi gadadoo maati isani irraa gahee hundaaf kabajaa fi mararfannoon isaaniif qaba. Haa ta’uu umurii dheerachuu qabsoo keessatti dogoggora siyaasa isan godhaanif garuu gaafatamuun hin oolu. Seenaa isaanii kan wareegamaa qofaatti isaan hidhaanii dhiisuunis badii dha. Oromoon yeroo maamakuu ”ija lafeettiin firaaf ulfoofti” jedha.
Leenco Lataa Kitaaba isa jalqabaa maxansee ”The Ethiopian State at the Crossroads jedhu keessatti fuula 129 irratti mata duree ”The influence of the Dead on the Living” jedhu jalatti hagam seenaan dhibbaa nama irratti godhu gabaabsee xuqee jira. Nutis gootowwan Oromoo wareegamaan Ebla 15 isaan yaadanna. Warra lubbuun jiran miidhaa isaan irra gahe ilaallee utuu isaan kabajnuu gaafa miidhaan isaan irraa maddu walitti kuufamee sadarkaa Oromummaa balleessu irra gahee jirutti, isaani fi hojii isaanii qeequun cubaama nama gochaa jira. Barreeffamaa kana keessattii gaggeessaa fi qindeessaa ”xannachootaa” Leencoo Lataa waan taheef maqaan isaa irra deddeebitee ka’uun hin hafu. Yeroon kana kaasu garuu, gidraa ijolleen isaa Hurriyyaa Leencoo, Roobalee Leencoo fi Goolii Leencoo abbaa fi hadhaa malee guddachuu keessatti argan natti mul’achuu hanqatee miti. Amansiis Mulugeeta kan Oromoo tahee dhalateef duwwaa haadha isaa Namaat Isaa fi abbaa isaa Mulugeeta Mosisaa waliin mana hidhaa Dargii keessatti dabarsee. Kan Baroo Tumsaa hadhaa fi abba malee guddatan. Kan garii isaanii dubartootni mana hidhaa hin seeniin cichoominaan guddisan. Walii galaa kan tokko tokkoo isaanii eenyuu caalaa waanaan beekuuf hedduu jeechuun danda’aa. Har’as Oromoota miliyoonaan lakkaa’aman irratti gochaan kana fakkaatu ykn kan caalutu raawwatamaa jira. Hunda kana beekan Oromummaan, saboonummaan, dantaan nuti akka uummataatti waliin qabnutuu wa hunda caalaa jedheen amanuuf akka nam tokkeetti waniin hubadhee ibsaa jira.
6.1 Motuumaa Cehumsaa booda Haasaa araaraa ABO fi TPLF gidduu tahaan
Ergaa Mootuummaa Cehumsaa keessaa bahamee Mootummaa EPRDF waliin si’aa afur qaamaan jilli wal arguun haasaan araaraa dubbatamee jira. Isaanis:
1) Asmaratti Sept. 14 bara 1992 bakka Mootummaan Eritrea, Ambasadaroonni UK, Germany, Sweden fi USA jiranitti
2) Carter center Feb. 7-8 bara 1994
3) Congressional Task force kan Congress man Harry Johnston-n gaggeeffamuu Feb.7 bara 1995
4) February 24 and 25, 1997 Bonn- Germany yeroo tahuu
Dhaaba irra addattii Leencoo Lataa Mallassaan waliin yeroo sadihi wal argee jira.
- Oslotti yeroo Mallasaan badhaasa Yara irra fudhaachuuf dhufee, walakkeessaa bara 2005-tti,
- Bonn-tti Onkolooleessaa bara 2005
- Washington DC bara Caamsaa bara 2012, yeroo Mallasaan G8f walga’ii deemee, qaaman wal argee ture.
Akkasumaa Dimaa Nagawoo bara 2011 fi 2012 keessaa ijaarsaa Doroobee jiruu kana dulluma keessa dhalchuuf yoo xiqqatee si’aa lama biyyatti deddeebi’e jira.
Isa Diimaa fi Leencoon akka dhunfaatti quunnamani kana dhiisnee, akka dhaabaatti ka tahee yoo ilaallee hasawaan araaraa kun hundi kan milka’uu dadhabeef, karaa Mallassaa fi gartuu isaa ABOn waan shan akka fudhatu akka haal dureettii wan dhiyeessaniif. Isaniis:-
1) Gaaffiin Oromoo Impayeeraa Itophiya dimokratessu keessatti ilaalamu qaba. Ykn Tokkummaa Itophiya akka dhimma dursa kennamuuf ta’etti fudhatamuu qaba.
2) Qabsoo hidhatnoo lagachuu, kan hidhatee jiruu hikkachuu,
3) Heera Itophiya fudhaachuu,
4) Qaamoolee heera Itophiyaan uttubaman kabajuu fi fudhaachuu,
5) Jaarmayaa sochii bilisummaa jeedhu irra gara Paartiitti of jijjiiruun akka Seera fi Heera Itophiyaatti galma’uu dha.
6.2 Qooda Leenco Lataa Dhimmoota Araaraa fi Qabsoo Hidhannoo Kolaasuu Keessatti:-
Mootummaa cehumsaa itti seenuu fi waraana mooraatti galchuu keessatti qoodni Leencoo fi Diimaa kennan mul’ataa ture. Akkasumaas Mallassaan lamaan isaanii ofitti yaamee biyya gad lakkisaa yeroo jeedhuu nageenya mata isaniif jeecha hunda dura murtee Mallasaa fudhatanii bahuuf murteeffatan isan turani. Diimaa fi Ahmed Husseniin dirree xiyyaaraa booleetti karaa VIP kan gaggeessee Kinfe Gebremedhin ture! Ergaa Mootummaa Cehumsaa keessaa bahamee jiruun Leencoo wa tokkichaa ture, kuniis dhimmaa araara nanneesuu, qabsoo hidhatnoo bisheessu fi innis waraana irraa fagaachuu dha. Isan kanaa hangaa tokko xuquuf:-
a) Yaalii Biyyaa Sudan keessatti tahe:- Akkummaa mootummaa cehumsaa keessaa bahameen Leencoon namoota muraasa Kahrtumitti erguun akka isan Maqaa ”Selamawii Oneg” jeedhuun socho’uuf waa yaalee ture, sunis tahuu didnaan ergamtootni isaa gara biyyaatti deebani.
b) Paris conference:- Leencoon mootummaa cehumsaa keessaa akka baheen qabsoo hidhatnoo jabeessuu fi ijaarsaa itichuu irra ammas dhimma ”Paris conference” naannessuutti bobba’e. Dhimmi kunis Abiyyuu Galataa waliin wal hubannaa isa dhorke. Kanaafuu na gargaraa jedhee kan ofiitti qabate Ibsaa Gutamaa ture. Ibsa Gutamaa jila ABO kan ”peace and Reconciliation Conference” irratti hirmaachuuf biyyatti ergamee gafa 14 Dec. 1993 TPLF qabdee hidhaa galchite. Leencoon ibsaa gafa 23 Dec. 1993 barreesseen akka bakka Ibsaa bu’ee isa hiiksisuuf biyyatti galee himate. Galasaaniis guyyadhumaa kanaa IHD irra isa dhaabee. Leencoon jarmayaaf abboomamuu dhiisuuf, akka fedha isaatti waa dalaguuf yeroo duraaf dhaaba irraa waraaqa ragaa arkate. Kanaan booda Mallasaaf akka Qabsoo Hidhatnoo lagatuu fi lagsiisu Hanga dandeetti isaa ABO irratti hojjeetu mallasaaf waadaa seenee fi mallatteessee biyya alaatti deebi’e. Ibsaa Gutaamaa waliinis kanumaan gargar galan.
c) Karaa Jaarmayaa ”Ploughshares ”:- Erga xalayaa dirqama IHD irraa rarra’uu argteen booda Jaarmaa Disarmament irratti hojeetuu ploughshares jeedhamuu keessatti hojii argatee hojechuutti ka’ee. Gabaasa jalqabaa Mata duree “ARMED REBELLION IN THE HORN OF AFRICA” jedhuu November 1996 fi September 1998 ABO fi Humnoota qabso hidhannoo gaggeessan, kan gaanfa Afrikaa keeysatti sosso’an kan irraa beekuu fi odeessa walitti qabatee gabaasa guutuu dhi’eesse. Hundee ilaalchaa Jarmaa Ploughshare kana saaquun ilaaluu dandeessuu. http://www.ploughshares.ca/content/vision
Project Ploughshares takes its name and its vision from the ancient biblical vision in the Book of Isaiah in which the material and human wealth consumed by military preparations are transformed into resources for human development, thereby removing the roots of war itself.
“God shall judge between the nations, and shall decide for many peoples; and they shall beat their swords into ploughshares, and spears into pruning hooks; nation shall not lift up sword against nation; neither shall they learn war any more.” Isaiah 2:4
d) Waajjira ABO Nayrobi cufsiisuu:- Leencoon April 1, bara 1996 Diimaa dabalatee namoota dhaabaa kan Keniyaa keeysa jiraatan akka Keniyaa irra bahan yeroo tahuu ofii isaa garuu otuu hin bahiin hafe.
e) Leencoon guyyaa December 23 1993 irraa kaasee gaafatamummaa isaa itti Aanaa HD irraa xalayaan ka’e ture. Sana booda kan inni Itti gafatama dhaaba keessatti fudhachuu eegale konfransii Germany-tti September 1997-tti dha. Leencoon carra gafatamattii deebi’en dhimma bahuun Dr. Tadassatin akka inni Galaasaa bakka bu’e xalayaa gara world lutheran federetion barreessu ajaje. Qabiyyeen xalayaan gaafa Bitoteessaa 17, bara 1998 world lutheran federeshinif barreeffame kunsi haal duree araaraa ABUT akka ABOn fudhaatuu lafa kaawe akka ABOn fudhatu kan mirkaneessu ture. Gama biroon Galaasaan kan xalaya kana faalyeessuu April 22 bara 1998-tti World Lutheran Federation-f barreessuun dubichaa cufee.
