text:
Xiinxala Haala Empayera Itophiyaa
Maqaan sirnaa kan biyyi Itophiyaa jedhamtee addunyaa biratti beekamtu kan duraanii Empayera Itophiyaa ture. Kana jechuun warri biyyicha uumee bulchaa tureyyuu, biyyi isaanii empayera ta’uu ni amanu turan. Empayera qabaachuun biyyooti Awropaa wajjin walqixa waan isaan taasisuuf ittiinis boonu turan. Dhuma Lola Addunyaa Lammaffaa (1945) booda garuu empayerri balfamaa dhufe. Haalli kun dhalachuun warri Awropaayyuu walabummaa biyyoota duraan koloneeffataa turanii akka fudhatan dirqe. Keessattuu Afrikaa keessatti walabumma gonfachuu kolonii warra Awropa baroota 1960ta keessatti daddaffiidhaan dhugoomaa ture. Kun deeme Empayera Itophiyaas yaaddessuu jalqabe. Ollaa empayerichaa keessaa kan dura walabummaa gonfate Sudan ture. Kunis bara 1956tti dhugoome. Itti aansee, Somalian bara…
Heera fi Higga Mangist Ilaalchisee Ergaa Gulaalaa Imaammata ADO ibsu
Addi Dimokiraatawaa Oromoo (ADO)n bu’ureeffama isaa ilaalchisee menfesto baase keessatti Ethiopian erga akka biyyaatti moggaatee ka’ee takkaallee seera mootummaa, kan ummanni irratti mar’atee ittiin buluuf raggaasifte akka hin qabnee fi hanga har’aatti hegge-mengist qofaa akka qabdu ibse. Ittti fufuunis hegge- mengistiin kun ammoo meeshaa cunqursaa warra biyya sana walduraa duubaa bulchaa turanii fi jiranii ta’ee akka tajaajilu ibsuun, ADOn waan irratti qabsa’uuf lafa kaawwate keessaa tokko hegge-mengistii sana gara heeraatti jijjiiruun biyya Ethiopia keessatti olaantummaan seeraa akka jiraatu taasisuu ta’uu isaa ibsee ture. Dhaggeefattooni keenya kan Afaan Oromoo, Afaan Ingilizii fi Amaaraa beekan, maal Heera (Constitution) fi Higga Mangistiin tokkoo…
Gabaasa Oduu Walgahii Hawaasaa DC fi Ohio
Gabaasa Oduu Walgahii Hawaasaa ADO yaamamee Washington DC fi Columbus Ohio t gaggeeffame Dhiheenya kana Hagayya 10 fi 11 bara 2013 Marsaaleen ADO Columbus Ohio fi Washington DC jiran walgahii ummataa naannoo jiranitti qopheessuun hawwaasni Oromoo nannoo sana jiraatan akka irratti argamanii hoggantoota ADO waliin mari’ataniif carraa bananii turan. Walgahiin gaggeeffamanlamaan kunis akeeka yaamamaniif guutuun milkiin xumuraman. Walgahii Columbus Ohio ti gaggeeffame irratti ummatni Oromoo naannoo Culumbus Ohio fi New York irraa walitti dhufe baayyinaan kan irratti argame yoo ta’u walgahichis akka aadaa Oromootti eebbaan kan baname ture. Eebba Maanguddoon boodas Hoggantoota ADO keessaa Obbo Leencoo Lataa Pirezdantiin ADO, mataa…
Xinaxala Haala Siyaasa Adunyaa
Xinaxala Haala Siyaasa Adunyaa – Barruu barnoota hubannaaf dhihaate Barruu gabaabaan kun haala addunyaa kan yeroo ammaa irratti hubannaa fi yaada walfakkaatu uummatnis ta’e qabsaa’otni oromoo akka qabaatan gargaara yaada jedhu irraa akka ta’e dursinee isin hubachiisuu feena. kunis hubannaa walfakkaatu qabaachuun ilaalcha walfakkaatu akka qabaannuuf murteessaa dha. Ilaalcha walfakkaatuu qabachuun ammoo nu ijaara. Qaama tokkicha, qalbii tokkicha, sammuu tokkicha akka qabaannu nu taasisa. Akeekni barruu kanaa haala akkasii aanjessuu irratti xiyyeeffata. Haalli kamiyyuu yeroo irraa gara yerootti ni jijjiirama. Waan ta’eef, xiinxalli haala addunyaas yeroo irraa gara yerootti haarayoomuu qaba. Xiinxallis sadarkaa adda addaatti godhama. Gariin irra keessa qofa…
Xiinxala Haala Gaanfa Afrikaa
Xiinxala Haala Gaanfa Afrikaa – Haala siyaasa Gaanfa Afirkaa hubachuuf akka ta’utti barruu qophaawe. Godinaan Gaanfa Afrikaa jedhamee beekamu Sudan, Sudan Kibbaa, Eritrea, Djibouti, Somaliland, Somalia hafee fi Itophiyaa hammata. Boodana keessa Kenya fi Ugandas itti dabaluun ni jira. Garuu xiinxala keenya kanaaf jara boodanaa lamaan dabaluun faayidaa waan hin qabneef Gaanfa Afrika akka duraan beekamutti fudhanna. Godinaan kun Gaanfa warseessaa waan fakkaatuuf Gaanfa Afrikaa jedhamee mogGaanfame. Godinaa kana haallan walitti hidhan danduu dha. Keessattuu haalli politikaa biyyoota kanneen keessaa tokko keessatti dhalatu warra hafanis ni tuttuqa. Caalaatti ammoo wanti biyyoota ollaa isee keessatti dhalatu Itophiyaa ni tuttuqa. Sababni isaas…
Happy Eid Al-Fitr from ODF
We, members of the Oromo Democratic Front, wish our Muslim brothers and sisters in Ethiopia and throughout the world a very happy Eid Al-Fitr. We congratulate each and every one of them for successfully completing a month-long period of fasting, religious devotion and fellowship. During the month of Ramadan, Muslims dedicate themselves to deep religious reflection, fasting and prayer in order to enhance the fellowship of family and community members. Such an exercise is best performed under conditions of peace and harmony, conditions that have been non-existent for Ethiopian Muslims now for almost two years. Hence, Muslims are celebrating this…
Empaayeraa Dimokraatessuu Ilaalchisee ergaa gulaalaa Imaammata ADO
Addi Demokratawaa Oromoo, ADO, ummanni Oromoo biyya isaa irratti abbaa, qabeenya isaa irratti abboomaa, jireennya isaa irratti murteessaa ta’ee, sabaa fi saboota biyyattii hunda waliin sirna mootummaa Federaalaa dhugaa, kan dimokiraasii, haqaan bulmaatnii fi wal qixxummaan keessatti dagaagan uumuu akeekkatee socho’a. Kana fiixaan baasuufis Ethiopan dimokiratoftee fedireshenii sabdaneessaatti jijjiiramuun dirqii ta’uu isaatti amana. Yaadni kun yaada qajeelaa fi eebbifamaa ta’uu waakkachuu yeroo dadhaban akkaataa hujiitti hikamuu danda’amuu isaa irratti namoonni mamii kaasan ni jiru. Hundeen mamii kanaa tokko gaaffii empaayerri akkamitti dimokraatawa jedhuu irraa madda.
