text:
(Saphaloo Kadiir)
Oromiyaa jechuun kutaa qama tokkooti, foon lafee qama tokko uwwisee jiruu dha. Akkuma qaama nama tokkorraa kutaan tokko yoo hir’ate qama miidhamaa tahu, Oromiyaa irraallee gandi hir’atu tokko Oromiyaa uunkaaf buxa dhoorkuu daran eenyummaan saba guddaa kunilleen maxaxaa deema. Hanga arraatuu tooftaa adda addaatiin lafti Oromiyaa irraa mogalamtee naannoolee biraatti moggaafamtee yookaa maqaa addaa qabattee Oromoo harkaa baatee jirtu gowwaa ulee isuma harkaa fuudhanii ittiin dhaanan nu gootee jirti. Arra kutaa Oromiyaa kan dhaloonni ammaa kun maqaa dhaga’uu malee eessa akka taatellee hin beekne jiraachuullee dagachuu nun barbaachisu. Kutaa kudha tokkoo Oromiyaa keessa “Waambaraan” jiraachuu kan gurraan dhaga’ee hin beeknelleen akka jiruus dagachuu nun barbaachisu. Lafti Oromiyaa tan akka Jijjigaa, Adaree, Dirree Dhawaa, Kafaa, Walloo, Raayyaa fi Asaboot, Asoosaa fi kkf yoo kaafnelaalle ilmaan Oromootiif tola ooluu caalaa ibidda shanacha miilaa taatee irra dhaabbachuu fi irra gad taa’uuf illee waakkachaafi akka jirtu beekkamaa dha. Lafa tanneen malee Oromiyaan guutuudha jannee yaamuun akka hin danda’amne beekkamaa dha. Lafa tana deebifachuufiis gatii guddaa, wareegama hadhaawwaa akka nu kafalchiisuus yoo jaamaa taate malee tilmaamuun hin rakkisu. Dhaloonni ammaa qeerroon kana waan hubateef lafti Oromoo tan ammaan dura kutamte gaaf-tokko itti deebina, amma booda ammoo lafti Oromiyaa taakkuun takka hin muramtu jechuun dhiiga isaaniitiin eewalachaa jiran. Shirri Finfinnee fi naannawa isiitti xaxamee ture, dhaloonni qarri ammaa kun bakka takkaa ka’uun warraaqsa finiinsanii yeroof illee taatu diina handhura Oromiyaa garaa waliin mogoluuf habalee shiraa qarate harkaa doomsan. Baha, lixa, Kaaba, kibba fi jiddu gala Oromiyaa mara keessaa dhaadannoon “Burraayyuun teenya, laga xaafoon, sabbataan, finfinneen teenya, tan Oromooti!’ jechuun adda isaanii rasaasaaf kennanii wareegama qaalii lubbuu itti kafalaa turan. Shawaan tan Tuulamaati hin janne, hin ja’aniis.
Baroota lamaan dabran kana gamtaan maal akka tahe hubachuu daran gatiin gamtaaf laatamtu yeroo biraa caalaa kan itti mirkanaa’ee dha. Diinni oromoof rafee hin beeku. Diina hoggaa jannu gariis amba akka jechuutti akka na duraa hin hiikkanne. Diinni lamaanuu keessa, firaa fi amba keessaas ni jira. Gaafa ilmaan Oromoo Oromiyaa guutuu keessaa irree gamtaatiin akka leencaa bookkisanii gulantaa shiraa tan duraan diinaa fi jallaan keenya oromoo jiddutti habaqaalan buqqisan sanittillee shiroonni tokko tokko kan oromoo walitti hammeessuu akka ture beekkamaa dha. Irree gamtummaa Oromootu irra qajiloomee micciiree harkaa bahe malee gaadiin hin fooyamin hin turre. Sababni guddaan yeroo san irreen qeerroo Oromoo humna cimaa horachuun shiroota yaraa warri alagaa fi keenya mataa dhagaan sharraban bu’aa galmeessuu dadhabeef, kan duraa sabboonummaan Oromoo baayyee guddachuu isaa, kan biraa osoo habaqaaltoonni shanyii shiraa kanneen hin bayyanatin warraaqsi Oromoo walakkaa gahuu isaa fi ilaalchoonni kaleessa qabsoo Oromoo addaan dhifaa, gamtaa ummata Oromoos addaan sharafaa ture san dulloomuu isaatii fi kan biroos danuu tarreessuun ni danda’ama. Dhimma kana kaasuun koo waa malee miti. Akkuma beekkamu shira waggoota dhibbaa oliif Oromoota daangaa Oromiyaa irra jiraatan waxalaa tureetu amma ol bahee qalbii quuqamtoota hundaa raasuu jalqabe. Ilmaan Oromoon quuqamaa fi qoma waliif dhawachuu, lafaa fi lafee ifiitiif akkanatti hadooduun hedduu hedduu gaarii dha. Tarkaanfii akkanaatu ilmaan abbaa tokkoo irraa barbaachisa. Dur irraa quuqamaa fi onnata akkanaa dhabuutu hanga arraa waaroo gabrummaa hamtuu jalatti sabni guddaan gombifamee ganam-barii akka dhiiga booyu dirqisiise. Gaafa dura sirni nafxanyootaa Oromiyaa koloneeffachuuf sochii jalqaban irree jaraa hiilchee, kan gurmuu oromoo iilchee capha salphinaatiif isaan saaxile guddaan walitti dirmachuu dhabuu isaaniiti. Gaafa Oromoota Walloo, Raayyaa fi Asaboot cabsan Maccaa f Tuulama dirmachuu dhabuu, gaafa Maccaa fi Tuulama caphsan sikkoo fi Mando, Sabboo fi Goona dirmachuu dhabuu, gaafa Sikkoof Mando Cabsan Ituu fi Afran Qallo dirmachuu dhabuu, gaafa Ituu fi Afran Qallo caphu eenyuu dirmataree? Kan dirri dirmammaawee fi kan diramee darrate dirmachuufuu ‘buruja’ hin qabu. Oromoon akkasitti kunoo baroota kana mara waliif dirmachuu dhabaaf darara gabrummaatiin dirmammaawaa hanga ammaa jira. (Jaarraa diigdamii meeqaffaa keessa jirra amma?) Bara sanyiin gabrummaa fuula addunyaa irraa akka ‘dinosaur’ (Wahii – afaan oromootiin) irraa dhabamtee jirtutti tanattillee akka sanyii gabrummaatti hagaay goonu nu taasise. Hubadhaa! Oromoon yeroo san wal jibbee, wal dagatee osoo hin taane qubsuma lafaatiin hanguma wal irraa fagaachaa deemeen odeeffannoon akka arraa kana qabaachuu dhabuu fi kan akka Goobanaa Dacee faaniis akkuma Lammaa Magarsaa kan ammaa kanatti dabballoota diinaa tahanii ummatarratti dalaguuniis sababa tokko akka tahe dagatamuu hin qabu.
Arra gaa shirri san hundi caphee Oromoon gamtaan lafaa ol kaatee walabummaa fi bilisummaa mataa isiis gonfachuuf kutannaan shirri bakkayyuu haareyatti hammaachaa dhufe. Kanuma keessa ammaas jallaan keenyaas hogoggorsaa fudhatee yoo batachu arkaa jirra. Akkuma irra deddeebinee jenne, shirri adda addaa naannoo daangaa Oromiyaatti dur irraa akka uumamaa ture ni beekna. Haa tahuu malee wal dha’iinsi duraan Oromoo fi Ollaa isaa jiddutti uumamu kan akka baroota lameen dabran kana hammaate hin jiru. Dhugumatti dur irraa shirri turullee kan akka baranaa haalaan adda taheen Oromoota naannoo daangaa irratti qindaawee gaggeeffamaa jiru hin turre. Hammaachuun isaa sababa gahaa qaba. Gama tokkoon gadaameessaa qabsoo Oromoo guutumatti masheensuuf if shukkuumaa jiraachuu mootummaa wayyaanee yoo tahu, Labsii yeroo muddamaa bahuun eega komaandi poostii ijaare booda duula meeshaa hiikkachiisuu sirritti irratti hojjatee jira. Gama biraatiin weerarri liyyuu poolisii bakkoota daangaa oromiyaa horsiifatee bultoota tahan irratti gar malee kan xiyyeeffatuu dha. Mootummaan wayyaanee duruma irraa bakki ifirraa sodaatu guddaan naannoo horsiisee bulaan Oromoo jiru kana. Sababniis horsiisee bultoonni hidhannoo waan qaban qofaaf osoo hin taane humniti biraa isaan kana keessaan hulluuyxee na seenti kan ja’uus waan firraa shakkuuf. Kanaaf liyyuu poolisii kanneen gama tokkoon waardiyaa godhachuu Oromiyatti bobbaasa. Gama kaaniin akkuma Dargiin gaafa kufaaf ka’e baha Oromiyaa tana irratti xiyyeeffachaa ture, wayyaaneeniis shakkii guddaa waan qabduuf naannoo ifirraa shakkaa jiraattu tana qulqulleessuu madditti ummata oromoo murruq gootee nagaya waaraa silaa kajeeltu san arkachuuf kaaniis lafa tanarraa buqqaasuu akka furmaataa godhatte itti ejjiti. Kanaaf rakkoon kun kan duraa irra hedduu hammaatee jira. Eega rakkoon kana tahuu beeknee ilmaan Oromiyaa maal godhuu qabnaree? Gaafiin jattuuf ani akka mataa kiyyaatti yoon tarreessu:
1) Ummanni oromoo kan daangaa Oromiyaa irra jiraatu kun duruma irraa waraana jajjabaa dha. Garuu sababni amma akkuma ijaan agarru san liyyuu poolisiin soda malee deemtee ummata Oromoo akka barbaaddetti dhiittu kun wayyaaneen Oromoo naannoo daangaa jiran guutumatti hidhannoo isaan beeyladaa isaanii irraa diina ittiin dhoorkatanillee waan irraa guureef ummanni keenya akka luuynaatti qee’ee isaatti tumamaa jira. Kanaaf tarkaanfiin jalqabaa godhuu qabnu ummata kana deebisanii hidhachiisuu qofa. Qawweef rasaasa gahaa qabaannaan ummanni keenya kan daangaa irra jiru kun nuklerii dha (Keessattuu warri diaspora dhimma kana itti yaaduu qaban)
2) Ilmaan Oromoo kan qubsumaan naannoo kanatti dhiyaatan waliif dirmachuu, waliif tumsuun diina ilmaan Oromoo irratti shira hojjachaa jiru kana waliin mancaasuu. Diinni obboleessa kee sirraa hiiyxuu jiru yoo hinniyyuu jalqabe bakkuma sanitti atiis itti dirmattee yoo macalaaftan malee takka bakka san injifatee dabarraan atillee waa takka akka godhuu hin dandeenye hubachuun, waanuma harkaa qabdaniin walitti dirmachuun dirqama jalqabaa tahuu ifitti murteessuun harka wal qabachuu qofaatu amna fagoo nu imalchiisaa haa barru,
3) Akka waan lafti saamamaa jirtu tan Oromoo Harargee qofa taateetti osoo haasawa micciirtanii dubbachuu baattanii baayyee gaarii dha. Lafti Oromiyaa iddoo kamuu jiraattu qabeenya Oromiyaa, qabeenya ummata Oromooti waan taheef ilaalchi lafa bahaa akka tan Harargee qofa taatetti micciiruu kana tufuun ilmaan Oromoo akkuma kaleessaa mormii fi warraaqsa keenya guutuu Oromiyaa keessaa haa dhageessifnu. Akkuma kaleessa sagaleen ilmaan Oromoo boolla keessaa illee “Oromiyaan teenya!” jattee dhawwaaqaa turte san, ammaas warraaqsi cimee mala if eeggannoon guutameen itti fufuu qaba.
4) Ummata Harargee qofa osoo hin taane ilmaan Oromoo guutuun eega sirni nafxanyootaa Oromiyaa weeraree rakkoo hamaa keessa jiraachuun beekkamaa dha. Haa tahuu malee Oromoonni daangaa irra jiraatan, keessattuu roga bal’aan kan Soomaalee daargeessu Harargeen hadaammii ollaa agamsaa tahanii bara baraan dhumaa, diina isaaniif osoo hin jilbiiffatin hanga arraa waardiyaa daangaa Oromiyaa tahanii eegaa jiran. Kanaaf, yeroo waa’ee lafa Oromiyaa bahaa haasooynullee akka dantaa Harargee qofa gootanii warri odeeysitan irraa if qusachuun gaarii dha. (Keessattuu facebook live……)
5) Gaafa waa’een lafa Oromiyaa tan alagaan saamamaa jirtu kaafnu tarsiimoon shira diinaa fi jallaa keenyaa keessa jiraachuun beekkamaa dha. Kanaaf akka ummanni Oromoo waliin hin kaane waan barbaaduuf kutaan Oromiyaa yeroof miidhamaa jiru san akka saba Oromoo biratti ulfina hin qabne fakkeessee dhiheessuun miira hamaa “Sa edaanuu anumaatu Oromiyaaf dhimmama malee ani Oromoo biratti gatii fi ulfina hin qabu” ja’ee akka kutaan san geengoo oromummaa keessaa if baasu taasisuu dha. Tooftaan akkanaa kun alagaa gabrummaa jala nu bulchuu barbaaddu qofaan kan hojjatamu osoo hin taane jallaa keenyaaniis daran kan hojjatamu akka tahe muudannoo gara garaa irratti agarree, barree jirra. Malli akkanaa kun amma qofa osoo hin tahin gaafa Oromoon jalqaba caphuus kan itti hojjatamee dha. “Sumaatu isaanitti maraata, gaafa isaanii ati yaamina malee dirmattaa isaan ammoo…. Ati naguma if shukkuumta malee isaan haajaa tee hin qaban……” fira fakkaatee dabballummaa akkanaatiin Oromoo wal afaan deebisaa turan. Sanuu takkuma aaraan sarara keessaa baanaan xurretti deebi’uun ni ulfaata. Kanaaf, gabaabumatti wantiin jechuu barbaade gaafa manni tokko gubatu kaan bishaan qabatee dhaamsuuf fiiga, kan boba’aa qabatee dirmatuuf fiiguus jiraachuu bari, jechuu kiyya.
6) Xumura irratti wantiin ja’u yoo jiraate, lafaan tahuus samiin tahuus dhaloonni kun hidhamuu irraa gara hidhannoo jabduu hidhachuutti seenuu qaba. Qeerroon Oromoo yeroo ammaa waa hunda caalaa wanti itti fardii hidhannoo qawweeti. Kana hoggaan ja’u qabsoon warraaqsaan deeggaramte hin barbaachiftu jechuu kiyyaa miti. Silaas waa oromoo guutuu miti kan hidhatu. Hidhachiisuuf ammoo dhaabni jabaan shiraaf sharaarattii irraa bilisa tahe tokko jiraachuu qaba. Yoon waa’ee hidhannoo kaasu ammoo mootummaan kun hidhannoo malees hin kufu jechaa hin jiru. Wayyaaneen ammaahu gaaddidduu isii malee isiin kuftee jirti. Garuu kufuu wayyaanee qofaa osoo hin taane dhimmi guddaan kallattii nuti barbaannutti kuffisuuf ‘xumaashaan’ qawwee barbaachisaa dha. Carraan yeroo hedduu Oromoo dabree ture yoo hidhannoon hin jiraanne ammaas nu mudata. Afrikkaa keessatti mootummaanuu osoo fedhii isaatiin aangoo gad lakkiseellee kan barcuma aangoo san arkatu warra qawwee harkaa qabu malee abbaa haqaa miti. Kanaaf, Oromooniis tarsiimoo qabsoo amma itti deemaa jiru madditti humna qawwee jabaa yoo horate malee gonkuma hawwii isaa tan dhugaa san milkaa’uu hin danda’u. Kanaafuu gabaabumatti hayyoonni Oromoo addunyaa irra jirtan walitti dhufuun dhimma kana irratti mari’achuun falaaf firmaata lafa kaa’uun dirqama dirqamaa oliiti.
Waluumagalatti yaadni kiyya silaa ammallee ni hafa. Haa tahuu garuu ijoon tiyya arraa hanganuma. Wantiin osoon irra hin deebine bira hin kunne garuu namni Oromoo tahe kamilleen kabajaa Oromiyaa eeguuf daangaan Oromiyaa kan ammaan dura ciramaa ture sanuu deebisuun nu dhiba waan taheef, kan kana booda ciramu gonkuma hayyamuu hin qabnu. Namni gaafa morma dhawan hadoodee, yoo milli dhawame hin laalanne miilli san kan laamsha’e akka tahe hubachuu qaba. Namni lafti oromiyaa tuqamuun isa hin hadoochine san nama du’e. Arraas, boruus, fuul-duraas, Oromiyaan kan kabajamtu yoo daangaan isii kabajame qofa akka tahe haa barru, haa hubannu namuu.
“Oromoo fi Oromiyaan akkuma waliin gabrooman, waliin qofa bilisooman!!”
Saphaloo Kadiir | Abdulbasit
Hagayya, 2017


