text:
Guuttuu Addunyaatti lakkoofsi namoota COVID-19 qabamanii walumaagalatti miliyoona 15 ol dabru, kan dhibee kanaan du’uun isaanii mirkanaawe immoo 617,832 dabruu fi akkasumas namoonni 9,382,400 immoo dhibee Kana irraa dandamachuu ragaan Yunivarsitii Joon Hopkiins irraa argame ni mul’isa.
Akka ragaa kanaatti biyyoota Addunyaa irraa tatamsaa’an dhibee kanaa keessatti hammate walduraa duubaan Ameerikaa, Biraaziil, Indiyaa, Raashiyaa, Afrikaa Kibbaa fi Peeruu yoo tahan. Akkasumas Biyyoonni lakkoobsa namoota dhibee kanaan lubbuun Isaanii dabran guddaa galmeessan immoo walduraa duubaan Ameerikaa, Biraaziil, UK fi Meeksikoo tahuu gabaafame.


c: text/html

text:
Tokkummaa Oromoo dagaagaa jiru kunuunfataa, warraaqsa dararee firii itti gochuuf nii qabsoofna!
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Finfinnee Oromiyaa
Hagayya 7,2018
Daagaa halagaan Oromoo gidduutti ijaare kukkutee gatuuf, tokkummaa uummata Oromoo ijaaree uummata Bilisaa fi biyya Walabaa ijaarrachuuf akeeka Adda Bilisummaa Oromoo qabatee, ABO dhaan hogganamee; karaa nagaa qabsaa’aa turuu ummanni addunyaatu ragaadha . Ammas akeeka ABO qabatee qabsoo isaa itti fufee jira. Jaarmiyaan Qeerroon Bilisummaa Oromoo tokkummaa amma argamaa jiru kana bu’uuressuuf sochiiwwan roga maraan taasisaa tureen wareegama akkuma kaffale milkaa’inaa jalqabaa argataa jiraachuusaa hubataa, kanarra gamtaa’inaan qabsoo saba Oromoo finiinsuun waanjoo jaarraa tokkoof walakkaaf nurratti fe’amee jiru waloon ofirraa deebisuun biyya nagaa qabdu ijaaruuf tokkummaa argamaa jiru kunuunfataa warraaqsa dararee firii itti godhuuf qabsoo isaa itti fufuun adeemsiisuuf qophaa’uu mirkaneessa.
Hawwii Qeerroof saba Oromoo mirkaneessuuf akeekni Addi Bilisumma Oromoo fi mootummaan qabatanii karaa nagaa rakkoo fixachuuf waalii galan fedhii saba Oromoo irratti ka xiyyeefateef ka jaallatamaaf leellifamaa ta’uu hubataa, rakkoo uummatni keenya keessa jiru furuuf daandii nii saaqa jechuun Qeerroon abdata. Uummatni Oromoo waan akka walootti dhabe deeffachuuf waloon qabsaa’uun akka barbaachisaa ta’e asumaan dhaammataa, gamtaa’ina amma argamaa jiru akka jajjabeeffamu nii dhaamna.
Qabsoon Oromoo goolii halagaan saba Oromoo gidduutti uumee, walnyaachisuun nu gidduudhaa nyaachuu hawwu Qeerroon sabicha gidduu diigee darbuun gaaffii akka sabaatti qabu gaaffii hundee deeffachuuf qabsoo isaatti gaaza qabsoo dabalee ka duraarraa finiinsee karaa nagaa gaaffii kan gaafatu ta’uu hubachiisaa, tokkummaa uummatni keenya argataa jiru kana kunuunsuufis kan hojjetu ta’uu mirkaneessa. Imala qabsoo keenyaa gabaabsuuf garaagarummaa nu gidduu dhiphiisuudhaan saba waggaa dheeraaf Bilisummaa dheebote gara ifaatti fiduuf; fedhii saba keenya Oromoo guutuuf yeroon qabsoofnu ammaf amma ta’uu hubachiisaa, holola tokkummaa keenya booreessan gama kamiinuu kan nu hinijaarre ta’uu beekuun akka walirraa qaamni kamuu dhaabu nii gaafanna.
Qaamoonni warraaqsa sabaatti makaman Qeerroo Bilisummaa Oromoo galateeffataa, itti baha qabsoo egereef jabinaan wareegama kaffalamu baasanii sichitti uummata Oromoo gara ifaatti akka baasuu qabnu dhaamnaaf. Nagaa biyyattii karaa nagaa furuuf warraaqsa jalqabne itti fufaa, adeemsoota gufachiisa qabsoo sabaa kanneen ta’an mara balaaleffataa gara qabsoo Bilisummaaf goonuutti nii tarkaanfanna.
Arreeda bilisummaaf goonuun qabsoon akka sabaatti godhamuun gamtaa’inaan socho’ame kan roorroo ofirraa ittisuuf warraqnu ta’uu hubatuu feesisa. Fedhii halagaan wal dhaba ilmaan Oromoof qabu hongeessuun, qabsoon amna dheeraaf ABO dhaan durfamee yoona gahe quummadaarra qabee marguun lalisee sadarkaa dararee jirutti eggitiif kununsa gochuutiin gara firii walabaa argatuutti akka ceenu hawwina.
Maayii irratti; tokkummaa Oromoo dagaagaa jiru kunuunfataa, warraaqsa dararee firii itti gochuuf nii qabsoofna. akeeka qabsoo saba Oromoo naaffisu, qoraattii daandii qabsoo duuchu kamiin daandii qabsoorra buusuuf qabsoo waraansisee naaffisuuf qaama socho’u kamiin kan balaaleffannu ta’uu hubachiisaa, eeggitii qabsoof daandii qabsoo qulqulleessuun ammarraa qabee itti fufa. Kanaaf miidiyaarraan olola kamiin qaamni Oromoof qabsaa’u walirratti oofuun kan uummata hinjirre kan diigu ta’uu hubatuun akka nurraa dhaabbatu dinninaa; qaamni kamuu kaayyoof ejjennoo qabatee jiru uummata hubachiifachuun diina ofiimmoo waloon ofirraa deebisuun jaalala Oromoof Oromiyaa kan agarsiisu ta’uu hubatuudhan ciminaan gara fuula duraatti gamtaa’ina argamaa jiruun akka warraqnu Qeerroon Bilisummaa Oromoo uummataaf dhaama. Waanjoon saba keenyaarraa wayiita qabsoo uummata Oromoon burkataa’ee dhabamaa jirutti, yeroo uummatni egeree isaaf humnoomee roorroo daangaarraan irra gahaa jiru ofirraa deebisuuf warraqaa jiru kanatti qaamni mana keessa deebi’ee waan tokkummaa sabaa diigu dhagaa bubutuu hololaa darbatu kan balaaleeffannu ta’uu hubachiifna!
Injifannoon uummata Oromoof
Gadaan gadaa xumura garbummaati!
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Finfinnee Oromiyaa
Hagayya 7, 2018

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Attention! This site does not support the current version of your web browser. To get the best possible experience using our website we recommend that you upgrade to a newer version or install another browser.
Ergamoota wangeelaa wajjin dubbachuudhaan, jabina argadhaa. Isinii wajjin macafoota qulqullaa'oo dubbisuu fi karaa kadhanna nagaa akka argattan gargaaruu nii dandeenya.
Error: Form could not be submitted at this time. Please try again or refresh the page to start over.
Ergamoita wangeelaa isaanii Waldaa Yesus Kristos Kan Qulqulloota Guyyaa Booda irraa wajjin dubbachuudhaan jireenyoota namoota baay’innaa jijjiirameeran. Aduunya guutuu keessatti, ergamootni wangeelaa ergaa gammachuu isa waa’ee karoora Waaqayyoo fi ergama waaqummaa Yesus Kristos nii hiru.


text:
Fayyaa walhormaataa: Itoophiyaatti maatiin kuma 68 ol dhibee maseenummaaf wallaansa argachaa jiru
Yeroo baayyee dhala dhabuun ykn maseenummaan (infertility) walqabatee gaa'ila keessatti taateewwan gaddisisaan ni dhagahamu. Oddeessa keenya har'aa kana keessattis haatii maqaanshee akka hin eeramne gaaffattee tokko attamiin daa'ima barbaachaa aarsaa olaanaa akka kanfalte seenaashee nuuf qoddee jirti. Dubbifadhaa.
''Dubartii biraa akka fudhuun hayyameef''
''Naman waliin guddadheefi jaaladhutti cidhi erga dagafameen booda gaa'ila dhaabbadhe. Baayyees gammadoos turre. Jireenyi keenyas gaa'ila keenya ta'e. Waggoota dheeraas waliin jiraanne. Jireenyiifi jaalalli jidduu keenya tures baayyee gaarii ture.
Haata'u malee, daa'ima argachu hindandeenye. Jalqabarratti naasuufi bitaan nuti galee ture. Boodara ammo wallaansa garaa garaa yaalle. Amantaa kenyaanis 'ilmoo nuuf kenne' jechuun kadhachuun gocha guyyaa guyyaa nuuf ta'e. Ta'us ilmo argachu hindandeenye.''
Nuti kan beekaa turree se'anii maatiifi namoonni naannoo kenya jiran hundi 'daa'ima godhadhaa malee' jechuu itti fufan. Nutis qaanneeffachuu eegalle. Dhiiphaan tures akka jedhamutti salphaa hin turre. Haala akkasiin waggoota muraasaaf itti fufne.
Bu'aan wallaansa fayyaa rakkoon kan jiru ana bira ta'uu wayitan hubadhu ammoo caalaa akka balleensaan kan kiyya ta'eetti natti dhagahamuu eegale. Abbaan warraa kiyya garuu na jajabeessuun alatti omaa hin jedhu ture. ''Kan Waaqni jedhetu ta'a'' jedha ture.
Ani agruu ''Ana jettee ilmoo malee hafuu hin qabdu. Kan biraa fudhii dhalfadhu'' jechuun yaada dhiyeesseefin ture. Kunis onnee kiyyarraa ture. Inni garuu ''Jaalallee kiyyaa kan bara ijoollummaa ilmoof jecha dhiisee deemuu sammuun kiyya naaf hin hayyamu'' jechuun yaada kiyya fudhachu dide. Kanaanis jidduu keenyatti wal dhabdeen umamee ture.
Booda keessa garuu fuudhee erga mucaa godhateen booda mucaasaa fudhatee akka gara kiyyatti deebii'uuf tole naaf jedhe. Innis kan biraa fuudhe. Anis qofaa kiyya isa eeguu eegale. Osoo waggaa lama hin guutinis abbaa inatalaa ta'e. Anas gammachuun natti dhagahame.
Innis qalbiinsaa ana waliin waan tureef intalli deesseef osoo mana deessuutii hin bahiin ''si waliin nagaha. Mucaa tiyya naaf kenniitii nan deema'' jechuun gaaffii dhiyeesseef.
Odeessaaleen biroo kanatti dhiyaatan filadhaa:
Isheenis garaa dhale waan ta'eef, ati yoo brbaadde deemi malee mucaa tiyya akkuma ta'eettin guddisa malee siif hin kennu'' jetteen. Nutis duraan kana attamiin akka hin yaadiin hin beeku. Baayyee of jaalattoottaa taane turre. Kanaafuu kan yaadne osoo nuuf hin ta'iin hafe.
Innis narraa kan isa baasee daa'ima waan tureef ana dhiisee haadha mucaasaa waliin gaa'iilasaa cimsate. Anis isatti murteessine. Anis manaafi qabeenya kiyya qabadhee qofaatti hafe. Abbaa warraa kiyya kanan jaaladhuus sababii daa'imaatiin dhabe…'' jechuun haala keessa dabarte nuuf qoodde.
Haata'u malee, teknolojiin akka dubartii kanaa dhala dhabuun bu'aa bahii hedduu dabarsaniif furmaata kennu eegale tokko biyyattiitti eegalamuutu dhagahame.
Hospitaala Phaawuloositti Kolleejjiin Miliniyamii ammoo rakkina akkanaa kana furuuf A. L .I Ebla 2011 irraa kaasee tajaajila wallaansa daa'ima dhabuu kennuu eegale.
Tajaajilicha eegalee osoo waggaa tokko hin guutinis haatiifi abbaan warraa kuma 60 ol ta'an wallaansa dhala dhabuu kana hordofaa jiraachusaanii, hospitaalichatti Hojii gaggeessaan Jiddugala Walhormaata Fayyaa kan ta'an Dr Tomaas Makuriyaa BBC'tti himan.
Isaan keessaayis 1,400 wallaansa dhala dhabuu teknolojiin degarame argachuuf galmaa'aniiru. Kanneen hafan ammoo gara wallaansa kanaatti galuun dura wallaansa biraa hordoofurratti kan argamaniidha jedhan.
Cimdiiwwan kunneenis kan sadarkaa jireenyaaf barnoota adda addaa irratti argaman yoo ta'an, kan biyyattii bakka garaa garaarraa dhufanis jedhameera.
Akka itti gaafatamaa kanaattis dubartoota wallaansa teknolojiin deegarame argataa jiran keessaa harka 70 kan ta'an garaatti baachuun baatii adda addaa irratti argamu.
Maatiiwwan jaha daa'ima argachuun hammataniiru. Isaan keessaayis haati tokkoo al tokkichaan ijoollee sadii deessee tokko jalaa haa baddalamu malee lama haala gaariirratti argamu jedhaniiru.
Maatiiwwan amma ijoollee argatan kunneenis kan waggoota 4-18 gaa'iila keessa turan jedhame.
''Haadhooliin haala kanaan daa'ima argatanis gammachuun boo'u. Daa'ima argachuuf baayyee waan hawwaa turaniifuu, bu'aa bahii hedduu dabarsanii jiru.
Dhiibbaan hawaasaan irra gahus salphaa miti. Kana hunda keessa darbuun amma daa'ima yoo argatan baayyee gammadu,'' jedha Daarektarri Komunikeshinii hospitaalichaa Obbo Niwaay Tsagaayee.
Dhala dhabdummaan (infertility) maali?
Haatiifi abbaan warraa osoo mala ittisa ulfaa hin fayyadamiin yoo xiqqaate torbaniitti yeroo lamaafi isaanii ol quunnamtii saalaa raawwachaa dubartittiin garaatti baachuu yoo dadhabde kun dhabduu jedhama jedhu Dr Tomaas.
Akkasumas, umuriin dubartittii waggaa 35 ol ta'ee baatii jaha keessatti mala ulfa ittisuu tokko malee garaatti baachuu yoo hin dandeenye, rakkina dhala dhabuu qabdi jedhamee yaadamuu akka danda'u himu.
Abbaan warraafi haati warraa lama osoo adda hin bahiin mala ittisaa tokko malee quunamtii saalaa raawwataa garaatti baachuu dadhabnaanis akkasuma rakkinichi ni shakkama jedhu.
Dhala dhabuun ammoo kan dubartootaa qofa miti. Dhiiras mudachu danda'a. Dubartoota sababii umuriinis ta'e umuriin ala yoo killeen sanyii dhume, sababii ujummoon cufamutiin, sababa dhukkuba gadaameessanii miidhamu fi sababii gara biraatiin mudachu danda'a.
Madda rakkoolee kanaas qorannoo wallaansaatiin hubatamuun kan danda'amu ta'u Dr Tomaas ni dubbatu.
Yeroo tokko tokkoos wanti hudi fayyaa ta'e ulfaa'uu dadhabuun ni jiraata. Kunis dhala dhubu hinibsamne (unexplained infertility) jedhama jedhu oggeessi kun. Kana jechuunis rakkooleen teknolojiin bira hingahiin jira jechuudha. Cimdiiwwan %20 ta'anis rakkina akkasiitu madata, kanaafu deegarsi tekinolojiin deegarame taasifamuufii hindanda'amu jedhu.
Dhala dhabuun afriikaa keessatti rakkoo baramedha kan jedhan Dr Tomaas, kanaafis dhukkuboota qunnamtii saalaan darbaniifi infekshiin akka maddaatti caqasu. Itoophiyaa keessatti cimdiiwwan parsantaa 15-20 ta'an kanaan kan miidhaman ta'u gabaasa WHO eeruun dubbatu.
Wallaansi teknoloojiin deegarame (IVF) maaliidhaa?
Dr Tomaas akka ibsaniitti wallaansichi kan gaggeeffamu dubartiittii irraa killee sanyii, abbaa warraa irraa ammo dhagala'aa sanyii fudhuun kutaa qorannoo keessatti walitti fiduun akka lubbuun umamu erga taasifameen booda deebiifamee gadaameessa keessa galfama. Kunis wallansa dhala dhabu teknolojiin degarame jedhama.
Wallaansi kunis haaluma namootaatiin garaagari ta'ulleen adeemsa parsantaa 40-50 fiixaan bahuudha jedhu.
Hanga ammaattis cimdiiwwan tajaajilicha barbaacha gara hospitaalichaa dhaqan keessaa 200 kan ta'aniif tajaajilchi kennameera. Isaan keessaa %95 ulfaa'aniiru.
Dubartoota jalqaba tajaajilicha fudhatan saddeetti keessaa shan ulfa yoo ta'an sadii dahaniiru. Lamma garuu ulfi irraa bahe jedhu. Ta'us fiixaan bahiinis wallansichaa %50 ta'u agarsiisa jedhu.
Haala akkasiin dahuun kan uumamaatiin maaliin adda ta'aa?
Haalawwan adeemsichi kan umamaatiin adda itti ta'u keessaa tokko Killeen sanyii dubartiifi dhagala'aan dhiiraa kan wal qunnamsiisan lafa qorannoo keessatti gadaameessa dubartiin ala ta'usaati. Erga akka wal quunaman taasifameen guyyota shaniin booda ammo deebiifamee gadaameessa haadha keessatti akka guddatuuf deebifama.
Kana malees adeemsa kana keessa haala umamaatiin caalaa balaa qabaachuun kan biraati. Kanaafuu qorichi tibba ulfa umamaa udhatamaniin ala dabalataan fudhatamu ni jira jedhu oggeessi kun.
Akkasumas daa'imman erga dhalataniin booda kanneen umamaan dhalatan caalaa kunuunsa barbaachisuun alatti, keessattu umuriin dubartittii waggaa 40 ol yoo ta'e carraan fiixaan bahusaa ni hir'ata jedhu.
Tajaajilicha kennuuf daangaan umurii jiraachu baatulleen, dubartoota waggaa 42 ol ta'aniif osoo hinkennamneef ni filatama jedhu.
Kan dahamu ammo akkuma warra umamaan ulfaa'uutti ciniinsuun ykn wallaansa baqaqsanii wallaanamuun dahu danda'u.
Hospitaalli Kidus Phaawulos kunis tajaajila kana yoo kennu dhaabbata motummaa kan jalqabaa yoo ta'u, kana dura dhaabbanni dhunfaa Aliikimaa jedhamu tokko tajaajila kana kennaa turu Dr Tomaas ni dubbatu.
''Hawwasa keesatti dhala argachuun akka qaama jireenyaa tokkotti waan ilaalamuuf, dhiibbaan hawaasunnaa, dinagdeefi siyaasaa dhala dhabuun qaqabsiisu olaanaadha'' jedhu Dr Tomaas. Kanaafi wallansi teknolojiin kanaan deegaramee kennamu kunis cimdiiwwaniif gammachu umusaa dubbatu.
Haa ta'u malee hir'ina oggeessaafi dandeettii dhaabbatichaa jiruun namoota tajaajilicha barbaadan hunda qaqabuun akka hindanda'amne himu. Yeroo waggaa tokko hingunnee keessattis cimdiiwwan kuma 68 ol gara hospitaalichaa tajaajila kanaaf dhaqu himanii, kanneen beellamni kiyya dheerate jechuun komatan hedduu ta'u himu.


