text:
Ummanni Oromoo erga Gadaan buluu jalqabee jaarraa heddu lakkoofsiseera. Jalqabamuun Sirni Gadaa qarooma dhala namaa keessaa, qaroomina ummata Oromoo waliin gama siyaas-diinagdee fi hawaasummaatiin hidhata guddaa kan qabuudha. Ummanni Oromoo durdurii osoo qaroomni sirna bulchiinsa diimokraasii hin calqabin dura, fakkeenya sirna bulchiinsa diimokraasii Addunyaa keenyaa kanta’e sirna Gadaa Oromootiin walbulchaa ture.
Sirnoota dabran keessa Ummanni Oromoo aadaafi seenaa isaanii dagatanii eenymmaa isaanii akka wallaalaniif waggoota dhibbaa oliif dhiibbaan gara garaa irratti raawwatamaa tureera. Godinaalee Oromiyaa dhiibbaan sirna bittaa osoo isaan hin danqin aadaafi duudhaa isaanii ganamaa kanta’e bulchiinsa sirna Gadaa Oromootiin bulaa kan turanii fi ammas sirna kanaan bulaa fi bulchaa kan jiran keessaa Oromoon Karrayyuu isa tokkko. Bulchiinsa sirna Gadaa Oromoo keessatti walharkaafuudhiinsi aangoo waggaa saddeet saddeetiin kan raawwatamu yommuu ta’u, sirni walharkaa fuudhiinsa aangoo Oromoota karrayyuu immoo kanneen biroo irraa wanna adda isa taasisu qaba.
Haaluma kanaan, hawaasni Oromoo Karrayyuu sirna walharkaa fuudhiinsa aangoo kan calqabu waggaa saddeet eegee osoo hintaane waggaa 6ffaa irratti; tuuta aangoo fudhatuuf, sirna Goobaa/Walakkaa Aangoo isaa kennuun,waggootii lamaaf leenjiiwwan adda addaa bulchiinsa sirna Gadaarratti barbaachisan baldhinaa fi gadi fageenyaan erga laateefii booda, dhuma waggaa 8ffaatti aangoo isaa guutummaatti kan kennuuf ta’a.
Sirni kun Sirna Goobaa/Walakkaa aangoo jedhamuun beekama. Sirni kun kan gaggeeffamu tuutni Gadaa tokkoo, aangoo Sirna Gadaa fudhatee erga harkaan gahatee booda, waggaa 6ffaa isaattii sirna Kabajamuudha. Kanaafuu cidha kana keessatti tuutni Gadaa Meelbaa Muddee 23/2009 bakka duraan qubatee jiru Ardaa Warra Gadaa dirree “Abba Kulaa”irraa godaanuun gara Dirree Jinfuu/ardaa Jilaa “Tarree Luugootti” namaa saawwaan qajeelu.
Oromoon Karrayyuu Yoo bakka duraan qubatee(Gabaloomee) booca “O” ummee qubatee jiraaturraa gara Dirree Jinfuu/ Ardaa Jilaa bakka Sirni Gadaa itti gaggeeffamu dirree Cidhaa Tarree Luugoo godaanuu(Mannaaguu)osoo hin calqabin, Abbootiin Gadaa Karoora mataa isaanii baafatanii qoophii barbaachisaa ta’e taasisuun sochoo’u.
Kunis kan ta’u, baatii Qokkee(Muddee) gara dhumaa, seensa baatii Amajjii keessa ayyaanni Sirna Gadaa kamiyyuu gaggeeffama akka Oromoota Karrayyuutti.
Kana jechuun,Oromoonni Karrayyuu Jila Kamuu kan gaggeessan, Seensa baatii Amajjii keessa ta’uu isaa agarsiisa.
Kanaafuu Sirni Kabaja Ayyaana Ciicoo Guddaa Hawaasa Oromoo Karrayyuu Bara 2009 gaafa Muddee23 kaasee, hanga Amajjii 28/2009tti bifa ho’aafi miidhagaa ta’een kabajama. Jilli kun bakka qubatee jiruru Abba KulaairraaMuddee23 sochoo’uun Karaa bulee, gaafa Muddee 24/2009 Waaree booda bakka lafa Jinfuu Jilaa Tarree Luugoo gaha.
Haaluma kanaan Sirni Cidhaa Tarree Luugooakkuma kaleessaa duudhasaa ganamaa eeggatee, bifa ho’aafi miidhagaa ta’een itti fufuun, Amajjii 8/2009 xumuurama.
Tarreen Luugoo Kun bakka jiituu afaan lagaatti waan argamtuuf muka “Luugoo” jedhamtu irraa kan moggaafamte. Warri Gadaa gaafa dooromu hanga waggaa saddeetiitti naannoo qubata.
Yaata’u malee, Oromoonni Karrayyuu Waggaa Jaha(6) booda hangafaa quxisuun tarree luugoo kanatti bahee tarrisee/sarara galee dagalaa’uun qujbata.Hootana bakkuma duraan abbotaafi akaakileen isaanii irraqubatan irraqubatu.
Tarree Luugoo tarree biraa irraa adda kantaasisu,akka lafa muudaatti laalamuu isaati. Hoggaa tarree kana qubachuufka’an kan biyyatti himataniif akka biyyi baatee nama gargaartuufidha.
Keessattuu, warri “Walaannaa”Gadaafudhachuuf qophaahu dura deemee karaa cira,meeshaa isaanii geejjibaan godaansisaaf, Warri Walaannaa Warra itti aanee Gadaa fudhatuu yoota’u,kuun immoo warra Raabaa(warra Gadaa harkaa qabu) Sirna kanarratti nigammadu,itti tolas, hoggaa bakka tarree luugoo gahe, dura dursoo abidda buusa.
Geejjiba meeshaan ciisa, hookana warri raabaa“Ardaaga reeba”. Ardaaga reeba jechuun, ni’ori’a niceeha jechuudha.
Warri hoggaa qubatu akkana jedha:-
Hooda raarrataa loon korma rugee!
Ta’ar’a taphaa buru taajjabaa loon korma rugee !
Yaa hiriyoo yaamiseensayyoo !hooda raarrataa loon kormaa rugee!
Yaatuu Sululaa gootatu waamuraa, hooda raarrataa loon korma rugee !
Ka’argee dheesse haati maaldesse !hooda raarrataa loon korma rugee !
Naannaqii har’aa qoosaa hegeree ,hooda raarrataa loon korma ruhgee !
Oromoo Karrayyuu hoggaa dirree kana qubatu akkana jedha:-
Aadaa teenya hin balleessin ,Oromoo Aadaan bultu nugodhi !
Dhaddachano siqabadhee qabaa balaa jalaa nabaasii
Arraba nuhin micciirin Aadaa nuhinjijjiirin
Oromoon jiituu, jiidha nuhindhowwatin
Gadaa teenya Gadaa miinyaa nuugodhi !
Jedhanii erfga eebbifatanii booda, geejjibni hiikkama.
Wayta kana Abbaan Bokkkuu dhaabbatee “Ori’aa” jedha.Muka guuraa fidaa jechaadha. Muka guuree fide gadi dhaaba. Mukni kunis kataarrii jedhama. Warri kun dhaddacha hintuqu.Dhaddachi muka Kadhaa waaqaa waanta’eefiidha.Muhka kana erga dhaabee booda akkana jedha.
Gubee gubee kataarrii, Kataarrii dannabaan gubee!
Dhaabee dhaabee, Kataarrii danna baan dhaabee!
Reebaa Waaqoo reebbataan diina balleessee jedha.
Sana booda Bokkkuun korbeessa qala.Maqaan korbeessa kmanaa “korbeessa huffeenaa jedhama. Tulluun Korbeessi kun irratti qalamu Tulluu huffeenaa waan ta’eef yoota’u gama bijraatiin Korbeessi kun korbeessa tuhlluutis ni jedhama.
Korbeessa waddee nyaatee ,dhiiga biyyee waliin waldeessee,kolbata/bijlata.Hoggaa fixe gara waraa deebi’uun akkana jedha. Haaya maal muumuu gadda dhiiguu muudee! Muuda akakee kiyyaa, haaya maal muumuu gadda dhiiguu muudee!
Dolooloon kurriftee raachi kokqaa bulee,haaya maal muumuu gadda dhiiguu muudee,
Yoonan roobsuu baadhe ,Mandisiisuu baadhee,haayaa maal muumuu gaddaa dhiiguu muudee
Dhiiga tuhmaalessaa, haayaa maal muumuu gadda dhiiguu muudee
Gaafa namaa gamtee gootatti dheessanii, haaya maal muumuu gadda dhiiguu muudee
Hoggaa karra bira gee galuuf
Gaabii Sayyoo roobee biyya gabbisee!
Oromoo fuula booruudhaa!
Booruu yaafula Waaqayyoo !
Oromoo Uumaatiin bulaa, Qaalluun Ayyaanaan bulaa
Roobee biyya gabbise jedhaa. Sana booda karra bokkuutti gala.
Eega baatiin baatee guyyaa afurbulee booda godaanee qubata.Sana booda biyyi harki guhddaan nigala.Kun hanga goobanuu galma jaraatti gaafa dukkan dursan Ciini qalama.Haayaa maal muumuu gaddee dhiiguu muudee ….
Ilmaan baareentuu baratu bara jila muudatan jira jedhe, bakka tarree luugootti.
Galma namoota hundaa duraa Galma Abbaa Bokkuutu ijaarama. Qirbaa manaa nama hundaa dura Abbaa Bokkkuutu Foodduu ijaarrata. Foodduu dhoqqee loonii afaanitti ,hiddii loonii itti naanessanii karra Abbaa Galmaa duhratti hokojjetani.
Abbaa Galmaatiifi Bitimaa Walakkaa hinbahan.Hoobahan foodduun nutaakaala, yookaan nuqallisee nutuhffatte jedhu.Isiintun booddee milluu/komii fiddijechaadha.Ganda Abbaa Bokkkuu duhratti “Ardaagni” ijaarama.Bakka kanatti ibidda bobeessanii akka hindhaamne tiksee ykn jajabbii itti godhan. Namnis Ardaaga kana gidduu hinbahu yhoobahes ni tuhmamaa, horritu irraa qalama.
Bakka ibiddi itti boba’e kanatti Saani dullachi niqalama.Foon achumatti waadamee nyaatama.Bakka cidhaa Ardaa jilaa kanaa deemuun dhowwaadha.Namuu gumaachituu foodduu gubbaatti eeggatee olgalfata.Guyyaa Cidhaa gumaachituu namni hunduu ala Ciisee/taa’ee hanga intalti Abbaa Bokkuu hangafti galtutti eega.
Hoggaa isiin galte Simaloofi Abbeentaa(Waarii Abbaa Bokkuu uwwisan.Eega mi’oon Waarii Abbaa Bokkuu “Ammayyoo” dhageessiftee booda namuu olka’ee dhaabbata.Sana booda Karra namuurrattuu Hammayyoofi Dambaleen dhagahamu calqaba.Sirba Dambalee Warri dhiiraa yootaphatan, Hammayyoommoo dubartootatu taphata.Warri Jilaa hammayyoofi dambalee taphatee erga quufee booda namuu galee keessummaa isaatti dhihaata.
Galma nama hundaa keessatti “Loogaatu” dhaabbata. Dursa garuu kan Abbaa Bokkuutu dhaabbata. Loogaa: Sirna Ciicoo Buttaa keessatti, funyoofi hookkoon walitt loogoo jedhama. Ciicootti Aannan naqamee qadaaduun utubaatti hidhbama.Abbaan Warraa qabatee ejjeta/dhaabbata.
Abbaa GalmaaQadaadduu
Looga mijuu keetii Mijuu jireen
Rooba Abbaa Waaqoo tanaa tanaa
Warra dilluu walbarbaadutu tanaa?tanaa
Walitti horaa ?horaa
Walitti Bulaa ?bulaa
Bu’uuruma kanaan,halkan kana Galma nama hundaa keessatti Sirni Ciicoo buttaa ni hojjetama. Hoggaa bari’u Warri Abbaa Bokkuu Korma qala.Kormi kunis Korma qilxuu jedhama. Kormi kun ifa golgola barii keessa yooqalamu, Warri raabaa hunduu dhufee qabata. Warra raabaa kana dura namuu qabachuu hindandayu, Sababaa dooriin nama hindhiifneef.
Korma kana Kolbeetu raawwatu yoota’u, sana booda naanna’uun akkana jedhu:-
Qaalluun Miinyaa naakenne nanfudhaa x2
Bokkuun miinyaa naakenne nanfudhaa x2
Gateettii hoolaa Korma adda jabboo!
Qunbiin nyaararraa qabaa waan tooloo !
Doorii maroo ! Simaaree yaawaaqa naamagarsi!
Siifan maaraa ! Rabbuma luba naamagarsi,
Siifan maaraa ! Yaabokkuu jireenya naamagarsi,
Siifan maaraa Yaabokkuu daayyuu naamagarsi.
Erga Kormi Abbaa Bokkuu qalamee booda namuu korma cidhaa hinburuqin qala. Gara Saafayaatti Warri jijlaa kanfedhe ni galaa, kanfedhes ni tura. Sana booda Warra Wallaanaatti gooba(Walakkaa Aangoo Sirna Gadaa) kenna. Abbaa Bokkuu lamaan Maraan harka walfuudha. Jaarsi biyyaa Walakkaa dhaabbatee kennaaf.Hoggaasan Maangudduun akkana jetti:-
(Ija agartuu keenyaa Ijarraa nuhambisaa, Gadaa Tuuta kanaan Waaqatu gahee , tajirtuu hinbadin, tahinjirre hindhalatin, tuuta kanaa Gadaa akka kennitan maraa biyyeen isinitti wawwaannaa!)Erga jedhaniin booda Gadaan Karoobaa Gabbinaa haataatu jedhanii eebbaan irraa fuudhanii kennaniif.
Tuuti Warri Gadaa fudhate kun hanga Waggaa lamaa akkana jedhanii taphatu.
(Goobaa Maroo Simaaree Yaa Waaqa naamagarsi,
Gooba kichaa nahobbaasi Waaqa hayyichaa,
Gooba lattuu nahobbaasi Waaqa hunda Caaltuu!:-akkana jedhanii goobaan taphatu.)
Waggaa Lamaan booda Aangoo Sirna Gadaa guutumatti fudhatuu.Akkana jechuun Liboomee fudhatu jechuudha.Gaafni guyaa Liboomaa Kun Cidha Liboomaa/Gururaa) jedhama.Cidha Guruuraa wanti jedhameef, Obboleettiin Warra Liboomaa hunda dhadhaa bubbee keessaa ittibiifanii, qoree muka Agamsaatiin gurra uraniif.Ijoolleen raabaa Kalaalaa mataatti marattee dhadhaa buubbee keessaa qadaaduun itti biiftee Aannan qoriitti areeranii dabbasaa irratti naquu irraa haadan.Akkuma kanaan dura dubbannetti Karra Abbaa Bokkuu gubbaatti Guutuu Aangoo kanaa har’a kennaafi. Warri Doorome, Warra harraantana Gadaa fudhate jechuudha. (Doorii Maroo! Simaare yaawaaqa magarsi!
Doorii maroo !Simaare yaa Gadaa jiituu jedhee taphataa deema.Ganda Abbaa Bokkuu tuuta isaanii bulee Korma qala.Warri Liboome Luba jedhama.
Waggaa 40 booda ilmaan isaanii dooroman jechaadha. Gabaalanii tarree kanqubatu ji’a Qorkee(Fulbaana/Muddee) baatiin baatee erga guyyaa 4 bultee qubata. Dukkana Durisa guyyaa 11 bulee gumaachituun dhufti.Walumaa galatti guyyaa 15ssootti Ciini niqalama, eega ciini qalamee booda guyyaa 8 bulee addaan godaanee Onasaa kanduraatti deebi’a.
Gaafa tarree qubaa kana biyyi baatee gargaarti.Keessattuu warri Wallaanaa (itti’aanee Sirna Aangoo kana fudhatu, guutuu ta’uu walakkaata’udura deemee karaa cira. Meeshaa isaanii hunda godaansisaniif tarree goobaa kennuun qubatu waggaalamaan bahee,lubooma ykn gaafa gurra uraa ammas deebi’ee tarree qubata.
Maddi: Biiroo Aadaafi Turiizimii Oromiyaa


