text:
Muummichi ministeeraa Israael Benjamiin Natanyaahuu tarkaanfii Prezidaant Traampitti aansuu dhaan biyyoonni Awrooppaa irra jireessi ykn martinuu embaasilee isaanii gara Jerusaalemitti dabarsuu dhaan magaalattiin galma mootummaa Israael ta’uu isheef beekkannaa akka kannen nan abdadha jedhan.
Braasels keessatti hoogganaa imaammata alaa kan gamtaa Awrooppaa Federiikaa Moherinii waliin ta’uun Natanyaahuun akka jedhanitti Traamp Jerusaalemiif beekkannaa kennuun dhugaa jiru kan lafa kaa’e ennaa ta’u nageenyi dhugaa irratti kan hunda’au ta’uu isaaf ragaa dha jedhan.
Jerusaaleem magaalaa galma mootummaa Israael. Eenyu iyyuu kana hin haalu. Nageenyaaf danqaa hin ta’u. nageenya fida hundee nageenyaa ti jedhan Natanyaahuun.
Moheriniin gama isaaniin gamtaan Awrooppaa dhimma Jerusaalmeem ilaalchisuun walii galtee addunyaa faana bu’a malee sadarkaa amma irra jirutti ejjennoo prezidaantiin US Traamp torban darbe labsan faana bu’a miti jedhan.
Akka nuti amanutti furmaati dhugaan tokkichi kan walitti bu’iinsa Israa’elii fi Faalisxiin gidduu jiru kan hundaa’u biyyoonni lamaan Jerusaalem mgaalaa galma mootummaa Israa’elii fi kan Faalisxiin ta’uu irratti walii galuu ti jedhan Mogheriin.
Masrii fi Jordan akkasumas Israa’elii fi Faalisxiniin dabalatee michoota naanoo waliin rakkisaa fakkaatu illee adeemsa nageenyaa bakkatti deebisuuf ni hojjenna jedhan.


c: text/html

text:
Obboo Addunyaa ‘abbaa gurraachaa’ isaa ganna 23 rakkoo 'Oromootiif falmachuuf' miilota isaa nama 5 waliin deemuu waraani dargii Suudanitti qabe, bara 1976.
Suudanii qabanii Eeritiraatitin dabranii, Itoophiyaatin deebi’an. Bara 1976 -2018 mana hidhaa hedduu irraan maranii warra mootummaan dhiyoo tana hidhaa yaasuutti jiru waliin Maaykelaawiwi bahe..
“Bara 1976 kaasee akka lakkoofsa habashaatti mana hidhaa adda addaa keessan ture.Karchallee, Alem-Beqqanyi waggaa 6 fi ji’a 2 hidhaa keessa ture. Innii marsaa lammaffaa bara 1999-2008 hidhuma keessan ture. Ammas marsaa sadaffaaf akka lakkoofsa habashaatti bara 2009 Muddee keessaa tohannoo jala oole.” Adoolessa bara 2018 hidhaa bahe.
Gaafa qabame sun dhaabilee rakkoo Oromootiif qabsaahanitti dabalmuuf isaan barbaadaa baane jedha.
“Dhaabbilee ummataa Oromoo sochii godhan yeroo san turan ABO barbaadaa turre harka diinaa buune.”
Jara waliin jiru keessaa obboo Aberraan gurbaa Bishooftuu Gabruu Gammachuu qofa beeka.Jara kaan karumatti walti duudan malee hin beekuu Oromuma lafa jidduuti.
Gabruun sunilleen bara 1991 keessa fayyaa dhabee du’e.Gaafa Suudanitti qaban Aqordaati fi Keren jidduutti ‘banker’ fulaa waraanii lafa jalatti mi’a waraanaa itti kuufatu keessatti ji’a lama caalaa hidhan.
Balee guddoo,'banker' sun keessatti nama lama lamaan hidhan.Akka obboo Addunyaan jedhutti boollitii sun ganna hedduun duratti qotani bineensatti itti gala mi’a waraanaa itti kuusan.”Wana abdii kutatanif bofaa fi hantuuta nurra yaahu womaattu hin daballu”.
Jara kan achii guuranii Asmaraa mana hidha Qaanyoo Sefer geessan. Kun ammoo mana hidhaa Xaliyaanii jaare mana hidhaa akka malee hamaati.
Obboo Addunyaa fa ji’a diqqaa achitti hidhanii mana hidhaa Eeritiraa Sembel geessan.
Sembel waraana dargii itti hidhan. "Kutaa gara 10 oltu jira.Maqwaan isaanis kaameraa 1,kaameraa 2,…kaameraa 3… jedhanii waamaman.”
Qaanyewu Shalaqaa keesatti obboo Addunyaan faatii rakkoo hamaamtuu argan; nama fannisani, mana leencaa jedhani mana hidhaa hamaa keessatti hidhan “nama ajjeechaa itti muran achitti hidhan.”
Achii ammoo hidhaa ganna 7 itti muran.Mana hidhaa Qaanyewu Shaalaqaa xaliyanaaii jare.
Achii bara 1979 mana hidhaa Finfinneetti dabarsan,Karchallee, Alem Beqqany.
Karchallee, Alem Beqqanyi keessatti ammoo nama hedduun walti dabalaman. "Namoonni yeroo san seenaadhaaf achi keessa jiraachuu isaanii hubadhe jaal Daawud Ibsaa,aaddee Tsahaay haadha mana qees Gudinnaa Tumsaa ka akka Nagaasaa Kumsaa(obboleessa Kumee Kumsaa ykn Maartaa Kumsaa) Aberraa Tolaa fa.”
Obbo Aberraan achi keessaa ammoo bara 1983 keessa bahee akka Itoophiyaatti bara 2009 qabanii Maaykelaawwiitti hidhanii walumattu bara 1976 haga bara 2018 ganna 17 hidhamee torbaan lamaan duratti bahe.
Obboo Aberraa haatii isa qofa qabdi isiilleen hin jirtuu ufillee hin warrine.Du’aa fi jidduu baatee amma maan jechu feeta jennaan
“Hidhamuun womaa miti.Hidhaan ulfaattuu kan taatu gaafa waan hidhamaniif san dagataniidha,kaayyoo san dagataniidha.Namni kaayyoo qabu lubbuu isaatuu dabarsee hin kenna.Nu ammoo hidhamnee amma gadi baanee jirra.Dhimmii guddaan maanifan hidhame jedhanii ufi gaafachuu. Ijoolleen Oromoo,ummannii Oromoo meeqattu dhiiga isaanii dhangalaasanii nu hiiksisan.”
Waan obboo Aberraan jabeessuu jechuu fedhutti jira;
“Waan ani dhaamu namoota nuu jedhanii lubbuu isaanii dabarsanii fi dhiiga isaanii dhangalaasan san yaadannee kaayoo isaan lubbuu isaanii itti dhangalaasn galmaan gahuudhaaf gaafii isaan gaafatan san deebisuudhaaf hojjachuutti nurra jira.”
Obboo Aberraan akka inni jedhutti firaa fi fiixaallee lafaa hin qabu haatilleen isa qofa dhaltee isiilleen hin jirtu.
Hin warrinellee amma nama ganna 58ti amma nama durii beeku odeeffatee Fifninneetti bira jira. Dhalootaan ammoo Shawaa Dhiyaa naannoo Galgal Kuyyuuti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hogganoota sadarkaa olaana paartii Kongreesa Federaala Oromoo (KFO) keessaa tokko kan ta’anii fi yeroo ammaa mana hidhaa Qiliinxoo keessa kan jiran Obbo Baqqalaa Garbaa dhukkubsachuu isaanii gidduu kana dhaga’amaa jira. Intalli isaanii Shamarree Boontuu Baqqalaa Garbaa akka jettutti sambata darbee kaasee dhiibbaan dhiiga isaanii ol ka’uu isaan abbaan ishee dhukkubsataa akka jiran ibsitee jirti.
Yeroo torban tokko ta’uuf wal’ansaaf akka ergaman obbo Baqqalaan gaafatan iyyuu manni hidhaa garuu didee qoricha duraan guyyaatti yeroo tokko fudhataa ture yeroo lama fudhu ittiin jedhan jetti. Akka durii dhaabatee nu hin haasofsisuu kan jettu Bontuun morma na dhukkubaa mataa na bowwaafataa ija koo na qaba jechuun nutti himeera jetti.
Obbo Baqalaa nama fayya buleessa manaa qabanii to’annaa jala eega olchanii booda dhukkubaan rakkachuu jalqaban jetti Boontuun.


text:
Dura-taa’aan Koongiresa Federaalawa Oromoo fi Itti-aanaa dura-taa’aan Gamtaa Paartiilee mormitootaa Medrekii – Dr. Mararaa Guddinaa, akkuma biyya Awurooppaa tii Finfinnee seenanitti qabamanii eega to’annaa poolisii jala galfamanii booda, ifatti uummata duratti mul’achuun isaanii kun ka jalqabaa ti.
Gabaasaan keenya – Melleskaachew Amahaa akka jedhutti, Dr. Mararaan har’a gara galgalaa sa’aa kudhanii fi ruubii irratti mana-murtii federaaraalaa sadarkaa tokkoffaa dhaddacha ramaddii Araadaa ennaa dhaqqabanitti, kanneen naannawa sana turan – dippiloomaatota tokko tokko, gaazzexeessota, miseensota hooggana paartii isaanii fi deggertoota isaanii nagaa-fuudhuuf harka isaanii ol kaasanii raasanii turan.
Kaabbortaa gurraacha dheeraa uggatanii ka dhufan – Dr. Mararaa guddinaa, fuullee irraa fuula isaanii irratti jijjiramni mul’atu akka turre illee dubbate – gabaasaan keenya. Abukaatoolee isaanii tii ala namni ka biraan akka mana-murtii sana seenuu hin danda’iin illee gabaasee jira.
Abukaatoon Dr. Mararaa – Dr. Yaaqoob haala sana ennaa ibsan, gochaalee lamatti shakkamuu isaanii eeran. “Tokkoffaa, dhaabota shororkeessota jedhamanii ramadaman waliin quunnamtii uumee jira. Iaan waliin mari’atee jira. Hiarmaannaa hojiis godhatanii jiru – ka jedhu. Ka Lammataa immoo, labsii yeroo hatattamaa cabsuudhaan, olola kaka’insaa godhee jira. Gochaalee labsii sanaan dhorkaman raaw’atee jira. Dhimmoota lemeen kana irratti ture ka Dr, Mararaan shakkaman” jedhan.
Kana irraa kan hafe, abukaatooleen Dr. Mararaa iyyannaan abbaa-murtiitti dhiheessan, ka shakkiidhaan torbanneen hafuriif Dr. Mararaa qabee kaa’ee jiru – Poolsiin wanna itti shake kanaaf ragaa qabu yokaan ibsa ka biraa toora kanaan qabu akka abbaa-murtiif ibsu, ka jedhuu fi akka mirgi wabii Dr. Mararaaf eegamu, ka jedhu ture. Kan mana-murtii sanaa ala dhaabbatanii eegaa turan – itti-aaanaa Dr. Mararaa – Obbo Mulaatuu Gammachuutti bilbillee haala ture akka buuf ibsan dubbisnee turre.


text:
Barattootii yuniversitii Adaamaa dhiyoo tana barumsatti dachaane jedhan dhiyoo tanallee waan hedduu himachuutti jiran.
Jarilleen akkuma barattoota yuniversitii Oromiyaa hedduu ummata rakkoo keessa jiru gargaarra jedhee baruma dhiise keessaa tokko.Barattoota hedduutti rakkoo himachuutti jira.
“Erga barumsatti deebinee torbaan lama caalee jira. Barumsa yeroo tokko tokko seenna malee barumsii hin jiruu ijoolleen hin seentu. Nageenyii gibbii teenyaa haala gaarii keessa hin jiru jedhanii bahuu nama dhowwan.Ijoollee hedduu shororkeessoo jedhanii hidhan,” jedhan.
Rakkoon dhibiin ijoolleen himattu ammoo ta guyyaa fi galgalallee dallaa fi doormii bahuu dhowwan jedhan.
"Gibbii irraa bahuu hin dandahamu.Gibbuma keessatti ugguramnee taa’aa jirra..Seenuu malee bahuun hin dandahamuu.Barattoota hedduu doormii irra deemanii tuman.Fkn barattuu waggaa 4ffaa applied biology(damee barumsa biloojii) Daraartuu Abbayyaa akka malee tumamtee miidhamtee amma hospitaala Adaamaa jirti,” jedha barataan yuniverstii Adaamaa.
Akka jarii jedhutti poolisi federalaa akkana nama dhaana ijoollee hedduu hidhanillee. Isin ashabbaarii jedhanii ijoollee nagaa tuman.”
Itti aanaan pirz.Yuniverstii Adaamaa Dr.,Shiferrawu rakkoo tana silaa damee yuniversti ta dhibiitti deebi kennuu male jedha. Taatullee galgala wannii saatii 2n duubatti ijoollee doormii bahuu dhowwaniif hajaja ministera barnootaa irraa dhufe.
Yuniversitii Itoophiyaa haga tokko keessatti akka lafti nagaa taatutti ijoollee galgala saati lamaan duubatti alatti bahuu dhowwan jedha.
Dr.Shiferrwau barattoota hidhamab quba hin qabu jedha taatullee wannii innii quba qabu "ka ani quba qabu warrii adeemsa baruu fi barsiisuuf gufuu tahan adda bahanii akka gibbiidhaa bahan taheera,” jedha.
Akka barattootii jedhanitti waraanii federaalaa hedduu yuniversstii Adaamaa keessa jiraa waan hedduun ijoollee rakkisuutti jira jedhan.


text:
Lammiwwan Briteen yokaan Yunaayitis Kiingdom, Kamisa dabre kana sagalee miliyoona tokko caaluun Gamtaa Awurooppaa keessaa ba’uuf murteeffatan. Kan akka biyyatiin Gamtaa Awurooppaa keessa turtu falmaa turan – Muummichi Ministaraa Briteen, Deevid Kaameroon immoo akka taayitaa hoogganummaa biyyattii gad-lakkisan beeksisan. Waa’een egeree biyya Gamtaa Awurooppaa keessatti dinagdeen lammaffaa taatee kun shakkii keessa galuun, boorumtaa isaa – gaafa Jimaataa akka sharafni maallaqaa Paawundii biyyattii gad-sigigaatu taasise.
Uummatni Briteen Gamtaa Awurooppaa irraa toora biraa qabachuf murteeffachuun waa’ee hegeree biyyattii gama tokkoon shakkii gama biraan immoo carraa akka uumuu mal utu dubbatamaa jira. Kan magaalaa London jiru, Yunivarsitii Saaseksitti kaadhimamaa dooktorummaa ka ta’an – Obbo Namarraa Gabayyoo Maammoo, hegereen Biriteen haala itti biyyattiin Gamtaa Awurooppaa keessaa baatu irratti hundaawa. “Eega Gamtaa Awurooppaa keessaa baatee booda, biyyoota akka Jarmanii fi Yunaayitid Isteets faa waliin hariiroo dinagdee fi siyaasaa akkamii qabaatti? Biyyoota akka Chaayinaa fi biyyoota Afrikaa waliin hariiroon qabaattu maal fakkaachuuf jira? Kanneen jedhanii fi gaaffiileen ka biroon egeree biyyattiif murteessoo dha” jedha.
Xiinxala guutuu dhaggeeffadhaa


