text:
Dhiiga
Dhiigni dhangala'aa qaama bineensotaa keessatti argamu kan wantoota barbaachisaa ta'an kan akka niwuutireentii fi ookisijiinii seelotaaf geessu fi akkasumas xurii yeroo meetaboolizimii ummamu seeliiraa guuree hoofu.
Bineensota lafee dugdaa qaban keessatti, dhiigni kan inni qabatu seelii dhiiga kan pilaasmaa dhiigaa kessatti qabamee jiru. Pilaasmaan, kan dhangala'aa dhiigaa keessaa 57% qabatu, irra caalaan isaa bishaan yoo ta'u(92%), dabalataan pirootiinii, giluukoosii, hormonii, ayonii albuudotaa (mineral ion), kaarbon daayi'oksaayidii fi seeloota dhiigaa mataasaanii qabata. Pirootiiniin pilaasmaa inni guddaan albumiin yoo ta'u faayidaan isaas dhiibbaa dhiigaa too'achuudha. Seelonni dhiigaa kan akka seelii dhiiga diimaa, fi seelii dhiiga adii of keessaa qaba; pilaatileetii fi luukossayitiis dabalate. Seeliin heddumminaan baayyatee dhiiga bineensota lafee dugdaa qaban keessatti argamu seelii dhiiga diimaati. Seelin dhiiga diimaa hemoogiloobiinii of kessaa qaba. Hemoogiloobiiniin pirootiinii ayirenii of keessaa qabu yoo ta'u ooksijiinii qaama keessaa deddeebisuuf tajaajila. Hemoogiloobiiniin ooksijiinii seelii isaatti qabsiisunii fi akka inni dhiiga keessatti makamu gochuun ooksijiinii qaama keessa facaasa. Karaa biraa, kaarbon daayi'oksaayidiin guutumaan guutummaatti seelin alatti pilaasmaa keessatti bulbulamee akka baayikaarboneet ayon (bicarbonate ion) socho'a.
Dhiigni bineensota lafee dugdaa qabanii bifti isaa yoo ookisijiinii qabaate diimaa ifaadha. Bineensonni tokko tokko, kan akka moloskootaa fi Kirastaashiyaan, ooksijiinii baachuuf heemoogiloobiinii odoo hin taane heemoosaayaninitti fayyadamu. Ilbiisonni fi moloskoonni tokko tokko dhiiga odoo hin taane dhangala'aa heemooliimfii jedhamu fayyadamu. Garaa garummaan isaanis heemooliimfiin sirna dhangala'aa cufamaa kessatti kan qabatame miti. Ilbiisota baayyee keessatti wanti akka dhiigaa kun molokiyuulii ooksijiinii baatu kan akka heemoogiloobiinii hin qabu sababiinsaas qaamni isaanii xiqqoo waan ta'eef qoonqoon/tiraakiyaan (trachea system) isaanii ooksijiinii dhiyeessuuf ga'aadha.
Bineensota lafee dugdaa qaban keessatti, sirna ittisaa kan seelii dhiiga adiirraatti hundaa'e qabu. Seelin dhiiga adii, qaamni dhukkubbaan akka hin qabamnee fi maxxantoota akka ofirraa ittisuuf garaara. Pilaatileetin dhiigni akka itituuf gargaara. Kunimmoo yeroo qaamni madaa'e, dhiigni baayyen akka hin dhangalaane dhorka. Aritiropoodonni, hemoolimfii kan qaban, qaama ittisaa isaanii keessaa hemoosaayitisii qabu.
Dhihigni onneedhaan dhiibbamuudhaan hidda dhiigaa hordofee qaama keessa tatamsa'a. Bineensota somba qaban keessatti, aarteroonni dhiiga ooksijiinii qabu tishuuwwaaniif yoo geessan, veenonnii ammoo kaarbon daayi'oksaayidii, kan yeroo meetaabolizimii ummamu, tishuuwwaniirraa guurani gara sombaa geessu.
Faayidaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Dhiigni qaama keessatti faayidaa bayyee kenna. Isaan keessaa:
- Ooksijiinii tishuuwwaniif dhiyeessuu (heemoogiloobiinii, kan qaama dhiiga diimaa ta'etti qabatee)
- Niwuutireentii kan akka giluukoosii, aminoo asidii, fi faattii asidii dhiyeessuu(dhiiga keessatti bulbulamee ykn pirootiinii pilaasmatti qabatee, fkn liippiidii dhiigaa)
- Xuriiwwan akka kaarbon daayi'oksaayidii, fincaanii fi laaktiik asidii balleessuu
- Tajaajila immiyuunii - seelii dhiiga adii tamsaasuu fi antiibodiidhaan farra qaamaa kan alaa seene adda baasuu
- Ko'aaguleeshinii - kan yeroo hiddi dhiigaa cite ummamuu fi dhiigni akka hin dhangalaane dhowwu
- Hojii ergaa dabarsuu - hormonii dabarsuu fi ergaa miidhama tishuu dabarsu
- PH qaamaa too'achuu
- O'a qaamaa bu'uuraa too'achuu
- Tajaajila hayidirooliksii
Qabiyyee Dhiiga Namaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Ulfina qaamaa namaa keessaa dhiigni dhibbeentaa 7% ta'a, densiitiin (density) isaa kan giddu galeessaa ammoo tilmaamaan 1060kg/m3, kunis densiitii bishaan qulqulluuitti (1000kg/m3) baayyee dhihaata. Namni guddaan, dhiiga naannoo liitira 5 ta'u qaba (1.3 gal), kunis pilaasmaa fi seelotaa dhiigaa adda addaa of keessatti qabata. Seelonni dhiigaa kun erritirosaayitis (erythrocytes) (seelii dhiiga diimaa, SDD), luukosaayitis (leukocytes) (seelii dhiiga adii, SDA), fi tirmboosaayitis (thrombocytes) (pilaatileetota) of keessaa qaba. Baayyinaa dhiigaa keessa, seeliin dhiiga diimaa dhibbeentaa 45%, pilaatileetiin dhibbeentaa 54.3%, seeliin dhiiga adiimmoo dhibbeentaa 0.7% qabata.
Seelota[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Dhiigni maayikirooliitiriin tokko wantoota armaan gadii qabata:
- Erritirosaayitis 4.7 hanga 6.1 million (dhiira), 4.2 hanga 5.4 million (dhalaa):[5] Seelonni dhiiga diimaa heemoogiloobiinii qabu, kunis ooksijiinii qaama keessa tatamsaasa. Seelonni dhiiga diimaa, kan gosa dhiiga sanaa agarsiisu waan gilaayikoopirootiinsi waan jedhamu ofirraa qabu. Baayinnii seelii dhiiga diima baayyina dhiigaa keessaa dhibbeentaa 45% ta'a.
- Luukosaayitis 4,000–11,000:[7] seelonni dhiiga adii sirna ittisa qaamaa ti; isaan seelota dulloomanii fi seelota rakkoo qaban ni balleessu. Akkasumas, wantoota alaa qaama keessa seenan kan dhibee fiduu danda'an hunda irratti duulu. Kaanseriin luukoosaayitiis lukiimiyaa jedhama.
- Tirmboosaayitis 200,000–500,000:[7] pilaatileetis jedhamaniii ni waammamu. Hojiin isaanii inni guddaan yeroo qaamni madaa'e dhiigni baayyeen akka hin dhangalaneef jecha dhiigni akka ititu godhu. Faayibriniin itita dhiigaa pilatileetiitti fayyadamee xaxoo uuma.
Pilaasmaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Baayina dhiigaa keessa dhibbeentaan 55% pilaasmaa dha. Pilaasmaan dhangala'aa dhigaati, bifti isaas keello dha. Baayyinni pilaasmaa namarratti giddu galeessaan liitira 2.7-3.0 ta'a. Pilaasmaan dhangala'aa kan 92% bishaan, 8% pirootiinii pilaasmaa dhiiga, fi wantoota biraa xiqqoos of keessaa qabudha. Pilaasmaan niwuutireentii bulbulame kan akka Gulukoosii, aminoo asidii, fi faattii asidii (kan dhiiga keessatti bulbulamee ykn pirootiinii pilaasmatti qabatee) qaama keessa facaasa, akkasumas xuriiwwan akka kaarbon daayi'oksaayidii, yuuriyaa, fi laaktiik asidii fuudhee akka gatamuuf hoofa.
Qabiyyeewwan baayyee barbaachisaa ta'an kan biraa keessaa muraasni:
- Serum albumin
- Blood-clotting factors (to facilitate coagulation)
- Immunoglobulins (antibodies)
- lipoprotein particles
- Various other proteins
- Various electrolytes (mainly sodium and chloride)
Jechi siiram jedhu pilaasmaa pirootiinin ittichu (kan dhiigni akka ititu godhu) keessaa baafame ibsa. Pirootiinin siiramii keessatti hafe albiyumiin fi immiyuunoogiloobuliinsi dha.
Reenjii Dhiphaa Gatii pH[gulaali | lakkaddaa gulaali]
PH dhiiga qaphxii 7.35 hanga 7.45 gidduu akka turu ni too'atama, gatiin kunis dhiigni xiqqoo beezawaa ta'uu isaa agarsiisa. Dhiigni gatii PH 7.35 gadi qabu asidaawaa dha, kan 7.45 ol qabu ammoo beezaawaa dha. PHn dhiigaa, dhiibbaa gartokkee ooksijiinii (pO2), dhiibba gartokkee kaarbon daayi'oksaayidii (pCO2) fi HCO3− tooftaa gara garaat homeostaticn too'atamu, kunis dhiibbaa isaanii karaa sirna argansuu fi sirna fincaanitin erguun walqixxummaa asidii-beezii dhiigaa fi argansuu too'atu. Qorannoon gaazin dhiiga aarterii keessaa kana safaruu danda'a. Dabalataanis, pilaasmaan hormonoota erga isaani tishuu adda addaatti dabarsuuf deeman of keessaa qaba.
Dhiiga Warra Lafee Dugdaa Qabanii Hoosiftoota Hin Taane[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Dhiigni namaa dhiiga hoosiftootaatiif akka fakkeenyaatti kaafamuu danda'a; gauu garaagarummaan baayyina seelii, guddina isaanii, caasaa pirootiinii, fi kkf sanyii tokkorraa sanyii biraatti gargar ta'uu danda'a. Bineeldota lafee dugdaa qaban kan hoosiftoota hin taane keessatti garuu, garaagarummaa ijoo ta'etu jira:
- Seelonni dhiiga diimaa kan bineeldota lafee dugdaa qabaatanii hoosiftoota hin taanee bifaan battee yoo ta'u niwuukilaayii seelii isaani qabatanii turu
- Baayyinaa fi gosa seelota dhiiga adii irratti garaagarummaa guddaatu jira; fakkeenyaaf, acidophils amma namarratti argaman caalaa baayyatanii argamu
- Pilaatileetin hoosiftoota qofarra jira; warra lafee dugdaa qaban kan biraarratti, seelota xixiqqoo maramaa ta'an kan thrombocytes jedhamanitu akka dhiigni ititu godha


c: text/html

text:
Godina Qellem Wallaggaa magaalaa Dambi Dolloo keessatti har’a humni raayyaa ittisa biyyaa baay’inaan magaalattii keessatti bobba’uu dhaan meeshaalee gurguddaan golee magaalattii adda addaa irra dhaabamee waan jiruuf sodaa keessa jirra jechuun jiraattonni dubbataa jiran. Meeshaa gurguddaa kan akka Martayyeesii mgaalattii keessa dhaabuu dhaan raayyaan waraana ittisa biyyaas meeshaa dhuunfaan qabatanii asiif achi sosso’uun akka waan dirree waraanaa jirruu nutti fakkeesse jechuun jiraattonni yaaddoo qaban ibsaa jiran.
Itti gaafatamaan waajjira bulchiinsa magaalattii illee isuma kana mirkaneessan. Haala magaalattii keessatti mul’ataa jiru itti aanaa itti gaafatamaan waajjira nageenyaa fi bulchiinsaa godina Qellem wallaggaa obbo Tsegaye Waaqjiraa ennaa ibsan illee poolisiin Oromiyaa nageenya naannoo keenyaa eegsisuuf ga’aa dha jedhan.
Humna raayyaa ittisa biyyaa bobbaasu haalli yaaddessaa ta’es naannoo keenyatti mul’ataa hin jiru. Federaala irraa bobba’anii dhufan waan ta’eef nuti isa kana quba hin qabnu jedhan. Waan amma mul’ataa jirus magaalattiif waan haaraa waan ta’eef uummati shororkaa’uu isaa dubbatanii, Qeerroo akkasumas jaarsoliin biyyaa uummati akka tasgabbaa’u irratti hojjechuu qabu jechuun dhaamsa daarsaniiru.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dorgommii Waancaa Kubbaa Miilaa Afrikaa, AFCON 2017 eegii jalqabanii amma guyyaa 12 keesaa jirani.Biyya 16 jalqabee amma saddeetitti walti hafe.Haga ammaatti marroo 24 tapahtanii goolii 52 gale.
Dorogmmii tanaaf biyyitii takkittiin Afrikaa gama Bahaa fulaa buutee dorgomte Ugaandaa qofa.Isiilleen amma ya moohamtee keessaa galte.
Dorgommii Waancaa kubbaa Miilaa Afrikaa tana 31essoo tanaaf Afrikaan ijoollee isii kilabii biyya alaatii qabdu yaammattee Gaabon keessatti taphachuutti jirti.
Masriin Gaanaa mootee garee isii “D” keessaa qabxii guddoo qabaattee tokkeessoo taatee dabarte.
Senegaal ammoo Zimbaabuwwee mootee dabarte, Gaanaan ufiifuu moohamtullee isiilleen Ugaandaa mootee biyya saddeettan walti hafan taatee akkana jechaa biyyitii 8 walti hafe,
Warrii walti hafe ammoo guyyaa lamaan duubatti taphatee afur walti hafa.
Ammajii 28
Burkiinaa Faasoo fi Tuniiziyaan
Senegaalii fi Kaameruun
Ammajii 29
DR Koongoo fi Gaanaa
Masrii fi Morookoo taphata
Dorommiin tun Gurrandhalaa 5,2017 dhumatti.


text:
Mormii Oromiyaa fi gaafii eenyumma ummanni Qimaant kaasee irratti lubbuu namoota darbee, han madahee, akkasumas bayyina nama hidhamee,laalchisee itti gafatumma eennyu akka fudhatuu kara mootumma fi mormitoota yaadin kennamu addan goraa ta’uun, itti fufeera.
Dhimma kanaratti ibsaa fi gabaasa kennaaa han turan, dhabbaatoonni mirga dhala namaatii falman fi paartiileen siyaasaa, “mootummaan Itoophiyaa humna gita hin taane fayyadamee hubaatii hammataan gaheera, kanaaf immoo mootumman itti gafatamuu qaba,” jedhan.
Motummaan Itoophiyaa garuu, hubaatii gahee kana lakkoofssan lafa godhuu dhaa, gabaasa Koomishinii Mirga Dhala Namaa Itoophiyaa eggaa tureera. Gabaasni kun dhuumuu fi torbban lama keessatti mana marii biyichaatii dhihaachuu dha akka qophahee han ibsan Koomishineerri dhaabichaa Dr. Addisuu G/Igzaabeer Koomishinii Mirga Dhala Namaa Itoophiyaa gadi bu’ee haala jiru qorachuu fi jarjaraan oddo hin ta’in tasgabbiidhan qorannoo geggessaa turuu dubbatan.
Mootumman Itoophiyaas gama isaatiin ,beekumsa han kennu gabaasa kana ta’u ibsa tureera. Gabaasnii Koomishinii Mirga Dhala Namaa Itoophiyaa kun bayyina namoota lubbun bade, han madaahanii fi hidhamanii afaan mootummaa irra dhagahuuf fala ta’a jedhamee eggama.