c: text/html

text:
Raawul Kaastiroo angoo Miiguweel Diyaazitti dabarsan
Miguweel Diyaaz, Raawul Kaastiroo bara 2006'tti angoo qabatan bakka bu'uun pirezidantii haaraa Kuubaa ta'anii kakuu raawwatanii jiru.
Warraaqsa 1950 booda yeroo jalqabaaf maatii Kaastiroo namni hin taane dursummaadhaan filatamuu isaati.
Miistar Diyaaz Kaanel waggoota shanan darbaniif pirezidantii itti aanaa jalqabaa ta'uun tajaajilaa turani.
Diyaaz warraaqsa booda kan dhalatan ta'us, deeggaraa Raawul Kaastiroo waan ta'aniif jijjiiramni addaa hin eegamu.
''Warreen Kuubaa keessatti sirna kaappitaaliizimii deebisuuf yaalaniif iddoon hin jiru'' jechuun sirna muudama isaaniirratti himaniiru.
'Warraaqsichi itti fufa'
Miseensota mana maree 605 Bitootessa darbe mormituu akka hin taane mirkanaa'uun filatamaniin ture Diyaaz kan filataman.
Miistar Kaastiroon ammas Paartii Koministii biyya bulchu keessatti dhiibbaa siyaasaa taasisaa akka turan ni eegama.
Jijjiiramoota murteessoo Raawul Kaastiroo jelatti:
2008: Tarsiimoon qonnaa haaraa qonnaan bultoota dhuunfaaf lafa heektaara miiliyoona heddu kennisiisu ba'eera
2010: Seerota ciccimoo hojiilee daldalaa to'atan laaffisu fi Kubaanonni hojiilee daldalaa xixiqqaa akka eegalan eeyyamuu.
2011: Lammiileen Kuubaa mana akka bitaniif akka gurguran eeyyamuu
2013: Tajaajilli intarneetaa funyoon alaa (wi-fi) yeroo jalqabaaf eyyamamuu
2014: Ameerikaa waliin walitti dhufeenya diippiloomaasii guutuu fiduuf hojjatamee ture
Rakkoo diinagdee michuu biyyattii kan taate Veenzuweelaa mudate dandamachuu fi bulchiinsa Tiraampi jelatti Ameerikaa jirtu waliin walitti dhufeenya akkamii qabaachuu akka qaban adda baasuun dursaa haaraa dhufaniif qormaata taa'edha.
Tiraampi, qoqqobbii Baaraak Obaamaadhaan laafee ture iddootti deebisanii akka turan kan yaadatamudha. Walitti dhufeenyi diippiloomaasii garuu akkuma itti fufettidha.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Uummaatni Oromoo haala raafamaafi gaaga’ama, yakka duguuginsa sanyii mootummaan abbaa irree Wayyaanee EPRDF/TPLF biyyatti keessatti gaggeessaa jiru roga hundaan of irraa qolatee gabrummatti xummura godhee Bilisummaatti jiraachuuf yeroo kamiyyuu caalaa dammaqinsa guddaa gochuun dirqama. Kanaafuu haala yeroo biyyaattiin keessa jirtuufi Qabsoon Bilisummaa Oromoo diina hudhee qabee jiruurra qabxiilee armaan gadii hubannoo keessa galchuun haala fulduratti caalaatti itti adeemaa jirruuf qophii gochuufi gaaga’ama uummata keenyaa xiqqeessuuf dursinee dhaamsa kana gadii gadi jabeessuun dabarsina:
- Uummaatni keenya Waantoota nyaataaf itti fayyadamnu kanneen akka Ashaboo, Zayitaafi Mi’eessituu adda addaa yeroo dheeraaf akka gargaaramtanitti bitadha!!
- Manguddootni ulfoon biyyaa, Dubartootni ulfaafi Daa’imman naannoo jireenyaa keessaan irraa fagaattanii daandii dheeraa geejjibaanis haa ta’uu haala fedhee kamiin iyyuu hin deemina, of eeggannoo godha!!
- Barattootni dhaabbilee barnoota olaanoo hanga sadarkaa 1ffaatti jirtan bakkuma jirtanitti of eeggannoo guddaa godha, sochii warraaqsa FXG fi diddaa kamuu Qabsoo Bilisummaa Oromoo galiin gahuuf godhamuu keessatti bilchinaafi hubannoo amma qabdan caalatti jabeessuufi dabaluun cinatti haala uumamu kamiifuu of eeggannoon socho’uun murteessadha!!
- Qeerroon dargaggootni Oromoo sochii FXG irraa qooda fudhachaa jirtaniifi uummataaf dargaggoota Oromoo qooda fudhachiisa jirtan wayita sochiin godhamu konkolaataa fe’isaafi geejjiba kamuu wal guuranii yaabbachuun gaaga’ama lubbuu waan fiduuf of eeggannoo guddaa godha. Kanneen akka akkas gootan isin kakaasan lakkii gaaga’ama lubbuu qaba dhiisii jedhaa sochii keessaa moggaatti baasaa gorsa!!
- Bulchitootni Caasaa Mootummaa Wayyaanee OPDO keessatti sadarkaa gidduugaleessa hanga Aanaafi gandaatti argamtan supha mootummaa ( Haaromsa gadi fagoo) jettan dhiisa. Sirna EPRDF Oromoo moggaatti baasee duula duguuginsa sanyii gaggeessa jiru keessatti haaromsi godhamu kamuu uummata Oromoof Bilisummaafi Walabummaa kabachiisuuf kan akeeke waan hin taaneef, yeroo kanatti humna qabdaniifi waan dandeessaniin gara Qabsoo Bilisummaa Oromoofi uummata Oromoo cina dhaabbachuu irratti xiyyeeffadha!!
- Ilmaan Oromoo hojjettootni Mootummaa sadarkaa garaagaraa irraatti argamtaan karooraafi tarsiimoo mootummaan wayyaanee aangoorra of tursuuf kallattii hundaan fayyaadamuuf tajajiltuu taatanii hin dalagiina. Sadarkaa jirtan hundarratti hojii isinitti kennamu kufaa taasisuun uummata Oromoo duguuggaan sanyii irratti gaggeeffamaa jiru cina dhaabbadha!!
- Yakki Waraanaa Oromiyaa Bahaa, Kibbaa fi Kibba Bahaan itti fufinsaan uummata Oromoo irratti gaggeeffamaa jira, Oromoon akka uummataattis, akka Jaarmiyaalee Siyaasaafi Jaarmiyaalee hawwaasummaatis haariiroo wal utubbiifi tokkummaa jabeeffachuun mootummaa halkanii guyyaa dhiiga uummata keenyaa dhangalaasaa jiru aangoo irraa darbuu irratti waloon akka hojjetamuu dhaamsa keenya gadi jabeessinee dabarsina!!.
- Oromoon akka waliigalatti Qabsoo hidhannoo jabeeffachuuf kanneen hidhannoo qaban waan barbaachisuufi dandahamuu hundaan jabeessuufi bira dhaabbachuun, kanneen diinni hidhannoo irraa hiikkachuu barbaadu akka hin hiikkaanneef tumsa barbaachisuu gochuun caalatti hidhachuufi hidhachiisuun diina keessaafi duubaan yakka waraana duguuggaa sanyii nurratti gaggeessuu of irraa qolachuun Bilisummaa saba keenyaafi Walabummaa biyyaa keenyaa gonfachuuf waloon Qabsootti haa jabaatnu jechuun irraa deebinee dhaamsa keenya dabarsina!!


text:
Saturday, September 24, 2016
Woliin diinarratti duuluu malee, wolirratti duuluun bilisa nu hin baasu.
Ani akka nama tokkotti Juuneeddiin Saaddoo dhiifama gaafachuun isaa akka malee dansa'a jedha. Maaliif jennaan,wanti biraa yoo hafeeyyuu waahiloota isaa duraanii qondaaltoota OPDO Woyyaanee harkaa yaasuuf nu fayyada. Oromoon safuu (teeda) qaba. Nama dogongora fudhatee namatti dheesse itti hin duulanu; akkasuma hin dhajiifatanulle (badii isaatiin akka qaana’aa jiraatu hin godhanu). Badii nama sanii yoo garaa irraa araaramaneef garuu namni sun badii irraa deebi'a, nama biraatiifille fakkeenna ta'a. Yoo nama san dhiifama ykn araara inni gaafate harkatti didane, namni sun badii san caalu balleessuu mala, namoonni badii nama saniitiin wolfakkaataa qabanulle, gosa keessaa bahanee diinatti galuun badii badii duraanii caaltu balleessu dande’an. Nama dogongoree badii balleessa malee, yoo balleesselle araarrii (dhiifamni) naaf taasifama jedhe, osoo beekuu namni badii hojjatu garuu aadaafi safuu Oromoo keessa hin jiru...Oromoon kan balleesselle gorsuufi adabuun waldhagahuun aadumaa isaati. Gorsuufi adabuunille aadaa teenna ta’ee adoo jiruu garuu, itti duuluufi abaaruun aadaa teennaa moti.
Rakkoon keenna guddaan, yeroo ammaa,hundumti Oromoo beekaalle, wollaalaalle qixxee wol akeekuu ykn ajajuu fedha. Ilmi namaa higa qubni keenna walcaaluu yaadaafi beekumsaan, bilchinaan, obsaan, dandeettii fi kkf wol caala. Amma kan argaa jirru garuu hundumtuu face book irratti ol bahee yaada bilchaataa kan duubattuufi barreessulle osoo jiraatuu, arrabsoofi walirratti duuluun heddummaateera. Qabsoon akkasii moti; aadaa fi saafuun (teedni) keennalle akkanaa moti. Waldhageettiifi kabajaan, angafaafi maandhummaan (quxusummaan) dhabameera. Mee waan tokko Oromoo gaafachuu barbaada, namni kuma tokko osoo walgahii tokko waamame namni kuma tokkoo hundinuu walgahii san qixxee gaggeessuu ni danda'aa? Dhimmi walfamisiisaan osoo walgahii kanarratti ka'e, yaadni nama kumaa hundinuu qixxee ta'a? Waltajjii mijataa yeroo amma teknooloojiin interneetiifi face book mijeesseen garuu, namni hundinuu yaadaa isaa karaa barreeffamaatiifi viidiyoo waraabuun olbahe ‘zarraaf’ jechuun hayyuufi wallaalaa, hoogganaafi miseensa, guddaafi xiqqaa, angaafaafi maandhaa, qaroofi gowwaa Oromoon qabu wolii wollaalaa jirra.
Kanaafuu yaa Oromoo, hundi keennaayyuu, beekaafi walaalaalle, kan barateefi hin baratinille walitti qabnee, qabsoo Oromoo kanarratti hayyuu taanee irratti walmormuu haa dhiisnuuti.Madaala safuufi aadaa Oromoorra if keennee higa keennalle haa hubannuuti. Yeroo tokko tokko, yeroo qabsoo diinaan kokkee itti wolqabnee jirruu dhiisnee, garaa garummaa yaadaa diqqaarratti adoo wolmorminuu yeroo gubnaa, diinaafille aara galfii kenninaaf. Woliin diinarratti duulutti diina keenna nu mo'achiisa malee, wolirratti duuluun yomiiyyuu diina keenna nu hin mo'achiisu.
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Sunday, April 17, 2016
Abbaa Gadaa adoo hin ta’in maqaa abbaa gadaatiifi dhiiga uummataatiin daldaluun dhiiga nama dhaaba; dhiigni nama dhaabatelle gatii nama kafalchiisa.
Dhiigni ni danfa; irraanille ni danbala’a. Dhiigni ni ajjeesa, ni du’alle. Dhiigni dhiigaaf dhiiga; dhiigni dhiigaaf lola’a. Dhiigni ni aara; dhiigni ni dhaabata. Dhiigni ni deema. Dhiigni ni iyya, dhiiga baasaa yookiin gumaa baasaalle ni yaama. Dhiigni yoo dallaneefi yoo danfe waan hedduu balleessa, akkasuma waan hedduu qulqulleessa. Woyyaaneen dabaan dhiiga Oromoota yeroo dhangalaastu, dhiigni Oromootaa gammoojjii cophi bishaanii hin jirre keessatti lola’uun qonna masinoo (jal’isii) ta’uun abdii bilisummaa lachisiiseera. Haa ta’uutii garuu, osoo abshaalummaafi qaroominni jiraate, laggeen akka Gannaalee, Daawwaa, Waabee Shabalee, Baaroo, Mormor, Dhidheessaafi kkf osoo jiranii, dhiiga namaa dhangala’aa jiruun sanyii midhaanii bilisummaaf facaasuun madaalawaa miti.
Dhiigni Oromoo ajjeechaa, hidhaa, dhaanicha, ukkaamsaa, loogii, haqa dhoowwachuufi….. Woyyaaneetiin dallanuufi danfuu woyta itti fufee jiru kanatti, gantoonni (kaadonni) Oromoo dhiiga isaanii ganan, Woyyaanee caalaa dhiigni Oromoo akka dallanuufi danfu taasisaneeran. Woraabessi yoo madaa’u madaa ofiisaa gara galee nyaataa akkuma jedhamu, gantoonni Oromoo, madaa Oromoo keessaa Oromoo nyaatanu, maqaa jaarsummaa biyyaatiifi maqaa abbaa gadummaa sobaatiin faayidaa dhiigaa, kan isaaniif hin malle argachuuf akka imiimii yookiin roobaan jireettiitti kosii itti dhokatan keessaa yaa’uu jalqabuu isaanii agarree jirra. Caasaa ijaarsaa mootummaa keessa kanneen jiraniifi dheebuu angoo harcaatuu jarreen qabanu, yeroodhaaf cinatti dhiisnee, yeroo wolgayii gara garaatiif gara qe’ee mootummaa harka dhiigaatti afeeramanee wamamanutti beesee yookiin maallaqa dhiigaa kanneen dhandhamaneefi mi’eeffatane, maqaa abbaa gadummaatiifi maqaa jaarsaa biyyummaatiin Woyyaanee woliin ta’uudhaan daba uummata irratti yoo hojjatan ragaa qabatamaa woliin Qeerroo Oromootiin qabamaneeran.
Gaafiin abbaa biyyummaatiifi falmii qe’eefi qabeennaa ofiitiif falmachuun dhiheenna kana guutuu Oromiyaa keessatti akka deemamaa tureefi ammalle deemamaa jirachuun akkuma beekamutti, Godina Gujii keessattille mormii karaa nageyaatiin taasifameen lubbuun namoota nageyaa hedduun mootummaa harka dhiigaatiin galaafatameera. Sheek Mohaammad Huseen Allamuddiifi Woyyaanonni, woggootaan 17 oliif, halkaniifi guyyaa, guyyaa hujiitiifi ayyaanaa adoo hin jedhin, nannoo Shaakkisoo Laga Dambiifi Saakarroo qofa keessaa wogga tokkotti worqii toonii 4.5 yookiin kuntaala 45 woggaa tokko tokkotti akka oomishanii saamaa jiranu ragaan toora interneetii isaaniirraa argame ni mul’isa. Akka malee duroommachuun Allaamuddiniifi Woyyaanotaa keessaa tokko kan ta’e saamama worqii Gujiiti. Saamicha Worqii woggoota 17f Laga Dambiitiifi Saakarrootiin kan hin quufin woyyaanonniifi Allaamuddin, lafa worqii ta biraa irraa uummata kaasuuf karooraan gadi bahuun isaanii, mormii guutuu Oromiyaatti finiinaa jiruun walqabatee, uummata naannoo akka malee dallansiisee mormisiiseera.
Mormii uummataa kanaan walqabatee, haala nama gaddisiisuufi nama baasonfachiisuun, abbaa gadaa osoo hin ta’in, abbaa gadaa kan if taasise obboo Bokkoo Gannaalee kan jedhamuufi fakkaattonni isaanii, “Waldaa Abbootii Gadaa Oromoo Gujii” jedhuufi kan uummaanni hin beekni magaalaa Finfinneetti hundeessuun isaanii bira gahameera. Kun kanaan osoo jiru, akka aadaatiifi sirnyaan kan filataman abbaan Gadaa Gujii, Abbaa Gadaa Jiloo Maandhoo osoo jiruu, namni abbaa gadaa ifiin jedhu kuniifi fakkaattonni isaa qorii dhiigaa keessaa nyaachuu kan baratan, maqaa abbummaa gadaa Gujiitiin chaappaa boccisiifatanii maallaqa miliyoona shan kubbaaniyyaa worqii midirookii yookiin Woyyaanee gaafachuu isaanii, xalayuma isaan gaafa 15. 07. 2008. A.L.I.tti barreessanirraa hubachuun danda’ameera. Daldaltoonni dhiigaa kunneen, kan uummata keessa bahaniifi uummata jalaa miliquufi bahuu akka hin dandeenne beekanii, qarshii duubarra isaan nyaattu nyaachuurraa akka if qusatanuufi gara uummataa isaaniitti akka deebi’aniif balballi akka malee dhiphoon isaaniif hafuunsaa barameera.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Dureewwan paartii mormitootaa lamaanii kunniin hidhata kana kan uuman filannoon biyyaalessaa waggaa dhufu Zumbaabuweetti geggeeffamu irratti Pireezdaant Roobart Mugaabeen dorgomuufi.
Dureen paartii ‘MDC ‘ Moorgaan Chaangiraay fi aangoo isaanii irraa kan ka’an Itti-aanaa Pireezdaantii Zumbaabuwee kan turanii fi dursaa Paartii Naashinaal Piipls Jooyis Mujuuruudha waliigaltee hidhataa kana kan walii mallaatteessan.
MDC fi NPP ji’oota ja’an darbaniif waliin hojjataa kan turan yoo ta’u, wayita ammaa ammo hidhata isaanii cimsuuf dhimmoota murtaa’an irratti waliigalteerra qaqqabaniiru.
Miistar Chaangiraay akka himanitti biyyattiin guyyaa bilisa itti-baate bara Faranjootaa 1980 jalqabee aangoorra kan jiru paartiin biyya bulchaa jiru Zaanuu PF fi dura taa’aa isaa kan ta’an Roobart Mugaabee aangoon isaanii akka ga’u morkii cimaa gochuuf karoorfataniiru.
Paartiin tumsaa kun eenyuun akka hogganamu ibsamuu baatus baay’een isaanii paartileen mormitoonni Dureen Paartii MDC Chaangiraay kaadhimamaa akka ta’an fedhii qabu.
Mugaabeen amma waggaa 93 isaanii ta’es hidhata paartiiwwan mormitootaa kana injifachuuf akka hojjatan ibsaniiru.
Zaanuu PF filannoo biyyattii itti-aanuuf Pireezdaant Mugaabee kaadhimamaa godhee dhiheesseera.
Roobart Mugaabeen Zumbaabuwee bara Faranjootaa 1987 jalqabee hanga ammaatti pireezdaantummaan hogganaa jiru.
Madda: BBC