text:
(The New York Times) – Ob. Haylmaaram Dassaalany, Dureen Ministaroota Tophiyaa, (kamisa, Gur. 15) aangoo saa dagutti lakkise; gaafa itti aanu, jimaataa, biyyattiin labsa yeroo muddamaa labsite. Seerri mooti qorkeen kuni osuma qabsoon cimtuun bifa gargar citii hinqabneen biyyattii raasaa jirtu gabaafamaa jirtuu, osuma ganna lama hin guutin labsiin lammeessaan tuni biyya jeeqama siyaasaatin xaxamteef nama yaachisa.
Ob. Haylamaaram Mallas Zeenaawiin, namichi bara 1991 irra haga du’utti humnaan biyya sun bite bara 2012-tti erga du’e booda gara aangoo dhufe. Bifa waliigalaatiin Haylamaaram kanuma maqaadhaaf achi kaayameefi humaatis hintarretti ilaamaa ture. Kana malees, saba bicuu kibba biyyattii Wolaayitaarraa waan taheef humna cimaa itti of abdatu hinqabu. Saboota sadeen gurguddaa –Oromoo, Amaaraafi Tigree birattisi jalqaburraahuu fudhatama dhabe.
Ummanni bal’aan isa hinfeene; warri ADWUI hogganus nama biraa kan irratti waliigalan dhabnaani malee dilas isa fedhanii achi isa hinkeenye. Dhaabni ADWUI jedhamu kuni, maqaadhaaf gamtaa dhaabota sabaaleeyyii afuriiti. Dhugaadhaan immoo, dhaaba Tigroota saba muraasa biyyattii keessaa dhibbeenta 7 qofa tahan kanimmoo diinnagdee, waraanaafi human tika nageenyaa dhuunfatantu harkaa qaba.
Dhumarratti, Ob. Haylamaaram nama tumsa malee kophaasaa daabbbatu tahe; aangoo lakkisuun isaa yeroo itti eegamaa jiru dura tahuu malee, waan nama ajaa’ibsiisuu miti. Kora ADWUI isa itti aanutti nama birootin akka jijjiiramuuf taa’u waanuma namuu eegaa ture.
Akka gabaasa Mootummoota Waltahaniititti, bara 2017 keessa yoo xinnaate ummata miliyoona tokkootu jiruufi jireenya qaburraa buqqaafame, kuniis osuma fincilli bakkayyutti deemaa jiruuufi diinnagdeen biyyattiitis caccabaa jirtu keessatti tahe. Koree hoji raw’achiiftuu walgahii isii kan ji’a December keessa geggeeffatteen waan biyyattiiifi paartii isaanii diinootarraa mudachaa jiraniif hoggansa darree Haylamaaram balaaleeffatte; hiree hegeree isaatis yoosuma sumudaan saamsite. Buqqa’iinsa ummataa, jeeqamni siyaasaatiifi nageenyi biyyattii fincila mormii saboota Oromoofi Amaaraa, kan ummatoota biyyattii keessaa baay’inaan sadeentaa lama (2/3) tahaniin raafaman qabbaneessuu dhabuus akka badii isaa tahetti ni fudhate.
Fincilli ummata Oromoo, saba guddicha Tophiyaa tahee kanaa, dura dhimma Master planii bulchiinsa magaalaa Finfinnee bal’isuuf karoorfame mormuudhaan bara 2014 keessa jalqabame. Humnoonni tika nageenyaa irree cimtuudhaan mormii karaa-nagayaa kana dhaabuuf gargaaraman. Kunis xiiqiifi mormii daraniiti dhalche; gara naannoo Amaaraattis ni babala’te. Kana dhaabsisuufis labsii yeroo hatattamaa kan ji’oota kudhaniif tureetu itti aane. Namoonni kum kurnaatamaan lakkaawaman hidhatti guuraman. Garuu, labsiin sun August 2017 akkuma kaafamteen mormitoonni, kan wayyabni dargaggeeyyii kum kurnootaan lakkaawaman, daandiitti gadi bahuudhaan mootummaan aangoorraa akka bu’uu fi hidhamtoonni siyaasaa akka hiikaman gaafachuutti seenan.
Hidhamtoonni siyaasaa, hogganoota beekkamoo dabalatee, gaazexeessitoota, (waliigalatti namni 6,000) hoggaa lakkifaman guyyaa itti aanu Ob. Haylamaaram angoorraa bu’uu gaafachuu ibse. Ummanni qabsaawaanis dhiichisaafi hiriira guddaa ajaa’ibaatiin Oromiyaa mara magaalaa fi Shaggarittiis hoggantoota isaa simate; akka waggoota digdamii-torban dabraniitti biyyatti sun bituun sichi akka hindandayamnes mirkaneesse.
Asirratti wanni guddaan Haylamaaram bu’uu osoo hintahin akkaataa ceehumsi ittiin raaw’atamu taha. ADWUI hogganaa dhaaba sun walitti itichu, kan ummata biratti fudhatama qabuufi walitti gaarrifannoo gara siyaasaafi ummataa tasgabeessuu kan dandayu isii feesisa. Barcuma gararree sunitti nama jijjiiruu daran jijjiirama imaammannoo siyaasaatu barbaachisa. Humnaan nama bituun akka hindandayamnees ifa jira. Mootummaan labsii yeroo hatattamaa irra deebite fiduun, ADWUIin ammaas barnoota waan argatte hinfakkaattu. Diddaafi fincila xiiqiifi murannoodhaan geggeeffamu irreedhaan cabsanii bituuf yaaluun bu’aa isiif fiddu hin qabdu.
Bakka Haylamaaraam eenyu haa bu’u? Deebiin ifa jirti. Hoggansi tarkaanfataan DHADUO Ob. Lammaa Magarsaa hogganu deeggarsa ummataa bal’aadha qaba. Bakka dhaqan maratti, Ob. Lammaafi waahillan isaa akkuma gootota amma hidhaarraa lakkifamaniin qixxeetti simataman. Dhaaba dur gunaadhaan ykn boortaadhaan malee deeggarsa qabaachuu hinturre tokkoof kuni jijjiirama guddaadha. Hogganoonni DHADUO ammaa dargaggeeyyii tahuu isaaniitiin dhaloota amma fincilaa jiru laaftutti hubatu. Deeggarsi saanii ilaalcha siyaasaafi amantii akkasumattiis kan qaccee dhalootaa mara ammata. Kunis hamma tokko, gaaffii finciltootaa waan ofitti fudhataniifi siyaasaa biyyattii dimokraateessuufi tokkummaa biyyattis jabeessuuf ifatti murteeffachuu isaaniirraa madda.
Akkasiinuu, ceehumsi kuni kan daadii qajeelaa irra adeemuuf deemu akka hintaane labsiin yeroo hatattamaa ifatti mul’isa. Nama bakka Haylamaaram bu’u filuuf aangoon kan Gumii ADWUI waan taatef, dhihotti walgayuudhaan Muummicha ministeerotaa itti aanuu filatu jedhama. Heerri biyyatti namni aangoo suniif muudamu miseensa paarlamaa federaalaa tahuu qaba jedha. Kunis dhimma kana xaxamaa taasisa. Ob. Lammaan miseensa paarlamaa federaalaa miti. Filannoon addaa ykn murtiin siyaasaa addaa gochuu qofatu iddoo suniif isa qaadhima. Kuni yeroo gabaaduu keessatti taha jechuun nama dhiba; dhaabni ADWUI biyyattii kophatti waan bulchiinsa fedhii sun qabaannaan immoo, wanni gochuu isa dhorgu hin jiru.
Hogganaa amanamaa fi dandeettii qabu akka as bahu mala dhawuu keessatti humnoonni waraanaatiifi tika nageenyaa itti waliigaluu qaban. Ajajoonni waraanaa ol’aanoon ofiifuu bal’inaan sektara constraction keessa jiran, malaammaltummaatti cuubaman fi mirgoota namoomaa dhiituu keessatti qooda qaban jijjiirama diduudhaan sirni kun akka itti fufu murteessuun ni mala. Labsiin yeroo hatattamaa biyyattii ajaja waraanaa keessa galchu garuu, jijjiirama Ob. Haylamaaram aangoo lakkisuuf akka sababaatti maqaa dhawe wajji walitti hinmalu.
Hallettuu bubbeen jijjiiramaa bal’inaan Afrikaa keessaa bubbisaa jiru Tophiyaa gayeera. Hegereen biyya tanaa mamiidhaan hagoogamaadha; akkuma kanaan itti fufti jedhanii yaaduun garuu hindandayamu. Sirna kana kufiinsarraa hambisuun sichi hindandayamu. Waaheellan tophiyaa, kanneen akka Ameerika (biyya guddoon ishii gargaartu) daddagalchuudhaan mootummaan kuni karaa qajeelaa akka filatu gochuuf geeggarsa tahuu ni dandayan.
Ob. Haylamaaram haasawa isaa kan gaafa kamisaa himetti waliigaltee qabaachuun akka barbaachisu cimsee himeera. Waliigalteen ammo, dhimma dhaabni tokko qoftiin fiixa baasuu miti. Kuni waan ADWUI kophaa ofii bakkaan gayuu miti. Hogganaan biyyaa kan itti aanu yeroo ceehumsaa mormitoota mara wajjiin qaamaa-qalbiidhaan mari’atu dhugoomsuu qaba. Yookaan Tophiyaan biyya tasgabbii hinqabneefi girgiriidhaan walhindhabne tahuun itt fufti.
Barreessaan Muhaammad Adamoo fi Hasan Huseen
Kan Afaan Oromootti hiike Dr. Abdulsamad Mohaammad


text:
Miseensonni senetii Ameerikaa 13 senetar Maarkoo Ruubiyoo (paartii R.) fi senetar Ben Kaardiin (paartii D.) durfaman wixinee labsii seeraa Itoophiyaan mirga namaa akka kabajjuu gaafatu dhiyeessan. Itoophiyaan humnatti dhimma bayuudhaan ummata hiriira nagaa bayan, gaazexeessitootaa fi dhaabbilee hawaasaa ukkaamsiti jedha wixineen labsichaa kuni.
Labsiin senetaroota Ameerikaan dhiyaate kuni gargaarsi mootummaan Ameeikaa Itoophiyaaf laattu irra deebi’amee akka xinxalamu Ministerri Haajaa Biyya-alaa Ameerikaa Joon Keeriif waamicha dhiyyeessa. Mootummaan Itoophiyaa affaan qawween ummata doorsisuu, ajjeesuu fi hidhuu akka dhaabu; akkasumas ajjeechaan hanga ammaatti raawwatame qaama walabaan akka qoratamuu fi kanniin yakka hoojjatan seeraaf akka dhiyaatan gaafata wixineen kuni.
Senetar Maarkoo Ruubiyoon, ‘Itoophiyaa keessatti namoonni nagaa mirga isaaniif dubbachuu qofaaf ajjeefamu, hidhamu, doorsisamu,’ jedhe. Itti fufuudhaanis, ‘Dararaa mootummaan Itoophiyaa ummata isaa irraan gayuu fi tuffii inni mirga dhala-namaaf qabu ni balaaleffadha. Bulchiinsi Obaamaa haala mirga dhala-namaa fi akkaataa fooyya’iinsa siyaasa Itoophiyaaf xiyyeeffannaa guddaa laatuu akka qabu gaafadha,’ jedhe. ‘Gara jabeenya humnoota tika nagaa Itoophiyaatti baay’ee rifadhe,’ jedhe senetar Ben Kaardiin. Kanniin maatiin irraa dhumeefis gadda isaa dabarseera, senetar Kaardiin.
Dhiigni Oromoo dhangala’uun, lammiin keenna kumaatamaan mana hidhaatti gatamuun hedduu keennaaf gaddisiisa ta’us, wanti abdachiisaan garuu dhiigni isaanii bilisummaa Oromoof bu’aa abadachiisaa argamsiisaa jiraachuu isaati. Labsii fi balaaleffannaan garee senetaroota Ameerikaas qaamuma injifannoo kanaati. Yeroo dabres Paarlaamaan Awurooppaas labsii cimaa baasuu fi ergaa balaaleffannaa cimaa dabarsuun ni yaadatama.
Injifannoon, keessumattuu kallattii dippiloomaasiitiin, argamaa jiru kuni bu’aa dhiiga gootota Oromoo ufii du’anii saba isaanii jiraachisuu, ufii hidhamanii saba isaanii hidhaa gabrummaa keessaa baasuudhaaf muratanii gatii qaalii hanga lubbbuutti gayu kaffallaniin. Hawwiin isaani kan galma gayuu fi injifannoon kana caalu kan argamuu malu yoo qabsoon kuni osoo addaan hin citin daran babal’ataa fi anniisaa isa barbaachisu argataa deeme qofa. Kana godhuu irratti hangam hojjataarra, hirriba dhabaarra garuu?
Takkaa takkaa lubbuu Oromoo galaafatamtuu fi lammii mana hidhaatti dararamu irraa qabsoon Oromoo waan guddaa fayyadamuu qabdi. gatii xiqqaa kaffalaa bu’aa guddaan kan argamu yoo bilchini siyaasaa jiraate qofa. Kuni ammoo kan dhufu ijaaramuu, tarsiimoo fi hooggansa cimaan geggeefamuu qofaan. Kana dhugoomsuu irratti shoorri hoogganoonnii fi hayyoonni Oromoo taphatan guddaa ta’utu irra jira. Yeroo dargaggoon Oromoo lubbuu fi jireenya isaanii kennaa jiranii fi kennuudhaaf qophii ta’an kanatti hoogganoonni jaarmayaalee siyaasaa sa’aa, beekumsaa fi maallaqa isaanii qusachuun, akkasumas waan xixiqqoo irratti uflamaanii ilkaan walitti ciniinnachuun madaallii kamiinuu sirrii hin ta’u.
Ammas kan ifa ta’uu qabu, faaydaa qabsoo karaa nagaa, oduudhaan osoo hin taane, qabatamaan argineerra. Kallattiin kuni daran jajjabeeffamuu, xiyyeeffannaan isa babaachisu itti laatamuu, tooftaa addaddaan deeggaramuu, hunda caalatti milkaayinaa daandii kanaaf wareegamni barbaachisu kaffalamuu qaba. Daandii eegalame kuni tooftaa ciccimaan utubame, dhaabbilee hundaan irratti hojjatama taanaan shakkii tokkoon maletti kan nugayu Finfinneedhaan. Gurgurata wollaaltee gabaa abaartii irra turre hanga ammaatti!
Waan hunda caalatti hidhamaa, ajjeefamaa fi gidiramaa qabsoo tana xumuraan gayuuf hundi waadaa woliif seenuu qabna. Kuni taanaan gufuun nu kuffisu, humni daandii irraa numaqsu tokko hin jiru. Yeroo kamuu caalatti Oromoo dhaabate huni jilbiiffachisu tokko kan hin jirre ta’uu isaa baatii dabran qabatamaan nutti argisiisanii jiru. Osoo lubbuun jirru kana arguu danda’uu keennatti hundi gammaduu qabna.
Guutummaa labsii senetar Ruubiyoo fi Kaardin miiltoo PDF kana banaa dubbisaa.


