text:
OPDO Waliin Marii Geggeessuuf Qabxiilee Sadii Lafa Keenyeerra: KFO
WASHINGTON, DC — (voaafaanoromoo) —-Koreen hoji raawwachiistuu Kongresii Federaalawaa Oromoo wal ga’ii godhateen haala yeroo ilaalchisee dhaabbata dimokraasummaa uummata Oromoo DhDUO waliin qabxiilee ijoo sadii irratti mari’achuuf karoorsuu isaa beeksise.
Qabxileen marii isaanii ka jalqaba kanaa waltajjiin siyaasaa akka bal’atu, miseensonnii fi hoogganoonni paartii kongresii federaalawaa Oromoo akka hiikaman akkasumas filannoon walabaa akka geggeessam ta’uu itti aanaa dura taa’aan paartichaa Mulaatuu Gammachuu ibsanii jiru.
Gama biraan hojjettoonni biirolee naannoo Oromiyaa irraa walitti dhufuu dhaan kan waggoota lama ta’uuf mana hidhaa keessa turan dura taa’aa kongresii federaalawaa Oromoo Dr. Mararaa Guddinaa mana hidhaatii gad dhiisamuu isaaniif gammachuu itti dhaga’ame ibsuuf kaleeassa mana jireenyaa isaanii- tti argamuu dubbatu. Simannaa kana kan qindeessan keessaa abbaa taayitaa geejjiba Oromiyaa irraa obbo Lalisaa Margaa mana Dr. Mararaa dhaquu dhaan ergaa maalii dabarsuu akka barbaadan illee ibsanii jiru.
Hoji-dhaabinsi Hiriirri Mormii Har’a bal’inaan Oromiyaa Keessatti Geggeessame. Madda-Walabuutti Namoota Sadii Tu Ajjeesame
Godinaalee Oromiyaa hedduu keessatti, hidhamtoonni siyaasaa haal-duree tokko malee akka hiikaman gaafachuudhaan, akkasumas, gaaffiilee mormii hedduu kaasuudhaan manneen hojii fi geejjibawwan guutummaatti cufaa ooluu isaanii jiraattoni dubbataa jira.
Manneen hojii mootummaa, manneen barnootaa, suuuqiileen daldalaa, hoteelonni cufaa tahuu isaanii dubbatu – jiraattonni. Magaalaalee akka Buraayyuu, Holotaa, Sabbataa, Galaan, Bishooftuu, Amboo, Sulultaa, Shaashemannee, Jimmaa, Roobee, Gobbaa, Shaambuu, Naqamtee, Dambi-doolloo — akkasumas – godinaalee akka Buunoo Beddellee, Illu-abbaboor, Arsii Lixaa, Harargee Lixaa fi ka biroo keessattis hojii-dhaabinsi mormii kun ka geggeessamaa oole tahuu tu dubbatama.
Hoji-dhaabinsi mormii Oromiyaa keessatti bal’inaan geggeessamuu, bakkawwan tokko tokkotti immoo hiriirawwan geggeessamuu madda Oduu Mootummaa Oromiyaa – OBNf kan ibse – Biiron Bulchiinsaa fi Nageenyaa Oromiyaa immoo, Godinaa Baalee, aanaa Madda_Walaabuutti hiriirtoota mormii fi qaama naga-eegumsaa mootummaa gidduutti walitti-bu’insa uumameen namoonni sadii du’uu dubbatee jira. Guutummaa qophii keenyaa dhaggeeffadhaa.


c: text/html

text:
Bulchiinsa Mootummaa Itiyoophiyaa keessatti naannoo 11faa hundeessuudhaaf sirnii filannoo uummatootaa lixa kibba Itiyoophiyaa taasifame.
Filanichii zoonii 5 fi aanaa addaa tokko keessatti kan taasifamee yemmuu ta’u, naannoo uummatoota kibbaa keessatti bakkewwan filannoon feederaala marsaa 6faan itti hin taasifamnatiis filannoon taasifamuu isaa gabaasa kana irraa beekun danda’ameeraa.
Gama biraatiin Mootummaa naannoo Sidaamaa mootummaa haaraa hundeesudhaan obbo Dastaa leendaamoo prezidaantii taasisee muuduun isaa gabaasaan VOA Yoonataan Zebdiyoos Boongaa irraa gabaaseera.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Koreen to’annaa kun hoogganoota FIIFAA ol’aanoo kana irratti tarkaanfii fudhachuun --- eega abbootiin-alangaa SWITZERLAND – Himannaa yakkaa, ka BALATTER --- bara 2011, PLAATINII-f kaffaltii Miliyoona lamaa baasuu of keessaa qabu dhiheessanii, torban lamaa booda ta’uu isaa ti.
BLATTER – karaa kamiin iyyuu, jaarmayaa kana bakka-bu’uu hin danda’an jedha – FIIFAA-n.
Itti-aanaa Prezidaantiin FIIFAA fi Prezidaantii Kubbaa Miillaa FIIFAA ka ta’an – Lammiin Kaameruun ISSAA HAYAATUU, Prezidaantii FIIFAA ka yeroofii ta’uun akka tajaajijan filatamanii jiran.
Isaa Hayaatuu filatamuun --- eega Koomishinni to’annoo FiiFAA ---Prezidaantii Federeeshinichaa – SEP BILAATER fi bakka isaanii bu’u – jedhamanii kan eegamaa turan – MISHEEL PILAATIINII, baatiilee sadi’iif hojii irraa dhaabuu isaa beeksisee booda.
Isaa Hayaatuu jaarsa ganna 69 bara 1992 jalqabee itti gaafata mtoota FIFA gugurdoo keessaa tokko. Hayaatuun perzdaantii Federeshiini Kubbaa Miilaa Afrikaa(CAF)tahuun hojjachaa jira.
Bulchoota FIFA balleessaa 14 himachaa turan


text:
Uummatni Oromoo Maaliif Bara Baraan du’a Suukanneessa keessumsiisuu Qaba?
Damee Boruu: May 29, 2020
Mootummaa nama nyaataa Wayyaane Uummata Oromoo irraa waggaa lama dura kan buqqisee qabsoo hadhooftuu qaron Qarree fi Qeerroo Oromoon godhaniin akka tahe diinni uummata keenyaa iyyuu haaluu hin danda’u. Qabeenyi guddaan itti barbadaa’ee jira. Marareen ilmaan Oromoo kumaatamaan irratti wareegamaniiru. Injifannoon salphaatti argame hin ture.
Warri qabsoo bilisummaa Uummata Oromoo lubbu isaanii dabarsan hunduu wareegmnii akka jiru huabatanii hiriira isa duraa seenaan. Namni tasa manaa bahee dhaqee du’e hin jiru. Bara lama duraa seenaa Qarree fi Qeerroo Oromoo of duuba deebinee yoo ilaalee harka qullaa madifii fi tankii Wayyaanee dura murannoo guutun dhaabbatanii dhiiga isaanii lolasan agarra. Dhiiga isanii akka lolaa gannaa dhangalaasanii, lafee isaanii caccabsanii Waraana Wayyaane isa amma funyaan isaa gahutti hidhatee jiru Uummata Oromoo irra buqqisan seenaa gootummaa galmeessanii jiru. Injifannoon kun Seenaa gamtaa Uummata Oromoo ti.
Jijjirama kana kan fidhe dhiigaa fi qabsoo ilmaan Oromoo erga tahee har’a maaliif Uummatni Oromoo du’a suukanneessa keessumsiisuu qaba?gaaffiin jedhu gaaffii gubaa dha. Deebiin isaa warri warregama qaalii kana baasee qabsoo godhe aangoo dhunfachuu dhiise Diqaalota Habashaa badhaasee galee rafe. Wagga lamaaf booda yaroo hiribaa dammaquu dhiitamuu, hidhamuu, adamsamuu, saamamuu fi haala sukkaneesaan ajjeefamuun uummata isaa abjuu itti tahaa jira.
Qabsoon Qarree fi Qeerron Oromoo godhan haala bishataa, qindaa’aa fi ijaaramaa ture. Seenaa qabsoo biyya lafaaf iyyuu kan fakkeenya tahu. Uummatni Sidmaa fi Sudaan qabsoo Uummata Oromoo irraa faayidaa guda argataniin bifa sanaan qabsoo gageessanii milka’anii jiru. Uummatni isaanii yaroof waan gaafate argatee jira. Xumura Qabsoo isaan kan beeku isaan waan tahe qabsoon isaanii galma gahee raawwachuu isaaf waan beeknu hin qabnu.
Hir’nni qabsoo keenya maal akka tahe ni beekna. Qabsoofne kaane aangoo aboomachuu dhiisuutu gaaga’ama har’a keessa jiru irraan nu gahaa jira. Aangoo maaloo yaroof naa qabii jedhanii namni itti laatan hin jiru. Warri qabsa’e aangoo qabatee yoo barbaachisaa tahe gargaarsa irratti gaafachuu malee nama biraatti laatachuu miti. Qarree fi Qeerroon Oromoo gaafa Wayyaanee aangoo irraa buqqisan gantuu fi gaaduu Wayyaaneen guddifateetti aangoo dabarsanii laatan. Waan baayyee nama gubbu warra kana keessa ilmaan nafxanyoota biyya Oromoo keessatti dhalatanii Uummata Oromoo miidhuuf warra OPDO keessa turetu maqaa Oromoon aangoo fudhachuu isaanii ti. Warri kun kaleessa Wayyaanee wajjin Uummata Oromoo saamaa fi saamsisaa, ajjeesaa fi ajjeesisa turan. Har’a immoo ifatti waraana Uummata Oromoo irrati bobbaasanii lafe irraa duguganii balleessuuf dhama’aa jiru. Ummataa Oromoo waraanni biyya lafaa iyyuu itti boba’ee fixxuu danda’u hin jiru. Dhumma irratti Oromiyaa keessa kan dugugamtee baduuf teessu OPDO kaleessaa fi Bilxiginaa har’aa akka tahee raga seenaaf dhiisuun fedha.
Kaan waan hundaa caalaa nama ajaa’ibu namni yaroo duraaf Qarree fi Qeerroo Oromoo girisa (mangaa) jedhee waame Kononeel Abiyi tahuu isaa ti. Isa booda warri Habshaa waan ittiin Uummata Oromoo fi qabsoo Uummata Oromoo dhoqqee itti diban argatan. Qarree fi Qeerroon Oromoo shorkokistoota mogaasan. Guyyaa har’a kana Kononeel Abiyi of dura oofee qabeenya Uummata Oromoo barbadeessaa fi Ilmaan Oromoo haala sukkaneessaan kan ajjeesaa jiru ilmaan nafxanyootaa fi Habashootaa akka tahee mamiin tokko jiraachuu hin danda’u.
Danachuun uummata silaa kan isa farfamuu qabu. Karaa dingdee, hawwasumaa fi siyaasaa guddinaa biyyattiif gummacha guddaa qaba. Tufatamuu kan dhufu aangoo siyaasaa isaaf maluu qabachuu dhabee humna xiqqaan yoo dhidhitamee argamuu dha. Gara waggaa dhibaa fi shantamaaf Uuummatni Oromoo gurmuu guddaa qabu Mootummaa Habashaa jalatti dhidhitamee bulaa jira. Har’as isa durii caalaa yaroo dhiitamu agarra. Injifannoo Mootota Habshaa qofaan galma’ee seenaa irra hin jiru. Jajjaba Oromootu isaaniif ashkara tahee lolee aangoo itti ol isaan baasaa jira. Dandeettii shira xaxxuu qabu. Obbolaa lamaan gargar baasanii wal ficisiisu. Isa jabaatee sodaatan hintala itti herumssisanii afaan qabsiisu. Habashoonni har’a Oromoo abaaruu fi arbsuu dhiisanii akkaataa itti yoo tole biyya tokko yoo hamate immoo oolaa garii taanee nagaan waliin jiraanu irratti hojjeechuu isaanii wayya natti fakkaata.
Har’a waan isaan hin hubanne guddtau jira. Uummatni Oromoo bakka dheengaa fi kaleessa ture hin jiru. Baayyee jijjiramee jira. Eenyummaa isaa adda baasee hubateera. Galma qabsoo isaa akka gahu qajeelchee beeka. Akka bara Wayyaanee sana Qarree fi Qeerroon Oromoo harka ol kaasanii madifii fi taankii dura dhabatanii dhiiga isaaii lolaasaa turanii sana miti. Uummatni keenya qawween of bilisoomsuuf hidhatee qabsawwaa jira. Qabsoon uummatni Oromoo waggaa shantamman darbeef godhaa dhufe ititee gara bilisummati hatattamaan godhaanaa jira. Haalli kun guddina seenaa fi hawwaasaa waan tahee humni tokko illee gara boodaa deebisuu danda’u hin jiru.
Har’a bakka Mootummaan Naannoo Oromiyaa hin jiretti namni hammeenya amma deemaa jiru kana raawwachaa jiru maqaa Bilixignaan ilmaan nafxanyoota fi Habashoota akka tahe ifa jira. Mushuraa fi misiroo ajjeessun, ilmaa fudhaa qaphaa’u ajjeessun, ulfa baatii shanii ajjeessun, ilma Oromoo ajjessanii waraabesa nyaachiisuun, haadha ijoollee afurii ajjeessuun, ijoolle Wangeela barsiiftuu sadii warra jalaa fudhanii ajjeessuun, intala Oromoo qormaataa irra jirtu hosptala Xuqur Anbasaa (akka waan Leenca guaracha maqaa bafati) jedhamu keessatti haadun qaluun maaliif barbaachisaa tahe? Jaarsa waggaa sadetamaa fi jaartii waggaa torbaatamaa maalii hiitan jedhee Gazexxeesaan yaroo abba aangoo Bilixiginaa tokko gaafatu “Shanee hidhuun cubuu hin qabu” jedhee deebiseef.
Shanee isatu nama mogaasa malee namni an shanee jedhee maqaa kanaan deemu hin jiru. Yoo dhalootan Oromoo tahe innuu silaa shanee dha. Garuu kan adda baafnee beekuu qabnu dhalli Oromoo hunduu gaafa Bilxiginaan barbaadu shanee jedhamee hidhamuu fi ajjeessamuu raga hin barbaachisu. Kanaafuu namani Oromoo tahee dhalate dhiitamuu, saamamuu, adamsamuu fi ajjeessamuu irraa waan isa oolchu danda’u hin jiru. Bilixignaan qabeenya shanee saamuu, hidhuu fi ajjeessuuf mirga qabdi. Shaneen eenyuu? Hiikaa isaa kan of harkaa qabu Bilxiginaa qofa. Hammeenya har’a Bilxiginaan uummata keenya irratti raawwachaa jirtu Qabsoo Bilisummaa Uummata Oromoo ni safisiisaa malee gufuu tahuuf hin danda’u.Humni WBO daraara ishee godhee akka ishee irra deemuu Bilxiginaa caalaa namni hubatu hin jiru. Amma sanatti uummata burjaajesaa garaa guutachuu barbaadi. Namni Oromoo an shanee miti jedhee waan Bilxiginaan gootu kana taa’ee ilaalu gowwummaa dha. Hammeenyi kun hunduu tokko tokkoo keenyaaf akka deemaa jiru hubanne bakka jirrutti Bilxiginaa irraa shimalaan areeda aaduu qabna. Ishee mandara keessa nama rakkistuuf shimalatu gahaa. Waraana ishee WBOn akka uummata isaa irraa qolachaa jiru argaa jirra.
Utuu Kononeel Abiyi Oromoo fakkaatee uummata Oromooti dhiyaatee jiraatee rakkina jabaa qabsoo Uuumata Oromoo irraan gahuuf ayyaana guddaa qabaachaa ture. Dhiibaan Ilmaan nafxanyootaa fi Habashaa irran gahan akka dhafee saaxila of baasu isa godhe. Namicha, “Oromoon waggaa kuma tokkoof akka wal hin taane nan godhu” jedhee dhaadatu caalaa farri Uummata Oromoo ardii kana irraa jiraachuu hin danda’u. Jibbi amma kana gahu isaa dhufa jedhee yaaduun na rakkisa. Namootni sanyiin isaanii Oromoo hin taane biyya Oromoo keessatti dhalatnii akka Oromootti warri guddatanii jiru. Akka Oromoo itti of fudhatanii ilmaan Oromoo wajjin qabasawwa kan turan illee agare. Namni biyya Oromoo keessatti dhalate dhalootan Oromoo dha. Akka Oromootti filuu filatamuuf mirga qaba. An Oromoo miti jedhee diduufis mirga qaba. Oromoon haqaa isaa argachuu hin qabu jedhee kan qabsoo Uummata Oromoo dura dhaabbatu garuu qabsoon karaa ni maqa.
Gadaan Gadaa Bilisummaa Ti!
Injifannoo Uuummata Oromoof!


