text:
Guyyaa: 22/4/2017
Yaada keessan karaa ‘inboksiin’ naaf ergitan xiinxalee ilaalee, barruu keenya kutaa lammaffaatti
osoo hin darbin yaadi hubachuuf wal hubachiisuu qabnu keessaa xiqqoon ishee waan natti
dhagahamteefan dursee barruu kana isiniin ga’e.
JOSEPH ALBERT
(suuraawwan kunniin kanin ofii qopheesse miti, heyyamsiifachuufis qaama hiyyama kennu beekuu hin dandeenye)
Nama fayyaa qabeessa ta’e tokkoof qabeenya olaanaan dursa argachuu qabu beekumsa ykn
hubannoodha. Akka hayyoonni jedhanitti maddi isaa lameenis muuxannoo fi mala saayinsaawaati.
1. MUUXANNOOWWAN: muuxannoon keenya guyyaa guyyaa madda isa calqabaati. Aah!
Osooman guyyaa guyyaan saayintistootaaf qabsaa’ota muuxannoo dheeraa qaban yeroo
muraasaaf argee waliin turee, kiyyatti dabalee muuxannoo isaanii irraa qooddadhee?
Maalimmoo gariin isaanii boqotanis, ykn kanneen biroon immoo narraa fagaataanis maloota
hedduu naaf ka’aniiru hedduu haa galatooman malee. Kun na hin dhiphisu fedhaaf tattaaffii ani
ani hubannoo argachuuf qabutu xiqqoodhaa yookiin immoo gowwuma koofan gonkuma iyyuu
fedha dhabee jiraa laata yaada jedhutu hedduu na dhiphisa malee.
GABRUMMAA HUNDEEN BUQQIFNA:
DADHABNU ILMAAN ITTI GUDDIFNA
J.Waaqoo Guutuu
Fakeenyaaf
1. Kitaabaan nuuf galmeessaniiru
2. Inteneetaaf miidiyaa nuuf uumaniiru …
Akkuma Jooseef Albert jedhegaa malli wal barsiisuu gaariin deebii SIRRII walitti himuu osoo
hin taane, gaaffii SIRRII wal gaafachuu dha. Kanaaf, mee hayyuu keenya obbo Beekan
Gulummaa Irranaa kitaabban hedduu barreesuun beekaman ilaalchisuun gaaffilee kanneen
deebisuu yaalaa!
1. Obbo Beekan Gulummaa eenyu?
2. Haga ammaatti Kitaabota meeqa barreesse? Kitaabota Meeqas gulaale?
3. Muuxannoo isaa irraa haga beektu ibsi!
4. Daraan kitaabota maxxansee raabsuuf rakkooleen isa mudachaa jiran, yoo jiraatan maal
fa’i jettee yaadda?
2. MALOOTA SAAYISAAWAA
Silas kan barbaadame yaada wal jijjiiruudha waan ta’eef mee gaaffilee gadii yaalaa!
1. Qorannoo saayinsaawaan maali? Maalif barbaachisa?
2. Seenaa Albert Enistaayin haga beektu ibsi!
3. Calqaba irratti qur’aanaaf wangeela gara afaan oromootti kan jijjiiran maqaa isaaniif bara
isaan itti jijjiiran barreessi! Seenaa isaanii irraa haga beektu ibsi!
4. Hayyoonni oromoo biyya keessaa wantooti dhokatoon hedduun osoo jiranii haalaan
qorannoo akka isaan hin adeemsisne gufuu itti ta’aa jiran maalfa’i?
HUBANNOO QABNU WALIIF QOODUU
Dhugaa dubbachuuf, kan na boonsu sabni kiyyallee hubannoo qabu walii qooduu irratti barsiifata
shaggaa qaba. Garuu kitaabota adda addaa dubbisuun akka kan nama dalagaa dandeettii hin qabneef
nama dhama’aatti ilaaluu irraa kan ka’e, hedduun keenya iraa yeroo baay’ee ragaa qabatamaa waliin
haasa’uutu hin mul’atu. Kan hubachuun nurra jiru akkuma Albert Enistaayin jedhe dubbisuuf sana booda
immoo itti yaaduutu barbaachisa malee dubbisuun murteessaadha. kanaaf ammaan booda yaada
keenya yeroo namaaf qoodnu ragaa qabatamaaf fakeenya ifaa ta’een akka fayadamnu abdii guddaan
isin irraa qaba.
Akkuma Niilsen Maandellaa dubbate barnooti meeshaa lolaa cimaa ittiin addunyaa jijjiiruun
danda’amuudha. Meeshaan kunis yoo luyni yookiin sodaattuun fuutee diinqa keesse fayida dhabeessa.
Garuu Yoo gootni Jeneraal Waaqoo Guutuu gabrummaa akka hundeen buqqisuuf guddisee iimaanaa itti
kennee deeme fuudhee bakka isaan dhaabbachaa turan dhabbate hojii irra oolte. Kanaaf gowwomnee
miindaa aanga’oonni wayyaanee qabeenya oromiyaa ofii qooddattee haftee (hambaa) ishee nuun
geessu kanatu faayidaa barachuu keenyaati jennee teenye salphina salphina caaluudha. Him! him! Akkas
taanaan maaf barachuun koo (kee) hin hafin laata?
Gaaffiilee xumuraa (kan darbe sirriitti beekuun fuulduratti tarkaanfachuuf daraan nu gargaara.)
1. Gootota bilisummaa biyya isaaniif tattaaffii olaanaa gochuun milkaayan haga tokko tarreessi.
Qabsoo saba oromoon haga har’aatti taasifamaa jiru waliin akkamitti ilaalta?
2. Mee saayintistoota argannoo garaa garaa argachuun beekaman haga tokko biyya isaaniif bara
biyyi isaanii bilisoomte waliin ibsi.
3. Sabboontota oromoo haga har’aatti oromiyaa walabaa ijaaruuf qabsa’aa turan beekamtii
isaanii waliin akkasumas jijjiirama isaaniin argame haga hubannoo kee tarreessii ibsi.
Hubachiisa 1faa: yaa nama barruu kana dubbisaa jirtuu, yoo oromummaan kee dhugaan kan sitti
dhagahamtu taate, barruu keenya calqabaa kaastee hordofuu qofa osoo hin taane ‘print’ gochuun
namoota (qoomoo kee, dhiiga kee) kanneen akka koof kee kana carraama ‘soft copiin’ argatanii
dubbisuu hin qabneen (silaa wayyaaneen waan nu hin goone hin qabduu) gahuu hin dagatin adaraa!
(yoo haalli nuuf mijateef, nutis yeroo dhihootti barruuwwan ergaawwan hawwatamoof barbaachisoo
ta’aniin guutaman bifa kitaabaan qopheessinee isin biraan ga’uu ni yaallaa!)
Hubachiisa 2ffaa: Yeroo baay’ee namoota tokko tokkotti hin dhiyaannu; waan itti hin dhiyaanneef
maalummaa isaanii hin barru; waan maalummaa isaanii hin barreef(hin hubanneef) hubannoo
yookiin tumsa isaan irraa hin argatin hafna. Kanaaf yaa lammii koo wal quunnamuun yaada siyaasaas
ta’e biroo wal jijjiiruu amaleeffadhaa. Dabalataanis Fb’n cinatti ‘imelii’ fayyadamuun kitaabota
barbaachisoo garaa garaa (kan barnoota idileellee dabalatee) haga danda’amaa ta’e waliif erguu yaaluun
dansaadha. As irratti adaraa hayyoonni dargaggoowwaniif barattoota keenya haalaan tumsuu yaalaa.
Barreessaan: Abdii Oromoo F.(bakkan jiru irraa)
NAGAA WAJJIN!
HORAA BULAA!


c: text/html

text:
Manni murtii yakka ilaalu kan sadarkaa addunyaa ICCn hoogganaa ripxe loltootaa Ripaablikii dimokraatawaa koongoo maqaa masoo Termineeter jedhamuun beekamaa ture Booskoo Tagandaa irratti murtii yakka waraanaa fi yakka farra namoomaa walumaa galatti yakkawwan kudha saddeet itti muree jira.
Baaskoo Tagaandaa abbaan murtii Roobert Fremer ennaa isaan murtii itti murame dubbisan fuula isaanii irraa waan mul’atu utuu hin jiraatin tasgabbiin dhaggeeffataa turan.
Manni murtii yakka qoratu kan sadarkaa addunyaa ICCn Waggoota hojii isaa kudha torba keessatti nama yakka waraanaan himatame isa arfaffaa dha.
kan umuriin waggaa 45 Tagandaan kallattiinis ta’u harka lafa jalaan bara 2002 fi 2003 ennaa gamtaa gootota Koongoo ykn sochii milishaa UPC jedhamu hogganaa turanitti Ripaablikii Dimokraatawaa Koongoo Kaaba gama bahaa konyaa Ituurii keessatti yakka suukaneessaa raawwatameef manni murtichaa balleessaa itti muree jira.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Waraanni Yunaayitid Isteetis Somaaliyaa keessaa ba'u fi baatilee dhufan keessa humnoonni gamtaa Afriikaa Somaaliyaa keessaa lakkoobsaaan xiqaachuu ilaalchisee mootummaan Somaaliyaa Sodaa Al shabaab irraa qabuuf jecha dargaggota biyyatti kumaan laka’aman leenjii waraanaaf jecha gama Eertraatti ergatee jira .
Humnoonni Somaaliyaa leenjiif biyya Turkii, Ugaandaa fi Jabuutii keessatti kan ergaman ta’us leenjiin inni Eertraa keessaa uummata jalaa dhokfamee akkasumas dhaaba basaasa biyyattiin waan geggeeffamuuf jecha adda jedhamee jira.
Lammiwwan Somaaliyaa kanneen waraana ta'uuf filataman erga bara 2019 kaasee Ertraa keessatti Leenjiifamaa akka turan aangawoonni Somaaliyaa beeksisanii jiru.
Leenjiifamtoonni Somaaliyaa kun waraana Ertraa waliin humna mootummaa Federaalaa kan Itiyoophiyaa wajjiin looltoota Tigraay waraanan oduun jedhu kan mirkanii hin argannee baatii Amajjii darbee marsariitii hawaasaa irratti maxxanfamee ture.
Ministeerri Odeeffannoo kan Somaaliyaa Osmaan Dubbe baatii Amajjii darbee looltoonni Somaaliyaa Ertraa keessatti leenjifamaa akka jiran mirkaneessanii garu Tigraay keessatti bobbaafamanii turan kan jedhu soba jedhan.
Angawaan Itiyoophiyaa kan maqaan isaanii akka ifa hin taane gaafatan waraanni Somaaliyaa leenjiif Ertraa keessa ture Tigraay hin seenne jedhan.
Lammiwwan Somaaliyaa kanneen firottan isaanii leenjiif Ertraa keessa jiran maal jedhu? Gabaasa guutuu caqasaa.


text:
Labsiin yeroo Muddamaa ji’a jahaaf kan turu tahuun ibsame
Labsiin yeroo muddammaa Jum’aa kaleessaa labsame Ji’oota jahaniif guutuu biyyattiitti hujii irra kan oolu tahuu Ministeerri ittisa biyyaa Obbo Siraaj Fargeessaa ganama har’aa gazexeessitootaaf hime. Labsiin kun mana maree ministeerotaatti sagalee guutuun kan raggaasifame akka tahee fi rakkina nageenyaa biyyattii keessa jiru furuuf mootummaa ce’umsaa hundeessuuf karoorri kan hin jirre tahuu dubbate.
Obbo Siraaj ibsa isaa kanaan, magaalaa Finfinnee dabalatee rakkinni biyyattii keessa jiru haala yaaddessaa irra gayee jira jedhe. Labsiin ammaa kun duraan paartii biyya bulchaa jiru ADWUI’n kan karoorfame tahuu beeksise.
Akka ibsa Obbo Siraaj Fargeessaatti labsiin kun giyyoota 15 keessatti Paarlaamaaf kan dhiyaatu tahuu fi haalli nageenyaa fooyya’uu baannaanis labsiin kun gara waggaa tokkootti dheereffamuu danda’a. Labsii kana hojii irra oolchuuf Komaand poostiin kan hundaaye akka tahee fi tarkaanfiiwwan komaand poostiin yeroo labsii muddamaa kana fudhatu qabxiiwwan 18 kan of keessaa qabu yoo tahu qajeelfamni raawwii labsii kanaa bal’inaan ibsu fuulduraaf ni baha jedhe.


text:
Siidaan yaadannoo awwaalcha weellisaa Hacaaluu Hundeessaa kaleessa magaalaa Ambootti eebbifamee jira. Pireezidaantiin naannoo Oromiyaa sirna yaadannoo kanarratti argamuun ka dubbatan yoo tahu, "Hacaaluun Goota. Dhugaafi dhugaarra dhaabbatee dubbata, falmas” jedhan.
Daandiin magaalaa Amboo tokkoo fi Yunivarsiitiin Amboo Kaampaasii Awwaaroo yaadannoo Haacaaluuf maqaa Hacaaluutti ka moggaasaman yoo tahu, siidaa fi giddu-galli aadaa fi seenaa maqaa Haacaan ijaaramuuf dhaga’aan bu’uraa kaa’amee jira. Gabaasaa guutuu caqasaa.


text:
Lammiileen Itoophiyaa Kuweet irraa deebifamuuf iddoo tokkotti walitti qabaman “haala yaaddeessaa keessa jira” jadhan
Ji’a tokko dura Kuweet dabalatee biyyoonni galoo galaana Arabiyaa lammilee biyyoota gara garaa kanneen waraqaa hayyama jireenyaa hin qabne, sababa tatamsaa’a dhibee Koroonaa Vaayiras hordofuun gara biyya isaaniitti kan deebisan tahuu ibsuun ni yaadatama.
Haaluma kanaan lammiileen Ityoophiyaa 1445 ol tahan kanneen ji’a tokko dura Kuweet irraa gara biyyaatti deebifamuuf, iddoo jireenya isaanii irraa fuudhamanii, magaalaa Farwaaniyaa mana barumsaa tokko keessatti walitti qabaman haala lubbuu isaaniif yaaddeessaa tahe keessa jiraatuu himan.
Namoota rakkoo kanaaf saaxilaman jidduu namni dubbisne, yeroo dhibee Koroonaa Vaayiras ofirraa ittisuuf walirraa fagaatuu dirqisiifamaa jirru kanatti lammiilee biyya keenyaa dabalatee, lammiileen biyyoota gara garaa dhibee kanaaf saaxilamanii fi fayyaa qabanis iddoo tokkotti walitti qabamanii jiraatuu dubbate.
“Mootummoonni biyyoota gara garaa lammiilee isaanii gara biyya isaaniitti fudhataa jiran. Garuu gara mootummaa Itoophiyaatii yaaliin gara biyyaatti nu deebisuuf taasifame hin jiru. Sababa kanaaf sodaa dhibee koroonaaf saaxilamuu cimaatti jira” jedhe.
Itti dabaluunis “mootummaan Itoophiyaa fi qaamni dhimmi kun ilaallatu hatattamaan furmaata akka nuuf ka’u gaafanna” jedhan.
Kuweet, hanga guyyaa har’aatti namoonni 25,184 COVID-19’n kan qabaman yoo tahu, kanarraa namoonni 194 du’uun, Namoonni 9,273 ammoo dhibee kana irraa bayyanachuu odeyfannoon ni addeessa.
Odeeyfannoo biraatiin Itoophiyaan lammilee isii 600 ol kan sababa COVID-19, Lubnaan irraa gara biyyaatti deebifamuuf Walitti qabaman jidduu guyyaa kaleessaa namoota 300 gara biyyaatti deebifamuu gabaafame.


text:
Baqattoonni naannoo Tigraay kannen 30,000 ol ta’an gara Sdaanitti baqachuu isaanii dubbi himaan Babar Baloch beeksisaniiru.
VOAf akka ibsanitti guyyaa guyyaatti lakkoobsi baqattoota gamasii yaa’anii akkaan hedduu yoo ta’u kunis 4,000 jedhan. Dubartoota, ijoollee fi dhiironni waraansa naannoo sana raasaa jiru jalaa dheessaa kan jiran yoo ta’u knis rakkoo namoomaa guddaa dha jedhan.
Dubbi himaan kun akka jedhanitti lolli akkuma hammaataa adeemeen baqattoonni itti dabalaa gara Sudaanitti yaa’uu itti fufu. Itiyoopiyaaf nageenye akka dhufu barbaanna. Kanaaf gareen martinuu dubbiif wal barbaaduu dhiisanii jireenya sivilotaaf kabajaa akka agarsiisan UNHCR waamicha dabarseera jedhan.