text:
Hubannoof | Hanna Koompitaraa Seerawaa(Ethical Hacking) :-K-2ffaa
Faayidaalee hanna Koompitaraa irratti bobbahuu
Hanni koompitaraa ulaagaalee asiin gadiirratti hundoofnaan baay’ee barbaachisaadha. Isaan keessaa muraasni:
~ Odeeffannoo ykn deetaa nu jalaa bade deeffachuuf nu gargaara, keessattuu yoo Jechadarbii(Password) irraanfanneef.
~ Yaalii diramaan cabsuu kan Of-eeggannoo nama dhuunfaa ykn dhaabbata tokkoo mirkaneessuuf taasifamu.
~ Tarkaanfii baba ittisa dhuunfaa ykn dhaabbata keenna eeggachuuf godhamu mirkaneeffachuuf.
~ Sirna koompitaraa kan odeeffannoo dhuunfaa ykn dhaabbata keennaaf ofeeggannoo godhu qabaachuufi kkf yommuu tahu;
Miidhaan Hanna koompitaraa immoo:
Hanni koompitaraa gocha suukaneessaafi badaa jedhamanii tarreeffaman keessa kan jiru, yoo hannichi xiyyeeffannoo nama dhuunfaa ykn dhaabbata tokko balaa irra buusuuf ykn saaxiluuf hojjatameedha ykn raawwatameedha. Isaan keessaa:
# Yoo gochoota seeraan kaawwaman ykn seera dhaabbatichi buluun kan cabsu tahe
# Hayyama malee sirna koompitara nama dhuunfaa ykn dhaabbata tokkoo cabsuun daataa hin hayyamamin kan fayyadamnu tahe
# Seera imaammata dhaabbatichaa kan cabsu yoo tahe
# Qaamni dhuunfaa ykn dhaabbatni tokko hojiisaa akka hin hojjanne kan godhuyoo tahe
# Tajaajila namni dhuunfaa ykn dhaabbanni barbaadu akka isaan barbaadaniin faallaa gochuudhaan dhiyeessuufii.
# Gocha barbaadameetuma nama tokko ykn dhaabbata tokko miidhuuf hojjatamee dhiyaatu irratti hirmaachuufikkf dha.
Sababbiiwwan Hanni raawwatamuuf maali?
Sababbiiwwan Hanni raawwatamuuf maali jettanii beektuu?
Sababbiileen Hanni koompitaraa raawwatamuuf hedduudha. Isaan keessaa muraasni:
* Ogeeyyiin koompitaraa ittiin bashannanuuf kan hojjatan(Just for Fun)
* Dhageettii argachuuf kan hojjatamu(Show-off)
* Odeeffannoo dhuunfaa ykn dhaabbataa hatuuf
* Sirna Koompitaraa ykn cimdaa dhuunfaa ykn dhaabbataa cabsuuf
* Namni dhuunfaa ykn dhaabbatni imaammata hojiisaa akka akka hin fayyadamne danquu
* Mallaqa qaalessuuf
* Jabeenya Ittisa sirna koompitara ykn cimdaa keennaa mirkaneeffachuuf
* Seera ittiin bulmaata dhaabbatichaa cabsuufi kkf fa’a
Gosoota Hatuxxeewwan ykn hattoota koompitaraa
Hatuxxeewwan akkaataa xiyyeeffannoo hanna raawwatanii irratti hundaayuun gosa garagaraatti ramadamu. Isaanis Qoobii Adii(white hat), qoobii gurraacha(black hat)fi qoobii daalachaayaa(gray hat) fa’aadha.
a) Hatuxxeen seerawaan(Ethical Hacher or white hat) – Isaanis hattoota ykn hatuxxee sirna koompitaraa qaawwa ykn iddoo hanqinna qabdu barbaaduudhaan kan uranii seenaniidha. Gareen hattoota kanaa, gonkuma gocha dhuunfaa ykn dhaabbatarratti badii dalaguu hin raawwatan. Kanaaf hojiin kun yakka seera-maleessummaadhaan homaanuu walhin qabatu ykn seera-maleessaa miti jechuudha. Kanuma irraa ka’uudhaan, yeroo ammaa dhaabbanni hedduun Hatuxxee Seerawaa(Ethical hacker) qacarachuudhaan eeggumsa dhuunfaa ykn dhaabbataatiif itti dhimma bahaa jiru. Dhaabbanni barnoota kana barsiisuudhaan beekamtii gahumsaa kennus biyyoota heddu keessatti hundaayee hojjachaa jira.
b) Hatuxxee qoobii gurraachaa(black hat hacker) – Hattootni akkasii loote-galtuu(crackers) illee ni jedhamu. Isaanis Hattoota hayyama-maleeyyii kan sirna koompitaraa keenya cabsanii miidhaa geessisuuf ykn odeeffannoo barbaadani fudhachuuf bobbayaniidha.
Gosni hatuxxee kanneenii yeroo hunda seer-maleeyyii(illegal)dha. Sababnisaa; xiyyeeffannoon isaanii gochoota akka saamichaa, imaammata bulchiinsaa cabsuu, sirna mancaasuu, walqunnamtii sirna cimdaa ugguruufi kkf fa’a waan dabalatuuf.
c) Hatuxxee qoobii daalachaa(gray hat hacker) – Gareen kun gareewwan asiin olitti eeraman lamaan irratti irkata, yeroo tokko tokko garee qoobii adii yeroo kaan immoo garee qoobii gurraachaa of fakkeessee jiraata.
Xiyyeeffannoon isaanii hirdhina ykn dadhabina jiru saaxiluudhaan abbaa qabeenyaa ykn mootummaa biyyattii irraa beekkamtii argachuudha.
Dabalataanis, Hattootni koompitaraa wantoota isaan hatuu danda’an irratti hundaayuun ramaddiilee asiin gadiitti ramaduu ni dandeenya. Isaanis:
i) Hatuxxee qoobii diimaa(red hat hacker) – Garee hatuxxee qoobii daalachaayaa ta’aniituu, sadarkaan hanna isaanii olaanaa fi xiyyeeffannoon isaanii yeroo baay’ee Dhaabbilee Mootummaa, Iddoo odeeffannoon barbaachisaafi gurguddaan jiru.
ii) Hatuxxee qoobii cuquliisa(blue hat hacker) – Namni ykn Gareen hatuxxee qoobii cuquliisa kun yeroo baay’ee dhaabbata gorsaa ittisa sirna koompitaraatiin alaa kan dhufus tahu; osoo hojitti hin seenin dura Yaalii dogoggora sirreessuu(bug-test) raawwachuun beekama. Isaanis boolla maraammartoo(loopholes) barbaaduudhaan hanqina jiru kan cufaniidha. Dhaabbanni Microsoft illee Jecha ‘BlueHat’ jedhu kana fayyadamuun ta’iiwwan ittisa eeggumsaa qopheessa.
iii) Hatuxxee Ogeessotaa(Elite Hackers) – Isaan kun garee hatuxxeewwan jiranii keessaa kanneen isaan dandeettii olaanaa qaban akka jechuuti. Gareen kun dhiyeenya kan argameedha.
iv) Hatuxxee Ogummaleeyyii(script kiddie) – Gareen kun hatuxxee ogummaa hanna koompitaraa ykn ogummama koompitaraayyuu heddu hin qabneefi muuxannoo ykn hubannoo xiqqoo qabutti fayyadamaee Meeshaa(tool) qophaaye fayyadamuun hanna koompitaraa raawwatuudha.
v) Hatuxxee Dammaqsituu(Hactivist) – Gareen kun hatuxxeewwan Mi’oota Tekinoolojiitti sirnaan dhimma bahuudhaan sirna barbaadan erga cabsan booda Ergaawwan dhimma hawaasummaa, ilaalchaa, amantii, fi Siyaasaa kan dabarfatuudha. Gareen kun keessattuu hanni isaanii marsariitiilee adda addaafi tajaajila addaan kutuu irratti kan xiyyeeffateef
#Kaayyoon_keenya : Hubannoo hawaaasa keenyaa Cimsuudha.
Horaa Bulaa Deebanaa
OROMO ICT Team
E-mail: oromoict@gmail.com
Web: Gorsa ICTÂ www.oroict.com
Barnoota Afaan Oromootiif :www.afaan-oromoo.com
Gita Hojii Banaa argachuuf: www.hojii.net
Gorsa Fayyaatiif: https://fayyaa.afaan-oromoo.com/


text:
Sagantaa Ifxaaraa galgala har’aa Imbaasichi qopheesse kana irratti miseensoonni koree furmaata barbaadduu hawaasa Muslimaa kan afeeraman yoo tahu, Ustaaz Injinar Badruu Huseen, Ustaaz Kaamil Shamsuu fii Keessummooni birootis Saganticharratti argamaniiru. Ustaaz Abubakar Ahmad umraadhaaf waan imaleef sagantaa Ifxaaraa kana irratti hin hirmaanne.
Sagantaa Afeerraa Ifxaaraa kana irratti Ustaaz Injinar Badruu Huseen koree furmaata barbaadduu hawaasa Muslimaa bakka bu’uun, Gaafiiwwan mirgaa hawaasni Muslimaa kaaseefi, tarkaanfii mootummaan Ameerikaa magaalaa Al-QUDSI ilaalchisee fudhate irratti yaada kennee jira.
Injinar Barduun “Nuti Muslimoonni Ityoophiyaa biyya teenya keessatti mirga guutuu barbaanna. Sochiin muummichi Ministeeraa Dr Abiy Ahmad jijjiiramaaf godhaa jiru, Hawaasa Muslimaatis kan hammate akka tahu Mootummaan Ameerikaa dhiibbaa akka irratti godhu gaafanna” jedhe. Dabalataanis dhimma Magaalaa AL-QUDS ilaalchisee; tarkaanfiin bulchiinsi Traamp fudhate kan Muslimoota Addunyaa guutuu dallansiise waan taheef, mootummaan Ameerikaa irra deebi’uun dhimma kana akka qoratu gaafatee jira.
Sagantaa Ifxaaraa kanarratti qondaaltota mootummaa, hayyoota adda addaatiifi hoggantoonni Majliisa mootummaa kan argaman tahuun beekameera.


text:
Balaan ibiddaa kaleessa Warshaa Sukkaaraa Finca’aa mudate guutumaan guutuutti dhaamuu himame.
Ibiddicha dhaamsuu kan carraaqaa turan hojjattoonni warshichaa keessaa namni du’e jiraachuu baatanis kan madaa’an akka jiran gabaafameera.
Balaa kanaan kutaan oomishaa gurguddoo warshichaarra midhaan irra hinqaqqabne.
Ibiddicha hatattamaan too’achuuf xiyyaarri faayidaarra akka oole himameera.
Ka’usi ibidichaa beekamuu baatus rakkoonsaa sakkattaa’amaa jira; akka dubbatamutti hawaasa naannawaarraa ibidda tatamsa’e ta’uu danda’a jedhameera.


text:
Jiddu seeninisi Ameerikaa kan Siiriyaa keessaa xmuratti dhiyaachuun gabaasamus prezidaant Doonaald Traamp humnootiin US gamasii biyyatti akka deebi’an irra deddeebi’un dubbatanis White House yoom akka ta’e dubbachuuf tole hin jedhin hafe.
Gurmuun waraanaa kan ISIS kan Siiriyaa keessaa dhabamsiisuun gareen kun barbadaa’uutti waan dhiyaateef dhumatuuf jira jechuu dhaan White House har’a ibsa kenneen beekiseera.
Itti fufees US fi michoonni ishee garee xiqqaa ISIS kan Siiriyaa keessaa kan humnootiin keenya duruu barbadeessan dhabamsiisuuf cicha qabu jedha ibsichi. Karoora hegeree ilaalchisees michoota keenya waliin mari’achuu itti fufna jedha.
Kun kan dhaga’ame erga prezidaant Traamp loltoota keenya mara biyyattan deebisa jedhanii fi prezidaantii Ferensaay Emmanuel Macron, mooticha Saaudii Salman bin Abdulaziz fi muummicha ministeeraa Israael Benjamin Natanyaahuu waliin bilbilaan mari’atanii booda. US tattaaffii IS mancaasuuf ta’u keessatti hirmaachuuf loltoota kuma lama Siiriyaa keessaa qabdi.


text:
Haalli siyaasa Itoophiyaa yeroo ammaa isa yeroo kamii caalaa balaa sodaachisaa keessa jira. Ukkura biyyattiin keessa jirtu kana “Rakkoo bulchiisaati ykn hanqina dimokraasiiti” jechuun waamuun balaa jiru salphisanii ilaaluu ta’a. Sababni isaas, waa’ee rakkoo bulchiisaafi hanqina dimokiraasii dubbachuun dura wanti guutuu qaban jiru. Nageenyi biyyaa, yooxiqqate lammiileen mirga jiraachuufi hirmaannaa siyaasa gochuu qabaniifi bulchiisa isaan kana hojiitti jijjiiruu danda’u jiraachuun murteessaadha. Yeroo ammaa kana, biyyattii keessatti isaan kunneen jiru jechuun sadarkaa dandeenyurra hinjirru.
Haala balaafamaa biyyattiin amma keessa jirtu gabaabaatti ibsuuf, Yeroo ammaa:
- Fudhatamtummaafi amanamummaan mootummaan uummata biratti qabu isa yeroo kami caalaa gadi bu’eera,
- Dhaabni bulchu (ABUT/ADWUI) fi mootummaan fedhiiwwan siyaasaa, gaaffiilee, yaadawwan furmaataa dhi’aataniifi kanneen waliin walqabatee balaa dhufuu malu hubachuu hin dandeenye. Mootummaan tarkaanfii gara furmaataatti geessu haguma ta’e fudhachuufillee ga’umsas ta’e fedhii qabaachuusaa wanti mul’isu hin mul’atu.
- Mootummaan yaada karaa nagaa kanneen ibsatanirratti tarkaanfii garajabeenyaa fudhachuu ittifufeera. Haala kanaan baayyeen ajjeefamaa jiru. Namoota hidhuu, reebuufi hiraarsuun ittifufee jira. Kun saffisaan kan hindhaabbanne taanaan gadoo waliratti qabachuu fida.
- Mootummaan imaammata humnaan ukkaamsuu waan hordofuuf, karri siyaasaa cufaadha. Lakkoobsi namoota mootummaafi qabsoo karaa nagaa godhamurraa abdii dhabaa jiranii dabalaa jira. Kun gara eessatti akka nugeessu seenaa biyyattii yeroo dhi’oorraa hubachuun nidandaa’ama.
- Maqaa eenyummaafi mirga sabootaa kabachiisuu jedhuun walshakkiin saboota Itoophiyaa gidduutti uumameera, xuxxuqqaan karaa mootummaafi dhaabbilee adda addaan godhamus ittumaa hammaateera. Aadaan walgargaaruufi walamanuu ammas unuma jira, walittidhufeenyi hawaasammaafi aadaas hin badne. Haata’uutii garu, sadarkaa amma jiru kanaan, rakkoo siyaasaa uumameef furmaata waliiwajjin barbaaduuf haala dandeessisurra kan jiru hinfakkaatu.
- Utuu beekaniis ta’e hinbeekin, keessattuu sabi Tigraay saboota biroo irraa addatti akka ilaalamuuf sochiiwwan hamaan godhamaa jiran nimul’atu. Kun akka dhufu kan godhe hojii proppagaandaafi hoggansa ABUI/TPLF ta’eyyuu, dabalataan dubbichatti kan xuxxuqatanis jiru. Sababa kanaan kan ka’e, dhaloonni saba Tigraay baayyeen gara itti deebi’an dhabuun sodaan golgola’anii argamu. Hoggantoonni dhaabbilee siyaasaa kasaboota Oromoofi Amaaraa, akkasumas, sabni Oromoofi Amaaraa akka wal hinamanne gochuuf wanti godhamaa jirus ittifufeera. Haalota balaafamoo kanneen waliin ta’uun qolachuu qabna.
- ABUT/ADWUI, rakkoo siyaasaa walxaxaa uumame kana amanee, rakkichaaf furmaata soquu hindandeenye. Rakkichi jiraachuusaa utuu hin amanin, furmaata arga jedhanii eeguunis gowwummaadha. Dhaabni kun rakkoo biyyattii mudate furmaata barbaaduuf, gara adeemsa araaraatti akka dhufuuf dhiibbaa gochuuf dirqisiisuun barbaachisaadha.
- Rakkoo siyaasaa walfakkaatu keessa biyyoota galan keessatti, furmaanni rakkichaa namotaafi gareewwan aangawoo harka jira. Gareewwan siivikiifi siyaasaa ce’umsa dimokraasiif shoora guddaa taphachuu danda’u, kanneen aangoo qaban garuu toora jijjiiramaa kara barbaadametti qajeelchuu danda’u. ADWUI biyya kana gara diigamsaafi badiitti akkasumas gargar faca’uufi wal-loliisaatti akka hingeessine gochuuf, hundi keenya ittigaafatamummaa qabna.
- “Itoophiyaan hindiigamtu, gara wal-loliisaatti hindeebitu, biyyattii keessatti eenyummaa sabaa irratti kan xiyyeeffate miidhaan hin geggeefamuufi kkf “ jedhanii of-goyyomsuun booda gatii nama baasisuu danda’a.
Biyyattiin haalawwan rakkisoo armaan olitti ibsaman keessa jiraachuusheerraa kan ka’e, sadarkaa hunda keenya miidhu qaqqabuu dandeessi. Kun utuu hin ta’in, dhuunfaanis ta’e walii-wajjin socho’uun rakkoo kana qolachuu qabna. Yoo kana goone qofa kan nuti biyya lammiilee hunda ija tokkoon ilaaltuufi kan olaantummaan seeraa keessatti kabajame akkasumas sirna mirga namoomaaf eegumsa godhu kadiriirsuu dandeenyu.
Haalawwan kunneen hunda keenya yaaddoo keessa buusu. Yeroo akkanaa kanatti, ittigaafatamummaa keenya eenyuun utuu hin eegin ba’uu qabna. Rakkoolee uumaman kanaaf fala fiduuf, tarkaanfiin inni duraa rakkoo sana sirriitti adda baasuun akka beekamu gochuudha, itti aansee furmaata ta’a kan jedhan lafa kaa’uudha. Haala kanaan, (Editorial Board) Raadi’oo Waazeemaa, waamicha armaan gadii nama hundaaf dhi’eessa. Qabxiilee kunneen gaarii yoo isinitti fakkaatan, fudhadhaa. Dogoggora yoota’anis sirreessaa ykn fooyyessaa fayyadamaa. Waamichiifi iyyannikeenya, namoota yaada qajeelaa qaban hunda bira haaga’u jenna.
- Hoggantootaafi miseensota ADWUI bakka arginu hundatti dhiibbaa irratti gochuu. Kana yeroo jennu, waan akka ta’u barbaannuu, sodaa qabnu akkasumas balaa jiru utuu hindhoksin itti himuu, waliin haasa’uufi akka isaan waan danda’an hunda godhaniif gaafachuu dabalata.
- Poolisoota Federaalaa, hoggantoota loltuufi humna nageenyaa irratti dhiibbaa gochuu. Jimilaan hidhuun, ajjeechaan, ukkaamsaan, nama dhiphisuuf ari’achuun akka dhaabbatu gochuuf, mata mataanis ta’e kanneen wajjin hojjetan waliin akka yaalii godhaniif itti himuun amansiisuufi dhiibbaa gochuu barbaachisa.
- Dhaabbileen siyaasaa dhimmichi na ilaallata jedhan, haalduree tokko malee waliin mari’achuufi waliigaltee gochuuf walitti dhufuu qabu. Dhaabbileen siyaasaa waliin ta’uun, biyyattiin haga mootummaa uummataan filame qabaatutti, toora isheen irra adeemtuufi maal maal ta’uu akka qabu sagantaa kallattii agarsiisu (Road map) baasuun uummatatti haabeeksisan. Mariifi waliigalteen kun haga dandaa’ametti hunduma kan ofitti hammatte utuu ta’ee filatama. Biyya keessaafi alatti bifa dandaa’ameen utuu ta’ees gaariidha. Waliigalteewwan adda addaa, qabxiilee furmaata uummataaf dhi’eessuu danda’u. Wanti guddaan, yaadonni furmaataa dhi’aatan, kan gara fuula duraatti maal akka ta’uuf deemu uummatatti agarsiisaniifi uummata abdachiisan ta’uudha.
Waliigaleefimariin kamuu yeroo geggeeffaman, waantoonni sadii dagatamuu hinqaban jennee amanna. Isaanis: I) Waan hunda duwwaa irraa jalqabuu hinqabnu, II) Sirni nuti ijaarru, qajeelfamoota dimokiraasii kanneen bu’uura san kan hojiirra oolche ta’uu qaba, III) Sirni ijaarsa mootummaa Federaalawaa, ce’umsa gara dimokraasiitti godhamuuf akka ka’umsaatti fudhatamuu qaba.
- Gareeleeniifi dhaabbiileen siivikii dhimmi biyyatti nu ilaallata jedhan, walii wajjinis ta’e mata mataan ittigaafatamummaa isaanii ba’uu qabu. Dhaabbileen siviikii kunneen dhiibbaa dhaabbilee siyaasaarraa ofeeguun, humnoota ykn gareewwan siyaasaa gorsuufi ifachuun hojiisaanii hojjechuutu irraa eegama. Dhaabbiileen sivikii kunneen yaada biyyaaf ta’a jedhan yoo kadhi’eessan ta’es gaariidha. Kun kanneen biyya keessaafi ala jiran hunda dabalata. Hundumtuu akkaataa haalli naannoo eeyyameen walitti deemuun mari’achuufi hariiroo uumuu danda’u. (Kun gareewwaniifi dhaabbiilee hawaasaa bifaafi kaayyoo adda addaan hundeeffaman kanneen akka dhaabbilee amataa adda addaa, hawaasa ogeessotaa gara garaa kan dabalatu ta’ee, dhimmuma kanaaf kanneen hundeeffamanis ni ilaallata.)
- Garaagarummaan Ilaalcha siyaasaa, sabummaafi amantaan utuu hindaangeffamin, bifa mijate hundaan walitti deemuun, walitti dhufeenya hawaasummaafi jaalala obbolummaa durumaan jiru isa yeroo kami caalaa amma jabeessuun barbaachisaa ta’ee mul’ata. Gochi akkasii kun namoonni akka wal amananiif nigargaaraa, walshakkii faca’ee jirus nidhadhabsiisa. Haala kanaan, tarii jeequmsi yoo uumamellee salphaatti walgargaaruuf haala mijeessa.
- Lammiileen Itoophiyaa yaaddoofi abdii qaban kan irratti ibsatan waltajjiin bifa haalli mijateen utuu babal’atee gaariidha. Saboonni waa’ee walii waliisaanii akka yaadaniifi dhiphatan dubbachuus dhaga’uus nibarbaadu. Lammiileen Itoophiyaa, jaalala, walamanannaafi sagalee abdii walii waliisaanii dhaga’uu fedhu. Itoophiyaanonni ofiisanii waliin waliif galuu barbaadu. Dhukkubbii isa tokkoof gadda qaban ibsuu fedhu. Garaagarummaa qaban irratti jibba tokko malee mari’achuu fedhu. Kanaaf, qaama kamuu utuu hin eegin yaada keenya walhaadhageessisnu.
- Haasaan jibbiinsaa jalqabbii daandii badiisaati. Haala kamiinuu, saba tooko, amantii ykn walitti qabama namootaa kan xiyyeeffate haasaa jibbiinsaa hambisuun, fedhii nagaaf qabnu mullisuudha. Haasaafi gocha jibbiinsaa hambisuutu nurraa eegama. Yeroo haasaa jibbiinsaa arginu dogoggora akka ta’e dubbachuuf ittigaafatamummaa qabna. Garaagarummaa ilaalcha siyaasaa kan ka’e, namummaa nama sanaa haaluufi akka uumama biraatti dhi’eessuun, saba namni sun irraa dhufe akka namaatti akka hin ilaalamneef yaalii gochuun, akka haasaa jibbiinsaa balaafamaatti ilaalama. Haasaa jibbiinsaarra biyyi fayyadamu tokkoyyuu hinjiru.
- Hawaasni addunyaa balaa balbala Itoophiyaarra ga’e kana akka hubatuuf, tooftaan cimnee hojjechuun barbaachisaadha. Kun hiriira nagaa ba’uufi gadda qabnu ibsuu caalaa ergama bal’aafi gadifagoo kan qabu ta’uu hubachuun barbaachisaadha.
- Midiyaaleeniifi gazexeessitoonni biyya keessaafi alaa, biyyi keenya haala muddaa kana ceetee gara boqonnaa fooyya’aatti akka darbituuf waamichachaafi ergaa walfakkaatu nidabarsu jennee amanna. Yoodandaa’ame, yaada walfakkaatu yeroo tokkichatti akka tamsaasan ykn karaa mijatuun tokkummaan sagalee akka dhageessisan cimsinee gaafanna.
Waamichiifi iyyannikeenya garaagarummaa tokko malee lammiilee Itoophiyaa yaada qajeelaa qaban hunda haaqaqqabu.
Raadi’oo Waazeemaa
Hagayya 2008


