text:
Jaarraan maalif qabsoo hidhannootti ciche?
- Haasawa walgahii Yaadannoo Jaarraa Abbaa Gadaa tan Altanta, USA irraatti dhihaate
Jawaar Muhammad
Bu’ureessitota qabsoo Oromoo kanneen tarree duraarratti maqaan isaanii dhawamu keessaa, tokko, Jaarraa Abbaa Gadaati. Wanni Jaarraan qabsoo tanaaf addatti gumaache maali? jennee yoo of gaafanne adeemsa dheeraa Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) jaaruuf godhame keessatti carraaqqii godhamteefi milkii argamteef shoora sadarkaa duraa tapahcuu isaati hubanna. Roorroo Oromoorra gahuuf joollumamaadhaan laalachuu isaatiin ganamaan qabsoof bobbahe; bara 1966 Asabootirraa Minishir bitatatee qabsaa’ota barbaadee dirree falmii Baaleetitti makamee lolee lolchiise. Qabsoodhaaf meshaafi leenjii lolaa garayyuun ammayyee taate qabaachuun akka barbaachisu waan hubateef gargaarsa barbaacha gama Somaaliyaa, boodas Bahar Diimaa ceehee Adan, Baagdaadifi Damaasqoo dhaqe. Achirraahis akeeka tokkooni qasaawoota leenji’amaniifi meeshaalee lolaa ammayyee tahan waliin deebi’uuf karaa bu’e. Akeekni sunis Qeeyroo Ganamaatiin Qabsoo Hidhannoo Eegaluudha. Wanni argame ammoo, milkii osoo hin tahin harka mootummaa Soomalee bu’anii hidhamuu tahe. Mudannoon hamtuun waggaa shaniitiis murannoo diina Oromoo qabsoo hidhannootin cabsuuf qabu isa keessatti hin laaffifne. Bara 1976-tti yeroo haalli Warraaysaa biyyattii jijjiiree hamilee qabsoo hidhannootiif jirtu laamshesse sanitti, sirni jiru hiddaan buqqa’u malee Oromoof furmaanni hin jiru jechuudhaan, qawwee lameen Elemoo Qilxuufaarraa gaafa lola Xirroo hafte bakka itti awwaalamanirraa baafatee daggalatti galee WBO humnaafi caasaadhaan ijaarutti seene. Jaarraan gaafa yeroo duraatiif Asabootitti Minishir bitaterraa eegalee hamma guyyaa du’aan addunyaarraa galetti goota dawaan cunqursaa qawweedha jedhee amanu ture; saba isaatinis hidhadhaa “ qarshiin jahaannam haa dhayxuu qawwee bitadhaa daggala seenaa” jedhee dawwaaqaati jiraate.
Akeekni barruu tanaa seenaa Jaarraa Abbaa Gadaa (Abdukariim Ibraahim Haamid) barreessuu miti. Gumaacha inni qabsoo Oromootif godhes guututti keessa deemuu hin hedu. Barruun tuni waa tokko qofarratti fuulleeffatti: Jaarraa Abbaa Gadaatiifi Qabsoo Hidhannoo bifa waliigalaatin mil’achuudhaan sababoota gootichi kuni maloota qabsoo keessaa kan hidhannootitti akka gamuufi ittiis cichu isa godhan maal akka tahan xiinxaluudha.
Kanatti aansinee sababoonni Jaarraa Abbaagadaa qabsoo hidhannoo akka fardeeyfatu goadhan maal fa’a akka ta’an xiinxaluuf yaalla. Sababoonni wahitti nama kaasan hedduudha. Kan wahitti akka cichan nama godhanis akkasuma. Akka hubannaa kiyyaatti waa afuriitu ilaalcha Jaarraan qabsoo hidhannootiif qabu qare. Afranis:
- Seenaa abbootii saa (seenaa warraa): seenaa qaccee irraa dhalateetifi kan Oromoo naannawa sanii tan inni joolummaarraa dhagayaa guddate
- Argaa-dhageettii gocha gootummaa ilmaan Oromoo kanneen diinni ‘shiftaa’ jedhuun kanneen akka Habiibifi Haamidoo faan nafxanyaarraan gayaa turanii
- Roorroo Oromorra geessu heeraafi sirna jiru keessaan furuuf yaalii godheerra waan hubate.
- Hirmaannaa sossoha Baalee keessatti godhe.
Sababoota afran kana armaan gaditti takka takkaan gabaabsinee haa laallu.
I. Seenaa abbootii
Jaarraan nama “ani qaccee abaluuti ykn hortee shanyii abaluuti” jedhee dhaloota isaatiin dhaadatu hin turre. Kanaafuu hamma dhihoo tanaatitti waa’ee dhaloota isaa wanni beeynu waa xiqqo ture. Waan kana ta’eefis seenaan inni abbootii isaatirraa dhaale ilaalcha isaatirratti dhiibbaa akkam akka qabaate dilas hin xiinxalamne. Fooddaan garasitti fuulleeyachuuf hiree nuu laatte banamuun dhimma dhiheenya kanaati. Barruuleefi haasawa Jaafar Aliitifi kitaaba “Raammisoo” Abdurashid Abdurahmaan nuuf dhiheesseetu fooddaa sun nutti mul’ise. Abbaa Urjii (Abdurashiid Abdurahmaan ) kitaaba isaa “Raammisoo” keessatti seenaa abbootii Jaarraa akka kanatti aanu kanaan kaaye.
“Walakkaa bara 1876, gaafa Ibroo Shaxaa, abaabayyuun Jaarraa Abbaa Gadaa, lola Cirrachaatti waraana Misraa kan Ra’uuf Baashaa tiin hoogganamuun odoo loluu wareegame, ilmi isaa, Haamid, dardara ture. Lola Calanqoo booda, bara 1889 keessa, gaafa Minilik, summii buna keessatti naqeen, Haamid Ibroo galaafatu, ilmi isaa, Ibraahim, joolle. San booda, bara 1936 keessa, gaafa Ibraahim Haamid, nafxanyoota hawaasa Baha Oromiyaa sirna gabrummaa hoonga hin-qabneen araraasaa bahan, adamuun, hijaa irraa bahaa ture, ilmi isaa, Abdukariim hoggaas dhalata.”
Wanni kanarraa hubannu abaaboo, akaakoofi abbaan Jaarraa weerara ummanni Oromoo dhuma bardhibbee 19fatifi jalqaba bardhibbee 20fa keessa mudate, kan boodas alagaa jalatti isa oggolchiise keessatti warra diina faccisuuf suduudaan hirmaatan tahuudha. Jaarraanis akkuma guddattuu kamiitittuu seenaa abbootii isaa kana dagaayaatiifi qomattiis galfachaa guddachuun akka malu tilmaanmna. Kanafis ragaan keenya waa’ee qabsoo Oromoo hoggaa haasayu Jaarraan yeroo hedduu seenaa lola calanqoo, gootummaa Murti Guutootifi jabeeenya Raabaa Doorii akka fakkeenyaatti dhiheessa. Seenaa akaakayyuu isaa kan Ibroo Shaxaatifi kan akaakoo isaa Haamid Ibrootrraa garaagarummaa qawweee qabaachuufi dhabuu, akkasumattis ammayyummaan hidhannootiifi gurmuu waraanaa shooraafi sadarkaa lola keessatti qabaatan waan hubate natti fakkata.
Warraani Misraa kan Ra’uuf Paashaatiin ajajamu baha Oromiyaatin osoo hin bayin dura Oromoon naannawa sunii heeraafi seera sirna Gadaatin walbulchaa, waraana ofii Raabaa Doorii jalatti jaarratanii biyya ofii diinarraa eeggachaati turan. Weerara kamuu ofirraa faccisuudhaan, daangaa ofii kabajsiisanii olloota waliin qajeellotti wal beekanii kabajaadhaan waliin jiraachaa turan. Waraanni Misraa kan gaafasii waraana cimaa Ingilizoonni jalaa-guubbatti meeshaa ammayyee hidhachiiftee bobbaafte ture. Waraanni Raabaa-Doorii, jechuunis waraanni Oromoo seera Raabaa Dooriitiin ijaarame, diina akkasii achiin dura takkaatuu argee hin beeku. Akkasiinuu waraanni Orfoo Jilootin hogganamu sun, gootummaan isaa hanqattee, aadaa luynaa ladda’atee dirree lolaatii hin dheessine; tokkummaa sirni Gadaa isa badhaafte jabeeffatee qabatee hidhannoo qabuun: eeboo, mancaa, wantaafi xiyya isaatin diina dura dhaabbate. Madaafa ibidda tufuus jalatti siqanii afriidhaan afaan danqaranii cal’isiisuudhaan gootummaa seenaan dinqifatte galmeessuu dandayanii jiru. Haala sun keessatti tooftaan waraana Ra’uuf Paashaa hulluuqqoo marsaa keessaa ittiin bahu argachuu qofa tahe. Akkasiin raphaasa rasaasa itti roobsee hulluuqqoo xiqqoo takka banatee magaalaa Adaree Biyyoo dhuunfate. Akkasiinuu ganna kudhaniif darbii magaalaa Adaree keessaa gadi bahuu kutanii, biyya Oromoo kolonii Ingilizii jalatti galchuu hoongessanii, bara 1885-tti injifannoo goonfatanii waraana diinaa biyya ofii keessaa baasanii jiru.
Pirofesor Mohammed Haasaniifi Jilchaa Hamid akka katabanitti lolli waraana Misraa waliin godhame kun injifannoo Oromootiin goolabamus, humna waraanaa Oromoo akka maleedha laafffise. Tokkoffaa, waraana Raabaa Dooriitirraa nama 20,000-30,000 ta’utu dhume. Lammaffaa qondaalonni Raabaa Doorii mooyxaa waraanaa qaban heeduun, abaabayyuu Jaarraa, Ibroo Shaxaa dabalatee, ni wareegaman. Sadaffaa, lola dheeraa kanarraa kan ka’een faradoon hedduun rasaasaan, beelaafi dhukkubaan waan dhumaniif cibirraaleen faradoo (cavalry) guututti diigaman. Afraffaa, lolli dheeraan kun leeccalloo ummataa xuuxeeti humna diinaggee biyyaa laaffise.
Oromoon osoo daadarkaa tanarraa dandamachaa jirtu weerarri haarayni gara kaabaatin eegalame. Waraanni Misraa darsa saa guurratee bahee waggaa sadihiitti, bara 1887, waraanni nafxanyaa Calanqoon as bahe. Warraanni Minilik kuni Oromoo naannawa biraa cabsee injifannoodhaan machaawee, waan saameen diinaggeedhaan of cimsee, qawweelee ammayyee garii shammadatee gariihis kennaadhaan argatee, ogeeyyii waraana warra faranjiitin gargaaramee tarsiimoo lolaa baafatee waraana Afran Qalloo (Murti Guutorratti) lola bane. Oromoon immoo, qawwee dudullatti lakkooysaan dhibba tokko hin geenye kan waraana Paashaarraa buufatan, rasaasni waa xiqqo qoftiin keessa jiruun diina dura dhaabbatan. Cibirraaleen fardoo waan laamshayeef mancaa, eeboofi wantaa isaa qabateeti lafoo dura dhaabbachuuf dirqame. Akkasumaanuu waraanni Murti Guutoo, waraana Minilik kan lafootiin (infantry) qaawwedhaan caalamuus bobbaa diinaa hedduu ofirra faccisuu dandayeeti ture. Booda garuu madaafa yuusaa ibidda tufu, bakka fagoo eeboofi mancaan hin dhaqqabne dhaabaniin duubbee Raabaa Dooriin loltuu irraa bobbasuufi madoo itti wal’aanatu ibidda itti roobsan. Bifa saniin qawween sodaattuun hidhatte habalee gootaa moohattee, nafxanyaan akkuma kutaalee Oromiyaa kanneen birootti gootetti dachii Humbannatis qabate. Qondaalota Raabaa Doorii kanneen gaafa Calanqoo Calii baraaran, kanneen akka Hamid Ibroo (akaakoo Jaarraa) kopha kophatti galaafatanii ummatas hoggana silaa bakka caphanii isaan kaasu dhabsiisan.
Gaaga’amni weerarri Misraatifi kan Minilik Oromootarraan gahe biyya teenya qofatti osoo hin tahin addunya guututti, gaafni injifannoon lolaa gootummaa loltootaatifi qaruutummaa tarsiimootiin walcaaluun murtaawu sun akka dabarte dhawwaaqe. Fakkeenyaaf lola waraana Sudan kan Darbuush jedhamuuf, kan Abdullaa Al-Taashitin hogganamuufi waraana Ingilizi jiddutti, bara 1898, dirree lolaa Umdurmaanitti godhamerratti waanuma Calanqotti ta’etu raawwatame. Winston Charchil, kan booda muumicha ministeera Ingiliz ta’ee, warrana san keessatti akka loltuufi gabaafutti hirmaate, gama isaa jajuun akka gabaasetti; lola gaafasii keessatti warraana Darbuush 52,000 ta’utu kan Inglizi 8,200 aan moo’ame. Iccitiin injifannoo tanaa garuu akkana. Warri Suudan qawwee dullattii takka nyaatteefi meshaa harkaa kanuma akka Oromoon qabuu saniin itti baye. Warri Ingiliiz ammoo madaafa ammayaa gurguddaa, qawwee otomaatikaa, akkasumattis loltuu uffata raasaasafi eeboon laaftutti hin dirre ( body armour) uffateen dhihaate. Yeroo lolli ganama subii banamu, osoo lultuun Suudan meetira 2750 bira as hin dhihaatin muraasni madaafaa (artillery brigade) kurkurruu ibiddaa itti gadi roobse. Qawwee warri Suudan hidhatee keessaa tan akkam jabduu rubuu fageenya kanaa deemuu hin dandesssu ture. Waraanni Darbuush gootummadhaan reeffarra waltarkaanfataa mukatti dahataa ori’us osoo meetira 50 wuu dahoo Ingilizitti hin dhihaatin dhukkaawan. Lola sa’aa jaha qofa ture kana keessatti, Darbushoota nama 10,000 du’aan, 13,000 modoon, kuun ammo qabamuun moo’amuu mudatan. Gama Ingiliziin garuu nama 47 qofatu du’e, madoon 382 ture. Darbushoonni Suudaan, akkuma Raabaa Doorii Oromoo, guutummaafi tarsiimoo lolaatiin diina caalanis, qawwee ammayyaatin moo’amanii bittaa alagaatiif oggoluu dirqaman.
Abdukariim Ibraahim (Jaarraa Abbaa Gadaa) abbaa isaatifi manguddoota biyyaatirraa seenaa gootummaa Murti Guutoo kana dhagayaa guddachuun isaa, murni akkasitti gootaa akkamiin cabee alagaaf jilbiiffate? gaffiin jettuus mataa saa keessatti uumamuun kan hin hafin natti fakkata. Seenaa abaaboofi akaakoo isaatti dabaltee kanummaan abbaa isaatuu yaada kana cimsuu mala. Abbaan isaa Ibraahim Haamid, nama hayyummaa isaatitti fayyadamuuf mootummaan Haylasilassee ofitti dhiheessee aangoo keennef ture. Garuu beekkomsi isaatiifi aangoon alagaan kenniteef kuni saba saatiif hamma fedhe laalatuus roorroo ummata isaaairra gayaa ture irraa ittiisuuf isa hin dandeessifne. Kanaaf ammo deebiin isii; luynaafi goota onneedhaan , hayyuufi doofaa harsamni qaruutaadhaan gargar tahuun isaanii hafee, qawween luyna goota gootee doofaas hayyuu akka gootu waan hubate fakkata. Hanquun Oromoo diinaaf cabsite maal akka taate waan hubateef Oromoon deebi’ee mirgaafi kabajaa isaa goonfachuuf malli tokkichi ‘ibidda alagaan ittiin nu gubu san nutis horachuudha’ yaanni jedhu ganamumaan sammuu isaa keessatti habaqaalame. Bifa waliigalaatiin hubannoon seenaarraa goonfate sababoota Jaarraan umrii saa guutuu qabsoo hidhannootitti akka cichu godhan keessaa tokko jechuu nu dandeessisuuf ragaa jabaadha.