Ergaan wa’ee konferensi Germeny kaasee calaqqii konfrensichaa kaasuun barbaachisaa dha. Akeekni konfrensiin kanaa araara mootummaa ABUT fi ABO gidduu deemuu kan Ambaassadora Jarmanii kan biyya Itiyophiyaa turen, Dr. Horst Winkelmanin, gaggeeffamuuf haala aanjjessuu dha. Gargaarsi Walgahi kanaa kan argamaa ture karaa Green Partii Jarmanii ti. Hirmaattoonni isaas Miseensoolii Koree Gidduu ABO, Qondaalota, Bakka bu’oota Ijaarsa Uummataa fi Caasa ABO biyya alaa irra ture. Walgahii kana irratti wan sadihii ifaatti mul’atan. Isaniis:
1) Leencoo Lataa Bakkatti deebisuu fi gartuun isaa kan akka Leencoo Baatii jalqabaaf wal ijaaranii walgahii olaana ABO irratti argaamuu.
2) Diimaa Nagawoo Sagantaa siyaasa akka jijjiramuu akka bu’uraatti qabsiiffachuu
3) Garaagarummaan ilaalchaa siyaasa kan Galaas Dilboo qabuu fi Leencoo Lataa qaban ammayyuu ajandaa hin dhumaatiin jiruu tahuu addeesse.
f) Maadheen Leencoo namoota deemsa Leencoof danqaa tahuu jettee yaadde, biyya keessatti maadhee Galaasa waliin hojeetaan jiran namoota Waldaa Macaa fi tulaama, gaggesitoota Waldaa gargarsaa Oromo (WGO), Gazexisitoota, Hojjeetaa mootummaa fi kan kana fakkatan namoota 31 maqaa shororkeessummaan akka yakkamanii manaa hidhaatti darbaman saaxilte. Namoota 31 kanaa keessaa kan biyya keessa jirataniis, tahee kan biyyaa ambaatti bahee hundi isaani gariin deeggartuu QC – ABO ka biroon manaatti galaanii taa’an. Namoota kun hundii qaroo fi ijo kan tahani dha. Maqaa namoota 31 keessaa hanga tokko irra xuquuf Bayan Abdii, Gabbisa Lammeessaa, Tilahun Hirphaasa, Hussein Abdii, Hajii Sahilu Kaftee, Beyene Belissaa, Addisuu Bayana, Solomon Namara, Mooti Biyyaa, Gaaroomaa Baqqalaa, Tesfayee Dhereessa, Gadissaa Bultoosa, Fayeeraa Abdiisaa, Mohammed Wayyuu, Adam Hassan, Adunyaa Fixee, Zewude Camada fi kkf (AI Index:AFR25/20/97 ilaala). Isaan kanaa keessaa Namootni akka Garoomaa Baqqalaa fi Tesfayee Dhereessaa duwwatuu dhimmaa Mirgaa dhalaa namaa falmuu irratti itti cichanii hafaan.
Sochii magalaa keessaa TPLF bifaa kanaan yeroo dhaamsuu yaaltuu badiyyaa keessaa lafa WBOn socho’aa jettee shakkitu uummata qabuun akka WBO hin deeggarre kaksiisuu eegaltee. Haata’uu kun hundi qabsichaa dhaamsuu hin dandeenye.
g) Yeroo haalli akkasii dhalatu Galasaa Dilboo Germany, Holland, Egypt, Yemen achi Somalia deemuun Korrii ABO hatattamaa Caamsa bara 1998 Moqadishooti qopheeysuun Leencoo, Diimaa, Tadassaa fi Xahaa of irraa gaggeesse. Yeroo booda, Leencoon carraa argateen OLF Agenda for Peace to resolve the conflict in Ethiopia Feb 3, 2000 as bahee. Kanaa fanaas wantii namaa sukkaneessuu lama uumamee: 1) Yeroon kunii yeroo Hogganii ABO wayyabnii Moqadishoo irraa gara biyyaa Eritrea-tti godaane ture. Yeroo kanaatti humna ABO Somali keessa jiru humneessee kan biyyatti deebsee bobbaasuuf itti gafataama Olaana kan fudhaatee jiruu J/Mul’is A/Gadaa ture. Namnii kunii hojiitti ciimaa fi haala Somalia keessaa nama keessaatti dhalaatee caala kan beekuu waan taheef akkasumas kaayyoo dhaabaa irratti murataa wan taheef lukkeeleen diinaa Kan madhee Leencoo Lataa fi Leencoo Batiin qabamee jiru karaa Abba Nagaa Jaarraa gaafa Feb. 8, 2000 J/Mul’siin dhiiga dhaglaasani. 2) Dhibdeen biroo jiran irratti dablatee ajendaan peace jedhamu kun foxoqiinsa QCf sababa ta’uun waraana WBO dirree kibbaa jiru wal dura dhaabsise.
Ittii fufa…..


text:
Waxabajjii, 22/2014(TOI) – Pireezidantiin naannoo Oromiyaa Obbo Shimallis Abdiisaa pirojeektoota misoomaa adda addaa eebbisuuf Gadina Baalee magaalaa Roobee galan.
Jilli isaanii yeroo magaalaa Roobee buufata Xiyyaaraa Roobee gahaniis simannaan taasifameefira .Pirezidaantichi godinichatti pirojektoota bajata mootummaafi deeggarsa Gamtaa Immireetoota Arabaarraa argameen ijaaraman ni eebbisu jedhameera.
Pirojeektoota eebbifaman keessaas manneen barnoota magaalaa Roobeetti ijaaraman 4, jiddugala yaala fayyaa daa’immaniifi haadholiifi Gamoo bulchiinsa godina Baalee keessatti argama jedhameera.
Akkusama Siidaan Jeneraal Waaqoo Guutuu magaalaa Roobeetti ijaaramees ni eebbisu jedhamee eeggama.
Naannoo Oromiyaatti Waxabajjii 20/2014 irraa jalqabee hanga Hagayyaa 20/20014tti pirojeektota kuma 20 birrii biliyoona 42 ijaaraman hojiin isaanii xumuramee tajaajilaaf kan gahaan ta’uu mootummaan naannichaa kanaan dura ibsee ture.


text:
Rakkoon amma mooraa Siyaasaa Oromoo jeeqaa jirtu waa lamarraa kaate. Karaa kiyyaan malee karaa keetiin tahuu hin qabdu jachuu, Kaayoo ofii bira dabranii kan garee birootti harkaa laachuudha. akkaan an arkaa jiruu fi hubadhutti ABO fi KFO dha. KFO keessaahiis maaliif akka tahe beekuu baadhuus kan irratti xiyyerfatamu Jawar qofa. Dubbiin tun ammoo waan murni Siyaasaa godhaa jiru malee dhimma Hawaasa bal’aatiimiti. amma deeggartoota keessa seentee jirti. dubbiin akkanaa gaafa deeggartoota murna Siyaasaa bira dabartee Hawaasa seente ni hammaattii beekhaa.
Falli gabaabaadha. tokkoffaa ABO’n ana malees Dhaabni Siyaasaa Oromoo kan biroo ni jiraa beekuu. beekuu qofa osoo hin tahin akkuma ABO’n deeggarsa guddaa Ummata Oromoo biraa qabutti, KFO’niis deeggarsa guddaa Oromoo biraa qabaachuu amanuudha. mirga akka tahees beekuun barbaachisaadha.
Lammaffaa KFO’n Dhaaba Kaayoo Siyaasaa mataa ofii qabu. Dhaaba Siyaasaa Oromoo kan biroorratti yaada kannuurraa of-qusachuu qaban. fakkeenyaaf Ummanni keenya kan Diyaasporaa waa’ee WBO irratti waa hedduu Jawar fi Obbo Baqqalaa gaafachaa turan. hubannoo dhabuurraa tahuu mala. garuu kun dogongora.
Waraanni Bilsummaa Oromootiis akkuma KFO’tti Dhaaba Kaayoo mataa ofii qabu. Jawar fi obbo Baqqalaan waan WBO deebisuu hin dandayan. Kan waa’ee WBO deebisuu dandayu hoggansa Dhaaba sanii qofa. Ummanni dogongora ykn hubannoo dhabuun gaafatullee yaada irratti kannuu osoo baatanii gaarii natti fakkaata. Sababni isaatiis namni keenya akka arkaa jirtan kanatti Diina caalaa ofiif wal-balaalefachaa jira. Qabsoon teenya hanga diinni nu miidhe daran madaa keessaa qabdi. Sadarkaa yoo walfaarsanillee wal-shakkanirra gayaa jirra. Kanaaf dhimma isa biraa achumatti yoo ja’an furmaata jedheetiin yaada.
Jamaal Ahmed


text:
Moggaasa:-
Waldaan Qulqullootaa, Qab-suurri, Araarsummaa fi fakkeenyummaan Qulqulloota Raajotaa, Duuka Bu’ootaa, Toltootaa Fi Wareegamtootaa kan Waaqayyo Isaan kabaje itti yaadatamu waan ta’eef moggaasa kana argateera.
Mul’ata
Manni Kiristaana Ortodoksi Tawaahidoo Itiyoophiyaa tajaajilli Afuuraa Ishee fi humni Ishii diinagdee Ishee cimee, Barruumsi Wangeela Gooftaa keenyaa Fayyisaa keenyaa Iyyasuus Kiristoos adduunyaa guutuutti babal’atee fi adduunyaa guutuutti Amantoota amtaa isaaniitiin ciman baay’atani arguu.
Ergama
Waldaan Qulqullootaa bu’aalee saayinsii fi teeknooloojii babal’istoota barumsa Wangeelaa ta’an fayyadamuun barattootni yaa’ii mooraa fi amantootni hundumtuu baruumsa Wangeelaa, sirna Mana Kiristaanaa, Darbii Darboodhaloota dhufuuf dabarsuu akka danda’aniif, caasaa bulchiinsa ManaKiristaanaa Ortodoksi Tawaahidoo Itiyoophiyaa akka cimuuf dandeettiin isaas akka cimu gochuu fi rakkooleen hawaasummaa, diinagdee fi siyaaasaa baraan walqabatanii mul’atan xiyyeeffannaa keessa galchuun tajaajila duuka bu’ummaa Mana Kiristaanaa cimsuu.
