text:
Namoonni utuu hin beekinis ta’ee beektani, akkasumas ergama diinaas fudhattanii maqaa Qeerroo Bilisummaa Oromoofi Logo Qeerroo Bilisummaa Oromootti fayyadamuun Ibsa, akeekkachisaa (diniinaa)fi barruu adda addaa kan naamusaafi Sansaka naamusa Qeerroo Bilisummaa Oromoofi Qabsoo Bilisummaa Oromoo hin qabne afaan garaagaraatti fayyadamuun maqaa balleessii , shiraafi yaada faallaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo maxxansitan, facaastan serdhablummaafi yakka Qabsoo Bilisuummaa Oromoo irratti rawwachaa jirtan irraa atattamaan akka of dhaabdan Qeerroon Bilisummaa Oromoo gadi jabeessuun isin akeekkachiisa!!Gochaa akkasii irraa kan hin dhaabbatne yoo ta’ee itti gaafatama seenaafi seeraa jalaa bahuu kan hin dandeenye ta’uu ni hubachiifna!
Uummaatni Oromoo baldhaan hordoftootnifi deeggartootni Qeerroo Bilisummaa, miseensootni Qeerroo Bilisummaa Oromoo, qabsaa’otni Oromoo, jaarmiyaaleen Siyaasaa Oromoo hundi, beektootni Oromoofi actiivistootni Oromoo hundi kana hubachuun Ibsi, akkaakkachiifni, hubachiisniifi beeksifni Qeerroon Bilisummaa Oromoo sochiin warraaqsa biyyoolessaa Oromiyaa FXG galiin gahuufi adeemsa qabsoo bilisummaa Oromoo ilaalchisuun Qeerroo Bilisummaa Oromoon baafamu hoggantootaa Qeerroo Bilisummaa Oromoon qophaa’ee seeraafi Sansaka naamusaa Qeerroon Bilisummaa Oromoo qabuufi Qabsoon Bilisummaa Oromoo eeguun masakamee kan maxxanfamuu ta’uufi akka jaarmiyaatti Website Qeerroo Bilisummaa Oromoofi Medialee qabsoo Oromoon kan dabarfamu ta’uu gadi jabeessinee hubachiifna!!
Injifannoon Uummata Oromoof
Gadaan Gadaa Xummura Garbummaati!!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo!!
Bitootessa 9/2018
Hubachiisa Qeerroo Bilisummaa Oromoo Irraa Kenname!!
Namoonni utuu hin beekinis ta’ee beektani, akkasumas ergama diinaas fudhattanii maqaa Qeerroo Bilisummaa Oromoofi Logo Qeerroo Bilisummaa Oromootti fayyadamuun Ibsa, akeekkachisaa (diniinaa)fi barruu adda addaa kan naamusaafi Sansaka naamusa Qeerroo Bilisummaa Oromoofi Qabsoo Bilisummaa Oromoo hin qabne afaan garaagaraatti fayyadamuun maqaa balleessii , shiraafi yaada faallaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo maxxansitan, facaastan serdhablummaafi yakka Qabsoo Bilisuummaa Oromoo irratti rawwachaa jirtan irraa atattamaan akka of dhaabdan Qeerroon Bilisummaa Oromoo gadi jabeessuun isin akeekkachiisa!!Gochaa akkasii irraa kan hin dhaabbatne yoo ta’ee itti gaafatama seenaafi seeraa jalaa bahuu kan hin dandeenye ta’uu ni hubachiifna!


c: text/html

text:
Seera bulchiinsa preezdaantummaa fi mana mareetin muummeen mootummaa yoo du’aan boqatan, paartichi yaa’ii ariifachiisadhaan nama bakka buusa.
Sirna Gadaa waan akkanaa yoo mudate falli maal ta’a seetu?
Akka Booranni jedhutti abbaan Gadaa angoorra jiru utuu baallii hin kennine yoo jaare, akka Gujiin himuttimmoo nami abbaa Gadaa ta’uuf deemu yookaa gadoomarra jiru yoo qorcaa micciire eenyutu bakka bu’a?
Boorana biratti mudannoon akka kanaa kallattii lachaniinuu akka mudatee ture odeeffannoo arganneera.
Abbaan Gadaa baallii fuudhan Kuraa Jaarsoo nama silaaf abbaa Gadaa ta’u dursee filame jaaree jennaan isaan bakka bu’anii obbo Hordofaa Galgaloo nutti himaniiru.
Gosti walii galee obboleessi nama sanaa beekomaa fi bulchiinsa irratti cimaa ta’uun yoo yaadame bakkicha dhaaluu danda’a.
Yookaammoo lubuma sana keessaayi namni kan bakka buufamu.
Fakkeenyummaaf yoo fudhanne abbaan Gadaa Guyyoo Gobbaa irraa baallii kan fuudhan Kuraa Jaarsoo Kuraa waliigaltee gosaatiin bakka ilma obboleessa abbaa isaanii dhaalan.
Silaa Abbaa Gadaa ta’uuf dursee kan filame Guyyoo Morquu duunani.
Fiixee yookaa gogeessa Gadaa Booranaa shananittuu namni lubaan miseensa ta’u guyyaa kuusa ta’erraa kaasee hayyoota Adulaa ja’a filata.
Hayyoota Adulaa kana keessaayi Abbaa Gadaattis kan ce’u.
Aduloota waggootaan dura lallaban ja’an kana keessaa kan itti aanaa abbaa Gadaati jedhame bakka sana bu’ee Gadoomatti akka dhufudha obbo Hordofaan kan himani.
Garuummoo Aduloota kanniin keessaa namni cimaan dhabamnaan gosa isaa keessaa itti dhiheenyaan kan jiru akka muudamu ta’a.
Haala kanaanis kan tolu yoo hin jiraanne Abbaan Gadaa kan Boorana qajeelchu waan milkiin uummata bulchu waan ta’eefuu kan safuuf beekoma qabu,kan wanti aadi malee isa biratti iddoo hin qabaanne ilaalamee Oromuma Booranaa gosa kamuu keessaa filamuun abbaa Gadaa ta’a.
Haalli akka kanaa Gujii biras jira. Fincaan Gujii shananiif wayita miseensa ta’amu bara kuusarra ga’anutti namoonni torba balbala Gujii torban irraa filaman guyyoota 27 ta’aniif mana barnootaa galu.
Agaalla galu jedhaan Gujiin.Agaalla jechuun dallaan ijaaramee sana keessattimmoo galmi tolfamee barnoonni iddoo itti kennamu.
Isaan kuni akka isa ammayyaatiin koree hoji raawwachiiftuu akka jennuuniiti.
Torbiin kuni hundinuu ga’ee mataa isaanii qabu jedhan itti gaafatamaan Waajjira Aadaa fi Turizimii godinichaa obbo Dambii Turcee.
Warri Agaalla galan kunniin namoota torbii filatan inni duraa abbaa Murtiiti.
Boodas Abbaa Gadaa kan ta’u kanuma.Kan Abbaa Murtii gargaarummoo jalkeya jedhama.
Namoonni biroo tartiibaan faga,hayyuu,waamura,torbii fi jaldhaaba.
Rakkoon akka abbaa Gadaa qorcaa micciirsisuu yookaa gorora liqimsuu jechuun du’aan boqachuu isaan mudatu hayyoota torbii kana keessaa baka bu’ama.
Torbii balbala torbaa kana keessaa namni akeeka biyya hogganuu qaba jedhamu abbaa murtiitu filama.
Abbaan Murtii kuni dooroma ga’ee abbaa doorii, Gadaa yoo ga’ummoo abbaa Gadaa ta’a.
Abbaa murtii kanatti kan aanu Jalkeya inni jedhamu yeroo maraa bakka bu’aa abbaa Gadaa ta’uun kan tajaajuludha.
Rakkoon abbaa Gadaa gorora liqimsiistu yoo uumame namoonni torban kuni waliin ta’uuni murtii jalkeyi abbaa Gadaa ta’uu kan mirkaneessani jedhan obbo Dambii Turcee.
Jalkeyi yookaa itti aanaan abbaa Gadaa kunis dandeettii bulchiinsaa kana hin qabu taanaan ni gombifama.Kana jechuun paartiin yookaa lubi suni nama biraa laalee bakka buusa.
Boorana biratti bara abbaa Gadaa 58tessoo haalli Abbaan gadaa adoo angoo hin fixatin itti jaare mudatee kan ture ta’uu eerama.
Obbo Hordofaa Galgaloo himana maanguddoo Booranaa irraa akkan hubadhetti bakka isaanii namni gosaan lallabame abbaa Gadaa ta’ee Gadooma sana xumursiisera.
Abbaan Gadaa duraa jaarraan Liiban Kusee Liiban bakka bu’e jedhama.
Gama Gadaa Tuulamaatiin haalli akka kanaa akkami kan jedhu iyyaafanneerra.
Abbaan Adeemsa hojii tajaajila deeggarsa oogummaa too’annoo fi hordoffii magaala Bishooftuu fi barreessaan Gumii Tokkummaa Abbootii Gadaa obbo Caalaa Soorii erga bara sirni nafxanyaa naannaa giddu galeessaa kana too’ateetuu wa-harkaa fuudhiinsi baallituu seera qabeessa utuu hin ta’in tureera.
Lubni Gadaa shanan bara gadooma isaanii yaa godaananu malee abbaa Gadaa kan ta’u kallattii sirriin baallii fuudhee miti.
Kan adeemsa sirriin baallii fuudhe Abbaa Gadaa Bayyanaa Sanbatoo qofa.
Kanneen sanaan dura turan abbaa Gadaa muul’adhuu qofaan as ga’ani.
Yemmuu caffee godaananitti gadaan jiraa jedhamee yoo gaafatamu anatu gadaadha jedheetu abbaa Gadaa kan ta’aa ture.
Dhimmi waa’ee sirna Gadaa sana keessatti ta’u gama koree hoji raawwachiiftuu Tuulamni Saglan Yaa’ii jedhuutiin raawwatama.
Ta’ullee bara gadaa Bayyana Sanbatoo kanatti seerri abbaan Gadaa yoo du’e kallattiin eenyutu bakka bu’a kan jedhu hin lallabamne jedhan obbo Caalaan.
Qorannoo bara gadaa itti aanu Gadaa Melbaatti ni ilaalama jedhamee eegama.
Haala hayyoota torbii balbala Gujii torbaa filaman,kan booranaa hayyuu Aduulotaa gosootuma Booranaa keessaa ta’uun kan dursee qophaa’u ta’ee yoo qorcaa micciiruun dhufte yookaa jaaran irra deebi’amee baallii itti kennina jedhamee godaansaaf hin ba’amu.
Hayyooti kunniin itti mari’atuun yaa’ii koree hoji raawwachiiftuu ol kan ta’e yaa’ii Caffeetiin uummatatti beeksisu.
Getaachaw Muul’ataa, Shallamaa Kabbee

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Koomishiiniin Filaannoo Keeniyaa, Filaannoo irra deebii prezdaant Uhuruu Keenyataa Injifatuu labse.
Filaannoo prezdaantummaa Keeniyaa irradeebii yeroo lammaffaatiif geggeefameen, ammas Prezdaant Uhuuruu Keenyaataa injifatuu Koomishiinni Filaannoo Keeniyaa IEBC guyyaa hardhaa labse.
“Kaadhimamaa Prezdaant Uhuuruu Keenyaataa fi itti Aanaa Prezdaantii Wiliyaam Ruutoo baga gammaddan” jechuun kan injifatan tahuu labse.
Filaannoo August 8/2017 geggeeffamee tureen, Koomishiiniin Filaannoo (IEBC) prezdaant Uhuuruu Keenyaataa injifatuu eega labsee booda, manni murtii olaanaa iyyannoo paartiin mormitu NASA dhiheeffate irratti hundaa’uun bu’aan filannoo sanii seeraan ala jechuun kuffise. Akkasumas filannoon harayni irra deebifamee onkololeessa 26/2017 akka geggeeffamu murteesse.
Paartiin mormituu NASA kan kaadhimamaa Prezdaantii Raayilaa Odingaa tiin durfamu immoo, qondaaltonni Komishinii Filannoo hanga aangoo lakkisaanitti kan hin hirmaanne fi ummannis bahee akka hin filanne gaafate.
Filaannoo Onkololeessa 26/2017 geggeeffame kanaan, Uuruu Keenyaataa sagalee miliyoona torbaa ol( 98% ) argachuun filatameera.
Filaannoo kanaaf lammiileen Keeniyaa 19,611,423 kan galmaa’an yoo tahu, namoonni 7,616,217 qofti kan Sagalee kennatan tahuus beekameera.


text:
Oromia: Ibsa Ejjannoo Gurmuu Deeggarsa Kongiressii Federaalistii Oromoo Idil-addunyaa irraa kenname July 17, 2016Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: #OromoProtests, Africa, ofc, OFC International Support Group, Oromia, Oromo
add a comment
Dhiyeenya kana Adoolessa 12, 2016 ykn Adoolessa 4, 2008 ALH gaafa ji’a saddeetessoo Warraaqsi Oromoo kan Oomiyaa handaara arfaniinuu raasa bahe itti eegalametti mormiin Goondar keessatti jalqabeera. Mormiin kun kan bu’uura godhate gaaffii eennummaa akka ta’e himameera. Gaaffiin kun uummanni naannoo Wolqaayit-Xegedee jiraatu nu Amaara malee Tigree moti jechuudhaan wolqabatee ta’uun beekkameera. Humnoonni mootummaa Woyyaanee gaaffii tana seeraan furuu dhiisanii ajjeechaa fi hidhaa raawwachuuf yo socho’an uummataan wolitta bu’uu isaaniitiin lubbuun nama 10 ol galaafatamuunille beekkameera. Haala kana gad-fageenyaan xiinxaluudhaan, haalli ollaa keenya keessatti deemu kamuu qabsoo keennarrattille dhiibbaa kan qabu waan ta’eef ibsa armaan gadii kennineerra.
- Gaaffii mirgaa kan uummanni kaasu kan eenyummaa ta’e kan biraa murtee uummataatiin deebisuu malee humnaan ukkamsuu yaaluu cimsinee mormina. Ajjeechaa Hawaasa Goondar irratti fudhatamaa jiru ni balaaleffanna.
- Hidhamtoonni siyaasaa kan gaaffii mirgaa gaafachuu isaanii qofaan, yaada ofii bilisaan waan ibsataniif qofa hidhaman marti haa hiikaman. Humnoonni ji’oota saddeettan darban keessa yakka ajjeechaa raawwatan gocha yakkaa isaaniitiif itti haa gaafataman.
- Mootummaan wayyanee ummattoota biyya Sanaa dabaree dabareen ajjeesaa fi dararaa garaagaraa irraan gahaa jira. Kanaafuu yeroo sabni tokko miidhamu inni ollaa taa’uu hin qabu. Keessattuu qabsoon uummata ollaa keennaatiin gaggeeffamaa jiru irree woyyaanee kan laaffisuu fi humna ishii kan bittimsu waan ta’eef qabsoo teennaaf tumsa malee gufuu moti. Qabsoon Uummanni biyyittii Sanaa Wayyaanerratti gaggeessu kan wal-tumsu malee kan wal-faallessu waan hin taaneef qindaawuu qaba. Uummani keennalleen haala kanaan akka hubatu feena.
- ”Uummanni Dammaqe, kan ijaaramee fi kan hidhate ni moo’a” dubbiin jettu tan Hayilee Fidaa tun yoomiyyuu ni hojjatti. Kanarratti hundaa’uudhaan dargagoonni Oromoo fi deeggartoonni qabsoo kanaa bakka jiran hundatti wali ijaaruuniifii gurmuudhaan qabsoo kana akka finiinsan gaafanna. Caasaa cimaa kan diinaan akka salphaatti hin diigamneen walcimsee deemamuu qaba.
Injifannoon Uummata Bal’aaf!
Gurmuu Deeggarsa Kongiressii Federaala Oromoo Idil-addunyaa
Adoolessa 16, 2016
Minneapolis, Minnesota
Genocide: The rogue regime in Ethiopia Poising Rivers and Water wells in Oromia. #OromoProtests. @hrw #Africa July 17, 2016Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: #OromoProtests, Africa, Genocide Against Oromo People, Oromia, Oromo, The tyrannic Ethiopia
2 comments
The fascist Ethiopia’s regime (TPLF) poising the Oromo people through rivers and water wells.
Recently it has been found and reported that in Qaachan district of Oromia’s Baalee zone, the fascist Ethiopia’s regime has poisoned the water well in the locality of Gola Qararrii. As a result, five Oromo nationals were died instantly after drinking water from the poisoned well.
Faashistootni TPLF waan mormii siyaasaa fi lola kamuu keessatti akkaan dhorkamaa fi heera mootumoota waltahannii keessatti yakka ool aanaan nama gaaffachiisuu hojjachuun ishii muranii TPLF kun murana faashistootaa itti gaafatamnii namoomaa itti hin dhagahamneen guutamuudha mirkanneessa. Waan ta’eefis, lageen, Horaa fi bishaan dhugaatti osoo hin dhugiin of irraa dhugaatiif toluu isaa mirkanneeffatuun dirqii ta’ee jira. Beekttootni Oromoo dhimma kanatti beekumsa qabanniis karaa danda’an hundaa bishaan dhugaatti ummata isaannii kana qulqulluu fi dhugaatiif toluu isaa jala deemuun ummata isaanniif bifa danda’annii fi isaaniif toluun beeksiisuun dirqama dhalootaa fi dirqama barnoota isaannii akka ta’ees ni hubatu. Mootummaan faashistoota TPLF dhimma kana irratti yeroo sadaffaaf yakka kana hojjachuu isaati. Darguun al tokko yakka kana hojjate. Loli Kaaba warra Habashaa gidduutti ta’ee hedduu dha. Hanga haraatti yakka bishaan summeesu kana wal irratti hin hojjanne. Oromoo irratti maaliif hojjatuuu gaafii jedhuuf deebbiin herreegu qabaadhuu illee ammaaf isinumaaf dhiisa.