text:
Dilbata Guraandhala 11 bara 2018 kokolaattonni midhaan fe’an mooraa Hamaarreessa keessa yeroo seenanti kanneen mooraa sana keessa jiraatan gargaarasatu nu dhufee jechuun simachuuf ba’anii kan isaan eeggatee haleellaa rasaasaa ta’u dubbatan.Eenyu akka kokolaataan fe’umsaa torban akk mooraa sana seenan akka godhe qoratamaa jira.
Humnii mootummaa gargaarsii kun isinif miti jechuun ittisuuf dhukaasa banuu isaa fi namoota 7 ajjesee kanneen 25 ta;an madeessuu dubbatan.Hedduu amma iyyu mada’anii ooyruu Jimaa fi suqa suuqa keessaa barbaadamaa akka jiran dubbatanii jiran. Dhukaasa banamee dheessuun kanneen fiiganii mooraa sana keessaa dheessan guutummaatti ituu hin deebi’iin akka jiran kanneen ajjefaman keessaa tokko Polisii Oromiyaa akka ta’e warra madaa’ee keessaas polisiin Oromiyaa tokko akka jiru ibsamee jira.
Bulchiinsii Godiina Hararage Bahaa qorannaan gaggeeffamaa waan jiruuf ibsa bal’inaan kennuu akka hin feene ibsee namnii torba ajjefamanii kudha tokko madaa’uu ibsan.Garu dhalli namaa tokko iyyu du’uun sirrii akka hin taaneefi qoratamee yeroo xumuuramuu ifa ta’uuf akka jiru ibsee jira.


text:
Mariin sadarkaa ol’aanaa, kan walii-galtee araaraa Sudaan Kibbaa bara 2015-tti fuuleffate, magaalaa Finfinnee keessatti geggeessamaa jira.
Walii-galteen araaraa waggaa lamaa fi walakkaa dura mallatteessame, Adoolessa bara 2016 loltoota garee Prezidaant Saalvaa Kiirii fi kanneen hoogganaa finciltootaa – Riyaak Machaar tumsan gidduutti wal-waraansi banamee, magaalaa Jubbaa keessatti lubbuu hedduu eega fgalaafatee booda diigame.
Dhaabbata “International Crisis Group” jedhamu keessatti xiincalaan gameessi, Keesii Kopoland, marii amma Finfinnee keessatti geggeessamu keessatti dhimmoonni ijoon itti xiyyeeffatame – waa’ee aangoo qooddannaa fi ijaarsa humna nageenyaa ti.
“Gurmuuleen mormitootaa fi biyyoonni Addunyaa gama Dhihaa irra jireessi isaanii, walga’iin ammaa kun akka marii haaraa ta’u fedhan. Kaayyoon isaanii, walii-galtee aaangoo qooddannaa haaraa tolchuu dha. Kun immoo gurmuulee mormitootaa addaaf carraa gaarii kennee, irraa mootummaa haga tokko gad qabuu dha.” - kan jedhan – Keesiin, gama biraatiin immoo mootummaan, aangoon isaa otuu guddaa hin jijjiiramiin akkuma irree cimaa qabaatetti ka turuu fedhu tahuu dubbatan.
IGAD immoo, fedhii gam-lameenii gidduu dhaabatee wal-madaalsisuuf carraaqaa jira.


text:
Abstract:
Mata-dureen qorannoo kanaa “Qaaccessa Fayyadama Afaaniifi Sirna Araaraa koottu-dhufee Oromoo Arsii Aanaa Shaallaa” jedhuudha. Mata-duree kana jalatti maalummaa waldhabdee akka addunyaatti, Afrikaafi akka biyya keenyatti ibsuudhaan kana jalqabeefi maalummaa wldhabbii, gosoota waldhabbii, sadarkaalee waldhabbiifi haala sirna araaraa bifa hammayyaafi aadaatiin maal akka fakkaatu ibsuun kan jalqabeedha. Sirna araara koottu-dhufee keessatti namoonni sirnicharratti hojjatan jaarsolee hawaasa sana keessatti filataman kanneen gosa isaanii bakka bu‟aaniin ta‟ee, waldhabbiilee namoota gidduutti uumaman baay‟inaan kan furaa turan isaan akka ta‟e qaacceeffamee jira.Ragaawwan qorannoo kanaa kan qindaa‟an hawwaasa keessatti bakka sirni koottu-dhufee adeemsa isaafi malawwan iddatteessuu: kaayyeffamaa keessaa hamma argee ta‟uun tarreessee jira. Odeffannoo kennitoota dhimmaarratti hubannoo gahaa qaban filachuun af-gaaffii battalaa jaarsolee utaa waayyuu taa‟anii sirna kana gaggeessan bira deemuun waraabbii funaansa ragaa qabatamaa rawwachiisuudhaan. Qorannoon hayyoota waldhabbii hiikuufi kanneen isaan walqabatan yaaxinna, maalummaa, sababa, sadarkaa, gosoota waldhabbii, waldhabbii jaarsummaan hiikuu, adeemsa araarri itti gaggeeffamu, araaraan dura waantoota raawwataman kanneen jedhaman qorannoo kun ofkeessatti hammatee jira. Qorannoon kun sirna araara koottu-dhufee adeemsa sirna araara koottu-dhufee, sirna araara koottu-dhufee, hirmaattota koott-dhufee, Itti fayyadama afaanii koottu-dhufee keessatti maal akka fakkaatu, caaculee sirnchaa, yoomessaa, faayidaa, ilaalcha hawaasaa sirna kanarratti qaban akkasumas dhumarratti guduunfaa, argannoofi yaboo kaa‟uun raawwatee jira. Itti fayyadama afaanii sirna araaraa keessatti maal akka fakkaatu sadarkaa jecha, gaaleefi himaatti hiikaafi itti fayyadama isaa bal‟inan taa‟ee jira. Akkasuma fayidaalee mamaaksi sirna araaraa keessatti qabuu, haala itti fayyadama isaa ibsa taa‟ee jira.


text:
Dhagahi! Dhageesisi!
Kora Xiqqaa ABO Washington DC Keessatti Geggeeffamu Sababeeffachuudhaan
Walgahii Marii, Irbaata fi Bashannana
Hooggana Olaanaa ABO:Hayyu Duree ABO J/Dawud Ibsa (Teleconference), Miseensota Shanee Gumii fi Gumii Sabaa
Hayyuu Oromoo:Mata-duree "Political Activism and Networking for Empowering Oromia"
Dr. Asaffaa Jaallataa
Wallistoota Oromoo Bebbeekamoo:
Kiloolee Itichaa, Dawitee Mokkonnon, Shoolee Tafarraa, Geetuu Lammii fi Abdii Nurasaa
Sambata Xiqqaa Gurrandhala/ February/ 28, 2009
5:00 PM – 1:00 AM
Unification Church
1610 Columbia Rd NW
Washington DC 20009


text:
Duula Ifatti Hin Labsamin ABO, WBO fi Qeerroo Irrattii
(Haala Yeroo Irratti Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo), Waxabajjii 2, 2018
Haala waraanaa fi siyaasaa Impaayera Itoophiyaa yeroo dheeraaf geggeeddaramaa as gahe keessatti mootummaan wayyaanee fi waahila isaa kan tahe, OPDOn, ABO irratti waggoota 27f duula garaagaraa ifa tahe banuun ni yaadatama. Haala qilleensa siyaasaa fi waraanaa Itoophiyaa keessaa as dhihoo ammoo bifa adda addaan duula ifa hin taane ABO irratti oofaa turuu kan hubatu qofatu beeka. ABOn duula roga hedduu diinaan itti qiyyaafatuun baname kanaaf kallattiin deebisaa kennuurraa of qusatuudhaan, falmaa bilisummaa finiinsuun saba Oromoo abbaa biyyaa fi mirgaa taasisuutti fuuleffataa ture; har’as kanumatti jira. Haa tahuu duulotni bifa dhokataa hedduu qabu kan as dhihoo diinnan Oromoo adeemsisan adadumaan dirree babal’ifataa, tooftaa fi maloota jijjiirrataa guyyaa har’aan tana irra geenyetti cehaa jiru.
- Duula Ololaa: qaama duula qabsoo bilisummaa Oromoo fi ABO irratti deemaa jiruu kan tahe ololli alaabaa ABO/Alaabaa Oromoo irratti deemu waltajjiilee sirnichaa irratti hogganoota OPDOn akkasumas miidiyaalee tohannaa OPDO/EPRDF jala jiran kan akka OBN irratti ifatti gaggeeffamaa turuun ummata Oromoo jalaa dhokataa miti.
- Duula QBO Irrattii: wayta sochiin mooraa QBO irree fi miira tokkummaa Oromoo daran cimsuun yeroo kamiyyuu caalaa ifee mul’ataa jiruu fi warreen akka OPDOllee bu’aa isaa haaluu hin dandeenye kanatti, hogganoota QBO mooraa lammii itichuu fi gabbisuu akkasuma kan diinaa ammoo huqqisuu fi daaqsuu keessatti qooda qaban irratti duulli gaggeeffamaa jiraachuun diinummaa sirna EPRDF/OPDO kan dirree baasee agarsiisu. Wayta ammaa kana QBO addatti ammoo wareegama ulfaataan kan itti kenname qabsoo hidhannoo xiqqeessuu, busheessuun surraa isaa fokkisisuu, itti qoosuu fi salphisuun qondaalota OPDO kanneen akka Lammaa Magarsaa fi hoggana Itoophiyaantin qaanii malee waltajjii ummataa adda addaa irratti ololaa fi arrabsoon deemaa akka turee fi jiru Oromoo irraa dhokataa miti.
- Duula qaamota tikaa qabsaawota qaroo fi hogganaa qabsoo keessatti qooda qaban jedhanii shakkan Adamsuu: duulli adamsuu, hidhaa fi dararaa sabboontotaa fi qabsaawota Oromoo irratti Finfinnee dabalatee guutummaa Oromiyaa keessatti bal’inaan gaggeeffamaa jira. Duulli adamsuu hammeeffame kun ummata Oromoof waanuma waggoota 27n dabran irratti raawwatamaa ture tahuurraa haaraa tahuu baatus, yeroo afaaniin Yeroo haaromsaa ti jedhan kana keessatti gaggeeffamuun akeeka haaromsichaa kan eeru yoo tahu, garamitti akka adeemu kan ilaallu taha.
- Qabata Manguddummaa: duulli sirni wayyaanee fi OPDOn fuula biraatin adeemsisaa jiran ammoo jaarsolii biyyaa fi manguddoota qabatuun qabsoo hidhannoo ABOn deemsifamu irratti fuuleffatuun olola WBO diiguu oofuu fi oofsisuu dha.
Akka kanaanis karaa Kibba Oromiyaa WBO Zoonii Kibbaa danda’amnaan harka kennachiisuuf, dadhabamnaan ammoo deeggarsa ummataa dhabsiisanii duula waraanaan dhabamsiisuuf akka hojjetamaa jiru Ummanni Oromoo naannichaa akkasumas hawaasni keenya biyya ollaa Keeniyaa jiru ragaa dha. Warreen WBO dhabamsiisuuf shiraa fi duulaa jiran kunneen silaa dantaa fi fedhii saba Oromoof dhaabbatan tahee humnoota tikaa, waraanaa fi liyyuu haylii Somaalee Ummata Oromoo lafarraa duguugaa jiru hidhannoo hiikkachiisu ture. Duulli kun manguddummaan qabatee Oromoota Keeniyaa fi Oromiyaa keessatti bal’inaan erga banamee kunoo ji’a lama qabatee jira.
Mootummaan wayyaanee yeroo as dhiyoo duula dhoksaan gaggeessaa ture amma ammoo ifa baafatuun ABO fi WBO irratti duula siyaasaa godinaalee Oromiyaa hedduu keessatti bifa haaraan gaggeessuuf karoorfatuu bobbaa kallattii adda addaatin taasifamaa jirutu mirkaneessa. Haasaan Obboo Lammaa Magarsaa Dambi-doollootti taasise sirnichi jala-bultii duula dhoksaa irra jiraachuu agarsiisa. Kanaafis doorsisni Obbo Lammaan “Ji’oota Lamaa-Sadi bosonaa dhukaasuu dandeessu, garuu kanuma humna qabutu dhufee isin dhabamsiisa.” jechuun qabsoo hidhannoo addattis WBO ilaalchisuun kan dubbatee fi haasaan tuffii fi arrabsoo makate kanaaf ragaa guddaa gurra addunyaa gahee dha.
Murni EPRDF fi OPDOn duula ifa hin taane WBO irratti banuu isaaniif murni amanamtoota sirna TPLF kan humnoota waraanaa, tikaa fi qondaalota OPDO sadarkaa naannoo fi Onootaa of keessaa qabu Kibbaan Yaa’a Bal’ootti akkasuma Dhihaan Qellem Wallaggaatti bobbahuun karoora bal’aa qabatanii as deeman ifaan agarsiisa. Akka karoora duula kanaatti Yaa’a bal’ootti namoonni 42 kan Onoota 13 irraa walitti dhufan ‘Dhimma ABO irratti kora taasisuu’ maqaa jedhuun akeeka EPRDF/OPDO gubbaa irraa laatameef irratti mariitti jiru. Akeekni marii kanaa ifaa fi gabaabaa dha. Ummata irratti duula siyaasaa gaggeessuun WBO hidhannooo hiikkachiisuun diinatti akka galchan dhiibbaa irratti godhuu, didu duula waraanaan lafa sana keessaa baasuu dha. Akkasuma Dhiha Oromiyaa irraanis murni ‘Koree Qulleessituu Godina Qellem Wallaggaa’ jedhamu kan qondaalota OPDO sadarkaa naannoo Oromiyaarraa namoota Sadi-Sadi fi bulchitoota akkasumas humnoota liyyuu haylii fi kora bittinneessaa of keessaa qabu akeekuma fakkaataaf Onoota hunda seenee jira. Kana malees hogganootaa fi caasaa ABO irratti bifa adda addaan duula banuuf qophiin adda addaa dhoksaan itti jirama.
Waamicha!
Ummata Oromoof:
Miseensonni ABO, WBOni fi Qeerroo-qarreen Bilisummaa Oromoo mirga abbaa biyyummaa Oromoo kabajchiisuuf, bilisummaa sabaa fi walabummaa biyyaa mirkaneessuuf falmaa wal irraa hin cinne wareegama ulfaataa baasise finiinsuun duula mootummaa Itoophiyaa, jalee fi tumsitoota isaa ofirraa qolataa akka as geenye si jalaa dhokataa miti. Addatti injifannoo qeerroon bilisummaa oromoo argamsiise ummata Oromoo fi Ummatootni Itoophiyaa hundi akka irraa oomishatan ifaa dha.
Har’a kanneen kaleessa sii fi ilmaan kee ficcisiisaa fi gidiraaf saaxilaa bahan yeroo itti afaan mi’eeffatanii qabsoo kee QBO ABO – Qeerrootin asiin geechetti duulaa jiran keessa jirra. Waan taheef injifannoo argame tiksuu fi duula haaraa murni EPRDF/OPDO banaa jiru bifa barbaachisaa tahee fi siif danda’ame hundaan ofirraa ittisaa fi QBO tiksaa fuul-duratti socho’uuf of qopheessuun dirqama tahuu hubachiifna.
Ummatoota Itoophiyaa Hundaaf
Ummanni Oromoo fi ABOn qabsoo waggoota dheeraaf gaggeesseen mirga fi dantaa ummatoota cunqurfamoo Itoophiyaa keessaaf kabajaa ol’aanaa akka qabu warraaqsa waggaa dheeraa adeemsise keessatti dalagaan agarsiisuu hundatu ragaa baha. Nutis akkasuma ummatoota biyyattii keessaa kanneen hundarraa kabajaa dantaa Oromoo fi tumsa qabsoo egganna. Ammallee fedhii fi dantaa saba Oromoo humnaan cabsuuf shirootni hedduun deemaa waan jiranii fi dhiigni dhangala’uun itti fufuuf waan deemuuf ummatootni Itoophiyaa kana hubattanii ummata Oromoo fi qabsoo isaa cinaa akka dhaabbattan ABOn waamicha dhiyeessa.
Aangawoota mootummaa Itoophiyaa, Mootummaa Naannoo Oromiyaa fi Humnoota isaan duuba jiraniif
ABO fi qabsoo bilisummaa Oromoo irratti kan Jaarraa tokkoo olii malee waggoota 27 guutuu duula gaggeeffamaa tureen dhiigni ilmaan sabaa hedduu addatti ammoo kan Oromoo dhangala’eera. Kana keessatti qoodni qondaalotaa fi hogganoota OPDO maal akka tahe ummata Oromootu beeka. Duula itti fufiinsaan deemaa jiruun dhangala’iinsa dhiigaa fi gaaga’ama gahuuf gaafatamni isaa kan aangawoota mootummaa Federaalaa, naannoo Oromiyaa fi humnoota isaan duuba jiranii tahuu ABOn gadi jabeessee hubachiisa.
ABOn akkaataa itti jeequmsa siyaasaa Itoophiyaa furamu kan ilaallatuun ibsa baasuun ni yaadatama. Rakkoo siyaasaa, diinagdee fi hawaasummaa waliigalatti jeequmsa roga hedduu barootaaf ture hundeen furuufis waggoota kana keessatti yeroo adda addaatti tattaaffii taasisaa bahe. Mootummaan Itoophiyaa rakkoo biyyattii fi ummatoota hudhee fuul-dura akka hin tarkaanfanne sakaale furuu mannaa, dhaaba ummata biyyattii wayyabaa, ABO, irratti xiyyeeffachuun ifaa fi dhoksaan duulee balaa guddaa geessisaa jiraachuun rakkinicha caalaatti wal xaxaa deemsisuu irra darbee faayidaa fidu hin qabu. Kanuma waliin hawaasni addunyaa mootummaa Itoophiyaa kabajamuu mirga Ummatoota biyyattiif waliigalattis nagaa fi nageenya godinichaatti gufuu tahe bifa adda addaan gargaaran akka tarkaanfii fudhachuun ummata Oromoo fi Ummatoota naannichaa nagaa, haqa, dimokraasii fi bilisummaaf jecha wareegama qaalii baasaa jiran cinaa dhaabbatan waamicha keenya dhiyeessina. Duulli ifatti hin labsamin jidduu kana ABO, WBO fi Qeerroo Bilisummaa irratti adeemsifamaa jirus kan hin milkoofne tahuu ABOn irra deebi’ee mirkaneessuu fedha.
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaa ti!
Injifannoo Ummata Oromoof!
Adda Bilisummaa Oromoo
Waxabajjii 2 bara 2018


