text:
Gaarummaan Isin Keessa ni Jiraataa? Does Goodness Live In You?
Roy Oksonevad (Kan Hiike fi kan Qindeesse, Qopheessaa)
Yaalin jireenya gaarii jirachuudhaaf taasifamu hojii dadhabsiisaa dhuma hin qabneedha. Baay’onni keenya hojiilee keenya isaan badaa ta’an too’achuuf ni dhamaana; akkasumas hojii garii ta’e hojjechuuf ni carraaqna. Kunis anniisaa fi xiyyeeffannaa keenya guutumaa guututti ni fudhata. Kana irraa kan hafes nuti addunyaa bilisa ta’e keessa warra jaraannuu miti. Qorumsii fi rakkooleen gara garaa addunyaa kana irratti ni argamu. Haaluma kanaan hamma jiraachuu qabnu jiraachuf yemmuu carraaqnutti humna keenya ishee xinnoo sana ni fixanna. Waaqayyo wal’aansoo nuti keessa jiraannu kana ni beekaa laata? Dadhabbiiwwan keenya nuuf hin hubataa laata? Yookis immoo Waaqayyo barmaata adda ta’e akka qabaannuf wanta sirrii ta’e hojjechuuf gahee mataa keenyaa akka taphannu ni fedhaa laata?
Uummama
Waaqayyo ilmaan namaa kan uume cubbuu yookin dadhabbii tokko malee ture. Namoonni duraa, Addaami fi Hewaan qulqulloota fi mudoo tokkollee kan hin qabne turan. Addaami fi Hewaan gaarota turan, akkasumas wanta sirrii ta’e hojjechuuf ni fedhu turan; sababni isaas uumamni gaarummaa isaan keessa waan tureefi. Wanti badaa yookin kan gaarii hin taane jedhamu tokkollee hin turre. Macaafni Qulqulluun kan dubbatu Waaqayyo erga nama uumee booda wanti inni uume hundi gaarii ta’uu isaa dubbachuu isaati. Gaarummaan namootaf jireenya fi karaa jireenyaa kennee jira.
Haata’u malee akka Waaqni nu uume sana ta’uu maalif dadhabne laata? (Kanaaf deebin akka armaan gadiitti kennamee jira) :-
Kufaatii
Yeroo Addaam irraa eegalee diina ilmaan namootaa kan ture seexanni wanta Waaqayyo uume balleessuf ni barbaada. Addaami fi Hewaan Waaqayyoof akka hin ajajamne seexanni isaan ni qore; isaanis qorumsa isaatti ni kufan. Yeroo namoonni Waaqayyoof hin ajajamnettis wantoonni lama ta’anii jiru.
Tokkoffaa:- badoomni isaan keessa ni gale. Yeroo sana irra eegalee namni kamiyyuu badooma yookin jal’ina isa keessa jiru waliin wal’aansoo wal qabuun isa irraa kan eeggamu ta’e. Amalli inni badaan kun karoora jalqaba Waaqayyo uummama isaatif qabu hin turre.
Lammaffaa:- gaarummaan ilmaan namootaa keessa ture battala isaan cubbuudhan kufanitti ni du’e. Gaarummaa jechuun maal jechuu akka ta’e hubannus haata’u malee gaarummaan mataa isaatin jireenya of keessaa hin qabu. Gaarii hojjechuu akka dandeenyu fi badoomni nu keessaa akka ba’u gochuuf humna qabnu hunda ni fayyadamna. Yeroo jireenya keenyan dadhabnu yookin yeroo namni tokko nu gaddisiisu badoomni nu keessa jiru gaarummaa hunda ni injifata. Eeyyeni, gaarumma hojjechuun carraaqqii keenya hunda ni gaafata.
Fakkenyaf dhirsi tokko niitii isaa waliin walitti dhufeenya qabuun akkamitti deddeebi’uun akka isa irra jiraatu ni beeka. Ishee jaallachuu fi kunuunsa barbaachisu hunda isheedhaf taasisuu akka qabu ni beeka. Haata’u malee gaarummaa isa beeku fi isa gochuu qabu kana gochuu hin danda’u. Haaluma kana fakkaatun warri ijoollee isaanitiif of eeggannoo gochuu fi isaan hubachuuf ni carraaqu; haata’u malee walitti dhufeenya qabaniin badoomni isaanii ol bahee ni mul’ata. Ijoollen illee jal’oota ta’uuf barnoonni isaan hin barbaachisu. Nuti osoo wal irraa hin kutin gaarota akka ta’aniif isaan ni gorsina; akkasumas isaan ni sirreessina. Haata’u malee akka gaarota ta’an carraaqqii nuti taasisnu bira ce’anii yeroo wanta badaa hojjetanii fi wanta gaarii barachuudhaf kan duubatti harkifatan ta’anii isaan ni agarra.
Aniif isin wanta badaa jireenya keenya keessa jiru too’achuuf kan gochuu dandeenyu maali? Gaarummaan nu keessa jiru akka lubbuu horatu gochuu kan dandeenyu akkamitti?
Yaalii Jireenya Haaromsuu
Waa’ee gaarummaa jireenya keenya keessa jiru haaromsuu namoonni yaadota gara garaa ni dhiheessu. Tokko tokko kanaaf furtuun isaa beekkumsa jedhu. Namoota hammuma barsiisnen gaarii gochuuf ni jijjiiramu jedhnii yaadu. Haata’u malee namoonni beekkumsaa fi dandeettii sammuu isaanii fayyadamuudhan fedhii dhuunfaa isaanii yemmuu mijeeffatan yookin immoo yemmuu namootatti fayyadaman ni agarra. Kanaafuu beekkumsi namoota gara gaarummaatti hin fidu.
Warroonni biroo immoo sirnummaan (discipline) kanaaf furmaata jedhu. Nuti jireenya keenyan sirritti kan seerummaa qabnu yoo taane, jechuunis yaada keenyan, barmaata keenyan, sochii keenyan fi kkf. sirna kan qabnu yoo taane baay’ee ni fooyyofna akkasumas caalatti gaarii ni hojjenna jedhu. Haata’u malee namoonni nutti dhihoo ta’an eenyummaa keenya sirritti ni beeku. Sirna qabaachudhaan sammuu keenya keessatti addunyaa mataa keeyaa uumuu ni dandeenya ta’a; haata’u malee ammas taanan nuti kan jiraannu lafa kana irradha. Barmaatni sirnaa baay’en jireenya keenya keessatti gaarummaa fiduudhaf ga’umsa hin qabu.
Amantaan filannoo isa birooti. Tarii nuti gara waldaa Kiristiyaanaa, gara masgiidaa yookin gara mikuraabaa yoo adeemne; yookin immoo yaada amantaa haarawa tokkoo yoo fudhanne namoota fooyyee qaban ta’uu ni dandeenya ta’a. Haata’u malee yeroo baay’ee wanti nuti amantaa irraa argannu yaada biroo addunyaa moofoftuu taate tana keessatti argamu malee jireenya haarawa keessa keenyatti jalqabamuu miti.
Tokko tokko gaarummaa argachuuf seerri filannoo fooyya’aadha jedhu. Nuti seera amala keenya, kessumattuu namusa keenya too’atu osoo qabaannee uummataa fi lammiilee gaarii ni taana jedhu. Haata’u malee seronni dabalataa gara wanta gaarii hojjechuuf fedhii horachuutti kan oofan osoo hin ta’in gara cunqursaatti kan fidaniidha. Uummamni namummaa keenyaa kan fedhu seeran ala wanta amala keenyaf mijatuu fi hojii keenyaf deeggarsa wanta kennuudha. Kanaafuu seerichi jireenya nu keessa jiruuf gaarummaa hin fidu.
Beekkumsi, sirni, amantii fi seerri jirenya keenyaf wantoota heddu ni dabalu. Wantoonni kunneen marti isaanii amala badaa ta’e jijjiiruf ni yaalu; haata’u malee wanta gaarii nu keessa jiru nuuf haaromsuuf gonkumaa hin danda’an. Kunneen hunduu dhiibbaawan karaa alaa jiraniidha. Amala badaa nu keessa jiru too’achuudhaf yemmuu xiyyeeffannaa dhabnu lammaffaa dhiibbaa amala badaa keenyaaf ni jilbeenfanna.
Gaarii ta’uuf carraaqqii si’a tokko qofa goonun gammachuu argachuu ni dandeenyaa?
Nuti Gaarotaa?
Yeroo hundaa gaarii taa’anii argamuun wanta hin danda’amne waan ta’eef namoonni baay’een dubbiin kun galma bira gahamuu hin dandeenye akka ta’e jala muranii jiru. Hojii badaa keenya bakka buusudhaaf wantoota gaarii baay’ee hojjechuu qofa qabna jedhu. Kunis hojiilen keenya akka waan madaallii irra taa’anii fakkeessa. Kanaafuu gaheen keenya wanti gaarin jireenya keenya keessa jiru madaallii irratti wanta badaa jireenya keenya keessa jiru akka caalu gochuudha. Kanaafuu jireenyi badaa ta’uu irra, eddoo badii caalaa gaarii baay’ee hojjechuu danda’uun keenya itti qoramuudha jechuudha.
Waaqayyo kan nu uume kaayyodhaafi malee nu qoruufii miti. Macaafni Qulqulluun kan nutti himu inni kan nu uume wanta gaari akka hojjennuufi malee gaari fi badaa hojjechuu danda’uu keenya qoruufi miti. Jireenya dhugaa jechuun jireenya gaarii guutuu isa Waaqayyo nuuf kenne jechuudha. Haata’u malee gaarummaan duraan dursee gara jireenya keenyatti dhufuu qaba. Jireenyi keenyas kan ta’uu qabu akka teessoo madaalaa osoo hin ta’in akka qaruuraa guututi. Qaruurichi wanta Waaqayyo akka hojjennu nurraa eegun hama afaan isaatti guutamee jira. Nuti wanta gaarii hojjechuu dandeenyu yeroo hojjennutti qaruuricha keessatti homaayyuu dabaluu hin dandeenyu sababni isaas nuti kan raawwanne gahee yookin itti gafatama keenya qofa; jechuunis nuti kan raawwanne wanta Waaqayyo akka goonu nuuf karoorse qofadha.
Haata’u malee qaruuraa keenya keessaa harka baay’ee fudhachuudhan hir’isnee karoora Waaqayyo jireenya keenyaf baase irraa gadi buunee ni argamna. Kunis kan ta’u yeroo nuti wanta badaa hojjennu yookin carraa wanta gaarii hojjechuu keenya yeroo dabarsinuudha; akkasumas wanti gaarin nuti hojjennu fedhii dhuunfaa keenyaa yemmu nuuf guutudha. Fakkeenyaf niitolii keenyaf gaarii kan taanu xinnoo turree oolmaan nuti isaan akka nuuf oolan gaafannu wanta jiruufi. Karaalee kana fafakkaataniin karoora Waaqayyo nuuf karoorse, gaarii ta’uu irraa ni jal’anna. Jireenya keenya hundaan qaruuraa keenya keessaa akka fudhannu jireenya gaarii nuuf karoorfame irraa hanqannee ni argamna.
Nuuf abdiin gaarii ta’uu kan argamu Waaqayyo nu uume biratti qofa. Waaqayyo nu gargaaruu kan danda’u akkamitti? Badooma nu keessa jiru akka too’atuu fi gaarummaa jireenya keenyaf akka kennu kan isa taasisu maali?
Furmaata Waaqayyoo!
Waaqayyo namoota lafa irra jiran jal’ina tokkollee osoo hin qabaatin irra deebidhaan uumuf humna isa dandeechisu ni qaba. Haata’u malee kana gochuu irra uummama isaa akkuma jirutti kabajee akkuma jirutti eegee jira. Kanaafuu humna isaa karaa birootin fayyadamuun jireenya keenya jidduu galuudhaf filate. Humna seexanni jireenya namootaa kessatti qabu cabsuudhaf akkasumas nuufis jireenya haarawa kennuudhan gaarummaan deebisee nu keessa akka jiraatu godhe.
Waraanni Waaqayyoo fi seexana gidduu jiru addunyaa Waaqayyo uume kanadha. Seexanaa fi hojii isaa akka waraanu Waaqayyo Yesus Masihicha gara lafa kanaatti erge. Seexxannis mala qabu hunda Yesus irratti ni furguuggate. Yesusis namoota jal’oota ergama isaa hin hubanne harkatti gidiraan irra ga’e. Dhuga ba’iinsi isaas sobaan ni faalame. Dhuma irrattis seexanni abbaa angoo haqa jal’isu fayyadamuun yakka hin hojjenneen Yesus akka du’u taasise. Yesus wanta badaa kana hunda fedha isaatin ni fudhate; haata’u malee seexanni gonkumaa isa hin injifanne. Innis hamaa hamaadhan si’a tokko illee hin deebisne; garuu hamaa gaaridhaan ni injifate.
Seexana injifachuudhaf Yesus Masihichi itti yaadee (fedha isaatin) du’a ni fudhate. Duuti kunis meeshaa seexanaa isa guddaa yemmuu ta’u isuma kanaan seexana ni injifate. Gara jireenyattis deebi’uudhan wanta hamaa isa guddicha harka seexanaa jiru kana caalaa jabaa ta’uu isaa Yesus ni agarsiise. Namoota lafa irra jiraatan keessaa du’aa fi badooma kan waraane fi kan injifate Yesus qofa.
Yesus Masihichi kan agarsiise inni seexana caalaa jabaa ta’uu isaati. Yesus humna seexanni qabu cabsuudhan jireenya nuuf kennuudhaf humna ni qaba. Gaarummaan deebi’ee nu keessa akka jiraatu gochuu kan dana’u isa qofaadha.
Wanta badaa nu keessa jiru irratti Yesus angoo isaa mul’isuu kan danda’u akkaataa kamiini?
Yesus Masihicha duuka bu’uu
Yeroo tokko namicha mana hidhaa fi waardiyyoota mana hidhaa hunda caalaa ani jabaadha jechuudhan boonu tokkotu ture. Of tuulummaa nama kanaa dhagahuudhan waardiyyaan mana hidhaa sanaa isa qabuudhaf gara isaa adeeme. Haata’u malee namichi ni dhokate. Egaa namichi kun waardiyyicha mana hidhaa sanaa caala jabaadhaaree?
Akkanuma namni biroo kan lammataa mana hidhaa fi waardiyyoota mana hidhaa caala ani jabaadha jedhee dubbata ture. Waardiyyoonni isa qabuudhaf yemmuu dhufan gadi ba’ee isaanitti dhufe. Isanis isa ni qaban; isas reebanii eddoo hidhaa baay’ee badaa ta’e keessaatti isa hidhan. Ittis cufanii waardiyyoota balbala irra kaa’an. Too’ataan mana hidhaa sanaas waajjira isaa keessa taa’udhaan namichaa fi of tuulummaa isaatti ni kolfa ture.
Haata’u malee kolfi isaa baay’ee turuu hin dandeenye. Namichoon hidhaa isaa cicciree balbala dhiibee bane; waardiyyoota gamatti daddarbee kukuffisee balbala mana hidhaa tokko tokkoon banee “namni mana hidhaa kana keessaa ba’uu barbaadu na duuka haa bu’u” jedhee waamicha dhiheesse. Hidhamtoonni tokko tokko sodaatanii turan. Nama kana hordofanii lammata yoo qabaman isa waliin gadadoo isa duraa kan caalu keessa akka galan ni yaadan. Haata’u malee warri biroo akkas jedhan “wanta badaa isarratti gochuu danda’an hunda nama kana irratti raawwatanii jiru; haata’u malee inni amma isaan caalaa jabaa ta’uu isaa isaanitti garsiisee jira. Isa duuka ni buuna, ni baanas” jedhan.
Isas hamma dhuma mana hidhaa sanaatti itti dhihaatanii warri duuka bu’an balbaloota mana hidhaa sanaa fi waardiyyoota karaa irra jiran illee akka injifataniif humna isaa yemmuu isaanif hiru ni argan. Dhuma irrattis hamma mootummaa isaa isa gaaritti isa faana bu’an.
Yesuus Masihichi jireenya namoota isatti amananii fi isas akka fayyisaa isaanitti fudhatan keessati garummaa deebisee kakaasudhaaf waadaa galee jira. Kan mana hidhaa keessatti rukutame isadha; haata’u malee humna isaatin mana hidhaa keessaa bahee jira. Innis gara gaarummaa fi jireenya haarawaatti akka dhufnu nu waamaa jira.
Jireenya Yesus Masihicha Keessatti
Yesus nu keessa jireenyi akka jiraatu yemmuu godhu filannoowwan sirrii ta’an filachuuf walabummaa ni arganna. Wantoota gaarii hojjechuufis fedhii ni horanna. Kunis ala irraa kan dhufu osoo hin ta’in keessa keenyaa kan madduudha. Gaarummaa hojjechuufis jabina ni arganna. Namoota guutumaa guututti harawa ta’an akka taanu Macaafni Qulqulluun nutti ni hima. Maddi jireenya keenya isa haarawaatis Waaqayyodha.
Nuti ammas taanan rakkina ni qabna. Eenyummaan keenya inni moofan nukeessa jiraachuu isaa ittuma fufa. Waaqayyo kan waadaa nuuf gale mootummaa isaa keessatti wanta badaa nu keessa jiru barbadeessee jireenya keenya isa jalqaba irratti yemmuu uummamnu qabnu sana deebisee fi haromsee nu dhaabudhaafi. Hanga sanatti garuu nu keessatti wal’aanson badooma fi gaarummaa gidduutti adeemsifamu itti fufa.
Ejjennoon keenya akka laafu gochuuf dhiibban alaa nutti dhufu ni jira. Nuti kan jiraannu addunyaa bilisa ta’e keessattii miti. Haalonnii fi namoonni biroo ejjennoon keenya laafaa akka ta’u dhiibbaa nurratti ni godhu. Fakkeenyaf namoonni nuti waliin hojjennu isaan yeroo hojii isaanii seeran akka itti hin fayyadamnee fi meeshaalee tokko tokko eddoo hojiitii seeran ala fudhachuu isaanii hoggantoota keenyatti nuti jalaa akka hin himne ni fedhu. Kanaafis nutis akkuma isaanii akka goonu ni fedhu. Seexannis akkasuma jreenya keenya isa haarawa ni morma. Nu balleessu fi sobaan nu gowwoomsufis ni barbaada.
Mormii akkanaa kanaaf Waaqayyo gargaarsa kan nuuf kenne akkamitti?
Jireenya haarawa kana jiraachuu
Waaqayyo nuti jabeenya dhuunfaa keenyatiin akka dhaabbannu nu hin dhiifne. Waaqayyo karaa Yesus Masihichaan gaarummaa nu keessa jiru haaromsuu qofa osoo hin ta’in jireenya haarawa kana akka jiraannu wanta nu dandeechisu nuuf kennee jira. Waaqayyo jireenya haarawaa fi hiika qabu kana akka jiraannu wantoot sadi’i nuuf kennee jira. A. Macaafa Qulqulluu B. Hafuura Qulqulluu fi C. hawaasa haarawa waldaa Kiristiyaanaa jedhamtu.
Macaafni Qulqulluun qajeelcha jreenya keenyaf nu barbaachisuudha. Innis dubbiiwwan sobaa seexanni odeessu ni balaaleffata. Macaafa Qulqulluu keessatti kan nuti argannu seera Waaqayyoo isa amma gammachudhan hordofnu qofa osoo hin ta’in ilaalcha jireenya ammaa kanaa fi addunyaadhaf qabnu illee ni dabalata. Macaafni Qulqulluun sagalee Waaqayyoo waan ta’eef fedha Waaqayyoo akka barruuf nu gaggeessa. Isaan malee karaan sirriin isa kam akka ta’e baruu hin dandeenyu. Nuti ofii keenyan jiraachuu waan hin dandeenyef yaada keenya karaa sirrii akka nuuf qabsiisu sagaleen Waaqayyoo nu barbaachisa.
Hafuurri Qulqulluun immoo karaa Kiristoosin jireenya haarawa erga argannee booda hafuura Waaqayyoo kan nu keessa jiraatudha. Innis nama Kiristoosin haarawa ta’eef yaadonnii fi gochoonni sagalee Waaqayyoo waliin wal faallessan kam faa’a akka ta’an itt hima. Nama jireenya haarawa argate kana keessa kan jiraatu Waaqayyo waan ta’eef seexanaa fi ergamoota isaa hamoo ta’an sodaachun irra hin jiraatu. Namni tokko keessa isaatti sagalee Hafuura Qulqulluu yemmuu dhagahu murtii sirrii ta’e murteessudhaan fedha Waaqayyoo hordofuu ni danda’a.
Waldaan Kiristiyaanaa hawaasa saba Waaqayyooti. Nuti amma miseensota maatii haarawaa, jechuunis kan maati Waaqayyoo taanee jirra. Jireenya haarawa Kiristoosin argamu waldaan Kiristiyaanaa modeela (fakkeenya) taatee ni mul’isti. Fakkenya namoota hafuura Waaqayyoo hordofaniis ni agarsiisti. Kunis ajajamuudhaf haala gatii guddaa nama kafalchiisu kessattis ta’uu ni danda’a. Fakkeenyonni kunneen namicha Kiristoosin haarawa uummame sanaaf fakkeenyota isaan qajeelodha. Karaalee jireenyaa rakkisoo ta’an irratti waldhaansoo keessa yemmu gallutti jireenya haarawa kana akka qabaannuf waldaan Kiristiyaanaa jajjabeenya fi kallattiiwwan irra adeemnu nuuf kenniti.
Wantoota sadan kanneen keessaa tokko yoo hir’ate namichi Kiristoosin haarawa ta’e kiyyoo qorumsa seexanaa keessatti kufuu ni danda’a. karaa Macaafa Qulqulluu, hafuura Qulqulluu fi waldaa Kiristiyaanatiin gargaarsa Waaqayyo kenneen alatti hammeenya addunyaa kana keessa jiru fuul dura dhaabbachuun hin danda’amu.
Jireenyi haarofti Kiristoosin jiru guyyaa murtiitif nu qopheessaa laata?
Guyyaa Murtii
Yeroo baay’ee nuti Waaqayyo kan nutti murteessu hojiiwwan badaa hojjenne rratti hundaa’ee akka ta’e nutti dhagahama. Haata’u malee wanti nuti amma hojjennu kamiyyuu wanta nu keessa jiru kan agarsiisudha. Waaqayyo kan nutti murteessu jireenya haarawa isa irraa argachuu fi argachuu dhiisuu keenya irratti hundaa’eti. Jireenya haarawa kana yoo qabaanne Waaqayyo hammeenya nu keessa jiru gaafa murtii nu keessaa ni balleessa. Nutis akka Waqayyo jalqaba itti nu uume sana ni taana; innis gara mootummaa waaqatti nu fida. Jireenya haarawa kana Waaqayyo biraa hin qabaannu taanan garuu waa’ee gaarummaa beekkumsi qabnu nurraa fudhatamee gara ibidda bara baraa ni adeemna. Innis eddoo seexanaa fi duuka bu’oota isaatif qophaa’edha. Jireenya kiristoosin haaromsame ni qabduu? Dhugumaan nama gaarii ta’uu ni barbaadduu?
Murtii Keessan
Amantaan, beekkumsi, sirni yookin seerri nama tokkoof jireenya haarawa kennuu hin danda’an. Humni seexanaa cabee jireenyi haarofti isin keessa galuu qaba. Namni raajii jedhame kamuu, barsiisan amantaa baha fagoo, amantaan yookin namni qalqalluu jedhame kamuu jireenya haarawa kana isiniif kennuu hin danda’u yookin seexanaa fi hojiilee isaa hamoota ta’an irraa gonkumaa isin eeguu hin danda’u.
Jireenya gaarii sirriidhan jiraachuf furtuun nama dandeechisu kan jiru hojii Yesus Kiristoos isiniif hojjete keessadha. Inni jireenya baay’ee qulqulluu ta’e lafa irratti jiraatee jira. Gatii cubbuu ilmaan namootatis kanfaluudhaf ofii isaa fedhiidhan ni kenne. Ni du’e, ni awwaalames, guyyaa sadaffaattis du’a injifatee ni ka’e. Amma Gooftan Yesus warra jireenya haarawa barbaadaniif qalbii jijjiirrachudhan isatti dhihaatanii yoo isa gaafatan isaanif kennuudhaf qophiidha. Macaafni Qulqulluun wangeela Yohannis 1:12 irratti “Warra isa simatanii maqaa isaatti amananiif garuu ijoollee Waaqayyoo akka ta'an mirga kenneef” jechuudhan ni dubbata. Kanaafuu isin amma kan gochuu qabdan onnee keesan irraa ta’uudhan gara isaa dhihaattanii akka dhiifama isiniif godhuu fi jireenya haarawa akka isiniif laatu gaafachuudha. Warri isatti amananii fi isa irraa lammata dhalatan hunduu ijoollee isaa ni ta’u. Gara maatii Waaqayyoo battaluma itti dabalamnetti jireenyi cubbuu kana dura hojjennee hundi nurraa ni fudhatama.
Yaadachiisa Qopheessichaa
Yaa dubbistoota; barreeffama kana haalan dubbistanii jirtu taanan wantoonni yaadun isin irra jiraatan ni jiru. Kanneen keessaa inni jalqabaa fi inni guddichi waa’ee walitti dhufeenya Waaqayyo jiraataa waliin qabdaniidha. Waaqayyo waliin nagaha ni qabduu? Fayyina dheekkamsa Waaqayyo cubbamoota irratti fidu jalaa ittiin baatan argattanii jirtuu? Amma osoo duutanii garama adeemtu?
Waaqayyo walin nagaha akka qabaattanii fi dheekkamsa murtii isaa jalaa akka baatan balballi inni qofaa karaa Kiristoosin isiniif banamee jira. Kana hubachuuf toora intarneetii kana irratti barreeffamoota walitti fufanii bahanii fi Macaafa Qulqulluu dubbifachuudhan jireenya keessan haalan qorachuudhan gara Gooftaa Yesus qalbii jijjiirrannaadhan dhihaattanii dhiifama gaafachuu qabdu. Waaqayyo ayyaana fi hafuura isaatin isin haa gargaaru! Amen.
Maddi hiikkaa: Does Goodness Live In You?
Islaamummaadhaf Deebii, Oromiffa Fuula Duraa