text:
Amajjii 25,2015 Waraanni Wayyaanee ammallee uummata irratti dhukaasa banuu hin dhaabne jedha Qeerroon. Shaggar lixaa magaalaa Shanan keessatti har’a ganama irraa kaasuun uummanni bahee dhaadannoo dhageesisaa ture, ofiin of dandeenya ofiin of bulchina sirna wayyaanee hin feenu, mootummaa Wayyaane hin barbaannu, Wayyaaneen ajjeesaadha jechuun tarkaanfii waajjiraalee mootummaa Wayyaanee garagaraa irratti uummanni fudhate.
Humni waraana wayyyaanee uummata nagaa irratti dhukaasa baneen namnootni hedduun akka madeeffaman gabaafame. Barataan yeroof maqaan isaa nu qaqqabin rasaasa wayyaaneen wareegames jira. Sa’a kana magaalli shanan dirree waraanaa taatee jirti. Uummanni gaaffii isaa karaa nagaatiin itti fufee jira. waraanni magaalicha keessaa akka bahu sagalee uummataatu dhageessifamaa jira kun tahuu baannaan tarkaanfii fudhatamu itti seenna jechuunis qonnaan bulaan baadiyaa keessas bahaa jira.


text:
SEENAA FI HOJII SHEEK BAKRII SAPHALOO(ABUUBAKAR USMAAN ODAA) KUTAA 2ffaa SOCHII SHEEK BAKRII HAALA SIYAASAA FI HAWAASUMMAA OROMOO KEESSAATTI QABAACHAA TURE. Barreessaan :- Saphaloo …Read More »
Seenaa gabaabaa obboo Bakar waaree: “Bada Bakar Waaree yaa ba’eessa nama, Osoo si deessee haatee marraa lama” …
SEENAA BAKAR WAAREE Lolli Calanqoo lolaa ittisa imala gabroomfattoota nafxanyaa ture. Lolli kun Amajjii 6 bara 1887 humna Minilikiin hogganamuufi ummata Oromoo, Oromiyaa bahaa jiraatan …Read More »
Oromiyaa fii Algeeriyaa Madaala Seenaa Gabrummaa fii Wal’aansoo Bilisuummaa
Haalli dhiheenya kana Oromiyaa keessatti deemaa jiru onnee ummataa keessatti abdii bilisummaa tan Wayyaanee keessatti naasuu guddoo uumee jira. fincilli diddaa gabrummaa tiif kaabaa-kibbaan, …Read More »
GOLA SEENAA KEESSAA …..
Namoota seenaa Uummata Oromoo keessatti seenaa dalaganii darban kaasanii mariyachuun bu’aansaa waa hedduudha… Har’aaf ….. SEENAA GABAABAA SHAALAQAA GARBII BULTOO…qabadhee dhiyaadheera…kaanis irrumaa jalaan itti fufu… …Read More »
Kitaabni ‘Qabsaawaa Seenaan Dagate’ dhihotti magaalaarra ooluufi
Kitaabni ifaajee waggoota dheeraa nagaafate, ‘Qabsaawaa Seenaan Dagate’ mata-duree jedhu jalatti maxxanfamee, Hagayya (August) 1, bara 2015, Minnesotaa, Magaalaalee Lakkuu keesssatti eebbifamee harka dubbiftoota seenuuf …Read More »
Seenaa darbe irraa maal baratne? Keessaa iyyuu kan MQBO. Keessatti Oromoo mudate
Imala qabsoo bilisummaaf godhamu keessatti bu’aa fi ba’ii hedduutu nama mudata .kana jechuun galii tokko yoo qabatan illee adeemsa ykn tobtaa irratti wal dhabuu …Read More »
Jen. Huseen Bunee Daraaraa (1906-2009)
Ferhan Abdulselam Abbaa isaa obbo Daraaraa Godaanaa fi haadha isaa aadde Hawwaa Badhaasoo irraa bara 1906 Kibba Oromiyaatti, Baale keessaa naannoo Sawweena jedhamtutti dhalate. …Read More »
Seenaa gabaabaa Sooreessa Jaal Jaarraa Abbaa Gadaa
Walakkaa bara 1876a, gaafa Ibroo Shaxaa lola Cirrachaatti waraana Misraa kan Ra’uuf Baashaa tiin hoogganamuun odoo loluu wareegame, ilmi isaa Haamid Ibroo …Read More »
OROMOO KARRAYYUU KEESSAA WAA AS NUTTI BA’E!!!
BAGA GANMMADDAN!! LAMMEESSAA GACHIISAA LATAA jedhama. Kitaabni kun harka bubbulee ture. Har\a garuu aadaa sabichaan kan bukeeffame,,,,dubbisanis kan hinquufamne….’ASOOSAMA SEENAA…” tokko utuu jireenya barsiisummaarra …Read More »
Dr.Jamaal Abbaa Garoo: “Gadaa.com is a fascist website”
Qabxii doktortichaa… 1. J/Jaarraa Abbaa Gadaa kan itti duulee balleesse joolluma harageeti malee nama biraamiti. 2. Siyaasaa fii amatii walitti makuun shurbaa bushaaf dhuguun hin …Read More »


text:
HD Jaal Daawud Ibsaa irratti maaltu gaggeeffame?
[SQ-Hagayya 1/2020]
HD ABO jaal Daawud Ibsaa irratti turban lamaa asitti maaltu irratti gaggeeffamaa jira isa jedhuuf SQ jala bu’ee hordofaa isiniif gabaasaa ture . kanumaan wal qabatee waan har’a tahes kanuma torbanoota dabarsineen kan wal qabatu malee adda miti.
Guyyaa kaleessaa jechuun Adoolessa 31/2020 akka yaaliin ajjeechaa HD ABO jaal Daawud irratti aggaamamee jiru qaruuxeen Qeerroo Bilisummaa Oromoo jala bu’ee hordofuun sabaa himaalee hawaasaarra akka tammsa’u gochuun ummata bal’aa Oromoon dhugaa jiru qaqqabsiisee ture.
Wanti guyyaa har’aa Hagayya 1/2020 Waajjira ABO muummee Gullalleetti tahee fi HD ABO jaal Daawud irratti tahes kanuma.
Akka qaruuxeen Qeerroo Bilisummaa Oromoo hordofaa turee fi jirutti wantoota armaan gadii kana qulqulleeffachuuf yaaleera.
1, HD ABO jaal Daawud Ibsaa ajjeesisuuf murni tahe guyyoota sadan darban dirqama mootummaa irraa fudhateen gaggeessuummaa Alamuu Qinaaxxii fi Bayyanee Biraanuu jedhamuun tahuu odeessi qaruuxee Qeerroo Bilisummaa Oromoo Adoolessa 30/2020 qaqqabe ifa godha.
2, Adoolessa 1/2020 wal gahiin akkaataa HDn ABO jaal Daawud itti ajjeefamu wal galteen namoonni dirqama fudhatanii akka xumuran odeessi qaruuxee Qeerroo Bilisummaa Oromoo akka biyya Itiyoophiyaatti sa’aatii laaqanaa irratti guutummaan odeessaa qaqqabuu barame,
3, Akka odeessi qaruuxeen Qeerroo Bilisummaa Oromoo odeessi qaqqabe ifa godhutti HD ABO jaal Daawud Adoolessa 31/2020 halkan keeessa ykn Hagayya 1/2020 akka ajjeefamuu dandahu odeessi ifa godhu ragaalee waliin isa qaqqabuu irraan kan ka’e guyyaa kaleessaa jechuun Adoolessa 31/2020 Qaruuxeen Qeerroo Bilisummaa Oromoo odeessa kana sabaa himaalee hawaasaa irratti akka ummatni bal’aan beekuuf ifa godhee ture.
4, Adoolessa 31/2020 miseensi GS ABO Atoomsaa Kumsaa namni jedhamu gara waajjira Gullallee imaluun eegdota waajjira ABO Gullallee jiraniin doorsisuu fi HD ABOf guyyaa tokko qofaatu hafe jedhee dhaadachuu qaruuxeen Qeerroo Bilisummaa Oromoo ragaa waliin qulqulleeffateera.
5, Guyyaa har’aa jechuun Hagayya 1/2020 humni waraanaa ganamaan waajjira ABO Gullallee imaluun eegdota waajjira ABO Gullallee jiraniin HDn ABO jaal Daawud akka har’a waajjira hin seenne ni ajjeefamu kanaaf bilbilaa itti himaa jechuun ijoolee waajjira ABO Gullallee eegdu itti bilbilchiisan.
6, HDn ABO ergaan kun isaan qaqqabuu osooma dhagahuu doorsisaa fi ajjeechaa sodaachuu dhiisanii hojii isaanii idilee gaggeessuuf waajjira ABO Gullallee jirutti akkuma durii ka’anii imalanii waajjira seenuu yeroo dhaqu naanoo waajiratti humni waraanaa akka waajjira hin seenne dhorkuuf yaalii godhus HDn ABO humnaan seenuu danda’aniiru.
7, HDn ABO jaal Daawud Ibsaa akkuma waajjira seenaniin humna waraanaa baay’inni isaanii 20 tahan waajjira dhuunfatan. Yeroo HDn ABO jaal Daawud waajira seenu hoggantootni ABO jaal Toleraa Adabaa, Qajeelaa Mardaasaa, Atoomsaa Kumsaa waajjira Gullallee ABO galma walgahii keessa taa’aa turan.
8,Waraanni mooraa seenan HD ABO jaal Daawud wal arganii akka saka’ataniif gaafatanii namuu akka mooraa lakkisee bahu gaafatan. Yeroo kana HDn ABO jaal Daawud mooraa sakatta’uuf eeyyama mana murtii fidaatii bakka taajjabbiin jirutti walumaan sakattaana jedhan.
9, Waraanni mootummaa mooraa waajjira Gullallee weerare kun eegdota waajjira Gullallee dabalatee namoonni hojii idileef waajjira keessa jiran lakkisanii akka bahan dirqamsiisuu eegale ammas HDn dhimmi kana jala dhaabbatanii morman. Yeroo kuni tahu hoggantootni dhaabaa kanneen akka Toleeraa Adabaa, Qajeelaa Mardaasaa fi Atoomsaa Kumsaa mooraa keessa turan dhaabbatanii ilaaluun dhumarratti osoo HDn waraana waliin wal mormuu mooraa lakkisanii bahan. HDn jaal Dawud ibsaa fi waraana waajjira sakattaana jedhe gidduutti uumameen atakaroo turtii sa’aatii tokkoo booda humni waraana waajjira sakatta’uuf ol seenee ture mooraa lakkisee bahe.
10, yeroo homaan waraanaa waajjira sakattaana jedhee HD jaal Daawud waliin mormii gaggeessu Ibsaa Nagawoo fi Araarsoo Biqilaa humni waraanaa mooraa alatti ittisee nageenya keessaniif gaarii miti deebi’aa gala jechuun of duuba deebi’aanii akka galan godhaman.
11, waraanni mootummaa erga waajira ABO lakkisee bahee booda turtii daqiiqaa 10 hin caalle keessatti gara mooratti deebi’uun HD ABO jaal Daawud akka waajjira lakkisee deemu 3F lamaan dhufanii fuudhanii kallattii lixaan Winget irraan karaa xoorhaayilloch qabanii 3F sadiin ajjabuun kallattii biratti geessuuf kan yaalan hordoffii qaruuxee Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi eegdota HD jaal Daawud Ibsaa konkolaataa lamaan jala bu’anii hordofuun yoo dune waliin duuna wareegama dhufu waliin fudhanna jedhanii osoo humni waraanaa HD waliin jiru doorsisuu kutannoo fi murannoon hanga dhumaatti waliin imalaniin soda tokko malee kallattii gara dabarfamuuf ture irraa HD jaal Daawud gara mana isaaniitti akka galuuf dirqameera.
12, Taateen kun yeroo gaggeefamutti hogganttotni ABO itti aanaa HD Araarsoo Biqilaa dabalatee ,Toleraa Adabaa, Ibsaa Nagawoo, Atoomsaa Kumsaa fi Qajeelaa Mardaasaa mana Araarsoo Biqilaa deemuun wal gahii gaggeessaa jiru.
Walumaa galatti taateen turban lamaa as HD ABO jaal Daawud irratti aggaamame hoggantoota olaanoo dhaabichaa itti aanaa HD irraa qabee tahuu qaruuxeen Qeerroo Bilisummaa Oromoo hordoffii godhen mirkaneeffateera. Guyyaa har’aas ajjeechaan HD jaal Daawud irratti aggaamame dursee sabaa himaalee hawaasaa irratti ummataaf ifa waan taheef shira lammataa yadaa bulanii dubbiin kun kana tahuu dandaheera. Hoggantootni gochaa kana keessatti hirmaachaa jiran dirqama mootummaa irraa isaaniti kennameen HD jaal Daawud hojii irraa akkaataa itti gaggeeffamu gochuu ykn kun dadhabame akka ajjeefamuuf tahuu ragaan arganne ifa godha. Ammas ummatni keenya bal’aan ummatni Oromoo biyya keessaa fi alaa haala amma mooraa qabsoo Oromoo ABO keessatti tahuu harka mootummaan tahuu fi gaggeessummaa hoggantoota dhaabichaan tahuu akka hubattanii taatee kan dura dhaabbachuun balaaleffattan isin beeksisuu barbaanna.
Sagaleen Qeerroo Bilisummaa taatee kana HD ABOf jecha oson taane dirqama qabsoon itti kennite of harkaa waan qabuuf shira dhaaba keenya ABO irratti dalagamu sodaa tokko malee ummata keenyaaf ibsaa deemna. Ragaalee barbaachisoo tahanis ummataaf kan dhiyyeessinu tahuu iosin hubachiifna.
Sagaleen Qeerroo Bilisummaa ummata keessa taa’ee ummataaf hojjeta.
Shiraa fi dabaan mooraan qabsoo Oromoo hin diigamu gantootaa fi hayyalaallattoota calalatee fuulduratti imala.


text:
Y.G(2005) Kutaa 3ffaa | Waxabajii 24, 2013
Bara 1991 ABOn chaartara keessa wayita turetti ayyaanoota yk wal ga’iilee inni gaggeessee fi qopheesse keessaa wayyaanee akka malee kan rifaasise, Ayyaana ODAA BULTUMII FI HIRIIRA FINFINNEE ta’uu keessa beektoonni ni dubbatu. Seenaa yeroosii keessaa barruu har’af seensa kan taasifadhu haasaa Maanguddoo tokko ta’a. akkas jedhan. “Oromoon bilisoomuuf waa takka qofaatu hafaaf” jedhan. Innis, “TOKKUMMAADHAA” jedhan. Hari’inni waggaa 22 dura maanguddoo kanatti mul’ate haqa ta’uu isaa har’a irra dhaabbannee dhugaa ba’ufii dandeenya. Har’as kan nu hidhee jiru kanuma. Hojiin gama kanaan nu eeggatu salphaa hin ta’u.
Manni gogaa harree irraa ijaarame, heedduun , gaafa waraabeessi yuusu diigameera. Waggoota 40n dabaraniif kan dhageenye fi argine kanadha. Manni gogaa harree irraa hin ijaaramiin waraabeessi yuusaa oolee bulu hin diigamiin jira. Yoo waan kaleessaa irraa barachuu dadhabnee, diigamuun itti fufa . yoo waan dabre irraa barannee, manni , waan irraa ijaaramu danda’u akka gaaritti yoo hubannee , mana bara baraa ijaarrachuutti ceena jechuudha. Seenaan waan nu mirkaneessus kanuma. Ega dhala namaa taanee umama hunda irraa adda taanee ammo kana qalbifachuun dansaadha. Manni sirriitti hin ijaaramiin bakka hedduu diigamee , gama mana utubaan dhaabbatee jirutti cillaaffachaa jiraachuun haqa argaa jirrudha. Kan isaaf hin galiin ammoo , mana gogaa harreen ijaaruu qofa odoo hin taane, mana cirracha irratti ijaarrachuutti ce’aa jiraachuun nama raja. Qabsoon Oromoo kana booda waan isaaf hin taane, ifatti ummata waliin balaaleffatee kan karaa irraa dabe qajeelchutti ce’uu qaba . qabsoon gadi dhaabbatus kana irratti utubamu isa barbaachisa.
Yeroo sochiin akkasii lafa qabachaa jirutti ammoo , waan kaleessaa kaasanii akka irra hin deebi’amne, yk waan gadi dhaabamaa jiru akka deebi’ee hin jigneef, irraa wal gorfachuun hedduu barbaachisaadha. Qabsoo keenya baraarree , bakka dhaabbannu tolfannee diinatti jabiinaan fulleeffachuuf yaaduun waan jabaadha. Kana irraa garuu amma tokko duubatti deebinaan waan keessaa ba’uu hin dandeenye seenuudha. Kanaaf waan keessa dabarree keessaa , waan deebi’ee nu keessatti tasumaa mul’achuu hin qabne kaasee, hegaree keenya ijaaruu keessatti sadarkaa dhunfaa kaafnee waan raawwachuu qabnu waliif keenye barruu keenya goolabna . Qabxiilee kutaa lamaan kaasee :
=WAAN FOOYYEEFFACHUUN NU IRRAA EEGAMU:-
1. FEDHII UMMATAA GADI FAGEESSANII BEEKU :
2. ABOn, KUDHAAMA UMMATA OROMOOTI !
3.ILAALCHAAN ADDA TA’UUN, OROMUMMAAN ADDA TA’UU MITI !
4.TOKKUMMAA HOJIIN ARGISIISUU:
5 .MATA DUREE ADDUNYAAN NU UMTUUN WAL TAKAALUU DHAABUU :
Kutaa 3ffaa
Hunda dubbisuuf as tuqi
MANNI GOGAA HARREEN IJAARAME, ………..kutaa 3ffaa.docx
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...