text:
Fincila Xumura Gabrummaa Magaalaa Ambootti Geggeeffamaa Jiru.
Guraandhala 6, 2021
Related
Related Posts
- Fincila Xumura Gabrummaa Oromoo - Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Wallaga: Karaa Cufuun loltoota Wayyaanee fi kitillayoota ishii hojii ishii hojjechiisuu- Duris bahaa baatti, muka…
- Guyyaan Gootota Oromoo Magaalaa Ambootti Kabajame
Guyyaan Gootota Oromoo Magaalaa Ambootti Kabajame AMBOO (VOA Afaan Oromoo) — Guyyaan Gootota Oromoo har'a…
- Itti fufinsa Fincila Xumura Garbummaa(updated)
Itti fufinsa Fincila Xumura Garbummaa(updated) Sadaasa 28, 2020 Oromoon biyya isaa irratti dhiitamee,ajjeefamee, hidhamee, qabeenyi…


text:
Mudde 27,2015
Godina Shaggar Kibba lixaa Aanaa Tolee ganda Jiwwaaroo Kaarratti Muddee 26/2015 fi Mudde 27,2015 walgayii Wayyaaneen uummata waamteen walgayiin feshalaee fi diddan dhowesniis uummata irratti waraanni wayaanee dhukaasa baneen lubbuun nama tokkoo darbee jira. akka gabaasni nu gahet addessutti anaa Toleetti halkan keessaa gartuu hin beekamneen dhaabbanni leenjii qonnaa opdon ittiin uummata oromoo gowmsitu misooma misooma jechuun dhaabbanni kun ibiddaan gubatee hojiin ala tahuun yoo gabaafamu haaluma kanaan humni darbatamaan wayyaanee halkan kana ona Tolee keessa buufate bule. Bariuunis FDG itti fufuun magaala Wallisootti dhimma kana tasgabbeessuuf mootummaan wayyaanee abbaa ergamtoota isaa OPDO dhaan uummanni akka tasgabbaauuf walgayii uummata waamsiste. Ummannis Diddaaf gara walgayii wayyaanee kan deeme yoo tahu haala uummata sodaachuu irraan waraanni wayyaanee uummata irratti dhukaasa bane jira. lubbuun dargaggoo tokkoos yoo badu kaanis madeeeffamanii kan jiran tahuu Qeerroon gabaasee jira. Hara muddee 27 daandiwwan godina shawaa kibba lixaa keessi cuccufamaa tahuu Qeerroon gabaasee jira.


text:
Mootummaan Naannoo Oromiyaa Caamsaa 24 hidhamtoota kuma torbaa oliif dhiifama gochuun akka gad dhiisaman beeksisee jira.
Prezidaantiin mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Lammaa Magarsaa dhiifama kana ilaalchisee OBNf ibsa kennaniin jiru. Biiroo haqaa oromiyaatti abbaa adeemsa hojii dhimmootii kominikeeshinii biiroo haqa Oromiyaa obbo Taayyee Danda’aa akka jedhanitti hidhamtoonni gad dhiisaman kanneen yakka goggogaan hidhamanii jedhan. Hidhamtoonni siyaasaa kan keessa hin jiraanne ta’uu isaanii illee eeraniiru.
Namoonni kuma torbaa ol dhiifamni godhameefi kunis battala kan gad dhiisaman utuu hin taane adeemsaan maqaan isaanii mana sirreessaa isaan keessa jiranitti ergamee kan gad dhiifaman ta’uu ibsanii jira.
Adeemsi namoota gad dhiisuu kunis yakki hojjetan qulqulleeffamee kan itti fufu ta’uu illee beeksisaniiru.


text:
OMN Horn: Odeessaalee Har’aa (ONKOLOOLESSA 11, 2021)
Oduu Onkoloolessa 12,2021-WBO Oromiyaa guutuu keessatti irree jabeefachu fi Balaa Hongee Booranaa ODUU Hatattama Namoni 20 ol humna Nafxanyan ajefamu Wbon humna haraya Eybisu ibsa pp |Moha Oromo
ODUU AMMEE Oduuwwan jajjaboo Oolmaa Oromiyaa fi Ethiopia Oduu BBC Guyyaa Har’aa
|GAMTAA MEDIA
Sochiin waraana bilisummaa oromoo harargee (WBO) zoonii lixaa bifa miidhagaa fi abdii namatti
horu
Oduu Onk. 12,2021-Akeekkachiisa UKn Waraana Itoophiyaa sababeefachuun kennite fi Qalma
Harree..
Ajjeechaa Wallaggaa fi Oduu Biroo


text:
Siiqqee
Seerri siinqee ulee qal'oo sorooroo muka harooressaa irraa muranii tolchan, kan dubartiin heerumte qabattuun ibsama. Mukti harooressaa qaqal’aa fi sorooroo wanta qabuu fi kan laayyootti hin cabne waan ta’eef filatama. Siinqee dheerina dubartii qabattu akka gitutti muru. Siinqeen akka diimatee bareedu baaxii manaa jala bakka aara argatutti suuqu. Siinqee akka uleetti hin fayyadaman, horii ittiin hin haleelan. Yeroo qabatan illee akka dhadhaabbataatti hin fayyadaman.
Dubartoonni siinqee qabatanii gurumuudhaan sirna hawaasummaa fi amantaa heddu wanta raawwataniif siinqeen waraana dubartii ti jedhu.
Siinqeen Idaayyiif Kennamuu[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Haati intala heerumsiistu, siinqee, boraatii fi baarree qopheessiti. Siinqeen mallattoo birmadummaa (uumamaan bilisa ta’uu) ti. Boraatiin muka irraa soqamee tolfamee, calleedhaan faayame immoo mallattoo haadha-warrummaa ti. Baarreen qodaa aannanii waan ta’eef mallattoo qabeenyaa ti.
Cidha gaa’elaa irratti yeroo idaayyichi idaayyittii fudhatee galuuf ka’u, haati ishii siinqee, boraatii fi baarree harkatti qabattee, balbala fuula dura teessi. Idaayyichi haadha idaayyittii bira ga'ee dhaabbata. Haati idaayyittii "hoo baarree, hoo barsee" jettee siinqee, boraatii fi baarree itti kenniti. "Hoo barsee" jechuun yaboo sirra keewwadhee jechuu dha.
Hamaamonni oggaa qe’ee ga’u, idaayyichi siinqee, boraatii fi baarree idaayyittiitti kenna. Idaayyittiin seera hirma furaa booda, siinqee boraatii fi baarree qabattee ol seentee gola ishii keessi. Kanumaan haadha siinqee taati. Yeroo eebbisanillee "siinqee baarree oofkalaa" jedhu. Kunis fuudha kana nagaadhaan keessa fulla’aa ykn ofkalaa jechuu dha.
Siinqee seeraan kenname kanaan mirga haadha-warrummaa ishiin qabdu ittiin tikfatti. Hawaasa keessattis dubartoota siinqee qaban waliin gurmuu uummatanii seera adda addaa ittiin raawwachiisu.
Ulfina Haadha Siiqqee[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Dubartiin siinqee qabatte, hawaasa keessatti ulfina guddaa qabdi. Dubartii siinqee qabattee karaa deemtutti yoo dhufan hin qaxxaamuran. keessattuu dhiirti yoo ishiin hayyama kenniteefii dabarsite malee bira hin darbu. Dhaabbatee ishii dabarsuuf dirqama qaba. Lagas ishii dura hin ce’an.
Dubartoonni siinqee qabatanii wal faana yaa’an/bayima ba’an, Ateetee/Ganyaa jedhamu. Dubartoonni bayima ba’anii, siinqee faarfachaa deemanitti yoo dhufan, nama tokkoos ta’e nama hedduus ta’an, maanguddoonillee, fardarraa bu’anii, gadi jedhanii marga jiidhaa ciratanii “Ilteeninnaa” jedhanii itti irreeffatu. Dubartoonnis akkasuma marga ciratanii itti irreeffatanii “obbayaa” jedhanii deebisu. Dubartoonni bayima ba’an, otoo isaan hin eebbisiin nama isaan qaxxaamure ari’anii qabanii adabu.
Aangoo Haadha Siinqee[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Dhaanicha Abbaa Warraarraa Baraaruu[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Sirni Gadaa, seera siinqeetiin, mirgi dubartoota Oromoof kenne, kan ittiin mul’atu keessaa tokko, dubartii abbaa warraatiin dhaanamteef, dubartoota gurmuu uummataniin birmannaa godhamu.
Sagaleen dubartii dhaanamte bakka dhaga’ametti, mallattoo wal waamichaa kan ta’e sagalee ililfannaa, “ililii,ililii,ililii…” jedhu wal dhageessisanii walii qaqqabu. Akka seera siinqeetti, dubartiin sagalee ililfannaa dhageesse, kan daa’ima hoosisaa jirtus, kan sa’a elmitus, kan okkotee ibiddarraa qabduus, hojii of harkaa qabdu battalatti dhiistee, siinqee ofii luqqifattee, hatattamaan birmachuuf dirqama qabdi. Dubartoonni seera siinqee raawwachiisuuf gurmuun deeman, weedduu siinqee weeddifachaa mana dubartii abbaan warraa dhaane sana qaqqabu. Dubartoonni dura qaqqaban, dubartii sana siinqee qabachiisanii manaa baasu.
Namicha haadhawarraa isaa dhaane dabalatee, dhiirti haati warraa isaa gurumuu kana keessa jirtu hundi, qe’een isaa adiyyoo dha. Bultiin abbaa hin qabu. Daa’imni ni booya. Kanaafiyyuu dhiirti marti namicha balleessaa hojjate sana murtiitti dhiyeessuuf carraaqa. Dubartoonni, miseensa isaanii miidhamte itti marsanii, faaruu isaanitiin roorroo didaa, gara caffee/Mana maree Gadaa/ erga seerri Gadaa laaffatee booda jaarsolee gosaatti iyyata deemu.
Qaamni itti iyyatan, waltajjii qabaniifii, ulfina isaanitiif jecha, ofirra taa’anii dubbisu. Kana malees, gadi jedhanii marga jiidhaa ciratanii, “ilteeninnaa” jechuun itti irreeffatu. Dubartoonnis “hobbayaa” jedhanii eebbisu. Yeroo seera kana raawwatan, weeddudhaan siinqee faarsuu hin dagatan.
Qaamni himannaa isaanii dhaga’uuf taa’e, “Wayyooma/ulfina dubartii kan tumaadhaan dhugoomse Gadaa dha.” Jechuun seera jiru mirkaneessuudhaan, waltajjii jalqabu. Sana booda, “ulfoo teenya maaltu bade, maal rakkattan” jedhanii dubartoota gaafatu. Dubartiin gurmuu kana gaggeessitu, dubartii dhaanamte of fuuldura qabdee, waan ishii irratti raawwatame caffee fi yaa’iitti himti. Qaamni seera raawwachiisu, nama miidhaa kana raawwate, waamanii dhiyeessanii, dubbii qoratu. Hanga murteen kennamutti, dubartoonni, roorroon akka irraa dhaabbatu weedduudhaan gaafatu.
Xumura irratti caffeen, miidhaa qaqqabe madaalee, murtee dabarsa. Murteen kun loon inni qabu keessaa isa mararsiifatu sangaa/qotiyyoo isaa qaluu ta’uu danda’a. Seerri siinqee murtee kana raawwachiisee, dubartoonni sangaa qalame yaa’iidhaaf laatanii, weedduu isaanitiin siinqee faarfachaa, dubartii dhugaa argatte sana manaan ga’anii, mana mana ofitti galu.
Birmannaan akkanaa, dubartii qanafaa addarraa qabdu/ kan deessee ji’a jahaa hin guunneef/ malee, dubartii abbaan warraa dhaane hundaafii miti kan jedhan jiru. Akka manguddoo irraa dhageenyeetti , erga sirni Gadaa laaffatee booda birmannaan akkanaa, deessuu dhaanamteef qofa ta’e malee, dur dubartii hundaaf birmatu. Kan deessuu dhaane adaba isaatu guddaa dha.
Lola dhaabuu[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Gosa Oromoo gidduutti, walitti bu’iinsi uumamee, lolli hamaan/waraanni ka’ee, namni wal miidhe, dubartiin oduun lolaa kun dura, gurra bu’e, ililfattee, dubartoota bakka hallee dammaqsiti. Gurmuun dubartootaa, oduu waraanaa kana darbaa walii dabarsanii, siinqee qabatanii battalatti walga’u.
Weedduu isaanitiin siinqee weeddisaa gara lafa lolaatti oggaa deeman, Waaqa siinqeedhaaf aangoo kana kenne faarsu. Iddoo lolaa sanatti wayta dhiyaatan immoo weedduu isaanii keessa, waraanni akka dhaabbatu maqaa Waaqaatiin gaafatu. Bakka lolaa sana yoo ga’an siinqee isaanii faarfachaa, lolli akka dhaabbatu gaaftu. Kanaan yoo dhaabbachuu dide, gidduu seenu. Waraana hamaa attamii illee yoo ta’e, seera kana bira hin darbu. Battalatti dhaabbata. Siinqeen meeshaa araaraa ti.
Daa’ima guddifachuu[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Warri ilmoo hin arganne, warri ilma hin qabne, fira irraa yookaan nama michuu ta’uuf irraa ilmoo guddifata. Dubartiin dhala hin qabne, seera guddifachaan ilmoo guddifachuu barbaadde, siinqee qabattee, aannan ciicoodhaan fuutee warra irraa guddifattu sana dhaqxi.
Warri ilmoo irraa guddifachuuf filatan warra ijoollee baay'ee hore. Warri akkanaa, dubartii siinqeedhaan dhaqxee ilmoo isaan irraa guddifachuuf gaafatteef, ilmoo isaanii kennuuf dirqamu. Dubartiin siinqeedhaan deemtu hinqoltu/hindhabdu.
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Seera Siinqee - Waaqeffannaa, dhumarratti kan baname, Mudde 10, 2014


text:
Oduu Ammee: Haaromsa ODP. Where is the change? ጉድ እኮ ነው!
Koreen hojii rawwachiftuu ODP, bakka Dr Workinee Gabayyoo Obbo #Umar Huseen filachuun walgahiisaa xumuramee jira. Dr. Alamuu Simee dhimma kana ilaalchisuun midiyaaf Ibsa kennaniiru.
Haluma kanaan KHR ODP:
1. Dr Abiyyi Ahmed
2. Obboo lammaa Magarsaa
3. Obboo Umurii Huseen
4. Dr Alamuu Simee
5. Obboo Shimalis Abdisaa
6. Obboo Addisuu Areggaa
7. Addee Adanech Habebee
8. Obboo Fiqaaduu Tassammaa
9. Obboo Birhaanuu Tsaggaayee akka ta’an ibsameera.


text:
KAAYYOO FI Kiyyoo:
Namni KAAYYOO qabu Kiyyoo fedhees keeysuuf keeysaan baheetuma KAAYYOO isaa bira gaha. Gaafa inni kiyyoo keeyseef keeysaan bahee Kaayyoo isaa bira gahe Abbaan kiyyoo kaaye Kaayyoo waan hin qabneef Kiyyotti gala.
Kaayyoo bira gahuun akkaan waan jabaattuuf kiyyoo keeysa si galchu malti. Kiyyoon takka takka tan gubbaan isii kiyyoo tan keeysi isii kaayyootu jira.
Gaafa akkanaa kana KAAYYOO bira gahuuf kiyyoo seenuun dirqama taha. Kiyyoo dheeysuun ammoo KAAYYOO kaateef irraa si fageeysa, siifii KAAYYOO tee wal habaabsa. Kanaaf kiyyoo akkanaa tana seene jettee hin rifatin, hin dhiphatin, hin rakkatin, hin waywaatin. Kiyyoo akkanaa seenuun KAAYYOTTI SI GEEYSA waan taheef. Karaa KAAYYOO kee biraan si gahu kana seenuuf gammadi malee hin gaddin.
Ati ka kiyyoo namaaf kaayees nama kiyyoo keeysa seene laaltee KAAYYOO isaa hanqise jettee hin gammadin. Kiyyoon ati keeyseef Karaa KAAYYOTTI ISA GEEYSU malee Karaa kaayyoo isaa isa hanqisuu miti.
Kanaaf hedduu rifatanii waywaachuunii fi Gammadanii utaaluuniis hedduu gaarii miti. Dubbiin karaa fi akka yaadanitti osoo hin tahin karaa fi akka Rabbiin Karoorsetti taati.
Rabbiin laaftumatti kiyyoo keeysaan KAAYYOO biraan nu haa gahu.爐


