text:
Aadaa sana keessaa immoo amantiin maddee maal akka fakkaatu kophatti ilaalla. Fakkeenyaaf boorana keessatti qaalloota laduu shana jiran kan maxxaarrii sadaniifi kan karrayyuu tokkoofi kan odituu tokko keessaa hunda caala kabajaman qaalluu odituuti. Keessattuu mallattoo tokkummaa, nagaa fi bilisummaa ummata oromoo kan tae aadaan sirna gadaa oromoo. Jaalala bituu hin yaalin jaalalli siin haabitu malee. Kana jechuun warri miseensa gadaa harmufaa baallii. Definition the gadaa system is an indigenous egalitarian democratic system practiced among the oromo nation of east africa for the last six hundred years. Ummanni oromoo akkataa waaqa galateeffatu fi ilaalcha amantii isaa ibsatu aadaa bareedaa fi boonsaa qabna. The surviving oromo who used to enjoy an egalitarian democracy known as the gadaa system were forced to face state terrorism, political repression, and an impoverished life. Waggoota 45 oliif sirna gadaa kan qoratan hayyuun aantiroopolojii piroofeesar asmaroom. Posts about sirna gadaa oromo written by oromianeconomist. Bara gadaa kanaa oromoon jalqabaaf abbaa duulattiin of ijaaree, akka kana duraa yeroodhuma ormi ittidhufu. Aadaa amantee ummata oromoo isa ganamaa keessaatti ayyaanni guddaan irreecha irreessa.
Odaa fi sirna gadaa oromoo ummatni oromoo hortee latiinsa hidda kuush keessaa isa guddaa fi baha afrikaatti ummata baldhina qabu yoo tau waggoota kumaatama dura sirna gadaatiin buluu kan jalqabeefi karaa nageenyaatiin lafa quubsumaa, dheedaa fi hora horii isaaniitiif tolu akkasumas qilleensa jiruuf jireenya isaaniitiif mijaau filachaa dhiibbaa tokko malee lafa duwwaa ilaalee. Afaan oromoo barachuu barbaadduu, afaan oromoo jaalattuu. The main objective of this research is, therefore, to respond to the search of alternative. Sirna gadaa oromoo oromia culture and tourism bureau. The people of oromo have an extensive and very rich. Qorannoon kun haala sirni gadaa naffuroo fookloorii keessatti calaqqisu. Dhiibbaa sana hunda keessa darbee hara of cimsee abbootii gadaa. Dubaa ati enyuu akka taatte danddetti kee fi yaadaa ati oromoo fi qabsoo oromoof qabduu. Ayyaanni irreechaa kan ummanni oromoo baldhan malkaatti walitti dhufee waaqa tokkicha ganna dukkanahaa dabarsee birraa ifaa fi gammaachisaa nagaan marsee nuuf fide galaateeffata. Waltajjiidhan qorannoo research centers afaan, aaadaa, seenaa fi sirna gadaa oromoo ijaaruu dhaabuu fi seenaa saba oromoo kan dabre qorachuu, barachuu, barsiisuu fi guddisuu.
Waaee gadaa wantoota beekuu qabdan shan bbc news afaan. Sirna gadaa keessatti wanni hundi gadaan walilaala. Xiinxala sirna gadaa naffuroo fookloorii oromoo keessatti. Dhaloonni oromoo sirna gadaatiin bulu yeroo hunda gadaa keeessa jira. The gadaa system is an indigenous egalitarian democratic system practiced among the oromo nation of east africa for the last six. Caaseffama sirna gadaa oromoo sirni gadaa jaarmiyaalee damee siyaasaa, diinagdee, hawaasummafi amantii sabni oromoo keessatti gurmaauudhaan jiruufi jireenya isaa guyyaa guyyaa sirnaan gaggeessatu akka taeedha. Gadaan sirna ittiin siyaasni, dinagdeenii fi hawaasummaan ummata oromoo ittiin murteeffamu, kan miseensi sabichaa mirgaa fi dirqama isaa beekee ittiin walii galuu fi tokkummaan ittiin waliin jiraatudha. The announcement of a possible first archaeoastronomical site called namoratunga ii in subsaharan africa by lynch and robbins 1978 and its subsequent reappraisal by soper 1982 have renewed interest in an east african calendrical system, the borana calendar, first outlined in detail by legesse 1973. Bridging indigenous institutions of governance to modern democracy came into focus. The basic rule of the gada system is that the newly born infant child always enters the system of grades exactly forty years after his father, regardless of the age of the son or the father. Fakkeenyaaf boorana keessatti qaalloota laduu shana jiran kan maxxaarrii sadaniifi kan karrayyuu tokkoofi kan odituu tokko keessaa hunda caala. Saba oromoo fi sirna gadaa the history of the oromo nation and. Sirna gadaa keessattiis ummanni oromoo aadaa walii galatti bifa armaan olii kitwaba akka qabu, aadaa kanarraahiis qaroomni ummata oromoo kalandara mataa isaa qabaachutti akka geesse hubanna. Yeroo wal fakkaataa keessatti nama lama yoo jaallatte filannoonkee isa duraa osoo hin taane isa boodarra jaallatte ta,uu qaba.
Gadaan jaarmiyaa umurii fi dhalootan ijaarame yoo tau, sirna bulchiinsaa diimokiraatawaadha. Hawaasa oromoo bara gadaa keessaa yoo fudhannee akkaataa jiruufii jireenya oromoo, akkaataa qoodama dalagaa, hariiroo ummanni oromoo hawaasa keessatti waliinqabau, sirna gadaa keessatti qaama tokko. Bbc afaan oromoo hayyuu kana waliin turtii taasisee kunooti. Koottaa walwajjiin barree wal barsiifnaa, hawaasni oromoo fi jaalattoonni afaan kanaa iddoma jiran taaanii afaan oromoo akka baratan. Gadaan tuulamaa gochaa bara dheeraaf irratti gaggeeffame kanaan baduu hin dandeenye. Asmaroomiin waabeffatee akka ibsetti, gadaan sirna waan mara of keessatti qabuufi jireenya oromoo kallattii maraan sakattaudha. Gulantaa irra jirurratti mirgaa fi dirqama aangoon gadaa kenneef hojiitti hiika namni.34 661 538 153 951 3 495 966 1219 1302 652 858 463 1442 745 1125 403 1187 1311 970 1147 623 1300 562 758 736 477 453 198 836 1333 1288 1076 1296 161 374 826 741 1231 276 1026 1091 1261 797


c: text/html

text:
Afgaanistaan Kibba Bahaa keessatti balaa sochii lafaa humna guddaa qabu mudateen lakkoobsii namoota dhumanii dabalaa kan jiru ta’u kan ibsan aangawoonni Taalibaan, namoota 900 caalaa ajjeesee kanneen yoo xiqqaate 600 ta’an madeessuu ibsan.
Dhaabbatii oduu mootummaa kan Baakhtar jedhamu akka gabaaseetti, humnii raafamichaa 6.1 ta’e kun Robii har’a ganama kan mudatee yoo ta’u, iddoon balaan kun itti dhaqqabe magaala guddoo kutaa Khost irraa fageenya kilo meetra 44 ta’u irratti argama.
Angawoonni naannoo fi dhaabbati oduu kun akka jedhanti badiin guddaan irri jireessi Paktika kibb bahaa fi kutaa Khost kan Paakistaan waliin wal daangeessuu keessatti dhaqqabe.
Daayreekteerrii walii galaa kan dhaabbata oduu kanaa Twitarii irratti akka barreessanti paktika keessatto manneen 90ni barbadaa’uu fi namoonni kurna hedduun caccabaa manneenii keessatti qabamanii hafan jedhamee amanamaa.
Dhaabatii oduu Bakhtaar angawaa Taalibaan waabeffachuun akka gabaaseetti, namoota balaa Kanaan midhamaniif gargaarsa danda’ame mara gochuuf akkadanda’amuutti, masaraa prezidaantii keessatti walgahiin hatattamaa gaggeeffamaa jira.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hoong Koong keessatti uummanni Wiixata har’a gara galgalaa mormiitonni gara waajiira seera tumtoota magaalatti qajeeluun hiriira guddaa gaggeessaa jiru.Kunis magaalattiin Chaayinaa waliin kan walitti deebitee waggaa 22ffaa har’a yeroo yaadatamutti ture.
Kuma hedduun hiriirtoota kanaa gamoo mootummaa kan magaalatti keessaa waaree booda kan marsan yoo ta’u garee xinnoon immoo waajiira seera tumtootaa seenuuf yaalanii turan.Polisiin garu dursee keessa seenee waan tureef Gaaza himiimaansu itti bifuun fashalsan.
Hiriirtonni kun eenyummaa isaanii polisiin akka hin barre akkasumas tarkaanfiin polisii of-irraa ittisuuf jecha waan adda addaan fuula isaanii aguuganii Foddaa balbala itti ol-seenana bira jiru cabsanii jiran.
Magaalatti iddoo biraatti hiriirri waaree booda sa’a lamaa fi walakkaa irratti kan jalqabamee yoo ta’u hiriirtonni Paarkii Viktoriyaa irraa gara gamoo waajiira haadhoo kan mootummaa cina jiruutti deeman.
Nama yakka hojjatee dabarsanii Chaayinaatti kennuu seera jedhu mormuun hiriirri kun gaggeeffamaa jira.


text:
Bulchiinsi Prezdent Joo Baayden sagantaa bara bulchiinsa Prezdent Tramp dhaabatee ture kana jalqaba ji’aa kanatti ka jalqabsiisanii turan yoo tahu, baqattoonni carraa kana eeggataa turan garuu, sagantaan kun dhaabbachuun jiruusaanii akka gaaga’e ammas abdii homaa waan qabatamaa akka hin dhageenye dubbatu.
Obbo Mohaammed Abdullaahii baqataa lammiin Itiyoophiyaa ganna 30 ol buufata baqataa keeniyaa lameen keessa jiraatani. Akka mootummaan dargii kufeen biyyaa baqachuu ka himan obbo Mohaammed, buufata baqattootaa Kaaba Baha Keeniyaa jiru Dadaab keessa ganna 25, buufata Kaakumaa keessa ammoo ganna 5 ol akka jiraatan dubbatu.
Obbo Mohaammed silaa sagantaa Yuunaytid Isteetis ittiin baqattoota ofitti fudhattuun jiruu baqaa warra obbaafatan keessaa tokko. Abbaan Ijoollee shanii, keessumaa ganna afran darban bulchiinsi Prezdenti Trampi duraanii sagantaa kana waan cufee tureef abdii kutannee jedhu.
Obbo Mohammed dabalanii ijoolleen isaan buufata baqataa keessatti horatan dhimmuma kana waan isaan gaafataniif sanaafi deebii kennuun akka isaan dhiphisu dubbatan.
Baqataan dhalooteen Itiyoophiyaa buufata baqattootaa Dadaab keessa jiraatu kaanis silaa sagantaa qubsiisa baqattootaa Yuunaytid Isteetis kanaan jiruu baqaa keessaa baha ture jedha.
Amma garuu bulchiinsi Prezdent Joo Baayden murtee haarawa baaseen, qoqqobbii prezdetiin US duraanii Donaald Tirump sagantaa qubsiisa baqattootaarra kaa’an kaasanii jiru. Kanaanis Gurraandhala 4 bara 2021 ajaja immigreeshinii ilaallatuun dabarsaniin Baayden Yuunaytid Isteetis akkuma duraanii baqattoota ofitti simattii jedhan.
Antoonii Bliinken Barreessaan waajjira haajaa Alaa Ameerkaa, biyyi isaanii yuunaytid Isteetis mirga baqattootaa akka eegdu kanaanis jalqaba ji’aa kanaa kaastee koolu galtoota loogii malee akka simattu beeksisan.
Bliinken, sagantaan kun loogii malee akka raawwatamuuf teeknoloojiin akka to’atamu, darbees namootni sagantaa qubannaa kanaan gara Yuunaytid Isteetis dhufan diinagdee fi hawaasa Ameerikaaf bu’aa gaarii akka ta’an ifoomsanii, sagantaa kana waggoota dhufan kana keessatti cimsanii akka itti fufan beeksisan.
Dhaabbileen gargaarsa baqattootaa warreen akka IOM fi UNHCR’s murtee bulchiinsa Baayden kana jajanii jiru.
Misheel Solomoon Direkterri waajjira giddu galeessaa fi Kaaba Ameerikaa IOM godaansi namaa biyyaa biyyaa yoo haala qindaayaan gaggeeffame guddina naannoof bu’aa akka qabu himanii dhaabbanni isaanii IOM bulchiinsa Baayden waliin hojjechuuf qophii akka ta’e akeekan.
Jaarmayaa Mootummootaatti eejensiin dhimmi baqataa UNHCR’s, murtee mootumama Ameerikaa jajee jira. Koomishinerri eejensii UNHCR Filiippoo Graandii, murteen Bulchiinsa Baayden lubbuu baqattoota hedduu baraara erga jedhaniin booda qoqqobbii bulchiinsi Yuunaytid Isteetis duraanii sagantaa qubsiisa baqattootaa kanarra kaa’ee ture qeeqanii jiru.
UNHCR ammas baqattoota miiliyoona 20 ol akka gargaaraa jiru ka beeksise yoo tahu, isaan keessaa miiliyoona 1 ol warra rakkoo nageenyaa qabanii fi qubsiisni biyya sadaffaa isaan barbaachisuudha jedha.