text:
Guyyaa har'aa Sudaan Kibbaa Juubaa dhaa' ka'uu dhaan gara kiiloo metra 800 erga balaliitee booda xayyaarri Antoonoov tokko bosona Naayil keessatti kuftee caccabuun ishee beekamee jira.
Imaltoonni keessa turan 32 ennaa du'an daa'immi tokko lubbuun irraa hafuun illee ibsamee jira. Xayyaarattiin namoota 18 baattee balal'iaa kan turte ta'uu isaaf kan hafan ja'a immoo hojjettoota xayyaaratii ta'uu Rooyters gabaaseera. lammiiwwan Ameerikaa shanii fi kan Raashiyaa tokko balaa sanaa du'uun illee beekameera. Xayyaarattiin Polaash kan jedhamu bakka Upper Nile jedhamutti namootaa fi nyaata fe'attii balal'iaa utuu jirtuu balaan sun dhaqqabuun gabaasamee jra.


text:
Ajajaa WBO Zoonii Baha Oromiyaa, Jaal ODAA QABSOO waliin marii taasifame
Gaaz., OMN Guyyoo Waariyoo fi Barre.,KFO Dejenee Xaafaa qabdii birrii 10,000 qabsiisanillee hin baane beellama itti aanu eegachuutti jiran
WASHINGTON,DC —
(voaafaanoromoo)—Guyyoo Waariyoo,Dejenee Xaafaa,Mishaa Aadem Cirrii lammii Amerikaa ogummaa Komputera qabuuntiin OMN hojjata jedhanii fi namii Buraayyuu qabame Koorsaa Dachaasaa warra ijjeechaa Hacaaluu Hundeessaa duuba qabame keessaa tokko.
Beellama Wiixata dabreetiin qabdii birrii 10,000 qabsiisani bahuuf horii baasan. Horii baasanillee akka jedhan hin taanee hin baane.
Intaltii obboo Dejenee, Simboo Dejjenee bara rakkoo namii hujii hin qamne kanatti horii walti guurree baafanulleen Dejenee wabiin hin baamne jette. “Fayyaan isaa nu yaaddessa.”
Haatii warraa Guyyoo Waariyoo Abbaa Jirmaa, Caaltuu Gezzahaanyi nama hujuma ufi hojjatu Guyyoo silaa guyyaa tokkooyyuu mana hidhaa keessa buluu hin malle jette.
Dr Tokkummaa Dhaabaa jara kana waan haaraa himataniin hin arginee falmuufiitti jirra jedha.
Abukaatoo OMN fi abukaatoon jara hidhamee Dr Tokkummaa Dhaabaa jara kana waan haaraan hin himannee falmuufiitti jirra jedha.
Daarekterii waajjira abbaa alangaa addaa Itoophiyaa,Fiqaaduu Tseggaa jara kana waan haaraan hin himannee himatuma duraan jiru fixachuuf guyyaa 15 gaafannee guyyaa 5 nuu eeyyaman jedha.
Gaazexeessaan OMN Mallasaa Dirrbisaa akkuma jara kanaa gara jalqaba Hagayyaa keessa birrii kuma 3,000 qabsiisee bahuuf waadaa galan taatullee bahiitiin hin taane.
Akka abukaatoon isaa Tokkummaan jedhetti galmee Dirribsaa gara galmee Jawaar Mohaammad faatti deebisan malee waan haaraan himachuutt hin jiranii mirgii wabii isaalleen hin mulqamne jedha.
Waan Dejenee,Mishaa, Koorsaan fi Guyyoo himatanii manii murtii gadi aanaa murteesse mana murtii olaanaatti ilaalee waan jedhu jedha.
Waan Mallasaa faan himatan ammoo mana murti gadi aanaatti deebisan. Beellamii jara kanaa torbaan dhufu.
Gama kaaniin akka jecha Dr Tokkummaan maatii jara namii irraa hidhamee maqeeffateehorii jara hidhamee fi qabeenna OMN hajaja eennuu akka tahe beekuu baatanillee hin chocho’u.Hojjataan mindaa hin argatuu maatiin rakkoo keessa jira.”Eennu hori kana akka uggure hin beeknee mana murtii gaafachaa jirra.”
Abbaan Taayitaa Tamsaasa Itoophiyaa OMN waan waltti buusaa hojjate jedhee Abbaan Taayitaa Tamsaasaa ji’a sadii hujii irraa dhaabe jedhan.OMN ammoo hin mormate.Hojjattoota isaallee woma akkasiitin shakkan.
OMN ammaaf biyya alaatii tamsaasa.Akka abukaatoon isaanii jedhetti hojjatootii isaa kaan hidhaa jiran kaan dhokatanii hujiitti deebihuu sodaatan.
Beellamii Guyyoo,Dejenee,Mishaa fi Koorsaa torbaan dhufu


text:
Prezidaantiin Yunaaytid Isteets Joo Baaydiin, haasawaa yeroo jalqabaaf gumii walii galaa kan Tokkummaa Mootummootaa duratti kaleessa dhageesisaniin, hariiroon Diploomaasii dura dhaabannaa qabu akka jiraatu ibsuun, loolli qabanaawaan haaraan lamuu akka hin barbaachiifne hubachiisan.
Ajandaa addunyaan qabdu irrattis Yunaaytid Isteets humna waraanaa gargaaramuun carraa isa dhumaa malee kan jalqabaa hin ta’u jedhan.
Prezidaant Baaydiin haasawaa daqiiqaa 30f dhiyeessan Kanaan dhukkuuna KOOVIID-19 fi jijjiirama qilleensaa irratti tarkaanfii jabaan akka fudhatamuuf dhiibbaa taasiisan.
Robii har’a immo, hogganoota addunyaa kanneen biroo waliin waa’ee talaalii KOOVIID ilaalchisee marii gama marsariitiin ta’u gaggeessuuf jiru.


text:
ADDA BILISUMMAA OROMOO/
WARAANA BILISUMMAA OROMOO
Oromoon Saba tokkicha kan biyya takkittii fi hiree tokkicha waliin qabu dha!
videoplayback
ABO/WBO jaarmayaa siyaasaa kan bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa dhugoomsuuf sagantaa siyaasaa kora sabaa 4ffaa irratti maxxanfatee ittiin masakamaa jiru dha. ABO/WBOn toftaaleee fi tarsiimowwan sagantaa siyaasaa ABO ittin fiixa baasu kan Siyaasaa, Waraanaa, Diplomacy, Aadaa, Dinagdee, Fincila uummataa hunda itti dhimma baha. Waraanni bilisummaa Oromoos irree fi gaachana saba kanaa ta'uu dhugeeffata.


text:
Ibsa Qeerroo Bishooftuu.
Qeerroon Bishooftuu sagaleen keenya dhokataadha; sagalee nuuf ta’aa jechuun iyyannaa dabarfatan.Gaafa Haacaaluu ajjeessaan sana nama 3 nu jalaa ajjeessan kan rasaasaa fi reebicha pooilisii federalaatiin jechuun kumand-post fi humna ittisaa dabalatee gochaa garaa jabummaa nurratti raawwachaa turan.
Mucaa Sulxaan jedhamu kan dhalootaan Arsii rasaasa afurii oliin bakka inni jilbbiinfatee diddaa agarsiisaa turetti, ajjeesaan; idduma sanitti mucayyoo Adaanuu jedhamtu kan dhalootaan handhura Sadeen Tuulamaa taate rasaasan ajjeesaan; isheenis akkuma Sulxan qeerroo waliin adda durummaan jala dhaabattee gootummaan wareegamte.
Mucaa Leellisaa jedhamu kan dhalootaan wallagga lixaa ta e immo hoteela pramid keessaa ba’uun abbaan hoteelicha dhukaasa itti banee ajjeese. Isa malees nama madeesse gaardichi.
Qeerroon tarkkanffii ijoollee keenya dhiigaan baasna jennee yeroo namticha eegaa turreetti humni kumand post dhoksuudhaan Miliksee fuudhe sokke. hidhanii fi gad lakkisanii hin beeknu. Abbaan hoteela kanaa deeggaraa gimbot 7; deeggaraa nafxanootaa ti.
Guyyaa lammataas nama saditu du’e; lama warra hiriira nagaa bahaa turan irratti haleellaa direct humni ittisaa fudhateen iddoo tokkotti du’an. Tokkommoo daandii irraa dhagaachaa qeerroon cufe guuri jedhaniin gaafa inni didu sababuma kanaaf ajjeessan.
Kana males ijoollee sabboontota ni adamsu; ammayyu. micayyoo Dammee jedhamtu kan Godambaa keessatti uffata aadaa Oromoo gurgurtus hidhanii jiru. Sababii t- shert Haacaaluu gurgurtus hidhanii haga har’aa hin hiikne.
Namoonni Mana hidhatti guuramaa jirus ni jiru; kanan ani maqaa isaanii hin beekne. Amma akka nuti baanee sagalee hidhamtootaa fi Hacaaluufirree hin taanee waraanni uffata normalii uffatee akkasuma uffata seeraa uffachuun nu gabroomsaa jira.
Walumaa galatti gabruummaa guddaa jala jirra. Akkasuma basaastonni faca’anii jiru. Isaaniis gochaa kanarraa akka of qusatan nuuf dhaamaafi.
Ijoolleen nafxanyaa deeggaran kan dhalootaan Habashaa ta’anis gaafa qeerroon karaa cufu isaan humna ittisa biyyaa dahoo godhachuun saaqaa turan; guyyaa lammataa. Kana malees, interneetii akka sabaatti Oromoo irraa Oromiyaa keessatti cites, hidhamtoota siyaasaa kannen ABO, KFO akkasumaa Oromoota sababii Oromummaaf gidirfamaa jiran akkan nuuf gadhiisaan cimsinee gaafanna.
Qeerroo diraamaa ppn nurratti hojjette kanas IJA ilaalee akka dammaqus nuuf dhaamaa; adaraa sagalee nuuf ta aa!
Via: Dábessá Gemelal
Ibsa Qeerroo Bishooftuu
Oduu Oolmaa Oromiaa


text:
Qeerroo_Oromoo. Qabsoon itti fufa: Dhaamsa of eeggannoo fi haala adeemsa hiriira nagayaaa Qeerroo Oromoo irraa kenname
“Odp n walgahii attatamaa waamee abiy gantuu dura tas’ummaa irraa ar’uun falaasama Madamariis hanga miseensonni mari’atanii murteessaniti akkuma master planii wayyaannee bishaan nyaachisuu qabu.
“Ida’ama jedhaniif xibaaruun gaaffii ummanni oromoo hin gaafane nafxanyaa irraa shamadadee deebisuuf yaalun deebii utuu hin taane bulgaatii waan ta’eef oromiyaa keessati fudhatama hin qabu, cimsinee mormina.
“Ijooleen oromoo Rib fi Kora bittinneessaa keessa jirtaan qarree fi qeerroo ajeeftanii faacha hin argatani, halagaa irraa tuffii malee kabajaa hin argatan, halagaa ijoollee keenya irrati dhukaftu sagoo dhadhaa gombisaa, essaa dhuftee eennyuun ajjeefti.”
Tsegaye Ararssa
Qeerroo_Oromoo. Qabsoon itti fufa
Dhaamsa of eeggannoo fi haala adeemsa hiriira nagayaaa Qeerroo Oromoo irraa kenname
Guyyaa hardhaa Qeerron Oromoo guutummaa Oromiyaa keessatti gochaa yaalii ajjeechaa halkan edaa abbaa keenya #Jawar_Mohammed irratti yaalame balaaleffachuu fi Jawaar fi OMN cinaa dhaabbachuun hiriira mormii gaggeessaa jiru. Hiriirri kuni guutumaan guututti hiriira hokkora irraa walaba tahe hiriira nagayaati.
Hubadhaa Hiriirichi ni jalqabame malee hin xumuramne.Hiriira goonu irratti of eeggannoowwanii fi adeemsota hiriira mormii hordofuu qabnu; Kunooti!
1). Gurmaa’inaan qindaa’udhaan waltoo’achaa hiriira mormii guutummaa Oromiyaatti itti fufuu.
2). Qaamonni Oromoo amantaan walitti buusudhaaf qindaa’anii socho’aa jiran iddoo tokko tokkotti muldhachaa waan jiraniif shira qaamota akkanaa tokkummaan fashaleessuu.
3). Manneen amantaa hundaa, Masgiidotaa fi Taabota hundaaf eegumsa gochuu. Naannoo manneen amantaa dhaabbachuun mormii gochuu dhiisuu. Manneen amantaa irratti qaamni miidhaa geessu ykn dhakaa darbatu yoo jiraate tasgabbiin too’achuu.
4). Gartuun jeequmsa kaasuu barbaaddu sabaa fi sablammoota kakkaasudhaan walgurmeessanii hiriira irratti dhakaa darbachuu, jeequu fi Oromoo arrabsuu waan dandahaniif qaamota akkanaa shira xaxan of eeggannoon socho’uun too’achuu.
5). Qabeenya saba kamiituu tuquu osoo hin taane eegumsa cimaa gochuufii. Shiraan warri qabeenya sabootaa miidhuu barbaadu waan jiruuf qaamota akkanaa adda baasun qaamota nageenyatiif dabarsuu.
6). Poolisii Oromiyaa fi humna ageenyaa wajjiin walitti bu’uu dhiisuu. Poolisii Oromiyaa keessaa qaamni ergama fudhatee hiriira irratti dhukaasudhaan poolisii fi ummata walitti buusudhaaf ergaman waan jiraniif poolisoota akkanaa poolisii Oromiyaa kan bakka hin buune tahuu hubachuun poolisiin akkanaa seeratti akka dhihaatu gochuu.
Tasgabbii, naamusaa fi of eeggannoon hiriirri mormii guutummaa Oromiyaa keessatti guyyoota itti aananittis kan itti fufu taha.
OBN Onk.12,2012-Ibsa Pireezidaantii Itti Aanaa MNO Obbo Shimallis Abdiisaa haala yeroo irratti kennan.
#Finfinnee, Boolee-Michael, infront of Jawar’s residence.
#Adaamaa
Ammaan tana Adaamaa Hospitaala warra miidhame bira jirra.
Guyyaa har’aa ijoollee teenya warri miidhe Nafxanyootaa fi Poolisoota nafxanyootaan Firoomaniidha.
Kunoo dhageeyffadhaa waan qeerroon yeroo ammaa hospitaalatti yaalamaa jiru kuni dubbatu.
#Harar (Inbox)
Kunneen dhdhannoolee hirirraa magaalaa Harar keessatti qindeessani irratti jedhamanii dha.
~”Lubbuu tiyyaa si duraa ha baatuu (fiidaa hataatuu).”
~”Osoo uummannii oromoo fi qeerroo lubbun jiran waan takkaa Jawar irraa hin geessuu.”
~”Sin asii geenye; siin ammas fiixaa baana.”
~”Umrii dheertuu fi milkii siif hawwina.”
~kkf.
#Qerroo_Sabbataa irraa…
Jawar Mohammed Ija teenya,
Jawar Mohammed Gurra keenya.
#WATAR
Aanaa #Gooroo_Muxii, Harargee Bahaa.