c: text/html

text:
Gaaffii fi Deebii Obbo Huseen Hammuu fi Dargaggoo Haruun Hasan Waliin Taasifame(Ebla 13/2018)
Qophiin Faana Baqataa har’aa Obbo Abdurahamaan Kaayoo keessummeessa. Haala qabsoo keessatti dabarseef fi jiruuf jireenya baqaa ilaalchisee waan nuuf himu hedduudha.
Gaaffii fi deebii Hamdiyaa Ibraahim fi Sufiyaan Umar wajjin taasifame kutaa xumuraa.
Haadha Qabeenyaa Adde Beekoo Tufaa wajjin gaaffii fi deebii taasifame.
Rakkoolee yeroo ammaa OMN keessatti mumul’ataniif sababni tokko qaamni bulchiinsaa (management) qaamaan iddoo hojiitti argamuun, hoggansa yeroo guutuu kennu dhabamuu akka ta’e,...
11/23/2014 Kabajamtoota Hojjattoota, Miseensootaa fi Deeggartoota OMN Hundaaf, Hogganaa Bordii Oromia Media Network, Dok. Hamzaa Abdurazaaq, dura taa’umaa Boordii OMN, irraa gadidhiisuu...
Sagantaa galii walitti qabuu Tapha gabaabduu
OMN: የሎቄ እልቂት፣ የሲዳማ ህዝብ የነፃነት ትግልና የፊቼ በዓል (MAY 23, 2018)
OMN: ODF BIYYATTI GALUU FI SIMANNAA TAASIFAME CAAMSAA 23, 2018
OMN: ODUU (Caamsaa 23, 2018)
OMN: Qophii Siinqee (LIVE) Caamsaa 22, 2018
OMN: ODUU OOLMAA OROMIYAA CAAMSAA 22, 2018
OMN: Komii Hawaasa Baalee, Riraa (LIVE) May 22, 2018
OMN: GEERRARSA OROMOO ( Caamsaa 22/2018)
OMN : Cufamuu Kaampii Hammarreessaa (Caamsaa 21, 2018)
OMN: Oduu Oolmaa oromiyaa (Caamsaa 21, 2018)
OMN Seattle : Imala MM Dr. Abiy fi Qabsoo Oromoo (LIVE) May 21, 2018

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Prezdaantiin Ameerikaa Doonaald Traamp toora Twiterii isaatiin “haleellaa keemikaalaa mootummaan Suuriyaa magaalaa Duumaa keessatti raawwateef deebisaa kennuuf qophiin xumuramee jira. Raashiyaan misa’ela keenya rukuttee kuffisuuf dhaadattee jirti, kanaafuu Misa’eelli keenna dhufaa waan jiruuf Raashiyaa qophaayi” jedhe.
Traamp ibsa kana kan baase qondaalli mootummaa Raashiyaa tokko ganama har’aa Ameerikaan mootummaa Suuriyaa rukutuuf misaa’ela kan dhukaastu yoo tahe, Raashiyaan ammoo misa’eela Ameerikaa rukutuun ni kuffisti jechuun eega dubbateen booda akka tahe gabaasni arganne ni mul’isa.
Donaald Traamp guyyaa kaleessaa tarkaanfii Suuriyaa irratti fudhatamu qondaaltota waraanaa fi tikaa waliin mari’achuuf imala gara Ameerikaa Kibbaatti karoorfate kan haqe tahuu beeksise.


text:
Somaaliyaa gama kibbaa ganda Lug Habare jedhamtu cinatti Ajajaan waraanaa kan Somaaliyaa fi waardiyyonni isaa 3 al-shabaabiin eega butamanii booda ajjefamuu aangawonni ibsanii jiru.
Letenaa Koloneel Abdurahman Abrone kokolaataa har’a akka lakkobsa biyyatitti walakkaa guyyaa irratti ajjefaman.Angawoonni akka jedhanti hidhattonni haleellaa kana geesisan dhukaatoota Rokeetaan darbaman fi meeshaalee gurguddoo gargaaraman.Sana booda humnootii waraanaa mootummaa wajjiin wal waraanana.
Moqadishoo irraa gara gama kibba dhiyaatti kiloo meetra 180 irratti magaalaa argamtuu Burhakaba jedhamtu keessa waraana jiraniif Abroneen ajajaa kutaa turan.Maddeen akka jedhanti Abrooneen akka hamaatti eega madaa’ee booda hidhattoota qabatanii ajjesan.


text:
Abba Alangaa Mummicha kan Federaalaa Obbo Getaachoo Ambaayee ulagaa ka’aman arfan irratti hunda’auun himatamtoonni 115 sadarkaa Federaalaatti akkasumas kanneen biroon 413 bulchiinsa nannoo uummattoota Kibbaa irraa himannaan isaanii marsaa duraa irratti akka addaan cite ibsan Wiixata darbe beeksisuun isaanii ni yaadatama.
Sana booda Roobii Amajjii 17 fi 18 bara 2018 Hogganaa KFO Dr. Mararaa guddinaa dabalatee namoonni 580 hiikamuu sabaa himaan mootummaa ibsaanii jiran.Kanneen yakkii isaanii addaan cite akka ba’an ta’e kun gara manneen jireenya isaanii fi godiina jiraataa turanti ennaa deebi’an uummata biraa simannaa ho’aa argataa jiru.
Maanguddoo umriin 87 kan magaalaa Arsii Nagallee irraa qabaman Obbo Dhaqqaboo Waariyoo, haadha ijoollee lamaa Finfinnee keessaa qabaman Aaddee Lalisee Baahiruu akkasumas Yunivarsitii Wallaggaa Keessatti gosa barnoota afaan Ingliffaan PHD kan qaban Dr. Rufaa’eel Disaasaa Warabuu haasoofsiifnnee jirra.
KFO maal jedha? Gaaffii fi deebii gaggeeffame caqasaa.


text:
Guyyaa dhagaan bu'uuraa hidha guddichaa haaromsa Itoophiyaa kaa'ame sababeeffachuun waggaa waggaadhaan guutuu biyyaatti sirnoota adda addaatiin kabajamaa tureera. Baranas yeroo jahaffaaf kaleessa kabajamuu jalqabeera.
Haala kanaan kaleessa taphawwan ispoortii kubbaa Kaachoo, Kubbaa Saaphanaafi dorgommiin Biskileetaa kan adeemsifaman yoo ta'u, walmorkiin kubbaa miilaa ammoo adeemsifamaa jira.
Dorgommiin Biskileetaa kiiloo meetira 40 Dilbata darbe magaalaa Finfinneetti kilaboota magaalaa Finfinnee jidduutti kan adeemsifame yoo ta'u, Humni Ibsaa, Akkaadaamiin Ispoortii Dargaggootaafi Kutaan Bulchiinsa Magaalaa Yekkaa mo'ataniiru.
Walmorkiiwwan Kubbaa Saaphanaa, Kubbaa Kaachoo, Bunyaafi Kubbaan Miilaa ammoo dirreewwan ispoortii adda addaa magaalaa Finfinneetti guyyaa guyyaadhaan adeemsifamaa jiru.
Walmorkiin kubbaa miilaa adeemsifamu edda jalqabee kan baranaa wajjin si'a arfaffaaf ta'uun isaa kan beekamuudha.Walmorkii baranaa kanarratti kilabonni liigii piriimeerii Itoophiyaa afur jechuun Bunni Itoophiyaa, Bulchiinsi magaalaa Adaamaa, Arbaa Minciifi Faasiil kanamaa hirmaachaa jiraachuusaanii Federeeshiniin Kubbaa Miilaa Itoophiyaa beeksiseera.
Ittigaafatamaan waajjirichaa Obbo Wandimkun Alaayuu akka ibsanitti, guyyaa dhagaan bu'uuraa kaa'ame kana sababeefachuudhaan galii walitti qabuuf dorgommiin kun adeemsifamaa jiraa jedhaniiru.
Federeeshinichi kanaan dura yeroo sadi kilaboota liigii piriimeerii Itoophiyaa jidduutti dorgommii dhuma walfakkaatu qopheessuudhaan galii achirraa argamu waajjira hidha guddicha haaromsa Itoophiyaaf kennaa turuusaas Obbo Wandimkun addeessaniiru.
Akkaataa sagantaa federeeshinichaatiin qabxiin isaanii nudhaqqabuu baatus kaleessa bulchiinsa magaalaa Adaamaafi Faasil Kanamaa, Bunni Itoophiyaafi Arbaa mincii waliin taphataniiru.
Walmorkii adeemsifaman kanaan kilaboonni mo'atan iftaan waancaaf kan taphatan yoo ta'u, kanneen mo'aman ammoo sadarkaa sadaffaa argachuuf akka taphatanis beekameera.
Badhaasni meedaaliyaa warqii 30, meetii 30fi nahaasa 30 kilaboota tokkoffaadhaa hanga sadaffaa ba'aniif kennamuuf qophaa'aniiru.


text:
Malaa maltummaan fi akkaataa qabiinsa herrega maallaqaa kan ilaaleen shakkii qabdu irraa ka’uun Yunaaytid Isteetes Doolaara Miliyoona 21 kan gargaasaan ministrii eegumsa fayyaa Keniyaaf kennaa ture Amerikaan dhaabdee jirti.
Naayroobii kan jiru Embaasiin Amerikaa Kibxata Kaleessaa kana beeksisee booda mootummaan Keniyaa yaaddoo qabu aangawoota Amerikaa ibsuuf yaala kan jiru ta’u beeksiise.Dubbi himaan mootummaa Keniyaa akka jedhanti sababaa Kanaan tajaajiilli eegumsii fayyaa addaan citu hin jiru.
Gargaarsii Amerikaa dhaabachuu irraa kan ka’e Bajata keenya fi iddoo qaawwaan jiru ilaallee guutuu ni dandenya jedhan.Gama kaaniin uggura ka’ame kana kaasisuuf waan guutamuu qaba jedhan sirreesina jedhan.
Embasiin Amerikaa kibxata kaleessaa maallaqnii kun dhaabchuu ilaalchisee akka labseetti tajaajiila lubbuu nama oolchan fi barbaachisoo ta’an akkasumas dawaaleen ergaman kallattiin lammiwwan Keniyaa dhaqqabuu qabu jedhee jira.


