text:
Muddee 9, 2015 Godina Bahaa wallaggaa Aanaawwaan Heebantuu, Giddaa Ayyaanaa, Haroo limmuu, Limmuu Galiilaa, Diggaa saasiggaa,Guutoo Giddaa(Ukkee), fi Gatamaatti Goototni Barattootni Oromoo Mana Barumsaa Sadarkaa 1ffaa,2ffaa fi Qopha’ina Uummata Waliin Walitti Dhufuun Warraaqsaa FDG jabeessuun finiinsan . Gaaffiin mirga abbaa Biyyummaa, Kabajamuu Mirga Namummaa fi Mirga Dimookiraasii Gadi jabeessuun Gaafatan, Karoorri Master Pilaanii Finfinnee fi Labsiin Magaalota Oromiyaa haqamuu Qaba jechuun Mormiin uummataa haalan
jabaatee itti fufee Olee!! Daandiin konkolaataa Magaalaa giincii fi Olaankomii keessatti uummataa fi Qeerroo dargaggoota Oromoon cufame. Goototni Uummatni Oromoo fi Qeerroon dargaggootni Oromoo Waarraaqsaa FDG , Hanga bilisummaatti jedhu jabeessuun Warraaqsii Jabaan Oromiyaa keessatti gaggeeffamaa jiru daran jabaachuun Aanaawwan Heebantuu, Giddaa Ayyaanaa, Haroo limmuu, Limmuu Galiilaa, Diggaa saasiggaa,Guutoo Giddaa(Ukkee), fi Gatamaa tti Goototni barattootni manneen barnoota sadarkaa 1ffaa hanga qophaa’inatti jiran irraa uummata waliin walitti dhufuun daandiin konkolaataa Bakkoota hedduutti cufuun warraaqsaa finiinsuun MOOTUMMAAN DHUKAASEE NU AJJEESAA JIRU NU HIN BULCHU JECHUUN Ofiin of bulchina malee mootummaan akka diinatti qawween reebee nu ajjeesaa nu bulchuu hin danda’uu, hanga gaaffiin GAAFFIIN MIRGA ABBAA BIYYUMMAA FI BILISUMMAA KEENYAA NUUF KABAJAMEE, mirgi dimookiraasii fi namummaa nuuf eegamutti takkaa warraaqsaa FDG irraa hin dhaabbannu jechuun Warraaqsaa FDG itti fufinsaan gaggaassaa jiru. Dhaadannoowwaan arman gadii dhageesisuun Warraaqsii haalan jabaate.
Kana malees Muddee 8/2015 Godina Lixa Shaggar Aanaawwan Adaa’aa Bargaa Magaalaa Incinnii fi Mogor fi Aanaa Meettaa Roobii Magaalaa Shinoo keessatti Uummatni Baadiyaa fi Magaalaa fi Barattootni Manneen Barnootaa Sadarkaa 1ffaa,2ffaa fi Qopha’ina Walitti Dhufuun Warraaqsaa FDG jabeessuun finiinsan . Daandiin Konkolaataa bakkoota hedduutti Cufuu uummatni Gaaffi isaa jabeessuun Gaaffiin mirga abbaa Biyyummaa, Kabajamuun Mirga Namummaa fi Mirga Dimookiraasii nuuf Haa Kabajamu, Karoorri Master Pilaanii Finfinnee fi Labsiin Magaalota Oromiyaa haqamuu Qaba jechuun Mormiin uummataa haalan jabaatee itti fufee oolee!!


c: text/html

text:
Qabsoo Itti Jirru Caalaatti Finiinsinee Galii Keenya Dhaqqabuuf Waadaa Haaromsachuudhaan Waggaa 12ffaa FDG Kabajanna
(Ijoo Dubbii ABO Sadaasa 03, 2017)
Seenaa Ummatootaa fi biyyootaa keessatti guyyootni, baatiilee fi barri gariin warra kaan irraa haala adda taheen waan ittiin yaadataman qabaatu. Baatiin Sadaasaa/November seenaa QBO keessatti bara 2005 irraa eegalee waggoota 12 dabraniif Sochii Ummataa kan Fincila Diddaa Gabrummaa jedhamuun yaadatama. Kunis Sochii falmaa mirga Abbaa-biyyummaa kan Sadaasa 09, 2005 Ummatni keenya, keessattuu dargaggootni, yaamicha Dhaaba isaanii Adda Bilisummaa Oromootiin guutuu Oromiyaa keessatti bifa haaraadhaan maqaa Fincila Diddaa Gabrummaa (FDG) jedhuun dhoosan irraa kan eegalmee dha.
Wayyaaneen/TPLF akkuma yeroo hundaa godhu ajjeechaa fi hidhaa jimlaa Ummata keenya irratti raaw’achuudhaan sochiin sun yeroodhaaf kan ukkaamamee fi dhaame fakkaatus Ummatni keenya garuu bilisummaa isaa gonfatee mirga isaa guutuutti kabajsiifachuudhaaf sochii jalqabe sana takkaa addaan kutee hin beeku. Qabsoon Hanga Bilisummaatti ! dhaadannoo jedhuun, tokko yeroo kufu/wareegamu kaan itti dabraa, waggaa waggaadhaan Sadaasa 09 akka Guyyaa Fincila Diddaa Gabrummaatti yaadatee ayyaneffachuudhaan waadaa qabsoo haaromsachaa sochiin seena-qabeessi sun hirmaannaa bal’aa Ummata Oromootiin, keessattu hirmaannaa fi adda-durmmaa dargaggoota Oromootiin finiinee itti fufe.
Bara 2011 irraa eegalee ammoo Sochii seena-qabeessa kana keessaa kan biqile Qeerrooon Bilisummaa Oromoo qindoomina jaarmayaa fi adda durummaadhaan sochii kana hoogganuu irratti argama. Keessattuu waggaa 10ffaa FDG sababsachuudhaan Sadaasa bara 2015 sochiin Qeerroo Bilisummaa Oromootiin haaromsamee itti fufe diddaa Ummataa sana gara boqonnaa haarayaa Fincila Xumura Gabrummaa jedhutti kan ceesiee fi hanga ammaatti guutuu Oromiyaa keessatti kan belbelaa jiru dha.
Qabsoo Hidhannoo, Siyaasaa, Dippilomaasii, Dinagdee, Aadaa fi Fincila Diddaa Gabrummaa Ummataa walitti qindeessuudhaan Kaayyoo Qabsoo Bilisummaa Oromoo galmaan gahuu tarsiimoo qabsoo isaa godhatee kan socho’u Dhaabni keenya ABOn qabsoon Bilisummaa Sabaaf geggeeffamu hirmaannaa bal’aa ilmaan Sabichaatiin alatti fiixa bahuu akka hin dandeenye hubachuudhaan Sochii Ummataa har’a sadarkaa kana dhaqqabee jiruuf Ummata qopheessuuf bara 2000 irraa kaasee hojii ijaarsa qabsoo cimaa Ummata keessatti hojjechuu eegale. Hojii boonsaa ABOn akkasiin Ummata keessatti hojjetee fi fedhii fi hirmaannaa Ummatni keenya agarsiise, akkasumas wareegama Ummatni keenya sochii kana keessatti baasaa har’a gahetu milkii fi injifannoo, akkasumas, guddina qabsoo har’a argaa jirru kanaaf bu’uura tahe.
Amna qabsoo hadhaawaa fi bu’aa-bahii hedduu qabu kana keessatti wareegamni Ummatni keenya Dhaaba Kallacha Qabsoo Bilisummaa isaa tahe ABO wajjin tahuudhaan baase akkaan ulfaataa fi qaalii dha. Ilmaan Saba keenyaa akaakuu hojii, umrii, saala, amantii, gosaa fi naannoodhaan osoo addaan hin bahin tokkummaadhaan sochii kana keessatti qooda fudhatanii gidiraa mana hidhaa, qaamaa hir’achuu fi ajjeechaa lubbuu dabalatee wareegama bifa adda addaa baasaa turanii har’as baasaa jiru. Tahus, qabsoon Bilisummaa Wareegama malee fiixaan bahu waan hin jirreef wareegamni baasnee fi baasaa jirru hundi gatii Bilisummaa keenyaaf baasnu tahuu hubachuu qabna.
Har’a waggaa 12ffaa FDG yeroo kabajannutti sadarkaa qabsoon keenya irra gahee fi haala diinni keenya keessa jiru wal bira qabnee oggaa ilaallu hojiin qabsoo itti dadhabaa turree fi jirru bu’aa guddaa kan argamsiisee fi itti fufeetis argamsiisaa jiru tahuu hin shakkinu. Wareegama gootota ilmaan Saba keenyaatiin irreen diina keenyaa laamsha’ee jira. Sirna bittaa alagaatti aduun dhiitee jirti. Biiftuun Bilisummaa keenyaa mul’achuuf boruun diimatee jira.
Haa tahu malee Bilisummaa keenya gonfachuuf karaan nu hafe gabaabaa fakkaatus hojiin qabsoo nu eeggatu salphaa miti. Diina du’a irraa of hambisuuf wixxifatu hobbaasanii awwaalamuu isaa mirkaneessuu barbaachisa. Firii qabsoo Ummataa kan dhiiga qabsaawota haqaa ilmaan isaatiin bilchaachaa jiru Ummata afaanii butachuuf kanneen itti gaman hoomaa jaldeessaa fi girrisaa siyaasaa itti dammaqanii hoongessuunis dirqama yeroon gaafatu dha. Walumaagala gufuu qabsoo nu mudatu kamuu qabsoodhaan injifannee irra aanuu danda’uu qofaatu Bilisummaa keenya mirkaneessinee wareegama qabsoo kanaaf bahetti firii gochuu nu dandeessisa. Qabsoo itti jirru caalaatti finiinsinee galii keenya kana dhaqqabuuf kabaja Ayyaana Waggaa 12ffaa FDG irratti waadaa keenya haaromsinee tokkummaadhaan jabaannee haa sossoonu.
Injifannoo Ummata Oromoof !

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Chaayinaa
Chaayinaan, maqaa guutuu Riippabiliika Ummataa Chaayina(Chaayiniffa:中华人民共和国) jedhamuun waammamti, biyya Eshiyaa bahaatti argamtu. Chaayinaan biyya baayyina uummataatin addunyaarraa tokkoffaarra jirtu yoo taatu baayyinni uummata ishees biliyoona 1.35 ol ta'a. Magaalaan guddoon Chaayinaa Beejiingi. Chaayinaan kutaa bulchiinsaa 22, naannolee ofiin of bulchan 5, bulchiinsa magaalaa 4 (Beejiingi, Tiyaanjiin, Shaangaayi, fi Choonkiing), fi naannolee addaa kan ofiin of bulchan 2 (Hoongi Koongi fi Makkaa'uu) qabdi. Dabalataanis Chaayinaan Taayiwaan kutaa bulchiinsaa 23ffaa akka taatetti kan dhiyeessitu yoo ta'u Taayiwaan garuu akka biyya tokkootti of ilaalun ofiin of bulchaa jirti