c: text/html

text:
Categories: Oromia Tags:
5 Responses to “Musliimonni hundi Eid MUbarak!”
-
“qeerroo Islaama”? Amma immoo kanaan katee? Qeerroos amantiin diiguuf carraaqitaa? Isan qeerro Oromoo ofiin jedhu. Dhaadannoon kee fi jechi kee waliin hin deemu. Anni akka shakkuuti, warra media irrati yaada jeequmsaa uumaniif diini leenjise fakkata.
-
Rabbi warra Editora ayyaantuu isiin irraa haa jalatuu Haqaa jiruu hundaa osoo gama kamuu hin logiin dalagaa jirtanii kabajaa guddaa qabdan.Thanks,Galatoomaa
-
Gaarii gaarii sirratti hajigu. Ati Goobana Hadha garaa warra alaabaa xobiyaafi sagaduu barte. Stupid son is a bich
-
Dhuga ketti wanit namni kuni wani inni hasawu nan arrse. Our people please the evil is fighting us from all corner be aware. keep this in mind””” we can not be divided by religion or region.
-
-
Son of a bich

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ionizing Radiation
Ionizing Radiation kan jedhamu Particle yokan Wave energy qabu kan Atom fi Molecule Ionize tolchuu danda'u dha. Kunii immo energy particle yokan wave sunii irratti hunda'a malle lakkofsa particle yokan wave suni irratti hin hunda'u. particle yokan wave kuni waan bayyee ta'e qofaffi ionization geggesu hin danda'u, particle/wave iin suni energy barbachisaa ta'e qabachu qaba. Yoo ionizationiin kuni waan lubbu qabani irratti geggefame ajjesuu yokan immo DNA Cell warra kessatti argamanni hammessu danda'a. Yoo hin ijjesini immo ionizing radiationiin dhallotta yokan ijjolle nama sunii Mutant gochuu danda'a. Fakkeni gossa ionizing radiation kanfa dha - Energetic Beta Particles, Neutrons, Alpha Particles fi energetic Photons (UV fi UV olli). Energyiin ionize gochuffi barbadamu gossa atom yokan molecule irratti hunda'e jijjirama. X-rays fi Gamma Rayiin atom/molecule hunda ionize gochu ni danda'u. Far Ultraviolet, near ultraviolet fi Visible lightiin molecule diqqo ionize gochu danda'u. Microwave fi Radio Waveiin ionize gochu hin-danda'an kanafu Non-Ionizing Radiation jedhamu.
Visible Lightiin waan yerro tokkotti ifuufii moleculonni isanni ionize ta'anni yerro tokkotti jijjiramu. Kanaaf waan iffa kan dhoksuu fayyadamuni barbachisa. Fakkenaffi photographic film fi moleculotta tokko tokko kan Photosynthesis kessatti hirmattan.
Ionizing Radiationiin fayyida bayye qaba, kunis medicine,qo'anno,construction fi kan kan fakkatan kessatti. Yoo sirritti hin fayyadamne ilmee nama irratti rakko gudda fidu danda'a. Bakka fotonni kuni itti argamanitti offi egunii garri dha.


text:
Tamil Songs » Maayaa Machindra
Song: Maayaa Machindra
Album: Indian
Language: Tamil
Artist (s): SPB, Swarnalatha
View: 60
Song Lyrics
Maayaa Machindraa Machcham Paarkka Vandeeraa Maayangal Kaatti Mosam Seiyum Maaveeraa Maaran Kalai Koodam Manjaththil Uruvaakkum Maestiri Kaathal Saasthiri Maarbil Vilaiyaada Mannan Kai Visaipoda Raathiri Adachee Pokkiri Urumaari Urumaari Oaviyap Pen Unai Thaedi Varuvaenae Vaarith Tharuvaenae.. Thadai Thaandum Padai Veeraa Udaiyaaga Aniveeraa Thamburaa Meettum Kingaraa Unai Naanum Adaiyaathu Vizhi Vaasal Adaiyaathu Kanjiraa Thattak Konjiraa.. Maayaa Machindraa Machcham Paarkka Vandaraa Maayangal Kaatti Mosam Seiyum Maaveeraa.. Unnai Naan Santhiththaal Ullaththil Thithithai Thakkathimmi Thakkathimmith Thaalam Unnai Naan Sinthiththaal Undaagum Thithippai Uthadukkul Pothi Vaithaen Naalum Pothi Vaitha Thithippai Nee Thanthaalenna Muththamittu sakkarai Noi Vanthaalenna Thinamum Thinamum Varalaamaa Thavanai Muraiyil Tharalaamaa solladi soan Pappadi.. seyalil Irangu seekkiramaa, Meenam Mesham Paakkanumaa Mennudaa Ennaith Thinnudaa.. Maayaa Machindraa Machcham Paarkka Vandaraa Maayangal Kaatti Mosam seiyum Maaveeraa.. Anbae En Paerenna Naan Vaazhum Oorenna Ariyaamal Unnaik Kaettaen Naanae Pennae En Pechengae Naan Vaangum Moochchengae Puriyaamal Thavikkindraen Maanae Kaathalukku Kaelvi Kaettu Maalaathaiyaa Kaamanukku Thaamathangal Aagaathaiyaa Kanavil Paniyaai Karaivomaa Karainthae Kavithai Varaivomaa suttiyae Kannu Kuttiyae Unnaiyum Ennaiyum Punaivomaa Ulagap Padamaai Tharuvomaa Ajjumaa.. Chella Bujjimaa.. Maayaa Machindraa Machcham Paarkka Vanthaaraa Maayangal Kaatti Mosam seiyum Maaveeraa..
Note: If you find any mistake in lyrics/details kindly report us by Click Here