text:
Bariisaa Fulbaana 3, 2016, mana hidhaa Qilinxoo, kan dangaa Finfinneetti argamuu, keessatti dhukaasni jiraachuu ijaan-daawwattoonni gabaasan. Kanaan boddee, manni hidhaa guddaan kunuu gubachaa jiraachuun itti aane. Ibbiddi kunis goblaa mana hidhaa kana kan tika hundarra ol’aanaa ta’een tikamu, kan hiddhamtoonni siyaasaa haga murtii eeggatanitti itti tursiifaman, guututti barbaadeesse.
Aanga’oonni biyyattii namni 23 galaafatamuu hogguu karaa dubbi-himaa isaaniin yeroo ibsan maddeen biroo ammoo lakkoofsi kuni 60 akka ga’u gabaasan. Manni hidhaa Qilinxoo hidhamtoota hamma 3,000 ga’an keessummeessa, kan hooggantoonni mormitootaa bebbeekkamoon akka Baqqalaa Garbaa fi jaallan isaa faati keessatti argaman.
Lubbuun namaa haala sukanneessaa akkanaatin du’a hin oolle mudachuun qalbii nama cabsa. Akkaataan mootummaan waan mudate kana itti qabaa jiru ammo caalattuu kan aariin nama haqqisiisu. Erga balaan kuni galee torbaan tokkoon booddes, eenyu akka lubbuun ibiddarraa baraaramtee fi kan hin dandamatin haala maaliin akka du’an wanni beekkame gonkuma hin jiru. Haadhotiin hidhamtootaa aantota isaanii barbaacha manneen hidhaa federaalaa tokkorraa kanatti irra erga marmaaranii/cehanii hoonga’aniin booda dadhabnaan, Roobii kan battalumatti, akka malee dhiphachuu irraa, gadda isaanii hiriiratti jijjiiruun: Reeffa firoota keenna kan du’anii nuuf laadhaa, ykn ammoo akka qunnamnee ijaan isaan agarru nu hayyamaa jechuun gaafatan. Qonyayyaa madaa irratti akka sooqidda dibuutti, deebiin isaan argatan isaanima keessaayyuu gariin hidhatti darbamuudha.
Hidhamtoonni Qilinxotti karri itti cufame hedduun sababa diddaa ummata Oromoo kan ji’oota kurnan lakkoofsiseen walqabate. Shakkii hin qabu, akka hidhamtoonni kunniin yeroo hedduu hidhaa kanarraa bilisa ba’uu fi maatii isaanitti deebi’anii makamuu dheebochaa turan. Shakkii hin qabu, akka roorroon gateettii ummata isaanii irratti fe’ame irraa hiikkamu abjoochaa turan. Garuu, hidhamtoota garii isaaniif, abdii fi abjuun isaanii sun ibidda haala shakkisiisaa ta’een qabate kanaan mana hidhaa dukkanaa, bakka isaan humna isaaniitiin humaa ofiif ta’uu hin dandeenyee fi ofis dandamuu hin dandeenyetti daaraa fi cilee ta’ee hafe.
Imala mile kumoota hedduu Qilinxoo irraa fagaadhee bakka jirutti, oduu gaddaa kana fudhachuu fi maatin hidhamtoota kanaa du’aa-jireenya foon isaanii beekuu dhabuun dukkana keessatti hafuu isaanii kun maal akka fakkaatu tilmaamuuf carraaqe. Bontuu Baqqalaa Garbaa dargaggeettii (shamarra) jagnaa fi onnattuudha. Yeroo maaybaasiilee oduutti dhiyaattu, gadda guddaa osoo baadhattuu of-jajjabeessitee onnee guutuun jabinaan, afaan guuttee dubbatti. Kanaaf Boontutti nan hinaafa ture. Yoo xiqqaate isiin carraa mana hidhaa dhaqxee ija isiitiin abbaa isii arguu fi itti dubbachuu waan qabduuf. Hireen isii kan itti hinaafanii miti; garuu haalli isiin torbaan kana keessa qaxxaamurte kan ani keessa jiraadhuun hidhata qaba.
Abbaan kiyya Baqqalaa Dawaanoo ti—nama mirga Oromoof jecha cinniinnatee qabsaa’u, kan maqaan isaa tarree qabsaa’ota bilisummaa Oromoo keessatti galmaa’e, waggaa 25 dura anaa daa’imaa achi-buuteen isaa dhabamte. Umrii kiyya guutuu abbaan akkaan jaaladhu lubbuun jiraachuu fi du’uu isaa osoo addaan hin baafatin guddadhe. Oduun achi-buuteen hidhamtoota Qilinxoo dhabamuu fi mootummaan maatiilee waan firoota isaanii mudate itti himuu diduun diilalluu guddaa keessatti na hambisee gadadoo daangaa hin qabneen na guute. Madaa fi aarii baroota hedduu of-keessatti ukkaamsee irra taa’uu natti malaase akka dhaamsa akka du’aatti irraa baqachaa ture tana akka barreessu na taasise.
Baroota hedduuf, namonni namni jaalatan irraa hidhamee bakka isaan itti hidhaman beekan heddu eebbifamoo fi carra-qabeeyyiidha jedhee yaadaa ture—yoo xiqqaate mana hidhaa dhaqanii daawwachuu waan danda’aniif. Firootaa fi maatiin firri irraa ajjeefamaniiyyu, taaziyaa taa’anii gadda ba’uu ykn xumura bifa wayii argatanii akka jedhanitti jireenya isaanitti deebi’uu dandaan. Ani ammo waan abbaa kiyyaa kan walakkeessa walakkaa jaarraa tokkoon boodas hiree fi achi-buuteen isaa wallaalame kanatti xumura itti argachuu waan dadhabeef, anaaf kuni madaa fayya hin qabnee fi kan keessaan nama dhoru wayii natti ta’aa jiraadha.
Abbaan kiyya Qilinxoo jiraachuu osoo beekee, anis akkuma maatiilee hidhamtootaa kan hireen isaanii osoo hin beekkamin hafe, waan inni keessa jiruu fi waan irra ga’e hubachuuf gara sanitti kaadha ture. Anis akkuma namoota garii reeffa abbaa kiyyaa naaf kennaa ykn jiraachuu isaa ragaa qabatamaan naaf dhiheessaa jechuun gaafadha ture. Garuu carraa san hin qabu.
Anis akkuma Boontuu fi maatiilee hidhamtoota hafanii naasuu dhaga’uu oduu gaddaa (mardoo) eeggachuu kan isaan keessa lufaa jiran san qoodadha. Hiree fi nagummaa nama heddu jaalatanii tokkoo beekuu dhabuun nama ajjeessa—kutaa fi kukkutaan. Baroota hedduuf, hubama qalbii kan waan biraa kamuu kan jireenya keessatti nama mudatu, heddutu anas mudate, irraayyuu ulfaataa ta’uu jaboo arge. Fageenni lafaa, miidhamni sun natti dhaga’amuu irraa na hin ittisu—abbaan kiyya yeroo ani hedduu isa barbaadutti narraa hatamuu isaa of keessatti dhukkubsisaa waan guddadheef.
Dukkanaa fi barbaacha waggaa 25 kanaan boodas, abdii qal’oo tan abbaan kiyya manoota hidhaa Itoophiyaa heddu kan lakkaa’amanii hin dhumne tokko keessatti argaminnaa laata jettu ammallee of keessatti kunuunsa. Kanaaf yeroo manni hidhaa gubatu, gidduu kana heddutu gubachaa jira, abdiin kiyyas waliin xooliga (kunturraawa). Akka waan abbaan kiyyaa fi hidhamtoonni isa wajjiin jiran bakka namni isaan quba hin qabnetti ibiddaan waddamaa jirantti natti dhagayama. Aara ibiddaa kan mana hidhaa gubatee, gara samitti ol kaatu yoon argu anis akka waan aaraan ukkaamfamee natti dhagayamee hargana. Mootummaan Itoophiyaa akkuma abbaa kiyya najalaa butee dhabamsiise fi ijoollummaa kiyya narraa dukkaneessee/balleesse, lubbuu isas dhaabataan ibiddaan waxalee ajjeessinnaa jechaa sodaadha; yaadda’as. Kanuma wajjiinis, gaafatamummaa safuu kan aanga’oota mootummaa madaala akkasumas gara-jabina wardiyoota mana hidhaa kan hidhamtoota ibidda qabate dhaamsuuf carraaqan rasaasaan akaa’an herrega sammuu keessa naannessuun ajaa’ibfadha. Kanas godhee, galaana yaadaa ka keessaa-baha hin qabne keessatti of-arga; humna kana oolchu dhabuun natti dhagayamee, yaaddoon na injifata.
Halkan waari’ee jira, kophaa kiyya siree keessa gangaladha, gaggalgala, garas dabaa garana deebi’a. Imimmaan narraa roobu goggoysuuf waldhaansoo wajjiin qabaa, abbaan kiyya yoo Qilinxoo jiraate hoo jedhee yaadaan of gaafadha. Jiraatus dhabus beekuu hin danda’u. Kanneen rasaasaan ajjeefaman ykn dhaabatatti osoo harka duwwaa ibidda itti qabate dhaamsuuf wixxifatanii isaan waxalamanii du’an keessaa innis tokko ta’uu dandaya. Nan yaada, erga dhabamee waggaan 25 waan dabreef, osoo Qilinxotti ibiddaan gubatee ykn akka dhawwaataan du’a isaatiin walitti dhufuuf achitti gatameeyyuu, akkamitti eennummaa isaa beekuun danda’ama jechuun of gaaf’a. Yaada kana hunda sammuu keessa tamsaasee, akka nama hirribaa ka’uu ta’a—akka nama musuussuu wayii keesaa baaragee akka bayyanatuu ta’ee anis maalif nama carraa gaarii qabu ta’ee reeffa isaa argadhee gaddaa fi miidhama waggaa 25 waliin awaaluu akka ta’u hawwa. Abdii faallaa abdii ta’e kana hiccittiin jireennaa kan ba’aa gadadoo fi yaaddoo kana narraa salphisee akka baadhadhee waliin jiraadhu na dandeessise.
Akka kophaa hin jirre nan beeka. Maatiilee heddutu jira kan dukkana fakkaataa akkanaa keessatti waggootaaf dallawni itti ijaaramtee jirtu. Of gaaf’a yeroo garii: akkamitti gadda kana moo’atan.
Abdii kiyyaa fi maalif akka abdiin natti bulu
Jireenya kiyya irra-guddeessaa fi murteessaan, boquu yaadaa fi yaaddoo abbaa kiyya kan achi-buuteen dhabamee keessatti badaa akkasumas jireeni mana hidhaa maal fakkaataa abjootaa guddadhe. Qullaa ta’uu isaanii itti baruu fi madda dhugaa akka hin qabne hubachuu irraa, oduu hamii daddabraa akka galaanaa guutaa gurra kiyya duuchu abdii guddaa naa kennuu erga dhiisanii bubbulaniiru. Gariin abbaan kee erga ajjeefamee yeroon isaa dheeraadha naan jedhan. Gariin reebicha hamaa irraa dhukkubsatee yaalii fi dawaa dhaba du’e naan jedhan. Abbaan kiyya nama kaayoo ofitti cichuu fi nama ejjannoo siyaasaa isaa irratti qabu hin daddaaqnedha. Yeroo tokko kanneen abbaa kiyya qaban gootummaa fi jagnummaa isaa dinqisiifatanii “goota akkanaa hin ajjeesnu” nuun jedhan jedhanii natti himan jiru. Kanarraa innis (abbaan kiyyas) tarii manneen hidhaa fagoo kanneen hidhamtoonni bebbeekkamoon akka Nadhii Gammadaa, Yooseef Baatii, Lammeessaa Boruu fi kkf ija hawaasarraa waggaa kornoota lamaa fi walakkaaf miliqsiifaman keessa jiraachuu hin dhabu naan jetti qalbiin. Guyyaa gaarii garii, kuni sarara abdii qal’oo takka naaf kenna—hangamuu kan akka ifaa halkanii bilic jettee doomtee dhaamtu taatus.
Yeroo garii carraa akka Boontuu Baqqalaa Garbaa fi ilmaan hidhamtoota Oromoo biraa qaban osoo qabaadhee hawwa: Carraa abbootii isaanii mana hidhaatti dhaqanii daawwa’achuu. Anis akkasuma godha ture osoo bakkuma inni itti hidhame, eessallee haa taatu, baree jiraadhee. Dhugumattuu, bira dhaqanii ijaan arguun natti hafee, lubbuun jiraachuu abbaa kiyyaa qofa osoo beekee silaa qalbii tiyya tan yaaddoo fi gaddaa-gadadoo isaatiin hururtee fi buttutte na tasgabbeessa ture—garuu silaan deega dubbiitii maal godhan!
Kanaaf Bootuu fi namoota biraa kan gadda afaan ittiin himan hin qabne keessa jiran kanniin waa jedheenii obsisiisuu kajeela. Garuu anuu waanuma na mudate kanaa fi maalummaa isaa akka itti ibsu hin beeku. Yeroo garii hadoodee humaa waa natti hin dhagayamu dida—akka waan onneen tiyya hubama qalbii fi gadadoo bara-baraa kan keessaa ba’uu hin dandeennen laambubamtetti.
Jireena baqaa, waggoota hedduu dukkana odeessi eessa-buuteen abbaa kiyyaa keessatti awaalame fi hamii akka xayyaaraa qileensa keessa balaliitu, kan gariin isii inni lubbuun ni jira jettu, kuun ammo lakki qaata du’e jettu, keessa jiraachuu giddutti isa jiraachisuu filadhe—abdii qal’oo takka ta laalaa (miidhaa) gaddaa fi gadadoo kana yeroofis taatu natti cabsitu.
Jireenni ani jiraadhe kuni, hangamuu fokkataa fi fokkisiisaa ta’u, guddinnaa fi hanqinna qabsoo ummatni Oromoo bilisummaa isaaf gochaa jiru bifa adda ta’e tokkoon akka hubadhu carraa naaf kenne qaba. Abbaan kiyya Dhalootni Qubee lugaama qabsoo harka ofiitti galfatee qabsoo fuuldura tarkaanfachiisaa jiraachuu argutti heddu ni boona ture. Ummanni Oromoo qarqara galaana hawwiin isaa kan bilisummaa, haqaa fi qixxummaa dhugoomtu irra ga’u isaatti heddu gammada ture. Guddinni ummanni keenna galmeesse wareegama lubbuu jagnoota hedduu fi jagnoota hedduu kan reebichaa fi hidhaan dararaa keessa jiraataniin dhufe—firii wareegama isaaniiti. Ilmaa-intala ka’ima kamiifuu abbaan isaanii guddaa-gudayya. Kuni anaaf raatuu ijoollummaa qofaa miti: Abbaan kiyyaa fi kanneen of-wareegan marti ummanni Oromoo miliyoona kurna hedduun lakkaa’amu hacuuccaa, achi-qabaa, fi moggeeffamummaa alagaa gabroomfataa jalaa bahanii jireenya nagayaa fi gammachuu akka jiraatan gochuuf waan ta’eef dhugumatti isaan namoota gurguddaa fi guddayyoota. Seenaa keenya kan dhiphinaa keessattis maqaan isaanii hogguu kan faarfamu—faayaa fi faarutu isaaniin male.
Kana, gorsi ani Boontuu fi maatiilee hidhamootnni Qilinxoo fi saniin alattis jalaa du’anii fi achi-buuteen isaanii dhabamee maraan ga’uu barbaadu. Gadadoo fi gadda sammuu nama naannessu kana keessatti, kan yoomillee ija keenya duraa nu baduu hin qabne wareegama keenyaan—kan maatiilee balaan hacuucaa fi dhiitama mirga namoomaa isaan mudatee maraan—qabsoon bilisummaa akka injifannoo gonfatuu fi waanjoon gabrummaa gateettii ummata keenyarraa bu’ee akka unkutaa’u sirritti hubachuudha.. Wareegamni hidhamtoota siyaasaa kuni gucaa fi hamilee dhaloota har’aa fi borullee ta’uun cunqursaa fi roorroo bifa hundaa akka hiddaan buqqisu dagachuu hin qabnu.
Guyya yeroon isaa ga’e, ekeraan namoota mirga Oromootif jecha lubbuu isaanii aarsaa taasisanii deebi’ee lubbuu horata—xiqqaatee xiqqaatee qalbii keenya kan gamtaa keessattis bara-baraan jiraatu. Ni deebi’u ilmaan tiyaaf, kan ar’a hin dhalfatin, fi ilmaan ilmaan isaaniif akka jagnoota akka fakeenyatti isaan faanaa hordoffiin isaanin maletti. Kanaafi kan qabsoo saba keenyatti daran cichuu fi xumura itti gochuu qabnuuf: micireen abbaa-irrummaa fi roorroon bifa kamuu qabnuu deebitee nu keessatti akka hin biqille hiddaan gogsuuf. Kana qofa gochuuni kan yaadannoo jagnoota keenyaa kabajinuu fi wareegama isaanii faaruun faaynuuf.
Qabsoon itti fufa! Faaruu fi ulfinni wareegamntoota nu dura dabran hundaaf yaa ta’u.


