text:
Ulfummaa Kaayyoo Qabsoo Sabaa
Posted by Madda Walaabuu Press on 2/06/2013
Gurraandala 2013 | Gubirmans.com
Ibsaa Guutma Irraa*
Raayyaa halagaa guddaan seenaa, aadaa, dudhaa fi afaaniin adda ta’e hidhannoo fi mala addaa qabu biyya Oromoo irra dhangla’ee qabachuun dhumisi irraan gahe waan galmeen jiru. Sanaan biyyaa fi qabeenyi saanii ni dhunfatame. Nammi dhuma irraa hafe kaan gabaa garbaatt gurgurame, kan tola akka raayyaa diinaa tajajilu tolfame. Erga cabuu saanii mirkaneeffatee duubas abbaa biyyumaa saanii haqee gabbarummaati jijjiire. Sadarkaa itt haanuuf karoorri diinni baafates akka olhantummaan saa bara dheeraaf hin uggamne, kan qabame mataa ol qabatee akka isa hin ilaalle tolchu ture. Eenyummaa ofii haqee aadaa, afaan, seenaa diinaa akka kan ofiitt fudhatu dirqisiisuu yaale. Battala amantee saanaaii fi caffee saanii miseensota rayyaa saa fi jala kaatuu bakka bakkaa funaane qubachiseee. Sana gochuun mandara naannaa irraa barsiifataan, hojiin, ilaalchaaan adda ta’e ijaare. Wanti ammayaa ta’e hundi achiin burqee dudhaa sabichaa baadiyyaa irratt hundaawe keessa holola diigaa fi dhibee facaasuutt ka’e. Oromiyaan “qinyi hagar” kooti jedhee labse. Hacuuccaa fi arrabsoon ummati bokoke jaatamoota keessa marii gaggeeffateen mootummaa walaba dhaabbachuun furmaata akka ta’e murteeffate. Biyya walaba keessa bilisummaa, walqixxummaa fi gammachuun jiraachuun kan barbaachisu hunda baasuun kaayyoo sabicha ta’e. Walabummaa fi birmadummaan mirga uummaa ilmoo namaati. Kanaaf ulfoo dha. Mirga kana mirkaneessuuf ABOn dhaabbate. Ergasii dammaqinni ol ka’eera. Haa ta’u malee diinni mirga fakkeessaa hiixataa isa dhugaa duubatt dhiibaa Oromoo lakoofsaan buceessaa, hiyyoomsaa, abbaa biyyummaa saa gaaffii jala galchaa, gadadoo kan durii caale, kan eenyummaa sabicha haquu danda’u irrati fe’aa jira. “Sirni Addunyaa Haaraan” rakkoo walfakaatu furuuf anjaa uume kanneen kaasaa saniif kutannoo fi dudhama qaban dhimma yoo itt bahan Oromiyaan qabsaawoti see afaan wal wallaaluun caalaa dhabaayyuu jirti.
Barumsi ammayyaan haala sabgidduun yeroo irratt dirqisiifames, sirni barumsaa halgaan baase waan ummatichi sagalee keessaa qaabu hin turre. Kan aadaa, afaan fi seena koloneeffato gidduu godhate ture. Kan barachuun hayyamameef itt qoosamaa, kurkurfamaa, arrabsamaa, gad ilaalamaa baratan. Hunda caalaa afaan ofiitt qana’anii maqaallee afaan halagaatt akka jijjiirratan taasifaman. Bulee bulee ummati waan kan saa ta’an hunda akka duubatti hafaa baricha keessa anja hin kennineefti fudhatee ittiin walqixu dhama’utt ka’e. Sirni bulchaaf yayyabame kanneen baratan naannaa itt dhalatanitt akka hin hafne kan tolchu ture. Hojii mootummaa naannaa fi carraan kan kennamu ijoollee nafxanyaa fi jalakaatuu amanamtuu qofaaf. Sun hardhas hin hafne; hojiin federalaa nama afaan Amaaraa beekuuf qofa kennama.Ijoolleen haaraa baratan qaama qofaan utuu hin ta’in nameenyaaman naannaa saanii buqqisee haaraatt dhandhoonu yaale. “Wal taanaa” utuu hin ta’in “nu taatuu” murteeffate. Hanga tokko milkaawun saa ni mullatta. Hardhallee kanneen lagaa saanii keessaa afaan Amaraa afaan Oromoo dursee bahuuf sardamu jiru. Kanuma jalaa rincicanii eenyumaa saanii utuu hin irraanfatin maalummaa saba saanii dhaloota itt haanutt dabarsuu kan danda’an turan. Jara sana kan raacitii sochii bilisumaa ta’an. Gaaffiin saanii gaaffin mirga ilmoo namaa waan ta’eef dagaagaa dhufe malee hin quummanne. T a’us miiddhaan eenyummaa saanii irra gahe waldhaansa guddaa barbaada.
Badiisi lubbuu, malbulchaa, diinagdee, hawaasomaa, naannaa fi eenyummaa ummata Oromoo irratt tolfamaa dhufe kun akka fixa ilmoo namaatt utuu hin ta’in akka yaaloott itt qoosamaa jira. Fixiisi ilmoo namaa, ummaticha balleessuuf akeekame kana dhaabuuf addunyaan homtuu godhamaa hin jiru. Hamma beekumsa saa fi dandeett saatt kan badiisa irraa hafe eegee hardhaan gahe qotee bulaa Oromooti. Ummatichkan humnaan irraa fudhatame nagaan deeffachuu yaalee badii caalaa itt fide. Kanaaf malee Oromoo caalaa kan nagaa fi araaraan waldhabdee furachuun aadaa ta’eef hin jiru. Bakka sun hin danda’amnett qawween duubatt dhiittatu gamsiisufis, yaadaanis, gochaanis kutannoon itt bobba’anii jiruu. Tuffii fi salphinaa kan gugguufee hafu cunnuura abaaramaa qofa.
Qaaman qabamani walkeessa haa yaa’an malee wayyabi yaadaan diina saaniin gamaa fi gamana jiraachuu amannu turan. Garuu isaan keessaa gamatt cehanii moora diinaa kan gabbisan jiru. Haa ta’u malee mirga ilmoo namaa fi ulfina biyya ofiif qabsoon godhamu kan gamana jiraniin finiinama dhufe. Gamana dhaabbatanii hundi yeroo walitt dubbatan miidhama ummata saanii irratt kan waliigalan fakkaata ture. Garuu walitt fakkeessan malee akka walii hin galle booddana hubatameera. Yaada dhokataa fi mamiin kaayyoo kofa keessa dhokfatan bulee harca’utt ka’e. Kana irraa kan ka’e gurguddoon Oromoo hardhas akka bara Oromiyaan qabamtee humnaa fi dandeettii saanii diina gumaachuun ni muldhata. Sanatt hin qaana’an hin gaabbanis. Isaan nyaataniif kan ummmatichi quufu, isaan saadamaniif kan inni kabajamu, isaan qanansiifamaniif kan isatt tolu fakkeesuu yaalu. Kaan kaan jiraachuu jennee diinaa gugguufne jedhu. Finciluuf yoo onnee hin qabane filmati jiru kanuma. Hin komataman. Garuu yakka inni raawwatu irratt qooda fudhachuun daangaa darbuu ta’a. Kan nama dhibu kan kanneen utuu hin rakkatin diina saba saanii jala kurkuraa ummata saanii buqqisee akka isaan dhaabu barbaaduun eegee jala raasaa oolani. Kun Oromoo hidhaatt guraarama, biyyaa ari’amaa, ajjeefama jiranii fi lafa saanii irraa buqqa’anii alabulaa tahanii kadhatummatt gad bu’an dabarsani du’aaf kennu addatt hin laalamu.
Jarri akkasii kanneen ummatichaaf mirga namoomaa gaafatan badhaasa saaniitt hinaafanii kan jeeqanitt fudhatu. Diina waliin duula hololaa fi ulee itt banu. Kaan qabsaawa fakkaatanii jaarmaa walaba ummati saanii qabu diiguf yoo hojjetan mullatu. Kan guyyaa tokko diina adda baasanii badii saa hin dubbane qabsawota busheessuuf arrabi qoonqoo keessaa lolloqa. Qabsoon isaan keessa hin jirre kottee akka dhaabdutt kan fudhatan jiru. Sun dhukkuba yaalamuu qabu. Qabsoon bilisummaa walabummaa biyyaa qofa utuu hin ta’in sammuu ofirrummaa fi kolonummaan faalame hunda bilisomsuus ni dabalata. Sabboonummaan walkeessati qayyabannoo uumuu, fedha ofii ukamsanii dhaaba saba ofii jabeessuu, jabina halagaa faarsuu irra dandeettii dadhabaa ofii akka itt olkaasaan heduu gaafata. Dirreen qabsoo baldhaa dha. Kan hojjetamuu eegus akkasumaa. Balleessaan yoo argame gamatt quba qabuu dura wanti of qeeqan yoo jiraate of qorunis miira gaarii beekaati. Kan qulqullumaan of qoru qoricha hin dhabu.
Akka qayyabannoo keenyaatt ummati Oromoo ummata walaba, biyya fi qarooma beekamaa kan qabu fi birmadummaan erga yeroon eegalee qabee kan jiratee. Kan itt duulan jara amma qabate dabalatee ofirraa faccisaa ulfina saa fi kan biyya saa boonsaatt tiffataa ture. Tasa seenaan utuu hin fedhin bulcha halagaa jalatt kufe. Sun erga ta’ees fedhaa bilisa ta’een haala keessatt kufe fudhatee hin beeku. Kanaaf halagaan fedhaa saa malee akka barbaadett biyya saa, qabeenya saa fi mirga saa irratt abboomuu morme ka’e. Seeraan haata’u uumaan wanti akka halagaan bulchuun hayyamu hin jiru. Kanneen mootummaan Habashaa biyya saa irraa kolonota addati hin laalle jedhan akka lafti saanii itt bulfamu ilaalun ni gaha. Bara Nugusootaa ifatt “ye gaallaa mareeti” jedhama ture. Abbaa fedhanii kennu. Lafti Habashaa “ye rist mareeti” jedhama kan lammiiti nama biraaf kennamuu hin danda’u. Hardhas kan buqqa’aa jiru ummata koloneeffame. Lafti saa biyya keessaa fi garba gamatti gurguramaa jira. Dhiigaa fi dafqa ofiin harkaa baafatan malee abbaa biyyumaa kan deebisee kennuuf hin jiru. Kun yoo hubatame kaayyoo sabaa fiixaan basuun salphata.
Ummata Afrikaan walii galani rakkiina jireenyaa waliin furu yaaluun anja qabachuu kan haalu hin jiru. Garuu mirgaa fi fedhi ofii kabajamuu mirkaneeffachuun durfannoo qaba. Sun bakka dhaabbatanii dhoofsisanii fi nageenya gaafata. Waliigalteen kan uumamu birmadoota gidduutt malee gooftaa fi lolee yk gooftaa fi garbicha ta’anii utuu jiranii miti. Garbicha jechuun nama birmaduu hin taane, boojuu ajaja nama biran bulu kan seeraan mirga dhahatu hin qabne jechuu dha. Garbummaan sanyii miti hariiroo nammi dabaan uume. Kanaaf dhoofsisa nagaa haa ta’u michooma yero ummachuuf dura hariiroon sun jijjiiramutu irra jira. Barri saa bara abbaan taankii gurbaa ulee qofa qabate macalaqsee jannumaaf dhaadatu. Kanaaf kan yeroon kenneef irraa gara laafumaan hin eegamu, kan kaaniif dabaa, isaaf tolaa dha. Safuu hin beeku.
Kan hacuuccaa jala jiru bishaan keessa dhabbatee dheebotaa, ofii beela’ee halagaa laataa jiraachuu qofa osoo hin ta’in qilleensa fudhachuu dhorgatamee golee keessatt ukaanfamee jiraachuun itt fufa. Sun hiree ummata halagaan qabame hundaati. Waliin dhaabbatanii diduutu baasaa. Oromiyaan qabeenya gudda qabdi. Sanatt dhimma bahuuf wareegama barbaachisu baasuu irra hirpha alaa gaafachuun qaanii tahu qaba ture. Walabummaan ofii ummata ofii fi qabeenya ofii irratt hirkachuun malee halagaatt hirkatanii hin argamu. Gargaarsi halagaa haada itt hidhamtu qabdi. Haadi sun maal of duubatt akka guduunfatte hundi hin beekin malee bakka baalchaan fedhutt nama qawisuun see waan hin oolle. Dhiyaanni tolaa hin jiru jedha mitii faranjiin? Maddi biraa gargaarsa Oromoo badiii hundi irratt wal caccabsu. Innnis doolara tokkoon sochi to’achu fedha. Qabsaawoti waa’ee of irratt hirkachuu keessa deddeebi’anii ilaaluu qabu.
Furmaati jiru lama. Tokko dhama’uu taha malee, akka halagaan hammeenya saa garaa laafee yaarsu kadhachuu dha. Inni kaan karaa danda’an hunda roorroo diduu dha; ajajaa diinaatt rincicuu dha. Inni tokkoffaan ulfina ofii wareeganii seexaa madaaween jirachuu fida. Garbichi gooftaa miilla dhungachuun, dhiitama, gurgrama fi tuffatamuu irraa oolchuun dhagahamee hin beeku. Badhaasi argamus miir goofticha guyyuu irratt hundaawaa. Inni lammattaa lubbuu ofii gaafata. Maqaan barabaraan jiraachuu, onnee guutuun du’a yoomu hin oolle ija keessa ilaalaa itt deemuu jechuu dha. Kanneen isa tokkoffaa filatan gosa lama. Hangi tokko “nammi waan jette haa jettuu, na garaan nattii haajettu” kan jedhanii. Irra dibuu jara hin rakkanne. Kaan filannoo saaniif maalifaa adda addaa tarreessuu yaaluu. Tooftaa abjuun tolfatan qabu. Kana goonu malee addunyaan nu hin deggeru faa jedhu. Akeeki lachanuu tokko,fedha ofiffoo bahachuuf bilisummaa ummata qabsiisuu dha. Jara kana kan hardha of qusannoo malee waa’ee “kaayyoo ganama” maa xixxu kan jedhan. Haalli si’ana, dur irraa adda godhu, hundu Oromoo ta’uu himachuu dha. Garri tokko of baruu jalqabu sanaaf roorroon itt hamaataa akka deemu amana. Garri birammoo walqixxummaa afarsuu irra akka bulchooti jedhanitt yoo bulan rakkinni hin hammaatutt amanuu. Ilaalcha lamaan kanatu diddaa yk sarmatt geessa.
Malaan haa lixxuu kadhaan haa maxantuu ashkarummaan horii fe’iisaa nama gooti. Dhama iseen qabdu keessaa xuuxanii hanga tirtirii see waliin baasanii darbanitt faarsaa dhaanichan walmake dhandhamataa jiraachuu taati. Gurguddoon Oromoo akka Goobana Daaccee, Qusee Diinagdee, Garasuu Dukki, Balayi Zallaqaa kkf maaltu irra gahee? Dhuma irratt tajaajila saaniif “galati keessan hin badiin” utuu hin ta’n “galata dhabaa” jedhamanii haqaman. Kanneen si’anaawoo maaliin adda taana jjedhanii itt galuuf gamuu? Yaada bucuu afarsaa wayyabumaa ummata Oromoo dhahachuu fedhu. Ummata saanii keessattis halagaa birattis isaan murna bucuu ta’uu hin hedani. Inni kaan ofiin dhaabbannee mirga ofiif filmaata qabnu hundaan falmanna yoo jedhu, jarri hafan hanga diinni dimokrasii fudhatutt eeguu qabna jedhu.
Bulchooti empayera Ityoophiyaa kan si’ana abalu jedhamanii hin waamamne onneen dhiitawee eenyutu nutt xiixa jedhaa jiru. Fakkeenyaaf gaaffi moslimman dhiheeffatan waggaa irra darbuyyuu deebiin hanga yoonaa argame ajeechaa, hidhaa fi guraarama qofa. Birdhuu anga’oota lixaa sababfatanii hundaan “gooltuu” jechuun balaaleffata kanneen mirga ilmoo namaaf dhaabbatanii ofirraa faccisaa jiru. Halagaa diriira dhofsisaatt fiduun ijaarsa cimaa barbaada. Ijaarsa cimaa kan qabu waan inni jedhuuf akka hin sermine waan beekuf ofitt hin butu. Barattooti Oromoollee bor natt hammatinu jedhee sababa ofii uumeen ajjeesaa, hidhaa, barumsa saaniirraa ari’a akka jiru ni agarra. Kanneen ofirrumaa diina naalchine waliin hojjechuu dandeenya jedhan jaarma isatt tolu qabataniitu. Kan egeree sabichaa domsaa jiruuf tumsa dhaqu jechuu dha.Hanga nammi gamana jiru cehee hin tumsiniifitt gara barbaadanitt Oromoo oofuun hafee jala xiixuu hin danda’an turan. Kanneen cehuuf gaman yoo ofiif dhaabbatan kan du’a dheessan, gamaa halagaan lubbu bira kan kennuuf itt fakkaata. Lubbuttiin kanuma saaniiti garuu bu’aa halagaaf seenaa keessaatt of ajeessuuf deemtii. Waan hin oolleef maqaa fokkuu qaccee ofii irra keessee dabarti.
