text:
Biyyoota Afrikaa Iyyeeyyii keessaa tokko ka taate Itiyoophiyaan beela dhabamsiisuuf tarkanfataa jirti. Biyyattii keessatti, heddumminni uummataa baay’ee dabalee, gatiin waa bittaa baay’ee qaala’e iyyuu hiyyummaan biyyattii keessaa sadii keessaa harka tokkoon gad-bu’ee jira - jedhama.
Aangawoonni Ministrii Maallaqaa Itiyooophiyaa, Jimaata dabre kana, Jaarmayaalee arjoomtotaaf ibsa kennaniin uummata Itiyoophiyaa miliyoona saddeettama keessaa daangaa Iyyumaa keessa jiran miliyoona 25 tahuu dubbatu. Otuma heddummaachuun uummataa waggaatti dhibba irraa fharka lamaa fi walakkaa tahee jiruu lakkoobsi hiyyeeyyii bara 2004 ture irraa milyoona afuriin gad-cabuu agarsiisa - lakkoobsi Jimaata himame sun.
Qaala’uun gatii bittaa ka yeroo ammaa dhibba irraa harka 35 ka dabalee jirtu tahe iyyuu Ministarri Maallaqaa fi Guddina Misoomaa Abrahaam Tekestee “Hiyyummmaan biyyattii gad-cabuun kun tarkaanfii guddaa dha” jedhu.
Ogeeyyiin dinagdee, ka sadarkaa Addunyaa -- Gad-bu’uun lakkoobsa hiyyummaa Itiyoophiyaa keessaa kan nama jajjabeessu jedhan iyyuu Baankii Addunyaatti, Direktorri Damee Itiyoophiyaa Guwaang Cheen gatiin bittaa qaala’uun, tarkaanfii kana akka boodatti harkisu dubbatu.
Dhimma Afrikaa keessaa Hiyyummaa hanqisuutti ogeettiin dinagdee gameettiin, ka Baankii Addunyaa Chorching Goh lakkoobsi hiyyummaa Itiyoophiyaa keessaa ka baroota dabre irraa gad-bu’uun gammachiisaa tahe iyyuu lakkoobsa Istaatistiksii baay’ee gad-aanaa irraa ka madde tahuu dubbatu.
Galmee guddina namoomaa, ka biyyoota akka sadarkaa jireenyaa isaaniitti tarreessu ka bara 2001 irratti Itiyoophiyaan biyyoota 187 keessaa 174 irratti argamti. Waggaa kudhan dura immoo, biyyoota 163 keessaa 159ffaa irratti argamti. Kana irraa kaanee ennaa ilaallu baay’ee fuul-duratti hin tarkaanfanne, jedhu. Akka Goh jedhanitti, giddu-galatti galiin waggaa ka nama Itiyoophiyaa tokkoo Doolaara dhibba afur qofa.
Gabaasaa guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadhaa


c: text/html

text:
Itiyoophiyaa keessatti kabajamuun mirga dhala namaa fi kan Dimokraasii isa kaleessaa caalaa har'a daran dhiitamaa jira jechuu dhaan gamtaan MEDREK ibsa baasee jira.
IHADIG fi mootummaan Itiyoophiyaa keessumaa Oromiyaa godinaalee hundumaa keessatti baatii Guraandhala darbee kaasee hidhaa fi doorsisii gaggeefamaa kan jiru ta'uu dura ta'an MEDREK kan yeroo ammaa obbo Gabruu Asraat hubachisanii jiru.
Namoota 300 caalaatu hidhame kan jedhan obbo Gabruun hangi tokko lafti itti hidhaman hin beekamu, kanneen MAAKALAAWWII keessatti hidhaman dhaqanii dubbisuun hin danda'amu jedhan.MP3 tuquun guutuummaa gabaasa kanaa dhaggefadhaa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ayyaana dhalatantu waa murteessa, garuu kuni dhiiga namni irraa dhuferrayi.
–
Namni Gaafa dhalatuu ayyaana dhalatu qaba, akka dhahaa fi ayyaantuun Oromoo nuuf himanitti. Ayyaana isaa kanaan abboomama,jiraata, du’a,fuudhaa, horees hara horeessa taha. Namni ayyaana malee dhalatu abadan hinuma hin jirre akka ilaalcha Oromootti. Ayyaana kanatu nama masaka jechaa dha. Inni mkaan utuu qabuu kadhaaf gandarra deema akka saree, kaanimmoo immoo utuu kansaa waallee cufti bareeda tahee ijiruu orma dharraha, inni kaanimmoo garaa qofa yaada,garaa hjaalata, lafa nyaataa dhugaatii cufaa nama akkasii hin dhaban, waan garaasaa malee waan biyyaaf tolaa, waan sabaaf hiikaa qabu sammuusaa keessa hin jiru, Inni kaanimmmoo aarii qaba,ni aaraa, waayee isaa, waayee sabasaa, waayee diinaasaa, waallee cufa aarii fi hinaaffaa qaba,Gadantummaan maatiisaatii eegaalee hanga sabafi biyyasaa hedduu isa aarsa,hedduus isa hinaafsisa.
Gariin namaa immoo ayyaana Oduu dhalata,hamattuu taha, jibbba lallaba, jaalala hin beeku, fuutee geessituu taha, hiituu taha, gunduunfituu taha., waliin geessituu,walitti dirtuu;kaanimmoo ganama obboroo hirriiba ka’eellee, jaalala lallaba, jaalalaaf sirba,weeddisa, xiqqaa guddaa jaalata, nama jaalata, uumaa fi uumama cufaaf safuu kenna,safuun jiraata,duudhaa kabaja,duudhaan bula.
Kaanimmoo gadhee,.lugna,dabeessa,sodaataa, namni akkasii ayyaana akkasii dhalateet rakkate jechaa dha. Namni kaanimmoo arjaa, kan gammadu yoo fudhatu utuun taanee, yommuu hammaaree ,guutee kennuu dha. kennuutu isa gammachiisa. gaafa kenne cinaachan ciisee bula, gaafa waan qabu namaaf qoode garaan isa ciisa yookan hin gammadu, Arjaan waallee hin dhabu jedhan. Faallaa kanaattimmoo sassattuu fi dhoqnis akkasuma daangaa malee jira, Silaa kan isarraa hafee lafa guutee hamma tortoree badutti of dura kaahee laala, namaa kennuurra tortorseet gata, namni argatee gammaduutu isaafimmoo gadda, kuni baasuma mitiiree?
Gariin namaa immoo gantuu dha, sobduu, fakkeessituu,m afaan faajjessituu, soba malee hoomtuu afaan hin bahu, waan sobaa qalqalloo hin dhumnetti baattatee deema. Faallaa kanaattimmoo gariin namaa afaan waatii dubbata, dhugaa qofa beeka, kakuu hin beekku,” yaa Waaq, afaan waatii na dubbisi, cubbuu na hanqisi.” jedha. Gariin namaa immoo goota, qeerramsa,qeerramsa kloree irtraan bu’u, ayyaana gootummaa qaba, goota,moo’ataa fi moo’aa dha.
Ammoo namni xawalwaalleenis ganauma ayyaana isaa waliin dhalata. Bar Gadaa Oroo dhaa, bara waallee cufti guutuu,xuxxubaa san, Oromoo kanneen cufaaf malaa fi tooftaa ittiin sabni waliin jiraatu qaba, abbbuufuu amalli isaa bikka jiraatuu haga inni qunnamtiin isaa baldhataa deemu walu8maan deema, namuu waana amala isaa waan beekuf akkuma amala isaatti waliin jiraatu.
Kunimmoo yaaduma ayyaanni dirreedhaa itti dhufee namni kuni waliin hin dhalanne, dhiiga inni irraa dhalate santu xurii dha,yoo waan xuraawaa waliin dhalate, kunis Yakka Waaqaa lafaa warra qaburraa dhalannaan, ilma ykn intala warra abbaa Sadiirraa dhalannaan, warra saglan Namaatiin abaarame ykn saglan abaarsaa warra qaburraa dhalannaan, abadan ayyaana dachaa fi guutuu mo’aa moo’ataa tahee ykn gaarishoo badhaadhaan ni dhalataan abjuun buddeen nyaachu dha.
Yaa Jamaa, egaa kanatu nu jalaa badeet, guyyuu akka adaammii ollaa hagamsaa bobbonya, kan tasuma arguu hin dandeenyu, arginus amanuun nu dhiba, amanuus fallisaa nuuf hin tahu kun hundummoo bakkaa reeqqisuu fi eenyummaa waliin silaa akka sabaatti qaban sana dhabuurrayi natti fakkaata.
Zabana kana arraba qareessummaa malee, garaa bayeessummaan yookin qulqulluummaan waan muldhataa miti, wara afaan qaraatu dhugaa awwaalee, kijibaan goobee argina…. garuu dhugaan yoomillee ni jirti, dudduuftus, quucartus qancartee yookin qallattee hinuma jiraatti, baduu hin taatufiree!. Wanni guddoon hardhaan tana dhabee,ittiin heedduun keenya burjajaa’aa jirruufis, Jaarmiyaa akkasii kan karaa siyaasaa waloodhaa, biyyoolessummaa miira Oromoo cufa keessatti ijaarame, jaarmiyaa hawasasummaa akka sanaan suphame. Jaarmiyaalee amantii, fi walumaa galatti Jaarmiyaalee Oromoo,kan akka Oromootti ittiin masakaman, kan akka Oromoo fi dantaa biyyooleessummaa Oromoo tiksan dhabuun keenya hedduu nu miidhe.
Kan horachuuf abaluu fi abaluutti quba qabuurra hunduu qooda waloo dhaa walfaana bahuutu barbaachisaa dha.Oromoon tumaa Gadaa qabu keessaa tokko waan ‘SAGLAN DIINAA” jedhee tumate qabaachaa ture.
Hundasaa ibsuu baadhullee, Namni dantaa saba sanaa laaqe, cabse, miidhe, itti bu’e, sharafe, ‘ heerri soddomman uumaa amabaa” irratti hin hojjatu.
Yeruma san dhabamsiisan. Gorsuun hin jiru, obsuun hin jiru, dhoksuunis hin jiru. ..itti fufa,….
–
Caalaa Haa hiluu Abaataa


text: Ayyaanni waggaa haaraa Itiyoophiyaa ka bara 2009 ayyaaneffamuuf ennaa guyyaan tokko qofti hafee jiru kanatti, mormiin Oromiyaa keessatti bittaa fi gurgurtaa akkasumas tajaajila geejjibaa dhaabuun geggeessamu amma illee itti fufuu isaa dubbatu – jiraattonni magaalaalee addaa addaa. Magaalaalee tokko tokko keessatti humnoonni mootummaa, suuqilee cufaa turan irratti waraqaa ugguraa akka maxxansaa turan kanneen nuuf ibsan – jiraattonni, booda immoo yaada isaanii jijjiiranii waraqaa itti maxxansan irraa kaasuudhaa, “kottaa banadhaa, daldaladhaa” jedhanii waamicha lallabaa jiran, jedhu. Bakkawwan ka birootti immoo, konkolaatota geejjibaa, kanneen akka bahaajjii mormii sana dhiisanii tajaajila kennuu yaadan irratti dargaggoonni tarkaanfii fudhatan, jedhama. Magaalaalee Oromiyaa haga tokko irraa jiraattota dubbisnee jirra.


text:
Manni murtii Fedeeraalaa kan Itiyoophiyaa gazexxesoota lammi swiidin lama irratti mata mataatti hidhaa waggaa 11 murtessee jira.
Himannaan irratti dhiyaates shoroorkessummaa deggeruu fi seeraan ala daangaa Itiyoophiyaa seenana kan jedhu ture.
Gazexxeessaa kan ta’e Maartiin shibiyee fi suuraa kan kaasu yohaan piirson adda bilisummaa biyyoleessa Ogaadeen waliin somaaliyaa irraa daangaa cabsuun bulchiinsa naanoo somaalee senanii ituu sosso’anii qabaman jedha himannaan dhiyaate.
Gazexxeessonni lameen garuu warshaa biyya siwiidin kan Ogaadeen keessatti hojii boba’aa qotanii baasuu irratti bobba’ee kan ilaaleen gabaasuuf gamas senne jechuun falman. Seeraan ala daangaa seenuu isaanii garuu amananii jiran. Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa.


text:
Godiina Qellam Wallaggaa magaala Qeebbee, Jimmaa Horroo fi Hawaa Galaan keessatti kamiisa kaleessaa qabee mormiin barattotaa fi uummataa itti fufee kan jiru ta’uu jiraattonni nannoo ibsanii jiru.
Godina Arsii Lixaa Serootaa, Godina Shawaa Lixaa magaalaa sayyoo akkasumas Godiina Shawaa Bahaa magaalaa Nuraa eeraa Boolee keessattis akkasuma hiriirrii mormii kun itti fufuun beekamee jira.Kunis Maastar plaanii Finfinneef ba’e mormuun akkasumas hidhaa fi ajjechaa humnootiin mootummaa gesiisaa jiran mormuun ta’uu jiraatonni ibsanii jiru.
Kanneen hidhaa keessa jiran gadhisaa akkasumas lafa qonnaan bulaa dabarfamee hin laatamuu jechuun hiriiruu isaanii dubbatu. Jiraatonni akka jedhanti humnootiin mootummaa Itiyoophiyaa hiriirtoota reebaa fi hidhaatti naqaa jiru. Magaaloottiin adda addaa keessa jiraatanis humna waraanaan marsamee sodaa guddaa jala akka jiran dubbatan.
Gama kaaniin Kongiresiin Federaalisitii Oromoo Muddee 12 bara 2015 godinaalee Oromiyaa tokko tokko keessatti hiriira momrii yaame.


text:
By
Admin on September 16, 2015
ABO, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT), WBO
1All_Videos, News
VIDEO
By
Admin on September 7, 2015
Featured, Irreecha, Irreecha 2015, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
1All_Videos, Culture, Culture/History/Language/Religion, Irreechaa
VIDEO
By
Admin on September 5, 2015
Featured, Irreecha, Irreecha 2015, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
1All_Videos, News
VIDEO
By
Admin on September 5, 2015
Hyder Usmael, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
1All_Videos, Hyder Usmael, Music/Films/Poetry
VIDEO
TVOMT: Gaafiif Deebii Artiistii Haarayaa fi Sabboonticha Hyder Usmael
By
Admin on May 5, 2015
HRLHA, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
1All_Videos
VIDEO
TVOMT: Gaafiiif Deebii Obboo Gaaromaa Waaqqessaa Waliin Goone!
By
Admin on April 27, 2015
TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
1All_Videos
VIDEO
TVOMT: Prof. Ismail Abdullee Magaalaa Torontoo Keessatti
By
Admin on April 15, 2015
Guyyaa Gootota, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT), WBO
1All_Videos
VIDEO
TVOMT: Gaafiif Deebi’ii Ob. Billoo Garbii Bakka Bu’aa G.M. WBO Biyya Alaa Waliin Goone
By
Admin on April 14, 2015
Guyyaa Gootota, Oromo Refugees, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
1All_Videos
VIDEO
TVOMT: Gaafiif Deebi’ii Baqqatoota Yeman Jiruu Waliin Goone fi Kabajaa Guyyaa Gootota!
By
Admin on April 7, 2015
Asaantii, Keyirat Yusuf, Oromo Movies, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
1All_Videos, Keyirat Yusuf, Music/Films/Poetry
VIDEO
TVOMT: Sagantaa Filmii Asaantii Magaalaa TORONTOO
By
Admin on April 3, 2015
Featured, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT), WBO
1All_Videos
VIDEO
By
Admin on March 2, 2015
TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
1All_Videos, News
VIDEO
TVOMT: Waan Abbaay Tsahaayyee Jedhe Ilaalchisee Artistooni Keenya Maal Jedhu?
By
Admin on February 25, 2015
Ifaa Gammachuu, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
1All_Videos, Ifaa Gammachuu, Music/Films/Poetry
VIDEO
By
Admin on April 9, 2014
Toltu Tufa, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
Advocacy/Activism, Language
Aad. Toltu Tufaa Kurfii Kaaba Ameerkaa Kan Duraa Torontoti Geggeesite
By
Admin on April 4, 2014
Afaan Publications, Toltu Tufa, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
News
AFAAN Publications’ Founder Aad. Toltu Tufa Warmly Welcomed by Torontonian Oromos as She Arrives for the AFAAN Event (Event Scheduled for Tomorrow/April 5, 2014 @ 94 Kenhar Drive, Toronto – between 2-7pm)
By
Admin on March 11, 2014
Elemo Ali, Menelik II, Teddy Afro, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
Elemo Ali, ElemoMenelik, Music/Films/Poetry
Elemo Ali: Maali Mallisaa
By
Admin on March 9, 2014
Juneeddii Saaddoo, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
News
TVOMT: Obboo Juneeddii Saaddoo Eenyu? TVOMT: “TV Oromiyaa MT: Badii Obboo Jundeedi Saaddoo Saba isaa irrati raawate hin himinaa jedhuu? Kun waan addunyarrati hin argamini. Yoo badii kan hin qabne tahe abbummaan as bahee akka badii itti hin qabne himachuutu akka malee, haqa jiru dhoksuuf muka walirrati cabsuun Oromummaa miti. Dhugaan yoomiyyuu ni injufati. Kanneen […]
By
Admin on March 5, 2014
Oromia Media Network (OMN), TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
News
Kurfii Guyyaa Eebba OMN Galma Aadaa Oromiyaa Magaalaa Toronto ti Raawate Hordofaa Kurfii Guyyaa Eebba OMN Galma Aadaa Oromiyaa Magaalaa Toronto ti raawate Hordofaa sagantaan kan Torontoo fii USA ti geffeefame yemmuu tahu hirmaattonni isa Ameerikati gaggeefames hordofaati irraa hirmaatan. Rakkoo qulgullin sagalee garuu dursinee dhiifama isin gaafanna.
By
Admin on February 27, 2014
Adnaan Mohammed, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
Adnaan Mohammed, Music/Films/Poetry
TVOMT: Gaafif Deebii Artist Adnaan Mohamad waliin Goone Hodofaa
By
Admin on February 16, 2014
Abdii Wuushu, Ahmad Sayyoo, Garibii Nuuree, Naasir Aadam, Tumsaa Omer, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
Movies, News
TVOMT: Artists Abdii Wuushu and Naasir Aadam Discuss About One of the Best Action Movies from Oromiyaa
By
Admin on February 4, 2014
Sharmarkee Aadam, TV Oromiyaa Magaalaa Torontoo (TVOMT)
Music/Films/Poetry
TVOMT: Producer Artist Sharmarkee Aadam Hojii Boonsaa Hojachaa Jiran Ibsu


text:
Oromiyaa nannoo sabbataa irraa lafa waliin haala wal qabateen kan himataman namoota 50 ta’an keessaa14 irratti hidhaa waggaa 3 kaasee hanga wagga 16 ga’uu fi adaba maallaqaa qarshii kuma tokkoo kaasee hamma kuma shantama ga’uutu dabalataan Sadaasa 10 bara 2011 irratti murtaa’e.
Shan immo walaba gadhiifaman.Namoota kana irratti himataman kan dhiyesse komishinni naamusaa fi farra malaamatummaa Oromiyaa yoo ta’u waajiira kana keessatti abba adeemsa hojii dhimmootii komunikeeshinii kan ta’an obbo Xayyib Abba Foggii akka jedhantti kanneen hafanis irraa jala dhimmi isaanii murtii argataa adeema jedhu.
Guutummaa gaaffii fi deebii kanaa MP3 tuquun dhaggefadhaa.


