text:
Rakkoo biyyattii mudate furuuf murteewwan ADWUIn darban
Koreen raawwachiistuu hojii ADWUI walga'ii Mudde 3 bara 2010 irraa eegalee guyyoota 17f geggeeffateen rakkoolee gama misoomaa, hawaas-dinagdeefi siyaasaatiin biyyattii mudatan furuurratti xiyyeeffatee mari'ateera.
Kanumarratti hundaa'uunis rakkooleen siyaasaa mul’achaa jiran kallattii hundumaan sadarkaa yaaddessaarra waan gahaniif, waliigalteedhaan murtoowwan sirriin walga'icharratti darbuusaanii ilaalchisuun ittigaafatamtootni dhaabbilee biyyaalessaa afrani Roobii darbe ibsa wajjummaa kennaniiru.
Dura taa'aan Sochii Dimokraasummaa Ummatoota Itoophiyaa Kibbaa /Adda Warraaqsa Ummatoota Itoophiyaa (SDUIKfi ADWUI)fi Obbo Hayilamaariyam Dassaalany akka ibsanitti, waltajjii marii koree raawwachiistuun hojii guyyoota 17f adeemsifameen, rakkoolee samii gaditti biyyattii mudachaa jiran hundumaa furuuf marii bal’aafi gadi fagoo taasifameen waliigalteerra gahuun danda’ameera.
Kunis, maddi rakkoolee eessa akka ta’an adda baafachuuf marii, falmiifi gamaggamni taasifamuusaa ibsaniiru. Maddisaa, walshakkii, walamantaa dhabuufi waljibbuu ta’uus kan hubatame yoo ta’u, kana ammoo walitti dhiyeenyaan furuuf waliigalteerra gahuusaanii addeessaniiru.
Seenaa Itoophiyaan dabarsite keessatti biyya hiyyummaafi doofummaan beekamaa turte, har’a ammoo jijjiiramuun misooma itti fufiinsa qabu keessa galtee akka jirtu kan eeran ministirri muummichaa, kunis imala haaromsaa keessa gallee akka jirru kan argisiisuudha.
Wayita ammaa garuu rakkoo hamaa mudate osoo hinfuriin darbuurraan kan ka’e dhimmi jiraachuufi jiraachuu dhabuu biyyattii rakkoo hamaafi sodaachisaa keessa galcheera. Kanarraa ka’uun waltajjii marii koreen raawwachiistuu hojii tibbana gaggeessaa turerraa bu’aan eegamu argamuusaa ibsaniiru.
Dura taa'aan Sochii Dimokiraasummaa Saba Amaaraa, Obbo Dammaqaa Mokonnoon gamasaaniin akka jedhanitti, ADWUIn kanaan dura waltajjii qorannaa hojii adeemsifataa turerraa kan ammaa gama hundaan adda.
Dura taa'aan DhDUO, Obbo Lammaa Magarsaas akka dubbatanitti, waggoota kurnan lamaan darbanitti ADWUIn dhaaba sochiilee misooma kallattii hundumaan haala itti fufiinsa qabuun dhugoomsuu danda’eedha.
Hanguma gama misoomaatiin milkaa’e dogoggorootni hedduunis mudachuu eeranii, kunis keessumaa waggoota lamaan darbanitti rakkooleen siyaasa biyyattii daran akka hammaatu ta'eera jedhu.
Rakkoo kana akka dhaaba ittigaafatamummaa qabu tokkootti furuuf guyyoota kudhanii oliif mariin gaggeeffameera; ija shakkiin walilaaluufi walamantaa dhabuun bu’uurarraa furmaata akka argatan gochuun danda’amuusaa ibsaniiru.
Kunis, jalqabumaa eegalee rakkoolee jiran mara furuuf kutannoon kan seename ta'uu eeranii, kanarraa ka’uun dhimmoota wayitii biyyattiin keessa jirturratti kan mari'atame yoo ta’u, biyya milkaa’ina hawaas-dinagdeerra jirturratti rakkoon siyaasaa mudachuun bu’aawwan argaman kan dukkaneessu ta’uun ilaalameeraa jedhu. Kanaaf ammoo paartiin olaantummaan biyyattii gaggeessaa jiru murteewwan sirrii dabarsuun furuu akka qabu waliigalteerra ga'amuusaa ibsaniiru.
Dura taa'aan ABUT Doktar Dabratsiyoon Gabramikaa’elis akka jedhanitti, miseensotni raawwachiistuu hojii ADWUI wayita gamaggamaatti seenan, rakkoolee mudatan mara furuuf kutannoodhaan kan jalqabaniifi murteewwan darbanis jijjiirama kan fidaniidha. Murteewwan darban kanneenis hojiitti hiikuuf lammiileen martuu itti gaafatamummaa isaanii bahachuu akka qabanis yaadachiisaniiru.
Gama biraatiin Ministirri Muummee Hayilamaariyam Dassaalanyi ibsa kennaniin, hoggantootni paartiilee siyaasaafi gaazexeessotootni sababa ejjennoo siyaasaa qabaniin mana hidhaa keessa turan bilisaan kan gadi lakkifaman ta'uufi kaayyoonsaas waliigaltee biyyaalessaa uumuufi dirree dimokiraasii bal'isuuf kan gargaaru ta’uusaa ibsaniiru.
Bara Dargiirraa kaasee maqaa qorannoo yakkaatiin mana sirreessaa guddicha (Maa’ikalaawwii) jedhamuun tajaajilaa ture cufamuun godambaa akka ta’u murtaa’uusaa kan himan ministirri muummichaa, kunis, maqaa qorannootiin gochootni badaa ta’an wiirticha keessatti lammiilee sababoota adda addaatiin hidhamanirratti akkaataa mirga namummaasaanii tuquun raawwatamaa waan tureef, cufamuunsaa tarkaanfii guddaadha jedhaniiru.
Balballoomii Oduu
Takkaalliny Gabayyootiin
Gumaacha atileet Waamii Birraatuuf moggaasni daandii taasifame
Ummatni Itoophiyaa atileeti Waamii Birraatuu bifaan wallaaluus gumaacha inni biyyattiif buuserraan kan ka'e maqaa isaanitiin kan beeku baay'eedha. Keessumattuu, hawaasni magaalaa Finfinnee hedduunsaanii kan beekan ta'uutu himama.
Tibbana dhaloonni boruu akka isaan hindaganneef mootummaan naannoo Oromiyaa magaalaa Adaamaatti daandiin Adaamaarraa gara Wanjii geessu maqaasaaniitiin moggaafameera. Kunimmoo umriisaanii guutuu guddina ispoortii atileetiksii Itoophiyaaf hojii gaarii hojjechuusaanii mul'isa jechuudha.
Atileetonni Waamiin leenjise, beekamummaa ispoortii atileetiksii argatanis hedduudha. Kunimmoo atileeti Waamiin guddina ispoortii atileetiksiif gumaachaa guddaa waan taasisaniif, yeroo kamiyyuu fakkeenyummaan akka waamaman godheera. Kana waliinis dandeettiin hojiisaanii daran kan dinqisiifamu ta'uusaa namootni caalaatti isaan beekan dubbatu.
Ispoortiiwwan aadaa keessaa taphoota korboo(giingoo), qillee (kollee), waldhaansoofi gulufa Fardaan beekamaa akka turan ilmisaanii Obbo Jaagamaa Waamii dubbataniiru. Bara 1944 gara magaalaa Finfinnee dhufuusaanii kan ibsan Obbo Jaagamaan, Raayyaa Ittisaa keessatti Shaalaqaa 33fafi Shaambalii 3fatti loltummaadhaaf mindeeffamanii akka turanis himaniiru.
Baruma sana keessa dorgommiin ispoortii atileetiksii sadarkaa shambaliitti waan jalqabameef, Waamiinis yoosuma carraa argachuu akka danda'anillee ibsaniiru. Atileeti Waamii Birraatuu yeroo dorgomaa turanitti injifannoowan boonsaa waan galmeessisaa turaniif, midiyaalee hedduun seenaasaanii barreessuun gabaasaa akka turanis yaadatu.
Haala kanaan dorgommii maraatonii, walakkaa maraatonii,fiigicha meetira kuma shaniifi kuma kudhaniin injifachuudhaan qabxii olaanaa galmeessaniiru. Akkasumas dorgommii tarkaanfii fageenya adda addaa biyya keenyatti kan jalqabeefi sadarkaa har'aarra akka ga'uuf gumaacha olaanaa kan taasisan Waamii ta'uu seenaasaanii wabeeffachuun dubbatu. Kanaanis meedaaliyaawwan 300 biyyaaf argamsiisuu kan danda'an yoo ta'u, badhaasa gaachanaafi eeboo shaniifi waancaawwan 22 ammoo dhuunfaadhaan badhaafamaniiru.
Guddina ispoortii atileetiksii biyyattiif ga'ee olaanaa kan taphachaa turan atileetiin kun jiruufi jireenyasaanii keessatti hojiiwwan gaarii hojjechuudhaan dhaloota har'aaf fakkeenya guddaa ta'aniiru. Kunimmoo dhaabilee ispoortii biyya keessaafi alaatiin beekamtii argachuun akka badhaafaman isaan taasiseera. Baruma 2009 keessallee Yunivarsiitiin Riifti Vaaliirraa doktireetii kabajaa argataniiru.
Atileeti Waamiin wayita ammaa manguddoo umrii 100 yoo ta'an, Amajjii 11 bara 2010 waggaa 101fa isaanii kabajachuuf qophiirratti akka argamanis ibsa Obbo Jaagamaarraa hubatameera.
Balballoomii Oduu
Tashoomaa Qadiidaatiin
Federeeshinichi atileetota ciccimoo filatee leenjisuufi
Gosoota atileetiksii adda addaatiin dargaggoota ciccimoo filachuun leenjisuuf ji'a Amajjii keessa shaampiyoonaan atileetiksii magaalaa Finfinnee qophaa'uusaa Federeeshiniin Atileetiksi Itoophiyaa beeksise.
Ittigaafatamaan kutaa kominikeeshiniifi qunnamtii ummataa federeeshinichaa, Obbo Silashii Bisiraat Roobii darbe ibsa kennaniin akka jedhanitti, kaayyoon dorgommichaa dargaggoota ciccimmoo dorgommii kanarraa argaman filuudhaan waggoota lamaaf leenjii atileetiksi akka argatan gochuufi.
Dorgommiin kan adeemsifamu korniyaa lameeniinuu, dhiiraafi dubaraan guyyoota shaniif Amajjii 23 –28 bara 2010tti Istaadiyooma Finfinneetti fiigichoota gabaabaa, giddu galaa, tarkaanfii, utaalchaafi darbanaa dabalatee akka adeemsifamus hubachiiseera.
Atileetoonni dorgommii kanarratti hirmaachuudhaan tokkoffaadhaa hanga sadaffaa ba'an badhaasa maallaqaas ni argatu kan jedhan Obbo Silashiin, tokkoffaa kan ba'an qarshii kuma shan, lammaffaan kuma afuriifi 500, sadaffaan ammoo kuma sadii akka badhaafaman ibsaniiru.
Sochii qisaasama bajata mootummaa maqsuuf taasifamaa jiru
Maallaqni misooma gara garaaf sadarkaa ministeeraarraa hanga aanoleetti dhangala’u hojiilee misooma hawaasaafi hojii gara garaa gaggeessituuf kan oolu yoo ta’u, kanaan dura hubannoon hawaasaa gadi aanaa ta’uusaarraa kan ka'e hojiirra oolmaan baajatichaa haala karoorfameen ala qisaasa'aa ture.
Yeroo ammaa aanolee biyyattii kuma 10fi 23 keessatti hojiirra oolmaa baajataa iftoominaafi ittigaafatamummaa akka qabaatu taasisuuf hojii raawwatameen namoonni kuma 51fi 150 akka biyyaatti leenjicha fudhachuu isaanii ragaan gabaasa Ministeera Maallaqaafi Misooma Dinagdee Federaalaarraa arganne ni mul’isa.
Leenjii kennamaa ture kanaan dhaabbilee barnootaa, waajiraalee, buufataalee fayyaa, wiirtuu leenjii qonnaan bulaa gara garaa keessatti baajatni waggaa hojiilee misoomaa gara garaatiif ramadame hawaasa bal’aaf ifa taasifamuu kan eegale yoo ta’u, hanqinaaleen sochicha gufachiisan hedduudha.
Hangi baajataa aanaa tokkoof ramadame gabatee wiirtuulee gara garaa keessatti ibsa baajataaf qophaa'e irratti kan maxxanfamu ta’us raawwiin baajatichaa odiitii ta’ee hawaasaaf maxxanfamuu dhabuunsaa iftoomina akka hinqabaanne kan mul’isu waan ta’eef fooyya'uu kan qaba.
Marii marsaa 7ffaa Finfinnee galma Ministeera Maallaqaafi Walta’iinsa Dinagdeetti qaamota dhimmisaa ilaallatu waliin tibbana gaggeeffame irratti Daariktariin Bulchiinsa To’annoo Baasii Mootummaa mana hojichaa Obbo Damissuu Lammaa akka jedhanitti, baajatni misooma gara garaaf qabamu qabeenya uummataa waan ta’eef of eeggannoon hojiirra ooluu qaba.
Iftoominaafi itti gaafatamummaa hawaasni baajata ramadameefirratti qabu qabatmaan mirkaneessuuf hawaasni abbaa qabeenyichaa ta’ee gaafachuufi dhugaa jiru baruuf mirga qaba kan jedhan Obbo Damissuun, firiin odiitii hawaasaaf ifa ta’uu dhabuunsaa akka hanqinaatti kan ka’udha.
Baajata aanaa tokkoof ramadamee jiru karaa ifaa ta’een hawaasa hubachiisuuf gabatee beeksisaa odiitii hammate aanoolee kuma 10fi 23 keessatti dhaabuuf bara baajataa 2009 karoorfamuu kan himan Obbo Damissuun, wayita ammaa gabateewwan ibsituu baajataa kuma torbaafi sadii ykn dhibbeentaan 98.2 bu’aa odiitii dabalataan akka ibsan taasifameera. Kuni ta’us baajata misooma gara garaaf hawaasa bal’aaf dhangala’e hojiitti osoo hinseeniin dura marii hawaasaa gaggeessuun barbaachisaa ta’uufi hojiin gama kanaan raawwatame ol’aanaadha.
Marii hawaasaa baajata dura taasifamuu qabu gaggeessuuf bara baajataa 2009 aanolee biyyittii 358 ykn dhibbeentaa 35 karrorri qabamee hojiitti seenamuu Daariktarri Kominikeeshinii ministeerichaa obbo Hajii Ibsaa.
Hojiin hubannoo uumuu hawaasaaf kennamaa jiru quubsaa miti kan jedhan Obbo Hajiin, xiyyeeffannoo itti kennuun karaa hawaasa hunda hirmaachisaa ta’een hojjechuuf haal dureen hojii xumurameera. Hanga kuni hintaanetti hawaasni taaksiifi gibira barbaachisaa kaffalaa jiru mirgi abbummaasaa hinmirkanaa'u. Qabeenya uummataa imaanaan fuune qabatamaan misooma hawaasaaf oolchuu dhabuun balaa sirnichaati jedhu.
Namoonni maalndhibdeen qabeenya hawaasaa seeraan ala qisaasessan ija hawaasaa jalaa dhokachuu hindanda'an kan jedhan Obbo Hajiin, namoota baajata qabame seeraan ala qisaasessan hordofuun adabbii seeraa madaalawaa irratti fudhatamaa jiraachuufi hojiin kun fuuldurattis cimee kan itti fufu ta'a.
Hanqinni rakkoo iftoominaa baajatarratti calaqqisaa jiru neetwoorkii sassaabdota kiraa akka babal’atuuf sababa ta’aa jiraachuu himanii, hidhata kana ciruudhaaf sochiin eegalame hawaasa bal’aan deeggaramuu qaba. Hawaasni osoo beela'uu gibiraafi taaksii barbaachisaa kaffalaa jiru qabeenyisaa wayita hattootaan saamamu hincallisu. Dhugaaf hojjechuun kutannoo siyaasaa kan gaafatuufi miira itti gaafatamummaa kan nama keessatti uumudha.
Sochiifi hordoffii hawaasni baajata ramadameeruufiirratti taasisu akka cimuuf deeggarsi sabquunnamtiilee murteessaa akka ta’e kan himan Obbo Hajiin, kanaafuu dadammaqiinsi walirraa hincinne gaggeeffamuutu irra jiraata.
Mariin guyyoota lamaaf gaggeeffame kanarrattis qaamota dhimmisaa ilaallatu sadrkaa naannoorraa hanga aanaaleetti jiran irratti kan hirmaatan yoo ta’u, iftoomina gama kanaan aggaamame dhugoomsuuf kutannoon hojjechuutu irraa eegama.
Walumaagalatti, rakkoo iftoominaa baajata hawaasaa waliin walqabtee ka’u furuuf hojiin hubannoo uumuu mana hojichaan eegalamee jiru cimee itti fufuu kan qabu yoo ta’u, baajata ramadame ibsuun alatti odiitii baajataa xumurarratti abba qabeenya baajatichaa kan ta’e hawaasa bal’aaf ifa taasisuun mirga abbaa qabeenyummaa mirkaneessuudha.
Waasihuun Takleetiin
Walitti bu'iinsi kamiyyuu mariifi araara buusuudhaan furama
Maatiin, ollaan, naannoofi biyyoonni sababoota adda addaatiin walitti bu'uu malu. Walitti bu'iinsi kamiyyuu faruu mariifi araara buusuudhaan furamuu danda'a. Jaarsoliin biyyaa, abbootiin amantiifi abbootiin gadaa walitti bu'iinsa uumame kamiyyuu mariidhaan furuun araara buusuudhaan beekamu.
Maanguddoonni kunneen dhugaafi haqaan waan hojjetaniifi hawaasa biratti kabaja olaanaa waan qabaniif gorsisaanii lafa hinbu'u. Mootummaanis walitti bu'iinsa hawaasaafi hawaasa, naannoofi naannoo biyyaafi biyya gidduutti sababii kimiiniyyuu uumame karaa nagaafi mariidhaan furuu keessatti gahee olaanaa qaba.
Sababa walitti bu'iinsa daangaa Oromiyaafi Somaalee Itoophiyaa gidduutti ji'oota muraasa dura uumameen lammiilee hedduun lubbuu dhabaniiru, qaamnisaanii hir'ateera, qe'ee ofiirraa buqqa'aniiru, qabeenyi isaaniis barbadaa'eera. Sababa rakkoo kanaatiin manneen barnootaafi yuunivarsitiiwwan biyyattii hedduu keessatti hojiin baruu barsiisuu yeroof akka gufatu ta'ee ture.
Walitti bu'iinsa daangaa naannolee lameen gidduutti uumame kun mariidhaan fuuruun araara (nageenya) buusuun dhimma yeroon kennamuuf miti.
Bataskaanni Kaatolikii Itoophiyaa Yaa'ii Idilee 34fa tibbana adeemsifteen mootummaan walitti bu'iinsa naannawawwan biyyattii adda addaatti uumame karaa nagaatiin furuun araara buusuu akka qabuufi abbootiin amantiis loogii tokko malee olaantummaan seeraa akka mirkanaa'uuf sagaleesaanii dhageessisuu akka qaban waamicha dhiyeessiteetti.
Phaaphaasiin bataskaanattii, Abuna Birhaanayasuus haala nageenyaa Itoophiyaa yeyoorratti ibsa kennaniin akka jedhanitti, walitti bu'iinsi naannawawwan biyyattii adda addaatti uumame tokkummaa ummataa balaa guddaarra waan buusuuf mootummaan nageenya mirkaneessuuf ittigaafatamummaa qaba.
Qaamoleen mootummaas adda addummaa kamiyyuu duubatti dhiisuun ummataafi biyyattii balaa irraa baraaruuf hojjechuu akka qabaniifi adda addummaa keessoo yoo qabaatanillee amala walitti bu'iinsaa qabatee ummata bira akka hingeenyeef of eeggannoo cimaa taasisuu akka qaban yaadachiisaniiru.
Qaamoleen mootummaa garaa garummaa kamiyyuu mariidhaan hiikuuf waltajjii marii qopheessuudhaan biyyattii kufaatiirraa, ummata ammoo du'aafi godaansarraa baraaruu akka qaban kan yaadachiisan phaaphaasichi, gaaffiiwwan yeroofi seeraan keessummeessuu dhabuudhaan balaan lubbuu namaa irra ga'u, dirreewwan ispoortii bakka jeequmsaa ta'uufi dhaabbileen barnootaa wiirtuu jeequmsaa, lubbuun lammiilee itti darbuufi qabeenyi itti barbadaa'u ta'uun kan nama gaddisiisuudha.
Keessumaa lubbuun namaa maaliin iyyuu hinmadaalamne sababa jeequmsaatiin darbuunsaa tasumaa fudhatama kan hinqabne ta'uu ibsaniiru.
Abbootiin amantiis meeshaa nageenyaafi araaraa ta'uudhaan naannawa isaaniittis ta'e sadarkaa biyyaatti sagaleesaanii dhageessisuudhaan olaantummaan seeraa akka mirkanaa'uuf, mirgi namaa akka kabajamuuf, sodaa tokko malee humnoota farra nageenyaa balaaleffachuu qabu jedhaniiru.