Barbaachisummaan
Qaawwaalee human Mana Kiristaanaatiin duuchamuu hin danda’amne duuchuudhaan barattoota ammayyawoo gara dhaabbilee barnoota ol’aanootti galan jireenya Afuurawaa fi barnoota Mana Kiristaanaa wajjiin wal-simsiisuun waan Manni Kiristaana keenya nurraa eegdu bahuuf tajaajilli Waldaa Qulqullootaa barbaachisaa dha.
Kaayyoon isaa
Waldaan Qulqullootaa kaayyoowwan armaan gadiitti tarreeffaman qaba.
Ejjannoo
Dhaabbilee siyaasaa kamuu keessatti qooda fudhannaa tokkollee hin qabu.
Hundeeffama Waldaa Qulqullootaa
Waa’ee hundeeffama Waldaa Qulqullootaa qabxiilee muraasa haa kaasnu. Duulli qubannaa Gaambeellaa fi Matakkal kan gara naannoo bara 1980 muraasa isaanii walitti fide. Achiin booda immoo kanneen biroo baruumsa yuuniivarsitii isaanii xummuranii yeroo bahan kawaala Zuwaayiitti akka walitti dhufan taasise. Dhumarratis, dargaggoota baay’ee isaanii bara 1983tti Bilaatteetti akka walitti dhufan isaan taasise. Carraawwan gaggaarii kana argannaan waldaalee adda addaa hundeessaa Dargaggoota dhaabbilee barnootaa ol’aanoo keessatti baratan Mana Kiristaanaa wajjiin wal-barsiisuu isaanii cimsanii itti fufan. Humni namaa haala kanaan walitti qabaman kun tajaajila isaa cimsuuf waldaa walitti isa gurmeessu tajaajila sana daran cimsuu danda’u barbaadaa dhufe. Sababa kanaan dargaggootni waldaalee adda addaa hundeessuun hamma humni isaanii danda’u tajaajilaa turan kun waldaa tokko jalatti odoo gurmaa’an gaheen inni taphatu guddaa akka ta’uu danda’u hubatan. Yeroo kanatti ture maqaa Ergamootaatiin, maqaa Giiftii keenyaan, maqaa Qulqulloota adda addaatiin waliitti qabaman kun waldaa tokko maqaa Qulqulloota isaan ittiin walitti qabaman kan hin dhabamsiifne fi ergama isaanii kan hin jijjiirsisne hundeessuuf kan murteessan. Murtiin qofa hin hafne; Waldaa Qulqullootaa hundeessani.
Akkuma dubartii Samaariyaa bishaan waraabuuf laga dhaqxe, Gooftaa keenya argattee deebitetti; isaan illee kaayyoo isaan ergamaniif dabalataatti kaayyoo Afuurawaas qabatanii waldaa tajaajila Afuurawaa kennuu danda’u hundeesuuf sababa kan ta’an barattootni dhaabbilee barnootaa ol’aanoo akkuma dandeettii fi ogummaa isaaniitti Mana Kiristaana isaanii tajaajiluuf waadaa galan. /Yooh. 4:7/ Kanaafuu, Waldichi tajaajila ergama duuka bu’ummaa babal’isuuf, Mana Kiristaanaa kaayyoo Ishii galmaan geese, rakkoo keessaa baate fi jijjiirama jireenya hawaasummaa amantoota Ishiif shora guddaa taphachuu akka dandeessu arguuf tarsiimoomoo dandeessisu gumeessee mil’ate.


text:
Islaamaa
Islaamaa amantii Waaqa tokko jedhurratti hundaa'e fi amantii Abraamii yoo ta'u Quraanaa, kan amantoota Islaamaatiin jecha Waaqaa qabate jedhamee amanamuu, fi barsiisaa fi jireenya fakkeenyaa kan Mahaammadii irratti hundaa'a; Mahaammad raajii dhumaati jedhamee amanama. Islaamaa jechuun namnii hunduu du'aa hin oluu jedhuf Waaqa tokko tahe oso ijaan hin argin akka namaa argetettii itii amanuu, wan ajjajaa isarraa dhufee horddoffuu jechudhaa. Muhaamamadii immo waan waaqni itii himee ergaa san ummataaf daabarsuu Irrattii hundaa'a.


text:
Warra horiiqeencaaloon,re’ee fi gaalaa) bulu dhiba kana irraa dandamachuu dandaha?Odeeffannoo dhiba kanaayyuu akka dansaa quba qabaa,gargaarsaa warrii diraa argatu argachuutti jiraa jedhe namuu waluma gaafata.
Yoo ardiin dhibiin walbira qaban namii Afrikaa COVOD-19 kana irraa ammallee wayyaa qabdi.
Tahiraa Mohaammad Shariif nama ganna 30 ti.UK, yuniversitii Sussex keessatti barumsa PhD fixachuutti jirti.
Keenyaa baaddiyaa Isiolo olloota afur irra martee waan warrii baaddiyaa keessa jiru waan waan rakkoon vaayireessiin Koronaa namaa tolchuutti jirtu qoratti.
Ollootii afran isiin dhaxxee jireenna isaanii qorattu Naayroobii irraayyuu km dhibba hedduu fagaata; Korbeessa, Lakkoolee,Biibbi fi Kinaa.
Jireeniolloota kanaa jireennuma baaddiyaa Oromiyaa hedduu wal fakkaata.Rakkoon Taahiraa olloota afran keessatti agarte:
Ollaan kukkun vaayireesii koronaatif jedhanii lafa cuccufanii gabayaa dhaqachuu dadhabe.
Aanan durii makiinaatti fa’atee Naayrooiin dhaqatu geeffachuu hin dandahu.
Karaan makiinaan dansaan hin qaban
Manneen akimii irraa fagoo jiran
Odeeffannoo vaayireessii koronaa akka dansaa quba hin qaban
Harkadhiqachuu dhiisi bisaanii dhugaatiiyyuu galaanaa waraabbatan Manneen barnootaa cufamanii ijoolleen isaanii akka ijoollee diraa omputera qabaatanii akka ijoollee diraa hin baratan
Keenyaa keessaa nama 700 irrati VaayireessiKoronaa argan nama 40 lubuun dhabe 280 caalaatti fayye. Godina dhiba kana keessatti argan keessaa tokko Isiolo.
Ministerii Fayyaa Keenyaa akka gareen fayyaa Isiolo dhiba kanaan durattuu gargaartu nama achi ergeef.
Fulaan namaa dhibamuuf kurfeessuutti jiran keessaa tokko mana barumsa KMTC.
Keenya Isihollootti amma namuma tokko irratti vaayireesii kana argan.
Akka Taahiraan jettetti baaddiyaa isiin dhaxxe vaayireesii caala hajaja mootummaan baasee namaa walti yaahuu dhowwetti jireenna itti qaalesse.
Tanuma keessa akka Taahiraan jettetti namiiwalgargaaruutti jira.Waliif jirra jedhanii wal qarqaaran.
Mataa-dureen qorannoo isii ‘I exist because you exist’:The Moral Economy of Pastoralists in response to COVID-19 jedha.
Porofeeser Gufuu Obaa,Noorweeyitti barsiisaa yuniverstii Norwegian University of Life Science jedhaniiti.
Jireenna warra horii Afrikaa Bahaa,lafa isaanii fi rakkoo warra keessa jiru kitaaba afurii fi waraqata qorannoo hedduu barreessuun beekama.
Warrii baaddiyaa akkuma warra diraa keessattu bara hamaa akkanaa akkuma warra diraa manaaakimii mii,odeeffannoo vaayiressii koronaa fi waan hedduu qabaachuu malee jedha.


text:
Lammiileen Oromiyaa Mootummaa Cee’umsaa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaa ijaarratanii nagaa fi Tasgabbiin ni jiraatu.
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Akkuma hunduu quba qabu adeemsi siyaasa impaayera Itoophiyaa abdiin gara nagaafi dimokiraasiitti deemuuf qabu gufatee sirna abbaa irree itti fufsiisuuf qaama aangoo siyaasaa biyyattii harkaa qabuun murteeffame. Abdiin saboota, sablammootaafi uummatoota biyyattii Itoophiyaa keessatti nagaan bu’ee gara filmaata haqaafi dimokiraatawaatti deemuudhaan lammiileen biyyattii qaama bakka isaan bu’u, kan itti amanan filachuuf hawwaafi of qopheessaa turaniiru. Qaamni humnaan aangoosaa itti fufsiifatee saboota biyyattii gabroomsee bulchuu barbaadu garuu filmaata haqaarraa baqatee sochii humnoota siyaasa biyyattiifi dirree siyaasaa dhiphisuu bira darbee guutummaatti cufe.
Sochiin siyaasaa cufachuufi biyyattiin gara badinsaatti deemuu kan hubate Addi Bilisummaa Oromoo Fulbaana 13/2020 wixinee Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaa qopheessee Addunyaaf beeksise. Bu’uuruma kanaan KFO’nis yaaduma Adda Bilisummaa Oromoo (Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaa) kan deeggaru waliigalteen biyyoolessaa biyya kanaaf akka barbaachisu ibse.
Qeerroon Bilisummaa Oromoos ibsa Fulbaana 27/2020 baaseen labsii Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa ABOn labse tumsuu akka qabu sababaan deeggaree ifa gochuun ni yaadatama. Ibsa isaa kana keessatti haalli nageenya Oromiyaa keessaa baay’ee yaaddessaa ta’uurraa kan ka’e Lammiileen Oromiyaa nagaan jiraachuudhaaf humni uummata nagaa dhorku harkasaa uummatarraa fudhatee mootummaan ce’umsaa akka ijaaramuu qabu hubachiiseera. Kana malees, daangaan Oromiyaa kallattii adda addaan weerarri itti aggaamamee waan jiruuf, kun ammoo caalmaatti nageenya lammiilee Oromiyaa waan gaaga’uuf, rakkoon hammaataan kana caalu akka hin dhufneef Mootummaan Ce’umsaa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaa ijaaramuu akka qabu itti amanuudhaan ejjennoo isaa ibsatee yaada kana milkeessuufis kan hojjetu ta’uu ibseera.