text:
Raadaarii
Raadaarin sirna ittiin wantoota-argan kan dambalii raadiyoo fayyadamuun fageenya, ol kaa'insa, kallattii, ykn saffisa wantootaa arguuf tajaajilu dha. Raadaarin xiyyara, ispeeskiraaftii, bidiruu, misaayelii qajeelfamu (guided missile), konkolaataa, odeeffannoo haala qilleensaa fi akkaataa taa'umsa lafaa arguuf gargaara. Diishin ykn anteenaan raadaarii, dambalii raadiyoo ykn maayikirooweevii tamsaasa, kunis wantoota fulduraasaa jiran kan gufuu itti ta'anitti bu'ee gara duubatti deebi'a. Wantoonni gufuu ta'an kun anniisaa dambalii keessa amma xiqqoo gara diishii ykn anteenaatti, kan yeroo baayyee naannodhuma tamsaasaa (transmitter) kanatti argamutti, deebisu.
Raadaariin biyyoota adda addaa baayyedhaan yeroo Waraana Addunyaa Lammaffa fi sana dura hojjatame. Jechi raadaar jedhu bara 1940 Humna Galaanaa USAtin kan uummamee yoo ta'u kunis gabajee gaalee RAdio Detection And Ranging jedhurraa dhufe ture. Gabajeen kun erga sanii gabajee ta'uunsaa hafee akkuma jechaatti tajaajiluutti darbe.
Faayidaan raadaarii kan ammaa baayyee ball'aadha, kunis too'annaa tiraafikii qilleensarraa, sirna ittisa-qilleensarraa, astironoomii raadarii, sirna farra-misaayelii; raadaarii bidiruun iddoowwanii fi bidiruu biraa arguuf; sirna xiyyara akka walitti hin buune dhorku; sirna garba ilaaluu, sirna ispeesii ilaaluu, fi sirna ispeeskiraaftii walittii dhiyeessuu keessatti; meetirooloojii keessatti hordoffii jiidha qilleensaa kan rooba fiduu; sirna xiyyara balaliisuu keessatti; misaayelii qajeelfamu keessatti iddoo rukutamu addaa baasuus; raadaarii lafa keessa seenu kan qorannoo ji'ooloojiif oolu dabalata. Raadaarii teknooloojii olaanaa fayyadaman hujeessa asattoo lakqurxaawaa (digital signal processing) ofirraa qabu, odeeffannoo fayyadu waca guddaa keessaa adda baasuus danda'u.
Sirnoonni kaan kan raadaarii fakkatan kutaa elektiroomaagineetiik ispektiremii keessaa kan biraa fayyadamu. Fakkeenyi tokko liidarii dha, liidaariin bakka dambalii raadiyoo ifa leezerii kan ijaan mul'atu fayyadama.
Akkaataa Hojii[edit | Lakkaddaa gulaali]
Sirnoonnii raadaarii tamsaastuu dambalii raadiyoo kan asattoo raadaarii jedhamu kallattii duraan murtaa'etti tamsaasu qabu. Damabaliin raadiyoo kun yoo waan ta'etti bu'e, yeroo baayyee gara duubatti calaqqifamu yookan kallatti adda adaatin bittinneeffamu. Asattoon raadaarii gara duubatti calaqqiseeffama, keessaahuu meeshaalee dabarsoo elektirikii ta'an keessatti — keessumattuu sibiilaan, bishaan garbaatinii fi lafa jiidhadhaan. Kana keessaa muraasni altimeter raadaarii fayyadamuu nama dandeessisu. Asattoon raadaarii kan gara duubaatti kallattii tamsaastutti calaqqiseeffametu raadaariin akka hojjatu godha. Yoo wanti asattoo raadaarii calaqqiseesse sun gara tamsaastutti ykn faallaa tamsaastutti deema ta'e, jijjiiramana ammamtaa dambalii raadiyoo kan sanaan walqixxaatutu fida, kanas kan godhu galtee Dooppilerii ti.
Fudhattuun raadaarii, yeroo baayyee, garuu yeroo hunda miti, iddoodhuma tamsaastun jirutti argama. Asattoon raadaarii duubatti calaqiseeffamee anteenaan fudhatame yeroo baayyee dhadhabaa yoo ta'eyyuu, elektirooniik ampilifaayeriidhaan anniisaa isaa guddisuun ni danda'ama. Asattoo raadaarii fayyidaa kennuu danda'u argachuuf, tooftaa asattoo hujeessuu xaxamaanis hojiirra oola.