RBO – July 2013
Here you will find Radio Bilisummaa Oromoo programing for the month of July.


c: text/html

text:
Tajaajilli Youtube kan Sa’aa 1 oliif addaan citee ture amma deebi’ee dalagaa eegalee jira.
YouTube dhaabbata guddaa kaampaanii Google jalatti argamu yoo tahu, dhaabbilee akka sadarkaa addunyaatti humna jabaa qaban keessaa isa tokko. Guutuu addunyaatti namoota Biiliyoona 1.8 oltu YouTube fayyadama. kaampaaniin kun akka sa’aa biyya keenyaatti halkan naannoo sa’aa 11tti sababaa hin beekkamneen dhabbatee ture. Hojjattoonni dhaabbatichaatis hoggasuma gama twitter isaaniitiin rakkina jiru ibsanii dhiifama gaafatan.
Rakkinni kun yeroo ammaa furamee Youtube tajaajila kan eegale yoo tahu, maddi rakkoo kanaa maal akka tahe dhaabbaticharraa hanga ammaatti ibsi kenname hin jiru.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ammas lolli, walajjeesuu fi mana hidhaatti walguuruun eegalamee?
Addi Bilisummaa Oromoo karaa nagaa qabsaahuuf hogganni isaa edda biyyatti deebi’ee kunoo reefu ji’oota sadii ta’a.ODP nis lotoriin biyya bulchuu baheefii aangoo mootummaa edda dhuunfatee reefu ji’ootni jaha darbu.
Mana hidhaa Qaallittii keessa taa’ee yeroo hedduu dhaamsa Dr.Abiy midiyaalee adda addaa irratti dabarsu qalbii fi onnee guutuun hordofaan ture.Dhaamsasaa keessaa kan ani yoomuu hin dagannee fi abdii guutuu natti horaa turan:
-Aangootti ol yaabbaachuun akkuma jiru aangoo gammadnee gad lakkisuufis yoomuu qophii ta’uu qabna
-Kana booda walajjeesuu fi mana hidhaatti walguuruun dhaabbatee jaalalli ni injifata; yeroon yeroo dhiifatama waliif gochuu fi yeroo jaalalaa ti
-Biyya kana keessatti hatattamaan dimokraasii dhugaa fi walqixxummaa mirkaneessinee Itiyophiyaa diigamuurraa baraaruu qabna fi kkf dha.
Ji’ootii jaha keessatti waadaaleen kun hundi diigamanii biyyattiin suuta suutaan bakkuma warri TPLF dhiisanii deemanitti (ykn ammoo haala sanaa olitti hammaataa ta’uu malu keessa) seenaa jirti.Jechootiin babbareedoo Dr. Abiy irra deddeebi’ee dubbataa ture akka fixeensa ganamaa badaa jiru.Ilaalchi abbaa irrummaa haala sodaachisaa ta’een bu’ura ijaarrachaa jira.Biyya kana keessatti sirna abbaa irree daran hammaataa ta’e gad dhaabuuf si’aa’inni itti fiigamaa jiru guddaa dha.
Harka lafa jalaa fi ifatti yeroon filannoo akka dheeratu shira xaxuun “akkuma yaabuun jiru bu’uunis jira” dhaamsa jedhu waliin hin deemu. ABO’n filannoo keessatti yoo hirmaate nu injifata yaaddoo jedhurraa ABO qabsoo karaa nagaa keessaa shiraan baasuuf fiiguunis abbaa irrummaa dha.Guutuu Wallaggaa, Iluu,Lixaa fi Kaaba Shawaa,Gujii fi Booranatti Raayyaa Ittisa Biyyaa bobbaasuun ummata nagaa gooluun jaalala ta’uu hin dandahu. Har’as ilmaan Oromoo ukkaamfamanii mana hidhaatti guuramuun, ajjeefamuun bifa haaraan jalqabee jira.Ji’oota jaha keessatti waadaaleen Dr. Abiy baqanii baduun haalaan yaaddessaa fi gaddisiisaa dha.