text:
Hidhaa Haaromsa Itoophiyaa: Atakaaroon Itoophiyaa, Sudaaniifi Masiriin gidduu itti fufeera
Erga Itoophiyaan sanada waliigaltee Hidhaa Haaromsaa Abbayyaa Ameerikaan akka qopheessite himamaa jiru faayidaakootti bu'a jechuudhaan akka hin mallatteesine beeksiftee booda Itoophiyaa, Sudaaniifi Masiriin ibsa baasuun atakaarootti jiru.
Yaada murtee Liigiin Arabaa Hidhaa Haaromsaa irratti Masiriin deggaruudhaan baase mormuun Itoophiyaan ibsa baasteetti. Sudaanis dhimma kana irratti ibsa hubannoo kenna jettu baasteetti. Masiriinis gama isheetiin ibsa kanaaf deebii kenniteeti.
Sudaan gama isheetiin Hidhaa Haaromsaa kana ilaalchisuun Itoophiyaafi Masiriin gara mariitti deebi'anii waliigalteerra akka ga'aniifi waamicha dhiyeessiteetti.
Sudaan yaada murtee Liigiin Arabaa Hidhaa Haaromsaa irratti Masiriin deggaruudhaan baase akka hin fudhanne erga beeksifteen booda kan waamicha kana biyyoota lamaaniif waamicha kana dhiyeessite.
Ibsa karaa ministeera dhimma alaa Sudaaniin bahe kana irratti biyyoonni kunneen gara mariitti deebi'uun "haala adeemsa marii sana miidhaa danda'u kamirraayyu" akka of eeggachuu qabqan Sudaan gaafatteetti.
Sudaan ibsa baaste kana keessatti mariin dhimma Hidhaa Haaromsaa Itoophiyaa kana irratti taasifamu fedhii biyyoota sadanii haala guutuu danda'uun akka milkaa'uu qabu fedhii guddaa akka qabdi agarsiifteetti.
Dabalataan ibsi Sudaan kun gaaffii biyyattiin yaada murtee manni maree ministeerotaa Liigii Arabaa Masiriin deggaruun torban darbe baaserratti qabdus ifa godheera.
"Wixineen yaada murtee dhimma Hidhaa Haaromsaa abbayyaarratti Masiriin dhiyaate irratti Sudaan gaafii kan dhiyeessite yaadni Sudaan qabdu kan hin gaafatamneefi miira marii waliigaltee uumuudhaaf taasifamaa jiru kan fayyadu waan hin taaneef," jedha ibsichi.
Mootummaan Itoophiyaas, 'yaada murtee 'Liigiin Arabaa Masiriin deggaruun baasedha' jedhe guutummaan guutuutti akka hin fudhanne ibsa torban darbe baaseen agarsiisee ture.
Sudaan yaada murtee Liigii Arabaafi marii Hidhaa Haaromsa ilaachisuun gaggeefamaa jiru ibsa Dilbata kaleessa baasteen booda dubbi himaan Ministeera Dhimma Alaa Masirii biyyi isaanii gammadduu akka hin taane Ijipt Tuudey gabaaseera.
Dubbi himaan Ministeera Dhimma Alaa Masirii Ahimad Hafiiz ibsa kennaniin Masiriin wixineen yaada murtee Liigii Arabaa ilaalchisuun bakka bu'oota Sudaaniif guyyoota dursuun akka beekan taasisuu isheefi akka fudhatanillee ibsaa turanillee yaada kamillee aanga'oota Masiriitiif akka hin kenniin eeraniiru.
Obbo Ahimad Hafiiz akka jedhanitti Sudaan boodarra yaada murtee sana dadhabaa taasisu yaada fooyya'insaadha jettu dhiyeessuu ishee dubbataniiru.
Dabalataanis gaaffii aanga'oota Sudaanii bu'uura godhachuudhaan maqaan Sudaan akka keessaa ba'uuf sanada yaada murtee sana keessaa akka ba'u taasifameera jedhan.
Ministeerrri Dhimma Alaa Itoophiyaa dhimmicha irratti ibsa baaseen Liigiin Arabaa marii dhimma Hidhaa Haaromsaa Abbayyaa irratti taasifamaa jiru dubbii dhugaa jirtu osoo hin hubatiin yaada murtee kenneen akkasumaan dunuunfateedhuma deggersa isaa kennuun akka isa gaddisiise mul'isee ture.
Mootummaan Itoophiyaa ibsa baaseenis yada ejjennoo Sudaan murtee fudhachuu dhiisuun qabatte dinqisiifateera. Ejjjennoo Liigiin Arabaa dhimma Hidhaa Haaromsaa irratti dabarse, "Sudaan irra deebiyuun sababii qabatamatti amanuufi haqaaf dhaabbachuuf ejjennoo qabdu agarsiisuu ishee," dinqisiifateera ibsi Itoophiyaan baaste kun.
Ibsa Itoophiyaan basteen booda Ministeerri Dhimma Alaa Masirii ammoo ibsa Ministeera Dhimma Alaa Itoophiyaa kanaan "sirrii kan hin taanee, kan dippilomaasummaa hin qabneefi Liigii Arabaafi miseensota Liigichaa irratti aggammii fudhatama hin qabnedha," jedheera.
Itoophiyaa marii marsaa dhumaa Guraandhalaa 20,20 Waashingiteenitti qophaa'erratti argamuun wixinee akkaataa bishaan itti guutamuufi gadi dhiifamuu qabu irratti Ameerikaan qopheessite mallatteessuu diduun yeroo 'marii dabalataa na barbaachisa jechuushee ni yaadatamma. Kanaan walqabatee ibsa Ministeerri Maallaqaa Ameerikaan baasee ture ammoo mormiin gama Itoophiyaatiin mudateera.
Masriin sanada waliigaltee qophaa'ee ture mallateesitullee biyyoonni hundinuu osoo hin mallatteessiin dura Itoophiyaan Hidhaa ijaaraa jiru kana bishaan guutuu akka jalqabuu hin qabne ibsi Ameerikaan baaste dhimmicha caalaa walxaxaa taasiseera. Aanga'oonni Itoophiyaas, sanadni dhiyaate kan mirgaafi faayida keenya miidhudha jechuudhaan ifati mormaniiru.
Akka aanga'oonni jedhanitti, Hidhaan Haaromsaa Itoophiyaa Laga Abbayyaarratti baasii Dolaara 4.7n waggoota sagal dura jalqabame kun bara dhufu gariin humna ibsaa maddisiisuu kan jalqabu yoo ta'u ijaarsi isaa waggaa sadiin booda guutummaan guutuutti ni xumurama.


text:
Dubbii himaan Tokkummaa Mootummootaa Steefan Jaarik beela somaaliyaa keessaa kan ilaaleen ibsa kennaniin gargaarsa dhala namaa waan lama dubbatan. Kunis michoonni keenya kan Somaaliyaa keessaa akka jedhanitti, tokkoffaa roobnii baatii Eblaa fi Waxabajjii gidduu hin argamu taanaa, biyyattiin naannoo 6 keessatti hanga Waxabajii waggaa kanaatti beela’uuf kan jiran ta’uu dha.
Lammaffaan jedhan gatiin nyaataa dabaluun itti fufee gargaarsii dhala namaa hin dabalamuu taanaan rakkoo ta’uuf jira.
Ebla torba bara 2022 jechuun kaleessaa qabee karoorrii gargaarsa dhala namaa karoorfamee Doolaara Biliyoona 1.5 kan gaafate yoo ta’u kunis dhiiroora, dubartootaa fi ijoollee Miliyoona 5.5 kanneen akka hamaatti saaxilaman gargaaruuf oola jedhan.
Itiyoophiyaa kan ilaaleen nutiis taanee michoonni keenya ka biroon gargaarsa gara Tigraay kokolaataan dhaqqabsisuu hin dandeenye kan jedhan dubbii himaan Tokkummaa mootummootaa kunis Ebla tokkoo fi lama konkoolaataan nyaataa fi midhaan madaalamaa akkasumas konkolaataan tokko boba’aa fe’e gamas eega seenee booda ta’u ibsan.
Erga walakeessa Muddee dabree as gargaarsii keenya Tigraay ennaa seenuu kun kan jalqabaati jedhanii, yeroo ammaa walakeessa baatii Eblaa ga’uuf jirra jedhan.Baatii saddeet keessatti yeroo duraaf dhiyeessiin boba’aa karaa semaraa maqalee dhaqqabuu isaa dubbatan.
Jaarmayoonni gargaarsa dhala namaa kanneen Tigraay keeesssa uummata dhaqqabuuf rakkachuu isaanii kanaafis sababaan waan barbaachiisu dhaba irraa akka ta’e akkasumas tajaajilli barbaachiisan dhaabuun itti fufuu isaan, kunis tajaajiila Baankii, eleektrikaa, fi qunnqmtii dabalata jedha.
Uummata torban ja’a ja’an gargaarsa nyaataa argachuu qaban Miliiyoona 5.2 keessaa michoonni keenya fi nutii namoota Miliyoona 1.2 qofa dhaqqabaa jiru. Kunis baaatii 6 booda gargaarsii inni ammaa dhaqqabuu isaani ta’u dubbatan.


text:
Mudde 14,2015 Godina Lixa Shaggar Aanaa Jalduutti Mootummaan Abbaa irree Wayyaanee warraaqasaa biyyoolessa Oromiyaa FDG gaaffii Mirgaa Karaa Nagaan dhihaate Dura dhaavbbachuuf Uummata Oromoo Jalduu irratti Waraana bane, Jalduu Guyyaa sadiif Uummatni Waraanaa Raayyaa ittisa biyyaa fi waraana Agaazii Jedhamuun waraanama jira. Hanga ammatti namootni qabatamaan Wareegamaan bira ga’uun hedduu rakkisaa ta’aa jira. Jalduu Naannoo koluutti ilmaan Oromoo Kanneen Waraana gaggeeffama jiru keessatti wareegaman keessa;
1. Damissee Baayisaa
2. Milishaa Dhugumaa
3. Nimona Tilahuu
4. kebebaa Xaafaa,
5. Dirribaa Dabal,
6. Geeddafaa Guddisaa, kan keessatti argaman dabalatee ilmaan Oromoo hedduun kan Wareegaman ta’uun waraana guddaa hanga ammaa uummatarratti gaggeeffama jiru irraa tilmaamuun danda’amera.
Yeroo ammaa Godina Lixa Shaggar Aanota akka Gindabarat Magaalaa Abuunaa , Giincii Magaalaa Asgorii fi Magaalaa Amboo keessatti yakka
Waraanaa loltootni wayyaanee uummata Civilii irratti waraana banuun ilmaan Oromoo hedduu wareegamuun hubatame jira.
Mudde 14,2015 Godina Lixa Shaggar Aanaa Jalduutti Mootummaan Abbaa irree Wayyaanee warraaqasaa biyyoolessa Oromiyaa FDG gaaffii Mirgaa Karaa Nagaan dhihaate Dura dhaavbbachuuf Uummata Oromoo Jalduu irratti Waraana bane, Jalduu Guyyaa sadiif Uummatni Waraanaa Raayyaa ittisa biyyaa fi waraana Agaazii Jedhamuun waraanama jira. Hanga ammatti namootni qabatamaan Wareegamaan bira ga’uun hedduu rakkisaa ta’aa jira. Jalduu Naannoo koluutti ilmaan Oromoo Kanneen Waraana gaggeeffama jiru keessatti wareegaman keessa;


text:
Mootummaan Itiyoophiyaa gargaarsa misoomaaf arjoomtoota biraa argatee,mormitoota siyaasaa ittiin Ukkaamsuuf gargaarama jechuun, gareen mirga dhala namaaaf falmuu Human Rights Watch gabaasee jira.
Gabaasaan garee Human Rights Watch baase kun akka jedhuti, jiraatonni gandeen baadiyyaa keessaa yoo miseensoota paartii mormituu ta’an mootummaa biraa tajaajiila liqaa maallaqaa, gargaarsa sanyii midhaan facaafatanii,gargaarsa nyaataa fi bakka dahannaa hin argtan.
Garee "Human Rights Watch" jedhamuuf qorataa kan ta’an Been Rowulins, "angawonni mootummaa Itiyoophiyaa Qonnaan bultootaa fi Jiraatoota gandeen baadiyyaa bira dhaqanii maaliif Paartii deggertan bira demtanii gargaarsa hin gaafatan?" ittin jedhu, jedhan
Paartiin Itiyoophiyaa bulchaa jiru hawaasa adunyaatti iyyatee eega gargaarsa argatee booda garuu bu’a ofiif oolfata kan jedhan Mr Rowuliins adunyaa irratti biyyoota gargaarsa misoomaa guddaa argatan keessaa Itiyoophiyaan tokko tahuu dubbatan. Bara 2008 biyyoota gargaarsa arjomuun beekaman kan akka yunaaytiid steetes, Briteen fi jarmanii irraadoolaara Biliyoona 3 argatte.
"Mootummaan Itiyoophiyaa cunqursaa hamaa gageessuun, akkuma naamuusa warraa chaayinaa ykn Maa'ootti namoota maatii shan shaniin gurmessee dura ta’aa itti ramaduun, akka inni gara dura-ta’aa gandaatti gabaasu sana boodaas, sadarkaa sadarkaan haga oliitti gabaasuutti qindeessee jira" jedhu Mr.Roowulins.
Yunivarsitii Oslo keessatti professara waa’ee mirga-dhala namaa kan ta’an Kjetii Tronvoll immoo, gargaarsi misomaa haala gaariin Itiyoophiyaa keessatti hojii irra oole jedhu. "Tajaajilli hawaasummaa kan akka eegumsa fayyaa, barnootaa babal’ata jira, ijaarsii daandilee mallaqa misoomaaf argameen hojjataman" jechuudhaan kun hojii gaarii tahuu eeran.
Kana jechuun garuu, mirga siyaasaa cunqursuun callinsaan ilaalamuu qaba jechu miti kan jedhan Tronvoll, biyyonni gargaarsa arjoomanis haala rakkisaa keessa jiru, Sababiin isaas mootummaan Itiyoophiyaa kallattiin mallaqa argame sagantaa misoomaa irra oolchaa hin jiru jedhan.
Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