text:
Dubbii Iimaana Diigu-Kutaa 5.1
Tawhiida maqaalee fi sifaataa keessatti dubbii iimaana diigan
Jalqaba irratti, waa’ee maqaalee fi sifaataa ilaalchisee wanta ahli sunnah wal jama’aa amanan kaasu barbaanna. Wanti isaan amanan: osoo hin jijjiriin, hin dhabamsiisin, osoo akkana akkana hin jedhinii fi wayitti hin fakkeessin, wanta Rabbiin ittiin of ibseetti fi wanta Ergamaan Isaa sallallahu aleyh wassallam ittiin Isa ibseetti amanuudha.
Ahli sunnaan namoota sifaata Rabbii dhabamsiisanii fi namoota wayitti fakkeessan jidduu karaa jiddu-galeessaa hordofu. Akkuma Zaata Rabbii zaata uumamtoota Isaatti hin fakkeessine, sifaata Isaas sifaata uumamtootaatti hin fakkeessan. Akkasumas, wanta Inni ittiin of ibsee fi Ergamaan Isaa ittiin ibse hin dhabamsiisan.
Ibn Al-Qayyim ni jedha: [Rabbiin] beeku keessatti, inumaa iimaana keessatti faanni gabricha gadi hin dhaabbatu, hanga sifaataa Gooftaa Guddaa olta’eetti amanuu fi beekutti malee. Sifaatatti amanuu fi beekun hundee Islaamati, bu’uura iimaanati, firii muka ihsaanati. Namni sifaata morme dhugumatti hundee Islaamaa, iimaanaa fi firii ihsaanaa diigee jira.” (madaariju saalikiin 3/347)
Maqaalee fi sifaata Isaa keessatti shirkii fi ilhaadni tawhiida al-asmaa’a was-sifaata ni diiga, ni faalleessa. Sifaata (amaloota) keessatti shirkiin Rabbiin waliin shariika ykn nidda (dorgomaa, fakkaataa, qixxaataa) godhachuun ta’a. Maqaalee Isaa keessatti ilhaadni (jallachuun) immoo akkuma Ibn Al-Qayyim jedhu: Maqaalee Rabbii keessatti jallachuu (ilhaad) jechuun haqa mirkanaa’e irraa maqaaleen, haqiiqaa fi hiika isaanitiin jallachuudha. Maqaalee Rabbii olta’aa keessatti ilhaadni (jallachuun) gosoota qaba:
1ffaa– Sanamni ittiin waamamu- Sanama jechuun muka ykn dhagaa bocame gabbaramuudha ykn waaqefatamuudha. Maqaa “Ilaah” jedhu irraa baasun “Laat” jechuun moggaasu, “Al-Aziiz” irraa baasun “Uzzaa” jechuun moggaasu. Ammas sanama ilaah jechuun moggaasu. Kuni dhugaadhaan ilhaada. Sababni isaas,maqaalee Isaa irraa gara sanamoota fi wantoota sobaan gabbaranitti jallatan.
2ffaa- Guddinna Rabbiitiin wanta hin malleen Isa waamu ykn moggaasu. Kan akka Kiristaanonni “Ab” jechuun moggaasanii. Warroonni falaasfaas “Sababa waa hojjatu” jechuun waamu fi kan kana fakkaatan ilhaada (jallinna).
3ffaa– Hanqinna Inni irraa qulqullaa’en Isa ibsu. Fakkeenyaf, Yahuudonni namoota hundarra khabiisa ta’an akkana jechuun Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa hanqinnaan ibsu: Inni hiyyeessa, uumamtoota Isaa erga uumee booda boqonnaa fudhate, Harki Rabbii maramaadha (kana jechuun Inni tola hin kennu) fi kan biroo ilhaada (jallinna) guddaadha. Wanta isaan jedhan irraa Rabbiin qulqullaa’e, olta’e.
4ffaa-Maqaalee Isaa hiikan ala gochuu fi haqiiqaa isaanii fudhachuu diduu. Kana jechuun maqaaleen Isaa hiika fi haqiiqa wayitu akka hin qabne godhanii yaadudha. Fakkeenyaf, gareen Jahmiyyah jedhamtu akkana jetti: “Maqaaleen Isaa jecha qofa. Sifaataa fi hiika of keessaa hin qaban.”
5ffaa-Amaloota Rabbii amaloota umamtootaatin wal fakkeessu-wanta warri fakkeessan jedhan irraa Rabbiin olta’iinsa guddaa olta’ee jira. (Bidaa’ul Fawaa’id 1/190-192=gabaabbinnaan)
Dubbii iimaana diigan kanniin keessaa fakkeenya tokko haa fudhannu. Innis, maqaa ykn sifata (amala) Rabbii mormuu. Asitti mormuun waakkachuu fi itti amanuu diduudha.
Sifaata (amaloota) Rabbii olta’aa keessatti hiikni kufrii, ergaan erga nama gahee booda sifaata irraa wanta mirkanaa’e mormuu ykn shakkii tokko malee wanta barbaadame irraa jallisuudha.[1]
Kuni qajeelfamota bu’uuraa kafarsiisu darban ilaalu akka qaban jabeessa. Kanaafi, warra beekumsaa qajeelfamoota kanatti kan akeekan ta’uu arganna. Kunoo Qaadi Iyaad akkana jedha: “Namni osoo beeku sifaata Rabbii keessaa sifata tokko dhabamsiisee ykn waakkate, fakkeenyaaf “Rabbiin subhaanahu beekaa miti, danda’aa miti, kan fedhu miti, ykn kan dubbatu miti” fi kkf jedhee , imaamtoonni keenya nama Rabbiin irraa sifaata dhabamsiise kan kafaru ta’uu irratti walii galanii jiru.” (Shafaa 2/1080)
[1] Fataawaa lujnati daa’imati-3/128. Sheykh Muhammad ibn Useymiin akkana jedha: Maqaalee ykn sifaata Rabbii irraa waa mormuun gosa lama:
1ffaa-Mormii kijibsiisuu- kuni shakkii tokko malee kufriidha. Osoo namni tokko maqaalee Rabbii fi sifaata Isaa Qur’aanaa fi hadiisa keessatti mirkanaa’an keessaa maqaa tokko ykn sifata (amala) tokko mormee (kijibsiisee), fakkeenyaaf akkana jechuu: “Rabbiin harka hin qabu”, akka walii galtee Muslimootaatti inni kaafira. Sababni isaas, odeefannoo (beeksisa) Rabbii fi Ergamaa Isaa irraa dhufe kijibsiisuun kufrii amantii keessaa nama baasudha.
2ffaa-Inkaaru Ta’awiil (mormii jecha zaahira isaa irraa gara hiika biraatti garagalchuu)-kuni maqaalee fi sifaata fudhachuu hin didu. Garuu jecha zaahira isaa irraa gara hiika biraatti naannessa. Kuni gosa lama:
1-Jecha zaahira isaa irraa gara hiika biraatti naannessun kuni lugaa Arabiffaa keessatti fudhatama kan qabuu ta’uu. Kuni kufriitti nama hin geessu.
2-Lugaa Arabiffaa keessatti fudhatama kan hin qabne ta’uu. Kuni kufriitti nama geessa. Sababni isaas, guutumaan guututti dhabamsiisee jira. Kuni dhugaadhan kijibsiisaadha. Jecha Rabbii olta’aa:
“Kana irra, harki Isaa lamaan diriiroodha.” Suuratu Al-Maa’idah 5:64
Jedhu keessatti, osoo “harka lamaanitti wanti barbaadame ‘samii fi dachiidha’.” jedhee, inni kaafira. Sababni isaas, kuni lugaa Arabiffaa keessatti sirrii miti. Shari’aa keessattis sirrii hin ta’u. Kanaafu, inni mormaa kijibsiisaadha. Garuu harka lamaanitti wanti barbaadame qananii ykn humna yoo jedhe, hin kafaru. Sababni isaas, Akka lugaa Arabiffaatti harka qananii ibsuuf itti fayyadaman.” (Al-Majmuu’ul Samiin 2/62-63)
(Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa harka lama Isaaf maluu, kan umamtootaan wal hin fakkaanne akka qabu dhaloonni gaggaariin darban (salafni) ummata kanaa irratti wali galanii jiru. Hadiisa sahih ta’e keessattis ifaan ifatti dhufee jira. Kanaafu, osoo hiika hin jijjiriin, hin dhabamsiisin, osoo akkana akkana hin jedhinii fi wayitti hin fakkeessin, akkuma jiruutti itti amanuun barbaachisaadha.)
Madda:
“Nawaaqidul Iimaani al-qawliyah wal amalayah” fuula 117-119-Abdulaziz bin Muhammad


text:
Abaaboon hanga ammaatti muuxannoo qofaan ogummaa gahaa utuu hinqabaatiin hojii kanaa hojjechaa jiraachuu dubbatti. “Fuulduratti hojii uffata aadaa Oromoo bal’inaafi baay’inaan hojjechuuf akkan danda’uutti yuunivarsiitii galeen xumuraa jira.
“Oggummaa faashiiniifi dizaayini akkasumas tartiiba geggeessa hojii kanarratti kan oggummaafi muuxanno naaf kennu Yuunvarsitii galee baradhee xumararra gaheen jira kan jettu Abaaboon, hojii kanaaf fedhi qofti gaha miti jetti.
Dizaayiniin industirii guddaadha, garuu akkasumaan hin dhufu. Waan ta’eefis murannoo qabaatanii dorgomaa ta’anii argamuudhaaf barumsaan deggeramuun heddu murteessadha.
Hojiii kana bal’inaan hojjechuuf meeshaa hedduutu barbaachisaa akka ta’an ni dubbatti ogeettiin kun. Kanaaf barumsashee xumuruun, meeshaalee barbaachisan adda baafachuun gara biyyaatti galchuun ballinaan hojjechuuf akka jirtu fedhashee ibsiti.


text:
Ameerikaa- Raashiyaa: Traamp, Putiiniin Ameerikaatti affeeran
Pireezidantiin Ameerikaa Doonaald Traamp hoogganaa biyya masaanuu Ameerikaa yeroo dheera taate, Raashiyaa, Arfaasaa kana Ameerikaa akka daawwatan affeeruu dubbii himaan mootummaa Ameerikaa beeksise.
Akka ergaa Twitara Saaraa Saandersitti daawwannaa Putin ilaalchisee mariin qaata eegale.
Traamp kana dura yaada Putiin lammiilee Ameerikaa gaafachuuf dhiyeessanii turan hin ta'u jedhanii turan.
Hooggantootni lameen Finlaanditti wal arganii kan mariyatan ta'us, dhimmootni irratti mariyatan bal'innaan hin beekamne.
Traampii fi Puutiin irra deebi'uun wal arguu ilaalchisee Raashiyaa irraa hanga ammaatti deebiin hin jiru.
Magaala guddoo Finlaand Heelsiinkiitti wayita wal argan Traamp jecha dubbate ture keessa deebi'uun muggutii kaasisee ture.
Ibsa kamisa kenneen ammoo wal argaa fi mariin Fiinlaand 'bu'aa gaarii' buuseera jedhan, amma irra deebiin wal arguu akka barbaadanis dubbatan.
Daawwannaa Putiin Ameerikaarratti namni maal jedha?
Putiin daawwannaaf affeeramuu utuu hin eegiin waan dhagahaniif akka isaan dinqe, Daayireektarri Basaasa Biyyaalessaa Ameerikaa Daan Koots himaniiru.
Kokkolfaas 'sun waan addaa ta'a' jedhan.
Wal argaa isaanii Heelsinkiitti hooggantootni biyyoota lameenii maalirratti akka mariyaatan hin beekus jedhaniiru.
Lameen bakka turjumaanonni isaanii qofti argamanitti mariyatan.
Seenetii Ameerikaatti hoogganaa demokraatotaa kan ta'an Chaak Shumer, Traamp waan Puutin waliin mariyatan ifa gochuu qabu jedhan.
Marii sa'aatii lamaa Heelsiinkiitti waantoota ta'an hanga barrutti, pireezidant Traamp kophaatti Putiin waliin haasa'uu hin qaban. Ameerikaatti, Raashiyaatti, eessattuu'' jedhan.


text:
Baale
Baaleen godinaalee Oromiyaa keessa jiran keessaa tokko dha. Daangaan Baalee, kibbaan Gujii (Gujii fi Baale laga Gannaalee Doriyaatu gargar baasa), kibba dhihaan Saba, Sab-lammootaa fi Ummattoota kibbaan, kaaba dhihaan Arsiin, kaaba bahaan Harargee fi kaaba fi kibbi Harargee Laga Shabaleen gargar ba'u), bahaan immo Sumaaleen dangefamtee argamtii. Bakki dherinna gudda Baale keessaa qabu Gaara Baatuu yoo ta'u, gaarri kun immoo Oromiyaa kessattille guddinan tokkoffa dha. Gaarri Baatuu Gaara Urgoma jedhaman jalatti qoodama. Gaaronni biraa urgoma keessatti argamani kan akka Gaara Tulluu Diimtuu, Gaara Darkinna fi Gaara Geesse jedhamani dha. Aanoti bira Baale keessatti argamani kan akka Dodola, Ginniir, Gobba fi Roobee dha.
Gabaasa Baalee[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Abbaa Taayitaa Istaatistiksii Itoophiyaa bara 2005tti akka gabaasetti, Baaleen baayyina ummataa 1,727,306 yoo qabaattu, kana keessaa 854,584 dhiira'a yoo ta'an, 872,722 immoo dubara. Ummanni Baalee 233,013 yookaan 13.5% magaalaatti galu. Ballina lafaa tilmaamaan hanga 63,917.46 square kilometers ta'u keessatti, Baaleen tuuta'insa ummataa 27.02, kiilometirii tokko keessa jiraata.
Akka meemoraandamii Baankii Addunyaa Caamsaa 24, 2004tti, 11% iin ummata Baalee elektiriikii yoo fayyadamanii, rukkinni karaa konkolaaltaa immo 11.4 kilometers per 1000 square kilometers qabu. Avirejjiin abba mana baadiyyaa tokko heektaara lafa tokko yoo qabatu, lakkoofsa horii immo 1.0 qaba. 19.5 % iin ummatta hojii qotee bulaa hin ta'iniin jiraata. 66%iin ijolee mana barumsaa sadarka tokkoffaf galmooftee barattu yoo tatu, 21% immo mana barumsa sadarka lammaffatti baratti. 53% Baale busaan qabammu yoo danda'ani, tokkollen immo Tsetse fly qabamu hin danda'anni. Memorandumiin Baalefi halla qillensa goga qabachuni kennamef 555 dha.
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- ↑ "Oromia zone". oromiyaa.gov.et.
- ↑ "sirni hundeeffama Godina Baalee Bahaa". obnoromia.com (in oromo).


text:
Sanyiin uumama kanaa gosti 3 kan jiru yoo ta’u, garaagarummaa rifeensaa malee qaamni isaanii walfakkaataadhaa. Miirkaat hoosiftoota xixiqqaa keessatti ramadama. Xiqqeenyuma isaa waliin qaama qal’aa fi dheeraa qaba. Eegeen isaatis dheeraa yoo ta’u, fiixee irraa bifa gurraacha qaba. Bifti isaa daalacha gara adii dhihaatu yoo ta’u, akka qeerransaa fi harree diidaa sarara gurraacha qaba. Sararri isaa kun akkuma bineensota biroo garaagarummaa qaba.
Fuulli isaa dheeraa yoo ta’u, qoffee, ijaa fi gurra biraa ammoo bifa gurraacha qaba. Miila isaa irraa ammoo qeensa jabaa fi dheeraa qaba. Qeensi isaa kunis haga seentii meetira lamaa ni dheerata. Qeensa kanas boolla ittiin qotuuf itti tajaajilama. Bifti rifeenisa isaa haala qilleensa gammoojjii waliin akka wal simu godhamee uumame.
Uumamni kun Gammoojjii Afriikaa gama kibbaa fi lixaa keessatti argama. Gammoojjiin kun akkaan goggogaa fi ulfaataadha. Gammoojjiin kunis biyyoota garagaraa shan keessatti kan argamu yoo ta’u, Miirkaatis biyyoota kanniin keessatti argama. Gammoojjiin kaalaahaarii kun hoo’i isaa digrii seentigreedii 40 haga 70 kan hoo’u yoo ta’u, yeroo qabbanaatti ammoo zeeroo gad negatiiva 10 ta’a.
Uumamni kunis qilleensa akkana ulfaatu kana keessaa olii gad deemaa soorata isaa barbaaddata. Soorata isaatis guyya barbaadataa oolee, yeroo halkanii ammoo boolla keessatti deebi’a.
Uumamni kun garee uumee jiraata. Miseensi garee tokkootis haga 30 ta’uu danda’a. Gareen kun of keessatti garee xixiqqaa biraa qaba. Akkuma ilma namaa jireenya gamtaatiin nagayaan jiraatan. Yeroo lafti bariitu boolla keessaa bahanii soorata barbaacha olii gad fiigu. Muraasni isaanii ammoo ilmoolee xixiqqoo naannoma boolla isaanii biratti diina irraa eegu. Warroonni ilmoolee xixiqqoo eegan kunniin miilaa isaanii kan duubaatiin dhaabbatanii, garana garas naannawaa naannoo isaanii too’atu. Diina samii irraan yookaan ammoo lafarraan dhufaa jiru yoo argan, sagalee dhageessisu. Kana booda ilmooleen hundi fiiganii boolla isaanii keessatti deebi’u.
Bineensi kun akkuma ilmi namaa wal fuudhu, Jaarsaafii jaartii walii taha. Kormaan tokko yoo dhaltuu takka qabate, dhaltuun sun hanga dhumaatti tanuma isaati. Kormaan biroo itti hin dhihaatu.Kanaafuu akka bineensa biroo dhaluu irratti wal loluun hin jiru. Rimayni dhaltuu torbaan 11f kan turu yoo ta’u, yeroo takkaan ilmoolee haga shaniittu dhalachuu danda’a. Ilmooleen dhalatan kunniin rifeensa hin qaban. Akkasumas ijaanis arguu hin danda’an. Ilmoolee dhalatan kana guddisuu fi kunuunsuun dalagaa miseensota garee saniiti. Abbaa fi Haati ilmoolee kanniiniitis, wal gargaaranii ilmoolee isaanii leenjisaa guddisu.
Miirkaat bineensota foon sooratan keessatti ramadama. Kanaafuu gammoojjii san keessa olii gad deemee bineensota xixiqqoo barbaaddata. Bineensi kun argaafi dhageettii, akkasums fuunfachuu irratti akkaan jabaadha. Bineensa adamsamu haala salphaan fageenya irraa beekuu danda’a. Kana booda gara fooliin irraa dhufe san deemee bineensa san qabata. Bineensonni boolla keessatti dhokatanis isa jalaa hin bahan. Fuunfatee bakka isaan jiran eega argeen booda, qeensa isaa jabaa sanitti fayyadamuun qotee boolla keessaa baasee soorata. Sooranni isaatis hedduminnaa, raammolee, ilbiisotaa, lootuu fi tuqaadha.
Miirkaat akkuma ofii isaatii bineensota biroo adamsee sooratutti, innis gama biraatin bineesota hedduun adamsama. Qilleensa gubbaan Culullee fi simbirroota gurguddoon adamsama. Lafa irraa ammoo diinni isaa hamaan bofa gurguddaadha. Kanaafuu rakkina kana jalaa bahuudhaaf yeroo hunda, garee keessaa waardiyyaa isaan eegu qopheeffatu. Yeroo warri kuun waa sooratu, dalagaan wardiyyichaa diina dhufaa jiru too’achuudha. Yoo diina arge ni iyya, miseensonni gareetis fiiganii boolla isaaniitti deebi’u.
Qabxii ijoo uumama kanaa:
Miirkaat uumama xiqqaa seenti meetira 30 dheeratu yoo ta’u, ulfaatinni isaa ammoo Kilograama tokko ta’a.
Uumamni kun garee uumee jiraata. Garee keessattis hundi isaatuu gahee mataa isaa qaba
Naannoon isaan jiraatan gammojjii goggogaa waan ta’eef, bishaan isaan barbaachisu sooratuma nyaatan keessaa argatu.
Dandeettiin waa arguu, dhagahuu fi fuunfachuu Miirkaat akkaan jabaadha.
Qophii Abu Ibtisam
Rufaida Women's Foundation Guyyaa har’aa Waxabajjii 19-10-2014 (June 26, 2022) barattoota Sagantaa (Diploama in Islamic…
Sheikh Jamaal Muusaa Jiloo jedhaman. Sheikh Jamaal bara 1955 A.L.I Godina Harargee Lixaa Aanaa Doobbaatti…
Dorgommiin Qur’aanaa Idil addunyaa yeroo jalqabaatiif jimaata irraa jalqabee Itiyoophiyatti geggeeffamaa jiru, sagantaan cuffinsaa guyyaa…
Biyyi teenya Itiyoophiyaan waggaa sadi dura, saatalaayitii takka gargaarsa mootummaa Chaaynaatiin gara hawaa erguun isii…
Yeroo ammaa kanatti buna dhuguun baramaadha. Dhugaatii haalaan jaalatamus taheera. Namni hundi buna dhuguu baatus…
Lola Raashiyaa fi Yukreen jiddutti geggeeffamaa jiru dabalatee walitti gaarrifannaan Iraanii fi Ameerikaa jiddutti yeroo…


text:
Finfinnee, Amajjii 28/2013 (TOI) – Itoophiyaan Hidha Haaromsaan walqabatee waldhabdee ka’u mariin fufuuf tattaaffii taasiifamu cimsitee kan itti fuftu ta’uu Mininistirri Ministeera Bishaan, Jallisiin fi Inarjii Dooktar Injiinar Silashii Baqqalaan ibsaniiru.
Dooktar Silashiin Aljaziiraa tamsaasa Afaan Arabaa waliin turtii taasiisaniin Itoophiyaan hidhicha ilaalchisee waldhabdee uumamu mariin furuuf ejjennoo cimaa qabatee jirti jedhan.
Mariin sadeen hidhichaa akka itti fufuuf Itoophiyaan fedhii qabaachuu eeruun, kanarraa kan hafe dhimmoonni walxaxaan hin barbaachifne fudhatama hin qabaatan jedhan.
Marii dhimma teeknikaarratti biyyoota yaa’aa gadii waliin gaggeeffameen dhimmoota hedduurratti waliigalteerra ga’amuu himaniiru.
Mariin sadee gaggeessummaa Gamtaa Afrikaan gaggeeffamu Itoophiyaan adeemsa marii gamtichi gaggeessuun akka itti fufu fedhii qabdi jedhan.