text:
Guutuu Oromiyaa waliin haa Ijaarruu
Kiilolee Birraa FRANCE-Lyon
Saturday, 6 October 2012
Akkawaaq-Jaalataa
Sunday, 25 December 2011
Aakkuma beekamutti sababa tokkummaa dhabuutin qabsoon bilisummaa oromoo yeroo dheeraa akka lakkaawatu sababa ta'ee jira.
Thursday, 17 November 2011
Saturday, 8 October 2011
Dhaamsa Oromummmaa kan oromoota hunda ilaallatuu fii atattama kan ta'e.
Haaluma kanan wal qabatee rakkoon ummata oromoo kun maal irraa akka madde yommuu dubbatu barreeffamni kun ummatni oromoo biyyota ollaa keessatti baqattummaan akka rakkatanii fii barattootni oromoo biyya isaanii keessatti mana hidhaatti guuramaa jiraachuu isaanii waldaan falmitoota mirga dhala namaa fii waldaan gamtaa tokkummaa kan mirga dhala namaatif mormu tokkummaan europe gabasuun isaa kaasudhaan barreeffama dheeraa erga barreessee booddee maddi rakkoo kanaa mootummaa ethiopia kan amma biyya bulchaa jirtu gabrummaa dachaa ta'e ummata oromoo fii ummata biyya sanaa irraan gahaa akka jirus erga saaxilee booddee yaada kanaaf furmaata kennuun kan danda'amu maal akka ta'es barreeffama kana keessatti tuqamee jira.rakkoon ummata oromoo kun waajjira mootummaa addunyaa keessatti rakkoo amansiisaa ta'uu isaatif jedha barreeffamichi lammiilen oromoo namootni 5000 ol ta'an iyyannaa barreessudhaan gara waajjira tokkummaa mootummootatti dhiyeeffachuu danda'uu akka qabanii fii iyyannaaleen ammaan dura gara white housetti dhiyaatan hunda wajjin walitti dabalamanii murtii isa dhumaa kennuuf mootummaan addunyaa yaada kana gadi fageenya erga hubatee booddee rakkooleen kun haala kanaan yoo kan itti fufu ta'eef waggaa 10 dhufu keessatti ilmi namaa keessumatti lammiin oromoo dhibbentaa 99n akka biyya irraa manca'uu fii akka mana hidhaatti guurramee dhumu ta'a jechuudhan gabaafamee jira.
haaluma kanaan wal qabatee barreeffamni yeroo irraa yerootti ilmaan oromootin barreeffamee gara waajjira tokkummaa mootummootatti dhiyaate yoo kan madaalamu ta'eef dhibbentaa isaa beekamuu hin danda'u kan jedhan barreessan tokkummaa mootummootaa banck moon yaada kana irratti sa'aa tokko erga dubbatee booddee ture dubbii himaan wajjirichaa yaada kana barreessee gara mootummaa addunyaatti dhiyeessuf kan dirqama itti ta'e jedha barreeffamichi kun.
kanaaf yeroo ammaa kana waanti atattamaan barbaadamaa ta'e iyyannoo namoota 5000 yeroo gababaa keessatti gara waajjira tokkummaa mootummootaa akka qaqqabu kan jedhamu yommuu ta'u warri yaada kana barreessuu dandeessan iyyannaa keessan erga barreeffattanii booddee code/koodii/
ittiin ergamu ammoo gara keenyatti barreessudhaan argachuu akka dandeessan isin hubachiisuu barbaadna.koodin kun asirratti barreeffamuun hin barbaachisu waan ta'eef jecha iccitii jiru bittinneessa jechuun erga itti amannee booddee asirratti barreessuu irraa of qusannee jirra.kanaaf yaada dhiyaate fii carraa argame kantti gargaaramnee mootummaan abbaa hirree kun atattamaan akka biyya irraa manca'uuf tokku taanee yaada keenya tokkoomsudhaan iyyannaa keenya gara qaama dhimmi kun ilaallatuutti akka dhiyeeffannu jechuudhaan iyyannaa keenya gara keessan dabarfannee jirra.
Iyyannaa keessan erga barreeffattanii booddee koodii iyyannaan sun ittiin ergamu argachuuf karaa teessoo keenyaa asiin gadii kanaan nuuf barreessaa.
hawi123@hotmail.co
bkiilolee@yahoo.com
oromiyaa11@gmail.com
akkasumatti warri bilbiluu dandeessan ammoo lakkoofsi ittiin hojjannu 0033629208003 yommuu ta'u karaa biraatin face book kiilolee birraa inbox keessatti ergaa keessan barreeffachuu akka dandeessan isin beeksisuu barbaadna.
**Gadaan gadaa bilisummaati**
** Oromiyaan ni bilisoomti**
Tuesday, 4 October 2011
Barreessaan barreeffama kanaa abbaa magaal guutamaa ykn kiilolee birraa yommuu ta'u barreeffamni kun barreeffama seenaa yaadannoo bara baraa yommuu ta'u fuula duraaf yaadannoo seenaa kana dhaloota boruu dhaalchisuuf yaadamee kan hojjatame yommuu ta'u barreeffamni kun kan addaan hin citnee fii akka itti fufu ta'uu isaas asumaan itti dabalee barreessuun barbaada.
Saturday, 1 October 2011
Morkataa Roorroo amantiin oromoota walitti diruu akka dhiisu haa gorsinu
Namtichi morkataa roorroo jedhamu kun ammaan dura otuu carraa biyya 3ffaa hin argatin dura biyya keenyaa magaalaa naironi akka ture kabn dubbatu odeeffannoon keenya yeroo sana keessattis hojiin inni hojjachaa ture yoomiyyuu kan dagatamuu qabu miti jechuudhan kan gabaafame yommuu ta'u barreeffamni kun irra deddeebi'uudhan kan inni barreessee shira akka morkataan ilmaan oromoo irratti hojjachaa ture gonkuma alagaadhanuu ilmaan oromoo irratti hojjatamee hin beeku erga jedhee booddee hojii farrummaa morkataa roorroo yeroo gabaabbinaan ibsu biyya keenya magalaa nairobi keessatti embassy ethoipia warra kenya keessa jiran wajjin hariiroo chimaa tolfachuudhan ilmaan oromoo warra fincila diddaa gabrummaa baqatanii biyya sana keessatti lubbuu isaanii jiraachisaa jiran keessaa kan alagaati gurgurate 1-henok moosisa
2-mohamed abbaa garoo
3-girmaa tolosa
4-bekele olanaa
5-muusaa adam
6-zaakir huseen fii nama 3 kan yeroof maqaan isaanii hin argamin irratti shira xaxee qarshii dhuma hin oollef jecha ilmaan oromoo gurguratee akka keeziin/case/isaa atattamaan gara biyya sadaffaa qaqqabuuf gochuudhan tarkaanfii inni oromoota warra lubbuu isaanii baraaruf biyyaa baqatan irratti shira akkasii erga hojjachaa turee booddee biyya 3ffaa argatee gara biyya norway erga deemee boodas haaluma kanaan walii galteen ilmaan oromoo kaayyoo tokko irratti akka waliin hin hundoofnef tattaaffii inni gochaa turee fii kan inni yeroo ammaa kanas hojjachaa jiru akka malee kan nu gaddisiise jechuudhan odeeffannoon keenya gabaasee jira.
Haaluma kanaan wal qabatee hojiin namichi kun hojjachaa ture kana duwwaa otuu hin ta'in bara 2008 fii 2009 keessa guyyaa kabajaa gootota oromoo yaadannoo qophaawe irratti olola amantii kaasudhaan yaada adda addaa dhiyeessee shakkii guddaa oromoota ayyana goototaa kana kabajuuf magalaa oslo keessatti wal gahan akka walitti muufatanii addaan bittinaawan godhee kan jiru yommuu ta'u amantii waaqeffataa fii amantiilee gara biraa walitti buusuf yoo tattaafateyyuu yeroo sanaaf akka hin milkaawin kan dubbatan warri ayyaanicha irratti argaman garuu sababa sana irraa kan ka'een jiraattota biyya norway keessa jiraatan hirphaa gaanfurree;tottoobaa,ilfinash qannoo fii oromoota amantiin isaanii waaqeffataa ta'e warra islama ta'an wajjin walitti buusuuf carraaqqii guddaa akka gochaa tures hubatamee jira.
Bara 2011 kabajaa ayyana irreechaa ykn irreessaa kan biyya norwayitti oromootan qophaawe irratti yaada inni kenne keessaa amantiin waaqeffataa jedhamu hin jiru,jiraachaas hin turre,jiraachuus hin danda'u kan jedhu dhiyeessee yaada kanaan oromoota hedduu walitti buusuf tattafachaa kan ture ilmaan oromoo meeqatam akka walitti dallanan godhee jira.namni kun hanqina dammaqinaa kan qabu yommuu ta'u garee isa deeggartu kan dhalootan biyya tokko ta'anii fii warra sheekanaa husseenitti amanan deeggartoota ijaarratee akka mormii guddaan ka'u godhee jira.
Egaa ilmaan oromoo ayyanicha irratti argaman yeroof yoo walitti muunnoon jiraateyyuu yeroo ammaa kana garuu waanti nama yaachisuu tokkollee akka hin jirre maddi odeeffannoo kun irra deddeebi'ee addeessee jira.haaluma kanaan kan wal fakkaatu addi bilisummaa oromoo biyya keessatti dargaggoota oromoo lafarraa ficcisiisaa jira jechuudhan facebook isaa irratti barreessaa akka turee fii waa'ee amantii irra deddeebi'ee barreessaa kan jiru namni kun amantiin kan abbaati biyya garuu waliin qabna jedhamee erga itti himamee boodallee hojii isaa irraa kan of qusachuun irra ture dhiisee cimee hojjachuu akka jalqabes qorannoo namota isa beekan irraa argame irraa hubachuun danda'amee jira.
Sana malees sarara paltalk irratti ummata oromoo warra gamtaa tokkummaa oromoo irratti wal mari'achuuf yeroo isaa gubee yaada wal jijjiirrachuutti jiru jidduu seenee seenaa amantootaa fii kutaan oromoo kudha tokko miti kutaa lama qofa jechuudhan yaada sana akka hirmaannan ilmaan oromoo hin milkoofnef yaada hin barbaachifne kan amantiilee oromoo kan waaqeffannaa,islma,chiritian,jechuudhan kaasee walitti diraa ture ammas haaluma sana irratti argama jechuudhan gabaafamee jira.
barreeffamni kun ammallee hin raawwanne fuula duraaf itti fufa..
Monday, 26 September 2011
Sunis haala yeroo ammaa kana ummata oromoo jiddutti argamu kan addaan wal qoodun hojjachaa jiran keessumatti hooggantoota adda bilisummaa oromoo keessaa warra ammas akkuma kaleessaa maqaa ethiopiatin qabsaawuu barbaadan keessaa akka fakkeenyatti amin jundi kan jedhamu maqaa kaasun kan danda'amu yommuu ta'u amin jundi miseensota qabsoo bilisummaa oromoo keessaa nama isa tokko yommuu ta'u yeroo ammaa kana garuu warra habashaa maqaa ginbot7
jechuun of moggaase wajjin haraarama geggeessaa akka jiruu fii qabsoon bilisummaa oromoo ammas akkuma kaleessaa akka lafa irra arkifatuuf gochaan inni gochaa jiru akka inni yaadutti ummata oromoo fii miseensota hunda abdii kutachiisuf socha'aa akka jirus beekamaadha.
Haalli kunbifa lamatti addaan bahee laalamuu kan qabuu fii qabsoon bilisummaa oromoo galma gahuu kan danda'u sochii habashootaa kan ginboot7 otuu hin ta'in qabsoo qulqulluu makaa of keessaa hin qabneen qabsoon bilisummaa oromoo galma gahuu danda'a malee habashoota wajjin akka hin taanes warri muuxannoo qabsoo bilisummaa oromoo qaban irra deddeebi'anii dubbachaa jiru.
Egaa akkuma beekamutti qabsoon bilsummaa oromoo kun gara qabsoo warra habashatti dabalamee wajjin qabsaayun kan dirqama ta'ee mull'dhatu yoo ta'eef waan lama gurguddaa hubachuun barbaachisaadha.innis tokkummaa fii wal amantaa wal amananii wajjin hojjachuu fii waliin tarkaanfachuu ilmaan oromoo caayaa tokko jalati walitti qabamee tokkummaan miseensota bilisummaa oromoo cimee sadarkaa kam irra akka gahe erga hubatamee booddee tokkummaa kun bakka barbaadamu gahee yoo kan argamu ta'eef habasha wajjin qofa otuu hin ta'in abbaa barbaadne wajjin waliif galteedhan qabsoon kamiyyuu geggeeffamuu ni danda'a.sunis mirkanaawuun kan danda'amu tokkummaan miseensotaa fii kan abbootii taa'itaa adda bilisummaa oromoo kan haala amma jiru kanaan otuu hin ta'in fuula duraas amansiisaa fii rakkoo boru ummata oromoo qunnamuu danda'uuf deebii guddaa deebiisuu fii injifachuu kan danda'u yoo ta'eef ammaa barbaadne wajjin qabsoo hidhannoo geggeessun kan nama rakkisu miti.
Haala kanaafis fakkeenya guddaa ta'uu kan danda'u rakkoolee kaleessa qabsoo bilisummaa oromoo keessatti mul'dhachaa turan otuu sirna tokkoon hin ilaalamin hooggantoota duwwaatti amanuudhan qabsoon bilisummaa oromoo galma gahuu danda'ama jedhamee otuu tokkummaa fii wal amantiin siyaasaa miseensotaa fii abbootii waraanaa jiddutti hin mirkanaahin waan guddaa hojjachuuf karaa seenun adda bilisummaa oromoo akkuama yeroo ammaa ilaaltan kanatti qabsoon kun yeroo dheeran akka lafarra butamee duubatti harkifatuu fii gara dadhabbinaatti deemaa jiraachuun isaa haala yeroo sana irraa ka'een ta'uu isaa hubatamera.
Yeroo ammaa kanas akkuma kaleessaa sanatti tokkummaan keenya eessa akka gahee fii sadarkaa kam irra gahuu akka danda'u keessumatti miseensotaa fii ummata oromoo magaalaa fii baadiyyaa jiddu galeessa kan godhate hirmaannan tokku ta'uu isaa fii ummatni bal'aan oromoo kutaalee hunda keessa jiru akkasumattis warra biyya alaa jiru dabalatee ummatni kun kan afaan tokkoon dubbatu yoo ta'eef warra habashaa qofa otuu hin ta'in warra abbaa barbaaddee wajjin walii galuun tokkollee kan rakkoo fiduu danda'u akka hin taane hubachuun barbaachiisa ta'a jedheen yaada.
Wednesday, 8 June 2011
Tuesday, 7 June 2011
Identify your domain host
Tokkummaa qabsoo bilisummaa oromootiif waliin haa hojjannu
Monday, 6 June 2011
Laga mormorii fii mootummaa wayyaanee
Biyya canadatti kan bobba'e gareen horii kadhatu akkuma gara canadatti duuleen haalli itti amananii deeman mijjaawuu dhabee akka qaanfatanii of duuba deebi'an beekamadha.garee waa kadhachuuf gara kanadatti bobba'e ummatni hirira nagaa itti bahuun qarshii kadhatee deebisee meeshaa waraanatiin bitee ummata cunqurfamatti duuluf karoora akka qabu kan mootummaa can,adatiif gabaasan ummattootni cunqurfamoo warri biyya canadaa jiraatan saaxilanii jiru.
kana malees torbee darbe kana keessa baatii caamsaa keessa gara biyya francetti kan duule gareen kadhattuu wayyaanee kan mallasaa zeenawwitiin durfaman gara biyya france magaalaa Lyonitti ummata walitti qabatanii qarshii funaannachuuf yaalin isaan godhan otuu hin mijjaawin hafee ture.
magaalaa Lyonitti kan argamu mana nyaataa kan abashaa maqaan isaa minilik hoteel jedhamu tokkotti jala deemtuu warra kadhattuu kan taate lammiilee habashaa fii kan oromoo ta'ani tokko gara hawasa biyyattii keessatti argamanitti erguudhan akka wal gahanii waan barbaachisu waa'ee laga mormoriif gumaachan gaafachuuf yaalii guddaan godhamee ture.garuu otuu hin milkaawin waan hafeef ganama sana otuu oolanii hin bulin xiyyaruma dhufaniin gara biyya isaanitti akka deebi'anis hubatamee jira.
Dura taa'aa wayyaaneetiin kan durfamu gareen kun yoo haalli biyya france mijjaawee biyya awuroophaa guutuu keessa deemanii horii kadhachuuf yaadanii akka manaa bahan kan dubbattu jaleen wayyaanee tokko kan lammiin oromoo ta'e maqaan isaa Asheetuu kan jedhamu garee horii kadhattu kana jalaa miliquudhan biyya francetti yeroo ammaa kana koolu-galtummaa gaafachuu irra akka jirus itti dabalee kan addeesse maddi oduu kanaa Asheetuun biyya kanatti koolu-galtummaa kan gaafate ofii isaatif jaallatee otuu hin ta'in dammaqinsa oromootni magaalaa Lyon kennaniifitti gargaaramuudhan ture garee horii kadhattu kana jalaa akka miliqus kan godhe ilmaan oromoo jiraattota magaalaa Lyon akka ta'es hubatamee jira.
Waa'een dhimma baqattoota oromoo biyya yaman haalan yaaddessaa ta'ee jira
Haala biyya yaman keessatti lammiilee biyyaa jidduutti wal diddaa huumameen lolli goggeeffamaa jiru baqattootaf haalan daran ta'uu isaa ture kan dubbatamaa jiru.