Qaamoleen hawaasaafi mootummaa adda addaas loogiifi sodaa tokko malee kan balaaleffatamuu qabu ifachuudhaan, kan dhiifama gaaafachuun irra jiru akka gaafatu, kan dhiifama gochuu qabu akka dhiisuuf araarri haqa bu'uureffate akka bu'uuf ittigaafatamummaa irraa eegamu bahaachuu akka qaban yaadachiisaniiru.
Farreen nageenyaa qaawwa uumametti fayyadamuudhaan afaaniifi hidda sanyii hordofanii ummata walitti buusuuf socho'an mootummaan utuu isaan rakkoo kanaa olii ummata irratti hinqaqqabsiisin ogummaadhaan tokkummaa ummataa eeguu akka qabus hubachiisaniiru.
Walumaagalatti, walitti bu'iinsi akka hinuumamneef dursanii hojjechuufi erga uumamee ammoo battalumatti mariifi haqa irratti hundaa'anii furmaata akka argatu taasisuun dhimma ijoo qaamoleen mootummaa, hawaasaa, abbootiin amantiifi Gadaa qindoominaan irratti hojjechuu qabaniidha.
Garaagarummaa qaban dhiphisanii waliin hojjechuun qaroomina
Biyya kamittuu paartiileen siyaasaa haa hafuutii namootni dhuunfaanuu ilaalcha walfakkaatu hinqaban. Garuu ilaalcha ofii qabatanii waan tokko nama taasisurratti waliin hojjechuun ammoo qaroomina.
Garaagarummaan ilaalchaa paartiilee morkattootaafi paartii biyya bulchu gidduutti uumamuun taatee addaa miti. Biyya keenya keessattis ilaalchi gama kanaan calaqqisu kanuma. Biyyattiin baroota dheeraaf sirna abbootii irreetiin bulaa turte. Sirni dimokraasii paartii hedduu keessummeessu eddii eegalees waggoota 27 hincaalu.
Ijaarsi sirna federaalizimii eegalame kun bu’aa ba’ii hedduu ce’eeti kan as ga’e. Adeemsa kana keessattis hirmaannaan paartiilee siyaasaa takka ol ka’aa takka ammoo gad bu’aa adeema.
Filannoon waliigalaa bara 2002 taasifame paartiilee hedduu hirmaachisus paartiileen morkattootaa ummata bakka bu’uun Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataa seenaan hinturre.
Kunis guutummaatti paartii biyya bulchuun waan injifatamaniifi. Ta’us paartiileen morkattootaa filannoon taasifame haqa qabeessa miti yaada jedhuun injifatamuusaanii amananii hinfudhanne.
Gama kamiinuu dhimma biyyaa keessatti hirmaannaan paartiilee siyaasaa daran murteessaadha. Yaadni kun yaada biyyaa, paartii biyya bulchuufi hawaasa addunyaa ta’uunsaa hubatamuu qaba.
Kunis Manni Maree Bakka Bu’oota Ummataa paartii biyya bulchu qofaan dhuunfatamuunsaa ijaarsa sirna dimokraasii biyyattiin taasisaa jirtu haala barbaadameen dhugoomsuurratti dhiibbaa akka qabu yaadonni hawaasa biraa dhiyaachaa turaniiru.
Bu’uuruma kanaan hirmaannaa paartiilee morkattootaa cimsuuf sochiin taasifamaa jiru bu’aa qabeessa ta’aa jira. Kunis waliin hojjechuurratti haala falmii yookiin marii ilaalchisee yeroowwan gara garaatti erga yaadaan walrigaa turanii booda waliin mari’achuurratti waliif galaniiru.
Dhumarrattis ittigaafatamaan waajjira ADWUI, Obbo Shifarraa Shigguxee dhiyeenya kana paartiin biyya bulchu, paartiilee marii kanarraa boodatti deebi’an kamiinuu waliin marii taasisuuf fedhii guutuu akka qabu ibsuunsaanii ni yaadatama.
Dhimmi kun irra caalaatti paartii Madrakii Tokkummaa Federaalawaa Dimokraatawaa Itoophiyaa (Madarak) waan ilaallatuuf ejjennoo paartichaa baruuf irratti ittigaafatamaa quunnamtii ummataa Obbo Xilaahuun Indashaawu gaafannee turre.
Akka isaan jedhanitti, paartiin biyya bulchu yaada ofii gad buuse malee yaada paartiilee morkattootaa fudhachuuf fedhii waan hinqabneef marii kana keessatti hirmaachuu hinbarbaadan.
Ta’us paartiin biyya bulchu yaada paartiilee morkattootaa qixa sirriin keessummeessuuf fedhii qabaachuusaa xalayaan isaan beeksifnaan kan hirmaatan ta’u. Garuu haala ammaa jiruun mariin taasifamuu eegale mariidha jedhanii kan fudhatan miti.
Egaa, “Namni mana tokko ijaaru citaa wal hinsaamumu,” jedhama mitiiree. Ilaalcha siyaasaatiin garaagarummaan jiraatuuf biyyi hojjechuufii yaadame tokko waan ta’eef xiyyeeffannaan irratti yaaduu gaafata.
Sochiin hirmaannaa paartiilee siyaasaa cimsuuf taasifamaa jiru akka jalqabaatti sochii egeree biyyaaf abdii uumuudha. Kunis paartiin ijaarameefi ilaalchi siyaasaa har’a jiru bor kufuufi diigamuunsaa waan hinoolle ta’us biyyi garuu bara baraan jiraata.
Hundaa ol garaagarummaa jiru dhiphisuun gara waan tokko nama taasisuutti dhufuun qaroomina. Ijaarsa sirna dimokraasii dagaagsuun alatti sirna paartii hedduu cimsuuf daran gargaara.
Waaqshuum Fiqaaduutiin
Gocha seenaa badde deebisuu, Adaamaatti raawwatame
Sirnoota darban keessa hacuuccaafi sarbamuun eenyummaa Itoophiyaa keessatti raawwatamaa ture dhala namaa qofarratti kan daangahe hinturre. Hacuuccaan maqaa magaalotaa jijjiiruu, duudhaa, seenaafi afaanirrattis xiyyeeffate sirnoota kanneeniin raawwatameera.
Biyyattiitti nama dabalatee maqaa magaalotaafi iddoowwanii saboonni duudhaa, aadaa safuu ilaalcha keessa galchuun moggaafatan dhabamsiisuun akka gocha gaariitti qabatamee raawwatamaa tureera.
Waanti gaariifi seena qabeessi dhiyeenya kana Magaalaa Adaamaatti raawwatame garuu fakkeenyummaan kan eeramuudha.
Magaalattiin maqaashii dur irraa mulqamee ture sirnuma kana keessa kan deebifatte yoo ta'u Adaamaan kutaalee magaalaa, gandoota, daandiiwwaniifi addababayiif maqaa Oromoon ittiin waamaa ture deebisuudhaan gochi seena qabeessi raawwatameera.
Ogeettiin Waajjira Dhimmoota Kominikeeshinii Bulchiinsa Magaalaa Adaamaa, Aadde Maartaa Gammachuu dhimmicha ilaalchisuun Gaazexaa Bariisaatti akka himanitti, magaalattiin kutaalee magaalaa jaha jechuunis Boolee, Abbaa Gadaa, Lugoo, Dambalaa, Bokkuufi Daabee jedhamuun moggaafamteetti.
Gandoota 14 duraan lakkoofsaan waamamaa turaniifis duudhaa ganamaarratti hundaa'uun maqaan Gooroo, Migira, Gaara Luboo, Dhaddacha Araaraa, Dagaagaafi kkfn kan mogga'eera.
Ittigaafatamaan Waajjira Dhimmoota Kominikeeshinii Bulchiinsa Magaalaa Adaamaa, Obbo Mi'eessaa Elemaas, seenaafi aadaa ummata Oromoo bu'uura godhachuun moggaasni maqaa addababayiiwwanii, daandii, kutaalee magaalaafi gandootaa geggeeffamuu eeru.
Maqaa gootota Oromoo qabsoo Oromoo bakka guddaan gahuuf wareegama guddaa kanfalaniitiin daandiifi addababayiin moggaafameera jedhu.
Kunis wareegama kanfalameef beekamtii kennuufi dhaloonni haaraan wareegama kanfalamerraa gootummaa barri kun barbaadu dhaalee Oromoofi Oromiyaa gara fuulduraatti akka tarkaanfachiisu yaadamee kan raawwatameedha.
Haaluma kanaan karaa guddaan Finfinnee kaasee gara bahaatti magaalattii qaxxaamuru Daandii Abbaa Gadaa, addababayiin Maayaa jedhamaa ture Addababayii Birgaadeer Jeneraal Taaddasaa Birruu, karaan gara Wanjii geessu Daandii Atileet Waamii Birraatuu, kan gara Asallaa Geessuufi Tiqur Abbaay jedhamaa ture Daandii Dhibbaalaa Maammoo Mazaxamir, akkasumas addababayonni biroon maqaa Jeneraal Waaqoo Guutuu, Koloneel Abdiisaa Aagaatiin, daandiiwwann biroon Elemoo Qilxuu, Doktara Kabajaa Artisti Alii Birraa, Karrayyuufi Siinqee jedhaman moggaafamaniiru.
Daandii haaraan magaalattiitti ijaarame maqaa Pirezidantii Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Oromiyaa duraanii, Obbo Alamaayyoo Atoomsaatiin mogga'eera.
Moggaasichi namoota lubbuudhaan jiraniifi hinjirre kan of keessaa qabu yoo ta'u, kunis warra lubbuudhaan jiraniif yaadannoo, kanneen gootota wareegamaniif seenaa akkasumas dhaloota haaraadhaaf amaanaadha jedhamee qabame. Daandiileefi addababayonni moggaafaman kunniin daandii Abbaa Gadaarratti waliti deebi'u.
Kunis kan agarsiisu gama tokkoon hojiilee misoomaa karaa biraatiin ammoo eenyummaa dagatame deebisuuf qindoomina jiru kan agarsiisuudha. Sosochiin kun gara fuulduraattis cimee kan ittifuu qaba. Daandiin Karrayyuufi Siinqee jedhus moggaafameera.
Walumaagalatti hojiin seenaa badde bakkatti deebisuu Magaalaa Adaamaatti eegalame daran kan nama boonsisuudha. Moggaasa kana maddiitti magaalattiin wiirtuu aadaafi duudhaan Oromoo daran keessatti calaqqisu akka taatuuf ammas xiyyeeffannaan hojjechuu barbaachisa. Magaalonni naannichaa biroonis gocha Adaamaa fakkeenyummaan fudhachuu qabu.
Charinnat Hundeessaatiin
Gocha seenaa badde deebisuu, Adaamaatti raawwatame
Sirnoota darban keessa hacuuccaafi sarbamuun eenyummaa Itoophiyaa keessatti raawwatamaa ture dhala namaa qofarratti kan daangahe hinturre. Hacuuccaan maqaa magaalotaa jijjiiruu, duudhaa, seenaafi afaanirrattis xiyyeeffate sirnoota kanneeniin raawwatameera.
Biyyattiitti nama dabalatee maqaa magaalotaafi iddoowwanii saboonni duudhaa, aadaa safuu ilaalcha keessa galchuun moggaafatan dhabamsiisuun akka gocha gaariitti qabatamee raawwatamaa tureera.
Waanti gaariifi seena qabeessi dhiyeenya kana Magaalaa Adaamaatti raawwatame garuu fakkeenyummaan kan eeramuudha.
Magaalattiin maqaashii dur irraa mulqamee ture sirnuma kana keessa kan deebifatte yoo ta'u Adaamaan kutaalee magaalaa, gandoota, daandiiwwaniifi addababayiif maqaa Oromoon ittiin waamaa ture deebisuudhaan gochi seena qabeessi raawwatameera.
Ogeettiin Waajjira Dhimmoota Kominikeeshinii Bulchiinsa Magaalaa Adaamaa, Aadde Maartaa Gammachuu dhimmicha ilaalchisuun Gaazexaa Bariisaatti akka himanitti, magaalattiin kutaalee magaalaa jaha jechuunis Boolee, Abbaa Gadaa, Lugoo, Dambalaa, Bokkuufi Daabee jedhamuun moggaafamteetti.
Gandoota 14 duraan lakkoofsaan waamamaa turaniifis duudhaa ganamaarratti hundaa'uun maqaan Gooroo, Migira, Gaara Luboo, Dhaddacha Araaraa, Dagaagaafi kkfn kan mogga'eera.
Ittigaafatamaan Waajjira Dhimmoota Kominikeeshinii Bulchiinsa Magaalaa Adaamaa, Obbo Mi'eessaa Elemaas, seenaafi aadaa ummata Oromoo bu'uura godhachuun moggaasni maqaa addababayiiwwanii, daandii, kutaalee magaalaafi gandootaa geggeeffamuu eeru.
Maqaa gootota Oromoo qabsoo Oromoo bakka guddaan gahuuf wareegama guddaa kanfalaniitiin daandiifi addababayiin moggaafameera jedhu.
Kunis wareegama kanfalameef beekamtii kennuufi dhaloonni haaraan wareegama kanfalamerraa gootummaa barri kun barbaadu dhaalee Oromoofi Oromiyaa gara fuulduraatti akka tarkaanfachiisu yaadamee kan raawwatameedha.
Haaluma kanaan karaa guddaan Finfinnee kaasee gara bahaatti magaalattii qaxxaamuru Daandii Abbaa Gadaa, addababayiin Maayaa jedhamaa ture Addababayii Birgaadeer Jeneraal Taaddasaa Birruu, karaan gara Wanjii geessu Daandii Atileet Waamii Birraatuu, kan gara Asallaa Geessuufi Tiqur Abbaay jedhamaa ture Daandii Dhibbaalaa Maammoo Mazaxamir, akkasumas addababayonni biroon maqaa Jeneraal Waaqoo Guutuu, Koloneel Abdiisaa Aagaatiin, daandiiwwann biroon Elemoo Qilxuu, Doktara Kabajaa Artisti Alii Birraa, Karrayyuufi Siinqee jedhaman moggaafamaniiru.
Daandii haaraan magaalattiitti ijaarame maqaa Pirezidantii Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Oromiyaa duraanii, Obbo Alamaayyoo Atoomsaatiin mogga'eera.
Moggaasichi namoota lubbuudhaan jiraniifi hinjirre kan of keessaa qabu yoo ta'u, kunis warra lubbuudhaan jiraniif yaadannoo, kanneen gootota wareegamaniif seenaa akkasumas dhaloota haaraadhaaf amaanaadha jedhamee qabame. Daandiileefi addababayonni moggaafaman kunniin daandii Abbaa Gadaarratti waliti deebi'u.
Kunis kan agarsiisu gama tokkoon hojiilee misoomaa karaa biraatiin ammoo eenyummaa dagatame deebisuuf qindoomina jiru kan agarsiisuudha. Sosochiin kun gara fuulduraattis cimee kan ittifuu qaba. Daandiin Karrayyuufi Siinqee jedhus moggaafameera.
Walumaagalatti hojiin seenaa badde bakkatti deebisuu Magaalaa Adaamaatti eegalame daran kan nama boonsisuudha. Moggaasa kana maddiitti magaalattiin wiirtuu aadaafi duudhaan Oromoo daran keessatti calaqqisu akka taatuuf ammas xiyyeeffannaan hojjechuu barbaachisa. Magaalonni naannichaa biroonis gocha Adaamaa fakkeenyummaan fudhachuu qabu.
Charinnat Hundeessaatiin
Kallattiileen kaa'aman si'aayinaan hojiitti akka hiikamamaniif
Guddina si'aayaa waggoota 26n darbanitti biyya keenyatti galmaa'een gama dinagdee, hawaasummaafi siyaasaatiin jireenya hawaasichaa qofa otoo hintaane maqaa ummata addunyaa biratti ittiin beekamaa turre foyyesseera.
Naannawawwan biyya keenyaa hundatti keessumaa guddina abbaa dijiitii lamaa haaromsa waggoota 15 as adeemsifameen galmaa'een jireenyi ummataa sadarkaa qabatamaadhaan fooyya'eera.
Omishaafi omishtummaa baadiyyaatti galmaa'een qonnaan bultoota dureeyyii miliyoonotaan lakkaa'aman horachuun danda'ameera. Magaalotatti jijjiiramni misooma manneenii, intarpiraayizoota maakroofi xixiqqaa fa'iin galmaa'e jireenya harka qal'eeyyii hedduu utubeera. Milkaa'inni gama barnootaafi fayyaatiin galmaa'es jireenya lammiilee fooyyessuu keessatti qoodasaa bahataa jira.
Milkaa'inoonni irranatti tarreessine galmaa'uu kan danda'an imaammanni sirriin waan bocameefi nageenyi qabsoo cimaadhaan argame duguugamee misoomarra waan ooleefi.
Kun utuu kanaan jiruu walitti bu'iinsonni naannawawwan adda addaatti mul'ataa turan toora misoomaafi nageenyaa biyyattiin qabattee arreedaa jirtu kan quucarsuudha. Haalitti hoggansi walitti bu'iinsotaafi addummaa mul'ataa turan qabaa tures raafamaati kan ture.
Aadaan qajeelfamaan waldubbisuu yeroodhaa gara yerootti laafaa dhufuun ejjennoo tokko qabachuu dadhabuu bira darbamee kan inni tokko ijaare inni biraan diiguun hubatamaa tureera. Gochoonni akkasii biyyattiin karaa qxxaamuraarra akka dhaabatu taasisaa turaniiru. Hoggansi siyaasaa marti kan dhaabataniif garuu sagantaadhuma tokko raawwachiisuufi.
Rakkoolee ija babaasanii mul'atan kanneen gadifageenyaan kan qorate koreen raawwachiistuu hojii ADWUI tibbana walga'ii taa'een dhimmoota kanneen gadifageenyaan qoratee kallattii kaa'eera. Hanqinoota mul'ataa turaniifis hoggansi gararraa ittigaafatamummaa akka fudhatu ibsameera.
Korichi sadarkaa haaromsi gadifagoon irra jiru, rakkoolee buleeyyiifi wayitii biyyattiitti mul'ataa jiran tokko tokkoon ilaalee addaan baasuun ka'umsaafi furmaatasaarratti tokkummaa yaadaafi walamantaa uumeera. Rakkoolee dhabamsiisuuf kutattummaafi cimina jirurratti waliigaluusaa mirkaneesseera; kallattiis kaa'eera.
Kanaanis yeroo daran gabaabaa ta'e keessatti nageenya mirkaneessuufi ummanni gara jireenya tasgabbaa'aatti akka deebi'uuf ciminaan akka hojjetu mirkaneesseera.
Sochiilee nageenyaafi sochii ummataa jeeqan kamuu ummatuma wajjin ta'ee to'annoo jala oolchuuf mootummaan ittigaafatamummaa guutuu fudhatee akka raawwachiisus murteesseera.
Dhimmi olaantummaa seeraa mirkaneessuus hanga libsuu ijaatiifillee gaafii keessa galuu akka hinqabneefi sarbama seeraa gama kanaan mul'atan to'achuudhaan seeraafi nageenya haala amansiisaa ta'een mirkanaa'uu akka qabu kallattii kaa'eera.
Duutiifi qe'ee ofiirraa buqqa'uun sababoota daangaatiinis ta'e kanneen birootiin mudatan guutummaatti dhaabsisuuf murteesseera. Akkasumas lammiilee sababa walitti bu'iinsa daangaa naannoo Oromiyaafi Somaalee Itoophiyaatiin qe'ee isaaniirraa buqqa'an haala jireenyaa tasgabbaa'aatti akka deebi'aniif haalli akka mijaa'u ibsameera.
Hojiilee riifoormii caasaan mootummaa gaafiilee ummataatiif deebii hatattamaa kennuu akka danda'an gochuuf eegalaman bu'aa qabeeyyii taasisuufi waantonni sirraa'uu qaban sirraa'anii hojii keessa akka galan murteesseera.
Walumaagalatti dhimmoonni xiyyeeffannoo cimaa barbaadaniifi korichaan addaan bahan saddeettanuu dafaniii akka hojiitti hiikamaniif nageenyaafi misooma mirkaneessuu waan ta'eef ciminaafi kutattummaa irratti ni hojjetama. Ummannis kallattiim korichi kaa'e harcaatii tokko malee si'aayinaan akka hojiirra ooluuf deegarsa barbaachisu gochuu qaba.
Barattootni Yunivarsiitii Arsii Dhaabbata Pireesii Itoophiyaa daaw'atan
Yunivarsiitii Arsiitti barattootni ogummaa gaazexeessummaatiin waggaa 3fa barachaa jiran Roobii darbe Dhaabbata Pireesii Itoophiyaa daaw'ataniiru.
Wayita daawwii taasisanittis hojiileen miidiyaa maxxansaa qabatamaatti maal akka fakkaatuufi barnoota tiyooriitiin barachaa turan waliin hangam walkkaatu hubachuu danda’aniiru.
Dhaabbatichis barattoota 22 yunivarsiiticharraa dhufan simachuun hojmaatni dhaabbatichaa imaammataafi qajeelfamootaa heera biyyattii waliin haala kamiin hojjetamaa akka jiru ibsuufii danda’eera.
Kanarraa ka’uun barattootni kunneen hubannoo miidiyaa maxxansaa caalatti kan gabbifatan ta’uu beekameera.
Takkaalliny Gabayyootiin


