text:
Hundee Iimaanaa 3ffaa- Kitaabbanitti Amanuu
Hundee iimaanaa keessaa sadaffaan kitaabban Rabbiin buusetti amanuudha. Akka lugaatti “Kitaaba” jechuun wanta galmaa’e fi barraa’edha. Akka shari’aatti immoo kitaaba jechuun Kalaama (Jecha) Rabbiin ilma namaatiif rahmataa fi qajeelcha akka ta’uuf Ergamtoota Isaa irratti buusedha. Sababa kitaaba Rabbiin irraa bu’e kanaan ilmaan namaa sa’aada (gammachuu) ganda lamaanii dhandhamu. Osoo Rabbiin kitaabban isaaniif buusu baate, silaa hundii isaanitu dukkana keessatti kufanii hafu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa kitaabban buusun akkamitti dukkana keessaa sababa Ergamtootatiin akka baase akkana jechuun ilma namaatti beeksiisa.
“Inni Kan gabricha Isaa irratti keeyyattoota ifa ba’aa ta’an dukkana keessaa gara ifatti isin baasuuf jecha buusedha. Dhugumatti, Allaah’n isiniif mararfataa, rahmata godhaadha.” Suuratu Al-Hadiid 57:9
Isiniif mararfachuu fi rahmata Isaatirraa kan ka’e Rabbiin Ergamaa isiniif erge. Ergamaa kanatti keeyyattoota (aayaata) ifa bahan buuse. Kanas kan godheef dukkana wallaalummaa, kufrii, shirkii, fedhii lubbuu hordofuu, yaadaa badaa fi kkf irraa gara ifa iimaanaa, beekumsaa, yaqiinaa akka baataniifi. Kitaabni keeyyattoota baay’ee waan of keessatti qabatuuf ilma namaatiif qajeelfamaa fi ifa jireenyaa ta’aa jechuudha.
Hundeewwan iimaana jahan tokko tokkorraa kan adda bahuu miti. Hundi isaanitu kan wal qabataniidha. Rabbitti amanuun malaykootatti, kitaabbanitti fi hundeewwan iimaana birootti amanutti nama waama. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa akkana jedha:
“Yaa warra amantan! Rabbitti, Ergamaa Isaatti, kitaaba Ergamaa Isaa irratti buusettii fi kitaaba san dura buusetti amanaa. Namni Rabbitti, Malaaykota Isaatti, Kitaabban Isaatti, Ergamtoota Isaatti fi Guyyaa Aakhiraatti kafare, dhugumatti jallinna fagoo jallatee jira.” Suuratu An-Nisaa 4:136
Kitaabban Rabbiin buusetti amanuun wantoota afur of keessaa qaba.[1]
Tokkoffaa: Kitaabban kunniin dhugaan ykn haqaan Rabbiin irraa buufamu isaaniitti amanuu
Lamaffaa: Kitaabban maqaalee isaanii beeknutti amanuu. Isaan keessaa Qur’aana, kan Nabii Muhammad (SAW) irratti buufame, Tawraat kan Nabii Muusaa (AS) irratti buufame, Injiil kan Nabi Iisaa (AS) irratti buufame, fi Zabuur kan Nabii Dawuudif kennametti amanu. Kanneen maqaa isaanii hin beekne immoo walumaagalatti itti amanna. Kana jechuun Rabbiin irraa kan bu’an ta’uu fi ilma namaatiif qajeelchaa fi ifa akka ta’an ni amanna.
Sadaffaa: Odeefannoo osoo hin jijjiraminii fi hin micciramiin haqaan kitaabban kanniin keessatti dhufan dhugoomsu ykn dhugaan itti amanu. Kan akka odeefannoo Qur’aana keessatti dhufanii fi odeefannoo kitaabban duraanii osoo hin jijjiraminii dhufanitti amanu. Kitaabban yeroo ammaa Kiristaanotaa fi Yahudoota harka jiran itti hin amannu. Sababni isaas, kitaabban kunniin jijjiramanii jiru. Kan nuti itti amannu kitaabban yeroo jalqabaa Nabii Muusaa fi Iisaa irratti bu’aniidha.
Odeefannoon (ergaan) Qur’aana keessa jiru hundi immoo haqa hin jijjiramne fi hin micciramne waan ta’eef, namni “Ani Musliima” ofiin jedhu wanta Qur’aanni of keessaa qabu hundi dhugaa ta’uu isaatti amanu qaba. Rabbiin ni jedha:
“Sobni fuundura isaatiis ta’ee duuba isaatiin itti hin dhufu. Rabbii Ogeessa Faarfamaa ta’e irraa buufame.” Suuratu Fussilat 41:42
Qur’aanatti duraa duuban sobni wanti jedhamu itti hin dhufu. Kana jechuun beekumsa namaaf dhiyeessu keessatti sobni itti hin dhufu. Seerotaa fi murtoowwan kaa’e keessatti sobni itti hin dhufu. Seenaa durii irraa wanta beeksisu keessatti sobni wanti jedhamu itti hin dhufu. Seenan ummata durii Qur’aanni beeksisu hundi dhugaadha. Wanta gara fuunduraatti uumamu irraa odeefannoon Qur’aanni beeksisu hundii dhugaadha. Sobni wanta jedhamu itti hin dhufu.[2] Sababni isaas Qur’aanni Rabbii waan hundaa beeku irraa waan bu’eefi.
“Buufamuun Kitaabichaa (Qur’aanaa) Rabbii Injifataa, Beekaa ta’e irraayyi.” Suuratu Ghaafir 40:2
Afraffaa: Seera ykn murtiwwan kitaabban of keessaa qaban kan hin shaaramne irratti hojjachuu, hikmaa (ogummaa) isaa hubannee dhiisne murtiwwan kaniinitti gammaduu fi guutumatti harka kennu- Kitaabban darban hundi Qur’aanan shaaramanii ykn jijjiramanii jiru. Rabbiin ni jedha:
“Nuti kitaaba irraa waan isa duraatiif dhugoomsaa fi isa irrattis tiiksaa ta’ee Qur’aana gara keetti haqaan buufneerra.” Suuratu Al-Maa’ida 5:48
“…Qur’aana haqaan gara keetti buufneerra” Kana jechuun Qur’aanni Rabbiin irraa bu’uun isaa haqa. Akkasumas, wanti inni of keessaa qabu hundi haqa. “Kitaaba irraa waan isa duraatiif dhugoomsaa…” kana jechuun Qur’aanni odeefannoo kitaabban darban of keessaa qaban ni mirkaneessa, odeefannoon isaanii kan haqa ta’e odeefannoo Qur’aanitiin walitti gala. Akkasumas, kitaabban darban Qur’aanni akka bu’uu beeksisanii turan. Kanaafu, Qur’aanni beeksisa isaanii kana ni dhugoomse ykn ni mirkaneesse jechuudha. “…fi isa irrattis tiiksaa” kana jechuun wanta haqaa fi ilma namaa fayyadan kitaabban darban of keessaa qaban Qur’aannis san caalaa of keessatti dabaluun of keessaa qaba. Kitaabban san keessaa wanta Qur’aanni haqa ta’uu isaa mirkaneesse haqa, wanti kijiba ta’uu mirkaneesse kijiba. Sababni isaas, kitaabban akka Tawraat, Injiil keessatti jijjiraa fi micciruun argamee jira. Kanaafu, wanti Qur’aana dhugaa ta’uu mirkaneesse dhugaadha, wanti sobaa ta’uu mirkaneesse soba.[2]
Hiikni biraa “wa muhayminan aleyh” jedhu “isa irratti kan murteessu” ta’a. Kana jechuun Qur’aanni kitaabban darban irratti ni murteessa, wanta shaaramu qabu ni shaara. Kanaafu, kanarratti hundaa’un murtiwwan kitaabban darbanii irratti hojjachuun hin ta’u kan dhugaa ta’ee fi Qur’aanni mirkaneesse malee.
Haajaa Ilmaan Namaa Kitaabbaniif Qaban [3]
Haajan ilmaan namaa kitaabbanitti qaban haajaa isaan nyaataa fi dhugaatiif qaban caala. Sababni isaas, ruuhin ilma namaa tuni yeroo hundaa tasgabbii fi nageenya barbaaddi. Qaamni immoo sakandi sakandiin nyaata hin barbaadu. Kanaafu, tasgabbii fi nageenya ruuhin barbaaddu kennuufi kan danda’u kitaaba Rabbiin irraa bu’eedha. Mee haajaa namoonni kitaabban Rabbiin irraa bu’aniif qaban muraasa isaanii haa tarreessinu:
1ffaa– Kitaabban Rabbiin irraa gara Ergamaatti bu’e ummata Ergamaa kanaatiif madda irraa baratanii fi haala ofii sirreessan akka ta’uufi. Yeroon hanga fedhe haa darbu, ummanni Ergamaa kanaa hundeewwan amantii, ka’uumsaa fi gahuumsaa isaa murteessuf gara kitaaba Ergamaa irratti bu’eetti deebi’u. Wanta Rabbiin akka hojjatan itti ajaju fi wanta irraa dhoowwu, amala gaggaarii itti kakaasu fi jajjabeessu beekuf gara kitaaba deebi’u. Nama waan gaarii hojjateef mindaa jiruu fi nama waan badaa hojjate adabbii isa eeggatu kitaabban keessatti argatu. Akkasumas, rakkoolee jireenya keessatti nama muudatan füruu fi murtiwwaan adda addaa baasuf gara kitaaba deebi’u. Keessumattu, Ergamaan yeroo fi bakkaan kan isaan irraa fagaatu yoo ta’e gara kitaabaa deebi’un isaan irrati dirqama ta’a.
2ffaa– Kitaabni Rabbiin irraa bu’ee wantoota namoonni irratti wal-dhaban irratti murtii haqaa akka ta’uuf- wantoota namoonni irratti wal dhaban kan murteessu Kitaaba Rabbiiti. Sababni isaas, kitaabni Rabbii jecha (Kalaama) Isaati. Rabbiin immoo Abbaa Murtiiti. Kana ilaalchisee Rabbiin akkana jedha:
“Namoonni amantii tokkicha irra turan. Ergasii, Rabbiin nabiyyoota gammachiiftotaa fi akeekachiiftota taasise erge. Akka inni wanta isaan keessatti wal dhaban gidduu namootaatti murteessuf isaan waliniis kitaaba dhugaan buuse.” Suuratu Al-Baqarah 2:213
Rabbiin hundarra beekaa- namoonni yeroo jalqabaa dachii tana irratti wal horan amanti tokko irra turan. Rabbiin qofa gabbaruu fi tokkichoomsu turan. Ergasii, sababa fedhii lubbuu, wallaalummaa, dagachuu fi sheyxaanatiin Rabbiin tokkichoomsu fi Isaaf ajajamuu keessatti gargar ta’an. Gariin Rabbiin qofa gabbaruu itti fufan, gariin immoo Rabbiin gabbaruu dhiisanii taabotaa fi wanta biraa gabbaruu jalqaban. Sababa kanaan Rabbiin nabiyyoota qananii addunyaa fi Aakhiraatiin nama amanee fi hojii gaarii hojjate gammachisan, adabbii nama kafaree fi badii hojjate akeekachiisan isaanitti erge. Ergamtoota hunda waliin kitaaba gara haqaatti nama qajeelchu buuse. Kitaabni kuni wantoota namoonni irratti waldhaban keessatti abbaa murtii akka ta’uuf Rabbiin buuse. Hundee fi damee amantii isaan keessatti waldhaban kitaabni ni murteessa. Haqni fi sobni kam akka ta’e ifa baasa. Kanaafu, faaydan kitaabban Rabbiin irraa bu’anii keessaa tokko wal mormii fi wal-dhabbii namootaa furuufi. Osoo kitaabni bu’uu baate, silaa namni hunduu, “Karaa ani irra jiru qofatu sirriidha. Kan biraa immoo jallataadha.” jechuun dukkana keessa jaanja’a.
3ffaa– Erga Ergamtoonni du’anii booda kitaabni Rabbiin irraa bu’e hundee amantii, seerotaa fi kaayyoo isaa jallinna warra fedhii ofiitiin amantitti taphatan irraa eeguf- Ergamaa boodaa kitaabni ummata isaa keessa jiraachuun akka Ergamaan suni isaan keessa jiraachuti. Sababni isaas, kitaabni kuni wanta Ergamaan ittiin ergame of keessaa kan qabuudha. Ergamtoonni ilma namaa waan ta’aniif duuti nama kamittu dhuftu isaanittis ni dhufti. Garuu hundeen, dameewwani, amalli gaarii fi seeronni amantii isaan itti waamaa turan gonkumaa hin du’an. Osoo kitaabni haala itti fufaan jiraachu baate, silaa akkuma isaan du’aniin amantii san keessatti jijjiramnii fi wal dhabbiin baay’een ni uumama. Namoonni jallattoonni fi fedhii ofii hordofan wanta amanti keessa hin jirre itti dabaluu, irraa haaqu fi Rabbiin irratti kijibuun amantii balleessu. Sababa kanaaf, ilmaan namaatif kitaabni seeraa guutuu fi haqa irratti hundaa’e kan jijjiramu irraa eeggame jiraachu qaba. Kanafi, Qur’aanni hanga Guyyaa Qiyaamaa jijjiramuu fi micciiramuu irraa ni eeggama. Akka ilmaan namaa irratti hujjah (ragaa) ta’uuf. Rabbiin ni jedha:
“Dhugumatti, Numatu Qur’aana buuse, dhugumatti Numatu isa tiiksas.” Suuratu Al-Hijr 15:9
Guduunfaa
- Kitaabban Rabbiin irraa bu’an ilma namaa gara gammachuu, nageenyaa fi milkaa’innaatti qajeelchu.
- Kitaabbanitti amanuu jechuun haqaan Rabbiin irraa kan bu’an ta’uu amanuu, ergaaleen isaan keessa jiran haqa ta’uu dhugaan itti amanuu fi hojii irra oolchudha.
- Qur’aanni kitaabban duraanii waan shaaref, ergaleen isa keessa jiran hundi dhugaa ta’uu itti amanuu fi hojii irra oolchun, nama gammachuu fi milkaa’inna barbaadu irraa ni eeggama.
- Haajaan dhalli namaa kitaabban Rabbiin buusef qaban haajaa isaan nyaataa fi dhugaatiif qaban caala. Sababni isaas, ruuhin namaa tuni sakandii hunda keessatti tasgabbii fi nageenya barbaaddi. Kana kan argattu immoo kitaaba Rabbiin buuse keessatti.
- Ergamtoonni erga darbanii booda kitaabban isaan irratti bu’an ummata isaan booda dhufuuf madda qajeelinnaa fi barnootaa ta’aaf.
- Kitaabni amantiin akka jijjiramne eega. Ergamaa boodaa kitaabni ummata isaa keessa jiraachuun akka Ergamaan suni isaan keessa jiraachuti. Sababa kanaaf, Qur’aanni namoota yeroo Nabii Muhammad (SAW) fi isa booda dhufan irratti hujjah (ragaa) ta’a.
- Kanaafu, namni tokko guyyaa Qiyaama Nabiyyiin natti hin dhufne jedhee mormuu hin danda’u. Sababni isaas, kitaabni Nabiyyicha irratti buufame isa bira gahee jira.
- Kitaabni wal dhabbii namoota jidduutti uumamu hiikun daandii sirriitti isaan qajeelcha.
Kitaabban wabii:
[1] Sharih Usuuli salaasa Fuula 94-95 Ibn Useymiin
[3]al-aqiidatul Islaamiyyatu wa usuusuhaa By Abdurahmaan Hasan Madiniyyi, fuula 465-468
[2] Taysiral Kariimul Rahmaani fii tafsiiri Kalaamil Mannaani–Abdurahmaan Naasir Sa’dii, fuula 257-258


