text:
Chyinaan kan US meeshaalee ishee gurgurtaa irra taarifa guddaa keesseef deebii kennuuf jecha meeshaalee US irra taarifa doolaara biyliyoona 50 kaa’uuf karoorfachuu ishee har’a labsitee jirti.
Trakaanfii Chayinaan fudhatte kun meeshaalee US biyya ishee seenan konkolaataa fi xayyaara dabalatee meeshaalee Ameerikaa 106tti taarifa dabala.
Ministeerri dhimma daldalaa Chaayinaa Ameerikaan meeshaalee biyya isaa irra taarifa keessee sa’aatilee 11 booda tarkaanfii ofii isaa fudhate.
Prezidaant Doonaald Traamp baatii darbe meeshaalee Chaayinaa dhaa galan irra taarifa doolaara biliyoona shantamaa kaa’uuf kan barbaadan ta’uu labsanii jiran.
Kibxata kaleessaa immoo bakka bu’aan dhimma daldalaa US meeshaalee hawaa dabalatee, meeshaalee wal’aansa fayyaa fi IT ykn teeknooloojii odeeffannoo toora meeshaalee 1300 tarreessanii jiran.


c: text/html

text:
Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo(SQ)
Ajjeechaa Jumlaa ummata Oromoorratti Raawwatamaa Jiru Kan Dhaabsisu Qabsoo Qofa
Ajjeechaa Jumlaa ummata Oromoorratti Raawwatamaa Jiru Kan Dhaabsisu Qabsoo Qofa
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo, Caamsaa 10, 2022
Murni aangoo irra jiru kan maqaa ‘Biltsiginnaatiin Paartii’ of yaamu waraana Oromiyaatti bobbaasee guyyuu gocha suukanneessaa ilmaan Oromoorratti raawwataa oola. Oromiyaa keessatti guyyaan Oromoon waraana PP tiin hin ajjeefamiin oole waggoota afran dabran keessatti guyyaan tokkollee hin turre. Manaa fi qabeenya ummataa gubuunis aadaa waraana maafiyaa biltsiginnaa taheera. Guyyaa irraa gara guyyaatti gochi garajabeenya PP kun dabalaa deemuun, baatii Ramadaan yeroo ummanni Soomanatti jiru humni faannoo fi Poolisoonni Amaaraa, Raayyaa Ittisa Biyyaa waliin tahuun ummata Oromoo Wallootti duuluun namoota nagayaa 30 ol ajjeesaniiru. Ummanni Walloo baatilee jahan (6)!dabran keessa namoonni 300 ol ajjeefamuun manneen isaanii kan kumaan lakkaawamu gubateera. Weellisaa Sa’aad Awwal dabalatee namoonni kuma hedduu tahan mana hidhaa keessatti gidirfamaa jiru.
Ebla 21 irraa eegalee guyyoota afuriif haleellaa humna qilleensaa murni abbaa irree bilxiginnaa Shaggar Lixaa aanaa Abunaa Gindabarat ganda Doggomaa fi gandoota ollaa keessatti raawwateen ummanni meesha maleeyyii 30 ol ajjeefamuu, manneen dhibbaa ol qabeenya keessa jiran waliin gubateera. Ummanni gandichaas guutummaatti qe’ee fi qabeenya isaa dhiisee gara gandootaa fi magaalota dhiyootti, gariin lagatti baqateera.
Ebla 28, 2022 Lixa Shaggar aanaa Ada’aa Bargaa ganda Caancoo Birrattee fi Tuulii Dasee keessatti waraanni Abiy Ahmadiin hoogganamu namoota nagayaa 46 ajjeesuun manneen ummataa fi qabeenya isaanii hedduu gubeera. Waraanni shiftaa PP kun Caamsaa 6, 2022 godinuma kana aanaa Gindabarat magaalaa Kaachis ganda 02 keessatti abbaa daa’imman lamaa kan tahe barsiisaa Kiisii Baayisaa fi haadha warraa isaa ulfa baatii 7 kan taate Barsiiftu Gannat Birrii bakka tokkotti ajjeesuun daa’imman isaanii lameen abbaa fi haadha malee hambiseera.
Baha Shaggar aanaa Fantaallee keessattis Ebla 27, 2022 dargaggeessa ga’eessa Bulgaa Boruu bakka inni loon tiksutti ajjeesuun reeffi isaa akka hin kaafamne dhorkuudhaan halkan sadiif akka laga keessa turu gochuun gocha suukanneessaa ummata keenyarratti raawwateera. Ajjeechaa abbootii gadaa Karrayyuutiin booda namoonni nagayaa kurnan hedduutiin lakkaawaman sababa Oromummaa isaaniif qofa aanaa Fantaallee fi Boosat keessatti waraana Abiy Ahmad bobbaaseen ajjeefamaniiru.
Waraanni maafiyaa PP kun godina Kaaba Shaggar (Salaalee) aanaa Warra Jaarsoo keessaa ganda Jamjam Maalee fi Awwaaree Goljee keessaa namoota 18 qabanii kanneen:
1. Kaasaa Taammiruu
2. Mallasaa Simee
3. Tasfuu Tulluu
4. Tashoomaa Abbii
5. Dammuu Kaasaa
6. Kaasaa Dobocee
7. Abbush Lammaa
8. Maammushee Habtaamuu
9. Mindaa
10. Bojaa Asaffaa
11. Tolii Habtaamuu
12. Damuu Taayyee
13. Ashuu Bojaa
14. Fiqaaduu Dachaasaa
15. Shallamaa Katamaa
16. Taarikuu Katamaa
17. Addisuu Simee fi
18. Boggaalaa Continue reading
Seenaa Gabaabaa Jaal Dr. Fidoo Eebbaa (Taddasaa)
Ebla 15 Guyyaa Gootota Oromoo Yaadachuudhaan Kaayyoo Isaan Irratti Wareegaman Galmaan Gayuuf Irbuu Ni Haaromfanna
Ebla 15 Guyyaa Gootota Oromoo Yaadachuudhaan Kaayyoo Isaan Irratti Wareegaman Galmaan Gayuuf Irbuu Ni Haaromfanna
(Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo)
Qabsaawonni, sabboontonni fi ummanni Oromoo bal’aan baga Guyyaa Gootota Oromoo kan bara 2022 tiin isin gahe! Guyyaan Gootota Oromoo sabboontotaa fi qabsaawota Oromoo biratti guyyaa seena qabeessaa fi waggaa waggaan gaafa Ebla 15 kan yaadatamee oolu dha.Guyyaan kun guyyaa itti wareegamtoota Oromoo Oromiyaa fi Oromoof lubbuu isaanii kennan cufa kan itti yaadannudha.
Bara 1973 kan roorroon dhalche ABOn haala akkaan ulfaataa keessatti ijaaramuun qabsoo hidhannoo, dippiloomaasii, siyaasaa fi ummata Oromoo ijaaruu, dammaqsuu fi barsiisuu irratti hojjetaa ture.
Hogganoonni ABO yeroo sanaa qabsoo karaa hundaan jabeessuuf Bitootessa 1980 keessa jilli tokko kan Hayyu Duree fi Itti Aanaan Hayyu Duree ABO yeroo sanaa keessa jiru akka gara Somaaliyaa deemu murteessan. Hogganoonni ABO kunis 10 ta’uun dirqama qabsoof osoo deemanii gammoojjii Ogaadeen bakka Shinniiggaa jedhamutti Shiftoota Ziyaad Baarree tiin qabaman. Continue reading
Yaadatnoo= Ebla 15,2019 Amboo
SEENAA GABAABAA GUYYAA GOOTOTA OROMOO (EBLA 15)
SEENAA GABAABAA GUYYAA GOOTOTA OROMOO (EBLA 15)
QOPHEESSAAN: Qeerroo Bilisummaa Oromoo
FINFINNEE, OROMIYAA
Seenaa Guyyaa Gootota Oromoo (Ebla 15)
ABOn bara 1973 Hundeeffamee Sagantaan Siyaasaa isaa bara 1974 barraa’uun bara 1976 ragga’ee hojii irra ooluu eegale. ABOn ijaaramuu irraa eegalee hojii gurguddaa hojjechaa ture; bara ABOn ijaarame Oromoon ani Oromoodha ofiin jedhu muraasa, ABOnis ijaaramuu irraa eegaluun eenyummaa Oromummaa barsiisaa ture. Haala kanaan qabsoo hidhannoo, Dippiloomaasii, Siyaasa ,Uummata Oromoo dammaqsuu irratti jabinaan hojjetaa ture. Bara 1978 walakkeessa irraa kaasee hanga dhuma 1979tti ABO’n haala akkaan rakkisaa keessa ture. Yeroon kun yeroo lolli Somaaliyaa fi Itoophiyaa dhumatee waraanni Ziyaad Barree ariamee bahedha. Mootummaan Dargii humna ABO kan reef ijaaramaa jiru dhabamsiisuuf duula wal-irraa hin citne itti bobbaasee lola jabaa ABO waliin geeggessaa ture. Waraanni Bilisummaa Oromoo Baalee, Arsii fi Harargee keessatti duula kana of irraa deebisuuf lola ciccimaatti seene. Bara sana haalli jiru ulfaataa waan tureef Quunnamtiin Waraana Bilisummaa Oromoo illee addaan citee waraanichi ni facaa yaaddoon jedhu guddaa ture. Garuu Waraanni Bilisummaa Oromoo akka yaadda’ame sana hin taane duula Dargii of irraa qolachuun injifannoo argatee Amajjii 1, 1980 walitti dhufuun ayyaana guddaa ayyaaneffate sanarraa ka’uunis Amajjii 1 bara baraan guyyaa Waraana Bilisummaa Oromoofi seensa Bara haaraa jedhamee akka kabajamu ABOn murteesse hanga har’aattis dhalootaa Continue reading
Oduu sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo Amajjii 31/2022
Humna Qilleensaan Uummata Nagaa haleelaa mariin geeggeefamu nagaa fidu hin danda’u.
Humna Qilleensaan Uummata Nagaa haleelaa mariin geeggeefamu nagaa fidu hin danda’u.
Ibsaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo!
Mootummaan Bilxiginnaa Kufaati gama Siyaasa, Diingdeen, Dippiloomaasiin isaa mudatee jalaa of olchuuf Maqaa Marii Biyyooleessaa jedhun umurii angoo isaa dheereffachuuf afaan faajjii adda adda uuma jiraachu taajjaba jirra.
Maqaa Marii Biyyooleessaa Milkeessuu jedhun Hidhamtoota Siyaasaa Hogganoota KFO fi kan Saboota biroo muraasa hiikuun mariif qophitti jiraachuu Miidi’aleen Sirnichaa lallabaa jiru.
Hogganoonni KFO hidhaa irraa hiikamu isaanitti nigammana kan isaan hidhaa irraa hiikamanis jaalalaa Bilxiginnaan osoo hin taane qabsoo Uummanni Oromoo gama hundan geggeessa jiru fi Sabboonni Cunqurfamoon geggeessa jiraniin hiikamaan jenne amana.
Mootummaan Bilxiginnaa Hayyuu Duree ABO dabaltee Hogganoota,Qondaloota ABO, Miseensoota KFO Godina hanga Aanaa fi Gandatti hidhee jiru hundaa hidhatti dhiisuun namoota muraasa qofaa hiikuun mariin geeggeefamu rakkoo biyyaattin keessatti kuftee jirtu nihameessa malee akkani hin furree hubachiisna.
Gama tokkon marii jechaa gama kaannin immoo waraana labsa, uummataa nagaa Dirooniin haleelaa marii jedhamu kan shiraa ta’u ragaa ba’aa. Continue reading

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Suuratu An-Naas
Seensa
Suuran tuni suuraalee (boqonnaalee) Qur’aanaa keessaa sheyxaana, badii isaatii fi sharrii uumamtoota biroo irraa Rabbiin eeggamuuf suurah qara’aniidha. Namni jireenya keessatti sharrii, fitnaa fi badii kamirraayyu eeggame nageenyaa fi gammachuun jiraachu barbaada. Hundeen sharrii hundii sheyxaana. Kanaafu, namni tasgabbii fi gammachuu barbaadu gara Rabbii Olta’aa fiigun suurah tana qara’ee eeggumsa barbaadun isarra jiraa miti ree? Namni eeggumsa kana kan argatu, wanta jedhu yoo itti amanee fi hiika isaa yoo beekedha. Kanaafu, hiika suurah tanaa beekun baay’ee barbaachisaadha.
Jedhi, “Gooftaa namootaattin maganfadha. Mootii namootaa [kan ta’e], Gabbaramaa namootaa [kan ta’e], Hamtuu hasaasaa(waswaasaa) dhufee dhabamu irraa, Kan qoma namootaa keessatti hasaasu, Jinnii fi namoota irraa [kan ta’e irraa Rabbitti maganfadha].” (Suuratu An-Naas 114:1-6)
(Maganfachuu jechuun eeggumsa barbaadu jechuudha.)
Faayda “Gooftaa namootaa…, Mootii namootaa…, Gabbaramaa namootaa” jedhee jalqabuu keessa jiru.
1-Gooftaa namootaa jechuun Kan isaan uumee, isaan too’atu, guddisu, fooyyessu, wanta faayda qabu isaaniif fidu, sharrii isaan irraa ittisu fi wanta isaan balleessu irraa isaan eegudha. Kanaafu, Rabbiin Gooftaa namootaa waan ta’eef, sharrii hasaasa sheyxaana irraa nama eegu irratti danda’aadha. Sheyxaanni kuni yeroo hundaa nafsee namaatti kan maxxanee fi akka dhiigni qaama keessa naanna’u nama keessa naanna’a. Badii hojjachuutti nama hasaasa, ma’asiyatti akka taran nama gowwoomsa, badii namaaf miidhagsa. Suuta suutaan akka itti taran nama taasisa. Namni yommuu Gooftaa isaa yaadatu, sheyxaanni isatti hasaasu ni bada ykn ni dhokata. Akkuma namni Rabbiin yaadachu fi faarsu irraa gaflaa (daguu) keessa ta’uun, sheyxaanni isatti hasaasu jalqaba. Qilee baditti isa dabarsuuf fedhii guddaa qabaata.
Hasaasni sheyxaanni ammaa amma wal duraa duuban dhufe badu kanarraa eenyullee nama eegu hin danda’u Rabbii Guddaa olta’e malee. Sababni isaas, Rabbiin Gooftaa waa hundaa uume, waa hundaa argu, too’atu, waan gaarii namaaf fidu fi sharrii namarraa ittisuudha. Isa malee eenyutu sheyxaana argee sharrii isaa namarraa ittisaa? Sheyxaana Kan uume, too’atu fi amala isaa beeku Isa. Kanaafu, sheyxaana namarraa ittisu kan Danda’u Rabbiin qofa.
2-Mootii namootaa- Inni Mootii isaaniiti, isaan kan too’atu fi aangoo guutuu isaan irratti qabuudha. Namoonni immoo gabrootaa Isaati. Dandeettin Isaa isaan keessatti hojii irra ni oola. Mootiin Haqaa isaanii Rabbiidha. Yeroo rakkoo fi balaa gara Isaatti dheessu. Rakkoo keessaa kan isaan baasu, isaaniif birmatu, isaan eegu Isa. Isa malee fooyya’iinsi fi jireenyi isaaniif hin jiru. Yommuu diinni isaan irraan garagale Mootiin itti dheessan Isa malee isaaniif hin jiru. Diinni yoo harkatti isaan galfate, Isarraa birmannaa barbaadu.
Mootii namootaa akka ta’e ibsuun Rabbiin irraa eeggumsa barbaadun, hiika Abbaan Mootummaa wanta mootummaa Isaa keessa jiru irraa akka nama tiiksuf gargaarsa Isarraa barbaadu qaba. Sababni isaas, Rabbiin Mootii waan ta’eef wantoota mootummaa Isaa keessa jiran hunda kan uume, too’atu fi aangoo guutuu irratti qabu Isa. Inni Mootii namootaa waan ta’eef mirga ajajuu, dhoowwu, mindaa kennuu fi adabu qaba. Dhimma lammiilee Mootii jalatti bulan keessaa tokko diina irratti Mootii Injifataa fi Abbaa Humnaa ta’e irraa gargaarsa kadhachuudha. Namoota kanniin gargaarun kan ta’u, sharrii hunda irraa isaan eegudha.
Gabrichi haala sirrii ta’een yoo Rabbitti amane, Isa gabbaruu keessatti dhugaa yoo ta’e, mootummaa fi aangoo Isaa yoo labsee fi Isaaf ajajamuuf fedhii guddaa yoo qabaate, Rabbiin olta’aan isa ni gargaara. Garuu kaafira waakkataa yoo ta’e yookiin nama ajajoota Isaa faallessu yookiin ajajoota Isaa haala salphaan ilaalu yoo ta’e, gargaarsi Inni Gooftaa isaa irraa argatu kan dhabamee ykn dadhabaa ta’a. Kunis, haala inni Gooftaa isaa waliin qabu irratti hundaa’a. Namni Gooftaa isaatti kafare, eeggumsaa fi gargaarsa Isarraa dhaba. Rabbiin sheyxaana irraa isa hin eegu. Qur’aana keessatti ni jedha:
“Kaafirota irratti sheyxaanota akka erginee hin arginee? Kakka’uumsa [itti fufaa baditti] isaan kakaasu.” Suuratu Mariyam 19:83
Rabbiin irraa kaafirotaaf eeggumsi waan hin jirreef sheyxaanonni baditti isaan kakaasu. Akkuma badi tokko dhiisaniin badii biraatti akka darban ykn badima san akka itti fufan isaan kakaasu.