text:
SHEMPPUWAA HOSPPUNA
Xoossaa Kawotettay Aybee?
Xoossaa Kawotettaabaa Geeshsha Maxaafay nuussi ay yootii?
Xoossaa Kawotettay ay oottanee?
He Kawotettay Xoossaa shenee sa'an hananaadan oottanay awudee?
ALAME yuushuwan de'iya miilooniyan qoodettiya asati, daroti Nu Aawau giyo woosaa woykko Godaa Woosaa giyo woosaa loytti eroosona. Ha naa''u qaalatikka Yesuus Kiristtoosi ba huuphe leemiso ootti bessido keehippe erettida woosaa malaatoosona. Hegee keehi gita birshshettaa oyqqida woosa; qassi he woosan koyro oychchiyo heezzubati, tumuppe Geeshsha Maxaafay ay tamaarissiyaakko neeni eranaadan maaddoosona.
2 He leemiso gidida woosaa doomettan, Yesuusi bana ezggiyaageeta: “Simmi intte hagaadan yaagidi, Xoossaa woossite; ‘Saluwan de7iya nu Aawau, ne geeshsha sunttai anjjetto. Ne kawotettai yo; ne shenee saluwan hanidoogaadan, sa7ankka hano’” yaagiis. (Maatiyoosa 6:9-13) Woosan oychchiyo ha heezzubatu birshshettay aybee?
3 Hanno gakkanaashin Xoossaa sunttaa, Yihoowabaa darobaa tamaarida. Xoossaa sheniyaabaakka giishin, i oottidobaanne sinttappekka oottanabaa amaridabaa tamaarida. SHin Yesuusi “Ne kawotettai yo” giidi nuuni woossanaadan yootido kawotettay awugee? Xoossaa Kawotettay aybee? A yuussay Xoossaa sunttay anjjettanaadan woykko bonchchettanaadan waati oottii? Xoossaa Kawotettaa yuussay Xoossaa shenee polettiyoogaara waani gayttii?
XOOSSAA KAWOTETTAY AYBEE?
4 Xoossaa Kawotettay Xoossan doorettida Kawoy de'iyo, Xoossaa Yihooway essido ayso. Xoossaa Kawotettaa kawoy oonee? Yesuus Kiristtoosa. Yesuusi Kawo gidiyoogan asaa haariyaageetu ubbaappe aadhdhiyaagaa gidiyo gishshau, ‘kawotu Kawuwaa, godatu Godaa’ geetettiis. (1 Ximootiyoosa 6:15) Asaa haariya ay uraappe, ubba eta giddoppe ooppenne lo''o giyoogeetuppekka aadhdhiya daro lo''obaa oottiyo wolqqay assi de'ees.
5 Xoossaa Kawotettay awan gididi haaranee? Yesuusi de'iyo sohuwaa eriyoogee, ha oyshaa zaaranau maaddees. Asay a mittaa bolli gita waayiyan woridoogaanne i hayquwaappe denddidoogaakka neeni tamaaridoogaa hassayiyoogee qoncce. Hegaappe gam''ennan saluwaa biis. (Oosuwaa 2:33) Hegaa gishshau, Xoossaa Kawotettaykka de'iyoy yan saluwaana. Geeshsha Maxaafay a “saluwaa kawotettaa” giyoykka hegaassa. (2 Ximootiyoosa 4:18) Xoossaa Kawotettay de'iyoy saluwaana gidikkonne, sa'aa bolli haarana.—Ajjuutaa 11:15.
6 Yesuusa keehippe dumma Kawo oottiyaabay aybee? Issi gaasoy, i mule hayqqennaagaa gidiyoogaa. Hara kawotuura gatti xeelliyo wode, Geeshsha Maxaafay a “Haiqqennaagee issi a xalaala. Ooninne akko shiiqanau danddayenna poo7uwan de7ees” yaagees. (1 Ximootiyoosa 6:16) Hegee, Yesuusi oottana lo''obay ubbay polettana giyoogaa. I gitabaanne asaa maaddiya daro lo''obaa oottana.
7 Yesuusa xeelliyaagan odettida Geeshsha Maxaafaa hiraagaa be'a: “GODAA Ayyaanai, aadhdhida eratettaanne akeekaa Ayyaanai, zoriyaanne wolqqaa Ayyaanai, eratettaanne GODAAYYO yayyiyo Ayyaanai a bolli shemppana. GODAAYYO yayyiyoogan i ufaittees; ba aifee be7idoban coo pirddenna; woikko ba haittai siyidoban coo kuuyenna. SHin hiyyeesatuyyo i xilluwan pirddana; sa7an de7iya metootanchchatu yohuwaakka i suuretettan kuuyana.” (Isiyaasa 11:2-4) Yesuusi xillonne qarettiya Kawo gididi sa'a ubban haaranaagaa ha qaalati bessoosona. Hegaadan haariya kawo neeni koyikkii?
8 Xoossaa Kawotettaa xeelliyaagan hara tumay: Yesuusi haariyoy barkka gidenna. Aara issippe haariyaageetikka de'oosona. Leemisuwau, PHauloosi Ximootiyoosassi: “Nuuni genccikko, aara issippe kawotana” yaagiis. (2 Ximootiyoosa 2:12) Ee, PHauloosi, Ximootiyoosinne Xoossan doorettida hara ammanettidaageeti saluwaa Kawotettan Yesuusaara issippe haarana. Hegaa mala dumma maataa demmanay aappunatee?
9 Ha maxaafan SHemppuwaa 7n de'iyaagaadan, kiitettida Yohaannisi ba be'ido ajjuutan “Dorssai [Yesuus Kiristtoosi] Xiyoone Deriyaa bolli [saluwan kawo gididi] eqqiis. A sunttainne a Aawaa sunttai som77uwan xaafettido, issi xeetanne oitamanne oiddu sha7u asati aara issippe de7oosona” yaagiis. He 144,000u asati oonee? Yohaannisi ba huuphe: “Dorssai biyoosaa ubbaa eti kaalloosona. Eti Xoossaassinne Dorssaassi baira gidanau, sa7aa asa giddoppe wozettidaageeta” yaagiis. (Ajjuutaa 14:1, 4) Ee, eti Yesuus Kiristtoosaara saluwan haaranau doorettidaageetanne a kaalliya ammanettida asata. Hayquwaappe saluwan de'anau denddidi, Yesuusaara “eti sa7an haarana.” (Ajjuutaa 5:10) Kiitettidaageeti de'ido wodiyaappe doommidi, Xoossay 144,000u qoodaa kunttanau ammanettida Kiristtaaneta dooriiddi takkiis.
10 Yesuusinne 144,000ti asaa haaranaadan Xoossay oottido giigissoy keehippe siiqo giigiso. Koyruwan, asa gidiyoogeenne waayettiyoogee ay malakko Yesuusi erees. PHauloosi Yesuusa xeelliyaagan, “nuuni daafuriyo wode nuuyyo qarettanau danddayees; nagara i oottibeennaagaappe attin, nunadan ubbabankka paacettiis” yaagiis. (Ibraawe 4:15; 5:8) Aara issippe haariyaageetikka hara asaagaadan waayettidaageetanne genccidaageeta. Hegaa bollikka, polotetta pacaara baaxetiyoogaanne dumma dumma sahuwaa gencci aattidosona. Asaa naata gakkiya metuwaa eti akeekanaagee qoncce.
XOOSSAA KAWOTETTAY AY OOTTANEE?
11 Yesuusi ba erissiyo ashkkarati Xoossaa Kawotettay yaanaadan woossana koshshiyoogaa yootido wode, Xoossaa shenee “saluwan hanidoogaadan, sa7ankka hano” giidi woossanaadankka yootiis. Xoossay de'iyoy saluwaana; a shenee yan ammanettida kiitanchchatun ubbatoo polettees. Gidikkonne, ha maxaafan SHemppuwaa 3n, issi iita kiitanchchay Xoossaa sheniyaa poliyoogaa aggi bayidi, Addaamanne Hewaano nagaara ootissidoogaa tamaarida. SHemppuwaa 10n, Seexaanaa Dabloosa geetettiya iita kiitanchchaabaa Geeshsha Maxaafay ay tamaarissiyaakko gujjidi tamaarana. Seexaanaynne a kaalliya daydanttata geetetti xeegettiya ayyaana meretati amarida wodiyaassi saluwan de'iyoogaa digettibookkona. Yaatiyo gishshau, he wode saluwan de'iya ubbati Xoossaa sheniyaa oottiyaageeta gidokkona. Xoossaa Kawotettay haariyoogaa doommiyo wode ha hanotay laamettees. Doorettida ooratta Kawoy, Yesuus Kiristtoosi Seexaanaa bolli olaa denttees.—Ajjuutaa 12:7-9.
12 Kaallidi de'iya hiraagay aybi hananaakko qonccissees: “Taani saluwaappe hagaadan yaagiya cenggurssaa siyaas; ‘Xoossaa atotettai ha77i yiis. Xoossai bau Kawo gidiyoogaadankka ba wolqqaa bessiis; a Kiristtoosi ba maataa bessiis. Aissi giikko, qamminne gallassi Xoossaa sinttan eqqidi, nu ishantta mootiyaagee [Seexaanay] saluwaappe duge olettiis.’” (Ajjuutaa 12:10) Geeshsha Maxaafan, ha xiqisiyan qonccida keehippe koshshiya naa''u hanotata akeekadii? Koyroy, Yesuus Kiristtoosi haariyo Xoossaa Kawotettay haariyoogaa doommiis. Naa''anttoy, Seexaanay saluwaappe duge sa'au olettiis.
13 He naa''u hanotatu wurssettay ay gididee? Saluwan hanidabaa xeelliyaagan: “Hegaa gishshau, saluwaunne salo giddon de7iyaageetoo, ufaittite” yaagiyaagaa nabbaboos. Seexaanaynne a daydanttati saluwaappe xayido gishshaunne saluwan de'iya ubbati Xoossaa Yihoowassi ammanettidaageeta gidiyo gishshau, saluwan de'iya ammanettida kiitanchchati ufayttidosona. Polonne kumetta gidida saroynne issippetettay yan de'ees. Ha''i Xoossaa shenee saluwan haniis.
14 Sa'aa xeelliyaagan shin, woygana danddayettii? Geeshsha Maxaafay: “Sa7aunne abbau aayye7ana! Aissi giikko, xalahe halaqai baayyo guutta wodee attidoogaa eriyo gishshau, wolqqaama hanqquwaara duge inttekko wodhdhiis” yaagees. (Ajjuutaa 12:12) Seexaanay saluwaappe olettido gishshaunne au guutta wode xallay attido gishshau, keehippe hanqqettiis. He hanqquwaappe denddidaagan, i metuwaanne “aayye7ana” giissiyaabaa sa'an oottees. He “aayye7ana” giissiya darobaa kaalliya shemppuwan tamaarana. Hegaa wozanan wottidi, Godaa Kawotettay Xoossaa sheniyaa sa'an waati polanee? yaagidi oychchana danddayoos.
15 Sa'au de'iya Xoossaa shenee aybakko hassaya. Hegaa xeelliyaagaa SHemppuwaa 3n tamaaradasa. Ha sa'au de'iya Xoossaa shenee, sa'ay gannate gididi hayqqenna xillo asaa zerettan kumanaadaana gidiyoogaa Xoossay Edenen bessiis. Seexaanay Addaamanne Hewaano nagaraa ootissin, hegee sa'au de'iya Xoossaa shenee polettiyo wodiyaa Sinttau sugidaba gidikkonne, Xoossaa halchchoy laamettanaadan oottibeenna. Yihoowayyo de'iya halchchoy ha''ikka “Xilloti biittaa laattananne yan merinau de7ana” yaagiyaagaa. (Mazamure 37:29) Xoossaa Kawotettay hegaa polana. Waatidi polanee?
16 Daaneela 2:44n de'iya hiraagaa qoppa. Hagaadan gees: “He kawotu laittan, saluwaa Xoossai mulekka kunddenna, hara asaukka imettenna kawotettaa essana. He eqqida kawotettai he kawotettata ubbaa gaaceretti xaissana; shin i merinau eqqidi daana.” Hagee Xoossaa Kawotettaabaa nuussi ay yootii?
17 Koyruwan, Xoossaa Kawotettay eqqiyoy “he kawotu laittan” woykko hara kawotettati haariyo wodiyaana gidiyoogaa yootees. Naa''anttuwan, he Kawotettay merinau eqqidi daanaagaa yootees. He Kawotettay hara aysuwan xoonettennanne laamettenna. Heezzanttuwan, Xoossaa Kawotettaa giddooninne ha alamiyaa kawotettatu giddon olay denddanaagaa akeekoos. Xooniyaagee Xoossaa Kawotettaa gidees. Hegaappe, asaa ayssiyaagee Xoossaa Kawotetta xalla gidees. Hegaappe guyyiyan, asaa naati bantta de'uwan be'ido haaro ubbaappe lo''o haaruwan de'ana.
18 Geeshsha Maxaafay Xoossaa Kawotettay ha alamiyaa ayssiyaageetuura olettiyo wurssetta olaabaa yootiyoobay darobay de'ees. Leemisuwau, wurssettay gakkiyo wode, iita ayyaanati “sa7aa kawota ubbaa” worddo cimuwan balettana. Ayba halchchuwaassee? ‘Ubbaappe Wolqqaama Xoossaa gita gallassan, eta olaayyo shiishshanaassa.’ Sa'aa kawoti “Ibraisxxe qaalan Armmageedoona giyo sohuwaa” shiiqana. (Ajjuutaa 16:14, 16) Ha naa''u xiqisetun be'idoogaadan, asa aysuwaaninne Xoossaa Kawotettaa giddon denddiya wurssetta olay Armmageedoona geetettees.
19 Xoossaa Kawotettay Armmageedoona olan ay polanee? Sa'au de'iya Xoossaa shenee aybakko zaarettada qoppa. Xoossaa Yihooway bayyo oottiya xillonne polo gidida asay Gannate sa'aa kumanaadan halchchiis. Hegee ha''i hanennaadan oottidabay aybee? Koyruwan, nuuni nagaranchcha gidido gishshau, harggoosinne hayqqoos. Gidikkonne, SHemppuwaa 5n tamaaridoogaadan, Yesuusi nu gishshau hayqqido gishshau, merinau de'ana danddayoos. Yohaannisa Wonggeliyan de'iya qaalaa hassayennan aggakka: “Xoossaa Na7aa ammaniya ubbai merinaa de7uwaa ekkanaappe attin, xayenna mala, Xoossai ha sa7aa keehi siiqido gishshau, ba mexi issi Na7aa immiis.”—Yohaannisa 3:16.
20 Hara metoy qassi daro asati iitabaa oottoosona. Worddotoosona, cimmoosonanne shaaramuxoosona. Eti Xoossaa sheniyaa oottanau koyokkona. Iitabaa oottiya asati Xoossaa olaa wode Armmageedoonan xayoosona. (Mazamure 37:10) Xoossaa shenee sa'an hanibeenna hara gaasoy qassi, asa aysoy asay hegaa oottanaadan minttettibeenna gishshataassa. Ayssiya daroti abbee baynnaageeta, meqetti baynnaageetanne ammanettennaageeta. Geeshsha Maxaafay qoncciyan, “asi bau de7iya haariyo maataa hara asa qohanau go7ettiyoogaa” yootees.—Eranchchaa 8:9.
21 Armmageedoonappe simmin, asay issi aysuwan, Xoossaa Kawotettan haarettana. He Kawtettay Xoossaa sheniyaa oottananne maalaalissiya anjjuwaa ehaana. Leemisuwau, he Kawotettay Seexaanaanne daydanttata xayssana. (Ajjuutaa 20:1-3) Yesuusa yarshshuwaa go''ay oosuwan pee'iyo gishshau, ammanettida asaa naati hegaappe guyyiyan harggokkonanne hayqqokkona. Ubba he Kawotettan haarettiiddi merinau de'ana danddayoosona. (Ajjuutaa 22:1-3) Sa'ay gannate gidana. He Kawotettay Xoossaa shenee sa'an hananaadan oottanaynne Xoossaa sunttaa bonchchissanay hegaadaana. Hegee woygiyoogee? Hegee, Xoossaa Kawotettaa haaruwaa giddon, de'uwan de'iya ubbay Yihoowa sunttaa bonchchana yaagiyoogaa.
XOOSSAA KAWOTETTAY A SHENIYAA POLANAY AWUDEE?
22 Yesuusi bana kaalliyaageeti “Ne kawotettai yo” giidi woossanaadan odido wode, he Kawotettay yiichchibeennaagee qoncce. Yesuusi saluwaa biido wode shin yiidee? CHii; PHeexiroosinne PHauloosi naa''aykka, Yesuusa dendduwaappe simmin, Mazamure 110:1y a bolli polettidoogaa yootiiddi: “GODAI ta godaa, ‘Taani ne morkketa neeni tohuwan yedhdha eqqiyoobaa oottana gakkanaassi, hagan taappe ushachcha baggaara utta’ yaagiis” yaagidosona. (Oosuwaa 2:32-35; Ibraawe 10:12, 13) Naagiiddi takkiyo wodee de'ees.
23 Awude gakkanaassii? Ashkke gidida Geeshsha Maxaafaa tamaareti 19tta xeetu layttan, he naagiyo wodee 1914n wuriyoogaa akeekan qoodidi eridosona. (He wodiyaa xeelliyaagan, Gujo Timirttiyaa, sinttaa 215-18 xeella.) He ashkke gidida Geeshsha Maxaafaa tamaareti wodiyaa suure qoodidoogaa, 1914n polettida alamiyaa hanotati boxooxissoosona. Geeshsha Maxaafaa hiraagaa polettay, 1914n Kiristtoosi Kawo gididoogaanne saluwan de'iya Xoossaa Kawotettay haariyoogaa doommidoogaa bessees. Yaatiyo gishshau, nuuni de'iyoy Seexaanau “guutta wodee” attido wodiyaana. (Ajjuutaa 12:12; Mazamure 110:2) Siree baynnan, Xoossaa Kawotettay mata wode Xoossaa shenee sa'an hananaadan oottana gaanaukka danddayoos. Ha misharaachchoy nena keehippe ufayssennee? Hegee tuma gidiyoogaa ammanay? Kaalliya shemppoy tumuppe Geeshsha Maxaafay hegaa tamaarissiyoogaa akeekanaadan nena maaddana.
GEESHSHA MAXAAFAY TAMAARISSIYOOBAA
- Xoossaa Kawotettay, Yesuusi Kawo gididonne asaa naatuppe wozettida 144,000u asati aara issippe haariyo, saluwan de'iya ayso.—Ajjuutaa 14:1, 4.
- Xoossaa Kawotettay haariyoogaa doommidoy 1914na; he wode Seexaanay saluwaappe sa'au duge olettiis.—Ajjuutaa 12:9.
- Xoossaa Kawotettay mata wodiyan asaa aysuwaa xayssana; sa'aykka gannate gidana.—Ajjuutaa 16:14, 16.
Menttotu Oyshaa
1. Keehi erettida woygiyo woosaa ha''i pilgganee?
2. Yesuusi ba erissiyo ashkkarati woossanaadan tamaarissido heezzubati aybee?
3. Xoossaa Kawotettaabaa nuuni ay erana koshshii?
4. Xoossaa Kawotettay aybee? A Kawoy oonee?
5. Xoossaa Kawotettay awan gididi haaranee? Ay haaranee?
6, 7. Yesuusa keehippe dumma Kawo oottiyaabay aybee?
8. Yesuusaara haaranaageeti oonee?
9. Yesuusaara haaranaageeti aappunee? Xoossay eta dooriyoogaa awude doommidee?
10. Yesuusinne 144,000u asati, asaa haaranaagee siiqo giigisso gidiyoy aybissee?
11. Yesuusi ba erissiyo ashkkarati Xoossaa shenee saluwan hanana mala woossanaadan ayssi yootidee?
12. Ajjuutaa 12:10n qonccida keehippe koshshiya naa''u hanotati awugeetee?
13. Seexaanay saluwaappe duge olettidoogan hanidabay aybee?
14. Seexaanay sa'au duge olettido gishshau aybi hanidee?
15. Sa'au de'iya Xoossaa shenee aybee?
16, 17. Daaneela 2:44y Xoossaa Kawotettaabaa nuussi ay yootii?
18. Xoossaa Kawotettay ha alamiyaa aysuwaara olettiyo wurssetta olay ayba geetettii?
19, 20. Xoossaa shenee ha''i sa'an hanennaadan oottidabay aybee?
21. Xoossaa Kawotettay Xoossaa shenee sa'an hananaadan waati oottanee?
22. Xoossaa Kawotettay Yesuusi sa'an de'ido wode gidin, woykko a dendduwaappe simmin sohuwaara yibeennaagaa waati eriyoo?
23. (a) Xoossaa Kawotettay haariyoogaa awude doommidee? (b) Kaalliya shemppuwan ay tamaaranee?