text:
Gabaasa Walgahii PP Amaaraa fi Oromiyaa
Torbee darbe dabballoonni Biltsiginnaa damee Amaaraa fi Oromiyaa walgahii lama taasifatanii turan. Walgahiin kunis yeroo tokko waajjira President Oromiyaatti yeroo biraa ammoo waajjira Biltsiginnaa damee Oromiyaatti akk ture ni yaadatama.
Walgahii kanarratti ajandaan maal ture? Eenyutu maal jedhee fi akkamitti guduunfame gaaffilee jedhaniif odeeffannoo keessoo mootummaati argame kunooti.
-Ajandaan Maal Ture? – Marii taasisudhaan garaagarummaan akka hin jirre meediyaatti ba’anii waliin ibsa kennuu. Kallattiin kun MM Abiyyi Ahimadiin ka’ame.
-Naannoon Amaaraa Maal Gaafate?
Gaaffilee gurguddaa afur gaafate. Isaanis,
1. Humna Addaa Amaaraa Oromiyaa bakkoota Amaarri qubatee jiru keessa akka qubatu.
2. Caasaa Bulchiinsa Aanaa fi gandaa keessatti qooda akka hirmaatan.
3. Uummanni Amaaraa Oromiyaa keessa qubatee jiru leenjii gabaabaa fudhatee qawwee akka hidhatuu fi
4. Ummata Amaaraa Oromiyaa keessatti sodaa nageenyaaf buqqa’aa jiru naannawaa Finfinneetti akka qubatan kan jedhu gaaffiin barreeffamaan dhiyaateera.
Gama Biraatin Gaaffilee kanaaf Warri Oromiyaa Hoo Maal Jedhan?
Abbaan ajandaa jara Amaaraa waan turaniif gaaffilee ka’aniif Warri Oromiyaa deebii itti kennuuf yaalanii jiru. Deebii kenname keessaa:
1. Humna Addaa Amaaraa galchuun uummata nurratti kaasaa waan taheef bakka isaa Makkalaaakayaan yaa qubatu.
2. Ummata Amaaraa qawwee hidhachiisuu kan jedhu kallattiin ka’amee sirrii dha. Ammas minishoota hedduutu Poolisii Oromiyaa wajjiin hojjetaa jira. Ammas dabalataan akka gara milishaatti galanii hidhatan ni hojjenna. Uummanni dhuunfaadhaan qawwee bitate seera qabeessa ni gonaaf jedhanii waadaa galan.
3. Qubannaan gara Naannawaa Finfinneetti ammaaf hojii nutti baayyisa, ajandaa hin taane nutti uuma. Kanaaf yaa turu jedhan.
4. Caasaa Bulchiinsaa aanaa fi gandaa keessatti galchuuf hojjetamaa jira. Yeroo xiqqoo booda afaan hojii naannoo Oromiyaa Amaarinyaa fi Afaan Oromoo goona. Dubbiin kunis achumaan hiikkata. Kana ammoo sagantaam Biltsiginnaatu nu ajeja jedhanii guduunfan.


text:
Lammiileen Ameerika sababa dhugaatii kamriitiin du’an daran heddummaataa jiru.
Ameerikaa keessatti baay’inni namoota sababaa dhugaatii kamriitiin du’anii garmalee dabalaa akka dhufe, “washingto post” eeruun barruun”Times” gabaase.
Akka qorannoo kanaatti sababa dhugaatii alkooliitiin, bara 2014 qofa namootni 30,700 ol kan du’an yoo ta’u, bara dabre ammo lakkofsi kun 37% dabaluu isaa qorannoon kun ibsee jira. Haaluma walfakkaatuun bara 2006-2010, namootni 80,000 ol sababa dhukkuba dhugaatii alkoliitiin kan du’an ta’uu qorannoon kun ifa godhee jira.


text:
Addi Bilisummaa Oromoo miseensotni Koree Hojii Raawwachiiftuu fi Koree Giddu-galeessaa dhaabichaa muraasni eega qabamanii hidhamanii guyyoonni 15 darbanillee, haga ammaatti achi buuteen isaanii hin beekamne, mana murtiittis hin dhihaanne, jechuun beeksisee jira.
Dubbii himaan ABO Obbo Toleeraa Adabaa akka ibsanitti, namoonni kunneen eessatti akka hidhaman maatiinis tahe dhaabni isaanii hin beeku.
Hoogganaan Biiroo Bulchiisaa fi Nageenyaa Oromiyaa namoonni kunneen mana murtiitti dhiyaatan jechuun ibsan. Waajjirri Abbaa Alangaa Federalaa dhimmicha qulqulleeffadheen odeeffannoo kenna yoo jedhu, Komishiniin Poolisii Federaalaa ammoo hidhamuu hooggansa kanneenii akka quba hin qabne ibseera.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
Finfinnee, Hagayya06/2013(TOI)- Dhiibbaa jijjiirama qilleensaatiin mudachaa jiru dandamachuuf kunuunsa qabeenya uumamaatiif xiyyeefannoo kennuun barbaachisa akka tahee Yuunivarsiitiin Madda walaabuu hime.
Hojjjattoonni Yuunivarsiitichaa sagantaa akka biyyaatti “Itoophiyaa haa uwwifnuu” jedhuun geggefamaa jiru milkeessuuf dhaabbii biqiltuu geggessan.
Hawaasni Yuunivarsiitichaa sagantaa ashaaraa magariisaa kan geeggesan godina Baalee aanaa Goobbaa paarkii jeneraal waaqoo guutuutiin moggaafame keessattidha.
Biqiltoonni sagantaa ashaaraa magaariisaa kanaan dhaabbatan kanneen kunuunsa biyyeef bishaaniitiif oolaniifi fuduraa nyaata gara garaatiif oolu tahuunis himamera.
Saganticharratti hirmaachuun ashaaraa ofii kan kaahan pirezidaantiin Yuunivarsiitii Madda walaabuu Doktor Ahmad Kaliil akka jedhanitti Yuunivarsiitiin madda walaabuu sirna baruuf barsiisuu geeggessuun cinaatti tajaajila hawaasa fayyadamoo taasisan gara garaa keessatti qooda fudhachaa jiraachuu himan.
Kaayyoon sagantaa ashaaraa magariisaa kunis waamicha akka biyyaatti “Itoophiyaa haa uwwifnu” jechuun taasifame akka milkaahuuf gumaacha keenya bahuuf jedhan.Biqiltuu dhaabuun qofti galma miti kan jedhan Dr. Ahmad hawaasni yuunivarsitichaa kunuunsa isaa irrattis hirmaachuun bu’aa barbaadamuuf geessisuu akka qabus dhaaman.
Itti Aanaa Pirezidaantii dhimmoota Qorannoo,tajaajila hawaasaaf cehumsa teeknooloojii Yuunivarsiiticha Doktor Hasan Shifaa gama isaaniitiin Yuunivarsiitichi dhiibbaa jijjiirama qilleensaatiin dhufaa jiru qolachuuf kunuunsa qabeenya uumamaatiif xiyyeefannoo kennuun murteessaa tahuu dubbatan.
Sagantaan dhaabbii biqiltuu kunis qaamuma carraaqqii kanaati kan jedhan Dr. Hasan biqiltuun dhaabame kanas kunuunsuun galma hedameef gahee carraa hojii namaaf akka uumuuf ni hojjannas jedhan.
Hojjattoonni yuunivarsiitichaa sagantaa ashaaraa magariisaa kanarratti hirmaatan gama isaaniitiin biqiltuu dhaabuu qofa osoo hin taanee kunuunsinee galma hedameef gahuun magariisummaa biyyaa dabaluuf kan hojjatan tahuu dubbatan.


text:
Daawwannaan Pirojektii Invastimantii Gaggeeffame
Jiilli Komishiinara Komishinii Invastimantii Oromiyaa Dr Baayisaa Badhaadhaatiin durfamu Pirojektii Warshaa Qorichaa Kilichi Istiroo Baayooteek plc GAONF Aanaa Baarrak keessatti argamu gaafa guyyaa 21/4/2013 Daawwate. Warshaan Qorichaa Kilichi Istroo Baayooteek plc kun Abbaa Qabeenyaa Biyya keessaa fi Hindiidha. Pirojektichi akka Afrikaa Bahaatti sadarkaa 3ffaa irratti kan argamuudha.
Komishiinarri Komishinii Invastimantii Oromiyaa Dr Baayisaa Badhaadhaa akka jedhanitti Komishinichi Pirojektoota Invastimantii hojii keessa jiran itti dhiyeenyaan deeggaruun daraan bu’a qabeessa akka ta’an gochuu fi Pirojektoota Invastimantii Haaraa gama hundaan Faayidaa ol aanaa qaban kanneen Warshaa Qorichaa Kilichi Istroo Baayooteek plc fakkaattanii fi Diinagdee Naannoo keenyaa darbees Biyya keenyaaf baay’ee murteessaa ta’an Simachuun gara hojiitti akka galan taatisuun Invastimantii Naannichaa daraan babal’isuuf Xiyyeeffannoon hojjechaa jira. Bara Baajataa 2013 keessas Pirojektoota Invastimantii 4,200 ol Simachuun akka danda’ame Dr Baayisaan Dabalataan ibsanii jru.
Siyyum Hayiluutu gabaase
Muddee 21, 2013
Related Posts
Categories
- Beeksisa/Announcement (1)
- Download Documents (7)
- Facebook (1)
- Hubachiisa/Notice (2)
- Invastimantii Haaraa/New Investment (2)
- Oduu/News (9)


text:
Iluu
Aanaan Iluu aanolee naannoo Oromiyaa keessaa tokko yoo ta'u Godina Shawaa Kibba Lixaa keessatti argama. Iluun karaa dhihaa Daawodhaan, karaa kaabaa Shawaa Dhihaatin, fi karaa bahaa Laga Awaash kan Alam Ganaa irraa adda baasun daangeffamtee argamti. Magaalonni aanaa kana keessa jiran Dabra Gannatii fi Tajii dha.
Bara Hagayya 2006tti, Iluun lolaa miidhaa guddaa geessiseen rukutame. Aanaa kana keessatti - Sabbata, Awaas, fi Ejeree dabalatee - namoonni 14,790 yoo miidhaman namoonni 2,052 ammoo qe'ee isaanirraa buqqa'an.
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]


text:
Godina Horroo Guduruu Wallaggaa, magaalaa Shaambuutti Aadde Caaltuu Taakkelee Abeetuu dabalee miseensotni Adda Bilisummaa Oromoo lakkoobsi isaanii hin beekamiin hidhamuu, maatii keessaa VOAtti himanii jiran.
Poolisiin magaalaa Shaambuu immoo, “Nama hidhattoota Bosona jiran wajjin hariiroo qaba jennee shakkine hiine” jedhe.
Oduudhuma wal-qabateen, Godina Shawaa Lixaa Aanaa Gindabaratitti miseensonni fi deggertoonni paartii mormituu – ka Kongirasii Federaalistii Oromoo 24 hidhamuu, namoota torban darbe hiikaman keessaa tokko Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti himanii jiran.
Hoogganaan Poolisii Aanaa Gindabarat waa’ee kanaa gaafatamanii “Namoota Shiftaa qallaban qabne” jedhe.
Caqasaa


text:
Jaarmiyaaleen Muslimoota Itoophiyaa 3, ajjeechaa Artist Haacaaluu balaaleeffatan
Jaarmiyaaleen hawaasa Muslima Itiyoophiyaa biyya alaatti argaman 3, ajjeechaa Artist Haacaaluu Hundeessaa irratti Kibxata dabre raawwatame kan balaaleeffatan yoo tahu, gadda itti dhagahame ibsatanii jiran.
Haala yeroo irratti ibsa kan kennan jaarmiyaaleen kunneen, Mootummaan qaamolee badii kana raawwatan hatattamaan ummataaf akka ifoomsuus gaafatan.
Jaarmiyaaleen kunniin Ameerikaa kutaa Virjiiniyaatti kan argamu Selam Foundation, achuma kan argamu ammaas Badr Ethiopia fi Kanadaatti kan argamu Fooramii Ulamaa Itoophiyaa biyyoota alaa jiraatanii(International Forum of the Ethiopian Muslim in Diaspora) jedhamani.
Akka Badr Ethiopia ibsetti “Haacaaluu Hundeessaa namoota jijjiirama siyaasaa biyyattiitti argameef qabsaawan jidduu tokko. Ajjeechaan kun sababa inni yaada isaa walabummaan ibsateef irratti raawwatame. Kanaaf mootummaan qaamolee yakka kana raawwatan hatattamaan ummataaf ifa godhuu qaba. Seerattiis dhiheessuu qaba.” jedhe.
Itti dabaluunis jaarmiyaaleen kun mootummaan nageenya lammilee biyyattii akka eegsisuu qabu gaafatan.


text:
Sawudii biyya addunyaa keessaa durummaan beekanitti nama biyya alaa hedduutti hujiif itti yaa’a.
Akka gabaasii Human Rights Watch jedhetti biyya tanatti nama hedduu walti guuranii rakkisuutti jiran.Laftii nama walti qaban tun lafa jireenna namaatii hin taane akka malee hamtuuti.
Akka HRW ibsa baaseen jedhettinama rakkoo akkanaa keessa jiru hargii guddaan Itoophiyaa.Mana diqqaa keessatti nama akka malee walti gobbisanii walti qabanii achitti tursan.
Waardiyaan jara sun eegdu ammoo akka gabaasa HRW baasetti ammo abbaa fedhe laastikii sibiilaatiin dhaanee waan fedhe tolchaa yoo akkama diqqaatte Onkololeessaa fi sadaasaa keessaa akka jecha HRWti nama sadiitit tnaaan lubbuu dhabe.
Sawudiin koronaa keessa akkana haga ji’a tokkoo akkas nama hidhuun,waltu guurtuun waan tahuu qabaatii miti jedhe HRW.
Akka jecha qorattuu mirga namaa HRW,Nadia Hardmanitti wanti jarii walti guuraan keessa jiruu fi akkaataan namii achitti ijjeefamu waan mataa nama dhukkubsaati.HRW akka Sawudiin jara walitti guurte,akka lubbuu jiran ariitiing adi dhiiftu gaafate.


text:
LibreOffice 7.2 Help
Siiqqota gara kutaatti sarara tarsaa moggaasuun jijjiiruu dandeessa. Kun ilaalcha taattoo fooyya'aa argachuuf eeyyama, irra caalattuu yommuu taattoo guddaatti fayyadamtu. Siilloon Y tarsaa buraalaa durtiittin kaka'a.
Siilloo akka tarsaa buraalaatti qindeessuf hiika.
Taattoo sarara tarsaa siilloo X ti ida'a.
The Vertical Grids icon on the Formatting bar toggles the visibility of the grid display for the X axis. It switches between the three states: no grid, major grid and both major and minor grids displayed. The change will affect check boxes in Insert - Grids.
Taattoo sarara tarsaa siilloo Y ti ida'a.
The Horizontal Grids icon on the Formatting bar toggles the visibility of the grid display for the Y axis. It switches between the three states: no grid, major grid and both major and minor grids displayed. The change will affect check boxes in Insert - Grids.
Taattoo sarara tarsaa siilloo Z ti ida'a. Filannoon kun kan dalagu yoo taattoo 3D hojjette qofa.
Siilloo hundaaf tarsaa mandhoo moggaasuuf bal'ina kana fayyadami. Siilloo tarsaa mandhootti moggaasuun fageenya tarsaa buraalaa gidduu jiru hir'isa.
Sarara tarsaa kan qoqoodama siilloo X gara kutaa xixxiqaati ida'a.
Sarara tarsaa kan qoqoodama siilloo Y gara kutaa xixxiqaati ida'a..
Sarara tarsaa kan qoqoodama siilloo Z gara kutaa xixxiqaati ida'a.. Filannoon kun kan dalagu yoo taattoo 3D hojjette qofa.


text:
Haala Republikii dimokraatawaa Koongoo kibba gama dhiyaa bakka walitti bu’iinsi uummata miliyoona 3.2 beela hamaaf saaxile ilaalchisuun angawaan sagantaa nyaataa kan tokkummaa mootummootaa tokko akeekkachiisan.
Waggaa darbe keessa jiraattotan naannoo Kasai keessaa uummata miliyoona 1.4 ta’antu hookkara lubbuu kuma sadii galaafatee guutummaa gandeenee mancaaseen qe’ee ofii irraa buqa’an jedhu hoogganaan WFP kan Koongoo keessaa Claude Jibidar.
Jibidaar akka jedhanitti rakkoon gamasii kan Siiriyaa fi Yemen keessaa waliin wal fakkaata. Kan uummati itti heddummaate biyyattiin Afriikaa waaltaa kun uummata qe’ee ofii irraa godaane simachuuf ba’aa guddaatu irra jira.
Naannoo Kasaayiif qiyyaafati akka godhamu kan gaafate WFP qofa miti. Gareen doktoroota daangaan hin uggurree dhiyeenya hanqinni nyaata madaalamaa hamaan ijoollee jiraachuu gabaasee naannolee tokko tokko keessatti dhibba irraa harki kudhan nyaata madaalamaa hin argatan jedhee jira.
Hookkarri gamasii kan jalqabame waggaa darbe erga hoogganaan gosootaa kan yeroo dheeraaf Prezidaant Joseph Kabilaa mormaa turan ajjeefamanii booda.