Faallaa kanaa immoo, Rabbiin warroota Isatti amananii fi Isa qofa gabbaran sheyxaana irraa ni tiiksa. Qur’aana keessatti ni jedha:
“Yommuu Qur’aana qaraatu, sheyxaana abaarramaa irraa Rabbitti maganfadhu. Dhugumatti inni warroota amananii fi Gooftaa isaanii irratti hirkatan irratti aangoo hin qabu.” Suuratu An-Nahl 16:98-99
Yommuu Qur’aana qara’uuf jalqabdu, Rabbiin sheyxaana rahmata isaa irraa darbame irraa akka si eeguuf eeggumsa Isarraa barbaadi. Sheyxaanni warroota amananii fi Gooftaa isaanii irratti hirkatan irratti too’annaa hin qabu. Isaan too’achuun akka kaafirootaa fi warroota jallatanii badiitti isaan hin kakaasu.
3-Gooftaa fi Mootiin Isa erga ta’ee, haqaan Gabbaramaan Isa jechuudha. Akkuma Rabbiin qofti Gooftaa fi Mootii isaanii ta’e, akkasuma, Gabbaramaan (ilaahni) isaanii kan haqaa Isa qofa. Akkuma Gooftummaa fi Mootummaa Isaa keessatti shariika hin qabne, namoonni Isa gabbaruu keessattis shariika gochuufi hin qaban.[1]
Rabbiin gabbaramaa namootaa akka ta’ee ibsuun Isarraa eeggumsa barbaadun, namni eeggumsa barbaadu kuni haqa Gooftaan isaa isarraa qabu bakkaan gahuu akka qabu isatti akeeka. Haqni kunis ibaada (gabbarri) hunda Gooftaa isaa qofaaf gochuudha. Ibaada kanniin keessaa du’aayi fi eeggumsa barbaadudha. Namni haqa Gooftaa isaa bakkaan yoo gahe, Rabbiin du’aayi (kadhaa) isaa isarraa qeebaluun isa kabaja, diinota isa jallisuuf carraaqan irraa isa eega. Diinonni kunninis sheyxaanota jinniiti fi sheyxaanota namaati. [2]
Hiika “Hasaasaa (waswaasa)”
Aayah keessatti, “Hasaasaan (Waswaasan)” sheyxaana. Akka lugaatti hundeen hasaasa (waswasaa) sagalee ykn sochii dhokataa hin dhagahamneedha.
Kanaafu, hasaasa (waswaasa) jechuun nafseetti wanta dhokataa darbuudha. Takkaa sagalee dhokataan nama darbe malee eenyullee hin dhageenye wanta dhokataa nafseetti darbu, kan akka namni gurratti hasaasu takkaa immoo sagalee malee darbuudha. Kan akka sheyxaanni namatti hasaasu.[3]
Hasaasni (waswasan) dubbii namni hasaasu irra deddeebi’e dubbatu waan ta’eef, hiikan akka walitti galuuf sagalee jechas ni deddeebisan. Ni jedhan, hasaasa (waswasa).[4] Akka hiikni wanta dubbatamu hubatamuuf sagalee jechaa ni deddeebisan. Akka Afaan Oromootti sagaleen, “-sa-“ si’a lama deddeebi’e. Akka Arabiffaatti immoo sagaleen “was” si’a lama deddeebi’e. Kuni jechoota biroo keessattis ni beekkama. Fkn, kirkira lafaa. Lafti irra deddeebi’uun waan sochootuf “Kirkira” (Zalzalaa)” jedhamte. Ammas jechi, “konkolate” jedhu irra deddeebi agarsiisa. Kanaafu, hasaasni (waswasaan) wanta irra deddeebi’ame dhoksaan nafsee namaa keessatti darbamuudha. Namni yommuu namatti hasaasu dubbii isaa irra deddeebi’e dubbataa miti ree? Sheyxaannis laphee (qoma) namaa keessatti yommuu namatti hasaasu irra deddeebi’e badii namatti hasaasa.
Hiika “Khannaas”
Khannaas jechuun erga mul’atee booda kan dhokatuudha. Jecha biraatin kan dhufee dhabamuudha. Khannaas hiikota lamaan kanarraa kan fudhatameedha. Innis, dhokachuu fi duubatti deebi’udha. Sheyxaanni Khannaas jedhamuun ibsamee. Sababni isaas, akkuma namni Gooftaa isaa yaadatuun sheyxaanni duubatti deebi’e dhokata. Namni yommuu zikrii Rabbii irraa gaflaa keessaa ta’u immoo, sheyxaanni qalbii isaa irratti maxxanee taa’a. Qalbii irra diriirfachuun waswasaa hundee badii hundaa ta’ee qalbii keessatti facaasa. Namni yoo Rabbiin yaadatee fi eeggumsa Isarraa barbaade immoo, sheyxaanni duubatti deebi’e dhokata, ni suntura. Akka kanatti hasaasni khannaas wal duraa duuban deddeebi’a.[5]
Sheyxaanonni namaas haaluma kanaan hojjatu. Inuma balaa fi miidhaan sheyxaanni namaa fidu kan sheyxaana jinni caala. Sheyxaanni namaa jechoota karaa yaadatin darbuun qoma keessatti wiirtuu kakka’uumsa, fedhii, miiraa fi hawwii gahaniin namatti hasaasa. Sheyxaanni jinni immoo keessa nafsee irraa yaadota darba. Akka dhiigni naanna’utti nama keessa naanna’a. Yaadonni inni darbe kunniin qoma keessatti wiirtuu kakka’uumsa, fedhii, miiraa fi hawwiitti ce’u. Namni fedhii ofiitiin yommuu hasaasa kanaaf deebii kennu, adeemsi karaa irraa jallate, sharrii baay’ee namatti fidu isarraa mul’ata.[6]
Kanaafu, hiikni “Hamtuu hasaasaa(waswaasa) dhufee dhabamu irraa” jedhu, sharrii sheyxaanaa yeroo garii duubatti deebi’e dhokatu, yeroo biraa immoo kan waswaasu ta’e irraa Rabbiin tiikfama. Aayah tana ilaalchise ibn Abbaas ni jedha: “Sheyxaanni qalbii ilma Aadam irra haguuge taa’a. Yommuu namni dagatee fi gaflaa keessa ta’u, itti hasaasa. Yommu Rabbiin yaadatu immoo duubatti deebi’e dhokata.”[7]
Sheyxaanni eessa keessa ta’uun namatti hasaasaa?
Qomni namaa iddoo waswaasaati(hasaasati). Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa namoota qoruuf sheyxaana gara qoma namaatti seenu fi lixu dandeesisee jira. Akka dhiigni qaama keessa naanna’utti sheyxaannis nama keessa naanna’a. Hanga du’aatti namarraa addaan hin bahu. Hadiisa sahiih ta’e keessatti: Safiyya bint Huyeyyi [masjiida keessatti] Ergamaa Rabbitti (SAW) dhufte. Yommuu gara manaa deebitu Ergamaan Rabbii ni gageessan. Ansaarota irraa dhiironni lama isa bira darban. [Ergamaan Rabbii] isaan waamun akkana jedhen, “Ishiin Safiyyaa [haadha manaa tiyya]’Isaan lamaan ni jedhan, “Rabbiin qulqullaa’e [Akkamitti waan badaa yaadna]!’ Ergamaan Rabbiis (SAW) ni jedhan,’Sheyxaanni qaama ilma namaa keessa akkuma dhiigni naanna’u naanna’a.” (Sahih Al-Bukhaari 7171)Gabaasa biraa keessatti, ‘Sheyxaanni yaada badaa isinitti darbaa sodaadha.’ jechuun itti dabale.” (Sahih Al-Bukhaari 2038
Sheyxaanni maal namatti hasaasa (wasawasaa)?
Wanti sheyxaanni namatti hasaasu lakkaawame hin dhumu. Garuu wantoota gurguddoo badii hundaaf hundee fi madda ta’an tarreessun ni danda’ama.
1ffaa– Kufrii fi shrkii- Namni akka Gooftaa isa uumetti kafaruu ykn isa waliin waan biraa akka gabbaru, sheyxaanni garmalee itti hasaasa. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan, “Sheyxaanni tokkoo keessanitti dhufuun ni jedha ‘Kana eenyutu uume? Kana eenyutu uume? Hanga Gooftaa kee eenyutu uumee? jedhutti [ni gaafata]’ Yommuu bakka san gahu, Rabbiin irraa eeggumsaa haa barbaadu. Yaada akkanaa haa dhiisu.” (Sahiih Al-Bukhaari 3276)
Kanaafu yeroo kanatti wanti barbaachisu gara Rabbii fiigun eeggumsa Isarraa barbaadudha. Qur’aana keessatti, “Yoo garagalchaan (hasaasni badaan) sheyxaana irraa sitti dhufe, Rabbitti maganfadhu. Dhugumatti Inni Dhagahaa, Argaadha.” (Suuratu Al-A’araaf 7:200)
A’uuzu billahi mina sheyxaani rajiim (sheyxaana abaarrame irraa Rabbiin tiikfama)” jechuun Rabbii guddaa irraa eeggumsa barbaadu danda’a. Akkasumas, Suuratu An-Naas qara’uu danda’a.
Hojiin jalqabaa sheyxaanaa hasaasa isaatin hariiroo gabrichi Gooftaa isaa waliin qabu addaan kutuudha. Ergasii isa waliin ibidda keessatti akka gubataniidha. Qur’aana keessatti:
“Dhugumatti sheyxaanni isiniif diina. Isinis diina isa godhadhaa. Hordoftoota isaas warra ibidda boba’a keessaa akka ta’aniif qofa isaan waama.” Al-Qur’an 35:6
2ffaa– Bid’aatti waamu-kana jechuun amanti keessatti wanta haarawa dabaluu fi uumutti nama kakaasa.
3ffaa- Badii gurguddaa akka zinaa, hanna, nama ajjeesu fi kkf akka rawwaatan namatti hasaasa.
Dabalataaf barruu tana ilaalun ni danda’ama: http://sammubani.com/2017/12/30/sadarkaalee-sharrii-sheyxaanaa/#more-5619
Sharrii waswaasa (hasaasaa)
Hasaasni sheyxaanaa hundee badii hundaati. Fedhiin badaan hasaasa irraa jalqaba. Tarii namni qalbiin isaa badii fi cubbuu irraa bilisa taate osoo jirtu sheyxaanni itti hasaasa. Sammuu isaa keessaa badii qaxxaamursiisa. Nafsee isaa keessatti fakkii badii kanaa kaasaf, ni hawwisisa. Ergasii fedhii lubbuu ta’a. Garmalee faaye bareechisaaf. Hanga nafseen itti dabdutti suuraa bareechisee kaasaf. Ergasii fedhii cimaa ta’a. Ammas, fakkii kaasu, dharraasisuu fi hadhaa badii sanirraa dhalatu isa dagachiisu itti fufa. Adabbii badii sanii isarraa haguuga. Kanaafu, namtichi suuraa badiiti fi mi’aa ishii malee wanta biraa hin argu. Wanta badii san duuba jiru ni dagata. Ergasii fedhiin cimaan kuni ijjannoo ta’a. Qalbii keessatti badii san hojjachuuf haafayuun ni cima. Akkuma namtichi badii san irraa duubatti deebi’uuf yaadun sheyxaanni badii sanitti kakaasa, akka itti fufu taasisa.[8] Dhumarratti baditti isa kuffisuun itti gammada.
Tarkaanfilee sheyxaanni baditti nama geessu:
1.Hasaasu—2.Badii san miidhagsu, fakkii badii nama keessatti kaasu—3.Hawwisisuu fi dharraasisuu—4. Dharraa fi hawwiin kuni gara fedhii cimaatti guddachuu—5.Adabbii badii kanarraa dhalatu dagachisuu fi irraa dhoksuu—6.Fedhiin cimaan gara ijjannootti jijjiramuu—7.Ijjannoo booda baditti kufuu—san booda wanti uumamu ni uumama
Namni qaruuten tarkaanfi kana hunda osoo hin deemin dafee tarkaanfi tokkoffaa ykn 2ffaa irratti gara Rabbii fiigun eeggumsa barbaada.
Kan namatti waan badaa hasaasu gosa lama
Suuratu an-Naas gara dhumaatti “Jinnii fi namoota irraa [kan ta’e irraa Rabbitti maganfadha].” Jedha. Kuni kan agarsiisu namatti waan badaa kan hasaasu gosa lama: Jinni fi nama. Hasaasa jechuun dhoksaan qalbitti waa darbuudha. Kana keessatti jinni fi namni waliin qoodu fudhatu. Hasaasni namaa karaa gurraatiin qalbii keessa seena. Hasaasni jinni immoo kanatti hin hajamu.Qaama keessa akka dhiiga waan naanna’uuf hasaasa isaa qalbitti darba. Tarii yeroo garii karaa gurraatinis itti hasaasu danda’a.[9] Kanaafu, asirraa ka’uun sheyxaana jinni fi sheyxaana namaa jenne bakka lamatti qoodu dandeenya. Sheyxaanni namaa karaa gurraatin namatti hasaasun baditti nama darba. Nama meeqatu sababa hiriyyaa badaatin karaa irraa jallatee adabbii guddaaf of saaxile. Sheyxaanni jinni immoo akka yaa’insi (current) elektrikii shiboo keessa yaa’u nama keessa yaa’un waan badaa namatti hasaasa. Kanaafu, namni gammachuu fi sharrii kamiyyuu jalaa nagaha bahuu barbaadu, yeroo hundaa Gooftaa isaa irraa eeggumsa isa barbaachisa. Rabbiin malee eenyullee sharrii sheyxaanaa irraa kan nama eegu hin jiru.
Aalimman durii keessaa aalimni tokko barataa isaatiin akkana jedhe, “Yommuu sheyxaanni badii siif miidhagsu maal gootaa?” Barataanis ni jedhe, “Itti qabsaa’a.” Aalimtichis ni jedhe, “Yoo deebi’e hoo?” Barataanis ni jedhe, “Itti qabsaa’a.” Aalimtichis ni jedhe, “Yoo deebi’e hoo?” Barataanis ni jedhe, “Itti qabsaa’a.” Aalimtichi ni jedhe, “Kuni immaa ni dheerata. Mee natti himi, osoo hoolota biraan darbaa jirtuu sareen yoo sitti dute ykn yoo si dabarsuu dhoowwe maal gootaa?” Barataanis ni jedhe, ” Rakkoo isaa danda’ee duubatti deebisuuf carraaqa.” Aalimtichis ni jedhe, “Kuni immaa sirratti dheerata. Garuu abbaa hoolota irraa gargaarsa kadhu. Inni sirraa qabaati.”*
Namnis sheyxaana irraa tiikfamu kan danda’u sheyxaana irratti aangoo guutuu kan qabu irraa gargaarsa fi eeggumsa yoo barbaadedha.
Guduunfaa
☛Hammi namni sheyxaana irraa itti eeggamu iimaana, ikhlaasa fi ibaadah isaa irratti hundaa’a. Namni iimaanni fi ikhlaasni isaa cimaa ta’e, hojii gaggaarii baay’isee qulqullinnaan hojjatu akkasuma, namoota biroo caalaa sheyxaana irraa eeggama. Iimaanan, ikhlaasaa fi hojii gaggaariin dallaa cimaa ofii fi sheyxaana jidduutti ijaara.
☛ Rabbiin Gooftaa namoota isaan uume, guddisuu fi kunuunsu waan ta’eef, nama gara Isaatti dheessun eeggumsa barbaade, sheyxaana irraa isa eega.
☛Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Mootii waan hunda irratti aangoo qabu waan ta’eef, nama Isa irraa gargaarsa barbaade sharrii sheyxaanaa irraa ni tiiksa. Sheyxaanni too’anna Isa jala waan jiruuf.
☛Rabbiin Gabbaramaa haqaa waan ta’eef nama Isatti amanee fi Isaaf of gadi qabe (Isa gabbare) sheyxaana irraa isa tiiksun nagaha isa taasisa.
☛Namni xiyyeefannoo fi dammaqiinsaan Rabbiin yommuu yaadatu fi faarsu, sheyxaanni isatti hasaasu irraa duubatti deebi’a. Yoo gaflaa keessa ta’e immoo gara isaatti deebi’e hasaasa.
