text:
Siiraa-Lakk.13.1
Da’waa (Waamicha) Dhoksaa (Ad-Da’watu Sirriyatu)
Nabiyyiin (SAW) amma Rabbii rahmata godhaa fi Arjaa ta’eef nabiyyii ta’uu isaa mirkaneefatanii jiru. Suuratu Al-Alaqaan nabiyyi ta’an. Yommuu Malaykaan Jibriil (aleyh salaam) si’a lammataatif dhufu Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa aayaata tannin irratti buuse:
“Yaa Kan [uffataan] of haguuge! Ka’ii akeekachiisi. Gooftaa keetis ol-guddisi. Uffata keetis qulqulleessi. Sanama irraas fagaadhu ” Suuratu Al-Muddassir 74:1-5
Aayaanni tunniin hirribnii fi boqonnaan yeroo darbee akka dhumatee fi fuundura isaatti hojiin guddaan dammaqiinsa, qophii, obsaa fi ciminna gaafatu akka isa eeggatu nabiyyitti beeksiifti. Kanaafu, ergaa haa baadhatu, gara namootaa ittiin haa qajeelu. Wahyiin haa booharu.
Aayaanni tunnin aayata jalqaba Nabiyyiin waamicha Islaamaa namootatti akka geessu fi itti gaafatamumma baadhatu tan ajajjuudha. Akkasumas, gufuwwan isa qunnamaniif danta osoo hin kenniin itti gaafatamummaa itti kenname bahuun gara fuunduraatti akka deemuuf ijjannoo Nabiyyii (SAW) kan jabeessituudha. Dhugumatti, keeyyanni (aayan) jalqabaa xiyyefannoo isaa tan kakaastudha: “ Yaa Kan [uffataan] of haguuge !” Kuni yeroo guyyoota boqonnaa fi toltuutiif nagaha itti dhaamaniidha.
“Wanta bu’insa aayaa tana duuba jiru qo’achuun nabiyyiidhaan “Yaa ayyuha-rRasuulu (Yaa Ergamticha) ykn Yaa ayyuhan-Nabiyyu (Yaa nabiyyicha)” jechuu irra maaliif ” Yaa Kan [uffataan] of haguuge ” akka jedhamee dubbifamee sirnaan akka hubatan nama taasisa. Yommuu Nabiyyiin (SAW) Malaykaa Jibriil samii fi dachii jidduutti argu rifatee gara manaa deebi’uun “Uffata natti maraa, uffata nati haguuga.” namootaan jedhe. Kanaafu, Rabbiinis yaa ayyuhal-muddassir (Yaa Kan [uffataan] of haguuge) jechuun isa waame. Dubbii kanarraa hiikni hatamtamaan dhufu kana ta’a: Yaa gabricha kabajamaa kiyya, akkanatti of martee maaliif ciistaa? Ba’aan ergama guddaa sirra kaa’amee jira. Ergama kana bakkaan gahuuf ijjannoo fi murannoon olka’u qabda.”*
Kanaafu, namoota naannawa kee gaflaaa fi of daguu keessa jiran “Ka’ii akeekachiisi” jechuun ijjannoo isaa jabeesse. Nabiyyiin (SAW) aayah Qur’aana biraa keessatti gammachiisaa fi akeekachiisa akka ta’e Rabbiin (subhaanahu) isa ibsa. Garuu asitti akka akeekachiisu ajajame. Kuni kan agarsiisu, ergaa isaa mormiin cimaan akka qunnamu kanaafu, obsi fi qabsoon isarraa akka barbaadamu Nabiyyitti beeksisa.
Ammas, ijjannoo fi humna nabiyyii (SAW) jabeessuf itti aanse ni jedhe, “Gooftaa keetis ol-guddisi.” Kana jechuun dhimma uumamtootaa irraa homaayyu ol hin guddisin, isaan irraa homtu sirratti guddaa hin ta’in. Hojii isaanii irraa homaa hin sodaatin. Isaan keessaa eenyullee hin sodaatin. Gooftaa kee malee eenyullee ol hin guddisin. Gooftaan kee osoo ati dugda abbeetii fi garaa haadha keeti keessa jirtu kan si eege fi fadlii Isaatiin kan si guddiseedha. Amaanaa hundarra guddaa kan ta’e ergaa Isaa akka baadhattuuf uumamaa fi amala kee tolchee hanga namootaaf nabiyyii fi ergamaa godhee si baasutti tolaa fi arjummaa Isaatiin kan si tiiksedha. Kanaafu, Gooftaa kee ol-guddisi. Guddinni fi kabajni hundi haqa Rabbii olta’aati. Eenyullee haqa kana keessatti Isa waliin hin hirmaatu. Garmalee ol-guddifamuu fi garmalee kabajamuu kan qabu Rabbii tokkicha. Sababni isaas, Rabbiin Gooftaa guddaa waan hundaa caaludha, sifaataa (amaloota) gugguutun kan ibsamuudha.
“Qabxiin ijoon asirraa hubatamu qabu biraa ni jira. Akkuma duuba (background) bu’iinsa aayah tanaa ilaalle, Nabiyyiin (SAW) yeroo jalqabaatiif olka’uun akka akeekachiisu ajajame. Akkuma beekkamu magaalaan ergama kana akka galmaan gahuu itti ajajamee handhuura sanamni itti gabbaramuudha. Namoonni achi keessa jiraatan akkuma Araboota biroo sanama kan gabbaran qofa osoo hin ta’in magaalli Makkaa akka iddoo qulqulluutti waan ilaallamtuuf Araboonni sanamaa gabbaran gara hundaan itti deemu. Namni tokkichi bakka akkanaati ka’uun fuula sanama gabbartoota fuundura dhaabbachuun Tokkichummaa Rabbii lallabuun balaa (riski) guddaa kan qabuudha. Kanaafi, olka’uu fi akeekachiisu booda guddinna Gooftaa keeti labsuun hiika kanas qaba: Humnoota rifachiisaa fi sodaachiisaa isaanii hojii kee kan gufachiisan gootee hin ilaalin. Ergaa kee dabarsuu irraa warroota si ittisanii fi duubatti si harkisan hundarra Gooftaan kee guddaa akka ta’e ifaan ifatti labsi. Humni, dandeetti fi jabeenyi Isaa humna, dandeetti fi jabeenya isaanii caala. Dhugumatti, kuni nama ergaa Rabbiin irraa dhufe galmaan gahuuf carraaquuf jabeenya guddaadha. Namni Guddinnaa fi Jabeenya Rabbii olta’aa qalbii isaa keessaa qabu Rabbiif jedhee addunyaa guutuun wal-qunnamuu fi loluu hin sodaatu.”*
“Uffata keetis qulqulleessi.” Akka waan nabiyyiin (SAW) akkana jedhameeti: ati qulqullinna keetirra jirta. Guutummaan namummaa keeti keessatti amaloota gaarii Rabbiin irratti si uumee fi nabiyummaa Inni si kenneen uumama keetiin kan qulqullofteedha. Garuu ammaan booda daran caalatti nafsee tee qulqulleessu fi amala kee tolchuu dabali. Ati har’a irraa eegalee namootaa fi jinniif ergamaa Rabbii ta’uun ergamte. Ergaa Islaamaa haala guutuu ta’een geessuuf amaloonni guutuu ta’an kanneen akka obsa, dhiifama gochuu, tola ooluu fi ciminnaan hojjachuu jiraachu qabu. Rakkinni sirra gahuu kaayyoo keetirraa duubatti si hin butin.
“Sanama irraas fagaadhu.” Akka waan Nabiyyiin (SAW) akkana jedhameeti: duraan uumamaa fi qulqullinna Rabbiin irratti si uumeen sanama gabbaruu irraa fagaattee jirta. Ammas akkasuma irraa fagaachu itti fufi, garuu yommuu akkas gootu niyyaa kee Rabbiif godhi.
Jalqabamuu Da’waa iccitii
Suuratu Muddassir erga buute booda nabiyyiin (SAW) gara Rabbii fi Islaamatti namoota dhoksaan waamuuf ni ka’e. Maatii isaa, hiriyyoota fi namoota isatti dhiyoo ta’an irraa jalqabe.
1-Khadiijaan (radiyallahu anhaa) Islaamawu
Dubartoota irraa namni jalqaba amane, inumaa namoota hundaa dursee jalqaba nabiyyitti kan amane Khadiijaadha. Afaan Nabiyyii kabajamaati wahyii dhagahuun nama jalqabaa turte. Akkasumas, Qur’aana qara’uu fi salaata Rasuula (SAW) irraa barachuun namni jalqabaa ishiidha.
Tawhiida erga mirkaneessanii booda wanti jalqabaa Rabbiin olta’aan dirqama godhee salaata sirnaan salaatudha. Yommuu salaanni dirqama godhamuu Nabiyyiin (SAW) Khadiija waa’ee wudu’a fi salaataa barsiisu ilaalchise gabaasni dhufanii jiru. Osoo Nabiyyiin (SAW) Makkaan keessa jiranu Jibriil (aleyh salaam) akkaataa wudu’aa fi salaataa barsiisuuf itti dhufee. Osoo Nabiyyiin(SAW) ilaalanu Jibriil ni wudu’ate. Ergasii akkuma Jibriil wudu’atetti Nabiyyiinis ni wudu’atan. San booda Jibriil dhaabbate salaate, Nabiyyinis isa waliin salaatan. Ergasii Jibril ni deeme. Nabiyyiinis (SAW) akkaata salaataaf itti of qulqulleessan argisiisuuf gara Khadiija dhufuun akkuma Jibril wudu’atetti ni wudu’atan. Ishiinis akkuma Nabiyyiin(SAW) wudu’atanitti wudu’atte. Ergasii Nabiyyiin (SAW) ishiif imaamu ta’uun ni salaate.
2-Aliyy ibn Abi Xaalib Islaamawu
Aliyy ilma abbeeraa Nabiyyiiti. Khadiijaan erga amantee booda Aliyy Islaama keessa ni seene. Ijoollee keessaa nama jalqaba amaneedha. Yeroo sanitti umriin isaa waggaa kudhan ture. Rakkoo maallaqa Abu Xaalib qunnameen Nabiyyiin (SAW) ilmaan isaa keessaa tokko fudhachuun guddisuu barbaadan. Ijoollee Abu Xaalib kanniin keessaa Aliyyin fudhachuun mana ofii keessatti guddisan. Aliyyis yommuu nabiyyiin ergaman amanuun nama lammata ta’e. Nabiyyii fi Khadiija booda namni sadaffaan salaata salaate isa ture.
Akka warri beekumsaa gariin jedhaniitti: Yommuu waqtiin salaataa gahuu Nabiyyiin (SAW) gara sulula Makkaatti baha. Aliyyis abbaa, abbeerotaa fi namoota biroo irraa dhokachuun nabiyyii waliin bahuun salaata achitti salaataa turan. Yommuu galgalaa’u ni deebi’u.
3-Zayd ibn Haarisa Islaamawu
Zayd ibn Haarisa hibbun Nabiyyi (jaallatamaa Nabiyyii) jedhamuun yommuu beekkamu gabroota bilisa bahan keessaa nama jalqaba amaneedha. Zayd (radiyallahu anhu) jalqaba irratti nama bilisaa maatii bilisaa irraa tureedha. Garuu yeroo lolaa ijoollummaan booji’amuun akka gabraatti Makkaan keessatti gurgurame. Dhumarratti mana Nabiyyi (SAW) keessa gabra ta’uun qubate. Warri isaa Nabiyyii (SAW) irraa isa bituuf yommuu Makkaan dhufan, inni abbaa isaa dhiisee Nabiyyi filate. Nabiyyinis dhimmicha Zaydiif ni dhiisan. Zaaydis Nabiyyiin ni jedhe: Ani gonkumaa si dhiisee nama biraa hin filadhu. Ati anaaf akka abbaa fi abbeeraati.” Abbaa fi abbeeraan isaas isaan ni jedhan: Ee badii kee! Bilisummaa caalaa gabrummaa filattaa? Abbaa, abbeeraa fi maatii kee caalaa nama biraa filattaa?” Innis ni jedhe, “Eeyyen. Nama kanarraa waa argee jira. Isa caalaa gonkumaa eenyullee hin filadhu.” Ergasii Nabiiyyin (SAW) Zaaydin bilisa baasun akka guddifachaa godhatan. Eeti, kuni Islaaman dura wanta ta’eedha. Nabiyummaan dura Zayd ibn Muhammad jechuun waamama ture. Garuu Islaamni dhufuun maqaa abbaa mucaa jijjiruun nama isa guddiseetin waamu ni dhoowwe. Kanaafu, Zayd ibn Muhammad hafuun akkuma duraanii Zayd ibn Haarisa jedhame.
4-Ijoolleen dubaraa Nabiyyii (SAW) Islaamawuu
Haaluma kanaan, ijoolleen dubaraa Nabiyyii hundi isaanitu-Zaynab, Umm Kulsuum, Faaxima fi Ruqiyyah – gara Islaamatti fiiganii jiru. Nabiyyiin ergamuun dura amala kabajamaa abbaa isaanii irraa fayyadamanii jiru. Akkuma abbaa isaanii namoota qajeeloo fi gaarii hojii fokkuu hawaasni Qureesha hojjatan irraa kanneen fagaataniidha. Haala kanaan, manni Nabiyyii (SAW) maatii jalqabaa Rabbitti amane fi barsiisa Islaamatiif masakamu ta’e jira. Manni kuni seenaa waamicha Islaama keessatti bakka guddaa kan qabuudha. Kanaafi, Khadiijaan sahaabota Nabiyyii keessatti sadarkaa ol’aanaa qabdi. Mana barakaa sanitti:
-Goda Hiraa booda Qur’aanni yeroo jalqabatiif ni qara’amee
-Mu’mintota (Warroota amanan) gara Islaamatti dursan kan of keessatti hammateedha.
– Mana jalqabaa salaanni keessatti salaatameedha.
-Mana jalqabaa Nabiyyii gargaaruuf waadaa itt galanii fi isaan keessaa eenyullee waadaa kan hin diignedha.
Manni kuni mana Muslimootaatiif, dubartoota isaaniitii fi dhiirota hundaaf fakkeenya gaarii kan ta’uudha. Haati manaa achi keessa jirtu qulqulluu, mu’mina, amanamtuu fi dhugaa tan dubbattuudha. Ilmi abbeeraa guddifamuus ajajaaf kan awwaatu fi deeggaruudha. Mucaan guddifachaas nama amane fi gargaaraadha. Ijoolleen dubaras dhugaa dubbattoota, mu’mintootaa fi ajajaaf kan bulaniidha.
Akka kanatti manni Nabiyyii (SAW) bakka jalqabaa qabate. Fakkeenya akka nuuf ta’uu fi qajeelfama isaatirra akka deemnu dirqamni itti nu waama. Islaamni hawaasaa fi dhuunfaa irratti xiyyeeffannoo guddaa itti kenna. Namoonni dhuunfaa karaa maatiitiin gara hawaasaa seenu. Akkaataa maatii irratti hundaa’e namni dhuunfaa amalaa fi naamusa isa gabbifata. Kanaafu, maatiin hawaasaa fi dhuunfaa jidduu akka jiddu-galaatti gargaara. Yoo jiddu-galaan gaarii fi sirrii ta’ee, hawaasni fi dhuunfaanis ni jabaata. Maatiin hundi hundeefama hawaasa Islaamummaa keessatti hariiroo cimaa qabaachu qaba. Marsaa jalqabaa ergama Nabiyyii irratti gatii maatiif kennamee arguu dandeenya. Hunda dursee namni jalqaba Islaama keessa seene haadha manaa isaa Khadiijaadha. Kunis shoora dubartoonni Islaama keessatti qaban agarsiisa. Ergasii Aliyy umrii ijoollummaatti Islaama fudhate, kunis gatii da’waa ijoolleef gochuu agarsiisudha.