Dhumarratti qabxiilee sadii kaaseen yaadakoo guduunfa:
1. Waan gochuu dandeenyuuf qofa seeraan ala gochaaleen raawwannu hundi oolee bulee gatii guddaa akka nu baasisu hubannoo keessa galchuun haa sochoonu( principle of blow back effect).Kana fagoo otoo hin deemiin aangawoota TPLF irraa barachuu ni dandeenya.Gochuu dandeenyaatiin qofa waggootii 27 guutuu biyyattii akka barbaadanitti oofanii har’a maal keessa akka jirru ija onnee keenyaa bannee hubachuuf haa yaallu.
2. Pick one end of a stick then you have already picked the other end.Oromoo ajjeessuu fi hidhuun aangoorra bara baraan turuu yoo hawwine ( ykn haraqeen aangoo mataatti ol nu bahee nu macheessee tarkaanfii akkasitti yoo nu oofe) sana waliin walqabatee diiggaa fi barbadaahinsa biyyatti kana keessatti uumamuuf deemuuf ittigaafatamummaa fudhachuuf haaqophoofnu.
3. Waggootii 27 darban seeraan ala aangoo mootummaatti dhimma bahuun warra dhiittaa mirga dhala namaa fi saamicha gaggeessan seeratti dhiyeessuuf tattaaffii gochuun dura har’a Oromiyaa keessatti gochaaleen dhiittaa mirga dhala namaa raawwattan boru yakka dhiittaa mirga dhala namaatiin kan isin hin gaafachiifne ta’uu keessa deddeebi’aatii ilaalaa.


text:
Gaa’ila Islaamaa-Lakk.7.2
Al-Khixbah (Kaadhimachuu) Kutaa 2ffaa
Yeroo darbe kaadhimachuun tarkaanfi jalqabaa gara addunyaa fuudhaa heerumaa itti seenan jennee jirra. Dhiirri tokko dubartii isaa taatu erga filatee booda warratti nama erguun isaaf akka dubbatu gochuu danda’a. Dubartiin rashiida (tan wantoota sirriitti hubattuu fi madaaltu) yoo taate, ishiittis nama erguun fuudhaa heerumaaf ishii gaafachuun ni danda’ama. Ragaan kanaa Ummu salamat erga abbaan warraa ishii irraa du’ee iddaa (yeroo turtii) fixxee booda Ergamaan Rabbii (SAW) nama tokko itti ergan. Ergasii ishiinis tole jechuun ni heerumte.[1] Garuu dubartii takkati yommuu nama itti ergan hayyama waliyyii malee heerumu hin dandeessu. Namni ishii guddise nikaah hidhu qaba. In sha Allah, sharxiiwwan nikaa keessatti ni ilaalla. Ammas, abbaan ishii dhiira gaarii ta’etti intala isaa fuudhaaf itti dhiyeessu danda’a. “Yaa eebalu! intala tiyya fuudhuu dandeessaa?” jechuuni danda’a. Garuu kuni fedhii intalaatin ta’uu qaba. Yoo ishiin hin fedhiin ishii dirqiisisuu hin qabu. Har’as itti fufuun adeemsa kaadhimachuu ilaalla.
1-Istishaaraa (Mari’achiisuu)
Namni tokko nama isaaf ta’u erga filate booda nama nama sanitti dhiyaatu mari’achiisuu danda’a. “Ebaluun ilaalchisee maal jettaa?” jechuuni danda’a. Namni mari’achisan sunis dhugaa dubbachuu qaba. Faayda nama saniitiif yoo ta’ee fi nama lammataa rakkisuuf yoo hin ta’in, hanqinna nama sanii kaase dubbachuu danda’a. Akka ragaatti,
Faaxima bint Qays yommuu Mu’awiyaa fi Abul Jahm fuudhaaf ishitti dhufan Ergamaa Rabbii (SAW) mari’achiiste. Ergamaan Rabbiis (SAW) akkana jedhaniin: “Abul-Jahm ulee ceequ irraa hin buusu (kana jechuun dubartoota haleela). Mu’awiyaan immoo hiyyeessa qabeenya hin qabu. Kanaafu, Usaama bin Zeyditti heerumi.” Sahiih Muslim 1480
Bakki hanqinna nama sanii itti dubbatan yoo barbaachisaa ta’eedha. Barbaachisaa yoo ta’in dubbachuu hin qabu. Yeroo nikaaha dhimma dhuunfaa mari’achiisu yoo barbaade, ifa gochuu danda’a. Fakkeenyaf akkana jechuu: Ani doy’ummaa qaba, amalli kiyya ni jabaata, fi kkf. Yoo baditti kan kufe ta’e, dafee tawbachuu fi of dhoksuu qaba. “Hojii badaa akkanaa hojjadhe” jechuun namatti himu hin qabu. Osoo hanqinna ofii ifatti hin baasin, “Ani isiniif hin ta’u” yoo jedhe, gahaadha.