text:
Naannoo magaala Haawzeenti awwaalli sirnaawaa hin taanee kan namoota 200 ta’anii fi wal waraansaan ajjeefamanii dhagaa fi awwaara uffatee jira kan jette oduu gabaastuun RSA Heezer Nardook kunis baatilee darban torbaaf waraansii eega gaggeeffamee booda jette.Jiraattonni Haawzeen wal waraansii kun itti fufee namoonni dabalataan ajjeefamuu sodaa jedhu qabu.
Awwaalcha hanga tokko keessa reeffa namoota hedduutu jira, kanneen biro keessa immo xiqqootu jira jetti. Jiraattonni naannoo akka jedhanti waliigalaan awwaalcha gara 20tu jira.Awwaala 20man kana keessa namoota wal waraansa yeroo tokko caalaa gaggeffameen kanneen ajjeefamanii reeffii isaanii daandilee irraa funaanuun akkasumas torbanneen dhiyeenya kanaa muraasa duras haaraa kannen ajjeefamis ka dabalatuu ta’u namoonni naannoo ni dubbatu.
Reeffii namootaa guyyaa 7 fi 8 lafa irra bubbulee Bataskaana geessinee awwaaluuf namnii nu gargaaree hin turre.Kanaaf jecha namoonni hangi xiqqoon as turre asuumatti awwaallee.Reeffii tureesTortoree baayyee foolii qaba, ilbiisoota adda addaa kan ofitti harkiisu ture jette
Jiraattonni Haawzeen irra heedduun manaa fi qe’e ofii gadhiisuun kan godaanan yoo ta’u hedduun isaanii mooraa namnii keessa tucha’ee keessa nyaata malee jiraatu.
Magaalattiin iyyu kan mancaatee fi diigamtee yoo taatuu, maatiin achitti hafan akka jedhanti, jireenya gaggeessuuf gonkumaa kan hin danda’amee ta’u dubbatu.
Wal waraansa baatii Sadaasa darbee kaasee Adda Bilisummaa Uummata Tigraay ykn TPLF fi humnootii Itiyoophiyaa fi Ertraa giddutti wal waraansa ta’een Haawzen yeroo shan dabareen to’annaa gam lameenii harka turte.
Waraanni Itiyoophiyaa Hawzeeniin dabalatee Tigraay harka caalaa isaa to’ataa jira.Garu wal waraansii itti fuufnaan yeroo barbaadameetti jalqabamuu mala soda jedhu qabu jiraattonni.
Magaala kana keessatti haleellaa bombii hedduutu gaggeeffamee.Ijoolleen du’anii manneen barbada’anii jiran.
Gabaa keessatti bara kana daldaltoota muraasatu maallaqa barbaade argata jettee itti dabaluudhaaniis garu yoon carroomee jechuun guyyaa guutuu gabaa keessa oolu jette.
Handaara magaalaa Haawzeen irraa Letay Girmaay akka jettutti, haala hidhattonni marsanii jiranti magaalattii keessa carraa gaariin ni argama jettee hin eegdu.Jiraattonni namoota wal waraansaan du’an awwaaluu itti fuufnaan. kanneen ajjeefaman kuns ijoollee fi maanguddoota waan ta’anif jetti.
Ajjeechaan itti fufee jira.Dhiyeenya kana Bataskaana cinatti reeffa namoota ka biro torba awwaallee jette
Wal waraansii kun lubbuu namoota kuma hedduu galaafatee miliyoona hedduu manaa fi qe’e irraa godaansiise.Haawuuzen keessatti namoonni hangi tokko akka jedhanti, ammaan booda waan ssodaatan hin qaban.sababaan isaas, kana caalaa waan hamaan ni dhufa jedhanii hin yaadan.


text:
EthiopiaCheck Exclusive
Namootni heddu fuulli Feesbuukii maqaa Artist Haacaaluu Hundeessaatin baname (https://www.facebook.com/hachaluhundessaofficial/) dhugaa ta’uusaa akka isinif mirkaneessinu nu gaafachaa turtan.
Nutis waa’ee fuula Feesbuukii kanaa namoota dhimmicha keessa beekan gaafanneerra.
Isaanis fuulli Feesbuukii maqaa Artist Haacaaluu Hundeessaatin baname dhugaa ta’uu nuf mirkaneessaniiru.
Fuulli Feesbuukii kun kan hojiileen artiistichi kanaan dura hojjetefi yeroo ammaa hojjetamaa jiran itti beeksifaman fi ummata bira akka gahan itti taasifamu akka ta’e nutti himaniiru.
Dabalataan albamiin Artist Haacaaluu Hundeessaa mataduree ‘Maal Mallisaa’ jedhu qabu yeroo dhiyootti ummata bira akka gahus odeeffannoo nuf laataniiru.
ወቅታዊ መረጃዎችን ቀጥታ በኢሜልዎ ለማግኘት ይመዝገቡ
ያቀረቡትን የግል መረጃ በግላዊ መመሪያችን መሠረት እንጠብቃለን::


text:
Tafsiira Suuratu Al-Hadiid-Kutaa 1
Alhamdulillah Rabbil aalamiin, hanga ammaatti gargaarsa Mawlaatin suuralee (boqonnaalee) Qur’aanaa waa’ee Guyyaa Qiyaamaa dubbatan ibsa waliin ilaalaa turreera. Dhugumatti, boqonnaaleen kunniin haala ajaa’ibaatin gahuumsa namaati fi waa’ee Qiyaamaa sirritti ibsu. Ragaalee qalbii yaqiinan (mirkaneefannaan) guutan dhiyeessu. Namni ragaalee kanniin arguun Qiyaamaan dhugaa ta’uu erga mirkaneefatee fi gahuumsi ilma namaa eessa akka ta’e erga beeke, gaafi kana gaafachuun isaa hin oolu: “Guyyaa Qiyaamaa fi Gahuumsa kana gahuuf maaltu na barbaachisaa? Namni jireenya addunya keessatti gahuumsa dhumaa gahuuf deemsarra jira. Kanaafu, gahuumsa dhumaa gahuuf akka galaatti (sinqiitti) maal qabadhee deemu qabaa?”
Eeyyeen, Qur’aanni kana hundaaf deebii quubsaa ni kenna. Deebii kana kennuuf suuratu Al-Hadiid filanne. Suuratu Al-Hadiid namni gahuumsa dhumaa gahuuf maal gochuu akka qabu haala ajaa’ibaatin ibsiti. Jalqaba irratti, hundee iimaanaa kan ta’e Rabbitti amanuu irraa jalqaba. Sifaata (amaloota) Isaa ni dubbata. Kanaafu, galaa jalqabaa namni gahuumsa dhumaa gahuuf fudhachuu qabu iimaana waan ta’eef, sifaata Rabbii erga ibsee booda “Aaminu billah wa rasuulihi (Rabbii fi Ergamaa Isaatti amanaa)” jedha. Itti aansun qabeenya irraa akka arjooman affeera. Kuni galaa guddaa gahuumsa gahuuf nama gargaarudha. Itti aansun Qiyaaman haqa taate tuni yommuu dhaabbattu haala mu’mintootaa fi munaafiqoota dubbata. Mu’mintoonni amanuu fi hojii gaggaarii hojjachuun galaa (siinqi) qopheefataa waan turaniif Guyyaa dukkanaa san ifni isaan fuundura fiiga. Munaafiqonni immoo amanuu fi hojii gaari hojjachuu waan didaniif galaa hin qopheefanne. Kanaafu, ifa dhabuun dukkana keessa raata’u. Itti aansun warra amananii fi hojii gaggaari hojjatan ni faarsa. Mindaa isaanii ni dubbata. Achiin booda haqiiqa (dhugaa) jireenya addunyaa haala ajaa’ibaatin fakkeenyaan ibsa. In sha Allaah kanniin hundaa ibsa waliin bal’innaan ilaalla. Hanga xumuraatti waliin turuuf isin qophiidhaa? Suurah tanaan hurrii fi dukkanni baay’een akka namarraa deemu abdi qabna. Haa jalqabnu…
“(1)–Wanti samiiwwanii fi dachii keessa jiru hundi Rabbiin qulqulleessa. Inni Injifataa, Ogeessa. (2)-Mootummaan samiiwwanii fi dachii kan Isaati; ni jiraachisa ni ajjeesa. Inni waan hundaa irratti Danda’aadha. (3)-Inni Al-Awwal, Al-Aakhir, Az-Zaahir, Al-Baaxin. Inni waan hundaa beekadha.” Suuratu Al-Hadiid 57:1-3
“Wanti samiiwwanii fi dachii keessa jiru hundi Rabbiin qulqulleessa.” Kana jechuun wantoonni samii torbanii fi dachii keessa jiran hundi Rabbii olta’aa hanqinna hundarraa faaruu Isaatiin qulqulleessu. Wantoonni samii fi dachii keessa jiran hundi Isaaf gadi jedhu, jabeenyaa fi aangoo Isaatiif masakamu. Kanaaf ni jedha: “Inni Injifataa Ogeessa.” Kana jechuun uumamtoota Isaa irratti Injifataadha, wanti hundi Isaaf gadi jedhu. Murtii Isaa jalaa gonkumaa bahuu hin danda’an. Wanti Isa injifatu tokkollee hin jiru. Uumamtoota uumuu, dhimmoota Isaanii qindeessu, ajajuu fi dhoowwu keessatti Inni Ogeessa.[1] Ogeessa jechuun beekumsa guutuu kan qabu, keessaa fi ala, jalqabaa fi xumura wantoota hundaa kan beekuu fi wanta hundaa bakka isaaf malu kan kaa’udha.[2]
“Mootummaan samiiwwanii fi dachii kan Isaati;” Kana jechuun samiin torban, dachii fi wantoonni isaan keessa jiran hundi kan Isaati, aangoo guutuu isaan irratti qaba. Isaan keessatti wanti Isa diduu fi dadhabsiisu tokkollee hin jiru. Isaan keessatti ajajaa fi murtii Isaa hojii irra ni oolcha.[3] Uumamtoota Isaa irratti aangoo guutuu qabaachuu fi isaan keessatti ajajaa fi murtiin Isaa hojii irra ooluu wantoota agarsiisan keessaa, jiraachisuu fi ajjeesudha. Ni jedha: “ni jiraachisa ni ajjeesa.” Kana jechuun akka fedhetti wanta tokko argamsiisuun uumamtoota Isaa irraa wanta fedhe ni jiraachisa. Kunis kan ta’u, copha bishaan saalaa du’aa ta’e marsaalee baay’ee keessa erga dabarsee lubbuu itti afuufun lubbu-qabeessa taasisuudha. Akkasumas, jireenyan booda lubbu-qabeenyi irraa wanta fedhe ni ajjeesa.[4]
Jiraachisuu fi ajjeessu Rabbii olta’aa malee eenyullee hojjachuu hin danda’u. Namni ajjeechaaf sababa ta’aa malee gonkumaa lubbuu ykn ruuhi nama keessaa luqqisuu hin danda’u. Akkasumas, osoo namoonni addunyaa guutuu keessa jiran walitti qabamanii, wanta du’aatti lubbuu seensisu hin danda’an ykn jiraachisu yoo barbaadan gonkumaa jiraachisuu hin danda’an. Mee ilaali, faranjoonni boca qaama nama ni kaasu, ni bocu. Garuu gonkuma boca kanatti lubbuu gochuu hin danda’an. Saayintistoonni seeli xiqqoo lubbuu qabdu uumuuf garmalee carraaqan, gonkumaa kana gochuu hin dandeenye. Kanaafu, ajjeesu fi jiraachisu kan danda’u Rabbii olta’aa qofa.
“Inni waan hundaa irratti Danda’aadha.” Inni wantoota hundaa irratti Dandeetti guutuu qaba. Wanti tokkollee Isatti hin ulfaatu. Wanti Inni fedhe ni ta’a, wanti Inni hin feene hin ta’u.
Wanti guddaan asirraa barannu, samiin torban, dachii fi wantoonni isaan keessa jiran hundi kan Rabbii erga ta’anii, aangoo guutuu isaan irratti Kan qabu, wanta fedhe Kan jiraachisu fi ajjeesu Isa qofa erga ta’e, Haqaan Gabbaramaan Isa qofa. Wantoonni Isaan ala jiran aangoo fi qabaa Isaa jala jiru. Yoo Inni waa isaaniif kenne malee waa qabaachu hin danda’an. Kanaafu, Rabbiin ala wanta biraatiif gadi jechuu fi gabbaruun baaxila (soba guddaadha.) Ammas, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa waan hundaa irratti danda’aa waan ta’eef qorannoof, mindeessu fi adabuuf namoota du’an lamuu ni kaasa.
“Inni Al-Awwal, Al-Aakhir, Az-Zaahir, Al-Baaxin. Inni waan hundaa beekadha.”
“He is the First [nothing is before Him] and the Last [nothing is after Him], the Most High [nothing is above Him] and the Most Near [nothing is nearer than Him]. And He is the All-Knower of every thing.” Suuratu Al-Hadiid 57:3
Aayan akka ifa taatuf “Muhsin Khan” English Translation irraa fudhatame.
Akka lugaatti awwal jechuun jalqaba (first), Aakhir jechuun booda (last), zaahir- olta’aa (most high), ifa bahaa, baaxin-keessa, dhokataa
Kunniin maqaalee Rabbii olta’aa of eeggannoo guddaa barbaachisu waan ta’aniif mee gara hadiisaa fi aalimmani haa deebinu:
Al-Awwal-Wantoota hundaa kan durse, uumamtoonni argamuun dura Jiraataa Kan ta’e, homtu Isa dura yookiin Isa waliin hin turre.[5] Yeroo hundaa jiraataa ka’uumsa hin qabne. Wantoonni Rabbiin ala jiran hundi wanta argaman, ka’uumsa qabanii fi dhabamaan booda kan argamaniidha.
Al-Aakhir-uumamtoonni erga badanii booda Kan hafuu fi turuudha.[6] Yeroo hundaa jiraataa xumura hin qabneedha.
Az-Zaahir-wanta Isaa gadi jiran hundaa ol Kan ta’eedha. Wanti Isaa ol ta’e tokkollee hin jiru.[7]
Hiikkaa Qur’aanaa garii keessatti maqaa kana Ingiliffaan, “Manifest” Amaariffan, “ግልፅም” jechuun hiikan. Tafsiira garii keessattis akkanuma jedhee waan ibsuuf akka dogongoraatti akka hin ilaalle. Ibsi kanaa: ragaaleen sifaata (amaloota) Rabbii agarsiisan ifa kan bahaniidha. Jiraachuun Isaa aduu caalaa ifa kan baheedha. Ammas, ragaaleen Tokkichummaa Isaa, dandeetti, beekumsaa fi ogummaa Isaa agarsiisan ifa kan bahaniidha.[8]
“Al-Baaxin– keessa wantoota hundaa Kan beekuudha.
‘Nama keessaa fi ala isaa yommuu beekan’ Arabiffaan ni jedhama: “Baxantu fulaanan wa khabartuhu” (Ebaluun keessa isaa beeke). Rabbiin subhaanahu keessaa fi ala dhimmoota hundaa beeka.
Sheykhu Sa’dii ni jedha: maqaan “Al-Baaxin” jedhu iccitii, wanta garmalee dhoksaa, garmalee xixiqoo fi haphii ta’an beeku agarsiisa. Akkasumas, haala guutuu ta’een dhiyoo ta’uu agarsiisa.”[9]
Ammas hiika Qur’aanaa garii keessatti maqaa Al-Baaxin jedhu Ingiliffaan, “Hidden” Amaariffan “ስውርም” jechuun hiikan. Yeroo kanatti ibsi kanaa: Zaatni Rabbii subhaanahu namoota irraa dhokataadha. Addunyaa tana keessatti namoonni Rabbii olta’aa ijaan arguu hin danda’an.[10]
Maqaalee armaan olii hadiisni Ergamaa Rabbii (SAW) haala kanaan nuuf ibsa:
“Yaa Rabbii! Gooftaa samiiwwanii, Gooftaa dachii, Gooftaa Arshii guddaa, Gooftaa keenyaa fi Gooftaa waan hundaa taate. Sanyii fi firii Kan baqaqsu, Tawraat, Injiili fi Furqaana (Qur’aana) Kan buuse [Sihi]. Sharrii wanta kallacha isaa Ati qabde hundarraa Siin eeggama. Yaa Rabbii Ati Al-Awwal Si dura homtu hin turre. Ati Al-Aakhir Si booda homtu hin jiru. Ati Az-Zaahir homtu Si ol hin jiru. Ati Al-Baaxin homtu Si caalaa dhiyoon hin jiru. Ba’aa liqaa nurraa kaasi, hiyyummaa irraa nu duroomsi.” Sahiih Muslim 2713, Ibn Majah 3873
“Ati Al-Baaxin homtu Si caalaa dhiyoon hin jiru.” Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wantoota hundatti dhiyoodha, keessa isaanii sirritti Kan beekudha. Qur’aana keessatti:
“Dhugumatti, nama uumneerra. Waan lubbuun (nafseen) isaa itti hasaastus ni beekna. Nuti [beekumsa Keenyan] hidda dhiigaa caalaa gara isaatti dhiyoodha.”Suuratu Qaaf 50:16
“Inni waan hundaa beekadha” samii fi dachii keessatti wanti Isarraa dhokatu tokkollee hin jiru. xiqqas guddaas, dhokataas ifa bahaas takka takkaan beeka.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Muyassar-537, Tafsiiru Sa’dii-987
[2] https://books.islamway.net/1/3813/12117/020_26.pdf
[3] Tafsiiru Xabarii-22/384
[4] Madda olii
[5] https://books.islamway.net/1/3813/12117/007_9_10.pdf
[6] Madda olii
[7] Tafsiiru Xabarii-22/385, https://books.islamway.net/1/3813/12117/008_11_12.pdf
[8] Tahriir wa tanwiir-27/362
[9] https://books.islamway.net/1/3813/12117/008_11_12.pdf
[10] Tahriir wa tanwiir-27/362