text:
Oromia (Finfinnee): Maasaanuun daangaa qabdi August 4, 2019Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Finfinnee, Finfinnee Karri Shani, SAY NO, Why do the Oromo Resist the Finfinnee (Addis Ababa) Master Plan?
trackback
Jawaar Mahaammad: ‘Kaayyoon ‘Master Plan’ jalqabaas quubsuma uummataa jijjiiranii naannicha alagoomsuudha’
BBC Afaan Oromoo, Bitooteessa 8 Bara 2019
Magaalaan kamiyyuu daangaa mataasaa qabaachuun dirqama jedha xiinxalaan siyaasaafi rogeessi Obbo Jawaar Mohaammad.
Obbo Jawaar Mahaammad yeroo Maaster Pilaanii Qindaa’aa Finfinnee hojiirra ooluuf yaalame keessa mormii ture keessatti tarkaanficha mormuun nama qooda guddaa qabu ture.
Akkaataa Maaster Pilaanichaatti magaalaa Finfinnee babal’isuuf jecha seeraan ala magaalicha irraa fageessuun manneen jireenya ijaaramaa turan jedha.
Finfinneen magaalaa guddoo Oromiyaa waan taateef, babal’inni ishee akkamitti seeraan ala jechuu dandeenya kan jedhu ilaalchisee Jawaar waan jedhu, ”Dhimmichi waldhabdee naannolee lamaanii osoo hin taane, magaalan kamiyyuu daangaa mataasaa qabaachuu waan qabuuf,” jedha.
Magaalotumti Oromiyaa keessa jiran kamiyyuu daangaa qabu jedhee, fakkeenyaaf magaalaan Adaamaa Walancitii deemee mana ijaaree qooduu hin danda’u jedha.
”Maasaanuun daangaa qabdi.”
Dhimmi amma raawwachaa jiru seeraa fi heera kan hin eeggannee fi qonnaan bulaa buqqaasuuf jecha waan raawwachaa jiru jedha Jawaar.
”Quubsuma uummataa jijjiiranii naannicha alagoomsuun, booda adeemsa keessa immoo Finfinnee naannoo biraatiin waliiti qabanii Oromiyaa bakka lamatti muruun; karoora master pilaaniidhaan lafa kaawwame sana hojiitti hiikuuf kan yaadamedha,” jedha xiinxalaan siyaasaa kun.
- Jawaar Mahaammad hamma jedhe gahe
- Imala OMN Minisootaa hanga Finfinneetti
- ”Mirgi abbaa biyyummaa bilisummaa dhugaa qofaan kabajama” ABO
Aanga’oonni naannoo Oromiyaa tokko tokko Finfinneen iyyuu kan keenya daangaa nu hin barbaachisu ejjennoo jedhu akka qaban dubbata.
Haa tahu malee Jawaar inni akkuma jirutti tahee Finfinneen magaalaa amala addaa qabdu fi qonnaan bulaa buqqisaa babal’ataa bultudha jedha.
Dabalataan ajandaa siyaasaa guddaas waan taheef daangaa itti gochuun dirqama jedha.
Gaaffii uummatni dhiyeessaa ture cinatti dhiisuun manneen ijaaramaan kennuun seeraan ala waan taheef ammas mormiin jalqabe jedhan.
Gaaffii abbaa biyyummaa
Gaaffiin abbaa biyyummaa Finfinnee gaaffi qabsoo Oromoo keessaa isa ijoodha jedhanii garuu cehumsi kun nagaa fi tasgabbiin haa gaggeefamu jedhameeti gaaffiin kunii fi Afaan Oromoo yeroodhaaf akka bulu kan taasifamee ture jedhan.
Uummannis garaan isaa osoo aaruuti mootummaan gaaffii keenya suuta nuuf deebisa jechuun kan ture kan jedhu Jawaar mootummaan garuu deebisee karoora master pilaanii waan irratti yaaleef uummanni dallanee hiriira bahe jedhe.
”Hiriirrii fi gaaffiin ammaa kun kan ijaarsa manneetii qofa natti hin fakkatu, gaaffii abba biyyummaa Finfinnee kan inumaayyuu alagaan Finfinnee hin seentan jedhee mataa raasuu fi mootuymmaanis irra dibee darbaa jiru furuuf waan godhamu natti fakkata.”
Haalli kun yoo yeroodhaan hin furamne jijjirama siyaasaa amma biyya keessa jiru irratti dhiibbaa qabaachuu danda’aa gaaffii jedhu Jawaar uummanni ammas jijjiramicha deeggaraa jira jedhee uummannis tasgabbaa’ee karaa nagaa qabuun gaaffii isaa dhiyeessuu qaba jedhe.
Mootummaanis deebisee madaa isaa tuttuquu dhiisee gadi taa’ee tasgabbiidhaan uummata kana waliin mari’atee deebii itti kennuutu furmaata jedha Jawaar.
Mootummaan micciireen humnaan deebisuuf kan yaalu yoo tahe garuu uummata waliin wal dhabuun gatii akkamii akka nama kaffalchiisu fi eenyu akka injifatu waan beekamudha jedhee sadarkaa kana irra garuu gaha jedhee hin yaadu jedha.
Related, Oromian Economist sources:
“Finfinnee irratti abbaa biyyummaa Oromoo kan kabajsiisu Oromoo dha malee ODP yookiis paartii siyaasaa kamuu miti. Qabsoon Oromoo Finfinneedhaan finiinti, Finfinneedhaan furamtis. Kun diinaafis firaafis ifa tahuu qaba. ODPiif dhaamsi qabnu ‘Yaa soogiddaa ofii jettu mi’aaahii…’ dha. Ummata Oromoo waa meeqa obsee jara jajjabeessuu filate mufachiisanii humna jibbaa fi abaarsa dunuunfiitiin dachii jala jara dabarsuu fedhuuf dhugaa galchuu/gammachiisuu filatan taanaan filannoon kanuma jaraa ti.
Ummata keenyaaf wantin dhaamu waan tokko qofa. Kaleessas paartii siyaasaatiin osoo hin taane akka ummataatti qabsooftee dhiibdee dhuftee as geesse. Har’a garuu sagaleen kee dhokatee sagalee waca humnoota siyaasaatu lafa qabataa jira. Nagaadonni siyaasaa kamuu dantaa keetti qabatanii si ganuus tahee siin nagaduu malu. Dammaqinsaan ofirraa eegaa injifannoo kee dhiigaan asiin geesse ammas qabsoo haalli si gafatu kamiinuu kabasiisuuf of qopheessi.” – Yaya Beshir
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Akkuma beekkamu, qabsoon Oromoo bu’aa bahii hammana hin jedhamne keessa darbaa as-gahe. Danqaalee fii roorroo hamtuu wayyaanee fii qaamuma keenya irraa numudataa ture hunda obsaan irra taree otuu jiruu, amma duguuggaa ilmaan Oromoo bishooftutti wayyaaneen raawwatteen obsa wanti jedhamu dhumatee jira. haga amma duraa, ilmaan Oromoo karaa nagaatiin harka qullaa diina dura dhaabatee falmaa turullee, ajjeechaan dhaabachuu waan dideef, akkuma dhaga’aatii fii argaa jirtan, gara tarkaanfii of-irraa ittisuutti tarkaanfatee jira. kanaaf, dhaamsi qeerroon bahaa oromiyaa isiniif qabu kan armaan gadii kana fakkaataa itti dhiyaadhaa!!.
_____Qabsoon Oromoo galma barbaadame kan ga’uu danda’u, gargaarsa ilmaan Oromoo ykn Ethiopianota biyya ambaa jiran/Diaspora qofaan galma ga’uu hin danda’u amantaa jedhu qabna. kanaaf, deeggarsa abbootii qabeenyaa biyya keessaa dabalachuu barbaachisa waan ta’eef, nutiis hubachiisa armaan gadii kana baafne.
Hubachiisa:-
Abbootii qabeenyaa ormiyaa, dirree dhawaa, Finfinnee,akkasumaas naannoolee biyyattii keessa jiraatan maraaf:- 1. Abbootiin qabeenyaa sirnicha kana jalatti cunqurfamaa qabeenya horattan hundi, qabeenya keessan irraa kaffaltii/tax isaanii fii hojjattoonni keessan sirna cunqursaa kanaaf kaffalaa jirtaniin wayyaaneen humnooytee duguuggaa dhala namaa irratti raawwachaa jirti. kanaaf har’aa jalqabee deeggarsi keessan karaa danda’ameen qabsoo biyya keessaa deemaa jiru bira dhaabachuu qaba. Hanga arraa qeerroon, qabeenya keessan tiksaa jira malee, wayyaaneen galaaf kaate, akka isin saamu ifatti beekna. dabalees qeerroon hamma murtii kana irra ga’utti, yaadota adda addaa irratti mari’achaa ture. innis:- 1. Abbootiin qabeenyaa meeshaa ittisaa dirqama akka nuuf bittu. 2. Karaa danda’ameen namoota erginee deeggarsa gaafanna. 3. Warri abdii isaan irraa hin qabnuu, tarkaanfii jedhanis inuma jiru.
Haata’uu, murteen dhumaa nuti irra geenye, 1. Abbootiin qabeenyaa biyya keessaa hundi, karaa danda’ameen yeroo nuti deeggarsa gaafannetti haanubira dhaabatan kan jedhu. 2. Kaffaltii diinaaf kaffalan akka dhaaban. 3. Kun didamnaan diina nurratti gargaaru waan ta’eef nurratti dalagachuu akka hin dandeenye beekuu qaban kan jedhu. kanaaf, waliin taanee diina of-irraa qaarsina! Wayyaaneen konkolaataa ishee lakkoofsa gabatee dhufaa godhattee, qabeenya nama dhunfaa guban jettee abbaa itti uumaa jirti. mana diina ilmaan Oromoo dhiiga dhugaa jiru yeroo qeerroon barbadeessite, diina biroo bakka buustee kunoo akkanatti qabeenyaa kiyya naduraa guban jechisiisaa karaa media ishee hafarsaa jirti. kanaafuu ,Abbootiin qabeenyaa keenya rakkoo walxaxaa wayyaaneen qopheessite kan giddutti akka hin qocolamne isiniin jenna. Abbootiin qabeenyaa warra Somali tokko tokko wayyaanee waliin nutti tumsuu jalqabanii jiran. isaan kanaas warri walitti dhufeenya qabdan akka nuuf akeekkachiistan isiniin jenna!!. Galatoomaa! injifannoon ummata ormoof yeroo jennu, gargaarsa waaqaatiin!!!. By Haqa Mullate
Ibsa ejjannoo qeerroo Godina Harargee Bahaa fii Dirree Dawaa irraa:
Akkuma beekkamu, qabsoon Oromoo bu’aa bahii hammana hin jedhamne keessa darbaa as-gahe. Danqaalee fii roorroo hamtuu wayyaanee fii qaamuma keenya irraa numudataa ture hunda obsaan irra taree otuu jiruu, amma duguuggaa ilmaan Oromoo bishooftutti wayyaaneen raawwatteen obsa wanti jedhamu dhumatee jira. haga amma duraa, ilmaan Oromoo karaa nagaatiin harka qullaa diina dura dhaabatee falmaa turullee, ajjeechaan dhaabachuu waan dideef, akkuma dhaga’aatii fii argaa jirtan, gara tarkaanfii of-irraa ittisuutti tarkaanfatee jira. kanaaf, dhaamsi qeerroon bahaa oromiyaa isiniif qabu kan armaan gadii kana fakkaataa itti dhiyaadhaa!!.


text:
Oromia (WBO): Gootichi WBO Godina Bahaa loltoota diinaa 12 ol hojiin ala gochuu Ajaji WBO Godina Bahaa beeksiseera. January 11, 2016Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Gootichi WBO Godina Bahaa loltoota diinaa 12 ol hojiin ala gochuu Ajaji WBO Godina Bahaa beeksiseera., Oduu Tarkaanfii WBO, Oromia, WBO
trackback
(SBO – AMAJJII 11,2016) Baha Oromiyaa Godina Lixa Harargee keessatti loltootni wayyaanee Fincila Xumura Gabrummaa (FXG) dura dhaabbachuuf bobbaafaman WBOn haleelaman. Gaafatamaan Miliishaa Ona Gammachiisis Ajjeefame.
Gootichi WBO Godina Bahaa Amajjii 07 fi 08,2016 Lixa Harargee Ona Daaroo Labuu fi Ona Gammachiis keessatti tarkaanfii fudhateen Ajajaa milishaa dabalatee loltoota diinaa 12 ol hojiin ala gochuu Ajaji WBO Godina Bahaa beeksiseera.
Haaluma kanaan WBOn Godina Bahaa Amajjii 07,2016 Lixa Harargee Ona Daaroo-Labuu bakka Xuxxis-Fardaa jedhamutti humna diinaa kan Fincila Xumura Gabrummaa ummatnii fi barattootni gamtaan geggeessaa jiran dura akka dhaabbatuuf naannichatti bobbaafame haleeluun 6 ajjeesee, 5 ol ammoo madeessuu Ajaji WBO Godina Bahaa hubachiiseera.
WBO Godina Bahaa tarkaanfii isaa itti fufuun Amajjii 08,2016tti lukkee diinaa kan akeeka wayyaanee dirqiin ummata fudhachiisuu irratti bobbahuun miidhaa guddaa ummata irraan gahaa ture gaafatamaa milishaa Ona Gammachiis Abdullee Yuuyyaa jedhamu irratti tarkaanfii fudhateen akka ajjeese Ajaji WBO Godina Bahaa dabalee beeksiseera.
Comments»
- 1. Oromia (WBO): Gootichi WBO Godina Bahaa loltoota diinaa 12 ol hojiin ala gochuu Ajaji WBO Godina Bahaa beeksiseera. | Dhaamsa Ogeettii - January 11, 2016
-
[…] Source: Oromia (WBO): Gootichi WBO Godina Bahaa loltoota diinaa 12 ol hojiin ala gochuu Ajaji WBO Godina Bah… […]


text:
Kollejiin Shasamane keessatti baname kan US college jedhamu barattoota kuma tokk ol simachuu dhaan hojii erga eegalee waggoota lama lakkoofsisee jira.
Koollejiin kun kan inni irratti fuuleffate barnoonni qulqullummaa qabuu fi sadarkaa isaa eege akka kennamu gochuu irratti ta’uu abbaa qabeenyaa kolejii kanaa kan ta’an Obbo Tolaa Gadaa ibsanii jiran.
Yniversitiiwwan as America keessa jiran waliin michummaa uumuu dhaan barattootaa fi barsiistonni muuxannoo wal geeddaruuf kaoroorri jiraachuu isaas Obbo Tolaan ibsaniiru.
Yniversitii kutaa Kaaliforniyaa jiru fi kollejii Spokane Washington biraas barsiistonni fedha ofiin dhquu dhaan yeroo baatilee ja’aa hanga waggoota lamaan gargaarsa gochuuf waadaa seenuun isaaniis ibsameera.
Karoorri isaanii guutummaa Oromiyaa keessatti manneen barnootaa ijaaruu ta’uu kan ibsan obbo Tolaa Gadaa kanneen biroonis gara naannoo ofiitti deebi’uu dhaan misoomaaf akka kaka’an waamicha dabarsaniiru.
Guutummaa gaaffii fi deebii kanaa MP3 tuquun dhaga’aa.
Qabeenyaa Ofii Misoomaaf Oolchuun Guddina Biyyaaf Abdii Dha
Kollejiin Shasamane keessatti baname kan US college jedhamu barattoota kuma tokk ol simachuu dhaan hojii erga eegalee waggoota lama lakkoofsisee jira.