text:
Birbirsa Goorotiin
Waggoota 20 darbe lafti jiddu gala Oromiyaa keessattuu Finfinnee irraa kilo metira 100 marsee argamu hedduu saamame. Qotee bulaan dirqamaan, dhiibbadhaafi sodaachisoodhan lafa isaa irraa buqqifame. Yoo buqqifame maallaqa xiqqoodhan kan beenyan kaffalamuuf yoo ta’uu ishiinuu warra koree lafa bira dabartee kan bira geessu hedduu xiqqoodha. Lafti Finfinnee marsee jiru:
- Laga Xaafoo/Laga Daadhii
- Galaan/Duukam/Bishooftuu
- Sululta
- Sabbata
- Buraayyuu
Saamichi addaa kan irratti gaggeeffame yoo ta’u lafa maqaa daraaraa dhaabutiin, industrial zone jechuudhan hektaara hedduu qotee bulaa irraa kaasaa turan. Kanatti dabalataan invastmantiidhafi jedhamee namni fedhe iddoo barbaade gaafatee qotee bulaa irraa kaasaa turan. Dabalataanis ijaarsa mana kondominyemii akka Kooyyee Faccee, Boolee Bulbulaa, Ayat, Eekkaa Abaadoo, Kotobee kkf lafa guddoo qotee bulaan irraa buqqisan. Industrial zone dhaabbate kana keessatti ijoollee Oromoo mindaa daabboo bituu hindandenye kaffaluudhan human saamaa jiru. Miidhaa achi keessatti irra gahaa jira itti deebina.
Jidduu kana keessatti Finfinneen guyyaa guyyaa bal’achaa deemti waan ta’eef lafa qotee bulaa dallaa itti gochaa deemu. Mala ittiin ammallee qotee bulaa buqqisan keesaa:
- Lafa kee mootummaan misoomaf barbaada jedhanii beenyaa xiqqoodhan sossobuudhan
- Dallaalli lafaa qotee bulaadhan lafa kee mootummaan fudhachuufii dursii gurgurii maallaqa foyyee argadhu jedhee dorsisuudhan waan xiqqoodhan irraa bitu
- Humnaan aangoo fi qabeenya fayyadamudhan lafti saamama
Qotee bulaan naannaa Finfinnee waan seeraf seera hinqabne addaan isa wallaalchisaniiru. Lafti keetii miti kan mootummaati jedhanii mataa naannessanii human dhabee waan godhu dhabee guyyaadhan mana isaa keessaa baafamee qeyee isaa fudhatamaa jira.
Yeroo Wayyaanee qabsoon kokkee qabee ture san booda jijjiirama argameen fayyadamun lafa harka dhaabbileefi namoota dhuunfaa harka jiru, akkasumas kan murtii wayii malee akkanumatti dalleeffamee jiru Baankii lafaa galchuu waan jedhu jalqaban. Lafa abbaa qabu, kan abbaan biraa rakkatuuf beela’u baankii lafaa gale jedhama. Kuni tooftaa mootummaati. Yeroo ammaa kana lafa Baankii lafaa jira jedhame kana abbaa lafaatif deebisuu dhiisanii ittiin deeggarsa bitataa jiru. Keessattuu Bilxiginnaan adeemsi isaanii maqaa maneen amantiitif daldaltootaniin lafa kaasanii qoodaa jiru. Lafa qotee bulaa kan same:
- Maqaa amantii Ortodoksiitin lafti daangaa hinqabne saamamee jira. Ammallee saamamaa jira
- Amantiin musliimatis yeroo ammaa morka warra Ortodoksii lafa saamuu eegaleera
- Maqaa ijaarsatiin dhiibbadhaan, dorsisoodhafi dirquudhan qotee bulaarraa lafti saamamaa jira
Kunis kan godhamu warra aangoo qabutti fayyadamuudhan Lafa iyyanii fudhachuurraa darbee humnaan qabatanii irratti ijaarudhaan hojjettoota gandaa fi mana qopheessaatif matta’aa kennuudhan kaartaa itti baasanii seera qabeessa fakkeessudhaan lafti hamma duraa caalaa saamama jira.
Kana yoo callifnee laallee yeroo gabaabaa booda lafti hammi hafte tunuu dhumtee akkuma dhaadatan san lakkoofsa ummata Oromoo jiddu gala jiru jijjiiranii harka olaanaa ta’uuf deemu.Qeerroon sagantaa yeroo gabaabatiif kan yeroo dheeraa kaawwatee qolannaa yoo jalqabe malee Oromiyaan bakka lamatti cituuf deemti. Qeerroo dirqama seenaa bahachuu qabda!


text:
LibreOffice 7.2 Help
Borrote qixaawor kaa'laancho hanafanno. Tenne qixxaawo daddalunna keeru sokkara horoonsira dandaatto.
LibreOffice Keerunna daddalu sokkara akeeku qixxaaawubba ledo daanno, kaa'laanchu irkonni umikki hasattonni woyeessa dandaatto. Kaa'laanchu deerru deerrunni bortajete qixaawo masaganno nna batinye ofollate nna akeeku doorubba shiqishanno. Balaxilachu doorootto qineessooti kaiminni gooffino borro hiittoonni shiqqannoro lawishsha aannohe.
Kaa'laanchu giddo, eubbakki nna doorubbakki ayee yannarano soorra dandaatto. Qolteno eote qoola woy wo'ma baala kaa'laanchu qoolla kubba dandaatto, hiittee doogonni (woy gadetenni) qineessubba heleellete giddo gattanno.
Daddalu borro kalaqittoro, bortajekkira ledate addi addi miilla, duucha yannara umu borrubbara hasiissannokkire lawishshaho hajate xuruura doora dandaatto. Umu borro dooro doorittoro, daddalu borrora baxxitino miilla amaddino borrubba kaa'laanchu hasaawi giddo diheedhanno.
Alibiidi qaafora dooroottoha la"attora fajjannohe. xaa qineessubba suuqantanno.
xaa qineessubba nna aananno qoolira suuqanno.
Doorshubbakki garinni, Kaa'laanchu haaroo bortajete qixxaawo kalaqanno nna isono harde disikera suuqanno. LibreOffice noo qixxaawubba kaiminni haaroo bortajubba kalaqanno "umiweelo X" su'ma (X aantaano kiiro riqiwaanno) nna iseno loosu qarqarira leellishanno.
LibreOffice kaa'laanchu giddo muli qineessubba doorantino bortaje qixxaawo kaiminni suuqanno. Hakkurino aantanno yannara kaa'laancho baqqisatto wote gadete qineessubba aantanno yannara kaa'laancho baqqisate gede ka'lanno.


text:
Artist Faaxee Anniyyaa, Oromtiti kutatuu, laala baka ishiin jirtu
Dubartummankanko galmanan hanqisu dubartummakotif matako hinbusu dubarti jechunkun hiikaheddu baata deysee hadhabiiflee urjii hadhagota omishtudhalota gadameysaketin hortee nuguddififta leenjiftu barsiftu seenanke mul ata iicciitif ciichoman kayyorratti duuta garanke hurruma wahuddu badhata obsafi kutannon kayyoke dursita seena qabso saba keysatti gahenke iddo guddaqaba kan waregamanif seenan sani gucaqanqe billiysani hamba habale ciittee shamarran wareega qaqqalirra hafte fakkenya naftate tan akka raggatu rooba fa yobeyte gotitti faranjii bojite lenjifte tan akka aslidha rasasafi hidhan qama sumudamte tan akka laliise milaatti muramte hundan fixuu kanhafantu bay ee seenan hindagatu anis akkasani tahulle yonbadhe dubartotakkana fakkenya godhadhen kayyof akekako galif gala tahen mul atako ibsa iddon yadugahee.


text:
Obbo Dajanee Xaafaa dhukkubaaf saaxilamaa jiru jechuun maatiin yaaddoo qaban ibsan.
Obbo Dajjannee Xaafaa Galataa barreessaa ol-aanaa fi gorsaa seeraa KFO ti. Torban lama dura human Abiy itti bobbaaseen hidhaman. Yeroo kana keessatti yoo xiqqaate gara mana hidhaa shanii olitti hidhameera. Guyyaa kaleessaa kana moo mana hidhaadha baasanii sababa koronnaan shakkamtee jirta jechuun achii fudhanii gara hositalaa Kotoobee geessan. Hospitaala Kotoobee immoo kan deemu nama shakkame osoo hintaane, nama dhibee kanaan qabameedha. Guyyaa har’aa maatiin ache deemanii argachuu hindandeenye. Sababa kanaan maatiin obbo Dajjannee xaafaa yaaddoo hamaa keessa galanii jiru.
Obbo Dajanneen hojjii dhaabaa cinaatti hojjii Abukaatummaa( gorsaa seeraa) ta’uun maatii isaa nama tajjajiludha. Galiin achirraa argatunis maatii isaa tajjaajila. Yeroo amma kanas, haati manaa isaanii ulfa waan ta’aniif qobaa isanii maatii tajjaajiluun haalaan rakkisaa itti ta’eera. Kanaaf uummatni Oromoo keessaaf alaan isaaniifi hidhamtoota Oromoo hundaaf karaa danda’amaa ta’een sagalee haataanuf.
#FreeOromia #OromoProtests #FreeDajaneeXaafaa #FreeAllPoliticalPrisoners
This coupled with the other harrowing accounts that senior opposition figures are, inadvertently or otherwise, are exposed to #covid-19 would have devastating consequences!
People need to smarten up than this? Man, and why school compounds? https://t.co/0eaXOQmAlP
— Mohamed Olad 🐪 (@oladmohamed) July 23, 2020
Obbo Dajanee Xaafaa dhukkubaaf saaxilamaa jiru jechuun maatiin yaaddoo qaban ibsan
Hoogganota Olaanoo Kongirasii Federaalawaa Oromoo (KFO) ajjeechaa Haacaaluu Hundeessaa booda hidhaa jiran keessaa tokko kan ta’an barreessaan paartichaa Obbo Dajanee Xaafaa koronaavaayirasiin irratti argameera shakkii jedhuun hospitaala Eekkaa Kotabee galunsaanii maatiin himan.
(bbcafaanoromoo)—Haati Warraa isaanii Aadde Assellefech Mulaatuu, Obbo Dajaneen waaree dura ambulaansiin fuudhamanii hospitaala Eekkaa Kotabee kan namoonni Covid-19n qabaman itti yaalaman galuu BBC’tti himaniiru.
”Obbo Dajaneen ni shakkaman malee qabamuun isaa natti hin himamne garuu namoota 16 wajjin hidhaman keessa afur dhibee kanaan qabamaniiru” jedhan.
Haata’u malee, hospitaalli Eekkaa Kotabee kan namoonni vaayirasichaan qabaman qofti itti yaalaman ta’uu BBCn hojjetaa hospitaalichaa irraa mirkaneeffateera.
Adda Assellefech akka himanitti, abbaan warraa isaanii erga to’atamanii torban lama kan guute yoo ta’u, yeroo sana naguma isaanii turan jedhan.
Maayikalaawwirraa gara mana barumsaa Inqulaal Faabrikaa jedhamu bakka dhibee kanaaf isaan saaxilu tursiisan kan jettu haati warraa Obbo Dajanee Xaafaa, manni inni keessa ture ijoolleen baayeen koronaavaayirasiin qabamanii kan keessaa bahan ta’u odeeffannoo akka qaban himu.
Sababiidhuma koronaavaayirasiitiif jecha nyaata manaa akka hin geessineef dhorkamuus himan.
Qorannoon kaleessa vaayirasichaarraa bilisa ta’uu itti himamulleen deebiyamee namoota koronaavaayirasiin shakkaman faana waan turteef bakka tursiisaa deemtaa jedhanii fudhanii deeman jetti.
“Hospitaalicha deemnaan ammoo to’annoo poolisii jala jira jedhamuun dubbisuu nu dhorkan,” jedhu Aadde Asselefech.
Gama kaaniin haalli fayyaa Obbo Dajanee Xaafaa hanga guyyaa kaleessaa sa’aa 3:00ti nagaa akka ture kan himan abukaatoon isaanii maqaan isaanii akka hin eeramne gaafatan, “kutaa Obbo Dajaneen itti hidhamanii turan keessa namootni 11 koroonaan qabamanii turan,” jedhan.
Obbo Dajaneen qorannoon dhibee Covid-19 erga taasifameef booda dhibicharraa bilisa jedhamanii akka turan kan himan abukaatoon isaanii kun guyyaa kaleessaa hospitaala Eekkaa Kotabee geeffamuun darbii lafa jalaa keessatti hidhamuu isaanii himan.
Dhibee Covid-19n qabamuufi dhiisuu Obbo Dajanee Xaafaa yeroo deebisan “wanti mirkanaa’e hin jiru. Boodarra yeroo dhageenyu kutaa namootni koroonaan qabaman keessa waan tureef carraa qabamuutu jira waan jedhu shakkiidha malee qorannoon adeemsifamee koroonaavaayiraiin qabame jedhamee wanti mirkanaa’e hin jiru,” jechuun deebisan.
Guyyaa har’aa gara mana murtii deemun iyyannoo akka galfatan kan himan abukaatoon Obbo Dajanee Xaafaa, “akkaataa firri ittin gaafachuu danda’u. Nyaatallee akkatti dhiyeessuufii dandeenyuufi haala bilbilaanillee nu waliin qunnamuu danda’u manni murtii akka ajaja nuuf laatu ni gaafanna,” jedhan.
Reeffi artiist Haacaaluu Hundeessaa gara maatiitti akka hin deemne ittisuu fi gara magaala Finfinneetti akka deebi’u taasisuun jeequmsi akka ka’u taasistaniirtu jedhamuun kan shakkaman Obbo Dajanee Xaafaa yeroon beellamaa guyyaa 10 irratti gaafatamee Adoolessa 19 bara 2012 beellamamuu isaanii abukaaton isaanii himaniiru.
Odeeffannoo dabalataaf hoogganota hospitaalichaa, Poolisii Finfinneefi Federaalaa, akkasumas Ministeera Fayyaafi Inistiitiyuutii Fayyaa Hawaasaa Itophiyaatti bilbillus argachuutti hin milkoofne.
‘Hooggantoota paarticha hidhuufi waajjiraalee caccabsuun dhaabicha dadhabsiisaa jira’
Gama biraatiin ammoo KFO’n sadarkaa godinaafi aanaatti waajjirraaleen jala caccabuufi saamamuu akkasumas, hooggantoonni ammoo jalaa hidhamaa jiraachuu komataa jira.
Mootummaan waajjiraalee paartichaa caccabsuufi hoogganota olaanoofi jiddugaleyyii hidhuun dhaabicha dadhabsiisuutti jira jedhu Itti-Gaafatamaan Waajjira Muummee KFO Obboo Xiruneeh Gamtaa.
Waajiraaleen aanaaleerraa qabanis guutummaatti haala jedhamuun cufamaniiru ykn cabsamuun saamamaniiru jedhan.
Arsii aanaalee Kokosaafi Kofalee dabalatee aanalee 14, akkasumas Agaarfaa keessattis humna mootummaatiin cabsamanii saamamaniiru jedhu.
Kofaleettii halkan kan cabe, garuu otoo namni arguu saamame akka Obbo Xiruneeh dubbatanitti.
“Namoota mootummaan bobbaase cabsuu addaan baafamee beeekameera. Hooggantoonni maaliif ta’e jedhanii gaafatan ni reebamuu, kaanis ni hidhaman.”
Hooggantonni waajiraalee kana hoogganaan wayita hidhaman, waajiraaleen ammoo ni cufaman kan jedhan Obbo Xiruneeh, amma sadarkaa hojjachuu hin dandeenyerra geenyeerra jedhu.
Yeroon amma keessa jiru waanta ta’e gaafachuufis ta’e marisiisuuf mijataa miti kan jedhan itti-gaafatamaan Waajira KFO kun miseensoonni paartii isaanii olaanoo kanneen akka Obbo Baqqalaa Garbaa, Jawaar Mohaammad, Hamzaa Booraanaafi Guutu Mul’isaarraa kaasee amma godinaaleetti kanneen jiran hidhamaniiru jedhu.
Hooggantoonni paartichaa Godinaalee akka Harargee Bahaa, Wallagga Lixaa, Wallagga Bahaa, Horroo Guduruu Wallaggaafi Shawaa Kaabaarraa turan hidhamaaniru jechuun hooggantoonni paartichaa hidhamuusaaniitiin koreen hojiisaa akka hin hojjenne dadhabsiisuu kaasu .
Komii paartiin KFO kaasu kanaaf Dubbi-himaan mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Geetachoo Baalchaa garuu ‘nuti warra isaan bobbaasantu qabeenya caccabse jenna ‘ jechuun waakkatan.
Kan isaanii itti dabalanii caccabsuu danda’u, qabeenyi caccabeera kan eenyuyyuu haata’u jedhan.
Du’uu namaafi caccabuu manaatiin siyaasa hojjachuudhaaf fedhisaaniiti jechuun deebisanii himatu Obbo Getaachoon.
Obbo Geetachoon hooggantoonni KFO olaanoofi godinaaleerra jiran mana hidhatti funaanuun hojiisaanii dadhabsiisuu ilaalchisee gaafatamanii ‘miseensa paartiiti ykn hoogganaa paartiichaa ta’usaanif otoo hin taane, yakkaan waan shakkamaniif hidhaman’ jedhu Obbo Geetachoon.
Dhaabbileen mootummaa 104, kan hafan kan dhuunfaarra miidhaan qaqqabuu himaniiru dubbi-himaan kun.