text:
Sababoota Duubatti Deebi’iinsaa-Kutaa 17
Yeroo ammaati fi durii wantoota Islaama irraa duubatti akka deebi’an ykn Islaama keessa taa’uun wanta isa faallessu akka hojjatan nama taasisu keessaa tokkoo qabeenya jaallachuu fi hiyyummaa sodaachudha. Gufuun guddaan yeroo ammaa Muslimoota Itiyoophiyaa muudataa jiru keessaa tokko dhaabbata jabaa ‘Majliisa gaarii’ dhabuudha. Majliisni jabaa akka hin taane namoonni gufachiisan warra qabeenya jaallatuu fi hiyyummaa sodaatudha. Kanarraa kan ka’e, qabeenya ummata ni saamu, inumaa wanti kana caalu amanti (aqiida) ummataa booressuuf ahbashiin alaa fidatu. Kuni hundi qabeenya jaallachuu fi hiyyummaa sodaachudha. Mee sababa 18ffaa Islaama akka hin qabanne nama taasisu haa ilaallu.
18-Qabeenya Jaallachuu fi Hiyyummaa Sodaachuu
Qabeenyi qormaata ciccimoo nama qunnamu keessaa tokkoodha. Nama meeqatu qabeenya ganaa tokkootiin amantii ofii gurguree. Nama meeqatu iddoo hojii fi rizqii isaa irratti sodaachuun amantii isaa wareege.
Ustaaz Fatih Yakun akkana jedha: Sababa kanaan namoonni karaa da’awaa irraa kukkufan baay’eedha. Garuu namoonni kana amananii hubatan muraasa. Qur’aana keessatti:
سَيَقُولُ لَكَ ٱلۡمُخَلَّفُونَ مِنَ ٱلۡأَعۡرَابِ شَغَلَتۡنَآ أَمۡوَٰلُنَا وَأَهۡلُونَا فَٱسۡتَغۡفِرۡ لَنَاۚ يَقُولُونَ بِأَلۡسِنَتِهِم مَّا لَيۡسَ فِي قُلُوبِهِمۡۚ
“A’araaba (Jiraattota baadiyaa) irraa warri duubatti hafan ni jedhu, ‘Qabeenyi fi maatiin keenya nu koo’omsan. Kanaafu, araarama nuuf kadhu.’ Wanta qalbii isaanii keessa hin jirre arraba isaanitiin jedhu.” Suuratu Al-Fatih 48:11
Rabbiin subhaanahu wa ta’aala akkana jedha:
“Isaan keessaa nama yoo Rabbiin tola Isaa irraa nuuf kenne, sadaqa kennina, warra gaggaarii irraayis taana jechuun Rabbiif waadaa galutu jira.Yommuu Inni tola Isaa irraa isaaniif kenne, ittiin doy’ooman, kan garagalan ta’anii ofirra deebi`an. Sababa isaan wanta Rabbiif waadaa galan diiganii fi waan sobaa turaniif hanga Guyyaa Isaan wal-qunnamaniitti nifaaqa qalbii isaanii keessa gochuun isaan adabe” Suuratu At-Tawbah 9:75-77
Mu’minni qabeenyi, qacarrii fi sadarkaan akka badanii fi Aakhiraan turtu akka taate beeku qaba. Addunyaa jaallachuu fi Aakhira caalaa addunyaa filachuun isaa shakki tokko malee akka gaabbu isaa taasisa.
“Guyyaa warroonni kafaran ibidda irratti fidaman, ‘Waan gaarii keessan jireenya addunyaa keessan keessatti fixattanii fi itti gammaddannii jirtu. Kanaafu, dachii keessatti haqa malee waan of tuulaa turtanii fi waan fincilaa turtaniif har’a adabbii salphisaa mindeefamtu.’ [isaaniin jedhama].” Suuratu Al-Ahqaaf 46:20
Walaleessaan ni jedhe:
Amanti kiyya qabeenya kiyyaan eegaa hin xureessu
Amanti booda qabeenya keessa Rabbiin barakaa hin godhinii
Qabeenyi kheeyrin keessa hin jiru gatiin isa ittiin argatan amantii yoo ta`e. Yaa obboleessa koo homaa sirra hin jiran, rizqiin harka Rabbiiti.
وَفِي ٱلسَّمَآءِ رِزۡقُكُمۡ وَمَا تُوعَدُونَ
“Rizqiin keessanii fi wanti waadaa galamtan samii keessa jira.” Suuratu Az-Zaariyat 22
Namni qaxarame bulchaan na ari`aa sodaachuun salaata dhiisa.
Namtichi tokko haraamaan hojjata, mindaa kajeeluun haraamatti lixa. Namni kamiyyuu haalota keessaa haala kamiinu Aakhiraa caalaa addunyaa filate hoonga’aadha (kan kasaareedha). Sababa kanaan namoonnii duubatti deebi’an baay’eedha. Garuu sababa faaya qabeenyaatiin duubatti deebi’uun Qaaruun nama hunda caalaa beekkama ta’ee itti fufa.
Aaqilli nama amantii gurguree addunyaa bitatee ni ajaa’ibsiifata.
وَلَا تَشۡتَرُواْ بَِٔايَٰتِي ثَمَنٗا قَلِيلٗا وَإِيَّٰيَ فَٱتَّقُونِ
“Aayata tiyya gatii xiqqoon hin gurguratinaa, Ana qofa sodaadhaa.” Suuratu Al-Baqarah 2:41
إِنَّ ٱلَّذِينَ يَشۡتَرُونَ بِعَهۡدِ ٱللَّهِ وَأَيۡمَٰنِهِمۡ ثَمَنٗا قَلِيلًا أُوْلَٰٓئِكَ لَا خَلَٰقَ لَهُمۡ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ ٱللَّهُ وَلَا يَنظُرُ إِلَيۡهِمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمۡ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٞ ٧٧
“Dhugumatti, isaan waadaa Rabbii fi kakuu isaanii gatii xiqqaan jijjirratan, warri suni Aakhiratti qoodni homaatu isaaniif hin jiru. Rabbiinis Guyyaa Qiyaamaa isaan hin dubbisu, gara isaaniis hin ilaalu; isaan hin qulqulleessu. Adabni laalessaanis isaaniif jira” (Suuratu Aali-Imraan 3:77) (Sobaan kakachuun qabeenya namaa nyaatu. Kuni qabeenya jaallachuu fi hiyyummaa sodaachu irraa madda. Abdullah ibn Mas’uud akka gabaasetti, Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Namni qabeenya nama Muslimaa yookiin obboleessaa isaa harkatti galfachuuf kakuu sobaa kakatee, Rabbiin isarratti kan dallanu ta’e Isa qunnama.” Rabbiin ergasii hadiisa armaan olii kan dhugoomsu Aayah [armaan oli] tana buuse” Sahiih Al-Bukhaari 6659)
ٱشۡتَرَوۡاْ بَِٔايَٰتِ ٱللَّهِ ثَمَنٗا قَلِيلٗا فَصَدُّواْ عَن سَبِيلِهِۦٓۚ إِنَّهُمۡ سَآءَ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ٩
“Aayaata Rabbii gatii xiqqoon gurguratanii karaa Isaa irraa dhoowwan. Wanti isaan hojjataa turan waa fokkate.” Suuratu At-Tawbah 9:9 (Kana jechuun aayaata Rabbiitiin meeshaa addunyaa yartuu (xiqqoo) taateen jijjiratan. Aayata Rabbiitti amanuu fi hordofuu irra faaydaa addunyaa xiqqoo taate filatan…)
Guduunfaa
Namoota qabeenya jaallachuu fi hiyyummaa sodaachun Islaama qabachuu dhiisan ykn maqaa Islaamaatin wanta isaan irraa hin eeggamne raawwatan bakka sadiitti qoodu dandeenya:
1ffaa-Warra Islaama keessa hin seenne-Namoonni kunniin Islaama keessa yoo seenne, qabeenya ni dhabna jechuun Islaama keessa seenu irraa duubatti deebi’u. Qur’aanni namoonni gariin Rasuulan akkana akka jedhan ni hima:
وَقَالُوٓاْ إِن نَّتَّبِعِ ٱلۡهُدَىٰ مَعَكَ نُتَخَطَّفۡ مِنۡ أَرۡضِنَآۚ
“Ni jedhan: Yoo si waliin karaa qajeelaa hordofne, dachii keenya irraa butamna.” Suuratu Al-Qasas 28:57 (Kana jechuun Kuffaarri makkaa akkana jedhan: haqaa ati nutti fidde yoo hordofne fi wantoota waaqefannu yoo dhiifne, ajjeechaan, hidhaa fi qabeenyi keenya saamamuun lafa keenya irraa ari’amna.)
2ffaa-Warra Islaama keessaa bahuun amanti biraa keessa seene-kuni warra yaanni fi kaayyoon isaanii guddaan qabeenya argachu ta’eedha. Kanaafu, bakka qabeenyi jirtu waan barbaadaniif Islaama keessaa bahuun amanti qabeenya isaanitti dhangalaasu keessa seenu. Fkn, Islaama dhiisun peenxe ta’u. Amantiin peenxe dhugaadha jedhanii kan itti amanan osoo hin ta’in qabeenya argachuuf qofa keessa seenu. Warra kana ilaalchise Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Qalbiin isaa iimaanan tasgabbooftee osoo jirtuu nama dirqisiifame malee, amanuu isaa booda namni Rabbitti kafaree fi kufriif qoma isaa bal’ise, Rabbiin irraa dallansuutu isaan irra jira, isaaniif azaaba (adabbii) guddaatu jira.” Suuratu AnNahl 16:106
Sababni erga amananii booda akka kafaran isaan taasise, “Aakhirah caalaa jireenya addunyaa waan jaallataniifi” Suuratu An-Nahl 16:107
3ffaa-Warra bullukkoo Islaamaa uffachuun Muslimoota waliin deeman-kunniin warra Islaamatti fayyadamuun faaydaa addunyaa qofa argachuuf carraaqan ykn qabeenya argachuuf ajaja Islaamaa hin hordofneedha. Warri kuni takkaa warra iimaanni isaanii dadhabaa ta’e takkaa immoo munaafiqota. Qabeenya jaallachuu fi hiyyummaa sodaachu irraa kan ka’e amantiif haajaa hin qabu. Yaanni fi kaayyoon isaa guddaan jaalala Rabbii fi ganda Aakhirah osoo hin ta’in qabeenya argachuudha. Daaw’as yoo godhe, namoota rakkattootaas yoo gargaare kaayyoon isaa guddaan qabeenya argachuu qofa. Yommuu qormaanni ciccimaan dhufu haalli isaa ifatti baha. Wanta barbaadu kana yoo dhabe da’awaa gochuu ni dhiisa ykn inumaa Islaama hordofu dhiisa. Gama biraatiin munaafiqonni immoo qabeenya argachuuf faallaa Islaamaa fi Muslimoota hojjatu. Kaafirota irraa qabeenya baay’ee argachuuf ergamtuu isaanii ta’u. Eeggumsa isaanii argatanii Muslimoota saamuuf wanti isaan hin goone hin jiru.
Gabaabumatti, namni qabeenya jaallachuu fi hiyyummaa sodaachuun amanti ofii gurgurachuu hin qabu. Yoo akkana godhe, addunyaa fi Aakhiratti miidhaa guddaaf of saaxila. Rizqiin isaa harka Rabbii akka jirtu beeku qaba.


text:
Gareen dubartoota ambaadaaddoroota nagaa jedhamu kutaalee Ethiopiaa irra naanna’uu dhaan nageenya labsaa jiraachuu beeksisan.
Gareen dubartoota namoota 21 of keessaa qabu kun ergaa nagaa qabatan kun kutaalee biyyattii irraa walitti dhufan.
Kaayyoon isaaniis nagana hundee guddina biyyaa ta’uun hubatame hawaasi martinuu nagaa buusuu keessatti hirmaannaan isaa murteessaa waan ta’eef dhaamsa kana bakka harmoolii biyyatti ta’uun dabarsuuf imala eegaluu isaanii dubbatan.
Yniversitiiwwan adda addaa irrra naanna’anii dargaggoota dhaqqabuuf karoora kan qaban yoo ta’u, guutummaa biyyattii waliin ga’anii ergaa nagaa kana dabarsuuf karoorfachuu isaanii ibsaniiru.
Uummati illee dhaamsa keenya simachaa waan jiruuf bu’aa gaarii qabaata jennee abdannaa jedhu gareen ambaasaadderoota nagaa kun.


