c: text/html

text:
Ijoo Dubbii Qeerroo Bilisummaa Oromoo Finfinnee Oromiyaa, Waxabajjii 26,2018
Garbummaa bar-dhibbee tokkoo fi walakkaa nurra lakkoofsiisaa jiru ofirraa qolachuuf wareegama gita hinqbane taasisaa, aarsaa Bilisummaa ofii gonfachuuf baasuu qabnu baasaa qabsoo jabaarra kan jiru Oromoon, hanga har’aa qabsoo isaa galiin utuu hingahin kan jiru ta’ullee ulaa Bilisummaa irra gahee jira. Adeemsa qabsoo Oromoo daandii ulfaataaf obsa fixachiisaa mara hulluuquun egeree uummataaf jecha qabsoo jiraachisuuf wareegama qaalii gootaawwan wareegaman kumootni, Bilisummaa Oromoo fi Walabummaa Oromiyaati.
Akeeka qabsoo jallisanii gara maqsuun Oromoon akka waan Ithiyoophiyaa ijaaruuf lafee cabaa tureetti, Oromoon akka waan faajjii garboonfataa kan ta’e faajjii Ithiyoophiyaa jalatti kufaa tureetti oduu tirrisuun qabsoo Oromoo jallisanii gara ijaarsa Ithiyoophiyaa kan sirna Oromoof qoodaaf bakka hinqabne ijaaruuf dhaloonni wareegama baasaa akkka tureetti ilaaluun yakka seenaaf ekeraan gootota Wareegamanii nama gaafatudha jedhee amana Qeerroon Bilisummaa Oromoo. Fedhii fi hawwii uummata aangoo irraan dhiibee isaan gahee tiksuuf dadhabanii gara fedhii mataa ofiitti harkisanii dhaloota Bilisummaaf qabsoorra jiru akka waan ijaarsa sirna EPRDF jajjabeessuuf akkasuma, ijaarsa sirna nama nyaata Mootummoota garboonfattoota durii deebisuuf wareegamaa turee fakkeessuun sharafa fotolikaan daandii Bilisummaa uummataatti diilloo garbummaa buusuuf kan oolu malee kan uummataaf tattaafatamu miti.
Qabsoo Uummata Sharafanii Gara Dabarsuun, Utuu Ajjeesanii Uummata Oromoo Garbummaa Keessatti Tiksuuf Akeekni EPRDF/Wayyaaneen Qabatee Jiru Qabsoon Irra Aanama Dhaaltummaa hangafoota isaarraa dhaaleen, mootummaan Wayyaanee sirni EPRDF akeeka qabsoo uummata Oromoo sharafuun garbummaa keessatti uummata tiksuu irratti fuulleffatee sochiitti jira. Amna qabsoo dheeraa Wayyaanee waliin goone kana keessatti, tarkaanfiiwwan waraanaa kallattiin uummatarratti adeemsiisaa hanga ammaa waraanaan nu bitaa jiraachuun isaas waan ifaati. Qabsoo Oromoo gama waraanaan dhaabuuf carraaqqiin waggoota afran darban walitti fufiinsaan ajjeechaa Mootummaan Oromoo xiqqaa hanga guddaa irratti taasisaa ture kan sadarkaa jechaa qofaaniin himamee bira darbamu miti. Haala kamiinuu qabsoo Oromoo meeshaan waraanaa ammayyaa dhaabuu akka hindandenye dheebottoonni Bilisummaa kanneen garbummaan na gaha jedhan qabsoo saba ofiitti firii gochuuf rasaasa fuuldura dhaabatanii sagalee dhageessisaa addunyaaf diinummaa Mootummichaa saaxilaa yoona gahaniiru. Qabsoo uummanni Oromoo wareegama ulfaataan dhaadannoo “Bilisummaa barbaadna!” Jedhuun hanga ammaa Faajjii isaa qabatee taasisaa jiru utuu arganii kanneen garbummaa keessatti Oromoo tiksuu fedhan kan fedhii uummataarra dantaa isaanii eegsisu uummatatti lallabuun gara sossoobbiitti deebi’anii jiru. Qabsoo Oromoo waraanni dadhaabe sossoobbaan dhaabuuf yaaluun bakakkaa samii lakkisee bu’aa jiru samiitti oldeebisuun walkipha. Akeeka fakkeesssiin uummata bituuf garboonfata baafatee kana dura dhaabbachuuf qabsoo Qeerroo Bilisummaa dhawatumaan guddachuun murteessaa ta’uu Qeerroon hubachiisa!.
Mootummaan gita bittuu Wayyaanee/EPRDF guutummaa Oromiyaa addatti daangaawwan Oromiyaa irraan duula waraana dhaabbataa qabsoo Bilisummaa Oromoo irratti taasisaa yoona gaheen hanga ammaa fandalee qabsoo Oromoo waliin tiraatuun; qabsoo Oromootti danqaa ta’uuf akeekni garboonfataan guyyuutirraa baafataa jiru humna qabsoo uummataa kan hincaalle ta’uuf qabsoo Qeerroo Bilisummaa Oromoo ABO durfamu kan guutummaa Oromoo makatu kan hincaalle ta’uu irra deebiin Qeerroon hubachiisa. Daangaawwan Oromiyaa irratti lola banee jiru dhaabuurra, lubbuu Oromoo baasuu irratti, daangaa Oromoo cicciree akka fedhiisaatti gurgurachuu itti fufuun Mootummaa kan uummata onnachiisudha. Ajjeechaa jumulaa/deettii/ bakkoota hedduutti sirna EPRDF raawwataa jiru dhaabuurra gara hookkara olaanaatti ceesisuuf waraana qabu Agaaziidhaan uummatatti dhaadachuurra taree duula ifaan uummata Oromoo irratti banameen Uummati balaan Oromoo kallattii maraan sirna ERPDFn buqqaa jiraatuun haqni kun akka salphaatti hubatamu qeerroon ni amana.
Sirna garboomfataa har’aa qofa odoo hin taane sirnoota darban keessattis Oromoon kan qe’ee isaa irratti ajjeefamaa ture yoo tau har’aan tanas Oromoon lafa ashaaraa seenaa fi duudhaa akkasumas kan safuu isaa irraa qabu sirna kanaan maqaa Itoophiyaa Somaalee jedhuun kan moggaafamte keessaa Oromoon miliyoona tokko caalu buqqauun;Karaa Kibbaa Oromoon Gujii fi Booranaa,karaa Oromiyaa Bahaa Haragee fi Karaa Lixaatiin waraannii sirna AWDUI ofiin jedhu ifaan uummata Oromoo buqqisaa jiru.Haalli kun harka tokkoon maa taa kan jedhuuf sirni EPRDF/AWDUI ta’e jedhee humna Oromoo dadhabsiisuu fi akeeka Qeerroo Bilisummaa Oromoo laamshessuuf yaalameeti. Oromoo hiyyoomee fi rakkatu arguun Oromoo qe’ee isaa irratti beelauu fi dheebotu arguun fedhii fi sagantaa Habashootaati. Oromoo hiyyoomee fi rakkatu arguun Oromoo qeee isaa irratti beela’uu fi dheebotu arguun fedhii fi sagantaa Habashootaati.
Weerarri sirna garboomfattoota kanaa haala dawweessaa ta’ee fi afaan dhadhaa godhatanii uummata Oromoo moogaasuu kan jalqaban har’aa miti. Ilmaan Oromoo sirna ofiitti fudhatanii warra akka nama qullaa deemuutti Oromummaa ofii gatee Itoophiyaa maqaa faarsuun handhuura biyya abbaa isaa irratti afaan isaa dhiisee kan afaan isaanii haasayu,Oromummaa ofii abaaree kan Itoophiyaa Immiyyee Minilik isaanii ijaare faarsu arguun dharraa Habashootaa isa olaanaadha. Humnooti Habashaa seenaadhumaan yeroo aangoof wal waraanan humna Oromootti dhimma bahaa turan.Har’as wareegama Qeerroon Bilisummaa Oromoo dhaabasaa fi uummata bal’aa Oromoo waliin itti wareegamee hanga sirnicha barbadeessuttii geessise kana kanneen ofii isaanii sammuu fi qalbii keessaa fuudhanii Itoophiyummaa itti kennaniin qabsoo Qeerroo Bilisummaa Oromoo qaxxaamuruuf akeekkatanii kaan roga kanaan hanga ammaatti buaa bahiin garboomfattooti sirnichaa hin basin hin jiru.
Abjuun sirni garboomfataa kun itti jirus adda tokko ta’ee teessoo wal jijjiiruun wal harkaa fuudhinsa aangoo fakkeessuu fi qabsoo saba bal’aa qaxxaamuraan irra aanuuf yaaliin taasisan gonkumaa kan itti milkaayan akka hin taane fi harki inni jalqabaa isaan ittiin qabsoo qabachuuf yaalan Qeerroon ciqilee dhahee akka harkaa baasuu ,akeeka wareegama baasaa hara gaheef akka milkeessu hubachiisa. Harki Habashootaa gama lammataan waraana dhokataa duubaan saba Oromoo waraanuu(out flanking) taasisuudha. Sirnichi Oromoo Impaayerichaaf akka diinaatti kan ilaalu yoo tau, akkuma olitti tuqne Oromoon nageenyaa fi tasgabbiin jiraatee badhaadhinaa fi gamtaan ka’ee jennaan Ipmaayera afaan qawween itti isa galchine keessaa yaaa soda jedhurraa humni Habashootaa waraana maqaa biyyaalessaan ijaaruun uummata Oromoo duubaan waraanaa jira.Waxabajji 25/2018 Maa’oo Koomoo fi Asoosaa keessatti dhimmi Oromoon waraana raayyaa Ittisa Itoophiyaa fi humna poolisii Somaaleen kan rukutameef kanuma.Gara saba Sidaamaan yoo ijaalle walitti buiinsa Sidaamaa fi Walaayittaa gidduutti kabajaa ayyaana Cimbalalaa irratti dhalateef hooggantooti Naannichaa aangoo yoo gadi dhiisan hanga godinaa fi magaalotaatti,namooti 200 gahan kan badii kana dalagan jedhaman immoo to’atamanii jiru. Haa ta’u malee,gara Oromiyaatiin Oromoo kallattii afraniin waraanamaa jiruuf kan to’atamee fi seeratti dhiyaate hin jiru. Kunis giti bittaa EPRDF/ADWUIn ta’e jedhee saganteessuun Oromoo fi Oromiyaa irratti weerara bane akka jiru hubachiisa. Akkuma olitti kallattii harka lamaan Oromoo waraansisuun Itoophiyaa keessatti Oromoo harka kennachiisuun bituun akeekaa fi kaayyoo Habashootaa ta’e Qeerroon Bilisummaa Oromoo gadi jabeessee morma balaaleffata. Duula karaa lamaan uummata Oromoo irratti aggaamame kanas wal hubachuu fi wal dhagahuun sirna Itoophiyaa fi ilaalcha anatu siif beekaa walitti si idaana /መደመር/ maqaa jedhuun Oromoon sirna Gadaa kan moggaasaa fi guddifachaa mataa ofii isaatii kan qabu akka itti ofitti nama dhuunfaa hanga sabaatti dabaluu danda’u seeraa fi duudhaa mataa ofii isaa kan qabu saba jabaa fi sirna Bulchiinsa Gadaa of harkaa qabu malee uummata sirbaan lafa qaacceessee eenyummaa ofii jijjiiru miti.
Kan isa barbaade ofitti ida’uuf/dabaluuf/ sirna Caffee fi lallaba mataa isaatii alagaaf kan baase abbaan fedhe kan itti galu,kan hin feene firoomaa fi nageenyaan isa wajjin itti jiraatu kan qabudha kanaaf sirbaan lafa dhiichisuun qabsoo Oromoo gara dabarsuun akeekaa fi kallattii isaa jijjiirsisuun akka hin danda’amne Qeerroon ammas gadi jabeessee hubachiisa.
Dhumarratti Oromoon waraana qorqalbii,diinagdee fi hawaasummaaa akkasumas fotolikaa isa irratti wal ijaaree Itoophiyaa lafee biyya isaaf wareegama gootota isaa nyaataa yoon geese jalaa bahuu qaba.Kanaaf immoo kaayyoo ganama qabatee wareegamaa yoona gahee fi wareegama gootota ganamaa milkeessuuf akka hojjatu,uummata bal’aa isaa wajjin haalli fotolikaa Impaayerichaa ilmaan Oromoof baraarama kan hin laanneefi Qeerroonis ofirraa qolachuu qabaan dhaamsa Qeerroo Bilisummaa Oromooti Sirna cunqursaa fi garboomfataa EPRDF harka lamaan Uummata Oromootti bobba’e ofirraa deebisuun dirqama Oromoo maraati!
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaa ti !
Injifannoo Ummata Oromoof !
Qeerroo Bilisummaa Oromo