text:
Sagalee Bilisummaa Oromoo is live now.
Is Ethiopia spiralling into political crisis? | The Stream
Manni Murtii aanaa magaalaa Sulultaa qondaaltota ABO kan ta’an Koloneel Gammachuu Ayyaanaa, Mikaa’el Booran, Lammii Beenyaa dabalatee namoota 10 irratti himatni akka banamu ajaje.
Galmee Koloneel Gammachuu Ayyaanaan waammamu kana keessatti Obbo Mikaa’el Booran, Lammii Beenyaa, Obsaa Abdiisaa, Daawit Abdataa, Abdulgaffaar Umar, Kennasaa Ayyaansaa, Sheek Muussaa Yuusuf, Birraa dhaabaa fi Dhaabaa Wayyumaatu argama.
Wal himannaa hoggantoota ABO irratti Boordiin Filannoo yaada furmaataa dhiheesse
‘Manni murtii Yaasoo Kabbabaa akka bahu ajajus pooliiin gadhiisuu dide’
Abukaaton shakkamtootaa Obbo Tuulii Baay’isaa BBCtti akka himanitti dhaddacha Wiixata darbe oolen poolisiin namoota kunneen ajjeechaa hogganaa Waajjira Bulchiinsaaf Nageenya magaala Burraayyuu duraanii Komishinar Salamoon Taaddasaan walqabatee waan shakkeef galmee haaraa qorachusaa fi himata hundeessuuf guyyootni 15 akka kennamanif gaafatee ture. Abukaatoowwan shakkamtootaa garuu poolisiin waan kana akka hin qoranne yoo qorateera ta’es galmeesaa akka dhiyeessu waan gaafatanif galmeen qorannoo poolisii kun har’atti akka dhiyaatuf beellamamee ture jedhu Obbo Tuulin.
Kana malees dhimmi kun dhimma mana murtii aanaatin ilaallamu osoo hin taane, dhimma manneen murtii federaalaa ilaallatu ta’uun isaa ka’ee akka ture abukaaton shakkamtootaa Obbo Tuulii Baay’isaa dubatu.
”Dhimma federaalaa manni murtii aanaa naannolee ilaaluuf aangoo hin qabu. Kanaaf manni murtii galmee kana cufuu qaba jedhamee waan ka’ef, isa kana qoratanii ajaja kennuuf ture,” har’atti kan beelamame jedhan.
“Har’a yeroo dhaddacha seennu waan haaraatu nu mudate. Abbaan seeraa galmicha qabatanii turan jijjiiramanii jiran. Abbaan seeraas galmeen kun qorannoof beellamame. Qorannees ajaja kenninee jirra. Hoomaa isin hin dhagahu nun jedhan” jechuun himu.
Abdii Raggaasaa irratti galmeen haaraatti akka banamu manni murtii hayyame
‘Manneen murti ajaja kennan dirqisiisanii raawwachiisuu danda’u’ – Aanga’aa Mana Murtii
Abbaan seeraa galmeen qorannoo poolisii mana murtichaa fi abbaa alangaa qaqqabuu isaa himuun himatni akka hundaa’u ajaja kennuu isaanii Obbo Tuulin BBCti himaniiru.
Haaluma kanaan guyyaa beellama darbee 25/01/2013 irraa eegalee lakkaa’un abbaan alangaa himata akka hundeessuuf guyyootni 15 kennamuusaa dubbatan.
Guyyaa 15 kana keessatti abbaan alangaa yoo himata hin banne ta’e shakkamtootni akka gadhiifaman manni murtichaa ajajuusaas himan.
“Haa ta’u malee abukaatootni dhaddacha irratti dhiyaatan galmeen kan beellamame kanaaf miti. Falmiin ka’aa ture manni murtichaa dhimma kanarratti aangoo hin qabu kan jedhu ture.
Manni murtichaa aangoon qaba yoo jedhe aangon qaba jedhee ajaja yaa kennu. Dhimma aangoo hin qabne irratti ajaja kennuu hin danda’u” jechuun gaafii kaasuu isaanii himan.
Kana malees shakkamtootni kun dhimma ajjeechaa Komishinar Salamoon Taaddasaa irratti wanti gaafataman akka hin jirre Obbo Tuulin himaniiru.
Shakkamtootni kunneen kanaan dura ajjeechaa Artiist Haacaaluu Hundeessaa hordofee lubbuun namaa akka darbu fi qabeenyi akka barbadaa’u ajaja kennuun shakkamanii qorannoon irratti taasifamaa ture.
Gama biraatin dhimma fayyaa fai barnootaan walqabatee shakkamtootni iyyatawwan garaagaraa dhiyyeeffachaa turanis manni murtichaa guyyaa har’aa ajaja osoo irratti hin kennin hafuusaa himaniiru.
Maddi BBC Afaan Oromoo.
Biyya Meksikootti miseensa Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataa kan ta’e qullaa buusuun rakkoo ummatni isaa keessa jiru ibse.
[SBO – Onkoloolessa 12,2020] Biyya Meksikootti miseensa Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataa kan ta’e qullaa buusuun rakkoo ummatni isaa keessa jiru ibse.
Dubbii isaatiinis “Tarii amma qullaa dhaabachuu kootti in saalfattu ta’a. Garuu Sabni keessan karaa gubbaa irratti qullaa buusanii, miila qullaa, beela’anii, abdii kutatanii, gara itti goran wallaalanii jiru. Kana immoo kan godhe isini. Qabeenyaa fi badhaadhummaa biyyichaa hundumaa jalaa saamtanii kan ofii waan godhattaniifi” jechuun ibse.
Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataa kan Impaayera Xoophiyaa waliin wal bira qabaatii yaada keessan itti kennaa
Waamicha Hiriira Nagaa Deeggarsa Mootummaa ce’umsaa Oromiyaa 10 October 2020
Related


text:
Hayyuu Oromoo akkasumas siyaasa Oromoo keessaatti beekamaa kan ta’an Obbo Bulchaa Dammaqsaa Umriin isaanii 88 guutee jira.Waa’ee seenaa isaanii fi karoora gara fuula duraatti qaban kan ibsan Obbo Bulchaan yeroon paarlaamaa keessa tureetti waaniin jalqabee hin xumuriin hafee waan jiruuf filannoo dhufuutti akka nama dhunfaatti Bojjii keessatti dorgomuun fedha jedhan.
Saayinsii siyaasaa(polotikaal saayiins) fi barnoota seeraan yunivarsitii Finfinnee irraa digrii duraa lama kan qaban Obbo Bulchaan Yunaaytid Isteetes keessatti immoo barnoota Dingadee ykn Ikonomiksiin digrii lammaffaa (maastars Digrii) argatanii jiru.
Barnoota isaanii Amerikaa keessaa eega xumuranii booda biyyatti deebi’anii Jalqaba ministeera maallaqaa kan Itiyoophiyaa keessatti hojii jalqabuu isaanii achiis waajiiraa Baankii addunyaa Amerikaa keessaa akkasumas waajiira haadhoo kan Tokkummaa mootummotaa isa Niiw yoork jiru keessa hojjataa turan.
Dhuma irrattis biyyoota Afrikaa sadii keessatti waggoota kudha lamaaf bakka bu’aa tokkummaa mootummotaa ta’uun hojjatan. Dhuma irratti sorataan gara biyyaatti deebi’an.Umriin koo 88 ta’uus sammuun koo sirritti waan yaaduuf akkasumas fayyaan koo guutuu waan ta’eef filamee hojjachuun danda’aa jedhu.
Gaaffii fi Deebi Guutuu Caqasaa


text:
Balaan tuulaa kosii (hubba) magaalaa Finfinnee naannoo Reephiitti uumame hanga ammaatti lubbuu namoota 65 olii galaafatchuun isaa beekame. Namoonni achibuuteen isaanii hin beekamni heddu. Kanniin madaayan wol’aansa argata jiru jedham.
Yeroo balaan kosii kuni gayutti namoota 150 olitu naannoo san ture jedhama. Namoonni heddu hanag ammaatti kosii jalatti awwalamutu shakkama. Carraan lubbuun bayuu dhiphataatiin kan dhufaa jiru. Balaa kanaan manniin jireenyaa 49 awwaalamaniiru ykn faaydaan ala ta’aniiru.
Lubbuun balaa kanaan baay’inaan galaafatamte kan dubartii fi ijoollee ta’uunis hubatameera. Nama haadha-mana fi ijoollee afur dhabetu jira, balaa kanaan. Tabajjuu Asras namni jedhamu haadhaa fi obboleewwan 3 dhabuu dubbata.
Matii fi firoottan namoota kosii jalatti awwalamee sochii lubbuu bararuu halkanii fi guyyaa godhaa jiru. Garuu, gama mootummaatiin gargraasa gayaa argataa akka hin jirre aarii fi gaddaan dubbatu. ‘Gargaarsa tokko mootummaa irraa hin arganne. Guyyaa harkaan halkan ammoo ifaa bilbilaan kan kosii qonnu,’ jechuun jiraatan tokko Reuters itti hime. Jiraataan biraa, ‘woggaa kudhanii oliif mootummatti iyyataa turrus namni nu dhagaye hin turre. Yakka kan nurratti rawwatame,’ jechuudaan mufii motummaa irraa qabu gabaastotaaf qoodate.
Maatiin reeffa firoottan isaanii fudhachuu fi awwaalachuu eegalaniiru.
Reephitti magaalaan Finfinnee woggaa 50 oliif kosii kan gataa turte. Iddoo kanatti kosii gatuun woggoottan muraasa dura dhaabatee ture. Ta’us garuu, yeroo qotee-bultoonni Oromiyaa naannoo Sabbataa kosiin lafa isaanii irratti akka hin gatamne dhoorgan kan bulchiinsi magaalaa Finfinnee deebisee Reephitti kosii gatuuf dirqame. Tankaarfiin kuni balaa amma uumameef sababa ta’uu hin oolle jedhama.


text:
Gareen qornnaa kan tokkummaa mootummootaa hooganni Burundii jijjiiramus gabaasi hamaan kan dhiittaa mirgaa namaa fi yakka farra namoomaa hamaan biyyattii keessaa itti fufuu beeksisan.
Kan waggoota afur dura moggaafame komiishinni qorannaa dhimmi Burundii gabaasa isaa xumuraa gumii miga namaa kan tokkummaa mootummootaaf turban dhuftu dhiyeessuuf jira.
Waggoottan darben arfan keessa gareen komishina mniseensota sadii of keessaa qabu dhuunfaan dhiittaa mirga namaa Burundii keessaa galmeessu ture. Gareen kun hojiin to’annaa kun ennaa inni yeroo kennameef fixaa jiru kanatti hojiin kun dhabamuu mala yaaddoo jedhu qaba. Qorannaan dhiittaa mirga namaa Burundii keessaa galmeessuuf hojjetamuu akka itti fufu gaafatee jira.
Abdiin jiru mootummaa prezidaantii haarawaa kan erga prezidaantiin duraanii Pierre Nkurunziizaa du’anii filataman ennaa bulchiinsa prezidaant Evariste Ndayishimiye ni fooya’uu mala jedhamee ture.
Haa ta’u malee prezidaantiin komiishinichaa Daaudoo Diinee VOAf akka ibsanitti namoonni aangoo mootummaa mootummaaf kaadhimaman komiishinichaa, dhaabolii kan mootummaa hin ta’inii fi gamtaa Afriikaan kanneen dhiittaa mirga namaaf itti gaafatamoo ta’an ta’uun adda baafamee jira jedhan.


text:
Yunaaytiid Isteetes kutaa Jorjiyaa keessatti Kiibxata kaleessaa dhukaasa banamee lubbuu nama saddeeti galaafatee sanaaf polisiin nama shakkamaa tokko kaleessa galgala to'annaa jala olchee jira.
Kanneen ajjeefaman 8 keessaa 6 dubartoota biyyoota Eshiyaa ta'uun ibsamee jira.Ministriin dantaa alaa kan Koriyaa Kibbaa akka jedhutti kanneen ajjeefaman keessaa 4 hidda dhalata isaa kan qaban ta'u ibsee jira.
Itti gaafatamtuun preesii kan masaraa Waayiit Hawuus Jeen Saakii har'a ganama ibsa baasaniin ajjeechaa hamaa kana kan ilaaleen prezidaant Baaydiniif halkan edaa ibsii kennemeefii jira.
Bulchiinsa magaalaa Atlaantaa fi Tika nagaa biyooleessaa waliin qunnamtiin akka jiru ibsamee jira


text:
Filannoo ABO ittiin dadhabsiisan lafa kahataa adeemuun rakkoo siyyaasa biyya keenyaa fura utuu hintaane ittuu hammeessa
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Caamsaa 30,2019
Bara kana erga dhaabni keenya ABO’n qabsoo isaatiin hogganoota isaa biyyatti galchee as adeemsaa fi tarsiimoo ittiin dhaaba keenya ABO dadhabsiisan, tarsiimoo dhaabicha ittiin caccabsanii ijaaf qaroo sabaa jaamsan irratti qaamotni Mootummaa fi namqeenxee maqaa Actiivistummaan miidiiyaa qabatee wacu sochii bal’aa taasise. Kun rakkoo siyyaasa biyyatti fura jedhanii ajandeeffatanii sochiirra jiru yoo ta’eef hedduu dogoggoran jedheen amana. Qabsoo uummata Oromoo utuu hinsharafin qaama galmaan gahuu barbaadu, qabsichi utuu hinbutamin, utuu hinatamin qaama galiisaa qabsichaa hanga gahutti lubbuu tokkitti qabu mararfannoo tokko malee qabsaa’u ABO rukutuu yaaluun Oromoo rukutuudha. ABO dadhabsiifna akeekni jedhanii itti jiramu akeeka Oromoo irratti akeekame ta’uuttis amanna. Kun ammoo siyyaasa biyyattii hammeessuun ala furmaata waaraa fida ejjennoo jedhu hinqabnu.
Kana ta’uu utuu beekanii yeroo gara yerootti adeemsa dhaabicha (ABO) ittiin dadhabsiisan, adeemsa ABO ittiin caccabsan irratti qaamotni hojjetan yeroo gara yerootti nu mudataa jiru. keessaayyuu qaama mootummaa kanneen ODP ta’anii dhiyeenya muudaman irraa waan argamu adeemsa ABO caccabsuu irratti project garaagaraa hojjechuu isaaniiti. Qaamota kana gargaaruu keessattis qoodni Actiivistoota Oromoo kanneen ofiin jedhanii fi qoodni hogganoota paartii mormituu Oromoo darbee darbee mul’ata. Inni kun hedduu nu dhukkubse, hedduus nu kulkulse. Dhaaba lafeef dhiiga gootaawwan qaaliin ijaarame diiguuf aggaamuun mataansaa kabaja qabsoo Oromoof dhabuudha jedheen amana akkasidhas. ABO balleessuuf dursanii caccabsuudha akeekni jedhamee siyyaaseeffamu siyyaasa addaggeen ooftu yoo ta’een ala ilmi Oromoo tooftaa ABO caccabsuu irratti nii hojjeta jennee hin amannu. Nuti akka miseensota ABO tti akka itti ABO’n nu guddifateettis dhaabni maqaa Oromootiin dantaa Oromoof dhaabbate kamuu jabaatee haa jiraatu, haa ijaaramuu haa humnoomu jenna malee diigamee haa badu jennee yaadnees akeeknees hinbeeknu.
Kun ta’uun hafee akka miseensotni dhaaba keenya ABO hogganoota isaa irraa amantoo dhabaniif, akka hogganootni waliif amantoo dhabaniif, akka jaarmiyaan ABO jajjabaan dhaabicha irraa caccabuuf qaamotni hojjetan hedduu bal’atanii jiru. Hojiiwwan bara kana keessa qaamoti mootuummaa fi muraasi namtokkee jala yaa’an hojjetaa jiran nu mufachiise, nullee gaddisiisee jira. Akkuma dhaabni keenya galeen Qottoo ABO muru tolfachuu irratti qaamni bobba’e ajandaa garaagaraa uumuudhaan, karaa waraanaa, karaa shiraa, kara hololaa fi karaa siyyaasaa hojii isaaf aanja’e maraan dhaaba keenya ABO irratti fuulleffatanii hojjetan. Kana keessatti qoodni mootummaa olaanaa ta’us maqaaf qaama uummatni nuu qabsaa’u jedhee abdii qal’oo irraa qabullee shira ABO dhabamsiisuu kana irratti bobbaa’an.
Holola
1. Haaluma kanaan hololoota maqaa dhaaba keenyaa balleessuuf “ABO utuu hintaane inni Shaneedha” jechuun maqaa dhaaba keenyaan ala moggaasanii ABO waan jedhamu hinjiru jechuun mogolee uummata keenyaa cabsuu, haamilee Oromoo buusanii uummata filannoo dhowwuudhaan nafxanyaatti galchuu irratti bobbaa bal’aan taasifamaa ture. Qaamoota ABO keessaa qabsicha dadhabanii bahan, kanneen qabsoon ABO itti ulfaatee boqonnaa fudhachuuf qabsoorraa erga bahanii bubbulan “ABO’n isaan kana” jechuun nama qabsoo keessaa boqoonnaa fudhachuuf erga bahee ture “Hayyu Duree ABO” jechuun uummata afaan fajjeessuu irratti qoodni miidiiyaa fi mootuummaan bahatan olaanaa ture. Galati qabsaa’otaaf haa ta’uutii sun hundi haqa bira gahee dadhabamuurraa ABO’n eenyu akka ta’e yerootu hubachiise.
Shira
2. shira ABO irratti hojjetame biraa keessaa ammoo miidiiyaa dhaabni dhimma itti bahu Oromia News Network-ONN biyya isaa keessaa fi alatti miseensota ABO of kennanii yeroo isaanii aarsaa gochuun tola sagalee uummataaf ta’an kanneen miidiyaa sana irraa hojjetan akka waan Maqalee ta’anii dabarsanii fakkeessuun miidiiyaa keenya nyaapha keenya TPLF waliin walitti qabsiisuudhaan shirri guddaan dhaaba keenya irratti hojjetame. Shirri kunis karaa ODP kan bocamee uummata keessa faca’e yoo ta’u; akeekni miidiiyaa kana irratti akeekame uummatni karaa miidiiyaatiin akkaa soba qaamoota Oromoo garboonfachuu fi Oromoo garboonfachiisuuf meeshaa ta’anii hojjetan kanaa akka hindhageenyeef jibbiinsa uummata keessatti uumuuf shira guddaa xaxame ture. Kanaanis uummata keenya Oromoon burjaajjii guddaa keessa seenuutiin gaaga’ama siyyaasaa dhaaba keenya ABO tti fide. Akeekni ABO dhabamsiisuu qabame keessaa maloota tarriifatanii hojiitti bobbaa’an ta’uu isaas nuti qabsaa’otni bilisummaa Oromoo hubatnee suuta uummata keenya hubachiifannee shira karaa kanaan dhufe haqa qabnuun cabsuun dandaa’amee jira.
3. Tooftaa shiraa hogganoota addaan cabsuu
Shira guddaa ABO irratti hojjetame keessaa hogganoota keenya hoggana ABO olaanoo addaan caccabsuu dhaaf isa tokko faarsaa, isa tokko ammoo abaaruu bira darbanii akka waan hogganni ABO caccabeetti holola afarsuutiin gaaga’ama guddaa uumuuf akeekni karaa garboonfataa qabamee hojjetame guddaa bal’oo ture. Kana keessatti jechoota qabsaa’ota keenya qaalii afaan keessa eeguudhaan jechoota xixxiqqoo bal’isuun barreessuu fi ibsa guddaa irratti laachuu bira darbanii dhaabni keenya ABO’n hogganni isaa waan kutaa Oromiyaa tokkittii qofa keessaa filameetti akeekuutiin akka uummatni ABO irraa abdii muratee halagaatti kooluu galuuf waraqaa koolu galtummaa qopheessanii facaasaa turan. Wayiita kun ta’utti namoota baabura qabsichaa irraa arcaa’an kaasuutti baachuutiin daandii hololaaf tolu mijeeffachuuf ABO hedduu fakkeessanii holola facaasuun illee tureera. Kana malees wayiita kanatti paartii nyaapha Oromoo keessa dhiyeenya dhalate ABN waliin gaa’ela siyyaasaa dhoksaa uumuudhaan daangaa irraan lolli bal’aaf roorroon Oromoo irratti adeemaa ture. Dabalataan waan hogganootni ABO akeekaaf sagantaa garaagaraa qaban fakkeessanii hojii guddaan dhaaba keenya ABO dadhabsiisuuf qabamee hojjetamaa ture laayyoo miti. Akeekni kanaas ifa ture, tokkummaa dhaaba keenya ABO cabsuudhaan miseensotaa fi hogganoota facaasanii qofa qofaatti nyaachuuf ilkaan waraabeessa siyyaasaa qaramaa ture ta’uu hubanna. Galatni hogganoota qabsichaaf qabsaa’ota dirree qabsoof dirree siyyaasaaf haa ta’u sunis nii darabame.
4. Jaarmiyaa dhaabni keenya qabu ABO irraa caccabsanii ABO qoochoo malee xaxanii kaa’uu
Shirri ABO dadhabsiisuu inni olaanaan jaarmiyaa dhaabichaa dhaaba keenya ABO irraa cabsuu fi kutuu ture. Shirri kun guddaa kan lafee nu cabseef hedduu kan nu gaddisiise kan ta’eef namoota nuti obboloota qabsoo keenyaati jennee abdannuu fi namoota nuti qaama qabsichaati jennee abdannullee harka keessa galchuutiin shira kana fardeessanii adeemsiisuun hedduu nu gaddisiise. Shira kanaan qaama qabsoo karaa nagaa jaarmiyaa ABO humna dargaggeessaan socho’u Qeerroo ABO irraa kutuun isa jalqabaa turee hojjetame. Kanaanis Qeerroon kan ABO miti jechuudhaan hojii bal’aan hojjetamee rakkoof dhaaba keenya saaxiluuf hojjetame. Jaarmiyaa guddicha Qeerroo ABO irraa cabsuutti aanee WBO ABO irraa cabsuutu qabame. Kunis hedduu irratti hojjetame
Qaama nuti nu cabsuu, nu balleessuu fi nu dhabamsiisuuf hojjeta jennee hinyaadnetu ABO dhabamsiisuuf hojii guddaa hojjete. Qaamni kun gaafa miseensotni keenya mana keessa gubatan callisaa, gaafa deggartoonni keenya deggartoonni ABO misirroowwan wal faana ajjeefaman obbolaan wal faana galaafataman afaan luugamamaa nu diiguuf ammoo utuu inni wacee caraanuu agarre. Kun ammoo abdii nuti qaamota biroo irraa qabnu kute. Addi bilisummaa Oromoo uummata isaa fi deggartoota isaaf miseensota isaan ala fira biraa akka hinqabne nu hubachiisee darbe. Kanas ta’u sana hanga ammaatti shirri jaarmiyaa dhaaba keenya ABO dhaabicharraa cabsuuf hojjetamu dhaabbatee hinjiru. Ta’us kana qabsoon kan irra aannu ta’uun dhaama.
Dhumarratti mootuummaanis ta’ee qaamotni wal gurmeessuudhaan filannoo ABO ittiin dadhabsiisan lafa kahataa adeeman rakkoo siyyaasa biyya keenyaa fura utuu hintaane ittuu hammeessa. Dhaaba keenya ABO dadhabsiisuuf hojjechuutti gaaga’ama guddaaf ofiis uummatas saaxiluun dhumarra kan isaan dhabamsiisu ta’uun dhaamaaf. Qaamni ABO balleessuuf aggaammatee yeroo yeroon sagantaa baafataa tartiiba shiraa taartiibeffatee adeemu qaama rakkoo biyyattii hedduu hammeessuuf hojjetudha. Rakkoon siyyaasa biyyattii gaaffii uummataa deebisuudhaan kan furamu malee shiraan dhaaba uummataa dhabamsiisuuf yaaluun hinfuramu. Kana ta’uu hubachuudhaan of kenniinsaaf garaa qulqulluun karaa nagaa gaaffii uummataa gaaffii Oromoo waggoottan dheeraa deebisuuf hojjechuun furmaata fardii ta’a jedheen amana akkasidha. Qaamoota nam-qeenxee rirma ta’anii ABO nyaachuu barbaadan Oromoon akka ofirraa dinninuu qabu asumaanan dhaama.
Injifannoon uummata Oromoof
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Caamsaa 20,2019