text:
Fuulli Feesbuukiin hordoftoota 11,000 ol qabu tokkoo maxxanssa gaafa guyyaa Phaagumee 3, 2013 ALI Afaan Amarifaatin maxxanseen, “Har’a halkaan sa’a 9 Maqaleen keessatti loolli rasaasa ulfaataadhan ture. Dhukansis hanga magaalaa Affaar Ab’ala kan Km 49 maqalee irraa fagaattuti dhagahamu isaa jiraattoonni magaalicha himaniiru ” jadhee ture.
Haata’u malee maxxansii fuulli feesbuukiin kun SOBA.
Onkololeessa 2013 ALI irraa jalqabee hanga amatti Mootumma Fedaralaa Itoophiyaa fi Adda Bilisummaa Ummata Tigiray (ABUT ) jedduu looli itti fufe jira. Loollis kan jalqabe erga Mootummaan Federalaa ABUT Ajaja bahaa raayaa ittisa biyaa miidhuun yakee waraana itti bane booda.
Mootuummaan Federalas Magaalaa ijoo Maqalee Sadaasa 28,2020 too’atee ture. Garuu Mootuummaan naannicha haa too’atu malee naannichi hin qabbanoofne ture.
Ji’a 8 booda Mootuummaan Fedaralaa Dhukaasa-dhaabbi gartokkee labsuu isaa gabaasameera. Dhukaasa-dhaabbi booda RIBI Tigraay keessa bahe. Kana boodas loolli Tigray keessa gara naanoo Amaraafi Affar bal’ate.
Postiin Feesbuukiin kunis haala kanaan maxxanfame.
Haata’u malee Fakkii duubatti deebisuudhan qorachuun fakkichi yeroo jalqabaaf kan qoodame sadaasa 6, 2013 ALI gabaasa VOA Amaariffa irratti.
Gabaasichiis Maqaalee keessatti rasaasni qilleensaa akka gessame fi namni tokko du’uu isaa ibsa.
Kanaafuu postiin Feesbuukiin kun akka ibsetti Fakkiin reefu Maqalee keessatti loola rasaasa ulfaataan geessame waan hin agarsiisneef HaqCheck Soba jedheera.


text:
Amerikaa Waashingiton DC,istaadiyoomii Verizon Center jedhanitti dhiyoo tana fardoo fi teettoo fardaa bebeekamuutti dorgommi muka kutan ta International Horse Show jedhaniif walti dhufe.
Onkololeessa 21-26,2014 teettoo fardoo Amerikaan,farada qolchaa addunyaa bebeekamootti dorgommii International Horse Show jedhan 56essoo irratti wal dogomuuf istaadiyoomii Verizon Center jedhanitti walti dhufee dorgmuuf awwaaraa kaasaa bahe.
Fardoo adamoo,fardoo muka kutuun beekaman fi fardoo ijoolleen didqqoon mukaan kutanilleen keessuma jira.
Dorgommii tana Makleyin Wardi nama ganna 39,duruu marroo 44 Amerikaa fulaa bu’ee dorgommi akka akkaa deemetti NY dhufee moohe.
Fardoo tana lafa haga metiri 100 irra muka dagalee sadii qabu wal irra naqanii dorgoman.Mukkeen wal duraaa duuba,mirgaa bitaa dhaaban.Fardii tokko muka dagalee 15 kuta.Daqiiqaa tokko gaditti yoo maree fixe cufa kute qabxii dansaa argata.Mukii hagii tokkoo ejjata 5-9 fa gargar fagaata.Fardii tokko muka dagalee 15 keessaa yoo tokko ittti gufate buuse qabxii 4 irraa kutan.
Dorgommii maqaa perzdaantiin kennan tan Maakneelitti moohee doolara kuma 125 argate.Namii kun Olompikii Greecee fi Beejingitti warqii badhaafame.Baranallee isatti muka haga metiri lama tahu kutee moohe.
Warra dorgommi ijoollee moohe keessaa tokko intala ganna 12 Alex Carloozii guddoo gammadee fardi kiyya kun farda ajaahibaa ka waan mamaa hojjatu jettee frdaa irra buutee mataa fardaa isaa qaqqabachaa faarsite. Dorgommiin WDC tun 56essoo.
Kilabootii Dorgommii Baseball Amerikaa Lama Shaampiyoonaa Roobii Dhuftuutiif Dorogmmiitti Jiran
World Series, dorgommii waacnaa baseball Amerikaati,Roobii dhuftu dhumataa kilabii Sanfransisco Gitanstii fi ta Kansas City, Royalsitti walti hafe
Guyyaa dheengaddaa K Gi’antis Rooyalsi 5-0 moohe.Giantis ganna lamaan duraa waliin marroo torba waancaa moote.Royalsiin Kansas City Royals ammo haga ammaatti marroo tokko moote.Sunu ganna 31n dura.
Taphataan Kubbaa Miilaa Barseloonaa Beekamaan,Luyis Suharez Ya Dorgommiitti Deebi'e
Taphataan Kubbaa miilaa addunyaa beekamaan Lu’is Su’arez nama ciniinee tapha irraa dhaaban amma ya taphatti deebisanii akka nama hin ciniinnee wallaansa argachuutti jira jedhe.Haga tapha dhaabe kanatti adoo hadheeffadhuu liqmsaa adabbii fudhadhee liqimsee jedhe.
Su’arez nama ganna 27ti tapah isaa jalatani doolaa miliyoona 75tin bitatan.Taatullee tapha irratti ilkaaniin namatti gama. Amala nama na ciniinsisu kanaa fala adansaa argachuutti jira jedha.
Atileetiksi
Atileetotii Itoophiyaa Onkololeessa 26,27,2014 dorgommii addunyaa moohumatti jiranii dhiyoollee Frankfurt,Germany,Portsmouth,UK,Xaliyaanaa fi biyya akka akkaatti moohuutti jiran.Frankfurtittt Aberru Kebbedee tokkeessoo,UK Portsmouthitti,Belaaynesh Oli-Jiraa, Xaliyaanatti ammoo Beahyilu Maammoo fi Qonjit Xilahunitti moohe.


text:
Mirga sericha Mirga sericha
Waliigalte Kenya
Mootumman Itoophiya kan ka'eef kabaja dhunfa Kenya fi egumissa odeeffannoo namumma Kenyafidha. Nuti dirqaamiin Kenya kara laafa kan ta'ee odeeffanno Kenya fi icitii Kenya eguu fi ibissa yeroo amma kanta'e fi icitii walii hirudhan shakala bulchinsa ibsuu odeeffanoo Kenya websitidhan.
Odeffanoo tokkon tokko Kenya mootumma Itoophiyatiin kuta fi dhunfa mata ofii kan mootumma Itoophiya jalattii bulu fi hojii iciitidha.nuti kan qophofinuf immamata dhunfa Kenya eguu yoo websitira aragame ykn dhisesis daldala dabarsuu kara mootuma elektironikan..


text:
Fixiinsa bara 1994 keessa gosoonni Tutsii fi kanneen eegumsa gochuufii yaalan gosoonni Hutuu 800,000 olii itti dhuman qindeessan kan jedhaman Koloneela waraana Ruwaandaa duraanii kan turan Tiyoo-nest Bagoo-soraa sambata darbe hospitaala Maalii keessatti du’an.
Maanguddoon umurii waggaa 80 Bago-Sooraa yeroo sana Rwandaaf kan hundaa’e mana murtii yakka qoratu ka sadarkaa addunyaan yakka farra namoomaan balleessaan itti muramee hidhaan waggoota 35 itti muramee ture. Bara 1993 paartii prezidaantii Rwaandaa ka Juvenal Habiyari-mana keessatti Bagosooraan ministrii ittisaa keessatti daayiriktera Kaabinee ta’uun muudamanii dhimmootii waraanaa fi siyaasa biyyattii to’achuu qaban.
Erga Habiyaa-rimanaan bara 1994 keessa xayyaarri isaanii itti dhukaafamuun kuftee caccabuun aajjeefamanii booda Bagosooraan dhimma biyyattii to’annaa isaanii jala galchuu dhaan fixiinsa warreen Tutsii irratti raawwate ajajan jedhamuun qeeqaman.
Fixiinsa sanyii sana booda, Bagosooraan biyyaa baqachuun Kameeruun keessa maadheffatan. Bara 1996 keessa to’annaa jala oolfamuu dhaan bara 1997 keessa yakka ilaalchaaf gara Taanzaaniyaatti ergaman. Yakka ilaalchi isaanii bara 2002 jalqabuun hanga bara 2007tti ture. Bara 2008 keessa Bagosooraan hidhaa umurii guutuun adabamanis, ol iyyachuu dhaan yeroon hidhaa gad xiqqaateefii jira.


text:
Xumurri Imaammata itti gaafatamummaa hawaasa Itiyoopiyaa ka boqonnaa lammataa kaleessa qophii adda addaa qopeesse irratti akka ibsametti hojiiwwan hojjetamaniif bu’aa argamsiisan jedhamaniif bekkannaan kennamee jira.
Imaammati kun waggoota sadan darbaniif aanaalee biyyattii 223 keessatti hojii irra ennaa ooletti eegumsa fayyaa, barnoota, dhiyeessii bishaanii fi daandii baadiyyaa diriirsuu akkasumas damee tajaajila qonnaatiin tajaajilli uummataaf kennan gama qulqullinaa, dafee dhaqqabuu fi haqaan hojjechuu gama ilaaleen fooya’inni guddaan argamuu isaa ibsamee jira.
Imaammati sun mootummaan Itiyoopiyaa biyyoota arjoomtota ta’an waliin wal ta’uu dhaan hojii hojjetu ta’uu kan ibsan imaammata sanatti itti aanaa itti gaafatamaan dhaaba hoji raawwachiisuu obbo Xeenaaw Mengist keessumaa imaammati itti gaafatamummaa hawaasaa uummata hirmaachisuun kaayyoo isaa isa duraa ti jedhan.
Waggoota sadan darban keessas uummatichi argachuun qaba kan jedhe sadarkaa tajaajilaa guutuuf baasii itti dabalaa attamiin akka gaafate illee obbo Xeenaaw Mengist akka ragaatti agarsiisaniiru.
Waggoota sadan dabaniif hedduu erga irratti hojjetamee booda qarshiin miliyoona 120 ol hawaasicha, uummaticha akkasumas dhaabolii arjoomtotaa bu’aaf hin hojjenne biraa gargaarsi kennamee, mootummaan qarshii miliyoona 54 kan ta’u, hawaasichi immoo humna isaaf meeshaalee dhiyeessuu dhaan gara qarshii miliyoona 38, isa hafe immoo jaarmolii kan mootummaa hin taane ka biroon gargaarsa kennaniin damee shananiin tajaajilli kennamu fooyya’uu danda’eera jedhan.
Obbo Xeenaaw itti dabaluu dhaan imaammata kana aanaalee 223nu keessatti hojii irra oolchuuf mootummaan qarshii miliyoona 500 ramadee ture. Haa ta’u mlaee uummatichi gama qulqullinaa, dafee dhaqqabuu fi haqaan fooya’inni akka argamu gaafachuun hojii itti dabalaa uume,
Sun immoo baasii itti dabalaa dhaqqabsiisa jedhan obbo Xeenaaw Mengist.
Walumaa gala hojicha raawwachiisuuf kan ramadame doolaara miliyoona 25tti hedama. Haa ta’u malee tajaajila sana fooyyessuuf qarshii miliyoona 120 ol qaamotii adda addaa biraa walitti qabamee hojii irra ooleera.
Keessumaa mootummaan adeemsa uummata bu’uura godhate geggeesseera. Manneen maree aanaalee fi koreen dhaabbataan bakka jirutti bakka bu’oonni hawaasaalee fedhii isaanii wal duraa duubaan gaafii dhiyeessanii dhaggeeffachuu dhaan deebii akka argatu waan taasisameef mootummaa biraa bajati itti dabalaa argame.
Fakkeenyaaf manneen barnootaaf bakka hir’inni barcumaa fi barsiistotaa jirutti bulchiinsi aanaa mallaqa ga’aa ramaduu dhaan rakkoon kun furameera. Gama eegumsa fayyaanis waanti barbaachisu guutamee jira jedhan.
Minister deetaan ministeera misooma dinagdee fi dura taa’aan imaammata itti gaafatamummaa hawaasaa biyyoolessaa Dr. Abraham Tekeste hojiiwwan bu’aa argamsiisaniif bekkannaa kennuuf qophee qophaa’e irratti argamanii imaammati sun boqonnaa duraa fi lammataa irratti bu’aa inni argamsiise tuqanii jiran. Keessumaa imaammata sana irratti kan hirmaatan qaamotiin mootummaa adda addaa qaamotiin kanmootummaa hin ta’inii fi imaammata sanaan uummati fayyadame martinuu fayyadamtoota ta’uu isaaniif barnoonni guddaan irraa argamuu isaa illee ibsaniiru.
Keessumaa imaammati sun ennaa jalqabame gama mootummaan attamiin akka simatameef amma immoo maal akka fakkaatu ennaa ibsan sagantaan imaammata itti gaafatamummaa projektii ta’uu irra darbee qaama bulchiinsa gaarii kan mootummaa ta’ee jira. Karoora bulchiinsa gaarii galmaan ga’uufis meeshaa tokko ta’ee jira jedhan.
Imaammata kana mootummaa waliin ta’uu dhaan hojii irra kan oolchan gamtaa Awrooppaa, mootummaa Germany, mootummaa Irland, mootummaa Britain fi baankii addunyaa ti.


text:
For all who are eager to learn afaan Oromo as a second lagnuage and those who speak the language but did not get the chance to learn how to read and write, a small book of 158 pages is published. The producers believe that it teaches the shortest way to the language. efforts are also being made to prepare suplimentary reading matterials. Take your chance and get ready to communicate in Afaan Oromo one of the major languages of Africa.
Price US $ 20.00 Shipping and handling in US $4.00
Qabsoon Oromoo bara soddomaa ol lakkaawwate jira. Namoota yeros jalqaban keessaa kan amma lubbuun jiran manguddoota. Qabsichi garuu aangoo fi beekumsan bilchaataa hin deemne. Malli hamma yoonaa dhahame Oromoo garaa hin cibsine. Malli haaraan labsamaa jiru kan “ empayera Itiyoophiyaa demokratessuun bakka barbaadame ni gahama” jedhu maaliif furmaata tahuu hin dandahu akka jedhamu moor kana dubbisuun hubachuu ni dandahama. Oromoon aadaan mareett amana. Garaa garummaa keessa saa jiru furuuf osoo shimala hin kaasiin, ilaa fi ilaameen fixachuu filata ture. Si’ana garuu, Oromoon, dhiibbaa sana irraanfachiisu, jala of galchan jiru. Kanaaf qabsoon saa akamu tahaa akka jiru agarsiisuun akeeka moor kanaa tokko. Ibsaa Guutamaa qabsoo Oromoo keessatt waggaa hedduuf qooda fudhatee jira. Tolaas hamaas itt argeera. Amma muuxannoo saa irratt hundaawee haaluma qabsoo Oromoo mudate kana mariif tolinnaa kan jedhu lafa kaa’eera. Tuqaalee kaasaa tahuu dandahu jedhu golee adda addaatii coree maadallii dubbisaaf dhiiheessee jira. Akkuma abboolii saa afollii hojii saa keessaa qooda guddaa qaba.Akkasumas Oromoon bara biyya argatu caasaa attamii diriirfachuu dandaha gaaffii jedhuuf, waa’ee Gadaa kanneen qeyeett dhagahee fi moorota adda addaa dubbisee irratt hundaawuun fakmishoo tokko dhiheessee jira. Rakkoon moonaa qabsoo keessa jiru akka inni jedhu yoo tahe ifas dukkanas qaba. Isa ifaa nagaan furatanii isa dukanatt ifsaa barbaadachuun akka. Gaaffiin Oromoo si’ana hubannoo sabgidduu argataa jira. Gaanfi Afriikaa gaaffiin sun deebi’u malee fulduratt nagaa, gabii fi guddinni kan yaadamu akka hin taane beeku. Sochiin Oromoo kan daangaa cehee mirga nama biraa tuqu miti. Bilisummaa saba ofiif lolachuun garuu mirga dhalootaati. Akka shororkeessatt kan dhiheessan yoo jiratan dogoggora. Aadaan Oromoo saana waliin akka hin deemne barruun kun ifaa godha. Kan barlabsame Oromoo haasofsiisuun falli keessaa ni argama jedhameetu.
Ethiopia was so far known as Prison of Nationalities. Ibsaa Guutama reminds the reader of its other dimension as “Prison of Conscience”. Though the major episode of the book is “Darg’s prison”, in particular “Upper Compound Maa’ikalaawii”, it assesses prison in historical perspective, going back over 200 years of Abisiinian rule. The relation of Oromo with Nubian and Abisiinian Ethiopia is clearly put. The book also highlights the Oromo question, the struggle waged and the difficulties encountered, including the present predicament in the OLF.The diplomatic efforts made by Eastern and Western Oromo in 1919 and 1936 is briefly discussed. The caption on the cover, “Never give up”, tells all that the book is about. It is a valuable document not only for Oromo struggle but also for Ethiopian and Human Rights studies.
ISBN 0-9728O13-0-8
Price US $ 30.00
Shipping and handling in US $4.00
QOOQAA ADDAA
AFAAN OROMOO
SPECIAL OROMO DICTIONARY
Qabee
Contents
I. Fuulota Dura/Front Pages
Fuldure; Walbarsiisa
Yaada qooqolii hin baramin furuu
Qubee abaacaa Oromoo/Letters of Oromo alphabet; Preface; Introduction
Grammar Notes
Three Verb Groups
Irregular Verbs
Some special Verbs
II. Qooqaa/Dictionary
1. Oromoo-Oromoo, Oromo-English English-Oromo
III. Iyyaatoo Shaffisaa/Quick Reference
Mq Margo Oromiyaa/Oromiyaa plant names: botanical and English
alphabeticals
Oromiyaa; Yero, Lakkofsa fi tokkee Dhaha Hammaa/ Time, Numbers, and Unit of Measurements
Qabattee Seera Afaanii /Grammar notes; Gochii Oromoo muraasa/ Some Oromo verbs
Maqaa Dudhaa/ Oromo Traditional personal names; Hidda Dhalootaa/ Generation roots
Ibsa Dantu’un/Pictoral Illustrations
Olloota Oromoo/Oromo neighbors; Afriikaa; Miseensota Saboota Tokkoomanii/UN members
Qooqaa Tokkee Sadanii
One in three Dictionary
ISBN PB-0-97809728013-1-6/ HC-0-09728013-2-4
Price Hard cover US $ 60.00 Paper cover $ 45.00
Shipping and handling in the US $ 5.00
***As a policy products sold are not returned. But books damaged in the process of delivery may be returned within 30 days of our invoice.