Addi Bilisummaa Oromoo Onkoloolessa 8/2021 Koree Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaa hundeessuudhaan hojii erga eegalsiisee as Qeerroon Bilisummaa Oromoos baatilee 8 darbaniif hojii idileesaa godhatee hojjetaa tureera. Hojii baatiiwwan darban kanneenii keessatti Lammiileen Oromiyaa Mootummaa Cee’umsaa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaa ijaarratanii nageenyi isaanii mirkanaa’ee gara filmaata haqaatti deemuu akka qaban guutuu guutummaatti hubachiisuun danda’ameera. Adeemsa hojii kana keessatti wareegamni ulfaataan kaffalamus, milkaa’inni guddaan argamee ijaarsi mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaa sadarkaa xumuraarra ga’ee jira.
Koreen dhimma kana milkeessuuf utubame hojii bal’aa biyya alaafi keessatti hojjeteen sadarkaa goolabaarra geessiseera. Ammas ijaarsa Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaa kana xumuruudhaaf tumsi Lammiilee Oromiyaa barbaachisaafi olaanaa ta’uu Qeerroon Bilisummaa Oromoo ni hubata.
Kanaaf, hojiilee fuulduratti nu hafaniif Lammiileen Oromiyaa qajeelfama Koree Bulchiinsa Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaa irraa kennamaa deemu hordofuudhaan hojiitti akka hiikan dhaammachaa, Qeerroon Bilisummaa Oromoo gama isaatiin hojii irraa eegamu kamuu dadhabbii malee ni hojjeta.
Yeroo xumuraa ijaarsi Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaa goolabarra ga’e kanatti, yeroo nageenyi Lammiilee Oromiyaa kan duraarra hammaachaa deeme kanatti isa dhumaatiif namuu bakka jiruu caasaa Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaa kana qunnamuudhaan odeessaafi qajeelfama fudhataa akka deemu hubachiifna.
Maayii irratti, Lammiileen Oromiyaa Mootummaa Cee’umsaa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaa ijaarratanii nagaan jiraachuuf dirqama isaanii ba’achuu akka qabaniifi qajeelfama yeroo yerootti karaa koree Bulchiinsa Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaa darbu qalbeeffatuudhaan hojiitti hiikaa deemuun fardiidha. Murni afaan qawween aangoo dheereffachuu barbaadu yakka Lammiilee Oromiyaa irratti raawwataa jiru kana isa dhumaaf ofirraa kaasuuf Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Naannoo Oromiyaa ijaarrachuu qofatu faladha.
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Caamsaa 9/2021
Finfinnee.


text:
Snyaataa Nyaata Addunyaa, FAO fi Jaarmayaalee ka biroo 14iin gabaassaa haaraa bahe, ka bara 2020 tu kana beeksise. Vaarasiin daddabraan biyyoota Addunyaa irra faca’e, COVID 19 dhaga’amuu isaa dura, gabaasaan sagantaa nyaata Addunyaa bahe, guutmmaa addunyaa irratti uummmatni miliyoona dhibba tokkoo fi miliyoona soddomii shan beela hamaadhaan gidiramaa jira, ka jedhu ture.
Amma garuu, qorattoonni gabaasicha baasan, yoo tarkaanfiin hatattamaa fi cimaan hin fudhatamne, sababaa vaayirasii Koronaa kanaan, lakkoobsichi dachaa dhaa ol akka dabaluu malu akeekkachiisan.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
Haati warraa pirezdaantii Yunaaytid Isteets duraanii Joorji H. W. Buush, Baarbaraa Buush umurii isaanii oggaa 92-tti du’aan addunyaa kana irraa boqatan.
Abbaa warraa isaanii qofa odoo in ta'in ilmi isaanii Joorji Buushiis pirezdaantii Yunaaytis Isteets ta'anii tajaajiluun Baarbaraa seenaa biyyatti keessatti dubarti seenaa qabeessa isaan taasiseera.
Baarbaraan, bara abban warraa isaanii pireezidaantummaadhaa kaadhimaman bara 1988, “anarraa waanuma argitan argattan. Ani pireezdaantummaaf in dorgomu,” jedhani turan. San boodaas taanaan waan itti amanan dubbachuurra nama duubatti in jenne nama dhugaaf dhabbatu ta’uu isaaniitu himamaaf.
Rifeessa isaanii addeeffatanii uffata ulfaataa uuffachuudhan an beekkaman Baarbaraan bara jireenya isaanitti "akkawoo lammiiwwan Ameerikaa hundaa' maqaa jedhuus horataniiru.
Dubbii himaan maatii isaanii akka jedhanitti Baarbaraan Hoospitaalaatti yaallamaa turanii Sambata Guddaa darbee garuu qoricha fudhachuu dhaabuuf murteessan.Kibxata harraa bakka maatii fi hiriyoonni isaanii jalaala qabaniif ibsaafii, isaan jajjabeessaa turanitti nagahaan boqachuu malee dhibeen isaanii maal akka ture in ibsamne.
Buush fi Baarbaraan erga bultii dhabbatanii oggoota 72. Kunis seenaa pireezdaantoota Ameerikaa keessatti gaa’ila bara dheeraa lakkoofsise ta’ee galmaahera.Sirni awwalchaa Baarbaraa Buush hoom akka ta’ee ammaaf in beekkamne.


text:
Dinagdee Itophiiyaa: Maallaqni Liqiin argame dinagdee Itoophiyaa akkamiin fooyyessa?
Ministirri Mummee Dr Abiy erga gara aangootti dhufaniin booda haala diinagdee biyyattiin keessa turte fooyyeessuuf sochiilee adda addaa wayita taasisan argamu.
Haaluma kanaanis, biyyoota Arabaafi warra gama Lixaa (Awurooppaa) irraa deegarsaafi liqaa maallaqaa argachuun danda'ameera.
Dhiheenya kanas Dhaabbanni Maallaqa Addunyaa (IMF) deeggarsa maallaqaa doolaara biiliyoona 2.9 Itoophiyaaf taasisuuf walii galuu ibseera.
Waa'eedhuma deeggarsa maallaqaa argamee kanaafi sochiilee fooyya'insa dinagdee kan biraa ilaalchisuun, Waajjira Ministira Mummeetti gorsaa damee Dinagdee kan ta'an Dr Namarraa Gabayyahuu BBC'n dubbiseera.
Haaluma kanaanis liqaa IMF irraa argame ilaalchisuun, dhaabbilee idil-addunyaa kunneen kana dura haal -duree kaa'uun deeggarsa liqaa maallaqaa kan taasisaa turan.
Itoophiyaan ammoo waggaa tokko darbe keessa siyaasaafi haala dinagdee fooyyeessuuf tarkaanffiiwwan jijiirama biyya keessaa jajjabeessaa jirti.
Kunis biyyattiin haal- duree malee deeggarsa liqaa akka argattuuf kanneen taasisan keessaati jedhu Dr Namarraan.
Fakkeenyaaf, biyyattiin tarkaanffii dhaabbile harka motummaa turan gara dhuunfaatti naanneessuufi hirrina sharafa biyya alaa furan fudhachuu kan eegalte IMF osoo hin dhufiin dura kan jedhan oggeessi kun, liqaan kennames kana deeggaruufiidha jedhu.
Itti dabaluunis, "diinagdeen Itoophiyaa gibira walitti qabuurraa kaasee haalli bulchiinsa dinagdee gurguddootti akka sharafa biyya alaatti rakkina keessa waan jiraniifuu kana furuun dirqama ture. IMF ammoo kaka'umsa rakkoolee kanneen furuuf taasifamu deeggaruufiidha," jedhu Dr Namarraan.
Waggoota sadiitii hanga shanii dhufan keessatti haala saffisa fooyya'insa dinagdee kan murteessu mootummaa Itoophiyaati kan jedhan Dr Namarraan, haal-duree cimaan 'biyyattiin qabeenya humna namaa qabduufi haalawwan biraas saffisa isaanii eeggachuun adeemuu qabaatu jechuun kan kaa'ee motumaadhuma jedhu.
Gama biraatiin ammoo IMF fi Baankiin Addunyaa wayita deegarsa taasisan iftoomina akka barbaadan himu.
"Dhugaatti jijjiramni kun haala barbaadamuun adeemaa jiraa? Kan jedhu baruu barbaadu. Kanarratti waliin hojjatamuu danda'ama, garuu akka jedhamuutti haal-duree kaa'uun harka miciruuf Itoophiyaarratti humna kan qabaatan natti hin fakkaatu,'' jedhu.
Kana malees, motummaan hojiiwwan duree mataasaa adda baasuun adeemsa ifa ta'en maallaqa deegarsaan kenname galmasaa fiixaan baasuuf ittifayyadamuuf aangoo guutu qabaachu dubbatu.
Fakkeenyaa, qabeenyaa gara dhuunfaatti dabarsuu (Privatization) keessatti hojiiwwan adda addaatu jira. Hojiileen kunneenis deeggarsa maallaqaa barbaadu jedhu.
Waa'ee bajataa yoo ka'us, waggoota 50'n darbaniif kan wal falmisiisaa ture, motummaan baasii haa hirrisu kan jedhu ta'uu kaasu.
Jijjiramni dinagdee amma jiru xiyyeefannaa kan taasise dandeettii baasii hir'isurratti osoo hin taanee dandettii walitti qabuu gibira motummaa cimisurrattis jedhaniiru.
Akkasumas deegarsi maallaqaa argame dameewwan dursi kennamuuf qaban kan akka qonnaafi turiziimii irra akka olfamu hima.
Kana malees, Itoophiyaa dorgomtummaa ishee cimsachuun omishaalee gara biyya alaatti ergitu guddisuun hirrina sharafaa hiikuu qabdi kan jedhan Dr. Namarraan, hiyyummaa hir'isuun dhimma dursu waan ta'eef hojii uumuufi guddina galii mirkaneessuu qabdis jedhu.
Tarkaanffiiwwan motummaan fudhatamaa jiran keessaa tokko kan ta'ee wixinee labsii taaksii eksaayis dhiheenya ifa taasifamee ilaalchisee, haaluma jiruun hojiirra yoo olfamee gatiin wantoota hedduu ol ka'a sodaan jedhu jira. Isiin attamiin ilaaltu? jechuun BBCn gaafateera.
Ammaaf dhiibbaa akkasii qabaachuu mala jechuun dubbachuun rakkisaa ta'u himan.
Wanti kun daandiiwwan hedduu keessa darbuu qabaata kan jedhan oggeessi kun, imaammaticha baasuun kan barbaachiseef ammoo galiin motummaan waan biyya keessa galuurraa argatu qaawwa waan qabuuf jedhu.