text:
Hundee Iimaanaa 3ffaa- Kitaabbanitti Amanuu
Hundee iimaanaa keessaa sadaffaan kitaabban Rabbiin buusetti amanuudha. Akka lugaatti “Kitaaba” jechuun wanta galmaa’e fi barraa’edha. Akka shari’aatti immoo kitaaba jechuun Kalaama (Jecha) Rabbiin ilma namaatiif rahmataa fi qajeelcha akka ta’uuf Ergamtoota Isaa irratti buusedha. Sababa kitaaba Rabbiin irraa bu’e kanaan ilmaan namaa sa’aada (gammachuu) ganda lamaanii dhandhamu. Osoo Rabbiin kitaabban isaaniif buusu baate, silaa hundii isaanitu dukkana keessatti kufanii hafu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa kitaabban buusun akkamitti dukkana keessaa sababa Ergamtootatiin akka baase akkana jechuun ilma namaatti beeksiisa.
“Inni Kan gabricha Isaa irratti keeyyattoota ifa ba’aa ta’an dukkana keessaa gara ifatti isin baasuuf jecha buusedha. Dhugumatti, Allaah’n isiniif mararfataa, rahmata godhaadha.” Suuratu Al-Hadiid 57:9
Isiniif mararfachuu fi rahmata Isaatirraa kan ka’e Rabbiin Ergamaa isiniif erge. Ergamaa kanatti keeyyattoota (aayaata) ifa bahan buuse. Kanas kan godheef dukkana wallaalummaa, kufrii, shirkii, fedhii lubbuu hordofuu, yaadaa badaa fi kkf irraa gara ifa iimaanaa, beekumsaa, yaqiinaa akka baataniifi. Kitaabni keeyyattoota baay’ee waan of keessatti qabatuuf ilma namaatiif qajeelfamaa fi ifa jireenyaa ta’aa jechuudha.
Hundeewwan iimaana jahan tokko tokkorraa kan adda bahuu miti. Hundi isaanitu kan wal qabataniidha. Rabbitti amanuun malaykootatti, kitaabbanitti fi hundeewwan iimaana birootti amanutti nama waama. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa akkana jedha:
“Yaa warra amantan! Rabbitti, Ergamaa Isaatti, kitaaba Ergamaa Isaa irratti buusettii fi kitaaba san dura buusetti amanaa. Namni Rabbitti, Malaaykota Isaatti, Kitaabban Isaatti, Ergamtoota Isaatti fi Guyyaa Aakhiraatti kafare, dhugumatti jallinna fagoo jallatee jira.” Suuratu An-Nisaa 4:136
Kitaabban Rabbiin buusetti amanuun wantoota afur of keessaa qaba.[1]
Tokkoffaa: Kitaabban kunniin dhugaan ykn haqaan Rabbiin irraa buufamu isaaniitti amanuu
Lamaffaa: Kitaabban maqaalee isaanii beeknutti amanuu. Isaan keessaa Qur’aana, kan Nabii Muhammad (SAW) irratti buufame, Tawraat kan Nabii Muusaa (AS) irratti buufame, Injiil kan Nabi Iisaa (AS) irratti buufame, fi Zabuur kan Nabii Dawuudif kennametti amanu. Kanneen maqaa isaanii hin beekne immoo walumaagalatti itti amanna. Kana jechuun Rabbiin irraa kan bu’an ta’uu fi ilma namaatiif qajeelchaa fi ifa akka ta’an ni amanna.
Sadaffaa: Odeefannoo osoo hin jijjiraminii fi hin micciramiin haqaan kitaabban kanniin keessatti dhufan dhugoomsu ykn dhugaan itti amanu. Kan akka odeefannoo Qur’aana keessatti dhufanii fi odeefannoo kitaabban duraanii osoo hin jijjiraminii dhufanitti amanu. Kitaabban yeroo ammaa Kiristaanotaa fi Yahudoota harka jiran itti hin amannu. Sababni isaas, kitaabban kunniin jijjiramanii jiru. Kan nuti itti amannu kitaabban yeroo jalqabaa Nabii Muusaa fi Iisaa irratti bu’aniidha.
Odeefannoon (ergaan) Qur’aana keessa jiru hundi immoo haqa hin jijjiramne fi hin micciramne waan ta’eef, namni “Ani Musliima” ofiin jedhu wanta Qur’aanni of keessaa qabu hundi dhugaa ta’uu isaatti amanu qaba. Rabbiin ni jedha:
“Sobni fuundura isaatiis ta’ee duuba isaatiin itti hin dhufu. Rabbii Ogeessa Faarfamaa ta’e irraa buufame.” Suuratu Fussilat 41:42
Qur’aanatti duraa duuban sobni wanti jedhamu itti hin dhufu. Kana jechuun beekumsa namaaf dhiyeessu keessatti sobni itti hin dhufu. Seerotaa fi murtoowwan kaa’e keessatti sobni itti hin dhufu. Seenaa durii irraa wanta beeksisu keessatti sobni wanti jedhamu itti hin dhufu. Seenan ummata durii Qur’aanni beeksisu hundi dhugaadha. Wanta gara fuunduraatti uumamu irraa odeefannoon Qur’aanni beeksisu hundii dhugaadha. Sobni wanta jedhamu itti hin dhufu.[2] Sababni isaas Qur’aanni Rabbii waan hundaa beeku irraa waan bu’eefi.
“Buufamuun Kitaabichaa (Qur’aanaa) Rabbii Injifataa, Beekaa ta’e irraayyi.” Suuratu Ghaafir 40:2
Afraffaa: Seera ykn murtiwwan kitaabban of keessaa qaban kan hin shaaramne irratti hojjachuu, hikmaa (ogummaa) isaa hubannee dhiisne murtiwwan kaniinitti gammaduu fi guutumatti harka kennu- Kitaabban darban hundi Qur’aanan shaaramanii ykn jijjiramanii jiru. Rabbiin ni jedha:
“Nuti kitaaba irraa waan isa duraatiif dhugoomsaa fi isa irrattis tiiksaa ta’ee Qur’aana gara keetti haqaan buufneerra.” Suuratu Al-Maa’ida 5:48
“…Qur’aana haqaan gara keetti buufneerra” Kana jechuun Qur’aanni Rabbiin irraa bu’uun isaa haqa. Akkasumas, wanti inni of keessaa qabu hundi haqa. “Kitaaba irraa waan isa duraatiif dhugoomsaa…” kana jechuun Qur’aanni odeefannoo kitaabban darban of keessaa qaban ni mirkaneessa, odeefannoon isaanii kan haqa ta’e odeefannoo Qur’aanitiin walitti gala. Akkasumas, kitaabban darban Qur’aanni akka bu’uu beeksisanii turan. Kanaafu, Qur’aanni beeksisa isaanii kana ni dhugoomse ykn ni mirkaneesse jechuudha. “…fi isa irrattis tiiksaa” kana jechuun wanta haqaa fi ilma namaa fayyadan kitaabban darban of keessaa qaban Qur’aannis san caalaa of keessatti dabaluun of keessaa qaba. Kitaabban san keessaa wanta Qur’aanni haqa ta’uu isaa mirkaneesse haqa, wanti kijiba ta’uu mirkaneesse kijiba. Sababni isaas, kitaabban akka Tawraat, Injiil keessatti jijjiraa fi micciruun argamee jira. Kanaafu, wanti Qur’aana dhugaa ta’uu mirkaneesse dhugaadha, wanti sobaa ta’uu mirkaneesse soba.[2]
Hiikni biraa “wa muhayminan aleyh” jedhu “isa irratti kan murteessu” ta’a. Kana jechuun Qur’aanni kitaabban darban irratti ni murteessa, wanta shaaramu qabu ni shaara. Kanaafu, kanarratti hundaa’un murtiwwan kitaabban darbanii irratti hojjachuun hin ta’u kan dhugaa ta’ee fi Qur’aanni mirkaneesse malee.
Haajaa Ilmaan Namaa Kitaabbaniif Qaban [3]
Haajan ilmaan namaa kitaabbanitti qaban haajaa isaan nyaataa fi dhugaatiif qaban caala. Sababni isaas, ruuhin ilma namaa tuni yeroo hundaa tasgabbii fi nageenya barbaaddi. Qaamni immoo sakandi sakandiin nyaata hin barbaadu. Kanaafu, tasgabbii fi nageenya ruuhin barbaaddu kennuufi kan danda’u kitaaba Rabbiin irraa bu’eedha. Mee haajaa namoonni kitaabban Rabbiin irraa bu’aniif qaban muraasa isaanii haa tarreessinu:
1ffaa– Kitaabban Rabbiin irraa gara Ergamaatti bu’e ummata Ergamaa kanaatiif madda irraa baratanii fi haala ofii sirreessan akka ta’uufi. Yeroon hanga fedhe haa darbu, ummanni Ergamaa kanaa hundeewwan amantii, ka’uumsaa fi gahuumsaa isaa murteessuf gara kitaaba Ergamaa irratti bu’eetti deebi’u. Wanta Rabbiin akka hojjatan itti ajaju fi wanta irraa dhoowwu, amala gaggaarii itti kakaasu fi jajjabeessu beekuf gara kitaaba deebi’u. Nama waan gaarii hojjateef mindaa jiruu fi nama waan badaa hojjate adabbii isa eeggatu kitaabban keessatti argatu. Akkasumas, rakkoolee jireenya keessatti nama muudatan füruu fi murtiwwaan adda addaa baasuf gara kitaaba deebi’u. Keessumattu, Ergamaan yeroo fi bakkaan kan isaan irraa fagaatu yoo ta’e gara kitaabaa deebi’un isaan irrati dirqama ta’a.
2ffaa– Kitaabni Rabbiin irraa bu’ee wantoota namoonni irratti wal-dhaban irratti murtii haqaa akka ta’uuf- wantoota namoonni irratti wal dhaban kan murteessu Kitaaba Rabbiiti. Sababni isaas, kitaabni Rabbii jecha (Kalaama) Isaati. Rabbiin immoo Abbaa Murtiiti. Kana ilaalchisee Rabbiin akkana jedha:
“Namoonni amantii tokkicha irra turan. Ergasii, Rabbiin nabiyyoota gammachiiftotaa fi akeekachiiftota taasise erge. Akka inni wanta isaan keessatti wal dhaban gidduu namootaatti murteessuf isaan waliniis kitaaba dhugaan buuse.” Suuratu Al-Baqarah 2:213
Rabbiin hundarra beekaa- namoonni yeroo jalqabaa dachii tana irratti wal horan amanti tokko irra turan. Rabbiin qofa gabbaruu fi tokkichoomsu turan. Ergasii, sababa fedhii lubbuu, wallaalummaa, dagachuu fi sheyxaanatiin Rabbiin tokkichoomsu fi Isaaf ajajamuu keessatti gargar ta’an. Gariin Rabbiin qofa gabbaruu itti fufan, gariin immoo Rabbiin gabbaruu dhiisanii taabotaa fi wanta biraa gabbaruu jalqaban. Sababa kanaan Rabbiin nabiyyoota qananii addunyaa fi Aakhiraatiin nama amanee fi hojii gaarii hojjate gammachisan, adabbii nama kafaree fi badii hojjate akeekachiisan isaanitti erge. Ergamtoota hunda waliin kitaaba gara haqaatti nama qajeelchu buuse. Kitaabni kuni wantoota namoonni irratti waldhaban keessatti abbaa murtii akka ta’uuf Rabbiin buuse. Hundee fi damee amantii isaan keessatti waldhaban kitaabni ni murteessa. Haqni fi sobni kam akka ta’e ifa baasa. Kanaafu, faaydan kitaabban Rabbiin irraa bu’anii keessaa tokko wal mormii fi wal-dhabbii namootaa furuufi. Osoo kitaabni bu’uu baate, silaa namni hunduu, “Karaa ani irra jiru qofatu sirriidha. Kan biraa immoo jallataadha.” jechuun dukkana keessa jaanja’a.
3ffaa– Erga Ergamtoonni du’anii booda kitaabni Rabbiin irraa bu’e hundee amantii, seerotaa fi kaayyoo isaa jallinna warra fedhii ofiitiin amantitti taphatan irraa eeguf- Ergamaa boodaa kitaabni ummata isaa keessa jiraachuun akka Ergamaan suni isaan keessa jiraachuti. Sababni isaas, kitaabni kuni wanta Ergamaan ittiin ergame of keessaa kan qabuudha. Ergamtoonni ilma namaa waan ta’aniif duuti nama kamittu dhuftu isaanittis ni dhufti. Garuu hundeen, dameewwani, amalli gaarii fi seeronni amantii isaan itti waamaa turan gonkumaa hin du’an. Osoo kitaabni haala itti fufaan jiraachu baate, silaa akkuma isaan du’aniin amantii san keessatti jijjiramnii fi wal dhabbiin baay’een ni uumama. Namoonni jallattoonni fi fedhii ofii hordofan wanta amanti keessa hin jirre itti dabaluu, irraa haaqu fi Rabbiin irratti kijibuun amantii balleessu. Sababa kanaaf, ilmaan namaatif kitaabni seeraa guutuu fi haqa irratti hundaa’e kan jijjiramu irraa eeggame jiraachu qaba. Kanafi, Qur’aanni hanga Guyyaa Qiyaamaa jijjiramuu fi micciiramuu irraa ni eeggama. Akka ilmaan namaa irratti hujjah (ragaa) ta’uuf. Rabbiin ni jedha:
“Dhugumatti, Numatu Qur’aana buuse, dhugumatti Numatu isa tiiksas.” Suuratu Al-Hijr 15:9
Guduunfaa
- Kitaabban Rabbiin irraa bu’an ilma namaa gara gammachuu, nageenyaa fi milkaa’innaatti qajeelchu.
- Kitaabbanitti amanuu jechuun haqaan Rabbiin irraa kan bu’an ta’uu amanuu, ergaaleen isaan keessa jiran haqa ta’uu dhugaan itti amanuu fi hojii irra oolchudha.
- Qur’aanni kitaabban duraanii waan shaaref, ergaleen isa keessa jiran hundi dhugaa ta’uu itti amanuu fi hojii irra oolchun, nama gammachuu fi milkaa’inna barbaadu irraa ni eeggama.
- Haajaan dhalli namaa kitaabban Rabbiin buusef qaban haajaa isaan nyaataa fi dhugaatiif qaban caala. Sababni isaas, ruuhin namaa tuni sakandii hunda keessatti tasgabbii fi nageenya barbaaddi. Kana kan argattu immoo kitaaba Rabbiin buuse keessatti.
- Ergamtoonni erga darbanii booda kitaabban isaan irratti bu’an ummata isaan booda dhufuuf madda qajeelinnaa fi barnootaa ta’aaf.
- Kitaabni amantiin akka jijjiramne eega. Ergamaa boodaa kitaabni ummata isaa keessa jiraachuun akka Ergamaan suni isaan keessa jiraachuti. Sababa kanaaf, Qur’aanni namoota yeroo Nabii Muhammad (SAW) fi isa booda dhufan irratti hujjah (ragaa) ta’a.
- Kanaafu, namni tokko guyyaa Qiyaama Nabiyyiin natti hin dhufne jedhee mormuu hin danda’u. Sababni isaas, kitaabni Nabiyyicha irratti buufame isa bira gahee jira.
- Kitaabni wal dhabbii namoota jidduutti uumamu hiikun daandii sirriitti isaan qajeelcha.
Kitaabban wabii:
[1] Sharih Usuuli salaasa Fuula 94-95 Ibn Useymiin
[3]al-aqiidatul Islaamiyyatu wa usuusuhaa By Abdurahmaan Hasan Madiniyyi, fuula 465-468
[2] Taysiral Kariimul Rahmaani fii tafsiiri Kalaamil Mannaani–Abdurahmaan Naasir Sa’dii, fuula 257-258


text:
Hariiroo Eertraa fi Itiyoophiyaa haaressa daawwannaa jedhu geggeessuuf muummichi ministeeraa Itiyoophiyaa Abiyi Ahimad Eertraa Seenanii jiru.
Ennaa isaan Asmaraa seeran prezidaanti Isaayyaas Afewarqii dabalatee hoogganoonni biyyattii sadarkaa ol aanaa fi jiraattonni magaalattii simannaa ho'aa godhaniiruuf. Biyyoonni lamaan walitti bu'iiinsa daangaa irraan kan ka'e kurna lama waan dta'uuf hariiroon isaanii addaan citee jira. Walii galtee Aljers guutummaan hojii irra akka oolchu koreen hoji raawwachiiftuu IHADEG dhiyeenya murteessuun hariiroo biyyoota lamaaniitti abdii horee jira.
Mariin hariiroo biyyoota lamaanii haaressuf daandii saaqu illee geggeessamuu ministriin dhimma alaa beeksisee ture. Muummichi ministeeraa Abiy ennaa turtii isaanii prezidaanti Isaayyaas Afewerqii waliin mari'ahuuf jiru. JIlli muummicha inistraa Eertraan hoogganame dhiyeenya Gara Finfinneetti ergamjun isaa ni yaadatama.


text:
Diinagdee Diinagdee
Hojjetaan Sadarkaadhaan Jiru Itti Gaafatamummaasaa Bahuu Qaba-Taakkalaa Uumaa
Proojaktoota Eegalaman Xumursiisudhaaf Xiyyeeffannaa Laannee Hojjechaa Jirra -Dr Abiy Ahimad
Waliigalteen Tarbaayinoota Sadan Hidhichaa Dhaabbata Jarmaniitif Dabarfame.
Biirichi Giloobaal Afrikaa Industirii Giruup waliin Walii galteen Qorannoo Qonnaa Misooma Jallisii Mallattesse.Diinagdee...
Saayinsii fi Teknoolojii Saayinsii fi Teknoolojii
Ispoortii Itiyoophiyaa Ispoortii Itiyoophiyaa
Taphoota Waancaa Finfinnee Walakkaa xumuraa Kaleessa taphatamaniin Bunni Itiyoophiyaa fi Bahaardaar Xumuraaf gahan.
Shamipiyooniin Itoophiyaa Jimmaa Abbaa Jifaar taphataa sarara fulduraa Bismark Hapiyaa waliin waggaa tokkoof waligaleera.
Ispoortii Adunyaa Ispoortii Adunyaa
Leenjisaan Arseenaal duraanii Arseen Veenger Amajjii dhufu Gara Leenjisummaatti akka deebi'an beeksisan.
Maanchistar Yuunaayitid ji'a ulfaataa dabarsuu akka danda'u taphataan Kilabichaa Yuhaan Maataan dubbate
Taphataan Jimmaa Abbaa Jifaar Duraanii Okikii Afoolaabiin Jireenyi Kubbaa Miilaa Ijiptitti itti tolaa hin jiru jedhame.


text:
Dhumatii Oromoo Moyaaleetti Tahe
Damee Boruutin, Bitootessa 13, 2018
Uummata of eegannaa tokko malee nagaan jiruu fi jireenya isaatti boba’ee jiru utuu waan tokko hin xuqqamiin humni Agaazii haala baayyee suukaneessaa taheen uummta Oromoo fixxuunn amma fudhannee wajjin jiraannu bira darbaa jira. Kanaan booda uummatni Oromoo karaa nagaa qabsoo goona jennee odeessuun injifatamuu Keenya harka keenyaan adda keenya irratti maxxanfachuu irraa gargar hin jiru. Biyyi lafaa nuuf biramachaa hin jiru. Biyyi lafaa Agaazii nu irraa dhowwuu fi nu irraa baasuuf hin deemu. Waan qabnuun of irraa dhoofnee cabsuu malee filmaata biraa hin qabnnu. Lolli amma deemaa jiru kan sammuu uummataa keenyaa jeeqee fi (psychological war) sodaachisee jilbeefatuuf xiyyeefatame dha.
Guyyaa Labsiin Yaroo Muddaa maqaa mana marree paralaaman sobaan namicha Abbaa Duulaa Gammadaa jedhamuun darbee jira jedhamee kaasee dhiiga ilmaan Oromoo dhangala’aa jiruuf itti gaafatama duraa kan qabu isa malee Agaazii duudaa rasasa nama irratti roobsaa ooltu miti. Abbaan Duulaa dhiiga ilmaan Oromoo kolbaan waraabatee nama habbuuqachaa jiru uummatni calisee ilaalu hin qabn dha. Bakka argametti lubbuu isaa keessaa baasuu fi qabeenya isaa kan tahe hundaa barbadeessuuf Uummatni Oromoo haqa qaba.
Guyyaan, torbaniin, baatii fi wagaan ilmaan Oromoo harka Mootummaa TPLF iin dhumaa jiru lakkaawwamee kan dhumu miti. Garuu jumlaan yaroo tokkotti namni lafaa ka’ee akkas dhumuun kana booda nu gahaa akka jennu nu godha. Dhuguma Uummatni Oromoo humna Agaazii kana of irraa kaasuuf: onnee, humna, danadeettii, ogumaa fi beekumsa gahaa hin qabu? Uummatni Oromoo humna Agaazii kana miti humna biyya Afrikaa cabsu ni qaba. Sababa tokkicha deddeebifnee himannu diinni keenya meeshaa waraanaa akka qabu dha. Nuyi immoo kan diinni keenya bara baraan qabaachuu hin dandeenye gamtaa fi gurmuu qabna. Kan nu hafee jiru humna qabnu kana hubannee qindoominaan guyyaa tokko diina keenya irratti bobba’uu dhabuu qofa. Leenci mootiin bineesaa yoo hooma girsa keessa tokko qabatu, yoo hunduu itti galagalee itti marsu isa qabate lafa buusee baqata.
Karaa koo dandeettii, ogummaa, beekumsaa fi hooggana Qeerroo Bilisummaa Ormoof baayyeen ulfinaa ammanttii irratti qaba. Akka uummata keenya bilisummaaf gahanis mamii hin qabu. Dhalli Oromoo biyyaa keessaa fi alaa waan qabnu maran isaan wajjin dhaabbachuun dirqama sabummaa fi namummaa tokko tokkoo keenyaa irraa eegamu dha. Ummata keenya dhumaatii fi yakka ulfaataa fokkisaa kana fakkaatu jalaa olshuuf waan qabnuun waliif gummaachuun yaroon isaa amma.
Midiyaan ykn warri oduu facaasan dhiiga Uummata Oromoo guyyaa guyyaan dhangala’uu fi kan jumaalaan dhumee reenfi hedduun dhiigaan dhiqamee wal cinaa ciisu facaasu.Haala deemaa jiru kana daa’iman Oromoos argaa jiru. Yaroo tokko tokko dubbiin kun haalan isaanii dhibee namni kun hunduu ajjeessamuun dhugaadhaa? jedhanii nu gaafatu. Isaan sobuun waan hin gargaarreef eyyee dhugaa dha yaroo jennu Uummatni Oromoo erga baayyee tahee maaliif warra xiqqoo kana lolee of irraa hin ari’uu ? gaaffii jedhutu dhufa. Dhumaatii duwwaa miti Agaaziin nama ilbisa taate tokko yaroo Oromoo qaama gurgudaa qabu hedduu walitti qabdee akka horii uleen tumumtu ilaalanii maaliif itti galagalee fuula keessa hi kabalee? jedhu.
Gaafa guddatanii waan hunda baran meesshaa waraanaa qabaachuun ammam akka onnee namaatti horuu fi harka qullaa tahuun ammam akka humna nama laafisu isaanii gala. Garuu bara guddina isaanii kana waan argaa guddachaa jiran sammuu iaanii irratti yaaddoo hamaa akka qabaatu waan ifa jiru. Warri ijoollee xixxiqqaa qabnu haala suukkanneessaa uummata keenya irra gahaa jiru kana amma danda’ame ija daa’iman keenya irraa akka daatu gochuun waan barbaachisu natti fakkaata.
Waraana Wayaanee dadhabsiisuuf dinagdee ishee laamshessuuf karaa gabaa lagannaa fi karaa cufuu bakka danda’amuu fi akka danda’ametti akka itti fufu gochuun garii dha. Tooftaan kun mataa dhukkubbii itti taha malee dinagdee ishee kan bakka jirutti dhaabu miti. Kana malee yaadni beenzilli Oromiyaa keessaa akka sochoonne gochuu haalaan fudhtama qaba. Yoo beenziiliin hin jiraane waraana ishee yaroo barbaadu gara feetutti sochoosuuf ni rakkatti. Kana malees beenzila waan doolaran bittuuf dinagdee ishee irratti miidhaa guddaa fida. Akka dinagdeen ishee bakka jirutti dhaabbatu gochuuf karaan baaburaa Jibuutii fi Finfinnee jidduu jiru warri waraana qaban akka OLF fi ONLFiin damaamtiin cabuu qaba. Akkuma kana nooraan wal quunnamtii isheef barbaachisaa tahanis cixuu qabu.
Gara yaada koo isan duraan kaaseen deebuu barbaada. Uummatni Oromoo komandi postii na irraa kaasi jedhee TPLF kadhachuu fi gaafachuu hin qabu. Koamdi postii kan of irraa kaasuu qabu uummata Oromoo malee namni biraa akka hin jirre hubachuu qabna. Dammaqinsi Uummata Oromoo har’a sadarkaa amansiisaa irra gahee jira. Sodaas bara 2014 kaasee moo’atee jira. Amma warra qabsoo bilisummaa kana bakkaan gahuuf dirqama seenaa ulfaataa of harka qabu Qeerroo Bilisummaa Oromoo irraa qajeelfama tarkaanfii isa dhumaa eegachaa jira.
Ilmaan Oromoo hidhatanii waraana TPLF keessa, poolisii fi humna bitinneessaa OPDO keessaa, milishaa fi WBOn bakka jiranitti meeshaa waraanaa qaban wajjin uummata isaanii dhiigni dhangalaa’aa jiru cinaa dhaabbachuuf dirqama sabummaa fi namumaa qabu. Oromoon guyyaan, torbaniin, baatiin fi wagaan bara baraan dhumaa jiru heergini isaa guddaa dha. Komand postiin manadara, gandaa fi magaala Oromiyaa hundaa keessa qubatee jiru lakkobsaan baayyee tahuu hin danda’u. Bakka baayyee sodattu tokko tokko baayyinan qubsiisuun ishee ni mala taha. Haala kana qaamni QBO adda baafachuu danda’a. Bakki humna qabnuu ol taha jennee hubatnu yoo jiraate mala biraa itti barbaaduu qabna. Bakka humna guddaa nama rifachiisu hin qabne garuu halkan tokkotti of irraa buqifnee buluu qabna.Warri qawwee qabu dura darbee uummataa irra yaroo ittisu uummatni immoo meeshaa qabuun eeboo, haaduu, mancaa, qottoo fi shimalaan itti marsinee Agaazii of irraa buqqisuuf wareegama bara baraan baafnu ol nuu hin gaafatu. Mandari, gandaa fi magaalli Oromoo bakka jirutti of bilisoomsee buluuf mirgaa fi dirqama fudhachuu qaba. Murtiin kuun Oromiyaa guutuutti akka gabaa lagannaa guyyaa tokkotti yoo tahe waraanni ishee waan gargar cituuf gaaga’ama guddaa hin fiduu. Amma danda’ame karaan bareechee cufamuu qaba. Baadiyaa fi magaalliis waliif dirmachuun irraa eegama.
Yaroo itti tarkaanfiin akkasii fudhatamu ganama barii ykn galgala tahuun ni barbaachisa. Guyyaa yoo tahe uummata yaadeessuuf jettee xiyaara kaasuu ni dandeessi. Xiyaarrii meeshaa gugguddaa balleessuu fi mana jigisuuf malee uummata irratti balaa fidu caalaa sodaa uumuu danda’a. Yoom iyyuu yaroo xiyaarri lolaa dhufuu uummatni hattattamaan gargar faca’uun barbaachisa. Tuta uummataa yoo argatte nama baayyee miidhuu dandeessi. Waan TPLF gochuuf deemtu waan beeknu hin qabnu. Kanaafuu bifa hundaan qophaa’uu nu barbaachisa.
Humnaan cabsitee nu bulshuu ykn nu balleessitee baduuf akka akeeka qabdu ifatti argaa jirra. Badii jalaa of olshuuf murtii fi tarkanfiin fudhatamu harka Uummata Oromoo jira. Yaada kana abba qabsichaa kan tahe Qeerroo Bilisummaa Oromoof dhiisuun fedha. Hoogganni Qeerroo Bilisummaa Oromoo haalla qabatamaa jiru hundaa xinxalee akaataa itti humna Uummata Oromoo yaroo gabaaba keessatti karaa qindoomina qabuun diina irratti bobbaasee Fincila Xumura Garbummaa akka galmaan gahuu godhu kadhannaa koo ti.
Gadaan Gadaa Bilisummaa Ti!
Injifannoo Uummata Oromoof!