☛Namni “Ani zikrii nan godha, suuratu An-Naas nan qara’a garuu sheyxaana irraa eeggamaa hin jiru” yoo jedhe, dhimmoota kanniin haa qoratu: 1ffaa-Iimaana isaa, 2ffaa-Ikhlaasa isaa, 3ffaa-Hojii ibaada isaa, 4ffaa-Yeroo zikrii godhuu ykn hojii ibaada hojjatu haala qalbii isaa, 5ffaa-Badii isaa
Hundee iimaana jahanitti sirritti amanuu isaa haa mirkaneefatu. Hundeen iimaana kunninis: Rabbitti, Malaykota, Kitaabban, Ergamtoota Isaatti, Guyyaa Qiyaamaatti, fi qadaratti amanuu. Hojii isaa keessattis ikhlaasa qabaachuu ykn qabaachu dhiisu isaa haa qoratu. Hojii iibaada haala barbaadameen yeroo fi sirnaa isaa eege bakkaan gahuu isaa haa ilaalu. Yeroo zikrii godhuu qalbiin isaa zikrii irratti ni xiyyeefatti moo gaflaa keessa ta’uun arrabni qofti socho’aa? Ammas, badii hojjachuu itti fufaa? Badii hojjachuu itti fufuun hasaasni sheyxaanni akka namatti baay’atu taasisa. Kanaafu, hasaasa sheyxaanaa jalaa bahuuf tawbaa fi istighfaara baay’isuu barbaachisa.
Namni suurah armaan olii jecha jechaan hubachuu barbaadu liinki kanarraa buufachuu danda’a: https://sammubani.files.wordpress.com/2019/10/hiika-suuralee-gaggaababoo.pdf
Kitaabban wabii:
[1] Bidaa’u Tafsiir-4/438-439, Ibn Al-Qayyim
[2] Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-2/38-40
[3] Bidaa’ul Tafsiir-3/441
[4] Madda olii
[5] Madda olii-fuula 3/446
[6] Ma’aariju tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi 2/41
[7] Tafsiiru Xabarii 24/753-754
[8] Bidaa’u Tafsiir 3/449
[9] Madda olii fuula 458
*Tabliis ibliis fuula 60-Ibn Al-Jawzi


text:
Kolleejjiin Barsiisota Mattuu yeroo ammaa kanatti dhukaasa waraana wayyaaneetiin raafamaa jirti. Barattootni hedduun karaa nagaatiin gaaffiisaanii dhi’eeffachaa jiran rasaasa waraana mootummaa abbaa hirreetiin madaa’aniiru. Madaa’uun barattootaa fi dhukaasni gootota barattoota Oromoo duubatti hin deebisne.
Barsiisotni Kolleejjichaa Oromummaan shakkaman mooraa kolleejjichaa seenuu dhorkamanii barattoota waliin addaan qoodaman, uummatni magaalaas barataa waliin walitti makamuu dhorkamee waraanaan ittifamaa jira. Barataan Mootii jedhamu humnaan qabanii konkolaatarratti darbatanii fudhatanii deeman. Waraana barattootatti fidee kan reebsisaa, hiisisaa fi rukuchiisaa jiru Diinii Kolleejjichaa Tasfaayee Geetaachoo ta’uunis ibsameera. Odeeffannoo bal’aa jala buunee akka isiniif ibsinu waadaa seenna!


text:
“Irra caalaa jijjiiramni qalbii namaa hawatu ka mul’ate paartiilee miseensota Ihadeg lama: Dhaabbata Dimookitaatawa Uummata Oromoo yokaan OPDO fi Sochii Biyyoolessaa Saba Amaaraa yokaan BIADEN keessatti” ka jedhu – Jawaar Mohammed, “lameen keessatti jijjiiramni mul’ate ka wal-faallessu. OPDO keessatti hoogganoota gameeyyii fi muuxannoo-qabeeyyii dhaabicha keessa turan akka Obbo Abbaa-Duulaa Gammadaa fi Obbo Girmaa Birruu faa koree hoji-geggeessituu keessaa baasanii gara Koree gidduutti gad-buusan, faalla isaa: BIADEN keessatti immoo hoogganaa gameessa waggaa lamaa fi walakkaa dura Gumii dhaabichaa saddeetteffaa irratti soorataan akka ba’an taasisaman, Obbo Addisuu Leggesee faa koree hoji-geggeessituu dhaabichaatti deebisan,” jechuun itti fufee ibse.
Kunis maaliif akka ta’e gad-fageenyaan ennaa ibsu, “OPDO keessatti akka lakkoobsa Awurooppaatti bara 2010 irraa jalqabee hoogganoota gameeyyii dhaabicha keessatti hoogganoota fudhatama guddaa qabanii fi uummata birattis hojii isaaniin jaallatama argatan taayitaa irraa buusuuf gama hoogganoota haga xiqqoo Adda Bilisummaa Uummata Tigiraayitti hidhata jabaa qabaniin carraaqqiin godhamaa ture. Yaaliin kun dhaabicha keessatti qoqqoodaminsa uume, amma waan ta’es qaamuma wal’aansoo sanaa ti,” jedha – Xiinxalaan siyaasaa, Jawaar. Kanaa fi ka biroof xiinxala bal’aa kennee jira.


text:
Imaammata dhuunfaaOpen privacy settings
Nuyi, Deutsche Welthungerhilfe e. V., eegumsa daataa dhuunfaa kee cimsinee goona. Bu’uura qajeelfama eegumsa daataatiin fi Imaammata Dhuunfaatiin iccitiidhaan daataa dhuunfaa kee eegna.
Akka qajeelfamaatti, daataa dhuunfaa osoo hin dhiyeessin marsariitii keenya fayyadamuun ni danda’ama. Akkuma beekamu daataa dhuunfaan (fkn maqaa, teessoo, yookiin teessooi meelii )weebsaayitii keenya irratti walitti qabameera, kunis bu’uura fedha qabeessummaatiiniidha. Fedha keessaniin ala daataan kun qaama sadaffaaf qoodamuu hin danda’u.
Daddabarsi daataa qilleensarraa (fkn quunnamtii imeelii wajjin hidhata kan qaban) icciitii dogoggoraaf banaadha. Daataa guutummaan guututti qaama sadaffaan akka hin arganne gochuun hin danda’amu.
Daataaleen kun nama dhuunfaa wajjin walqabachuu hin qaba fi madda daataa biro wajjin walqunnamuu hin qabu.
Ittigaafatamummaa Garee fi Odeeffannoo Walqunnamtii:
Imaammanni Dhuunfa kan hoogganu adeemsa daataa:
Deutsche Welthungerhilfe e. V.
Friedrich-Ebert-Str. 1
53173 Bonn
Jarman
1. Odeeffannoo Waliigalaa
Imaammata Dhuunfaa kana keessatti, akaakuu, qabiyyee fi kaayyoo adeemsa daataa dhuunfaa tajaajila qilleensa Deutsche Welthungerhilfee. irratti ibsineerra. V fi marsariitiin kanaan walitti dhiyaatan, hojiiwwan, fi qabiyyeewwan (kana booda “Marsariitii” jedhamee kan waamamu). Imaammanni Dhuunfaa kan hojjetu qixa sirna, waltajjii, fi meeshaalee (kompuutera miinjaalaa yookiin meeshaalee moobaayilii) nama dhuunfaa kanneen tajaajilli ittin qilleensa irra oolanidha.
Ittigaafatamummaa Garee
Deutsche Welthungerhilfe e.V.
Friedrich-Ebert-Str. 1
53173 Bonn
Jarman
Bilbila: +49 (0)228-2288 176
Faaksii: +49 (0)228-2288 250
Jechoonni kan akka “Daataa Dhuunfaa” yookiin “Adeemsa” haala walfakkaatuun kan hiikaman bu’uura § 4 Qajeelfama Eegumsa Daataa Waliigalaatiinidha (QEDW). Marsariitii fayyadamuun ni danda’ama –kan hawaasaa ala- kaayyoo odeeffannootiif daataa nama dhuunfaa dhiyeessuu osoo hin dabalatiin (§§ 9, 10, 12 ilaali).
Bu’uura qajeelfama daataa qabatamaa ta’een daataa nama dhuunfaa fayyadamtoota hojjetamuu gooneerra, kunis tajaajila qilleensa irraa ni dabalata, fayyadamaan mirkanaa’eera yookiin barbaachisummaa fedhii seera (fkn xiinxala fedha, gahaa gochuu fi hojii daldalaa fi bu’uura § 6.1(f) tiin sarara gubbaatti nageenyummaa eeguu GDPR- keessumaayyuu hamma gahe safaruu, kaayyoo gabaa fi uummataatiif namoota dhuunfaa qopheessuu, galumsa daataa walitti qabuu, fi tajaajilawwan dhiyeessitoota garee sadaffaa fayyadamuu.
Qabiyyee kanaan, jechi “fayyadama“ jedhu namoota adeemsa daataa fayyadaman kamiyyuu ofitti hammata, kunis donaroota keenya, sharikummaa gamtaa, gareewwan fedha qaban, fi kanneen biroo sarara keenya daawwataniidha. Jechoota fayyadamaman fkn “fayyadamaa“, saala irraa bilisa.
Akkuma beekamu bu’uura §§ 6.1(a), 7 GDPR seerummaan wanti mirkaneeffamu daataa nama dhuunfaa fi kaayyoo dirqama seeraa keenya guutuudha (§ 6.1(c) GDPR) fi kaayyoo fedha seerummaa keenya eegudha(§ 6.1(f) GDPR).
Deeggarsa gochuuf fedha qabda yoo ta’e, deeggarsa gochuuf wantoota gargaaran kan akka odeeffannoo dhuunfaa fi maqaa kee si gaafanna. Daataan kee karaa SSlL- hidhata jiru fi Jarman keessatti bakka addaa keessatti ni kuufama. Tajaajila kana kan argatan namoota muraasa kiliraansii addaa qabanii fi deeggarsa daldalaa fi tekinikaala irratti hirmaannaa kanneen godhaniidha. Mirkaneessa ibsa kee ala daataan kee garee sadaaffaaf hin qoodamu.
Daddabarsi daataa qilleensarraa (fkn quunnamtii imeelii wajjin hidhata kan qaban) icciitii dogoggoraaf banaadha. Daataa guutummaan guututti qaama sadaffaan akka hin arganne gochuun hin danda’amu. Daataan dhuunfaan kara walitti hidhinsa (SSL) tiin iccitiidhaan darbuu dha.
2. Tarkaanfii Icciitii
Daataadhaaf eegumsa gochuuf tarkaanfii iccitii eeguu kan akka aartii dhaabbataa, kontiraataa, fi tekinikaala fudhanneerra fi baduu, manca’uu yookiin namoota dhuunfaa hin heyyamamneef akka baay’atan gochuu ni hir’isa.
Tarkaanfii icciitii jedhame dabarsa daataa biroowusarii fi sarvarii gidduu jiru ni hammata.
3. Daataa Kee Garee Sadaffaa Fi Dhiyeessitoota Garee Sadaffaa Wajjin Qoodu
Tajaajilawwan keenya dhiyeessitoota tajaajila alaatiif yoo dhiyeessine, kunis bu’uura § 28 GDPRkanraawwatamuta’a. Tokkoon daataadhaaf adeemsa kontiraata murteessuuf xumurreerra kunis daataan kee akkaataa kaayyoo isaaniitiin hojjetamuu fi kan hin qoodamne ta’uu isaati. Daataa dhuunfaa kee eeguuf tarkaanfii dhaabbataa fi tekinikaalaaf wantoota mijatoo ta’an ni fudhanna.
Kunis dhiyeessitoota tajaajilaaf raawwataminsa ni qabaata garuu kanneen armaan gadiitti hin daangeeffamu:
- i-gelb GmbH, Bruesseler Str. 89-93, 50672 Cologne: Qophii fi suphaa marsariitii
- micropayment GmbH, Scharnweberstrasse 69, 12587 Berlin: Daddabarsa kaffaltii sarara irraa gumaachotaa
- Episerver GmbH, Wallstrasse 16, 10179 Berlin: Dhiyeessa tajaajilaaf erguu fi gaazexaa erguu ( § 12 ilaali)
- Google Inc., 1600 Amphitheatre Parkway, Mountain View, CA 94043, USA: Xiinxala marsariitii fi gabaatti al lama dhiyeessuu ( §§ 8, 9 ilaali)
- Falcon.io ApS, H.C. Andersens Boulevard 27, 1., 1553 Copenhagen V, Denmark – Xiinxala fi quunnamtii midiyaa hawaasaa
- Trebbau direct media GmbH, Schönhauser Str. 21, 50968 Köln
- Bonner Werkstätten Lebenshilfe Bonn gemeinnützige GmbH, Am Alten Stauwehr 14-16, 53340 Meckenheim
- AZ Direct GmbH, Carl-Bertelsmann-Str. 161, 33311 Gütersloh
- Acxiom Deutschland GmbH, Elsenheimerstr. 55a, 80687 München
- Wolanski GmbH, Ernst-Robert-Curtius-Str. 6, 53117 Bonn
- cologne timing GmbH, Oskar-Jäger-Straße 173, 50825 Köln
- Brakeley GmbH, Emil-Riedel-Straße 18, 80538 München
- Ulrike Thonemann, Mommsenstr. 123, 50935 Köln
- sia Media, Bayerstrasse 45, 53332 Bornheim
Akkuma qabiyyee irratti ibsamee ture meeshaalee yookiin wantoonni bu’uura imaammata dhuunfaa kanaan hojjetaman (Kana booda walitti qabaatti “Dhiyeessitota Garee- Sadaffaa“) biyyaa sadaffaatti kan galmaa’e, daataan galmee biyya Dhiyeessitota Garee- Sadaffaatti ni darba jedhamee ni yaadama. Biyyi sadaffaan biyya GDPR kallattiinhojiiirrahinoolle fi biyyoota gamtaa Awurooppaa fi naannoo dinagdee Awurooppaa ala ta’an ni hammata. Daataan bifa sadarkaa eegumsa daataa mijataa ta’een, mirkaneessa fayyadamaatiin, yookan bifa mirkaneessa birootiin biyya sadaffaatti darbuu ni danda’a.
4. Unka Quunnamtiin Walqunnamtii Gochuu
Weebsaayitiin keenya gaaffii kee gara keenyatti akka ergituuf filannoo baay’ee kan kennuu fi walqunnamtii SSL kan raawwatuudha. Bu’uura § 6.1(a) GDPR daataa fi odeeffannoon barbaachisu gaaffiin kee akka ilaalamu ni ta’a.
5. Ilaalchawwan
Marsariitii keenya irratti ilaalcha yoo kennite, teessoon IP kee bu’uura fedha seera keenyaan § 6.1(f) GDPR. Guyyaa torbaaf kuufamee ni taa’a. Imaammanni kuusaa kun icciitii keenya eeguuf kan ooludha. Namni wantoota seera qabeessa hin taane ilaalcha kenne (kan akka arrabsoo, proppogaandaa siyaasaa dhorkamaa kkf) ofii keenyan kan himannu ta’ee eenyummaa barreessaa kan barbaadu ta’ee argama.
6. Galumsa Daataa fi Faayiloota-Cufaa
Bu’uura fedha seera keenyaan § 6.1(f) GDPR,yeroo hundumaa daataa walitti qabne galumsa tajaajila sarvariif ( Faayila cufama sarvariif ) ni fayyadamna. Galumsi daataa kan of keessatti hammatu:
- Teessoo IP kompuutaraa gaaffii ergu
- Galumsa guyyaa fi yeroo
- Maqaa fi fuula galumsaa URL
- Wayita daddabarsa fuulaa hamma daataa ergamee
- Haala galumsaa (Fuula darbe, fuulli hin jiru kkf)
- Browusarii fi sirna hojii daataa
- Tajaajila marsariitii akka qabxii galumsaatti
Sababa iccititiif (fkny dhimmoota akka sobaa fi loogii furi), odeeffannoo faayila-cufaa erga haqamee booda yoo xiqqaate guyyaa torbaaf kuufame taa’a. Daataan kaayyoo mirkaneessaaf hammi dhimmii isaa haalan ilaalamuttti guutummaatti osoo hin haqamiin taa’uu qaba.
7. Kuukii fi Safartoo Gahaa
Kuukiin daataa sarvaarii marsariitii keenya irraa yookiin sarvarii marsariitii qaama sadaffaa irraa gara fulduraatti akka ilaalamuuf kan darbuudha. Kuukiin bifa faayila xiqqaa yookiin bifa kuusaa odeeffannoo xiqqaadha. Bu’uura Imaammata Dhuunfaa kanaan,tarkaanfii gahaan hojii kuukii kamiyyuu sitti ni himama.
Kuukiin kamiyyu kompitara kee irratti akka hin kuufamne ni barbaadda yoo ta’e, sirna browusarii filannoo siif kennamu irraa akka hin hojjenne gochuu ni dandeessa. Kuukiin kuufame sirna browusarii kee irraa qulqullaa’uu ni danda’a. Kuukii akka hin hojjenne gochuu hojii marsariitii kee daangessuu ni danda’a.