Abbooliin Oromoo jechoota akka “baraa fi murxuxxee gugguufanii jala darbu”; “akka baranitt utuu hin ta’in akka baraati bulu” jedhan guduunfanii shakaluu yaalanii turan. Mootota nama nyaatoo shantu ilkaan caalaa qarameen irratt wal jijjiiran malee barri jijjiramuun mirgaa fi qabeenya saanii sarbame hin deebifneef. Sanatu fincilatt geesseen. Hardhas jechoota fashalan sana irra deebi’uu haa yaallu kan jedhan jiru. Barri hagam gegeeddaramu roorrisaan sossobbiin akka nama irraa hin dachaane muuxannoo jaarraa oliin raggaasifameera. Mirga ofii kabachiifachuun dirqama abbaati malee barrii kan hayyamus kan dhowwatus miti.
Barrii tolaa fi hamaa qaba. Ijoollumatt “Bara Nyaataa” kan jedhamu akka ture dhagaha guddanne. Bineensota daggalaa beelaan haata’u quufaan qeeyee namatt duulanii namaa fi beellada nyaachuu eegalani. Nammi bakka bakkaa walii birmatee dhumiisa irraa wal oolche jedhama. Isaa asis, ammma ganna torbatama ni ta’a, hawaannis akka tasaa dhufee biqiltuu hunda raame. Barasis walii birmatanii dhumisa irraa lammii oolchani. Barichi “Bara Hawaannisaa” jedhama. Hardhas Oromoon Bara Nyaataa fi Hawaannisaa sana kan fakkaatu keessa jira. Oromoon baratan, dureeyyii fi dandeettii kan qaban Nyaataa jala gugatanii qarmii fudhaannatu taanaan sanyiinis eenyummaanis sabichi baduuf deema. Adeemsa baaquleessaan (globalization) Oromoon salphaatt miidhamuu danda’a. Baquleessan waliigalatt gabaa fi mirga gaddhiisee jira. Oromoott garuu gabaa gaddhiisee mirga hidhaatt hambise. Jijjiirama dhufett dhimma bahuuf sun gaddhiifamuun dirqii dha. Bilisummaa fi walqixummaan dhaabbatee dorgommee saba addnyaa keessatt qooda fudhachuu yoos dandaha. Biyyaa fi qabeenya Oromoo irratt diina waliin sadanii kan saaman yakka mirga ilmoo namaa irratt tolfame ta’uu beekuu qabu.
Galtuun durii eenymmaa ofii gattee garaa ququlqulluu Itiyoophummaan tajaajilaa baate. Erga mootichi Haaya Sillaaseen kufee as garuu galtuulee harki hedduun Itiyoophiyummaa ol kaasanii haa faarsan malee Oromummaa saanii ni himatu. Maqaa saba saaniin kan of ijaaranis jiru, garuu hangi tokko “Garbicha Itiyoophiyaa!” jedhani dhaadataa jiru. Harka jalaan haa ta’u suduudan kan of ijaarsisees halagaa dha, kan dhaadachiisanis isaanuma. Akeeki halagootaa kan walabummaan of ijaare irratt hamajaajii ijaaruu ture. Hanga tokkos milkaaweera. Firummaa, bitamtummaa fi gowwummaan, walabummaan kan of ijaare maqaa haddheessuun, keessa seenanii jeequun dadhabsiisaa jiru. Sun hanga dammaqiisi keessaa dagaagutt malee barabaree hin ta’u. Walabummaan haa ta’u hirkatanii mirgi of ijaaruu kan beekame wareegama gootota WBO ABOn hiriirseen ta’uun hin haalamu. Namooti ABO gaggeessan mudaa hin qaban hin jedhamu. Mudaa sana qofa irratt xiyyeefatame waan inni dhaabbateef dagatamu hin qabu. Kaayyoon bilisummaaa, masakaa sabaa kan eenyummaa fi fedhii saa itt calaqifamu, kanaaf ulfoo dha. Mudaa hooggansii fi miseensi qaban Kora hiriyaatu sirreessaa. Kan qabaniin tiratu malee hin ergifatani. Balleessaa saaniitt qub qabna. Dhiibbaa sirreessaa ta’e hunda irra keenya, karaa dandeettiin saanii itt ol ka’u gorsina, beekumsaa fi qabeenyaan birmannaaf malee namummaa saanii salphsun farra.
Beekoti Oromoo hangi tokko waldaa qorumsa Oromiyaa dhimma baasuu gaggeessuf ijaaranii jiru. Maqaa Oromoon, Oromoon sadarkaa sabgidduutt wanti akkasii ijaaramuun kan jalqabati. Galata guddaa qabu. Miseensota saanii keessa kan sochii bilisummaaf miseensa yk mararfataa ta’ee hin beekne jira hin fakkaatu. Ijaarsi saanii wagga waggaan qormaatota dhahata adda addaa iratt ni dhiheessa. Garuu addati Oromoon jeequmsa malbulchaa keessa seeneef kaasaa fi furmaata kan ta’u fi taatoti dhimma itt bahu dandahan dhiheessan hin fakatuu. Beekoti biyya bira malaa fi meeshaa qabsoof barbaachisan irratt quwatanii hojiirra oolchuuf kallacha ta’uun beekamu. Si’aawoo dhas. Maqaaf garuu beekota mirkabeekii (sayinsi) uumaa fi hawaasomaa, ingineroota, cireessota kkf addunyaan walgitan qabna. Garuu gara Oromo millatanii kan hin laalleetu caala. Kaan akka dabballoota dhaabota malbulchaa isaan godha. Kanaaf akka qabeenya waloott abdachuun ni rakkisa. Dhaaboti Oromoo jabinaa fi dadhabina aka qaban kan hin baratinuu ni arga; garuu “Hin ta’a jennaan harree qallee hin ta’u jennaan harree gatne, qoricha jennaan barbaadnee dhabne” kan abbooliin jedhan sana dursee heda. Beekaa irraa sana caalaatu eegama. Kun beekota keenya komachuuf miti, beekaanis waldhaalanis walqabatee mugaa akka jiru agarsiisuufi. Isa daljeesi taa’aa walitt quba qabdu sana ta’uutu nati muldhata. Jaarmaa yk waldaa Oromoo kamtu kamirra wayyaa? Daaraan daalattii nana jettee daakuutt kofalte jedhani. Hundi of ilaalaa hijirani haa dammaqani!
Utuu haalli halle sirratee qabsaawoti Oromoo jabina saanii akka caalaa cimfatan, dadhabina saanii shaffisaan akka irra haanan hundu duuluu qaba. Kara kanaa oganeessoti (artistoti) Oromoo ifaajjee boonsaa gadhaa jiru. Lubbuu fi jirenya qananiis itt wareeganiiru. Kan darbeef dinqisifata fuldurattis weedduun, walaloon, goodaan akka ummata saanii kakasuu irraa hin deebine jajjabeessuu qabna. Qormaati beekota kana irratt karaa agarsiisuu danda’a. Yoos hundaaf falli mirkanbeekii ta’e argama. Kana fudhannu malee dukkana keessa deemuu ta’a. Dhibeen saba keenyaa fi jaarmaa saa xiinxalamee qoricha fayyisu dhiheessuu malee dhukubfataa dhiisanii dhuukubaa waldhaanuu akka hin taane eeggachuu dha.
Sun ta’uu baatus rakkinichi yeroo fudhata malee yeelalsiisus ofiinuu of fura. Fedha bu’uuraa namoomaa irraa waan ka’eef geengoon bilisummaa kan dhaaabuu danda’uu hin jiru. Kanaaf kan sabichi jeequmsa malbuchaa irra gahee keessaa na baasinnuu jedhee kanneen waa hubatanii fi bolola addaa ol ta’an abdatu. Oromummaan yaadaanmalamee roga jireenya Oromoo hundaaf bifa tokkoon gaggeeffamaa hin jiru. Garuu jalqabaa kaasee sochii biisummaa sabaaf urjii dhahaa ta’ee jira. Dhaaba biraa irratt ida’uuf oso hin ta’in, ilaalcha sabaa akka tokomsuuf qorachuu fi irratt mari’achiisanii yaadanmal haalaan walfudhate misomsuuf ifaajja’uun qooda beekotaa ta’uu danda’a. Oromoon ofiin bulummaa Oromoott hin amanne Oromoo ta’uu dhahatan, Oromoon Oromiyaa ala jiraatan wanti waloon safeeffatan yoo hundan beekame Oromummaa jabeessa.
Wal mormiin anga’oota addunyaa fiixee saa yero ga’e ture cunqurfamooti dhagahamuuf filmaata qabu turani. Amma yeroo fedhi bu’uuraa korporeeshinoota addunyaa wal keessa lixe kana keessaa, qarummaa ofii qofatu innaa hamtuu kana keessa huluuqsisa. Rakkinni kun kan harka kennachuun yk gargar faffaca’anii hamajaajii didhuun jalaa bahamu miti. Hammam of jaallatan, hammam beekaa ta’an, hammam walitt aaran, hammam tuttuqan xiiqii qabsiisaman, giroo saba ofiif dursa kennanii walfaana hiriiruun mallattoo sabboonummaati. Jagnummaa dhas. Sabboonummaan onnnee Oromummaan guute malee barumsa yk leenjisa addaa hin gaafatu. ABOn kallacha sochii bilisummaa Oromiyaati. Akeeki saa Oromiyaa bulcha halagaa jalaa baatee ofiin bultu gad dhaabuu dha. Kunis mirga hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachuun dhugooma. Gaafas hundi gara barbadetti ummaticha kakaasuu danda’a. Garuu ABOn walabummaa Oromiyaaf kan dhaabbate waan ta’eef qabsoon saa ooffalch’ormaan (referanddum) hiree murteeffannaan hin dhaabbatu, sadarka itt haanu keessaas qodaa guddaa qabata. Sana as gufannaan ABOn ABO ummati gaggabuuff sana hin ta’u. Yoo ergamsaa fi sardama biraa hin qabaanne hangasitt hundi waliin joga’uu danda’u.
Addi Bilisummaa Oromoo dhaabota Oromoon ummate keessaa guddinaan, beekamuu fi akaakuun kanneen inni ummate keessaa hunda dursa. Aaarsaa qeeyeen Oromoo hundi godhe irratt waan ijaarameef yoomiyyuu hin jigu. Bu’aa ba’ii, kufaa ka’i eenyuufuu kan oolu miti. Jaarmaan kunis dhugaa kanaa alatt ilaaamuu hin qabu. Qoodi sabboonotaa yoo inni kuffisu harka rukutuu qofa utuu hin ta’in yeroo inni kufus jala lixanii ol kaasuun tirachiisuu fi jajjabeessuu dabalata. Janni marfame hanga mala ittiin caffate ba’u argatutti ni ripha. Jannooti ABOs ni riphan malee hi dune, guyyaan caffatanii itt bahan fagoo hin ta’u. Rakkinni amma jiru hirqinfuu hin caalu. Sadarkaa fayyisuun hin danda’amnett hubamee kan itt fakkatu jiru ta’a. Sun dhugaa taanaan dogoggora. Oromoon sammuun hubame jiru ta’a; isaanu sadarkaa hin fayyine gahan jennee abdii kutachuu hin qabnu. Kan bilisummaaf socha’amaa jiru sana faatt qoricha soquufi.
ABOn ayyaanaa, kan walabummaaf dhaabbatan hundaaf mallattoo dha. Kanaaf yeroof bitintirulee madaallii saa hin jaldhatu. Dinni kaayyoo saatiif baleessuu barbaada, vidyoo laallibbata rifachisa jedhu itt baaseera, bombii dhoosee isatu godhe jedhera, gooltuu dha jedhe hololla hin ofin hin qabu. Waan miidhes qaba. Ofumaa ari’ee, baqatummaan akka hin fudhatamnellee ifaja’aa jira. Oromoon ibda inni qabsiisutt cidii guuran ballessaa diinaa hunda ni mararfatu jechuu dha. Dhaaba walabummmaa Oromiyaaf fedha gaarii kuuse, qeeyeen Oromo hundi lubbuu fi qabeenya hagana hin jedhamne itt baase hamaa yaaduufiin eenyutt haa tolu jedhameetu? Jagnooti sabaa kan dabe sirreessani, kan hanqate guutanii dhaaba saani angafa oolfatu malee kosiitt gatuuf hin gamani. ABOn kan warra sanaa kan warra kanaa jedhee booqaa itt baasee busheessuu kan yaalu kan diinatt galee fi juujuu qofaa. Qondaaloti ABO maaf tuqamu, maaf qeeqamu hin jedhamu. Garuu tuqaa fi qeeqi sun kan daba sirreessuu, cabaa dhinsu ta’u qaba malee kan ABO balleessuuf aggammate taanaan callisee kan hin laalle hedduu dha. Muka tokko buqqisanii balleessuun ni danda’ama. Yaada altoko faca’e garuu balleessuun hin danda’amu. ABOn tokko yoo bade ABO kukummatu baka bu’aa. Ilmoo namaaf bilisummaan kan midhaan nyaatan, bishaan dhuganii fi afuura fudhatanii gaditt ilaalamu miti. Kanaaf kaayyoo bilisummaa Oromoo ofumaa dhama’uu yoo hin tane balleessuun gonka hin danda’amu.
Oromoon si’ana murnaa fi abba tokkeen adeeemsa malbulcha keenyaa irratt haa mari’annu jedhaa jiru. Waa mari’atanii murteeffachuun aadaa Oromooti. Erga qabamanii akka itt kiyyoo keessaa itt bahan mari’ataama dhufan. Waggaa shantama dura mariin garaa qulqulluun eegale ABO dhalche. Isaan ummatichi ija banachuutt ka’e. Hardhas ABOn galfata itt kenname bakkaan ga’uuf keessa deebi’ee of qoruu qaba. Gadaan bar saddeet sadeettiin of haaromsa. Sochiin ABO biyya walaba keessatt waan hin taaneef aka sanatt of gaggeessuun yoo hin danda’amnellee itt akeekuun irraa eegama. Sanaaf akki humni haaraan itt dhaqu mijjaawuu qaba. Dardari jalaa ka’u yoo hin jiranne dhaabichi dhaaba gadamoojjii ta’uuf deema. Akka aadaa fi dudhaa Oromott qabsoo gaggeessuuf biyyarraa bobba’amuun barbaachisaa dha. Ummati ala jiru akka biyya keessa jiruutt malee akka namoota biyyaa hacucca jala jirani, agabu bulanii booree bahachuf fedhaan of kennuun isa dhiba. Idaa (Biili) fi soora duubaatu itt muldhata. Kanaaf qooda fudhannaan saa kan walakka yerooti, guutuu ta’u haala jireenyatu hin hayyamu.
ABOn meeshaa malbulchaa Oromoo guddicha. Mariin sabboonotaan bakka bakkati tolfamu kan meeshaa sana caalaatt qaruu fi sochii walabummaa gabbisu malee kan qoccolloott sabicha geessu ta’uu hin qabu. Kanaaf mariin kamuu tuqalee jaba hanga yoonaa misoomfanne kan laaffisu utuu hin ta’in kan hanqina gaangalataa dhufan gutee sabicha boonsu yoo ta’e hundu ishoo jedha.Marii jechuun kan qaammi walgahe bu’ura saa to’atu, dhahata irratt dubbatamu kan fedhe hundi gumaachu fi kan dura ta’aa saa ofii filatu jechuu malee yabboo gareen tokko yaada murtawe itt jeekkaru ta’uu hin qabu; ulaaga kana guutnaan yaadi hundi dhimma itt bahu dandahu burquu mala.