Dhiibbaansaa hawaasa hiyyeessarra akka hin taaneef of-eeggannoon ni taasifamas jedhu.
Itoophiyaan biyyaa dhiibbaan liqaa olaanaan irra jirtu taatee osoo jirtu liqaa dabalataa fudhachuun hangam barbaachisaadha? gaaffii jedhuf deebii kennaniiru.
"Inni dhiibbaa liqaa jedhamu baay'achuu isaa miti. Waliigala oomisha biyya keessaa waliin wal birratti yoo ilaalamu rakkina olaanaa miti.
Ammaan tana biyyattii irratti rakkina uumaa kan jiru liiqaawwan hedduun haala dhalaa baay'ee waliin kan yeroo gabaabaa keessatti kanfalaman ta'anii dhufusaaniiti,'' jedha.
Itti dabaluunis, dandeettiin daldalli biyya alaa doolaara argamsiisuuf qabu gadaanaadha; rakkinni jira jechuudha jedhu.
Liiqaawwan dhaabbilee akka IMF, Baankii Addunyaa, Gamtaa Awuroppaa fi biyyoota biraa irraa argamu dhall isaanii gadaanaa ykn zeroon kan daangeeffamaniidha. Akkasumas yeroo itti deebiifamu dheeraadha jedhu.
Kanaafu liqaawwan kana dura Chaayinaa irraa dhala olaanaan fudhataman gara dhala gadaanaa ykn zeerootti akka geeddaramaniif taasifamaa jiraachuu dubbatu Dr Namarraan.
Kaayyoon fooyya'insaa adeemsifamaa jiran kanneen hundi oomishitummaa damee dhuunfaa guddisuudha kan jedhu Dr Namarraan, oomishitummaan damee kanaa guddatu malee carraan hojii uumuu bal'achu hin danda'us jedhu.
Wanti guddaan Itoophiyaa hudhee qabee tokko omishitummaan damee dhuunfaa gadaanaa ta'uudha. Kanaafuu, dameewwan qonnaa, turizimii, albuuda, maanufaakchariingii fi agroo indastirii irratti xiyyeeffannaan ni kennama jedha.
Itoophiyaa ammaan tana hordofaa kan jirtu yaada 'Ida'amu' tti fayyadamuun rakkoolee siyaasaa, dinagdee jiran hiiku qabna jechuun ilaalcha MM gaggeessaniin.
Jijjiiramni baatiiwwan 20n darbaniif biyyattii keessatti mul'atanif kan kallattiidhuma kanaan dhufe waan ta'eef fooyya'iinsa diinagdee biyyi maddisiifte kan jedhameef jechuun adeemsa biyyattiin hordofaa jiru ibsu.
Yaadni diinagdee biyya keessaa daddamaqsuu mootummaan qabatee irratti hojjechaa jiru maal akka ta'e ibsu ogeessi diinagdee kun.
Wanti ijoon yaadni dinagdee biyya keessaa akka si'atu taasisuu fedhiifi kaka'umsi isaa kan mootummaa ta'uu isaati jedhu. Gama dinagdee isaatiin qofa yoo ilaalle wantota gurguddoo sadii qabatee kan ka'edha sochiin mootummaan taasisaa jiru kun jedhu.
Madaalliin Maakiroo Ikonoomiin Itoophiyaa irra jirtu kan baayyee nama sodaachisudha kan jedhan Dr. Namarraan, dhiibbaan liqaa biyyattiirra jiru, daldalli biyya alaatti ergamu akka malee baay'ee gadi bu'aa deemuu, akkasumas daldalli alaati erguufi alaa galchuun walmadaalaa ta'u dhabuun sababa ijoodha jedhu.
Sababa rakkoo imaammata maallaqaa biyyattiin hordofturraan kan ka'e sirni maallaqaa akka malee quucareera. Madaalliin qusannaafi invastimantii gidduu jirus baay'ee sodaachisaa ture.
Rakkoo hoji-dhabdummaa jiruufi qaala'insa jireenyaa yeroo ilaalamus baayyee rakkisaadha jedhan hayyuun dinagdee kun.
Seektarri dhuunfaan hudhaawwan hedduutiin qabamee waan tureef wanti jajjabeessaa ture hin jiru jechuunis himu
Kana waan ta'eef rakkoowwan kunneen ilaalcha keessa galfamanii dinagdee biyya keessaa irratti xiyyeeffannoo kennuun kan irratti hojjetamaa jiru bulchiinsa Maakiroo Ikonoomii, kaka'umsa biizinasii akka uumamu gochuufi dhiyeessi humna ibsaa, loojistikaafi kanneen biroorratti fooyya'insa taasisuudha jedhu Dr. Namarraan.
Gama kanaan dameen albuudaafi turizimii kanneen xiyyeeffannaan irratti hojjetamanidha.
Dr. Namarraan liqaa jaarmiyaalee maallaqaa idil-addunyaafi biyyoota gara garaarraa Itoophiyaan argachaa jirtu kun akka kanaan duraa malaammaltummaafi rakkoo hanqina raawwachiisuu dadhabuutiin mudatu furuufis furmaata yaadames ni dubbatu.
Jijjiirama kana keessatti dhimma piraayveetaayizeeshinii qofa osoo hin taane bulchiinsa dhaabbileen misoomaa harka mootummaa jiran kanneen yeroo baay'ee malaammaltummaan gurguddoon keessatti hojjetaman foyyeessuudha jedhu.
Itoophiyaan kanaan dura ijaarsa bu'uuraalee misoomaatiifi liqaanis ta'e daldalaan Chaayinaa waliin hariiroo cimaa qabdi ture.
Haata'u malee, yeroo ammaa kana keessumaa erga jijjiiramaatiin asitti Itoophiyaan fuula ishee gara biyyoota gama Lixaafi Arabootaatti naanneffattee jirti.
Hariiroofi michummaan Chaayinaa waliinii Itoophiyaan qabdu dhumataa jiraa? Dr. Namarraan kanaafis deebii qabu.
Biyyi tokko hariiroo liqaa, daldalaafi invastimantii ilaalchisuun kan hordoftu bifa lama qabaata kan jedhan Dr. Namarraan, tokkoffaan babal'isuu yoo ta'u lamaffaan ammoo hundee gadi fageessuudha.
Chaayinaa waliin waggoota 15 darban keessa baayyee gadi fageenyaan irratti hojjetameera waan ta'eef ammas Itoophiyaan kana dhiiftee waan biraa barbaadaa miti kan jirtu.
Kan jiru irratti dabaluufi babal'isuurratti hojjechaa jirti akka Dr. Namarraan jedhanitti.
"Madda haaraa, michoota daldalaa biroo barbaachuurratti hojjetamaa jira. Kun dhugaadha.
Itoophiyaan biyyoota gama Lixaafi Arabootaa waliin hariiroo dippiloomaasii gaarii tolfachuuf hojjechaa jirti. Chaayinaan ammallee Itoophiyaa irratti fedhii guddaa qabdi."


text:
Hubachisa
Akkaam nagaa qabduu jirraa jirtuu sabboontota sabaa jaallatamtoota koo kanneen quqamni oromummaa numa hunda keessaa jiru.
Wantaan jechuu barbaade waan gidduu kana deemaa jiru keessaa tokkoo waaee wal qeequu wal dheessuuti waaee qabsoo ilmaan oromoo fashaleessuutu tokkummaa digaani.
Namoonnii hangi tokkoo qabsoo farra diddaa gabrummaa kana qeequuf namoota beebekamoo maqaa dhahuun inninu akkana jedhe jechuun ummaata dubbii hin taane duukaa hirirsuu barbaadu.ammaa akkaa fakkeenyaatti yoo fudhannee jawar mohammad kan inni barreesse ammaa qabsoo ilmaan oromoo ittaatti waliin deemaa yeroo bilisoomtanii kaatani filannoon alaaba jechuun dubbatee jira.alaaba waggaa meeqaa sana dhoksuu hin barbaadinaa jedhe male waa hin jenne.
Namoonni immoo tokkummaa namoota oromoota kanaa hin barbaannee beektoonnii walitti haa muufatan jechuun maqaa beektoota keenyaatin fb banachuun jawar irraatti holola gaggeessaa jiru.akkaa fakkeenyaatti fb maqaa Umar sulyemaan jedhuun holollii gaggeefamee jira garuu umar dhugaa miti umar orginal miti.
Umar sulyemaan nama waan keessaa darbe dagatee obsa dhabee waan akkaana odeessuu miti inni nama kaayyoo qabu nama oromoota mara biraatti jaalalaaf kabaja guddaa qabuudha.kanaafu namoonnii ummata wal irraa facaasuuf yaali godhaa jiraanu kuno abbaan abaluyyuu waan akkaana jedhe jechuun post gochuun waan ummata adda baasuu rawwaachuutti jiru kun immoo ilmaan oromootif bu’a tokko ille hin qabu gargar wal fageessuu male.oromoon kamuu waan oromummaan digamu irraatti hojjechuu hin qabu.hubadhu mee
Boorana=oromoodha an hamma jedheetti
Qabsoo isaa sirri qabsoo isa jaallatamaa kan ummata oromoo walitti harkisu gochuutu irraa egama irbuu cimaa oromummaaf jecha seene sana yaadate namuu oromummaan maqaa miti oromummaan enyummaa kenna uumamaatii kanaas walii hubadha tokkummaa jabeessa dinnii nuti kolfaa karaa cirataattii yeroo nuti wal nyaannuu akka sanyii waraaboo.
Guujii=qee’ee warraa aadaa kunis tokkumm
aan innii jabeessuu irraati hojjechuu qabu waan ammaa deemaa jiru irraatti oggaa hin taane tokkummaa ilmaan oromoo jabeessuu irraatti waliin haa hojjennuu oromummaan enyummaadha kanaafu waan ummata oromoo gargar baasuu irraatti deeggarsa isaa haa dhaabnu jabaadha tokkummaan riqichaa.
Shawaa=ilmaan oromoo jajjaboof bebekoo
Ilmaan oromoo tokkummaan umachuun durumaan humna bitachuudhajedhama mitiree irreen gamtaan qaabsoo bilisummaa jabaate itti deemuu qabaa jabaate tokkummaan hark wal qabannee deemuu irraatti haa hojjennu waan ilmaan oromoo gargar qoodu gochuu haa dhaabnu waaee qabsoo oromoo ammaa kana keessaatti.