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Guyyaatti buna shiinii sadii dhuguun umurii dheeressa laata?
Oromiyaa iddoowwan hedduutti buuna dhuguun kan barameedha. Keessattuu ganama sa'aa cirreetti ykn sa'aa laaqanaatti, kan mijateef ammoo galgala dabalatee guyyaatti al sadii bunni ni dafiffama.
Dhugaatiin bunaa kunis ammoo, maatii fi ollaa waliin taphachaa, odeeffannoo wal jijjiiraati kan raawwatamu.
Qorannoon barruu 'Annals of Internal Medicine' jedhamu irratti maxxanfame tokko akka mul'isuuttis, namoonni guyyaatti buna dadabalanii dhugan umurii dheerachuu danda'u jedha.
Haa ta'u malee ogeesssonni kana maman ammoo, bunni mataasaatti umurii dheeressa jechuurra jireenya fayyaa qabeessa ta'ee jiraachuuf ni gargaara osoo jenne wayya jedhu.
Qorannoon haaraan kun maal qabatee dhufee?
Qorattoonni kutaa qorannoo Kaansarii idil adduunyaa Yunivarsitii Koolleejjii Landan kun akka jedhanitti, buna shiinii tokkoon ol dhuguun balaa du'aa hir'isuu waliin walitti dhufeenya qaba. Keessumaa mmoo du'a onneefi mar'imaaniin dhufan hir'isuuf gahee qabaata.
Isaanis ragaa fayyuummaa namoota umuriin isaanii 35 ol ta'anii fi biyyoota Awurooppaa 10 keessaa argaman erga xinxalanii booda dha gudduunfaa kana irra kan gahu danda'an. Isaanis jalqaba qorannooichaa irratti buna hangam dhuguu akka barbaadan gaafachuunii fi kana boodas haala du'aatii jiddu-galaan waggoota 16f qarataniiru.
Bunni isiniif gaariidhaa?
Qorannoowwan kana dura gaggeefamanis waan wal faalleessu fi wal mormu mul'isaniiru.
Namoonni hedduun wayita buna dhuganitti kaaffeeyiniin buna keessatti argamuun miira dammaqinaa akka argatan muuxannoo ofiirraa ka'uun ni dubbatu.
Garuu dhiibbaan qabiyyee kaaffeeyinii dhuugaatii bunaa miira namoota irraatti qabaatuus namaa namatti adda adda dha.
Keessattu, dubartoonni ulfaa guyyaatti hameentaa Kaaffeeyinii mg 200 tiin ol fudhachu akka hinqabaannee gorsu. Sababiinsaas, daa'imti garaa keessaa carraa ulfaatina gadaanaan akka dhalattu waan taasisuuf dha.
Kaaffeeyiniin kan argamu buna qofa keessaa miti. Dhugaatiiwwan akka 'Kookaa' fi Shaayee keessaas waan jiruuf, baay'inasaa akka to'annuufi.
Wanta hubachuu qabnu
Qorannoon kamiyyuu guutuu waan hin taaneefu, saayintistoonnis bifa jireenyaa gara biraa namootaa xinxalu qabaatu, fakkeenyaaf waan isaan nyaatan fi dhugan, hangam akka kuufatan, hangam akka ispoortii hojatan illeen ilaaluun barbaachisaa ta'a.
Kanaafuu, ammaaf wanti ogeessoonni jedhan, yaada keessan gutuu bunni fayyummaaf keessaniif gaarii ta'usaa qofa irra wantoota gara biraa yaaduunis gaariidha jedhu.
Fakkeenyaaf, ganama yeroo hojii deemnuu fi yemmu manatti deebiinu daandii gabaabaa miilaan deemuun warri magaalaa keessa jiraannu taaksii fayyadamu akka xiqqeessinnu gorfamna.


text:
(Naayiroobii) – Hiyumaan Raayit Wochiin gabaasa har’a baasen, humnoonni nageenyaa Itiyoophiyaa yeroo mormiin Oromiyaa keessatti baldhinaan gaggeeffamen Sadaasa 2015 eegalee namoota 400 ol kan ajjeesan yoo ta’u kan kuma kudhaniin lakkaawwaman immoo hidhanii jiru. Mootumman Itiyoophiyaa ragaa amanama ta’en akka utubu, qaama bilisa ta’e tokko hundeesun waayee namoota ajeefamanii akka qoratu, waayee namoota badii tokko malee hidhamaniifii dhiitamuu mirga namaa adda addaa gabaasa akka dhiheesu.
Gabaasin fuula 61 qabu “tarkaanfii gara jabinaa mormii ukkamsuu, ajjeecha fi hidhaa, deebii mootummaan Itiyoophiyaa mormii Oromooti kenne” jedhu baldhinaan akka ibsetti, mootummaan Itiyoophiyaa sochii mormii kana cabsuuf humna barbaachisu ol fayyadamuu, jamaa hidhuu , mana hidhaa keessatti hidhamaa miidhuu, fi mala namni odeeffannoo akka hin arganne gochuutti dhimma bahee jira jedha dhaabbanni mirga namaa hordofu kan afaan Ingiliiziin Hiyumaan Raayit Wochi jedhamu. Hiyuman Raayit Wochin gaafif deebii namoota biyya keessa akkasumas biyya alaa jiraatan wajjin Sadaasa 15 eegalee hanga Caamsaa 2016 gaggeesen, mormitoonni 125 ol, kara deemtonni fi midhaan adda addaa kan irra gahe, dhoorkaa cimaa yaada ibsachuu, mirga waliitti qabamuu dhoorkamuu humnoota nageenya eeggisiisaniin akka irra gahe himatanii jiru.
Daarkiteerri dhaabbata mirga namaa hordofu, Hiyumaan Raayit Wochii kan taate Lesilee Lafkaw akka dubbattetti “humnoonni nageenyaa Itiyoophiyaa, lubbuu namaaf tufii guddaa argisiisun, baratoota, qonnaan bultoota fi mormitoota nagayaa irratti dhukaasun ajjeesanii jiru.
Mootummaan hatattamaan namoota badii tokko malee hidhaman gadi yaa dhiisu, miidha gahe ilaalchisee qorannoo bilisaafi amanamaa ta’e yaa dhiheesu, humnoota nageenyaa tarkaanfii kana fudhatan seeratti yaa dhiheesu.
Humnoonni nageenyaa rasaasa dhugaa fayyadamuun deddeebi’anii namoonni akka walitti hin qabamne gochuun mormii tokkorratti yoo xinnaate nama tokko yookin sana ol ajjeesun ji’oota qubaan lakkawwaman keessatti mormitoota dhibbaan lakkawwaman ajjeesanii jiru. Hiyumaan Rayit Wochiif dhaabbileen biroo namoota du’an keessaa namoota 300 maqaan muraasa immo suuraa isaan wajjin adda baasanii jiru.
Mormiin Sadaasa darbe ka’e, sodaa karoora mootummaan Finfinnee baballisuuf baase, kan Maastar Pilaanii Qindaa’aa Magaala Finfinnee jedhu mormuun kan eegaleedha. Mormitoonni akka jedhanitti Mastar Pilaanichi haala waggoota kurnan darban muldhateen qonnaan bultoota lafarraa buqqisuun, namoota naannoo magaalicha jiraatanirratti dhiibbaa guddaa fiduun namootni muraasni qofti akka fayyadaman godha jedhu.
Mormiin kun Muddee keessas yoo itti fufu mootummaan mormii kana too’achuuf loltuu bobbaase. Humnoonni nageenyaa of egannoo tokko malee yookin meeshaa qaama namaa hin mine osoo hin fayyadamin rasaasa dhugaa jamaatti dhukaasaa turan. Kanniin ajeefaman keessa irra caalan barattoota yoo ta’an daa’imani waggaa 18 gadiis keessatti argamu.
Poolisiin Feedaraalafi loltuun, barattoota kumaataman lakkaawwaman, barsiistota, weellistoota, miseensota paartii mormitootaa, hojjatoota fayyaafi namootaa baratoota poolisii jalaa baqatan daheesan hunda hidhaa turan. Namoonni baayyen qabamanii hidhaman baayyen gadi dhiifamanis, kanniin lakkoofsi isaanii hin beekamne, himanni osoo irratti hin banamani, gorsaa seeraa fi maatii isaanitiin osoo wal hin argin hafanii jiru.
Namoonni dhugaa bahan akka ibsanitti gaaga’umsi gahe hanga yaadamuu olidha. Namni Yoosef jedhamu, kan umuriin isaa 52 , Wallagga Lixaa kan jiraatu akka ibsettii “umurii koo guutuu asin jiraadhe. Gaaga’uumsa akkasii tasuma argee hin beeku. Nama hidhuufi ajjeesun baramee jira. Namnii yoo xinnaate maatii tokko hidhaadha hin qabne hin jiru”.
Namni kana dura hidhamee bahee Hiyumaan Raayiiti Wochiitti akka himetti, mana hidhaa keessatti darara suukaneessan akka isaaniirra gahe, haalli hidhamaan mana hidhaa keessatti qabamu jibbisiisa akka ta’e, kaampii waraanaa faa keessatti hidhamaa akka turan, dubrtoota baayyee irratti gochi suukaneessan akka gudeeduu fi tutuqaan walqunnamtii saala adda adda akka irratti raawwatamu ibsee jira. Namoonni tokko tokko akka ibsanitti, jilba isaanii hidhun, mataa isaanii gadi dhundhulchuun faana isaanii keessa reebama akka turan, kan biroo immoo faanni miila isaanii humna ibsaatin akka waaddame kan hafan immoo qaama saala isaanirratti wanti ulfaatu hidhamaa akka ture dubbatanii jiru.
Viidiyoon kun barattoonni mooraa Yunivarsiitii keessaatti enna reebaman argisiisa.
Aangowwan mootummaa namoota baayyee qabanii hidhanis namoota muraasarratti himannaa banu. Miseensonni paartii siyaasaa mormitootaa hedduunifii gaazexeesitoonni seera farra shororkeessumma adabbii cimaa qabu kanaan kan himataman yoo ta’u barattoonni Yuunivarsiitii Embasii Yunayitid Isteet, Finfinneetti argamu fulduratti Bitootessa keessa hiriira bahan seeraa yaakka adda addaatin himataman.
Sababii humnoonni nageenyaa naannoo mana baruumsaa fi mana baruumsaa keessatti argamaniif, barsiisonnii fi barattonni waan hidhamaniif, barattoonni baayyeen humnoota nageenyaa kana waan sodaataniif sirna baruuf barsiisuurratti rakkoon uumamee ture.
Aangowwan mootummaa mormicha dhaabuf iddoo tokko tokkotti mana baruumsaa torbeewwan muraasaf cufanii ture. Barattoonni tokko tokko Hiyumaan Raayiti Wochitti akka himanitti loltoonni mootummafii humnoonni nageenya biroo mooraa keessa mandhefataniin barataa Oromoo gatii ta’aniif qofa akka sakata’amaniif akka ifataman ibsanii jiru.
Iddoo tokko tokkotti mormitoonni lafa qonnaa abba qabeenya biyya alaan qabame barbaddeessuu, gamoo mootummaa saamuu fi qabeenya adda adda mootummaa akka barbaddeessan ragaan qabatamatu jira. Haa ta’u malee Hiyumaan Raayit Wochiin mormii 500 ol ta’an keessaa 62 ilaalee irra caalana isaanii karaa nagaan kan gaggeefaman ta’uu hubatee jira.
Ugura mootummaan Itiyoophiyaa qoratoota mirga namaa bilisa ta’aniifi miidiyaa dhuunfarra kaa’ee irraa kan ka’e odeeffannoo muraasatu naannoo mormii kanaa dhufaa jira. Mootummaan Itiyoophiyaas bilisummaa miidiyaa takaaluf tattaafii guddaa godhe. Bitootessa walakka eegalee feesibookifii midiyaa hawwaasaa irratti takaallaa kaa’ee jira. Bufata teelevizyiin daayasporaas ummanni akka hin ilaalle uguree jira.
Amajji keessa mootumman Mastar Pilaanicha akka haqe ibsee ture. Yeroo sanatti garuu deebiin gara jabuummaa mootumman mormitootarratti fudhate garaa mormitoota hammeesee ture.
Mormiin ummataa Ebla irra eegalee qabanaa’a dhufus tarkaanfin humnoonni mootumma fudhatan akka itti fufee jirachuu Hiyumaan Rayit Wochiin raga argatee jira. Namonni hedduun qabamanii ji’a turban darbe hidhuma keessa kan jiran yoo ta’u dhibbaataman kan lakkawwaman iddoon isaan jiran kan hin beekamne yoo ta’u gochi kun humnaan dhabamsiisuu akka ta’e beekamee jira. Mootummaan dhiittaa mirga namaa kanarratti qorannoo gaha hin gaggeesine. Loltoonni ammallee moora Yuunivarsiitii keessa waan jiraniif sodaa guddaatu jira. Sagaleen mormii bara 2014 xinnaas ta’u hanga amma kan itti fufe yoo ta’u tarkaanfiin gara jabinaa mootumman fudhatu baroottan dhufu keessa mormii kana daraan akka hammeesaa deemuu tilmaamama jedha Hiyumaan Raayit Wochi.
Tarkaanfiin gara jabinaa mootumman Itiyoophiyaa mormitoota nagayaa irratti fudhatu deebii cimaa fi walta’insa mootummolee dhimmi kun ilaalu, gumii mirga namaa mootummaa gamtoomanii dabalatee barbaada jedha Hiyumaan Raayit Wochiin. Manni marii Awurooppaa ibsa ijjannoo cimaa tarkaanifii humnoonni nageenyaa fudhatan balaalefatu baasus, ibsi ijjannoo biroo gochaalee humnoota nageenya kana balaalefatu seneetii Yunayitid Isteetiif dhiyaatus isaan kanarra kan hafe ummanni addunyaa waaye dhiitamuu mirga namaa Oromiya keessatti gahe kana waan jedhan hin qaban.
Gumiin Mirga Namaa Mootummaa Gamtoomanii dhiittaa mirga namaa hamaa kana xiyyeeffannoo kennuun, namoota badii tokko malee hidhaman akka gadi dhiifaman fi qorannoon bilisaa dhiitamu mirga nama kana ilaalchise akka gaggeefamu gargaaru qaba.
“Biyyoonni alaa mootummaa Itiyoophiyaa kara adda addaan deegaran yeroo humnoonni nageenya mootummaa Oromiyaa keessatti dhiiga nama hedduu dhangalaasan ni callisan” jetti Lafkaw. “Biyyoonni guddina Itiyoophiyaa dhaadhesan,mootummichi gara hundaanu guddina akka argisiisu keessaattu mirga dubbachuu fi warri miidhame haqa akka argatan dhibbaa gahaa gochuutu irra jira eegama.