text:
Zayitiin ujummoo dhiiga deddeebisu onnee cufa jedhame kun waggaatti namoota miliyoona walakkaa du’aaf akka saaxiluu fi sirumaa barbaachisaa akka hin-taane Dhaabbati Fayyaa Addunyaa ibseera.
Daayirektarri Olaanaa Dhaabbatichaa Doktar Tewoodroos Adihaanom Gabrayasuus “daa’imman keenya nyaata isaanii keessatti nyaata fayyaaf balaa qabu akkanaa maalif qabaatu” jedhaniiru.
Zayitiiwwan ‘trans fats’ jedhamanii waamaman kunniin bal’inaan nyaata kannneen akka kuukiisii hojjachuu fi dinnicha, bargarii fi kkf bilcheessuuf faayidaarra oolu. Akkaataan itti hojjatamanis zayita dhangala’aa gara jajjaboo yookiin hanga tokko jajjaboo ta’etti jijjiiruuni; zayita dhangala’aa caalaa turuu akka danda’aniif. Haata’u malee, zayita kana akka dhadhaa jajjaboo gochuuf keemikaalli faayidaarra oolu ujummoon onnee dhiiga deddeebisu akka cufamu godha.
Dhaabbati Fayyaa Addunyaa akka jedhetti zayitiin ‘trans fat’ kun carraa dhibee onneef saaxilamuu dhibbantaa 21n akkasumas du’aa dhibbantaa 28 dabala.
Zayitni jedhame kun uumamaanis foon kanneen akka foon saawwaa fi hoolaa, fi bu’aalee haannanii keessatti ni-aragama. Nyaata uumamaa keessaa zayiata kana (Trans fat) baasuuf malli filatamaan dhibus, ogeeyyiin imaammata nyaataa zayitni kun (trans fat) harka namaan hojjatamee nyaata dhala namaaf faayidaarra ooluusaaf iddoon akka hin-jirre itti-waliigalu.
Madda: https://www.nbcnews.com


text:
BBC: Hogganaan Kominikeeshinii Biiroo Haqaa Oromiyaa Obbo Taayyee Danda’a hidhaman
BBC: Hogganaan Kominikeeshinii Biiroo Haqaa Oromiyaa Obbo Taayyee Danda’a hidhaman Itti gaafatamaan Kominikeeshinii Biiroo Haqaa Oromiyaa Obbo Taayyee Danda’a har’a ganama hidhamuun dhagahame. Namoonni argan BBC’tti akka dubbatanitti har’a ganama…
Himatni Dr. Mararaa Guddinaa adda cite (BBC Afaan Oromoo)
Abbaan Alangaa Waliigalaa Federaalaa Obbo Geetachew Ambaaye hidhamtoota 528 himatni isaanii adda cite ni gadhiifamu jedhan. Hidhamtoonni hiikaman ulaagaa armaan gadii kan guutan ta’uus himanii jiru. – Heera mootummaa yookan…
“Yeroo sana namni ni mo’atti jedhee na eege hinturre” – Daraartuu Tulluu (via BBC Afaan Oromoo)
Imala Waggoota 25: “Yeroo sanatti namni ni mo’atti jedhee na eege hinturre.” Baay’ina meedaaliyaa fi waancaa manashee keessaa ilaaluun qofti, leenjiifi dafqa akkasumas kutannoofi cimina atileetiin tun keessa dabarteef ragaa…
BBC Afaan Oromoo: ‘Maalan jira’ irraa gara ‘Jirra’ – Haacaaluu Hundeessaa
“Eenyutu Waddeessaa eenyutu Jaldeessaa?” Weellisaa Hacaaluu Hundeessaa Sirbi qeenxee mata duree ‘Jirra’ jedhuun weellisaa Haacaaluu Hundeessaan tibbana gadi dhiise gamanumaan jaalatamumma guddaa horateera. Haacaaluun walleewwan Afaan Oromoo ciigoon masakaman, qor-qalbii…
Agarsiisa suuraa Oromoo isa jalqabaa (via BBC Afaan Oromoo)
“Oromiyaan suuraaf baay’ee mijattuu taatullee agarsiisa suuraan duubatti hafneerra” Agarsiisni suuraa yeroo jalqabaaf haala teessuma lafaafi qabeenya tuurizimii akkasumas aadaa naannoon Oromiyaa qabdu irratti xiyyeefate giddugala aadaa Oromootti ilaalamaa jira.…


text:
Ambummaa (Citizenship)
Seenaa Eenyummaa (Identity) kessatti, ilmi namaa akka jiraataa hawaasaa-fi-siyaasaa (socio-political), eenyummaan isaa akka karaa sirnaa bifa shaniitiin of mulisee argina. Isaanis, kara sirna abbaa-lafummaa (feudal), sirna aango-mootii (monarchical), sirna abbaa-irrummaa namtokkee (tyrannical), sirna sabummaa (national) dhaaf sirna Ambummaa (citizenship) ti. Egaa, Ambumman mullistu eenyummaa hawaasaa-fi-siyaasaa kessaa isa tokko. Ambumman eenyummaa warra kabira wajjin al takka takka woldorgommiin, al takka takka nagaan, al takka takka eenyummaa hunda keessaa isa olaanaa ta’ee yeroo argamu, al takka takkammoo eenyummaa kanneen biroo jalatti liqimsamee, xiqqaatee jiraatee as gahee jira. Hariiroon sirna abbaa-lafummaa kessa jiru hariiro gubbaa-gadii (hierarchical) ta’ee, kan inni itti rarra’u walitti dhufeenya…
Sagantaa Siyaasaa ADO
SEENSA SAGANTAA SIYAASAA ADDA DEMOOKRAATAWAA OROMOO (ADO) Itoophiyaan erga dhuma jaarraa 19ffaatti, lola gabroomsaa fi gara-jabeessa mootummaa Menikin geggeefamen, akka biyyaatti ijaaramtee jalqabdee mana hidhaa fi dararama sabootaa, sab-lamootaa fi ummataa ti. Hidhamtoota kanneen keessaa Oromoon saba tokko. Weerarri gabroomsaa Minilikin geggeessame kunis duguuggaa sanyii ummata biyyichaa irraan gahuu bira dabre lubbuu hedduu beelaa fi dhukkubaan galaafatee. Balaa lola kanarraa maddeen Oromoon bilisummaa dhabee, abbaa biyyummaa sarbamee, qabeenya isaa saamamee sadarkkaa gabrichaatti (faanshotti) gadi bu’uu bira lufee (serfs) sirna jibbamaa gabbaarummaa (gabbar system) jalatti kufe. Oromoon yeroo sana irraa eegalee bilisummaa fi kabajaa eenyummaa isaa deebisee gonffachuudhaaf lola walirraa hincitne…
Itophiyaa Kaleessaa, Har’aa fi Borii
Qabsoon bilisummaa Oromoo tattaaffii irratti milikaawe ni qaba. Milkiiwwan kanneen keessaa tokko Itophiyaa fi Itophiyummaa dhabamuu ummata Oromoo irratti hundaawe diduu dha. Tattaaffi diddaa kana finiinsuudhaaf, Oromummaa fi Itophiyummaa waliif faallaa ta’uu afarsuun dirqii ture. Dhugaattis gaafa tattaaffiin kun eegalame, Oromummaan fi Itophiyummaan waliif faallaa turan. Halli akkasii Itophiyaa kaleessaa jalatti dhugoomee ture. Itophiyaa kaleessaa jalatti Oromoos ta’anii amba Itophiyaas ta’uun hin danda’amu ture. Jechuun, Itophiyummaa gonfachuun kan danda’amu yoo Oromummaa mulqachuudhaaf qophii ta’an qofa ture. Namni afaan Amaaraa hin dubbanne, akka amba Itophiyaatti hin ilaalamu ture. Kan aadaa Amaaraa hin maxxanfanne fi kan seenaa Amaaraa hin leellifnes, akka amba…
RBO – August 2013
Here you will find Radio Bilisummaa Oromoo programing for the month of August.
Walgahii ADO – Alberta, Canada
Addi Demokiratawaa Oromoo/ADOn ummanni Oromoo baroota dheeraaf mirga humnaan sarbame deeffatee, biyya isaa irratti abbaa, qabeenya isaa irratti abboomaa ta’ee akka jiraatuuf qabsoo inni gaggeessaa turee fi jiru akka fiixa ba’uuf gahee isaa gumaachuuf qabsa’a. Akkuma beekamuu fi irra deddeebi’amee himame dhaloota ADOf kan sababa ta’e, Qabsoo ummanni Oromoo baroota dheeraaf gaggeessaa tureen injifatnoolee argate qabatee garafuulduraatti tarkaanfachuu irra of duuba deebi’aa deemuu qabsoo ti. gamabiraan ammoo mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti waldhabdee fi lolli jiru nagaan furamee, qabsaa’onni Oromoo wal- loluu dhiisanii diina isaanii qofa irratti akka bobba’aniif yaaliin baroota dheeraaf ta’aa ture fachaluu isaa, ABO tokkorraa gara 4ykn…


text:
Alagaan Oromoof kufaatii malee milkii hin hawwu. Gareelee kufaatii Oromoof hawwan keessaa Woyyaaneen sadarkaa tokkooffaa irratti argamti. Woyyaanee keessatti jibbiinsaa fi tuffiin hoogganoonni TPLF, jeneraalotaa fi ‘abbootii qabeenyaas’ dabalatee, nuuf qaban adda. Maddi jibbiinsa isaanii inni ijooon Oromoon aangoo irraa nukuffisa, tapha siyaasaa fi saamicha diinagdeen ala nu taasisaadha. Keessattuu gareen Lammaa cimaa dhufuun, cimuu bira darbee guutuu ummata Itoophiyaa biraa jaalalaa fi kabajaa argachuun, ummanni biyyatttii abdii isaan irratti gatachuun hoogganoota Woyyaanee maraachaa jira. Haalli siyaasni biyyattii amma itti jiru bifa kanaan itti fufnaan dhumni isaanii kaluu ta’uu hoogganoonni Woyyaaneen ni hubatu. Kanaaf akkas maraatu.
Deeggarsaa fi jaalalli ummataa milkaayina hoogganaa tokkoof murteessaa akka ta’e bareechanii beeku. Dr Abiyyis sadarkaa isaan eeganii olitti deeggarsa ummata Itoophiyaa irraa argataa jira. Kuni bowwoo irraan bowwoo isaanitti dabalee gara qalbii gatuutti isaan ceesisaa jira fakkaata. Kanaaf amma shiraan nu kuffisuu, ummatta saba keenna irratti abdii gatateen gargar nubaasuu, Oromoo akka saba Itoophiyaa hoogganuu hin dandeenneetti dhiyeessuu barbaadan. Kanaafis keessa keessaan hedduu dhama’aa jiran. Yeroon woccuu gatanii daandii irratti bayanis fagoo miti. Wolitti wocuu fi hamilee wolii buusuun dhiisnee diina shiraan nutti gadi bayuuf deemu irra aanudhaaf ammumaa dammaquu fi qophaayuu nu barbaachisa.
Woyyaaneen mataan isii shira. Shiraan mootummaa qabatte. Shira xaxaati woggaa 27’f kan aangoo irra jiraatte. Shiraan qabeenya ummataa saamte. Uf eeggannaa sadarkaa ol’aanaa hin goonu taanaan shiraan sakaaltee nu kuffisuu, shiraan wolirratti nu kakaasuu irraa duubatti hin jettu. Rakkoolee kana dura Itoophiyaa qormaataa turan kan uume Woyyaaneedha. Kana boodas rakkoo Dr Abiyyitti qormaata hamaa uumuu malan heddu uumuuf deemti. Worri kana taajjabe akka dhaabatan gorsaara. Garuu, Woyyaaneen gurra gorsa ittiin dhageettu hin qabdu. Akka Woyyaaneetti, shirri kamuu, biyyattiis yoo kan gaaga’uu, hanga Dr Abiyyiin dadhabsiisetti tooftaa gaariidha. Kanaan akka milkooftuuf hin hayyamnu.
Dr Abiyyii fi Ob Lammaan hanga humni/haalli isaaniif hayyameen rakkoo ummataa hiikuuf asiifi achi jedhaa jiran. Ammatti fedhii fi kaka’umsa ummata tajaajiluu malee siyaasa gowwoomsaa keessa akka hin jirre ragaaleen argisiisan heddu. Rakkoon kana booda Itoophiyaa keessatti uumamuu malan kamuu (gatiin meeshaa qaalawuu, meeshaan gabaa irraa dhabamuu, rakkoo bishaanii fi ifaa, hir’inni gaazaa fi sharafa alaa, ajjeechaa fi hidhaan kkf ) hundi kan uumamu dadhabina bulchiinsa Dr Abiyyi osoo hin taane shira Woyyaanee ta’uu akka malu hubachuu fi quba qabaachuu feesissa. Tibbana maaltu ta’e? Ganama Dr Abiyyi yeroon miidiyaaleen biyya alaa jiran biyya keessatti waajjira banatanii hojjatan fagoo miti jedhee dubbate. Galgala OMN qilleensa irraa buufame. Kana duras Woyyaaneen gocha dubbii Dr Abiyyi faallessu hojjatteerti (fkn ajjeechaa Mooyyalee). Kun ta’uun isaa kan argisiisu qabsoon oo’aan ammatti kan jiru Woyyaanee fi Dr Abiyyi jidduu ta’uu isaati. Woyyaaneen gocha Dr Abiyyiin ummata afotti salphisuu, waa cufti harka Dr Abiyyi osoo hin taane harka keenna jira ergaa jedhu ummataaf dabarsuuf dhama’aa jirti. Wixxifannana isii kuni yeroodhaaf. Shirri tooftaa fi bilchinnaan nuti irra hin aanne hin jiru. Jabaannee, harka wolqabannnee hojjachuu qofa nu gaafata.
Gama biraatiin Woyyaaneen shira bifa addaddaa kan xaxxuuf Dr Abiyyi, akka ummanni hawwu osoo hin taane, biyya gara rakkootti naqaa jira jechuudhaaf. Dr Abiyyi oduu malee nama rakkoo biyyattii hikuuf dandeettii hin qabne jechuus barbaaddii. Yoo kan aanjuuf ta’e fakkeenya Masrii gara Itoophiyaatti fiduu hawwiti. Waa’een kun Itoophiyatti hin ta’u. Garuu, Woyyaaneen dhamaate waan hunda yaaluu irraa duubatti hin jettu. Kaayyoonn isii ijoon ummanni obsa fixatee, abdii kutatee akka Dr Abiyyiin balaaleffatu godhuudha. Nuti waan fooyya’u arguuf malee Saamoraa fi Abbaay Tsahaayyee ufirratti fe’uuf Dr Abiyyiin hin balaaleffannu. Yoo isa kan balaaleffannu ta’e waan isa caalu akka argannu dursinee mirkaneefachuu qabna. Gama biraatiin, akkuma ganna 27’f jedhaa turan, furtuun rakko Itoophiyaa harkaa isaanii qofa jiraachuuu isaa nutti himuu barbaadan. Furtuu saamichaa malee furtuun rakkoo Itoophiyaa harka Woyyaanee akka hin jirre kan barame ganna heddu dura.
Oromonis ta’ee saboonni Itoophiyaa kan abdii qabaatan karaa Dr Abiyyi qabateen malee dukkana Woyyaaneen ganna 27 ummata keessatti hidhaa turtetti deebi’uunii miti. Daandiin Dr Abiyyi qabate rakkoo fi bu’i bayii akka qabaatu ifa. Qormaata kan itti heddummeessu, gufuu kan itti tarreessus Woyyaaneedhuma. Filatamiinsa isaa irratti jibbaa isaaf qaban argineerra. Namni filatamuu isaa sadarkaa sanitti morme erga filatamee booda harka mammaratee taa’a jedhee kan yaadu gowwaadha. Kanaaf kan dammaqinaan waan ta’uuf deemu hunda hordofuun kan barbaachisuuf. Kana hubachuudhaan Oromoonis ta’ee saboonni biraa shira Woyyaaneen sakaalamanii kiyyoo diinaa keessa seenuu irraa uf eeguu qaban. Bilisummaa dhugaa kan gonfannu laga riqicha hin qabne yoo ce’uu fi shira alagaan xaxe hundarra tankaarfachuu yoo dandeenne qofa. Rakkoo yeroo nu mudatuu maluuun abdii kutachuu fi obsa fixachuun kan nu geessu gara bilisummaa dheebonneetti osoo hin taane gara kufaatii caaluu ykn argatanii dhabuutti. Imala kana booda goonu irratti bitaa fi mirgaan qormaanni nutti hammaatuu, akkasumas jireenyi nutti ulfaatuu mala. Garuu, ijji teenna galma keennarraa ka’uu hin qabdu.