text:
Motumman Ethiopia ummata nagaa mana itti diiga nagaan bahee akka hin jiraanne gochaa jira. Mootummaan abbaa irree kun ji’a tokko keessatti magaala Finfinne keessati ummatoota irrati mana irrati diigee ummata dararaa turuun isaa ni yaadatama. Ammas haaluma wal fakkaatuun magaala Finfinne gara garaa keessati rakkoo wal fakkatuu raawwachaa jira. Jeequmissa kanaan wal qabatee lubbuun namoota hedduutu du’aan boqotee. Mana ummata nagaa sababa seeraan ala ijaaraman jedhuudhaan 3,000 oltuu irraa diigamee. Manootiin amma kanaa gaafa seeraan ala ijaaraman essaa akka ture hin beekamuu. Amma moo yeroo gannaa bokkaan roobaa jiru eeganii ummata kana daa’iima isaanii wajjin dararuun bayyee nama gaddisiisa. Kana qofa illee mitti qabeenyaafi diinagiddee biyyatiin qabiduu fi lbbuu ummataa kana irrati mootumman kun qoosaa akka jiru beekamaee jira jechaadha.Kun moo otuu kanaan jiruu ammas mootumman wayyanee guyyaa hardhaa Harargee bahaa MagaalaAawwadaay keessati daa’imma wagaa 10 hin guunne irrati rasaasa dhukaasee akka ajjeessaa jiruufi maddeesa jiru beekamee jira. Sababiin ijoolle kana rasaasan dhahani ajjeesaniif hin beekaminnee tarii akkuma baramee sababa Oromo ta’aniif ni mala jedhamee yaadama. Sababa kanaan fi gaafii abbaa biyyuumaa ittin wal qabatee karaan gara naanno sana geesuu cufamee jira. Manootin nagadaa addaaddaa ibiddaan gubachaa jira. Ibidda kana dhaamsuuf tataafiin gara mootummaatin godhamee tokko ille hin jiru. Waluumaa galatii haalli Naannoo Harargee fi DireeDawwa jiru bayye cimaafi yaaddessa dha yeroo amma kanatti.Mootumaan wayyanees yeroo ammaa kana ummata Oromia keessa jiran hundaa sochii adda ta’een ajjeesa,hidhaa fi rakkoo addaaddaatin saaxilaa jira. Ji’a darbee irra kaasee Magaala Shaashamaneetin halkan walakaa dukkana gaaddefatanii ummata nagaa akka ajjeesa akka turan ni beekama. Ammas haaluma wal fakkaatuun sochii akkasii raawwachaa akka jiraniidha. Darbee moo namoota tokko tokko qabanii bakka faggoo geessanii akka raraasanii ajjeesani irra gahamee jira. Kun moo kan agarisiisuu ummanni Oromo amma danda’ameeti karaa danda’ameen ofi qopheesee mootumma kana ofi irra folqee garagalchuu qaba. Sana ta’uu yoo baatee tokko tokkon ummata Oromo fixuuf deemaa jira.
Caboowanci irraa kan argannee galatomii A Ulfaadhu yeroo hundaayyuu sin hordofaa july 1/7/2016 Alemayehu Tilahun abbaa maarsariti caboowanci galata qabda
AJJEECHAAFII HIDHAAN AMMAS ITTI FUFEE JIRA
Motumman Ethiopia ummata nagaa mana itti diiga nagaan bahee akka hin jiraanne gochaa jira. Mootummaan abbaa irree kun ji’a tokko keessatti magaala Finfinne keessati ummatoota irrati mana irrati diigee ummata dararaa turuun isaa ni yaadatama. Ammas haaluma wal fakkaatuun magaala Finfinne gara garaa keessati rakkoo wal fakkatuu raawwachaa jira. Jeequmissa kanaan wal qabatee lubbuun namoota hedduutu du’aan boqotee. Mana ummata nagaa sababa seeraan ala ijaaraman jedhuudhaan 3,000 oltuu irraa diigamee. Manootiin amma kanaa gaafa seeraan ala ijaaraman essaa akka ture hin beekamuu. Amma moo yeroo gannaa bokkaan roobaa jiru eeganii ummata kana daa’iima isaanii wajjin dararuun bayyee nama gaddisiisa. Kana qofa illee mitti qabeenyaafi diinagiddee biyyatiin qabiduu fi lbbuu ummataa kana irrati mootumman kun qoosaa akka jiru beekamaee jira jechaadha.Kun moo otuu kanaan jiruu ammas mootumman wayyanee guyyaa hardhaa Harargee bahaa MagaalaAawwadaay keessati daa’imma wagaa 10 hin guunne irrati rasaasa dhukaasee akka ajjeessaa jiruufi maddeesa jiru beekamee jira. Sababiin ijoolle kana rasaasan dhahani ajjeesaniif hin beekaminnee tarii akkuma baramee sababa Oromo ta’aniif ni mala jedhamee yaadama. Sababa kanaan fi gaafii abbaa biyyuumaa ittin wal qabatee karaan gara naanno sana geesuu cufamee jira. Manootin nagadaa addaaddaa ibiddaan gubachaa jira. Ibidda kana dhaamsuuf tataafiin gara mootummaatin godhamee tokko ille hin jiru. Waluumaa galatii haalli Naannoo Harargee fi DireeDawwa jiru bayye cimaafi yaaddessa dha yeroo amma kanatti.Mootumaan wayyanees yeroo ammaa kana ummata Oromia keessa jiran hundaa sochii adda ta’een ajjeesa,hidhaa fi rakkoo addaaddaatin saaxilaa jira. Ji’a darbee irra kaasee Magaala Shaashamaneetin halkan walakaa dukkana gaaddefatanii ummata nagaa akka ajjeesa akka turan ni beekama. Ammas haaluma wal fakkaatuun sochii akkasii raawwachaa akka jiraniidha. Darbee moo namoota tokko tokko qabanii bakka faggoo geessanii akka raraasanii ajjeesani irra gahamee jira. Kun moo kan agarisiisuu ummanni Oromo amma danda’ameeti karaa danda’ameen ofi qopheesee mootumma kana ofi irra folqee garagalchuu qaba. Sana ta’uu yoo baatee tokko tokkon ummata Oromo fixuuf deemaa jira.


text:
Barattoonni Yuunivarsitii Bulee Horaa waraanni mootummaa nu dararaa jira jedhu.
Barattoonni Yuunivarsitii Bulee Horaa weerara waraanni Liyyuu Poolisii naannoo Soomalee daangaa Oromiyaa cehuun raawwata jiru fi qajeelfama ministeerri barnootaa “barattoonni Yuunivarsitii Irraa eebbifamuun dura qormaata addaa fudhatu qabu” jechuun basae mormuun yeroo dheeraaf barnoota kan addaan kutanii turan tahuu dubbatu.
Guyyaa dheengadda December 5/2017 immoo Waraanni mootummaa dormii irra deemuun, barattoonni dirqiin akka gara kutaa barnoota deeman kan godhaa ture tahuu, barataa Yuunivarsitiichaa duubisne irraa hubatun danda’ameera.
Baratan kun akka nuuf himetti “Barnoonni eega jalqabee amma ji’a 3 hanga 4 gahee jira, haata’uu malee hanga ammaatti kutaa seennee kan baranne torbee tokko qofa; torbee darbe keessa immoo gaafii mirgaa barattoonni kaasaniin barnoonni addaan citee jira; gaaffiin mirgaa barattoonni kaasan kun immoo weerara Liyyuu Poolisiin mootummaa Naannoo Soomalee dangaa Oromiyaa cehuun raawwataa jiru, qormaata COC fi rakkoo Bulchiinsa Yuunivarsitii irratti xiyyeeffatan gaaffachuun barnoota dhaabne” jedha.
Guyyaa wixataa immoo poolisoonni naannoo Oromiyaa fi waraanni federaalaa tarkaanfii humnaa akka fudhatanii fi guyyaa dheengaddaatis doormii barattootaa irra deemuun dirqiisiisaa akka gara kutaa barnoota deeman godhaa jiraatus barataan kun nuf himeera.
Haluuma walfakkaatun Barattooni Yuunivarsitii Mattuu, Haramayaaa fi Jimmaatis barnoota lakkisaanii gara iddoo jireenya isaaniitti kan galaa jiraan tahuu odeeyfannoon argame ni addeessa.


text:
Waajjiraaleen Federaala Ameerikaa Cufaman
Kongirasiin Ameerikaa waldhabbii dhima godaantotaa irratti uumameen bajataa gadi lakkisuuf waliigaluu waan dhabaniif waajjiraaleen mootummaa Federaala Ameerikaa cufaman
KrogerFeedback Gift Card Offerss you free cards
Cufamiinsa waajjiraalee mootummaa kana hordofuun hojjattoonni mootummaa Federaalaa 700,000 ol tahan hujii dhaabaniiru. waajjiraalee dhimma nageenyaa irratti hojjatanii fi waajjira ittisa Ameerikaatiin alatti halkan edaa irraa jalqabee waajjiraaleen hundi kan cufaman tahuu CNN gabaase.


text:
Fakkeenyota Ajaa’ibaa Balaa irratti obsuu keessaa-1
Kutaa darbe keessatti rakkoolee irratti obsuun bu’aa guddaa akka qabu ilaalle jirra. Namni bu’aa kana argachuuf waa lama ilaalla. 1ffaa-namni na dura balaa fi rakkoolee gurguddaa irratti obsuun bu’aa kana argatee jiraa? 2ffaa-Ani yoo obse bu’aa kana nan argadhaa? Gaafi kanniin lamaaniif deebiin keenya gara seera Rabbii ilaaludha. Seerri Rabbii uumamtoota Isaa keessatti gadi dhaabbataa waan ta’eef, namni balaa isatti bu’eef obsee fi ulaagaalee isarraa barbaadamu yoo guute, mindaa fi bu’aa obsaa ni argata. Dhugaa kana beekuuf mee seenaa irraa fakkeenyota ajaa’ibaa haa ilaallu.
1-Obsa Ibraahimi fi Ismaa’il (isaan lamaan irrattu nageenyi haa jiraatu):
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa gootummaa obsaa irraa seenaa gootummaa adda taate nuuf hima. Ilmaa fi abbaan isaa qormaata ajaa’ibaa Rabbiin irraa ta’e gootummaa obsaa kana dabarsan. Isaan lamaan nabiyyoota, ergamtootaa fi obsitoota turan: Ismaa’ili fi abbaa isaa Ibraahim (isaan lamaan irratti nageenyi fi rahmanni haa jiraatu).
Rabbiin abjuu hirribaa keessatti Ibraahim ilma isaa Ismaa’iliin akka gorra’uu ni ajaja. Ibraahimis obsa ajaa’ibaatin ajaja Gooftaa isaa ni fudhate. Ilma isaa Ismaa’iilin ni jedhe: “Yaa ilma koo! Ani hirriba keessatti kan si gorra’u arge.” Kana jechuun abjuu hirribaatin Gooftaan kiyya akka si gorra’u na ajaje. Abjuun nabiyyootaa haqa murtiin ajajaa ittiin mirkanaa’udha.
Ilmi qajeelaan abbaa Gooftaa isaatiif ajajamuun akkana jedhe: “Yaa abbaa koo wanta itti ajajamte hojjadhu, yoo Rabbiin fedhe warra obsan irraa ta’uu na argita.”
Isaan lamaanu obsuun dhimma isaanii Rabbiif kennan. Gorra’aa fi gorra’amaan ajaja hojii irra oolchu jalqaban. Yommuu Rabbiin ajajamuu isaaniitii fi dhugaadhaan harka kennuu isaanii beekuu, akka furaatti korbeessa isaaniif buuse. Ajajni abbaan ilma gorra’uu ni dhaabbate, korbeessa gorra’uun ni guuttame. (Ismaa’iil osoo hin gorra’amin ni hafe, bakka isaa korbeessi ni qalame.)
Qur’aanni seenaa kana dhiyeessun, hanga fedhe nafsee biratti jabaa fi jibbamaa haa ta’u, ajaja Gooftaa hojii irra oolchu keessatti obsuun sadarkaa guddaa akka qabu faarsa. Ammas, wantoota jibbamoo fi rakkoolee eggaman irratti obsuuf akka of qopheessan nama qajeelcha.
Yommuu seenaa Ibraahim fi ummata isaa dhiyeessu Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa akkana jedha:
“(98)-Dhara isatti fedhan, garuu hundarra gadi-aantota isaan taasifne. (99)–[Ibraahim] ni jedhe, “Ani gara Gooftaa kiyyaatti deema, Inni na qajeelcha. (100)–Gooftaa kiyya! [Ilma] warra gaggaarii (saalihoota) irraa ta’e naaf kenni.” (101)–Ilma obsaadhaan isa gammachiisne. (102)-Yommuu isa waliin deemu gahuu, [Ibraahim] ni jedhe “Yaa ilma koo! Ani abjuu keessatti kan si gorra’u arge. Kanaafu, ilaali maal yaaddaa?” Innis ni jedhe: “Yaa abbaa koo wanta ajajamte hojjadhu, yoo Rabbiin fedhe warra obsan irraa ta’uu na argita.” Suuratu As-Saffaat 37:98-102
(103)–Yommuu isaan lamaan [fedhii Rabbiitiif] harka kennanii kallacha isaa irratti ciibse. (104)–[Akkana jechuun] isatti lallabne: Yaa Ibraahiim! (105)–Abjuu dhugoomsitee jirta. Dhugumatti, akka kanatti toltuu hojjattoota mindeessina. (106)–Dhugumatti, kuni qormaata ifa bahaadha. (107)-Gorra’iinsa (wareega) guddaan isa furre. (108)-[Yaadannoo gaarii] warra boodaa keessatti isaaf dhiifne. (109)–Ibraahim irra nageenyi haa jiraatu. (110)–Akka kanatti toltuu hojjattoota mindeessina.” Suuratu As-Saffaat 37:104-110
Seenaan kuni seenaa ajaa’ibaa wanta nafseen jibbitu irratti obsuu fi gootummaan itti tarkaanfachuu agarsiisu irraayyi. Ammas, seenaa ajaa’ibaa ajaja Rabbiitti buluu agarsiisuudha.
Obsaa fi gootummaan wantoota ulfaatanitti tarkaanfachuun nafsee guddoo keessatti amalli gaariin hidda qabachuu agarsiisa. Ismaa’iil wanta jecha isaa “yoo Rabbiin fedhe warra obsan irraa ta’uu na argita” jechuun labsee hojii irra oolche. Kanaafu, yommuu isaa fi abbaan isaa ajaja Gooftaa hojii irra oolchuuf carraaqan, Ismaa’iil obsa irraa qooda guddaa kan qabu ta’ee jira.
Seenaa keessatti wanti ajaa’ibsiisaan, gorra’aan ilma isaa irratti rahmataan kan guuttameedha, gorra’amaan immoo wanta hundarra addunyaa keessatti jibbamaa ta’eef (du’aaf) harka kennee jira. Isaan lamaanu fiixee Gooftaa isaanitiif harka kennu fi ajajamuu irra gahanii jiru. Abbaan ilma isaa gorra’uuf kallacha isaa irratti ciibse. Wanta isaan ittiin qore irratti obsuun dhimma isaanii Rabbiif kennan. Qormaata keessatti milkaa’uu isaanii yommuu mirkaneefatan, Rabbiin bakka bu’aa isaaniif buuse, yeroon qormaataa akka dhumatee ni beeksisee. Rabbiin isaan filachuun sadarkaa guddaan milkaa’un deebi’an.
Ajaja Gooftaa isaatti buluuf ilma isaa qaluutti tarkaanfachuu keessatti obsi Ibraahim, qalmaaf harka kennuu keessatti obsa Ismaa’iili gadii miti. Dhimmi lamaanu wanta garmalee jibbamoo jireenya keessatti namatti bu’uudha.
Guduunfaa
☛Seenaa Ibraahimi fi Ismaa’iil yommuu ilaallu, sadarkaa ol’aanaa irra gahuun qormaata jajjaboo erga darbanii booda akka ta’e ni hubanna. “Dhugumatti, kuni balaa (qormaata) ifa bahaadha.” jedhu keessatti ni arganna. Gama biraatin Ibraahim ibidda guddaa keessattis darbamee ture.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa qormaata gurguddaa kana booda Nabii Ibraahimin imaama (hogganaa) namoota taasise:
“Yommuu Gooftaan isaa ibraahimiin jechootaan qoree innis guute [yaadadhu]. [Rabbiin] ni jedhe, “Dhugumatti, Ani namootaaf imaama si taasisa.” [Ibraahimis] ni jedhe, “Sanyii kiyya irraas [taasisi].” [Rabbiin] ni jedhe, “Waadaan Kiyya zaalimtoota (miidhaa hojjattoota) hin hammatu.” (Suuratu Al-Baqarah 2:124)
☛Ajajni Rabbii hanga fedhe nafsee irratti ulfaataa haa ta’u, obsaan ajaja kana bakkaan gahuun milkaa’inna guddaatti nama geessa. Addunyaa fi Aakhiratti mindaa guddaa argamsiisa. Nabii Ibraahim yommuu ajaja Gooftaa isaa obsaan bakkaan gahu, mindaan isaa maal ta’ee? Mee Qur’aana irraa haa ilaallu:
“(120)–Dhugumatti, Ibraahiim hogganaa,Rabbiif ajajamaa, qajeelaa ture. Warroota Rabbitti waa qindeessan (mushrikoota) irraas hin turre. (121)-Qananiiwwan Isaatiif (Rabbiitiif) galatoomfataa ture. [Rabbiin] isa filatee gara karaa sirrii isa qajeelche. (122)-Addunyaa keessattis toltuu isaaf kenninee jirra. Dhugumatti, inni Aakhiraa keessatti warra gaggaarii irraayyi.” SuuratuAn-Nahl 16:120-122
Kunoo akka kanatti mindaan obsa ifa baha…
Kitaaba wabii:
Al-Akhlaaqul Islaamiyyatu wa ususuhaa-2/314-316


text:
Barataa tokkotu yeroo hunda barsiifatee mana baruumsa deema. Yeroo hunda sababa adda adda dhiyeesin beekama. Guyya tokko yeroo inn mana baruumsa ga’uu barsiisan daree seene barsiisa ture. Innis dhufee balbala rurukutee . Barsisaniis, “har’a immoo maal taate sitti barfatee?”jedheen. Yaa barsiisa koo ani kubba milla baay’een jalladha. Gara ganamaa keessa abjuu koo keessa kubba milla ilaala ture. Osoo hin rawwatamiin hin ka’uu jedhee erga kubbaan milla rawwate yeroon damaquu natti barfatee” jedheen.
Egaa yeroo tokko tokko waan walitti hin dhufte sababa godhachuf yeroo yaalu, tokko amananumma keenya dhabamsiisa,
Lamaffaa isiin maal jettu? Yaaada keessaan nuuf barressa.