Kanneen qabsoo Oromoo hogganna jedhanii fi sochii haaraa eegalla jedhanis biyyatii ala jiru. Akka akeekaatt ala teenyee biyyati qabsoo oofuu dandeenya kan jedhanis jiru. Kaan hogganni ummata gidduutt argamee qabsoo qindeessuu qaba jedhanuu yeroo hin murteessine. Bara fashistiin Italiyaan Itiyoophiyaa qabate Hayila Sillaaseen alatt baqate. Si’a addunyaan garee lamatt hiramee wal garreffataa jiru garri Britin jirtu Haayilaa deggere. Itiyoophiyaaa keessatt jaalbiyyooti garee gareen bakka bakkati ijaramanii fashitii nagaan bulchuu dhowwatan. Sana gidduutt Hayila Silaaseen wagga shan duuba humna alaan deggeramee erga isaan fashistii laaffisanii, loltuu alaa qabatee biyyatt loo’ee galuun sossobaa fi dorsisaan jaalbiyyoota (patriots) of jalatt galchee anatu isinii moo’a jedhe.
Biyya itt dhalatee alatt of ijaaree halagaan utubamee kan deebi’ee moo’e isa. Fakmishoo (modela) kana fudhatanii alatt ijaaramanii deebi’uun mala filamaa akka tahe kan oofan jiru. Hayilan akka mooti duriitt fedha dansa kuufate qaba, Jaalbiyyootis garaa guutuu akka inni hin deebine hin mormine. Baqattoota keessaa tokko ture malee nambiyyumaa saas hin jijjiirre. Jaalbiyyoota Oromiyaa qabsaawaa hunda walqixxummatt ilaalu malee biyya saanii diinaaf ramacii godhan hoggana hin beekne keessumsiisuuf akeeki hin hayyamu. Haalli Hayila anjaa kenne hundi hin jiru. Barrichi bara internet. Haalli addunyaa keessa jiru kan yartuun alatt of ijaartee wayyaba irratt dhaqxee of tultu miti. Kan achumatti ijaaramee jireenya ummatichaa jiraatee qabsaawutu barbaachisa. Sun haala Iraaqii fi Afgaanistan keesssa tureraa hubatamuu ni dandaha. Kan alatt qopheeffaman hedduun ni fashalani. Fakmishoon deebii jara Yahudiis kanaan walitt hin dhufu, isaan eenyu, eenyutu gargaree qorachuu dha.
Ummati Oromiyaa qabeenya, amantee fi ilaalcha saaf harka diinaatt guraarama jira. Sabboonota irraa kan eegamu kan qaban jabeeffatani kan hanqate guuttatanii ummatichichaaf dhaqabuu malee yaadanmal hin yaalamne irratt qoccolloo heddumeessuu miti. Ajjeechaa fi hidhaan, badiisi heddummaataa deeme malee hin foyyofne. Samichii fi hacuuccan waggooti afurtam duran turan ammas caalaa hammaatanii jiru. Diinni sanuma irra diddibee akka haaraatt of dhiheessaa jira. Garuu ummati jijjiirama hundeef malee kakkabeebsaaf qabsaawaa hin jiru. ADBU (PDO) haa ta’u qondaalamuun abba tokoota kibbaa, uumaa empayerichaa jijjira jedhee kan gowwomu jira hin fakkaatu. Luugammi empayera hardhallee abbaa hirroota harkaa hin buune. Kan bu’u akkasitt miti. Oromoon akka diinaatt tooftaa yeroon gaafatu jijijiiruuf haala mijjatu hin arganne. Hamajaajiin akka yeroo hin arganne lola itt banuu qofa utuu hin ta’inis jeequmsi keessaa itt fufaama deeme. Maaliifu dura walabummaan dhaabbatee abba barbachise waliin dhoofsisuuf jequmsa keessaa bahu qaba. Hanga sochiin bilisummaa ABO fi kanneen kaayyoo ganamaa hordofaniin gaggeeffamu jirutt mirga Oromoon walabummaaf qabu kan dabarsee kennu dandahu hin jiraatu.
Kan olitt fecca’amee dhihate kaayyoo sochii bilisummaa ganama qabsaawoti irratt waliigalan wal yaadachiisuuf. Oromoon gannoota afurtama dura kan qabsoo eegale ashkarummatt hafuuf osoo hin ta’in nakkarummaa saa labsachuuf. Abba tokkooti, hariiroon isa humnan qabate waliin jiru, akka hin jijjiiramne fedhan jiru ta’a. Fedha wayyabaa dura hanga hin dhaabbannett mirga saaniiti. Diinni ABO balleessuuf kutateera. Oromoon akka Oromiyaan dhaaba walaba bilisummaa saaf dhaabbatu hin jiranne fedhan diinaan addatt ilaaluun rakksuu danda’a. Yaada ofii qabachuun yaada obbolaa utuu hin midhin ta’uu qaba. Sabboonota dargaggummaa saanii bosona Oromiyaa keessatt qabsoon dabarsan, kan du’anis jiranis ulfina guddaa qabu. Gootota keenya hamajaajiin xureessuuf rafee hin bulle. Walabummaa ummata ofii jedhani waggaa afurtama utu hin ta’in guyyaa tokkollee kanneen rasaasa foolii fuudhan ni dinqisiifanna. Yeroo hedduun keenya bakka ofirra hin laalle jirannu isaan haddhaa qabsoo dhandhamataa turani. Lubbuu ofii kan caalu hin jiru. Garuu kaayyoon qabsoo saba saanii sana caalaa ulfoo ta’uu saa aarsaa ta’uun mirkaneessan. Jannummaa saanii walaloo fi faaruun kaafnee dhaloota haaraa ittiin didhchiisuutu nurraa eegama malee maqaa cabsinee gootota dhahannu of dhabsiisuun miti. Yoo hin qabnellee ni uummatu. Goototi lubbuun jiran keessaan laalummaa dhabanii dimimmisa keessa dhaabbachuun booqaa adda addaaf karaa mijjeessuu irra utuu ulaagaa ummati ka’erraa gad hin buune boonsoo sabaa ta’anii hafu. Oromiyaan akka walaboomtuuf umati sees akka bilisan biyya ofii ijaarratu yoomuu mamii hin qabannu. Injifannooo kutataatu fida.
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
_________________________________________________________________________________
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan kees.
Ibsaa Guutma Irraa*
Raayyaa halagaa guddaan seenaa, aadaa, dudhaa fi afaaniin adda ta’e hidhannoo fi mala addaa qabu biyya Oromoo irra dhangla’ee qabachuun dhumisi irraan gahe waan galmeen jiru. Sanaan biyyaa fi qabeenyi saanii ni dhunfatame. Nammi dhuma irraa hafe kaan gabaa garbaatt gurgurame, kan tola akka raayyaa diinaa tajajilu tolfame. Erga cabuu saanii mirkaneeffatee duubas abbaa biyyumaa saanii haqee gabbarummaati jijjiire. Sadarkaa itt haanuuf karoorri diinni baafates akka olhantummaan saa bara dheeraaf hin uggamne, kan qabame mataa ol qabatee akka isa hin ilaalle tolchu ture. Eenyummaa ofii haqee aadaa, afaan, seenaa diinaa akka kan ofiitt fudhatu dirqisiisuu yaale. Battala amantee saanaaii fi caffee saanii miseensota rayyaa saa fi jala kaatuu bakka bakkaa funaane qubachiseee. Sana gochuun mandara naannaa irraa barsiifataan, hojiin, ilaalchaaan adda ta’e ijaare. Wanti ammayaa ta’e hundi achiin burqee dudhaa sabichaa baadiyyaa irratt hundaawe keessa holola diigaa fi dhibee facaasuutt ka’e. Oromiyaan “qinyi hagar” kooti jedhee labse. Hacuuccaa fi arrabsoon ummati bokoke jaatamoota keessa marii gaggeeffateen mootummaa walaba dhaabbachuun furmaata akka ta’e murteeffate. Biyya walaba keessa bilisummaa, walqixxummaa fi gammachuun jiraachuun kan barbaachisu hunda baasuun kaayyoo sabicha ta’e. Walabummaa fi birmadummaan mirga uummaa ilmoo namaati. Kanaaf ulfoo dha. Mirga kana mirkaneessuuf ABOn dhaabbate. Ergasii dammaqinni ol ka’eera. Haa ta’u malee diinni mirga fakkeessaa hiixataa isa dhugaa duubatt dhiibaa Oromoo lakoofsaan buceessaa, hiyyoomsaa, abbaa biyyummaa saa gaaffii jala galchaa, gadadoo kan durii caale, kan eenyummaa sabicha haquu danda’u irrati fe’aa jira. “Sirni Addunyaa Haaraan” rakkoo walfakaatu furuuf anjaa uume kanneen kaasaa saniif kutannoo fi dudhama qaban dhimma yoo itt bahan Oromiyaan qabsaawoti see afaan wal wallaaluun caalaa dhabaayyuu jirti.
Barumsi ammayyaan haala sabgidduun yeroo irratt dirqisiifames, sirni barumsaa halgaan baase waan ummatichi sagalee keessaa qaabu hin turre. Kan aadaa, afaan fi seena koloneeffato gidduu godhate ture. Kan barachuun hayyamameef itt qoosamaa, kurkurfamaa, arrabsamaa, gad ilaalamaa baratan. Hunda caalaa afaan ofiitt qana’anii maqaallee afaan halagaatt akka jijjiirratan taasifaman. Bulee bulee ummati waan kan saa ta’an hunda akka duubatti hafaa baricha keessa anja hin kennineefti fudhatee ittiin walqixu dhama’utt ka’e. Sirni bulchaaf yayyabame kanneen baratan naannaa itt dhalatanitt akka hin hafne kan tolchu ture. Hojii mootummaa naannaa fi carraan kan kennamu ijoollee nafxanyaa fi jalakaatuu amanamtuu qofaaf. Sun hardhas hin hafne; hojiin federalaa nama afaan Amaaraa beekuuf qofa kennama.Ijoolleen haaraa baratan qaama qofaan utuu hin ta’in nameenyaaman naannaa saanii buqqisee haaraatt dhandhoonu yaale. “Wal taanaa” utuu hin ta’in “nu taatuu” murteeffate. Hanga tokko milkaawun saa ni mullatta. Hardhallee kanneen lagaa saanii keessaa afaan Amaraa afaan Oromoo dursee bahuuf sardamu jiru. Kanuma jalaa rincicanii eenyumaa saanii utuu hin irraanfatin maalummaa saba saanii dhaloota itt haanutt dabarsuu kan danda’an turan. Jara sana kan raacitii sochii bilisumaa ta’an. Gaaffiin saanii gaaffin mirga ilmoo namaa waan ta’eef dagaagaa dhufe malee hin quummanne. T a’us miiddhaan eenyummaa saanii irra gahe waldhaansa guddaa barbaada.
Badiisi lubbuu, malbulchaa, diinagdee, hawaasomaa, naannaa fi eenyummaa ummata Oromoo irratt tolfamaa dhufe kun akka fixa ilmoo namaatt utuu hin ta’in akka yaaloott itt qoosamaa jira. Fixiisi ilmoo namaa, ummaticha balleessuuf akeekame kana dhaabuuf addunyaan homtuu godhamaa hin jiru. Hamma beekumsa saa fi dandeett saatt kan badiisa irraa hafe eegee hardhaan gahe qotee bulaa Oromooti. Ummatichkan humnaan irraa fudhatame nagaan deeffachuu yaalee badii caalaa itt fide. Kanaaf malee Oromoo caalaa kan nagaa fi araaraan waldhabdee furachuun aadaa ta’eef hin jiru. Bakka sun hin danda’amnett qawween duubatt dhiittatu gamsiisufis, yaadaanis, gochaanis kutannoon itt bobba’anii jiruu. Tuffii fi salphinaa kan gugguufee hafu cunnuura abaaramaa qofa.
Qaaman qabamani walkeessa haa yaa’an malee wayyabi yaadaan diina saaniin gamaa fi gamana jiraachuu amannu turan. Garuu isaan keessaa gamatt cehanii moora diinaa kan gabbisan jiru. Haa ta’u malee mirga ilmoo namaa fi ulfina biyya ofiif qabsoon godhamu kan gamana jiraniin finiinama dhufe. Gamana dhaabbatanii hundi yeroo walitt dubbatan miidhama ummata saanii irratt kan waliigalan fakkaata ture. Garuu walitt fakkeessan malee akka walii hin galle booddana hubatameera. Yaada dhokataa fi mamiin kaayyoo kofa keessa dhokfatan bulee harca’utt ka’e. Kana irraa kan ka’e gurguddoon Oromoo hardhas akka bara Oromiyaan qabamtee humnaa fi dandeettii saanii diina gumaachuun ni muldhata. Sanatt hin qaana’an hin gaabbanis. Isaan nyaataniif kan ummmatichi quufu, isaan saadamaniif kan inni kabajamu, isaan qanansiifamaniif kan isatt tolu fakkeesuu yaalu. Kaan kaan jiraachuu jennee diinaa gugguufne jedhu. Finciluuf yoo onnee hin qabane filmati jiru kanuma. Hin komataman. Garuu yakka inni raawwatu irratt qooda fudhachuun daangaa darbuu ta’a. Kan nama dhibu kan kanneen utuu hin rakkatin diina saba saanii jala kurkuraa ummata saanii buqqisee akka isaan dhaabu barbaaduun eegee jala raasaa oolani. Kun Oromoo hidhaatt guraarama, biyyaa ari’amaa, ajjeefama jiranii fi lafa saanii irraa buqqa’anii alabulaa tahanii kadhatummatt gad bu’an dabarsani du’aaf kennu addatt hin laalamu.
Jarri akkasii kanneen ummatichaaf mirga namoomaa gaafatan badhaasa saaniitt hinaafanii kan jeeqanitt fudhatu. Diina waliin duula hololaa fi ulee itt banu. Kaan qabsaawa fakkaatanii jaarmaa walaba ummati saanii qabu diiguf yoo hojjetan mullatu. Kan guyyaa tokko diina adda baasanii badii saa hin dubbane qabsawota busheessuuf arrabi qoonqoo keessaa lolloqa. Qabsoon isaan keessa hin jirre kottee akka dhaabdutt kan fudhatan jiru. Sun dhukkuba yaalamuu qabu. Qabsoon bilisummaa walabummaa biyyaa qofa utuu hin ta’in sammuu ofirrummaa fi kolonummaan faalame hunda bilisomsuus ni dabalata. Sabboonummaan walkeessati qayyabannoo uumuu, fedha ofii ukamsanii dhaaba saba ofii jabeessuu, jabina halagaa faarsuu irra dandeettii dadhabaa ofii akka itt olkaasaan heduu gaafata. Dirreen qabsoo baldhaa dha. Kan hojjetamuu eegus akkasumaa. Balleessaan yoo argame gamatt quba qabuu dura wanti of qeeqan yoo jiraate of qorunis miira gaarii beekaati. Kan qulqullumaan of qoru qoricha hin dhabu.
Akka qayyabannoo keenyaatt ummati Oromoo ummata walaba, biyya fi qarooma beekamaa kan qabu fi birmadummaan erga yeroon eegalee qabee kan jiratee. Kan itt duulan jara amma qabate dabalatee ofirraa faccisaa ulfina saa fi kan biyya saa boonsaatt tiffataa ture. Tasa seenaan utuu hin fedhin bulcha halagaa jalatt kufe. Sun erga ta’ees fedhaa bilisa ta’een haala keessatt kufe fudhatee hin beeku. Kanaaf halagaan fedhaa saa malee akka barbaadett biyya saa, qabeenya saa fi mirga saa irratt abboomuu morme ka’e. Seeraan haata’u uumaan wanti akka halagaan bulchuun hayyamu hin jiru. Kanneen mootummaan Habashaa biyya saa irraa kolonota addati hin laalle jedhan akka lafti saanii itt bulfamu ilaalun ni gaha. Bara Nugusootaa ifatt “ye gaallaa mareeti” jedhama ture. Abbaa fedhanii kennu. Lafti Habashaa “ye rist mareeti” jedhama kan lammiiti nama biraaf kennamuu hin danda’u. Hardhas kan buqqa’aa jiru ummata koloneeffame. Lafti saa biyya keessaa fi garba gamatti gurguramaa jira. Dhiigaa fi dafqa ofiin harkaa baafatan malee abbaa biyyumaa kan deebisee kennuuf hin jiru. Kun yoo hubatame kaayyoo sabaa fiixaan basuun salphata.
Ummata Afrikaan walii galani rakkiina jireenyaa waliin furu yaaluun anja qabachuu kan haalu hin jiru. Garuu mirgaa fi fedhi ofii kabajamuu mirkaneeffachuun durfannoo qaba. Sun bakka dhaabbatanii dhoofsisanii fi nageenya gaafata. Waliigalteen kan uumamu birmadoota gidduutt malee gooftaa fi lolee yk gooftaa fi garbicha ta’anii utuu jiranii miti. Garbicha jechuun nama birmaduu hin taane, boojuu ajaja nama biran bulu kan seeraan mirga dhahatu hin qabne jechuu dha. Garbummaan sanyii miti hariiroo nammi dabaan uume. Kanaaf dhoofsisa nagaa haa ta’u michooma yero ummachuuf dura hariiroon sun jijjiiramutu irra jira. Barri saa bara abbaan taankii gurbaa ulee qofa qabate macalaqsee jannumaaf dhaadatu. Kanaaf kan yeroon kenneef irraa gara laafumaan hin eegamu, kan kaaniif dabaa, isaaf tolaa dha. Safuu hin beeku.