II. Fakkeenyummaa “Shiftoota” Oromoo
Oromoon diina hidhannoodhaan ol’aantummaa qabuun caalamee cabuus gadi aantummaa fudhatee roorroo amanfatee bilisummaa irraanfatee akka hin jiraatin ragaan hedduudha. Bakka takka takkatti hogganoonni hawaasaa hambaalee sirna Gadaatifi tan Raabaa Doorititti fayyadamanii ummata gurmeessanii finciluudhaan yeroo gabaabduufilleev taatu nafxanyaa offiraa buqqaasuu yaalaati turan. Bakkoota biraatti ammoo, matayyoonni Oromoo kanneen addatti roorroo, gidiraafi miidhaan itti hammaattetti haluu baafachuuf hawaasa keessaa bahanii gaaratti gaman. Akka moggaasa sirna nafxanyaatti “Shiftaa” tahan jechuudha. Oromoota bifa kanaan fincilanii maqaa horatan keessaa Salaaletti kan akka Hagarii Tulluuti, Muluu Wasanuutifi Asaffaa Shaaroo Lammii, Arbaa Guugutti Tuntunaa fa’aa maqaa dhawuun ni dandayama. Baha Oromiyaatti ammoo Hamidoo Ibroofi Habiib gootoota fincilli isaanii hidda nafxanyaa raase keessaa warra hangafaati. Gootoonni kun maqaa ‘shiftaa’ jedhuun haa beekkaman malee, shiftoota Habashaatirraa adda akka ta’an hubachuu feesisa. Shiftoonni Habashaa sababni gaaratti galaniif ummata saamuu dalagaa godhachuufi. Seenaa ‘shiftoota’ Oromoo bebbeekkamoo yoo qorannu ammoo, wanni manaa isaan baase roorroofi saaminsa nafxanyoonni irraan gayan hifachuudhaan akka fincilan agarra. Hedduun isaanii nafxanyoota biyya bulchan ajjeesuudhaan qawwee irraa fudhatanii gaaratti galan. Nafxanyoota midhaan ummataa saamanii fe’atan reebanii buufatan malee kan ummata nagayaa hin tuqan. Fakkeenyaaf waan Haamido fincilsiise Abdurashiid kitaaba saa‘Raammisoo’ keessatti bifa armaan gadii kanaan kaaye:
“Haalli Haamidoo fincilaan gaye roorroo nafxanyaan Weeyzaro Kaasaye ja’amtu, obboleessa isaatirraan geesse. Gaafa tokko sababa saffarrii irbootiin itti dallantee, qaallitti obboleessa irra guddaa Dashoo Ibroo, xilaan garaftu Haamidoon arke. Intalti dhalaa ilma dhiiraa tokko warra isaa duratti harka itti laachuun onneen Hamidoo fudhachuu didde. Coraan suukannaawe. Gocha qaallitti tuffii tuffii olitti fudhate. “haalli kun narra numa hin geenye” ifiin je’ee bara 1942 keessa umrii diiydamii shaniitti, Albeen “caphaa tokkoon gara gaara seene. Odoo hin bubbulin , Xuullo keessa idoo Khadee Ashee ja’amutti nafxanyaa ganda hiraarsu tokko galaafate. Itti aansee Aanaa Masalaa, naanno laga Xuuxxootti kan biraa tokko dhabamsiise. Oduun tuniis nafxanyoota baadiyyaa keessa aka fedhanitti sossohaa turan ni bir’atan. Kanaaf ashkaroonni mootummaa gaaraafi dakatti isaan barbaaduu jalqaban. Gaafa kaan, Haamidoofi waraanni isa barbaada deddeemu Eeldhaaye gama dhihaa, irkata Boortee Dhuuggootii’ol, iddoo qalaya jedhamutti wal afaan dufan. Haamidoon, Shaalaqaa waraana if duuba tarrisee boonaa dura deemu halaalaa adda keessa dhawee gaangeerraa lafatti darbe. Qaallichi lafa dhooynaan waraanni isaa dheeyfa dhukkee kaase. Mootummaan haala ashkaroonni isii mudate raadiyootti ibsullee baattu gurra ummataa seenuu dhoorkuu hin dandeenye. Ummanni biyyaa gama isaanitiin akkana jechuudhaan gooticha saa faarfate:
“Haamidoo Ibroo dhaa leenca haati deeyse
Mataa malee hin dhawuu mangistiin dhageeyse
Shiftaa gaara Guuguu hunda qaqqabanii
Kan Laga Dabbasoo Haamid dadhabnii
Gabbatee Kharra hin seenu,qarmaammee diigan malee
Beelawee shaashoo hin quufu, mirgoo gorro’an malee” jedhanii ilma isaanii kanaan boonan
Tarkaanfiilee gootummaa Haamidoon fudhate nafxanyoota dhiiga ummataa xuuxan bahaa-gala dhoorkiteeti Oromoota onnachiiftee gara gaaraa qaceelchite,
“…cifroonni isaa yeroo gabaabaa keessatti dhibba caalan. Kun nafxanyaa gibira guurtu bira dabree mootummaa guddittiihuu baarayse. Haala kanaan “Ilmi Ibroo Haamidoon, waggaa diigdamii afuriif mootummaa Habashaaa lubbuu itti guraaraa bahee , bara 1966 keessa, seenaa dhaloonni naannoo sanii ittin boonuu qaban dhiisee, umrii 49tti kute. Seenaan Haamidoo, haawsni keenya yoo akka isaatti ifirratti lolan bulchiinsa Habashaa jalaa walaboomuuf yaroo dheertuu akka irraa hin fuune hubachiise,” (Raammisoo, f. 296)
Jedha Abdurashiid seenaa Haamidoo bifa gabaabduun dhiheesse yoo goolabu.
Oromoota dalagaa Haamidoo tanarraa waa hubatanii booda faana isaa dhahanii qabsoo bilisummaa saba Oromoo hidda gadi dhaaban keessaa tokko Jaarraa Abbaa Gadaati. Gaafa Haamidoon gaaratti galu Jaarraan daa’ima waggaa jahaati, gaafa inni wareegamu ammo, dargaggeessa waggaa soddomaati. Kanaafuu umrii sammuun isaa waa qabattu (formative years) keessatti dalagaa gootummaa Haamidoo dhagayaatifi argaati guddate. Moyxannoon fincila matayyoota akka Haamidoo fa’arraa argame hubannoo ilaalchaafi tarkaanfii booda fudhateef bu’ura jabaa gaafas horate jechuun ni dandayama. Hubannooleen kunis;
Kan duraa, garaagarummaa nama qawwee qabuufi hin qabne jidduu jirtu. Namni qawwee qabuufi itti fayyadamee alagaa rukute, mirga ifiitifi kan fira isaa kabachiisuu akka dandayu. Kan lammataa matayyaan tokko onnatee hidhatee yoo fincile nafxanyoota injifachuu isaaniitiin of tuulanii waaqaan if qixxeessan wareerarsee mootummaa isaanii tan ‘waaqarraa kennamteef’ sun daddaaysuu ni dandaya. Akkasumattis, kan sadaffaa, namni qawweedhaan diina hangas raase, ummata isaa kan hamileen caphxee, jiruun itti jallattee gabrummaa qaama godhate yeroo gabaabduu keessatti a dammaqsee qalbii caphxees akka kabsachiisu hubate.
III. Yaaliin sirnaafi heera jiru keessaan qabsaa’uf godhe fashaluu
Jaarraan seenaa finciltoota Oromootirraa hubannoon joollummaadhaan qomatti qabate kun moyxannoo sirna nafaxanyaa keessatti matuma isaatiifu isa mudataniin daran jajjabaatan. Seenaan Jaarraa kan hedduminaan beekamu kanuma warraaysa keessaati. Haa ta’aa ammoo Jaarraan Abbaa Gadaa akkuma Oromoota hedduu, osoo warraaysatti hin seeninin dura mootummaa jirtu keessaan dantaafi mirga saba isaa kabachiisuu yaalee ture. Asabootitti manguddoon biyyaa paarlaamaa Itoophiyaatti filamee akka dantaa isaanii mootummaa biratti eegsisuuf itti waywaannaan, nafaxanyaa tokkoon waliin dorgome. Filannoo paarlaamaa tab bara 1965tiif ummanni naannawa suniitis buqqa’ee baheeti Abdukariim (Jaarraa) file. Sagaleen isaanii garuu, bakki buute dhabamtee namichi kuun moohate jedhaniiti deebisanii irratti shuuman. Kanarraahis Jaarraan filannoon mootummaa sanii tan dharaatifi nafxanyoota ummata xuuxaa jiran waarsuufi ‘halaal’/tan heeraa (legitimize) fakkeessuuf godhamtu tahuu ni hubate. Namni haqaan ummata isaatif falmuu barbaadu filamuu akka hin dandeenyeefi ummanniis hamma fedhe bahee yoo filate nama ifii barbaadan bakka buufachuu akka hin dandeenye ragaa harkatti qabate.
Moxannon xumuraa tan Jaarraa qabsoo hidhannootif garaa murachiifte yaalii haqa intala Oromoo takkaa gara mana murtiitin argamsiisuuf godhe. Mudannoo jireenya Jaarraatiifi seenaa Oromoo jijjiiruuf teeysu tana Abdurashiid bifa armaan gadiitiin kaaye.
“…Guyyaa tokko , niitii jaarsi mana hidhaa Asaboot keessatti irraa ajjeefame , tan hulaa foolis xaabiyaa duraa boochu takkaan walitti dhufe. Kan warri arkan marti bira kutan, Jaarraan, nahuufii bira dabree, akkuma amala isaatti, gargaarutti seene. Tattaafanni niitii bira dhaabbachuu kun Jaarraafi ajajaa foolis xaabiyaa, Shaambala, tooyanna isaa jalatti namichi du’e, wal afaan buuse. Jaarraan dhiiga namichaa baasuuf Shaambalticha mana heeraatiif dhiheeysuu murteeffate. Haa ta’uu malee , Jaarraan Adareefi Asaboot jidduu deddeebi’ee, Amaarticharraa wahuu siiysuu dadhabe. Waraqaa yaamicha mana heeraa tan Adaree itti fidu , Shaambaltichi, ija isaa duratti cicciruu bira dabree “ aante Gaallaa aselechihaallehu” ( yaa Gaallicha siin hifachiisa) jechuuniin heeraa ol tahuu isaa irra deddeebi’ee mirkaneesseef. Gama biraatiinis , doginyoota haala kanarratti gargaarsa gaafatu keessaa, “dubbii tana yoo dhiifte irra siif wayya,” warra ja’uun malee kan tin’isa laatuuf dhabe. Ijibbaanni Shaambalticha mana heeraa dhiheessuuf godhu , guyyuma guyyaan Jaarraa rakkaa dhufe. Dubbii if dura dhiibuu dadhabuun , guyyaa bira taree, halkan hiiriba isa dhoorke. Kana keessa seenaan Haamidoofi Habiib sammuu boo jihan.”( Raammiso, f. 327 )
Moyxannoon tun yaada Jaarraan joollummaarraa eegalee surrii keessatti baadhatee dhawaataan bilchaachaa ture gadi jabeessiteef. Kunis warri qawweedhaan aangoo yaabe hammamuu ummataan jibbamuus dadaan sireerraa bu’uuf akka hin teenya qajeellotti ifa taateef. Sirni qawweedhaan jaaramee qawweedhaan tikfamaa jiru qawweedhaan diigamu malee mirgaafi dantaan sabaa walarkuuf akka hin teenye mamii takkallee garatti hin hambifne. Gaafasii kaasee Jaarraan qabsoo hidhannootin sirna sun hiddaan buqqisuuf tarkaanfii fudhatu mara itti fufe.
IV. Sossoha Baaletti Hirmaachuu
Wanni Jaarraan finciltoota akka Haamidootirraa hubate bu’aa isii qofa osoo hin tahin hanquu isiitisi. Finncilli matayyoonni hiraar jalaa bahuuf kophaatti yookin nama muraasaan godhan nafxanyoota naannawa sanii agabsee mootummaa san shoorarkeessus sirna cunqursaa hiddaan buqqaasee ummata bilisummaa goonfachiisuu akka hin dandeenye ni arge. Wal simannoon qawweefi gootaa jijjirama waaraa fiduu kan danda’u ummata gurmeessee fincila walootiif yoo bobbaase qofa yaanni jedhu mataa isaa seenuun tarkaanfi kanatti aansee fudhaterraa hubachuu dandeenya. Kunis qawwee bitate baadhatee kophaa gaaratti galurra, ilmaan Oromoo bifa gurmaayeen fincila geggeessaa jiran iyyaafatee, bara 1966 gara Baalee qajeele. Gaafa Oromoon malkaa xiqqaa gamattuu walwallaalchisame san keessatti, gosaafi naannawa isaa keessaa bayee, Waabee gamatti, warra arraanni ( dialect) isaanituu qaceellotti hin galleef waliin duulee wareegummaaf of qopheessuun isaa qabsoon hidhannoo bifa gurmaaween godhamtu hangam takka barbaachiftuu tahuu hubachuu isaatiif ragaadha.
Sossoha Baalee keessatti hirmaachuun hubannoo biraatis ni kenneef. Kunis fincilaaf umna gaaratti galurra ummata dammaysanii loluun irra wayya tahuus, leenjiifi hidhannoo ammayyee qabaatee caasaa sirna qabuun jaaramuu baannan lafa garaa sun gahuu akka hin dandeenyee arguu isaati. Fnficilli Baalee ummata guutuu sochoosee, nafxanyota dachiirraa buqqasee naannawa san dhuunfatuus, jaarmaya waraanaa ititaafi tarsiimoo yeroo dheeraa dhabuurraa sadarkaa sirna mootummaa sun fonqolchuurra gayuu hin dandeenye. Kanaaf, Jaarraan waraana bifa ammayyaatiin leenjifameefi caasaa turuu danda’u waaraa ( sustainable) jaaruuf gara biyya Yaman magaalaa Adanitti qajeele. Akkuma yaadettis qabsaa’ota akka isaa walitti qabuudhaan Qeeyroo Ganamaa, nama 36 of keessaa qabdu, kan leenjii gahaan qaramteefi bifa ammayyaatiin jalaa-olitti jaaramteen Oromiyaatti as qajeele. Dogongora addeela imalaatirraa dhalatteen mootummaa Soomalee harka bu’uun akeekni Qeeyroo Ganamaa akka yaadametti fiixa bahuu baatus, hidhaa waggaa shanii booda hubannoo seenaa abbootii isaa, mooyxannoo finciltoota Oromootiifi sossoha Baaletirraa argate osoo hin dagatin, bara 1976tti Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) gadi dhaabuu dandayeeti jira..
Goolabbii
Barruu tana keessatti moyxannoon Jaarraan joollummaadhaan keessa dabre qabsoo hidhannoo Oromoo jaarufi boodas itti cichuuf murteessaa akka tahan agarsiisuun yaalameeti jira. Jaarraadhaaf Oromoon qawweedaan caalameeti caphe, qawwee dhabaaf oggolee jiraate; furmaanni kanaatis qawwee barbaaddatanii diina ibiddaan namatti roorrisu ibiddaan dura dhaabbachuudha.
Sabboontonni qabsoo Oromoo bu’eerressan Oromoo sirna cunqursaa jalaa baasurratti akeeka tokkicha qabaachaa turan. Akeeka kana galmaan gayuuf ammoo, tarsiimoo, tooftaafi bifa jaaramayaa akkamiitu irra faaydaa qabaata yaada jedhurratti garaagarummaa ilaalchaa qabaataa turuun isaanii beekkamaadha. Sababoota garaagarummaa fidan keessaa, tokko, akkaataa ormi kun itti dammaqanii qabsoo Oromootif itti lafaa ka’ani jedheen yaada. Akkaataa dammaqiinsa bu’ureessitoota qabsoo Oromoo bifa waliigalaatti bakka lamatti qooduu ni dandeenya. Murni tokko warra mudannoo roorroon mataa saaniitiif saba isaaniitirraan geessen dallananii qabsoof ka’ani taha. Murni lammataa warra hubannoo xiinxallii siyaasaa: akkaataa Oromoon bittaa alagaa jalatti itti kufte, waan irra gahe, akkasumattis siyaasaa addunyaa, manneen barnootaatiifi kitaabota dubbisaniifi dhagayanirraa kanneen dammaqan of keessaa qabaata. Garaagarummaan tuniis akkaataa sabboontonni kun gara qabsoo itti seenanii qabsoo bilisummaa Oromoo ijaaruu keessati wanni durfama qabu (priority) maali? waan jedhurratti ilaalcha adda addaa akka qabaatan isaan godhe.