text:
Woyyaaneen bulchiinsa Lammaa Magarsaa maaliif jibbite? Oromoon immoo maaliif cinaa dhaabbachuu qaba?
Woyyaaneen bulchiinsa Lammaa Magarsaa maaliif jibbite? Oromoon immoo maaliif cinaa dhaabbachuu qaba?
1. Lafa, albuudaa fiqabeenya Oromoo isaan saaman harkaa deebisan, tan haftes itti deemaa jiru. Kuni woyyaanee maraache.
2. Poolisoota Oromiyaa duri ittiin Ummata Oromoo rukutan diina harkaa baasee akka Ummata Oromoo wajjiin kuffisanii kufan godhe. Fknf lola Liyyuu poolisiin Oromootti banter Ummata wajjiin dhaabbatee kuffisee kufaa kan ture Poolisoota Oromiyaa fi milishaa dha. Kuni woyyaanee maraache.
3. Miidiyaa OBN (TVO) duri diinni olola ofii irratti dabarfatu, kanuma akka EBC dokumentary qabsoo Oromoo maqaa ittiin xureessu woyyaaneen irratti hojjachaa turte harkaa baasee MIIDIYAA UMMATAA akka OMN taasise. Kuni woyyaanee maraache.
4. Ummata Oromoo fi Amaaraa duri woyyaaneen “ibiddaa fi cidii” jechaa walwaraansisaaf qabsoo Oromoo dura dhaabsisaa turte paartii ANDM wajjiin tokkummaa uumuun, Ummata Oromoo fi Amaaraa jiddutti jaalalaaf deeggarsa seena qabeessa hojjate. Amma Ummatni kuni lamaan fknf barattootni Yuuniversitii saboota lamaanii tokkummaan wal wajjiin ta’uun woyyaanee irratti qabsaayaaru. Kuni woyyaanee maraache.
5. Oromiyaa Finfinnee dabalatee bakkeewwan garaagaraa naannawuun hafuura tokkummaa keessatti uume. Keessattuu qondaalotni bulchiinsa mootummaa naannoo Oromiyaa handhuura Oromiyaa #Finfinnetti konsartii qophaaye irratti argamuun geerrarsi akka Haacaaluu Hundeessaa kan diinatti ifa guyyaa dukkaneessu bira jiraachuun ergaa cimaa woyyaaneetti dabarse. Hubadhaa yeroo #Haaceen handhuura Oromiyaa #Finfinnee keessa dhaabbatee dubbii 4-kiloo kaase qondaalotni kuni bira jiru. Artistoota duri maqaa ABOtiin mootummaa baqatantu har’a motora qabsoo isaanii ta’e. Kuni woyyaanee maraache.
6. Waraana federaalaa dabalatee shiftoota badii ajjeechaaf saamicha kontirobaandii irratti hirmaatan konkolaachisaan Hayilemaariyam osoo hin hafin murtii hin baratamne itti kennisiisan. Kanneen hidhaan umrii guutuu itti murtaayes heddu. Kunis isaan maraache.
7. Sukkaarri, jimaan, bunni, albuudni, fi doolaarri (qarshiin) seeraan ala duri Oromiyaa keessas ta’ee alaa saamanii dabarsan amma too’annoo qeerroo fi Poolisoota Oromiyaa jalaa bahuu hin dandeenye. Saamtota afaan cufan. Kunis woyyaanee ni maraache.
8. Murtii mootummaan federaalaa (woyyaaneen) yeroo yerotti dabarsaa turte MNO ni dide. Fknf Labsii yeroo muddamaa ni didan, barattoota Oromoo Yuuniversitii naannoo Somaaletti ergaman ni didan… Amma immoo dhiyeenya kana waraanni federaalaa fi makkalaakayaan waamicha keenya malee seenee lubbuu Oromoo galaafataa jira jedhee Peresdantiin BMNO Obbo Lammaa Magarsaa ifatti asi bahee balaaleffate. Kuni caalatti isaan maraachee huccuu darbisiise.
9. Atileetota Oromoo madda galii diinaa ta’anii turan yeroo jalqabaaf akka aantummaan gara Ummata Oromoo dhufanii qaama qabsoo Oromoo ta’an taasisan.
Walumaagalatti haqa hedduu kaasuun ni danda’ama. Kanaaf kan osoo dandeessee woyyaaneen Obbo Lammaa Magarsaa aangoo irraa akka ka’u hawwituuf. Kanaaf OPDO dulloomtuu duraa irratti kan ijaartuuf.
Hubadhaa. Ummatni akkuma hogganaa isaaf hin taane aangoo gubbaa buusuuf humna qabu, hogganaa jaalatus tikfachuufis humna qaba. Fknf bara 2016 keessa gaafa humna hin beekkamneen qindaayee ( USA dha jedha gariin) waraanni biyya Turkey mootummaa Turkey Obbo #Erdogan irratti fonqolcha gaggeesse Ummatni Turkey mootummaa sana baay’ee waan jaalatuuf taankii fi bombii jalatti kufee, lubbuun namoota 265 oli erga ajjeefamtee booda peresdanticha jaalatamaa sana aangoo gubbatti hambifatee seenaa dalage. Ammas bulchutti jira. Nutis nama nuuf ta’u yeroo hedduu Yeroo woyyaaneen ukkaamsitu callisnus, amma booda nama nuuf ta’u ni tikfanna.
VOA Amharic Radio News February 11, 2018 – የአማርኛ ዜና ዜና የካቲት 11, 2018


text:
Kontoraatii warshaa Warqii Midrook godina Gujiitti aanaa Shaakkisoo ammallee ganna 10f haaressan. Tun falmii fi hiriir ahedduun dhufuutti jirti.
Ministerii koominikeeshiinii albuuda Itoophiyaa seera ammaa keessatti akka warrii naannoolleen huji warshaa keessaa harka 2 argatu tolchanii baasan jedha.
Warrii lafaa ammoo hujiin warshaa tanaa namaa fi horiilleen waliin balleessuutti jira jedha.
Obboo Baacaa Raajjii daarektera koominikeeshiinii ministera albuudaa,gaazii uumamaa fi bobahaati.Akka jecha isaatti duruu afaanumaan akka warshaan ummataa faaydaa kennu itti himan malee seeraan jabaan hin jiru jedha.
“Wagga dabre keessa akka kontoraatini haareffamuuf gaafatan.Koreen dhaabatee waan isaan guutu qaban qoratanii faaydaa ummati keessaa argatus qoratanii Bitootessa 30 kontoraata haaromsaniif,” jedha.
Midoorki duruu ganna 20 Laga-Dambii keessaa warqii qotachaa bahe ammallee ganna 10 daraniif.
Midrook akka warii lafaa jedhutti lafa km 10 caaluti jaarratee warqii keessaa qotata. Ganda sadiitti achitti dhiyaata qubata; Giindhee,Reejjii fi aanaa shaakkisooti.
Ummatii kun guddoo miidhamuutti jira jedhan jiraattotii.Tanaaf ammallee namii hedduu haareffamuu Midrook irratti hiriira bahee falmuutti jira.
Aabba Dullcha Halakee bulchaa aanaa Goroo Doolaa hardha namii hiriira keessatti bahee rakkoo himateeti.
Gooroo Doolaa maleellee aanaa Hannaa-Sorraa,Dudda-Daawwaa faalleetti nama hedduutti haareffamuu kontoraataa kana irratti hiriira bahe.Jarii kun hujiin tun qorannoo malee kennani haareffamu hin mallee jedha.
Kemikaala wardhaa Midrook keessaa bahuun akka jiraattotii jedhanitti haawwan hedduu irraa ulfatti baha,ijoollee naafaa fi ballaatti dhalataa horiin hin salleessa jedhan.
Dullchaa halakee bulchaa aanaa Gooroo Doolaati.Haawwan qaamii guddatee,miilii qallachuu,namii yeroo malee dahuu fi rakkoo akka akkaa keessa jira jedha.
Gama qilleensaatiin ammoo kemikaalii kun bisaan hadheessa namallee xiixaa ykn asmii qabsiisa jedhan.
Ijoolleen hiriira baatelleen rakkoo tana himachaa karaallee dhagaan cufte akka warrii achi jiru jedhutti.
Dr.Asebee Raggaasaa yuniversitii Dillaatti daarektera qorannooti.Ganna hedduu hujii warqii Laga-Dambiitii fi dhiba hujiin tun biyyattiin dhuftu qorachaa bahe.
Daa’ima qaamii laamisha’ee,haawwan ulfatti irraa bahaa,daa’imman ijaan hin arginetti dhalataa,kemikaalii kun horii nama irraa ijjeesaa jedha Dr.Asebeen.
Ji’a lamaan duratti ijoollee 20 qaami laamishahetti dhalate mana irra deemee qoradhee argee jedha Dr.Asebeen.
Ijoolleen ganna 1-12 jidduu jiran tun ta garii nama 11 faatti miilaan deemuu dadhabee lafa irra sorroonqatan fa jedhan.
Warqii kemikaalii baasan.Kemikaalii ykn hadhaan tun mukaa,buuyyoo,bisaanii fi qilleensa hammeessiti namati.
Kemikaalii hujii albuuda Itoophiyaatiin hojjatan yoo hedduu akka jecha Dr. Asebeetti Merkurii fi Saaynadii.Tanatti haawwan irraa ulfa baasee qilleensallee balleessa.
“Merkuriin qaamma horii caaccabsa dhaabbachuu hin dandahan.”


text:
Ambaasaadder Yamamootoon imaltuuf Afrikaa gama Bahaa irra maruutti jira.
Eritaa gahee achumaan Itoophiyaatti dabre.Achilleetti ministera haajaa alaa Itoophiyaa,Dr.Warqinee Gabayyootii fi ministera haajaa alaa Dr.,Abiyyi Ahmediin waan akka akkaa irratti wal dubbatan.
Yamamootoon bulchoota mootummaa Amerikaa eegii muummeen minsitera Itoophiyaa haaarahii hujii jalqabee Itoophiyaatti imaltuu dhufe ka qaraati.
Dhufaatii tanaan minsitera haaraa alaa Itoophiyaa Dr.Warqinee Gabayootiin waan akka akkaa wal haasahe.
“Waan hedduu irratti wal dubanne.Keessattuu karoora pirezidaantiin keenna Doonald Tiraampi hariyaa jabduu Afirikaa keesaa qabaahuu qabu irratti.Mala jireennaa, investimneeii fi daldalaa fa irratti wal dubbanne.Waan Somaalee fi Suudan keesa rakkoo Afirkaan gama kanaan jirullee ya duybbanne.Yoo muummee misnitera Itoophiyaatiin wal arginee waan marii fi hariyumma Itoophiyaatii fi Eerirtaalleen ya wal dubbatan.”
Ambaasaadder Yamaamootoon eegii ministirii haajaa alaa Amerikaa gabaasa mirga namaa Itoophiyaa waan innii keesa jiru baase dhufe.Gabaasii kun Itoophiyaan waan hedduu jedhe.
Tana iratti wal dubbacuu fi dhibaachuu isaanii womaa hin jenne.


text:
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf daldala garbaa mormitee akka dhaabbatu kan goote biyya – Ispeenidha
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf adabbiin du’aa (death penality) akka hafu kan labsite biyya – Venezuweelaadha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf qarshii waraqaa irratti maxxansiifte biyya – chayinaa (song dynasty)
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf Teembira poostaa (post stamp) kan eegalte,biyya – Ingiliziidha.Maqaan Teembira kanaas “Penny Black” jedhama.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf humna ibsaa bishaan’rraa madduu kan eegalte – Noorweeyidha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf dubartootaaf mirga filuu kan kennite – Niwzilaand dha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf bara 1954 gibira “VAT” (Value Added tax) eegalte – Faransaay dha..
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf bara1990 gurgurtaa kaarbonii (Carbon Tax) kan jalqabde – Finlandidha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf sirna bulchiinsa dimookraatawaa eegalte Giriikiidha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf warraaqsa warshaa (Industrial revolution) jalqabde- Ingiliziidha
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf alaabaa biyyoolessaa mataa ishee maxxansuu eegalte – Denmarkidha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf Teknooloojii 3G beeksifte Jaapaani dha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf karoora qusanaa maatii hojii irra oolchite – Indiyaa dha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf daandii baaburaa eegalte Ingiliziidha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf bara 1957 saatalaayitii nam-tolchee gara baldheensa waaqaatti (hawaatti) furguggiste-Ruusiyaadha.Maqaan saatalaayitii sanaa Sputnik-1 -GK- jedhamti .


text: Ogeessonni Oromoo, ardiilee Addunyaa kanaa addaa addaa irraa walitti-dhufanii gurmaawan, Dikshinanarii yokaan Kuusaa Jechoota Oromoo, kan Afaan Oromoo gara Afaan Ingiliziitti hiiku, akkasumas, Afaan Ingilizii gara Afaan Oromootti hiiku, kan jechoota kuma dhibba sadi’ii fi shantamaa ol qabaatuu fi Dayaalektii yokaan loqodaalee kutaalee Oromoo adda-addaa of keessaa qabaatu qopheessuuf hojii jalqabanii jiran. EAST AFRIKAA MEDIA CORPORATION dhaabbata jedhu jalatti gurmaa’uun kan hojjetan beektonni Oromoo kun – torban tokko duula jechoota walitti qabuu jalqaban. Hojiin kun marsaan duraa baatiilee ja’a keessatti akka xumuramus abdataa jiran. Akka isaan jedhanitti hojiin isaanii ittuma fufa. Kuusaan jechootaa qopheessanis dura marsaa interneetii irratti maxxansamee tajaajila kenna. Kuusaan jechootaa kun loqodaalee naannoolee Oromoo maraa waan of keessaa qabaatuuf afaanicha waaltessuuf akka qooda guddaa gumaachu illee, qindeessitoonni proojektichaa ibsanii jiran. Beektota lammiilee biraa waa’ee Oromoo fi Afaan Oromoo qoratan, garuu barreeffamoota Oromoo dubbisuuf yokaan hiikkachuuf hiree hin qabneef ka carraa kennu ta’uu illee dubbatanii jiran. Torban dabre, geggeessitoota proojektichaa sadii ardiilee adda addaa irraa telefoonaan haasosfiisee jira.


text:
Jalqaba koompiitaroota windows kamiinuu irratti, cmd/comand prompt/ irratti “copy fi Paste” hin jiru. wanta ajajuu barbaadde kamiinuu irratti barreessuu qabda. kun immoo yeroo fudhata, keessaanuu namoota saffisaan barreessuu hin dandeenyeef. Tooftaa armaan gadii kanaan cmd irratti, copy fi paste uumuu ni dandeessa. Mee akka armaan gadii kanatti haa ilaalluu:
- Jalqaba cmd bani. Kanas salphumatti, start irratti cuqaasuun cmd jedhii barreessii, enter gadi qabi
- Erga cmd siif banamee booda, iddoo mata duree irratti, right click godhi. suuraa armaan kana ilaali
- Amma fooddaa haaraa ol isiniif bahu ni argitu. Fooddaa sana keessatti, kallattii harka mirgaan, Edit option kan jedhu garjalaan, quick edit option kan jedhu filadhaa/tick/ godhaa ok jedhaa.
Haala an armaan olitti ibsame kanaan copy fi paste cmd keessatti uumuu dandeessu. Wanti guddaa ykn tajaajilli guddaan nuti, copy fi paste cmd keessatti uumuun argannu, yeroo keenya qusachuuf. kun immoo oomishtummaa keenya kan guddisuudha.
Maxxansa kun isinitti tolee jiraa? yaada keessan nuuf kaayaa!!