Yeroo jalqabaatiif gosoota namootaa nabiyyiin (SAW) gara Islaamatti waame irratti xinxalluun baay’ee barbaachiisadha. Khadiijaan dubartii dha, Zayd ibn Haaris gabra bilisoome, Aliyy-ijoollee ture. Kuni ergaan Islaamaa namoota hundaatti kan fuullefatu ta’uu ifaan ifatti agarsiisa. Ijoollee fi jaarsaaf, dhiiraa fi dubartootaaf, bulchaa fi gabrichaaf kan ta’uudha. Hawaasa Muslimaa fi biyya ijaaru keessaatti namoonni dhuunfaa miseensa hawaasaa ta’an hundi gahee taphatu qabu.
5-Islaamawu Abu Bakr Siddiiq
In sha Allaah kutaa itti aanu keessatti ni ilaalla…
Kitaabban wabii
As-Siiratu Nabawiyyati–fuula 84-88, Alii Muhammad Sallaabi, Noble Life of The Prophet [English] 1/153-158
*https://quran.com/74-ABUL ALA MAUDUDI(WITH TAFSIR)


c: text/html

text:
Gaafatoota
"gaafata"n mul'annoo addaa gabateeti. Gaafatni kuusawwan filaman ykn dirreewwan kuusaa keessaa filaman agarsiisuu danda'a;innis kuusaawwan kana tartiiba qabsiisa.
Gaafatatti fayyadamii gabateewwan deetaa keessaa kuusaawwan ulaagaa wayii irratti hundaa'i barbaadi.Gaafatoonni hundi kuusdeetaaf kan uumaman galfata Gaafatoota jalatti tarreeffama. Galfanni kun kuusdeetaa waan qabuuf,"qabee gaafataa" jedhamuu danda'a.
Gaafatoota Maxxansuu
Gaafata ykn gabatee maxxansuuf
-
Galmee barruu (ykn yoo barbaadde galmee dalaagaa maxxansuu murtaa'e kanaaf galmee wardii ) bani.
-
Yoo gabatee maxxansuu barbaadde faayila kuusdeetaa erga bantee booda sajoo Gabatee cuqaasi,ykn yoo gaafata maxxansuu barbadde sajoo Gaafataa cuqaasi.
-
Maqaa gabatee ykn gaafataa galmee barruu ykn wardii bani jedhu keessatti harkisi.Qaaqni Tarjaalee saaqi kuusdeetaa ni banama.
-
Tarjaalee kam akka ta'e = dirreewwan deetaa dabaluu barbaadde murteessi.Yoo barbaadde qabduuOfDhangi'aa cuqaasi fi gosa dhangeessuu walitti dhufu filadhu.Qaaqa cufi.
Gaafatni ykn gabateen galmee kee keessatti ni dabalama.
-
Galmee maxxansuuf Faayilii- Maxxansijedhamuu filadhu.
You can also open the data source view (Ctrl+Shift+F4), select the entire database table in the data source view (click on the top left corner of the table), and then drag the selection to a text document or spreadsheet.
Foo'insaa fi Calaltuu Deetaa
Gabatee gaafataa keessaa foo'uu fi calaaluuf si gargaara.
Saxaxa Gaafataa
Gaafata ykn mul'annoo uumuuf fi gulaaluuf Saxaxa Gaafataa,fayyadami.
Gaafata Gabateewwan Hedduu Keessan
Bu'aan gaafataa deetaa hedduu gabateewwan keessaatti qabachuu danda'a yoo isaan kun dirreewwan deetaa mijaa'aa waliin walitti kornya'an.
Ashakkii Gaafata ulaagaa
Gaafata haalan calaluuf opareetara fi ajaja kam akka ta'e baruuf gargaara.
Hojjoomuu Dalagaa
Erga hediisa gabateewwan deetaa waliin adeemsiistee booda bu'aa isaa akka bu'aa gaafataatti kuusuu dandeessa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jaalachuun, jaalalaan qabamuun hundi adeemsa jireenyaa ilma namaati. Jaalanna, waan barbaannu harkatti galfachuuf tattaafanna. Dhumarratti hangi tokko itti milkoofna. Kan jaalatu hundi wan jaalatu akka salphatti hinargatu. Kan dhabu, harka qullaa galuuf dirqamus heddu. Kan isii/isa jaalatu akka salphatti harkatti galfatu baay’ee xiqqaadha.
Hedduun keenya eenyuun akka jaalanneefi maalif akka jaalanne bareechinee beekna. Dubbiin isii sijaalatte akkamitti beekta, hubattaadha. Yeroo heddu dogogorri, kessattuu nuti worri dhiiraa, uumnu guddaan intala nuuf seeqatte, nutti hidhii banatte hunda najaalatte, nabarbaadde jechutu nuuf salphata. Dhugumatti nama wojjiin kolfanii taphachuun mallattoo jaalalaati malee bifa kamiinuu agarsiisa jibbaa ta’uu hindanda’u. Dubbiin qajeelatti beekuu qabnu, daangaa ce’uu irraa ufittisuuf jechuudhaa, seequun suni dhugumatti maal agarsiisti? Intalti takka seequu qofaan ergaa jaalalaan qabamuu isii bifa hinmamsiisneen dabarsitii?
Gaafiin kunniin gara intalti takka jaalalaan qabamuu ykn nama tokko irraa fedhii qabaachuu isii mallattoo maal maal fa’aan agarsiisti jedhutti nugeessa. Nuti worri dhiiraa yeroo heddu mallattoo shamarran agarsiisan hedduu woliin dhoofna. Rakkoon dhiiraa guddaan, akka hayyoota qorasammuutti, mallattoo dubartoonni agarsiisan dubbisuu dadhabuu ykn karaa dogoggora ta’etti hiikuudha. Yeroo heddu waan isaan agarsiisan, ergaa isaan dabrsan dhiisnee waan ufii arguufi dhagayuu feenutti hiikkanna. Kuni rakkoo uuma. Addaan nama baasa…wolirraa baqatutti nama geessa.
Waa’ee kolfa, taphaafi seequu biratti mallattoolee ciccimoon biroo dabalataan mul’achuu qabani dubartiin takka sijaalachuufi fedhii sirraa qabachuu isii guutummatti mirkaneeffachuuf. Qabxiilee 8tan kanniin dubartii takka irraa arginaan siif kufuu isii beeki. Funduratti ijjachuun, tankaarfii barbaachisu fudhachuun sirraa eegama. Cal’isuun, osoo mallattoolee kanniin argitu usuun ykn obsuun akka isiin si eegdee dadhabdee, hifattee, obsa fixattee sibaqattu taasisa. Kuni akka ta’uuf hinhayyamin.
1. Daftee, harkarratti, bilbila, SMS, chat kee deebifti. Ergaa kee deebisuun wolqabatee tasa wonti ‘busy’ ture jedhu tokko hinjiru. Faallaan kan godhuu dadhabuu maal akka ta’e beektu…fedhii namarraa dhabuudha. ergaan ‘busy’ jedhu sitti heddummaannaan hedduu nama cinqutti jiraachuu kee beekii adeemsa kee sirreeffadhu.
2. Bakka ati jirtuu daftee hindeemtu. Lafuma ati halkan guutuu dhabataa bultetti isiis itti bariiti. Ammas bakka ati dhaqxu dhaquu jaalatti, hawwiti. Dirqamtee deemtus, demuu isii jibbaa, gaddaa, ufitti aaraa, osoo miilli isii duubatti isii harkisu funduratti sossooti.
3. Bakka ati jirtutti nidhiphatti. Qajeelatti dhimmoota jaalalaa irratti gadi fageenyaan siwojjiin haasayuuf rakkatti; niqaanfatti.
4. Waan ati gootu hunda gochuufi sifakkaachuu barbaaddi. Kuni namatti hintoluu?
5. Carraa argame hundatti fayyadamtee situquu yaalti, kajeelti. Isiin isaan biroo irra harka, ceekuufi dudda kee tutuquuf gamtu waa qabdi. Mallattoo kanniin akka salphatti bira hindarbin. Fedhiin kees gama san jira taanaan atis harka deebisi.
6. Nama kolfisiista, nama ajaa’ibsiista siin jetti, irra deddeebi’aa. Wonti ati jettu hundi guutummatti fudhatama; abbaa raajiifi diraamaa maqaan jedhus siif laatama. Hiriyyoota kee yeroo dheeraa irraa dhaadhessaa akkanaa takkaa hindhageenye ta’a. Amma nama kee argatteerta…kan sidhaadhessu…hamilee kee kaasu. Asumaan, dubartoonni nama nama kolfisiisu, taphachiisu akka hedduu jaalatan beektu. Mitii?
7. Waa’ee waa’ee kee odeeffannoo waytaawaa qabdi. Hanga sadarkaa eenyutu waa’ee koo guyyatti itti gabaasa jettu tokkotti waa’ee kee beekti; duukaa buuti. Kunis si hinraajin! Kan isiin yaaddu hundi waa’ema keeti waan ta’eef.
8. Gama ‘social’ miidiyaatiin sijala buuti. Waan ati gadi lakkiftu cufa like, share, comment gooti. Waa’ee kee irras hedduu sigaggaafatti.


text:
Naannoo Oromiyaatti paartii haarawa bu’uuressuuf mallattoon 750 gayaa ture. Maqaa paartii biyyoolessaa jedhu gonfachuuf mallattoo 1500 wolitti qabachuu qofa gaafata ture. Kun, sadarkaa Oromiyaattis ta’ee sadarkaa Itoophiyaatti, bibixxiilamiinsa paartii uumamaniif balbala bal’isee osoo hin saaqin hin hafne. kaleessa Woyyaaneen sababa kana gooteef qabdi. Har’a bifa kanaan itti fufuun Oromiyaaf faaydaa moo miidhaa qaba?
Waa’een tokkummaa dhabuu fi bibixxiilamuu paartilee siyaasa Oromoof yaaddoo guddaadha. Paartileen siyaasaa bakka 10 olitti bibixxiilamanii dantaa Oromoo kabajsiisuun, waan argame itti fufsiisuu mitii injifannoo dhiiga Qeerroon argame afaan alagaa buusuu mala.
Rakkoo gama paartilee siyaasaatiin nu mudataaru irra aanuudhaaf falli kaayamuu qabu heddu ta’uu mala. Kitaaba koo keessatti falli tokko ulaagaa paartii haarawa bu’uuressuuf barbaachisu cimsuu ta’uu isaa barreessee ture. Paarlaamaa biyyattii dhimma kana hujitti jijjiruun isaa waan gaariidha. Kitaaba Siyaasa Oromoo: imala obsa fixachiisaa fi hegeree abdachiisaa jedhu keessatti fuula 285 irratti akkanatti barraayeera.
Ulaagaalee bibixxiilamiinsa hir’isuu malan keessaa ‘inni tokko sadarkaa naannootti paartii dhaabuuf miseensa 750 amma barbaadamu irraa, fakkeenyaaf, gara 10,000 fi achii oliitti ol guddisuudha. Akkasumas, qaamonni paartii haarawa ijaaruu barbaadan 50% miseensota isaanii yoo xiqqaate godinoota Oromiyaa jiran keessaa yoo xiqqqaate 50% irraa miseensota akka walitti qabaniif haalduree kaayuu ta’uu mala. Oromoon barbaachisummaa paartii haarawaatti amane taanaan miseensa 10,000 mitii 100,000 godinoota Oromiyaa hundarraa walitti qabuun waan ulfaatu ta’uu dhabuu mala. Haalduree kaayuun namnoonni miseensota aanaa ykn godina tokkoo qofaa walitti qabanii maqaa Oromoo fi Oromiyaan paartii akka hin ijaarre daangessa. Paartiin hoogganootaa haga miseensaatti namoonni godina ykn gosa tokkoo keessatti walgayan maqaa Oromoon utuu hin taane, afaanfajjii dhiisanii, ifatti maqaa gosaa fi godinaan yoo socho’an woyya. Oromoon gosa, Oromiyaan ammoo godina tokkoo oli.’’


text:
Finfinnee, Fulbaana 12, 2012(TOI)- Itoophiyaa fi Ijiipti waliigaltee hidha Haaroomsaa Guddicha Itoophiyaarratti taasisan fayyadamummaa waliiniirratti waliigaluun tahu qabaa jedhan Barreessaan Olaanaan IGAD Dr. Warqinah Gabayyahu.
Dr. Warqinah, turti Gaazeexaa Ispuutiniik biyya Raashiyaatti maxxanfamuu waliin taasisanin akka himanitti, IGAD yaaddoo biyyoota sadeeni gidduu jiruu tilmaama keessa galchuun marii waloon furmaanni dhufu akka dandahu ni amana.
Bara 2016 hanga bara 2019tti Ministira Dhimma Alaa Itoophiyaa kan turani fi Barreessaa Olaanaa IGAD ammaa Dr. Worqinah Gabayyahu, Itoophiyaa fi Ijiipti Nageenyaa fi waltahiinsa waliiniif dursa kan kennan yoo tahe atakaaroon jidduusaanii jiru kan hiikan tahuus himaniru.
Dhimmichaafis fala kaa’uuf mariin ministirootaa biyyoota sadeeni gidduutti taasifamaa turees itti fufuu kan qabuu tahuus ibsuusaani gaazeexichii eereera.
Itoophiyaan bishaan Abbayyaarratti fayyadamuummaa haqa qabeessaaf dursuun Afrikaarratti hidha Annisaa Eleektirikaa isa guddaa tahe maddisisuu ijaarsisaa akka jirtuus gabaafameera.


text:
Finciltoonni Suuriyaa Xiyyaara waraana Ruusiyaa rukutuu beeksisan
Finciltoonni Suuriyaa Xiyyaara Waraanaa Ruusiyaa mootummaa Bashaar Al-Asaad waliin tahuun naannawa Idliib kan too’annaa finciltootaa jala jiru keessatti Sabtii har’aa haleellaa raawwataa ture rukutanii kuffisuu himan.
Gareen “Syrian Observatory Group” jedhamu gama isaatiin Paayileetiin Xiyyaarichaa paaraashuutiin Xiyyara rukutame keessaa eega miliqee booda, finciltootaan kan booji’ame tahuu beeksise.Haata’u malee odeeyfannoon taokko tokko Paayileetichi miidhaa irra gayeen kan du’e tahuu ibasaa jiru.
Jum’aa kaleessaa irraa jalqabee Xayyaaronni waraana mootummaa Suuriyaa , Ruusiyaa waliin tahuudhaan Idlib keessatti haleellaa cimaa kan raawwataa jiran tahuu gabaasni arganne ni addeessa.