text:
Categories: Afaan Oromoo Tags:
5 Responses to “Wallee Haaraa Sabboonticha Artist Bashannanaa Haayiluun – Bitootessa 13, 2015; ግጥም:- ሳቃቹ?! ተቀባብላቹ: አሽካካቹ?! – በጀግናዋ የኦሮሞ ወጣት ከኦሮሚያ”
-
Falmata sabaa Ulfataa gabrummaa nuraa jiruu haakafnuu
-
Homaa dubachuuf na dhiba hadhoo koo lubbuun dheeradhu falmachuu kana qofatus furmaata. Oromo hami dhumne dhumnee kan hafe bilisummaa haa argu.
-
Qeerroo nu gammachiiftanii nu abdachiiftan ulfina bilisummaa Waaqayo isinii haa keenu goota keenya.
-
Dhiiroo weellisaan kun turban lamaan darbe kana ,gsntuu fi hattuu loltuu wayyaanetiin butamee mana hidhaatti gidiraa hamaa fi reebicha suukanneessaa irraan gahanii yaala barbaadaa jira.
Wallee qabsoo isaa kana qofa dhaggeeffachuu miti, karaa qunnamuun danda’amu hundaan qunnamnee osoo gargaarsi godhameefii baay’ee gaaridha.
Kana qofa miti artistoonni oromoo baay’een rakkinuma wal-fakkaataa keessa jiru.
-
Hayyee, akka agartuu ija keenyaatti simararfanna. kabajni fi ulfinni nuti siif qabnu guddaa dha. akka rabbi umurii dheeraa siif kennu siif hawwina!.


text:
Oromoo
Ummanni Oromoo saba Afrikaa keessa baayyinaan Itoophiyaa keessaa jiraatuu fi haga xiqqaa ammoo kaaba Keeniyaa fi Somaaliyaa keessatti jiraatudha. Sabni Oromoo baayyinaan miliyoona 25 yoo ta'u kanaanis Itoophiyaa keessattis ta'ee gaanfa Afrikaatti baay'ina ummataan sadarkaa tokkoffaarra jira. Akka lakkoofsa uummataa bara 2007tti, baay'nni ummata Oromoo dhibbeentaa ummata Itoophiyaa 35% qabata. Afaan ummanni Oromoo dubbatamu Afaan Oromoo jedhama, Afaan Oromoon garee afaanii Afroo-Eeshiyaatiik jalatti ramadama.
Contents
Dhufaatii[edit | Lakkaddaa gulaali]
Oromoon ummata afaan Kuush dubbatu kan bahaa fi kaaba baha Afrikaa keessatti argaman keessaa isa guddaadha. Odeeffannoon jiru akka ibsutti, ummanni Oromoo akka hawaasaatti Gaanfa Afrikaa keessa waggoota kuma baayeedhaaf jiraacha ture (Prouty et al., 1981). Bates (1979) Oromoon sanyiii durii fi jalqabumaa kaasee naannoo kana jiraachaa turedha, tarii ummattoonni naannoo baha Afrikaa kaan baayyen kan irratti erabamani.
Ka'umsi Oromoo eessaa akka ta'e sirriitti hubachuuf qorannoon dabalataa barbaachisuyyuu, Oromoon jalqabarratti akka horsiisee-bulaatti fi/ykn gartokkeen qotee-bulaatti jiraachaa ture jedhamee amanama. Qorattoonni seenaa baayyen gosoonni Oromoo (Baale) muraasni fiixee-kibbaa Itoophiyaa har'aa keessa waggaa kumaa ol jiraacha akka turan walii galu. Qoratoonni kun Godaansi Oromoo daldalaan-dhiibbame ummata Oromoo gara bakka har'a jiraatan walakkaa fi dhihaa Itooophiyaa jaarraa 16ffaa fi 17ffaatti akka fide dubbatu. Kaartaan durii kan impaayera Aaksum/Abisiniyaa fi Adaal/Sumaalee Oromoon gara walakkaa Itoophiyaa har'aatti haaraa ta'uu agarsiisa.
Seenaa As Dhihoo[edit | Lakkaddaa gulaali]
Akka seenaan ibsutti, ummanni Oromoo bulchiinsaaf Sirna Gadaa fayyadamaa ture. Oromoon mootummoota ofbulchan muraasas qaba, kanas ummata Sidaamaa wajjin qooddata. Kana keessaa mootummoota naannoo Gibee ta'an Geeraa, Gommaa, Garo, Gummaa, Jimmaa fi Limmuu-Inaariyaa, fi akkasumas mootummaa Jireeni.
Akka seenaan dubbatutti, walmorkiin karaa nagaa fi waraanaa ummata Oromoo fi sabootaa ollaa kan akka Amaaraa, Sidaamaa fi Sumaalee wajjin ture siyaasa hawaasa Oromoorratti dhiibbaa fide. Goddansi Oromoonni akka Yajuu gara kaabatti godhan, fi keessumattuu Oromoon Arsii gara lafa saba Sumaale fi Sidaamaatti godhan baballiinsa Amaarri gara kibbaatti godhe wajjin wal fakkaata, fi siyaasa sanyii Itoophiyaa kan harraa kana boce. Akkasumas, baballinni guddaan Sumaalee lafa diriiraa Ogaadeniirraa gara dhihaatti gara laga Jubaatti godhame Oromoo wajjiniin walitti bu'iinsa fide.
Afaan[edit | Lakkaddaa gulaali]
Ummatni Oromoo kaabaan hanga Tigraay, kibbaan hanga Keeniyaa faffaca'ee argama. Gaanfa Afrikaa keessa Oromoon saba kuushii dubbatu guddicha dha. Akkaataan lafa, aadaa fi afaan isaa Oromoo Afrikaa keessa dabre immoo addunyaa keessatti akka beekamtu isa godheera. Qo'annoon jiru akka ibsutti Oromoon ganna kumaa ol Afrikaa Bahaa keessa akka jiraate amanama (Prouty at al, 1981).
Oromoo Saba horsiisee bultoota (Pastoralist/nomadic) fi gartokkee qonnaan bultoota (semi-agriculturalist) jedhaman keessaa akka dhufe amanama.Jaarraa 16 keessatti eega mootummaan Habashaa fi Sulxaanetii Adaal wal hadhanii lachuu dadhabanii dhiisanii booda, ummanni Oromoo gara Kaabaatti (kaaba Oromiyaa ammaatti)babal'atan. Abbaan amantii "Baahiree" jedhamu akka bara 1593tti barreessetti jajjabeenya Oromoon yeroo sunitti qabu cimaa akka ture ibseera. Baahiree itti aanee Oromoon akka gara kaaba-dhihaatti gara Arsii, Shawaa, Wallagga fi Goojjam akkasumas gara kaaba-bahaan gara Harargee fi Walloo akka fafaca'e ibseera. Haroold G. Maarkas(Harold G. Marcus) akka jedhetti kaabi-dhihaa Boorana akka bakki Oromoon duran qubate akka ta'e ibseera. Jaarraa 17 jalqabee Oromoon Amaara irraa gargar bahuu jalqaban. Haa ta'u malee, Oromoon bulchiinsa Itoophiyaa bara suni keessatti bakka argachuu jalqabde. Keessattuu Emperor Iyo'as 1ffaan (1730-55) Oromoota saba haadha isaa ta'an ofitti dhiheessuu jalqabe. Akkasumas waltajjii Gondar keessatti Afaan Oromoo akka dubbatamu taasise. Bara "Zemene Mesafinti" keessatti dhaloota Oromoo kan ta'an Yejjuun bara dheeraaf waraanaan Imperoota Itoophiyaa dursaa turan. Akkasumas Begemder, Enderases jalatti qoodamuu jalqaban. Yejjuunis Raas Alii 1ffaa jala bulaa ture, haa ta'u malee, bara dheeraan duuba Tewodiroos 1ffaan Raas Alii 1ffaa injifate. Ta'us, ammallee Impereronni Itoophiyaa waan dadhabaniif waraanni Yejjuu Itoophiyaa keessaa tokkoffaa ture.
Oromoonni bara sunnitti beekkamoo turan keessaa
- Bulchituu Manan kan Walloo, kan bara 1800 mootii taate.
- Ras Mahaammad kan Walloo, kan Raas Mikaa'el ta'e, achiin bulchiinsa Sion.
- Bulchituu Manan kan Ambaassal, kan haadha manaa Hayila Sillaasee taate.
Humnaa fi maatii imperiyaalaa wajjin walitti qabamuf jecha ummatni Oromoo hedduun Kiristaanummaatti jijjiiramanii turan. Itti fufee immoo, gara dhuma 1800ffaatti, Imperer Yohaannis 4ffaan gosa Oromoo Walloo keessa jiran hunda akka Kiristaanummaatti jijjiraman yookaan immoo akka qabeenya isaanii dhaban sodaachisee ture. Kun immoo gosa Oromoo lafa warra dhiisan akka gara kibbaatti godaanan warra godhee ture. Bulchaan Oromoo Mohaammad maqaa jijjiratee Abbaa lafaa Mikaa'el jedhame, niitii erga fuudhee booda abbaa Imperer Iyyaasuu 4ffaa ta'e.
Qoqqoodama Oromoo[edit | Lakkaddaa gulaali]
-
Kanas ilaali: Qoqqoodama Oromoo
Ummani Oromoo bakka kudha lamatti adda baha. Bakka dhiha baha irra eegalee hanga bahaatti tuutni kun:
- Ummani Wallaggaa ummata naannawa dhihaa jiraatu ummanni kun naannawa bishaanii jiraatan;
- Oromoo Maccaa - Laga Dhedheessaa fi Laga Oomoo gidduu, kibba Laga Gibee jiraatu.
- Oromoo Tuulamaa - Handhuura Oromiyaa naannoo Finfinnee jiraatu;
- Oromoo Walloo - gara Kaabaa naannoo Amaaraa godina addaa Oromiyaa, naannoo Hara Ashangee, jiraatu; Oromoo Raayyaa fi Oromoo Yajjuu jedhamu
- Oromoo Ituu, nannoo Oromiyaa keessa Laga Hawaas fi magaalaa Dirre Dhawaa jiraatu;
- Oromoo Anniyyaa - kibba warra Ituu fi dhiha Laga Erer jiraatu;
- Ala Oromoo - magaalaa Harar fi Laga Erer dhihatti, warra Ituu fi Anniyyaa gidduu jiraatu;
- Oromoo Nole - magaalaa Dirree Dhawaa bahatti kaaba magaalaa Harar;
- Oromoo Baabbilee - qaama Oromoo bahaa yoo ta'an, baha Laga Erer fi kibba Oromoo Bahaa jiraatu
- Oromoo Jaarsoo - Harargee Bahaa gara bahaatti;
- Oromoo Arsii - godinaalee Arsii, Baalee fi haga tokko Shawaa Bahaa keessa jiraatu.
- Oromoo Booranaa - Kibba Oromiyaa fi kaaba Keeniyaa jiraatu.
- Warra Qaalluu - Laga Hawaas fi magaalaa Dirre Dhawaa gidduu jiraatu.
- Oromoo Gujii - qaama Oromoo Kibba jiraatuu yoo ta'an, ollaa Oromoo Booranaa jiraatu.
- Shariifaa Laga Hawaas fi magaalaa Dirre Dhawaa gidduu jiraatu.
Oromoo Beekkamoo[edit | Lakkaddaa gulaali]
- Amaan Hedatoo - political activist and new singer
- Abbabaa Abbishuu - sabboonaa Oromoo fi weellisaa beekkamaa
- Abbaas Hajii Ganamoo - Pirofeesara Yuunivarsiitii Toroontoo, Barreessaa seenaa waa'ee ummata Arsii barreesse
- Mootii Abbaa Jifaar II - Jimmaa fi naannoo ishee bulchaa ture.
- Abdiisaa Aagaa - loltuu Xaaliyaaniin lolaa turee fi yeroo Waraana Addunyaa II hogganaa loltoota paartisaanii
- Jaarraa Abbaa Gadaa - Hundeessitooota ABO keessaa isa tokko kan ta'ee fi hoogganaa dhaaba 'Adda Oromiyaa Dimokiraasoftuu'
- Dr. Abdulsamad Mahaammad - barreessaa seerluga Afaan Oromoo fi seerluga Oromoorratti nama beeka
- Raas Abbabaa Aragaay - Jeneraala qubattoota Xaaliyaanii lolan (1930 keessa)
- Abbabaa Biqilaa - Olimpikii irratti Afrikaa fi Itoophiyaa keessaa madaaliyaa warqee badhaafamuun kan jalqabaa (maraatoonii miila duwwaa fiiguun)
- Abbabaa Kabbadaa - Wellisaa beekkamaa bara 1980n keessaa
- Abbabaa Tasammaa - Wellisaa beekkamaa
- Abiyyuu Galataa - geggeessaa ABO
- Abiishee Garbaa - Jaarraa 19ffaa keessa daangaa Oromiyaa karaa dhihaa osoo koloneffattuu Amaaraa irraa ittisuu wareegame
- Sheek Bakrii Saphaalo - Sabboonaa Oromoo fi hayyuu Musliimaa; qubee Afaan Oromoo kan boce.
- Koloneel Alamuu Qixxeessaa - Hundeessaa fi hoogganaa dhaaba Maccaa fi Tuulamaa
- Alii Birraa - Wallisaa beekamaa fi sabboonaa
- Raas Alii II kan Yejju - Enderase or Regent of the Ethiopian Emperor, and effectively the ruler of Ethiopia
- Amaan Kadir Kamsaree - Hayyuu Oromoo fi warra Front for Independence of Oromia hundeessan keessaa tokko
- Asaffaa Jaalataa - barreessaa fi piroofeesara
- Ayyaanaa Birruu - taayeppiraayiterii Amaariffaa kan yeroo jalqabaaf uume
- Baaroo Tumsaa - warra ABO hundeessan keessaa tokko.
- Dejazmach Baalchaa Abbaa Nafsoo - Jeneraala Itoophiyaa Waraana Aduwaa hooggane.
- Badri Kabira Mahaammad - hundeessaa Saphalo Foundationii
- Biraanee Adaree- won the IAAF World Half Marathon Championships
- Kab. Bulchaa Dammaqsaa Sanbatoo- hoogganaa WFDO OFDM miseensa paarlaamaa,
- Daawud Ibsaa Ayyaanaa - Hoogganaa ABO
- Bultum Biyyoo Abubaker - Itti Aanaa Hayyu Duree fii Barressaa Adda Bilisummaa Oromo (ABO)
- Daraartuu Tulluu - atileetii fiigicha dheeraa fi Olompiikii irratti warqee kan moo'atte
- Dubbaalee Jaallee- Hoogganaa Baankii Biyyoolessaa Itoophiyaa
- Eebbisaa Addunyaa - wallisaa jaallatamaa fi sabboonaa
- Pirofeesar Efreem Isaaq - Pirofeesarii fi barreessaa afaan hedduun barreessu
- Elemoo Qilxuu - Goota goototaa (goota gootarra caalu). Nama jalqaba waa'ee Oromoof jedhee waraana bane/lole jedhameet beekama
- Faaxumaa Roobaa - atileetii fiigicha dheeraa fi maraatoonii bara 1996 kan moo'atte.
- Gadaa Gammadaa - warra ABO hundeessan keessaa tokko.
- Guutamaa Hawaas - Gootaa harka Wayyaaneetti kennachuu diddee of wareege
- Galaasaa Dilboo - Hoogganaa ABO
- Geexee Waamii - atileetii fiigicha Qaxxaamura Biyyaa fi Tiraakiirraa
- Guddinaa Tumsaa - Luba, dura ta'aa Waldaa Makkaana Yesuus Itoophiyaa fi sabboonaa Oromoo
- Guyyoo Dhaabasaa - hayyuu gadaa
- Haayila Maariyaam Gammadaa - Dhaaba Maccaa fi Tuulamaa kan hundeesse.
- Haayiluu kitaabaa - Wallistoota Oromoo daran jaallataman keessaa tokko kan ta'e.
- Hordofaa Guyyaasaa - barreessaa
- Ibsaa Guutamaa - Ministeera Barnootaa Itoophiyaa kan duraanii
- Ibsaa Sisaay - barreessaa(author)
- Jamaal Roobalee maqaa biraan Guutamaa Hawaas - warra ABO hundeessan keessaa tokko.
- Hon. Kabbadaa Abarraa Oddoo - Chairman of the Ethiopian Trade & Industry Affairs Committee
- Jeneral Kamaal Galchuu - jeneraala Itoophiyaa kan duraanii kan booda ABOtti gale
- Qananiisaa Baqqalaa - atileetii beekkamaa fiigicha dheeraa
- "Kuwee" Maarta Kumsaa - acclaimed journalist and imprisoned professor
- Laggasaa Abdii - wallisaa fi taphataa ximboo (masiinqoo)
- Leencoo Lataa - hoogganaa ABO, injineera, ogeessa siyaasaa,barreessaa
- Legaba Baqqalaa Hordofaa Cangaree – Responsible for the Royal Palace (Gibbi)
- Leencoo Baatii - Miseensa ABO
- Maammoo Mazammir- Miseensa Waldaa Wal-gargaarsaa Maccaa fi Tuulamaa
- Maammoo Waldee - Ethiopian long-distance runner, winner of the marathon at the 1968 Summer Olympics
- Dr Mararaa Guddinaa - author and professor, OFC (ONC + OFDM) opposition party executive member, Ethiopian parliamentarian
- Merkuriyaa Bulcha - barreessaa fi pirofeesara
- Hon. Ambassadar Mahaammad Alii Ibraahim - Chairman of the Ethiopian Foreign, Defense & Security Affairs Committee
- Sheikh Mahaammad Rashaad Abdullee - Hayyuu Musliimaa Qur'aana Afaan Oromootti hiike.
- Priofeesar Mahaammad Hasan - Ji'oorjiyaa Isteet Yuunivarsiitiitti pirofeesara seenaa fi qorataa fi barreessaa seenaa Oromoo
- Mul'is Abbaa gadaa - sabboonaa beekamaa fi warra Loltuu Bilisumma Oromoo hundeessan keessaa tokko
- Nadhii Gammadaa - warra ABO hundeessan keessaa tokko.
- Nuho Mahaammad Goobanaa - weellistoota Oromoo ciccimoo keessaa tokko
- Umar Sulemaan - Weellisaa Oromoo jaallatamaa fi sabboona Oromoo
- Onesmoos Nasib - lallabaa wangeelaa fi Kitaaba Qululluu Afaan Oromootti kan hiike
- Qamar Yusuuf - Wellissaa sirba aadda Oromoo, abbaa Shaggoyyee jedhamuun beekkama
- Qurquji Simboo - renowned Oromo vocalist and Oromo nationalism advocator
- Ramadaan Huseen Khaliil - First oromo libration fighter
- Xilaahun Gassassee - Wellisaa Itoophiyaa guddicha
- Dr. Xilaahun Gamtaa - Hayyuu Afaan Oromoo fi nama galmee jechootaa Afaan Oromoo Ingiliffatti hiikuu kan jechoota baayyee qabatu barreesse
- Jeneraal Taaddasaa Birruu - Niilsen Maandellaa kan leenjise, abbaa qabsoo ykn sabboonummaa Oromoo, goota, hoogganaa humna darbatamaa Itoophiyaa
- Dr. Tashoomaa Sooromsaa - barreessaa fi piroofeesara
- Xurunash Dibaabaa - atileetii beekkamtuu fiigicha dheeraa meetria 5,000 fi 10,000
- Umar Suleeman - wallisaa beekkamaa
- Jeneraal Waaqoo Guutuu - geggeessaa United Liberation Forces of Oromia (ULFO)
- Lij Yilmaa Dheeressaa Amantuu - Minister of Finance, Commerce & Industry and Foreign Affairs in Emperor Haile Selassie's cabinet; economist; historian; and, celebrated wit. Author of Ye Ityopia Tarik be Asrasideste Naw Kifle Zemen.
- Ibsaa Eebbaa Fayyisaa - warra ABO hundeessan keessaa tokko, qindeessaa, barreessaa fi Injinera
- Girmaa Gooroo Gonfaa - Qo'ataa fi Barsiisaa
- Hayilee Fidaa - hundeessaa dhaaba siyaasaa MEISON.
- Fiqiruu Darajjee Gammachuu- qabsoo fincila diddaa garbummaa barattootaa keessatti nama ga'ee guddaa taphataa ture
- Jaagamaa Badhaanee - sabboonaa oromoo wayyaaneen ajjefte.
- Zoogaa Booji'aa - gootaa wayyaaneetti harka hin keennuu jedhee ofiin of wareege.
- Kadiir Martuu - sabboonaa fi wallisaa beekkamaa kan mootummaa Wayyaanen ajjeefame
- Magarssa Yaadataa - sabboona oromoo.
Bulchiinsa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Oromoon waggaa dheeran duraa jalqabee sirna Gadaatin bulaa ture. Sirni Gadaa sirna dimokiraatawaa kan ammaa wajjin kan wal fakkaatu yoo ta'u, aangoo waggaa saddeetitti wal harkaa fuudhama.