text:
Abdii Boruutiin*
Dhiyoo kana faayidaa addaa naannoon Oromiyaa Finfinneerraa qabu ilaalchisee mootummaan Wayyaanee labsii mata dureen isaa “የኦሮሚያ ክልል በፊንፊኔ/አዲስ አበባ ላይ ያለውን ሕገ-መንግስታዊ ልዩ ጥቅምን አስመልክቶ የተዘጋጀ የጥናት ሰነድ“ jedhu tokkos dhiyaatee jira. Labsii gara fuula 14 qabu kana dubbisee hanaga naaf galetti hubadhee jira. Duraan dursee, wanni nama gammachiisu Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBO) fi sochiin uummata Oromoo hangam Wayyaanee irratti dhiibbaa akka godhe fi jilbiifachiisaas akka jiruu dha. Kun ammoo wareegama Sabboontotni Oromoo kaffalanii fi kaffalaas jiraniin waan argameef galannii gootota keenyaa daangaa hin qabu. Asitti aansee wantan wixinee labsii kanarraa hubadhee keessaa qabxiilee tokko tokko kaaseen yaada koo dhiyeessuu yaala.
Wixinee qorannoo sana keessatti akkana jedhamee lafa kaayame:
የጥናት ሰነዱ ዓላማ
2.1. የኦሮሞ ብሄር የሰፈረበት መልክአ ምድር አንድ አካልና እምብርት የሆነችው ፊንፊኔ ታሪካዊ አመሰራረት፣ ነባር ነዋሪዋንና የስሟ ወደ አዲስ አበባ እና የሌሎች ቦታዎች ስያሜዎች መቀየርና መዛባት ፖለቲካዊ ምክንያቶችና ይህም በሚኒሊክ የተስፋፊ ሥርዓት የደረሰውን ጭቆናና የተፈፀመውን ግፍ ለማስገንዘብ፣
Wixinee labsii sana keessatti ammoo akkan jedhamee lafa kaayame:
ስያሜ
1) የከተማው ስም ፊንፊኔ ከአዲስ አበባ ጋር እኩል መጠሪያ ይሆናል፡፡
ስለ ባህላዊና ታሪካዊ ጥቅሞች
1) በከተማ አስተዳደር ውስጥ የሚገኙ የተለያዩ ቦታዎች መጠሪያ ወይም ስያሜዎች በጥንት ስሞቻቸው እንዲጠሩና ተዛብተው እየተጠሩ ያሉት ስሞች እንዲስተካከሉ ይደረጋል፡፡
Mee gara dhimmoota birootti otuu hin seenin dura asumarraa kaanee haa ilaallu. Finifinneen handhuura Oromiyaa ti jedhamee erga amaname fi maqaan kunis sirna weerartuu Minilikiin gara “Addis Abebaa”tti akka jijjiirame erga mirkanaawee; bulchinsa magaalaattii keessatti bakkeewwan (iddoowwan) maqaalee isaanii kan duriitiin akka yaamaman erga murteeffamee; dursee kan ta’uu qabau, maqaan Minilikiin jijjiirame sun deebi’ee maqaa isa uumaatiin “FINFINNEE” dhaan yaamamuu qaba malee, innii hangafti kun dagatamee ykn dhiisamee, maqaaleen bakkeewwanii qofaan jijjiiramuun gahaa miti. Kanaafuu, “የከተማው ስም ፊንፊኔ ከአዲስ አበባ ጋር እኩል መጠሪያ ይሆናል፡፡” kan jedhu fudhatama hin qabu. Otuu seenaan ragaa ta’uu, wanti maqaa koloneeffataatiin yaamamuuf sababni hin jiru jechuu dha.
ወሰን
1) የከተማው ወሰን የከተማው አስተዳደርና የክልሉ መንግስት በሚያደርጉት የጋራ ስምምነት ይወሰናል፡፡
Asirratti wanti ifa ta’e hin jiru. Erga Darguun kufee, Wayyaaneen aangoo qabattee kaasee hanag har’aatti jechuun waggoota 26n dabran kana keessatti Finfinneen seeraa ala uummata Oromoo naannoo ishii jiraatan buqqistee baay’ee babal’attee jirti. Sana birallee dabranii, maqaa Maastar Plaaniitiin fagaatanii deemuuf yaalii godhaa jiru. Egaa, asirratti daangaa isa kamtu murtaa’a? Bulchinsa magaalaattiis ta’ee mootummaan naannoo Oromiyaa ofiin jedhu kun lamaanuu warra fedhii uummata Oromoo kabajanii fi kabachiisanii miti. Isaan lamaanuu tajaajiltoota Wayyaanee ti. Eenyutu eenyu wajjin mari’atee, daangaa kana murteessa? Dhimmi uummata Oromoo hin mari’achiisne fi fedhii isaa hin eegne milkaayuu hin danda’u.
የኦሮሞ ብሔር ተወላጆች መብት
1) በከተማው አስተዳደር ነዋሪ የሆኑ የኦሮሞ ብሔር ተወላጆች በኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ሕገ-መንግስት እና በሌሎች የሀገሪቱ ሕጎች የተከበሩ መብቶች በከተማው ውስጥ የመጠቀም ሙሉ መብት አላቸው፡፡
Kun uummata oromootti qoosuu fi mirga inni biyya abbaa isaarratti qabu gadi xiqqeessuu dha. Duraan sirumaayyuu mirga tokkollee waan hinqabaanneef, amma mee akkuma lammiilee biyya sanaattuu haa laalamu jechuu dhaa?? Dhimmi ijoon dhimma naannoon Oromiyaa ykn ummatni Oromoo Finfinneerraa faayidaa addaa qabaachuu ti malee, kan Oromoo Finfinnee keessa jiraatanii qofaa mitii bar!! Uummatni Oromoo bal’aan Finfinneerraa faayidaa addaa yoo qabaate fi mirgi isaa guutuun yoo kabajame, kan jiraattota Oromoo magaalaa tanaas ni eegama jechuu dha. Maarree, maaliif dhimmicha gadi buusanii akkanatti xiqqeessanii laalu??
ስለ አስተዳደራዊ ጥቅሞች
2) በከተማው መስተዳደር ም/ቤት ውስጥ የኦሮሞ ብሄር ተወላጆች እንደ ከተማው ነዋሪ ያላቸው ውክልና እንደተጠበቀ ሆኖ፣ ከምክር ቤት ወንበር 25% የማያንስ የኦሮሞ ብሄር ተወላጆች ብቻ የሚወከሉበት መቀመጫ ይኖራቸዋል፡፡
Kun baay’ee nama ajaa’iba! Mee hubadhaa, biyyuma abbaa isaa fi handuura biyya isaa keessatti harka afur keessaa harka tokko qofaa (25%) qabaachuun uummata keenya tuffachuu dha. Akkuma saree waan sitti darbinu funaannadhuutii callisi jechuu fakkaata.
6) ፊንፊኔ/አዲስ አበባ የኦሮሚያ ክልላዊ መንግስት ዋና ከተማ ሆና ታገለግላለች፡፡
Finfinneen magaalaa guddoo (hangafa) naannoo Ormiyaa ti erga jedhamee; bulchinsi ishiillee bulchinsa naannoo Oromiyaa jala galuu qaba. Akkanatti mirgi uummattota magaalaa tanaa kan Oromoo hin taane eegamaaf malee, Oromoon achi keessa jiraatan akka saba bicuutti laalamanii mirgi murtaaye tokko isaaniif kennamuun sirrii hin ta’u. Jaalatamus jibbamus, Finfinneen guutumaa guutuutti bulchinsa naannoo Oromiyaa jala galuu qabdi. Finfinneen qaama fi handhuura Oromiyaa erga taatetti, faayidaa addaa wanti jedhu kunuu hin jiru. Fudhatamus dhiisamus dhugaan jiru isa kana.
ስለ ማህበራዊ የአገልግሎት ጥቅሞች
2) ለኦሮሚያ ክልላዊ መንግሥት ኃላፊዎችና ሠራተኞች እንዲሁም የኦሮሞ ተወላጆች የመኖሪያ ቤት በከተማ አስተዳደሩ ከሚገነቡ የጋራ መኖሪያ ቤቶች በ15% ቅድሚያ የማግኘት ወይም የመከራየት መብት ይኖራቸዋል፡፡
Kun maal jechuu akka ta’eyyuu ana naaf hin galu. Dhibbantaa 15 (15%) dursa argachuu jechuun maali? Maaliif hangi kun murtaaye?
11) የከተማው አስተዳድር ለከተማው ህዝብ ከሚያቀርባቸው አገልግሎቶች ጋር በተያያዙ የልማት ሥራዎችን በክልሉ መንግስት ጋር በመመካከርና በመስማማት ሊፈፅም ይችላል፡፡ [sarara anatu itti dabal]
Bulchinsi magaalaa Finfinnee, dhimma akkanaarratti mootummaa naannoo Oromiyaa wajjin mari’achuu fi waliigalteedhaan raawwachuu ni danda’a malee dirqamaa miti jechuu dhaa? Yoo hin barbaadne ofuma isaatiif akka barbaadetti murteessuu ni danda’a jechuu fakkaata. Asirratti fedhiin uummata Oromoo kan hin eegamne yoo ta’e, kun akkamitti laalama?
የኦሮሚያ ክልላዊ መንግስት መብቶች
3) የክልሉ መንግስት የዚህን አዋጅ ማሻሻያ ሀሳብ በማመንጨት ለኢፌዲሪ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የማቅረብ መብት ይኖረዋል፡፡ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤትም ይህን አዋጅ ለማሻሻል ሲፈልግ የክልሉ መንግስት አስተያየት መጠየቅ ይኖርበታል፡፡
Kun sirriitti hubatamuu qaba. Tokkoffaa, mootummaan naannoo Ormiyaa mootummaa walabaa otuu hin taane, kan fedhii Wayyaanee eegaa jiruu dha. Waanuma Wayyaaneen itti himte mirkaneessee isaanumatti deebisee dhiyeessa jechuu dha. Lammaffaa, Wixinee kana (akkuma jiru kanattuu) fooyyessuuf, waan hir’ate guutuuf kan irratti mari’achuu fi yaada dhiyeessuu qaba uummata Oromoo bal’aa dha malee, mootummaa Wayyaanee tajaajiltuu miti. Kun waanuma ofiif karoorfatan murteessuuf deemu malee, fedhii uummata keenyaa eeguuf dantaa akka hin qabne ifatti mul’isa.
Egaa, qabxiilee tokko tokkon kaasuu yaale malee, akka hubannoo kiyyaatitti, walumaagalatti wixinichi hir’ina fi wanta ifa hin taane hedduu ofkeessaa qaba. Gadi fageenyaan hubachuun barbaachisaa dha. Kaayyoon labsii kanaa ammoo sochii uummata keenyaa kan akka ibiddaa boba’aa jiru kana qabaneessuu fi yaada uummata keenyaa karaarraa maqsuuf (attention diversion) waan yaadame malee, kun dhugumatti faayidaa uummatni keenya Finfinneerraa qabu hojiirra oolchuufii miti. Gaafiin uummata Oromoo inni bu’uraas kan akkanatti laayyoodhumatti deebi’uu miti. Gaafiin isaa deebii argachuu kan danda’u, yoo uummatni keenya guutumaa guututti abbaa biyyummaa isaa mirkaneeffate qofaa dha. Kunis wareegama ulfaataa gaafata malee, mirkanaa’uun isaa hin oolu. Injifannoon xumuraa kan uummata Oromoo akka ta’u shakkiin tokko hin jiru.
Galatoomaa!
* Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Koreen Giddugaleessaa DhDUO jalqabbii imala haaroomsa jijjiiramaafi kallattii eegalerratti mariifi qorannoo bal'aa guyyoota kurnan darbaniif mari'ataa ture Ammajjii 29 bara 2010 milkaa'inaan xumureera.
Imala jijjiirama haaroomsaa ADWUI gaggeesseefi kallattii kaa'e bu’ura godhachuudhaan toora biyyattiin gama siyaasa, diinagdeefi hawaasummaatiin irra jirtu gadi fageenyaan qorachuudhaan kallattii kaa'eera.
DhDUO nageenyiifi waliin jireenyi ummatoota biyya keenyaa karaa kamiinuu akka hin gufanneefi duudhaan jaalalaa, waliin jireenyaafi nageenya labsuu ummata Oromoofi dhaabaa naannoo keenya hoogganaa jiru karaa milkaa'ina qabuun akka itti fufuufi gufuuwwan duudhaa kana gufachiisuu malan kamuu akka sirratan hojjachuun dhimma murteessaa tahuu isaa xiyyeeffannoo addaan korechi irratti mari'ateedha.
Dhaabni keenyaa aadaa ummata dhaggeeffachuun hanqinoota mudataniifi akka sirrataniif akeekaman fudhachuun sirreessaa jira. Aadaan dimokiraasummaafi ummatummaa dhaabaa kun har'as komiiwwan karaa kamiinuu ummata biraa ka’an dhaggeeffachuu, onneerraa dhiifama gaafachuuniifi tarkaanfii sirreeffamaa fudhachuun barbaachisaa ta'uu isaas koreen kun bal'inaan irratti mari'achuun kallattii kaa'eera.
Korechi rakkooleen siyaas - diinagdee sirna Federaalaa balaarra buusuu danda’an karaa saayinsaawaa ta'een adda baasuun furmaata hatattamaa kennuun fedhii ummataa guutuun dhimma murteessaafi hatattamaan raawwatamuu qabu akka ta'ees qorateera.
Fayyadamummaa diinagdee haqa qabeessaa mirkaneessuufi hirmaannaa siyaasaa qixxeefi haqa qabeessa naamusa cimaan raawwachuun fedhii ummata bal'aa Oromoo guutuun dhimma yeroon kennamuufii qabu miti.
Kabajniifi waliin jireenyi obbolummaa duudhaa hundee ummanni Oromoo ummatoota biyyattii waliin qabufi biyya ijaaruu keessatti ga’ee qabu akkuma kaleessaa cimsee akka itti fufuu qabuus korechi gadifageenyaan irratti mari'ateera.
Waliiti dhufeenya dhaabbiilee miseensa ADWUI gidduu jiru karaa dimokiraatawaa ta'een cimsuun kaayyoo ummatummaa keenya milkeessuufi biyyi keenya rakkoorra akka hin buune hojjechuun dhimma murteessaa akka ta'ees kallattii kaa'eera.
Gochootni ofittummaafi sassaabdummaa kiraa sirna federaalaa keenya balaarra buusan, rakkoo bulchiinsa gaariin ummata komachiisanii dhaabbata isa hogganurratti akka fincilu taasisan, aangoo meenshaa ummata haqummaafi amanummaan ittiin tajaajilan gochuun hafee faayiddaa dhunfaaf oolfachuun, mirgi heera mootummaa lammiin bakka barbaade jiraachuu molqamee ummatoonni kumaatamaan lakkaa'aman qa’eefii qabeenya isaaniirraa buqqa’uun, maqaa invastimantiitiin qabeenya mootummaafi ummataa kan tahe lafa saamuun, nageenya ummata booreessuufi yakkoonni hammaataan wal fakkaatan raawwatamaa turan hirmaannaa ummataatiin hadheeffatanii irratti qabsaa'uun egaree biyya keenyaa balaarraa oolchuun dhimma ijoo xiyyeeffannoon kennameefii bal'inaan irratti mari'aatamaniidha.
Jeequmsa waggoota muraasa darban mudataniin lammiileen hedduun lubbuu isaanii dhabaniiru, qabeenyi barbadaa'eera, nagayaan ba'anii galuun lammiileen balaarra bu’aniiru, rakkoon kun mudachuuf itti gaafatamummaa fudhatanii sirreessuun barbaachisaa akka ta'e cimsanii irratti mari'achuun kallattiin taa’eera.
Humnoonni sirna federaalaa keenya balaarra buusuun faayiddaa dhunfaafi garee milkeeffachuuf jecha lammiileerra balaa buusaniifi gocha suukanneessaa seenaa keessatti mudatee hin beekne dhaqqabsiisan seeraan akka gaafataman akkanumaas badiin walfakkaataan lamuu deebi'ee akka hinmudannefi olaantummaan seeraa akka mirkanaa'uuf ummatoota biyya keenyaa hunda hirmaachisuun qabsoo ummataa finiinsuun bu’aa olaanaatti ceesisuun dirqama guddaa akka ta'ee korechi kallattii kaa'eera.
Diinni keenya cimaan hiyyummaa akka ta'eefii diina hunda keenyaa kana ammo ummanni, dhaabbatichiifi mootummaan qindoominaan hoojjachuu akka qaban, dhaabatnis yaadoota hahaarawaafi jijjiirama ummata keenyaa mirkaneessan burqisiisuun hooggansa cimaa kennuun dhaaba keenyarraa akka eeggamuus walii galteerra gahameera.
Qabeenya maddisiisuu qofa otoo hin ta'in qoqqoodinsi diinagdee haqa qabeessaa akka jiraatu gochuufi itti fayyadamni qabeenyaas qisaasamarraa bilisaafi sirna itti gaafatamummaatiin akka raawwatamu gochuun ummata hirmaachisuu qofa otoo hin ta'in akka to’achuu qabus kallattii kaa'eera.
Gochoota diinagdee quncursan keessattuu kanneen akka malaanmaltummaa, kootorobaandii, naanneessa maallaqaa seeraan alaatiifi xaxaawwan badii sirna gabaa gurgurataa gufachiisan cicciruun hojimaata iftoominaafi itti gaafatummaa qabu diriirsuun rifoormii sirna daldalaa si’eessuuf kallattiin taa’eera.
Qajeeltoowwan heera mootummaa otoo hin caccabin mirgi dimokiraasummaafi namummaa lammiilee akka kabajamu, lammiileen mirga heera mootummaatiin gonfatanitti fayyadamanii sodaa tokko malee bakka fedhan deemanii hojjechuufi jiraachuu akkanumas qabeenya horachuu akka mirkanaa'u, rifoormiiwwan sirna haqaafi imaammatoota keenyarratti jijjiirama bu'uraa fiduu danda’an irratti hojjatamuu akka qaban irratti walii galameera.
Korechi walitti dhufeenyi naannoolee gidduu jiru bu’uura heera mootummaatiin akka raawwatamuufi haala sirna heerri mootummaa ajajuun karaa guutuu ta'een hojiirra ooluu danda’urratti xiyyeeffannoo kannee mari'ateera.
Ummanni Oromoo aadaafi duudhaa waljaalalaa, wal kabajaafi waliin jireenyaa cimaa waan qabuuf akkuma kaleessaa duudhaa isaa kana hojiirra oolchuun aadaan waliin jireenyaafi wal danda’uu sabaafi sablammoota akkanumaas ummattoota biraa waliin qabu cimsatee sabaafi sablammoota obbolaa isaa waliin qabsaa'uu qaba. Badii badiin, jibba jibbaan deebisuun furmaata miti. Ummanni Oromoo aadaa akkasiis hin qabu. Kanaafuu rakkoowwan mudatan hundaafuu waldhaggeeffachuufi karaa seeraafi naamusaan qofa akka furaman gochuun injifannoo olaanaatti waan nama ceesisuuf gocha badii kamirraayyuu of qusachaafi karaa aadaafi duudhaa Oromummaa cimsuu danda’u qofa hordofuu akka qabus irratti walii galameera.
Walitti dhufeenyi gaariifi obbolummaan cimaan ummata Naannoo Somaalee Itoophiyaa waliin qabnu cimee akka itti fufu sabni Somaalee naannoo keenya keessa sochoo'u kamuu alagummaan akka itti hin dhagahamneef jaalalaan ofitti qabnee eeguun, sabaafi sablammoonni naannoo keenya keessa jiran akkuma qajeeltoo sirna Gadaatti hammannee jaalalaan wajjin jiraachuun Oromummaan jaalala ta'uu addunyaatti mul'ifnu cimee akka itti fufuuf ummanni naannoo keenyaa ga’ee olaanaa akka gumaachu korechi waamicha dhiyeesseera.
Akkuma adaa keenyaatti rakkoo kamuu mariin hiikuu malee ilaalchi dubbii karaa jeequmsaatiin hiikuuf deemuu akka hin mudanneefi fedhii hundaa mariin hiikuuf hojiin siyaasaa itti fufiinsa qabu hojjatamuu akka qabu itti amanameera.
Biyyoonni ha'ra addunyaarratti guddatanii lammiileen isaanii qananiifi sadoon akka jiraatan taasisan seenduubbeen isaanii yoo qoratamu komiifii diddaa ummata isaaniirraa isaan mudate, fincila dargaggoonni isaanirratti kaasan karaa dimookiraatawaa ta'een hiikuun misooma itti fufiinsa qabu mirkaneessuu danda'uu isaaniitiini.
Kanaaf mufii komii dargaggoon keenya qaban kamuu qalbiin dhaggeeffachaa rakkoo isaaniis furaa qabsoo karaa nagaafi dimokiraatawaa akka hordfan gochaa, biyya boru dhaalan har'a ijaarrachuu akka qaban barsiisaa, aadaan dimokiraasii akka dagaagu hojjetamuu akka qabuus irratti walii galameera.
Biyya diinagdeenshee hinguddanneefi aadaan dimokiraasiishee lafa hin qabatinitti rakkoo addunyaas ta'aa kan jiru hongee, walitti bu’iinsa, godaansa seeraan alaa, karoora maatiirratti yoo hin hojjanne gaaga’ama cimaa fiduu waan danda’uuf of eeggannoofi miira itti gaafatamummaa cimaan akka hojjatamuu qabu bal'inaan irratti mari'atameera.
Lammiilee keenya Naannoo Somaalee Itiyoophiyaarraa buqqa’an bakka qubannaa yeroorraa gara iddoo dhaabbiitti qubachiisuu, rakkoo hoji dhabdummaa dargaggootaa hundeerraa furuun jireenyi isaanii akka fooyya’uuf hojjachuun, rakkoo bulchiinsa gaarii hojimaataan sirreessuun, kenniinsa tajaajilaa ammayyeessuun, caasaalee manneen murtii, abbaa alangaa, poolisii sadarkaa aanaafi gandaa irra deebiin gurmeessuu, nagayaafi tasgabbiin jiraatee olaantummaan seeraa akka mirkanaa'u taasisuun hojiilee kamuu dura dhimma xiyyeeffannoo argatee irratti hojjetamuu qabu ta'uun irratti waliiglameera.
Afaan Oromoo Afaan Federaalaa akka ta'u, Faayiddaan addaa Oromiyaan Finfinneerraa argachuu qabdu karaa guutuu ta’een akka hojiirra ooluufi daangaan Godina Addaa Oromiyaa Naannawaa Finfinnee waliin jiru akka hojitti jijjiiramuuf DhDUOn cimsee qabsaa'a.
DhDUOn of cimsee waltajjiiwan yeroon gaafatu kamuu injifannoon akka bahatuuf Miseensoonni Mana Maree ADWUI irratti hirmaatan 14 kanneen biraatiin akka bakka bu’an miseensoonni korechaa 4 ammoo hamma yaa’ii itti aanutti akka ugguramaniifi miseensi korechaa tokko of eeggannoon akka bira darbamu mirteesseera.
Boqonnaa qabsoo seenaan yaadatu kamuu keessattuu al loogummaafi cunqursaa gita bittaatiif gonkumaa utuu hinbitamin obbolaawwan ummattoota biyya keenyaa waliin wareegama kafalaa injifannoo gonfachaa akkuma turte, ammaas rakkoo bityyattii mudate aadaa boonsaa waltajjii dimokiraatawaa, haqaafi dhugaa, waldhageettiifi dimokiraatawaa dhale Sirna Gadaatti fayyadamnee seenaaf aadaa sabaafi sablammoota guddifachaa hamma hammachiisatti jaalala uumaa dhala namaaf qabduun diina si waraanuuf sitti dhufee boojitellee dhiiga dibdee aantee kee godhachuun raajii aadaa keetii addunyaatti himamee hindhumne fayyadamtee qabsoo hadhaawaa yeroon gaafatu kana ummatoota biyyattii jaalalaan hammattee waliin akka itti fuftuufi egaree biyya hunda keenyaaf taatuu eeguun jijjiirama roga maraa itti fufsiisuuf itti gaafatamummaa kee akka baatu korechi waamicha dhiyeessa.
Jjjiiramoonni akka naannoo keenyaattis ta'e biyyaatti barbaadamu hirmaannaa dargaggootaa, hayyootaa, sabaafi sablammootaa, hojjettoota mootummaafi paartilee siyaasaa morkattootaatiin alatti waan yaadamuu miti. Kanaafuu DhDUOn jijjiiramoonni hamma yoonaa akka naannoottis ta'e biyyaatti mul'atan qabsoo hadhaawaafi hirmaannaa bal'aa qaamolee kanneeniin dhufu jedheeti amana.
Kanaafuu, kabajamtoonni hayyoonni, dargaggootniifi ummatni Oromoo bal’aan jijjiirama jiru itti fufsiisuufi sadarkaa olaanaatti ceesisuuf ga’ee olaanaa qabdaniifi eegaltan cimsitanii akka itti fuftan korechi waamicha dhiyeessa.
OBN