text:
Gaaffii: Nama tokkotu nikahaan malee na fuudhee, anaa diqqoodhaa haati tiyya duutee warra keennatu anaa diqoodhaa na kennee, eega guddadhe booda namtichaan wal jaalanne; ati amma haadha hin qabduu ta si gurgurtu akkanumatti fudhadhee manatti siin gala jedhe eega anillee jaaladhe fuudhee manatti naan galatee jette, na fuudhee. Toowban keenna maali?
Deebisaa: Si hin fuunee zinaa sitti godhe, zinaan wajji galtan, zinaan wajji jiraattan. Yoo ka sirraa hore taate karaa zinaatiin waliin hortan. Maqaa bareedaa shariyaa san hin kenninaafii. Na fuudhe hin jedhinii zinaa natti godhe jedhi. Maaliif jennaan Maqaa shariyaadha kennaniif shariyaan islaama fuudha jedhan, heeruma jedhan. Maqaa bareeda islaamni kenneef. Ammoo ka zinaa zina fuudhaa miti. Kanaafuu Rabbiin Qur’aana keessatti maal jedha zinatti hin dhihaatinaa maaliif jennaan inni haalaan waan hamaadha ta’e. Kanaafuu maqaa fokkataaf maqaa bareedaa hin kenninaafii. Toowbaan keessan baatii takka addaan fagaattanii bakka bakka jiraattanii. Baatii takkaan booda akka haarawatti warra keessan irraa si kadhatee haarawatti warri keessan nikaha si godhee si fuudhuu qabaa. Sana booda araarama kadhadhaa Rabbii keessan. Toowbaan sharxii sadi qabdi. Takka waan duraan dalagaa turtan sani irraa buqqa’uu, lamaffaa sheenawuu dalagaa teessan ta zinaa sanirraa, murteeffatuu akka itti hin deebine. Rabbiin isinii araarama inshallah. Ammarraa yoo dhaamsi kiyya kun isin dhaqqabe namticha sani wajji jiraachuu hin qabdanii addaan bahaa. Ka san irra daranii gaafa dhiirsi kiyya fudhate manatti naan gale warri isaa hoolaa qalanii kallacha na dibanii jetti Sun shirkiidha . Toowbaa barbaachisa gama Rabbii deebi’aa. Ilmoon yoo dhalattellee ilmoon sun ilmoo zinaati yoo nikaahni hin jiraatin. Wonni isinirraa argamte hundi baaxila jechu.
Sheikh Abdurrahmaan Shariif


text:
Ajjeefamuu Artist Hacaaluu Hundeessaa booda namoonni hidhaman 8000 ol tahuu ragaan nu qaqqabe.
[SQ-ADOOLESSA 17/2020)
Mootummaan Dr Abiyyiin durfamu sirna nafxanyaa leellisuun beekamuu fibsirna nafxanyaa hundeen gadi jabeessuuf gaggeessu tahuun Oromoo biyya alaa fi keessaa biratti mormii dhiiseera.
Waxabajjii 29/2020 erga Artist Hacaaluu Hundeessaa namoota sirna nafxanyaa leellisaniin ajjeefamuun isaa Oromoota hunda biratti dhagahamee as bulchinsu Dr Abiyyiin durfamu immoo faallaa isaa Hoggantoota siyaasaa Oromoo fi xinxaltoota siyaasaa akkasumas Sabboontota ilaalcha mootummaan faallaa tahan 8000 ol Mana hidhaatti uggaraa jiraachuu fi maatiin isaanii akka walin quunamne gochaa akka jiru gabaasaan arganne ifa godha.
Namoonni hidhamanis hanga ammaatti Mana murtiitti Osoon dhiyyaatiin bakka humni waraanaan itti ukkaamsee dhabuu maatiin hidhamtootaa dubbachaa jiru.
Qabsoon Oromoo ammaan duuba sirna hundeen buqqisuun Kan Ummatni Oromoo fedhuu fi Oromiyaan barbaadu gafi dhaabuuf qabsoo keenya gaggeessuu qabna.
Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi ummatni Oromoo yeroo dhiyyoo keessatti tooftaa qabsoo duraan beekamuun as bahuuf Amma ijaarsa Wal dhageettii fi Wal to’achuu dandahamuun of ijaarrataa jiraachuu odeeffannooleen nu gahaa jiran ifa godhan.


text:
[SQ- Guraandhala 8/2021]
mormii sirna pp balaaleffachuun Barattootaan Oromiyaa bakkoota hundatti itti fufe Harargee Asabootiitti hawaasa magaalichaa dabalatee mormii bulchinsi pp nuuf hin taatu jedhu gaggeeffamaa jira.
Hiriira kana irratti hidhamtoota siyaasaa saffisaan Akka hiikaman kan gaafatan yoo tahu paartiileen Oromoo ABO fi KFOn dhaaba ummata Oromoof dhaabbatanidha jechuun tumsa isaaniif qaban dhageesisaa nagaa fi Tasgabbiin akka jiraatuuf filannoo Biyyoolessaa dursa MCBO hundeeffachuun dirqama lammiilee Oromiyaa tahuus dhaamsa dabarfataniiru.


text:
Hagayya 21, 2020, MOOSISAA AAGAA tiin
*Barreeffama jalqaba Ingliffaan “Ethiopia Insight” irratti Hagayya 21, 2020 maxxanfamee tureerra gara Afaan Oromootti kan hiikame.
**Lakkoofsi barru kana keessatti tuqaman hundi akka lakkoofsa adduunyaatti (ALA) dha.
Jechi Qeerroo jedhu kan dirree siyaasaa Oromootti as bahe jarmayaan dargaggoota/dardarran Oromoo maqaa “Qeerroo Bilisummaa Oromoo (QBO)”, gabaabaatti “Qeerroo” jedhuun Ebla 2011-tti gurmaawuun sirnaan erga hundeeffamee asi dha. Akkuma uumameen, Qeerroon marsarariitii (website) isaa kan jalqaba banachuun labsii hundeeffamaa (manifesto) isaas erga ifa taasisee booda finciloota walirraa hin cinne dhaabbilee barnootaa ol-aanoo keessatti qindeesse. Achirraa jalqabee fincilli barattoota Oromoo QBOtiin geggeeffamu utuu walirraa hin citiin takka ho’aa, takka qabbanaa’aa erga itti fufee booda finciloonni jajjaboo fi guutuu Oromiyaa waliin gahanii walitti fufiinsaan bara 2014 fi 2015 geggeeffaman ol-aantummaa Adda Bilisummaa Ummata Tigraay (ABUT) buqqisuu danda’eera.
Kaayyoon barruu kanaa haala hundeeffamaa fi sochii Qeerroo ibsuu fi dhimma Qeerroo irratti hubannoolee dogoggoroo bal’inaan faca’aa turan tokko-tokko sirreessuu dha. Keessattuu ta’u-malaa dogoggoraa bal’inaan faca’ee jiru kan “Qeerroon sochii akka-tasaa (spontaneous), kan caasaa hin qabne dha” jdhu sirreessuu dha. Kana malees, rogeessa (activist) duraanii fi yeroo ammaa hidhamaa siyaasaa kan ta’e Jawar Mahaammad sochii Qeerroo keessatti qoodaa inni qabu ibsuu dha.
Ani barreessaan barruu kanaa, bara 2009 irraa eegalee Sochii Barattoota Oromoo (SBO) fi finciloota Qeerroo marsariitii hedduurratti, keessattuu marsariitii Gadaa.com irratti yoo xiqqaate barruu saddeet maqaa masootiin (alias name) maxxansaa tureera. Sadaasa 12, 2009 waa’ee mormii bal’aa bara 2005; Sadaasa 11, 2010 waa’ee finciloota bara 2006 fi 2010 gidduutti geggeeffamanii; Sadaasa 19, 2011 cuunfaa tartiiba taateewwan fincila barattoota Oromoo kan Sadaasa 2010 hanga Sadaasa 2011 qindeessee gabaaseera. Akkasumas Sadaasa 7, 2014 cuunfaa babal’na Sochii Qeerroo kan Sadaasa 2013 hanga Sadaasa 2014 maxxanseera. Barruulee koo kanneen hafan ceesistuu (link) kanaan argachuu dandeessu.
Kana malees konfaransii lama irratti waa’ee Qeerroo qorannoo dhiheesseera: Konfaransii OSA kan wagga-waggaa (annual) kan bara 2019 irratti Lammii Beenyaa bakka koo bu’ee dhiheessee fi Sympooziyeemii Imaammata ABO magaalaa Finfinneetti Fulbaana 17, 2018 geggeeffame irratti dhiheesseera.
Qorannoowwan dhiyeessuu bira dabree Sochii Qeerroo tumsuu keessattillee dhuunfaadhaan hirmaataan ture. Qophii hundeeffamaa Qeerroof bara 2011 taasifamaa ture, moggaasa maqaa “Qeerroo” jedhu dabalatee itti dhiheenyaan quban qaba. Hundeeffama boodas sochii Qeerroon taasisaa ture walitti fufiinsaan quba qabaachifamaan ture. Dabalataanis ibsoota maqaa dhaaba kanaatiin bahan jala bu’ee hanga har’aatti afaan Ingiliffaatti hiikaan ture.
Armaan olitti tumsan Qeerroof gochaa ture kanan eereef, of dhaadhessuuf utuu hin tahiin, waa’ee Qeerroo gadi fageenyaan akkan beekuu fi maddaa fi ragaalee qabatamoo qabadhee akkan barreessaa jiru dubbiftoonni akka amantaa horataniif jedheeni. Kanarratti ergan kana jedhee booda, seenaa hundeeffama Qeerroo hanga hubannoo kootii akka armaan gadiittan dhiheessa. Xiyyeeffannoon koo dhimmootan armaan olitti tuttuqe duwwaarratti akka ta’uuf jecha, barruu kana keessatti qabxiilee uumamaa fi sochii Qeerroo irratti rarra’an suduudaan walqabatan duwwaan xiinxala.
Barruu kana keessatti, keessaa-baafamee yoo ibsameen alatti, jechi “Qeerroo” jedhu jaarmaya “Qeerroo Bilisummaa Oromoo (QBO)” jechuudha. Jecha “qeerroo” jedhutti yammuu dhimmi bahamu (qubeen “q” yoo xiqqaa tahe) nama dhuunfaa Oromoo dardara tahe jechuu dha. Kan Jechi QBO jedhu kunis jaarmaalee fakkeessuudhaaf maqaa Qeerroo jedhu fannifatanii nama burjaajessuuf bibixxilaman adda baasuuf gargaara.
Madda Hundeeffama Qeerroo
Bu’uura jaarmaa Qeerroo ibsuuf jalqaba akka ta’utti, barreeffama kiyya bara 2011 keessatti Sochiin Barattoota Oromoo fooyya’uun jijjiirama amalaa (qualitative change) argamsiisuudhaan, jaarmaa diddaa hawaasaa qindeessu maqaan isaa “Qeerroo” jedhamutti tarkaanfachuu ibseen ture. Dhimma kanarratti kanan barreesse keessaa kan qunxuramee fudhatame akka armaan gadiiti.
“Ebla 2011, Sochiin Barattoota Oromiyaa jijjiirama guddaa fide. Kun ammoo sochii dargaggoota Arabaa (Arab Spring) akka ka’umsaatti fakkeenya godhachuun, dargaggoonni Oromiyaa biyyoolessaa walitti dhufuun ijaarsa diddaa hawaasaa ”Sochii Dargaggoota Biyyoolessaa, Bilisummaa fi Dimookraasiif”, gabaabaatti yammuu himamu Qeerroo jedhamu qindeessan. Jechi “Qeerroo” jedhu hiikkaan isaa dargaggeessa hin fuudhiin jechuudha.”
Barruun kun kan maxxanfame Qeerroon Bilisummaa Oromoo Ebla 2011 sirnaan hundeeffamee baatii ja’aa booda. Maqaa Qeerrootiin yeroo san duratti jarmayni biraa hin turre. Maqaa Qeerroo Bilisummaa Oromootiin san duras tahe achiin boodas jaarmayni mooggaafame hin jiru. Qeerroon Bilisummaa Oromoo jaarmaya sochii hawaasaa kan qabsoo diddaa farra roorroo abbaa irree TPLF’n hoogganamu kan barattoonni dhaabbilee barnoota olaanoo barootaaf, addatti ammoo bara 1990’oota asitti taasisaa turan irraa kan dhalate dha.
Qorattoonni, dhaabbileen mirga namoomaa kanneen akka: ‘Amnesty International (AI)’ , ‘Human Right Watch (HRW)’, ‘Oromia Support Group (OSG)’ fi ‘Human Right League of the Horn of Africa (HRLHA)’ fi kanneen biroo dhimma Sochii Barattoota Oromoo dhiibbaa mootummaan geessisuun wal qabsiisanii gabaasaa turaniiru. Hiriirota mormii walitti fufiinsaan geggeeffamaa turan keessaa kanneen baayyee yaadataman hangi tokko: gubachuu bosona Baalee fi Boorana keessaa, teessoon mootummaa Oromiyaa Finfinnee irraa gara Adaamaatti godaansifamuu fi cufamuu Waldaa Maccaa fi Tuulamaa (WMT) mormuun kan bara 2002 – 2005 geggeeffamaa turani dha.
Sochiin barattootaa kun jabaatee itti fufuun, Sadaasa 9, 2005 Fincilli Diddaa Gabrummaa (FDG) walitti-fufaa (series) tahee dhohuun hanga jalqaba bara 2006tti osoo walirraa hin citiin itti fufe. Fincilli kunis barattoota gola Oromiyaa kanneen maqaa gurmuu garagaraa ‘Gamataa Barattoota Oromoo’ takkaahu ‘Waldaa Barattoota Oromoo’ fi kkf moggaafataniin qindaawaa ture. Hundarra garuu maqaa Sochii Barttota Oromoo (SBO) jedhu tu beekamaa ture. Addi Bilisummaa Oromoo ABOn sababa mootummaa abbaa irree Itoophiyaatiin ‘shororkeessaa’ jedhamee farajameef, barattoota kana gurmeessuu irratti karaa ifa taheen harka keessaa qabaachaa hin turre. Tahullee namni qorannoo xiqqaa yoo taasise waan tahaa ture ilaaluun akka ABOn harka keessaa qabaachaa ture shallagachuu danda’a. Irra guddeessi dhiittaa mirga dhala namaa kan raawwachaa ture namuu “miseensa ABO ti” jedhamee yakkamuudhaan ture. Akka kana tahes gareelee mirga namoomaaf falman hundaan raggaasifamaa ture. Fakkeenyaaf, HRW gabaasa waggaa Itoophiyaarratti bara 2003tti dhiheesseen akkas jedhee ture:
“Mootummaan naannoo [Oromiyaa] akka jedhutti ABOn dhoksaadhaan manneen barnootaa keessatti qunnamtii uumee, barattootaa fi barsiisota gurmeessuun gochaalee jeequmsaa fi seer-dhablummaa bobbal’isuu raawwachaa ture. Gaazexessaan yeroo sanatti bakka sana ture tokko akka HRW-tti himetti ganda magaalaa Shaambuutiin ala jirtu tokko keessatti ummanni meeshaa waraanaa seeraan alaa qabatan aaranii poolisoota gandicha keessaa hoogganaa baratttootaa baqatee ganda sanatti dheessee ture hordofanii barabaaduutti turanitti dhukaasan.”