text:
Abdii Boruutiin
Walitti dhufanii waliin haasa’uun gaarii dha; waliigaltee uumanii wajjin hojjechuun caalaa dha; tokkoomanii waliin qabsaa’uun ammoo hunda caalaa fi murteessaa dha; kan uummanni Oromoo barbaadus isa kana dha. Gaheen ykn qoodni artistoonni Oromoo qabsoo bilisummaa Oromoo (QBO) kana keessatti taphatan ykn gumaachan baay’ee guddaa dha. Warri qabsoo kanaaf wareegamani illee seenaan isaan hin dagatu. Artistoonni keenya, akka gamtaattis ta’ee akka nam-tokkeetti, qabsoon kun akka cimu; Oromummaan akka guddatu akkasumas tokkummaan ilmaan Oromoo akka ijaaramu fi cimu tattaaffiin isaan godhan kan akka laayyootti ilaalamuu miti. Kana hunda caalaa ammoo araarri fi tokkummaan qabsaa’otaa, keessumaayuu kan ABO garee sadeenii, akka milkaa’u, qophiin Waldaa Artistoota Oromoo (WAO) dhiyoo kana godhe qabsoo kana keessatti akka guddaatti ilaalamuu qaba.
Qophiin kun ammoo walitti dhufanii haasa’anii kan addaan deeman; walitti dhufanii kan sirban, ragadan fi dhiichisan, walumaagalatti kan ittiin bashannananii addaan deeman qofaa otuu hin taane, qophii dhaamsa qabu, qophii kaayyoo qabu, qophii bu’aa tokko fidu ta’uu qaba. Bu’aan kun ammoo inni guddaan “tokkummaa qabsaa’otaa” ti; tokkoomuu ABO garee sadeenii ti; araaramuu fi waliigaltee isaanii ti. Kun hundee ykn bu’ura cimina QBO ti. Tokkummaa dhaan malee qabsoon kun cimuu hin danda’u; tokkummaa dhaan malee humna horachuun hin danda’amu; humna malee diina injifachuunis waan hin danda’amnee dha. Kun sirriitti hubatamuu qaba. Kanaaf, tokkummaan humna, humni ammoo injifannoo dha. Injifannoon tokkummaarraa dhufa jechuu dha.
Araarri fi tokkoomuun Adda Bilisummaa Oromoo garee sadeenii, kan yeroo ammaa yaalamaa jiru kunis, haasa’umatti akka hin hafne; kan uummanni keenya hawwii guddaa dhaan eegaa jiru kun akka milkaawu; duulli walirratti godhamaa ture akka xumuramu fi duulli kana boodaa diina keenyarratti qofaa akka ta’u ykn godhamu; hunduu kan dabreef dhiifama waliif godhanii, amma kaayyoo uummata Oromoo tokkorratti walii galanii, kanas galii dhaan ga’uuf akka waliin qabsaa’an; ABOn tokko ta’ee bara 1991 injifannoo guddaa fide sun ammas deebi’ee tokko ta’ee injifannoo xumuraatiif qabsoo bilisummaa kanaaf boqonnaa (chapter) haaraa seenaa QBO keessatti banuu qaba. Carraan ammaa kun isaan dabruu hin qabu. Amma nu gaye jechuu qabu; walumaan mormuu dhaan yeroo fixuun dhaabbachuu qaba. Tokkummaan uummanni keenya barbaadus amma ijaaramuu qaba; yeroon isaa illee amma.
Gara biyyaatti deebi’uu dhaaf, akkuma beekamu, Wayyaaneen filannoo ishii injifattee (injifadhe jettee!!) waggoota shanan dhufan bittaa gabrummaa itti fufuu dhaaf qophaa’aa akka jirtu dha. Gara mormitootaatiin (gara humnoota diimookraasiitiin) wanti kana booda godhamu ammaaf ifa ta’uu baatus, jarmayoota keenya OFC ilaalchisee waan tokko tokkon yaada. Wanti tokko kan hubatamuu qabu, Wayyaaneen humnaan qawwee dhaan, qabsoo hidhannootiin biyya keenya qabattee, kunoo hamma har’aatti uummata keenyatti roorrisaa jirti. Akkuma isaanuu kanaan duras dubbachaa turan; akka keenya lolaatii waan barbaaddan argadhaa jechaa turan; jarri kun humnaan malee, karaa biraatiin biyya keenya irraa waan deeman natti hin fakkaatu. Kanaaf, diina kana injifachuu dhaaf qabsoon hidhannoo yoomiyyuu caalaa barbaachisaa dha.
Jaarmayoota keenya kan biyya keessaa, OFCtti deebi’uu dhaaf, otuu filannoon sun kan dhugaa, kan diimookraasii ta’ee ture fi isaanis filannoo kana injifatani, uummata keenyaaf bu’aan tokko argamuu ni danda’a jedhee yaadeen ture. Kan ta’e ta’ee, kan dabres dabree, amma gaafiilee: Kana booda maaltu ta’uu ykn godhamuu danda’a? Maaltu ta’uu ykn godhamuu qaba? fi kkf ka’uu danda’u. Deebii gaafiilee akkanaa ammoo laayyoo’umatti argachuun salphaa hin ta’u. Waa baay’ee xinxaaluu fi gad-fageenyaan itti yaaduu nama barbaachisa. Jaarmayoonni keenya illee (OFCn) waayee kanarratti akka hojjetani fi gara fuulduraatiif tarsiimoo gara garaa illee qabaachuu danda’u jedheen yaada; yoo carraan isaaniis akkuma filannoo bara 2005 boodaa akka warra CUD ta’e malee.
Akkamitti waan hin taane, waan hin milkoofnne yaadda naan jechuu dandeessu yookaanis kan ani yaadus waan hojiirra hin oolle ta’uu danda’u illee, yaada tokko kaasuun barbaada. Isa kanas kanaa gaditti ibsuun yaala. Duraan dursee garuu jaarmayoota Oromoo kan walaba ta’anii bilisummaa dhaaf hojjetan yoo ilaalle, walumaagalatti, bakkee lamatti baafnee ilaaluun ni danda’ama. Isaanis humnoota diimookraasii fi humnoota bilisummaa ti. Humnoonni diimookraasii kan qabsoo hidhannoo malee karaa biraatiin biyya keessatti socha’an, kan akka OFC fi kkf dha. Humnoonni bilisummaa ammoo jaarmayoota bilisabaasota kan akka ABO fi ULFO ti; warra qabsoo hidhannootti amanani fi isa kanas gaggeessanii dha. Akka yaada kiyyaatti, tooftaa, tarsiimoo fi kaayyoon galii booddee isaanii adda adda haa ta’u malee, wanti humnoonni hunduu waliin qaban “biisummaa Oromoo” ti jedheen yaada.
Wanti waliin qaban erga “bilisummaan Oromoo” ta’e ammoo, isa kana waliin argachuu dhaaf wajjin hojjechuun barbaachisaa dha; yoo tumsa waliif ta’an, injifannoo waliin argachuu danda’u jechuu dha. Gaafiin asirratti ka’u garuu, akkamitti wajjin hojjechuu danada’u? kan jedhu dha. Kanaaf ammoo karaan ykn filannoon (options) gara garaa fi haal-dureen illee jiraachuu danda’u. Akka ilaalcha kiyyaatti, haal-dureen ani dhiyeessu walitti deebi’anii tokkoomuu ABO garee sadeenii ti. Kun maaliif haal-duree ta’a? Yoo ABOn hin tokkoomnne; yoo isaan walii hin galle; yoo isaan wajjin hin hojjenne; yoo rakkoon isaan jidduu jiru akkanumatti kan itti fufu ta’e, jaarmayoonni hafan illee isaan wajjin hojjechuu waan barbaadan natti hin fakkaatu. Yoo ABOn walii hin gallee, isaan wajjin hojjechuunuu rakkisaa ta’uu danda’a jechuu dha. Kanaaf, jaarmayoota biroo wajjin hojjechuu dhaaf ykn jaarmayoonni biroo akka isaan wajjin hojjetan, ABOn tokkoomuu ykn waliigaltee uumuu qabu jechuu dha. Kanaafan kun haal-duree dha jedhe.
Yoo haal-dureen kun milkaawe booda, jaarmayoonni (humnoonni) hunduu waliin qabsaa’uu dhaaf karaan ykn filannoon shan, kanan armaan gaditti dhiyeessu, hojjechuu danda’u jedheen yaada.
Filannoo tokkoffaa: ABO garee sadeen tokkoomsuu; ABO tokko ta’e fi ULFO walittibaqsanii akka jaarmayaa tokkootti ijaaruu; yoo danda’ame hundaa ABO tokko godhuu; kana jalatti Waraan Bilisummaa Oromoo (WBO) cimsuu dha. Kun jaarmayaa bilisa baasaa tokko qofaa ta’a jechuu dha.
Filannoo lammaffaa: ABO garee sadeen tokkoomsuu; ABOn tokko ta’e fi ULFOn akka tumsaatti akka wajjin hojjetan godhuu. Waraan bilisa baasaa tokko kan tumsa kana jalatti socha’u ijaaruu fi cimsuu. Kun ammoo jaarmayoota bilisa baasota lama ta’u jechuu dha.
Filannoo sadaffaa: Akka filannoo tokkoffaa ta’ee; jaarmayaa bilisa baasaa tokko (ABO+ULFO) fi humnoota diimookraasii (OFC) wajjin tumsa ijaaruu. Kun tumsa jaarmayaa bilisa baasaa tokkoo (humnoota bilisummaa) fi humnoota diimookrasii ti jechuu dha.
Filannoo afraffaa: Akka filannoo lammaffaa ta’ee; tumsa jaarmayoota sadii ABO tokko, ULFO fi OFC ijaaruu dha. Kun tumsa jaarmayoota bilisa baasota lamaa kan humnoota bilisummaa fi humnoota diimookraasii ti.
Filannoo shanaffaa: Akka filannoo tokkoffaa ta’ee; kanatti OFC dabaluu dhaan jaarmayoonni hunduu walittibaqanii akka humna bilisummaa tokko ta’an godhuu jechuu dha. Asitti jaarmayaa bilisa baasaa tokko fi waraan bilisa baasaa, kan jaarmayaa tokko jalatti socha’u tokko qofaatu jiraata jechuu dha. Filannoon kun akka baay’ee ulfaataa ta’u fi sirumaa kan hin danda’amne akka ta’u naaf gala. Haa ta’u malee, yoo fe’iin jiraate, yoo kaayyoo tokkorratti waliigalan wanti hin danda’amne hin jiru.
Egaa, Abdii Boruu yaada hin taane ykn hin danda’amne kaasa naan jettanis, yaadni ani qabu filannoolee asitti dhiyeessa kana dha. Haa ta’u malee, gaafiileen asirratti ka’uu danda’an: Filannoo kamtu gaarii dha? Rakkooleen jiraachuu danda’an maali? fi kkf dha. Akka yaada fi hawwii kiyyaatti, otuu danda’ame, kan humna cimaa uumuu danda’u fi dafee bilisummaa fiduu danda’u, filannoo shanaffaa dha. Kun hunda caalaa fi murteessaa dha. Kanatti aanee akka filannoo gaarii lammffaatti kanan ilaalu, filannoo sadaffaa dha. Filannoon kun gaarummaan isaa humnoota bilisummaa hundaa (ABO+ULFO) waan walittibaqsuuf; humnoota diimookraasii wajjin tumsa cimaa mooraa QBO keessatti waan ijaaruuf, tarsiimoo gaarii uumuu danda’a jedheen yaada. Kan kanarraa hafanis hunduu filannoo badaa miti. Waliigalanii wajjin hojjechuu danda’uunuu bu’aa tokko otuu hin fidin hin hafu.
Yoo filannooleen biroo illee milkaa’uu baatan, filannoo tokkoffaan filannoo dirqamaa ta’uu qaba. Kun QBO cimsuu dhaaf, uummata keenya dafanii gabrummaa jalaa baasuu dhaaf, filannoo haal-duree hin qabne ta’uu qaba jechuu dha. Barruu kiyyaa kanan yeroo tokko dhiyeesse keessatti, “tokkummaan uummanni Oromoo barbaadu, tokkummaa dirqamaa, kan kaayyoo tokkorratti bu’ureeffamuu dha” kanan jedhes akka filannoo tokkoffaa asitti dhiyeesse kanaa ti. Erga kaayyoo tokkoof dhaabbatani, wanti haal-duree uumu hin jiru ykn jiraachuu hin qabu jechuu kooti. Rakkooleen jiraachuu danda’an maali? kan jedhuuf, tokkoffaa, ABO garee sadeen deebisanii tokkoomsuu dhaaf halli amma jiru hammam abdachiisaa fi sadarkaa kamirra akka jiru beekuu dha. Waliigaltee fi tokkoomuun isaanii milkaa’uu fi milkaa’uu baachuu; sadarkaa kamirras akka ga’an beekuun amma nama rakkisa jechuu kooti.
Lammaffaa, yoo ABOn tokkoome boodayyu ULFO wajjin walittibaqsanii akka jaarmayaa tokkootti ijaaruun rakkisaa ta’uu danda’a. Gaafiilee baay’een ka’uu danda’u. Walittibaquun hafee wajjumaanuu hojjechuun hammam abdachiisaa akka ta’u beekuun nama rakkisa jechuu dha. Sadaffaa, akka amma jiranitti, humnoonni Oromoo kan biyya keessa jiran kan akka OFC qabsoo hidhannoo malee socha’aa jiru. Kanaaf, jaarmayoonni kun tarsiimoo ofii jijjiiranii; qabsoo hidhannootti amananii; humnoota bilisummaa wajjin walitti baqanii yookaanis ammoo tumsa ijaaranii wajjin hojjechuu dhaaf fe’ii fi kaayyoo akka qaban beekuun rakkisaa dha. Kaayyoon galii booddee adda adda waan ta’uuf, humnoonni bilisummaatuu jara kana wajjin hojjechuu dhaaf fe’ii qabaachuu isaanii beekuunis akkasuma rakkisaa dha. Egaa, rakkoolee gurguddoon, kan filannooleen kanaa olitti dhiyeesse keessatti mul’achuu danda’u kana jedheen yaada. Rakkooleen biroo illee jiraachuu danda’u; kan ani asitti ibse qofaa miti jechuu kooti.
Dhugaa hunduu hubachuu qaban garuu, humnoonni bilisummaas keessumaayuu ABOn tokko ta’anii ykn tokkummaa ijaaranii; humna cimaa horatanii; irree tokkoon diinarratti yoo duulan malee, kophaa kophaa qabsaa’anii yoomiyyuu diina injifachuu akka hin dandeenye dha. Humnoonni diimookraasiis kan akka OFC karaa nagaatiin socha’anii, filannoo dhaan diina kana injifachuun akka hin danda’amne waan hubatan natti fakkaata. Filannoon diimookraasii, kan dhugaa dhaan waldorgomanii injifachuu danda’anis akka hin godhamne ana caalaa isaan amanuu danda’u jedheen yaada; kanuma ija isaaniitiin arganii dha. Kanaaf, kana booda karaa kamtu nu baasa, karaa fi tarsiimoo kam wayya jedhanii yaaduu qabu. Mooraa QBO keessatti humna Oromoo waliin uumuuf, hunduu waliin mormuu dhiisanii wajjin hojjechuu qabu. Hunduu kan dhaabbatan uummata tokkoof waan ta’eef, dhimma kanarratti waliigaltee uumuu qabu.
Dhumarratti, kan waliin deemuu danda’u yoo akkanatti waliin deeme ykn wajjin hojjete malee, wanti waliin barbaadan sun “bilisummaan” argamuu hin danda’u. Uummanni ykn sabni bal’aan akka Oromoo humna jabaa dhabee, humnoota saba bicuutiin gabrummaa jalatti uukkaamamee jiraachuun qaaniiguddaa dha. Waayee namaaf hin galle; kan nama dinqu kana bira illee dabree kan nama gaddisiisu dha. Ormuu nutti kofle; nu tuffate; jiraachuu keenyaa nu hiraanfatan. Waayeen kun sirriitti itti yaadamuu qaba. Ammas irran deebi’a waliigaltee fi tokkoomuun Adda Bilisummaa Oromoo bu’ura waan hundaa ti; cimina Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) ti. Cimni WBO ammoo waabii bilisummaa Oromoo ti. Kana malee abdiin biraa waan jiru natti hin fakkaatu.
Galatoomaa.
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Ministeerrii dhimmaa alaa yunaayitid isteets walabuumaa amaantaa ilaalchisee ibsaa wagga mana maree bakka bu’ootaataaf dhiheessee keessatti biyyootaan dhiibaa amantaa irratii hunda’ee lammiilee isaanii irratii taasisan addaan baasuudhaan beeksisee jira.
Akka gabaasichi ibsetti, bara 2021 keessaa Chaayinaan mirgaa amaantaa irratti dhiibaa taasisuudhaan sadarkaa jalqabaa irra jirti. Minstiriri dhimmaa alaa US Antoonii Bliinken dhimma kana ilaalchisuudhaan ibsaa kennaniin,Chayinaan, warren caalaan isaanii amantaa musiliimaa hordofan, warraa Uyghuri fi hordoftootaa amantaa warren lakkoofsaann yaraa ta’anii irratti duguuggaa sanyii fi diibbaa raawwachuu itti fuftee jirti. Bara 2017 as warren saba Uyghurii, Kaazaak, Turkees fi wareen biroo miliyoonii tokko ta’an moraa mana hidhaa jinjiyaang keessatti hidhamaniiru jedhaniiru.
Antoonii Bliiken itti dabaluudhaan, Paartiin sirna Komunistii Chaayinaa, isaan amantaa Budahaa hordofan warren Tibeet irratiis hacuuccaa taasisaa jiraachuu isaa ibsaniiru.
Mootummaan chaayinaa himannaa sadarkaa adduuyaa irratti dhihaachaa jiru haluudhaan bakkeewwan mooraa hidhaatii jedhaman hunduu mooraawwan leejii ogeessumaati jechaa jiraachuun ishee gabaasameera.
Gabaasaa kana keessatti Chaayinaatti aanuudhaan Iraan, Maayinmaar, bulchiinsii mootummaa Taalibaan kan Afgaanistaan , Raashaan , Indiyaaniif Paakistaan maqaa dhahamaniiru.
Akka Bliinken jedhanitti , biyyaa dimokiraata’umaadhaan beekamtuu Indiyaa keessatti haleellaan bakeewwaan amaataati namoottan irratti raawwatu dabalaa deemaa jira. Waggootan darbaniif dhiibbaa amantaa ilaalchisee himannaa US irara dhihaachaa ture Indiyaan jabeesitee mormaa turuun ishee ni beekama. Biyyii olla Indiyaa Paakistaan yakkaa dhimmaa amantaatiin walqabateen namoottan 16 irratti murtoo adabbii du’aa dabarsuu isheetiif ,amma ammati namoonnii ajeefaman akka hin jirree gabaasameera.