Wallaggaa=ummaanni oromoo sabboontoonni haqaa waan riphxe oduu sobaa gad baatu irraatti waliin haa duullu oduu sobaa ummaanni tokko tokkoo tokkummaa ilmaan oromoo jibbuuf abbaan abalu akkana baayyee namatti tola jedhe namuu waan fedhe post gochaa oolaa garuu kun tokkummaa keenya irraatti guufuu jallaa luka keenya jala dhaabameedha.kanaafu nuti kan irraatti walii hallu tokkummaa oromoo irraatti tau qaba.
Jimmaa=yaa ilmaan oromoodha warra
Kaayyoo ofii fulduraatti beekuu ilmaan warra shanan gibee qabsoo gaggeefamaa jiru kana keessatti warra bitaaf mirga ofii ilaale maaltu maal dhiibaa jira jedhe duraan hubateedha.fb namaa jala deemtaanis waaee qabsoo amma ta’a jiruu kana wanti isiin akkaana akkaasi jettani hin jiruu tokkummaa irraatti amantu quuqama keessaan immoo dubbachaatuma.eyyeen wooroo sii nyaachuuf mana kee diiguuf jedhu dhoofte ajjeesuuf ykn qabdee takaaluuf waan dursa akkaata of irraa dhorkitu qajeelfattuudha.
Arsii=ilmaan oromoo arsi seenaa cicimoo harka muuraan keessatti rawwatame qalbii ummata oromoo hamma yoona dhigsee jiru yoo tauyyuu yeroo ammaa kana garuu ummaannii waan yeroo sanaa irraanfatee tokkummaa sabaa dhabee jira.ijoolleen oromoo arsii dhugaa dubbaachuuf gootaaf hayyuu hedduu qabdi garuu oggeessaaf hayyuu sanaatti qubeen ammaa hin fayyadamne sammuu isaani keessaa waaee oromummaa essa akkaa godhaan hin barre an.yeroon kana dubbadhuutti hunda mamaa jechuu hin barbaanne namoota muraasaan kan qubeen kun jallachuu egaleedha.kanaafu ilmaan oromoo essaayyu haa dhufu tokkummaa haa cimsinu waliin diina irraatti haa dulluu mee jabeeffaadha.
Baalee=yaa sabboontoota oromoodha amma waa biraa dubbachuuf osoo hin taane akkaa wal facaafne wal qoonne bannuudhaf ergaa dinni nuti erge kana tokkummaan ol kaane of irraa haa gaggeessinu dhaamsa koo dhaamsa oromummaati yaa lammii koo.
Kunis ummata oromoo tokkummaa isaa cimsee karaa daandiin bilisummaa qabsoo oromoo keessaatti ta’a jirtuu walitti ibsuudha kanaaf waliin haa jabaannuu wal qooduun bu’a hin qabu.
Harargee=ummaanni oromoodha kan bahaas tae kan dhihaa kan kaabaas tae kan kibbaa oromoo tau isaa hubadha oromoon bakka hunda akkaa jiru hubachuun batbaachisaadha kana dura hubadha.sernaa hin beektan jechuu koo miti oromoonni martuu maal gochuutti jira maal yoo goone namuu walitti dhufee tokkummas jabeesssa jennee of gaafanne gaaffi keenyaaf deebii qubsaa nama irraa argachuu qabna.tokkummaa jabeessuun of jabeessuudha.
Wolloo=ilaali oromoota murna amaraa keessaatti dhiibamanii yeroo ammaa kana dhibbaadhan ummata alagaa jalati gatamani jiran።mee isaan kana akkaanin ofitti fudhanna kedhaati yaada oromoonni naannoo biraa maaf oromumma dagattuu jabduun dhiibamte kuno oromummaa himatti diinaa walakkaa teesse.
Wolloon oromummaa dhugaatin saba boonuudha wal qoodu saba qoodu nama irraatti holola sobaa ofuu irraa bilisa yeroo hundaayyu kanaafu jabaadhu jenne karaa tokkummaa walitti yoo himne gaariidha.
Iluu Abbaabooraa=biyya firriisa Abba oggaa ummata warra aadaa yoi jenne gaariidha.amma waa biraa dubbachuuf miti oromoota naannoo kamuu yoo tae hoolola sobaa wal irraatti hafarsuu dhiisaati qabsoo tokkummaa jalatti hirmaadha.diinaaf karaa yeroo bannu ummata oromoo immoo boolla boolla caaluuti darbaa jirra.
Ergaan koo hoolola sobaa maqaa umar suleymaanin maqaa jawar nohammad irraa kaeti kun sobaa umar miti jechuu barbaanneetti.kanaafu weellisaaf hayyuu beekaa oromoo kan tae UmarSuleyman holola ilmaan oromoo gargar facaasu gochuu irraa bilisa yoomu innii kana hubadhaa fi yaa ilmaan oromoo hundumti keessaan.
Tokkummaan riqicha bilisummaati
Injifannoon kan ilmaan oromooti
By Sabaan-boonFirrisaa


text:
Qabatamaan Bakka Amma Jirru:
– Sochiin Ummatni Oromoo godhaa jiru baatii tokko xumuree lammaffaa jalqabeera.
– Yeroo baatii tokko kana keessatti ummatni MP mormuu duwwaa osoo hin taane tarkaanfii bulchiinsa mataa isaa uummachuu bakka heddutti fudhateera.
– Kun kan agarsiisu sochiin godhamaa jiru kan MP dhaan mormuu duwwaa osoo hin taane gaaffii abbaa biyyummaa taheera.
– Sochiin kun guutummaa Oromiyaa keessatti tahuun humna ummatni Oromoo tokko tahee ka’uu qabu firaa fi diinatti agarsiisee jira.
– Warri Oromoo tuffataa turan amma isa kabajaniiru. Warri duruu isa sodaatan ammoo sodaan waan godhanii fi dhiisan wallaalchisaa jira.
– Ummatni Oromoo wareegama kaffalamaa jiruun osoo hin rifanne, jabinaan sochiicha haaromsaa deemuun guddaa kan nama boosuu fi abdachiisuu dha.
– Sochiin golee Oromiiyaa mara waliin gahe kun Oromoon tokko tahuu mirkaneessee jira.
– Sagaleen Oromoo daangaa Oromiyaa fi biyyota olla cehee addunyaa keessatti dhaga’amaa jira. Kun kan ittin boonnu dha.
– Sochiin ykn warraaqsi kun caasaa mootummaa keessatti shakkii uumee, lammiin Oromoo mootummaaf hojjatan warraaqsa cinaa dhaabatan dabalaa jira.
Waan Tahuu Malu Lamatu jira:
1. Sochii kana laaffisuun of duuba deebisuu
– Wayyaaneen humnaan sochii kana laaffisuun of duuba deebisuu ykn dhaamsuu
– Ummatni gochaa faashistummaa Wayyaanee irraa dandamachuu dadhabee sochii dhiisuu
Yoo warraaqsi kun dhaabbate ykn of duuba deebi’e:
o Wayyaaneen aarii guddaan ummata ni miiti.
o Akka ummatni lammata mataa ol hin qabannee godhuuf tarkaanfii adda addaa fudhatti.
o OPDO diigdee kallaatiin ofii bulchiinsa dhuunfatti.
o Saaminsa Oromiyaa bifa hamaa taheen gaggeessiti.
o Sabboontoota Oromoo mana hidhaatti guurtee gochaa sanyii duguggii gaggeessiti.
o Mootummaa Oromiyaa illee diiguu ni malti.
o Afaan Oromoo illee afaan hojii fi barnootaa tahuun hafuu mala.
o Kkf as bahuu mala
2. Sochiin furga’ee galii isaa gahuu
Warraaqsi jalqabe itti fufee mootummaa Wayyaanee bakkaa kaasuun galii isaa gahuuf wanneen godhamuu qaban:
– Sochiin kun adda cituu hin qabu. Tooftaa jijiiruun itti fufuu qaba. Qeerransa eegee hin qaban, qabnaan gad hin dhiisan.
– Naannoo hundaatti akkuma amma duraatti ummatni socho’uu qaba. Naannoon tokko ka’ee kaan yoo cal’ise wal irra ilaaluu fi hamilee cabuun dhufuu mala. Kanaaf bakka hundaa sochiin itti fufuu qaba.
– Sochiin kun addunyaa biratti daran dhageetti akka argatuun naannoo FF irratti yoo jabaate gaarii dha. Karaa FF seenan shanan cufuu.
– Sadarkaa duraatti akka magaalaalee gurguddaan humna boba’aa hin argannee gochuuf bottee rukutuu. Botteen rukutaman kan kubbaaniyaa mootuummaa yoo tahan gaarii dha.
– Caasaa mootummaa diiguu keessa tokko Oromoota mootummaaf humna waraanaa, polisii, tikaa fi milishaa hojjatan akka lammii isaanii bira dhaabbatan waamuu. Yoo didan hawaasa keessaa isaa walabu: ummatni isaan lagachuu, uggura adda adda irra kaa’uu.
– Sabootni gara biraa akka sochii Oromoo bira dhaabbatan hawwachuu. Saboota olla wajjin wannen wal dhabbii uumu irraa of qusachuu.
– Oromoon qabeenya isaan qabsoo gaggeesuu. Omisha isaa gabaati baasuu dhiisuu.
– Qabeenya hojiif barbaachisu biyya keenyaa burqisiisuuf tattaafachuu
– Fakkeenyaaf caatiin akka gabaa hin baane guyyoota muraasaaf godhuun yoo danda’ame warreen akka Jabuutii fi Hargeessaa harka kennachiisuu dandeenya.
– Oduu mootummaa afaanfajjeessu (rumors) gad dhiisuun mootummaa jaanjessuu.
– Moot. Irratti itti fufiinsaan olola oofuu – saaxiluu ummataa fi addunyaa biratti
Hub:
Wanneen godhamuu qaban itti fufiinsaa waliif dhaamna.