text:
Walitti bu’iinsi Magaalaa Asoosaa keessatti ta’een lubbuun namaa darbuu jiraattonni dubbatan. Akka jiraattonni jedhanitti waldhabbeen kun guyyaa sadaffaaf ka itti fufe yoo tahu, Jiraattonni dhalooteen naannoo sanaa dhalattoota saboota kaan magaalaa Asoosaa keessa jiraatan irraan saamicha fi reebicha geessisaa akka jiranus dubbatu.
Humni Poolisii Liyyuu Hayilii Beenishaangulis gocha kana tasgabbeessuurra hin jiru jechuunis jiraattonni komii qaban dabalaatanii himu. Waajjira Pirezidentii Naannoo Beenishaangul Gumuuz irraa Qondaalli Mootummaa tokko magaalaa Asoosaa keessa tasgabbiin akka hin jirre himanii, qaamni nagaa kabachiisu jaarsolii biyyaa waliin ta’uun nagaa tasgabbeessaa akka jiru VOA’f himaniiru.
Galmoo Daawit dabalata qaba.


text:
Seenaa Jaalalaa – Oroliyaanaa Daani’eeliitiin
Eessaa akkan siif jalqabu ana rakkisa; Addunyaa kana irratti namni jaalalaaf jedhee murtoo murteesseen jaalala dhugaa dhabe ana tahuu hin oluu jedhen shakka. Leemmanee koo, jaalladhe akkan si hin dhabne beekta; garuu sii hubachuu dhiisuu kootu kana na godhe. Humna ol si jaallachuu kootu kana natti fide. Ati anaaf, qulqulluu akka bishaan talilaa turte; dhimbiibamtuu! Ani garuu, waanan si jaalladhuufan sin amanu ture. Waan ati keessa kee jaalalaaf jettee na dhokfattu natti fakkaata ture. Bareedduu koo, maal taha yeroo sana osoon jireenya keenya amane ta’ee, jaalalan sii jaalladhu sana keessa osoon jiraadhe ta’ee? Ani Digiriin eebbifameen magaalaa keessan keessatti qacaramee osoon hojjedhuun si bare. Ati immoo yeros, barattuu kutaa kudha tokkoo turte. Anaafi atis yeros wal barre.
Leemmoo koo, ati Namummaa koo jaallatte malee, homaa tokko akka ati anarra hin feene sirrittan beeka. Ta’us garuu jaalala kee shakkuu dhiisee hin beeku. Sababnisaa yeroo hiriyoonni kee si biraa cululuqanii, dhagaa cululuqaa (sirraammoo) fakkaatanii deeman, an baay’een siif isaanitti inaafa. Torban torbaniin rifeensa hojjechifatanii, urgoftuu jabanaa gosa garaagaraa ofitti dibanii, akka #’Kiliyoopatraa’ giiftii warra Gibxii durii sana qaama ittiin dhiqatanii firiqisaa yeroosaan sii walin yaa’an, an iddoo keen inaafa. Ofiikoonin ofitti gunguma “carraa maaliitu anatti ishee qabeen” jedha. Ofiif si barbaadaan, waan si barbaachisu keessa of barbaada. Leemmoo koo, siif bareedinni bareedina uumaa akka ta’e bareecheen beeka’ Hiriyoota kee akka nama beeksisa Koosmotikisii hojjetuutti guyyaa guyyaatti urgoftuu ofitti firfirsan sana caalaa bareedduu akka ati taate sirriittan beeka. Anatti qofaa osoo hin taane eenyuttiyyuu dhugaan kun fagootti ifee mul’atta. bilchinni yaada keetii umurii kee ol tahuu jechoota afaan nama qaheelaarra ba’an kan ati yeroo mara dubbattu sanarraa dhugeeffadheera. Ati anaan ana caalaa beekta. Ana caalaa naaf yaadda; hiriiyonni kee, akka uffata guyyaa guyyaan gegedderan sanaatti, yeroosaan jaalallee jijijjiranii bashannanii, waan fedhan akka fedhanitti yeroo argatan sana garuu, anaan “qalbiin koo yoom isheef akkas goota?” jedhe na ceephaa. Ceepha’ees nan dhiisu; naaf ta’uu kee akkan shakku na godha. Leemmookoo, ni beekta mindaa koo! Maqaafaan digiriidhaan eebbifamee muuxannoo qabadhee mana mootumma keessa gosophaa’a oola malee waanan buufadhe tokkoyyuu hin jiru. Isayyuu kan na biraa hojii dhabes kumaatama. Miindaa koo keessaa harkaa 30-40 qofaan fudhadha malee, inni kaan deebi’ee bakka isatti gala. Gaaf gaaf yeroon yaadu, biyya kana anaaf warrota ana fakkaatan qofatu, dijiitii guddinashee kudha tokkoon (11) fiigsisa. Kudha tokkoottis fiigsisa, jedheen yaada. Sababnisaammoo, Abbootii taayitaaf kan barcumaa nutu kaffala. Durgoon isaanii miinda keenya irraa dhibbantaan cita. Murtii dabaa akka isaan natti murteessanifan leenjiif walgahii garaagaraatti narraa isa citeenan isaan erga. Xumuramuu baatus, isa ‘#Abbaayiin‘ ittiin hidhsmaa jirus,dhibbantaan miindaakoorraa kutu. Sababoota kana da’eeffadheen guyya tokko kophee tokko illee siif bitee hin beeku. Waan xixinnoo shamarraniif barbaachisan illee sii guutuuf yeroon yaalu, akkaataa ati itti ana amansiiftee ana dhorkitu sana amma yeroon yaadadhu baayyee na dinqa “ ammati miindaan kee kun mindaa ta’ee jennaanii, kan ati anaaf dhiphattu? Dhiisi anaaf yaadikee inni qulqulluun sun qoftuu naa gaha” jettee morma koo jala “xambas” gootee na dhungatta. Silaa akkan dhungannaa keen addunyaa kana irraa godaanu beekta. “Kaaffee tokko teenyee haasofna!” yoon siin jedhe illee akka nama wayitti haajamee, “lakki hin ta’u; daandiirra deemaa haasofna; qillensa kana fudhachaa jaalala keenya haaressina” jettee harka kee harka koo keessa galchitee, akka misirroowwaniitti karaa Asfaaltii dheera sana irra na fudhattee imalta. sagalee kee keessaa muuziqaa malee gurra nama qirqidu sanaan “Boonaa koo kan kaaffee hin teenyeef waan biraaf sitti hin fakkaatin, akkas akka garaa koo sii waalin tahuuf jedheni malee” jettee dubbi gara dabrsita. …ati garuu baasii irraa ana baraaruuf akkas goota turte (ogeettiikoo).
Ani immoo egaa yeros yeroon haalotakee isa reef natti argamu kana ilaalu, utuman si jaalladhuun, si amanuu dadhaba. Xiinsammun kee, akka biyyaa siif ta’uu dadhabuukoof waan midhamuu natti fakkateen yaadda’a. Sammuu kootu, “jaalallee keetiim isheen. Isheen afaanii baaftee yoo “kana naaf godhi” jettee sii gaafachu didde, humnaan hin gootuufi ati rakkataa wayii!” nan jedhee na himata.
Leemmoo koo, Sii caalaa xinsammu koon geggeeffameen, si dhiisee biyya Ambaa deemee hojjechuf murtesse. Byya koo keessatti baradhee ergaan gatii dhamaatii koo hin argannee ta’ee jedheen biyya faranjiitti namaaf garba tahuuf murtesse. Jaalala keenya waggaa tokko karraatti kuteen si biraa godaane. Yoon sitti hime ana dhorkita jedhee waanan yaadda’eef dhaamsa siif kaaheen, qarshii muraasa kadhaa karaa hin caalleen argadheen biyya ba’e. (silaa namni biyya ofii keessatti hojjedhu naman jedhee maallaqa nama hin gargaarre, biyyaa sii baasuuf hin dhabu)
Tahuus egaa carraa ta’ee biyyi Ambaas akkan yaadetti naaf hin taane. Jireenyi gingilchaatti bishaan warabuu natti tahe. Ittan naqa naaf hin guutu; yaaliin achi taa’e si argachuuf godhes tasa naaf hin milkoofne. Ati edaa biyyaa bahuu koon onneen kee cabee, sammuun kee miidhamee qormata biyyaleessa kutaa kudha lamaa kuftee akka heerumte kanan dhagahe ergan waggaa booda biyyatti deebi’e ture.
Qaamaan miti, bilbilaan illee si arguuf yaalin godhe homaa naaf hin milkoofne. Lemmanee koo, yeroo mara qalbiin koo si bira jira. Kanan deeme jaalalaaf ture. Borii keenya fooyyessuuf, of jijjiruuf, humna ol si jaallachuun koo akkan keessa kee hin amanne na taasisuun, na jalaa midhamta na yaachisee goddannisa barabaraa jireenya kee irratti chaappesse. Maallaqaanin jaalala keenya jabeessa jedheen akka lafaa kahuu hin dandeenyetti unkuttesseen onnee kee dhiiga qulqulluu qofa hin raabsine, isa jaalala qulqulluus dhiigatti dabalee facaasu sana magalaa volkaanoon dhaane godhe.
Dur yeroo ana hammattu qaamni kee natti rigate sun akka haqata Xirinyii natti urgaa’ee nagaa ana dhoowwata. Hidhiin kee an gurshadhe sun, hidhii koo irratti hafee yeroo maran dhandhama. Gartokkeen qaama kee ana bira jiru, yoomuu akka nagaa anaaf hin keennines nan amana.
Silaas, anatoo jaalalaaf jedhee si Miidhehooti, atii giiftiin jaalalaa, kan yeroo mara jaalala faacaftu, akka taates bareeche beeka. Ammas kan kanaan duraa caalaa, beekuurra darbee nan amana; jiruu gaarii jiraadhu Leemmanee koo.
.
Sin jaalladha.
.
Yaa dubbiftoota Jaalalaan jaamtanii Onnee nama Jaallattanii dubbisuu dhiisuu isin yaa baraaru, Jaalalli wal hubachuudha.


text:
Deggertonni prezidaant Traamp Robii darbee seeraan ala mana maree Yunaaytid Isteetes eega seenanii badiin dhaqqabee booda prezidaantichii aangoo akka gadhiisaniif dhiibbaan godhamu Waasniingtan keessatti jabaataa jira.
Kamiisa kaleessaa ganama Demookraatoota keessaa kan sadarkaa olaanaa irra jiran lama Traamp aangoo akka gadhiisan gaafatan.Ripaablikaanoota keessaa hangi tokko yaada kana deggeranii jiru
Traamp aangoo gadhiisuu qabu dhiibbaan jedhu hammaachaa yeroo jiru kanatti prezidaantichii kaleessa haasawaa dhageesisaniin aangoo irra turuuf yaaliin godhe milkka'uu baatuus aangoo darabrsee Baaydiinti kennuuf qophii dha kan jedhan fakkaatu.
prezidaantiin Amerikaa inni 46ffaan Joo Baaydiin Amajjii 20 fullee keenyaa kakatanii aangoo qabachuuf jiru.