text:
DUBAIBURJKHALIFAS.COM - Sponsar africanlightbookandcoffeeshop 1- olmaa tigiray warannii kaaba itti fufe motummaan loltoota isa tigiray keessa qubachiisuf mirga qaba jedha red-
Here is an index of article Oduu 12 22 2021 best By just placing syntax one possibly can 1 piece of content to as many completely readers friendly versions as you may like that we inform in addition to show Creating stories is a lot of fun for you. Many of us find best a great deal of Cool reading Oduu 12 22 2021 interesting photo yet all of us just display the reading that people imagine would be the best about.
The particular image Oduu 12 22 2021 should be only regarding gorgeous trial if you just like the image you need to purchase the initial reading. Assistance this reader simply by purchasing the original word Oduu 12 22 2021 and so the writter provides the very best about as well as keep on operating At looking for perform all kinds of residential and commercial services. you have to make your search to receive your free quote hope you are okay have a good day.
Oduu 12 22 2021
Sponsar africanlightbookandcoffeeshop 1. olmaa tigiray warannii kaaba itti fufe motummaan loltoota isa tigiray keessa qubachiisuf mirga qaba jedha red. Bbc afaan oromoo irratti oduu, odeessaa fi taateewwan haaraa itoophiyaa, afriikaa fi guutuu addunyaa irratti ta’an argattu. 22 waxabajjii 2022. 16 ebla 2021. ajaa'iba. dargaggeessi. June 7, 2022. ayyaana waggaa 34ffaa tamsaasa raadiyoo sagalee bilisummaa oromoo (sbo) waxabajjii 18, 2022 sagaleen bilisummaa oromoo (sbo) waggaa 34ffaa tamsaasa raadiyoo itti eegale waxabajjii 18, bara 2022 kabajata. sbon guyyaa itti hundeeffame, waxabajjii 15, bara 1988 [read more]. Sagantaawwan darban. oduu bbc afaan oromoo 28 waxabajjii 2022 turtii 14:43. oduu bbc afaan oromoo 27 waxabajjii 2022 turtii 14:43. oduu bbc afaan oromoo 24 waxabajjii 2022 turtii 14:43. Omn: oduu (ebla 10, 2021).
Oromia Media Network Omn Oduu Galgalaa Nov 4 2019 Facebook
Omn: oduu ( fulb 12,2021) omn: oduu ( fulb 12,2021) jump to. sections of this page. accessibility help. press alt to open this menu. facebook. email or phone. Magaalaa viiktooriyaatti waxabajjiin 29 guyyaa oromoo jedhamuun. magaalaa viiktooriyaatti waxabajjiin 29 guyyaa oromoo jedhamuun moggaafame. biyya kaanaadaa, kutaa british colombia’tiif magaalaa guddoo kan taate, magaalaa viiktooriyaatti, waxabajjiin 29 guyyaa oromoo jedhamuun moggaafame. waxabajjiin 29, guyyaan wareegama. Omn:horn oduu (fulbaana 22, 2021) 92k views. related videos. 14:53. omn ዕለታዊ ዜና(oct 26 2021 ) oromia media network. 15k views · today. 1:10:16.
Oduu 12 22 2021
sponsar africanlightbookandcoffeeshop 1. olmaa tigiray warannii kaaba itti fufe motummaan loltoota isa tigiray sponsara africanlightbookandcoffeeshop 1. olmaa tigiray waraannii kaabaa itti fufe wayaanee barbaacha sulee fi oduu afaan oromoo #ebc #etv #ethiopianbroadcastingcorporation. oduu afaan oromoo 12 01 2014 #ebc #etv #ethiopianbroadcastingcorporation. oduu afaan oromoo 22 02 2014 1:00 #ebc #etv #ethiopianbroadcastingcorporation. esat #ethiopia #ethiopianews የ”ኢሳት ቋሚ ወርሃዊ ክፍያ አባል” በመሆን ይመዝገቡ! sponsaraa africanlightbookandcoffeeshop 1. olmaa oromiyaa waraanni kaaba itti fufe jira almaxaan hara'as dron oduu afaan oromoo 22 12 2013 1:00 #ebc #etv #ethiopianbroadcastingcorporation. sponsara africanlightbookandcoffeeshop 1. olmaa tigiray waraanni kaaba itti fufe alamaaxaan yeroo sadaffaa dron sponsara africanlightbookandcoffeeshop 1. olmaa tigiray waraanni kaabaa itti fufe 2. olmaa oromiyaa humni oduu afaan oromoo 23 12 2013 1:00 #ebc #etv #ethiopianbroadcastingcorporation. sponsara africanlightbookandcoffeeshop 1. olma tigiray waraanni kaabaa itti fufe obsanjoon milkii malee gale 2.


text:
Akkuma beekamu Miidiyaan Nuuralhudaa waggaa 2 oliif Social Media irratti hawaasa intarneeta fayyadamu tajaajilaa turee jira. hojii kana gara sadarkaa internaashinaalaatti guddisuuf Ameerikaa Kutaa Minnesota irraa hayyama hojii fudhannee tarkaanfii itti aanutti cehuuf sochii kan eegalle yoo tahu; Biyya keessattis waan barbaachisu hunda guuttannee kallattii barbaadamu hundaan hawaasa keenya tajaajiluuf hojii aarsaa guddaa barbaadutti kan seenne tahuu gammachuu guddaan isin beeksisna.
Bulchiinsa Walii galaa Garee Sumayyootaafi Bilaalotaa fi
Bulchiinsa Miidiyaa Nuuralhudaa irraa


text:
Alfred Yakatom Ripablikii Afrikaa Jiddu Galeessaa (CAR) keessatti hogganaa garee hidhattoota Anti-Balaka jedhamuun beekamuu kan ture yoo tahu, muslimoota biyyattii irratti dararaa hamaa yakka dhala namaa fi yakka waraana raawwachuun himatamee mana murtii addunyaa Zaheegatti dhihaate. Mr Yakatom Jum’aa har’aa dhaddacha mana murtii ICC’tti eega dhihaateen booda himannaan 14 kan irratti baname tahuu gabaasni arganne ni mul’isa.
Himannaa kanneen jidduu December 2013 –August 2104 yeroo jiru keessatti qofa gareen Anti-Balaka ajaja Mr Yakatomin muslimoota biyyattii irratti ajjeechaa, gudeeddaa, namoota dhabamsiisuu dabalatee yakkoota waraanaa fi dhala nama heddu raawwatee jira kan jedhu keessatti argama. Manni murtii idil Addunyaa hardha eenyummaa himatamaa kanaa qulqulleessuun himannaa irratti dhihaate eega dubbiseefii booda, Mr Alfred Yakatom irraa yaada fuudhuudhaaf April 30/2019tti beellamee jira.
Alfred Yakatom bara 2015 Yakka duguuggaa sanyii fi daa’imman hidhachiisuun himatamee, Dhaabatni Mootummoota Gamtoomaniitiin qoqqobbiin kan irra kaahamee ture tahus, bara 2016 miseensa paarlaamaa biyyattii tahuun filatamee akka ture gabaasni arganne ni mul’isa. Haata’u malee ji’a lama dura paarlaamaa biyyattii keessatti dhukaasa banuu isaa hordofuun to’aannaa jala eega oolfamee booda, sabtii dabre mana murtii addunyaa Neezarlaandis magaalaa Zaahegitti argamuuf dabarfamee kan kenname tahuu gabaasni arganne ni ibsa.


text:
Xiyyaarri Boeing 737 Max 8 osoo Finfinnee irraa gara Keeniyaatti imalaa jiru naannawa Bishooftuutti kufee caccabuun lubbuun nama 157 darbuun ni yaadatama. Balaa kana hordofuun biyyoonni addunyaa heddu xiyyaaronni moodeelii Boing 737 Max tahan rakkina bu’uuraa qabachuu malan shakkii jedhuun tajaajila kan dhaabsisan yoo tahu, gabaasni jalqabaa qorannoon balaa xiyyaara ityoophiyaa irra gaheetis shakkii kana kan jabeessu tahee jira.
Minsteerri Traanispoortii Ityoophiyaa Aadde Daagmaawit Makonnin sababa ka’umsa balaa xiyyaara Daandii Qilleensaa Ityoophiyaa Boeing 737 Max 8 kufee caccabe ilaalchisee gabaasa duraa kaleessa kan ibsite yoo tahu, xiyyaarichi imalaaf osoo hin ka’iniin dura rakkoo tokkollee kan hin qabne akka tureefi, ka’umsi isaas kallattii sirrii kan hordofe ta’uu beeksiste.
Kanuma hordofuun hojii gaggeessaan ol aanaa dhaabbata Boeing Deenis Mulanberg, balaa Xiyyaaraa dhiheenya Ityoophiyaatti muudatee fi kan baatii shan dura Indoneezhiyatti muudateen namoota du’aniif gadda guddatu nutti dhaga’ame jedhe. Dabalataanis balaan akkanaa lammata xiyyaarota Boeing’n akka hin uumamneef dhaabbanni isaa rakkoo kana adda baasuun, sooftiweerii sababa balaa kanaatiin wal qabatu fooyyessaa jiraachuu ibse.
Mr Deenis Mulanberg ibsa isaa kanaan “gaddi nutti dhaga’ame baay’ee cimaa fi miira keenya kan tuqe ta’us, rakkoo kana hiiknee xiyyaarri keenya haala amansiisaa taheen gara tajaajilaatti akka deebi’u ni hojjenna” jedhe.


text:
Dubbii Iimaana Diigu-Kutaa 10.1
Ghaybi hafan ilaalchise wantoota iimaana diigan
Ghaybitti amanuun amaloota gabroota Rabbii mu’mintoota ta’an irraayyi. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa jecha Isaa kanaan isaan faarse jira:
“Alif Laam Miim. Kuni Kitaaba (Qur’aana) mamiin isa keessa hin jirreedha; warra Rabbiin sodaataniif qajeelfama. Isaan warra Ghaybitti amanan, kan salaata dhaabanii fi wanta Nuti isaaniif kennine irraa arjoomaniidha. Ammas, isaan warra waan gara keetti buufamee fi waan si dura buufametti amananii fi Aakhiraatti [shakkii tokko malee] dhugaan amananiidha. Warri suni qajeelfama Gooftaa isaanii irraa ta’e irra jiru. Ammas, warri suni isaantu milkaa’odha.” Suuratu Al-Baqara 2:1-5 (kan salaata dhaabanii-sharxii fi arkaana eegun kan salaata sirnaan salaatan)
Ghaybi jechuun wanta qaamolee miiraati fi sammuun dhaqqabuu hin dandeenyedha. Kan inni beekkamuun odeefannoo nabiyyoonni beeksiisaniin qofa. Namni odeefannoo kana fudhachuu yoo dide, maqaan ilhaada jedhamu isatti maxxanfama.
Ibn Taymiyaan ni jedha: bu’uurri iimaanaa ghaybitti amanuudha. Akkuma Rabbiin olta’aan jedhe: “Alif Laam Miim. Kuni Kitaaba (Qur’aana) mamiin isa keessa hin jirreedha; warra Rabbiin sodaataniif qajeelfama. Isaan warra Ghaybitti amanan…” Suuratu Al-Baqara 2:1-3
Ghaybin itti amanan dhimmoota wali galaa irraa wanta Ergamtoonni beeksisaniidha. Rabbiitti, maqaalee fi sifaata Isaatti, malaaykota Isaatti, Jannataa fi ibiddatti amanuun kana keessa seena. Rabbiitti, Ergamtoota Isaatti fi Guyyaa Aakhiratti amanuun ghaybitti amanuu of keessatti qabata…” (Majmuu’al Fataawaa 13/233)
Sa’diin ibsa “Isaan warra Ghaybitti amanan” jedhu ilaalchise akkana jedha: “Haqiiqaan iimaanaa: masakamuu qaamolee waliin wanta Ergamtoonni beeksiisan haala guutuu ta’een dhugoomsudha. Iimaana keessatti dhimmichi wanta qaamolee miiraatiin mul’atanitti amanuu miti. Sababni isaas, wanta mul’atutti amanuun Muslimni kaafira irraa addaan hin baafamu. Iimaana keessatti dhimmichi ghaybi hin arginee fi ragaa hin baanetti amanuudha. Odeefannoo Rabbii fi odeefannoo Ergamaa Isaa [irraa dhufe] qofa dhugoomsina. Iimaana kanaan Muslimni kaafira irraa ittiin adda baha. Sababni isaas, kuni Rabbii fi Ergamaa Isaa dhugoomsu qofa waan ta’eefi. Mu’minni wanta Rabbiin beeksise ykn Ergamaan Isaa beeksise hundatti ni amana. Argee dhiisee, sammuun hubatee dhiisee [ni amana]. Faallaa kanaa, zandiiqonni fi warroonni dhimmoota ghaybi kijibsiisan, [ghaybitti amanuu ni didan]. Sababni isaas, sammuun isaanii gabaabdudha, itti hin qajeelle, wanta beekumsa isaa hin marsinee ni kijibsiisan. Kanaafu, sammuun isaanii ni badde.” (Tafsiiru Sa’dii 1/41)
Ghaybitti amanuu keessaa tokko malaykootatti amanuu fi jinniitti amanuudha. Malaykootatti amanuu jechuun jiraachu isaaniiti fi uumamtoota Rabbii irraa akka ta’an jala muranii mirkaneessudha.
“Isaan gabroota kabajamoodha. Dubbiin Isa hin dursan, isaan ajaja Isaatiin hojjatu.” (Suuratu Al-Anbiyaa 21:26-27) Ammas Isaan “wanta Rabbiin isaan ajaje hin faallessan, wanta ajajaman ni hojjatu.” Suuratu At-Tahriim 66:6
Malaykootatti amanuun hudeewwan iimaana keessaa hundee tokko. Iimaanni gabrichaa hin mirkanaa’u hanga jiraachu malaykotatti amanutti malee. Ammas, Qur’aanaa fi Sunnah keessatti waa’ee isaanii ilaalchisee wanta dhufee bal’innaan amanuun isarra jirra. Akkuma amaloota fi hojii isaan hojjatanitti amanuun isarraa eeggamu.
Barbaachisummaa Malaykootatti amanuu ilaalchisee Muhammad Rashiid Ridaa akkana jedha: “Malaykootatti amanuun wahyiitti (beeksisa Rabbiin irraa bu’etti) amanuuf hundeedha. Kanaafi, kitaaba fi nabiyyootatti amanuu dura malaykootatti amanuun dursa dubbatame. Rabbiin olta’aan suuratu Al-Baqarah keessatti ni jedha, hiikni: “Garuu dalagaan gaariin nama Rabbitti, Guyyaa Aakhiraatti, Malaykotatti, Kitaabaa fi Nabiyyootatti amanee, osoo jaallatu qabeenya firaaf, yatimaaf, hiyyeeyyiif, kara-deemaaf, kadhattootaaf, gabra bilisoomsuuf kenne, salaatas sirnaan salaate, zakaa kenne, yeroo waadaa seenan waadaa isaanii kanneen guutan, warra rakkinna, dhukkubaa hamaa keessatti fi yeroo lolaa obsaniidha.” Suuratu Al-Baqarah 2:177
Malaykoonni nabiyyootaaf warra kitaaba fidaniidha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti, Qur’aanni buufama Gooftaa aalamaati.
Ruuhi amanamaa ta’e (Jibriiltu) isaan bu’e (Qur’aana Rabbiin irraa fide).
Akka ati Akeekachisaa irraa taatuf qalbii kee irratti [fide].
Lugaa (qooqa) Arabiffaa ifa ta’een.” Suuratu Ash-Shu’araa 26:192-195
Malaykoota mormuun wahyii, nabiyyummaa fi ruuhi akka morman nama taasisa. Kuni immoo Guyyaa Aakhirah mormuutti nama geessa.” (Tafsiiru Al-Manaar 2/113)
Dhimma kana ilaalchisee Sa’diin ni jedha: “Malaykootatti amanuun hundee iimaanaa keessaa tokko. Rabbiitti, Ergamtootaa fi Kitaabban Isaatti amanuun hin guuttamu malaykootatti yoo amanan malee.” (Tafsiiru Al-Laxiif-il-Mannaani fii khulaasati tafsiiril Qur’aani- fuula 29)
Akkuma kana, addunyaa kana keessa jiraachu jinniitti, uumamtoota Rabbii olta’aa keessaa uumamtoota akka ta’an, lubbuu kan qabanii fi waa hubatan, kan ajajamanii fi dhoowwaman akka ta’an itti amanuun dirqama. Kuni dhimma dirqamaan beekkamaa ta’eedha.
2-Malaykoonni fi jinnooni akka jiran amanuun dirqama ta’uun erga mirkanaa’e, dubbii irraa wanta iimaana kana diigutu jira, kan akka malaykoonni fi jinniin jiraachu mormuu ykn malaykoota arrabsuu fi isaanitti qoosu. Akkaatan dubbiin kuni iimaana kana itti diigu:
(A)-Jiraachu malaykoota ykn jinni mormuun, Qur’aanaa fi Sunnah irraa ragaalee sirrii ifa jiran kijibsiisuu fi waakkachuudha. Waa’ee malaykootaa fi jinni ilaalchisee keeyyattoonni Qur’aanaa fi hadiisaa wal duraa duuban baay’inaan dhufanii jiru. Kanarraa kan ka’e, jiraachun malaaykotaa fi jinni dhimma amanti Islaamaa keessatti shakkii tokko malee beekkamaa ta’eedha.
Fakkeenyaaf, Malaaykota ilaalchise Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Ergamaan waan Gooftaa isaa irraa gara isaatti buufametti amaneera, mu’mintoonnis. Hundumtu Rabbiitti, malaaykota Isaatti, kitaabban Isaatti fi Ergamtoota Isaatti amanan. “Ergamtoota Isaa irraa tokkos adda hin baafnu” [jedhan]. “Dhageenye, ajajamne. Gooftaa keenya! Araarama Kee [barbaanna]. Deebiinis garuma Keeti.” Jedhan.” Suuratu Al-Baqarah 2:285
Ammas ni jedha:
“Yaa warra amantan! Rabbitti, Ergamaa Isaatti, kitaaba Ergamaa Isaa irratti buusettii fi kitaaba san dura buusetti amanaa. Namni Rabbitti, Malaaykota Isaatti, Kitaabban Isaatti, Ergamtoota Isaatti fi Guyyaa Aakhiraatti kafare, dhugumatti jallinna fagoo jallatee jira.” Suuratu An-Nisaa 4:136
(Yaa warra Rabbii fi Ergamaa Isaa dhugoomsitanii fi shari’aa Isaatti bultan, Rabbii olta’aa, Ergamaa Isaa Muhammad sallallahu aleyh wassallam dhugoomsu fi isaaniif ajajamuu itti fufaa. Akkasumas, Qur’aana isarratti buusee fi kitaabban Rabbiin ergamtoota darban irratti buuse dhugoomsu itti fufaa. Namni Rabbii olta’aatti, Malaaykota Isaa kabajamootti, kitaabban uumamtoota qajeelchuf buusetti, Ergamtoota ergaa akka geessaniif filatetti fi Guyyaa Dhumaa namoonni du’an qorannoo fi jazaaf itti kaafamanitti amanuu didee fi morme, amanti keessaa bahee fi karaa haqaa irraa fageenya guddaa fagaatee jira.[1])
[1] Tafsiiru Muyassar-100
“Nawaaqidul Iimaani al-qawliyah wal amalayah” fuula 208-211 Abdulaziz bin Muhammad