c: text/html

text:
Aappii haaraya bilbiluuf nu faayyadu – TOK TOK
Aappii TOK TOK 'playstore' keessaa argachuun ni danda'ama, biyya tokko tokko keessatti playstore keessaa dhabamuun!-->…
Facebook Afaan Oromootin hojii eegale
Afaan Oromoo afaan saba bal'aa tahee osoo jiruu garuu hanga barbaadamu osoo hin guddatin hafeera. Hayyoonni dhimma!-->…
iccitii 4 beekun dirqama tahu – የፍቅረኛህን ስልክ ለመጥለፍ 4 መንገዶች
iccitii call forwarding 4 beekun dirqama tahu. Barnoota Guyyaa Har'aa Akkaataa Namni tokko bilbila keenya dhimma!-->…
Telegram Afaan Oromootin hojii eegale
Afaan Oromoo tarree Afaanota Technology faana hiriirsuf carraaqqin godhamu itti fufee jira. Kunoo akkuma dhiheenya!-->…
Lakkoofsa Waahillan keetii si jalaa bade deebisuuf
Lakkoofsi Nama jaalattu Mobaayila kee irraa haqamee beekaa? Mobaayilli Ykn Siimkaardiin kee lakkoofsa namaa waliin!-->…
Aappii Play Store caalu download godhachuuf
Barnoota Guyyaa Har'aa keessatti Aappii play store bakka bu'ee nuuf hojjatu isiniif dhiheessinee jirra. Aappiin!-->…
Aappii Halluu Cuqulisaan barreessuuf Gargaaru
Bakka barbaaddan hundatti barreeffama Halluu cuqulisaafi Style adda addaatin barreessuuf kan gargaaru Aappii!-->…
Aappii Salphatti Background Suuraa jijjiiruuf Nu Gargaaru
Karaa Salphaafi Ariifataa taheen Huddu-Duubaa suuraa kamuu jijjiiruf. Huddu-Duuba Suuraa jijjiiruuf Harkaan!-->!-->!-->…
Waa’ee Email fi Youtube irratti barnoota barbaachisaa – Gaaffii…
Barnoota Guyyaa har'aa Waa'ee Youtube, Waa'ee Email fi Waa'ee Google irratti barnoota akkaan barbaachisaati.!-->…
Faayyadamtoonni Whatsaappii hundi waan kana beekun dirqama – barnoota…
Barnoota guyyaa har'aa Whatsaappii irratti itti faayyadama "Notification" Whatsappii irratti Sagalee Gareetifi!-->…

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Danbaliin Jijjirama ABO, Imaanaa Jaallan Keenya Wareegamniif Galmaan Gaha!
Uummati Oromoo maraa fi qabsa’otiin adda bilisummaa Oromoo guyyaa gootota keenyaa kan yaadannu, imaanaa isaanii galmaan gahuuf yeroo irra deebinee waadaa keenya haaromsinuu dha. wareegamtoonni keenya guca bilisummaa qabsisanii sadarkkaa amma qabsoon keenya irra jiruun nu gahanii jiru. Seenaa qabsoo Oromoo keessatti wareegamtoonni keenya yeroo maraa kabajaa fi ulfinaan yaadatamu. Qabsoo bilisummaa Oromoo galmaan gahuuuf wareegama qabsoon gaafattu keessaa, lubbuu isaanii itti kaffalanii jiru. Kanaaf lubbuun nubira jiraachuu baatanis, imaanaa fi gootummaan isaan nuuf dabarsan qabsa’ota bilisummaa Oromoof masakama isaanii ti.
Wareegamtoota qabsoo Oromoo yeroo yaadannu, kaayyoo isaan wareegamaniif galmaan gahuuf waltajjii fi haala guddina siyaasa Oromoo giddugalaasse taasifannee ti. Goototi keenya bilisummaa, mirgi dimokraasii, walqixxummaa fi walabummaan Oromoo akka dhugoomuuf jecha gatii qaalii itti kaffalan. Dhaloonni amma jirru kun galii fi kaayyoo jaallan keenya itti wareegaman galmaan gahuuf, dirqamni yerootu nurra jira. galfatni jaallan wareegamniif mana ilmaan Oromoo maraa jira. goototi keenya kan wareegamniif nama dhuunfaa, garee fi dhaaba siyaasaa tokkoof jecha otoo hin taane, Oromoo maraaf. Kanaaf wareegamtoonni keenya hundee tokkummaa Oromoo ti . dhalli Oromoo ilaalcha siyaasaa kamuu haa qabaatuu ykn hojii dhimma gara garaa keessa haajiraatuu, garuu guyyaa gootota keenyaa tokkummaan yaadata. Maddi tokkummaa keenyaa wareegamtoota keenya. Gatii isaan itti kaffalan galmaan gahuuf ammoo yeroo kamuu caala dirqama oromummaa fi lammummaa bahuudhaan dhugoomsuu qabna.
Addi bilisummaa Oromoos guyyaa gootota keenyaa yeroo kabaju, faaruu gootota keenyaa waltajjii tokko irratti dhaadhessuun kan bara dhuftu itti eeggatu otoo hin taane, dirqama haarawaa ofitti fudhachuu fi QBO gara waltajjii harawaatti ceesisuuf dhimmoota malan hunda fudhachuuf guyyaa waadaa itti seenuu dha. kallattii fi muldhata adda bilisummaa Oromoo galmaan gahuuf yeroo kamuu caala, guyyaa waadaa keenya haaromsinuu dha. guyyaa ciminaa fi hanqinoota qabsoon qabdu xiinxallee gara waltajjii haarawaatti ceesifnuu dha. qabsoon keenya yeroo hunda guddachaa fi waltajjii yeroo wajjin gabbachaa kan deemuu dha. addi bilisummaa Oromoos haaluma kana xiinxaluudhaan QBO gara waltajjii harawaatti ceesisuuf daandii haaromsaa fi danbalii jijjiramaa qabatee injifannoo fi milkii guddaa argamsiisee jira.
keessumaa kallattii fi muldhata haarawaa qabsoo bilisummaa Oromoo galmaan gahuu danda’an, bilchinaa fi gadi fageenyaan qoratee uummata Oromoof labsee jira. ABOn Amajjii 1, bara 2012 eega muldhata haarawaa qabsoo Oromoo gara fuunduraatti furgaasuuf labsee asi, injifannoon gurguddaan yeroo waggaa tokko hin caalle keessatti galma’anii jiru. QBO danbalii jijjiramaa fi injifannoo qabatee jira. guyyaa gootota keenyaa yeroo yaadannu danbalii jijjiramaa fi injifannoo ABOn jalqabe galmaan gahuuf cimanaa fi dadhabbina qabsoon keenya kaleessa keessa turtee fi amma keessa jiru, bilchinaan xiinxallee, cimina keenya gabbifachuun waltajjii harawaa qabsoon keenya qabatee jiru daran jabeessuu fi danbalii jijjiramaa mooraa qabsoo Oromoo keessatti ABOn uume galmaan gahuu qabna.
ABOn danbaliin jijjiramaa fi injifannoo mooraan qabsoo Oromoo goonfatee jiru galmaan gahuuf, dhaamsa armaan gadii uummata Oromoo fi qabsa’ota ABOf dhaama.
1 Danbaliin jijjiramaa Amajjii 1 bara 2012 labsame, mooraa qabsoo Oromoo haqaa fi dhugaa irratti akka ijaaramu taasisuu keessatti injifannoo guddaatu argame. Yeroo dheeraaf mooraa qabsoo Oromoo keessatti yaadi wal dhahaa fi burjaajjiin guutaman wareegama ilamaan Oromoo gara injifannootti deemsisuu irra, qabsoo quucarsaa deeman. ABOn muldha haarawaa fi kallattii QBO bilchinaa fi qorannaa irratti hutubame labsuun isaa, maqaa qabsootiin murnootaa fi garee daldaalaa turan ogongolee eenyummaa isaanii isa dhugaa saaxilee jira. akkuma kana dura irra deddebi’amee ifa godhame, keessumaa waggaa 20mman darban kana mornooti maqaa ABOn sagantaa siyaasaa Arrabbi-lamee maxxanfatanii qabsoo burjaajessaa turan, akka uummata Oromoo fuunduratti saaxilaman ta’ee jira. murnooti kun mooraa qabsoo oromoo irratti diina baayyisuun akka qabsoon oromoo qophxooftu taasisanii jiru. Kana gochuu isaaniitiin uummati oromoo injifannoo hawwaa ture hongeessanii jiru. muldhati ABO bara 2012 labsame murnoota maqaa ABO himachaa sagantaa siyaasaa arrab-lamee qabatanii turan otoo hin jaalatiin dirqamanii gara tokkotti akka qabsoo Oromoo jalaa goran taasifamee jira.
Sagantaa siyaasaa arrab-lamee qabatanii turaniin, gaga’amnii fi ookkarri mooraa qabsoo oromoo keessatti bara 2001 dhalchan, qabsa’oti bilisummaa oromoof jecha qabsootti makaman dhibbootan lakka’aman lubbuu walgalaafachiisanii jiru. Gochaa isaanii kana irra dibanii otoo oromoo fi qabsa’ota dhiifama hin gaafatiin, yeroo ammammoo projeektii haarawaa qabatanii ololaa guddaatti jiru. Oromoo fi qabsa’oti ABO gochaa isaanii kana kan dagate itti fakkaate. Yoomiyyuu yakki murnooti kun mooraa qabsoo oromoo keessatti dhalchan oromoon hin dagatu. bakka rafanii dammaqanii kan kaleessa waakkataa turanii fi akka madda garaa garummaatti afaan faajjii ittiin uumaa turan dirqamanii akka mooraa tokkotti walitti qabaman taasifamee jira. kun injifannoo ABOn murannoodhaan mooraa qabsoo Oromoo qulqulleessuu fi humneessuuf fudhateen argameedha. Mornootiin kun wareegama gootota Oromoon dhaadachuu fi ololuu malee, daandii fi bakka jaallan itti wareegaman irraa of fageessanii maqaa qabsoo Oromootiin daldaala dhuunfaa murna gaggeeffachuu aadeffate, yeroo dhumaaf mooraa qabsoo Oromoo keessaa akka qulqula’an ta’ee jira.
2 Bifuma wal fakkaatuun waggoota 20mman darban kana mooraa QBO keessa riphuudhaan murnootii fi namootiin qabsoo Oromoo dhoraa turan sacca’amanii gara eenyummaa isaanii isa dhugaatti akka galatan taasifamee jira. mooraa qabsoo keessa taa’inii qabsoo dhoruu fi mujuchuun ala bu’aan murnootiin kun fidan hin jiru. Murnootiin sagantaa arrab-lamee qabatanii fi mooraa qabsoo keessa riphanii qabsoo dhoraa turan bu’aani isaan fidan yoo jiraate, qabsoo Oromoo biyya keessaa buqisanii kooluu galtummaa galchuu dha. Ilmaan Oromoo miliyoonaan dhaaba keenya ABO wajjin biyya keessatti yeroo diinaan morma wal qabaa jiranniitti, hadhaa qabsoon qabdu irraa fagaatanii qabsoo boconcorasaa yoona gahan. Kanaaf miseensonnii fi qondaalonni dhaaba keenyaa murnootaa fi namoota bifa kanaan qabsoo quucarsan, yeroon akka daandii qabatuu fi dadhabbinni qabsoo keenyaa xiinxalamee muldhati haarawaan waltajjii haarawan akka gaggeeffamu kadhatanii dadhaban. Dhuma irratti garuu murtee siyaasaa fudhachuun, dhaaba keenya ABO gara waltajjii haarawaatti, muldhata fi kallattii qabsoo haarawaan ceesisuun danda’anii jiru. Kanaaf galatni qabsa’ota murannoon dhaaba keenya daandii qajeeltuu qabsiisaniif haa ta’u. imalli keenya dhaamsaa fi wareegama jaallan keenyaa, galmaan gahuuf, ABOn muldhataa fi kallattii qabsoo haarawaan qabsoo isaa itti fufa.
3 Muldhataa fi kallattii qabsoo bilisummaa oromoo ABOn amajjii 2012 labsame, gaaffii miseensaa fi dhaloota haarawaa kan giddu galeessa taasifatee dha. dhaloota harawaa ABOn kan barbaaduuf ololaa fi kijibaan joonjessuuf otoo hin taane, abbaa qabsoo akka itti ta’uufi. Qabsoon jaallan keenya itti wareegaman galmaan gahuuf dhalooti haarawaan, waltajjii harawaa keessatti qabsoo bilisummaa Oromoo hoogganuu qabu kan jedhu murtee duuba hin deebinee dha. bifuma wal fakkaatuun qabsoon ABOn gaggeeffamu kooluu galtummaa irraa gara dachee oromiyaatti deebi’uu qaba. kana gochuuf itti gaafatamni guutummaatti dhaloota haarawaatti kennamuu qaba. kanaaf ABOn dhaamsi ilaaman Oromoof dabarsu, jaallan wareegamanii qabsoo keenya sadarkkaa kanaan gahan seenaa hojatanii jiru. Seenaan isaanii bara baraab ni jiraata. Dhalooti haarawaan amma jirru kun seenaa mataa keenyaa hojachuu qabna. Dhaloota seenaa himaa jiraatu otoo hin taane, seenaa mataa keenyaa hojachuu qabna. Kanaaf ABOn ilmaan Oromoo bakka hunda jiraniif keessumaa dhaloota harawaan Oromoo akkuma amma qabsoo ofitti fuudhuu jalqabe jabeessee akka itti fufu roga hundaan jajabeessa.
4 Muldhati ABO mooraa qabsoo Oromoo irraa diina haphisuu fi fira qabsoo baayyifachuudhaan fedhaa fi hawwii Oromoo galmaan gahuu dha. akka sagantaa siyaasaa isaa keessatti ifatti lafa kaheetti “muldhati ABO “Biyya ummaanni Oromoo itti fufiinsaan badhaadhaa, qaroomaa fi bilisummaa wayyabummaan isaa keessaatti mirkanawe, mirgi dhala nama, murnaa, sabaa fi sab-lammoota wal qixa itti dhugoomaa deemu arguudha.” Kan jedhuu dha. Galiin ABO ammoo “Itoophiyaa, fedha Oromoo fi sabaa fi sab-lammoota biroon ijaaramtee mirgi siyaasaa, diingdee fi hawaasummaa Oromoo sadarkaa hundatti keessatti kabajaamu ijaaruu.” Jedha.
Muldhatii fi galiin dhaaba keenyaa kun ilaalchota kana dura dhaaba keenya keessatti irra dibaa gara garaattiin ibsamaa turan ifatti kan lafa kaahee dha. muldhatii fi galiin dhaaba keenyaa bifa kanaan lafa ka’amuu dhabuun isaa, qabsoo keenya sadarkaa addunyaattis ta’ee, sadarkkaa biyyaatti uurrii gara garaa keessa akka jiraatu taasisee jira. gaaffilee miseensaa fi deegaraa dhaaba keenya biraa ka’uuf, deebii quubsaa kennuu dadhabuudhaan dhaabni keenya akka itita dhabu taasisee jira. ABOn kana bilchinaan xiinxaluudhaan mooraan qabsoo Oromoo akka xaliilu taasisee jira. kun ta’uun isaa diinaa fi murnoota maqaa qabsoon daldaaluu barbaadan eddu rifachiisee jira. daandii fi muldhati dhaaba keenyaa kun dhaloota harawaa biratti bifa nama diinqisiisuun maxxanfatamee jira. kun injifannoo guddaa dha. diinni keenya Wayyaaneen kan ittiin Oromoo sodaachisaa fi diina itti baayyisaa ture, harkaa fudhatamee jira. kana booddee Oromoo irratti karaa diina baayyisan cufamee jira. kun injifannoo mooraa qabsoo keessatti argaman keessaa isa guddaa dha.
5 Oromoon biyya Itoophiyaa keessatti karaa hundaan hutubaa sibiilaa ti. Ga’een Oromoon Itoophiyaa gadi dhaabuu keesstti qabu murteessa dha. Haata’uutii uummati Oromoo biyyattii jiraachisuu malee, keessa hin jiraanne. Kennuu malee, irraa hin arganne. Kabachiisuu malee, kabajaa irraa hin arganne. Itoophiyaan amma yoonaa jirtu uummata oromotiif mana hidhaa dha. Haalli kun jijjiiramuu qaba. Kana kan jijjiiru Oromoo mataa isaa ta’uutu irra jiraata. Oromoon Itoophiyaa jiraachisuuf ga’ee murteessaa taphachaa akkuma jiru, Itoophiyaa Oromiyaaf taatu fiduu keessattis ga’ee murteessaa taphachuu qaba.
Oromoon Itoophiyaa isaaf taatu hutubuu kan qabu nama biraaf dhimmee otoo hin taane egeree Oromiyaaf dhimmamee ta’uu qaba. Mana ofii abbaatu ofiif akka ta’utti ijaarrachuu qaba. Mana citaan irratti haphatee dhimsu, kan ajjeerrachuu qabu abbaadhuma. Kanaafi Oromoonis Itoophiyaa isaa fi saba biraafis taatu ijaaruu qaba. Oromoon amma yoonaa Itoophiyaa jedhamtu kana kan ijaaraa ture, cunqursitoota malee Oromoof faayidaan argamsiise hin jiru. Amma kan keenya taasifachuun barbaachisaa dha. Kana gochuuf Oromoon amilees ta’ee dandeetti itti qaba. Itoophiyaa karaa ciisicha Oromootiin citaan itti haphatee, itti dhimsaa jiru ajjeerrachuu qaba. Alagaan akka Oromoof tolutti akka nuuf ajjeeruu hin dandeenye, waggaa dhibbaa ol arginee jirra. Itti gaafatamummaa ofitti fudhannee Itoophiyaa Oromoof taatu hutubachuu qabna. Waanta hunda dura Itoophiyaa Oromoof taatu Oromootu ijaarrachuu qaba, amilee jedhu of keesstti horachuun barbaachisaa dha. Seenaa kaleessa tureen takaalamnee dhaloota keenya boruus takaaluu hin qabnu. Karaan bilisummaa Itoophiyaa, kan Oromoo gochuudhaan kan dhugoomuu dha. Kanaan alatti filannoo jiran namuu hordofuu danda’a. Garuu filannoon sun deemsa dheeraa nama gaafata. Karaa dheeraa fi walxaxaa eddu ofitti fudhatanii galii ofii bira gahuun mataa isaatiin gaaffii keessa kan jiruu dha. Hamilee, Qorqalbii fi aadaa Oromoon jaarraa 16ffaa keessaa qabaachaa turee deebisuu qabna. Jaarraan 16ffaan yeroo Oromoon kan barbaade muudee kan isaaf hin taane buusaa turee dha.
Baayyinni Oromoo fi egereen Itoophiyaa tasa kan gargar bahan miti. Baayyinni Oromoo kun Itoophiyaa keessatti murteessaa ta’uu isaa Oromoon itti amanuu qaba. Sabni biraa murteessummaa baayyina keenyaa kana akka hin muldhanne yeroo hunda dhama’u. Kana jechuun baayyinni keenya faayidaa akka hin qabnetti akka Oromoon mataa isaatiin of amansiisu irratti hojatu. Kana keessaa tooftaan isaanii inni guddaan, tokkummaa saba kanaa dadhabsiisuu dha. Baayyinni isaa akka gosaa fi lagaan faca’u irratti hojatu. Adeemsa kanaan itti milkawaan jiru. Kana Oromoon beekee diduu qaba. Tooftaan inni lamataa diinni keenya hordofu, Oromoon yeroo hunda Itoophiyaa abbummaan akka itti hin dhaga’amne gochuu dha. Oromoon abbummaan Itoophiyaan kan kooti yoo jedhe, seenaan asossomaa isaan Itoophiyaaf kennan akka fixeensa ganamaa kan yeroo aduun bilisumaa as kalofte kan badu ta’a. Itoophiyaa kan ijaaree fi amma yoonaa jiraachisaa jiru Oromoo ta’uun otoo beekamuu seenaa Itoophiyaa kana keessaa Oromoo baasuuf seena hin jirreen of waamu. Kana nutis akka Oromootti diina keenya gargaarree jirra. Adeemsi kun jijjiiramuu qaba. Seenaan Itoophiyaa seenaa dhugaatti jijjiiramuu qaba. Seenaan dhugaan Oromoo harka jira.
Kanaaf baayyinni Oromoon Itoophiyaa keessatti qabu egeree Itophiyaaf murteessa ta’uu hojiin muldhisuutu Oromoo irraa eegama. Akkuma irra deddeebi’amee jedhame Oromoon Itoophiyaaf eega hutubaa sibiilaa ta’ee, hutubaa kana qabatee gara waantota isaaf malaniitti ce’uu qaba. Baayyina Oromoo kana egree Itoophiyaaf murteessaa ta’uu diinni keenyas beekuu qaba. Humna ta’uu keenya firris alagaanis bifa ragaa ta’u danda’uun dhimma itti bahuu qabna. Kallttii qabsoo keenyaa bifa kanaan irratti xichinee Oromoo humneessuu qabna. Wareegama jaallan keenyaas bu’a qabseessa kan ta’u qabsoo miiraan hoogganamu otoo hin taane, qabsoo beekumsaa fi muldhata dhugaan dhaabni keenya qabatee jiru galmaan gahuun ta’a.
6 Wareegama jaallan keenyaa galmaan gahuuf hojiin keenya inni guddaan, ijaaramuu dha. Sabni ijaarame galii isaa ni qaqaba. Ijaarsi hunda dursuu qaba. Baayyina keenya gara humnaatti jijjiruuf ijaarsi murteessaa dha. ABOn muldhat haarawaa yeroo maddisuu kan adda durummaan labse keessaa ijaarsa uummataa ti. Kallattii qabsoo keenyaa ijaarsa irratti xiyyeefata. Kanaaf ilmaan Oromoo bakka jiran hundatti wal ijaaruu fi muldhataa fi galii ABO galmaan gahuuf waadaa waliif galuu qabna. Diinni keenya guddaa fakkaatee of muldhisuu barbaadu kun, dadhabbina ijaarsa keenyaa irraa dhufe. Kanaaf ijaaramuun keenya bittaa sirna bicuu jalaa bilisa nubaasa. ABOn irra deddebi’ee ilamaan Oromoof dhaamsi inni dabarsu hunda dura ijaaramuu fardeessuu qabna.
7 Oromoon sirnoota darban kamuu caala yeroo itti dhiibamee fi qabeenyaan isaa itti saamamaa jiruu dha. Sirni bicuu Wayyaanee ilmaan Oromoo qe’ee fi qabeenyaa isaa irraa buqqisuun, ajjeesuun, mana barumsaa hari’uun, tuffachuu fi itti roorrisuun bifa suukanneessan jabaatee itti fufee jira. TPLf Oromootti kan roorrisuuf ijaaramuu dhabuu keenyaa irraa dhufe. Maqaadhumaaf illee, sirna fakkeessaa Federaalaa keessaa gahee Oromoo bifa ta’ee hin beeknee haqee jira. Tuffiin kana caalu hin jiru. Kanaaf ilamaan Oromoo diina keessa jirtan yeroo kamuu Wayyaaneen akka isin hin amanne waanta hubattan fakkaata. Hubachuun duwwaan garuu gatii hin qabu. Kanaaf tuffii fi roorroo Wayyaanee jalaa of bilisoomsuuf dhaaba kallacha qabsoo Oromoo ta’e, ABO cinaa hiriiruu qabdu. Akkuma amma argaa jirtan Wayyaaneen namummaa keessan otoo hin taane, beekumsaa fi humna keessan eega dhimma itti bahee booda, raasaa irratti isan gataa jira. Mirga oromoof yoo qabsa’uu hanqattan, wayyaanee biraa tuffii fi roorroo dabalachuun ala oromoo birattis kafajaa fi ulfina dhabdu. Kanaaf waamicha Oromoo fi ABOf deebii quubsaa kennuu qabdu.
8 Deeggartoonni, Miseensonnii fi qondaalonni ABO akkuma dhaaba keenya danbalii jijjiramaa fi daandii injifannoorra buuftan, injifannoolee afan goonfachuuf xichoominaa fi gamnummaan qabsoo keenya fiiniinsuun murteessaa dha. Murnoota abdii kutatanii fi danbaliin jijjiramaa ABO, ogongolee mooraa qabsoo keessaa baase, ammas olola diiggaa fi dhara oomishuu irraa of qusachaa hin jiran. Kanaaf yeroo hunda mornootiin danbaliin jijjiramaa qabsoo keessaa isaan baase, summii facaasuu irraa of hin qusanne. Atakaaroo fi mooraa isaaniitti akka gadi deebinee olola rakashaa oofnu barbaadu. Nuti hojii dhaabaa fi imaanaa sabaa qabna. Olola rakashaa fi summii isaan dharaan facaasaa jiran, gatii dhoowwannee hojii keenya haa hojjannu. Akkuma kana duraa yeroo isaan daangaa darbanii qabsoo quucarsuuf aggaammatan saaxila baasaa deemuun dirqama qabsoo ti.
Diinni keenya guddaan Wayyaanee dha. Wayyaaneen humnoota booddessitootaa fi murnoota danbaliin jijjiramaa gatee bira darbe, dhimma itti bahuudhaan qabsoo keenyatti duulaa jira. Kanaaf gochaa diinaa kana beeknee roga hundaan dhaabaa fi qabsoo saba keenyaa tifkachuuf murannoon haa hojjannu. Dhuma irratti imaanaa jaallan keenya wareegamaniif galmaan gahuuf muldhataa fi kallattii ABO irratti xichinee waadaa keenya haa aromsinu.
Kabajaan Bara Baraa Wareegamtoota QBOf Haa Ta’u!
Injifannoon Uummata Oromoof