2-Istikhaarah
Istikhaarah jechuun Rabbiin wanta irra gaarii ta’etti akka nama qajeelchu kadhachuudha. Salaanni Istikhaaraa salaata yeroo dhimmi lama namarratti wal makate isa gaarii ta’e Rabbiin akka nama filachiisuuf salaatamuudha. Kaadhimataa fi kaadhimamtuun Rabbii olta’aa irraa kheeyri barbaadun isaaniif jaallatamaadha. Kunis kan ta’u, raka’aa lama salaatun ergasii du’aayi gochuudha. Hadiisa Jaabir bin Abdullah gabaase keessatti waa’ee istikhaarah haala kanaan ibsa:
Ergamaan Rabbii (SAW) akkuma Qur’aana irraa suurah nu barsiisu dhimmoota keessatti istikhaara akka goonu nu barsiisaa ture. Ni jedha, “Tokkoon keessan dhimmi wayii yoo isa yaachise (dhiphise), salaata dirqama (waajiba) ta’aniin alatti raka’a lama erga salaate booda akkana haa jedhu,
اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْتَخِيرُكَ بِعِلْمِكَ وَأَسْتَقْدِرُكَ بِقُدْرَتِكَ، وَأَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِكَ الْعَظِيمِ، فَإِنَّكَ تَقْدِرُ وَلاَ أَقْدِرُ وَتَعْلَمُ وَلاَ أَعْلَمُ وَأَنْتَ عَلاَّمُ الْغُيُوبِ، اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الأَمْرَ خَيْرٌ لِي فِي دِينِي وَمَعَاشِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي ـ أَوْ قَالَ عَاجِلِ أَمْرِي وَآجِلِهِ ـ فَاقْدُرْهُ لِي وَيَسِّرْهُ لِي ثُمَّ بَارِكْ لِي فِيهِ، وَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الأَمْرَ شَرٌّ لِي فِي دِينِي وَمَعَاشِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي ـ أَوْ قَالَ فِي عَاجِلِ أَمْرِي وَآجِلِهِ ـ فَاصْرِفْهُ عَنِّي وَاصْرِفْنِي عَنْهُ، وَاقْدُرْ لِي الْخَيْرَ حَيْثُ كَانَ ثُمَّ أَرْضِنِي بِهِ
“Allaahumma innii astakhiiruka bi’ilmika, Wa astaqdiruka bi-qudratika, Wa as’aluka min fadlikal-aziim Fa-innaka taqdiru Walaa aqdiru, Wa ta’lamu Wala a’lamu, Wa anta ‘allaamul-ghuyuub. Allaahumma, in kunta ta’lamu anna haaza-lamra Kheeyrun lii fii diinii wa ma’aashi wa’aaqibati `Amri (yookiin ‘aajili `Amri wa’aajilihi) faqdirhu lii wa yas-sirhu lii summa baarik lii Fiihi, Wa in kunta ta’lamu anna haaza-lamra sharrun lii fii diinii wa ma’aashii wa’aaqibati `Amri (yookiin fi’aajili `Amri wa ajilihi) fasrifhu annii wasrifnii anhu. Waqdur liil-kheeyra heeysu kaana Summa ardinii bihi.’
“Yaa Rabbii! Ani beekumsa keetiinin si filachiifadha. Dandeettii Keetiinin dandeettii Si kadha. Tola Kee guddaa irraas Si kadha. Ati ni dandeessa ani hin danda’u. Ati ni beekta ani hin beeku. Ati Beekaa waan hin mul’anneeti. Yaa Rabbi yoo dhimmi kuni amantii kiyya keessatti, jireenyaa fi booddee (Aakhirah) kiyya keessatti gaarii naaf ta’uu beekte, isa naaf murteessii naaf laaffisi. Ergasii barakaa keessa naaf kaa’i. Yoo wanti kun amantii kiyya, jireenya kiyyaa fi booddee kiyyaaf hamaa ta’uu kan beektu ta’e, isa narraa deebisi; anas isarraa na deebisi. Bakkuma jirutti toltuu naaf murteessi. Ergasii wanta sanitti akka gammadu na taasisi.” Ergamaan Rabbii (SAW) “haajaa ofii haa dubbata” jedhan.” Sahiih Al-Bukhaari 1166
Hadiisa kanarraa istikhaaran du’aayi adda ta’e amaloota armaan gadii kan qabuudha:
1-Gocha baay’ee barbaachisaa ta’e hojjachuuf yoo yaadan, istikhaara godhan. Garuu gochi kuni gocha filannoo ta’ee malee gocha dirqama ta’e miti. Fakkeenyaf, sooma soomuf istikhaara gochuun hin barbaachisu. Ji’a Ramadaanaa soomun dirqama waan ta’eef. Dhimmoonni akka fuudhaa heerumaa, daldalaa fi kkf raawwachuuf yommuu yaadu, dhimmi lama ykn sanii ol walitti makamuun isa yoo dhiphise, istikhaara godha.
2- Yommuu istikhaara godhan Rabbiin irraa dhimmi irra gaarii ta’e akka isa/ishii filachiisu ni abdata/abdatti.
3- Istikhaara gochuuf jalqaba salaata raka’aa lama ni salaata. Ergasii du’aayi armaan oli godha. Salaam baafachun duras gochuu danda’a, salaama erga baafate boodas gochuu ni danda’a.
4-Erga istikhaara godhee booda, gara wanta yaadetti ni deema. Yoo wanti suni isaaf gaarii ta’e, Rabbiin isaaf laaffisa. Ta’uu baannan, haala wanta san gufachiisu fida.
5- Wanta sanitti gammaduun tarii takkamaan namatti hin dhagahamu. Yeroo keessa kan namatti dhagahamuudha. [2]
Kanaafu, namni fuudhaa heerumaaf deemu, osoo ishiin ykn isaan wal hin qunnamin akkana jechuun du’aayi gochuu danda’a:
“Yaa Rabbii! Ani beekumsa Keetiinin si filachiifadha. Dandeettii Keetiinin dandeettii Si kadha. Tola Kee guddaa irraas Si kadha. Ati ni dandeessa ani hin danda’u. Ati ni beekta ani hin beeku. Ati Beekaa waan hin mul’anneeti. Yaa Rabbi! yoo dubartiin tuni/dhiirri kuni amantii kiyya keessatti, jireenyaa fi booddee (Aakhirah) kiyya keessatti gaarii naaf ta’uu kan beektu ta’e, ishii/isa naaf murteessii naaf laaffisi. Ergasii barakaa keessa naaf kaa’i. Yoo ishiin/inni amantii kiyya, jireenya kiyyaa fi booddee kiyyaaf hamaa ta’uu kan beektu ta’e, ishii/isa narraa deebisi; anas ishirraa/ isarraa na deebisi. Bakkuma jirutti toltuu naaf murteessi. Ergasii ishitti/isatti akka gammadu na taasisi.”