text:
Qajeelfama Bu’uuraa Asmaa’a wa Sifaata-Kutaa 5
Rabbii keenya Kan nu uumee, nu sooru, nu obaasu fi qananii keessaa alaatin nu qananiiseef faaruu fi galanni hundi haa ta’u. Warroonni darban akkana jechaa turan “Kullu maa khaxara bibaalika fallahu bikhilaafi zaalika- wanti sammuu kee qaxxaamuru hundi, Rabbiin faallaa wanta saniiti.” Kana jechuun Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Tokkicha fakkaataa wayitu hin qabneedha. Wanta sammuu namaa qaxxaamuruun gonkumaa wal hin fakkaatu. Qajeelfama Bu’uuraa asmaa’a wa sifaata osoo ilaallu kunoo mata-duree garmalee barbaachisaa ta’e irra geenye jirra. Gargaarsa, eeggumsa fi ikhlaasa Mawlaa irraa kajeelaa mee itti haa fufnu.
Qajeelfama Bu’uuraa 8ffaa: Sifaata yommuu mirkaneessan wantoota dhoowwaman lama irraa bilisa gochuun garmalee barbaachisaadha: 1ffaa-Tamsiil (Fakkeessu), 2ffaa-Takyiif (akkaata dubbachuu)[1]
Tamsiil jechuun sifaanni (amaloonni) Rabbii sifaata (amaloota) uumamtootaatiin wal fakkaatan jedhanii amanuudha. Fakkeenyaf, beekumsi fi dandeetti Rabbii subhaanahu beekumsa fi dandeetti uumamtootatin wal fakkaata jechuu. Yookiin Beekumsi, Dandeettin, dhageettin, argituun Isaa akka beekumsa, dandeetti, dhageetti, argituu uumamtootati” jedhanii amanuu. Daliila (ragaa) shari’aa fi sammuutiin amantiin akkanaa baaxila (soba).
Ragaa shari’aa irraa jecha Rabbii subhaanahu wa ta’aalaa eerun ni danda’ama: “Wanti Isa fakkaatu tokkollee hin jiru.” (Suuratu Ash-Shuura 42:11) “Qixxaatan (fakkaatan) tokkollee Isaaf hin jiru.” (Suuratu Al-Ikhlaas 114:4)
Ragaa sammuus karaa adda addaatin dhiyeessuun ni danda’ama:
1ffaa– Khaaliqaa fi uumamtoota jidduu garaagarummaan Zaata akka jiru sirritti kan beekkameedha. Zaataan erga gargar ta’anii sifaataniis gargar ta’uun ni barbaachisa. Sababni isaas, wanti amalaan (sifataan) ibsamu hundi amala isaaf malu qaba. Akkuma amaloota uumamtoota irraa ifa ta’utti. Uumamtoonni akkuma zaatan gargar ta’an amalli hunda isaanitu garagara. Fakkeenyaaf, humni gaalaa humna mixiitiin (dagandaatin) wal hin fakkaatu. Uumamtoota jidduu garaagarummaan jiru erga ifa ta’ee, Uumaa fi uumamtoota jidduu garaagarummaan jiru baay’ee guddaa fi garmalee addaan fagoodha.
2ffaa– akkana jechuun ni danda’ama: Khaaliqni gara hundaan guutuu ta’e akkamitti sifaata Isaa keessatti makhluuqa (uumamaa) hir’uu fi kan isa guututti hajamuun wal fakkaataa? Amantin kuni haqa Khaaliqaa hir’isuu malee wanta biraa ta’uu danda’aa? Dhugumatti kan guutuu ta’e wanta hir’uu ta’een wal fakkeessun hir’uu isa taasisudha.
3ffaa– Uumamtoota keessatti wanta maqaaleen walitti galan garuu haqiiqaa fi akkaataan isaanii garagara ta’e ni argina. Namni harka akka qabu ni argina. Garuu harki isaa akka harka arbaati miti. Ammas, humni isaa akka humna gaalaati miti. Maqaan walitti haa galanii malee haqiiqaan isaanii garagara. Kunis harka, sunis harka; kunis humna sunis humna. Garuu isaan jidduu akkaataa fi haalan garaagarummaatu jira. Kanarraa ka’uun, maqaadhaan walitti galuun haqiiqaan walitti galuu hin barbaachisu. (Kana jechuun wanti tokko maqaan yoo wal fakkaate haqiiqan (maalummaan) isaanii wal fakkaata jechuu miti. Namnis harka qaba, fardis harka qaba. Garuu harki namaa fi fardaa wal hin fakkaatan. Jecha “Harka” jedhu nama fi fardaaf haa fayyadamnu malee harki isaan lamaanii garagara. Kanaafu, haqiiqaan amalaa uumamtoota jidduu jiru garagara erga ta’e, haqiiqaan sifaata Khaaliqa fi makhluuqa jidduu jiruu baay’ee garagara. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala harka lama akka qabuu Qur’aanaa fi hadiisa sahiih ta’an keessatti dhufee jira. Garuu harki Isaa harka uumamtotaatiin gonkumaa wal hin fakkaatu. )
Takyiif jechuun immoo namni sifaata mirkaneessu sifaanni Rabbii akkana akkana jiran jechuun amanuudha. Jecha biraatin akkaataa sifaata dubbachuudha. Namni akkaata sifaata dubbatu (takyiif godhuu), “Rabbiin akkanatti dhagaha, akkanatti arga, akkanatti gara samii gadi aantu bu’a” jedhe dubbachuudha. Ragaa shari’aa fi sammuutin kuni amanti baaxila ta’eedha. Ragaa shari’aa irraa jecha Rabbii olta’aa dhiyeessun ni danda’ama:
“Waan beekumsaa isaa hin qabnees hin hordofin. Dhugumatti, dhageettin, argituu fi qalbiin, kuni hundinuu isa irraa ni gaafatamu.” Suuratu Al-Israa 17:36
Aayah tana ilaalchise Ibn Abbaas ni jedha:wanta hin beekne hin dubbatin. Aalimni Qataadah jedhamus ni jedha: wanta hin argine “argee jira” hin jedhin, wanta hin dhageenye dhagaye” hin jedhin, wanta hin beekne “nan beeka” hin jedhin. Rabbiin kana hundarraayyu is gaafata[2].
Akkuma beekkamu akkaataa sifaata Gooftaa keenyaa ilaalchisee beekumsa hin qabnu. Sababni isaas, Rabbiin subhaanahu wa ta’aala waa’ee sifaata Isaa nutti beeksise jira, garuu akkaataa sifaata kanniini nutti hin beeksiisne. Kanaafu, akkaataa sifaata Isaa dubbachuun wanta beekumsa itti hin qabne hordofuu fi wanta guutumatti hin beekne dubbachu ta’a.
Ragaan sammuu immoo:
1-Akkaataa sifaata wanta tokkoo karaalee sadan kanniin qofaan beekkama: Takkaa zaata isaa beeku, takkaa wanta isaan wal fakkaatu beeku takkaa immoo odefannoon dhugaa isarraa dhufuu. Akkaata sifaata Rabbii ilaalchise karaaleen sadan kunniin hunduu kan hin jirreedha. Kana jechuun zaatni Isaa akkam akka ta’e hin beeknu, wanti Isaan wal fakkaatu tokkollee hin jiru; odeefannoon dhugaa akkaata sifaata Isaa nutti himus hin dhufne. Kanaafu,akkaataa sifaata dubbachuun soba (baaxila).
2-Ammas akkana ni jenna: akkaata akkamii sifaata Rabbii olta’aaf tilmaamu dandeessaa? Akkaataan kamiyyuu ati sammuu kee keessatti tilmaamtu, Rabbiin san irra garmalee guddaa fi olta’aa dha. Akkaata kamiyyuu sifaata Rabbiif yoo tilmaamte, sifaata kanniin ilaalchise ati kijibaa taata. Sababni isaas, waa’ee kanaa ilaalchisee beekumsa hin qabdu. Kanaafu, akkaataa sifaataa qalbiin tilmaamu ykn arrabaan dubbachuu ykn qubbiiniin akeekuu irraa of qusachuun dirqama.
Kanaafi, yommuu Imaamu Maalik (rahimahullahu) Aayah tana ilaalchise:
“Ar-Rahmaan Arshii ol olta’e” Suuratu Xaahaa 20:5
“Istawaan (Olta’iinsi) akkami?” jedhamee yommuu gaafatamu, hanga dafqii irraa coccobuu mataa isaatiin gadi jedhe. Ergasii akkana jedhe, “Istawaan wanta wallaalame miti, akkaataa isaa wanta sammuun hubachuu hin dandeenyedha, isatti amanuun waajiba (dirqama), waa’ee isaa gaafachuun bid’aadha.”
Kana jechuun hiikni istawaa wanta wallaalame miti. Hiikni isaa ni beekkame. Istawaa jechuu olta’e jechuudha. Garuu akkaata Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Arshii ol olta’e sammuun namaa hubachuu hin danda’u. Rabbiin Arshii ol olta’iinsa Isaaf malu akka olta’e amanuun waajiba. Sababni isaas, Rabbitu Qur’aana keessatti beeksise. Qur’aanatti amanuu jechuun immoo wanta isa keessa jirutti amanuudha. “Waa’ee isaa gaafachuun bid’aadha” kana jechuun “Rabbiin akkamitti Arshii ol olta’e?” jedhanii gaafachuun bid’aa (wanta haarawa argameedha). Sababni isaas, sahaabonni waa’ee kanaa Nabiyyi hin gaafanne.
Barsiisaan imaamu Maalik kan ta’e Rabi’ah irraayis akkana jedhamuun gabaafame jira, “Istawaan wanta wallaalame miti, garuu akkam akka ta’e sammuun namaa hubachuu hin danda’u.”
Isaan lamaan booda warri beekumsaa miizanaa (madaala) kanaan deemanii jiru. Akkaataan sifaataa sammuun namaa hubachuu kan hin dandeenye fi shari’aa keessatti kan hin dhufne erga ta’ee, akkaata (takyiifa) irraa of qabuun dirqama.
Takyiifa gochuu (sifaanni Rabbii akkana akkana jechuu) irraa of eeggadhu, of eeggadhu! Yoo akkana goote bakka nama balleessu keessa seenun boodarra keessaa bahuu hin dandeessu. Yoo sheyxaanni qalbii kee keessatti darbe, waswasaa isaa akka ta’e beekun gara Gooftaa keeti dheessi Inni si eegati. Wanta Inni itti si ajaje hojjadhu, Inni si fayyisaati. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Yoo garagalchaan (hasaasni badaan) sheyxaana irraa sitti dhufe, Rabbitti maganfadhu. Dhugumatti Inni Dhagahaa, Argaadha.” Suuratu Al-A’araaf 7:200
Kana jechuun yommuu sheyxaanni wanta badaa sitti wasawasuu (hasaasu), hojii gaarii irraa duubatti si harkisuu ykn hojii badaatti si kakaasu, gara Rabbii dheessuun akka si eegu kadhadhu. Inni wanta jettu dhagahaadha. Niyyaa, dadhabinna kee fi hangam gara Isaatti akka dheessitu ni beeka. Yoo dhugaan gara Rabbii dheessun sheyxaana irraa akka si eegu kadhatte, Inni qormaataa fi waswasaa isaatirraa si eega.[3]
Maddi jallinnaa guddaan Khaaliqa makhluuqatti fakkeessu ykn makhluuqa Khaaliqatti fakkeessudha. Imaamu Ibn al-Qayyim ni jedha: “Haqiiqaan shirkii- Khaaliqatti waa fakkeessu fi Khaaliqa makhluuqaan wal fakkeessudha. Kuni haqiiqaadhaan fakkeessudha.” Ilmaan namaa baay’een isaanii makhluuqa Khaaliqatti fakkeessutti kufan. Mushrikoonni (warroonni Rabbiin waliin waan biraa gabbaran) yommuu amala Rabbiif qofa ta’uu wanta gabbaraniif godhan, wanta gabbaran san Khaaliqatti fakkeessan. Haala kanaan, Rabbiin waliin gabbaramaa biraa godhatan. Mushrikni wanta gabbaru san Rabbal-aalamiinan wal fakkeessa. Kanaafi, keeyyanni Qur’aanaa makhluuqa Khaaliqatti fakkeessu garmalee morma. Aayaata irranatti eerre waliin aaya bira haa daballu:
“Rabbiif fakkeenya hin godhinaa. Dhugumatti Rabbiin ni beeka, isin hin beektan.” (Suuratu An-Nahl 16:74)
Kiristaanonni uumama (makhluuqa) Uumaan (Khaaliqaan) wal fakkeessun beekkamu. Kanaafi, jallinna hanga hin jedhamne keessatti taran. Namoonni Guyyaa Qiyaamaatti hin amannes Uumaa uumamaan wal fakkeessu. Beekumsaa fi Dandeetti Rabbii subhaanahu akka beekumsa fi dandeetti ilma namaatti waan ilaalaniif namoonni du’an lamuu hin kaafaman jechuun mormu. Namoonni badii hojjatanis, “Rabbiin nu hin argu, nu hin dhagahu” jechuun yaada badaa yaadun badii isaanii itti fufu. Dhugumatti, Khaaliqa makhluuqatti fakkeessun ykn makhluuqa Khaaliqatti fakkeessun jallinna hangana hin jedhamnetti nama dabarsa. Akkuma shekhni irranatti jedhe of eegganno, of eeggannoo guddaa barbaachisa.
Qajeelfama Bu’uuraa 9ffaa: Tanziih (Qulqullessun) ta’axiil irraa bilisa ta’uu
Ta’axiil jechuun wanta dhugaadhaan mirkanaa’e dhabamsisuudha. “Tanziih (qulqullessun) ta’axiil irraa bilisa ta’uu” jechuun wanta Rabbiif hin malle irraa Isa qulqulleessu fi sifaata Inni mirkaneesse dhabamsiisu dhiisudha. Warri fakkeessan (Mushabbihata)- Khaaliqa makluuqaan wal fakkeessu. Warri ta’axiila (mu’uxxilata) immoo Rabbiin ni qulqulleessina jedhani sifaata Inni mirkaneesse dhabamsiisan. Fakkeenyaf akkana jedhu, “Rabbiin harka hin qabu, Fuulas hin qabu.” Isaan Rabbiin wayittu fakkeessu irraa Isa qulqulleessina jedhanii waan yaadaniif wanta Rabbiin Ofiif mirkaneesse dhabamsiisan. Garuu karaan jidduu galeessa karaa ahlu sunnaati. Karaan isaanii kana:
“Osoo hin fakkeessin mirkaneessu, osoo hin dhabamsiisin qulqulleessu.”[4] Kana jechuun sifaata Rabbiin Ofiif mirkaneesse fi beeksise osoo wayittu hin fakkeessin ni mirkaneessina. Maqaalee fi sifaata Inni mirkaneesse fi beeksise osoo hin dhabamsiisin wanta Rabbiif hin malle irraa Isa ni qulqulleessina. Aayan armaan gadi yaada armaan olii kana ni mirkaneessiti:
“Wanti Isa fakkaatu tokkollee hin jiru. Inni Dhagahaa, Argaadha.” Suuratu Ash-Shuura 42:11
Ibsa jalqabaa: Rabbiin ni arga, ni dhagaha. Garuu dhageetti fi argituun Isaa akka dhageetti fi argituu keenyaati miti. Kanaafu, sifaata Rabbiin Ofiif mirkaneesse fi beeksise osoo wayittu hin fakkeessin ni mirkaneessina.
Ibsa lammataa: Rabbiin akka waa hundaa argu, dhagahu beeksisee jira. Akkuma Inni beeksisee Inni waan hundaa ni arga, ni dhagaha jenne ni mirkaneessina, garuu wanta Isaaf hin malle kan akka rafuu, ilma qabaachu fi hanqinna hunda irraa ni qulqulleessina. Kanaafu, maqaalee fi sifaata Inni mirkaneesse fi beeksise osoo hin dhabamsiisin wanta Rabbiif hin malle irraa Isa ni qulqulleessina. Wanti kana kaasnef, namoonni fitnaa barbaadan yeroo garii ummata keessatti bahuun nama dhamaasu. Kanaafu, qajeelfama kana beekun salphatti sharrii isaanii jalaa akka bahan nama gargaara.
Guduunfaa
➦Sifaata Rabbii osoo wayittuu hin fakkeessin, akkana akkana jira jedhanii osoo hin dubbatin, haala Rabbiif maluun mirkaneessun karaa nagahaa nama baasudha.
➦ Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa waan hundaa ni beeka, ni arga, ni dhagaha. Garuu beekumsi, argituu fi dhageettin Isaa, beekumsa, argituu fi dhageetti uumamtotaatiin wal hin fakkaatan. Haaluma kanaan, sifaanni Isaa biroos amaloota uumamtootin wal hin fakkaatan.
➦ Rabbiin subhaanahu wa ta’aala akkamitti waan hundaa akka beeku, arguu fi dhagahu nuti beeku hin dandeenyu. Kanaafu, “akkaata Isaaf maluun waan hundaa ni beeka, ni arga, ni dhagaha” jenne ni mirkaneessina.
➦Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa waan hundarra guddaadha (Allaahu akbar- Allah is the Greatest).
➦Inni Arshii ol olta’iinsa Isaaf maluu olta’ee jira. Arshiin guddinnaa fi bal’innaan uumama samii caaluu fi samii torbaffaa ol jiruudha. Rabbiin Guddaan Arshii ol jira. Guddinna Isaatirraa kan ka’e, samii hangana bal’attu Guyyaa Qiyaama harka mirgaatin maruun, “Ani Mootiidha, eessa moottonni dachii?” jedha.[5] Rabbiin waan hundarra guddaa fi sifaanni Isaa hundi guutuu erga ta’ee maaltu Isa fakkaataa ree? Kanaafu, Inni Tokkicha fakkaataa hin qabneedha.
Kitaabban Wabii:
[1] Ta’aliiq alaa Al-Qawaa’idul Muslaa- fuula 80-85, Ibn Useyminii fi Abdurahmaan bin Naasir Al-Barraak
[2] Tafsiir Ibn Kasiir 5/74
[3] Tafsiir sa’diyyi-356
[4] Sharih al-aqiidatil Tadmuriyyah -fuula 48-49, Ibn Useymiin
[5] Sahiih Al-Bukhaari 7382, Sahiih Muslim 2787