Kan hacuuccaa jala jiru bishaan keessa dhabbatee dheebotaa, ofii beela’ee halagaa laataa jiraachuu qofa osoo hin ta’in qilleensa fudhachuu dhorgatamee golee keessatt ukaanfamee jiraachuun itt fufa. Sun hiree ummata halagaan qabame hundaati. Waliin dhaabbatanii diduutu baasaa. Oromiyaan qabeenya gudda qabdi. Sanatt dhimma bahuuf wareegama barbaachisu baasuu irra hirpha alaa gaafachuun qaanii tahu qaba ture. Walabummaan ofii ummata ofii fi qabeenya ofii irratt hirkachuun malee halagaatt hirkatanii hin argamu. Gargaarsi halagaa haada itt hidhamtu qabdi. Haadi sun maal of duubatt akka guduunfatte hundi hin beekin malee bakka baalchaan fedhutt nama qawisuun see waan hin oolle. Dhiyaanni tolaa hin jiru jedha mitii faranjiin? Maddi biraa gargaarsa Oromoo badiii hundi irratt wal caccabsu. Innnis doolara tokkoon sochi to’achu fedha. Qabsaawoti waa’ee of irratt hirkachuu keessa deddeebi’anii ilaaluu qabu.
Furmaati jiru lama. Tokko dhama’uu taha malee, akka halagaan hammeenya saa garaa laafee yaarsu kadhachuu dha. Inni kaan karaa danda’an hunda roorroo diduu dha; ajajaa diinaatt rincicuu dha. Inni tokkoffaan ulfina ofii wareeganii seexaa madaaween jirachuu fida. Garbichi gooftaa miilla dhungachuun, dhiitama, gurgrama fi tuffatamuu irraa oolchuun dhagahamee hin beeku. Badhaasi argamus miir goofticha guyyuu irratt hundaawaa. Inni lammattaa lubbuu ofii gaafata. Maqaan barabaraan jiraachuu, onnee guutuun du’a yoomu hin oolle ija keessa ilaalaa itt deemuu jechuu dha. Kanneen isa tokkoffaa filatan gosa lama. Hangi tokko “nammi waan jette haa jettuu, na garaan nattii haajettu” kan jedhanii. Irra dibuu jara hin rakkanne. Kaan filannoo saaniif maalifaa adda addaa tarreessuu yaaluu. Tooftaa abjuun tolfatan qabu. Kana goonu malee addunyaan nu hin deggeru faa jedhu. Akeeki lachanuu tokko,fedha ofiffoo bahachuuf bilisummaa ummata qabsiisuu dha. Jara kana kan hardha of qusannoo malee waa’ee “kaayyoo ganama” maa xixxu kan jedhan. Haalli si’ana, dur irraa adda godhu, hundu Oromoo ta’uu himachuu dha. Garri tokko of baruu jalqabu sanaaf roorroon itt hamaataa akka deemu amana. Garri birammoo walqixxummaa afarsuu irra akka bulchooti jedhanitt yoo bulan rakkinni hin hammaatutt amanuu. Ilaalcha lamaan kanatu diddaa yk sarmatt geessa.
Malaan haa lixxuu kadhaan haa maxantuu ashkarummaan horii fe’iisaa nama gooti. Dhama iseen qabdu keessaa xuuxanii hanga tirtirii see waliin baasanii darbanitt faarsaa dhaanichan walmake dhandhamataa jiraachuu taati. Gurguddoon Oromoo akka Goobana Daaccee, Qusee Diinagdee, Garasuu Dukki, Balayi Zallaqaa kkf maaltu irra gahee? Dhuma irratt tajaajila saaniif “galati keessan hin badiin” utuu hin ta’n “galata dhabaa” jedhamanii haqaman. Kanneen si’anaawoo maaliin adda taana jjedhanii itt galuuf gamuu? Yaada bucuu afarsaa wayyabumaa ummata Oromoo dhahachuu fedhu. Ummata saanii keessattis halagaa birattis isaan murna bucuu ta’uu hin hedani. Inni kaan ofiin dhaabbannee mirga ofiif filmaata qabnu hundaan falmanna yoo jedhu, jarri hafan hanga diinni dimokrasii fudhatutt eeguu qabna jedhu.
Bulchooti empayera Ityoophiyaa kan si’ana abalu jedhamanii hin waamamne onneen dhiitawee eenyutu nutt xiixa jedhaa jiru. Fakkeenyaaf gaaffi moslimman dhiheeffatan waggaa irra darbuyyuu deebiin hanga yoonaa argame ajeechaa, hidhaa fi guraarama qofa. Birdhuu anga’oota lixaa sababfatanii hundaan “gooltuu” jechuun balaaleffata kanneen mirga ilmoo namaaf dhaabbatanii ofirraa faccisaa jiru. Halagaa diriira dhofsisaatt fiduun ijaarsa cimaa barbaada. Ijaarsa cimaa kan qabu waan inni jedhuuf akka hin sermine waan beekuf ofitt hin butu. Barattooti Oromoollee bor natt hammatinu jedhee sababa ofii uumeen ajjeesaa, hidhaa, barumsa saaniirraa ari’a akka jiru ni agarra. Kanneen ofirrumaa diina naalchine waliin hojjechuu dandeenya jedhan jaarma isatt tolu qabataniitu. Kan egeree sabichaa domsaa jiruuf tumsa dhaqu jechuu dha.Hanga nammi gamana jiru cehee hin tumsiniifitt gara barbaadanitt Oromoo oofuun hafee jala xiixuu hin danda’an turan. Kanneen cehuuf gaman yoo ofiif dhaabbatan kan du’a dheessan, gamaa halagaan lubbu bira kan kennuuf itt fakkaata. Lubbuttiin kanuma saaniiti garuu bu’aa halagaaf seenaa keessaatt of ajeessuuf deemtii. Waan hin oolleef maqaa fokkuu qaccee ofii irra keessee dabarti.
Abbooliin Oromoo jechoota akka “baraa fi murxuxxee gugguufanii jala darbu”; “akka baranitt utuu hin ta’in akka baraati bulu” jedhan guduunfanii shakaluu yaalanii turan. Mootota nama nyaatoo shantu ilkaan caalaa qarameen irratt wal jijjiiran malee barri jijjiramuun mirgaa fi qabeenya saanii sarbame hin deebifneef. Sanatu fincilatt geesseen. Hardhas jechoota fashalan sana irra deebi’uu haa yaallu kan jedhan jiru. Barri hagam gegeeddaramu roorrisaan sossobbiin akka nama irraa hin dachaane muuxannoo jaarraa oliin raggaasifameera. Mirga ofii kabachiifachuun dirqama abbaati malee barrii kan hayyamus kan dhowwatus miti.
Barrii tolaa fi hamaa qaba. Ijoollumatt “Bara Nyaataa” kan jedhamu akka ture dhagaha guddanne. Bineensota daggalaa beelaan haata’u quufaan qeeyee namatt duulanii namaa fi beellada nyaachuu eegalani. Nammi bakka bakkaa walii birmatee dhumiisa irraa wal oolche jedhama. Isaa asis, ammma ganna torbatama ni ta’a, hawaannis akka tasaa dhufee biqiltuu hunda raame. Barasis walii birmatanii dhumisa irraa lammii oolchani. Barichi “Bara Hawaannisaa” jedhama. Hardhas Oromoon Bara Nyaataa fi Hawaannisaa sana kan fakkaatu keessa jira. Oromoon baratan, dureeyyii fi dandeettii kan qaban Nyaataa jala gugatanii qarmii fudhaannatu taanaan sanyiinis eenyummaanis sabichi baduuf deema. Adeemsa baaquleessaan (globalization) Oromoon salphaatt miidhamuu danda’a. Baquleessan waliigalatt gabaa fi mirga gaddhiisee jira. Oromoott garuu gabaa gaddhiisee mirga hidhaatt hambise. Jijjiirama dhufett dhimma bahuuf sun gaddhiifamuun dirqii dha. Bilisummaa fi walqixummaan dhaabbatee dorgommee saba addnyaa keessatt qooda fudhachuu yoos dandaha. Biyyaa fi qabeenya Oromoo irratt diina waliin sadanii kan saaman yakka mirga ilmoo namaa irratt tolfame ta’uu beekuu qabu.
Galtuun durii eenymmaa ofii gattee garaa ququlqulluu Itiyoophummaan tajaajilaa baate. Erga mootichi Haaya Sillaaseen kufee as garuu galtuulee harki hedduun Itiyoophiyummaa ol kaasanii haa faarsan malee Oromummaa saanii ni himatu. Maqaa saba saaniin kan of ijaaranis jiru, garuu hangi tokko “Garbicha Itiyoophiyaa!” jedhani dhaadataa jiru. Harka jalaan haa ta’u suduudan kan of ijaarsisees halagaa dha, kan dhaadachiisanis isaanuma. Akeeki halagootaa kan walabummaan of ijaare irratt hamajaajii ijaaruu ture. Hanga tokkos milkaaweera. Firummaa, bitamtummaa fi gowwummaan, walabummaan kan of ijaare maqaa haddheessuun, keessa seenanii jeequun dadhabsiisaa jiru. Sun hanga dammaqiisi keessaa dagaagutt malee barabaree hin ta’u. Walabummaan haa ta’u hirkatanii mirgi of ijaaruu kan beekame wareegama gootota WBO ABOn hiriirseen ta’uun hin haalamu. Namooti ABO gaggeessan mudaa hin qaban hin jedhamu. Mudaa sana qofa irratt xiyyeefatame waan inni dhaabbateef dagatamu hin qabu. Kaayyoon bilisummaaa, masakaa sabaa kan eenyummaa fi fedhii saa itt calaqifamu, kanaaf ulfoo dha. Mudaa hooggansii fi miseensi qaban Kora hiriyaatu sirreessaa. Kan qabaniin tiratu malee hin ergifatani. Balleessaa saaniitt qub qabna. Dhiibbaa sirreessaa ta’e hunda irra keenya, karaa dandeettiin saanii itt ol ka’u gorsina, beekumsaa fi qabeenyaan birmannaaf malee namummaa saanii salphsun farra.
Beekoti Oromoo hangi tokko waldaa qorumsa Oromiyaa dhimma baasuu gaggeessuf ijaaranii jiru. Maqaa Oromoon, Oromoon sadarkaa sabgidduutt wanti akkasii ijaaramuun kan jalqabati. Galata guddaa qabu. Miseensota saanii keessa kan sochii bilisummaaf miseensa yk mararfataa ta’ee hin beekne jira hin fakkaatu. Ijaarsi saanii wagga waggaan qormaatota dhahata adda addaa iratt ni dhiheessa. Garuu addati Oromoon jeequmsa malbulchaa keessa seeneef kaasaa fi furmaata kan ta’u fi taatoti dhimma itt bahu dandahan dhiheessan hin fakatuu. Beekoti biyya bira malaa fi meeshaa qabsoof barbaachisan irratt quwatanii hojiirra oolchuuf kallacha ta’uun beekamu. Si’aawoo dhas. Maqaaf garuu beekota mirkabeekii (sayinsi) uumaa fi hawaasomaa, ingineroota, cireessota kkf addunyaan walgitan qabna. Garuu gara Oromo millatanii kan hin laalleetu caala. Kaan akka dabballoota dhaabota malbulchaa isaan godha. Kanaaf akka qabeenya waloott abdachuun ni rakkisa. Dhaaboti Oromoo jabinaa fi dadhabina aka qaban kan hin baratinuu ni arga; garuu “Hin ta’a jennaan harree qallee hin ta’u jennaan harree gatne, qoricha jennaan barbaadnee dhabne” kan abbooliin jedhan sana dursee heda. Beekaa irraa sana caalaatu eegama. Kun beekota keenya komachuuf miti, beekaanis waldhaalanis walqabatee mugaa akka jiru agarsiisuufi. Isa daljeesi taa’aa walitt quba qabdu sana ta’uutu nati muldhata. Jaarmaa yk waldaa Oromoo kamtu kamirra wayyaa? Daaraan daalattii nana jettee daakuutt kofalte jedhani. Hundi of ilaalaa hijirani haa dammaqani!
Utuu haalli halle sirratee qabsaawoti Oromoo jabina saanii akka caalaa cimfatan, dadhabina saanii shaffisaan akka irra haanan hundu duuluu qaba. Kara kanaa oganeessoti (artistoti) Oromoo ifaajjee boonsaa gadhaa jiru. Lubbuu fi jirenya qananiis itt wareeganiiru. Kan darbeef dinqisifata fuldurattis weedduun, walaloon, goodaan akka ummata saanii kakasuu irraa hin deebine jajjabeessuu qabna. Qormaati beekota kana irratt karaa agarsiisuu danda’a. Yoos hundaaf falli mirkanbeekii ta’e argama. Kana fudhannu malee dukkana keessa deemuu ta’a. Dhibeen saba keenyaa fi jaarmaa saa xiinxalamee qoricha fayyisu dhiheessuu malee dhukubfataa dhiisanii dhuukubaa waldhaanuu akka hin taane eeggachuu dha.
Sun ta’uu baatus rakkinichi yeroo fudhata malee yeelalsiisus ofiinuu of fura. Fedha bu’uuraa namoomaa irraa waan ka’eef geengoon bilisummaa kan dhaaabuu danda’uu hin jiru. Kanaaf kan sabichi jeequmsa malbuchaa irra gahee keessaa na baasinnuu jedhee kanneen waa hubatanii fi bolola addaa ol ta’an abdatu. Oromummaan yaadaanmalamee roga jireenya Oromoo hundaaf bifa tokkoon gaggeeffamaa hin jiru. Garuu jalqabaa kaasee sochii biisummaa sabaaf urjii dhahaa ta’ee jira. Dhaaba biraa irratt ida’uuf oso hin ta’in, ilaalcha sabaa akka tokomsuuf qorachuu fi irratt mari’achiisanii yaadanmal haalaan walfudhate misomsuuf ifaajja’uun qooda beekotaa ta’uu danda’a. Oromoon ofiin bulummaa Oromoott hin amanne Oromoo ta’uu dhahatan, Oromoon Oromiyaa ala jiraatan wanti waloon safeeffatan yoo hundan beekame Oromummaa jabeessa.
Wal mormiin anga’oota addunyaa fiixee saa yero ga’e ture cunqurfamooti dhagahamuuf filmaata qabu turani. Amma yeroo fedhi bu’uuraa korporeeshinoota addunyaa wal keessa lixe kana keessaa, qarummaa ofii qofatu innaa hamtuu kana keessa huluuqsisa. Rakkinni kun kan harka kennachuun yk gargar faffaca’anii hamajaajii didhuun jalaa bahamu miti. Hammam of jaallatan, hammam beekaa ta’an, hammam walitt aaran, hammam tuttuqan xiiqii qabsiisaman, giroo saba ofiif dursa kennanii walfaana hiriiruun mallattoo sabboonummaati. Jagnummaa dhas. Sabboonummaan onnnee Oromummaan guute malee barumsa yk leenjisa addaa hin gaafatu. ABOn kallacha sochii bilisummaa Oromiyaati. Akeeki saa Oromiyaa bulcha halagaa jalaa baatee ofiin bultu gad dhaabuu dha. Kunis mirga hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachuun dhugooma. Gaafas hundi gara barbadetti ummaticha kakaasuu danda’a. Garuu ABOn walabummaa Oromiyaaf kan dhaabbate waan ta’eef qabsoon saa ooffalch’ormaan (referanddum) hiree murteeffannaan hin dhaabbatu, sadarka itt haanu keessaas qodaa guddaa qabata. Sana as gufannaan ABOn ABO ummati gaggabuuff sana hin ta’u. Yoo ergamsaa fi sardama biraa hin qabaanne hangasitt hundi waliin joga’uu danda’u.