Internet Explorer: support.microsoft.com/en-gb/help/17442/windows-internet-explorer-delete-manage-cookies
Firefox: https://support.mozilla.org/en-US/kb/enable-and-disable-cookies-website-preferences
Google Chrome: https://support.google.com/chrome/answer/95647?hl=en-GB
Safari:https://support.apple.com/en-gb/guide/safari/manage-cookies-and-website-data-sfri11471/mac
Opera: help.opera.com/Linux/12.10/en/cookies.html
Kaayyoo gabaatiif beeksisa Neetworkii onnachiisuuf kuukii fayyadamuu ni dandeessa kunis fuula akka hin hojjenne (http://optout.networkadvertising.org/) fi karaa marsariitii US (http://www.aboutads.info/choices) yookiin marsariitii Awurooppaa (http://www.youronlinechoices.com/uk/your-ad-choices/).
8. Xiinxala Googilii Fayyadamuu
Bu’uura seera fedha hojii keenyaan (fedha xiinxala fi hiikan guddisuu ) § 6.1(f) GDPR), XinxalaGoogiliinihojjenna, xinxalaweebiitajaajilaGoogiliindhiyaatu(“Google”).
Google Inc.
1600 Amphitheatre Parkway
Mountain View, CA 94043
USA
Xiinxalli Googilii xiinxala weebsaayitii keetti fayyadamuuf kuukii kee (ilaali § 7) nifayyadma. Fayyadamaan daataa kee weebsaayitii kuukii irraa madde fi USA keessatti gara Googil Sarvariitti darbee fi achitti ni kuufama. Googiliin cancala hojii dhuunfaa mirkanaa’e, wabummaan isaa seera eegumsa daataa Awurooppaatiin ni ilaalama. (https://www.privacyshield.gov/participant?id=a2zt000000001L5AAI&status=active).
Googiliin daataa kana bu’uura qajeelfama keenyaan fayyadamee tajaajilli sarara keenya akkamitti faayidaa irraa akka oolu ni madaala, waa’ee sochii sarara irraa gabaasa ni dhiyeessa, fi tajaajila qilleensa irraa kana fi intarneetii fayyadamuuf tajaajila dabalataa ni hojjeta. Haaluma kanaan eenyummaa fayyadamaa daataa hojjetame irraa madduu ni danda’a.
Beeksisa agarsiisuuf xinxala Googlii karaa tajaajila beeksisa Googilii ni hojjenna fi hiriyyuummaan isaa fayyadamtoota akka kanaaf qofa yoo ta’u kunis akka fedha tajaajila qilleensa irra jiruu yookan akka caasaa waliigalatti (fkn fedha mata duree irraa yookan oomisha weebsaayitii daawwatameen kan murteeffamu) Googilii irratti kan qoodnu (kunis“Remarketing Audiences” yookin “Google Analytics Audiences”kanjedhamu). Akkasumas beeksisoonni keenya kan fayyadamtoonni fedhanii fi isaan hin aarsine ta’uu isaa mirkaneeffachuuf Remarketing Audiences ni fayyadamna.
“anonymizeIp” gara xinxala Googilitti dabalameera kunis walitti qaba daataa IP (IP masking) mirkaneeffachuuf gargaara. Kana jechuun Googiliin fayyadamaa kan xiqqeesseef teessoon IP miseensa gamtaa Awurooppaa keessatti yookan naannoo dinagdee Awurooppaa kan keessatti kan raawwatudha. Dhimma adda ta’eef teessoon IP guutuun gara sarvarii Googilii USA tti darbee xiqqaatee jiraachuu ni danda’a. Teessoon IP browusarii fayyadamaatiin darbu Googilii keessatti hammatamuuf daataa biroo wajjin wal hin qunnamu. Browusarii soofweriitiin kuukiin akka hin kuufamne ittisuun ni danda’ama; garuu, kun hojii marsariitii guutummaatti irraa si dhorkuu ni danda’a.
Dabalataan, Googiliin daataa akka walitti hin qabne fi hojii irra hin olchine kunis daataawwan kuukiin tajaajjla sarara irraa maddeen walqabatee jiruu buusuun fi biroowusarii sirreessuun akkaataa armaan gadiitiin dhorkuu ni dandeessa.link: https://tools.google.com/dlpage/gaoptout?hl=en-GB.
Marsariitii armaan gadiitti fayyadamuun xiinxala Googil daataa kee irratti kennu dhorkuu ni dandeessa. Kunis gara fulduraatti marsariitii kee yeroo daawwuttu daataa kee akka hin qabamne gargaara: Raawwii Googlii Keessaa Dhabamsiisuu
Yoo karaa yoomessa birowsarii kee kana yookiin kuukii hundumaa balleessite, kuukii dhiis-filannoo kana haaressuu hin dagatin.
Karaa Googilii daataa fayyadamuu odeeffannoo dabalataaa barbaaduu ni dandeessa akkasumas weebsaayitii armaan gadii irratti: https://policies.google.com/technologies/partner-sites?hl=en-GB (“How Google uses information from sites or apps that use our services”), https://policies.google.com/technologies/ads?hl=en-GB (“Advertising”), http://www.google.de/settings/ads (“Control the information Google uses to show you ads”).
9. Googlitti Fayyadamuu
Bu’uura fedha seera hojii keenyaatti (fkn fedha xinxalaa fi hiika keessatti ol guddisuu § 6.1(f) GDPR), tajaajila gabaa fi fayyadama isaa ni hojjenna (“Google Marketing Services”) Google Inc., 1600 Amphitheatre Parkway, Mountain View, CA 94043, USA (“Google”). Googiliin karaa seera dhuunfaa, wabummaan isaa ilaalamee bu’uura seera eegumsa daataa Awurooppaatiin galmaa’eera. (https://www.privacyshield.gov/participant?id=a2zt000000001L5AAI&status=Active).
Tajaajilli gabaa Googilii beeksisa keenya sarara irratti akka fayyadamnu caalumatti kan nuuf heeyyamu fi fayyadamtoonni qofti beeksisaa isaanii guutummaatti fedha isaanitiin akka fayyadamaniif kan gargaaru dha. Wayita fayyadamaan, fakkeenyaaf, beeksisa oomisha isaa weebsaayitii biroo irraatii argu rimaarkeeting jedhama. Kaayyoo kanaaf, lakkaddaan Googilii Googiiliin kan raawwatamu fi tajaajilli gabaa Googilii yoo hojjetuudha gabaa al lamaa- giraafiksii hin mul’atiin yookan lakkaddaa “web beacons”—jedhamee kan waamamu weebsaayitii wajjin wal qabateera. Rimarkeetingi jedhame fayyadamuun, kuukii dhuunfaan fkn faayila xiqqoo, meeshaa fayyadamaa irratti kan qusatamu (qoofa kuukii tekinoolojii wal fakkaatoo fayyadamu ni dandeenya). Faayilli kun kan ibsu fayyadamaan kan daawwatu, qabiyyee inni ilaalu, bakka inni itti bu’u, browusarii fi sirna hojii ilaalchisee odeeffannoo tekinikaala kan walitti qabu, weebsaayitii caqasuun, yeroo daawwannaa, fi daataa biroo walitti dhiyeenya qaban tajaajila qilleensa irraa ni galmeessa.
Teessoon IP fayyadamaa akkasuma ni qabatama, kunis qixa Xinxala Googiliitiin, Teessoon IP miseensa Gamtaa Awuroppaa keessatti xiqqaachuu ni danda’a yookan naannoo dinagdee Awuroppaa dhimma adda ta’een gara sarvarii Googiliitti USA keessatti xiqqaatee jiraachu danda’a. Teessoon IP tajaajila Googilii biroo wajjin daataan fayyadamaa wal hin qunnamu. Odeeffannoon gubbaa madda biroo irraa odeeffannoo wal fakkaatuun walqunnamuu ni danda’a. Fayyadamaan marsariitii biraa itti fufee kan fayyadamu yoo ta’e, akka fedha isaatti beeksisa isaa irratti xiyyeeffachuu ni danda’a.
Adeemsi hojii Tajaajila Gabaa Googilii itti fufinsaan ta’uu qaba. Kana jechuun Googiiliin daataa kana qusachuu hin danda’u kunis kan akka maqoolee yookan teessoo imeelii fayyadamaa garuu daataa qabatamaan bu’uura fayyadamummaa eenyumma kuukii keessatti itti fufinsaan ni ilaalama. Qixa Googiliitiin, beeksisi cimsamee adda ba’ee hin mul’atu fihin ilaalamu kunis namatti garuu abbaan qabeenyaa kuukii eenyummaa jedhame qabaachuu ni danda’a. Googiliin itti fufinsaan daataa kana hin fayyadamu yoo fayyadamaan itti fufinsaan heyyamu isaa ibse malee. Daataan Tajaajila Gabaa Googiliitiin waa’iin fayyadamaa walitti qabame gara Googilitti darbee fi sarvarii Googilii USA irratti qusatame ta’a.
Akkasuma nuyi tajaajiala Googilii guddisuu marsariitii keenya irratti ni hojjenna. Googilii gahaa gochuun qorannoo A/B jedhamu akka fayyadamnuuf nu gargaara kunis jijjiramni adda addaa marsariitii akkamitti akka miidhu irra deebi’ee ijaara (fkny jijjiirama galtee dirree kkf). Kaayyoo kanaaf kuukiin meeshaa kee irratti qusatameera. Daataa hundi akkaata kanaan qusatame itti fufinsaan ta’uu isaati. Caalumatti, Bulchaa Googilii xiinxala Googilii fi tajaajila gabaa marsariitii keenya irratti fayyadamnee haaluma walfakkaatuun ni bulchina.
Odeeffannoon dabalataa fayyadama daataa ilaalchisee kaayyoo gabaatiif kanneen armaan gadii irratti ni argama.page: https://www.google.com/policies/technologies/ads; you can find Google’s privacy policy at https://www.google.com/policies/privacy.
Akkasuma Tajaajila Gabaa Googilii fayyadamuu yoo barbaadde keessuma beeksisa irratti, filannoo Googilii kana fayyadamuu ni dandeessa. http://www.google.com/ads/preferences.
10. Fuula Kitaabaa, Amala Dhaggeeffattoota, fi Tajaajila Gabaa Fuula Kitaabaa
Tajaajila sarara keenya ilaalchisee hojii daldalaa fi gahomsuu fi fedha xiinxala seera keenya keessumaa kaayyoo isaa ilaalchisee, hojii tajaajila Fuula Kitaabaa, Fuula Kitaabaa meeshaa neetworkii hawaasa ilaalchisee kanneen armaan gadii irratti ni hojjenna1 Hacker Way, Menlo Park, CA 94025, USA, or, if you are resident in the EU, Facebook Ireland Ltd., 4 Grand Canal Square, Grand Canal Harbour, Dublin 2, Ireland ("Facebook"). Fuula Kitaabaa kara hojiimaata wabummaan isaa seera eegumsa daataa Awurooppaatiin ilaalamee galmaa’era. (https://www.privacyshield.gov/participant?id=a2zt0000000GnywAAC&status=Active).
Piikselii Fuula Kitaabaatti fayyadamuun, Fuulli Kitaabaa tajaajila sarara gubbaa keenya akka gareetti adda baasee qoodera (“Facebook Ads”). Firiin isaa, Piikselii Fuula Kitaabaa fayyadamnee beeksisoota Fuula Kitaabaa keenya fayyadamtoota Fuula Kitaabaa qofaaf mul’ifnee bu’uura hirmaannaa fedhitiin tajaajilli qilleensa gubbaa keenya yookiin akka caasaan tokko ibsametti (fkn fedha mata duree yookiin oomisha, weebsaayitii daawwatame fayyadamuun) kan Fuulli Kitaaba haasawaa godhamu (“Maamiltoota Garaagaraa”).
Akkasuma nuyi Piikselii Fuula Kitaabaa fayyadamnee fayyadamaan beeksisa Fuula Kitaabaa fedha isaan fayyadamuu mirkaneessuuf gargaara. Piikselii Fuula Kitaabaatti fayyadamuun, bu’aa qabeessummaa beeksisoota Fuula Kitaabaa ilaaluu ni dandeenya kunis kaayyoon isaa istaatiksii fi qorannoo gabaatiif ilaalchi fayyadama gara weebsaayitii keenyaatti akka qajeelfamu beeksisa Fuula Kitaabaa (“Jijjirama”) gochuuf nu gargaraa.
Piiseiliin Fuula Kitaabaa hatattaamaan Fuula Kitaabaa wajjin kan qindoome fi marsariitiin keenya yoo galtee qabaatedha; kuukii kuusuu danda’a, kkf, faayila xiqqaa, mi’a kee irratti. Fuula Kitaabaa keessa yoo seente yookiin daawwatte tajaajila qilleensa irra daawwattee eenyummaa kee beeksisuu dandeessa. Daataan walitti qabame fayyadamuuf rakkisaa waan ta’eef fi akka gidduugaluuf hin heyyamiin. Garuu, daataan Fuula Kitaabaatiin qusatamee fi hojjetamee, walitti hidhinsi eenyummaa fayyadama fi Fuula Kitaabaan kaayyoo qorannoo gabaatiif fi beeksisaaf ni hojjetama.
Kaayyoo araaratiif daataa kamiyyuu Fuula Kitaabaa irratti qooduu ni dandeenya, garuu Fuula Kitaabaatti ergamuu dura biroowusarii naannootiin https ilaalamu qaba. Kun daataa Fuula Kitaabaa haala wal fakkaatuun xaxamee wajjin tokko gochuuf qofa kan hojjetamudha.
Karaa Fuula Kitaabaa daataa hojjechuun imaammata dhuunfaa Fuula Kitaabaa kan bu’ureeffateedha. Odeeffannoon dabalataa mul’achuu beeksisoota Fuula Kitaabaa ilaalchisee imaammata dhuunfaa Fuula Kitaabaa irratti argamuu danda‘ahttps://www.facebook.com/policy.php. Odeeffannoon addaa fi ibsi bala’aan Piikselii Fuula Kitaabaa fi akkamitti akka hojjetu kutaa gargaarsa Fuula Kitaabaatiin ni argama.:https://www.facebook.com/business/help/651294705016616.
Daataa Piikselii Fuula Kitaabaatiin walitti qabuu fi Daataan kee Piikselii Fuula Kitaabaa irratti akka mul’atu gochuu ni dandeessa. Akaakuu beeksisaa Fuula Kitaaba kee irratti mul’achuu qabu murteessuuf, peejii Fuula Kitaabaa dhimma kanaan wal qabatu banuu dandeessa, akkasumas bu’uura beeksisa fayyadamaatiin qajeelfamoota hordofi.https://www.facebook.com/settings?tab=ads. Yoomessi kun of danda’aadha, fkn kompuutara minjaalaa yookiin meeshaale akka moobaayilaa kamiifuu ni hojjeta.
Kaayyoo gabaatiif beeksisa Neetworkii onnachiisuuf kuukii fayyadamuu ni dandeessa kunis fuula akka hin hojjenne (http://optout.networkadvertising.org/) fi karaa marsariitii US (http://www.aboutads.info/choices) yookiin marsariitii Awurooppaa (http://www.youronlinechoices.com/uk/your-ad-choices/).
11. Xalaya (Bakka hojii irra olutti)
Odeeffannoon armaan gadii waa’ee qabiyyee xalayaa keenya ni ibsa; galmaa‘u, gabaasa, fi adeemsa madaalli istaatiksii; fi mirga haqamuu kee of keessatti hammata. Xalayaa keenyatti galmaa’uun, adeemsa jedhamee haala walfakkatuun mirkanaa’e siif kennama.
Qabiyyee Xalayaa: Xalayaa, imeelii, fi ergaa elektirooniksii meeshaalee beeksisaa (kana booda Xalayaa) addumaan mirkaneessa fudhataa of keessatti qabata. Xalayaan keenya odeeffannoo pirojeektii keenya ilaallatu, garee, deeggarsa yeroo battalaa, gochoota, fi waa’ee dhaabbata keenya of keessatti haammata.
Godh-Filannoo Lamaa fi Seensaafi Ba’iinsa: Xalayaa keenyatti galmaa’uun karaa adeemsa filannoo lamaa raawwachuu ni danda’a. Kana jechuun galmee irratti, imeelii gaaffi galmee mirkaneessa irratti gaafatte ni fudhatta. Mirkaneessi kun namooti teessoo imeelii mataa isaaniitin akka galmaa’aniif gargaara. Galmee xalayaa adeemsa sanada galmee bu’uura barbaachisummaa isaatiin mirkaneessuuf gargaara. Kunis yeroo galmee kuusuuf fi akka teessoo IP tti mirkaneessuu of keessatti haammata. Jijjiramni daataa kee irratti raawwatu kamiyyuu karaa dhiyeessa tajaajila gabaasa keenya ni kennama.
Daataa Galmeessuu: Xalayaa keenyatti galmaa’uuf teessoo imeelii kee qofa dhiyeessuutu sirraa barbaadama. Maqaa akka filannooti dhiyeessuun xalayaa keenya irratti akka dhuunfaatti si galmeessuu ni dandeenya.
