text:
Mudde 24,2015 Adaamaa
Kanumaan wal qabatee mooraan yuuniversitii Adaamaa yeroo ammaa waraana Wayyaaneen marfamtee eegamaa jirti. Kunis halkan edaa Muddee 23/2015 halkan keessaa saa 8:30 irratti waraqoonni mooraa yuuniversitii Adaamatti bittimfamee bule – Muddee 25/2015 guyyaa itti barattoota keenya wareegamaniif yaadannoo taasisnuudha kanaan barattootni hunduu hucuu gaddaa uffachuu fi nyaata lagachuu akka qaban waamicha kan taasisuu – Barumsi Bilisummaa Booda kan jedhus waraqaan itti fufiinsa FDG barattoota oromoo mooraa yuuniversitii Adaamaa keessaaf waamichi taasifamee jira. Haaluma kanaan mootumman wayyaane yeroo ammaakana kan sodaan qabamee jiru fincilli barattootaa waan itti fufuuf humnuma isaatti fayadamuun dura dhaabbachuu amaleeddatee humna waraana agaazii gara mooraa yuuniversitii Adaamatti bobbaasee jira. Hidhamunii fi ajjeefamuun qabsoo keenyaaf duubatti nun deebisu jechaa jiru barattootni dhaabbilee barnootaa olaanoo irraa.


c: text/html

text:
© Abu Ibtisam
Dubartiin takka ganama hunda maatii isiitiif daabboo dalagdi. Daabboo tokko ammoo rakkataa karaa irra deemuuf jettee tolchiti. Daabboo tokkicha rakkataaf jecha dalagdu kana yeroo fooddaa manaa irra keettee, Abbaan carraa haa fudhatu jettee achirratti dhiifti. Guyyaa hunda ammoo jaarsa duydaan gad jedhee deemu tokkotu fudhata. Wayta fudhatu kana galatoomaa, ykn Rabbi isinii haa kennu jechuurra ‘Toltuu dalagdu simaafi, hamtuu dalagdu simatti deebi’a’ jedhaa deema.
Haala kanaan guyyaan heddu dabre. Guyyaa hunda wayta daabboo san fudhatu dubbima san dubbataa deema. Dubartiin tun Nama kanarraa galata dhabnaan dallanuu jalqabde. “Maal qaba guyyuma takka osoo na galatoomfatee” jetti yeroo hunda. garuu dubbiin manguddichaa hin jijjiiramne. Dubartiin sun dallansuun isii daangaa dabrinaan, nama kana ofirraa hobbaafachuu yaadde. Kanaafuu daabboo isaaf jecha dalagdu keessatti summii makuu karoorfatte. Haala kanaan guyyaa tokko daabboo isaaf xumura irratti dalagdu keessatti summii maktee dalagde.
Kana booda akkuma baratte, daabboo san fooddaa irra kaayuuf wayta deemtu harki isii hollatuu jalqabe. ‘Maal dalagutti jira? Maalf akkana godhe?’ jettee ofitti dallantee daabboo namichaaf dalagde san ibidda keessatti eega darbiteen booda, daabboo maatiif dalagde keessaa tokko fooddaarra keette. Jaarsi sun harras dhufee, “Toltuu dalaydu simaaf ta’a, hamtuu dalagdu simatti deebi’a” jedhee fudhatee deeme.
Dubartiin tun Sababaa isii cinqee dalagaa kanatti isii kaasetu jira. Ilma isii kan akkaan jaalattu eega dhabdee bubbultee jirti. Kanaaf guyyaa hunda daabboo tokko tokko sadaqataa, akka Rabbiin dalagaa isii tana irraa qeebalee ilma isii deebisuuf du’aa’ii gooti. Isiin manguddicha daabboo guyyaa hunda fudhatu kanarraallee, du’aa’ima akkanaa barbaaddi. garuu argachuu hin dandeenye. Haa ta’u malee dubbiin namichaa qalbii isii waan tuqeef toltuu dalaydu ittuma fufuu murteessite.
Gaafa tokko halkan wayta isiin hulaa isii cufattee rafuuf qophaayaa jirtu, namni tokko hulaa mana isii dhadhaye. Wayta kaatee hulaa bantu, ilma isiitu hula dura dhaabbata. gammachuudhaan of wallaalte. Ilmi isii kan ji’oota hedduuf dhabamee ture, tola Rabbii guddaatiin deebi’ee balbalarra dhaabata. Rakkoorraan kan ka’e qaamni isaa huqqatee jira. Uffannis irratti moofee jira. Beelaa fi dheebuunis qaama isaa yarsee jira.
“Ilma kiyya, maal na jalaa taate, maaltu si mudate?” jettee ofitti buttee ammatte. Ilmis “ Yaa Ummaa tiyya, harra as gahuun kiyyaa mu’jizaadha. Karaa dheeraa miilaan deemee dhufe. Guyyaa hedduuf midhaanii bishaan afaan kiyya hin seenne. wayta as kalaahu garuu dadhabee lafa dhahe. Anaa du’aa fi jiruu jidduu jiruu jaarsi tokko dhufee daabboo naa kennee, “wanti guyyaa hunda nyaadhu tana qofa. Tanaa dubartii takkatu guyyaa hunda fooddaarra naaf kaaya. Edana an qooqa buti. Ati tana nyaadhu” naan jedhe. Akkasitti daabboo san nyaadhee hafuurri natti deebi’ee as gahe” jedhee waan isa mudate itti hime.
Haati rifatuun gaggabdee lafa dhoofte. Xiqqoo booda bishaan itti facaasanii kaasan. Wayta dammayxu daabboo summii itti goote san yaadattee booyuu jalqabde. Silaa jaarsi sun daabboo summii san fudhatee deemee, ilmuma isiitu nyaatee du’aayyu. Dubbiin jaarsaa sun reef ifa isiif ta’e.
Toltuu dalaydu simaaf taati, hamtuu dalagdu simatti deebti.
Toltuu dalaguu haa heddummeessinu. Nama gammachiisuuf ykn ammoo nama sanirraa galata argachuuf osoo hin taane, Rabbii keenyarraa ajrii barbaaduun toltuu haa dalagnu. Waan dalagnu saniin osoo namni nu arrabseeyyuu toltuu dalagnu sanirraa of duuba deebi’uu hin qabnu.
Rabbi nama toltuu dalagu nu haa godhu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Namtichi weellisaa Daadhii Galaan ajjeese hidha umurii guutuun adabame
Himatamaa Katamaa Raggaasaa kan Artiist Daadhii Galaan ajjeesuun himatame hidhaa cimaa umurii guutuutiin adabe.
(bbcafaanoromoo)–Manni Murtii Olaanaa Godina Shawaa Bahaa dhadhacha yakkaa caamsaa 28, bara 2011 A.L.I ooleen dhimma ajjechaa Daadhii Galaan irratti murtii kenneera.
Himatamaan kun nama ajjeesuuf itti yaadee qophaa’udhaan halkan keessaa saatii 5:30’tti wellisaa Daadhii Galaan aanaa Liiban Cuqqaalaatti meeshaa waraanaa shugguxiidhaan rasaasa lama dhukaasuun lapheerra rukutee ajjeesuun himatame.
Himatamaan kun gocha ajjeechaa kana ‘hin raawwanne’ jechuun waakkateera.
Ragaan mana yaalaa irraa dhihaate miidhamaan artisti Daadhii Galaan meeshaa waraanaatiin du’uu kan eeru yoo ta’u rasaasni tokko reeffa miidhamaa keessatti argamuu ibsa.
Ragaa ‘forensic’ irratti qulqullaa’een rasaasni reeffa keessaa argame kan shugguxii himatamaan kun heeyyama itti qabu irraa kan dhukaafame ta’uu mirkanaa’eera jedhe manni murtichaa.
Ragaaleen ittisaa himatamaan dhiheeffates himaticha irraa ittisuu hin dandeenye.
Weellisaa Daadhii Galaan Aanaa Liiban Cuqqaalaa bakka Ashuffee jedhamutti ture eebba hoteelaa irratti Guraandhala 02 2019 kan ajjeefame.
Yeroos rasaasa gammachuuf dhukaafameen akka ajjeefame gabaafamee ture.
Haa ta’u malee himatni himatamaa Obbo Katamaa Raggaasaa irratti dhiyaate himatamaan kun itti yaadee gadi qabee dhukaasuun akka ajjeese hima.
Abbaan alangaa yaada adabbii cimsu dabalataa akka hin qabneefi manni murtii murtee akka kennu gaafateera.
Abukaatoon himatamaa himatamaan kuni galmee yakkaa kana dura akka hin qabnee fi nama barumsa hin qabneefi itti fayyadama meeshaa irratti hubannoo hin qabne ta’uu xiyyeefannaa keessa galchuun murtii akka salphisuuf gaafataniiru.
Himatamaa Katamaa Raggaasaas amma dura himatamees adabamees hin beeku, maatii 9 akka bulchuu fi maatii dadhaboon bulcha waan ta’eef adabbii naaf haa xiqqaatu jechuun gaafataniiru.
Abbaan seeraa mana murtii Olaanaa godina shawaa Bahaas falmii gama lamaanii dhihaate ilaaluun himatamaa Katamaa Raggaasaa ajjeechaa artiist Daadhii Galaan irratti raawwateef hidhaa cimaa umurii guutuutiin akka adabamu murteessee jira.
Maatiin Daadhii Galaan maal jedhu?
Maatiin weellisaa Daadhii Galaan murtee darbe kanarraa gammachuu akka hin qabne BBC’tti himaniiru.
“Namoonni Daadhii achitti waamanii akka ajjeefamu taasisaniifi kanneen biroo ajjeechaa kana keessaa harka qaban nagaan mana isaanii taa’aa jiru” jechuun obboleettiin isaa Birtukaan Galaan imimmaaniin BBC’tti dubbatteetti.
“Takkaa matii isaaf jedhee hin jiraanne, uummata Oromoof jedhee osoo olii gadi kaatu ajjeefame, [ajjeechaan isaa] sirriitti qoratamee ifa ta’uu qaba ture” yaada jedhus qabdi.
Obboleessi isaa maandhaa Guchii Galaan ammoo murtiin hidhaa umurii guutuu ni xiqqaata, du’aan adabamuu qaba ture jedha.
Ajjeechaan Daadhii Galaan warra artistichaaf waamicha taasisan dabalatee namoota hedduun ta’e jedhamee kan qindaa’edha komii jedhu kan qabu hiriyaan isaa Sisaay Bulbulaa murteen kun nama tokko qofarratti darbuu hin qabu ture jedha.
Abbaan Daadhii Obbo Galaan Wadaajoos murtichi xiqqaachuu fi namichi Daadhii ‘manatti waamee ajjeesise’ jedhan adabamuu dhabuu komataniiru.
Abbaan seeraa mana murtii Godina Shawaa Bahaa obbo Kaamiloo Yusuuf himatni mana murtiitti dhiyaate kan himatamaa tokkoo qofa, manni murtiis sanumarratti ragaa kenne jedhu.
Maatiin namoonni biroo ajjeechaa kana keessaa harka qaban jiru komii jedhu kan qaban yoo taate, sana waajjira poolisiitti himachuu qabu jechuun komii warraaf deebii kennu.
Caamsaa 28/2011 Dhimma ajjeechaa Artist Daadhii Galaan irratti Dhaddacha mana Murtii Olaanaa Godina Shawaa bahaa.
Guyyaa har’aa manni murtii olaanaa G/Sh/bahaa Himatamaa Katamaa Raggaasaa irratti Artisti Daadhii Galaan ajjeesuu isaaf ragaa guutuun mirkaneessun murtii adabbii umrii guutuu itti murteesse!
Ganama osoo dhaddachi hin eegalin abbaa Artist Daadhii Obbo Galaan wadaajoo fi obboleeyyan Daadhii dabalatee Artistoonni biiroo Pirezedaantii mana murtii olaanaa g/sh/bahaa seennee Itti aanaa pirezedaantichaa argachuun komii haala dhimmichi ittiin ilaalamaa jiruu fi dhimmi ajjeefamuu Daadhii kuni nama tokkoon kan raawwate akka hin taane fi namoota hedduu shakkamanii too’annoo seeraa jala oollan akkasumas uummanni eeraa jiru bilisaan maalif akka gadi lakkifaman yoo gaafannu suni adeemsa seeraa akkasumas qoronnoo poolisii fi Himannaa abbaa alangaa malee manni murtii homaa gochuu akka hin dandeenye nuuf ibsan. Ammas namicha ajjeese caalaa yakkamtoonni hedduun duuba jiraachuu akka danda’an waan mamsiisaa miti. Dhugaan ni qal’atti malee hin cuttu. ni dhokatti malee hin baddu. ni turti malee hin haftu!


text:
WaggootIi darban shaniif walitti fufee guutummaa addunyaa irratti uummanni miliyoonaan laka'amu carraa marsariittii fayyadamuuf qaban xiqqaataa deemuu isaa gabaasaan haaraa ba’e ibsee jira. Kunis mootummonni addunyaa irra jiran namoota marsariitii irratti yaada ofii walaba ta’anii dubbatan ukkamsuun, saansurii gochuun akkasumas iccitii nama marsariitii irratti barreessuu eeguuf waan kaa’ame cabsanii seenuun eenyummaa nama baruu jedha gareen Freedom House.
Jaarmayaan kun addunyaa irratti Dimokraasii fi walabummaan yaada ofii ibsachuun akka kabajamuuf qabsaa’a. Marsariitii wajjiin wal qabatee cunqursaa hamaa gesisuun Chaayinaan iddoo duraa kan qabatte yoo ta’u Seera hamaa qabaachuun Tahilaand iddoo duraa kan qabdu yoo ta’u giddu galeessi bahaa, Eshiyaa fi biyyoota Afrikaa uffee sahaara gadii itti fufanii argamu.
Itiyoophiyaa kan ilaaleen Freedom House keessatti itti gaafatamtuu qorannaa gameetti fi xiinxaltuu kan ta’an Maay Trang akka jedhanti Itiyoophiyaan addunyaa irratti biyyoota walabummaa marsariitii akka hamaatti cuqursu jedhaman keessaa hamtuu ishee dhumaati jedhu. Kanneen Itiyoophiyaa keessatti marsariitiin gargaaraman 100 keessaa harka 2 qofa yoo ta’u lakkoofsa xiqqoo kana keessaa mootummaan kanneen tarkaanfii irratti fudhatu garuu lakkofsaan guddaa waan ta’eef wal hin gitu.
Marsariitii hedduun cufamuu isaa ibsanii karaa biraas jedhan kanneen karaa marsariitii mootummaa qeeqan hidhamanii himata shoroorkeessummaatu irratti dhiyaata.Kanaaf haalli marsariitii Itiyoophiyaa keessaa yaaddeessaa fi gaddisisaa dha .
Sababiin isaas lammiwwan Itiyoophiyaa marsariitii irratti yaada qaban ibsuuf carraa waan hin qabaneef gama kanaan lakkofsi jiru dabaluu hin dandeenye jedhan.