text:
1960S Nuru Abubaker was a young person from Bale together with 2 elders Fato Damboba and Abayi Ali sent to Finfinne /A.A/ with the Ethiopian …Read More »
Haasawa walgahii Yaadannoo Jaarraa Abbaa Gadaa tan Altanta, USA irraatti dhihaate Jawaar Muhammad
Bu’ureessitota qabsoo Oromoo kanneen tarree duraarratti maqaan isaanii dhawamu keessaa, tokko, Jaarraa Abbaa Gadaati. Wanni Jaarraan qabsoo tanaaf addatti gumaache maali? jennee yoo of gaafanne …Read More »
Jaarraa Abbaa Gadaa eenyu laataa? Warri dhiheenyaa fii qaaman isa beekan waayee isa akkamitti ibsu?
Oromo TV Abduljali Abdalla seenaa Jaarraa Prof.Ismael Abdullahi Seenaa JaarraaRead More »
Dr. Sheekh Mahammad Rashaad (Sheekha Yoomiyyuu hin irraanfatamne)
Wanni sabni ittiin beekkamu keessa tokko afaani. Kana hubachuun, diinni afaan Oromoo dhabamsiisuuf ijibbata gudda godhe. Ijibbaanni diinni godhaa ture, arra namatti mul’achuullee baatu yaroo …Read More »
SHEEKH MUHAMMED RASHAD KABIIR ABDULLEE KABIIR MUUMAYYAA
DHALOOTA ISAA :- Dhaloonni isaa akka bara faranjiitti bara 1934. BAKKEEN INNI ITTI DHALATE : Baha Oromiyaa Carcar Laga Arbaa ganda Jarjaree ja’amutti BARMOOTA ISAA …Read More »
Dr. Sheekh Mohammad-Rashaad Abdullee- Buulessa Seenaa Oromoo ti
(Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo) Addunyaa kana irraa duáan boqochuun hayyicha amantii, afaanii fi barnoota seenaa Dr. Mohammad Rashaad Abdullee, lammii Oromoo guddaa hanga xiqqaa …Read More »
Innaa lillaahi wa innaa ilayhi Raaji’uun..
Du’a 3 aalimticha guddaa Haaji Zeeynuutiif jecha imimmaan keenyaahuu odoo hin qoorin Du’a sheekh Mohammed Rashaad lammada dhageenye.. Torbaan tokko keessatti Du’a Ulamaa gurguddoo lama …Read More »
We will be broadcasting the inaugural of Jaaraa Abba Gadaa foundation and memorial service live at
We will be broadcasting the inaugural of Jaaraa Abba Gadaa foundation and memorial service live at: http://ustre.am/YJoF – check it out! Date: Sunday May 26, …Read More »
Xalayaa seenaa dhugaa ibsu moo kan Oromummaa diiguuf qophaaye dha?
Abdii Boruutiin Mata duree kanaan barreeffama kana akkan dhiyeessu kan na taasise, akka tasaa xalayaa Afaan Amaaraatiin barreessame tokko argee dubbisuu kiyya dha. …Read More »
Labsa Kora Bu’ureessaa Adda Dimokiraatawaa Oromoo (ADO)
Nuti, miseensonni Kora Bu’uressaa Adda Dimokiraatawaa Oromoo (ADO) sochii politikaa Oromoo haaraya dhugoomsuu keenya labsina. Sochiin haarayni kunis, kan haqa Oromoo fi saboota Itophiyaa maraaf falmu ta’a. …Read More »


text:
Wallgga Lixaa, aanaa Guullisoo, Mana-barnootaa sadarkaa lammaffaa Calliyaa keessatti, kutaa kudha-lama barataa ka ture Guutuu Abarraa, walitti-bu’insa humna poolisii kora-bittimsaa wajjiin uumame irrattti rasaasaan rukutamee ajjeesamuu isaa fi barataan ka biraan Kennasaa Caalaa jedhamu rasaasaan Somba isaa dhawamee Hospitaala Ayiraa keessatti ka yaalamaa jiru ta’uu dubbatu, jiraattonni magaalattii.
Koomishina Poolsii Oromiyaatti, Itti-aanaa Koomishinaraa fi Abbaa deemsa hojii fi dhimmoota koomunikeeshinii Solomoon Taaddesee immoo, jeeqama magaalaa Calliyaa keessatti uumame sana keessatti barataan sun du’uun mirkana. Humna nageenyaa mootummaa irraa qofa otuu hin taane, gama kaaniis akka dhukaasamaa ture waan ta’eef eenyu akka ajjeechaa kana raaw’ate sirnaan qorannee tarkaanfii fudhanna, jedhan.
Rasaasaan dhawamee Hospitaalatti yaalamaa jira, ka jedhame barataa ka biraa Kennasaa Caalii jedhamu ilaalchisee garuu akka quba hin qabnee fi qulqulleeffatanii nutti deebi’an nuuf ibsan. Barattooonni fi jiraattonni akka jedhanitti, magaalaa Najjoo keessatti, akkasumas Walliisoo fi Tulluu_Boolloo keessatti hiriira geggeessame irratti tarkaanfii humni mootummaa fudhateen barattoonni garii hidhamanii, kaan madaawanii jiran. Itti-aanaa Koomishinaraa Solomoon immoo, hiriirri geggeessamuu isaa mirkaneessan iyyuu, barataan miidhames tahe hidhame hin jiru, jedhan. “Namoonni hidhaman garuu, kanneen dudduubaan barattoota jeeqamaaf kakaasani” jedhanii jiru.


text:
Beelawaa haa gargaarru, du’aaiis haa goonuuf
Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam akki je’e:
“Namni Isinirraa Maatii Isaa kheeysatti nagayaan ganamfate, kan qaamni Isaatis fayyaa, kan qallaba (nyaata) guyyaa saniif isa gahu qabu Akka nama duniyaan hundi walitti qabamteefiiti”
Sunana Tirmiizii: 2346
Hadiisa kana keeysatti wanni ibsame waa xiqqo fakkaata, garuu dubbii guddootu kheeysa jira. Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam namni nagayaan maatii isaa kheeysatti bariisifate, kan lolli isaa fii ilmaan jalaa fixuu hin sodaanne nagayaan jiraatu, akkasumaa wajjiin fayyaa qaamaa isaa kheeysaa fii alaanis qabu, sanuma wajjiin nyaata guyyaa san isa olchu qofa qabu akka nama adunyaan guutuun Isaaf walitti qabamteeti je’e. Nageenya warra dhabe yoo laalle wanni hundi hafee nagaya qofa argatanii jiraatuu hawwan. Nama fayyaa dhabee Hospitaala cicisuu ykn manneen isaanii kheeysa ciisaa jiran hundi wanni isaan fedhan fii hawwan takkittiin fayyaa argatanii dhukkuba malee jiraachuudha. Akkasuma warri beelawe wanni hawwu yoo jiraate nyaata eysaan argadhee arruma garaa guutadha, arruma ilmaan kiyya kana maaliiniin bulchaadha.
Rabbiin ol tahe beelaa fii hongeen azaaba isaa irraa akka taate hima:
وَلَقَدْ أَخَذْنَا آلَ فِرْعَوْنَ بِالسِّنِينَ وَنَقْصٍ مِنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ
Dhugumatti warra Fir’ownaa bara hongee/abaarii fii irrina oomisha (fiirii fii miidhaaniitiin) isaan qabne akka Isaan gorfamaniif. Al-A’raaf: 130
Balaan beelaa, hongeen waan Rabbiin namaan mokkoru. Warra beelawee fii warri hin beelawinis qormaata keeysa jirra. Beelli bara kana biyya teenya keessatti akka malee hammaatee jira. Hoggaa balaa akkanaa tana dhagayaa jirru kanatti wanni nurraa eeggamu yoo xiqqaate duaa’ii godhuu, waan qabnunis gargaaruudha.
Hadiisa biraa kheeysatti Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasllam:
“Beelawaa nyaachisaa, dhukkubsataa gaafadhaa, rakkataa gargaaraa” jedhan.
Ulamaa’iin akki jedhan: “Nama beelawe hoggaa dhageenya nyaachisuun nama hundarratti dirqama. yoo gariin namaa nyaachise ammoo nama kaanirraa dirqamummaan ni buuti, yoo namni hundi dhagayee hin gargaarre ykn hin nyaachifne hundi cubbuu seenanii jiran. Rabbiin isaan gaafata” Beela biyya keenya seenee namaa fii beeyladaa fixaa jiru agarree akka nama hin agarree tahuun hin barbaachisu.
Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam beela irraa maganfatee akki je’e:
“Yaa Allaah ani beelarraan sitti maganfadha. inni irra hamaa waan nama wajjiin ciisuuti (kan namaan adda hin baane), Yaa Rabbi ganiinsa (khiyaanaa, beellama diiguu) irraan sitti maganfadha, inni irra hamaa waan garaa kheeysatti dhoyfataniiti.”
Sunana Nasa’i: 5468
Beelti waan hamtuudha. ciisan nama hin dhiistu, dhabanii hin beeytu. Namni beelawe beela wajjiin ciisa, wajjiin ka’a, hanga argatuu ykn hanga du’uu isiwa wajji tura. Nama hedduutu sababaa beelaa lubbuu dhabaa jira. Kanaaf Rasuulli sallallaahu aleyhi wasallam waan sadeen hadiisa gubbaatti dabarsine san namni qabu duniyaa guutuu qaba jedhe.
Sunis: Nagayaan maatii ifii wajjiin ganamfachuu, fayyaa qaamaa wajjiin, nyaata guyyaa sanii qabachuu wajjiin.
Qananii guddoo tana Rabbiin nuuf kenne, namoota hedduu irraa fuudhee balaa kheeysa jiran. Gama biraatin ammoo Rabbiin waan nuuf kenne xiqqoo taatuu, guddoo maal akka ati daleeynu nu laala.Beelawaa haa gargaarru, du’aaiis haa goonuuf.
Qophii: Ustaaz Ja’far Bayaan


text:
Boorana aanaa Dubluq keessa kanneen qubatanii jiran buqqaatonni sababaa hoongeef qe’ee ofii irraa baqatan rakkkoo hanqina nyaataa fi rakkoolee biroo keessa jiraachuu dubbatan. Aana Dubluq magaalaa Dubluq bira kanneen qubatan abbootiin warraa 1400 ol ta’an erga sababaa hoongeetiin qe’ee ofii irraa godaananii ji’a ja’aa ol ta’uu eeranii haga ammaatti gargaarsa akka hin argannee fi rakkoo beelaa keessa akka jiran Sagalee Ameerikaatti himanii jiran.
Deebanoo Saaraa hojjetaan waajjira Buusa Gonofaa Aanaa Dubluq dhimma kana aailaalchisee ennaa dubbatna buqqaatota iyyataa jiran kana gargaaruun humna aanaa isaanii ol akka tahe eeranii jiran. Waajjirri Buusa Gonofaa Godina Booranaas waa’ee buqqaatotaa kana deebii kennee jiraa. Ka gara sanatti imalee ture Galmoo Daawit gabaasaa qaba.