text:
Guyyoota 55f leenjii irra turanii gara bakkawwan irraaa dhufaniitti kanneen debi'an muudamtoonni siyaasaa godinaalee Wallaggaa afuranii yeroo bakka hojii keenyaatti debinu bakka biraatti jijiraamtan, jedhamne – jedhuun komatan.
Namoonni komee dhageessisan akka jedhanitti haalli jijjiiraa kanaa hojimataa paartii Dimookiratawaa Oromoo kan hordofee miti.
Wajjira giddu-gallessa paartii diimokiraatawa Oromootti itti gaafatamaan Quunnamtii Hawaasaa obbo Taayyee Danda'aa immoo, jijjiirraa kana keessatti hojimaanni dhaaba cabe hin jiru, jedhan. Tsehaay Daamxoo tu Finfinnee irraa gabaase.


text:
Jawar Mohammed irraa*
Labsiin** Magaalota Oromiyaa Dhaabuuf jedhamee dhihaate Caffeen marii gabaabduu booda ibsa gahaafi jijjiirama tokko malee dabarsitee jirti. Labsiin kun Maastar Pilaanii Finfinnee hojirra oolchuuf seeraan hayyame jechuudhaa? Ifatti hin hayyamne. Garuu Maastar Pilaanii bira dabree dantaa Oromoofi Oromiyaan magaalota irraa qabu miidhuuf karaa guddaa bane. Akka armaan gadiitti laalla.
Labsiin kun Maastar Pilanii Finfinnee hojirra oolchuuf suduudaan hin hayyamu. Mataduremarraayyuu ‘magaalota Oromiyaa’ waan jedhuuf ‘walitti makamiinsa’ wanni jedhame kun magaalotuma Oromiyaa jidduutti daangeffama jedhamee waan fudhatamuuf yaaliin magaalota Oromiyaa kan naannoo biraatin walitti makuuf ifatti hin hayyamne. Ammoo walitti makamuun makamuun kun magaalota Oromiyaa giddutti qofa jedhamees ifa waan hin ta’iniif warra magaalota Oromiyaa muratee fudhachuu fedhiifis baniinsa (loophole) guddaa qaba.
Kana daran ammoo labsiin kun miidhaa guddaaf karaa bana. Akkamiin?
‘Jiraattota’ magaalaatiif mirgaafi aangoo guddaa kan sadarkaa zooniifi aanattuu hin jirre kenna. Akka labsii kana keessatti irra deddeebi’amee kaayametti magaalota walitti makuun, maqaa jijjiiruun, hogganoota filachuun, imammataafi tarsiimoo magaalaa hundi ‘fedhii fi waliigaltee’ jiraattota magaalaa irratti hundaaya jedha. Caffeen Oromiyaatifi godinoonni magaalonni keessatti argaman magaalota ajajuu hin danda’an, mari’achiisuu malee.
Kana qofaa miti, galiin magaalaa irraa argamu faaydaafi tajaajila magaalaa saniitif akka oolu ammas ‘fedhiifi waliigaltee’ jiraattotaatin ta’a jedha. Akkuma beekamu magaalonni handhuura galiiti. Kan magaalaa keessatti oomishamu qofaa miti, kan badiyyaan naannawa sanii callaeessus magaluma sanitti kuufama. Akka labsii kanatti galii magaalaa keessatti kuufame kun kan fayyadamuu danda’u ‘jiraattota’ magaalaa saniiti malee qonnaan bulaan ollaa magaalaa san sooromse humaa irraa hin argatu. Waan kana daran kan hammeessu, hariiroon Caffeenifi godinoonni magaalota waliin qaban, waliiftumsuufi wal mari’achuu irratti hundaaya. Magaalaan takka Oromiyaa keessaa aangoofi mirga Oromiyaanuu sirna federaalaa keessatti hin qabne laatameef.
Amma egaa, ‘jiraattonni magaalaatiif’ mirgaafi aangoo hammana guddatu kennuun maalif barbaachise? Miidhaan isaa hoo maali?
Akkuma beekamu magaalonni Oromiyaa hedduun teessoo waraana Nafxanyaa ta’uudhaan bu’uerraffaman. Sirnoota dabran keessatti aadaan magaalaa qilleensa farra Oromoo ta’een waan guutamee, akkasumas Oromoon sirna abbaa lafaatin lafa baadiyyattin waan walitti hidhameef magaalaatti kan godaanu xiqqaa ture. Bara mootummaa kanaa ammoo magaalonni adaduma babal’ataniin qonnaan bulaa Oromoo lafarraa buqqaasaa lafa isaatirra alagaa maallaqaan lafa bitate qubsisaa jiran. Kanaafu, magaalota Oromiyaa keessa qabiyyeen jiraattotaa (demographics) alagaatu heddummaata. ‘Fedhiifi waliigaltee jiraattotaa’ yoo jedhamu ammoo kan warra magaalaa san keessatti baay’ina wayyaba qabuu (majority) jechuudha. Kanaafuu labsiin kun imaammataafi fuulduree magaalota Oromiyaa keessa jiranii harka Oromootii baasee alagaadhaaf laatee jira.
Akkuma namuu argu labsiin kun ogeeyyota Oromootin qoratamee akka hin dhiyaatin ifa. 1ffaa Afaan Amaaraatirraa garagalfamuun ifatti mul’ata. 2ffaa ‘koreen’ silaa labsii kana qopheesse jedhamee Caffeetti dhiheessi yaadrimee xixiqqaa kabsii kana keessatti hammatameeyyuu sirritti akka hin galiniif deebii isaan gaafii ka’aniif kennani irraa beekuun ni danda’ama. (Fkn. garaagarummaan regiopolis fi metropolis maal akka ta’e waan hin galiniif walitti laqaa turan)
Maarree nyaaphni labsii kana tirra diddibee Caffeettii maalif erge?
1) Karoora Maastar Pilaanii Finfinnee akka jiruun osoo dhiheessanii mormiin jabaan akka isaan qunnamu ni beekan. Kanaafuu labsii Pilaanicha suduudaan ammumatti hojirraa oolchuuf isaanif hayyamu yoo argachuu dadhaban, kan dhawaatan galmaan gahuuf isaniif karaa saaqu baafatan. Akka labsiin kun isaaniif hayyametti, lafa Oromoo bitachaafi waliif kennaa waggota muraasa keessatti qabiyyee(demographics) ‘jiraattota’ magaalota naannoo Finfinnee daran jijjiruun alagoomsu. Waggoota lamaan takka booda fedhiifi waliigaltee ummata Finfinneetifi kan Burraayyuu, Sululta, Sabataa kkf sababeeffachuun magaaloonni kun Finfinnee jalatti galan.Gaafas labsii kanaafi ‘fedhii jiraattotaa’ waabeffachuun ‘seeraan’ Masster Pilaanii sani hojirra oolfatu.
2) Labsiin kun Finfinnee qofarratti kan murtaa’u miti. Magaalota akka Jimmaa, Shaashamannee, Haramaayaa, Walisoofi kan biroos harka Oromoofi Oromiyaatii baasuuf shira xaxame ta’uun beekkamaadha. Akka ani shakkutti akkuma magaalonni kun babal’ataa magaalota naannoo biroo kan ollaa san jirinin walitti dhihaatan, ‘fedhiifi waliif galtee jiraattotaan’ walitti makanii, naannolee lamaan jalaa baasanii akkuma Finfinneefi Dirree Dhawaa federaalaan bulchuuf karoora qabu.
Walumaa galatti labsiin kun balaan inni Oromoofi Oromiyaaf qabu kan Maastar Pilaanii Finfinnee daran akkaan badaadha. Hogganoonni OPDO fi miseensonni Caffee labsi shira akkanaa of keessatti hammate kana akka dantaa saba kanaa eegsisuun osoo hin fooyyessin, akkuma gubbaa itti kennametti raggaasisuu isaanitif yakkamtoota seenaati. Ummanni keenyas balaa itti aggaamame kana bifa maraan dura dhaabbachuuf dhugaafi dirqama qaba!
Labsii-Magaalaalee-Oromiyaa
http://gadaa.net/FinfinneTribune/2015/10/jawar-mohammed-xinxalaa-labsii-magaalota-oromiyaa-fi-maastar-pilaanii-finfinnee/


text:
#Doorsisa Abdi Kutannaa!Dr. Abiyyi Obbo Sulxaan Qaasim Akeekkachiisaniiru.
#Muummichi
Ministeraa Ethiopia Duraanii Dura Taa’aa Paartii ODA Akeekkachiisan!
Walgahii guyyaa Kaleessaa Onkoloolessa 15, 2020 Dhimma Marii Biyyoolessaa Jechuun Paartiileen Siyaasaa Marii taasisan irratti Waraqaa Durataa’aan ODA Obbo Sulxaan Qaasim Dhiheessan Irratti Dr. Abiyyi Obbo Sulxaan Qaasim Akeekkachiisaniiru.
Akka odeessi keessa beektota irraa bahe addeessutti, Waraqaan marii Obbo Sulxaan Marii Biyyooleessaa irratti dhiheessan Ajandaa Mooraa Oromiyaa dhaadhessuu osoo hin taane Mooraan Itiyoophiyaa akka sabaa fi sab-lammoota biyyattiif toltutti ijaaramuuf, Rakkoon Mooraa Oromiyaa keessa jiru furamuu qaba, Ummattoonni biyyattii nagaha argachuu qabu, nagaha Ummattootaa jeeqee kan ofiillee jeeqamaa jiru Paartii Badhaadhinaati, marii gaggeesinu kana irratti natu siif beekaa osoo hin taane, akkamittiin akkam goonaa irratti mari’achuu qabana jechuun yaada kennatan irratti erga walgahii xunuratanii booda Kophatti waamuun akeekkachiise.
Kabajaa fi ulfina namummaa irraa mulqe, Hoogganno Mooraa Oromoo dhimma Mooraa Oromiyaa dubbachuuf kabjini namooma isaa irraa mulqamuun daba dhaloonni sirreessuu dha.
Suuraan ni dubbata dubbisaa!
Daldala Siyaasaa Marii Biyyoolessaa jechuun Maqaa Paartiilee Siyaasaa jechuun Shubbisan Kana Keesaatti Addi Bilisummaa Oromoo (ABO)n /OLF hin hirmaanne. Haalaa fi Yeroo amma keessa jirru Keessatti Dhabamaa fi Badii irraa Biyya kana kan Baraaru Mootummaa Ceehumsaa Biyyoolessaa ijaaruu dha Malee Marii Biyyoolessaa Murna Maafiyaa wajjiin Gaggeessuu Miti.
VIDEO
VIDEO OMN: Haala yeroo irratti turtii Olbaanaa Leellisaa waliin (KFO) – ( Onk 17, 2020)
VIDEO
OMN- Haala yeroo irratti marii Boruu Galgaloo Waliin
VIDEO
“አሁን ያለው የብሄር ፖለቲካ የተመሠረተው ለመብት በመቆም ሳይሆን አማራንና ቤተ ክርስትያንን በመጥላት ላይ ነው” – በቅርቡ ከእስር የተፈቱት የ
#ኢሀን
ሊቀ መንበር ይልቃል ጌትነት
Related