text:
WASHINGTON,DC —
Eeegee maqaa sirbaa itti baasan malee silaa maqaan warri baaseef,Alii Mohaammad Muusaa,sun qofan hin hamnee eegee hujiin ulfeessanii Dr.Ali Birraa ta'e. Alii Birraa gara ganna 14-15 keessa sirba jalqabe.
Namuu afaanuma ufiitiin sirbaa maanif anilleen kiyyana hin sirbine jedhee itti seene jedhe.Adoo akkanuma, afaan, aadaa, ummata,seenaa,siyaasaa fi waan hedduu faarsuu deemuma deemee ganna 50 gahe.
Dargaggoon Oromoo, MN,Amerikaa jiranilleen “jabaa keenna ka jiruu ulfeeffannee,ka du’ee hujii isaatiin qaabannee galata galchinaaf,” jedhanii jabaa ulfeessuutti jiran.
Warra hujii tanaa keessa jiru keessaa tokkoo Dr. Sintaayyoo Badhaaneeti,Atlaantaa,Amerikaa jira.
“Ali Birraa barsiisaa,qabsaawaa,Oromoo jedhee yaamaa…gaafa afaan Oromoo tuffatamee gadi qabamee …akka mataa ufiitti tahee warra Afran –Qallo waliin dabalamee…umrii isaa guutu tattafate.”
Akka Dr.Sintaayyootti, “jabaa keenna yo inni lubbuu dhabe qofa faarsuu qofaa mitii adoo innii lubbuun jiruullee faarsuu wayya.”
Qophiin tun waan Alii haga ammaa ummataa hojjate,jabeenna isaa faarsaniif.Seenaa isaa dubbachaa,kitaabatti barreessanii,vidiyoon qopheessanii lafa kaahuu.
Hujii tana akka Dr.Sintaayyootti ijoollee gannii 20 keessa jirutti qopheessuutti jiraa…“namii ummataa ufiitif jedhee dabre kabaja argachuu qabaa addunyaalleen beekuuf dandeetti.”
Qophii dargaggoon MN qopheessite tana sirbitoota Oromoo 17 caalanitti itti dhufee ummata gamamchiisa.Warrii seenaa Alii Birraa barreesse,qorate hedduulleen akkanuma dhufa.
Maqaa aritistoota Oromoo ka jiranii fi du’anillee walti qabanii kaan galateeffachaa, kaan maqaa isaanii yaamanii hujii isaatiin ulfeessuuf qophiitti jiran.Guyyaan Alii Birraatii qopheessan kun Adoolessa 4,2013 irra oola,akka Dr.Sintaayyootti MN nama hedduutti kaan ispoortii,kaan marii fi bashannana gara garaatii walti dhufa.


text:
Kanneen kuma dhibba hedduutti lakkaawaman hiriirtonni “mirga dimookiraasii” falmina, jedhan walakkeessa Hong Kong dhuunfatanii oolan. Gama biraatiin immoo Chinaan waggaa 65ffaa Ripublikiin Uummataa Chaayinaa itti hundeeffame ayyaaneffataa oolte.
Waggoota digdamii-shanii duras hiriirrii fi mormii guddaan akkanaa magaalaa Beejing waltajjii Taayinaamen jedhamu irratti geggeessamee ture. Yeroo sanatti yeroo hojjetoonni fi namoonni ka biroon miliyoona hedduutti lakkaawaman barattoota hiriira bahaniiti makamanii, waltajii Taayinaamenitti mirga dimookiraasii gaafatan, kanneen haala isaa sodaatan hoogganonni mootummaa Chaayinaa tarkaanfii cimaa fudhatan. Loltoota itti bobbaasanii haleelsisan. Guutummaa biyyattii keessattis mormitoota marsanii qabatan. Hayyoonni biyyoota gama Dhihaa tarkaanfii mootummaan bar asana fudhateen namoonni dhibba hedduutti lakkaawaman ajjeesamuu dubbatan. Chaayinaan immoo Waltajjii Taayinaamentti namni ajjeesame hin jiru, jechuun haalte.
Hiriirri amma Hong Kong keessatti geggeessamaa jiru ka Taayinaamen irraa adda jedhu, ka Michigaan jiru, Yunivarsitii Keetering irraa Dr. Eziqeel Gabbisaa.


text:
#QAAMONNI MAQAA SHANEE JEDHU KANAAN HIRRIBA DHABAN KUNNEEN SHAN MARAACHUFI SHAN MARAATANII TURANII?
–
–
Faajjii Dhugaasaa, Yuunibarsiitii Haroomayaa irraa!
–
Ni callisna yoo jedhan, akka itti callisantu nama dhiba, ni dubbanna yoo jedhani nama itiin dubbatantu dhiba. Kaan dhibaahet nama dhibaasisa, kaanimmoo dhibee taheet nama dhiba, kaanimmoo dhiibbaa taheet nama dhiiba,duuba akkuma nama dhibeetti dhabumuurra, akkuma dhiibbamanitti dhiibbamuurras, waa jechuun gaaridha. ”Callisanii buqqee tahuu mannaa, dubbatanii bubbee tahuu wayya.” jedhan. Dubbee karaa marsaareetii fi miidiyaa hawaasummaa kana irraan tooraa adda addaatiin gadhiifaman keessaa, wanti tokko takkaahuu na aarsa takkaahuu naaf galuus dida. deebi’een immoon maalif jedhee waan xiinxaluu yaala. #SHANEENMAALI? Ani shanee akki itti beeku Oromiyaatti akka biraatti, qilleensa inteerneetii oromiyaatiin alarraa as gara keenyatti faca’ummoo hiikaa biraatiin maqaa takkaahuu okokkobeessanii takkaahu immoo doloolloo keessatti darbatanii maqaa kana ittiin caaqu warra caaqaa, biyya gadhiisee, biyya alaattis caaqaa jiraatu.
Jechi Shanee jedhu, jechoota afaan Oromoo keessatti jechoota duroo fi hooda,safuu fi safaffee qabuu dha. Namumti fedhe ,yeroo barbaade ittiin taphatuu miti. Shanee, shanan, shanacha fi kanneen kanaan hidhata qaban hedduu lafa kaahuu dandeenya. Shaneen safuu eegaa, shaneen safaffee eegaa, shaneen hooda qaba, dhugaarraa hin maqu, dhugaattis maqoo hin qabatu, dhugaarraa hin jallatu, karaa malee, hin bahu, bakka hin hunda hin dhaqu, waan hundas hin dubbatu, waan hundas hin nyaatu, karaa hundarra hin deemu, nama hundaattis hin dubbatu,Shaneen, araaraa, shaneen gadaa dha, shaneen tumaa dha, shaneen , tika, shaneen shanacha, heera qaba, seera qaba, abbaa qaba, haalas qaba. Shaneen, hamaarraa seesa, dhugaarraa hin seesu, araaratu shanachaani, lafa Oromoo fi qubannaasaatu shanee dha, horiisaatu shanee dha, Gadaatu miseensa shan qaba, Odaa seeratu shanee dha, ulfootu shaneen bahee ,shaneen gala, Birmadootu shaneen gaafatamee, shaneen argatama, mana Oromoo shaneen hordamee ijaarrama, kutaa shan qaba jechaa dha. Shaneen waallee cufa keessatti safuu fi hooda jabaatu kennamaaf. Shaneen, afaan isaa damma, hin hadhaahu, hin ajaawu, hin jibbamu, ni jaalatama, ni mi’aawa, waan dhugaan oolanii galaniif, waan dhugaan jiraataniif. Duuba shaneen sirnoota Oromoon gaggeefatu keessatti taatee taasifamuuf dabaalu malee, sirnaa miti, yookin jaarmiyaa miti. Shaneen waan Gadaan ergee fi qaalluun jajae raawwatu dhugaa fi heera gadaa tiksanii malee, aangoo addaa hin qaban. Araarsa deemanii heeraan shanacha taahanii shanachaan ddhugaa dubbatanii dhugaan wal jaalachiisu malee waan biraa hin godhan.
Gumaa muruun heera gadaati, isaan tana bakkaan gahan malee isaan Gumaa miti…. waan hedduu tarrisuu dandeenya. Shaneen, akka laalcha Oromootti dhalli namaa kuniyyuu, nama shanii jedha, kuni Warra lamaan namaa irraa le’ee addunyaa kana guutee dha jechuu dha. Haya, ku haqa Oromooti yoo tahe, duuba dhaabni shanee jedhamu eessaa bahee,jenneet wal iyyaafachuu eegalleree. Dhihoo kana maqaa gurbaa saree maraattee , kan erga ajaawee nuti Qeerroon gannee waggaa shan tahe, kan jala deemtota isaa qofa irratti aangoo guddaa qabuu fi hattuu salaattuu jennee nuti qaata darbanne, kan maqaan isaa #GIRMAAXURUNAA,Kan nuti dur mooraa keessatti ittiin beeknummoo #BOMBAAHORROO” waliin wal qabsiisanii dhaaba #Shanee jedhuu hojjata,shaneetu Qeerroo gurgure, shaneetu oromoo fixaa jira, shaneetu oromoo diigaa jira, shaneetu gabrummaa Oromoo dheeressaa jiraa fi waan akka akkaa dubbisaan ture. Simagan jedheetuman waanin dubbise jaallan mooraa keessatti sochiirraa waliin jirruu fi karaa addaa addaatin wal qunnamnu hedduu dhaan abboo ”isin dhaaba Shanee jedhamu beektuu?,Sila dhaabne akkanaa yoomirraa dhaabbate hoo?” jedheen iyyaafannaa eegale.
Haa galatooman dhaloonni keenya irra Caalaan isaanii Shanee akkuma ani beekutti beekurraa kan hafe, shanee dhaaba siyaasaa taatee Oromoo miitu akka hin beenne naaf himan. Duubaa Oromoon Diyaasporaa tuni dhaabuma akka Lukkuun cuucii falafalaa bultu,falafalaa bulu moo, rakkoo Oromoo hiikuf badii irriiba dhabuu? jennees wal gaafanne… Booddee jaalli keenya nubiraa fagoo jiru tokko, bishaan warra diyaaporaa kana dhuguu hin ooluutii, abboo shaneen Maali? jennaan, ”DHAABA OROMOO KEESSAA” tokko jedhe. Yoom dhaabbate jennaan, ”.. yoomessasaallee hin beeku garuu ala kanatti warri Shanee jedhaman, ABO- J/ Daawud Ibsaatiin durfamtu tahuu hin ooltu.” Gaaffin biraayyuu sammuutti naaf heddate ergasiimmoo. Hayyee abboo sila ABO’n biraas jiramoo? jedhee gaafannaan,” abboo maali atimmoo Poolisii gaafa waliin turree gaaffin nu cinqee nu qoratu san natti taateem. maal abbee ala kana hunduu dhaabuma mitii, lakkoofsayyuu qabaa, ABO– abaluun durfamtuu fi ABO’ maal taatee, ABO- akkasii jedhamanii kan waammaan hedduu dha jaaloo. Gaaffii guddina keessan dhaabbileen maqaa hedduu qaban, kan garuu maqaa saanii hunda keessa qubeen ”O” hin dhabamne dhuuga jiraachuun bar. Hayyee yaa warra” beekaan sagalatamii sagalii, kan sagaltamii sagalanuu jaamaa, kana sagaalillee waluu hin aragine….’aah! Edaa numa wayyaahii boo! waliin jenne mooraa fi doormii jiraannutti dachaanee. Dhaloonni qubee dhaabni maqaa Oromootiin beeku,dhalli Oromoo Oromiyaa jiru sadi qofa. Kunis:
1) ABO- Sammuu keenya qaree nu guddise, kanOromummaa nutti uwwise, nurraa fagaatus kan qorqalbiin keenya walfaana isa faana dhama’u, kan yaaddoonsaa immoo eelaa nutti tahe,
2). KFO- Kan ilmaan Oromoo hunduu tarii karaa isaanitiin immoo kaayyoon ABO’n qabatee waggoota 40′ caalaa kumaatamni itti wareegamaa jiru kana dhugoomsa laataa? jennee keessumaa tibba filannoo hunduu jala yaanee, waliin hadhaa fi mi’aawaa waliin dhamdhamnu. kanimmoo wareegama qaqqaaliis kaffalaa jiruu fi
3). OPDO. dhibee guddaa saba keenyaa taatee, diinaaf ajajamuun kan Oromoo fixaa fi ficcisiisaa jirtu kana qofa beekna. ABO eenyuu dhaan ,eenyuu dhaan maaliyyoo taatee san irraa quba hin qabnu nuti. Ammaa duuba dhihoo immoo karaa OMN tiin dhaabbileen Oromoo shan wal tahan yeroo jedhan deebineet gaaffiin sammuu keessatti nu dhufe, dhaaba lama malee sadi maqaa ABO himatan. KWO fi ADO qofatu maqaa biraatin as bahan, Isaanuma kanaayyuu edaa nuti ABO keenya jechaa turre malee dhaabbilee biraa yoom seene? Ammoo waanuma cufaafuu tokko tahuu isaanii gaafa dhageenyu, mobile hunda keenyaa erga ”Baga gammaddan!” Jettuutiin, message’n nu guutee kallattii adda addaa irraa.
Warri garuu fuula interneetaa kana irratti #shanee#shanee Jechuun mataa nama dhukkubsan, kaneen hirribas dhabanii namas hirriba dhoowwan kunneen shan maraatanii turanimoo shan maraachuf taahuu laata? Akka nuti Dhaloonni qubee amannutti, Rakkoon Oromoo baayyina fi xiqqeenya dhaabbilee Oromoo miti, gaaffin Oromoo dhaaba kudhanii fi shaniin kan hiikkatu utuu hin taane, dhugaa fi quuqqaa dhugaa saba kanaaf jedhanii qabsaahuu qofaan hiikkata.#NOMORE #SHANEE, #NOMORE #ABO#NOMORE #KFO,NOMORE #KWO,NO MORE #ODF,NOMORE #IBSO, WE NEED THE UNITED OROMO FORCE! Yoo dhuguma dhaabbileen Oromoodhaa abjuu Oromoo abjootaa jiraatan, rakkoon ilaalchas tahee rakkoon siyaasaa tasumayyuu garagar isaan hin dhilu yoo ergama diinaatiin kan deeman tahe malee. Human tokkoon waan tokko irratti walii galuu ni dandahu.
Kunis rakkoo fardii, gabrummaa hamtuu sabni keenya jalatti akka ilmaan yyuuyyee mataan itti guddatee, qaroon imlmaan isaa badaa fi dhuma jiran kaan jalaa baasuf tiyoorii fi filoosofii warra dhidhimaa 10 gaggaragalchuun furmaataa utuu hin taanee, dabeessummaafi doofummaa dha. ” mee dura kurupheen foon haa taatu” diina duuguuggaa sanyii nurratti labsee olaantummaa, waraanaa, olaantummaa diinagadee fi waan cufaa mijeeffatee umriisaa dheereffachuuf jiru kana tokkummaan walii galaatii saba keenyaf humna tahaa! fakkeessuuf utuun taanee, akaa safuu Oromootti garaadhaan waliin hojjadhaa! Yookan garuu ofirratti hojjachaa jiraachuu keessan beekaa! Gaafa Oromoon mirga dhabe, gonfate, gaafa Oromoon biyyasaa deeffate, gaafa Oromoon mataa olqabate, sabaan gahaa yaada garagaraa qabdaniin as bahaa! kanati sibaasaa, kana siif wayyya, kanatu egeree keetif nagaa waaraa fidaa jedhaatii lallabadhaa. Halaala teessanii wal qoccolaa diina nurra hin tursiissinaa. Dallaa xixiqqoo ollaa mitii, dhiigni keessanillee hin seenne keessatti of uggurtanii saba keenya gidiraa itti hin guddisinaa!
SABNI GABROOME, NI INJIFATA, KAN GABROOMSES, NI BURKUTAA’A. DHUGAAN NI MOOTI, OROMOON DHUGAA QABAA, DHUGAAN ISA WALIIN DHAABBATA!
Ani xummureera.
–
Faajjii Dhugaasaa, Yuunibarsiitii Haroomayaa irraa!
Beekan Erena
Latest posts by Beekan Erena (see all)
- DUBBISUUN DIRQAMA:XUMURA ABBOOTII IRREE:Gaafii Ummataa waliin Dhahanii Bira Darbuuf Yaaluun Essanuu Nama Hin Gahu!Baarentuu Gadaa Irraa/// - January 16, 2017
- What is your citizenship? Oromian or Ethiopian?By: Rundassa Asheetee Hundee - January 15, 2017
- Painted Monkeys: By Zelalem Abera - January 14, 2017