text:
Of-Ittisuun Mirga Uumamaati!
Amharic Version | English Version
(Ibsa Ajajaa Ol’aanaa ABO-WBO)
Lolli sanyii duguuggaa Partii bilxiginan (PPn) Oromoo irratti gaggeeffamaa jiru WBOdhaan fashaluu irra darbee, WBOn dachee Oromiyaa dhuunfachuu eegaluun abdii guddaa Oromootti horee jira. Lolli WBOn gaggeessaa jirus lola haqaa (just war) kan nagaa waaraa dhalchuuf gaggeeffamaa jiruti.
Lolli gama biraan gaggeeffamaa jiru ammoo itti baha dogoggoraa siyaasa EPRDF baroottan darban keessatti raawwate irraa kan madde dha. Herregni aangoo siyaasaa humnaan dhuunfatanii humnaan tikfachuun dandahama jedhu uummata fi biyya keenya gatii ulfaataa baasisaa jira. Qaamooti nutu mootummaa dha ofiin jedhan, gatii ulfaataa uummatni baasaa jiru hubachuu hanqachuun, faallaa fedhii uummata dhaabbatanii, uummatni lola kana keessatti PP deeggaree hirmaachuun irbaata rasaasaa ta’u dhidhiba jiru.
Uummati keenyi Oromoo Walloo sababa gurguddoo sadiif lola kaaba Itiyophiyaa keessatti hirmaachuuf dirqama. Jalqaba lolli kun kan hogganamaa jiru miseensota EPRDF duraaniin ta’uun isaa uummata keenya Walloof dantaa guddoo qabaachuu dhiisuu malu; itti aanee uummati keenyi Oromoo Walloo daangaa Amaaraa fi Tigray gidduu waan jiruuf lolli dachee isaa irratti akka gaggeeffamtu dirqaa jira; kan sadaffaa ammoo uummati keenyi mootummaa isa ittisuu dhabuu isaatiin balaa hamaadhaf saaxilamaa dha.
Oromoon Walloo PP fi Humna addaa naannoo Amaaraa deeggaranii lola kana keessatti hirmaachuu jechuun, seenaa sanyii duguggaa yeroo dhihootti Shawa Robit keessatti raawwatame dagachuu jechuu dha. Loltuu PP fi Faannoo obboloota, abbaa fi hadha keenya qalaa jiran deeggaruu jechuu dha. Loltuu har’allee qee’ee Oromoo Guji, Wallagga, Walloo, Matakkal, Gindabarat fi kkf mancaasaa jiru fi ilmaan Oromoo dirree fi hidhaa keessaa baasanii akka bineensaatti ajjeesaa jiran gargaaruu jechuu dha.
Lola qee’ee Oromootti itti dhufe kana Oromoon of irraa ittisuuf mirga guutuu qaba. Balaa kana of irraa xiqqeessuuf gurmuu ofii jabeeffachuu fi qawwee argame mara ofitti fudhatee, qaama leenjii lolaa qabuu fi ijaarame jiru hidhachiisuun dirqii dha. Lolli Oromoon lolaa jiruu lola mirga sabaa fi mirga abbaa biyyummaa ofii kabachiisuti! Qawwee argate mara wal hidhachiisee of ittisun mirgaa fi dirqama uumamaan qabu dha! Wal dammaqsee, wal ijaaree, hidhatee sosso’uunis dirqama uumamaa isaa ittisuuti. Waan ta’eef, uummati keenyi:
- PP fi Humna Addaa Amaaraa deeggaree akka lola kana hin seenne akeekkachiisna.
- Yakka waraanaa uummata keenya Oromoo Walloo irratti dalagamaa jiruu maraaf gaafatamaan mootummaa fi qaamota Mootummmaa impayera Itiyophiyaa keessa jiran ta’uu uummata keenyi, uummattoota cunqurfamoo fi hawaasa idil-addunyaa hubachiifna.
- Loltooti PP keessa jirtu, lolli kun lola akeekaa fi kaayyoo uummataa kan hin qabne waan ta’eef, aangoo nam tokkoo ykn murna eenyummaa keessan dhabamsiisuuf dhama’u dura dhaabbadhaa. Lolli hin barbaachisu jedhaa, ittiin mormaa.
- Yakkamtooti waraanaa marti seenaa fi seeraan waan gaafatamaniif, murna afaan boollaa irra dhaabbatee dhaadatu kana waliin awwaalamuu keessan dura lubbuu keessan qaalii akka baraartan akeekkachiisna.
- Loltooti hidhannoo of harkaa qabdan, akeekaa fi kaayyoo uummataa bakkaan gahuuf hidhannoo keessan waliin akka WBOtti gabaastan irra deebiin waamicha isiniif dhiheessina!
- Hawwaasni idil-addunyaas qabsoo ilmaan Oromoo fi sabooti cunqurfamoo bilisummaa, mirga hiree ofii ofiin murteeffannaaf, kabajaa fi ulfina dhala namaaf gaggeessaa jiran hubachuun akka qabsoo ABO-WBOn fi humnoota cunqurfamoo waliin dhaabbattaan dhaammanna.
- Toftaan abbaan irree, uummattoota walitti buusee yeroo gabrummaa fi gidriaa sabootaa dheeressuu waan ta’eef, cunqurfamootni impayera Itiyophiaa keessa jirtan marti, shira Abiy itti jiru irratti dammaqxanii, irree tokkoon sirna cunqursaa PP diiguun, sirna haqaa fi dimokraasii dhugaa diriirsuun nagaa waaraa dhalchinu waamicha dhiheessina.
- Furmaati rakkoo siyaasaa impayerittii gaaffii uummata guddaa keessummeessuun, mirga hiree murteeffannaa uummataa dhugoomsuu dha malee, aangoo siyaasaa harka nam tokkee ykn murna tokkoo galchuudhaan ta’uu akka hin dandeenye mirkaneessina.
- Meeshaan lola keessaa uummata baasuu dandahu haqaa nam tokkee fi sabaa kabajuun, waltajjii gaaffiileen siyaasaa irratti keessummeeffamaniif sirna dimokraasii dhugaa diriirsuun, nagaa waaraa dhalchuun, kabajaa, wal-qixxummaa dhala namaa mara mirkaneessuun murteessaa ta’uu ajajaan ol’aanaa ABO-WBOn hubachiisna.
- Haala sirni bulchiinsa haqaa uummataaf hin tolfamne keessatti uummatni balaa irraa of baraaruuf ijaaramee sosso’uun mirgaa fi dirqama uumamaati!
Injifannoo Ummata Oromoof!
Ajajaa Ol’aanaa ABO-WBO
Onkoloolessa 25, 2021
5 thoughts on “Of-Ittisuun Mirga Uumamaati!”
-
-
-
I appreciate the victory achieved by the Oromo Liberation Army (OLA) in this short time. I have time and again underscored that the emergence of this modern-oriented and highly civilized National Army is a response to the longstanding issue of ‘decolonization’ in Oromia. Within this centrality, OLA as part and parcel of the Qeerroo of the Qubee generation, is not merely working to promote Oromo ‘Patriotic Heritage,’ but also striving to put in place ‘Oromo-centred democratic institutions. OLA is capable of doing this because it is equipped with high military discipline, moral (ethical) and intellectual stamina. The unique character of OLA is that it has succeeded in designing modern strategy by responding decisively to Abyssinian colonial policy of “Divide and Conquer,” reductionist ideology, militant Unitarism, radical populism and the narrative construction of Nafxanyaa supremacy. This is how the “Great Mind” of the new generation (OLA) defeats the “Little Mind” of ‘militant terrorists’ (the sinking PP) whose way is full of ‘rivers of blood,’ ‘rain of tears’ and ‘destruction.’ No one has the power to stop or control historical changes and ‘the birth of new meanings’ in those changes. OLA is moving forward to bring about a great day of justice in which the new generation will be able to sing with new meanings and heroic voice – my Oromia! Sweet land of liberty; the land where our loved ones massacred. This is what it means “breaking the silence,” the silence of the denied who is violently decimated.
-
-
injifannoo keessan guyyaa guyyaan galmeessaa jirtan argaa jirra jabaadhaa.
Mootummaan pp kun kufeeti jira naguma Olola oofaa oola Malee kana ummannis ni beeka.
Eenyu akkaa bu’aa isaaf qabu cimseeti beeka ummanni kanaaf ifa arguuf jirra jabaadhaa.
👉Barudin Abdi Nure QBO baha oromiyaa irraa.


text:
Sirna guyyaa har’aa geggeessame irratti damee fayyaa hoogganuuf leenjii barbaachisu argachuutu barbaachisa jedhameera.
Leenjiin har’a xumurame kunis rakkoo akkasii furuuf deggersa maallaqaa USAIDtiin dhaaba bu’aaf hin hojjenne kan sadarkaa addunyaa MSH jedhamuun kan geggeessamu projektii waggoota shanii ti.
Projektiin bara 2011 jalqabamee fi bara 2017 xumuramu kun minister deetaa dhaa jalqabee hoogganoota damee fayyaa sadarkaa ol aanaa qabee hanga gadiitti jiran 4000 dameen kun attamiin geggeessamuun akka irra jiraatu leenjii fudhachuun isaanii ibsameera.
Leenjii kana itti fufuu kan dandeessisu qajeelfamni barnootaa illee qophaa’ee har’a beeksisamee jira.
USAIDtti waajjira Itiyoopiyaatti gorsaa ol aanaa kan ta’an obbo Isheetee Yilmaa VOA dhaaf akka ibsanitti projektichi maallaqa xiqqoo dhaan ba’ii guddaa argamsiisaa jira.
Maallaqi ba’e doolaara miliyoona 7 ta’a. projektiiwwan gurguddoo ka biroo waliin ennaa ilaalamu kun baay’ee xiqqoo dha. Haa ta’u malee qooda inni qabaate, jijjiiramni inni fideef barbaachisummaan isaa mul’ataa kan dhufeef projektii gumaacha ol aanaa qabu.
Biyya keenya keessa bakka duwwaa guddaatu jira. Namni oguma fayyaa waan qabaateef akkaataa bulchiinsaa beeka jechuu miti. Kanaaf bakki duwwaan kun waan beekamuuf, naannoo bulchiinsaan beekumsa agachuun akka irra jiraatu waan itti amanameef, hojjettoota mootummaa fi namoota dhuunfaa dhaqqabuuf yaalii goonee jirra jedhan obbo Isheeteen.


