text:
Ragaalee Dhugummaa Ergamaa-Kutaa 3
3. Ergamtoonni darban amala Ergamaa kanaa dubbachuu fi wanta isaan jedhaniin walitti galuu
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa seenaa keessatti ilmaan namaa dukkana keessaa gara ifaatti akka bahaniif Ergamtoota baay’ee ergee jira. Akkuma qaroominni dhala namaa guddachaa fi bal’ataa adeemun, shari’aan (seerri) nabiyoonnii ittiin ergaman gargar ta’aa fi kan duraa caalaa bal’ataa dhufe. Garuu handhuurri ergaa isaanii tokkicha. Innis Rabbiin qofa gabbaruudha.
Sammuun ilma namaa bilchinnaa fi qaroominna ol’aanaa irra yommuu gahuu Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Nabiyyi xumuraa ilmaan namaa guututti erge. Shari’aan nabiyyi kanaas bal’aa fi namoota hundaaf yeroo fi bakka osoo hin filatin kan ta’uudha. Kanaafi, Nabiyoonni Nabi Muhammad(SAW) dura dhufan ummata isaanii nabiyyi xumuraa kanatti akka amanan gorsaa fi dhaamafi turan. Mallatoolee ittiin beekanis itti himanii jiru. Keessumaayyu, kitaabban Yahuudaa fi Kiristaanotaa keessatti maqaan isaa, bakki irraa bahuu fi amaloonni isaa himamani jiru. Yahudoonni fi Kiristaanonni Nabiyyi xumuraa bahuun dura garmalee eegu.
Yahudoonni odola Arabaa irra jiraatan Rabbiin nabiyyi dhumaa kana isaaniif ergee Araboota taabota gabbaran akka injifatan kadhataa turan. Garuu yommuu nabiyyiin kuni ilmaan Israa’il irraa osoo hin ta’in Araba keessaa bahu isa waanyun itti kafaran. Dhugummaa nabiyyi kanaa amaloota kitaaba isaanii keessatti himameen osoo beekanuu itti amanuu didanii diina itti ta’an. Qur’aanni haala isaanii yommuu dubbatu:
“Yeroo kitaabni Rabbiin biraa ta’ee waan isaan wajjiin jiru dhugoomsu isaanitti dhufu, kan san dura akka warra kafaran irratti injifannoo argatan [dhufaati Nabi Muhammad (SAW)] kadhachaa turanii yeroo wanti isaan beekan isaanitti dhufu isatti kafaran. Kanaafu, abaarsi Rabbii kaafirota irratti haa jiraatu.” Suuratu Al-Baqarah 2:89
Yahudoonni Mushrikoota Arabootatiin akkana jechaa turan, “Yeroon dhumaa (Aakhiru zamaan) yommuu dhiyaatu irratti Nabiyyiin xumuraa ni ergama. Isa waliin isin waraanne isin balleessina.”[1] Garuu Nabii Muhammad (SAW) Qur’aana Tawraatii isaan bira jiru dhugoomsun yommuu isaanitti dhufu, ni kafaran. Waa’ee Nabi Muhammad (SAW) sirritti beeku. Akkuma Qur’aana keessatti dubbatame:
“Warroonni kitaaba kennineef akkuma ilmaan ofii beekanitti isa beeku. Dhugumatti, gareen isaan irraa ta’e osoo beekanuu haqa dhoksu. Haqni Gooftaa kee irraayyi, kanaafu warroota shakkan keessaa hin ta’in.” Suuratu Al-Baqarah 2:146-147
Abbootin kitaabaa (Yahudoota fi Kiristaanonni) Muhammad Ergamaa Rabbii akka ta’e beekanii fi isaan biratti mirkanaa’e jira. Wanti inni fide haqaa fi dhugaadha. Kana mirkaneefatanii jiru akkuma ilmaan isaanii mirkaneefatan. (Kana jechuun ilmaan isaanii ilmaan nama biraatin walitti hin fakkeessan. İlmaan isaanii ta’uu sirritti beeku. Haaluma kanaan Muhammad (SAW) ergamaa Rabbii ta’uu sirritti beeku.) Nabii Muhammadin beekuun isaanii daangaa gonkumaa hin shakkinee irra gahee jira.
Garuu isaan keessaa gareen irra caalu kan Nabiyyitti kafaran, osoo beekanu ragaa kana dhoksanii [fi kitaaba isaanii irraa haaqanii] jiru. “Nama Rabbiin irraa of biratti ragaa dhoksee caalaa eenyutu miidhaa raawwataadha?” Kana keessatti Rabbiin Rasuula fi mu’mintoota jajjabeessa, sharrii fi fafakeessaa Yahudoota fi Kiristaanota irraa isaan akeekachiisa. Haa ta’uu malee, haqa kan dhoksu hundaa miti. Isaan keessaa gareen ta’e osoo beekanu haqa hin dhoksan. Kan Nabiyyitti amanetu jira, akkasumas, wallaalummaan kan itti kafaretu jira. (Kanaafu, wallaalummaan kiristaanota Nabii Muhammaditti amanu didan, kootta itti amanaa daandii ifaa hordofaa jennaan. Wallaalummaa fi amantii abbooti keessanii hordofuun gufuu isinitti hin ta’in.)
“Haqni Gooftaa kee irraayyi”- haqni kuni wanta hunda caalaa haqa jedhame moggaafamu kan qabuudha. Sababni isaas, wanta ol’aanaa barbaadamu, ajajamoota gaggaarii, lubbuu qulqulleessu, wanta ishii fayyadutti kakaasu fi wanta ishii miidhu irraa ittisuu of keessaa kan qabuu fi Gooftaa kee irraa kan dhufeedha. Si kunuunsu fi barsiisu keessaa tokko Qur’aana kana sirratti buusudha. Qur’aana kana keessa kunuunsa sammuu fi nafsee, fi wanta nama fayyadu hundatu keessa jira.
“kanaafu warroota shakkan keessaa hin ta’in.” Kana jechuun shakkiin ykn mamiin xiqqoon isa ilaalchise si hin gahin. Kana irra, isatti yaadi, hanga mirkaneefannaa irra geettu itti xinxalli. Sababni isaas, itti yaadu fi xinxalluun shakkii ittisuun mirkaneefannaa irra akka gahan nama taasisa.[2]
Kiristaanonni fi yahudoonni kitaabban isaanii miccirraa fi jijjiraa baay’ee keessatti haa uumaniyyuu malee hanga ammaa waa’ee Nabi Muhammad (SAW) ilaalchisee Tawraati fi Injiil keessatti hafteen ni jira. Garuu abbootin kitaabaa amala achi keessatti dubbatame Nabi Muhammadi miti jechuun didu. Injiil (Wangeel) itti dabaluun maqaan Muhammad jedhu hiika Ahmad irraa akka horsifame ni dubbata. Iyyasuus (nageenyi isarratti haa jiraatu) Nabiyyi isa booda dhufuun akka isaan gammachise Qur’aanni ifa godha:
“Yeroo Iisaan ilmi Mariyam, “Yaa ilmaan Israa’iil! Dhugumatti ani Ergamaa Rabbii kan waan Tawraatin keessatti na dura bu’e dhugoomsuu fi Ergamaa na booda dhufu kan maqaan isaa Ahmad ta’een [isin] gammachisu ta’ee gara keessanitti ergame.” jedhee [yaadadhaa]. Yeroma inni ragaawwan ifaan isaanitti dhufe, “Kuni falfala (sihrii) ifa galaadha.” Jedhan.” Suuratu As-Saff 61:6
“Yaa ilmaan Israa’iil! Dhugumatti ani Ergamaa Rabbii…gara keessanitti ergame.” Kana jechuun gara wanta gaarii akka isin waamu fi wanta badaa irraa akka isin dhoowwu Rabbiin gara keessan na erge. Ragaawwan ifa galaan na gargaare. Dhugaa ta’uu kiyya wanta agarsiisu keessaa tokko “Tawraatin keessatti waan na dura bu’e kan dhugoomsu” ta’uudha. Kana jechuun wanta Muusaan Tawraati fi Seerota irraa ittiin dhufeen, anis ittiin dhufe. Akkasumas, tawraat waa’ee kiyya beeksisee ture. Kanaafu,wanta Tawraat jedhe kunoo dhufuun dhugoomsee jira. “Ana booda Ergamaa dhufu maqaan isaa Ahmad kan ta’een [isin] gammachiisa.” Inni Muhammad bin Abdullah bin Abdul Muxxalibi dha.
Iyyasuus (nageenyi isarratti haa jiraatu) akkuma nabiyyoota biroo nabiyyi isa dura dhufe ni dhugoomsa, nabiyyi isa booda dhufu immoo ni gammachisa. Fuggisoo kanaa, kijibdoonni nabiyyoota faallessu. Amaloota, naamusa, ajajuu fi dhoowwu keessatti isaan faallessu. (Kijibdoonni “Nuti nabiyyidha” jedhanii bahan namoota gowwoomsu fi faayda addunyaatif fiigu.)
“Yeroma inni ragaawwan ifaan isaanitti dhufe” Kana jechuun Yeroma Nabi Muhammad (SAW) akkuma Iyyasuus jedhe ragaawwan ifaan isaanitti dhufu, haqa irraa garagaluu fi itti boonun, “Kuni falfala (sihrii) ifa galaadha.” Jedhan. [3]
Tawraati fi injiil keessaa waa’ee Nabi Muhammad (SAW)ilaalchisee baay’een haa haaqamuyyuu malee ammas hafteen akka keessa jirtu hayyoonni Kiristaanaa gara Islaamatti deebi’anii fi hayyoonni Musliimaa ni akeeku. Kana bal’innaan ilaaluf linkii kana tuquun ni danda’ama: Prophet Muhammad In The Bible
Kanarraa ka’uun, namni amanti Yahuudaa ykn Kiristaanatti amanuu fi gammachisa macaafa isaanii keessatti dhufee yoo qorate, gammachisni kuni Nabii Muhammadin walitti kan galee ta’uu ni arga. Ergasii inni Nabiyyi xumuraa akka ta’e beekun ni amana. Rabbiin ni jedha:
“Yaa warra kitaabaa (Yahudoota fi Kiristaanota)! Kitaaba irraa waan baay’ee isin dhoksaa turtan kan isiniif ibsuu fi baay’ee isaa immoo dhiifamaan irra isiniif darbu Ergamaan keenya isinitti dhufee jira. Dhugumatti, iftii fi kitaabni ifa ta’e Rabbiin irraa isinitti dhufeera.” Suuratu Al-Maa’ida 5:15
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa akkana jechuun beeksisa: Ergamaa Isaa Muhammadin (SAW) qajeelchaa fi amantii haqaatin namoota dachii irra jiraatan hundatti ergee jira. “Yaa warra kitaabaa! Kitaaba irraa waan baay’ee isin dhoksaa turtan kan isiniif ibsuu fi baay’ee isaa immoo dhiifamaan irra isiniif darbu Ergamaan keenya isinitti dhufee jira.” Kana jechuun wanta Yahudoonni fi kiristaanonni micciran, jijjiran, haaqanii fi dhoksan ni ibsa. Wanta isaan hiika jallisanii fi Rabbiin irratti kijiba dubbatan ifa godha. (fakkeenyaf, ‘Iyyasuus Gooftaadha ykn ilma Rabbiiti’ jedhu. Nabii Muhammad (SAW) “kuni Rabbiin irratti sobuudha” jechuun haqa ifa godha; Iyyasuus ilma namaatii fi Nabiyyi kabajamaa ta’u ni ibsa.) Wanta isaan jijjiran irraa ibsuun faaydaa kan hin qabne yoo ta’e immoo dhiifamaan irra darba.[4]
Guduunfaa
➥Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ilmaan namaa erga uumee booda akkanumatti qajeelcha malee hin dhiisne. Akka qajeelanii fi jireenya gammachuu gaggeessaniif Ergamtoota isaaniif erge.
➥Dhumarratti ilmaan namaa guutuuf Nabiyyi xumuraa erguun qananii Isaa isaaniif guute. Nabiyyiin xumuraa kunis Nabii Muhammad (SAW) dha. Isa booda Nabiyyiin biraa hin dhufu.
➥Yahudoonni fi Kiristaanonni Nabii Muhammadin akkuma ilmaan isaanii beekanitti beeku. Garuu waa lamaaf jedhanii itti amanu didan. 1ffaa-jibbaa fi waanyu (hinaafu), 2ffaa-faaydaa addunyaa ni dhabna jedhanii waan yaadaniif.
➥Isaan keessaa gareen harka caalu osoo beekanu haqa dhoksu. Ummanni yahuuda fi Kiristaanaa waa’ee kitaaba hin beekne garee kana hordofuun jallinnatti kufu, Nabiyyitti amanu didan.
➥Nabii Muhammad (SAW) haqa Yahudoonni fi Kiristaanonni dhoksanii fi micciran ifa godhu. Kanaafu, namni haqa barbaadu iddoo haqni jiru deemee barbaada. Ergasii, Rabbiin isa qajeelcha.
Kitaabbilee wabii
[1] Tafsiir ibn kasiir 3/325
[2] Tafsiir ibn Sa’diyy 68
[3] Tafsiir ibn Sa’diyyi 1013
[4] Tafsiir ibn Kasiir 3/67-68
al-aqiidatul Islaamiyyatu wa usuusuhaa By Abdurahmaan Hasan Madiniyyi, fuula 293-295


c: text/html

text:
CAFFEE – (Caamsaa 23, 2014) - Koreewwan Dhaabbii Caffee Oromiyaa hojiiwwan misoomaa Godina Arsii Lixaa Magaalaa Dodolaa keessatti hojjatamaa jiran daawwatan
.
__//__
Caffee Oromiyaatti, Dura Taa’aa Koree Dhaabbii Dhimma Misooma Magaalaa Kab. Obbo Abdulqaadir Huseeniin kan durfamu korichi, daandii koobiliifi teeraazoo, magariisummaa keessoo magaalaafi sheediiwwan ijaaramaa jiran daawwate.
Misoomaawwan bu’uuraa hojjatamaa jiran guddina magaalichaa saffisiisuuf kan abdii namatti horu ta’uu ibsuun, hojiiwwan akkasii irratti hirmaannaa hawaasaan deeggarree osoo hojjannee ammoo kana caalaa jijjiirama bu’uuraa fiduu dandeenya jedhan Obbo Abdulqaadir.
Kantiibaan Magaalichaa Obbo Jamaal Abbaagaroo, pirojektota 22 Qar. Miil. 47n hojjatamaa jiran keessaa 11 xumuramanii kan jiran yommuu ta’u, kan hafanis bara kana akka xumuuramaniif hojjachaa jiraachuu ibsu