c: text/html

text:
WASHINGTON,DC —
Obbo Alemaayyoo Atoomsaa nama jireenna barsiisummaa irraa haga perzdaantummaa naannoo Oromiyaatti oli bahe.Akka lakkoofsa Itoophiyaatti nama bara 1981 jalqabee paartii biyya bulchitu waliin hojjachaa ture.
Akka gabaasii DH.D.U.O-tti obboo Alemaayyon nama Oromiyaa keessaa malaa mmaltummaa balleessuufi misooma ariifachiisuuf amanaa itti kenname amanamummaan hojjachaa ture.
Itti aanaan perzdaantii naannoo Oromomiyaa,obboo Abdul Aziz Mohaammed hujiin obboo Alemaayyoon itti qabsaahaa turan akka itti fufiinsa qabaattuuf hojjatamuu qabdu jechuun obboo Alemaayyoon faarsa.
Manii Marii Bakka Buutota Itoophiyaa lubbuu dhabiitii obboo Alemaayootiif gadda guyyaa sadiitii labsee, akka alaabaalleen gadi siiffamee fannifamu hajaje.
Perzdaantii naannoo Oromiyaa kun,dhibaaf biyyaa alaatti wallanamaa turaniin kaleessa umrii 455i labbuu dhabe kana awwaalii bori.
Yoo reeffi obboo Alemaayyoo kalee Finfinnee seenetti muummee ministera Itoophiyaa obboo Hayilee Maariyam Dessaalenyii fi bulchoota gara garaatti simate.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hagayya 30,2016, Qellem, Ona Anfilloo,Jimmaa Horroo, Dambi Doolloo, Qaaqee, Qeebbee fi ona garagaraa godinicha keeysatti argaman irraa Qeerroon humna badii kan taate loltoota Wayyaanetin funaanamaa jiraachuun gabaafamaa jira. Wayyaaneen amma kan abdii kutee fi waggaan dhuftu kun Wayyaanef salphina tahuutti hubatee ilmaan Oromoo jajjabee fi abdii boruu tahan mana hidhaatti guuruun ejjennoo isaa tahee itti fufee jira. Qeerroon Qellem irra odeessa dhiyeessaa jiruun torbee kana keessa dargaggoonni hedduun dhabamaniiru halkan halkan mana mana irrra deemuun humni addaa Wayyaanee dargaggoota ukkaamsaaa jiraatuun kan gabaasanii fi akkasuma barattootni kutaa 12ffaa baratan magaala Jimmaa Horroo irraa hidhaa fi ajjechaa amma oromiyaatti gaggeeffamaa guyyaa qabxiin deebii isaanii biiroo barnota biyyattiirraa kennametti walitti dhufuudhaan mallattoo FXG sodaa malee humna wayyaanee dura dhaabbatanii agarsiisuu irraan kan ka’e ukkaamsamuun gabaafamee jira. suuran asirratti argamu barattoota kutaa 12ffaa JImmaa Horroo irraa barataniidha.
Odeessi dabalataa Godina sanarraa dhufes yeroo ammaa kana dargaggoon mana isaanii gadhiisanii kaan bosona kaan laga keessa kaanis bakka birootti godaanaa jiraachuun Qeerroon gabaasee jira.
Akkasuma ona hedduutti “Barri 2009 Mootummaa Wayyaaneef Salphina Tahuu Qaba” jedhu waajjiraalee fi bakka oolmaa hojjetoota mootummaa hedduutti maxxanfamaa buluun tikni fi ergamtootni Wayyaanee kan baaragan naasuu keessa seenanii ijoollee hidhaatti guuruu hidhatoota isaanii guurratanii halkanii guyyaa kufaati isanii kana oolfachuuf ona hedduurra deemaa jiru. Kun yeroo kana Qellem qofa kan hin taane Oromiyaa guutummaa tahuunis shakkii kan hin qabne hidhaanii fi ajjechaan ammallee hiika akka hin taanetti wayyaaneen hubatee jira.
Tikoonni isaa kufaatii mootii isaanii kana oolfachuuf humna hidhannootiin Qeerroo hidhaatti guuruu jabeeffataa jiraachuun kan godinaalee mara irraa odeessi Qeerroo nu gahaa jiruudha. Hidhaa fi Ajjechaan FXG Duubatti Hin Deebisu