text:
Hujjaajota Lammiiwwan Biyya Keenyaa Kan Minatti miidhamanii hanga ammaatti eennummaan Isaanii hin beekkamin keessaa, Namoottan suuraa gubbatti argitan kunniin yeroo ammaa kanatti Hospitaala (JISR MINA) jedhamu keessatti yaalama irratti argamu.
Namoottan lubbuun hin jirre kan kutaa Reeffaa Naannawa Minaa Eddoo ( Mu’EYSIM) jedhamitti argamu keessatti argaman, maqaa isaanii guutuu yoo kennitan argachuu ni dandeessu.
Laakkoofsi Bilbilaa Kan Ministeera Fayyaa Biyya Sa’uud Arabiyaa, Odeeffannoo Kophxeesse:
Biyya Alaa Irraa Yoo Bilbiltan: 00966112125552
Sa’uudii Keessaa Yoo bilbiltan immoo: 937
Afaan Isin dhimma Itti bayuu Dandeettan, Afaan 6 yoo tahu, Jahan keessaa: Afaan Arabaa, Afaan Ingiliizii fii Afaan Fayansaayi.
Hanga Ammaatti Qabatamaan bay’inni namoottan Lubbuun Dabranii kan nu dhaqqabe 5 Gayee jira.
Innaa Lillaahi wa Innaa Ileeyhi Raaji’uun!
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
Yemmuu wal waraansii kaaba itiyoophiyaatti irra deebi’ee jalqabame itti fufee jiru kanatti Xiyyaarri waraanaa nam-malee Ykn Droniin Roobii har’aa ganama magaala Maqalee keessaatii haleellaa bakka Lamatti raawwateen yoo yarate namoottan 10 ajeesuu isaa hogganaa Hospitaalaa Haayider Maqaleetti argamuu waabeffachuu dhaan gabaasaaleen bahan ibsanii jiru.
Gabaasaan VOA Freed Harteriin Finfinnee irraa gabaasnii qindeesse kan waabeffate, Daarekteerri Hospitaalaa Haayider Dr. Kibroom Geberesilaasee akka jedhanitti haleellaan jalqabaa kan raawwatame akka lakkoofsaa Itiyoophiyatti Roobii ganama Sa’atii 1:30 irratti.
Haleellan lammaffaan booda taasifame kan xiyyeeffate bakka jireenyaa kan Siviilotaa irratti akka ta’ee kan ibsan Dr. Kibroom namoottan Kudhan du’anii alatti nomoonni Hedduun madaa’anii garaa hospitaalaa dhaqaa jirachuu isaanii ibsaniiru.
Haakimiin hospitaala Hayyider madda oduu Rooyitersitti dubbatan akka jedhanitii haleelan lammataa namootaa warra haleelaa jalqabaatiin miidhaman gaargaaraa jiran irratii miidhaa geesisee jira.
Gabaasaan VOA Mulugeetaa Atsibahaa bakka balaan kun qaqqabe deemuudhaan Maqalee irraa akka gabaaseetti haleellan sun kan raawwatamee bakka jireenya Siviilotaa kutaa magaalaa Adii Haqqii jedhamu ,ganda Daagim Ambaasel keessatti kan raawwaateedha. Balaa kanaanis namoonni 10 du’anii 13 madaa’uu isaanii haanga’ootaa hospitaalaa waabeffachuudhaan Mulugeetaa Atsibahaa ibsee jira.
Haleellaa xiyyaaraa kan irratti mootummaan Itiyoophiyaa ifatti deebiin keenne amma ammatti hin jiru.
Gama biraatiin hoogganaan waraanaa TPLF, Taaddesee Werredee kaleessa ibsa kennaniin humnoonni Tigirayaa magaalaa Shiraaroo,” jechuu isaanii maddi oduu Ajaansi Firaansi Pirees gabaasee jira. Maddi oduu kun akka jedhutti, magaalaan Shiraaroo Tigiraay Kaaba Lixaa keesssatti naannoo daangaa Ertiraatti kan argamtu yoo tahu, bakka kanatti humnoonni Tigiraay loltoota mootummaa Itiyoophiyaa fi Ertiraa jalqaba baatii Fulbaanaa kana irra haleellaa nu irratti banan, jedhan of irraa deebisuuf kan lolaa jiran tahuu dubbatan.
Dilbata dheengaddaa hoggantoonni mootummaa naannoo Tigraay dhukaasaa dhaabuu fi waldhabiinsichaa karaa nagaadhaan xumuruudhaaf fedhii akka qaban ibsuun isaanii kan beekamuu yemmuu ta’u ergasii as Kaaba,kibbaa fi lixa Tigraay keessatti lolli cimaan itti fufee jiraachuun isaa beekameeraa.
Haaluma walfakkatuun dhaabanii miti mootummaa “OLLAA” jedhamee beekamuu marii nageenyaa waltibu’insa kaaba itiyoophiyaa keessaatti jiruu hiikuudhaaf taasisamaa jiru irratti ibsaa baaseen , mariin taasifamuu’adhhaf karoorfaamuu kamuu rakkinaa guutummaa biyyatti keessuumaa Oromiyaa keessa jiru irrati akka xeyyeefachuu qabu ibsee jira.


text:
Bitootessa 10,2015 Mootummaan Wayyaanee EPRDF/TPLF/OPDO jechuun of waamaa jiru Sochii warraaqsa dargaggoota barattoota Oromoon irratti qabsiifama jiruun yaaddoo fi dhiphina keessa seenuun Mooraa Yuunibarsitii Jimmaa irratti dabballootaa fi poolisoota isaa bobbaasuun sakkatta’insa gaggeessa jira.
Sochiin warraaqsa FDG goototni Qeerroon barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa qabsiisaniin walqabatee, sochiin kun haalan jabachaa jiraachuu fi itti fufinsa qabachuu irraan mootummaan abbaa irree Wayyaanee waan qabee gadhisuu walaaluudhaan sochii kana duubaan kan jiru ABO dha. hojjeetootni mootummaa, barsiisota, fi poolisotni illee sochii kanatti ijaaramanii jiru jechuun baala lafaa sochootu hundaa ija shakkii guddaan ilaaluu irraa bakka argan hundatti dhaabiitti mirga namaa sarbuun sakkatta’insa seeraan alaa gaggeessa jiru. Keessattuu Mooraa Yuunibarsiitii Jimmaa arfan Mian Cumpas, mooraa Business anda Economics, Mooraa Agriculture fi Mooraa Saayinsii fi Technology irratti sakkatta’insa balbala ittin ol gara mooraatti seenanii fi gadi ba’an irra poolisoota isaa hiriirsisuun sakkatta’insa seeraan alaan muddama seene jira.
Sochiin Warraaqsa FDG gootota dargaggoota Qeerroo Oromoon qabsiifame bakka hundatti haala walfakkaatuun jabaatee itti fufaa jira, keessattuu sochiin warraaqsa gootota barattoota Oromoo dhabbiileewwaan barnoota olaanoo fi manneen barnoota sadarkaa 2ffaa dabalachuun walduukaa socho’aa jiraachuun mootummaa wayyaanee muddama guddaaf saaxilaa jira. Warraaqsi gootota barattoota Oromoo dhaabbilee Barnoota olaanoo Jimmaa, Wallaggaa, Amboo, Adaamaa, Harammayyaa, fi madda Walaabuu keessatti daran jabachaa jiraachuu maddeen keenya bakka hundaa gabaasa jiru. Hogantootni Sochii Warraaqsa FDG sochii bilisummaa uummata keenyaa gonfachiisuuf gaggeessa jirru mudamuun sakatta’insaa fi raafamni wayyaaneen argisiisuu kamuu dhaabuu hin danda’uu FDG jabaatee bakka hundatti itti fufa jechuun dhaamsa dabarsuun uummatni Oromoo bakka jirtan hundaa ka’uun sochii kanatti hirmaachuun mootummaa abbaa irree dhabamsiisuuf yeroon warraaqsi bakka hunda qabsiifamu amma waan ta’eef bakka jirruu hundatti dirqama Oromummaa bahuu qabdu jechuun itti fufuun wamicha gochaa jiraachuu beeksise.


text:
Addunyaa kana irratti , Bilisummaan tolaan argame gonkumaa hin jiru. Hundumtu wareegama qaqqaalii ijoolleen isaanii gara kuteenyaan kaffalaniin Injifannoo gonfatan. Mirgi kan sarbamu abaarsaan miti . humnaanii . dhiiga Ummata gabrummaa jala tursu barbaadan sanii dhangalaasaniiti . Qabeenyaa saamuuf jecha, hammeenya gara jabiinaa dhala namaa irratti hin raawwatamiin irratti raawwatanii nama gabroomsan. Addunyaa kana irratti tokko isa tokko liqimsee jiraachuuf lubbu galaafata. Nama gabroomsuuf falli jiru kana qofaadha. Kan gabroomsuu barbaadan gama hundaan laamshessanii cabsan. Warri bara amma kana nu gabroomsan , siree tolaa irra nu ciibsanii ykn nu kunuunsanii miti kan gabrummaa jala nu jiraachisuuf tattaafatan.
Oromoon ega humnaan cabee kaasee mootootiin Itoophiyaa bulchan, Ummata keenya miliyoona ja’aa ol galaafataniiru. Ummata miliyoonaan lakkaa’amu Biyya abbaa isaa keessaa ari’anii tajaajiltuu warra adii fi kanneen biro taasisaniiru. Hidhaan kan gidirsaa jiran, qe’ee keenya irraa kan buqqisanii jiran, jireenya dararaaf kan saaxilan lakkoofsa hin qabu.addatti har’a Ummata kana gama hundaan rakkoo hawaasummaa keessa galchanii gargar facaasanii isa bituuf hammenya hiriyyaa hin qabneetu irratti raawwatamaa jira. Kun nuun nu cabsuuf filmaata tokko malee kan nu irratti raawwataniidha. Nuutiwoo ??????????gaaffii jabduun kanaaf deebii kennuu qabna. Diinni akkasii nu fuuldura ega jiraate , waan nu eeggatu beeku qabna. Ummati Oromoo gara jabiina barachuu fi hojiin argisiisuu qaba. Yakki yakka hunda caalu nu irratti raawwatamuun kan wal gitu ,qabsoo hadhaawaa gaggeessuun dirqama keenyadha. Kanatti tarkaanfataa jiraachuu hunduu beeku qaba. Addunyaa fi diinatu filmaata kana nu kaa’e.
Oromoon maal gara jabinni diina keenyaa jedhee akka ciilalluu of keessa maratee taa’u yoo jiraate , kan umama isaa irraa rakkoo qabuudha. Har’a sadarkaan irra jirru, jiraachuu ykn dhabamuu , of oolchuu ykn diinaan dhabamuudha. Har’a qabsoon itti jirru kan keessa ilaallatan miti. Lakkii nu dhiisaa jennee yeroo itti himnnus miti. Jiraachuf ammo, waan itti jirru irraa duubatti yoo jenne kan ciraa itti lafa irraa dhabanuudha. Kan funyaan nu hdahe funyaan dhoofnee, kan nu hamate nu hammatinee deebii kan itti kenninuudha. Kun ta’u baannaan, ykn laafannaan diinni sadarkaa nuuti isa dura dhaabbachuu hin dandeenye irra ga’a. Qabsoon oromoo lola harkaan adeemsifamu keessa kan seeneedha.
Diinni keenya kan nyaate deebisee bulgaafachuu isaatiin waan nu dhiphisu hin qabu. Nuuti kan gaafachaa jirruu, Biyya abbaa keenyaati. Halgaan Biyya keessaa fi alaa kan nu gaafachaa jiru, Biyya abbaa keenyadha. Isaan hegaree isaaniitu isaan yaaddeessee , waan nyaatan isaan bulgaafachiisaa jira. Jaallaatanis jibbanis, jireenyi Amahaaraas ta’ee Tigiree , Jireenya Oromoo fi Oromiyaa irratti hundaa’a. kanaaf waan nuun nu dhiphisu hin jiru. Jarri Itoophiyaa Itoophiyaa jedhanii mankaraaran , jechi Itoophiyaa jettu kun haguuggiidha malee, iyyi isaanii jireenyi keenya badee jechaa jiran. Jarri namni maal naan jedhu hin beekne, Hayilasillaasee har’a lubbuun hin jirreef amma dhiphatan, Oromoo har’a lubbuun jiruuf gonkumaa hin dhiphatan. Nuuti garuu , Amaara kaleessaa fi har’aa jennee garaa laafnaaf.