text:
“O R O M O F I R S T”
Berhanu Hundee
Kutaa Jahaffaa
Barreeffama kutaa shanaffaa keessatti jijjiirama biyyattii sana keessatti ta’uuf ykn godhamuuf deemuuf haalli keessa jirru hangam mijataa akka ta’e fi humni Oromoos hammam cimaa fi abdachiisaa akka ta’e hubannee waayee kanarratti hojjechuun barbaachisaa akka ta’u waan tokko tokko tuttuqeen ture. Bifuma kamiinuu haa ta’u biyyattii tana keessatti jijjiiramni tokko akka dhufu waan nama mamsiisuu miti. Wayyaanotni hanguma fedhan nuti cimaa dha ofiin jedhanis kufaatiin isaanii waan ooluu miti. Yoom akka ta’u beekuu qofaatu nama rakkisa. Jijjiiramni dhufuuf deemu kun immoo Oromoof bu’aa akka fidu humna oromoo cimaa fi abdachiisaa ta’e uumuun murteessaa dha. Barreeffama kutaa jahaffaa kana keessatti akkamitti mooraan Oromoo cimee humna jabaan uumamuu akka danda’u yaada tokko tokko dhiheessuun yaala.
Galanni Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) fi Sabboontota keenya kan wareegamaniif haa ta’uu, jijjiiramni bara 1991 argame sun waan Oromoon barbaadu fi hawwu hundumaa argamsiisuu baatullee, injifannoolee gurguddoo galmeessee jira. Oromiyaan kaarataarratti sararamuu fi Afaan keenya cunqursaa hamaa sana jalaa bahee, qubee ittiin barreeffamu, mallattoo eenyummaa fi bilisummaa kan taate “Qubeen Afaan Oromoo” akka hojiirra ooltu taasisee jira. Dabalataan, Sabboonummaan Oromoo guddachaa dhufuun jijjiirama guddaa dha. Hunda caalaa immoo qabsoon hadhooftuun tun dhaloota diinaaf hin jilbiiffanne “Dhaloota Qubee” dhalchuu dandeessee jirti. Kana hundaa Oromoon ittiin boonuu qaba. Haa ta’u malee, ammallee waa baay’eetu nu hafa; hanqinoota hedduu qabnas; hir’innis baay’eetu jira. Isaan kana sirreessinu malee humni Oromoo cimaa fi abdachiisaan uumamuu waan danda’u natti hin fakkaatu.
Gara gaafii akka mata-duree barreeffama kanaatti ka’etti yoo deebinu, uummata Oromoo aangessuuf akkasumas humna Oromoo cimaa fi abdachiisaa uumuuf, Oromummaan akka dagaagu taasisuuf waa baay’ee hojjechuu qabna. Hunda dura garuu, rakkoolee qabnu dhugumatti rakkoo biyyolessaa kan furmaata argachuu qabanii dha jennee amanuu qaban. Akkuma Faranjiin jettu: “The first step in a confilict (problem) resolution process is recognizing the problem.” Kanaafuu nutis dura rakkoolee keenya beekuu fi yoo kana hubanne booda furmaata waloo barbaaduu dha. Rakkooleen keenya maali? Akkuma beekamu uummatni Oromoo bar-dhibbee tokkoo ol sirna bittoota Habashootaatiin qoqqoodamee kan ture waan ta’eef, kana wajjin walqabatee rakkooleen nuti qabnu hammuma balina biyya teenyaa fi uummata keenyaa ti. Rakkoolee walxaxaa ta’an hedduu qabna jechuun barbaade gabaabumatti.
Rakkoolee qabnu keessaa isa ijoo ta’an tokko tokko kaasuuf, kan akka naanummaa fi gandummaa, ilaalcha siyaasaa, kaayyoo fi galii qabsoo Oromoo fi k.k,f. Walqunnamtiin Oromoon hawaasummaa Habashootaa keessatti isaan waliin qabu; kan gara amantiitiinis walittihidhamu; kan fuudhaa fi heerumsaan walittihadhamu kun hunduu rakkoole dabalataa dha. Karaa biraatiin immoo Oromootni hin dammaqin, ofhinbarin fi sirummaa Sabboonummaa Oromoo ofkeessaa hin qabnes waan jiraniif isaan kunis rakkoo biraa nutti uumu. Oromummaatti gufuu ta’u. Egaa, asirraa ka’een rakkoolee Oromoon qabu walxaxaa dha jedhe. Hanga rakkolleen kun hin hiikamnetti; hanga Oromummaan dagaagee hundaa hin hammannetti, tokkummaan dhugaa ijaaramee, humni Oromoo cimaa fi abdachiisaa ta’e uumamuu waan danda’u natti hin fakkaatu. Kanaafuu, hanga danda’ametti rakkoolee kana hubannee furmaata waloo barbaaduun baay’ee murteessaa dha. Qabsicha galii hawwamutti geessuu qofaa osoo hin taane, egeree keenyafillee murteessaa dha.
Gandummaa fi naanummaan gufuu Oromummaa waan ta’eef dhaabbachuu qabu
Rakkoolee Oromummaa miidhuu danda’an keessaa inni tokko gandummaa fi naanummaa dha. Ilmi namaa ganada fi naannoo ittidhalateef ilaalcha addaa fi jaalala qabaachuun seeruma uumaa ti. Kana hin godhinaa jechuun seeraa Waaqaatiin mormuu ta’a. Haa ta’u malee, Oromoon gandaa fi naannoodhaan walbarbaadee walqoqqooduun bu’aa inni qabaatu caalaa miidhaa inni saba keenyarratti fidutu caala. Oromummaatti danqaraa ta’a; Oromummaatti danqaraa ta’e jechuun, qabsoo tana sakaaluu danda’a. Qabsoon sakaalamtee galii ishii hanqachuun immoo Oromoo hundaa miidha. Warri gandummaa fi naanummaa afarsanis ta’ee warri kanarraa ofqusatan hunduu qixxuma miidhamu jechuu dha. Walumaan gabrummaa keessa ture. Kun bu’aa eenyuutiif jedhameetiree??
Ilaalcha siyaasaa, kaayyoo fi galii qabsoo Oromoo
Dhimma Oromoo kan baay’ee ulfaataa fi walxaxaa ta’e kana keessatti dhiisii, jiruu dhuunfaa keessattuu, maatii keessattillee ilaalchi tokko jiraachuu hin danda’u. Kun uumaa ilma namaarraa madda. Kanaafuu, Oromoon ilaalcha siyaasaa adda addaa qabaachuun; karaa adda addaa laaluun; kaayyoo fi galii adda addaa qabaachuun ykn hawwuun nama hin dinqu. Haa ta’u malee, Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) keessatti, hiikkaa gaafii saba/uummata Oromootiif kennamutu rakkoo uumaa jira natti fakkaata. Gaafiin Oromoo inni bu’uraa fi ka’umsi QBO maali? kan jedhu hubachuun rakkoolee qabnuuf furmaata fiduu danda’a jedheen yaada. Gaafiilee: Oromoon Habashootaan hin gabroonfatamne moo gabroonfatame? Abbaabiyummaa isaa deebisee argachuu barbaada moo diimookraasii barbaada? kan jedhan kanarratti waliigalteen yoo hin jiraanne, kaayyoos ta’ee galii tokko qabaachuun nama rakkisa.
Yoo dura kaayyoo fi galiirratti waliigalame, waayee karaa, tooftaa fi tarsiimoorratti waliigaluun waan nama rakkisu natti hin fakkaatu. Kaayyoo fi galii adda addaa qabaachuun immoo jaarmayootni Oromoo gara garatti bixxilamanii humna jabaa osoo hin uumin akka hafan taasisa. Diinaa fi alagaadhaaf akka saaxilaman godha. Kuni Oromoof osoo hin taane diinaaf bu’aa fida. Rakkoo cimaan kun hubatamee, rakkoolee amma furachuu hin dandeenye boodaaf teechisanii; garuu waan Oromummaa dursu irratti waliigaltee uumanii; uummata keenya fi mooraa keenya humneessuurratti hojjechuun furmaati isa duraa ti. Kun dirqama Oromummaa fi lammummaa Oromoo ti. Waan Oromummaa dursurratti haal-dureen tokkllee jiraachuu hin qabu. Oromummaan gaafii keessa gale jechuun kisaaraa hundaa ti.
Walqunnamtii Oromoon hawaasummaa Habashootaa keessatti isaan waliin qabu
Akka yaada fi ilalcha kiyyaatitti, dhimmu kun akka namootni waan salphaa godhanii laaln osoo hin taane, waan Oromummaa gaaga’uu dha. Asirratti makmaaksa tokkon yaadadha. “Bakkee ooltu natti himii, eenyummaa kee sittan hima” kan jedhu dha. Dhugaa dha namni tokko bakkeedhuma oolee fi warra waliin ooles sanarraa waa fudhatee manatt gala. Waanuma achitti argee fi dhagahe sana fudhatee suuta suuta aadaa godhachaa deema. Bifuma walfakkaataa ta’e kanaan, Oromootni yeroo baay’ee Habashoota waliin dabarsan ykn jiraatan dhiibbaa adda addaatu osoo isaan hin hubatin isaan mudata. Waan Oromummaa ta’erraa isaan dagachiisa. Karaa salphaa ta’een yaadaan injifatamu. Aydoolojiin dogoggora ta’e sammuu isaanii keessatti akka uumamu godha. Waayeen akkanaa kun amantii, fuudhaa fi heerumsa keessattillee bifuma walfakkaataa ta’een mul’ata. Kanaaf, asirratti dammaqinsa fi hubannoo cimaadhaan ofeeggannoo godhuun; dhimma Oromummaa gaaga’urraa of eeguun murteessaa ta’a.
Jaarmayoota siyaasaa Oromoo
Dhimma kana yeroo biraan bal’inaan ittdeebi’a. Haa ta’u malee, barreeffama kutaa kanaa keessatti waan tokko tokko irraa tuttuquuf, ha’ra jaaramyootni fi dhaabbileen Oromoo kan kaayyoo fi galii adda addaa qaban baay’eetu jiru. Isaan kana hundaa walittifidanii akka jaarmayaa tokkootti ijaaruun waanuma hin danda’amnee dha. Kan biraa hafee, jaarmayootumt kaayyoo fi galii tokko ta’e ykn walfakkaatu qabanuu walitti dhufanii walittibaquudhaan jaarmayaa tokko ta’uu akka hin dandeenye waanuma hubatamuu dha. Sababaalee adda addaatu jiraachuu waan malaniifi. Anaaf garuu kun fudhatama hin qabu. Maaliif yoo jedhame, namootni kaayyoo fi galii tokko qaban; kan uummata tokkof qabsoofna jedhan, silaa tokko ta’uun hawwii osoo hin taane dirqama qabsichaa waan ta’uufi. Garaagarummaa xixiqqoo isaan jidduu jiran sababa godhatanii gara garatti bibixxilamanii jiraachuun isaaniifuu qaanii akka ta’e waan hubatan natti hin fakkaatu.
Dhumarratti, waliigalteen, tokkummaa fi/ykn tumsi jaarmayoota Oromoo qabsoo saba kanaatiif akkasumas egeree keenyafillee – egeree Oromiyaatiif baay’ee murteessaa akka ta’e hunduu hubachuu qabu. Dhimmi kun akka laayyootti laalamuu hin qabu. “Amma naaf ife jedhe ballaan ibiddaan mana gubee” jedhee makmaaka Oromoon. Maaliif waanan makmaaksa kana kaaseef sababan qaba; barreeffama kutaa torbaffaa keessatti haa laallu.
Hanga walitti deebinutti nagaatti.
Ulfaadhaa!
Barreessaa qonnamuu yoo barbaaddan: cilaaloo@hotmail.com


text:
Manni-maree murtii seeraa, kan Yunaayitid Isteets, ka Prezidaant Donaald Traamp – akka Bulchiinsa Daldala Xixiqqaa biyyattii hoogganan muudanii dhiheeffatan – Lindaa McMahon raggaasisuu fi dhiisuu irratti sagalee kenna – jedhamee eegama.
McMahon, sadarkaa koreetti sagalee kudha-saddeetii fi tokkoon gara guutummaa mana-mareetti dabarfaman – jedhama.
Kaleessa, manni-maree murtii-seeraa Yunaayitd Isteets – ka Prezidaant Traamp ministarummaa maallaqaa biyyattiif dhiheeffatan – Hoogganaa gabaa daldalaa “WALL STREET” duraanii Stiiven M-Nuuchiin, sagalee shantamii sadiin afurtamii toorba irra aanuun dabarsee raggaasise.


text:
Itti gaafatamaan Waajjira Federeeshinii Biskileetii Ityoophiyaa obbo Gizaachaw Makoonnan akka TOItti himanitti, dorgommicharratti ispoorteessitoota biskileetii 14tu Ityoophiyaa bakka bu’ee hirmaata.
Dorgommii Ruwaandaa Kiigaalii kanarratti hirmaachuuf jilli Ityoophiyaa 18 Wiixata garas imala.
Dorgomtoonni kanneen Gunaa, Masooboo, Masfin Indastiriyaalii fi kilaboota Traansirraa kan walitti babba’ani.
Ityoophiyaan dorgommii 17ffaa; bara 2011 qopheessuuf Gamtaa Biskileetii Afrikaaf gaaffii dhiyeessiteetti.
Ityoophiyaan dorgomii Ebila 2010; Tuur Senegaalirratti qophaa’urratti hirmaachuuf karoora qabatteetti.


text:
Tajjaajilii Taxi Finfinnee Afaan Oromoottin jalqabamee jira. Abbaan qabeenyaa min bus taxi magaala Finfinne keessati hojjachaa ykn tajjaajila kennaa jiran kun akka jedhanitti, gargaaran issaaniifi walii galtee ummuudhaan Afaan Oromoo ittin fayyadamittoota issanii ykn customer issaanii akka tajjaajilaa jiran beekamee jira. Asi irrati bakka itti deeman ykn itti imalaa jiran yeroo beekisiisan maqaa dhuma yeroo ammaattin waamamuu akka fayyadamaa jiraniifi gara fuunduraati qaaminni dhimmi kun illalatuu wajjin ta'anii akka maqaa Oromoo bakka Finfinne keessa jiran jijjirame sana bakk isaatti deebisanii ummata akka barisiisan waamicha goonaafi jedhu. Amma garuu piyyasaa piyyasaa, markatoo markatoo jechaatuma waamaa jira jedhu.
Sababa kanaan kan ka'ee ilee kan ka'ee poolicii qaama mootummaa fi namoota afaan kana jibbban wajjin nu jidduu itti walitti bu'iins guddaan ummamee ture jedhu abban qabeenyaa Taxi kanaa.
Namoonii akka keenya Taxi kana hojjachaa jiraniifii namoonii tokko tokko yeroo nuti afaan Oromootin " Baga nagaan dhufitan koota seena ", Gara Lagahar deeminna achii irraan gara Bole deeminna jenne fayyadamitoota keenyaa afaan keenyaan waamaafii itti himaa jirutti, waan hin taaneefi afaan hojjii Orominyaa mitti maaf akkas jette ? Dhiphummaa kana gara Taxi irratis ittin as baatanii ? jedhu. Ha ta'uu malee nuti jechaa isaanii tuffanneetumma bira dabarree hojjii keenya hojjatanna. Kan nama ajja'ibuu yeroo nutti afaan keenyaa waammannee jennu daqiiqaa tokko keessatti namoota ykn itti fayyadamitoota guuttannee karaa keenya jalqabinna. Warii kaan garuu daqiiqaa 5 amma 10 keessati illee nama argatanii guutatanii hin deemman. Keenyaa yeroo afaan kanaan waaminne guuttannee deeminnu fayyadamitoonii keenyas bayyee gamadaa afaan issaanittin fayyadamaa bakka isaan barbadaniitti bu'uu. Galiin keenyaa illee dabaalaa deemee, namoonii illee kaka'umisa argatanii jiru nu jajjabeessa jiru jechaa jiru abban qabeenyaa kun.
Garuu darbee darbee Poolisoonii mootumma kun kaayyoon keessan maaliidhaa maaf ummata addaan babaasaa jirittu afaan kana gargaaramaa jedhannii hojjii keenyaa irrati illee yeroon dhiibbaa umman ni jiru. Haa ta'uu malee nu ittis yeroodhaa kan itti falmachaafii amanisiisaa jirru, nutti qooqqinii keenyaa afaan Oromooti afaan amaara kana hin dandeenyuu yeroo afaanuma kanaan cacabisinnee hojjanuu ykn dubbannu nutti kolfuu nu harrabisuu kun moo wal qixxummaa afaan keenyaa irrati dhiibaa umuu hin qabuu nutti biyya keenyaa keessatti qooqa keenyaan afaan keenyaan hojjannee jiraanna malee ergaa biraa hin qabinnu jenneetti falmachaa jiraa. Asi irrati kan galateefachuu barbaduu policii Oromoo tokko kan taatee maqaan ishii Balayinesh Gabissa dhalatuu aanaa Jaldu dhaa bayyee nu gargartee yoo rakkoon tokko gara fuunduraatti isn quunamme jettee bilbila ishii nuuf kenittee bayyee nu gargartee galata guddaa qabiddi naminii kun kan saba ishiittif dhaabatee jedhu ishii galateefachuu barbaduu.
Abbaan qabeenyaa Taxi kana yeroo jedhanitti amma torbaan tokko keessati haalii isaa jijiramee wayyaalonnii ykn gargartuun taxi afaan Oromootin yoo waamani malee taxin isaan dafee hin guutamuu ykn itti fayyadamitoota dafanii argachaa hin jiranii. Ijjoolii afaan Oromoo danda'an maalaqa xiqqoo kanfallanii waamisiisuu jedhuu abbaan taxii kanaa.
Asi irratis kan waa na yaadachiisee tokko qoqqobbiin mootummaa wayyannee irraan gahaa jiramuu fuula issa jijiiratee, toofitaa haaraa fi adda ta'een ummanii qabissa'aa akka jiru beekame jira. Ammas yoo ta'ee hojjiin Taxii kana akkaataa kanaan qabisa'nii bu'aa lakkooofissa hin qabinnee fi maalaqatti hin shalagaminnee hojachaa ykn hojjatamaa jira. Kana irraa yoo xiqaate waan lama baranna. 1ffaa, afaan , aaddaa, enyummaa ofi finfinne keessatti babalidhsuu. 2ffaa, maalaqinii ykn baasiin sabnii oromoo finfinnee keesa jiru baasu kan itti dhaquu saba issa ykn lamii oromoo tokko bira malee diina issa bira mitti kan deemuu. Karaa biraati Oromoo dhumatuu wal irra bita wal itti gurgura gara business ittin illee wal jabeessa deema company lamii oromo hin taane dhadhabaa deema jechadhaa. Kanaafuu haaluma akkanaatin qabissoo keenya haa jabbeefannu jabaadha.
Alemayehu Tilahun