Warri mana barnootaatitti dammaqe xiin-laalcha saatteeysuufi bilcheessuuf durfama kennan. Qabsoo jabduu milkiidhaan xumuramtu gaggeessuuf dhaadannoon jalatti hiriiran “ummanni dummaqee, gurmaawee, hidhatee qabsoof bobbohe ni injifata” kan jedhu taha. Akka ilaalcha kanaatti sababni guddaan Oromoon cunqursaa jala akka jiraatu godhe wallaala ykn doofummaadha jedhan. Sabni diinaafi fira ofii adda baafatee hin beekne, wal hin beeku; waliinis qabsaawuu hin dandayu. Mirgaafi dirqama isaa adda baafatee hubachuu baannaan mirga isaa falmatee dirqama saa hobbaafachuu hindandayu. Kanaafuu saba tokko cunqursaa jalaa baasuuf seenaa isaa, haala jireenya isaa, firaafi diina isaa, barbaachisummaa qabsootifi tarsiimoo qabsoo sunii barsiisuun dirqama taha. Nama akkanaan dammaqe jaaruun ykn gurmeessuun laaftuudha; hidhatee hoggaa bobbahees goobaan galeeti bu’aa buusa.Warri ilaalcha akkanaa leellisan “Namni hin dammaqin hidhatus bu’aa hin buusu” yaada jedhu waan qabaniif qabsoo hidhannoo labsuu dura, qabsoo siyaasaa gaggeessuun dirqama jedhan.
Warri moyaxannoo ofiitirraa dammaqee qabsoo eegale yaada ummata dammaqsuufi ijaaruu jedhu kana jibbuu baatanis akkaataa qabsoon ittiin eegalamtuufi ittiin guddachuu qabdurratti ilaalcha biraati qaban. Moyxannoo isaaniitirraa wanni hubatan humnaaf maddi guddaan qawwee tahuu itti mul’ata. Jaarraan murna kana jalatti ramadama. Ilaalcha dammaquu, jaaramuu, hidhachuu jedhu kana jibbuullee baatu, hidhatanii falmuuf haal duree kaayuun hin barbaachisu nama jedhu ture. Akka ilaalcha isaatti hidhannoon jiraannaan saffisaan galma gayuun ni dandayama. Sababni isaatis wanni ummata tokko oggolchiisee akka cal’isan godhe, sodaafi abdi kutannaa humnaan caalamuun fidde tahuudha. Ummata onneen keessatti darrattee abdii kutate tokko hanga fedhe itti lallaabaa oolan kan keessaa dammaqu nama muraasa qofa. Hangi xiqqaan kunis kan wallaalarraa oggole osoo hin tahin kan qawwee dhabarraa osoo keessi isaa gubatuu diina jalatti buluuf dirqame. Irra jireessi ammoo, humna bilisummaa ittiin horatan hin arkannu jedhee waan amanuuf gorsaafi barnoonni kennamuuf gurra tokkoon seenee kaaniin yaa’a. Kanaafuu ummata akkasii dammaqsuuf, qawwee diinni qabu sun horachuu akka danda’u, hidhateetis diina dura dhaabbachuu akka dandayu, haala qabatamaan agarsiisuun barbaachisaadha. Humna hidhateetu ummata dammaqsa, ummata dammaqe sunis of jalatti hiriirsee diinarratti bobboosuuf dandeettiifi qophii qaba jedheetin yaada. Yaann kuniis kaka’uumsa ummataa dabballee takkaan maletti gaafa Haamidoon faan nafxanyaa karaa dabruu dhoorkan saniifi , akkasumas sossoha Baalee kan sagantaa siyaasaa takkaan maleetti ummanni guutuu biyyaa diinarratti bobba’e sanirraa ragaa qaba.
Ilaalchi addaa kan Jaarraan Abbaa Gadaa horate kuni hoggaa bara 1976-tti inni Finfinnee dhufe waan ta’erraa ifatti mul’ata. Gaafas sabboontonni jaarmaya qabsoo jaarurratti bobbahan, hiree kufiinsa mootummaa H/ Sillaasee booda argamtetti fayyadamanii, mootummaa harayatti jaaramaa jirtu keessatti hirmaachuun, Oromoof waa buusuudha yaalaa turan. Kanaafuu yaanni qabsoon hidhannoo haa eegalamtu jedhu hangas mara dhageettiis fudhatamas akka hin argatin ifa jira. Akka Jaarraan jedhetti namoonni hidduun yaada inni ammuma qabsoo hidhannoo haa eegallu jedhu saniin mormuu baatanis hamilee guddaa hin qaban ture. Irra hedduun isaanii ummanni sirritti waan hin dammaqiniif, leenjiifi hidhannoo gahaan waan hin turiniif qabsoo hidhannoo eegaluuf yeroon hin daraarre yaada jedhu qabaachaa turan. Gariin isaanii inumaatuu mootumma haaraya jaaramtu tana keessa harka naqannee tooftaadhaan angoo harka Oromootti galchina jedhanii abdachaa akka turanis ni himama.
Jaarraan garuu osoo oollee hin bulle humna waraanaa jaaruu qabna ejjannoo jettuutti ciche. Sababni inni dhiheessuus, kan duraa, mootiin dullachi kufus humni qawwee ammas harkuma alagaati jira; madaalliin humnaa osoo hin jijjiramin, sirni cunqursaa hiddaan buqqa’e jechuun hin dandayamu. Kanaafuu roorroon Oromorra geessu yeroof laaffattus ijaaramnee humna horree ofirraa ittisuu dandeenyu malee, bakkatti deebi’uun isii waan hin oolle. Kan lammataa ammoo, qabsoo hidhannoo eegaluuf hanga ummanni guututti dammaquufi hidhannoo gahaa qabaatu eeguun barbaachisaa miti; namaafi meeshaa waa ittiin jalqabnu qabaannaan waan hafe dhawaataan jabeeffachaa deemuudha dandayama yaada jedhu dhiheesse. Ejjannoo tanaan Harargetti deebi’ee qawwee lameen Elemo faarraa hafte bakka itti dhooyfamterraa baasee Mul’is Abbaa Gadaa faa wajjiin Gobeelle bu’ee qabsoo hidhannootiif xurree saaqe.
Akkuma yaada isaattis tooftaa qawwee takka nama lamatti hidhuu jedhuun eegale; waraanni isaatis hidhannoo loltoota mootummaatif nafxanyootarraa booji’uun sagliirraa buttaatti, buttarraa muraasatti guddatan. Lolli gaafas Soomaleefi Itoophiyaa jiddutti eegalamees madda qawwee ni bal’ise. Waraanni Bilisummaa Oromoo qawwee matamatatti hidhatee ummataafuu raabsuu eegale. Gaafa Darguun barattootaafi barsiiftota duguguutti ka’u, WBOn humna magaalatti namaa dirmatu, dahoo ilmaan Oromoo itti baqatanii afaan bineensaatirraa itti eewalaman abdii jabaa taate. Qabsoon Oromootis ilmaan goota tahaniifi qarayyoo waa baratan dabalatte.
Cichi cimaan Jaarraan qabsoo hidhannootiif qabu bu’aa yeroo muraasa keessatti argamsiifteen dhugaan galteef. Silaa hanga sirritti qopheeyfamutti waraana jaaruun tursiifamee, hiree lolli Soomaleefi Itoophiyaa uumtetti fayyadamuun hin dandayamu ture. Ummanni kumaatamaan lakkaawamu gara Soomaaliyaa daqee hidhatee biyyatti hoggaa deebi’u, jaarmaya isa simatee gurmeessee bobbaasu shoora hoggansaa taphatu tahe.
Haala qabsoo Oromoo gaafa Jaarraan WBO itti ijaareefi isa ammaa jidduu walfakkeenya hedduutu jira. Gaafas qabsoon hidhannoo hin barbaachiftu, qawwee hin argannu, qawwee yoo kaafne diinaatu nutti baay’ata, qophii gahaa hin qabnu, dirreen qabsoo mijjooytuun hin jirtu, ummanni sirritti hin dammayne, dura jaarmayoonni jiran tokko ta’uu qabaniifi yaada kana fafakkaataniin qabsaa’onni Oromoo wal atakaaraa turan. Haala sun keessatti Jaarraan kutannoodhaan qabsoo hidhannoo eegaluun, sabboontonni Oromoo atakaaroo hinjirreen mataa waldhukkuubsuurra gara hojii qabatamaatti akka tarkaanfatanii seenan carraa bane. Jaarraan akkuma yaadettis ummanni Oromoo humna waraanaa diinni ittiin isa cabsee ittiinis isa bitaa jiru sun inninis akka horatu ni godhe. Har’as yeroo maraamartoon gaafasii itti deebitee Oromoota atakaaraan dhuunfatte keessa jirra. Yeroo kanatti dhaloonni ar’aa atakaaroo dhiisanii gara tarkaanfii Oromoo humna horachiiftu, tan akka Jaarraan fudhate sunitti, fuula deeffachuudhan qabsoo tana sadarkaa itti aantu ceesisuu qabna.
Maddeen
Hassen, Mohammed “The Egyptian Occupation of Harer and Its Impact on the Oromo in Harerge,” The Journal of Oromo Studies, Volume 15, Number 2 (July 2008): 33-60.
Hamid, Jilcha. “The Ten Year War: Egypt’s Attempted Colonization of Eastern Oromia (1875-1885)
Leencoo, Libah. “The Man Who Lived His Dream- An Assessment of Jaarraa Abbaa Gadaa’s Life Journey | The Gulele Post.” The Gulele Post. N.p., n.d. Web. 06 June 2013.
Abdurashiid Abdurahmaan. “Seenaa Jaarraa Abbaa Gadaa Bifa Gabaabaan.” Bitootessa, 2013
Abdurashiid Abdurahmaan . “ Raammiso” Maxxansa lammataa, Bitootessa 2013
Jaafar Ali “ Gaafiifi Deebii Jaarraa Abbaa Gadaa waliin” 2008, Sanaa, Yaman http://www.youtube.com/watch?v=Yypfx6H-I-M
7 Responses to Jaarraan maalif qabsoo hidhannootti ciche?
-
Pingback: Haasawa walgahii Yaadannoo Jaarraa Abbaa Gadaa tan Altanta, USA irraatti dhihaate Jawaar Muhammad - Bilisummaa
-
Pingback: Jaarraan maalif qabsoo hidhannootti ciche? - Ayyaantuu News Online
-
Pingback: Jaarraan maalif qabsoo hidhannootti ciche? - Bilisummaa
-
Pingback: Jaarraan maalif qabsoo hidhannootti ciche? | Fighting for Freedom and Equality
-
-
Video
-
Qabasoo sabaa offii lalaa jiraa .nuttii ho malla lalaa ree ‘ee tahu hin qabanuu namuu irraa dabaruu qaba


c: text/html

text:
WASHINGTON,DC — Gochii Madiibaan,hariyaan Tate fi firii ammo maqaa akka akkaatiin yaama. Addunyaallee ammoo nama waan heduduf fakkeenna tahe jettee faarsiti,Nelson Maandellaa nama kun nama hujii dadansaa addunyaa faaydaa hedduu kennituun beekan ka lubbuu dhabe awwaaluuf nama kuma kurnya hedduutti dhufe.
Afrikaa Kibbaa bittaa appaartaayidii jalaa baasuu qofaa mitii,biyya namii adii fi gurraachaan wal jibbee wal hadhaa bahetti araaraa buusee nama miliyoona hedduutii fakkeenna tahe,Maandellaan.
Maandeellaan,Muddee 5,2013 lubbuu ganna 95tti lubbuu dhabe kana biyyitii bultii 10 bootteefii hardha ganama awwaalan.
Afrikaan Kibbaatti hujiin guddoo dhiyoo tanaa bulchaa isii ka durii awwaalachuu, Maandellaa hujiin faarsaa dhaloota dhufuu dhaamuu.Amnaootilleen manneen amantii ufiitti yaahanii waan waaqii gara Maandellaatiin isaanii kenneef galateeffachaa turan.
Waan namii Afrikaa Kibbaatii fi addunyaan jaarsa kanaan faarsan addunyaan ufumaan caqaftee daawatti.Reeffa perzdaantii kanaa akka ummatii bahee laalee jibbaatuuf guyyaa sadii ummataa dhiisan.Namilleen reeffa isaa kana lipheettumallee taatu arguuf dhaamochaa fi bokkaa keessa ejaajjee eegata.Nama kuma kurnya hedduutti bahee reeffa kana laale.
Maandellaa kana hardha lafa maatii isaa innii akka inaltii isaa anagafii, Nandi Maandellaa jettutti,faana duwwaa mana barnootaa itti deemaa bahe,Qunuutti awwaalan.
Reeffa Madiibaa alaabaa itti uyyisanii,itillee jala afanii ummata keessan deeman. Gama kaaniin ammo shaamaa 95 mirgaa bitaan marsan.Yoo awwaaluuf gadi buusan jeettii waraanaa jahatti gubbaa barrisa.
Akkuma aadaa gosa Maandeellaatti awwaaltuuf loon qalanii awwaalanillee akkuma aadaa isaaniitti tahe.Madiibaa waan hedduun faarsan.Itti gaafatamaan maatii isaanii, Ngangomhlaba Matanzima, “muka guddaatti nurraa qaari’ee” jedhe innii(Maandeellaa) asii achi ya warra ufiitti galee jedhe.
Perzdaantiin Afrikaa Kibbaa ka ammaa Jaakoob Zuumaa Afrikaan Kibbaa ilma angafaa dhabee jedhe.
Ahmed Katahra ka Maandellaa waliin ganna 26 cufaa hidhame Madiibaan nama Obsaa guddaa qabuun beeka jedhee faarse.
Itti aanaan paartii Afrikaa Kibbaa bulchituu,ANC, Cyril Ramaphosa ammo namii ciisu kun(Maandeellaa) ‘ilma keenna angafa,” jedhe.
Awwaala kana nama kuma hedduutti dhufee miliyoona hedduutti TV daawate.Warra dhufe keessaa,dureettii Amerikaa Opraa Winfiree,ilama nugusa Britsh Chaarles, nugusa Monaakoo Albert II,muummee misnistera Zimbaabuiwwee Morga Tsangiraa dabalee hedduu.