text:
Barreessaan: Afendiu Muttaqii.
Heerri guddaan addunyaa arabaa keessatti argamu “Alf Leyla Welayla” jedhamuun beekama. Kallattiidhaan hiikni isaa “And Shi and Lelit” (halkan 1001) jechuudha. Kitaabni kun seenaawwan namoonni hedduun osoo hin nuffin irra deddeebi’anii dubbisan keessaa isa tokko jedhamee yaadama. Kitaabota afaanota hedduutti hiikaman keessaa isa tokko. Seenaawwan adventure fi aadaa kitaabicha keessa jiran hedduu isaanii. Chu barreefama namoota biroo. Ta’uu bira gahaniiru. Biyya keenya keessatti barreessitoonni lama kitaabicha afaan Amaariffaatti hiikaniiru. Hiikni jalqabaa suuraa irratti argamu kun bara 1955tti nama Itoophiyaa Lammaa Balaayneh jedhamutu maxxanfame. Hojiin hiikkaa lammaffaan bara 1979 Feri Monastery dhaan maxxanfame.
Seenaawwan “Alf Leyla Welayla” bara durii afaaniin himaman. Garuu xiqqoo turanii araboonni seenaa kitaabaan walitti qabatan. Kanaaf, addunyaan dhihaa kitaaba “Arabian Nights” jedhu waamti. Kana jechuun garuu seenaan hundi kan arabaati jechuu miti. Alf Leyla Walayla seenawwan namoota China hanga Egypt jiran irraa argame jedhan hayyoonni kitaabicha irra deebi’anii ilaalan. Qabxii isaanii mirkaneessaniiru. Seenaawwan dandeettii Giriikii durii wajjin wal fakkaatanis qaba.
Jalqaba kitaabichaa
Namni jalqaba “Alf Leyla Welayla” kitaabaan fixe hin beekamu. Hayyoonni garaagarummaa barreeffama seenichaa qoratan kitaabichi barreessaa tokkoon hin barreeffamu jedhu. Irra caalaatti kitaabichi biyya tokko keessatti kan hin xumuramne sababa seenaawwan istaayilii Afaan Arabiffaa garaagaraatiin barreeffamanii turaniif ta’uun isaa ni yaadatama. Akka tilmaama hedduutti, kitaabichi baayoogiraafii Iraaq keessatti kan dhaabbatedha. Tema baghdad keessa jira. Dhumarrattis Gibxii keessatti bocame.
Namni jalqaba seenaa isaa dubbate hayyuu seenaa arabaa beekamaa Al-Mashaadii ture. Insaayikilooppidiyaan Meshaadiin bara 947 xumure akka ibsetti, Araaniyaanonni aadaa seenaa taphaa “Hazar Afsaana” jedhamu akka qaban ibse. Kuni amala seenaa kuma tokko galgalaan yeroo hunda taphachuuti. (“Hazar Afsa” Afaan Faarsiitiin” Thouth tales” jechuun isa). Akka gabaasa Meshaadiitti seenaawwan Iraanonni taphatan Iraan, Arabiyaa, Hindii fi Giriik irraa dhufan. Araboonni “Alf Leyla Welayla” biyya Iraanota “Hazar Afsana” fakkeenyummaa fudhachuun uumaman jedhamee amanama.
Shahrezad” fi “Shahriyaar”
Seenaan “Alf Leyla Welayla” akka kitaabota kennaa haqaa biroo hin qindaa’u. Kitaabichi seenaa amaloota lamaati. Amaloota kanneen keessaa tokko Shahriyaar jedhama. Shahriyaar sulxaana (mootii) biyya tokkoo ture. Namichi kun haadha manaa isaa jalqabaa waliin yeroo jiraatu, ishee aanga’aa isaa tokko waliin haasa’aa ture. Sababa kanaan onneen isaa gaddaan cabde. Haadha manaa isaaf miira tokko malee. Ishee ajjeesuuf deema.
Shahriyaar haadha manaa isaa ajjeesee malee hin aarre. “dubartoonni uumama amanamoo miti, lafarraa baduu qabu” jedhee laphee isaatti amane. Kanaaf, halkan ishee waliin erga bulee booda, guyyaa itti aanu haadha manaa haaraa ajjeesuu eegale. Haala suukanneessaa kanaan tulluun hedduun dhumaniiru. Maarree silaa guyyaa tokko ministeera haadha manaa haaraa isaaf kennu dhabee mana taa’ee gadduu eegale. Intalli “Shahrezad” jedhamtu sun maaliif akka gadde itti himi jennaan, gocha suukanneessaa mootichaa tokko tokkoon taphate. Shahrezad kan seenichi tuqame, lubbuu dubartoota biroo baraaruuf of murteessite. Kanaaf abbaan ishee akka ishee wajjin turuuf isa gaafate. Abbaan ishee yaada ishee jijjiiruuf yaale, isheen garuu murtoo isaa akka hin jijjiirre itti himte. “Mooticha fi adventure fuudhi. Hojii na argita jettee itti heerumte. Abbaan ishee onnee ishee hunda keessa jiru ni ajaa’ibsiifata akkasumas mootichaaf ni ta’a.
Mootiin Shahriyaar haadha manaa isaa haaraa fuudhe (Shahrezad). Guyyaa jalqabaa isaa ishee waliin erga dabarse booda, jaalalleewwan lamaan gara ciisichaa deeman. Shahriyaar “osoo hin bari’in dura isii ajjeesa” jedhee yaade. Shahriyaar taliila bareedaa itti himuu eegale. Osoo seenicha hin xumurin “seenaa isa hafe si waliinan taphadha, amma haa rafnu” naan jette. Shahriyaar dhuma seenaa beekuuf jette. Nama ishee ajjeesuu barbaadeef. Halkan itti aanuuf akka darbuuf yaada.
Halkan itti aanu Shahrezad seenaa isheen eegalte xumuree seenaa dheeraa biraa isaaf eegale. Haa ta’u malee, isheen seenicha xumurte bakka onneen isaa itti raafamaa turetti. Shahriyaaritti himte, “amma dadhabeera, kan hafe galgala itti aanu siifin xumura. ” Shahriyaar waan barbaade dubbatee yaada isii fudhate. “Bor erga isheen naaf fixxee booda, nan ajjeesa”. Halkan itti aanu Shahriyaaris seenaa isaa erga xumurtee booda seenaa haarawa itti himti jedheen. Eegaleera. Haa ta’u malee seenaa sana osoo hin xumurin “boru siifan xumura” ittiin jette. Shehriyaar bakka ajjeechaa halkan itti aanutti dabarse.
Shahriyaar “Isa itti aanu boru siifin xumura” jennaan Shahriyaaris “tole” jedhee halkan kumaafi tokko darbe. Shahriyaar seenaa kuma tokkoo fi tokko erga itti himee booda “akka inni na ajjeesun ilaala” jettee dhuma guyyaa boruu itti himte. Haa ta’u, Shahriyaar akka yeroo darbe gochaa turetti Shahriyaar hin ajjeefne. Sababni isaas isheen seenaa isaa guyyaa guyyaan itti himte. Onneen koo guyyaa guyyaan jijjiiramaa deema. Sababa isheen achi turteefidha. Afuurri jibbaa fi gumgummii kan onnee isaa guute sun suutuma suutaan haqamee jaalalaa fi dhiifamaan bakka buufame. Kanaaf, gara jabeenya Shehrezad irratti raawwatame erga agarsiisee booda, ishee waliin jaalalaan jiraachuuf murteesse.
Seenaan armaan olii kun seenaa fireemii kitaabichaati. Seenaa kana irratti hundaa’uun seenaa 1001 kitaabicha keessatti dhiyaate kan taphate Shahrzaad dha. Kanaafu, nuti dubbistoonni seenaawwan akka Shahriyaar ta’uun dubbifna. Kanaaf, Shahriyaar fi Shahrezad dhugumatti namoota addunyaa kana irra jiran ta’uu isaanii ragaan hin jiru. Haa ta’u malee, namoonni addunyaa kanaa “Shahrzad” dha. Giiftii Flaw hin qabne kan jedhamu. Seenaa isheen himte hunda ni beeka.
Afendii Mutteqii
Adoolessa 20/2014
©Afendii Muttaqii, Adoolessa 2022
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Pirezdaantii OSA: Wanti Jawaarirratti raawwatame shiraas, loogiis, yakkaas
Keessummaa Kabajaa fi Waraqaa Qorannoo dhiyeessuun waladda
OSAn Jawaar ni afeerraa fii hin afeerruurratti garee lammatti cabe
Cunfaa haxeerarrii dubbii obboo Jawaar Mohammadii fii obboo Baqqalaa garbaa imala galatoomaa Minisoottaa ffaa imala kana keessa waan hedduutu jira…
Simannaa Obboo Jawaar Mohamed yeroo Ameerika Minisottaa galu godhameef. Oromoon haala miidhagaan bahanii yeroo bulloo simatan... https://www.youtube.com/watch?v=B6ZmmrePT04
Haxeerarrii Hasawa Jawaar Mohammed kan guyyaa arraa magaalaa guddoo biyya Suweedin Stookholmitti godhe keessaa hanga tokkko 1ffaa An isin sobuu…
https://www.youtube.com/watch?v=bK1bv4DuFPs Qaanqee show Habtaamuu: Ittaanaa fii Jawaar dhimma loltuu ABO laalchisee maal jechaa turan?
Jiduu kana haasaya Obbo Jawar Mohammed TV Ubuuntu Fi OMN waliin taasiseefi Imala galateeffannaa gochaa jirun waliin walqabatee ololli fi…
Obbo Jawar Mohamad gaafiif deebii ‘Oromia media network’ (OMN) sagantaa afaan amariiffaatiin taasisee ergan dhaggeeffadhee booda yaadawwan deddeebi’anii gara sammuu…
On February 5, 2013, Ethiopia's only and publicly funded Television Station, ETV, aired a controversial documentary during prime time in…


text:
Gama kaaniin ammoo Itoophiyaalleetti dorgommii Pirimiyeerii Liigii taphachumatti jiranii garee Deddebit keessaa Getahun Kebbedeetti tapha 13 keessatti goolii 12 galfatee qabxii guddoon dura jira.
Gama kaaniin ammoo dorgommii kubbaa miilaa Waldaa Kubbaa Miilaa Xaliyaanaa,La Liga,ta English,English premier League fi ta Xaliyaanaa Serie A waggaa dabre jalqaban haga ammaatti goolii kuma sadiitti dhiyaattuti galee hagii tokko ji’a dhuf keessa dhumata.Walumattuu garee 60tti taphachuutti jira.
Taphattoota goolii hedduu galchan keessaa tokkoo Lionel Messi goolii 43 Lusi Suarez goolii 22 fi Edison Cavans ammoo dhalootaan innilleen goolii 22 galfate.Qophii Ispoortii ta hardhaa me MP3 irraa caqasaa.


text:
Galmee LibreOffice Keessaa Harkisanii Kaa'uu
Harkisanii kaa'uu fayyadamuutiin wantoota siiqsuu yookiin garagalchuuf dirqalee hedduun ni jiru. Kutaalee barruu,wantoota fakkasaa, saxaatoo, to'annoowwan unkaa, geessituu, hangiiwwan man'ee fi dabalataan hedduu hantuuteetiin siiqsamuu yookiin garagalchamuu ni danda'amu.
Akeektuun hantuutee yommuu garagalchu mallattoo ida'uu fi yommuu geessituu uumu mallattoo xiyyaa agarsiisuu isaa hubadhu.
AjajaCtrl yookan Shift+AjajaCtrl Osoo qabduu hantuutee gadlakkisaa jirtuu yoo dhiibde, wantichi garagalchamuu, siiqsamuu, yookiin geessituun uumamuu isaa to'achuu ni dandeessa.
Yoo wantoota Naannessaa keessaa gad harkifte,wanticha garagalchamuu,akka geessituutti saaguu yookiin akka hyperlink tti saaguu isaanii sajoo Haalata Harkisuu baafaticha xiqqaa Naannessichaa ifteessuu ni dandeessa.
Qabduu hantuutee osoo gad hin lakkisiin dura furtuu Esc dhiibuun yeroo kamiyyuu LibreOffice keessaa dalagaa harkisanii kaa'uu haquu ni dandeessa.


text:
(Oduu, Oromedia, 17 Okoloolessa 2014) — Yeroo garaa garaatti Itoophiyaa haarosuuf fedhii akka qabu ibsaa kan jiru, Dr Diimaa Nagoo, torbee kana keessa Finfinnee deemuun dhagayam.
Maddi keenya Finfinnee irraa akka gabaasetti, Dr Diimaan Finfinnee erga gahee booda qondaltoti OPDO waliin walarguun beekame.
Turtii haga ammaa keessatti namoota hagoo isaanitti dhiyaatan waliin dhimma qabsoo Oromoo biyyatti deebisuu fi karaa nagaa hojjachuu irratti haasaáa jiran.
Mariin ammaaf ifatti himame jiraachuu baatus, warri dhimmicha quba qaban akak ibsanitti, Dr Diimaan haala ummati Oromoo keessatti argamu hubannaa gahaa hin qaban.
Yeroo mootummaan Itoophiyaa filannoo bara dhufuuf qophiitti jiru kana, Dr Diimaan Finfinnee deemuun isaa paartii dhiyeenya kana tolfatan ODF galmeessisuuf akka taétti dubbatamaa jira.
Oduun gara biraa ODF filannoo bara dhufu Itoophiya akeessatti gaggeeffamu irratti hirmaachuuf iyyannoo galfatu illee haga yoonaatti boordii filannoo irraa deebii hina rgatiin akaka jiru amdeen gabaasan.
ODF galee akak dorgomuuf fedhii guddaa qabaatu iyyuu, warri TPLF garuu shakkii waan irraa qabaniif hayyama kennuun dura ODF qorachuu fi duubbee isaanii xiinxaluutti akak jiran keessa beektoti Oromidaf ibsanii jiru.
Oduun walqabatee nu gahe akak ibsutti, Dr Diimaan Finfinnee kan deeme sirna awwaalcha amaatii isaa kan Aadde Tsahaay Tolasa irratti argamuuf jedhameera.
Seenaa qabsoo Oromoo keessatti waantita faallessaa dhiyeenyatti yaadataman keessaa tokko Dr Diimaan “ABOn kan hundeeffame warra Itoophiyaa irraa adda taúuf malee walabummaa Oromiyaaf hin turre,” jedhan.Hunda caala kana anma dhibu immoo, Ob Leencoo Lataa bara 1990moota gara jalqabaa keessa Ob Ibsaa Guutamaan hiiksisa’ jedhanii Finfinneen bahuu dha. Yeroos ana keessatti immoo waraanni ABO kuma 20 manneen hidhaa keessatti gidirfama jiraachuun kana yaadatamuudha.
Source: Oromedia