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Baarentuu Gadaa Irraa
Gabrummaa jala jiraachuun du’aan gararraa, jiraan garjallaa akkuma jedhamu san akkaan hammaataa dha. Namni gabrummaa jala jiru; jiruun isaa jiruu jireenyaan gadiiti. Kan kiyya jedhu hin qabaatu, dubbatu kan jalaa dhagahu hin jiru, iyyatu kan mirmatuufis hin jiru. Nama ta’ee osoo jiruu gabroonfattootaan gadootti ilaalama. Abbaa biyyaa ta’ee osoo jiruu akka lammii lammaffaatti itti rorrifama. Qabeenya isaatti halagagaadha. Biyya isaatti Orma. Walumaa galatti nagahaan bahee galuu hin danda’u. Kan ummanni Oromoo barootaaf keessumaa bara bittaa wayyaanee keessa jirus dhugaadhuma akkasiiti. Wayyaaneen ummata Oromoo afaan qawweettin erga gabrummaa hammaataa keessatti kuffiftee bara 1991 irraa eegalee haalli ummanni Oromoo keessa jiru jireenya hin jedhamu. Jiruu du’aan gararraa, jiraan garjallaati.
Osoo qabuu beela’eera.Daaree jira, biyya abbaa isaarratti akka lammii lammaffaatti fi akka gadootti ilaalameera. Saamichi qabeenya,miidhaa qaamaa qalbii irratti raawwachaa tureera, raawwqachaas jira. Walumaa galatti akka biyya abbaa isaa keessatti mataa gadi qabatee deemuuf waraanni itti duulchifamee reebameera,hidhameera, ajjeefameera, ukkaanfamaa tureera, jiras. Ummanni Oromoo wayyaaneedhaan yakkoonni hedduun irratti dalagamaa tureera, jiras.
Wayyaaneen amma feeti ilmaan Oromoo hidhaa, dararaa, biyyaa godaansisaa fi ajjeesaa jirti. Waraanni sirnichaa waggoota 25n darbaniif addatti Oromoo qofarratti xiyyeeffatee gochi faashistummaa raawwachaa turee fi jiru kan himamee dhumuu miti. Wayyaaneen amma feeti ilmaan Oromoo hidhaa, dararaa, biyyaa godaansisaa fi ajjeesaa jirti.
Waraanni sirnichaa waggoota 25n darbaniif addatti Oromoo qofarratti xiyyeeffatee gochi faashistummaa raawwachaa turee fi jiru kan himamee dhumuu miti.
Gabroonfattoonni dhugaa, mirga dhala namaa, nugahee fi bor maaltu dhufaa hin beekan. Har’a waan qawwee harkaa qabanii fi qawwee kanaanis hunduma dhiituu danda’aniif baruu akkanuma se’u. Bulchiinsa isaaniitti aduun waan dhiitu itti hin fakkaatu. Hidhuu, dararuu, ajjeesuu fi saamuun hojii isaanii isa idilee fi ittiin beekamanii dha, isaan gammachiisa. Akka gootummaattis fudhatu, wayyaaneenis kan waggoota 25n darbaniif itti jirtu kanuma.
Gabroonfattoonni akka wayyaanee amma guyyaa irree ummataatiin haqanqaalamanii boolla hin deebine bu’anitti ummata gabroonfatan akka namaatti hin ilaalani. Dhugaan har’a impaayeera itiphiyaa wayyaaneedhaan bulaa jirtu keessa jirus kanuma nuuf mirkaneessa. Wayyaaneen hara’a ummata Oromoo addatti irratti xiyyeeffachuun afaan qawweettin ukkaamsitee yakka hedduu irratti raawwachaa jirti. Waggoota 25n darbaniif gongumaa bulchiinsa ishiitti waan aduun dhiitu waan itti hin fakkaatiniif yakka beektuu fi dandeechu hunda ummata Oromoorratti keessumaa sabboontoota Ilmaan isaa irratti raawwachaa turteetti.
Bara baraaf ummata Oromoo akkuma gabroonfatteetti waan jiraattu itti fakkaatees waggaa 50 – 100 bulchuun danda’a jechuun bara gabrummaa Oromoorratti karoorfattee dhaadachaa turte. Haalli amma jiru keessumaa waggaa 2n darbanii as hololaa fi bolola ishii kana harkatti fashalsaa jira. Qabsoon ummanni Oromoo finiinsaa jiru keessumaa FXG qeerroon dhoose hundeen ishii raasaa jira. Dhiphuu hamaa keessa galchee jira Akka seenaan katabee lafa kaa’eetti gabroonfataan biyya kam keessattuu tolaan hangorraa bu’ee hin beeku. Ummata weeraramee ajjeefamaa, hidhamaa, dararamaa fi saamamaa jirutu kadhaan osoo hin ta’in qabsoon ofirraa kaasa.
Kan Wayyaanees ummattoota biyyattii keessumaa ummata Oromoo addatti itti xiyyeeffatamee saamamaa, ajjeefamaa fi dararamaa jirurraa kaasu qabsoodha. Gabrummaa diduun finciluudha.
Wayaaneen akka qabson malee haangorraa hin buune muuxannoon waggoota 25n darbanii ragaadha. Kanuma hubachuun ummattoonni biyyattii keessumaa ammoo ummanni Oromoo murna tanaan miidhaa guddaan irra gahaa jiru falli tokkichi inni qabu qabsoo isaa, FXG jabeessee itti fufuudha.
Waggoonni darban 2n akka wayyaaneen laaftuu, irree ummataa gamtoomeen kan burkutooftu taate sirritti muldhisaniiru. FXG qeerroon Oromoo gaggeessaa turee fi jiruun wayyaaneen dhiphattee, lammiin booneera.
FXG kanaan ammummaan Wayyaanee muldhateera. Fincilli ummata Oromoo kun akkuma muldhachaa jiru wayyaanee dhiibee balabala kufaatitirraan gaheera. Of amanau dadhabdees labsii yeroo muddamaa akka labsitu taatee jirti. Kun ummata Oromoofis ummattoota gabrummaa sirna tanaa jala jiraniif injifannoo guddadha. Qabsoo itti fufiinsaan gaggeeffamuufis balabala guddaa saaqeera.
Ummattoonni impaayeera itiyoophiyaa keessa jiran addatti ammoo ummanni Oromoo gabrumama bara dheeraa keessumaa miidhaa hamoo bara sirna bittaa Wayyaanee kana keessaa of baasuuf fallii malli qabu tokkichi qabsoo eegale, qabsoo roga maraa jabeessee itti fufuudha. Wayyaaneen murna dhugaa beektu , murna waan ganama jette galagala itti deebituu miti, ni sobdi, ni haalti, waliin dhooftee bara bittaa fi saamichaa dheereeffachuu feeti. Kana hubachuun dura goranii hanqisuun dirqama nama gabrummaa jala jiru maraati. Keessumaa holola yeroo ammaa kana maqaa paartilee mormitootaa waliin rakkoo impaayeera
itiyoophiyaa keessa jiru furafan mari’achaa jira jedhu holola sobaa ta’uu hubachuun qabsoo jabeessanii itti fufuun murteessadha.Diraamaan qondaalonni ishii ummattoota biyyattii keessumaa ummata Oromoo FXG finiinsaa jiru moogsuuf itti jiran sirri dura dhaabbatamuu qaba. Kan ummata Gabrummaa jala jiru bilisa baasu qabsoo qofa waan ta’eef!


text:
Internetiin wal-qunnamtii namoota ariifachisuu fi fedhii namoota guutuu keessatti gahee guddaa taphata. Namoonni sakandii takka keessatti wanta addunyaa keessa jirtu too’atu. Argamni interneeti ilma namaati bu’aa guddaa haa buusu malee miidhan isaa yeroo ammaa bu’aa isaa caalaa jira. Yeroon hamma hin qabne interneeti irratti gubataa jira. Read more
“Ofitti amanamummaan guutumaan guututti Rabbitti hirkachuu fi Isatti amanuu irraa kan burquudha. Tarkaanfi hundaa kee keessatti Rabbiin akka si gargaaru beekudha. Yeroo hundaa dadhabaa fi homaa hojjachuu kan hin dandeenye fi hanqinna xixxiqaa irratti of ajiifachuun(blame) yoo duubatti of harkiste,kufaatif saaxilamta. Yaada Rabbiin haqa malee akka si kunuunse yookin wanta nafseen tee hin dandeenye sirra akka godhe jedhu gonkumaa of amansiisu hin qabdu. Rabbiin wanta nafseen baadhachuu hin dandeenye gonkumaa irra hin kaa’u.” – Khurram Murad Read more
Gabrummaa yoo jennu tajaajila namni tokko jireenya isaa guutuu nama tokkoof ykn wanta tokkoof wanti inni barbaadu hunda raawwachuudha. Gabrummaan damee adda addaa qaba. Isaanis Rabbii gabroomu, namni nama gabroofachuu,nafsee ofiiti fi sheyxaanaf gabroomudha. Har’a kan ilaallu gabrummaa nama osoo hin ta’in gabrummaa sanirra badaa ta’ee ilaalla. Furmaatas itti laata adeemna. Read more
Daandii jijjiramaa itti fufuun har’as imala keenya karaa sirri qabanne deemna.
1.Olguddisii yaadi– Amala ilma namaa horii irraa isa adda godhu keessaa tokko ol guddisee yaadudha. Rabbiin dandeette ilmi namaa yaade dhugaa fi dhara addaan baasu itti kenne jira. Sammuu isaatti fayyadamuu fi dhiisun mirga isaati. Namoonni ol guddisanii yaadanii fi galma guddaa gahuuf carraaqan Rabbiin bakka san isaan dhaaba. Kan sammuu ofiti osoo hin fayyadamiin yeroo hundaa gara gadii yaadu immoo achumatti hafa. Namoonni addunyaa tanatti wanta guddaa hojjatanii aakiratti mindaa guddaa argatuuf carraaqan seenan haa lakkaa’u. Yaanni isaani yeroo hundaa gara gadiiti mitii gara ooliti. Read more
Yeroo darbee daandii jijjiramaa tuttuquuf yaalle turre. Ka’uumsa daandii jijjirama eerre/ibsinee turre. Amma ka’uumsa sanirraa kaane imala keenya jalqabuufi. Haa ta’uu malee daandiin imalaa kunii asphaalti osoo hin ta’iin dhoqqee,qoree fi gufuudhan kan guuttameedha. Amma gufuwwaan kanniini fi akkamitti akka of funduraa kaasan qoranna. Dhoqee,qoree fi gufuwwaan kunniin maal fa’a ta’ina laata? Read more
Jijjirama yeroo jennu amala tokkorraa gara amala biraatti darbuu jechuudha. Daandii yeroo jennu immoo karaa irra adeemanii bakka ga’uumsa gahaniidha. Namni daandii qajeela irra yoo hin deemin kallatiin bakka ga’uumsa waan jalaa baduuf karaa bada, bakka deemu hin beeku. Ilmi namaa amala jijjirama qaba. Badaa irraa gara gaaritti yookin immoo gaarii irraa gara badatti jijjiramutu jira. Namoonni akkanumaan cal’isanii jijjirama kana hin adeemsiisan. Sababa tokkotu isaan jijjira. Gariin isaanii wanta badaa osoo hojjataa jiranuu balaan itti bu’ee ergasii balaa sanirra barnoota fudhachuun jireenya ofii sirreessan. Read more
Yeroo darbee keessatti qorsa jaalala waliin mari’achuuf yaalle turre. Kunoo kutaa lammafa itti fufun qabadhe isin dhihaadhe jira.
6. Qabsoo– Qabsoon/ jihaadni cimaan qabsoo lubbuu ofii waliin adeemsisaniidha. Qabsoo kana moo’atuu fi kufuutu jira. Akkuma ibn Kasiira tafsiira isaani keessatti jedhan,”Mu’iminnii(Namni Rabbitti amanee) yommuu diinan ajjeefame shahiida(martyr) ta’a. Yommuu diina keessaa kan ta’ee sheyxaanan moo’atame immoo shiftaa(bandit) ta’a. Dabalatee mu’iminni diina ifaatin moo’atamee ajrii(mindaa) argata. Kan diina keessaatiin moo’ataman immoo cubbuu keessattii irbamuu fi jallatoota ta’an. Read more
Kutaa darban keessatti mata duree kana hanga dandeenyun qaaccesuuf yaalle turre. Boqonnaa sammuu argachuuf maloonni namoota hundaa gargar haa ta’uu malee hundii isaani bu’aa qabeessaa fi itti fufinsa kan qabanii miti. Inuma gariin boqonnaa sammuu argachaan jira jedhe haa yaaduyyu malee dhiphinnaa fi rakkoo ofitti akka dabalaa jiru hin hubatu. Fakkeenyaf namoonni hojii tokko dalaganii erga fixanii sammuu keenya bashanansiisna jedhanii fiilmitti ija bobaasu. Sammuun sa’aati 24 hojjachuu hin danda’u boqonna barbaada. Read more
Sammuun qamoole ilmaa namaa keessaa akka motoraa ta’uun ilma nama sochoossa. Eessaa ka’ee garam akka deemu itti akeeka. Sammuun buqqee cimaan marfamuun miidhaa garagaraa irraa tikfama. Osoo miidhan qaama kan akka rukutta gonkumaa isa dhaqabuyyu baate miidhaan garagaraa karaa adda addaatin ni dhaqqaba. Kana keessa dhiphinna,yaaddo,aarii,lola fi kkf dha. Miidhaa kanniinif akka hin saaxilamne sammuun kunuunsa addaa isa barbaachisa. Miidhaawwan kanaan takka miidhamnaan dawaa argachuun ni ulfaata. Read more


text:
Lola Tigraay, Itoophiyaa: Loltoonni Eertiraa Tigraay keessaa ba’aa akka jiran himame
Lola Naannoo Tigiraayitti dhalate booda gara Itoophiyaa seenuun isaanii kan dhaga’ame loltoonni Eertiraa, gadhisanii ba’aa jiraachuu isaanii Ministeerri hajaa alaa Itoophiyaa ibse.
Ministeerichi kana kan ibse Jimaata gareen biyyootaa G7 haala Tigraay keessatti uumame irratti ibsa baasaniif deebii kennan irrattidha.
Yunaayitid Kingdam, US fi Gamtaa Awurooppaa kan of keessaa kan qabu gartuun G7 kun, Tigraay keessatti waraana Itoophiyaa waliin hiriiraniiru kan jedhu loltoonni Eertiraa kun akka ba’aniif gaafatee ture.
Kana hordofee Ministeerri Dhimma Alaa Itoophiyaa deebii kenneen; torban darbe akkuma himame daangaa Itoophiyaa ce’anii seenanii kan turan “loltoonni Eertiraa amma ba’uu eegaluu isaanii fi Raayyaan Ittisaa Itoophiyaas naannolee daangaa to’achaa jiraachuu isaanii'' ibseera.
Dhaabbileen mirga namoomaa idiladdunyaa, waraanni Ertiraa naannoo Tigraayitti sarbama mirgaa cimaa raawwataniiru jechuun himatu.
Mootummoonni Itoophiyaafi Ertiraa yeroo dheeraaf erga waraana Tigraay keessatti hirmaannaa loltoota Ertiraa erga haalaa turanii booda, MM Abiy Ahimad paarlaamaatti dhiyaachuun, Ertiraan sodaa nageenyaa waan qabduuf waraanashee daangaa cehuun galte jedhan.
Ertiraan gamasheen haga ammaa loltoonni ishee Itoophiyaa galuu ifatti kan hin amanne oggaa tahu, himannaalee dhiyaatanis waakkachaa turteetti.
Dabalataanis biyyootiin miseensa gartuu G7 ta’an, mootummaan Itoophiyaa haala Tigiraay keessa jiru foyyeessuuf tarkaanfii inni fudhate irratti ragaa jiru hubannoo keessa ibsa hin galchine baasaniiru jechuun komateera.
Miseensonni G7 ibsa baasan irratti “namoota nagaa irratti ajjeechaan, haleellaan saalaa, haleellaan meeshaa waraanaa gurguddaa bakka tokkotti hin qiyyaaffanneefi jiraattoota fi godaantoota humnaan qe’ee irraa buqqisuu akka balaaleeffatu ibsuun, yakkoota raawwataman jedhaman irratti qorannoon walabaafi ifa ta’e taasifamee kanneen mirga namoomaa sarban seeraan akka itti gaafataman akka godhuuf gaafatee ture.
Dabalataanis gartuun kun naannoo wadhabdee kanaatti “hanqinni nyaataa hammaachaa jiru” akka isa yaaddessu ibsuun “hatattamaan gargaarsi namoomaa hin daangeeffamne akka dhiyaatuuf” haalli akka mijeeeffamuuf gaafateera.
Kanaafis ministeerri hajaa alaa deebii kenneen, mootummaan Itoophiyaa miidiyaaleen idil addunyaa gara Tigraay akka seenaniif eeyyamuu dabalatee, gargaarsa daangaa hin qabne mijeessuu isaa akkasumas dhimma sarbama mirga namoomaa irratti qorannoon dhiyeenya akka eegalu beeksiseera.
Ta’us garuu mootummaan tarkaanfiwwan kunneen fudhatus dhimma dhiyeessii namooma fi nyaata irratti hawaasa idil addunyaa irraa gargaarsi jiru garuu kan eegamuun gadi akka ta’e ibseera.
Kanaafis naannichatti rakkoo jiran guutummaa fi yeroon furuuf hojiin gargaarsa barbaachisu dhiyeessuu, hunda dursa argachuu qaba jedhan.
Ministeerri hajaa alaa ibsa isaa irratti, mootummaan Itoophiyaa namoota miiliyoona 4.2’f gargaarsa dhiyeessuuf hanga dandeettii isaa gochaa jiraatus, gargaarsi waayiloota idiladdunyaa irraa dhiyaatu, isa barbaadamurraa harka sadii keessaa tokko kan hir’atu ta’uu ibsuun hanqinni dhiyeessii gargaarsaa jiraachuu beeksiseera.
Ministeerichi yaaddoo gareen biyyootaa G7 dhiyeesse mootummaan Itoophiyaa akka kabaju ibsuun, ta’us garuu xiyyeeffannoon ibsichaa dhimma dhiyeessi gargaarsa fayyaa fi nyaataa ifa ta’e ta’uu qaba ture jedheera.
Lola naannoo Tigiraayitti uumame booda namootni 70,000 ol gara Sudaanitti baqachuu isaanii dhaabbileen gargaarsaa ni himu.
Bulchiinsi yeroo Tigraay akka jedhutti, hanga ammaatti naannicha keessatti namootni miiliyoona lamaa ol buqqa’anii kan jiran yoo ta’u, namootni miiliyoona afurii ol ta’an ammoo gargaarsi namoomaa isaan barbaachisa.