Addi Bilisummaa Oromoo dhaabota Oromoon ummate keessaa guddinaan, beekamuu fi akaakuun kanneen inni ummate keessaa hunda dursa. Aaarsaa qeeyeen Oromoo hundi godhe irratt waan ijaarameef yoomiyyuu hin jigu. Bu’aa ba’ii, kufaa ka’i eenyuufuu kan oolu miti. Jaarmaan kunis dhugaa kanaa alatt ilaaamuu hin qabu. Qoodi sabboonotaa yoo inni kuffisu harka rukutuu qofa utuu hin ta’in yeroo inni kufus jala lixanii ol kaasuun tirachiisuu fi jajjabeessuu dabalata. Janni marfame hanga mala ittiin caffate ba’u argatutti ni ripha. Jannooti ABOs ni riphan malee hi dune, guyyaan caffatanii itt bahan fagoo hin ta’u. Rakkinni amma jiru hirqinfuu hin caalu. Sadarkaa fayyisuun hin danda’amnett hubamee kan itt fakkatu jiru ta’a. Sun dhugaa taanaan dogoggora. Oromoon sammuun hubame jiru ta’a; isaanu sadarkaa hin fayyine gahan jennee abdii kutachuu hin qabnu. Kan bilisummaaf socha’amaa jiru sana faatt qoricha soquufi.
ABOn ayyaanaa, kan walabummaaf dhaabbatan hundaaf mallattoo dha. Kanaaf yeroof bitintirulee madaallii saa hin jaldhatu. Dinni kaayyoo saatiif baleessuu barbaada, vidyoo laallibbata rifachisa jedhu itt baaseera, bombii dhoosee isatu godhe jedhera, gooltuu dha jedhe hololla hin ofin hin qabu. Waan miidhes qaba. Ofumaa ari’ee, baqatummaan akka hin fudhatamnellee ifaja’aa jira. Oromoon ibda inni qabsiisutt cidii guuran ballessaa diinaa hunda ni mararfatu jechuu dha. Dhaaba walabummmaa Oromiyaaf fedha gaarii kuuse, qeeyeen Oromo hundi lubbuu fi qabeenya hagana hin jedhamne itt baase hamaa yaaduufiin eenyutt haa tolu jedhameetu? Jagnooti sabaa kan dabe sirreessani, kan hanqate guutanii dhaaba saani angafa oolfatu malee kosiitt gatuuf hin gamani. ABOn kan warra sanaa kan warra kanaa jedhee booqaa itt baasee busheessuu kan yaalu kan diinatt galee fi juujuu qofaa. Qondaaloti ABO maaf tuqamu, maaf qeeqamu hin jedhamu. Garuu tuqaa fi qeeqi sun kan daba sirreessuu, cabaa dhinsu ta’u qaba malee kan ABO balleessuuf aggammate taanaan callisee kan hin laalle hedduu dha. Muka tokko buqqisanii balleessuun ni danda’ama. Yaada altoko faca’e garuu balleessuun hin danda’amu. ABOn tokko yoo bade ABO kukummatu baka bu’aa. Ilmoo namaaf bilisummaan kan midhaan nyaatan, bishaan dhuganii fi afuura fudhatanii gaditt ilaalamu miti. Kanaaf kaayyoo bilisummaa Oromoo ofumaa dhama’uu yoo hin tane balleessuun gonka hin danda’amu.
Oromoon si’ana murnaa fi abba tokkeen adeeemsa malbulcha keenyaa irratt haa mari’annu jedhaa jiru. Waa mari’atanii murteeffachuun aadaa Oromooti. Erga qabamanii akka itt kiyyoo keessaa itt bahan mari’ataama dhufan. Waggaa shantama dura mariin garaa qulqulluun eegale ABO dhalche. Isaan ummatichi ija banachuutt ka’e. Hardhas ABOn galfata itt kenname bakkaan ga’uuf keessa deebi’ee of qoruu qaba. Gadaan bar saddeet sadeettiin of haaromsa. Sochiin ABO biyya walaba keessatt waan hin taaneef aka sanatt of gaggeessuun yoo hin danda’amnellee itt akeekuun irraa eegama. Sanaaf akki humni haaraan itt dhaqu mijjaawuu qaba. Dardari jalaa ka’u yoo hin jiranne dhaabichi dhaaba gadamoojjii ta’uuf deema. Akka aadaa fi dudhaa Oromott qabsoo gaggeessuuf biyyarraa bobba’amuun barbaachisaa dha. Ummati ala jiru akka biyya keessa jiruutt malee akka namoota biyyaa hacucca jala jirani, agabu bulanii booree bahachuf fedhaan of kennuun isa dhiba. Idaa (Biili) fi soora duubaatu itt muldhata. Kanaaf qooda fudhannaan saa kan walakka yerooti, guutuu ta’u haala jireenyatu hin hayyamu.
ABOn meeshaa malbulchaa Oromoo guddicha. Mariin sabboonotaan bakka bakkati tolfamu kan meeshaa sana caalaatt qaruu fi sochii walabummaa gabbisu malee kan qoccolloott sabicha geessu ta’uu hin qabu. Kanaaf mariin kamuu tuqalee jaba hanga yoonaa misoomfanne kan laaffisu utuu hin ta’in kan hanqina gaangalataa dhufan gutee sabicha boonsu yoo ta’e hundu ishoo jedha.Marii jechuun kan qaammi walgahe bu’ura saa to’atu, dhahata irratt dubbatamu kan fedhe hundi gumaachu fi kan dura ta’aa saa ofii filatu jechuu malee yabboo gareen tokko yaada murtawe itt jeekkaru ta’uu hin qabu; ulaaga kana guutnaan yaadi hundi dhimma itt bahu dandahu burquu mala.
Kanneen qabsoo Oromoo hogganna jedhanii fi sochii haaraa eegalla jedhanis biyyatii ala jiru. Akka akeekaatt ala teenyee biyyati qabsoo oofuu dandeenya kan jedhanis jiru. Kaan hogganni ummata gidduutt argamee qabsoo qindeessuu qaba jedhanuu yeroo hin murteessine. Bara fashistiin Italiyaan Itiyoophiyaa qabate Hayila Sillaaseen alatt baqate. Si’a addunyaan garee lamatt hiramee wal garreffataa jiru garri Britin jirtu Haayilaa deggere. Itiyoophiyaaa keessatt jaalbiyyooti garee gareen bakka bakkati ijaramanii fashitii nagaan bulchuu dhowwatan. Sana gidduutt Hayila Silaaseen wagga shan duuba humna alaan deggeramee erga isaan fashistii laaffisanii, loltuu alaa qabatee biyyatt loo’ee galuun sossobaa fi dorsisaan jaalbiyyoota (patriots) of jalatt galchee anatu isinii moo’a jedhe.
Biyya itt dhalatee alatt of ijaaree halagaan utubamee kan deebi’ee moo’e isa. Fakmishoo (modela) kana fudhatanii alatt ijaaramanii deebi’uun mala filamaa akka tahe kan oofan jiru. Hayilan akka mooti duriitt fedha dansa kuufate qaba, Jaalbiyyootis garaa guutuu akka inni hin deebine hin mormine. Baqattoota keessaa tokko ture malee nambiyyumaa saas hin jijjiirre. Jaalbiyyoota Oromiyaa qabsaawaa hunda walqixxummatt ilaalu malee biyya saanii diinaaf ramacii godhan hoggana hin beekne keessumsiisuuf akeeki hin hayyamu. Haalli Hayila anjaa kenne hundi hin jiru. Barrichi bara internet. Haalli addunyaa keessa jiru kan yartuun alatt of ijaartee wayyaba irratt dhaqxee of tultu miti. Kan achumatti ijaaramee jireenya ummatichaa jiraatee qabsaawutu barbaachisa. Sun haala Iraaqii fi Afgaanistan keesssa tureraa hubatamuu ni dandaha. Kan alatt qopheeffaman hedduun ni fashalani. Fakmishoon deebii jara Yahudiis kanaan walitt hin dhufu, isaan eenyu, eenyutu gargaree qorachuu dha.
Ummati Oromiyaa qabeenya, amantee fi ilaalcha saaf harka diinaatt guraarama jira. Sabboonota irraa kan eegamu kan qaban jabeeffatani kan hanqate guuttatanii ummatichichaaf dhaqabuu malee yaadanmal hin yaalamne irratt qoccolloo heddumeessuu miti. Ajjeechaa fi hidhaan, badiisi heddummaataa deeme malee hin foyyofne. Samichii fi hacuuccan waggooti afurtam duran turan ammas caalaa hammaatanii jiru. Diinni sanuma irra diddibee akka haaraatt of dhiheessaa jira. Garuu ummati jijjiirama hundeef malee kakkabeebsaaf qabsaawaa hin jiru. ADBU (PDO) haa ta’u qondaalamuun abba tokoota kibbaa, uumaa empayerichaa jijjira jedhee kan gowwomu jira hin fakkaatu. Luugammi empayera hardhallee abbaa hirroota harkaa hin buune. Kan bu’u akkasitt miti. Oromoon akka diinaatt tooftaa yeroon gaafatu jijijiiruuf haala mijjatu hin arganne. Hamajaajiin akka yeroo hin arganne lola itt banuu qofa utuu hin ta’inis jeequmsi keessaa itt fufaama deeme. Maaliifu dura walabummaan dhaabbatee abba barbachise waliin dhoofsisuuf jequmsa keessaa bahu qaba. Hanga sochiin bilisummaa ABO fi kanneen kaayyoo ganamaa hordofaniin gaggeeffamu jirutt mirga Oromoon walabummaaf qabu kan dabarsee kennu dandahu hin jiraatu.
Kan olitt fecca’amee dhihate kaayyoo sochii bilisummaa ganama qabsaawoti irratt waliigalan wal yaadachiisuuf. Oromoon gannoota afurtama dura kan qabsoo eegale ashkarummatt hafuuf osoo hin ta’in nakkarummaa saa labsachuuf. Abba tokkooti, hariiroon isa humnan qabate waliin jiru, akka hin jijjiiramne fedhan jiru ta’a. Fedha wayyabaa dura hanga hin dhaabbannett mirga saaniiti. Diinni ABO balleessuuf kutateera. Oromoon akka Oromiyaan dhaaba walaba bilisummaa saaf dhaabbatu hin jiranne fedhan diinaan addatt ilaaluun rakksuu danda’a. Yaada ofii qabachuun yaada obbolaa utuu hin midhin ta’uu qaba. Sabboonota dargaggummaa saanii bosona Oromiyaa keessatt qabsoon dabarsan, kan du’anis jiranis ulfina guddaa qabu. Gootota keenya hamajaajiin xureessuuf rafee hin bulle. Walabummaa ummata ofii jedhani waggaa afurtama utu hin ta’in guyyaa tokkollee kanneen rasaasa foolii fuudhan ni dinqisiifanna. Yeroo hedduun keenya bakka ofirra hin laalle jirannu isaan haddhaa qabsoo dhandhamataa turani. Lubbuu ofii kan caalu hin jiru. Garuu kaayyoon qabsoo saba saanii sana caalaa ulfoo ta’uu saa aarsaa ta’uun mirkaneessan. Jannummaa saanii walaloo fi faaruun kaafnee dhaloota haaraa ittiin didhchiisuutu nurraa eegama malee maqaa cabsinee gootota dhahannu of dhabsiisuun miti. Yoo hin qabnellee ni uummatu. Goototi lubbuun jiran keessaan laalummaa dhabanii dimimmisa keessa dhaabbachuun booqaa adda addaaf karaa mijjeessuu irra utuu ulaagaa ummati ka’erraa gad hin buune boonsoo sabaa ta’anii hafu. Oromiyaan akka walaboomtuuf umati sees akka bilisan biyya ofii ijaarratu yoomuu mamii hin qabannu. Injifannooo kutataatu fida.
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
_________________________________________________________________________________
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan kees.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


c: text/html

text:
Wednesday, 5 March 2014
Ibsa Ejjannoo Walgahii Addaa TBOJ,
Bitootessa 4, 2014
Nuti miseensonni Tokkummaa Barattoota Oromoo Biyyaa Jarmanii (TBOJ) walgahii addaa kan gafa Bitooteessaa 02, bara 2014 magalaa Nürbergittii adeemsifanne irratti dhimmoota wa’ee haala ijjaarsa keenyaa fi kan Qabsoo Bilisummaa Oromoon har’aa keessaa jiruu ilaallattan irratti maree bal’oo taasisuun murtee addaa addaa dabarsuun xummuurratneerra. Walgahii kanaa irratti baruumsaa fi haala yeroo ilaalchissee Miseensii Gumii Sabaa ABO J/Dr. Shigut Galata dhaaba ABO bakka bu’un nu giddutti argamuun ibsa bal’aan nu keennamee jira. Haala amma TBOJ Keessaa jiruu ilaalchissee karaa Dura ta’aa fi Barreessaa Damee Würzburg fi nannoon J/Gamachuu Fayyisaa fi J/Obsa Adam wal duraa duubaan ibsaa kennameera.
Itti aansuunis walgahichi dhimmoota armaan gaditti irratti murtee dabarsuun xummuurame:-
1. Deeggarsa QBO irratti
Nuti miseensonni TBOJ Walgahii kanaa irratti qooda fudhannee QBO kan kallacha qabsichaa ABOn hoogganamu of qusannaa tokko malee kan ca’aa tokko irra eegamuuu maraan kan cinaa dhaabbannu ta’uu ammas irra deebinee waadaa seenne haaromsina. Sochii Qerroo kano bifaa fi haala qindoomina haaraatiin finiinaa jiruu fi Waligalaa kan dhaabnii ABO kallachumman gaggeessaa jiru jabinaa fi murannoon wan dandeenyuu maraan kan deeggarru ta’uu beeksifna. Gachannii Ummataa Oromoo, WBOn, daran tarkanfii isa akka cimsaatuu wan qabnuu fi dandeenyuu maraan biraa dhaabbannaa.
2. Balaaleffannaa Mootummaa Impayeeraa Ityophiyaa kan ABUT-tin Hogganamtu
Miidhaa Mootummaan Impayeeraa Ityophiyaa kan ABUT-n hogganamutuu uummata keenya irraan gahaa jiru ni balaaleffanna, ni mormina, kara dandeenyu maras dura dhaabbannaa.
Akeekaa fi karooraa duguuggaa sanyii (policy of Genocide) ummataa keenyaa fi uummatoota cunqurfatamtoota addaa addaa irratti Mootumman TPLF geeggessaa jiru ni balaalleeffannaa. Yakkamtoonni sirna wayaanee miidhaa akkasii qaqabsiisan hatattamaan akka seeratti dhiyaatanii itti gaafataman Biyyootiin Demokratawwaa fi Jarmooleen mirgaa dhalaa namaaf falmaani akka dhiibbaa godhaan ni gaafanna.
3. Hariiroo mootummaa TPLF fi kan biyyoota Ollaa ilaalchisee
Biyyoonnii ollaa Itiyoophiyaa tokko tokko hariiroo mootummaa Wayaanee faana qaban hal duree tarkaanfii fi sirna mootummichaa kan hin xiinxaalle tahuu irran kan ka’ee Waligaltee idilee adunyaa tokko tokko caabsuun midhaa dangaa hinqabnee geessaa jiru.
Keesumaayyuu mootummoonni biyyoota akka Somaliland fi Keeniyaa Waligaltee Adunyaan qabduu faalleessaa yeroo yerootti baqaataa Oromoo dabarsaanii Mootumaa TPLF-tti keennun badhii tahuu hubataanii fuulduraaf dalaga akkasii irraa akka of qusatan cimsinee gaftnaa.
4. Waamicha
Tokkummaan Barattoota Oromoo Biyya Jarmanii diina miidhaa fi jibbiinsi isaa saba keenyaaf daangaa hin qabneef hojjattanii fi akkasumas bira dhaabbattan, dalagni keessan uummata keessaniif miidhaa ammamii fi akkamii akka qabu xinxaltanii hubachuun harka diinaa jalaa of baaftanii gara mooraa QBOtti akka deebitan waamicha keenya cimsinee isiniif dhiyeesina.
Tokkummaan humnoota QBO yoom iyyuu caala barbaachisaa fi murteessaa ta’uun isaa hubatamaa dha. Kanaafuu araaran moraa qabsoo Bilisummaa Oromoo gabisuuf tokkummaan jarmoolee kan kayyoo irratti hunda’ee kan kanaan dura jalqabame jiruu xumuraa itti gochaa kan hafeess fuulduratti akka cimee itti fufuu fi babal’atu qaamota dhimmi kuni isaan ilaalu maraaf waamicha keenya ammas irra deebinee dabarsina.
Dhuma irrattis tumsii fi tokkummaan saboota cunqursaa jalatti kufanii argamanii kan galii kaayyoo qabsoo isaanii as dhiyeessu akkasumas kan diina immoo naasisuu fi bir’uu guddaa irraan ga’u ta’uu isaa hubatamee, Hariiroon tarsimoo irratti akeekkatee akka cimu qaamonni dhimmi isaa isaan ilaalu akka irratti hojjatan waamicha keenya dabrsinaaf. Baruumsa barbaachisu kennuu fi haala gamtaa akkasii mimijeessu bakka hundattii fi qaama hundaan akka irratti hojjatamu jechuun ergaa keenya dabrfanna.