text:
Berhanu Hundee
Kutaa tokkoffaa
Seensaaf akka ta’u fi boodarra waan tokko tokko ibsuuf akka yaadatamu, mee xinnoo ka’umsa dhimma kanaa haa laallu. Akkuma yaadatamu, Dr Abiyyi Ahmad Ebla guyyaa 2 bara 2018 akka Muummicha Ministeeraa (MM) Itoophiyaatti filatame. Haasa’a inni guyyaa sana godhe keessatti waa hedduutu hubatama. Dhimmi haasa’a isaa kun namoota bakkee lamatti waan hire fakkaatas. Warri kaaba Itoophiyaa, keessumaayuu warri sirna impaayara tanaa kan durii sana leellisan haasa’a Dr Abiyyi sana gammachuudhaan yommuu simatan; warra kibbaa keessumaayyuu Oromoo biratti garuu mufannaa fi komii uumee jira. Sababni isaa inni guddaan waan Dr Abiyyi Minilik faarsee fi dhaadhesseefi.
Erga MM hojii isaatti seenee as naannolee Itoophiyaa adda addaa keessa deemuudhaan uummata wajjin walargee haasa’a godhaa ture. Haasa’a inni yeroo Naannoo Amaaraa deeme godhe tokko keessatti ammas wanti Oromoota mufachiise tokko dhaga’ame. Innis waayee Sabboonummaa Oromoo (SO) yoo ta’u, Dr Abiyyi uummata naannoo sanaa gammachiisuuf ta’ee hin beekamu garuu SO gadi xiqqeessee dubbate. Sababni isaa sirriitti beekamuu baatullee, akka dhimmi SO kun tokkummaa Itoophiyaatiif gaaga’ama qabu fakkeessee waan haasa’e natti fakkaata. Adeemsa kana keessatti, Dr Abiyyi waa baay’ee jedhus kan qalbii namootaa hawwate waayee walitti ida’amuu “Maddamar” jedhuu ti. Jechi kun yeroo ammaa dhaadannoo ta’ee irradeddeebi’amee dubbatamaa fi barreeffamaa jira; qeeqamaas jira.
Hogganaa uummataan hin filatamin garuu kan jaalala uummataa horate
Akka argamaa fi dhaga’amaa jirutti, Dr Abiyyi nama dandeettii fi beekumsa qabu; kan haasa’ee nama amansiisuu danda’u; kan fedhii fi hamilee cimaa qabu; kan dhugumatti biyyattii tana qofaa osoo hin taane, nagaa fi tasgabbii naannoo Gaafa Aafrikaa tiifillee yaadu akka ta’ee dha. Kanaaf kan ragaa ta’an immoo biyyoota olla fi kan biroos deemuudhaan nagaa fi araara buusuuf tattaaffachuu isaa ti. Keessumaayuu immoo waliigaltee fi araarri Itoophiyaa fi Eertiraa jidduutti akka godhamu tattaaffachuun isaa fakkeenya guddaa qofaa osoo hin taane seenaa hojjete. Kanaaf ji’oota afran dabran keesatti jaalala uummata horachuu fi cimsaa deemuu danda’e. Jaalalli inni uummataarraa horate fi tattaaffiin isaa kun gaaga’ama lubbuu isaatiifillee sababa ta’anii; hiriira deeggarsaa Finfinneetti ta’erratti yaalin ajjeechaa Dr Abiyyi irratti godhame.
Dr Abiyyi maaliif jaalatame? Eenyuun jaalatame? Eenyuun komatama? Maaliif?
Dr Abiyyi naannoo sanatti nagaa fi tasgabbiin akka uumamu carraaquun; uummattootni, sabootni fi sab-lammootni akka waljaalatan tattaaffii godhuun; biyya Itoophiyaa jedhamtu diigamuurraa oolchuuf dhama’uun isaa akka jaalatamu isa taasise jedheen yaada. (Waayee biyyattii diigamuurraa oolchuu jedhu gara booddeen itti deebi’a.) Haa ta’u malee, akka hubannoo kiyyaatitti, Dr Abiyyi kan komatamu uummata Oromootiini. Sababni inni guddaan komii kanaa immoo daangaalee Oromiyaarratti keessumaayuu bahaa fi kibba Oromiyaatti Humna Liyyuu Pooliisiitiin waranni uummata Oromoorratti banamee; uummata keenyaa fixaa waan jiruuf, akkamitti uummatni ittisa dhaba kan jedhuu dha. Kun dhugumatti rakkoo cimaa fi furmaata hatattamaa kan barbaachisu waan ta’eef rakkoon kun dursa fi xiyyaaffannaa argachuutu irra ture. Waan Dr Abiyyi uummata Oromootiin komatamu kan biroos jiru; garuu isaan kana amma kaasuu hin barbaadu.
Dr Abiyyi erga akka MMtti aangootti dhufee bu’aa maal argamsise?
Bu’aalee ykn jijjiiramoota inni ji’oota afran dabran keessatti argamsiise keessaa hangi tokko armaan olitti tuttuqamanii jiru. Hoggantoota Kongiresii Federaalistii Oromoo (KFO) dabalatee, namootni hammi tokko mana hidhaatii gadilakkifamuun bulchiinsa Dr Abiyyi jalatti waan ta’eef, inni kun akka jijjiirama tokkootti laalamuu ni danda’a. Kan biraa immoo yaalii inni dirree siyaasaa bal’isuuf godhaa jiru wajjin walqabatee, jaarmayoota siyaasaatiif yaamicha godhuu fi kaanis haasofsiisuu isaa ti. Sababa kanaan jaarmayootas ta’ee namootni dhuunfaa tokko tokko gara biyyaatti deebi’aa jiru yookaanis deebi’uuf qophiirra jiru. Dhugumatti dirreen siyaasaa babal’atee jijjiirama barbaadamu fiduu danda’uu isaa garuu waan arguuf teenyu ta’a.
Labsiin Yeroo Muddamaa, kan seeraa ala murtaayee ture sun ka’uu fi seerotni tokko tokko kan akka Seera Shororkeessummaa faa akka haqaman ykn fooyya’an irratti hojjetamaa akka jiru labsamee jira. Inni kunis jijjiirama tokko. Kan biraa, adeemsi akkanaa kun ammaaf quubsaa ta’uu baatullee, namoota tokko tokko taayitaarraa kaasuun ykn bakkee isaanii jijjiiruunis mul’atee jira. Kun rakkoo jiru furuu ni danda’a moo hin danda’u? gaafii jedhuuf ittan deebi’a.
Egaa, bu’aaleen bulchinsa MM Dr Abiyyi jalatti yeroo gabaabaa keessatti argaman kana yommuu ta’an, walumaagalatti gaafiileen deebii hin argatini fi rakkooleen biyya Itoophiyaa hin furamin baay’ee waan ta’aniif, isaan kun qormaatota ciccimoo Dr Abiyyi eeggatanii dha. Rakkooleen biyyattii tanaa baay’ee qofaa osoo hin taane hedduu walxaxaa dhas (complex and complicated).
Qormaattota Dr Abiyyi fi/ykn bulchinsa isaa eeggatan keessaa gaafiilee ciccimoon deebii argachuu qaban: 1) Biyya ayidoolojii fi fedhiin adda addaa keessatti calaqqisamu tana keessatti, gaafiilee uummattootaaf deebii quubsaan argamee; uummattootni, sabaa fi sablammootni walqixxummaadhaan nagaan waliin jiraachuun ni danda’uu? 2) Addatti immoo gaafiin Oromoo deebii argachuu danda’aa? 3) Biyya kaayyoo fi galiin siyaasaa walfaalleessaa jiran keessatti sirna akkamiitu uumamuuf deema? fi gaafiilee biroo kan kana fakkaatanii dha. Isaan kun MMf qormaattota ciccimoo dha. Dhimmoota kana laalchisee yaadan qabu barreeffama kutaa itti aanu keessatti qabadheen dhiyaadha.
Hanga walitti deebinutti nagaan turaa.
Ulfaadhaa


text:
Adoolessa 22,2015 Finfinnee
Qonnaan bulaa, barataa fi hojjetaan garagaraa shaggar kaabaa aanaa Kuyyuu, Sulultaa, Caancoo, Akaakoo fi kanneen biroonis godina addaa dabalatee dhimmi Master Pilaanii deebi’ee ka’uu hin qabu jechun walitti dhufuun kana duras dhaabbachuuf of qopheessuu Qeerroon gabaasee jira.
Ammos dhimmi Master Palan Finfiinnee kun tooftaa jijjiratee qonnaan bultootaa fi jiraattotaatti waan dhufaa jiruuf qabeenyaa fi mirga Oromummaa keenya kan sarbu dura of qusatnoo tokko malee ni dhaabbatna jechuun qonnaan bulaan aanaalee kanneen irraa ibsuu Qeerroon naannicha irraa gabaasee jira.
Tooftaa fi malli mootummaan Wayyaanee saamicha lafaa raawwatuu fi qonnaan bulaa Oromoo balleessuu fi qabiyyee lafaa Oromoo dhuunfachuuf
gama kamiinuu itti wareegamuuf dargaggootni barattootni Oromoo fi uummanni godina kana keessatti har’a dhaamsa waliif dhaamuun yomiyyuu
mootummaa Wayyaanee ofirratti hin goobsinu jechuun murteeffachuu gabaasni Qeerroo addeessa.
Shaggar Kaabaa aanaa Caancotti halkan Adoolessa 20,2015 halkan waraqaaleen garagaraa magaala keessa faca’an
– Dacheen Oromiyaa kan Oromooti, oromoodhaan haa bultu,
-Saamtotni fi sobdoonni nun bulchin.
-Mootummaan wayyaanee shororkeessaadha.
-Dinaaf hin jilbeenfannu
-Uummata oromoo saamuun haa dhabbatu
-Miirri maqaa Master Pilaanii waamu haa dhaabbatu
-Wayyeen diina uummata oromooti
-OPDOn uummata oromoof hin dhaabbanne
Kan jedhu waraqoonni bakka garagaraatti barreeffamuun maxxanfaman irraan kan ka’e har’a poolisii fi humni waraana federaalaa naannicha qubachuu Qeerroon gabaasee jira.


text:
Muddee 31,2015 Gindebarat.
Anoota Gindebarat humni federal fi Agaazii jedhamu uummata keessa deemuun miidhaalee haalaan gurguddaa geessisaa jira, Gaafa Mudde 29,2015 irraa kaasee hamma har’aa Mudde 31,2015 itti manneen jireenya uummataa saamuu irratti dabalee uummata nagaa reebuu fi kanneen kaanis gara jabeenyaan ajjeessuu hojii godhatee jira. Haala Kanaan ganda Kaachis mana barnootaa sadarkaa 2ffaa keessaa barattoota haalaan reebaman lubbuun darban keessaa:- 1, Inaagawuu Hayilu Gindabaratti irra
2,Bayisaa Bulto Abuuna irraa
3,Gandaa Bitee Abuuna irra
4,Gandaa Jammo Abuuna irra
5,Gandaa Goroo jalatee Abuuna irra, Gama biraan ammo namooti qabeenya saamamanii hanga ammaa seeraan ala qabamanii hidhaman keessaa hammi tokko:-1,Obbo lataa Hordofaa qotebula Abuuna
2,B/sa Asmaara Abuuna
3,B/sa Geetuu Abuuna
4,Fixa Gaasasee Abuuna QB
5,B/sa xafaa Ejetta Abuuna
6,Zalalam Taddasee Abuuna QB
7,Durbeen tokko bay’ee kan qabso irratti lubbun ishee dararamaa cimaa keessa kan jirtu maqaa ishee kan issin erginu ta’a. Kanen Gindaratitti argaman
1, Haacaluu didha
2,Hojettaa wajjira barnootaa
3,Baratoota university gadi lakisan dhufan gandaa sankoorri bartoota sadii isaan kun miseensoota ABO jechudhan kan rakkisaa fi reebicha guddaan irraan gahame dha. Aanoota lachuu irraa namoota maqaan isaani hin eramnee yoo xiqqatee nama 300 ol ta’u,qindeefanee kan gabaasnu ta’a.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Maraa yeroo lammee FXG har’a Muddee 31,2015 Oromiyaa bakkoota adda addaatti itti fufee jira. Godina Arsii lixaa onoota adda addaa fi dame Yuuniversitii Asellaatti diddaan xumurrii diddaa gaggeeffamaa jira. Har’a barattootni barumsa dhaabuun bilisummaa booda itti deebina jechuun dhaamsa dabarsaa kan jiran godina Arsii lixaa aanaa Qoreetti FXG barattootaa fi uummataan gaggeeffamaa jira. Wayyaaneen nuuf xumurame jechuun waraana humna agaazii garasitti guurrachaa jirti. Manneen barnoota hedduun Oromiyaa keessa godninaalee garagaraatti cufamaa jiru.
Daandiwwan karaa Arsiitti geessan cuccufamaa akka jiranis Qeeyeroon gabaasee jira. Godina Harargee keessatti humna addaatu uummata keessa jira jechudhaan waraanni wayyaanee furgiggifamaa jira. diddaan uummataas har’a aanaalee hedduu Harargee keessatti haalaan itti fufeera. Yeroo ammaa Harargeen lixaa waraanan marfamtee argamti.
Qonnaan bulaan Godina Harargee Lixaa keessa aanolee jiran maratti ukkaamama mana hidhaatti guuraama kaan ammoo bakka buuteen isaanii ammo bakka buuteen isaanii dhabamaa akka jiru odeessaan nu gahee jira.
Baha wallaggaa Giddaa Ayyaanattis yeroo ammaa kana fincilli barattootaan itti fufee galgala kana illee itti fufee jira,ABO fi WBO faarsuun magaalaa keessatti uumatii fi barattooti wallisaa fi dhadachaa jiru.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Mudde 31,2015, Godina Wallaggaa naannoo Waamaa Hagaloo Jedhamutti Oromoota FXG irratti hidhaman irratti ragaa sobaa akka bahaniif kaabinooti OPDOn qarshii guddaa ittti kaffaluun akka ragaa sobaa ba’an taasisaa jirti.
Namoonni hanga ammatti qarshii kaabinoota Wayyaanee irraa fudhatanii uummata irratti ragaa bahaa jiran keessaa hammi tokko:-
1 Siwayyaa Rabbummaa
2 Barsiisaa Olumaa
3 Kaabinee kanta’e Guutamaa
4 Moosisaa Tarfaa kanneen jedhaman ragaa sobaa uummatarratti namoota qindeeffaman dha.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Mudde 31,2015,Godinoota Wallaggaa Bahaa, Dhihaafi Horro Guduruu keessatti fincilli FXG itti fufeera Aanaa Gimbii magaalaa Gambeellaa jedhamtu keessatti FXG akka itti fufu kan taasisaa jiru barsiisota sababaa jedhuun ka’ee mootummaan abbaa irree Wayyaanee barsiisaan Waggaarii jedhamu achi buuteen isaa kan dhabamee yeroo ta’u, FXG kana irratti Gammachiis Asafaa Guutamaa akka garmalee humna waraanaan miidhames beekameera
Godina Wallaggaa Bahaa Aanaa Guutoo Giddaa Magaalaa Naqamtee keessattis barattoota Qophaa’inaa Naqamteetiin FXGn guyyaa kaleessaa marsaa sadaffaa jalqaban har’as akka itti fufetti jira
Barattooti Qophaa’inaa Naqamtee barattooti isaan keessaa ukkaamfaman,Oromooti mana hidhaa jiran hanga lakkisamanitti,gaaffiin abbabiyyummaa keenya hanga deebi argatutti gaaffiin keenya itti fufa jedhaniiti
Godina Horro Guduruu Wallaggaa aanaa Jimmaa Raaree mana barumsaa Babal’aa sadarkaa duraa fi lammaffaa keessattis FXGn itti fufee akka jiru beekameera.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Mudde 31,2015 BARATTONNI PEREPARATORY NAQAMTEE FXG AKKUMA ITTI FUFANITTI JIRU Akkuma kaleessa jechuun mudde 29,2015 FXG eegala har’a Mudde 30,2015 bifa dhaadannoo garaagaraan sagaleesaani dhageessifataa oolaniiru.
Dhaadannoole isan gootummaan humna waraanaa dura dhaabbatanii dhageessisan heddu naasisaa turuusaa ijaan argeera keessaayyu
_Nuti baraattoonni haawwaasaaf baranne,hidhaan,ajjeechaan,qawween haawwasaaf falmuu duuba nu hin deebisu
_Kan irratti wareegamne,kan irratti miidhamne amma galmaan geenyutti duuba hin deebinu
_Mootummaa nu ajjeesuun hin bullu
_Manni barnoota dirree waraana erga ta’ee mormii keenya,sagalee keenya,guyya guyyaan nii dhageessifanna
_Humni waraanaa hanga magaala Naqamtee gadi lakkisutti baraachuu hin dandeenye
_Kan hidhaman haa lakkifaman
_Kan Ajjesee seeratti nuuf haa dhihaatu
_Labsiin duguuggaa sanyii nurraa haa ka’u
_lafa keenyarraa Buqqa’un haa dhaabbatu fkkf jechuun sagalee dhageessisaa turan.Hanga gabrummaa jalaa baanutti diddaa itti fufna jedhaniiru
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...


