text:
Tuwaataraa (Bineensa Ija Sadihii)
Bineensi kun Tuatara jedhama. Tuataran sanyii lootuu biyya Niiwziilaand keessatti qofa argamuudha. Ardii Niiwziilaand irra dur hantuutni hin waan hin jirreef, Tuataran nagayaan jiraataa ture. Garuu gaafa koloneeffattoonni hantuuta gara biyyattii galchanii booda lakkoofsi isaa daran xiqqaachuu jalqabe. Diinni bineensa kanaa hamaan hantuuta. garuu Hantuunni uumama kana hin sooratu. Duuba akkamitti diina hamaa ta’uu danda’e ree? Jettanii gaafachuun keessan hin oolamu. In shaa ALLAH boodarra itti dhufna.
Dheerinni Tuatara Haala Sanyiitiin garaagarummaa qaba. Inni gabaabaan seentimeetira 45 kan dheeratu yoo ta’u, dheeraan ammoo haga seentimeetira 60 dheerata. Ulfaatinni isaatis dheerinnummarratti hundaa’ee garagaarummaa qaba. Xiqqaan kilograama walakkaa, guddaan ammoo haga kilograama tokkoo ulfaata. Tuataraan kormaan dherinnaa fi ulfaatinnaanis dhaltuu ni caala. Tuataraa jechuun Afaan Niiwuziilaandiin Guttiyyee duyda gubbaa jechuudha. Bineensi kunis maqaa kana guttiyyee duyda gubbaa qaburraa argate. Gogaan tuatara gama gubbaatiin jiru, wantoota akka guuttiyyee jiran kan rog sadee fakkaatan heddu ofirraa qaba. Guttiyyeen kun hedduminaan kormaa irratti argama.
Halluun gogaa Tuatara bifa daalachaa ykn magaala tahuu danda’a. Kunis naannoo jiraaturratti hundaa’a. ilkaan uumama kanaatis kan ajaa’ibaati. Ilkaan isaa kan gubbaa dachaadha. kana jechuun bakka ilkaan tokkoo ilkaan lamatu jira jechuudha. Gama jalaatiin ammoo uumamuma kaawwaniin wal fakkaata. wayta Afaan isaa walitti cufu, ilkaan isaa kan gama jalaa jiru, tarree lamaan gubbaatti argaman jidduu seena. Ilkaan isaa kun takka yoo cabe ykn buqqa’e deebi’ee hin biqilu. sababa kanaaf tuataran wayta dulloomaa deemuu, akkasumas wayta ilkaan isaa sababa garagaraatiin harca’uu jalqabu, soorata jijjiiratuun dirqama itti taha. Lubbu qabeeyyii gogaan isaanii jajjabaatuu dhiisee, uumamaalee gogaa lallaafaa qaban sooratuu jalqaba.
Bineensi kun waan uumama biroo adda isa godhu ka birootis ni qaba. Kunis ija sadaffaati. Ijji sadaffaan tun mataa isaa gubbaatti kan argamtu yoo taatu, ilmoolee xixiqqoo irratti malee warra gurguddaarratti hin mul’attu. Gaafa umriin isaa baatii jaha guuterraa jalqabee ijji sadaffaan tun gogaa qaamaatiin haguugamaa deemti. Dalagaan ija 3ffaa waa arguu osoo hin taane haala qilleensa toohachuudha. Bineensi kun ija 3ffaa tana fayyadamee aduu fii duumessa, roobaafi bubbee hamaa adda baafata. Tuatara wanti reepaayiloota hedduun wal isa fakkeessu eegee isaati. Eegeen isaa kun dheeraa yoo ta’u, yoo diinni eegee isaa qabee yoo irraa mure, yeroo muraasa booda deebisee biqilchuu danda’a.
Tuataran boolla keessa jiraata. Ilmooleen xixiqqoon guyya guyyaa olii gad deemuun soorata ofii kan barbaaddatan yoo ta’u, warri gurguddaa ammoo halkan halkan qofa sosocho’u. haaala kanaan warri gurguddaa guyya guyyaa boolla keessa oola. Warri xixiqqaa ammoo halkan halkan boollatti deebi’a.
Tuataran uumama cannibal jedhamuun beekkamu keessaa isa tokko. Cannibal jechuun uumama fakkaataa isaa deebisee nyaatu jechuudha. Haala kanaan tuataran yeroo tokko tokko tuatara biraa adamsee soorata jechuudha. Haa ta’u malee sooranni isaa kana qofaa miti. Walumaa galatti tuataran warra foon sooratan keessatti ramadama. Uumama akka beetle, crickets, daara baaftuu, raacha, lootuu, hanqaquu fi simbirroota garagaraa ni soorata. Akkuma durarratti dubbanne, warri dulloome ilkaan qusachuuf jecha, wayta umriin dadhabaa deeman, bineensota kana dhiisuun raammoolee lallaaftuu lafa jalaa sooratuu jalqabu. Diinni isaanii hamaan ammoo hantuuta. Garuu hantuunni bineensa kana hin sooratu. Dabalataan jeedalli, adurree fi sareenis uumama kana adamsanii sooratu.
Amma Sababaa Hantuunni diina hamaa bineensa kanaa taheef isinii hima. Wal hormaatarratti uumamni akka tuatara turu hin jiru. reeppitaayiloota keessaa tuataran hormaata irratti haalaan harkifataadha. Tuataraan walqunamtii wal hormaataa raawwatuudhaaf yoo xiqqaate waggaa 15 guutuu qaba. Waggaa kudhanii shanii gaditti wal qunnamtii hormaataa hin raawwatu. Eega wal qunnamtiin raawwatameen boodas, dhalaan takka ji’a sagal turtee hanqaaquu buusti. Hubadhaa. Ji’a sagaliif rimaya osoo hin taane hanqaaquu garatti baadhattee turti jechuudha. Ji’a 9 boodas dubbiin fagoodha. Haadhoon takka baatii 12 – 15 hanqaatuu hammattee ilmoolee keessaa yaasti. Uumama dachii tanarra jiru keessaa hanqaaquun baatii 15 hammatamu ka Tuataraa malee hin jiru. Hadhoon gariin hanqaaquu 1 qofa baatii 9f garatti baadhattee baatii 15f hammattee ilmoo takka qofa keessaa baafti. Sunuu yoo hanqaaquun isii hantuuta jalaa nagaya baate qofa. Gariin warri hormaata gaarii qabu ammoo haga hanqaaquu 19 hanqaaquu dandeetti. Kanaaf hantuunni diina hamaa bineensa kanaa ta’e. bineensi kun yoo ilkaan isaa keessaa caccabee dhume hin yaaddawu. Yoo eegeen irraa cites hin cinqamu. Garuu hanqaaquun isaa jireenya isaatiif akkaan qaaliidha. Baatii 9 guutuu garaa keessa turtee, baatii 12- 15 hammatamtee hantuutaan nyaattamti. Kanaaf hantuunni diina hamaa Tuatara tahe. Rakkoon biraa ammoo dhaltuun takka eega hanqaaquu hanqaaqxee booda, irra deebitee lammata wal qunnamtii wal hormaataa raawwatuudhaaf waggaa 3 hanga afurii turuun dirqama. haalli kun sanyiin bineensa kanaa hedduun akka dhabamu godhee jira. Ilmoon haarawa dhalattes gaafuma hanqaaquu keessa baaterraa eegaltee kophaa ofii socho’uu jalqabdi.
Rabbiin waa hunda wal qixxeessee uumamaaf hin guutu. Hundas hin dhoorgatu. Kanaaf Tuatarafis kennaa guddaa badhaasee jira. Badhaasni guddaan Tuataraan badhaafame umrii dheeraadha. Bineensi kun yoo diinaan adamsamuu baate waggaa 100 ol jiraachuu danda’a.


c: text/html

text:
Oggoota dheera dha namoonni odeeffannoo argachuudhaafis ta’ee sagantaawwan bashannanaa hordoofuu dha, Raadiyoo, TV fi baruulee irratti hundahaa turan . Kun jijjirramaa dhufeera, keesumatuu dargaggota birratti. Akka fakkeenyatti kaasudha Qorannoon akka agarsiisutti Yunaaytid Isteetsitti ,dhaloonni mileenial jedhaniin (namoota umriin isaanii ogga18 – 34 jiran jechuudhaa) dhibba keessaa garri harka 74, addunyaan akka itti bulteef ooltee beekudhaa mobaayilii fi sab-qunnamtii hawaasummaa iratti hundaahan.
Gara keenya hoo deebine hoo, dargaggoonni Oromoo Oduu fi Odeeffanno eessaa argatan? Waan argamuum hoo dhugaa ta’udhaaf dhiisuu isaa akkkamitti qulqulleeffatan? Dargaggota Oromo sab-qunnamtiiwan hawaasummaa, kessumatuu feesbuukii baayyinaaan fayyadaman lamaan tokko dubiseera.
Hunda dura garu, akkuma beekkamu jalqaba torban kanaa barattoonni qormaata kutaa 12ffaa amma fixanitti sabqunaamtiin haawaasummaa cufameera..
Mootumaan Itoophiyaa barattoonni waan midiyaawwaan kana iratti deemuun odoo hin rirrifatin qormaata isaan irratti akka xiyyeefatanii murtee sanirra gahuu ibseeti han midiyaawwan kana yeroo murtahee cufe.
Gammadaa Olaanaa ogeessaa kominikeeshinitif gaazexeessa dha. Namoota dhimoota aadaa fi artiratti Oromoo irratti fesbuukidhaan odeeffannoo baayyinaan hawaasa biraan gahan keessaa tokko. Haala guyyaa sadeen ture nuu ibseera.
Kana malees, akkaataa fayyadama sabqunamitii hawwaasummaa dargaggoota irratti, Halleeluyaa Luulee, dhabbata Qorannoo Nageenyaa Afrikaatti (Institute of Security Studies) qorataa han ture akkasumas Gammachiis Fiqaaduu Naayyroobii irraa hasofsiisnerraa, armaan gaditti dhaggeeffadha.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ityoophiyaan filannicha nagaan xumuruu isheef Chaayinaan erga baga gammadanii dabarsite
Ityoophiyaa filannoo marsaa 6ffaa gaggeessitee nagaan xumuruu isheef Chaayinaan erga baga gammadanii dabarsiteetti.
Biyyattin ergicha karaa Dubbi himaa Ministeera Dhimma Alaa Chaayinaa Liyaan Zaa’ootin kan dabarsite.
Ergichis, Ityoophiyaan filannoo marsaa 6ffaa gaggeessitee milkiin xumuramuu ibsuun, yeroo itti aanuutti tumsa faayidaa uummattoota biyyoota lamaaniirratti waloon kan hojjetan ta’uu ibsaniiru.
Tumsa Chaayinaaf Afrikaa Ityoophiyaan ishee ijoodha jechuun fuula Twiitara isaaniirratti ibsaniiru.