text:
Godina Harargee Bahaa fi Caama Mudate
Biyootiin gaanfa Afrikaa keessaa caamaa maudaten kan ka’e, Itiyoophiyaa keessattis rakkoon kun akka jiru gabaasamaa jira. Jiraattonni godina Harargee Bahaa akka jedhantti, roobni akka dur baratameetti roobuu erga didee waggaa sadii guteera.
Gargaarsa darbee darbee mootummaan kennuu fi loon isaanii gurguraa jiraataa kan turan ta’uus, amma garuu gargaarsi argannu hin jiru, hojii humnaa (kuulii) taanee maatii keenya lubbuu dheeresuuf dirqamaa jirra jedhu.
Gama kaaniin jaarmayaan gargaarsa dhala namaa kan Tokkummaa Mootummotaa OCHA.n Onkolooleessa 3 bara 2011 gabaasaa baaseen Godinni Harargee Bahaa fi Godinni Harargee dhiyaa hanqiina nyaataa hamaaf saaxilamnee jira.
Godina Haraargee gama dhiyaa keessatti namni 2481 Haraagee bahaa keessatti immoo namni 4019 hanqina nyaataan qabamuun isaa baatii Fuulbana bara 2011 keessa galmessameera jedha OCHAn.
kana malees, Dhukkubi garaa baasaa fi haqqisaa arifachiisaan godina Haraagee dhiyaa aanaa mi’essoo fi ciroo akkasumas Godina Haraargee bahaa aanaa Qarsaa irraa gabaafamuu itti fufee jira jedha.
Bulchaan godina Harargee Bahaa Obbo Nuree Qamar garuu, mootummaan gargaarsi kennamaa waan jiruuf wanni humnaan ol ta’e hin jiru jedhan.Gabaasaa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


text:
Fayyisaa Leellisaa gurbaa ganna 26 ti. Shawaa Dhiyaa magaalaa Jalduutti dhalate.Eegii sunii asii medalaiyaa hedduu tuulate.Qaxxaamura biyyaa, metrii 10,000 fi maratooniilleen himuma dorgoma.
Marro marroo hedduu Itoophiyaa fulaa bu’ee biyya keessaa fi biyya alaalleetti dorgome.
Baranuma qofa Olompikii dhufe.Olompikii baranaa atileeota11,500 tahanitti biyyaa fi naannoo akka akkaatii itti dhufe.
Olommpikii dhufuun atileetii tokkoof gammachuu guddoo.
Fayyisaan ammoo gammachuutti gaddaatti narraa jijjiiramee jedha. Yoo dorgommii Maratoonii irratti lammeessoo bahellee waan isa gaddisiise akkana jedhee VOA Afaan Oromootti Riyoo irraa bilbilaan hime.
“Moohachuun haa hafuutii hirmaachuunuu waan guddaa turee. Ani ammoo qabxi kana fide…gammachuu maalti jiraa gaa gaddatti na jalaa jijjiiramee. Hiriyoonn ko kaan mana hidhaa kaan du’an guutanii.Gammachuu adoo hin tahin gaddatti na jalaa jijjiirame.”
Fayyisaan yoo fiigu ummata mirgaa bitaa jiru isaaf harka dhaanuu fi TV daawwatu mirgaa bitaatti gara galee mallatto mormii Oromo harka walqaxxaamursee agarsiisaa ture.
“Mallattoon sun diddaadha.Kunoo akkuma Oromiyaa keessatti namii baayyeen godhu sun.Oromo protest anis Oromoo waan taheef isaan wajjiidhaan dhaabachuuf hamma ani dandahe,karaa dandaheen mormii agarsiisuudha kaayoon kiyya.”
Mallattoo mormii sun akkuma dirree seenee dorgommiin jalqabuuf qophi jiru agarsiisullee kaameraan na hin argine fakkaataa jedha Fayyisaan.
Ta addunyaan akka dansaa argiteef ammoo ta yoo innii dorgommii fixeeti a mataa dubbii addunyaa tgaateefilleen sun.
Atileeti Fayyisaan biyyatti deebi’uuf waan sadii sodaata.
“Jarii saree maraattuudha na ajjesuu dandahuu,na hidhuu danda’u.Sadaffaa ammoo akka ani biyya alaa hin baane na gachuu dandahu.”
Akka Fayyisaan jedhutti dubbiin tun duruu garaa keessa isa jirti mmoo keessaa baafatte.“Haala isaa dirqamneet-- baqqaa waan tokko yo keessaa dhohee hin dhoohaa.”
Seerii Koree Olompikii Addunyaa(International Olympic Committee) akka atileetotii dirree dorgommii irratti mallattoo siyaasaa,mallatto jibbaa fi waan akkaa jibba siyaasaa hin agarsiifne dhowwa dorgommii addunyaa irraa dhaabsisa.
Fayyisaan ammoo tun siyaasaa miti.Ani siyaasaa ykn hangoo qabachuufii mitii jedha. Dhumaatii ummaa biyya keessaa agarsiise, “ummannii ammoo dhumaa jira kanan calaqqisiifadhee malee siyaasaa miti,” jedha.Tanaaf biyyatti deebihuu sodaadhaa jedha Fayyisaan.
Akka itti aanaan dura taa’aa paartii KFO obboo Mulaatuu Gammachuu jedhutti Fayyisaan dhuguma baana.
“Ee sodaan isaa mirkana maan jennaan nuuyyuu arguutti jira.Obboo Beqqelee Garbaa fi itti gaafatamtoota biraalleen tanumaaf hidhan.”
Akka mootummaan Itoophiyaa jedhutti ammoo dubbiin akka Fayyisaan jedhee miti.Obboo Mohaammad Sayid itti gaafatamaa waajjira koominikeeshiinii mootummaa Itoophiyaati.
“Atileetiin kun nama Itoophiyaa waltajjii sun irratti gootummaan yaamsise. Akka fedheen yaada isaa karaa fedheen himachuu dandaha.Biyyitii biyya nagaa fi seeraan bultu.”
Ministerii koominikeeshiinii Itoophiyaa Geetaachoo Reddaalleen ergaa Twitter irratti ergeen Fayyisaan baga gammaddee jedhee yoo biyyatti deebihellee akka gootaa simannaa jedhee dubbate.


text:
1Kunyoo kwaasoot kule māmāchāktōōs tāāruutoochook sitākung'woonchook. 2Yoo kāāng'woonchook ku ng'oo subak nyēē makoong'ereechaa yēē ma akweek choo kāāng'woonchook? 3Kyaasirwaak kuu nyooto si yoo kāāchōō, mayeya :biiko choo kātēēng'ērēēchoo ānyēēru. Āboontēēnook man akweek kule +mākēēng'ērēēkiis :tukul kubo ng'erekweekyuu. 4Kyāāsirwook āriirē ankaanereekaat kukāng'woonchoo :mooyēēt. Mēēbērē kyāāyēyē kuu nyooto saayeyaak ōnērēēkiisyē, nteenee kyāāmāchē ōnkēt chamateenyuu nyēē nyikiis nyēē āboontēēnook. 5Yoo kiikuyib :chii ng'woonin ku mēēbērē kiikōōng'woonchoo anii miisin, nteenee kiikōōng'woonchook nkakweek sinee. -Māāmāchē akaykaay miisin. 6Kiikuyem chiichooto ng'aleek chēē kiitiilchi :biiko chēē chaang'. 7Kunyi, māchāktōōs ra ōnyōōchi kaat ānkōōkiim simame :mooyēēnyii yoo kanereech miisin. 8Āsoomook kule ocham ra chiichooto. 9Kyāāsirwook āmāchē ānkēt yoo ōmuuchē ōmuytoochi tyēmiisyēēt ānkōōrubē kiy ake tukul nyēē kyāāmwooyē. 10Yoo kōōnyōōchi chii kaat, ānyōōchinē :nkanii kaat. Nto kiyēē kāānyōōchi kaat (yoo kāmii :kiy nyēē māchē /kēēnyōōchi kaat) ku kāānyōōchi kaat ām taayeetaab Kiriistō kubo akweek. Kyaayey kuu nyooto 11simeeberbeereech :Kibrōkōsyoontēēt kuuyu kiinkētē chōbuutēkyii. 12Nto mii yu kawaayit Turoowa kule saa-amte lōkōōywēk chēē kāroomēch kurubta keey āk Kāārārookiintēēt akas kule kikiikuyootwoo :Mokoryoontēēt kēēlto. 13Nteenee, kimakaalyanaat :mētit, kuuyu -kimaanyoorte ng'eetaabiya Tiitō wōlooto. Kunyi, kyāābirchi biiko chameetaab keey ānkāāwē Maaketoonnya. 14Nteenee, kusilākoy :Yēyiin nyoo kiikubiirtoowēēch Kibrōkōsyoontēēt kubununēē Kāārārookiintēēt. Yēyiisyēēnēēch :Yēyiin sikiibaraaste ng'erekweek chēē boonto :chiito nyoo inkētē inee. Yityinē :ng'erekweechaa komoswookik tukul kuu kiy nyēē boong'u nyēē anyiny. 15Keekerkeeye ām taayeetaab :Yēyiin kiy nyēē boong'u nyēē anyiny yoo kiiboorchinē ng'aleekaab Kiriistō biiko choo /kēēmiitē /kiirāroochē āk choo mii bākubootōōs. 16Ām wōlēē mii :choo mii bākubootōōs, ibooru :kiyi boong'u meet. Nto ām wōlēē mii alake, kōōbooru soboonto. Ara, ng'oo nyēē yemaat kwaamtaat lōkōōywēchu kāroomēch? 17-Mākēēchēēng'ēē :acheek ng'ālyoontēētaab Yēyiin beesaan kuu wōloo yēytooy biiko chēē chaang'. Nteenee kuuyu Yēyiin nyēē kiiyookwēēch, kēēmwooyē ng'aleekaab manta chēē kwoonēē wōlēē mii :Kiriistō kutook kukāsē :Yēyiin.
Copyright
Learn More