text:
WASHINGTON,DC — Koollejjiin Teknikaa fi Ummataa (MCTC) Fulbaana 24,2013 jalqabee afaan addunyaa 12tti dabaltee Afaan Oromoollee akka barnootaa tokkootti barsiisuuf qophii jirti. Barnoota tokko akka damee …Read More »
Nazaret dabra ziyon Addis ababa
Nazaret dabra ziyon Addis ababa Sa biyyan qabuu teenyati gaggabaa Abddis Ababaa moo abddii gaggaba Ta dhib barbbadaan ta qabu dhabaa Silaa Finfinnee du’ulleen ju’uu …Read More »
Gara Itti Adeemtu Baruu Yoo Feete Eenyu Akka Taatee fi Eessaa Akka Dhufte Beekuu Qabda
Jaallannee Gammadaa 16.07.2013 WASHINGTON, DC — Lammi Awustraaliyaa hidda dhalata Oromoo kan taate Toltuu Tufaa umriin ishee Digdamii torba. Abbaan Toltuu Oromoo harmeen ishee immo lammii …Read More »
Moromaa Hin Feesisu!!
Gaafiin teenya kurfo fedhiin teenya ifaa Wanni nu barbbaannu bilisummaa qofaa Wanni fedhe hafee isii arakannu quufa Wanii isiin achii dhufus booda dhufaa Waa takalleen …Read More »
Ali Birra – the Universal Ambassador of the Oromo Language and Culture
Written by: Mekkonen Taddese Mekonnen Part One —————– Ali Birra is a virtuous creative singer. His melodies are rooted in Oromo culture. His lyrics are …Read More »
Hanggaan fannafadhu lallabee si yaamee
Suma barbbaadata lafa meeqaan deemee Oduman siif iyyuu mataan na molaawee Arriin naan facaate dullomee goollaaawe Gaara dakhan jenne dachii wali gahee laggeen meqa ceehee …Read More »
OROMTICHA MOOTII SIRBAA
Sabboonaa Oromoo Alii Mahammad Muussaa Kabajamaa namaa abbaa hujii boonsaa Mee tamuma himeetin yaabo mee tam dhiisaa? Barreeffamteen-dhumtu seenaa fi faaruunsaa Xiqqon irraa himaa yaa …Read More »
Yaa Saba khoo!
Biyya tee bareedduu, biyya biyaa olii Tan diinni gororuuf, guyyaa fii halkanii Irraa quba qabdaa, laata beeytaa ati Milqaayee bahaa, itittuu sakiinaa Irkata Waaccuu dhaa, …Read More »
Kabajaa Ayyaana baqattoota Adunyaa
Nuti Waaqaatu nu file oromoo irratti.. aago irra hin buunu hanga lubbuun jirrutti.. kana beekuu qabdan isin hundi.. filmaata filmaata jechuun lallabdanii.. mee ni garra …Read More »
GOSA DARGAGGOOTA KEENYAA !!!!!!!
Gosa dargaggoota zamana keenya kanaa bakka Afuritti qoodnee laaluu dandeenya. Gosa 1ffaa. warra haraaraa ( suusii) adda addaatiin rabbiin isaan mokkore. Gosa 2ffaa. rabbiin haraaraadhaan …Read More »


text:
Restoring Oromummaa: Irreecha Malkaa 2017 celebrated in Mandii, Mana Sibuu, Wallagga, Oromia after 88 years October 16, 2017Posted by OromianEconomist in Irreecha, Irreecha Birraa, Irreecha Oromo, Irreessa, Uncategorized.
Tags: Africa, Irreecha (Oromo Thanksgiving), Irreecha 2017, Irreecha Birraa 2017, Irreecha Malkaa 2017 at Mandii, Malkaa Ogiyyoo, Manaa Sibuu, Mandii, Oromia, Oromo, Qilxuu Kaarraa, UNESCO world Heritage
2 comments
Kabajin ayyaana Irreecha Birraa kan bara 2017 (6411 ALO) Oromiyaa bakka adda addaatti itti fufee jira. Haaluma kanaan Mandii, Mana Sibuu, Wallaggaa dhihaatti haala bareedan Onkoloolessa 15 bara 2017 kabajamee oolera. Iddii bara 1929tii barana deebi’ee Malkaa Ogiyyootti irreeffatame. #Irreecha2017
Onkoloolessa 15 Bara 2017 Malkaa Raachaa, Jalduutti haala gaarii irreenfatamee oole.
Dabalataan kana caqasaa Kan Makkoo Bilii
Akkasumasi Irreechi Haraa Basqaatti kbajameerra.
Irreecha 2017 also celebrated in Nairobi, Kenya. https://www.facebook.com/Dhabassa/posts/10213042531129674
Suuran gadii kun kan Odaa Bulluq


text:
Xiinxala Qal-qixxummaa Qomoo Daandii Qajeelaa Gara Mana Barumsaatti
Mullata Walqixxummaa Sanyii
Mullanni keenya ijoollee mana marumsaa Siyaatiliif guyyaa isaanii bu'aawwan miilaan deemuufi bishikiliitii haafuu shaakaluun akka jalqaban kan:
- Xapha of keessaa qabu
- Nageenyi itti dhaga'amu
- Uummata isaanii waliin walitti hidhannoo isaanii jabeessa
- Cireedhaaf yeroodhaan mana barumsaa ga'anii barnootaaf qophaa'u
- Fayyaa qaamaafi sammuu foyyaa'aa
Carraaqqii Siyaatil sanyummaa industiriin uumame dhaabsisuufi magaalaa hundaaf walqixa tate ijaaruuf taasisu deggeruuf, nutimmoo barattoota gareewwan uummataa kan akka bifaa, uummata warra galii gadi aanaa qaban, godaantotafi baqattoota namoota hir'ina qaamaa qaban, namoota mana dhabuun rakkachaa jiran ykn hir'ina mana jireenyaa, uummata warra LGBTQ akkasumas ijoollee durbaa irratti xiyyeeffanna.
Jijjiirama Jiru Beeksisuu
BARA 2018 KEESSA Gareen Daandii Naga Qabeessa Gara Mana Barumsaatti:
- Qorannoo Daandii Naga Qabeessa Gara Mana Barumsaatti: Walqixxummaa Sanyii kan rakkoowwan barattoonni bifa gara garaa qaban yeroo gara mana barumsaatti miillaan deemaniifi bishkiliitii hoofan isaan mudatu faluuf qophaa'edha. Qorannoon kun afaanota 9 kan gaggeeffamu ta'ee toora rratti (online) ergaa iimeeliikee keessattiifi bakkawwan walitti qabama uummataattti taasifama
- Qorannoo Walqixxummaa Sanyii kana cimsuudhaaf, akkasumas marii gadi fagoo barattoottaafi maatii waiin waa'ee muuxannoo jiraatanii arganii, rakkoowwan mana barumsaa deemuufi galuu gaggeessuuf banneen barnootaa 10 yoo xiqqaate barattoota bifa gara garaa qabaatan %85 ta'an keessumsiisan waliin ta'uudhaan
- Qophiiwwan uummataa 50 ol ta'an qophaa'an keessattuu uumata warra bifaa, godaantotaafi baqattootaaf ta'erratti argamuun
- Qorannoo Walqixxummaa sanyii kana cimsuudhaa, akkasumas dhaabbileen hawwaasaa 10 ta'an keessatti haasawaa yeroo bunaa waliin taasisan marii garee xiyyeeffannaa adeemsisuuf dhaabbileen uummataa 40 ta'an waliin ta'uudhaan
- Bara barnootaa 2017-2018 keessa guddistootaafi barattoota mana barumsaa sadarkaa lammaffaa irraa deebiiwwan gaaffii qorannoo 3000 fudhanneerra
- Dhuma bara 2018 kan keessa qorannoo marsaa lammaffaa kanaan akkaataa lafa ballaa ga'uun hirmaannaan qorannichaa akka dabaluufi walqixxummaan hunda bira ga'u taasisuuf irra deebinee se'cca'uun dhiyeessineerra
Adeemsa Xiinxala Walqixxummaa Sanyii
Waggaa itti aanutti, xiinxalli walqixxummaa sanyii keenyaa:
Ni Xumurama
Yeroo daban keessa attamiin akka uummata tajaajille irratti daataa xiinxali.
2018
Namoota karaa maariiwwaniifi qorannoowan keenyaa dhiibbaan irratti dhufeeru hirmaachisi.
Dhaabbileen uummataa 40tti siqan biratti dabalataan, garaa garummaa sanyiifi afaan barattoota isaaniirratti hundaa’uudhaan manneen barnootaa itti aanan kana waliin hojjenna:
- Mana Barumsaa Giddu-galeessaa Aki Kurose
- Bailey Gatzert Elementary
- Concord Elementary
- Dearborn Park Elementary
- Dunlap Elementary
- Rainier Beach High School
- West Seattle Elementary
- Wing Luke Elementary
Winter 2019
Mullata walqixxumaa sanyii keenya bira ga’uuf tarsiimoo haarawaa tolfannee uumata bifaa waiin taana. Tarkaanfii mullata keenya bira ga’uudhaaf taasifnu safaruudhaaf meetirikii ittiin madaalamu adda baasi.
Birraa 2019
Uummataaf deebisii gabaasi.
Xiinxalli walqixxummaa sanyii daandii nagaa gara mana barumsaattii maaliif barbaachisaa ta’e?
Hojiin kun kallattiidhaan barattoonni bifaa hangama yeroo ammamii keessatti dareeetti argamu kan jedhu kallattiin hojjeta sababiin isaas barattoonni Siyaatil baasii mana barumsaa hin argatan. Dammaqinsaan mana barumsaa waliin dubbachuunis milkaa’ina barnootaa ol aanaa ta’e waliiniifi fayyaa qaamaafi qalbii foyyaa’aa walitti hidhata.
Saddeeeta shanan darban ykn waggoota kurnan afur darban keessa baayyinni barattootaa bishkiliitii oofanii baayyee xiqqaachaa yeroo deemutti dargaggoonni furdina akka malee ta’een rakkatan ammoo dachaa afuriin dabaleera; kunimmoo akka malee uummata bifaa kana miidheera.
- Ijoolleen warra gurraachaafi Laatiinoo ta’an sadarkaa furdina gara malee guddaa keessa jiru waan ta’eef carraa bakka konkolaataa dhaabbatanii, dirree taphaa, ykn daandii irra miilaan deemanii argachuu xiqqaadha.
- Ijoolleen warra gurraachaa saatii guyyaa keessatti sochii qaamaa akka gochuu qabaniif irraa eegamuuf hunda keessaa kan ¼ dha kan ijoolee warra adii ra’anii %13 waliin yerr walbira qabamee ilaalamu
- Siyaatil keesatti, manneen barnootaa ijoollee warra bifaa parsantaa guddaa qaban sadarkaa miilaan deemuufi bishkiliitii oofuu gadi aanaa qabu kunis yeroo manneen marnootaa barattoota bifaa %50 gadi ta’e qaban waliin yeroo walbira qabamee ilaalamudha
Mana barumsaa waliin waliin dubbachuu si’aa qabaachuun faayidaawwan fayyaa yeroo dheeraa kan qabuufi rakkoo furdina gara maleef saaxilamuu hir’isa kunis kan:
- Dhukkuboota onneefi hidda dhiigaa
- Dhukkuba shukkaaraa
- Kaanserii
- Dhiigni mataa keessatti dhangala’uu
Hojii sochii qaamaa dabaluun fayyaa sammuufi qaamaa foyyaa’aa argamsiisa akkasumas milkaa’ina barnootaa dabala.
Waliigala
Sochii Haqa Hawaasaa fi Sanyii Siyaatili (RSJI) yaalii loogiinsa magaalaa gutuutti bulchiinsa magaalattii keessatti sanyii bu’ureefachuun taasifamu dhaabuuf taasifamuudha. Barruun Walqixxummaa Sanyii (RET)n guddina ogganuuf, hojiirra olchuuf, fi imaamatawwan, sagantaalee, fi bajatawwa dhiibbaa fi walqixummaa sanyii to’achuuf gadhiifaman gamagamuuf adeemsa madaalawaa fi gaaffiiwwan kan kaa’eedha.
Daandiiwwan Nagaa gara manneen Barnootaa (SRTS)n sochii ganda, naannoo fi biyyaalessaa imalaafi ofuu bisikileetaa barattoonni gara mana barnootaafi gara manaatti taasisan salphaafi naga qabeessa taasisuudha. Qajeelfamni Geejjiba Siyaatil kaayyoo kana galmaan gahuuf tarsiimoowwan hedduutti fayyadama:
- Barnoota: hundumtuu akkamitti akka nagaan deemu mirkaneessuu.
- Jajjabeessuu: hawwaasa mana barumsaa biratti deemsa miilaafi bishkiliitii oofuu jajjabeessuu.
- Ijaaruu: pirojektoota ijaarsaa kan akka daandii cinaa, qaxxaamura naga qabeessa ta’eefi daandii bishkiliitii irra oofan foyyeessuus.
- Hojiirra oolchuu: Muummee Poolisii Siyaatil waliin ta’uudhaan seera tiraafikaa hojiirra oolchuu.
- Madaaluu: milkaa’ina gara galma keenyaa naga qabeessa ta’ee duukaa bu’uun hordofuu.
- Haangessuu: shaampiyoonii mana barumsaaf meeshaalee dhiyeessuu.