text:
Qabsoon ummanni keenya roorroo diina jalaa bilisa ta’ee ulfinnaafi kabajaan jiraatuufi geeggeffamaa ture milkiin isaa bakka gayuu dhabullee injiffannooleen goonffatame kan akka salphatti shalagamuu miti. Keessattu qoodnni ABOn, kan ummata oromootiin jaalatmu kan lubbuun ilmaan oromoo qaqqaalii itti kafalameefi kafalaa jiran seena qabsoo oromoo keessatti bakka oli’ana qaba.
Waggaalee diigdamman dabran kana keessa garuu ifaajeefi wareegaminni miseensonni ABO kafalaniin milkiileen argamani ergamittoota diinaatiin dhuunffatamee oromoo gama abbaa biyyummaatti jijjiruun faallaye diinaafi ulee ta’udhaan miidhaa oromoo irratti aggammatame osoo gatii keessa hingalichin yookan sodaachuun yookaan huminna itti dhabuudhaan alagaamma wajjiin oromoo saamuufii hiyyomisuudhaan kan duraanii caalaa tofitaan abbaa biyyummaa dhabisiisaa hiyyummaa jaarraa haaraya jalaatti seenisisaa akka jiran hubachuun beekkumissafi qarooma guddaa hingaafatu.
Gama birootiin Adunyaan keessa jirru mirggi ilma namaa fedha biyyota guddataniifi (national intrest) abbooti qabeenyaatiin lagatamee lubbuun nama tokkoo gatii dollara tokkoo hanqatte keessatti haqa keenya argachuufi carraaquun sakaallaa guddaa yeroo horate keessatti ,yeroo dinootiin haarofinni biyya keenya dhuunfatan ummata keenyatti tofitaa haarayaan dureeyyi guguddoo adunyaa( wealth Corpration) wajjiin harka walitti naqatanii qabeenya biyya keenyaatiin tuuta qabeeyyii adunyaa keessatti ufi galmeessuufi carraaqan keessatti oromoon mala xaxaa kana keessaa nubaasu walgaafachuufi carraaquu caalaa falli hafe hinjiru.
Qabsoo hanga ammaa mirga keenya deeffachuufi carraaqaa turre keessatti mooyachuu dadhabuu keenyarraa ufi keessa deebinee walkommachuufi walbaaleffachuun walqooduu fii walirraa baqachuu malee dhibeen guddoon qabsoo keenya qancarsse toofittaa wayyaaneen abbaa qabeenyaa ta’uudhaan mooraa dureeyyii adunyaa keessatti ufi galemeessudhaan biyya keenya gurgurittee ittin qabsoo qabsoo ummata oromoo mataafi miila nudhoorguufi nurratti hojjatte kanaa gadi fageenyaan hubachuu dhabuudhaan diina caalaa walirratti hoachaa dhufuun keenya diina keenyaafi carraa guddaa laachuu caalaa qabsoo keenya qancarsse.
Dhiyyenya kanaa wayyaaneen filmaata barataamaa umrii isii ittiin dheereffachuufi yeroo hunda waggaa shan shaniin itti adunyaa fii ummata keenya gowwomistu namoonni hedduun akka waa jijjiirran tokko dhalachuufi deemu tilmaama yeroo argu hedduun raajawe. Wayyaaneen toofittaa biyya san keessatti filmaataan keessattu oromoon akka sadarkaa oli’aana mootummaatti hindhufiine yeroon iisiin lafa kaayyatte dhufiisumma isii irraa ture. Waayyaaneen gaafinni isiin oromoo angoo irraa fageessuufi shira bareeda lafa kaayatte gaafa sirnna bulchiinssa biyya yookan sirna bulchiinsa parlamaa sanii kan Presidantin ummataan filamu irraa gama muummicha ministeratti jijjiiriteedha. Osoo biyyiti sun akka USA ,France,Brazil fii kkf filmaanni nama biyya bulchuu ummataan filama ta’ee oromoo hedduminna waan qabuufi carraa qaba ture. kanaafi toofittaa bareedaa taphataniin dhaaba ufii keessatti mooti ta’an kan ufii ijaarataniin akka mooyu waan beekaniifi dura ta;an dhaaba ammoo bulchaa biyya akka ta’u sirna filmaata biyyaa akka biyya Canada,British fii KKF tutti gaafa jijjiiritte sagaleen oromoo akka bakka hinqabaanne goote. Eega filmaataan oromoo akka angotti hindhufinne qindeeffatte oromoo hedduminna isaa bu’aa dhoggite booda biyyaa fii qabeenya oromoon ittii dhaadatu ammoo mala biroo itti baafittee maqaa investemnet jedhuun biyya keennya saamitte irra hedduu ufii guurattee kan hafe ammoo mutumoota adunyaatii qooddee abbaa biyyummaa oromoo dhabisiisuun qabsoon oromoo abbaa biyyummaafi geggessu irratti adunyaan waldura nudhabuufi mala isiin kaayatteen arra akka ummanni keenya buqqa’aa jiru hubachuu nama hinrakku.
Wayyaaneen tofitaa Isreal ittiin warra filisxeen dachii isaanii irraa bitachaa kan humnaan irraa dhiiba warra filsixeen biyya malee hanbifitetti dhimma bayuudhaan gama tokkoon ufi duroomisuudhaan bakka fedhanitti oromoo irraa dachii isaa irraa bitaa kan ammoo humnaan irraa buqqisaa gama kaaniin gama waraanaafi tikaatiin ufi utubaa humnna qabeenyaan guddate waraanaafi tikaan tikiffamu ufi godhuufi halkanii guyyaa ogeeyyota adunyaa irraa gorssa fudhataa nurratti hojjachaa oromoo biyya dhabeessa godhaa jira.
Kun bifa kanaan osoo jiruu xaxaa fii shira qabsoo oromoo marsee jiru kanatti nullee walqoqqooduufi walbalalffachuun tofittaa diina ittiin moonu osoo hintaane toofittaa itti walballeesinuufi walmoonu irratti hojjachaa wayyaaneefi yeroo laannee umrii gabrummaa ummata keenyarratti dheeressuu bira dabarree qooda seena qabsoo oromoo keessatti laannes gatii dhooggaa jirra.
Arra yomiyyu caalaa qabsoon keenya marffama dangaa hinqabnne keessa seenittee ufii waajijjiiruufi tattaffachuu caalaa jijjiirama olloonni keenya kan akka ogaden fii Amhara biyya sani keessatti godhuufi tattaaffatan teennee irraa haasayuu dalagaa godhanne. Arra hamileefi abdiin ummanni keenya qabsaawota oromoo irraa qabu baqaa dhufee sadarkaa dhaabota mormitoota oromoo biyya keessa heerumma dhiigaan cuuphame wayyaaneen ittiin ummata keenya dararaa jirttu san akka waa jijjiiruutti kan itti ija deebisa jiran agarra.
ABOn ummata oromoo biratti kan jaallatamuufi kan wareegaminni guddaan itti kafalameefi, ABOn kan ummata oromooti kan isa jechisiise murnaaan maqaa ABO moggaaffachuu,maqaa hayyu duree ufitti moggaasuu,miseensa gumii sabaa qabaachuu sagalee radioo fii website qabaachuu akka hinta’in ummanni keenya ragaa nutti bayee tumsa isaa nurraa qabatee jira. ABO kan ABO isa jechisiisu moora oromoon qe’ee hundaa keessaa burraaqan ta’uu isaa qofa akka ta’e hubataa hinjirru fakkaata.
Kanaafi carraan tokkochi qabnnu qabsaawota faffaca’anii maqaa dhaaba ABO moggaaffatanis ta’ee kan ABO irraa abdii murnnan fa’acanii jiraniifi maqaa birollee moggaafatani hunda moora tookkotti deebifiinnee ABO oromoonni dangaa oromiyaa hundarraa keessatti qabsaawan deebinne jabeessuun malaafi tofitaa diina kan kan midaalu qindeeffachuun qofa xaxaa dinni keenya tofitaa adunyaa qoratee itti dhimma bayuudhan qabsoo keenya mataa fii miila nudhooggee ummata keenya akka nativa warra USA fii Canada kanatti abbaa biyyaa kan mirga abbaa biyyummaa hinqabnne nugodhuufi carraaqan kana jalaa bayuun yoo waliifi araaraminnee tofittaa ittiin walmooyachuufi waggoota 15 dabran kana shaakalaa turre gama tofitaa diinaan itti mooyachuutti jijjiirachuu caalaa carraan tokkolle hinqabnnu.
A.Jundi