text:
Afaan hojii :- Afaan Jarmanii, Faransaayii, Xaaliyaaniifi Roomeenish
Bulchiinsi:- Sirna Federaalummaa Paartii baayi’ee
Dimookiraasii:-Kallattii (Direct Democracy)
Sirna caasaa Federaalummaan kan hunduufte:- A.L. A.Fulbaana 12 bara 1848
Baayi’inni uummataa:- A.L.A bara 2014 akka lakkaa’ametti 8,211,700
Galiin tokkoon tokkoon namaa:-Doolaara US Ameerikaa 58,731. Adduunyaarraa sadarkaa 9ffaadha.
Qrshiin biyyattii :-Farankaa Siwiiz.(Swiss franc)
Biyyi Siwiizer laand Awurooppaa dhihaafi giddu galeessa gidduutti kan argamtu si’a taatu karaa kibbaa Xaaliyaanii,Karaa dhiyaa Faransaayii,Karaa kaabaa Jarmanii,Karaa bahaa Ostiriyaafi Keleshiti wajjin waldaangessiti
Siwiizer laand karra galaanaa tokkolle kan hinqabne si’a taatu, Biyya sirna dimookiraasii dhugaa qabdudha.Magaaloti gurguddaa; Zuurikiifi Jeneev jedhaman sadarkaa adduunyaarratti faayidaa diinagidee isaaniitiin beekamu.Siwiizer laand hamma A.L.A bara 2002 tti adduunyaarratti gartuu biyyoota adduunyaa eenyullee hinturre.Garuu A.L.A bara 2002tti miseensa mootummoota gamtoomanii taate.
Fannoon diimaa (qaxaamurri diimaa) adduunyaalessaa yeroo jalqabaaf kan hundeeffame biyyattii kana keessattidha. Kan hundeesses Henerii Duunaadha.Teessoo dhaabbilee adduunyaa baayi’ee ta’uun isheemmoo,adda ishee godha.Isaan kunniin keessaa magaalaa New Yorkitti aansee teessoo mootummoota gamtoomaniifi waldaa gabaa bilisaa Awurooppaadha.Siwiizer laand keessa uummattooti jiraatan afaan afur dubbatu.Isaanis:Afaan Jarmanii,Xaaliyaanii,Faransaayiifi Roomaan dubbatu.
1.Afaan Jarmanii % 63.5
2.Afaan Faransaayii % 22.5
3.Afaan Xaaliyaanii %8.1
4.Afaan Roomaan %0.5
Amantii
1.Kaatolikii Roomaa % 38.21
2.Siwiss reform church % 26.93
3.Islaam % 4.95
4.Protestaantiin % 2.89
5.Ortodoksii % 2.14
6.Kan amantii hinqabne %21.42
Dhaabbileen adduunyaa Siwiizer laand keessatti argaman
Siwiizer Laand teessoo waajjira
1-Muummee mootummoota gamtoomanii durii (League of nation)
2-Mootummoota gamtoomanii lammaffaa(UN)
3-Waldaa fannoo diimaa adduunyaa
4-Waldaa ji’a diimaa adduunyaa
5-Waajjira dhaabbata fayyaa adduunyaa ( WHO)
6- Waajjira waldaa hojjettoota adduunyaa ( ITU)
7-Waajjira kooluu galtoota adduunyaa (UNHCR)
8-Waajjira daldala adduunyaa (WTO)
9-Waajjira qabeenya qilleensa adduunyaa
Kanneen kanaa oltti ibsaman malee teessolee dhaabbilee adduunyaa dhibba lamaa ol ta’an taatee tajaajilti.
Siiwizer laand biyyoota adduunyaarratti qabeenyaan badhaadhoman keessaa adda dureen kan beekamtu si’a taatu,sirna diimokiraasii gaarrii ta’e kan qabduufi mirgi namoomaa kan keessatti kabajame, uummattooti ishee sadarkaa jireenyaa gaariin keessa jiraatanidha.
Akka galmee dhaabbata maallaqa adduunyaatti (I.M.F) adduunyaa irratti biyyoota qabeenya guddaa (GDP) galmeessisan saddeetti keessaa tokkodha.Keessumaa magaalaan Zuuriik jedhamtu adduunyaa irratti biyya qabeenyaan sadarkaa lammaffarra jirtudha.
Siwiizer laand lola waraana adduunyaa tokkoffaafi lammaffaa keessatti biyya kamiinillee hinweeraramne.Hinweerarres.Keessumaa Tibba lola waraanaa adduunyaa tokkoffaatti (A.L.A. bara 1917) hogganaan warraaqsa Ruusiyaa Viilaadmiir Eliyaanichi Uuliyaanoov Leeniin biyya keessa turedha.Siwiizer laanda teessoo mootummoota adduunyaa (League of Nations) jalqabaa turte.Kana malees gartuu loltummaa biyya kamillee miti.
Mootummaan federaala Siwiizer laand Pirezidaantoti torba waggoota afuriif kan ishee bulchaan si’a ts’u, isaan kunniin keessaa tokko waggaa tokkoof bulchaa ta’ee tajaajila.Waggaa itti aanuummoo isaa kaantu waggaa tokkoof bulcha.Sana booda isa itti aanutu itti dabra.Haaluma kanaan dabaree dabareedhaan waggaa tokko tokkoof bulchu jechuudha.Adduunyaarratti bulchinsi diimokiraasii ammayyaa kan Siwiizer laandidha.Uummati yoo murtii paarlaamaan biyyattii murteesse isaanii ta’uu dide,baayi’inaan hiriira nagaa ba’ee murtiiwwan paarlaamaan dabarse sana galagalshuufi (jijjiirsisuuf) mirga qaba.Kun immoo adda ishee godha.
A.L.A. bara 1815tti gumii Viyeenaa (Congress of vienna) godhame irratti,mirgi gartuu ta’uu dhiisuu (neutrality policy)) fudhatama argatee murtii raggaasifamedha.Garuu A.L.A.bara 2002 murtii kana kaastee miseensa mootummoota gamtoomanii taateetti.Garabiraa kan nama dinqisiisu Siwiizer laand hamma ammaatti miseensa gamtaa Awurooppaa ta’uu dhiisuusheedha. Uummattooti Siwiizer laanda miseensa gamtaa Awurooppaa akka taatuuf gaaffii dhiyaate yeroo baayi’ee kuffisaniiru.
Alaabaa Suwiizer laand gidduu mallattoon fannoo jira.Kunis Siwizer laand biyya waldaan fannoo diimaa yeroo jalqabaaf keessatti hundeeffame ta’uu ishee yaadachuudhaafidha.
Humni waraanaa Siwiizer laand dhiira qofaan kan gurmaa’edha.Karra galaanaa waan hinqabneefis humna waraanaa galaanaa hinqabdu.Namni lammii Siwiizer laand ta’e kamillee,biyyaasaatii alatti biyyaa kamiifillee miseensa waraanaa ta’uun dhorkadha. Haata’ullee malee miseensa waardiyyummaa Vaatikaanii Siwiiziif garuu nihayyamama.
Qulqullinaafi jabina isaatiin adduunyaarratti sadarkaa sadaffaarratti kan argamu sa’atiin Siwiis beekamaadha.Omisha warshaa biyya alaatti ergitu keessaa meeshota keemikaalaafi elektirooniksiidhaanis adduunyaarratti beekamtuudha.Burqaan humnaa biyyattii % 56 elektiriikiirraa % 39 immoo nukileerraarra kan argamu waan ta’eef biyyoota burqaa humnaa kaarbooniirraa walaba ta’een fayyadaman keessaa akka fakkeenyaatti ilaalamti.
Namni Siwiizer laand dhiirri, hamma umrii waggaa 80 tti, dubartiin hamma waggaa 84.7 lubbuun jiraachuu danda’u. Kun immoo adduunyaa irratti 1ffaa ishee godha.Baasiin fayyaa tokkoon tokkoon namni Siwizerlaandii,biyyoota Awurooppaa kaanii wajjin walbira qabamee yeroo ilaalamu kan Siwiizer laand olaanadha.Uummatishee 2/3 ta’u magaalota keessa jiraatu.
Imaammati gartu-hinqabnee (Neutrality policy) beekamtii argachuun uummata isheef miira walabummaa waan isaanii uumeef, keessumaa Baankoti Zuurikiifi Jeneev iddoo hoggantooti malaan maltooti biyyoota adduunyaa tokko tokko horii biyyaa isaanii dhoksanii keessa kaa’atan taatee tajaajilaa turteetti.Baankoti Siwiis A.L.A.bara 1714 kan hundeeffaman adduunyaa irratti baankota uumrii dheeraa qabanidha.
Sababiin gara biraa hoggantooti biyyoota adduunyaa tokko tokko, horii uummatasaanii saamanii dhoksaadhaan baankota Siwiisii keessa akka kaa’atan kan isaan jajjabeesse, seera baankii Siwiis A.L.A. bara 1934 tumamedha.
Seerri bara sana tumame, iccitii nama horiisaa baanki Siwiis keessa kaa’ate qaamni saaxile seeraan gaafatama jedha.Baankoti Siwiis naamusa iccitii eeguudhaan,akkasumas karaa waldhaansa fayyaatiin iccitiifi eegummsa dhukkubsataafi Doktora gidduu jirus akkasuma eegamaadha.Garuu A.L.A. bara 2010 iccitiin baankii Siwiizer laandii kun itti fufuu akka hinqabne Paarlaamaan biyyattii murteesseera. Sababiin kanaas hoggantoota biyyoota adduunyaa tokko tokko qabeenya uummattoota hiyyeessa biyya isaanii saamanii kaa’atan,baankoti Siwiizer laand dhoksanii kaa’uu hinqabn ejjennoo jedhurra waan ga’aniifidha.
Fakkeenyaaf biyya Afiriikaa keessaa mootii biyya Liibiyaa kan turan, Mohaammad Gaadaafii,Pirezidaantii biyya Misiraa kan turan, Husinii Mubaarekiifi Pirezidaantiin biyya Tuuniisiyaa kan turan, Biin Alii qarshii bilyoonatti lakkaa’amu kaa’atan akka hinsochoone dhorkiteetti.Isaan kunniin keessaa Doolaariin miliyoonii 662 kan Mohaammad Gaadaafii, Doolaariin miliyoonii 410 kan Husinii Mubaarekfi Doolaariin miliyoonii 60 immoo kan Biin Alii, akka hinsochoone qobqobbii irratti gooteetti.Kana malees Pirezidaantii Ayiverikoost kan turan Looreen Gaabgoo,Pirezidaantii Haayitii Michael Martelly,Pirezidaantii Filippiins Ferdinaand Maarqoos,Doolaarii miliyoonii 684, Pirezidaantii Naayijeeriyaa kan turan Saanii Abaachaas kan kaa’atan Doolaariin miliyoonii 645nis A.L.A.bara 2003tti gara biyyoota isaaniitti akka deebi’u godhameera.
Akkasis ta’ee Ammallee hoggantooti abbaa irreefi kanneenis horii doolaarii tiriliyoonii 2tti shallagamu iccitiinsaa akka eegametti baankii Siwiis keessatti argama.Akka galmee odeeffannoo tokko tokko ibsanitti yoo ta’e hamma hardhaatti doolaarii tiriliyoonii 2 iccitiidhaan kaa’ame keessaa tiriliyooniin 1.5 biyyoota Afiriikaafi bahaa giddu galeessaa keessaa kan saamamanidha jedhamee tilmaamama.
Masaraa Mootummaa Siwiizeerlaand
Yaa dubbistootaa ! yoo waa dubbisan waa irraa hubatu.Hammuma dubbisanis beekumsa dabalatu. Hardhaaf kanan sinii qabadhee dhiyaadhe kanuma.Jildii 12ffaa irrattimmoo gara biraan qabadhee dhiyaadha.
Saamu’eel Hordofaa Miijianaa tiin!


text:
Gareen seera tumtoota Ameerikaa bulchiinsi Traamp uggura Raashiyaa irra kaa’amee jiru utuu Kongiresiin hin mirkaneessin akka hin kaasne seera ittisu baasan.
Flynn ambaasaaddora Raashyaa waliin dhoksaatti mari’achuun dhiyeenya saaxilamuun seerri kun ba’uun barbaachisaa taasisee jira jechuu dhaan miseensa mana maree kan ta’an Adam Schiff tuuta oduuf ibsaniiru.
Marii Flynn geggeessan kamuu haa ta’u prezidaantichi uggura Raashiyaa irra jiru kaasuun eeyamamuu hin qabu.
Chiff akka jedhanitti dura taa’aa garee basaasaa Devin Nunes waliin kaleessa wal arganii hariiroo Flynn Raashiyaa waliin qaban akkasumas jiddu seeninsa Raashiyaa kan yeroo filannoo akka qoratamu mari’ataniiru.


text:
Sababaa El-Ninoo mudateen caamnii uumame haala roobaa jeequun laftii cite akka garagaluu gochuun akkasumas wabii nyaataa dhabsisee hiyyuuma kan hammeessu ta’uu gabaasni Jaarmayaan Fayyaa Addunyaa baase hubachisee jira.
Jaarmayaan kun biyyoota 15 irratti fulleeffachuun gabaasa baase keessaa Itiyoophiyaan tokko taatee jirti. Caama hamaa booda Roobni hamaan mudatu lageen keessumaa lageen lafa gad jedhaa irra jiran gutanii akka cabsanii ba’an gochuun, sababa ho’i hammaachuun kan ka’e namni hojii hojjachuu waan dadhabuuf jireenya hawaasaaa irratti dhiibbaa akka qabaatu ibsamee jira. Kana waliin wal qabatee dhukkuboonni ammaan dura Itiyoophiyaa keessatti hin beekamne mul’ataa akka jiran ibsameera.


text:
Prezidaant Doonaald Traamp sababaa Chaayinaan seera naga eegumsa biyyoolessaa haaraa kan Hong Kooong keessaa baastee booda Hong Kong giddu gala daldala addunyaa akka taatuuf deggersa addaa jiru kan addaan kan kutanii fi barattoota Chaayinaa Yunaayitid Isteetis keessa jiran irra uggura kan kaa’an ta’uu yoo beeksisan, Chaayinaan immoo ijaa ba’uuf dhaadatte.
Dubbi himaan ministrii dhimma alaa Chaayinaa Zaahoo Liijaan Wiixata har’aa tuuta oduuf ibsa kennaniin akka jedhanitti tarkaanfiin labsame kun dhimma Chaayinaa keessa akkaan kan seenuu fi hariiroo Yunaayitid Isteetis fi Chaayinaan qaban fi garee lamaan kan miidhu jedhan
Chaayinaan kana cimsitee ni balaaleffatti, jechi dantaa Chaayinaa miidhuuf US biraa dhiyaatu kam iyyuu deebiii cimaa Chaayinaa biraa dhaqqabsiisa jedhan.
Traamp Jimaata darbe akka jedhanitti seerri naga eegumsaa falmisiisaan sun uummata Hong Kongf balaa dhaa waadaa Chaayinaan akka isheen of dandeessu gale cabsa jedhan.


text:
Chaayinaan Taaywaan irratti dhiibbaa gootu itti fufuun akkasumas daawwannaa miseensonni kongreesa Amerikaa wal duraa duuba Taaywaan keessatti gaggeessaniif deebii kan ta’u, namoota siyaasaa kan Taaywaan irratti ugguura Vizaa fi kanneen biroo Kibxata har’a keessee jirti.
Chaayinaan Taaywaan mootummoota biyyoota alaa wajjiin qunnamtii akka qabaattu kan mormituu yoo ta’u kanaafis sababaa ishee, Taaywaan kan kootii jechuun dhiyeenya kana immo humna waraanaan kan qabachuuf jirtu ta’u ibsiti.
Dubbii himaan ministrii dantaa alaa Amerikaa Need Praayis waashingtan keessatti oduu gabaastotaaf akka ibsanti, Chaayinaan gara jalqaba baatii kanaatti, daawwannaa jilli kongreesaa Taaywaan keessatti gaggeessee kan ilaaleen deebii barbaachisaa hin taanee fi tuttuqqaa ta’e laatte jedhan.


text:
Gaazexessonni Sudaan gamtaa ooguuma isaanii yeroo jalqabaaf kan hundeessan yoo ta’u, kanneen kanaaf qabsa’aa turaniis kun fonqoolcha mootummaa waraannii gaggeessee booda, kaanfii gaarii bilbisummaa ijaaruuf gargaaru jedhamee jira.
Ooguuma Preesiif jecha waggoota 30 caalaaf kan qabsaa’aa turree sanaaf injifannoo dha jechuun Gaazexessoota keessa tokko kan ta’an Waleed Alnour dubbatanii jiru.Kanas hogganoota gamtaa kanaa filachuuf jecha sa’atilee hedduuf aduu keessa eega turanii booda kana jedhan.
Gamtaan Gaazexessootaa kun miseensoota 1164 kan qabu yoo ta’u, 659 Dilbata kaleessaa argamuun sagalee kennanii jiru.


text:
Humnootii mootummaa Fedeeraalaa fi kan Adda Bilisummaa uummata Tigraay giddutti,kallatti adda addaan wal waraansii itti fufuu isaa jiraattonni bulchiinsa nannoo Amaaraa kannen wal waraansatti dhiyoo jiran RSAf ibsanii jiru.
Godiina Gondar Dhiyaa konyaa Matammaa keessa namnii jiraatan akka jedhanti, naannoo daangaa Itiyoophiyaa fi Sudaan ti, har’a ganama wal waraansa jabaatu gaggeeffamaa ture.
Addi Bilisummaa Uummata Tigraay(ABUT) Sudaan keessatti leenjii fudhachuun achii irraa dhukaasa gaggeessaa jechuun, mootummaan Itiyoophiyaa ennaa himatuu kun kan jalqabaa miti.Garu, biyyi ollaa taate sudaan himata kana soba jettee jirti.
Hagayya 30 dabree kana sudaan Ambaasaaddara Itiyoophiyaa biyya ishee keessa jiran Yibelxaal Aimiroo Alenuu waamsisuun, xayyaara sudaan kan Adda Bilisummaa Uummata Tigraayiif meeshaa fe’e ture haleellaa kuffiifne jechuun ibsa ba’e irratti mormii qaban ibsiee turte sudaan.
Ambaasaadarichis xayyaarri sun Sudaan irraa ka’e samii daangaa Itiyoophiyaa cabsee seene jedhan. Ministeerrii dantaa alaa sudaan kan Ambaasaaddarri Itiyoophiyaa kun jedhan waan hundee qabu miti jedhee ture.


text:
Caamsaa 7,2016 Yuunibarsiitii Haroomaayaatti Barataa Muummee ‘Hydraulics and Water Resource Engineering’ waggaa 3ffaa kan ta’e Bilisummaa Gonfaa Birraatuu ganama har’aa humna tikaa mootummaa wayyaaneetiin ukkaamfame. Bilisummaa Gonfaa kanaan dura bara 2014 mormii dhimma ‘master plan’ Finfinneetiin walqabatee ka’erratti humna tikaan qabamee mana hidhaa ‘Maa’ikalaawwii’tti dararamaa ture. Barataan kuni dararama hamaa yeroo sana mana hidhaatti irra gaheen miidhaawwan fayyaa hedduuf saaxilamee ture. Yeroo dheeraaf achi keessatti dhukkubsachaa waan tureef dhumarratti miidhaan irra gahe lubbuuf sodaachisnaan gadi lakkisan. Barataan kuni ammas akkuma duraanii adamfamee humna tikaan ukkaamfameera.
1 thought on “”
-
Pingback: Oromia: #OromoProtests: Gabaasa Fincila Xumura Garbummaa (FXG) Oromiyaa 2016 (May) | OromianEconomist


text:
LibreOffice 7.4 Help
Kabalii Naanna'insa Unkaa sajoowwan akka gabatee kuusdeetaa ykn mulannoo deetaa too'atu of keessaa qaba. Kabalichii galmee isa dirreewwan of keessaa qabu isa kuusdeetaatti walqabatee jalatti mul'ata.
Kabalii Naanna'insa Unkaa galmeewwan keessa siquuf akkasuumas galmeewwan saaguu fi haquuf itti fayyadamuu nidandeessa. Yoo deetaan unka keessatti olkaa'amee, jijjiiramichi gara kuusdeetaatti darba. Kabalii Naanna'insa Unkaa akkasuumas fo'aa, gingilchaa, fi galmeewwan deetaatiif dalagawwan barbaachaa of keessaa qaba.
Sajoo kabala Naanna'insaa, kabala Naanna'insaa Too'annaa Caalaa irraa unkatti ida'uuf fayyadamuu nidandeessa.
The Navigation bar is only visible for forms connected to a database. In the Design view of a form, the Navigation bar is not available. See also Table Data bar.
Dalagawwan fooyinsa fi gingilchuutiin mul'annoo deetaa too'achuu nidandeessa. Gabateewwanii xabboo hin jijjiiraman.
Ajajii fooyi ammaa ykn gingilchaan galmee ammaa waliin olkaa'amu. Yoo gingilchaan qindaa'ee, sajoo Gingilchaa Fayyadami kabala Naanna'insaa irraa kakaa'aadha. Amalawwanii fooyinsa fi gingilchaa galmee keessaa, akkasuuma qaaqa Amalawwan Unkaa keessatti qindaa'uu nidandaa'a. (Amalawwan Unkaa - Deetaa - Amalawwan Fooyi fi Gingilchaa filadhu).
Himii SQL yoo unkaaf bu'ura tahe (Amalawwan Unkaa - caancala Deetaa - Madda Deetaa ilaali), kana booda dalagawwanii gingilchaa fi fooyii kan mul'atan yammuu himii SQL gabatee tokko qofaaf yammuu wabii tahu qofaaf, yammuu haalata SQL dhalootaa keessatti hinbarreefamne qofa.
Lakkoofsa kuusaa ammaa mul'isa. Gara kuusaa walitti dhufootti deemuuf lakkoofsa tokko galchi.
Gara galmee isa jalqabaatti sigeessa.
Gara galmee isa duraaniitti sigeessa.
Gara galmee isa ittaanuutti sigeessa.
Gara galmee isa xumuraatti sigeessa.
Kuusaa haaraa tokko uuma.
Galfataa deetaa haaraa tokko olkaa'a. Jijjiiramichii kuusdeetaa keessatti galmeefameera.
Galfata deetaa tokkoof baabbi sihayyama.
Galmee tokko haqa. Gafatichii haquun dura mirakaneefachuu barbaadda.
Refresh current control