Namni du’aayi armaan oli godhu dhiira yoo ta’e, …dubartiin tuni…jechuun hima keessatti fayyadama. Yoo dubartii taate immoo…dhiirri kuni…jechuun fayyadamti.
Namni tokko Kaadhimummaaf ykn nikaahaf jaarsummaa ta’uu danda’a
Ergamaan Rabbii (SAW) dubartiin Bariiraa jedhamtu nama Mughiis jedhamutti akka heerumtu jaarsummaa ta’e. Bariiraan ni jette, “Yaa Ergamaa Rabbii! [Akka isatti heerumu] na ajajjaa?” Ergamaan Rabbiis ni jedhe, “Lakki, ani jaarsummama ta’uufi.” Ishiinis ni jette, “Ani isaaf haajaa hin qabu.” Sahiih Al-Bukhaari 5283
Abdullah ibn Umar (radiyallahu anhumaa) yommuu wal fuusisuutti waamamuu akkana jedhaa ture, “Namoota nurratti hin salphisinaa. Alhamdulillah wa salallaahu alaa Muhammadin, ebaluu dubartii teessan kaadhimata (kadhata). Yoo isatti heerumsiiftan, Alhamdulillah (Galanni Rabbiif haa galuu). Yoo isa deebistan, Subhaanallah (Rabbiin qulqullaa’e).” (Bayhaqii 7/181 gabaasi)
Guduunfaa
➤Namni tokko nama isaaf ta’u erga filatee booda nama gaarii fi muxannoo qabu mari’achisuu fi istikhaara gochuun adeemsa fuudhaa heerumaa keessatti wanta gaarii ta’eedha.
➤Jalqaba nama san erga filate booda, nama isatti dhiyaatu fi amanamaa ta’e ni mari’achiisa. Namni inni mari’chisu sunis osoo daangaa hin darbinii fi dhimma keessaa hin bahin dhugaa jiru itti himu qaba. Hanqinna nama sanii barbaachisaa yoo ta’e itti hima. Ta’uu baannan ni cal’isa.
➤Ergasii namni fuudhaaf niiti filatu ykn heerumaaf dhiirsa filattu, gara ofii deebi’uun istikhaara godha/gooti.
➤Istikhaara jechuun dhimma nama yaachisuu keessatti gara wanta gaariitti akka nama qajeelchu Rabbiin kadhachuudha. “Dhimma barbaachisaa kana hojjadhu moo hin hojjadhu?” jedhee yommuu shakkuu, istikhaara gochuun wanta isa fayyaduudha.
➤Istikhaara gochuuf jalqaba salaata raka’a lama ni salaata/salaatti. Ergasii, du’aayi armaan olii ni jedha/jetti. Yeroo biiftun baatu, seentu fi walakka samii taatu malee salaanni istikhaara yeroo kamu salaatamu danda’a. Garuu dhimmichi garmalee muddamsiisaa yoo ta’e, yeroo sadan kanninitiis yoo salaate rakkoo hin qabu. Salaata istikhaara irra deddeebi’e salaatu danda’a.
➤Du’aayi yommuu godhu hidda onnee jalaa haa godhu.
➤Namni Rabbiin filachiifatee fi mu’umintoota mar’achiisee dhimma isaa mirkaneeffate, hin gaabbu. Rabbiin ol ta’e ni jedha: “Dhimmicha keessatti isaan mari’achiisi. Yeroo murteeffatte Rabbirratti hirkadhu.” Suuraa Aali Imraan 3:159
Kitaabban Wabii
[1] Sahiih Muslim 918
[2] Quest for Love and MercyFuula 50-51
Sahih Fiqhu Sunnaah -Jiildi 3,fuula 116-117, Abu Maalik
Hisnul_muslim Hiikan gara Afaan Oromoo: Gaalii Abbaaboor Abbaaguumaa, fuula 50


text:
Kaappitaal 54 hojii teeknooloojii Ityoophiyaa deeggaruuf Birriii miiliyoona 6 gumaache.
Dhaabbatichi Ityoophiyaatti dameewwan addaddaarratti bobba’ee hojjechaa jira.
Hojiileen qorannaa bu’aa, tajaajilaa fi qabeenyatti akka geeddaraman, carraa hojii teeknooloojii jajjabeessuufi marsaa jalqabaatin Birrii miiliyoona 6 kan gumaache.
Waliigaltee tumsaas ministir deettaan Ministeera Innooveeshinii fi Teeknooloojii Shuumatee Gizaawii fi hundeessaan Kaappitaal 54 Sa’iid Awwayid mallatteessaniiru.
Maddi: FBC


text:
Somaaliyaan ammaaf beela hamaa of irraa ittisuu dandeesseetti, garuu biyattiin haalli ishee laaffataa, uummati ishee beela’uu itti fufa jechuu dhaan gabaasi tokkummaa mootummootaa beeksisee jira.
Somaaliyaaf Daayrikterri sagantaa nyaata addunyaa kan ta’an Laurent Bukeera akka jedhanitti uummata miliyoona 3.2tu rakkina keessaa jira. Ijoolleen kuma 70 kanneen hanqina nyataa hamaan dararamaa jiran dabalatee kanneen kuma 350 ta’an hanqina nyaataan rakkataa jiran.
Bukeeraan akka jedhanitti uummata kuma 700 ta’utu nyaataa fi bishaan barbaacha qe’ee ofii dhiisanii godnaanan. Beeladaaleen kuma dhibbaan laka’aman bishaanii fi marga dheedichaa Dhaba irraa dhumaniiru. Uummati 600 ol ta’an beela irraan kan ka’e ofi irraa ittisuu waan hin dandeenyeef dhibee kooleraan du’aniiru.