text:
Koloneel Aliyyii Cirriin qabsaa’ota Fincila Baalee keessatti hirmaatan keessaa isa tokko. Gabrummaa ummatarra ga’aa tureen aaruun ijoollummaa isaatti; umriisaa 12ffaan qabsaa’uf bosonaa seene.
Qabsoorra osoo jiru, Jeneraal Waaqoo Guutuun qabsoo jalqabuu yeroo baru, waliin qabsaawuu jalqaban. Koloneel Aliyyiin sana duras ummata biratti qabsoon beekkamaa waan tureef, Jeneraal Waaqoo hedduu gammachiise.
Sirna Hayilasillaasee keessa bara 1957 Waxabajjii keessa Oborso aanaa Madda Walaabuutti nafxanyaa muddees waraanera. Qabsoo Oromoo Baalee finiinsuunis nama maqaa adda durummaa qabu.
Koloneel Aliyyii Cirriin hiriyoota fi qabsaa’ota akka isaa Haji Goobanaa Yuuboo, Saamoo Kormee, Jeneraal Waaqoo Guutuu, Koloneel Adam Jiloo, Koloneel Dubroo Waaqoo, Koloneel Huseen Bunee, Koloneel Kadir Waaqoo Shaaqeefaa waliin diinan lolaa turan.
Aanaa Dalloo Mannaa fi Madda Walaabuu kan waldaangessu Malkaa Amaanaarratti guyyoota 7f nafxanyaan saamichaa fi weeraraaf bobba’e akka hin dabarre dhoorkera.
Camarrii, Horri Korree, tulluun Araaraa, tulluun Habbisuu (lafti dhaloota warra isaa) nafxanyaa muddaa ofii injifannoon keessa burraaqaa turani.
Koloneel Aliyyi Cirriin amma aanaa Madda Walaabuu magaalaa Bidiree keessa jiraata.
Aliyyi Cirriin; Jaarraa Habbisuu Jiloo Galma Odaa Guljuu Bariisoo Huqqaa jechuun abbootii isaa lakkaa’a. Lakkoofsichis gosa isaa Karrayuun isa geessa.
Koloneel Aliyyii Gubbaa, Dalloo, Angeetuu, Bidiree, Oborsofaatti goota diina irriiba halkanii dhoorkee guyyaa abjoochise ture. Magaalaa Oborsootti waraanni Aliyyii Cirrii waraana nafxannaa barbadeessera. Aliyyiin nama cunqursaa danda’ee baatu hin turre.
Aliyyi, magaala, jajjaba, dhaabbata qajeelaa qabu.
Koloneel Aliyyii haadha warraa afur irraa ijoollee 25 horateera.
Hacaaluu Hundeessaas sirba isaa keessatti; Aliyyii Cirriitu beeka … karaa dhoombiriin dhukaate…. jechuun Aliyyiin dhukaasa dhoombiriin gita akka hin qabne dhugaa ba’eefira.
Aliyyi goota qawwee dhoombiriin xiyyaara samii buusus ture.
Ayyaana Iid Al faxir 1437ffaa, bara 2008 sababeeffachuun OBS Aliyyii Cirrii waliin turmaata taasiseet ture. Koloneel Aliyyiin “Ilmaan teenyayyuu osoo qabsoorra jirruu bosonuma keessatti horre, yeroon nuti loon horsiifannee dikee jalaa harre hin jiru. Humnaa fi yeroo keenya bosona seennee qawwee diinarratti dhukaasaa turre.” Jedha seenaa isaa yoo himatu.
Koloneel ijoollummaa isaatirraa eegalee lolaa fi adamoo baay’ee jalata ture. Adamoo kanaas kan gaggeessaa turan obbooloota isaa A/Raamaan Cirrii, Awwaluu Cirrii,Usmaan Cirrii,Isaaq Cirrii,Harbisee Cirrii waliin ture.
Abbaan isaanii loltuu cimaa loltoota sirna nafxanyaa waliin yeroo dheeraa wal waraanaa turuun haaloo ilmaan Oromoo lubbuun isaanii darbe gumaa deebisaa turani. Mootummaa Hayilasillaasee hidhannoon Oromoorraa qolachaa turan.
Qabsoo isaanitiin mootummaan H/sillaasee uummata Oromoo irratti cunqursaa gaggeessaa ture keessaa garee waraana shaambaal Baqqalaan hoogganamu waliin bakka Sannaatee jedhamutti wal waraanuun shaambaal Baqqalaa ajjeesun loltoota isaa hedduus barbadeessuun injifannoo argataniru.
Mootummaan H/Sillaasee loltootni isaa dhumachuu dhaga’ee hoomaa waraanaa baay’ee erguun akka obbo Cirrii Jaarraan qabamu godhe. Mana hidhaa Gobbaattis darban. Waggaa shaniif mana hidhaa Gobbaa keessaas turan.
Dhuma waggaa shanii booda qaamni mootummaa H/sillaasee Cirrii Jaarraa lubbuu baay’ee balleessitee jirtaan, umurii guutuu hidhamuurra gumaa nama ajjeestee kanfalii ba’i jedhame. Innis dheebuu qabsoo ilmaan Oromoof qabu waan itti urgooftef mana hidhaa keessa taa’urra gumaa kaffalee ba’uu wayyaan kaffalee ba’e.
Madda Walaabutti deebi’ee galuunis maatii isaa fi ijoollen isaa maal irra akka jiran erga hubatee booda Aliyyii Cirrii, Awwaluu Cirrii, A/ramaan Cirrii, Usmaan Cirrii, Isaaq Cirrii fi Harbisee Cirriin waraana akka baran taasise.
Baaletti yeroo Aliyyii Cirriifaanti ijoollee turan qabsoo kan jalqabe Mahaammad Gadaa Qaalluuti. Qawwee Xaaliyaanirraa bara 1938 argateeni lolichas kan jalqabe.Sirna Hyilasillaasee sanarra gabrummaan filatamuu baatus Xaaliyaanii wayyaayyu Oromoof jedhu Haji Adam Tiinnaa seenaa Koloneel Aliyyii fi hacuuccaa bara sanaa yoo himan.
Aliyyii Cirriifaanti lola Mahaammad Gadaa Qaallurraa baratan. Sirni nafxanyaa Mahaammad Gaadaa Qaalluurratti karaa 3n duula irratti bane. Isaanis karaa Gadab, Raammii W/mikaa’eel, Muloo Daadhii, Saannata, Hangeetuu, Manniisaan lola guddaatu ta’e. Wraana kanarratti gootonni Oromoo 3n; Huseenonni loltoota nafxanyaa 56 ajjeesuun wareegamaniiru.
Waraannii Mahaammad Gadaa Qaalluu laafee hiikkachuu jalqabe. Innis Raayituu Galdii seenan. Booddees qabamee mootummaa Hayilasillaaseef dabarfamee laatame. Mana hidhaa Gobbaattis summii nyaachifamee ajjeefame.
Boodas Aliyyi Abdullaahiifaa waliin Aliyyi Cirriifaan falmaa turan. Diinni maqaa isaanii dhageenyan ofirratti fincaa’aa ture.
Waaqoo Guutuu namoota 40 fudhatee Somaaliyaa dhaquun qawwee 40 argatee deebi’ee. Aliyyii Cirriinis yona Waaqoofaatti dabalame. Waaqonis Aliyyiin bosana seenee diinan loluun cimaa akka ture waan beekuf yoo isa argatu guddaa gammade.Maddattis walga’anii walii kakatan.
Bara 1956 Madda Walaaburraa nafxanyaa ari’uun to’annoo ofii jala oolchan. Maddatti yoo walga’anis hoogganaa filatan.
Waaqon jeneraalummaan hoogganaa olaanaa, Aliyyiin koloneelummaan itti aanummaan akka tajaajilu filatame. Koloneel Dubroo Waaqoo, koloneel Adam Jiloo Waaqoos hoggantummaa argataniiru.
Waggoota 7 mootummaa Hayilasillaasee waliin ega lolaa turaniin booda jidduutti waggoota 4 Dargiin gara aangoo yoo dhufu boqatanii lolli akka haaraa cimee itti fufe.
Jaagamaa Keelloo mootummaa Haylasillaaseen muudamee gara Baalee yoo deemu ummata sossobee ofitti akka qabachuu yaalaa ture. “Gootonni Baalee harka akka kennatan kan nu taasise Jaagamaa Keeloo ture.” jedha Aliyyi Cirriin seenaasaa yoo himatu.
Loltoota Baalee lafatu isaan gargaara. Sanaaf yeroo heduu injifannoo gonfatu.Sulula Gannaalee, sulula Weelmal, bosona Harannaa Bulluq keessatti injifannoowwan jajjaboos galmeessisaa turaniiru.
Baale Waaqoo Luugoo, Soomoo Kormaa, Ibraahiim Qaalluu, Suufii, Kadir, Usmaan, Awwaluu Cirrii fi gootota jajjaboo horateera.
Aliyyii Cirrii Somaaliyaatti baqatee bara mootummaa ADWUI biyyatti deebi’ee jiraachuu jalqabe. Umrii ofiis guutuusaa qabsootti fixee maanguddummaan sireerratti deebi’an.
Aliyyii Cirriin qabsootti fuudhee, maatii bosonuma keessa deemaa horate. Aantummaa ummataa kanas yoo Koloneel Adam Jiloo ajajaa waraanaa fi hayyuun Oromoo Somaaliyaatti maqaa Oromoon waggaa 11f hidhamanii turan biyyatti yoo deebi’an, “Nama ijoollee fi niitirraa du’e osoo hin taane, nama biyyarraa du’e natti himaa; silaa waggaa 11n hidhamee ala turee deebi’ee.” jedhan jedhama. Biyyaaf du’uun Baaletti akkanaan barsiifamaa ture.
Waajjirri Dhimmoota Koomuniikeeshinii aanaa Madda Walaabuu (2008) waa’ee Koloneel Aliyyii raga yoo ba’u, Koloneel Aliyyii Cirrii jeneraala waraanaa diina isaanitiin maalif isaaninakka lolan yoo itti himan; “Nuti kan isiniin lolluuf isin diina keenya waan taataniifi. Yoo isin injifannes yoo duune seenaa arganna. Isin injifannaanis lafa keenya; lafa ummata Oromoo isa bareedaa kana isa uummanni duraanii lafa isaatti boonee loon isaa irratti bobbaafachaa ture, seera isaa irratti tumataa aadaa fi afaan isaa itti guddifataa ture kana arganna” jedhee deebiseef.
Koloneel Aliyyii Cirrii Jeneraal Walda Sillaasee Barakat, Jeneraal Kabbadaa Yaa’iqoob, Fitawuraarii Alamaayyoo Taayyeefaan ummata Oromoo irratti hacuuccaa gaggeessaa turan nuffuun, “Yoo nu dhiisuu baattan qabsoon keenya ittuma fufa!” jechuun kutannoon nama dubbataa ture.
Keessattuu Fitawuraarii Alamaayyoo Taayyee Amaara ta’ee, Dalloo bulchaa turuun ilmaan Oromoo irratti hacuuccaa daangaa hin qabne geessisaa ture. Kana malees, Fitawuraarii Galchuu Toogee ammoo gosa Oromoo ta’ee Madda Walaabuu bulchaa ture. Fitwuraariin kun mootummaa Hayila Sillaasee biratti fudhatama argachuuf jecha ummata Oromoo lammii isaa fixaa ture.
Gama biraatiin lammiin Oromoo dhalootaan Angeetuu; ajajaa kudhanii kan ture Bulloo Gammadaan immoo gidduu deemtuu ykn haala mijeessaa nafxanyaa ta’uun tajaajilaa ture. Kunis dubbiin Oromummaa amma galuufitti ture.
Kana jechuun waraanni koloneel Aliyyiin hoogganamu iddoo inni qubatuu fi bulu waan beekuuf odeeffannoo nafxanyaa mootummaa Hayila Sillaaseef dhiyyeessaa ture. Haaluma kanaan otuma nafxanyaa waliin ummata Oromoo waraanaa jiruu loltoota Oromoo Madda Walaabuun booji’amuun waraana Shaalaqaa Awwaluu Cirriin hoogganamu jala gale.
Yeroo kanatti ajajaan kudhanii Bulloo Gammadaan kaayyoo ummata Oromoo fi kallaatti deemsa isaanii erga hubateen booda garee waraana ummata Oromoo waliin ta’uun Oromummaa isaa amanee ummata Oromoo waliin gara waraana nafxanyaatti seenuun Godina Gujii bakka ‘Gurraa’ jedhamutti harka nafxanyaan du’e.
Yeroo sanatti waraanni kun humnaan ol waan cimeef ummanni Oromoos ta’e nafxanyaan osoo wal baqatanii galaana bishaan Gannaaleen lubbuu isaanii dhabaniiru. Haaluma kanaan gareen waraana koloneel Aliyyii Cirrii magaalli Oborsoo fi Bidiree akka nafxanyaa yeroo saniif hin taane guban.Akkasumas Riqicha laga Gannaalee gubuuf ka’anii yoo hafe nu fayyaduu danda’a jedhanii gubuu dhiisan.Yeroo kanatti bakka Maddaatti waraanni akka hin gaggeeffamne dhaamsi isaanii bineensi illee ykn Allaattiin illee bakka kanatti akka hin ajjeefamneef beelladoota manaa keessaa immoo Gaala akka hin qallee dhaamsa walii dabarsanii waraana isaanii itti fufan.
Koloneel Aliyyiin mootummaa Hayila Sillaasee gaaffii ciccimoo gaafatee ture. Finfinnee deemuun, “Erga ummata keenya injifattee akka durii gadi nu hin qabin; jiruu keenya ol qabi, Dalloo Mannaatti erga biyya Somaaliyaatii nu waamtee kunoo dhufne gaaffii keenya duraa akka deebinee si hin gaafanne waan dura balleessite lammata akka nutti hin deebisne.” jedheen.
Haaluma wal fakkaatun bara mootummaa Dargii, mootummaa Hayila Sillaasee caalaa cunqursaa guddaan ummata Oromoorra gahaa ture. Bara muutummaa Dargii kana keessatti waraanni meeshaalee waraanaa ammayyaa waan qabuuf ilmaan Oromoo hedduu irratti ajjeechaa raawwachaa tureera.
Koloneel Aliyyiin sirnicha kana cal jedhee hin ilaalle ture. Akkuma mootummaa Hayila Sillaasee irratti qabsaa’een mootummaa dargii jalas dhaabbachuun hacuuccaa cunqursaa ummata oromoo irratti gahaa ture ofirraa qolachuuf hoomaa waraanaa isaa qabatee dargiin lolaa turuun isaa ni beekama.
Koloneel Aliyyiin uummanni Oromoo tokkummaa kan qabaatuf ilaalcha biyyoolessummaa qabu ture.
Koloneel Aliyyiin mirgi ummatichaa qawwee qofaan mirkanaa’uu danda’a amantii jedhu qabaachuun, waraana Dargii jala dhaabbachuun erga waraanaa turee, mootummaan Dargii waraanni isaa humnaan ol cimachaa adeemuun, koloneel gara mootummaa Somaaleetti baqachuun waggaa 11 achi ture.
Koloneel Aliyyiin fedhiin isaa inni guddaan ummata Oromoo gabrummaa keessaa baasuu ture. Erga sirnoota mootummaa Hayila Sillaasee fi Dargii keessa umurii isaanii guutuu qabsaa’anii booda ummata barnootaaf kakaasuun namni hunduu akka baratu gochuun hojii bu’a qabeessa hojjataa ture.
—————————————–