text:
Gootichi beekamaan ilma Oromoo onneen isaa waa’ee saba isaaf dhiigdu kun kan dhalatee guddate Godina shawaa kaabaa nannoo salalee aanaa Hidhaabuu Abootee iddoo addaa Siree Morose jedhamutti dhalatee akka guddate seenaan tarree gootota Oromoo keessatti barreefame hedduun ragaa baha. J/Taddasaa Birruu akkuma ijoollee naannoo isaa biro ijoollumaan loon tiksaarra darbee umriin isaa yoo barnootaaf gahu mana barumsaa amantaa ortodoksiitti afaan gi’izitiin barumsa amantaa hodofuudhaan afaan gi’iizii bareessuu fi dubbisuun kan yeroo itti hin fudhanne ture.
Haa ta’u malee daa’imni kun abbaan isaa quuqama sabaa waan qabuuf yeroo lola Xaaliyaani irratti duulee dirree waranaa irratti wareegamee ture. yeroo kana duuti abbaa isaa baay’ee isa gaddisiisee osoo jiruu Haati isaas rifaatuu abbaa manaa isherraan kan ka’e abbaan manaa ishee du’ee guyyaa saddetammaanitti(80) lubbuun isheellee darbuu danda’eera.Qormaanni jireenya walirratti leenca kana qunnamte akka inni barnoota isaa addaan kutuuf itti lallabde.
Kana booda dargaggeessi jaalala maatiisaa dhandhamee hin quufne kun karaa abbaa isaa qabachuun Xaaliyaani irratti duuluuf bosona akka gale dirree seenaa gootota oromoo keessatti barreefameera. Yeroo kanatti Essumni(obboleessi haadha isaa) Baraanbaraas Beekaa jedhamu waliin kutachuudhaan loltoota mataa ofii ummatanii biyya isanii faashistoota irraa buusuuf gara hallayyaa Calanqootti kutaan.
Xaaliyaanoonni meeshaa waranaa Ammayaa fi loltoota saanyinsii quufaan qabattee waan hirirteef falmiin ture caalmaa warra xaliiyaaniif dhundhumtee,waraana sa’aa 24 taasifameen J/Taddasaanfaa naannoo hoolqa Fincii jedhamtee waammamtuutti marfamanii harka laataan.sana boodaas akka qabamanii Hidhamtoota baay’ee waliin Gara Moqaadishootti ergamanii achitti J/Taddasaa Birruu hidhaan umrii guutuu akka itti murteefamu taasifamee ture.Egaa umrii sanatti dararamuun faashistootaani abdii kan kutachiise osoo hin taane,caalatti jabina kenneefi seenaa Ummanni oromoo har’a akka warqeef meetiitti laalu kana dalaguu danda’eera.
Akkuma J/Taddasaan mana hidhaa fashiistootatti rakkoon hedduun isa dararteen Biyyi sumaaliyaa harka Xaaliyaanootaati baatee kolonii Ingilizitti kufte. Ta’iin kun immoo B/J Taddasaa Birruu fi namoota isa fakkataniif carraa cimaa ta’ee ummame.egaa hidhaan umri guutuu ture suniis carraa kanaa fashalaa’era. Haaluma kanaan gootichi kun dandeettii cimaa qabachuun isaa erga beekamee gara loltoota ingiliziitti makamuu danda’e. yeroon kun baay’ee sukanneessa ta’uu isaa dubbistoonni koo akka hin daganne hubachiisuun fedha!! yeroo gurraachummaan akka namatti hin lakka’amne fi qooddaan sanyi fi amantii itti daraaredha. kana keessatti garuu kormi kun ga’umsa ol’aanadhaan warruma adii waliin socho’aa turuunsaa ni yaadatama.
Kan namatti tolu, fedhii fi jaalala biyya isaatiif qaburraa kan ka’e loltoota san keessaa gara raayyaa polisii humna dafee qaqqabaatti jijjirame biyya isaatti deebi’e.
Sanan boodaas hogganummaadhaan iddoo hedduu hojjechuu isaa ragaleen funannamaan lafa kaa’u.Yaa dubbistoota barruu kanaa! amma kan nurraa egamu maal akka ta’e secoondii muraasaaf akka of gaafattaan isin dirqamsiisuun barbaada!
Seenaa Qabsoo fi Seenaa mana hidhaa
Qabsoo ummata Oromoo yeroo sanii waliin wal qabatee Waldaan Wal gargaarsa Maccaaf Tuulamaa akka hangafaatti laallamuu isaa eenyuma jalaa waan dhokatu miti.waldaan kun yeroof maqaa wal gargaarsaatiin ejjennoo haa jalqabu malee, yeroon booda sirna qabsoo oromoorratti xiyyeefanno isaa cimsachaa deemee ture.
B/J Taddasaa Birruu fi Waldaan kun seena yoomuu himamee hin dhumne waliin akka qaban lammiin oromoo seenaa isaa beeku kamuu dhugummaa isaa himuu ni danda’a.
Mee B/J Taddasaa Birruu akkamitti gara waldaa kanaatti dhufaan laata? Waldaan Wal gargaarsa Maccaaf Tuulamaa Yeroo sanatti sanyiin oromoo ta’anii qondaaltoota sirna mootummaa H/Sillaasee iddoo garagaraa hojjetaniif gaaffii miseensummaa dhiyeessaniif keessaa B/J Taddasaa Birruun nama tokko ture.jalqabarratti akkuma loltoota Ingilizii keessa jijjiramee dhufeen sirni mootummichaa dhugumaan ummata oromoof waan dhaabbate itti fakkate, yoon miseensa waldaa kanaa ta’e ilaalchi qooddaa sabaa ummamuu danda’a, jechuudhaan shakkee akka dide ni dubbatama.
kanuma gidduutti mummicha ministeera yeroo sanii kan turaan Akiliil Hatewald namni jedhamu tokko Galgala wayii B/J Taddasaa Birruu Irbaataaf mana isaatti afferee osoo taphachaa jiraani waan tokko akeekkachiisee ture.B/J Taddasaa Birruu koree duula qubee waan tureef akka ummanni oromoo baratee doofummaa keessaa bahuuf tattafii inni gochaa ture daraan cimaa waan ta’eef Muummicha kana sodaachisuun hin hafne.Jeneralli kun oromoo ta’uusaas waan hin shakkineef akkas jedheeni ture”Taddasaa ati erga duula qubee kana eegaltee baradhaa! Baradhaa!jechuu baayistee jirta.baradhaa jechuun gaariidha garuu eeyyu barsiisuu akka qabnu adda baastee beekuu qabda.nuti yoo xiqqaatee,xiqqaate oromoo jaarraa tokko gara boodaatti hambisnee bitaa jirra.ummata kana nan barsiisa yoo jette galaana nurra garagalu”jechuudhaan soda ummata oromoorraa qabaan ibsaanif.kun immoo B/J Taddasaa Birruun Gadoodhaa akka Waldaa Maccaaf Tuulamaatti dabalamuuf karaa bal’aa bane.sana booda miseensummaaf laphee guutuun edda eeyyamamanii akkas jechuun dhugaa jiru bahanii turaan jecha muummichi ministeera sun jedhaniin eeruudhaan”wuskiin fuuldura kootti buufamee jiru dhiiga natti fakkate. gonkumaa miira koo to’achuu waan hin dandeenyeef,wuskiin naaf buufamemoo?ani bar qorichaan fudhachaa jiraam kanaafuu hin hin dhugu jechuudhaan dhiiseen bahe”jedhanii akka turaan ni yaadatama!
A.L.A bara 1966 keessa waldichi akkuma tasaa gara sochii siyaasa ol’aanaatti cee’uusaatiin miseensota lakkoofsaan hedduu ta’aan horachuu danda.eera.jijjiramni dhufe kunis bu’uurrisaa haasawa dadamaqiinsaa B/J Taddasaa Birruu taasisanidha.haasofni Jeneraalichaa waa’ee Muummichi ministeeraa ,angawoota mootummaa kan turaan,loltoota sadarkaa ol’aanaa gahanii fi oromoota gara dhaabbilee barnoota ol’aanoo galaan lakkoofsi isaanii akka hir’atu kan jedhu bakka Jeneraalli kun jirutti wal gahii gaggeefarratti ibsamuu isaas eeranii turaan.
Yeroon booda Shira Angawoonni ol’aanoon mootummaa H/sillaasee qopheessaniin B/J Taddasaa Birruu fi A/dhibbaa maammoo mazamir,namoota lakkoofsaan 7 ta’aan waliin gara mana hidhaa Alem Baqqanyitti darbataman.
Akka Jarri xaxanitti yakki B/J Taddasaa Birruu fi jaallaan hafan ittiin himatamaan “Heera mootumaa diiguudhaan tokkumaa ummata Itoophaa yeroo dheeraa cimee ture kan fashaleessu holola sobaa oofuudhaan ummata jeequmsaaf kakaastaan”kan jedhudha.
Galmeen himatamtoota lakkoofsaan sagal ta’aan kun kan armaan gadiiti:
1,Himatamaa 1ffaan B/J Taddasaa Birruu
2,Himatamaa 2ffaan A/dhibbaa Maammoo mazamir
3,Himatamaa 3ffaan Obbo Seefaa Tasammaa
4,Himatamaa 4ffaan Obbo Daadhii Fayisaa
5,Himatamaa 5ffaan Loltuu Lammeessaa Boruu
6,Himatamaa 6ffaan Q/M Mokonin Wasanuu
7,Himatamaa 7ffaan Obbo H/Maariyaam Gammadaa
8,Himatamaa 8ffaan Konoleel Alamuu Qixxeessaa
9,Himatamaa 9ffaan B/J Daawit Abdii….turaan
Himanni tokkon tokkoo isaanirratti dhiyaate mata dureen isaa kan gubbaatti Eerame haa ta’u malee qabiyyee gara garaa of keessaa qaba
Keessa mee kan B/J Taddasaa Birruu Akkas jedha:Bakka wal gahii hundatti uummata mootummaarratti meeshaa waraanaa qabatanii akka kaka’aan yoo dubbatu kanneen hafaan immoo ajajaa fi yaada isaa irratti walii galuu isaaniti jedhame.akkasumas A/dhibbaa Maammoo Mazamir Sinimaa Ampeyer keessatti Boombii Gad-dhiisuudhaan namoota hedduu madeessiteetta kan jedhullee garee himata isaaniti
Ragaan seeraa isaan lafa godhataan illee hojiin isaani poolisii akka turaan seenaan dhugaa baha. Kun immoo guutummaa guututti waan sobaan itti yaadamee qabsoo ummata oromoo kichuutti quucarsuuf karoorfame ta’uusaa hubachuun ni danda’ama.
Himata B/J Taddasaa Birruu fi jaallaan hafaan irratti qindaa’eef Jeneraalli kun callisanii hin teenye
Mee deebii isaan laataan keessaa muraasa yaa ilaallu
*Bilisummaa ummata tokko wantootni guutuu akka ta’u godhaan baay’ee ta’aan illee, qabxii gudhaan garuu seera baheen murtii madaallamaa wal qixa fayyadamuudha. Carraa koo haa tauu,yookaan waanaan sanyiidhaan adda ta’eef ta’ee hin barre.dur Itoophaanonni kanneen biro hanga har’aatti seeraan ajaja Girmaawii mootii mootichaan kennamutti fayyadamaa turaan anaaf waan kun hin fayyannee himatamuu fi hidhamuun koo na gaddisisuu irra darbee Warreen ana fakkataanillee abdi kan kutachiisudha
*Heera mootummaa keeyyata 3(a)irratti akka ibsutti muuduu fi Angoo irraa buusuu kan danda’u mootii mootichaa qofa jedha.seera adabbii lakk.126 gulantaan kan mulqamu ajaja mana murtitiin jedhee lafa kaa’a.kan koo garuu kanaan ala Aangoo himattota kiyyaatiin qofa gulantaan koo akka waan narraa mulqameetti ummata Itoophaatiif gazexaadhaan ibsame.kunis kan ibsu seerri anaaf kan hin hojjenne ta’uusaati.
*Hanga har’aatti qondaaltootni anaan wal fakkatu qabaan “Alem baqqanyitti”hidhamanii hin beekaan anarra garuu dabni kun narratti rawwate.Alem baqqanyittaan hidhamee argama.daba kanas kabajamoo mana murtitti iyyadheen achitti hidhamuun kee sirridha jedhamee murtiidhaan akkaan jiru ni yaadatama.
*Barumsaan kan duubatti hafaan saba oromoo akka barataan waanaan godheef saba addaan qoodde jedhamee dhimma bu’uura hin qabne kaniin ani hin hojjetiin har’a jaarraa 20ffaa keessatti yeroo ummanni Addunyaa hundi sanyiidhaan,amantiidhaan,gosaan,saalaan osoo wal hin qoodiin tokkumaa isaanii cimsatanii gara fuulduraatti hoofaa fi hojjechaa jiraan kanatti anarratti yaadni akkanaa dulloomaan kun qoodinsa sanyitiin waanin hin hojjenneen na rakkisuun ummata amma baratees ta’ee,dhaloota dhufu osoo hin gaddisisiin kan hin hafne,miidhaa isaas kabajamoon mana murtii kan hin daganne ta’uusaa nan abdadha.
qabxiilee kanaa fi kanneen kana fakkataan hedduu barreessudhaa gara mana murtii ol’aanaa yeroo sanatti iyyachuun isaa ni yaadatama.
Manni murtii Ol’aanaan kun murtii isaa murteessera. murtiin kunis madaa ummata oromoo baraa hanga baraatti okkolchiisaa ta’ee hafe.murtichi akkas ture B/J Taddasaa Birruu fi A/dhibbaa Maammoo Mazamir Du’aan akka adabamaan,kanneen hafaan jahaan ammo hidhaa cimaa waggota gara garaatiin akka hidhamaan murta’e
Murtiin kan Obbo Hayilamaaram Gammadaa sababa dhukkubsatani mana yaalaa jiraniif bira darbamee yeroon booda akka irratti murteessaan walii galaan.
Akkuma beekamu murtii du’aa kan mirkaneessu mooti H/sillaasee waan tureef kanneen biro akkuma jirutti mirkaneessee kan B/J Taddasaa Birruu murtii du’arraa gara hidhaa umri guututti fooyyesse.kunis kan ta’uu danda’eef Jeneraallichi fonqolcha mootummaa H/Sillaasee irratti mudde 5 bara 1953 aggamame ol’aantummaadhaan kan fashaleesse waan ta’eef,isa akka olmaatti lakka’eefi jedhama.
Murtiin A/dhibbaa Maammoo Mazamir akkuma itti cimetti itti fufee,walakkaa bara1962 mana hidhaa finfinneetti argamu Alem baqqany jedhamee waammamu keessatti akka fannifamee du’u taasifamee ture.
Gaafa gara du’aatti qajeeles kutataan kun akkas jedhee ture!
“Dhiigni koo dhiiga mirga cunqurfamoota ilmaan oromoo kabachiisuuf dangala’e waan ta’eef dhiiga gatii malee jige miti. Waaniin ani hin hojjetin hojjette jedhani sobaan murtii du’aa kan natti murteessise mootichaas ta’ee qondaaltootni sirnichaa garuu gatii isaanii yeroo gababaa keessatti idduma kanatti ummatota Itoophaa harkaa akka argataan shakkii tokkollee hin qabu.yaa oolu yaa bulu malee mirgi ummata oromoo dhiiga qabsaa’ota ilmaan isheetiin guutummaa guututti kabajamuun isaa waan hin hafne”jechuun dubbii isaa dhumaa saba jaalatuu fi jarreen shira xaxaniif dhaamee gara yoomuu hin deebine sanitti sokke.
B/J Taddasaa Birruu erga murtiin hidhaa umri guutuutti jijjirameefi gara magalaa Hararitti akka ergamee hidhamu taasifame.baay’ee osoo hin turiin immoo mana hidhaa magalaa Hararii gara mana hidhaa Galamsootti jijjirame.kun immoo carraa addaa Jeneraala kanaa fi ummata oromoof uume.B/J Taddasaa Birruu Hidhamaa amanamaa waan ta’eef carraa ummata waliin wal argee qabsoo ummata oromoo bifa haaraa ta’een fininsuu eegalu argate.Haalli gaariin ummameef tokko immoo ummanni Harargee yeroo sana qabsoo diddaa gabrummaa finiinsaa waan jiraniif ture.
Keessattu gootichi ilmi oromoo Elemoo Qilxuun bosona carcar galuudhaan lammi isaa harka alagarra baasuuf tattafi cimaa gochaa yeroo jirudha. B/J Taddasaa Birruu qunnamtisaa dhoksaan Elemoo Qilxuu waliin gochaa,ummaticha naannoo sani ammoo akka barataniif gorsaa fi tooftaa isaan barnoota amaleefatan fayyadamaa turuu isaa Maanguddooni ammallee lubbuun jiraan raga bahu.
Fulbaana 2 bara 1966 sirni H/sillaasee waan kufeef Dargiin B/J Taddasaa Birruu fi hidhamtootni biroos akka hiikkaman ajaja dabarse.
Ammallee sirni Dargii ummataaf akka hin taane kan hubate Jeneraalli kun cunqursaa yeroo dheeraaf ummata oromoorra ture faccisuuf qabsoo hidhannoo filatee bosonatti galuudhaan sirna Dargii wajjiin wal falmuu eegale.
Gabroofamuun ummata isaa Yoomuu boqonnaa kan dhoowwate B/J Taddasaa Birruu osoo Bilisummaa Uummata isaatif falmaa jiruu Bitootessa Guyyaa 9,bara 1967 harka oftultotaatti kufuun lubbu isaa yeroo dhumaatiif lammi jaalatuu dabarsee laate!!Taddasaan du’uus hojii boonsaan inni qomoo isaaf dalage baraa hanga barabaraatti laphee Uummata Oromoo keessaa akka lallabdu shakkii hin qabu!!
Xumureera!! Dogoggorri seenaa akka tasaa yoo jiraate,


text:
Oromiyaan kutaalee Itoophiyaa kurnan keessaa tokkodha. Ballina lafa bahaa hanga kibba-dhihaa biyya keessatti 353,632 km² ta'e qabaatee, baayyina uummataa bara 2002 tilmamee hanga miliyoona digdamii-afurii qabdi, kunis ballina lafaa fi baay'ina ummataan biyyaa keessaa tokkofaa ishee tasisaa. Isheenis kan ofii keessa qabduu: kutaa Arsii, Baalee, Harargee, Iluu Abbaa Booraa, Kafaa, Shawaa, Sidaamoo fi Wallagga of keessaa qabdi, Booranaa fi Gujiin Sidaamoo jalatti walitti qabama turan. Magaalaan guddoon Oromiyaa durii Finfinnee yoo taatu, kan ammaa garuu Adaamaadha. Bara booda gaaffii mirgaa sabni Oromoo gaafateen booda gara Finfinneetti deebbite. Magaallan gugguddoon biraa Oromiyaa keessatti argaman Adaamaa, Amboo, Asallaa, Bishooftuu, Dambidoolloo, Fiichee, Gimbii, Gobbaa, magaalaa Jimmaa, Mattuu, Nagallee Booranaa, Naqamtee, Shaashamannee fi Walisoo dha.
Poortaalii
Wiikipiidiyaa Afaanota Afrikaa kan Biraatin