text:
Sadaasa 2015 eegalee ajjeechaa Oromoo irratti raawwatamaa jiru balaaleffachuudhaan Oromoon biyya alaa jiraatu daangaa daangatti socho’aati kan jiru. Hiriira mormii geggeessaniin Oromoonni biyyoota Awurooppaa fi Ameerikaa keessa jiraatan yakka mootummaa Woyyaanee saaxilaa fi addunyaa irratti fudhatama akka hin arganne taasisaati kan jiran. Mootummaan garuu #OromoProtests jajjabeessuu fi hiriira mormii geggeessuu isaa qofaaf miti kan Oromoo biyya alaa jiraatan yakkaa kan jiruuf. Akka himannaa mootummaa Itoophiyaatti sochii biyya keessaaf kan qajeelfama kennan, maallaqaan kan tin’isanii fi akkasumas tooftaan kan jajjabeessan Oromoodhuma biyya ambaa keessa jiraatan kana. Akka ibsa mootummaa Itoophiyaatti Oromoon biyya alaa jiraatu ‘farra nagaa, farra guddinaa fi shororkeessaadha.’
Himannaa mootummaan Itoophiyaa guyyaa guyyatti nurratti banu ni dhageenna. Woyyaaneen mormii cimaa Oromiyaa keessatti isii mudate guutummatti kan wolqabsiisaa jiru worra ‘farra nagaa’ jettee qaxxaamura guddaa irra keetteen. Fincila xumura gabrummaa kanaaf ajajni kan dhufu, akka himannaa Woyyaaneetti, humnoota biyya keessaa socho’anii fi biyyoota alaa keessatti maandheffatan irratti. Ololli Woyyaanee fi dhugaan karaa irrattis akka wolbira hin darbine hundi keenna beekna.
Himannaan inni biraa waa’ee madda galii hiriirri kuni itttiin geggeefamuu fi biyyoota hiriira kana duubaan jiran jedhamaniidha. Yeroo addaddaatti, irra deddeebi’aa, kan yakkaa jiran Eertiraa, Masrii fi Kaataar. Haylamaaraamii hanga Miimmii Sibaatuutti kan nutti himan biyyoonni kunniin maallaqaa fi gorsaanis #OromoProtests duubaan jiraachuu isaaniiti. Maal jechuu barbaadaniiti? Mee haa ilaalluu.
Woyyaaneen maaliidhaaf Masrii fi Kaataariin #OromoProtests’n wolqabsiisti?
Waa’een Eertiraa ifa- isa irratti yeroo hin galaafannu. Maashinoonni ololaa Woyyaaneen bobbaaste Masrii fi Kaataariin eessaa fidaniiti kan qabsoo Oromootiin wolitti makan? Hedduun namaa kan wolgaafachutti jiru isa kana. Itoophiyaa fi Masrii jidduu jaalalli akka hin jirre eennuun jalaayyuu hin dhokanne. Rakkoon yeroo dheeraa jiraachuu isaati kan angawoonni Itoophiyaa durii kaasanii odeessan. Waa’eedhuma Abbayyaa kana irratti wolitti gaarreffachuun alatti takka wolitti bu’uu isaanii seenaan argisiisu hin jiru, garuu. Hunda caalatti kan nama raaju Kaataar qabsoo Oromoo kan deeggaraa kan jirtu ta’uu Woyyaaneen nutti himuu isiiti. Osoo ta’e waan akkam nama gammachiisu ture!
Yakki Woyyaaneen biyyoota sadiin kanniin irratti bante hedduu cimaadha. Isintu diina koo nyaachisaa, leenjisaa fi hidhachiisaa natti bobbaasa jedhaati kan jirtu. Diinumaa ifa ta’ee fi ragaa gayaan alatti biyya tokko bifa kanaan raguu caalatti, gama dippiloomaasiitiin, cubbuun hamaan afaanii nama bayu hin jiru. Eertiraa woliin diina. Isaan hafan lamaan irratti badii maaltu argameeti qubni kan itti qabame? Woyyaaneen Masrii fi Kaataariin maqaa osoo hin dhayin Eertiraa fi biyyoota alaa biraatu Oromoo natti kaase jedhaa bira darbuu inuma dandeetti ture. Daandii kana hin filanne garuu. Maaliif?
Woyyaaneen afaan baafattee, sanuu irra deddeebi’aa, biyyoota kanniin akka diinaatti kan labsite. Sadarkaa kanatti kan isii geesse waan sadi keessaa tokko ykn hundaa ta’uun ni mala. Tokkoffaan, deeggarsa nuti argaa hin jirre Oromoon Masrii fi Kaataar irraa argataa jiraachuudha. Inni lammataa, diinumaan cimaan jidduu biyyoota kanaa fi Itoophiyaa jiraachuu. Qabxii sadaffaa kan ta’uu malu ololli geggeeffamaa jiru kuni qaama tarsiimoo Woyyaaneen qabsoo Oromoo saboota biraa biratti gatii dhabsiisuu fi akka ija shakkiin laallamu taasisuu, yoo danda’ame gufuu itti heddummeessuuf, baafatte socho’aa jirtu ta’uu isaati. Sadiinuu ykn tokko keessaa sirrii ta’uun Oromoof oduu gaariidha. Mee isa kamtu keessaa ta’uu akka malu haa ilaalluu.
Inni duraa, hanga hedduun keenna hubannutti rakkoon ijoon qabsoo Oromoo lafarra harkise gargaarsa gayaa (dinagdee, meeshaa fi diploomaasii) hawaasa addunyaa irraa argachuu dadhabuudha. Jaarmayaaleen Oromoo hundi (dhaabbilee siyaasaa fi OMNs dabalatee) saahuu yoo booyan kan dhageennu waa’ee rakkoo diinagdeeti. Hundaaf Oksijiiniin lubbuu isaanii tursiisu, akka miseensonni heddu beekanitti, kan argamu gargaarsuma miseensota irraa wolitti qabamuun. Waanuma fedhes yoo ta’e bifti jaarmayni doolaarri Masrii fi Kaataar irraa seenuuf isa amma arginu kan, huqqoo fi daalacha, fakkaachuu hin malle. Akka jedhame irreen Masrii fi Kaataar nu duubaan jira osoo ta’ee OMN woggaa lama keessatti si’a kudhanii oli qilleensa irraa hin gatamu ture. Hoogganoota keenna irraa ifattis ta’ee kophatti kan dhageennu, harkas qaldhatuu fi rakkoo mataa isii qabaattus, kan nu jajjabeessitu Eertiraa qofa.
Masriin, Sheek Muhaammad Rashaad barsiisuu fi baqattoota keenna keessummeesuun alatti, Oromoof wanti gootee kan ifatti cululuqee mudhatu hin argine. Gama kiyyaaan qabsaayaa Oromoo Masrii fi Kaataar woliin hariiroo uummannee qarshii arganne, meeshaa aynaa kana galfanne jedhu tokko hin dhageenne- yeroo Dargii fi ammas. Jarmayoonni Oromoo Masrii fi Kaataar woliin waan taasisaa turanii fi itti jiran hanga har’aatti iccitiin tursiisan jechuu ni dandeennaa? Umh! Dhimmuma kana qofa yoo ta’e malee dhimmoota biraa irratti mooraa keenna keessa iccitiin akka hin jirreedha kan beekamu. Woyyaaneen waan itti fakkaate afuuftus, waan tokko mooraa Oromoo keessaa dhagayuu dhabuun keenna, irra jireessatti wanti qabsoon teenna Masrii fi Kaataar irraa argataa turtee fi jirtu hin jiru gara jechutti nama geessa. Hoogganoonni keenna, worri jarmaya siyaasaa fi OMN, cimanii hojjachuudhaan eebjuu Woyyaanee hirriba dhoorgaa jiru kana dhugoomsuu qabu. Nutti jabaadhaa jenna!
Inni biraa rakkoon cimaan jidduu biyyoota kanaa jiraachu mala isa jedhuudha. Masrii fi Itoophiyaa jidduu, wolworaanuus baatan, jaalala wanti jedhamu hin jiru- durii kaasee. Waa’een hidhaa Abbayyaa haada dippiloomaasii qal’ate gara cituutti kaleesseera ta’a. Tibbana Haylamaaram Shaarm Al Sheek ture. Yaaliin luka arraabuu inni dhumaa abdii kutachiisaa turee haa jennuu? Kaataariin maaltu fidee ibidda kanatti akka isii darbe beekuun baay’ee rakkisaadha. Shoorri isiin sochii Itoophiyaa keessatti geggeeffamu keessatti qabdu ammatti ifaa miti. Kan beekamu tokko, sadarkaa addunyaatti Kaataar yeroo heddu humnoota bilisummaaf qabsaayan bira kan dhaabattu ta’uu isiiti. Hariiroon Kataarii fi Eertiraa jiduu jirus cimaa ta’utu himama. Ammatti, ifatti kan mul’atu dhimmoota kanniin. Tarii dhimmootuma kanniintu Woyyaanee hirriba malee halkan guutuu teessisaa bulchaa jira ta’a.
Qabxii sadaffaa ta’uu kan malu, Masrii fi biyyoonni Arabaa Itoophiyaa weeraruu fi yookaan tasgabbii nu dhoorgutti jiran yoo jenne ummata Itoophiyaa (addadurummaadhaan Amaaraa fi Tigraay) irraa waa ni arganna abdii jedhu qabdi ta’a Woyyaaneen. Qaamota ykn biyyoota qabsoo keenna keessaa gumaacha hin qabneen qabsicha dirqiin wolitti hidhuudhaan Woyyaaneen saboonni biraa qabsoo keenna ija shakkiin akka laalanii fi akka Woyyaanee woliin nurratti duulaniif olola kana bakkisti ta’a. Woyyaaneen akkana hin yaaddu, sanuu yeroo haanni mormatti godhame kanatti, jechuun hin danda’amu. Asbiratti kan hubatamuu qabu yakki mootummaan Itoophiyaa, mee Eertiraa dhiisaa, biyyoota lamaan irratti bane baay’ee cimaadha. Ummata kakaasuuf jecha biyyoota harka qulqulluu, keessumattuu kan akka Masrii fi Kaatra Jiddugala Bahaa keessatti sagalee fi humna guddaa qaban, irratti olola akkanaa geggeessuun yoo badii guddaa argamsiise malee faaydaan isaa waan madaallii kaasu hinfakkaatu. Ummanni akka kana duraa kijiba Woyyaanees hin fudhatu. Ololli itti jiran kallattii hundaan yoo ilaallamu kasaaraadha callaan irraa argamu.
Woyyaanee fi biyyoota Arabaa kanniin jidduu hariiroon jiru gadheedha
Olola Woyyaaneen Masrii fi Kaataar irratti geggeessaa jirtu kan duukaa bu’ee hordofeef wanti tokko ifa: hariiroon biyyoota kanniinii fi Itoophiyaa jidduu jiru sadarkaa hin jiru jedhamu irra gayuu isaati. Wanti xiqqoon qarqara irra jirtu jirti yoo ta’e, hariirichi olola bal’aa tibbanna Woyyaaneen banteen hallayaa keessaa bayuun hin dandeenne bu’eera. Kan yeroo dheeraadhaaf beekamu mootummaan Itoophiyaa luka biyyoota hundaa dhiqaa fi huduu arrabaa kan hariiroo uumatuu fi lubbuu dheereffatu ta’uu isaati. Hariiroo Masrii fi Kaataar woliin qabdu maaliif akka hallayyaa bu’uuf hayyamte, Woyyaaneen? Kadhattus, miila arraabdus milkii dhabuu isiiti malee hin yaalle jechuu tasa hin dandeennu. Maaltu akkana wolitti isaan hadheesse gaafiin jedhu ni ka’a. Kan ta’uu malu, gama Masriitiin, hanga Woyyaaneen jirtu rakkoon Abbayyaa hin furamu amatanaa jedhu irra gayuu ta’uu ni mala. Kan Kaataar? Kaataar Eertiraa woliin hariiroo hidda cimaa qabu qabaachuun madda rakkooti yoo jedhame dogoggora hin fakkaatu. Kaataar albee lamaan nyaachuu hin dandeenne jechuudha. Dhimmoota kanaan alatti wanti isaan wolficisiisu heddu natti hin mul’atu.
Itoophiyaa fi biyyoota kanniin jidduu rakkoon jiraachuun milkaayina qabsoo Oromoof foddaa hiree baneera
Sababni woldhabdee biyyoota kanaa kamuu haa ta’uu, haalli amma Itoophiyaa fi biyyoota Arabaa kanniin jiddutti mul’ataa jiru qabsoo hadhaayaa Oromoon itti jiruuf foddaa hiree baneera. Foddaa kana badhifachuu fi waan agamuu malu hunda seensifachuun kan eeggamu jaarmayaalee fi namoota qabsoo bilisummaa kana hoogganaa jiran irraati. As biratti kan hundi hubachuu qabu qabsoon geggeeffamu ufirratti erkannaa guddaa qabaachuu akka qabduudha. Dhugaan jiru tokko humni Oromoon qabu, keessumattuu inni diinagdee fi dippiloomaasii, cimaa miti. Hangamuu cimnu buusii miseensotaa fi gumaacha deeggartootaatiin taankii bitachuu hin dandeennu. Kuni kan nutti argisiisu deeggarsi biyyootaa fi qaamoota addaddaa kan nu barbaachisu ta’uu isaati- qabsoo tana injifannoon xumuruudhaaf. Deeggarsa fi gargaarsa argachuun kan danda’amu jalqabatti biyyootuma Woyyaaneen diinsite ykn maqaa xureessite kanniin irraayi.
Biyyoota kanniinii fi Woyyaanee jidduu woldhabdeen jira jechuun deeggarsi isaan biraa akka dirsaa gannaa nutti rooba jechuus miti. Tooftaa baafannee yoo irratti hojjanne wanti hin danda’amne tokko hin jiraatu, garuu. Biyyoota Woyyaaneen diinsite mitii isaan biraa biraas yoo ta’e dhugaa Oromoo ibsine, worwaannee fi luka jalatti jignee deeggarsa qabsoo keenna utubuu fi funduratti nu dhiibu argamsiisuun adeemsa sirrii natti fakkaata. Fafti akka Woyyaanee baadhachuu fi salphini akka isii jalatti kufanii jiraachuu tokko hin jiru waan ta’eef. Ammas beekuu kan qabnu, seenaa yeroo dhiyo keessatti, qabsoon bilisummaa biyyoota addaddaa keessatti geggeeffame humnoota alaa irraa deeggarsa, isa bifa kamuu, osoo hin arganne kan fiixa baye jira hin fakkaatu. Nu bilisoomsuf qamni du’u hin jiru. Ta’us kan maallaqaan qabsoo teenna utubu tasa barbaadamee hin argamu jedhanii jala sararuun hin danda’amu. Eertiraan alatti Oromoon addunyaa kanarratti biyya qabsoo isaa deeggartu argachuu hin danda’u jechun Oromoof qaanii; hoogganooota isaaf kufaatiidha.
Tokkummaan socho’uun filannoo osoo hin taane dirqama yerooti
Qabsoo teennaaf deggarsa addunyaa wolitti qabuuf yaaliin hin godhamne jechutti hin jiru. Yaalii hanga ammatti godhameen injifannoon guddaan kan hin argamne ta’uun eennuun jalaa waan dhokatee miti. Dhabamuu deeggarsa quubsaaf biyyoota addaddaa abaaruun duratti hir’ina gama keennaan jiru furachuu fi wantoota hanga har’aatti gufuu ta’aa jiran sirreeffachuun dirqii ta’a. Yeroo itti laatuuni dogoggora- ummanni dhumaa jira waan ta’eef.
Hujiin ciccimaan, deeggarsa addunyaa argachuu fi leeccalloo qabsoof ooltu wolitti qabachuu, waan akka salphatti milkaayuu miti. Dhugaa dhagayuu fi liqimsuuf qophii ta’uu qabna: Haala amma itti jirru kanaan hujiin dippiloomaasiis ta’ee qabsoon kallattii hundaan geggeeffamaa jiru galma gayuun inuma hin dandeenne. Haalli Oormoon keessa jiru armayoonnii fi hoogganoonni Oromoo hundi, woljalatanii woljibbannii, akka woliin dhabatanii fi sagalee tokkoon dubbatan isaan dirqa. Wolitti baquus dadhaban akkuma bibixxiilaman sanitti iddoo barbaachisu hundatti woliin mudhachuu fi ergaa tokko dabarfachuu isaniiti kan Oromoon ajjeefamaa fi gidiramaa jiru isaa irraa arguu hawwu. Kan ajjeefamuun, dhiitamuu fi saamamuun Oromoo hirriba isa dhabsiisu hundi addaddummaa xixiqqoo bal’isuu fi falmii natu caalaan yeroo balleessuu dhiisee hundi jiddutti siiquudhaan dhimmoota hanga Finfinneetti nugeessan irratti woliin hojjachuu yeroo hunda caalaa ammatti dirqii ta’a. Jaarmayoonni wolafoo dhaabachuu fi hooggantoonni woltuffachuudha Oromotti umrii gabrummaa dheeressaa fi deeggarsa addunyaa irraa argamuu malus nu dhabsiisaa kan jiru.
Qabsoo woggoottan dheeraadhaaf geggeessaa turre keessatti haalli qabsoo kanarra mijataan hin mul’anne. Hiree amma uumame, biyyaa fi biiyyaan alattis, kanatti fayyadamuudhaan hoogganoonni keenna asfii fi achi jedhaa waan qabsoo tana jajjabeessuu fi Woyyaanee addunyaa irrati daran salphisu irratti tokkummaan hojjachuu qabu. Ummatuma biyyatti diinaan wolaansoo qabu taa’anii ilaaluu fi nutu geggeessaa jira jedhaa ololuun dhaabatee hundi gara hujii lafarratti mul’atuutti tankaarfachuu qaba. Kana gara Kaayiroo fi Dohaatti balali’uudhaan yaaluun ni danda’a. Hunda caalatti, rakkoo fi gufuu arguu qofa irraa gara carraa fi hiree jiran arguu fi itti fayyadamuutti tankaarfachuu qabna.


text:
Qabsoo hidhannoon mootummaa garagalchuuf kanneen hojjetaa jiran – humnonni mormitootaa bu’aa akka fiduu hin dandeenye mirkanummaan ka dubbatan ta’uu paarlaamaa biyyattiif ibsanii jiran Muummichi ministaraa Itiyoophiyaa Obbo Haile-mariyaam Dessaalenyi. Kanneen Shaabiyaa waliin hiriiran ittiin jedhanis, otuu yeroo isaanii hin gubiin yoo gara karaa nagaatti deebi’an wayya jedhan.
Akka Iskindir Firew Finfinne irraa gabaasetii, muummichi-ministaraa Itiiyoophiyaa Obbo Hayile-maariyaam Desaaleyi, har’a Mana-maree Bakka-bu’ootaa Itiyoophiyaatti argamuun isaanii, gaaffiilee miseensota irraa dhihaataniif deebii kennuuf ture. Prezidaantiin biyyattii Dr. Mulaatuu Tashoomee, xiyyeeffannaa mootummaa, ka waggoota shanan dhufanii ilaalchisuudhaan, akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti, Fulbaana 24, walga’ii gamtaa manneen maree lameeniif haasaan baninsaa dhageessisan immoo, ittiin ka’insa marii sanaa ture.
Akkuma haasawa prezidaantichaa, marii har’aa kana irrattis dhimmootni hedduun ka xiinxalaman yoo ta’u, dhimmi lammiwwan Itiyoophiyaa biyyoota alaa jiraataniis ka’ee ture.
Biyya isaanii fi uummata isaanii gargaaruuf kanneen sochii adda addaatti jiran – lammiwwan Itiyoophiyaa ala jiraatan ka jiran ta’uu ka dubbatan – Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa – Hayile-mariam Dessaalenyi, “kanneen faallaa sanaa dhaabbatan” – ittiin jedhanis ibsanii jiran. Keessumaa, kanneen “humnaan mootummaa gargalchuuf hojjetaa jiru” jedhan ilaalchisee ennaa dubbatan, “qabsoo hidhannootiin mootummaa garagalchuu yaaluun, waan hiika kennu miti” – jedhan.
Meeshaa waraanaatiin mootummaa gargalchina – qaamotiin jedhan, kanneen hiika hin kennine ta’uu isaa haala itti uummatni hubatee jiru waan ta’eef, sabaabaa kanaan maallaqa warri Daayasporaa gowwaan kennan sassaabuuf jecha irraa kan hafe waan hiika qabu akka hin ta’iin beekamaa dha. Amma immoo, dhugumatti, warri maallaqa xiqqoo baasan illee harka isaanii sassaabbachuu jalqabanii jiran. Ragaalee adda addaan waan mikaneeffataniif jechuu dha, jechuun itti fufanii dubbatan.
Qabsoo hidhannootiin, mootummaa garagalchina – jechuudhaan, humnoonni Shaabiyaa waliin hiriiran, gara karaa nagaatti dhufuu qabu – jechuudhaan ennaa ibsanis, Mootummaan Shaabiyaa ofii isaaf iyyuu hin taane “nu deggera” ka jedhu – abdii hin qabatamne qabatanii kanneen achi taa’anis yoo tahe, akka yaada keenyaatti, dhimma kana dhiisanii, biyyi isaanii misoomaa fi guddataa jirtu biyyi isaanii, yoo yaada addaa qabaatanis karaa dimookiraatawaa ta’een haala dhiheeffachuu danda’an irra waan jirtuuf kana dhiisanii gara karaa nagaatti dhufuu wayya ittiin jenna. Garuu, karuma kana itti fufna – yoo jedhan ammoo, wal-gargaarsa mootummaa fi uummata Itiyoophiyaatiin, bakka kana ga’a – ka jedhamu bu’aa fiduu akka isaan hin dandeenye mirkaneessinee dubbachuu dandeenya. Akkasumatti haala yeroo isaanii balleessuutti jiran jira – jennee fudhanna.
Hoogganoonni dhaabbatoota kanaa tokko tokko yaadni kun isaaniif hin liqimsamu – ka jedhan, muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa, kaayyoon hoogganoota kanaa, maqaa dhaabota maqaaf malee hojiidhaan hin jirreetiin daldalanii bu’aa argachuu akka ta’etti dubbatan.
Dhaabbatoonni kun qabsoo gaamtaa mootummaa fi uummatni waliin geggeesseen dadhabsiifaman – jedhu – Obbo Hayile-mariyaam Dessaalenyi.
Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa, waa’ee dhaabota qabsoo hidhanoon socho’anii yaadni kennan kun, mutii mootummaan isaanii kenne ka biraa wajjiin wal simatee jira. Kanneen dhiheenya gara Itiyoophiyaatti deebi’an – dhaaba “Sochii Dimookiraasummaa Ummata Tigiraay” yokaan “Demihiit” jedhee of waamuf miseensota ka ta’aniif, mootummaa isaanii dhiifama gochuu isaa kaleessa beeksise.