text:
Wanti kun uumama moo Pilaastika?
Tafakkur/Glass Frog
Uumamni Rabbii keenyaa lakkaawamee hin dhumu. Inni waan fedhe akka fedhetti haala fedhetti uuma. Wanti inni fakkeenya irraa laallatu hin jiru. Qaamni inni ittiin mari’atus hin jiru. Dalagaa Rabbii guddaa keessa wanti ‘try and error’ ykn yaalanii dogongoruu jedhamu hin jiru. Inni waan uumuu fedhe “ta’I” jedhee ajajuu qofa. Ajajni isaa haga limsuu ijaatti ta’ee argama. Uumama hundas akka ofii isaatii barbaadetti bareechisee uuma. Uumamaalee Rabbii keenyaa kan lakkaawamanii hin dhumne kana keessaa, umaama barruu tana keessatti ilaallu hedduun keenya jiraachuu isaatuu hin shakkinu. Umamni kun raachaa ajaa’ibaa biyyoota Ameerikaa kibbaa fi Meeksiikoo keessatti argamuudha. Glass Frog jedhama. Ajaa’ibni uumama kanaa garaa isaa irratti argama. Barruu tana hanga dhumaatti yoo dubbistan ajaa’iba uumamni kun qabu takka takkaan isin daawwachiisna.
Naannawa Ameerikaa Kibbaa fi Meeksikoo keessa sanyiin raacha kanaa 60 oltu jira. Garaagarummaan sanyiiwwan kanaatis bifaa fi guddina qaamaa qofa. Sanyiin xiqqaan seentimeetira 2 kan dheeratu yoo ta’u, inni guddaan ammoo haga seentimeetira 7.5 dheerata. Gogaan raacha kanaa bifa magariisa qaba. Sanyiin gariin ammoo magariisa kanarraa barrina adii, gurraacha akkasumas cuquliisa qabaachuu danda’a. Gama gubbaatii yoo laalan Raachuma lafichoo fakkaata. Garuu yoo garaa isaa jala laalan nama rifachiisa. Garaan isaa halluu “transparent” qaba. Transparent jechuun waan halluu hin qabne, Waan akka daawwitii jechuudha. Kanaafuu garaa jalaa yoo ol laalan. Wanti garaa isaa keessa jiru kan akka onnee, tiruu, sombaafi qaamman birootis ni mul’atu. Lafeen sanyii tokko tokkotis gogaa isaa kana keessaan mul’ata.
Ijji uumama kanaa akkaan gurguddaadha. Akkasumas mataa isaa gama gubbaatiin fuulduratti qajeelee argama. Guddina qofa osoo hin taane, argaa irrattis qaroo ajaa’ibaa qaba. Qaroo kanatti fayyadamee soorata isa baraachisuu fii diina itti dhufaa jiru fageenyarraa adda baafatuu danda’a. Sanyiin Raachaa kun warra foon sooratan keessatti kan ramadamu yoo ta’u, ilbiisota xixiqqoo gogaa fi qaamni isaanii akkaan laafaa ta’ee fi sanyiiwwan aaroo ykn daarabaaftuu tokko tokko soorata. Qaamni isaatis laafaa waan ta’eef ilbiisota gogaa laafaa qaban qofa soorata.
Raachi kun qaamaan xiqqaa waan taheef, bineensota hedduun adamsama. Malli inni diina jalaa ittiin miliqu gogaa qaama isaa baalaan wal fakkeessuu qofa. Gogaan isaa halluu magariisa waan qabuuf, yoo diinni itti dhufe baalatti maxxanee gogee dhaabata. Yoo malli kun isa baasuu dhabe carraan qabu nyaatamuu qofa. Diinni hamaan raacha kanaa bofaa fi simbirroota. Dabalataan rakkoo diinarraa itti dhufu kana jalaa of oolchuuf jecha, Raachi kun halkan halkan qofa sosocho’uun rizqii isaa barbaaddata.
Sanyiin raachaa kun uumama kopha kophaa jiraatu yoo ta’u, hunduu qubsuma mataa isaa tolfatee jiraata. Daangaa walitti cabsanii qubsuma walii keessa seenuun dhoorgaadha. Yoo inni tokko daangaa tokkoo keessa seene, dursee sagalee dhageessisee akka seera kabaju himaaf. Kuunis yoo sagalee isaa dhagahe hatattamaan deebi’uu qaba. Yoo inni deebi’uu didee mataa jabaate ammoo, waraana guddatu jidduu isaaniitti uumama. Kanaaf yeroo heddu sanyiin raacha kanaa dangaa ofii kabajsiifatee ka raacha birootis kabajee irraa goree jiraata.
Raachi kun arboreal animals, ykn ammoo uumama muka gubbaa jiraatu keessatti ramadama. Sababa kanaaf yeroo wal qunnamtii wal hormaataa malee muka san gubbaa hin bu’u. Rizqii isaaf dhuftu mukuma qubsuma isaa keessatti argamu tokkorraa kan biraatti utaalaa qocata. Wal qunnamtii wal hormaataa eega raawwataniin booda dhaltuun takka hanqaaquu haga 30 baala bishaan gubbatti rarra’ee jiru irratti hanqaaqxi. Kunis sababaa of danda’e qaba. Haadhoo fi kormaan hanqaaquu tanniin diina irraa ittisanii kunuunsuun dirqama isaaniiti. Torbaan lama booda hanqaaquun sun gara jiisaatti jijjiirama. Itti aansuun jiisaan sun baalarraa kokolaatee bishaan keessa bu’a. Sanyiin gariin bishaanuma keessa turee gaafa raachatti jijjiirame muka koree jiruu haaraya eegala. Gariin ammoo bishaan keessaa bahee biyyee jalatti dhokachuudhaan gara raachaa jijjiirama. Walumaa galatti raachi kun hayyama Rabbiitiin haga waggaa 10 jiraata.
Rabbiin keenya waanuma fedhe akka fedhii isaatti uuma. Wanti tasa argame hin jiru. Raacha ajaa’ibaa kana gogaa ajaa’ibaa akkanaa waliin uume. Kana boodas naannoo jireenya isaatiif mijaahu isa qubsiise. Wayta wal hormaataatis, mala san qorannoodhaan osoo hin taane, ni’imaa isaatiin raacha san beeksise. Raachis hanqaaquun isaa eega gara jiisaatti jijjiirameen booda bishaan keessa akka seenu waan beekuuf, baala bishaan gubbatti rarra’ee jiru irratti hanqaaqa. Waan kana hunda enyutu isa beeksise? Akka tasaa argamee? Waan hunda Rabbii uumama kana hunda argamsiisetu isaan beeksise.
Qophii: Abuu Ibtisaam


text:
Walgahii ministeerotaa Dhaabbata walta’iinsaa fi Misooma diinagdee isa biyya Faraansaay keessatii deemaa ture irrati kan hirmaatan Ministeerrii dhimmaa alaa Yunaayitid Isteets Antonii Bilinken walga’iichii dhimma irratii maryachaa ture keessa waa’een vaayiresii Koroonaa, waa’een haala jijjirama qileensaa fi itti fayyadama tekinoloojii ammaayaa ijoo akka ta’an dubbataniiru.
Ergaa walga’ichii guyya hara’a xumuramee booda Antoonii Biliinken Ministeeraa dhimma alaa Itaaliyaa Lu’iijii Di Maa’iyoo, ministeera dhimma alaa Speeyin, Josee Manu’eel Albaares fi itti aantuu presidaantii fi ministeera dhimma alaa Kolombiyaa Maartaa Luciyaa Raamireez wajiin dhuunfaadhaan marii taasisuun isaanii gabasameera.
Dubbi himaan miisteera dhimaa alaa yunaayitid Isteets Niid Praayis akka jedhaniitti Antoonii Bilinken dhimma filanno Sadaasa dufu Liibiyaa keessatii taasisamuu fi , waa’ee rakkinaa siyaasaa fi namoomaa Itiyoophiyaa keessa jiru irratii Ministeera dhimma alaa Itaaliyaa wajjin marii tasisaniiru.
Sochii namoottan afgaanistaanii baasu keessatti gahee Itaaliyaanii fi Ispeen taphataniif Antoonii Bilinkeen galata dhiheessu isaanii gabaasameera.


text:
Kongiresiin Federaalawaa Oromoo (KFO) Kora Sabaa 2ffaa Finfinnee, galma Hoteela Waabee Shabaleetti geggeeffatee jira.
Har’a ganama Korri Sabaa 2ffaa kun akkaataa duudhaa Oromootti eebba Abbootii Gadaatiin saaqameera.
Kora Sabaa 2ffaa kanarratti hooggantoonni KFO olaanoo, miseensonni dhaabichaa, hundeessitoonni dhaabichaa akkasumas geggeessitoonni dhaabolee siyaasaa Oromoo kan birooniifi bakka buutonni Boordii Filannoo Biyyaalessaa Itiyoophiyaa argamaniiru.
Dura taa’aa dhaabichaa Pirofeesar Mararaa Guddinaa dabalatee hooggantoonni olaanoo KFO yeroo dhihoo mana hidhaarraa hiikaman: Obbo Baqqalaa Garbaa, Dajanee Xaafaa, Jawaar Muhaammad fi miseensonni biroos hirmaattota kora kanaati.
Paartichi Kora 2ffaa kanaan dhimmoota keessoo dhaabichaa, sochii siyaasaa darbaniifi danqaawwan kana dura isa muudatan irratti marii kan adeemsise ta’uutu ibsame. Kana malees haala hirmaannaa siyaasaa gara fuulduraatti adeemsisurrattis murtee ni dabarseera.
Oduma kanaan wal-qabatuun: Paartiin ODA (Oromo Democratic Alliance), Paartii Kongiresii Federaalistii Oromootti makamuun waliin hojjechuuf murteessuu beeksise.
Dura Taa’aan Paartichaa Obbo Sulxaan Qaasim Kora Waliigalaa 2ffaa KFO’n Finfinneetti taa’aa jiru irratti argamuun haasaa taasisaniin, Paartiin isaanii erga hundaa’ee waggoota sadii lakkoofsisuu eeruun, ammaan booda KFO waliin walitti makamnee kaayyoo hundoofneef kallattii KFO’n walsimsiisnee hojjechuuf murteessineerra jedhan. Murtoon kun gaaffii ummanni Oromoo Dhaaboleen Siyaasaa Oromoo akka waltaanuuf nuuf dhiyeessaa ture bu’uura kan godhateedha jedhan Obbo Sulxaan.
Oolmaa Kora Sabaa 2ffaa KFO Suuraadhaan