text:
Bara fuggisoo! Tuffii Bilxiginnaa kana Oromoon irraanfachuu hin qabu!
Barri hin darba. Galaanaa fii qabsaa’onni Oromoo kabaja isaanif malu bara itti argatantu dhufa. Kun hawwiin osoo hin taane qabsoodhaan dhugooma. Oromoon ni injifata! Bilxiginnaa waaqni haa balleessu!
Irreechaa kani seexanaattii Warrii jedhee Margaa harkaattii baatee deemun kee ajaa’ibaa naa hin jechisisuu boruu akkaa dhuftuu waan beekuuf waggaa darbee baayee nuu lolaa turee Har’aa Margaa qabachun kee Gaarummaaf yoo ta’ee ni fudhannaa Film yoo ta’ee dursamttee jirtaa Waan maraaf Wangeelaa Afaan ummaannii Dhaga’uun Barsisuu qabdan ergaa koottii


text:
Maqaalee Rabbii (Subhaanahu)-Kutaa 4.3
D-Bu’aa namni Maqaa “Al-Hayy fi Al-Qayyuum” beeku fi itti amanuun argatuu
1-Rabbii Tokkicha qofa gabbaruu– akkuma barreefamoota darban keessatti ilaalle, “At-Ta’abbud (gabbaruu) jechuun jaalala daangaa ol’aanaa irra gahee fi of gadi xiqqeessu daangaa ol’aana irra gaheedha[1]. Jecha biraatin gabbaruu jechuun jaalala guutuu fi of gadi xiqqeessuun Gooftaaf ajajamuudha.
Namni wanta tokko garmalee kan jaallatuu fi of gadi xiqqeessuuf waa irraa barbaadeti mitii? Mee kadhataa karaa irratti maallaqa kadhatu ilaali. Namootaaf garmalee of gadi xiqqeessuun maallaqa kadhata. Nama isaaf waa kenne ni jaallata. Namni hanga fedhe dureessa haa ta’uu, namni kamiyyuu Rabbii guddaa irraa of danda’ee jiraachu hin danda’u. Tarii yeroo qabeenya qabu of danda’a wayittu hin hajamne isatti fakkaachu danda’a. Garuu yommuu qabeenyi suni harkaa bittinnaa’u fi rakkoon itti buutu, gara Abbaa humnaa guddaatti fiiga. Abbaan humnaa guddaan Rabbii olta’eedha. Kanaafu, namni waan gaarii fedhe fiduu fi waan badaa hundaa ofirraa deebisuu waan hin dandeenyef yeroo hundaa Kan kana isaaf godhu jiraachu qaba. Akkasumas, humna, jabeenya, dandeetti fi beekumsa guutuu qabaachu qaba. Wanti jireenya, humna, jabeenya, dandeetti fi beekumsa guutuu hin qabne, waan badaa isarraa deebisuu fi waan gaarii isaaf fiduu danda’aa?
Wanta amaloota armaan olii qabu mee amma haa qorannu. Uumamtoonni akka namootaa, Jinni, malaykaa, muka, dhagaa fi kkf yeroo hundaa jiraachu danda’uu? Humna, jabeenya, dandeetti fi beekumsa guutuu qabuu? Waa hunda dhagahuu fi arguu danda’uu? Kan nuti gargaarsa fi haajaa keenya hunda irraa kadhannu amaloota armaan olii qabaachu qaba. Uumamtoonni amaloota armaan olii haala guutuu ta’een waan hin qabneef kan waan hundi irraa kadhatamu, of gadi xiqqeessanii fi garmalee jaallatan ta’uu hin danda’an. Kanaafu, amaloota armaan olii haala guutuu ta’een kan qabu Rabbii Tokkicha qofa. Rabbiin yeroo hundaa jiraataa gonkumaa hin duunedha. Humna, jabeenya, dandeetti fi beekumsa guutuu qaba. Kanaafu, kan gadi jedhaniif, garmalee jaallatan, of xiqqeesaniif, irratti hirkatanii fi garmalee sodaatan Rabbii Tokkicha. Kanaafi ni jedha:
“Inni Jiraataa Isa malee haqaan gabbaramaan hin jirreedha. Kanaafu, amantii Isaaf qulqulleessuun Isa kadhaa. Faaruun hundi kan Rabbii Gooftaa aalama hundaa ta’eeti.” Suuratu Ghaafir 40:65
Yeroo hundaa jiraataan Isa qofa erga ta’e kan haqaan gabbaramu Isa malee hin jiru jechuudha. Wanti Isaan ala jiran hundi ni du’u. Wanti du’u gooftaa waan hundaa irraa kadhatanii fi gadi jedhaniif ta’uu danda’aa? Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Kanneen isaan Rabbii gaditti kadhatan wanta tokkoyyuu hin uuman, isaanu kan uumamaniidha. Isaan du’aa lubbuu hin qabneedha, yoom akka kaafaman hin beekan.” Suuratu An-Nahl 16:20-21
Kana jechuun wantoonni namoonni Rabbii gaditti kadhatanii fi gabbaran (waaqefatan) homaa uumuu hin danda’an. Inuma isaanu uumamoodha. Kanarratti dabalatee, du’aa lubbuu hin qabneedha. Akkamitti wanti homaa hin uumne, mataa isaatinu uumamaa kan ta’e, du’aan lubbuu hin qabne gabbaramaa? Du’aan lubbuu hin qabne, rakkoo namaa hin beeku, hin dhagahu, hin argu, rakkoo namarraa deebisuu fi waan gaarii namaaf fiduu hin danda’u. Kanaafu, akkamitti kadhatamaa? Namoonni qabrii bira deemun namticha qabrii keessa jiru kadhatan, namni du’e kuni akkamitti isaan jalaa dhagahaa? Namni taabota kadhatu, taabonni gogaan lubbuu hin qabne akkamitti isa dhagayee wanta barbaadu isaaf kennu danda’aa?
Kanaafu, Jiraataan gonkumaa hin duune, waan hundaa kan beeku, argu, dhagahuu fi dandeetti guutuu qabu Rabbii tokkicha waan ta’eef, ibaadaan Isa qofaaf ta’a. Kanaafi itti aanse ni jedha: “Kanaafu, amantii Isaaf qulqulleessuun Isa kadhaa.” Kana jechuun ibaada, kadhaa fi hojii hundaa Fuulaa Rabbii Olta’aa barbaaduun hojjadhaa. Ikhlaasni (hojii Isaaf qulqulleessuun) waan itti ajajameef.[2]
Akkasumas, maqaan Al-Qayyuum jedhu Rabbii Tokkicha gabbaruu akka qaban namatti akeeka. Al-Qayyuum jechuun of danda’aa homattu hin hajamne, uumamtoota hunda kan dhaabu, jiraachisuu fi eegudha. Wantoonni Isaan ala jiran hundi Isatti hajamu. Isarraa of danda’anii ofiin dhaabbachu, jiraachu hin danda’an. Kanaafu, wanta ofuu hin dandeenye akkamitti gabbaranii ykn waa irraa kadhatanii? Of Danda’aan homattu hin hajamne, uumamtoota hunda kan dhaabu, jiraachisuu fi eegu Rabbiin qofa erga ta’e, haqaan gabbaramaan Isa malee hin jiru. Sababni isaas, wantoonni Isaan ala jiran hundi uumamtoota hunda dhaabu, jiraachisuu fi eegu hin danda’an. Kanaafu, Rabbii gaditti wanta biraa gabbaruun ykn waaqefachuun soba (baaxila) guddaadha. Kanaafi, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Rabbii gaditti waan si hin fayyannee fi hin miine hin gabbarin. Yoo akkas goote dhugumatti ati yeroo san miidhaa hojjattootaa (zaalimtoota) irraa taata.” Suura Yuunus 10:106
Kadhaanis ta’e gosa ibaadaa kaminiyyuu Rabbii gaditti wanta si hin fayyannee fi hin miine hin gabbarin. Rabbii gaditti wanta tokko gabbaruun faayda hin argattu. Sababni isaas, wanti kuni faayda siif fidu hin danda’u. Ammas, osoo wanta kana gabbaruu dhiistes si hin miidhu. [3] Sababni isaas, si miidhuu hin danda’u. Kanaafu, wanta si hin fayyannee fi hin miine hin kadhatin, hin gabbarin (hin waaqefatin). Kan nama fayyadu fi miidhu danda’u Rabbii tokkicha. Rabbii Tokkicha gabbaruu dhiistee wanta si hin fayyannee fi hin miine yoo kadhattee, ati dhugumatti zaalimota keessaa taata. Namni hundarra zaalimni nama Rabbii gaditti waan biraa gabbaruudha.
Gabaabumatti, maqaalee lamaan kanniin sirritti beeku fi itti amanuun Rabbii Tokkicha qofaaf ibaadaa (gabbarri) akka godhan nama taasisa. Ibaada irraa kanneen akka du’aayi (kadhaa), salaata, zakaa, qalma, sooma, Hajjii, waan gaaritti ajaju fi waan badaa irraa dhoowwu, sodaachu, irratti hirkachuu (tawakkula), kajeellaa (ar-rajaa), of gadi qabuu fi kkf gosa ibaadaa Rabbii tokkichaaf ta’uu qabaniidha.
2-Rabbii Olta’aa qofa irratti hirkachuu– Rabbiin jalla wa’alaa ni jedha:
“[Yeroo hundaa] Jiraataa gonkumaa hin duune irratti hirkadhu. Faaruu Isaatiniis Isa [faarsii] qulqulleessi. Badii gabroota Isaa keessa beekuu keessatti Isumatu gahaadha.” suuratu Al-Furqaan 25:58
“Namni Gooftaan isaa Jiraataa jireenya guutuu qabu, Jiraataa gonkumaa hin duune, hirribni, mugaati fi gaflaan Isa hin qabne ta’uu amanu, dhimmoota isaa hunda keessatti Isa qofa irratti hirkata. Yeroo hundaa Gooftaan isaa kan itti dheessu isaaf ta’a. Uumamtoota dadhaboo du’an, rafan, mugan, gaflaan isaan qabuu fi dagatan irraa abdii ni kuta.”[4] Qalbiin isaa Rabbii yeroo hunda Jiraataa gonkumaa hin duune irratti rarraati. Wantoonni Rabbii Guddaan ala jiran hundi ni du’u. Kanaafu, wantoota du’anii fi badan irratti qalbii ofii rarraasu fi kajeeluun abdii namatti dukkaneessa. Sababni isaas, yommuu wanti suni du’uu ykn badu abdii kutuu fi gaddi cimaan nama tuqa. Garuu Rabbiin yeroo hundaa jiraataa waan ta’eef, namni Isa abdatu fi kajeelu dukkana abdii kutuu fi gaddaa keessatti hin lixu.
3-Rabbiin eeggachuu fi sodaachu– Namni Rabbiin subhaanahu waan hundaa kan beeku, too’atu, argu fi eegu ta’uu beeke fi amane, dhoksaa fi ifatti wanta badaa hojjachuu irraa of eega. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Wanta ishiin hojjatteen nafsee hunda irratti kan dhaabbatu [akka sanama isaan gabbaraniiti]?” Suuratu Ar-Ra’d 13:33
Asitti “Kan dhaabbatu” yommuu jedhu faallaa “taa’uu” osoo hin ta’in, dhimma uumamtootaa kan eegu, qindeessuu fi sirreessudha. Akkana ni jedhama: “Qaama fulaanu bishugli kazaa.(Ebalu hojii akkanaatiin dhaabbate-kana jechuun hojii kana hojjachuuf itti gaafatamummaa fudhate.) Rabbiin wanta ishiin hojjatteen nafsee hunda irratti kan dhaabbatudha. Kana jechuun nama hundaa akka hojjatu ni dandeesisa, ni uuma, ni soora, ni eega, hojii hojjateef jazaa isaaf kafala. Gabaabumatti hiikni aayah armaan olii: Inni ni Tiiksa gonkumaa gaflaa keessa hin ta’u[5]. aayah armaan oli ilaalchise ibn Kasiir ni jedha: Rabbiin isaan ni eega, nafsee jirtu hunda ni ilaala, kheeyri fi sharrii irraa wanta namoonni hojjatan hunda beeka. Homtu Isarraa hin dhokatu.”[6]
Namni Rabbiin akka isa ilaalu, wanta hojjatu hunda akka beeku fi galmeessu yoo amane, wanta badaa hojjachu irraa of eega. Sababni isaas, yoo hin tawbatin dhumarratti Rabbiin olta’e isa qabu danda’a waan ta’eef. Qur’aana keessatti, namoota badii hojjatanii dachii irraa duguggaman erga tarreesse booda ni jedha: “Hundumaa badii isaatiif isa qabne. Isaan irraa namoota bubbee cirrachaa itti erginetu jira. Isaan irraas namoota iyyansi isaan qabetu jira. Isaan irraas namoota dachii ittiin kunnetu jira. Isaan irraas namoota bishaanin nyaachifnetu jira. Rabbiin kan isaan miidhu hin taane. Garuu isaanumatu lubbuu ofii miidhaa ture.” Suuratu Al-Ankabuut 29:40
Rakkoolee fi adabbiin adda addaa yeroo ammaa fi durii addunyaa keessa babal’ate sababa badii namoonni hojjataniitini. Kanaafu, Rabbiin waan hundaa akka ilaalu, eegu, too’atu fi badii yoo hojjatan nama qabuu akka danda’u beekun badii hojjachuu irraa of eegun barbaachisaadha. Kana hubachuuf, wanta namoota hunda qunnamu haa ilaallu. Namni yommuu badii hojjatu, keessa isaatti dhiphinni, gaddii fi jeeqamuun itti dhagahama. Faallaa kanaa, yoo badii hojjachuu dhiisee fi hojii gaggaarii hojjate, keessa isaatti tasgabbii fi gammachuun itti dhagahama. Sababni isaas, Rabbiin hojii namoonni hundi hojjatan waan ilaaluuf, nama gaarii hojjate tasgabbii irratti buusa. Nama badii hojjate immoo dhiphinnaa fi gaddaan isa qaba.
Akkasumas, namni Rabbiin guddaan olta’e wanta namoonni hundi hojjatan akka beeku fi galmeessu yoo amane, hojii gaggaarii hojjachuu ni baay’isa. Kanaafi, Qur’aana keessatti ni jedha:
“Namni mu’mina (kana amane) ta’ee hojii gaggaarii irraa [waa] hojjate, carraaqqi isaatiif mormiin hin jiru. Dhugumatti Nuti isaaf ni galmeessina.” Suuratu Al-Anbiyah 21:94
Kana jechuun qalbiin Rabbitti, Malaaykotatti, Kitaabbanittii, Ergamtootatti, Guyyaa Qiyaamatti fi murtii Isaatti amanee fi hojii gaggaarii yoo hojjate, hojii gaarii isaa jalaa hin balleessinu. Hojiin isaa hundi ni galmeefama, homtu jalaa hin badu.[7]
4-Maqaalee lamaan kanniin du’aayi gochuu– Al-Hayyu, Al-Qayyuum maqaalee gurguddaa Rabbii keessaa tokko. Kanaafu, maqaalee kanaan Isa kadhachuun du’aayin qeebalamuuf wantoota sababa ta’an keessaa tokko. Anas bin Maalik akkana jechuun gabaase jira: dhimmi tokko Nabiyyii (SAW) yoo dhiphise akkana jechuun du’aayi godhu:
“ يَا حَىُّ يَا قَيُّومُ بِرَحْمَتِكَ أَسْتَغِيثُ ”
Yaa Hayyu yaa Qayyuum birahmatika astaghiisu
“Yaa Jiraataa, Of Danda’aa waan hundaa dhaabu fi jiraachisu! Rahmata Keetin birmannaa barbaada.” Jaami’a At-Tirmizii 3524
Guduunfaa
-Jiraataan du’u ykn du’aan lubbuu hin qabne yookiin wanti gogogaan hundema jireenya hin qabne hundi ibaada irraa homtu isaaniif hin ta’u. Kanaafu, ibaadan Rabbii Jiraataa hin duune qofaaf ta’a.[8]
-Wantoonni Rabbiin ala jiran waan hundaa uumu, jiraachisuu, eeguu fi too’achuu waan hin dandeenyef gooftaa gabbaramu (waaqefatamu) ta’uu hin danda’an. Gooftaan yeroo hunda jiraataa waan hundaa uumuu, jiraachisuu, too’atu fi eegudha. Kanaafu, Rabbiin malee haqaan gabbaramaan hin jiru.
Kitaabban wabii
[1] Kaayyoo uumama ilma namaa-fuula 53
[2] Tafsiir Sa’dii-fuula 873
[3] Zaadul Masiir- 640, Tafsiiru Qurxubii-11/60
[4] Walillahi asmaa’ul Husnaa fad’uuhu bihaa– lakk. 7, AbdulAziz bin Naasir Jaliil
[5] Tafsiiru Qurxubii 12/76
[6] Tafsiiru ibn Kasiir 4/583
[7] Tafsiiru Ibn Kasiir 5/361
[8] Fiqhu Al-Asmaa’il Husnaa– fuula 87, Abdurazzaaq bin AbdulMuhsin Badri