text:
Ibsa Gaddaa Jaarmiyaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo Irraa
[SQ Eebla 13/2021]Balaa konkolaataatiin boqochuu dargaggoo Taakkalee Fiqaaduu wayita dhageenye gadda guddaatu nutti dhaga’ame. Sochii Qeerroo Bilisummaa Oromoo magaalaa Naqamtee keessatti qooda ogummaafi kan isarraa eegamu ba’achaa turuusaatiin Taakkalee Fiqaaduu oolmaa guddaa oolee Qabsoo Bilisummaa Oromoo saffisiisuu keessattis qooda guddaa gumaacheera. Taakkaleen magaalaa Naqamtee keessatti mana hojii ogummaa isaa ‘Take Techno Centre’ jedhamu kan qabu yommuu ta’u, dandeettiifi ogummaa isaan kan wal qabatuun sochii Qeerroo Bilisummaa Oromoo utubaa tureera. Addatti ammoo raadi
yoon Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo yeroosaa eeggatee akka tamsa’u taasisaa turuu keessatti qooda olaanaa gumaacheera. Bara 2017-2018 gidduutti sababa mormii uummanni mootummaa irratti taasisuuf yeroo Oromiyaa keessaa mootummaan odeeffannoon akka hin daddabarre taasisuuf tajaajila interneetii bilbilaa kutaa turetti Taakkaleen mana interneetii (WIFI) waan qabuuf odeeffannoolee sochii uummataafi Qeerroo Bilisummaa Oromoo dabarsuu keessatti deeggarsa guddaa taasisuudhaan dirqamasaa ba’ataa tureera.
Miseensonni Qeerroo Bilisummaa Oromoo diinaaf akka hin saaxilamne tumsuu, rakkooleen adda addaa yeroo mudatan sabboontonni Qabsoo Bilisummaa Oromoof hojjetan kiyyoo diinaa akka hin seenne taasisuudhaan gumaacha irraa eegamu taasiseera. Wantoota icciitii dhaabaa ta’an: faayiloota adda addaa, viidiyoolee, ragaalee sagalee, suuraalee sochii qabsoof dhimma itti ba’amu, dokimentiiwwan adda addaa isa biratti akka walitti qabamuufi icciitii sochii Qeerroo Bilisummaa Oromoo tiksuudhaan qooda olaanaa seenaan hin daganne raawwataa tureera. Dabalataanis, Taakkaleen magaalaa Naqamtee keessatti nama naamusa gaarii qabu, nama hojii isaatti cimaafi tattaafataa, hawaasa hunda biraa jaalala qabaachuudhaan fakkeenya kan ta’udha. Dargaggoon Oromoof oolmaa guddaa oole kun balaa konkolaataatiin lubbuunsaa darbuun uummata Oromoof gadda guddaadha. Addatti ammo Qeerroo Bilisummaa Oromoof gadda ulfaataadha. Taakkalee Fiqaaduu Eebla 12/2021 utuu magaalaa Naqamteerraa gara Finfinnee deemaa jiruu Lixa Shaggar magaalaa Baabbichiitti balaa konkolaataa mudateen lubbuunsaa darbe. Akka odeeffannoo qabnutti isa waliin lubbuun namoota 7 ta’an balaa kanaan darbeera.Uummata Oromoo bal’aa, Qeerroo Bilisummaa Oromoo, maatiifi hiriyyoota Taakkalee Fiqaaduuf jajjabina hawwaa, lubbuunsaa jannataan haa qananiitu; boollasaa daadhiin haa guutu jenna!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Eebla 13/2021Finfinnee


text:
Lollii humnoota Palistiinii fi Isra’eel gidduutii torbana darbe jalqabame ammas itti fufee jira. Guyyaa har’aa israa’eel gaazaa Yemmooo xiyyaaraan haleeltu warrii palastayiinis rookeetiidhaan israa’eel kibbaa haleeluun isaanii gabasameera.
Lollii cimee itti fufee lubbuu namoota fi qabeenyaa irratii badiinsa uumaa jiru kun hawaasaa adduunyaa yaddesaa jira.
Ittii gaafatamaan imaamata alaa , gamtaa awuroopa Joseep Boorreell akkataa babaldhiiinsa lolichaa dhaabuun danda’amuu irrati ministeerota dhimma alaa biiyootaan gamataa Awuroopaa wajjin marii tasisaniiru.
Yuunayiitid Esteets gama isheetiin biyyootaan naannoo sana jiraanuu wajjiin lolicha qabbaneesuudhaaf ojjachaa akka jirtu haanga’oonnii biyyatii dubbachaa akka jiran barameera.
Wayit haawusittii Ittii gaafatamtuun dhimma preesii Jeen Psaakii wixata kaleessaa gaazeexessotatti akka himanitti , rakkinichii babalacha akka hin deemnne waan danda’amuu hundaa akka gochuun barbaachisu ibsanii kana gochuudhaaf garuu mootummaan israa’eli fi gareen hamaas itti yaaduu akka qaban ibsaniiru.
Muumichii ministeeraa israa’el Benjaamin natanyaahuu dheengadda ibsa kennani keesatii amma humnii Hamaamas dadhabutii haleellaa hin dhaabnu jechuun isaanii hin yaadatama.


text:
Mootii Mootummaa Abdiidhan Qaroo Dhiiga Boosse Boqonna tokko kutaa Lammaffaa fi kan xumuraa ... Aadde Bashaatuunis akka obbo Liiban eyyama poolisiin arguu barbaadan eegduu mana hidhichaatti himan. Obboo Liibanis waaamicha maqaasaanii dhaggeeffatanii yeroo gadi ba’an, aadde Bashaatuun akka yeroo darbee gala isa har’a qofaa nyaatamu qofa fidanii hindhufne. Galaa borii, gala bor boriin duubaa galgala … Continue reading Qaroo Dhiiga Boosse Boqonna tokko kutaa Lammaffaa
Month: March 2019
Duudhaalee eenyummaa Mallattoo Oromummaa Faaya aadaa qabnu Kan itti midhaagnu Uffata aadaa Halluu babbareedaa Walirraan uffannee Gammachuu goonfannee Adaa keenyaan ifnee Fagootti mul’annee Kolfinee gammannee Gamtaan wal waamannee Tokkummaan jiraannaa Yoomiin waldagannee Haraarraas wal eegnaa Argaa! Simboo keenya ********* Huseen Curraa 2013
Guyaan Addunyaa kan Dubartootaa waggawaggaatti Bitootessa 8 tti kabajama. Guyyaa kana biyyootni addunyaa baayeen milkaa’ina ajaa’ibaa kan dubartootaa jireenya keessatti bifa adda addaatiin argame kabaju. Bu’aa jireenya keessaa qofa osoo hinn taane hawaasaa keessatti gumaacha guddaa isaa argamsiisanis ni kabaju. Kana malees guyyaan kun dubartoontni dandeettii isaaniitti akka fayyadaman kan dandeessisu guyyaa walqixximmaa koorniyaa addunyaatti mirkaneessuuf tarkaanffii fudhachuu qabnu itti … Continue reading Guyyaa Addunyaa kan Dubartotaa


text:
Kolonel Gammachuu Ayyaanaa fi isa waliin jiran akka gadi lakkifaman Manni Murtii ajajeera!
Duris yakkama miti ammas Haqa ati qabdutu bilisa sibaase jabaakoo
Nagaan mana hiraarsa naaf bahi
Jabaa Namaa koloneel Gammachuu Ayyanaa fi
Kannen himananna isaanii jala jiran namonni 12 bilisa bahaniiru
1 / Kissii Qixxummaa
2 / Gammachuu Ayyaana
3 / Dr, fayyeeraa mokoonin
4 / fiqiiruu Dasee
5 / Inspeektar ungulaa Baaqalee
6 / Usman Hasaan
7 / Saj, Wadaajoo Malkaamuu
8 / Amaanu’el Injiiguu
9 / Biqiilaa Damee
10/ Lammeessa Takkalee
11/ Inspeektr Dornboos cuukoo
12/ Chariinat Tarrafee
Koloneel Gammachuu Ayyaanaa Dabalatee hidhamtootni Siyaasaa Oromoo 16 manni murtii Bilisaan lakkise.
Hidhamtoota Siyaasaa Oromoo mana Hidhaa Qilinxootti hidhamanii jiran Galmee namoota baayyiini isaanii 21 tahan guyyaa har’aa Caamsaa 17/2021 mana murtii Caffee Muudaatti dhiyyaatanii kan turan Yoo tahu hidhamtoota Siyaasaa 16 galmeen isaanii erga qoratee booda bilisaan akka bahan Yoo ajaju namoota shan shiraan akka himata isaanii of irraa ittisan ajajuus maddeen keenya oolmaa mana murtii Caffee Muusaa hordofaa turan nuuf himaniiru.
Hidhamtootni Siyaasaa kunneen waggaa 2019 kan hidhaman badii tokko malee shiraan Oromummaan yakka taheef waggaa lamaaf dararamaa kan turan Yoo tahu ammas namootni shan akka hin baane ajaja qaama tikaa irraa mana murtiitti himameen akka hidhamanii turan taasifamee jira.
Hidhamtootni Siyaasaa manni murtii Olaanaa federaalaa dhaddachi Caffee Muudaa bilsaan isaan baase Poolisii fi tikni ni lakkisa moo ni hidhee hanbisa akkuma hidhamtoota Siyaasaa biroo kan jedhus hordofnee ummataaf ni maxxansina.


text:
Prezidaantiin Yunaaytid Isteetes Joo Baaydin hogganoota biyyoota Afrikaa keessaa yeroo jalqabaaf prezidaantii Keniyaa Uhuuruu keenyaattaa Waayit Haawuus keessatti har’a simachuuf jiru.
Waayiit Haawuus akka jedhutti, mariin gaggeessan dhimmootii Dimookraasii fi mirga dhala namaa, akkasumas nageenya, guddiina dinagdee jajjabeessuu fi jijjiirama qilleensaa irratti fulleeffata.
Kana malees caasaa maallaqaa kan biyya keessaa fi addunyaa kan ilaaleen hunduu ifa ta’u akka qabuu fi itti gaafatamummaan akka jiraachuu qabu Baaydinii fi Keenyaattaan dubbachuuf jiru jedha Waayit Hawuus.
Kunis qabeenyaa keenyaattaan baa gamaa qabu jechuun gurmuun Gaazexxesootaan qorannaa ifa ta’e mariin kun dabalata jedhamee eegama.
Walgahiin prezidaantoota lameenii kun ennaa walitti bu’iinsaa fi rakkoon gargaarsa dhala namaa Itiyoophiyaa keessatti itti fufee jiruutti gaggeeffamuuf deema.


text:
Uumaa waa maraa, gurraacha garaa garbaa, tokkicha maqaa dhiibbaa maqaa waaqayyoon nagaankoo hundumaa dursee si haa gahu. Nageenyi koo inni garaakoo irraa madde, kan onneekoo irraa burqe, gaarreen qaxxaamuree, laggeen ce'ee xalayaan yaadaafi yaaddoo hammatte tun haadha too Harmeedhaaf. Harmee... akkam nagaa naaf jirta? Ni tirattaa? Ni jabaattaa? Fayyaan kee sun akkam sitti jira? Naaf … Continue reading Ajaa’iba Finfinnee, Harmeedhaaf
Month: August 2019
0-8 Dabballee Barataa(qananii) Guduruu 8-16 Ittimakoo (G.Duraa) Barataa ykn Tika(loon) Ulee Qal'oo 16-24 Foollee (G.Lammataa) Sigabaa biyyaa baasa Hofaafii ulee 24-32 Kuusaa (qondaala) Biyya tiksa Eeboo 32-40 Raabaa (doorii) (jiruu qabeenya hora) Ulee 40-48 Gadaa (Luba) Biyya Bulcha Dhugoo 48-56 Luba (yuuba) 1ffaa Gorsuu, araarsuu Dhugoo 56-64 Luba (yuuba) 2ffaa Gorsuu, araarsuu Dhugoo 64-72 Luba … Continue reading Umurii Maqaa Sadarkaa Gadaa
Kan akka ''Harriet Tubman'' jireenyaa maatii isaani fi haala hunda moo'atan! Hir'inaafi hiyyuma mataa isa cabseef kan hin jilbeenfanne,halkaniifi guyyyaa jireenya qabsoo abbaafi haatisaa keessa ce'anii as ga'an homaattuu kan hinlakkoofne sarbeessaan ilma maatii qotee bulaati. Gidiraa ijoollummaan mataa isa cabsaa ture hunda har'a isaaf mudannoo godaannisaa hindagatamnedha.sammuusaan kanatti qabamee mul'ata fuulduraa kan akka abiddaa … Continue reading Albuuda Qabsoon Boodaa
“Galma tokko ga'uuf Kutannoo fi murtoon barbaachisaa dha” Abirahaam Linkooliin Yaalii isaa addaan hin kunne. Abirhaam Liinkooliin, ilma qotee-bulaati. Bakka Hodjeenvillee keentuukii jedhamutti Guraandhala 12,1809 dhalate. Maatiin isaa kan hin baranne yoo ta'an illee inni waggaa tokkoof mana barumsaa galee barachuun jaalala dubbisuu dagaagfateera. Bitootessa, 1830 maatiin Liinkooliin gara Ilinooyisitti jijjiiraman. Qabsoo Jireenyaa Mo'achuuf... Sababa … Continue reading Senaa Abirhaam Linkoolin
Jireenya Qotee bula Tura Tashitee “Ani abba ijoollee 8 ti; shamarran sadii fi dhiira 5. Haadha manaa waliin nama 10. Yeroo sirna Dargii keesssa gara barumsa mootummaatiin diqqoo/xinnoo baradheera. Haati mana kiyyas barattee jirti.” Waan armaan olii kan nuuf ibse Turaa Tashitee jedhama. Qoteebulaa dhalaata Godina Arsi Lixaa, Aanaa Kofalee, Ganda Gormichoo ti. Waa’ee fooyya’uu jiruu … Continue reading Qotee bultootni tooftaa gabaa argachuu baran
Guyyaa tokko jaarsi tokko mucaa saawwan tiksu wayiittii dhufee “ Mucaa kiyya kan eenyuuti ati?” jedhee gaaffate. Mucaan immoo “ Ani abbaa hin qabu” jedheen. Jaarsichi maal ta’e jedheen, Mucichiis in du’e jedhee deebiseef. Jaarsichiis, “ Maali ilma koo abba keetu du’e malee gurraa isaatu du’ee? Jedhee gaaffate. Mucichis, jaarsana narraa deemi, gurra kana beeknee … Continue reading Baacoo
Aadaa Oromoo keessttii geersrsi gosa afoola ta’ee yeroo adda adda tti saba keenya birattii beekkamaa fi jaallatamaadha. Hawaasni keenya miira isaa kan ittin kan itti ibsachaa turee fi ibsachaa jiru dha. Mirrii kennuun gammaachuu, gaddaa, goorummaa fi kunnen birooti. Geerarsa yeroo bayyee kun fayyadamnuuf gootummaa farsuu fi onnee horchiisuuf yemmuu ta’u, dur irraa kaasee hawaasni … Continue reading Geerarsa
Laga Awaash Laga Gibe Laga Baroo Laga Didessaa Laga Wabii Shabalee Laga Calalaq Laga Dabus Laga Muger Laga Omoo Laga Aqaaqii Fi kanneen biroo lakkofne fixuu hin dandeenye heddu jiru. Kennaa uumaman badhaatuu kan taate dacheen Oromiyaa kenna ishee kunnunsuu fi haalan itti fayyadamanuun dhalootaf dabarsuun barbaachisaa dha. Maddi:- Internetii irraa,


text:
Keeti Peerii
Kaazriyn Ilizaabet Haadsen ( Afaan Ingiliish: Katheryn Elizabeth Hudson) (Onkololeessa 25, 1984 dhalatte) maqaa ogummaa Keeti Peeri (Katy Perry) kan beekamtu, weellistuu Ameerikaa, sirbituu, fi haadha murtii televijiiniiti. Yeroo ijoollummaa ishee Waldaa keessatti faarfataa erga turte booda, muuziqaa Wangeela keessatti hojii jalqabde. Keetiin Reed Hiil Ricardis (Red Hill Records) walin mallattessuun albama istudiyo maqaa dhaloota ishe Keeti Haadsenin (Katy Hudson) bara 2001 gadhiiftee hin milkoofneef. Waggaa booda muuziqaa amantii kan hintaaneetti seenuuf gara Loos Anjeles imaluun pirooduusar Gilen Belaard, Dr. Luqaas, fi Maaks Maartin waliin hojjechuu jalqabdee. Erga garee muuziqaa Aayland Deef Jaam (Island Def Jam Music Group) fi Kolombiyaa Rikardis (Columbia Records) irraa hirrifamte booda, waliigaltee Kaapitol Rikardis (Capitol Records) waliin Ebla 2007 keessa mallatteesite.
Keetiin bara 2008 albamii ishee lammaffaa, dhiirota keessaa tokko, jedhuun beekkamtuu taate. Sirba rook kan ta'e albamiin ishee, sirboota falmiisisaa Ameerikaa lakkofsa tokko ta'an dubara dhungadhe fi Ho 'aa fi qorra of keessaa qaba . Albamiin kana aanan hundi Billboordi U.S. 200 irra aananii jiru. Albamii diskoo kan ta'e Teenage Dream ( 2010 ) (abju Ijoollee) Billboordi Ho'aa U.S qeenxee 100 keessatti chaarti shan siboota California Gurls (Dubra Kaaliforniyaa), Teenage Dream (Abjuu Ijoollee), Firework (dhamaashaa), E. T. fi Last Friday Night (T.G.I.F.) (Jimaata darbe galgalan) durfamu oomishuun galmee Maykil Jaakson Bad (Badaan) qabame waliin qixa ta'e. Albamiin kana aane Prism (2013) hiikkaa gaa'ela isheetin kaka'uun pop fi shubbisaan hariiroo, jirenya guyya guyyaa fi calaqqii jireenya ishee kan itti ibsatteedha. Keetiin muuziqaa sursagale chaartii irra aanan Roar (baroodi) fi Dark Horse (Farda gurraachaan) artistii jalqaba sursagalee lama Vevo irratti daawwii biliyoona tokko qaqqabe qabdu taate. Albamii elektiropoppii bara 2017 kan ta'e Witness (Ragaa), kan siyaasaa fi bilisummaa qabuudha. Qeenxee guddaan Albamicha Chained to the Rhythm, galmee sirba artistii dubaraan guyyaa jalqaba baay'ee dhageeffamu Spotify (Ispootifaay) yeroo sani cabseera. Albamii istuudiyoo ishee jahaffa gaafa Hagayya 28, 2020 seeqxe.
Keetiin sirba qeenxe Billboordii ho'aa 100 U.S. tokkoffa ta'e sagal qabdi. Keetiin Guinness World Records afur, badhaasa muuziqaa billboordii shan, badhaasa muuziqaa Ameerikaa, badhaasa Brit, badhaasa Juno fi badhaasa adda addaa argattee jirti. Tarree dubartoota muuziqaa mindaa gudda argatan wagga waggaa Forbes bara 2011-2019 keessa jirti. Tilmaamni galii ishee bara 2016 miliyoona $125. Albamii miliyoona 18 fi qeenxee miliyoona 125 ol addunyaa guutu gurguruun, artistoota akkaan muuziqaa gurguran addunyaa keessaa isheen tokko. Keetiin bara 2018tti hadha alanga Ameerikaa ta'uun tajaajiluu eegalte.