text:
Baarentuu Gadaa Irraa//
Dubbiftoota!
Mootonni Habashaa uummattoota cunqurfamoo impaayera itiyoophiyaa bitaa
turan hunduu kijibdoota turan. Hundii isaanituu wanti jedhanii fi
hojjetan wal argeefii hin beeku. Kan ganama jedhan galgala itti hin
deebi’an. Kan har’a jedhan boru itti hin deebi’an. Ni sobu, ni haalu.
Ni fakkeessu. Fakkeessitoota. Kan afaaniin odeessanii fi hojiin
isaanii lafarra jiru walii falladha. gargari. Keessuma murni
gabroonfattuun waggoota 26n darbaniif uummattoota Impaayeera
Itiyoophiyaa irratti weerara raawwattee bitaa fi saamicha gaggeessaa
jirtu Wayyaaneen gaafa tokkoofillee dhugaa dubbattee hin beektu.
Dubbiftoota!
Murni tun Wanti yoo waltajjiitti baate haasoftuu fi wanti hojiirra
olchitu takkaa wal simatee hin beeku. Dhaaba nagaha, misooma, guddinaa
fi dimookiraasiif dhaabbatte of fakkeessitee waggoottan 26n darban
odeessitus takkaa waan odeessaa turte keessaa hojiirra olchitee hin
beektu. Kan qabatmaan waggoota 26n darbaniif argaa fi dhagahaa turre
afaaniin dimookiraasii lallabaa isa mirga isaa fi lammii isaa gaafate
hidhuu, dararuu fi ajjeesuudha. Kaan ammoo biyyaa godaansisuu, beelaa
fi dheebuudhaan adabuudha.
Dubbiftoota!
Uummattoonni impaayeera itiyoophiyaa keessatti cunqursaa jala jiran
hunduu addatti ammoo uummanni Oromoo waggoota 26 darbaniif sirna
Wayyaanee jalatti rakkoo gurguddaan akkamii akka irra gahaa turee fi
jiru eenyufuu ifaadha. Hidhaa, dararaa fi ajjeechaa dabalatee
saamichi amma hin qabne saba Oromoo irratti wayyaanee fi ergamtuu
ishii OPDOdhaan daangaa malee raawwatamaa tureera, itti jiramasi.
OPDOn balaa uummata Oromoorra gahaa turee fi jiruuf qooda olaanaa
qabdi, daandii argisiisaa, saamtee saamsisaa,hiitee hisiisaa,
ajjeefatee ajjeechisiisaa turte.
Wayyaaneen garaaf bultootaa fi boru hin beeknee hunda waltti qabuun
dhaaboolee bixxilatte kanatti fayyadamuun yakki waggoota 26n darbaniif
darbaniif raawwachaa turte amma hin qabu. Addatti kan OPDOn uummata
Oromoorra gahe ammoo godaanise bara baraaf hin banneedha. OPDOn har’a
qabsoon Oromoo dhiibee daanagarraan geenyaan maqaa uummata Oromootin
kakkachaa oltu tun yakkoota Oromoorrati bara 26f raawwatmaa ture
hundaafuu adda dureedha. OPDOn saamicha, hidhaa fi ajjeechaa
ammalleen itti fufiinsaan uummata Oromoo irratti raawwataa jiruuf itti
gaafatamtuudha. Eenyuyyuu akka quba qabutti Wayyaaneen miseesnoota
dhaaba kanaa warra garaa malee sammuu hin qabne qabtteeti hara’alleen
qabsoo Oromoo FXG qeerroon bilisummaa Oromoo gaggeessaa jiru
ukkaamsuuf tattaafachaa jirti.Garuu hin milkoofneef, funduraafis hin
milkaawufi.
Dubbiftoota!
Uummanni dhugaaf qabsaawu, uummanni mirgaa fi walqixxummaaf
qabsaawu,uummanni abbaan biyyummaa isaa humnaan irraa mulqamee isa
deeffachuuf qabsaawu oolee haa bulu malee injifataadha. Mirga isaa
gonfachuurraa kan isa hanqisu hin jiru. Eeyyee qabsoo isaan mirga isaa
gonfatuurraa kan isa hanqisu hin jiru. Saba dhugaaf qabsaawu hololli,
ajeechaan, hidhaa fi dararaan yeroof yoo is gufachiise malee isa hin
kuffisu, dhugaa bira gahuu hin hanqatu. Weerartuu hari’ee shakki malee
biyya abbaa isaa numa dhuunfata. Inni dhugaaf dhamahu naannayee ,
naannayee kijibduu, fakkeessituu fi gantuu ni moo’a. Uummanni Oromoos
uummata dhugaaf qabsaawu, uummata biyya isaa saamame deeffachuuf
qabsaawu waan ta’eef qabsoo isaatiin diina har’a isa goolaa jirtu
Wayyaaneerra aanuun isaa hin oolu.
Akkuma hunduu beeku Wayyaaneen baroota dheeraaf holola adda addaa
saboota biyyattii bitaa jirtu gidduutti facaasaa turtee jirti, abbaa
dimokiraasii fi misoomaa of fakkeessitees hololaa turtee jirti. Haa
ta’uutii dhugaan waan haguugamtee hin hafneef qabsoo Oromootiin
haguuggiin irraa ka’ee qullaatti haftee jirti. Kan odeessituu fi kan
qabatmaan lafarra jiru gar gar jalaa ta’ee qaanoftee jirti. Qabsoon
saboota biyyaattii addatti ammoo kan Oromoo soba ishii waliin oofee
qileerraan isii gaheera. Holola adda addaa gaggeessitus, Oromootti
waraana bobbaaftee ajjeechaa fi dararaa raawwattus milkii itti hin
arganne,Fuunduraafis hin milkooftu.
Dubbiftoota!
Akuma hunduu quba qabnutti Tiba darbe Wayyaaneen guyyoota 17f
ergamtoota isii walitti qabdee maqaa walaghii IHDG jedhuun karoora
shiraa bara bittaa ishii ittiin dheereffattu irratti leenjii kennaa
turteetti. Leenjii guyyaa 17 kana booda 4ta’anii akkuma barnoonni
isaanii kennameetti ergamtoonni akka OPDO, DHDN,BADN jedhaman
wayyaanee moggaa taa’anii waan qaraasifaman bulgaafataniiru. Mana
hidhaa ilmi nama aitti dararamaa turee fi jiru Maa’ikalaawii ni
cufna, Hidhamtoota siyaasaa gadi lakkifna, waltajjii siyaasaa
ball’ifnas jedhanii walatajjii sanirratti hololaniiru. Haa ta’uutii
gochi fi afaan wayyaanee wal argee waan hin beekneef osoo kan jedhan
afaan isaanitirraa bahee hin dhumin qondaaloonni isaanii kan biraa
lakkii namoota muraasa jenne malee namoota balaa siyaasaatiin hidhaman
mara hin jennee ibsi jedhamu midiyaa biyya biraaf kenname. Kan
odeessaa turte hundi akka qabatmaan hojiirra hin oolle battalatti
saaxilame.
Dubbiftoota!
Gama tokkoon Wayyaaneen gama biraan ergamtoonni ishii kanneen akka
hogganaa OPDO Lammaa Magarsaa ammaan achi lubuun namaa hin badu,
kanneen hidhaman gadi lakkifamu, waltajjii sayaasaa bal’dhifna osoo
jedhanuu gama biraan ammoo waraanni sirnichaa Aga’aazii fi tikoonni
sirnichaa Oromiyaatti bobbaafaman har’a uummata Oromoo goolaa jiru.
Hidhaa fi ajjeechaan itti fufeera. Sirnichi akka waan Maa’ikalaawiin
nama hidheetti, nama dararee fi ajjeeseetti na n cufa, nan cufa jedhee
dhaadatus gama biraatiin manneen hidhaa dhibbootaan lakkaawwaman
shaggar keessa akka jiran kan quba hin qane hin jiru. Manneen hidhaa
akka Qaalliittii,Qiliinxoo, Baatuu fi Shawaa Robii keessattis waan
sabboontoota irratti dalagamaa turee fi jiru hunduu quba qaba. Egaa
dhugaan qabatamaan lafarra jiru kana ta’ee osoo jiruu namni holola
fakkeessuu Wayyaanee kan amanu eenyu?
Eeyyee Wayyaaneen kijibaa jirti, fakkeessuuf holola oofaa jirti malee
kan hiite gadi dhiisuu miti inumaawuu hidhaa fi ajjeechaa jabeessaa
jirti. Tarii yoo hikamanis namoota muraasa hogganoota paartilee
siyaasaa durumaanuu sababa malee hidhamanii fi gaazexeessitoota
addanyaan gadi dhiisi jedhee isii dhiphisaa jiru holola gaggeessaa
jirtuuf akka toluuf yoo gadi hdiifte malee namuu gadi akka gadi hin
dhiifamane ifaadha.Keessumaa sabboontoonni Oromoo mirga saba isaanif
osoo qabsoo haqaa gaggeessuunuu sababa malee hidhaman kumootaan
lakkaawwaman gongumaa sirnichaan gadi dhiifamuuf hin jirani.Hololli
gaggeeffamaa jirus rakkoo ishii hudhee jiru diddaa uummata Oromoo
asiif achi dhooftee bira darbuuf malee dhuguma rakkoo siyaasaa biyya
sanii furuuf addatti ammoo gaafii Oromoo deebisuufi miti.
Dubbiftoota!
Egaa dhugaa qabatamaa lafarra jiru sobdummaa,yakka Wayyaanee,
saamtummaa fi ergamtummaa OPDO kana kan waggoota 26n darbaniif argaa
fi dhagahaa as gahe namni kamuu qabsoo eegalame FXG jabeessee itti
fufuu malee falli qabu maali? Eeyyee fallii fi malli jiru kanaa fi
kana qofa. Murna hojii fi hololli ishii wal hin simne, walfaalleessu,
kijibduu, saamtuu fi ajjeefatuu tana uummanni Oromoo saboonni
cunqursaa jala jiran martuu qabsoo isaanii jabeessanii bara gabrummaa
ofirraa gabaasuun dubbii fardiidha. Hololli Wayyaanees ta’e kan ishiin
bixxilte OPDOn gaggeessaa jirtu holola dhiphuuti, holola sodaati,
Isaan hunduu bollo tokkoo maddan, kijibdoota, saamtoota warra harki
dhiigaati. Wara akkanaa kana ofirraa buusuun ammoo kan yeroon itti
kennamuu qabuu miti.


text:
Da’waa (Waamicha) Dhoksaa (Ad-Da’watu Sirriyatu)
Dabalata Dubbisuuf
Nabiyyiin (SAW) amma Rabbii rahmata godhaa fi Arjaa ta’eef nabiyyii ta’uu isaa mirkaneefatanii jiru. Suuratu Al-Alaqaan nabiyyi ta’an. Yommuu Malaykaan Jibriil (aleyh salaam) si’a lammataatif dhufu Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa aayaata tannin irratti buuse:
Seenaa Warra Arbaa (As’haabul Fiil)
Dabalata Dubbisuuf
Seenaan kuni Qur’aana fi hadiisan kan mirkanaa’edha. Qur’aana keessatti suuratu fiil gara seenaa kanaa akeekti. Boodarratti suurah tana guutuu ishii ni dhiyeessina. Hadiisa keessatti immoo: Rasuulli (SAW) yeroo Hudeybiyah hanga bakka As-Saniyyah jedhamtu gahanitti adeemsa itti fufan. Bakka kanatti gaalli inni yaabbatu jilbifattee gara fuunduraatti deemu didde. Namoonni ni jedhan, “Hal,Hal! (Jecha kana yommuu gaalli deemu didde itti fayyadaman) Dhaabbachuu didde akkasumatti jilbifattee turtee. Ammas namoonni ni jedhan, “Al-Qaswaa [lafatti] gogde.(Al-Qaswaa gaala nabiyyiiti (SAW)). Nabiyyinis (SAW) ni jedhan: Al-Qaswaan hin gogne, suni amala ishiiti miti. Garuu arba Kan qabetu ishiis qabee. (Akkuma Rabbiin arba Abraha gara fuunduraatti akka hin deemne dhoorge, gaala tanas akka hin deemne dhoowwe.) (Sahiih Al-Bukhaari 2731)
Yaadachisaaf, Ergamtootatti amanuu jechuun haqaan Rabbiin isaan akka erge amanuu, odeefanno isaan irraa mirkanaa’e dhugoomsu fi isaan hordofuudha. Ilmi namaa jireenya tana keessatti gaafi akkana jedhu osoo of hin gaafatin hin hafu. Innis, “Eenyun yoo hordofe gammachuu fi milkaa’innatti bahaa?” Gaafi kana deebisuuf namoonni halkanii guyyaa nama hordofuu qaban barbaadu. Carraaqqi guyyoota baay’ee booda nama tokko hordofuuf ni murteessu. Ergasii daandii inni irra deemerra isaaniis deemuf tattaafatu. Tarii namni isaan hordofan kuni kufaatitti kan isaan geessu ta’uu danda’a. Fakkeenyaf, warroota filmii ilaalan yoo fudhanne, aktarii tokko hordofuuf ni murteessu. Ergasi akka inni ta’e/ ishiin taate ta’uuf ni carraaqu. Namoota meeqatu akka aktariin filmii keessaa ta’u ta’uuf carraaqanii ergasii lubbuu ofi ykn lubbuu namoota biroo galaafatan.
Dabalata Dubbisi


text:
Shaampiyoonaa atileetiksii addunyaa: Itoophiyaan meedaaliyaa dabalatte
Shaampiyoonaa Atileetiksii Addunyaa 18ffaa Ameerikaa Oregonitti adeemaa jiru irratti atileetonni Itoophiyaa meedaaliyaa dabalataa biyyaaf argamsiisan.
Dorgommii fiigicha meetira 3000 gufachiisa dubartootaa Roobii halkan Kamisatti bari'u fiigameen atileetiin Itoophiyaa Warquhaa Geetaachoo lammaffaa bahuun meedaaliyaa meetii, Maqidas Abbabaa ammoo sadaffaa bahuun nahaasa argataniiru.
Atileetiin Kaazaakistaan Nooraa Jeruutoo tokkoffaa bahuun meedaaliyaa warqee fudhatteetti.
Dorgommii guyyaa jahaaffaa qabate, xumuramuuf guyyootni afur qofti hafan kanarratti Itoophiyaan meedaaliyaa warqee 3, meetii 4 fi nahaasa 1 walumaagalatti meedaaliyaa 8 argachuun Ameerikaatti aantee sadarkaa lammataarra jirti.
Ammoo dorgommiiwwan hafan irraa meedaaliyaa dabalataa argachuufis abdii qabdi.
Dorgommiiwwan gulaallii Roobii halkan kan fiigaman yoo ta'u, meetira 5000 dubartootaan atileetiin Itoophiyaa Lattasanbat Gidey garee ishee keessaa tokkoffaa, Gudaaf Tsaggaay fi Daawiit Siyyuum ammoo garee biraa keessaa tokkoffaa fi lammaffaa bahuun sadanuu xumuraaf darbanii jiru.
Dorgommii gulaallii meetira 800 dhiirootaan atileetonni Itoophiyaa lama Eliyaas Girmaa fi Tolasaa Boodanaa kan dorgoman yoo ta'u, Tolasaa Boodanaa marsaa walakkaa-xumuraaf darbee jira.
Dorgommii gulaallii meetira 5000 dhiirotaa fi meetira 800 dubartootaa Kamisa halkan fiigamu irrattis atileetonni Itoophiyaa ni hirmaatu.
Dorgommii meetira 5000 dhiirotaan atileet Yoomiif Qajeelchaa, Muktaar Idiriis fi Xilaahun Hayilee Itoophiyaa bakka bu'u.
Dorgommii meetira 800 dubartootaa irratti ammoo atileet Dirribee Waltajjii, atileet Fireeweyinii Hayiluu fi atileet Haabtaam Alamuu ni morkatu.
Pireezidantiin Federeeshinii Atileetiksii Itoophiyaa Daraartuu Tulluu turtii gabaabaa miidiyaa onlaayinii Liyu Sport jedhamu waliin gooteen, qabxii amma dura argametti gammaduu fi dorgommiiwwan hafan irraas meedaaliyaa dabalataa akka eegdu himteetti.
Meedaaliyaa Itoophiyaan argatte:
Warqee
- Maaraatoonii Dhiirotaa - Atileet Taammiraat Tolaa
- Maaraatoonii Dubartootaa - Atileet Gooyitatoom Gabrasillaasee
- Meetira 10,000 Dubartoota - Atileet Lattasanbat Giday
Meetii
- Maaraatoonii Dhiirotaa - Atileet Moosinnat Garramawu
- Meetira 3000 Gufachiisa Dhiirota - Atileet Lammeechaa Girmaa
- Meetira 1500 Dubartoota - Atileet Gudaaf Tsaggaay
- Meetira 3000 Gufachiisa Dubartoota - Atileet Warquhaa Geetaachoo
Nahaasa
- Meetira 3000 gufachiisa Dubartoota - Atileet Maqidas Abbabaa