text:
Abbaan Duulaa Gadaa Tuulamaa fi Gadaa Oromoo Obbo Dinquu Dayyaasaa Ummata Oromootiif ergaa baga geessanii dabarsan.
Ayyaanni Irreechaa Irreecha milkii akka tahu hawwii isaanii kan dabarsan Abbaan Duulaa Dinquun, Ummanni Oromoo nagaan bahee akka Irreeffatuuf dhaamaniiru.
Finfinneetti Irreecha Malkaa deebisuutti milkoofneerra kan jedhan Abbaa Duulaa Dinquun, Finfinnee gubbaatti Irreecha Tulluu deebisuufis qophii jabaa gochaa jirra jedhan.
Kana milkeessuuf Foolleen Gadaa Oromoo karra hundaan jiru waadaasaa haaromsuun milkaa’ina kanaaf akka hojjetu, ummanni Irreechaaf bahu nagaan irreeffatee galuufis gama nageenya ummatichaa eeguutiin gaheesaa akka bahu dhaamaniiru.


text:
Wantoonni jaalala daangaa darbeetti nama geessan baay’eedha. Namni sababa yoo beeke miidhaa hojiin isaa itti fiddu irraa fagaata. Namni tokko jireenya keessatti milkaa’uuf sababa fi bu’aa wanta hojjatu beeku ykn tilmaamu qaba. Sababa (cause) jechuun hojiin sun akka raawwatamuuf wanta nama kakaasudha. Bu’aa (effect) yoo jennu immoo firii hojii san irraa argamuudha. Firiin sun miidha ykn faayda ta’uu danda’a. Kanniin sirritti yoo hin beekin jireenyi teenya gara hin qabdu. Read more
Akkuma waraanni lubbuu namaa galaafatu danda’u jaalallis yoo daangaa darbee qalbii fi lubbuu namaa galaafachu danda’a. Duraan dursinee hiikni jaalalaa maal akka ta’ee mee ilaallu. Jaalalli afaan ingiffaatin ‘Love’ yommuu jedhamu Afaan Arabiffaatin immoo Al-Hubb fi Al-ishq jedhamu. Afaan Arabiffaa hiika gaarii fi bal’aa jaalalaaf kenna. Beektoota armaan gadii wabii godhachuun hiika jaalala beekuf mee haa carraaqnu. Read more
Yuniversitiin iddoo dhaloonni beekumsa itti kuufate biyyaa fi addunyaa ofii itti ijaarudha. Wantoota adda addaa irraa fagaachun beekumsa fi akkamitti biyya akka jijjiran irratti iddoo itti xiyyeefataniidha. Kanaafu yuniversitiin iddoo jijjiramaa fi isa seenun carraa guddaadha jechuu dandeenya. Garuu yuniversitii seenuun qofti gahaadha? Jijjiramni yuniversitii keessatti adeemsifamuu hoo maaliidha? Of gaafanne beeknaa? Read more


text:
Onkoloolessa 15/2014(TOI) – Sodaa gosa Vaayirasii Koroonaa deeltaa jedhamuuf dorgommiin maraatoonii Beejing yeroo birootti akka dheeratu taasifamuu isaa qopheessaan waldorgommichaa beeksise.
Olompiikii yeroo gannaa kana dura weerara kooviid balleessuu fi sadarkaa soda gara zeerootti gad buusuuf kan barbaaddu Chaayinaan, guyyaa har’aa namoonni vaayirasichaan qabaman haaraa 39 argamuu isaanii beeksifteetti.
Dorgommichi jalqabamuuf guyyoonni 100 yeroo hafuu biyyattiitti sodaa tatamsa’ina kooviid – 19 balleessuuf hojjetamaa akka jiru qopheessitoonni dorgommichaa beeksisaniiru.
Qopheessitoonni dorgommii Beejing maraatoonii kaleessa ibsa kennaniin akka beeksisanitti, dheerachuun dorgommichaa nageenya dorgomtoota, hojjettootaa fi jiraattotaa eegsisuuf yeroo danda’amuutti dorgommicha adeemsisuuf karoorfachuu isaa ifa taasiseera.


text:
Prezidaantiin Yunaayitid Isteets daawwannaa isaanii seena-qabeessa Keeniyaa fi Itiyoophiyaa keessatti geggeessan ennaa xumuratti dhihaatan, har’a galma Gamtaa Afrikaatti keessatti haasawa dhageessisaniin,“Afrikaan tarkaanfii guddaa agarsiistee jirti” jechuudhaan faarsanii, garuu tarkaanfiin kun waarinsa qabaachuu ka danda’u yoo misoomni itti-fufinsa qabaatee fi mirgi Dimookiraasii hundaaf mirkanaawe ta’uu hubachiisan.
Akka Prezidaantii Yunaayited Isteets otuu taayitaa irra jiranii, Gamtaa Afrikaatti haasawa dhageessisan isa duraatti ka seenaa koloneeffatummaa aguugee irra-ba’ee mul’ataa jiru dinagdee fi guddina misooma Afrikaa itti-fufinsa qabu arguuf akka dhuunfaatti akka fedhii guddaa qaban illee dubbatan.
Ardin Afrikaa, faca’insa HIV/AIDSII gad-cabsuu irraa kaasee hanga lammiwwan Afrikaa miliyoona hedduu ta’an iyyuma keessaa ba’uutti bu’aa guguddaa arditiin argatte dinqsiifatanii, qooda Yunaayitid tarkaanfii kana keessaa qabdu illee dubbatanii jiran.
Garuu, tarkaanfiin Afrikaa qalbii namaa hawate kun hundee raafamaa irra jiraachuu isaa hubachiisan – Prezidaantichi Yunaayitid Isteets. Kanaaf sababaan, lammiwwan Afrikaa Miliyoona dhibba hedduutti lakkaawaman iyyuma baay’ee hamaa keessa jiraachuu isaanii fi ijaarsawwan jireenya bu’ura illee kan hin qabne ta’uu dubbatan.
Akka yeroo Keeniyaa daawwatan hubachiisan – Prezidaant Obaamaan karaa dinagdee dandeettii guddaa Afrikaan qabaachuu maltuuuf furtuu guddaan malaa-maltummaa yokaan kachachala qabeenyaa akka dhukkuba kaanserii ta’e dhabamsiisuu ta’uu dubbatan.
Prezidaantichi Yunaayitid Isteets ---“Tarkaanfiin guddina Afrikaa Dimookiraasummaa irratti hundaawa. Dimookiraasummaan kun immoo, maqaadhumaaf filannoo sirnaa geggeessuu jechuu miti” ennaa jedhan, uummata dhaggeeffatu irraa deebii simannaa guddaa argatan.
Hoogganoota Afrikaa – ennaa marsaan bulchiinsa isaanii dhumatu taayitaa irraa bu’uu didan ani hubachuu hin dandeenye ennaa Prezidaant Obaamaan jedhan, marsaan Prezidaantummaa Obaamaa illee xumuramuutti dhihaachuu yaadanii kolfan – dhaggeeffatoonni galma keessa turan.
Kabajamuun mirga dhala-namaa, wal-qixxummaa fi kabajamuun uummatoota maraa Afrikaa keessatti qofa otuu hin taane, guutummaa Addunyaa irratti karaa dhugaa gara guddinaatti geessu – jechuun haasawa fi daawwannaa isaanii seena qabeessan sana har’a xumuran, Preziedaantichi Yunaayitid Isteets.


text:
Hidha laga Abbayyaa ilaalchisee golli naga eegumsaa kan tokkummaan mootummootaa xalayaa Masriin ergiteef tarkaanfii tokko iyyuu utuu hin fudhatin dura dameen miseensota mana mareea bakka bu’oota uummataa gurraachota ta’an kan Ameerikaa, dursee ibsa cimaa akka baasu wal ta’iinsa eenyummaa ofii oolchuuf uummata tokkoome jedhu kan hundessan luba Jeesii Jaaksen gaafataniiru.
Umurii isaanii dargaggummaa qabee Dr. Maartiin Luuter Kiing faa waliin qabsaa’aa mirga namaa fi dhageettii kan qaban Jeesii Jaaksen maqaa dhaaba isaaniiin kan mallatteessanii fi dura taa’aa miseensota mana maree Ameerikaa gurraachota ta’aniif dura taa’aa kan ta’an Kaaren Baasiif dheengadda xalayaa ergan irratti, ibsi wal ta’iinsa kanaa bara 1929 kan ba’e walii galtee koloneeffattummaa irraa kan garagalchame kan “Masriin laga Abbayyaa irratti mirga bishaanii ani qabu” ejjennoo jedhu kan deggeru murti liigii Arabaa kan mormu akka ta’uuf gaafataniiru.


text:
Gareen maqaa ABOn “qaca fii shaneetti adda baate kun asiin duraas dhimma maqaa kana laalchisee ABOn dhugaa ana ana jechuun dhimma kana mana murtii biyya Ameerikaatti wal kasasaa turuun sii seenaa yeroo gabaabduuti.
Dhumarratti gareen kun bakka heddutti fofottoqee alaabuma kanaan achi bahee qilleensarratti wacaa as gahe, garee kana keessa tokko ka umrii isaa guutuu alaabaa tanaaf gatii guddaa kafalee ture dhumti isaa BAANDIRAA habashaatiin maramee awwaalame. Ta haftees PP waliin aruuza seente jirti.
Amma yeroo tokkichi Oromoon abdii irraa qabdu diyaaspoora keessa ka’ee biyyiti jala girgiru kaate gareen yeroo dheeraaf hirribarra ture alaabaan tun tiyyaa tana qabattanii babbareeddanii isa hinsimatinaa jechuu egalan. Daldalli yeroo dheeraa itti daldalaa turan ka gaheef hin fakkaatu……jajjabduu dhufaa jirti…hawaasni Oromoo alaabaa kana kaayyachuuf mirga hin qabdan jechaa jira jaarsi. Kayyachuu yoo barbaaddan waa kafaluu qabdu jechuu barbaadeetii dhiiroo?
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…
Sagantaan yaadannoo Artist Usmaayyoo Muussaa magaalaa Finfinnee Hoteela ILILI INTERNATIONAL tti torbaan dhufu ni qophaawa.…
Taammanaa Bitimaa irraa Jaalatamoo fi kabajamoo yaa dubbiftoota barreeffama kanaa, mee kunoo hardha irraa kaaseen:…
Dhumaatiin ummataa Oromiyaa keessatti geggeeffamaa jiru irratti maaf hin dubbanne komiin jedhu hedduutu dhufa. Gama…


text:
Finfinnee,Amajjii 27,2013(TOI)-Piriimiyeer Liigii Ingilaandiin Maanchistar Siitiin yoo injifatu Shaampiyooniin dorgomichaa Liivarpuul mo’ameera.
Dirree isaatiin ala Barnilee waliin kan taphate Maanchistar Siitiin goolii 2-0’n injifachuun taphni tokko osoo isa hafuu liigicha garaagarummaa qabxii 3’n dursuu eegaleera.
Gabriel Hesas daqiiqaa 3ffaa Rahim Sterling daqiiqaa 38ffaaratti goolii injifannoo Maanchistar Siitii galchuun, kilabichi taphoota 13 walitti aansuun injifannoon itti fufeera.
Bara 2002’tti Arsenaal erga seenaa kana hojjateen booda Siitiin kilaba jalqabaa taphoota 13’n walitti aansee injifate ta’eera.Shaampiyooniin dorgomichaa Liivarpuul Anfildi Rooditti Biraayitan and Hove Albiyooniin mo’ameera.
Lammiin Kolombiyaa Steven Alzate daqiiqaa 56ffaaratti goolii injfannoo Biraayiten galcheera. Kilabiin isaanii taphicha injifachuuf xiinsamuunis ta’e qaamaan qophii miti jechuun Kiloop garee isaanii qeeqaniiru.
Lestar Siitinis dirree isaatiin ala goolii 2-0 Fulham mo’ateera. Kelechi Iheanacho fi James Justin goolii injifannoo isaanii galchaniiru.Westham UTD dirree isaatiin ala goolii 3-1 Aston Viilaa mo’ateera.
Jese Lingard tapha isaa jalqabaatiin goolii 2 galcheera. Evartanis 2-1 Liidsi UTD mo’ateera. Siitiin qabxii 47’n dursaa jira. Maanchester Yuunaayitid 44’n itti aana.
Torbee 22ffaan Liiigichaa har’as itti fufuun tapha tokkoo yoo keessummessu darbii Londaniin-Tootinhaam Hotspars-Cheelsii simata.
Madda:-BBC Sport