text:
Dhaabii Gargaarsa Aaddee Wubituu Abrhaamii fi abbaan warra isaanii Aarsii Nageelleetti mana barumsaa qofaa mitii koolleejjii fi hospitaalallee itti jiran.Koolleejjiin tana keessatti baratoota haga 200 tahan ka barumsaan jajjaboo tahanitti barata.
Hujiin aaddee Wubituu faan akka ummatii dhiba didiqqaa adoo wallaanchuu dandahanu nama fixu kana dhaabuu dandahaniin diqqeessuu.
Tana malee hujii tana hojjachuuf,lafa namaa kennuuf woma ummatii aafate waan taateef lafa argachuufillee guddoo hin rakkanne jedhan.
Marii marii teenna MP3 tana irraa caqasaa


text:
Hoggantoonni Olaanoo Oromiyaa ragaa ittisummaaf beellama biraa gaafatan
Aanga'oonni mootummaa olaanoo ragaa ittisaa hoggantoota paartii kongirasii Federaaliistii Oromoo ta'anii mana murtiitti akka dhiyaatan waamaman guyyaa sadaffaaf osoo hin dhiyaatiin hafaniiru.
Hoggantoonni olaanoo kunneen mana murtiitti dhiyaachuu kan hin dandeenyeef, walgahii ariifachiisaa irra waan jiraniif ta'uu eeruun beellamni biraa akka qabamuuf xalayaa waajjirri DhDUO mana murtiif barreesseen gaafatanii jiru.
Gaaffii Ministirri muummee poolisiin qabamee akka dhiyaatu jedhu dabalatee dhimma hoggantoonni olaanoo Oromiyaa beellama biraa gaafachuu irratti waaree booda manni murtiin murteen kennama jedhamee eegama.
Gama biraan dhaddachi yakkaa afraffaa mana murtii olaanaa federaalaa oolmaa isaa har'aatiin, ragaalee ittisaa himatamaa 1ffaa Obbo Gurmeessaa Ayyaanoo fi kan himatamaa 6ffaa Obbo Galaanaa Nagaraa dhaggeeffatee jira.
Dhaddachichi galmee kana jalatti himatama shororkeessummaa irratti dhiyaate ofirraa ittisuuf fedhii hin qabnu murteen nuuf haa kennamu kan jedhan himatamtoota 5 yakkamtoota jechuun murtee kennee jira. Adabbiifis Mudde 27'tti beellama qabatee jira.
Gama biraan fayyaan isaanii haala gaarii irra akka hin jirreefi yaala fooyyee qabu argachuuf gaafatanii dhorkamuu isaanii mana murtiitti kan iyyatan dhimma dura taa'aa itti aanaa Koongirasii Federaaliistii Oromoo Obbo Baqqalaa Garbaa, har'a waaree booda murtee itti kennuuf manni murtii beellama qabatee jira.


text:
Basaastoota Itiyoophiyaa irra dhufan tu “Fannoo Dimaa irra dhufne” jechuun gowwomsee nu qorataa ture jedhu kanneen hiikaman
Sababaa dho'insa bombii Ugaandaa keessatti lubbu namoota 76 galaafate sana waliin haala hidhata qabuun,Oromoota torban tokkoof hidhamanii turan 4 amma gadhifamanii jiru. Namoota kana keessaa lama, Saamu'eel Namarraa fi Degefuu Namarraa Jaarmayaa Waa'ee Koolu-galtootaa ka Tokkummaa Mootummootaa, UNHCR, irraa waraqaa eenyummaa baqattummaa ka qaban, lamaan hafan, Jaalal Ismaa'el fi Qixxeessaa Ashebir immoo waraqaa dahata polotikaa ittiin gaafatan ka qaban tahuu dubbatu..
"Yeroo balaan dhohinsaa bakkawwan lameenitti geggeessame, Nuti bakka sana illee hin turre. Dhimma nuti hin beekneef qabanii nu hidhan." jedhu, namoonni afuranuu. Kaampaalaa irraa lafa fagootti geessamanii ala simintoo dilala’aa irratti sibilaan mukatti hidhamanii, namoota olii gad darbaniin dhitamaa fi poolisotaan reebamaa ka turan tahuu illee dubbatanii jiran. Hidhaan isaanii bakka adda addaa shanitti akka daddabree ture, isa dhumaa irratti garuu, basaastonni Itiyoophiyaa irra dhufan 3 "nuti jarmayaaa Fannoo Diimaa irra Dhufne" jechuun gowwomsanii akka isaan qorataa turan, hidhamtoonni amma gad-lakkisaman afuranuu "gaaffiileen nuuf dhihaatan,'hawaasa oromoo nannoo kanaa eenyuufatu hoggana? Adda Bilisummaa Oromo waliin hidhata qabduu? Siyaasa isa kam keessa jirtu? ka jedhuu fi ka fakkaatani" jedhu.
Gareen Finfinnee irra dhufe jedhan kunis namoota 3 akka qabu, namoonni sunis tokko Oromo, tokko Amaara, tokko Tigree ta’uu ibsuun, inni Oromoon Labataa Fufaa, ka duraan baqattummaan Ugaandaa keessa turee booda gara biyyaatti deebi'e, warri kaan immo Girmaatsiyoon fi Daawwiit kanneen jedhaman ta’uu dubbatan.
Jarreen kun dhuma irratti gaaffii fi deebii gaggeessaa otuu jiranii, miseensonni hawaasa oromoo waan itti dhufaniif, jarreen Itiyoophiyaa irraa deeman naasuun ba’anii adeemu isaanii, sana boodas, guyyaa afurii tursamanii hidhaa dhaa gad-dhiifamuu isaanii ibsan. "Eega hiikamnee booda gara mana keessaa jiraataa turree ennaa deemnuu jiraatonni naannoo nu fixuuf biyya keessan irraa dhuftan? jechuun waan nutti iyyaniif, iddoo sana gadhiisnee nama kaan bira buluuf dirqamne" jedhu.
Jarmayaan baqatootaa jalatti gama’anii jiranittis iyyannaan, dhimma keessan qaama ilaalutti dabarsinaa, har'aa’f waan isin gargaarru hin qabnu jechuu isaanii fi haala baay'ee rakkisaa keessa jiraachuu isaanii hubachiisan. Dura-taa'aan Hawaasa Oromoo magaalaa Kampaalaa, Obbo Befeqaaduu Jireenyaa Lammaas gama isaaniitiin "Namoonni afuran kun dargaggoota umuriin gara walakkeessa digdamootaa ti. Balaa akka kanaa uumuun haa hafuu bakka hamaa illee dhaabatanii hin beekani. Kanneen namoota biroof illee fakkeenya gaarii tahani. Hiikamuu isaaniitti, keessumaa immoo basaasa Mootummaa Itiyoophiyaa jalaa bahuu isaaniitti hedduu gammadnee jirra." jechuun Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsa kennan.


text:
Yeroo ammaa kanatti wallistoota Oromoo jaalaala fi kabaja guddaa uummata Oromoorra argatan keessaa tokko Haacaaluu Hundeessaati. Walaloon inni sirbootasaa keessatti fayyadamu kan ajaa’ibaati. Yeedalloon isaa adda. Kanaaf, sirboonni Haacaaluu baay’ee nama hawwatu; gurra namaatti baay’ee mi’aawu. Ergaan isaanii guddoo cimaadha. Nama onnachiisu; rakkina uummata keenyaa ifatti baasu. Bareedina Oromoo fi Oromiyaa faarsu. Oromoon akka tokkoomu gorsu.
Haacaaluun sagalee miidhagaa fi adda ta’e rabbi isa badhaaseera. Yeroo sirbu bareechee, mararsiifatee, lubbuu itti horee sirba. Sirboonni isaa hundi kan jaalalan dhaggeeffatamani dha. Kan gatamu tokkollee hin qaban. Waan kana ta’eef, yeroo gabaaba keessatti Oromoota hunda biratti fudhatama guddaa argate jira. Oromoo ta’ee kan Haacaaluu hindinqisiifannee ykn hin jaalanne arguun nama rakkisa. Naamoonni amantiin keenya sirba dhaggeffachuu nudhorka jedhannillee, yerootti isaan sirba Haacaaluu dhageeffatan ni jira. “Kan sirbu Haacaaluu taanaan, waaqayyo gooftaan hin mufatu,” jedhanii kan yaadan fakkaata.
Anii fi maatiinkoo, Haacaaluu baay’e dinqisiifanna, baay’ee jaalannas. Keesumaa, mucaan keenyi, Naabeek, sirboota Haacaaluu akka malee jaalata. Yeroo daa’ima xiqqaa ture, yoo sirbaa Haacaaluu dhaggeefate malee hirbni isa hifudhatu ture. Sirbi Haacaaluu yoo banamuufii baatee, boo’ee hin dhiisu. Waa’ee Haacaaluu afaansaa mi’aayaa sanaan haasa’ee hin quufu. Moobaayila kiyyarraa ykn kan harmeesaarraa, sirba Haacaaluu banatee dhaggeefachaa oola.
Namoota mana keenya dhufan maratti waa’ee Haacaaluu odeessa. “Haacaaluun Ameerikaa jira; Hacaaluun xiyaara qaba; Haacaaluutiin baay’een jaaladha; Haacaaluun mana keenya dhufee nudubbisa,” jedha. Namoonni taphaaf jedhanii gaafa isaan, “Haacaaluu hin jaalannu,” jedhan ni booya. Waa’ee Haacaaluu hamaa dhaga’uu hin barbaadu. Egaa, daa’immanillee Haacaaluu haga kana jaalatu. Ani fi haati warraakoo, Haacaaluu, waltajjii adda addarratti yeroon inni wallisu qaamaan argineera; waltajjiitti olbaanees isa wajjin shubbisneerra(bara 2010 Finfinnee galama Puushkiinitti akkasumas Adaamaa, Galma Abbaa Gadaatti).
Amma garuu Naabeek akka qaamaan isa argu barbaadna. Hammasitti, sirboota Haacaaluun yeroo adda addaatti baase dhaggeefachaa ittiin bashannanna.


text:
Qeerroon Hin Rakkate Malee Rakkoo Inni Fide Hin Beeknu Nuy: Angawaa Oromiyaa
WAASHINGITAN, DIISII — (voaafaanoromoo)—-Komiishinni polisii Federaalaa sochii garee dargaggoota Oromoo ittiin jedhe Qeerroo Harargee Bahaa irratti qorannaa gad fagoo jalqabuu isaa komiishinera waajjirichaa kan ga’an obbo Asaffaa Siyyuum dubachuu isaanii gaazexaan Riportar Amajjii 7 bara 2018 gabaasee jira.
Qorannaa jalqabamee jedhame kana bulchiinsii mootummaa Oromiyaas ta’e waajirri haqaa kan oromiyaa kan hin beekne ta’u sadarkaa hoogganaa itti aanaa biiroo haqaatti abbaa adeemsa dhimmoota komunikeeshinii ka ta’an obbo Taayyee danda’aa ibsanii jiru.
Qeerroo jechuun dargaggeessa gaa’iila hin dhaabiin qaama hawaasaa ta’u malee Qeerroo gareen gurmaa’ee badii gesisaa jiru hin beeknu jedhan.Qerroon godina Harargee Bahaa keessa qofa kan jiru otoo hin taane guutuummaa Oromiyaa keessa jiraachuu dubbatan.
Bulchiinsii mootummaa naannoo Oromiyaa ituu hin beekin akkasumas gargaarsaaf ol iyyannaa ituu hin dhiyeeffatin attamitti polisiin Federaalaa qorannaa kana akka gaggeessaa jiru hin beeknu. Mirga seeraa fi heeraan kenname cabsaa olaantummaa seeraa kabajsisuuf jecha carraaqna jechuun akka hin danda’amnees ibsanii jiru.
Kanneen nuti Qeerroo dha jedhanii ergama addaa qaban garu uummanni of eegganaan ilaaluu akka qabu hubachisanii jiru.
DhDUOn maalitti Jira?
..Firaafis, diinafis!
Qilleensi waa halle afuufa. Jidduu kana waan DhDUOtu ususama. Gariin “Duubatti deebi’an hin jennee?” jedha. Kuun ammoo hooggansi wal-qooduu odeessa. Martuu olola hamilee ummataa fi miseensaa rukutuuf tolfamee dha. Warri keessa beeku garuu hamilee olaanaa qabu. Duubatti deebiin tasa hin yaadamu. Hooggansi qoodames hin jiru. Qabsoon tokkummaa Itoophiyaa keessatti faayidaa Oromoo kabachiisuuf eegalame tokkommaa ummataa, tokkummaa miseensaa fi tokkummaa hooggansaatiin dabaalamee duratti deemaa jiraatuu jala muranii dubbatu.
Kaleessi har’a miti. Amma siyaasa Itoophiyaa keessatti humni murteessan DhDUO dha. Dhugaa kana addunyaatu beeka. Dhaabi kun miseensota miliyoona afur qaba. Kun baayyina ummata biyyoota garii ni caala. Hiriira ummata Oromoo waliin qabu ammoo akkaan qajeelfateera. Gaafii ummataa ofitti fudhatee deebisuuf kutannoon hojjataa jira. Tokkummaa Itoophiyaa irrattis ejjannoo jabaa fudhate. Mirga Oromoo qofa otoo hin taane mirgi obboleeyyan Oromoos akka kabajamu hojjataa jira. Sun saboota Itoophiyaa hunda biraa jaalalaa fi deggarsa guddaa gonfachiise. Itoophiyaa keessatti nami martuu waan DhDUO fi hoggantoota isaa dubbata. Amma ijji addunyaatuu DhDUO fi hooggansa isaa irra jira. Dhaabichi hooggansa ija nama guutu kan hubannoo fi kutannoo qabu horate.
Dhugaan hin haalamne jira. Hubannoon namaa qixa miti. Gariin ofumaa fagootti dubbii arga. Gariin ammoo gaafa itti mullisan arga. Murannoon namootaas wal caala. Kun ammoo raajii miti. Dhugaa jaarmaa kamuu keessa jiruu dha. DhDUO keessas kun ni jiraata. Sanaa achi garuu rakkoon hin jiru. Namuu ifaa fi bilisaan waliin dubbatee hojjata. Kallattiin jiru tokkoo fi tokko. Tokkummaa fi xiiqiin hojjatanii umurii rakkinaa gabaabsuu! Olaantummaa heeraa fi seeraa kabachiisanii dimokiraasii dagaagsuu! Sana keessatti misooma fi nagaya ummataa dhugoomsuu!
Bakka gariitti ammoo basaasi gurmaayee “qeerroon dhugaa nuyi” jechuun tokkummaa ummata keenyaa diiguuf hojjataa jira. Jarri sun Oromoo wal afaan deebisuuf waan hin goone hin qabdu. Icitii isaa itti deebina. Amma Oromoo martuu qixxee dha. Kan sobaa fi kan dhugaa hin jiru. Nami Oromoo fi qeerroo “dhugaa fi soba” jedhee adda baasu ergamaa diinati. Diina jechuun isuma. Itti dammaquu dha.