text:
የአዲስ አድማስ ጋዜጣ ባለፈው ሳምንት “ከ60 በላይ የጅግጅጋ ዩኒቨርሲቲ መምህራን “ከለላ ይሰጠን” አሉ” የሚል ዘገባ ማቅረቡ ይታወሳል። በጉዳዩ ዙሪያ የተጠየቁት የትምህርት ሚኒስቴር ኃላፊ አቤቱታው ቀርቦላቸው እንደነበር ገልፀው ከመምህራኑ ጋር በመወያየት ወደ ስራቸው እንዲመለሱ “መስማማት” ላይ መደረሱን ዘገባው ያስረዳል። ነገር ግን፣ መምህራኑ ያቀረቡት “ለደህንነታችን እንሰጋለን” የሚል አቤቱታ ሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ ከመምህራኑ ጋር በሚያደርገው ውይይት የሚፈታ አይደለም። ምክንያቱም፣ 60 የዩኒቨርሲቲ መምህራን መንግስት ከለላ እንዲያደርግላቸው የሚጠይቁበት ምክንያት ከዚህ ቀደም በደህንነታቸው ላይ የተቃጣው አደጋ ስለነበረ ወይም ደግሞ በቀጣይ ጥቃት ይፈፀምብናል የሚል ስጋት ስላደረባቸው ነው።
ስለዚህ ትምህርት ሚኒስቴር ሆነ የጅግጅጋ ዩኒቨርሲቲ በጉዳዩ ላይ ከሰጡት አስተያየት በተጓዳኝ፣ ጥያቄውን ያቀረቡት መምህራን በጉዳዩ ላይ ሃሳብና አስያየት መስጠት አለባቸው። በዚህም ሕዝቡም ሆነ መንግስት በጅግጅጋ ዩኒቨርሲቲ ያለውን ነባራዊ ሁኔታ በአግባቡ አውቆ ለጥያቄው በተገቢው ሁኔታ ምላሽ እንዲሰጥ መምህራኑ በተግባር የታዘቡትንና ከመንግስት ከለላ የጠየቁበትን የደህንነት ችግር በዝረዝር ማወቅ ያስፈልጋል። በዚህ መሰረት መምህራኑን በማነጋገር በጉዳዩ ላይ ሃሳብና አስተያየት እንዲሰጡ ጠይቀናቸው ነበር። እነሱም ከጅግጅጋ ዩኒቨርሲቲ፣ ትምህርት ሚኒስቴር እስከ ኦሮሚያ ክልላዊ መስተዳደር ድረስ ያለፉበትን ውጣ-ውረድ በዝርዝር የሚያስረዳ ፅሁፍ በኦሮምኛ ቋንቋ በመፃፍ ለEthio-think-thank ድረገፅ ልከዋል። እኛም ፅሁፉን እንደወረደ ለአንባቢያን አቅርበንዋል።
RAAGAALEE BU’UURAA KAN RAKKOO UMMATA OROOMOO MAGAALAA JIGJIGAAFI NAANOO ISHEE IRRAA GA’EE MUL’ISU.
IRRA GUDDEESSAN KAN BARSIISOTAA FI HOJJETTOOTA BULCHIINSAA YUUNIVERSITII JIGJIGAA KAN FULBAANA 02-09/2010
I. Ragaa Walii galaa
Akkuma beekaamu lolaa dangaa irratti banamee jiru ilaalchisuudhaan rakkoon aadda addaa bahaa oromiyaa , jigjigaa fi naannoo ishiiitti mula’achuun isaa akka biyyatti ni beekama. Keessummaayyuu gaafa fulbana 2/2010 irraa eegalee jiraattota oromoo kan magaalaa jigjigaa (kellaa ykn ganda 07) jiratan irratti saamichaa, reebichaa fi qabeeyna barbadeessuun jalqabeera.
Gaafa fulbaana 3/2010 ganama dafqaan bultoota oromoo kan bufaata konkolaata jigjigaa keessaa dalagan hundaa daguuganii konkolaataadhan fuudhatanii deemaniiru. Kana malees kanneen karaa irratti argaman hundaa reebuun gara mana hidhaatti guuraniiru, kana fan immoo konkolatadhan bakka hin beekamnetti guuratti turan. Kan du’anis hedduudha.
Guyyuma kana waaree booda immoo humni adda naannoo kanaa mana irra naanna’uudhaan oromoon jiraa jedhaanii gaggaafachuu eegalan . Dargaggootni somaalii magagala jigjigaas bakka hundattii oromoota irratti dhagaa darbachhu egaalanii jiran. Fakkeenyaaf, konkolaataa nama du’e awaalanii bakka kidanemihret jedhamuu irra ddebi’uutti jiru caccabsuudhaan ummata saba biraallee dabalatee rebuudhaan adda tamsaasaniiru.
Hata’umalee nuti barsiisotni oromoo kan jigjigaa yuuniversitii fi oromoonnii magaglaa jiraatan kun hanga ammattillee eegumsaa fi wabii tokkollee kan hin arganne tu’uu isaa bulchiinsii mootummaaa naannoo oromiyaaa beekuu qaba.
Kana malees eejjennoonifii ibsii mootummaan federaala kaaraa midiyaalee adda addatiin uumataf ibsaatti jiru illee kan lafa hin geenyeefii gamaa motummaa somaleetiin hanga fuulbaana 8titti hojiirraa kan hin oolleefi gochaan buqqisaanii arii’uullee kan itti fufe ta’uusaa akka nuuf beektan barbanna.
Dabalataniis meeshaaleen keenya itti jiraannuu akka manca’ee, amileen hoji keenyaa fi jiruu keenyaallee kan bade ta’uu isaa isin hubachiisna.
Hunda ol nuti barsiisotniifi hojjettotni yegguu baqannutti bakka adda addatti kan rakkachaa jirufi maatiin keeny achitti afan illee rakoo gudda keessa akka jiran isin hubachiisuu barbanna.
II. Armaan gaditti taatewwan rawwatan hundaa tokko tokkon ibsineera;
Fulbaana 3/2010
Ganama keessaa naannoo saa’a 4 irraa eegalee dargaggoonni fi milishootni somalee gurmaa,uudhaan mannee irraa naanna,uudhaan oromoota baasaati gadi kennaa jechaa dhagaa manarratti darba turan.
Kana ilaalchisees jiraattotni sablammotaa biro walitti qabamuun gara waajjira gandaa 06 deemuun yemmuu iyyatanitti, aangowwan/bulchinsi gandichaa dhimmi kun isiniin kan ilaallatu mitii oromoota isin walin jiruu dabarsati dargaggota kanaaf kenna jechuun deebi kennaniru.
Fulbaana 4/2010
-Barsiisaan qabamee reebameera, mataa isaatti shugguxii qajeelcuun gara mana hidhattis geefaammera. Boodarratti birmanna bulchiinsota yuniversitii jigjigaatiin fudhamee gara mooratti geefamuu danda’eera.
-Guyyuma kana barsiisan oromoo hundinuu socho’uufi gadi ba’uullee waan hindandeenyeef qaamota yuniversitii hogganutti bilbilachuun magaala keesaa basanii gara mooraa yuuniversitichaattii akka nu fudhatan gaafachaatti turre. Kana booda galgala keessa sa’a 1:00 irraa eegalee konkolattotni yuniversiti jigjigaa magaala kessa nanna’uudhaan barsitottaafi maati isaani gara mooratti galchuu dhan dormii kennufin lubbuu isaani barareera. Kana keessaatti daa’immaniifi hadholee dabalatee nyaatafi uffata halkaniillee osoo hin qabatin rakkoo guudda keessa galaniiru.Qorrafi rooba ammatafis saaaxilamaniru.
Fulbaana 5/2010
- – ganama yuuniversitichi cireebarattotaa iraaqoodun nu nyaachisuu danda’eera,
- -warren tikeeta xiyaara argataniifi immo hanga buufata xiyyaaratti geggessun kan gargaare ta’uuisaa,
- -Guyyuma kana waaree booda sa’aa saadet irraa eegalee kiliniki barattoota mooraa keessaa jiruu haala hin beekamneeen gubachhuu yeroo eegalutti barsiisotnii walitti guuramanii Block itti aanuu keesa jiraan naassuufi dhiiphina guddaa keesaa kan galan ta’uu isaaa,
- _ yerumaa sanatti humni baalaa ibiddaa waamamuun ibiddicha kan dhaamse ta’us, humni liyyuu policy somalee carra kanatti fayyadamuun mooraa kan seene ta’uu isaa,
- -kana boodas akkumaa duraan shakkameetti barsiisota kunnin mati isaani walin dormii gadi dhiisanii akka ba’an erga godhanii booda, roobba cimaa ture keessaa da’ima isaanii walin dhoqqee irra tessisuun kilinika kana kan gube isin keesaa jiraa baasaa jechuun moobayila isaani irraa guuruun sodaachisaa gara mana hidhaatti guuruf yemmuu yaalannitti qaabni bulchiinsaa yuniversitichaa olaanaan bakka sanatti argamuun kadhaa guuddaa booda baraaruu danda’eera.
- -yeroo barsisotni kun dhoqqee keessaa teessifamanii gaafatamaa jiruttis hojjettotnifi barsiisotni saba biraa kan yuunversitii jigjigaa hundii yeroo hojii baan sanattii foddaa konkolataa keesaan ilaala fi gaddaa turan. Kunimmoo gochaa suukkannesa barsisota ormomofi maati isaani irratti raawwatedha.
- -Gochaan kunillee ammilee barsisota kana irrattii miidhaa guddaa kan fide ta’uun isaa ni beekama.
Fulbaana 6/2010
Guyya kana namoota isaanii gara dormii barsiisotni keessa jiraniitti erguun akka basasan gochuun barsiisota irratti soda guuddaa uumaniiru.
Magalaa keessa deemuunillee namoota mana nutti kiressee doorsisuun bakka jarri jiraan nutti himaa jechuun rakkisaa turaniiru.
Guyyuma kana barsiisonni fi hojjettotni bulchinsa dura baqatanii finfinnee senan gara waajjiraalee oromiyaa deemuun dhimma kana hubachiisaniiru.
Fulbaana 7/2010
Guyyaa kanas barsiisota manatti hafan barbaaduudhaan isiin oromootaa koottaa ba’aa jechuudhaan Namoota saba biraa ta’an sodaachisaani qarshii akka kennanuf taasisani jiru.
Bakka barsiisota argachuu hin dandenyetti immoo mana isaan kessa turan cabsun samaniiru, maatii isaani achitti hafanis reebaniiru, boossisanirus…..
Fulbaana 8/2010
Hanga guyya kanaatti barsiistonni heedduun xiyyaara fayyadamuun finfinnee seenuu danda’aniru.
Barattoota mooraa sana keessatti hukkamsamani turanif yuniversitiin konkolaata mijeessuun gara magaala hararritti akka socho’aan tasiseera.
Baqattootnii baqatanii finfinnee seenan kunniin gara waajjiiralee oromiyaa deemudhan galma’aanii iyyata isaanis ibsataniru. Battaluma sanattii koree lama hundeessuun tookko gara biiroo barnoota oromiyaa( Dr. Tolaa Bariisoo) tiifi tookko immoo gara Ministeera barnootatti (Dr.Samu’eel Kidaaneetti) deemmuudhaan haala nuti keessa jiruu fi kanaboodallee gara sanattii deebinee hojjechuu akka hin dandeenyeefi gara yuuniversitii oromiyaa keessa jiranuuttillee akka nu jijjiran iti himneerra.
Qaamni kunis qaamoota federalaa waliin mariyatee hatattaman deebii kennuuf fulbaana 9/2010 tti beellama qabate ture..
Fulbana, 09/2010
Guyyaa kanatti ministerri barnootaafi qamootni olaanon DH.D.U.O waliin ta’uun deebii atattamaa kennuf akka toluuf jecha Bulchiinsaa Yuuniversitiicha keessaa itti aanaa presidaanti chaa kan ta’an obbo Sahala Hajii tifi kan gama paartii Ethiopia somale keessaa immoo gorsaa presidenti Naanoo sana kan ta’an Obbo Ummaar nama jedhaman affeerun isaani ni beekama. Yaadni gama yuuniversititin jirus kana booda eegumsiifi deggersi guuddan akka barsiisotaa buqqan kanaf tasifamu ibsuun waada galun isaani ni beekama. Kan gama Paartii somaali immoo mootumman kana boodaa dhibbantaa dhibbaan (100%) nageenya naannoo sanaa ni mirkaneessaa jechuun dhaamsa qabatanii dhufan dabarsuun osoo daqiquma 15n illee hin turiin obbo Abdi Mohammad omar finfinnee waan dhufanif jecha isaan simachuuf nu dhiisanii ba’aniiru.
Bakka bu’an gama ministerera barumsaatii dhufan Dr.Samu’eel (Deta) nis yaaduma kanafi yada mumichi ministeera akka labsiitii dabarsee kan nageeyni naannoo sana ni mirkanaa, qaabni rakkoo kana uumes seeratti ni dhiyaata jedhuu guduunfuun nutti himan.
Kanatti aansudhanis gaaffii barsisaan rakkoo hawwasummaa, dinagdeefi nageenyaa waliin wal qabsiisun kaasefis Dr. Samu’eel dhimma isaani ol ta’ee waan ta’eef qaama ilaallatuu waliin dubbatanii deebii nuuf kennuuf koreen barsiisota keessa akka filatamuufi torban itti aanuutti akka isaan qunnamuu kallattii kaa’uun xumuranii ba’aniiru.
Fulbana, 15/2010
Guyyaa kana koreen barsisotaa gara Wajjira ministeera barnootaa deemudhaan yeroo gaafatuttii kabajamoon Dr. Tilaye (Ministeera) fi Dr. samu’eel waliin ta’uun yadaa jaarsummaafii gorsa fakkatu nuuf kenaniiru. Kan isaan jedhanis biyyi kun biyya Sirna Federalizimii tiin bultu waan taatef yoo rakkoon hagam jiraateyyuu nama kaminis ta’u barsiisaa bakka tokko irraa bakka biraattii jijiruun hin danda’amu. Yoo kun ta’ee sirnichi ifumaan ifatti diigamuu isaati nuun jedhan. Kanafis isin hundi bakkumaa jeequmsi jirutti deebitanii hojjettu, eegumsis gama mootumma somaaleeefi federaalatiin isinif godhama jechuun yaada isaanii kan namoomaa dhiisanii isaa kan siyaasa boriifi fuulduraa nuuf ibsuun isaanii abdii kan nu kutachiiseefi soodaa gudda kan nu keesaatti uume ture.
Yaaduma kana qabachuudhaanis guyyuma kana sa’a booda gara waajjira Mootummaa nannoo oromiyaa deemnerra. Bakka kanatti immoo dhimma iyyannoo ummataa kan ilaallatu biroo lakkofsa 107 yeroo seenuutti nagaa nu gaafachuun dhimma keenya nu gaafatani, nus waan uumame hunda boo’ichaa waliin itti himne. Kana boodas deebin isaan nuuf kennan bakkuma dhufnetti deebi’uu akka qabnuufi yoo ta’uu baate immoo bakka buufata uummanni buqqa’e e iitti gargaaramaa jirutti (Adaamaafi Harar) deemnee akka galmoofnu ture. Kanattis gaddudhaan gara obbo Lammatii nu dabarsaa yeroo jennutti isaanin argachuu akka hin dandeenye nuuf ibsaan. Kana booda nutis gargar facaanee. kaan finfinneetti kaan immoo gara adda addaaitti.
Fulbaana 15-22tti
Deebiin tookko illee, qarqaarsi tokko illee nuuf hin godhamnee, Hireen keenyas hin murtoofne
Har’a fulbaana 22 kanattis deebiin nuti karaa waajjira DH.D.U.O tin arganne inni dhumaa yoo jiraate, rakkoo kana furuuf mootummaan naannoo Oromiyaa baayyee kan muddamee hojjechaatti jiru ta’uu isaatii. Haaluma kanannis barsiistonni baqanne (buqqaane) hundi Yuuniversitiidhumaa jigjigaatti deebi’uu akka qabnuu Dr. Abiyyii Ahimad dubataniiru. Kanuman wal qabatee dhimmi barattoota oromoo kan yuniversitii jigjigaa hanga ammatti deebii kan hin argatiniifi ministerri barnootaa marii irratti gochaa kan jiru ta’uun isaa ibsamera.
Guyyaa boris qaamonni federalaafi bulchitootni naanoo lammaani dhimma kanaf finfinneetti akka mariyatan odeffannoon ni jira.
Hubachiisa!
Xumura irratti barsiisotaafi barattoota oromoo kan yuuniversitii jigjigaa irratti soda guddaa kan ta’e haala yuuniversitichaa osoo hin taane haala magaalaafi naanno ishe keessatti ta’aatti jirudha. Nageeynii mooraa keessaa polisii federalatiin eegamuu danda’a, garuummoo ilaalchi amma yeroo kanatti uummata keesatti uumame sun kan uummaticha ibsu ta’uu batus madaafii jibbiinsa guddaa sammuu umatichaa kessatti kan uume ta’uun isaa shakkii kan hin qabnedha. Nuti barsistonni kan jiraannu umata waliinidha. Kan barsiisnuus uumatuma sanafii sablammoota achi jiraatanudha. Hanga tasgabiinifi nageenyi uummata gidduutti hin deebinettimoo nuf soda guddaadha.
Dhuma irratti jalqaba eegalee hanga har’atti hordoffiifi qarqaarsa yuniversitiin jigjigaa nuuf godheeef maqaa ummata oromootin fi keenyaan guddaa gudaa isaa galateefaanna.
Finfinnee, Fulbaana 22/2010