text:
Boruu Barraaqaa irraa
OPDOn gaafa bixxilamtee qabee seenaan isiin himataa baate ‘Kaaba Shawaa aanaa Darraa keessatti jaaramne’ kan jedhu ture. Haa tahu malee qondaalonni hangafni dhaaba bixxillee kanaa kan sirnicha gananii alatti bahan akka OPDOn Darraatti osoo hin taane Tigraay, holqa Adeet jedhamu keessatti bixxilamte saaxilaa turan. TPLF fi OPDOn garuu dhugaa kana osoma garaan isaannii beekuu waggaa 24 guutuu osoma haalanii yoona gahan. Duuba har’a maaltu dhalannaan Darraan haalamtee Adeet faarfamuutti kaate?
Wayyaanee TPLF sodaa tokko tokko horachuun irraa mul’ataa jira. OPDOn adeemsa keessa nurkaa baatii sodaa jedhu irraa kan ka’e mataa keessa dhawanii qondaalota isii hamilee keessatti buruksanii lafa kaa’uuf murteeffatanii socho’aa jirani. Jechi Abbaay Tsahaayyee dhihoo kanaa fi ‘daaw’iin’ holqa Adeet gidduu kanaa kun akka jabaatti walitti hirkatu. Qondaaltichi guddaan TPLF torbaan tokko dura OPDOtti dhaadatee ture. ‘Likkiitti isin galchina’ kan jedhu ture dhaadannoon isaa. Dhaadannoon kun arraba Abbaay Tsahaayyee irraa haa dhagahamu malee, ilaalcha namticha sanii qofa akka hin tahin ifaa dha. Waanuma akka jaarmaya TPLFitti hubatamaa jirutu arraba Abbaay Tsahaayyee keessaan gadi bahee dhagahame. Yaadni jecha kanaa guddaan ‘sadarkaa keessan wallaaltanii jirtaniitii, kaayyoo isin bixxillee fi akkamitti akka isin bixxille dagattaniittuutii, isa san isin yaadachiifna’ ergaa jedhu akka qabu hubachuuf qorannoo guddaa hin gaafatu.
Akka keessa beektonni gurra nu buusanitti, dubbiin maqaa Adeet tana dhukkee irraa hurgufanii haarayomsanii leellisuu tan eegalamte ayyaana bixxilama Waggaa 24ffaa bardheengaddaa kan Adaamaatti kabajame irratti ture. Ayyaana kana irratti Abbaay Tshaayyee fi Addisuu Laggasee ‘waraqaa qorannoo’ takka dhiheessani. ‘Waraqaa qorannoo’ tana keessatti akka OPDOn Tigraay keessaa bakka Adeet jedhamutti hundeeffamte suuraa miseensotni OPDO gaafas holqa san keessatti ka’an gad baasanii hirmaattota ayyaanichaa rifaasisani. Qondaaltonni OPDO fayyaaleyyiin kan Darraa malee Adeet waan jedhamu dhagahanii hin beeyne ni rifatani. Warra hangafaa kan Adeetiin quba qabus yoo tahe waggaa 24 guutuu Darraa himachaa bahamee har’a Adeetiin as baasuun dubbii haaraa itt itahe. Kana irratti walii galuun waan dadhabameef Kumaa Dammaqsaa waamamee dhufe. Innis labsuma Addisuu Laggasaa fi Abbaay Tsahaayyee ragaa bahe. Miseensota gaafas akka OPDOtti moggaafaman keessaa tokko kan tahe Abbaa Duulaa Gammadaa labsa haaraya kana diduu yaalu illee, dhiibbaa warra kaaniitiin moohamee callisiifame jedha, odeessi bakka sanii bahe.
Abbaay Tsahaayyee faa OPDO ‘likkiitti galchuu’ karoorfachuun isaanii ganna dabre irraa qabee akka tahe dhugaa kana irraa hubachuutu danda’ama. Waggaa 24 guutuu Darraa Darraa jechaa bahanii har’a Adeet Adeet jechuu wanni fide beekamaa dha. ‘OPDOn ilmaan Oromootiin dachii Oromiyaa keessatti dantaa ummata Oromoof jaarame’ jechuun dibbeen ganna 24 guutuu tumaa bahan akka fudhatama dhabe waan hubatan fakkaata. Inumaayyuu OPDO akkasitti ibsuun kun qondaalota jalaa ol bahaa jiran laphee dhiibsisee nurratti dorrobsa sodaa jedhu horachuu irraa dhugaa jiru baxalqsanii labsuu barbaadani. ‘Tigraay keessatti isin bixxille’ jechuunii fi ‘Oromiyaa keessan keessatti jaaramtan’ jechuun garaagarummaa hamilee guddaa qabaata. Waggoota 24n dabran OPDOn ‘Oromiyaa keessatti akka jaaramte’ himachaa baatee har’a Adeet geeffamuun hamilee qondaalota dhaaba tanaa irra deemuu dha. Nutu suphee holqa Adeet irraa bukeessee isin bixxile, akkuma isin bixxille gaafasiitti yoo barbaanne har’a darbannee isin unkuteessuu dandeenya ergaa jedhutu TPLF irraa OPDOf dabraa jira.
Kan nama ajaa’ibu namoonni akka Muktaar Kadirii fi Almaaz Maammoo faa kan gaafa Dargiin cabee Wayyaaneen masaraa Shaggar seentu Tigraayin kaartaa irrattuu qixaan hubatanii hin beekne, har’a ‘bakka hundeeffama keenyaa’ jedhanii akka waan Adeet keessatti jabduu hojjetan tokkotti qaanyii tokkoon malee miidiyaa dura dhaabbatanii Afaan Oromootiin yoo dubbatan dhagahuu dha. Surriin jaroota akkasii kan dhala namaa irraa osoo hin taane surrii harree irraa waan uumame fakkaata. Salphinni Oromoon maqaa OPDOtiin salphifamu akkasii kun isaan hin dhukkubsu. Hidda malee xannachi hin dhiiguun sun isuma kana.
Dhaadannaa TPLF Hawaasaa irratti dhageenyee torbaan tokko booda qondaalonni OPDO saggoo qabamanii Tigraay geeffamuudhaan holqa keessatti hanqaaqaman akka daaw’atan gochuu wanni wal fakkeessus ifaa dha. OPDO keessaa qondaaltonni tokko tokko ajaja gooftolii isaanii akka gaafa Mallas Zeenaawii lubbuun ture sanitti fudhachuu irraa sigigiaachuu fi qondaalota TPLF waliin gateettii wal dhiibuu yaaluu hordofee yaaddoon biraa dhalateera. OPDO tana yoo ‘likkii’ isii itti garsiifne malee booda Oromoo waliin wal taatee Oromiyaa keessatti fudhatama nu dhabsiifti sodaa jedhutu qondaalota Tigraay mataa bowwuu itti kaasuu eegale.
Kanaafuu yeroo dhihoo irraa qabee irra dibaan dhiifamaa deemaa jira. ‘Jaalatamus jibbamus’ jechoonni jedhan qondaalota TPLFiin dadarbatamuun walitti aansee dhagahamaa jira. Tooftaan jecha diddibanii fayyadamuun OPDOtti hurrii maranii ergachuudhaa Mallasaa waliin waan owwaalame fakkaata. Imaammanni qondaalota TPLFiin amma hordofamaa jiru imaammata jechoota akka ‘jaalatamus jibbamus’ fi ‘ diddu likkiitti si galchinaa’ faan badhaadhan tahuu argaa jirra. Waan hundumaa harkaa qabna waan taheef OPDOs tahee Oromoo akka feenetti irra ejjennee bituu fi ergachuu dandeenya ergaa jedhutu ifatti dabraa jira.
Ilmaan Oromoo OPDO keessatti hiriiranii TPLF waliin biyya bulchaa jirra jedhanii of gowwoomsan amma ija banachuu hin danda’an taanaan bara baraan jaamanii hafuu isaanii beekuu qabu. Tuffiin TPLF OPDOf qabu yeroo kamuu caalaa amma ifa bahuun ergaa jabaa tokko isaanii dabarsuu qaba. ‘Likkiitti isin galchina’ jechuu caalaa tuffiin hin jiru. Tigraay keessatti suphee holqa Adeet irraa bukeessinee isin bixxille waan taheef arraba qabna jettanii nu jala hin dubbatinaa jedhamee itti himamaa jira. Kana dhagahuu fi qalbifachuun, sanatti aansuunis tarkaanfii maluuf of qopheessuun harka isaanii jirti. Qabsoo Oromoo biyya keessaa fi alaan deemaa jiru irratti gufuu tahuu toobatanii karaa mijjaaweef maraan lammii isaanii waliin harka wal qabatanii diina akkasitti isaan tuffatu of irraa saalphisuuf yeroon waamicha dhiheessaafii jirti. TPLF Tigraay irraa dhufee Oromiyaa keessatti Oromoo ‘likkiitti galcha’ osoo hin taane, Oromootu harree wadala takaallaa kutatee Tigraay irraa dhufee Oromiyaa irratti halaaku of irraa ‘likkiitti galchuu’ qaba!


text:
Godina Harargee Bahaa Aanaa Fadiisitti deeggarsa Raayyaa Ittisa Biyyaa jechuun dabballoonni aanichaa fedhii isaanii malee miindaa irraa muraa jiraachuu Barsiisoti Aanicharraa OMN quunnaman himan.
“Nuti Barsiisonni Aanaa Fadiis jiruu Gammoojjii haala ulfaataa keessa teenyee, Bishaan Jarkaana tokko Qarshii 40 hanga 50tti binnee fayyadamaa, hawaasa keenya qaruuf yeroo dhamaanutti, qaamni mootummaa waggaa waggaan deeggarsa waraanaa jedhee nu dararaa jira, haalli jiru humnaa ol nutti taheera” jedhu barsiisonni Aanichaa haala jiru nuuf ibsan.
Guyyaa kaleessaa Waajjirri Barnootaa Dura Bu’oota Manneen Barnootaa Walitti qabuun Raayyaa Ittisa Biyyaatiif Mindaa Barsiisotaa 100% mallatteessaa jechuun dirqisiisaa ooluu ibsan.
Waggaa darbes haaluma walfakkaatuun mindaan ji’aa 100% Raayyaa Ittisa Biyyaatiif jedhamuun dirqamaan irraa cituu yaadachiisan.
“Barsiisaan miindaa gadaanaa ji’a eegee argaturraan kan hafe, Durgoos ta’e madda galii biraa hin qabu” kan jedhan Barsiisonni aanichaa OMN quunnaman, Rakkoon qaala’iinsa jireenyaa humnaa ol nutti tahee miindaan ji’aan nu harka gahu maatii nuuf jiraachisuullee yeroo dadhabetti, gocha humnaan miindaa keenya nurraa ciruu irra deddeebiin raawwatamu kana qaama itti iyyannu dhabneerra jedhan.
Aanichatti dargaggoo adamsanii dirqiin gara waraanaatti erguunis itti fufee jiraachuu odeeffanneerra.
Tibbanuma dargaggoonni marsaa duraan adamfaman hedduun gara mooraa waraanaatti fe’amaniiru kan jedhan maddeen odeeffannoo OMN, yeroo ammaammoo marsaa lammaffaaf Araddaa hundatti humna nageenyaa bobbaasuun dargaggoota adamsaa jiru jedhan.
Komii Barsiisotaa fi jiraattota Aanichaarraa dhageenye kana irratti deebii qaama mootummaa sadarkaan jiruu dhagahuuf Itti Gaafatamaa Waajjira Barnootaa Aanichaa Obbo Muzemmiil fi bulchaa Aanichaa bilbilaan quunnamuuf yaallus argachuu hin dandeenye.


text:
LibreOffice 7.4 Help
Adds the chapter number to the caption label. To use this feature, you must first assign an outline level to a paragraph style, and then apply the style to the chapter headings in your document.
yammuu moggaasoota qabiitti lakkoofsa boqonnaa dabaltu, lakkaawwiin qabii yeroo matadureen boqonnaa mudatu haaromma. Fakkeenyaaf, yoo fakkiin innii dhummaa boqonnaa 1 keessaa "Fakkii 1.12" ta'ee, fakkiin innii jalqabbaa, boqonnaa itti aanuu keessaa "Fakkii 2.1" ta'a.
Asxaa ibsaduree dabalachuuf jecha, lakkoofsa sadarkaalee toorii gubee tartiiba boqonnaa irraa kaasuun assi gadi filadhu.
Arfii lakkoofsa boqonnaaf lakkoofsa qabii giduutti saaguu barbaaddu galchi.
Halattaa arfii iftessa.
Handaaraa fi gaaddidduu waantaa goodayyaa irratti raawwata.


text:
Uummanni Amboo Waraanni Wayyaanee Dhiha Oromiyaa Wallaggatti Akka Hin Dabarreef Bakkoota 16 ol ta’anitti mukkeen guruguddaa jigsuun gootummaan dura dhaabbatan suuraa gamtaa poolisii Ebla 30/2014 uuummaanni Oromoo fi Dargaggeessii Oromoo Baraattootni Oromoo fi Barattootni Oromoo sadarkaa 1ffaa, 2ffaa, Qopha’inaa fi University Amboo yeroo amma kanatti hiriiraa guddaa guyyaa shaniif itti fufiinsaan gaggeessa jiru. Kessaattuu isa guyyaa har’aa wanti adda isa godhuu, Ummaanni Oromoo Magaalaa Amboo Jaarsaa, Jaartii, Manguddoon, Da’imnii waggaa 8tii olii, Shamarraan Dargaggeessii, Daldaltootni, fi Barattootni utuu hin hafiin keessatti qoodaa guddaa Fudhachuun FDG gaggeeffamaa jira. daandiin konkolaataa Finfinnee Amboo keessa dabarsee Dhiha Oromiyaa geessuu Cufameera,Gudarii fi Amboo Gidduu Bakka 16ttii Daandiin mukaa fi dhagaa Goommaa Konkolaataa karaa irratti Guuruun gubuun, Warannii Wayyaanee akka Wallaggatti gadi hin darbinee Amboo ittisee qabee Bilisummaa isaaf falmachaa jir.Magaalaa Amboo keessatti daandiin keessaa keessaa fi daandiin guddaan dhagaa fi mukoota karaa irratti guuruun uummaanni daandii cufee;-
Gaaffii keenyaaf deebii nuuf kennaa Ijioolleen keenya hidhamaan nuuf haa hiikaman,
Nu hin ajjeesinaa waggaa 24 nuu ajjeessa turtan nurraa galaa isin ga’a .
Qotee bulaa lafa isaa irraa hin buqqisiinaa, Finfinneen bulchiinsa Mootummaa Nannoo Oromiyaa jalatti deebitee Ofii keenyaan bulchachuu qabna, Mirga Dimookiraasii Namummaa nurraa hin sarbiinaa,
Warannii kun itti gaafatama seenaa keessa jirtuu nu hin ajjeesinaa mirga keenyaaf falmanna, -Gaaffiin mirga abbaa biyyummaa deebii argachuu qaba, Bilisummaa barbaadna, garbummaan nu ga’a,
Isiin nu hin bulchitan, waggaa 24 nutti taphattan, Ilmaan Oromoo hidhaman haa hiikaman Jechuun Hiriira Nagaa Guddaa ganama sa’aa 2;00 irraa egaluun kan jalqabame hanga amma sa’aatii 8;00tti itti fufee jira, Mootummaan Wayyaanee Sochii uummataa kanatti aaruun rasasasa uummata irratti roobsa jira, rasaasa Waranaana Wayyaaneetiin namoonni hedduun madaa’aniru.