Dhiyeessa Tajaajila Gabaasa: Xalayaa gabaasuuf, dhiyeessa tajaajilaa kan ta’ee Episerver GmbH, Wallstrasse 16, 10179 Barlinni hojjechiifna kunis dirqama seera eegumsa daataa ilaaluuf nu kennameen fi addumaan xalayaa kee gara WHHtti gabaasuf ta’a. Daataa kee addumaan giddugala daataa Awurooppaatti ni kuufama.
Imaammata dhuunfaa dhiyeessa tajaajila gabaasa keenya as irratti daawwachuu ni dandeessa: https://www.episerver.com/legal/privacy-statement/.
Qoranno Istaatiksii fi Xiinxala: Xalayaan jedhame kun “web beacon”,fkn faayila hangi isaa Piikselii ta’ee kan qusatamu yeroo xalayaan gabaasa sarvarii dhiyeessa tajaajila irratti gabaafamuudha. Qusannoo kaayyoo kanaaf, odeeffannoon tekinikaala- kan akka biroowusarii fi sirna odeeffannoo, teessoo IP kee, fi yeroo qusannaa walitti ni qabama. Odeeffannoon kun fooyyessa tekinikaalaatiif ni fayyada kunis bu’uura teekinika daataatin yoo ta’u, kaayyoon garee fi amalli dubbisuu isaanii bu’uura galtee naannoo (karaa teessool IP tiin kan murtaa‘u), yookiin yeroo galumsaatiin ta’a. Malli walitti qabinsa istaatiksii daataa murtii xalayaa banuu, yeroo banamu, weebsaayiti itti bu’ame of keessatti ni hammata. Akkasuma odeeffannoon xalayaa sababa tekinikaalaaf fudhachuu wajjin kan walqabatu fi dhiyeessi tajaajila gabaasa fayyadama dhuunfaa to’achuu fi madaallii kun amala dubbisuuf beekamtii kennuu fi fayyadamaan qabiyyee keenya sirreessee fayyadamuu yookiin qabiyyee adda addaa fayyadamtoota garagaraatti rabsuu kunis fedha nama dhuunfaatiin kan ta’u hin hordofnu.
Kan hingalmoofne/Kan Haqame: Hin galmaa’in- qabiyyee xalayaa keenyaa yeroo kamiyyuu argachuu ni dandeessa. Kun qabiyyee kee fi dhiyeessa tajaajila gabaasa fudhachuu kee fi xinxala istaatiksii kee addaan kutuu danda’a. Garuu akka tasaa adda baasuun gabaasa , dhiyeessa tajaajila gabaasa yookiin madaalli istaatiksii addaan kutuun hin danda’amu. Xumura xalayaa irratti weebsaayitii hin galmoofne argachuu ni dandeessa. Xalayaa irratti galmooftee fi osoo hin turiin yoo addaan kutte, odeeffannoon dhuunfaa kee haqamuu ni danda’a.
12. Footoogiraafii, Vidiiyoo (Kiliippota),...
Suuraawwan fi vidiyoowwan (kiliipponni),...., marsariitii kana irratti fayyadan hawaasaaf dhiyaataan footogiraafarootan, ageentii footoogiraafiitin yookiin namoota dhimmi isaa ilaallatuun mirkanaa’e hojjetamu. Abbaan qabeenya fi liqiin footoogiraafii beeksisa mirga kooppiitiin kan dhiyaatu ta’ee bifa suuraan yookiin daataa footoogiraafii gudda. Bu’uurri seera kanaa § 6.1(f) GDPR.
13. Qabiyyee fi Tajaajila Qaama Sadaffaa Wajjin Hojjechuu (Barbaachisa Bakka Ta‘etti)
Bu’uura fedha seera keenyaatiin qabiyyee fi tajaajila Dhiyeessitoota Garee- Sadaffaa tajaajila sarara irratti akka hojjetan ni taasifna (fedha xiinxala, gahoomsuu, fi hojii daldalaa sarara irraa of § 6.1(f) GDPR) ) qabiyyee fi tajaajila isaanii kan akka Vidiyoo (kana booda “Qabiyyee” jedhamee kan waamamu). Kun yeroo hundumaa Dhiyeessitoota Garee- Sadaffaa qabiyyee kana teessoo IP fayyadama akka argatan barbaachisa, sababi isaa teessoo IP ala qabiyyee kana erguun hin danda’an. Teessoon IP qabiyyee kana mul’isuuf barbaachisaadha. Qabiyyee qofa fayyadamuudhaan dhiyeessitoonni kun dhuunfaan teessoo IP isaanii fayyadamuu danda’u. Dhiyeessitoonni qaama sadaffaa WebBacon kaayyoo gabaatiif fayyadamuu danda’u. Taagii Piikselii fayyadamuun tiraafikiin daawwattoota fuulli waraqaa isaa madaalamuu ni danda’a. Dabalataanis, odeeffaannoon itti fufaan kuukii fayyadamaa irratti kuufamuu danda’a kunis odeeffannoo tekinikaala ofitti dabalatee kunis waa’ee biroowusarii fi sirna hojii, weebsaayitii caqasuun, galumsa yeroo, fi daataa dabalataa maddaa odeeffanno biroo wajjin walqabataniin walqunnamuu qabu.
Kanneen armaan gadii qabiyyee dhiyeessa garee- sadaffaati. Akkusumas walitti hidhinsa kan dhiyeessu fi odeeffannoo biroo adeemsa daataa fi kanneen keessa hammi tokko kan ibsaman:
- Tajaajilli kaffaltii garee sadaffaa (fkn. Paypal Sofortüberweisung, kaffaltii qilleensa irraa bu’uura Munich) tumaalee fi haalonni akkasumas imaammanni dhuunfaan kara weebsaayitii Dhiyeessa Garee-Sadaffaatiin hojii irra ni oola.
- Kaartaan Googlii Dhiyeessa Garee-Sadaffaatiin 1600 Amphitheatre Parkway, Mountain View, CA 94043, USA. Imaammanni dhuunfaan: https://www.google.com/policies/privacy/, Opt out: https://www.google.com/settings/ads/
- Vidiyoon “YouTube” Dhiyeessa Garee-Sadaffaatiin1600 Amphitheatre Parkway, Mountain View, CA 94043, USA. Imaammanni dhuunfaan: https://www.google.com/policies/privacy/, Opt out: https://www.google.com/settings/ads/
- Hojiin twitariidhaan dhiyaatu karaa tajaajila qilleensa irraa ni qindaa’a. Hojiin jedhame karaa twutarii kanaa ni dhiyaata Twitter Inc., 1355 Market Street, Suite 900, San Francisco, CA 94103, USA. Twutarii fayyadamuun “retweet” kan jedhamu weebsaayitiin herrega twutarii wajjin akka walqunnamu ni ta’a. Kuta kana keessatti daataan gara twutaritti ni darba. Akka dhiyeessaa weebsaayititti, qabiyyeen daataa darbuu twutariin hin fayyadu. Imaammanni dhuunfaan twutarii kan argamutwitter.com/privacy. Eegumsa jijjirama daataa twutarii kee http://twitter.com/account/settings.
- Curator.io
- Issuu
- Datawrapper
14. Mirga Fayyadamaa Keenya
Bu’uura gaaffii fi mirkaneessaatiin kana barreessuu keenyaaf gammachuu nutti dhaga’ameera kunis seera daataa dhuunfaa fudhatama qaban keessuma si ilaalchisee hojiimaata ni qabaata. Dhimma kana keessatti, odeeffannoo bala’aan daataa dhuunfaa kan ibsame § 15 GDPR.
Daataa dhuunfaan si ilaallatu sirrii ta’uu baatus, mirga hatattaamaan sirreessuu qabda kunis bu’uura (§ 16 GDPR).
Mirga daataan dhuunfaan kee hatattaaman akka haqamu gochuu qabda, kunis dimshaashaan § 17 GDPR irratti tarreeffameera.
Akkasumas mirga adeemsa kana dhorkuu qabda kana keessaa tokko kan § 18 GDPR applies fakkeenyaaf wayita qormaata to’achuu of keessatti qabata.
Daataa dhuunfaa waa’ee ilaallatu sababoota waliigalaa irraa madduu danda’an mirga mormuu qabda. Kubbaaniyaan keenya daataa dhuunfaa jedhame dhabuu danda’a garuu, bu’uura hundeeffama, hojiimata fi seerota (§ 21 GDPR) ta’uu qaba.
Loogii qaama bulchiinsa irratti ta’uu malee mirga sanada kee ilaaltee abbaa tayitaa to’ataatti kennuu qabda fi kunis bu’uura GDPR (§ 77 GDPR) ta’uu qaba. Mirgoota karaa abbaa taayitaa to’ataatiin hojjechuu dandeessa fi bakki jireenyaa kee, bakki hojii kee keessatti mul’achuu qaba. Kaaba Rhine–Westphalia, namoonni armaan gadii kan ajajaniidha:
Ofisara eegaa daataa Kaaba Rhine–Westphalia (LDI)
Kavalleriestrasse 2 - 4
40213 Düsseldorf
Jarman
15. Daataa Haquu
Daataan kuusne akka hin barbaachifne akkuma hubatameen ni haqamu fi yeroo turmaataa kamiyyuu sarbuu hin danda’an. Akkuma kanaan dura jennee turre daataan fayyadamaa hin haqamu sababni isaa kaayyoo seeraa biroof barbaadamuu danda’u. Kana jechuun daataa akka kanaa kaayyoo biroof hojii irraa hin oolu. Kun hojii irraa kan oolu, fakkeenyaaf, daataan fayyadama daldalaaf yookiin kaayyoo taaksiif yoo barbaadameedha.
Bu’uura seerotaatiin § 257.1 HGB (German Commercial Code) waggaa ja’aaf turuu qaba (Ibsa faayinaansii waggaa, nageewwan kkf) fi bu’uura 147.1 AO (German Revenue Code) waggaa kudhaniif turuu qaba (kitaabolee, galmeewwan, gabaasa manajimantii, naga’eewwan, sanadawwan, taaksii qabatamaa kkf).
16. Mirga Mormuu
Fayyadamaan mirga hojii irra oolu gara fulduraa daataa dhuunfaa isaanii mormuu ni danda’u kunis beeksisa kallatti dabalatee. Mirga mormuu kee ni kabajna nuyi dirqamaan gaaffi daataa hojii irraa hin oolchinu.
17. Adabbii Hidhaalee
Wayita walitti hidhinsi hojjetamu qabiyyee seera qabeessaa hin ta’in akka hin labsamne ni ibsina. Deutsche Welthungerhilfe e.V. dizzaayinii, qabiyyee, yookiin abbummaa fuula walitti hidhamanii ammaa fi gara fulduraa irratti dhiibbaa hin geechisu. Dhimma akka kanaa keessatti, qabiyyee hunda irraa akka of fageessinu kunis fuula walitti hidhame erga waliti hidhinsi umame booda kan jijjirame ibsuu barbaanna: kunis hidhata hunda irratti fi caqasa jiru irratti hojiimaata ni qabaata. Dhiyeessa qofti caqasa fuula ilaaluun kunis idaa seera qabeessa hin ta’in, sirrii kan hin ta’in, qabiyyee guutuu hin ta’in fi badii fayyadamuu irraa maddu yookiin odeeffannoo dhiyaate haala malee fayyadamuu hin dabalatu.
18. Beeksisa Maatiif fi Eegduu Seera Qabeessaaf
Maatii fi eegaan seera qabeessi dhimmaa dhuunfaa ijoollee isaanii eeguuf ittigaafatamummaa qabu. Haalota ittigaafatamummaa fi qusannoo daataa dhuunfaa daa’immani akkamitti akka qabamu gaafannee irratti haasoftaniittu.
19. Foyyessa Imammata Dhuunfaa
Adeemsa hojii daataa, tajaajilaawwan fi jijjirama seeraa qabachuuf mirga foyyeessa imaammata dhuunfaa ni eegna. Garuu, adeemsa daataa ilaalchisee qofa hojiimaata ni qabaata. Akkuma kanaan dura haasofnee turre yookiin caasan imaammata dhuunfaa qajeelfamoota of keessatti kan haammate fi kunis walitti dhufeenya kontiraataa fayyadamtoota, gaaffiin fooyyeessaa hojii irra kan oolu bu’uura mirkaneessa fayyadamaatiin kan raawwatudha.
Fooyyessa kana imaammata dhuunfaa irratti buusnee guyyaa akka dubbistuuf yaada si kennina.
20. Gaaffilee yookiin Yaadota kee
Gaaffiiwwan, ilaalchawwan fii imaammata dhuunfaa ilaalchisee komii yoo qabaatte, gara Ofiisara eegumsa daataa keenyaatti baga nagaan dhufte. Karaa imeelii keenyaa datenschutz@welthungerhilfe.de nu qunnamuu dandeessa yookiin kara teessoo poostaa keenya “Gara Ofiisara Eegumsa Daataa” jechuudhaan. Daataa kee irraa odeeffannoo fudhachuu, jijjiiruu yookiin haquu yoo barbaadde, private donor servicen nu qunnamuu dandeessa.


text:
Maqaalee Rabbii (Subhaanahu)-Kutaa 8.2
B- Bu’aa Maqaalee Ar-Raaziq, Ar-Razzaaq beeku fi itti amanuun argamuu–Kutaa 1ffaa
Kutaa darbe keessati Ar-Razzaaq, Ar-Raaziq-jechuun rizqii kan uumu, kennu fi karaa ittiin argatan laaffisuudha jenne turre. Ar-Razzaaq baay’innaan rizqii kennu agarsiisa. Rizqii jechuun wanta namoonni itti hajamanii fi itti fayyadamaniidha. Kanneen akka soorata, uffata, qilleensa, qoricha, beekumsa fi kkf. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa lubbu-qabeenyi lakkoofsi isaanii hangana hin jedhamneef rizqii baay’ee daangaa hin qabne kan kennu waan ta’eef Inni Ar-Razzaaq dha. Namni maqaa kana sirritti itti xinxalluun yoo hubatee fi itti amane bu’aalee baay’ee argata. Isaan keessaa:
1-Rabbii olta’aaf ajajamuu, jaallachuu, Isaaf of gadi qabuu fi Isa galateefachuu–eeti nafseen namaa tuni kan tola ishitti oole jaallachuu fi isaaf ajajamu irratti uumamte. Garuu yeroo qalbiin namaa kan tolee itti oole beeku irraa haguggamte, namni qananii isaa ni waakkata. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa qananiin ilma namaa irratti oole lakkaawame hin dhumu. Garuu namoota lakkoofsan xiqqoo ta’antu qananii kana beekee Isaaf galata galcha. Kan hafan baay’een isaanii qananii Isaa ni waakkatu. Qur’aana keessatti ni jedha:
“Gabroota Kiyya keessaa kanneen baay’innaan galata galchan xiqqoodha.” Suuratu Saba’a 34:13
Galata galchuu jechuun qananiin Isarraa akka ta’e amanuu, arrabaan Isa faarsu, qalbiin Isaaf of gadi qabuu, wanta Inni jaallatu ittiin hojjachuu fi wanta Inni jibbuu ittiin hojjachuu irraa fagaachuudha. Dhugumatti, namoonni kana godhan lakkoofsi isaanii baay’ee xiqqaadha.
Qananiin namni qabu fi argatuu hundi Gooftaa isaa irraa erga ta’e, sonoota (morals) keessaa wanti namarraa eeggamu Kan tola namatti ooluf galata galchuudha. Akkasi miti ree? Kan tola namatti oolef galata galchuun amaloota fi sonoota gaggaarii keessaa tokko.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa kan namoota qananiisu fi isaaniif rizqii kennu waan ta’eef, dirqamni namoota irra jiru Isaaf ajajamu fi galata galchuudha. Wantoota armaan olitti ibsuuf yaalle mee gaafi fi deebii A fi B jidduutti adeemsifamuun haa ibsinuu:
A: Maaliif Rabbiif ajajamtaa?
B: Akkuma beekkamu kan rizqii namaaf uumu, karaa ittiin argatan namaaf laaffisuu fi kennu Rabbii olta’aadha. Rizqiin Isaa addaan cinnaan jireenyi kiyya guutuun addaan citti. Fkn, osoo rooba samii irraa roobsu baate, Isaan ala eenyullee duumessa irraa bishaan buuse nama sooru hin danda’u. Kanaafu, karaan Jaalala Isaa itti argatan, rizqii kana caalu itti argatanii fi adabbii Isaa jalaa itti bahan, Ar-Raaziqaaf ajajamuudha. Nama rizqii Isaa waakkatu fi Isaaf ajajamu dide, adabbii adda addaa akka adabuu addunyaa tana keessatti argine jirra. Adabbiin Aakhirah immoo kana caala. Kanaafu, karaan adabbii kana jalaa nagaha itti bahanii fi rizqii guddaa addunyaa tanaa caalu itti argatan, Rabbii olta’aaf ajajamuudha. Qananii Isaa waakkachuu fi Isa faallessuun maaliif boodarra rakkoo fi adabbiif of saaxilaa? Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa nama Isaaf ajajame, galata galchee fi amane akka hin adabne waadaa galee jira. Ni jedha:
“Yoo isin [Isa] galateefattanii fi amantan, Rabbiin isin adabuu irraa maal godhaa? Rabbiin Galateefataa Beekaa ta’eera.” (Suuratu An-Nisaa 4:147)
A: Qur’aana irraa aayah Rabbiin akka galateefatan itti ajajju naaf himu fi ibsuu dandeessaa?