Gabaasni kunii fi kanneen biroo hedduun ABOn akka fincilaaf barattoota gurmeessuu keessatti hirmaataa ture ifoomsan.
Qeerroon sirnaan bara 2011 erga hundeeffamee booda karaan jireenyii fi sochiin Qeerroo calaqqisaa fi qabamatamaan of-mul’isaa ture hedduu dha. Isaan keessaas:
- Marsariitii Qeerroo (website)
- Raadiyoo Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo (SQ)
- Hawwisoo Qeerroo Bilisummaa Oromoo
- Tumsa Qeerroo Idil-addunyaa (International Qeerroo Support Group)
hanga tokko dha.
Armaan gaditti afran isaanii tokko tokkoonan gabaabsee ibsa.
Marsariitii Qeerroo (Qeerroo Website)
Qeerroon 2011tti battaluma hundeeffameen marsariitii Qeerroo banate. Marsariitiin kunis sochiilee Qeerroon taasisaa turee fi ibsoota Qeerroon baasaa ture ummata bal’aan qaqqabsiisuuf meeshaa bu’a-qabeessa tahe. Akka marsariitiiwwan kanneen biroo tokko-tokkoo marsariitiin Qeerroo kun rincicaa fi kan torbanitti ykn baatiitti irratti maxxanfamu hin turre; sochiiwwan Qeerroo fi gaaga’ama mootummaan abbaa irree ummatarraan ga’u gola Oromiyaa bal’oo hunda keessaa walitti qabuun guyyuu irratti gabaafamaa ture. Fakkeenyaaf, baatii jalqabaa (Ebla 211) marsariitiin Qeerroo baname keessatti gabaasaalee 48 tu irratti maxxanfame. Ebla 2014 keessa maxxansaalee 109, Caamsaa 2014 keessa maxxansaalee 178 fa’itu irratti maxxanfame. (Maxxansaaleen guutuun Ebla 2011 irraa hanga har’aa ceesistuu kanairratti argamu.) Gabaasaaleen sochiiwwanii dilli kun, kan waggoota dheeraa kanaaf guutuu Oromiyaarraa walitti qabamee yeroo yerootti maxxanfamaa ture kunniin kan mul’isan, jaarmaan Qeerroo, waan akkasumaan waraqaa irratti tottolfame osoo hin taane, ijaarsa bu’uura ijaarsa, jaarmaya jabaa, humna cimaa qabu, kan naamusaan masakamu, dhaaba dhoksaan ijaaramee lafarratti sochii geggeessuu fi qaama warraaqsaa hooggansa mataa ofii qabu ta’uu isaaf agarsiiftuu guddaa dha.
Sagalee QBO-Raadiyoo Qeerroo
Amajji 2014 raadiyoon dambalii gabaabaa Sagalee QBO hundeeffamuun odeeffannoo dhaggeeffattoota isaa Gaanfa Afrikaa keessatti tamsaasuu eegale. Raadiyoon kunis Qeerroowwanii fi ummata bal’aa carraa interneeta fayyadamuun odeeffannoo fi haala sochii Qeerroon lafarratti taasisu argachuu hin dandeenyeef bu’a-qabeessa tahee argame. Tamsaasni raadiyoo kun bara 2014 irraa jalqabee hanga yeroo dhiyootti torbanitti guyyoota sadii, walakkaa sa’aatiif itti fufiinsaan tamsaasaat ture. Tamsaasni sagalee kun YuuTiyuubii (YouTube) Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi feesbuuka irrattis bal’inaan fe’amaa ture. (Qophiilee SQ dhaggeeffachuuf YuuTiyuubii kana bananii “Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo” jedhanii barreessuudhaan tamsaasa achirratti fe’amaa ture argachuun ni danda’ama.)
Hawwisoo QBO (Qeerroo Artists Group)
Bu’aan guddaa raawwii QBO inni biraan Hawwisoo Qeerroo Bilisummaa Oromoo kan jedhamu garee artistoota Oromoo hundeessuu dha. Gareen artistoota warraaqsaa kun raadiyoo Sagalee QBO waliin yeruma wal fakkaataatti hudaaye. Sirboonni warraaqsaa garee Hawwisoo Kanaan ba’an YuuTuubii, marsariitii, raadiyoo fi feesbuuka QBO irratti faca’uun Qeerroo Oromoo biyyoota addunyaa mara irraa onnachiisee qabsoof kakaasuu keessatti gumaacha guddaa taasiseera. Barreeffamoota koo marsariitiilee irratti maxxanfamaa turan keessaa tokkorratti Mudde 4, 2014 sirboota warraaqsaa miseensonni Hawwisoo QBO sirban baayyinni isaanii 19 ta’an ergan tarrisee booda: “QBO jaarmaya of sirnaan qindaawaa, kan gochaadhaan lafarra jiru tahuu hojii gartuun hawwisoo kun hojjetaa jiru ragaa qabatamaa fi jiraataa dha” jedheen barreesseen ture. Sirboota kanneen keessaa:
- ‘Qeerroon Diina Mancaase’ – Hagayya 31, 2014 kan ba’e.
- ‘Gootni Baroode’ – Fulbaana 4, 2014 kan ba’e.
- ‘Baranoo Goonni Waama’ – Caamsaa 3, 2014 kan ba’e.
Tumsa Qeerroo Idil Addunyaa (International Qeerroo Support Group)
Qeerroon dhoksaadhaan (underground) ijaaramuun isaa ummanni Oromoo biyyoota hambaa jiraatan akka maallaqaan hin tumsineef rakkoo uume. Akkuma sochiin Qeerroo Oromiyaa maratti babal’ateen waantota hedduudhaaf maallaqni akka malee barbaachisee ture: fakkeenyaaf meeshaalee barreeffamaa, wallee warraaqsaa baasuuf meeshaalee muuziqaa, tamsaasa raadiyootiif saatelaayitii, bilbiloota harkaa, kompiyuuteroota, sochiiwwan raawwatamaniif kaameraawwan waraabbii, kanneen warraaqsarratti miidhamaniif baasiiwwan yaala fayyaa, baasiiwwan geejjibaa, kanneen mootummaa abbaa irreetiin ajjeefamaniif baasiiwwan sirna awwaalchaa fi kanneen fakkaataniif maallaqni hedduu barbaachisa ture.
Rakkoo maallaqaa kana furuuf miseensonni Qeerroo biyya Ameerikaa (USA) fi biyyoota addunyaa guutuu keessaa walitti dhufuun dhaabbata bu’aa-maleessa (non-profit) tahe ‘International Qeerroo Support Group’ jedhu sirnaan dhaaban. Dhaabbanni kun fakkeenyaaf bara 2016 qofatti doolaara $188,814 Oromoota biyyoota hambaa jiraatanirraa walitti qabuun baasiiwwan armaan olitti eeramaniif tumsi akka godhamu taasiseera. Hoogganni Qeerroo ifatti beekamuu baatullee, hoogganni Garee Tumsa Qeerroo Idil Addunyaa kun qabatamaatti beekamoo kan ta’an yammuu ta’u, hoogganoota Qeerroo lafarra jiran waliin wal qunnamaa turan. Gareen tumsaa kun sochii Qeerroo milkeessuurratti bu’aa guddaa gumaacheera.
Ta’u-malaa “akka Tasaa” (Spontaneous) Jedhu
Ta’u-malaa dogoggora bal’inaan facaafamaa turanii fi beektotni qorannoo sirnaa geggeessan utuu hin hafiin akka dugaatti fudhatan keessaa tokko ta’u-malaa (claim) sochiin Qeerroo kan sirnaan caaseffame utuu hin tahini sochii “akka tasaa” (spontaneous) uumame jedhu dha. Fakkeenyaaf, Dr Terje Ostebo xiinxala qorannoo isaa kan Gahee Qeerroon Egeree Siyaasa Oromoo Keessatti Qabu (The Role of the Qeerroo in the Future Oromo Politics) jedhuun b arruulee ‘Addis Standard’ jedhamu irratti Caamsaa 26, 2020 dhiyeesse keessatti: ‘’Qeerroon qaama sochii hawaasaa kan caasaa sirnawaa hin qabne, kan akkuma tasaa ka’e dha’’ jechuun ta’u-malaa dheedhii (wild claim) ragaa hin qabne lafa kaayee ture. Dr. Terje Ostebo ta’u-malaa kanaaf jette-jettee namootni muraasni “natti himan” jedhurra darbee ragaa dhiheesse tokkollee hin qabu. Ragaalee qabatamoo tokko tokko erga lafa kaayee booda “qulqulleeffachuun rakkisaa dha” sababa jedhuun gatii dhabsiise. Barreessaan kun bara 2014 Qeerroon akkamitti gara mormii maastar pilaanii Finfinneetiin akka beekamtii argatee eeruudhaan “meeshaa jijjiiramaa tahuun Muummicha Ministeeraa Abiyyi Ahimadiin gara aangoo fide” jedhee ibsuutiin eegala. Itti fufuunis “waa’een qeerroo kanneen hin beekamiin waan baayyee tu jira” jedha. Dhugaatti waa’ee keessoo jaarmaa dhoksaan ijaaramee fi galmeerra seeraan hin jirree tokko beekuun ulfaataa dha. Haa ta’u malee, utuu ta’u-malaa dogoggorsaa akkasii akka ummanni dubbisu hin taasisiin dura, hoogganoota Qeerroo dabalatee Oromoota dhibbootaan lakkaa’aman gaafatanii qulqulleeffachuun salphaa ture. Dhuguma, sababa sodaa nageenyaa hubatamaa ta’een, caasaaleen Qeerroo keessattuu nama alagaatiif ammayyu “kan hin beekamne” dha. Yammuu kun isa mudatus qorataan tokko bakka ragaalee gahaa fi amansiisoo hin argatiinitti ta’u-malaa akkanatti dogoggoraa ta’an, kanneen dugaa jiru jallisan gabaasuu irraa of qusachuu tu mala ture.
Ta’u-malaa (claim) ‘’Qeerroon akkuma tasaa ka’e” jedhu fudhatama dhabsiisuuf, fincila dhuma Eblaa fi jalqaba Caamsaa 2014 keessa geeggeeffame laaluun barabaachisaa taha. Finciloonni Qeerroo gurgoddoon dhiigni itti lolaafame kan Ebla 30 fi Caamsaa 1, 2020 magaalota Oromiyaa hedduu: (Amboo, Naqamtee, Haromaayaa, Jimmaa, Ciroo fi kanneen biroo) keessatti geggeeffaman turan. Finciloota kunniin fi sochii Qeerroo gidduu walitti dhufeenyi jabaan jiraachuu agarsiisuuf, guyyootaa fi torbanoota Ebla 30 dura waan Qeerroon marsariitii isaarratti gabaasa baase xiinxaluun gahaadha. Gabaasni sun Afaan Oromootiin marsariitii Qeerroo sanirratti hardhallee ni argama. Kanaafuu waan dubbistoota kiyyatti gaaffii tahu qulqulleessuuf ceesistuu (link) barbaachisoo hunda as keessa galcheen jira.
Bitootessa 13 fi Bitootessa 20, 2014, barattoonni Mana Barumsa Sadarkaa 2ffaa fi Qophaa’inaa Shaakkisoo (Gujii Bahaa) marsaa lamaan hiriira mormii geggeessuu marsariitii Qeerroo irratti gabaasni maxxanfameera. Guyyuma kana, Bitootessa 20 barattoonni Yuunivarsiitii Jimmaa mooraa keessatti hiriira nagayaa geggeessuu isaanii marsariitii Qeerroorratti gabaasni ba’eera. Bitootessa 22, 2014, barattoonni Oromoo godina Shawaa Kibba Lixaa, Mana Barumsa Haruu Cululleetti hiriira mormii geggeessuus marsariitiin Qeerroo kun gabaaseera. Fakkeenyonni xiqqoon kunneen walitti dhufeenya sochii fincilaa fi jarmiya Qeerroo agarsiisani dha. Asi irratti kan hubatamuu qabu, yeroo kana keessatti marsariitii fi raadiyoo Qeerroo kan torbanitti guyyaa sadiif dambalii gabaabaan biyyatti tamsaasamaa tureen alatti jaarmaanis ta’e dhuunfaan qaamni gabaasa qindaa’aa waa’ee sochii Qeerroo gabaasu tokkollee hin turre.
Gabaasotni armaan olitti dhiyaatan ragaa hanga-xiqqaa (circumstantial evidence) fincilli 2014 waan akka-tasaa hin tahiin kan ifoomsani dha. Ragaan armaan gaditti dhiheessuuf deemu, kan ammallee marsariitii Qeerroo irratti argamuu fi gabaasonni walitti fufiinsaan marsariitii Qeerroo irratti maxxanfama turan (ceesistuun (link) isaa asii gaditti dhiyaate) walitti dabalamanii, fincilli Ebla/Caamsaa 2014 geggeeffame sagantaadhaan karoorfamee qindaawee jaarmaya Qeerroo Bilisummaa Oromootiin geggeeffamuu isaa shakkii malee raggaasisu.
Ebla 2, 2014, finciloonni gurguddoon dhiigni baay’een itti lola’e sunniin torbee sadii dursee, Koreen Gidduu QBO ibsa baase. Ibsa kana keessatti “dargaggoonni fi ummanni Oromoo fincila diddaa gabrummaa, addatti ammoo maaster pilaanii Finfinnee akka mormaniif” waamicha fincilaa dabarsuun marsariitii QBO irratti labse. Waamichi KG Qeerroo kun finciloota boodarra babbal’achuun guutummaa Oromiyaa walgahaniif ittiin ka’umsa tahe. Egaa asirratti waanti hubatamuu qabu yeroo sanitti jaarmayni ykn qaamni waamicha akkanaa godhe kan biraan tokkollee hin turre. Ibsa Qeerroo sana keessaa hangi tokko qunxuramee fudhatame kunoo ti:
‘’Mootummaan gabroomfataa abbaa irree wayyaanee (TPLF) magaalaa Finfinnee gara lafa baadiyyaa fi magaalota Oromiyaa naannawa isheetti argamanitti babal’isuudhaan qotebultoota lafa isaaniirraa buqqisee, magaalota Oromiyaa kanneen akka: Buraayyuu, Sabbataa, Laga Xaafoo, Hoolotaa, Aqaaqii, Dukam, Bushooftuu, Laga Daadhii, Qaallittii, Galaan fi magaalota Oromoo hedduu bulchiinsa federaalaa jala galchee qabeenya uumamaa saamuuf miidiyaadhaan labsatee waan jiruuf, karoora maastar pilaanii ummata keenya lafarraa duguuguuf ba’e kana fincillee fashalsuu qabna. Karoora piroojektii kana hambisuun, ummanni keenya qabeenya uumamaa isaa sirnaan eeggatee, qoteboltoonni keenya naannawa Finfinnees lafa akaakilee isaaniirraa akka hin buqqaane, ummanni Oromoo haalduree tokko malee Oromummaa isaa qofaan akka lafa isaarra jiraatu gochuuf, Fincilli Diddaa Gabrummaa (FDG) dhoosuun haa falmannu.”
(Guutuu ibsa kanaa ceesistuu (link) kana tuqii ilaali.)