text:
Fillanno pirezdaantumma USA kan bara 2016 irratti dorgomuuf kan duula nafiladhaa kaadhimamaa geggessaa jiran miseensonni dhaaba Ripabliikaani 9 falmii kaleessa yeeroo shanaffaaf taasisan irratti waayee nagaa biyyoolessaa fi shororkessumma irratti faaran xiyyeeffataniiru.
Falmiin Nevaadaa, magaala Laas Vegaas-tti geggeffame kun erga haleellan shoororkeesitootaa magaala Paarisii fi Kaaliiforniyaatti ta’ee as isa jalqaba fi oo’aa ture. Dhimmi nageenyaa biyyoolessa erga haleellan shororkeessotaa hammaatee lammiilee Ameerikaa yaddeessa dhufuun isaa akka dorggomtooni kun kanarratti xiyyeffatan tasiiseera.
Dorgomtoota san keessaa tokko kan ta’an - Donald Trump Musliimoota lammii Ameeriikaa hin taane biyya keenya akka hin galle dhoowwu qabna jedhee diheenyaa waan dubbateef dorgomtoonni kaan kannaratti faallaa isaa dubbatan. Falmiin dorgoomtoonni kun geggeessaniin baayyinaan kan xiyyeeffate dubbii ijoo Ted Kruzii fi Marco Rubiiyoo kan ture - waa’ee ISIS mo’achuun dandda’amutti. Ripaabilikaanonni kun falmii isaanii kan itti’anuuf ji’a Amajjii kesaa walitti deebi’u.


text:
Itiyoophiyaan bishaan hidha laga Abbayaa akka guutuu jalqabdu yeroo beeksistee jirtu kanatti haala addaan-qooddannaa bishaanicha Abbayaa irratti mariin Masrii waliin jiru fuul-dura hin tarkaanfanne.
Lolli hidhannnoo biyyoota lamaan gidduutti ka’uun kan hin fakkanne tahu iyyuu haalli kana uumuu malu garuu dabalaa jira – jedhu xiinxaltoonni.
Waxabajjii 9 bara 2020 dabre kana irraa jalqabanii aangawoonni Itiyoophiyaa, Masrii fi biyya bishaan Abbayaa qooddattu ka biraa – ka Sudaan yeroo adda addaatti walga’anii jiran.
Aangawoonni Itiyoophiyaa fi Masrii, mariiwwan sana irraa waan qabatamaan argamuu dhabuu isaanti mufachuu isaanii dubbatu.
Gabaasaa Saayimen Maarks, caqasaa.


text:
Duula na filadhaa
Duulli na filadhaa kan filannoo 2005/1997 fi kan 2010/2002 wolbira yo qabamu Waaqaa fi lafa. Bara 2005 duula akka fedhanitti gabaa keessatti gaggeessaa turan, bakka mana amantii fulduratti gaggeessuun hin dhoorkamu ture. Duulli falmii ETV irratti godhamuu kaasee baayyee kan daangeffame.
1. Yeroon duulli gaggeeffamuuf eeyyamame baayyee gabaabaa ture. Bara2005/97 waaee filannoo kan haasawamuu qabe woggaa tokko filannoo duratti ture. Uummati akka kaardii fudhatu fi filatu miidiyaan kakaasaa ture. Bara 2010/2002 sun hin turre. Uummanni akka filatu beeksisnille hin hojjatamne. Kun kan agarsiisu mootummaan fakkeessuuf malee filannoo gaggeessuufuu fedhii kan hin qabne ta’uu isaa ti.
2. Falmiin paartilee jiddutti gaggeeffamulle 2005/97 live ture. 2010/2002 garuu woraabbamee kukkutamee darba ture.
3. Bara 2005/97 ADWUIn dabballoota isaatiin filannicha bilisaa fi dimookraatawaa goonaa kanaafuu namni tokkolle akka filannoo kanarratti gocha yakkaa hin raawwanne jedhee barsiisee ture. Dabballootasaa kan adeemsa filannoo gufachiisan ykn mormitootarratti yakka raawwatan hidhaa ture. Bara 2010/2002 garuu “namni aanaa keessan keessatti mormitoonni moo’atan hujiirraa akka ari’amtanu beekaa. Ofiif jedhaa hojjadhaa” jechuudhaan gara’aan-bultoota banee gallakkise. Garaan bultoonni kana dhage’an bakka cufatti uummata sossodaachisuu fi karaa cufuu itti fufan. Kaadhimamaa mormitootaa maaniif nagaya fuutan? Sadarkaa jedhurra geyan. “Maaliif bulchitan?” Waan inni qabu (meeshaa inni qabu) maal beektan? jechuudhaan sadarkaa sanitti gad bu’an. Karaa danda’an cufaan akka mormitoonni duula na filadhaa hin goone gufuu uuman. Pamphlet nu bittimsinulle akka uummata bira hin geenne ijoollee didiqqoon akka guurtu godhan. Daaimmaaniin beesee isinii kenninaa guuraa fidaa jedhanii bobbaasan.
Keessattu yo naannoo magaalaa taate malee naannoo baadiyaatti akka duula na filadhaa hin goone gufuu guddatti na qunname.
1. Matooma haga dande’anitti guyyaa adhaa duula godhuu hin dandeettu jedhanii si dhoowwu
2. Naannoo kun naannoo gabayaatii kanaaf magaala keessaa bahi siin jedhu. Mana barnoota jira, biiroo /waajjirapoolisii fi kkf jira, mana amantiitti jira fi kkf jedganii magaala keessaa akka ati baatuu si godhu. Kana wanti godhaniif uummati bakka san si faana hin deemu jedhaniitu. Yeroo baayyee garuu uummati km tokkoo ol deemee magaalaa alatti bayee nu caqasaa tureera. Jiddoolatti bulchaan gandaa gaafasii Soorsi Jiloo “laud speaker dhaan uummataaf yaamicha godhuu hin dandeessu”jedhee hidhattootaan na dhooggaa ture. Haraqallotti ammoo naannoo gabaatti duula godhuu hin dandeessu jedhanii na rakkisaa turan. Waadarattille akkasuma.Gannaaleen ammoo isumaa xaalayaa guyyaa ardhaa “Gannaaleetti akka duula goitu siif kenname fidi” naan jettee na gaargalchaa oolte. Gurbaa na woliin jiru ka speaker naaf qabatee jiruu gi shofera na jalaa hiite. Worri Nuuraa Humbaa ammoo adoo an kakaasii godhuu mucaa motooraan na fide hidhanii dhaanamii asii badi jedhanii ari’an.
Wolumaagalatti Filannoo fi dorgomuun lubbuu ofii gurguruu dha. Gaafa tokko duuluma kana gaggeesduuf gara Haafhaa-Dhaddachaa adoo deemuu hidhattoonni karatti na eeganii yaalii ajjeechaa narratti taasisan. Kanaafuu filannoofi dorgomuun keessattuu yo ati nama hubannoo qabu taate, nama uummanni fhsga’u taatee nama isaan sodaatan taate qabsoo hidhannootii gadii moti. Carraan ajjeefamuulle guddaa dha. Kanumaaf kan gurbaan gootni Arsii Nageellee Tasfaayee Adaanee fa kan ajjeefame.
Bu’aa fi miidhaa
Filannoorraatti hirmaachuu fi kakkaasii tolchuun bu’aan guddaan inni qabu
1. Uummataaf hubannoo kennuu ykn Uummata dammaqsuu. Yeroo san keessatti barreeffama adda addaa sirritti raabsuu fi qonnaan bulaa biraan ga’uu fi barsiisuu dandeessa.
2. Carraa santi fayyadamtee uummata sochii/mormii karaa nageyaatiif qopheessuu dandeessa.
3. Oromo-Biyya guutuu keessa dhaamsa jajjabaa fi wolfakkaataa dabarsuu dandeessa.
4. Dammaqinni uummataa yo dabalee fi boordiin filannoo yo xiqquma isii haqaan hujatuu yaalan filannicha moo’uu dandeessa. Yo saamanille ni saaxilta.
Qabsoo hin dandeenyu kedhanii hin taa’anu. Waan danda’an godhan malee. Karaa danda’an cufaan sirna abbaa-irree raasuun barbaachisaa dha.
Miidhaan gahu woreegama baayyee gaafata. Uummanni hedduun “mootummaan qawween dhufe filannoon hin bu’u” jedhee xiyyeeffannoo waan hin kennineef ijaarsi hanga barbaadame hin deemu.
Kanaafuu uummanni keenya jala qophaawee filannoo dhufu kana keessa ergaa barbaannu karaa OFC tiin uummata bira akka gayu gochuu qabna. Duula kakaasii sirritti itti fayyadamuu qabna.
1. Uummanni filannotti hirmaatee mormituu isaaf taatu akka filu kakkaasuu
2. Mormitoonni illee cimanii akka uummata dammaqsan keessattuu dubbii MASTER PLAN sanii fi ajjeechaa reebichaa hidhaa ijoollee keennaa fa akkasuma dhiibbaa mirgaa amantiin wolqabatee ture sirritti itti fayyadamuu qabu. Kanaafuu yaadaa fi maallaqaan isaan jabeessuu qabna.
3. Yo mootummaan sagalee hate amm
oo “hattee hin galtu; Hin baatu” jedhuunii qaba uummati. Event Filannoo sun bakka cufarraa yeroo tokkotti finciluuf carraa guddaa uuma waan ta’eef itti fayyadamuu qabna.
Horaa bulaa deebanaa


text:
Jun 02/06/2021)
Ibsa WBO Zoonii Kibbaa:
Jiraattoota Oromiyaa maraaf Addatti Godina Booranaaf
2/6 2021, WBO Zoonii Kibbaa
Waraanni Bilisummaa Oromoo Yeroo kana goleewwan Oromiyaa maraa keessaatti waraana isaa daran cimsachuun sochii Oromiyaa walaboomsuuf yayyabe goolabuuf impayeera garboomfataa irratti tarkaanfii laalessaa fudhachaa jiraachuun beekamaadha.
Kanaan walqabatee godinaalee Oromiyaa tokko tokko keessaatti kabineen sirna garboomfataa utubuuf yaalan Ummata horsiisee bulaa, Qonnaan bulaa, Ummata nagaa WBOtti duulchisuutti jiran. Addatti Immoo Kibba Oromiyaa Godina Booranaa Kana Keessaatti Bifa addaan yeeroo ammaa kana WBOtti duulchisaa jiran. Kana Boodaa WBO obsa fixachaa Jira. Qaamaa Kamuu taanaanan Kan WBO dura Dhaabbaatu Caasaa Sirna Garboofataa Utubu, deeggaru kamuu Garalaafina Tokkoo malee Of jalaa Gorsuuf murteefannee jirra.
Keessumattuu Kibba Oromiyaa Horsiisee Bultoonni meeshaa horii ofiitin tikfatan qabu. Bilxiginnaan godina meeshaa kan maqaa hidhataa ykn Milishaa jedhuun leenjii guyyoota 2-3 kenniteefii WBOtti ergaa turtee, ergaas jirti. WBOn obsee, dhossee, gorsee, kadhatee dhiisaa jedhee dadhabeera. kana Booda Kadhaaf Harka Wal irra Qabuun haguma Qara Darbe.
Wantii hubatamuu qabu; qaama meeshaa hidhatee sirratti dhuqaasuu ofirraa deebisuun dirqamaadha. Kanaaf sichii WBOn qaama gufuu qabsoo Oromoo tayee dura dhaabbachuuf yaale kamiyyuu irratti tarkaanfii isaa jabeessee waan itti fufuuf;
– Milishoonni gandaa waraana isin hin ilaalleen ittisuuf dallaa nyaapha hin tayinaa! Poolisiin Oromiyaafi Humna Addaa Oromiyaa jedhamtanis yaamicha walfakaataan yaamamtaniirtu, waan isin hin galchineetti galtanii, qilee keessaa hin baaneetti hin galinaa!
– Kabinoonni bilxiginnaa of jiraachisuuf lubbuu hiyyeessaa hiyyeetiitti taphattan itti gaafatamummaa jala akka hin baanee beettanii badii raawwachaa jirtan akka dhaabdan cimsee beeksifna.
– Hidhataafi Uummanni harka duwwaa faana WBO buutanii lolaaf barbaada deemtan lubbuu keessaniif kan itti gaafatamu isanuma mataa keessan ta’uu beekaa!
– Ummanni Oromoo golee kamiituu dirqama impayeerri irraa isinitti kenname Milkeessuuf WBO loluuf akka gad hin baane jala sararree isin beeksifna.
– Dabalataan Warra gocha badii hiriyaa hinqabne Caamsa,16/ 2021 Booranaa ona Miyoo Ganda Gombisaa fi Wallaggaa Magaalaa Dambii Doolootti Dargaggoo lamaan Harka Duubatti hidhanii Uummata akkasumas Haadhaf Abbaa Duratti Ajeechaa gara jabummaa raawwate hordofuun qaruuteen WBO deebii madaalawaa kennuu itti FUFA!
Walumaa Galatti WBO Ammaan Jalqabee isa Qawwee Qabatee isa Barbaadu dhiifnaan Qaama Kamuu Kan Sirna Empaayaara Itiyoophiyaa Utubu gara Laafina tokko malee Tarkaafii Barsiisaa Fudhachuuf Murteessee Jira.
Oromiyaa Walabaa ni ijaarraa!!
Gadaan Gadaa Bilisummaa!
WBO Z/k irraa
IUO tif!!!!