text:
Doonaald Traampii fi Prezidaantiin Chaayinaa – Shii Jiinpiiing, ka kutaa Flooriidaa jirtu – magaalaa bishaan qarqaraa Paalm Biich keessatti walga’anii jiran.
Prezidaant Shiin kaleessa galgala kan achi galan yoo tahu, mariin isaanii cufataan geggeessamu kun, daldala Yunaayitid Isteetsii fi Chaayinaa, isa Yunaayitid Isteets kasaaraa keessa jirtutti fuuleffachuuf jira.
Waa’ee Kooriyaa Kaabaas mari’achuu hin oolan.
Prezidaantichi Yunaayitid Isteets – Traamp, yeroo filannoo Prezidaantummaa geggeessaa turanitti gama daldalaa fi dhimmoota maallaqaa irratti akka Chaayinaa dura dhaabbatan deddeebisanii dhaadataa turan iyyuu, amma garuu, Prezidaantii Chaayinaa sirna how’aadhaan simatan.
Yeroo Prezidaant Shii Jiinpiing dhufanitti, hiriirawwan asxaalee simannaa fi hawwii gaarii qabatan karaa gamaa fi gamana dhaabatanii simatan iyyuu, mormitoonni haala qabinsa mirga dhala-namaa Chaayinaa balaaleffatanis hiriiranii turan.


text:
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Hagayya 27 bara 2017
(Qeerroo Bilisummaa Oromoo, 27 Hagayya 2017, Oromiyaa) Koreen Aduulaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo Hagayya 27 bara 2017 teessoo ariifachiisaa guyyaa tokkoof gaggeessee jira.
Teessoo kana irrattis haala yeroo ammaa Oromiyaan keessatti argamtuu walhubachiisee jira. Kanuma waliins, duula itti fufiinsaan gaggeeffamuu qabu irratti kallattii kaayeera.
Akka kanaanis, mirga abbaa biyyummaa kabachiifachuuf wareegama olaanaa ummati Oromoo baasaa jirutti firii gochuun waan hunda dura kan irratti xiyyeeffatmau ta’uu irra deebi’ee irboomseera.
Keessayyuu, dhalooti qubee aadaa fi gootummaa ummata keenyaa dhaaluun akka bilisummaan ummata Oromoo kabajamu, mirgi abbaa biyyummaa keenya mirkanaa’u taasisuuf qabsoon maraalessaa kan filmaata hin qabne ta’uu raggaasiseera.
Dhimmoota kunneenis dhugoomsuuf waan barbaachisu of qusannaa tokko malee akka gumaachinu waadaa keenya haaromfanneerra.
Kanuma waliinis, haala yeroo irratti ibsa ejjannoo qabxiilee shan of keessaa qaban baafanneerra.
- Siidaan maqaa ummata Oromoo ayyaana Irreechaa irratti bara darbe dhumaniin Bishooftuutti dhaabbate kan kaayyoo fi haqa wareegamtootaa bakka hin buunee dha. Kana waan ta’eef gochaa kana jabeessinee mormina; siidaan sunis hatattamaan akka kaafamu jabeessinee hubachiifna!
- Mormii gabaa lagannaa guyyoota sadiif gaggeeffameen booda hidhaa fi hiraarsaan ummata keenya irratti fudhatamaa jira. Haalli kun akka dhaabbatuuf dhaamsa keenay ni dabarsina. Kun hin ta’u taanaan yeroo gabaabaa keessatti fincila maraalessaa akka waamnu jabeessinee hubachiifna.
- Moseensoti Qeerroo Bilisummaa Oromoo, deegagrtooti qabsoo Oromoo fi ummati Oromoo marti wal’aansoo jabaa itti fufiinsa qabuu fi Wayyaanee hundeen buqqisu gaggeessuuf akka of qopheessan waamicha keenya dhiyeessina.
- Hidhamtooti Oromoo sababa siyaasaatiin hidhaman hatattamaan akka gadhiifaman ammas irra deebinee gaaffii keenya dhiyeessina; kun ta’uu baannaan, Qeerroon Bilisummaa Oromoo dallaa hidhamtooti keessatti hiraarfaman kamiyyuu diiguuf akka ofqopheessan ni hubachiifna.
- Daangaan Oromiyaa haga ammaatti cicciramaa dhufes akka iddootti deebi’u jabeessinee gaafanna. Qeerroon Bilisummaa Oromoo daangaan Oromoo taakkuun tokko illee akka dabarfamee alagaaf kennamu hin hayyamnu; falmaan bilisummaa Oromoo kabachiisuuf taasifamu jabaatee itti fufa. Nutis, Qeerroon Bilisummaa Oromoo, daangaa Oromiyaa dhiigaa fi lafee keenyaan iddootti deebisuu fi kabachiisuuf qophaa’oo ta’u keenya ammas irra deebinee ni mirkaneessina!!
Bilisummaan ni dhufa; gabroonfataan ni kufa!!
Injifannoo Ummata Oromoof!!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
(Ibsa-Qeerroo Bilisummaa Oromoo 22 Hagayya 2017) Hoggansi Qeerroo Bilisummaa Oromoo haala yeroo ammaa Oromiyaa keessatti belbelaa jiru irratti Hagayya 21 bara 2017 walgahii hatattamaa taasise.
Walgahii kana irratti rakkoon Oromoo mudate bilisummaa Oromoo deebisuun kan hiikamu ta’uu sagalee tokkoon irra deebi’ee haaromseera. Dhumaatii gama addaddaan ummata Oromoo mudachaa jirutti xumura gochuuf Fincila Xumura Gabrumama jabeessuun furmaata qajeelaa ta’uus iticheera.
Adeemsa haga yoonaatti injifannooleen argamanis akka eegamanii fi caalatti akak guddatan irratti waliigalameera.
Yeroo ammaa kanattis karaa caasaalee Qeerroo, karaa jaarmiyaa, karaa namtokkee fi karaa aktivistoota addaddaa duulli mootummaa abbaa irree Wayyaanee dadhabsiisuuf gaggeeffamaa jiru akka aanja’etti jabaatee akk itti fufu Qeerroon hubachiiseera.
Gama kaaniin, basaastoti Qeerroo fakkaatanii dhaamsota bifa ergaa, hubachiisa, yaadachiisa, ajajaa fi akeekkachiisaan karaa Facebook dabarsan mul’achaa waan jiraniif caasaaleen Qeerroo kamiyyuu akkuma kanaan duraatti of-eeggannoon akka raawwatan dhaamera.
Kanuma waliin Duulli Wayyaanee dadhabsiisuuf karaa nagaa gaggeeffamu kamiyyuu sirna, amalaa naamusaa fi sansakkaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo hordofee akka raawwatuuf YAADACHIISA armaan gadii hubachiiseera.
- Qabsoon kara nagaa gaggeessinu kaayyoon isaa humna diinaa dadhabsiisuu dha; galiin isaa bilisummaa ummata Oromoo ti.
- Qabsoon keenya kan fedhii fi jaalalaan keessatti qooda fudhatanii dha.
- Qabsoon keenya amala Wayyaanee kan doorsisaa fi sodaachisaan gaggeeffamuu hin dhaalu.
- Qabsoon keenya sirna, amala, naamusaa fi sansakkaa Oromummaatiin taliigama.
- Qabsoon keenya qabsoo nagaa waan ta’eef lubbuu namaa fi qabeenya ummata keenyaaf of eeggannoo olaanaa godha.
Injifannoo ummata Oromoof!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Hagayya 22 bara 2017
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
MUUMMEE SEENAA Oromoon Jaarraa 16ffaa dura gadaa jabaaf tokkumaa jabaa qabaataa akka ture, ragaaleen barreeffamaa danuun nii eeru.isumaa Asitti habashoonni jaarraa 17 keessa humna waraanaa Portugal of duuba hiriirsuun Oromoo lafasaa saamuuf kachachaltullee, jaarraa sana keessattuu Oromoon hoggantoota jabaa of keessaa filatee deggarsaaf meeshaa waraanaa gahaa tokko malee, ilmaan diqaalaa sanyii warra SEM kana of keessaa darbataa tureera. Oromoon gootummaaf sodaatamaa akka tures barreeffamoonni hedduun katabamanii jiran. Jaarraa 18ffaa fii 19ffaa keessa mootummoonni Oromoo hedduu sodaatamaa turan lama akka turan illee seenaan nii dubbata. Mootummoonni kanneen akka WARRA HIMANUUFI YEJJUU mootota Oromoo warra humna qabeessaaf diinaaf hinjilbeenfanne turan. Mootummoonni kunneen gootummaan isaanii akkaan akka dinqiisiifamu kan godhe, gamtaan diina isaan saamuu dhufetti bobbaa’anii loluu isaaniiti. Har’as gootummaan uummata keenya kaleessaa akka danbalee jiraatu shakkii hinqabnu. Continue reading →
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Hagayya 11/2017 Godina Lixa Shaggar Aanaa Tokkee Kuttaayeefi Magaalaa Gudarritti Sochiin Warraaqsaa FXG, duulli gabaa lagaachuuf qabeenyaa ofii gabaa laguu, diddaan gibiraafi gidiraa , uggara sochii geejjibaa dhaabuufi hojii dhaabuun daran jabaatee waan itti fufeef Mootummaan abbaa irree wayyaanee waraana Agaazii uummatarratti babbaasee uummata shororkeessa jira. Addeemsii kun immoo diddaa uummataa ittumaa daran jabeessa jiraachuu Qeerroon Gudar gabaase. Continue reading →
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...


text:
Barattoonni Oromoo bara baraan roorrifamaa jiraachuun dhaabbachuu qaba!
Onkoloolessa 21, 2020
Seenaa Impaayera Itoophiyaa keessatti barattoonni Oromoo roorroofi hacuuccaa guddaa keessa turanii wareegama ulfaataa kaffalaa as ga’an. Gootonni keenya har’a maqaan isaanii akka urjii qabsoo Oromootti kaafamu kanneen lubbuun darbaniifi lubbuunillee jiran gabatee barnootaa irraa ari’atamaafi barnoota isaaniirraa qabamanii hidhamaa turan. Hedduun isaanii barnoota isaanii sirnaan hordofuuf waan danqamaniif barnoota addaan kutanii kallattii adda addaan gara qabsoo saba isaanii tarkaanfachiisuutti murteeffatan. Gariin dirree qabsootti wareegamanii kaanis wallaansoo hadhaa’aa geggeessaa turan/jiru. Bara H/Sillaasee sababa gaaffii lafaatiif barattoonni Oromoo dararaa ulfaataa argan. Bara mootummaa Dargiis akkasuma hayyoonni qaroo sabaa ta’an kanneen egeree Oromiyaafi saba Oromoof abdii ta’an kichuutti galaafatamani. Bara EPRDF keessas bal’inaan barattoonni Oromoo gaaffii saba isaanii ofitti fudhatanii waan qabsaa’aniif ajjeechaa suukanneessaa, hidhaafi dararamni guddaan irra ga’eera. Barattooni akka Simee Tarrafaa Yuunversiitii Maqalee keessatti ajjeefamee reeffi maatiif gale akka fakkeenyaatti kaasuun ni danda’ama. Barattoonni kanneen akka Alamayyoo Garbaa, Gaaddisaa Hirpaasaafaa sababa “gaaffiin Oromoo sirriidha” jedhamaniif hidhamanii lubbuun isaanii darbe. Barattoota qaxalee kan akka Jaagamaa Badhaanee, Dirribee Jifaarfaa yoo kaasne maqaa tarreessinee fixuu hin dandeenyu. Barattoonni Oromoo sababa gubachuu bosona Baaleetiin wareegaman, kanneen sababa teessoon bulchiinsa Mootummaa naannoo Oromiyaa gara Adaamaatti jijjiiramuufi magaalaan guddittii Oromiyaa ta’uun jijjiiramuu sirrii akka hin taane falmanii lubbuu isaanii dhabaniifi kanneen barnoota isaaniirraa ari’aman, kanneen sababa master pilaanii ajjeefamaniifi barnoota itti dhaban tarrisanii fixuun hin danda’amu.
Kana qofa utuu hin taane, baruma dabarsine kana bara 2019 keessa barattoonni Oromoo bedduun Yuunversiitiilee adda addaa keessatti ajjeefamanii hedduun isaaniimmoo barnootarraa ari’atamaniiru. Sababa akka waliigalaatti roorroon uummata Oromootti hammaateef barattoota hedduu of biraa dhabnee bara kana of biratti arguu hin dandeenye.
Kana hunda kan kaasuu yaalleef seenaa himuuf utuu hin taane, rakkoo walfakkaataa akkasii keessummeessaa fuuldurattis itti fufuu waan hin qabneefi. Rakkoon barattoota Oromoorra ga’u gaafa rakkoon Oromoo akka waliigalaatti furamu furmaata argata jennee amanna.
Kana waan ta’eef, furmaanni waaraan argamee barnoota keenya qalbii nagaan itti fufnee saba keenya utuu hin baratiin nu barsiise tajaajiluuf qabxiilee ejjennoo armaan gadii baafanneerra:
1. Akka waliigalaatti Oromoon sirna bulchiinsa biyya kanaa keessatti nagaa argatee hin beeku; mootummaa mataasaas hin qabu. Nagaan waaraa argamuuf sabni keenya Mootummaa mataasaa ijaarratee ofiin of bulchuu qaba.
2. Biyya nagaan waaraafi tasgabbiin jirutti sabni keenya ilmaan isaa sammuu qulqulluun barsiifachuu danda’a. Nagaan waaraa argamuuf Oromiyaan nagaa taatee Lammiileen Oromiyaa waloon mootummaa ijaarratanii ittiin buluu qabu. Kana gochuuf ammoo mootummaan bara bulchiinsa isaa fixaxee jiru kun uummata keenyarra beekamtii akka hin qabne beekamuu qaba.
3. Mootummaan bara aangoo isaa fixate kun humna qawween itti fufuu barbaada. Humni kamuu ammoo humna uummataa ol waan hin taaneef, uummanni keenya sagaleefi miira wal fakkaataan ka’ee ofiisaafi biyya isaa baraaruu qaba.
4. Nuti barattoonni Oromoo haala gaaga’ama nageenyaafi goolama siyaasaa biyya kana mudate keessatti gara Yuunversiitii deemnee barachuudhaaf wabii nageenyaa hin qabnu. Biyyi kun mootummaa waloo qabaattee ittiin bulaa hin jirtu. Kun mooraa Yuunversiitii keessatti nageenyaa keenyaaf sadarkaa olaanaatti yaaddessaadha. Yeroo olaantummaan seeraa hin kabajamneefi qaamni badii dalage bakka itti gaafatamu hin jirretti gara mooraa barnootaatti deebi’uun nuuf balaa guddaadha jennee amanna.
5. Yeroo Mootummaan seera qabeessaafi fudhatama qabu hin jirretti oliifi gadi sochoonee barnoota itti fufuun hin danda’amu. Rakkoo kana keessaa baanee mootummaa keenya ijaarrachuuf labsii Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa ijaaruu ABOn labse nutis ofitti fudhannee hojiirra oolmaa isaaf hojjechuun murteessaa ta’ee argameera. Uummanni keenyas yaada kana ofitti fudhachuun Mootummaa Ce’umsaa ijaarratee gara nagaafi dimokiraasiitti deemuu akka qabu dhaammanna.
6. Barattoonni Oromoo sadarkaa gadiirra jirtan, hayyoonni Oromoo, dhaabbileen amantaa, Abbootiin Gadaa, dhaabbileen hawaasaafi ogummaa, Qonnaan bultoonni, daldaltoonni, qaamonni nageenyaafi hojjetoonni mootummaa hunduu waamicha ykn labsii ABOn Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa ijaaruuf labse kana ofitti fudhachuun fala filannoo hin qabnedha.
7. Barattoota Oromoo dabalatee uummanni keenya kan duraa caalaa tokkummaan dhaabbatee rakkoo amma mudate kana Mootummaa Ce’umsaa ijaarrachuun furatee gara mootummaa ofiisaa ijaarrachuutti akka deemu dhaammanna.
8. Barattoonni Oromoo gara Yuunversiitii Naannoo Amaaraa akka hin deemne gad jabeessinee hubachiifna. Bara darbe barattoonni 10 ol mooraa Yuunversiitiiwwan Naannoo Amaaraa keessatti lubbuun isaanii darbeera. Barattoonni lakkoofsi itti hin baane barnootarraa ari’amaniiru. Yeroo ammaa kana biyyi kun olaantummaa sirna Nafxanyaa leellisaa yeroo jirtutti ilmaan Oromoo gara Yuunversiitii Naannoo Amaaraa deemuu hin qaban jennee amanna. Yuunversiitiileen Oromiyaa keessa jiran barattoota keenyaaf haala mijeessuun akka fudhatan waamicha goona.
Dhumarratti, nuti barattoonni Oromoo wareegama hayyootaafi barattoota keenya darbaniitti firii goonee bilisummaa uummata keenyaa milkeessuuf hojjechuun dirqama nurra jirudha. Roorroon barattoota Oromoorra ga’u kun dhaabbachuuf sabni Oromoo bilisoomee Lammiileen Oromiyaa nagaan jiraachuu qabu. Waan ta’eef, ijibbaata falmannee kabajaa ofitti horree biyya keenya bittaa alagaa jalaa baasuuf falli amma jiru Mootummaa Ce’umsaa Biyyoolessa Oromiyaa ijaarrachuudha. Sana milkeessuufis ni hojjenna.
Injifannoon Uummata Oromoof!
Gadaan Gadaa Bilisummaati!
Gurmuu Barattoota Oromoo Sadarkaa Olaanaa