Subscribe to: Post Comments (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Shawaa bahaatti namoonni jeequmsa kaasan seeratti dhiyaachaa jiru
-
- font size decrease font size increase font size
Finfinnee, Onkololeessa 3,2009(oromiapo) – Shawaa bahaatti torbee darbe jeequmsa kaasuun sababii manca’a qabeenyaa namoonni ta’an seeratti dhiyaachaa jiru.
Poolisiin godinichaa hawaasa waliin ta’uun shakkamtoota seeratti dhiyeessaa akka jiru himeera.
Itti gaafatamaan Qajeelcha Poolisii Godinichaa Koomaandar Darajjee Muullataa Tajaajila Oduu Ityoophiyaatti akka himanitti godinicha keessa aanaalee 10 fi bulchiinsa magaalaa tokkotu jira.
Aanaa 1n ala hunda keessatti manca’inni xiqqaadhaa amma cimaa ta’e qaqqabeera.
Godinichatti konkolaatan midhaan fe’e, waajjiraalen bulchiinsaa, maashinaroonni daandirra turan, hoteelonni, manneen dhuunfaa, misoomni qonna ammayyaa fi bu’uuraaleen misoomaa miidhaan irra ga’eera.
Yeroo ammaas godinichatti nagaa fi tasgabbiin kan bu’e yammuu ta’u, kunis hawaasa waliin hojii hojjetameen akka milkaa’e koomaandarichi himaniiru.
FBC


text:
Saturday, May 10, 2014
DHAAMSA UMMATA NAGAA JAALATANIIF
''MESSEGE TO ALL PEACE LOVING CITIZENS''!!!!!
By Afomia yosef
HUNDAA:UMMANI OROMOO WOGGOOTA DHEERAF MOTUMMOOTA BIYYATII SAN BULCHAA TURANIIF AMMAS KAN BULCHAA JIRANIIN DHIIBA KANA HIN JEDHAMNE IRRA GAYA DARGGAGOONI BARATAA AJJEEFAMA,KAN
HAFAN IMMOO BIYYA BAQATAA ABBOOTIIN ISAANI LAFA IRRAA BUQIFAMAA AFAANIIF SEENA ISAANI HARKAA BALLESSAA, JIRAATANIIRU AMMAAS OROMOON GAAFIIN INNI GAAFATAA JIRU GAAFILEE ARMAAN DURA KAASARU IRRA ADDA MITI,GARUU WANNA ADDA GODHU TOKKO QABA INNIS OROMOON TOKKO TA'AA JIRA KUN IMMO UMMATA BAL'AA
KANAAFU INJIFANNOO GUDDAADHA TOKKO YOO TA'EE BIYYATII SANIIF OSOO HIN TAANE KAN BIRAATIIFU NI GAHA,KANAAFUU DHAAMSI ANI UMMATOOTA BIRAATI QABUU GAAFFILEE AMMA BARATTONNI KEEGNA
KAASARAN KAN CHINAA DHAABBACHUUDHAAN SABA KANA WAJJIIN SEENA AKKA HOJJATAN DHAAMSAA ISINII DABARSA!!!NAGAYAAN NA TAA'AA.!!!!!!!
By Afomia yosef
HUNDAA:UMMANI OROMOO WOGGOOTA DHEERAF MOTUMMOOTA BIYYATII SAN BULCHAA TURANIIF AMMAS KAN BULCHAA JIRANIIN DHIIBA KANA HIN JEDHAMNE IRRA GAYA DARGGAGOONI BARATAA AJJEEFAMA,KAN
HAFAN IMMOO BIYYA BAQATAA ABBOOTIIN ISAANI LAFA IRRAA BUQIFAMAA AFAANIIF SEENA ISAANI HARKAA BALLESSAA, JIRAATANIIRU AMMAAS OROMOON GAAFIIN INNI GAAFATAA JIRU GAAFILEE ARMAAN DURA KAASARU IRRA ADDA MITI,GARUU WANNA ADDA GODHU TOKKO QABA INNIS OROMOON TOKKO TA'AA JIRA KUN IMMO UMMATA BAL'AA
KANAAFU INJIFANNOO GUDDAADHA TOKKO YOO TA'EE BIYYATII SANIIF OSOO HIN TAANE KAN BIRAATIIFU NI GAHA,KANAAFUU DHAAMSI ANI UMMATOOTA BIRAATI QABUU GAAFFILEE AMMA BARATTONNI KEEGNA
KAASARAN KAN CHINAA DHAABBACHUUDHAAN SABA KANA WAJJIIN SEENA AKKA HOJJATAN DHAAMSAA ISINII DABARSA!!!NAGAYAAN NA TAA'AA.!!!!!!!
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Ebla 21,2014 Gabaasa Qeerroo Jimmaa
Gaaffii Mirgaaf Deebii Hidhaa fi Ajjeechaa Keennuun aadaa Mootota Itiyophiyaati
- Barataa Abdii Turaa mummee Seeraa waggaa 5ffaa mooraa Main Cumpass irraa,
- Barataa Moo’iiboon Baqqalaa , mummee health officer waggaa 2ffaa ” ”
- Barataa Leejjisaa Alamayyoo muummee water and environmental resource engineering waggaa 3ffaa mooraa Saayinsii fi Technology kittoo irraa
- Barataa keenediin Mummee Civili Engineering waggaa 3ffaa ” ”
- Barataa Darragaa Abdiisaa , mummee civil Engineering waggaa 3ffaa ”’ ”’
- Barataa Dhabasaa Jaatamaa, mummee veterinary medicine waggaa 6ffaa mooraa Agriculture irraa.
Kanneen jedhanii fi barattooti lakkoofsaa 12 ta’an kaan humnaan diqisifamanii qabamuun Wajjiira Poolisii Magaalaa Jimma ganda o5 (Awweetuu Mandaraatti) hidhaman keessatti argamu.
Ebla 19–21/2014tti Waraannii fi Poolisiin Federaalaa Wayyaanees barattoota Oromoo karaa nagaa gaaffii mirgaa gaafatan humnaan mooraa yuunibarsiitii Seenuun gooluu fi konkolaataan ukkamsee hidhatti guuruu irratti argama, barattootni heddunis humna kanaan reebamanii akka malee midhamuun hospitalaa galuun gabaafamera, Barattoota hedduu humnaan ukkanfamanii qabamanii hidhaman keessa muraasa maqaan nu qaqqabee jiru:
Goototni Qeerroon dargaggoonni barattoota Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa gaaffii mirgaa karaa nagaan Gaafataniif Mootummaan abbaa irree Wayyaanee humna waraanaa fi humna poolisa Federaalaa mooraa Yuunibarsiitii Jimmaa arfan(kolleejjii Saayinsii fi Technology , Kolleejjii Qonnaa, Kolleejjii Economics and Business fi Mooraa main Campass Jimmaa) galchuun barattoota karaa nagaa gaaffii mirgaa gaafatan goolaa jira, Diddaan barattoota Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa humna Waraanaa fi Poolisoota Federaalaan dhaabbachuu hin dandeenye, guyyaa kaleessaa illee baratootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa Gaaffii keenyaaf deebiin nuf haa kennamu, hidhaa reebichi, barnoota irraa arii’amuun, humna waraanaa fi poolisa federaalaan dararaan nurraa dhaabbachuu qaba akeekni kun gaaffii uummataa dhaabuu hin danda’u jechuun sagalee isanii dhageesisuun itti fufee jira.
Gaaffiin keenya deebii argachuu qaba, barattootni nagaan seeraan ala qabaman kun hatattamaan hiikamuu qabu jechuun Goototni barattootni oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa diddaa isaanii itti fufani jiru.


text:
Afgaanistaan lammilee ishee 80 kaleessa Kaabulitti ajjeeffaman gaddaan yaadataa jirti
-
- font size decrease font size increase font size
Finfinnee, Adoolessa 17, 2008 Afgaanistaan lammilee ishee saddeetama Magaalaa Guddiittii Kaabulitti balaa badanii balleessitootaan ajjeefamanii guyyaa gaddaa labsitee yaadachaa jirti.
Balaa kanaan kan du’an malee namoota 230 irra miidhaan kan qaqqabee jiru yoo ta’u, Gareen Mankaraaressaan IS itti-gaafatamummaa isaa akka fudhatu beeksiseera.
Pireezdaantiin biyyattii Ashiraaf Gahaanii ergaa isaaniin qaama miidhaa kana qaqqabsise irra tarkaanfiin gitu akka fudhatamu himaniiru.
Dhaabbati Mootummoota Gamtoomanii Afgaanistaan keessaa balaa kaleessaa kana balaaleffateera.
Dursaan ergama kanaa Tadaamichii Yamamotoo badanii balleessitoonni kunniin muummeedhaan lammilee nagaa kiyyeeffachuusaanii ibsaniiru.
Miidiyaa IS ta’uunsaa kan himamuuf dhaabbati tajaajila oduu Amaaq jedhamu akka beeksisetti badanii balleessitoonni lama boombii hidhatan addababayii Deeh Maazaang hordoftoonni amantaa Islaamaa Shiyaa baay’inaan bakka itti walitti qabamanitti dhoosaniiru.
IS Baha Afgaanistaanitti socho’aa turus magaalaa guddittii Kaabulitti miidhaa wayita qaqaqabsiisu kun yeroo jalqabaafi.
Maddi Nageenyaa Afgaan BBCtti akka himetti ajajaan IS Abo Ali jedhamu bulchiinsa Naangaarhajaariitii hidhattoota sadii ergeeti balaan Kaabul kun kan qaqqabe.
Sadeen keessaa tokko qofti boombicha milkaa’inaan dhosuusaa Waajjirri Ministeera Dhimma Keessaa biyyattii beeksiseera.
Boombiin inni lammataa akka hi-dhoonee fi inni sadaffaan humnoota nageenyaan ajjeeffamuusaati ministeerichi kan eere.
Balaan shororkaa namoota baay’ee galaafate kun Taalibaan osoo hin-hafin balaaleffachuusaa BBCn gabaaseera.(FBC)


text:
Bitootessa 03, 2014
Nuti miseensonni Tokkummaa Barattoota Oromoo Biyyaa Jarmanii (TBOJ) walgahii addaa kan gafa Bitooteessaa 02, bara 2014 magalaa Nürbergittii adeemsifanne irratti dhimmoota wa'ee haala ijjaarsa keenyaa fi kan Qabsoo Bilisummaa Oromoon har'aa keessaa jiruu ilaallattan irratti maree bal'oo taasisuun murtee addaa addaa dabarsuun xummuurratneerra. Walgahii kanaa irratti baruumsaa fi haala yeroo ilaalchissee Miseensii Gumii Sabaa ABO J/Dr. Shigut Galata dhaaba ABO bakka bu'un nu giddutti argamuun ibsa bal'aan nu keennamee jira. Haala amma TBOJ Keessaa jiruu ilaalchissee karaa Dura ta'aa fi Barreessaa Damee Würzburg fi nannoon J/Gamachuu Fayyisaa fi J/Obsa Adam wal duraa duubaan ibsaa kennameera.
--Raapoortii Guutuu


text:
By
Admin on September 16, 2015
ABO, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT), WBO
1All_Videos, News
VIDEO
By
Admin on September 7, 2015
Featured, Irreecha, Irreecha 2015, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
1All_Videos, Culture, Culture/History/Language/Religion, Irreechaa
VIDEO
By
Admin on September 5, 2015
Featured, Irreecha, Irreecha 2015, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
1All_Videos, News
VIDEO
By
Admin on September 5, 2015
Hyder Usmael, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
1All_Videos, Hyder Usmael, Music/Films/Poetry
VIDEO
TVOMT: Gaafiif Deebii Artiistii Haarayaa fi Sabboonticha Hyder Usmael
By
Admin on May 5, 2015
HRLHA, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
1All_Videos
VIDEO
TVOMT: Gaafiiif Deebii Obboo Gaaromaa Waaqqessaa Waliin Goone!
By
Admin on April 27, 2015
TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
1All_Videos
VIDEO
TVOMT: Prof. Ismail Abdullee Magaalaa Torontoo Keessatti
By
Admin on April 15, 2015
Guyyaa Gootota, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT), WBO
1All_Videos
VIDEO
TVOMT: Gaafiif Deebi’ii Ob. Billoo Garbii Bakka Bu’aa G.M. WBO Biyya Alaa Waliin Goone
By
Admin on April 14, 2015
Guyyaa Gootota, Oromo Refugees, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
1All_Videos
VIDEO
TVOMT: Gaafiif Deebi’ii Baqqatoota Yeman Jiruu Waliin Goone fi Kabajaa Guyyaa Gootota!
By
Admin on April 7, 2015
Asaantii, Keyirat Yusuf, Oromo Movies, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
1All_Videos, Keyirat Yusuf, Music/Films/Poetry
VIDEO
TVOMT: Sagantaa Filmii Asaantii Magaalaa TORONTOO
By
Admin on April 3, 2015
Featured, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT), WBO
1All_Videos
VIDEO
By
Admin on March 2, 2015
TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
1All_Videos, News
VIDEO
TVOMT: Waan Abbaay Tsahaayyee Jedhe Ilaalchisee Artistooni Keenya Maal Jedhu?
By
Admin on February 25, 2015
Ifaa Gammachuu, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
1All_Videos, Ifaa Gammachuu, Music/Films/Poetry
VIDEO
By
Admin on April 9, 2014
Toltu Tufa, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
Advocacy/Activism, Language
Aad. Toltu Tufaa Kurfii Kaaba Ameerkaa Kan Duraa Torontoti Geggeesite
By
Admin on April 4, 2014
Afaan Publications, Toltu Tufa, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
News
AFAAN Publications’ Founder Aad. Toltu Tufa Warmly Welcomed by Torontonian Oromos as She Arrives for the AFAAN Event (Event Scheduled for Tomorrow/April 5, 2014 @ 94 Kenhar Drive, Toronto – between 2-7pm)
By
Admin on March 11, 2014
Elemo Ali, Menelik II, Teddy Afro, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
Elemo Ali, ElemoMenelik, Music/Films/Poetry
Elemo Ali: Maali Mallisaa
By
Admin on March 9, 2014
Juneeddii Saaddoo, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
News
TVOMT: Obboo Juneeddii Saaddoo Eenyu? TVOMT: “TV Oromiyaa MT: Badii Obboo Jundeedi Saaddoo Saba isaa irrati raawate hin himinaa jedhuu? Kun waan addunyarrati hin argamini. Yoo badii kan hin qabne tahe abbummaan as bahee akka badii itti hin qabne himachuutu akka malee, haqa jiru dhoksuuf muka walirrati cabsuun Oromummaa miti. Dhugaan yoomiyyuu ni injufati. Kanneen […]
By
Admin on March 5, 2014
Oromia Media Network (OMN), TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
News
Kurfii Guyyaa Eebba OMN Galma Aadaa Oromiyaa Magaalaa Toronto ti Raawate Hordofaa Kurfii Guyyaa Eebba OMN Galma Aadaa Oromiyaa Magaalaa Toronto ti raawate Hordofaa sagantaan kan Torontoo fii USA ti geffeefame yemmuu tahu hirmaattonni isa Ameerikati gaggeefames hordofaati irraa hirmaatan. Rakkoo qulgullin sagalee garuu dursinee dhiifama isin gaafanna.
By
Admin on February 27, 2014
Adnaan Mohammed, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
Adnaan Mohammed, Music/Films/Poetry
TVOMT: Gaafif Deebii Artist Adnaan Mohamad waliin Goone Hodofaa
By
Admin on February 16, 2014
Abdii Wuushu, Ahmad Sayyoo, Garibii Nuuree, Naasir Aadam, Tumsaa Omer, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
Movies, News
TVOMT: Artists Abdii Wuushu and Naasir Aadam Discuss About One of the Best Action Movies from Oromiyaa
By
Admin on February 4, 2014
Sharmarkee Aadam, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
Music/Films/Poetry
TVOMT: Producer Artist Sharmarkee Aadam Hojii Boonsaa Hojachaa Jiran Ibsu


text:
Ibsa Qeerroo Bilisummaa OromooOnkoloolessa 04,2014 Finfinnee
Mootummaan abbaa irree Wayyaanee manneen murtii Oromiyaa sadarkaa
olaanoo irraa hanga gadaanaatti jiran harka isaa keessa galchuun mirgaa
fi haqaa ummataa awwaaluu itti fufee jira. Ilmaan Oromoo gaaffii mirgaa
fi dimookiraasii karaa nagaa gaafatanitti humna waraana isaa bobbaasuun
qe’ee fi mooraa barnootaa keessatti jumlaan ajjeeseera. Kaan immoo qe’ee
fi barnoota isaanii irra ukkamsee jumlaan hidhee jira. Mootummaan
wayyaanee ilmaan Oromoo bal’eessaa tokko malee hidhee dararaa jiru
ofumaaf himatee karaa dabballoota isaanis dharaan ragaa itti bahuun
murtii sobaa irratti muraa jira. Qeerroo Bilisummaa Oromoo gochaa
diinummaa wayyaanee kana gadi jabeessee balaaleffata.