text:
Koronaa Vaayras (COVID-19)
Wanta addunyaa tana keessatti uumamu hunduu sababa qabaachu waliin murtii Rabbii olta’aatiin adeemsifama. Yeroo amma kanatti dhibeen koronaa jedhamu addunyaa keessatti saffisaan babal’ataa jira. Ummanni addunyaa du’a, dhibee fi sodaa keessatti liqimfamaa jiru. Falli kanaa maali laata? Jalqaba furmaata wanta tokko barbaadun dura sababa isaa beekun karaa laaffisa. “Sababni dhibeen kuni itti jalqabame maalidhaa?” gaafi jedhuuf qorannoon adeemsifamaa jira. Sababa qorattoonni dhiyeessan keessaa tokko sinbira halkanii irraa karaa jiddu-galeessatin gara namaatti darbe. Kana akka sababa tokkootti dhiyeessu dandeenya. Sababni lammataa: badii ykn ma’asiyaa ilmi namaa hojjatuudha.
Vaayrasi kana sinbirri halkanii ykn ilmi namaa gonkumaa uumuu hin danda’u. Oduun “Namatu labaraatori keessatti uume” jedhu sobaa fi shirkii akka ta’e namni beeku qaba. Wanta lubbuu qabu kan uumuu Rabbi tokkicha qofa. Namni tokko, “Rabbii gadiitti ilmi namaa wanta lubbuu qabu uumuun lubbuu itti godha” jedhee yoo amane, Gooftummaa Rabbii keessatti Isatti waa qindeesse jira (shirkii hojjate jira). Kanaafu, vaayrasin kuni wanta Rabbiin olta’aan qofti uumudha. Namoonni ma’asiyaa yoo baay’isan Rabbiin subhaanahu wa ta’aala gocha isaanii kana irraa akka deeb’aniif rakkoo adda addaa itti erga. Qur’aana keessatti ni jedha:
“Dhugumatti, akka isaan deebi’aniif adabbii guddaa dura adabbii xiqqaa isaan dhandhamsiifna.” Suuratu As-Sajdah 32:21
Adabbiin xiqqaan rakkoolee, musiibaa, dhibee fi balaa adda addaa addunyaa tana keessatti nama muudataniidha. Adabbiin guddaan immoo adabbii Aakhiraati. Akka namoonni badii irraa buqqa’uun gara Rabbii deebi’anii amananii fi hojii gaggaarii hojjataniif, adabbii Aakhirah guddaa dura adabbii xiqqaa isaanitti buusa. Yoo isaan gara Isaatti deebi’an, tawbaa isaanii irraa qeebalun isaaniif araarama, adabbii guddaa irraa isaan baraara.
Namni kana sammuutti yoo galche, furmaata barbaadun isa hin dhibu. Furmaata barbaadun dhibee kanaan qabamuun duraa fi erga qabamanii booda wanta hojjachuu qaban beekuu fi hojii irra oolchuu of keessatti qabata. Yeroo ammaa, namoonni baay’een dhibee kanarraa kan ka’ee sodaa fi dhiphinnaan guuttamanii jiru. Eeyyen, dhibee kanaaf qoricha argachuun furmaata guddaadha. Garuu kana waliinu sodaa fi dhiphinna too’achuun furmaata hundarra guddaadha.
Dhibee kanaaf akka hin saaxilamneef wanti ogeeyyin fayyaa ajajan ni jira. Sab-qunnamti (social media) fi tamsaasa oduu irratti namni baay’een kana quba qaba. Garuu akkaataa sodaa fi dhiphinna itti too’atan kan dubbatu hin jiru jechuun ni danda’ama. Dubbiin keenya ammaa akkaata sodaa fi dhiphinna itti too’atan ta’a. Akka furmaatatti qabxiilee armaan gadii kaasu dandeenya:
1ffaa- addunyaan iddoo qormaata akka taate beekun obsuu- addunyaan tuni iddoo qormaataa namni badaa fi gaariin, iimaanan jabaa fi laafaa ta’e ifatti itti bahuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti Nuti sodaa fi beela irraa wanta tokkoon, akkasumas qabeenya, lubbuu fi fuduraale irraa hir’isuun isin qorra (mokkorra). Warra obsan gammachiisi. Isaan yeroo balaan isaan tuqe, “Dhugumatti nuti kan Rabbiiti, nuti gara Isaatti deebi’oodha.” Jedhaniidha. Isaan warra faaruu fi rahmanni Gooftaa isaanii irraa ta’e isaan irra jiruudha. Warri suni isaanumatu qajeelfamoodha. ” Suuratu Al-Baqarah 2:155-157
Asitti maq-dhaalli “Nuti” jedhu guddinna agarsiisa. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa aayah tana keessatti maqdhaala Guddinna Isaa agarsiisu fayyadamuun wantoota shaniin gabroota Isaa akka qoru dubbata. 1ffaa- Sodaa irraa wanta tokkoon isaan qora. Kan akka diinotaa fi yeroo waraanaa sodaachu fi rifachuu, dhibee irraa sodaachu. 2ffaa-beelaan isaan qoru. Kuni yeroo hoongee fi midhaan dhabamu ta’uu danda’a. 3ffaa-qabeenya irraa hir’isuun- kunis balaa uumamaa kanneen akka roobaa, lolaa fi kkf qabeenyatti bu’uun qabeenyi hir’achuu danda’a. Ammas, nama jalaa baduun, zaalimni (cunqursaan) nama jalaa fudhachuun, hannaa fi karaalee adda addaatin qabeenyi hir’achuu danda’a. 4ffaa- lubbuu irraa hir’isuun- kana jechuun namoonni jaallatan kanneen akka ijoollee, firoota fi hiriyyootaa du’uudha. 5ffaa-fuduraalee irraa hir’isuun- akka duraanitti firaafireen akka temiraa, muuzi, burtukaanaa fi midhaan nyaataa kanneen akka qamadii, garbuu fi kkf oomisha isaanii kennuu dhiisu. Wantoonni kunniin sababa adda addaatin oomisha isaanii ni hir’isu.
Yeroo wantoota kanniin keessaa muraasni isaanii bu’an namni obse, Rabbiin mindaa isaaf kenna. Namni dallanee fi abdi kute immoo mindaa dhabuu waliin nama balaalefatamaa ta’a. Wanti qormaata kana irraa barbaadamu obsa. Kanaafi, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha, “Warra obsan gammachiisi” kana jechuun mindaa isaanii lakkoofsa ykn hisaaba malee akka argatan isaan gammachiisi. Warroonni obsan warroota gammachiisa guddaa fi kennaa dilbiin milkaa’aniidha. Sababa obsaniin Aakhiratti Jannata qananii seenu. Addunyaa keessatti warra qajeelfamanii fi faarfaman ta’u. Warroonni kunniin warra yeroo balaan isaan tuqe, “Innaa Lillaahi wa innaa ileyh raaji’uun (Dhugumatti nuti kan Rabbiiti, nuti gara Isaatti deebi’oodha).” jedhaniidha.
“Dhugumatti nuti kan Rabbiiti” kana jechuun nuti gabroota Isaati, wanta fedhe nutti hojjachuu danda’a. “nuti gara Isaatti deebi’oodha” kana jechuun du’aan booda kaafamuu, hojiiwwan keenya irratti jazaa argachuu fi obsa keenyaaf mindeefamu ni mirkaneessina. Warroonni obsan kunniin “warra faaruu fi rahmanni Gooftaa isaanii irraa ta’e isaan irra jiruudha.” Kana jechuun maqaa gaariin isaan faarsu, isaaniif araaramu fi rahmanni Rabbiin irraa ta’e isaan irra jiraachudha. Rahmata Isaa keessaa tokko obsa mindaa guddaa ittiin argatan akka qabaatan gochuudha. “Warri suni isaanumatu qajeelfamoodha.” Kana jechuun isaan warra haqa beekanii fi hojii irra oolchaniidha. Bakka kanatti haqa beekun isaanii, “isaan gabroota Rabbii fi gara Isaatti kan deebi’an ta’uu” beekudha. Haqa kana hojii irra oolchun immoo Rabbiif jedhanii obsuudha.[1]
2ffaa-du’aayi baay’isuu- dhibee kana irraa akka eeggamaniif, yoo tasa qabamanis akka fayyaniif du’aayi baay’isuun baay’ee barbaachisaadha. Du’aayi Nabiyyii (SAW) irraa gabaafame keessaa tokko:
اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْبَرَصِ، وَالْجُنُونِ، وَالْجُذَامِ، وَمِنْ سَيِّئِ الأَسْقَامِ
Allaahumma innii a’uuzu bika minal barasi, waljunuuni, waljuzaami, wamin sayyi’il asqaami.
“Yaa Rabbii! Barasa, maraatu, Juzaama fi dhibee badaa irraa siin eeggama.” Sunan Abi Daawud 1554
Barasa-qurcummaa, Ingiliffaan-leprosy, Amaariffaan qumxinnaa. Dhibeen kuni qaama irratti bahuun foonii fi narvii balleessa ykn quuncisa.[2] Juzaamis dhibee gogaa tuquu fi kutaaleen qaamaa akka bubbu’anii fi nyaataman sababa kan ta’uudha.[3]
3ffaa-Tawbaa fi istighfaara baay’isuu-tawbaa jechuun ma’asiyaa (badii) irraa gara Rabbiif ajajamuutti deebi’uudha. Istighfaara jechuun araarama kadhachuudha. Rabbii olta’aa araarama kan kadhataniif, akka badii namaaf dhoksuu fi badii saniif nama hin adabneefi. Akkuma duratti jenne dhibeen kuni sababa namoonni badii hojjataniif namatti dhufuu danda’a. Kanaafu, tawbaa fi istighfaara baay’isuun karaa rakkoo fi adabbii ofirraa ittiin deebisaniidha. Keessumayyuu, iimaana ofii cimsachuun, salaata sirnaan salaatun, halkan gara dhumaatti istighfaara baay’isuun baay’ee nama fayyada. Tawbaa fi istighfaara ilaalchise du’aayiwwan filatamoo linki kana irraa gara jalaatti argachuun ni danda’ama: http://sammubani.com/2019/03/13/tawbah-kutaa-5ffaa/#more-9867
4ffaa- Tawakkula– Rabbiin irratti hirkachuu jechuun wanta fayyadu siif fiduu fi wanta miidhaa qabu sirraa ittisuu keessatti Inni siif gahaa akka ta’e amanuun Isa irratti hirkachuudha. Namni of eeggannoo barbaachisu gochuu waliin “Hasbiyallahu wani’mal wakiil (Rabbiin naaf gahaadha. Inni Tiiksaa akkam tolee!)” jedhee yoo amane, Rabbiin isaaf gahaadha. Rakkoo cimaa isarraa deebisa. Osoo rakkoon isatti bu’eellee, tasgabbii isaaf kenna.
Mi’aa iimaanaa keessaa tokko sodaa fi gaddi namarraa deemudha. Namni iimaanni isaa yoo cime, wanta darbeef hin gaddu, wanta dhufuufis hin sodaatu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti, isaan amananii, hojii gaggaarii hojjatanii, salaata sirreessanii salaatanii fi zakaas kennan, mindaan isaanii Gooftaa isaanii biraa isaaniif jira. Sodaan isaan irra hin jiru, isaan hin gaddanis.” Suuratu Al-Baqarah 2:277
Wanta tawakkula qalbii keessatti jabeessan keessaa tokko qadaratti amanuudha. Kana jechuun wanta Rabbiin dursee murteessetti amanuudha. Namni wanta Rabbiin murteesse malee homtu isa akka hin tuqne yoo beekee fi amanee, jeequmsaa fi sodaan isa hin haguugu. Kanaafi, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Jedhi, “Waan Rabbiin nuuf katabe malee homaa nu hin muudatu. Inni Tiiksaa keenya.” Warroonni amanan Rabbiin irratti haa hirkatan.” Suuratu At-Tawbah 9:51
Dabalataan firii qadaratti amanuu asirraa ilaalun ni danda’ama: http://sammubani.com/2019/01/19/firii-qadaratti-amanuu/#more-9177
Ammas rakkoon erga isatti bu’ee booda waa baay’ee abdachuun ni obsa. Wantoota inni abdatu keessaa:
1-mindaa obsaa- Qur’aana keessatti, “Dhugumatti, warri obsan lakkoofsa malee mindaan isaanii isaaniif kennama.” Suuratu Az-Zumar 39:10
2-Qalbiin qajeelu- Qur’aana keessatti:
“Hayyama Rabbiitin malee hamtuu irraa wanti tokkollee nama hin tuqu. Nama Rabbitti amane, [Rabbiin] qalbii isaa ni qajeelcha. Rabbiin waan hundaa Beekaadha.” Suuratu At-Taghaabun 64:11
Al-A’amash akka gabaasetti Abi Zibyaan akkana jedha: [Gaafa tokko] nuti Alqamah bira turre. Aayanni (keeyyanni) tuni isa biratti qara’amte (dubbifamte):”Nama Rabbitti amane, [Rabbiin] qalbii isaa ni qajeelcha. Rabbiin waan hundaa Beekaadha.” Kana ilaalchisee ni gaafatame. Alqamaanis akkana jedhe, “Inni namticha musiiban (balaan) isa tuqxee ergasii balaan tuni Rabbiin irraa akka taate beeke fi san booda itti gammadee harka kenneedha.” Hadiisa keessatti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Dhimmi mu’imina nama ajaa’ibsiisa. Dhugumatti dhimmi isaa guutun keeyridha (gaariidha). Kuni mu’iminaaf malee eenyufillee kan ta’uu miti. Yoo toltuun isa tuqxe, Rabbiin galateefata. Kuni isaaf gaarii ta’a. Yoo rakkoon isa tuqxe immoo ni obsa. Kunis isaaf gaarii ta’a.” (Sahiih Muslim 2999)[4]
Namni yommuu musiiban isatti buutu obsu, mindaa hangana hin jedhamne argata. Addunyaa keessatti mindaan guddaan maal akka ta’e beektu? Mindaan guddaan qalbiin sakiinaa (tasgabbii), qajeelcha fi yaqiina argachuudha. Fuggisoo kanaa, namni hin obsine tasgabbii fi qajeelcha dhaba. “Aayan tuni akka waligalaatti yoo fudhatamte, nama amane (kana jechuun nama Rabbitti, malaykotatti, kitaabban Isaatti, Ergamtoota Isaatti, Guyyaa Aakhiraa fi qadaratti amane) fi hojii isarraa eeggamu hojjachuun imaana isaa yoo dhugoomse, Rabbiin subhaanahu wa ta’aala haalota, jechoota, beekumsa fi hojiwwan isaa keessatti isa qajeelcha.”[5]
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa dhibee kana irraa nu haa tiiksu, warra qabamaniifis fayyaa haa kennu jechaa barreefama kana asirratti xumura.
[1] Tafsiir Sa’diyy- 71-72, Zaadul Masiir-95-96,
[2] https://www.almaany.com/ar/dict/ar-en/%D8%A8%D8%B1%D8%B5/
[3] https://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/%D8%AC%D8%B0%D8%A7%D9%85/
[4] Tafsiir ibn Kasiir 8/137-138 ( Daaru Xaybah)
[5] Gabaabinnaan Tafsiira Sa’diyyii -fuula 1023