text:
Fakkeessuun Eessaanuu Nama Hin Geessu!
Damee Boruu: May 14, 2018
Jalqabaa kaaftee sababni TPLF OPDO bu’ureefattee meeshaa Uummata Oromoo ittiin tiksituu fi tuhattu akeekattee akka tahe nama hundaa jalaa dhokataa miti. Kanaafuu OPDOn dhaaba Oromooti jennee fudhachuuf rakkina nutti taha. Ilmaan Oromootu mirga Saba Oromoo falmachuu fi kabachiisuuf ijaarate akka hin taane uummata keenyaaf ifa jira.Diinni Uummata Oromoo ijaarsa Uummata Oromof tolu fi hojjetu ijaaree jennee abdachuun ykn hawwachuun dogongoraa guddaa nutti taha. Diinni dhaaba ijaaree namaa kennu tasa hin jiru. Kanaafuu seenaa OPDO bara dheeraa kana keessatti diinni keenya meeshaa Uummata Oromoo olii fi gadi deebisee ittiin cagadaa jirtu akka taate haala qabatmaan raga mul’atu.
Har’a immoo sadarkaa ol aanaatti of bukkoksitee miila tokkon Uummata Oromoo jidduu dhaabbatee qaaama ishee guutuun diina wajjin jirti. Hoogantoonni OPDO bara kanaa gara Uummata Oromoo gaafa galgalan ilaala qabsoon keenyan as geenyee jira jedhu. Jabaanne wal gargaarree haa qabsoofnu jedhanii waan qabsoo uummata keenyaa keessaa qooda guddaa qaban of fakkeessu. Karaa duuba qabeenya Oromoo samee kan saamsisu, ilmaan Oromoo kan mana midhaatti guru, kan ajjeessuu fi ajjeesisu isaan akka tahe waan raga barbaacha deemaa miti. Gooftaan keenya Uummata Oromoo ti jechaa Uummatni Oromoo akka lafa isaa irraa dugumee buqqa’uu fi mana hidhaa keessatti ilmaan Oromoo akka tortoran gochaa, qabeenyi Oromiyaa akka saamamu shira xaxaa gooftaa sobaan akka dhaadatan ni agrrra. Gooftaan inni dhugaa TPLF akka tahe wal nama hin gaafchiisu.
Dr. Abiyi Maqalee deemee Uummata Tigrayi isin warqii dha jedhee yoo farse dhima isaa ti. Garuu haasa isaa keessati namni Tigrayi mana hidhaa Oromiyaa keessa jiru nama shan qofa akka tahee ibsee ka’e isaanuu ulfina keessaniif jecha ni gadhiifana jedhee abdii galeef. Kana malee tajaajila bishaanii barbaadna jennaan utuu olee hin buliin Chaayinaa irraa horii miliyoona hedduu liqeefatee utuu IMF horii baayyee liqeefachuu hin qabdan jedhuu akka hojiin muli’saaf jira oddefamaa jira.
Dr. Abiyi biyootaa Sudaanii fi Keenyaa illee deemee maaloo namoota Itopiyaa hidhaa jiran hiikaa jedhee gaafata. Ilmaan Oromoo kumaatamaan mana hidhaa isaanii keessa jiran nama tahuu isaanitu hafee? Ilmaan Oromoo miilli fi harki irraa cite, iji jaamee qaamni laamsha’ee mana hidhaa isaanii keessatti utuu dararamaa jiranii orma deemanii gaafachuun fakkeessuu irraa kan hafe maal jedhamuu danda’a? Yoo Obbo Lammaa fi Dr. Abiyi an Oromoo dha jedhanii kan afaan guutanii dubbatan tahee maaliif mana hidhaa isaanii keessatti ilmaan Oromoo akka dhuman filatu? Anaaf ifaa dha. Hojii TPLF itti kenite duwwaa hojjechuu danda’u malee yaada mataa isaaniin waan tokko hojjechuu hin danda’an.
Gareen TPLF tokko namoonni mana hidhaa keessaa bahuu jabeessanii waan mormaa jiraniif Obbo Lammaa fi Dr. Abiyi onnee qabaatanii ilmaan Oromoo mana hidhaa keessaa basuuf qophee hin qaban. Har’as kan TPLF ajjeessaa jette ajjeessuu fi kan hidhaa jette hidhaa jiru. Abbaa barbaadeef badhaasa keenisiisaa jiru. Abbaa barbaadu akka muudan gochisiisaa jirti. Isaan ergamoota TPLF warra afaan TPLF tahe dubbatu malee aangoo tokko illee hin qaban.
Karaa biraa inni isaan fakkeessuuf jedhanii Uummata Oromoo qabsoo keesaniin as geenye jedhan akeeka jidduu galumaa ijaarsi EPRDF fi kaayyoo Waraaqasa Dimookraasii wajjin wal faalla jette TPLF itti gammadaa hin jirtu. Inni isaan fakkeessuuf Afaan Oromoo akka afaan federaalaa tahu barbaadana jedhanii yaada kana akka lamaffaa hin dubbanne TPLF isaan doorsisaa jirti. Akka isaan maqaa EPRDFiin TPLF jiraachisuuf jilbeefatnii hojjechaa jiran Uummata Oromoos tahe uummatni Impaayeera Itoophiyaa keessa jiru isaa irratti barree jira. Gooftaa lamaaf buluun baayyee jabaataa dha. Yaroo itti tokko filatan fagoo hin jiru. Inni isaan dura dabarsaanii suusii Itoophiyaa qabna jedhan tooftaa biraa gara fuula duraa tilmaama qabsoo keenya dongorsuuf qaban agrsiisa.
TPLF biyya Tigrayi bilisa baafatee jirti. Humni tokko achi keessa seenee kan harkatti qabuu danda’u hin jiru. Kan ishee of duuba keewwatee uummata Impaayera Itoophiyaa keessa jiru waliin dhooftee waan barbaadu saamuuf akeekachaa jirti. Uummatni keenya dhagatee gara isaan nuu oofuu barbaadan akka hin deemne jabaannee qabsa’uu qabana. Hojiin OPDO bara kanaa poolissotaa Oromiyaa ykn kaabinoota OPDO warra midhamuu Uummata Oromoo arguu hin feene buqqisanii warra farra Oromummaan beekan bakka buusuu dha. Uummanti Oromoos haalla kana qalbiin hubachuu duwwaa utuu hin taane warra isheen itti muuddu kana of irraa buqqisuu qaba.
Obbo Lamaa fi Dr. Abiyi utuu qabeenya Uummata Oromoo barbada’uu fi Uummata Oromoo qe’ee isaa irratti dhumaa jiruuf kan gaddan tahee Labsii Yaroo Muddamaa irraa kaasuun waan isaan rakkisu hin qabu. Warri kun umurii isaanii guutuu TPLF wajjin tahanii uummata keenya saamaa fi saamsisaa, ajjeessaa fi ajjeesisaa bakka har’a jiran gahani. Hojii baasutmaa fi tikee keessa waan turaniif ilmaan Oromoo dabrsanii qalmaaf laachaa turan. Har’a maalitu argame jennaan ilmaan Oromoof gaddu jennee yaadnaa? Harki isaanis dhiiga ilmaan Oromoon kan dhiqame waan tahee obbolaa keenya mana hidhaa keessatti dararaman homaa isaanitti hin fakkaatu. Kana malee jireenya isaanii guutuu warra Habshaa wajjin hojjechaa waan guddatanii Uummata Oromoo warra Habashaalaa waan tufattan fakkaatu.
Uummatni Oromoo baayyee qara. Dubbiin haa bultuu jalata. Ammala warra Habashaa isa tutuf jedhan hin qabu. Dhiifama gochuu illee aadaa isaa ti. Utuu uumata isaanii kan caalaa hin madeessiin miila isaanii tokkon isa Uummata Oromoo jiddhuu dhaabbatanii qabsoo UummataOromoo wareegama qaaliin itti bahee as gahe borcuu irra sasaabatan bareedaa dha. Duris diinaaf hojjechaa guddatan. Har’as ifa baaftanii bakkuma turtan yoo dhaabatan rakkoo hin qabu. Fakkeessuun garuu eesaanuu isaan geessu. Warri isaanii sirbee hunduu xuxxee isin tufaa jira. Bara isaatu bara oduu utuu hin taane bara hojii ti. Isa dubbatan kana immoo hojii agarsiisuun hin danda’amu. Kaayyoon dhaabbataniif utuu isaan irratti hin beekamiin TPLF fi dantaa TPLF tiksuu dha. Humnaan yoo tahe malee TPLF lamaffaa biyya Impaayeera Itoophiyaa keessatti bakka tokko iyyuu deemtee karaa siyaasaa fudhatama hin qabaatu. Garuu karaa ijaarosta abuukaatota (surrogate organizations) ishee taatanii biyyicha akkuma kana duraa bolquu barbaadi. Kun dhaabbachuu fi itti fufuun qabsoo uummatni godhu irratti hunda’a.
Uummatni Oromoo irree tokkummaan ka’ee mirga isaa gonfachuu akka danda’u diinaa fi fira isaa agrsiisa jira. Si achi sossobaanis tahee humnan diinaaf jilbaafannee abadan hin bullu. Kanaafu mamii tokko malee Fincila Xumura Garbummaa itti mudduu qabna. Labsii Yaroo Muddaamaa Obbo Lamaa Fi Dr. Abiyi qabsoo Uummata Oromoo takaaluuf nu irra kaa’an qabsoo keenyaan of irraa buqqisuu qabna.
Gadaan Gadaa Bilisummaa Ti!
Injifannoo Uummata Oromoof!