text:
Oromia Media Network’s video: Oduu Onk 6, 2017
OBN-Bulchiinsa Lammaa Magarsaa Jajjabataa Jiraa @Saffisa kanaan adeemnaan waan yaadamtu sunatattamatti galma geessi!
Oromia News Network – ONN: Wayyaaneen Oromiyaa bahaatti waraana ifaan ifatti labsuuf qophooftee akka jirtu maddeen saaxilan.
Odeessi nu dhaqqabe akka hubachiisutti, yeroo ammaa kana Waraanni Wayyaanee gama Itoophiyaa bahaa jiru Oromoo hidhannoo hiikkachiisuuf, Liyyuu poolisii immoo deebisee hidhachiisuuf hojiitti jira.
Akka odeessa kanaatti, dhimma kana hojii irra oolchuuf humnooti tikaa fi waraanaas qophaatti walgeettii taasisanii jiru. Odeessi kamiyyuu iccitiin akka eegamu qabamee jira. Poolisii fi humni nageenyaa Oromiyaa odeessa kana akka hin arganne godhame.
Maddeen odeessa kana nuuf dabarsan akka hubachiisanitti, duulli kun bitata Wayyaanee dheeressuuf kan akeekamee dha. Ummati Oromoo fi humnooti naga-jaalattoota duula Wayyaaneen qindeessaa jirtu kana akka hubatanii fashaleessuu keessatti gahee isaanii bahan dhaamsi nu dhaqqabe kun waamicha godheera.
“Ummata Oromoo waan qabdan maraan of-eeggannoo godhaa!” kan jedhe ergaan nu aghe kun, “Alaa mana keessan jabinaa fi qaroominaan eeggadhaa!”jechuunis Injifannoon kan ummata haqaa fi bilisummaaf loluu ta’uu addeesseera.
Wayyaaneen humna liyyuu poolisii Somaalee Oromiyaa irratti bobbaasteen haga yoonaatti ummata Oromoo kuma torbaatamaa ol qe’ee fi qabeenya isaanii irraa buqqisuun kan yaadatamuudha. Duulli babal’ifannoo fi saamichaa kun akka itti fufu, bulchaan naannoo Somaalee Itoophiyaa gidduu kan fuula feesibuukii isaa irratti maxxanseera. (Oromia News Network)