text:
Galmeen dhaabbilee barnoota ol’aanoofi koleejoota keessatti, iddoo naannawaa jireenyaa rayyaan ittisaafi ijaarsaa hidha haroomsaatti gaggeeffamaa akka jiru beekameera.
Barattoonni yuunvarsitii garagaraa ayadaa nuuf kennaniis mirgaa heerri mootumma kenneefitti fayyadamuun qaama bakka isaani bu'uu filachuuf kaardii filannoo fudhachaa akka jira Faanaa Biroodkaastiing Korporeetitti himaniiru.
Barattoonni yaada kennanniin haala gaariifi tasagabbaa’aa ta’een galmeeffamuun kaardii filannoo fudhachaa jirra jedhaniiru.
Galmeen addaa kun hanga Botootessa 20 bara 2007tti akka turu eerameera.Muktaar Jamaaltu gabaase.
Gulaalaan:Biraanuu Hurrisaa


text:
Miiltoo waarii
Finfinnee Hagayya 02 2006(FBC)Balaa Otobusii magaalaa Finfinnee iddoo Inxooxxoo jedhamuun beekamutti kaleessa galgala mudateen Namoonni 7 du’aniiru.
Finfinnee Hagayya 01 2006(FBC)Himatamaa Mahaammad Borshee Hajii Mahaammad dargaggoo waggaa 20 yoo ta’u Godina Arsiitti jiraataa Aanaa Roobeeti.
Finfinnee Adoolessa 25 2006(FBC)Akaakuu bibiila harkaa baay’ee ammayya’aa ta’aniifi teekinoojlojiiwwan heddu of keessatti qabatan maqaa “Smart phone” jedhamu qabatanii gabaarra erga oolanii bubbulaniiru.
Finfinnee Adoolessa 24 2006(FBC)Addunyaa kanattti jiruuf dhufuun tokko tokko bu'aa ce'ii ishee akka addaatti ilaalee biraa deema.Kan biraammoo aduun gubee,raareen miila kukkutee,dhaamotni garmalee ilkaan walitti reebee dhiisee utuu hin barin kichumatti lakki lakki waan akkasii arguuniyyuu nu hin barbaachisuudhaan deebi'uuf ariifatu.
Finfinnee Adoolessa 24 2006(FBC)Beellaman qabaafan gara magaalaa Sabbataatti imale.Namnin beellames daqiiqaawwan muraasaaf akka eeguuf natti himinaanin tiifuu xiqqoo takka jalaa dheeffe,achumaanis dhaamodheen ture waan ta’eef ijaan asiif achi ilaale.Ijjikoos Namoota walitti qabamanii Buna dhugan irra buute.


text:
WASHINGTON DC—
Biyyoota 65 irratti qorannaa geggeessame keessaa walakkaa dhaa ol imaammata isaanii kan oduuwwan marsariitii irratti ba’u calalu ykn saansuri godhu erga bara 2013 qabee akkaan cimsuu isanaii Gabaasi “Freedom on the Net 2014” jechuunis bilisummaa intenetii kan bara 2014 jedhuun beeksisee jira.
Mootummoonni hagi tokkos to’annaa isaanii gama kanaan jiru lammiiwwan kanneen yaada isaan morman marsaa inteneetii irratti maxxansan ittiin adabuuf itti fayyadamu. Gareen dhimmootii mirga namaa irratti hojjetu Freedom House gocha bilisummaan marsariitii-tti fayyadamuu addunyaa gad deebi’u godhe kana balaaleffatee jira. Freedem House irraa laura Reed akka jedhanitti.
Biyyootai walabummaan marsariitii-tti fayyadamuu akkaan gad deebi’e keessaa Raashiyaa, Turkey fi Ukranie. Akkuma qorannaa keenya kan waggootii hedduu mul’isutti, qorannaa hamma geggeessameen biyyoonni ammas haala hamaan hojii akkasii irratti bobba’an Iran, Syria fi china dha jedhan.
Akka gabaasa ba’eetti waggaa kanas lakkoobsi namoota marsariitii-tti fayyadamuu isaaniin hidhamanii ol ka’e. Kanneen marsaa interneetii irratti fayyadaman kun, yaada isaan marsariitii iraatti maxxansan qofaaf utuu hin taane mobile harkaa dabalatee meeshaalee electorniksii isaan qaban irraa waan argameef illee ni himatamu.
Iran, Syria fi Chinaan kanneen bilisuummaa marsariitii ukkaamsan keessaa isaan duraa ti. Biyyoota haga tokko to’annaa cimaa gocaa turan laaffisan keessaa Myanmar(Burma), Tunisia, cuba fi Hndii dha. Ameerikaa keessaa dhaabbata nageenya biyyoolessaa-n to’annaan heeyama mana murtiin ala fayyadamootta marsariitii irratti geggeessame qabxii iseen qabdu gad buusuu irraan kan hafe Kanneen US fi biyyootii Awropa irra jireessa keessa jiraatan walabummaa interneetii-tti fayyadamuu qabu.
Gabaasa guutuu armaan gaditti caqasaa


text:
Baby gender mentor
Baby Gender Mentor testiin jedhamu kuni testii dhigaa yoo ta'u kunii immo hadhi garracha qabdu tokko dhiraa yokan durbaa akka ofii kessa qabdu kan gargarra itti basani dha. Testiin kuni kan midhaffame kampanii American Biotech kan Lowell, Massachusettstti kan argamu kan Acu-Gen Biolab, Inc. jedhamunii. Kan gurgurramu immo fetusiin tokko dhiraa yokan durba akka ta'e torbaan shaneen fertilization ergaa geggefame jirran kessatti akka illallamu danda'uffi. Akka Acu-Geniin ibsetti sirri ta'un testii kana dallaga gossa tokko kan qabani kan akka ultrasonography, amniocentesis yokan chorionic villus sampling jedhamani ni calla. Testiin kuni kan iffaa godhame 17 June 2005 qophii The Today Show jedhamu irratti. Gara March 2006tti nammoni hanga 4,500 testii kan bittanirru.


text:
Garba Arkitiik
Garbi Arkitiik, garba hemisferii kaabaatti argamu yoo ta'u, kan baayyinan argamu garuu kutaa lafaa Arkitiik jedhamu kan fiixee kaabatti argamutti argama. Garbi kun garba addunya hunda irraa xiqqaa yoo ta'u, qallinaanis isa qallicha dha. Dhaabbata Qorannaa Bishaanii kan Addunyaa (International Hydrographic Organization) garba kana akkuma garba addunyaa shanan jalatti walitti-qabullee qorannaan garbaa yeroo baayyee Galaana Meditiraaniyaanii Arkitiik yookan salphaatti Galaana Arkitiik jedhani waamu, akkasumas akka bishaan xixiqqoo garba Atilaantiik jalatti argamani godhani qoodanii. Garbi Arkitiik bishaan Garba Addunyaa walitti qabamani adeeman keessaa kan fiixee kaabatti argamu dha.
Kutaan baayyen garba kanaa cabbii bishaanin kan marfamee yoo ta'u, kunis kan ta'u ji'otta qabbana yookan immo yeroo tokko tokko ganna guutuu dha. Oo'ii fi soogiddummaan bishaan kanaa waqtiin jijjiirama, kunis yeroo cabbin baqu fi yoo cabbin walitti-qabamu. Soogiddummaan garba kanaa yoo ilaalan avireejjii sogiddummaa shananii irra xiqqaa dha, kunis wanna hurka xiqqaa fi waan bishaan gara alaa yeroo baayyee hin yaaneef akkasumas bishaani qulqulun biraa gara keessaa yeroo bayye waan hin senneefi. Walit-qabami cabbi yeroo ganna hanga parsentii 50% ta'a.


text:
Kiristaanummaan maal kiristaanonni maalitti amanu?
Gaaffii: Kiristaanummaan maal kiristaanonni maalitti amanu?
Deebii: Ijoon amantii kiristaanaa 1 Qorontoos 15:1-4 irratti argama, Yesus cubbuu keenyaaf du’eera, awwaalameera, du’aas kaafameera, kanaaf namoota isatti amanan hundumaa jireenya akka argatan isaan taasiseera. Amantaa kanneen biro keessa kiristaanummaa adda kan isa taasisu kan inni irratti xiyyeeffatu walitti dhufeenya irratti ta’uu isaati. Kan godhi is asana hin godhin kan jedhu qajeelfamoota tarreessuu irraa galmi kiristaanummaan walitti dhufeenya Waaqayyoo wajjin qabnu akka jabeessinu nu jajjabeessa. Walitti dhufeenyi sun sirrii ta’uu kan danda’u hojii Yesus Kiristoosii fi Hafuurri Qulqulluun jireenya amanataa tokkoo keessatti qabuu irraa kan ka’eedha.
Amantii kana irraa gararraas waantonni heedduun gara biraas ni jiru, yoo xiqqaate kiristaanummaan maal akka ta’e kan agarsiisan tokko waan kiristaanonni amananiidha. Kiristaanonni Macaafni Qulqulluun sagalee Waaqayyoo hafuura Waaqayyootiin akka barreefame ni amanu, “Waaqayyo akka hafura itti baafate” (2 Ximootewoos 3:16; 2 Pheexroos 1:20-21). Kiristaanonni Waaqa tokkicha bifa sadiin argamutti amanu. Innis Abbaa Ilmaa fi Hafuura Qulqulluu.
Ilmi namaa kan uumame keessumattuu Waaqayyoo wajjiniin walitti dhufeenya akka qabaatuudhaaf akka ta’e amantoonni ni amanu. Garuu cubbuun namoota hundumaa Waaaqayyoo irraa adda adda baaseera(Roomaa 3:23; 5:12). Yesus Kiristoos biyya lafaa kana irra yeroo deddeebi’u nama guutuu fi Waaqayyo guutuu ta’ee akka deddeebi’e amantiin kiristaanaa ni barsiisa (Filiphisiyoos 2:6-11), akkasuma fannoo irratti erga du’ee booda Kiristoos awwaalamee akka ka’ee akkasuma gara mirga abbaa isaa akka jiru amantootaafis baraa hanga bara baraa akka kadhatu kiristaanonni ni amanu (Ibroota 7:25) Yesus fannoo irratti du’uun cubbuu ilmaan namootaa baasuudhaaf hanqina akka hin qabnekiristaanummaan ni amana kunis walitti dufeenya namaa fi Waaqayyoo gidduudhaa dhabamee ture deebisee ijaara. (Ibroota 9:11-14; 10:10; Roomaa 5:8; 6:23).
Kirsitaanummaan kan barsiisu namni tokko fayyuudhaaf, du’a boodas gara mootummaa waaqaatti galuudhaaf, guutummaatti hojii Kiristoos isa fannoo irratti raawwatamee irratti amantii isaa godhachuu qaba. Kiristoos bakka keenya akka du’e gatii cubbuu keenyaas fannoo irratti guutummaatti akka baase , akka du’aas kaafame yoo amannne nuyi fayyineerra. Namni kami iyyuu fayyina argachuudhaaf umaa tokko iyyuu gochuu hin danda’u. eenyu iyyuu mataa isaatiin gaarii hojjechuudhaan Waaqayyoon gammachiisuu hin danda’u sababni isaa hundumti keenya cubbamoota waan taaneef, (Isaiah 53:6; 64:6-7). Kana booda hojiin hojjetamu kan hafe hin jiru Kiristoos hundumaa hojjeteera. Inni fannoo irratti akkas jedheera “Raawwatameera.” John 19:30) jechuunis hojiin fayyisuu xumurameera jechuudha.
Akkaataa kiristaanummaatti, fayyinni namummaa moofaattii bilisa ta’uudha, Waaqayyoo wajjinis walitti dhufeenya sirrii taasifachuudha. Akkuma kanaan dura cubbuudhaaf garba taanee turre amma immoo Kiristoosiif hojjenna(Roomaa 6:15-22). Amantoonni ammuma biyya lafaa kana irra dhagna amala cubbuutiin guutame kana keessa jiraatanitti cubbuu wajjin wallaansoo qabu. Haa ta’u malee, kiristaannonni sagalee Waaqayyoo qo’achuudhaan jireenya ofii wajjinis waliin firoomsuudhaan akkasuma to’anna Hafuura Qulqulluu jala ta’uudhaan jechuunis waantota hundumaanuu gaggeessaa hafuuraa jala ta’uudhaan cubbuu irratti moo’umsa ni argatu.
Kanaaf, seerii manneen amantaa heedduun waantota murtaa’an akka raawwatan yookiin akka hin raawwanne abboommii yeroo kennan, Kiristaanummaan garuu Kiristoos gatii cubbuu keenyaatiif fannoo irratti du’ee akka ka’e amanuu duwwaadha kan inni gaafatu. Gatiin cubbuu keetii kaffalameera. Kanaaf Waaqayyoo wajjin walitti dhufeenya taasisuu dandeessa. Waaqayyoodhaaf abboomamuudhaan Waaqayyoo wajjin tokkommaadhaan adeemuudhaaf umama cubbamaa keenya irratti moo’umsa argachuu dandeenya. Amantiin kiristaanummaa inni kan Macaafa Qulqulluu inni dhugaan isa.
Gara Mana fuula Afaan Oromootti deebi’aa
Kiristaanummaan maal kiristaanonni maalitti amanu?