text:
Jiraachu Azaabaa fi Qananii Qabrii
Barruu “Aakhiratti amanuu” yommuu ilaallu Azaaba fi qananii qabrii ilaalle turre. Azaabni fi qananiin qabrii dhugaa akka ta’e ragaalee Qur’aanaa fi hadiisa irraa dhiyeessinee turre. Azaabni fi qananiin qabrii wanta geeybi irraa waan ta’eef nafseen /ruuhiin nama du’e qofti akka beektu fi namoonni biroo ijaan arguu akka hin dandeenye kaasne jirra. Namoonni gariin wanta ijaan hin mul’annee (geeybi) kana ijaan arguu yommuu barbaadan, qabrii banuun yaalan. Garuu azaaba fi qananii qabrii jedhame hin argine. “Qabrii bal’attuu fi dhiphattu hin argine, qaamni nama du’ee akkuma duraatti jira. Meeti ree azaabni qabrii?” Kana bu’uura godhachuun azaabni fi qananiin qabrii hin jiru jechuun ofillee dhamaasanii namallee dhamaasu. Har’a In sha Allah shakkii fi dhama’iinsa kana saaquf ni yaalla.
Azaabni fi qananiin qabrii jiraachuu karaa afuriin mirkaneessun ni danda’ama:
1-Shari’i– kana jechuun Qur’aanni fi Hadiisni Nabiyyii (SAW) azaabni fi qananiin qabrii akka jiru beeksiisanii jiru. Yeroo darbee Aakhiratti amanuu kutaa 3ffaa keessatti bal’innaan ilaalle turre. http://sammubani.com/Aakhiratti Amanuu-kutaa 3ffa. Yaadachisaaf hadiisa tokko kaasun ni danda’ama:
Ibn Abbaas akka gabaasetti, Ergamaan Rabbii (SAW) qabriiwwan lama bira darban. Ergamaan Rabbii (SAW) ni jedhan, “Isaan lamaan kunniin azzabamaa jiru, [dhiisuf] wanta guddaaf kan azzabamanii miti. Tokkoffaan jettee jettee olii gadiin deema, lamaffaan, fincaan irraa of hin eegu.” Sahiih Al-Bukhaari 1361 fi Sahiih Muslim 292
2-Hiss (wanta namni ijaan arguu fi qaamota miirotaatin hubatamuu)– Namni rafuu kamiyyuu abjuu ni arga. Tarii abjuu isaa keessatti qananii isa gammachisu keessa ta’uu danda’a. Osoo rafuu nyaata mi’aawa nyaata, bakka bal’aa fi bareedaa seena. Faallaa kanaa, namni biraa immoo osoo azzabamuu (adabamuu) abjuun ni arga. Tarii osoo bofni isa ari’u, ibiddi isa gubuu, iddoo dhiphaa seenun osoo rakkatu ni arga. Inuma adabbii fi rakkoo kana irraa kan ka’e yeroo hirriba keessaa itti dammaqutu jira. Akkasumas, adabbiin kuni yeroo qaama isaa irratti mul’atutu jira.
Namoonni nama rafu kana siree (algaa) irra jiraachu isaa ni beeku. Garuu osoo inni rafuu adabbii inni adabamaa jiru hin argan. Yeroo hirribaa ruuhin ykn nafseen ni adabamti. Tarii adabbiin kuni gara qaamattis ce’uu ni danda’a. Hirribni obboleessa du’aati. Kanaafi, Rabbiin subhaanahu wa ta’aala “hirriba” wafaat (du’a) jechuun moggaase.
“Rabbiin nafsee yeroo du’a ishii ni fudhata; tan duuti hin gahinis hirriba ishii keessatti [ni fudhata]. Ergasii, tan du’a itti murteesse ni qaba (ni hanbisa). Tan biraa (tan du’a irratti hin murteessine) immoo hanga beellama beekkamaatti gadi dhiisa. Dhugumatti, kana keessa warra xinxallaniif mallatooleetu jira.” Suuratu Az-Zumar39:42
Gola Seenaa Irraa
Gaafa tokko dubartiin harkii ishii naafa taa’e (laamshaye) gara Aa’ishaa (radiyallahu anhaa) dhufte. Dubartoonni achi jiran xiyyeefannoo itti kennu jalqaban. Ergasii dubartiin tuni Aa’ishaan akkana jetteen, “Harka kiyya kanaaf malee homaafu si bira hin dhufne. Abbaan kiyyaa nama arjaa ture. Hirriba osoo rafuu abjuun kuusaa bishaanii irra namoota meeshaa dhugaatii harkaa qaban arge. Nama gara isaanii dhufe ni obaasu. Abbaa kiyya argee akkana jedheen, “Haati tiyya eessa jirtii?” Innis ni jedhe, “Ilaali!” Anis nan ilaale. Yommuu ilaalu, haadha tiyya irra dasee (uffata cittuu takka) malee homaa ishii irra hin jiran. Abbaan kiyya ni jedhe, “Dasee tanaa fi sa’a qalan irraa cooma takka malee ishiin gonkuma sadaqattee hin beektu.” Haati tiyya “Waa axashaa (Ee Dheebu kiyya!)” osoo jettuu coomni tuni baqfamuun ittiin reebamti. Ani meeshaa bishaanii fuudhun ishii obaase. Namni tokko dhufee akkana jedhe, “Eenyutu ishii obaase, harka isaa Rabbiin haa gogsu!” Kunoo akkuma argitu kana harki kiyya akkana ta’e.[1]”
Dubartii tana qofaa mitii, warri keenyaa fi namoonni naannoo keenya jiran nama erga du’ee booda azzabamu abjuun ni argu. Namni kuni yeroo addunyaa irra jiraatu badii adda addaa kan hojjatu fi Rabbiif kan hin ajajamnedha.
Wanti asirraa barannu azaabni qabrii dhugaa akka ta’ee fi ruuhin (nafseen) tuni erga qaaman addaan baate akka azzabamtuu ykn qanani’ooftudha. Akkasumas, wanta badaa hojjachuu fi Rabbiif ajajamuu diduun azaaba qabriitti akka nama geessu ni baranna. Seenaa armaan olii caalaa dhibbaan dhibbatti dhugaa kan ta’e abjuu Nabiyyiiti. Abjuun Nabiyyoota wahyii (beeksisa) Rabbiin irraa waan ta’eef sobni itti hin seenu. Hadiisa Samurah bin Jundub gabaase keessatti Ergamaan Rabbii (SAW) namoota badii adda addaa hojjachuun adabaman abjuun arganii jiru. Hadiisni dheeraa waan ta’eef hunda isaa asitti hiikun barreefamni waan dheeratuuf, liinki kana irraa dubbisuu dandeessu. https://sunnah.com/bukhari/91/61
3-Aqliin (sammuun)- namni rafuu hirriba keessatti abjuu guyyaa adiin haqa ta’u ni arga. Tarii Nabiyyii (SAW) abjuun amala isaa irratti arguu danda’a. Namni Nabiyyi amala (sifaah) isaa irratti argee dhugaan isa argee jira. Kana waliinu namni rafu, osoo gola isaatii fi siree irra jiruu wanta argee irraa baay’ee fagoodha. Yoo kuni haala addunyaa keessatti kan ta’u ta’e, haala Aakhirah keessatti ta’uu irraa maaltu isa dhoowwaa?
4- Muxannoo namootaa– namoonni hundi nama du’e yeroo adabamuu haa arguu baataniyyuu malee yeroo tokko tokko namoonni gariin adabbii qaama isaa irratti ni argu. Seenaa fi naannoo keenyatti namoonni qaamni isaanii jijjiramee fi qabrii isaanii keessatti bofni argame ni jiru. Kuni wanta Rabbii fi Ergamaan Isaa jedhan kan dhugoomsudha.
Kanaafu, azaabni fi qananiin qabrii dhugaadha. Garuu namoonni dhugaa kanatti hin amanne, “Osoo nama du’e irraa biyyee haane (saaqne), qabrii bal’innaa fi dhiphinnaan jijjiramtu hin arginu.” yaada jedhu irratti hundaa’un azaaba qabrii kijibsiisu. Deebiin kanaa maal ta’inna ree? Deebin isaa karaa baay’eeni. Garuu isaan keessaa:
1ffaa-Shubahaata (fafakeessaa) akkanaatin wanta shari’aan ittiin dhufe faalleessun hin danda’amu. Osoo namni fafakkeessaa kanatti xinxallee, soba akka ta’e ni beeka.
2ffaa-Haalli barzakha (iddoo turtii namoota du’anii) dhimma geeybi ijaan hin mul’anneedha. Osoo ijaan mul’ate silaa faaydan geeybitti amanuu ni dhabamaa ture. Namoonni geeybitti amananii fi namoonni kijibsiisan wal qixxaatu turan.
3ffaa-Azaaba fi qananii qabrii, bal’innaa fi dhiphinna ishii, nama du’ee malee kan biraa hin hubatu. Kuni akka nama hirriba keessa jiruuti. Namni gola keessatti osoo siree irra rafuu abjuun iddoo bal’aa fi gammachiisaa yommuu seenee gammadu ni arga. Ammas, iddoo dhiphaa fi rakkoo yommuu seene rakkatu ni arga. Garuu iddoon inni rafuu hin jijjiramne. Namoonni siree isaa irratti “Qaamni isaa nagaha kan homaa hin jijjiramne ta’uu” beeku. Bakka bal’atu fi dhiphatu hin argan. Kana hunda kan argu nama rafu qofa. Hirribni obboleessa du’aa waan ta’eef namni du’ees haaluma kana. Asitti haalli nama du’ee fi nama rafuu karaa hundaan wal fakkaata jechuu miti. Haala nama du’ee hundarra kan beeku Rabbuma.
4ffaa-Hubannaan ilma namaa hanga Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) isa dandeesisee irratti kan daangeefameedha. Namni wantoota addunyaa irra jiran guutuu hubachuu hin danda’u. Fakkeenyaf sheyxaanaa fi Jinnii ilmi namaa ijaan arguu hin danda’an. Yeroo dachii keessa deemanii fi balleessaa adda addaa raawwatan nuti arguu hin dandeenyu. Namoota Jinniin qabde maal akka ta’an tarii baay’een keenya ni beekna. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Yaa ilmaan Aadam! Akka abbaa fi haadha keessan qaama saalaa isaanii isaanitti mul’isuuf uffata isaanii isaan irraa mulquun Jannata keessaa isaan baasetti sheyxaanni akka isin hin qorre (hin mokkorre). Dhugumatti inni fi gosti isaa iddoo isin isaan hin argine irraa isin argu. Nuti, isaan hin amanneef sheyxaanota jaalalle goonee jirra.” Suuratu Al-A’araaf 7:27
Guduunfaa
➠Qabrii keessatti qananiin ykn adabbiin kuni ruuhi fi qaama isaa ni dhaqqaba. Ruuhin (nafseen) erga qaaman addaan baate booda tan qananiifamtu ykn azzabamtu taate ni turti. Garuu yeroo garii ruuhin qaaman wal qunnamuun qananiin ykn adabbiin isaan lamaanu dhaqqabu danda’a. Guyyaa Qiyaamaa guutumaan guututti ruuhin gara qaamaa deebi’uun qabrii keessaa kaafamu. [2]
➠Namni osoo rafuu waan gaarii arguun ni gammada. Ammas, waan badaa keessa ta’uun ni rakkata. Iddoo dhiphoo seenun yommuu iyyuu fi rakkatu of arga. Garuu iddoon inni rafuu kan dhiphatuu fi bal’atuu miti. Rakkinna yeroo hirribaa inni dhandhamaa jiru namoonni naannoo isaa jiran hin argan.
➠Haaluma kanaan, qananii fi adabbii nama du’ee arguu hin danda’an.
➠ Hirribni obboleessa du’aati.
Kitaabban Wabii:
Sharih Usuuli salaasa Fuula 108-109 Ibn Useymiin
[1] Kitaabu Ruuh-Imaamu ibn al-Qayyim fuula 546-547
[2] Madda oliifuula 149