text:
Hiika Laa İlaah İllallah-kutaa 3
Kutaa darbe keessatti yommuu Laa ilaah illallah (Rabbiin malee dhugaan gabbaramaan hin jiru) jennu, hiikni isaa “Rabbiin malee ibaadaa haqa kan godhatu hin jiru. Rabbiif malee ibaadan eenyufillee hin malu” jennee jirra. Har’as itti fufuun akkamitti Laa ilaah illallah‘n akka hojii irra oolu ykn galma gahu ilaalla.
Tawhiinni dhimmoota sadiin galma gaha
Akka Rabbiin azza wa jalla barbaadutti namni Rabbiif harka kennuu fi Laa ilaah illallah’tti amanuu barbaadu, wantoota armaan gadii guutuun isarratti dirqama:
- Rabbiin qofa gabbaruu qaba
- Homaa Isatti qindeessu hin qabu (homaa Isa waliin gabbaruu hin qabu)
- Rabbii gaditti gooftolee, gabbaramtootaa fi wantoota gabbaraman birootti amanuu diduu fi mormuu
Kana ilaalchisee Qur’aanaa fi hadiisa irraa ragaalee baay’eetu jira.
Qur’aana irraa ragaaleen kana agarsiisan:
“Rabbiin gabbaraa, xaaghuuta irraa fagaadhaa” [jechuun] ummata hunda keessatti ergamaa erginee jirra.” Suuratu An-Nahl 16:36
Rabbiin azza wa jalla Ergamaa tokkoyyuu hin ergine, jalqabni waamicha isaa gara Rabbii tokkicha gabbaruu fi wantoota Isaa gaditti gabbaraman itti amanuu diduu fi mormuutti ajajuu yoo ta’e malee. Ergamtoonni Rabbiin erge hundi waamichi isaanii jalqabaa, “Rabbii Tokkicha gabbaraa, wantoota Isaa gadiitti gabbaraman dhiisaa.” kan jedhu ture. Kufrii irraa gara Islaamatti darbuun hin guuttamu, hundeen kuni yoo mirkanaa’e malee. Akkuma beekkamu, Rabbii tokkicha gabbaruu fi wantoota Isaa gaditti gabbaraman mormuu fi irraa fagaachuun dubbii qofaan kan mirkanaa’u miti. Kana irra, dubbii fi hojiin jiraachu qabu.
Xaaghuuta shayxaana, raagdu, sanama, taabota fi wantoota biroo Rabbii gaditti gabbaramaniidha. Rabbiin gabbaruun nama hin fayyadu hanga wanta Isaan ala jiran gabbaruu irraa fagaatanitti malee.
Da’awaan (waamichi) Ergamtootaa inni jalqabaa gara Rabbii tokkicha gabbaruu fi wantoota Isaan ala jiran dhiisutti waamu akka ta’e Qur’aana keessatti haala kanaan arganna:
“Yaa ummata kiyya! Rabbiin qofa gabbaraa, Isaan ala gabbaramaan biraa isiniif hin jiru.” Suuratu Al-A’araaf 7:59, 7:65, 7:73, 7:85
Kuni hiika Laa ilaah illallah’ti. Isbaat (mirkaneessu) fi nafiyy (dhabamsiisuu) kan of keessatti qabateedha. Isbaat (mirkaneessun): “Rabbiin qofa gabbaraa” nafiyy (dhabamsiisuun) immoo: Isaan ala gabbaramaan biraa isiniif hin jiru.”
Mushrikoonni wanta Ergamtoonni Rabbii isaan itti waaman sirritti beeku. Deebii isaan nabiyyootaaf deebisan kan Rabbiin subhaanahu hime yoo qorattee dhugaa kana ni beekta.
Yommuu Nabii Nuuh “Rabbiin qofa gabbaraa, Isaan ala gabbaramaan biraa isiniif hin jiru.” Jedhee isaan waamu, deebiin ummanni isaa deebisan kana ture:
“Gabbaramtoota keessan hin dhiisinaa; akkasumas, Wadda, Suwaa’a, Yaghuus, Ya’uuqa fi Nasra hin dhiisinaa [waliin] jedhan.” Suuratu Nuuh 71:23
Kunniin maqaalee sanamaa ummanni suni gabbaraa turaniidha.
Ummanni Huudis akkana jechuun deebii deebisan:
“’Rabbii Tokkicha akka gabbarruu fi wanta abbootin keenya gabbaraa turan akka dhiifnuuf nutti dhuftee?’ jedhan.” Suuratu Al-A’araaf 7:70
Ummanni Nabii Saalihis akkana jechuun deebii deebisan:
“‘Yaa Saalih! Kana dura ati nu keessatti nama abdatamu turte. Sila wanta abbootin keenya gabbaran gabbaruu irraa nu dhoowwitaa?’ jedhan.” Suuratu Huud 11:62
Kana jechuun Yaa Saalih! “Rabbiin qofa gabbaraaa, Isa malee gabbaramaan biraa isiniif hin jiru” nuun jechuun dura, ati nu keessatti hogganaa taata jennee abdataa turre. Sila wanta abbootin keenya gabbaraa turan irraa gabbaruu nu dhoowwitaa?[1]
Ummanni Nabii Shu’aybis akkana jechuun deebii deebisan:
“’Yaa Shu’ayb! Sila salaata keetu wanta abbootin keenya gabbaran akka dhiifnu si ajajaa?’ jedhan.” Suuratu Huud 11:87
Ummanni Nabiyyii keenyas (SAW) akkana jechuun deebisan:
“Sila gabbaramtoota gabbaramaa tokko godhee? Dhugumatti kuni wanta ajaa’ibaati.” Suuratu Saad 38:5
Ergamtoonni hundi waamichi (da’awaan) isaanii:
- Namoonni Rabbii Tokkicha akka gabbaran
- Homaa Isatti akka hin qindeessine
- Isaa gaditti wantoota gabbaraman (waaqefataman) irraa akka bilisoomanii fi dhiisaniidha.
Kuni Islaamaa amanti sirrii fi qajeelaa ta’eedha. Garuu namoonni baay’een durii fi ammaa kana hin beekan.
Ammas akka ragaatti jecha Rabbii olta’aa:
“Gooftaan kee Isa malee homaayyu akka hin gabbarree murteessee jira.” Suuratu Al-Israa 17:23
“Rabbiin gabbaraa, homaa Isatti hin qindeessinaa.” Suuratu An-Nisaa 4:36
Hiikni “Laa ilaah illallah (Rabbiin malee gabbaramaan dhugaa hin jiru)”jedhu, Rabbiin malee homaa gabbaruu dhiisuu fi homaayyu Isatti qindeessu dhiisudha.
Yommuu Ergamaan Rabbii (SAW) warra kitaabaa gara Islaamaa waamu barbaadu, ergaa aayah tana of keessaa qabdu ergaaf:
Jedhi, “Yaa warra kitaabaa! Gara jecha nuu fi isin jidduutti wal-qixa taatetti koottaa: Rabbiin malee homaa akka hin gabbarre, homaa Isatti akka hin qindeessine, Rabbii gaditti gariin keenya garii gooftoolee akka hin godhanne.” Yoo garagalan, nuti Muslimoota akka taane ragaa bahaa jedhaan.” Suuratu Aali-Imraan 3:64
Yaa Kiristaanotaa fi Yahuudota! Gara jecha haqaa nuu fi isin wal qixa itti taanutti koottaa. Jechi tunis:
- Rabbiin malee homaa hin gabbarru
- Homaa Isatti hin qindeessinu- Rabbiin waliin waan biraa hin gabbarru (hin waaqefannu). Taabota, sanama, masqala, malaykaa, nabiyyii fi uumamtoota biroo hin waaqefannu.
- Gariin keenya garii gooftoolee hin godhannu. Kana jechuun gariin keenya Rabbiin faallessu keessatti gariif hin ajajamnu. Gariin keenya gariif hin sagannu ykn gadi hin jennu.[2]
Aayan tuni jecha (kalimaa) tawhiidaatiif hiika sirrii ibsiti. Jechi wal-qixaa fi haqa taate Laa ilaah illallah dha. Eenyullee jecha tanatti dhugaan hin amanu, nama wanta sadan armaan olii mirkaneesse malee.
Aayah armaan olii tana keessa wanti jenne sirrii ta’uu agarsiisu ragaa ifaa fi gahaa ta’etu jira. Akkuma Rabbiin barbaadutti namni Rabbiif harka kennuu fi Laa ilaah illallah’ tti amanuu barbaade, kana gochuun isarra jira:
- Rabbiin malee homaa hin gabbaru
- Homaa Isatti hin qindeessu
- Gooftoolee fi wantoota Rabbii gaditti gabbaraman hundatti amanu diduu, dhiisu fi mormuudha.
Gaafi
Laa ilaah illallah akkamitti hojii irra oolchun ykn galmaan gahuun danda’ama jedhamte yoo gaafatamte deebiin kee?
- Rabbii Tokkicha gabbaruu
- Isatti waa qindeessu dhiisu (Isa waliin waan biraa gabbaruu dhiisu)
- Wantoota Isaa gaditti gabbaraman hundatti amanuu diduu, mormuu fi irraa fagaachu
Ragaan kee maalidha jedhamte yoo gaafatamte, deebiin kee?
Suuratu Aali-Imraan 3:64
Ragaalee biroos Qur’aana irraa dhiyeessun ni danda’ama. Aayaata armaan olitti dhiyeefaman ilaali.
[1] Tafsiiru Xabarii-12/454 [2] Tafsiir ibn Kasiir 2/359
al-Jaami’ul Mufiid liduruusi ta’allumi tawhiidi-fuula 81-87


text:
Hoogganaan Koorporeeshinii Injinariingii fi Sibiilaa (METEC) M/Jeneraal Kinfee Daanyew fi Daarekterri INSA duraanii M/Jeneraal Teklebirhaan Waldaaregaay karaa daangaa Sudaan miliquif osoo jedhanii Poolisii Federaalaatiin akka tohataman gabaafameera.
B/Jeneraal Kinfee Daanyew wayita METEK’n ooggannaa turetti Kaampaanii garaagaraa hundeessuun, Xiyyaara maqaa ‘METEC’n bitame tajaajila Aviyeeshinii dhuunfatuun, Dooniiwwan dullooman bituun maqaa suphaa fi baasii garaagaraatiif qabeenyi biyyattii birrii biiliyeenaa hedduun lakkaa’amuu namoota garaagaraa waliin ta’uun faayidaa dhuunfaaf oolfachuun biyyaa fi uummata irra miidhaa guddaa geessissaniiru.
Gama biraatiin hoogganaa INSA kan ture M/Jeneeraal Taklebirhaan Waldearagaay taayitaa harkaa qabu dahoo godhatuun namoota qulqulluu shororkeessummaan shakkaman gara manneen hidhaa dhokataatti gesssuun ajjeessuu, dhabamsiisuu, elektirikaan shok gochuu, qaama saalaa Piinsaan harkisuun dararuu fi miidhaa gara garaa geessisaa akka turan gabaafameera.
Qabamuu jara kanaa ilaalchisuun rogeeyyiin Tigiraay yaada gara garaa kennachaa kan jiran yoo tahu, hattoota hidhaman kana akka goota isaaniitti leellisuun uummatni mootummaa Abiy irratti akka kahu kakaasaa jiru.
Hattootaafii malaammaltoota biyyaa fi uummata ganaa turan tahachuun cimee kan itti fufu akka tahes himamaa jira.
#RDH Sadaasa 04/2011


text:
———————–Jamaal Ahmadiin
Ummanni Oromoo waggaa 50 ol Sirna Nafxanyaa ifirraa fonqolchuuf Qabsoo hadhaawaa godhe, Qabsoon Waggaa 50 ol gaggeefate Qabsoo yeroo gabaaduu osoo hin tahin Qabsoo Dhaloota lama lakkaawwatte, Jeneraal Waaqoo Guutuu faa irraa Eegalee Qeerroo Ganamaa irraa hanga Qeerroo ammaatti Qabsoon Oromoo takkaa addaan hin cinne, wareegamni Lubbuu Qaalii Ilmaan Iromoo 50,000 olii kitimaa itti tahe.
Qabsoon Bara Dheeraa kana deemaa turte Bara 1991 Goolabbiirra geessee turte, Bara san Oromoo, Afaan Oromootii fi Oromiyaan ifatti bahaniis injifannoon Dogongoroota adda addaatiin osoo galma hin gayin hafte, Goototni Oromoob kan Suduudaa fi karaa Naannawaatiin Qabsoo gaggeesaa ture tokko tokkoon Manaa funaanamee Mana hidhaatti Wayyaaneen nyaadhame, Oromoon hedduun eenyummaa isaatiif Qabeenya isaa Saamamee Biyyarraa baqachuu mudate.
Wayyaanee Nafxanyaa bakka buutee Mataa Oromoo irratti baate, Waggaa 27 Guutuu Oromoo Foon irraa irraa fixxee lafee Qoqoraa turte, Qeerroo, Qarree fi Ummanni Oromoo Walumaa galatti osoo Abdii kutatin Wayyaanee ifirraa kasuuf falmaa hadhaawaa godhe, Falmaa hadhaawaa Lubbuun Qaqqaaliin Ilmaan Oromoo hedduutu dabreen Wayyaanee Fonqolchuun injifannoo gudda ture. Wayyaanee fonqulchuun akka injifannoo gaaritti laalamuus injifannoo Bakka hin malletti kufuun gadda guddaa mul’isaa jira.
Ummanni Oromoo Wareegama guddaa Kafalee Injifannoo argage na hoggani jedhee Qaama Kaayoo Qabsoo Bilisummaa hin beeynetti kanne, Qaamni kun Mootummaa Jijjiiramaa jedhee of labse, yeroo hidhamtoonni Kuma-Dhibbootaan lakkaawaman mana hidhaatii Bahan jijjiirama Dhugaa fakkaata, jiijjirama jedhan waan hamtuu hin yaadaminiitu Duuba jira, Qaamni jijjiirama jedhee of labse itti dabaluun isiin Ceesisa jedhe, Ummanni Oromoo Qaama isa himatu waan hin Shakkineef gara barbaadde nuun fiigi jedhee itti if kanne.
Ummanni Oromoo Nama hin Shakku, Keessattuu Qaama isa himatu onneerraa amana, yoo gara fiigi jedhan fiiga, isin ceesinfna jennaan osoo if cinaa hin laalin fiigicha Eegale, akka nama miilaan fiiguu osoo hin tahin akka nama mataan fiiguutti osoo if cinaa hin laalin Waggaa tokkoo ol fiigaa jira, yeroo fiigee mataa ol qabatee of cinaa laalu Mooraa Minilik tan Waggaa 100 dura biraa deemetti of arke, fiigicha Duraan Waggaa 27 fiigee as gahe amma Waggaa 100 of booda deebi’ee achirraa fiigicha eegaluu deema, Wareegama keenya kan bakka Waggaa 100 dura Qabsoo irraa Eegaletti nu deebisaa jiru Oromoon hundi itti yaaduu qaba.
Jemal Ahmed
Onko.29/2019


text:
Waldaan Kiristiyaanaa Warra Wangeelaa Oromoo Trøndelag tajaajila idilee ishee keessatti tajaajila harmaan gadii kenniti.
Namootni gara isaa akka dhufan dhugaa beekuu bira akka gahans jaalala Waaqayyooti. Akkuma Maat 11:28 irratti jedhutti,
"Isin warri itti dhamaatanii dadhabdan, ba'aanis kan isinitti ulfaatu gara koo kotta; anis boqonnaa isiniifan kenna."
Kan gargaarsa feetan, kallattiidhaanis tahe karaa marsaa keenyaa kan nu quunnamaa waliin fuula Waaqayyoo barbaannaa Innis sagalee isaatiif amanamaa dhaatii.
Sagantaa sanbata guddaa irratti hirmaachuu yoo feetan torbee torbeen sa'a 15:00-17:00 waliin waaqeffanna.
Waldaa keenya miseensotnishees tahe namootni fedha qaban hundi dubbii Waaqayyoo qorachuudhaan beekumsa sagalee Waaqayyo dabalachuu akka danda'aniif barumsa yeroo dhaa gara yerootti bifa adda addaatiin, seminaaraa, konfiraansii, leenjii fi kkf ni kenniti.
Itti dabalata immoo namoota amantii isaanii cimsachuu fedhaniif maraa marsaan barumsa amantii cimsannaa ni kenniti.
Gad fageenyaa sagalee Waaqayyoo yoo qorachuu feetan nu quunnamaa.