B: Aayaanni shukrii (galateefachuutti) ajajan baay’eedha. Garuu aayah takka qofa siif haa dhiyeessu:
“Yaa warra amantan! Wantoota gaggaarii isiniif kennine irraa nyaadhaa. Isa kan gabbartan yoo taatan Rabbiif galata galchaa.” Suuratu Al-Baqarah 2:172
Yaa warra Rabbii fi Ergamaa Isaa dhugoomsitan, haqaan gabbaramaan Rabbiin akka ta’e mirkaneessitanii fi Isaaf ajajamtan, wantoota gaggaarii fi halaala ta’an irraa nyaadhaa.[1] “Isa kan gabbartan yoo taatan Rabbiif galata galchaa.” Rabbiin galateefachuu jechuun qalbiin of gadi qabuu fi qananiin Isa irraa akka dhufe amanuu, arrabaan Isa faarsu, qaaman wanta Inni itti ajaje hojjachuu fi qananii Isaa badii ittiin hojjachuuf itti fayyadamuu dhiisudha. Aayah tana keessatti namni Rabbiin hin galateefanne, Isa qofa kan hin gabbarre ta’uu agarsiisa. Namni Isa galateefate immoo Isa gabbaree fi wanta itti ajaje hojjatee jira. Ammas, wantoota gaggaarii halaala ta’an nyaachun hojii gaarii hojjachuu fi hojiin kuni fudhatama akka argatuuf sababa ta’a. Aaya tana keessatti qananii booda galata galchuutti (shukriitti) ajajuun, shukriin qananiin jiru akka eeggamuu fi qananiin bade akka dhufuuf sababa ta’uu agarsiisa. Galata galchuu dhiisu fi waakkachuun immoo qananii namarraa oofa.[2]
A: Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa akkamitti galateefachuu fi jaallachuu dandeessaa?
B: Rahmaani Raaziqa ta’e, qananiin ani qabu hundi Isarraa kan ta’e galateefachuu fi jaallachuuf tooftaalee sadii fayyadama. 1ffaa-Qananii na bira jiru yaadachu fi itti xinxalluu. 2ffaa-Haala darbe kiyya yaadachuu, 3ffaa-namoota qananii ani qabu dhaban ilaalu. Qananiin akka beekumsaa, iimaana, qabeenya fi kan biroo na bira jiran qananii guddaa Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa na badhaasedha. Kanaafu, kuni galata galchuu fi Isa jaallachuutti na kakaasa. Isaaf ajajamu fi Isa faarsun galata galchuun qananiiwwan kunniin akka itti fufanii fi dabalan waan taasisuuf. Qur’aana keessatti ni jedha:
“Yaa namoota! Qananii Rabbii isin irra jiru yaadadhaa. Sila Rabbiin ala Uumaan (Khaaliqni) biraa kan samii fi dachii irraa rizqii isiniif kennu ni jiraa? Isa malee gabbaramaan haqaa hin jiru. Kanaafu akkamitti [Isa irraa] garagaltu?” Suura faaxir(35):3
Yaa namoota qananii Rabbiin isin irratti oole ammaa amma yaadadhaa. Yaadachuun kuni kan ta’u, arrabaan dubbachuu fi qananii Rabbii nu keessa jiruu fi naannawa keenya jiru itti xinxalluudha. Yaadannoon kunis Isa faarsu fi galata Isaaf galchuutti nu kakaasa. Ergasii hundeewwan qananii ni beeksise. Isaanis: Uumuu fi rizqiidha. “Sila Rabbiin ala Uumaan (Khaaliqni) biraa kan samii fi dachii irraa rizqii isiniif kennu ni jiraa?” Sila Rabbiin ala Khaaliqni samii irraa bishaan roobsu fi aduu ibsuun lafa keessaa biqiltoota isiniif biqilchee isin sooru ni jiraa? Akkuma beekkamu Khaaliqni samii fi dachii irraa nama sooru Rabbiin qofa erga ta’ee, Isa malee gabbaramaan haqaa hin jiru.[3]
Samiwwanii fi dachii kan uumee fi waan hundaa irratti danda’a ta’ee malee gabbaramaan gabbarriin (ibaadan) isaaf malu hin jiru. Kanaafu, yaa namoota Rabbiin malee eenyullee hin gabbarinaa. Sababni isaas, Isaan ala kan isin fayyadu fi miidhu hin jiru. Ibaadaa Isaaf qulqulleessaa.[4] “Kanaafu akkamitti [Isa irraa] garagaltu?” Khaaliqa isin uumee fi rizqii isiniif kennu dhiistanii akkamitti makhluuqa (uumama) isin uumuu fi rizqii isiniif kennu hin dandeenye gabbartuu (waaqefattuu)? Kuni dhimma warri sammuu qaban ajaa’ibsifataniidha. Namni yaada fi fedhii qabuu wanta ibaadan (gabbarriin) isaaf hin mallee akkamitti gabbaraa (waaqefataa)?
2-Tawakkula qabaachu-Tawakkula jechuun wanta namarraa eeggamu hojjachuu waliin qalbiidhaan hirkannaa dhugaa Rabbiin irratti hirkachuu fi wanta Inni namaaf filatuuf harka kennuudha.[5] Tawakkulli (hirkannaan) hojii qalbiiti. Namni kan rizqii namaaf uumuu fi kennu Rabbii olta’aa ta’uu yoo mirkaneefate, Isarratti hirkata. Sababa isarraa eeggamu hojjachuu waliin qalbiin isaa Rabbitti rarraati. Sababni isaas, rizqii fi wanta rizqiif sababa ta’uu hunda kan uume Isa. Kuni naanna’e naanna’e, qalbii keessatti tasgabbii fi gammachuu argamsiisa. Rizqiif jedhanii dhiphachuu fi sodaachu namarraa oofa. Walaleessaan ni jedha:
Rabbiin Raaziqa kiyya ta’ee osoo jiru akkamitti hiyyummaa sodaadhaa?
Rakkinnaa fi laafinna keessatti uumamtoota kanniin Kan razzaqu Isaa
Uumamtoota hundaa razzaquuf itti-gaafatamummaa fudhatee
Lootu gammoojji keessatti, qurxummii galaana keessatti
Ammas wanta armaan olitti ibsuuf yaalle gaafi fi deebiin ifa haa goonu.
A: Rabbiin irratti hirkachuu yommuu jettu maal jechuu keeti? Rizqii barbaadachuuf osoo hin carraaqin taa’anii, “Ani Rabbiin rizqii naaf kenna” jechuu keetii?
B: Lakki, akkasi miti. Akkuma duratti jenne Rabbiin irratti hirkachuu jechuun harkaan wanta namarraa eeggamu hojjachaa qalbiin immoo Isatti rarra’uu fi amanuudha. Mu’minni (namni dhugaan amane) rizqii irratti kan hirkatu osoo hin ta’in Rabbiin irratti hirkata. Kan dhugaan nama fayyaduu fi balaa namarraa deebisu qabeenya harkaa qabu osoo hin ta’in Rabbiin akka ta’e ni beeka. Kanaafu, qalbiin isaa qabeenyarratti osoo hin ta’in Gooftaa isaatti rarraati. Murtii Gooftaa isaatiif harka kenna. Kuni hundi tasgabbii isaaf kenna. Ammas, harka marate taa’uun “rizqiin naaf dhufti” kan jedhu osoo hin ta’in, rizqii argachuuf hanga danda’e ni carraaqa. Sinbireen ganama rizqii barbaadachuuf baate galgala quufte galti. Wanti ishiin hojjattu sababa. Yommuu ishiin carraaqxu, Rabbiin rizqii ni kennaaf. Namnis haaluma kanaan yoo carraaqe, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa rizqii ni kennaaf.
A: Namoonni gariin garmalee ni carraaqu, garuu rizqii xiqqoo argatu. Gariin immoo xiqqoma carraaqanii rizqii baay’ee argatu. Kuni akkamii?
B: Akkuma kutaa darbe keessatti jenne carraaqqin namootaa sababa rizqiiti malee maddaa miti. Kan rizqii maddisiisu, kennuu fi qoodu Rabbiidha. Sababni isaas, Rabbiin Ar-Razzaaq waan ta’eef rizqii kan uumu, sababa laaffisu fi nama fedheef kennuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa fedhii fi ogummaa Isaatiin rizqii namootaa garagara godhe. Ni jedha:
“Gooftaan kee nama fedheef rizqii ni bal’isa, [nama fedhe immoo] itti dhiphisa. Dhugumatti, Inni gabroota Isaa ilaalchisee keessa beekaa, argaa ta’eera.” Suuratu Al-Israa 17:30
Yaa nama addunya tana keessatti iddoo qormaataa kaa’ame! Gooftaan kee namoota gariif rizqii bal’isuu fi namoota gariitti immoo rizqii dhiphisuun wanta namoonni ittiin qoraman taasise. Gabroota Isaa ilaalchisee haala isaanii sirritti beeka. Eenyutu durummaan akka isaaf malu, eenyutu hiyyummaan akka isaaf malu sirritti beeka. Haala fi dhimma isaanii hunda sirritti arga. Kanaafu, hunda isaanitif ogummaa fi beekumsa Isaatiin rizqii ni qooda. Gabroota keessaa osoo rizqii itti bal’isee amanti fi Aakhiraan isaa kan jalaa badu jira. Ammas, gabroota keessaa nama osoo rizqii itti dhiphisee amanti fi Aakhiraan isaa jala baduu jira. Rabbiin rahmataa fi ogummaa Isaatiin mu’iminaaf wanta irra gaarii ta’e filata. Kanaafu, namni carraaqee rizqii xiqqoo yoo argate, suni wanta Rabbiin isaaf murteesse akka ta’e beekun obsuu qaba. Kaayyoon guddaan rizqii bal’isuu fi dhiphisuu keessa jiru namoota qoruun nama galata galchu fi hin galchine, nama obsuu fi hin obsinee ifa baasuf waan ta’eef. Ergasii Guyyaa Murtii Jazaa isaaniif kafaluufi.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Xabarii-3/52
[2] Tafsiiru Sa’dii-78
[3] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-7/37
[4] Tafsiiru Xabarii-19/329
Walillahi asmaa’ul Husnaa fad’uuhu bihaa– lakk.61,62; AbdulAziz bin Naasir Jaliil
[5] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-6/576


text:
Ajjeechaa Agamsaatti Faanoon Raaw’ate Ilaalchisee
One thought on “Ajjeechaa Agamsaatti Faanoon Raaw’ate Ilaalchisee”
-
Barnoota Afaan Oromoo Balleessuudhaaf Duula Gaggeessuun, Abiy Ahmadii fi Minilikoota Isaa Gatii Ulfaataa Kafalchiisa: Eenyummaa Oromoo Dhabamsiisuuf Raatiinsa Keessa Galuun, Abidda Hin Dhaamne Ofirratti Bobeessuu dha
__________________________________
Eshete Gemeda, PhD (Dr. Phil)’
Afaan saba tokkoo mallattoo saba sanii qofa osoo hin ta’in, jireenya fi eenyummaan isaatiifis hundeedha. Aaadaan, dhuudhaan, sabboonummaani, ofitti-amanuun, afaaniin alatti jiraachuu hin danda’an. Akka saba tokkootti, eenyummaa ofiitiin boonanii, teknolojii dhaan dursanii addunyaa keessatti oflaaluun, afaan irratti kan hundaa’edha. Yoo afaan saba tokkoo qancaraa (stagnant) ta’e, yookaan ammmoo yoo du’aa deeme, sabni sun hin jira jechuun nama dhiba.
Duulli roorriftoonni Abashaa (Nafxanyaan) waggoota 145 ol Afaan, Aadaa, Seenaa fi Eenyummaa Oromoo balleessuf godhaa turan, kan ammas ittijiran, kanaan alatti kan laallamuu miti. Duulli qindaa’e kan yeroo ammaa Abiy Ahmadii fi Berhanu Nega BARNOOTA AFAAN Oromoo balleessuu dhaaf gaggeessaa jiran kun, kan daangaa darbeedha. Akkuma baratame, “Oromummaa haqanii,” OLAANTUMMAA SABA TOKKOO deebisuudhaaf dhama’uun ittifufeera. Kanaafuu, eenyummaa isaa tikfachuudhaaf jecha, tarkaanfii dhumaa kan Oromoon fudhatuuf Abiy Ahmadii fi ‘weerartoota’ inni hoogganutu ittigaafatama.
Sirna Bilxiginnaa (PP) dukkanaawaa bifa sirna “Apartaayidiitiin” (Apartheid System) bocame (designed/structured) kana keessatti, balaan addunyaa keessatti muldhatee hin beekne, kan jechaan ibsanii himuun nama dhibu, baa’etu ummata Oromoo irratti raawwatame. Minilikoonni maqaa Bilxiginnaa (PP) jedhu ofitti moggaasanii, bifa NAAZII (Nazi) fakkaatuun ijaaraman, jaarraa 21ffaa keessattis Oromoon BADUU QABA jedhanii ka’aniiru. Finxaaleyyiin dhiiga ummata Oromoo dhangalaasu malee akka ilma namaatitti nama waliin jiraachuu hin dandeenye, dhiigaan machaa’uudhaan raatiinsa tokko irraa gara raatiinsa biraatti tarkaanfachuu ittifufaniiru. Yammu kana godhan hundumaa, kan meeshaa ta’uudhaan duguuggaa sanyii ummata Oromoo irratti akka raawwatamu godhan, ergamtoota AFAAN OROMOO DUBBATAN kan Oromiyaa bulchina jedhanii ololanii dha.
Kan qabeenya Oromoo saamee Nafxanyaa saamsisiisu Bilxiginnaa (PP) Oromiyaati. Kan ilmaan Oromoo lafa isaanii irraa buqqisee alagaa dhaalchisu, garee diinaa kan eenyummaan isaa dhokataa ta’e kana. Kan ganda irra deemee, saba Oromoo ajjeesee, ajjeesisiisee, mana irratti gubu, Minilikoota ‘PP’ ofiin jedhan kan Oromiyaa irratti abbaa ta’an kanneen. Kan lammiiwwan Oromoo kumaatamaan mana hidhaatti guuranii, ajjeesanii, qalanii, irratti sirbanii sirbisiisan, faashistoota Abiy Ahmad bixilee biyya Oromoo keessatti bobbaaseedha. Kan weerartoota Nafxanyaa fira godhatee, ilmaan Oromoo kan kumaatamatti shallagaman naannoo isaanii keessaa baqachiisu dhaaba Maafiyaa kan Bilxiginnaa jedhamu kana. Kan ilmaan Minilikii abbaa biyyaa godhee hayyoota Oromoo hojii irraa ari’u, dhaaba alagaa kan Oromiyaa dhuunfate kana. Kan gootota WAAREGAMA olaanaa kafalanii MASARAA isaan galchan hidhaatti guuree, hiyyoomse, dararee, ajjeese, kan hafan immoo akka BOSONATTI GALAN godhe, dhaaba OPDO/PP ofiin jedhee maqaa Oromootiin daldalu kana.
Gabaabbinatti, weerartoota Abashaa aangomsuudhaan, ilmaan Oromoo akka biyya isaanii keessatti gidirffaman godhuudhaan weerartoota waliin AFAAN Oromootii fi ‘Oromummaa’ balleessuu aadaa godhate, harcaatuu OPDO kan hardha ‘PP’ ofiin jedhaniidha. Kanaafuu, gareen ERBEE HOOLAA UFFATEE maqaa Oromootiin duguuggaa AFAANIITII FI SABUMMAA (Linguistic and National Genocide) raawwachaa jiru kun, hatattamatti biyya Oromoo keessaaa buqqa’uu qaba.
Namichi saamtuun BERHANU NEGA jedhamu, waggoota dheeraa irraa jalqabee, ummata Oromoo diina duraa godhatee ittifufeera. Hardhas aangoo qabutti fayyadamee, ABIY AHMAD waliin Oromummaa dhabamsiisa jedhee duula Minilikummaa eegaleera. Warri mataa Nafxanyummaatiin hojjatan hundinuu, waan jijjiirama jedhamu fudhatuu hin danda’an. Sababni isaas, waan mataan isaanii faashistummaan qancareef (Criminalized Mind). BERHANU NEGA, akkuma dhakaadhaa bakkuma durii waan jiruuf, ABIDDAAN TAPHATUU irraa ofqusatuu dhiisuu hin dandeenye. KAN TOLAAN DIDE waan inni barbaaduun keessummeeffama jennaani. AFAAN OROMOO DHIIGA GOOTOTA OROMOOTIIN JIRAATEE ASGAYE. AMMAS KANUMATU TA’A.