text:
Bar- tokko biyya keenya keessa qonnaan bulaa tokkotu ture. Qonnaan bulaan kun, horii (lowwan) dhibbaa ol qaba ture. Waan kana ta’eef akka aadaa naannoo’saatti garaacha uffateera.Kunis mallattoo qabeenya guddaa qabaachuusaa kan argisiisudha.
Qonnaan bulaan kun baruma baraan korma qalee nama waamee, sambata dhaabbata ture. Sababiin isaas Sambatni sooressa akka eeguuf, kan hin qabne’mmoo qabeenya kenna jedhee amana ture. Kana irraa kan ka’e jaarsoliin hooda kana yookiin dudhaa kana beekan akka isa eebbisaniif korma qalee waame.Kormi qalamu kunis Korma qonnaa hin jalqabne coomaa ture.Korma qalmaaf qophaa’e kana malee, gaafa Sambata dhaabbatu sanaaf buna qalaan,itittuun, aannan, booki(Daadhiin), farsoofi kan ayyaanichaaf barbaachisan hunduu qophaa`eera.
Haaluma kanaan namooti Korma Sambataaf qophaa`e qalan, teepha/wadaroo/ ittiin kormicha takaalanii qabanii kuffisaniifi billaa ittiin morma kutan,harkaan qabatanii, qaluuf qophaa’aniiru.”Cidha abbaatu bareechata” akkuma jedhamu, qonnaan bulaan kun, korma Sambataaf qopheesse kana namoota qaluuf waamamanitti gaanfa’saa hidhanii erga itti kennan booda, gara mirgaatti hanga kufutti dhaabbatanii eegaa turan. Warri qalan gaanfi Kormichaa akkuma hidhametti, teepha issaa dugda irra dabarsanii garaa jalaan wal-jala dabarsanii, luka lamaan gidduu baasanii, gara boodaatti yeeroo harkisan, kormichi kufe. Abbaa cidhaa kan ta’e qonnaan bulaan sun yeroo kana, haaduu (billaa) qaramaa morma isaa irra kaa`uun “ mijuudha” jedhee dhaadatee, kadhatee, “kun kan Sambataati” jechuudhaan morma kormichaa kute.
Dhiiga korma kanaa harkoo morma isaa jala ka`uun erga qeesee booda, quba’saa cuuphee morma isaa itti tuquudhaan “lubbuu na dheeressi !”jedhe.Adda isaas tuqee; “adda na jabeessi!” jedhee, sambata kadhate. Kana booddee gara manaatti ol galee, bidiruu muka urgeessaa irraa hojjatameefi baattuun issaa immoo muka waleensuu’rraa hojjetame irratti,dhiiga,buna qalaa, aannan,foon qaama kormicha qalame hunda irraa xiqqoo xiqqoo mummurame, haadha manaa isaa wajjin xebbee qophaa`e sana’rra kaa’an.Kana booda;”Yaa ayyaanaa sooradhu !” jedhanii dhibaafatan.
Kana booddee gara gorduubaatti deebi`anii, farsoofi daadhii okkoteetti , aannan qabeedhaan, buna qalaan waciitiitti, kan kana fakkaatan naqamanii, qophaa`uu isaanii mirkaneeffatan. Qonnaan bulaan kun haadha manaa isaafi ijoollee’saa haaluma ofii isaa dhiigaan mormaafi adda’saa tuqe, quba’saa dhiiga cuubee, tokkon tokkoo maatii’saa morma isaaniifi adda’saanii tuqee, “lubbuu dheeradhaa! addas jabaadhaa!” jedhee eebbisee, haadha manaa’saa waliin wal-cina taa`e.
Keessummoonni dhufanis isaan eebisuu jalqaban.Namooti korma qalanis foon qaama hundaa mummuranii, fanoo qophaa’erratti fannisan. Abbaa cidhaa kan ta’e qonnaan bulaan sunis erga sirna dhibaafannaa kana raawwatee booda haadha manaa isaa wajjin gara gor-duuba (goorroo duuba) iddoo isaanii qophaa’e taa’an.
Namooti korma qalanifi namooti waamicha dhufanis gorduuba iddoo isaanii qophaa’erra taa’aniiru.Farssoofi,daadhiin,okkoteedhaan,buna qalaan xuwweetti,aannan qabeetti, naqamee, sirnaan kaa’amaniiru.
Egaa haaluma kanaan sagantaa eebbaa jalqabuuf daadhiifi farsoon okkotee keessaa qadaadaan (foolleen) buddusamee, eebbaaf abbaa manaatti kennan. Keessumman hanga wal-ga’anii hanga eebbisanitti, foollee akkuma itti kennametti qabatanii turan.Haaluma kanaan keessummoota waamaman keessa kan hangafa ta’e jaarsi tokko eebbisuu jalqabe.Abbaan manaafi haati manaas akkas jechuun qadaada eebbaa tokko qabatanii, eebba jalqaban.
“Qabatannii ? Jiruufi jireenya qabadhaa! Adeemsaa milkii argadhaa !Waleenssuu kormaa ta’aa! Bofa yaabbii dhowwadhaa!Handoodee kormaa ta’aa!bonaafi ganna lalisaa! coqorsa ta’aa !Ciracha Abbayyaa ta’aa !Hammaarraan isin hin fixin!Bishaan Abbayyaa ta’aa ! …” jechuudhaan coqorsa qabatanii eebisanii, ” unadhaa!” jedhan. Dabalataan immoo “itti guutaa!” jedhan. Akka fedhii isaaniitti yeroo farsoon okkoteetti naqamu alaa manaan,sa’aa namaan,” horaa bulaa!”jedhanii eebisan. Kana booda keessuummoota warra eebbisan kunniin hundaaf farsoo dabalanii itti guutaniif.
Eebba’tti aansees, buna qalaan faladhaanaan hundumaaf kenname. Keessummootaaf foon dheedhii diimina, farsoofi daadhii dhiheessan.Kan foon dheedhii hin nyaannef immoo, coomaafi diimina’rraa mummuranii mana guddaa cinatti kan argamu mana citaa gombisaan/gootaraan/ midhaanii keessa jiru keessatte jeeji’anii, muka’rra kaa’anii, abidda boba’erra qabanii waaduu jalqaban. Abbaan cidhaafi keessummooti waamaman taa`anii nyaachaa, dhugaa, taphachaa osoo jiranii, coomi ibiddarratti coccobu qoraan irratti waadaa jiran sana baayi’ee bobeessee ibiddi guddatee ol ka’ee keenyan manaa qabatee mana citaa san gubuu jalqabe.
Keessummooti waamamaniifi maatiin abbaa cidhaa,ibiddicha baalaan, bishaaniifi biyyoodhaan dhaamsuuf baayi’ee dhama’an.Garuu hindandeenye. Ibiddichi mana citaa sanaafi midhaan achi keessaafi mana jala ture kuntaala 100 daaraa godhe. Gammachuun duraan ture battalumaan gara gaddaatti geeddarame.
Kormi kun qe’ee namicha qonnaan bulaa sambata dhaabbatu kanaatti dhalatee kan guddatedha. Halkan dallaa cabsee, horii dallaa keessaa nagaan ciisaanii jiran akka dallaa cabsanii yaa`an gochuudhaan, midhaan olla isaanii duguuganii mancaasuudhaan yeroo baayi’ee abbaa idaa isa godheera.Yeroo garaa garaatti afalaamaadhaan himatamees gatii guddaa kaffaalaa ture.
Kormi kun yeroo baayi’ee tiksee jalaas miliqee, daandii gabaa qabatee, bakka fincaan itti fincaa`ame foolii fuudhee, baduudhaan tiksee rakkisaa ture.Qonnaan bulaan sambata dhaabbate kun korma baayi’ee qabu keessaa korma amma qalame kana keessaa filee qaluun’saa sagantaa Sambata dhaabbatuuf qofa osoo hin taane, rakkoo kanaa olitti ibsaman waan isa’rran ga’eef sababii kanaan obbaafachuufis ture.Kormichis baayi’ee gabbataafi coomaa ture.Ibidda kan kaases foon coomaa kormichaa ibidda’rratti coccobuu isarraa kan ka’edha.Qonnaan bulaan sambata dhaabbate kun osoo ijisaa ilaaluu qabeenyi isaa haala kanaan barbada`e.
Keessummoonni nyaachaa dhugaa turan kunniin, baayi’ee gaddan.Mana gubates battaluma sana deebisanii ijaaruuf koree gargaarsaa dhaabanii, sochii hatattamaa jalqaban. Koree mana ijaaru kana keessa, akkuma carraa ogeeyyonni ijaarsaa waan jiraniif, hojicha saffisuu danda`eera.Miseensoti korichaas hojii walii qooduudhaan carraaqii godhaniin ijaarsi jalqabamee hanga laaqanaatti dhibbantaa 70 ol xumuurame.
Miseensoti koree ijaarasa manaa, dadhabne osoo hin jedhin hojjechuudhaan sa`atii 11;00 yeroo ta’u balbalaa fi gorroo, akkasumas mana keessa wal-qixxeessuufi maraguu malee hojii % 90 raawwachuu danda`an. “Jirbiin wal-qabattee Aarba hiiti”, “Mixiin walqabattee laga wal-ceesisti”.Jedhu abbootiin mitiiree? Namichi kun “Korma qaleen hirdhuu koo kan naa guutu sambata, bacaqeessa rooba gannaa kan na baasee, gara booqa birraatti fayyaafi nagaan na ceesiseef gammachuun qabu jaarsolii biyyaa durattan galateeffadha jennaan kormichi duraan yeroo lubbuun jiru saawwan dallaa keessaa goolee, dallaa cabsee, midhaan olloota koo mancaasee, walitti na buusee, nagaan qabu gara wal-dhabbiitti na oofee, idaa keessa nagalche. Ollaan duraan kabajafi ulfinaan walii wajjin bara dheeraa jiraadhee wajjin walitti na buuse. Ibidichi akkuma hambaa hinqabu jedhamu mana koo keessa xaafiifi qamadii kuntaala 100 gubatee barbada`e.”Jechuudhaan gadda guddaatu itti dhaga`ame.
Namichi qotee bulaan kun gaddasaa garaatti qabatee, gogaa korma kanaa gogsee, itillee godhatee irra ciisuuf yaade. Haaluma kanaan goggogsuuf, guyyaa aduu keessatti isee, galgala immoo mammaree haraatii (qooxii) irra kaa’ee, bulcha ture. Hata`u malee hoomaan hantuutaa halkan gogaa marame sana keessa seenuudhaan sagalee gudaa dhaggeessisuudhaan maatii boqonnaafi irriba dhowwan.
Qonnaan bulaan “Kormi kun yeroo lubbuun jiru rakkoo narraan ga’aa ture itti xinnaannaan ammallee qalamee gogaan’saa rakkoo narraan ga’uu jalqabe.Itillee godhadhee yoon irra ciisemmoo kana caalaa irriba na dhowwuudhaan rakko kana caalu narraan ga’uu danda’a.” jedhee, karoora gogicharratti baasee ture dhiisee gara gabaatti geessee gurguruuf murteesse.
Haaluma kanaan gogicha akkuma mammarametti haraatii irraa gadi buusee, gara gabaatti fudhatee qajeele.Namichi akkuma gabaa ga’een, dhaabbii daakuu cina gogicha lafa kaa’ee kan bitu utuu eeguu, hantuutonni gogaa waliin dhufan keessaa yaa’uudhaan gara dubartoota taa’anii daakuu safaraniitti dacha’an.Battala kana dubartoonni taa’anii daakuu gurguran na’anii daldala isaanii irraa ka’anii iyyuudhaan naannoo sana’rraa baqatan.Jeequmsi gabaa hattuuf mijaa’a akkuma jedhamu, hattooti daakuu dubartoota sanaa saaman.
Xinnoo turee jeequmsi tasgaboofnaan, dubartoonnii iddoo daakuun’saanii jirutti yeroo deebi’an, daakuun isaanii saamamee, kaan’mmoo bibittinaa’ee arganii, “u !u !u !u” jechuudhaan iyya keessaa fuudhuudhaan gabaa jeeqan. “Daakuun keenya akka saamamu kan godhe namticha kanadha”Jechuudhaan qonnaan bulaa sana dhagaadhaan mataa bubburuqsanii dhiiga irra lolaasan.Yeroo kana qonnaan bulaan sun achuma iddoo dhaabbii daakuu itti gurguran sana’rra gadi quphanee, dhiiga mataa’saa irraa hxaa’achaa, “Gabaan fira hin beekttu jedhu mitii ree? Kormi ani Sambata dhaabbachuu qale yeroo lubbuun jiru rakkoo narraan ga’aa ture.Erga qalamee boodas kunoo rakkoo narraan ga’aa jira. Inni amma’mmoo hanga dhiigni koo gadi dhangala’utti miidhaa narra ga’aa waan jiruuf kana boodas rakkoo kana caalu utuu narraan hin ga’in, gara bakka namnni hin jirre, boolla qileetan darbadhee gatuun qaba” jechuudhaan gogicha baatee, gara bowwaa beekuutti fudhatee qajeele.
Haaluma kanaan ededa bowwaa sanaa’rra dhaabbatee gogicha akkuma marametti yeroo gadi darbachuuf gogicha ol kaasu sigigaatee qillee gadi fagoo keessa gogichaa wajjin keessa bu’ee du’e.
Marabbaa Atoomsaa tiin


text:
Phaaphaasonni mana amntii Ortodoksii Toophiyaa kan Amaara ta’an walgahanii koree Mana Lubummaa Oromiyaa irratti murtii dabarsan. Aangoo amantii isaanii irratti gaafii kaasan. Dubbiin kuni dubbii amantii seetanii warri calliftan dogoggora. Amantii waliif kabajuun akkuma jirutti ta’ee garuu dubbichi dubbii amantii qofa miti.
Maalif?
sababiin dubbiin kuni dubbii amantii qofa hintaanef, ummanni Oromoo waggoota 150 oliif afaan, aadaa fi seenaa isaa dhabee kan aadaf afaan alagaa irratti fe’amu caalaa, lafaaf qabeenya isaa qeesota waraana nafxanyaa qabatanii dhufan kanaan saamama ture. Gaafin Mana Lubummaa Oromiyaa gaafii mirga ummata Oromooti.
Kunis afaan keenya, aadaa keenyan lafa keenyarratti akka nuuf ta’utti amantii kanatti bulla gaafii jedhu.
kanaafuu:
Ummanni Oromoo gaafii Qasiis Balaayif waa’iloota isaa gaafii mirga Oromummaa ta’uu beekee koree kana bira dhaabbachuu qaba. Daangaa amantii ceenee harka isaan qabnee mirga Oromummaa isaan kaasan kana deeggaruu qabna.
Osoo seerri Tophiyaa keessa jiraatee sila Phaaphaasonni Amaaraa kuni yakka saba keenyarratti waggota 150 godhan kanaaf itti gaafatamu ture. Ammas taanan gaafa tokko yakka saba Oromootirratti hojjetan kanaaf itti gaafatamu. Yaa Oromoo jaarraa 21ssoo keessattillee wanni ummata keenya irratti jaarra 18ssoo keessa gahe nurra yoo gahu amantii kiyyaa miti jennee waan callisnuu mitii beekaa, wal bira haa dhaabannu!
Ummanni Oromoo Mana Lubummaa Oromiyaa bira dhaabbachuu qaba!
Phaaphaasonni mana amntii Ortodoksii Toophiyaa kan Amaara ta’an walgahanii koree Mana Lubummaa Oromiyaa irratti murtii dabarsan. Aangoo amantii isaanii irratti gaafii kaasan. Dubbiin kuni dubbii amantii seetanii warri calliftan dogoggora. Amantii waliif kabajuun akkuma jirutti ta’ee garuu dubbichi dubbii amantii qofa miti.


text:
Namni biyya qabu biyya ofiitinn dhaadata. Biyya ofii itti guddatee, itti horee, itti baratee, ilma itti guddifatee biyya ofii dabarsee itti kenna. Gaafa biyyi tuqamte akka kanniisa gaagurri jalaa tuqamee walbira ka’ee lolatee biyya ofii diina alaa irraa tiksa.
Oromoon Minilkiif gareen isaa biyya Tophiyaa tana yoo qabatan sossobanii waliin biyya tana bulchinaa jedhanii kan akka Goobanaa Daaccee ofitti qabanii lolchiifatanii gaafa biyyattii dhuunfatan ajjeesan. Namoonni ciccimoon akka Qusee Diinagdee (F. Habta Giyoorgis) faanti tajaajilaaf mala baasaa ta’aniif. Minilik gaafa dhimma irraa fixatu karaarraa maqsaa ture.
Tophiyaan waraana gaggeessite kan akka Maycawa fi Xaaliyaanii lola akka Aadawaa faaratti gootonni akka Gabayyoo Gurmuu, Baalchaa Abbaa Nabsoo biyya Tophiyaa irraa Xaaliyaanii qolan. San boodas bara Xaaliyaanin deebitee dhufte Hayla Sillaasen biyya gatee baqate gootonni Oromoo kan akka Balaay Zallaqaa Qilxuu, Abdiisaa Aagaa kkf biyyattii tanaaf wareegama cimaa baasanii gaafa biyyi nagaa taatu Hayila Sillaasen deebi’ee isaan ari’e. Kaanis ajjeese.
Oromoo gootummaa isaa gaafa rakkoo ittiin oolanii san booda akka qodaa cabaa gatan ykn ni ajjeessaa turan.
Bara Darguutis seenaa lola Somaalee waliin ta’erratti gootummaa guddaadhan namni injifannoo guddaa galmeessan kan akka Alii Barkee galanni isaanii hidhaa ture. Wayyaanen waggaa sagal hiitee gaafa achii bahu bakka itti goru dhabee Laga Xaafotitti dhakaa yoo baatu warri kuun garuu abbaa biyyaa, abbaa fooqii ta’ee jiraata. Darguun janaraalota Oromoo gootummaan beekaman hedduu lolchiifatee gaafa dhimma irraa fixatu ajjeesaa ture. Kana malees dargaggoonnii Oromoo dirqidhan (Biherawi wutidirinnaa) jedhanii qabanii dirree waraanaa geessanii leenjii gahaa malee fixaa turan. Oromoodhaf garuu galanni salphinaaf xiqqeeffamuu ture. Oromoon kan barbaadamu gaafa lolaa qofa, lolli yoo xumurame karaarraa maqsan.
Bara Wayyaanee uummata mootummaan Oromoo diina godhatee waraana itti labse. Sababa ABO deeggartan jedhamuun hidhuu, ajjeesuf biyyaa baasun akka seeratti fudhatame. DHDUO bara sanii aangoo ofii dabalachuuf Oromoo hedduu hiisisuuf ajjeesisuun akka ulaagaa laalama ture. Biyya san keessatti Oromoon akka diinaa osoo laalamuu garuu gaafa lola Baadimmee Oromoon lolaaf barbaadame. Ilmaan Oromoo dirqanii, kaan maallaqaan sossobanii mindaa guddaa argattu jedhanii gara lola Baadimmee geessan. Akka warri achi ture himutti lubbuu namaa Baadimmeetti dhume gara kuma 70 himamu san keessaa harki caalaf kan lola hamaatti ergame Oromoota. Oromoota dhuman kana du’a isaanitillee sirnaan warratti hinhimne. Lolli suni gaafa xumuramu ijoollee lubbuudhan hafte waraana keessaa ari’an. Hojii dhabdoota ta’anii karaarratti kufan.
Seenaa Toophiyaan waraana alaaf keessatti gaggeessitetti Oromoon akka baattuu meeshaa, kan diinaf lolee seenaf galatallee itti dhabu qofa osoo hintaane kan itti salphatu ta’aa ture.
Egaa ammas seenan gangalatee dhufe. Tophiyaan dhimma hidhaa Laga Mormor (Abbayyaa) waliin walqabatee Masrii waliin waldhabdee dhufuuf Oromoo karanumaa kakaafachaa jirti. Akkuma baratame meeshaa waraanaa baachisanii biyya Oromi irraa fayyadamuuf akka du’uuf isa kakaasaa jiru.
Suuran asii Olii kuni jalqaba Abdiisaa Aagati, itti aanee Ali Barkee bara lolaatif kan dhumaa Alii Barkee yeroo ammaati.
Haata’u malee garuu Tophiyaa keessatti Oromoon ammas akkuma salphate, hidhamaa, ajjeefamaa jira. Ormi yoo daldala itti ijaarratu inni qayeef lafa isaa saamamaa, ormi lafa isaatirratti abbaa lafaa ta’aa jira. Hamma dur caalaa itti hammaacha dhufeera gadadoof hacuuccan.
Kanaafuu Oromoo afaan tokko hamma abbaa biyya ofii ta’utti lolli Tophiyaan gaggeessuf jettu kamtuu na hinlaallatu jechuu qaba. Dhaabootiin Oromootis kan ummata hubachiisurratti dirqama guddaa qabu. Seenaa darberraa haabarannu. Seenaa gangalatee dhufe kana ammas dogoggora kalee irra hindeebinu. Biyya Tophiyaatif loluuf dura abbaa biyyaa haataanu. Ilmaan keenya har’as dhumaa nuti immoo maqaa biyya tanaatin hinduunu.