text:
Wellisaa Oromoo beekamaa Haacaaluu Hundeessaa guyyaa Kaleessaa jechuun Wiixata Adooleessa 16 bara 2018 magaalaa Finfinnee keessatti gurmuu namoota kudhanii ol ta’aniin lolli itti agaa,amuu isaa raadiyoo sagalee Amerikaaf Ibsee jira.Kun ta’u isaa guyyaa tokko dursee Dilbata darbee galma miliyeenamii keessatti qophii arraara Itiyoophiyaa fi Ertraa irratti wellisuun isaa ni yaadatama.
Wallee isaa kan keessattis akka aangawoonni mootummaa ajjechaan daangaa waliin wal qabatee deemaa jiru dhaabsisaniif gaafatee ture.
Kanaa fi dhimmoota kanatti hidhata qaban irratti Haacaaluu haasoofsiifnee jirra Caqasaa.


text:
Prezidaant Donaald Traamp kan aangoo irraa fonqolchaman daayrektera FBI James Comey ilaalchisee falmii jiru itti fufuu dhaan jalqaba waggaa kanaa irra haasaa dhuunfaa isaan geggeessaa turan dhoksaan waraabame jedhan.
Ergaa tweeterii har’a ganama barii maxxansaniin prezidaant Taamp James Comey miidiyaaf miliqsanii baasuu utuu hin eegalin taappiin haasaa keenya qabu sun akka hin jiraatin abdiin qaba jedhan.
Traamp direcotra FBI James Comey maaliif hojii irraa ariitan jechuun gaafii dhiyaateef akkas jedhan
Sababiin isaas hojii gaarii hin hojjenne jedhan
Traamp Kibxta darbe ture kan qorannaa dhimma Raashiyaan filannoo Ameerikaa kan bara 2016 jidduu seenuu jedhu akkasumas hariiroo MOscoof duula filannoo Taamp gidduu jiru irratti qorannaa geggeessamaa ture kan hoogganan Comey hojii irraa kan ari’an.
Falmii irra hedduun jalqaba waggaa kanaa afeerraa irbaataa White House irratti Traamp fi Comeye gidduutti geggeessameen ta’uun gabaasameera.
Gaazexaan New Yourk times kaleessa galgala akka gabaasetti Traamp Comeyn amanamummaa isaaniif qaban akka mul’isan ennaa irbaata Sanaa gaafatan jedhee jira. Komeeyn immoo waadaa sana diduu dhaan yeroo mara ofii isaaniif amanamaa ta’uu akka qaban itti himan jedha gabaasi sun.
Angawoonni White House falmiin sun sirrii akka hin ta’in falmaanii jiran.


text:
Sadaasa 9, 2006 (Oromiyaa) - Ummanni Oromoo FDG Marsaa Lammaffaa Itti fufe! Wayyaaneen Ummata Oromoo Hidhuu fi Hiraasuu Jabeessite! Oromoonis Haga Dhumaatti QBO Waliin Dhaabbachuuf Waadaa Isaa Haromfachaa Jira!
Ummanni Oromoo sochii FDG karaa addaa addaatiin itti fufee jira. Haaluma kanaan Magaalaa Giincii, Amboo, Gudar, Tokkee Irreensaa, Baabbicha, Geedoo, Baakkoo, Siree, Naqamtee, Arjoo, Gimbii fi Ganjiitti sochiin uummataa haala gara garaan guyyaa har’aa sadaasaa 8, 2006 jalqabeera.
Magaalaa Leeqaatti kaleessa sadaasa 7, 2006 guyyaa sa’a 6:00 irraa eegalee saroonni wayyaanee mana sabboontota irra deemanii erga sakkatta’aa turanii booda namoota 9 mana hidhaatti guuranii gidirsaa jiru. Namootni yeroo ammaa mana hidhaa naqamteetti guuramanii argaman :
1. Gammachuu Wadaajoo, 2. kumarraa Fiixee, 3. Tasfaa Motorraa
4. Hayiluu Boggaalaa (Itti Gaafatamaa Waajira Bulchiinsaa fi Faayinaansii Godina W/Bahaa), 5. Asaffaa Fayisaa hojjetaa waajjira maallaqaa G/W/Bahaa, 6. Bars. Dassaaleny, 7. Margaa Goobanaa, 8. bars. Taayyee Daamxoo, 9. Margaa Guutamaa
Fi kanneen biros yeroof kan hin beekamne as magaalaa naqamtee keessatti mana hidhaa diinaa wayyaaneetti gidirfamaa jiru. Sabboontonni Oromoo marti dhimma mirga Oromoof jecha mana hidhaatti guuraman marti goota Oromoo ta`uu Oromoon marti hubachuu qaba!
Haaluma walfakkaatuun guyyaa kaleessaa manni barnootaa magaalaa naqamtee keessa jiran kamiyyuu hin banamiin oolan. Sababiin isaas barattooti obboleessa keenya Shibbiruu Dammisee Yuuniiversiitii Maqaleetti nu jalaa ajjeeffame simachuu qabna jedhanii osoo mana barumsaa hin seeniin oolaniiru.
Gama biraan ammo G/L/Shawaa iddoo gara garaatti sabboontota mana hidhaatti guuruun qabsoo Oromoo waan duubatti deebisu itti fakkaatee ammas itti fuftee jirti. Magaalaa Sabbataa keessaa namoota mana rifeensaa hojjetan osoo hin hambisiin mana hidhaatti guuraa oolaniiru. Ta’us uummati garuu isin nutti buutu taanaan nutis duubatti hin deebinu ittumaa cimna malee jechuun diddaa isaanii agarsiisaa jiru. Magaalaa Bishooftuuttis waan wal fakkaataatu raawwatame.
Gama biraan reenfa Shibbiruu Dammisee simachuuf uummati bahe hundi garaa gubannaan gumaa qabsaa’ootaa baasuuf nutis du’arraa hin deebinu jechuun dhaadataniiru.
Wallagaa Lixaatti kan argamuu fi ijaarsa isaa diinarratti babl’ifatee kan jiru “Maadheen Gumaa Balaachoo`` siyaasa Oromoo fi FDG irratti yeroo dheeraa erga mari’atanii booda Ibsa ejjennoo baafatanii xummuraniiru. Maadhichi yeroo ammaa of jalatti maadheelee xixiqqoo hanga 26 ijaaree kan socho’aa jiru yommuu ta’u yeroo ammaa ijaarsa isaa jabeeffatee FDG ta’uu fi Tumsa dimookraasii gama ABO gama kamiin iyyuu deeggaruu fi cinaa jiraachuu isaanii ibsaniiru. Ibsa ejjennoo isaanii keessatti akka ibsanitti “nuti yom iyyuu taanaan bilisummaa keenya goonfachuuf ABO fi WBO cinaa hiriirree aarsaa nurraa eegamu baasuuf/kanfaluuf qophee dha” jechuun ibsataniiru.
**********
Reeffa Barataa Shibiruu Damisee Wayyaneen Kennuu Diduu
Guyyaa dheengaddaa 06/11/2006 galgaala Reeffi barataa Shibbiruu Damissee Batii kan Yunvwrsiitii Maqaleetti ajjeefamee Hospitaala Miniliik bulee kaleessa 07/11/2006 Barattoonni Yunversiitii Finfinnee fi Ummatii Oromoo Finfinnee ganamaa sa'aa tokko qabee gaggeessuuf achiitti wal ga'ee sakkatta'amuun Hospitaalaa eddii rawwatee booda Reeffii ba'ee konkolaataa ittiin dhufeetti fe'amee socho'uuf jennaan nannoo sa'aa 3 qabdee hidhttoonni wayyaanee achiittii wal geessee wan turteef Reeffii akka dallaa Hospitaalaa hin baanee dhoorkiite kanaan ummatnii fi barattoonni kan nu ajjeesan irraatti Reeffa keenyaa nu dhoowwatuu jedhee yaadaa ariin dudubbachuu jalqabnaan Konkolaataa kan biraatti feetee fudhattee milqsiitee namootaa murta'ees ukkamsiitee fudhatee badde. Yaroo boodaa naannoo sa'aa 10 booda Reeffi Bufataa Polisaa nannoo miniliki jiruu sanattii akka namaa fayyaa egii hiitee tursiitee boodaa lafa galgaleessiitee fudhanii demaan. Kansii immoo kan rawwattu gara caaluu Magaloota karaara jiran Amboo, Gincii, Geedoo, Baakoo fi Naqamteetti Ummatnii ba'ee akka Reeffa gaggeessuu wan jedhamee dhaaba irraa dhaamameef kana sodaaf jechaa kan goodhaa akka jiran hubatameera.
************
Ajjeechaa fi Reeffa Barataa Maqaleetti Ajjeefamee Odeessa dabalataa!
Egaa reeffa fudhataanii awwaallachuun hojii nuuf ta'ee jira. Har'a mucaan keenyi maqalee suun (Shibbiruu Damissee) reeffisaa gaggeeffamee jira.
Kaleessa galgala hospitala Miniliki gahe, har'a ganama sa'a 10:00 irratti konkolata lakk. TG00176 maqalee dhaa kan fidetti fe'amee ture achii hanga waaree bodaa sa'a 3:00 Polisiif bakka bu'aan baratoota warrii achii fidan gara biyyaa hin gessinu jedhanii polisiin Finfinnee ammoo nuun hin ilaalu kan jedhuun walii galuun dadhabamee hanga sa'a 3:00 turame.Bodarra kennan.
Wanniii nama gaddisiiuu Reeffi namaa kabaja dhabee daddarbamaa Konkolataatti yeroo 3 fe'ame. Dura isaa maqalee fidee hindeemu jedhee lakk 00176 booda yeroo isaan akka galgalaa'u darbaan nammoonni kan dhuunfaa lakk OR00156 kan ta'eettii feenaan dallaa keessaa hanga nami bahuutti hin baasnu jedhani.Turee reeffa baasani akka ala dhaabaniin obboleettiin mucaa waan akka Dr. waamee godhanii boodatti hambisan konkolataa reeffa fuudhee konkolataa polisii lamaan 0196 fi 0051 egamaa fudhaan 'taxeqiin' gahan hanga sanatti ammoo konkolataa biroon obboleettiifi nammota muraasa Konkolataa 3ffaa lakk OR05545 kan ta'een qaqabsisan. Akka jedhaanitti konkolataa kan Motumma Oromiyaatuu erge jedhan reffa kan namii kirefatee irraa itti jijjiiranii makinaa polisii 4tiin eegaa fudhaan deeman kan hangaa sa'a 4:15WB wajjin tureen ijaan argee gaddee gale. Wanii nama gaddisiisu baay'ee ture.Garba akka taane nan beeka garuu har'a garbaa gadi akka taane hubadheen jira! Yoo jabaanne kana jijjiirra!
Reeffa SHIBIRUU DAMISEE Maqaleerraa fidanii H/Minilikitti qorachiifana jechaa turanii amma erga ragaa sobaa qopheefataniin duuba ammoo umanni karaarratti yaa'ee akka reeffa eegaa jiru erga hubataniin booda sodaatanii konkolaataarratti reeffa fe'anii dhaabataa jiru.
Konkolaataa Minii Baasii Lakk. kan daldalaa teetarratti fe'ani jiiru.Nuuf kennaa jennaan ammo didanii jiru.
Ummanni ammoo gudoo aaree jira.
Wayyaaneen garu waa'ee Sadaasa 09, 2006 kana quba waan qabdu fakkaatti. Nama gar malee haala kana dura mul'atee hin beekamneen hidhuutti jirti.
Akkuma Simee Tafarraa sana jechuudha. Kaayyoon warra kanaa garu eenyus yaa ta'u eenyuyyu yoo Oromoo ta'e dhabamu qaba, isa jedhu waan ta'eef abuma qoosmiitti argatan mara ajjeesaa jiru. Kun Oromoo isa silaa rafuuf muguu eegalerree kan qabsoof damaqsiisudha malee gonkumaa kana nu sodaachisuu miti. Isaantu harkaan abidda qabate.
Injifannoo Ummata Oromoof!!
Gadaan Gadaa Bilisummaa ti!!