text:
Gaa’ila Islaamaa.Lakk.8.3
Nikaah Hidhachuu-kutaa 3ffaa
Dhiirri fi dubartiin takka fedhii wal fuudhu erga qabaatanii nikaah hidhachuun jireenyaa halaalaa (hayyamamaa) gaggeessu danda’u. Ulaagaalee fi dirqamoota isaan irraa eeggamu yoo guutan warri shamaraa tole jechuun nikaah hidhuu qofa. Kanaan ala, namoota wal jaallatan lama addaan baasuf carraaqun akka harka namaa namarraa buqqisuuf carraaquti. Harki yoo buqqa’e faayda hin qabu. Namoota wal jaallatanii fi wal madaalaan yoo walitti hin heerumsiisin miidhaa baay’etu duuban dhalata. Miidhaan kuni beekkama waan ta’eef tarreessun hin barbaachisu.
Kutaa darbe keessatti dirqama guddaa nikaahaf barbaachisu keessaa tokko mahrii akka ta’ee ilaalle turre. Mahrii jechuun kennaa dhiirri tokko dubartii fuudhuf kennuudha. Hanga fi gosa mahrii iddoo nikaahatti murteessu danda’u. Erga murteessanii booda hatamtamaanis kennuu danda’a, gara boodaattis tursiisee kennu danda’a. Garuu hanga dagatamutti yeroo dheeraaf tursiisu hin qabu. Har’a immoo kan ilaallu wantoota sadii:
A- Hidhannaa Nikaah keessatti Sharxii Kaa’u
Yeroo nikaah dhiirsaa fi niitiin sharxii (ulaagaa) kaa’u danda’u. Sharxii kana bakka saditti qoodu dandeenya:
1ffaa- Sharxii kaayyoo nikaaha fi kaayyoo shari’aa waliin deemu
Fakkeenyaf niitin akkana jechuun sharxii kaa’u dandeessi: “Baasi anaa fi daa’ima kiyyaaf gahu narratti baasta.” Namtichi waan badaa kan hojjatu yoo ta’e, “Wanta badaa kana dhiisu qabda.” Jechuun ulaagaa kaa’u dandeessi.
Dhiirsis ulaagaalee kanniin kaa’u danda’a: Hayyama isaa malee manaa akka hin baane; wal-qunnamtiif akka isa hin dinne, qabeenya isaa gammachuu fi fedhii isaa malee akkanumatti cal’istee akka hin bittineessine fi kkf.
Sharxiin gosa akkanaa sharxii sirrii fi guutuun isaa dirqama ta’eedha. Isaan lamaan yommuu ulaagaalee armaan olii irratti wali galan guutuun ykn bakkaan gahuun isaan irratti dirqama.
2ffaa- Sharxiiwwan Kaayyoo nikaah ykn shari’aa faalleessan
Fakkeenyaf, niitin “Hayyama kee malee akka fedhetti manaa nan baha ykn masaanu tiyya irratti baasi hin baasin fi kkf” jechuun sharxii ka’uu. Yookiin dhiirsi “Mahrii siif hin kennu” jechuun sharxii kaa’u. Sharxiwwan akkana wanta shari’aan itti ajaje waan faallessuuf, faasida (sirrii miti). Kanaafu, hojii irra oolu hin qabu. Gabaabumatti sharxiin wanta halaala ta’e haraama taasisu ykn wanta haraama ta’e halaala taasisu, sharxii faasida (sirrii hin taanedha). Akkasumas, sharxiin wanta Rabbiin itti ajaje akka dhoowwan nama taasisu ykn wanta Rabbiin dhoowwe akka itti ajajan nama taasisu, sharxii faasida (sirrii hin taanedha).
3ffaa- Sharxii shari’aan itti hin ajajnee fi irraa hin dhoowwine
Fakkeenyaf, niitin ganda ishii keessaa akka ishii hin baasne ykn barnoota ykn hojii seera qabeessa ishii akka itti fuftuu dhiirsa irratti sharxii kaa’udha.
Sharxiiwwan kutaa darbee keessatti kaasnee fi sharxiiwwan armaan olii akka walitti hin buusne. Sharxiin yeroo darbe kaasne, sharxii shari’aan kaa’e fi namni fuudhaaf deemu kamiyyuu guutuu qabuudha. Sharxiwwaan armaan oli immoo wali galtee namoonni wal fuudhan wal jidduutti walii galaniidha. Sharxiwwan kanniin yoo barbaadan kaa’u danda’u, yoo barbaadan dhiisu danda’u.
B.Khuxbah
Namni sirna nikaah raawwatu yeroo nikaah jalqabu, Khuxbatul Haajaan jalqabuun ni jaallatamaaf. Abdullah ibn Mas’uud Khuxbatul Haaja akkana jechuun gabaase:
إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا وَمِنْ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلاَ مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلاَ هَادِيَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ
Innal Hamda lillahi nahmaduhu wa nasta`iinuhu wa nastaghfiruhu, wa na`uuzu billahi min shuruuri anfusinaa wa min sayyi’aati a`maalinaa, man yahdihillahu falaa mudilla lahu, wa man yudlil falaa hadiya lahu. Wa ash-hadu an laa ilaaha ill-Allahu wahdahu laa shariika lahu, wa anna Muhammadan `abduhu wa rasuuluhu.
Hiika jechoota: Inna-Dhugumatti, hamda-faaru, lillahi-Kan Rabbiiti, nahmaduhu-Isa faarsina, wa-fi, nasta’iinuhu-Isa gargaarsifanna, nastaghfiruhu-araarama Isa kadhanna, na’uuzu-maganfanna (eeggamna), min-irraa, shuruuri-sharriwwan, anfusinaa-lubbuu teenya, sayyi’aati-hamtuwwan, a’maalinaa-hojiwwan keenya, man-kan (nama), yahdihillahu-Rabbiin isa qajeelche, falaa-hin jiru, mudilla-kan jallisu, lahu-isaaf, man yudlil-kan Inni jallise, haadiya-kan qajeelchu, Ash-hadu(ragaa nan baha), An (akka), Laa-hin jiru, ilaaha (dhugaan gabbaramaan), illa (malee), Allaah (Rabbiin), wahdahu (Isa tokkicha), laa (hin qabne), shariika (hiriyyaa), lahu (Isaaf), anna (akka), abduhu (gabricha isaa), rasuuluhu (Ergamaa Isaa (Rabbii))
Hiika himaa: Dhugumatti Faaruun hundi kan Rabbiiti. Isa ni faarsina, ni gargaarsifanna, araarama Isa kadhanna. Sharriwwan nafsee teenyaa fi hamtuwwan hojiiwwan keenyaa irraa Rabbiin eeggamna. Nama Rabbiin qajeelche kan isa jallisu hin jiru. Nama Rabbiin jallise kan isa qajeelchu hin jiru. Rabbii Tokkicha shariika hin qabne malee dhugaan gabbaramaan akka hin jirre ragaa nan baha. Akkasumas, Muhammad gabrichaa fi Ergamaa Isaa ta’uu ragaa nan baha.
Ergasii Khutbaa keetitti Aayaata armaan gadii itti dabalii:
“Yaa warra amantan! Sodaa dhugaa Rabbiin sodaadhaa. Muslimoota taatanii malee hin du’inaa.” Suuratu Ali-Imraan 3:102
“Yaa namoota! Gooftaa keessan Kan lubbuu takka irraa isin uume, ishii (lubbuu takkatti san) irraa cimdii ishee uumee fi isaan lamaan irraas dhiirotaa fi dubartoota baay’ee facaase sodaadha. Rabbii ittiin wal kadhattanii fi firummaas [muruu] sodaadhaa. Dhugumatti, Rabbiin isin too’ataadha.” Suuratu An-Nisaa 4:1
“Rabbii ittiin wal kadhattanii” kana jechuun maqaa Rabbii kaasun wanta tokko wal kadhachuudha. Fakkeenyaf, “Rabbiif jedhi kana naaf godhi” jechuu.
“Yaa warra amantan! Rabbiin sodaadhaa; jecha sirrii dubbadhaa. Inni (Rabbiin) dalagaalee keessan isiniif tolcha, badiiwwan keessaniis isiniif araarama. Namni Rabbii fi Ergamaa Isaatiif ajajame, dhugumatti milkii guddaa milkaa’e jira.” Suuratu Al-Ahzaab 33:70-71
Sunan Ibn Maajaa 1892, Abu Daawud 2118
Ergasii gara haajaa fuudhaa heerumaatti seenu danda’a…
C. Iijaab fi Qabuul (Kennuu fi Fudhachuu)
Amma tarkaanfi dhumaa hidhannaa nikaah itti xumuran irra geenye jirra. Iijaab fi qabuul rukni (utubaa) nikaahati. Iijaab fi qabuul jechoota lama namoonni wal fuudhan lamaan walitti gammaduu isaaniitii fi walitti dhufuuf qophii ta’uu kan agarsiisuudha.
Iijaab– jecha waliyyin intalaa ykn bakka bu’aan isaa, “Sitti heerumsisee, siif kenne, nikaaha hidhee fi kkf” jechuun jecha dubbatuudha.
Qabuul– jecha dhiirsi, “Fudhadhe, fuudhaa heeruma kanatti gammade” jechuun dubbatuudha.
Jechoonni iijaab fi qabuul haala ifa ta’e fi bakka ragaaleen jiranitti ibsamu qabu. Qabiyyeen isaan lamaanitu kan wal simatu ta’uu qaba. Qabiyyeen yoo wal hin simatin nikeenyi sirrii akka hin taane taasisa. Fakkeenyaf, waliyyiin osoo akkana jedhe, “Mahrii kuma tokkoon ebaluun sitti heerumsiise.” Gurbaan fuudhu hedus akkana jedhe yoo deebise, “Mahrii dhibba saddeetin ebaluun fuudhaf fudhadhe ykn itti gammade.” Nikeenyi kuni sirrii hin ta’u. Sababni isaas, mahriin wal hin fakkaatu. Waliyyiin kuma tokko jedha, kan fuudhu immoo dhibba saddeet jedha. Kanaafu, hangi mahrii iijaab fi qabuul keessatti dubbatame wal fakkaachu qaba. Iijaab fi Qabuul akkaata itti dubbatan sheekkonni naannoo jiran nama gargaaru danda’u.
Ijaab fi Qabuuliin nikeenyi xumurame. Gurbaa fi intalli ajnabiyyah (nyaaphaa) waliif turan sa’aati kana booda niiti fi dhiirsa waliif ta’u. Kanaafu, namoonni ija shakkiitiin akka isaan hin ilaalle, nikaah ykn fuudhaa heeruma isaanii haa labsan. Karaan baratamaan nikaah itti labsan cidha. In sha Allah kutaa itti aanu keessatti ni ilaalla.
Kitaabban Wabii
Sahih Fiqhu Sunnaah -Jiildi 3,fuula 152-155, Abu Maalik
[1]Quest for Love and Mercy Fuula 84-86
Fiqhu Maysiir fii daw’il Kitaabi wa sunnati– fuula 296


text:
Irreechi mallattoo tokkummaa Oromoo fi ibsituu duudhaa Oromummaati.
Ijoo Dubbii Qeerroo Bilisummaa Oromoo
dursee, uummata Oromoo bal’aa kan biyya alaafi biyya keessa jirtan, kanneen mana hidhaafi dirree qabsoo jirtan Baga Ayyaana Irreechaa kan bara 2021 geessan jennee ergaa keenya isiniif dhaamu barbaanna!
Akka galmee seenaarraa hubachuun danda’amutti ayyaanni Irreechaa waggaa 3000 (kuma sadii) dura uummata Oromoo biratti kabajamaa tureera. Kana jechuun, kabajni ayyaana kanaa umurii dheeraa kan qabuufi seenaa saba Oromoo waliin walitti kan hidhatudha. Uummanni Oromoo utuu kolonii Habashaan cabee aadaafi eenyummaan isaa hin ukkaamamiin Hora Harsadee fi Laga Abbayyaatti ba’uun kabajaa turaniiru. Erga sirni mootii gonfoo kaabarraa dhufee Oromiyaa seenee garuu gosa gosaan bakka jirutti waggaa keessaa yeroo lama (Arfaasaafi Birraa) Malkaa fi Tulluutti ba’ee Irreeffata. Irreechi Malkaa (Birraa) ayyaana galateeffannaati. Bacaqii gannaa ba’anii, rooba hamaafi lolaa hamaa keessa kan nama baase Waaqa galateeffachuuf uummanni Oromoo Malkaa bu’ee marga jiidhaa qabatee Irreeffata. Akkasumas, waqtii Arfaasaa ammoo roobni nagaan akka roobu, lolaa hamaarraa akka baraaramu, arfaasaa nagaa akka qotatu uummanmi Oromoo Tulluutti ba’ee Waaqa uumaa kadhata.
Haata’u malee, bara bulchiinsa Minilik irraa kaasee ayyaanni Irreechaa kun ukkaamfamaafi dhorkamaa deeme. Mootummaa Dargii booda erga EPRDF aangootti dhufee asis Addi Bilisummaa Oromoo shororkeessaa jedhamee wayita moggaafamu namni ayyaana Irreechaa kabaju akka deeggaraa ABOtti ilaalamee Irreecha akka hin hirmaanne taasifamaa tureera.
Garuu, uummanni Oromoo Irreechi mallattoo tokkummaasaafi aadaa isaa ta’uu waan hubateef xiiqiidhaan ba’ee Irreeffachuu itti fufe. Irreeffachuu qofa utuu hin taane, uummatichi gabrummaa jala waan jiruuf aadaa isaa dhabuu hubatuudhaan Qabsoo Bilisummaaf taasifamuuf akka jabaatee itti hirmaatu bakka itti waadaa waliif seenu, bakka itti irbuu haareffatu ta’e.
Gabaabumatti, ayyaanni Irreechaa mootummaa abbaa irree Wayyaanee/EPRDF aangoorraa kaasuuf qooda olaanaa kan taphate, seenaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti yoomuu kan dagatamu miti. Waldaan Maccaa fi Tuulamaa ayyaanni Irreechaa kun akka kabajamu dhiibbaa waan taasiseef danqaan hedduu isa mudateera.
Addi Bilisummaa Oromoo bara 2011 erga Qeerroo Bilisummaa Oromoo hundeessee boodas dargaggoonni Oromoo akka Qabsoo Bilisummaa Oromootti makaman karaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo waamichi godhamaa tureera. Waamicha Qeerroo Bilisummaa Oromoo kanaanis Fincilli Diddaa Gabrummaa fi Xumura Gabrummaa itti fufee kufaatii Wayyaanee fideera.
Akka fakkeenyaatti kaasuuf, bara 2015 Qeerroon Bilisummaa Oromoo Irreecha Malkaa Hora Harsadee (Bishooftuu) irratti irbuu waliif seenanii qabsoo itti fufuuf waliif kakatan. Mana barumsaafi naannawa keessa jiraatan hunda keessatti qabsoo akka itti fufan, kaayyoo gootota wareegamanii akka galmaan ga’an waliif kakatan. Akkuma irbuu seenanitti manneen barnootaafi bakka jiran hundatti qabsoo itti fufuudhaan kufaatii Wayyaaneef sababa ta’anii seenaa qabsoo sabootaa keessatti seenaa adda ta’e galmeessan.
Ayyaana Irreechaa kana waggaa waggaan kabajuudhaaf qabsaa’ota hedduutu wareegama kaffale. Bara 2016 kufaatii maayii Wayyaanee jala ayyaana Irreechaa Malkaa Hora Harsadee irratti ilmaan Oromoo dhibbootaan lakkaa’aman bakka tokkotti dhuman. Kunuu ta’ee uummatichi wareegama kamuu kaffalee ayyaanicha kabajachuuf murteeffatee itti fufeera.
Ayyaana Irreechaa waggaa waggaan kabajamu kan Addi Bilisummaa Oromoo fi Qeerroon Bilisummaa Oromoo sadarkaa kanaan ga’uusaaf qooda olaanaa gumaachaniifi wareegama ulfaataa itti kaffalan bara kana bara 2021 kanas kabajamuuf jala bultiirra jirra.
Irreecha bara 2021 kana yommuu kabajnu qabsaa’ota hedduu mana hidhaa jiran yaadachaa isaaniis sagalee ta’aa, gootota Qabsoo Bilisummaa Oromoo irratti wareegamanii asiin nu ga’an yaadachaa akka kabajannu Qeerroon Bilisummaa Oromoo waamicha dhiyeessa. Kanuma waliin, simboo ayyaanichaa kan ta’e naamusa Oromummaa agarsiisaa, ibsituu sabichaa kan ta’e uffataalee aadaa fi faayaa Oromummaa calaqqisiisuun dabaalamnee akka kabajannu wal yaadachiifna. Haalli Irreechi kun itti kabajamu danqaa hedduu qabaatus, faajjii Qabsoo Bilisummaa Oromoo ol kaasnee, sirna mootummaa abbaa irree gita bittoota Habashaa gadi nurratti dhaabaa jiru isa dhumaaf ofirraa kaasuuf akkuma baroota darbanii irbuu keenya haa haaromfannu. Gootota Qabsoo Bilisummaa Oromoo galmaan ga’uuf har’allee dirree qabsoo jiran waliin dhaabbannee, hidhamtoota siyaasaa keenyaaf sagalee taanee nagaan ayyaanicha akka goolabnu dhaammanna.
Dhuma irratti, irra deebi’uun: hidhamtoonni siyaasaa Oromoo kanneen kutaalee Oromiyaa adda addaatti hidhamanii jiran, kanneen qabsoo kana fiixa basuuf ammallee dirree qabsoo jiran Waraanni Bilisummaa Oromoo, kanneen wareegama lubbuu kaffalan, bu’aa qabsoo fi wareegama keessanii kan ta’e Ayyaana Irreechaa baga geessan jechaa, uummaata Oromoo bal’aafis ayyaana milkiifi gammachuu akka isiniif ta’u hawwina.
Injifannoo Uummata Oromoof!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Onkoloolessa 1/2021
Finfinnee, Oromiyaa.
Share