text:
Qeerroon Bilisummaa Godina Wallaggaa walitti dhufuun Leeqaa Naqamtee kora isaa magaalaa Naqamtee keessatti godhateen injifannoon xumuree jira.
Hagayya 22/08/2016 Qeerroon godina Wallaggaa bahaa magaalota kanneen akka Kiiramu,Giddaa ,Shaambuu,Gimbii,Dambi Doolloo fi Arjoo bakka jedhamu irraa walitti dhufuun kora isaanii magaalaa Naqamtee keessatti tasifatani jiru.
Marii isaanii kana irrattiis gara fuulduraatti sochii Qeerroo bilisummaa Oromoon guutummaa Oromiyaa mara keessatti adeemsifamaa jiru keessatti adda dureen hirmaachuuf waadaa isaanii haaromsatanii jiru.
Haaluma kanaan korri Qeerroo leeqaa Naqamtee sochii qabsoo Qeerroon godhamaa jiru keessatti faayidaa dhuunfaa isaaniif qabsaa’uu otoo hin taanee dantaa saba isaaniif dursa kennuun kutannoon qabsaa’uuf walii galtee isaanii cimsatanii akka jiran beekamee jira.
Ba’aan garbummaa saggo abbootii keenyaa qunciisaa tures asumatti hundeen unkuteessinee yeroo kamiyyuu caalaa murannoon uummata isaaniitti abdii horuuf qoophii ta’uu isaanii waadaa isaanii kana irratti walii galanii jiru.
Qeerroon Leeqaa Naqmtee akkuma beekamu warraaksa biyyaalessaa guutummaa Oromiyaa keessatti finiinaa jirru keessatti qooda guddaa fudhachuudhaan injifannoo cululuqaa fi boonsaa ta’e ilmaan oromoo mara birattillee fakkeenya gaarii agarsiisuudhaan mootummaa wayyaanee boqonnaa dhorkaa jiraachuun isaanii beekamaadha. Bilisummaa saba keenyaaf yoomiyyuu taanaan halkaniif guyyaa osoo hin jedhin dirqama fudhannee addattimmoo humnoota qabsoo bilisummaa saba keenyaa gufachiisuuf socho’an irratti tarkaanffii laalessaa fudhachuuf qoophii ta’uu isaaniis kora isaanii kana irratti waliigalanii akka jiran beekamee jira.


text:
Ebla 26, 2019
Abbaa Urjii tiin:
Gaaffiin armaa olii baroota walakkaa jahaatamootaa Oromoota (sab-boonotaa fii qabsaawoota) fii, hortee nafxanyootaa (Amaara) jiddutti, biyyaa fii alattiis, atakaroo cimtuu turte. Maayyiirratti, Oromoota marsaalee qu’annaa fii dhaabota maqaa Xoophiyaa tiin dhaabbatan keeysaa, takkaa-lamaan yaaftee, bara 1976 keeysa, biyyatti Adda Bilisummaa Oromoo, Awrooppatti Tokkummaa Barattoota Oromoo Awrooppaa, Ameerikaa Kaabaatti Tokkummaa Oromoota Ameerikaa Bitaa dhaabbachiifte. Tarkaanfiin gaafas Oromoota jibiriin dammaqiinsa murannoo cimtuun dabaalamteen fudhatamte, suuta-suuta onnee xiqqaa fii guddaa sabaa fudhattee, wareegama qaaliin diinoota isii kan keeysaa fii alaa injifattee, arra, Oromiyaa hortee, hamma hafee fiif hiixachaa jirti.
Oromoon kophaa jaaramee qabsaawuu wanni fide jibba Amaara ykn saba biraa waliin jiraachuu tii miti. Jaalala kophaa jiraachuu tiis miti. Tan bilisummaa irreen dhabe deeffachuu ti. Tan gabrummaa jalaa bahee, bilisa tahee, abbaa biyyummaa isaa mirkaneefatee, Oromiyaa bilisa taate keeysatti walabummaan jiraachuu ti.
Hawaasni tokko kan humna irra qabuun weeraramee diina jalatti caphuun Oromoon hin jalqabamne. Roomaan Ingiliz weeraree, cabsee, kan dura dhaabbatu daamacee, amata dhibba afur gabrummaa isaa jalatti bulche. Minilikiis akkuma sanitti, ummata Oromoo kan heera Gadaa tiin wal bulchaa ture, duula baroota hedduu walitti dhaabbateen lubbuu toora 5,000,000-i gatee, cabsee, bulchiinsa isaa jala naqe. San boodaas, nafxanyoota keeysa qubachiisee, irratti muudee, warra itti fincilan hila malee adabuuf tuutaan hallayyatti haree, reeyfa karaa gubbatti rarraasee, dhiira harka ciree, dhalaa harma muree irratti if muude. Akkasiin, lammii,
“Walde-Gabreen Amaaraa kan mataa bututtuu
Amaaraan gooftaa janna sakaraata lubbuu
Abookaroo qubatee, Goondar miraaza saa tii
Nu caph’nee kufnee, ol-qabaan gama saa tii” jachisiise.
Duuba, namicha yakka armaa olii tii fii kanneen himanaaf coraa nama sookanneeysan Oromoorratti hojjate, dura taa’aan ODP/OPDO akka muudameen faarsutti seene. Gaafana, Oromoon dhagayee akka hin dhagayiniitti callise. Dhiifamaa waliin, “gaafa Sheekhni dhuufu darasaan ni albaati” ja’ama. Akkasiin, faaruun muudamarraa kaate itti fuftee, dheengadda, Ambotti, Aanolee lagachiise. Ergamaa Minilik, Goobanaa, faarsise. Sanirratti, laalcha seenaa tan hortee nafxanootaa waliin wal simachiisuuf, qabsoo diddaa weeraraa godhamte tan gitaa jachisiise.
Hortee nafxanyootaa tii fii Amaarri kaaniis seenaa weerarama Oromoo haaluun sababa irraa maddu qaba. Isaan keeysaa angafni, seenaa biyyattii tan isaan baroota kumaan himatanii fii ittiin boonan waan duraa sheekkeeysuu fi. Kan lamadaa, hegeree biyyattii tii fii tan isaanii waan duraa dukkaneeysuu fi. Inni sadaffaa, gumaa Oromoon gaafachuuf jiraattu jalaa if dahuu fi.
Duuba isaan kanaaf haa godhanii, ODP/OPDO-n hoo maalif hafarsitiif yo ja’ame, deebisaan, goolabbiitti, tuffii ummata Oromoo tiif qabani. Tuunni baroota 28-tiif Tigreef sujuudaa bahan, garaaf jecha lammii gataa, araraasaa turan, eega dhiiga qeeyroo tiin gimgamaan adda bahanii aangoo dhugaa helan, if irraanfatanii, odoo dhiiyni diinaa waliin dhagalaasaa bahan hin qoorin, malaaykummaa horanii, Rabbiin “Aboo!” jachaa jiran. Kan kana fide, hawaasni Oromoo kan xiiqii hin beeyne, kan dhiifamaaf arifatu, miidhaa irraan gayan liqimsee, akka ilmi irraa bade deebi’eefitti, qoma isaa waan benee fi.
Jarri gadaa isaanii fixatan, aangoo yaroo gabaabduu keessatti a’oo seente mi’eeyfatanii, amaanaa ummanni “isinitti kennine” ja’uun qoosatti fudhatanii, baroota hedduu irra turuuf karoorfachaa jiru. Tarsiimoo kanaa tii fiis, Habashaa aadaa qubaan wal-bulchuu hin beeyne, tan dimokraasii fii feedraalizimiin dhugaa faallaa fedhii isaanii tahuu hubatan waliin surgisa shiraa hidhatanii, afaaniin Sheekh Husseen jechaa lukaan gama Gabreelii deemaa jiru. Akkuma lakkooysa ummataa kan yaroon isaa yaayyu tare dabarsanitti, xiqqo booda, filmaata afaaniin dhawwaaqaniis “irraanfadhaa” jachuun isaanii boru.
Qeeyroo itti hin callisin!
Oromiyaan Haa Bilisoomtu!


text:
Ilmi prezidaant Donald Trump fi abukaatoon lammii Raashiyaa waggaa darbe akka wal arganiif namni haala mijesse e-mail Trumpiif ergeen akka jedhetti mootummaan Raashiyaa dula filannoo Hillary Clinton kan miidhe madda odeeffannoo ta’uu mala jechuu isaa gaazexaan New York Times kaleessa gabaasee jira.
Abukaatoo lammii Raashiyaa Natalia Vesel-nits-kaya waliin mariin baatii waxabajjii darbe agawoota duula filannoo Traamp gameeyyii waliin geggeessame kan dhaga’ame prezidaant Traamp kaadhimummaa paartii isaanii injifatanii Wikileaks immoo email Clintoniif qaanessaa ta’e baasuu erga jalqabee torbanneen hanga tokk odura.
Alan Futerfas abukaatoo ilma Traamp oduu NY Times haalanii jiran. White Houses himannaa Raashiyaan filannoo US jidduu seenuu mormuun falmee jira


text:
US, Dhabbata fayyaa adunyaa fi qaamoleen biro waliin ta’uun haga Fulbaana bara 2022tti ummata adunaa keessaa dhibbeentaa 70 ta’uu tallaalsisuuf galma ka’aaniru.
Sana fiixaan baasuuf biyyoonni omisha talaallii heddumeessuu , arjoomummaa ykn garggarsaa talaallii gochaa jiran dabaluun waadaa COVAXf seenaan fixa baasuti itti jira.
Sana gochuudhaan gufuu dhuma hojii talalli fi tallalsisu gidduutti nu mudate ture furu dandeenya.
Kana qofa miti; biyyoonni dhihessifi kuusaa talaalliiwwaani sirritti caasaan fayyadamuun duula ummata jumlaan tallaalsissuu akkasumas hojjettoota eegumsa fayyaatiifis deggersa gochuu qabu.
Dimokraasiin kan ittu jajamu keessaa rakkoowwan wal xaxaa dura dhaabbachuu kan danda’u ta’uu isaa, mala qabaachuu isaa fi yeroo barbaachisaa ta’etti ariitiin kan akka haala isaatti furuu danda’u ta’uu isaa ti.
Keessumaa immoo yeroo jeequmsaa keessatti fedhii uummataaf deebii laachuuf kutataa ta’uu isaa ti.
Dhibee COVID-19 dhaabsisuuf biyyoonni lammiiww


text:
Waxabajjii 02/2011 Qormaata bara kana kennamu kan kutaa 8ffaa, 10ffaa fi 12ffaa yeroo qabameefitti akka kennamuuf qophiin taasifamuu isaa hogganaan biiroo barnoota Oromiyaa Doktar Tolaa Bariisoo beeksisaniiru.
Qorumsi biyyaalessaa kun naannoo Oromiyaa iddoo hunda ga’u isaa kan himan Doktar Tolaan, Walumaa galatti bara kana barattoonni miiliyoona 1 fi kuma 300 fi 155 buufataalee kuma 10 fi 12 keessatti qormaata akka fudhatanis eerameera.
Humni namaa hojii qormaata Kanaaf bobbaafamanis namoota kuma 42 fi 327 akka ta’anis beeksisaniiru.
Barattoota qaroo dhabeeyyiifis barsiisonni qorumsa kana dubbisan qophii ta’uu isaaniis himaniiru.
Bara kana naannoo Oromiyaatti haalli baruu barsiisuu haala gahumsa qabuun kennamaa tureera jechuunis dubbataniiru.
Naannichatti rakkoon nageenyaa ture keessumattuu Godina Gujii fi Qellam Wallaggaatti yeroo muraasaaf muudatullee yeroo boqonnaa dabalachuun barnoonni akka bakka buufamu taasifameera.
Qormaata kana irratti rakkoon nageenyaa akka hin mudanneef koreen ummata, qamoolee nageenyaa fi maatii barattootaa irraa dhaabatee hojjechaa jiraachuu doktar Tolaan himanii jiru.
Haaluma kanaan sagantaa qormaataa biyyaalessaa ba’een barattoonni kutaa 10 waxabajjii 3-5, Kutaa 12 Waxabajjii 6-11 fi kutaa 8ffaa Waxabajjii 12-14/2011 geggeeffama jedhaniiru.