text:
1Abrahaami keehippe sa7aa sugidi cimiis; GODAI a ubbabankka anjjiis. 2Abrahaami ba ashkkaraa, ba so asa ubbau halaqatiya, ba aqo ubbau godattiyaagaa hagaadan yaagiis; "Ne kushiyan ta gulbbataa oiqqa; 3taani eta giddon de7iyo Kanaanetu macca naatuppe ta na7aayyo machcho oichchenna mala, GODAN, saluwaa Xoossaaninne sa7aa Xoossan taani nena caaqettais; 4shin neeni ta yelettido biittaa, ta dabbotukko baada, ta na7aa Yisaaqayyo machcho oichcha" yaagiis. 5Yaagin a ashkkarai, "Maccaasiyaa tanaara yaanau dosennabaa gidikko, ne na7aa neeni yiido biitti guyye efoo?" yaagidi oichchiis. 6Oichchin Abrahaami, "Ta na7aa yaa efeennaadan nena era! 7GODAI, saluwaa Xoossai, tana ta aawaa sooppenne ta yelettido biittaappe kessidaagee taayyo, 'Ne zariyaayyo taani ha biittaa immana' yaagidi caaqqidaagee, neeni ta na7aayyo yaappe machcho demmana mala, i ba kiitanchchaa neeppe sinttau kiittana. 8Maccaasiyaa nenaara guyye yaanau dosennabaa gidikko, ha taani nena caaqettido caaqoi neeyyo gometenna; shin ta na7aa yaa guyye mulekka efooppa" yaagiis. 9Yaagin ashkkarai ba godaa Abrahaama gulbbataa oiqqiis; oiqqidi ha yohuwaassi caaqqiis. 10Hegaappe guyyiyan, ashkkarai ba godaa gaameelatuppe tammaa ekkidi, ba godaa miishshaappekka murutaa murutaa ekkidi biis; biidi Masphphexoomiyaa giyo biittan Naakoora katamaa gakkiis. 11Gakkidi omarssi, maccaasai haattaa tikkanau yiyo wodiyan, katamaappe gaxan haatta ollaa matan ba gaameelata gulbbatissiis. 12Yaatidi i hagaadan yaagidi woossiis; "GODAU, ta godaa Abrahaama Xoossau, hachchi taani qoppada yiidobaa tau injjeya; qassi ta godaa Abrahaamayyo kehabaa ootta. 13Be7a! Taani ha haattaa pulttuwaa matan eqqais; ha katamaa asaa macca naatinne haattaa tikkanau haa yoosona. 14Taani, 'Ane otuwaa ziqqi oottada tana haattaa ushsha' giyo wode, akka, 'Hekko uya; qassi ne gaameelatakka taani ushshana' yaagiyaara, hinna ne ashkkaraa Yisaaqayyo neeni dooridooro gidu; neeni ta godaayyo kehabaa oottidoogaa taani hegan erana" yaagiis. 15Biron i woosaa zaarennan de7ishin, Ribiqa haatta otuwaa tookkada puttu gaasu. O Baatu7eeli yeliis; Baatu7eeli Milkki na7aa; Milkka Abrahaama ishaa Naakoora keettaayyiyo. 16Ribiqa keehi puulanchchanne attuma asi xalibeenna geela7o. Pulttuwaa duge wodhdhada, ba otuwaa kunttada kiyaasu. 17Kiyin he ashkkarai ikko woxxi biidi o, "Ne otuwaappe tana guutta haattaa ushsharkkii!" yaagiis. 18Yaagin a, "Eeno ta godau, uyikkii" yaagaasu. Eesotada otuwaa ba hashiyaappe wottada, geddi ootta oiqqada a ushshaasu. 19A ushshidoogaappe guyyiyan, "Ne gaameelatikka alana gakkanaassi taani etayyo haattaa duuqqana" yaagaasu. 20Attida haattaa eesuwan wonggiriyan tigada, hara haattaa duuqqanau ollaa woxxaasu; gaameelati ubbai alana gakkanaashin, haattaa ollaappe duuqqa duuqqada ehaada wonggiriyan tigada ushshaasu. 21I qoppidi yiido qofaa GODAI injjeyiiddi de7iyaakkonne eranau bitanee co77u giidi o xeellees. 22Gaameelati haattaa uyi simmin, bitanee ichchashu giraame bagga gidiya worqqa qalabatiyaanne, xeetanne tammu giraame gidiya naa77u worqqa sagaayota kessiis; 23kessidi o, "Neeni o na7ee? Ane tau yoota; ne aawaa son nuuyyo aqiyoosi de7anee?" yaagiis. 24Yaagin a, "Taani Baatu7eela na7iyo; Baatu7eeli Milkka Naakoorayyo yelido na7aa. 25Nuugan gidiya galabainne bassoi de7ees; qassi intte aqanaukka sohoi de7ees" yaagaasu. 26Bitanee gulbbati GODAAYYO goinnidi, 27hagaadan yaagiis; "Ta godaayyo kehiyoogaanne ammanettiyoogaa aggibeenna GODAI, ta godaa Abrahaama Xoossai galatetto! Taani yiishin, GODAI tana ta godaa dabbotu soo kaalettiis" yaagiis. 28Na7iyaa woxxa baada, ba aayee son de7iya asaassi hanidabaa odaasu. 29Ribiqeeyyo Laabaana giyo ishai de7ees; Laabaani kare kiyidi, haattaa pulttuwaa matan de7iya bitaniyaakko woxxiis. 30Qalabatiyaanne ba michchee kushiyan de7iya sagaayota be7osaaranne Ribiqa bitanee bana giidobaa yootin siyosaara, kiyidi bitaniyaakko bi be7iis; bitanee gaameelatuura pulttuwaa matan eqqidaagaa demmiis. 31Demmidi a, "GODAI nena anjjidoogoo, haaya! Neeni hagan karen aissi eqqai? Taani neeyyo keettaanne gaameelatuyyookka sohuwaa giigissaas" yaagiis. 32Yaagin bitanee soo geliis; Laabaani gaameelatu caanaa birshshiis; galabaanne bassuwaa gaameelatuyyo yeggiis. Tohuwaa meeccanau ayyoonne aara de7iya asatuyyo haattaa ehiis; 33qumaikka a sintti aadhdhiis. SHin i, "Taani tana ehidabaa intteyyo yootennan de7aidda katta miikke" yaagiis. Yaagin Laabaani, "Yaakko yoota" yaagiis. 34Hegaa gishshau i, "Taani Abrahaama ashkkaraa. 35GODAI ta godaa keehi anjjin, i duretiis; dorssaa, miizzaa, biraa, worqqaa, attuma ashkkarata, macca ashkkarata, gaameelatanne hareta ayyo immiis. 36Ta godaa keettaayyiyaa Saara ba ceegatettaa laittan ayyo attuma na7a yelaasu; yelin i baayyo de7iyaabaa ubbaa ayyo immiis. 37Ta godai tana hagaadan caaqettiis; 'Taani de7iyo Kanaane biittaa macca naatuppe ta na7aayyo machcho oichchoppa; 38shin ta aawaa asaakko, ta zaretukko baada, ta na7aayyo machcho oichcha' yaagiis. 39Yaagin taani ta godaa, 'Na7iyaa tanaara yaanau dosennan aggikko shin?' yaagaas. 40Yaagin i, 'GODAI, taani a sinttan hemettidoogee nenaara ba kiitanchchaa kiittana; neeni ta na7aayyo ta aawaa asaappe, ta zaretuppe machcho demmana mala, ne biyoobaakka injjeyana. 41Neeni ta zaretukko bin, eti neeyyo o immennan ixxikko, he wode neeyyo caaqoi gometenna' yaagiis. 42"Taani hachchi ha pulttuwaakko yiido wode yaagaas; 'GODAU, ta godaa Abrahaama Xoossau, ne shene gidikko, taani biyo yohuwaa injjeya. 43Be7a; taani ha pulttuwaa matan eqqais; geela7o issinniyaa haattaa tikkanau yiikko, taani o, "Tana ne otuwaappe guutta haattaa ushsharkkii!" yaagana. 44Yaagin a tana, "Eeno uya; qassi ne gaameelatuyyookka taani haattaa duuqqana" yaagiyaara, GODAI ta godaa na7aayyo dooridooro gidu' yaagaas. 45"Taani ta wozanan woossiyoogaa zaarennan de7ishin, Ribiqa ba otuwaa tookka ekkada, puttu gaasu; pulttuwaa duge wodhdhada haattaa duuqqaasu; taani o, 'Tana haattaa ushsharkkii' yaagaas. 46"Yaagin a eesuwan ba hashiyaappe otuwaa wottada, 'Hekko uya; qassi taani ne gaameelata ushshana' yaagaasu. Yaagin taani uyaas; qassi ta gaameelata a ushshaasu. 47"Taani o, 'Neeni o na7ii?' yaagaas. "Yaagin a, 'Taani Baatu7eela na7iyo; Baatu7eeli, Milkka Naakoorayyo yelido na7aa' yaagaasu. "Yaagin taani iyyo qalabatiyaa aattaas; i kushiyankka sagaayota wottaas. 48Hegaappe guyyiyan taani gulbbatada, GODAAYYO goinnaas; taani GODAA, ta godaa Abrahaama Xoossaa, ta godaa ishaa na7aa na7iyo a na7aassi ekkanau tana likke ogiyaa kaalettidaagaa galatais. 49Ha77ikka intte ta godaayyo kehanabaanne ammanettanabaa gidikko, taayyo yootite; gidana xayikkonne yootite; hegaappe sinttan taani hananabaa erana" yaagiis. 50Laabaaninne Baatu7eeli zaaridi yaagidosona; "Ha yohoi GODAAPPE yiis; nuuni neeyyo yaa haa gaanau danddayokko. 51Ribiqo hanno be7a; ekkada efa; efin GODAI giidoogaadan ne godaa na7aassi machcho gidubain" yaagidosona. 52Abrahaama ashkkarai eti giyoobaa siyido wode, sa7an gulbbatidi GODAAYYO goinniis. 53Ashkkarai biraa alleequwaanne worqqaa alleequwaa, maayuwaakka kessidi, Ribiqiyyo immiis; qassi al77o miishshata i ishaayyoonne i aayeeyyo immiis. 54Hegaappe guyyiyan, inne aara de7iyaageeti miidosonanne uyidosona; yaatidi yan aqidosona; eti guuran denddin, "Tana ta godaakko yeddite" yaagiis. 55Yaagin i ishainne i aayyiyaa, "Na7iyaa issi tammu gallassa keenaa nunaara takku; hegaappe guyyiyan a baana" yaagidosona. 56SHin i, "GODAI taani yiidobaa injjeyirggin, intte tana gam77issoppite; taani ta godaakko baana mala tana moissite" yaagiis. 57Yaagin eti, "Na7iyo xeesidi ane o oichchoos" yaagidosona. 58Yaagidi Ribiqo xeesidi, "Ha bitaniyaara buutee?" yaagidi oichchidosona. Oichchin a, "Ee; taani baana" yaagaasu. 59Yaanin eti bantta michchiyo Ribiqo, o dichchiyaariira, Abrahaama ashkkaraaranne a asatuura moissidosona. 60Eti Ribiqo, "Nu michchee Ribiqee, sha7aappe sha7aa gakkanau coratta. Ne zareti bantta morkketu katamata laattona" yaagidi anjjidosona. 61Hegaappe guyyiyan, Ribiqanne i danggiriixeti denddidi, gaameelata toggidi, bitaniyaara biidosona. Yaatin ashkkarai Ribiqo ekkidi biis. 62He wode Yisaaqi, "Tana Be7iya De7o Xoossaa Pulttuwaa" giyo pulttuwaa mati biidi, Neegeeba bazzuwan de7ees. 63Issi gallassi omarssi Yisaaqi ba wozanan qoppiiddi dembbaa kiyidi yuuyees; yuuyiiddi i xoqqu giidi xeelliyo wode, gaameelati yiyaageeta be7iis. 64Ribiqakka xoqqu gaada xeelliyo wode, Yisaaqa be7aasu; be7ada gaameelaappe wodhdhaasu. 65Wodhdhada ashkkaraa, "Ha nunaara gaittanau dembbaara yiya bitanee oonee?" yaagaasu. Yaagin ashkkarai, "I ta godaattennee" yaagiis. Yaagin a ba shaashiyaa ekkada gullettaasu. 66Qassi ashkkarai ba oottidobaa ubbaa Yisaaqassi yootiis. 67Yisaaqi Ribiqo ba aayee Saari dunkkaaniyaa efiis. Efiidi o machchiis; akka ayyo machcho gidaasu. Yaatin i o siiqiisinne ba aayee haiquwan kayyottiyoogaappe minettiis.
Copyright
Learn More


text:
–
Hiwi Elona
–
Namicha akka malee rakkataa tokkotu ture. Namichi kuni waan nyaatus, waan uffatus hin qabu. Rakkoon gar malee itti heddummaannan eddoo itti dhalate dhiisee hojii barbaadachuuf biyya biraa deeme. Biyya deeme sanitti daandirra taa’ee kadhachaa, darabaa mana namaa jala bulaa jiruu isaa dhiibuu eegale. Osoma haala kanaan jiruu guyyaa tokko mana nama dureessa wahiitti hojii waardiyyummaa argatee qacarame. Warri manaa qabeenya guddaa waan qabaniif namichi kuni nyaataa, dhugaatiifi uffataaf wanni inni rakkatu hin jiru. Amala gaarii waan qabuufis suuta suutaan warraan wal baratee jaalala argachaa dhufe.
Yeroo muraasa booda Abbaan manaa lubbuun isaa dabre. Sana booda dallaa sana keessa isaafi haadha manaa qofa ta’anii jiraachuu eegalan. Isheenis amala isaa argite waardiyyummaarraa gara manaa ol galchite kutaa tokko kenniteef.
Walii galteen isaanii cimaa adeemuu isaatiin, yeroo muraasa booda Abbaa Warraaf haadha warraa ta’anii jiraachuu akka danda’an itti himtee, qabeenya qabdu hundaa akka too’atu aangoo kenniteef. Waan hundaa erga harkaan geettee booda, gara kutaa tokkoo isa waamtee…
–
Ilaali qabeenya koo hundarratti ajajaan sihi, garuu saanduqa tana qofa tuquu hin dandeessu jetteen
–
Innis jiruu gadadoo hammas ga’u irraa sadarkaa kana ga’uu isaatiif baay’ee gamaadee waan haati warraa jetteen fudhatee hojii isaa haala gaarii ta’een hojjachuu itti fufe.
Ajajaa qabeenya guddaa ta’ee, jiruu qananii keessa bashannanaa jiraachun isaaf waan tasumayyuu hin yaadamne ture. Har’a garuu sadarkaa kaleessa irra turerraa ka’ee akkuma biyya saniitittuu namoota kabajamoo ta’anii maqaan isaanii eddoo adda addaatti kaafaman keessaa angafa ta’e.
–
Yeroo muraasa booda garuu, qalbiin isaa waan tokko irra deddeebitee isa gaafachuu eegalte. Namtittiin kuni qabeenya kana hunda erga too’annoo koo jala galchitee maalif saanduqa sana hin tuqin naan jette jedhee yaaduu eegale. Ganamas galgalas waanuma kanaaf dhippachuutti ka’e. Tarii kan saanduqicha keessa jiru Diyaamandii Yookin Meerkurii ta’uu hin oolu jedhee shakke
–
Haadha manaa isaa waliinis walitti bu’iinsa keessa galuu eegale. Irra deddeebi’ee waan saanduqa sanaa yoo gaafatu ~ hadaraa kee gaafii waan saanduqa kanaa natti hin kaasin, itti hin kalaayin siin jedheeraa itti hin kalaayin jetteen. Irra deddeebitee akkana jechuun ishee daran gaafii itti uumee, saanduqa kana banuun qaba jedhee murteeffate.
–
Haati manaa isaas erga baay’ee obsitee booda, tolekaa , erga sanduqa kana banu malee jettee jaarsota biyyaa baafnee dubbii tana nuu haa ilaalanii jetteen. Innis gammachuu guddaadhaan tole, jedhee jaarsonni walitti qabaman. Booda lamaan isaanituu waan uumame jaarsotatti himatan.
.
–
Isheen, yeroo dhumaatiif gaafii tokko gaafatte…!
Sanduqni kuni yoo baname anaafis siifis gaarii hin ta’u, haa banamuu guutumaan guututti murteessitee jettee gaafatte! Osoo jaarsonni dhagayan, ‘maali wanni ati na dhoksitu, eeyyen wanni gale haa galu haa banamu’ jedheen… Jaarsonnis erga dubbicha gamaafi gamana ilaalanii saanduqni banamuun isaa rakkoo hin qabu jedhanii ~ tolegaa erga walii galtan haa banamuu jedhanii murteessan.
–
Ergasii… Furtuu saanduqichaa ummata jidduutti itti kennite. Innis fuula gammachuudhaan cululuqeen ol ka’ee sanduqicha bane.
–
Saanduqicha yoo banuu wanti inni arge waanuma inni guyyaa tokko hin yaadini. Lan saanduqicha keessa ture ~ Uffata Isaa Sharshara, Bututaa Gaafa Biyya isaa irraa fidatee dhufe sana ture! Namtittiin karaa irraa kaastee, nama isa goote suni uffata isaa guyyaa inni qacaramu irraa baaste sana ~ tarii akka namtichi kuni guyyaa tokko of hin daganne jettee achi keette. Eegaa, furtuu qabeenya kootii harkaa qabdu hunda naa deebisi jetteenii, uffata inni uffates irraa mulqisiistee, jaarsota jiddutti Sharshara isaa waliin gaggeessite. Ilmoon namaa kuni yoo qanani’u waan deegu hin seeyu. Yoo deeges waan qanani’u hin seeyu. Marumaafuu, seenaa kanarraa waan tokko akka barattan abdiin qaba. Waanuma ta’es ta’u namni waan keessa dabre dagatuu hin qabu. Namni kaleessa ofii hin beeyne egeree ofiitif waan gaarii tokko hojjachuu hin danda’u.
Salphinaafi Kofoo Abbaatu Ofirratti Qaba✍
Fuula Feesbuukii Keenya ❤Like Share ❤Godhuu Hin dagatinaa ~ Galatoomaa!
- MAQAATU SIRRA BA’E
- NUUNNUU fi ADAREE