text:
Koloneel Aliyyii Cirriin qabsaa’ota Fincila Baalee keessatti hirmaatan keessaa isa tokko. Gabrummaa ummatarra ga’aa tureen aaruun ijoollummaa isaatti; umriisaa 12ffaan qabsaa’uf bosonaa seene.
Qabsoorra osoo jiru, Jeneraal Waaqoo Guutuun qabsoo jalqabuu yeroo baru, waliin qabsaawuu jalqaban. Koloneel Aliyyiin sana duras ummata biratti qabsoon beekkamaa waan tureef, Jeneraal Waaqoo hedduu gammachiise.
Sirna Hayilasillaasee keessa bara 1957 Waxabajjii keessa Oborso aanaa Madda Walaabuutti nafxanyaa muddees waraanera. Qabsoo Oromoo Baalee finiinsuunis nama maqaa adda durummaa qabu.
Koloneel Aliyyii Cirriin hiriyoota fi qabsaa’ota akka isaa Haji Goobanaa Yuuboo, Saamoo Kormee, Jeneraal Waaqoo Guutuu, Koloneel Adam Jiloo, Koloneel Dubroo Waaqoo, Koloneel Huseen Bunee, Koloneel Kadir Waaqoo Shaaqeefaa waliin diinan lolaa turan.
Aanaa Dalloo Mannaa fi Madda Walaabuu kan waldaangessu Malkaa Amaanaarratti guyyoota 7f nafxanyaan saamichaa fi weeraraaf bobba’e akka hin dabarre dhoorkera.
Camarrii, Horri Korree, tulluun Araaraa, tulluun Habbisuu (lafti dhaloota warra isaa) nafxanyaa muddaa ofii injifannoon keessa burraaqaa turani.
Koloneel Aliyyi Cirriin amma aanaa Madda Walaabuu magaalaa Bidiree keessa jiraata.
Aliyyi Cirriin; Jaarraa Habbisuu Jiloo Galma Odaa Guljuu Bariisoo Huqqaa jechuun abbootii isaa lakkaa’a. Lakkoofsichis gosa isaa Karrayuun isa geessa.
Koloneel Aliyyii Gubbaa, Dalloo, Angeetuu, Bidiree, Oborsofaatti goota diina irriiba halkanii dhoorkee guyyaa abjoochise ture. Magaalaa Oborsootti waraanni Aliyyii Cirrii waraana nafxannaa barbadeessera. Aliyyiin nama cunqursaa danda’ee baatu hin turre.
Aliyyi, magaala, jajjaba, dhaabbata qajeelaa qabu.
Koloneel Aliyyii haadha warraa afur irraa ijoollee 25 horateera.
Hacaaluu Hundeessaas sirba isaa keessatti; Aliyyii Cirriitu beeka … karaa dhoombiriin dhukaate…. jechuun Aliyyiin dhukaasa dhoombiriin gita akka hin qabne dhugaa ba’eefira.
Aliyyi goota qawwee dhoombiriin xiyyaara samii buusus ture.
Ayyaana Iid Al faxir 1437ffaa, bara 2008 sababeeffachuun OBS Aliyyii Cirrii waliin turmaata taasiseet ture. Koloneel Aliyyiin “Ilmaan teenyayyuu osoo qabsoorra jirruu bosonuma keessatti horre, yeroon nuti loon horsiifannee dikee jalaa harre hin jiru. Humnaa fi yeroo keenya bosona seennee qawwee diinarratti dhukaasaa turre.” Jedha seenaa isaa yoo himatu.
Koloneel ijoollummaa isaatirraa eegalee lolaa fi adamoo baay’ee jalata ture. Adamoo kanaas kan gaggeessaa turan obbooloota isaa A/Raamaan Cirrii, Awwaluu Cirrii,Usmaan Cirrii,Isaaq Cirrii,Harbisee Cirrii waliin ture.
Abbaan isaanii loltuu cimaa loltoota sirna nafxanyaa waliin yeroo dheeraa wal waraanaa turuun haaloo ilmaan Oromoo lubbuun isaanii darbe gumaa deebisaa turani. Mootummaa Hayilasillaasee hidhannoon Oromoorraa qolachaa turan.
Qabsoo isaanitiin mootummaan H/sillaasee uummata Oromoo irratti cunqursaa gaggeessaa ture keessaa garee waraana shaambaal Baqqalaan hoogganamu waliin bakka Sannaatee jedhamutti wal waraanuun shaambaal Baqqalaa ajjeesun loltoota isaa hedduus barbadeessuun injifannoo argataniru.
Mootummaan H/Sillaasee loltootni isaa dhumachuu dhaga’ee hoomaa waraanaa baay’ee erguun akka obbo Cirrii Jaarraan qabamu godhe. Mana hidhaa Gobbaattis darban. Waggaa shaniif mana hidhaa Gobbaa keessaas turan.
Dhuma waggaa shanii booda qaamni mootummaa H/sillaasee Cirrii Jaarraa lubbuu baay’ee balleessitee jirtaan, umurii guutuu hidhamuurra gumaa nama ajjeestee kanfalii ba’i jedhame. Innis dheebuu qabsoo ilmaan Oromoof qabu waan itti urgooftef mana hidhaa keessa taa’urra gumaa kaffalee ba’uu wayyaan kaffalee ba’e.
Madda Walaabutti deebi’ee galuunis maatii isaa fi ijoollen isaa maal irra akka jiran erga hubatee booda Aliyyii Cirrii, Awwaluu Cirrii, A/ramaan Cirrii, Usmaan Cirrii, Isaaq Cirrii fi Harbisee Cirriin waraana akka baran taasise.
Baaletti yeroo Aliyyii Cirriifaanti ijoollee turan qabsoo kan jalqabe Mahaammad Gadaa Qaalluuti. Qawwee Xaaliyaanirraa bara 1938 argateeni lolichas kan jalqabe.Sirna Hyilasillaasee sanarra gabrummaan filatamuu baatus Xaaliyaanii wayyaayyu Oromoof jedhu Haji Adam Tiinnaa seenaa Koloneel Aliyyii fi hacuuccaa bara sanaa yoo himan.
Aliyyii Cirriifaanti lola Mahaammad Gadaa Qaallurraa baratan. Sirni nafxanyaa Mahaammad Gaadaa Qaalluurratti karaa 3n duula irratti bane. Isaanis karaa Gadab, Raammii W/mikaa’eel, Muloo Daadhii, Saannata, Hangeetuu, Manniisaan lola guddaatu ta’e. Wraana kanarratti gootonni Oromoo 3n; Huseenonni loltoota nafxanyaa 56 ajjeesuun wareegamaniiru.
Waraannii Mahaammad Gadaa Qaalluu laafee hiikkachuu jalqabe. Innis Raayituu Galdii seenan. Booddees qabamee mootummaa Hayilasillaaseef dabarfamee laatame. Mana hidhaa Gobbaattis summii nyaachifamee ajjeefame.
Boodas Aliyyi Abdullaahiifaa waliin Aliyyi Cirriifaan falmaa turan. Diinni maqaa isaanii dhageenyan ofirratti fincaa’aa ture.
Waaqoo Guutuu namoota 40 fudhatee Somaaliyaa dhaquun qawwee 40 argatee deebi’ee. Aliyyii Cirriinis yona Waaqoofaatti dabalame. Waaqonis Aliyyiin bosana seenee diinan loluun cimaa akka ture waan beekuf yoo isa argatu guddaa gammade.Maddattis walga’anii walii kakatan.
Bara 1956 Madda Walaaburraa nafxanyaa ari’uun to’annoo ofii jala oolchan. Maddatti yoo walga’anis hoogganaa filatan.
Waaqon jeneraalummaan hoogganaa olaanaa, Aliyyiin koloneelummaan itti aanummaan akka tajaajilu filatame. Koloneel Dubroo Waaqoo, koloneel Adam Jiloo Waaqoos hoggantummaa argataniiru.
Waggoota 7 mootummaa Hayilasillaasee waliin ega lolaa turaniin booda jidduutti waggoota 4 Dargiin gara aangoo yoo dhufu boqatanii lolli akka haaraa cimee itti fufe.
Jaagamaa Keelloo mootummaa Haylasillaaseen muudamee gara Baalee yoo deemu ummata sossobee ofitti akka qabachuu yaalaa ture. “Gootonni Baalee harka akka kennatan kan nu taasise Jaagamaa Keeloo ture.” jedha Aliyyi Cirriin seenaasaa yoo himatu.
Loltoota Baalee lafatu isaan gargaara. Sanaaf yeroo heduu injifannoo gonfatu.Sulula Gannaalee, sulula Weelmal, bosona Harannaa Bulluq keessatti injifannoowwan jajjaboos galmeessisaa turaniiru.
Baale Waaqoo Luugoo, Soomoo Kormaa, Ibraahiim Qaalluu, Suufii, Kadir, Usmaan, Awwaluu Cirrii fi gootota jajjaboo horateera.
Aliyyii Cirrii Somaaliyaatti baqatee bara mootummaa ADWUI biyyatti deebi’ee jiraachuu jalqabe. Umrii ofiis guutuusaa qabsootti fixee maanguddummaan sireerratti deebi’an.
Aliyyii Cirriin qabsootti fuudhee, maatii bosonuma keessa deemaa horate. Aantummaa ummataa kanas yoo Koloneel Adam Jiloo ajajaa waraanaa fi hayyuun Oromoo Somaaliyaatti maqaa Oromoon waggaa 11f hidhamanii turan biyyatti yoo deebi’an, “Nama ijoollee fi niitirraa du’e osoo hin taane, nama biyyarraa du’e natti himaa; silaa waggaa 11n hidhamee ala turee deebi’ee.” jedhan jedhama. Biyyaaf du’uun Baaletti akkanaan barsiifamaa ture.
Waajjirri Dhimmoota Koomuniikeeshinii aanaa Madda Walaabuu (2008) waa’ee Koloneel Aliyyii raga yoo ba’u, Koloneel Aliyyii Cirrii jeneraala waraanaa diina isaanitiin maalif isaaninakka lolan yoo itti himan; “Nuti kan isiniin lolluuf isin diina keenya waan taataniifi. Yoo isin injifannes yoo duune seenaa arganna. Isin injifannaanis lafa keenya; lafa ummata Oromoo isa bareedaa kana isa uummanni duraanii lafa isaatti boonee loon isaa irratti bobbaafachaa ture, seera isaa irratti tumataa aadaa fi afaan isaa itti guddifataa ture kana arganna” jedhee deebiseef.
Koloneel Aliyyii Cirrii Jeneraal Walda Sillaasee Barakat, Jeneraal Kabbadaa Yaa’iqoob, Fitawuraarii Alamaayyoo Taayyeefaan ummata Oromoo irratti hacuuccaa gaggeessaa turan nuffuun, “Yoo nu dhiisuu baattan qabsoon keenya ittuma fufa!” jechuun kutannoon nama dubbataa ture.
Keessattuu Fitawuraarii Alamaayyoo Taayyee Amaara ta’ee, Dalloo bulchaa turuun ilmaan Oromoo irratti hacuuccaa daangaa hin qabne geessisaa ture. Kana malees, Fitawuraarii Galchuu Toogee ammoo gosa Oromoo ta’ee Madda Walaabuu bulchaa ture. Fitwuraariin kun mootummaa Hayila Sillaasee biratti fudhatama argachuuf jecha ummata Oromoo lammii isaa fixaa ture.
Gama biraatiin lammiin Oromoo dhalootaan Angeetuu; ajajaa kudhanii kan ture Bulloo Gammadaan immoo gidduu deemtuu ykn haala mijeessaa nafxanyaa ta’uun tajaajilaa ture. Kunis dubbiin Oromummaa amma galuufitti ture.
Kana jechuun waraanni koloneel Aliyyiin hoogganamu iddoo inni qubatuu fi bulu waan beekuuf odeeffannoo nafxanyaa mootummaa Hayila Sillaaseef dhiyyeessaa ture. Haaluma kanaan otuma nafxanyaa waliin ummata Oromoo waraanaa jiruu loltoota Oromoo Madda Walaabuun booji’amuun waraana Shaalaqaa Awwaluu Cirriin hoogganamu jala gale.
Yeroo kanatti ajajaan kudhanii Bulloo Gammadaan kaayyoo ummata Oromoo fi kallaatti deemsa isaanii erga hubateen booda garee waraana ummata Oromoo waliin ta’uun Oromummaa isaa amanee ummata Oromoo waliin gara waraana nafxanyaatti seenuun Godina Gujii bakka ‘Gurraa’ jedhamutti harka nafxanyaan du’e.
Yeroo sanatti waraanni kun humnaan ol waan cimeef ummanni Oromoos ta’e nafxanyaan osoo wal baqatanii galaana bishaan Gannaaleen lubbuu isaanii dhabaniiru. Haaluma kanaan gareen waraana koloneel Aliyyii Cirrii magaalli Oborsoo fi Bidiree akka nafxanyaa yeroo saniif hin taane guban.Akkasumas Riqicha laga Gannaalee gubuuf ka’anii yoo hafe nu fayyaduu danda’a jedhanii gubuu dhiisan.Yeroo kanatti bakka Maddaatti waraanni akka hin gaggeeffamne dhaamsi isaanii bineensi illee ykn Allaattiin illee bakka kanatti akka hin ajjeefamneef beelladoota manaa keessaa immoo Gaala akka hin qallee dhaamsa walii dabarsanii waraana isaanii itti fufan.
Koloneel Aliyyiin mootummaa Hayila Sillaasee gaaffii ciccimoo gaafatee ture. Finfinnee deemuun, “Erga ummata keenya injifattee akka durii gadi nu hin qabin; jiruu keenya ol qabi, Dalloo Mannaatti erga biyya Somaaliyaatii nu waamtee kunoo dhufne gaaffii keenya duraa akka deebinee si hin gaafanne waan dura balleessite lammata akka nutti hin deebisne.” jedheen.
Haaluma wal fakkaatun bara mootummaa Dargii, mootummaa Hayila Sillaasee caalaa cunqursaa guddaan ummata Oromoorra gahaa ture. Bara muutummaa Dargii kana keessatti waraanni meeshaalee waraanaa ammayyaa waan qabuuf ilmaan Oromoo hedduu irratti ajjeechaa raawwachaa tureera.
Koloneel Aliyyiin sirnicha kana cal jedhee hin ilaalle ture. Akkuma mootummaa Hayila Sillaasee irratti qabsaa’een mootummaa dargii jalas dhaabbachuun hacuuccaa cunqursaa ummata oromoo irratti gahaa ture ofirraa qolachuuf hoomaa waraanaa isaa qabatee dargiin lolaa turuun isaa ni beekama.
Koloneel Aliyyiin uummanni Oromoo tokkummaa kan qabaatuf ilaalcha biyyoolessummaa qabu ture.
Koloneel Aliyyiin mirgi ummatichaa qawwee qofaan mirkanaa’uu danda’a amantii jedhu qabaachuun, waraana Dargii jala dhaabbachuun erga waraanaa turee, mootummaan Dargii waraanni isaa humnaan ol cimachaa adeemuun, koloneel gara mootummaa Somaaleetti baqachuun waggaa 11 achi ture.
Koloneel Aliyyiin fedhiin isaa inni guddaan ummata Oromoo gabrummaa keessaa baasuu ture. Erga sirnoota mootummaa Hayila Sillaasee fi Dargii keessa umurii isaanii guutuu qabsaa’anii booda ummata barnootaaf kakaasuun namni hunduu akka baratu gochuun hojii bu’a qabeessa hojjataa ture.
—————————————–