text:
Totinahaam Siitiin wayi mufachiisaa laata?
Tibba darbe kessatti Tootenhaam Maancheesteer Sitii irraa qabxii afur fudhatee ture - gareen kun osoo hin mo'amiin deemaa jiruu Peep Gaardiyoolaa dhaabuu danda'uu laata?
Oggeessa kubba miilla BBC Ispoortiitti Maark Laawreensan 1-1 walqixa bahu jedha -itti waligaltaa?
Torbee kana keessa Laawroon, oggeessa kubbaa miillaa ta'uu isaa nama hinfudhanne Akteraafi WWE cimaa kan ta'e Joon Seenaa kaaseeti.
Seenea BBC Ispoortiitti akka himetti: ''Yoo taphataa miillaa beekamaa maqaa dhahii jedhamee, Kiristiyaanoo Roonaaldoon jalqabeen isumaan xumura. Kanumaa.
SANBATA
Leesisteeriifi Kiristaal Palaas (3:30 wb)
Kiristaal Palaas haala gaariirra jira. Taphoota ja'a taphate keessattis hinmo'amin jira - garuu tibba kana keessa dirre morkattoota isaanii kessatti goolii argachuu qabu, Leesisteer wayita ammaatti Pirimeer Liigii keessatti warra sadarkaa duraarra jiran keessa tokko.
Erga Leesiisteer garee isaa duraanii Saawuuzampiteniin Roobii injifatee booda Pu'eel kabajamaa guddaa argateera.
Tilmaama Laawroo: 2-0
Tilmaama Seenaa: 0-1
Arsenaaliifi Niwuukaasil
Milkaa'insa dhabuyyu Raafaa Beniiteez jijjirraa fiduuf carraaqaa ture. Haalli akkuma duritti jira, akkuma beekamu mo'amuudha - taphoota saddeet tibba darbe xaabatan irraa qabxii tokko qofa argachuun gara warra diviziioonii gajjallaatti bu'an ta'anirru.
Arseenaal ammoo taphawwan sadii darban keessatti qabxii lama gatee jira.
Kana ilaaluun akka tilmaamakootti Arseenaal Niiwuukasiliin ni mo'ata kanan jedhuuf.
Tilmaama Laawroo: 3-0
Tilmaama Seenaa: 0-1
Biraayteeniifi Barnileey
Taphoota ja'a darbanirraa Biraayiten qabxii lama qofa argate - taphoota sana keessaas tapha afur irratti qabxii argachuu hindandeenye.
Wayita ammaatti akkuma beekamu Barnileey haala gaarirra jira, sadarkkaa ja'affaadha.
Tilmaama Laawroo: 1-1
Tilmaama Seenaa: 0-0
Cheelsiifi Saawuzampiten
Jalqaba XI irratti taphataa sarara duraa beekama yoo hin qabannellee Cheelsiin Kibxata Haadersifiild'tti qabxii gaarii ta'e argachuun injifatamuu Weesti Haamiin irra gahee tureef deebi keenneera.
Saawuzampiten tapha Arseenaalii waliin xumura torbee darbee godheerratt gaarii ta'e haa mul'atu malee Roobii Leesiisteriin mo'ameera.
Warrii Seeyintiis tapha Liigii sadeet daban keessaa tokko qofa injifatee, Sitaanfoordi Biriijiittis qabxiin foyyaa'aa ta'e hin eegamu.
Tilmaama Laawroo : 2-0
Tilmaama Seenaa: 0-2
Istookiifi Weestt Haam
Cheelsii injifachuun akkasumas Arseenaal waliin qixa bahuun Weesti Haam qabxii argachuu jalqabeera.
Taphoota shanan darban keessa afuu kan mo'ame Istook, wayita ammaatti miira gaariin haalli itti dhageesisu hinjiru - Ogganaan Pooteersi Maarki Hawuusis yeroo dheeraaf waan ogganaa tureef kan duraanii caalaa dhiibbaa jala jiraachuu mala.
Tilmaama Laawroo: 1-1
Tilmaama Seenaa: 0-1
Waatfoordiifi Hadeersfiildii
Taphoota darban sadi keessatti Waatfoordi qabxii lamaan gad bu'eera garu tapha Haadersifiildi waliin godhan irratti haalli walfakkaataan ta'a jiraachuun isaa natti hinmul'atu.
Warri Teeriirsi tibba kana keessa erga boodatti deebiyaanii booda qabxii argatan tokkollee hinqaban - hanga ammaatti tapha tokko qofa mo'atan innis kan gaafa baniinsaa Kiriistaal Palaas waliin turedha.
Tilmaama Laawroo: 2-0
Tilmaama Seenaa: 1-0
Maanchisteer Sitiifi Tootenhaam (8:30wb)
Asirratti gareen Maarsiyoo Poochetiinoo ifa of godhanii Tootenhaamiif baay'ee barbaachissaadha. Isparsi taphoota gurguddoo isa jalatti taphatan, keessatuu taphoota dirree isaanii alaa keessatti qabxiin argatan baay'ee dadhabaa ture; taphoota 17 keessaa tokko qofa mo'an.
Sitiin haala baay'ee gaariirra jira, Tootenhaamis bakka isaanitti ol of qabanii turuuf akka gaariitti taphachuutu irraa eegama - akkan yaadutti gareen kunneen kan ni taasisu.
Tilmaama Laawroo: 1-1
Tilmaammii Seenaa: 0-1
DILBATA
Weesti Biroomiifi Maanchisteer Utd (05:15 wb)
Ogganaan haaraan Weesti Biroom Alaan Paardiwu ammayyu injifannoo isaanii isa jalqabaa eegataa jiru.
Dilbata dhufu dirre ofiirratti waan taphataniif caalaa itti mudduun taphatu - Yunayitidiif waanti mijataan yeroo ulaa argatan aleelu.
Tilmaama Laawroo: 0-2
Tilmaama Seenaa: 0-1
Boornmaawuziifi Liiverpuul (7:30wb)
Liiverpuul taphoota Everteniifi Weesti Biroom waliin godhe keessatti qabxiilee qabu waan gateef isaaf torbee gadhee ture.
Boornimaawuzilleen haala rakkisaa keessa turan, raawwii isaan agarsiisaa turan baayyee gadi aanaadha.
Haala kamiiniyyu taphni kun Liiverpuuliif tapha sirriidha, sababiinsaas Boornimaawuzi gadi hin taa'an. Gara warrii Diimolee kanatti ka'aachuu malu; kunimmoo garee Kilooppiif akka qabxii argatan taasisa.
Tilmaama Laawroo: 0-2
Tilmaama Seenaa: 0-1
Wiixata
Everteniifi Siwaansii (11:00wb)
Everten garee qabxii olaanaa qaban keessa kan jiru wayita ta'u Siwaansiin ammallee wal'aansoorra jira.
Waaynii Ruuniin wayita akka gaariitti Toofeef taphatu arguun gudda namatti tola. Taphataa cimaan Siwaansii kan ta'e Gylfii Siguurdsanis akkuma isaa durii fakkaata..
Tilmaama Laawroo: 2-0
Tilmaama Seenaa: 0-1ata


text:
(Oromedia, 12 Sadaasa 2013) Ayyaana FDG bara 2013, Canada, Torontotti kabajame irratti karaa toora skype sududaan dhiyaatanii ibsa kallattii haala ABOn keessa darbee fi yeroo ammaa keessatti argamu kan kennan Hayyuduree ABO, Jaal Daawud Ibsa, ABOn duula badiinsaa itti aggaammatame karaa hedduu ofirraa qolachuun qabsoo hidhannoo fi diplomaasii jijjiirraa hundee fidu gaggeessuutti akka jiru yaadachiisaniiru.
Keessayyuu, baroota 1990moota keessa duulli itti baname kan sadarkaa olaanaatti jireenya dhaabichaa qormaata keessa galche ta’uu kan ibsan Jaal Daawud, haleellaa fi shiroota sadarkaa addunyaatti ABO dhabamsiisuuf itti baname ofirraa deebisuun qabsoo of-ittisuu irraa gara jijjiirraa fiduutti tarkaanfachaa akka jiru illee hirmaatotaaf mirkaneessanii jiru.


text:
Guyyaa hara’aa ganama konkolataan humna waraanaa Mootummaa Itoophiyaa magaalaa Caanqaa irraa gara magaalaaa Haroo Sabbuutti waraana feetee deemaa jirtu galagaluun, loltoonni mootummaa afur du’aniiru jedhameera. Looltooni lama immoo miidhaa hamaan akka irra gaheedha odeeffanoon bakka sanaa dhufaa jiru kan muli’isu.
Erga balaan konkolaata kun ga’ee booda, loltooni miidhaman gara Hospitaala Dambidoollootti hiliikooptaraan geefamaniiru.
Ji’a tokko dura Magaalaan Caanqaa irratti loltoonni mootummaa Oromoota sadii(3) ajjeesuun niyaadatama. Loltoonni kun osoo isaan ijoollee Oromoo adamsanii ajjeesuuf kaatanii waaqani isaan dura goree balaa kanaaf isaan saaxileera. Ooltee bulti malee gumaan ijoollee oromoo akkanatti hinhaftu..waaqaanis namaanis nideebi’a.


text:
Tulluu Caalii
YAADACHIISA: – Abbootiin qabeenyaa Oromoo gaaffii tokko malee (by default) deggertoota qabsoo bilisummaa fi dimokraasii saba Oromoo ti. Qabsoon bilisummaa Oromoos alagaa biyya Oromoo humnaan qabatee saamaa fi hacuucaa jiru irratti xiyyeeffata malee abbootii qabeenyaa Oromoo hin diineffatu. Dureeyyiin Oromoo alagaan biyya isaanii Oromiyaa humnaan qabatee lafaa fi lafee Oromoo qorqaa jiraachuun isaan quuqa. Hedduun isaanii alagaa qabeenya Oromoo fi Oromiyaa ujummoo itti kaa’ee xuuxaa jiru of- irra calaasuuf qabsoo ummati Oromoo mirga abbaa biyyummaa ofiif adeemsisu keessatti wareegama ulfaataa baasaniiru. Wayyaaanoti Tigraayi abbootii qabeenyaa Oromoo sab-boontota ta’an garii shira adda addaan dhabamsiisaniiru. Ambo keessatti abbaa qabeenyaa beekamaa obbo Daraaraa Kafanii, Gimbii keessatti Issaayaas (Diimee) fi bakkoota biroottis dureeyyii Oromoo itti dhukaasanii ajjeesan. Abbootii qabeenyaa Oromoo hedduu isaanii sababa adda addaa itti funaananii qabeenya isaanii dhaaluun ykn kasaarsuun daldala ala taasisan. Kaan doorsisanii akka isaan qabeenya isaanii dirree irratti dhiisanii ykn facaasanii biyyaa baqatan taasisan.
Akkasumas beekaas ta’e wallaalaan, ykn doorsisa alagaa sodaachuun abbootiin qabeenyaa Oromoo Wayyaanee tumsan darbee darbee hin dhibamne. Kun sabaa ofii miidhuu qofa utuu hin taanee harka ofiin alagaa of irratti goobsuun dogoggora seenaa raawwachuu dha. As irratti wanni hubatamuu qabu dureessi ykn abbaan qabeenyaa Oromoo hiree argatee qabeenya mul’ataa horate eenyu iyyuu deemee deemee hireen isa eeggatu shira wayyaaneetiin hojii ala taasifamuu fi qabeenyi isaa faca’uu dha. Lammiin Oromoo sirna Wayyaanee jalatti qabeenya horuuf iyyuu hireen isaa dhiphaa dha. Namni Oromoo qabeenya guddaa qaba jedhamu lakkoobsaan xiqqaa dha. Lammiin Oromoo qabeenya wayyaa horate siyaasa Wayyaanee illee yoo deggere qabeenya isaa irraatti mirga guutuu hin qabu. Bilisummaa hin qabu, qabeenyi isaa wabii hin qabu. Kanaaf dureeyyiin Oromoo dhiibbaa fi doorsisa sirna Wayyaaneef utuu hin jilbeenfatin qabsoo saba isaanii bira dhaabbachuutu irraa eegama. Dhimma adda addaaf buusii maallaqaa Wayyaaneen umurii bittaa ishee dheereffachuuf gaafattu kennuu diduu, gibra baasuu diduu fi kkf raawwachuun warraaqsa bilisummaa Oromoo deemaa jiru keessatti qooda fudhachuutu irraa eegama. Qabsoo bilisummaa fi dimokraasii saba Oromoo deggeruuf dirqama seenaatu isaan irra jira Qabsoo bilisummaa (Liberation Struggle) fi Warraaqsa Domocrasii (Democratic Revolution) adeemsifamu tokko keessatti dureeyyiin biyyaa (National bourgeois or merchant class) gaaffii tokko malee (by default) deggertoota qabsoo ykn warraaqsa sanaa ti. Biyyaa fi ummata ofii ni jaallatu. Kun waanuma seenaa qabsoo bilisummaa ummatoota addunyaa keessatti beekamu dha. Dureeyyiin alagaa, koloneeffattooti, biyya ykn saba tokko humnaan cabsanii kan qabataniif akeeki isaanii biyya humnaan qabatan sana keessaa qabeenya uumamaa dheedhii(raw materials) guurrachuu, maqaa investment dhaan qonnaan bulaa abbaa biyyaa buqqisanii qonna daldalaa(commercial farm) babal’ifachuu , dhaabbattoota maallaqaa akka Baankii dhuunfachuu, Industrii fi warshaa ijaarrachuu fi empaayera daldalaa diriirfachuun saamicha daangaa hin qabne geggeesuu dha. Uummata koloneeffatan sana abbootii qabeenyaa uummata sana keessaa dhalatan warra abbaa biyyaa osoo hin hambisin hunda qabeenya isaanii fi qabeenya biyya isaanii saamu, isaan hacuucu, ykn gadi qabu. Kanaaf abbootiin qabeenyaa warri abbaa biyyaa alagaa biyya isaanii weerare of irraa kaasuuf murnoota hawwasaa qabsoo keessatti qooda fudhatan keessaa tokko dha. Inumaahuu warra shira alagaatti dafanii dammaqanii fi irratti qabsaa’an keessaa warra duraa keessatti argamu.
Waayyaanti Tigraayi gaafa aangoo qabatan Oromoo ilaalchisanii imaammata ifaa isaan lafa kaawwatan keessaa tokko hoogganoota, sab-boontota, beektotaa fi abbootii qabeenyaa Oromoo dhabamsiisuu kan jedhu dha. Kanas barruu isaanii Hizbaawwii Adaraa jedhu keessatti ifatti mul’isan. Hawaasa Orormoo keessaa kanneen beekumsaa fi qabeenyaa qaban, nu dura dhaabbachuu danda’u jedhan, dhabamsiisuu karoorfatan. Hawaasa Oromoo hiyyoomsanii harka kennachiisuu fi hooggana dhabsiisanii bara baraan bituuf imaammata ifaa lafaa qabu.
Kanaaf qabsaawotaa fi ummati Oromoo abbootiin qabnyaa Oromoo deggertoota qabsoo bilisummaa Oromoo ti jedhanii amanu. Qabsoon bilisummaa Oromoos abbootii qabeenyaa Oromoo irratti kan xiyyeeffatu miti. Waan ta’eef hundinuu kana irratti hubannaa tokkoon socho’uun barbaachisaa dha. Kanuma wal yaadachiisuuf.
Galatoomaa