text:
LibreOffice 7.3 Help
Kabala SanduuqaMeeshaa bana.
Too'annoota Saagi
Haalata gulaaluu keessaatti qaqaa amalaa banuf too'annaa irra lama cuqaasi.
Haalata gulaaluu keessaatti too'annaa irra mirga-cuqaasuun ajajaa muri, garagalchiif maxaansi akkasuuma filu nidandeesa.
Qabduu ajajaa ida'a. qabduu ajajaa akka hiika mudata jechuun kan akka cuqaasa hantuuttee raawwatuu akka sifayyadamuu nidandeesa.
Yoo barbaade, qabduutti barruu yk saxaatoo ida'uu nidandeesa
Too'annoo isa saxaatoo mul'isu ida'a.
Saanduqa dhugoomsii kan faankishinii kaasii ykn dhaamsii deebisuuf fayyadamuu dandeessu ida'a.
Adds a button that allows a user to select from a number of options. Grouped option buttons must have consecutive tab order. They are commonly encircled by a group box. If you have two groups of option buttons, you must insert a tab order between the tab orders of the two groups. For example, to the frame of the second group, or to any other control in the dialog, with the exception of another option button.
Asxaalee barruu agarsiisuuf dirree ida'a. Asxaaleen kun barruu duraan ibsame agarsiisuuf qofa, barruu saaguufii mit.
Sanduuqa naqa iddoo itti barruu galchuuf gulaaluu dandeesuu ida'a.
Sanduuqa iddoo glfata tarree irraa itti cuqaasuu dandeesuu ida'a.
Saanduqa makaa ida'a. Saanduqni makaan saanduqa tarree sarara tokkoo kan fayyadamaan cuqaasuu danda'uu, fi achiin tarree irraa galfata fili. Yoo barbaadde, galfatoota saanduqa makaa "dubbisuu qofa" keessa godhuu dandeessa.
KabalaMarfata sardalaa qaqaatti ida'a.
KabalaMarfata Sarjaa qaqaatti ida'a.
Godayyaa too'annoota walfakkaatan ilaalaa qooduuf kan fayyadamuu dandeessu ida'a, kan akka qabdoota filannoo.
Qabdoota filannoo garoota adda addaa lama qindeessuuf, kasaan caancala kan godayyaa garee kasoota caancalaa garoota lamaanii gidduu ta'uu isaa dhugoomsi.
Agarsistuu guddinaa qaqaatti ida'a.
Sarara Surdala qaqaatti ida'a.
Sarara sarjaa qaqaatti ida'a.
Dirree guyyaa ida'a.
Yoo amala "gadbuusa" dirree guuyyaaf ramadde, fayyadamaan guyyaa filuuf dhahaa gadbuusuu danda'a.
Dirree sa'aatii ida'a.
Dirree Lakkofsaa ida'a.
Dirree mahaallaqa ida'a.
Saanduqa barruu iddoo barruuf dhangeessuu naqame ykn bahame akkasumas akka gatoolee daangessaa kamuu qindeessuu dandeessu ida'a.
Dirree haguuggame ida'a. Dirreen haguuggame haguuggee naqamaa fi haguuggee cooka hin taane qabata. Haguuggeen naqamaa deetaa fayyadamaa kam akka saagamu murteessa. Haguuggeen cooka hin taane haala dirree haguuggame yommuu unki fe'amu murteessa.
Qabduu isa qaqaa filannoo faayilii banu ida'a.
Haalata filannoo kakaasa ykn hin kakaasu. Haalata kana keessatti, too'annoota qaaqa keessatti filachuu dandeessa kanaaf isaan gulaaluu dandeessa.
Qaaqa iddoo amaloota too'annoo filataamanii itti gulaaluu dandeessuu siifbana.
Haalata yaalii jalqaba. Haalata yaalii xumuruuf sajoo cufaa qaaqaa cuqaasi.
bana qaaqa dandeessisuuf ykn qindaa'ota hedduu maddoota qaaqaa afaanotaa hedduuf taliiguu.
Too'annaa damee kan tarree sadarkaa agarsiisuu danda'u ida'a. Tarree sagantaa keetiin dilormessuu dandeessa, waamicha API fayyadamuun (Too'annaadameeX).
Adds a table control that can show a table data. You can populate the data by your program, using API calls.
Adds a hyperlink control that can open an address in web browser.


text:
Browsing Tag
Arsii
Godina Arsii aanaa Arba Guuguu magaalaa Abboomsaatti sagantaan Marii fi Tumsa Miidiyaa Nuuralhudaa hawaasa muslimaa naannichaatiin…
Aanaa Gololchaa Magaalaa Caancootti sagantaan simannaa Ustaaz Abdurrahmaan…
Godina Arsii aanaa Gololchaa magaalaa Caancootti guyyaa har’aa Sagantaan simannaa Ustaaz Abdurrahmaan Huseen kan geggeefame yoo…
Sagantaan Da’awaa guddaan magaalaa Arsii Nageelleetti geggeeffame.
Sagantaan moonaa masjiida Nuuriitti geggeeffama jiru kun kaaayyoon isaa, Ulamaa'oota biyya biyya jiran waliitti fiduun wal…
Eega Labsiin yeroo muddamaa labsamerraa kaasee godina Arsii lixaa fi Arsii…
Liigiin Mirga dhala nama gaanfa Afrikaa (The Human Right League of the Horn of Africa) guyyaa labsiin yeroo muddamaa labsame…


text:
Dhuga-ba’insi marsaa lammataa mana-maree Yunaayitid Isteeets fuul-duratti geggeessame, waa’ee Raashiyaan filannoo Prezidaantummaa Yunaayitid Isteets bara dabree keessa harka galfachuuf carraaqqii gooteetti fuuleffata. Dhimmi ijoon haga ammaatti murtii hin argatiin jiru, haala Raashiyaatti hidhata-qabuun prezidaant Traamp seera Yunaayitid cabsan moo hin cabsine? Ka jedhu.
Ibsi prezidaantichi torban dabre fuula Twiiterii isaanii irratti maxxansan akka agarsiisutti, waan qorannaa jala jiran fakkeessa. Akka waan adamsamaa jiraniitti eeran. Abbukaatoolee isaanii keessaa tokko ka ta’an – Jeey Sekuloo garuu, ni haalan. Prezidaant Traamp qorannaa jala jiraachuu isaanii ka mirkaneessu ragaan sirnaawaam akka hin jirre dubbatan.
Jalqaba baatii kanaa irra, daarektarri Dhaabbata Qorannaa Biyyoolessaa Yunaayitid Isteets, kan FBI – Jeems Komeey, Koree Mana-maree Murtii-seeraa yokaan Senerii Yunaayitid Isteets duratti ennaa dhugaa-ba’anitti, Prezidaantichi, “qorannaan kun akka hafu goota, jedheen abdadha” jechuu isaanii dubbatanii turan. Gorsaa Naga-eegumsaa biyyoolessaa duraanii taayitaa irraa hariyataman – Maayikil Filin irratti qorannaa geggeessamu ilaalchisuun kana dubbatan. Jechu prezidaantichaa akka ajajaatti akka itti dhaga’ame dubbatan – Kooomeen.
“Haasaan prezidaantichi ana waliin godhan seera cabsuu yaaluu dha – jechuun gahee koo natti hin fakkaatu. Garuu, akka haasaa nama jeequuttan fudhadhe. Akka waan baay’ee yaaddessaa ta’eetti” jedhan.
Prezidaant Traamp garuu, ni haalan.
“Ani sana hin jenne. Akkan jecha namoota hundaa har’a dubbiseetti, otuun jedhe tahes waan badii ta’u hoomtuu hin jiru. Garuu, ani sana hin jenne” jedhan.
Dhimma Raashiyaa waliin hidhata qabuun ka seera-cabsuutti prezidaant Traampiin himachiisuu danda’u – ragaan quubsaan jiraachuu irratti xiinxaltoonni seeraa wal-falmaa jiran. Ripuublikaanonni hagi tokko amma illee gama Traamp goranii falmaa jiran. Hoogganaan Gumii Qorannaa addaa dhimma kanaaf hundeessamee – Roobert Muuler, waa’ee Traamp xiyyeeffannaa qorannaa ta’uu fi dhiisuu waan ifattti dubbatan hin jiru.


text:
Akka imaammata “Meeksiikoo keessa” jedhutti, angawoonni Yunaayitid Isteetis koolu galtoota jalqabaa lama kaleessa gara Meeksikootti deebisanii jiran.
Imaammati bara bulchiinsa Traamp, kanneen dadhata siyaasaa gaafatan dhimmi isaanii hanga mana murtii immigireeshinii Yunaayitid Isteetisiin ilaalamutti Meeksikoo keessa akka turan ajaja. Jarmayaan koolu galtoota addunyaa kan tokkummaa mootummootaa akka jedhetti koolu gltoonni lamaan Meeksikootti kan ergaman karaa riqicha Ciudad Juarez daangaa El Paso, Texas ce’uu dhaani. Lammummaa namoota kana lamaanii jaarmiyichi tokkummaa mootummootaa ifa hin taasisne.
Lamaanuu galmee isaanii kan itti dhiyeessan angawoota Meeksikoon simatamaniiru. Angawoonni tokkummaa mootummootaas qorannaa vaayiresii koronaa kan godhaniif yoo ta’u gara qubsuma keessa turanitti geessaniiru. Meeksiikoon akka jettetti, akka sagantaa kanaatti mootummaan Yunaayitid Isteetis koolu galtoota biyyatti deebifaman maraaf talaallii ni kennaaf.
Bulchiinsi prezidaant Joo Baayiden ajaja mana murtii kabajuuf jecha wixata darbe imaammata sana bakka isaatti kan deebiseef jijjiiramaa fi gaaffii dabalataa meeksikoon gaafatteen walii galuuf jecha.
Koolu galtoota kana biyyatti deebisuun karoorfamee kan ture El Paso irraa guyyaatti koolu galtoonni 50 gara Ciudad Juareztti akka deebifaman ta’uu angawaan Yunaayitid Isteetis tokko beeksisaniiru.
Ministriin nageenya biyyaa koolu galtoonni kun deebisamuu mirkaneessuu dhaan, bakka tokkotti kan jalqabe yoo ta’u, naannolee biroo ja’attis babal’atuuf akka jiru beeksise. Magaalaa isa kam irraa ykn koolu galtoonni meeqa akka deebisaman garuu sababaa hojii nageenyaaf jecha ibsuu irraa of qusatee jira.


text:
Ertraa gama dhiyaa bakka “INJUHAAY” jedhamtu keessatti Hagayya 5 bara 2019 Helikooptarri tokko kuftee namni 4 du’uun gabaafamee jira.
Balaa kanaan kanneen dhuman miseensoota humna qilleensa Eertraa ta’uu maddeen oduu kan mootummaa ibsanii jiru.
Giddu-galli leenjii looltootaa Saawwaa kan itti hundeeffame waggaa 25ffaa sababaa gochuun sirna kabajame irratti hirmaatanii deebi’aa utuu jiranii haalli qilleensaa jijjiramuu isaan helikooptarri kun gaarreen -ti rukutamtee kufuun ibsamee jira.
Sirni awwaala isaanii Hagayya 9 bara 2019 magaalaa Asmaraa keessa kan jiru bakka awwaalcha gootootaatti kan gaggeeffame yoo ta’u prezidaant Isaayyaas Afawarqii aangawoota sadarkaa olaanaa, waahilonni isaanii hojii fi maatiin argamanii jiru jechuun Biraanee Berihee gabaaseera.


text:
Finfinnee, Eebila 14/2014 (TOI) – Manni Maree Nageenyaa Biyyaalessaa dhimmoota yeroo fi nageenyaa irratti mari’achuun ibsa baaseera.
Itoophiyaan rakkoolee ishee mudatan injifannoon ce’aa har’arra ga’uu ibseera.
Humnoonni Ityoophiyaan akka baddu barbaadan humnoota sadii kan fayyadaman ta’uu ibsichaan eerameera. kan jalqabaa diinota seenaa Ityoophiyaaf rafanii hin bulle ta’uu kaafameera. Diinonni kunneen diinummaan isaanii kan dhaabbatu biyyi Ityoophiyaa jedhamtu addunyaa kanarraa yoo badde qofa ta’uu ibsichi ni eera.
Hawwiin isaanii kun akka milkaa’uuf ergamtoota kan fayyadama ta’uu ibsichi ni eera.
Maallaqaa fi faayidaa dhuunfaa isaaniif jecha lammii isaanii dabarsanii kan gurguran, amantaa biyyi irra kaa’e saantimaan kan jijjiiran guutaniiru.
Kan dubbatan qabatamaan kan hin mul’isne, guyyaa guyyaa dirreerratti waa’ee jaalala uummataa fi tokkummaa biyyaa kan labsan galgala galagala ammoo diina waliin shira xaxuun biyya diiguuf boolla kan qotan ta’uu ibsameera.
Diinni Itoophiyaa sadaffaan osoo hin beekiin deeggartoota qaamolee kanneenii warreen ta’an ta’uu ibsichaan addeeffameera.
Qaamoleen kunneen dhibaa’oo waan ta’aniif bu’aa wanta hojjechaa jiranii osoo hin tilmaamiin miiraan ergama diinaa warreen raawwatan ta’uu eerameera.
Itoophiyaanonni kunneen wanta tokko fudhatanii odeessuu yookaan ammoo wanta jedhaman gochuu fi osoo hin xiinxaliin odeeffannoo itti kenname dabarsuu malee bu’aa inni biyyaa fi uummata isaaniirraan gahu kan hin xiinxalle ta’uu eerameera.
Yoo xiinxalanis miidhaan erga qaqqabeen booda warreen gaabban ta’uu ibsameera.
Itoophiyaan daran kan qoramte warreen kana lameeniin ta’uu fi yeroon isaan hubachuu dhabuun irra deddeebiin gatii baasisaa jiraachuu eerameera.
Haala kanaan hanga yoomiitti gaaffii jedhuuf hundi dhaabbatee itti yaaduu fi deebisuu akka qabu ibsameera.
Guyyaa jijjiiramni dhuferraa eegalee akka biyyaatti hedduu qoramuu fi abdii qabatamee ka’ame akka hin argineef danqaawwan hedduun kaa’amuu eerameera.
Qormaatileen kunneen kan dhufan diinota Ityoophiyaa armaan oliitti eeramani irraa ta’uu addeeffameera.
Jijjiiramichi akka hin milkoofnee fi Itoophiyaan humna cimtuu Afrikaa taatee akka hin baaneef hanga humni isaanii danda’e hojjechuu ibsameera.
Itoophiyaanonni sanyiin walqoqqooduun walitti akka bu’aniif, biyyi diinagdeen akka dadhabduuf, dhaabbileen biyya baatanii turan akka diigamaniif daran hojjechaa turuu eerameera.
Miidiyaa fi namoota meeshaa hidhatanitti gargaaramuun duudhaalee hawaasummaa Itoophiyaa kukutuuf, dhaabbilee amantaa fi hawaasummaa gubuuf, uummata gidduutti jeequmsa kaasuu fi lammiilee boqonnaa dhorkachuun gochoota badii hunda raawwachuu ibsameera.
Gochi badii raawwatan gocha gara jabinaa fi lammiilee kan miidhe ta’us tokkummaa sabdaneessummaa Itoophiyaa fi jaalala cimaa lammiileen Itoophiyaa biyya isaaniif qabaniin galmi diinota Itoophiyaa galma ga’uu dhabuu eerameera.
Jijjiiramaan dura dhaabbilee miidhamni irra ga’e keessatti dhaabbileen seeraa fi nageenyaa kan haammatan ta’uu manni marichaa yaadachiiseera.
Dhaabbileen kunneen ta’e jedhamee akka miidhaman kan taasifaman ta’uu fi kaayyoo diinota Itoophiyaa galmaan ga’uuf ta’uu ibsameera.
Jijjiiramaan booda hojii dhaabbilee kanneen irratti hojjetameen sadarkaa birmadummaa Itoophiyaa baraaruu danda’an irraan gahuun danda’amuu manni marichaa ibseera.
Hanga har’aatti dhaabbilee kanneen cimsuu fi rakkoolee har’aaf deebii akka laatanii fi qormaatilee boruuf qophii akka ta’an taasisuuf jecha rakkoolee hedduu baachuun keessa darbuuf dirqamuu ibsameera.
Yeroo ammaa dhaabbileen nageenyaa sadarkaa gaariirra waan jiraniif yeroo barbaachisaa ta’etti deebii madaalawaa kennuuf duubatti kan hin jenne ta’uu addeeffameera.
Rakkooleen nageenyaan walqabatan karaa waaraa ta’een akka furamaniif deeggarsi qaamolee hedduu fi waldubbisaa waliin hojjechuun barbaachisaa ta’uu ibsichaan kaafameera.
Diinonni kunneen Uummata yoo daheeffatan nageenya fiduuf tattaaffiin qaamolee nageenyaa qofti furmaata kan hin fidne ta’uu ibsameera.
Kanaaf tokkoon tokkoo lammii, dhaabbileen amantaa, jaarsoliin biyyaa, miidiyaaleenii fi kanneen biroon qaamolee nageenyaa waliin qindoominaan hojjechuuf kutannoo qabaachuu manni marichaa yaadachiiseera.
Biyyoota daandii jijjiiramaarra imaluun diimookiraasii ijaaran qormaanni lama kan mudatu ta’uu eeruun, gama tokkoon aadaa diimokiraasii ijaaruu yoo ta’u, gama biraan ammo nageenya biyyaa fi uummataa kabachiisuu ta’uu eereera.
Aadaa diimokiraasii ijaaruuf wayita ka’amu tarkaanfiiwwan nageenya uummataa kabachiisuuf fudhataman maqaa bilisummaa fi mirgaan akka hin laafnee fi aadaan diimokiraasii akka hin quucarreef madaala eeganii socho’uun barbaachisaa ta’uu manni marichaa yaadachiiseera.
Madaala isaa haala eegeen raawwachuuf tokkoon tokkoo lammii, dhaabbanni, paartii, garee, ga’eesaa ba’achuu akka qabu eerameera.
Dhaabbileen seeraa fi nageenyaas itti gaafatamummaa heeraa fi seenaa ba’achuu akka qaban kaafameera.
Namoota dhuunfaa fi gareewwan uummata walitti buusan, odeeffannoo sobaa tamsaasuun nageenya biyyaa fi uummataa warreen booressan, gareewwan karaa seeraan alaa hidhatanii nageenya uummataa jeeqanii fi diinota Ityoophiyaaf warreen ergaman, weerara lafaa fi gochoota hannaa garaagaraarratti warreen bobba’an, warreen geejjibaa fi sosochii uummataa danqan, warreen hojiilee invastimantii fi misoomaa gufachiisan, qorannoo fi odeeffannoon adda baasuun tarkaanfiin seeraa akka irratti fudhatamuuf manni marichaa murteesseera.
Bifuma walfakkaatuun gatiin nyaataa fi meeshaalee bu’uuraa akka dabaluuf oomishaalee karaa seraan alaa kuusan, bifa koontiroobaandiin boba’aa fi oomishaalee biroo gara biyyoota ollaatti dabarsan irratti tarkaanfiin barbaachisu kan fudhatamu ta’uu manni marichaa akeekkachiiseera.
Maatiin ijoollee isaanii, jaarsoliin biyyaa dargaggoota, abbootiin amantaa hordoftoota isaanii, paartileen siyaasaa miseensotasaanii, gaggeessitoonni gosaa lammiilee isaanii gorsuun Ityoophiyaanonni hundi walitti bu’iinsaa fi jeequmsarraa fagaatee nageenyaa biyyaatiif ga’ee irraa eegamu akka ba’atu manni marichaa waamicha dabarseera.
Nama, qaamaa fi garee kamiyyuu faallaa kanaa hiriiree argamerratti hojiin nageenya kabachiisuu kan hojjetamu ta’uu manni marichaa beeksiseera.
Guyyoottan dhufan uummata kiristaanaafis ta’e musiliimaaf tibba ayyaanaa waan ta’eef amantoonni waltumsuu fi walii galuun fedhii diinota Ityoophiyaa fashaleessuunii fi nageenya waloo mirkaneessuun guyyoonni kunneen milkaa’inaan darbaniif manni marichaa waamicha dabarseera.