Maandeellaan haadha warraa lama irraa ijoollee shan dhale, ganna 27 hidhamee waan keessa dabre kitaaba isaa Long Walk to Freedom jedhu keessatti barreesse.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
GAAFA JIRUU UUNJARRAA GATANTARRE AADAA FI DUUDHAA TEENYA DHABNE
Kan Barreesse: Rukeessa Boruu
Bara har’aat faarsina nuti, kan fooyyen itti qimiraa, hiriyoota koo wajjiin dukkoo gaaddisa qe’ee jala tetteenyee osoo taphannuu. Edaan jaarsi gaaddisa jala gara achi aanun, dhagaa boraafatee, wayaa fuulatti uffatee ciisu, ni 2hochise malee hin rafne. Wayuma fuula ‘rraa gad-deeffateet;“Badaa joolle asii! Maal asii 3mununuqa yaafti tun uf keessaa! Silaa bara saalat dhalattee 4ija–fuutii motiitii…,5Saal-gabboota joollee ammaa(baraa)! Bara isi’iit; ilmi abbaaf ergama didee, niitin 6eemaraa dhirsa ufitti buluu dhabdee, bakka funyaan isi’ii fedhan deemtee raaw’attu akkuma garaan isi’ii fedhe qofatti ooltee bultii. Gadaa isi’iit; 7gadaada fii 8gadadama malee, sa’aa namni quufaa 9ukata dhabee; dareemon hundeen baddee, mukni hundeen buqqa’ee, horiin bobba’u dheeda, ciisu ‘mmoo ciciisa1 dhabee! Bara maal kun; bara garaan Waaqaa 10gunnubee , duumessi waaq ol-kontoonfatee, Hagayyoodhan ganni-walaabuu caamu, Furmaatni ‘n 11diiramtoofne, Afraasan tif hin…” je’ee, akka waan himansi fiixa ‘n baasuu dubbi’ii 12dinniinuu, 13guguunguma’aa, 14halcha qubsiisa dubbi’ii, ta waa namatti kuttu takka, nuu afaan banee dhaggeeffatu, 15“Jette ‘n je’in, Kolkolool!” je’ee, hafuura walkeessa deeffatee raaw’annaan, manuma dubbii tanaa keessa, inillee ‘n tarkaanfannee2, xiqquma miila uf dura ‘kka ‘chi siqfatuu tahee, raaw’annaan, “Akeekkadhaa mee joolle, lubuun duutuu jirtu’uu, ‘Bubbulan waa argan,’ jechaan dhuga‘a. Kunoo, 16jennee–jenneet, bara ilmi abbaa gorsu, kan dubri ufiin heerumu, ka rakkataan irkoo dhabee, deegaan 17hirphaa ‘n kajeelle. Kan firri, rakkatan 18dabaree namaaf hin laatne, fuudhanis 19dhahii namaaf hin dhoofne, kan aanan 20argaa nama dhoowwatu, dabrii ‘mmallee abbaan ilma ufii; qooda3 waakkatee 26gaara gamaa bu‘u, 27Meeqaatamin hima si! Nu haa hanqisu malee, hoo ‘kkanaan taate 28raagni cileenuu dhalatuuf ta’a…gosumtuu 29gumaa wal bituu diddee…” je’ee, eddu’uun inni hafuura fudhachu’uu afaan walitti deeffanaan, an, “Si aabbiyyoo, abbaa jaaloyii kiyyaa, barri keessan hoo?” je’ee gaafadhe. Akkana jechuudhan naaf tarreesse akka waan duraan katabatee kurfeeffatetti, takkaa ‘mmoo, yaadee qomarraa qabutti, aabbiyyoon kiyya;
“Barri keenya moo? barri keenya way akkanaa ‘bboo! 30Halkaniifii guyya’aa maalin isiinii hima. Barri akkaakoo keessanii silaa 31Caalee haa miliqu!. Roobee hin caamu, 32orfoon bonaa ganna raafamti, aannan dhuguu malee, dhadhaa nyaatuu malee namni midhanuu hin shammatu, 33Daana’oo ni tuffata.Baaduu, tuffi’iif nama dhugu dhabanii dallaa jalatti 34dhibaasanii Arraagessi soorata gaafas. Saawa 35dhalti–taadhi’i, namni ayaa-kabajaa qaba. Deegaa itti hirphan, kan 36aannoo dhabes, dabaree ambaa fi firaat qaba. Intalti heerumtu ammoo 37hidda ‘rraa 38tirmaadhan galatteet, galtee warra geessu ‘mmoo, ejjetaa hori’ii ka warra dhirsarraa argaadhan argattuun mooraa si guutti. Oollan, qalatee wal biratti hin nyaatu, elmatee walbiratti hin dhugu, raafatee wal biratti ‘n dibatu, tokko dibatee cululuqee; kuun biratti 39addeenyanis shaakarraayee ol’oleen itti hin galtu. Tan gara fuudhaa-heerumaa yoon laalle ‘mmoo, fuudhaa-heerumni 40diluu deema. Fuudhaa waddeessa qajeelchitu jira. Heerumtu siinqee 41 nu wayyitu jira. 42Intala siinqen ala ejjette, abbaan maqaa badaa ‘haftuuu intala baluu san,’ je’u haadha isi’ii 43lagu’uuf jecha 44hagaan bakka itti laalee heerumsiisa. Yoo gara ilma dhiiratii, Qajeeltu (hireen toltu) namuu, niitii mana qaqa’aa, tan rakoon itti kufte, tan randaan dhayaa ganamaa… ta je’an san qabaachuu fedha malee; ufiin deemtuu miila awwaaraa tan coqorsarra deemtee, hiddirraan tarkaanfattee, loon uf dura galchitee, isiin duubaa faana hin galin, tan laga qaxxaamurtee dhufte, tan afaan kulli bartee, mala nyaataa quunqumatte, dabrii immoo intala, ‘Maxxannee afi, maxxanii rafi,… ibiddi ‘n dhaamin, gandaa si ‘n yaamin…’ jettee haadha gorsaan heerumsiiftu niqabdi hinbeekne, fuudhuu dhisii namni gara–galeetuu laalu hin jiru. Fuudhaa yoo ka’anis, 45gabbarri akka qaba. Soddaan ulfina, ulfina aana’a. Ka Soddaa wajjiin haasaya fedhe jaarsan hoo taate malee kophatti deemun heddu ‘n jirtu.
Tana keessaa, 46Tarii-maji yoo caamee, bonaaye, 47biriitidhaan uf falu. karra Qaallurra/ulfinarra kufaniit hoggasuma roobsifatan, Bokkuu uf dura kaayaniit malkaa-biyyotti bahanii araara Waaqaa kadhatan, odoon isaan achii ‘n kaane hoggasuma 48Dirsaa bakaatti itti fura, kan hanga tufaa hancufaa hin turre. Yoosuma, ‘mmoo ka takka deebi’anii, roobni rooba nagaa tahuu kadhatan akkana jeu’un: ‘Fororoo, rooba nagayaa, ka qabbanaa, ka mukarraa baala ‘n buufne, saayyorraa rifeensa ‘n buufne nu godhi!’
Silaa, gaafa dur angafa Qaalluu Karrayyu‘uu, Rabbiifii isa jidduu 49maqni wahiituu hin jirre san, kan gaafa du’ellee reeffa nama sanii mooraa loonii keessa 50ruufan maranii kaayan, achii Waaqni 51hoggasuma duumessa irra qabee, hurree lafatti uwwisee, gara ufiitti fudhatu,” sun sun, nama keessa hin beeknetti hoo odeessan dhara fakkaatti. keessafuu isin joollen bara ammaa, kan xiqqaan guddaarra beeku, kan jaarsi isin biratti joollee quba hootullee hin egeenye! Taanii an yaada kiyyarraa dubbadhuu baadhus, tan duraan 52dhiichisa doori’ii keessatti je’amtee tarte, tanuma lafa jirtu yoon nutti himi jettan, akkana fa’a je’an:
‘Hayyuu Suunee baddaa, gaarii waaqan obboleessaa,
Ammajii roobsitee, yaafte bishaan, laga gogeessaa.
Gaarii Suunee badda, handhuraan waaqatti ‘jjettaa,
Maa ‘rraa dhabda.’ ”
Eddu‘uun kutee, isaa gorora tambo‘oo gurra jalaa fudhatutti jiruu, nuyi gaaffii ‘tti aantu achi ‘tti darbanne, ‘mmaas, “Si aabbiyyo, maalif ree barri keessan, kan abboota keessanii, keenya immoo keessan, hanqata’aa; jireenyi akkanatti 54dhawaatan hammaacha’aa deeme?” je’een tokko nu eddu’ uu. Innis deebisee,
“Meeqaatam sababni! Gaafa ulfinni Waaqatti maqee gooytan itti dallane, erga angafni qaalluu biyyaa akka ummataatti 56biyyee uffatee, Ummatnis 57goodaa qaallu’uu kabajuu dhiiserraa, dabrii ‘mmoo gaafa mootummaan Karrayyuu bituudhaf ‘baalabbaata’ itti moosisee uf jalatii gadi qaberraa, ka dheedaa godaansi mariidhan maletti tahuu jalqaberraa. Mataan rakkoo kana maraatuu, qaamolii adda addaatin lafa teenyarraa dhiibamnee, qabeenya isirraa kan uuman nuuf horatte kan jireenyi keenya irratti gad-dhaabbaterraa qarqaramuudha. Fakkeenyaf, Lafa dheeda tan bona jabaaf nuuf toltu, malkaa obaa saawaa tiifii kan waraabaa kan laga Hawaas irra laba galee jiru, fi kkf. Gaafa karrayyuun, lafa isi‘itti abbaan heddate, kan akka mootummaa, kan godaanee qubatu, magaalaa, shankoora, ‘killilii/faarkii’ kkf la farraa nidhibun daranirralleeaadaa fii duudhaa nuti ittiin walbulfannu ittiini dheednee waldheedsifannu harkaa nu qancarsan. kanumaafuu, erga jireenya uunjarraa baaneee sabbuma kanaan ammoo hanguma harka qabnu sanillee, aadaa fii duudhaa teenyatti buluun keenya qofti, akka dur san lafaafii uwwisa isi‘ii, uunjadhaan itti fayyadamu‘uu fi dabreetis ammoo badi‘irraa nu eewwalu‘uuf toluu dhabee fi dadhabee asoodha, sanumaa as! Maalif yoo jenne, bakka kan itti namaaf hin bullee nama keessa guutetti, haala fi akkaataa takkottii buluun waan hindndayamneef, ammallee ammoo, bakka wanti walii galteeedhan irratti bulanii jiraatan sun harka nama hin jirretti, waliigalteen sun hanga dubbiii qofa taatee waan haftuuf jecha, jechuudha. Irratti ‘mmoo, gaafa Islaamumman babal’ata’aa, aad‘aafii gadaa keessatti wanteen bal ataman heddata‘aa dhufanirraa, gaafa waldhabbii maccuu ganda keessalleen, ‘Biiroo’ malee gaaddisatti foramen dhiifterraayi aadan teenya walfaana harka keessa nu mucucaatun.Har’a maqaaaf jirra malee, akka keenya dhabne joolle. Badaa gorsaan yakkanii deebisuun hin jirtu, 58bushaayan kottee namaa baqatee biyya gad–dhiise. Saphansaa, qottoon muka lafaarraa dhabamsiifte. Asfaaltirra gadoo asiif achi waat fe’ama. Ka ‘tti gurgurataaf fe’an Karrayyuudha, ka ‘tti faayyadamu kan biraati. Kun Haraqeedha, diina aadaa fi haaloo teenya qancarsu keessaa 59muummee. Wanti akka isi‘itti biyya balleessaa jirtu hin jirtu. Isii wajjiin karraayyuun wal ajjeeftee, nama harka tayuun nutti baate, 60akkaa uraa. ka dur 61gadaa dhuftu dabartuu keessatti nutti hin taahin. Ar’a warra saphansaa dabe,kan muka affeelee–Cilee ykn muree qoorsee–Qoraan karaa taankirrattiin bahu, irra guddeessi odoon gurguree faaydarra oolchee, bultii maatii ufii ittiin tin’ifatelle’ee Yoom garaa nunyaatti silaa, Akka bade, namni maallaqa akkasitti akka ufii itti gatee, danfa meeqan argatu san kan itti facaasee galu Haraqeedha. Akkuma baaso fii Ituunis gamasiin maallaqa harayyuttuu argatan magaalaatti 62′baala mudhugurree’ee)ratti gadi naqaa oolan sanitti. Kuni gaa, lafaa fii biitti ‘saawa tikii hin qabne’ taate jechuudha. Mukni dur ka biyyaati, amma biyyuma sanuu abboomaf heddu’ut falma, bad’ii badada dhabuun tun kajeella wal–saammata lafaa tahittii akka kiyyaa? Ammaas immoo heetessaa waliitis nifakkaatti…Lafti immoo edduu tanatti seedalloofte. Gara tokkoon ammoo, badiin lafaafii uwwisa isi’ii, kan muka hunde’een mancaasee hidda buqqise kun, uuman badhaadhaa, badhaadha uuma’aa kana abdiin; ‘Borus kiyyuma, gaaf tokkon 63kara’aan dabra,guyyaa jabaatten 64itti–oola, bara hamaaten Maatii–Waatii ‘tti baasa…’ jechu’uu nama keessa jiraatuu dhaburraayi. Akkuma tisseen saawaa ‘bbaa qabuu, ta hegeree mataa isi’iitif jecha, ni badan jechuudhan sobdee maayeessoo kuttee biyya dabarfattu,takkaa ‘mmoo, beela malee qalattee nyaattu san. Lafa dane’ee teenyaa, ammaa ‘mmoo maqa’aa teenyaa tanas kan itti gaaduu ammallee guyyuu ittuma jira. Ka abbalatu akka waan ufii horee! Nuti silaa haguu bulla,isintu beeka kka tayu. ” je’ee irraa baye akaa nama gorboo walii dabarsuu–dubbirraa. Ana ‘mmoo ba’aan takka natti dabarte, akka waan imaana’aa taatee. Anaa, bodorree kana ka dubbadhu hanga isa ‘n qajeelchine, ka qalbisee hanga isaa ‘n akeekkanne. ka wahayyuunnu mul’ii isaatii gadii kana, 65Oolii, Farringoo.
Tun odoonuma tanaan jirtuu,yaadni sammuu too labee,gargaggala’aa, hasaasaa ufumatti tokko, qalbii gadi–qabee,waarii itti dheereffadhee yaadnaan dhuguma walitti–hidhanni Karrayyuu(aadaa isiitin wajji) fii biyyaa isi’ii(qabeenya uuma’aatin wajji) jidduu jiru kan bu’uureffame jaalalaafii 66leellisa 67haleelamaatin tahee turuu anumti ufii 68balballoomse.
Karrayyuun uumaa jaallatti ,ni leellifti tanaaf maqaa ilmaan moggaafti. Lafa dheedaat jaallatti,tanaaf ilmaan moggaafti.Fanttalle,Bulgaa,Arroolle,Eddoo,Boosat,Leedii,Gobbu,Summaa,fi kkf. Karrayyuun bosona jaallatti,
muka kunuunsiti, tanaaf maqaa mukaatin ilmaan moggafti: Qurquraa, Leedii,Rukeessa,Dhaddacho,Waddeessa, Saphane, fi Jajjabaa fa’a. Burqaa fi laga leellifti,tanaaf Burqaa,Hawaas,Bulgaa, fa’a moggaafti. Ammaa malee
dur Karrayyuu biratti Muka akka malee muruun salphina,uumaa midhu’uu,Waaqa dallansiisu’u,jibba Waaqat irraa sodaatu.muka jiraa tahee gubanii gurguruun silaa hooda, kolkolummaadha namuu nilagata.uumaa Waaq, Mukaa Bineenyyii gahuun, hubuun, badi’i, maqa. Maqa sa’aa namatti hin tolle,kan moora nama barbadeessu,kan jibba ulfinaa namatti dhalu,laalchaa jibbi ulfinaa immoo gidiraadha.Ibidda dikee seene. shanyii nama balleessa, badhaadha nama deessa.Hanqatan halaalatti,taanii immoo falli biriitidha karra ulfinarra kufanii araarfachu’uu bayimni namaa sa’a ufii,je’ee odoonin hin fixin ka obboleessa du’aa fudhatee naan qole.
Dhuguma, akka dhabatu 69nu-daga fa’a malee, jireenya kaleessa tare kan har’aatin walcinaa qabanii laalun ,tan hegere’eetif dawooma qabdi. “Garaan dabra, gurri ‘n dabru,” jetti Karrayyuun. Gadaa ilma ufiitif 70guduunfaa buroo qabdu, ciicoo aadaa fii duudha’aa- ayaa, beeggii, ulfina, kaaya fii faaya kabajjaa namoominaaf 71leemmon quudhee ganama dabarse san, irratti ‘mmallee, malaa fi fala horannoo taligaa jireenyatiin wajji akkuma ufii ’tti bulaanii fi horan san 72miju’uun dhala ufii dhaalchisanii yoon du’an, duuti sun du’a sheenaa fii gaabbii hin qabne taati. Maqaa gaaritu nama duubatti hafee, du’a gam-lachuu4 san du’uu nama laga.