text:
Adabbiin hidhaa waggaa kudhanii Miseensa Gumii Sabaa fi Qondaala Olaanaa ABO Obbo Amaan Fileetti murtaa’uun bu’ura seeraa hin qabuu jedhame.
Qondaalli olaanaa ABO kun Waxabajji 30 bara 2022 mana murtii magaalaa Shaashemanneetti dhihaachuun adabbiin hidhaa waggaa 10 kan itti murtaa’e.
Oduu gara biraatiin kaleessa jechuunis Waxabajji 24 bara 2014 Miseensi koree giddugaleessaa KFO Doktar Amaan Kanniisoo Harargee Lixaa magaalaa Cirootti qaamolee mootummaatiin ukkaamfamuu maatiin himaniiru.
Obbo Amaan Filee ajjeefamuu artist Hacaaluu Hundeessaa booda qondaalota ABO hidhaman keessaa tokko yoo ta’aan, qondaalota ABO magaalaa Finfinneetti hidhaman gaafachuuf wayita mana hidhaa dhaqan, namoota muraasa hudhamtoota gaafachuuf wajjin dhaqan waliin achitti hambifamuun hidhaman.
Ergasii as, Mana hidhaa bulchiinsa magaalaa Buraayyuu erga tursiifamanii booda, sababa beekamaa hin taaneen, waayila isaanii Gadaa Gabbisaa waliin Booranatti geeffamanii hidhaman.
Obbo Gadaa Gabbisaa erga hiikamanii booda, Amaan Filee ammas yeroo sadaffaaf bakka sababa beekamaa hin taaneen gara Shaashemanneetti geessuun hidhan.
Qondaalli olaanaa ABO kun erga hidhamanii as waggaa tokkoo oliif, himata shororkeessummaatiin himatamuun mana murtii magaalaa Shaashemanneetti deddeebi’aa turan.
Waxabajji 30, 2022 mana murtii magaalaa Shaashemanneetti dhihaachuun adabbiin hidhaa waggaa kudhanii akka itti murtaa’ee waayiloonni isaanii himaniiru.
Manni murtiichaa deddeebii ganna tokkoo olii booda olmaa Waxabajji 30 ooleen, adabbii hidhaa waggaa kudhanii itti murteessuusaa waayillan qabsoo isaanii OMN-tti himanii, himatni isaanitti banames ta’e murteen adabbii darbe kun bu’ura seeraa kan hin qabne ta’uu dubbatu.
Abbaan Alangaa bulchiinsa magaalaa Shaashemannees himata irratti qindeeffateen, yakka shororkeessummaa Labsii 652/2001 labasameen himachuusaa kan himan maddi OMN dubbise, labsichi bara 2012 keessa akka haqamee fi abbootiin seeraallee dhimmicha irratti wal falmaa turuu dubbatu.
Obbo Amaan Filee himannoo isaan hin himachiifneen himatamanii waggoota lama hidhaatti dabarsuun cinatti, murtiin haqa dhabeessi itti murtaa’uun isaan mufachiisuu isaas waayilli isaanii dubbisne himanii jiru.
Haala Waraanni Biliisummaa Oromoos ta’e ABO’n waggaa shan dura keessa tureef namni dhuunfaa har’a itti gaafatamuun sirrii mitii kan jedhan maddeen, himatni Obbo Amaan Fileetti baname kunis dhimmoota waggaa shan dura ABO waliin wal qabatanfaa ta’uu ibsu.
Himannoon isaan ittiin himatamanii adabaman kun bu’ura seeraa kan hin qabnee ta’uufi namni kun qondaalota ABO warra kaanirraa wanti adda isa taasisu akka hin jirres himanii, dhimmichi murtee siyaasaa ta’uu dubbachuun, uummatni Oromoo marti sagalee akka ta’uuf dhaamaniiru.
Oduu gara biraatiin guyyaa kaleessaa jechuunis Waxabajji 24, 2014 Miseensi koree giddu galeessaa KFO Doktar Amaan Kanniisoo Harargee Lixaa magaalaa Cirootii qaamolee mootummaatiin ukkaamfamanii fudhatamuu maatiin himaniiru.
Doktar Amaan Kanniisoo poolisii Oromiyaatiin qabamuu isaanii malee bakki isaan itti hidhamanii fii sababni hidhamuu isaanii haga yoonaa akka hin qulqulleeffanne maddeen keenya mirkaneessaniiru.


text:
Akeekkachiisa burjaajii!
Burjaajiin gama bilbila harkaa /mobaayilaan/ raawwatamu yeroo gara yerootti baramaa ta’aa dhufeera.
Namootni hedduus dhimma kana irratti odeeffannoo akka isin biraan geenyu nugaafachaa turtan.
Burjaajiin kun maamilli Itiyoo Telekoom tokko maamila biraatti ergaa barreeffamaa sobaa erguun maallaqni yookin yeroon qilleensaa /airtime/ akka ergamuuf gochuun kan raawwatamudha.
Wayita maammilli tokko gama bilbila harkaa /mobaayila/ isaatin maamila biraaf maallaqa yookin yeroo qilleensaa kennu dhaabbatni Itiyoo Telekoom immoo ergaa barreeffamaa mirkaneessituu erga.
Ergaan barreeffamaa mirkaneessituu kunis lakkoofsa dhaabbata Itiyoo Telekoom 994 irraa kan ergamu dha.
Haa ta’u malee burjaajessitootni ergaa dhaabbatni Itiyoo Telekoom ergu ‘copy’ gochuun yookin fakkeessanii barreessuun gara lakkoofa bilbilaa maamila isaan burjaajessuu barbaadanitti ergu.
Ergaan kunis “maallaqni haganaa yookin kuufamni yeroo qilleensaa haganaa sif ergameera” kan jedhudha.
Sana boodas burjaajessitootni nama ergaa barreeffamaa itti erganitti bilbiluun “dogongoraan kaardii mobaayilaa yookin yeroo qilleensaa sitti ergeera waan ta’eef naaf deebisi” jechuun gaafatu.
Maamiltootni Itiyoo Telekoom tokko tokkos maallaqa yookin yeroo qilleensaa itti hin ergamne gara lakkoofsa bilbilaa burjaajessitootaatti ergu.
“Burjaajessitootni akkuma ergaa gabaabaa namatti erganiin dafanii bilbilu. Kunis namni isaan burjaajessuu barbaadan yeroo waa’ee dhimmichaa itti yaadu yookin xiinxalu akka hin arganneefi” jedhu Itiyoo Telekoomitti manaajara Hooggansa Opireeshinii Burjaajii kan ta’an Salaamaawit Asaffaa.
Maallaqni yookin yeroon qilleensaa maamila tokko irraa gara maamila biraatti yeroo ergamu ergaan barreeffamaa mirkaneessituu kan ergamu gama lakkoofsa dhaabbatichaa 994 qofa akka ta’es Itoophiyaa Cheekitti himaniiru.
Dhaabbatni Itiyoo Telekoom burjaajessitoota irratti tarkaanfii fudhachaa akka jiru kan himan Salaamaawit Asaffaa, tarkaanfiin fudhatamus tajaajila maamilli sun argatu adda kutuufi dhimmicha qorachuunis maamilicha gara qaama seeraatti geessuu akka ta’es dubbatan.
Maamiltootni burjaajessitoota yoo argan lakkoofsa bilbilaa Itiyoo Telekoom 994 irratti bilbiluun, waajjira Itiyoo Telekoom dhiyeena isaaniitti argamu qaamaan deemun akkasumas gama miidiyaalee hawaasummaa dhaabbatichaa kunneen akka Feesbuukiifi Tiwiitaraan eeruu kennuu akka danda’anis himaniiru.
Odeeffannoowwan birootif akkasumas odeeffannoowan akka isinif mirkaneessinu barbaaddan nubiraan gahuuf marsariitiifi toorawwan midiyaalee hawaasummaa Itoophiyaa Cheek daawwadhaa.
ወቅታዊ መረጃዎችን ቀጥታ በኢሜልዎ ለማግኘት ይመዝገቡ
ያቀረቡትን የግል መረጃ በግላዊ መመሪያችን መሠረት እንጠብቃለን::


text:
Haala amma irra geenyeen siyaasaan Oromoo fi biyya sanii karaa dhanquu irratti deebitee jirti. Karaan tokko, kan amma qabanne kan wal loluu kun boollatti nu geessa. Karaan ji’oota muraasa dura ture, kan walhubachuufi tokkummaa sun ifatti nu baasa. Kan qajeelaa irraa haa kaanu.
Mootummaafi ABOn atakaaroo amma dhiisanii waliin cehuuf yoo murteessan ifatti ni baana. Kun kan ta’u
– ABOn akkuma waliigaltee mootummaa waliin godheefi waadaa ummataa seenetti siyaasaa lolaa dhiisee kan nagayaa geggeessutti yoo deebi’e; jechuunis WBOn bosonaa bahee humna nageenya Oromiyaatti yoo makame.
– Mootummaanis akkuma waliigalteefi amaanaa ummataa bakkaan gahuuf waadaa seene humna waraanaa kana barbadeessuu yaalurra ofitti fudhatee leenjisee humna nageenyaattii yoo make.
– Garri lamaanuu ololaafi waldoorsisuu dhiisanii ilaafi ilaameen mari’atanii filannoo nagayaafi bilisaatiif of qopheessutti yoo seenaan.
– Dhaabbileen hafan gara tokko goranii kaanitti duulachisuu dhiisanii garri lachuu daandii cehuumsaatti akka deebi’uu yoo carraaqqan
– Hayyoonni, abbootiin amantii, abbootiin gadaa fi ummanni baldhaan gamaa gamana goree ibidda lolaa ololaan itti shiduu irraa of qusatee gama lachuutti dhiibbaa gochuun karaa nagayaa qofatti akka deebi’an yoo yaale
– Dhimma keessoo keenyaa alagaatti walhimachuufi walabaaruu irraa of qusannee hulaa cufannee furutti yoo deebine
Gaafas karaa qajeelaa deemnee ifatti baana. Bilisummaa dhiigaan argamte kana kunuunsinee lafa qabachiifnee Oromoofi Itoophiyaas gara nagaya, dimokraasiifi misoomaatti ceesifna.
Kun ta’uu hafee daandii amma qabanneen yoo figne…jechuunis ABOn loltoota isaa galchuu dhiisee waraanaan injifadha yoo jedhe. Warri mootummaas obsaafi gorsaan dhimma fixuu mannaa lolaan daaraa goonee irra aanna yoo jedhan dubbiin bifa armaan gadii kanaan akka dukkana lammata hin ifnetti nu geessitu natti muldhata.
-ABOn waraana galchuu didee daran humna jabeeffachuu yaalutti seena ( eegalee jira)
– Mootummaan humna hidhate kana humnaan barbadeessuuf duula bana ( eegalee jira)
– Humna hidhate kana dadhabsiisuuf dhiheessa irraa kutuuf warra waraana waliin hidhata qaban jedhee shakku hidhutti seena ( eegalee jira)
– Warri WBO/ABO warra nu saaxilee nu qabsiise jedhu irratti tarkaanfii doorsisuu, reebuufi ajjeesuu fudhatu ( eegaleera)
– Mootummaan tarkaanfii kana irra aanuufi hidhaafi ajjeechaa miseensotaafi hogganoota ABOtti seena ( dhufaa jira)
– Warri ABOs bifa walfakkatuun tarkaanfii haaloo bahuu fudhachuu yaalutti seenu.
– Walshakkiinfi sodaan Oromiyaa haguugaa waan deemuuf shakkii qofaan miseensonni paartii biraa keessattu kan KFO mootummaan hidhamuufi doorsisamuu eegalu. Warri ABOs miseensota paartilee siyaasaa ODP deeggaranii adamsuutti seenu.
– Walshakkuu, balaaleffachuufi wal adamsuun kun bifa naannummaa qabachaa deemti ( eegalee jira)
– Qondaalonni mootummaa sadarakaa adda addaa jiran ‘shanee’ adamsuu sababa gochuun namootuma isaan morman garuu hidhata hin qabne haleeluu eegalu. Kun ammoo jibbi ummataa mootumaarratti akka cimu godha. Adadumaan qondaalota mootummaa kjiddutti walshakkiin uumamuun quba walitti qabuun wal ari’uun dhufti. Ibiddi alaa mana seene jechuudha.
– Yeroo Oromoofi Oromiyaan wal unkuran kana ormis caldhisee taa’ee hin laalu. Gara lachuufu ulee ergisa. Itti xiqqeessitee itti dabalii cabsi jedha. Ammaahuu eegalee jira…tokko ODPf kaan ABOf tifoozoo cimaa ta’anii ibidatti hafarsaa jiru. Kaayyoon isaanii Oromoon lamaan daddafee walqabatee daaraa akka ta’u, san booda daaraa keenyarra facaafachuufi.
– Ormis akka amma hawwu kanatti Oromoo waliin cabsee aangoo qabachuu hin danda’u. Oromiyaan jeeqmtee ollaan kun nagaya hin ta’u. Oromoon wal diigee Itoophiyaan hin jaaramtu. Wanti Oromiyaa keessatti ta’u hamtuufi toltuunis Itoophiyaa karaa akka qabsiisu waggoota shanan dabran agarree jirra. Sochiin Oromiyaa kophatti Itoophjiyaaf jijjiirama hin fidu osoo jedhanii dhufee jira. Maarree gaafa Oromoon lamaan waldadhabsiisee argan akkuma amalaa tuffiidhaan guutamanii aangotti harka hiixachuun hin hafu. Gaafa hiixatan isaanis alaa ‘xaalawa xaalaw’ dhiisanii ibidatti makaman jechuudha. Isaanis nutti dabalamanii ramacii abiddaa keessa galgalchuu eegalu. Jeequmsa niyya dhidhimsu kana hanqisuuf silaa akka biyya biraatii humna waraanaatu taaytaa fudhatee labsii muddamaatiin too’ata. Humni waraanaa biyti sun qabdu garuu ofiifuu morkiifi dhibdee sabaafi murnaa irraa bilisa waan hin taaneef adda hiramee lolatti hirmaata. Yugozlaaviyaatti waan ta’e mee dubbisaa. Itoophiyaan akka Yugozlaaviyaattis ripablika bilisaa ta’anitti adda babahuufuu carraa hin argattu. Waan sanirra hammaatetu dhalata. Walwaraansa xaxamaa hamaa keessatti kufti.
Scenario an armaan olitti katabe kun waan fagoo isinitti fakkaatuu mala. Jawaar akkanumaan sodaatee nu sodaachisa jettu ta’a. Na amanaa daandii atakaaroofi lolaa amma eegalameen deemnaan balaa ani armaan olitti tarreessee qofa mitii kan kanarra hamaa ji’a muraasa keessatti arguuf teessu. Dhaabileen siyaasaa Oromoo walhubatanii waliin deemnaan Oromiyaafi Itoophiyaa waan bal’oo hedduutti ceesisuu danda’u. Walafaan garagalanii lola amma eegalniin itti fufnaan Oromiyaas Itoophiyaas daaraa bubbeen fuute taasisu. Lola kana keessatti akka tifoozowwan gama lamaanii amananitti ABO barbadeessanii nagaa uumuun hin danda’amu. Akkasumas ODP qawween buusanii aangoo dhuunfachuu bira hin gahamu. Garri lachuu osoo waldhidhiitanii Oromiyaa, Oromoofi Itoophiyaas qabatanii boollatti kufu.
Kanaafuu yaa obboleeyyan kiyya osoo ijaan agarru boollatti nu hin naqinaa. Karaa qajeelaatti deebi’aa. Nagaya buusaa. Harka walqabadhaa biyya waliin ceesisaa. Yoo diddan silaa maal goona. Saba ni gorfanna. Rabbi itti kadhanna.
Nagayaan Oolaa
#Jawar Mohammed irraa