text:
Oromia (Buraayyuu): OFC Urges Ethiopian Govt to Stop the Master Plan of Eviction Against Oromo Farmers, and to Respect Constitutional Rights of the People: OFC Also Calls for Public Meeting in Burraayyuu on Sunday, Nov. 8, 2015: Kongirasiin Federaalaawaa Oromoo (KFO), dhimmaa Maastar Pilaani irratti mari’achiisuuf Sanbata Guddaa (Dilbata) as deemuu ( Sadaasa 8 bara 2015) Magaalaa Burraayyutti walgahii ummataa waamee jira. November 5, 2015Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: #OromoProtests, dhimmaa Maastar Pilaani irratti mari'achiisuuf sanbata guddaa as deemuu ( Saadasa 8 bara 2015) Magaalaa Burraayyutti walgahii ummataa waamee jira., Kongirasiin Federaalaawaa Oromoo (KFO, Master Plan is Master Killer, Nov. 8, OFC Urges Ethiopian Govt to Stop the Master Plan of Eviction Against Oromo Farmers, Oromia (Finfinnee): The public meeting convened by Oromo Federalist Congress (OFC) in Finfinnee, SAY NO
add a comment
The Oromo Federalist Congress (OFC) has written a letter to the various organs of the Ethiopian government – urging the government to stop the genocidal Finfinnee (Addis Ababa) Master Plan, whose goal is to evict millions of Oromo farmers from their ancestral land in the name of ‘development’ around the city of Finfinne; in the same letter, OFC has also urged the Ethiopian government to respect the constitutional rights of the people, especially Article-49 of the Constitution – which deals with the special interests of the State of Oromia over Finfinnee.
OFC will also hold a public meeting in Burraayyuu town in Oromia at the town’s stadium on Sunday, 8th November 2015 – from 9am to 1pm to discuss with the public about the genocidal Finfinnee (Addis Ababa) Master Plan.
VOA: Maqaa Maastar Pilaaniin Eenyummaa Uummata Oromoo Dhabamsiisuun Haa Dhaabatu Jedhu Momitoonni
OFC PUBLIC DISCUSSION
ON FINFINNEE MASTER PLAN
PLACE: BURAAYYUU, OROMIA
VENUE: CITY STADIUM
DATE: Sunday, 8th November 2015
TIME: 9:00 am
Paartiin Kongirasii Federaalawaa Oromoo, dhimma Maastar Pilaanii Finfinnee ilaalchisee, torban dhufu magaalaa Burraayyutti, marii ummataa geggeessuuf qophaayaa akka jiru beeksisee jira.
================================
Paartiin Kongirasii Federaalawaa Oromoo, dhimma maastar Pilaanii finfinnee ilaalchisee, Hawaasa magaalaa Burraayyuu fi naananwa ishii waliin marii taasisuuf qophaahaa kan jiru yoo ta’u, mariin kunis, Sadaasa 7 bara 2015 tti akka ta’e ibsamee jira.
Marii kanarratti namoonni hundi qoodarraa fudhachuu akka qabanis waamich darbeera.
Karoorri Mastar pilaanii Finfinnee mootummaan hujii irra oolfachuuf karoorfatee jiru kun, magaalota 37 fi aanaalee 17 kan ufi jalaa qabu yoo ta’u, namoota hedduu, lafa qonnaa isaanii irraa kan buqqisu ta’uulleen himamee jira. Bal’inni lafti pilaanii kanaa kan inni ufi jalatti hammatu, hektaara miiliyoona 1.2 yoo ta’u, lafti kun yoo fudhatame, qotee bultoota naannawa san jiraatan hedduu irrattis dhiibbaa hamaa kan qabudha jedhamaa jira.
“Yaa Oromoo yaa lammi koo
Jabeeffadhu irre Oromiyaan hin ciciramtuu nutuu du’a malee ……….” Dr Mararaa Guddinaa
Oromia (Finfinnee): KFO fi Fincila Diddaa Saamicha Lafaa (FDSL). The public meeting convened by Oromo Federalist Congress (OFC) in Finfinne on Sunday, October 18, discussed the so called the ‘Master Plan’ and concluded that it is a land grab policy disguised as a development plan and called on Ethiopian authorities to halt it, and on the public to continue rejecting it. October 22, 2015Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Addis Ababa Master Plan, Genocidal Master Plan, Oromia (Finfinnee): The public meeting convened by Oromo Federalist Congress (OFC) in Finfinnee, SAY NO
1 comment so far
“Siyaasi guddaan siyaasa lafaati. Namni lafa isaarraa buqqa’e eenyummaan isaas achitti dhaabbate.” Dr Maraaraa Guddinaa
“Dubbiin Lafaa Dubbii Lafeeti.”
Obbo Baqqalaa Garbaa
Ibsa Ejjannoo
============
Labsiin Fulbaana 21/2008 caffeen Oromiyaa raggaasise heera sirna federalummaan buluuf ba’e kan diiguu waan ta’eef jabeessinee balaaleffachaa akka haqamu gaafanna
============================================
Mootummoonni habashaa waggoota dhibbaan dura humna qawween deeggaramanii lafa Oromoo fi ummata kibbaa weeraranii qabachuun Qe’ee fi lafa isaarraa buqqisanii aangoo isaaniitti dhimma ba’uudhaan dinagdee saba humnaan bitan laaffisuuf sadarkaa adda addaatti aangoo siyaasa murteessaa ta’e namoota isaanii muuddatanii magaalota waraanni isaanii keessa qubatu hundeeffachuun jiraattoota naannoo balleessuun aangoo siyaas-dinagdee isaanii cimsatanii aadaaf afaan jiraattoota naannoo keessumaa kan Oromoo balleessuun aadaa, afaanii fi amantii isaanii hundeessanii cimsachaa akka turan ni beekkama.Haaluma kanaan mootonni isaanii jijjiiramanus tooftaa ittiin ummata Oromoo dadhabsiisaanii qe’ee fi lafa isaarraa buqqisan baafachuun samichi lafa isaan gaggeessan itti fufeeti argama.
Seeronni isaaan baafatan hundi sirna saamichaa fi garboofannaa isaanii qofa kan jabeessu ture. Har’as waggoota dhibba tokkoo booda mootummaan ADWUI wayyaaneen hoogganamu karoora ummata Oromoo gabroomsuu, qe’ee isaarraa buqqisuun saamicha lafaa karoorfamee cimsee itti fufuudhaaf akka isaatti tolutti maqaa misoomaa magaalaa fi investimentiitiin Finfinneerraa ka’ee kallattii arfaniinuu hanga kilo-metira dhibba tokkoof shantamaatti jiru hunda qonnaan bultoota Oromoo hedduu buqqisuun aangoo murteessaaa fi mirga ofiin-of-bulchuu naannolee heera mootummaan tumame cabsuun mirga ofiin of bulchuu ummata Oromoo sarbuun weerara Miinilikii as yeroo lammaffaaf jibbaaf gara jabeenyaan ummata Oromoo qe’eesaarraa buqqisuuf karaa bakka buutoota DHDUO/OPDO saba Oromoo irraatti labsii baasee jira. Labsiin Caffeen Oromiyaa ajajamee Oromoo hedduu qe’eef lafa isaarraa buqqisuuf baase kun seera ofiin of bulchuu heeraan tumame sabni Oromoo qabu kan irraa mulquu fi qonnaan bultoota Oromoo daran buqqisuuf kan karoorfame waan ta’eef hatattamaan akka haqamee bulchiinsi magaalota Oromiyaa handhura Oromiyaa finfinnee dabalatee aangoo siyaasaa murteessaa ta’ee Oromoon akka argatu qabsoo karaa nagaatiin aarsaa gafatamu hunda baasuuf qophoofnee jirra.
Yeroo ammaa kana itti yaadamee maqaa misooma magaalaa fi investimeentiitiin qonnaan bultoota Oromoo naannoo magaalaa jiran dachee isaaniirraaa buqqisuuf Maaster pilaanii Finfinnee fi magaalota godina addaa naannawaa finfinnee walitti hiina jechuun Minilikiitti aanee waggoottan dhibbaa booda yeroo lammaaffaaf Oromoo lafa isaarra buqqisuuf dabni Ummata keenyarratti raawwatamaa jiru akka dhaabbatu Cimsinee ni balaaleffanna akkanni dhaabbatus ni gaafanna! Kanarraatti hundaa’uudhaan ibsa ejjaannoo qabxii sagal qabu kana baafnee jirra.
1. Qonnaan bulaan Oromoo lafa isaa irratti of ijaaree iddoo jirutti abbaa qabeenyaa akka ta’u gaafanna. Lafti isaa misoomaaf yo barbaadame Yeroo ammaa kana itti yaadamee maqaa misooma magaalaa fi investimeentiitiin qonnaan bultoota Oromoo naannoo magaalaa qubatan dachee isaaniirraaa buqqisuuf Maaster pilaanii Finfinnee fi magaalota godina addaa naannawaa finfinnee walitti hiina jechuun dabna Ummata keenyarratti raawwatamaa jiru Cimsinee ni balaaleffanna akkanni dhaabbatus ni gaafanna!
2. Labsiin magaalota Oromiyaa hundeessu jedhuun caffeen Oromiyaa gafa Fulbaana 21/2008 raggaasise;
a. Aangoo Oromoo Naannoo isaa bulchuuf heera Motummaatiin kennameef mulquun jiraattoota magaalaatii kan kennu waan ta’eef
b. Maqaa misoomaatiin Qonnaan bultoota Oromoo hedduu lafa isaarraa buqqisuuf kan karoorfamee waan ta’eef
c. Jiraattoota Oromoo Naannawaa Finfinnee buqqisuun Aadaa, Afaan, Seenaa fi Eenyummaa Saba Oromoo dhabamsiisuuf waan ta’eef
Seera sirna fideraalummaa diiguu fi faallaa heera mootummaa waan ta’eef akka haqamu jabeessinee gafanna. Hanga haqamee mirgii hiree murteeffaannaa Oromoo mirkanaa’utti Oromoo hundi cichee akka falmatu waamicha dhiyeessina.
3. Dacheen Oromoo yeroo saamamuu fi fudhatamu Ummanni Oromoo callisee laalee hin beeku. Mirga isaatiif gara kuteenyaan falmaa akka ture seenaan raga ni ba’a. Har’as taanaan saamicha lafa Oromoo mormuun karaa nagaa osoo qabsaa’anii kan kufan maraa ni yaadanna. Keessumaa barattoota Oromoo karoora master pilaanii magaalaa Finfinnee fi godina addaa naannawaa Finfinnee walitti hidhuu fi saba Oromoo lafasaarraa buqqisu mormuun Eebla 22/2006 fi karaa nagaa osoo falmanii gootummaadhaan lubbuu kaffalan guyyaa isaan itti wareegaman yaadachuun qabsoo mirgaaf abbaa biyyummaa ummanni Oromoo godhu keessatti iddoo seenaa guddaa qabatee jiru ta’uu amannee guyyaan kun seenaa qabsoo Oromoo keessatti weerara isa lammaffaa dura dhaabbachuun guyyaa itti du’an waan ta’eef Oromoon Eebla-22 hanga qabsoon Oromoo galma ga’ee mirgi hiree murteeffannaa ummata Oromoo dhugoomutti guyyaa gaddaa guddaa ta’ee waggaa waggaan akka yaadatamee kabajamu jennee labsineerra. Ummanni keenyaas kanuma hubatee akka hojiirra oolchu waamicha dabarsina.
4. Qabsoon ummanni Oromoo mirgaa fi abbaa biyyummaa isaatii karaa nagaatiin godhu daran akka cimee galma isaa ga’uuf Oromoon hundi ilaalcha: naannummaa, siyaasaa fi amantiidhaan osoo wal hin qoodin tokkummaa isaa cimsee ijaarsa tooftaa qabsoof barbaachisuun hundeeffatee ciminaan akka itti fufu waamicha dhiyeessina!
5. Bakka Oromoon jiru hundatti mormii fi diddaan karaa nagaa cimuun qabsoon itti fufinsa qabu akka qindaa’uuf soda tokko malee Oromoo hundi aarsaa bilisummaaf kanfalee akka waliif birmatu ta’ee Sagantaan hiriira nagaa Oromiyaa iddoo hundatti kan qophaa’u ta’uu ibsina. Qabsaa’oonni Oromoo hundi qabsoo saba isaanii waliin tokko ta’anii akka dhaabbatan waamicha seenaa dabarsina.
6. Mirgi sabummaa fi dimokiraasummaa ummata Oromo kabajamee hireen murteeffaannaa hanga dhugoomutti arsaa qabsoon karaa nagaa gaafatu hunda cichaan Oromoon marti biyya keessaas ta’ee biyya ambaa jiran walta’uudhaan milkaa’ina qabsoo saba Oromoof qooda keessan akka gumaachitan waamicha isiniif goona!
7. Sabaa fi sablammoonni biyya keenyaa deeggartoonnii fi falmitoonni mirga namoomaa yeroo rakkoo eenyummaan Oromoo sarbamee lafarraa buqqifamuuf qophiin godhamaa jiru kanatti waliin dhaabbachuun deeggarsa barbaachisu gochuudhaan sirna gabroofataa kana dhaabamsiisuun jaalalaaf kabajaan wal qixxummaan akka waliin jiraannu ga’ee keessan akka gumaachitan waamicha seenaa isiniif goona.
8. Oromoon Hojjattoota mootummaa, raayyaa ittisa biyyaa ,poolisii humni tikaa fi abbootii amantaa taatan hundi seerri yeroo amma Oromoo Miliyoonotaan dachee isaarraa buqqisuun dhabamsiif weerara lafaa fi fixinsa sanyii yeroo lammaffaa Oromoo irratti aggaamamaa jiru ta’uu hubattanii qabsoo seena qabeessa Oromoon mirga isaatii gochaa jiru bira akka daabattan waamicha isinii goona
9.Seer a faallaa heera mootummaa ta’ee fi sirna federaalizimii diigu baasuudhaan Ummata keenya dachee isaarra dhamsiisuuf godhaamaa jiru mormuuf qabsoo karaa nagaa ummaanni keenya gochaa jiru gufachisuuf tarkaanfii fudhatamaa tureefi fudhatamuuf jiru motummaan biyya bulchaa jiru itti gaafatamaa fudhachuu kan qabu ta’uusaa addunyaan akka nuuf hubatu gaafanna
Injifannoo Ummata Oromootiif
Kongiresii Federaalawaa Oromoo (KFO)
Onkololeessa 18/2015
Finfinnee
The public meeting convened by Oromo Federalist Congress (OFC) in Finfinne Sunday, October 18, to discuss the so-called Addis Ababa and Oromia Special Zone Integrated Development Master Plan has ended adopting a 9-point resolution.The meeting concluded that the Master Plan is a land grab policy disguised as a development plan and called on Ethiopian authorities to halt it, and on the public to continue rejecting it.
____
Walgayiin ummataa Kongreseii Federaalawaa Oromootiin Finfinneetti har’a (Dilbata, 18/10/15) geggeeffamee ture ejjennoo qabxii 9 qabu irratti waliigaleetee uummachuun xumurameera. Walgayichi maqaa Maastar Pilaan jedhuun karoorri mootummaan Itoophiyaa Finfinnee fi Godiina Addaa Oromiyaa keessatti hojiirra oolchuuf qophaawaa jiru karoora saamicha lafaa akka ta’e hubachiisee hatattamaan akka dhaabu gaafateera. Ummatis mormii isaa akka itti fufu dhaamsa dabarseera.
https://www.youtube.com/watch?v=qZQXRKFIgrw&feature=youtu.be&app=desktop
http://www.oromiapress.com/breaking-news-the-public-meeting-convened-by-oromo-federalist-congress-ofc-in-finfinne-sunday-october-18/
Mormiin karoora Maaster pilaanii Finfinnee irratti taasifamu cimee itti fufuu qaba jedhame.
https://www.oromiamedia.org/2015/10/omn-london-oduu-onkololeessa-18-2015/
(OMN:Oduu Onk 18,2015) Paartiin Koongireensii Federalawa Oromoo har’a magaalaa Finfinneetti dhimma maaster pilaanii Finfinnee irratti marii hawaasaa gaggeesseera. Marii hawaasaa kanarratti bakka bu’oonni Paartii kanaa godinaalee Oromiyaa hundumaarraa bakka bu’uun irratti argamaniiran. Mariin kunille ijannoo tokkoon, uummanni Oromoo Maaster pilaanii Finfinnee dura dhaabachuun akka irra irra jiraatu walii gaaluudhaan, ibsa ijannoollee bafachuun mariin kun raawwateera.
Dura bu’aan paartii KFO Dr. Mararaa Guddinaa OMNtti akka himanitti, “kaayoon guddaan walgayii uummataa kana waamneef, maqaa maaster pilaanii Finfinneetiin lafa qonnaan bulaa keennaa Oromoorraa fudhachuuf yennaa mootummaan Itoophiyaa yaalii taasise, baratoota mormii dhageessisan hedduu ajjeeseera. Barana immoo mala malatanii karaa biraatiin seera lafa Oromoo ittiin saman hojiirraa olfachuuf socho’aa waan jiraniif, uummaanni Oromoo kana beekuun waan irra jiraatuuf” jedhaneeran.
Uummanni Oromoo barattoota universiitii dabalatee godinaallee adda addaa irraa kora kanarratti hiramaachuun, Maaster pilaanii Finfinnee kana dura dhaabachuu akka qaban yaadaa kennaaniin himuu isaanii Dr. Mararaan Dubbataneeran.
Lafti Oromoo waggaa dhibba dura saamamaa ture, bara dargii keessatti qonnaan bulaaf deebi’ee, ammalle kunoo yeroo lammeessoof lafti Oromoo qonnaan bulaa irraa fudhatamaa akka jiru, marii kanarratti dubbatamaa akka ture Dr. Maraaraan dabalanii himaneeran.
Guyyaa lafti Oromoo yeroo lameessoof Oromoo irraa fudhatameefi guyyaa ilmaan Oromoo itti dhuman yaadachuuf, Paartiin isaanii guyyaa gaddaa guddaa biyya keessaafi biyya alaatitti labsuuf akka karoofatanille Dr. Mararaan yaadachiisaneeran.
Partiin KFO marii taasiseen ibsa ijannoo bal’aa bafateera. Mariifi ibsa ijjannoo keessattille akka kaafametti, Oromoonni mootummaa mirga Oromoo sarbaa jiran wajjiin hojjatanille gara saba isaanitti akka deebi’aniif ibsa ijannoo kanaan waamichi akka dhihaateef Dr. Mararaan addeessaneeran.
Gabrummaa marsa lammeessoof itti dhufte kana, uummanni Oromoo sadarkaan jiru hundumtu, osoo ilaalchaafi amantaan wal-hinqoodin ka’ee qabsa’uun akka irra jiraatu Dr. Maraaraan dhaamsa gama isaanii dhaamaneeran.
Gabaasaan Daani’el Bariisoo Areeriiti
https://www.oromiamedia.org/2015/10/mormiin-karoora-master-pilaanii-finfinnee-irratti-taasifamu-cimee-itti-fufuu-qaba-jedhame/
KFO fi Fincila Diddaa Saamicha Lafaa (FDSL)
Onkololeessa 18, 2015 KFOn abbaa quba shani Walgahi Fincila Diddaa Saamicha Lafaa (FDSL) uummata Oromoo waliin godhee ammallee Wabii uummata Oromoo ta’ee akka qabsoo itti fufu ibsa ejjannoo qabxii sagal of keessa qabu baafachuun milkii guddaan xummurateera. Walgahi sanirratti namootni Oromoo hundi fageenyaf umuriin osoo hin daangeffamne kutaa Oromiyaa hundarraa dhufuun irratti hirmaataniiru. Qeerroo qacalee kan takkaa areeda hin baasinirraa qabee hanga manguddoo lafa bulan kan mataa isaanirra aarrii jibrii fakkaattu malee rifeensa gurraacha tokkicha irraa hin argineetti walgahi sanirratti hirmaataniiru. Walgahi guyyaa kana taasifame irrattii ajandaawwan akka armaan gadii ka’uun irratti mari’atameera.
1.Saamichi lafaa haala akka ammaa kanatti Oromiyaarratti gaggeeffamaa jiru kun dhaabbachu qaba.
2.Mana qotatee bulaa Oromoorraa diigani qabeenya isaatirraa buqqisuun hafuu qaba.
3. Maqaawwaan biyyaatifi kan naannoo jijjiirun hafuu qaba.
4. Manneen Barnoota afaan Oromoo magaala Finfinnee keessatti baballate afaan Oromoo afaan Hojii Finfinnee Keessatti ta’uu qaba kan jedhuufi ajandaaleen biroollee ka’ani irratti mari’atameera.
Walgahii kana kan hoogganan Dura taa’an KFO abbaa quba Shani Dr.Mararaa Guddinaa “Oromiyaa cunqursaaf gabrummaa jalaa baasuf dura of ijaaruf achiin booda biyya ijaarun dirqama keenya bahuu qabna” jechuun gorsa kennaniru.
Hirmaattotni walgahii kanarratti hirmaatan jechamoota hamilee namaa kakaasan hedduu tokko kaasaniru mee hangan yaadadhu keessa kunoo sadeen kana akka armaan gadiitti isiniin gaheera.
1. Ilmi laafan lafa abbaa isaat dhaba; Soddaa jabaan lafa abbiyyuut dhaala.
2. Maqaa jijiirun lafa keenyaa tuffidha; Yoo abbaa tuffatan malee qotiyyoo isaa maqaa sareetin hin waaman.
3.Diinni jalqaba barruu harkaat nama qabata. Yoo barruu harkaa nama qabatu ofirraa dhoowwuu yoo dadhaban ciqilee nama qabata. Yoo ciqilee nama qabatu ofirraa dhoowwuu yoo dadhaban morma qabeet hudhee nama kuffisa. Kanaafu, qabsoo keenya jalqabne kana hanga lafeen nu cabduufi lubbuun teenya baatutti itti fufuu qabna malee duubatti deebi’uu hin qabnu jedhaniiru.
Itti aanaan dura taa’aa KFO abbaa quba shani Ob. Baqqalaa Garbaa “Yeroo ammaa kana Oromiyaa keessatti namni hidhamee hin beekne nama hunda hidhanii fixani ana na tuffatanit na dhiisan moo anatu sabboonaa miti jedheet aaraa of gaafachaa jiraa” jechuun bifa qoosatin dubbatani warra wal gahiirratti hirmaate hunda kofalchiisaa erga cimaa dabarsaniiru.
Walumaagalatti, haalli wal gahii guyyaa kanaa irra hubatamu wayyaaneen uummata Oromoo ofumaa ofitti tuttuqtee umurii aangoo isii gabaabsa akka jirtu waan ifaaf bilisa ta’e. Yaa hattuu harree tana oofte ooftee booda abbaaf galchuu teessaa kan jedhan san waan dhihootti jechaan osoo hin ta’in gochaan arguuf deemnu fakkaata. Dhumarratti eebbi erga Godhamee booda ibsa ejjannoo qabxii sagal qabu baafachuun walgahiin kun xumurameera.
Fincilli Diddaa Saamicha Lafaa itti fufa.
#La_Lutta_Continua
https://www.facebook.com/oromoresearchfoundation