text:
Hidhata Abaar (Dhaba-Badhaadhinaa) Fii Mootummaa Habashaa (Xoophiyaa)
Abbaa Urjii tiin: Ebla 30, 2020
“Duumeeysaa rooba fida – roobaa badhaadha fida,” ja’u. Kuni gaafa jiruu fii jireenyi lammii dhunfata isaanii jala ture, gaafa uumamni (nature) sadoo fii gammachuun hawaasa badhaasu. Ee! Gaafasumaa, ali-ali/yaroo-garii duumeeysi qe’eerraa ni dhabama. Duumeeysi dhabamnaan roobni ni hanqata. Roobni hanqannaan boolla midhaanii banatu. Bonni walitti dhaabbatee midhaan boolla ifii keessaa qaban yo fixan kan gandaa, san dhumnaan kan gosaatti abaar bahu. Kana dabarraan, “Maganeey magan!” tu dhufa. Meeyra jiidhaa qabatanii, “Maganeey magan!” jechaa hujuba dhaqanii qoma qulqulluun Maganoo (Uumaa) kadhannaan, alasuma Leeymoon jirkaa roobaa waaqarraa gadi harcasee, namaa-sa’aa fii mukaa-citaa dheebuu baasa.” Ja’an, dur…, dur…, odoo warri uumaa fii uumamaaf kabajaa hin qabne lammiirratti hin abboomin; Hujubni Qullubbii Galma Gabreelii-tti hin geeddaramin.
Ummanni keenya gaafa Mambultii Sirna Gadaa/Raabaa Doorii tan Mootummaa Ummataa (Republic) tiin if bulchaa turan, namaa-sa’aa bira kutanii mukaa-citaaf mirga jireenyaa, kan uumaan kenneef, kabajaa fii turan. Yakka fedheef lubbuu namaa hin galaafatan. Bineensa hin ajjeesan. Kan Waaqni qalee malee ifiif gurra’anii hin nyaatan. Muka jiidhaa hin muran. Bobeeysaaf kan dhimma itti bahan, meeyra lataa (lubbuu qabu) odoo hin taane, muka goggogee qoraanawe qofa. Akki kuni, baroota kumootaaf jiruu nagayaa, sadoo, quufaa fii qananii tiin isaan badhaase.
Badhaadhinni ummata Oromoo kuni, dhufiinsa sirna gabrummaa Minilikiin fiixeensa aduun itti baate tahe. Biiyti nafxanyootaan weeraramtee, ummanni sirna wal-qixxummaa kan beekuun adda bahee, bulchiinsa nyaaphaa kan afaanii fii aadaa isaa hin beeyne jala seene. Dimshaashatti, Nafxanyaan Gooftaa – Oromoon Gabbaarii (Gabra) tahe. Gabrummaan ummata jiruu nagaya, sadoo fii qananiin adda baaftee, tan shororkaa, araraafamaa, hiyyummaa, dhukkubaa fii wallaalaa jala nayxe. Haala jiruun gabrummaa isaan mude lammiin akka armaa gadii kanatti goolaban.
“Gadaan bannaan hayni yakkate,
Sobni dagaagee dhugaan dhokote.
Nafxanyaan dhufnaan sadoon badde,
Kormi arihee dhalchuu dide.
Namni ilmaan horuu dadhabe,
Kan dhalatu naafaa-jaamaa tahe.
Midhaan facaasan biqiluu dide,
Inni biqiluus barakhaa dhabe.”
Seenaan sirna wal-bulchiinsa Habashaa faallaa kan Gadaa ti. Isaan biratti, Mootummaa Ummataa wanni ja’amu hin jiru. Kan jiruu fii beekkamu, Mootii fii Gabbaarii (Gabra) ykn Abbaa Irree fii kan mataa gadi cabsatee jalatti bulu qofa. Akka heeraa fii aadaa Habashaatti, hawaasni kan gaggeeffamuu qabu kan ifiif, if keessaa, filateen odoo hin taane, kan irree horee Mootii if moggaasee ni. Kan Mootichaa fii bulchiinsa isaa hin jaalanne, naannoo sanirraa baqachuu ykn shiftummaan kan aangoorra jirutti duulee, humnaan irraa buusee, ifiif aangoo gonfachuu dha. Haala kana gaafa ካሳ ሃይለ ጎርጊስ shiftummaan aangoo gonfatee አፄ ቴድሮስ moggaafate,
ሽ ፈረስ ከኋላው ሽ ፈረስ ከፊቱ
ይህን ሳታይ ሞተች ኮሶ ሻጭ እናቱ ja’amee seenaaf galmeeffame.
Hawaasa akka olii kanatti, shiftummaa aadaaf qabu keessatti, ummata malees, uumamni nagaya dhaba. Nagaya dhabiinsi shororkaa walitti dhaabbatteen namaa-sa’aa abaariif qaadhima. Kanaaf, ummanni Habashaa takkaa abaariin adda bahanii hin-beekan. Mirkanii kanaa tiif, abaar bara 1535 Futuh al-Habash galmeesse-rraa kaasee, kan baroota 1540, 1611, 1623, 1634, 1650, 1653, 1678, 1700, 1702, 1742, 1752, 1783, 1789, 1796, 1800, 1829, 1835 fii 1880 mudatan ja’amee seenaa keessatti galmeeffaman tarrisuun ni dandayama. Abaar kuni kan mudate, odoo ummanni naannoo sanii, gariin lafa gammoojjummaa qabdu keessa qubatan, quufaan jiraatanii ti. Yo sirritti xiinxalame, abaar kuni, naannoo mudatetti, jijjiirama mootii ykn dhufiinsaa fii kufiinsa mootota Habashaa tiin wal-qarqabee arkama.
Gaafa Minilik Oromiyaa fii naannota biraa tiis dhunfatee Xoophiyaa uummate, biiyti tuni, Faranjootaan, biyya zambiila daabboo tan Afrikaa mara beela baaftu (The bread basket of Africa) taa ti ja’amtee turte. Garuu, kaayoon Qaallichaa tan biyya zarafuu fii lammii gabra godhachuu, akkuma ummataatti, uumamni niis ganamumaan dura dhaabbate. Akkuma lola Canalqoo kan 1887-rraa hara baafateen, abaar kufiinsa mootummaa isaa farrisu, bara 1888-rraa kaasee hamma 1892 jidduu, biyya dhunfate. Abaar Faranjoonni (The Great Famine of Ethiopia) moggaasaniif kuni, baroota afuriif biyyattii-rraa rooba hanqisee, mukaa-citaa goggoysee, namaa-sa’aa lafarraa duguuge. Akka galmeen seenaa ibsitutti, ummata biyyaa kan gaafasii keessaa harka sadihirraa tokkoo (1/3) tu dhume. Abaar mootummaa Habashaa faana deemu kana dura, hawaasa biyya Oromoo keessatti abaar seenaa galmeeffatee hin beeku.
Dallansuun uumamaa kuni, ayyaanaa fii feestaa guddaa gonfata mootummaa (coronation) -iif Minilik qopheeyfate duraa ukkaamse. Abaarsi uumamaa Minilik jalaa san qofatti hin hafne. Abaar bara 1913 tiin du’a isaa farrisee, Muddee 12, 1913 adunyaarraa galche. Yaroo tanaas, akkuma feestaa gaafa mootomuutti, awwalcha isaa irraa hiis ulfina fuudhe.
Haaluma kan Minilikitti, mootomuu Hayle Sillaasee kan bara 1930-tiis, uumamani abaar cimaa bara 1929-ii, kan mootummaa-rratti fincila guddaa kaaseen simate. Simannaa kanaan jalqabe itti fufuun, bara 1958, abaar biyya Tigree keessatti lubbuu namaa 100,000-a ol galaafateen, fincila General Mangistuu Naway kan bara 1960-ii itti kaase. Sanitti aansuun, bara 1966 keessa, abaar Gojjaamii fii Gondaritti Amaara lafarraa duguugeen mootummaa isaa doorsise.
Amata torba boodaas, bara 1973, jeejee (abaar) Jonathan Dimbleby, gaazexeessaan biyya Ingilizii Abaar Dhokote “The Hidden Hunger,” moggaaseef ummata Walloo 400,00 – 800,000-i lafarra duguuge. Baashee-n (Abaar) kuni, akkuma kan isa duraatti, Birraa 12, bara 1974, Hayle Sillaasee jalaa sireen fuudhamuuf sababa tahe.
Abbar sanitti aanee kan dhufe, kan bara 1983 – 1985 ti. Abaar kanaaf Faranjoonni maqaa “The worst famine to hit the country in a century” moggaasaniif. Kan kana ja’aniif, miidhaa abaarichaa kan gaafa Miniliki biyya dhunfate waliin walitti madaalanii ti.
Dallansuun uumamaa kuni, iccitiin isaa Dargii jalaa futtahee, gurra hawaasa adunyaa seenee, gaafa dirmachuu arkatetti, abaar qaata hidda hidhate. Lafa Tigree, naannoo abaar itti bu’e, warra dura dhaqan keessaa gaazexeessaan BBC, Michael Buerk, “a biblical famine in the 20th Century” fii “the closest thing to hell on Earth” jechuun adunyaaf gabaase. Gabaasaan isaa hawaasa adunyaa mara garaa raase. Gargaarsa gaaga’ama abaar kanaa tiif, mootummoonni waan dandayaniin tarree galan. Warri amantii galmoota aabudaatti safii gargaarsaa miseensotarraan deeman. Wallisoonni babeekkamoon kophaa fii walotti walleelee baasanii horiin guuran. Joolleen Faranjii, liiraa warri karameellaan akka bitatan kennaniif daa’imman beelaan dhumaa jiraniif gumaachan.
Abaar kuni, lubbuu namoota 1,000,000 (miliyoonaa) fudhate ja’ama. San malees, miliyoona saddeetii ol miidhuu tu gabaafame. Sanirraan, akkuma aadaa abaar dabraniitti kufiinsa mootummaa saffisee, Caamsaa 28, bara 1991 Dargii achi buutee miila Bakhar taasisee, shiftoota Tigree (Wayyaanee) maqaa ኢሕአዲግ (EHADG)-iin siree aangoo-rratti ol yaase.
Wayyaaneen bulchiinsa mootummaa biyya sanii dhunfachuun, goolabbitti, waraabeeysa beelawaa bakka kan quufee buuse. Tigroonni gantoota lammiilee keessaa guurratan ummata dura qaqqabaa, kan mormuun ajjeesaa fii hidhatti araraasaa, akka waraabeessa lafee arkatetti qabeenya biyyaa qoqorutti seenan. Daggala ibidda itti qabsiisanii, dachii isii sooreeyyii alagaatti gurgurachutti bobbahan. Lafa baadiyyaa tii fii tan naannoo magaalotaatti dhihaattu qubataa irraa kaasanii saaqatti jijjiirrachuu karoora godhatan. Akki isaanii kuni, odoo olee-hin-bulin, ummata malees, uumamaas arkaa dhageeytii isaanii jibbisiise itti fincilsiise.
Fincila ummataa fii uumamaa kan guyyuma-guyyaan ilkee itti ciniinnatu irra-aanuuf Wayyaneen ijibbaata cimaa goote. Kan biyya keessaa ajjeechaa fii zaliilii hidhaa tiin ukkamsaa, kan alaa itti tiillatu gunaan itti bobbaate. Ummata biyyaarraa lafa fuudhaa kan alaatiif tola raabsutti seente. Akka waan biyya ifiirraa baqachuun faayaatti, baqatootaaf, “Guyyaa Diaspora (Baqataa)” jechuun ayyaana qopheessitee, noolii xayyaaraa irraa baaftee, hoteela bilaashii fii bashannana adda-addaan tiin qananii dura afte.
Duuba, bara 2016, yaroo Wayyaaneen baqattoota fanxaziyaan macheessitu, jaarmayni Gamta Mootummootaa (UN) Xoophiyaan goggogiinsa hamaa waggoota 50-n dabranii “worst drought in 50 years” -tiin abaariif akka saaxilamaa jirtu gabaase. Kanaas, yaroo tana, naannoo gariitti, duruu, lammiin miliyoonaan lakkaawaman bishaan jiirkaana tokko barbaacha amna cinaa guyyaa akka deemaa jiran beeysise. Sanirraan, daa’imman miliyoona jahaa ol waan nyaatanii fii dhugan dhabanii booyaa jiraachuu fii, san keessaa miliyoonni duruu laaw’atanii harka Waaqaa seenuu ibse. Kana malees, beeyladoonni waan dheedanii fii dhugan dhabanii akkuma raaretti bobbaafamaniin, ol deebi’uu dadhabanii, kumaatamaan dirree goggooyduu keessatti dudu’aa jiraachuu suuraan mirkaneesse. Haalli kun, iccitii abaar kan Wayyaaneen olola misooma kijibaa tiin ukkaamsuu barbaadde duraa saaxileessuu malees, akkuma kanneen isa duraatti, kufiinsa mootummaa farrisee, Biteeteessa 27, 2018-rraa Maqaletti darsa guurrachiise.
Akka seenaan armaa olii ragaa bahutti, bu’ureeffama isii, 1887-rraa, kaasee kan shororkaa walitti dhaabbattee fii abaar ammaa-ammaa tiin biyyattii nagaya, tasgabbii, guddinaa fii badhaadhina waakkate Sirna Bulchiinsa Abbaa Irree ti. Duuba, wal’aansoon dhiiga kumaatamaa tiin Wayyaanee bulchiinsa yaroo dheertuu tiif if muudde aangoorraa ariite, hiree fiixa bashiinsa kaayoo isii, gantoota isii waliin ummata araraasaa bahan, kanneen aangoon harkatti haphachuu-rraa duuyda-itti-galan, harka nayxe.
Jarri, Gareen EHADG, kanneen qabsoon ummataa Wayyaanee jalaa bilisoomsitee aangorratti baafte/hambifte, cubbuu jaraa waliin hojjachaa turan irraa toowbachuu dhiisanii, aangoo carraan harka nayxetti cichuuf, odoo olanii-hin-bulin, gaaffii ummataa, tan uuminsa Sirna Bulchiinsa Dimokraasii, akkuma Dargii fii Wayyaaneetti, dhaadannoo tooftaa godhachutti seenan.
Gama biraa tiin, dhaadannoo fii maqaan ummata sobuuf kan Wayyaneen baafteef ifirraa mulqanii ብልጽግና moggaafatanii, akkuma warra isaan duraatti, kan harka dhawuuf dachii, mana, horii, sulxaa fii kkf tiin gunataa, kan fuula itti guuru hidhatti guuraa, kan dura dhaabbatu daammacanii aangorra turuuf marxifatanii ammaa-amma wal leenjisaa jiru. Dammaqiinsaa fii murannoo ummanni yoona qabuun kana yaaduun isaanii raajii raajotaa ti.
Ee! Ijibbaanni ብልጽግና biyyatti shororkaaf ummata abaariif ni qaadhima. Saniin alatti, amma booda, biyya san keeysatti, fedhii ummataa malee, irree fii tin’isni fedhe aangoo nama hin hin horsiisu. Kufiinsaa fii fuula dhaddacha ummataa dura dhaabbachuu irraa hiis nama hin eewalu. Gabaa!
Oromiyaan Ni Bilisoomti!
abbaaurjii@gmail.com
Hub: Barreeyfamni kuni, barruu shuqullii barwaana Hidhata Abaarii fii Mootummoota Habashaa tiin Ebla 24, 2016 maxxanfamtee ti.