Waamicha QBOtti aansuun fincilli Qeerroo Oromiyaa mara keessatti geggeeffame. Finciloota tahanis marsariitiin Qeerroos sagalee fi viidiyoodhaan deeggaree kan gabaase ceesistuun (link) isaa faana armaan gaditti dhiyaateera. Akka kanaan Ebla 11, 2014 Yuunivarsiitii Jimmaatti [viidiyoo], Ebla 16 Yuunivarsiitii Saayinsii fi Tekinooloojii Adaamaatti, Ebla 20 Yuunivarsiitii Mattuutti, Ebla 25 Yuunivarsiitii Ambootti [waraabbii Sagalee] fi Yuunivarsiitii Haromaayaa keessatti [waraabbii sagalee], Ebla 26 fi 27 Yuunivarsiitii Wallaggaatti [waraabbii sagalee] finciloonni geggeeffaman keessatti argamu. Ebla 28 fincilli kun gara Yuunivarsiitotaa, koollejjiiwwan fi manneen barnootaa sadarkaa 2ffaatti: Yuunivarsiitii Adaamaa, Yuunivarsiitii Mattuu [waraabbii sagalee],Yuunivarsiitii Bulee Horaa, Mana Barumsaa Sadarkaa 2ffaa fi Qophaa’inaa Geedoo (Shawaa Lixaa), fi bakkoota birootti babal’achuus marsariitiin Qeerroo gabaaseera. Guyyaa itti aanu Ebla 29, guutuu Oromiyaa: Yuunivarsiitii Amboo, Yuunivarsiitii Adaamaa [viidiyoo], Yuunivarsiitii Mattuu, magaalaalee akka Naqamtee, Shaambuu, Dambi Doolloo, Gudar fi bakkoota biroo hedduutti babal’ate. Ebla 30 fincilli lafa sochoosee fi dhiiga ilmaan Oromoo lolaasise Oromiyaa maratti babal’ate. Keessattuu magaalaa Ambootti qeerroon kurnoota hedduun humna agaaziitiin ajjeefaman [waraabbii sagalaee]. Caamsaa 1 fi Caamsaa 2 mormiin guutuu Oromiyaa waliin ga’ee itti fufee oole [Mandii [viidiyoo] fi Ayiraa (sagalee), lamaanuu Wallagga Lixaa]. Finciloonni asi irratti gabaafaman kunneen fakkeenya muraasa dha. Ragaaleen viidiyoo fi sagalee itti fufiinsaan gabaafamaa turan kunneenii fi kannneen biroon hedduun ammallee marsariitii Qeerroo irra ni jiru.
Erga sochiin bara 2014 taasifamaa ture qabbanaa’ee booda, Adoolessa 7, 2014, Qeerroon galmee namoota fincila irratti ajjeefamanii 61 fi kanneen hidhaman 903 funaanee marsariitii isaa irratti gabaaseera. As irratti waanti nama ajaayibsiisu, galmeewwan kunneen guutuu Oromiyaa irraa kan walitti qabaman tahuu fi galmeen kun tokkoo tokkoo namoota kanaaf ibsoota kanneen akka saala, umrii, teessoo, sadarkaa barnootaa isaanii hunda kan qabu ta’uu dha. Kanarratti kan gaaffii namatti ta’u, gareen Qeerroo kun “akkamitti daataa kunneen hunda guutuu Oromiyaa irraa, sanuu haala tohannoon sirna abbaa irree sochii kamuu nama dhowwu keessatti walitti qabuu dandahan?” kan jedhu dha. Kana qofaa miti. Maaliif daataa funaaname kun baay’een isaa sirrii ta’ee argame? Maaliif daataaleen kunneen ammoo marsariitii/raadiyoo Qeerroo fi kanneen isaan faana hidhata qabanii fi ABO faana hidhata qaban kanneen akka SBO, RSO, fi Simbirtuu duwwaa irratti argame? Deebiin gaaffii kanaa ifaa dha. Qeerroon daataalee kunneen sassaabuu kan danda’eef fincilichayyu kan qindeesse QBO waan ta’ee fi caasaa isaas Oromiyaa guutuu keessatti diriirfatee lafarraa waan qabuufi dha.
Ragaaleenii fi xiinxalli armaan olitti kaayaman, ta’u-malaa Qeerroon sochii akka-tasaa ti (spontaneous) jedhu sana kan gatii dhabsiisan duwwaa utuu hin taane, sochiin bara 2014 keessa ta’e sana kan qindeessee fi sirnaan geggeesse Qeerroo Bilisummaa Oromoo ta’uu mamii tokko malee kan mirkaneessani dha. Asi irratti dhugaan tuqamuu malu tokko, Jawaar Mohaammad, waltajjii af-gaaffii (interview) miidiyaalee adda addaa irratti geggeessaa tureen ‘’qeerroolee bifa adda addaatiin ijaaramanii jiran tu sochii kana geggeessaa jira’’ jechuudhaan mirkaneessee ofii isaaf hooggansa keessaa akka qooda tokkollee hin qabne ifoomsee ture (qabxii kanatti gara boodaan itti deebi’a).
Tartiiba finciloota ciccimoo dhiigni guddaan itti jigge kan Ebla 30 fi Caamsaa 1, 2014 bira dabdree, finciloonni tahan sirnaan qindaa’oo ta’uu taatewwan argisiisan hedduun ni jiru. Fakeenyaaf finciloonni kunniin guyyaa tokkotti, yeroo wal fakkaataatti Oromiyaa bakka hedduutti dhohuun isaa bakka tokkoo fi qaama giddu-galaa tokkooon karooraan kan taasifame ta’uu raggaasisa. Kana malees dhaadannoowwaan bakka garaagaraattti taasifaman wal fakkaatoo ta’uunis qaamni tokkichi akka bifa waalta’aa ta’een qindeesse ta’uuf ragaa kan biraa dha. Akkas taanaan, qaamni sochii kana bifa waalta’aa ta’een qindeesse jira jennee yoo amanne, “qaamni gurmaa’e” kun eenyu ta’uu danda’a ree? Ragaaleen jiranii fi asii olittis argisiifne hundinuu garuma QBOtti quba qabu. Qaamni biraan kan walitti fufiinsaan ji’ootaa fi waggoota hedduuf waa’ee finciloota kunneenii gabaasa ture tokkollee hin turre. Kanaafuu, fincila barattoota Oromoo walitti fufinsaan Eblaa fi Caamsaa 2014 keessa geggeeffamaa ture kan qindeessee fi hoogganaa ture Qeerroo Bilisummaa Oromooti.
Osoon qabiyyee kutaa barruu kana keessaa hin bahiin, fincilli bara 2015tti geggeeffames QBO tiin qindaawuu fi hoogganamuu kan mul’isu ragaa qabatamaa tokko dhihhessuun barbaada. Akkuma hundi keenyayyuu beeknu, fincilli sun Sadaasa 12, 2015 Giinci, magaalaa xiqqoo Shawaa Lixaa, kan Finfinneerraa gara km 40 fagaattu, keessatti dhohuun qaanqeen isaa Oromiyaa mara akka ibidda saafaa waliin gahe. Gaafa Sadaasa 4, 2014, utuu fincilli Gincii sun hin dhohiin guyyaa saddeet dursee, Koreen Giddu Galeessaa QBO, marsariitii isaarratti “ibiddi warraaqsaa qabatee Oromiyaa guutuu waliin ga’uuf jira” jechuun ibsa baase. Mata-dureen ibsichaa akka armaan gadii kana.
‘’Waggaa 10ffaa FDG Sababeeffachuun Abidda Warraaqsaa Guutuu Oromiyaatti Qabatuuf Deemu Ilaalchisee Ibsa Gabaabaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo Irraa Kenname’’
(Ibsa QBO san guutummaa isaa Afaan Oromootiin bakka kana xuqaa dubbisaa)
Akkamitti “ibiddi warraaqsaa’’ guutuu Oromiyaatti akka qabatuuf deemu dursanii beekuu danda’an? Deebiin isaa tokkoof tokko. Innis, dursanii waan itti qophaawaa turaniifi dha. Dhugaan jiru, akkan odeeffannoo yeroo sana qabaachaa turetti, baatii sadii oliif dursanii itti qophaawaa fi qindeessaa turan. Ibsa kana keessatti waan nama amansiisan lama tu gadi-jabeeffamee labsame.
- Qaanqeen warraaqsaa qabsiifamuuf akka deemuu fi
- Ibiddi warraaqsaa sun guutuu Oromiyaa akka wal gahuuf deemu dha.
Torbee tokko booda, Sadaasa 12, qabxiileen kaayaman kunneen lameenuu ta’anii argaman.
Qorannoo yakkaa keessatti, shakkamaan tokko, yakka itti himatame sana akka raawwachuuf deemu afaan isaatiin dursee himuu isaa ragaan ibsu yoo argame, ragaan kun yakka dalagameef ragaa fudhatama qabu ta’ee mana murtiif dhihaata. Ragaan amma of harkaa qabnus waa’ee ragaa shakkamaa kana wajjiin wal fakkaata. Qeerroon ‘ibiddi warraaqsaa’ akka Oromiyaa wal gahu dursee labse. Torban tokko booda ta’ee argame. Ragaan qabatamaan kunis fincilli bara 2015 QBO tiin kan qindaawee fi hoogganamaa ture tahuu mamii tokko malee muldhisa.
Hooggansa Qeerroo
Dhimmi hooggansa Qeerroo seenaa Oromoo as dhiyoo keessatti ifatti osoo ibsamiin hafee jette-jettee fi hameedhaan jiru ta’ee mul’ata. Kunis waan hibboo namatti ta’e dha. Sochiin Qeerroo kan ka’ee jabaatee mootummaa abbaa irree hudhee qabe reefuu waggaa kurna tokkoyyuu hin guutiin jira. Hoogganoonni Qeerroo hedduunis achuma biyya keessa jiru; yoo barbaadaman bilbilaanillee argamuu danda’u. Asi irratti kaayyoon kiyya, akka nama duraa-duuba waa’ee Qeerroo itti dhihenyaan beekuu tokkootti seenaa beekamaa Qeerroo kana ifa taasisuu fi dogoggora jiru sirreessuu dha.
Ta’u-malaa dhugaarraa fagaatanii, gadi-bu’oo ta’aniif fi seenaa irratti gaafachiisan ani dubbise keessaa tokko kan Dr. Osteboon ragaa malee akkas jedhee barreesse dha.
“Waan ifa-galeessa fakkaatu, caasaan dagalee (horizontal structure) Qeerroo guutuu Oromiyaa keessa ture murtaawaa dha. Caasaan ijoon garuu, caasaa gadee (vertical structure) kan Jawaar Mohaammadiin giddu-galeessa godhatee fi ammallee itti jiru dha.”
Nama tokkicharraa odeeffannoon fudhatamee, gaheen hooggansa waliigalaa caasaa jabaa tokko nama tokkichaaf kenname. Itti fufeellee akkas jedhe: “waan hundi karaa Jawaar qofa tahe, kan ajaja kennaa ture isa.” Akka kanatti odeeffannoo nama tokko qofaarraa fudhatanii qorannoo geggeessuun dogoggora guddaa dha.
Akkuma asii olitti ibsame, Jawaar afaan isaatiin “anatu Qeerroo hundeesse” ykn “ani hoogganaa Qeerroo ti” jedhee hin beeku. Garuu hoogganaa Qeerroo akka isa fakkeessutti tapha-siyaasaa taphataa ture. Dr. Ostebon yaada qorannoodhaan irra ga’e jedhee barreesse sana sirriitti qulqulleeffachuuf Jawar waliin gadi-taa’ee af-gaaffii (interview) gochuu dandaha ture.
Kanatti aansee, waa’ee Qeerroo irratti namoonni hedduun daandii dogoggoraa qabatanii akka turan ibsuuf akkasumas dhimmi hooggansa Qeerroo kun qorannoo gadi-fagoo kan barbaadu waan ta’eef, toora taatewwan uumamaa fi sochilee Qeerroo muli’san tartiibaanan dhiheessa.
Jawaar Mohaammad, beekamaa ta’ee kan waltajjii siyaasaatti ol yaabbate bara 2009 barruu qorannoo isaa kan falamsiisaa tahe ‘’The Failed Journey of OLF’’ (Imala ABO Kufe) jedhu yommuu dhiheesse irraa eegalee ti. Jawar qorannoo isaa kana keessatti “ABOn akka suphamuu hin dandeenyetti hunkutaa’eera” (damaged beyond repair) jedhee labse. Barruun Jawar kun firootaa fi deggertoota ABO yammuu mufachiisu, diinota ABO fi qabsoo bilisummaa Oromoo gammachiisee burraaqsise. Gammachuu isaanii kanaanis ji’oota itti aananii dhufaniif Jawar miidiyaalee Habashaa kanneen akka sagantaalee oduu (talk shows), raadiyoolee fi yeroo sanatti akka malee ho’aa kan turan manneen Paltalk keessatti afeeramee keessoo ABO saaxiluu babal’isee itti fufe. Akka kanaanis Habashoota “tokkummaa Itoophiyaa” leellisan biratti akka malee jaalatamee fi jajamee goota jedhamee faarfame. Akkuma kanas waggoota itti aanan muraasaaf Oromoota biratti akka yakkamaa saba isaa ganeetti ilaalamaa ture.
Akka kanaan waggaa afur erga turee booda bara 2013 miidiyaa Al Jaziira sagantaa ”The Stream” jedhurraatti dhihaatee akka tasaa ‘’ati jalqaba Itoophiyaa moo Oromoo dha?’’ jedhamee yammuu gaafatamu, tarii utuu hin yaadiin ta’uu ni mala, “ani jalqaba Oromoo dha” jedhee deebise. Maal jechuusaa akka ta’e akka caalaatti ibsuuf yommuu gaafatamus “Itoophiyaan humnaan narratti fe’ame” jedhee deebise. Deebiin Jawar kun ganda Habashootaatti akka kirkira-lafaa (volcano) lafa sochoose. Akka malee rifatanii iyyanii lafa sochoosan. Sana booda waggoota afran darban “goota” jedhanii faarsaa waan turaniif taappeellaa “gantuu” darbeeyyu “shororkeessaa” jedhu itti maxxansan. Taappeelaan kunis qaamota diina-siyaasaa isa godhatan biratti hanga har’aatti akka itti maxxanetti itti fufeera.
Haa tahu malee, Jawaariif hundi jalaa hin dhangalaane. Oromoonni waggootaaf dabran itti mufatanii turan abaarsa Habashootaa kanarraa isa baraaruuf irra-goranii baabsan. Falammiin af-gaaffii kanaan walqabatee ka’e baatilee hedduuf itti fufe. Ammas akkuma duraanii iji namoota hundaa Jawarirra bu’ee ajandaan walfalmisiisaan kun ji’oota hedduuf itti fufe. Habashoonni duratti faarsaa turan garagalanii waan maqaasaa xureessu hunda yammu itti darbatan Oromoonni ammoo “goota” jedhanii faarsan. Oromoota hedduu biratti, Jawaar akka ilma achi buuteen dhabamee turee, akka tasaa ammoo manatti galee argameetti fudhatame. Beekamtii fi dhageettiin isaas Oromoo fi warra alagaa birattis bifa wal faallaa ta’een baayyee ol ka’e. ABO xiqqeessuurratti miidhaan inni geessisee ture marti Oromoota hedduu biratti ni irraanfatame, ni dhiifameef.