text:
Godiina Guraageef magaalaa guddoo kan taa’e Walqixxee keessatti mormiin jalqabame torban tokko kan lakkofsisee ta’uus kanneen gidduu kana hidhaman keessaa kan hiikamee hin jiru gaaffiin uummataas deebii hin arganne jedhu jiraattonni.
Kanneen hidhaman hangii tokko buufata polisii magaalattii keessa ka jiran ta’u fi warrii guyyaa jalqabaa qabaman gara Xollaayti geeffaman jedhu. Namii lama ajjeefamuu kan ibsan ta’uus aangawoonni garu nama tokko qofatu du’u ibsan.
Kanneen hidhaman 47 keessaa kanneen yakka rawwatan qoratamanii irraa jala gadhifamuu fi yeroo ammaa nama 11 qofti hidhaa keessa akka jiran waajirri dhimmootii Komunikeeshinii kan bulchiinsa naannoo beeksisanii jiru.


text:
Loltoota Saawiz Suudan pireesdantii biyyatti Saalvaa Kiirii amanamoo ta’anii fi loltoota garee itti aanaa Pireesdaantii Riik Machaarii edduutti walitti bu’iinsii umamuu isaatiin dhukaasni meeshaa waraanaa gurguddaa magaala gudditti biyyatii Juubaatti dhagahamaa tureera.
Jeequmsa ka’e irratti amma kaleessaatti namoonnii 276 du’uu isaanii Raadiyoon biyyicha keessaa tamsaasu tokkogabaasuus, dubbii himaan Riik Machsar garuu nama 150tu du’e jedha.
Pireezdaantiin Kora Naga’a Egumsaa Mootummoota Gamtoomanii Kooro Beshon sambata kaleessaa akkataa jeequmsa Juubaatii ummaamee fala itti barbaadan irratti wajjira korichaa Niwyoorkitti argamuu ergaa dabarseen qaama nagaha eegumsaa mootummoota gamtoomanii Saawiz Suudan jiru keessaa lammin Chaayinaa tokko dudhaa fi lammiiwwaan Ruwaandaa bayyeen madahuu isaanii beeksiisuudhan hallii Suudaan Kibbaa haalaa atattamaan hiikoo barbaadu ta’uu isaa dubbate.
Ministirri Haajaaa allaa Yunaayitid Isteets haalla juba jirurraa ka’iudhan han gargaarsa attattamaa irratti hojjatanii achi ,hojjattoonii isaa hudii Imbaasii Jubaatii akka bahan ajejeera. Lammiiwaan Ameerikaas Saawiz Suudan dhaqurraa akka of qusatan akeekkachiisera wajjirri kun.
Dahabbileen adda addaa jeequmsi kun aka dhaabbatu gaafachaa jiraatanis, harraas,guyyaa shanaffadhaa dhukaasnii meeshaa waaraanaa gurguddaa magaala Juubaatti dhagahamuun isaa beekkameera.