text:
Ummanni Oromoo tooftaalee aadaa walitti bu’insa uumaman ittiin furuufi seera kabachiisu hedduu ni qaba. Namoota lama, maatii, gosa lama, sabaafi sablammoota olla ummata Oromoofi wkk. Gidduutti wal dhabinsa ykn walitti bu’insa uumamu aadaa araaraa maanguddoo hawaasaa Oromootiin kan furamanidha.Wal dhabdeen bifa akkanaatiin uumamu kun jabaatee gara qaama hir’isuu ykn lubbuu baasuutti kan cee’u yoo ta’e tooftaa araaraa jaarmiyaa gumaatiin furmaata kan argatu ta’a.
Gumaa yoo jennu, jireenya hawaasummaa saba Oromoo keessatti qooda olaanaa kan qabu jaarmiyaa araaraa hawaasaati (conflict resolution of social institution) jechuun ni danda’ama. Akkuma olitti ibsuuf yaallametti, namoota lama gidduutti, maatiifi gareewwan adda addaa gidduutti wal dhabinsa uumamuun kan ka’e dhiigni dhangala’ee lubbuun namaa yoo darbe dhugaan qulqullaa’ee, araarri bu’ee, nagaan mirkanaa’ee yaanni firoomaafi jaalalaa akka dagaagu kan gargaaru tooftaa gadoof haaloo ittiin haqanii mala jireenyaa kan ittiin uumanidha.
Gumaan yoom jalqabame?
Seenduubeensaa (historical background) maal fakkaata? Adeemsawwan jireenyaa keessatti geeddaramni gumaan agarsiise maal fakkaata? Gaaffiiwwan jedhaman deebisuuf qormaata gadi fageenyaa (indepth research) waan barbaadaniif kaayyoo barreeffama kanaa ol ta’aniiti argamu. Haa ta’u malee, akkaataa gumaan ittiin raawwatu, akkaataa firiiwwan duudhaa Oromoo hammatee dalagamu beekuun “Gumaan maal akka ta’e” caalmaatti adeessuu ni danda’a.
Ummanni Oromoo guula hammatee, bokkuufi caaccuu qabatee, waraana ciibsee, kan dogoggore gorse, kan jallate soroorsee, kan dhiiga namaa dhangalaase adabee, kan miidhame waldhaanee ykn waldhaansisee araaraafi qabbana kan ittiin buusu, firoomaafi jaalala kan ittiin dhugoomsu keessaa inni tokkoofi hangafti seera aadaafi mala jireenya hawaasummaa kan ta’e jaarmiyaa gumaati. Qabiyyeefi bifiyyee sirna gumaa irratti eenyummaafi maalummaan ummata Oromoo ni calaqqisa. Kanaafuu, guulli (jaarsi) Oromoo abaaree balleessuu, eebbisee badhaasuu, sagadee araarsuu kan ittiin danda’u waltajjii caffeeti.
Seerri gumaa waraqaarratti barreeffamee keeyyata kan bu’uureffatu osoo hin taane akkaataan gochaafi raawwiisaatii abaabileerraa akkaakileetti,d arbaa kan dhufe ammas darbaa kan jiru; fuula daras kan jiraatu, kan ummanni Oromoo haaloofi gadoo namootaafi gareewwan gidduutti uumamu hambisee, nageenya, jaalummaafi obbolummaa cimsee kan ittiin tursiise duudhaa ganarraati.
Gaheen seera gumaa haaloo ajjeechaa hambisuu qofa miti. Kan ajjeese gumaa baasisa; kan du’eef gumaa nyaachisa. Kaffaltiin gumaa horii ykn maallaqa ta’a. Garuu wal jibbuun, gadoof wal kakaasuun kan ittiin hambisu, qabbanaafi firooma kan ittiin dagaagsu inni guddaan duudhaa kakuufi eebbaati. Sirna kakuu ykn irbuufi eebbaa kanaanis yaadaafi qalbiin namootaa booji’amee araarri bu’ee nageenyiifi wal amantaan mirkanaa’a. Sirni kaka ykn irbuufi eebbaa erga raawwatee boodas gosni lameen gidduusaaniitti tuntuna. Gabaa tokko daldaluun,laga tokko ce’uufi dhuguun, wal fuudhuufi dhiigaan walitti maka’muun ni uumama.
Gumaan seera aadaafi mala jireenyaa ta’ee hiika addaa qabaachuunsaa bira darbee ummanni Oromoo aadaasaa “Olaantummaan” kan gaggeessan abbootiifi jaarsolee biyyaatiif ulfinaafi kabaja qabu agarsiisuuf waadaa seenee kan mirkaneessu fakkeenya muuxannoo gaarii jireenyaati.Sirna
Sirna Gumaa
Ummanni tokko jiruufi jireenya isaa keessatti wal kabajaa, namusa qabaatee, badiirraa of eeggatee hariiroo gaariidhaan akka jiraatu meeshaan madaalaa sirna eegu tokko jiraachuun barbaachisaadha. Sirni madaalaa kun jiraachuu baannaan guddaan xiqqaa reeba; jabaan laafa reeba; abshaalli gowwaa reeba; beekaaan wal laalaa reeba; kana booda duudhaan, safuun, jiquun, walumaagalatti qajeelfamni ittiin bulmaataa hawaasichaa ni caba. Kun akka hin taaneefi ummanni Oromoo qajeelfama jiruufi jireenyaa, kan haalaafi amala hawaasaa gadii naamusaatiin to’atee badiifi jallinarraa ittiin ittisu ni qaba. Innis seera Gumaati.
Akka waliigalaatti gumaa bakka lamatti qoodnee ilaaluu ni dandeenya. Tokkooffaan gumaa miidhama qaamaatiif (hubama xixiqqaarraa hanga hir’ina qaamaatti) kanfalamu yoo ta’u, inni lammataafi inni hangafati immoo ajjeechaa ykn lubbuu bahuuf gumaa kanfalamudha.
Miidhama qaama jechuun maal jechuudha? Miidhama qaamaa kan jennu miidhama hubama xixiqqaadhaa hanga hir’ina qaamaatti kan of keessatti qabatudha. Hubama xixiqqaas ta’e hiri’na qaamaa ilaalchisee wantoota hunda nannoo keenya keessatti mul’atan hunda as keessatti kaasuun qormaata gadi fageenyaa kan gaafatudha. Kanaaf hubannoo uumuuf jecha wantoota ka’umsaaf ta’an qofa akkaataa itti aanuun dhiyeessuuf yaalii ni goona.
1. Hubama xixiqqaa Ilaalchisee
1.1. Arraba qalbii nama tuquun nama arrabsuu.
Fakkeenyaaf, jaarsa gosaatiin hattuu jechuu, intal durbaatiin fafooftuu jechuun kabaja hiri’suufi kkf. Eeruun ni danda’ama. Arrabni akkanaa kun uummata Oromoo biratti akka arrabsoo guddaattii ilaallama. Qaamni yakka akkasii raawwatee argamu gumaa baasuu qaba. Bifa akkanaatiin gumaan kennamu huccuu kallee irraa tolfame uwwisuudha.
1.2. Haalaan nama tumanii (reebanii) dirmammeessuu ykn dhiigsuu, nama fottoksuu, lafee nama cabsuufi kkf.
Yakki akkanaa kunneen kan raawwataman yoo ta’e. dura ogeessaan akka ilaallamu ta’a. sana booda sadarkaan miidhaa geessifamee eega addaan bahee booda gumaan akka kanfalamu taasifama. Bifa akkanaatiin gumaan kennamu bulla ykn otoba jechama. Bulli damma ykn dadhaa ta’uu ni mala. Otobni qama fottoqe ykn lafee cabe kan dhinsuu danda’u kanneen akka foonii, dhiigaa. Dhadhaafi aannanii ta’uu ni danda’a. Shuumoo mishingaa nyaachisuu; qalanii tiruu nyaachisuullee ni dabalata.
2. Qaama Hiri’suu
Kun birkii qaamaa kanneen akka ijaa, ilkaan, harka, miila, quba, qaama hormaataafi kkf. Hiri’suu kan ofkeessatti qabatudha. Gumaan birkii qaamolee kanaaf kanfalamu ummata Oromoo biratti iddoodhaa iddootti ykn naannoodhaa naannootti garaa-garummaa qabaachuu ni mala. Haa ta’uutii naannoo hedduutti wal fakkaataafi baratamoo kan ta’e haala itti aanuun haa ilaallu:
2.1. Ija balleessuu ykn baqaqsuu
Gumaan ija balleessuu loon 50 firoomniifi soddoomni kan jiraatu yoo ta’e loon 25.
2.2. Ilkaan cabsuu
Ilkaan cabsuun loon 15, qarriffaan loon 10, ilkaan duraa loon 5.
2.3. Gurra muruu ykn gurra duuchuu
Gurra muruu muruun 50, guutuu muruun loon 25.
2.4. Harka
Harki bitaa loon 30, kan mirgaa loon 25.
2.5. Miilla
Miilli loon 50 dha.
2.6. Quba
Abbu guddoo loon 15, elemee loon 6, mirsoo loon 4, tirsee loon 3, nyaaleen loon 2.
2.7. Qaama hormaataa
Qaamni hormaataa; akka aadaa Oromootti qaama hormaataa hri’suun yakka guddaadha. Kanaaf gumaan isaa guddaadha. Nama qaama hormaataa mure, warri ykn gosti isaa nama murame sanaaf waggaa waggaatti gumaa guutuu hanga inni lubbuun jirutti kanfaluu qaba jedha seerri aadaa bakka hedduutti jechuudha. Kanaafuu qaama hormaataa muruurra lubbuu baasuutu irra wayya jedhama.
3. Gummaa ajjeechaaf lubbuu bahuuf kanfalmu.
Uummata Oromoo biratti nama ajjeesuun ykn lubbuu namaa baasuun fudhatama hin qabu. Gochi akkanaa gochaa fudhatama hin qabne waan ta’eef gumaan isaan baay’ee guddaadha.
Nama ajjeesuun fudhatama kana hin qabne yoo ta’us, akkaataan lubbuu namaa itti baasan ykn nama itti ajjeesan garaagarummaa ni qaba. Bifuma kanaan ummata Oromoo birattiis akkaataan ajjechaa lubbuutiif gummaa itti baasaa garaa garummaa ni qaba.
Fakkeenyaaf; saalli walfakkaatu walitti ida’amuuf (dhiirri-dhiiratti) tokko tokko reebee kan ajjeesu yoo ta’e, namni tokko haadha manaa ykn haadha ykn obboleettii isaa dirqisiisee gudeeduuf kan tattaaffatu tokko itti dhufee kan ajjeesu yoo ta’e, gumaa guddaa kan kanfalu miti. Gocha ykn badii akkasiitiin lubbuun kan bahu yoo ta’e naannoo tokko tokkotti gumaan kanfalamu wadala harree tokkodha. Kun immoo kan agarsiisu ummanni Oromoo gocha akkasii hammam akka balaalleffalu kan mirkaneessudha. Gochi akkasii muuxannoo gaariiw aan ta’eef jajjabaachuu kan qabudha.
Akka seera Oromoo ganamaatti, Oromoon tokko tasa yoo ta’e malee beekaa wal hin ajjeessu kunkakaa Oromoolii Namni itti yaadee mi’a diinaan ajjeessan qopheefatee kan aana ajjeesu yoo ta’e gumaan kanfalamu baay’ee cimaadha. Gocha ykn yakka guddaan waan ta’eefi hawaasicha biratti gocha fudhatama hin qabne waan ta’eef jechuudha. Sababbiin isaas osoo manguddoon hambaa jiruu, osoo gosti jiruu, himachuu osoo danda’uu quurrama; gadoofi haaloo qabatee, mana diinsoo gahee, itti qophaa’ee kan nama ajjeesu Oromoo miti; dhaloota keessa jiruufis hin tolu jedhamee waan amanamuufidha. Ummata Oromoo biratti akka tasaallee ta’ee namoonni wal lolan tokko waraana kan qabatan yoo ta’e waraara ofirraa garagalchanii wal rukutu malee ittiin wal waraanuun dhorkaadha.
Akkaataa Adeemsa Raawwii Gumaa Gumaan Sirna namoonni dhuunfaanis ta’ee gosaan yoo wal ajjeesan ittiin walitti araaramaniifi waliigalanidha. Kanaafuu gumaa akkaataa gumaa dabartee itti gaafatu qaba. Kunis bifa lamaanidha. Innis, beekaa kan ajjeeseefi tasa kan ajjeese jechuun addaan baha.
Adeemsi araaraa sooo hin raawwatiin garuu akkuma ajjeechaan raawwateen namni luubbuu baaseefi maatiin isaa ganda. Keessa jiran gallakkisanii fagaatanii baqatu. Gochaan fagaatanii deemuu kun kan ibsu ulfina lubbuuf qaban haala ittiin ibsanidha. Namni lubbuu namaa dabarses hanga gumaan bahutti mana ofiitti deebi’uu hin danda’u.
Badii ajjeechaan booda jaarsoleen biyyaafi manguddoon goaa garee ajjeechaa raawwateefi ajjeechaan irratti raawwatame gidduu hatattamaan seenu. Kun kan gargaaru sababa ajjeechaatiin badiin biraa akka hin uumanne; qabeenyi akka hin banneefidha.
Yeroo murtaa’een booda, erga gaddi qabbanaa’ee jarsooliin gumaa araarsan qooda barbaachisu guuttatanii araaraaf gidduu deemuu jalqabu. Hanga guyyaa seerri eeyyamuutti yoo guyyaa sagal deddeebi’an malee bakka bu’oonni warra firri jalaa du’ee jaarsolii araaraa hin dubbisan. Kadhaa kan godhan osoo itti hin argamiin, fuullee gama warri miidhamee dhaabataniiti. Kadhaa guyyaa sagaliin booda bakka bu’oonni warra miidhamee jaarsolii gumaatti bahanii dubbatu. Guyyaama sana yeroof haalli araarri itti gaggeeffamu ni himama. Guyyaa araaratti namichi lubbuu dabarse gaabbii ykn Gadda isaa haala baay’een mul’isa. Tokkoffaa, uffata fokkisaafi ciccitaa uffata. Fuula ofii illee suphee diddibatee dhiyaata. Naannoo tokko tokkotti immoo harki isaa duubatti hidhamee araaraaf dhiyaata iddoo biraatti gosa Oromoo waata harkaatti qabamee dhihaata (waata Ayyaantufi hangafa) waan ta’eefi. Haa ta’u malee, hanga sirni araaraa jalqabutti tuuta irraa fagaatee osoo warra miidhameetti hin argamiin eegamaa tura.58 Karaa biraatiin, maatiin isaafi warri miidhame harka duwwaa gara araddaa araaraa kanaatti dhufu. Sababni isaas akka maatiin lamaanuu walitti hin buunee eeguufidha. Araarri gumaa guyyaa gatiin lubbuu itti kaffalamu ta’ee yeroo itti gareen lamaan haloof akka wal hin barbaadne mirkaneessuuf kakaafi waadaa guddaa itti seenaniidha. Sirna kana irratti garri lamaanuu Waaqaafi lafaan, caffeefi Tulluuwwan eeruun ni kakatu (iddoo ulfaafi seera). Maatiifi ilmoon waadaa seenu. Adeemsa araaraa booda, safuu maatiin gara lamaanuu eeggatan ni jira. Kanneen keessaa dhaaba (gabaa) tokko hanga yeroo murtaa’e tokkootti akka hin deemne, ykn daboo, qaboo, weedduufi kkf. irratti waliin hin hirmaanne taasifamu. Karaa biraatiin, araara booda firoomni akka cimuuf yoo gosa walfuudhuu danda’an ta’e akka durba walii kennan taasifama. Kaayyoon isaas walitti dhufeenya cimsuufi gadda nama du’e sana hirraanfachuufidha. Araara gumaa keessatti horiin murtaa’e haa kaffalamu malee gumaan kan kennamu baay’inaan kabaja lubbuuf malee qabeenyi barbaadamee miti.59 Warri miidhamanis murtee jaarsi gumaa araarseen ala waadaafi kakaa cabsanii gara horii gaafachuu ykn walitti bu’iinsa uumuun safuudha. Gumaan lubbuu dabartee waan hafu miti. Namni lubbuu dabarse tokko yoo biyya bade’illee badellee firoonni ykn gosni isaa akka gumaa baasan seerri ni dirqisiisa…
Biiroo aadaaf Tuurizimii Oromaa irraa


text:
Jarmayaan baqattootaa kan tokkummaa mootummootaa UNHCR, michoota gargaarsa namomaa 30 waliin ta’uu dhaan deggersa hatattamaa doolaara miliyona $156 gaafatee jira.
Maallaqi deggersaa gaafatame kun gargaarsa namoomaa kkaan barbaachisu baqattoota walitti bu’iinsa naannoo Tigraay keessaa dheessaniif hanga walakkeessa bara 2021tti ga’u jedhameera.
Deggersi kun itti dabaluu dhaan biyyoonni naannoo sanaa ka biroon sochiin baqattootaa itti itti dabalaa yoo jiraate baqattoota simachuu akka danda’aniif qoophee jiru ka cimstu ta’uun ibsamee jira.
Torbanneen ja’an darban keessa baqattoota 52,00 naannoo Tigraayirraa gara Sudaan gama bahaatti baqatan. Yeroo dhiyoo baqattoonni haaraa gamas seenan lakkoobsi isaanii gad hir’atu iyyuu, jaarmoliin grgaarsaa kurna hedduu keessatti gandeen baadiyyaa fagoo irraa godaantota yaa’an akkasitti arganii kan hin beekne ta’uun beekamee jira.