Ummata Oromoo burjaajessanii, injifannoo hamma ardhaatti karaa AFAAN Oromootiin argame kana “suuta suutaan” balleessuu dhaaf jecha, BARNOOTA AFAAN Oromoo” kan waggoota 31 guutuu ittiinbaratamee, ittiinhojjatame jijjiiruun, bifa kamiinuu dhiifama hin qabu. BARNNOONNI AFAAN OROMOOTIIN KENNAMUU AKKA JALQABA IRRAA (ELEMENTARY LEVEL) DIIGGAMAA DEEMU GODHUUN, “DUGUUGGAA AFAANII” (LINGUISTIC GENOCIDE) RAAWWACHUU DHA. SEENAA OROMOO KAN BARNOOTA AFAAN OROMOO KEESSATTI KAAYAME HAQUU JECHUUN, OROMUMMAA HAQUU JECHUU DHA. Akkuma sila jedhe, BARNOOTA AFAAN Oromootiin kennamu jijjiiru irratti duula gaggeessuun, balaa hamaa fida.
DARGIIN, sobee umrii isaa dheereffachuudhaaf jecha, tooftaa baafatee LABSII LAFAA (Proclamation for Land Reform) labse. Yoo isa kana godhu, sabni Oromoo dachee ofii dhuunfatee injifannoo dhiigaan argate san hin mirkaneeffata (hin tikfata) jedhee hin yaanne. Kanaafuu, “suuta suutaan” lafa Oromoo deebisee Nafxanyootaaf deebisuu waan karoora “Quphsiisa Gandaa” (Villagization) jedhu qopheessee, ummata Oromoo lafa isaa irraa buqqisuu eegale. Sirna dukkanaa Haile-Sellaasee deebisee, ummata Oromoo hiyyoomsee, balleessuuf jecha, osoo asiif achi raata’u, ofiifuu duguugamee manca’e. Shororkeessitota Bilxiginnaallee kanumatu eeggata. AFAAN OROMOO hin balleessina jedhanii shira dulloomeen taphachuun, ofballeessuu taati. Akkuma DARGII san, carraan dhumaa kan Bilxiginnaa qabus kanuma ta’a.
Bilxiginnaan/PPn hardhaa, kan kaleessa EPRDF turte, AFAAN Oromoo akkanatti guddatee, addunyaa guututti beekkamee, bakka olaanaa nigaya jedhee hin tilmaamne. Haalli kun Abiy Ahmadii fi masakkamtoota isaa muddama guddaa keessa isaan galchee yaaddoo ittita’eera. Erga QUBEEN AFAAN Oromoo hojii irra oolee eegalee, afaan kana balleessuudhaaf jecha, yeroo “KUDHA TOKKOO” ol jijjiirraan irratti godhhameera. Yeroo kana hundumaa wanti EENYUMMAA fi SBBOONUMMAA Oromoo cimsu “Kaarikuleemii” (Curriculum) keessaa akka haqamu, harka lafa jalaatiin irratti hojjatamaa tureera; ammas hojjatamaati jira. THE OROMOO LANGUAGE IS NOT OLY SUPPRESSED, BUT ALSO MUTILATED SEVERAL TIMES. Akkuma qabsaa’ota Oromoo qaqqaalii suuta suutaan fixan san, shororkeessitoonni Bilxiginnaa (Minilikoonni) BARNOOT AFAAN OROMOOLLEE yeroo dheeraa keessatti akka hin jiraanne godhuudhaaf, ciminaan akka irratti hojjachaa jiran quba qabna.
Sabni Oromoo Afaan isaa kan alagaan jala balleesse deebiffachuudhaaf, waggoota dheeraa wareegama kana jedhamee himamuu hin dandeenye kafaleera. Sabboontonninii fi hayyoon qaqaallin sababa kanaaf dararamanii ajjeefamaniiru. Akkuma LAFA Oromoo, dubbiin ‘Barnoota Afaan Oromoollee’ dubbii JIRAATUUF fi JIRAATUU DHABUUTI. Bilxiginnaanii fi dabballoon isaa kan waan godhan hin beekne, BARNOOTA AFAAN OROMOO kan dhiiga ilmaan Oromootiin jiraachuu danda’e, jijjiiruuf mirga hin qaban. Akka hardha dabballoonni “PP” “Soofaa Garbummaa” irra gaangalachaa qoosan osoo hin ta’in, Afaan Oromoo du’a jalaa ba’ee bakka amma jiru kana ga’uu kan danda’e, qorannaan waggoota dheeraa fudhate irratti godhameeti. Diinni dhiiga ilmaan Oromootiin harka dhiqate, waa’ee guddina afaaniititti irkkachuudhaan, dhaloota haarawa “maataan bilisoome” burjaajessuuf raata’uu dhiisuu qaba. Bilxiginnaanii fi hordoftoonni “Goobana Dacee” osoo AFAAN OROMOO tuttuquu irraa ofqusatanii isaanii woyya. “LUKKUUN HAATEE HAATEE, ALBEE ISII QALU BAATI,” jedha Oromoon yoo mammaaku. Akka saree maraattee raafamuun kun “SUNAAMII FIDUUN ISAA WAAN HIN OOLLE.”
Akkuma armaa olitti tuqeetti, AFAAN OROMOO kan waggoota dheeraa hojii irra oole kun, hayyoota Oromootiin qorannaan olaanaan irratti godhameeti. Inni kun ammoo hamma hardhaatti milkaa’ina gudddaa argamsiiseera. Akkuma baratame, Bilxiginnaanii fi lukkiileen isaa jireenya Oromootii fi waan saba kana guddisu guutumatti haquu irratti cichanii hojjachuun, sagantaa isaanii kan duraa godhataniiru. Oromummaa fi waan Oromoon qabdu hunda diiguuf dhakaan isaan gara-hin-galchin hin jiru. Dabballoonni “PP” kan shiraan leenjifamanii maqaa Oromootiin daldaluudhaan dalluu baasan, hojiin isaan irratti bobba’an kanuma. “Ilmaan hattuun oomishte mataa boruuf ittiinyaadan hin qaban.” “THIS IS WHAT IT MEANS THE TRAGEDY OF THE FIXED MIND OF MINILIKIANS.
Abiy Ahmadii fi Berhanu Nega tapha amma taphatan kana yoo qopheessan, xiyyeeffannaan isaanii DAA’IMMAN OROMOO AFAAN ISAANII KAN DHALOOTAA JIBBISIISANII KOOMEE DIINA JALATTI AKKA KUFAN GODHUU DHA. Shiftoota dhiigni macheessee hin galu malee, dhaloonni keenya haarofni- DHALOONNI QUBEE, garbicha AFAAN ofii hin qabne ta’ee, AFAAN ERGISAATIIN (Borrowed Language) hidhamee, booji’amaa diinaa akka hin bulle, wareegama olaanaa kafalee muldhiseera.
Abiy Ahmadii fi kittillayyoonni isaa DHIIGA ILMAAN OROMOOTIIN AANGOO ARGATANII, dachee teenya dhuunfatanii, qabeenya Waaqayyo ummata keenya badhaase saamanii, AFAAN, AADAA, DUUDHAA, SEENAA fi EENYUMMAA keenya dhabamsiisuudhaaf waan murteeffataniif, ummanni Oromoo osoo hin badiniin dura, akkuma ammaan dura godhe san, tokkuummaa cimsee, Minilikoota Abiy Ahmad hoogganu ofirraa buqqisuu qaba.
Faashistummaan Bilxiginnaa yoomiyyuu caalaa jireenya Oromoo waan sodaachisuuf, galtuuwwaan bifa bineensaa jalatti buluun ga’uu qaba. Osoo hin badiniin dura diina balleessuun, filannoo osoo hin ta’in, dirqama ilmaan Oromooti.
The Oromo nation will not negotiate the freedom of its LANGUAGE in favour of Ethio-Centric colonialism.


text:
IOM,Dhaabi nama rakkoon ykn jireenna wayyaahaa barbaada biyya bahe ka adudnyaa gargaaru.Muddeen 18 guyyaa rakko jara kana biyya baafte qaabachuu fi irratti mari'atanii addunyaatti himaniif.Guyyaa kana baruma baraan ulfeessan.
Akka gabaasa IOM (International Organization for Migration)barana baasetti barii 2014 bara rakkoon baqataatti jabaatte.
IOM akka addunyaan warra seera malee biyyaa nama baasee ufi ammo horii jalaa argachuuf dharaan biyyaa nama baasu
Bara 2000 jalqabee nama 40,000 ka biyya ufiiti biyya ormaatti yaahuuf jedhee tti karaatti dhumate.Namii 5000 tahu adoo garba,bonaa fi gammoojjii keessa qaxxaamuree baqa yaahuu dhumate.
Namii harka 66 caalu garba Mediteraniyaan keessatti dhume.Namii 3000 akka IOMtti bidiruu warrii seera malee fa’ee Awurooppaatti isan geessa jedhee bisaan irraan yaahutti garaan galee fixe.
Siiriyaa,Paalestaayinii fi gaafa Afrikaati keessumattuu nama Eeritiraa waraana hamaa, dabaa fi hiyyuma biyya isaa baqatutti bisaan keessatti dhumat.
Akka itti gaafatamaan damee qorannoo IOM, Frank Laczkoo VOAtti himetti warra seera malee bidiruutti fahee nama geessu hori guddaa argate.
"Yaadii hagii tokko warrii seeraan malee biyyaa nama baasu kun garanaa garsillee doolara miliyoona hedduu argatee quufaa gamanaan rakkoon hin jirtu jedha.”
Nama akkana biyyee bahe bisaan keessatti rakkatu durii Xaliyaanaatti gargaara. Sagatanaan Xaliyaanii nama kuma hedduu afaan balaatii baasuun Mare Nostrum.
Sagatnaan kun amma ya hujii dhaaee Waldaan Awurooppaan namii garba yaabbatee du’aa fi jireenna jidduuu yaahee biyya Oromaatti yaahuun gargaaru Triton jedhan.Haga sagatnaan Xaliyaanaa gahuu baatullee jara kana hinuma gargaara.
Waan hedudutti biyyaa nama baasa;jireenna wayyaa’aa barbaada,siyaasaa, Eboolaa, Jijjiirama qilleensaatii fi waan hedduu. Biyyiti akkana nami keessaa baqatu;Siiriyaa,,Iraaqi,Liibiyaa,DRC,Suudan Kibbaati.
Rakkoo tanaan nama miliyoona 232 baqaaf addunyaa keessa facahe. Akka Lackzotti tun nama addunya akeessaa harka sadii.
"Ganna 20-30n dabaranitti harkii sadeen baqate kun hin jijjiiramne. Addunyaa keessaa waggaa diqqaa keessatti nama miliyoon ahedduutti baqate.Ka baqate kun Awurooppaa, Amerikaa Kaabaatii fi Awustiraaliyaa hujii fi jireenna dansaa barbaada itti yaa’a.
Namii biyya ufiiti yaahee biyya ormaatti jireenna wayyaahaa barbaada yaahu yoo silaan seeraan tohatan biyya keessaa bahee fi itti deemullee faaydaa qaba.
Namii biyya abahe bara 2014 keessa akkuma addunyaattuu doolara biliyoona 435 biyya keessaa yaa'etti ergee maatii fi biyyallee garaare.


text:
Miseensota Parlaamaa 135 keessaa isaan 70 tahan Kaataloon Ispeen irraa akka walaba baatu sagalee isaanii kennan, miseensonni 10 immoo kan hin deeggare tahuu ibsan Murteen sagalee kennuu kun magaalaa Baarseloonaatti guyyaa hardhaa waaree booda iccitiidhaan kan geggeeffame yoo tahu, Abbaan alangaa Ispeen miseensota paarlaamaa dhoksaan sagalee kennan kana irratti himannaa kan banu tahuu beeksise. Mummichi ministeera Ispeen Mariyaanoo Raahoy gama isaatiin, murtii Parlaamaa kanaatiin ummanni Ispeen rifatuu akka hin qabnee fi akka tasgabbaa’uu qabu, akkasumas miseensota Seeneetii Ispeeniif Kaatalaan kalattiin akka Maadriid jalatti bultuuf gaafate. Prezdaantiin Kaatalaanii fi itti aanaan isaatis aangoo irraa akka ari’aman ibse. Haasawa muummicha ministeera kana miseensonni seeneetii Ispeen kan deggaran tahuu ibsaniiru.
Recover your password.
A password will be e-mailed to you.


text:
Hogganaan duraanii Milishaa Jaanjaawiid yakkaa waraanaa Sudaan kaabaa Darfuur keessatti raawateen himatamanii mana murtii yakkaa adduunyaata irratti dhihaatanii himannaa irratti dhihaatee 31 hundumaa hin raawwannee jechuudhaan alaniiru.Ali Kushh’ib maqa jedhuun kan beekaman Ali Muhaammad Ali Abd al Rahman , himanna isaan irratti dhihaateef deebii kennaniin , > jechuudhaan mormaniiru.
Abbaan langaa mana murtii yakkaa aduunyaa Karim Khaan gama isaaniitiin ragaalee qaban ibsuudhaan bara 2003 ammaa bara 2004 gidduutti yakkaa himatamichii raawwataniiru jedhan ibsaniiru.
Dhimmaa Daarfur isaa dhaabbanii Mootumootaa gamtoomanii namoonii 300,000 du’anii Miiliyoonni 2.7 immoo jireenyaa isaanii irraa buqa’uu isaanii beeksisee irratti, yemmuu himannaan mana murtii yakka adduunyaa irratti ilaalamu inni kun isa jalqabaati.


text:
Abdii Boruutiin
Erga bara 2008 mooraa Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) keessatti fottoqinsi lammataa dhalatee kaasee haala mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) qalbii dhaan hordofaan jira. Yeroo, warri jijjiirama barbaadna ykn fidna jedhan, maqaa Koree Yeroo (KY) ABOtiin garee sadaffaa ijaaran sana, gaddi guddaan natti dhaga’amullee, karaa biraatiin garuu dhuguma mooraa kana keessatti jijjiiramni godhaminaa laata? jedhee eegaan ture. Keessumaayuu ammoo, Onkoloolessa 31 bara 2009, yeroo warri jijjiiramaa tokkoomuu jaarmayoota, gurmuulee fi qabsaa’ota Oromoo labsan, abdiin kiyya baay’ee guddaa ture. Yaaliin sun deebi’anii tokkoomuu ABO fi jaarmayoota Oromoo biroof karaa banuu danda’a jedhee yaadeen ture. Kunis hawwii fi abdii jabaa dhaan eegamaa otuu jiruu, jalqaba bara 2010 irratti oduu gaddisiisaan gadi bahe. Innis Liiccoo Bukuraa miseensota Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) fudhatee Wayyaaneetti harka kennuu isaa ti.
Gaddis dabruun hin oolu; hawwiin ilma namaas hin duutu; wanta mooraa QBO keessatti ta’aa ykn mul’achaa jiru otuu hordofamaa jiruu, oduuleen nama gammachiisan mumul’achuu jalqaban. Isaan kana keessaa inni tokko, jaarmayootni Oromoo sadi walittibaqanii ULFO akka jaarmayaa tokkootti ijaaruu yoo ta’u; inni biraa ammoo, ABO gareen warra jijjiiramaa fi QC ABO tokkoomuuf walhubannoo akka godhan jalqaba ji’a (baatii) Ebalaa bara 2010 ibsa baasuu isaanii ti. Dubbistoota barruu kiyyaa yaadachiisuu dhaaf, ibsa kana keessatti kan akkana jedhutu mul’ata: “…Dheebuu sabaa kana deebisuun ABO bu’uura kaayyoo walabummaa Oromiyaatii fi bilisummaa ummataa qabsaawootan ganama karoorfame irratti deebisanii ijaarudhaaf qaamota ABO J/Dhugaasaa Bakakkoo fi J/Kamaal Galchuun hogganaman gidduutti mareen geggeefamaa ture walhubannoo ol’aanaa irra akka ga’e ummata keenyaa fi qabsaa’ota Oromoof yeroo labsinu gammachuu fi qabsoo hadhaawaa nu eeggatuuf wareegama barbaachisuu kafaluuf akkuma kaleessaa hardhas qophaawoo ta’udhaani…” http://gadaa.com/news/?p=3085
Sochiin akkanaa kunis gammachuu dhaan hordofamaa otuu jiruu fi yoom tokkoomanii gadi bahu jedhamee eegamaa otuu jiruu; karaa biraatiin Fulbaana bara 2010 keessa gareen jijjiiramaa fi SG ABO deebi’anii tokkoomuuf waliigaltee akka mallatteessan ibsame. Egaa, asirratti gaafiin ka’uu malu: “Walhubannoo fi tokkoomuuf deemuun garee jijjiiramaa fi QC ABO sun maaliif otuu hin milkaawin hafe?” yookaanis ammoo, “Warri jijjiiramaa, QC ABO wajjin tokkoomuuf otuu jiranuu ykn barbaadanuu; sana dhiisanii maaliif SG ABO wajjin waliigaltee mallatteessan?” kan jedhu dha. Kan ta’es ta’u, karaa hundaanuu deebi’anii tokkoomuun ABO hawwii fi abdii guddaa dhaan eegamaa otuu jiruu, yaaliin araaraa fi tokkoomsuu ABO akka hin milkaawin ibsi bahe.