text:
Dargaggoonni Oromoo gowwoomfamuu fi dirqisiifamuun mooraa leenjii waraanaa MKII seenaa jiraachuu
Lixa Wallaggaa, Ona Gimbii fi Onoota Lixa Oromiyaa keessatti argaman garaagaraa keessaa, dargaggoonni Oromoo danuun gowwoomfamuu fi dirqisiifamuun, kaanis mana hidhaa keessaa ukkaamfamanii baafamuun, waraana garee humnoota Mootummaa Naannoo Amaaraa fi Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa, gam-kaaniin immoo, humna Mootummaa Naannoo Tigiraay (ABUT) gidduutti geggeeffamaa jiru irratti, garee humnoota MKII fi Mootummaa Naannoo Amaaraa faana hiriiranii, humna Naannoo Tigiraay akka waraananiif jecha leenjii fudhachuuf gara mooraa leenjii waraanaa MKII’tti seensifamaa jiraachuu.
Ilmaan Oromoo dirqisiisanii waraanaaf qopheessuun itti-fufe
Haaluma wal-fakkaatuun, gochi Ilmaan Oromoo gowwoomsuu fi dirqisiisuun gara dirree waraanaatti bobbaasuu, Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan raawwatamu kun, Kaaba Oromiyaa, Konyaa Walloo keessatti, akkasumas, Kibba-baha Oromiyaa, Konyaalee Arsii fi Baalee keessattis, akkaan jabaatee itti-fufee jiraachuu.


text:
waaltaan The horn economic and social policy institute jedhamu har’a galma wal ga’ii TM keessatti gumii qorannaa ka guyyootii lamaa har’a jalqabe irratti directorri waaltaa kanaa Dr. Ali Isa Abdi qabiyyee wal ga’ii Sanaa tarreessaniiru.
Keessumaa gumiin kun kan irratti fuuleffate ardii kana hanga tokko keessatti kan argame guddinni dinagdee kan mara of keessatti haammatu moo miti kan jedhu kan qoratu ta’uu dursaanii yaadachiisaniiru.
Itti aansuu dhaanis biyyoota Miseensota IGAD ta’aniin waggoota 15n darban kan galmeessame guddinni dinagdee hawaasa mara kan hin hirmaachisne ta’uu tuqanii gama hiyyummaa gad xiqqeessuunis Itiyoopiyaa fi Ugaandaa irraan kan hafe hagas gammachiisaa hin turre jedhan.
Directorichi waaltaa qorannaa kanaa Dr. Ali Isa Abdi akka jedhanitti biyyoonni naannoo hiyyummaa xiqqeessuuf badhaadhina babal’isuuf qabxiin galmeessan quubsaa hin turre. Innumaa iyyuu biyyoota hagi tokko hiyyummaa hamaa keessa bu’an jedhan.
Keeniyaa, somaliyaa fi biyyoota ka biroo keessatti gara boodatti hafuun mul’atee jira. Kaan isaanis waggoota 20 dura bakka turan irra gad bu’anii hiyyummaa hammaa ba’aa keessa bu’aniiru. Kanaaf biyyootiin naannoo jiran hagi tokko qabxii gaarii galmeessisanis hiyyummi hammaa fi baay’inni lakkoobsa uummataa dargaggotoaaf carraan hojii akka hin jiraanne rakkoo godhaniif amma iyyuu jiran keessaa ti. Kanaaf guddina mara hirmaachise ka jedhu qorachuun barbaachisaa dha jedhan.
Gumiin qorannaa kun kan inni irratti fuuleffate guddinni naannoo kan mara haammachiise ennaa jedhamu daragaggoonni hedduun biyyaa baqachuu fi carraa hojii dhabuun dhugaa dhimma dinagdee kana waliin ilaalamuu qabu waan ta’eef qorannaa kanaaf sababaa ka biroo dha jedhan directorichi.
Qorannaa guyyoota lamaaf turuuf dinagdee biyyoota miseensota IGAD irratti fuuleffatu kana irratti waraqaan qorannaa 25 ol kan dhiyaatu ta’uun beekameera. Dhaaba biyyoota gaanfa Afriikaa IGAD jedhamu kanneen hundeessan Keeniyaa, Uganda, Sudaan, Jibuutii Itiyoopiyaa fi Somalia ennaa ta’an kan hundeeffames bara 1986 yoo ta’u booda irras Ertraa fi Sudaan kibbaa miseena ta’aniiru.


text:
Adooleessa 16, 2011
Nuti jaarmooleen hawaasaa fi bakka bu`ooti: Waldaa Artistoota Oromoo, Waldaa Manguddoota Oromoo Minnesota, Waldaa Qorannoo Oromoo (OSA), Waldaa Dargagoota Oromiyaa (OYA), Waldaa Dargagoota Oromoo Idlee Addunyaa (IOYA), Waldaa Musilimoota Oromoo, Waldaa Kirstiyaana Oromoo, Waldaa Waqeefata Oromoo fi Gumii Lammiwaan Oromoo Amarikaa (OACC) araaraa fi tokkummaa moraa qabsoo bilisummaa ABO keessatti jalqabee ture akka fiixa ba’uu fi mangudummaan Bu`uressitootaa fi Miseensota Buleeyyii ABOn deemaa ture akka milkaa’uuf kara dandeenyu hundaan deeggersa guddaa godhaa turre.
Araarii ABO lamaan (ABO Obbo Daawud Ibsaan hogganamuu fi ABO Obbo Kamal Galchuun hogganamuu) giddutti deema ture xumuruuf Ibsa Koreen tokkummaa ABO Bitootessa 12, 2011 bahe kan “Koreen Tokkummaa ABO dirqama itti kenname tan Walgahiin Araaraa fi Tokkummaa ABO qopheessuu irratti marihatee walgahin yeroo gabaabaa keessatti akka geggeeffamuuf wannen barbaachisan xumurachuun sagantaa raawwii baafatee jira” jedhu gaafa bahu akka lammii Oromoo tokkotti gammachuu guddaa fi hawiin keenya bilisumma akka baka ga`uuf deemu kan yeroo kamii caalaa nutti dhaga`amee ture.
Haa ta’uu waadaan ummataaf yeroo gababa keessatti tokkummaa labssuuf galamee Ibsa Bu`uressitoota fi Miseensoota Buleyyii ABO irra Waxabajjii 11, 2011 akka araaraa fi tokkumman kun bakka hin geenyee fi danqamee ibssu gaafa bahu gadda guddaa fi dheerinni umrii gabrummaa nutti dhaga`ame. Nutti Jaarmooleen hawaasa arman olitti tareefamnee fi hawaasi Oromoo walgahii Adooleessa 16, 2011 kana irratti argamnee dhimma araaraa fi tokkummaa mooraa qabsoo ABO gidduutti danqamee kana irratti eega bal`inaan mari`annee booda hubannoo fi murtiilee asii gadii irra geenyee jirra:
1. Akeeka haqaa fi ebbifamaa QBO ABOn durfamu bakkaan gahuu fi mootummaa Oromiyaa bilisoomte ijaaruuf kan yeroo kamii caalaa amma moora QBO keessatti araaraa fi nagaa buusuun tokkummaa Qabsaawota Oromoo argamsiisuun barbaachisaa dha.
2. Bilisummaa kana argamiisuufis dhaabonni bilisummaa Oromoo siyaasa xixiqqaa gargar isaan baasuu fi humna isaanii laafffisu irratti wal-mohuuf carraaquu dhiisuun, diina isaanii dhiisanii walii isaanii diina innikkaa godhachuurra, rakkoo isaanii bifa kamiinuu xumuratanii fuula isaanii gara qabsootti fuulleffachuun murteessaa dha.
3. Gochootaa fi amaloonni qabsaawota Oromo baroota kurnan lamaan dabranii fi ammallee itti jiramu kan waluma irratti qabsa`uu, wal diinefachuu fi wal irratti duluun kufaatii malee, qabsoo bilisummaa Oromootiif jabina, saba Oromootiif hamilee fi kabajaa fidaa akka hinjirre yoom illee caalaa hubannee jira.
4. Qabsaawonni Oromoo hamma ammaa itti haala qaanessaa, laamshessaa fi yaaddessaa asi olitti tuqne kana hin hubatn yoo jiraatan, akka haala qaanessa kana hubatanii, amaloota diigoo fi umurii gabrummaa jaarraa lammaffaaf nurratti dheeressaa jiru kana hubachuun akka daddaffiin yaada isanii gara araaraa fi tokkummaatii fuleeffataniif waamicha obbolummaa fi lammummaa isaaniif goona.
5. Mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti nagaa fi araara buusuuf, akkasumas ABO deebisanii tokkoomsuuf deemsi araaraa bu’ureessitoota fi Miseensoota Buleyyii ABOn deemaa ture hanga ammaatti xumurara ga’uu dadhabuun isaa baayyee kan nu yaaddessu ta’ee jira. ABO lamaanuu araara kana xumura itti godhuu keessatti ga’ee keessan akka batan dhaamachaa Akka Ibsa Koreen Tokkumma ABO Bitootessa 12, 2011 basteetti “Waliigaltee kanaan kan moo’e garee kana ykn kaan osoo hin taane ummata Oromoo fi ABO dha.” kan jedhu ture Nu immoo waliigalteen kun yoo bakka gahuu hanqatee kan moo`uu diina keenya Wayyaanee akka ta`ee hubanee jira isinis ni hubatu. Ibsuma kana irratti itti fufuunis diinni keenya akka hin moone, dhaamsa koreen kun hogganoota, miseensota, deeggartootaa ABO, fi firroottan qabsoo bilisumaa Oromoof, akkasumas ummata Oromoof dabarsan hojiitti hiikuuf murteeffannee jirra. Kanaaf dhaaboleen ABO laman waan ummataaf waada galtanii fi waligaltee teessuma Bitootessa 8-12 , 2011 irratti godhatan danqamee jiru baatii 3 (sadii) yeroo hin caalle keessatti bakka dhaabbatee jiru irra kaastanii xumurtan kabajan isin gaafanna.
6. Dhaabooleen lamanuu bilisummaa fi danta saba Oromoof jecha garaagarummaa gidduu keessan jiru dhiphistanii ykn xumura itti gotanii humna tokkoomeen diina irratti akka bobba’atanii kabajaan gaafanna. Gaaffii ummata biraa dhihaateef kanneen awwatanii fiixa ba’insa isaaf ga’ee keessan batan tumsa keenya of qusannaa tokko malee kennuuf murteeffanne jira. Hawwii fi kaayyoon jaarmoolee haawaasaa fi ummati Oromoo kanaan booda ABO tokkoome cina hiriiruun deggersa QBO irraa gaafatu ba’uuf akka ta`es akka nuuf hubatan barbaanna.
7. Dhaabi ABO sadaffaan kan Obbo Dhugaasaa Bakakkon hogganamuu gaaffii araaraa ummata Oromoon gaafatamaa jiru kana irratti dhaaboolee ABO laman waliin araara jalqabdanii hin xumurannee akka itti deebitan keessatti qooda fudhatan fi xumuratan waamicha lammummaa isiniif gona. Haalli ummati keenya keessa jiru kan isin irraa gaafatu ABO adda qoqqoodamee QBO finiinsuu dadhabe osoo hin taane ABO tokkoomee diina hinnikkaa irraa ittisu ta’uu hubachuun yaada keessan gara araaraa deebifattan isin gaafanna.
8. Manguddonni araara kana irratti yeroo dheeraa itti dhama’aa turitan tattaafii fi sadarka irra geessaniif galata gudda qabnna. Ammalle araara jalqabdaan kana xumura itti gochuuf hanga baatii sadan kanatti haala kana faana butanii qulqullummaan garee ABO lamaan kanarraa kan waligalitee kanaafi awwaachuu didee fi kan ta’e jedhee sababoolee xixiqaan araara kana sakaaluu barbaadu akka nuuf dhaleesitanii itti gaafatama seenaa jalaa ufi baafittan isinitti dhaamanna.
9. Jaarmoolee siyaasaa Oromoo bilisaan saba keessaniif qabsa`aa jirtan hundinu akka agoobara tokko jalatti walitti dhuftanii diina keenya waloo motummaa Wayyanee irratti qabsooftan waamicha lamummaa isiniif dhiyeessina.
10. Ummanni Oromooo, jaarmooleen hawaasaa fi amantii Oromoo fi miseensonnii ABO bakka hundaa, alaa fi biyya keessatti, murtii keenya kana akka fudhatani hojii irra oolu isaa irratti harka walqabannee walbira dhaabannu jabeessinee waamicha lammummaa isiniif gona.
Tokkummaan Humna!!!


text:
Sadaasa 28,2015 Jaarsoo
Gaaffii mirgaa fi diddaa Mormii master Pilaanii magaalaa Finfinnen wal qabatee G/Wallaggaa Aanaa Jaarsoo keessa bartonnii 21 ta’aan qabamanii manaa hiidhaa anaanichattii darbatamanii jiru. Barattootii fi jiraattoti naannichaa mana barnootaa dhaabuun dhadatnoolee adda addaa qabatanii gaaffi dimokiraasii fi mirga namoomaa irratti hundaayeen mormii sirna abbaa irraa Wayyaanee yeroo dhageessisanitti,loltooti mootummaa Wayyaanee heddumminaan naannciha qubachuu irraan kan ka’e barattootatti dhukaasuunii fi reebichaan naannicha irraa adda tamsa’anii yeroo yaalanitti gootonni barattooti Oromoo diddaa itti fufuun walleen warraaqsaan ABO fi WBO,Qeerroo faarsaa magaalichatti naannwaa akka turan gabaasi Qeerroo addeessa.
Haaluma kanaan qonnaan bultooti Oromoo Gandaa Baaboo Garjoo fi Ganda Haro biruu jedhamu keessattiis FDG haalan jabbeessuun kaabinootaa fi dabballoota Wayyaanee naannoo isaanii irraa akka bahanii fi hidhatnoo isaanii hiikkatanii nagaan saba isaanii Oromoof akka qabsaawan akeekachiisanii jiraachuun beekame.


text:
Itoophiyaatti Guyyaa Har’aa Namoonni 7 COVID-19’n du’uun gabaafame
Itoophiyaatti qorannoo COVID-19 sa’aa 24’n dabran keessaatti namoota 4809’f taasifameen namoota 116 irratti Vaayirasiin kun kan argame ta’u Ministeerri fayyaa Itoophiyaa Dr Liyaa Taaddasaa beeksiste.
Akkasumas Namoonni 7 dhibee kanaan kan du’aan yoo tahu walumaagalatti lakkoofsi namoota dhibee kanaan du’aanii 72 gahuu odeeyfannoon ni addeessa.
Namoonni har’a qabamuun isaanii mirkanaawe 116 Hundi isaanii lammilee Itoophiyaa yoo tahan, walumaagalatti lakkoofsi namoota qabamanii 4070 gahe jira.
Gama biraatiin immoo guyyaa har’a Namoonni 93 dhibee kanarraa bayyanatanii jiru, lakkoofsi namoota COVID-19 irraa bayyanatanii walumaagalatti 1027 gahuu odeeyfannoon ni addeessa.