text:
Xurree Milkaa’inna fi Gammachuu-Lakk.6
Yoo nama hundaa ija shakkiitin ilaalte, mataa keeti fi namoota biroo miita. Yaadota hin barbaachisneen sammuu fi yeroo kee gubda, boqonnaa sammuu dhabda. Tarkaanfi isaa/ishii guutu akka hordoftuu of goota. Karaa biraatin, shakkii kee irratti hundaa’un yoo nama san irratti tarkaanfi fudhatte bololi’a gaabbi fi gaddaa keessa jiraatta. Kanaafu, shakkii fi jette jette namni sitti fidu of eeggadhu. ‘Osoo hin guutatin hin gugatin’ jedhe Oromon. Gugatun dura dhugaa fi soba ta’uu isaa addaan baafadhu boodarra rakkoo guddaa keessa galtaati.
“Cubbuu/badii kee mata duree taphaa fi kan itti boontu hin godhin. Rabbiin osoo sii haguuge jiru ‘Ani halkan edaa wanta akkanaa raawwataa ture’ jechuun namatti hin odeessin. Kana irra gara Rabbii deebi’i araarama kadhu. Nama cubbuu ofiitin boonu caalaa namni badaa fi fafeen ni jiraa sila?
“Yommuu namtichi taqwaa horatu, qullaa sammuuti fi qaama ofii haguuga.” Akka Qur’aana keessatti eerametti uffanni hundaa caalu uffata taqwaati (7:26). Yommuu taqwaan qalbii keessatti hidda qabatuu, namtichi cubbuu raawwachuu fi qullaa deemu irraa ni saalfata (ni saalfatti). Abdurahman Ibn Aslam akka jedhanitti,’Namtichi yommuu Rabbiin sodaatu, qullaa ofii ni uwwisa(haguuga). Kanaafu uffata taqwaatin of haguuga.” Yommuu sammuun taqwaa irraa qullaa taatu, qaamni akkamitti haguugamaa? Sheyxaanni fi deeggartoonni isaa taqwaa (sodaa Rabbii) qalbii irraa haaqun, ilma namaa akka hori taasisu fedhan. Wanta qaani jedhamu akka hin qabaanne fi amala horiitin akka wal qixxaatu fedhan. Kanaafu shiraa fi dhara isaani hubachuun irraa dheessu qabna.
Al-Hasan akkana jedhe “Yaa ilma Aadam cubbuu boodarra towbaan fayyisuu irra, isarraa fagaachun siif salphaadha. Balballi towbaa sirratti cufamuun duratti hojii garmalee fokkuu ta’ee akka hin hojjanne akkamitti mirkaneefachu dandeessaa?”.
Dhugumatti akkuma vaayrasin qaama namaa ajjeessu, cubbuunis sammuu namaa ajjeesa. Uumama namaa sirrii diigun tartiiba dhabsiisa, namtichi boqonnaa sammuu fi tasgabbii akka hin arganne taasisa. Sababa cubbuutin/dilliitin qalbiin ni gogdi, gurri ni duuda, ijji ni jaamti. Namtichatti ba’aa ta’u. Karaan hundarra gaarii cubbuu itti fayyisan towbaa dhugaa towbachuu, araarama Rabbirraa kadhachuu fi hojii gaarii baay’isanii hojjachuudha. Yommuu towban dhugaan, araaramni fi hojii gaggaarin walitti makaman madaa cubbuun uumame ni fayyisu, cubbuu ni haaqu. Uumama namaa sirrii fi tasgabbii dhabame ture ni deebisu. Kanaafu cubbuu yommuu raawwattu gara towbaa, araarama kadhachuu fi hojii gaarii hojjachuutti fiigi Insha Allah yeroo san gammachuu fi tasgabbii argattaati.
Karaale sheyxaanni itti nama gowwomsuu
“Sheytaanni nama Rabbiin gabbaru (aabida) karaa lamaan gowwomsee karaa qajeela irraa jallisa. Tokkoffaa, hojii gaggaari isaa akka gaara ol guddisuun itti mul’isa. Hojii badaa isaa immoo akka dagatu taasisa. Of dinqisifachuu (ujb) itti afuufa. Ergasi gabrichi kuni hojii gaggaari ofiitin boona, namoota biroo gadii xiqqeessa. Gabrichi kuni shira (tooftaa) sheytaana kana yeroon beeke too’achuuf yoo hin tattaafatin sheyxaanni salphatti isa too’ata. Inuma hojii badaa hojjatu hojii gaarii itti fakkeessa. Seenaa keessatti haala kanaan namoota baay’ee akka sobe mee ilaali. Osoo akka fakkeenyatti kawaarijota fudhanne, isaan aabidota (warra Rabbiin gabbaran) turan. Garuu sahaabota gurguddoo Ergamaa Rabbii(SAW) fi Muslimoota ajjeesa turan. Kanaafu yommuu sheyxaanni karaa kanaan sitti dhufu (ujb fi namoota gadii xiqqeessu fi tufachuun yommuu sitti dhagahamu), sheyxaana Rabbiitti mangafadhu, akka isaarra Rabbiin si tiksu du’aayi godhi, hojii gaarii kee caalaa hojii badaa kee yaadadhu, beekumsa barbaadi.
Karaan lamaffaan immoo yommuu gabrichi dogongora ykn cubbuu raawwatu, sheyxaanni abdii akka kutuu fi cubbutti daran akka gadi lixu isa godha. Kanaafu yommuu dogongora ykn cubbuu raawwatu abdii kutuu osoo hin ta’in dafii towbadhu, araarama Rabbiin irraa kadhu. Towbaa fi istigfaarri(araaramni) cubbuu keetif qoricha ta’u, madaa kee ni fayyisu.
Salaata keessatti kushuu’a hin qabu, du’aayin tiyya hin qeebalamtu jechuun salaata hin dhiisin. Akkuma kushuu’a horachuuf carraaqxun akkasuma kushuu’atti dhiyaacha adeemta. Kushu’uni adeemsa fi qabsoo keessa argama. Har’a salaata kee irratti xiyyeefachuuf kaate garuu yaada guutun osoo hin salaatin hafte. Keessi kee akka waan hin salaatinitti sitti dhagahamu danda’a. Kushuu’a fi xiyyeefannon salaatuf qabsoo cimaa taasisi. Abdii hin kutin. Adda salaatu irra jama’aan salaati. Yommuu azaanni bahuu elektrooniks ykn wanta hojjattu achi dhiisiti gara waamicha (azaana) fiigi. Du’aayin tee sababa qabdi tan hin deebifamneef. Hin muddamiini obsi. Obsaa fi qabsoo keessa guyyaa tokko kushuu’a ni horatta, du’aayin tee ni qeebalamti, salaata irraa tasgabbii fi mi’aa argatta.
Salaata hin dhiisin hadaraa!!!!!!
Warroota badii raawwatan ilaalun osoo anillee akka isaani ta’ee jechuun hin hawwin. Akkuma wanta badaa fi fokkuuf hawwitu akkasuma itti harkifamaa adeemta. Fuggisoo kanaa akkuma wanta badaa fi fokkuu jibbituun akkasuma irraa fagaata adeemta. Fakkeenyaf yommuu dubartii fi dhiirri hariiro haraamatin harka wal qabatanii yaa’an argitu, ‘Ah osoo anille akkana ta’ee!’ hin jedhin. Kana irra akkana jedhi,”Alhamdulillah Rabbii kanarraa na baraare galanni fi faarun hundi Isaaf haa ta’u. Osoo akka isaani kana ta’ee silaa badee mitii. Gammachuu fi tasgabbii eessaa argadhaa! Yaa Rabbii kanarraa na eegi. Alhamdulillah.” jedhi. Haala kanaan gammachuu fi tasgabbii argatta. Haraama irraa gonkumaa gammachuun dhugaa hin argamu gaabbi fi gadda malee.
Yommuu jaalalli Rabbii qalbii qabatu, jireenyi tartiiba horatti, gammachuu fi sakiina qabaatti. Yoo jaalalli Rabbii qalbii keessa hin jiraatin immoo qalbiin jaalala wantoota biraatin miidhamti. Nageenya fi tasgabbii dhabdi. Jaalala Rabbii dabaluuf Kitaaba Isaa (Qur’aana) hubachuu fi hojii irra oolchuuf carraaqi, qananii sirratti oole yaadachun galata galchi. Akkuma qananii Isaa yaadachuun galata galchituun jaalalli Isaa siif dabalamaa adeema.
Ganama ganama Qur’aana dubbisuu bartee godhadhu. Qur’aana qara’uun sammuu qara, qalbii gogde jiisa, jireenya ibsa, abdii fi gammachuu namaaf laata. Nama jaallate ykn jallatuuf hedu karatti deebisa, nama abdii kutee ykn kutuuf hedu onnachiisa, ni jajjabeessa. Shakkii, munaafiqummaa fi dhibeewwan biroo qalbii irraa qulqulleessa. “Rabbiin Qur’aana kanaan nama kabaja yookiin ni salphisa.” Nama Qur’aana dubbisuu fi itti bulu ni kabaja. Namoonni nama akkana ni kabaju, ni jaallatu. Kan hin dubbisnee fi itti hin bulle immoo ni salphisa. Namtichi Qur’aana hin dubbisne salphatti badiif saaxilama, dandeetti fi obsii wanta badaa ofirraa dhiibu baay’ee dadhabaadha.
Yoo nama sodaatte cubbuu dhiiste carraan cubbuu irraa obsuu kee baay’ee xiqqaadha. Sababni isaas namoonni iddoo dhoktaatti si arguu hin danda’an. Garuu sodaa Rabbii irraa kan ka’e yoo cubbuu dhiiste carraan cubbuu irraa obsuu kee baay’ee guddaadha. Sababni isaas bakka kamuu yommuu deemtu Rabbiin akka si argu ofirratti beekta. Sababa sodaa Rabbiitin dhoksaa fi ifatti cubbuu dhiista. Ergasi boqonnaa sammuu fi gammachuu ni argatta.
Sababa tokko malee yoo abdii kuttu,dhiphattu,gammachuu dhabdu, yaaddoftu, nuffitu, dheekkamtu, fi kkf , kunniin firiiwwan cubbuu ati hojjatte akka ta’an beeki. Kanaafu, of gamaggammuun cubbuuwwan/diliwwan sanniin irraa of qulqulleessuf carraaqi. Towbaa fi hojii gaggaarin isaan haxaawi.