text:
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Sadaasa 9,2020
Finfinnee Oromiyaa
Dararaaf ajjeechaan akka jiru beekuun qabsoo saba isaaf taasisu irraa duubatti hindeebisu. Waan qabsaa’eef sana dhugoomsuuf, saba isaatti kabajaa horuuf waan irraa eegamu mara nii bahata. Adeemsa qabsoo keessatti wareegamni lubbuu, aarsaan jaallan qabsoo dhabuus namatti dhufa.
Jaallan qabsoo of biraa humna diinaan dhabuun daranuu kutannoon qabsicha galiin gahuuf nama kakaasa. Ilmaan Oromoos addatti dargaggeessi Oromoo biyya abbaa isaa Oromiyaatti kabaja horee birmadduu baasuuf, saba isaa waanjoo halagaa jalaa baasee bilisoomsuuf qooda irraa eegamu bahataa as gahaniiru.
Yaadannoon Saadasa 9 guyyaa wareegamtoota Qeerroo Bilisummaa Oromoo itti yaadannudha. Bara dukkanaa, bara hamtuu Sadaasa 9, 2005 warraaqsa qabsoo karaa nagaa ABO’n labseen hiriira nagaa bahanii jaallan qabsoo aarsaa lubbuu kaffalan irraa eegaluun guyyaa kana yaadanna.
Sadaasa 9 yoggaa yaadannu dargaggoota Oromoo kanneen akka Jaagamaa Badhaanee fi Shamarree Dirribee Jifaar dabalatee qaaliiwwan hedduu bara 2005 asitti aarsaa lubbuu kaffalan yaadanna.
Guyyaan kun kan bara 2005 wixinee ykn bu’uura ka’umsa taasifamee ha yaadatamu malee Qeerroo hanga har’a bara 2020 aarsaa qaalii biyya abbaa isaanii Oromiyaaf Oromummaa isaaniif kaffalaa jiran gootota dargaggoota aarsaa lubbuu kaffalan ittiin yaadanna.
Bara olitti eerame kanatti maqaan ijaarsa dargaggoota Oromoo “Sochii Dargaggoota Biyyoolessaa,Bilisummaa fi Dimokiraasii” jedhama. Qabsoon sun milki qabeessa ta’uu hubachuudhaan, qabsichi furmaata siyaasaa uummata Oromoo ta’uu itti amanuu irraa Addi Bilisummaa Oromoo ABO’n bara 2011 maqaa Sochii Dargaggoota Biyyoolessaa, Bilisummaa fi Dimokiraasii kana Qeerroo Bilisummaa Oromoo jechuun raggaasise. Akkasuma Qeerroo Bilisummaa Oromoo damee jaarmiyaa ABO keessaa isa tokko akka ta’uuf jaarmiyaalee ABO jalatti akka taliigamu murteeffame.
Bara 2011 asittis bu’aa ba’ii hedduu keessa darbuudhaan, diraaf halagaan utuu itti duuluu Qeerroo Bilisummaa Oromoo bifa abdii qabeessa olaanaa ta’een bara 2014 keessa Warraaqsa guddaa guutuu Oromiyaa keessatti dhoose.
Fincilli sun mooraa Jimmaa Yuunibarsiitii keessatti Eebla 11,2014 diddaa Maaster Plaaniin akkasuma ijoo gaaffii Oromoo gaaffii abbaa biyyummaa Oromoo mirkaneessuu fi maqa balleessii Barruun “Inquu” jedhu Oromoo irratti harreessee mooraalee Yuunibarsiitii keessatti raabsame warraaqsa balaaleffatu ture.
Kana keessatti qoodni ABO’n hogganummaadhaan taliigee Warraaqsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo sana banbansuu keessatti bahate isa olaanaa ture. Fincilli Ebla 11,2014 Qabsiifamee bifa adda ta’een Sadaasa 12,2015 Ginciitti dhoofamuun qabsoo wal irraa hincinne hiriirri mormii guutuu Oromiyaa dhuunfate.
Qeerroo Bilisummaa Oromoos guyyaa seena qabeessa kana Daawwitii qabsoo bilisummaa Oromoo taasisee fudhata. Guyyaa kana yaadachaa waan darbe waliif qoodanii ka fuulduraaf galma gahiinsa qabsichaaf yeroo itti gamtoominaan qabsaa’an ta’uuttis amana.
Bara kana yaadannoo Saadaasa 9,2020 “Fincila diddaa garbummaa irraa hanga mootummaa Ce’umsaatti” mata duree jedhuun yaadanna. Kunis dargaggoota Fincila Diddaa Garbummaa (FDG) fi Fincila Xumura Garbummaa (FXG) keessatti lubbuu qaalii qabsoo bilisummaa Oromoo tarkaanfachiisuuf dhabaniif kanneen har’a Mootummaa Ce’umsaa hundeen gadi dhaabuuf akkasuma qabsoo bilisummaa Oromootti hirmaatanii humnoota diina Oromoof tumsitoota diinaan ajjeefaman ittiin yaadanna.
Kana malees; Qeerroo Bilisummaa Oromoo guyyaa kana Irbuu haaronfachuun egeree biyya abbaa keenya Oromiyaa fi saba keenya Oromoo irrattis marii barbaachisaaf tarkaanfataa bakkuma jirrutti guyyaa taasifnu ta’uu ibsina.
Hunkurama siyaasaa gaanfa Afrikaa mudatee jiru kunis lolaan isaa akka saba keenya fudhatee hinbadneef tika barbaachisaa lammiilee Oromiyaaf taasisuuf dammaqina saba keenyaa gabbisuuf akka Oromoon of tiksu ciminaan hubachiisuuf wantoota fala ta’an lafa kaawwannee qabsoo itti aanuuf kan of qopheessinu ta’uu ibsanna.
Sadaasa 9 guyyaa yaadannoo Fincila Diddaa Garbummaa bara baraan nii yaadatama. Qolee saba keenyaa cabe, haamilee saba keenyaa laamsha’etti dargaggoota haamilee horanii qabsoo bilisummaa Oromootti lubbuu horanii ofii lubbuu darban oggayyuu yaadataa jiraanna. Qabsaa’ota biyyaaf kufan yaadachuun daandiif xurree isaan irratti kufan itti fufsiisuuf kutannoo horachuuf kan barbaachisu ta’uus dhaamna.
Sadaasa 9 kan bara 2020 kanaa yeroo yaadannee oollu kanattis qabsaa’ota qabsoo sabaaf Mootummaa abbaa irreen ajjeefamanii fi ajjeefamaa jiran akkasumas Bilisummaa sabaaf kanneen mana hidhaatti Mootummaa bara gadaa isaa fixatee afaan qawween dararamaa jiran yaadachaa Mootummaa Cehumsa Biyyoolessa Oromiyaa ABOn labse hundeeffachuufis dirqama dhaabni keenya ABO nutti kenne akka bahachuu qabnu Irbuu haaromsachaa waan nurraa eegamu hunda bahachuuf qophii yoo taanu Mootummaa Cehumsa Biyyoolessa Oromiyaa ijaarrachuuf deeggarsa osoo hin taane dirqama ofitti fudhachuu keenya kan itti mul’isnudha.
Maayii irratti wareegamtoota keenya yaadachuun, akeeka isaan irratti kufan galmaan gahuuf kutannoo horachuudha. Wareegama qabsoo bilisummaa Oromoo yaadachuun qabsoo bilisummaa Oromootti firii gochuuf of kennuudha.
Injifannoon Uummata Oromoof
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Sadaasa 9,2020


text:
Ergaa Kabajamoo Afyaa’ii Caffee Oromiyaa
Article Index
Kab. Addee Loomii Badhoo
Caffeen Oromiyaa qaamolee mootummaa sadan keessaa isa tokko ta’ee qaama seera baasaafi qaama abbaa aangoo siyaasaa isa olaanaa Naannichaa akka ta’e ni beekama. Caffeen bu’uura Heera Mootummaa Naannichaa Fooyya’ee Bahe Keewwata 48 (1) jalatti akkaataa tumameen filannoo Biyyoolessaafi Naannolee waggaa shan shaniin karaa bilisaa, amanamaafi sagaleen uummataa iccitiin itti kennamuun filatamee hundaa’uu dha.
Naannoon Oromiyaa, Naannolee Filannoo 179 kan qabdu yoo ta’u naannoo filannoo tokkorratti kaadhimamtoonni sadi sadi dhaaba tokko bakka bu’uun dorgomuu danda’u. Caffeen Mootummaa Naannoo Oromiyaa waliigalaan teessoo 537 qaba. Hundeeffama isaarraa hanga xumuura bara 2007tti Caffeen Baroota Hojii afur dabarsee jira. Bu’aa filannoo marsaa shanaffaa bara 2007 gaggeessineenis Caffeen Bara Hojii 5ffaa Hagayya 14/2007 adeemsisuun hojiisaa eegalee jira.
Caffeen aangoo Heera Naannichaatiin Keewwata 49 jalatti kennameef irratti hundaa’uun, seerota adda addaa qulqullina isaanii eeggatan tumuu, karooraafi baajata qaamolee mootummaa raaggaasuun raawwiisaa hordofuufi to’achuun, dandeettii raawwachiisummaa qaamolee isaafi Manneen Maree Uummataa sadarkaan jira cimsuun ergama hojii bakka bu’ummaa ummataa gahumsaan akka bahataniif deeggarsa barbaachisaa ta’e ni taasisa. Caffeen hojii hordoffiifi too’annoo qaamolee mootummaarratti taasisuun ummanni naannoo keenyaa misooma ariifachiisaafi itti fufiinsa qabu, ijaarsa sirna demookraasiifi nageenya amansiisaa mirkaneessuuf sochii taasifamu keessatti bal’inaan akka hirmaatuufi bu’aasaarraayis akka fayyadamu cimee kan hojjetu ta’a. Hundaa ol ammoo, rakkoolee bulchiinsa gaarii ummanni naannoo keenyaa bal’inaan kaasaa jiruuf deebii hatattamaa kennuuf yeroo kamirraayyuu bifa adda ta’een xiyyeeffannaa kennee hojjetaa jira.


text:
Addunyaa irratti namoonni vaayiresii koronaan qabaman hanga dilbata kaleessa galgalaatti lakkoobsi isaanii kuma dhibba sadii fi kuma digdama ga’ee jira.
As Yunaayitid Isteetis keessatti immoo namoonni kumni soddomni vaayiresii koronaan qabamuu isaanii angawoonni ibsaniiru. Bulchiisonni kutaalee adda addaaa kan Yunaayitid Isteetis lammiiwwan biyyattii vaayiresii irraa ittisuuf meeshaalee barbaachisan dhiyeessuuf mootummaan federaalaa duubatti harkifate jechuun komee dhageessisaa jiru.
Angawoonni federaalaa garuu lakkii dhiyeessaa jirra jechuun falmu.


text:
Odeeffannoo konkolaataa gadhiisuuf barbaachisu
Konkolaataan kan gadhiifamuu danda'u abbaa qabeenyaa galmaa'ee jiruun yookin firii isaa maqaa maatii (abba) tokko ta'e qabaniini. Kaffaltiiwwan kaffaluutti dabalatee konkolaataa kee gadhiisuuf ulaagaalen armaan gadii siibarbaachissu.
Mirkaneessa abbaa qabeenyaa ta’uu
Mirkaneessa abbaa qabeenyaa ta’uu
Yeroo Ammaa
Galmeessa yeroo ammaa, mata duree/maqaa, yookin waliigaltee liizii
Eeyyama lakkoofsa
Eeyyama lakkoofsa gabatee yookin lakkoofsa eenyummaa konkolaataa
Fudhatama
Fakkii eenyummaa fudhatama qabu, kanneen akka eeyyama konkolaachisaa yookin waraqaa eenyummaa
Konkolaataa bakka itti dhaabbatee jiruu oofanii baasuuf konkolaachisaa eeyyama qabuutuu barbaachisa. Yoo kana taùu baate, konkolaaticha iddoo itti dhaabbatee ture irraa kaffaltiidhan harkifamee akka siif baù gochuuf haala mijeeffachuu dandeessa.
Yoo konkolaatichi harkifamee kan baù taè, kaffaltiiwwan ittiin fudhachuuf kaffaltu irratti dabalataan, ragaaleen konkolaataan yeroodhaaf ittiin dhaabbate barbaachisoo dha. Isaan kuni adda kan taànii fi kan kaffalamanis magaalaa Seattle dhaafi.
Abbaa konkolaatta malee nama biraaf akkaa gadhisiisu eyyaamuu
Yoo abbaa qabeenyaa galmaaèe jiru irraa barreeffama kanneen armaan gadii ofkeessaa qabu dhiyeeffatan, namni abbaa qabeenyaa taèe hin galmoofne tokko konkolaataa fudhachuu ni dandaà taà, yookin konkolaataa keessaa qabeenya fudhachuu dandaà taà:
- Maqaa abbaa qabeenyaa aangoo qabu
- Footoo kooppii waraqaa eenyummaa yookin eeyyama konkolaachisaa abbaa qabeenyaa galmaaèe.
- Eeyyama lakkoofsa gabatee yookin lakkoofsa eenyummaa konkolaataa
- Moodeelii fi bara konkolaataan itti omishame


text:
Arsii
Arsiin godinaalee Oromiyaa keessa isa tokko. Maqaan godinaa kan moggaafame ummata Oromoo Arsii ilma Booranaa irraahi. Ummatni Arsii baayyinnaan naannoo Baalee fi Arsii keessa jiraatu.
Dangaa Godina Arsi
Kibbaan - Baale
Kibba Dhihaan - Sabaa, Sablammoota fi Ummattoota Kibbaa
Kaaba Dhihaan - Shawaa Bahaa
Kaaban - Mootummaa Naannoo Affaar
Bahaan - Harargee Dhihaa
Abbaa Taayitaa Istaatistiksii Itoophiyaa akka gabaasetti bunni tonii 2198 ta'u gara dhumaa bara 2005 akka aanaa kanatti oomishama. Kunis gabaasa Abbaa Taayitaa Bunaa fi Shayii Itoophiyaa irraa fudhatame. Kuni immo basii 1.9% Arsi yoo ta'u, Itoophiyaafi immo basii 0.97% ta'a. Magaalaa guddoon Arsii Asalla yoo ta'u, lafonni biraa Arsii kessatti argaman kan akka Abomsa fi Asasa jedhamani ni jiru.
Dimoograafii Ummata Arsii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Bayyina ummata 3,135,686 - dhiraa 1,557,984 fi dubartotta 1,577,702. Parsentiin 12.3% (386,707) kan ta'an magaalaatti galu. CSA 2005
Ballina - 23,724.44 sq Kiloometiri
Kuffama Ummata - 132.17 ummata sq kiloometirii tokkon
Akka gabassa Caamsaa - 24, 2004 Memorandamii Baankii Addunyaatti ummatta kessa parsentiin 4 elektiriikii fayyadama.
Kuffama kara konkolatta - 45.0 kilometers per 1000 square kilometers, Nami badiyya tokko avireejjii heektaara lafa 1.2 yoo qabaatu fi horii hanga 1.1. Parsentiin 84 ijoolle fudhatamte mana barumsa sadarka tokkoffa barrattan yoo ta'an, percentiin 22% immo mana barumsa sadarka lammaffa kessatti argamu. Parsentiin 17% lafa Arsi busaa qabamaniru, garu tokkollen tisiisa Tsetse fly jedhamtuun hin qabamne.
Aanaalee Godina Arsii (Asallaa)[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- ↑ 1.0 1.1 "Oromia zones". Archived from the original on 2019-09-19. Retrieved 2020-08-10.


text:
ONN: Oduu Breaking News (Oduu Amma nu gahe) . Waxabajjii 13/2018
FXG Qeerroo Magaala SHAMBOO Boruu Itti muddii
Booruu ganama Qeerroon magaalaaSHAMBOO haroomsiOPDOn gochaa jiruufi uumaatni keenyi daangaa irratti dhumaa jiruu ha dhabaatu jechuuf hirirra nagaa waamee jira qileensa irraa olchi ammaa dafii Boruu hirirraa guddaatu magaala shaambuu ti adeesifamaa haroomsi OPDO sirri miti jechuuf….Itti muddii.
Dhugeefadhu!
#Breaking_News Sirna Gaggeessaa Gooticha Oromoo Jaal Roobsan Kan Kaleessa waraanaa Faashistii Wayyaanee uummata Oromoo hiraarsaa jirtu utuu haleeluu wareegame Goota ilma Oromiyaa Uummatni Oromoofi Qeerroon Dhaadannoofi Warraaqsa guddaan sirna gaggeessaa isaa raawwatan. Kanumaan walqabatee Warraaqsi itti fufinsaan Najjoofi Mandii Keessatti finiinaa jira. Dhaadannoolee dhageessifamanis kunooti.
1. ABO’n dhaaba dhugaa fi haqaa uummata Oromoof qabsaa’uudha.
2. WBO’n gaachana Uummata Oromooti.
3. ABO’n abbaa Biyyaati.
4. Qabsaa’aan yoo du’e qabsoon itti fufa
5. Hanga bilisummaan Oromoo fi Walabummaan Oromiyaa mirkanaa’utti qasoon keenya itti fufa.
6. Gumaa jaal Roobsan afaan qawween ni deeffanna kan jedhuu fi kkf dha.
Qabsa’aan ni kufa Qabsoon itti fufa!!
Garboomsaan ni kufa!!
FXG Qeerroo W/Lixaa #Najjoo Itti muddii
yeroo ammaa kanaa karaan bakka hundaati cucuffamee jiraa
Sabaabni isaas Ummaata keenya Mandii rakkoo kessaa jiruuf Birmaachuuf Jechaa
Yeroo ammaa Mormiin Cimaan Najjooti geggeffamaa jiraa.