text:
Boqonnaa Sammuu(Peace of Mind)
Sammuun qamoole ilmaa namaa keessaa akka motoraa ta’uun ilma nama sochoossa. Eessaa ka’ee garam akka deemu itti akeeka. Sammuun buqqee cimaan marfamuun miidhaa garagaraa irraa tikfama. Osoo miidhan qaama kan akka rukutta gonkumaa isa dhaqabuyyu baate miidhaan garagaraa karaa adda addaatin ni dhaqqaba. Kana keessa dhiphinna,yaaddo,aarii,lola fi kkf dha. Miidhaa kanniinif akka hin saaxilamne sammuun kunuunsa addaa isa barbaachisa. Miidhaawwan kanaan takka miidhamnaan dawaa argachuun ni ulfaata.
Akkuma qaamonni biroo hojii humnaa hojjatanii dadhaban sammuunis ni dadhaba,boqonna isa barbaachisa. Sammuun karaa adda addaatin boqonnaa ni dhaba,ni hadooda,gammachu dhaba. Namoonni baay’een yeroo ammaa dhukkuba qaamatiin kan miidhaman osoo hin taane dhukkuba sammuutin reebamaa jiru. Dhiphinna sammuu kanarraa of baraaruuf dhagaan isaan hin fonqolchinee hin jiru. Furmaata yoo dhaban murtoon isaani inni dhumaa fi inni dhumaa of ajjeessudha jedhanii yaadu. Of ajjeessun dhukkuba sammuu irraa waan of baraaran itti fakkaata. Haa ta’uu malee wantii isaan eeggatu kan duraani caalaa hamaadha. Marree nullee miidhaa akkanaatin osoo hin saaxilaminiin duratti boqonnaa sammuu akkamitti argachuu dandeenya?
1.Cubbuu irraa fagaachu- cubbuu jechuun uumamaanu wanta qalbii rakkisuu fi dhiphisuudha. Namni cubbuu yommuu hojjatu ni dhiphata,ni yaaddawa,gammachuu dhaba. Cubbuun summii sammuuti. Wanta hanga cubbuu sammuu summeessu fi hadoochu hin jiru. Namoonni yommuu cubbuu hojjatan sammuun isaani waan yaaddoftuu fi dhiphattuuf kana jalaa bahuuf of ajjeessuf haada barbaadatu. Aktaroota filmii warra Dhihaa yoo ilaallu boodden isaani dhiphinna jalaa bahuuf of ajjeessudha. Balaan kana hunda kan fide cubbuu adda addaa keessatti borcamuu isaaniti.
Namni akkuma cubbuu irraa fagaacha fi hojii gaggaari hojjataa adeemun akkasuma boqonnaa sammuu argachaa adeema. Fedhii yeroo gabaabduuf turtu gadi qabuu fi too’achuun boqonnaa sammuu yeroo dheeraf turuu namaa kenna. Namni fedhii foonii yeroo gabaabduf turtu argachuuf karaa hin taanen yommuu adeemu miidhan sammuu fi qaama irra gahuu hangana hin jedhamu. Namni dhokateeyyu cubbuu osoo hojjatee,akka waan cubbuun sun irraa dubbifamuutitti namoonni isa jibbaa fi ofille of jibbaa adeema. Yeroo hundaa gadii aantummaa fi ofitti amanamummaa dhabuun isatti dhagahama. Miirota negaativii garagaraatin keessi isaa reebama. Kanaafu namni gammachuu fi boqonnaa sammuu barbaadu cubbuu irraa haa dheessu. Kana hin barbaadu cubbuutu naa caalaa kan jedhu yoo jiraate immoo mirga isaati.
2.Sodaa fi Beekumsa Rabbii qabaachu- Namni akkuma Rabbiin beekaa fi sodaataa adeemun cubbuu irraa fagaacha adeema. Sodaan Rabbii qalbii keessa yoo jiraate kophaa fi ifattis Rabbiin na arga jedhe waan sodaatuf cubbuu akka hin hojjanne waardiyaa itti ta’a. Rabbiin na arga jedhe cubbuu irraa dheesse. Rabbiin sodaachun cubbuu irraa fagachu qofa osoo hin ta’iin wanta Inni itti nama ajajee hojjachuu fi kan irraa nama dhowwee irraa fagaachudha. Sodaa Rabbii qabaachuf immoo sifaata(Attributes) isaa beekun barbaachisaadha. Kunii immoo kan argamuu filoosofi fi madda wal maanxerraa osoo hin ta’iin Kitaaba Rabbiin buuserraayi kana jechuun Qur’aana fi Sunnaa Nabiyyi Muhammada(SAW) irraayi. Maddoota kanniin lamaanin ala taanan sodaa fi beekumsi Rabbii argamuu hin danda’a.
Umamaanu ilmi namaa yommuu Rabbiin sodaatu fi tolee jedhuu qalbiin isaa akkuma gammaddu yommuu Rabbiin diddu fi gantu immoo ni cinqamti, ni gadditi. Jireenya kana keessatti daandii lamatu jira. Isaanis daandii Rabbii qajeelaa kan ta’ee gammachuu fi milkaa’innatti nama baasu fi daandii sheeyxaanaa jallataa kan ta’ee gaddaa,cinqii fi rakkinatti nama geessudha. Namoonni daandii lamaan kanniin keessaa tokko filachuun irra adeemu. Daandii Rabbii filatee fi hojii gaggaari kan hojjatee jireenya gammachuu jiraata.
“Dhiiras ta’ii dubartii nama mu’imana(Rabbitti kan amanee) ta’ee dalagaa gaarii hojjate, dhugumatti jireenya gaarii isa jiraachifna; mindaa isaaniis irra gaarii waan isaan dalagaa turaniitin isaan mindeessina.” An-Nahl 16:97
Namni Dandii Rabbii dide immoo daandii sheyxaana filate jedhama. Isaaf jireenya rakkoo fi dhiphootu jira. Kana na amanuu yoo dadhabdan mee warra dhihaa kan akka Ameeraa fi Awrooppaa ilaalaa. Osoo qabeenyi isaan bira ciise jiruu lubbuu ofii dhiphinna irraa kan ka’e of galaafatu. Dhiphinni immoo kan dhufuu daandii Rabbii irraa garagaluutin.
“Namni yaadannoo(Qur’aana) kiyyaa irraa garagalee, dhugumatti isaaf jireenya dhiphoo ta’eetu jira. Guyyaa Qiyaamas jaamaa goonee isa kaafna.” Suuraa Xaahaa 20:124
Kanaafu Rabbiin beeku fi sodaachun handuura boqonnaa sammuu namaati.
3.Zikrii(Rabbiin yaadachuu fi faarsu)– Namni Rabbiin erga beeke booda Isa yaadachu qaba. Kan yeroo beelaye nyaachisuu,kan yeroo daare uwwisuu,kan yeroo cinqamee cinqii keessaa isa baasu Rabbiin qofa akka ta’ee osoo beeku akkamatti zikrii(yaadanno) isaatirraa fagaataa? Qalbiin yommuu zikrii irraa fagaattu ni goggogdi,ni cinqamti. Akkuma garaaf nyaata fi dhugaati barbaachisuu qalbiifis zikrii Rabbii barbaachisa. Nyaanni qalbii(onnee) zikriidha. Nyaata kana yoo dhabde ni cinqamtii,ni duuti akkuma biqilaan lafaa yaa’u rooba yoo dhabe badu.
“Isaan warra amananii onneen isaani zikrii Rabbiitin tasgabbooftudha. Dhaga’aa! Zikrii Rabbiitin onneen ni tasgabboofti.” Ar-Ra’ad 13:28
Zikrii gochuuf carraa baay’etu jiru. Garuu karaan zikrii itti godhan Sunnaa Nabiyyanaa Muhammad(SAW) irraa kan goruu fi maquu yoo ta’ee faydaa zikrii argachuu hin dandeenyu. Karaa Nabiyyin ittiin godhaniin yoo goone qofa boqonnaa sammuu fi tasgabbii qalbii kan argannu. Qur’aana xiyyeefannon dubbisuu fi hubachuun zikriidha. Salaata sirnaan salaatun zikriidha. Yommuu lukaa fi geejjibaan ol gadii deeman arrabaan Rabbiin faarsun fi qalbiin yaadachuun zikriidha. Akkuma roobni yoo ardii gogdu irratti roobe lafti magariisa taatu zikriinis onnee nama gogde jiisa. Bakka kamuu yoo deemnu arraba keenya Rabbiin faarsuf haa carraaqnu. Subahanallah(Rabbiin qulqullaa’e), Alhamdulillah(faarun kan Rabbiiti), Allahuakbar(Rabbiin guddaadha) haa jennu. Arraba keenya zikriwwan kanaa fi kan kana fakkaataniin mee haa leenjisnu. Insha Allah boqonnaa sammuu,tasgabbii qalbii ni arganna.
4.Aarii ofii too’achuu, du’aayi fi araarama walii gochuu– Akkuma bifti namoota gargaraa amalli isaanis akkasuma garagara. Namoonni dafanii aaranii fi kan hin aarretu jiru. Namoonni adeemsa jireenyaa keessatti karaa adda addaatin walitti bu’uu danda’u. Yeroo walitti bu’iinsi uumamu aarii ofii too’achuu fi walii araaramuun boqonna sammuu nama kenna. Wanta takka darbeef keessa ofii aariin reebun miidha sammuu fi qaama ofitirraan gahuudha. Wanti darbee gonkumaa akka hin deebine beekanii xiyyeeffannoo ofii gara biraatti garagachuun amala nama qarooti. Jechoonni namoota garmalee nu aarsu danda’u. Kan nutti dubbatan yookaa jechi tasa afaani baate yookin immoo nu xiqqeessuf ta’uu danda’a. Diina keenya kan ta’ee sheyxaanni dubbii walitti darbannee akka hariiron keenya addaan citu barbaada. Kanaafu sheyxaanu aarsuu fi ofirraa ari’uuf nama jecha san nutti dubate saniif irra darbuu fi araaramufi qabna. Kanarra immoo inni caaltun yommuu nama sanii du’aayi goonu aariin keenya akka qabbanaa’u fi hariiroon keenya akka cimu ta’a. Nuti “Yaa Rabbii ani jecha inni/ishiin jedheef/jetteef dhiise ykn araarameefi atillee dhiisif ykn araaramiif” yommuu jennu, maaltu nutti dhagahama? Diina keenya sheyxaanatti kan hariiroo keenya addaan kutuuf deemutti maaltu dhagahama laata? Dhugumatti akkana kan goonu yoo taane, wanta nu aarsu ni irraanfanna, boqonna sammuu ni arganna. Wanta nu cinquu hundaaf wudu’a godhanne salaata salaatun du’aayi yoo godhanne dukkana san ofirraa saaqun boqonna sammuu ni arganna.
5.Nyaata fi dhugaata haala madaalawaan nyaachu fi dhuguu – Wantoota boqonnaa sammuu nama dhabsiisan keessaa tokko nyaata fi dhugaati ofitti baay’isuudha. Namni yommuu nyaata fi dhugaati ofitti baay’isuu qaaman furdataa sammuun immoo laamshayaa adeema. Garmalee ofitti oofun sammuun akka cinqamtu godha. Nyaata akkanaa lamuu hin argadhu jedhanii nyaachu irra hanga humna ofii nyaachun boqonnaa sammuu argachuudha. Namni akka horii yoo ofitti oofu Rabbii ofii irraanfachaa fi sammuu xinxallitu dhabaa adeema. Kanaafu nyaata fi dhugaati osoo garmalee hin xiqqeessin, osoo ofittis hin baay’isin haala madalawaan nyaachu fi dhuguun boqonnaa sammuuti.
6.Dubbii xiqqeessu – Wantoota boqonnaa sammuu nama dhabsiisan keessaa kan biraa immoo dubbii baay’isudha. Namni wanta faaydi hin qabneef odeessu qalbiin isaa gogaa fi tasgabbii dhabaa adeemti. Wanta dubbateef gaabbun keessa ofii reeba. Namni dubbii isaa yoo hin dhagayinii fi irraa hin fudhatiin aariin sammuu ofii cinqa. “Arraba gabaabachuun sammuun bilchaachudha” akkuma jedhamu namni yommuu sammuun bilchaata adeemu wanta dubbatuuf gatii kennaa fi madaala adeema. Tasa afaani baate rakkoo guddaa akka isatti hin finne hanga danda’uun of eeggannoo godha. Wanta hanga arrabaa rakkoo fi dararaa namatti fidu hin jiru. Namni osoo hin yaaddin wanta tokko dubbachuun rakkoo hamaa itti fida. “Alanshan malee liqimsuun,yaadan malee dubbachuun nama balleessaa.” jedhaa mitiree Oromoon.Kanaafu dubbii hin taane dubbachuu irraa of qusachuu fi falmii dubbii xiqqeessun burqaa boqonnaa sammuuti.
7.Cimanii hojjachuu- Hojii malee ta’uun hundee badiiti fi dhiphinnaati. Sammuun hojii gaarii hojjatee of bashanansiisu barbaada. Garuu yoo hojii dhabee akka ibiddaa of gubee fixa,ni cinqama. Hojiin sammuuf boqonnaadha. Namni dafqa ofiitin xaare of bulchuu boqonnaa sammuu yoo argatu kan osoo homaa hin xaarin hate jiraatu immoo jireenya cinqii fi daraara jiraata. Yoo dalagaa gaggaarin of ko’oomsine(of hiine) cubbuu hojjachuuf yeroo hin qabnu, halkan hirraba gaarii rafna. Nama boqonna sammuu fi tasgabbii argatu taana. Yoo hojii humnaa dhabne kitaaba haa dubbisnu.
8.Hirriba madalamaa rafuu– Rabbiin rafne boqonnaa akka itti argannuuf halkan uume. Garmalee baay’isanii fi xiqqeessanii rafuun sammuu irratti miidhaa guddaa geessa. Sagantaan hirriba keenyaa tartiiba akka dhabu kan godhu keessaa tokko torbaan tokkoof ykn guyyoota muraasaf hirriba garmalee rafne torbaan itti aanu hirraba akka dhabnu nu godha. Kunii immoo sammuu keenya jeeqa. Kanaafu akka akkana hin taanef sagantaan hirriba sa’aati murtaa’eef rafuu qabna. Guyyaa qixxe yeroo sammuun dadhabuu muguun boqonnaa fudhachuun ni danda’ama. Kana gochuf immoo ganama yeroon ka’uu qabna. Ganama yeroon yoo hin ka’in sammuun ni hadooda,xinxalluu hin danda’u.
Gudunfaa
Hundii keenya karaan nuti boqonna sammuu ittiin argannu garagara. Kanniin armaan olii akka fakkeenyatti fi bu’aa irraa argamee ilaalun kan filatamaniidha. Namni boqonnaa sammuu barbaadu Rabbiin beeke haa sodaatu,cubbuu irraa haa fagaatu,wudu’a haa godhatu, saalata haa salaatu, zikrii haa baay’isuu,du’aayi haa baay’isu,aararama fi gargarsa Rabbirraa haa kadhatu,beekumsa Islaamaa barachuuf kutate haa ka’u, amala namaa dhiisu fi irra darbuu horachuuf haa carraaqu,aarii ofii haa too’atu, cimee haa hojjatu, hirriba madalaama haa rafu, fedhii foonii haa too’atu, of tuulu dhiise gadi of haa qabu, sadaqaa haa kennatu, of jaalachuu fi haafa’uu irraa of haa qusatu.
Hanga Barruu biraatin walitti deebinutti nageenyi fi rahmanni Rabbii isinirra haa jiraatu. Sagaleen dhageefachuuf:


text:
Bulchiinsii naannoo Somaalii sochii gareen hidhattootaa al- shabaab tibbana taasisaa jiru dura dhaabbachuudhaaf hawaasa fi umnaa nageenyaa sochoosaa jirachuun isaa gabsameeraa.
Naannon somaalii erga baraa 2018 as naga qabeesaa akka turee kan ibse gabaasini VOA Afaan Somaalii, erga torban Sadan darbanii keessa gareen al- Shabaab daangaa Itiyoophiyaa seenee haleellaa raawwachuu jalaqabee as nageenyii naannichaa ijoo dubbii ta’e jira.
Sochii al- Shabbab kan fashaleessuudhaaf waraanni mootummaa federaalaa daangaa irratti kan bobba’e yemmuu ta’u, mootummaan naanoo Somaali gamaa isaatin hawaasnii akka sochii al -Shabbab kana irratti duuluu taasisaa jiraachuun isa beekameeraa.
Hogaantoonni amantaa, abbootiin qabeenyaa,dubartoonni fi jaarsoliin biyyaa akkasumas horsiisee bultoonni akka ilaalchaa al-Shabaab irratti duulaan taasifamaa kan jiru yemmuu ta’u, abbootiin qabeenyaa maallaqaan, horsiisee bultoonni beeladoota isaanii umnottan al-shabaabin loludhaaf bobba’anif gargaaraa akka jiran gabasameeraa.
Walgahii dhiheenya kana magaalaa Jigijigaa keessatti taasifamee iraatti kayyoo al -Shabaab ilaalchisee kan yaadaa kennan Sheek Mohaamed Hasaan Buraawii al- Shabba akka amantaa fi jahaada geggeesaa jirutti ummata kakasuu yaalaa jiraachuu isa ibsanii, al- Shabba kan lallabaa jiruu Jihaadaa ittu hin ta’in walabuummaa amaantaa waan ta’eef mootummaan, hogantoonii ammantaa fi hawaasnii carraa keennuuf akka hin qabnee hubachiisuun isaanii gabaasameeraa.
Akka haanga’onii mootummaa jedhanitti sochiin al-Shabaa kan xiyyeeffatee jiruu garaa naannoo maagaalaa Elkerree yoo ta’u, bakki kun bakkaa tuluu qabuu, bakka rakkinaa bishaanii fi midhaan hin qabne fi jiraattonii naanno sanaas waa’ee dhimmaa lafatiin walqabatee komii kan qaban ta’uun isaa ibsamee jiraa. Magaalii Elkerree magaalaa naanoo Somaalii daangaa naannoo Oromiiyaa irraa jirtuu akka taate ibsameraa.
Al -Shabaa nannoo Elkerree keessati degertootaf miseensotaa qopheffataa akka turee kan ibsee gabaasiin kun, Adooleesaa 15 bara 2022 Umnoottan nageenyaa Mootummaa naannoo Somalii nama degeraadhaa fi ajjaa garee al-Shabba naannoo Sanaa akka ta’an kan ibsee Sheeh Mohaamad Hasan Usumaan Ajeesuu isaa gabaasnii Haaruun Maaruuf VOA Afaan Somalii irraa qindeesse ibseera.


text:
1
Seenaa Uumamaa
1Waaqayyo jalqabatti bantiiwwan waaqaa fi lafa uume*; 2lafti bifa hin qabu, onaas ture; callabboo gad fagoo irra dukkanatu ture, hafuurri Waaqayyoos bishaan irra in sosocho'a ture. 3Waaqayyo, ?Ifni haa ta'u!? jedhe; ifnis in ta'e*. 4Waaqayyo ifichi gaarii akka ta'e in arge; ifichas dukkanichattii gargar in baase. 5Waaqayyo ificha ?Guyyaa?, dukkanichas ?Halkan? jedhee in moggaase; galgallis ta'e, ganamnis ta'e; kun guyyaa tokkoffaa dha.#1 Iyo 38:4; Yoh 1:1-3; Mul 4:11 3 2Qor 4:6; Far 33:9; Isa 45:7
6Waaqayyo, ?Bishaan keessatti bantiin akka waciitii gombifame tokko haa ta'u, innis bishaan isa ol hafee fi isa gad hafe gargar haa baasu!? jedhe. 7Waaqayyo bantii akka waciitii kana itti godhe, bishaan bantii kanaa gad jiru bishaan bantii kanaa ol jiruttii gargar in baase; akkasumas in ta'e*. 8Waaqayyo bantii sana ?Waaqa? jedhee in moggaase; galgallis ta'e, ganamnis ta'e; kun guyyaa lammaffaa dha.#7 Far 136:5; 148:4
9Waaqayyo, ?Bishaanonni bantii waaqaa kanaa gad jiran iddoo tokkotti walitti haa qabaman, lafti inni bishaan irra hin ciifne haa mul'atu!? jedhe; akkasumas in ta'e*. 10Waaqayyo, iddoo bishaan irra hin ciifne sana ?Lafa?, bishaanota walitti qabaman sana immoo ?Galaana? jedhee in moggaase; kunis gaarii akka ta'e in arge. 11Amma immoo Waaqayyo, ?Lafti biqila haa baasu! Dhaabaan akka qomoo isaatti sanyii godhatu mukkeetiin ija kennanii iji isaanii immoo sanyii of keessaa qaban adduma addaan akka qomoo isaaniitti lafa irratti haa argaman!? jedhe; innis akkasuma in ta'e. 12Lafti biqila, dhaabaa sanyii godhatu akka qomoo qomoo isaatti, mukkeetii ija kennanii iji isaanii immoo sanyii of keessaa qaban, adduma addaan akka qomoo qomoo isaaniitti in baase; kunis gaarii akka ta'e Waaqayyo in arge. 13Galgallis ta'e, ganamnis ta'e; kun guyyaa sadaffaa dha.#9 Iyo 38:8-11; 2Phe 3:5
14Akkasumas Waaqayyo, ?Guyyaa fi halkan gargar baasuuf bantii waaqaatti ibsoonni haa jiraatan! Isaan milikkitoota buusaan waggaa, guyyoonni, waggoonnis ittiin beekaman haa ta'an*! 15Isaan ibsoota bantii waaqaattii lafa irratti ifa kennan haa ta'an!? jedhe; innis akkasuma in ta'e. 16Waaqayyo ibsoota gurguddoota lama tolche; inni caalu guyyaa, inni isa irra xinnaatu immoo halkan aboo akka argatan godhe; urjootas in tolche*. 17Waaqayyo akka isaan lafa irratti ibsaniif bantii waaqaatti isaan in kaa'e; 18guyyaa fi halkan aboo akka isaan qabaataniif, ifaa fi dukkanas akka isaan gargar baasaniif inni achi isaan in kaa'e; kunis gaarii akka ta'e Waaqayyo in arge. 19Galgallis ta'e, ganamnis ta'e; kun guyyaa afuraffaa dha.#14 Kes 4:19; Far 74:16 16 Far 136:7-9
20Waaqayyo, ?Bishaanonni tuuta lubbuu qabaatanii munyuuqaniin haa guutan! Simbirri, allaattiinis bantii waaqaa jala lafa irra haa balali'an!? jedhe. 21Waaqayyo yommus bineensota gurguddaa warra akka jawwee-galaanaa, uumama lubbuu qaban bishaan keessa munyuuqan hundumaa akka qomoo qomoo isaaniitti, warra baal'ee qabanis akka qomoo qomoo isaaniitti in uume; kunis gaarii akka ta'e Waaqayyo in arge*. 22Waaqayyo, ?Horaa, baay'adhaa, bishaanota galaanaas guutaa, simbirroonni, allaattonnis#Uma 1:22 ?Simbirroonni allaattonnis? (waan baal'eedhaan ka'uu hundumaa jechuu waan ta'eef itti dabalame). lafa irratti haa baay'atan!? jedhee isaan in eebbise. 23galgallis ta'e, ganamnis ta'e; kun guyyaa shanaffaa dha.#21 Far 74:13-14
24Ammas Waaqayyo, ?Lafti, waan lubbuu qabaatee jiraatu akka qomoo qomoo isaatti, horii qe'ee, wanta munyuuqu, bineensa lafaas akka qomoo qomoo isaaniitti haa baasu!? jedhe; innis akkasuma in ta'e. 25Waaqayyo, bineensota lafaa akka qomoo qomoo isaaniitti, horii qe'ees akka qomoo qomoo isaaniitti, wanta lafa irra munyuuqan hundumaas akka qomoo qomoo isaaniitti in uume; kunis gaarii akka ta'e Waaqayyo in arge.
26Kana booddee Waaqayyo, ?Kottaa! Akka bifa keenyaatti, akka fakkaattii keenyaattis nama in umnaa! Isaan qurxummii galaanaa irratti, simbiraa fi allaattii qilleensa keessa balali'an irratti, horii qe'ee irratti, bineensa lafaa hundumaa irratti, munyuuqaa lafa irra munyuuqu hundumaa irrattis mootummaa haa qabaatan!? jedhe*. 27Egaa Waaqayyo akka bifa isaatti nama uume, akka bifa Waaqayyootti isa uume; dhiiraa fi dubartii isaan uume*; 28Waaqayyo isaaniin, ?Horaa, baay'adhaas, lafa guutaa, isas harka jala galfadhaa! Qurxummii galaanaa irratti, simbirroota qilleensa keessa balali'an irratti, uumama lafa irra munyuuqan hundumaa irrattis mootummaa qabaadhaa!? jedhee isaan in eebbise*. 29Yommus Waaqayyo, ?Kunoo, ani biqila sanyii godhatu isa irra-lafaa hundumaa irra jiru, muka ija godhatee sanyii isaas ija isaa keessaa qabu, isiniif kenneera; isaan nyaata isiniif haa ta'an! 30Bineensa lafaa hundumaa fi, simbira qilleensa keessa balali'an hundumaaf, wanta lubbuu qabaatee jiraatuu fi lafa irra munyuuqu hundumaaf, biqila lalisaa hundumaa nyaataaf kenneeraaf? jedhe; innis akkasuma in ta'e*. 31Waaqayyo waanuma hojjete hundumaa in ilaale; kunoo, innis baay'ee gaarii ture; galgallis ta'e, ganamnis ta'e; kun guyyaa ja'affaa dha*.#26 Far 8:6-9; Efe 4:24; Qol 3:10; Yaq 3:9 27 9:6; Mat 19:4; Mar 10:6 28 5:1-2 30 Far 145:16 31 1Xim 4:4