text:
Posted: Waxabajjii/June 21, 2014 · Finfinne Tribune |
(Photo: File)
Humni Addaa WBO Miseensota Koree Basaasota Wayyaanee Baha Shawaa Keessatti Iccitiidhaan Ijaaramuun Barattoota Oromoo Milishuu (Abdii) Mallasaa fi Bilisummaa Lammii dabalatee ilmaan Oromoo ajjeesisuu, hiisisuu fi yakki adda addaa akka irratti raawwatamu ajaja dabarsaa turan irratti tarkaanfii boonsaa fudhateen 3 ajjeese.
Waxabajjii 19, 2014 Humni Addaa WBO miseensota Koree basaasota wayyaanee namoota 15 of jalaa qabu iccitiidhaan ijaaramuun Baha Shawaa (Adaamaa, Bushooftuu, Mojoo, Hoolancitii) fi manneen barnootaa godinicha keessa jiran keessatti barattoota Oromoo fi sabboontota Oromoo basaasuun akka ajjeefaman, hidhamanii fi dararaman hoggana kennaa turan galgala keessaa sa’aa 8:25 irratti tarkaanfii magaalaa Hoolancitii keessatti basaasota korichaa kan damee Adaamaa walgahii dhoksaa geggeeffataa turan irratti fudhateen 3 battalumatti ajjeesuun gumaa barattoota Oromoo Milishuu Mallasaa fi Bilisummaa Lammii Caamsaa 16, 2014 magaalaa Adaamaa keessatti koree kanaan ajjeefamanii baasuu isaa oduun SBO dhaqqabe mirkaneesseera.
Barreessaan koree basaasota wayyaanee kan damee Adaamaa Tigirtichi Mazgabuu jedhamu kan dhiiga ilmaan Oromootiin dhihoo duroomee konkolaataa fe’umsaa 3 as kaluu kana bitate kanneen ajjeefaman keessatti akka argamus Humni Addaa WBO tarkaanfii kana fudhate beeksiseera.
Koreen basaasota wayyaanee Baha Shawaa keessatti barattootaa fi sabboontota Oromoo ajjeesisuu fi hiisisuuf dhaabbate namoota 15 of jalatti hammatee kun Tigirticha Kolonel Kibra-qaal jedhamuun kan hoogganamu yeroo ta’u, miseensotni koree kanaas Tigrootaa fi Amaarota Afaan Oromoo dubbatan akka ta’e oduun kun ni hubachiisa.
Basaasotni wayyaanee tarkaanfiin irratti fudhatame kun bakki isaan itti ajjeefaman magaalaa Hoolancitiitti kan argamu mana walitti qabaa koree basaasota wayyaanee kan damee Adaamaa Abbittii Kiflee jedhamuutti oggaa ta’u, Abbittii Kiflee walgahii dhoksaa kana irra turee yeroof tarkaanfii kana jalaa kan miliqe ta’us, yeroo isaa eeggatee kan hin oolleef ta’uu Humni Addaa WBO tarkaanfii kana fudhate hubachiiseera. Dubartiin deggertuu sirna wayyaanee taate basaasota wayyaanee dhiiga ilmaan Oromoo dhugan kanaaf ittisa ta’uuf yaalte tokkos tarkaanfii kanaan akka madoofte gabaafameera.
Koreen basaasota wayyaanee kan damee Adaamaa afran (4)n magaalaa Adaamaa keessaa ba’anii walgahii isaanii dhoksaan magaalaa Hoolancitiitti geggeeffachuuf murteeffatanis hordoffii fi tarkaanfii Humna Addaa WBO jalaa miliquu akka hin danda’in oduun SBO dhaqqabe kun ifa godha.
Mootummaan wayyaanee tarkaanfii Humni Addaa WBO qaamota basaasaa isaa irratti fudhate kanatti rifatuun sa’aa tarkaanfiin kun fudhatamee qabee karaa Adaamaa irraa Hoolancitii, Matahaaraa irraa Awaash geessu cufuudhaan sakattaa geggeessuu irratti argama.
Tarkaanfiin humnoota diinaa fi lekkeelee isaa kanneen ummataa fi barattoota keenya irratti yakkoota adda addaa hojjetanii fi gufuu QBO ta’an irratti fudhatamu bakka marattuu babal’atee ciminaan kan itti fufu ta’uu WBOn beeksisee jira.


text:
Oromiyaa keessatti barnooti Afaan ofiin haga kutaa meeqaatti kennamuu akka qabu uummatatu murtii kenne, kan jedhan Biroo barnoota Oromiyatti,gaggeessaa deemsa hojii, odeefanno fi qunnamtii uummataa, Obbo Kaasaahuun Degefuu, inumaayyuu yeroo ammaa immo uummanni hanga kutaa kudhaniitti gutummaan Afaan Oromoon akka barsiifnuuf nu gaafataa jira, jedhan. Baratoota waggaa afuriif gutummaa barnootaa Afaan Ingliziin barataa turanii fi kanneen wagga lama qofaaf afaan kanaan baratan, qormaata biyoleessaa wal fakkaataa ykn tokkoof tessisuun rakkoo hin qabu, ka jedhan Obbo Kaasaahuun, yaada isaa duraanuu Afaan ofiin waan qabaniif rakkoo hin uumu jedhu.
Dandeettii walii-galaa barsisootaa keessattu ka barsiisota Afaan Ingliziin barsisanii daran jajjabeessuuf irratti hojjatamaa akka jirutti ibsan.Ta’uus garu, jedhu Obbo Kaasaahuun, hanqinni jira isa jedhu hin fudhannu, dandeettiin baratoota keenyaa hanga yaadamee ga’uu hin dandeenye jechu wayya, hanqina jechuun qabxii karoorfameen gad argachu dha jechuun falman.
Gama biraan immoo barattoota manneen barnootaa sadarkaa lammaffaa keessaa qabnuu walakkaa miliyoona ta’an Afaan ingliziin jajjabeessanii barsisuuf humnaa fi dandeetti biyyi guddataa jirtu tokko qabduun baayyee rakkisaa dha, jedhan Obbo Kaasaahun. Baratonni Oromoo Afaan hojii mootummaaa Federaalaa sirriitti waan hin beekneef, Afaan Oromoo akka Afaan hojii Federaalaa lammaffaatti fudhachuun hin gargaaru? isa jedhuuf innis irratti hojjatamaa jira, ammaaf garuu yeroon isaa hin geenye jedhan.
Waluumaa gala qulqullinni barnootaa foyyaa’uu qaba, yaadni jedhu kun Oromiyaa keessatti qofa otoo hin taanee, gutummaa biyyatti keessattis, ajandaa iddoo duraa qabatee jitu ta’uu ibsanii jiru. Guutummaa gaaffi fi deebii kanaa MP3 kutaa kutaan tuqudhaan dhaggeefadhaa. Imaammanni barnootaa kun jalqabaf yeroo hojii irra oole ministeera barnootaa Itiyoophiyaa kan turan Obbo Ibsaa Guutamaa maal jedhu? Roobii dhiyeessina.


text:
Haalli nagaa fi nageenya biyyoota tokko tokkoo yaaddessaa ta’uun itti fufeera jechuu dhaan dura taa’aan komishina gamtaa Afriikaa dubbataniiru.
Kunis ta’ee ardittii keessa haalli abdachiisaan jiraachuu dura taa’aan gamtichaa Musaa Faakii sirna baniinsa gumii kanaa irratti beeksisaniiru.
Sirna banamuu gumii kanaa irratti haasaa kan dhageessisan ka biroon, prezidaantii bulchiinsa Faalisxiin Muhaammud Abbaas, Isaael waliin nagaa buusuuf yaadi araaraa prezidaant Traampiin kenname abdachiisaa dha jedhan komiishinichi.
Har’a galma wal ga’ii Finfinnee jiru keessatti kan jalqabame gumiin hoogganoota gamtaa Afriikaa akkuma baratame hojiiwwan baatilee darbanii, milkaa’inaa fi yaaddoon jiru kan irratti mari’atame ture.
Kanneen haasaa dhageessian keessaa dura taa’aan komishina gamtaa Afriikaa Musaa Faakii haasaa isaanii nama afaan hiikuun akka tuqanitti haala yaaddessaa hanga tokko keessaa biyyoota hanga tokko keessatti kan mul’atu walitti bu’iinsaa fi muddamsuu jiru.
Dhimmi nagaa fi nageenyaa akkaan yaaddessaa ta’uu itti fufaniiru. Sudaan kibbaa, Somaaliyaa, Liibiyaa fi haalli Republikii Afriikaa waaltaa keessaa, hariiroo muddamni itti heddummaate kan Jibuutii fi Eertraa gidduu, Maalii biyya shororkeessummaan keessa jiru keessatti walii galtee nageenyaa hojii irra oolchuuf haala rakkisaa uumame, Republikii demikraatawaa Koongoo, Burundii fi Giinii Bisaawoo kan fakkaatan biyyoota Afriikaa keessa kan jiru haalli Polotiikaa haala yaddessaa jiru sirriitti ibsu jedhan.
Haala walitti bu’iinsaa fi muddiinsaa akkasiif gama furmaata kennutiin biyyoonni naannoo jiran qooda gama isaanii ba’uun haala danda’amu irratti fuuleffatamuu akka qabu dura taa’aan komiishinichaa dubbataniiru.


text:
Dhaamsa Naaf Dabarsi!
Eenyuun akka taatan wal gaggaafattanii
Dhiiga tokko ta’uu keessan hubattanii
Dhugaan akka hawwaalamte waliin agartanii
Waanjoo gabroomfattuu baachuu jibbitanii
Kaayyoo keessan
Yaada tokkoon ka’uuf waliif kakattanii
Haqa keenya haa barbaadnu!jettanii kaatanii
"Yoo hin bilisoomnus ta’e haa duunu!" jettanii
Murtee isa
Jiruu fi jireenya keessan duubatti dhiistanii
Lubbuu keessan qaalii osoo jaallattanii
Walii galtee tokkoon qabsoof bobbaatanii
Bu’aa bahii baayyi’ee keessa dabartanii
Beela’aa dheebochaa heddu dhamaatanii
Akka carraa taanaan diina harka buutanii?
Nuti dhiigaan tokko adda hin baanu!jettanii
Gaaffiin inni
Fakkeenya seena qabeessa egereef keessanii
Waadaa waliif galtan guutummaatti eegdanii
Wayyoo anaa nyaatuu! jaallan koo dhumtanii?
Waadaa keessan eeguun wal boraafattanii?
Ammas haa dhalatu Gootni akka keessanii!
Maaloo ya Simbirroo mee koottu barrisii
Waantan sitti himadhu sirriin na caqasii
Jaallan keenyaa sanaaf dhaamsa naaf dabarsi
Bakka itti kufan maratti Daraaraa facaasi
Iddoo dhiiga isaanii irra marga jiidhaa buusi
Kabajan isaaniif qabu haalaan hubachiisi
Guddina qabsichaas sirriitti itti odeessi
Bu’aa dhiiga isaanii ta’uu isaa yaadachiisi.
Warra lubbuun jiran bira hoo naaf deemtaa?
Manguddoota kenyaaf galata geessitaa?
"Umirii dheeradhaa!" jettee itti naaf dhaamtaa?
Bilisummaa hawwitan ijaan argaa! jettaa?
Bakka mana hidhaa
Firan arguuf yaadu dhaqxee naaf dubbistaa?
Haala keessa jiran sirriin naaf hubattaa?
Karaa isaan darban beektee faana dhooftaa?
Iddoo itti dhoksaman ol lixxee gaafattaa?
"Isin waliin jirraa jabaadhaa!" ittiin jettaa?
Qab-saahota hundumaa barbaaddee argitaa ?
Bakka jiran maratti naaf jajjabeessitaa ?
"Wal arguudhaaf jirra!" jettee abdachiistaa?
Egaa si hin tursiisu karaa fagoo adeemtaa
Gootichaa fi Gootittii arguudhaaf hawwitaa
Kanumaaf garaan koo haalaan si jaallataa
Beenu jajjabduu koo atuu itti beektaa
Dhaamsa isaan biraas deebitee natti himtaa
Atis boruu keetiif Seenaa galmeessataa
Galata kee guddaas ana biraa fudhatta.
*************