text:
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Adooleessa 21,2018
Finfinnee Oromiyaa
Hordoftoota Agartuu Qeerroo, haalota torbanii barruun akkuma hordofaa turtan kan torban kanaas isiniin gahuufan jedha. Kan fuulduraas xuxxuquu yaalla.
(…Qabiyyee Agartuu Qeerroo har’aa
1. Do’ii/Fiilmii siyyaasaa
2. Waldhuga siyyaasaa
3. Rarraasoo ayyaanlaallattootaa…)
Xiyyoo (Moxobii) dubbii
Adduunyaan keessa jirru addunyaa qabsooti. Qabsoon gosoota bacaqa qabdi. Qabsoon gosaawwaan hedduu keessaa, qabsoo jireenyaa, qabsoo bilisummaa, qabsoo dimokiraasii, qabsoo waa hedduu maqaa dhaanuu dandeenya. Nuti kan ilaallu qabsoo Abbaa Biyyuummaati. Qabsoon abbaa biyyummaa qabsoo gaggeefamu keessaan kan ulfaataa ta’eef wareegama guddaa nama baasisudha. Waan ta’eef namootiin qabsoo abbaa biyyummaa haa jaallatan malee duukaa bu’anii galiin gahuu irratti arcaatiin mumul’achuu mala. Qabsoo abbaa biyyummaa keessatti kuma taatee qabsoof baatee, kudhan taatee jechuun muraasattee galma gahiinsa qabsoo geessa.
Qaamolee qabsoo sabaa qabsoo abbaa biyyummaa jaallataan kanneen si waliin hiriiranii itti seenan waan hedduun rukutamanii si biraa hafuu malu. Kaan ammoo wareegamee si biraa kufa. Inni wareegame sabaaf aarsaa of godhe si isa jirutu seenaa isaa dhaloota barsiisa. Jiraataan baraa baraa nama qabsoo Bilisummaa sabaaf aarsaa of godhedha. Kan du’e isa kaayyoof akeeka ganamaa gateef sharafatee gara jireenya dhuunfaa tottolfachuutti gale ta’uu Agartuun Qeerroo mirkaneessa.
1. Gotottaa siyyaasaa!
Siyyaasni ilma namaa waliin dhalatee waliinis jiraatee addunyaa kanarratti walhoree argama. Hanga dhalli namaa jirutti siyyaasni hinbadu, hanga siyyaasni jirutti ammoo namnis addunyaa kana irraa hindhabamu. Siyyaasni gosoota hedduutu jira. Siyyaasaa hedduu tarrisuu dandeenyuus qabiyyees siyyaasaa keessaa kan adeemsa uummata Oromoof Mootummaa EPRDF waliin wal qabatee adeemu “Gotottaa siyyaasaa” ilaaluu yaalla.
Gotottaa jechuun sochiidha. Kun ammoo adeemsa qaama tokko utuunni hinfedhin fedhiin ala harkisanii dhuunfachuuf sochii taasifamudha. Sochiin kun sochii fedhiin alaa waan ta’eef humni wal harkisu wayii jidduu tti nii argama. Humna sanaan ammoo ija qabsoon yoo ilaallu akkuma barruu yeroo darbe keessatti ibsine “Harkisoo siyyaasaa” jenna. Torbanoota darban keessa Harkisoo siyyaasaa ture. Harkisoon sun injifatamee utuu hintaane ammas qaama diinaan utuunni gotatamuu agarra. Adeemsa sochii isaa wal duraa duubaan amma sadarkaa gotottaarra gaheera. Waan humnaan gotatmu kun isa gototus hinfayyadu, isa gototamus waan fayyadu hinfakkaatu.
Adeemsi Gotottaa siyyaasaa kun siyyaasa Oromoo bool’a ykn qileetti gad-darbatanii taa’uuf aggaammii taasifamaa jiru ta’uun mirkana. Gotottaan amaloota garaa garaa isaa irratti hundaa’uun bakka gurguddaa sadiitti qoodama.
Isaanis 1. Do’ii/Fiilmii siyyaasaa
2. Waldhuga siyyaasaa
3. Rarraasoo ayyaanlaallattootaa
1. Do’ii/Fiilmii siyyaasaa
Gisoota gotottaa siyyaasaa keessaa tokko Do’ii/Fiilmii siyyaasaa jedhama. Adeemsi kun tooftaa garaagaraa fayyadamuun qabsaa’ota yaadaaf qalbii booji’achuu ( attractive politic) dhuunfaa gonfachuuf Filmii kalaqamudha. Do’iin/Fiilmii kana ammoo qabsaa’ota taatota taasisuun dirree dhuma qabsaa’otaa irratti dalagu. Fiilmii bifa hawwataa ta’een dalagamu waan ta’eef sobaaf dhara garaagaraa dhugaa fakkeessuun oomishanii lakkisu. Qaamonni hojii kanarratti bobbaa’an qaamota diinaaf qaamota utuu hinbeekin ulee diinaaf ta’anii uummata rukutantu dalaga.
Do’iin Filmii irra jireessaan amaloota shiraa garaagaraan shira bifa aanjaa’aa ta’een xaxamudha. Shira kana keessatti qaamonni Bilisummaa sabaa hedduu barbaadan utuu hinbeekin kiyyoo keessa nii seenu. Qabduun shiraa kun miilla qabsaa’ota amala garboonfataaf madaqoo/haaraa ta’anii jabeessee qaba. Kun ammoo qabsaa’ota ittiin sakaaluuf meeshaa garboomsaa isa olaanaa ta’ee argama.
Shira kana utuu hinbeekin waan gototamtee seentuuf eega keessa geessee akkatti baatuuf akkatti dirree qabsaa’ootaa seentulle dhabuu malta. Kun namoota gowwaa ykn qabsaa’aa gowwaa yoo ta’e qofa shira akkanaan sakaalama. Shirri Do’ii/fiilmii siyyaasaa keessatti bobbocamu meeshaalee gurguddaa inni itti dhimma bahu
A. Maallaqa (akka meeshaatti itti dhimma bahata)
B. Holola ( akka meeshaatti…)
C. Soba (akka meeshaatti…)
Maallaqaan nama argachuu danda’u, xuxuqee ilaalee gadi gomboonfachiisa. Kanammoo akeeka suuta itti qaxxisuutii mala adamoo Adurreen ittiin hantuuta qabututti dhimma bahata. Nama maallaqaan gowwomfamuu dand’u maallaqaan gowwomfata. Bakka rakkootti akka nama isaa dhimmee isa bira dhaabbatee hatattamaan bira gahee maallaqa humnaan olitti baasaaf. Kana mirkaneessuuf adeemsa simannaa namoota mana hiraarsaa bahaniif sochiin OPDO gochaa turte kurkurri isaan qabsaa’oota jala fiiguun taasisaa turan ragaa guddaadha. Nan yaadadha jaala kiyya kanan bakkaaf maqaasaa dhahuu hinfeene, isanni mana hiraarsaa bahe utuun hindubbisin qaamni sardamsaan dubbise OPDO ture. Kun nama sana taatoo fiilmii godhachuuf fiimiishee galmaan gahachuuf haajomuusheen tilmaame.
Nama sana akkanni mana hidhaatii baheen dursanii korma qalaniif, nyaata nyaachisan utuu hinturin jireenya dhuunfaatti deebi’uu qabda jechuun Hoteela bananiif. Erga hoteelli banameefii, erga harkaa nyaatee dhugee maal jedhee badaa ha jedhuun? Kun utuu hinbeekin kiyyoo diinaa seenuudha. Dhukaasa malee harka laachuudha. Addunyaa siyyaasaa keessatti inni ulfaataan nama nyaatu isa kana. Kana baraaramuuf dantaa dhuunfaa akka cuftee qabsoorra turtetti qabsootti cichuudha. Kanumti har’a maallaqa namoota mana hiraarsaa bahaniif kennisiisuus kanuma. Maal qabsaa’aan maallaqa dhabee qabsoo seenamoo? Jarana kanatti dammaqaan jedha.
B. Holola
Gosoota Do’ii siyyaasaa keessaa tokkodha. Adeemsi Hololaa ammoo waa hedduu qaba waa hedduufis gargaara. Innis haamilee cabsuuf, abdii kutachiisanii gara ofiitti qabsaa’ota dabaluuf, harka laachisuuf, jireenyaa itti burjaajeessanii kiyyoo garbummaan sakaalanii qabsaa’aa dhumaan Oromoo sakaaluuf itti dhimma bahama. Hololli hanga Bilisummaa haqaa biyyattiin gonfattutti hindhaabbatu. Hololli hedduunsaa dhaaba Bilisummaa haqaaf haqaan dhaabbatee qabsaa’u irratti gaggeeffama. Kun ammoo yoo waraanan sodaatan karaa Hololaa dandeenyaa laata jechuun kan irratti hojjetanidha. Akkasuma Gotottaa siyyaasaaf haala mijeessaaf. Qabsaa’ota humnaan utuu hinbeekamin kiyyoo ofiin sakaaluuf kan gargaarudha. Kana murkaneessuuf holola torban dabarsaa jirru kana keessa ABO qaama hedduu fakkeessanii oofaa turaniif, akkasuma ABO kutaa Oromiyaa keessaa tokkittiif laatanii maqaas jijjiiranii waamuuf abbalaniin fakkeenya fudhatuu dandeenya.
C.Soba
Meeshaa guddaan ajandaa Do’ii/Filmii siyyaasaa hojjetanii xumuruuf dhimma itti bahatan kan garboonfattoonniif qaamonni ittiin bobbocoman dhimma itti bahan Soba. Sobi jireenyasaanii utubee dhaabuuf aanjaa’aa akka ta’etti fudhatama. Adeemsa sobaa kanaan OPDO waggoota 28 dabarsuurratti argamti. Waan hinjirreef waan hinfakkannee fakkeessanii haasa’uun uummata keessa goolii facaasuudhaaf dhimma itti bahama. Sobaan qabsaa’ota faffacasuuf addaan diiguuf dhimma itti bahama. Qabsaa’ota walnyaachisanii taatota argachuuf dhimma itti bahatu. Kana irra aanuuf waan gartuun Wayyaanee dubbatan mirkaneessa qaamota amanamoof bakkichaa irraa iyyaafachuu feesisa.
2. Waldhuga siyyaasaa
Gosoota Gotottaa siyyaasaa keessaa tokko kan uummata hunkureehunkuree burjaajeessuuf gargaaru, waan qabataa uummata wal’aalchisuuf kan garboonfataan dhimma itti bahatu “Waldhuga siyyaasaa” jechuun moggaasuu dandeenya. Waldhuga siyyaasaa keessatti uummanniif qabsaa’onni uummataa qaama haqaa wal’aalu, qaama diinaas addaan baafachuutu rakka. Kun ammoo burjaajji facaasuun qabsaa’ota faffaacaasee qeenxee qeenxee taasisuun tokko tokkoon gototamanii harka garboonfataatti akka laataniif gargaara. Kana fayyadamuu keessatti jabinaan OPDO torbanoota dabarsaa jirru kana alaaf keessaa hojii guddaa walii laattee dalagaa turte.
Waldhuga siyyaasaa keessatti qaamonni diinaaf fira qabsoo ta’e walii wal’aalma. Hanga Alaabaa qabsaa’otaa qabatanii uummata dura daaddisaniitti diinni qabsoo yeroo uummata keessa shullisantu jira. Adeemsa kana keessatti qabsaa’aan qabsoo isaa halala guuruun dhamdhamuu gaafata. Qabsoo isaa dhadhama arrabaa qofaan utuu hintaane suunfaatee funyaan qabsoon jira gahachuu feesisa. Inni adeemsa Do’ii Soyyaasaan gototamee Wayyaaneef ergaamaa ta’ees kaleessa qabsaa’aa ta’us har’a gaafa gara Wayyaanoota dubbatu, inni qansaa’aadha jedhee uummanni eegu gotottaa soyyaasaa Fiilmii siyyaasaa irratti dalagee gaafanni uummata asii achi goolutu jira. Kun qabsoon irra aanama. Addaan baafatanii qaama Wayyaanee addatti OPDO faarsu baqachuu feesisa. Kaleessa qabsaa’aa ta’us gaafanni Diina faarsee qabee diinomuusaa hubatuu barbaachisa.
3. Rarraasoo ayyaanlaallattootaa
Kutaalee gotottaa siyyaasaa keessaa inni dhumaa ishee kana. Rarraasoon akkuma maqaa isaa ayyaanlaallataa qabsoof garboonfataa gidduutti qabee rarraasa. Ayyaan ilaallataa kan qabsoo naaffisuuf sakaaluuf ifaajaa turetu yeroonni garaaf karaa dhabudha. Adeemsi kun adeemsa fuulduratti qaroon/agartuun Qeerroo argaa jirudha. Qaamonni har’a ana qabsaa’aan, ana abbaan qeerroo, ana abbaan qabsoo jechuun murnoonni gandaaf amantaan wal ijaaranis warri karaa miidiyaa goolii jabaa nurratti bananii jiran yeroosaan rarraasamanii mandhee dhabanii gataman fagoo miti.
Yeroo sanatti tattaaffii qansoo doomsuuf amma godhaa jiran kanatti gaabbuurra darbanii hidhii isaanii nyaachuuf jiru. Qabsaa’onni haqaa warri ganamaa warri kaayyoo irratti cichee, qabsoo qabee uummataaf dantaa dhuunfaa hagabsee bosona jiru haa gammadan. Isaan bara Rarraasoon Ayyaan Ilaallattootaa dhufu, siidaa addunyaa irratti argamu ta’aanii biyyoota addunyaan daawwatamuu jiru.
Injifannoon uummata Oromoof
Gadaan Gadaa Xumura Garbummaati!
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Adooleessa 21,2018
Finfinnee Oromiyaa


text:
Akka jecha ministea odeeffannoo Somaalee Osmaan Abukar Dubbeetti, Keenyaan duruu akkuma kana seera siyaasaa cabsitee hujii mootummaa Somaalee keessa seenti.
Somaaleen akka kanaan bakka buutota mootummaa isii keenyaa jiranillee achii baafachuutit jirti.Bakka buutota mootummaa Keenyaa Somaalee jiranillee torbaan tokko keessatti Moqaadishoo bahan.
Keenyaa fi Somaaleen Sadaasaa 29 gaafa Somaaleen ambaasaaddera isii keenyaa qabdu biyyatit yaammattee ambaasaaddera Kenyaa biyya isii jirullee achii bahu gaafatte wal dhabii oowwaa dhufe.
Somaaleen gaafas “Keenyaan amala hammaattee diidumatti baaftee hujii mootummaa Keennnaa keessa seente,” jettee himatte.Keesasttuu bulchaan naannoo Somaalee,Ahmed Mohammad Islaam maqaa Ahmed Madobe bulchaa Juubaalaandi siyaasaan mudditee jettee himatte.Keenyaan tana irratti yoosuma deebii hin kennine.


text:
Haalli AMMA shawa dhihaa magalaa Gincii akkamalee namaa sodachisaa jirti. HUmni Kora bitineessaa Ummaata IRRATII reebicha raawwachaa jirti. AMMA yoonaa Qeerroo sadii rasaasaan rukutanii jiru. Isaan keessaa tokko eeboon waraaname.
Ammallee akkaa malee ummata goolaa jiru
Qabsoon Bilisummaa Oromoo haga galii isaa gahutti qabsoon waliigalaa jabaatee akka itti fufu ABOn beeksise.
ABOn marii hayyoota Oromoo waliin magaalaa Asamaraatti guyyoota shaniif gaggeessaa ture irratti akka hubachiisetti, qabsoon Bilisummaa Oromoo kan xumura argatu, Bilisummaan Oromoo yoo mirkanaa’e qofaa dha.
Yeroo addaddaatti qabsoo Oromoo gara dabarsuuf yaaliiwwan godhmaa turan marti qabsoo Oromootiin maseenuu isaanii kan hubachiise ABOn, ammas taanaan fiixa bahiinsa qabsoo oromofo jabaatee akka hojjatu beeksiseera.
Mariin imaammata Oromiyaa Egeree irratti xiyyeeffates kan akeekame, kufaatii Wayyaanee booda biyya Oromiyaa deebisanii ijaaruuf haalduree qopheessuuf ture.
Marii kana irrattis, hayyooti Oromoo addunyaa keessa jiran dhimma imaammata dinagdee, qonnaa, barumsaa, miidiyaa, burmisoomaa fi eegaumsa naannoo irratti xiyyeeffate dhiyaatee irratti amryatameera.
ABOn walabummaa Oromiyaa mirkaneessuuf qabsoo hidhannoo kan eegale bara 1970moota keessa taúun kan yaadatamuudha.
#Odeessa-(WBO, 13 June 2018) Sochii WBOn Oromiyaa keessatti gaggeessaa jiruuf deeggarsi godhamu kan sirnaa fi naamusa qabsaa’ummaa eeggate akka taú dhaamame.
Qaamni dhimmi isaa ilaalu akka odeessa nuuna gaheetti, yeroo ammaa kana ummati keenya birmannaa guddaa WBOf gochaa jira.
Akka odeessi nu gahe ibsutti, ummati Oromoo roga hunda irraa WBO simachaa fi gargaaraa jira.
Birmannaa kunis, jabaatee akka itti fufu dhaamameera.
Gama kaaniin, yeroo WBOf deeggarsaa fi simannaa godhamu iccitiin akka hin baaneef ofeeggannoo cimaa godhamuu akka qabu dhaamameera.
“Yeroo kamitti iyyuu haala diinni keessa jiru irratti qaruuxummaan waleeguun barbaachisaa dha,”kan jedhe qaamni odeessa nuun gahe kun, “ Afeerraa fi simannaan WBOf godhamu kan sirnaa fi naamusa qabsaa’ummaa eeggate ta’uu qaba,”jedheera.
Kana malees, viidiyoo fi suuraalee WBO waraabanii facaasuu irraa akka of eeggatan qaamni kun jabeessee dhaameera
Hubachiisa: Sochii WBOn Oromiyaa keessatti gaggeessaa jiru deeggaruun ummati keenya birmannaa guddaa gochaa jiraachuun beekamaadha. Ummati keenya WBO simachaa fi gargaaraa jiratan hojii birmannaa itti jirataniif galata guddaa qabdu. Ammas deegagrsi keessan jabaatee akka itti fufu abdii guddaa qabna.
Gama kaaniin, yeroo WBOf deeggarsaa fi simannaa gootan ofeeggannoo cimaa gochuun barbaachisaa dha. Yeroo kamitti iyyuu haala diinni keessa jiru irratti qaruuxummaan waleeguun barbaachisaa dha. Afeerraa fi simannaan WBOf godhamus kan sirnaa fi naamusa qabsaa’ummaa eeggate akka ta’u waliif dhaamuun barbaachisaa dha.
Qabsoon haga galii isa agahuttti, jabaatee itti fufuu qaba!!