text:
Seenaa Gababaa Artiist Guutuu Lammii (1970-2020)
Artiist Guutuu Lammii, abbaa isaa obbo Lammii Bajjii fi haadha isaa addee Sorsee Bashaa irraa, Guraandhala 8 bara 1970 magaalaa Finfinnee naannoo Dhakaa Haraaraa jedhamee beekamutti dhalate.
Artiist Guutuu Lammii abbaa fi haadha isaatiif ilma Angaafa yoo ta’u, quxusuwaan isaa 1. Obbo Daawit Lammii ; 2 Addee Libsa-Warqi Lammii fi 3. Addee Addis-Alam Lammii, yoo ta’an obboleewaan isaa dubraa lamaanuu, bakka dhugaa dhaqaniiru.
Artiist Guutuu Lammii Haadha fi abbaa isaa tajaajilaa erga guddateen booda, umuriin isaa barumsaaf yeroo gahu, mana barumsa Sadarkaa tokkoffaa “Hiywoot Xibab“ jedhamee beekaamu galee kutaa 1ffaa amma 6ffaa baratee xumurun kutaa 7 fi 8 ammoo mana barumsa “Asfaa-Wasan “ jedhamuutti baratee qaphixii olaanaa fiduun, sadarkaa itti aanuutti darbuu danda’eera.
Artiist Guutuu Lammii barnoota itti aanu, mana barumsa Bolee, Sadarkaa lammaffaa seenuun kutaa 9-12 baratee yoo xumuru, barnoota Sadarkaa olaanaa ammoo ”Kolleejjii Qidiist Mariyam” lixee barachaa osoo jiruu, bara 1991 yeroo ABOn mootummaa Ce’umsaa keessa jiru, rakkoo fi tuffii ijoolleen habashotaa, Oromoof qaban argaa, akkasumaas isa irras gahaa waan guddateef, battalumatti mirga Oromoof falmuuf gara baha Oromiyaatti imaalun Waraana Blisummaa Oromoo(WBO)tti dabalame.
Kaayyoo, akkeekaaf Sagantaa ABO, leenjii waraanaa dabalatee, baratee erga xumureen booda, aarsaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo barbaaddu mara kaffaluuf irbuu jaalummaa fudhatee itti seene.
Artiist Guutuu Lammii, bara 1991-1992 baha Oromiyaa Dirree WBOn keessa socho’aa tureetti ramadamee, hojjachaa osoo jiruu, ABOn dirqamee mootummaa ce’umsaa keessaa akkuma baheen rakkoo hamaa waraana Blisummaa Oromoo mudaate irraa kan ka’een, osoo harka diinaa hin seenne, muraannoofi cimiina qabuun keessa darbee magaalaa Finfinnee bakka haatiif abbaan isaa jiraanitti deebi’e.
Artiist Guutuu Lammii rakkoo heduu keessa darbee baha Oromiyaa irraa erga gara magaalaa Finifinneettii deebi’ee, mana isaatti galee osoo hin teenye, bakka Qabsa’ooni Oromoo itti wal arganiif wal ijaaranii jiran hedduu keessatti hirmaachuun, qooda ga’aa qabaatullee, gama Sirbaa fi Weedduun uummata Dammaqsaa kan ture, bandii Gadaatti miseensa ta’uun, Sadarkaa meeshaa taphaachuufi Sirbuu irraa egalee, hanga gaafa biyyaa ba’uutti duraa ta’aa ykn gaggeessaa Bandii Gadaa ta’ee hogganaa tureera.
Gama biroon ammoo Waldaa Maccaafi Tuulamas keessatti miseensa Bordii ta’ee hojjaata akka ture seenaan isaa ni mirkaneessaa.
Artiist Guutuu Lammii miseensa Bordii Maccaaf Tuulmaa keessattis ta’ee waggoota hedduu bandii Gadaa Tajaajilaa ture kana keessatti, jaalalafi kabajaan inni Oromoofi Oromummaa dha qabu hundaa ol akka ta’e kanneen isa beekaan kan ragaa bahani dha.
Artiist Guutuu Lammii Caarraan DV baheefi bara 2004 keessa USA/Ameerkaa dhufudhaan Hawaasa Oromoo DMVitti makaame. Jireenyaa Gadaa lamaa (2) ol Hawaasa Oromoo naannoo Washington DC waliin jiraate kana keessatti akkuma hundi keenya ragaa bahu dandeenyu, Guutuu Lammii nama qulqulluu, nama Oromummaa fi eenyumaa isaa jaalatuuf kabajaa guddaa keennu dha.
Ariisti Guutuuf Oromoo hunduu fira isaati. Jaalala malee Jibba nama tokko waliinuu akka hin qabine kan beekinu dha. Guutuun ijaarsa Oromoo hunda keessatti ifaa ta’ee kan mul’ataa tureedha.
1.Waldaa Qoraannoo Oromoo
(OSA)keessatti Guutuu Sadarkaa
duraa irratti mul’ata duraa
2. Waldaa Kirstiyaana Oromoo
(Oromoo Church)yoo deemiite
Guutuun ifa ta’e mul’ata.
3. Koonyaa ABO Washington DC
Yoo deemiite,Sadarkaa duraa
irratti kan agaartu Jaal
Guutuu Lammiitti.
5. Agaarsiisa aadaa Sirba Oromoo,
godhamu keessatti,tapha
meeshaa fi qindeessuu isarratti
anuu jira! jedhee owwaatee kan
dhufu Guutuu Lammiiti.
6.Yeroo sirni kabajaa aayaani
Gubaafi Irrechaa naannoo
Washington DCtti kabajamu sirba
aadaa Orommo,kan aayyaana
sana waliin deemu filee kan nuuf
Qopheessu Artist Guutuu dha.
7. Miseensa Koree Bordii Hawaasa
Oromoo keessattis Guutuun
Sadarkaa duraa irratti ifa ta’ee
mul’ata.
8.Koree mana Hawaasa Oromoo
(Oromoo Community House
Committee) keessattis yeroo
eenyumaan ol hojii guddaa kan
hojjaatu Guutaa Lammiiti.
Artiist Guutuu walumaa galaatti ijaarsa Oromoo hunda keessaa
bakka maraatti argaama.
Bakki hirmaannaa Guutuun keessa hin jirre hin jiru yoo jenne, dhugaa dubbachuu malee soba dubbachuu keenya miti.
Guutuu Hawaasa Oromoo Naannoo Washington DC jiraaniif qabeenya, utuubaadha, abdiidha, falmaataadha, qabs’aa dha. Qabsa’aa akkanaafi obboleessa akkanaa of biraa dhabuun hedduu nu gaddisiisa.
Guutuun Koree bordii Hawaasa Oromoo keessa baroota hedduu tajaajila tureera; ammas, hanga guyyaa har’aa dirqaamin addaan nurraa isa baafteetti waliin hojjataa turreerra.
Ariist Guutuu Lammii wajjiin, akka Koree Geggeessitu Hawaasaatti waan hedduu hojjaannee waliin dabarsineerra.
Seenaa Guutuu Hawaasiin Oromoo Naanno Washington DC jirru, waan beekinuuf waan haaraa gonee, walitti himinu hin jiru. Garuu waanti walitti himinu obboleessa dhugaa akkanaa, kan Oromoof malee ofii hi jiraane, of biraa dhabuun keenya, waan kophaatti hafine taanee, nutti mul’chuu isaati.
Dhalli nama du’aaf dhalate. Hundi keenya tarree gallee akka jirru inuma beekiina. Waanti nama bochiisu du’a qofaa miti. Waan jiruu fu jireenya, qabeenyaafi humina ofii itti dhabaanii, dararamaa turan osoo ijaan hin argiin darbuudha.
Guutuun fedhiif hawwiin isaa, Oromoon abbaa biyya isaa ta’ee, arguu ture. Sirbi isaa waa’ee blisummaa Oromooti; waa’ee tokkummaa Oromooti; waa’ee Oromoon abba biyya isaa ta’ee arguuti.
Fedhiif hawwiin isaa guteefii osoo hin argin karaatti hafuun nu boochiisa. Nugaddisiisa.
Artiist Guutuu Lammii, nama qabeenya isaafi maatii isaa irra, Oromummaa isaa jalaatudha. Dhala Oromoo hundaaf jaalaala dhuga kan Onnee irraa madde qaba. Nama hunda ija tokkoon ilaalaa . Nama hundaaf kabajaafi ulifiina guddaa qabaafi. Waan gaafatte hunda tole jedhee waan qabu mara badhaasuuf nama dubaatti hin jeenne dha.
Artiisti Guutuun magaala Finfinnee keessatti dhalatee guddatee, afaan Oromoo akkuma nama Baadiyyaa Oromiyaa keessatti dhalatee guddateetti dubbata.
Maqaan isaas Geetuu Lammii jedhmee kan beekaamu, sirna kabajaa aayyaana irrechaa irratti, abbaa Malkaa obbo Lubee Birruutti himachuun akka aadaa Oromootti uruurfamee Guutuu Lammii jedhamee moggafameef.
Guutuu Lammii Hawaasa Oromoo Naannoo Washington DC wajjiin waggoota 16 ol jiraate kana keessatti, rakkoon yoo umaame illee qoosee furuun bira darba malee hamaan afaan isaa keessaa bahee hin beeku. Nama hunda kolfaafi gammachuun simaata.
Jaalala fi Guddina Hawaasa Naanoo kanaaf qabu irraa kan ka’e Koree Bordii Hawaasaa Oromoo keessatti yeroo heduu filamee tajaajilaa tureera.
Guutuu Lammii ummuri
ijoollummaa irraa egalee hanga guyyaa kanaattii biyya kessaafi biyya alaatti dadhaabbii tokkoo malee uummata isaa tajaajlaa turuun, “dhalooni karaa adeemaadha” akkuma jedhan, adeemsa isa xumuree, seenaa isaa nuu dhisee bakka irraa galuu hin dandeenyeetti deemeera.
Artiist Guutuu Lammii dhibee kaleen(Kidney) qabamee wagoota 3 oliif torbanitti guyyaa 3f mana yaalaatti dedeebi’ee daylasaasii(dialysis)godhachaa erga tureen booda dabaren isaa gahee, kalee biraa, fayyaa kan ta’e, jijiruuf manni yaalaa beellaama gaafa Bitoteessa 24, 2020tti qabeefi ture.
Nuts guyyaa kana Bitoteessaa 24, kaleen isaa inni dhibamaan keessaa bahee, kan biraa bakka bu’ee nuuf fayya jennee gammachuu waliin guyyaa kana egaa turre.
Garuu hin taane. Beellamni qabameef, guyyaan Sadi (3) yeroo hafu, gaafa Bitoteessaa 21/2020 dhibee Stroke (dhibbaa dhiigaa) rukutamee mana yaalaa “Washington Hosptaal Center” Seene.
Yeroo mana yaalaa seenu, dhibee Koronnaa jedhamu, kana irraa blisa ta’uun isaa beekamullee, gara bodaa irratti argamuun, kana duraan dhibamaa ture waliin walitti dabalamee irraa fayyuu hin dandeenye.
Artiist Guutuu Lammii mana yaalaa seenee goyyoota 27f yaalamaa erga tureen booda, Ebila 18, bara 2020 dhalatee Waggaa 50 tti adunyaa kanarraa darbeera.
Waaqiin lubbuu isaaf tasagabii haa keennu.
Galatoomaa!
By Tolcha Wegi


text:
Popularne rymy do
zycie
mnie
czas
ciebie
jest
dzień
zawsze
wszystko
świat
życia
świecie
siebie
wiele
serce
domu
razem
się
oczy
będzie
serca
słowa
Tobie
dobrze
więcej
jesteś
urodziny
miłości
głowie
marzenia
miłość
Rymy do smakomanii
ablutomanii, adresomanii, aferomanii, Aganii, akranii, Akwitanii, Albanii, anglomanii, ankietomanii, antykomanii, arganii, arytmomanii, baletomanii, bekmanii, Betanii, bibliomanii, Bretanii, Brytanii, Chanii, chłopomanii, Christianii, christianii, chrystianii, chrystofanii, Cisjordanii, Danii, dekalkomanii, demonomanii, dipsomanii, dromomanii, dypsomanii, dziekanii, epifanii, Epifanii, erotografomanii, erotomanii, eteromanii, farmakomanii, festiwalomanii, frankomanii, gallomanii, geranii, Germanii, germanomanii, giełdomanii, gigantomanii, gorbymanii, grafomanii, hasłomanii, hemikranii, heroinomanii, hierofanii, hipomanii, Hiszpanii, Jordanii, kalkomanii, kampanii, Kampanii, kapelanii, kapitanii, kasztelanii, Katanii, kinomanii, kleptomanii, kokainomanii, komórkomanii, kompanii, kratofanii, kristianii, krystianii, krytykomanii, latanii, lazanii, leiszmanii, lekomanii, litanii, litofanii, ludomanii, Luzytanii, manii, Mauretanii, megalomanii, Melanii, melomanii, metalomanii, mikromanii, mitomanii, monomanii, Montanii, muzykomanii, narkomanii, nekromanii, nimfomanii, Oceanii, onanii, opiomanii, Oranii, orderomanii, Orleanii, papierkomanii, Pensylwanii, piranii, piromanii, plebanii, podaniomanii, podróżomanii, poezjomanii, Pogezanii, politoksykomanii, politykomanii, Pomeranii, Pomezanii, pomnikomanii, poriomanii, portretomanii, półgrafomanii, półkompanii, programomanii, projektomanii, rekordomanii, Romanii, scanii, Scanii, seksmanii, seksomanii, Skanii, sparmanii, spółkomanii, Stefanii, sufraganii, symbolomanii, szambelanii, Szampanii, szaradomanii, szpiegomanii, Tanzanii, Tasmanii, teatromanii, telekompanii, telemanii, teofanii, tetanii, toksykomanii, Toskanii, Transjordanii, Transylwanii, Trypolitanii, tyranii, Tytanii, tytułomanii, Uranii, uranii, urzędomanii, wideomanii, wierszomanii, witaminomanii, wrogomanii, zebraniomanii, zizanii, zyzanii
ablutomanii adresomanii aferomanii Aganii akranii Akwitanii Albanii anglomanii ankietomanii antykomanii arganii arytmomanii baletomanii bekmanii Betanii bibliomanii Bretanii Brytanii Chanii chłopomanii Christianii christianii chrystianii chrystofanii Cisjordanii Danii dekalkomanii demonomanii dipsomanii dromomanii dypsomanii dziekanii epifanii Epifanii erotografomanii erotomanii eteromanii farmakomanii festiwalomanii frankomanii gallomanii geranii Germanii germanomanii giełdomanii gigantomanii gorbymanii grafomanii hasłomanii hemikranii heroinomanii hierofanii hipomanii Hiszpanii Jordanii kalkomanii kampanii Kampanii kapelanii kapitanii kasztelanii Katanii kinomanii kleptomanii kokainomanii komórkomanii kompanii kratofanii kristianii krystianii krytykomanii latanii lazanii leiszmanii lekomanii litanii litofanii ludomanii Luzytanii manii
Mauretanii megalomanii Melanii melomanii metalomanii mikromanii mitomanii monomanii Montanii muzykomanii narkomanii nekromanii nimfomanii Oceanii onanii opiomanii Oranii orderomanii Orleanii papierkomanii Pensylwanii piranii piromanii plebanii podaniomanii podróżomanii poezjomanii Pogezanii politoksykomanii politykomanii Pomeranii Pomezanii pomnikomanii poriomanii portretomanii półgrafomanii półkompanii programomanii projektomanii rekordomanii Romanii scanii Scanii seksmanii seksomanii Skanii sparmanii spółkomanii Stefanii sufraganii symbolomanii szambelanii Szampanii szaradomanii szpiegomanii Tanzanii Tasmanii teatromanii telekompanii telemanii teofanii tetanii toksykomanii Toskanii Transjordanii Transylwanii Trypolitanii tyranii Tytanii tytułomanii Uranii uranii urzędomanii wideomanii wierszomanii witaminomanii wrogomanii zebraniomanii zizanii zyzanii
ablutomanii, adresomanii, aferomanii, Aganii, akranii, Akwitanii, Albanii, anglomanii, ankietomanii, antykomanii, arganii, arytmomanii, baletomanii, bekmanii, Betanii, bibliomanii, Bretanii, Brytanii, Chanii, chłopomanii, Christianii, christianii, chrystianii, chrystofanii, Cisjordanii, Danii, dekalkomanii, demonomanii, dipsomanii, dromomanii, dypsomanii, dziekanii, epifanii, Epifanii, erotografomanii, erotomanii, eteromanii, farmakomanii, festiwalomanii, frankomanii, gallomanii, geranii, Germanii, germanomanii, giełdomanii, gigantomanii, gorbymanii, grafomanii, hasłomanii, hemikranii, heroinomanii, hierofanii, hipomanii, Hiszpanii, Jordanii, kalkomanii, kampanii, Kampanii, kapelanii, kapitanii, kasztelanii, Katanii, kinomanii, kleptomanii, kokainomanii, komórkomanii, kompanii, kratofanii, kristianii, krystianii, krytykomanii, latanii, lazanii, leiszmanii, lekomanii, litanii, litofanii, ludomanii, Luzytanii, manii, Mauretanii, megalomanii, Melanii, melomanii, metalomanii, mikromanii, mitomanii, monomanii, Montanii, muzykomanii, narkomanii, nekromanii, nimfomanii, Oceanii, onanii, opiomanii, Oranii, orderomanii, Orleanii, papierkomanii, Pensylwanii, piranii, piromanii, plebanii, podaniomanii, podróżomanii, poezjomanii, Pogezanii, politoksykomanii, politykomanii, Pomeranii, Pomezanii, pomnikomanii, poriomanii, portretomanii, półgrafomanii, półkompanii, programomanii, projektomanii, rekordomanii, Romanii, scanii, Scanii, seksmanii, seksomanii, Skanii, sparmanii, spółkomanii, Stefanii, sufraganii, symbolomanii, szambelanii, Szampanii, szaradomanii, szpiegomanii, Tanzanii, Tasmanii, teatromanii, telekompanii, telemanii, teofanii, tetanii, toksykomanii, Toskanii, Transjordanii, Transylwanii, Trypolitanii, tyranii, Tytanii, tytułomanii, Uranii, uranii, urzędomanii, wideomanii, wierszomanii, witaminomanii, wrogomanii, zebraniomanii, zizanii, zyzanii


text:
Beeksisa Gabaabaa !
Addi Bilisummaa Oromoo har’a Gurraandhala 14, 2020 ganama irraa sa’aatii 10:30AM (4:30 Akka Lakkoofsa Itoophiyaatti) haala yeroo ammaa (keessattuu hidhaa jumlaa/Mass Arrest) Oromiyaa keessatti gaggeeffamaa jiru ilaalchisee Waajjira Muummicha isaa kan Gullalleetti Gaazexootaaf ibsa ni kenna. Kanaaf Miidiyaalee fi Gaazexeessitootni irratti argamuu dandeessan akka irratti argamtanii gabaastan afeeramtanii jirtu.
Damee Aadaa fi Beeksisii ABO
አጭር ማስታወቂያ
የኦሮሞ ነፃነት ግንባር ዛሬ የካቲት 6 2012 ዓ.ም. ከጠዋቱ 4:30 ሰዓት ላይ ወቅታዊ ጉዳዮችን (በተለይም ሰሞኑን በኦሮሚያ ዉስጥ እየተፋፋመ ያለዉን የጅምላ እስር/Mass Arrest) ኣስመልክቶ ጉለሌ በሚገኘዉ ዋና ጽ/ቤቱ ጋዜጣዊ መግለጫ ይሰጣል። በመሆኑም ለመሳተፍ የሚትችሉት ሚዲያዎች እና ጋዜጠኞች ተገኝታችሁ እንድትዘግቡ ተጋብዛችሁዋል።
የኦነግ ባህልና ማስታወቂያ መምሪያ