text:
Tafsiira Suuratu As-Sajdah-Kutaa 2
Aangoo Rabbii olta’aa
Mee samii fi dachii ilaali! Samiin akka gonbisaa guddaa eelee irratti qadaadame (gonbifame) fakkaatti. Dachiin diriirtu uumamtoota ofirratti baadhattuudha. Samii fi dachii jidduu uumamtoota ajaa’iba too’anna fi kunuunsa guddaa barbaadantu jira. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa samii, dachii fi wantoota isaan lamaan jidduu jiran uumuun akkanumatti hin dhiisne. Kana irra, takka takkaan isaan too’ata. Arshii ol olta’uun wantoota Isaa gadi jiran hunda too’ata.
“Dhimma hundaa samii irraa gara dachiitti qindeessa. Ergasii guyyaa hammi isaa akka isin lakkooftaniitti waggaa kuma ta’e keessatti gara Isaatti olbaha.” Suuratu As-Sajdah 32:5
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa dhimma uumamtootaa samii irraa gara dachiitti qindeessa. Garii isaanii ni duroomsa, garii immoo ni hiyyoomsa. Garii ni gammachiisa, garii immoo gammachuu dhoowwata, garii ni jabeessa, garii immoo ni xiqqeessa. Garii olkaasa, garii immoo gadi buusa. Rizqiis ni buusa. Ajajni Isaa samii irraa gara dachiitti bu’a. Kanaafu, dhimma uumamtootaa ni qindeessa.
“Ergasii guyyaa hammi isaa akka isin lakkooftaniitti waggaa kuma ta’e keessatti gara Isaatti olbaha.” Kana jechuun ergasii dhimmi kuni Guyyaa hammi isaa waggaa kuma ta’e keessatti gara Rabbii ol baha.[1] Guyyaa tokko keessatti dhimmi samii irraa gara dachiitti bu’uun ergasii gara Rabbii ol baha. Guyyaan kuni akka lakkoofsa namootatti waggaa kumaan wal qixxaa’a.
“Suni beekaa wanta mul’atuu fi hin mul’annee, Injifataa, Rahmata godhaadha.” Suuratu As-Sajdah 32:6
Kana jechuun suni Khaaliqa dhimma addunyaa guutuu qindeessudha, wanta ija irraa dhokatu, wanta nafseen dhoksitee hunda beekuudha. Ammas, Inni wanta ijji agartuu hunda Kan beekudha. Inni Abbaa humnaa hin injifatamneedha. Gabroota Isaa mu’mintootaaf rahmata kan godhuudha.[2]
“[Rabbiin] wanta uume hundaa kan tolchee fi uumama namaas suphee irraa kan jalqabeedha. Ergasii sanyii isaa bishaan dadhabaa baafamee irraa godhe. Ergasii isa sirreessee ruuhii Isaa isa keessatti afuufe. Dhageetti, argituu fi qalbiis isiniif taasise. Xiqqoma galateefattu.” Suuratu As-Sajdah 32:7-9
“[Rabbiin] wanta uume hundaa kan tolchee fi uumama namaas suphee irraa kan jalqabeedha.” Kana jechuun wanta hundaa haala sirriin kan uumee fi bareechisee Rabbii olta’aadha. “uumama namaas suphee irraa kan jalqabeedha.” Kana jechuun nama jalqabaa abbaa ilma namaa kan ta’e Aadamiin suphee irraa uumuu jalqabe.[3]
“Ergasii sanyii isaa bishaan dadhabaa baafamee irraa godhe.”
Kuni Qur’aanni Kalaama (Dubbii) Rabbii olta’a akka ta’e kan agarsiisuudha. Sulaalah jechuun wanta tokko keessaa wanta filatamee baafamee ykn luqqifameedha. Fakkeenyaf, lixii keessaa rifeensi ni baafama ykn ni luqqifama. Dhangala’oon saalaa dhiira keessaa dhangala’u hundi dhangala’oo dubartiitin walitti hin makamu. Kana irra, dhangala’aa baay’ee xiqqaatu dhangala’aa dubartiitiin walitti makamuun nama ta’a. Dhangala’oo dhiiraa kana keessa isparmatozowaa miliyoonatti lakkawamantu jira. Isparmatozowaa kanniin keessaa isparmatozowaa tokko qofatu killee uruun seena. Isparmatozowaan hafan hundi ni du’u. Killee dubartii uruun seenu hin danda’an. Kanaafu, isparmatozowaa miliyoonatti lakkaawaman keessaa isparmatozowaan tokkichi waan filatamee baafameef sulaalah jechuuni dandeenya.[4] Isparmatozowaan seeli hormaataa dhiiraati.
“Ergasii isa sirreessee ruuhii Isaa isa keessatti afuufe.” Foon, kutaalee qaamaa, hidda dhiigaa sirreesse fi guutee ruuhi uume itti afuufe. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa qaama namaa erga uumee sirreessee fi guutee booda ruuhi uumee malaykaa erguun itti afuufa. Ergasii namni jiraataa lubbu qabu ta’ee garaa haadhaa keessaa baha.
“Dhageetti, argituu fi qalbiis isiniif taasise. Xiqqoma galateefattu.” Kana jechuun yaa namoota! Qananii dhageetti fi argituu kan sagalee, bifa, maalummaa wantootaa fi namoota ittiin addaan baafattan, qananii aqlii kan kheeyri fi sharrii, wanta fayyaduu fi miidhu ittiin addaan baafattan isiniif godhe. Wanta isin qananiiseef xiqqoma Gooftaa keessan galateefattu.[5]
Kitaabban wabii:
[1]Tafsiir Muyassar-415, Tafsiir Sa’dii-767
[2] Tafsiir Muyassar-415
[3] Tafsiir Muyassar-415
[4] Tafsiirul Aayaatal Kawniyata Fiil Qur’aanil Kariim Jiildi 3 fuula 57-62, THE QUR’AAN AND MODERN SCIENCE Dr.Zaakir Naayik, fuula 39
[5] Tafsiir Muyassar-415


text:
Muummichi ministeeraa Abiy Ahimed hoogganoota waraana Sudaanii fi gurmuu mormitootaa dhimmi ce’umsa dimokraasii biyyattii ilaalchisee jaarsummaan jidduu seenuuf jecha bor gara Karuumitti qajeeluuf kan jiran ta’uun beekamee jira.
Rooyeters madda diplomaasummaa Embasii Itiyoophiyaa kan Kaartuum keessaa maqaa dha’uun yoo qabaasu, muumichi ministeeraa Abiy turtii isaanii gamasii kan guyyaa tokkoon gurmuu hooggana waraanaa fi miseensota humnoota mormitoota waliin kan mari’atan ta’uu maddeen kun tuqanii jiran.
Muummichi Ministeera Itiyoophiyaa Kaartumiin Daawwatuuf Jiru
- VOA
WAASHINGITAN, DIISII —


text:
Hawwaasini Oromoo Biyya Ayerlaand jiru guyyaa keleessaa gaafa 22/08/2015 Guyyaa Aadaa Oromoo bar 2015 yeroo kabajatetti haala nama gammachiisuu fi boonsuun gumaachaa maallaqaa ABOf gumaacheera. Guyyaan Aadaa Oromoo biyya Ayerlaanditti lammiiwwaan Oromoof saboblammiiwwan adda addaa bakka jiranitti waggaa waggaan kabajamaa tureera. Akkuma kanan bara kanas yeroo guyyaa kanaa lammiiwwan Oromoo ABOn humna keenya waan taeef nutis humna tauufii qabna jechuun battalumatti gumaacha maallaqaa haalaan nama gammachiisu walitti qabanii qaama ilaalatutti kannanii jiru. Kana malees gara fuula duraattis waan danda’an hundaan, yeroo barbaachiisaa taetti kallacha qabsoo mirga isaaniif kan dhaabbate ABO bira dhaabbachuuf waadaa seenanii jiru.
ABOn human keenya, abdii keenyaa, bu’uura kabaja keenya hara’aa fi borii ti jechuun, nutis hunma isaaf tauu qabna jechanii yeroo kakaumsaan gumaacha godhan kana kan arguu fi kan dhagae hundaa haalaan gammachiisaa fi hamlee kan jajjabeessu kan ture qofa utuu hin taane uummatni Oromoo mirga isaa falmachuuf har’as taee bori qophii tauu isaanii kan agarsiisu ture.
Walitti dhufeenya amma mooraa qabsoo bilisummaa keessatti godhamaa jirutti akka itti gammadaa jiran kan ibsatan yoo tau, tokkummaa dhaabota qabsaaota Oromoo qofa utuu hin taane ilmaan Oromoo kutaa fi amantiin utuu addaan wal hin baasni tokkumaa isaanii jabeessuu, sana immoo diinaa fi ergamtoota diinaa irraa dammaqiinsaan eeggachuu akka qabu yaadachiisanii jiru.
ABOn qabsoo bilisummaa akka daran finiinsee uummata keenya biyya keessaa fi alatti gartuun diinaa gidirsitu akka dafee qaqqabuu gaafachaa, ololaa diinni keessaa fi alaan ABO fi uummata Oromoo irratti hojjetuu hundaa saba Oromoon wal-tauun akka of-irraa qolatus hubachiisanii jiru. Tokkummaa, ABO fi Oromoon qooma gam-sadee tokkoo ti, kanaaf ABOn Oromoo, Oromoon ABO, ABOn Tokkummaa, Oromoon Tokkummaa qabaachuu akka qabu jala muranii ibsaniiru.
Qophiin Guyyaa Aadaa Oromoo biyya Ayelaad kan bara 2015 kun haala adda taee fi haala hoaan kan kabajame yoo tau sirbitoonni Oromoo kan akka Basiti Gammachiis fi dhihoo kana sirba hedduu jaallatame kan maxxansite sirbituu Biiftuu Gadaa Ayerlaand irraa fi meeshaa muuziqaa taphachuu fi sirbuun kan beekama tae sirbituu Yooseef Jaallataa biyya Hoolaand irraa argamee sirboota adda addaan uummata isaanii buhaarsaa fi daddamaqisaa oolaniiru.
Kabaja Guyyaa Aadaa Oromoo kanaan wal-qabatees Aadde Biiftuu Gadaa gumaacha isheen hawwaasa Oromoo keessatti nuffe, dadhabe utuu hin jedhin keesumaayyuu Guyyaa Afriikaa irratti qooda fudhachuun waldaa Oromoo biyya Ayerlaand bakka buutee dorgommii miidhaginaa yeroo adda addaatti moachuun, vidiyoo adda addaa gorsaa fi barsiisaa ta’an qopheessite karaa FaceBook raabsuun, yeroo dhihoo kanaatti immoo sirba hedduu jaallatamaa taee baastee maxxansiisuu isheetin wal-qabatee Waldaan Hawaasaa Oromoo biyya Ayerlaand jaalalaa fi galataa fi kabaja hojii isheef ibsu kan tau badhasa addaa Aadde Biiftuu Gadaaf keenneera.
Tokkumaa Umna!!
Galatoomaa
Waldaa Hawwaasa Oromoo Ayerlaand.


text:
Rogeeyyiin sabaa himaa hawaasaa irratti dhiyaatan dhimma tokkummaa biyyaa jajjabeessuu fi mata duree nageenya uummataa kabajsiisan irratti akka fulleeffachuu qaban gaafatamee jira.
Rogeeyyiin bulchiinsa naannoo Amaaraa torban kana marii magaalaa Baahir Daar keessatti gaggeessaniin guyyaa guyyaan bifaa fi qabiyyee isaa jijjiraa kan jiru siyaasnii biyyatti akka isaan yaaddeesse ibsuun mata duree uummata addaan qoodan keessaa ba’uun rakkoo biyyattiin keessa jirtu keessaa baasuutti akka fulleefatan akka hubachiisan.
Muddamnii siyaasaa biyyatti keessaa haala kanaan yoo itti fufee biyyattiin qormaata guddaa keessa seenuu akka dandeessu dubbatan.
Filannoon biyyatti keessatti gaggeeffamuuf jiru karaa nagaan akka xumuramu qooda gama isaanii kan gumaachan ta’u ibsuun odeessa sobaa afarsuun uummattoota giddutti walitti bu’iinsii akka ka’u rogeeyyii godhan irratti mootummaan tarkaanfii akka fidhati gaafatan.
Manni marii bakka bu’oota uummataa kan itiyoophhiyaa dhiyeenya kana labsii odeeffannoo dogoggoraa to’atu raggaasisuun isaa ni yaadatama.