text:
Korii kun barumaa baraan taa’ee rakkoo adudnyaa iratti mari’ataa kun 72so (UNGA 72). Mariin New York,Amerikaatti taa’uutti jiran tun Fulbaana 12 jalqabdee Fulbaana 25 dhumatti.Mariin jabdun ammoo Fulbaana 19 jalqabdi.
Pirezidaantiin Amerikaa Donaldi Tiraarmpi Tokkummaan Mootummootaa humna naga jabduu addunyaanuu abdattu tahuu malee jedha.
Akka jecha Tiraampitti Tokkummaan Mootummootaa miseensa biyya 193 qabu akkuma durii barate biirokiraasii keessa jiraachuu hin malle.
Akka addunyaalleen isa dhugeeffattu tolchuuf jalaa haga gubbaa ufi qulqulleessee hojjachuu male jedha.
Akkana tolchuuf ammoo biyyitii cuftii akka jecha pirezidaanti Tiraampitti qabeennaa fi humna waraanaalleen ufi dandahuu maltee ba’oo ufii ufumaa baadhachuuf qooda ufii qabaachuu malte jedha.
Tiraampi karoorii itti gaafatamaan guddaan Tokkummaa Mootummootaa, António Guterres Tokkummaa Mootummootaa jajjabeessuuf jalqabe waan abdi qabaati jedhe.
Guterres Tokkummaa Mootummootaa jijjiiruf karoora 10 baasee itti jira.
Pirezidaanti Tiraampi yoo hedduu Tokkummaan Mootummootaa Amerikaa irraa horii guddaa ballessuutti jira jedhee doolara miliyona 75 irraa kutuuf Ebla dabre keessaa dubbate.


text:
Lixa Tuulamaa, Ona Gindoo keessaa, hawwan Oromoo lama daa’imman isaanii kan baatii lamaa fi ganna tokkoo waliin, guyyaa har’aa (Dilbata Waxabajjii 28, 2020) ganama mana jireenyaa isaanii keessaa Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan butamuun achi-buuteen isaanii, hanga galgala har'aattillee kan hin beekamin ta'uu;
Dararaa fi ajjeechaan, Konyaa Qeellem Wallaggaa, Ona Anfilloo fi Konyaa Lixa Wallaggaa, Ona Ganjii keessatti, LMKIIn Uummata Oromoo irratti raawwatamu daran hammaatee jiraachuu;


text:
Raashiyaan bara 2016 filannoo prezidaantummaa gaggeeffamee keessatti iccitii galmeelee dhaabbatoota siyaasa Amerikaa karaa marsaa intarneetiin hataa turte jechuun koreen tika nagaa kan mana marii bakka bu’ootaa har’a xumuruu isaa prezidaant Traamp ragaa qabatamaan jechuuf faarsan.
Murtiin kun garu duula na filadhaa prezidaant Traamp gaggeessaa turan waliin wal hin qabsiifne.Traamp murtii labsamee kan simatan yoo ta’u Demookraatonni garu qeeqa jabaa dhiyeessan.Koreen Ripaablikaanotaan gaggeeffamu kun deemsa qorannaa jabaa gargaaramuun Amerikaaf falmuu hin dandeenye jedhan.
Traamp Twitter irratti akka barreessanti koreen kun qorannaa gad fageenya qabu kan baatii 14 fudhatee sana booda duula Traamp fi dhiibbaa Raashiyaan geesiifte jedhame sana gidduu hidhatii jiraachuu isaa ragaan agarsiisu akka hin jirre murteesse jedhan.
Hoggantuun Demokraatoota mana marii bakka bu’ootaa Naansii Paloosii akka jedhanti murtiin Ripaablikaanootaa kun qorannaa Raashiyaa irratti gaggeeffamu danqee akkasumas fi gidduu seene jedhan.