text:
Nikolaa Teslaa
Nikolaa Teslaa (Afaan Sarbiyaatin: Hиkoлa Tecлa; Adoolessa 10, 1856 - Amajjii 7, 1943tti jiraate) lammii Sarbiyaa-Ameerikaa fi kalaqaa(inventor), injiinera elektirikaalii (electrical engineer), injinera makaanikii, fi fiizisistii yoo ta'u kalaqa inni ittiin beekkamu keessaa tokko elektirikii danbali'uuni (alternating current).
Teslaan hojii elektirikii fi bilbilaa kan jalqabe gara Ameerikaatti(USA) bara 1884 Toomaas Ediseniif hojjachuuf odoo hin godaanin dura ture. Ameerikaatti odoo baayyee hin turin gargaarsaa fi waliigaltee namoota gara garaa wajjin godheen laabiraatorii qorannoo waa'ee meeshaalee elektirikii keessattii geggeessu dhaabe. Mirga paatentii motora elektirikii (AC induction motor) fi tiraanisfoormerii (transformer) kan inni qabu dhaabbanni Joorji Westiingihaawus (George Westinghouse) jedhamu eeyyama kan argate yoo ta'u, akkasumas dhaabbanni kun Teslaa akka gorsaatti elektirikii danbali'uuni (alternating current) hojjachuuf akka isaan gargaaru qacare. Dabalataanis, Teslaan, qorannoo voolteejii guddaa fi firiquweensii guddaa naannoo Niwuu Yoorki fi Koloraadoo Ispiriingisitti geggeesun kan walqunnamtii raadiyoo, qorannoo eksi-reyii (X-ray), fi mala humna elektirikii wadaroo malee (wireless transmission of electricity) ittiin tamsaasu oomishuuf isa gargaarun ni beekkama.
Bu'aawwan qorannoo gara garaa kan raajii fakkaatan kun Teslaan addunyaarratti akka beekkamu isa godhe. Teslaan, qorannoosaarraa qarshii baayyee yoo argatellee, horiisaa kana qorannoowwan gara biraa irratti balleesse. Kanarraa ka'uun bara dullumsaa keessa hoteela Niwuu yoorki Hoteel keessa kutaa 3327 kessaa jiraachaa ture; darbe darbee maxxansaalee gara garaatif yaada adda ta'e ni kennas ture. Sababaa yaada inni kennuu fi qorannoo inni geggeessuun kan ka'e, Teslaan maqaa saayintistii maraataa jedhamu kennameefi. Dhumarrattis, bara 1943 hiyyoomee fi liqaa keessaa jiraachaa turee du'e. Hojiiwwan Teslaa baayyeen sana booda dhokatanii turanillee bara 1990n keessaa kaasee beekkamtummaan isaa fi aadaa keessatti kaafamuun isaa dabale. Bara 2005tti, Teslaan Ameerikaanota Gurguddoo 100 filaman keessatti maqaan isaa dabalame.
Bara 1960tti, kabajaa fi yaadannoo Teslaatif, walgayiin General Conference on Weights and Measures for the International System of Units safartuu jabinaa human maagineetii safaruuf gargaaru teslaa jehee moggaase.
Contents
Dahloota Isaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Nikolaa Teslaan bara 1856tti Adoolessa 10 maatiisaa lammii Sarbiyaa ta'an irraa mandara Isimiilyen, biyya Oostiriyaa (biyya amma Kirooshiyaa jedhamtu) keessatti dhalate. Abbaan isaa, Milutin Teslaan, luba waldaa Ortodoksii Sarbiyaa turan. Haati Teslaa, Dukaa Teslaa, kan abbaan ishiis luba waldaa Ortodoksii Sarbiyaa turan, dandeettii fi kennaa meshaalee mana keessaa hojaachu fi walalooo Sarbiyiffaa dhedheera ta'an yaadachuu qabdi. Haa ta'u malee barumsa hin qabdu turte. Sanyiin maatii Teslaa Dhihaa Sarbiyaa naannoo Moonteneegrootii maddan.
Teslaan maatii isaa ijoollee shan qabaniif mucaa afraffaa ture. Obollessa angafasaa kan Deen jedhamuufi obboleeyyan durbaa Milkaa, Anjeliinaa fi Maarikaa jedhaman qaba. Obboleettiin isaa Deen balaa farda yaabbachuutin yeroo inni umuriin isaa waggaa shani duute. Namoonni tokko tokko akka jedhanitti farda dammaqsuun balaa kana kan uume Nikolaa Teslaati. Bara 1861tti, Teslaan mana barumsa sadarkaa 1ffaa mandara Isimiilyen keessa jirutti barumsa gale. Achittis Afaan Jarmanii, Herreegaa fi amantii barate.
Bara 1862tti, maatin Teslaa gara Goospiich, biyya Oostiriyaa, bakka abbaan isaa akka lubaatti tajajiltti galan. Nikolaanis barumsa sadarkaa 1ffaa fixee akkasumas barumsa giddu galeessaas fixe.
Bara 1870tti, Teslaan Kaarlovaak, Kirooshiyaatti barumsa sadraka lammaffaa xumuruuf gale; achittis barsiisaa Herreegaa Maartiin Sekuliichin baayye booji'ame. Teslaan integiraal Kaalkulesii waraqaa malee sammuudhumaa isaa keessatti hojjata ture, barsiisonni isaa garuu waan goowwoomsu itti fakkaata ture. Achittis barumsa waggaa afurii waggaa sadi'i keessatti xumuree bara 1873tti eebbifame.
Bara 1873tti, Teslaan gara mandara Isimiilyenitti deebi'e. Erga deebi'ee odoo hin turinis, dhukkuba koleeraatiin qabamee ji'aa sagaliif sireerra ciise. Yeroo baayyes inni du'a jedhamee sodaattamee ture. Abbaan Teslaa, abdii kutuun yoo inni fayyee mana barumsaa injineriingii beekkamaa akka isa galchu waadaa galeef (duraan abaan isaa akka inni luba waldaa ta'u barbaada ture).
Bara 1874tti, Teslaan dirqama loltuu waraanaa ta'uu jalaa gara Tomingaaj, naannoo Girachaakitti baqate jalaa ba'e. Achitti tulluu baayye akka adamsituuti koree yaabee arge. Teslaan ummaamaan wajjin wal arguunsaa qaamaanis ta'ee sammuun jabaataa akka isa godhe dubbata. Yeroo Tomingaaj ture kana kitaaba baayyee dubbise, boodarra yoo dubbatus barreeffamni Maark Tiween dhibee isaarraa akka fayyuuf na gargaareera jedha.
Bara 1875, Teslaan Pooliiteekniikii Oostiriyaa kan Giraaz jirutti iskoolaarshiippii waaraanatiin galmaa'e. Waggaa jalqabaa, Teslaan daree tokkollee odoo hin gubin barate, qaaphxii baayyee olaanaa ta'es fide, qormaata sagalis darbe (kunis qormaata darbuun isarraa eeggamu dachaa lamaan caala), Gumii Aadaa Sarbiyaa bane. Dabalataan xalayaa jajuu kan diinii teeknikaal faakaltiitin abbaasaaf barreeffame kan "Ilmi keessan urjii sadarkaa tokkoffaa ti" jedhu argate. Teslaan halkan keessaa sa'aatii 9 hanga galgala keessaa sa'aatii 5tti, Dilbataa fi guyyaa ayyaanaa dabalatee, hojjachaa (dubbisaa) akka ture dubbata. Yeroo abbaansaa milkii fi kabaja inni dhamaatii guddaadhan argate kana harkatti busheessu Teslaan baayyee qaaneffate. Erga abbaasaa bara 1879tti du'ee booda, Teslaan xalayaa hidhaa tokko kan pirofeesaroonni Teslaa abaasaaf barreessan argate. Xalayaan kunis, Teslaan yeroo barumsa akka addaan kutu yoo godhamuu baate garmalee hojjachuurraan kan ka'e akka du'u dubbata. Waggaa lammaffaarratti, Teslaan pirofeesar Poeschl wajjin waa'ee Gramme dynamo irratti wal dhabe; sabaabiin wal dhabdees Teslaan "Gramme dynamo"f komuteeteriin(commutators) barbaachisaa miti waan jedheefi. Dhuma waggaa lammaffaarratti, Teslaarraa iskolaarshiippiin isaa irraa fudhatame; innis araada qarshiidhaan taba tabachuu(gambling) keessa seene. Waggaa sadaffaatti, Teslaan qarshii isaaf kennamee fi kaffaltii mana barumsaa tabaan nyaachisee fixe. Boodarra garuu deebisee qarshii isaa amma tokko nyaatee maatii isaattii deebisee kenne. Teslaan yeroo dubbatu "dharraa koo gara dhabaa gaafasii fi achittan moo'adhe" jedha; ta'us erga gara USA dhaqeeyis taba biiliyaardis jedhamu ni tabata ture. Gaafa yeroon ga'u, Teslaan waan hin qophoofneef yeroon barnootaa akka isaa dheereffamuuf gaafate, garuu hin didame. Kanaafuu, semisteera dhumaarratti qabxii (grade) hin argannee; yuunivarsiitiicharraayis hin eebbifamne.
Mudde 1878 keessa, Teslaan Giraaz gadi lakkisee deemee, walqunnamtii maatiisaa wajjin qabu addaan kute; kunis barumsaa dhiisuusaa (addaan kutuusaa) dhoksuuf ture. Hiriyoonni isaa Laga Murtu isa nyaate jedhanii yaadaa turan. Teslaan gara Mariibor(amma Isloveeniyaa keessa kan jiru) deeme, achitti akka diraaftismaanitti ji'atti florins 60n hojjachaa ture. Yeroo boqonnaasaammoo jiraattoota wajjin karaarratti kaardii tabachuun dabarsa ture. Bitootessa 1879 keessa, abbaan Teslaa Miluutin Teslaa mucaansaa gara qe'eetti akka deebi'uuf kadhachuuf gara Maribor dhaqe, garuu Teslaan hin dide. Naannodhuma kan keessa kana Teslaa dhibeen sammuu isa mudate.
Gaafa Bitootessa 24 1879, Teslaan eeyyama jireenyaa waan hin qabneef, poolisiin hooffamee gara Gospiichtti deebie. Gaafa Ebla 17, 1879, abaansaa Milutin Teslaan umuriisaa waggaa 60tti dhibee hin beekkamneen qabamee du'e. Bara sana, mana barumsaasaa durii kan Higher Real Gymnasium jedhamutti, Teslaan barattoota daree baayyee barsisaa ture.
Amajjii 1880, wasiilli Teslaa lama qarshii walitti buusanii Teslaan gara Piraag deemee akka baratu ergan. Carraa dhabeessa ta'ee, yeroo inni Yuunivarsiitii Chaarles-Ferdinaand ga'u, yeroon galmee darbee ture. Kana malees, Afaan Giriik kan barbaachisaa ture hin baranne; Afaan Cheekis dubbisuu fi barreessuu hin danda'u ture, garuu yuunivarsitiichaaf barbaachisaa ture. Haa ta'u malee, Teslaan daree seenee barachaa ture, akka yaaliitti, garuu qabxii itti hin arganne.
Bara 1881, Teslaan Ferenc Puskas jalatti, kaampaanii Budaappesti Telefoon Eksicheenji(Budapest Telephone Exchange) jedhamuu, kan tajaajila bilbila kennuuf hojjachuuf, gara Budaappesti deeme. Erga achi ga'ee booda, Teslaan kaampaaniin kun ijaarsarra akka jiruu fi hojii kan hin jalqabin ta'uu hubate. Kanaafuu akka diraaftismaaniitti Central Telegraph Officetti hojjacha ture. Ji'a muraasa booda, kaampaanichi hojii waan jalqabeef, Teslaanis gita hojii elektirishaanitiin hojjachuu jalqabe. Yeroo kana, Teslaan meeshaalee sentiraal isteeshinii (central station) baayyee fooyyesse; rippiiterii bilbilaa (telephone repeater) ykn ampilifaayeerii (amplifier) akka qajeeltotti akka hojjatu akka godhe dubbata. Kanaaf garuu paatentii itti hin arganne ykn ifatti hin wanti ibsame hin jiru.
Ediiseniif Hojjachuusaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Bara 1882, Teslaan Continental Edison Company kan Firaansi jiruutti hojjachuu jalqabe; hojiinsaas meeshaalee eleektriikii saxaxuu fi fooyyesuu ture. Bara 1884tti, gara Niwuu Yoorkitti godaane; achittis Toomaas Ediseniin Hojii Maashinii Edisen (Edison Machine Works) akka hojjatuuf qacaramee. Tajaajilli Teslaan Ediiseeniif kennu hojii elektrikaal injineeringii salphaadhan kan jalqabe yoo ta'u yeroo gabaabaa keessatti gara rakkoowwan gurguddaaf fala barbaadutti guddate.
Teslaan jenereeteroota DC kan Kaampaanii Edisen (Edison Company) guutumaan guutuutti akka haaraatti akka saxaxuuf haffeerran godhameef. Bara 1885tti, Teslaanis jenereeteroota fi motoroota Edisen kan duraanii akka haaraatti saxaxuu akka danda'uu fi tajaajila isaanii fi bu'aa qabeessa ta'u isaanii akka fooyyessu dubbate. Akka Teslaan jedhetti, Ediisen "Yoo kana gochuu dandeesse doolaara kuma shantama argatta" jedhee waadaa galeefi - jechi kuni garuu kaampaanii Edisen kan kaffaltiirratti baayyee waakkatuu fi kan qarshii amma kana baayyatu hin qabneef adda ture. Dhamaatii ji'a baayyee booda, Teslaan hojii kana hojjatee fixe; itti aansee kaffaltii isaaf waadaa galame gaafate. Ediseen garuu jechi sun qoosaa akka ture dubbachaa "Teslaa, ati qoosaa warra Ameerikaa kana hin barre" jedheen. Bakka sana, Edisen Teslaadhaafa kaffaltii isaa kan torbanii kan $18 ture irraatti $10 dabaluufiif yaada dhiyeesse. Teslaan yaada kana diduudhaan hojii isaas gadi lakkisee baye.
Umurii Giddu-galeessatti (1886–1899)[edit | Lakkaddaa gulaali]
Erga Kaampaanii Edisen gadi lakkisee bayee booda, Teslaan namoota bizinesii lama wajjin bara 1886tti waliin hojjachuuf walii galan; jarri lamaan kun qarshii barbaachisuu dhiyeessanii kaampaanii ifa elektriikii kan maqaa isaatin moggaafame kan Ifa Elektirikii fi Warshaa Teslaa (Tesla Electric Light & Manufacturing) jedhamu dhaabuf murteessan. Kaampaaniin kunis ifa aarkii eleektriiki irratti hundaa'e kan Teeslaan saxaxee dhaabuu jalqabe. Dabalataanis motoroota humna elektriikiitiin hojjatanis saxaxa isaa qaba ture. Paatentiin(patent) jalqaba Teslaadhaaf USA keessatti kennameef kana ture.
Investeroonni kun yaada motoroota haaraa fi mala ittiin humna elekriikii dabarsan haaraa kan Teslaan kalaquuf yaade baayyee hin fudhanne. Irra caalaa, isaan waan haaraa uumuurraa elektiriikii ummataaf dhiyeessuu wayya jedhanii yaadu turan. Dhumarratti, Teslaa dhiibanii akka inni kaampanicha keessaa ba'u godhanii harka duwwaa hambisan. Sirumayyuu paatentii isaallee fudhatama kaampaanichaa dabaluuf jecha maqaa kaampaanichaan waan galmeesseef hin dhabe. Teslaan sana booda hojii eleektriika suphuu adda addaa hojaachuuf dirqame, keessa darbee guyyaatti $2n boolla qotuulle hojjate. Teslaan gana bara 1886/1887 yeroo "mataa bo'aa hamaa fi boo'icha hadhaawaa" jedhee ibsa. Yeroo kana, Teslaan faayidaan barumsa koo maali jedhee of gaafata ture.
AC fi Motora Indaakshinii[edit | Lakkaddaa gulaali]
Bara 1886 gara dhumaa, Teslaan Alfireed Biraawun, suupper intendentii Westerni Yuuniyeen (Western Union) fi abukaatoo Niwuu Yoorki Chaarles Peekin wal bare. Jarri lamaan kaampaanii dhaabuu fi kalaqa fi paatentii bu'adhaaf beeksisuurratti muuxannoo kan qaban turan. Paatentii Teslaarrattiifii yaada dabalataarratti hundaa'un Teslaa maallaqaan deeggaruufii paatentii isaa too'achuuf walii galan. Waliin, Ebla 1887tti Teslaa Elektriiki Kaampaanii(Tesla Electric Company) dhaaban. Bu'aan kaampaanii kanarraa argamus 1/3 Teslaadhaaf, 1/3 Peek fi Biraawun, fi 1/3 ammoo guddinaaf akka ooluuf walii galan. Teslaadhaafis laabraatorii Manaataanitti dhaabaniif; achittis Teslaan motora eleektriikii, jenereeterii, fi meeshaawwan biraa fooyyessuu fi haaraa kalaquurratti xiyyeeffate hojjata ture.
Wantoota Teslaan laabraatorii kana keessatti kalaqe keessaa tokko motora indaakshinii kan elektirikii danbali'uuni hojjatu isa tokko. Elektirikiin danbali'uu, sirna anniisaa lafa fagootti tamsaasuuf mijatu waan ta'eef, Yuurooppi fi USA keessatti ijaarramaa ture. Motorri indaakshinii kun karantii pooliifeezii (polyphase current) kan maagineetiik fiildii naannawu uumuun motoricha naannessa (yaada kana Teslaan bara 1882tti akka burqisiise dubbata). Motora eleektriikii kalaqa cimaa ta'e kanatti Teslaan paatentii ji'a Caamsaa 1888tti itti argate. Motorri kun saxaxa ofumaaf naanna'uu jalqabuu fi kan komutaaterii hin qabne ture; kunis qaanqeen (spark) akka hin ummamne waan godhuuf suphaa yeroo yeroodhan barbaachisa ture hambise.
Bara 1888, gulaalaa magaazina Electrical World kan ta'e Toomaas Komerford Maartin (hiriyasaa fi ummatatii kan beeksiisuun beekkamu), Teslaan hojiisaa karantii danbali'uu, indaakshin motoriis dabalatee, Inistiitiyuutii Elektirikaal Injineroota Ameerikaa (American Institute of Electrical Engineers (amma IEEE)) irratti akka ummatatti agarsiisuuf qindeesseef. Injineroonni Kaampaanii Elektirikii fi Warshaa Westiingihaawus hojjatan Joorji Westiingihaawusitti Teslaan motora AC sirna humnaa isa wajjin walqabatu kan sirriitti hojjatu akka qabu itti himan — Westiingihaawus pateentii waan akkasii argachuuf dhama'aa ture. Westiingihaawus paatentii walfakkaataa indaakshin motorii maagineetiik fiildii naanna'uu komiteeterii-maleessa ta'e kan fizisistii Xaaliyaanii Galiiliyoo Feraaris bara 1988 maxxanse baase irratti paatentii fudhachuu barbaadee ture garuu paatentiin Teslaa gabaa akka too'aatu tilmaame.
Adoolessa 1888, Biraawun fi Peek waliigaltee Joorji Westiingihaawus wajjin saxaxa motora indaakshinii fi tiraanisfoormerii Teslaatif kaffaltii fi aksiyoonaa $60,000 baasu fi motorri tokkoonsaa humna-fardaa tokko oomisheef kaffaltii fayyadamaa (royalty) $2.50 akka kennan walii galan. Westiingihaawus dabalataan Teslaa miindaa ji'aa guddaadhan $2,000 ($52,000 qarshii ammaatti) waggaa tokkoof mindeesse; kunis Teslaan gorsaa ta'ee Kaampaanii Elektirikii fi Warshaa Westiingihaawus jalatti laabiraatorii Piitisbargi keessatti akka hojjatuuf ture.
Waggaa sana keessa, Teslaan Piitisbargitti keessatti, karantii dambali'u kan konkolaataa magaalatiif (streetcars) anniisaa kennu uumuu irratti hojjachaa ture. Yeroo achi keessa turetti, sababa mormii humna AC tooftaan baayeessi ittiin oomishan kami jedhurratti injineroota Westiingihaawus fi isa gidduu tureef turmaata isaatti hin gammadne ture. Isaan gidduutti, sirna karantii AC marsaa 60 qabu (60-cycle) kan Teslaan dhiyeesserratti waliigalan, kunis ammamtaa motora Teslaa wajjin tokko akka ta'uuf ture. Garuu, odoo hin turin motorri indaakshinii kan Teslaan kalaqe saffisa seranaan waan deemuuf, konkolaataa magaalaatiif akka hin hojjanne baran. Bakkasaa motora tiraakshinii DC (DCtraction motor) fayyadaman.
Waraana Karantii[edit | Lakkaddaa gulaali]
Hojiin Teslaan karantii dambali'urratti hojjate, Teslaa "waraana karantii" jedhamu keessatti garee "AC" jala isa galche. Waraanni karantii kun Toomaas Edisenii fi Joorji Westiingihaawus gidduutti elektirkii kan isaanii fudhatamaa akka ta'uuf kan isaan godhan ture. Paatentiin Teslaa, paatentiiwwan kanneen biroo kan Westiingihaawus bite ykn kalaqe wajjin, Westiingihaawus sirna anniisaa AC kan sirna anniisaa DC Toomaas Edisen oomishu wajjin wal morku hojjachuu dandeessise.