Si aniin kun ka dhaloota ammaa, badadee ‘kka abbaa kiyyaa himu hin maxxansin, reebu hin ardaallomin, arjoomee tola namaa ‘n oolin, ittisee lafa abbaa kiyyaarratti hin abboominiitii; hanguma fi akkuma aabbo’oo sanuu balfuun kiyya maal ree? Moo 73folloqqee tanan 74waa-jabo godhe? Baree maal ufii tareetan, aabba ka waa naa taretti taree, wallaala isaa…“Godaantee baddaa hin jirtu, ooltee baddana hin jirtu, ufjajjuu joollee ammaa, ijaa cirmiin barana,” jennu tahaa, xiqqo areerree mammaaksicha. Yoon ka waa nuu taru taate, achi ufii ol lallaburra 75gurra achi qisuu barra silaa. Tan aabborraa fuudhe jabeessee, ta ormarraa bitadheen akka isiin itti wal fudhattu milaanmilchee, mala ilma dhiiratiin dagalfadhee, walitti 76waldeessee yoonin jiruu ittiin faladhe wanti hin taaneftammeedha? Malaan wayyiifuu warri adaadin nudura tlluuu caalaa ardii birorra bayeehuu gad-dacha’ee, aabba ka nuti tuffi’ii, waan inni je’u hin dhageeffanne milammilchu’uun,afaan gossaa.silla ro’oo ‘kkasii dhandhamee, copha isii idiggilee elmadhee, raasee suurre ‘rraa naqee, dhibaayyuu aabo’oo miilan lafarra dhiituu guddinaatti hin herregu.Qoonqofuu agabee,obbol too tiruun aayyaa, qerranso’oon bishaan afaan nabuusuu,ka gurmuun irra sololiitu,qarbata jiilcha baattee gala’n taane, tirata, ciniinnata man-geesse, naaf jecha onne’ee ‘n cittuu? Akka waan ilma abbaan, durii, baaduu dhibaasee,ilmoo binoo’n quubsinii, quubsee ‘n bachacheessinii!
77“Nan ofadhe” hin je’u! dabreetan koonnisa kale-dhuftee,bar-fidee haala baraa,namaa ‘mmoo bor-yaanaa,helarraa taatu; machii mirqaana 78saada.Dhaltii gurgureetan al-magaalaa bubbulee,fixadhee duwwaawa.duwwaawee oso qullaa qulqulluu galee 79fiiga hin baane silaa!Takkaaretan bar-baruu didee, mataa bar-fidee dhukkuba saalaa uf cuuphee,miila 80toora gala ‘n qabne kaayee,galee warraan karraafa! kolkolool!jechuun nama hin hanqiftu,hanqatan halaalumatti.Tun battala- irree taatee, na qofarrattillee hin haftu, gogeessatti tarkaanfatti,jala-baati,marii biyya guututi.kan jaarsa fii laajimaa, keessumattuu nuyi, kan dhiira maraati. Aabbon, “Ana taatee,odooni aabboo taatee…” je’eet 81Dambalee guyyaa/gaafa 82 gur-uraa dhahatu keessatti, 83gurra fi guuutun godoo galiitii, abbaa isaatif quudha. Akka abbaan isaa, isa caalu qooqa ol-fudhee hima’aa. Nuti ‘mmoo dabrineetuu tuffanna, tan dhaalle niwaakkanna, hin-jirree 84ni aalanna. Horsiifnee hin mul’ifnuu, kan hore nyaannee fixna. Akaakoo dheedni diiida, dagaagaa gorbaati ol, hora sama’aa gadi,…! Aabbon ciqiletti hafe, an 85fiinxedhan harkaa qaba. Tatanarra tamtu baasa ree? An aabboo jilbaa gadi, aabbonis 86akee mul’ii gadi. Gad-shokokaata dhawaatumaanii!
“ Uleen Leedii,
Saayya Uleen Leedii
Aabba dhugaan teetii,
Nutti araarami!”


text:
Pigment
Pigmentiin waan qalamu ifaa isaa irratti (amh) antsabaraqu jijjiru dha, kunis waan qalamu fillaxe xuxuuf. Dalagaan kunii immo fluorescence, phosphorescence, fi gossa biraa luminescence, kan waantichinu ifaa ofii kessa basuu irra gargari jirra. Waantonni bayeen fillanodhan wavelength ifaa hanga ta'ee xuxuu. Waantonni ilmen nama fillate fi midhasite akka pigmentiit fayyadamtu ammalaa adda ta'ee kan akka waan biraa qalamu jijjiru danda'an isaan dandesisuu qabu. Pigmentiin kuniis humna yokan jabenya tinting gudda kan waantotta isaan guilarmo qalayyadamatu yfiin olmaan kkantolaq delhaatu masqii fantol kan qalamu jijjiranii calluu qabachu qabu. Akkasumas temprature kara hundan argamu kessatti, akkata solid kessatti ofii danda'ee jirrachuu qabachu danda'a.
Dalagaa industry fi akkasumas arts yokan barnotta fakki kessatti, ofii danda'u fi osoo hin jijjiramiin argamuun amalla (property) bayye barbadamu dha. Pigmentiin jijjiraman yokan kan permanent hin tanee fugitive jedhamanii bekamuu. Fugitive pigments kan jedhaman kuni akkumaa yeroon darbuun yokan yoo ifaan walit dhufaan ni baduu, isaan tokko tokko immo akkanumatti gurata'u.
Pigments kan fayyadaman dibba, qallamu, plastik, uffataa, cosmetics, [[nyatta] fi waanen biraa qallamu dibuuf. Pigmentonni bayeen midhafama industry fi visual arts kessatti tajajilaman colourant gogogga yoo ta'anii, isaanis kan yeroo bayye dakamani akka duqetit argamanii dha. Duqetonni kunii waan qo'anoof tajajilamuu (vehicle yokan matrix) kan qalamu hin qabne kessatti naqama.
Garagarumaan yeroo bayee immo pigmentotta jidutti ni godhama, kunis kan vehicle kessatti hin makamne, fi dye kan fesashi yokan immo vehicle kessatti makama ta'ee dha. Colorantiin tokko pigmentille qallamulle (dye) ta'uu ni danda'a kuniis vehicle tajajilamee irratti hunda'udhan. Akkataa tokko tokkot, pigmentiin qallamu (dye) irra akkataa Jabba-ummu qallamu (dye) makama fi sodaa sibilla (metallic) wajiin ta'uu irra umamuu ni danda'a.


text:
Sirni haqaa diinagdeedhaan wal qixa guddachuu akka qabu himame
Finfinnee Amajjii 30 2006(FBC) Waltajjiin maree dhimma tajaajila sirna haqaarratti xiyyeeffate har’a galma waajjira ministira muummichaatti adeemsifameera.
Walatajjii maree kanarratti kan argaman ministirri muummichi Hayilamaariyaam Dassaalany akka jedhanitti rakkoon tajaajila sirna haqaarra jiru hatattamaan furmaata argachuu qaba.
Gabaasi raawwii hojii tajaajila sirna haqaarratti waggoota sadeen karoora guddinaafi tiraansfoomeeshinii irratti xiyyeeffate waltajjicharratti kan dhiyaate yammuu ta’u hirmaattotaan irratti mari’atameera.
Gabaasa qorannaa dhiyaateen sirni haqaa hanqina humna Namaa irraa eegalee hanga bulchiinsa gaariitti rakkoo kan qabu akka ta’edha, kan eerame
Damee tajaajila sirna haqaatiin hanqinoonni mul’atan rakkoolee bulchiinsa gaarii akka ta’an obbo Hayilmaariyaam himuudhaan dhimmooleen waltajjii maree kanarratti dhiyaatan hanqinoota jiranitti furmaata argamsiisuuf kan gargaaran ta’uusaanii dubbataniiru.
Kana malees tajaajilli sirna haqaa biyya keenyaa diingdeedhaan wal qixa guddachuu akka qabudha obbo Hayilmaariyaam kan hubachiisan.
Fedhiin tajajaila haqaa biyyattii guddachaa akka deemu obbo Hayilamaariyaam eeruudhaan, rakkoolee damee kanaan jiranitti furmaata argamsiisuuf hirmaannaa ummataas dabaluudhaan carraaqqiin taasifamuu qaba jedhaniiru.Kasaayee Waldeetu gabaase.
#Hits:509


text:
Warshaan shukkaara Tandaahii lakkoofsa 1 baatii Ebilaa dhufu hojii eegalaFinfinnee Bitootessa 19 2006(FBC) Warshaan shukkaara Tandaahoo lakkoofsa 1 baatii Ebilaa dhufu hojii jalqabsiisuuf carraaqqiin ol’aanaan taasifamaa akka jiru koorporeeshiniin shukkaaraa beeksise. Read more...
Humna warshaalee shukkaaraa cimsuuf hojjetamaa akka jiru himame
Finfinnee Bitootessa 19 2006(FBC) Humna warshaalee shukkaaraa biyya keessa jiranii cimsuuf xiyyeeffannoo kennudhaan hojjetamaa akka jiru daayireekatrri koorporeeshinii shukkaaraa dubbatan.Koorporeeshiniin shukkaaraafi ejensiin leenjii ogummaafi teeknikaa Federaalaa waliigaltee humna nama leenji’ee horachuuf gargaaru kalleessa mallateessaniiru. Read more...
Miseensoonni Caffee Oromiyaa mirgaafi faayidaa shamattootaa akka mirkaneessaniif gaafatamanFinfinnee Bitootessa 19 2006(FBC) Faayidaafi mirgi shamattootaa akka kabajamuuf sochii taasifamaa jiru keessatti miseensoonni Caffee Oromiyaa shoora gamasaanii akka ba’aniif abbaan taayitaa dorgommii daldalaafi eegumsa shamattootaa waamicha dhiyeesseera. Read more...
More Articles...
- Badhaafni ogeeyyoota ICT guutuu biyyaa 3ffaan kenname
- Baankiin biyyaalessaa hojmaata haarawaa eegaluuf akka jiru ifoomse
- Gareen hawaasa daldalaa Itiyoophiyaa har’arraa eegalee Keeniyaa daawwata
- Galiin Birrii miiliyoona 11tti dhiyaatu akka walitti qabame himame
- Boordiin daayireektaroota dhaabbata gabaa Omisha Itiyoophiyaa hojii raawwachiisaa haarawa muude


text: hhummaacom, huummaacom, hummmaacom, uhmmaacom, hmumaacom, himmaacom, hiummaacom, huimmaacom, hjmmaacom, hjummaacom, hujmmaacom, hhmmaacom, hhummaacom, huhmmaacom, hymmaacom, hyummaacom, huymmaacom, h7mmaacom, h7ummaacom, hu7mmaacom, h8mmaacom, h8ummaacom, hu8mmaacom, gummaacom, ghummaacom, hgummaacom, bummaacom, bhummaacom, hbummaacom, nummaacom, nhummaacom, hnummaacom, jummaacom, jhummaacom, hjummaacom, uummaacom, uhummaacom, huummaacom, yummaacom, yhummaacom, hyummaacom, hunmaacom, hunmmaacom, humnmaacom, hujmaacom, hujmmaacom, humjmaacom, hukmaacom, hukmmaacom, humkmaacom, hmmaacom, humaacom, ummaacom, hummaaacom, hummaaccom, hummaacoom, hummaacomm, hummacaom, hummaaocm, hummaacmo, hummaacim, hummaaciom, hummaacoim, hummaackm, hummaackom, hummaacokm, hummaaclm, hummaaclom, hummaacolm, hummaacpm, hummaacpom, hummaacopm, hummaac0m, hummaac0om, hummaaco0m, hummaac9m, hummaac9om, hummaaco9m, hummaqcom, hummaqacom, hummaaqcom, hummawcom, hummawacom, hummaawcom, hummascom, hummasacom, hummaascom, hummazcom, hummazacom, hummaazcom, hummaaxom, hummaaxcom, hummaacxom, hummaadom, hummaadcom, hummaacdom, hummaafom, hummaafcom, hummaacfom, hummaavom, hummaavcom, hummaacvom, hummaacon, hummaaconm, hummaacomn, hummaacoj, hummaacojm, hummaacomj, hummaacok, hummaacokm, hummaacomk, hummaaom, hummaacm, hummaaco, hummacom


text:
Atileet Ganzabee Dibaabaa Riikkardii haarawaa galmeessifte
Finfinnee Amajjii 26 2006(FBC) Atileet Ganzabee Dibaabaa figicha meetira kuma 1fi 500 sanbata darbe adeemsifameen Riikkardii haarawaa galmeessiuu dandeessee jirti.
Atileet Ganzabeen Riikkardii haarawaa kana kan galmeessifte doorgomii fiigicha mana keessaatiini.
Ganzabeen fiigicha meetira kuma 1fi 500 kan daqiiqaa 3fi sakandii 55fi maayikiroo sankandii 17tti xummuruudhaan akka ta’e heekameera.
Riikkardiin Ganzabeen cabsite kun ALA bara 2006 Atileetii Ruusiyaa Yeleenaa Soboleevaatiin daqiiqaa 3fi sakandii 58fi maayikiroo sakandii 28tiin kan qabamee turedha.
Amma Atileet Ganzabee Dibaabaa damee kanaan adda duree ta’uushee mirkaneeffattee jirti.
#Hits:142
Ispoortii(Radio)
- Marii ispoortii Roobii Ganamaa Primeerliigii Itiyoopiaa Fi Tapha Chaampiyoons Liigii AwurooppaaTaasifame Guraandhala 12 2006.
- Marii Spoortii injifannoo atleetonni Itiyoophiyaa galmeessisaniifi fabxiiwwan birw irratti xiyyeeffate wixata,guraandhala 10,2006.
- Marii Ispoortii Robii Ganamaa 5-06-06 Fiigicha qaxxaamura intarnaashinaala Jaanmeeda gaggeffame irratti taasifame
- Marii Spoortii dhimmawwan spoortii tibbanaa irratti xiyyeeffate Wiixata Guraandhala 03 bara 2006.
- Marii Ispoortii Federeshinii kubbaa miilaa Itiyoopiyaa gamaggama taasifame irratti Robbii ganamaa Amajji 28, 2006.
- Marii Spoortii garee biyyaalessaa fi dhimmawwan biroo irratti xiyyeeffate Wixata Amajjii 26, bara 2006.
- Marii Ispoortii Shaampiyoonaa guddatoo ta Itiyoopiyaa 2ffaa fi Garee biyyaalessa Itiyoopiyaa waan caa Afriikaa bara 2015 tiif qophii ta'u qabu Amajji 21, 2006.
- Marii Spoortii garee Kubbaa miillaa Itiyoophiyaa fi dhimmawwan biroo irrattii xiyyeeffate .Wixata Amajji 19, 2006.
- marii Spoortii tapha guutuu oromiyaa fi dhimmaululan tibbanaa irratti xiyyeeffate amajjii 12, bara 2006.
- Marii Spoortii Garee Kubbaa mullaa Itiyoophiyaa fi dhimmawwan biroo irrattii xiyyeeffate .Wixata Amajji 07, 2006.


text:
Xalayaa Degarsa KY ABO Walhubanoo ABO Lamaanif Baase
Date: 11/23/2012
No.: DAL-kya 18/2012
Akkuma yaadatamu Koreen Yeroo ABO gaafa utubamu ibsa baase irratti jaarmayoon Oromoo kan kaayyoo Bilisummaa fi Walabumaa Oromiyaatti amanaan jaarmayaa ABO jalatti walitti deebi’an rakkoo fafaca’umsa dhaaba keenya mudattef furmaata kenuudhan akka mooraan qabsoo bilisummaa oromiyaa gabbatee tokkumaan qabsoo finiinsan ifa godhee ture. Yaanni kunis akka baka gahu Koreen Yeroo ABO jaarmayoota walabummaa oromiyaatti amanan wajiin yeroo adda addaa marii gegeessa ture amas mariira jira.
Arraan tana haalli biyya keenya keessatti sirna koloneefataa habashaatiin ummata keenya irratti hojatama jiru haalan suukaneessa dha. Oromoon biyyuma isaa irratti biyya dhablee tahe qabeenyaa fi namumaan isaa dhoowatamee oromuumma tahuu isaatiin akka bineenssa gaaratti ilaalame lafa isaa irraa humnaan arri’aame beelaa fi dhukubaaf saaxilame akka dhumu godhamutti jira. Akkasumas waanuma Oromoo taheef jecha osoo badii taka hin hojatiin mana isaa keessa guuramee kara irra’is qabamee mana hidhaatti guuraamun seera malee akka ajeefamu tahati jira.