text:
√ Qeerroo/dargaggoota sochii keessatti hirmaataa turan muuduu
√ Qabsaa’ota jaarmiyaa ABO jala jiran, shiraaf gowwomsaan harkaa baasanii ABO miseensa ala gochuu
√ Holola ABO irratti oofuun qabsoon laaffisuu
√ Shira shiranii qabsaa’ota dimokiraasii (KFO) caccabsuun bakka lama gochuu, kun ABO irratti adeemuuf jedha.
√ Haamilee uummataa buusanii, qabsoon ABO bibbitineera, waraanni haalaan hidhate hinjiru. ABO harkaa kennateera isinis harka kennadhaa uummataa jechuun
Qabtiileen kun qabxii diinni Oromoo Wayyaaneen xiyyeefatee irratti hojjetaa jirudha. Qabxiileen kun haala ammaa kanaan kan galma yaadan gahan taanan balaa guddaa nutti fidu, garbummaa keessaa bahuu hindandeenyeef akka nu saaxilanitti itti jirama.
Qabsoon uummataa balleessuuf dadhaban laaffisuuf hojiin Wayaanonni itti jiran kun kan har’aa utuu hintaane durumaa kan irratti hojjetaa turanidha. Agartuu Qeerroo xiyyeeffannoon jala bu’aa hanga qaroon isaa argeef odeeffatetti uummataan shira Wayyaanee gahaa ture. Ammas isiniin gahuuf duubatti hinjedhu. Qabxiilee olii tokko tokkoon ha ilaallu.
1. Qeerroo/dargaggoota sochii FDG keessatti haalan hirmaataa turan muuduu.
“Adeemsi muudama Qeerroo akkasuman kan ta’u miti!” Jedha kaabineen amanamaan na haasofsiise. “Qeerroo tarsiimoo keenya tole jedhee fudhatu kan Mootummaa keenya fuulduratti aangoo irratti tiksuu danda’uuf amanamaa nuu ta’u ta’uu qaba. Kana taasisuuf ammoo haalaan haaromsa gadi fagoo keessatti cuunfamee tarsiimoo qabsoo keenya (OPDO) fudhatee itti erga amanee booda muudamee biyyatti gaggeessaa” naan jedhe.
Odeeffataa ykn hawwaasa akkasuma akka dargaggoo tokkootti haalicha isaan ittiin Muudaa jiran hubachuuf tattaaffiin taasise, egereef nama basaasaa ta’u oomishachuuf taattaafataa jiraachuu isaaniiti. Haalli Leenjii Adaamaatti ta’amaa jirus sanarraa qabee akka hojiirra oolu taasifame. Project Guddaan maqaa Qeerroo Muuduun qophaa’e Mujula fuula 90 olii irratti katabamee tarsiimoo mataasaan adeemaa jira. Adeemsa keessa jaarmiyaa haaraan Wayyaanee keessatti oomishamuuf mul’anni jiraachuu, jaarmiyaan oomishamu sun ammoo Moosajii/basaasaa/tika bifa addaan Mootummaa sana utubuu danda’u oomishuu akka ta’e himama. Adeemsa tika horachuu kana keessatti, harka hedduun Oromoo ta’anii akka Oromiyaa keessatti bobbaa’uu qabaniif ilmaan Oromoo gadadoon hiyyummaa irra bubbule kanneen mooraa Yuunibarsiitii eebbifamanii waggoota dheeraaf haamilee cabanii qe’ee ta’aa jiran haala salphaan maallaqaan gowwomsachuu akka dandaa’anitti tarsiimoon sun qophaa’e.
Kana irraa ka’uun Leenjii Adaamaa irra jireessaan eebbifamtoota Yuunibarsiitii irraa eebbifamanii qe’ee ta’aa jirantu dhaqee lafa dhiphisaa jira. Dargaggoonni Leenjii isaanii fudhataa jiran kunneen summii/Maphia(jibba) ABO fi qabsoo Oromoo akkasuma jaalal Xoophiyaa barsiisamu. Akka Xoophiyaaf bakka laachuu dandaa’anitti seenaa kijibaa barsiisamu, seenaa kijibaa sanaan Xoophiyaa abboota keenyatu ijaare jechuun bahanii uummatas akka leenjisuu dandaa’anitti leenjifamaa jiru.
Kanaaf uummanni akeeka Wayyaanee (OPDO) kana sirriitti irra dammaquu qaba. Dargaggoonni qooda fudhattanii leenjicha irratti argamtanii jirtanis ilaallataa adeemaa. “Ilaallataa sirbaa warri kan keenyaa jette Hantuuti” jedhama.
2. Qabsaa’ota jaarmiyaa ABO jala jiran, shiraaf gowwomsaan harkaa baasanii ABO miseensa ala gochuu.
Hojiin biraa, tiki Wayyaanee irratti hojjetaa jiru inni olaanaan, ABO balleessuu yoo dadhabe miseensa harkaa tokko tokkoon yaafatee irratti duulchisuudha. Kana gochuuf ammoo qaamota seeraaf naamusa dhaabaan ala socho’anitti dhimma bahuun, akeekaaf tarsiimoo harkaa rukutee shiraan miseensa ABO harkaa yaasuuf bobbaafamanii jiran.
Duula kana torbanoota kana keessa haalaan hojiirra oolchaa jiru. Keessattuu qabsaa’ota mana hiraarsaatii bahan ashooshiluu, “qabsoon keessan firii godhateera, kottaa ? waliin hojjetnaa! Amma gadaan gadaa tokkummaati!” Jechuuf ol kaasanii leellisanii ABO harkaa baafachuuf ganamaa galagala qabsaa’otatti jaarsummaa ergaa jiran. Adeemsa kana keessatti dandaa’an ofitti makachuuf hedduu carraaquudha. Akkasuma akkasaan sochii kamittuu hirmaachuu hindandeenye gochuuf xiinsammuu/ideology isaanii irratti taphachuuf “kana booda ati hayyuudha, gorsa hayyuu tokko irraa eegamu uummata keef taa’ii kenni malee, waa’ee siyyaasaa keessatti umuriikee hinfixin!” Fi jechoota hedduun akkanni manatti galee taa’u gochuu irratti argamu.
Akeeka kana salphaatti kan ilaallu ta’uu baatus qabsaa’onni haqaa hanga du’aatti irbuu jaala isaan biraa kufeen walii galaniif akeeka jaallan isaanii gammoojjii keessatti dhabamee galmaan gahuuf yeroo kamuu kutatoo ta’uu waan beeknuuf kanaan akka hinmilkoofne nuu galus irratti dammaquu akeeka kana hubachuu feesisa.
3. Holola ABO irratti oofuun qabsoon laaffisuu
Gartuun hololaa waggoota dheeraa hololaan ABO irratti duulaa turan. Gartuuwwan hololaa alaaf keessatti wal ijaaran kunneen holola dharaaf fakkeessiin ABO irratti duulaa jiran. Kana keessattis “Qawween jaarraa ammaa kanatti hinbarbaachisu” jechuun dhara dhugaarraa fagoo uummatatti afarsaa oolu. Gartuun kun yeroo akkanaan uummata keessa adeemee gorsa daamaa xinsammuu uummataarratti hojjetu kennutti, gama kaaniin ammoo Agaazii uummatatti naqee dhukaasaan ardaa Oromoo golgoleessaa, waraana Oromoo ykn WBO ammoo hojiisaa vusheessuuf jaarran Qawween uummata fixuuf fichisiisuu hafeera jedha. Gama tokkoon akkana jechaa biyyota alaa irraa ammoo Xiyyaara Waraanaa galfataa jira.
Uummanni keenya fakkeessii Wayyaanee (Dr. Abiyyii) fi OPDO(Lammaa Magarsaa)f bakka laachuun bolla hingalle of buusuudha. Hojiiwwan isaan hojjetaa jiran waanuma humni uummataa hojjetedha malee kan isaaniis miti. Qabsoon uummataa irra galagala jiraachuu arganii qabsaa’ota qubaan lakkaa’aman mana hiraarsaatii baasanii kanneen ukkaamsan ammoo ammayyuu irra taa’anii huskii dhugaa baacaa jiraachuu hubatuu qabna.
4. Shira shiranii qabsaa’ota dimokiraasii (KFO) caccabsuun bakka lama gochuu, kun ABO irratti adeemuuf jedha.
Akeekni kun jaarmiyaa ykn dhaabolee siyyaasaa Oromoon jaallatuuf qooda qabuuf kanneen haqa uummataa akka heera biyyattiitti karaa nagaa deebisuuf Qeerroo Bilisummaa Oromoo waliin hojjetaa turan KFO irratti fuulleffata. KFO irratti duula bananii KFO dadhabsiisuuf caasaa fakkaatu alaaf keessaa galchanii jaalala KFO bakkoota hedduutti caccabsuuf tattaafatamaa jira.
Shira KFO dadhabsiisuu kanaan bu’aa Filannoo booda darbuu isaan dandeesisu argatu. Akeeka filannoon fuulduraaf haala mijeeffataa jiru. Kanaaf ammoo qamaa maqaa uummata Oromoon socho’u baayisanii filannootti seenuuf jedhu. Boorsiin filannoo qaamolee maqaa Oromoon filannoof dhiyaatan hedduu akka galmeeasuufis shirri xaxamaa jira. KFO fakkaatanii kan socho’an oomishuu cinatti KFO bakka lamatti cabsanii abdii uummanni Oromoo achiin qabu jaamsuuf tattaafataa jiran. Kana irratti dammaqinaan ilaaluuf hordofuu nu feesisa. Qaama mormituu KFO fakkaatanii maqaa Oromoo moggaafatanii dhufaa jiran fageessinee haalaan hubachuu nu gaafata.
5. Haamilee uummataa buusanii, qabsoon ABO bibbitineera, waraanni haalaan hidhate hinjiru.
Haamilee uummataa rukutuuf amallee hojiitti jirama. Kanaan ammoo jaalala uummanni ABO irraa qabu balleessuuf akka waan ABO badeetti odeessuuf tattaafatuu itti fufaa jiru. Wayyaanonni Qaama ABO fakkeessanii maqaa ABO itti hodhuun ofumaa biyya alaatti bocanii waggoota dheeraaf dhabamiinsa ABO irratti hojjetaa turan biyya galchuutti jiru. Qaamota kanaan ammoo miidiyaa irratti baasanii akka isaan holola haamilee uummataa xuqu dubbataniif abdii uummata kutachiisuuf ABO’n kunoo harka laate jedhee uummanni akka callisu gochuu irratti xiyyeeffatamaa jira. Haamileen qabsaa’aa yeroo kamuu kan buutu ykn laaffattu miti. Kananis akka isaan hinmilkoofne cimsinee hojjechuuf wal hubachiisuu feesisa.
Maatii irratti TPLF qabsaa’ota diiguu/dadhabsuu irratti hojjetaa, harka biraan ammoo qaama biraa fakkeessanii diina Oromoo Godinaa gara godina biraatti jijjiiruun uummata sobaa jiru. Akeeka diinaa kana irra aanuuf FXG filmaata keessa deebii hinqabne dha.
Horaa Bulaa
Qalbeessaa Dhangi’aa tiin
Waxabajji 7,2018
Finfinnee Oromiyaa


text:
Paartiin Semaayaawii har’a waaree booda, tuta gaazzexeessotaa waameef ibsa isaa barreeffamaan dubbiseen, mootummaan ADWUI yokaan IHADEG, seenaa uumamee odeessamuun, shiraa fi jibbinsaan qabiyyeelee biyyattii jeequudhaan, Tokkummaa biyyaa diiguudhaan, jireenya nagaa lammiwwan biyyattii raasee jira – jechuudhaan himata.
“sirna addaan-qoqoodduu” ittiin jedhe kanas, isa dhumaatiif akka xumurri itti godhamuuf, qabsoon uummataa jalqabame akka itti fufu qooda gama isaa ka gumaachaa jiru tahuu dubbata. Itti fufuudhaanis, “tajaajiltoota sirnichaa” qaamota jedhu irraa qajeelfame kennameen, kutaalee biyyattii adda addaa keessatti gochaaleen farra-namoomaa ta’an raaw’atamanii jiran – jedha – Paartiin Semaayaawii ibsa baaseen. Itti-aanaa itti-gaafatamaan quunnamtii uummataa paartichaa – Obbo Tewoodiroos Habte-maariyaam barreeffamicha dubbisan keessatti, “Kana kan agarsiisu, ammaan dura godinaa Beench-maajii, Baddannoo, Hin quuftuu, Watar, Arsii, Jimmaa, Bunnoo, Geedoo, Somaalee-Itiyoophiyaa, Gujii fi naanoolee biyyattii ka biroo keessatti lammiwwan keenya irratti gochaan farra-namoomaa suukanneessaan raaw’atamee jira.
Naannoolee jiaataan irraa akka buqqa’an taasisuu dabalee miidhaan irratti raaw’atamee jira. Qabeenyaa fi mi’i isaanii manca’ee jira. Kanneen yeroo dhihoo keessatti argine, raaw’achiisummaa fi deggersa humnoota hidhataniin, akkasumas, maxxanoota sirnichaa ka biroodhaan kanneen miliyoona tokko tahanii naannoolee Somaalee Itiyoophiyaa, Moyyalee fi naannoolee ka biroo keessa jiraataa turan – dhalattoota Oromoo fi Somaalee irratti miidhaaleen raaw’ataman, gochaalee dhiheenya kanaa ti” jedhan.
Ajaja aangawoota mootummichaatiin, naannoolee ka biroo, akkaa naannoo Benishaangul Gumuz faatti dhalatoota Amaaraa irrattis miidhaaleen akka akanaa raaw’atamuu isaa dubbata – paartichi.
Miidhaan lammiwwan biyyattii irratti yoo hin dhaabamu tahe, aangawoonni mootummaa gochaa kana raaw’atanii fi raaw’achiisan ka seeratti hin dhihaanne yoo tahe, paartichi akka hiriira mormii waamus akekkachiisee jira.
Gabaasicha dhaggeeffadhaa