text:
A , isaanis dhaabbilee siyaasaa maqaa tokkummaa dachee fi Itoophiyaa dullattitti amanan fi kan Mirga saba isaaniif qabsaayan dhaabbilee sabaa fi sablamoota jedhanii kaa’uun ni danda’ama. Isaan kana addaan baasanii ilaaluun enyummaa, ideology fi siyaasaa isaan hordofan irra dhaabbachuun diinummaa fi firummaa isaanii sirnaan kaa’uun dirqama ta’a. Iaaan kana addaan baasuun hojii qabsoo fiixa baasuu keessatti ga’ee ol’aanaa qabaata, Firaa fi diina addaan baasuun yeroo qabsoon godhamu kan waliin hiriiraanii fi kan irraa of qusatan jiraachuu irratti garagara. Karaa biraatiin diina Tarsiimoo fi FiraTarsiimoo yoo addaan baasan malee wal makatee bakka yaadamee ga’uu irratti gufuu waan uumuuf isaan kana akka kanaan gadiitti addaan baasamee kaa’uun yaalameera.
Dhaabbilee siyaasaa oftuultota/ Ideology/ Tokkummaa duloomee fi Itoophiyaa dullattii oofan, akkasumas olaantummaa saba tokkoo kan abjoomaniidha.
-Humni kun hunda caalaa kan diina godhatee karoorfate itti deemaa jiru inni angafni Oromoo fi Oromiyaadha.Humni kun sadarkaa kamittuu Oromoon akka taayitaatti ba’uuf biyyattii keessatti akka baay’ina isaatti akka qooda qabaatu hinfedhu, Afaan Oromoo akka baduu fedha, aadaa Oromoo fi seenaan, safuun, keenya akka badu barbaada. Hundaa caalaa ammoo lafa Oromoo maqaa lafti qote bulaaf ta’uu qaba jedhuun lafa Oromiyaa Qabeenya qabuun bitee too’achuun falmaa jira. Siidaa Harma muraa fi Harka muraa mormuu caalatti akkamitti kan booji’ameef siidaan tolfama kan hojjatamuufii qabu isa Oromoo fixeef ta’uu qaba jedhee ifatti falmaa jira. Legacy Minelik fi akkasumas siidaa isaatiif muldhii isaa hidhatee falamu cinaatti, kan nafaxanyooni hin hoogganne biyyi jiraachuu jechuun salphina akka ta’etti huumna of ilaaluudha
Oromiyaa fi naannoleen kanneen biroo ijaaramuun of bulchuu qabu kan jedhu sirna Federala ni morma./ as irratti/ sirni wayyaanee sirna federaalaa siriidha jechu miti. Ummatoota laman Oromoof Amaaraa wal dura dhaabee walficisiisuuf karaa hundaan labsii godhaa jira. Falmii barattoota Oromoo ammaa dura dhaabachuun Oromoon Amaara lafarraa fixaa jira jedhee oolola oofuu irratti jira. Dhimma Finfinnee irrattis ta’ee naanno Oromiyaa kan Oromooti yaada jedhu goonkumaa hinfudhatu.
Humni kun qabeenya Oromoo irraa bara dheeraaf saamee tuulatee guddaa of harkaa qaba, Birookirasii motummaa keessatti yeroo dheeraaf amaarota hojjatan hammate jira, dipilooomaatota hedduu kan hojii diploomaasii hojjataa turan biyyoota ambaa keessaa qabu boobbaasuun addunya maratti hojjachaa jira. Meeshaa Propagaandaa guddaa of harkaa qaba.
Oromiyaa fi naannoo kibbaa keessatti Amaarota karaa dhooksaan galchuudhaan qubachiisaa ture ammas itti jira, kana malee Meeshaa waraanaa hedduu naannoo Oromiyatti Amaarota qubatanii jiran hidhachisee jira.Lola tarsiimoof huumna qophaayaa jiruudha jechuun nidanda’ama. Humna kana gidduutti garuu wal ta’uumsi baay’een hinjiru, humna Haaraa fi dulloomaa waliin jedhuun wal baqatu, wal shakku. Taayitaa qabachuu irrattis bakka tokko hinjiran, kana malee nafxanyoota kana keessa humni moderate ta’ee kan deemsa karaa duloomaa kana hinfudhane ni jiru. Isaan keessa kan diina jala kukurus nijira.
Humni kun isaan armaan gaditi. 1. All Ethiopian Orginazition/ Alla Amhara Orginaztion 2. Unity for Justice and Democracy 3. EDPP/ Ethiopian Democartic People’s Party/ 4. Bule party/ partii semayawwii/yemuu ta’aan -cimina humna kanaa -Qabeenya fi diinagdee guddaa of harkaa qabu -Hojii diploomaasii irratti jabaadha -Propaganda afanfajii oofuu danda’a -Birookirasii baayyee qaba -Oromiyaa fi naannoo biyyatti hedduu keessa nafaxanyoota duubbee hedduu qaba – Humna ilaalcha isaa baachuu danda’an yartuu hin qabaata. *Hir’ina humna kanaa – Humni kun mirga sabaa fi sablamoota mormuu isaatiin ummatoota kana biraa deegaarsa hinqabu -Dhaabbilee sabaa fi sablamoota jibbee qophaa isaa dhaabatee jira. -Deeggarsaa biyyoota lixaa cimaa hinqabu -Ummata Amaaraa hunda biraas Deeggarsa cimaa hinqabu -Gareen kun walii isaa giddutuu tokkummaa hinqabu. -Heeraa mootummaa ni morma, tokkummaa dulloomtuu abjota
Eegaa akka waliigalaatti humni kun akka amma deemaa jiru kanatti guufuu fi diina qabsoo keenya waan ta’eef gama hundaan kophatti isa dhaabuuf hojjachun barbaachisaadha. Kana malees mormii nuti diina irratti oofnu dura dhaabachuun isaa mirkana. Yoo humna taanee tokkoomne fi humnoota sabaafi sabalamoota biroo hammachuu dandeenye humna kana irraa aanuu nidandeenya. Ummatoota biraa biratti akka bulguu ta’ee ilaalamuuf hojii propaganda irratti oofuun gaariidha, Ummata amaaraa irraas addaa baasuun moggeessuuf irratti hojjachuu qabna. Kana malee humna kana keessa warra Modrate ta’aan irraatti hojjachuun barbaachisaadha. Yeroo kana goonu garuu diina keenya isa angafa ta’ee irratti waan hojjachuu qabnu osoo hindagatin ta’uu qaba. Humni keenya fi hojiin keenya ; karoorri keenya yeroo yaadamu akkamitti diina keenya irra akka aanuu qabnuufi humna kana ammoo akkamiti akka laamshessuu dandeenyu ta’uu qaba Karoorri yaadamus akkaataa lamaanuu irra aanuu dandeenyutti qophaa’uu qaba. Humni kun ammatti yoo angoo harkaa qabaatuu baatellee isaaf garuu diinni inni duraa akka nu ta’ee beekne irratti qophii gochuun fardii dha.
B/Haala Dhabbillee sabaa fi sablamoota biroo gama ilaaluun Isaan kun yoo nuti humna taanee olbaane humna Oromoo guddaa akka ta’an shakkiin hinjiru, sababni isaas huumna nafxanyoota irratti jibbaa bu’uuraa waan qabaaniif yoo yeroof ta’ee malee miiltoo isaanii ta’uun amma dhumaatti deemu hinfedhu. sababa nuti boodatti hafneef yeroof nafaxanyoota waliin tirachu malee firummaa gararraa hin qaban. Mootummaa Wayyanee keessattis bakka hinqaban. Kana malee Olola diinaa irraa ka’anii Humna Oromoos baayyee nishakku, Oromoon nu liqimsaa sodaa jedhu qabu.Kana duras gama Keenyaan waan irratti hojjanee shakkii isaanii of irraa salphifne kan hinjirre yoo ta’u ammaan booda garuu kana kan haquu qabnu nu mataa keenya.Kana malee ummatni Oromoo hunda caalaa ummatoota isaani waliin gama aadaa, hawwaasumma , amantaa, fuudhaa fi heerumaa, daldalaan, daangaa hariiroo gaarii qaba, Kun hojji keenya fuula duraaf haala mijuu kan uumu waan ta’eef ciminaan irratti hojjachu qabna.
*Cimina fi hir’ina humna kanaa – Cimina – Ummata hiree Oromoo waliin wal fakkaatu keessaa ba’uu isaanii – Humnoota nafxanyoota waliin firummaa fi miiltoo waaraa ta’u qabaachuu kan hindandeenye ta’uu – Mootummaa amma jiru irraas jibba kan qaban ta’uu – Ummata keessaa bayan irraa yoo xiqoo ta’ellee deegaarsa qabaachuu – Sabboonummaa mataa isaanii qabu aadaa fi seenaa isaanii guddisuu fedhu, kan kana isaan dhabsisuu hinfedhan. * Hir’iina – Humni isaanii xixiqaa fi faffaca’aadha – Caasaa cimaa hinqaban – Hoogganna cimaa hinqaban – faaydaan xaxamuu danda’u – Dhaabbilee Oromoo irratti shakkii qabu, – Oromoon isin liqqimsa kan jedhu olola diinaa ni qabu
C.Haala Ummatoota Itoophiyaa Akka waliigalatti haalli ummatoota Itoophiyaa baayyee walxaxaadha. Sababni isaas ummata ilaalcha siyaasaa tokko jala jiru miti.kana cinaattis ummatoota bara dheeraaf ukkaamsaa jala jirantu heddummaata. Kana irra darbee Ummatooni Itoophiyaa rakkoo siyaaasaa , dinagdee,akkasumas dhiittaa mirga namaa,kan dimokraasii fi sababa loogii Wayyaaneen godhaa jirtu irraa mootumma kana irraatti jiba guddaa qabu.. Karaa biraatin ammoo dhaabbillee Oromoo irratti amantaa hinqaban nishakku nisodaatu. Kana cinaatti diinis afaanfajjii itti uumee jira. Oromoon fottoquuf hojjatu, yoo tayitaa qabatan isin balleessuu jedhee nasiseera. Dhaabbillee Oromoo akka goolesituutti dhiyeessee sodaachisuu yaalee jira.ammas itti jira. Gama biroon keessatu ummata Amaaraa keessatti humnootiin of tuultoota olola ofaniin Amaarri naannoo Oromoo jiru Oromiyaa keessa taa’ee har’as akkuma kaleessatti akka yaadutu hubatama.Ummatooni biroonis Oromoon yoo fottoqe eessa galla kan jechuun yaaddoo qabu, nu liqimsas kan jedhanii kan sodaatan baay’eedha. Waluma gala oolola diinni oofuun ummatootni Itoophiyaa Dhaabbilee Oromoo fi ummata Oromoo baay’ee sodaatu, gama keenyaanis kanaan dura rakkoo kana cabsuuf hojiin hojjatamee waan hin jirreef yeroo diinni Oromoo irratti roorrisuu caldhisanii ilaauun kan barameedha jechuun nidanda’ama. Eegaa kana booda kana cabsuuf irratti hojjachuun fardii ta’ee as bayee jira, sababani isaas diinni Oromoo irratti duula godhu ummatootni biroon akka qoodatani fi Oromoof dirmatan gochuun barbachisaa waan ta’uuf.
*cimin ummatoota • Diina kan ta’ee wayyannee ni jibbu. • Yoo hooggana argate diina dura dhaabachuu irraa hin deebi’u. • Ummatni akka ummataatti jibba wal irraa hinqabu. *Hir’ina – Wal qoodaa dha – Dammaqina wal fakkaatu hinqabu – Olola diinaaf saaxilamaa dha.diinas ni sodaata – Bara rabbiin nurraa kaasuu egna kan jedhu abdii kutannoos qaba. – Misooma diinni afarsuun Afanfaajjii keessa jira. Keessattuu hidhaa laga abbayya
D.Haala biyyoota Ollaa Haala Biyyoota kana ilaalun nuuf baay’ee barbachisaadha.Innis qabsoo goonu kana yeroo gabaabaa keessatti fiixa baasuuf karaa diiplomaasitiin dhimma itti ba’uu cinaatti hariiroo Oromoon fuula duratti biyyoota ollaa kana waliin qabatu akeekuuf waan gargaruuf faaydaa olaanaa qabaata. Kana malees Oromoon biyyoota ollaa kana keessatti baay’inaan bakka itti jiraatuuf akkasumas baqattummaan baay’inaan kan keessa jiraatuudha, kanaafuu haala biyyoota ollaa kana sirnaan kaa’uun faaydaa inni nuuf qabu keessa ilaallachuun dirqama. Eegaa kunoo armaan gadiitti dhiyyesuun yaalamera.
1.Keeniyaa Biyyi kun biyya gaafa Afrikaa keessatti daran guddachaa jirtu keessaa isii takka. Biyya fedhaa fi faaydaa isii eegsisuuf yeroo ammaa humna waraanaa gara somaaliyaatti dulchistee Alshebabiin waraanuu irratti argamtudha. Sodaa shororkeessitootaan marfamtees jirti miidhaanis daddabalamee irra ga’aa jira. Itoophiyaa waliinis gama diinagdeen, gama nageenyaa fi daldalaan hariiroo gaarii qabdi. Humna ibsaa galfachuuf waliin hojjachaa jiru Ummani Oromoo kan baay’inaan keessatti argamu fi lafa bal’aa qabatee jiru keessa jiru ta’uu isaahubanna.Bara 1989 akka namni barreessan Baraukamper jedhamu Keeniyaa irratti qormaata godhetti Ummani Keeniyaa milii’ona 20 akka ta’ee ibsee, yeroo sanatti Oromoon keeniyaa 3.4% akka ta’e kaaye. Kun har’a yeroo ummatni Keeniyaa gara Miliyoona 40tti siqu kanatti Oromoon Keeniyaa keessa jiratu gara 8% amma 10% ta’uu danda’a. Eegaa Oromoon Keeniyaa keessa jiraatu qaama ummata Oromoo bal’aa Oromiyaa fi gaafa Afrikaa akka ta’ee ifaadha. Kanaafuu Keeniyaa waliin hariiroon ummamu qabu hariiroo ilmaan Oromoo lamaanuu walitti hidhu ta’uu irraa darbee Keeniyaa Fira godhachuun baay’ee barbaachiisaa akka ta’e gaaffii hinqabu. Haala dhimmoota faaydaa Itoophiyaa waliin gama diinagdee fi nageenyaan qabdu cinaatti qabsoo bilisummaa Oromoo irraa sababa ummata Oromoo Keeniyaa jiru waliin wal qabsiiftee baay’ee sodaa qabdi. Oromoon yoo humna ta’e ummata kana waliin lafa koo qabata sodaa jedhus irraa kaati. Nutis duraanis ta’ee amma ammatti akka gaaritti karaa diplomaasitiin irratti hin hojjanne waan ta’ee Keeniyaaf sodaa taane akka turree jiru beekuun barbaachisaadha. Ammattti biyyi kun Deeggarsaa qabsoo bilisummaa Oromoof gochuu goonkumaa hin feetu, sababni isaas sodaa guddaa waan nurraa qabduuf . Eegaa kana beekne hojii hariiroo gaarii uumuu fuula duratti hojjachuf qophii gochuun ammuma itti yaadamuu qaba.
2. Jibuutii Biiyyi kun biyya baay’ee xiqoo dha, Garuu biyya bakka galaanni diimaafi fi galaanni Indii walitti dhufuuf ulaa waan tateef baayyeebarbaachistuudha.Gama dhiyyeessii jimaa fi kudraa kan rarraate jirtu Itoophiyaa irraa kan ergamu irratti. Kunis hunduu Oromiyaa irraa madda. Kana malee har’a buufata galaana isiitti kan fayyadamna jiru mootummaa itoophiyaati kana irraas galii guddaa argachaa jirti, kana cinaattis Hydro Electric Power waan hinqabnef Itoophiyaa irraa harkistee galchatee fayyadamaa jirti, Dhimma dinagdee, nageenyaa fi waan hundaa irratti Itoophiyaa waliin hariiroo guddaa qabdi.Humni waraana Amerikaas maqaa Shoroorkkesitoota too’aachuu jedhuun too’atee jirti.akkasuma farasaay ni too’atti wayyaanees ni sodaatti. Kanaafuu Oromoota baqattoota qabdee Wayyaneef kennaa turte itti jirti. Faaydaa fi sodaa kana irraa kaatee qabsoo Oromoo bifa kamiinuu hindeeggartu. Yoo humna taane baane garuu biyyatti kana faaydaa keenyaaf Oolchuu nidandeenya .sababni isaas waan jireenyaa dhala namaf ta’u kan argattu Oromiyaa irraa waan ta’eef fedha keenyaf olfachuu nidandeenya. Kanaafuu hariiroon qabaannu akka fuula duratti Oromoon gaafa kana keessatti humna ta’ee ba’uu danda’utti hubaachiisuun irratti hojjatamuf ilaalu qabna . Ammaa ammattis gama hariirootiin humni qabsoo bilisummaa Oromoo irratti hin hojjane waan ta’ee ammaan booda sirritti hojjachuuf itti karoorfachuun firummaa horachuun barbaachisaa ta’a.
3 Suudaan kaabaafi Kibbaa 3.1. Suudaan kaabaa Biyyi kun Ofii isiitiifuu iyyuu biyya jeequmsa keessa bara baay’eef turte ammas gama tokkoon keessa hin ba’in jirtuudha, Dhimmi daarfur rakkoo morma isii qabee jirudha. Dhimma Sudaan Kibbaa waliin qabdu irrattis rakkoon qoodannaa boba’aa fi daangaa ammayyuu furmaata waaraa kan argatee miti. biyyootiin kun wal jeequuf humna wal irratti ijaaranii wal irratti hojjacha jiru, biyyoota akka Keeniyaa fi Ugandaa waliins hariiroo gaarii hinqabdu.Kana Malee Wayyanee waliin hariiroo cimaa qabdii, Dhimma Hidhaa Abbaayaa irratti tumsaa gaarii qabu, kana cinaattis Itoophiyaa irra Hydro Electric Power galfattee fayyadamuu eegaltee jirt. Lafa bal’aa Itioophiyaa irraa fudhachuufis foolata jirti. Ummatooni biyyoota lamanis walkeessa deemu, karaan biyyoota lamaan walitti hidhuu Gondor irraa amma gadaarifitti diriiree jira .Gama biroottin dhimma nageenyaa, dingadee fi daldalaa hawwaasummaa irrattis tumsaa gaarii qabu, Ertiraa waliins tumsaa gaarii gama hundaan qabdi.Oromoota baqaan biyya isii jiran qabdee Itoophiyyatti kenniti waraanni Wayyaanees keessa fiigaa ola.Corruption baay’ee hamaataadha biyyatti keessati.kanaafuu biyyaattiin kun faaydaa fi bu’aa argatu irra dhabattee sochii qabsoo bilisummaf godhamu tokkollee yeroo amma kana deeggaruuf fedha hin qabdu, Wayyaanee ni sodaatti. Kana irraa dhaabannee biyya ollaa kana waliin fuula duratti hariiroon qabaachuu malu xiinxala ga’aa ta’ee irraatti hunda’ee ta’uu qaba. Humna taanee ba’uun keenyas kanaaf murteessadha deemsaa keessas akka humna taane baanu hubachiisaa firummaa jabeeffataa deemun barbaachisaadha.
4 Suudaan Kibbaa Biiyyi kun biyya dhiyeenna kana bilisummaa isii labsatteedha. Garuu yeroo ammaa kana akka hintaane taate gosaan wal qooddee dhumaatiin hamaa ta’e keessatti kan raawwatamaa jirtuufii mootummaa tasgabaa’aa kan hinqabnedha. Gosoota Anyu’aak fi Dinkaa giduutti sababa wal dhabdee hoogganootii Presidenti fi Itti aanaa isaa gidduuti dhalateen gosti laman walfixaa jiru. Kanaafuu yeroo amma kana rakkoon biyyaati kana gagaa’ee salphaatti waan dafee furamu hinfaakkatu. Suuta ilaalaa deemun gaarii ta’a malee ammatti kanatu ta’uu danda’aa jedhanii tilmaamuun nama dhiba. Biyyooti ollaas kan akka Itoophiyaa fi Ugaandaas faaydaa isaani irraa ka’anii rakkoo biyyatti kana keessatti dhalate irraatti wal gareerfachaa jiru.garuu ifatti dubbachuu hinfedhan, Ugaandaan kallattiidhaan humna waraana isii galchuu isii Itoophiyaan hin jaalanne fuula dura Maaltu dhufu mala ilaaluun gaariidha, Kana malees Egypt biyyaatti kana keessa harka galfachuuf yaadaa jirti.garuu rakkoon maataa isii waan isii hudhee qabeef akka yadamee ta’uu hindandeenye. Kanaaf ammatti biyyaattiin kun nuuf faaydaa qabdi jedhamee hin ilaalamu, gaaga’uumsi biyyattii kanaas biyyoota ollaa irrattis dhiibaa gudda qabaata. Gama keenyaan haala isii hordoofa irratti hojjachuuf karoorfachuun dirqama ta’ama. Ilamaan Oromoo hedduun hojiif jecha biyya kana keessa jiru.
5. Somaaliyaa Biyyi kun ammas rakkoo yeroo dheeraan gagaa’amtee gidiraa argaa jiriti, Harkaa itti naqaachuun biyyoota ollaa baay’ee jeequmsa biyyatti keessatti ga’aa jiruuf ga’ee ol’aanaa qaba. Kanas kan duubaan oofan biyyoota gara lixaa Amaerikaan durfaman waan ta’eef furmaatni tasgabbaa’uu biyyatti kanaa yeroo gabaaba keessatti fala waan argatuu hinfakkaatu.Kana malee humni shoroorkkeessaa Alshebab rakkoo gaafa Afrikaa kana ta’uu irraa darbee kan Addunyaa ta’ee dhufaa jira. Alshabab biyyoota waraana isaanii Somaaliyaa galchan , Keniiyaa, Ugandaa, Ruwwandaa Jibuutti fi Ithiophiyaa irratti haaloo bayuuf guddaa hojjachaa jira, Keeniyaa fi Ugaandaa baayyee gaga’ee jira, kaanis akkasuma. Ammatti Itoophiyaa irraatti waa hingoone garuu waan gochuu irraa deebi’u hinfakkaatu. Rakkoon Somaaliyaa caalmaatti Itoophiyaa keessatti kan dafee gaaga’uu danda’u Oromiyaa ta’uun isaa jala muramuu qaba. Waan hundaafuu itti ba’aa rakkoo biyyaatti kana suuta ilaala deemuun waan godhamu qabu itti yaada deemuin barbaachisaadha.
6..Eertiraa Biyyi kun biyya yeroo dheeraaf dhimma daangaa irratti Itoophiyaa waliin furmataa irra ga’uu hindandeenyedha.Ammas furmaata argachuun dhimma kanaa harka Amerikaa akka jirutti ilaalamaa jira. Amerikaan biyya kana Economic Sanction warra lixaa hiriirsitee miidhaa guddaa irraan geessee jirti ammas kan itti jirtuudha. Kun garuu warra lixaaf akka yaadameetti hintaane, mootummanif Ummatni Ertiraa kana keessa darbaa waan jiran fakkaata. Biyyi kun Qabsoo Oromoof deeggarsa keennaa kan jirtuudha
. Hariiroon biyya kana waliin fuula duratti qabnu faaydaa gama hundaan argamu qabu irratti hundaayee hojiin firummaa jabeessuu fi wal gargaaruu jiraachuu qaba. Biyyi kun bakka galana diimaa irratti waan argamtuuf baayyee barbaachistuudha .gaafa Afrikaa keessatti walicinaa dhabachuun cimina qabsichaafis fis ta’ee gama nageenyaa fi tasgabbiitiin walii tumsuun barbaachisaa waan ta’uuf hariiroon fuula duraatti biyya kana waliin qabaannu dhimmoota kanaa fi kan biroo irratti hundaa’uun ta’uu qaba.
barreessan Mahadi Idris