text:
Maqaalee Rabbii (Subhaanahu)-Kutaa 7.4
C-Ibsa Aayaata maqaalee Malik, Maalik, Maliik fi jecha Mulk jedhu of keessaa qabanii–kutaa 2
Kutaa darbe keessatti ibsa aayaata muraasaa maqaalee kanniini fi jecha Mulk of keessaa qaban ilaalle jirra. Har’as itti fufuun izni Rabbiitiin ni ilaalla. Laa hawla walaa quwwata illa billah.
“Warroonni Rabbiin Masiih ilma Mariyam jedhan dhugumatti kafaranii jiru. Jedhi, “Eenyutu Rabbiin dhoowwu danda’aa osoo Inni Masiih, haadha isaatii fi namoota dachii keessa jiran hunda balleessu fedhee?” Mootummaan samiwwanii, dachii fi wantoota isaan lamaan jidduu jiranii kan Rabbiiti. Inni wanta fedhe uuma. Rabbiin waan hundaa irratti Danda’aadha.” Suuratu Al-Maa’ida 5:17
“Warroonni Rabbiin Masiih ilma Mariyam jedhan dhugumatti kafaranii jiru.” Kana jechuun Kiristaanonni Rabbiin Iisaadha jedhan haqaa waakkatanii fi mormanii jiru, soba guddaa sobanii jiru. Akka lugaatti kafaruu jechuun waa dhoksuudha. Namoonni kunniin Iisaan Gooftaa akka hin taane osoo beekanu haqa waan dhoksaniif warra kafaraniidha. Rabbiin Iisaa akka hin taanee ykn Iyyaasuus gooftaa akka hin taane wanta agarsiisu keessaa, “Rabbiin osoo Masiih, haadha isaatii fi namoota dachii keessa jiran hunda baalleessu fedhee eenyutu Isa dhoowwu danda’aa?” Kana jechuun Osoo Rabbiin Iisaa, haadha isaatiii fi namoota dachii keessa jiran balleessu fedhee, eenyutu ajaja Isaa deebisuu danda’aa? Akkuma Kiristaanonni jedhan osoo Iyyasuus Gooftaa ta’e, silaa yommuu ajajni Rabbii Iyyasuusin ykn haadha isaa ykn namoota hunda balleessuf dhufu deebisuu ni danda’aa ture. Garuu haadha isaatti ajajni du’aa yommuu dhufu, du’a ishii irraa deebisuu hin dandeenye. Kuni ragaa tokkoffaa Iyyasuus gooftaa akka hin taane agarsiisudha.
Ragaan lammaffaan, “Mootummaan samiwwanii, dachii fi wantoota isaan lamaan jidduu jiranii kan Rabbiiti.” Wantoonni samii, dachii fi isaan lamaan jidduu jiran hundi uumamtootaa fi gabroota Rabbiiti. Ammas, kan isaan bulchuu fi too’atu Isa. Wanta fedhe ni balleessa, wanta fedhe ni argamsiisa. Kanarraa eenyullee Isa dhoowwu hin danda’u. Iyyasuus aleyh salaam uumamtoota samii fi dachii jidduutti argaman keessaa tokko. Kanaafu,Iyyasuus umamaa fi gabricha wayitti hajamu ta’ee osoo jiru, Gooftaa gabbaramaa Dureessa wanta hundarraa of danda’ee ta’uu danda’aa? Kuni wanta gonkumaa hin danda’amneedha. Iyyasuus nageenyi isarratti haa jiraatu waan dadhabuuf ni nyaata, ni dhuga, Gooftaa isa uumetti hajama. Gooftaan nyaata, dhugaati, dadhabbii fi wayitu hajamu irraa qulqullaa’e.
Ragaan sadaffaan “Inni wanta fedhe uuma.” Yaanni dogongoraa guddaan Kiristaanota kanatti geesse, “Iyyasuus abbaa malee dhalate” jechuu isaaniti. Kanaafi, isa ilaalchise amanti sobaa kana qabatan. Akkuma Iyyasuus abbaa malee uumame kunoo Hawwaan haadha malee uumamte. Inuma wanta uumama Iyyasuus caala nama ajaa’ibsiisu qabu uumama Aadami. Aadam abbaa fi haadha malee uumame. Kanaafu, maaltu Iyyasuusin gooftaa taasisa ree? “Rabbiin wanta fedhe uuma” yoo fedhe abbaa fi haadha malee nama uuma, kan akka Aadam. Yoo fedhe haadha malee uuma kan akka Hawwaa. Yoo fedhe abbaa malee uuma, kan akka Iyyasuus. Yoo fedhe haadha fi abbaa irraa uuma, kan akka namoota hafanii. Fedhii Isaatiin uumamtoota Isaa haala adda addaatin uume. Kanaafi itti aanse ni jedha: “Rabbiin waan hundaa irratti Danda’aadha”
Rabbiin waan hundaa irratti danda’aadha. Wanti Isa dadhabsiisu tokkollee hin jiru. Samii, dachii fi wantoonni isan lamaan jidduu jiran hundi uumamtoota Isaati, too’annaa guutuu irratti qaba. Inni injifataa homtu Isa hin moo’anneedha. Iyyasuusin, haadha isaa fi namoota dachii irra jiran hundaa balleessu danda’a.[1] Garuu Iyyasuus wanta hunda irratti dandeetti qabaachu dhiisi, wanta Rabbiin irraa isatti bu’uuyyu ofirraa deebisu hin danda’u. Haadha isaa irraayyu du’a deebisuu hin dandeenye. Kanaafu, yaa Kiristaanota! Ofii fi haadha isaa irraayyu miidhaa deebisuu kan hin dandeenye akkamitti “Iyyasuus gooftaa addunyaa baraarudha” jechuun kadhattani ykn waaqefattanii? Haadha isaatu du’arraa kan hin baraarre akkamitti addunyaa baraaraa? Sila sammuun yaadu isa dhaqee?
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Rabbiin Mootii haqaa ta’e olta’e. Isa malee dhugaan Gabbaraman hin jiru. Inni Gooftaa Arshii kabajamaati.” Suuratu Al-Mu’minuun 23: 116
“Rabbiin Mootii haqaa ta’e olta’e.” Rabbiin Mootii Haqaa ta’e guddinnaa fi guutuummaa Isaatiif wanta hin malle hundarraa qulqullaa’e. Ilma, shariika (hiriyyaa) fi fakkaataa qabaachu irraa qulqullaa’e. Wanta taphaa hojjachuu irraa qulqullaa’e. Dadhabinna irraa qulqullaa’e.
Akkuma kutaa darbe keessatti jennee Mootiin Haqaa waan hundarraa dureessa of danda’aadha, homattu hin hajamu. Akkasumas, hiika “haqaa” keessaa tokko wanta hin jijjiramne yeroo hundaa turaa ta’eedha. Kanaafu, Rabbiin Mootii Haqaa yeroo hunda jiraataa gonkuma hin bannee fi hin jijjiramneedha, waan hundaa irraa kan of danda’ee fi dureessa ta’eedha. Wantoonni hundi Isatti hajamu. Inni Mootii haqa yeroo hundaa jiraataa ta’e, waan hunda irraa dureessa, wantoonni hundi Isatti kan hajaman erga ta’e, haqaan gabbaramaan Isa qofaa jechuudha.
Wantoonni Isaan ala jiran ni badu, ni jijjiramu. Of danda’anii ofiin hin dhaabbatan, wantoota biroo irraas miidhaa deebisuu fi faayda fiduu hin danda’an. Wanti faayda namaaf hin finnee fi miidhaa namarraa hin deebisne akka gooftaatti ilaaluun akkamitti kadhatanii? Kanaafu, Gooftaa haqaan gabbaramu ta’uu hin danda’an. Gooftaan haqaan gabbaramu, yeroo hundaa Jiraata gonkumaa hin bannee fi waan hundaa irratti danda’aa ta’uu qaba. Sababni isaas, Jiraataa fi waan hundaa irratti danda’aa yoo ta’e, wanta irraa kadhatan isarraa argatan. Jiraataa kan hin taanee fi waan hundaa irratti danda’a kan hin taane irraa wanta kadhatan argachuun danda’amaa? Mee of haa gaafannu, “Rabbiin ala yeroo hunda jiraataan gonkumaa hin duune, waan hunda hojjachuu irratti danda’aa kan ta’e ni jiraa?” Isaan ala kan yeroo hundaa jiraatu fi waan hundaa irratti danda’aa ta’e waan hin jirreef, “Isa malee dhugaan gabbaramaan hin jiru.” jechuudha.
“Isa malee dhugaan gabbaramaan hin jiru.” Kana jechuun dhugaan kan gadi jedhaniif, garmalee jaallatan, garmalee ol guddisan, sodaatan, waan hundaa irraa kajeelanii fi kadhatan, sagadaniif Rabbiin malee hin jiru[2].
“Dhugumatti, Muttaqoonni Jannataa fi laggeen keessa ta’u. Mootii Danda’aa bira teessoo dhugaa keessa ta’u.” Suuratu Al-Qamar 54:54-55
Muttaqoota jechuun warra dhugaan amananii, wanta Rabbiin ajaje hojjachuu fi wanta Inni dhoowwe dhiisun azaaba (adabbii) Isaa irraa of eeganiidha. Warri kuni Guyyaa Qiyaamaa Jannataa fi laggeen keessa ta’u. Jannata qananii, ishii keessa mukkeen dhedheeroo fi firiin isaanii bilchaata ta’e, laggeen ishii keessa yaa’an, gamoo dhedheeroo, nyaataa fi dhugaati mi’aawoo, dubartoota mimmidhagoo, fi qananii biroo irraa wanti ijji hin agarre, gurri hin dhageenye fi qalbii namaa irra hin qaxxaamurre jiru keessa seenu.[3] Kanarratti dabalatee, Jaalala Mootii waan hundaa irratti danda’aa ta’ee argatu, Isatti dhiyaatu. Kanaafi ni jedha, “ Mootii Danda’aa bira teessoo dhugaa keessa ta’u.” “Teessoo dhugaa” kana jechuun teessoo gaarii fi haqaa ta’e, wanta faaydi hin qabnee dubbachuu fi badii hojjachuun keessa kan hin jirreedha.[4] “Mootii Danda’aa bira” kana jechuun Mootii Guddaa, Khaaliqa wanta hundaa uumee bira ta’u[5]. Isatti dhiyaatu. Inni waan fedhe hundaa irratti danda’aadha.
Al-jazaa’u min jiinsil amal (mindaan gosa hojiitiin) waan ta’eef, namni addunyaa tana keessatti dhugaadhaan amanee fi hojii gaggaarii Rabbiif jedhe hojjate, Guyyaa Qiyaamaa teessumma kabajamaa Mootii Guddaatti dhiyoo ta’e taa’a. Mootiitti dhiyaachun hangam nama gammachiisaa!!! Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa rahmata fi tola Isaatin warra san keessaa nu haa taasisu.
Kitaabban Wabii
[1] Tafsiiru Xabarii-8/267-269, Tafsiiru Sa’dii-249, Zaadul Masiir-fuula 368
[2] Ash-shirku fil qadiimi wal hadiisi– 1/fuula 53-54
[3] Tafsiiru Sa’dii-fuula 976
[4] Taafsiiru Xabari-22/167, Zaadul Masiir-fuula 1375
[5] Tafsiiru ibn kasiir-7/97


text:
Warri nagaa eegu Naguma eegani Warri nagaa beeku Naguma deeganii Naguma faarsanii Saan nagaa beekani Nagaan kan isaani Isaan deegsisani Warra nagaa sani Kan laalaa darbani Afaan maalin qaba silaa nan lallaba iyyee iyyesiiseen Amma baddaa deema Olis akkasuma Eenyuun birmatama? Kan saani waa lama Gurrat dubbii fila Yookaa immoo tuffiidha Gurraa jaraat hila Maddi: … Continue reading WARRA Nagaa
Month: May 2019
Jiruuf Jireenya Bara baridarbee onnee walqabatee Jireenya jijjiruuf garadhan onnate Barumsa baratee baratee fixate Hojii barbarchaatti kophee irra dhumtee Akkuma tahu tahee gaafa hojii argatu Wabii dhiyeeffachuu hojjatan rakkatu Guddini yoo dhufee sin ilaallatu Gandummaaf Firummaan dandeetii ol tahe Beekaan walallaa, walallaan beekaa tahe Anis dabaree koo ta’etum … Continue reading Walaloo Jireenya
Maqaansaa Li Ching Yuen jedhama. Dhalootan lammii Chaayinaa dha. Odeefannoo garaagara irrattii akka barreefamuutti Li Ching Yuen, bara 1677 A.L.A dhalatan. Garuu kanneen guyyaa dhalootasaa shakkan jiraatanis kan irratii walii galan Obbo. Li Ching Yuen lubbuu dheera jiraachusaati. Qorannoo gaha irratii xiyyeefatamee hojjetamu baatus odeefannoo bara 1930moota keessa akka barreefameetti nama umrii 256 kan jiraate … Continue reading Umurii Dheera Jiraachuu!!!!
Akka aadaa fi duudhaa ummata Oromootti bunni bakka gudda qaba. Oromoota kaabaa, kibbaa , dhihaa fi bahaa hundii dhimmaa bunaa irratti ilaalchi jiru tokko dha. Saba keenya biratti bunni dhugamuu irraan caala, hiikka guddaa qaba. Bunni dhugamuu irraan kan hafe jireenya hawaasa keessatti bakka guddaa qaba. Fakkenyaaf Yeroo cidhaa, yeroo gaddaa, yeroo gammachuu, yeroo … Continue reading Kootta Buna Dhugaa!
Mee har’aa immoo Hiibboo kenneni bohaara Utuu deebii hin ilaalin dursa deebi keessan kenna Hiibboo: Asii Yuusee laga gamattii nyaate. Hibboo: Galgalaa Facaaseen, ganama dhabe. Hiibboo: Ganamaa ol-deemti; galgalaa gad- deemti. HIIbboo : Ilmoon haadhaa keessaa baate, haadha dhiiti. Hiibboo: Ilmoon ni deemna jetti, haati in teenya jetit. Hiibboo: Lafee hin qabuu Ija hin … Continue reading Hiibboo
Gamoon ta’e dheerinaan 1ffaa biyya Arabaatti kan argamuu yemmuu ta’u maqaan isaa “ Burj Kalifa “ Jedhama. Gaarrii dheerinaan 1ffaan , Gaara Everest yemmuu ta’u Ardii Eshiiyaa keessatti argama Garrii dheerinaan Afrikaa kessaa 1ffaa ta’e gaara Kilimarjaaroo yemmuu ta’u dangaa biyyaa keniyaa fi Tanzaaniyaa giddutti argama. Langii dheerinaan sadarkaa 1ffaa qabatee laga Abbayaa ykn Nayliiti … Continue reading Mee waantota Adduunya keenya irratti bebbekamoo ta’an waliin waal baraa
Waraabessaa Dullomaa tokko fi ijoolle isaa wajjin waan nyaatan dhaban. Nannawwa isaani hunda keessa deddebi’anii barbaadan. Isaanis abdii isaani kutatanii gara mana isaanitti deebi’uuf ka’an. Laftis bari’uuf ga’ee ture. Karaa Irratti Harree tokko argatan, Isaanis harricha lafaan dhayan. Kana booda Waraabbessi inni abban ijoolle isaa ofirra ari’ee qofaa isaa nyaachuu jalqabe.Erga Nyaate quufe booda ilmaa … Continue reading Kan Qofaa Nyaatu, Qofaa du’a
Taphni kun goodinoota Oromiyaa adda addatti ijoollen kan taphatan yemmuu ta’u, yeroo baay’e maatii keessatti galgalaa galgalaa maatiin karaa itti ijoolle barsiisaniidha. Taphni” IBBANTEE” jedhamuu kun dandeetti ijoollen waan tokko yaadachuu isaani kan itti shaakalaniidha. Akkasumaas haawasni olla isaani miseensa maatii meeqa akka qabuu fi ijoolllee dhiiraa fi shaamaranii hangam akka qaban karaa ittin wal- … Continue reading Tapha Ijoollee:-
Biyyii Jimmaa jedhamu maqaa kana kan argatee maqaa gosaa Oromoo maccaa kannarraayi jedhama.Mootummaan shanan gibee dhuman jaarraa 17ffaa keessa hundeeffamee sirna gadaan hogganamuu ykn immoo buluu jalqabe.Xumura jaarraa kanarraa kaasee mootummaan shanan gibee hunda’e. Mootummaan shanan gibee jedhamuun kan beekamanu Limmuu Innaariyaa, Gumaay,Gommaa, Jimmaa fi Geeraa dha. 1.Limmuu,Innaariyaa Seenaa mootummaan shanan gibee keessatti Limmuu Innaariyaa … Continue reading Mootota Shanan Gibee
Biyya koo kan waan hunda qabdu Bunni kee, garbuun kee,maali kan atii dhabdu Bosona uumaman kan akkas miidhagduu Onnee koo fudhattee kan najalaa badduu Jimmaa fi wallaga biyyaa buna qalaa Shawaa keessan deema biyyaa dhadhaaf damma Harageen fulla’a biyya jaalalaaf, jimaa Balee fi Arsii koo biya calla maraa Gujii fi Boorana albuuda uumamaa Hundamaa ni … Continue reading Yaa biyya koo