text:
Xiinxaltoonni haasawa Ministira Mummichaa attamin ilaalu?
Ministirri Muumichaa Dr. Abiyyi mudamaa saaniirratti taasisaniifi kan warra duraarra baayyee gabaabaafi gariidha haasawaa jedhameen dhimmoota hedduu kaasaniiru.
Aangoo nagan walharkaa fuudhuun dogoggora darberraa barachuun fuula duratti tarkaanfii fudhatamu qaban jechuun eegaluun, Itoophiyaan kan hundaa waan taateef hundi dhimmasheerratti qooda akka qabu dubbataniiru.
Nagaafi tokkummaan waliin jiraachuuf dhimmoota bu'uura ta'an akka dhimmoota dimokiraasii, bilisummaa, mirga namoomaafi haqaa waantoota irratti hojjetamuu qaban kessaa kanneen ijoo akka ta'an kaasaniiru. Dhimmoota dargaggoo fi dubartootaaf mata dureewwan haasichaan caqafaman keessaayi.
Haata'u malee haayyoonni waa'ee haasawaa kana maal jedhuu laata?
Yunvasristi Finfinneetti barsiisaa oggantaa kan ta'an Dr Huseen Kadiirri haasawaan Dr Abiyyii kunis walomaa, tokkummaa, kan miira dhiifamaafi jijjiramaa ofi keessaa kan qabuudha jedhaniiru. Keessattu jalqaba kana irraa kaasuun 'ani hundumaaf ogganaadha' jechuun uummattoota hunda ija tokkoon ilaaluun isaanii natti toleeras jedhaniiru.
Akkasumas haala nageenya biyyatti fooyyeessuuf qaamoolee hunda waliin marii taasisuuf qophii ta'usaanii murteessa yoo ta'u, kan hojiirra olchuun ammoo dhimma filannoo qabu osoo hintaane dirqamadha jedhaniiru Dr Huseen.
Dubbii dhiifama gaafannaa
Gaaffilee mirgaafi dinagdee gaafachuun walqabatee namoota lubbuun isaanii darbee, kan qabeenyi isaanii manca'eefi lammiilee dararamni irra ga'e amananii lammata kun akka hin uumamneef nan tumsa jechuun isaanii akka nama biyya bulchuu tokkootti yaada qalbii nama hawwatudha jedhu Yunvarsiitii Finfinneetti Barsiisaan Sirna Federaalizimii fi Oggansaa Obbo Tasfaayee Jimaa.
Haata'u garuu, muxannoo duraatiin waanta dubbatamuufi barreeffame hojiitti jijjiiruun rakkoo biyyattii keessatti mul'atudha jedhu.
Kana malees jecha Dr Abiyi malaammaltummaa ilaalchisuun tokko dafqee kan biraan saamee biyya ijaaruu waan hin dandeenyeef, lammileen mootummaa waliin hojjechuu qabu jedhan irratti, namoonni hannaafi sobaan qabeenya saamanii hortana rafanii waan hinbulleef tarkaanfii fudhachuun barbaachisaadha jedhu Obbo Tasfaayeen.
"Haalli mormitoota siyaasaa itti ilaallu jijjiiramuu qaba…"
Gaazexeessaafi Hundeessaan OPride Waashingtan DC irraa, Mohammad Adeemoos haasawaa jalqabaa Dr. Abiyi kanarratti yoo ibsan, "mormitoota siyaasaa akki itti ilaallu jijjiiramuu qaba. Ga'ee dargaggoonni biyya keessatti qaban, akkasumas namoota biyyarraa baqatanii jiran waliin hojjechuu akka qaban waan kaaseef gaariidha."
Haasawa kana keessaa waanti hafe baayyee ta'ulleen haala rakkoo hamaa biyya amma keessa jirtuuf haasawaa gaariidha jedhu Obbo Mohaammed.
"Qabsoo Oromootiin gara aangootti dhufe …"
Xinxalaa Siyaasaa Obbo Girmaa Guutamaas Noorwayirraa yaaduma Obbo Mohaammed jedhan kana akka qooddatan himanii, namni kunu gara aangootti dhufuun isaa waan guddaadha jedhu. Namni kun qabso Oromootiin gara aangootti dhufe. Kanaaf, namoonni kanarraa gammachuu hedduu qabu.
Haa ta'u malee, haawaan isaa haaluma waliigalaatti kan namoota heddu gammachiisuuf taasifamee fakkaata, jedhaniiru. Fakkeenyaaf waa'ee labsii yeroo muddamaa cinsee dubbachu isaaf wayya ture jedhaniiru.
Obbo Mohaammad Muummichi Ministiraa waa'ee ijaarsa dimokiraasiifi mirgoota namoomaa wayita kaasanitti, osoo waa'ee labsii yeroo muddamaa dubbatanii gaarii ture jedhaniiru
"Waanta ani irraa hubadhe, nama tasgabbeessu, sodaa jiru qabbaneessuu akkasumas warra Oromoorraa shakkii qabu nurraa garagaluu danda'u jedhu tasgabeessuurratti kan fuulleffate fakkaata. Kanaanis milkaa'ee jira.
Obbo Girmaanis gama isaanitiin, "namoota hunda gammachiisuuf kan yaalan fakkaata. Kan ajjeessellees, kan du'elleen walumatti qabuun galateeffate,'' jedhaniiru. Osoo ammoo dhimmi murteessaa akka Labsii Yeroo Muddamaa kaasee gaarii tures jedhu. Dhimma akkasii kana irratti osoo jabinaan dubbataniiru ta'ee gaarii ta'a ture jedhu.
Irra caalaan haasaa isaanii sabboonummaa Itoophiyaa kan agarsiisu ta'u himu Obbo Girmaan. Waan kana irra deddeebiyee dubbachuun ammo shakkii jiru qulqulleessuuf ta'us garuu, dhimmuma sabboonummaa Itoophiyaa qofaarratti xiyyeeffachuun isaanii xiqqoo isaan mufachiisus ni dubbatu.
Waliigalattis osoo kun itti dabalame gaarii ture jedhanilleen, haasaan Muumicha Ministiraa haarawaan taasisan gaarii ta'uu ibsanii, hojiitti jijjiiramuusaa akka fedhan dubbatu xiinxaltoonni kunneen.
''Haasaan Ministira Mummichaa kan abdii nutti horeedha''
Dr Abiyi Ahimad erga kalleessa Ministira Mummee biyyattii ta'uun mana mareetiin raggaasifamanii boodas yeroo jalaqabaatiif haasawa ministirummaa taasisaniiru. Haasaawa isaanii kana ilaalchisees yaada namoota garaa garaa nutti himan kunooti.


text:
#OromoProtests
Via Beekan Gulummaa Irranaa
Yoosef hambaa Tolaatiin
DUBBISAA WALIIF RAABSAA!
Barattoota Qormaata Biyyoolessaa Kutaa 12ffaa fudhachuuf kaadhimamtanii jirtan hundaaf: Tokkummaan kaanee ilkaan wayyaanotaa waan irraa harcaafneef baga gammadne jechuun fedha. Wayyaaneen akkuma kaleessa dhiiga barattoota keenyaa lafa irra lolaasaa turte karaa qormaata biyyoolessaan immoo ijoollee keenya miidhuuf kan karoorfatte qaaniin lafa ilaaltee haga sabni Oromoo ga’us barteetti. Injifannoo nama boonsuudha. Tarkaanfiin itti aanu maali?
1. Barattootni hunduu qormaati darbeera jettanii barruulee keessan boraafattanii akka hin ciisne. Ijoolle, qabxii bareedaa fidanii darbuunis injifannoo caalu akka ta’e asumaan beekaa. Kanaafuu, ammuma irraa eegaltanii dubbisuudhaan akka of qopheessitan isiniin jedha!
2. Barsiisonni keenya akkuma beektan ijoolleen qabsoo irra waan turaniif barnoota isaanii haalaan hin xumurre. Adaraa dirqama lammummaa fudhaatii bakka hin xumuramne hundaa barattoota keenya xumursiisuu yaalaa. Qaamoleen mootummaa kanaaf ‘budget’ kennuu dhiisuu danda’u, waanuma fedhe yoo ta’e iyyuu isin dirqama lammummaa ba’aa!
3. Barattootni keenya immoo aadaa waliin qayyabachuu, walqayyabachiisuu fi wal gaafatanii wal irraa baruu horadhaa. Muuxannoon qabu irratti hundaa’ee kun baay’ee jabaatee nu biraa hin mul’tu.
4. Qormaata biyyoolessaa bara jalqabaatii ka’ee haga ammaatti jiru barbaadaatii sirriitti irra deddeebi’aa hojjedhaa. Waan isin ajaa’ibu akkan argee darbetti kanneen osoo bifa hin jijjiirratin irra deddeebi’anii dhufan jiraachuu malu.
5. Baatilee biiroon barnoota biyyattii isiniif kenne keessatti adaraa hojii biraa hojjechuu dhiisaatii akkuma nama midhaan daakuu barnoota keessan sirriitti qayyabadhaa bulleessaa.
6. Maatiin barattootaas ijoollee keessaniif baatilee kennamaniif kana keessatti tumsa jabaa godhaafi. Ijoollonni waan ta’ee fi ta’aa jiru hundaa maatii keessan sirriitti hubachiisaa!
7. Kan xumuraa fi kan booree……WALTAANEE KARAA HUNDAA MIRGAAN HAA GALLU! Namoonni yeroo qayyabattan yookaan ‘qormaata baroota darbanii’ osoo hojjettanii kan isinitti cimu yoo jiraate anas ta’e ilmaan Oromoo addunyaa kana irra faca’anii jiran karaa “social media’’ kana gaafachuu hin sodaatinaa! We are ready to help you! Galatoomaa! Injifannoon Saba Bal’aa Oromoof!