text:
Godinaalee Oromiyaa keessatti hiriirawwan mormii qeerroon qindeessan, jedhamanii fi uummata naannoo hirmaachisan dhuma torban kanaa fi guyyaa har’as itti fufanii oolan. Ka godinaa Horroo-guduruu Wallaggaa keessatti argamtu – magaalaan Shaambuu kanneen hiriirri keessatti geggeessame keessaa tokko. Jiraattonni akka jedhanitti, uummata har’a ganamaan buqqa’ee yaa’ee hiriiruu jalqabe adda-facaasuuf humni ittisaa mooraa Yunivarsitii Wallaggaa keessa qubatee jiru itti bobba’ee aara imimmaansuun adda facaasuuf yaalaa ture. Hoogganaan waajira poolisii godinaa Horroo-guduruu Wallaggaa garuu, “humni ittisaa naannoo sana hin jiru. Kan mooraa Yunivarsitii Wallaggaa keessa humna poolsii federaalaa lakkoobsaan digdama hin caalle. Isaanis mooraa keessaa gad hin baane. Ka dargaggoota hiriira ba’an tasgabbeessuu fi gorsuu yaalaa ture humna kora bittimmeessaa fi poolisii Oromiyaa ti,” jedhanii, hiriirichi nagaan jalqabamee nagaan xumuramuu dubbatan. Akkasuma, Godinaa Qellem Wallaggaa, aanaa Jimmaa Horroo, magaalaa Nuunnuu keessatti Sanbata dabre kana hiriirri mormii guddaan uummata aanichaan geggeessamuu, jiraattonnii fi aangawaan naannoo sanaa nuuf ibsanii jiran.
Waa’ee hiriirawwan lameenii, gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa.


text:
QABSOO FINIINSUUN…WAREEGAMTOOTATTI. KABAJAA HORUUDHAA !!!
SEENAA Y.G (2005), kutaa 1ffaa
Imalli Qabsoon Oromoo itti jiru waan Qoosaa miti. Lubbuu lammiilee keenya qaqqaalii itti wareegaa jirra. Kaayyoon nuuti deemnuuf, hegaree Ummata keenyaaf furmaata maayyii mirkaneessuufii. Luubbun Lammiilee keenyaa daldala shukkaaraa ykn Ashaboo miti. Uffata ganama uffatanii galgala baasaniis miti. Haqa Umama keenyaa deeffachuu barbaanna. Kanaaf wareegama lubbuu itti baasaa jirra. wareegama qabeenyaa fi jiruu fi jireenyaa itti gabbaraa jirra. Qabsoon keenya eessa ga’ee xumura akka godhatu eenyunillee hin gaafannu. Kan Qabsootti cichee qabee jiruu miti, dhalooti har’aayyuu hubatee lubbuu isaa dabarsee kennaa jirra. Qabsoon keenya maal akka fakkaatuu fi maal gochuu akka qabnuu,,warra xiinxala siyaasaa qilleensarraa oofaniin ka qajeeluus miti. Akkatti eegalame qaba. Akka itti xumuramus qaba. Dhaloota har’aaf Qabsoon kun galiin isaa eessa akka ta’ee itti himuuf abbaluun fakkeessummaafi. Kanaaf Qabsoon Oromoo daranuu hammaatee fi jabaatee amma diinni haqa Oromoo osoo itti hadhaawuu liqimsutti itti fufa. Bakka irra jirrurraa shakkii hin qabnuu. Diinatu hollataa jiraata malee. Qabsoo manaa baaneef ammallee finiinsuun murteessaadhaa. Furmaati maayyii Oromoof jiru, wayyaanee hiddaan buqqisuudhaa. Wayyaanee sochoofnee, walitti isaan rukutaa jirra. Dingadeen itti of dhiiteessitu gatiittii eenyurratti akka ta’ee hubachifnee jirra. Of tuulummaan isaanii qilleensarratti ta’uu ifatti itti argisifnee jirra. Nama ajjeesuu osoo hin taanee, nama fayyisuutuu Ulfaataa akka ta’ee itti argisifnee jirra. Waan barbaannee gochuu akka dandeenyu ifatti addunyaatti argisfnee, maalummaa keenya mirkaneessinee, Ummata hundee addunyaa ta’uu keenya raggaasifnee jirra. Faallaa kanaa wayyaaneen salphoo ta’uu ishee ifatti dhugeessinee jirra.
Adeemsa qabsoo lameen kana irratti wareegama Ulfaataa baafneerra. Ilmaan Oromoo lubbuu itti wareeganii eenyummaa Wayyaanee addunyaaf saaxilaniiru. Kana malees lubbuu qaalii wareeganii, eenyummaa isaanii mirkaneessaniiru. Sochiin kana booda dhufuu , nuuf salphaa ta’a. Diinaaf hadhaawaa ta’aa. Qalbii hegareef yaaduun wal ijaaruun keenya, injifannoo har’aan nu ga’ee jira. Shira wayyaanee keessatti osoo hin kufiin shara nu qopheessiteetti fayyadamnee, ittiin wal ijaarree jirra. Sochiin keessa dabarree waan laayyoo miti. Toftaa qabsoo gaggeeffamee jiru, kutaan adda qoodinee warra atuu arganii jaamaniif itti argisifnuu fi dubbisiifnuu dhihaateera. Obsumaan eeggadhaa. Akka walii galaatti, qabsoon Oromoo bifaa fi lafee duddaa wayyaanee cabsuu ykn wayyaanee beekaa duddee iyyisiisuu osoo hin eegaliin , qalbii keessan deeffadhaa jechuunii jaalanna. Nuuti kasaaraa barbaadu kasaarru boruu deebinee kaanaa yaaddoo hin qabnuu. Diinnii amma ol guddachuu danda’uu deemee gadi deebi’uuf jiru haa yaadda’uu. Qabsooleen komaandi poostii biyyootti makan ni dhufu. Waraana bifa komaandi poostiin jiru gansiifnaan dubbiin ni dhumata. Gaafas dubbiin Itoophiyaa fi wayyaanee xumuramtee. Waggaa 27 jeequmsa ture tu’aanneerraa jechaa jiraatan. Jeequmsii xiqqoon sun har’aa kan hin dhaamnee ta’ee, humna waraanaa irratti bobbaasurra geessee jirti. Ammas fallisaa Oromoo harka jira. Qabsoo Finiinsanii,,,Wareegama lammiilee keenyaarratti kabajaa horuudhaa. yeroon ganda keenya qulqulleessuuf dirqama fudhannu dhihaateera. Bitamtuu gonkumaa wayyaaneetti cittee jirtuu adabuun ykn wayyaanee waliin haxaa’uun dhihaataa jiraa. Wayyaaneen adadumaan guyyaa ishee dhiheessaa jirti.haa jabaannu.
QABSOON FINIINUUN,,,FIRAA FI DIINA QIXXEE IYYITU NU ARGISIISEE !
Qabsoon Oromoo yeroo akkas finiinuu kanatti, waan dhokataa hedduutu ol ba’aa jira. Kana jechuun gama diinaa fi Oromoo mataasaan. Har’aa waa hedduu argaa jirra.
- Qabsoon Oromoo jabaachutti diinni rifateera.
- Qabsoon Oromoo jabaachutti bukoo keessaa raacatii baaseera,
- Dhaloota Qabsoo Qilleensarratti gaggeessuu uumeera,
- Xawalwaallee dhugaa saaxileera,
- Xinxaltoota Siyaasaa akka fixeensa ganamaa nu daawwachiiseera,
- Saamtoota siyaasaa saaxileera,
- Harcaatoota Baabuura qabsoo nu lakkofsiseera,
- Beekumsaa fi dandeetti galaana nama hin ceesifnee taajjabneerra.
Qabxiilee kanneen ragaa waliin dhiheessuun kiyya hin hafu. Ragaallee dabalatee. Kanneen keessaa mee gaggabaabsee 4n tokko haa ilaalluu.
1. Harcaatoonni Baabuura Qabsoo Oromoo.
Gareen kun haalaan nama gaddisiisuu.Baaburarraa harca’anii, bakkuma harca’anitti hafuu isaanii hin hubatin jiru. Bakkuma harca’anitti Biyya keenya jedhanii hafatanii jiru.Baabura qabsoorraa harca’an akka hin jedhamneef, sababaa adda addaa dhiheeffatanis, waan harca’aniif dhokisanii, waan isaan harcaasisee lallabaa jiraatan. Itti dabalees waan isaan harcaasisee caalanii argamuuf ammo, of ijaaranii qabsoo gaggeessuf dhaadatan. Kunoo waggaa 15 dabree meeqatu harca’ee, meeqatuu dubbii qajeelchee qabsoof furmaata ta’ee ? hin jiru. Warri dhugaa dubbatan ummata biraa galata qaban.Siyaasa jechuun akka miidhaan ofitti haranii qaama ofii dhiitessanii dhalaa ittiin ofitti harkisani se’anii warri fiigan , har’aa quphananii of salphisaa jiru. Isa qabsoo qabatamaan argisiisaa jiru abaaran.kunoo osoo abaaranii waggaa 15 guutan . hin jiru. Jara akkasiif qeerroon jabaachuun mataa dhukkubbiidhaa. Biyya keessaa qabsoon jabaachuun isaaniif garaa ciniinnaadhaa. Diinaa olitti jaallan isaanii kaleessaa jibban. Maaliif isaaniif milkaa’aa jedhan. Waa hedduu seenaaf kaa’uuf jirra. Baaburri sun har’allee hin dhaabbannee. Imalaa jira. Baaburri kun dhaabbatee ka’uus danda’aa. Boba’aa fixee dhaabbatee haa turu malee yeroosaa eegatee ka’ee imalaa jira. Har’aa garuu dhaabbataa hin jiru. Deemaa jira. Ka harcaatootaa dhaabbachuu qofaa mitii, furgoyyuu hiikkatee facaaseera.Ariitiisaa akka sochii isaatti herreeggatee imalaa jira. Baabuura kanatti warri qaamaan deebi’an jiru. Yaadaan warri deebi’uuf murateessan jiru. Dubbin keenya warra baabuura kana abaaruudhaa. Baaburri kaleessaa isa har’aan garaagarii. Baaburri kaleessaa furgoo dheeraa dabalatera. Imaltoonni miliyoonaan yaabbataa jiru. Harcaatoonni ammo qubaan lakkaa’amaa jiru. Kunimmoo yakka osoo hin taanee seeruma umamaati. Baaburri ganamaa sun inuma itti fufa.
2. Qabsoon Oromoo bukoo keessaa raacatii baaseera,
Warri qabsoo keessaa harca’an akka lamatti jiru. 1.qabsoo keessaa ba’ee jireenyasaa ka itti fufe.
2ffaa, Qabsoo keessaa ba’ee diina qabsoo ka ta’eedha. Qabsoo keessa wayita jiran bilchaatoo fakkaatu. Isaanuu akkasumaan of ibsan. Bubbulanii bukoo ta’anii of argan. Isa booda raacatii keessaa gadi yaa’uu argitan. Isa dargiin “yetarik atala” baanu san. Midhaan nama sooruuf bukeessuun waan jiraati. Bukummaatti garuu hin nyaatamu. Akka namni nyaatuuf raacati isaa keessaa baasan. Egaa bara qabsoon akkas finiinaa jiru kanatti jara raacatii seenaa ta’an arguun hedduu nama dhukkubsaa. Bara ijoolleen waggaa 9 eenyummaasheef lubbuu dabarsitee kennituu, harcaatoonni beekumsaan cuubamnee jedhan, farra qabsaa’ootaa ta’uurraa hin dhaabbannee. Kun waanuma qaanfachiisaati. Aadaa fi safuu Oromoo keessaa waan qaban hin jiru. Namni mana ture abaaruu galtuudhaa. Gantuu fi galtuun waa lama. Gantuun gantuuma. Gantee manashee teessii . mana nama ka hin dhaqinee. Galtuun garuu , gantummaarraa dabree mana biraatti galtee ka nama abaartuudhaa.raacatiin midhaan keessaa ba’ee, deebi’ee midhaan sadarkaa bukummaatti biraa hafeef deebi’ee summii ta’aa. Isa nyaatufis summii ta’aa. Kun seeruma umamaatii . garuu dhallii namaa hojii raacatii yennaa dhaaluu hedduu nama gaddisiisa. Hangafa salphisee diina dhiiga ilmaan keenyaa dhangalaasaa jiru yennaa jaju hedduu nama qaanfachiisa.
3. Dhaloota siyaasa qilleensarraan machaa’ee
Dhalooti Qilleensumarratti siyaasa gaggeessuu kun warra qaanii hin beeknee. Qabatamaan lafarra hin jiran. Garuu qilleensumarraa wacabaruu. Nama qabsootti jiru osoo hin taanee, warra pirazadantummaaf dorgoman fakkaatu. Waa hundaarratti ibsa kennan. Xiinxalaan wal cabsan. Garuu waa of jalaa hin qaban. Idolojii farnjiin of guutanii baallee malee balali’uu. Ani yeroo tokko tokko jara kana biyyumatti deebinee, nama isaan jala hiriiree jiru odoo ilaalleen jedha. Gabasa keessaa nu dhaqabee,,,,dubbii icittii,,,sagalee waraabamee nu dhaqabee …kkf jedhanii caasaa qabaachuu nutti himuu barbaadu. Qilleensarraa wacuu malee, dhaaba siyaasaa ijaaranii waan itti amanan ummata fudhachiisanii socha’uu hin fedhan. Isaaniis hin dhaaban ykn hin jiraaman, deebisanii isuma jiru abaaranii diiguu barbaadu. Nama siyaasaati jedhuu. Garuu anatu caalaan of dhiitessuu. Nuutu waan hundaa beekuun wal nyaatu. Nuuti sirna gadaa oromoo keessaa baanee jedhu. Garuu guyyuu nama nyaatanii wal nyaatan.qilleensumarra balala’iiuu. Intarneetii fi tv intarneetaa irratti qabsaa’uu.
Kutaa 2ffaan Itti fufaa
HORAA BULAA !!!


text:
Gaazzexeessaa Temesgeen Dessaalegni, qopheessaa ol’aanaa fi abbaa-qabeenyaa “FITIH, ADDIS TAAYIMSII fi FAAKT” jedhamanii ture. Tamasgeen Dessaalenyi, oduuu dharaa tamsaasuutti – himatamee, hidhaan waggaa sadii itti muramee, mana-hidhaa Ziwaay keessatti hidhamee ture – jechuun dubbata – Obboleessi isaa Taariukuu Dessaalenyi.
Guyyoota saglan dabran kana keessa garuu, maatiin isaa -moraa hidhaa Ziwaay sanatti deddeebi’anii arguuf yaalan iyyuu kan argachuu dadhaban ta’uu maatiin isaanii dubbataa jiran.


text:
Oromia (WBO): Irree fi Gaachanni Ummataa WBOn Diina galaafate August 4, 2016Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Africa, Injifannoo, Oduu Tarkaanfii WBO, Oromia, Oromo, Oromo News in Afaan Oromoo, WBO
trackback
( SBO: Hagayya 03,2016) Irree fi Gaachanni Ummata Oromoo WBOn Godina Dhiha Oromiyaa keessa sossohu waraana wayyaanee ummata keenya hiraarsaa jiru irratti tarkaanfii fudhatu itti fufuun tibbanas injifannoo galmeessee jira.
Dhiha Oromiyaa keessa kan sossohu WBOn waraana wayyaanee ummata Oromoo nagaan mirga isaaf falmataa jiru shororkeessuuf konkolaataan bobbaafamaa ture Lixa Wallaggaa Anfilloo Muggii fi Gambeellaa gidduutti haleeluun kasaaraa guddaa irraan gahee jira.
Haaluma kanaan gootichi WBO Dhiha Oromiyaa Adoolessa 29,2016 barii lafaa sa’aa 4:00 irratti waraana wayyaanee konkolaataa 3n Anfilloo Muggi irraa gara Gambeellaatti deemaa ture bakka SS jedhamutti haxiidhaan haleeluun loltoota wayyaanee 8 battalatti oggaa ajjeesu, hedduu isaanii madeessuu Ajaji WBO Zoonii Qellem beeksiseera.
Lolli kun walakkaa sa’aatiif kan geggeeffame oggaa ta’u, madoon loltoota wayyaanee kun gara Gambeellaatti akka geeffamanis Ajaji WBO Zoonii Qellem dabalee hubachiiseera.
Waraanni wayyaanee haleelame kun humna dabalataa Gambeellaa irraa waammachuun sakattaa jedhee naannoo Anfilloo Garjeedaa fi gammoojjii Waabaa Eebbaa jedhamu keessatti ummata gidirsaa akka jirus hubachuun danda’ameera.
WBOn falmii mirga abbaa biyyummaa fi bilisummaaf ummatni Oromoo Warraaqsa Biyyaalessaa FXG finiinsaa jiru cinaatti, bilisummaa ummata Oromoo fi Walabummaa Oromiyaa mirkaneessuuf qabsoo hadhooftuu taasisaa jiru daran jabeessuun godinoota Oromiyaa adda addaa keessatti tarkaanfilee waraanaa qubattuu wayyaanee fi farreenii fi gufuu QBO fi warraaqsichaa ta’an irratti fudhatu jabeessaa fi babal’isaa jiraachuu hojiin agarsiisaa jira.
Comments»
No comments yet — be the first.