Haalli rakkisaan akkasii jiraatus jaarmoliin gargaarsaa faallaa isa kan bara 2011 ennaa uummati kummi 250mn beelaan du’anii deggersa hawaasa addunyaan beela miilanaa ittisuu danda’aniiru jedhan Bukeeraan.
Bukeraan VOAf akka ibsanitti gargaarsa barbaachisu kennuu itti fufuuf tokkummaan mootummootaa maallaqatu isa barbaacisa jedhan.
Yeroo ammaa baatilee ja’an itti aananiif kan oolu doolaara miliyoona 300tu nu barbaachisa. Sana malee gargaarsa uummata miliyoona 2.5f goonu dhaabuuf dirqamna. Sun immoo ijoollee miliyoona tokkoo fi dubartoota ulfaaf harma hoosisan dabalata jedhan Bukeeraan.
Hongeen mallattoo dhabamuu agarsiisaa waan hin jiru, walitti bu’iinsi al-Shabab waliin jiru rakkoo hamaa uumee waan jiruuf gargaarsi jiru waggaa kana darbees itti fufuu qaba jedhan.


text:
Xurree Milkaa’innaa fi Gammachuu-lakk.8
Madaan kee kan darbanii fi yaadonni negaativi ammaa gara olii ol guddachuu irraa duubatti si hin harkisin. Mataa kee ol qabadhu, baatiri/ibsaa milkaa’innaa fuundura keetti ilaali. Fundura kee dukkana goote hin ilaalin. Gargaarsaf Rabbiin kadhu. Dhugumatti Inni Tumsaa /Gargaaraa hundarra caaludha.
Sa’aati lamaa ol boqonnaa malee kompiyutara fi telefoona irra turuun sammuu, ijaa fi qaama miidha. Yoo akkas goote hirriba dhabda, sammuun kee tartiiba dhabuu danda’a, ijji si dhukkubdi. Sammuun kee sirnaan hin hojjatu. Barata guyyaa guutu kopiyutara irra oole ergasi du’ee kitaaba tokkorraa dubbisuun koo nan yaadadha. Kanaafu yommuu teknoloji fayyadamtu of eggannoo godhi. Akka qornannoo yeroo dhiyoo agarsiisanitti Tv sammuu namaa irratti miidha guddaa geessa. Dandeetti qaaccessu fi gadi fageessanii yaadu qancarsa.
Milkaa’inna gabaaba warroota kafaranii ilaalun, amantii kee hin shakkiin, duubatti irraa hin deebi’in. Kuni isaanif qormaata. Milkaa’inni isaan galmaan gahan guutun addunya tana irratti bade hafa. Gonkumaa Aakhiratti gatii wayitu hin qabu. Yoo barbaadde Suura Al_A’raf 7:147, Suuraa At-Towbaa 9:55, sura Al-kahf 18:103-106 ilaali. “Namoonni milkaa’inna gabaaba isaani dinqisifatan akka nama gaala biqiltu summoofte nyaatte yommuu garaan ishii bokokuu fayyaa fakkattu dinqisifatuuti duuti ishii dhiyoo ta’uu osoo hin beekin. ” Kanaafu hanga fedhan milkaa’inna fedhan osoo nutti agarsiisanii qormaata malee wanta biraa ta’uu hin danda’u.
Mallatoon gadi-aantummaa qabeenya ykn sadarkaa dhabuu osoo hin ta’in Imaana dhabuudha. Kasaara akkami imaana dhabuun!
Ulaagaalen nama jallatamaa ta’uu dhugaan amanuu, hojiwwan gaggaarii iklaasanii fi Sunnaa Ergama Rabbii (SAW) waliin deeman dalaguu fi hojiwwan badaa irraa fagaachudha.
Abshiir! Dhiyootti duumessi dhiphinna fi rakkinnaa sirraa ka’uun ifa tola fi tasgabbiitin bakka bu’a. Hangasi obsii, qormaata kanarraa barnoota fudhu, gara Rabbii deebi’i. Rakkoo fi toltii qormaata malee wanta biraa ta’uu hin danda’an. Yeroo rakkoo yoo obsite, yeroo laafinna yoo Rabbii galata galchite qormaata dabarte jedhamta. Garuu ta’u baannan qormaata lamaanu kufudha.
Nama gowwaa jechuun nama dogongora ofii amane irraa baratuu osoo hin ta’in nama dogongoraa ofii irra turuu fi fallaa isaa moo’achuf akka waan sirri ta’etti mirkaneessuf nama carraaqudha. Kanaafu yommuu dogongortu dogongora kee amanii irraa baradhu. ‘Dogongorri kiyyaa miti’ jechuun mormii gogaa hin mormiin.
Namoota gammachisuu fi akka isaani ta’uuf yoo carraaqxu, bu’aan ati argattu dhiphinnaa fi dheekkamsa. Wanta sirrii ta’ee fi Rabbiin gammachisuu hojjadhu. Ergasii namoota gammachiisa jette wanta hin taane irratti hidha of hin kutin, yeroo kee hin gubin. Jireenya mataa keeti jiraadhu. Jireenya riyaa (na argaa, na beekaa) hin jiraatin.
Hubadhu! Milkaa’inni fi gammachuun kee sadarkaa ati Rabbii fi ergasi warra keeti ajajamtu irratti hundaa’a. Yoo Rabbii sirritti kan ajajamtuu fi warra keeti tola ooltuf taate akkasuma milkaa’inni fi gammachuun kee guddaadha. Daangaa Rabbii kan darbituu fi haadha abbaa keeti kan hin ajajamne fi hin kabajne yoo taate immoo akkasuma gammachuu fi milkaa’inna dhabda. Seenaa Nabiyyoota fi namoota gurguddoo dubbisi. Isaan Rabbiif ajajamoo fi warra ofiiti tola ooltota turan.