Bara 1893, Joorji Westiingihaawus caalbaasii World's Columbian Exposition kan bara 1893 Chikaagotti geggeeffameef elektirikii dhiyeessuu moo'ate, kunis AC fayyadamuun kan dhiyaatu yoo ta'u caalbaasii kanarratti aannisaa DC Edisen mo'atan ture. Kunis seenaa AC keessatti kun waan ijoo ture, sababiinsaas Westiingihaawus ummata Ameerikaatti karantiin dambali'u namarraan balaa kan hin geesifne, amansiisaa, fi ta'uu agarsiise. Columbian Exposition kanatti, Teslaan galtee elektirikii kan sana dura Yuurooppii fi ameerikaa keessatti hojjatamaa ture agarsiise, kan keessaa tokko AC voolteejii guddaa ammamtaa guddaa qabuun ampuulii gaaz-dischaarji wadaroo-maleessaa ta'e akka ifu gochuu ture. Namni laale tokko akkana jedhe:
Kutaa sana keessa tirii pilaastikii irraa hojjatamee fi tiinidhaan gubbaan dibame lamatu ture. Titiin kun lamaan fiitii 15 addaa fagaatu ture, akka moggaa (terminal) shiboo gara tiraanisfoormerii irraa dhufuutti tajaajilu ture. Yeroo karantiin akka yaa'u godhamu, ampuulonni shiboon wayiitinuu elektrikiitti hin qabanne, garuu minjaalarra tirii lamaan gidduu taa'aa jiran, kan harkaan baatamanii kutaa san keessa eessayyuu geeffamuu danda'an, ifuu jalqaban. Yaalin kunii fi meeshaalen kun waggaa laam dura Landanitti yeroo Teslaan agarsiisu "ajaa'ibsiifannaa fi dinqisiifannaa guddaa uuman".
Teslaan piriinsipillii maagineetiik fiildii naanna'uu fi indaakshin motorii ibse, kanas meeshaa hanqaaquu kolombos jedhamutti fayyadamee hanqaaquun koopparii moggaa tokkoon akka dhaabatugochuun agarsiise.
Bara 1892tti, Kaampaanin Ediisen Jeneraal Elektiriikiiitti, kan hojii adda addaarratti hirmaatutti, nama maallaqa dhiyeesu (financer) J. P. Morgaanin makame. Kaampaanii haaran kun (gara humna ACtti jijjiiramuun) Elektrikii Westiingihaawus wajjin falmii paatentii fi Westiingihaawus of jala galchuuf yaalii gochuu jalqabe. Paatentii waliin qooddachuuf kaampaanonnii lamaan waliigaltee bara 1896 mallatteessaniyyuu Westiingihaawus falmii diinagdee sanarraan kan ka'een hirrinni maallaqaa isa mudate. Liqaa dabalataa argachuuf Westiingihaawus paatentii Teslaa irra deebi'ee laalun dirqama itti ta'e, sababiinsaas baankonnii paatentiin kun kaampanichaaf hidhaa diinagdee itti ta'a jedhanii yaadu turan (yeroo sanatti Westiingihaawus Teslaa, Biraawunii fi Peekif kaffaltii fayyadama kalaqaaf naannoo $200,000 kaffalee ture). Bara 1897tti, Westiingihaawus Teslaatti rakkina diinagdee jiru ifatti itti hime, yoo duraan ture akkaata duraa sanaan itti fufe Teslaan Elektirikii Westiingihaawus isa harkaa waan bahuuf Teslaan kaffaltii fayyadamaa fudhachuuf warra baankii wajjin qabsaawuu akka qabu itti himame. Westiingihaawus Teslaan kaampaanii isaa kaffaltii fayyadama kalaqaa kan paatentii AC Teslaa akka dhiisu amansiise, bakkasaa Elektikiin Westiingihaawus ampuulii dimshaashatti $216,000 baasu irraa bituuf walii gale. Kunis Westiingihaawus kaffaltii guddaa fayydama kalaqaa kan humna-fardaa tokkoof $2.50 ta'e sana, kan karantii dambali'u baayyee fudhatama argachaa waan dhufeef maallqa guddaa ta'uuf ture, irraa bilisa ba'e.
Lammummaa Ameerikaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Adoolessa 30 1891tti, umurii 35tti, Teslaan lammummaa USA argate, Laabiraatorii South Fifth Avenue laboratory dhaabe, boodarra laabiraatorii kan biraa 6 E. Houston Street, in Niwuu Yoorkitti dhaabe. Teslaan iddoo lachanittuu ampuulii elektirikii wadaroo odoo hin fayyadmanin ibsa ture, kanaanis anniisaa wadaroo-malee dabarsuuf abdiin akka jiru agarsiise. Baruma sana, meeshaa kooyilii Teslaa jedhamuutti paatentii fudhate.
Teslaan akka hoogganaa ittaaanaa Inistiitiyuutii Elektirikaal Injinerootaa Ameerikaa ta'ee bara 1892 hanga 1894tti hojjateera. Dhaabni kun dhaabbata amma IEEE jedhamuuf ka'umsa (Inistiitiyuutii Injineroota Raadiyoo waliin) ture.
Yaalii eksi-reyii[edit | Lakkaddaa gulaali]
Bara 1894 jalqabee, Teslaan kan inni gosa anniisaa hin mullanne jedhee waamu qorachuu jalqabe; kunis yaaliisaa isa darberratti fiilmiin laabiraatoriisaa keessa jiru akka bade (gubate) waan argee fi. Kunis boodarra Roontigen reyi ykn eksi-reyii jedhamee adda baafame. Yaalin jalqabaa Teslaan naannoo kanarratti hojjate tuubii kiruuksii, dischaarjii elektirikii kaatodii qorraadhaan ture. Sana booda odoo hin turin, qorannoon Teslaa jalqabaa baayyen —ilaallata kalaqaa, saxaxa, yaadannoo, daataa laabiraatorii, meesaa, suuraa kan dimshaashatti naannoo $50,00 baasanii fi dhibbaa olitti lakkaawwaman— ibiddaa laabiratoorii 5th Avenue laboratory keessatti ka'een gubate, bara 1895tti. Teslaan kana ilaalchisee "Amma gadda guddaa keessa waanan jiruuf dubbachuuyyuu hin danda'u. Maalan jedha?" akka jedhe Za Niwuu Yoorki Taayimsi (The New York Times) gabaase ture. Teslaan odoo hin yaadin suuraa eksi-reyii (odoo Viilheelmi Roontigen bara 1895 eksi-reyii argachuusaa hin beeksisin torban muraasa dura) yeroo Geissler tube, dischaarji tuubii gaazii kan duraa, akka madda ifatti fayyadamee Maarki Tiween suura kaasuuf yaalu suura eksi-reyii kaase. Suurri fiilmirratti kaafame sibiila leensii kaameraarraa jiru qofa ture.
Bitootessa 1896, erga Viilheelmi Roontigan akka eksi-reyii fi eksi-reyiin suura kaasuu (raadiyoogiraafii) argate dhagayee booda, Teslaan qorannoo eksi-reyiin suura kaasuu kan mataasaa hojjachuu jalqabe, kanaafis vaakiyuum tuubii anniisaa guddaa moggaa (terminal) tokkoo qofa qabu, kan elektiroodii hin qabnee fi kan baha kooyilii Teslaarraa dhufuun hojjatu kan mataasaa saxaxee uume (jechi ammayyaa kan wanta meeshan kun uumu ibsuuf fayyadamnu bremsstrahlung ykn braking radiation dha). Qorannoo isaa keessatti, Teslaan karaa ittiin eksi-reyii uumaan adda addaa haaraa uume. Teslaan, sarkiyuutii isaatti fayyadamuun "meeshlen eksi-reyii... reyii Roontigan kan humni isaa meeshaalee baramaan baayyee caalu oomishuu nama dandessisiisa" jedhee amana.
Teslaan balaa sarkiyuutiinsaa fi meeshaale eksi-reyii noodii-tokkoo uumman irratti hojjachuun qabu hubate. Qorannoosaa jalqabaa kanarratti yaadannoo isaa baayyerratti, miidhama gogaa qaamasaa kan uume waan adda addatti qabsiise. Jalqaba miidhaan gogaasaarraa kun carallaa Roontiganiin kan dhufe miti jedhee amana ture, garuu yeroo eksi-reyiin gogaa tuqu ozoonii uummamutu fida, amma tokko ammoo naayitiras asidiitu fida jedhee amana ture. Teslaan dogoggoraan eksi-reyiin dambalii loogiitiyuuditi jedhee amana ture, kunis akkuma dambalii pilaazmaa keessatti uummamuu jechuu dha. Dambaliin pilaazmaa kun maagineetiik fiildii humna-maleessaa keessatti uummamu danda'a.
Adoolessa 11 1934, New York Herald Tribune barruu waa'ee Teslaa irratti maxxanse, kana keessatti yeroo Teslaan vaakiyuum tuubii elektiroodii-tokkoo irratti yaalii hojjatu waan wayita baayye isa muudate yaaddate; paartikilii xiqqoon kaatodiirraa cabdee, tuubii keessaa baatee, Teslaa rukutti ture. Teslaan "bakka itti wanti kun qaamaa seenetti dhukkubbii akka hiddaa fakkaatu, karaa ittiin qaama keessa ba'es akkasuma. Paartikiliin kun yeroo cabaa sibiilaa kan "rasaasa elektirikii" furguffameen wal dorgomsiifamu, Teslaan "paartikiloonni humna ifaa kallatti qabuu kana keessa jiran ... paartikiloota sana caala saffisaan deemu ... fi tuuta'insaan waliin deemu".
Raadiyoo[edit | Lakkaddaa gulaali]
Tiyoorin Teslaa kan dambalii raadiyootin tamsaasuun akka danda'amu ibsu barnoota gabaabaa (lecture) fi agarsiisa bara 1893 Seenti Luwiis, Mizuuirii, Inistiitiyuutii Firankiliin kan Filaadelfiyaa, Pensilvaaniyaa fi Dhaabbata Ifa Elektirkii Biyyaalessaa (National Electric Light Association) keessatti kennenn jalqaba. Agarsiisnii fi piriinsippiliin Teslaa meeshaalee sabqunnamtii adda addaatin baayye barreeffamee ture. Meshaalee baayyeen kan akka kooyilii Teslaa raadiyoo guddisuu keessatti baayyee tajaajilarra oole.
Yaalin dambalii raadiyoo irratti Teslaan bara 1896 godhe, bakka inni jiraachaa ture Hoteela Gerlaach (boodarra Gamoo Dambalii Raadiyoo jedhamee moggaafame) keessatti godhame.
Bara 1898, Teslaan bidiruu raadiyoon too'atamtu ummatatti ekzibiishinii elektirikaalii kan Medisen Isquweer Gaardenitti geggeeffamerratti agarsiise — maqaasaa teelee-otomeeshin jedheen. Ummanni agarsiisa Teslaa kan laale waa'e akkamitti akka bidiruun sun hojjattuu irratti yaada dhugaarraa fagaate kan akka maajikii, telepaazii, jaldeessa hoofuu leenji'ee kan bidiritti keessa dhokateen hooffamaa jirti jedhee dubbata ture. Teslaan yaada kana waraaran USAttii akka torpeedoo raadiyoon-too'atamtuutti itti gurguruuf yaale, garuu isaan fedhii xiqqaa agarsiisan. Fagoodhaa raadiyoon too'achuun hanga Waraana Addunyaa I fi sana boodaatti waan haaraa ta'ee ture, sana booda garuu biyyoonni baayyeen sagantaa waraanaa keessatti itti fayyadamuu jalqabana. Teslaan carraa kanatti fayyadamuun haasaa walgayii Gumii Daldalaa Chikaagoo keessatti godhamerratti "teelee-otoomaatiksi" agarsiise, kunis Caamsaa 13 1899 yeroo gara Koloraadoo Ispiriingisitti deemaa turetti ture.
1900tti, Teslaan paatentii "tooftaa ittiin anniisaa elektirkii tamsaasan" fi "tamsaasaa elektirkii" fudhate. Yeroo Guliyeelmoo Maarkooniin bara 1901tti tamsaasa raadiyoo atilaantikiirra kan jalqabaa ta'e geggeessu, Teslaan paatentii koo 17 fayyadameeti hojjate jedhe dubbate. Kunis jalqaba falmii waggaa baayyee fudhatee fi kan paatentii raadiyoo irraatti godhamee ta'e. Bara 1903tti paatentiin Teslaa yoo kabajamuuf, bara 1904tti ammaoo kuni garagalfamee Maarkoniidhaa murteeffame. 1943tti, manni murtii olaanaan USA mirga paatentiwwan Teslaa, Oliiver Loojii, fi Joon Istoone deebise murteesseef. Manni murtii murtiin isaanii kun Maarkooniin "ani nama jalqaba raadiyoo tamsaasee" jedhurratti dhiibbaa akka hin fidne, garuu Maarkooniin paatentii tokko tokkorratti abbummaan Maarkoonin dhiyeessu kan mormisiisu waan ta'eef, paatentiiwwan sun na jalaa tuqaman jedhee iyyachuu hin danda'u (Kaampaaniin Maarkoonii Waraana Addunyaa I irraatti gaaffii mirgaa mootummaa USA irratti dhiyeessee ture, paatentii Teslaa kan duraanii deebisuun gaaffii kana bu'uura dhabsiisuuf godhame kan jedhan ni jiru).
Koloraadoo Ispiriingis[edit | Lakkaddaa gulaali]
Caamsaa 17 1899, Teslaan Koloraadoo ispiriingisitti gale, achittii kutaa yaalii voolteejii-guddaa, ammamtaa-gudaa keessatti geggeessu qaba ture; laabiraatoriin isaa naannoo karaa Foot fi karaa Kiyoowaa jira ture. Naannoo kana kan filateef, naannoo kanatti karantiin dambali'u kan pooliifeezii ta'e hojiirraa oolee waan turee fi hiriyoota anniisaa inni barbaade hunda kafaltii malee isaaf kennuuf murteessan achii waan qabuuf ture. Achi akkuma ga'een, Teslaan gabaastotaan yaalii telegiraafii wadaroo-maleessaa geggeessaa akka jiru, kanaanis asattoo Paayiksi Piikii irraa Paarisitti ergaa akka jiru dubbate. Kitaabni bara 1978 ba'e kan Colorado Springs Notes, 1899–1900 jedhamu ibsa yaalii Teslaan godhaa turee qaba.
Fudhattoota (receiver) isaa fayyadamuun asattoo bakakkaa ilaalun Teslaan elektirikummaa atimosferii qorate. Teslaan yeroo kana dambalii hin sochoone (stationary waves) akka arge dubbate. Fageenyaa guddaanii fi amalli wanti bakakkaa guddaarraa argaa jiruu kun, amantii Teslaan dacheen ammamtaa rizonaantii qabdi jedhu mirkaneesseef.
Teslaan bakakkaa namtolchee uume(dischaarjii vooltii milyoonatti lakkaawwamu qabuu fi dheerina hanga fiitii 135 ta'u qabu). Sagaleen bakakkaa namtolchee kanarraa ba'e maayilii 15 fagaatee kan jiru Kiriippil Kiriik, Kolaraadotti ni dhaga'ama ture. Namoonni karaarra deemaa turan qaanqee miilaasaanii fi lafa gidduu utaalu argu ture. Qaanqeen ujummoo bishaanii yeroo tuqan ni ummama ture. Ampuulin laabiraatorii kanarraa hanga fiitii 100 fagaatee argamu hundi oduma dhaamee jiruuyyuu ni ifa ture. Fardeen dallaa fardaa keessa jiran kophee sibiilaa lukasaanirra jirurraa shookii elektriki waan isaan tuquuf dallaasaanii keessaa utaalanii ba'u. Billaachi elektirikiin ifte, wanti geengoo fakkaatu gubbaa koochoo ishiirraa ifa ture.
Yaalii hojachaa odoo jiruu, Teslaan odoo hin beekin jenereeterii humna elektrikii maddisiisu miidhee elektirikiin akka badu godhe. Adoolessa 1917, maaltu akka uummame yeroo The Electrical Experimenter irratti ibsu: "Akka fakkeenya anniisaa ammamtaa guddaa kan kiilowaatii dhibba baayyee ta'u yeroo gadi lakkifame, dinaamoon maddaa elektrikii maayilii 6 fagaatee argamu keessa jiru yeroo baayyee irra deddeebi'ee gubate, kunis sababa karantii ammamtaa guddaa qabu isaan keessatti uummameef ture, karantiin kunis qaanqee guddaan maraa shiboo gidduutti uumee pilaastikii isaan aguugee jiru gube".
Yeroo laabii isaa keessa ture, asattoo adda ta'e fudhattuu isaarraatti arge, kanas walqunnamtii pilaaneetii birarraa dhufe jedhee murteesse. Teslaan kanas xalayaa Mudde 8 1899tti gabaasaa Juuliyaan Haawutoornii kan Philadelphia North American keessa hojjatuu barreesserrattii fi xalayaa waa'ee argannoo jaarraa haaraa keessatti argamuu danda'an odeessu kan Mudde 1900tti Dhaabbata Qaxxaamura Diimaatiif barreesserratti "ergaa addunyaa biraarraa dhufe" kan "1...2...3..." jedhu jedhee ibse. Gabaastonni kana seenaa guddaa godhanii waan ilaalaniif Teslaan asattoo Maarsiirraa dhufe dhaga'aa jira jechuun dubbatan. Asattoo dhaga'e kanarratti baballisuun gaafa Gurraandhala 9 1901tti barruu Collier's Weekly article irratti mata duree "Pilaaneetota wajjin haasa'uu" jalatti yoo ibsu jalqaba asattoo beekumsaan too'atamaa jiru akkan dhaga'aa jiru battalumaatti ifa naa hin taane ture, asattoon kun Maarsii, Veenusii, ykn pilaanetota biraarraa dhufuu danda'a. Asattoo Teslaan dhaga'e kana ibsuuf yaadni adda addaa ka'eera. Teslaan yaalii Maarkoonin Yuurooppitti Adooleessa 1899 geggeessee ture fudhattuu isaarratti arge — Maarkoonin yaalii galaanarraaf qubee S (tuqaa/tuqaa/tuqaa) tamsaasee ture, kunis asattoo Teslaan Koloraadoo keessatti dhaga'e wajjin tokko— ykn asattoo yaalii tamsaasa wadaroo-maleee namani biraa godhaa jiru dhaga'e kan jedhu ture.
1899 keessa, Joon Jaakoob Astor IV doolaara $100,000 Teslaan akka sirna bakakkaa duraanii akka fooyyessuu fi haaraa akka hojjatuuf investii godhe. Teslaan qarshii kana yaalii Koloraadoo Ispiriingisitti hojjatuuf itti fayyadame.
Amajjii 7 1900tti, Teslan Koloraadoo Ispiriingis gadlakkisee deeme.Laabinsaa 1904tti diiggame, waggaa lama booda qabeenyi achi keessa tures liqaa kaffaluuf jecha gurgurame.
Yaalin Teslaan Koloraadotti godhe telekoominikeeshinii qaxxaamura-atilaantiki wadaroo-malee kan Wardenclyffe jedhamu naannoo Shoreham, Loong Islanditti akka dhaabuuf isa qopheesse.
Wabii[edit | Lakkaddaa gulaali]
- Jonnes, Jill (2004). Empires of Light: Edison, Tesla, Westinghouse, and the Race to Electrify the World. Random House. ISBN 978-0-375-75884-3.
- Burgan, Michael (2009). Nikola Tesla: Inventor, Electrical Engineer. Mankato, Minnesota: Capstone. p. 9. ISBN 978-0-7565-4086-9.
- "Electrical pioneer Tesla honoured". BBC News. 10 July 2006. Retrieved 20 May 2013.
- "Nikola Tesla". History Channel. Retrieved 15 June 2014. "Serbian-American engineer and physicist Nikola Tesla (1856–1943) made dozens of breakthroughs in the production, transmission and application of electric power."
- "Tesla, Nikola". Encyclopædia Britannica. Retrieved 7 June 2014.
- Laplante, Phillip A. (1999). Comprehensive Dictionary of Electrical Engineering 1999. Springer. p. 635.
- "Tesla Tower in Shoreham Long Island (1901–1917) meant to be the "World Wireless" Broadcasting system". Tesla Memorial Society of New York. Retrieved 3 June 2012.
- Cheney, Margaret (2001). Tesla: Man Out of Time. Simon & Schuster. ISBN 0-7432-1536-2.
- O'Shei, Tim (2008). Marconi and Tesla: Pioneers of Radio Communication. MyReportLinks.com Books. p. 106. ISBN 978-1-59845-076-7.
- "Welcome to the Tesla Memorial Society of New York Website". Tesla Memorial Society of New York. Retrieved 3 June 2012.
Kitaabota[edit | Lakkaddaa gulaali]
- Seifer, Marc J (2001). Wizard: the life and times of Nikola Tesla: biography of a genius. Citadel. ISBN 978-0-8065-1960-9.
- O'Neill, John J (2007). Prodigal Genius: The Life of Nikola Tesla. Book Tree. ISBN 978-1-60206-743-1.
- Cheney, Margaret (2001) [1981]. Tesla: Man Out of Time. Simon and Schuster. ISBN 978-0-7432-1536-7.
- Cheney, Margaret; Uth, Robert; Glenn, Jim (1999). Tesla, Master of Lightning. Barnes & Noble Books. ISBN 978-0-7607-1005-0.
- Pickover, Clifford A. (1999). Strange Brains and Genius: The Secret Lives Of Eccentric Scientists And Madmen. HarperCollins.
- Childress, David (1993). The fantastic inventions of Nikola Tesla. Adventures Unlimited Press. ISBN 978-0-932813-19-0.
- Jonnes, Jill (2004). Empires of Light: Edison, Tesla, Westinghouse, and the Race to Electrify the World. Random House Trade Paperbacks. ISBN 978-0-375-75884-3.
- Bock-Luna, Birgit (2007). The past in exile: Serbian long-distance nationalism and identity in the wake of the Third Balkan War. LIT Verlag Münster. ISBN 978-3-8258-9752-9.
- Van Riper, A. Bowdoin (2011). A Biographical Encyclopedia of Scientists and Inventors in American Film and TV since 1930. Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-8128-0.