text:
Naannoo Amaaraa Gonder fi Baahir Daar keessatti walitti bu’iinsi itti fufuu isaa tuquu dhaan ministriin dhimma alaa Ameerikaa kan kana dura baatii Sadaasaa keessa baase akeekkachiisa imalaa har’as haaressuun baasee jira.
Labsiin yeroo hatattamaa itiyoopiyaa keessatti baatii Okoloolessaa keessa erga labsameen booda jeeqamni ka’uu fi ajaja seeraatiin ala hidhamuun jiraachuu waan danda’uuf ministriin dhimma alaa lammiiwwan United States gara biyya sanaatti akka hin imalle akeekkachiisee jira.
Akeekkachiisi imalaa har’a ba’e mootummaan Itiyoopoiyaa labsicha Bitootessa 15 waan dheeressuu isaa tuquu dhaan Gondarii fi Baahir Daar keessa amma iyyuu walitti bu’iinsi jiraachuu gabaasaaleen ibsaniiru jedha.
Akeekkachiisi kun mootummaan Itiyoopiyaa yeroo dhaa gara yerootti Interneetii fi tajaajila moobaayila harkaa waan cufuuf embasiin US lammiiwwan Ameerikaa Itiyoopoiyaa keessa jiran irra ennaa rakkinni ga’u tajaajila gorsaa kennuuf ni rakkataa jedha.
Kanatti dabaluu dhaan mootummaan Itiyoopoiyaa lammiiwwan Ameerikaa ennaa to’annaa jala oolchu embasiitti kan hin beeksisne ta’uu illee tuqee jira.
Akeekkachiisi sun lammiiwwan bakka mormiiin uummataa itti geggeessamu ykn wal ga’iin geggeessamu irraa akka fagaatan, yeroo mara nageenya naannoo isaanii akka to’ataniif of eeggatan yaadachiisee jira.
Akeekkachiisi imalaa kun kana duras yeroo adda addaatti kan ba’e waan ta’eef bal’inaan marsaa interneetii keenyaa afaanoromoo.voanews.com irraa argachuu dandeessan.


text:
Dhimmoota Waraqaa qorannoo waa’ee fincila xumuraa Oromoon itti jiru ilaallatu gidduu kana biyya Amerikaa Yunivarsiitii Harvard’ tti dhihaataniif gaaffilee dargaggoonni lama waliin taasisan armaan gadii kana gadi fageenyaan dubbisuun dhaamsa darbu mara hojiirra oolchaa. Dargaggoonni gaaffiifi deebii waliif dhiheessan kun lammeen tokko Oromiyaa jira; inni biraan ammaaf gara Amarikaa kana jiraata!. Maqaan nama jaqlabaa nageenyaasaaf jecha maqaa qabsoo ittiin waamamuun of beeksiseera. Waliin dubbiiN isaanii kunooti.
Injifannoo Qaqqabaa: Maaltu jira gara keessan sana?
Beekan Gulummaa: Waraqaa qorannoo tokkotu dhihaata; dabalataanis dhimmoota Afaan Oromoo barsiisuurrattis dalagaalee jalqabamantu jiru.
Injifannoo Qaqqabaa: Dhimma maaliirratti?
Beekan Gulummaa: Dhimma Oromoorratika; keessumattuu dhimmi fincila xumura garbummaa uummanni Oromoo itti jiru kana!
Injifannoo Qaqqabaa: Mata duree Maal jedhurratti?
Beekan Gulummaa: Fincilaafi Diddaa Barattoota Oromoo: Nagaa, Haqaafi Dimookiraasii Barbaachaafi Tarkaanfii Deebii Mootummaa Abbaa Irree Xoophiyaa’’ kan jedhurrattidha.
Injifannoo Qaqqabaa: Yoomi?, sa’a meeqarratti?
Beekan Gulummaa: Bitootessa 30, 2016, 12:00PM-2:00PM
Injifannoo Qaqqabaa: Eessatti?
Beekan Gulummaa: Thompson Room, Barker Centre, 12 Quincy Street Cambridge, Harvard University.
Injifannoo Qaqqabaa: Mee qabxiileewwan ijoo dubbii guyyaa jetteefi iddoo jette kanatti dhihaachuuf jiranii gabaabinaan naaf kaasime.
Beekan Gulummaa: Tole; A. Seenaa Fincila diddaa barattoota Oromoo durii hanga hara’a, B. Uummanni Oromoon Impaayera Itoophiyaa har’aa keessatti akkamiin ibsamu. C. Uummanni Oromoo maaliif finciluutti jiran? Fincilli kun hanga eessaatti? D. Fincila xumura qabsoo deemamaa jiru kanaaf deebiin Mootummaa Xoophiyaa kenne maal fakkaataa? Akkamiin ilaalamas? e. Mootummaan Xoophiyaa qabsoo karaa nagaa deemaa jiru kana karaarraa maqsuuf tooftaalee akkam akkamii gargaaramuutti jira?. F. Fedhiin uummata Oromoo maalidha? Uummanni kun dheebuunsaa hanga eessaatti? G. Hawaasni guutuu addunyaa waa’ee fincilaafi sagalee Oromoo kanaa maal jedhan? Maalittis jiru? H. Uummata Oromoorraawoo maaltu eegama? Fuuldureen saba Oromoo maal ta’uu qaba? Kan jedhamaniifi kan kana fakkaatantu erga waraqaan qorannoo dhihaate booda mareedhaan tumsamu!.
Injifannoo Qaqqabaa: Ajaa’iba Waaqaa; ajaa’iba Rabbi!. Utuu jennuu afaan maaliitiin dhihaata?
Beekan Gulummaa: Afaan Ingiliziitiin dhihaataka!
Injifannoo Qaqqabaa: Maal jechuudhaa? Afaan Oromoo maal si goonaan afaan faranjiitiin qorannookee dhiheessuuf jirta gurbaa? Atis afaan keenyaan qoosuu jalqabdee?
Beekan Gulummaa: Lakkii turimee siifan ibsaa. Ani afaan faranjii jaalladhee yookaan danda’eefis utuu hintaane, hayyoota mooraa Yunivarsiitii sana keessa jiraniif waan dhihaatuuf afaan isaan danda’aniin hammuma danda’u dubbachuu fedheeti malee ani Afaan Oromootiin baradheen as gahee isumattan jiras. Afaan Ingilizii kunoo dirqamatu asitti nadubbachiise malee hojiinkoofi barruuwwankoo marti Afaan Oromooti. Anillee jaalala guddaan Afaan Oromoo kanarraa qaba.Yeroo tokko tokko yaadan ibsachuu barbaadu tokko tokko afaan isaaniin ibsuufi dadhabee yeroon itti aariin morma na hudhe hedduudha. Utuu akka garaakooti Afaan boonsaa waaqayyo ittiin na uume kanaan dhimmootakoofi kan Oromoo dubbadheen boqonnaa argadha ture. Egaa gaafa abbaa biyyaa taane tarii…
Injifannoo Qaqqabaa: Tole! Gaariidhaa akkas taanaanoo! Garuu eenyu eenyufaatu argama guyyaa sanatti?. Uummanni keenya baay’een achi jiruu?
Beekan Gulummaa: Gaaffii gaarii; kan gaafa sana argaman jedhamanii eegamaa jiran. a. Hawaasaafi hayyoota Yunivarsiitii Harvard, b. hawaasa Oromoo magaalaa Boston’fi Cambridge keessatti argaman hundaafi hawaasa Xoophiyaa (Amaara, Tigiree, Ertiraa, Somaaliifi guutummaatti ardii Afrikaarraa dhufanii naannoo sana jiraatan maraaf waamichi ta’ee jira).
Injifannoo Qaqqabaa: Gurbaa! Gurbaa!…Maaliif jara kana waraqaa mata duree dhimmi keenya ho’aa yeroo ammaa ilaallatu kanrraatti afeertani? Yoo isaan Loltuu Agaaziifi warra ‘Liyyuu Poolisii’’ jedhaman fidanii dhufanoo? Maaloo waan kana irratti yaadaa malee.
Beekan Gulummaa: KKK Haaa ktktkktktkktktkkt Gurbaa! Maal Waraqichi Xoophiyaa keessatti dhihaata seetemoo?. Biyya Amarikaa biyya walabummaafi bilisummaan dubbii guutummaa guutuutti siif eegamudhaam. Biyya yoo Afaan Oromootiin dubbatte yookaan barruu Oromoo maxxansite, yookaan qixa haqaarraa dhaabbattee badiisaatiif mootummaa balaaleffatte itti mana hidhaa seentu, duutu (ajjeefamtu) yookaan hojiif barnootarraa ariyatamtu mitiim biyyi kun!. Kanaafuu, hinsodaatiin adaraakee kormako!. Kaayyoon guddaan jarri waamamaniif ammoo ijaa ijaatti waan firoonni isaanii biyya Xoophiyaa saba Oromoorratti dalagaa jiran taa’anii akka dhaggeeffataniifi suuraaleefi fakkiiwwan wareegamtoota Oromoo ija isaanii akka ilaalaniif meeshaalee ammayyaa kanaan ragaa hunda qopheessinee xumurreerraaf.
Injifannoo Qaqqabaa: Akkas taanaan gaariidha. Dhiifama ani biyyan amma jiru kanatti Abjuudhaanis yeroo hunda waan jarri nadoorsistuufani. Utuu jennuu, Miidiyaalee garaagaraa waamtaniittuuoo? Adaraa keessaan achuma keessatti afaan qofaan dubbatamee akka hinhafnemmoo; akka Oromoo guutuu addunyaa bira dhaamsi kun nuuf ga’uuf irratti nuuf hojjedhaa. Keessumattuu hojii qeerroofi qarreen amma itti jirru kanaaf isin hojii dippilomaasiifi sagalee keenyaa addunyaan ga’uurratti nuuf dalaga. Jecha Hayyuu keenyaa Prof. Mararaa nayaadachifte; Faranjiifi Waaqnuu yoo jabaatan nama gargaaru’ jedhe. Kanaafuu nuuf cimaa adaraa; Wayyaanee dhabamsiisuuf nutuu geenya!.
Beekan Gulummaa: Isa xumurree jirra. Miidiyaalee Oromoos ta’ee miidiyaaleen warra Faranjii guyyaa sanatti kaan qaamaan akka argaman; kaan ammoo sarara toora qilleensaarra akka nuquunnamaniif hojiin marti xumurameera. Miidiyaalee hawaasaa Oromoon qabduufi kan Yunivarsiitichi qabu mara keessaan guutummaa addunyaaf nitamsa’a. Dabalataanis, dalagaaleen gaafas raawwatamu marti galma guddaa (big gallery) Yunivarsiitichi qabu sana keessaa akka olkaa’amuuf eeyyamsiifameera. Kun ammoo duguuggaa sanyii mootummaan Xoophiyaa raawwataa jiru kun dhaloota dhufuuf akka darbuufi addunyaanillee dhimma kana akka beektuuf hubattuuf kan itti yaadamuun waggaa kana keessa irratti dalagnedha.
Injifannoo Qaqqabaa: Baay’ee gaariidhaa. Garuummoo Wayyaaneen miidiyaa keessan akka qilleensarraa gadi hinbuufneef adaraa of eeggannaa godhaaka.
Beekan Gulummaa: Gurbaa!, Cal jedhi! Maal sodaataan kuni?.. Maal Wayyaaneen qilleensa Amarikaarraatti aaboo maalii qabdi? Lakkii ati hafuura sodaa kana ofirraa calaasi?. Wayyaaneen ofumasheeyyuu muka qabdee lakkistu dhabdee olii gadi akka saree maraatuu ta’aa jirti. Kanaafuu, kana booda Wayyaanee sodaachuun reeffa mootii isaanii Mallasaa Zaanawwii boolla keessatti sodaachuudha. Oromoon lafa maqaa nama du’een qabamee ture mara akka deeffateefi suuraa mootiishee duraaniillee akka guggubee daaraa taasise argaa hinturremoo ati?. Barri kun bara sodaan gola keessa naanna’anii du’a namaaf hin oolle sana baqatan utuu hintaane, falmanii qabsaa’anii injifannoo gonfatanidha!
Injifannoo Qaqqabaa: Dhiifama, adaraa na ofkolchi. Gochi jara kanaa Xiinsammuukoo waan miidheef yeroo hundaa akkan ofitti amanamummaa hinqabaannee na taasise malee, Sanyii keenya keessa dabeessi tokkoyyuu hinjiru. Ammaan tana hundi keenyaa gara kutannee jirra; yeroo dhihootti injifannoo haaraa galmeessuun keenya hinhafu. Yoon lammata sodaadhee lafeen goototaafi abboota keenyaa duraanii nagaafata.
Beekan Gulummaa: Hayyee amma siif hubadheen jira. Laphee jabaadhu kormakoo!. Kunoo dhaloonni qubee biyya keessaa harka qullaa Agaaziifi Milishaa Wayyaanee akka jilbeenfachiiste argaa turre mitii? Jaarmiyaan siyaasaa biyyichaa waan qabee lakkisu hamma wallaalutti qeerroofi qarreewwan keenyaa akka sagachiisan ifa addunyaa kanaa mitiiree?. Bilisummaafi olaantummaan mirga abbaa biyyummaa fagoo miti. Dhiiga gootota keenyaa dhangala’erratti bilisummaan marguuf jira; isaaniifis siidaa yaadannoo baraabaraa dhaabuufiif waan jirruuf adaraakee fincila xumura garbummaa eegalle kana ciminaan itti haa fufunu!. Kanas hiriyoota qabdu mara kana naaf yaadachiisi. Garbummaan jaarraa tokkoof walakkaa nurra bubbulte kun yoo kutannoodhaan asitti daangaa itti hingodhiin sum’ii taatee dhalootatti nujalaa lufti.
Injifannoo Qaqqabaa: Ani kanin jedhu, mee waa’een Afaan keenyaa Afaan Oromoo kun biyya ambaa kanatti maal fakkaataa? Mee maalitti jirtuu?
Beekan Gulummaa: Kunoo alana gara hojiikoo isa guddaatti naaf deebite. Yeroo ammaa kana Afaan Oromoo Yunivarsiitii Amarikaa guddicha, Yunivarsiitii Harvard’ keessatti akka akaakuu barnoota tokkootti akka kennamuuf murtaa’ee erga barnoonni eegale amma baatii lama qaqqabuuf jedha. Yoo mirkaneeffachuu feetemmoo marsariitii barsiisichaa (www.beekanguluma.org) jedhu keessa seenii ilaali. Dabalataanis, Marsaa Yunivarsiitichaarra seentee (http://alp.fas.harvard.edu/oromo) mirkaneeffachuu dandeessa. Dabalataanis, teessoo dhuunfaa barreesichaan FB: (https://www.facebook.com/beekan.guluma,) Email: (beekanguluma@gmail.com), Twitter: (twitter.com/BeekanGuluma), Skype: (hayyuubeekan1) yookaan lakk. Bilbilaasa +1 (617) 319 44 98 ‘n Sa’aafi guyyaa isa barbaadde kamittuu argachuu nidandeessa. Dabalataanis, uummata Oromoo dabalatee firoonni Oromoo kamuu mana isaanii taa’aanii kallatumaan akka afaan isaanii afaan Oromoo barachuu danda’aniif haalli mijaa’eeraaf. Kanarratti filannoo lama qabu (kan jalqabaa sarara marsariitii Yunivarsiitii Harvard irratti kaffaltii barbaachisu Yunivarsiitichaaf kaffalanii galmaa’anii barachuun waraqaa ragaa argatu. Kanaafis qabxiileen akka tattaaffiifi dhamaatee qormaataafi hojii isaaniif kennu dalaganiitiin qabxiin (A, B, B+, C, C+, D fi F) jedhamuun isaaniif nikennama. Hubadhu!. Ardiilee torban dacheen kun baattu kana mararraa sarararratti barachuun danda’ameera. Jaarraan nuti keessa jirru kun kanaaf numilkoomseera.
Injifannoo Qaqqabaa: Ammawoo akka malee namiraqaansitan aboo!. Akkas taanaan Afaan Oromoo isa biyya Xoophiyaa keessatti afaan hojii mootummaa federaalaa akka hintaaneef dhorkame kana Afaan addunyaa irratti beekamu taasiftanika!. Barattoonni keenyaa kolleejjiifi Yunivarsiitiidhaa ba’an miliyoona lamaa ol kan hojii maleeyyii ta’an sababa Afaan abbaa isaanii kun federaala keessatti iddoo dhabeef jecha hojii maleeyyii ta’anii jiru. Aboo umurii nuuf dheeradhaa, bilisummaa saba Oromoo ijaan argaa deebanaa hora bargaagaa….
Beekan Gulummaa: Afaankee Afaan saba guddaa afaan hojii federaalaa biyya Xoophiyaa ta’uunsaa fardiidha/dirqamadha. Kun jaalalaan qofa utuu hintaane, dirqamattuu dhiibee dhufeera. Isin bakkuma jirtanitti nuuf jabaadhaa adaraa. Dabalataanis, Uummanni Oromoo hiree mirga abbaa biyyummaasaaf halkaniif guyyaa waan dalagaa jiruuf Afaan keenyaa; Afaan Xoophiyaa, Afaan Afriikaafi Afaan Addunyaa ta’uunsaa abjuukoo dhumatedha. Kanaafis halkaniifi guyyaa irratti dalagaa jirra. Hamma tuffatamne ol kabajamuuf waan jirruuf xiiqeffadhaa hojjedha. Afaan Oromoo guddisuun hojii nama tokkoo qofa utuu hintaane, hojii uummata Oromoo maraa kan ilaalcha siyaasaa, amantiifi lagaarraa walaboomedha!
Injifannoo Qaqqabaa: Waa’ee barruu Oromoo mee maalumarraan geessee jirtaa? Akkuma durii barreessuufi gulaaluukee (dargaggoota keenyaaf) jajjabeessuukee itti fuftee jirtamoo akkam akkami dubbiin kun?. Keessumattuu barreessitoota Oromoo lafaa burqaa jiran kanaaf maaluma yaaddanii jirtu?
Beekan Gulummaa: Gaaffii gaariidha! Ani kanan kana dura hojjedhurra dachaanan hojjetaa jira. Ergan gamanatti as ceheeti hanga guyyaa har’aatti dargaggoo biyya jiran 28 ta’aniif hojii isaanii gulaalee deebiseeraaf. Kaan mana maxxansaa seenaa jiraa; kaanis akka maxxanee saba bira gahee jiru quban qaba. Hojiin barreessuufi gulaaluu iddoon hindaanga’u. Isa dur caalaan Qeerroofi Qarree Oromootti siqeen jira. Miidiyaalee hawaasaa kanaan waan maraa mariyaataadha oolla. Ammoo qaamaanis akka deebinee wal arginu abdii guutuun qaba. Anis gamakootiin kitaabota biroo qopheesseen gulaalliif hiriyootakootti kenneen jira. Kanaafuu, dhimmi Afaan Oromoo dhimma boqonnaa nuuf kennuu hinqabnedha. Jabaachuu qabna. Dabalataanis, dhaaba barreessitoota Oromoo godoo tokko jalatti walitti isaan qabu hundeessuuf maqaa ‘Waldaa Barreessitoota Oromoo Addunyaa’ –Oromo International Writers Associations –OIWA’ jedhu dhaabuuf qophiilee jalqabneerra. Gaafa inni bakka ga’e, waan Oromoon barreessu marti muummee garaagaraa jalatti qoodamee afaan uummatichaatiin tajaajilli barreeffamaa guutuu addunyaa kanaa qaqqaba. Kanaafuu, abdiin fuula keenya dura jiru ifaadha. Dargaggoonni Oromoos kana booda akka nama abbaa dhabee hinta’ani; hojii isaaniitiifis beekamtiin guddaan nilaatamaaf. Dhaabbanni toora barreessuun qabsaa’uu kun Bilisummaa saba Oromoo boodas kan akka caasaa darbee jiraatu tokkootti itti fufudha.
Injifannoo Qaqqabaa: Aboo ati anumaan yaadaan nafuutee qilleensarra nanaannessiteka. Anis barruu tokko xumurataan jira naaf gulaalta adaraa. Utuu jennuu, barnootakee ammoo akkam goote jirtaa? Afaanumaan itti fuftemoo waan biraa qorachuu barbaaddee jirtaa?
Beekan Gulummaa: Egaa akkuma agartu kana, bara kana ergan gaafa Hagayya 16, 2015 as seeneeti qorannoon guyyaa bitootessa 30, 2016 dhiheessu kanarran ba’e; kana cinattis barruulee dargaggoo Oromoo gulaaluufi ofiikoollee barreessuun itti fufe. Dabalataanis qabsoon jireenyaa jiraachuuf taasisanis akkuma jirutti jira. Waggaa kana kunoo akkanumaan dabarse. Fincilli qabsoo Oromoo biyya keessaa finiine kunis daran qalbiikoo tamsaasaa ture. Yaadaafi barruu qubakoon achuman jira; dirqama hayyummaa narraa eegamus yeroo bal’aa fudhachuun taasisaan ture. Egaa carraan ani argadhes kanbaatii 10 qofa waan ta’eef kanumaan goolabameera. Kan itti aanu ammoo Waaqayyootu beekaga. Haata’u malee, qabsoon barnootaafi ogbarruu Oromootiif taasisu kan duraarra caalaa akkan itti fufu waadaa hinjijjiiramne sabakoofi ofiikootiif seeneen jira. Bu’aa ba’ii hadhaa’aa barruu kana keessatti dhamdhamadhes akkuma jirutti baadhadhee jechuukooti. Keessumattuu walhubannaa dhabuufi kootu caalaafi ofjaallannaa bilchina dhabuurraa maddan tokko tokko akka ati fuulduratti miilla hinfuune sitaasisanis; abiddi ijaarsaafi qajeelummaa uumaan nama keessa kaa’ummoo salphaatti kan dhaamu miti. Gama barnoota itti fufuummoo asitti toora barnootaa dabalataa keessa seenuun salphaa miti. Wal’aansoo jabaatu jira. Gatiin barnootaaf kaffalamu akka malee guddaadha. Bilisaan argachuun ammoo ulaagaalee ciccimoo barbaadu. Kamiifiyyuu beekumsa bor ittiin sabakoof hojjedhu tokko tokko gonfataatuman jira. Barnotaa dabalataa barbaaduufis waanan ciisee rafu miti. Harcaatuu beekumsaa amma gonfadhe kanaanis sabakoof hojjechuu numan danda’a. Ammoo gatii qabsoo qeerroofi qarreewwan keenyaa dhiig isaanii qulqulluun kaffalan kana animmoo qalamakoon ijaa ba’uuf ammallee dacha dachaan oonnataan jira!
Injifannoo Qaqqabaa: Waaqayyo sihaagargaaru; waa’ee marsariitii banatte kanaa xiqqoo naaf himuu dandeessaa? maaltu akka kana bantu sikakaase?
Beekan Gulummaa: Egaa akkuma ati beektuu? Jaarraa 21ffaa keessa jirra. Jaarraan kun jaarraa odeeffannooti. Kaayyoonkoo guddaanis hayyoonni Oromoo guutummaa biyya lafaarra jiraatan, beekumsa qaban akka salphaatti dhalootaan akka gahaniif walitti fiduufi walbarsiisuudha. Baldhinaan kaayyoon Marsariitii kana akkan uummadhu nataasises marsichuma keessa yoo seentee dubbiste argachuu nidandeessa. Ifatti kaayyookoo kaa’eera. Hubadhu obboleessakoo, akka Oromootti waan nurraa eegamu qixa irra hiriirree jirrurratti yoo dalagne bareeda. Hundi keenya bulchaa biyyaa hintaanu, hundi keenya loltuu hintaanu, hundi keenya abbaa dinagdee hintaanu. Garuu qixa keessa jirruun bu’aa buusnaan himata sammuu jalaa baaneerra jechaadha.
Injifannoo Qaqqabaa: Beekan, kun hawwiikooti, utuu naaf (nuuf) raawwatame nanjaalladha kan jettu qabdaa?
Beekan Gulummaa: ktktkt..Hawwiin ilma namaa galaanaati!. Akka Oromoo tokkootti waanuma yeroo ammaa kana garaa sabaa keessaa banbanaa jiru kana ija godhatee arguudha. Kan lammataa dhimman irratti leenji’eefi muuxannoo itti qabu kanaan aartii saba kanaa gama barreeffamaatiin hamma humnakoo achi butuudha; inni kaan ammoo ammaaf dhoksaadha….!!.
Injifannoo Qaqqabaa: Dhaamsa dargaggoota Oromoo biyya jiraniif qabdu yoo jiraate ittiinan siif gaha!
Beekan Gulummaa: Keessumattuu, barreessitoota Oromoo akka haamileen isaanii hincabne naaf gorsi. Kana booda hojii bilchaataa ta’erratti akka xiyyeeffatan, rakkina hundaa obsaan akka keessa darban, barnoota isaaniitti akka naaf jabaatan, fxg eegalame kanammoo hubannaadhaan akka keessatti qooda fudhatan, akka waljaallaataniifi dhibeewwan ilaalchaafi dantaarraa maddan mara mariin akka hiikkatan itti naaf himi.
Injifannoo Qaqqabaa: Nagaaf injifannoo guddaan biyyatti nuuf deebi’i obboleessako!
Beekan Gulummaa: Ulfaadhu; homaa shakkii hinqabaatiin yeroo dhihootti Oromiyaa lalistuu magariituufi ofiin of bulchite keessatti waliin gammaduuf jirra!
©Beekan Guluma Erena, 2016