text:
Damee Boruu Irraa
Haayile Selaaseen Mo’aa Lenca Yihuundaa Mootii moototaa kan Waaqayyon muude godhee of dhiyeessaa ture. Haxxummaa kana keessaa bu’ura dubbii guddaa lamatu jira. Inni duraa kan Waaqayyo muude namni xuqquu hin danda’u yaada jedhuuf kan xiyyeefatame dha. Inni lamaffaa Lunca Yihuudaa yaroo jedhu an isin keessaa iyyuu hin dhalanne, isin bituuf ergamaa Waaqayyoo waanan taheef na sodaachuu fi na kabajuu qabduu dha. Kunis uummata bitaa jiru irratti humna aangoo akka kennuuf kan tilmaame dha . Kana irratti Haayile Selaaseen ofumaanuu an jedhee of hin waamu. Yaroo hundaa nuyi jedhee of waama. Maal jechuu isaati? Tokkoo isa inni lamaffaa eenyuu? Waaqa isa muude jechuu isaati laata? Jechi isaa kun mala guddaa of keessaa akka qabu ni agarra.Mootonni Habashaa haxxummaa fi malaamaltummaan akkataa itti uummata cabsuu fi bituu danda’an wal duraa booda wal irraa barachaa, wal dhaalaa amma guyyaa har’aa gahanii jiru. Malaamaltummaan tokkoof hojjete isa biraa hin hojjetu. Inni Itti aanu immoo haxxumaa biraan as bahuu qaba.
Amma fedhe iyyuu uummatni Ormoo haa saamamu, haa cunqursamu , haa tuffatamuu, haa dhiitamu malee aadaa fi hooda isaa qabatee jira. Jaarsaa fi jartiin, ayyaantun, Sheekni, lubni Oromoo uummata isaanii birati dhageetii fi ulfina guddaa qabu. Isaan utuu jiranii waan aadaa Oromoo keessatti safuu fi laguu tahe hojjechuun yakka. Uummatni isaanii mootummaa caalaa isaan dhaga’a. Yaroo Motummaan Haayilee Selaasee duloomee kufuuf jedhu gara dhuma bara kudha sagaliif jaatamaa keessa, jireenyi hedduu mi’a tahe. Qareen heerumuu dhabde. Qeerroon fudhuu dadhabe. Hattuun biyyaa saamuu hojii godhate. Shiftaan biyya goole.
Mootummaan Haayile Selaasee shiftaa wajjin biyya saamuu malee nageenya uummata eeguufis tahe eegsisuuf dandeettii fi fedhii hin qabu. Manguddonni bakka fagoo irraa walitti yaa’anii seera bulmaataa tumatan. Kurmi ala bule. Gaahilli ni lalse. Nageenyi ni bu’e. Kana malee bara roobni bade uummatni walitti dhufee gamtaan Waaqa kadhata. Roobni isaa akka dhufe kan hin beekamne hin roobaaf. Akkuma kana yoo dhukubni hamaan dhufe yaa Waaqayo dhukkuba hammaa kan nu bira dabarsi jedhani garaa qulqulluun gamtaan kadhatanii dhageessifatu.
Mootummaan Haayile Selaase bartoota ajjeeseera. Bartoota mana hidhaa keessatti dareera. Naamoota Orommo waraa uummata isanii dhukbsatan hidhuu fi ajjeessuu hin dhifne.Haa tahu malee utuu rasaani tokko illee hin dhuka’iin fincila uummatni kufe. Yaroo sanatti warri waraanaa aangoo qabachuu fala dha’uu jalqaban. Tooftaan duraa gaaffii nama hundaa kan tahe lafa qotatee bulaaf kennu dha. Inni lamaffaa Waaqayyoottu na muude jechuun akka hin baafne waan hubataniif idoyologii komuniziim ergifachuu filatan. Waa’een lafaa mormii guddaa jiru qabannese amma humna horatani itti gargaramanii jiru. Idoyologii komuniziim garuu meshaa guddaa ittiin aadaa, hoodaa fi amantii uummataa balleessan taheef jira. Jartii fi jaarsi, ayyaantuun, Sheekni fi lubni dhageetii dhaban. Safuu fi laguunkan uummata keenyaf hundee jiruu fi jireenyaa tahe ni bade. Obboleessi obboleessa irratti ka’e. Ilmi abba irratti ka’e. Intalli haadha irratti kaate. Lammiin wal irratti du’u wal irratti bobba’e. Olaan olaa irratti ka’e. Namni Oromoo akka wal hin ammanne, akka waliin hin dhaabbanne akka wal shakkuu godhan. Jabeenya uummatni keenya kan tahe safuu fi laguun dhibamuun tokkummaan uumata keenyaa akka diigamu godhe. Ummatni keenya waaqa irraa fagachaa deeme. Yaroo kana Waaqayyo illee akka nu irraa ilaalu mamuu hin qabnu.Dargiin ijoollee eenyumaa ishee iyyuu hin barrennetti kilaashinkoov kennee akka uummata salphisaanii fi mootummaa isaa tiksaniif dabbaloota uummta keessa facaase.
Waan Yaroo sana tahe keessa fakkeenyaaf obboleessi guddaan baratee hojii bankii argate. Abbaa fi haatii isaanii waan irraa du’aniif obboleessa isaa qixxisuu fidee mana isaa ka’ee barsiisaa jira. Obboleessi quxxisuun gaafa dabballee tahee qawwee Dargii irraa fudhatee dhufu bakka sireera ciisutti obboleessa isaa hanga rasaasan tumee ajjesse. Baga haati isaanii lubbuun hin jiraatiin nama jechisiisa. Lachuu du’a. Isa kamiif boosi.Fakkeenya biraa ilmi dura taa’aa waldaa qotee bulaa tahe . Biyya ni hunkure,ni jeeqqe. Dardara hundaa milishaa Dargiif humnan ergee ficisiise. Durii gibiraa horii baafna, amma garuu ijoollee keenaan baasaa jirra jedhee uummatni ni gunguma.Aaangoo daangaa hin qabne waan ofii kenne jiruuf namni itti dubbatu hin jiru. Abbaan isa dhashe dakkaa baatee ,mila tokkoon dhaabbatee maloo yaa ilma koo an dullome meeshaa qonnaa kana baadhee fagoo deemuu hin danda’u hojii waloo kana keessa na baasii jedhe kadhate. Gaafan an du’e baata jedhe abbaa isaa nama keessatti qaanese jennan abbaan manatti deebi’ee funyoon morma of hudhee of ajjeesse. Erga Dargiin kufee waan uummatni isa xireefateef innis akkuma abba isaa of fanniise. Seenaan kana fakkaatu meeqatu jira?. Hammeenyi kun hunduu isaa dhufaa? Seeraa fi heerri bulmaataa uumatni keenya waloon qabu baduutu kana hundaa fide.
Daballoonni Dargii gaaffii tokko malee nama hidhuu fi ajjeessuuf mirga qabu. Aabbaa mana hidhanii yookan ajjeessanii hadha mana isaa wajjin ciisu. Qabeenya namaa samu. Durba qarree humnaan gudeedu. Nama balleessuu barbaadan irrtti olola sobaa oofu. Kan danda’e baqaatee biyyaa bahe ,inni kaan ajjeessamee karaa irratti darbame . Kan hafe mana hidhaa keessatti waxxalamee torturuu fi du’uu malee ayyaana biraa hin turre. Dhiiga qulqulluu dhangala’e hundaa Waaqayyo qofti haa yaadatu jennee bira darbuu malee waan goonu hin jiru.
Hammeenya mootota Habashaa ibsuuf kitaaba mataa isaa danda’e waa’ee tokko tokkoo isaanii bareessuun ni barbaachisa. Isa kana bartoota seenaa qortaniif yoon dhiisii darbe garii natti fakkaata. Yaadni koo kamitu nuuf wayyaadha jechufis miti. Diinni diina. Diinni wayyaa’aa hin qabu. Mootummaan Darii maqaa idolojii komunizmiin Safuu fi laguuuummata Oromoo diiguun amma har’aa diina caalaa uummatni keenya wal irratti bobaa’uuf sababa tahee jira. Ijaarsonni Oromoo ni diigamu. Haawasni Oromoo bakka hundatti ni faca’a. Waldaan amantiis hammaccamaa jira. Kana hundaaf itti gaafatama kan qabu dhaloota Dargii jalatti diigaa barate. Dhiphuun uummata isaanii itti hin dhaga’amuu. Inni diinni saba isaanii lafaa irraa dugugaa jiru itti hin mul’atu. Maaliif yoo jenne? isaanis isuma har’a motummaan TPLF uummata Oromoo irratti hojjechaa jiru uummata Oromoo irratti waan hojjechaa turaniif isaaniif waan haaraa miti.
TPLF Waaqayyoon muudamuu fi idoyolojii komunizimii akka hin hojjenne waan argiteef tooftaa haaraa malattee dhufte. Warra saba isaaf dhima hin qabne harcaatuu Dargii walitti qabdee OPDO bixxilachuudhaan mootumaa bifaan haaraa tahe dhaabbachuu dha. Mootummaan kun ‘mootummaa federalaa’ kan uummatni fedhiin waliin jiraatuu fi ofiin of bulchuu dha jedhame. Fakkeessanii ittiin uummata burjaajjessan malee kan aangoo murteessaa qabu TPLF duwwaa dha. OPDO ergamtuu dantaa TPLF eeguu dhaabbate malee uummata Oromoo waan gargaaru tokko illee hojjechuuf akeeka hin qabdu. Maqaaf garuu uummatni Oromoo of bulchaa jira jedhanii gowwomsuuf yaroof ni hojjeta. Utuu uummatni Oromoo kan of bulchu tahee maaliif qabeenyi uummata keenyaa halkanii fi guyyaa saamama? Maaliif ilmaan Oromoo lafa isaanii irraa buqa’anii halagaaf laatama? Yaroo waraanni Agaazii jaarsa, jartii, daa’imanii fi dubartii ulfaa ajjeessuu seerrii fi heerri OPDO eessa jira? Yaroo beektonni, baratonni , barsiisonni, qutee bulaa fi hoojettaan Oromoo kumaatan mana hidhaatti guramuu fi bakka buuteen isaa dhabamuu OPDOn uummata Oromoof maal gochaan jira jechuuf?
Warri ishee bixxileef haalaa ittiin uummata keenya saamanii fi fixxan mijjeessaf jirtu ifatti agarra. Namni OPDO keessa jiru hunduu lukkee diinatti jechuun hin danda’amu. Warra ijaarsa kanaaf mataa tahanii dhiiga ilmaan Oromoo dhangalaasaa fi dhangalaasissaa jiran diina isa duraa kan tahe TPLF irraa kan adda isaan baasu hin jiru. Warra kana qabsoon uummata Oromoo akkuma TPLF akkekkachuu qaba. Caalaa iyyuu eenyummaa ilmaan Oromoo kan beeku warra kana waan taheef hammenyi isaan godhan salphaatti kan ilaalamuu danda’u miti.
Dhaloota Qubee keessaa Qeerroon Bilisumma Oromoo Dhalchuun Waaqayyoo uummata keenyaaf araaramuuf fedhii akka qabu agarsiisa. Ayyaantonni, Sheekonni, luboonni fi manguddoonni keenya bakka jiran maratti uummata Oromoof kadhannaa guddaa gochuun ni barbaachisa. Uummatni keenyas fuula isaa gara Waaqatti deebisuu qaba. Safuu fi laguun uummata Oromoo jidduutti akka deebi’ee lalisu hawwuu duwwa utuu hin taane hojiin agarsiisuu qabna. Yoo waan nagaa hojjechuu dadhabne warra hojjechaa jiraniif nagaa kennuu wayya. Yoo harka wal qabnee gara fuula duraa tarkaanfachuu dadhabne boodatti wal harkisuu haa dhiifnu. Guyyaan dhiphuu kun darbee wal nuu hubachiisuuf jiraata. Yaroo har’a diinni uummata keenya waloon lafa irraa dugugaa jiru kanatti nama Oromoo fi ijaarsa Oromoo irratti olola oofuun yakka guddaa dha.
Qootiyyoon dhalee, dhakaan daraare jennee waan dhugaa hin taane irratti yaroo keenya balleessuun walaallumaa dha. Galatni Qeerroo Bilisummaa Oromoof haa tahuu malee guyyaa olola sobaan wal diignu bira tarkaafne jirra. Bara dheeraaf guyyaa ilmaan Orommo dhugaan dhugaaf waliin dhaabbatan arguuf hawwii guddaan qaba. Qeeroo bilisummaa Oromoo dhalachuu arguun abjuun koo naaf hiikamee fi hawwin koos naaf guutee jira. Galatni Waaqayyoof haa tahu. Guyyaa kuufatii TPLF gabaabsuu fi dhumaatii uummata keenya xiqqeessuuf karaa dandeenyu maraan Qeerroo Bilisummaa Oromoo wajjin dhaabbchuun filmaata biraa kan hin qabne.
Injifannoo Uummatoof!
Oromiyaan Ni Bilisoomti!


text:
Biyyi dureeyyiin addunyaa tanaa guddinnaan lafaa bira dabranii ji’a irratti waa ijaarrachuuf falachuutti jiran, gama Ispoortiitiilleen waan woma duruu aadaan qaban jabeeffatanii fagaachuutti jiran.
Ispoortii biyya alaatti fardaan hojjatan keessaa garii fiigicha karaa dheeraa, waan ulfaattuu harkisuu, fardaa lafa maraamartoo irra marsanii waliin dorgomuu faa.Yabbii lammachaa dhoqqoba keessaa gussanii akka abbaan fardas sekondii jaha keessatti miila walitti hidhee fardatti deebi’u tolchanii wal dorgomsiisuu fi ta akkanaa hedduuti jira.
Fardii naannolee Oromiyaa tokko tokkotti akka horii dhaanee ykn geejjiba bisaan ittiin fi qoraan ittiin dhaqanii dhaqatan tahee duddii luluqqahuutti jira.Naannoo tokko tokkotti ammoo fuudha, awwaala, gammachuu fi waan akka akkaa ittiin tolfatan.
Akka Obbo Solomoon Alamuu, gaazexeessaan TV Itoophiyaa Sagantaa Afaan Oromoo ka durii Finfinnee irraa jedhanitt naannoo Shawaa keessaa dorgommii fardaa hedduutti jira.“Farda yaabbatanii gussanii uleen dudda keessa wal waraanuu fa’a. Kaan ni baqataa, kaan ammoo fiigee, dandahu jalaa baha dadhabu ammoo ni waraanama,” jedha.Seera bulmaata Gadaa Oromoo keessatti seera ittiin farda ulfinna guddaan eeganti jira. Akka obbo Kumaa Huseen, as Amerikaa Merilaand irraa jedhanitti ammoo naannoo Baaleetti fardaan fuudha dhaqan, yoo fuudha dhaqan akka fardi harka isaa lamaan ol fudhatee ispoortii hojjatu tolchanii laaluun gammachuu guddoo.
“Yoo innii harka oli fudhatu dubartiin ilil jetti….Fardii dargageessaan tola, dargaggeessilleen fardaan tolaa,” jedhu. Namoonni hedduun akka Oormiyaan gama kanaanilleen dorgommii Ispportii fardaan hojjataniin jabaattee addunyaatti dabalamtu tolchuun ni dandahama" jedhu.Tana tolchuuf maanti tahuu male? Mee waan nu tana irratti mari’anne caqasaa.


text:
(Oromedia, 22 Guraandhala 2012) Qabsoon bilisummaa Oromoo adeemsa darbe keessatti maal fa’aa galmeessee darbe? Galmeen Seenaa QBO har’as akkuma kaleessaatti kanneen qabsicha keessatti seenaa dhaabbataa bara baraan dhaloota boonsu dhiisanii darban galmeessuu isaa itti fufa.
Qabsoon keenya qabsoo Haqaa fi Mirgaa ti; qabsoon keenya qabsoo bilisummaa ti. Qabsoon keenya qabsoo nageenyaa ti; qabsoo finna sabaa fi biyyaa ti; qabsoo jireenyaa fi latiinsa egeree ti; qabsoo alaabaa keenya iddoo kufee kaasuun tarree biyyoota addunyaatti dabalamuu ti. Qabsoo Bilisummaa Oromoo, qabsoo biyyaa fi saba galmee seenaa keessaa haqame deebisanii galmee seenaa addunyaa keessatti gadi-dhaabuu ti!! Kanaaf, lubbuu gootota hedduu itti shidna; lafee jaallan qaqqaalii itti caccabsna; dhiiga sabboontota hedduu itti dhangalaasna. Kun immoo haga galii isaa gahutti, kan itti fufuu dha. Dhaadannoon keenyas, “Qabsaa’aan ni kufa; qabsoon itti fufa!” kan jedhameefis kanuma.
Akkuma seenaa qabsoo irraa hubatamutti, kanneen qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti bu’aa bahii fi hadhaa qabsoo mara danda’anii seenaa sabaa fi biyya boonsu galmeessanii darban, galmee seenaa keessatti kabajaan galmeeffaman; galmee seenaa keessattis kabajaa fi ulfina olaanaan jiraatan! Hunda caalaa immoo, kanneen bara jireenya isaanii kabajaa fi mul’ina alaabaa saba isaaniif wareega baasan, faandhahii dhaloota egeree ta’uun galmee seenaa keessa yaadataman!! Badhaasni Sabboontota akkanaaf kennamus, waan isaan ittiin biyya isaanii boonsan saniin isaanis boonsuu dha. Egaa, Badhaasni Sabboonummaa, badhaasa waan biyyi ofii ittiin boonsanii fi kabachiisaniin kabajamuu dha; akkuma bara jireenya isaanii alaabaa biyyaan kabajamanitti, gaafa awwaala isaanis alaabaa biyyaan dabaalamanii gaggeeffamuu dha. Badhaasni Sabboontoummaas kanuma!!Isaan akkasii gaafa boqotanis, ALAABAA kabajaa dhiigaa fi lafee jaallan qaqqaalliin bakka kufee kaafamee jiraachisameen dabaalamanii gaggeeffamu!!


text:
Xuyyuurii bara 2010 keessaa Beerut,Lebanonitti lafa dhahee nama 90 caalaa fixe akka jecha bulchoota Lebanonitti balleessaa paayleetii Itoophiyaati.Paaylootiin kun akka gabaasa baheeetti qilleensaa fi bubbee hamtuu keessaa xuyyuura oofuun,muuxannoo fi beekumsa dhabiitii.
Xuyyuurii kahee adoo hin turinuu qilleensaa irraa bobahaa bu’e jedhan Boeing 737, nama baatee deemuun garba Meteraniyaan keessatti lafaan dhahee fixe.
Bulchootii Lebanon rakkoo tana paayleetii Itoophiyaatti mormatanillee akka jecha Itoophiyaatti dharaa.
Taatullee akka obbo Teweldee Waldee Maariyaam,Itti Gaafatamaa Daandii Qilleensa Itoophiyaatti dhara.“Gabaasii kun dhara,gabaasii kun ragaa hinqabuu,dubbii mirkanaallee irratti hin hundoomne.”
Bulchootii Lebanon dubbii akka abbaan balleessaa qabe qoratamuu male jedhan lafa irra harkisan,akka caaccabii xuyyuuraa dafee qoratamullee itti hin ariifanne.
Obbo Teferraa Mekonnin,warra balaa xuyyuuraa gama Itoophiyaa qoratu keessaa tokko.
“Bulchootii Lebanon caaccaba kana harka 92 akka qoratamuuyyuu hin goone.”


text:
Muummichi ministeeraa Paakistaan duraanii Nawaz Shariif himannaa malaammaltummaa irratti dhiyaatee jira.
Manni murtii farra malaammaltummaa biyyattii maanguddoo waggaa 67 Shariifn kan himate yakka ilaalcha har’a Islaamabaad keessatti geggeessame irratti ture.
Intalli isaanii Maryam fi soddaan isaanii Mohammed Safdais himatamanii jiran. Maryam Sharif fi Mohammed Safdar mana murtii duratti dhiyaatanii balleessaa kan hin qabaanne ta’uu dubbatan.
Kan haadha warraa isaanii wal’aansa dhibee Kaanseriif geessanii London jiran abukaatoon Shariif bakka isaanii bu’uu dhaan balleessaa hin qaban jedhan.
Maryam Sharif himannaa sana aarii dhaan kan hundee hin qabaanne jechuun morman.
Shariif mana murtii ol aanaa Paakistaniin aangoo irraa kan kaafaman Aduulessa darbe ture.


text:
Ebla 12, 2014: Waamicha Kabajaa Guyyaa Yaadannoo Gootota Oromoo
Posted: Ebla/April 7, 2014
Hawaasni Oromoo Kibba Dhiha Norway (Haugaland) qubannee jirru guyyaa Yaadannoo Gootota Oromoo bara baraan Ebla 15 kabajamu, guyyaa 12.04.2014 kabajuuf qophii goonee jirra.
Hawaasni keenya, akka ijaarsa Hawaasaatti yeroo sadaffaaf guyyaa Yaadannoo Gootota Oromoo kabajuuf jira. Guyyaa Yaadannoo Gootota Oromoo baranaa yeroo Yaadannu kanatti dhaadannoo “Media Oromoo” haa gargaarru jedhuun, Oromoo Media Network gargaaruuf saganteeffannee jirra.
Kaayyoon ijaarsa hawaasa keenyaa, yeroo gaddaa fi gammachuu waliif dirmachuu fi walcina dhaabbachuu, ijoollee keenya afaanii fi aadaa keenya barsiisuudha. Kana malees ummata keenyaaf gumaata adda addaa gochuudha.
Guyyaa Yaadannoo Goototaa yeroo yaadannutti bara 2012 baqattoota Oromoo biyya Libiyaa fi Yemen keessatti rakkataniif maallaqa Norway 25,000, – walitti buufnee ergineef, bara 2013 keessa ammoo dargaggoo Oromoo Gammadoo Jamaal fiilmii Mijuu Haqaa afeerree fiilmicha erga ilaallee booda isa hamichiisuun gumaacha guddaa gooneef. Mudde 2013 ammoo bara 2014 simachuuf qophii goone irratti projektii AFAAN jedhu aadde Toltuu Tufaan hojjetamaa jiru gargaarree jirra.
Haaluma kanaan barana ammoo Oromo Media Network gargaaruuf qophii goonee jirra. Fuuldurallee bifuma walfakkaatuun Mediyaalee Oromoof hojjetan mara hanga humna keenyaa dinagdee fi yaadaan gargaaruu itti fufna. Hojii keenya ilaaluuf yoo barbaaddan facebook “Haugaland Oromo Sosial Forening” jedhu keessa galtanii dohachuu ni dandeessu.
Kanaaf kanneen isiniif mijate hundi guyyaa 12.04 2014 bakka “Haugesund Folk Hjelp” jedhamutti argamuun ayyaana guyyaa Yaadannoo Gootota Oromoo akka waliin kabajnu isin afeerra.
Nagaa waliin
Kanaaf K