text:
Dr. Dima Noggo Sarbo Eenyu? Dhaloota: August 23, 1948 (Nehassie 16, 1940) Aanaa Allee, ganda Carii tti haadha isaa Adde Baftaa Digachoo (Haadha Biyyaa) fi abbaa isaa Kenyazmach Noggo Sarbo (Abbaa Sobbooq) irraa dhalate. Barmoota: September 1956 (Meskerem 1949) Mana Barmoota Haile Sellassie, magaalaa Gore seenee ulaa tokkoo haga 12 tti baratee bara 1967 (1959) xumuree, qormaata ESLCE fudhate. Barattoota 15 keessaa qofaa isaa (qormaata torba fudhate keessaa jahan) dabruu dhaan Universitii seenuu danda’us Afaan Amaaraatiin waan hin dabriniif bara sana universitii seenuu dhorkame. Qormaata Afaan Amaaraas irra deebi’ee fudhatee September 1968 (Meskerem 1960) magaalaa Finfinnee kan jiru Universiti Haile Sellassie seene. Waggaa sadaffaa yeroo raaw’atu akkuma seera universitiitti waggaa tokkoof tajaajila hojjachutu irra ture. Waggaa tajaajilaa kanas Gore tti deebi’uu dhaan mana barumsa itti barate Mana Barumsa Sadarkaa Lammaffaa Haile Selaassietti barsiisummaa dhaan dabarse. Bara 1973 (1965) Saynsii Polotikaatiin Bachelor of Arts degree dhaan dame Sayinsi Politika fi Mootummaa keessaa tokkoffaa bahuu dhaan eebbiffame. Degree isaas Mooticha Haile Sellassie irraa fudhate. Barmoota sadarkaa kanaa xumuruuf barruun qormaataa barreesse (Thesis) waa’ee polotikaa qabeenya lafa fi jijjiirama sirna qabeenya lafa ture. Keessattuu sirni qabeenya lafaa akkaataa itt lafti Oromo saamamee fi wayyabni ummata Oromo lafa dhabee abbootii lafaaf waan qootee argatu irraa haga harka afur keessaa sadii baasuu akka dirqamaa ture fi sirni kun ummata keenya lafa dhablee taasisuu irra dabree mirga dhablee akka godhes ibse. Sirni lafaa kun ummata Oromo fi ummatoota kibbaa Itiyoophiyaa addatti hiyyuummaa, gadadoo fi mirga tokkollee kan kan hin qabne akka tasise ibse. Kanneen lafa Oromo hirmaatanis irra guddaan kan kaabaa Itiyophiyaa irraa dhufan ta’uu fi lafa sana irrayyuu hin jiraatne ta’uu ibse. Barmoota itti fufuu dhaan Magaalaa Dakar, biyya Senegal kan jiru, United Nations African Institute for Economic Development and Planning kan jedhamu seenee barmoota waggaa tokkoo booda, Economic Development and Planning dhaan bara 1977 dhuma irratt Masters fudhatee jira. Barruu qormaataa barmoota kana xumuruuf barreesse irrattis haala Warraaqsa Itiyoophiyaa bara 1974 (1966) fi akkaataa sunis jijjiirama sirna qabeenya lafaa bara 1975 (1967) argamsiise, qormaata duraan godhe fi muuxannoo hojii dhaan argateen deggerame gamaaggama bal’aa godhee barreese. Dabalees, bara 1998 keessa magaalaa Birmingham, biyya Inglizii university seenee wa’ee nagaa irratti barmoota sadarkaa olii ji’oota jahaaf gegeessee jira. Barmoota sadarkaa Ol’anaa itti fufuu dhaan, bara 2009 Biyya Amerikaa kan jiru University Tennessee irraa, barmoota waggoota shanii booda degree Doctor of Philosophy fudhatee jira. Qormaata (Dissertation) barmoota kana xumuruuf godhe irrattis waa’ee mootummoota wal harkaa fudhaa biyya Itiyoophiyaa bulchanii, keessaahuu fudhatamiinsa dhabuu isaanii fi kana irraa ka’uu dhaan akkaataa isaan keessaa humnaan ummata cunqursuu fi deggersa humnoota aanga’oo irratti rarra’anu xiinxalee barruu guddaa barreesse. Hojii: 1. Akka University Haile Selaassie irraa eebbifameen qooda sochii barattootaa keessatti qabaate fi qormaata sirna qabeenya lafaa irratti godhe iraa hojii akka hin argatne godhamee, yeroo dheeraaf hojii malee ta’e. Akkanas ta’u yeroo isaa hojii politikaatiif dhimma bahe. Oromoota Finfinne keessa jiran fi barattoota University, akasumas kutaalee gara garaa keessatti marsaa barmoota polotikaa fi maadhee gara garaa ijaaruu irratti fi dhuma irratti bobba’e. Boodas, Ministeera Guddina Ummatummaa fi Dhimma Hawaasumma keessatti Godinaa Wallaggatti Toohataa Hojii Gamtaa Godinaa ta’ee hojii jalqabe. Waggaa tokko erga hojjatee booda Magaalaa Hawaasaa, Godinaa Sidaamoo, keessatti kan argamu Kolejii Leenjisa Dagaagina Hawaasaa fi Hojii Gamtaa, keessatti barsiisaa hojii gamtaa ta’ee hojjateera. Yeroo Labsiin sirna qabeenya lafaa bara 1975 labsamus Ministera Jijjirama Sirna fi Bulchiinsa Lafaa keessatti expertii jaarmayaa qottootaa ta’uu dhaan Itiyoophiyaa guutuu keessa socho’ee qottoota ijaaruu irratti qooda ol’aanaa keeneera. 2. Akksaumas University Tennessee keessatti waggoota afuriif barsiisaa ta’ee hojjateera. Dabalees kan biyya Inglizii jiru University Oxford keessatti fi Biyya Amerikaa kan jiru Princeton University keessatti waggoota lamaaf sirna politika-dinagadee addunyaa irratti qormaata geggeessee barruulee adda addaa barreessee jira. 3. Dabalees baroota dabran keessatti jaarmayoota addunyaa gara garaatiif qormaata gara garaa geggeessuu irra dabree akka gorsaattis hojjateera. Hirmaatnaa Sochii Polotikaa: Sochii polotikaa keessatti hirmaachuu utuu barachaa jiruu, keessattuu University Finfinnee keessatti jalqabe. Sana keessattis karaa lamaan socho’aa ture. Karaa tokkoon Sochii waliigalaa barattoota Itiyoophiyaa keessatti qooda ol’aanaa kenneera; akka hoogganaattis filamee barattoota geggeessera. Karaa kaaniin barattoota Oromo yeroo sana University keessa turan ijaaruu fi marsaa qormaataa dhaabuu dhaan dammaqiinsa barattoota Oromo ol kaasuu fi eenyummaa isaanii jabeessuu fi rakkina addaa ummatni Oromo qabu hubachiisuu fi mirga ummatichaaf falmuu irratti kakaasaa ture. Jaarmayaan akkasiin University keessatti jalqabe kunis booda humnoota biraa dabalatee Adda Bilisummaa Oromo bu’uressuutti geese. Bara 1973 qaamna Adda Bilisummaa ijaaruuf utubame keessatti miseensa sadarkaa ol’aanaa ta’e magaalaa Finfinnee keessaa fi Godinaalee gara garaa keessa deemee Oromoota hedduu ijaaruutti milkaaweera. Kora Bu’uressaa Adda Bilisummaa Oromo bara 1976 keessa dhoksaa dhaan Finfinnee keessatti yaamame Dura Ta’aa ta’ee geggeesse. Kora sanaanis Dura Ta’aa Adda Bilisummaa Oromo isa jalqabaa ta’ee filame. Sana boodas biyyoota Awroppaa fi Amerikaa, akkasumas Sudan fi Somaliya keessatti Oromoota ijaaruu irratti qooda guddaa kenne. Bara 1978 haga 1991 dirree qabsoo adda addaa keessatti, Godinaalee Wallagga fi Hararghe keessatti qabsoo hidhatnoo keessaa qooda fudhachuu dhaan baroota dheeraa qabsaawe. Gaafatama gara garaas fudhatee hojjateera, akka ajajaa waraana Dirree Dhihatti, Itti gaafatamaa Dinagdee fi Hawaasummaa, dame Alaa keessatti itt gaaftamaa Jarmayaa fi barruulee, Itti gaafatamaa Damee Polotikaa, Itti gaafatamaa biiroo Somaliyaatti, dirqama adda addaa irratti bobba’ee dirqama qabsoo raaw’ateera. Dirqama isaa irrattis dantaa ummata Oromo dursuu irraa bara 1980/81 mootummaa Somaleetiin hidhamee akka biyyaa bahus godhameera. Kora Lammaffaa Adda Bilisummaa Oromo bara 1989 Hararghe keessatti Laga Gobellee itrratti geggeeffames Dura Ta’aa ta’ee geggeesseera. Bara 1991 kufaatii mootummaa Dargii booda Mootummaa Cehumsaa Itiyoophiyaa keessatti Minstera Beeksisaa fi miseensa mana maree ta’uu dhaan hojjateera. Biyyoota akka Amerikaa, Kanada, Tokkummaa Awroppaa, Beljigi, Holland, Xaliyani, Israel, Gibxii, Nijeriyaa, fi kkf keessa socho’ee mummee mootummoota biyya kanneenii waliin waa’ee jijjiirama yeroo sana biyya keenya keessatti dhalate fi haala Mootummaa Cehumsaa gaafasii irratti ibsa mansiisaa kennuu danda’eera. Gargaarsa hedduus biyya keenyaaf argamsiisera. Mootummaa Cehumsaa keessaa erga bahee booda Keniyaa irraa waraana ABO Baalee keessa ture jabeessuu, logistikii fi yaadaan gumaata gochuu irraatt hojjateera. Dabalees, kibba Oromiyaa, Borana fi Gujii keessatti yeroo duraatiif naannawa sanatti waraana ABO ijaaruu danda’eera. Akkasumas biyya keenya guutuu keessatti dhoksaa dhaan jaarmayaa lafa jala diriirsuu irratti hooggan kennaa ture; qooda guddaas kenneera. Bara 1996 hidhamee Keniyaa irraa akka arihamu kan ta’ee sababni guddaan sochii farra wayyane inni biyya keessatti qindeessu fi waraana Bale, Boorana fi Gujii keessatti inni ijaaraa ture irraa himatnaa mootummaan Wayyanee mootummaa Keniyaatti dhiheeffate irraa ta’uun ni beekama. Kana irratti dabalees hojii alaa irratti bobba’ee hojii diplomasii baay’ee hojjateera. Baroota dheeraa qabsoo keessa ture kana keessatti, mootummoota fi jaarmayoota addunyaa gara garaa quunnamuu dhaan waa’ee ummata fi qabsoo Oromo ibsa gara garaa kennuu fi barruulee adda addaas barreesseera. Haga bara 1998 keessa hooggana ABO keessaa baafametti dirqama qabsoon irraa gaafatu hunda baheera. Sana boodas waan dandeettii keessa jiruun qabsoo gargaaruu irraa of hin qusatne. Baroota dabran keessa Adda Bilisummaa Oromo keessatti fottooqiinsi uumamuu yeroo jalqabu gartuulee gara garaa kana walitti araarsuuf, kannneen dhaabicha bu’uressuu irratti waliin turan biraa waliin carraaqqii guddaa godhe. Carraaqqii waggoota sadii booda, hooggannootni gartuulee gara garaa kun fedhii dhabuu irraa araarri milkaawuu hanqatnaan miseensotni gartuulee kanneenii hundaa walitti dhufanii rakkina qabsoo Oromo keessa jiru irratti Waltajjii Marii Oromo yeroo ijaaranu, isa fi namoota manguddummaa fi araara irratti hojjachaa turan afeeranii mariin bal’aan jalqabame. Marii waggaa tokkoo fi walakkaa booda, dhaabni dhugaadhaan mirga Oromoof falmu haraa bu’uuressuun barbaadchisaa ta’un isaa itti amanamee Addi Dimokratawaa Oromo bara 2013 keessa ijaarame. Kora dhaaba kana bu’uuressuuf taa’es Dura Ta’aa ta’ee geggeesse. Diimaan sochii Oromo qofa utuu hin ta’in sochii naannoo gara garaatti deemaa turan walitti fiduu dhaan kan biyya guutuu ijaaruufis tattaaffii baay’ee godge. Bara 1993 (1985) biyya Faransaa magaalaa Paris keessatti dhaabotni polotikaa Itiyoophiyaa torba walitti fiduu irratti qooda guddaa kenne; walgahii Paris sanas Dura Ta’aa ta’ee geggeesse. Tattaaffii isaa itti fufuudhaan bara 2016 dhaabota afur (Adda Dimokratawaa Oromo, Paartii Ummata Afar, Ginbot 7, fi Sochii Sabummaa Dimkratawaa Sidamaa) walitti fiduu dhaan Sochii Biyyaa Itiyoophiyaa (Ethiopian National Movement yookin Ye Itiyoophiyaa Agerawi Niqinaqee) ijaaruu irratti milkaaweera. Sochii Kanaafis Dura Ta’aa Gumii Hojii Geggeessaa ta’ee filamuu dhaan geggeessaa ture. Dhaabni ADO sochii ummatni keenya baroota afuran dabran biyya guutuu keessatti geggeessaa ture guutummaa dhaan deggeraa karaa danda’u hundaanis qooda kennaa ture. Jijjiirama ji’oota jahan dabran biyya keenya keessatti deemaa jirus bira dhaabbata; akka jabaatus hojjata. Kanaanis dhaabota biyya alaatii turan keessaa jijjiirama kana fudhatanii kan biyyatti deebi’an keessaa isa duraati. Yeroo ammaa jijjiirama kana karaa hundaan akka jabaatu hojjachaa, waan dandeettii isaa keessa jiruun gargaaraa, seenaa qabsoo Oromo fi sirna bulchiinsa Itiyoophiyaa akkasuma Polotikaa qabeenya lafaa biyya keenyaa irratti kitaabban qormaata irraatti hundeefaman barreessaa jira.
Check Also
The Oromo of Harerghe:
On their Sub Divisions and Citizenship Modalities Written by Afandi Muteki The Oromo of Harerghe …


text:
Dura taa’aa itti aanaan Waldaa Haaromsa Finfinnee Heenook Dajanee Mana Murtiitti osoo hin dhiyaatin achi buuteen isaa dhabamuu maatiin himan.
Dura taa’aa itti aanaan Waldaa Haaromsa Finfinnee Heenook Dajanee torban tokko dura “haala yeroon walqabatee” jedhamuun qaamolee nageenyaa mootummaatiin mana jireenyaa isaatii qabamuun akka hidhame maatii isaatu Addis Standarditti hime.
Erga hidhamee torban tokko ol ta’us ammallee mana murtii akka hin dhiyaanne, inumaayyuu yeroo ammaa kana achi buuteen isaa akka dhabameedha maatiin kan himan.
Jalqaba gaafa guyyaa qabamee sana humnoonni tikaa sivilii uffachuun dhufanii mana isaatii akka fuudhantu himame.
Namootni kunneen yeroo isa qabuuf dhufan waraqaa ajaja mana murtii kan hin qabnee fi waraqaa eenyummaa tika nageenyaa ta’uu isaanii ibsu qofa akka itti agarsiisan himan maatiin.
Erga ukkaamsanii deemanii booda poolisii wajjin deebi’anii mana isaa sakatta’uun faajjii qabsoo Oromoo fi suuraa Jawaar Mohaammad arganne jedhanii mana hidhaatti akka deebisan maatiin ibsaniiru.