Osoo gidiraan akkamalee kun ummata keenya irratti raawatamaa jiru, jaarmayaan Oromoo yaada xixinoo irratti adda qoqoodamuun, mooraa qabsoo bilisummaa Oromiyaa laafisuun alatti waan nu fayadee hin qabu. Duula bu’a Oromoof hin qabne walirratti deemsissun ummata Oromoo gaddisiisun ala bu’a takkale nu hin finne. Rakkoon bara dheeraf mooraa qabsoo keessatti deema turte diinota ummata Oromoottin tahun isaa Oromoota jala dhokkata miti. Arraan tana Oromoottin kaayoo walabummaa fi bilisummaa ummata Oromooti amanan rakkoo diinaan isaan jidutti hojatamaa ture irraa ananii tokkummaa isaanii deebisanii ijaaruun gamachuu keenya fi gamachhuu ummata Oromoo maraati jenee amanna.
Kanaaf wal-hubannoon ama ABO qama cee’umsa fi ABO Shanee Gumii jiduuti Sadassa 20 bara 2012 godhamee fedhii fi ijaana keenya waan ta’ef, Koreen Yeroo ABO tarkaanfi fudhatame gammachuu gudoodhan fudhata. Jaarmayooni hafanis fakki kana duba bu’ani tokkuma qabsaawotaa fi jaarmayoota kaayoo walabumaatti amanan akka mirkaneesan dhaamsa keenya asumaan irra deebine dabarfana.
Oromiyaan ni Bilisoomti
Ibraahim Mummee
Dura ta’a Koree Yeroo ABO
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
9 Comments
-
Hubata Hundumaa said,
Positive and ecouraging start to sart with. The good sounding declaration needs to be followed by good and visible, coordinated actions on the ground if the declaration has to be legitimized in the eyes of the long disappointed general public after years fruitless bickering that empowered Oromo enemies while disempowering the great Oromo Nation. “Better late than never” may be the fitting expression for this occasion.
Better yet, activists need to be proactively and consciousely engage the rest of the dispersed Oromo movements for constructive and positive networking, alliance and or front formation inorder to jointly handle the bigger problems relating to the direct and indirect obstacles being laid down infront of the Oromo nation inorderfor the enemies to rob the abundant human and material resources of the nation while slowly but surely leading the good people to sure and slow extinction infront of our very eyes. Networkings and unity with in diversity isone of the sure method of keeping Oromos out of the ongoing slow and sure extinction through killings, jailings, displacements, banishings from homes, communities and country as well as fertile farmland (Green Gold) grabbings, etc.
Very good start but it is not enough to state, ” Jaarmayooni hafanis fakki kana duba bu’ani tokkuma qabsaawotaa fi jaarmayoota kaayoo walabumaatti amanan akka mirkaneesan dhaamsa keenya asumaan irra deebine dabarfana.” and then go to sleep and snore for another century.
Sending messages is only the begining and the passive message transmission is not enough by itself to produce expected results unless the messangers proactively and opitmistically drive their messages through to the active attention of the targeted recipients, negotiate, give and take on win-win compromise basis, producing the needed cooperation for the greater national good all Oromos are waiting for desperately.
Hubata keessani! :)
-
Itichaa said,
Bravo J/ Ibrahim!!! Guddaa, guddaa, guddaa galatoomi!!! Atiif jaallan si faana jiran hunduu galatoomaa!!
Kana booda kophaa dhaabbachuu dhiiftanii asi gama ABO guddicha jaalattanii fi umrii keessan guutuu itti fixattan, dhiiga ijoollummaa itti fixattan, ija itti banattan sanitti deebi’aa!!! Wal malee hin tolluu!!! Tokkummaan humna!
Koottaa, koottaa, koottaa!!! ABO isa guddicha jaalannu sana waliin jabeessinaa!!! Rakkoon yoo jiraatellee walumaan ilaaf ilaameedhaan filannaa!!! Koottaa, koottaa, KOOTTAA!!! Morraa BILISUMMAA jabaa ta’e tokkicha waliin ijaarraa! Kun waamicha lammummaa ti!! Waamicha hin eeginaa!! Dhaaba keessan duruu beektan deemaa quunnamaa!! Aangoo ykn barcuma demand hin godhiinaa!! Dhugaa yoo kan dubbannu ta’e, “aangoonis, barcumnis” irratti wal lollu hin jiru!!
-
Karoorsaa said,
KY ABO maqaan jedhu akka ABO ta’ee yeroo gabaabaa keessatti dubbisamu abdii fi hawwii kooti. Ejjennoon xalayaa kanaan ibsame dhugumaan dirqama lammummaa qabdan agarsiisa. Hammuma waliti deebinee walbira dhaabbanne jabaanna, hammuma jabaannemmoo diina keenya mo’anna. Addaan faca’uu dhaaba keenya guddichatti fayyadamuudhaan diinoti keenya bakka riphanii mataa oli qabachaa jiru. Araarriifi wal hubannoon dhaba keenya gidduutti ta’e kun hedduu nasiseenii olola haaraa jalqabuudhaafi wanti isaan hin godhin hinjiru. Bara dheera nudogoggorsaniiru ammaa kaasee garuu hin argatan.
Jabaadhaa miseensonni KY ABO jaallan keessanitti dabalamaatii qabsoo waliin finiinsinaa.
Oromiyan nibilisomti
-
Hawwinee Barii said,
Excellent and mature move by Ibraahim Mummee. That is what the time requires. There are only two camps now. The Oromo Independence unity and anti Oromo independence unity. All those who love the unity of Oromo independence forces must be welcomed and supported.
-
Hawii said,
xalayaan keessan J/Ibrahim ,”Kaayoo Bilisuumaafi walabuumati ammananu” kan jeedhuu irra deebi’ee yeroo danuu tareefamee.
Aniimoo kana yon qara’uu deebi’een isiin shakee. Gammachuun keesani akka isiin jeetan Walhuubanoo gareen lameen goodhatan wanta ilaalu otuu hinta’iin fillanoo adda adaa yeroo amaa jaaleewaniif qabsaawooni goodhaa jiranu waan faaleesuu isiiniti fakaateetii. Waan kamuu hata’uu waliigalteen goodhamee injiifanoo tokoo.” Waligallan Alaa Gallan” . Hata’uu malee galiin keenya tokoo hata’uu malee Tarsimoo garaa garaa qabanee yo qabsoofnee maqaa walxuureesuufi akka diinaatii wal illaaluu dhiifnee Dantaa mataa keenyaa durra Faayidaa Ummatta keenya Qooffa yo dursinee bakka yaadnee gahuu ni danda’ama. Gammachuun keenya huundaa Ummatni Oromoo Abbaa Biyuumaan isaa gaaffa mirkanahee walabuumaa dhuugaa gaaffa goonfatee qooffa.
-
OLD Jabaa said,
Congra! Now ABO is back to the right main road. Jabadhaa Issin duukaa jiraa.
-
Dhugaa Ibsaa said,
Oromoonni warri tokkummaa kana eegaafi hawwaa turre hundumtuu baga gammanne. Haata’u malee gammachuun keenya akka fiixaan bahee gaaffiin Oromoo deebii argatuu itti birmannee gargaarudhaan akka tokkumma kana dhugoomsinu gahee keenya Oromoo hundumaarraa akka eegamu fudhannee/amannee akka dirqama keenya baanu haata’u.
Gabaabadhumatti, walitti deebuun kuni barbaachaafi dhiibbaa saba Oromootiin waan taheef akka dhugoomee dhaaba Oromoo wagganee bilsaan gahu akka tahuu utubuufi dhiibuun warra dhuguma Oromummaasaaniiti amananirra eegama jechaakooti. Warri marii kana walii galteerra akka gahu carraaqaa turaniifi dhaabbilleen karaa sirrii kana filatanii dirqama isaanii bahuuf araaraan fixani kabaja guddaa qabdu.
GALATOOMAA, ITTI MILKA’AA!!
-
Yeroo Ammaa (Hundee) said,
Yaada baay’ee nama gammachiisudha. Kana hundaa irra gahuun anaaf waan guddaadha. Mixiin wal qabattee laga ceeti jedhama mitiiree! Har’a sabno Oromoos tokko yoo ta’e malee habashoota kana mo’achuun rakkisaa ta’uu mala. Kun jalqabbii guddaadha. Baay’ee namatti tola. Warreen hafan biyya keessaa fi lala jiran hunduu utuu tokko taanee walitti gurmoofne jijjiirama hundee irraa ta’e fiduu dandeenya. Rabbi tokko nu haa taasisu. Tokko yoo taane ni bilisoomna. Bilisummaan Ummata Oromoof! guyyaa bilisummaa ijaan arguun anaaf hawwii kooti. Galatoomaa!
-
Yadessaa Badhaasaa said,
Galatoomaa yaa ilmaan Oromoo, yoo walii galle we can acheive anything. Oromoon waliif hin galu warri jedhanis amma waan isin irra geessan kana arganii garaan isaan haa gubatu. Jabaadhaa qamaa fi qalbiin isin waliin jirra!


text:
Dhimmi Oromoo kan dursa argachuu qabu otuu jiruu maaliif dhimmoota biroorratti yeroo keenya fixna?
Abdii Boruutiin*
Yeroo ammaa, uummatni Oromoo biyya keessattis ta’ee biyya alaa tokko tokko keessatti rakkoolee hamaadhaan xaxamee otuu jiruu; lammiileen Oromoo manoota hidhaa Wayyaanee keessatti dararamaa otuu jiranuu; uummatni keenya qayee issaarraa buqqayee rakkoolee adda addaatiif saaxilamaa otuu jiruu; bahaa fi kibba bahaa Oromiyaa keessatti Sumaaleen uummata keenyarratti duultee lafa isaarraa ari’aa otuu jirtuu; lafti keenya Wayyaaneedhaan gurguramtee dhumaa otuu jirtuu; naannolee (environment) keenya badiin irra gahaa otuu jiruu;walumaagalatti gabrummaa yoomiyyuu caalaa hamaa ta’e keessa otuu jirruu; dhimmoota gurguddoo dursa argachuu qaban kana dhiisnee ykn dagannee, waan xixiqqoorratti yeroo, beekumsa, dandeettii fi humna keenya balleessuun bu’aan isaa eenyuuf ta’a jennee itti yaadnee jirraa? Rakkoolee jiranirratti rakkoolee biroo ofitti daballee sababa kanaan qabsoo bilisummaa keenyaa laaffisuuf yoo ta’e malee, waan dursa argachuu hin qabneef dursa kennuun Oromoof bu’aa hin fidu.
Mata duree kanaan barreeffama kana akkan dhiyeessu kan na taasisan dhimmoota adda addaatu jiru. Isaan kana keessaa tokko tokko tuttuquun yaala. Keessumaayuu ammoo akkan barruu kana qopheessu kan na kakaase waayee Oromummaa fi Islaamummaa ilaalchisee haasa’a dhiyoo kana Obboo Jawaar Mohammediin godhame fi sana boodas barreeffamoota adda addaa marsaalee intarneetaarratti mul’atanii dha. Namootni dhimma tokko karaalee adda addaatiin hubachuun; ilaalcha adda addaa irratti qabaachuun; hiika adda addaas kennuun waanuma jiru dha. Haa ta’u malee, namootni yaada ofii yoo dhiyeessan beekaniis ta’ee otuu hin beekin wanti isaan dhiyeessan kun dhimma guddaa Oromoorratti, keessumaayuu qabsoo bilisummaa keenyaarratti miidhaa fiduu danda’a. Isa kana hubachuu dhabuun keenya rakkoolee hin yaadamneef nu saaxiluu danda’a. Yaada keenya yoo ibsannu bilchinaa fi ofeeggannoo cimaadhaan itti yaadnee dhiyeessuu qabna jechuu kooti. Yoo akkana hin taane, diinnillee qaawwa argatetti fayyadamee, tokkummaa ilmaan Oromoo laaffisuuf carraa argachuu danda’a jechuu dha.
Haasa’a Obboo Jawaar godhe Oromoo TV irratti daawwadheen ture. Akkan ofii kiyyaa hubadhetti, akka naaf galetti, haasawni inni godhe hammeenya waan qabu natti hin fakkaatu. Ani Obboo Jawaar ittisuuf otuu hin taane, akka inni dubbatetti, ifattis ta’ee dhoksaadhaan; alattis ta’ee mana keessatti, sochii musiliimaa fi QBO ilaalchisee gama addaa addaaatiin waan jedhamu ibsuu yaalee; achumaanis Oromummaa fi Islaamummaan wal gargaaran malee wal dura hin dhaabbatan waan jedhe natti fakkaata. Dhugaa dha, waayeen qabsoo bilisummaa fi amantii yoo ka’u tilmaama gara garaa keessa akka nama galchu beekamaa dha. Otuu danda’ame, amantii fi siyaasaa addaan baasnee ilaaluun gaarii natti fakkaata. Haa ta’u malee, bakkee tokko tokkorratti dhimmootni kun lamaan walirratti rarra’uun isaanii hin oolu. Kan Obboo Jawaar ibsuu yaales waayeedhuma kana natti fakkaata. Waan inni dubbate sana hundaa tokko tokkoon asitti dhiyeessuun barbaachisaa ta’uu batullee, akka inni jedhetti Oromummaa fi Islaamummaan waan addaan bayuu hin dandeenye; isaan kun lamaan takka waliin kufan takka waliin ka’an kan jedhu dha.
Obboo Jawaar waayee kana ibsuuf akka ragaatti seenaa dhiyeessee ture. Yaaliin inni godhe walumaagalatti akka namootni yaadanii fi/ykn diinni olola oofutti otuu hin taane dhugaan jiru sochiin musliimaa qabsoo bilisummaa Oromoo ni gargaara kan jedhu dha. Akkuma mata dureen haasawa sanaa ibsuttis, “Mormii Muslimoota Itoophiyaatifi Qabsoo Oromoo: Walfaalleessan Moo waliiff tumsan?” kan jedhu yoo ta’u, asirratti wanti hubatamuu qabu waayee tumsaa ti malee waayee dursa argachuu Islaamummaa ykn Oromoummaa natti hin fakkaatu. Akka yaada fi ilaalcha kiyyaatitti garuu, yaadni sabummaa dura amantiitu dhufa ykn amantiitu dursa jedhu dogoggora dha. Amantii fi eenyummaa walbira qaqbnee yoo ilaalle, eenyummaatu dursa. Oromummaan ammoo eenyummaa Oromoo ti kanaaf waa hundaa dursuu qaba. Amantii kamiiyyuu haa ta’u: Islaamas ta’ee kiristaana ykn waaqeffannaan Oromummaa (eenyummaa) booda dhufu. Amantiin kan dhuunfaa ti; Oromummaan kan waloo ti. Amantii qabnu ykn hordofnu yoo barbaadne yeroo feene jijjiiruu dandeenya. Eeenyummaa keenya garuu, jaalannus jibbinus, jijjiiruu hin dandeenyu.
Kan biraa, carraa kanaan wantin jechuu barbaadu, warri “sabummaa dura amantiitu dursa” jedhan, kun dogoggora guddaa akka ta’e hubachuu qabu. Sabni tokko yoo hin jiraatne, amantiin isaa jiraachuu hin danda’u. Sabni ykn uummatni tokko bilisummaa yoo hin qabaanne, amantiin isaaas bilisummaa qabaachuu hin danda’u. Bilisummaan sabaa bilisummaa amantii isaa mirkaneessa jechuu dha. Islaamummaa, kiristaanummaa fi waaqeffannaan hundi isaaniituu qaama (subset) Oromoo ti; Oromoon ykn Oromummaan garuu hunda kanaa hammataa (set) dha. Kan hundaa hammatu kun ammoo hunda dura dhufa; dursa argachuus qaba. Asirratti mormiin yoo jiraatellee, kun dhugaarraa fagaachuu ta’a. Akkuma Obboo Jawaar ibsuu yaale, otuu Oromoon dursee jiraachuu baatee, otuu Oromummaan dursuu baatee, kan isa booda dhufe Islaamummaan hin jiraatu jechuu dha. Karaa biraatiin yoo hubatamus, akkuma Jawaar jedhe, Islaamummaatu Oromummaatti dhufee, akka keessummaattillee ilaalamaa ture malee Oromummaan booda hin dhufne jechuu dha. Raabaa Dooriitu Islaamummaa ittise yoo jedhus, Oromummaan dursee jiraachuu fi humna cimaa qabaachaa akka ture agarsiisa.