Jawar, dhageettii fi beekamtii cimaa horate kana akka carraatti fayyadamuun, maqaa “maree Oromummaa dursuu” ykn “Oromo First Community Engagement” jedhuun magaalota biyyoota addunyaa kan Oromoon baayyinaan keessa jiraatu maratti Oromoo walitti qabee mariisisuu eegale. Duulli marii hawaasa Oromoo ‘Oromo First’ kun jabaatee saffisaan fuulduratti deemuun, tamsaasa saatelaayitii TV ‘Oromia Media Network’ (OMN) dhaabuuf bu’uura tahe. Hundeeffamni TV OMN kunis yeroo sanatti Oromoota hedduu gammachiise. Beekamtiin ol aanaan Jawar horate kunis ummata heddumminaan walitti qabuu fi maallaqa miidiyaa kanaaf ta’u sassaabuu irratti gargaare. Miidiyaan kun banamee baatii muraasa booda Jawar daarektaraa fi nama murteessaa ta’ee asi ba’e. Jawaar fi OMN akka fuula lameen saantima tokkoo tahan.
#FincilaOromoo (#OromoProtest)
Hundeeffamni OMN kunii fi jalqabni finciloota baatilee Eblaa fi Caamsaa bara 2014 Oromiyaa waliin gahan walirra bu’e. Yeroo sanatti oduuleen ammee tokko tokko bifa ciccitaa taheen OMN irratti kan darbaa turan yammuu ta’u babal’inni oduulee finiciloota kunneenii jechuun maqaaleen namoota miidhamanii fi hidhamanii, suuraalee fi viidiyooleen fincilootaa marsariitii Qeerroo (www.qeerroo.org) irratti duwwaa argama ture. Jawarii fi miidiyaan OMN isa jalatti hoogganamu hoogganoota Qeerroo lafarratti finciloota sana geggeessan faana wal quunnamuu hin dandeenye ture. Qeerroof suduudaan qajeelfama kan kennu ABO ture. Jawaar ammo hariiroon inni miseensotaa fi hoogganoota ABO waliin qabaachaa ture boora’aa ture.
Hoogganni Qeerroo duraanii kan maqaa isaa akka hin beekamne barbaade tokko akka jedhutti, Jawaar jaarmaa Qeerroo hooggansa ofii jala galfachuuf yaalii godhee ture. Hoogganoota Qeerroo Bilisummaa Oromoo tokko tokko dhuunfaatti qunnamuun “ABO jalaa bahaatii na waliin hojjedhaa” jedhee “maallaqaa fi gargaarsa adda addaa caalaatti akka kennuuf” waadaa galaafii ture. Hoogganni QBO gaaffii Jawar fudhatama dhabsiisanii odeeffannoo fi qunnamtii miseensota Qeerroo jajjaboo kanneen lafarratti hojiitti jiranii kennuufii dhaaban. Jawaaris kanatti mufachuudhaan yeroo haalaan murteessituu turte sanitti, miidiyaa OMN irratti Qeerroof tajaajila kennuu dide. Maqaa Qeerroo dhawus nil agate. Waggoota afran itti aananiif, hanga dhuma bara 2017tti, afaan Jawaar keessaa jechi “Qeerroo” jedhu tasa bahee hin beeku ture. OMN irratti maqaan Qeerroo hin dhawamu ture (dhimma kanarratti gara boodaa dabalatan qaba).
Sochiin bara 2014 sun baatilee lamaaf erga itti fufee booda, hanga ficilli irra-caalaa guddaan bali’naan #FincilaOromoo (#OromoProtest) jedhamu guutuu Oromiyaa waliin ga’ee ture sun Sadaasa 12, 2015 eegalutti qabbanaa’e ture. Yeroo fincilli guddaan kun Qeerroodhaan dho’utti “miidiyaa tokkitti Oromoon qabdu kanatti, utuu nageenyi miseensota Qeerroo biyya keessaa hin gaaga’amiin attamitti fayyadamuu dandeenya” falammiin jedhu hoogganootaa ijoo ABO fi QBO gidduutti dhalate. Maqaa fi bilbila qeerroolee dhoksaan socho’anii fuudhanii nama hin amanamnetti kennuun mootummaa durumaanuu isaan adamsutti saaxiluu ta’uu mala.
Rakkoon jiru kan Jawaar qofa hin turre. Hoogganootiin ABO fi QBO gaazexeessitoota OMN kanneen Jawaariin filatamanii achi seenan tokko tokko hin amanan ture. Filannoo rakkisaa keessa seenan. Ykn odeeffannoowwan barbaachisoo tahan OMN fi Jawaariin dhorkachuudhaan oduun fincilootaa kana ilaalan akka bal’inaan hin tamsaane godchuu ykn ammoo rakkoo xixiqqoo fi garaagarummaa Jawarii fi OMN waliin qabaachaa turan maddiitti dhiisanii odeeffannoo jiru kennanii fincila sanaaf haala mijaawaa uumuu kan jedhu keessaa tokko filachuu tu irra ture. Filannoo sirrii ta’uu qabu waan tureef isa lammataa filatan. Yeroo sanaa qabee caasaalee fi miseensonni Qeerroo guutuu Oromiyaa keessa jiran hundinuu odeeffannoowwan wayitawoo, suuraalee, viidiyoolee warraaqsaa fi kkf kallattiin Jawaariif akka dabarsan qajeelfamni hooggansa irraa kenname. Jawaaris guyyaatti sa’a 24 torbanitti guyyaa 7 Feesbuuka irra taa’ee, hedduun oduulee kunneenii utuu OMN irrattillee hin labsamiin, daqiiqaa daqiiqaatti maxxansuutti gadi-taa’e. Odeeffannoowwan sochii Qeerroo ilaallatan hundi karaa Jawaar qofa ba’u turan. Kana malees, Jawaaris OMN irratti ba’uun sochii warraaqsaa kana irratti xiinxala gochuu jabeessee itti fufe. Yammuu xiinxala kennus yeroo baay’ee akka ajajaa olaanaa warraaqsa kana geggeessuu tokkootti of dhiheessaa ture. Hooggana Qeerroo caasaadhaan ijaaramee lafarra jiru tokkollee osoo hin beekiin akka akka nama hundaaf ajaja kennuutti of dhiheessee dubbataa ture. Daangaa tokko malee OMN irratti dhihaatee waan fedhe jechuu waan danda’uuf, carraa kanatti fayyadamuun waan Qeerroon sochii itti aanutti gochuuf deemu kan miseensonni tokko tokko icciitiidhaan erganiif, akkasuma miira waloo ummataatti dhimma ba’uun tarkaanfii warraaqsaa itti aaanu himaa ture. Yerroo baay’ee “qajeelfama/gorsa tarsiimoo” maqaa jedhuun akkuma fedhetti waanuma fedhe dubbachaa ture. Booda keessa, hangam beekamtiin isaa ol ka’ee dhageettii guddaa akka horate yammuu baru waan Qeerroon lafarratti fincila geggeessan irra tarkaanfatee suduudaan qajeelfama kan mataasaa Feesbooka fi Twittera isaarratti dabarsuutti ka’e. OMN irrattis yeroo barbaadetti ol ba’ee qajeelfamoota dabarsuudhaan sochii Qeerroo kana kan hoogganu of fakkeessee of muli’isaa ture. Yeroo tokko tokkos qajeelfamni hooggansa Qeerroo lafarra jiraniin kennamu kan Jawaariin kennamu waliin wal-adda ture. Haa ta’u malee Qeerroon miidiyaa hangana waan hin qabneef ummata biyya keessaa fi biyyoota alaa biratti kan caalaatti dhagahamu qajeelfama Jawaar ture.
Feesbuukni isaa hordoftoota miiliyoonaa olitti guddate. Hordoftoonni kunneen hedduun Jawaariin akka “gootaa”tti dhaadhessan. Yeroo gabaabaa keessattis Jawaar fuula (calaqqee) warraaqsaa #FincilaOromoo (#OromoProtest) tahee mul’ate. Ija namoota keessummaa ta’anii fi ala dhaabbatanii laalan hedduu birattis Jawaar nama qophaa warraaqsicha hoogganu fakkaatee argam. Egaa haala kanarraa ka’anii ta’uu mala kan namoonni odeeffannoo kennan jedhaman sunniin “Jawaar wiirtuu hooggansa warraaqsichaa ti; ajaja hunda kan kennu isa”, akkasumas, “waanti hundinuu karaa isaatiin dhufa” kan jechuu dandahan. Dhuguma innis yeroo hedduu “ajaja kennaa” ture. Haa ta’u malee ajajni inni kennaa ture miidiyaa irrattii fi namoota tokko tokkee bakka bakkaa beekuufaatti malee sirna caasaa jaarmaa hordofee hin turre. Haqni jirus, miidiyaarratti deddeebi’ee dhihaachuudhaan akka waanti hundi karaa isaatiin raawwatamuutti waan of agarsiiseef dargaggeeyyiin Oromoo hedduun Jawar hooggansa Qeerroo isa dhugaa tahuu akka amanan taasiseera. Kanarraa ka’uun hubannoon dogoggoraa Jawaar hoogganaa duwwaa utuu hin tahini hundeessaa Qeerroollee akka tahetti fakkeessu babal’atee akka waan madda qabatamaa tokkootti hanga ‘Wikipedia’ irratti barreeffamutti gahe.
‘’Hoogganaa” Qeerroo?
Taateewwan fi gochaaleen duraa-duubaan armaan olitti dhiyaatan, Jawaar akkamitti namoota keessa hinbeeknee fi ummata bal’aa biratti akka kophaasaa ‘hoogganaa Qeerroo’ tahee ol ba’ee muldhate addeessa. Haa tahu malee inni garee hooggansa Qeerroo keessa hin jiru ture. Jiraachuu hin danda’u ture – sababa ifaa ta’eef. Hunda dura garuu kan hubatamuu qabu, jaarmaan Qeerroo tokkuma. Innis jaarmaa sirnaan bara 2011 hundeeffame Qeerroo Bilisummaa Oromoo ti. Egaa akkuma armaan olitti ibsamee darbe, Jawaar hanga dhuma bara 2017tti takkaa maqaa Qeerroo jedhu afaan isaa keessaa ba’ee hin beeku. Jecha “Qeerroo” jedhu lagachaa ture. Yeroo jalqabaaf maqaa Qeerroo jedhu kan inni miidiyaarratti dubbate af-gaaffii (interview) OMN irratti Hagayya 23, 2017 taasiserratti ture. Egaa akkamitti jaarmaa “hoogganu” tokko darbeeyyu jaarmaa ofii “hundeesse” tokko waggaa sadii fi walakkaaf maqaa lagata jedhamee yaadama ree? Dhugaan jirtu, Jawar hundeessuun haa hafuuti, hoogganaa Qeerroollee hin turre. Beekamtii ummata biratti horatee fi midiyaa ofii tohatutti akka fedhe ol ba’ee hoogganaa of fakkeessee guyyuu lallabuu isaa ummanni bal’aan akka hooggana Qeerrootti akka isa fudhatu taasise.
Burjaajii kana hunda keessa garuu yeroo tokko waan addaa tu uumame. Jawar akka hoogganaa Qeerroo hin ta’iin ummata biratti saaxilame. Dubbichis akkasi. Guyyaa tokko Qeerroon lafarratti hoogganaa turan Jawariin dhoksanii fincila qindeessanii gaafa Roobii, Onkoloolessa 10, 2017tti fincila guutuu Oromiyaatti waaman. Waamichi fincilaa kun sab-quunnamtii hawaasaa irratti naannu’tti yammuu ka’u, warri yeroo hunda Jawar qofa dhaggeeffatan “fincilli maqaa Qeerrootiin waamamaa jiru kun sirrii dha?” jedhanii gaafatan. Jawaris waan quba hin qabneef yoo inni hin beekne kan fiixa hin bane itti fakkaate “guyyaa jedhame kanatti fincilli Qeerroon waame hin jiru” jedhee gadi-jabeessee dubbate. Itti fufees “Qeerroon guutuu Oromiyaatti hiriirri yoom akka geggeeffamu sichi karoorsaa jirra” jedhe. Yammuu kun ta’us “isinin beeksisa” jedhee waadaa seene. Warri isa jala yaa’anis fincilli maqaa Qeerrootiin waamame sun “garee hin beekamneen” waan waamameef hin dogoggoriinaa jedhanii wal harkaa fuudhanii sab-quunnamtii hawaasummaa irratti waraabbii suduudaa (live video) faa tiin gadi yaa’anii labsan.
Waan nama ajaayibu, akkuma labsametti Roobii, Onkoloolessa 10, 2017 Qeerroon akka galaanaatti karaatti ba’ee alaabaa ABO qabachuun sirna abbaa irree Itoophiyaa mormuu jalaqabe. Hiriirri mormii sun gara turban tokkoof Qeerroo fi ummata bal’aatiin itti fufe. Haalli kunis Jawaaritti miira haaraya wayii uumee, warraaqsa akka galaanaatti ummanni guutuu Oromiyaatti ba’ee gara guyyoota torbaaf geggeesse san maxxansuurraa of qusate. Miidiyaan OMN’nis warraaqsa saniif uwwisa kennuu dide. Inumaahu, hiriira mormii san kan qindeesse TPLF akka tahee fi alaabaa ABO heddumminaan ummanni qabatee hiriira ba’ellee kan raabse humnoota tikaa mootummaa akka tahan Jawaar OMN tti ba’ee dubbate.
Qorannoo qoor-qalbii (psychology) keessatti bal’inaan kan beekamu “dhiibbaan dhara-haqa-fakkaassaa” (“the illusinary truth effect”) kan jedhamu tu jira. Bu’aan qorannoo kanaa akka jedhutti, waanti dhara ta’e tokko, yoo yeroo hedduu irra deddeebiidhaan namatti himame namni dhaggeeffatu sun suuta suuta akkuma dhugaatti amanee fudhachaa deema. Hawaasa akka keenyaa kana keessatti dhiibbaan miidiyaan qaqqabsiisuu danda’u akkuma salphaatti laalama. Namni beekamaan dhageettii guddaa qabuu fi miidiyaa jabaa of harkaa qabu tokko seenessa (narrative) sirrii hin taanellee yoo tahe akka barbaadetti tohachuu fi gara barbaadetti aqaaquu danda’a. Pirezidaantiin USA yeroo ammaa, Donald Trump, Pirezidaantiin duraanii Barack Obaman “Keeniyaa keessatti dhalate” jedhee miidiyaarratti irratti ba’ee dubbate. Dubbiin kun soba akka tahe ifa ta’ee utuu jiruu, midiyaalee addunyaarra jiran garaagaraa irratti mata-duree ol aanaa ta’ee baatilee sadiif ajandaa guddaa ta’ee afarfamaa ture. Ummanni Ameerikaa hedduunis akka waan dhugaa ta’eetti fudhate. Fallammiin dhimma kanarratti ka’e qabbanaa’uu didee waan itti fufeef dhimma kana ajandaasaa cufuuf jecha Obaman waraqaa ragaa dhaloota isaa agarsiisu Kutaa biyya Hawaii, hospitaala itti dhalate keessaa baasee miidiyaadhaaf argisiisuuf dirqame. Bulchaan Hawaii yeroo sanaas ragaa kana gadi ba’ee dhugoomse. Trump ammammoo ragaan sun kan “sobaa” ti jechuun waan falmeef ammas falammiin sun ittuma fufe. Hanga as dhihoo kanaatti, jechuun baatii Fulbaanaa, bara 2016 gara duraatti, erguma Trump Obaman USA’tti dhalachuu ifatti amanee asittillee, namoota Ameerikaa filannoof seeraan galmahan keessaa persenta 62 qofaa tu Obaman akka Ameerikaatti dhalate amanaa ture. Tarii milkaa’ina argate kanaan ija jabaatee ta’uu mala, Trump guyyuu waan kijibaa ykn dogoggorsaa tahe himaa oola: erguma prezidantii ta’ee asi 18,000 ol himeera, akka gabaasa ‘Washington Post’tti.