text:
Wixinee Labsii Magaalaa Finfinnee Wayyaaneen Qopheeffatte Wal-geenyee Haa Didnu!
Tulluu Caalii irraa
Diraamaa Wayyaneen maqaa “Labsii Naannoon Oromiyaa Dantaa Heeraan Finfinnee/Addis Ababa/irraa qabu Murteessuuf bahe jedhamee waamamuu danda’ajedhee qopheeffate keessi isaa yeroo ilaalamu maqaa isaa wajjin iyyuu wal hin fakkaatu.
Labsii Koloneeeffattooti Tigraayi irraa dhufan qopheeffatan kun wal ta’iinsa gowoomsaa Koloneffattooti Awurooppaa jaarraa 19ffaa keessa ittiin mootummoota Africa garii gowoomsaa turan (Imperialist trickery) wajjin wal fakkaata. Maqaama labsii kanaa keessaa jecha ልጠቀስ ይችላል (Waamamuu danda’a) jedhu yoo ilaalle ta’uu malaa dha malee “ Ta’a’ kan jedhu miti. Gaafa barbaadan hiika biraa itti kennuu danda’u. Jechooti labsii kana keessa jiran baayyeen isaanii gadi fageenyaan yoo ilaalaman jechoota gara barbaadaniitti hiikkachuun danda’amu dha. Dhimmooti jala sararamanii ifatti taa’an hedduu xiqqaa dha. Hedduun isaa ta’e jedhamee afaan dhoqonaa’aan barreeffame.
Hunda caalaa immoo shiraa fi adeemsa Wayyaanee kana daran kan saaxilu “labsii maqaa Dantaa Naannoon Oromiyaa heeraan qabu murteessuuf tumame’ jechaa gadi bu’anii “Jiraattota Oromoo jechuun Oromoota osoo Finfinneen hin ijaaramin duraa qabee warra lafa sana irra turan fi ammas magaala sana keessa jiraatan jechuu dha’ isa isaan jedhani dha. Oromooti waggaa 130 dura osoo magaalaan Finfinnee hin ijaaramin lafa sana irra jiraataa turan har’a magaalaa Finfinnee keessa jiraachuu mitii lubbuun iyyuu hin jiran. Ilmaan isaanii fi ilmaan ilmaan isaanii iyyuu kan Finfinnee keessatti hafee achi keessatti wal hore yoo jiraate hedduu xiqqaa dha.
Osoo ta’ees gaaffii Oromoon Finfinnee irratti qabu gaaffii namoota dhuunfaa miti. Gaaffii mirga abbaa biyyummaa “Finfinneen lafa Oromiyaa ti, qabeenya ummata Oromoo ti” jedhu dha. Wayyaanoti garuu Oromoota har’a Finfinnee keessa jiraatan isaan keessa iyyuu warra akaakilii fi abaabiliin isaanii lafa sana irra turaniif tajaajila kan akka ibsaa, bishaan dhugaatiifaa isiniif galchina jedhanii qoosu. Ibsaa fi bishaan dhugaatii isaan uummata biraa irraa adda baasanii qofaatti Oromoota Finfinnee keessa jiraataniif qofaaf galchanis ibsaa fi bishaan akkamii akka ta’e namaaf hin galu. Jarri kun nu malee namni biraa waa yaaduu jedhanii waan yaadan hin fakkaatu.
Ofittummaatu ija itti jaamsee gurra itti douche. Kana malees labsiin kun Oromooti bulchiinsa magaalaa Finfinnee keessa jiraatan mirgoota heerri biyyattii fi seerota biyyattii kan biroon kennamanitti gargaaramuuf mirga guutuu qabu jedha. Kunis waanuma nama kamiifuu katabame malee mirga addaa Oromoota Finfinnee keessa jiraataniif kenne hin qabu. Kan biraa “daangaa Oromiyaa fi Finfinnee taraaruun walii galtee bulchiinsa Finfinnee fi mootummaa naannoo Oromiyaa gidduutti ta’uun raawwatama”jedha. Kunis daangaa Oromiyaa waggaa 25 dura eesaa hanga eessaa akka ta’e murtaa’ee dabre faallessuuf amuumachaa akka jiran agarsiisa. Akka labsii kanaatti Oromoon naannoo Oromiyaa irraa dhaqee Finfinnee keessa jiraachuuf iyyuu wabii hin qabu.
Walumaa gala Finfinnee irratti abbaan biyyaa, kan waan barbaade irratti murteessu Wayyaanota Tigraayi irraa dhufani dha. Waan nama raaju immoo labsiin kun mirga dinagdee Oromoon Finfinnee irratti qabu ilaalchisee Qonnaan bultooti Oromoo beenyaa malee lafa isaanii irraa hin buqqa’an kan jedhu dha. Hubadhaa kun mirga dinagde Oromoon Finfenne irraa qabu ta’uu isaa ti. Galii dinagde magaalaa Finfinnee keessaa galu ilaalchisee qoodi motummaa Oromiyaa tokko iyyuu waan jedhame hin jiru. Magaalattii bulchuu ilaalchisees Caasaa qabalee ofiif akka barbaadanitti tolfachuuf labsaame irra dabree qoodi Mootummaa naannoo Oromiyaa tokko iyyuu achi keessatti hin mul’atu. Mootummaan naannoo fi Caffeen Oromiya labsii kana akka hojii irra oolchaniif dirqami itti kenname malee gaafatama siyaasaa fi dinagdee tokko iyyuu hin qabu.
Walumaa gala wixinee labsii Wayyaanee kana irraa wanni hubatamu gaaffii Oromoo deebisuu fakkeessanii caasaa bulchiinsaa ofii Finfinnee keessatti diriirfachaa jiru. Diqaalota Tigree fi Habashaa afaan Oromoo dubbatanii fi OPDO keessaa kanneen isaaniif amanamoo ta’an bulchiinsa Finfinnee jalatti ijaaranii dantaa ofii tikfachuu fi umurii bittaa isaanii dheeraffachuuf dhama’aa jiru.
Oromoon naannoo biraatiin waa’een Finfinnee isin hin galchu jechuun Oromoota Finfinnee keessa jiraatan wajjin wal dura dhaabuuf abjuu hiika hin qabne abjootaa jiru Kanaaf Shira Isximaarummaa Tigrooti itti jiran kana wal geenyee diduu qabna. Oromoon keessaa fi alaan ka’ee dura dhaabbachuutu nu irraa eegama. Finfinneen seenaanis seeraanis, lafa Oromiya ti. Gaaffin Oromoo mootummaa Wauyyaanee jalatti deebii sirnaa fi qajeelaa argachuu danda’u tokku iyyuu hin jiraatu. Koloneeffataa irraa wanni gaariin eegamu tokko illee hin jiru. Kanaaf haa didnu.


text:
Interneeta Bilbila keessan irratti bantanii Koompuutara keessan irratti Fayyadamuu dandeessu: OROMO ICT
Eeyyen, Bilbila keenya keessattuu SIM 3G fi isaa oli fayyadamna yoo ta’e, Tajaajila interneetaa Bilbila irratti baname, Mala salphaa ta’een koomputara keenyaan walqunnamsiifnee fayyadamuu dandeenya.
Kunis mala salphaafi baayyee gaarii ta’e keessaa “Wi-Fi Hotspot” Bilbila keenyaa banuudha. Malli kun mala koompitarri(laptop) keenyaan salphatti walitti hidhachuu danda’uudha.
Bilbiloota Ammayyaawaa(Smart Phone) adda addaa irratti tartiibni isaa xiqqoo gargar ta’uu mala, ta’us hedduu kan walitti dhiyaatuufi salphatti qindeessuun kan danda’amuudha.
Hubachiisa: “TETHERING”n mala Tajaajila interneetaa bilbila keenyarraa gara koompuutara keenyatti dabarsinee fayyadamuu waan ta’eef, Dhimma Kafaltii ykn Kaardii keenyaa ofeeggannoo gochuu nu barbaachisa, Kan duraan Mobile irratti ‘Limit” goone hojjachuu dhabuu waan maluuf.
Tartiibni Bilbila Ammayyaawaa(smart phone) keenyaaf Koompuutara walqabsiisuun Interneeta fayyadamuuf nu dandeessisu:
- Qindaa’ina(Settings) mobile keessanii seenuudhaan Bafata “WIRELESS and NETWORK” jedhu seenaa
- “TETHERING and PORTABLE HOTSPOT” ykn SIMILAR OPTION Seenaa
- “PORTABLE Wi-Fi HOTSPOT” filadhaa
- Sana booda gama koompuutara keenyaa deebinee, “NETWORK” bifa haadmaleetiin(wireless) koompuutara keenyaan wal qunname keessa Maqaa Bilbila keenyaa ykn “Network” bilbila keenyaa filannee walqunnamsiifna.
Hubadhaa: Bilbiloota keenya kanneen akka “BLACKBERRY, iPhone fi Window Phone” illee walqunnamsiifnee fayyadamuu dandeenya.
Yoo barbaaddan tartiiba isaa isiniif maxxansina.
BORAA BULAA DEEBANAA
OROMO ICT


text:
Walfalmii foddaan haabanamuufi hinbanaminii konkolaataa keessatti ka'u, mallattoolee dhibee 'TB' faalamaa dhibechaarratti mul'atuufi walfalmii maatii gidduutti ka'u takka utaalloodha takka qorra jedhamu, mana yaalaas dhaqamee wal'aansa erga argatanii dawaa fudhachuu eegalanii, dawaa addaan kutuun dhibechaaf caalaa saaxilamaaa adeemuu namootaafi kkfn rakkoolee tatamsa'ina dhibichaatiif sababa ta'an bifa diraamaafi faaruutiin dhiyaatanii, hubannoo hawaasaa gabbisuufi haalli qabatamaa hawaasa keessatti mul'atu argisiifameera.
Waltajjiin Yaa'ii qorannoo 'TB' 12fafi kabaja guyyaa 'TB' addunyaa galmaa Yunivarsitii Finfinneettii Kibxata darbe qophaa'e qorannoowwan dhibicha dhabamsiisuufi to'achuun danda'amurratti qorattoota garagaraatiin dhiyaatanii irratti mari'atamaniiru.
Ministir Deetaan Ministeera Eegumsa Fayyaa Dr. Kabbadaa Warquu akka jedhanitti, kaayyoon waltajjichaa dhibee 'TB'rratti to'annoo babal'ina dhibichaarratti hanqina mul'atu, qorannoofi qo'annoodhaan akka deggaraman gochuu, hojmaata haarawaa qindoominaafi haala hundumaa hirmaachiseen hojiirra oolchuun, tatamsa'ina dhibechaa hir'isuufi. Akkasumas, tajaajila kennamurratti caalaa akka xiyyeeffatamu hubachiisuufi jijjiirama ilaalchaafi hojmaata haaraa hojiirra oolchuun manii qabametti akka qajeelu gochuufi.
Akkasaan jedhanitti, biyyoota addunyaa dhibichi keessatti babal'ate 30 keessaa Itoophiyaan tokko yoo taatu, ittisaafi to'annoo dhibichaaf xiyyeeffannaan addaa kennamee irratti hojjetamaa jira. Qaama karoora damee fayyaa kan ta'e karoorri dhibee 'TB' ittisuufi to'achuu, Itoophiyaa dhibee 'TB'rraa walaboomte uumuuf ciminaan socho'amaa jira.
Akka ibsaasaaniitti, mootummaan hojiilee dhibicha dhabamsiisuuf hojjechaa jiru keessaa dhaabbilee fayyaa wal'aansaafi qorannoo dhibichaa babal'isuu, dawaaleefi teknolojiiwwan qorannoo barbaachisoo ta'an dhiyeessaa jira. Dhaabbilee fayyaa qorannoo dhibee 'TB' dawaa dandamatu babal'ifamaa jiraachuu eeranii, tajaajilli kunis hospitaalota 46tti kennamaa jira.
Dhibee 'TB' dawaa dandamatu adda baasuuf dhaabbileen tajaajila laaboraatootii kanaa kennan sagal ga'uu himanii, teknolojii kanaaf barabaachisaa ta'es dhaabbilee fayyaa 146f dhiyeessuun tajaajilli kun kennamaa akka jiru dubbataniiru.
Biyyattiitti dhibeen 'TB' dawaa dandamatuu mudachuun yaaddoo akka ta'e eeranii, to'annoofi ittisa dhibechaarratti hirmaannaa hawaasa hundaafi dhaabbilee tajajajila kana kennan babal'isuu barbaachisa jedhaniiru. Qorattoonnis gahee isaanirraa eegamu akka bahatan gaafataniiru
Bakka bu'aa Dhaabbata Fayyaa Addunyaa Dr. Akpaka A. Kalu wantin diraamaafi faaruu dhiyaaterraa hubadhuu “fala barbaachuuf wayita bo'amuudha” jedhanii “tatamsa'ina dhibee 'TB' dhaabuuf haa tokkoomnu” jedhaniiru.
Dr. Kaaluun waggootaa 70 dura abbaansaanii dhibee TBtiin du'uu yaadachiisanii, waggoota 70 booda namni kamiyyuu dhibee TBtiin du'uu hinqabu jedhanii, du'i dhibichaan mudatu kamiyyuu ragaa dadhabina keenya mul'isuudha. Teknolojiifi qabeenyi utuu jiruu namni kamiyyuu dhibechaan du'uu akka hinqabne eeraniiru.
Akkasaan jedhanitti “Itoophiyaan fooyyessa qorannoo dhibicha to'achuuf taasisuusheerratti gaaffii hinqabu” jedhanii miidhaafi du'i qaqqaabuu biyyattiitti hir'achuu ragaa bahanii, lammiilee biyyattii kuma 100 keessaa namoonni 26 dhibechaan ammayyuu du'aa jiru jedhan.
Guyyaan dhibee 'TB' addunyaa dhaadannoo “Tatamsa'ina dhibee 'TB' tokkummaan haa dhaabnu” jedhuun kabajameera.
Balballoommi Oduu
Dabalaa Taaddasaatiin