Eenyu araara kana akka dide fi/ykn maalirratti walii galuu akka dadhaban beekuun rakkisaa ta’ullee; erga kun hunduu ottu hin milkaawin hafe booda, tumsa alaa barbaaduun yaalii itti aanu ta’e. Inni kun garuu jaarmayoota Habashaa wajjin hojjechuu dha; kana birallee dabranii tumsa waliin ijaaruu mala? Otuu kana hin godhin dura garuu, waan Habashoota gammachiisu dalaguun barbaachisaa ta’a. Kunis hin oolle yookaanis yaada qofaatti hin hafne; hojiirra oolee argame. Kana keessaa inni tokko ammoo, “ABOs ta’ee sabni Oromoo ajandaa fottoqinaa hin qabu” jedhanii dubbachuu dha. Asirratti kan nama dinqu garuu gareen ykn namni tokko lafumaa ka’ee, fedhiin ykn kaayyoon ABO fi saba Oromoo kana ykn sana yookaanis kanaa miti jechuu dha.
Yaa Waaqyyo/Rabbi kan kana caalu nutti hin fidin jedhanii Waaqa kadhachuun waan barame ta’ullee, kan sodaatan hin oolu; kunoo sana bira dabramee sagantaa ABO jijjiirre jedhanii labsuu isaanii ti. Kan nama gaddisiisu garuu, guyyaa seena qabeessa kana; guyyaa goototni Oromoo qabsoo kana keessatti wareegaman itti yaadatamanitti; guyyaa WBO soddomii lammaffaarratti, sagantaan ABO ganna afurtam booda jijjiirame jedhanii labsuu dha. Egaa, kanaa jijjiiramni mooraa ABO keessatti hawwame?Tokkummaan jaarmayootaa, gurmuulee fi qabsaa’ota Oromoo, kan Onkoloolessa 31 bara 2009 labsame sun fiixa hin bane; walhubannoon QC ABO wajjin godhame jedhames hin hojjenne; deebi’anii tokkoomuun SG ABO wajjin yaalames hin milkoofne. Abdii kutachuu fi ijibbaata xumuraa taananiiree, alagaatti fiiguu fi sagantaa jaarmayaa jaalatamaa fi abdatamaa kanaa jijjiiruun? Moo, duraanuu kaayyoo dhokatamaatu lafa jalaan deemaa ture jechuu dhaa? Kan gareelee biroo wajjin tokkoomuu isaan dhoowwes (dhoorkes) kaayyoo amma ifa ta’ee gadi bahe kana ta’inaa laata?
Akka yaadaatti (theoretically) dhuguma impaayarri Itoophiyaa kun otuu diimookraatawuu danda’ee; sirni federaalisimii dhugaa kan milkaawu ta’uu danda’ee; karaa kanaan uummatni Oromoo ofiin of bulchee, abbaa biyyaa fi qabeenya isaa ta’uu danda’ee, kunuu injifannoo guddaa ta’uu danda’a ture. Haa ta’u malee, impaayara kana keessatti, dhuguma sirni akkanaa ni mul’ata ykn hojjiirra oola jedhanii haala ammaa kanaan yaaduun of gowwoomsuu dha jedheen yaada. Bu’aalee QBOn hanga har’aatti argamsiise kunuu Habashootatti dhukkuba mataa waan ta’eef, isaan wajjin hojjennee; bu’aalee kana caalan arganna jechuun abjuu natti fakkaata. Isaan wajjin hojjennee kaayyoo keenya galii dhaan geenya jechuun kan danda’amu, tarii dura humna mooraa ofii yoo cimsan qofaa dha.
Diina waloo cimaa tokko kuffisuu dhaaf, tumsa alaa barbaaduun hin oolu ta’a; barbaachisaa ta’uun isaas hin hafu ta’a. Otuu tumsa alaa hin barbaadin dura garuu tokkummaa mooraa ofii cimsuu fi karaa kanaan humna cimaa fi abdachiisaa uumuu dha. Yoo humni ofii cimaa fi abdachiisaa ta’e booda, tumsa alaa barbaaduun nama hin sodaachisu. Yoo humni mooraa ofii laafaa ta’e garuu, diinaa fi alagaa dhaaf of saaxiluu fi kaayyoo ofiis gaaga’uu ta’a. Yoo tooftaa dhaaf kan jedhamullee ta’e, Oromoonis ormatti fayyadamuu qabu malee, ormi akka meeshaatti nutti fayyadamuu hin qabu. Alagaatti fayyadamuunis dura yoo humna ofii jabeessan qofaa dha. Laafaa itti fayyadamu malee, inni kan biraatti fayyadamee kaayyoo barbaade tokko galiin gahuu hin danda’u.
Nuyi Oromoon, amannus amanuu baatnus, har’a humni mooraa QBO laafaa dha. Laafinni kuni ammoo kan madde humnootni gara gara faca’uu irraayi; tokkummaa dhabuutu kana fide. Baay’inni uummata keenyaa qofaa gahaa miti. Uummata bal’aa waa hundaa qabu kana keessaa silaa humna cimaatu bahuu danda’a ture. Kana dhabuun keenya baay’ee gaddisiisaa dha. Alagaa fi diinni kan nutti fayyadamus laafina keenya kana hubatanii ti. Wayyaaneenis kan uummata keenyatti taphachaa jirtu, laafina mooraa keenyaa argitee ti; eenyutu maal na godhuu danda’a kan jedhurraa dhufa. Amannus amanuu baatnus, Habashootni hunduu amalli, hawwii fi kaayyoon isaanii tokkuma. Oromotti fayyadamanii uummata ykn saba keenya gabrummaa keessa tursiisuu dha. Kun hawwii waloo, kan Habashoota dhufaa dabranii ti.
Kan nama dinqu fi kana birallee dabree kan nama gaddisiisu, seenaa fi kan dabrerraa barachuu dadhabuu keenya. Projektii kanaan dura yaalamee otuu hin milkaawin hafe sanatti deebinee; beekumsa, dandeettii, qabeenya fi yeroo keenya fixuun yoom akka dhaabbatu hin beeku. Haala addunyaa fi yeroo wajjin deemuu qabna kan jennus yoo ta’e, tokkummaa ofii ijaaranii humna ofii cimsuu addunyaan tun ni balaaleffattii laata? Wanti hubatamuu qabu, yoo ofiif jabaatanii bar kan addunyaanille nama deeggartu!Laafaan fira hin qabu, jabaan fira hin dhabu jedhamaa mitii! Dhugaan kun maaliif hubatamuu dadhabaree? Warri kaayyoo adda addaa qaban tokkummaa ijaaruu hin danda’an kan jedhamu yoo ta’e ammoo, warri kaayyoo tokko qaban maaliif tokkoomuu dadhabu?
Jaarmayaan tokko karaa itti amaneen sagantaa baafatee kaayyoo barbaade galiin ga’uun mirga isa ti. Kan keenyas yoo ta’e, karaa itti amananiin qabsaa’anii ykn hojjetanii uummata keenya gabrummaa yoomiyyuu hamaa ta’e kana keessaa baasuu yoo danda’an, ani akka Oromoo tokkootti kanarraa rakkoo hin qabu. Ani kanan jedhu garuu, akkuman yeroo baay’ee irra deddeebi’ee barreessaa ture, yoo danda’ame tokkoomuu; yoo hin danda’amne ammoo diina walitti ta’uu dhiisanii wal gargaaruu, wajjin hojjechuu fi tumsa waliif ta’anii mooraa ofii keessatti humna ofii cimsuun dursa (priority) argachuu qaba dha. Har’a sagalee tokko dubbachuu danda’uunuu cimina karaa tokkoo ti. Otuu waliigalteen hin jiraatin, namumti fedhe ykn murni fedhe lafumaa ka’ee waan ofiif barbaade tokko dalaguu yaaduun ykn yaaluun, mooraa ofii diigaa deema malee cimsuu hin danda’u.
Egaa, gara dhimma mata duree barruu kanaatti deebi’ee barruu kiyyas xumuruu dhaaf, jijjiiramni mooraa ABO keessatti barbaadame fi bara 2008 labsame sun, kaayyoo ykn sagantaa ABO jijjiiranii humnoota Habashaa wajjin hojjetanii; bu’aalee hanga har’aatti argaman tikfatanii; bu’aa sanaa olii argamsiisuun kan danda’amu fi milkaawus yoo ta’e, Waaqayyo/Rabbi nu haa agarsiisu. Sodaan ani qabu garuu, mee innumtuu haa ta’u malee, akka tasaa yoo Wayyaaneen kuftee; hunmootni Habashaa bakkee ishii qaban, ammas akkuma bara 1991 carraan biraas akka nu hin dabarree dha. Dhugaan lafa jiru fi kan hunduu hubachuu qaban, akka haala amma keessa jirru kanatti, jijjiirama impaayara kana keessatti dhufuu maluuf waan of qopheessine ykn itti qophoofne natti hin fakkaatu. Haal ofii gamaaggamuu fi sirriitti hubachuun yeroon isaa amma ta’uu qaba. Oromoon bitaa fi mirga akkasumas duraa fi duuba isa ilaaluu fi hubachuun yoomiyyuu caalaa amma ta’uu qaba.
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
Yoomiyyuu Tamasgeen jedhama dhalatee kan guddate Magalaa Naqamteeti. Hojiin artii Fakkii kaasuutiin kennaa qaba.Hojii artii kan eegale ijjoollummaa isaa irraa kaaseeti ammaa akka hojii idileetti galii hojii kanarraa argatuun jiraachaa jira. Fakkiiwan portraiture fi realistic jedhaaman kaasa. Hojiiwwan isaa muraasni kunooti,
Finfinnee, Waxabajjii 23/2022 -Tibba kana walleen aadaa haaraan artiist Daangaa Qananii mata duree 'Shillimii' jedhuun weelliste aadaa amma dura namni hedduun hin beekne baasuun fudhatama argateera. Walleen kun mucaa dubaraa weellistuu gameettii Ilfinash Qannoo kan taate Daangaa H Qananiin kan weellifame yeroo ta'u, daarektarri wallee kanaa
Suuraa: OBN Naatinaa'eel Fiixeetiin Finfinnee Waxabajjii 15/2022- Badhaasni maqaa Haacaaluu Hundeessaatin yeroo jalqabaaf gaggeeffamu (Hachalu Hundessa award) Waxabajjii 29, 2022 guyyaa yaadannoo wareegama isaa waggaa lammaffaa irratti akka gaggeeffamu Faawundeshiniin Haacaaluu Hundeessaa beeksise. Faawundeeshinichi sagantaa badhaasa kana ilaalchisee har’a Waxabajjii 15 miidiyaaleef ibsa laateera. Ibsa kana irratti kan


text:
Finfinnee, Hagayya 13/2022 – Midhaan sababa waraana Raashiyaatin qabame jiru baasuun namoota miiliyoonaan lakkaawwaman addunyaa irratti beelaaf saaxilamanii jiraniif akka qaqqabu taasisuuf akkaataa karoora Dhaabbata Mootummoota Gamtooman (UN) giddu seenuun qabateen Jimaata darbe dooniin tokko namoota Itoophiyaa keessatti beelaaf saaxilamaniif qamadii fudhachuuf Yukreen gaheera. Kunis nyaata Dhaabbata Mootummoota Gamtoomaniin gara Afrikaatti geeffamu isa jalqabaati.
Lolaa fi uggura Raashiyaa ji’ootaaf midhaan Yukireen keessatti oomishamu, kan kuusaa daabboo addunyaa jedhamuun beekamu akka addunyaaf hin qaqqabne qabee ture gatiin nyaataa akka ol ka’u taasisuun Afrikaa, Baha giddu galeessaa fi kutaalee Eeshiyaa keessatti beelaaf sababa ta’eera. Guyyoota dhiyoo asitti dooniiwwan midhaan fe’atan hedduun waliigaltee haaraa kanaan buufata doonii Yukireen gadhiisaniiru. Garuu fe’umsawwan irra caalaan isaanii nyaata beeyladaa yoo ta’an gara Turkii ykn Lixa Awurooppaa deemaniiru.
Garuu Jimaata darbe, Pirezidaantiin Mana Maree Awurooppaa Chaarlis Misheel, fe’umsa jalqabaa Sagantaan Nyaataa Addunyaa U.Ntti Dhaabbata Gargaarsa Namoomaa Afrikaaf ergu yeroo dhiyootti fe’amee akka deemu beeksiseera. Waaree booda ammoo marsariitiin hordoffii ‘MarineTraffic’ jedhamu dooniin kun gara kibba Yukireenitti akka qajeelte agarsiise.
Misheel dooniin kun midhaan gara Itoophiyaa akka fidu ibsuun, hanqina nyaataa fi beela addunyaa maratti mul’atu hir’isuuf “tumsi qaamolee dhimmicha keessa jiran hunda barbaachisaadha” jedhe. Ajajaan Jajjaboo kun meetiriik toonii 23,000 ol fudhachuu akka danda’u eegama ture, Akka Ministeerri Bu’uura Misoomaa Yukireen jedhetti Dooniin kun meetiriik toonii 23,000 ol fudhachuu akka danda’u eegama, kunis midhaan gara toonii miliyoona 20 Yukireen keessatti laamsha’e keessaa muraasa qofa jechuudha. Dooniin kun Gaanfa Afrikaa biyya Jibuutiitti ni qubatti jedhamee eegama.
Itoophiyaan fi biyyoota ollaa Somaaliyaa fi Keeniyaa hongee waggoota afurtamman darban keessatti gaanfa Afrikaatti mudate hin beekne keessa jirtu. Gaanfa Afrikaa keessatti bara kana namoonni kumaatamaan lakkaawwaman beela ykn dhukkuba irraan kan ka’e lubbuun isaanii darbeera. Raagawwan torban dhufan akka agarsiisanitti yeroo jalqabaatiif waqtiin roobaa shanaffaa walitti aansuun osoo hin roobiin akka darbu addeessu. Horii bu’uura qabeenya maatii hedduu fi wabii nyaataa ta’an, miliyoonaan lakkaawwaman du’aniiru.
Itoophiyaatti “Maatii miliyoonaan lakkaawwaman haala ulfaataa kana dandamachuuf rakkatu” jedha madaalliin haaraan Neetworkiin Sirna Akeekkachiisa Duraa Beelaa baase. “Fedhiin gargaarsa nyaataa sadarkaa olaanaa irra jira, namoonni hanga miliyoona 15 ta’an gargaarsa nyaataa barbaadu” jedha.
Kun kanaan osoo jiru, UNICEF gabaasa Hagayya 03 baaseen bara 2022tti walitti bu’insi , nageenya dhabuun, waldhibdee hawaasummaa, hongee, waraanni fi weerarri COVID-19 dachaan wal-irra bu’anii fi irra deddeebi’anii muudatanii guutuu Itoophiyaa keessatti namoota miliyoona 29.7 ol ta’an akka miidhamanii fi kana keessaa miliyoona 12.4 ol daa’imman naannolee adda addaa keessatti argamani, akka waliigalaatti aanaaleen 1,085 miidhaaf saaxilamuu beeksiseera.
Dhuma bara 2020 irraa eegalee waqtii roobaa afran walitti aansuun giddu galeessaa gadi ta’e roobuu hordofee, naannoowwan gammoojjii kibbaa fi kibba baha Itoophiyaa keessatti argaman hongee bal’aa fi hamaa Laa Niinaan ka’eef saaxilamaniiru. Hongee kanaan beeyladni miliyoona 2.1 ol du’uunis gabaafameera.
Roobni Bitootessaa hanga Caamsaa naannoo hongeen muudatetti roobe maddeen bishaanii gabbisuu hin dandeenye. Kana malees roobni Onkoloolessaa -Muddee 2022 roobus xinnaadha jedhamee tilmaamama. Kunis naannoo Somaalee, Oromiyaa, SSUK, Sidaamaa fi Affaar keessatti namootni miiliyoona 9 ol ta’an wabii nyaataa ni dhabsiisa jedha UNICEF.
Naannoo Oromiyaa aanaalee hongeen miidhaman keessaa dhibbeentaan 89 tatamsa’inni hanqina nyaataa cimaa bakka bu’ummaa addunyaa(global proxy acute malnutrition) dhibbeentaa 15 ol ta’u agarsiisera. Naannoolee Oromiyaa hongeen miidhaman (Baalee, Baale Bahaa, Booranaa, Gujii fi Gujii Lixaa) keessatti namootni Hanqina nyaataa hamaa(Severe accute Malnutrition) hoospitaala galan kan bara darbee waliin walbira qabamee yoo ilaalamu dhibbeentaa 79n dabaluun eerameera. AS