Kan nama gaddisiisu, Jawaar fi miidiyaan to’annoo isaa jala jiru OMN, dhimma maddaa fi bu’ura Qeerroo irratti seenessa (narrative) dhugaarraa fagaate afarsaa turan. Beektonni silaa qorannoo caalaatti walxaxaa ta’ellee qulqulleessu dandahanis kiyyoo Jawar faa qopheessaniif kana keessa seenan. Jawar yeroo hunda gaafa miidiyaatti ol ba’u waan Qeerroo hoogganu fakkeessee of dhiheessaa ture. Haa ta’u malee akka hoogganaa Qeerroo ta’ee hin beekiinii fi kanneen dhugaatti Qeerroo hoogganan lfarra akka jiran, garuu akka isaa kan miidiyaa hin qabne ta’uu barreechee beeka. Kun sirri miti. Haqa hoogganoota Qeerroo warra dhugaa kan dabse dha. Maqaa fi faan-duubbee (legacy) Jawariifis miidhaa qaba.
Oromoonni hedduun haqa jiru kana gadi ba’anii himuuf mamii agarsiisaa turaniiru. Jawar hedduu beekamaa waan ta’eef hedduun yeroo baay’ee namni tokko yoo isa qeeqe kumaatamni isa jala yaa’an itti duulu. Namoonni hedduun “abaarsa deggertoota Jawar” kana sodaaf cal’isuu filatan. Hedduun keenya ammoo, anallee dabalatee, kan cal’isuu filanneef ta’u-malaan dhugaarraa fagaate kun hanga galmee seenaa bira qaqqabee seenaa keenya hin dabsiinitti miidhaa qaqqabsiisu hin qabu jennee abdannee ti. Kana malees dubbii kana afarsuun ummata keenya afaan wal-garagalchee tokkummaa Oromoo fi qabsoo Oromoo irratti miidhaa fiduu danda’a yaaddoo jedhu qabaannee ti. Cal’isuun keenya kun garuu, ta’u malaan kijibaa fi jette-jetteen kun akka malee faca’uun ittuma fufee barruulee fi gaazexoota addunyaarratti beekamoo ta’anirrattillee maxxanfamee, ijuma keenya duratti seenaa saba keenya akka dabsu taasisuutti ka’e. Amma egaa yeroo seenaa dabe kana qajeelchinu tu ga’e. Seenaa qajeelaa yammuu himnus, shoora Jawar qabsoo Qeerroodhaan hoogganamu kana tarkaanfachiisuuf gumaacheefis gatii (bakka) isaaf malu kennuudhaan taha.
Cuunfaa
Kaayyoon barreeffama gabaabaa kanaa ta’u-malaa dogoggoraa kan Qeerroon “sochii akka-tasaa ti” (spontaneous) jedhu sirreessuu fi dudduubee hundeeffama Qeerroo irratti dhugaa ture ibsuu dha. Dabalataanis, qoodni Jawaar warraaqsa Qeerroo keessatti qabus karaa sirrii fi madaala haqaatiin himamuu qaba. Sochii Qeerroo karaa sirnaan caaseffameen kan hoogganaa ture jaarmaa QBO haa ta’uyyuu malee sochiileen taasifamaa turan kunneen utuu Jawarii fi OMN hin jirree akka kanatti ummata Oromoo fi hawaasa addunyaa biratti beekamuu hin danda’an ture. Jawar nama qabsoo karaa nagaatiif guddisee lallabee fi haala qabsoon nagaan itti deemu gaariitti qoratee beeke dha. Bara 2011, baruma jaarmaan QBO hundeeffame sana, kitaaba beekamaa Gene Sharp kan “Abbaa irrummaa irraa gara Demokiraasii” (“From Dictaatorship to Democracy’’ jedhu namoota biroo waliin gara Afaan Oromootti hiikeera. Miidiyaa ofiin hoogganuu fi miidiyaalee biro irratti “qajeelfama/gorsa tarsiimoo” jechuun nuffii tokko malee gahumsaan dubbatee dargaggoota Oromoo kakaasuun hamilee itti godhaa tureera.
Kanarraa kan ka’es, mootummaa olaantummaan TPLF keessatti dagaagee turee fi mootummaa amma Abiy Ahmad fi paartii PP dabalatee, namootaa fi qaamota faallaa Qabsoo Oromoo tahan hunda biratti akka diina innikkaatti adda durummaan xiyyeeffannoo keessa gale. Miidiyaaleen mootummaa fi miidiyaalee tamsaasaa shariika mootummaa tahan kanneen garee finxaaleyyii Amaaraatiin hoogganaman hundi, Jawaariin “finxaalessaa” fi “shororkeessaa” jechuun duula holola hadhaawaa irratti geggeessuutti jiru. Baatii Guraandhalaa, bara 2017, bakka inni hin jirretti mootummaan shororkeessummaatiin isa himatee kan ture yammuu ta’u, himatni sun garuu Caamsaa 2018, biyyatti deebi’uu Jawaar baatii muraasa dura, haqame ykn irraa kaafame.
Erga biyyatti deebi’ee Jawaar deeggarsa guutuu sirna bulchiinsa Abiyyiif taasisaa ture. Irra deddeebiidhaanis “Oromoon bilisoomee jira” jechaa ture. Qabsoo hidhannoos ifatti lallabee mormaa ture. Af-gaaffii (interview) yeroo tokko OMN irratti taasiseenis “Obboleessa kiyyallee yoo tahe, namni mootummaa kana humnaan kuffiisuuf yaalu nama Oromiyaa fi Itoophiyaa diiguuf yaaludha….namni Abiyyiin humnaan aangoorraa buusuuf yaalu nama Oromoo kuffiisuuf yaaludha. Waan kana taheef, namni akkanaa lolli isaa mootummaa waliin osoo hin taane ana waliini” jedhee ture.
Jawaar, garee hayyootaa kanneen akka WBOn hidhannoo hiikkatu gochuuf hoogganoota ABO irratti dhiibbaa cimaa uuman adda-durummaan hoogganuudhaan, miseensota Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) dhibbootaan lakkaawaman hidhannoo hiikkachiiseera. Egaa Abiy Ahmad, deggersa qusannoo tokkollee hin qabne Jawar kennaafii ture kunneen ganee, harka ciniinee, hidhaatti darbe. Jawar har’a, hoogganoota paartilee mormitootaa kanneen akka Dr. Shugux Galataa, Mikaa’eel Booran, Baqqalaa Garbaa, Kennasaa Ayyaanaa, Koloneel Gammachuu Ayyaanaa fi kanneen biroo hedduu waliin mana hidhaa keessatti daramaa jira. Sabboontonni Oromoo fi Qeerroon hundi, hanga gootonni hidhamtoonni siyaasaa Oromoo kunneen haqa argatanii fi guutummaan Oromiyaa bilisoomtutti qabsoo jabeessanii itti fufuun dirqama dha.
Osoon barruu kana hin goolabiin dura haala yerroo ammaa Oromiyaan keessa jirtuu fi haala amma Qeerroon irra jiru waan xiqqoo jechuun barbaachisaa dha. Ajjeechaa Artisti Haacaaluu Hundeessaa (Waxabajji 29, 2020)tiin wal qabatee manca’iinsa qabeenyaa fi ajjeechaa gaddisiisaa raawwatameef, gareelee fi miidiyaaleen nafxanyootaa hedduun yammuu isaan Qeerrooo ittiin yakkan dhageenya. Abiy Ahmad ergaa aangoo qabatee asi hoogganoota Qeerroo hidhuudhaan akkasumas jaarmaa fakkeessituu “Qeerroo Haaromsaa” jedhamtu uumee deggersa barbaachisu itti rrobsuudhaan kan jaarmaa QBO dhabamsiise itti fakkaatee ture. Haa ta’u malee ajjeechaa Haacaaluu booda fincilli QBO dhoose interneetaa, bilbilaa fi geejiba dabalatee sochii biyyatti keessatti godhamu hunda dhaamsuun isaa, jaarmaan QBO deebisee of ijaaree akkuma duraaniitti qindaawee qophii ta’uu agarsiiseera. Battaluma ajjeechaan Haacaaluu dhagahametti Qeerroon dhaamsa waliif dabarsee halkanuma san guutuu Oromiyaatti fincila akka eegalu ajajni darbee fincillis guutuu biyyattiitti qabsiifame.
Haa tahu malee, yeroo sanitti magaalota Kibba, Kibba Bahaa fi Baha Oromiyaa keessatti barbadaa’iinsaa fi saaminsa qabeenyaa, akkasumas ajjeechaa raawwatameef kan mootummaa fi gareewwan jibbiinsa Oromoo qaban akka waan Qeerroon gocha akkasii dalageetti maqa-balleessii fi himata dharaa irratti banan waan dhugaarraa fagaatedha. Qeerroon gochoota akkanaa keessatti hin hirmaatu. Qabsoo waggoota hedduuf taasisaa ture keessattis waan akkanaa takkaa hin raawwanne. Qeerroon hundeeffama isaa bara 2011 irraa jalqabees naamusaa fi qajeelfama qabsoo gochoota akkanaarraa isa daangessu hubatee ittiinis masakamaa ture. Naamusnii fi qajeelfamni kunis akka kanaa gadiitti marsariitii Qeerroo irra ammallee jira.
‘’Ilaalchi keenya, kanneen nu waliin wal quunnamaniif sochii goonu keessatti iftoominaa fi kabaja qabaachuudha.
- Qeerroon yaadaanis tahe qaamaan namoota kamiyyuu irratti sarbamiinsa hin geggeessu.
- Qeerroon qabeenya ummataas hin mancaasu.
- Qabsoo hidhanno-maleessa waan geggeessuuf, Qeerroon meeshaa waraanaa hin qabatu. Dawaalee/qorichoota nama miidhanii fi alkooliiwwanis hin fayyadamu.
- Qeerroon sochii hookkara irraa bilisa tahe, sochii diddaa hawaasaa karaa nagaa geggeessa; sochii farra abbaa irrummaa taasisnu keessatti gocha yakkaan nama gaafachiisu akka hin hojjetiin waan beeknuuf waan dalageef itti gaafatamummaa ni fudhata; daandii haqaarra waan jirruuf hidhamuu irraas hin dheessu.
Naamusa jabaa sirna jaarmaa hodofee kanaan taliigamuu dha kan Qeerroo milkaa’inaan qaqqabsiise. Ajeechaa namoota meesha maleeyyii (civil) akkasumas barbadaa’uu qabeenyaa gabaafamaa ture sun kan qaqqabe hooggansa jaarmaa Qeerroo jalatti utuu hin ta’iin garee namoota dhuunfaa ajjeechaa Artist Haacaaluu fi hidhamuu hoogganoota paartilee siyaasaa, keessattu kan Jawar Mahammaditti kanneen rifatan haala hin gurmoofneen raawwatan akka ta’e mamiin tokkollee hin jiru. Kanaafuu miidiyaalee fi gareewwan alagaatiin himannaalee kijibaa fi maqa-balleessii Qeerroo irratti adeemsisaa jiran tarii waa’ee jaarmaa kanaa sirnaan beekuu dhabuurra kan maddu dha.
Yaada gulaalaa: Barreeffamni gabaabaa kun, ajjeefamuu Haacaaluu Hundeessaa fi hidhamuu Jawaar faa dura kan qophaawee dha; (ajjeechaan Artsisti Haacaaluu fi taateen achiin booda turan qophaatti barreeffamuun kan itti ida’ame dha).
Suuraa Jalqabarra jiru: Barattoota Oromoo Yuunivarsiitii Jimmaa yommuu nyaata lagatan, Mudde 11, 2015 kan Qeerroo Bilisummaa Oromootiin qindaawedha. Kunis barattootni hundi yeroo wal fakkaataatti nyaata fudhatan minjaalarra kaayanii harka qixa kallacha isaaniirratti wal qaxxaamursuun mallattoo diddaa sirna abbaa irree agarsiisanii mana-nyaataa sanas gad dhiisanii yommuu ba’an agarsiisa. Gochi akkanaa haala wal fakkaataa taheen Yuunivarsiitiilee hedduu keessatti raawwatamaa ture.
Maddi suuraa: Geessee Bilisummaa ti.
Gulaalaan: barreeffama duraa (kan Afaan Ingilizii tiin barreeffame)- William Davison, Ethiopia Insight.
_______________________________________________________________________
Afaan Oromootti kan hiike: Odaa B. (SQ)
Hubachiisa Barreessicharraa: Hangan barruu kana mana maxxansaa geessutti waa’ee suuraa jalqabaa sana odeeffannoon qabaachaa ture “Yuunivarsiitii Jimmaa ti” kan jedhu ture. Boodarra garuu, lakkii “Yuunivarsiitii Haromayaa ti” kan jedhus dhaga’eera. Waan hundaafuu, Jimmas ta’u, Haromayaas ta’u, qabxiin guddaan taatewwan akkanaa bakka hunda kan ture ta’uu dha.


text:
ONN LIVE:- ODUU AMMA Magaalaa Naqqamtee irraa QEERROON Magaallaa naqqamtee Ummata keenya Anaa Saasigaa Irraa Ummata Gumuziin mannisaa gubatee fi buqqa’e fala argachuu qaba jechuun hiriira bahaanii motuummaa gafatanii, Fulbaana 30 2018
Hoggantootni biyya keenyaa,Aktiivistoonni keenya,Akkasumas Uummanni Oromoo godinaalee garaa garaa argaa kana,kun lubbuuma namaati bor waan jedhan ilaalla Gumuziin(Uummatni Beneshaangul)Gama wallaggaan Uummata keenya waan gochaa jirtu
Bakka Kaleessa Kufnetti Har’a Deebinee Kufuu Hinqabnu! (Maali jedhaa)???Amma dhuguma biyya bulchaa jirtuu obbo Addisu?
Kanaan dura dirreen dimokraasii biyya keenyaa dhiphachuu isaarraa kan ka’e qabsoo karaa nagaa geggeessuuf haalli mija’aan waan hinturreef jaarmiyaaleen siyaasaa garaa garaa ajandaa siyaasaa qabatan galmaan gahuuf qabsoo hidhannoo geggeessuuf dirqamanii socho’aa akka turan beekaamadha.