text:
OMN: Dhiibbaan Siyaasaa Hojii Keenyarraa Nu Hin Dhaabu!!
Ibsa OMN irraa Kenname
Duula bal’aa karaa addaa addaa Oromiyaa Miidiyaa Network (OMN) irratti adeemsiifamaa jiru ilaalchisee waantoota muraasa dhageeffattootaa fo daawwattoota keenya hubachiisuu barbaanna. Akka armaan gadiitti dhiyaateera.
OMN akka Miidiyaatti biyya keenya keessatti mirgootni namoomaafi demokraasii kabajamanii, sirni haqaa akka jiraatuuf ijaafi gurra uummataa tahee waggoottan ja’an dabran tajaajileera. Waxabajii bara 2010 ykn 2018 ALA irraa eegalee ammoo biyya keessa seenuun ogummaafi Sansaka Miidiyaa guuttachuudhaan hayyama mara argatee Hojii tamsaasa TV karaa Saatalaayiitiifi Miidiyaalee hawwaasaa cimsee itti fufee jira. Jijjiirama abdiin irra kaawwatamee ture mirkaneessuu keessattis akka Miidiyaatti gahee murteessaa bahachaa turuusaa kan waakkatamu miti. Gama kanaan cehumsa biyyi keenya gara diimokiraasiitti taasiftu bu’uura amansiisaa irratti hundeensaa akka gad dhaabbatuuf akka miidiyaattis of kennee hojjechaa bahe; ammas hojjechaa jira.
Akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti Onkolooleessa bara 2012 irraa kaasee garuu dhiibbaan addaa addaa OMN irratti taasifamaa jiru. Dhiibbaan kunis guyyuu bifa jijjiirachaa, jabaachaa dhufuusaa hordoftoonni keenya sirriitti hubatu jennee abdanna.
Himannaa Nurratti Dhiyaatee fi Deebii OMN:
1ffaa. Dhiittaa mirga namoomaa haala suukanneessaan raawwatame keessatti hirmaannaa aangawaan mootummaa tokko ilaalchisee, Dookimantarii ‘Muudamamoo Adaba?’ jedhu ragaawwaan qabatamoo funaannee hojjechuun qilleensarra oolchine ilaalchisuun, himatni OMN irratti dhiyaate ture. Dookimantariin kun bakka dhiittaan mirga namoomaa itti raawwate deemuudhaan ragaa namaafi kan biroo qindeessuudhaan ulaagaafi naamusa ogummaa barbaachisaa guuttatee kan hojjetame yoo ta’u, himatni nurratti dhiyaate fudhatama kan hinqabne ta’uusaa, anagawaan mootummaa dhimmi kun ilaallatus afeerraa ykn carraa komii irratti dhiyaate ofirraa faccisuu danda’usaa barreeffamaan dhiyeessineefii, yaada wal madaalaa dhiheessuuf yaallus angaawaan kun carraa kanatti osoo hin fayyadamin hafuusaallee, barreeffamaan caqasnee ibsuudhaan deebii quubsaa kennineerra. Himanni kunis deebii nuti deebisne kanaan achumarratti dhabbateera.
2ffaa. Rakkoo hammaataa saboota Qimaant, Agaw fi Oromoota mootummaa naannoo Amaaraa keessa jiraatan irratti raawwatamee ilaalchisee gabaasa OMN hojjete irratti himannaan mootummaa naannoo Amaaraatiin nurratti dhiyaate ture. Gabaasootni OMN rakkoo saboota kana irra gahaa ture ilaalchisee dhiyeesse marti naamusaafi seera ogummaa irratti kan hundaa’an, odeeffannoo sirrii fi haqaa ta’u ibsinee deebii gahaa ragaa waliin caqasuun dhiheessineerra. Kana malees faccisa nuti himata nurratti baname kanaaf dhiheessine kana ilaalchisee, deebii keenyatti quufuu yoo dadhaban ykn yaada moriimii yoo qabaatan Mootummaan naannoo Amaaraa OMN irratti, odeeffannoo qabatamaa gabaasa keenya kuffisu danda’u dhiyeeffachuu akka danda’an barreeffamaan carraan kennamuufis, qaamni dhiyaatee yaadaa ykn mormii dhiyeeffatu waan hin argamneef himatni sunis deebii keenyaan kufaa ta’ee achiin hafe.
3ffaa. Yunivarsiitiiwwan mootummaa naannoo Amaaraa jiran keessatti rakkoo barattoota Oromoorra gahaa ture ilaalchisee gabaasa OMN dhiheesseef, himatni Minsteera Saayinsii fi Barnoota Olaanaatiin nurratti dhiyaate ture.
Himatni kunis kanneen armaan olitti dhiyaatan wajjin walfakkaataa kan tureedha. Rakkoon kun sadarkaa biyyatti ajandaa guddaa kan ture, mootummaa amanee tarkaanfii addaa addaa fudhachaa kan ture ta’uun osoo beekamuu OMN gabaasuu isaatiif himatameera. Kanaafis ragaa amansiisaafi haqaarratti hundoofnee gabaasoota kana dalaguu keenya ibsinee deebii quubsaa dhiyeessineerraaf. Kana malees rakkoo Yunivarsiitiiwwan naannoo Amaaraa keessa jiran keessatti mudate ilaalchisee minsteerri saayinsiifi Barnoota Olaanaa gama isaatiin yaadaa fi odeeffannoo qabu hawaasaa biraan ga’uuf karaa OMN akka dhiyeessuuf carraa kennameefii karaa bakka bu’aa isaa si’a lama dhiyaatee yaadaa bal’aa dabarfatee jira.
4ffaa. Haasaa Barsiisaa Haayile Mikaa’eel Taaddasee tamsaasa kallattii walga’ii KFO Fiichee fi Gabragurrachaatti taasisan ilaalchisee qaama ‘Peetiroosawiyaan YeOrtodoksi Tewahidoo Betekirstiyaan Kibirinnaa mabet asxebaaqii Hibreet’ jedhamuun OMN irratti himata dhiyaatee dha. Himannaan kun kan OMN irratti dhiyaate haasaan Barsiisaa Haayile Mikaa’eel sun tamsaasa kallattiin kan dabre tahuu osoo beekamuu, qabiyyeee isaa editooriyaalii OMN kan bakka hin buune tahuun osoo beekamuu, gahee paartii, Miidiyaa fi nama dhuunfaa adda osoo hinbaasin kan nurratti dhiyaate ture. Haata’u malee, himannaa kanaafis deebii quubsaa tahe ragaafi heeraan deggeruun kennineefii jirra.
Himata kana irratti falmii irra osoo jirruu Abbaan Taayitaa Biroodkaastii Itiyoophiyaa (ATBI) tasa xalayaa Akeekachiisaan nuun gahe. Xalayaan sun qaama raawwachiistoota mootummaa Dhimmichi kallattiin hin ilaallanneef garagalcha tahuun ammoo ergama Siyaasaa of keessaa qaba shakkii jedhu akka qabaannu nu taasise. Barreeffamuu xalayyaa akeekkachiisa kanaan duratti Abbaa Taayitaa Biroodkaastii Itiyoophiyaa waliin OMN hariiroo Hojii gaarii qaba ture. Dhiyeenya kana jilli ATB hoggansaafi ekispeertoota of keessatti hammate gara Istuudiyoo keenyaa dhufee, daawwannaa taasisuun, bulchiinsaa fi gaazexeessitoota OMN faana marii’atee gorsa barbaachisaas kennee ture. Hariiroo Hojii jiruttis gammadaa tahuu nuuf ibseellee ture. Himata kana ilaalchisee murtii nurratti dabree irratti ol iyyannoo dhiyeefannee jirra.
Gama biraatiin dugduubii (feedback) hojii gama ATB tiin barreeffamaan nuuf ergamaa turan illee, wantoota gaarii of keessaa qabaatus, dhimmoota walfalamsiisan hanqina miidiyichaa godhee dhiheesseera. Fakeenyaaf OMN afaanoota hanga 7 taa’aniin kan tamsaasu ta’uun osoo beekamuu, ilaalchaafi yaada namoota /garee muraasa qofa dhiyeessa komiin jedhu xalayicha keessatti caqafameera. Kana malees yeroo Ayyaana Irreechaatti alaabaa qabsoo Oromoo fi alabaa abbaa gadaatti fayyadmnee ayyaana sana miidhagsuuf kan OMN hojjete, akka waan ejjennoo siyaasaa paartii tokkoo qofa tarkaanfachiisuutti fakkeessuun achi keesatti caqafameera. Kunis tarii OMN irratti tarkaanfii fudhachuu abbalaniif akka ragaatti wantoota isaan ol kaawwachuuf yaalanidha shakkii jedhu akka qabaannu taasiseera.
Dhibbaa fi Duula Jidduu kana OMN irratti Raawwatame
Gaafa March 08, guyyaa dubartootaa ilaalchisee marii qophaa’e irratti afeeramuudhaan OMN uwwisa miidiyaa laatee tamsaasa kallattiitiin saganticha dabarsaa tureera. Sagantaa sanarrattis hirmaattuun tokko yaadaa dhuunfaa ishee kallattiin dhiyeessitee wajjin walqabatee duula qindaa’aafi guddaa OMN irratti banamee jiru, sabni keenya sihaa’inaan hordofaa akka jirtan ni hubanna. Taateen kun OMN balleessuuf yeroon isaa amma jedhanii humnootni socho’an jiraachuu isaallee ifa taasiseera. Dhimmichi kan ogummaa miidiyaa tahuun hafee duula siyaasaa ta’uu isaas hubannerra. Kana kanneen mul’isan keessaa tokko, dhimma hordoffii miidiyaalee irratti aangoo kan qabu ATB tahee osoo jiruu, aanga’aan waajira Minsteera Muumichaa, Obbo Nugusuu Xilaahuni fi Daqon Daan’eel Kibrat yaada ajaja fakkaatu dursanii gaafa 30/06/2012 karaa Fana Broadcast Corporate /FBC/ dabarsuu isaaniiti. Miidiyaan Faanaa Biroodkaast Koropireet /FBC/ yaada nama dhuunfaa tamsaasa kallattii OMN irratti gaafa March 08 dabre ilaalchisee oduu, sagantaa fi Vox Pop bal’inaan hojjetee dabarsaa tureera. Waan hedduu nama ajaa’ibu garuu oduu fi sagantaa kana mara yeroo hojjetutti, OMNiin akka qaamni dhimmi isaa kallattiin ilallatuutti dubbisee yaada fudhatee sagantaasaatti hin edaane. Gochi kunis miidiyaan kun hagam loogiidhaan OMN irratti duulaa jiraachuu isaa kan mul’isudha. Gama OMN’tiin imaammatni akka miidiyaatti hordofnu nu daangeesseetu hanqina miidyaalee biroo irratti hin xiyyeeffanuuf malee, midiyaaleen hojii biyyatti diigu, jibba sabootaa irratti xiyyeeffatanii hojjetaniifi odeeffannoo sobaa tamsaasan akka jiran ni hubanna.
Namuu sirriitti akka hubatu kan barbaannu OMN miidiyaa qabsoo tahee kan dhalate, jijjiirama kan fide, yeroo ammatti ammoo waantoota miidiyaa walabaa tokko irraa barbaadamu mara guuttattee, ogummaa fi caasaa jabaatiin of ijaaree miidiyaa hojjechaa jiruudha. Walabummaa miidiyaa, walabummaa yaadaa fi ijaarsa sirna diimokiraasii fi haqaa keessatti akka miidiyaatti gatii guddaa baasaa yoona waan gaheef sodaachiisaafi duula irratti geggeeffamu sodaatee hin jilbeenfatu. Seeraa fi heera biyyattii eegee akka miidiyaa walabaa tokkootti hojii isaa itti fufa.
Kallattii Xiyyeeffannoo Keenyaa
OMN maaliif dhimma uummata Oromootiif xiyyeeffannaa addaa kennee hojjeta? Gaaffii jedhu nammoonni dhiyeessan heddumminaan akka jiran ni hubanna. Kun dugdeebii ATB illee ni dabalata. Akka OMN’tti dhugaa nuti waakkachuu hin barbaanne tokkootu jira. Innis OMN kan inni jalqaba hundeeffameef rakkoo haqina miidiyaa hammaataa saba Oromoo mudatee ture furuun saba kanaaf ijaa fi gurra ta’uuf. Haata’u malee saba kana irratti xiyyeeffannee hojjenna yeroo jennu, sabootaa fi uummattoota birootiif carraa hin laannu jechuu keenya akka hin taane hojiin keenya ragaa nuuf baha. Yeroo ammaatti OMN afaanoota torbaan: Afaan Oromoo, Afaan Amaraa, Af-Somaalee, Sidaama, Walaayitaa, Adiyaa fi Alaabaatiin qophii isaa tamsaasaa jira. Miidiyaan afaanoota kanaan walfaana hojjetu OMN qofa.
Miidiyaan mootummaa kan gibra uummatarraa sassaabamuun hundeeffamaniif isumaan jiraatan illee sadarkaa kanatti afaanoota addaa addaatiin hojjechaa hin jiran. Haata’u malee Afaan Amaaraatiin qofa torban guutuu kanneen hojjetan OMN miidiyaa gartuu muraasaa godhanii dhiyeessuuf yeroo yaalan arguun nama ajaa’iba. Duulli amma OMN irratti geggeefamaa jiru kaayyoo siyaasaa of keessaa qaba kan jennuufis kanaaf. Gama kanaan hoji manee qaamota dhimmi ilaallatuuf kennuu barbaanna. OMN sadarkaa ogummaa gaazexeessummaa fi hojimaata midiyaatiin kanneen biroo yoo caale malee gad akka hin taane sirriittti beekna. Qaamni walabaa kana hubachuu barbaade, dhimma kana madaalee dhiyeesuuu ni danda’a. OMN yoommiiyyuu yaada kanaafis karrisaa banaa dha.
Gudunfaa:
Daawwattootaa fi Dhaggeeffattoota keenyaaf kan waadaa gallu, yoomiyyuu taanaan walabummaa miidiyaa, walabummaa yaadaa akkasumas saboota sagalee hinqabneef sagalee ta’uu akka OMN’tti cimsinee itti fufna. Gama kanaan ejjennoo yoomillee hin jijjiiramne qabna. Sabni Oromoo rakkoo hanqina miidiyaa walabaatiif saaxilamee, hojii abbootii hirree jalatti akka kufu itti hin dhiifnu. Waggoottan ja’an dabran akka hojiin mul’ifne aarsaa barbaachisaa baafnee hojii miidiyaa walabaa itti fufna. Uummanni keenyas kana hubatee ijaa fi gurra isaa kan ta’e OMN dhiyeenyatti akka hordofuufi tumsu ni yaadachiifna.
Mootummaadhaaf- dhaamsa nuti qabnu: guca demokiraasii ammaan tana mul’atte inumaayyuu boodatti deebsuudhaan walabummaa miidiyaa ukkamsuu osoo hin taane sirna diimokiraasii hundaaf tolu caalmaatti waliin gabbisuutu furmaaata. Dhiibbaa siyaasaafi sodaachiisaan miidiyaa deggersa uummataa guddaa qabu hojii ala gochuuf yaaluun qaama kamiiniyyuu hin fayyadu. Kun tooftaa yeroo danuu yaalamee, irra deddeebi’ee kufee dha. Kana irra deebi’anii yaaluun bu’aan isaa dhamaatii qofa.
Miidiyaaleedhaaf: walabummaa miidiyaa fi danummaa yaadaa caalmaatti gabbisuudhaaf, dhaabbata miidiyaalee cimsuudhaaf dantaa waloo irratti waliin hojjechuutu hunda keenyaaf faaydiaa qaba. Miidiyaa tokko irratti walfaana duullee balleesina jedhanii yaaduun, haala miidiyaa mara guutummaatti dhabamsiisuu danda’u akka uumu hubachiisuu feena.
Dhuma irratti, miidiyaalee fi namoonni duula gama danuutiin nurratti baname kana balaaleffachuudhaan walabummaa miidiyaa fi yaadaa faana dhaabbataniif galata guddaa dhiyeessina!
Manajemantii OMN
Bitootessa 2020
Finfinnee, Oromiyaa- Itoophiyaa


text:
FURMAANNI DAMMAQUUDHA.
~
“Namichatu abjuudhaan bosona guddaa keessa deemaa ture. Osoo bosona addaan kutee deemaa jiruu, hoomaa waraabessaatti dhufe. Rifatee gara fuulduraatti utuu fiiguu, of duratti haroo bal’aa naachi keessaa mul’atutti dhufe. Waan godhu dhabnaan, muka tokko koruuf yaadee gara mukaatti fiigee koruu eegale. Muka yaabbachaa utuu jiruu gara irraan jawwee muka irraa isa nyaachuuf itti deemu arge.
~
Namichi kun jalaan waraabessa, fuulduraan haroo fi naacha, gararraan immoo jawweedhaan marfamee jira. Rakkoo hamaa kana keessaa bahuuf maal gochuu qaba? Namni kun yoo fiiges, yoo utaales, gara samii barrises, nyaatamuu jalaa of oolchuu hin danda’u
~
Rakkoo walxaxaa kana keessaa bahuuf fala tokko qofa qaba. Innis DAMMAQUU dha. Namichi kun hirriiba keessa jira. Kana jechuun gaafa dammaqe wanti inni akka rakkootti ilaalu kuni rakkoo hin jirredha.
~
Kanaafuu wanti namatti dhufu abjuus ta’ee dhugaas yeroof namatti fakkaata, namas sodaachisa”.
~
➡ Ati garuu dammaqi!
➡Wanta yaadde kamittillee dammaqi!
➡Karooraa fi kaayyoo keetti dammaqi!
➡Waaqni akka dammaqnu nu haa gargaaru.
~


text:
#Breaking_News
‘’Bulchinsi Pireezedaanti Joo Baayidan imaammata dogoggoraa Itiyoophiyaarratti gaggeessaa jiru sirreessuu qaba’’- Loowuransi Firiimaan
Bulchinsi Pireezedaanti Joo Baayidan imaammata dogoggoraa Itiyoophiyaarratti gaggeessaa jiru sirreessuun akka irraa eeggamuu xinxalaan dhimmoota diinagdeefi siyaasaa Afriikaa Loowuransi Firiimaan himan.
Imammattoota misooma diinagdee Afriikaarratti waggoota 30 oliif kan qoratan Loowuransi Firiimaan, barreeffama Ameerikaan Afriikaarratti keessuma Itiyoophiyaarratti imaamanni hordofaa jirtu dabaa dhufuu ibsu dhiyyeessaniiru.
Itiyoophiyaan hooggansa Ministira Muummee Dr. Abiyyi Ahimad jalatti bara kana qofa filannoo milkii qabeessa gaggeessuufi guutinsa bishaani hidha haroomsaa marsaa 2ffaa milkiin xumuruun hojiiwwan ijoo lama raawwachuus eeraniiru.
Pireezedaanti Joo Baayidan garuu milkiiwwan kanneenif ergaa baga gammaddanii hin dabarsines jedhan.
Ministira Dhimma Alaa Ameerikaa Antooni Biliinkanis taanan, sirna siyaasaa mataasaani biyyoota biroorratti fe’uuf hojjachaa jirus jedhan Loowuransi Firiimaan.
Imaammata Ameerikaan Afriikaarratti gaggeessitu keessaa carraaqqii Itiyoophiyaan ofiin of bulchuufi hirkattummaa diinagdee jala bahuuf taasistuun gufuuwwan hedduun jiraachuus kaasaniiru.
Walitti bu’insi babal’ate Afriikaanoonni hedduun rakkoof saaxilamuu isaanin dura bulchinsi Joo Baayidan imaammata dogoggoraa Itiyoophiyaarratti hordofaa jiru sirreessuuf itti hin dhiine jechuun yaadasaani xumuraniiru.