text:
Pages that link to "Wiikiipiidiyaa:Tarreeffama barruu Wiikiipiidiyaa hundi qabaachuu qabu"
Kutaan itti anuu Wiikiipiidiyaa:Tarreeffama barruu Wiikiipiidiyaa hundi qabaachuu qabu walitti qabbata:(previous 50) (next 50) (20 | 50 | 100 | 250 | 500) agarsisii.
- Fuula Dura (← walit-qabata)
- Wiikiipiidiyaa: Tarreeffama barruu Wiikiipiidiyaaa hundi qabaachuu qabu (redirect page) (← walit-qabata)
- Wiikiipiidiyaa:Tarreeffama barruu Wiikiipiidiyaaa hundi qabaachuu qabu (redirect page) (← walit-qabata)
- User:Chabi1/Main page (← walit-qabata)


text:
Gindabarat
Gindabarat aanaa godina Shawaa Dhihaa keessaa tokko. Aanaan kun kan argamu kaabaa godina kanaatti yoo ta'u karaa kaabatiin Mootummaa Naanoo Amaaraa fi godina Shawaa Kaabaatiin, karaa kibbaa anaa Jalduu, Amboo fi Calliyaan, karaa dhihaa godina Wallagga Bahaatin, karaa bahaa immoo anaa Meettaa Roobiitiin wal daangessa. Anaan kun baayyinaan laggeeniin marfamtee kan argamtu yoo ta'u kana keessaa karaa kaabaa Laga Abbaayin (Blue Nile) (kan Mootummaa Naannoo Amaaraarraa gargar baasu), karaa bahaa Laga Mogor (kan godina Shawaa Kaabaa irraa gargar baasu) karaa dhihaammoo Laga Gudariin (kan godina Wallagga Bahaarraa gargar baasu) marfamti. Magaalaan guddon aanaa kanaa Kaachisii jedhamti. Aanaan kun mana barumsaa sadarkaa 2ffaa tokko kan Mana Barumsaa Sadarkaa 2ffaa Gindabarat jedhamu qaba.
Aanaan duraan Gindabarat jedhamu yeroo ammaa bakka lamatti qoodaamuun aanaa Gindabarat jedhamuu fi aanaa Abuunaa Gindabarat jedhamu uumeera.
Haala Qilleensaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Aanaan Gindabarat haala qilleensa badda-daree fi gammoojjii qabdi. Lafa aanaa kanaa keeessaa parsentii 40% baddaa-daree yoo ta'u, badda-dareen ol ka'iinsa lafaa meetira 500 amma 2604 ta'u qaba. Lafaa aanaa kanaa keessaa parsentiin 60% gammoojjii wayita ta'u kunis ol ka'insa lafaa meetira 1000 hanga 2500 qaba. Naannoon qilleensa badda-daree qabu gammoojjiirra yoo qorruu, rooba guddaa argata (gammoojjiirra).
Lafa aanaa kanaa keessaa parsentii 40% oomishaaf kan oolu yoo ta'u, parentiin 36% kaloo loonitiif oola. 1.3% lafa bosona qabu, 9% mukkeen xixiqqoo kan uwwifame, 8.8% lafa manca'ee fi qonnaaf ooluu hin dandeenye, 2% lafa bishaaniin qabame yoo ta'u kan hafe walitti parsentii 2% ta'a.
Dimoograafii Aanaa Kanaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Akka lakkoofa ummata bara 2007 godhameetti, baayyinni ummata aanaa kanaa 104,595 yoo ta'u kana keessa 52,726 dhiira, 51,869 immoo dubartoota. Ummanni 11,082 ykn 10.56% magaalaa keessa jiraatan yoo ta'n kan hafan baadiyaa jiraatu. Jiraattonni aanaa kanaa baayyeen amantii Piroteestaantii kan hordofan yoo ta'u kunis parsentii 55.96% ta'a. Warra hafan keessa parsentii 34.12% Ortodoksii, akkasumas parsentii 9.18% amantii aadaa hordofu.
Akka lakkoofsa ummataa bara 1994tti, ummanni aanaa kanaa 147,437 ture; kana keessaa 71,799 dhiira yoo ta'u, 75,638 dubartoota turan. Yeroo sana, namni 4,363 ykn 2.96% magaalaa keessaa jiraatu turan. Lammiiwaan baayyinaan aanaa kana keessa jiraatan Oromoo (97.28%), fi Amaara (2.1%). Afaan Oromoo aanaa kana keessatti akka afaan baayyinaan dubbatamu (98.36%).
Haala Jireenya Ummaata isaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Jireenyii uummata aanaa Gindabarat baay'inaa jireenya qonnaa irratti kan hundeefame dha. Harki muuraasi hojii daldaalaa irratti kan bobba'anis ni jiru. Haalli jireenya qonnaas kan aadaa irratti hundeefame yoo ta'u waggatti al tokko oomisha argatu. Aanolee Shawaa Dhihaa