text:
1Nto ra, mēēkumii :chii nyēē bo Kāārārookiintēēt Yēēsu nyēē /tākiiruustooy. 2Kookootyaaktaak akweek āk anii :Tāmirmiryēētaab Yēyiin kung'eetee wōlēē mii :ng'ōōkisto nyoo kibāytēēch ānkuyibu meet. Kunyoo, kyōōnyōōru soboonto nyēē lēēl kubununēē Kāārārookiintēēt Yēēsu. 3Kimēēmuuchē :kiruutēkaab Muusa kukōōn soboonto, kuuyu kiikuskuus :ng'ōōkisto nyoo kibāwēēch. Nteenee kiyey :Yēyiin nyooto, yu kēēyook lekwenyii kuu chii kuchō kōōroonēēb ng'ōōkisto. /Kikeeyeyee Yēēsu kōrōsēēk sukōōsyēēnto ng'ōōkisto kutukul. 4Kiyey kuu nyooto sikiimuuch keeyey man kuu wōlēē māktooy :kiruutēkaab Muusa kātikoo kakeerub Tāmirmiryēētaab Yēyiin amakeerub ātēbuutēkaab choolwook. 5Nto biiko choo tākurubē ātēbuutēk chēbo choolwook kubāwu :ātēbuutēchooto kāāsōōtēywēēkwaa. Nto choo rubē Tāmirmiryēēt kubāwu :Tāmirmiryēēt kāāsōōtēywēēkwaa. 6Chiito nyoo bāwu :choolwookātēēt kāāsōōtēywēēkyii, kunyōōr meet, nto chiito nyoo bāwu :Tāmirmiryēēt kāāsōōtēywēēkyii, kunyōōru :nyoo soboonto āk kaalyeet. 7Kunyi yoo bāwu :ng'ōōkisto kāāsōōtēywēēkaab chiito, ku buunyoontēētaab Yēyiin :chiichoo. Māchāmchiintōōs :chiichoo ākoo kiyēē māchē :Yēyiin nto man -mēēmuuchē. 8Kunyoo, -mēēng'ērēēchē Yēyiin :biiko choo bāwu :ng'ōōkis. 9Nto akweek mābāwook :ng'ōōkis nteenee bāwook :Tāmirmiryēētaab Yēyiin, yoo ōboontē Tāmirmiryoonoo. Nto yoo mātinyē :chii ām akweek Tāmirmiryēētaab Kiriistō, mā bo :nyoo Kiriistō. 10Ānkoo makume :bōōrto kubo ng'ōōkisto, yoo ōboontē :Kiriistō ām soboonwēkwook, kusobtōōs :tāmirmirookwook kubo churtaayeet. 11Nto yoo ōtinyē Tāmirmiryēētaab Yēyiin nyoo kiing'ēētēē Yēēsu meet, mākōōkoochi bōōrwoonikwook soboonto nyēē lēēl kubununēē Tāmirmiryēēnyii nyoo ōboontē. 12Kunyi, ii, mbo ng'eetaabiya, mii :ng'ālyoo nyēē māchāktōōs keeyey. Mēēbērē sōō kule keerub :ātēbuutēkyoo chēbo ng'ōōkis, 13kuuyu yoo rubē :chii ātēbuutēchoo, makume. Nto yoo kāyēētyēēchook :Tāmirmiryēēt obakaakte kiyēē miyaat nyoo kicham oyey, ōsobtōōsii. 14Nto biiko choo intōōchinē :Tāmirmiryēētaab Yēyiin, ku lōkōkaab Yēyiin :choo. 15Mēēbērē kyōōnyōōru Tāmirmiryēēt nyēē kiyeyaak subak ōyēku motwoor ānkōōmuuyē, nteenee kyōōnyōōru nyēē kiyeyaak ōyēku lōkōkaab Yēyiin. Tāmirmiryoonoo nyēē yēyēēch kēēkuur Yēyiin kule "Baaba." 16Chāmchiintōōs :Tāmirmiryēētaab Yēyiin āk nyēēnyoo kule kēēyēku man lōkōkaab Yēyiin. 17Nto yoo kēēbooyē Yēyiin, kēēyēmtooy āk Kiriistō tukuuk choo boonto Baaba. Yoo kakeenyalil kuu Kiriistō, +mākēēnyōōru wōōyinto kuu inee. 18Ābērē -/mākiimuuchē /kiikerkeeyee nyalilta nyi kēēmiitē kēēnyōōru ām bēsyōōsyēchu wōōyinto nyoo +mābākēēnyōōru. 19Mii kukānyē :kiy ake tukul ām kōōrēēt bēsyēēt nyēē māchē kuyey :Yēyiin kutook lōkōkyii. 20/Kikiitaankooy kiy ake tukul ām kōōrēēt āmēēbērē kule kicham kōōbuur kuu nyooto, nteenee kuuyu kimāchē :Yēyiin. /Tākiikēnēē keey kule 21+/makiityaaktee kiy ake tukul kāāmuukēywēēkaab meet, ānku mākunyōōru wōōyintaab lōkōkaab Yēyiin. 22Kiinkētē kule miitē kung'woonchinē kiy ake tukul nyoo miitē kōōrēēt kuchakee kēny ākoy kura kuu yoo ng'woonchinē :cheebyoosya nyoo sichē :leekwa. 23Māwuu nyoo baateey, nteenee mii kung'woonchēēch nkacheek ām āriit, choo kēēbooyē taayta /kēēkōōnēēch Tāmirmiryēēt, yoo kēēmiitē kēēkānyoonu miisin /keeyeyeech kēēyēku lōkōkaab Yēyiin kutukul /ānkēēkōōnēēch bōōrwoonik chēē leelach. 24Yoo /kiikiiraraacheech, kikiikēnēē keey ng'ālyoontoonoo. Nto yoo ikēnēē keey :chii kiyēē kāsē mēēbērē mii kōōkēnēē keey kiy mbo kisich. Ātēēbē kule ii, ikēnēē keey :ng'oo kiyēē boonto? 25Nteenee yoo kiikēnēē keey kiyēē -mākēētinyē, kēēkānyoonu ām muytaayeet. 26Yēētyēēchēēch :nkinee Tāmirmiryēēt yoo kēētinyē kuskuusyēēt. -Mākiinkētē wōlēē kēēmāktooy keesaayte Yēyiin nteenee ng'ālooltoowēēch :Tāmirmiryēēt kōōtēēyēē keey miisin nyēē māmii :wōlēē +makeemwaayte. 27Nto Yēyiin nyoo isyoochē moonikyoo, kōōnkētē kiyēē isōōtē :Tāmirmiryēēt, kuuyu ng'ālooltoochinē :Tāmirmiryēēt biikaab Yēyiin kurubta keey āk kiyēē māchē :Yēyiin. 28Kiinkētē kule ām kiy ake tukul, yēyē :Yēyiin ng'aleek chēē kāroomēch ām wōlēē mii :choo chāmē inee ankiikukwey :inee kubo kiyēē māchēē. 29Nto choo kisimkōōnkēt :Yēyiin, kiikootabaan kukerkeyiitu lekwenyii sukōōntōōchi :lakwanaatanyii mbo ng'eetaab kaamet chēē chaang'. 30Nto chooto kisimkootabaan, kukuur nkicheek chooto. Nto chooto kikuurē, kuyey kuchurta, nto chooto kiyēyē kuchurta, kōōtōrōōr subak. 31Ara, kēēmwooyē nee nanyuun? Yoo nyēēnyoo Yēyiin, mākōōbēlēēch :ng'oo? 32Yoo kirātēē moo lekwenyii kukōōn kubo acheek, ii, kōōmuuchē kule nee ku mākōōnēēch kiy ake tukul ām chamateenyii? 33Ng'oo :nyēē imuuchē kootiil kule miyootēch :biiko choo kiikukwey :Yēyiin? Yēyiin nkityōōniin nyēē itiilē kule churtaat :chiito. 34Kunyoo, ii, ng'oo nee :nyēē imuuchē kooruusteech? Māmii :chii, kuuyu kime :Kāārārookiintēēt Yēēsu, nto subak /kiing'eetee meet ānkutēbunēē raat āwutaab taay nyēbo Yēyiin ānkung'ālooltoowēēch. 35Ara, mii :chii nyēē imuuchē koobetyeenyeeneech chamateet nyēē boontēēnēēch :Kiriistō? Yoo kākēēnyāliilchē nto yoo kākēēnyōōru wuuyinwēēk nto ku wusiisyēēt nto kāchō :kēmēy nto kakeebe kibchuraat nto yoo kēēmiitē yēē miyaat nto yoo kāchō :mnyaat, -mēēbētyēēnyēēnēēch wōlēē mii Kiriistō mbo kisich! 36Mwooyē :siruutēkaab Yēyiin kule, "Kēēbooyē meet kwiimēn kubo inyiing' keekerkeeye kēēchiir chēē māchē /bakeetil." 37Ānkoo kumii :tukuuchoo tukul, kēēbiirtooyiisyē :acheek kukeeyta kubununēē inee nyoo kichāmēēch acheek. 38Ānkētē kubooyiit man kule yoo ka meet nto kā soboon, nto ku malayikaan nto tāmirmirook chēē miyootēch, nto tukuuk chēbo ra nto choo bo bēsyōōsyēk choo kwoonii nto ku kāāmuukēy alak tukul, 39yoo kā kiy nyēē mii barak nto nyēē mii ng'wēny nto kā kiy ake tukul ām choo kiyēyē :Yēyiin, ku -mēēmuuchē :tukuuchoo tukul koobetyeenyeeneech wōlēē miitē :chamateetaab Yēyiin kubununēē Kāārārookiintēēt Yēēsu nyoo Mokoryoontēēnyoo.
Copyright
Learn More


text:
1Hagaappe kaalliya asati he maatafai wodhdhido woraqataa bollan paramidosona. Hegeetikka Hakaaliyaa na7aa biittaa haariya Nahimiyaa; qeesetuppe: Sedeqiyaasa, 2Saraaya, Azaariyaa, Ermmaasa, 3Paashihuura, Amaariyaa, Malkkiyaa, 4Haxxuusha, SHabaaniyaa, Malluuka, 5Hariima, Maremoota, Obaadiyaa, 6Daaneela, Ginnetoona, Baaruka, 7Mashulaama, Abiiya, Miyamiina, 8Ma7aaziyaa, Bilggaayanne SHamaa7iyaa. 9Leewatuppe: Azaaniyaa na7aa Yaasa, Henadaada yara gidiya Biinuya, Qaadimi7eelanne 10eta ishantta SHabaaniyaa, Hodiyaa, Qaliixa, Palaaya, Hanaana, 11Miika, Rahooba, Hashaabiyaa, 12Zakkuura, SHerebiyaa, SHabaaniyaa, 13Hodiyaa, Baananne Baniina. 14Qassi asaa kaalettiyaageetuppe: Par77oosha, Paahati-Moo7aaba, Elaama, Zatta, Baana, 15Buuna, Azggaada, Bebaaya, 16Adooniyaa, Bigiwaaya, Adiina, 17Axeera, Hizqqiyaasa, Azuura, 18Hodiyaa, Hashuuma, Bexaaya, 19Hariifa, Anatoota, Nebaaya, 20Maagippi7aasha, Mashulaama, Heziira, 21Mashezaabeela, Xaadooqa, Yadduu7a, 22Palaaxiyaa, Hanaana, Anaaya, 23Hoshee7a, Hanaaniyaa, Hashshuuba, 24Halloheesha, Piiliha, SHobeeqa, 25Rehuuma, Hashaabina, Ma7iseeya, 26Akiiya, Hanaana, Anaana, 27Malluuka, Hariimanne Ba7aana. 28Qassi attida asaikka qeeseti, Leewati, penggiyaa naagiyaageeti, mazamuriyaa yexxiyaageeti, Beeta Maqidasiyaa ashkkaratinne Xoossaa higgiyaassi azazettanau Aihuda gidennaageetuppe banttana shaakkida ubbai, qassi eta machchoti, eta attuma naati, eta macca naatinne yohuwaa akeekanau asa gamma gakkida ubbai, 29banttana kaalettiyaageetuura ha caaquwan maayettidosona. Hegeekka ba ashkkaraa Muuse baggaara Xoossai etayyo immido higgiyaadan baanau, GODAA bantta Xoossaa azazuwaa, pirddaanne wogaa naaganaassanne oottanaassa. Hegee xayikko, Xoossai yeddiyo qanggettai bantta bolli yaanaadan maayettidosona. 30Eti hagaadan yaagidi maacidosona; "Nu macca naata Aihuda gidenna biittaa attuma naatussi immokko; qassi eta macca naatakka nu attuma naatussi machcho oottidi ekkokko. 31"Aihuda gidenna biittaa asati kattaa gidin woi harabaa aibanne Sambbata gallassi woi hara baala gallassi baizzanau ehiikko, etappe shammokko. "Laappuntta laittai gakkiyo wode wode, nu biittaa goyokko; nuuni tal77ido acuwaakka oichchokko. 32"Beeta Maqidasiyaa oosuwaassi ichchashu giraame deexxiya biraa laittan laittan aggennan immana. 33Hegee aibissee giikko, GODAA sinttan wottiyo oittaassa, hachchi hachchi yarshshiyo kattaa yarshshuwaassa, xuuggiyo yarshshuwaassi shukkiyo mehiyaassa, Sambbata gallassan, aginai xeeriyo wodenne laittan de7iya hara baalatun yarshshiyo yarshshuwaassanne hara geeshsha miishshatu ubbaassa; qassi Israa7eela asaa nagaraa atto giissanau yarshshiyo yarshshuwaassanne nu Xoossaa Beeta Maqidasiyaa oosuwaassi koshshiya ubbabaassa. 34"Nuuni qeesetuyyo, Leewatuyyoonne hara asa ubbaayyo saamaa yeggida. Aissi giikko, higgiyan xaafettidoogaadan GODAASSI, nu Xoossaassi, yarshshiyoosan yarshshuwaa xuuggiyo mittaa nu Xoossaa Beeta Maqidasiyau o yarai ehaanau bessiyaakko eranaassa. 35"Laittan laittan nu biittaa aifiyaappe koiro gakkiyaagaanne aifiyaa immiya dumma dumma mittatuppe nuuni koiro maxido aifiyaa ubbaa GODAA Beeta Maqidasiyaa aggennan ehiidi sheedhdhana. 36"Higgiyan xaafettidoogaadan nuuni ubbaikka koiro yelettiya nu attuma naata nu Xoossaa Beeta Maqidasiyan oottiya qeesetukko ehiidi, Xoossaassi dummayana; qassi nu miizzati, nu dorssatinne nu deeshshati yeliyo koiro maraa ubbaakka yaa ehiidi, qeesetussi sheedhdhana. 37"Nuuni nu biittan mokkida kattaa aifiyaappe koiruwaa, qassi nu mitta ubbaa aifiyaa, woiniyaanne zaitiyaa imota oottidi, nu Xoossaa Beeta Maqidasiyaa haa qeesetukko ehaana. Qassi Leewati nu katamatun de7iya biitta ubbaa aifiyaappe asirataa ekkiyaageeta gidiyo gishshau, nu biittai aifidobaappe ubbaappe asirataa etayyo immana. 38Leewati asirataa shiishshiyo wode, Aaroona yara gidiya qeeseti etaara issippe de7anau bessees. Leewatikka asirataa shiishshoogaappe guyyiyan, asirataappe kessido asirataa nu Xoossaa Beeta Maqidasiyaa ehiidi, miishshaa wottiyo kifiliyan wottoosona. 39Israa7eela asainne Leewati kattaa, woiniyaanne wogaraa zaitiyaa imotaa, Beeta Maqidasiyaa miishshatinne Beeta Maqidasiyan oottiya qeeseti, penggiyaa naagiyaageetinne mazamuriyaa yexxiyaageeti de7iyo kifileta ehoosona. "Nuuni nu Xoossaa Beeta Maqidasiyaa oosuwaa mulekka shenehoo gookko" yaagidi caaqqidosona.
Copyright
Learn More


text:
Fuula kana irratti bakka itti filtu, maal akka fiddu, akkataa gargaarsa itti argatu fi akka filaati mirgi kee maal akka ta'e adda baafadhu.
Bakka fi yeroo filannoo
Bakka itti filtu adda baafadhu. Bakki filmaataa irra guddaan ganama7:00wd hanga 8:00wb ti banaadha.
Fiduun kan si malu
Bakka teessoo kee ammaatti filuuf yoo galmoofte, waraqaa eenyummaa fiduun sirra hin jiraatu. Yoo galma'uun ykn isa galmoofte fooyessuu feete, agarsiisuun ka sirra jiraatu utuu hin filin dursa teessoo kee ragaa mirkaneesu.
Filuuf gargaarsa gaaffadhu
Karaan itti gargaarsa argatan hedduutu jira. Nama si gargaaru fiduu dandeessa, daanyaa filannoo gaafachuu dandeesa, mashiinatti dhimma ba'uun waraqaa filannoo kee mallato itti godhuu ykn konkolaataa keessa teesse filuu.
gargaarsa maatii, hiryaa ykn olaa irraa
Akka filtuu si gargaaruuf maatii keessaa, hiryaa, ollaa ykn nama barbaade fiduu ni dandeessa. Kan ati gargaarsa irraa argachuu hin dandeenye, hojjisiisaa, waldaa hojjetootaa ykn kadhimammaa dorgomii irraati.
Gargaaraan kee kun haala filannoo kanaa hundumaa keessatti si gargaaruu dandaa'a, bakka keessa dhaabatanii filan dabalatee. Hata'u malee, warri nama gargaaran kun filmaata tokko keessati kallatiin nama sadii qofa gargaaru danda'u. Akka warqaa filannoo kee sirriitti mallateefame hubachuuf daanyaa filannooti agarsiisuu ni dandeessa.
Warri nama gargaaran filmaata ati gootu irratti dhiiba gochuu ykn akkaataa ati itti filtu namoota biraatti himuun hin danda'an.
Konkolaataa keessa taa'anii filuu
Yoo konkolaataa kee keessaa salphaati baatee bakka filannoo lixuun si rakkisa ta'e, waraqaan filannoo alatti akka siif dhufu gaafachuu ni dandeessa. Inni kun alatti (konkolaataa) kessatti filuu jedhama.
Daanyaan filannoo lama paarti siyaasaa beekamoo lama irraa waraqaa filannoo alatti konkolaataa keetti siif fidu. Akkasumas,yoo galmaa'uu ykn galmee kee fooyeffachuu feete,waraqaa iyyannoo siif fidu.
Erga filtee fixxee, daanyonnii filannoo waraqaa filannoo kee manatti ol galchanii saanduuqa filannoo keessa siif buusu.
gargaarsa mashiina waraqaa filannooti mallatoo godhu irraa.
Bakki filannoon itti geggeefamu irra guddaan mashiina waraqaa filannoo keeti mlatoo siif godhu qabu. Yoo qalamaan filuu hin andeesu ta'e (ykn hin barbaanne).
Mashiini kun katabbii waraqaa filannoo irra jiru guddisee agarsiisa ifas qaba. Akkasumas waraqaa filannoo irrati waan katabame siif dubisa karaa isa gurra keessa keeyatanii dhageefatanii.
waraqaa filannoo kee bireeliin guutu ni dandeessa, qubaan tuquun ykn ujumoo afaanitti keeyyataniin. Erga filmaata kee goote, waraqaa filannoo kee guutame siif baasa.
Gargaarsa daanyaa filannoo irraa
Daanyonnii filannoo kan isaan achi jiraniif toora filmaataa sana hundaa keessatti si gargaaruuf.
Yoo waraqaa filannoo kee mallatoo itti godhuuf gargaarsa barbaade, Daanyaan filannoo lama paarti siyaasaa beekamoo lama irraa si gargaaruu danda'u. Filmaata kee irratti dhiibaa si irraan ga'uu ykn namoota biraatti akkataa ati itti filte himuun hin hayyamamuuf.
Filuuf jiruu irraa boqonnaa fudhachuu
Filmaata mootummaa, federaalaa fi filannoo naannoo yroo hundaa saganteeffamee ta'u kaffaltiin, dhimma ofiif ooluu, ykn yeroo boqonnaa kee utuu hin tuqin mirga filuuf jiruu irraa boqonnaa fudhachuu qabda.
Hojjisiisaan kee boqonnaa kee irraa akka ati fudhatu si gochisiisuu hin danda'u.Hojjisiisaan kee ogaa ati dhaqxee filtu sa'a jiruun si saganteeffame irra yoo oole si kaffaluu qaba (Seera Minnesota 204c.04 fi 204c.08 kuta xiqqa. 1d ilaali).
Filuuf yeroo hanga si ga'u qofaa fudhuuti jiruutti deebi.
hojjisiisaan kee kalalattiin ykn harkka duubban si diduu, irraaa xiqqeesuu ykn mirga kana keessa seenu hin danda'u, akkasumas sa'a akkamii akka filuuf filate ilaalchisee.
Hojjisiisaan kee yoom akka ati deemtu si gaafachuu danda'a, inni kunis immoo bakka jiruuti jiruun akk hin miidhamneef jecha.
Waraabi xalayyaa kanaa hojjisiisaa keetti kennuu dandeesa, innis mirga kee filuuf jiruu irraa boqonnaa fudhachuu ibsa.
Hojjisiisaan seera kana cabbse yakkammaa yakka xiqqaa ta'a. Himati hojjetaan qabu abba alangaa kaawontiiti ghihaachuu qaba.
Mirga kee beeki
Minnesootaa keessatti Filuu (Voting in Minnesota - Oromo)