text:
Atileeti Fayyisaan eegii Hagayya 21,2016 dorgommii Olompikii Riyoo,Biraazil irratti fkn mormii Oromoo agarsiisee asitti media,Sub-Qunnamtiin addunyaa waluma irra fuudhaa wa gaafachuutti jiran.
Biraazilitti jalqabee Amerikaa dhufee jennaanillee ittuma jira.Yoo waajjira guddaa VOA Waashingiton,DC jiru dhufellee afaan hedduun wa gaafatan.
Yoo innii Istuudioo VOA Afaan Oromoo dhufellee waan hedduu gaafanne.Tana keessaa keessaa tokko ‘atileeti moo, qabsaahaa mirga namaa moo namuma lamaanuu wati oofatu sii jenna jenneen.’
“Ani atileetii, fiigichaan fiiga.Nama siyaasaatii mitii nama siyaasaa beeku miti.Sadarkaan barumsa kiyyas jidduu-galeessaa kuta 10 caalaa hin baranne.Garuu kun beekumsa hin gaafatuu.Dhala namaa waan taheef yeroo ilmee namaa dhiignii isaa biyya sun keessatti dhangalu taahee laaluu natti ulfaate kanatti gara kanatti na fide malee ani beekaa tahee ykn nama siyaasaa tahee miti,” jedhe.
Tanaaf “ani hardhas gara fuunduras atileetuma,” jedha Fayyisaan.
Barii ati ‘baga atileetii tahee,’ ufiin jette jiraa jennaan “odoo atileetii tahuu baadhee sadarkaa kana gaheetoo ummata koo amma natti gammadaa jiru kana gamachiisuu hin dandahuu turee kanaaf bagan atileeti tahee baayyeen boona.”
Akka innii jedhutti jaalaltii innii atileetuu tahuuf qabu isumaa asii achi dabalaa deemti.
Fayyisaan,abbaa Sookooti.Sookoon maqaa ilma isaa ka angafaati.Ilmee ke akka innii atileeti tahu feetaa jennaan rakkoo guddoo keessa dabarree asi geennee innii adoo oguma dhibii qabaatee fedha jedha.
Mallattoon mormii Oromoo eegii Fayyisaan agarsiise duubatti haga duriillee caalaa beekamte,eegii sunii asitti media addunyaa hedduutti rakkoo Oromootii fi walumattuu rakkoo siyaasaa Itoophiyaa dubbachuutti jira.
‘Wantii ati jettee fi mallattoon ati agarsiifte sun hagana mataa dubbii addunyaa taati jettee eegdee,’ jennaan “anaayyuu na ajaabhisiise,” jedha.
Fayyisaan ‘yoo akka malee dallantu Shimala butatta moo dallansuu ufi irraa balleessuuf wayaa ispoortii naqattee dirreetti dabarta? Jennaan. “Anin yeroo aaru tarakaanfii fudhu fudhu na godhaa… eeguma jajjabaadhen dhiisuu jalqabe malee yo namaan walitti hin buhin natti hin toluu.garuu eegii guddadhe yaada sun nan dhiise.”
Eegii Fayyisaan Amerikaa dhufee hawaasii Oromoo DC fi naannoo isii jiraatu fi saba hedduulleen bahee simatee irbaataataa fi qophii bashannanaa hawaasii Oromoo qopheesseef irralleetti walti dhufee simate.
Fayyisaan nama isa jaalatu cufaa waadaa gale “ummannii kiyya akka ani waltajjii addunyaa irraa hin dhabamne na eegaa waan taheef fiigichaatti deebihee haala kanaan itti fufuu fedha,”jedha.