text:
QORMAATA DARGAGOOTAA
Dhalli namaa marsaa jireenya garagaraa keessa darba.Marsaan dargagummaa isaan keessaa tokkodha. Yeroo marsaa dargaggummaa qormaata baay’etu nama muudata. Qormaata darbuunis kufuunis jira. Qormaanni dargagummaa gariin akka doobbi nama gubanii nama dirmimeessu. Gariin immoo akka barbarre ijatti naqamanii ija jaamsu ykn miidhu.Qormaata dargagummaa keessaa mee muraasa isaani haa ilaallu.
1. Jaalala– qormaanni inni guddaan marsaa dargagummaa irratti nama muudatu doobbi jaalalatti. Dargageessi kamiyyu doobbii ykn ilkee tanaan osoo hin waxalamiin hin darbu.Qormaanni guddaan jaalalan qabamuu osoo hin ta’iin akkamitti akka isa wal’aanan beeku ykn beeku dhiisudha.Dargagoonni baay’een dhibee jaalala kanaan rakkatu. Akka itti wal’anaan beeku dhabuu isaanitirraa kan ka’e waxmadii baay’ee keessatti qabamu. Waxmadii tokko yoo darban kan biraatu isaani xamadamee argama. Mucaayyo/mucaa tokkorraa jaalalan yoo qabame/te yaanni isaa/ishii guutun nama saniif ta’a. Seeran nyaate/tte hin dhugu/dhugdu. Yoomuman ishii fuudha ykn wal arga jedhe yaada. Fuutis yeroo ammaa baay’ee ulfaatadha jedhe waan yaaduf malaa ishiin walqunnamu garagaraa barbaada. Qormaanni guddaan asitti kaa!!! Karaa haraamaatin moo karaa halaalatin wal qunnamta??? Ibiddaa keessa isaatti/ishiitti boba’u dhaamsuuf/hir’isuuf harka fuudhun ykn hidhii wal arraabun gahaadha, homaa hin ta’uu jedhe/jette yaada/yaaddi.Yoo kana gochuu dadhabees suuraa garagaraa maxxansa akka waan ishiin amma itti dhuftuutti.Suuraalee jaalala kanaan sammuu ofillee dhiphise, jireenya ofiis rakkoof saaxila.Halkaan yoo rafuuu yaaddo ishii/isaa, guyyaa yoo deemu yaaddo isaa/ishii. Yaadan ishii dhungata,ni hammata. Qormaanni kanaa tarreefame hin dhumu.
Doobbi jaalalattin gubamuun cubbuu osoo hin ta’iin qorsaa karaa haraamatin barbaadin of fayyisuuf yaalutu cubbuudha.Gubaa jaalala kana qorrisiisuf ga’ilaan dura walqunnamti saalaa seeran alaa rawwachuudha.Walqunnamti saalaa seeran alaa rawwachuun gubaa gubaa caalu. Doobbi jaalala caalaa nama guba. Sababni isaas gammachun/pleasure inni nama kennu baay’ee xiqqaa fi daddafee kan darbu yoo ta’uu dhiphinni sammuu fi rakkoon isaarraa dhalatu baay’ee guddaadha. Namtichi kana raawwatu yookaa dhiiben qabamee yookiin intalti ulfoofte salphadha jedhe halkanii guyyaa yaada.Gammachuu hin qabu.İnuma intalti kana caalaa yaaddofti.Rakkoo fi daraaraa garagaraaf saaxilamti.
Kanaafu, qormaata kana to’aachuuf maloota garagaraa fayyadamun baay’ee barbaachisadha.Kanniin keessaa isaan muraasni; sodaa Rabbiiti fi obsa qabaachu, ija ofii wanta haraama ta’ee laalu irraa gadii qabachu, kaayyoo murtaa’e qabaachuu fi isa galmaan gahuuf halkanii guyyaa carraaqu, beekumsa amantii ofii baruuf carraaqu, saalli faallan lamaan walitti makamuu irraa fagaachu, dubbii hin barbaachisne fi kolfa saalaa faallaa(opposite sex) waliin gochuu dhiisu. Kana yoo jedhu warra fuudhu/itti heeruma danda’an waliin odeessurraa of qussachu jechuu kooti.
Dubartii fi dhiirri kophaa waliin taa’uu/turuu irraa fagaachu.Miidhaa zinaan/sagaagalummaan geessu hubachu fi irraa fagaachudha.
2.Araada– qormaata dargagoota muudatan keessa inni biraa immoo araada adda addaatin qabamuudha. Maddii kana inni guddaan baay’ee haa ta’uyyu malee hiriyyaa akka ta’ee ni amanama. Hiriyyaan badaan akka sibila tumtu fooli badaa namatti afuufe nama ajeessu yookin qaanqe namatti afuufe uffata namaa guba. Hiriyyaan gaariin immoo shittoo namatti afuufe nama urgeessa. Haaluma kanaan namni hiriyyaa badaa qabuu wanta gadhee inni hojjaturraa duubatti hin deebi’ee kan Rabbiin tikse malee. Araadota akka siigaraa,caatii,hashiishii, alkoolii, kisaara(qumaarii) fi kan kana fakkataniif of gurguree kenna. Wantoota gadhee hojjatu akka gaariitti ilaale itti boona.Miidhaa wayitu akka hin qabnetti ilaala.Namni araadota kanniin qabamee ofirra mil’atee yaadu qaba.Miidhaa araadni kunii itti fide gadi qabee xinxalluun ofirra dhaabuf ijjannoo cimaa horachuu qaba.Araada kana ofirraa dhaabuf gufun wayitu fundura akka hin jirre haa beeku.Sababoota adda addaa dhiheessun miidhaa malee bu’aa tokko akka hin buusnef haa hubatu.
3. Hojii dhabiinsa- Yeroo ammaa barattoonni baay’een yuniversitii bayan hojii maleessa ta’uun argamu. Hojii barbaachaaf biyya ofiiti baqatanii gara biyya biraatti lola’u.Yeroo gara biyya alaatti baqatan qormaata fi rakkoo garagaraatiif saaxilamu. Galaanatti darbamanii lubbuun isaanii darbuu,qarshiin isaanii shiftootan saamamuu, hojii boqonna malee hojjachuu,sababa lolaatin lubbuun isaani darbuu fi kan kana fakkaataniif saaxilamu. Akka namoota biroo gara biyya alaa deemanii qarshii haranitti nullee qarshii walitti guurre soreessa taana jedhanii, qarshii qabaniis dhabanii inumaa lubbuun isaanis bakka hin taanetti dabarti.Qarshii harkaa qaban san osoo biyyoo ofii irratti sirnaan dalaganii soreessa ta’uu akka danda’an abdii fi kutannoo hin qaban. Soreessa ta’uu kan danda’amu yoo gara biyyaa alaa deeman qofa jedhanii yaadu.Qarshii asitti walitti qabatan dallalaa fi shiftootaaf dhihana godhanii ofii isaanitii qullaa fi garaa beelaatiin gara biyya ofiitti deebi’u. Rakkoon kanaa inni guddaan gadii qabanii xinxalluu dhabuu,haala bulchiinsa mootummaa fi biyya ofii tuffachuudha. Biyya ofii keessatti guddachuu fi jijjiramuu akka hin dandeenye abdii dukkana’a qabaachudha. Osoo biyyee gabbataa kana irrattii sirnaa fi malaan hojjatanii, guddinnii fi jijjiramni ni dhufa. Tokkummaa uumuu fi faaydaa waliitiif(mutual benefit) hojjachuun oomisha gaarii akka fidu beekudha. Jiddu isaaniti wantoota nama diiganii fi addaan fageessan kan akka wal waanyu,jibba,haafa’insa(greed),gadoo,tuffannaa,of tuulu fi kkf kaasu fi hanbisuudha. Bakka naqarsaan armaan olii jirutti namoonni tokkumaa uumanii jijjaramuu fi guddachuu hin danda’an.Tokko tokkoo garbicha ta’ee wal cunqursu.
4.Amantii ofii irraa garagaluu- Islaamni amantii madaalama nama kamiifu ta’uu fi rakkoo ilma namaatif furmaata gaha qabudha. Namoonni seera fi barnoota Islaamummaa gatuun kan mataa ofii baafatanii yeroo buluu ittiin jalqaban,rakkoo fi dararaa addaan hin cinneetti galan. Amantiin Islaama yeroo fedhii fi wanta gadhee isaan hojjatan faallessu, kunii amantii furmaata osoo hin ta’iin amantii rakkooti jedhanii taapeella ittii maxxansan.Dargageessi kana dhagahees amantii ofii baree irraa fayyadamuuf sii’aa’inna isaa ajjeesan.Kakka’umsa akka hin qabaanne godhan. Amantii duubatti hafaa ammayyaa waliinkan hin deemne jedhanii itti mul’isan. Haala kanaan dargageessa sammuu isaa haadochan, jireenya isaa kolaasan. Dargageessi osoo Islaamumma gadi qabee akkuma barnoota ofiititti qo’ate fi qorate, qormaata armaan olitii fi kan biraatif salphatti hin saaxilamu. Islaamni jiruu fi jireenya keessatti namoonni eessaa ka’uu akka qaban,daandii kami fi akkamii irra deemu akka qaban,bakki gahumsaa eessa akka ta’ee seeraanii fi sirnaan bal’isee namaa ibsa. Kaayyoon ilma namaa maal akka ta’ee fi akkamitti kaayyoo san galmaan gahuu akka danda’an haala sammuun namaa fudhatuun qaaccesse ifa godha.
Sheeyxaanni namoonni beekumsa Islaamaa irraa habbuuqatanii jiruu gaarii akka hin jiraanne maloota garagaraatti fayyadamee fuula isaani Islaama irraa garagalcha. Yeroo hundaa jireenya gammachu fi nageenya hin qabne,gadadoon tan guuttamte akka jiraatan isaan godha. Dhugaa Islaama ilaalchisee shakkii adda addaa qalbii namaa keessatti bittineessa. Imaana nama sanii hurgufa. Hanga nama san daandii Islaamummaa irraa baasutti/maqsutti hara hin baafatu, boqonna hin godhu. Kunii wanta yeroo duriis ta’ii yeroo ammaas wanta argaa jirru. Warroonni Dhihaa Islaama irraa nama garagalchuuf fakkii Islaama miidiyatti fayyadamanii xureessu. Dargageessi kana argees dhugaa itti fakkaate amantii nageenya fi jireenya isaatif furmaata ta’uu danda’u irraa fuuli ofii garagalche jireenya ofii rakkinnaa fi qormaatatti gurgura.Hanga fedhe qabeenyi fi dinagdeen haa baay’attu, bakka qajeelchi jireenya(amantiin) hin jiretti gammachuu fi nageenyi wayitu hin jiru. Akka fakkeenyatti yoo fuudhanne lammiiwwan biyya Siwidiiniif qarshii kafalee kan barsiisu mootummaa,daa’imni yoo dhalate kan guddisu motummaa osoo ta’ee jiruu rakkoo fi qormaata garagaraaf saaxilamu. Sodaa Rabbii waan hin qabneef akka fedhanitti faahisha(hojii gadhee) keessatti borcamuu,alkooli fi araada garagaraatin sammu ofii miidhu. Lubbuu ofii galaafatu (committing Suicide).Qarshiin bira guutte osoo jirtuu jireenya keessaa gammachuu dhaban.
Jireenyi yoom baay’inna dinagdee nama gafaatti. Kana irra jireenyi Rabbiin beeku fi ajaja Isaa hordofuu nama gaafatti. Yoo ajaja Rabbii hordoftee fi itti bultee gammachuu fi mi’aa koo ni dhandhamta jetti. Ta’uu baanan siif yeroon hundii anii rakkoo fi dararaadha jetti.
Rabbiin akkana nuun jedha:
“Namni zikrii(yaadanno) Kiyya irraa garagale- dhugumaan jireenya dhiphatu/rakkotu isaaf jira. Guyyaa Qiyaama ballaa/jaamaa ta’ee isa Kaasna.
Akkana jedha,’Yaa Gooftaa kiyya maaliif ballaa goote naa kaaste? Duraan kan ilaalu turee bar.’
[Rabbiin] akkana jedhaan ‘Wantichi akkanaa bar; mallattoolleen Teenya siif dhufte. Ni irraanfatte (ni dhiiste).Haaluma kanaan atillee har’a ni dagatamta (ni dhiifamta).
Haala kanaan nama daangaa darbee fi mallattoollee Rabbii isaatitti kan hin amanne adabna. Adabbiin jireenya boodaa(aakiraa) baay’ee cimaa fi itti fuufaadha. ” Suuraa Xaahaa 20:124 -127
Rabbiin nama gara Islaamatti deebi’ee hordofuu fi itti buluu nu haa godhu jechaa barreefama koo har’aa asirratti xumura. Alhamdulillah.
Ani akkuma nama kamiyyu dogongoru kan danda’udha. Dogongora koo sirreessu fi yaada yoo qabaattan, E-mail kanaan na qunnamu dandeessu: sammubani@hotmail.com


text: [SQ, Mudde,3,2017] Lixa Oromiyaa Baha Wallaggaa Magaalaa Nuunnuu Qunbaa keessatti barsiisaa Taaddasee Hordofaa jedhan miseensa paartii Mormituu KFO kan ta’an Wayyaaneen ukkaamsitee turuun ishee nii yaadatama. Yakka jibbiinsa Oromummaa isaanii qofaaf wayyaanee irratti raawwatte kan balaaleffatan uummanni Nuunnuu Qunbaa Qeerroo waliin ta’uun deggarsa barbaachisaa taasisaafii jiraachuu gaabsni Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo gahe ifa taasisa. Haaluma kanaan barsiisaan kun uukkamfamanii kan jiran yoo ta’u ardaaf qe’ee jaallatamaa barsiisaa kanaa wal ijaaruun barattoonni magaalattiif naannoo ishee deggarsa barbaachisaa maatii isaaniitiif taasisaa jiru. Kellaa mana jireenyaa isaanii bifa hawwataan ijaaruun uummanniagaalattiis deggarsa taasise. Wantoota maatii barsiisaa kana barbaachisan mara guutaafii jiraachuun jaalala guddaa isaaniif qaban agarsiifataa jiru. Gabaasa biraatiin ona Nuunnuu Qunbaa magaalaa Adaree keessatti basaastota uummata gidirsaa jiraniif aangoon laatamaa jira. Taarraqenyi Naggaseef Badhaasaa (dablaalaa) kanneen turan, Sababaa fincila Warraaqsaa bara 2008 baha Wallaggaa Nuunnuu Qumbaa magaalaa Adaree keessatti Qeerroo Bilisummaa Oromootiin durfamee ka’een dargaggoota nagaa maqaa miseensota ABO jedhu sobaan itti maxxansuun yakkee kaawwan hiisisee kaawwan biyyaa akka godaanan namoota ga’ee olaanaa tapahataa turan ta’uu Qeerroon hordofaa ture. Yakka hammeenyaa bara sana raawwataniin dargaggoo Xilahuu Warqiinaa jedhamu nama kaadhima isaa waliin gaa’ela raawwachuuf jiru doorsisanii cidha qophiin xumurame guyyaa 14 jiru bacancarsuun maatii gammachuun qophii godhachaa jiru bittinneessaniiru. Yakkoota kana uummanni Leeqaa naannoo sanaaf magaalaa Adaree akka malee kan mufatan yoo ta’u balaa Konkolaataa uummataan gubamuu barasiif dargooggoota nagaa dararuun balaaleffatamaa ture. Taarraqenyi Naggasee basaasummaatiin leenjii fudhateen bars sana Maallaqa kuma digdamaan uummata nagaa nagaasaa booreessuu uummata cimsee bira gaheera. Kana malees dargaggoo Birraatuu Tasfaayee hamna Waraanaa wayyaaneen akka qabduuf magaalota Finfinneef, Adamaa keessallee deemee nama adamsaa ture yoo ta’u har’a abbaa Adeemsa taasisuun harka dhiigaan uummata magaalaa Adaree gidirsiisaa jiraachuu Qeerroon Waamaa gabaase.


text:
Godina Harargee Lixaa aanaa Hawwii Guddininaa araddaalee Taa’oo fi Ibsaa jedhaman keessatti torban darbe humnoonni Somalee Itiyoopiyaa irraa ta’anii fi hidhatan haleellaa raawwataniin manneen uummataatti ibdidd qabsiisanii lubbuun namaa baduu gabaasuun keenya ni yaadatama.
Ibsa muummichi ministeeraa H/Maariyaam kennanii fi Haala yeroo ammaa aanaa Hawwii Guddinaa fi Daaroo Labuu keessatti mul’ataa jiru ilaalchisee itti gaafatamaa waajjira kominikeeshinii godina Harargee Lixaa Obbo Abdurazaaq Ahmed Kan muummichi ministeeraa H/Maariyaam Dassaalen walitti bu’iinsawwan uumamaniin rakkooleen nagaa fi tasgabbii biyyattii jeeqan uumamuu dhaan lubbuun namaa baduu, uummanni qe’ee ofii irraa godaanuu fi qabeenyaan barbadaa’uu ibsa kelleessa galgala kennaniin baduu lubbuu lammiiwwaniif gadda itti dhaga’ame ibsanii maatii fi firoottaniif jajjabinan hawwa jedhan.
Muummichi minsiteerichaa Harargee lixaa aanaa Daaroo Labuu ganda Gaadilloo keessaa lammiiwwan Somaalee Itiyoophiyaa nageenya isaaniif jecha buufata poolisii naannoo sana keessa buufatnii turan irratti ajjeechaan jamaa raawwateera jedhan. Obbo Abdurazaaq garuu buufata Araddaa ti malee buufata poolisii miti jechuu dhaan namoonni achi keessa buufatanii turan lammiiwwan somaalee Itiyoopiyaa uummata waliin nagaan jiraataa kan turan jedhan. Ajjeechaan raawwatame sun nama dhuunfaan malee uummata araddaalee keenyaa bakka hin bu’u jedhaniiru.