text:
Haala Dhukkuba HIV/AIDSii Oromiyaa fi Hawaasa Oromoo Biyya Alaa Keessa Jiruu
by Dr. Ibrahim Elemo / go back to Third Issue
Seensa:
Waraqaan qorannoo haala dhibee HIV/AIDSii Oromiyaa fi Hawaasa Oromoo biyya alaa jiru irratti xiyyeeffatee barreeffame kun kaayyoon isaa hayyootaa, barrattoota fi hawaasa Oromoo biyya keessa fi biyya alaa jiraniif odeeffannoo waliigalaa kennuudhaa. Waraqaan kun ragalee adda addaa barreeffamaan qaama adda addaan maxxanfame, akkasumas Oromiyaa keessatti yeroo sadarkee adda addaa irratti hojii Ittisaa fi To’annoo HIV/AIDSii qindeessaa ture qorannoo godhee fi waan arge irraa waan hubbadhe irratti hundda’ee kan barreeffameedha. Waraqaan kun dhugaa jirtu maraa dubbistootaaf kennuu hin dandda’u, maaliif jennaan dhugaan jiru waraqaa qorannoo tokko calla irratti barreeffamaan dhiheessuu waan nama rakkisuuf. Wannii anin hin hubbatiniif wallaale yoo jiraate barachuuf waan hubbadhe ammoo namootaaf dabarsuuf yoomiyyu fedhiin kiyya guddaa tahuu isaa ibsuun barbaada. Namootii akka anin waraqaa kana barreessee Ummata Oromoo fi Hawaasa Oromoo biyya alaa jiruuf odeeffannoo qabu akka anin meeshaa saba qunamtiitin tamsasuu waamicha lamummaa naaf godhan maqaa saba keennan galata guddaa warraa galchuu barbaada, galatii keessaan bilisummaa saba keessanii haa ta’uu jedha.
Haala Dhibee HIV/AIDSii Sadarkaa Adunyaa
Akkaata Gabaasii UNAIDS [http://www.unaids.org/en/KnowledgeCentre/HIVData/GlobalReport/2008/2008_Global_report.asp] (dhaabbata qindeessituu Sagntaa AIDSii Gamtaa Mootummoota Adunyaa) bara 2008 bahe ibsuuti balaan dhibee HIVn dhala namaa irratti dhaqabaa jiru gad-bu’aa jira. Kun jechuun Adunyaa irratti tamsa’innii dhibee HIV,AIDSii bakka jiru irratti ittifamaa jira jechuudha. Biyyoota tokko tokko keessatti weerarrii dhukkuba HIV/AIDSii sadarkaa kanaan dura jiru irraa gad-bu’aa jira. Haa ta’uu garuu baayyinnii namoota dhibee HIV,AIDSii waliin jiraatanii waggaa waggaan dabalaa deemuuti jira; kunis sababii isaa namootii hedduun dhukkuba kanaan ammallee qabamaa jiraachuu fi qorsii waan jiruuf namootii dhibee kana waliin jiraatan(umrii dheerinna) baayyachaa waan deemaa jiruuf jedhamee yaadama.
Bara 2007 Adunyaa irratti namootii dhibee HIV/AIDSii waliin jiraatan gara Miliiyoona 33 jedhamee tilmaama. Kana keessa namootii gara %67 ardii Afriikaa kibba Saharaa keessa jiraatu. Namoota dhukkuba kanaan waggaa waggaan lubbuu dhaban keessa %72 ardii Afriikaa kibba Saharaa keessa jiraatan. Adunyaa irratti keessumattuu Ardii Afriikaa keessatti namootii dhibee HIVn akka haaraati qabaman diqqaachaa deemaa jira, garuu biyyootiin dhibeen kun keessatti babalachaa jirulleen ni jiru. Biyyoota akka Kenyaa ollaa Etoophiyaa/Oromiyaa ta’an keessatti qorannoon bara 2007 gaggeeffame tokko garuu tamsa’innii dhibee kanaa bara 2003 %6.7 ture irraa gara %8.5 bara 2007 akka ol-ka’e mullisa. Kun qorannoo biraatiin mirkanaa’ee jennaan Gaafa Afriikaa keessa biyyoota jiraniif yaaddoo guddaa ta’a. Maaliif yaaddoo guddaa akka ta’u booda irratti ibsuu ni yaala.
Haala Dhibee HIV/AIDSii Oromiyaa/Itoophiyaa Keessa Jiru
Tamsa’inna dhibee HIV/AIDSii Oromiyaa/Itoophiyaa keessa jiru tilmaamuudhaaf ragaan jiru karaa lamaan funaaname. Bara hedduuf tamsa’inna dhukkuba HIV tilmaamuuf ragaan jiru ragaa dhiiga dhubbartoota yeroo ulfaa’aan mana yaala yaalamuudhaaf/da’uumsaan dura horddoffii dubartoota ulfaa’aanii/ dhufan irraa fuudhamu argamuun ture (Antenatal Care Sentinel Surveillance). Kun ammo raga mana yaala keessaa namoota yaalaman irraa argamuudha. Bara 2005 keessa ammoo hawaasa keessatti mana irraa manatti deemuudhaan ragaa Qorannoo Ummataa fi Fayyaa (DHS2005) yoo guuramu dhiiga namoota irraa qorannoodhaaf jedhamee fuudhame irraa ragaa argameedha. Ragaa kana lamaniin tamsa’inna dhibee HIV/AIDSii biyyoleessaa fi Oromiyaa akkasumas kan naannoo hunddumaa yoo tilmaamamu garaagarummaan guddaan muldhattee ture. Garaagarummaa ragaan kun lamaan fide irratti bara 2007 Ministarii Fayyaa Itoophiyaa mari’achuudhaan tilmaama dhibee HIV/AIDSii biyyoleessaa fi Oromiyaa akkasumas kan naannoo biraallee bara baraa kaa’anii jiru. Ragaan armaan booda itti fayyadamnu hedduun waliigaltee Ministarii Fayyaa fi Qaamootiin qooda qaban irra gahan irraa ragaa argame ta’a.
Adeemsa Tamsa’inna Weerara HIV Itoophiyaa
Madda: UNAIDS country report 2008
Ragaan tamsa’inna dhibee HIV/AIDSii magaalaa fi baaddiyaan, dhalaa fi dhiiran, umriidhaan akkasumas safartuu adda addaan qoqodamee jira. Haaluma kanaan Itoophiyaa keessatti bara 2008 baayyinii namoota dhibee HIV waliin jiraatanii 1,037, 267 yoo ta’u ga’eessotii dhibee kana waliin jiraatan gara parsantaati yoo jijjiramu %2.2% ta’a. Oromiyaa keessatti bara 2008 namootii ga’eessota ta’an dhibee HIV/AIDSii waliin jiraatan %1.5 dha. Baayyinnii namoota dhibee HIV waliin jiraatanii 248,229 jedhamee tilmamama. Tamsa’inna dhibee kanaa Oromiyaa keessatti magaalaa fi baaddiyan yoo addaan baafne, tamsa’innii magaala % 6.1 yoo ta’u tamsa’innii baaddiyaa %0.6% . Sadarkaa Itoophiyaati ammoo tamsa’innii magaala keessa %7.7 yoo ta’u tamsa’innii baaddiyaa %9.0 jedhamee tilmaamama.
Bara dheeraaf namoota dhibee kanaan qabamaniif abdiin tokkolleen jiraachuu yoo baateyyuu waggoota muraasaa as garuu Dawaan mana yaalaa keessatti kennamaa jira. Dawaan kun namoota dhibeedhan qabamanii gara sardarkaa AIDSii dhaqabanii kan kennamuuf (ART) kan dubbartoota ulfaa’an dhibee kanan qabamaniif haadha irraa gara ilmeeti akka hin dabare kennamuudha (PMTCT).Oromiyaa keessatti dhukkusattooti magaalota faggoo fi baaddiyaa fagoo keessa jiraatan tajaajila yaala kana argadhuun hin dandda’an ture. Jalqaba irratti Dawaan tolaan waan hin kennamneef, mana yaala hedduu keessatti tajaajilii dawaa farra AIDSii waan hin jirreef namootii dawaa fudhataniif dubbartootii tajaajila PMTCT argatan akka sadarkaa Itoophiyaati baayyee gad-aanaa ture. Haa ta’uu garuu waggaa 2005 irraa jalqabee Dawaan bilisaan kennamuu waan eegalameef namotii dawaa fudhatan bara baraan dabalaa dhufaa jira. Bara 2008 hanga ji’a Sadaasaa namoota dhibee HIVn faalamanii sadarkaa AIDSii gahan dawaa argachuu qaban 69,423 keessaa namootii dawaa fudhachuu jalqaban 33,077 ta’u kana keessaa namootii fudhachaa jiran (osoo addaan hin kunnee) 25,043 dha. Kun jechuun namoota dawaa fudhachuu qaban keessaa walakkaa ol hanga ammaa osoo qoricha hin argatin jiran jechuudha. Bara 2008 keessatti namoota dhibee kana waliin jiraatan keessa kan du’aan adunyaa kana irraa godaanan/boqotan 14,649.
Sababa balaa dhibee HIV, busaa, TB akkasumas sababa adda addaatiin daa’imman haadhaa yookin abbaa yookin haadhaaf abbaa du’aan dhaban Oromiyaa kessatti 1,037, 267 jedhamee tilmamana. Daa’imman kana keessaa bara 2008 kan sababa AIDSii callaan yatiima ta’an 205,194. Da’imman kana keessa hedduun isanii gargaarsa gosa tokkolee argachaa hin jira.
Haala Ittisaa fi To’annoo Dhibee HIV/AIDSii Hawaasa Oromoo Ameerikaa
Hawaasnii Oromoo Kutaa Ameerikaa Kaabaa keessatti magaalota gurguddoo kan akka Toronto, Washington, DC naannoo isii, Twin Cities/Minnesota, Seattle, Atlanta, Portland baayyinaan akka jiru ni beekkama. Magaaloota kan keessatti namootii jiraataa turan dhalootan Oromoo ta’an Waldaa Hawaasa Oromoo hunddeessuudhaan akka hawaasa tokkootti jiraachuu isaanii waggaa digdamaan dura mullisaa turan. Ergaa Oromoon sirna bittaa abbaa hirree Wayyaneen mormee namnii hedduun baqatee biyya baheen booda baqattoonnii Oromoo baayyinaan magaaloota kanatti dhufuu jalqaban. Oromoota booda irra dhufan kana hedduun bifa baqattootatiin (refugee) biyya ollaa keessa waggaa hedduu haala hamma keessa dabranii gara biyya dhihaa deemuu carraa argatan. Baqattoonnii maayyii irra dhufan kun irra caallan dargaggeessaa fi shamarran, maatii ujoolee hedduu qaban akka ta’e namnii hawaasa kana keessa jiraatu beekuun nama hin rakkisu. Baqattootii kun ammo rakkoo dinagdee calla osoo hin ta’in, rakkoo aadaa ofii keessaa bahanii aadaa biyya ormaa, aadaa hin beekne keessatti buluuti isaan mudata. Rakkoon kun ammoo maatii ujoolee dargaggoota fi shamarranii hedduu qaban irratti baayyee guddaadha.
Baqattootii Oromoo jiru baqattummaa keessatti namnii diqqaa hin jedhamne balaa dhibee HIV qabamuuf akka saaxilaman beekkamaadha. Haala jiruuf jireenya dhibee HIVn qabamuuf nama saaxilu keessa tokko qa’ee ofii irraa buqa’anii baqataa ta’anii biyya biraa keessa jiraachuudha. Oromiyaa keessatillee yoo ta’e baaddiyaa irraa namootii rakkoon gara magaalatti hojii barbaada dhufan haaluma baqattootaati ilaalamu, aadaa addaa fi rakkoo addaa addaati isaan mudata. Sababa kanaan dhibee HIVn qabamuuf carraan isan qaban guddaadha.
Baqattoonii Oromoo biyyoota dhihaa dhufan tokko tokko gaafuma dhufaniyyuu dhibee HVn qabamanii, akka dhibee kana waliin jiraatan itti himamee dhufan. Biyya akka Ameerikaa keessatti dawaa farra AIDSii fudhachuu, dhukkuba AIDSii waliin wal-qabatee namatti dhufullee yeroon mana yaala deemanii yaalamanii fayyuun carraa jiru guddaadha. Kun jechuun namootii dhibee HIV waliin jiraatan kun fayyaaleessa fakkaatanii nama biraa waliin jiraachuu dandda’u jechaadha. Nama biyya jiru dhibee kanaan qabame irraa garaagarummaan isaan qaban tokko abdii guddaa qabaachuudhaa, fayyaan isaanii eegamee jiraachuu. Haa ta’uu garuu namootii kun aadaa of-dhossanii nama biraa waliin qunnamtii qabaachuu marroo tokkotti ni dhiisu jedhanii yaaduun nama rakkisa. Hedduun isaanii hawaasa waliin jiraatan biratti dhukkuba kana waliin akka jiraatan hawaasnii akka hin beekne hubbachuun ni dandda’ama. Namoota dhibee waliin dhufe akkuma jiru namii hedduun ammoo kan ergaa dhufee HIVn qabame tahuun hubbachuun ni dandda’ama. Dargaggoota fi Shamarran biyya aadaa dhossaa (conservative culture) qabdu keessaa dhufanii biyyaa wannii cuftii dhossaa hin qabne(liberal culture) keessatti yoo jiraatan, hoganttoota ciccimoo hawaasa dura deemanii akka dargaggooti kun karaa badii gula hin deemne to’atan jiraachuu baannan balaan rakkoon tun fiddu daangaa akka hin qabne hubbachuun ni dandda’ama. Dargaggooti kun to’annaa tokko malee karaa hin taane, karaa badii (negative assimilation and integration) keessatti dhibee HIVn qabamuuf akka saaxilaman beekamaadha. Biyya keessatti ta’e armma biyya Ameerikaa keessattillee dhibee HIVn namoota akka haaraati qabaman keessaa dargaggootii umriin isaanii waggaa15-24 akka tokkoffaa ta’e beekkamaadha. Dargaggoota kana karaa adda addaatiin irratti xiyyeeffatamee hojiin ittisaa fi to’annoo hojjatamuu baannan, kaayyoon tamsa’inna dhibee kanaa hawaasa keessatti ittisuu galmaan hin bahu.
Isteeta akka Minnesota, USA keessatti namoota dhalootan Oromiyaa/Itoophiyaa dhufan 189 ti bara 2007 dhibee HIV/AIDSii waliin jiraata. Namoota Itoophiyaa/Oromoo jedhamanii State of Minnesota keessa jiraatan keessa walaaka ol Oromoota akka ta’an ni beekkama. Hawaasnii gosa Somalee Minnesota keessa jiraatu bayyinaan Oromoo harka sadii ol akka caalan odeeffannoon jiru mullisa. Haa ta’uu malee namootii dhibee HIVn qabaman dhalootan Somalee ta’an bara 2007 lakkoofsan 65 callaa. Kun ammo kan mullisu Baqattootii dhalootan Itoophiyaa irraa dhufan Oromoo dabalatee carraan dhibee kanaaf saaxilamuu guddaa akka taheedha (adult HIV prevalence among the Ethiopian born refugees in Minnesota is 2-3 fold as compared to ethnic Somalis living in the state of Minnesota).
Madda: Qajeelcha Fayyaa Isteeta Minnesota (Minnesota DPH)
Dhugaan jiru kana yoo fakkaatu, bara 2007 fi 2008 Sagantaa Gubbaa Miilaa Oromoota Ameerikaa Kaabaa(OSFNA annual soccer tournament), iddoo konfraansii waldaa OSA, iddoo walga’ii dhaabbilee siyaasaa Oromoo, k.k.f. irratti sochii ittisa dhibee HIV hawaasa Oromoo Ameerikaa kibbaa maal akka fakkaatu gamaggamee/xinxaalee waan hubbadhe yoo jiraate yaaliin godhamaa jiru sadarkaa baayyee gad-aanaa irra akka jiruuf (at an infant stage) xiyyeeffannoon gahaan namoota hawaasa dura deeman irraa itti kennamaa akka hin jirreedha. Kun ammoo sababii isaa tokko rakkoo hanqinna hubbannoo fi danddeetii raawwachiisuu/hoggansaa dura deemtoota Hawaasa Oromoo adda addaa tahuu ni mala. Rakkoo dinagdeeti jennee kaa’uuf hedduu mana rakkisa maaliif jennaan yoo akka itti hojjatan beekan Ameerikaan biyya carraati, biyya qabaatuu. Qabeenya kana ammoo argachuuf rakkoo ofii abbaan akkaata itti dhiheeffatu beekee, qaama itti yoo itti dhiheessa deebii gahaa irraa argatan beekuun nama barbaachisa.
Hojiin Ittisa fi To’anno Hojjatamaa Jiruu Maal Fakkaata, Qabiyyeen Isaa?
Agarsiisa dhaabbilee Ittisa HIV irratti hojjataniif waraqaa odeeffannoo akka namaaf kennamu yaadamee maxxanfamu irraa hubbachuun akka dandda’amuti hojii hojjatamaa jiru Hawaasaa fi Karaa dhukkubii AIDSii ittiin dabruuf hin dabarre, Eedsiin maal? Gaaffii jedhuuf hubbannoo Hawaasaa cimsuu irratti xiyyeeffata. Odeeffannoo karaa barreeffamaan darbu kamuu keessatti waan ‘Stigma and Discrimination’ barbaachisummaa fi fayyidaa qorannoo HIV, bu’aa Dawaa Farra AIDSii itti fayyadamuu waan ibsaa tokkollee hin agare.
Dhukkuba HIV, TB akkasumas dhibee adda addaa Ittisuu irratti hedduu xiyyeeffannoo kennamee, rakkoon kun akka rakkooti ilaalamee yoo hojjatamu hin mullatu. Hojiin hojjatamaa jiru akka qaamnii biraa /department of Public Health/ saganteffatee karaa waldaa Hawaasa Oromooti fayyadamuun hojjatu malee itti amanamee akka rakkoo Hawaasaati irratti hojjatamaa waan jiru hin fakkaatu. Waltajjii anin akka oggeessa Ittisa fi To’annoo HIV ija oggeessaatiin yoo ilaaluu hojiin jijjiirama amalaa, dargaggoota karaa badii irraa dhowwuu wannii hojjatamu baayyee diqqaadha.
Dirree Kubba Miilaa dargaggoota gurmaa’anii waan HIV odeeffannoo dabarsan hin mullatan. Iddoon namnii kumaatamaa irratti dhufu kun bifa addaatiin odeeffannoo ummataaf kennuun ni dandda’ama, fakkeenyaaf:
Dirree Kubbaa irratti weellistoota beekamoo ta’an maallaqaniis ta’ee karaa biraatiin affeeruudha, ummata bashannansiisaa odeeffannoo waa’ee ittisa HIV, TB, yaakka(gang crime) diqqeessuu, balaa baala sammuu nama adoochufi k.k.f jiddu jiddu keessatti barnootii kennamuu ni dandda’a. Kun yoo tolfamu hin agarre. Hojjiin akkana kun hojjatamaa jiraachuu isaa web site Hawaasa Minnesota fi kan biroollee irratti hin agarre. Dadammaqiinsaaf jecha Baneeriin gurgguddaan barreeffamee maxxanfame hin mullatu. Kun hunddumttuu hojii fuula duraaf dhaabbileen dhimma kana irratti qooda qaban hunddumti kan hojjatan ta’a.
Hojii Ittisaa, Fayyidaa Dawaa Farra AIDSii hubbannoo cimaan akka dhufu taasisuuf, Hawaasa biyya alaa keessa jiru irraa nama dhibee HIV/AIDSii waliin jiraatu fedhiin ummata duratti bahee barsiisuu yoo dhabame hariiroo dhaabbata adda addaa waliin qabaachuun waldaalee namoota HIV waliin jiraatanii irraa nama arma dhufee dadammaqiinsa ummataa kennuu dandda’uti fayyadamuun tooftaa guddaa jijjiirama ilaalchaa fiduu dandda’uudha.
Hojiin kun ammoo milkaa’uuf qoodii hogganttoota siyaasa fi hayyoota Oromoo biyya alaa keessa jiraatanii baayyee guddaadha.
Rakkoolee Gurguddoo Adeemsa Ittisaa fi To’annoo fi Yaadaa Furmaataa:
- Rakkoo Imaammataa fi Bulchiisaa
Oromiyaan biyya balloo ummata baayyee qabduudha. Oromiyaa akkataa naannoollee diddiqooti wal-qixxeessanii deeggarsa ijaarsa danddeeti godhuufiin adeemsa doggongoraati. Oromiyaan baayyinna ummata calla asoo hin taanee ballinnii lafalleen ilaalamee deeggarsii sagantaa adda addaa godhamuufii qaba. Oromiyaan ija naannoo Harariin ilaalaniin ilaalamuu hin qabdu. Oromiyaan naannoo ol, naannoo akka Hararii yookiin Benishangul gumuziiti sadarkaa tokkoti ilaaluun bulchiinsa haqaa miti. Kanaan dura deeggarsii sochii ittisaa fi to’annoo Oromiyaa godhamaa ture, keessattu itti fayyadama Fandii Bankii Adunyaa fi Global Fund ilaalchii Oromiyaan hedduu miidhamtee turte. Miidhaan sun miidha imaammata mootummaa federaalawaa irra kan ka’e tahuun ni hubbatama. Oromiyaa akka naannoo tokkooti lakka’uun piroojektii horddofuuf deeggarsii konkkolaataa yo godhamu Oromiyaa fi naannoo Hararii wal-qixxeessanii konkkolaata tokko tokko kennamaa ture. Deeggarsii ijaarsa humna namaaf kennamaa turrelleen kanuuman wal-fakkaata. Sababa kanaaf sababa rakkoollee kan fakkatuun sochiin ittisaa fi to’annoo HIV Oromiyaa keessatti baayyee naannoo biraa duubati hafee ture. Rakkoon kun rakkoo hojii ittisaa calla irratti osoo hin taanee hojii tajaajila kenniinsa qorsa Eedsii (ART) fi qorannoo dhiigaa (VCT) irratti, tajaajila deeggarsaa fi kunuunsa namoota dhukkuba waliin jiraatan, deeggarsa da’imman haadhaa fi abbaa hin qabnee irratti hanqina guddaa uumee ture.
Yeroo dheeraaf tajaajila keniinsa qorsaa fi qorannoo dhigaa duwwaa osoo hin taanee qulqullina tajaajila kennamuu ilaalchisee oromiyaan naannoo hedduu boodati hafeete turte. Kun ammoo imammaata mootummaan Impaayeera Itoophiyaa horddofuuf dadhabbii ministeera fayyaa biyyittii irraa rakkoo uumame tahuun beekkamaadha.
Akkaataa Seera Federaalawaati hojiin eegumsa fayyaa fi ittisaa to’annoo HIV Oromiyaa bulchiinsa mootummaa Oromiyaan kan hogganamu malee Ministeera Fayyaatiin kan gubbaa irraa hogganamu tahuu hin qabu. Yeroo ammaan kanaa rakkoo kenniisa tajaajila fayyaa ilaalchisee irra caala biyyiitiin deeggarsa biyya alaa irraa argamuun akka hojiin fayyaa gageeffamu beekkamaadha. Deeggarsii kun ammoo akkaataa bayyina ummataa fi ballina Oromiyaa, heddumina rakkoo Oromiyaan qabdu jiddu-galeessa kan godhatu miti. Ministeera fayyaati akkaata itti fayyaadama fandii adda addaa bulcha. Adeemsa amma horddofamaa jiru keeessatti ammoo deeggarsii maallaqaa fi ijaarsa danddeetii Oromiyaaf godhamu gad-aanaa tahuu irraa kan ka’e Oromiyaan rawwii sochii daddammaqinsa sagantaa HIV fi fayyaan sadarkaa biyyoolessa irraa boodaati haftee, kun ammoo hanga ammaa kan itti fufee jiru tahuun hubbatamuu qaba. Rakkoon kun rakkoo durii jiru osoo hin tahiin rakkii sirna amma jiru keessatti dhalateedha. Oromiyaa zones were better off during the past regimes than under the banner of one Oromiya during the incumbent regime. This primarily because of incompetent leadership, which is founded the basic tenets of treating Oromiya as a region than what it actually deserves, to be treated as country.
- Rakkoo Itti-waamama sagantaa HIV/AIDSii
Yeroo amma kana Oromiyaan maddaallii adda addaan sadarkaa biyyoleessa irraa boodaati hafuun asoo beekkamu, Oromiyaan biyya balloof rakkoon isiin ammaan kana qabduu hedduu qal-xaxaa tahuun ado beekkamuu, sochii ittisaa fi to’annoo HIV hoggansa Fayyaa jalatti deebbisuun doggongora calla osoo hin taanee bu’aa hanga ammaa argallee fuula duraaf akka boodati deebbi’u waan taasisuudha. Naannoo hedddu kan akka naannoo Amharaa fi Affar keessatti hojiin kun of-dandda’ee qindeeffamaa yeroo jirutti Oromiyaan walabummaa sochii ittisa fi’to’annoo HIV dhabamsiisanii biiroo hanqinna humna namaa qabdu (Fayyaa) jalatti taasisuun imammaata doggongoraa Oromiyaa irratti yaalamaa jiruti ilaalamuu qaba. Kun rakkoo ammaan kana jiru akka daran hammattee itti fufi kan taasiisuudha.
- Rakkoo Humna Namaa
Oromiyaan naannoo hanqinna ogeessa fayyaa naannoo kammiyyuu caala qabduudha. Naannoon Oromiyaan gadii yoo jiraate naannoo Somalee callaadha. Hospitaalootaa fi Buufatii Fayyaa Oormiyaa keessa jiru hedduun hanqinna hammaa ogeessa fayyaa akka qaban beekkamaadha. Bara 2006 Haakimoota Itoophiyaa keessatti Koollejjii adda addaaa irraa eebbifaman keessa kan gara Oromiyaa ramadaman/biiroon fayyaa qaxaree erge Haakima tokko calla akka ta’eef, kun ammo ummata calla irraa osoo hin ta’in hogganttoota siyaasaa Oromoo biratti rakkoo akka hin hubatamiin keessa tokkoodha. Biyya ummata Miliyoona 25 qabduuf haakimnii ramadame tokko calla jechuun seenaa adunyaa keessatti badii rawwaatamaa jiru keessaa tarree badii gurgguddaati kan lakka’amuudha.
Hospitaalonnii fi Buufataleen Fayyaa Oromiyaa ogeessa malee, tajaajila gahaa fi qulqullina qabu mallee, maqaa ijaaramanii banaman hedduu tahuun ifaadha. Sadarkaa Hospitaala godina keessatti haakima tokko calla yokiin lama caala akka hin jirreefi, tajaajillii qorsa AIDSii sadarkaa barbaadamuu ala tahuun hubbatamuu qaba. Kun ammoo namoota lubbuun turuu qaban carraa lubbuun jiraachuu isaanii kan diqqeessu akka tahe hubbachuun nama hin rakkisu.
Rakkoo hanqinna ogeessotaa kana salphisuu tarkkanfiin gara mootummaan fudhatamaa jiru baayyee gad-aanaadha. Kan Oromiyaa naannoo hunddaa caala haala hama keessa jiraachuun, tarkkaanffiin sirreessuu egereef fudhatamu jijjiirama hundda qabeessa kan barbaachisu akka ta’e tilmaamuun ni dandda’ama.
- Rakkoo Tamssa’inna HIV magaalootaa fi baadiyyaa
Oromiyaa keessatti akka waliigalaati, tamssa’innii HIV amma jiru sadarkaa biyyoleessa irraa foyya’iinsa kan qabu, yoo ta’u, tamssa’innii HIV magaaloota gurgguddo dhiha Oromiyaa keessa jiranii baayyee xiyyeeffannaa addaa kan barbaadu ta’ee mullata. Magaalota dhihaa kan akka Jimmaa, Naqamtee fi kanneen biro keessatti tamssa’innii HIV hanga barbaadamu gad-bu’aa deemuu dhabuu, magaalota diddiqqoo omicha bunaa fi ijjaarsa karaa,sochii dinagdee adda addaa walqabatee dhukkubii kun daran babballachaa jiraachuun ni beekkama. Yeroo ammaan kana Oromiyaa keessatti sochii Invastimeentii akka Abaaboo wal-qabatee, hiyyummaa Oromoota baadiyyaa irraa gad-dhiisanii gara magaalatti galan baayyachuun, fuula duraa sochiin ittisaa fi to’annoo kun bifa itti fufiinsa qabuun yoo gaggeeffamuu dhabe faca’iinsii amma jiru gara magaalota jiddu-galleessa irra baadiyyaa keessatti ballachuuf carraan jiru guddaadha. Kun ammo muuxannoo biyyoota akka Ugandaa irraa barachuu waan dandda’amuudha.
- Dhaabbilee hawaasummaa Oromoo hirmaanna isaanii cimsuu dadhabuu
Barmaatilee miidhaa qaban dhabmsiisuu irratti hawaasa Oromoo tokko tokko keessatti dhaabbilee ammantaa caala, jaarmiyaan aadaa gahee guddaa akka qaban beeekkamaadha. Naannoo biraa keessatti, Oromiyaas dabalatee dhaabbilee amantii adda addaafi deeggarsii yeroo yeroon kennamaafii sochii ittisaa fi to’annoo HIV irratti qooda fudhachaa jiraachuun bekkamaadha. Deeggarsii kun garuu. Adeemsa siyaasaa amma jiruun dhabbilee hawaasa oromoo fakkeennaaf akka Gadaa, sirna Buusaa-Gonofaa fi k.k.f akka dhaabbilee gahee qabanitti ilaalamanii iddoon gahaan kennameefi qooda fudhaachaa hin jiran. Kun ammoo doggongora imaammataa rakkoo ilaalchaa irraa maddeedha. Baadiyyaa keessatti tamssa’inna HIV ittisuuf gaheen dhaabbilee Hawaasa Oromoo aadaan buluu akka cimaa dhufu deeggarsii gahaan kennamuuf qaba.
Yaada Waliigalaa:
Adeemsa Ittisa fi To’annoo HIV/AIDSii Oromiyaa keessa fi Hawaasa Oromoo biyya alaa jiru, hanqinna gurgguddaa kan qabuuf, sochiin amma taasifamaa jiru daran cimaa itti fufuu kan hin danddeenne yo ta’e balaan HIV haala amma jiruun itti fufuu akka dandda’u hubatamuu qaba. Oromiyaa keessatti ammo sirnii mootummaa haala hundda qabeessa taheen jijjiiramee, imaammatii sochii ittisaa fi to’annoo HIV, kenniinsa tajaajila fayyaa foyya’uu baannan rakkoon HIV fi Fayyaa Oromiyaa daran hammachaa akka deemuu qaamii dhimmii ilaalu martuu hubbachuu qaban. Oromiyaan yeroon ammaan kanaa safartuu adda addaatin haala fayyaa ummata Oromiyaa sadarkaa biyyoleessaa ( Impaayera Itoophiyaa) gad akka taheef, kun ammoo rakkoo sirna amma jiru kana keessatti uummame tahuun hubbatamuu qaba. Ummatii Oromiyaa garuu bakka hunddaa jiru dhuunffanis ta’ee gareen rakkoo kana hirdhisuu tattafii yoo godhe, ummata keenna balaa kana irraa hanga tokko danddamachiisuun ni dandda’ama.
_______________________
Dr. Ibrahim Elemo is a Medical Doctor and a Public Health Specialist. Born and raised in Oromiya, he is the author of a book on HIV/AIDS in Oromiya entitled HIV/AIDS, Gender and Reproductive Health Promotion: The Role of Traditional Institutions among the Borena Oromo, Southern Ethiopia. He is the recipient of the 2005 Ethiopian Medical Association's Award for best scientific paper of the year. Presently, he is an Adjunct Professor at Harry Truman College and NWIHT in Chicago, Illinois.