text:
Biyya Ethiopia keessatti EPRDF fi dhaabonni Siyaasaa gariin haqa dhaaba Siyaasaa tokkoo dhoksuun qooda ifii guddisanii dubbachuun “Dhugaa” ABO fi deggersa Ummataa inni qabu golguun wareegama deggertooti ABO baasan yeroo ukkaamsuu yaala muldhata ykn gochaa siyaasaa akkanaan beekamu.
Dr,Mararaa Guddinaan garuu hayyummaa fi nama beekaa ta’uun isaanii haasaa kana irraa waan guddaa barama.
- Aangoo ofiif osoo hin taa’e Ummata Oromoo aangessuuf qabsoo gochuu.
- Haala Siyaasa biyyattii fi jijjiirraa siyaasaa Ethiopia keessatti taasifne jedhamuu
- ABOn dhaaba deggersa ummataa eenyu caalaa iyyuu qabu ta’uu.
fi kkf irratti haasaa hayyuu tokkoo irraa eegamu taasisanii jiru.


text:
Chipolopooloon,gareen Kubbaa Miilaa Zaambiyaa ta ganna 19n duratti taphattoota kubbaa miilaa isii cufaa adoo jarii taphachuuf yaahuu xuyyuurii lafaan dhahe fixe taan hardha biyyuma namii isii irraa dhumate taan,Gaabonitti, AyvooriiKoosti 8-7 moohattee waancaan galatte.
Namii Zaambiyaan asi geettee waancaa fudhatti jedhee eege guddaan jiraachuu baatullee jara kana obsaa fi jabeennatti asiin gahe.
AyvooriiKoosti,taphattoota bebeekamoo Awurooppaa guurrattee dhuftuunillee Zaambiyaa moohachuu hin dandeenne.Waan biyya tana waancaa irraa hambise keessaa Diroogbaa,Gerviinooo fi Koloon faan adabbii ykn rigoolee dhabuu fa.
Zaambiyaan kubbaa miilaa kana marroo tokkeessoo argatte,AyvooriiKoosti silaa waan ganan 20n duratti argattee ammallee dabalachuu feete.
AyvooriiKoosti,Zaambiyaa moohachuu baattullee warra dorgommii Waancaa Afrikaa 28tessoo irratti waliin taphatan kana momoohachaa asi geette.
Qophii Ispoortii hardhaa MP3 tana irraa caqasaa.


text:
Hojjatonni waajiira qorannoo Fedeeraalaa( FBI ) mana hogganaa duula filaamaata prezidaant Traamp duraanii dhuma baatii Adooleessa darbee sakata’anii jiru. Kunis Raashiyaan deemsa filannoo prezidaantii Amerikaa kan bara 2016 keessaa harka qabdi yoo ta’e qorannaa gaggeeffamu itti fufuu isaanii agrsiisa.
Kan manni isaanii sakata’ame Paul Manafort nama siyaasa Ripaablikaanootaa irratti yeroo dheeraaf hojjatee fi Raashiyaa akkasumas Yukreen waliin hidhata maallaqaa jabaa fi gad fageenya qabu qabaataa ture dha.
Manni sakata’amees handaara magaalaa waashingtoon Varjiniyaa keessatti kan argamu yoo ta’u akeekkachiis kenname tokko ituu hin jiraatiin manichi sakata’ame.Umriin isaanii 68 kan ta’e manafortiif gargaartoota kanneen ta’anhar’a akka mirkaneessanti sakata’aa kana gaggeesuuf Adoleessa 26 ajaja kenname kan qabanii fi galmeeleef waan biraas kan fudhatan ta’u dubbatan.
Manafort fedhii ofiin koree tika nagaa kan senetaa waliin erga wal arganii dubbatanii sa’atilee hanga tokko booda manni isaanii sakata’ame.


text:
Naayjeriyaa keessatti yeroo barattoonni mana barnootaatti deebi’aa jiran kanatti sababa nageenyaatin kan ka’ee mannoottan barnootaa 600 ol ta’an cufamanii jiraachuu isaanii haanga’oonii biyyatti ibsanii jiruu .
Timootii Obi’ezu kutaa biyaa Naayjeriyaa Kaadunaa irraa akka VOA dhaaf gabaasetti gareewwaan hidhatan ijjoollewwan umannan butanii fudhachuudhaan waan maallaqa guddaa gaafatanuuf maatiiwwan ijoolle isaanii nama baruumsaatti erguu hin dandeenye.
Keessumaa kaaba Naayjeriyaa keessatti hidhattoonni nammoottan butanii fudhachuudhaan allatti waan qabeenyaa jiraattotaa saamanii fi barbadeesaniif maatiiwwaan ijoollee isaanii bakka biraatti geesaanii barsiifachuu akka hin dandeenyee himaniiru.
Dhaabbata mootummota gamtoomanitti dhaabbanii, barnootaa, Saayinsii fi Aadaa ykn UNESCOn akka gabaasetti yeroo ammaa ijoollewwan Naayjeeriyaa miiliyoonii 20 ol ta’an mana baruumsaatii ala jiru.
Kunis, gabaasaa Ji’a Caamsaa darbeen Yemmuu wal bira qabamee ilaalamuu miiliyoonii lamaan dabalee jiraa. Haa ta’uu malee haanga’oonni biyyatti lakkoofsii UNESCO kun barattootaa karaa idilee hin taaneen barachaa jiran wan hin hubannedha jechuudhaan hin fudhatanu.
Torban darbee kutaa Naayjeeriyaa Kajuru keessatti hidhattoonni amantootaa hedduu butaan gad lakkisuudhaaf qarshii doolaara kuma 400 fi kuma 50 gafatanii jiru. Haanga’oonni mootummaa Naayjeriyaa hidhatootaa kana irratti haleellaa xiyyaaraa waraanaatiin deggerame taasisuudhaan dhiheenyaa kana shakkamtootaa 200 ta’an ajeesuu isaanii akka ibsanii gabaasameera.


text:
Bulchiinsi magaalaa Finfinnee lafa qaamolee fi dhaabbatoonni tajajila gara garaatiif misoomsuuf gafatan kennuu isaa torban dabre, marii waame irratti beeksisee jira. Itti aantuu-kantiibaan bulchiinsa magaalaa Finfinnee Aadde Adaanech Abeebee qamoolen misoomaf lafa gafataanii fudhatan kunb akka hatattamaan gara hojiitti seenuu qaban hubachisan.
Bulchiinsa magaalaa Finfinneetti hogganaan Biiroo Misooma fi Bulchiinsa Lafaa Dr.Milkeessaa Jaagamaa dhaabbilee amantaa, tola ooltotaa, giddu gala daldalaa, sektarii oomisha industirii yokaan manifaakchering, hoteelaa fi hospitaalaf kan oolfamu walumaa galatti lafa heektaara 138 kenname, jedhan.


text:
Jiruun adduunyaa kanaa baayyee waan nama yaachiftuudha,keessaayyuu yeroo amma wal caccabsaa biyya ethiophiyaa irraa godaansi goodanamaa jiru isa isa baasuu osoo hin taane isa lubbuu isaa karaatti hambisee fedhiif bakka gahuu barbaadu hanqisee argamu ta’e argamee jira.
Bara beelaa 77 yeroo jedhamu wayii gahee arguu baadhus namni biyya keenyaa maati dabalatee yeroo baayyee hamaa akka tae dubbatama garuu yeroon tae ilaaluu inni isa bara kanaatin wal gita natti fakkaatu inni bara sanaa biyyuma keessatti nyaanni karaatti duuti karaatti inni ammaa garuu osoo jiruu isoo qabanu akka itti nyaatan dhabanii akka itti tolfatan dhabanii itti wallaalanii biyya irraa baqatanii dachee bishaan irratti argamee hin beekne saahaaraa dachee yeroo umamu waaqni jidha dhowwate uume keessatti beelaa hamaadhaan dhumaa jiru baqa mootummaa gabroonfataa habashaa ilmi namaa raafuu cirame aduun gubaan itti bahe taate kunoo soollaate bakkee duwwaatti duduutee maati garaa gubdee yaaddoo seenoo hamaa keessa galchite.kanaaf immoo furmaanni “Ayiiiiiy jechuun du’a isaan olchuu hin dandeenyu,yeroo heddu amala ilma namaati dursa osoo gorsee durqiseetuma waa gochuu danda’u dhisee yeroo sana yeroo namni waa ta’e yookaan karaa irraati du’e qomborore ayiiiy guyyaa gaafa sanaa illee wajjinan olee wajjinin akkas taana naan jedhe ture jechuun seenoo daddabaa lammata waan sana arguu hin dandeenye dubbata kun sirrii miti kan dhume dhumeera boolla isaa daadhiin haa guutu namni hin duune hin jiruu garuu wanti isinitti hin fakkaanne tokko du’a ilma namaatif sababa akka hin taaneef beekumsa qabduun hammeenya waan sanaa itti odeessuu ni dida taanaan carraan isaa kunoo du’e qoonbororuudha.
Ilmi namaa jiruu baqattummaa oggaa jedhamu dhugaadha biyya irra waan gaarii itti fakkaata miti garuu,jiruun baqatummaa yeroo hundaayyuu badduudha jiruun baqatummaa garba nama taasifti garbummaa sana immoo maallaqa itti argattu irraan kaate itti gammaduu dandeessaa garuu doolaarri $100.000 dhugaa dubbachuuf hamma biyya jiraatte haadhaaf abbaa kee harkaa qarshii 1000 fudhattu siin gahuu namoonni nii caalaayyuu jechuun natti falmuu dhuftanuu jiraachuu ni dandeessu garuu falmitanus an anumaa isinan morma ergaa waan tokko dabarsuuf dhugaa qabadhu tarkaanfadhu,maaf akkas jette jechuun keessan waan hin oolle qarshi doolara amerikaa amma hedduudha jettu tarii qarshi hammatti maati harkaa fudhattu sanaa gad-akka taate ammas irra deeddebi’e sii beeksisuun barbaada,biyya namaatti manni bittaa,nyaanni bittaa,dhiqannii bittaa,manni fincaanii bittaa barnoonni bittaa,ta’umsi biyya sanaa bittaa wanti dhufee nama ilaallatu hundumtuu bittaa $doolaarri kee ittin boonaa turte baabbuuuuu si duraaa jeteettii,manatti nyaanni mana uffanna manaa si bitama barnoota kafalti yoo tae mana manni fincaani lafa abba keeti irratti dhugaattin kee mana bishaan qulqulluu utuu hin bitin dhugda waa hundaanu milkii manaa maati biraa argatta deeme wanti nama rakkisu jiraatus firaa fira biratti jedhaa osoo waa tokko of harkaa baafte hin jedhin jiraatta.
Dhugaa rabbii baqattummaan inni immoo biyya keenyaa akka inni fokkisaa jiruu waan inni fokkisaa jiru gochi waayyaane godhaa jirtu hamma dallaalli karaa biyya sudaan fi biyya misiraa gidduu dalagaa jiru rawwataa jiru hin fokkisu,abbaan barbaadde as irratti keessa kesssaan waan barbaadde nan jechuu dandeessa garuu dhiigaaf lubbuu ilmaan oromooti karaa gubbaatti akkana baduu callisee ta’uun fi waa dubbachuu dhiisuun na guba,
Dursa hiriyaa ykn fira warra dhuumaa jiranu irraan ka’a
” namicha karaa misiraa dhufuuf jecha jiru=yaa obbooleessa kiyya biyyi suudi kun yeroo hundaa nama qabani iqaamaa nu gaafataa jiranii karaa keessan sanan dhufaafani mee maal jetta?
“Obbooleessa isaa=kanan dura sitti hin himnee kottuu biyyi kun bareedduudha asiin ameerikaa Awuroppaa Awustiraaliyaa UNCHR galmoofte deemtaa?
“Nama karaa misiraa dhufuuf yaala jiru=amerikaa jettaabboo maal bareedaadha kaa nan dhufaa torban kana riyaala 700 ykn 1000 kenneen of qabsisee gala nan dhufaa dallaala karaa sanaa naa qopheessi .
“Obboleessa=atumti kottu male waa tokko rakkoo dallaala hin qabaatin dallaala akka ajaa’ibaa wayiitu jiraa kanan ittin dhufe .
“Nama karaa misiraa dhufuu jedhu
Baayyee sii galateeffadha obbooleessa koo waan gaarii naa yaadde naa jiraadhu,garuu qarshii meeqa walumaa galatti biyya keenyaa ka’ani achi gahuun?
“Obboleessa=waa xiqqoodha isaa hin rakkatin isii of harkaa qabduu qabadhuuti biyyumq gali ati .
“Namicha karaa misiraa dhufaaru =hayyee jedhe miira gammachuun biyya gale
Obbooleessi koo kun maal natti hima laata amma immoo?
“Namicha isa karaa misiraa deemuuf jedhu=yaa obboleessa koo amma kunoo mana gahee maati koo biran jiraa mee natti himikaa birri meeqaan dhufama waliti dabaladheen ka’a?
“Obboleessa=ilaamee qarshii 40,000 walumaa galatti
“Namicha isa misira dhufaaru=Oh maal natti baayyatekaa egaa kana hunda hin qabu itti naaf dabali 20,000 ati ofii keeti,?
“Obboleessa=bar dhirrii hojii hin qabuu kanaafu immoo birrii argachuu hin dandeenye maati keenya harkaa fudhadhu kottu.
“Namicha isa misira dhufaaru=bar maatiin keenya horii lafaa hin qabanu sangoota arfan sana male.
“Obboleessa lamman sana itti gurgurii kottu jara kadhadhuuti isa bira deemaa jiraa yoo rabbi jedhe awuroppaa amerikaa deemuuf obboleessa koo walin abbaa naa gurguraa sangoota lamaan kana.
“Abbaa=maal anoo arfanitti kana male waa hin qabuu maal koon sii ta’a?
“Mucaa isa misira deemuuf jedhu=maal abbaa koo dhugaa amman deeme isini deebisa sangoota keessan hojiin jira hedhani achi.
“Abbaa=egaa bor gabaa geeffadhu sangootatti naa deebisaa manatti kanas narratti ijaartanii wal gargaartanii.
“Mucaa isa misira dhufuuf jedhaaru=hayyee abbaa galatomaa.
“Mucaa isa misira deemaaru=milkaaheeraam nan dhufaa dallaala naa ergiikaa obboleessa koo.
“Obboleessa=dallaala wama ta’etti dubbate karaa sudaan kaase
……
…..
…..
Amma immoo dallalli maal akka gootu asuma irraan ilaalla dallaalli ilmaan oromoo enyuu?enyuutu ilmaan oromoo fixaa jira?
Dallaalli ilmaan oromoo ilmaanuma oromoo warra horiin lubbuu namaa jijjiruudha.dallaala jechuun durumaa sobduu gantuu jijjirtuudha,ammma teesee waa hundaan sii jijjirti,jaraaf biddeena namni birri irratti obboleessa ofiyyu ni jijjiraa jira jedhama bara ammaa kana,keessayyuu dallaali ilmaan oromoo kan egypt kaayiroo karaa suudan irraa biyya misiraa kana galchaa jiruu ilmaan oromoo biddeena ifi qajeelchuu yoo barbaadan dallaala sirrii xiqqoo namaa yaadu danda’utti nama haa kennanu ,filannoon biyyaa bahuu dhisuu yoo dhabame jechuu kooti,yoo danda’ame immoo warrumti nuti dallaala ofiin jettanu osoo qarshiidhaa jettanii lubbuu qaqaalii kana horiin jijjiruu dhiftaani gaariidha,sammun namaa waan gaarii yaaduu irraa bilisa ta’e jira yeroo ammaa kana dhugaa dubbachuuf osoo walitti baane waan ilmaan oromoo kana biyya kana keessatti dubbanne namoota harki caalu kan ija laafuudha maaloo ykn sirritti hojjedhaa yookan immoo dalagaa kana dhaabaa,nama ilmoon obboleessi obboleettiin jalaa karaatti dhuman kan badaa warra keessain barbadeessuuf information ciccimaa waa’ee keessanii gurrataa jiru meeqaatamatu jira yoona dhiisaa madaa hin fayyine walitti gochuun kun diinummaadha walii yaaduu dhabuun kun gadhummaadha.
Mee waan kana namuu irratti yaaduun furmaata itti kennuun gaariidha.yeroon kana jedhu namoonni karaa sudaan irraan misirii deemaa jirtanu kan karaa libiyaa deemaa jirtanu asuma irraan ummata sahaara sudaan keesssaa sahaaraa misiraa keessa qaxxaamuruuf dhume kana sirnaan ilaalaa,namni karaa lafa hongee irra baqaaf deemu dheebuun beelaan dadhabinaan waa hundaan saaxilama.kana hambisuuf dursa osoo wayyaanee maaloo maaloo qinshamire qinshamiro osoo hin jenne oromoo ta’a kan oromoo yaaduu dhabee qoonqoo isaaf jecha oromoo gurguraa jiru irratti tarkaanfi gorsaa ykn waan barbaachifnu haa fudhannuu.
-Itti aansuun ummata karaa sahaara kana irratti daandi goodaansumma godhachuun irra darbanu waan isaan qabachuu qaban gamanumaan beeksifna,maal yoo jettaan ,bishaan,keeka,timira,baaqela,koshiroo,wantoota karaa afaanitti ol deeman wantoota haphi haphi.
-karaa uffannaa yoo lafti qorra ta’es yoo gubaa ta’e max fuulaa ykn uffata fuula irraa gad uffatan uffata fufurdaa gawont harkaa.
Oromoo tokko duunaan anaa ajjeesu jedhanii hidhi xuxachuu irraa akka hin godaanani akka waan kanaaf hin saaxilamne gorsuudha.waa hundaayyu wal bira qabani itti himuudha yaa jarana dikkaan biyya ofi irratti dhumanu hin jiru biyyi ofii haadha ofiti biyyi ofii ija ofiti.
Ammaa waa hundaayyu dhiisaati warra kanatti biyyeen haa salphatu jechaa fira keessan keessa ilaala ebbifamaa nagaan turaa. Beekan Gulummaa Irranaa Argan Beekan Elemo Abanega Abamecha Kabul AwolHawwii Say NO dhumneem yaa biyyaa mala nu malaa male.
Barreessaan Sabaan-boon Firrisaa
16/6/2016