text:
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee
Kutaa Tokkoffaa
Uummatni Oromoo Minilikiin weeraramee; biyya isaa fi bilisummaa isaa erga dhabee kaasee hanga har’aatitti, bar-dhibbee tokkoo ol, haa xinnaatu haa baay’atu; haa dhiphatu haa bal’atu; tokko tokkeedhaanis haa ta’u bifa qindaayeen biyya isaa fi bilisummaa irraa fudhatame sana deebisee argachuuf qabsoo walirraa hin cinne godhaa as gahee jira. Kanaafuu, qabsoon bilisummaa Oromoo eessaa akka ka’e asitti bali’inaan ibsuun barbaachisaa hin ta’u. Sadarkaa qabsoon kun irra gahe fi maaliirra akka jirus har’a diinaafis ta’ee firaaf ifaa ifatti mul’achaa waan jiruuf isa kanas bal’inaan ibsuun akkasuma barbaachisa miti.
Wanti gadifageenyaan laalamuu qabani fi anis yaada kiyya irratti ibsuuf deemu garuu gaafii qabsoon kun garamitti (karamitti) deemaa jira? kan jedhu fi akkasumas qormaattota qabsoo kana keessa kaleessa turan, kan har’a jirani fi borus nu qunnamuuf deemani dha. Haa turtu haa daddaftu yookaanis haa dheerattu haa gabaabbattu malee, qabsoon tun gara xumuraatti akka dhiyaatte shakkii hin qabu. Haa ta’u malee, garamitti akka deemtu fi galii kam akka geessu beekuun rakkisaa dha. Maaliif yoo jedhame, hiikni kaayyoo qabsoo kanaatiif kennamu fi galiin xumura qabsoo kanaa maal akka ta’uu qabu mormisiisaa ta’aa waan jiraniifi. Maal jechuu akkan barbaade bal’inaan ibsuufan deema.
Dhugaa dha, haala har’a keessa jirru kana keessatti, wanti dursa argachuu qabu fi kaayyoo inni duraa (primary objective) sirna Wayyaanee nama-nyaataa kana kuffisanii; duguuginsa sanyii uummata Oromoorratti labsamee jiru kana xumura ittigodhuu dha. Namni tokko akka malee yoo beelaye waanuma dafee argate tokko nyaachuu barbaada malee kana ykn sana naa wayya jedhee filachhuu hin danda’au. Haalli uummata keenyaas isa kana wajjin walfakkaata. Uummatni keenya har’a nagaa fi bilisummaa dheebotee fi beelayees jira. Kanaafuu isa kana dafee argachuu qaba. Sana booda afuura galfatee, waan yeroo dheeraatti arguu barbaadu tokko bakkaan gahuuf carraas ta’ee hiree argata jechuu dha.
Waan ta’eef, galiin qabsoo kanaa inni xumuraa maal ta’uu akka qabus ta’ee maal ta’uu akka danda’u isa kana ykn sana jedhanii yeroo ammaa kana dubbachuun barbaachisaa miti. Haa ta’u malee, waan Oromoon barbaadu tokko jechuun waan uummatni bal’aan hawwu tokko kan murteeffatu abbuma dhimmichaa kan ta’e uummata bal’aa fi saba guddaa Oromoo ti. Jaarmayaas ta’ee gareen kamiiyyuu kana murteessuufi hin danda’an. Gabaabumatti, hiree ofii ofiin/ofiif murteeffachuu kan qabu uummata bal’aa Oromoo ti jechuu dha. Humni kamiiyyuu isaaf murteessuu hin danda’u. Kuni hundaafuu ifa ta’uu qaba. Fedhiin ykn hawwiin dhuunfaa fedhiis ta’ee hawwii saba guddaa kanaa ta’uu hin danda’u.
Egaa, waayee galii isa xumuraa qabsoo kanaa hamma kana ergan jedhe booda, qormaatota qabsoo kanaa laalchisee waan tokko tokko kaasuun yaala. Qormaata qabsoo kanaa bakkee saditti baasnee laaluu ni dandeenya. Isaanis: qormaatota kaleessa turan, kan har’a jirani fi kan boru mul’achuuf deemanii dha. Qormaatota kaleessa turan asitti bal’inaan kaasuun barbaachisaa ta’uu baatullee, garuu kan dabrerraa waa barachuuf akka nama gargaaru, isaan kanas yaada keessa galchuun barbaachisaa ta’a.
Qormaatota Qabsoo Bilisummaa Oromoo kaleessaa
Qormaatota qabsoo kana keessa turan hundaa kaasuu fi xiinxaluun waan laayyoodhumatti ta’uu miti. Kana godhuuf ogummaa seenaa fi siyaasaallee nama gaafata; dandeettii addaallee qabaachuun barbaachisaa ta’a. Gadifageenya dhimma kanaa warruma ogummaa akkanaa qabaniif dhiisee; garuu yaadan qabu dhimma kanarratti ibsuun yaala.
Akkuma seenaan ragaa ta’uu danda’u, yeroon ijaarsa Macaa fi Tuulamaa (M fi T) dura ture yeroo dukkanaa akka ta’ee dha. Maaliif yoo jedhame, sirna bittoota Habashaatiin jechuun Mootummoota Habashaa dhufaa dabraniin eenyummaa Oromoorratti duula hamaan godhamaa waan tureef, sababa kanaan immoo Oromoon quba walqabaachuun hafee; eenyummaan walootuu awwaalamuuf bool’a qarqara gahee waan tureef. Kanaafuu qormaatin cimaan yeroo sana keessa ture inni hangafti eenyummaa Oromoo fi saba kana badiirraa oolchuuf ture. Sababa kanaaf Sabboontoni Oromoo yeroo sanaa badii kana hubatanii mala barbaaduuf toftaa adda ta’een M fi T ijaaruu danda’an.
Asirratti wanti hubatamuu qabu sochiilee sana dura turan kan akka sochii Walloo, sochii Baalee fi kkf dagachuu kiyyaa miti. Qabsoon kun bifa qindaayeen yoom akka calqabe fi uummata dammaqsuun yoom akka ifatti mul’achaa dhufe ibsuufi. Qormaatotni yeroo sana dura turanis qormaatota kamiiyyuu gadi akka hin taane warra seenaa beekutu ragaa ta’u. Haa ta’u malee, qormaatotni bu’ureesitootni fi gaggeessitootni M fi T keessa dabran kan seenaan bara baraan yaadatuu dha. Injifannoo Sabboontotni M fi T yeroo sana galmeessantu qabsoo har’a akka ibiddaa boba’aa jiru kanaaf hundee ta’e.
Hundeeffama Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) kaasee hanga bara1991tti qormaatni cimaan ABO qunname karaa lamaani. Inni tokko diina wajjin qawweedhaan loluu yoo ta’u inni biraa immoo uummata keenya dammaqsuu fi akka caalaatti ofbaru taasisuu ture. Qabsoon Bilisummaa Oromoo ABOdhaan durfamaa ture rakkoolee fi qormaata adda addaa sana keessa dabree, bara 1991 injifannoolee gurguddoo galmeesse. Kana qofaatti hin hafne, bu’ura qabsoo yeroo sanaatu dhaloota har’aa, kan diinaaf hin jilbiiffanne fi gabrummaa baachuu dide, DHALOOTA QUBEE dhalche.
Bara 1991 dura mooraa ABO keessa ilaalchi siyaasaa fi ayidoolojiin adda addaa turanillee, jaarmayich kallacha qabsoo bilisummaa ta’e kun xinnaatee yoo xinnaate tokkummaa fi humna cimaa qaba ture. Osoo sana qabaachuu baatee, injifannooleen nuti har’a ittiin boonaa jirru kuni hunduu hin argaman turan. Kanaafuu ABOn har’a gareelee adda addaatti caccabee laafullee jaarmayaa kaayyoon isaa onnee fi sammuu Oromoo keessa jiruu dha yoo jedhame waan dhara ta’u natti hin fakkaatu. Kaayyoo inni ittiin ijaaramee fi qabatee ka’etu akka inni uummata Oromoo biratti jaalatamu isa taasise, taasisallee dha. Hoggantootni isaa balleessaa hojjetaniif; jaarmayaan kun har’a bakkee lamaa saditti caccabeef, qeeqamuu, tuffatamuu, arrabasamuu hin qabu. Waan inni nuuf godhe dagachuu hin qabnu jechuu kooti.
Qabsoon hanga bara 1991 ABOdhaan hogganamaa turte injfannoolee gurguddoo ta’an galmeessuu qofaa osoo hin taane, galiin qabsoo kanaallee maal ta’uu akka qabu ifa taasistee turte. Har’a garuu bara 1991 booda hanga sochiin uummta Oromoo bara 2015 eegalett, mooraan Qabsoo Bilisummaa Oromoo laaffachuu qofaa osoo hin taane, ayyaanlaalltummaan, obsa dhabuun, kaayyoo ifa ta’e dhabuun, safuu dhabuun, wal komachuu fi walqeequun (qeeqni ijaaraan gaarii dha), wal arrabsuu fi wal abaaruun, diina dhiisanii walirratti duuluun, ofitti-amanummaan hir’achuun,… kuni hunduu akka uumaman carraa argatanii turan. Ammallee amalootni kun mooraa keenya keessaa hin dhabamne. Amalootni akkanaa kun immoo qabsoo kanatti qormaata qofaa osoo hin taane, kaayyoo fi galii qabsichaallee gaafii keessa galchaa jiru. Dhimma kana “Qormaatota Qabsoo Bilisummaa Oromoo har’aa” jedhu keessatti laalla. Kutaa lammaffaa hordofaa.
Ulfaadhaa!
Hanga walitti deebinutti nagaatti


text:
Nagaan Waaqayyoo isiniif haa ta’u.Attam jirtu ?
Nanamana inni isin amanattan Waaqayyoo iddoo jirtanitti karaa hundumaa nagaatti akka inni isin eegu.
Waldaan Afaan Oromoo magalaa Stockholm keessatti mana nama dhuunfaatti eegaluun isaa wagaa lama yoo lakka’e illee iddoo itti wal-geenyee Waaqayyoon waliin Waaqeffannu magaalaa Stockholm keessaa argachuun keenya reefuu ji’a sadii guuta. Amma kunoo ja’a sadaffaa keenyatti Waaqayyo nu gargaaree Waldaan Warra Wangeelaa Oromoo Stockholm Ebla 30 hanga Caamsaa 1,2016 tti Sagantaa dadammaaqiinsa hafuuraa isa jalqabaa geggeessuuf karoorsitee jirti. Sagantaa kana irratti H/w Gammachiis Karrassaa Waldaa Oromoo Frankfurt ,Jarmanii irraa faarfataa Ashannaafii Daggafaa Waldaa Oromoo Oslo, Norway irraa hafeerree jirra.Sagantaa kana irratti yeroon Waaqeffannaa , yeroo dubbii Waaqayyoo waliin barachuu akkasumas rakkoo dhuunfaa fi kan sabaa irratti yeroo itti waliin Waaqayyoon kadhannu ni qabaanna. Sagantaa kana irratti hirmaachuun keessaniin Waaqayyo biraa eebba guddaa akka inni isinii roobsu hubannee nuyi warra waldaa kana geggeessaa jirruu fi saba Oromoo biyyaa Sweedenii keessa jiraatuuf immoo hiika guddaa akka inni qabu dabalee isin yaadachiisun fedha.
Kanaafuu, sagantaa keessan mijeeffattanii iddoo Waaqayyoo karaa tokko ykn karaa lama isinitti dubbatu kana irratti akka argamtaniif jaalala Gooftaan bakka geggeessitoota waldaa kanaa bu’ee hunduma keessan nan hafeera.
Eebbifamaa,
Luba Dureessaa Maabashaa
Luba Waldaa Warra Wangeelaa Oromoo Stockholm


text:
LibreOffice 7.4 Help
Galmee kitaabessaa LibreOffice dhangii HTML keessatti kuusuu dandeessa, kanaafuu iyya'aa saphaphuu keessatti arguu dandeessa. Yoo barbaadde, fuula xumuraa akkaataa keeyyata gubbaa fuula HTML adda ta'e maddisiisuuf yeroo hundaa akkaataa mul'ataa galmee keessaa waliin walitti firoomsa. Barreessaan LibreOffice battalumatti fuula geessituu tokoon tokkoo fuulaa of keessaa qabu uuma.
When you save a text document in HTML format, any graphics in the document are saved into the HTML document as embedded data streams. LibreOffice tries to keep the original format of graphics, i.e. JPEG pictures or SVG images will be saved into HTML as such. All other graphic formats are saved as PNG.
Durtii LibreOffice haalataa keeyyata gubbaa tokko fayyadamuuf, fakkeenyaaf, "Heading 1", keeyyata iddoo fuula HTML haaraan itti maddu barbaaddutti.
Faayilii - Erguu - Galmeewwan HTML uumuufiladhu.
Sanduuqakeessatti, haalataa keeyyataa kan fuula HTML haaraa maddisiisuuf fayyadamuu barbaaddu filadhu.
Daandi fi maqaa galmee HTML tiif galchuu, fi achumaan Kuusuu filadhu.


text:
Hir’ina vaayitaamin A: mallattoo fi furmaata!
MALLATTOO
■ Iji ofii halkan arguu dhabuu.
■ Iji ofii imimmaan dhabee goguu.
■ Qaamni ofii dhukkuba ittisuu dadhabuun infekshinoota adda addaan amma ammaa qabamuu.
■ Gogaa irratti mallattoon adda addaa ba'uu
■ Lafeen seeraan guddachuu dadhabuu.
KA'UMSA
■ Sooratawwan vaayitaminii kanaan badhaadhoo ta’an nyaachuu dhabuu.
■ Dhukkuboota addaa addaa, kanneen xuuxama soorataa hir'isan
■ Hir'ina nyaataa kanneen biraa akka hir'ina pirootiinii fi ayirenii illee hir'ina viitamin A ni fidu.
FURMAATA
■ Nyaatonni vaayitaamin A dhaan badhaadhoo ta’an soorachuu (Kaarota, dinnicha mi'ooftuu, hanqaaquu, fuduraalee fi muduraalee halluu keelloo fi burtukaanaa qaban, fudduraalee baalatti baat'atan akka salaaxaa fi raafuu)
■ Mana yaalaa deemuun vaayitaminii kana bifa qorichaan fudhachuu. Keessumaa daa'imman vaayitamina kana argachuu qabu.
Fayyaan Faaya
Dogoggora ykn miidhama AARII (anger) irraan dhufe irra aanuuf akkamiin of tasgabbeessuu dandeenya?:
*************************************
1. Jalaqaba waan hundaa, utuu hun tasgabbaa'iin waa DUBBACHUU dhiisuudha.
2. Erga xiqqoo tasgabboofnee aarii keenya IBSACHUU qabna. Akka aarre dhokfachuun gaarii miti. Kanaaf ofii keenyaa fi hiriyyaa baay'ee amannuutti haasa'uudha.
3. Yeroo aarii keenya ibsannu yeroo mara jecha "ANI" (I) jedhu fayyadamuu qabna. Fakkeenyaaf, "Inni kan na aarse" ykn "Isheen kan na aarsite" jechuu irra, "An kanin aaree," jedhanii haasa'uun gaariidha.
4. SOCHII QAAMAA (physical exercise) xiqqoo hojachuun aariin keenya akka tasgabboofnu taasisa.
5. Waan hojjannu ykn yaadnu irraa yeroo xiqqoof BOQONNAA fudhachuu qabna.
6. Waan nu aarsurratti xiyyeeffachuu dhiifnee maaltu aarii kanaaaf FURMAATA ta'uu danda'a jennee dafnee yaaduu jalqabuu qabna.
7. DHIIFAMA gochuun aarii irraa fayyuuf aangoo guddaa qaba. Kanaaf dafanii dhiifama gochuun baay'ee gaariidha.
8. Haga danda'an BAACUU fi TAPHACHUUN hedduu nama gargaara. Akka aarte utuma beektuu baacuu fi taphachuun gaariidh.
9. MAALOOTA TASGABBII (relaition methods) fayyadamuudha. Waantoota akka meditation , fi jechoota dubbii salphisan kan akka "kun waal salphaadha" (take it easy) jedhan irra deddeebanii fayyadamuudha.
10. Dhunarratti yoo waan hundaan tasgabbiin dhibe, maatii, nama nutti dhiyaatu, ogeessa sammuu, abbootii amantii fi kkf GARGAARSA gaafachuudha.
*****************
Fayyaan faaya
MATAA DHUKKUBBIIN yaala hatattamaa akka barbaadu agarsiisan (RED FLAGS OF HEADACHE):
---------------------------------------------------
1. Mataa dhukkubbii jalqabee daqiiqaa xiqqoo keessatti dhukkubbiin isaa garmalee cimee sadarkaa obsuu hin dandeenyerra nama geessisu.(Thundercalp headache)
2. Mataa dhukkubbii haala taa'umsa qaamaa (positional change) irraan garmalee namatti cimu ykn jijjiiramu.
3. Mataa dhukkubbii sochii qaamaa, waa hojechuu (exertion) qufa'uu, haxxifachuu fi kkf irraan nama eegalu.
4. Mataa dhukkubbii cimaa haaraa (kan duraan hin jirre) keessumaa namoota waggaa 50 olii yoo mudatu.
5. Mataa dhukkubbii yeroo mara buqqee mataa (head) irraa bakka tokko deddebi'ee dhukkubu.
6. Mataa dhukkubbii walitti fufaa (kan gidduutti hin fooyyofne ykn hin dhiifne).
7. Mataa dhukkubbii duraan dhukkubbii xiqqoo qabu fi daddafee deebi'ee hin dhufne yoo haala jijjiiratee garmalee haala duraa caalaa namatti yoo cimaa deemu.
8. Mataa dhukkubbii mallattoowwan biroo kan akka dhaqna gubaa, sochii dadhabuu kutaa qaamaa akka harkaa ykn miilaa, ulfaatina baay'ee hir'isuu of biratti qabatee deemu.
------------------------
Fayyaan Faaya