text:
Fiilmii “GUMAA” Gumaacha guddaa gumaa dhabe
Fiilmii “GUMAA” Gumaacha guddaa gumaa dhabe
Fiilimiin Gummaa dargagoo Beenyaa Dhaabaatiin barreeffame wagaa tokko keessatti hojatamee guyyaa Addolessa 17/07/2012 ebbiffame. Filmicha keessatti Taattonni ciccimoofii muxannnoo dheeraf dilbi qaban kan akka Yashii Raggaassaa, Jimaa Galtaa, akkasumas Taatoo dargaggoonni urjiin akka Seenaa Salamoon, Masrashaa Girmaa, Beenyaa Dhaabaa, Girmaa fi kan biro itti hirmaatanii jiru. Filmicha hojatanii fixuuf qarshiin kuma 120 akka itti bahe Dargaggoo Beenyan nuu ibsee jira. kanuumaan gaafif deebii dargagoo kan wajjin gooneetti isin yaa dabarsinu.
Tolibor: Beenyaa Fiilmii kana akkamitti jaqabde?
Akkaataa jalqaba fiilmii kanaa
Fiilmiin GUMAA-1 jedhu kun seenaa dhugaa irratti fiilmii hundaa’ee hojjetamedha. Duraan dursa fiilmiin ani hojjechuuf ture kana hin turre. Guyyaa tokko akka tasaa nam tokkotu seenaa akkanaa natti haasa’e anis yeroo kana maaliif gara fiilmiitti hin jijjiiru jedheen barreesse, garuu barnootarra waanan tureef hagan xumurutti obsaan eege. Akkuman Yunivarsiitii Jimmaatii eebbifameen abjuunko waan hiikamuu qabuuf waan hunda dhiisee Adaamaatti gale.Akkuman Adaamaa galee hojiinko inni duraa namoota dhimma kana waliin wal qabate baruu fi biyya baruu ture.
Tolobor: Rakkoolee maal fa’atu si muudate mudatan
Dhugaa dubbachuuf akkaataa itti fiilmiin kun hojjetametu fiilmicha caala. Rakkoon inni guddaan jalqabuma yeroon Jimma waggaa sagal keessa jiraadhe gadhiisee magaalaa hin beekne Adaamaatti galedha.Ani yeroon fiilmii kana hojjechuuf yaadu kanin harkaa qabu ofitti amantummaa qofa ture qarshii,miindaa,fira, beekkamtii akkasumas maatii na gargaaru illee hin qabu barnootallee tattaaffii mataakootiinan baradhe. Hojii mootummaa dhiisee yeroon sochii hojii fiilmii kana eegalu firrikoo,hiriyyoonnikoo hundi na jibban namni na dubbisu hin turre ani garuu kana hundaaf daqiiqaa tokkoof illee of duuba deebi’uuf yaadee hin beeku. Fedhii fi kaka’umsa na keessa jiru kanaan barreeffama fiilmichaa qabadhee abbootii qabeenyaa garaa garaa Oromiyaa keessa jiran spoonsara akka godhaniif gaaffii eegale kaan na arrabsee, kaan immoo uleen na ariiyee, kaan immoo maaliif humnakee malee ol utaalta?, kaan immoo situ Aartii Oromoo guddisaa?, kaan immoo Oromoo isa kamtu fiilmii ilaala afaanke qabadhuu hojiike hojjedhu naan jedhanii ofirraa na ariiyaa turan.
Garuu ani ammas kana hundaaf hin jilbeeffanne gara fuulduraatti tarkaanfachuun itti fufe. Otoon abdii hin kutiin Yunivarsiitii Jimmaa akka spoonsara na godhu gaafadhe kana milkeessuufis Adaamaatii gara Jimmaatti si’a digdamaa ol deddeebi’ee dhuma irratti qarshii kuma digdama(20,000) bakka lamatti qoodamee kan kaffalamu naaf heyyamame kuma kudhan dura kumni kudhan immoo erga fiilmiin waraabamee kan kaffalamu waan ta’eef kaffaltii taatotaaf kaffalamu, kirayii kaameeraa, gatii geejibaa, nyaataa, taatota filachuu,shaakalsiisuu akkasumaas waraabbiin fiilmichaa Jimmatti waan ta’eef taatotaa fi ogeessota Finfinnee fi Adaamaatii gara Jimmaa geessee guyyoota hedduuf achi tursiisuun hedduu rakkisaa ture,garuu of duubatti deebi’uu waan yaadee hin beekneef tooftaatiin deemuun eegale namootan beeku bira dhaqee qarshii hanga qaban akka naaf liqeessan kadhadhe. Qarshii hanga tokko argadhee taatota,ogeessota,akkasumas kaameraa Finffinneetii guyyaatti kuma tokkoon kireeffadhee Jimma deemnee waraabnee deebine.Yeroo kana keessatti rakkoolee hedduun na qunnamaniiru garuu namoonni hedduun ogummaa fi qarshii qabaniin na cinaa dhaabbatanii bu’aa bayii hedduun booda “GUMAA” waggaa lama keessatti qilleensa irra oolteetti.
Tolibor:Fuulduratti hoo maal kaayyeffatte jirta?
Ani sekoondii tokkoof illee hojii aartii irraa fagaadhee jiraachuus yaaduus hin danda’u. Kaayyoonko gara fuulduraattis akka bishaan garbaa bal’aa fi gadi fagoodha, abjuu gabaabduus abjadhee hin beeku. Gara fuula duraattis hojiilee Aartii garaa garaa keessumattuu:-
– fiilmii barreessuu,daarektii gochuu,taatummaan hojjechuu,pirodiyuusii gochuu
– kitaabolee barreessuu
– diraamaa dheeraa fi gaggabaaboo barreessee qopheessuu
– namoota dandeettii aartii garaa garaa qaban waliin qideessee hojjechiisuu
– mana pirodaakshinii banuu
– barruulee fi gaazexaa Afaan Oromoon kanneen aartii irratti xiyyeeffatan maxxansuu
– mana barnootaa aartii Afaan Oromoon barsiisu banuu
– DhRTVO irraa yeroo bitee sagantaa aartii irratti xiyyeeffate tamsaasuu fi kkf
– dhuma irratti industirii fiilmiin Oromoo keessatti dagaagu,hojjetamu OROOWOOD hundeessuun kaayyookooti
Qeeqaa Tolibor
Fiilmiin Gummaa waldidaa maatii lama jiddu jiru kan argisiisuu yoo ta’u ilmi maatii tokkoo Solaniin intala maatii biraa ,Biiftuu maqaa jaalalan itti hiiqee abbaa fi (isherras?) balaa geesisuuf kan dhama’uudha. Haala kanaan filmichi jalqaba yeroo inni Yunvarsiitii keessatti argee jalqabee hangaa ji’ootaa saddi kan jiraniif guddina waltidhufeenyaa taatotaa akkasumas waldidaa taatotaa sirritti argisiisa. Akkasumas miiran ofamuu dubratoota keenya muraasaa argisiisun namni kun maal qabarra eenyii inni akka dursan gorsa. Kanaaf ergama isaa waan bahee nutty fakaata. Sanaan alas seena bareedaa fi shiiraa walqabtaa sababiifii bu’aan deegarme qaba. Gama ergaan yoo ilaalee gochotaa sirni bitta nafxanyaa ummata keenyarran gaheefii madaan isaa ammalee akka hin qoriin akkasumas bonbiin hacuccan awalee yeroo kamiyyu dhohuu akka danda’u kan argisiisudha.
Haa ta’u malee Fiilmiin kun hanqina tokko tokko hin dhabne. Isaan keessa isaan ciccimoon
- Maqaan fiilmichaa Gumaa yoo ta’u kan arginu garoo haaloo ba’uudha. Oromoon falaasama kan ija balleese ija balleesi jedhu hin qabu. Kanaaf gumaan esa dhaqeeti badiin kun hundi gaha? Moo Soolan dhala ammaa waan ta’eef Gumaa baasuu hin beeku? Haata’u dhumni hoo maal ta’a Polisiin qabamee mana murtitti dhiyaata, itti murtaa’a achi nib aha, ammas sanumatti deebi’a yookii ni ajeessa yookii ni du’a. Kun haqaa hin fidu kanaafii Oromoon seerii gogaan haqa hawwasumma (social justice) hin fidu jedhee ka amanuuf Kanaaf gumaan gumaan yaadhumu!!!!!!!!!!!!!
- Lammafaan yoomessi isaa iddo murtaa’e qofa ta’ee. Keessattuu Soolan dormi seenee baratoota lama wajjin yookin walmorma yookin ni dheekama kanuma. Biiftunis yookin hiriyyaa ishii wajjin walmormit yookin haasa nagaa. Gaafin asitti ka’uu dormii Biftuu keessa shamarre tokko qofa gala? Soolan faa hoo sadi qofaa? Bakki shiirri itti xaxxamuu maalif dormii qofa ta’e? waldidaa kan keessatti dinagdeen ilaalchi siyaasaa, enyumman gahee maal taphate. Jechuun barreessan tokko taatoo isaa beeku qaba yoo jennee barreesaf soolan ilma dureessa moo ilma iyyeessatti? Biiftun ilaalcha adunyaa akkamii qabdi?
- Inni dhumaa dhuma filmicharratti Biftuun ni qabamti yookin agatamti, abbanis jaajalaa intala ishiirra kan ka’e dhaqee itti makama. Hangaa naa sakata’I jedhun jechuun hanga muka jaltti hidhamutti hin sakata’amne . Yeroo kana itti dhukaasu hin danda’uu? Sanuu nama angora ture ta’ee? Yeroo hiriyaan Biiftuu dhufuu nammoonni achi jiran sun essa dhaqan? Akka dura argineetee namoonni sunn namootaa agtaman san marsanii eegu. Egumsi isaanii eessa dhaqeeti polisonni salphumatti isaan argatan?
8 CommentsLeave a Comment
-
melaku girma / Feb 6 2013 10:32 am
akkanumatti itti fufi!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
-
Habtaamuu / Apr 1 2013 11:20 am
baay’een si galateeffaha.jabaadhu!!!!!!!!!!!
-
KAFFAALEE BIRAANUU (ADDIS ABABA UNIVERSITY) / Apr 19 2013 12:13 pm
BAAYYEE GAARII DHA AKKASUMATTI ITTI NUUF FUFI!
-
Abraham Defar / May 29 2013 10:35 am
baay’ee sin galateffana saba hedduu galatoma uumaa n nu haa gargaruu ittii fufa jiradha bara baran sinin jalaadhaa
-
falmataa roorroo / Jun 24 2013 3:45 pm
baay’een si galateeffadha jabaadhaa isin waliin jirraa
-
-
MERGA REGASSA FROM JIMMA UNIVERSITY / Oct 22 2013 7:09 am
Kaanumman itti fufii ,qabsa’aan du’e iyyu qabsoon itti fufaa jedhamaa mittirre.
-
abrahamdefar(gonder university) / Oct 28 2013 8:06 am
jabadha
-
Fraol birhanu(Mekelle university) / Dec 18 2013 6:13 pm
galanni keenya guddaadha jabaadhaa ammallee!!!!!!!!!


text:
Daily Archives: March 11, 2017
SBO Bitootessa 12,2017. Oduu, Ibsa Koree Hoji-Raawwachiistuu Tumsa Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasii akkasumas Gabaasa walgahii ABO Torontoo
SBO Bitootessa 03,2017. Oduu, Ibsa Koree Hoji-Raawwachiistuu Tumsa Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasii akkasumas Gabaasa walgahii ABO Torontoo
Ummata Gabrummaa Jala Jiruuf Furmaanni Qabsoo Qofaa dha!
Baarentuu Gadaa Irraa
Gabrummaa jala jiraachuun du’aan gararraa, jiraan garjallaa akkuma jedhamu san akkaan hammaataa dha. Namni gabrummaa jala jiru; jiruun isaa jiruu jireenyaan gadiiti. Kan kiyya jedhu hin qabaatu, dubbatu kan jalaa dhagahu hin jiru, iyyatu kan mirmatuufis hin jiru. Nama ta’ee osoo jiruu gabroonfattootaan gadootti ilaalama. Abbaa biyyaa ta’ee osoo jiruu akka lammii lammaffaatti itti rorrifama. Qabeenya isaatti halagagaadha. Biyya isaatti Orma. Walumaa galatti nagahaan bahee galuu hin danda’u. Kan ummanni Oromoo barootaaf keessumaa bara bittaa wayyaanee keessa jirus dhugaadhuma akkasiiti. Continue reading
ONN: Nation Building, Recognizing and acknowledging Achievements -by OPG


text:
Gantuun murna shaee-Qinijjit kana hojiin isaanii.
Goontootti kaaleessaa nafxanyaaf fe’aman
Galtuun OPDO hiyyuu Tigree baatan
Gantuun qabsoo sabaa Qinijjit abdatan
Seenaa Oromoo irraa tasa hin baratan
Harree diinaa ta’uun fe’amuu hin mufatan.
Hambaa diinaa nyaachuuf hirmii hin lagatan
Dhiiga haadhoo isaanii foon isaa yoo nyaatan
Biyya abbaa gurguruuf safuu hin hedatan.
Mana abbaa ofii jigsu waan diinaan jedhaman.
Ayyoo ofii saamsisu Kan borii hin ilaalan
Harmee ofii boossisu kan irraa dhalatan.
Kana hojiin gantuu seenaa hin hubatan
Fiigi diinni jennaan takkaa hin dhaabbatan.
Ofi irra ilaaluun seenaa hin mildhatan
Akka wangoo baddee waa mara ciniinan
Odaa damee qoru waan Oromoof hoodaa
Gadaa afaaniin faarsaa dalagu waan badaa.
Halagaa faarsatu Qaanii Oromoof safuu
Diinaan fira jedhu kan bor biraa hafu.
Seera halagaan buluuf murtee ormaatti iyyu
Seraa fi heera gadaa hin beekan takkaayyuu.
Afaaanii ni waamuu gadaa bilisummaa
Faalla isaa dhaabbatu waayee Oromummaa.
Heeraa fi Seera gadaa hojiin hin bekanii
Gorsaa maanguddootaa tasa hin fudhatanii
“Mana Seeraa” jedhu Amerikaa dhaqanii
Abbaa isaanii yakkuu dantaan bitamanii.
Maqaa dhaaf iyyaatu maqaa dur gatanii
Oromootti as ba’uuf diina baadhatani.
Halaabaa Abbaa gadaa Halaabaa ABO
Kan goonni sarare Leenjistichi WBO
Gandatti gatanii moofaa Ormaa ufaatanii
Halaabaa Minilik mataatti xaxatanii
Sabatti muldhatu gola hin dhokatanii
Qabsaawonni dantaa diinaan firoomani.
Caayaa Odaa jalaa gananii bahanii
Halaabaa Minilik jala baqotanii
Waayee gadaa odeessu afaaniin taa’anii
Bilisummaa jedhu faallaa dhaabbatanii.
Ilmaan gabroomfattun lapheetta haammatani.
Gantuun murna shanee kana hojiin isaanii.
Bar soddomaa oliif qabsoo qucarsanii
Dabbaalluummaa diinaa utuu raawwatanii
Hardha as muldhatan xumurre se’anii
ABO diiguudhaaf dirqama isaanii
Garuu hin milkoofne akka abjuun hawwani
Jalaa fashalee jiraa abdii haa kutatani!!!!
Gantuun qabsoo sabaa Goobantoonni haaraan
Shanee-Qinijit faan egaa achi haa goran.
Itti qorree jiraa halabaa Minilik sammuutti haa xaxatan,
Iyyaa eegalanii jiruu amma ilee haa iyyan.
Garuu Oromoo biraa dirmata hin qaban
Kun seera Gadaatii kana haa hubatan.
Wabiin Oromiyaa Addi bilisummaa
Haqaan ijaarame kaanaafuu ni mo’a!!!
Abdiin isaa Oromoo dha kan irraa uumame
Keenyan dagaleen isaa ittiin utubame.
Itti fufa....


text:
Wayita ammaa Teeraappii Baayolojikaaliin kan kennamu wal’aansi kun miidhaa kaansarii harmaa hir’isuuf filannoo qofaatti kennamaa jirudha.
Ta’us garuu qorattoonni haaraa arganneerra kan jedhan dawaan kaansarii harmaa kun dubartoota hedduu akka fayyadu beeksisaniiru.
Akka tilmaama qorattoota kanneenittis dawaan haaraan kun dhibbamtoota kaansarii harmaa 5 keessaa 1 fayyadamtuu nigodha.
Dawaa kanaan Ingiliziitti qofa dubartoonni kuma 10 waggaa waggaan fayyadamoo akka ta’an qorattoonni kunniin beeksisaniiru.
Dawaan kun wayita ammaa dubartoota ‘Jiinii’ – BRCA 1 yookiin BRCA 2 qabaniif kennamaa akka jiru ibsan.
Wal’aansi Baayolojikaalii (Teeraappii) kaansarii ‘Jiinii’ – BRCA jedhamee waamamu irratti rakkoo uumamuun dhufu wal’aanuuf kan gargaarudha.
Dawaan Tirast Istireenjar Inistitiyuut qorannoo haaraa geggeesseen argate kun garuu kaansarii harmaa rakkoo ‘Jiinii’ ala mudatu too’achuuf kan gargaarudha jedhameera.
Qorannoo kanaarratti qorattoonni ‘Jiinii’ dhibamtoota kaansarii harmaa 560 irratti qorannoo geggeessaniiiru.
Qorannoo isaaniinis dhibeen miidhamtoota kaansarii harmaa harki caalaa rakkoo Jiinii BRCA1 yookiin BRCA2 irratti uumamuun kaansarii harmaa dhufu waliin akka wal-fakkaatu adda baasaniiru.
Haala kanaanis dhibamtoota kaansarii harmaa 5 keessaa 1 dawaa ‘PARP inhibitor’jedhamu kana irraa akka fayyadaman eeraniiru.
Madda: www.huffingtonpost.co.uk


text:
Jaarmayaan Gargaarsa Dhiyeessa Midhaan Nyaataa Addunyaa gargaarsa isaanirraa hirrisuun beelaaf akka saaxilaman baqattoonni buufataalee Keeniyaa keessa jiran dubbatan. Baqataan lammiin Oromoo Buufata Baqataa Keeniyaa Kaakumaa jedhamu keessa waggaa 12 jiraatan tokko, ‘hir’achuu gargaarsa kanaatiin maatii isaanii deeggaruun akka itti cime dubbatanii, baqattoonni hedduunis rakkoorra jiraachuu dubbatu.
Walakkeessa Hagayya darbe kanaa buufataalee Baqataa Keeniyaa keessa jiran ka daawwatanii turan Hoogganaan Dhaabbata Baqataa UNHCR Filiippoo Giraandii ‘dhimmi gargaarsa midhaan nyaataa baqattootaaf taasifamaa ture hirrachuu yaaddessaa akka tahe himanii waan kun akka fooyya’u waadaa seenanus haga yoonaa garuu baqattoonni rakkoon kun akka hin furamne dubbatu.
Baqattootaaf midhaan gargaarsaa ka dhiyeessu Sagantaan Dhiyeessa Gargaarsa Midhaan Nyaataa Addunyaa (WFP)’n rakkoon kun ka mullate maallaqni gargaarsaa dhabamuun akka ta’e dubbata. Maartiin Kaariimii Dubbi Himaan Sagantaa Gargaarsaa Midhaan Nyaataa Addunyaa Damee Keeniyaa ‘Baqattoota Buufata Baqataa Keessa jiran ji’a ja’aaf gargaaruuf baasiin gaafatame argamuu baannaan rakkoon kun kanarra cimuu akka danda’u akeekkachiisaniiru.
Galmoo Daawit gabaasa itti aanu Naayiroobiidhaa nuuf ergeera.


text:
Shamarranii fi dargaggoota gidduu kana hiikaman keessaa Haliimaa Abdii Mohaammad fi Ifaa Gammachuu Lataa ti. Haliimaa ykn Biiftuun godina Baalee irraa yeroo qabamte umurii ishee 16ffaa hin xumurre. Waggaa 8 fi baatii 5 hidhaa keessa akka turte dubbatti.
Yeroo itti qabamte akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti bara 2002 akka ture himtee eega waggaa 5 hidhamtee booda maatiin ishee eessa akka jirtu baran.
Dargaggoo Ifaa Gammachuu gulaalaa gaazexaa Leelloo, wellisaa fi waa’ee Afaan Oromoo irratti hojjetaa ture.
Yeroo Adaamaa keessaa hiriyaa isaa waliin qabametti mana hidhaa 7 keessa akka ture akka warqeen abdiddaan qoramu sana haala suukaneessaa keessa darbuu isaa bo’ichaan ibse. Dararaa mana hidhaa keessatti nu irra ga’e irraan kan ka’e kaayyoo hidhamneef nu jiraannee arguu baannus milkaa’uuf jira jedha.
Guutuu gaaffii fi deebii kanaa caqasaa