text:
Qabsoo dhiigaan dhufeen kan daldalaa turtee,, Bilisummaaf miti DOOLAARA barbaachaaf wareegamuuf kaatee ??? kekekekekekeke Qabsaa’aa fakkaattee iyyitee wawwaattaa,, Lammii gowwomsitee imimmaan harcaaftaa,, osoon isin qabuu maaf diinni na nyaataa ?? Jettee nu boossiftee qoonqookeetti nyaattaa ?? Osoo fayyaa qabduu maaf taatee kadhattuu ??
Haala habashootaa warra kadhaan bultu, tooftaa taasifattee osoo harka qabduu, kan barruukee haftee nama jala qabdu, hordaa harkaan qabdee lafa QOTTEE hin nyaattuu ??
Kaleessas kan hubee qabsoo saba kootii,, warra haadha garaa ishee akka keetii,, isheetu gurguree SHARAFEEM qoonqootti, garaashee guuttachuuf dhiiga Abbootii kootii. Baqadhu baddeettaa dafii bakka jirtuu, anaan na hidhanii na dararaa jiruu, jettee rifaasiftee kan qabsootti jiru, yaroo hiriyaakoo qe’eerraa kaachiftuu, maaluma siin jedha LAFEEN gaara jiru , dhiigni barattootaa jigee yaa’aa jiru, ekeraan goototaa laga keessaa iyyu, caraanee lallabee hudhee sihaa diru.
Dhugaa qabda ati teessee nyaattee bartee, falmaa dhiigaan dhufe dahoo taasifattee, Dheebuu Doolaaraatiif samiirra barriftee, isa beelli wadee of duuba aanisitee, diinqa keessa teessee aduutti of baaftee, maqaa qabsaa’aatti qoonqoof of moggaaftee, kadhaaf qaama fayyaan okkoltee ultaalte. hahahahahaha Nadhibe waa’eenkee dubbiin qoonqookeetii, yarotti haasoftu an qeerroo qabsootii, jettee odeessuudhaan warra baar- gamaatti, ittiin jiraatteetta kunoo hanga ammaatti, salphachuukee bari ammagaa dirreetti. Yoo rakkinaaf ta’ee biyya guutee jiraa, eenyutu ittiin du’ee awwaalamee jiraa ? eenyufaa ajjeeftee mee DHABI yaa firaa ?? Egaa yaa lammiikoo kan biyyaaf kan alaa, dubbii nama kanaa xiinxalaa ilaalaa. Nuti kaayyoof duunaa ati qoonqoof du’ii, yaa hidda Goobanaa warra seenaa xurii. ….
Obsaa / Iskeender/ Abdulkadiriif…


text:
Manni maree kun ejjennaa isaa kana kan beeksise Kibxata kaleessaa waxabajjii 23 bara 2020 ykn akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti waxabajjii 12 bara 2012 galgala yoo ta’u mariin sun fuula duratti tarkaanfachuu dadhabuu isaa fi sababaa hidha laga Abbayyaan kan ka’e itiyoophiyaa Masrii fi Sudaan irraan bifa dhiibbaa geessisuun muddamni jiru hammaataa adeemu isaa ilaalchisuu dhaani.
Ijaarsa hidha laga Abbayyaa ilaalchisee qaamonni fayyadamtoota ta’an martinuu walii galtee addaan hin cinnee fi marii araaraan akka itti fufuan gumiin miseensota gurraachota manni maree kan ‘black Caucus’ jedhamu kan jajjabeessu ta’uu ibsichi beeksiseera.
Manni maree kun itti dabaluu dhaan mareewwan sun fayyadama gamtaa, yaada gaarii fi seerawwan sadarkaa addunyaa irrati kan hundaa’an akka ta’an illee yaadachiisee jira.
Dhagaan bu’uuraa hidha laga abbayyaa doolaarri biliyoonaan laka’amu irratti ba’ee ijaaramaa jiru kan kan kaa’ame bara 2003 akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti ta’uu kan yaadachiise ibsi gumii gurraachota mana maree US kun humna ibsaa megawaatii kuma ja’a maddisiisuu kan kan danda’uu fi Itiyoophiyaan biyyoota hollaa ishee jiraniif humna ibsaa dhiyeessuu kan ishee dandeessisuu fi Afriikaa keessaa hidha bishaanii isa guddicha ta’uu dhaan naannoo sanaaf dhiibbaa gaarii kan qabaatu ta’uu ibsi sun tuqeea.
Projektiin laga Abbayyaa dhangala’uu bishaanii, dhiyeessii humna ibsaa fi wabii nyaataa Itiyoophiyaa, Sudaanii fi Masrii irratti kallattiin dhiibbaa kan kaa’u ta’uu ibsichi yaadachiisee, qonnaan naannoo jiru hongee rooba yeroo isaa hin eeggannee fiduun miidhamuu isaa illee yaadachiiseera.
Itti aansuu dhaanis baay’ina lakkoobsa uummata Masrii hatatattamaan guddataa adeemee gara miliyoona 100tti dhiyaataa dhufeef hidhi laga Abbayyaa guddichi dhiyeessii bishaanii kan fooyyessuu fi biyyattiin bishaan ishee irra hedduu kan irraa argattu laga Abbayyaa irraas dhiibbaa jiru kan salphisu ta’uu tuqee jira.
Itiyoophiyaan yeroo ammaa uummata ishee dhibba irraa harka digdama kan ta’u kallattiin hongee miidhu, baatilee dhiyoo as immoo sanyii midhaanii karee km 320,000 irra qotame hoomaan Awwaannisaa mancaasuu ibsi mana maree gurraachota Ameerikaa kun beeksisee jira.
Sudaaniin gama ilaaleen hidhi laga Abbayyaa fayyadama bishaan ishee sirressuu, tuullaa biyyoo bishaan haxaa’ee deemu gad hir’isuu fi projektiiwwan qonnaa babal’isuu fi humna ibsaa ishee madisiisuu dabaluu akkasumas midhaan nyaataa irratti to’annoo qabdu dabaluuf akka gargaaru ibsee jira.
Projektiin hidha laga Abbayyaa biyyota dhimmi kana keessaa qabaniif bu’aa kan qabu, rakkoo wabii nyaataa kan hanqisu, dhiyeessii humna ibsaa ilaalchisee rakkoo jiru kan salphisuu fi uummati lakkoobsi isaa kan amaa irra baay’atu bishaan ga’aa akka argatu, dinagdee naannoo akka fooya’uuf guddinni akka jiraatu gochuuf gargaara jedha ibsichi.
Projektiin hidha laga kanaa hojii irra akka oolu gochuuf mariin nageenyaa akka geggeessamu gumiin gurraachota mana maree US keessaa deggersa kan godhu ta’uu ibsi kun beeksisee, walii galtee qaammi hundumtu fayyadamaa ta’u irra gama nagana akka irra ga’amu gochuuf gamtaa Afriikaaf qaamotii kana irratti hirmaatan mara deggeruuf qophee ta’uu beeksisee jira.