Milkaa’inna fi gammachuu jireenya keessatti yoo barbaadde abbaa haadha keeti ajajami.
Namoota meeqatu milkaa’inna irraa deebi’a isa bira gahuuf xiqqoon osoo hafu. Namoonni gariin carraaqani carraaqanii moggoo milkaa’inna irra gahuuf yoo hedan duubatti mucucaatan. Sababni kanaa inni guddaan maaliidha? Hojii tokko yoo jalqabnu fedhii fi nashaaxaa guddaan jalqabna. Firii wanta hojjannuu battalumatti arguuf muddamna. Akkuma hojii keenya itti fufnuun rakkoo fi ulfaatinna hedduu argaa waan deemnuuf fedhiin keenya hir’ataa adeema. Akka nu yaanneti ta’uu yoo baate dheekkamsi(frustration (bisichit)) wanti jedhamuus dhufaa adeema. Kanarraa baraaramuuf duraan dursinee adeemsa keenya keessatti hadhaa fi mi’aan akka jiru of amansiisu qabna. Hadhaa fi rakkinna booda mi’aa fi toltuun dhufuu akka danda’u beeku qabna. Wanti guddaan immoo abdii kutuu dhiisu, jarjaruu dhiisu, obsuu fi dheekkamsa(frustration) too’achu qabna. Jireenyi keenyi akka nu yaannetti osoo hin ta’in akka hojii keenyatti suuta suutan tan jijjiramtuu beekudha. Itti gaafatamummaan guddaan keenya wanta yaanne guutuu bakkaan gahuu osoo hin ta’in kaayyoo keenya galmaan gahuuf guyyaa guyyaan carraaqi addaan hin cinnee fi hanga humni keenya danda’u gochuudha. Wanta darbeef booyu fi wanta dhufuuf dhiphachuu dhiiste milkaa’uf har’a sirritti hojjadhu,carraaqi hanga humni kee danda’e.
Jireenyi rakkinnaa fi laafinna of keessatti tan hammatteedha. Yommuu rakkinni si qunnamu abdii hin kutin, kana irra obsii Rabbirraa rahmata abdadhu. Yommuu laafinna/toltuu keessa jirtu immoo Rabbii rakkinna keessaa si baase hin irraanfatin,daangaa Isaa hin darbin. Jireenya toltuu kee keessaa maxxansa (version) isa jabaa/cimaa mataa keeti ta’uuf carraaqi.
Qur’aana
Yommuu karaa badde gara Qur’aana deebi’i ni qajeelfamtaati. Yommuu haala xaxamaa fi shakkii keessa taate,gara Qur’aana deebi’i xaxama kanaa fi shakkii irraa bilisa taatati. Yommuu abdi kuttu fi jajabeenya dhabdu gara Qur’aana deebi’i burqaa abdii fi jajjabeenya isa keessatti ni argitaati. Dhugumatti Qur’aanni kitaaba fakkaata wayitu hin qabnedha. Sirna dubbii adda ta’ee fi nama hawwatun qalbii namaa tuqa. Ilmi namaa kitaaba akkanaa qopheessu irratti humna wayitu hin qaban. Qur’aanni burqaa gammachuu fi qajeelfamaati. Namni Qur’aana hubannaan dubbisuu dhugumatti gammachuu dhugaa/sirrii dhugaa jira. Kanaafu maaliif Qur’aana dhiisne gammachuu fi beekumsa bakka biraa barbaannaa? Qalbii kee keessatti yaada yookiin kitaaba kamifuu Qur’aana caalaa gatii hin kenniin, Qur’aana gatii guddaa fi iddoo jalqabaa kenni.
Jireenya garmalee qaalii ta’e jiraachuf hin dharra’in. Akkuma jireenya garmalee qaalii ta’e jiraachuf dharraatun akkasuma gammachuu dhabda. Jireenya salphaa fi laafaa ta’etti gammadi,quufi.
Hiriyyaan kee madda gaabbi laalessaa yookiin immoo sababa milkaa’inna siif ta’uu danda’a. Kanaafu eenyun waliin akka hiriyyoomaa jirtu sirritti ilaali. Hiriyyaan kee nama wanta gadhetti si harkisuu moo wanta gaariitti si dhiibu?
Hanqinnaa fi dogongora namoota barbaadun yoo of ko’oomsite of jijjiruu hin dandeessu. Namni hanqinna namoota barbaaduu waliin ko’oomu kan ofii hin argu/argitu. Kanaafu, yoo jijjirama barbaadde hanqinna kee waliin ko’oomu fi sirreessuf carraaqi.
Karaan irra deemaa jirtu milkaa’innatti si geessu fi geessu dhiisu mirkaneefadhu.
Hojii kee keessatti iklaasa erga qabaatte booda, wanta nama balleessu tokko sodaadhu. Inni maaliidha? Of tuuluu/boonudha. Yommuu hojii gaggaarii dhoksaan yookin ifatti hojjattu,sheyxaanni akka gaaraa hojii kee kana guddisee sitti mul’isa. Dandeetti kee qofaan hojii kana akka hojjatte gochuun akka of tuultu si godha. Hojii namoota biroo hojii kee waliin wal bira qabuun isaan gadi xiqqeessuf yaalta. Kuni kaayyoo keetirraa duubatti si harkisa. Sheyxaanni haala kanaan namoota baay’ee jallisa. Kanaafu yommuu sheyxaanni miira of tuulu sitti hasaasu,isarraa Rabbitti mangafadhu,du’aayi godhii,hojii kee badaa fi dogongora kee yaadadhu, hojii kee namoota darban gurguddo waliin wal bira qabuun akka homaa hin hojjaneetitti yaadi. Hanqinna kee waliin ko’oomi.
Jireenyi toltuun addunyaa tanaa si hin gowwomsin. Balaqeessa aduu gammoochii kan yeroo dheeraaf hin turreen wal fakkaatti. Kanaafu zikrii(yaadannoo) Rabbii irraa duubatti si hin harkisin. Telefoonni salaata salaatu fi Qur’aana qara’uu irraa dubatti si hin butin/qabin.


text:
Yoo hujiin tun dhumatte nama Itoophiyaa dhiisii biyyoota ollaa isiitiiyyuu ta akka Somaalee,Keenyaa fi hedduuf ibsee galchuu dandeetti jedha.Tana tolchuuf ammoo dhaab isaanii Rift valley Geothermal jedhan, korporeshiini telekomunikeeshiini Itoophiyaa waliin tahee hujii tana kalee walii mallatteesse.
Hujiin Geotermal tun akka obboo Najiibitti hujii horiin guddaan itti bahu ta biyyiti akka Itoophiyaan faan akka feetetti hojjatteenii hin beenne.
Hujiin tun ganna lamaan duubatti ummataa bu’aa buusuu jalqabdi,Korbeettiin hujii tana itti hojjatan tun qorannoo ganna shaniitiin bisaan lafa jalaa km sadii ka bididdaa keessa jiraatti jira. Sun akka humanaatti jijjiiranii ibsee biyyaa galchuu dandahan jedha obboo Najiib.
Gama kaaniin ammoo obboo Najiib faan Oromiyaa keessa lafa akka Mooyyalee, Daawwaa, Goolii fi Mandii,Shiree, Najjoo,Affaar fi Binishaangul faatti hujii akka warqi baasuu fi xaahoo baasuu hojjachuutti jira.
Yoo walti deebisan obboo Najiiba faan Oromiyaa dabalee naannoo akka akakatti maqaa gara garaatiin doolara biliyoona hedduuttiin investimentii hojjachuutti jiran.
Obbo Najiib biyyiti kennattu koottaa misooma hojjadhaa jedha.


text:
Koreeen Noobeelii Noriwee magaala Oslootti argamu badhaasa Noobeelii Nagahaa 100ffaa muummee ministiraa Itoophiyaa Dr Abiyyi Ahimadiif kenneera.
Sirna badhaasaa guyyaa haraa geggeeffame irratti itti gaafatamtuun koree Noobeelii Beerit Reyisaa Andirsan yeroo haasaaha godhan,
“ Dura, gahee murteessaa Eertiraa fi Itoophiyaa eedduutti nagaha buusuuf tabatte, lammata irratti, Itoophiyaa keessatti dimookiraasii ijaaruuf tattaaffii godhaa jirtu, sadaffaa, Bahaa fi Kaaba-Baha Afrikaa keessatti nagahaa fi araara buusuf gahee tabatteef badhaasni kun siif kenname,” jedhan.
Dr. Abiyyii, badhasa Noobeelii Nagahaa argachuu isaaniitin kabaja itti dhagahame ibsanii, “Badhaasa kana maqaa lammiiwwaan Itoophiyaa fi Eertiraa, keessumattuu warra nagahaaf jecha waan baayyee keessa darban, akkasumas, maqaa Pirezdanti Isayyaas Afawarqiitin fudhadha,” jedhanii hawwii gaarii, wal amantaa fi kutannoon pirezdaant Eertiraa haala oggoota 20 biyyoota lamaan edduu turetti xumura gochuuf gahee guddaa tabachuu eeran.


text:
Itiyoophiyaatti hojii gaggeessaa kaampaanii Daangotee kan ta’an Diip Kamaaraa fi waahilonni isaanii lammii Itiyoophiyaa ta’an lamaan irratti ajjechaan Roobii Caamsaa 16 bara 2018 waaree booda gaggeeffame qoratamaa kan jiru ta’u mummichi ministeera Itiyoophiyaa Dr. Abiyy Ahmad ibsanii jiran.
Sadanuu kokolaataan lafa warshaan simintoo Daangotee itti argamu godina shawaa lixaa aadaa bargaa irraa gara Finfinneetti deebi’aa ituu jiranii ajjechaan kun gaggeeffame.
Dr. Abiyy Ahmad Twitarii dhunfaa isaanii irratti akka barreessanti akkasumas marsariitii waaltaa infoormeeshin irratti akka tuqameetti du’a dhaqqabeen gadduu isaanii ibsan.
Ajjeechaa kana irratti qorannaan jalqabamuu isaa fi kanneen badii kana dhaqqabsiisan itti gaafatamtoota akka ta’uuf jiran Dr. Abiyyi ibsanii jiru.