text:
Abbaan irree Alexander Lukaa-shenka Hagayya 9 kan geggeeffame filannoo wal dha’een deebisanii erga filatamanii booda Beelaarus keessatti muddamni siyaasaa itti fufee jira.
Beelaaruus keessa kanneen jiran miseensonni gareen mormituu filannoo walabaa fi haqaa akkasumas aangoo walitti dabarsuu gama ilaaleen angawoota Beelaarus waliin mari’achuuf gumii qindeessa biyyoolessaa hundeessan.
Lukashen-kaan yaada gaariin qooda adeemuu gumii kana irratti qorannaa kaka’umasa siyaasaa qabu geggeessuu dhaan miseensota gumichaa to’annaa jala oochan, kaanis biyyaa akka ba’an dirqisiisu dhaan kaan immoo ukkaamsanii akka butaman taasisan.
Dhugumatti Yunaayitid Isteets miseensi gumii qindeessa biyyoolessaa Maariyaa Kalesni-kaavaa Fulbaana 7 Minisk keessaa butamanii fudhatamuu, dubbi himaa kan ta’an Anton Roden-koo fi muummicha barreessaan gumii sanaa Ivaan Kiraautsoo Fulbaana 8 humnaan ari’atamuu ilaalchisee akkaan yaaddoftee jirti. Miseensi gumichaa Maaksim Zinaaki-s guyyaa itti aanu to’annaa jala oolan.
Yunaayitid Isteetis Ms. Kalees-ni-kaavaa fi uummati Beelaarus hooggana ofii karaa nagaa fi filannoo haqaa fi walaba ta’een mirga filachuu isaanii mirkaneessuuf kaka’umsa isaan qabaataniif ni galateeffatti.
Hiriirtonni nagaa angawoota mootummaatiin dararaa hamaa fi ukkaamsamuun isaan mudatee jira. Kunis guyyaa saafaa reebichi kan irratti raawwate yoo ta’u kumaan kanneen lakaa’aman hidhamanii kaanis ukkaamsamanii butamaniiru.
Fulbaana 1 jalqabee barattoonni Yuniversitii humnootii naga eegumssaa huccuu gurraacha uffatanii, fuula isaaninitti haguuggataniin haleelaman. Hedduun isaaniis daandii irraa walitti qabamanii konkolaataa mallattoo hin qabaannetti darbamanii fudhataman.
Yunaayitid Isteetis michoota ishee waliin ta’uu dhaan Beelaaruus keessaa, dhiittaa mirga namaa fi hacuuccaa geggeessamu keessatti qaamotii hirmaatan akka itti gaafataman gochuuf uggurri akka irra kaa’amu itti yaadaa jiarti.
Ministriin dhimmi alaa Maayik Poompeyoo ibsa kennaniin angawoonni Beelaarus Ms Kalees-ni- kaavaa fi kanneen seeraan ala hidhaatti darbaman fayyummaan isaanii eegamaa ta’uu mirkaneeffachuuf itti gaafatamni akka irra jiru yaadachiisna jedhan.
Angawooni Beelaarus hookkara lammiiwwan isaanii irratti oofan akka dhaaban, lammii ameerikaa kan ta’an Vitaalii Shkli-yaa-rooviin dabalatee kanneen haqa malee hidhaman akka hiikaman akkasumas bakka bu’oota amanamoo hawaasa Beelaarus waliin marii akka geggeessan waamicha dabarsina jechuun gulaalaan har’aa yaada isaa xumura.


text:
======================================
Ani Oromoo dha.Oromiyaan bal’oon biyya kooti.Roorroo,Sadoo fi gadadoo Uummata keenya irratti waggoota 150 ol raawwatamaa har’a gahe kana dantaa bubuutuu kamiifuu jecha kabaja mirga saba kiyyaa gonkumaa hin jijjiru,dabarses hinlaadhu.Kaleessas xiiqii sabbonummaa Oromummaa, ijoollummaa koo irraa kaasee itti guddadhetu akka ilma Oromoo tokkootti belblechee qabsootti naa dabale.Sababa kanaanis miidhaa fi bu’aa bahii hedduu keessa qaxxamureera.Ergan biyya kanatti deebi’ee illee kan dubbatamee dhumu miti.Qaawwaa argame hundaan dantaa Oromoo eegsisuudhaaf jecha tattaaffiin gochaa ture keessatti,keessattuu qomookoo Oromoo danlasiseera yoo ta’e dhiifaman gaafachuu barbaada.Adeemsa keessa namuu ni dogoggora.Dogongora isaarraas ni barata.Garraamummaa Oromummaa irraa kan ka’een warri akka koo dogoggoran hedduun ni jiru.Nutis isaanuma hordofnee waan baay’ee dogongorreerra. Haata’uutii garuu har’as borus giddugalli kiyya saba koo Oromoo dha.Dogongoroota adeemsa ammaa keessatti hojjataman kan danta uummata Oromoo miidhudha jedhee yoon amane abadan saaxiluu irraa of duuba hinjedhu.Lubbuu qeerroo fi qarree akkasumas gootowwan qabsaa’oota Oromoo Kumaantamootaa itti wareegamanii,lafee isaanii caccabsanii fi dhiiga isaanii dhangalasaii,asiin nuu gahanii gonkumaa salphisanii ilaaluun hindanda’amu.Uummanni keenya keessattuu shiroota tokkummaa isaa diigan irraa jabeessee akka Ofeegu carraa kanaan dhaammachuu barbaada.Tokkummaa keenya yoo cimsinee eegganne galma gahuuf yaadnu san abadan hinhaqannu.Yeroo ammaa kanatti akka Oromoon gidduugaleessaa waan hundaa dhuunfatee Oromoota qomoo isaa naannawaa biraa miidhaa jirutti ta’e jedhamee ololli afarfamaa jiru shira guddaa of keessaa qaba.Oromoon Giddugaleessaa/Shawaa gonkumaa kana hinyaadu.Shirri Oromoo waliitti diinoomsuu kun shira warra humna Oromoo dadhabsiisuu barbaaduu akka ta’e hubachuun barbaachisaadha. Oromoon walmalee humaa hinqabu.Aanteen isaa isuma walii isaati.Aanteen Oromoo giddugaleessaas/Shawaas Oromoo Siikkoo Mandoo,Oromoo Wallaggaa,Oromoo Harargee,Oromoo Booranaa fi Gujii,Oromoo Jimmaa fi Iluu Abbaa Booraa akkasumas Oromoo Walloo kamiseeti.Nuti dhiiga tokko.Biyya tokko Oromiyaa waliitti qabna.Sabbonummaan Oromummaa cancala kaayyoo Oromummaa, hunda keenya waliitti hiitudha.Nuti Ormas hin jibbinu.Baroota dheeraadaaf akka saba cunqursaa dorgomaa hinqabne jala tureettuu haaloon baane hinjiru.Kun immoo har’a illee gara laafummaa keenyaan miidhamaa jiraachaa saboota biroof kabaja qabnu agarsiisa.Oroma jiraachisaa ofiif miidhamaa jirra.Fulduratti garuu kun daangaa iti godhamuu qaba.Gaaffiin Oromoo akka sabaatti qabu hedduudha.Uummanni Keenya hooggantoota isaa irraa afaan banee deebii isaa eeggataa jira.Gatiin wareegama isaas biyya kana keessaa bilisummaa akka sabaattii gaafachaa turee fi walqixxummaadha jedheetu amana.Abdiin eeggataas jira.Gaaffii isaa baroota dheeraadhaaf gaafatee wareegama hadhawaa itti kanfalaa as gahe xumura itti gochuudhaaf,uummanni keenyas tokkummaa isaa eeggachuun murteessaaa akka ta’e carraa kanaan yaadachisuu barbaada.Uummatni guddeessi akka Oromoo tokkummaa isaa tikfannaan mirga isaa guutummaatti gonfachuudhaaf hedduu isa hindhamaasu.Biyya kana keessatti tuffii jalaa bahee, kabajamee biyya isaa Oromiyaa badhaatu irra jiraachuudhaaf furtuun guddaan Tokkummaadha!!Ammaaf kanuma jedha.
Isa hafe tartiibaan yeroo biraa waliitti deebina!!
Check Also
Dhimma OSA: Keessummaa Kabajaa fi Waraqaa Qorannoo dhiyeessuun waladda
Keessummaa Kabajaa fi Waraqaa Qorannoo dhiyeessuun waladda


text:
Natalia Vale Asari
Universidade Federal de Santa Catarina, Biraazil
Naataaliyaan biyya Biraaziil, Biraasiliyaatti dhalatte. Nyaata gosa hundaa, fi kobbeewwan, qubeessaa fi waraqaa gosa kamiyyuu yaaluu ni jaallatti. Yeroo kami iyyuu muuziqaa kan ittiin waraabduu fi kitaaba qabattee deemuu jaallatti. Abbaan warraa ishee amma illee waa’ee muuziqaa, kitaabilee fi fiilmiwwanii kanaaf ishee dinqisiifata, akkasumas akka bineensota manaatti simbiroota muraasa qabu. Biyyoota Biraasiiliyaa fi Naataal, Biraaziil, Paaris keessa, Faransaayii, fi Kaambiriij keessa, fi Ingilaandii jiraatteetti. Yeroo ammaa kana Filooriyaanooppoolisii keessa kan jiraattu yoo ta’u, Yuniversidaadee Federaal de Saantaatti Fiiziksii barsiisti. Qorannoon ishee Astiroofiiziksii gaalaaksotaa irratti dha.


text:
Humnoonni Naga-eegumsaa Maayinamaar, ganda Yaangoon bakka itti hojjetoonni daandii baaburaa yeroo mootummaan waraanaa biyyattii eega taayitaa qabatee guyyoota 36 guute kanatti hojii dhaabuun mormaa jiran weeraran.
Hojjetoonni daandii Baaburaa biyyattii uummata siivilii biyyattii ka biroo wajjiin ta’uudhaan, mootummaa humna waraanaa gaafata Guraandhala tokkoo mootummaa Siivilii biyyattii fonqolchuu fi hooggantuu siyaasaa fi aangawoota kanneen biroon hidhuun taayitaa qabate kana mormuudhaaf, duula diddaa uummataa geggeessaa jiran.


text:
Yeroo namootni harka calaan Talaali ykn ittisa dhukkubaa argatan namootni ittisa dhukkubaa kan hin qabne akka dhibee kanaan akka hin qabamne ni grgaara akkasumas dhukkubicha akka hin baballanne fi akka dhaabbatu ni gargaara.
- COVID 19 dhukkuba haraa waan ta’eef waa’ee ittisa dhukba gamtaa
(herd immunity) guutummaatti qorachuuf yeroon hin argamne.
- Namni tokko COVID 19 erga qabamee fayyee booda deebi’e dhukkubichaan qabamuun isaa hin bekamu.
- Yeroo tokko dhukkubsatanii erga fayyanii booda, lammaffaa yoo qabamani dhukkubnii namatti jabaata, ykn ni laaffataa hin beekamu.
- Namni yeroo tokko erga dhukkubsatee fayye booda, yeroo lammaffaa COVID-19 qabamuun ykn nama gara biraatti dabarsuu danda’uun isaa hin bekamu.
Talaalin (vaccination) qabaachuun namootni baayyeen ittisa dhukkuba gamtaa osoo hin dhukkubsatin argachuu akka danda’an ni gargaara. Garuu, Uummatni uumaa dhaan ittisa dhukkubaa akka argatan yoo itti dhiifamee hawaasa Minnesota hedduun ni dhukkubsatu ykn du’aaf illee ni saaxilamu. Talaaliin namootni osoo hin dhukkubsatin ittisa akka qabaatan ni gargaara.
Dhaamsi Kun kan Gartuu Fayaa Minnesotati.


text:
//
Gosoonni odiitii bara kana gaggeeffamaa turan, raawwii odiitii faayinaansiifi seera qabeessummaa, odiitii intiriimii, odiitii addaa, odiitii raawwiifi odiitii naannooti.
Bara 2013 hordoffii argannoowwan odiitii gabaafaman irratti tarkaanfii fudhachuu isaanii mirkaneessuuf karoorfame manneen hojii 440 keessaa 435 (%98.86) hordofamaniiru. Akkasumas, odiitiin mana hojichaan gaggeeffamu sadarkaa odiitii idil addunyaa eegee, qulqullina barbaadamuun hojjatamuusaa mirkaneessuuf gabaasa odiitii qorannoo mirkannoo qulqullina odiitii geggeessuuf karoorfamee 130 (%100) raawwatamee jira jedhan.
Manneen hojii tajaajila odiitii faayinaansiifi seera qabeessummaa argatan 502 keessaa yaanni odiitii 420 irratti kennamuu qabu keessaa, 93 (%22) yaada odiitii qulqulluu, 300 (%71) yaada odiitii โrakkoowwan muraasa irraa kan hafe quubsaadhaโ, 23 (%6) herregni isaanii fudhatama kan hin arganneefi 4 (%1) yaada itti kennuun kan hin dandaโamne taโuu ibsaniiru Kab. Obbo Tafariin gabaasa Caffeef dhiyeessan keessatti.
Odeeffannoo Dabalataa Argachuuf:
Nu Hordofaa!


text:
Duula waltaatonni biyyootii gama dhiyaa fi kanneen biroon Libiyaa keessatti gaggeessantti kan bobba'ee jettiin waraanaa kan Amerikaa tokko Libiyaa keessatti kufuu waraanni Amerikaa beeksisee jira.
Namonni keessa turan lamas nagaan ba'uun isaanii ibsamee jira.waaltaa ajajaa kan yunaaytid steetis Afrikaa keessaa qabduuf Dubbi himaa kan ta'an Vince Crawley akka jedhantti, jeettiin kun kan kufe haleelamee otoo hin taanee rakkoo qaama jettichaa mudateen kufe jedhan.
Chaayinaan dhukaasa dhaabiinssi akka ta'u akkasumas furmaanni karaa nagaa akka barbaadamu kan gaafattte yoo ta'u,murtii tokkummaa Mootummootaa kana jalqaba deggeree ture Ligiin Arabaa, booda garuu yaada isaa jijjire. prezidaantiin Afrikaa kibbaa Jacob Zuma haleellaan gaggeefamu siviloota irratti balaa akka hin gesiifneef akeekkachisanii jiru.
Dhukaasa dhaabiinsi akka ta’u kan gaafatan zumaan,akka jecha isaanti "yaalii biyyonni alaa Moammar Gaadaafii aangoo irraa busuuf godhan "mootumaan koo hin deggeru jedhan.
MP3 tuquun guutummaatti dhaggefadhaa


text:
Ministriin dhimmi alaa Itiyoophiyaa Jabuutii Kaaba gama dhiyaa naannoo Obok bakka Godooriyaa jedhamu keessatti karaa seeraan alaa gara Yemenitti ce’uu kanneen yaalan lammiiwwan Itiyoophiyaa lubbuun isaanii darbuu isaaf gadda itti dhaga’ame ibsuu isaa dubbi himaan ministrii dhimmootii alaa obbo Nebiyaat Geetaachoo Assaggid VOAf ibsaniiru.
Obbo Nebiyaat akka jedhanitti erga balaan sun dhaqqabee booda embsiin Itiyoophiyaa Jabuutiitti argamu garee hundeessuu dhaan gara lafa balaan sun itti dhaqqabetti sosso’ee hoogganoota sadarkaa ol aanaa fi hoogganoota IOM fi kan waldaa fannoo diimaa addunyaa waliin ta’uu dhaan namoota balaa sana irraa oolan dubbisaniiru jedhan. Balaa kana irraa kanneen hafanii fi lubbuun darbe meeqa akka ta’an ibsaniiru.
Akkan ragaa achii argadhetti jedhan obbo Nebiyaat lammiiwwan 16 lubbuun oolaniiru. Jarmayaa koolu galtootaa IOM waliin ta’uu dhaan namoota irraa hafan waliin ga’uudhaan namoonni irraa oolan namoonni lubbuun hafan hammana kan du’an hammana ragaan jedhu kan argame. Waluma gala lammiwwan Itiyoophiyaa 57 lubbuu dhabuu isaanii mirkaneeffachuun danda’ameera jedhan.