Sa’aati kudhaniif xiyyeefanno malee hojjachuu irra sa’aati tokkoof yaada guutu fi jeequmsa tokko malee hojjachuu/qo’achutu caala. Kuni kaayyoofis dhugaadha. Nama kaayyoo ifaa fi murtaa’a hin qabnee fi waggoota baay’eef dalagu caalaa namni kaayyo ifaa fi murtaa’a qabuu waggaa muraasa keessatti wanta baay’ee galmaan gaha. Kanaafu, yommuu hojii tokko hojjattu hanga fixxu xiyyeffannoon hojjadhu, wantoota si jeeqan ofirraa fageessi. Kayyoo tokkos galmaan gahuuf yoo kaatu hanga isa galmaan geettu wanta biraatti hin darbiin, hin haafa’in, kan qooxi gubbaa buusatti kan bobaa dhabdaati.
Hijaabni qaama qofaa miti sammuu fi qalbiis faaya. Yommuu dubartiin qaama fi sammuu ofii wanta badaa irraa haguugdu, nama gamnaa(aaqila) taati. Sababni isaas badii fi cubbuun qaama fi sammuu namaa hadoochu. Kanaafu yommuu hijaaba uffattu hin qaana’in. Warroota sitti qoosanis jalaa hin dhagahin.
Akkuma intala qulqullu fuudhu barbaaddu, ati mataan kee jalqabni dhiira qulqulluu ta’ii argami. Akkuma argite dubartii waliin hin ta’in, obsi.
Amala badaa tokko jijjiruuf, ji’oota baay’ee ykn waggoota sirraa fudhatu danda’a. Amala badaan kun kan jijjiramu yoo ati jijjiruuf carraaqxe qofaadha. Ta’uu baannan si waliin yeroo hundaa jiraata. Fakkeenyaf, dubbii baay’isu dhiisu fi namoota ija shakkiitin ilaalu irraa of qusachuuf maloota garagaraa fayyadamaa tureera. Tokko kitaaba dubbisuu. Lama jechoota “BAAY’ISTE HIN ODEESSIN, SHAKKII Fİ MORMII HANBISI, ARRABA KEE SEERAN QABADHU…” jedhan desktoopi kompitaraa fi pirofaayili fesbuuki gochuun of yaadachisa. Atillee akkana gochuun, amala kee jijjiruu dandeessa.
Dhugumatti shirkiin (Rabbitti waa qindeessun) yakka hundarra hamaadha. Uumama namaa sirrii ta’ee ajjeesa. Qalbiin ni duuti(gogdi), ijji ni jaamti (waan gaarii ilaalte hubachuu hin barbaaddu), gurrii ni duuda (waan gaarii hin dhageefatu), wantuma badatti fiigu. Namni shirkii raawwatu ni dhama’a, gara deemu hin beeku. Ardii irratti haqa malee nama cunqursa, rahmata hin qabu. Sababni isaas qalbiin isaa duute (gogde). Gadii fageesse yaadun Aayatoota (Mallatoole, keeyyatoota, mu’ijizaa, ragaa, barnoota fi kkf tti) hin amanu. Mallatoolee baay’een isa funduratti ifa ta’anii osoo jiranuu Rabbiin gana (itti kafara), Guyyaa Qiyaama dida. Sababni isaas hanqinna mallattoole fi ragaa osoo hin ta’in uumamni fi sammuun isaani hojiin ala ta’ee jira, dandeettin xinxalluu fi amanuu du’ee jira. Qalbiin isaani xinxallite akka hin amanne haguugin irra godhame jira. Sababni isaas, karaa Rabbii qajeela dhiisanii karaa sheyxaana jallataa hordofan, karaa qajeela dhiisanii karaa jallinnaa fi baditti fiigu. Sababa kanaan qalbiin isaani amanuu irraa oggoramte. Goginsaa fi du’iinsa qalbii irraa Rabbiin akka si tiiksu itti warwaadhu. Cubbuu irraa dheessi; qalbii ajjeesati. Rabbiin kanarraa nu haa tiiksu. Amiin
Yommuu hojii gaarii hojjattu, ‘Hojii gaarii akkanaa hojjadhe, isaaf tola oolef..” jechuun namatti hin odeessin hojii gaariin tee Rabbiin biratti fudhatama dhabuu dandeetti. Hojii gaarii tee nama kakaasuf yoo ta’ee himi. Ta’uu baannan cal’isi santu caalati. “Akkuma dalagaa badaa kee dhoksitu hojii gaarii keetis dhoksi.”
Wantoota araada nama qabsiisanitti dhiyaachun jireenya kee hin dukkaneessin. Sigaaraa, caati, tamboo, qumaari, hashishii, alkooli fi kkf nitti dhiyaachun namummaa fi gammachuu kee hin balleessin. Namni yommuu araadota kanniin qabamu namooma, gammachuu, milkaa’inna fi abdii dhaba. Sammuun isaa ni dugulti, ni hadooddi. Jireenya dukkanaa fi abdii hin qabne gaggeessa. Qabeenya isaa bakka hin taanetti qisaasessun ofii fi maati isaa baditti darba. Aklaaqa fi namuusni isaa ni xuraa’a. Kabajaa fi jaalala dhaba. Rabbirraa fagaachuun sheyxaana fi fedhii qullaa ofiitif garba ta’a. Haala kanaan galaana gaddaa, hurrii, dukkanaa fi nuffii keessa daaka. Kanaafu araadota kanniiniti dhiyaachun sammuu kee hin dugulchin, fayyaa fi maatii kee balaa irra hin buusun. Hiriyyoota araadota kanniin qabaman irraa fagaadhu. Ta’uu baannan guyyaa tokko isaan waliin taatati.