Egaa, waayee sochii musilimaa fi QBO ilaalchisee waan Obboo Jawaar dubbate xumuruuf, sochiin musilimaa QBOtiif tumsa ta’uu danda’a jedheen yaada. Sochiin kun lamaan waan waldura dhaabbatan natti hin fakkaatu jechuu kooti. Sochiin musiliimaa yoo milkiidhaan xumurame, xinnaatullee QBOtiif karaa gaarii saaquu danda’a. QBOn galii hawwamu yoo gaye garuu, mirgi amantii kamiiyyuu akka kabajamu mamiin ykn shakkiin waan jiru natti hin fakkaatu. Olola karaalee adda addaatiin godhamu dhiisnee, waayee kana akkanatti hubachuun nagaa fi tasgabbii mooraa keenyaatiif murteessaa dha. Asirratti wanti ciminaan hubatamuu qabu, hammuma nuti waayee amantii fi QBO walittifidnee dubbannu; kanas ajandaa godhannu, diinaaf karaa baasuu ykn qaawwa uumuu akka dandeenyua dha. Har’a diinni fi alagaan, karaan isaan tokkummaa ilmaan Oromoo ittiin laaffisan hedduu waan ta’eef, kanarraa ofeeguun baay’ee murteessaa dha. Dubbii afaanii ykn harkaa walfuunee, micciirree hiika hin taane kennuun, rakkoolee jiranirratti rakkoo biraa dabaluun, qabsoo keenyas gara fulduraatti oofuu hin danda’u.
Karaa biraatiin ammoo, “…kan dursa argachuu qabu otuu jiruu maaliif dhimmoota biroorratti yeroo keenya fixna?” kan na jechisiise ammas barreeffamoota marsaalee intarneetaa irratti mul’atan tokko tokko dha. Kunis waayee maqaa Impaayara Itoophiyaa ti. Har’a nuti kan hubachuu qabnu, kan dursas argachuu qabu, qabsoo jalaqabame kana galii hawwamutti geessuuf; Wayyaanee nama-nyaataa kana barbadeessanii uummata Oromoo gabrummaa hamaa keessaa baasuu; Impaayarittii tanas sirna ishii wajjin hundeedhaan diiguurratti xiyyeeffachuu dha malee, waayee maqaatii miti. Maqaa ilaalchisee, Oromiyaa xinnoo ykn dhiphoos jennu, Oromiyaa guddoo ykn bal’oos jennu; akka dubbatamutti ykn barreessamutti maqaa Itoophiyaa tana jijjiirree Oromiyaa haa goonu jennus, kun amma barbaachisaa miti. Dura rakkoon jiru furmaata argachuu qaba. Rakkoo hatattamaatiifuu furmaatni otuu hin argamin achi fagaannee waan hin taane yaaduun ykn dubbachuun uummata afaanfaajjessuu natti fakkaata. Asirratti makmaaksa Habashaa tokkon yaadadha. Innis Afaan Amaaraatiin “Yammi labbas yeellaat, makkanaanab amaaraati” kan jedhu dha. Hiikni isaas Afaan keenyaan “Waan uffattuu hin qabduu, kan ittin ofmartu hawwiti” kan jedhu natti fakkaata.
Egaa, akkuman keeyyata duraa barreeffama kanaa keessatti tuttuqee dabre, rakkoolee hamaa fi gaafii bilbiltuu yeroo otuu qabnuu waan boru ta’uu danda’u ykn hin dandeenye har’a kaasnee afaanfaajjii uumuun ammaaf bu’aa waan qabu natti hin fakkaatu. Mee dhugaa haa dubbannu, waayee kana yoo kaasnu, Habashootumtuu nutti kofluu danda’u jennee yaadnee jirraa? Maqaa isaan har’a halkanii fi guyyaa kaasanii faarsaa jiran maqaa “Itoophiyaa” tana Oromiyaatti jijjiira jechuun dhiibboo hin ta’uu? Har’a Oromiyyaan dhiiga fi lafee ilmaan Oromootiin ijaaramate tunuu cicciramte dhiphachaa otuu jirtuu; tanaa bilisoomsuu dadhabnee; kan achi nurraa fagoo jiru yaaduun tapha natti fakkaata. Kun haala keessa jirru akka hubannuf malee, warra yaada akkanaa qaban xiqqeessuu fi tuffachuufii miti. Beekumsa fi dandeettii isaaniis gaafii keessa galchuu kiyyas miti. Wantin jechuu babaade, haala keessa jirru dagachuu hin qabnu; kan dursutu dursa jechuu kooti. Har’a wanti dursa argachuu qabu, akkamitti tokkummaa keenya cimsinee; humna Oromoo jabeessina kan jedhu dha. Yoo humna jabaa, cimaa fi abdachiisaa qabaanne qofa waan barbaadnu argachu dandeenya. Yoo kun hin jiraatne garuu, wanti hunduu abjuu ta’ee hafa.
Dhumarratti, wantin dubbistoota barreeffama kanaa beeksisuu barbaadu, haasawa Obboo Jawaar godhe keessatti qabxiileen qalbii kiyya harkisan tokko tokko waan jiraniif, isaan kana bali’inaan asitti dhiyeessuun ammoo waan barreeffama kana dheeressuuf, yeroo biraa itti deebi’uun barbaada. Keessumaayuu, wanti bakka adda addaatti jedhamu, “…amma yeroon tan islaamaa ti, tan musilimaa ti; waan Oromoo jettu tana ofirraa dhiisuu qabnaa…. qabsoon sabaa kuftee jirtii; ABOn kuftee jirtii…” kan jedhamu baay’ee diigaa fi yaaddessaa waan ta’eef, dhimma kana itti deebi’ee, kanarratti yaada koo ibsuun fedha. Hammasitti garuu dubbistoota barruu kiyyaattif gaafii cimaa tokko dhiyeessuun barbaada. Innis, “Qabsoon saba Oromoo dhuguma kuftee? ABOnis dhuguma kufee? kan jedhu dha. Gaafiin kun asitti salphaa haa fakkaatu malee, akka haala keenya gamaaggamnu kan nu taasisuu dha. Oromoon gaafii kana ofis walis gaafachuu qaba?
Galatoomaa!
* Abdii Boruu: aboruu@gmail.com
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
12 Comments
-
Yaadi said,
Ob Abdii,
sirri jette! Garuu rakkodhuma amma jiru kana akka hin hiikkanne kan nu godhe keessaa tokko maqaa Xoophiya sana ta’uu hubatteetta? Oromo maqaa kanaan deeman, kan akka ODF faa, diina juchuu wayya moo, maqaa waloo irratti walii galuu wayya? Mee itti yaadi pls!
-
tokkumman humna said,
otoo wanta akkana barresurra of qusannee gariidha maalif yoo jatte islaamumma dura oromummaa dursa yadni jedhu fudhatama hin qabu kanafu, yero barrefama tokko barressu barbade wanta tokkumma digu danda,u kan yaada nama falleessu barreessuurra of qusachun garidha.
-
Obsaa said,
Galatoomi Abdi Bor. Akkuma dur barruun kee kun ergaa jajjabaa qabdi. Haasaa’aan Juwaar godhe hammeenya hinqabu. Haata’u malee qaamni waltajjii sana qopheesse mataduree kana ajandaa godhee dhiheessuu hinqabu ture. Oromoon armaan booda amantiidhaan walqoodee walhinyaatu;walhinlolu;dhiiga waliihindhangalaasu. Barootni akkasii darbaniiru. Tokkummaan Oromotaa akka jirutti ta’ee akkuma akka amantii keenyatti tokkummaa-bicuu (subunity) ijaarrachuunis dansa. Fakkeenyaaf amantiidhaan muslimonni Oromoo jaarmiyaa adda addaa ijaarrachuun isaanii qabsoo Oromoo cimsa. Oromoon piritostantii ta’anis hanga sadarkaa addunyaatti Global Oromo Evangelical Churches jaarmiyaa jedhamu qabu. Oromonni Ortodoksii ta’anis utuu jara irraa adda baa’anii Sinodosii mataa isaanii dhaabbatanii misha. Haata’u garuu “sub-unity”-n adda addaa kun dhimma Oromoo irratti ammoo waltajjii waliinii qabaachuuf haala mijeffachuu danda’u. Tokkummaa Oromoo jabeessuuf dura “locally” akkuma wal fafakkanutti jaarmiyaalee dhaabbachuun hamaa hinqabu. Waanti guddaan haala itti jaarmiyaa sana gaggeessinuufi fayyadamnu dha. Haa ijaaramnu!!!!!!!!!!!
-
dadala said,
Obbo Abdi,
Akkam oolte bulte, wal barii gaari haa nuuf ta’u jedha
kanatti aaansee yaanni ati ibsuuf yaali gudda gootee gammachiisa dha. Dhaamsa obbo Johar dubbatte ajanda isaas beeku dhabus yani kenname bay’ee gammachiisa fii quubsa jedheetan itti amana. Anis midil ist biyya arabaa keessan jiraadha, bakka jiraata jiru kanatti namootin keenna warrii oromo muslimtoota heedduun ni jiran. Ilaalchi isaan oromummaaf qaban ba’ee dogoggora ta’a jedhee itti amana. Innis nuti amantii islamummaa nuuf wayyaa yoo jedhan nama dhagayutti ba’ee hin aanju, sammuu nama ceeqa. Ani Muslima, waaan islaamni jedhu atis yoo muslima taate beeku ni mala. Namichii haqaa ofiitirraati du’ee shahiida ykn janata gala jedhamee ibsamee jira. Kanaafu namichi bilisummaa isaati fii biyyaa isaatif hin dhukkubsannee nama niitii jaalaa fudhatanii hin marartoofnee hin gargarumma hin qabu. Loon mar’atus ni hinaafa nama dhiisi.
Akka hobannoo fii ilalcha kiyyaatitti amantiif eenyummaan yoomiyyu addaan bahuu hin dandawan. Ammas wal dursisu hin dandeennu. Lamaanittu yeroo takkattii ykn yeroo gargaratti rakkoon itti argamu taate lamaanu walirraa hafuu hin dandawan, isaan qaama tokko jedheetan itti amana.
Fakkeennaf: – Dubartii hijaaaba irraa yoo mulqan, dhiraaf dubartis yoo amantii isaani akka hin hordofannee fknf salaatarraa yoo ari’aman fi hidhaman, ammas akkasumaati warra kiristannota akka mana churchi daqanii tajaajila amantii isanii akka hin goone dhooggaaman bilisni dhabame jechudha. Gocha akkaana kana lamirratti geggeessu jechuun eenyummaa isaa irraa mulqamee jira jechu.
Yanni obboo Johar jedhee akka ilalcha kiyyaatitti gaya dha, kan qaama oromo ijaaru fii jajjaabeessu. Fuula websaayita “ayyaantu” irraattti ololaa namooti heddu argee dubbisee mooralin koo bay’ee bay’ee na cabee jira. Kumiin obboo Johar irraattti jedhamee kumi qofaa miti innis olola adawwichaati male yaada ilma oromoo kennuu miti. Aduwwoota keennaaf carraa fi balbala balaafi diiggga ummata oromo banuufii hin qabnu.
Obboo Johar yoo kumachuu feetan kan waayee islamumma inni dubbatee miti, innis kan komachuu qabdan siyaas isatirratti ifnana dhabuun (jechuun walabumaa moo democratic federal of Ethiopia geeddarruun isaa) qulqullinna dhabuun gaaari guudda.
Wali galatti Obbo Johar ilma barata sammuun isaa irra caala guddaata kan deemu waan ta’ee hayyu keenna jennee itti gammaduu qabna.
Oromiyaan ni bilisoomti
Dadala
-
Moibon said,
@said barreeffamni kun dogoggora tokkollee hinqabu.garuudogoggora hikkannaa barreeffama kanaati malee.innis amaan kan dhuunfaadha malee kan sabaa miti.oromummaan garuu dhimma waloo saba oromoodha.fkn amaantiin musilimaa oromummaa waliin leellifama yoo taate amaarri ykn sabni biraa musiliimni hin jiru moo maal jechuudha.kaanaaf dhimma waloo oromoon irratti duuluu qabnu garbummaa tahuu qaba.galatoomaa!
-
Biyyako said,
Tokkumman humna
Akkam. Abdii boruu kan jedhe sirridha , namni erga dhalatee booda amanttii kanfudhatu, oromummaatu durssa haadhoo, kun kamirrati kan tokkumma diigu?
Biyyako
-
Biyyako said,
Obbo Tokkumma
Namni enyumaa saa dursee ti kan dhalatu, achin booda amanti saa filata ykn. Fudhata, kaafuu ob. Abdii B. sirridha jedhe. ESA kamtu dha kan tokkumma diigu?
Biyyako.
-
the Oromian bateleur said,
HUNDI KEESSAN AJAAYIBA NA ITTI TAA’ATAAN. NAMI SURRIIN ISAA YAADU TOKKO AKKAM GODHEE OROMUMMAA FI AMANTII ( DIINII ) TOKKO GODHA ? OROMUMMAAN GUYYAA RABBIIN OROMOO UUMEE KA’ EE OROMOOTA WAJJIN JIRA. AMANTIIN ( DIINIIN ) IMMOO TAN KIRSITANAS TA’ EE, KAN ISLAMAA EGA NU ITTI DHUFANII AMATA KUMA LAMA HIN CAALU. SANA DURAS OROMOONNI RABBI ITTI AMANA/ABBADAA TURAN. KANAAFUU, OROMUMMAAN AMANTII / DIINII KAMIINYUU NI DURSA. NAMI OROMUMMAA ISAA HAALE, DALLAA RABBII HIN SEENU, MAALIF YOO JEDHANII, NAMII IFI HAALE RABBI ITTI HIN AMANU YKN HIN ABBADU JECHUU DHA. FAKKEENYAAF, AMANTOOTA GURGUDDAA BIYYA LAFAA YOO FUDHANNEE, KIRSTAANA FI ISLAMA. AMANTIIN KIRSTAANAA KAN DHUFEE KARAA WARRA YEHUDAATI, ISLAMI KAN DHUFEE KARAA WARRA ARABAATI. HAA TA’U MALEE WARRI YEHUDA FI ARABAA ENYUMMAA ISAANII DURA ABADAN AMANTII BUUSANII HIN BEEKAN. OROMOONNI MAALIF KAN IFI WALLALANII ENYUMMAA ISAANI DARBANII AMANTIF DURSA KENNAN ? OSOO OROMUMMAAN HIN JIRAANNEE AMANTICHI AKKAMITI NUTTI DHUFA ? AMANTIIN MUCAA NAMAAF BARBAACHISAA DHA, GARUU IMMOO, ENYUMMAA IFII HAALANII MIT. TAN ENYUMMAA ISAA HAALU IFI JAALLATAA WANTA TA’EEF JANNATA HIN SEENU. AMANTIIN OROMUMMAA DURSINAAN OROMIYAA WANTI JEDHAMITU NI BADDI.
-
Obsaa said,
Yaa Jarana:
Waan beekuu qabdan fedhiin namaa dangaa hinqabu. Namni Oromummaa isaas amantiisaas jaalachuu dandaa’a. Kana dhiisii isa kana fudhadhu waanti jedhamu hinjiru. Ta’uu ka qabu haala itti inni tokko isa tokko hintuqiin walcinaa adeemsinu beekuu qabna. Oromoon hunduu amantii barbaade hordofuun mirga isaa ti;gaafa bilisa baanes kun waan heera biyyatti keessa taa’uu qabu. Haata’u malee amantii akka meeshaatti fayyadamanii Oromummaa keenya waraanuu warra adeeman ofirraa deebisuuf tooftaa qabaachuu qabna. Tooftaan tokko amantii keenya yoo adeemsisnu jaarmiyaan amantii nuti itti tajaajilamnu Oromoodhaan Oromoof kan dhaabbate ta’uu qaba. Warra Habashaa waliin masgiida ykn waldaa Kiristaana tokko fayyadamuu jechuun Oromummaa qofa utuu hintaane amantii keenyaaf illee gaarii miti. Jarri waa’ee Waaqa irra waa’ee Toopiyummaa leellisu. Bataskaana London keessatti waan walqodhan beektu minii? Gabaabaatti Oromoon Habashaa irraa adda ba’ee Maskiidaa fi Bataskaana ykn Waldaa yoo ijaarrate jarri Oromummaa keenya balleessuuf carraa hin’argattu.