text:
WBO Godinaalee Oromiyaa Keessatti Tarkaanfii Fudhatu cimsuun Injifannoolee Galmeesse
Posted by Madda Walaabuu Press on 3/21/2013
Bitootessa 21, 2013 | Madda Oduu ABO
Gama biraan mootummaan Wayyaanee ummatoota tahe jedhee walitti buusuun umrii bittaa isaa dheereffatuu akka tooftaatti itti fayyadamuu itti fufuun Bitootessaa 7/2013 ummata Oromoo fi Beenishaangul Gumuuzii giddutti walitti bu'insa uumeen lubbuu namaa fi qabeenyaa irraan balaa dhaqqabsiisee jira. Waltitti bu'iinsa ummatoota lameen gidduutti uumame kan qindeessee dhalataa Tigree Asaffaa G/Tsiyon tahuun oggaa beelau lola kanaan manni ummataa lamaa fi qabeenyi walakkaa miliyoonaan lakkaa'amu barbadaa'uu ajaji WBO godinaa Baha Wallaggaa hubachiise. Lola Baha Wallaggaa Ona Yaasoo bakka gabaa Ayyaanaa jedhamutti adeemsifame kanaan kan mannii fi qabeenyi isaanii barbadeeffame dhalattoota Oromoo Belaay Mengeshaa fi Waaqjiraa Garbii jedhamanii tahuu ajaji WBO dabalee hubachiise. Lola ummatoota lameen gidduutti qabsiifame kanaanis lammiiwwan Oromoo,1, Hundee Bayyaanaa, 2, Dassaaleenyi Caalii, 3, Alamuu Gammadaa fi 4, Hamsaaluu Nugusee kanneen jedhamaan madaa'uun beekamee jira. Lola shira mootummaa Wayyaaneen ummata Oromoo irratti geggeeffamaa jiru kana of irraa faccisuufis ummatni tarkaanfii barbaachisu kan fudhatu tahuu hubachiise.
Karaa kaaniin Humni addaa WBO Bitootessaa 9/2013 Godina Wallaaggaa Bahaattii tarkaanfii Halleella fudhate. Tarkaanfii kanaanis mooraa waraanaa humna Wayyaanee fi kanneen ummata Gumuz keessaa Wayyaaneen ijaaramanii ummata Oromoo lolan guutummaatti barbadeessuun naannoo irraa fageessee jira. Kanneen tarkaanfiin kun irratti fudhatames kanaan dura lola ummata Oromoo irratti adeemsisaniin kanneen qabeenya ummataa barbadeessanii fi dhalattoota Oromoo 4 madeessan tahuu ajaji WBO hubjabeese. Mootummaan abbaa irree Wayyaanee Tarkaanfii humna Adda WBO kanaan rifachuun Waraanaa Magaalaa Neqemtee irraa gara Onotaa Wallaggaa Bahaatti bobbaasuuf yaalullee humni addaa WBO Onootaa Giddaa Fi Limmuu gidduutti daandii konkolaataa itti cufuunakka duubatti deebi'u dirqeera. Tarkaanfii humni addaa WBO fudhate kanaanis ummatni gammachuu isaa ibsee falmaa bilisummaa WBOn itti jiruuf qooda lammummaa irraa eegamu gumaachuuf qophii tahuu WBOf ibsee jira.
Bitooteessaa 6/2013 humni addaa WBO kuusaa boba'aa Shell jedhamu qabeenya dabballootaa fi basaasota Wayyaanee Onaa Giddaa magaalaa Guttiin keessaatti argamu irratti tarkaanfii fudhateen guutummaatti barbadeessee jira.
Gama biraan WBOn tarkaanfii Bitootessaa 9/2013 Godina Wallaaggaa Bahaa Ona Haaroo Limmuu fi Ona Yaasoo keessaatti fudhateen dabbalotaa fi basaasota Wayyaanee Ol aanoo lamaa du'aan oggaa adabu sadii madeessee jira. Akka kanaan 1,Daani'el Suyyuum fi Asaaffaa G/Tsiiyoon kan sabaa fi sablamotaa Ollaa Oromiyaa Ummataa Oromoo irraatti dulchiisuuf babbaafamaan oggaa ajjeesu Konkolaataa ittiin sosso'an lakkofsii A.A 05726 tahe gutummatti hojiin ala taasisee jira. Kanneen du'aan adabaman kanneeniin alatti 1, Tayyee Ababee 2, Araarsaa Amsaaluu fi 3, Taddaalee Gabayyoo kaneen jedhamaan haalaan madaa'uu ajaajni humna addaa WBO gabaasee jira.
Kana malees WBOn tarkaanfii diina irratti fudhatu cimsee itti fufe. Bitootessa 14, 2013 galgala sa'a 8:30 Boolee Arrabsi bakka koondominiyeemii Caffee jedhamutti tarkaanfii WBOn humni Risaa fudhateen loltootni diinaa 2 fi lukkeelee Waraana Wayyaanee gargaarsifatuun ummta Oromoo irratti duulan 3 ajjeessee 8 madeesseera. Lolli naannoo kanatti adeemsifamu kan itti fufee jiru oggaa tahu hojiin naannoo kanas guutummaatti dhaabbateera. Waraanni diinaa farra ummata Oromoo tahenaannoo kanatti bobba'es ummata naannoo marsee akka jiru oduun ajaja WBO irraa dabarfame beeksisee jira.
Gama biraan WBO humni Risaa Godinaa Shawaa Kaabaa ona Jiddaa magaalaa Sirxii keessatti Bitootessa 14/03/2013 halkan keessaa sa'a 11:00 tarkaanfii fudhateen poolisii lamaa fi hidhataa magaalaa sanaa Eliyaas Tolchaa jedhamu battalumatti ajjeeseera. Kanneen tarkaanfiin humna WBOn irratti fudhatame kanneen ummata hiraarsuun beekkamanii fi gorsa kennamaafii ture fudhatuu didan tahuu WBOn beeksiseera.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Gama biraan mootummaan Wayyaanee ummatoota tahe jedhee walitti buusuun umrii bittaa isaa dheereffatuu akka tooftaatti itti fayyadamuu itti fufuun Bitootessaa 7/2013 ummata Oromoo fi Beenishaangul Gumuuzii giddutti walitti bu'insa uumeen lubbuu namaa fi qabeenyaa irraan balaa dhaqqabsiisee jira. Waltitti bu'iinsa ummatoota lameen gidduutti uumame kan qindeessee dhalataa Tigree Asaffaa G/Tsiyon tahuun oggaa beelau lola kanaan manni ummataa lamaa fi qabeenyi walakkaa miliyoonaan lakkaa'amu barbadaa'uu ajaji WBO godinaa Baha Wallaggaa hubachiise. Lola Baha Wallaggaa Ona Yaasoo bakka gabaa Ayyaanaa jedhamutti adeemsifame kanaan kan mannii fi qabeenyi isaanii barbadeeffame dhalattoota Oromoo Belaay Mengeshaa fi Waaqjiraa Garbii jedhamanii tahuu ajaji WBO dabalee hubachiise. Lola ummatoota lameen gidduutti qabsiifame kanaanis lammiiwwan Oromoo,1, Hundee Bayyaanaa, 2, Dassaaleenyi Caalii, 3, Alamuu Gammadaa fi 4, Hamsaaluu Nugusee kanneen jedhamaan madaa'uun beekamee jira. Lola shira mootummaa Wayyaaneen ummata Oromoo irratti geggeeffamaa jiru kana of irraa faccisuufis ummatni tarkaanfii barbaachisu kan fudhatu tahuu hubachiise.
Karaa kaaniin Humni addaa WBO Bitootessaa 9/2013 Godina Wallaaggaa Bahaattii tarkaanfii Halleella fudhate. Tarkaanfii kanaanis mooraa waraanaa humna Wayyaanee fi kanneen ummata Gumuz keessaa Wayyaaneen ijaaramanii ummata Oromoo lolan guutummaatti barbadeessuun naannoo irraa fageessee jira. Kanneen tarkaanfiin kun irratti fudhatames kanaan dura lola ummata Oromoo irratti adeemsisaniin kanneen qabeenya ummataa barbadeessanii fi dhalattoota Oromoo 4 madeessan tahuu ajaji WBO hubjabeese. Mootummaan abbaa irree Wayyaanee Tarkaanfii humna Adda WBO kanaan rifachuun Waraanaa Magaalaa Neqemtee irraa gara Onotaa Wallaggaa Bahaatti bobbaasuuf yaalullee humni addaa WBO Onootaa Giddaa Fi Limmuu gidduutti daandii konkolaataa itti cufuunakka duubatti deebi'u dirqeera. Tarkaanfii humni addaa WBO fudhate kanaanis ummatni gammachuu isaa ibsee falmaa bilisummaa WBOn itti jiruuf qooda lammummaa irraa eegamu gumaachuuf qophii tahuu WBOf ibsee jira.
Bitooteessaa 6/2013 humni addaa WBO kuusaa boba'aa Shell jedhamu qabeenya dabballootaa fi basaasota Wayyaanee Onaa Giddaa magaalaa Guttiin keessaatti argamu irratti tarkaanfii fudhateen guutummaatti barbadeessee jira.
Gama biraan WBOn tarkaanfii Bitootessaa 9/2013 Godina Wallaaggaa Bahaa Ona Haaroo Limmuu fi Ona Yaasoo keessaatti fudhateen dabbalotaa fi basaasota Wayyaanee Ol aanoo lamaa du'aan oggaa adabu sadii madeessee jira. Akka kanaan 1,Daani'el Suyyuum fi Asaaffaa G/Tsiiyoon kan sabaa fi sablamotaa Ollaa Oromiyaa Ummataa Oromoo irraatti dulchiisuuf babbaafamaan oggaa ajjeesu Konkolaataa ittiin sosso'an lakkofsii A.A 05726 tahe gutummatti hojiin ala taasisee jira. Kanneen du'aan adabaman kanneeniin alatti 1, Tayyee Ababee 2, Araarsaa Amsaaluu fi 3, Taddaalee Gabayyoo kaneen jedhamaan haalaan madaa'uu ajaajni humna addaa WBO gabaasee jira.
Kana malees WBOn tarkaanfii diina irratti fudhatu cimsee itti fufe. Bitootessa 14, 2013 galgala sa'a 8:30 Boolee Arrabsi bakka koondominiyeemii Caffee jedhamutti tarkaanfii WBOn humni Risaa fudhateen loltootni diinaa 2 fi lukkeelee Waraana Wayyaanee gargaarsifatuun ummta Oromoo irratti duulan 3 ajjeessee 8 madeesseera. Lolli naannoo kanatti adeemsifamu kan itti fufee jiru oggaa tahu hojiin naannoo kanas guutummaatti dhaabbateera. Waraanni diinaa farra ummata Oromoo tahenaannoo kanatti bobba'es ummata naannoo marsee akka jiru oduun ajaja WBO irraa dabarfame beeksisee jira.
Gama biraan WBO humni Risaa Godinaa Shawaa Kaabaa ona Jiddaa magaalaa Sirxii keessatti Bitootessa 14/03/2013 halkan keessaa sa'a 11:00 tarkaanfii fudhateen poolisii lamaa fi hidhataa magaalaa sanaa Eliyaas Tolchaa jedhamu battalumatti ajjeeseera. Kanneen tarkaanfiin humna WBOn irratti fudhatame kanneen ummata hiraarsuun beekkamanii fi gorsa kennamaafii ture fudhatuu didan tahuu WBOn beeksiseera.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Bitootesa 02, 2014
Akkamu beekkamu baradabre, ji’a March 2013 gameeyyii Qabsoo Bilisummaa fii Walabummaa Oromiyaa lama dhabuun keenya ni yaadatama. Gadda ulfaataa nu qunname kanaan dhaabbiilee siyaasaa Oromootii fii lammiileen Oromiyaa akkasuma firoottan Q.B. Oromiyaa marti gadda ulfaataa keeysa qaxxaamurree kunoo bara tokkoffaa du’a gameeyyii kanaa geenyee jirra. Sooreysi Oromiyaatii fii abbaan Warraaysa Qabsoo Bilisummaa fii Walabummaa Oromiyaa J/ Jaarraa Abbaa Gadaa gaafa:- 03-03-2013 guyyaarraa sa’aa 2:30 irratti lubbuun dabruu isaaniitti lammiileen keenya maraaf guyyaa gaddaa tahee ture. Osoo kanarraa hin bayyanatin gaafa:- 06-03-2013tti HD dhaaba ULFO kan tahe J/ Shaazalii Gaatuur Mahammad wareegamuun dhagahamee ture.
Gaddi gaddarratti nuuf dabalame. Haalaulfaataa kana keeysa qaxxaamurree mul’ata jaallan kanaa dhugoomsuuf baallama keenya haaromsinee Qabsoo if dura furgaasuun ittifufe.
Eegaa guyyaan kun guyyaa gaddaa cimaa tahuus boqonnaa qabsoo haaraya banuun isaa yaadannoo addaa akka qabaatu taasisee jira. Kanaaf qabsaawotaa fii lammiileen Oromiyaa marti akkuma haalaa fii bakki isaaf mijjaawetti guyyaa kana yaadannoo godhachuun baallama saanii akka haaromsan hogganni dhaaba ULFO dhaamsa dabarsa.
Lammiileen Kenya kan Oromiyaa jiraattan Salaata jummaairratti yaadatanii duwaa’ii isaaniif akka godhan ULFOn ni hubachiisa. Kanneen biyyota arabaa jiraattaniis guyyaa lammiilee keenya achi jiran hirmaachisuuf tolu guyyaa jimmataa 07-03-2014 (March 7) yaadatanii Ooluun barbaachisaadha. Akkasuma kanneen Afrikkaa, Awroopaa, Ameerikkaa fii Awstaraaliyaa jiran ammo gaafa dilbataa (alhadaa) 09-03-2014 (March 9) walitti dhufanii guyyaa kana godhachuun qabu. Yaadannoo kana godhuun lammiileen keenya kan dheebuu bilisummaa fii walabummaa Oromiyaa qabaniif abdii fii dambooba gaarii yoo tahu farreen qabsoo keenyaatiif ammo jalabultii diigamaa isaaniiti.
Haaluma ulfaataa dabarsine kana keessatti jijjiramni qabsoo Oromiyaa dhaloota haarayaan akka burruqa ibiddaa ykn volkaanotti dhoohee jiru kun cimee akka itti fufuu fii kanneen Qabsoo hidhannoo gaggeeysaa jiraniis mooraa Qabsoo tokko keeysaa burqanii Oromiyaa walaboomsuuf yeroon isaa dhihoodha, jechuun Hoogganni dhaaba ULFO dhaamsaa kana xumuree jira.
Tokkummaan Humna!
Oromiyaan Ni Walaboomti!
KHR ULFO
March 01/2014


text:
Oromiyaa Godinaalee Adda Addaa fi Manneen Barnootaa Keessatti FXG Jabaatee Itti Fufee Jira.
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 4/08/2016
Ebla 08, 2016 | Qeerroo.org
Oromiyaa Ilubbaabooritti Eebla 6, 2016 eegalee barattoonni sad.2ffaa fi qophaa’inaa algee Mattuu, Beddellee’ barnoota hin barannu, hanga warri hidhaman hiikamnaitti qormaata biyyoolessaa hin qoramnu jechuun FXG kaasan addaan osoo hin kutin itti fufanii jiru.
Godina Shaggar Bahaa Bishooftuuttis barattoonni sad.2ffaa fi sad.1ffaa liiban Cuqqaalaa FXG uumanni kaaseen humni waraana Itiyoophiyaa tarkaanfii uummata irratti fudhatuuf yaalus uummanni ofirraa deebisee jira.
Naannoo Finfinnee dukamitti Eebla 5, 2016 barattoonni qophaa’ina dhiiqa ergisuuf heyyamasaanii kennanii hojjettoonni fayyaa yeroo gara mooraa mana barumsaa seenan dhiigi keenya osoo iddoo hundaatti dhangala’uu akkamiin dhiiga ergisaa jedhamna jechuun FXG kaasanii tarkaanfii lukkuulee Wayyaanee irrattis fudhatamee jira.
Harargee bahaa aanaa Faadisitti Ebla 3, 2016 eegalee jiraattonni bulchaan aanichaa nuuf haa bu’u jechuun finciili uummatan itti fufaa waan jiraniif qaamni ilaallatu yoo uummata hin haasofsiifne rakkoo gudaan kan uumamuudha jechuun ergamtootni fi kaabinoonni aanaa hedduun raafama guddaa keessa seenanii jiru.