text:
Prezidaantiin Ertiraa – Isaayyaas Afewarqii, har’a, jila mootummaa Saawudii Arabiyaa – ministara dhimma biyyatii – Abdel Aljubeeriin hoogganamu, har’a mana mootummaa isaaniitti simatanii jiran.
Ministarichi dhimma-alaa Saawudii, xalayaa mootii biyyattii – Saalmaan Bin Abdulaziiz irraa ergame, kan hidhata seenaa fi obbolummaa biyyoota lameen gidduu jiru cimsuutti fuuleffate prezidaant Isaayyaas kennuu isaanii, ministarri beeksisaa Ertiraa – Obbo Yemaanee Gebre-Mesqel fuula tiwiiterii isaanii irratti ibsanii jiran.


text:
Amajjii 19,2016 Gabaasa Qeerroo Gimbii
1,Abayyaa Faxxanaa Tasgaraa kan jedhamu hojjetaa dirree misoomaa kan ta’e,ga’een hojii isaa kfo keessatti barreessaa kan godina wallaggaa lixaa,yeroo ta’u, yeroo adda addaatti ragaa sobaa irratti qindeessuun carraa guddinaa akkanni hin arganne godhanii jiran. Kana malees sababa mormaa deggerte jedhamuun iddoo hojii isaa duraa irra kaasuun lafa fagootti darbachuun,karaa dheeraa marmaaree akkanni hojjetu godhaa jiran. kan biraan warreen ganda bulchaniin waaninni keessaa hin qabne godheera,goosiseera jedhaa ragaa nuuf laadhaa jechuun akka lakkoobsa habashaatti 06/05/08tti Koreen mataa isaa danda’e ijaaramee hojiitti seenee jira.
Akka keessa beektonni jedhanitti sochii barattootaa duuba jirta,hojii shororkaa hojjechaa jirta jechuun hojii irra hari’uuf ykn mana adabaatti darbachuuf qophii akka ta’an adda baasanii jira.
2,Solomoon Mokonnon wallitti qabaa kfo godina wallaggaa lixaa yemmuu ta’u,paarlaamaaf illee dorgomaa ture. Namni kunis haaluma kanaan ija diinaan fuula mootummaa duratti ilaalamuu ergaa eegalee bubbulee jira. Yeroo dhihoo Kanas shororkaa duukaa hiriirtee jirta jechuun torbanoota sadiif mana adabaa turee kan ba’e yoo ta’u ammas doorsifni adda addaa irratti geggeefamaa jira.
3,B/Tafarii Baqqalaa itti aanaa Solomoon, bifuma walfakkaatuun hidhaa torban lamaa irra turee dhiyeenya yoo gad dhiifames, ammas carraan isa eeggatu hidhamuuf hojii irraa hari’atamuu akka ta’e, warreen quuqama lammii isaanii qaban iccitii kana bakkee baasaniiru.
Kana malee Fufaa kan jedhamuuf kanneen biroon kfo keessatti hirmaanna garagaraa godhaa turan martuu adabni akka isaan eegaa jiru bira ga’ameera. Kanaaf hundumtuu gochaa diinaa kana hubatee akka irratti qabsaa’uu qabu dhaamsa keenya dabarfanna.


text:
Ji’oota 8 booda iccitii tokko ummata Oromooti himuuf murteesse Jira.
Obsaan dubbisa!!
“Yoo waan tokko dubbatte Hacaaluu Hundeessaattin si dabala” Dirree xiyyaaraa Booletti akkas naan jedhan.
Erga mana hidhaatii baheen booda waan baayyee dabarse. Lubbuun jiraadhee Miidiyaatti mul’achuun kiyya namoota baayyeef ajaa’iba ta’uu namoonni hedduun erga OMN’tti deebi’uu kiyyaa baranii booda boo’aa natti himaa turan. Isaan keessaa sadeen tokko hardha isinittin hima.ammas Sodaa nageenyaa qabaachuun kiyya ifa kanaaf Eegumsaa cimaa ummata Oromoo irraa barbaada garuu Addunyaan hunda dhimmaa koo waan beektuf osoo na ijeessanilee dhimmaa irra hin qabu. Mana hidhaati eegii baheen booda naannoo ji’oota 4f under house arrest (Mana keessati hidhama ture).Lubbuu tiyyaaf sodaadhe biyyaa bahuuf jeenan waan bayyee narratti hojaatan.Ammaaf 3 qofa irra dubbadha.
1.Qaamoleen nageenyaa mootummaa (security intelligence) yeroo 3 ol dirree xuyyuura Boolee irraa na deebisuun imala ani Dubaayii fi Keeniyaa dabalatee bakka biraatti godhuuf ture na jalaa haqan. Sa’aatii hedduuf Airport keessatti hidhamee bahe. Meeshaan kiyya yeroo lamaa ol biyya biraatti ergamuun na darararan. Marsaa 3ffaaf akka ani hin deemnef fake Coronovirus Certificate naaf kennanii within hours difference (garaagaruma sa’aatii muraasaa keessatti) Hospitaala Akka Waashingtan fa’itti ilaalamee ragaan isaan naaf keenani soba ta’uu bare(ragalee laman Maxxanse jira .Ka isaani positive nan jedhani dhiyootu maxxansa wal bira qaba ilaala).Marsaa 3ffaaf deebi’ee dhufnaan “Hacaaluutti si daballa” naan jedhani.
2:Erga Gaaffiif deebii Aljaziiraa English waliin godheen booda duulati naatti baayyate. Qaamolee nageenyaa Mootummaa na hordofuun konkoolaataan Ani keessa ture erga rukutaniin booda Hancufa fuulatti na tufuun arrabsoo garaagaraa naan jedhanii,natti roorrisan.ta hafte gaafa bari darbe dubbadha!
3.Ragaa kiyyaa kan Yunivarsiitii Finfinneetti BA In political science and International relation itti baaradhe na dhowwatan. Digrii koo kan jalqabaa Yunivarsiitii maqalee irraa,Maastarsii kiyyaa immoo Yunivarsiitii Finfinnee irraa Gaazexeessummaa qaba ture. Dabalataan Digrii biraa(3ffaa jechu) Yunivarsiitii Finfinneetti political science barachaa turus ragaa kiyya akka hin fudhanne na dhowwuun, digriif Mastersii koo isa gazeexeessummaa laman qabadhee keessaa baqadhe.
Lubbuu tiyyaaf waan sodaadheef Karaa Daangaatiin (border) qaxxaamuree biyyaa bahuuf dirqame. Akka ani lubbuun jiraadhee hardha gahuuf warra haala mijeessani biyyaa naa baasan hunda baayyee galatoomfadha.
Jaarmiyaan Mirga Gaazexeessitootaa :Committee to Protect Journalists(CPJn)qarshii biyya bahuun (re -allocation money) kuma 100 ol naaf arjoommee,Oromia Media Network(OMN)hanga dhumatti ciichee waan hedduu naaf ta’e ,qondaaltooti Mottummaa ollaa keenya keessumati namooni ani gaafa bira galata galchuuf olmaa jabaa barii hin jijjire naaf oolan.
SEENA JIREENYA KIYYAA IRRATI BOLDYL MAQAA ISAANI BAREESSE JIRA
Yeero ammatii
-Garee mirgaa Gazeexesitoota
-Miidiyalee Addunyaa kaneenn akk Al Al Jazeera English
-Warra Mirgaa namoommaf
-poolisii idil Addunyaa interpool warra biyyaa kana waaliin ta’uun sirriti quba na qabu.
Ta hafte gaafa barii darbe dubbadha.Ragalee maxxanse ilaalu dandeettu.
Namni rabbiin jiru garuu wal irra hin jiru jedhumiti ree
Jirra
Via: Ajaahib Jimaa Tooboo


text:
Bara wayii keessa biyya wayii keessatti nugusa waytu ture. Innis ummata isaa hacuucuun beekamaa ture. Yeroo bulchiinsa isaa ummanni isaa hedduu hedduu dararame; nugusichi cunqursaa ulfaafaa ummatatti fe’e. Ummannis hedduu itti fincilaa turan gabroomfataa kana. Innis yeroo dheeraaf ummata isaa bulchaa ture. Osoma akkanatti bulchuu gaafa tokko hedduu dhibama; du’uu akka hedus beekkate, hedduu qooqqifate hedduu caraanee sagalee du’aas dhageessise. Dhuma irratti waan balleesseef warwaatee aangoo irraa bu’ee nagaan boqachuuf fedhe!! Worwaate, watwaate, bacaraane, burjaajjaye, raataye!! Dhaamsas dhaamate!!!!!
Nugusichi kun ijoollee afur qaba ture ijoollee tannin keessaa mucayyoon tan isaa yoo taatu dhiirran sadii guddisa/guddifachaa/ turan. Kanniin keessaa hangafni durba, itti kan aanu dhiira, itti ka aanu dhiira fi kan dhumaas dhiira. Fedhiin ijoollee nugusa kanaas akka armaan gadii ture.
1. Mucayyoon hangafaa seenaa odeessuu, seenaa fakkeessitee uumuu, seenaa kijibaa odeessuu fi kijiba hafarsuu jaalatti jallattuudha,dabduudha,
2. Mucaan itti aanu waa’ee walqixxummaa, walgargaarsa, jaalala, ogummaalee adda addaa kunuunsa, bulchiinsa gaggaarii irratti jaalala qaba gamna fayyaalessas ture.
3. Mucaan sadaffaa hiibboo jaalata ofii fayyaalummaa qaba ture.
4. Mucaan arfaffaas hiibboo jaalata ofii fayyaalummaa qaba ture.
Nugusichi dhibeen waan itti hammaatteef akka du’u hubate.Caraanee qooqqifates!! Innis aangoo eennuun akka dhaalchisu hedduu itti yaade. Innillee ijoollee ofii waamee dhimmi kana mari’achiise. Ijoolleenis aangoon anaaf mala jechuun hedduu wal morman. Nugusichis ijoollee aangoo irratti wal loltu tana addaan baasee aangoo kennuufii barbaade! Nugusichis du’a irratti dhaamachuun bulchiinsa isaa kan ulfaataa ture sanaaf ilma filachuu barbaade; ilmi isaa kun akka seenaa badaa isaa sirreessu barbaade!
Nugusichis ijoollee isaa arfan wal morkan kana waamee wal filadhaa jedheen. Ijoolleenis anatu filatama jechuun wal morman. Walii galtees dhaban. Achumaan nugusa biras deemanii atumti addaan baasii nuuf kenni jedhan. Innillee akkuma fedha keessanii gaaffii adda addaatin addaan isin baasuu jedheen. Ijoolleenis hayyee jetteen.
Nugusichis:
Ishee hangafaatin seenaa koo hanga ammaatti natti himi
Mucaa lammataatiin waa’ee walqixxummaa, walgargaarsaa, jaalalaa ogummaalee adda addaa bulchiinsaa natti himi
Ijoollee lamaan ammo tokko tokkoo isaaniitiif hiibboo lama lama dhiyeesseef
Kana booda ijoollee isaa hangafarraa ka’ee hanga maandhaatti dhageeffachuu itti fufe.
Mucayyoon isaas seenaa sobaa midhaassitee dhiyeessiteef, seenichis hedduu hedduu hedduu itti ulfaate; innillee soba jechuun itti dallane waan du’aaf deemaa jiruuf dhugaa ifa baasuu barbaadee!
Mucaan lammataa akkuma fedhii isaa sirna walqixxummaa fi dimokiraasii/sirna gadaa/ sirri tolchee ibseef; innis heddu itti gammade!
Ijoolleen lamaanis hiibboo isaanitti hiibbifame lama lama keessaa tokko tokko deebisaniif
Nugusichis akkas jedhee murtii kenneef!!! Ijoollee koo ammaa achi biyya bulchuu kan danda’amu walqixxummaan, waljaalalaan bulchiinsa gaarin malee seenaa jette jettee yookaan kijibaan barraayeen miti yookaan hiibbodhaan miti jedhee mucaa isa lammataaf aangoo kennee, biyyi akkasitti bulchamti jedheen jedhama!
Ummanni biyyaas kana dhagayee hedduu gammadee, hedduu dhiichisee sirba waliin gayee dadammaqe akkas jedhees dhiichise
“Yoosan rakkoon sabaa kufee lafa dhayaa
Kan dhugaan saba bulchu biraan nu gayaa
Nugufni du’ee waa’ee biyyaaa maal haasaya!
Nan sirbaa nan dhiichisaa
Gabroomfataan hamaa fokkisaa
Fifincilaa hallayyaa buusaa
Gabroomfataa ofirraa kuffisaa
Walqixxummaan wal sirreessaa
Dhugaan galee
Turaa naasuu malee
Rabbii guddaa nu falee!!”
Jedhamee sirbame, geerrarame, weeddifame!!!!!
Haylamaaram Boqataa


text:
Ardii Afrikaa keessatti lakkoofsi namoota Vaayirasii koroonaatiin qabamanii 40,000 dabre
Wiirtuun To’annoo Dhibee Afrikaa, Africa CDC jedhamu gabaasa har’a May 2, 2020 baaseen, biyyoonni miseensa Gamtaa Afrikaa namoonni Vaayirasichaan qabaman biyya isaanii keessatti argamuu gabaasan 53 akka tahaniifi, walumaa galatti hanga har’aatti Ardii Afrikaa keessatti lakkoofsi namoota Vaayirasii koroonaatiin qabamuun mirkanaahe 41,537 tahuu beeksise. Lakkofsi namoota sababa Vaayirasichaa du’an ammoo 1,696 kan gahe yoo tahu, namoonni 13,926 dhibee kanarraa bayyanatuu gabaafame.
Tamsa’ini vaayirasichaa walduraa duubaan Kaaba Afrikaa fi Lixa Afrikaa keessatti kan hammaate yoo tahu, haaluma kanaan Masri, Morokoo fi Aljeeriyaa dabalatee biyyoota Kaaba Afrikaa keessatti namoonni 15,687, Lixa Afrikaa keessatti namoonni 10, 916, Kibba Afrikaa keessatti namoonni 6,380, Baha Afrikaa keessatti namoonni 4,060, akkasumas naannawa Jiddu Galeessa Afrikaa keessatti ammoo namoonni 3,703 vaayirasichaan qabamuu gabaasni Africa CDC ni mul’isa.
Odeeyfannoo wal qabateen, Taanzaaniyaa keessatti miseensonni Paarlaamaa sadi sababa vaayirasii koroonaatiin eega du’anii booda, paartileen mormitootaa paarlaamaan biyyattii yeroodhaaf akka cufamu gaafataa jiran. Taanzaaniyaan biyyoota muraasa weerara Vayirasichaa to’achuuf sochii ummataa irra uggura hin kaahin keessaa tokko yoo taatu, inumaayyuu Prezdaantiin biyyattii John Magufuli lammiileen manneen amantaa fi iddoo daldalaa irraa akka hin hafne jajjabeessaa ture. Dabalataanis April 22/2020 irraa jalqabee ministeerri Fayyaa gabaasa namoota vaayirasichaan qabamanii ummataaf ifa akka hin goone dhoorkamee kan ture tahus, Mootummaan Taanzaaniyaa Arba’aa dabre ibsa baaseen biyyattii keessatti namoota 480 vayirasichaan qabaman jidduu 16 du’uu beeksise.
Haata’u malee tamsa’ini vayirasichaa biyyattii keessatti hammaataa eega dhufee booda, mootummaan Yuunivarsitiilee dabalatee manneen barnootaa kan cufe tahuus odeeyfannoon ni addeessa.


text:
Konfiransiin nageenyaa abbootii amantaa fi abbootii Gadaatiin qophaa’e magaalaa Finfinneetti geggeeffame
Kaayyoon Konfiransii kanaa, marii dhimma nageenyaa ummata Oromoo fi Amaaraa irratti xiyyeeffate yoo tahu, Ulamaan gurguddoon biyya keenyaa, abbootiin amantaalee gara garaa, abbootiin Gadaa, Ustaazotaa fi namoonni kutaa hawaasa gara garaa irraa afeeraman 400 oli irratti hirmatanii jiran.
Walgahii kana irratti kan argame dubbi himaan Koree Furmaata Barbaadduu Hawaasa Muslimaa Ustaaz Ahmaddiin Jabal, walqixummaa dhala namaa laalchisee haasawa godhee jira.
“Hundi keenya garaagarummaa sabaa fi amantaa qabaannus, nama tahuu keenyaan akka wal kabajnee waliin jiraatuu qabnu Islaamummaan nu barsiisa” jedhe Ustaaz Ahmaddiin.
Dabalataanis ‘sabaa fi amantaan garaagarummaa qabaannus, akka biyyaatti immoo lamummaa waliin qabna. Kanaaf hariiroo qabnu cimsannee, obbolummaa lammummaa keenya kabajnee waliin jiraatuu qabna’ jedhe.