text:
Waggaa haaraafii gabaa ayyaanaa
Barriibaraan bakka buufamee baatiileefi guyyaan wal bakka buusaa waggaa haaraa senneerra.akkalakkofsa Itiyoophiyaatti jijjirraan baraa Fulbaana tokko kabajama.Fulbaanni tokko kuunmoggaasa amantawaa mataasaa danda’e kan qabu yammu ta’u akkaataama kanaan jabanaMaatiiwosJabana Maarqos jabanaLuuqaasifiijabanaYoohaannisjadhamuudhaanibsamu.Lamiileen Itiyoophiyaa ayyaanni yammu dhufuwantootaayyaanaaf isaan barbaachisu bituudhaafsardamuu.Gabaanisaasmiira ayyaanaa qabaata.
Ayyaana hoo’iisuu jadhamanii wantootii bitaman keessaasangaa, hoolaa,re’ee Lukkuun, (haanqaaquu) buphaafiidhadhaanieeramu.AddisMaaladaan gabaa Shoolaattiargamteeakkaataailaalteen gabaan heedduho’aa ture .Wantootagararraateeraman kana namni bitudhufeheddu jiraachuu baatulle meeshaalee manaadursabitamu qaban bituu warren dhufaniin gabaan hoo’a ture .
Abbabach DastaaZayiita,Buna,akkasumas wantootii nyaataafi taa’an garaa garaabituudhaaf kan dhufan nama umurii waggaa 30ffaa keessa jiraniidha.AddisMaaladaaniis qaala’iinsa jireenya gabaa keessatti mul’atuu dabalaa wayita dhufetti ayyaanni yammu itti dabalamu miiraakkamii uumuu akka danda’u yaada isaanii gaafattetti.
Qaala’iinsiijireenyaafii ayyaanni walirraa buu’unisaa jireenya heeddu nutti hammessera jedhan Abbabach.Ameentaanmahaalaqaamanaa qabatanii dhufan waan bitu yaadan bitu waan isaan hindanddesiisneefxiqqessaniibituufii kaan immodhiisuudhaan isa danda’anbitachuu isaanii dubbataniiru.
Zayiita birrii 650,Buna birrii 250,Daakuu birrii 60,Dhadhaa birrii 450 kiiloodhaanbiteemahaalaqa isa naaf hafeenwantoota nyaataafi ta’an kanneen biroo biteera jadhaniiru
Daldaltoonniiyeroohedduu ayyaanni yammu ga’u gatii itti dabaluukan jedhan Abbabach amma ammoayyaanniittu hin ga’iin jireenyii qaala’eera.Kanaafiis maal gochuu akka qabnu wal ’alaa jirra. Maallaqa ishee of harkaa qabnnunimmo ayyaana ayyaaneefachuu yaannerra jedhaniiru.
Itiyoophiyaatti yeroo dhiyoodhaa asitti dabalaa kan dhufee gatiin shaqaxootaa qaala’iinni jireenya akka dabaluusababii ta’a jira.
Suuniis ta’ee garuu wal simuudhabuundhiyeessifi fedhii heddumachuun lakkofsaummataa ,dabaluungatii meeshaalee ijaarsaa cimaa deemuu qaala’iinsa jireenyaaf guumaacha mataa isaa taasisuu kaasu hayyoonni.
Zayitiin Miidhaan nyaataasamsamaakan akka Paastaafaa jiran gatiin isaanii ergii dabaluu jalqabee baatileenlakaa’amaniiru.Gatiidaabboodabaleeolba’a kan jiruu gatiin shaqaxootaa nyaata hawaasa bitee nyaatu garaa hammeesseera .Rakkinichafuruudhaafyaaliiwwan garaa garaataasiifamaniiru yoo jadhameesammalleerakinichiihiddaisaa gad fageefateemul’ata.
Ministerridaldalaafiiinduustriis ta’ee biiroondaldalaa Finfinnee warren daldala keessatti daba hojjataniifi homishadhoksanadabaa jirra yoo jadhaniisbu’aanisaaammayyuhinmul’anne .yeroo yeroottis hundi kan gama isaahaaba’atuukan jadhuu qondaaltoota mootummaa biraa yoo dhaga’amees warren bitatan bira wantiiga’ee hinjiru.
Qaala’iinsa gatii tasgabbeesuudhaaf koreehunddefameekessa kan jiruu abbaan taayiitaa shamattotaa federaalaa ayyanasababeefachuudhaan hojii hojjechaa akka jiru Addis Maaladaatti himeera.
Biiroon daldalaa Finfinnee gamaisaatiinbittaafiigurgurtaa ayyaanaa ilaalchisee daballii gatii hinmalleetaasiifamantoa’achuudhaafqophiitaasiisaajiraachuusaa madden dhaabatiicha keessatti argamaneeraniiru.
LamiileeItiyoophiyaafhiikkon ayyaanni waggaa qabuu guddaadha.Guyyichiimaatiif firri walitti qabameenyaachaafii dhugaa aadaasaafii walitti dhufeenyaisaakanittcimsatuudha.Aadaa walgargaaruu jiruun inni qabuu isa hinqabnneefkan itti qooduufi ayyaana waliin kan itti kabajatumalatto ittiin ibsamuu mataa isaa qaba.
Ayyaanni yammu dhufuu guyyaa biraakan hin nyaannenyaatawwan kan akka lukkuufiianqaaquunguyyicha kan miidhagsaniidha.Maarreeyero amma gatii anqaaquufiilukkuu jiruun nama ammamiituubitee ittiin ayyaaneefata inni jadhuu gaaffii nama hundaati.
Gabaa Shoolaattis gurguramaa kan ture Lukkuun tokko birrii 300 amma 800dha.Buuphaan iddoodhaa iddootti birrii 7 amma 10tti gurguramaa akka turee Addis Maaladaantaajjabddetii.
Kessumaa yeroo dhiyoodhaa as gatiin buphaa ariitiidhaandabaluunisaakan isaan naasiseedaldalttonni buphaa dhimichaakkanattiibsu.
DabbabaMakonnannamalukkuuqa’ee isaanii keessatti horsiisan fayyadamuudhaan buphaa rabsan nama umurii waggaa 40ffaa kessa jiranyamuu ta’annyaanni lukkuwwanii miidhaan ta’uun isaan nibeekama.akaakkuwwanmidhaanii kan akka qamadiifiiboqqollo jiran gatiin isaanii kan duraa irraa dachaadhaandabaleerajadhu.Dabaluun gatii nyaata lukkuwwaniiimmo dabaluu gatii buphaaf akka sababiittika’a kan jedhan Dabbaban guyyaatti buphaa 100 amma 300 suuqiiwwandaldalaaf akka dhiyeesaneeraniiru.
Buphaa tokko qarshii 7n akka raabsankan himan Dabbaban kunis maamiltootaa dhabuumannaajadhaniidaballii gatii xinnotaasiisan ta’u ibsu.Gatii kanaaoliingurgurra yoo jannenamanurraabituuhiin argamnu jadhu.
Ayyaanni yammu dhufuimmofedhiin guddaa waan jiruuf ayyaanaafba’yiinaanrabsuuf hojjechaa jiraachuu isaanii ibsaniiru.
Haala bittaafigurgurtaa gabaa Shoolaattiaggarreedhadhaafiibunniidaballii gatii guddaa kan qabanidha.Kesumaa bunni birrii 150 ture yeroo ammaa birrii 250 amma 300tti gurguramaa jira.
Warren ayyana waggaa ho’iisankessa dhadhaan isa tokkodha.Ayyana faasikaa darbeen wal bira qabamee yammu ilaalamuu dhadhaan xinno gatii hiriiseera.
Abarraash Zallaqawaggotii 7f gurgurtaadhadhaa irratti boba’aniijiru.gatiindhadhaaayyana faasikaa darbee birrii 600 kan gurguramaa turee ta’uu himanii amma gatiin isaaxinnohirii’see birrii 480 amma 530tti kiiloodhaan akka gurguramuu nutti himaniiru.
Abarraash dhadhaan isaanii magaalota Naannoo Amaaraairraa kandhufuu ta’uu isaaniitiin warreen isaanii dhiyeessansababii geejjibaa tursiisanii akka fidaniifdubbatu.Abarraash dhiyeesitonni dhadhaa gabaa malee bakkawwangaraa garaafii darbee darbeeskannen gara dhaabbilee gessani gurguran birrii 300 amma 350tti akka gurguran nuhubachiisaniiru.
Kuunimmowarreen gurguran biratti dhadhaan kuufamee akka turu taasiisa jadhaniiru.Tariisdhiibbaan sanaa gatii isaa akka hir’atuu taasiseera jadhaniiru.
Gabaa Shoolaattihoolonni bakka garaa garaattibitamanii dhufan amma birrii kuma jahaatti gurguramaa jiru. Gabaa kanatti gatiin hoolaa xiqqaa birrii kuma sadii yammu ta’u inni guddaa jadhamuuimmo amma birri kuma 9fii dhibba shaniitti gurguramaa jira
Jiraattu magaalaa Finfinnee kanta’anhaati warra maatii afuriiMuluu Dassaalanyi yeroo hundaa dabalu gatii akka barandubbatu. Ayyaanni yammu ga’uu ammo caalaatti akka dabaluu hubachuudhaanwantoota tokko tokkodursanii bituuf karoorsanii ture.
Muluun galiin isaanii baatii birrii 2300 yamuu ta’u erga abbaan warra isaanii du’aniisoorama isaanii birrii 1350 akka dabalataatti fayadamu.
Muluun ijoollee sadiifi obbolettii isaanii qaamaa miidhamtuu taatte hojii qulqullinaahojjataniikanjiraachisan yammu ta’u qaala’iinsiijireenyaa itti dabalaa deemeera jedhu.
Homishoota hundaa keessaa kanheddunanaasise dabaluu gatii zayiitiitii kan jedhan Muluun zayiitii birrii 650n nan bita jedhee yaadee hin beekujadhu.
Dhugaadha amma yeroo dhiyootti amma birrii 550tti bite fayadameera. Amma garuuyeroo tokkotti birrii 100dabaleyammunarguu hedduun na’ee jedhu.
Zayiitiin nyaata hundaa keessatti kan naqamuudha .Zayiitii malee wantiihojjatamuu hinjiru.kanaafiittun hin jaal’attiin bite. Kessumaa ayyaanni yammu dhufunyaatniiakkaakuu gara garaa ijaahojjatamuinniiszayiitaafdhadhaadhaan hojjetamaa jachuudhaan ibsu.
Qaala’iinsa jireenyaa kana akka tasgabbessuf abbaan taayitaa shamattotaa daldalaafinduustirii akkasumas qaamooleen dhimmi isaan ilaalattukoreenwaliiniicaaseessan gabaa kana tasgabbessufnihojjeta jedhameera.
Fedhii hawaasaa zayiitii nyaataafi jiru fiihomshnniihomishamuu wal simuudhabuuministeeradaldalaafinduustriittidarektarato’annaafiihorddofii meeshaalee daldalaaKaasaahuunMuulaat himaniiru.
Raawwii yeroo darbee kankaasanKaasaahuundhiyeessiin harka dhibba kessaa shantama guutu jiraachuu ibsaniiru.
Sharafnnii alaa ga’a ta’e jiraachuu dhabuun ammeentaa dhiyeessii hiri’isuusaakankaasanKaasaahuunkooviid 19 ergiimudatee booda akkaataan hojii fraankovaaluutaahauuisaatiin gatiin zayiitaaolka’uuisaa kaasaniiru.
Akkaataa hojii kanaan baatii Waxabajjii xuummuraa irraa amma Muddee 2013tti zayiitiinliitiramiliyoona 16 qaraxarraa bilisa galee ture.
Yaroo kanatti inni bitatuu hundi amma birrii 300n bitata ture.Daldaltoonniifiraankovaaluutaa fayyadaman sharafa alaa doolaara gabaa seeraan alaa keessa jiru akka malee qiisaassessuu isaaniitiin akkaataan hojii kuun akka hafuutaasiifameera. Yeroo kanatti ameentaanzayiitaa alaa galuhi’rachuuisaatiinyeroodhaa yerootti hiri’isaa deeme amma birrii 650 amma 700 tti gurguramaa jira.
Feedhiizayiitaaayyana irra jiru sababiitaasifachudhaan zayiita,qamadiifii shuukkaara mootummaan doolaara olka’eejiruu fayyadamuudhaan bituuf karoorseera.
Homshittonni humna homishuu isaanii akka dabalan taasiifamaa jiraachuu Kaasaahuunhimaniiru.Ayyaanni waggaa yamuu yaadamu namootnnii nyaachuufii dhuguungamattimana bareeduukessa jiraachuu yaaduu isaaniitiin .mana nibareechuu kanneen jedhaman kan akka soofaahafaalafa Televiizhiniifii kanneen biroo nibitamu.
Keessumaa waggaa haaraatti mana keessatti meeshaa haaraa bituun waggaa dhufuttiabdii haaraa fidee dhufa jadhaniiwarreen yaadan hedduwwaniidha.
Kanneen kessaa bakka bittaafiigurgurtaasoofaatiikanagarreenTasfaayeeAbarraadha. Isaaniis gabaa tooramarsariitii yookan on layiiniidhaa amma mannetiimukaattiilaalanii mana mukaaKotoobeetti argamu Soofaa birrii kuma 40 baasuubituu isaanii ibsu.
Waggaa haaraattimeeshaa haaraa bituunnagamachiisa. Amma maatii hunddefadhee waggaa haaraayammun kabajuu isa jalqabaa yoo ta’ees amma hara’attii waggaa haaraatti waan tokko ittun hin bitiin hin darbu jachuudhaan yaadannoisaanii nuuqoodaniiru.
Waggaa kanatti immo maatii isaanii gamachiisuufmeeshaamanaaguutuudhaafkaroora qabatanii ture.Garu haalli gabaa amma yaadan bituu akka isaan hin danddeesifnne dubbata.
Televiizhinii bituudhaafbirri kuma 15 amma kuma 80tti gaafatamuuisaa nutti himeera.Gatiin bittaa Televiizhinii akaakuufiiammeentaa garaa garaatiin inni gaafatameeshumnnaaol akka itti ta’ee ibseera.
Zayiitiin ,Lukkuu .buphaafiifoonakaakuwwan nyaata yeroo hundaa ayyaanaaffayadamnnudha kan jedhan Tasfaayeenmeeshaamanaabiteegutuukannandhisee ayyaanni waggaa dhufuu isaatiini jadhu.
Yeroo hedduayyaanaafhiri’fnni gatii jira yoo jadhameesanaaf garuu hiri’suunisaanatti hin mul’annee kanaaf ayyaanaa booda bituudhaafkaroorseera jedhaniiru.
አዲስ ማለዳ 29 Fulbaana 2014 No 11