text:
Asoosama Gabaabaa *Naadiree*
Kutaa 1ffaa
Hawwiifi dhugummaan walitti osoo hin galin hafanii wanti yaadaniifi wanti ta’u gamaa gamanatti walirraa fagaatee xumurri gudduunfaa umrii gaha. Barri adeemsa jiruufi jireenna ilmaan namaa dhawaata oolee buluun; guluntaa, sadarkaafi boqonnaa keessa daddarbu qaba, kana keessaa jaalalli otticha. Jaalalli kan jaalatan jaalalaan argatuun; wajjiin gammaduu, jiraatuu, hafuura fudhachuufi hirannaa gam-lamee jaalalaan milkaa’uu qofa osoo hin taane, lameen wal-jaalate osoo wal hin argatin wal-jaalatuus dabalata. Nagawoofi Naadireen dardarran lamaan fooliin dambalii jaalalaa qilleensumarraan walitti isaan fideedha.
Barrisaa 2017 baatii Muddee keessa. Nagawoon ganamaan ka’ee qilleensa tuuta gareerratti akkuma deebi’een; barruu miseensonni gareerratti hirmaatan addaan ittiin bahaniin erga isaan too’atee booda nagaa isaan gaafatee, “Oromoon kaleessa bara qaroominni hangana hin babal’atin durallee yeroo qabsoo geggeessaa turetti bifa aartiin aadaafi seenaasaa, eenyummaa isaafi duudhaa ittiin bulmaatasaa afaanuma isaatiin Addunyaatti beeksisaa turee jira. Aartiifi artistiin humna qabsoo jabeessuu keessatti qooda guddaa akka qaban waan beekuuf mootummaa gabroomsaan akkuma teessoorratti baheen, akkuma biyya mancaasuutti ka’een dursee, Artistoota Oromoorratti tarkaanfii ciccimaa fudhata.
Kaleessallee cunqursaa afaaniifi aadaa keenna balleessuuf duula godhamaa ture keessa baane. Har’allee afaaniifi aadaa: dabrees qabsoo teenna, laamsheessuudhaaf yeroo diinni kutatee ka’etti nuti aartiifi artistii keenna ofitti qabnee jabeeffachuu dhabaaf jecha rakkoodhaaf dabarsinee isaan kennaa turre, kennaas jirra. Aartiin ogummaadha malee, waan amantiidhaan wal-qabatu maal qaba? Akka amma argaa jirrutti hedduun keenna maqaa amantiitiin aartiifi artistii keennas balaaleeffannee akka nama hin taanetti yeroo fudhataa jirrutu jira.
Kun maaliif ta’e?
Akkamitti ta’e?
Akkamitti furama? Ykn Akkamitti hubatama? jennee of gaafannee deebii waaraas ofiif kennuu qabna marii har’aa keessatti,” jedhe Nagawoon.
Dhageeffattoonni garee keessa jiran; sagaleesaa haasawa daqiiqaa sadii kana dhageeffatanii akkuma xumuraniin, jaalli tokkos maayikii qabachuuf mallattoo harka baasuu isaa ibsu dursee gareerratti ergee carraan dubbachuu isaa kennameef. “Akkuma jaalli kiyya Nagawoon jedhetti sirnoota dabran keessatti aadaafi duudhaa keenna calaqqisiisuu hanqanne, afaan keenna akka hin dubbanne taanee turre. Kunis seenaa ta’ee darbus, har’a madaa koomee jalaa nutti ta’ee jira. Hiree argannee yoo dubbachuu dhabnees, keessi keenna kulkulee diimatee dhooyuuf ta’a. Irraanfatuuf dhugaa, dhugaan hin irraanfatamtu. Dubbachuuf immoo gubaa san caalutu nutti jira. Ammayyuu taanaan nuti Oromoon,
Afaaniif afoola keennaa hangam bakka laanna?
Aadaafi duudhaa keenna mul’isuuf hangam yaadna?
Akkamitti Harree damma baattu, kan mi’aasaa hin beekne taana? Dhugaa aartiin mi’a guddaafi foolii akka habaaboo Birraatti nama harkisu caalaa namatti tola.
Kutaa 2ffaa, Itti fufa…
Barreessaan: Kadiir Sh/Abdullaxiif H/Hajjii
Bitootessa 27, 2022
Riyadh, Saudi Arabia


text:
Sudaan waraanssa naannoo Tigraay keessatti geggessame jalaa kanneen dheessan baqattoota kuma 50 ol ta’an simattee jirti. Mootummaan Itiyoopiyaa waraansi naannoo Tigraay xumuramuu isaa beeksisus baqattoonni hedduun qe’ee ofiitti deebi’uuf haalli jiru amansiisaa akka hin ta’in dubbatu jechuun Naabaa Moheddiin mooraa baqataa Sudaan kan Hashaabaa irraa gabaasteetti.
Tigraay keessatti mootummaa Itiyoopiyaa fi humnoota naannoo sanaa gidduutti walitti bu’iinssa uumame jalaa dheessuu dhaan jalqaba baatii sadaasaa qabee lammiiwwan Itiyoopiyaa kurna kumaan laka’aman Sudaan gama bahaa seenaniiru.
Angawoonni Sudaan baqattoota kana mooraalee lama keessa kan qubsiisan yoo ta’u lammiiwwan Itiyoopiyaa daangaa ce’anii gamasitti yaa’uu waan itti fufaniif jecha mooraa itti dabalaa ijaaruuf karoorsaniiru. Jaarmoliin sadarkaa addunyaa fi kan naannoo hedduun baqattoota kana fedhii bu’uuraa kan akka midhaan nyaataa fi bishaanii dhiyeessuun deggeraniiru.
Baqattoonni kun hangi tokko gandeen Hashaabaa fi Hamdaayit keesssa firoottan isaanii ykn maatiiwwan Sudaan waliin jiru. Haa ta’u malee angawoonni Sudaan baqattoota kana magaalaa Qadriif kaabaatti kan argamu mooraa um Raquubaatti erguu barbaadu. Bakki sun naannoo daangaa muddamni itti hammaate irraa fagoo waan ta’eef nageenyi isaanii amansiisaa dha jedhu.


text:
Sagantaan Gargaarsa Kiraa Manaa Seentpol-Raamsii Amma Cufameera
Kireefattootni iyyata isaanii Jimaata, Amajjii 22, 2022 sa’a 5 W.B. dura galfatan iyyatni iaasnii hanga maallaqani gargaarsa jirutti itti fufee ni ilaalama. Adeemsi iyyata kanaa tilmaaman hanga guyyaa 30 fixuu mala.
Iyyata galfachuu eeguu hinqabdu! Kireefattootni manaa kanneen Kanaan dura karaa sagantaa gargaarsa hatattamaa yeroo KOOVID-19 iyyata galfatan, sababa kiraa manaa kaffalachuu dadhabaniif hanga Waxabajjii 1, 2022 tti mana keessaa hinbaafaman.
Gargaarsa Hatattamaa Kan Kawuntii Raamsii
Kawuntiin Raamsii Gargaarsa Hatattamaa fi Gargaarsa Idilee fi Hatattamaa kireefattoota kanneen ulaagaa guutaniif. Caalatti baruuf, marsariitii kana ilaali: https://www.ramseycounty.us/residents/assistance-support/assistance/financial-assistance/emergency-assistance
Sagantaalee Gargaarsa Kiraa Manaa Hatattamaa Kabiroo
Projektii ‘Zero Balance’
Gargaarsi maallaqqaa projektii zeeroo baalansiitiif ramadame marti waan kennameef cufameera
Gaaffii waa'ee gargaarsa maallaqqaa kenname yookin waa'ee 1099 kee ilaalchisee, maaloo imeeylii kanaan ZeroBalanceProject@FHFund.org nu quunnami.
RentHelpMN
‘RentHelpMN’ iyyata haaraatiif cufameera.
- Kireefattootni Kanaan dura gargaarsa karaa ‘RentHelpMN’ tin iyyata guyyaa Jimaataa, Amajjii 28, 2022 sa’a 9:00 w.b. dura galfatan , hanga maallaqni gargaarsaa jirtutti iyyatni isaanii itti fufee ilaalama. Kanaaf, kireefattootni lakkoobsa 211 yoo gaaffii ariifachiisaa qabaatan malee bilbiluu hinqaban.
- Kireefattootni karaa ‘RentHelpMN’ gargaaramanii turan yookin iyyata isaanii Amajjii 28, 2022 sa’a 5 W.B. booda waan tureef iyyata isaanii waan baafataniif iyyata haaraa hanga Ebla 22, 2022 sa’a 5 W.B. tti Sagantaa Gargaarsa Kiraa Manaa Seentpol-Raamsiitif galfachuu ni danda’ama.
- Hub: Kireefattootni kanneen ulaagaa kana guutan hanga baatii 18tti gargaarsa hatattamaa kiraa manaa sagatalee mara irraa argachuu ni danda’u.
Mana-kiraa Keessaa Hari’uun Seeran Yeroof Dhorkaa Ta’uu Isaa
Labsiin kireefattotni mana-kiraa keessaa akka hinbaafamne dhorku Buchaa Minnesota Walz tin labsamee ture Waxabajjii 30, 2021 irraa kaasee shaarameera. Kun sababa koovid-19 tin walqabatee mana keessaa baasun dhorkaa ta’uun dhaabbateera.
Mana-kiraa keessaa baasun yeroon itti dhorkaa ta’e raawachuu
-
Waxxabajii 30, 2021 – Warri mana kireessan kireefattoota seera waliigaltee cabsan (baasii kiraa mana baasuu dadhabuu irraa kana hafe) seeran mana keessaa baasuuf yookin waligaltee isaanii haaromsuu dhiisuuf beeksisa irratti baasu ni danda’u. Warri mana kireessan kireefattoota kiraa yeroon kaffaluu dhiisuun boodatti hafan fi gargaarsa hatattamaa kan yeroo koovidii osoo ulaagaa guutanii warra iyyata galfachuu hin barbaadne mana keessaa baasuu ni danda’u.
-
Adooleessa 14, 2021 – Kireefattootni seera waliigaltee cabsan (baasii kiraa mana baasuu dadhabuu irraa kana hafe) mana keessaa baafamuu ni danda’u.
-
Amajjii 13, 2021 – Warri mana kireessan kireefattoota kiraa yeroon kaffaluu dhiisuun boodatti hafan fi gargaarsa hatattamaa kan yeroo koovidii osoo ulaagaa guutanii warra iyyata galfachuu hin barbaadne walgaltee isaanii diiguu ni danda’u.
-
Fulbaana 12, 2021 – Warri mana kireessan kireefattoota kiraa yeroon kaffaluu dhiisuun boodatti hafan fi gargaarsa hatattamaa kan yeroo koovidii argachuuf ulaagaa kan guutuu hindandeenye irratti akka mana keessaa baafamaniif seeran faayela banuu ni danda’ama.
-
Onkololeessa 12, 2021 – Haalli waa’ee waligaltee kiraa manaa dhaabuu yookin mana keessaa baasuu daangeessu ka’eera. Garuu murtiin kun kireefattoota gargaarsa hatattamaa kan yeroo koovidii argachuuf iyyatni isaanii rarra’ee jiru hinilaalatu.
Yeroon itti gargaarsaf iyyata galfatamu amma!
-
Waxabajjii 1, 2022 – Seerotni tarkaanfii mana kiraa keessaa nama baasuu daangeessan marti ni shaaramu.


text:
Kan baqattoonni Oromoo Biyya YAMAN keesa jiraatan irra Sababii Walibu’iinsa Lolaa Kan Mootummaa YAMAN fi Mormitoota biyyattii Jidduu Yaroo ammaa Magaalaa Guddittii YAMAN Sana’aa keesatti Lola Guddaa yaroo yaroon dabalaa jiru kanaaf jacha, jiraattooni lammiilee biyyaattii irra guddiinsi lola kana Lubbuu isaanii baraaruuf jacha magaalaa Sana’aa keesaa gara Magaaloota biraatti Godaanaa jiru,
akkasuma Jiraattooni Baqattoota Oromoo kan magaalaa Sana’aa keesa jiraatan gara baqattoota 7500 hamma 10,000 kan gayan yootahu Baqattoota kanneen keesaa Baqattoota Oromoo heduminni saanii hamma Nama 50 irraa 70 kan ta’an sababii naannoo keesa jiraatan iddoo Lolli itti jalqabe taheef, karaa ittiin bahan dhabuun Guyyaa sadi dhukaasa lolaatiin marsamanii afaan ibiddaa keesa jiran,
Kana kanta’eef Yaroo ammaakana Dhukaasni lolaa kun magaalaa Sana’aa Waliingahaa jira waan taheef, Haalli Baqattoota Oromoo Yaman,yaroo ammaa gaagama hamaa keysa jira kanta’eef
Koreen Waajjirra Koominitii Tokkummaa Baqattoota Hawaasa Oromoo Yaman, Lallabbii Lamummaa gara Mediyaalee Oromoo-Kominiitiilee Maraa fi Waldayaalee dhimmi Baqattoota Oromoo tiif dhaabbate Martinuu akka Nu’iyyaafachuudhaan Rakkina Cimaa keesa jirru kana Gara Hawaasa Oromoo Biyya Ambbaa Keesa Jiraatan Marattii fi Gara Waajjiroota Dhimma Baqattootaatiif dhaabattan nitti Nuu iyyattan, Maqaa Hawaasa Baqattoota Oromoo Yamaniin Khabajaan isin Gaafanna.
GALATOOMAA,
Koree Waajjirra Tokkummaa Baqattoota Hawaasa Oromoo Yaman,
Taajuu shariif
Dura ta’aa Waajjira TBHOY
ida’annoo Dabalata,
Email- oromoo.community@gmail.com
bilbila- 734212375-733495428


text:
WASHINGTON, DC —
Ayyaannii Iid Aal Faxiir harra, Adooleessa 6 akka addunyaatti haala oo’adhan kabajamee oole. As magala guddittii Ameerikaa, Waashingitan Diisitiis hawaasni Oromoo akkasumaas namoonnii biyya adda addaa irraa dhufani biyyana jiraatan salaata ganamaatii baka Rook Kiriik Paark jedhamutti walgahanii waaqa isaanii galateffachuudhan guyyaa isaanii jalqaban.
Sheik Kalid Mohammed Umar, saganticha kadhannaadhan erga bananii booda, hawaasa musliimaa hundaaf hawwii ayyaanaa gaarii dabarsaniiru. Sheik Kalid, gochaa shororkeessuummaa ji’a Ramadaanaa keessa biyyaa adda addaatti lubuu nama bayyee galaafate balaleeffatanii, gochi akkana amantaa islaamaa wajjin gonkumaa hidhata akka hin qabne ibsaniiru. Hawaasa Oromo sirna kabajaa ayyana kana irratti argaman tokko tokko akkataa guyyaa kana itti dabarsaani fi waayee ji’a Ramadaanaa gaafaneerra.
Qophii kabaja ayyaana Iid Aal Faxir magaala Waashingitan Diisiitti godhamee irratti argamnee qindeesine dhageeffadha.
Guutuu Isaa VOA


text:
Bitootessa 10,2015 gabaasa Qeerroo waraqaan waamichi abbaa biyyummaa fi gochaa gar-jabeenyaa mootummaan Wayyaanee ummata Oromoo irratti gaggeessaa jiru dura dhaabbachuuf waraqaan dhaaddannoo mata duree IYYAA IYYA DABARSAA.WARAABESSI ILMAAN OROMOO NYAACHUU BARE ABBAAY TSAHAAYYEE GUYYAAN YUUSE jedhu manneen barumsaa,waajjiraalee fi gaandoota baadiyyaa tokko tokko keessatti haala hoowaa ta’een ummata keessa raabsame bakkoota muldhatoo ta’an itti ammo maxxanfamee jira, keessattuu tuffii fi ilmaan Oromoo ajjesiisuf hiisisuu keessatti gahee guddaa kan qabu hoogganaa Wayyaanee Abbaayi Tsahaayyee fi ergamtootni isaa OPDO irratti ummatni keenya bakka jiruu akka dura dhaabbatu waamicha dabarsa
Qabiyyeen barruulee kanaas akka armaa gadii ta’a
- Abbay Tsahaayyee yakka duguuginsa sanyii ummata Oromoo irratti raawwachaa jiruuf itti gaafatamuu qaba.
- Mirgi bilisummaa ummata Oromoo fi saboota cinqurfamoo kabajamuu qaba.
- Abbummaan lafaa ummata keenyaaf mirkanaa’uu qaba.
- Hiree uumata Oromoo Wayyaaneen hin murteessu ofiif mirteeffanna
- OPDOn of hooggani hin dandeenye ummata Oromoo bakka hin buutu
- Biyyaa fi Qabeenya uumata Oromoo irratti Wayyaaneen abbaa ta’uu hin dandayu.
- Hidhamtoonni siyaasaa ilmàan Oromoo haal duree tokko males mama hidhaa irraa bahuu qabu.
- Ajjeechaa gar jabeenyaa ilmaan Oromoo irratti raawwatameef, ABBAAYI TSAHAAYYEE, MUKTAAR KADIR, DAMMAQAA MOKONNONI fi fakkaattonni isannii itti gaafatamuu qabu
- Master pilaanin finfinnee haal duree tokko malee dhaabbachuu qaba.
- Uummata oromoo hiyyoomsuf lafa isaa irraa buqqisuu fi gibira humnaan olii sassaabun haa dhaabbatu.
- Osoo dhiigni ilmaan Oromoo dhangala’e hin qoorin Abbaay Tsahaayyee ummata oromoo likkiitti galchina jedhee nutti dhaadati dura has dhaabbannu
- ,Oromoof kan hojjetu fakkaatee ergama wayyaanee galmaan gahuuf ilmaan Oromoo ficcisiisaa kan jiru OPDO haa balaaleffannu.
- Ummatni Oromoo mirgaa lafa isaa humnaan dhabe filannoo sobaatin otoo hin taane qabsoon deeffata .kan jedhuudha waraqaaleen kun haaluma walk fakkaatun godina shawaa bahaa aanaa fantaallee iddoowwan, magaala mataa haraa,magaalaa Haroo qarsaa, Mag/Harpo adii, Martii, Haroo huubaa ,Qararri, Ilaala,Dhagaa hujufaa,Xuxxuuxii,Nuqusa,Harangamaa,Maarigaa,Dirree Sadeem,Baddannoo,Turoo,Gidaara,Gaara diimaa,Buses,Godoo,Weebaa,Kapii 1,2,3,Faatee,Leedi,Saara,Galchaa,Bantii,Ajoo tarree,Ajoo,Jaarraa nuunnuu,Qobboo,Yaayya,Baalcii,Dhimbibaa,Harramurii ,Gololcha ,Qacaacaluu baadiyaalee jedhamuu fi kkf keessatti haala hoo’aa ta’een waraqaan warraaqsaa kun bifa lamaan facaafamuu fi maxxanfee jira .sochiin Qeerroon naannichaa godhe kun ergamtoota wayyaanee daran yaaddoo keessa galche .dhuma irratti ilmaan oromoo iddoo garagaraa irra jirtan gochaa diinni ummata Oromoo irratti gochaa jiru dura haa dhaabbannu .gabaasa Qeerroo naannichaa gabaasa.
-