text:
Finfinnee Oromiyaa
Caamsaa 13,2018
Nageenyi dhimma ijoof murteessaa biyya tokkooti. Biyyi tokko nagaa hanga hinargannetti jiruun hawwaasichaa gooliif jeeqamsaa guutuu ta’a. Biyya tokko wantoonni nagaa dhorkan keessattuu, saamtota ollaa irraa itti bobbaa’uun qabeenyaa uummatichaa kansaa godhachuuf saamicha jabaa gaggeessanii nageenya uummataa booressaniin jeeqaminsa biyyaa uumuu danda’u.
Qaamni uumma keessaa dhalatee, halagaan akka biyya isaa saamuuf, lafaaf qabeenya abbaasaa halagaan akka fudhatuuf dantaa dhuunfaasaatti jijjiiruun hojguyyuu/hojii idilee taasifatee socho’us qixa qamota nageenya hawwaasaa booressaniitti ilaalamu.
Qaamni biyyan bulcha jedhu qaamota saaman uummatarraa adabuu yoo danda’eef lubbuu nama keessattuu lubbuun hawwaasa inni bulchaan jira jedhuu akka hinbaaneetti eeggitii yoo taasise qama biyya bulchudha jedha. Kanaan alatti, maqaaf jechoota isin bulchina jedhu maxxanfatanii hadiida garboonfataan ittii biyya saamu ta’anii hojjechuun mootummaa biyya bulchu isaan jechisiisa utuu hintaane Hattoota isaan jechiisiisa.
OPDO’n biyya Oromoof Oromoodhaaf nageenyasaa eegsisu waan hindandeenyeef qamaa biyyicha hogganaa jiru utuu hintaane, qaama saamichaaf uummatatti bobbaafedha. Obbo Lammaa Magarsaan kanneen durfamanis ta’ee knneen Dr. Abiyyi Ahemadiin durfamanii biyya keenya Oromiyaa weeraraa jiran mootummaa biyya bulchu utuu hintaane, saamtota wal ijaaranii biyya diuguuf balleessuuf socho’anidha.
Biyya tokko bulchuuf nageenya uummataa eeguun isa duraa yoo ta’u, faalama qilleensaa akka hawwaasatti hinfidnetti eeggitiin qabeenyaa uumamaaf godhamu isa hangafa ture. Kun hafee qaamonni biyya Oromoo nii bulchina jedhan, hongee hamaaf uummaticha saaxiluuf bakkoota hedduutii bosona uumaan badhaasaan nuuf laate ciranii balleessaa, Lafa waaqni ganamaa ganamtee keessatti nu uume nurraa qawween doorsisanii saamanii halagaa waliin qoodatuu, keemikala summaawaaf asiidotan akka biyyatti badduuf waarshaa qulqullina hinqabne biyyatti keessa tamsaasuu, namoota hojii falfalaa hojjetan abboota qabeenya jechuun biyyattiitti raabsuun nagaaf nageenya guutuutti balleessanii jiru.
Kana cinatti akka budaa dhiiga namaa utuu hndhangalaasin hinbullu waan jedhan fakkaachuun ardaa isaa irratti ilma Oromoo ajjeesanii guyyaa guyyaan haadhaaf ilma Oromoo maatii Oromoo boohichaaf kudhaamuu itti fufsiisan. Afaaniin kan dubbataniif kan isaan hojjetan kan wal hinsimne gartuun nageenya biyyaa booressaa jiran, tajaajila hawwaasaan uummata gadadchuu itti fufani.
Qaamota kana adabuun waarraqasa jabaa banee kan jiru Addi Bilisunmaa Oromoo, jarmiyaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo qabatee karaa nagaa qaamota kana akka waraana uummatarraa dhaaban gaafataa tureera. Qaamonni saamanii dhiiga uummataa dhuganii baran kunneen irraa deebi’anii nagaa biyyaa fiduurra nageenya biyyaa booreessuu jabeessan. Qaama saamtuu kana kanneen hannaaf bobbaafamanii folisa isaaniin uummata gidirsan uummatarraa qolachuuf waraannii uummata Oromoo (WBO’n) uummatarraa deebisuutti jira. Itti fufees uummatarraa qolachuuf duubatti hinjedhu. Hojii uummata Oromootti kabajaa horu hojjechuuf of kennee of wareegee qabsoo itti jiru, Qeerroo Bilisummaa waliin hiriiree galmaan gaha.
Kanaaf bulchiinsi biyya Oromiyaa keessa aanifjiru ammaa bulchiinsa uummataa utuu hintaane, qaamota saamicha sabaaf, saamicha qabeenyaaf lafa Oromoof ijaaran ta’uu hubatuu qabna. Qaama saamicha biyyaaf wal ijaaree ani Mootummaadha ofiin jedhuuf deebii gahaa deebisuun ammoo gootummaa ta’uu hubatee gara laafina qaama dhabeef kanaaf Oromoonis gara laafina akka hinqabaanneef ibsuu barnaanna.
Horaa Bulaa
Injifannoon Uummata Oromoof


text:
Tarkaanfii Qeerroo Bilisummaa Oromoon, Giddu-gala Oromiyaa, Magaalaa Amboo keessatti, Waraana MKII irratti galgala edaa fudhatameen, loltoonni diinaa danuun galaafatamuu heedduun isaaniis madeeffamuu.
Lolli duguuggaa sanyii fi babal’ifannaa daangaa, Humnoota Naannoo Amaaraatiin Oromoo Walloo irratti barootaaf deemaa ture galgala edaa (Eebila 14, 2021) toora 7:00 (ALBA) irraa qabuun ammoo bifa haarayaan banamee jiraachuu.
Duguuggaan sanyii qindaa’aan, Loltoota Koloneeffattoota Impaayera Itoophiyaan Uummata Oromoo irratti raawwatamu, Onootaa fi Magaalota Konyaa Baha Wallaggaa adda addaa keessatti jabaatee itti-fufee jiraachuu.


text:
ONN: Qophii Ayyaana Barii Birraa- Fulbaanaa, 2019 – Kutaa 1ffaa fi 2ffaa
ONN: Qophii Ayyaana Barii Birraa- Fulbaanaa, 2019. Baga Bacaqii Gannaa irraa Booqaa Birraatti Ceetan. Birraan kun kan dhugaan itti moo’u, Irreen tokkummaa Oromoo fi Oromummaan daranuu itti cimu akkasumas kan badhaadhinaa fi milkii akka isiniif tahu hawwina. Ayyaana Gaarii! *OROMIA NEWS NETWORK(ONN)*
ONN: Qophii Ayyaana Barii Birraa- Fulbaanaa, 2019.Baga Bacaqii Gannaa irraa Booqaa Birraatti Ceetan. Birraan kun kan dhugaan itti moo’u, Irreen tokkummaa Oromoo fi Oromummaan daranuu itti cimu akkasumas kan badhaadhinaa fi milkii akka isiniif tahu hawwina. Ayyaana Gaarii! * OROMIA NEWS NETWORK(ONN) * kutaa 2fffaa


text:
Gosoota Najaasaa
Torbaan darbe mata duree “Salaata-utubaa Islaama” jedhu jalatti, waa’ee xahaaraa ilaalu jalqabne jirra. Har’as itti fuuun waa’ee najaasaa fi gosoota isaa ni ilaalla. Najaasaa jechuun namoota biratti jibbisiisaa kan ta’eedha. Namoonni najaasaa irraa of eegu, yommuu uffata isaanii tuqe ni dhiqu. Fakkeenyaaf, fincaan, sagaraa fi kkf najaasadha. Akkuma wanti tokko haraama jechuuf ragaa (daliila) shari’aa barbaachisu, wanta tokkoon najaasadha jechuudhaafis ragaa barbaachisa. Namni wanta tokkoon najaasadha jedhu, ragaa akka fidu isarraa eeggama. Wantoonni najaasaa ta’uu isaanii shari’aan mirkaneesse kanneen armaan gadiiti:
1-Sagaraa (udaani) fi fincaan namaa- akka wali galtee aalimootatti isaan lamaan kunniin najaasaadha. Ragaan sagaraan najaasaa ta’uu agarsiisuu hadiisa Abu Hureyraan gabaasedha. Ergamaan Rabbii (Sallallahu aleyh wa sallam) akkana jedhan:
“ إِذَا وَطِئَ أَحَدُكُمْ بِنَعْلَيْهِ الأَذَى فَإِنَّ التُّرَابَ لَهُ طَهُورٌ .
“Tokkoon keessan yommuu faantoo (laxana caamaa) isaatiin azaa (najaasaa) irra ijjatu, biyyeen isa kan qulqulleessudha.” Sunan Abi Daawud 385
Fincaanis najaasaa ta’uu ragaan agarsiisuu hadiisa Anas gabaasedha: Namtichi baadiyaa tokko masjiida keessatti ni fincaa’e. Namoonni gariinis isatti olka’an. Ergasii Nabiyyiin (SAW) akkana jedhan: “Dhiisaa, addaan hin kuchisisinaa. (Akka fincaan addaan kutu hin taasisinaa).” Anas itti fufuun ni jedhe: yommuu fincaa’ee fixu, Nabiyyiin (SAW) bishaan baaldin fichisisanii irratti gadi naqan.” Sahiih Muslim 284, Sahiih Al-Bukhaari 6025
2-Al-Mazyi fi Al-Wadyi
Al-mazyi– jechuun dhangala’aa qaqal’a, haphii, rarra’aa yeroo waa’ee fedhii saalaa itti yaadan ykn taphatan nama keessaa dhangala’uudha. Garuu akka burqaa bishaanii ykn maniyyi baay’ee kan dhangala’u miti. Haalli kuni dhiira caalaa dubartoota irratti ni baay’ata. Yoo wanti akkanaa si qunname kanaaf nafa dhiqachuun hin barbaachisu. Bakka tuqe san bishaanin dhiqii ergasii wudu’adhu. Aliyy (radiyallahu anhu) akkana jedha: Miqdad bin Aswadin gara Ergamaa Rabbii (Sallallahu aleyh wassallam) ni ergine. Ergasii waa’ee Al-Mazyi kan nama keessaa bahu maal gochuu akka qaban ilaalchisee ni gaafate. Ergamaan Rabbiis (SAW) ni jedhan: “Qaama saalaa kee dhiqi, ergasii Wudu’adhu.” Sahiih Muslim 303
Al-Mazyi uffata yoo tuqe, bakka tuqe san bishaan irratti firfisuun ni gaha. Yeroo baay’ee waan nama tuquuf yeroo hundaa uffata ofirraa baasanii miicun waan ulfaataa ta’eef. Sahl bin Huneyf akkana jedha: Ani sababa mazyitiin ulfaatinni guddaan na qunnamaa ture. Sababa isaatiif nafa dhiqachuu nan baay’isa. Waa’ee kana ilaalchise Ergamaa Rabbii (SAW) nan gaafadhe. Innis ni jedhe, “Kanarraa wudu’a gochuun siif gaha.” Anis ni jedhe, Yaa Rasulallah! yoo uffata kiyya tuqe hoo akkam godhaa? Ergamaan Rabbiis ni jedhe, “Bishaan harka tokkotti qiccee uffata kee irraa bakka inni tuqee jira jettee yaaddu irratti firfissi.” Sunan Abu Daawud 210
Al-wadyi immoo dhangala’aa adii fi furdaa fincaan booda dhufuudha. Yeroo baay’ee sababa infekshiniitin (dhibeetin) kan dhufuudha. Kanaaf nafa dhiqachuun hin barbaachisu. Ibn Abbas akkana jedha: “al-Maniyyi, al-wadyi, al-mazy: Maniyyif nafa dhiqachuun ni barbaachisa, al-wadyi fi al-mazyiif immoo qaama saalaa kee dhiqi, akkuma salaataf wudu’a gootu wudu’a godhadhu.”
Gabaabumatti, al-mazyi fi al-wadyi najisa waan ta’aniif ofirraa qulqulleessu barbaachisa. Garuu al-mazyi fi al-wadyif jedhanii nafa dhiqachuun hin barbaachisu. Qaama saalaa dhiquu fi uffata irraa bakka al-mazyi tuqe bishaan itti firfirsuun gahaadha
3-Dhiiga Haydi (laguu)– dhiigni haydi najaasadha. Kana ilaalchise Asmaa’a bint Abi Bakr ni jetti: Dubartiin takka gara Nabiiyyi (SAW) dhuftee akkana jette: Yaa Ergamaa Rabbii! Nu keessaa dubartiin takka dhiigni haydi ni tuqa. Akkam haa gootuu? Nabiyyinis ni jedhan: ni duguugdi, bishaanin ni riigdi, miiccitee ergasii ittiin salaatti.” Sahiih Muslim 291, Sahiih Al-Bukhaari-227
4-Faandoo beelladaa/bineensaa kan foon isaa hin nyaatamnee-kunis najaasadha. Abdullah ibn Mas’uud akkana jechuun gabaase: Nabiyyiin (SAW) haajaa uumama bahu (mana fincaanii deemu) barbaadanii akkana jedhan: Dhagaa sadii naaf fidi.” Anis dhagaa lamaa fi faando harree fideef. Nabiyyiinis dhagaa lamaan fudhatee faandoo ni darbe. Ergasii ni jedhe: Kuni najisa.” (Sahiih Al-Bukhaari 156)
Kuni kan agarsiisu faandon wanta foon isaa hin nyaatamne najisa ta’uudha.
5-Gorora saree–gororri saree najisa. Kana ilaalchisee Nabiyyiin (sallallahu aleyh wassallam) akkana jedhanii jiru: “Yommuu sareen meeshaa tokkoo keessanii arraabu, si’a torba dhiquun qulqullaa’a, kan jalqabaa biyyeen.” Sahiih Muslim 279
6-Foon Booyyee– akka wali galtee warra beekumsaatti foon booyye najisa. Jechi Rabbii olta’aa ifaan ifatti waan dubbatuuf:
“Jedhi, ‘Wanta gara kiyyatti buufame keessatti nama nyaata nyaatu irratti, baktii yookiin dhiiga gadi dhangala’uu yookiin foon booyye,dhugumatti inni najisa, yookiin fincilaan maqaa Rabbiitiin ala kan biraa irratti dhayame malee haraama ta’uu hin argadhu.” Suuratu Al-An’aam 6:145
Aayah armaan olii keesatti foon booyye erga jedhee booda “dhugumatti inni najisa.” jechuun foon booyye najisa akka ta’e ibsa.
7-Baktii– Kuni haala shari’aatiin osoo hin gorra’amin wanta du’eedha. Akka wali galtee Muslimootatti baktiin najisa. Nabiyyiin (sallallahu aleyh wa sallam) akkana waan jedhaniif: “Gogaan yommuu duugame, qulqullaa’e jira.” Sahiih Muslim 366 (Asitti gogaan barbaadame gogaa baktiiti.)
Garuu kanarraa wanti adda ta’u:
1-Qurxumii fi hawaannisa- qurxummii fi hawaannisni du’an xahaaraa (qulqulluu)dha.
2-Wanta dhiiga dhangala’u hin qabne kan akka tiisisaa, kannisaa fi kkf. Kunniin hundi qulqulluudha.
3-Lafeen, gaafni, kotteen, rifeensi fi baallen wanta du’ee qulqulluudha.
8-Jiraataa ta’ee osoo jiruu wanta beellada irraa murame– Beellanni lubbu osoo qabu wanta isarraa murame murtiin isaa murtii baktiiti. Nabiyyin (sallallahu aleyh wassallam) akkana waan jedhaniif: “Beellanni lubbuu kan qabu ta’e osoo jiru wanti isarraa murame baktiidha.” Jaami’a At-Tirmizi 1480
9-Foon beellada/bineensa foon isaa hin nyaatamnee najisa-ragaan kanaa hadiisa Anas (radiyallahu anhu) gabaasedha. Anas akkana jedha: Guyyaa Kheybar foon harree ni arganne. Ergasii Ergamaan Rabbii (Sallallahu aleyh wassallam) akkana jechuun lallaban: “Dhugumatti, Rabbii fi Ergamaan Isaa foon harree irraa isin dhoowwu. Suni najisa.” Sahiih Muslim 1940
Kanaafu, kanarraa ka’uun foon harree najisa.[1]
Kitaabban wabii:
[1] Sahiih Fiqhu Sunnah-1/71-74, Abu Maalik, The Concise Presentation of Fiqh- Dr. AbdulAziim Badawi, Translator Jamal Zarabozo, fuula 26-29