text:
Dhiiraan Lalisaa Deesisaati lammeesoon ammmoo Shuraa Qixxaataati dhalaan ammoo atileeti Keenyaa Mary Keytaaniitti moo’e.
Keytaaniin maratoonii NY ta bara 2017 irratti lammeessoo baate.Ta itti aantellee atileetiI Keenyaati taan ammoo ta USA.
Lalisaan ammoo gurbaan ganna 28 ti Maratoonii Amerika Boston marroo lama moo’e.Namii isatti aanee lammeessoo tahe Shuraa Qixxaataati,Itoophiyaa sadeessoo atileetii Keenyaati.
Atileetiin Keenyaa maratoonii tana ganna dabre moo’e kalee ammoo sadeessoo bahe.
Maratooniin New York tun dorgommii IAAF gannuma gannaan qopheessuu nama kuma 50 caalaatti irratti dorgome
AFCON 2019
Garee F keessaa qabxii 4 qabdii lammeesoo jirti.Keenyaan garee tana keessaa qabxii 7n dura jirti.Gaafa waancaa kubbaa miilaa Afrikaa bara 2017tii dabruuf Gaanaan walti martee 5-0 dhaananii galchan.Sanbata dhufullee Gaanuma suniin walti marte. Itoophiyaan biyyumaa fi biyyee ufi irratti Finfinneetti taphatti.
Leenjisaan Itoophiyaa,Abraham nama 23 ya filatee qixeeffate.
Itoophiyaan tapha haga ammaatti taphatteen Burundiin 1-1 lanqaansoo jiddee Itoophiyaan Seraaliyoona 1-0 moote,Finfinneetti Keenyaan 0-0 lanqaansoon jigan. Naayroobiitti ammoo Keenyaatti Itoophiyaa 3-0 dhaanee duwwaa galche.
Jarii innii qopheeffate kun hagii guddaan namuma biyya keessa jiruu nama sadii ammoo Masrii yaammate.Shimellis Beqqelee,Gattuchi Panoomii fi Omad Okuriti.
Itoophiyaan yoo hardha Gaanaa biyyumaa fi biyyee isii irratti moote akkuma bara 2013 waancaa kubbaa miilaa Afrikaa Kibbaa kaan dabartii jechuu.


text:
Baatii Amajjii keessa seenaa dhala namaa keessatti gochi suukaneessaan Naazii Jarmanii fi wal taatonni isaa waliin ta’uu dhaan uummata Juushotaa tooftaan itti dhabamsiiisantu yaadatama.
Fixiinsi sun waraana addunyaa lammaffaa waliin waggaa tokko keessa raawwatamuu isaa hubannoon jiraatus, jalqabbiin isaa sana dura ture. Dhugumatti fixiinsi sanyii sun kan jalqabe bara 1930moota ennaa paartiin Naazii aangootti dhufee fi mootummaan Jarmanii kanneen uummata gad aanoo dha jedhu irratti fuuleffachuu jalqabe ture.
Namoonni sun irra heddduun siivilota yoo ta’an itti marfamee, gandeen hiyyeeyyii keessatti itti cufamuun keellaa tokkotti walitti tuucha’anii ykn mooraa garbummaaf dabarfamanii kennaman keessa turan.
Namoonni hedduunis itti dhukaafamuu dhaan ajjeefamanii boolla tokkootti naqaman. Xumura bara 1941 keessa mooraalee hedduu keessatti ajjeechaa jamaa hamaatu jalqabame.
Sana booda Amajjii 20, bara 1942 hoogganni Naazii konferensii Waansee jedhamuun” furmaata dhumaa” ka jedhu kunis qaama uummataa tokko dhabamsiisuu akka imaammata mootummaatti fudhatee juushota irratti fixiinsi hamaan raawwatame.
Sun, qaama waraana addunyaa lammaffaa ture, garuu tattaaffii waraana Jarmaniittii adda ture. Furmaata dhumaa inni jedhu juushota miliyoona ja’a ta’an du’aaf saaxile.
Seenaa dhala namaa keessatti fixiinsi guddaan akkasii dhumaatii namaaf akka imaammata mootummaatti hojii irra oolee hin beeku.
Yaadannoon guyyaa fixiinsa sanyiii addunyaa, kanneen Naazi dhaan dhuman yaadachuu ykn kanneen ajjeefaman kabajaan yaadachuu qofaaf utuu hin taane dhalli namaa gochaalee suukaneessaa akkamii raawwachuu akka danda’u ofii keenya yaadachiisuuf jecha.
Kun deebi’ee hin uumamu jechuu dhaan gumiin walii galaa kan tokkummaa mootummootaa yakka fixiinsa sanyii ittisuu fi adaba isaa kan ilaaleen bara 1948 keessa seera baase.
Haa ta’u malee baatii Amajjii keessa Kaamboodiyaa, Rwaandaa, Boosniyaa fi Daarfuur keessatti kan raawwatame fixiinsa sanyii ni yaadanna.
Namni Falaasumaa lammii Ispeen Joorj Santayaanaa yeroo tokko ennaa barreessu, “kanneen isa darbe yaadachuu hin dandeenye gocha isanii irra deeb’u jedhamuun balaaleffatamu” jedhe jechuu dhaan gulaalaan har’aa yaada isaa xumura.


text:
Ministeerri haajaa alaa Yunaaytid Isteetes kun har'a aangawoota biyya Baahreen wajjiin kn dubbatan yoo ta'u Iraan kutaa sana keessatti dhiibbaa hamaan geesisaa jirtu dura dhaabachuuf tokkummaan biyyoota galoo galaanaa barbaachisaa ta'u ibsan.
Waliigaltee biyyi tokkummaa Emereetoota Arabaa fi Israa'eel hariiroo diplomaasii cumsuuf gara jalqaba baatii kanaatti mallatteessan waggoota 25 caalaa keessattitarkaanfii guddaa dha jechuun Pompeyoon Twitarii irratti barreessan.
Waliigalteen kan Abraaham jedhamee waamame kun eega mallatteeffamee booda biyya tokkummaa emereetoota Arabaa seenuu koof akkasumas uummata biyyatti arguu koof nana gammada jechuun barreessan.
Kibxata kaleessaa immo Pompeeyoon Sudaan dhaqanii akka turan ni yaadatama.


text:
Barattoonni rammaddii yuunvarsiitiin komii kaasan irra deebiin ramadamuuf
Bara 2012 qormaata seensa yuunvarsiitii fudhachuun yuunvarsiitii ramadaman irratti barattootni komii kaasan irra deebiin ramaddii isaanii Wiixata dhufu Waxabajji 24,2021 irraa eegaluun karaa interneetii ilaallchuu akka jalqaban himame.
Marsariitii ministerra Saayinsii fi Dhaabbilee Barnootaa Olaanoo irratti akka ibsametti barattootni kuma 23 fi kuma 71 tahan komii isaanii qaamaafi barreeffamaan dhiyeeffachuu ibsameera.
Kanneen komii dhiyeessan keessaa barattootni 386 tahan saayinsii uumamaa barachuun saayinsii hawwaasaatti yookaan ammoo saayinsii hawwaasaa barachuun saayinsii uumamaatti kana ramadaman yoo tahu, ministeerichi dogogora kanas guutummaatti sirreessuu ibseera.
Kana malees rakkoo fayyaa qabaatanii kanneen ragaa dhiyeessan, ulfaa fi haadholii daa'ima waggaa lamaa gadii kanneen qabanii fi lakkuu saala wal fakkaataa galmee irratti dogogorame ilaalchisee komii isaanii adda baasuu ibseera.
Ministeerichi ibsa kaleessa baaseen barattoota iji isaanii hin argine, rakkoo dhageettii kan qabanii fi qaama miidhamtoota fi horsiisee bultootaa karaa adda taheen akka ilaale ibseera.
Komii dhiyaate erga qulqulleesseen booda barattoota 1891 tahan deebii argachuus ibseera.
Bakki itti ramadaman naannoo jireenyaa isaanii irraa fagoodha jechuun kanneen komii dhiyeessan, rakkoo hawwaasummaa fi dinadgee akka qaban kanneen dhiyeessan ragaa yaalaa kan hin dhiyeessinee fi kaan ragaa sobaa dhiyeessuu isaanii qorachuuun bakkuma duraan ramadamanitti akka itti fufan himeera.
Ministeerichi Dr Saamu'eel Urqaboo wabeeffachuun akka gabaasetti, yuunvarsiitiiwwan barattoota haaraa hanga Caamsaa 30 bara 2013 A.L.Itti simachuu jalqabu.
Haala yeroo taa'een Waxabajji 1 bara 2013 barnootni ni eegala.
Bara 2012 keessa barattoota qabxii ol aanaa galmeessan dhiiraa fi dhalaan 206 tahaniif sagantaan jajjabeessuu akka qophaa'es ibseera.
Akka jajjabeesituutti kan taasifameef keessaa kan himame yuunvarsiitii fi barnoota jalqaba irratti filatan irratti akka ramadamanidha. Carraan barnootaa akka mijatuufiif akka hojjetamus ministirichi himaniiru.
Bara kana qormaata biyyaalessaa seensa yuunvarsiitii kanneen fudhatan kuma 343 fi kuma 832 tahan keessaa barattootni kuma 147 tahan qabxii gara barnoota sadrkaa olaanaatti isaan dabarsu argataniiru.


text:
Godaansi Gara Awrooppaa Du’aa fi Jireenya
Kamisa 29 Fulbaana 2022
-
Waxabajjii 02, 2016
Waardiyaan Andaara Galaana Xaaliyaanii Godaantota Balaa Doonii Irraa Hafan Oggaa Baraarsuu
Waardiyaan andaara galaana Xaaliyaanii lubbuu godaantota hedduu dilbata darbe baraarsuu danda’ee jira. Reeffa namoota 45nis baasuu isaa ibse. Kanneen lubbuun hafuuf carrooman kanaaf wal’aansa fayyaa nyaataa fi uffata raabsaa jiran. Waan of harkaa qaban mara galaanatu fudhate waan ta’eef.
-
-
-
Sadaasaa 10, 2015
Baqattummaa Afriikaa keessaa kan Waggootii 19 lakkoofsise
-
Onkoloolessa 21, 2015
Haati Somaaliyaa tokko “daa’ima garaa koo jiru waliin du’uuf qophaa’een ture” jette
-
Onkoloolessa 15, 2015
Sochii Godaantotaa gara Awrooppaa fi dhimma kana irratti marii Gamtaa Awrooppaa
-
Onkoloolessa 15, 2015
Gaaffii fi deebii geggeedffame armaan gaditti caqasaa
-
-
-
-
Onkoloolessa 14, 2015
Godaantonni giddu galeessa bahaa Awrooppaa seenuuf jiran poolisiin ofi irra deebisaman


text:
Riphxee looltoonni Chaad kanneen mootummaa ce’umsa biyyatti aangoo irraa darbuuf fedhan Kamiisa kaleessaa Heliikooptara waraana biyyatti haleelamii kuffisuu isaanii ibsan.
Gara jalqaba torban kanaa hiriirtoota mormii dhageesisaa turan waliin hokkara uumameen yoo xiqqaatee namnii 6 eega ajjeefamanii booda, mootummaan waraanaa biyyatti bulchaa jiru hiriirrii akka lamuu hin gaggeeffamne akeekkachisee jira.
Mootummaan Chaad akka jedhutti riphxee looltonni torban dabree prezidaantii biyyatti ajjeesan karaa daangaan gara Nijeerti baqatan.Gama kaaniin Riphxee looltonni Kamiisa kaleessaa ibsa baasanii magaala Chaad kan taatee Nohou kan to’atan ta’uu fi iddoon kunis Magaalaa guddoo Chaad Mjaaminaa irraa fageenya kilo Meetra 300 irratti akka argamtu ibsan.
Kan riphxee looltonni jedhan kun madden walabaan mirkanii kan hin arganne.Garu magaalaa Injaamiinaa haleeluun mootummaa haaraa ilma prezidaanticha ajjeefamaniin gaggeeffamuu aangoo irraa darbina jechuun sodaachiisaa jiran.
Mormiitonni siyaasaa ka biyyatti mootummaan waraanaa biyyattii balaaleeffachuun akka mootummaan ce’umsaa Siviilootaa kan prezidaantii gumii biyyooleesaan hogganamuu dhaabachuu qaba jedhu.