text:
Home › Forums › Waltajjii Dargaggoota › Addaan Bahiinsa Mootummaa fi Amantii Dhugoomsuun Dirqama Eenyuuti?
- This topic is empty.
-
AuthorPosts
-
-
Urjii Bisootiin*
Addaan bahiinsa mootummaa fi amantii dhugoomsuu ijoo waan hundaa taasisuun bu’a qabeessa fi dhimma filannoo hin qabnee dha. Kana gochuun immoo bilisummaa amantii fi mirgoota ilmaan namaa kanneen biro kabachiisuuf/kabajuuf fayidaa olaanaa qaba. Biyyaa amantii fi mootummaan addaan bahiinsa hin qabne keessatti, keessumaa biyya akka Itioophiyyaa kan amantii danuun keessa jiru keessatti amantii tokko qofa akka amantii biyyaa yookaan mootummaatti qabatanii deemuun, walqixxummaaf agaamuun akka hin dhugoomne taasisa. Wanti akkasii kun kanaan dura yaalamee akka biyyaatti kan utuu itti hin milkaa’in hafneedha. Yaada walii galaa barruu Mihret “ Addaan bahiinsa mootumma fi amantii tiksuu” jedhu irratti wanti utuu hin tuqamin darbe hin jiru. Addaan ba’insi mootummaa fi amantaa maaliifii fi akkamitti akka barbaachisu ibsamee jira. Barbachisummaan addaan bahiinsa mootummaa fi amantiis gadi fageenyaaan ibsamee jira. Haalumaa kanaan barreessituun kun dhaabbanni amantii kam iyyuu dhimma biyyaa (mootummaa) keessa akka hin gallee ibsitee jirti. Ka’umsi ilaalcha kanaa tarii sodaa seenaa yeroo dheeraadhaaf amantiin dhimma mootummaa keessaa seenuu fi dhi’eenya kana paartileen siyaasaa ajandaa amantii waan qaban fakkaatan argamuu isaanii irraa ta’a.
Addaan Bahiinsa Amantii fi Mootummaa: Daandii filaannoo
Yaada adda bahiinsa mootummaa fi amantii tiksuu keessatti ka’e ittan amana, haa ta’u malee seerri kun haalaan hojii irra akka ooluuf dhabbatni lameenuu dhimma walii walii isaanii keessaa harka fudhachuu qabu kan jedhutti baayyeen amana. Akkasumas akkuma dhaabbatni amantii akka dhimma mootummaa keessaa harka fudhatu godhamu, xiyyeeffannoon wal fakkaatu yookan caalu dhimma dhiibbaa mootummaan dhaabbilee amantaa fi amantii irratti godhu xiqqeessuuf taasifamuf kennamuu qaba. Biyya amantii mootummaa qabduu keessattis ta’e biyya amantii fi gochoota amantii dhorkitu keessatti addaan bahiinsi amantii fi mootummaa rakkoo keessa jira. Yeroo mootummaan lammiiwwan isaa maal amanuu akka qabanii fi hin qabne murteessuuf akka aangoo qabutti amanu, mirgi amantii, bu’uurri mirga dhala namaa, ni sarbama. Yeroo mootummaa fi amantiin gamtoomanitti, margi wal qixxummaa, bilisummaa amantii, yaadni warra amantii mootummaa hordofanii fi kan biraa hordofanii akkasumas kan warra homaayyuu hin amannee, gufuu walitti ta’a.
Yaadni addaan bahiinsa mootummaa fi amantii jedhu kan har’a shaakalamaa jiru dhiibbaa mana amantaa Kaatoolikii hambisuuf kan dhufe waan ta’eef, xiyyeeffannoon addaan ba’iinsa amantaa fi mootummaa hirmaannaa amantiin dhimmoota mootummaa keessatti taasisu xiqqeessuu akka ta’e ni eegama. Kun addunyaa irratti, akkasumas biyya keenya keessatti mootummaa amantii irraa adda ta’ee fi kan danooma amantii deeggaru uumeera. Seerri addaan ba’iinsa amantaa fi mootummaa kun yoo seeraan hojii irra oole, mirga wal qixxummaa, bu’uura mirgoota dhala namaa kanneen biroo, jabeessuutti dabalatee mirgoota dhala namaa hedduu mirkannessuu keessatti dhiibbaa guddaa qaba. Yeroo mootummaa fi amantiin qaamota addaa addaa lama ta’anii bu’uureffaman, mirgi amantii fi wal qixxuumaan ilma namaa seera duratti ni mirkana’a.
Itiyoophiyaa fi Giddu-seeninsa mootummaa dhimma amantii keessatti
Akkuma armaan olitti ibsamuuf yaalametti, seerri addaan bahiinsi mootummaa fi amantii yoo kallattii lamaaniin ta’e akka gaariitti hojjeta. Kunis, mootummaan dhimma amantii keessa, amantiinis dhimma mootummaa keessa yoo galuu baateedha. Dhugumas dhaabachuu qaba. Kanaaf erga bara kufaatii mootummaa impeeriyaalaatii kaasee amantiin mootummaa waan hin jirreef, amantiin mootummaa irraa adda ba’eera, garuu dhiibbaan haftee isaa ammayyuu ni jira. Kunis barreeffama ani deebii keennaafii jiruuf hamma tokko sababa. Erga kufaatii mootummaa impeeriyaalaatii asitti mootummootni dhufan hanga tokko kan bilisummaa kennanii fi gama isaaniitiin amantii hundumaa kan walqixxeessan fakkaatu. Haa ta’u malee hundumti isaanii rakkoo mataa isaanii ni qabu. Mootummaan sooshaalistiin/dargiin/ yaada amantii mootummaa jedhu balleessee, lammii hundumaa kan amantii hin qabne gochuudhaaf waan danda’u yaaleera, qabatamaatti ilaalchi mootummaan amantiidhaaf qabu jibbaa waan tureef, amantiin mootummaadhaan jaallatamu hin turre. Kufaatii mootummaa sooshaalistii/dargii/ booda mootummaan Addaa Deemookraatawaa Warraaksa Uummatoota Itoophiyaa (ADWUI) heera mootummaa kan addaan ba’iinsa mootummaa fi amantaatti amanu raggasise. Yeroo kana yaadni amantaan mootummaa hin jiru, ilaalchi jibbaa kamiyyuu kan amantii fi gocha amantii balaaleffatu hin jiraatu jedhuu fi dhaabbilee amantii fi hordoftootaa isaaniitiif kan bakka kenne fakkaatee ka’e. Haa ta’u malee, karaa al-kallattiitiin yeroo harki dhaabbilee amantii karaa garee addaa addaatiin dhimma mootummaa keessatti hojjetan ni mul’atu. Daangaan ifa ta’e kaa’ameera, garuu dhaabbileen amantiis harki mootummaa dhoksaadhaan dhaabbilee amantii dadhabsiisuuf akka hojjetu ni dubbatu.
Yoodhuma daangaan amantii fi mootummaa gidduu jiru gama lamaaniinuu gidduu seenameyyuu, yeroo ammaa kana wal qixxuummaa amantii ilaalchisee waan fooyya’aatu jira. Mootummaan addaan ba’iinsa amantaa fi mootummaa hojii irraa oolchuu fi harka isaa dhimmoota amantii keessaa baafachuudhaaf, itti gaafatamummaa guddaatu irra jira. Mee fakkeenyota haala itti mootummaan dhimmoota amantii keessaa seenuu fi mirga amantii kabajuu irratti itti kufee fi heera biyyatti cabsu haa ilaallu. Fakkeenyota kanneen kanin kaasuu barbaadeef, sababoota mormii mootummaatti ka’anii fi yaada amantii dirree siyaasaa keessaatti ka’aniiti jedhee waanin amanuuf. Dhaabbileen amantii balaa amantii keessaa harka qabaachuu mootummaa hubatan, akkasuma ammoo dhaabbileen amantii kanneen ka’uumsaa fi fedhii mootummaa sodaatan mootummaadhaan hin morman, faallaa kanaa karaa addaa addaatiin murtii mootummaa irratti, akka dhaabbata isaaniitii fi amantoota isaaniitiif ni ta’a jedhanii yaadanitti dhiibbaa uumuu yaalu.
Sababota gurguddoo motuummaan dhimma filannoo geggeessitoota amantii keessa seenuuf keesssa muraasni iddoo aangoo kessaattuu amantiilee lamaan Ortodoksii fi Islaamummaa keessatti argachuu fi hordoftota baa’ees hedduummeeffachuufii dha. Hordoftoota amantii lamaanii baayyee biratti yaadni muudamni geggeessitoota amantii bifa siyaasawwaa qaba jedhu jabaatee mul’ata. Warraqsi keessoo hedduun sababa harkaa mootummaa dheeraa, garuu hin argamneetiin yeroo dheeraadhaaf bu’uureffame har’allee mul’atuutiin ka’ee jira. Gidduu galuun mootummaan dhimmoota Islaamummaa keessatti godhu mormii uumatni dhimma kanaan mormuuf godhuun ibsamuu ni danda’a. Naannoo barkumee Itoophiyaatti mootummaan wantoota harka keessa galfachuu eegalee, fageenya hedduu deemuudhaanis barsiisa Islaamummaatti barsiisaa haaraa fidee yaada ‘Ilaalcha Ahibash’jedhuun Imaamotaa fi geggeessitoota amantii cuuphuu yalee jira. Akkaasumas mana amanataa Ortodoksii keessatti harka isaa al-kallattiitti fayyadamuudhaan namoota mana amantaa kanneen dhimmaa mana amantaa isaanii fi duuka buutota isaanii caalaa dhimma mootummaa dursisiisan fayyadamuun dhimma mana amantaa Ortodoksii keessaas seenuu isaatiif ni hadheeffama.
Fakkeenyi inni biraan, dhaabbilee barnootaa keessatti waaqefachuu dhorkuudhaaf labsii to’annuu mootummaan baaseedha. Kana ilaachisee yeroo garaa garaatti mormiin hordoftoota amantii garaa garaatiin taasifamaa ture, keessumatti iyyuu hordoftootni amantii Islaam labsiin ba’e kan barsiisa amantii Islaamaa dhaabuudhaaf godhameedha jedhanii waan yaadaniif, hedduu balaaleffachaa turan. Akkasumas, mirga barattoota hordoftoota amantaa Ortodoksii daangessuuf wanti godhame ni jira. Kunis, yeroo laguutti akkaataa sagantaa laguutti barattootaaf nyaata dhiyeessuu dhiisuu. Kanaa fi fakkeenyotni kanneen biroo seenaa keenya dhiheenya kanaa keessaa fudhatamuudhaan mootummaan seeraa addaan bahiinsa amantaa fi mootummaatiiin kan bulu ta’uu isaa gaaffi jala galchuu danda’u. Seenaan keenya dhiheenya kanaa kan nutti himu, gareeleen sabaa soda balaa fi dhabiinsa walqixxummaa akka dhuunfaatti fudhatanii ofii isaanii akkaataa sabummaa isaaniitti ijaaruudhaan haqa dhabdummaan mormu, haala kanaan dhaabbileen siyaasaa amma keessa jirru uumaman.
Akkan amanutti ilaalchii fi deebiin dhiheenya kana amantii iddoo tapha siyaasaa gochuu kun sodaa harka mootummaa karaa sirrii hin taaneen dheeratee fi mala ittiin bilisummaa amantii eeguuti. Garuu akka lammiin miira miidhaa kam irraa eegamuu qabaatuu gochuu fi bilisummaa amantii fi mirgoota dhala namoomaa kam iyyuu eegsisuun dirqama mootummaa ture.
Walumaa galatti barreeffamni kun barreeffama Mihiretiin barraa’een mormuuf osoo hin taane, isuma sana karaa biraatiin ilaaluuf. Shaakala addaan bahiinsa amantaa fi mootummaa jabeessuun barbaachisuun shakki tokkollee hin qabu. Addaan bahiinsa mootummaa fi amantaa kana kallattii sirrii ta’een hojii irraa oolchuudhaaf, seerichi kallattii lamaaniin(mootummaa fi amantii, amantii fi mootummaa) gidduu jiraachuu qaba. Caalaadhumatti ammoo ofii isaa dhimmoota amntiitiin ala taasisuudhaan addaan bahiinsa amantii fi mootummaa tiksuuf dirqama kan qabu mootummaadha. Dhaabbatni amantiis akkasuma dhimmoota mootummaa keessa seenuu dhiisuu qabu. Yoodhuma gareeleen amantaa dhimmoota mootummaa keessa seenuudhaaf kan yaalan ta’e, mootummaan gidduu seeniinsa amantaa akkasiitiin lakkii jechuuf aangoo qaba.
Kanaaf, itti gaafatamummaan dursaa mootummaan addaan bahiinsa amantaa fi mootummaa tiksuuf gochuu qabu jala sararamuu qaba jedheen amana. Akka yaada barreessituu kanaatti mootummaan kana godhuudhaaf heera mootummaa haaraa baasuun osoo isa hin barbaachisin heeruma jiru hojii irra yoo oolche ga’aadha.
Caasaaleen haaraa fi kanneen duraas kan amantiin akka dhimma mootummaa keessa seenu godhan karaa seera qabeessaan cufamuu qabu. Akkasumas hamma sodaa fi yakki nama amansiisu tokko hin jiraannetti, mootummaanis amantii fi gochoota amantii keessa seenuu hin qabu.
—
*Urjii Bisoo Yuunibarsitii Haroomaayyaa, Kolleejjii Seeraatti gargaartuu Lekchereraa fi Yuunibarsitii Addis Ababatti/Finfinneetti/barattuu LLM ti.
Yaadachiisa Maxxansaa: gumaachi kun qaama seeneffama dhaabbatni CARD dargaggoota Itoophiyaa gidduutti marii beekumsa irratti bu’uureffame jajjabeessuuf maxxansiisuuti. Isinis yoo gumaachuu barbaaddan yookaan barreeffama kanaaf deebii kennuu feetan, adaraa karaa iimeelii kanaa barreeffame keessan nuuf ergaa: info@cardeth.org.
-
-
AuthorPosts