text:
Malkaa Awash
Tophiyaan adda waraanaa hedduudhan ummata ofiirratti waraana bantee jirti. Waggaa lama dura ABO fi WBO irratti, ji’a afur dura ifatti ummata Oromoo guuturratti. Kaleessa gaafa 03.11.2020 MN Tigray irratti mootummaan nafxanyaa kan Abiy Ahmed hogganamu waraana bane jira.
Waraanni kuni kan Tophiyaa fi ummata Tophiyaa osoo hintaane mootummaa Nafxanyaa kan MN Amaraa qofaan deeggaramutu maqaa mootummaa Tophiyaatin waraana bane.
Gaafa WBO iratti waraana banan J. Birhane Juulaa ji’a lama keessatti xumrra jedhee dhaadatee ture. WBO meeshaa gahaa hinqabnee bajata gahaa hinqabne kunoo moo’uu dadhabanii waraanni dhufee funyaa Finfinnee jala jira. Waraana ummata Oromoo irratti ajjeechaa Hacaalutiin walqabatee banames kunoo ji’oota afur ummata fixaa turanis homaa too’achuu hindandeenya. Guyyaa guyyaan biyyattiin diigamaa dhufte. Kaleessa immoo MN Tigray irratti waraana bananii jiru. Waranaa MN Tigray irratti kan labse Tophiyaa osoo hintaane mootummaa Ertiraa fi MN Amaaraa kan maqaa mootummaa Tophiyaatin socho’u. Kanaaf waraannis kan baname daangaa Tigray fi Amaaratiini.
Maal ta’uu danda’a?
- Mootumma Tophiyaa jeequmsa guddaa keessa jira, kan humnaan qabanii ergame malee waraanni kuni deeggarsa biyyaa hinqabu. Deeggarsi inni qabu mootummaa Ertiraa fi MN Amaaraa qofarraati.
- Tigray warra lola beeku. Wagga digdamaa oliif gaafa diinagdeef human hamma har’aa kana hinqabneeyyuu lolani Dargii moo’an. Lafti isaanii waraanaf kennataadha, sirriitti beeku. Meeshaa waraanaa biyyattii harka 80% fi jajjabaan isaan harka jira.
- Waraanni kamtuu akka salphaatti yeroo gabaabaa keessatti hinxumuramu. Yeroo dheeraa fudhata. Waraana yeroo dheeraa gaggeessuf diinagdee biyya Tophiyaas ta’ee kan Ertiraa hindanda’u. Addunyaan deeggarsa Tophiyaa irraa kutti. Ummannis fincila kaasaa, diinagdee dadhaba deema. Waraanni diinagdee guddaa gaafata. Lubbuu nama kumaatamootaa dabalatee Daqiiqaf sekondiidhan qabeenya miliyoona hedduutu gubata.
- Qabxiilee 1 fi lama walibira qabnee qabxii sadaffaadhan yoo herregnu waraanni kuni Abiy Ahmed mootummaarraa kufee, Ertiraanis salphattee, Tigray akka haaratti Finfinnee dhufuu malti. Sababiin isaatis ummanni Tophiyaa muraasa malee mootummaa kana jibbee waan jiruuf.
- Ummanni Oromoo fi sabaaf sablammoonni waraanni kuni kan isaan laallatu waan hintaanef naatoo ummata Tigray agarsiisan malee itti hirmaachuu hinqaban. Biyya ofii, qeyee ofii jabeessuf mootummaa PP ofirraa fonqolchuutti carraa kanatti fayyadamuu qabu.
Herregni isaa 1#2/3= 4#5


text:
Namoota torban darbe keessa mana hidhaa Itiyoophiyaatii gad lakkisaman keessaa shamaree Caaltuu Taakkalaa fi Obbo Badhaasaa Tolaasaa tokko. Caaltuun waggaa kudhan dura kan hidhamte ta’uu dubbatti. Enna sana Yunivarsitii Siddist Kiiloo irraa barattuu polotiikaal Saayinsii waggaa sadaffaa akka turte nuuf himtee jirti.
Tokkummaa siyaasa biyya tokkoo humnaan booressuu himannaan jedhu kan irratti dhiyaate ta’uu kan ibsite Caaltuun ani garuu kana keessaa harka hin qabu jetti.
Ka biroo namni waggoota 11 dura dhuka’aa qabatanii argaman jedhamuun namoota hidhaman shan keessaa Badhaasaa Tolaasaas torban darbe hiikamee jira.


text:
Wednesday, March 16, 2016
Gaaffii qaba!
Loltoonni Agaazii ammalle goloota Oromiyaa gara garaa keessa socho’uun Oromoo ajjeesaa, dubartii gudeedaa, qabeenna saamuufi uummata mana hidhaatti gursisaa jiran. Namni karaa Agaaziitti argasiisaa jiru OPDO-Oromoo Goobane. Agaaziin boru Oromiyaa keessaa ni baati. Oromoon nama isa ajjeesiseefi saamsise tolchee beeka waan ta’eef, hardhaafi borulle maal gochuu irra jiraata?
Gubbaarraa mootummaan Woyyaanee miidiyaa sobaa isaatiifi paarlamaa fakkeessi keessa taa’ee, yeroo tokko “namoota muraasatti jeeqaa jira, gaaffiin kun gaaffii namoota hedduu miti..” jedha. Yeroo biraa ammoo, humnoota badiitiifi farreen nageenyatti uummata kaasee…” jedha. Yeroo muddame ammoo, “uummata kana uummata seexanatti nutti banee, xonqaawoota Oromoottu gadi nutti bane…” jedha. Amma ammoo afaan damma dibatanee “rakkina nutti qaba, dongorree jirra, uummanni sirriidha…” jedhee dubbii woliin dhaha. Akkuma lukkuun, “yoo nyaadhee fixuu dadhabee, fixee firfirsuu hin dadhabuu” jette jedhanitti, Woyyaaneen kufuu isii bartee biyya balleessaa, uummata fixaafi hidhaa akkasuma qabeenna saamaa jirti. Uummatalle dhiifama gaafachaa ajjeechaa, hidhaafi saamichi qabeennaa guutuu Oromiyaa keessatti itti fufee jira waan taa’eef, Uummanni Oromoo taa’ee dhumuurra maal gochuu irra jiraata?
Woyyaaneen yoo lakkosfa Uummata Itoophiyaa gabaastu, uummata Oromoo wal’akkaan gadi buustee himti. Baay’inni uummata Oromoo kun kaleessaafi hardhalle diinotaaf sodaa guddaadha. Gochi woyyaaneen uummata Oromoo irratti amma raawwachaa jirtu, gocha laakkofsa Oromoo gadi buusuu yookiin duguuggaa sanyii ilmaan Oromoo irratti raawwataa jirti. Ani garuu kan gaaffii natti ta’e, lubbuu Oromoo kan horii taasisee, kan isaanii maaltuu kana namaa taasisee?
“Lola worraa Mooyyeen lonkolaattee” jedha mammaaksi Oromoo. Mee dhugumatti, yeroo Oromoon amma guutuu biyyaa keessaa kutatee ka’e kanatti, qabeenniifi karri Oromoo kanneen akka dhagaa, ibiddi, eeboon, shimalli, looyyaan, xiyyi, gobaan, dullaan, qawwee fi kkf yeroo tokkotti, guyyaa tokkotti, saatii tokkotti guutuu Oromiyaa keessaa lafaa ka’anii Oromoo woliin osoo akka mooyyeen lola worraatiif konkolaattee jedhan sanitti konkolaatanee, Oromoon amma diinni itti roorrisu kun hin kabajamuu laati?
“Qamisiin masqalaaf hin kaa’atamne haa ciccittu” akkuma mammaaksi jedhutti, qabeenni bilisummaa Oromootiif hin oolle kan ormaa akka ta’efi firri qabsoo bilisummaa oromootiif hin birmanne ormuu isaa meeqa keennatti hubateera?
“Qeeramsa eegee hin qabanu, qaban gadi hin dhiisanu” akkuma mammaaksi jedhu, qabsoo bilisummaa Oromoo amma finiinaa jirtu kana yoo laaffisane, dhumaatii Miniliki Oromoo fixe caalaa Woyyaaneen Oromoo fixuuf akka jirtu, beekaa Oromoo keessaa guuranii ija jaamsanii Oromoo daarsuuf, akkasuma laaqii yookiin dhoqqee garbummaa keessaa hin bahamne Woyyaaneen Oromoof bukeessaa akka jirtu meeqa keenyatti hubateera…?
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Wanti guyyaa har’aa Muumichi minesteraa duraanii Abiyyii Ahimad Alii godhan bu’aa Siyaasaa Qofaafi!
what Former prime minister Abiy Ahmed Ali done is just for political business.
የቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አህመድ አሊ ያደረጉት ለፖለቲካ ንግድ ብቻ ነው ፡፡
Isaa kaan maatii malee hanbisaa isaa kaan kunoo akkanatti gudisaara jedhanii ibsachuun, dhuguma dirqama lamummaa bahachuu osoo hin taane, ani nama akkanaatii na argaa naaf argaa dha. dhuguma Onnee irraa yaade yoo ta’e yeroo isaa eeggatee mumul’isuun irra hin jiraatu.
Suuraan daa’ima Abbaa malee haftee kun Kiibxata darbe, 27, 4, 2021 Abba ijoollee 4 durba lamaa fi dhiira lamaa miseensa ABO Boonsaa/ Abdallaa Amaan Loltoonni Biltsiginnaa mana jireenyaa isaatii fuutee ajjeesuun Bosonatti gattee dha; kun fagoo miti seenaa guyyota 5 duraati.
Mee ilmaan maatii malee guddataartu meeqa keessantuu beeka? suuraa isaanii maxxansaa maqaa waliin!
kun Rabboomaaf, namummaan itti dhagahamee hojii akkasi hojjate osoo hin taane duruma qindaawaa dha. waan dantaa polotikaaf jecha itti yaadamee godhamee dha.
Qabamuun Jaal Daawud gaaffii Hangaasa Ibrahimf deebi kennuf ture.
Seeraatti nuuf dhi’aatuu jedhe gaafataa ture.
Fekadu Fayisa
Dhugaan Ifa Baate
Iccitii Biraanuu Naggaafi Abiy Ahmed Ali beektuu..? Iccitii isaanii arganneerra dubbiffadhaa Waliif qoodaa!!
Abiy bara waayyaanee irraa eegalee dhooksaan miseensa G7 ta’uu isaa odeeffannoon Iccitii miliqee nu dhaqqabe ni addeessa
Bara waayyaanee Magaalaa Asmaraatti Biraanuu Naggaafi Abiyi bilbilaan dhooksaan yaada waljijjiiraa turan. Abiy seera shoororkeessummaa wayyaaneen ABO, G7, WBOfi Jawar Mohammed dabalatee qabsa’oota irratti labsite wanti akka kaafamu godheef Biraanuu Naggaa (G7) irraa shoororkeessummaa kaasee gara biyyaa galchuufi malee paartiilee fi Qabsa’oota biroo irratti deebisee shoororkeessummaa labsuuf akka karoorri ture odeessi miliqee dhufe kun ni addeessa. Amma immoo nama qalbii qabuuf wanti hundi ifa galaadha.
Waadaan Abiy fi Biraanuu Naggaa (G7) kunooti
“Share Share Waliif godhaa Iccitii kun akkan murteessaadha”
Related


text:
Gabaasa Qeerroo Finfinnee Sadaasa 23,2015
Dhumaatii beelaan uummattoota naannoo roobni hin geenye irra gahaa jiru daa’immaan, haadholii fi horiiwwan yeroo itti wal faana dhumaatii sukkanneessaa irra jiranitti mootummaan Wayyaanee ofii cooma muree guddina biyyaa odeessaa jira.Kan baayee nama gaddisiisu keesssaa naannowwan kun beelli itti hammaatetti nyaataan mootummaan keenya isaan deggeraa jira jechunis miillii fi harki wayyaanee kan taate jaleen OPDO’n miidiyaa irraan oduu sobaa lafa naqaa jirti kan seenan lubbuu kumaan lakkawamaa jiru gaafatullee sobuudhaan uummata beelaan dhumaa jirutti qoosan. Yeroo biyyaaf boo’ichaa wayyaanee fi jala kaattuu sheef garaa guuttachuun nyaattee uummatatti dhaadatti. Kanumaanuu kan walq abate gaaffiii uummanni Baalee aanaalee garagaraa irratti mootummaan maaliif soba gargaarsi godhame nama dhuunfaa irraa kan hafe hin agine kan warra beela’aniif kan jedhanii wayyaanee soba ishee saaxilan yeroo kana gara siyaasatti harkifamanii qabamaa kan jiran jiru. Akkasuma sadaasa 25/2015 yuuniversirii Madda walaabutti barattotni gaaffii kaasan uummata keenya obbolaa keenya beelaan dhumaniif gaddina jedhuu fi akaksuma barattootni moora yuuniversitichaa mootummaa wayyaanee balaaleffatan.


text:
Dubartiin UAE waggoota 27f of wallaaltee turte of barte
Dubartiin Yunaayitid Arab Imratis (UAE) balaa tiraafikaa hamaan miidhaan bara 1991 irra ga'ee of wallaaltee achumaan hafte tokko haala raajiidha jedhameen waggoota 27 booda of barte.
Muniiraa Abdullaa yeroo balaan sun irra ga'u umuriin ishee ganna 32 ture. Balaan tiraafikaa isheerra ga'e sun osoo ilma ishee mana barumsaadhaa fudhachuuf deemaa jirtuu ture konkolaataan ittiin deemaa turte kan baasii (konkolaataa uummataa) biraa waliin walitti bu'e.
Ilmi ishee Omaar Webayiir jedhamu yeroo sana umuriin isaa waggaa afur kan ture yommuu ta'u, yeroo balaan sun qaqqabu ishee waliin konkolaataa tokko keessa teessuma duubaarra turan.
Yeroo balaa kanaas ilmashee kana garaa jalatti hammattee balaan tokkollee osoo isa hin mudatiin oolfattee turte.
Aadde Muniiraan yeroo sana obboleessa abbaa manaa ishee (soddaa) ishee waliin turte. Konkolaataa sana kan oofaa tures isa ture. Innis akkuma ishee of wallaalee ture garuu waggaa darbe hospitaala Jarman tokko keessatti deebiyee of baruu danda'eera.
Omaar gaaffiifi deebii gaazexaa UAE keessatti argamu 'Ther National' jedhamu waliin taasiseen waa'ee balaa turee sanaa ibsee, haalli fayyaa haadha isaa foyyaa'aa deemuu ibsee ture.
'Ana oolchuudhaaf na hammatte'
"Ani waa'ee ishee abdii kutee hin beeku sababiin isaas guyyaa tokko of barti jedheen yeroo hundaa abdiidhaan eega," jechuun Wixata darbe gaazexaa kanaaf yaada kenne Omaar.
"Sababiin ani akka namoonni oduu waa'ee haadha kootii kana baraniif namootaaf qoodeef, akka namoonni firoonniifi namoonni isaan jaallatan rakkoo fayyaa akkasii keessa galan du'an jedhanii abdii hin kutanneef jedheeni," jedha ilmi Muniiraa.
"Harmeenkoo ana waliin teessuma duubaarra turte. Yeroo balaan sun akka dhufaa jiru argitu, ana hammattee na oolchite."
Wallaansa waggoota dheeraa
Aadde Muniiraan yeroodhuma sana gara hospitaalaa kan geeffamte yommuu ta'u, boodarra gara Landanitti geeffamte. Achitti akka haala addaa deebii kennuu hin dandeenye garuu dhukkubbiin itti dhaga'amuu danda'uu keessa taatu godhan.
Isaan booda gara UAE'tti deebiyuudhaan Omaan waliin jiraataa wallaansaaf gara dhaabbileen fayyaa gara garaatti geeffamteetti.
Bakka itti wallanamtuttis soorata karaa ujummoo fudhataa akka lubbuun turtu taasifamaa ture.
Bara darbe, 2017 gargaarsa mootummaa UAE irraa argameen wallaansaaf gara Jarman geeffamte.
Achittis, wallaansa baqaqsanii hodhuu gara garaa argatteetti. Wallaansawwan ytaasifama turan keessaa tokko akka isheen of bartu taasisuudha.
Mormii hospitaalaa keessatti uumame
Waggaa tokkoon booda, ilmi ishee kutaa hospitaalaa keessatti mormiin isa mudate, kun ammoo akka isheen gidduu seentu kan kakaasu ture.
"Kutaa hospitaala sana keessa wal hubachuu dhabuun ture. Isheenis akka ani rakkoo keessa ta'e miira isheetti dhaga'ame akka rifattu taasise," jedha Omaar.
"Yeroo sana sagalee addaa tokko dhageessiste, ani ammoo doktorri akka ilaaluuf waamaan ture, isaan garuu waan hunduu nagaadha," jedhan.
"Achumaan guyyaa sadiin booda, osoo namni tokko sagalee ol fuudhee maqaakootiin na waamaa jiruun dammaqe.
"Ishee turte! Maqaakoo waamaa turte, ani ammoo gammachuudhaan ol utaale. Ani waggootaaf yeroon akkasii akka dhufu abjootaan ture. Jechi yeroo jalqabaaf isheen dubbatte maqaakooti."
Amma deebii kennuu ni dandeessi, nama waliinis ni dubbatti.
Amma gara Abuu Daabiitti deebitee jirti.
Rakkoon fayyaa kan Muniiraa kana fakkaatu muraasa
Namoonni waggoota dheeraaf of wallaalan deebiyanii of baruun carraan isaa dhiphaadha.
Tajaajilli Fayyaa Biyyaalessaa UK akka jedhutti namni rakkoo balaa irraan kan ka'e of wallaalee yeroo dheeraatiif ture carraan deebiyee of baruu hagama akka ta'e tilmaamuun hin danda'amu jedha.
Dorgomaan Former Formula 1 Shaampiyoonaa Addunyaa Michael Schumacher osoo bara 2013 Firaansi keessa jiruu balaa isa mudateen mataan isaa miidhamee ture. Hanga gara biyya isaa Siwiizerlaannditti deebiufamee achitti wallaansa argatu taasifamutti ji'oota ja'aaf wallaansa bakka warra of wallaalaniif taasifamuu keessa tursiifamuun isaa ni yaadatama.