text:
TPLF’s military is deeply involved in contraband trades of wood charcoal, particularly in Oromia. They use military vehicles to transport charcoal. This military is responsible for the deforestation and environmental degradation in #Ethiopia. This was apprehended in Adama today.
Ethiopia: The TPLF regime’s military in addition to being killers they are also looters! December 18, 2017Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Africa, Corruption, Ethiopia, Ethiopia: TPLF's corruption empire, Illicit financial outflows from Ethiopia, Mass killings, The regime in Ethiopia (Fascsit TPLF) has lost any semblance of humanity
trackback
The TPLF regime’s military in addition to being killers they are also looters!
The TPLF regime’s military in addition to being killers they are also looters!
They are looting the entire country in especial Oromia, which is the richest and largest region of Ethiopia.
“Magaalaa Bishooftuu keessatti gaafa guyyaa 9/04/2010 ganamarra konkolaataan makalakayaa ooralin lakk.gabatee isaa 05935 kan ta’e kasala konkolaata guutu osoo lafa dhoksaatti gurguraa jiru tumsa qeerroo fi poolisii Oromiyaan to’annaa jala oolera.”
Oduu hattuu
Namtichi dhalataa Tigree ta’e tokko kan maqaan isaa Kassete Ababe jedhamu magaalaa Mattuu keessatti qarshii milliona 2.3 dabalatee cheekii baankii adda addaa kan namoota irra wolitti qaberuuf meeshaalee gaatii guddaa baasaan faaya adda addaa kanneen akka worqiif kanneen biroo qabatee osoo miliquuf yaaluu hirmaana qeerroof poolisiin Oromiyaa taasisaniin too’anna jala olee jira.Essa akka fideef essa akka geessuuf deemaa jiru dhimmi isaa qoratamaa jira.
Via QM
Muddee 09/2010
Kontiroobandistoota saaxiluun ammayyuu cimee itti fufeera.
Godina Iluu Abbaa Boor Aanaa Bureetti Konkolaachisaan Miseensa Raayyaa Ittisa Biyyaa ta’e Zayita Seeraan alaa Mootummaa Naannoo Gambeellaarraa fe’uun otoo Gara Magaalaa Goreetti imaluu eeruu hawaasni Magaalaa Buree Poolisiif kenneen to’annoo jala oole hidhaa fi addabbii maallaqaan adabame.
Zayitichis hawaasa Aaanichatti gurguramee Galiin isaa Lammiilee keenya qe’ee fi qabeenya isaaniirraa buqqa’aniif akka oolu Manni Murtii Aanichaa murtee dabarseera.
Himatamaan kun Ajajaa Dhibbaa Melkineeh Haayiluu Konkolaachisaa Raayyaa Ittisa biyyaa yoo ta’u seeraan ala Konkolaataa Raayyaa Ittisaa lakkoofsi Gabatee isaa መ.ከ 04817 ta’een Zayita seeraan alaa baay’inni isaa jaarikaana 320/Liitirii 6400 ta’uu Magaalaa Gambeellaa irraa fe’uun Gara magaalaa Goree geessee faayidaa hin malle argachuudhaaf (qarshii 20,000 fudhachuuf) wayita imalaa jirutti Aanaa Buree iddoo addaa kellaa jedhamutti hirmannaa hawaasaa taasifameen Poolisii fi Korri bittinneessaa waliin ta’uun gaafa 06/04/2010 halkan keessaa naannoo tilmaama sa’a 5:20 ta’utti to’annaa jala olchaniiru.
Manni Murtii Aanaa Burees galmee RTD/Murtoo ariifachiisaa jedhamuun beekamuun dhaddacha gaafa 07/04/2010 ooleen dhimmicha irratti raga bitaa fi mirgaa ilaaluun himatamaan himanni itti dhiyaate waakkii tokko malee waan amaneef hidhaa waggaa lamaa fi baatii lamaa fi qarshii kuma digdamaan adabeera.
Zayitni qabame tilmama qarsshii 153,600 kan baasu wayita ta’u,Zayitichi Hawaasa Aanaa Bureetti gurguramee qarshiin isaa Lammiilee keenya Soomaleerraa qe’ee fi qabeenya isaaniirraa buqqa’aniif akka oolu Manni murtii Aaanichaa murteesseera.
viidiyoo kunis zayitii qabame agarsiisa
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Ebla 22,2018
Finfinnee Oromiyaa
Uummanni muraasni ammallee OPDO qaama isaa taasifatee ilaaluu barbaada. Qabsoo keenyatti ija nuu horu, maqaa Shororkeessummaan ABO yakkuuf, oladeemaa Oromoo alanfatanii nyaachuun nii dhaabbata jedhee tilmaama.
“Qaamni Wayyaaneef OPDO ammaa tokko miti, Wayyaaneen warra nu luugaa turteef nu luugaa jirtudha. OPDO’n ammaammoo isaaniin seeratti nuu dhiyeessa” jedhee tilmaama.
Gariin hawwaasaa immoo keessattuu jaarmiyaan ABO fi Qeerroo Bilisummaa, Saneen sanuma mammaaksa jedhu dhugoonfatu. Kana jechuun OPDO haaromtus moofoftus diinummaashee hanga gaafa arcaatee diigamtuutti hindhaabdu jedhu. Isaan kun jijjiirama waaraa barbaadu, gowwomsaaf kabeebsaa dursanii warra hubatanidha. Isaan kun hanga Bilisummaa haqaaf mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu Oromoo kabachiisanitti qabsoo godhan itti fufu.
Yaadni hawwaasaa gara biraan ammoo “amma abbaa biyyaa taaneerra, bilisoomneerra, kan biyya bulchaa jiru nu’i…” Jedhee yaaduutti jira. Isaan kun warra biddiqqoo garbummaa hafuuggatanii rafaa jiranidha. Isaan ganamaa galgala rafan kana hirribaa dammaqsuu danda’uu nu gaafata. Gareen kun warra hojii xixiqqoon birqaananidha. Isaan waa’ee Bilisummaa fi Birmadimmaa, walabummaa hubataa hinjirredha. Garee kanaaf soora sammuu laachuu nu feesisa. Soora sammuu jechuun icciiti alagaaf, firaaf wa’ee Bilisummaa walabummaa barsiifachuu jechuudha.
OPDO ofiisheetii eessa jirti? Jaarmiyaa Kanarraa matumss abdii akka hinkaawwanne asumaan himuun fedha. Jaarmiyaa kana keessatti kanneen miseensa ta’anii hojjetan, hedduun isaanii harka dhiigaan nyaatu. Isaan kana keessatti kanneen Abbaa manaa isaanii ABO dha jedhanii ajjeesan, kanneen ilma isaanii ABO jedhanii hisisan, akkasuma kanneen maqaa ABOtin yakkuun lubbuu qaroo Oromoo ajjeesantu guutuudha.
Jaarmiyaa halagaan gad dhaabe uummata Keenya ittiin gonofsiisaa jiru kun, yoo nama ajjeesan, maqaa ABO tin qabanii yoo hiisisan teessoon ol siqaaf. Itti aanarraa gara hogganaa oliitti guddachuuf jalqaba nama ajjeesisu, Oromoo dararuu qaban. Kanaan har’a siqanii siqanii gaafa biyya gaggeessuurra gahan hojii akkamii hojjetu jennee timaamuun nu hindhibu.
Har’a isaan hoggana olaanaa argatanis, ajjeechaan, jumulaan hidhamuun ittuma fufee jira. Kanaaf isaan idduma kaleessaa jiru. Afaaniin akkasuma oduudhaan jijjiiramaniiru. Oduun gocha miti, qaamni ABO jibbu kamuu Oromoof hinbarbaachisu. Akkasuma qaamni Oromoof hinojjenne kamuu ABO waliin hariiroos hinqabu.
Duuchaatti eessatti OPDO nama muraasaan eessatti yaadamu? Eessammoo jiru kan jedhuuf, “sagal elamamus sagaltamni elmamus kiyya qiraacuma” jette Adurreen. “Roobus caamus ijji misiraa lama” jedha Oromoon. Bakkuma kaleessaati humaa waan socho’an hinqaban jechuuf, jechoota luugamaaf tolu jijjiirrataniiru.
Horaa Bulaa
Injifannoon uummata Oromoo!
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Ebla 22,2018
Finfinnee Oromiyaa


text:
By Admin on August 5, 2013
Human Rights, Radiyoon Marii
Human Rights, News
Radio Marii: Report on the Killing of Civilians in Arsi, Oromiyaa
By Admin on July 8, 2013
Boruu Barraaqaa, Radiyoon Marii, Xuulaa Duubbee
News, Politics
Radiyoon Marii: G/D Dubbi Himaa ABO Obbo Boruu Barraaqaa Waliin
By Admin on July 2, 2013
Mohammed Ademo, Radiyoon Marii
Advocacy/Activism, Human Rights, News
Radiyoon Marii: G/D Gazexeessaa Mohammed Adamoo Waliin
By Admin on July 2, 2013
Radiyoon Marii, Xuulaa Duubbee
Advocacy/Activism, News, Politics
Radiyoon Marii: G/D Obbo Xuulaa Duubbee Waliin
By Admin on June 18, 2013
Mohammed Badhasoo, Radiyoon Marii
Advocacy/Activism, News
Radio Marii tamsaasa harraa keessatti G/D Dr. Mohammed Badhasoo akkasumas qopheessitoota eebba barattoota Oromoo Hawaasa Shanaan Gadaa Oromoo qabatee dhihaateera. Marsaa www.oromianexplorer.org dhaqaa caqasaa
By Admin on June 13, 2013
Fayyisa Furi, Radiyoon Marii
Fayyisa Furi, Music, News
Radiyoon Marii: Gaafif Deebii Artist Fayyisa Furi Waliin
By Admin on June 4, 2013
Beekan Gulummaa, Radiyoon Marii
Culture/History/Language/Religion, Language
Radiyoon Marii: G/D Obbo Beekan Gulummaa, Finfinnee University irra
By Admin on April 17, 2013
Guyyaa Gootota, Leenco Lata, Oromo Democratic Front (ODF), Radiyoon Marii
Advocacy/Activism, News
Kun dhaamsa gabaabaa guyyaa gootota Oromoo ilaalchisee Pirezidaantii ADO/ODF Obbo Leenco Lata irraa dhihaatee dha
By Admin on April 17, 2013
Oromo Democratic Front (ODF), Radiyoon Marii
News, Politics
Kun Walgahii Aaddi Dimokiratawaa Oromoo (ADO) hawaasa Oromoo Washington DC fi naannoo isaa waliin taasisee dha.
By Admin on April 10, 2013
Leenco Lata, Oromo Democratic Front (ODF), Radiyoon Marii
News, Politics
K/2ffaa: Radio Marii: Gaafif Deebii Pireezidaantii ADO Obbo Leenco Lata Waliin Goone Waltajiin Marii Oromoo biyyoota adda addaa fi yeroo adda addattii gara waggaa tokkoof dhimma QBO irratti miseensota isaa gidduutti akkaumas Oromoota biyya aambaa jiran mariachiisaa eega turee booda, xumura marii sanaati kan jedhe kora bakka bu’ootaa Bitotessa 25-27 bara 2013ti St Paul MN […]
By Admin on March 31, 2013
Leenco Lata, Oromo Democratic Front (ODF), Radiyoon Marii
News, Politics
Radiyoon Marii: Gaafif Deebii Pireezidaantii ADO Obbo Leenco Lata Waliin Goone Waltajiin Marii Oromoo biyyoota adda addaa fi yeroo adda addattii gara waggaa tokkoof dhimma QBO irratti miseensota isaa gidduutti akkaumas Oromoota biyya aambaa jiran mariachiisaa eega turee booda, xumura marii sanaati kan jedhe kora bakka bu’ootaa Bitotessa 25-27 bara 2013ti St Paul MN kessatti […]
By Admin on March 26, 2013
Radiyoon Marii, Rundassa Eshete
News
Media ykn Sabqunnamtii walabaa jechuun mal jechuu dhaa? Bilisa tahuuf ammo maal gochuu qabaa maalirras of eeggachuu qabaa? Sabqunnamtiin ykn sabahimaan tokko loog-malee ummata maqaa dhahatee tajaajiluuf itti bu’uure seeraan akka tajaajiluuf gaheen ummataahoo maal? Sabqunnamtiin qabsoo bilisummaa ummata tokkoof gumaacha maalii godha? Radion Marii tamsaasa harraa keessatti dhimma kanarratti gaaffilee kanaaf kan kana fakkataniif […]
By Admin on March 19, 2013
Oromo Studies Association (OSA), OSA 2013 MID, Radiyoon Marii, Urjii Dhabaa
Advocacy/Activism, Environment, Food Security, Human Rights, Land Grab, Press Freedom, Refugees, Youth Movement
OSA 2013 Midyear Conference – Part 2: Second/Last Part of Speech of Aadde Urjii Dhabaa
By Admin on March 19, 2013
Oromo Studies Association (OSA), OSA 2013 MID, Radiyoon Marii, Urjii Dhabaa
Advocacy/Activism, Environment, Food Security, Human Rights, Land Grab, Press Freedom, Refugees, Youth Movement
OSA 2013 Midyear Conference – Part 3: Audience Discussion After the Keynote Speech
By Admin on March 19, 2013
Oromo Studies Association (OSA), OSA 2013 MID, Radiyoon Marii, Urjii Dhabaa
Advocacy/Activism, Environment, Food Security, Human Rights, Land Grab, Press Freedom, Refugees, Youth Movement
OSA 2013 Midyear Conference – Part 1: Blessings of Elders, Opening Remarks and First Part of Speech of Aadde Urjii Dhabaa
By Admin on March 4, 2013
Daawud Ibsaa, Jaafar Ali, Jaarraa Abbaa Gadaa, Jawar Mohammed, Leenco Lata, Radiyoon Marii
News
Radiyoon Marii: J/ Jaafar Ali, J/ Leenco Lata, J/ Daawud Ibsaa and J/ Jawar Mohammed on the Passing Away of Jaal Jaarraa Abbaa Gadaa
By Admin on February 26, 2013
Mohammed Hassen, Nuhaamin Biqilaa, Radiyoon Marii
Advocacy/Activism, Culture/History/Language/Religion, History, News, Politics
Radion Marii tamsaasa isaa har’aa keessatti, Gaaffii fi deebii, odeessaa fi sirboota adda addaa qabataee dhihaateera. Gaaffii fi deebii keessatti maalummaa, bu’aa fi miidhaa mootummaa fediraalaa irratti dhimma qabsoo bilisummaa Oromoo waliin walqabsiifnee gaaffii fi deebii Dr. Mohammed Hassan waliin gaggeessine kutaa 1ffaa, akkasumas gaaffii fi deebii Aadde Nuhaamin Biqilaa waliin taasfne kutaa 3ffaa fi […]
By Admin on February 9, 2013
Amaan Hedatoo Qeerransoo, Radiyoon Marii
Advocacy/Activism, News, Politics
Radio Marii – Gurraandhala 3, 2013
By Admin on January 31, 2013
Radiyoon Marii
Advocacy/Activism, News, Politics, Press Freedom
Radio Marii – Amajjii 26, 2013
By Admin on January 23, 2013
Abbabaa Ittaanaa, Mohammed Badasso, Mosisa Aga, Radiyoon Marii
Advocacy/Activism, Culture/History/Language/Religion, Human Rights, Language, News, Youth Movement
Radio Marii – Amajjii 20, 2013