text:
Onesmoos Nasib
Onesmoos Nasib (1856 - Waxabajjii 21, 1931) dhalataa Oromoo Kiristaanummaa Luteraanii fudhatee fi yeroo jalqabatiif Macaafa Qulqulluu Afaan Oromootti hiike. Maatiin isaa yeroo ijoollumma isaa maqaa Hiika jedhamu baasaniif; boodarra erga Kiristaana ta’ee maqaa Onesmoos jedhu Macaafa Qulqullurraa baafate.
Onesmoos Nasib Kitaaba Waaqeffannaa Luteraanii Ameerikaa keessatti akka qulqulluutti(saint) galmeeffameera, gaafa Waxabajjii 21 jireenyi isaas yaadatamee hin oola. Waldaan Makaana Yesuusii mana barumsa Wangeelaa isaani ikan Finfinnee jiru yaadanno Onesmoosiif jecha maqaa isaatin moggaasun isa kabajaniiru.
Jireenya IsaaEdit
Onesmoos Nasib bara 1856 godina Iluu Abbaa Booraa bakka Hurrumuu jedhamutti dhalate. Abbaan Onesmoos yeroo umuriin isaa 4 du’e. Hiikaan yeroo ijoollumma isaa warra garba gurguraniin bara 1869 butamee gabrumatti gurgurame. Nasib yeroo 8 ol nama adda addaatti erga gurguramee booda namni Warner Manzinger (1832-1875) jedhamu, Masawwaatti Itti-aanaa Qoonsilaa Faransaayi kan ture (naannoo Galaana Diimaatti, Eertiraa keessa) bilisa isa baase. Itti aansees Mishinarii Wangeelaa Iswiidin (Swedish Evangelical Mission) biratti Wangeela barachuuf carraa argatee iddoo Imkulluu jedhamutti wangeelas barate. Barumsarrattis barataa cimaa ta’ee aragame, gaafa ayyaana Faasikaa Sanbata Bitootessa 31, 1872tti cuuphame. Itti aansee barumsa dabalataa waggaa shaniif akka fudhatuuf Iswiidin, Johannelunds Teologiska Högskola Biromaaitti ergame. Erga achii deebi’ee booda, Masawwaatti Mihiret Hayiluu fuudhe.
Onesmoos dafee gara Oromoo Maccaa (gara biyya isaa) deemee Wangeela barsiisee Kiristaana taasisuuf karoorfate. Garuu Minilik II mishinariin biyya alaa kamiyyuu biyya keessa akka hin seenne waan dhorkeef karaa Sudaan Wallagga seenuuf yaali godhe. Gareen Onesmoos garuu Asoosa darbaa fagaatee odoo deemin duubatti gara Famakaatti akka deebi’u dirqame. Onesmoos achitti dhukkubaan qabamee dhukkubsatee ture. Kanaan booda gara Kaartumitti deebi’uf waan dirqamaniif gaafa Ebla 10, 1882 Kaartum ga’an. Onesmosis dhibee isaarraa fayyee gara Imkulluutti deebi’e. Achittii qajeelfama eeggachaa Macaafa Qulqulluu Afaan Oromootti hiikuu jalqabe. Bara 1886, erga yeroo lammataaf Wallaga seenuuf yaalii godhee milkaa’uu dadhabee booda, guutummaa Macaafa Qulqulluu Afaan Oromootti hiikutti deebi’e.
Onesmoos erga umurii ijoollummaa isaatii kaasee ummata Oromoo keessa jiraachaa waan hin turiniif jechoota fi jechamoota baayyee wan sirriitti hin beekneef gargaarsa isa barbaachise. Kanaafis nama isa gargaaru Asteer Gannoo (1874-1964) argate. Asteer Gannoo fi Onesmoos waliin Macaafa Qulqulluu Afaan Oromootti hiikan.
Bara 1904, Onesmoos gara Wallaggaatti deebi’e. Bulchaan Wallagga Kumsaa Morodaas kabajaan isa simate. Onesmoosis haala duraan hin baramneen Wangeela Afaan Oromootin barsiisa ture. Kunimmoo Qeesonni warra Ortodoksii akka isa jibban godhe. Jaalala ummanni Oromoo isaaf qabuu fi Afaan Oromoon barsiisuun isaa warri qeesotaa Durbee Maaramii arrabsa jedhanii akka himmannaa irratti banan godhe. Bara 1906 Onesmoos himannaa kanaan Abuna Maatewoos duratti dhiyaate Abunichis akka inni biyya ba’u murteesse. Haa ta’u malee Minilik IIn murtee Abuunichaa jijjiiree akka inni Naqamtetti deebi’u godhe; Macaafa Qulqulluu garuu akka hin barsiifne dhowwame.
Waggoota itti aananiif hojiin Onesmoos mana barumsaa Naqamtee keessatti barsiisuu caalaa waan biraa hojjachuu hin dandeenye. Sanayyuu ta’ee biyyaan ari’ama yaaddoon jedhu yeroo hunda isarra jira ture. Bara 1916, Lij Iyyaasuun Onesmoosiif akka Wangeela barsiisu eeyyameef. Iyyaasuun erga aangorraa bu’ees booda eeyyamni wangeela lallabuu irraa hin fudhatamne ture. Onesmoosis hanga du’a isaatti Wangeela lallabaa fi Macaafa Qulqulluu Afaan Oromoo ummataaf rabsaa ture.
Suuta suutaan diinummaan Ortodoksiin warra mishineriitii qabu erga abunichi du’ee hirrachaa deeme. Warri mishinerii fi Onesmoosis ummata wangeela barsiisuu, dhukkubsataa yaaluu, fi dargaggoota mana barumsaa keessatti barnoota barsiisuu itti fufan.
Onesmoos erga nagaa kana argee booda umurii isaa wagga 75tti gaafa Dilbataa Waxabajjii 21, 1931tti du’e. Guyyaan sun Dilbata barii ture, Onesmoosis Wangeela lallaba/barsiisa jedhamee eeggama ture. Garuu guyyaa san tasa dhukkubsatee du’e. Achuma magaalaa Naqamtee keessati awwaallamee. Awwaalli isa iddoowwan seena magaalaa Naqamtee keessaa isa tokko.
Kitaabolee Inni MaxxanseEdit
- Kitaaba xiqqaa mata-dureen isaa “Onnee Namaa” jedhu, kan faaruu 100 qabu Afaan Giriikiirraa gara Afaan Oromootti hiike.
- Bara 1892 kitaaba xiqqaa “Luuter Kaatekiizim” jedhamu Afaan Oromootti hiike.
- Bara 1885tti gargaarsa Asteer Gannootiin, Kuusaa jechootaa Oromoo-Siwiidiin, kan jechoota 6000 qabu qopheesse.
- Bara 1886 faaruu wangeelaa “Galata Waaqayyoo Guddaa” jedhamu hiikee maxxanse.
- Bara 1894 tumsa Asteer Gannootiin kitaaba Sheekkoo gaggabaaboo 79 qabu maxxanse. Mata dureen kitaaba kanaa “Jalqaba Dubbisaa” jedhama. Kitaabni kun fuula 174fi jechoota 3600 qaba.
- Macaafa Qulqulluu. 1893
- The Oromo Spelling Book. Moncullo: Swedish Mission Press, 1884.[1]
Geessituu alaaEdit
- Nesib. Ethiopian Evangelical Church Mekane Yesus (EECMY)Ethiopia[dead link]
- Blucha, Mekura (1995) "Onesimos Nasib's Pioneering Contributions to Oromo Writing"[dead link], Nordic Journal of African Studies 4(1): 36-59
- Onesimos Nasib's Pioneering Contributions to Oromo Writing
WabiiEdit
- ↑ Kitaaba barataa Afaan Oromoo kutaa 10


text:
Labsii Bara 2009
200/2009-Labsii Baajataa bara 2009 Hojiiwwan Mootummaa Naannoo Oromiyaatif Labsame/Budget Proclamation For Oromia National Regional State Services for 2009 EFY
201/2009-Labsii Gurmaa’ina, Hojimaata, Naamusa Miseensotaa fi Sirna Walgahii Caffee Mootummaa Naannoo Oromiyaa Irra Deebiidhaan Murteessuuf Bahe/A Proclamation Enacted to Redefine Organizations, Duties, Conduct of the Members and Meeting Procedures of Caffee
202/2009-Labsii Gibira Galii Mootummaa Naannoo Oromiyaa Irra Deebiin Fooyyessuuf Bahe/Aproclamation to Amend Oromia Regional State Income Tax
203/2009-Labsii Bulchiinsa Taaksii Mootummaa Naannoo Oromiyaa Murteessuuf Bahe/A Proclamation to decide Oromia Regional State Tax Adminisrtation Proclamation
204/2009-Labsii Waldaalee Itti Fayyadamtoota Bishaan Jallisii Mootummaa Naannoo Oromiyaa Murteessuuf Bahe/A Proclamation to Determine Irrigation Water Users Associations of Oromia Regional State


text:
Ka yeroo hojii isaanii Itiyoophiyaa keessaa xumuratanii deemaa jiran, Ambaasaddarri Yunaayitid Isteetis, Maayikil Reeneer, uummata miliyoona hedduu gidiramaa jiru gargaarsa dhaqqabsiisuuf jaarmayaaleen Itiyoophiyaas tahe ka sadarkaa addunyaa addunya akka Tigiraay seenanii guutummaatti karaan banameefii, nageenyi isaaniis eegamuu qaba, jedhan.
Yeroo hojii isaanii xumuratanii deemuuf ka’uu isaaniin wal-qabatee ibsa gaazzexeessotaaf kennaniin, hiraarsawwan, hookkarawwan quunnamtii saalaa fi dhiittaaleen mirga dhala-namaa ka biroon Tigiraay keessaa fi naanoolee ka biroo akka Matakkal faa keessatti geggeessaman – jedhamuun, maddeen amanamoon gabaasaman qaama walabaan akka qoratamanis waamicha dhiheessanii jiran.


text:
#SEENAA_DHUGAA!!! * Isaan kunneen gar-malee waan wal-jaalataniif ija isaanii afoo wal-dhabuu kan hin feene yoo ta’an, akka carraa ta’ee guyyoota hedduuf osoo ijaan wal hin …Read More »
Biyya Afaan Faallaa
Gamteessaa Sabaatiin Bara durii namichaan wayii biyya tokko keessa jiraataa ture. Innillee yeroo wayii dhibamee mana yaalaa aadaa heddu dhaqee; qoricha adda addaa fudhatee of …Read More »
Afoola Oromoo: Qoosaa kutaa duraa
Qarshii liqeeffataa fi qarshii liqeessaatu jira Qarshii liqeeffataa:- Kanaan booda umrii dheeraa waanan qabu natti hin fakkaatu abjuu kootiin halkan edaa nan du’e Qarshii liqeessaa:- Ayii! …Read More »


text:
Baalee Bahaa, Dirree Sheek Huseen fi Holqa Dheeraa Soof Umar dabalatee bakkeewwan hawwata Tuurizimii hedduu qabaatus ammas rakkoon hanqina bu’ura misoomaa carraa Tuurizimii naannoon sun qabu duubatti harkisaa akka jiru jiraattonni VOA’tti himanii jiran.
Holqi Soof Umar kan Baale Bahaatti argamu balaa lolaatiinis yeroodhaa yerootti akka miidhamaa jiru Obbo Abdul jabbaar Sheek Ahmed Mahaammed, Abbaan Karraa Soof Umar himanii jiran. Waajjirri Aadaa fi Tuurizimii Baale Bahaa gama isaan, mootummaan furmaata barbaadaa akka jiru dubbataa.
Gama biraan dursaan ergama addaa Gamtaa Afriikaa kan Afriikaa bahaa Oliseguun Obasaanjoo torbee darbe kana Soof Umar daawwachuun qarshii gumaachanii jiru.


text:
Siriyaa keessa ka jiran miseensoota waraana wal taatotaa keessaa lammiin Amerikaa tokko fi ka biraa lammii biyya kami akka ta’e kan hin ibsamiin ajjefamuu fi kanneen biroo 5 madaa’uu waraanni Yunaaytid Isteetes beeksisee jira.
Kunis Kamiisa kaleessaa galgala bombii daandii cina awwaalame dhohee ta’uun beekamee jira.Balaan kun Siriyaa gama kaabaa Manbij keessatti dhaqqabuu aangawoonni Amerikaa lama kan maqaan isaanii akka hin ibsamne gaafatan ibsanii jiru.
Dubbii himaan waraana Amerikaa Koloneel Ryan Dillion balaa kanaaf eenyuu itti gaafatama akka ta’e hanga qorannaan guutuummaatti xumuramuutti hin dubbannu jedhan.


text:
Akka Koomishiina miga namaa Itoophiyaatti gabaasa haaraa baaseen jedhetti ijjeechaan gosaa tun tun jeequmsa Waxabajjii fi Adoolessaa keessa
Jeequmsa gaafasiitiin akka gabaasa kanaatti namii gareen wal ijaaree nama fixa, dhaanaa,saamaa ture.Nama 30 caalaa gorra’an akka hamaa dhaananii maqaa gosaatiin arrabsaa karaa irra harkisan.
Akka kanaan naannoo wal dhabii gosaa keessatti hammaatetti nama 123 fixan nama 500 caalaatti miidhame jedha.
Wanjala ilmee namaa irratti hojjatan kana malaa gara garaatiin fayyadamanii akka malee baballisan jedha gabaasii koomishinichaa.
Waan muummee minsitera Itoophiyaa Noobel badhaafame, Abiy Ahmed rakkise keessaa innii guddaan akka gabaasa koomishiinii mirga namaa Itoophiyaatti jeequmsa gosaati. Innii ammoo akka ummatii walii obsee wal dandahu fedha jedha.
Jeequmsaa fi ijjeeechaan tun Waxabajjii fi Adoolessa keessaa eegi weellisaa Oromoo beekamaa, Hacaaluu Hundeessaa ijjeesanitti aante.
Jeequmsaa fi ijjeechaa Hacaaluutiin duubatti dhufteen akka gabaasii koomishiinii mirga namaa Itoophiyaa jedhetti nama hedduutti mana ufii keesastti akka hamaan miidhame.
Gareen wal jaaranii hiriiraan mormiitiin wal qabatee nama dhuunfaa manuma keesatti dhaanaa,kaan dhagaan kaan ammoo shiboo elektirikiitiin dhaanaa, kaan agaraan,kaan billaan waraanaa kaan ammoo karaa irratti ijjeesaa turan jedha.
Jeequmsa kanaan nama 6,000 caalaatti baqae qabeenna 900 caalaa saaman, gubanii balleessan jedha gabaasii kun.
Akka gabaasa koomishiinii mirga namaa Itoophiyaa kanaatti jeequmsii kun gosa Amaaraatii fi amantii Ortodoksii irratti xiyyeeffate.
Warrii nagaa eegu saatii akkasiitti hujii jabduu qabaatullee akkaataan isaan itti nagaa eegan,humnitii isaan ittiin deeman saatii akkasii sunitti waan akka malee nama shakkisiisaa qaba, jedha gabaasii kun.Nama rasaasaa mataa dhawan,qoma dhawan,dudda duubaan dhawan faatti jira.
Namii hagii tokko ka hiriira keessa hin jirre,wal dhaba araarsaa ture,jaarsa, namoota balbaluma irratti rasaaaan dhawaman,nama mataan fayyaa hin tahin rasaasaan dhahan faatti jira. Poolisiilleen warra I’ijeesan keessaa jiru.
Poolisii fi bulchootilleen ummata iyyatee gargaarsa gaafate dafanii yeroo isaan hin dhaqqabinitti jira dhufanillee dhaabatanii yeroo ilaalanitti jira jedha gabaasii kun.
Gabaasii kun karaan biyyiti irra deemte nama yaaddessa jedhe. Waan gabaasa kanaa irratti yoosuma deebii hin kennine.
Koomishiinii mirga namaa Itoophiyaa qorannoo tana fulaa gara garaa 40 keessaa ummataa irraa qorate.
Akkaataan nama itti ijjeesan, waltitti qabanii fixuu,gara hammeennaan fixuu mumullatuu kanaan ummatii miidhamuu hin qabu jedha koomishiinii kun.


text:
Naannoo Oromiyaa Godina Wallagga Lixaa, aanaa Gimbii keessatti, “Riphxe loltootni namoota meeshaa waraanaa hin hidhatin hedduu ajjeesan”jechuun kanneen ijaan argine jedhanii fi maatii keessaa dubbatanii jiru.
Bulchaa itti-aanaan Gimbii obbo Shaafee Alamuus, “ABO Shaneen daa’immanii fi dubartoota dabalatee namoota nagaa hedduu ajjeese,” jedhan. Waa’ee ajjeechaa kanaa kan gaafataman dubbi himaan idil addunyaa gurmuu riphxe Loltootaa "Waraana Bilisummaa Oromoo" jechuun of waamuu, Obbo Odaa Tarbii, "Gocha kana WBO'n hin raawwanne, humnoota mootummaatu dhukaasa bane" jechuun haalanii jiru.
Hooggantoota mootummaa naannoo fi federaalaa irraa dhimma kana irratti odeeffannoo dabalataa argachuuf yaallee itti hin milkoofne. Muummeen Ministiraa Abiyyi Ahmad gama Miidiyaa isaaniin “Naannoowwan haleellaan itti raaw’atametti nagaa fi tasgabbii deebisuun hojii nuti ammas dursa keenninuuf” jechuun ibsan.