text: Muddee 10/2015 Godina Lixa Shaggar Aanaa Midaa Qanyii Warraaqsii Biyyoolessaa Oromiyaa FDG jabaachuun itti Fufe!, Daandiin Konkolaataa Gara Midaatti geessuu bakka 30tti Cufame, Daandiin Garaa Baadiyyaatti Geessuu, Kallatti afuuriin Cufamee Jira, uummatni Baadiyaa Kallatti Arfaniin Magaalaa Baallammitti dhufaa jira, Mulchiinsii Aanaa Midaa Qanyii hara aangoo akka uummatatti dabarsee kennuuf Uummatni Qophiin itti Adeema jira. Hojiiwwaan hundi Cufti dhaabbatee, Hardha Gabaa Guddaa Kamisaa ture, Gabaan Illee akka hin dhaabbanne Uummatni Murteessuun Warraaqsii Biyyaalessaa Bilisummaa fi Injifannoo Qabu haalan gaggeeffama jira!! Gabaasa.itti Fufa!! Godinni Horroo Guduruu Wallaggaa Warraaqsaa Biyyaaleessa Oromiyaa


text:
“Ummatii naanno osunii bahee waan nu simateef isaaniin galateeffachuuf kenne.”
Lalisaan gaafa minsiterii haajaa alaa Amerikaa Johan Kery kora Wadlaa Afrikaa dhiyoo tana Itoophiyaatti taaheef imaltu dhaqee sun badhaasa kana Amerikaatti deebisuuf waadaa gale.Ispoortiin lafa bahanii itti gammadan tahuu maltellee jedha Lalisaan.
Gama kaaniin ammoo Shaampiyoonaan atileetiksii Itoophiyaa roobii dhuftu, iftaan jechuu Arsi Asallaatti jalqabdi. Atileetota naannoo Itoophiyaatti cufaatti walti dhufaa.Akka itti gaafatamoota atiletiksii Oromiyaa keessaa obbo Naggaa Tujubaa jedhetti Oromiyaan gara atileeota 80 caalaniin dorgomtii kaayoon dorgommii tanaalleen atileetoa biyya bakka bu’an keessaa filachuuf.Kilbaii 30 caalaa fi naannolee sagalii fi bulchiinsa magaalaatti irratti dorgoma.
Gama kaaniin Konfidireeshiiniin Kubbaa Miilaa dhumachaa deemuutti jiraa,Biraazil,Ispeen,Xaliyaanaa fi Uragaayitti walti hafee walti qophaahuutti jira.
Biyya akka malee moohan keessaa,Spain Tahiti 10-0,Uraagaayilleen Tahiti 8-0 fi Naayjeeriyaan biyya tana 6-1 dhaantee baaftee waluamttuu biyya takkuma dorgommii akkanaa seentee hin beenne tana gooli i24 itti fahanii isiilleen tokkoo galfattee galfatte.


text:
Afaan Oromo
Waamicha Qeerroo Oromiyaa
Irraa Dhiyaata!
Wayyaaneen Labsii Yeroo Hatattamaa Paarlaamaa Isheetin kufe bifa seera dhabeessa ta’een hojiirra oolchuudhaan lubbuu uummata keenyaa galaafachaa jirti. Ajjeechaan suukaneessaan waraana Agaaziitiin uummata keenyarratti raawwatamu guyyaa guyyaadhaan dabalaa adeemaa jira. Waan kana taheef akka Qeerroo Oromootti tarkaanfii fudhachuun barbaachisaa taheera. Bifuma kanaan guyyaa kiibxataa Bitootessa 4/2010 irraa hanga Wiixata Bitootessa 10/2010 tti duulli dhiyeessa boba’aa biyya keessaa gara alaa seenufii biyya keessa eddoo tokkoo gara eddoo tokkootti socho’u dhaabsisuu ni gaggeeffama. Haaluma kanaan Konkolaataan Boba’aa fe’ee gara biyyaa seenus ta’ee kan biyya keessa eddoo tokkoo gara eddoo tokkoo imalu guutmaan guututti akka dhaabbatu godhama. Kuni humna wayyaanee laaamshessuufi waraanni ishee eddoo tokkoo gara eddoo tokkootti saffisaan sosso’ee akka miidhaa uummata keenyarraan hin geenye taasisa.
Of eeggannoo!
Eddooleen raabsa boba’aa magaalaalee keessa jiran kamirrattuu tarkaanfiin hin fudhatamu. Eddoolee kanneen irratti tarkaanfii fudhachuun lubbuu namoota qulqulluu gaaga’amaaf saaxila. Kanaafuu eenyuyyuu eddoolee kanarratti tarkaanfii fudhatuu hin qabu. Lukkeeleenifi qaamoleen kamiyyuu hojii akkanaa irratti hirmaatanii qabsoo keenya xureessuuf sossoonaan Qeerroodhaan tarkaanfiin kan isaanirratti fudhatamu ta’a.
Hubachiisa!
Uummanni hundi duula gaggeeffamu kana cinaa dhaabbatee bifa dandahuun akka deeggarsa godhuufi qabsoo kanarratti gufuu tahuurraa akka ofqusatu gaafanna. Keessumattuu konkolaachitoonni boba’aa alarraa gara biyya keessaatti feetanis ta’ee kanneen eddoo tokkoo gara eddoo tokkootti sochootan duula gaggeeffamu kana beektanii akka gahee mataa keessanii baatan isin gaafanna. Waamicha kana irraan tarkaanfates kan hojjatu yoo jiraate Qeerroo Oromootiin tarkaanfiin kan irratti fudhatamu ta’a.
Injifannoon Kan Uummataati!
Amharic
እንደሚታወቀው የወያኔው ቡድን በፓርላማውም ውድቅ የተደረገውን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ካወጀ ወዲህ አጋዚ ወታደሮቹን በሰላማዊ ህዝብ ላይ በማሰማራት በየቀኑ ከህጻን እስከ አዛውንት ያሉ ዜጎቻችንን እየገደለ ይገኛል። እስካሁን ድረስ በነቀምቴ፣ በአምቦ፣ በደምቢዶሎ፣ በጊምቢ፣ በጊንጪ እንዲሁም ዛሬ ደግሞ በሞያሌ በርካታ ንጹሃን ዜጎች በአጋዚ ጥይት ተገድለዋል። ይህም ከፍተኛ የሆነ ቁጣ በህዝባችን ውስጥ ፈጥሯል። ስለዚህም ወያኔ ነፍሰ ገዳይ ወታደሮቹን በፍጥነት ከቦታ ቦታ በማዘዋወር ህዝባችንን እንዳይፈጅ እንቅስቃሴውን ለመግታት ብሎም የመጨቆኛ አቅም ለማዳከም የነዳጅ አቅርቦት የማቋረጥ እርምጃ እንዲወሰድ የሚያስገድድ ሁኔታ ተፈጥሯል ።
በዚሁ መሰረት ከመጪው ማክሰኞ መጋቢት ፬ እስከ ሰኞ መጋቢት ፲፥ ፪ሺህ፲ ዓ.ም. (ከማርች 13 እስከ ማርች 19, 2018) ድረስ ለአንድ ሳምንት የሚቆይ የነዳጅ አቅርቦትን ለማስተጉዋጎል እርምጃዎች ይወሰዳሉ። የነዳጅ ማመላለሻ ተሽከርካሪዎች ከውጭ ሃገር ነዳጅ ጭነው ወደ ሃገር ውስጥ እንዳይገቡ፣ ሃገር ውስጥም ነዳጅ ጭነው ከቦታ ቦታ መንቀሳቀስ እንዳይችሉ ይደረጋል። ይሄን ማዕቀብ ጥሰው በሚንቀሳቀሱ የነዳጅ ማመላለሻ ተሽከርካሪዎች ላይ እርምጃ ይወስዳል። ዝርዝር አፈፃፀሙ በቅርብ ይገለፃል።
ጥንቃቄ:
ዘመቻው በጥንቃቄ የሚካሄድ ይሆናል። የሚወሰደው እርምጃ በከተሞች ውስጥ ያሉ የነዳጅ ማደያዎችን አይመለከትም። የዚህ ዓይነቶቹን ተቋማትን ላይ የሚወሰድ እርምጃ የንጹሃን ህይወት ላይ ኣደጋ ስለሚያስከትል ነው:: የዚህ ዓይነት ተግባራትን በመፈጸም የህዝቡን ትግል ለማጠልሸት ስርዓቱ የሚያሰማራቸውንም አካላት በመከታተል እኩይ አላማቸውን ለማክሸፍ በትጋት የሚሰራ ይሆናል።
በመጨረሻም ህዝባችን ይሄንኑ ተገንዝቦ አስፈላጊውን ዝግጅት እንዲያደርግ ከወዲሁ እናሳስባለን። የነዳጅ ማመላለሻ አሽከርካሪዎችም ይሄንኑ እንድትገነዘቡና ተገቢዉን ጥንቃቄ እንድታደርጉ ትመከራላቹ። ይሄንን ተላልፋቹ ራሳቹን ለአደጋ እንዳታጋልጡም ከወዲሁ እንመክራለን።
—
ሰፊው ሕዝብ በትግሉ ድልን ይጎናጸፋል!!


text:
Karoorri kun kan Qophaaye ji’a kana keessa. Karoora kana keessatti caasaan paartii gubbaadhaa hanga jalaatti maal godhuuf akka dirqamu bal’inaan ibsameera. Wantoota Karooricha Keessatti ibsaman keessaa muraasni kan asii gadiiti;
1ffaa Diinota Sadarkaa Tokkoffaaa Caasaan Gubbaa Hanga Jalaatti Akka Beekufii Hojii Basaasummaa Cimaa Isaan Irratti Akka Gaggeessu;
2ffaa Oromiyaa Keessatti Qaamoleen Akka Diina Sadarkaa Tokkoffaatti Eeraman ABO, KFOfi Jawaar Muhaammad. Qaamonni kunneen Guutumaan Guututti DIINA OROMOO akka tahan beekamee caasaan isaanii diigamuun dirqama akka tahe ajajni dabreera, karooricha keessatti;
3ffaa Caasaa Qeerroo hidhata isaanii sirriitti qorachuudhaan Qaama Nageenyaa Fayyadamuudhaan Doorsisuufii Akka sodaatanii waan hunda dhiisan godhuu;
4ffaa Gubbaadhaa Hanga Jalaatti namoota sochii godhan, miseensota paartii mormitootaa, eddoo isaan galan, mana isaan kireeffatan, hoteela isaan bulaniifii sochii isaanii hunda BASAASUUfii humna nageenyaa fayyadamuudhaan Doorsisuu;
5ffaa Abbootii Qabeenyaa Paartilee Mormitootaa deeggaran akka deeggarsa isaanii dhaaban dirqisiisuu, yoo didan immoo TARKAANFII irratti fudhachuu;
6ffaa Nama biyya alaatii galu kamiyyuu seensa irraa eegalee qunnamtii akkasumas hidhata isaa/ishee jala deemuudhaan qorachuu;
7ffaa Caasaa paartii gubbaadhaa hanga gandaaf gooxitti sirriitti ijaaruu. Kaabineen Godinaa aanaalee qoodatee akka irratti hojjatu. Kaabineen aanaa immoo gandoota qoodatee akka caasaa kana sirriitti diriirsu dirqama tahuu isaa beekanii akka socho’an godhuu;
8ffaa Hoteelota gubbaadhaa hanga jalaatti jiran guyyaa guyyaadhaan eenyu bulee akka bahe odeeffannoo dirqisiisanii abbootii hoteelaa irraa fuudhuu. Hojii basaasummaa hojjachuudhaan sochii hunda toohachuu; Walumaagalatti, PAARTII BADHADHINAAtiin alatti waan jiru kamiifuu balbala cufuufii Karoora bahe kana dhoksaadhaan caasaa paartii gubbaa hanga jalaatti mari’achiisuufii hojiirra oolchuu ~ kaameraaf bilbilli akka hin seenne dhoorkudhaan akka odeeffannoon tokkoyyuu Marsaa hawaasaa bira hin geenne godhuu kanneen jedhan ijoo karoora Paartiin Badhaadhinaa baafateeti. ——————Nuti Yaada Yaadan Qaama Moo’u Barbaanna, Mormitootas akka Morkattootaatti malee akka diinaatti hin ilaallu Inni Muummichi Ministeeraa Jedhaa turan kana ta’uu isaatii gaa?
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Obboleeyyan keenya Girmaan faan ajjeechisan boolli haa lakkaawu. Kan hiisisan manneen hidhaa Qilinxoo hamma Zuwaay dhiphisanii jiran. Ta’us ilmaan Oromootin qabamuun isaa ergaa jabaa dabarsa. Saba kana irratti yakka dalaganii bahuun amma booda akka hin danda’amne ifatti agarsiisa. Ijjifi harki Oromoo bakka mara jira…amma ammoo tokkummaan waliin tarkaanfataa jira. Oromoo irratti yakka hojjannaan gonni itti dhokattu, eeggusi si baasu kamuu akka hin jirre Bombaa irraa hubadhu.
Ammaa warri isa bobbaasu gara ederaalaa fudhanna jedhanii wixxifachuun isaanii hin oolu. Kun gonkumaa hayyamamamuu hin qabu. Yakka kan hojjate irra jireessatti Oromiyaa keessatti ummata Oromoo irratti. Kanaaf ammoo aangoo dhimmicha ilaaluu ( jurisdiction) kan qabu mana murtii Oromiyaati. Kanaafuu Poolisiin Oromiyaa akkuma qabe, yakkicha qoratee mana murtiif dhiheesuu qaba malee federaalaaf dabarsee laachuu hin qabu. Yoo dadhabdan Qeerrootti himaa, isaani kan Agaazii dhiisii magaazii hin sodaanne!
Ijji Qeerroo Qara!!
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
Affeerraa Yaada Ummataa
ย
Qaamoleen Mootummaa seera burqisiisuu akka dandaโan mirgi seeraan kennameefi jira. Caffeen ammoo hojimaata wixinee seeraa qoratee Yaaโii Caffeedhaan itti mirkaneessu ni qaba. Waggoota darban keessa seerota Qaamolee Mootummaafi Manneen Hojii Mootummaatiin wixineeffamanii Caffeef dhiyaatan 218 karaa hojimaatasaa hordofeen Yaaโii Caffeetiin raggaasifamanii jiru.
Haa taโu malee, Caffeen hojimaata wixineewwan seeraa qoratee ittiin raggaasisu kan qabu taโus, sadarkaalee seerota hanga wixineessutti jiran ilaalchisee hojimaati seeraan taaโe waan hin jirreef hin jiru.ย ย
Wixinee Labsii Sirna Qophii Wixinee Seeraa Mootummaa Naannoo Oromiyaa Murteessuuf Bahe kana qopheessee jira. Kanaaf, Caffeen Oromiyaa ummati Naannoo keenyaa, keessattuu, qorattootiifi ogeessoti seeraa wixinee labsii kanarratti yaada qaban akka kennan affeeree jira. Yaada nuu kennitaniif dursinee galateeffanna.
yaada keessaan karaย ย ย ย ย E-mail:ย ย This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.ย yknย Toora Facebook'n :CaffeeOromia
WixineeLabsiiSirna Qophii Wixinee Seeraa Mootummaa Naannoo
OromiyaaMurteessuuf Bahe, Labsii Lak._____/2011