text:
Badhaasa Noobeelii Nagaa: Badhaafamtoota baayyee walfalmisisoo isaan jahan kanaa?
Badhaasni Noobeelii Nagaa bara 1901 irraa kaaseetu kennamuu eegale
Namni Badhaasa Noobeelii Nagaa bara kanaa mo’ate guyyaa har’aa (Jimaataa) himama. Tarii akkuma kanaan dura taateewwan hedduu irratti mudatee, wayi mormii kaasaa laata?
Badhaasni Noobeelii Nagaa kan badhaasawwan jaha saayintistii, daldalaa fi hojii gaarii raawwachuun beekaman, lammii Siwidiin Alfired Noobeeliin hundeeffaman keessaa tokko yoo ta’u, akka kabaja olaanaa addunyaatti ilaalama.
Haata’u malee sababii uumama siyaasa isaatiin, dameewwan hafa shan caalaa yeroo hedduu badhaasni nagaa wal falmisiisaadha.
Isaan keessaayis mo’attoota badhaasichaa hedduu walfalmisiisaniifi badhaasarraa hafuun yaadatamu keessaa jaha kunooti.
Baaraak Obaamaa
Obaamaa wayita bara 2009tti Badhaasa Noobeelii Naga badhaafamu refuu aangorra baatii sagal guuta ture
Pirezidaantiin duraanii US Baaraak Obaamaa bara 2009tti wayita Badhaasa Noobeelii Nagaa mo’ateetti, isuma dabalatee namoonni baayyeen bitaa itti galee ture.
Obaamaan mataasansaa yaadannoo bara 2020 keessatti waan jalqaba badhaasichaaf filatamu wayita dhagaheetti itti dhagahamee akka barreessetti, ”Maaliidhaaf?” jechuun gaafachuu hime.
Inni reefu baatiiwwan sagal qofaaf aangoo irra kan ture waan ta’eef, qeeqxoonni badhaasichaaf ganaa hingeenye jechaa turan. Dhugaattis guyyaan kaadhimamtoonni badhaasichaa itti filataman itti xumuramus Obaamaan ifatti aangosaatiif kakuu raawwatee guyyoota 12 booda ture.
Bara 2015 keessa, daarektarri duraanii Institiyuutii Noobeelii, Geer Lundestad, koreen badhaasichaaf murtee taasisee gaabbuu BBCtti himanii turan.
Baroota aangoo pirezidaanti Obaamaatti humnootii waraanaa Ameerikaa Afgaanistaan, Iraaqi fi Siriyaa keessa turan.
Badhaasni Noobelii Nagaa MM Abiy Ahmad fudhatan akka irraa mulqamuu gaafatame
‘Walleen Sin Jaaladha caalaatti Itoophiyaa beeksisuu danda’a jedheen filadhe’
‘Wantoota ni ta’a jedhamee hin yaadamne dalagan’
Yaaser Araafaat
Murtoon Yaaset Araafaat (bitaarra) bara 1994tti akka badhaafamaa Noobeelii Nagaatti filatamuun koree filu jidduutti qoodiinsa umee ture
Hogganaan Paalestaayin duraanii, MM Israa’eel Yitzhak Raabin fi Ministira Haajaa Alaa Israa’el Shiimoon Perees waliin bara 1994tti ture haaluma Waliigalteewwan Nagaa Oslootti badhaasichi kan kennameef.
Kunis sababii bara 1990’ota keessa waldhabdee Israa’eliifi Paalestinoota jidduu jiruuf abdii furmaataa dhiyeessanii turaniidha.
Murtoon badhaasicha Yaaser Araafaatiin, nama duraan waraana biyyaaleessaa keessatti hirmaannaa qabu badhaasuu, Israa’eeliifi achiin alattilleen qeequmsa kaasee ture.
Dhugaattis, filatamuun Araafaat koreedhuma Noobeelichaa jidduuttilleen wal dhabdee uumee ture.
Miseensa korichaa keessaa tokkoofi nama siyaasaa lammii Noorweey kan tahan Kaare Kristianseen, mormiidhaan koricha gadhiisan.
Aung Saan Suu Kyi
Ejjannoon Aung Saan Suu Kyi rakkina Roohingyaa irratti qabdu badhaasa bara 1991tti argattee akka mulqamtuuf waamichi akka taasifamuuf godhee ture
Namni siyaasaa lammii Barmaa tun bara 1991tti ture badhaasa Noobeelii Nagaa kan badhaafamte. Innis qabsoo nagaa bulchiinsa waraanaa Myaanimar keessaa irratti taasifteef kan kennamef ture.
Haata’u malee waggoota 20 booda, Aung San Suu Kyi ajjeechaa jumlaa fi sarbama mirgoota namoomaa ummata Islaamaa Rohingyaa biyya ishee keessatti raawwatame irratti ifatti dubbachuu didde.
Gochaan gara jabinaa Rohingyaa irratti raawwates UNn ‘duguggaa sanyii’ jedhameera.
Akkasumas badhaasa argatte akka deebiiftuuf waamichi taasifamee ture. Haata’u malee seerrin Badhaasota Noobeelii sana gochuuf hin hayyamu.
Abiy Ahimad
Ministirri Mumme Itoophiyaa Abiya Ahimad bara 200tti badhaasicha fudhatan
Sadaasa 2020 keessa, Ministirri Mummee Itoophiyaa Abiy Ahimad, waldhabdee barootaaf biyyattiin ollaashee Eritraa waliin qabaachaa turte furuusaatiin Badhaasni Nagaa kennameef.
Garuu waggaadhuma sana yeroo muraasaan booda, sun murtee sirrii ta’usaarratti gaaffiiwwan ka’uu eegalan.
Hawaasni idil-addunyaa Abiy Ahimad waraanaa kaaba biyyattii Tigraay keessatti bobbaasuu isaatiin komataa jiru.
Waraanni achitti gaggeeffames kumaatama lubbuu kan balleesse yoo ta’u, dhaabbanni Mootummoota Gamtoomanis haalichaan ”badiinsa qalbii nama cabsu” jedheeniira.
Waangari Maathayi
Waangaari Maathaayi ilaalcha madda HIV irratti qabduun komatamti
Roogeettiin lammii Keenyaa bara 2004 keessaa dubartii Afrikaa jalqabaa Badhaasa Noobeelii argatte taatee turte.
Haata’u malee leellisni isheen qabaachaa turte erga HIV/AIDS ilaalchisuun yaada kenniteen booda qeequmsi irratti ka’ee ture.
Waangaari Maathaayi vaayirasiin HIV akka meeshaa waraanaatti ummata gurraacha balleessuuf kan namni tolcheedha jette.
Haata’u malee yaada ishee kanaaf ragaa saayinasaawaa hinqabdu ture.
Henarii Kissinger
Henary Kissinger (mirga) fi Le Duc Tho (kan harka ol kaasan) bara 1973tti badhaasa Noobeelii waliin kennameefi ture
Bara 1973 keessa, Ministirri Dhimma Alaa US Henarii Kissinger Badhaasa Nagaa argatan.
Nama imaammata alaa Ameerikaa baayyee walfalmisiisaa, kan akka icciitiidhaan Kaamboodiyaa boombii haleeluurratti duula gaggeessuu fi Ameerikaa Kibbaa keessatti bulchiinsa waraanaa ummata fixuuf deeggaruu, keessatti hirmaannaa qabuuf badhaasa kennuun, baayyee komii kaasee ture.
Kissingar gahee Waraana Veetinaam dhaabsiisuuf waliigaltee keessatti bahaniif, badhaasicha Hogganaa Kaaba Veetinaam Le Duc Tho waliin kennameef ture.
Kana mormuunis miseensoonni Koree Noobeelii lama hojii kan gadhiisan yoo ta’u, New York Times mataansaa oduu badhaasichaatii Badhaasa Noobeelii Waraanaa jechuun gabaase ture.
Gaandii harka duwwaa
MADD
Gaandiin tarree badhaafamtoota Badhaasa Noobeelii Nagaa hin fudhatiin hafan keessaa tokko
Badhaasni Noobeelii kunis taateewwan osoo hin argamiin hafuu muraasaan beekama.
Ramaddii Nagaatiin, tarii osoo hin dhaqiin hafuun baayyee bahanii kan mul’atan Mahaatma Gaandiidha.
Namni siyaasaa lammii Indiyaa warraaqsa hokkora-maleessa jaarraa 20ffaa keessa fakkeenya ta’an kun, yeroo baayyee filataman illeen, gonkumaa badhaasicha hin fudhanne.
Bara 2006 keessa pirezidantii koree namoota Badhaasa Nagaa mo’atan filatuu kan ture hayyuun Seenaa Gaayir Lundestaand, milkaa’inan Gaandii beekamtii dhowwachuun seenaa Noobeelii keessatti waan dagatame guddaadha jedhe.


text:
Boordiin Filannoo Itoophiyaa Naanoo Tigraayii achi guutuu biyyatti keessatti filannoon akka geggeeffamu ibsuun in yaadatama.
Karaa kaanin, biyaattin haalli keessa jirtu filannoo geggeesuuf rakkisaa dhaa, san dura, waan hojjatamuu qaban baayyetu jira yaadni jedhu qaamoota adda addaa biraa ka'a.
Buzaayyoo Dagafaa, Yuniversiitii Finfinneetti kaadhimamaa PhD ti, Paartii Badhaadhinaa bakka bu'e dorgoma. Obsaa Abdiisaa, Yunivesiitii Finfinnetti barataa Saayinsii Siyaasaa fi Hariiroo Addunyaati. Obsaan filannoo Waxabajjii dhuftu godhamu irratti paartiiwwan siyaasaa mormituu Oromiyaa irratti dorgoman jedhee hawwe bakka filannoo keessaa bahanii jiranitti filannoon godhamu "fakkeessa malee filannoo haqaa miti," jedha.
Buzaayyoon gama isaatiin, "filannoo keessaa bahuun fala mitii, keessa ta'anii gaafii ummataa deebisuuf hojjachuutu fala," jedha. Marii jara lamaan wajjin goone dhaggeeffadhaa.