text:
Dargaggonni Oromoo 16 Liibiyaa Keessatti Namoota Seeraan Ala Nama Deddebisaniin Iggitamanii Jiru. Isaan kana keessaa 8 Godinaa Baalee Dalloo Mannaa irra kanneen hafan 8 immoo Godinaa Wallaggaa Dhihaa Beeggii irraa imaltuu baqattummaa kana jalqabuu isaanii dubbatu. Isaan kana keessaa tokko shamarree dha. Sudaanii ka’anii gara Liibiyaatti qajeeluu isaanii yaadachisanii iddoo amma itti iggitamanii jiran garuu kana jedhama jechuu hin dandeenye. Tokko tokko akka nutti himanti jedhu magaalaa fageenya irraa jirtu ka Sifaa jedhamtu jedhan.
Kanneen isaan iggitanii jiran baqattoonni saddeettan mata mataatti Doolaara Amerikaa kuma shan akka baasnu kanneen biroon 8 immoo Dolaara kuma shanii fi dhibba shan akka baasannu nu gaafatan jedhu. Maallaqa gaafatamee kana hanga guyyaa murta’eetti hin laannu taanaan wanna nu irra ga’uuf deemu hin beeknu, guyyaa guyyaan nu reebu, dararaa nu irraan ga’u jedhu. Shamarree tokkittii sana haasoofsisuuf yaalle iyyuu reebicha irra ga’en midhamtee ciifti jedhan. Beelti nu fixee, reebichi hammaate. Kudha ja’an keenya keessaa lama fuudhanii ba’anii nutti hin deebisne, yaaddoo guddaa keessa jirra jedhu.