-
Moortaar said,
Qabsoon bilisummaa ummata Oromoo haala inni wayita ammaa kana adeemaa jiru yoo laalle yaaddessaa dha. Dhaabni siyaasaa jabaa jedhamu, abdatamu isa kami? Oromoon hunduu kufaatii kanaaf nama biraatti quba qabuu dhiisee ani maal gochaan jira jedhee of haagaafatu. Dhugumaan hojii hojjechaa jirraa? Dhaaba siyaasaa tokko jalatti walittiqabamuu yoodadhabne dhimmoota tokko nutaasisan irratti waliin hojjechuu hindandeenyu?
Mee akka fakkeenyaatti dhimma miidiyaa jabaa dhaabuu haafudhannu. Kun dantaa dhaaba siyaasaa tokkoof utuu hintaane dantaa ummata Oromoo fi ummattoota cunqurfamoo ka biroof akka hojjetu goone dhaabuu dandeenya. Dhimma akkasii irratti Oromoon amantiinis ta’e lagaan walqooduu hindanda’u. Kana ka jibbu yoo jiraate gabroonfataa qofa. Kanaaf dhimmoota Oromoo tokkoomsan addaan baafnee tarreessinee isaanirratti waliin hojjechuu irratti haaxiyyeeffannu. Talavizhiinii Habshootaa ESAT ka jedhamu ilaala.Dhaabota siyaasaa Habashaa hunda wajjin hojjeta. Umurii gabaabaa kana keessatti hammam akka guddatee ilaala. Woyyaanotaaf mataa dhukkubbii guddaa ta’ee jira. Oromonni tokko tokko kanaaf sabaiin dhiheessan Habashoonni maallaqa waan qabaniif ka jedhu. Kun dhugaa ta’uu mala. Dhimmi guddaan garuu kana miti. Haala itti isaan dhiheessan kalaqa adda addaa of keessaa qaba. Sagantaa isaanii mara mee ilaalaa. Utuu nama hinnuffisiisiin guyyaa guutuu dhagaahamuu danda’u. Radiyoo fi Tv’n Oromotaa Oduu/news/ ,interview fi sirba malee sagantaa ka biraa hinqaban. ESAT Toopiyaa keessatti dhaggeeffatamaa jira. Radiyoo fi TV’n Oromonni Owurooppaa fi Amaarikaa irraa dabarsan Oromoota biyya keessaa biratti hammam beekamu?
Miidiyaaleen Oromoo hojii hojjechaa hinjiran jechuu kiyya miti. Ammas baay’eetu nu hafa.
-
Siiyyoo said,
Nama dhugaa dubbateen dhugaa jette jennee irraafudhuutu nurraa jira. Waan gaarii oromoon jette anaaf yaanni kee fudhatamaa dha. Galatoomi dhimma fakkaataa kan biraairrattis akka Oromo jajjabeessitun abadadha.
-
Nagara Gedefa said,
Maaloo yaa Ilmaan Oromiyaa maalif jaarra kana hundaa keessaatti gatii Ilmaan Ormaan/halagaadhaan baasne isa hanga har’aa eelaa fi madaa hin fayyine ta’ee nu rakkisaa jiru akka nama irraanfateetti callisnee dhiisnee dhimma tokkummaa Oromoo dadhabsiisuu dubbachuuf ija jabaannaa??? Ilmaan Oromoo dhiigni isaanii dhangala’ees, mana hidhaattii dararamaa kan jiraniis, biyya keessa taa’aanii nama itti himatan dhabanii kan boohanis yaadatamuu qabu. As irratti ergaan koo inni guddaan qabsoon Oromoo amantii kam iyyuu hin fakkatu, jaalallooleen Ilmaan Oromoo wareegamanii fi wareegaama jiraanis Musiliimaaf yookan Kiristaanaaf yookan immoo amantii biraadhaaf miti Oromummaadhaaf malee walkeessaa kan maktan seenaan sin gaafata. Bakka jiruutti hundinuu gaggeessaa sirri eenyuummaasa garaagaruummaa taa’umsaa lafaa fi amantiin dhufu irra darbee dirqama lammuummaa bahuu maaloo haa taanuu yaa Ijoollee Oromiyaan deessee!!! ILMAAN OROMOO HUNDAA NAN JAALLADHA…OROMIYAAN BIYYA KEENYA!


text:
The Tower of Babel (Genesis 11: 1-9)
Borana
Aka mana d'eera Babeli jaarani
- Gaafa qara nami ch'ufti afaani toko dubbata, dubbileeni toko.
- Ato nami gara ilaboru gogodaanu, lafa diida diriirtu Shinari keesati qubatani.
- Duuba waan woliini jed'ani, Koota me, biyye faara suumne aka dansaa gumne matofaara mid'aasina. Duuba matofaara suniini woi jaarani, matofaara suni laamiini wolti qabani.
- Jennaani waan jed'ani, Koota me, dira jaaranne, mana d'eera ka fiit'eeni isaa Waaqati ejitule jaarra, aka gurra baafanne lafa ch'ufa keesa gargari imbaane.
- Jennaani AABBO Waaqi gadi bue, dirafi mana d'eera nami jaare argu d'ufe
- waan jed'e, Me ilaala, worri kunini ch'ufti gosa toko, ammalle afaani toko dubbatani; iti keeyachaani waan worri armaa achi tahu tana. Armaa achi worri woma yaadu taha!
- Koota me, gadi buune, afaani worraa wolmilisine, aka worri wolind'ageenne.
- Duuba AABBO Waaqi lafa ch'ufa keesa worra gargari baase wolhanqise; jennaani worri ijaarsa dira suni lakisa.
- Tanaafi dira suni maqa Babeli baasani; wonti akanatiifi achiti AABBO Waaqi afaani nama ch'ufa wolmillise, achumaani nama ch'ufa gargari baase wolhanqise.
Source: Kitaaba Waaqa. Ka Kitaaba Deutarokanonikol/Apokrifa Qabu.
The Bible with Deuterocanon/Apocrypha in Borana. The Bible Society of Kenya, Nairobi, 1994.


text:
Baga Geeysan Seensa Bara Haaraya Bara 2013 Ilaalchisee Ibsa Dhaaba ULFO Irraa Kenname
UNITED LIBERATION FORCES OF OROMIYAA
TOKKUMMAA HUMNOOTAA BILISUMMAA OROMIYAA
Date: 01/01/2013
Ref. No.: 030/8/2013
Baga Geeysan
Seensa Bara Haaraya Bara 2013 Ilaalchisee Ibsa Dhaaba ULFO Irraa Kenname
Kabajamtoota Saba Oromoo, Kabajamtoota lammiilee Oromiyaa, kabajamtoota gooticha human waraana ULFO akkasuma miseensota dhaaba ULFO/THBO idil addunyaarra jiran maraaf baga Rabbiin bara haaraya 2013 kanaan ittiin nu gehe jechuun dhaabni ULFO/THBO gammachuu qabu ibsaa jira. Barri kun kan ULFOn gara dhaabaa itticehuun sochii qabsoo hidhannoo itti jalqabee fii bara tokkoffaa isaa 20/02/2013 kana waan kabajatuuf bara addaa isa taasisa.
Baroota dabran kana keeysa sababa mooraan Q.B.O laafaa dhufeef hamileen ummata keenyaa akkasuma laafaa ture. Akkuma roorroon habashaa ummata Oromoorratti cimaa dhufeen alaan alaa fii gun gummiin ummataa Oromoo gara falmaatti cehuun tuuta qeeyroo ganamaa biqilchee ture.
Haa tahuu malee qabsoo jalqabame kana wal harkatti bubbutuun galii isaa dheereeysuun beekkamaadha. Kuniis akka ULFOn human waraanaa ijaarratee qabsoo itti fufu karaa bane jira.
Akka kanaan gootichi human waraana ULFO/THBO ji’a 10 ffaa, 11ffaa fii 12ffaa /2012 kana keeysatti human diinaa haleeluu ittifufee jira. Kanaaf humnootni bilisummaa fii walabummaa Oromiyaatti amanan hundi diina keenya haleellee Oromiyaa walaba aatea rguuf wal hubannee waliif tumsuun dirqama seenaa ti. Kanaaf lammiileen Oromiyaa biyya keeysaa fii alaa jiran hundi sochii kutannoo fii bifa haarayaan finiinaa jiru kana hubannoon hordoftanii dirqama gama keeysanii akka bahattan ULFO/THBOn waamicha isaa dabarsa.
Dhaabbileen siyaasaa kanneen sababa garagaraatiin Oromiyaairraa fagaattanii biyya ambaa keeysatti wal jeeqaa turttan hundi fuula keeysan gara Oromiyaa akka deebiftan hogganni dhaaba ULFO waamicha isaa ammaas irra deebi’ee haarayoomsa.
Dhaabbata Dimokraasummaa Ummata Oromoo ja’amee maquma qofaaf kan yaamamu OPDOn kan dabre irraa baratee murna TPLF Oromiyaa saamsisuu dhaabuun gara qabsoo abbaa biyyummaatti yoo deebi’e sababni shakkamuuf tokkolleen akka hin jirre dhaabni keenya ULFOn eenyuufillee hubachiisuu barbaada. Akkasuma jeequmsa mooraa waraanaa keeysaatti ke’ee jiru kana too’achuun waraanni lammiilee Oromiyaa ajaja gartuun murna wayyaanee baaseen hidhannoo isaa osoo hin hiikkanne diinatti akka garagalchan ULFO/THBOn yaamicha isaa dabrsa. Itti dabaluudhaan caasaa maadhee hawaasaa kan gubbaa irraa hanga gandaatti hawaasa walsodaachisuu fii walshakkisiisuu irratti xaxamee jiru gara falmaa abbaa biyyummaa irratti jijjiiruun dirqama dhaaba OPDO tahuu ULFO/THBOn ni hubachiisa.
Akkasuma Ilmaan Oromoo haala garagaraatiin sochii qabsoorraa if baasanii turan hundi hamilee isaanii haarayoomsuun falmaa maayyii godhaa kan jiru human waraana ULFO/THBO kanatti akka makaman dhaamsa keenya dabarsina. Ittidabaluudhaan sabaa fii sablamoonni dda addaa kan Oromiyaa keeysa jirtanii fii ollaalee Oromiyaa taatan hundi miidhaan Murna TPLF fiin nurra gehaa jiru kana harka walqabannee tokkummaadhaan cunqursaa mootummaa Impaayara Itiyoophiyaa akka ifirraa fonqolchinu dhaabni ULFO/THBO isin hubachiisa.
Dhaabbileen siyaasaa walaba taatan kan biyya keeysaa diinaarratti falmaa godhaa jirttan marti mootummaan wayyaanee afaan qawwee malee dimokraasiitti waan hin amanneef sirna kana ifirraa fonqolchinee lammilee Oromiyaa bilisoomsuu fii Oromiyaa walaboomsuu irratti tokkummaan ijaaramnee dhaaba ULFO/THBO tii waliin qabsoo hidhannoo finiiinsinee abbaa biyyummaa Oromiyaa akka mirkaneeyfannu ULFOn waamicha lammummaa isiniif dabarsa.
Sochii gafii mirgaa ummnanni Islaamaa Impaayera Itiyoophiyaa keeysatti godhaa jiru haqa qabeeysa tahuu dhaabni keenya ULFO/THBO ni amana. Haa tahuu malee sirni abbaa irree kan Murna TPLFtiin durfamu gaafii mirgaa ummanni Islaamaa gaafachaa jiru humnaan ukkaamsuuf yaalaa jira. Ummanni Islaamaa gaafii isaa bifuma jalqabeen osoo addaan hin kutin falmaa isaa ittifufaa jira. Hawaasa qulqulluu meeshamaleeyyii hidhuun, ajjeesuu fii biyyaairraa ari’uun falmaa daran cimsa malee ukkaamsuu hin danda’u. kanaaf ummanni Muslimaa sabaa fii sablammootaan osoo walirratti hin eegne/Laalle/ falmaa jalqabe gara qabsoo hidhannootti jijjiiruun mirga isaanii akka gonfatan ULFO/THBOn dhaamsa isaa dabarsa. Hordofttoonni amntillee birootiis gaafiin mirage amantii isaanii fis gaafii miragaa waan ta’eef waliif tumsuudhaan qooda gama keeysanii akka bahattan ULFO/THBOn irra deebi’ee waamicha isaa dabarsa. Kana milkeeysuufiis dhaabni keenya ULFO/THBOn dirqama gama isaa bifa hundaan kan bahatu tahuu irra deddeebi’ee hubachiisaa ture ammaas kanuma mirkaneeysa.
Walumaagalatti yeroo humni waraana diinaa wal afaan deebi’ee wal haleelaa jiru kanatti qabsoo waliif tumsuurratti qindeeyfameen diina keenya haleeluuf yeroon amma.
Eegaa barri 2013 kun kan dabre caalaa bara hafuurri qabsaa’otaa walitti urgaahu tahuu qaba. Bara bilisummaa fii Oromiyaa walaboomte irratti guddina biyya teenyaatiif marihannu akka nuuf tahu hawwiin teenya guddaadha.
Tokkummaan Humna!!
Oromiyaan ni walaboomti!!
KHR ULFO/THBO
01/01/2013
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
2 Comments
-
Beekerani Baratis said,
Tukkummaan humna humni tokkummaa diigu haa badu
-
Beekerani Baratis said,
Dhaabbileen siyaasaa tokkummaa’an kanneen walabummaa Oromiyaatiif qabsaa’an ta’uusaanii ibsaa turuun keessan ni yaadatama.gochadansaatis. walabummaa Oromiyaa jechuun ammoo bahaa hanga dhihaa,kaabaa hanga kibbaatti amantiin utuu uummaticha hin qoodin hacuuccaa jala jiru jalaa baasuudha jedheen amana.gabroonfataan muslim christian waaqeffataa utuu hin jedhin gabroonfataa jira.garuu dhugaa kana utuu beeknuu maqaa bareedaa abdachiisaa kanaan hiika maqichaa kan faallessuu danda’u sochii musliimaa akka dubbii ijootti kaasuun barbaachisaa natti hin fakkaatu.garuu hidhamuu fi ajeefamuun musliima dhaaba hin ilaallatu jechuukoo miti.christiannis fincila yoo kaase cina dhaabbanna jedhanii dubbachuun leellistummaa amantii waan fakkeessuufin kana jedhe.sababni; musiliimi yeroo fincilu tarii hor.amantaa christiyaanaan walitti bu’uu danda’eera ta’a(amantiin walitti bu’uun uumamees beeka hundeen ka’umsasaa gara gara haa ta’uyyuu malee).yaadi kun kanneen dhaaba keessa da’atanii dhimma qabsoo bilisummaa dhimma amantiitti micciiruu barbaadaniif liqimsamuu yoo dide malee namuu itti walii gala.kanneen ilaalcha akkasii fi yaada diiginsaa qaban kaayyoo qabatanii deeman yoo jiraatan mogaatti ba’anii akka ajeeffataman haa ilaan.fkn:inni olaantummaa godina tokko barbaadu kanneen yaada dhiphoo akkasaatii qaban funaannatee adda bilisummaa godinichaa jedhee of haa moggaasu,kan amantii leellisus qophaatti ba’ee dhaaba amanticha leellisu dhaabbatee haa cala’u.kaayyoo qulqulluu gooti amantiin utuu hin fo’in “Oromoo fi Oromia bayya koof nan wareegama”jechaa wareegame har’as qabannee qabsoofnee akka bilisoomnu shakkii hin qabu.bilisummaan uummata mirgaa fi amantiinsaa dhiibameef dhimma hin tuqamin hafaniif furmaata akka ta’e beeknee dibaaba tokkumma hamma dhaabate jalatti qabsaa’uun bilisummaa ariifachiisa,tokkummaa kana isinirratti haa irraanfatun jedha.lixa Or.irraa