text:
Nageenyi lammiilee biyyattii yaaddeessaa ta’eera!
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Bitootessa 9,2020
nagaa uummataa booreessuu, nageenya hammeessuu irratti bobbaa’an Impaayera Xoophiyaa keessatti madda gufuulee dimokiraasii ta’uu irra darbanii, nageenya biyyattiif yaaddeessaa ta’aa jiru.
Biyyattii keessatti lubbuun namaa gatii dhabeera. Namni guyya guyyaan ajjeefamee, guyya guyyaan wal awwaalaa oola. Qaamni uummata ajjeesu seeraan gaafatamee, seerri lubbuu lammiileef falmus argamee gara abdii uummataa haareessuutti adeemuu dhabe. Nageenya booraa’e gara bakkaa isaa ganamaatti deebisanii, boqonnaa lammiilee biyyattii ykn abdii sabaaf sablammoota impaayera biyyattii dagaagsuuf qooda irraa eegamuu bahatuun hafee ittuu waraanni mootummaa madda rakkinaaf madda ajjeechaa isa olaanaa ta’uun hundaan olitti qaamolee karaa nagaan qabsaa’an yaaddeessaa jira.
Waraanni mootummaa ajajaanis ta’u ajaja ala lammiilee biyyattiitti dhukaasee ajjeesu seeraan gaafatamuu dhabuun ammoo rakkinichi akkaan wal horee jeequmsi akka babal’atu taasisaa jira. Nagaa lammiilee biyyattii hunkurame keessatti qabsaa’otiin karaa nagaa fi dhaabbileen mirga namoomaa uummataaf birmatuuf sadarkaa ulfaataa irra gahan. Rakkoon sabaa yeroo akka malee dagaagee jiru kana keessatti, haala oolteef bultii saba keenyaa dhaga’uudhaaf karaaleen quunnamtii hawwaasaa adda cituun ammoo ittuu qaamolee uummata ajjeesuu dheebotaniif daandii saaqeera. Qaamolee sabaaf sablammiilee biyyattii irratti irree agarsiisuuf meeshaa waraanaa hidhatanii labsii seeraan hindeggaramneen waraanaan biyya bulchuu irratti argaman kanneen biyyattii gara kufaatii hamaatti geessaa jiranidha.
Haala amma argamaa jiruun maatiileen Oromoo hedduun wareegama lubbuu kaffalaa jiru. Kana malees sabootni cunqurfamoo impaayera biyyattii wareegama hadhaawaa kaffalaa jiru. Uummata haaloo qabsiisaa uummata bulchuu yaaluun gowwummaadha.
Muummichi Ministeeraa Dr. Abiyyi Ahemad haasaa waggaa tokko dura haasaa’aa turan sana hojiitti hiikuu dhabuun rakkoo ammaa itti seenamee jiruuf sababa olaanaa ta’e. Uummata ofii akka qaroo ijaatti ilaaluu dhabuun gara laafina dhabaniifii haala dubbachuun illee nama sururuun uummata meesha maleeyyiitti waraana banuun nama yeelalsa. “Ajjeesuun mo’amuudha!” Dhaadannoo jedhuun kan bulchiinsa eegalan, dubbiin kun gara hojiitti hiikamuu dhabee faallaa isaan uummata keessa socho’uun rakkoo keessaa bahuun hindandaa’amne dhaluutti jira.
Rakkinni akka salphaatti dhalachuu danda’a. Silaa wanti ta’uu male rakkoo dhalchuu utuu hintaane, rakkoo maseensanii nagaa horsiisuuti biyyattii gara boqonnaa haaraatti oofa ture. Kun hafee uummata haaloo qabatanii, gadoo waggootii darbanii uummatatti bahuuf dhaadachuu akkasumas hojjechuudhaan furmaati argatan hinjiru. Qaamni kamuu uummata haalonfatee jiraachuu, uummatatti gadoo qabatee gocha hammeenyaa uummata irratti dalagaa umurii dheeraa jiraata yaada jedhu hinqabu. Qaamni haaloo uummatatti bahu isa uummata keessaa of baasuu barbaade qofa.
Nagaa sabaaf sablammiilee hunkuraa, mirga dimokiraasiif mirga uumamaa lammiilee sarbanii uummata keessa jiraachuun abjuudha. Mirga uumaanis ta’e dimokiraasiin argate uummata irraa molquun rakkoo dhalcha. Rakkoon dhalannaan jeequmsa babal’ata. Jeequmsa keessa lubbuu baay’ee bada. Qabeenyaa hedduu barbadaa’a. Lola uummata waliin gaggeessee qaamni uummata injifatus hinjiru. Yeroo kamuu uummati injifataadha. Mootummaan uummata Xiiqii qabatee, dukkana keessatti tajaajila quunnamtii irraa mureen uummata ajjeesee jiilcha jedhee haa yaadu malee kanaan hinmilkaa’u. Uummati yeroo mara injifataadha. Uummata irratti waraana banuun, qabeenyaaf mana jireenyaa uummataa barbadeessuun, qabsaa’ota uummataa ajjeesaa kaan hidheen uummaticha cabsee bulcha yaada jedhu qabatanii jaarraa 21ffaa keessatti saganteeffatanii adeemuun mataansaa hanqina. Jaarraa qaroominaa keessatti dirqamaan uummata bituu, dirqamaan yaada ofii uummata fudhachiisuun hindandaa’amu.
Walii galatti ajjeechaa, hidhaa, hiraarsaa fi doorsisa waraanni mootummaa uummatatti bane dhaabbachuu qaba. Dhaadannoon waraanni mootummaa uummatatti dhaadatus yeroon dhaabbatuu qaba. Waraanni uummatatti dhaadata utuu hintaane, uummataan siifan jira jedhee abdii itti horuu qaba ture. Kun hafee, ammayyuu tarkaanfii uummata irratti fudhanna jechuun uummata haaloo qabsiisuun ofis balleessuudha. Haala ammaa kanaan nageenyi lammiilee biyyattii yaaddeessaa ta’eera! Lammiileen biyyattii kamuu yaaddaa’aa biyya isaanii keessa akka jiraataan gochuun mirga uumamaan qaban irraa molquudha. Sabaaf sablammiileen biyya isaanii keessatti yaadda’aa, dhiphataa akka jiraataniif sududaan dalagaan itti jiramu madda jeequmsaa isa ta’u qofa. Kanaafuu mootummaan waraanni biyyattii waraana uummataa akka ta’uu hojjechuu malee, humna waraanaa biyyattii dhuunfatee ittiin uummata doorsisuun dhaabbachuu qaba. Waraanaan uummata doorsisuun waraanaan boqonnaa uummata dhorkachuun yakka. Waan ta’eef uummatis nageenya isaa mirkaneeffatuuf wal ta’ee akka warraaquu qabun dhaama.
Injifannoon uummata bal’aaf
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Bitootessa 9,2020


text:
Guyyaa sadii asitti Oromoo kuma hedduutti akka bulchiinsii godina Harargee Dhiyaa jedhetti baqatee Jibuutti bahuutti jira.
Akka bulchaan Harargee Dhiyaa obboo obbo Teklee Dheeressaa jedhetti ummatii Oromoo Jibuutti godaansisuutti jiran kun Harargee Dhiyaa,Harargee Bahaatii fi Dirree Dhawaatti qubsiisan.
Guyyaa sadii asitti Oromoo 2,003ti Harargee Dhiyaa aanaa Asabootii fi Mi’eessootti qubsiisan.
Jarii kun qaraa haga Dirree Dhawaa dhufee eegee achii guuranii Harargee Dhiyaa qubsiisan.
Namii achii baqatee dhufe kun akka obboo Tekleen jedhetti hagii guddaan dhalootalleen nama Asabootii fi Mi’eessoo.
Warrii baqatee dhufe kun “martuu Oromoo”,jedha obboo Tekleen hagii guddaan ijoollee kahimaati.
"Dhiibanii ari’atan” makiinaa sadiitti fa’ani dhufaniin. “ Uffata harkatti hin qaban saamamnee waan qabnu nu harkaa fudhatan,” jedhan.
Akka bulchiinsii Haragee Dhiyaa jedhutti warrii achi baasan kun cuftii ka ganna lama caalaa jireenna wayyaahaa barbaada Jibuutti taa’aa bahe.
Jibuutti Oromoo kuma hedduutti keessa qubata. Mootummaan Itoophiyaalleen dhiyoo tana nama 200 caalu fa’ee achii galche.
“Kanneen hafan caalaa dhiibbaan akka hin geenne hooggansii keenna achi deemee dhimmi kana irratti bulchiinsa Jabuutitin mari’ahuuf achi jira.”
Oromoo Jibuutii human godaansisan jedhan tana bulchiinsii Harargee Dhiyaa akka bulchaan godinaa obboo Tekleen ejdhutti “Cirootti simanne achii gara aanaa dhaloota isaanii geessine, daraggoon qeerroon yaahee deeggarsa godheef.”


text:
By Billisaa Mohammed
Fincilli Diddaa Gabrummaa guutuu Oromiyaa keessatti qabsiifamee ture erga qabbanaawee booda:-
1.Hidhaa fi ajjeechaan ilmaan Oromoo irratti geggeeffamu daran jabaatee itti fufee jira.
Kunis kan hammaachuu danda’eef wayyaaneen waraana isii kan ilmaan Tigraay qofa Oromiyaa keessatti bobbaasuudhaani Poolisoonni Oromiyaa ummata haleeluu didan akka hidhannoo hiikkatan erga taasifaman boodadha.
2.Poolisoonni Federaalaa fi waraanni wayyaanee dhalootaan Tigree tahan manneen abbootii qabeenyaa sakatta’uudhaan qabeenya Oromoo saamaa akka jiran qabatamaan irra ga’amee jira.
3.Manneen abbootii manaa gara hidhaatti guuramanis halkan cabsanii seenuudhaan gochaa dirqisiisanii gudeeduu(rape) dubartoota irratti raawwachaa akka jiran ifaan ifatti irratti dhaqqabameera.
4.Kaabinoonni OPDO sangoota qonnaan jiraattota Oromoo irraa saamuudhaan wayyaanota nyaachisaa jiran.
5.Namoota ciccimoo hayyoota achi buutee godhaa jiru.
Kanaaf qabsoon keenya qabbanaawuu hin qabu.
Wal gurmeeysinee qabsoo keenya cimsuu qabna


text:
OBN: Warraa FNA fi EBC korrojuu eegalee? Tolchite osoo jennee faarsinuu !
Suuraan modeelii paarkii indutrii Naqamtee jedhamee kaayame kan biyya biraatirraa kaafame akka ta’e ragaan gara keessaan dhufe kun ni saaxila. Dhiisaa waan akkanaa. Dhugaa dubbachuu eegallaan hammana ummat hawwattan. Kijibatti deebinaa saffisaan audience dhabuuf teessu.
Via: Jawar Mohammed
Qotee bulaan harargee hiyyomaa jiraa hatotaa fi daldaltonii federal police karara kayyachuun jimmaa shinilee gefachaa jirraan dubbiin tunii taa waraa biyyaa hogaanaa jedhuu birraa kutee jirtii kanaafuu dhimmaa kaan qerroon police federal magalotaa kessaa tessee jimmaa akkaa darbuu godhaa jirtii kanaafuu waraa jimmaa bittuuf baddiiyaa kessaa makkinaa bobahan irratii akkaa tarkanfii fudhachuu dandesisuu irratii yaddaa furmataa durran kellaa dhabatuu federal police kassaa jiraa kessatuu magaalaa Awwaday kessatii jimman egaan jedhanii ta’uun hedduu rakkoo guddaa dhaa jimman parsnt 90% annaa birraa kessaa dhufaa fakkenyaf Garaa mullataa Hoboraa Anaa haramayaa biftuu karoo dhangagoo Anaa qarsaa Anaa mettaa Mayyaa guddoo Aumaraa Anaa kobolchaa Anaa mettaa kaneen hundii Awwaday ossoo hin genyee karaa Dirre Dawaa demmaa jiraa kessatuu bulchiinsii godiinaa harargee bahaa fi wajirii police wanaa godhaa jirran nafii hin galuu hedduu rakkoo hammaa kessaa galee jirraa dargagoon fi qotee bulaan harargee dhimmii jimmaa kellaa dhabuu ossoo hin tanee daldaltotaa Isuzu fi Di4D fudhatanii gizee magalaa gahee federal police tajaabamee dabarfamaa ummanii kenyaa kan magalaa Awwaday jimmaa fidatuu bittuun hin jirtuu sababaa tahef jimmaa issaa gatii ittii basee ossoo hin kafalamnef rakkoo hammataa kessaa jirrachaa jiraan mee qerroon tarkanfii umataa kenyaa qottee bullaa kenyaa irraatii toftaa dinnii kenyaa shiraa nutii banee kaanaa guyyaa lammaa kessatii akkaa siresaan Qeroo harargee hundaaf post akkaa nuf gotu
barii baraa qotee bulaan kenyaa waan ammataa dhufuu arkatuuf arraa liqii fudhee ilmman issaa jirachisuu ossoo hin tanee
ilman samtotaa fi hatotaa jimmaa fi bunaa fi shukaraa liqii hin jirree kessaa galchuu qabanuu akkaa tahuu gochuun dirqamaa ummataa oromoo hundaa tii Oromo belaaf dhebuun jirchaa dinnii kenyaa quffee bullun ganamaa boruu tiraa dhabachuu qabdii
barii bara bilisumaa nuf ha tahuu
Down Down Wayne
Via: Saphaloo Kadiir