text:
Xalayaa banaa Qeerroo fi Qarree akkasumas ummata Oromoo maraaf
Ibsa Abdi ti, Mudde 25, 2018
Qabiyyeen xalayaa kootii waa’ee harriroo ABO fi mootummaa Dr. Abiy giddu ljiru irratti kan xiyyeeffatee dha. Wal-dhibdeen ABO fi mootummaa Dr. Abiy gidduu jiru akkuma Oromoota hunda yaaddessa jiru anas na yaaddessee jennenan xalayaa kana barreessuuf murteesse. Dursa garuu eenyummaa fi fedha koo yoon ifsadhe hubatamuu ergaa xalayaa kootiif gaarii ta’a jedheen amana. Ani Oromoo dha. Miseensa dhaaba kamuu miti. Fedhas ta’ee hawwii miseensumma dhaaba kamuu ta’uu hin qabu. Dantaa Oromoo tiksuu irratti garuu dhabolii Oromoo kaminuu waliin hojechuuf mirgaa fi dirqaman Oromummaan dhaaleen qaba jedheen amana. Akeekni xalayaa koos faayidaa gartokkeef jecha dantaa Oromoo (Oromian national interest) waan miidhu irraa eenyuu akka of-qusatuuu fi ummatni Oromoos dhiibbaa akka irratti godhu gaafachuu dha.
Xalayaa kana kallattiin gara Dr. Abiy Ahmed fi Obbo Dawud Ibsaa tti erguu laata jedhee of-gaafadheen ture. Jara lamaan qofatti erguun quufsaa ta’ee natti hin mullatne. Ergaan kun ummata Oromoo bira akka inni naaf gahun fedha. Dr. Abiy Ahmed fi Obbo Dawud qabsaa’otaa fi hayyoota warra biyya/dhaabaa bulchaa/hogganaa jiranii dha. Lachanuu wallaalanii ykn ragalee barbaachisoo tahan argachuu dhabanii natti hin fakkatu. Tarii ragaalee ummataan gahuu hin feene qabaachuu malu jedheen shakka. Haat’auu garuu qaammi hin dogoggora hin jiru. Ethiopia keessatti qaamoliin yeroo adda addaa aangorra turani fi kan saniin mormaa turan dhiphisanii ilaalu irraan kan ka’e rakkoo bara dheeraa ummataa irraan gahaati kan turan. Irra deddeebi’anii dogoggora wal-fakkata gochuun garuu…
Kabaja
Dursee qabsaa’ota warra qabsoo Oromoo isa dhokatee ture gara giddu galeessa waltajii siyaasaa biyyatti keessatti akka inni ol-bahee iddoo argatu godhaniif mararfannaa fi kabajaa guddaa akkan qabuuf ifsachun fedha. ABOn guca qabsoo Oromoo qabsiisuu keessatti gumaacha hiriyyaa hin qabne akka qabus hubachuun haqa. ODP gama isaan qabsoo rurruuqataa ture ija itti godhee sadarkaa biyyatti ol-baasuu isaatiif kabajaa fi galata guddaa qaba. Keessahuu jijjirama amma sadarkaa Oromiyattis tahe sadarkaa biyyatti fidaa jiruun ODP abdii guddaa Oromootti hora jira. Ummatoota biyyattii ballaafis abdii tahee jira. Horaa bula. Ittis jabaadhaa. Haata’uu garuu, “of-duuba millachuun fuuldura deemuuf” akkuma jedhamu, akka dhaabatti OPDOn, hubadhaa ODP mit, xurii cimaa akka harka keessaa of-qabu yoomiyyuu dagachuu hin qabu. Badii darbe yaadachuun, ODPn hojii fi jijjirama amma fidaa jiru irraa tasa iyyuu akka of-duuba hin sigiganneef isa gargaara waan ta’eef.
Amma gara dhimmakoottin ce’a.
Qabsoo mirgaa fi abba biyyumaaf godhamaa jiru keessaatti aarsaa qaqqaalii baasaa akka as gahame ifaa dha. Haa tahuu garuu harras qabsoon bifa jijjirrate malee hin xumuramne. Kan dur caala qabsoon inni ammaa gamnummaa gaafata. Hanguma qabsoon keenya galii isaatti dhihaataa deemnuun, farri qabsoo keenyaas hammataa jira. Wixxifnaan amma mullatus kanaan ala mit. Garuu garaagarummaan ABO fi ODP giddutti mullataa jiru kun maalirraa maddee? Galiin isahoo? Qabsoo fi nageenya Oromoo fi Oromiaaf bu’aa moo balaa qabaa? Maaliif furmaata itti hin gonee?
Dantaa Oromoo fi Oromiya tiksuu irratti ABO fi ODP gidduu gara-garummaan jirachuu hin malle. Garaagarummaan ABO fi ODP gidduu jiraa yoo ta’e dantaa Oromoo fi Oromiya tiksuu ykn tiksuu dhabuu irratti utoo hin taane, akkamiin ykn bifa kamiin kan jedhu qofa irratti ta’uu ture. Waraana ABO fi ODP ykn ABO motummaa Dr. Abiy giddutti geggeessuun akkamiin dantaa Oromoo fi Oromiyaa fayyada? Kan hin fakkaannee dha. Dantaa Oromoof wal-waraanna jedhama yoo tahe, waan dhokataa ta’etu jira jechuu dha. Kanaafuu, qaammi lachuu gochaa gara sanatti isaan gessisu irraa of-eeggachuu qaban. Kana keessatti ummatni Oromoo akka dhuunfattis tahe akka gurmuutti gahee ofii bahu qaba. Qaammi lameenuu lola, ilmaan Oromoo dhiigsuu irraa akka of-qusatan dhiibbaa irratti gochuun barbaachisaa dha. Kanaafuu, hayyoon, abbootii gadaa (siqee dabalatee), abbootii amantii, qeerroo fi qarreen wal-tahuun ka’anii qama lamman giddutti nagaa buusuu qaban. Harra kan dursu dantaa ODP ykn ABO miti, dantaa ummata Oromooti malee.
Dhugaa dha qama ijaaramee jirutu dantaa ummataa tiksuu danda’a. Akkasuma kan dantaa ummataa ballessuu danda’us dhaaba ijaaramee tahuu beekuun barbaachisaa dha. Kanaafuu, ummatni Oromoo baabsii dhaabbachuu dhiisee dhugaa fi dantaa waloo ilaalee qama lammanuu karatti deebisuu qaba. Yeroof yoo ta’e malee fedha ummataan alatti dhaabni kamuu jiraachuu akka hin dandeenye beekunis gaarii dha.
Akkasuma ta’ee dhugaa jiru walitti himuun barbaachisaa dha. Jijjirammi amma mullataa jiru irra guddaa kan dhufee fi dhufaa jiru aarsaa ummatni Oromoo godheen. Jijjirama kana itti fufsiisuufis gaheen ummata Oromoo bayyee guddaa dha. Jijjiramicha gufachiisuu warra barbaadaniif garuu nageenya ummata Oromoo booressuun kaayoo duree hin qabne taha. ABO fi ODP giddutti wal-dhibdeen akka uumamuu gochuun ammo qama toftaa kanaati. Garuu, qaamaa alaa kan antaa ofii fiigu komachuu dhiifnee ofii gahee ofii of ha gaafannu. Kan hubatamuu qabu, sababa kamiifuu nageenya Oromoo boorressuun diinaaf meeshaa ta’uu, qabsoo Oromoof ammo gufuu ta’uu waan ta’eef sanarraa of eeggachuun barbaachisaa dha.
Kan jala muramuu qabu, ABO, ODF, ODP ykn OFK akkasumas kan biraan illee yoo jiraate, ummata Oromoof barbaachisoo dha. Wal-hubannoon hin jiru taanan garuu lakkofsaan baayyachuun faayidaa hin qabu. Wal-nyaachuun qabsoo quucarsa waan ta’eef. Kanaafuu, akka jarreen wal-dura hin dhaabbanneef dhiibbaan irratti godhamuu qaba. Hunda caalaa, akkuma mootummmaan TPLF inni abbaa irree ture kufatii irraa of-hanbisu hin dandeenye, abba fedheenuu haa dhufu, waraanni waa hundaaf furmaata akka hin taane huabchuun gaarii dha. Duruu kan bade, mootummaa fi partiin biyya bulchu wal-keessa laaqqachuu ykn tokko ta’uu dha. Irra caala, yakki yakka caalu, humni ittisa biyyaa akka humna partii biyya bulchuu ta’ee akka tajaajiluu ta’uu isaati. Biyyattiin kanaaf hudhaa keessa jirti. Jijjirrammi amma deemaa jiru, akka an hubadhetti, haala jallataa sana jijjiruuf kan xiyyeeffatee dha. Sirnaa fi caasalee dimokratawaa gad-dhaabuu irratti kan fuulleffatee dha. Kun ammoo itti gala qabsoo dhaabolii Oromoo hundaa ta’uu male. Kanarratti, ODP biyyatti gara dimokrasitti ceessissuuf carraqqii godhaa jira. Kun ammo ODP qofa utuu hin taane, Oromoo guutuu bakka bu’a. ABO guutummaa Oromoyaa keessatti ummata Oromoo biratti fudhatama guddaa qaba. Biyattii keessatti mootummaan ummataa akka dhufuuf, gama isaan maaf ummata dammaqsuu fi ijaaruu irratti hin bobbaanee? Sochii siyaasaaf akka isaaf mijatutti, ABOn ittisa daangaa tika biyyaa mootummaa Dr. Abiyiif dhiisee maaf karaa dimokratawaa taheen Oromia hin dhuunfannee? Sagalee ummataaf maaf carraa hin kenninnee? Itti dabalees, (a) ABOn mootummaa Ethiopia waliin waliigaltee kan godhee biyyatti galee karaa nagaa qofaan siyaasa ofii geggeeffachuuf akka tahe dhagahameera. Kanaafuu, ABOn maaliif mamee toftaa lamaan deemuu filatee? Dhaaboliin biroo, kan akka ABO mootummaa Ethiopian waliin wal-waraanaa turan, lolaa dhiisanii karaa nagaa qabsaa’uuf yeroo biyyatti galanii socho’aa jiran kana keessatti kan ABO maaliif adda ta’aa? (b) Waggootta 27aaf, mootummaan TPLF maqaa ABO tiin ummata Oromoo hidhaa fi ajjeessaa tureera. Amma immoo ODP warra jijjiram amma deemaa jirun morman, maqaa waraana ABO jala gugachuun nageenya booressaa jiru jedhee sanaan qabatee ummata isaa irratti akka inni waraana banuuf ABOn maaf carraa banaafii?
Gama biroon, ODP kan hubachuu qabu, dhaabi siyaasaa fi ummatni walii adda akka tahe dha. Kanaafuu, ABO, ODP, OFK etc ni darbu. Ummtani Oromoo garuu yoomiyuu ni jiraata. Sana beekanii tokkummaa fi nageenya Oromoo fi Oromiyaa tiksuun hayyummaa dha. Hata’uu garuu harras, akkuma duraanii, nageenyi Oromoo fi Oromiyaa utuu boora’uu agarra. Rakkoon mullatu qama wal-falammii warra jijjirama deema jiru mormanii fi deggeran giddutti taha jiru jedhama taha. Ta’us garuu fumaataa itti barbaaduun yeroon isaa amma. Akkasumas (a) Oromoonni naannnoo adda addaarraa buqqa’aa turan ammas buqqa’aa jiru. Warri buqqa’anis bakka qubatanitti gargaarsa ga’aa argataa hin jiran. Buqqa’unis, gargaaramuu dhabuun kunis maaliif itti fufee? (b) Nageenya daangaa Oromias tahee dangaa biyyattii tiksuun dirqama mootummaa federalaa tahee utuu jiru hirrinatu argama. Kun yoom furmaata argataa? (c) Wajjirri ABO maaliif guutummatti hin gad-dhiifamneefii? (d) Qabeenyii fi waajjirri ORA kan motummaa TPLFn fudhatame ture maaliif hin deebineef?
WBO ilaalchise
WBOn gaachana qabsoo bilisummaa Oromooti. Qabsoon Oromoo bifa jijjirataa as gaheera. WBOn harra qama humna nageenya Oromiya tiksutti dabalamuu qaba. Kan ogummaa fi dandeettii isaa qabus, qalbii jijjirrannaan godhameef qama tikka biyyatti dabalamuu mala. Waantoonni ifa hin ta’in ammayyuu jiur. Dur gaaffiin gaaffii fottoquu ture. Akka dhaabbitti sun waan jijjirame natti fakkata. ABOn waraana dhiisee karaa nagana qabsaa’uuf murteessee biyyatti galuun isaa sanaaf raga dha. Harra wanti jiru Ethiopia keessatti hiree ofiin of-bulchuu dhugaan mirkaneessuu dha. Seera federaalaa amma jiru daraan fooyyessanii hojirra oolchuu dha. Qaamni kanaan mormu hedduu dha. Garuu filannoon sirna federaalaa caalaa Ethiopiaf mijatu harraaf jira hin fakkatu. Warri TPLF mootummaan Dr. Abiy sirna federalism diiguu fedhaa jedhanii yakku. Kun dhugaa miti. Wa’ee dubbii marqaa yoo ta’e malee. Qabsaa’onni Oromoo hangi tokkos waa’ee article 39 kaasanii mormii qaban ifsaa jiru. Kun hunduu sababeeffachuuf yoo tahe malee mootummaan Dr. Abiy sirna federalism laaffisuu irratti kan xiyyeeffate natti hin fakkatu. Warra sirna federalism jibban ofitti dhiheessa jedhama yoo tahe, warra cichanii sirna ederalism faarsanis waluma qixa ofitti dhiheessaa hundumaaf carraa bane jira.
Biyyattiin fuulduratti sirna akkammin haa bultuun falammii dirree dimokrasii keesaatti tahuun kan furamuu dha. Furmaata sanaa gara ofii fedhanitti jallisuuf jecha qawee kaasuu utuu hin taanee ummaticha sochoosanii akka mirga ofii gonfatuu fi tikfatuff ummaticha aangessuu dha (empowerment). Oromoo aangessuun hiree ofii murteefannaa mirkaneessuun kan danda’mu yoo ummatchi nagaa qabaatee jiruu fi jireenya ofii geggeeffataa hegeree biyya ofii irrattis gandaa hanga olitti murteessuu danda’e qofa. Mormiin ummatni Oromoo mootummaa abba irree TPLF irratti godhee jijjirama amma mullataa juru fide kanaaf raga dha. Jijjiirammi kun akka itti fufuuf Oromoo aangessuu fi qabsoo Oromoo daraan jabeessuu barbaachisa. Qaamolii Oromoo giddutti waraana kaasuun garuu humna Oromoo bittinneessee qabsoo laaffisa waan ta’eef Oromoof bu’aa hin qabu. Kanaafuu ABO fi ODP wal atakaaruu dhiisanii dantaa Oromoo fi Oromiayaaf jecha waliin hojjechuu qaban. Sanaaf ummatni Oromoo qama lachanuurratti dhiibbaa gochuu qaba.
Afarsaa alagaa
Rakoo keessaa qama alatti faalte nana hin jedhina malee gidduu kana wanti ani arguu fi dhaga’aa jiru waan biraa ti. Eeyyee ABO fi motummaa Dr. Abiy gidduu wal-hubannoo dhabiinsa jiru ilaalchisee qamoliin adda addaa dantaa mataa ofii guuttachuuf jecha wal-dhibdeen sun akka babbalatuuf kaan ABO tumsaa kaan ammo fallaa ABO tahuun mootummaa Dr. Abiy faarsaa karaa midiyaa abidda qabsiisaa, boba’aas itti naqaa jiru. Gochaan jara kanaa jijjirama hin fidu. Garuu mallattoo jijjirama biyyatti keessatti deemaa jiru akka tahe hubachuun nama hin dhibu, dur kunuu dhorkaa waan tureef. Haa ta’uu garuu, kaayyoon jara akkasii qabsoo ummata Oromoo gufachiisuu malee faayidaa biraa hin qabu. ABOs hin fayyadu. ODP ykn mootummaa Dr. Abiy hin fayyadu.
Kanaafuu olola alaa deemaa jiruuf gurra kennuu dhiifnee qabsoo Oromoo fi nageenya Oromiyaa tiksuu qabna. Kun dirqama koo, kee fi kan ummata Oromoo ti. ABO fi ODP irratti dhiibba godhanii nageenya buusuun dhaabolii, hayyota, abbootii gadaa fi abbootii amantii fi qeerroo/qarree fi ummata Oromoo ballaa irraa eegama. Hundi keenya gahee keenya ha baanu. Nageenya ummata keenyaa haa tiksinu. Ummatni Oromoo ABO fi ODP keessaa tokko qofaa filachuuf dirqamuu hin qabu. Lachanuu of keessatti qabatee humna Oromoo itichuu fi ittiin ijaarsa biyyaatti fuulleffachuu danda’uu qaba.


text:
Lola Milishoota Naannoo Affaariin Oromoo Walloo irratti adeemsifamaa jiru
Duguuggaan sanyii Oromoo Walloo irratti, Milishoota Naannoo Affaarii fi tumsa Raayyaa Ittisaa Impaayera Itoophiyaan raawwatamu jabaatee itti fufuun, Sambata kaleessaa Oromtichi tokko ajjeefamuu; afuris madaa’uu | Waggaa lamaan kana keessa qofa Oromoo Walloo irraa namootni baay’inaan 60 ta’an ajjeefamuu • Awadaay: Hawwanii fi Qarreewwan Oromoo baay’inaan 120 ta’an dabalatee, dimshaashaan Oromootni 400 ol ta’an manneen hidhaa fi bakkeewwan adda addaatti hidhamuun dararamaa jiraachuu | RSWO - Fuulbana 13, 2020


text:
Abiy Afaan Amaaraan Ameerikaatti bookkisee afaan Ingiliiziitiin ammoo kadhate. Arrab-lamee!
Afaan Amaaraatiin ~ Itiyoophiyaan biyya Waaqaan Ijaaramtee, Waaqaan dhaabbatteedha. Tokkummaa keenyaan hidhaa jalqabne gootummaa keenya kaleessaatiin itti fufnee ni xumurra. Hiyyummaa qabaannus, Eenyumaafuu harka hin kenninu, hin jilbeeffannu, birmadummaa biyya keenyaas dabarsinee hin kenninu. Diina kamuu ofirraa rukunnnee deebisuudhaaf qophiif gahumsa qabna. Eddoo jirrutti gaachana keenya haa qopheeffannuu, onnee keenyas daran haa cimsannuu!
Afaan Ingiliiziitiin ~ Hidhaan Abbaayaa qaama hundaaf akka tahu ammas furmaatni kan argamu marii hunda galeessa taheen akka tahe kan amannu yommuu tahu, Itiyoophiyaan hidhaa kanaan eenyuyyuu miidhuudhaaf fedhii akka hin qabne nuuf haa beekamu. Kanaaf ammas qaamni kamiyyuu gara mariitti akka dhufu irra deebine dhaamna.
Related


text:
Barattoonni Oromoo Gargaarsa Hatattamaa Barbaadu.
The inept Bilxigna branch of Oromiyaa is inhumane to Oromo students.
(advocacy4oromia)-Oduun Finfinnee irraa nu dhaqqabe akka ibsutti, yeroo ammaa kana barattoonni hedduun sababa dhibee koronaavaayirasiitiin gara maatii sianaiitti deebi’aa jiran.
Haata’u malee,barattoonni Oromoo naannoo qunnamtiin bilbilaa uggurame irraa dhufan maatii waliin walqunnamaa wana hin turreef maalalqa ittiin galan dhabanii buufata konkolaataa Askootti rakkachaa jiru.
Barattoonni Oromoo kunneen bakka bulan dhabanii hanga namoota 60 tahanii otobuusii keessa buluuf dirqamanii jiru.
Kana birattis, waan nyaatan dhabanii gargaarsa barbaadaa akka jiran beekameera.
Barattoonni kunneen dhaamsa dabarfataniin namoonni dandeettii qaban barataa tokkollee yoo ta’e maatii biraan gahuudhaan qooda lammummaa akka bahan gaafataniiru.
*Barattoonni Yunivarsitiiwwan addaddaa irraa gara maatiitti deebi’aa jiran kunneen gargaaruu yoo barbaaddan adaraa karaa email: info@advocacy4oromai.org nu qunanmaa!
Barattonni bakkeewan tajaajilli bilbilaafi internet hin jirre deemanii waraqaa oddeefannok COVID-19 hiraniifii barsiisaan guyyaa har’aa Orientation fudhatanii jiru.
Namootani gargaaruu feetan asii Gadditti gumaachaa.
Warrii lafarraa kana qindeessaa jirtan galata argadhaa.


text:
Dhimmootii gargaarsa dhala namaa fi gargaarsa hatattamaaf qindeesuuf itti anaa barreessaa duree kan ta’an Maartiin Griiffitz imaltuu guyyaa 6 har’a Itiyoophiyaa keessaa jalqabuu isaanii Tokkummaan mootummootaa har’a beeksisee jira.
Isaanis akka jedhanti qooda haaraa qabaataniin imaltuun ifatti gaggeessan ka duraaf gara Itiyoophiyaatti ta’u anaaf barbaachisaa dha jedhan.
Sababiin isaas walitti bu’iinsa hidhannoo Tigraay fi Beeneeshaanuul keessaa, akkasumas walitti bu’iinsa gosootaa kan , bulchiinsa naannoolee Afaar, Somaalee,ummattoota biyyatti gama kibbaa keessaa akkasumaa caama bulchiinsa naannoo Somaalee, oromiyaa fi Afaar keessaan kan ka’e gargaarsii dhala namaa barbaadamuu dabaluu isaan jedhan.
Rakkoo rifaasisaan kun balaa loolaa bishaanii, weerara Hawaanisa gammojjii, dhabamuun wabii nyaataa hamaa fi weerara dhukkuba KOOVIID-19ti dabalata ta’u ibsan.Daawwannaa gaggeessan Kanaan aangawoota mootummaa kan sadarkaa olaanaa fi bakka bu’oota hawaasa gargaarsa dhala namaa fi arjoomtoota gargaarsaa waliin wal arguu jedhamee eegama.
Guutuummaa Itiyoophiyaa keessatti deebii gargaasa dhala namaa kennamuu kan ilaaleen, marii ijaaraa ta’e akka gaggeeffamuu nan abdadha jedhan.Siviiloota walitti bu’iinsa gaggeeffameen miihaman akkasumas, rakkoo hojjattooota gargaarsa dhala namaa irra ga’u arguuf jecha Tigraayti imaluuf karoora akka qaban ibsanii jiru.Kan amalees aangawoota bulchiinsa naannoo Amaaraa magaala Baahir Daar keessatti arguuf karoora akka qabanis ibsamee jira.


text:
Hordoftoonni Amantaa Muslimaa Ayyaana Sooma Hiikkaa (Iid-Alfaxir) bara kanaa, haaluma amaleeffatameen, Dirree Ammasqalaa Finfinneetti kabajachuuf eeyyama isaan gaafatan mootummaan dhorkatamuun wal-qabatee, Hawaasni Muslimaa Magaalaa Finfinnee fi magaalota naannoo sana jiran keessa jiraatan mormii dhageessisaa jiraachuu.
- Lolli WBO fi Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa gidduutti, Giddu-gala Oromiyaa Ona Gindabarat keessatti adeemsifamu, tibbana jabaatee itti-fufee jiraachuu.
- Duulli duguuggaa sanyii fi babal'ifannaa daangaa Milishootaa fi Poolisoota Humna Addaa Naannoo Amaaraan Oromoo Walloo irratti adeemsifamu, tibbanas bifa haaraan eegalee jiraachuu.