text:
Fulbaana 14/2015 (TOI) Itiyoo telekoomiin riijinii bahaa baasii birrii miiliyoona 3 oliin manneen kitaabaa dijitaalaa ijaareera, barattoota maatiinsaanii harka qalleeyyiifis deeggarsa taasiseera.
Daarektarri oppireeshinii Itiyoo telekoomii riijinii bahaa ob. Xaasoo Shimallis akka jedhanitti manneen kitaabaa dijitaalii kunneen dhaloonni dorgomaa idil addunyaa akka ta’u ni gargaaru jedhaniiru.
Manneen kitaabaa kunneen mana barmootaa sadarkaa lammaffaa Odaa Bultum magaalaa Cirootti argamuuf kan ijaarame ta’uu dubbataniiru.
Manneen Kitaabaa kanneeniif kompiitaroonni 21, Teessoofi minjaalli sadarkaasaanii eeggatan, akkasumas maashiniin maxxansaafi intarneetii faayibarobtiiksii meegaa baayitii 11 guutamuun ibsameera.
Manni kitaabaa kun barmoota teekinooloojiin deeggarame kennuuf waan dandeessisuuf dhaloota rakkoo hiiku horachuuf faayidaansaa olaanaadha jedhaniiru.
Kana malees dhaabbatichi dabtaraafi iskiriibtoo darzana 500 ol ta’u barattootaaf deeggarsa taasisuusaa dubbataniiru.
Itti gaafatamaan waajjira barmootaa godina Harargee lixaa ob. Awwal Abdallaa, Itiyoo Telekoom barattoonni addunyaa waliin akka wal argan waan taasiseef galateeffataniiru.


text:
Hojjetoonni lammiwwan Keeniyaa, kaampaaniilee Chaayinaatiin akka gidirfamaa jirna kan iyyataa jiran yyoo tahu, mootummaan Keeniyaa immoo, gochaa sana komachuu irraa hojii kaanppaanileen Chaayinaa biyyattii keessatti hojjetan akka dinqiifachuu qaban hubachgiisan.
Kaampaanii Chaayinaa, hadiida baaburaa Naayiroobii fi Mombaasaa gittuu diriirsu keessaa kanneen hojjetan – lammiwwan Keeniyaa, “loogii fi cunqursaa tu nu irratti geggeessamaa jira” jechuudhaan iyyataa jiran.
Eega dhiheenya kanaa tii, Sabaa-himaaleen Keeniyaa, yeroo hojjetoonni Keeniya cunqursaman – keessumaa hojjetoonni hagi tokko akka karaadhaan lafa irra ciisan ennaa taasisaman agarsiisaa turan.
Gochaalee kana irratti akka tarkaanfii fudhatu ka dubbate – mootummaan Keeniyaa, gama biraatiin garuu, amala hojjetoonni sun agarsiisan ilaalcha keessa galchuun barbaachisaa akka tahe dubbatan.


text:
Gaafii: Intala takka fuudhee yeroo gabaabaa eega waliin jiraannee booda woggaa tokko booda ni deebi’a jedhee waadaa galeefii isii biyyatti dhiise gara biyya biroo deeme. Yeroon woggaa takka xumuramnaan koottu gali hogguu isiin naan jettu, woggaa tokko itti dabaladhee gala jedheen. Hogguu kana maatii kiyya bira dhaqa jettee na hayyamsiifattee deemte. Achumaan mana qaadii dhaqxee haala isii himattee nikaha ofirraa faskii goote. Qabeenya ammoo akka mana murtii biyyaatti waan nuti qabnu addaan qoodan. Hikkaan tuni guutuudha moo akkami?
Deebisaa: Yaa gabricha Rabbii! Namni lama wolfuudhu jechuun jaalalaa fi waliigalteedhan malee dirqiidhaanii miti. Ati isii mallaqaan hin bitanne, isiinis si hin bitanne. Haqxi isiin sirraa qabdu ammoo nyaataa fi dhugaatii qofaa miti. Haqa sireedhaallee sirraa qabdi. Jaartiin tee waggaa tokko guutuu eega siif hayyamtee booda waggaa tokko itti dabalachuun kee sirrii miti. Isiin ammoo qaadii bira dhayxee nikaaha ifirraa buusuun mirga isiiti. Kanaafuu nikeenni bu’ee jira. Haata’uutii qabeenya wal irraa qoodachuun shari’aa islaamaa keessa hin jirtu. Kanaan ala qabeenyi waliin horattan yoo jiraate haqa isii kennuufiin sirra jira. Isiillee dhifama gaafachuun gaariidha. Kanaan ala nikeenni ati isii irraa qabdu hin jiru. kanaaf Nikaha ilaalchisee wanti ammaa achitti ati buuftuu fi dhiiftus hin jiru jechuudha.
Dr. Liwaa’ulislaam


text:
Mootummaan Itiyoophiyaa, torban lama dura, jechuun gaafa Mudde digdamii-tokkoo, kanneen hiriira mormii naannoolee Oromiyaa fi Amaaraa keessatti geggessametti hirmaatan – jechuun qabee, mooraalee Xollaayii fi Birri Shalaqoo keessatti hidhee ture kuma shanii gad-lakkisuu beeksisee ture. “Namoonni kun, leenjii haaromsaa fudhatanii gad-lakkisaman” jedha – mootummaan. Jarreen gad-lakkisaman keessaa, kanneen mooraa Xollaay keessaa, haala itti qabamanii fi haala mooraa sana keessaa akkamitti ibsan? Namoon kanneen mooraa Xollaay keessaa deebi’an keessaa haga tokko dubbisee jira. Kutaa duraa dhiheessina.
Kanneen godinaalee Oromiyaa adda addaa keessaa qabamanii, mooraa Xollaay keessatti leenjii fudhatan – namoonni kuma afur ennaa gad-lakkisamanitti, ka bakka sanatti argamanii haasawa godhanii turan, muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa – Obbo Hayile-maariyaam Dessaalenyi, “lammata itti hin deebinu” jechuun akka qalbii jijjiirratanii fi dogooggira irraa deebi’uuf waadaa seenan eeranii, mootummaanis gama isaaniitiin dogoggora isaa sirriiffachuun akka keessa isaa tii of haaromsu hubachiisanii turan.
Kanumaa, namoonni mooraa Xollaay keessatti leenjisaman haala akkamiitti qabamanii mooraa Xollaayitti geessaman. Haala mooraa sana keessaa fi waa’ee leenjii isaanii maal jedhu? Namoota gad-lakkisaman haga tokko telefoonaan dubbisnee jirra.


text:
Prezidaantiin Itiyoophiyaa Dr. Mulaatuu Teshoomaa kaleessa baninsa walga’ii Paarlaamaa biyyattii irratti gabaasa waggaa dhiheessaniin bara dabre dinagdeen biyyattii dhibba irraa harka kudhanii fi qabxii shanitti guddachuu isaa dubbatanii turan.
Waa’ee walitti-bu’insa naannoo daangaa Oromiyaa fi bulchiinsa naannoo Somaalee illee dubbatanii turan Prezidaantichi. Gabaasaa kana dhaabonni mormitootaa biyyattii akkamitti ilaalan? Itti-aanaa dura taa’aa Kongiresa Federaalawa Oromoo Obbo Mulaatuu Gammachuu Biyya uummatii isaa miliyoona saddetii fi walakkaan hanqiina nyaataa qabaachuun ibsamee addunyaan itti birmataa jirtu keessatti guddinni haganaa argamee yeroo jedhan eenyu akka guddate isaantu beeka jedhan.
Walitti bu’iinsa daangaa Oromiyaa fi bulchiinsa naannoo somaalee kan ilaaleen gabaasnii dhiyaate qubsaa miti jedhu.Gaaffii fi deebii gaggeeffame armaa gadiitti caqasaa.