Itti fufudhaan Yuunivarsiitii Haramaayaatti barataan osoo mooraa hin seeniin poolisii tahee hojjetaa ture 1 yeroo ammaa odeeffannoo barattoota oromoo mootummaa Wayyaaneef dabarsee kennaa waan jiruuf suuraa fi seenaa gabaasa waliin weebsaayitii’oromo one love’ jedhurratti gadhiisuun tarkaanfiin irratti fudhatamuu qaba kan jedhu dabarsuun poolisoonni mooricha guutummaatti mooraa sodaa kanaan gadhiisani akka jiran Qeerroon gabaase. Qeerroonis mooricha dhunfate toohatee jira wayita kana barumsi hin jiru FXG malee jedhu.
Yuunivarsiitii walqixxeetti barattoonni Oromoo dhaaba ABO deeggaran ; kanaan dura garee disipiliiniin fi koomaandi poostii moorichaan gorfamaniiru jechuun barattoonni 9 guutumman guutuuttu ariayamanii,17 immoo adabbii waggaa 2 akkasumas 9 immoo akeekkachiisi dhumaa akka itti kenname eebla 5, 2016 ibsame. Haaluma kanaan mooraa kanatti fxg ka’ee finiinaa jiraachuun gabaafame.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Sadaasa 17, 2012
Gootichi WBO Sadaasa 13, 2012 Godinaa Baha Wallaggaa Ona Haroo Limmuu bakkaa Gaattiraa Danbii jedhamutti waraana Wayyaanee maqaaa sakattaan ummata dararuuf bobba'e irratti tarkaanfii fudhateen loltoota diinaa 4 oggaa ajjeesu 6 madeessee jira. Ajajaan humna Wayyaanee Taaddalaa Tsiyoon jedhamu kanneen madaa'an keessatti kan argamuu fi haalaan madaa'u gabaasi WBO Godinaa Baha Wallaggaa addeessa.
Mootummaan rukuttaa humna isaa irra gaheen rifate yeroo ammaa humna waraanaa dabalataa gara godina Bahaa wallaaggaatti guuruun nannoo Abbaa mo'aa qubsisaa jiraachuun gabaafamera. Kana malees mootummaan abbaa irree kun haala naannoo kanatti tahu irraa baaragee gutummaa Godina Bahaa Wallaaggaa fi Godinaa Horroo Guduruu Wallaaggaattii duula hidhatootaa Gandaa irraa Meeshaa hiikkuu gagggeessuuttii argama. Humni poolisaa Federaalaa fi poolisa naannoo kan hiikkachiisaa jiran hidhattoota dhalootaan Oromoo tahan irraa ti. Kana waliin gabaasni WBO ilmaan Oromoo miseensa poolisaa tahanii tarkaanfii fudhatamaa jirru hin deggerres hiikkachiifamaa akka jiran hubachiisa. Ummata Oromoo hiikkachiisuun meeshaa maleeyyii taasisanii bittaa isaanii itti fufuuf shira Wayyaanotaan Oromoo irratti hojjatamu kana ummatni akka dura dhaabbatuu fi hin hiikkanne Qeerroon Godinaa Baha Wallaggaa kakaasaa akka jiru gabaasni WBO ni hubachiisa.
Injifannoo Ummata Oromoof!


text:
Monday, December 7, 2015
WBOn Godina Bahaa Loltootaa fi Poolisoota Federaalaa Wayyaanee Barattootaa Fi Ummata Irratti Roorrisaa Jiran Haleeluun Hidhattoota Diinaa 23 Ol Hojiin Ala Godhe
Mirga abbaa biyyummaa fi bilisummaa ummata Oromoo dhugoomsuuf falmaa karaa hidhannoo godhaa jiru karaa hundaanuu jabeessaa kan jiru gootichi WBO, haleellaa diinaa fi ergamtoota diinaa irratti fudhataa jiruun Mudde 05 – 07, 2015tti Bahaa fi Lixa Harargee keessatti loltootaa fi poolisoota wayyaanee irratti injifannoo boonsaa galmeessuun 23 ol hojiin ala gochuu Ajaji WBO Godina Bahaa oduu tarkaanfii waraanaa har’a Mudde 07, 2015 SBOf ergeen beeksisee jira.
Haaluma kanaan Humni Addaa WBO Mudde 07, 2015 guyyaa har’aa Baha Harargee Ona Haromaayaa bakka Daammoota jedhamutti poolisoota wayyaanee barattootaa fi ummata doorsisuuf bobbaafaman haleelee tokko (1) battalatti oggaa ajjeesu, hedduu isaanii madoo taasisee jira. Ummatni naannoos aarii qabu poolisa ajjeefame kanatti ba’ataa akka ture ibsameera. Tarkaanfii kanaan walqabatee mootummaan wayyaanee humna federaalaa guddaa Daammoota, Baate, Qeeyransaa fi kkftti bobbaasuun ummata gooluuf yaalus, barattootnii fi ummatni gamtaan ta’uun FDG jabaa finiinsaa akka jiran beekuun danda’ameera. FDG deemaa jiru keessatti barataan ammaaf maqaan isaa hin baramin tokko hidhattoota wayyaaneen akka wareegames barameera.
Mooraa Yuuniversitii Adaamaa, Amboo, Finfinnee, Hawaasaa fi Jimmaatti Har’a FDG Itti Fufee Jira
(Qeerroo) –Mooraa Yuuniversitii Adaamaa, Amboo, Finfinnee, Hawaasaa fi Jimmaatti har’a FDG itti fufee jira. Yuuniversitiiwwan kanneen irra adda kan taasisu yuuniversitii Adaamaa keessatti FDG qabatee jiru kan dhaamuu fi humna waraana wayyaaneen boodatti deebi’u osoo hin taanee kan ijaarsa hundee gadi fageeffatee jiru hojjettoota mootummaa mooraa yuuniversitii guutummaa habashaa irraa kan hafe, barataan oromoo guutummaan yuuniversitii keessaa miseensotaa fi deggertoota OPDO dabalatee gaaffiin keenya gaaffii sabaati gaaffiin kenya lafaati saamamuu lafaa fi ciramuu lafa keenyaa jabeessine mormina kan jedhanis msieensota OPDO gaaffii abbaa biyyummaa har’a FDGn magaalaa fi mooraa yuuniversitii Adaamatti gaggeeffamaa jira.Humni waraanaa magaala Adaamaa buufatee jiru kan har’a magaala Finfinnee irraa ergame poolisii federaalaa lakkoofsa 5,6, fi 7 keessa magaala Finfinneetti argamu diddaa yuuniversitii Adaamaa dura dhaabbachuuf guuuramee jira.
Three sudents killed in protests across Ethiopia’s Oromia state
December 5, 2015 (ADDIS ABABA) –Three university students were confirmed dead and many others injured following days of protests by students at Haramaya University and other towns in Ethiopia’s Oromia state.
The students were killed by federal police after protesters clashed with security personnel trying to disperse demonstrating students in and around campus.
Students staged the protests over the central government’s controversial plan known as the ‘Addis Ababa Integrated Development Master Plan, which intends to expand the capital, Addis Ababa into parts of Oromia, the country’s largest regional state.
Oromia/Ethiopia: Region-Wide, Heavy-Handed Crackdown on Peaceful Protesters
HRLHA Urgent Action
December 05, 2015
For Immediate Release
The Human Rights League of the Horn of Africa expresses its grave concern at the continuation of gross human rights violations in Oromia Regional State, violations that have regularly occurred since 1991 when the TPLF/EPRDF came into power.
The most recent heinous crime was committed- and is still being committed- against defenseless school children protesting against the approval of “the Addis Ababa Integrated Master Plan” by the Oromia Regional State Parliament a month ago. The peaceful protest involved many elementary school, high school, university students and civilians. Among them were students in Western Oromia zones, Najo, Nekemt, Mandi high schools and in other towns, in Central Oromia in Ginchi, Ambo, Addis Ababa high schools and the surrounding towns, Eastern and Southern Oromia zones, in Haromaya , and Bule Hora Universities and many more schools and universities. In violation of the rights of the citizen to peaceful demonstration enshrined in the Ethiopian Constitution[1] Chapter two, article 30 (1) states “Everyone has the right to assemble and to demonstrate together with others peaceably and unarmed, and to petition. Appropriate regulations may be made in the interest of public convenience relating to the location of open-air meetings and ‘the route of movement of demonstrators or, for the protection of democratic rights, public morality and peace during such a meeting or demonstration” students in all of these places were severely beaten, imprisoned or even killed.
Dispatches: Yet Again, a Bloody Crackdown on Protesters in Ethiopia
(Human Rights Watch) — Student protests are spreading throughout Ethiopia’s Oromia region, as people demonstrate against the possibility that Oromo farmers and residents living near the capital, Addis Ababa, could be evicted from their lands without appropriate – or possibly any – compensation. Social media is filled with images of bloodied protesters; there are credible reports of injuries and arrests in a number of towns; and local police have publicly acknowledged that three students have died so far.
The current protests echo the bloody events of April and May 2014, when federal forces fired into groups of largely peaceful Oromo protesters, killing dozens. At least hundreds more students were arrested, and many remain behind bars. Both then and today, the demonstrators are ostensibly protesting the expansion of Addis Ababa’s municipal boundary into the surrounding Oromia region, which protesters fear will displace Oromo farmers from their land. But these protests are about much more: Many Oromos have felt marginalized and discriminated against by successive Ethiopian governments and have often felt unable to voice their concerns over government policies.
Friday, December 4, 2015
Report says Haromaya residents join Oromo protests against the Master Plan
(Gadaa) — The Oromia-wide protests against the Addis Ababa Master Plan have continued for another week. According to a reliable report, today, December 3, 2015, Haromaya town’s residents, in Eastern Oromia, marched through the town denouncing the Addis Ababa Master Plan and the brutal attack of the Ethiopian Federal Police (Agazi, the military-police branch of TPLF) against peacefully-protesting students earlier the week at Haromaya University. Earlier the week, Haromaya University’s Oromo students were protesting against the Addis Ababa Master Plan, whose goal, they say, is to expand the City of Addis Ababa by many folds by evicting Oromo farmers from their land around Addis Ababa, and, consequently, leading to the loss of the Oromo livelihood, and the Oromo cultural and linguistic identity in the region. As shown in this video, they were violently met by the Ethiopian Federal Police, which stormed the campus – killing at least three and wounding many more, according to media reports; a fourth student, named Gazzahany Oliqaa, died a day later from complications of the police beatings.
Dabalaa Xaafaa reebicha ulfaataa dhaan ajjeefame
Ummata Oromoof gara laafina kan hin qabne, faashistiin abbaa irree wayyaanee ajjechaa ilmaan Oromoo irratti raawwataa jiru jabeessee itti fufuudhaan guyyaa kaleessaa Mudde 03,2015 sabboonaa qabsa’aa sabaa Dabalaa Xaafaa reebicha ulfaataa irraan gahuudhaan ajjeese.
(SBO – MUDDE 04, 2015) Hidhaa fi ajjechaadhaan ummata Oromoo fi ilmaan isaa mirgaa fi bilisummaa isaa kabajsiifachuuf murannoon guutuu Oromiyaa keessatti sossohaa jiran of booda deebisa yaada jedhuun abdii kutannaadhaan duula bal’aa hidhaa fi ajjechaa hammate kan gocha sanyi duguuggaa irraa adda hin taane ummata Oromoo fi ol adeemtuu Oromoo irratti raawwataa kan jiru mootummaan faashistii wayyaanee, guyyaa kaleessaa Mudde 03,2015 sabboonaa qabsa’aa goota ilma Oromoo Dabalaa Xaafaa Oromummaa isaan yakkuun erga qabeen booda, reebichaa fi tumaatii humnaa olii irratti raawwachuudhaan ajjeesee jira.
Sabboonaa fi kabajamaan qabsa’aan sabaa Dabalaa Xaafaa hidhattoota diinaa humnoota federaalaan qabamee akka malee reebamee miidhamuu irraa waldhaansaaf gara Finfinnee hospitaala Xiqur-Ambassaatti geeffamus akka malee waan rukutameef irraa dandamachuu dadhabee hospitaaluma kanatti guyyaa kaleessaa ganama sa’aa 11:00 (11:00 AM) irratti wareegamee jira.
Mirga Eenummaa fi Abbaa Biyyummaa Sarbamnee Sabummaan Dhabamuu hin Haayyamnu
(Ibsa ABO Haala Oromiyaa Amma Ilaaluun)
Ummatootni cunqurfamoo empaayera Itophiyaa mirgi sabummaa fi namoomaa kabajameefii bilisummaa fi walabummaan jiraachuuf,
Sirni dantaan ummatootaa keessatti kabajamu fi murteessummaan ummatootaa keessatti dhugoomuu, ummatoota aangoomsu argamsiisuuf qabsoon gochaa turanii fi jiiran ammayyuu xumura hin godhatne. Qabsoo adeemsisaniin mootummoota jijjiiruu danda’an illee ummatootni aangoomuu hin dandeenye. Qabsoon ummatootaa addatti ammo kan ummata Oromoo waggoota dhibbaa ol lakkoobsise bakka ummatni Oromoo barbadu akka hin gahiin ifaa dha.
Empaayera Itophiyaa keessatti qabsoo ummatootaan mootummootni jijjiiramanis kan ummata Oromoof rifaatuu hin qabne, sirna ummata Oromoon tajaajiltuu ittiin taasifatan ijaarratanii malee kan sabummaa isaa beekee kabaju hin ijaarre. Kana irraas cunqursaan saba keenya irratti ni jabeeffame malee hin laaffatne. Kan ammaa ammoo ittuu hammaatee “Fanxoo irratti Cittoo” akkuma jedhamu tahee imaammata sanyii duguuggii Minilikiin bu’ureeffame haaromfatuun ummata Oromoo dachee irraa dhabamsiisuuf sochii bal’aa irratti argama.
Tuesday, December 1, 2015
FDG Eegale Tokkummaa Ilmaan Oromoon Jabaatee Mootummaa Abbaa Irreetti Xumura Ni Taasisa!
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
(Qeerroo)–Uummatni Oromoo waanjoo garbummaa jalatti kufe jedhee guyyaan itti tole jedhee bule hin jiru. Hin jiraatus. Qabsoo Bilisummaa Uummata Oromoo gaggeeffamaa asiin gahe keessatti uummatni Oromoo waanjoo garbummaa of irraa buusuuf qabsoo hadhaawaa gaggeessaa tureera. Addatti Jaarmayaan Qeerroo Bilisummaa bara 2011 akka Jaarmayaatti erga of labsee asitti FDG mootummaa Wayyaanee hundeen raasan gaggeessaa turee ammas itti jira. Keessumaa ammoo bara 2014 keessatti uummatni Oromoo tokkummaadhaan diina dura dhaabbatee ‘‘ Haqa Keenyaa fi Biyya Keenya Diinaaf!’’ jechuudhaan wareegama qaqqaalii kaffaleera. Kumaatamaan mana hidhaatti ukkaamsamanii jiru. Dhibbootaan ammoo irbaata rasaasaa tahuudhaan dargaggootni Oromoo abbaa biyyummaa uummata Oromoo mirkaneessuuf rasaasa dura dhaabatanii ammas itt jiru.
BBC decided to start broadcasting in Afaan Oromo
FB: Seenaa Abdissa
Fulbaana 6, 2015 ibsa meediyaa addunyaawaa BBC World irraa ba’een Afriikaa dabalatee biyyoota kanneen akka Ruusiyaa fi Kooriyaa keessatti Afaanota garaa garaatiin tamsaasa jalqabuuf qophii gochaa akka jiru ibsuun isaa yaadannoo yeroo dhiyooti. Afaanotni BBC World irratti xiyyeeffates afaanota hojii mootummaa akka ta’an gabaasa Fulbaana 06 irratti ibseera. Ibsa dhimma kana irratti ba’een wal qabatee Gaanfa Afriikaa keessaa Ethiopia fi Ertiraan biyyoota tamsaasni kun itti jalqaban akka ta’e BBC’n yeroo ibsutti afaan kamiin akka jalqabu tilmaamuun nama hin rakkisne. Afaan hojii mootummaa Ethiopia Afaan Amaaraa qofa waan ta’eef akkasumas Tigiriffi Afaan waliigalaa Mootummaa Ertiraa waan ta’eef biyyoota kanneen keessatti afaanonni kun lameen qofti akka filataman ibsa yeroo sana ba’e irraa tilmaamuun nama hin rakkisu.
Subscribe to: Posts (Atom)