Tasgabbiin (sakinan), gammachuu fi milkaa’inni qabsoo, rakkoo fi obsa booda dhufu. Har’a rakkoo fi dukkana keessatti kufuu dandeessa. Achii keessa teette abdii kutuu osoo hin ta’in, obsaan carraaqi, qabsaa’i. Rakkoo booda tolli ni dhufti. Osoo rakkoo fi qormaanni jiraachu baatani silaa milkaa’inni hin jiru ture. Kanaafu milkaa’inna rakkoo fi qormaata malee hin eegin. Milkaa’inni fi gammachuun rakkoo fi qormaata booda argaman ni mi’aayu, turtii horatu. Milkaa’inni fi gammachuun salphatti argaman immoo yoosu badu, turtii fi mi’aa hin qaban.
“Yommuu ilmi namaa Rabbii qofaa bitamu, harqoota gabrummaa fedhii isaani, sheyxaana fi namoota biroo jalaa bahan.” Namni yommuu Rabbiin alaa wanta biraati gabra ta’uu harqoota gabrummaa bilisummaa hin qabne jalatti kufa. Sheyxaanni, fedhiin isaati fi namoonni gabra godhatu. Rabbii qofaa bitamuun bilisummaa dhugaa argachuudha. Namni yommuu Rabbiin qofa gabbaruu gadi fageesse yaada, dhugaa fi sobaa addaan baafata, wanti hunduu isa funduratti ifa ta’a. Sheyxaanni fi gargaartonni isaa ilmi namaa Rabbii qofa gabra ta’anii bilisummaa isaani akka hin goonfanne halkanii guyyaa carraaqu. Sheyxaani keessa alaa daandii haqaa irraa nama jallisuuf murate ka’e. Takka si jallisuuf shakkii sitti darbaa, takkaa wanta fokkuu sitti miidhagsa. Takkaa salaata irraa duubatti si harkiisa. Carraaqin kuni hundi si jallisuun gabra isaaf akka taatu fi gammachuu akka dhabduufi. Kanaafu sheyxaanota namaati fi jinni itti qabsaa’i. Daandii qajeela irraa si dabsuun akka si hin hongeessine. Tolee hin jedhin.
Addunyaa tana waliin qaruuxe ta’ii. Ishiidhan hin sobamiin. Faayni fi bilicliciin ishii ijaa fi qalbii tee Aakiraa irraa hin haguugin. Gaa’umsa kee dhumaa gahuuf itti fayyadamii malee ishiin hin sobamiin. Qormaatan ala duniyaan tuni maal ta’uu dandeessi? Iddoo nama kamtu gaarii akka dalaguu fi badaa raawwatu addaan itti bahuudha.
Dogongora kee kan darbee fi hanqinna ammaa kee irratti xiyyeefachun guddachuu irraa gara duubaatti of hin harkisin. Dogongora darbee irraa baradhu bira darbii, hanqinna ammaa kee immoo sirreessuf carraaqi. Jireenya nuffisisa fi gaddaa hin jiraatin. Hojii gaggaarin of ko’oomsi. Cimanii hojjachuun karaa milkaa’inna fi gammachuuti. Hojii malee taa’un immoo madda dhiphinna, gaddaa, rakkoo, addumme, abdii kutuu, nuffii, aarii fi kkf ni dha. Kanaafu cimte hojjachuun jireenya kee jijjiri,
Yeroo kanniin lamaanitti sheyxaanni sammuu dargaggoo garmalee rukuta. Jalqaba waa’ee haqa Islaama ilaalchise shakkii qalbii isaani irratti darba. Yommuu sheyxaanni shakkii kana sitti darbu ofirraa ittisuun sitti ulfaachu danda’a laata. Si dhamaasu fi amantii kee gurraachessu danda’a. Imaana kee ni hurgufa. Yeroo kanatti sheyxaanaf harka kennu osoo hin ta’in waraanan ofirraa ari’uudha. Waraanni sunis Rabbitti isa mangafachu, Rabbiin isarraa akka nama tiiksu itti warwaachudha. Kanaafu yeroo kanatti isa ofirraa ari’uuf irra deddeebi’i ” A’uzu billahi mina sheyxaani rajim” jedhi yookiin aayat kana( 23:97-98) dubbisi. Obsii hanga dukkanni fi dhama’insi kuni sirraa adeemu. Dhugumatti Islaamni akka aduutti ifa. Garuu sheyxaanni shakkii sitti naquun si dhamaasun gara baditti si harkisu barbaada. Keessumayyu waa’ee jireenya booda(aakhira) ilaalchise shakkii hamaa sitti naquu danda’a. Kanaafu shakkiif gonkumaa bakka hin kenniin. Qur’aana hubannaan dubbisi. Dhugumatti Qur’aanni qalbii dhibamteef qoricha, mu’imintootaf rahmataa fi qajeelcha.
Karaan lammataa sheyxaanni itti nama qoru immoo fedhii namaa kakaasun gara haraama nama affeerudha. Namtichi qormaata jalqabaa yoo kufe salaata isa gachisisuun fedhii akka hordofu isa taasisa. Dhugumatti ibiddi fedhii Rabbiin sodaachu fi aakiratti amanuun ni qabbanaa’a.
Kanaafu yommuu sheyxaannni yeroo lamaan kana keessatti si qoru, Rabbirratti hirkachuun,Salaata sirnaan salaatun, du’aayi fi zikrii baay’isun,obsa qabaachun,beekumsa barbaadun, cubbuu fi mormii hin fayyanne irraa fagaachun, gaafi baay’isani gaafachu dhiisun, injifachuu dandeessa.