Wareegama dhalootni kaffaleen jijjiirama ji’ottan shanan darban keessatti mul’ataa jiruun mootummaan kutannoo ol’aanaadhaan tarkaanfiiwwan ciccimaa dirree dimokraasii bali’isuu fi aadaa siyaasaa jibbiinsaa fi walballeessuu kanaan dura ture hambisuu dandeessisan fudhataa jira. Jaarmiyaalee siyaasaa , miidiyaalee fi namoota dhuunfaa “shorokeessummaan” moggaafamanii turan moggasni sun ifatti akka irraa ka’uu godhuun bilisaan biyya isaanii keessaatti akka socho’an taasifamee jira. Hoggantootni paartiilee siyaasaa, akitivistootni fi gaazexessitootni mana hidhaa turan bilisa akka bahan taasifamee jira. Seerotni dimokraasii fi mirgoota namummaa ukkamsan akka haqaman ykn sakkataa’amanii fooyya’an kallattiin kaa’amee hojjetamaa jira. Jaarmiyaalee siyaasaa qabsoo hidhannoo geggeessuuf dirqamanii socho’aa turan gara qabsoo kara nagaa fi dimokraatawaa ta’eetti akka deebi’an mariiwwan milka’aa ta’an geggeeffaa turanii jiru. Adeemsa kanaanis jaarmiyaaleen siyaasaa ajandaawwan garaa garaa qabatanii socho’an hedduun (ABO dabalatee) gara biyyaatti deebi’anii qabsoo karaa nagaa fi dimokraatawaa geggeessuutti amananii sochii eegalanii jiru.
Tarkaffiiwwan gurguddoo dirree dimokraasii bal’isuuf fudhataman kana sirnaan yoo itti faayadamne eenyuun caalaa Oromoo kan fayyadudha. Tarkaanfiin fudhatamaa jiru siyaasa akka biyyaattis ta’e akka Oromootti geggeeffamu qabsoo karaa nagaa fi walfalmii yaadaa qofarratti hundaa’een akka geggeeffamu fi akka ammayaa’u taasisa. Sababa garaagarummaa ajandaa siyaasaatiin waljibbuu, wal hidhuu , wal ajjeesuun akka hafu haala mija’aa uuma. Walumaa galatti bilisummaa hawwaa turre nugonfachiisa jechuudha. Faallaa kanaa dhaabbana yoo ta’e garuu akkuma kaleessaa sana deebinee kufuu fi salphachuu dandeenyu dagatamuu hinqabu.
Oromoon seenaa isaa keessatti haala mija’aa qabsoo isaatiin yeroo ammaa uume kana kunuunsee itti fayyadamuun siyaasa isaa dimookraasii dhugaatti ceesisuuf tokkummaadhaan dhaabachuu qaba. Jaarmiyaaleen siyaasaa qabsoo hidhannoo geggeessaa turanisyeroo qabsoo karaa nagaatti deebi’uuf murteeffatan hatattamaan tooftaa qabsoo isaanii karaa nagaa fi nagaa qofatti ariitiidhaan naanneffachuu qabu. Waliigaltee qaama mootummaa waliin taasisan kabajuun humna waraanaa isaanii ariitiidhaan gara kaampii qophaa’eetti galchuuf dirqama qabu. Gama tokkoon qabsoo karaa nagaa geggeessuuf erga murteeffatanii booda karaa biraatiin ammo humni hidhatee bosona keessa socho’u jiraachuun irra hinjiraatu. Yaad rime bu’uuraa sirna mootummaa ammayyaa keessatti dhimmi ol’aantummaa seeraa kabajchiisuu fi meeshaa lee waraanaa to’achuu( state monopoly over means of violence) gahee mootummaa qofa akka ta’e sirriitti hubatamuu qaba.
Bakka kun hinta’initti humni cehumsa akka biyyatti taasisa jirru gufachiisuu barbaadu maqaa jaarmiyaa siyaasaatiin hidhatee socho’uu n hojii shiftummaa hojjechuuf, nageenya booressuun hawaasa dararuuf carraa argata. Kan tibbana argaa jirrus kanuma dhugoomsa. Akka hundi keenya beeknu Fulbaana 16/2011 tarkaanfii ajjeechaa humnootni maqaa WBOtiin hidhatanii socho’an godina W/lixaa keessatti hoggansa naannoo Beenishangul Gumuz Godina kamashii irraatti fudhatanii booda Oromoota naannoo Benishangul keessa nagaan jirataa turan kumaataan lakka’aman qe’ee fi qabeenya isaaniirraa buqqa’anii gara gara Godina Wallaga Bahaa annaalee Saasiggaa, Limmuu, Limuu Haroo fi Diggaatti baqataa jiru.
Jaarmiyaaleen siyaasaa dhimmoota yeroodhaan raawwachuu qabnu raawwachuu dhabuudhaan, waldhaggeeffachuu dhabuudhaan qaawwaa fi dogoggoorota uumnuun ummatni keenya akka ajjefamuu, buqqa’uu fi mirgi isaa sarbamuu fi wareegama hinbarbaachifne kaffaluuf akka saaxilamu godhuu hinqabnu.
Yeroo ammaa kana Akka biyyattis ta’e akka naannoo Oromiyaatti ajandaa siyaasaa qabnu kamiyyu karaa nagaan tarkanfachiisuuf balballi bal’atee banamee jira waan ta’eef qabsoo hidhanno geggeessuufis wani nama dirqisiisu hinjiru. Oromoon garaa garummaa ajandaa siyaasaa karaa ammayyaa ta’een tarkaanfachiisuu dadhabee bakka kaleessa turetti deebi’ee akka walitti dhukaasu, akka wal ajjeesuu fi walhidhuutti deebi’ee salphinaa fi gabrumaa keessatti akka kufu gonkumaa hinbarbaadnu. Kanaaf, dubbii qaamotni maqaa WBOtiin hidhatanii Oromiyaa keessatti socho’aa jiran godhaa jiran obsaa fi bilchina ol’aanaadhaan ilaalaa jirra. Addi Bilisummaa Oromoos Waliigaltee irra gahame kabajee waraana isaa hidhatee socho’aa jiru ariitiidhaan gara kaampii qophaa’eetti akka galchu irra deebinee gaafanna. Humnootni WBOn alatti hidhatnii bakka addaa addaa keessatti socho’aa jiranis hidhannoo isaanii hiikanii jireenya idileetti akka deebi’an waamicha kabajaa goona. Fedhii siyaasaa kamiyyuu sochii karaa nagaa fi dimokratawaa ta’een keessumeessuuf kutannoo ol’aanaa qabnu irra deebinee ibsaa qaama humnaan socho’uun ummata keenya aarsaa hinbarbaachifneef saaxiluuf deemu irratti ol’aatummaa seeraa kabajchiisuuf dirqama akka mootummatti qabnus kan baanu ta’uu beeksifna. Ummatnis keenyas dogoggorootni akkasii akka sirra’anii fi qabsoon siyaasaa kana booda geggeeffamu karaa nagaa, dimokraatawaa fi ol’aantummaa seeraa kabajeen qofa akka ta’u gahee isa irraa eegamu akka bahu waamicha dabrsina!
Addisu Arega Kitessa


text:
Jaal Nadhii Gammadaa fi hayyoonni Oromoo hedduun mana hidhaa Addagiraat keessatti akka argaman beekame
ODUU SIMBIRTUU
Adaamaa Adoolessa16/2010 (July 23, 2018) OBN
Jaal Nadhii Gammadaa fi hayyoonni Oromoo hedduun mana hidhaa Addagiraat keessatti akka argaman beekame.
Odeeffaannoo dhiheenya kana maddoota garaagaraa irraa arganneen, hidhamtoonni ilmaan oromoo hedduun mana hidhaa Addagiraat keessa akka jiran irra gahamuu danda’ameeraa.
Qaamni mootummaas dhimma kanaaf xiyyeeffannoo guddaa kennee akka achii baasu abdii qabna.
Oduu dansaa kana ilmaanb oromoo haa dhageessuu #Share godhaa


text:
Raphael
Raffaello Sanzio (Ebla 6, 1483 - Ebla 6, 1520) baay'ee kan beekamu Raphael jedhamuun yoo ta'u arkitektii fi hallu dibaa Haaroomsaati. Inni Leonardo da Vinci fi Michelangelo waliin hallu dibdoota gurguddoo Haaromsa Guddaa sadan keessa isa tokko.
Fakkii isaa Madonna fi mucaa kiristoos (Chirist Child) fi dibaawwan Vatican, Rome, Xaaliyaanii argamaniin baay'ee kan inni beekamu.
Perugia[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Raphael magaalaa Urbino naannoo Xaaliyaan Umbria keessatti hallu dibaa Giovanni Santi Ture (d. 1494) fi Magia di Battista Ciarlati (d. 1491) irraa dhalate. Giovanni Santi barsiisaa Raphael kan duraa ture, garuu yeroo Raphael ganna kudha tokkoo boqote.
Raphael gaafa ganna 15, bakka workshoppi hallu dibaa beekama magaala Perugia ta'uu isaa irraa kan ka'e maqaa Pietro Peruginon waamamu bira hojjataa ture. Peruginon Umbria qofattii miti, magaalaa Leonardo fi Michelangelo Rome fi Filorence keessattiis beekkamaa ture. Akkasuma artiistoota hojii barbachisoo Sistine Chapel guddaa Pope kan Vaatikaani argamu ramadaman keessa isa tokko ture.
Peruginon karaa hayyuummaa qabuun dibuun (teknikaan) kan beekamuu fi kan yeroo jedhamee xumuruun cimaa ta'uun isaa patronota isaa biratti beekkama isa godhe. Namoota tokko tokko bara isaa keessatti lubbuun jiran kan halluu dibe haa ta'u male fakkiin baay'een isaani fakkii amantaa duriiti. Fakkiin isaa muraasni suuraa Madoonna and Child kan waaqeffannaa dhuunfaa maatii chapel keessatti fayyadamuu ta'uudha. Waan inni beekama ta'eef, hojii baay'ee patrons fi mana amantaa irraa argataa waan tureef waan gudda kan koorniisa mana amantaaf ta'u baay'ee dibe. Kana gochuuf, gargaarsa hojii barattoota isaa barbaadaa ture.
Raphael Perugino irraa waan gudda barachu danda'eera kanneen akka fakki, fakki lafee namaa, kemistirii hallu dibuu, fi teknika dibata suura irra kaa'u. Fakkiiwwan dibaa Perugino keessa jiran yeroo baay'ee fuula bareedaa qabu. Fakkiin Raphaelis baay'een isaanii fuula nama toluu fi mijata qabu. Dibaan tokko tokko, kan akka Leonardo, istayili isaani jijjiiruu fi dibaa isaani irratti hojii isaani agarsiisuudhaf saffisoo turan. Garuu Raphael istayile perugino isa barsiisen halluu dibuu itti fufe. Hojii Artistoota biroo ilaaluun yaada haaraa itti dabalaa ture. Faallaa Leonardo fi Michelangelo ta'uun, Raphael aartii hallu dibuu kessatti waan haara tokko ille addunyaa kanaaf hin gumaachine. Inni salphumatti beekamaa kan ta 'eef waan hojjetu irratti hayyuu waan ta' eefi akkasumas namoonni fakkii isaa baay'ee waan jaallataniif.
Hojii Jalqabaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Dibaan hojii isaa isa duraani ta 'uuf yaadame suuraa xiqqoo mul'ata knight jedhamu dha. Halkkan hallu kana kessatti sobni rafe. Abjuu isaa keessatti dubartii babbareedduu lamatu jira. Dubarri tokko, uffata lallaafaa uffatte, abaaboo kenniif. Dubarri kan bira, uffata dukkana kessatti uffatte, knight sword fi kitaaba dhiyessi. Danddi dubara bareddu duuba laga bira figddi. Karaan biraa tabba sibilaa nama gessa. Raphael wa ' ee filannoo yaadaa ture. Halkan knight kun karaa salphaa ta ' een deemuu qaba, moo wantoota jijjiiruuf yaaluu qaba?
Suuraawwan kan biraa Raphaeliin ayyaana sadii, fi qulqulluu mikaa ' eel.
Hojiin Raphael inni jalqaba gaa 'ila durbbumma kan bara 1504. dibame. Perugino' s dibata sistine Chapel of Iyyesus furttu qulqullu Peterif kenne. Amma Brera Gallery milan keessa jira xaaliyaanii.
Raphael bara 1504 keessa dhukkuba biraa wajjin deeme, Pinturicchio, gara Filorence, Italy. Florence hojii artti isaatif beekama ture, workshoppi artistti isaa, ijaarssa haara fi katedral isa gudda dha. Raphael hojii Michelangelo, Leonardo da Vinci fi dibata barbachisa kan biro ilaalu barbaade.
The Madonnas[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Florence suura madonna fi da ' ima gochudhaf bayye cimaa qaba sababni isaas magaalan durbbe ebbifamttef. Danddi hundda irratti qarqara hallu hallu yookin hallu hallu madonna fi da ' ima.[1]
Yeroo inni Florence keessa jiru, Raphael halluuwwan beekamoo madonna dibe. Fakkiiwwan beekamoo kanneen keessaa:
- Madonna warqqi kana (c. 1505), kan amma uffizi Gallery keessa jiru Florence, Italy.
- Madonna del Prato (c. 1505), kan muuziyeemii kunsthistorisches keessa jiru, Vienna, Austria keessatti.
- Esterházy Madonna (c. 1505-07), kan muuziyeemii artii fayyaa, budapest, Hungary.
- La Belle Jardinière (Madonna moora bareeda) (c. 1507), kan muuziyeemii Louvre keessa jiru, Paaris, Faransaayitti.
Architecture[gulaali | lakkaddaa gulaali]
1500 keessa, halluu dibaan yeroo bey'ee akka arkitekti dizayni godhu gaafatamu. Hojii Raphael dura akka arkitektitti kan ture chapel awwalchaa mana amantii Santa Mari del Popolo ture.


text:
Monthly Archives: May 2012
Diddaan Ummataa gara qabsoo hidhannootti tarkaanfachuun isaa basaasota Wayyaanee galaafate
Aside
Caamsaa 31,2012 Naqamte
Godina wallaggaa Bahaatti Ummaanni Oromoo FDG jabeessee itti Fufee.
Camsaa 28/2012 angawaannii wayyaanee wajjiraa dhimmaa miliishaa Godina Bahaa waallaggaa keessaa hojeetan irratti tarkaanfiin Ummataan fudhatamen ergamtoonni Wayyaanee maqaa isaanii
1.Fiisaa’aa Yonaannis
2. Hamsaaluu Teessoo
jedhaman irraatti tarkaanfiin fudhatameen Madaa’ani hosphitalaa Neqemtee galanii akka jiran qeerroon gabaasa, Fisaa’aa yoohaanis garaa isaa irra rukkutamee yeroo madaa’uu,Haamsaaluu teessoo immoo harka mirgaa irraa rukkutamee kan maada’ee ta’uu odeessii keenyaa mirkaneefatera. Tarkaanfiin kun kan itti fufiinsaa qabuu fi wal irraa hin citnee ta’uu sabboontonnii dhaammaachuun, “ilmaan Oromoo Alagaa jalaa fiigaa jirtaan gochaa keessaan irraa kan of hin deebisnee yoo ta’ee tarkaanfii maayyii kan isiin eeggaatu ta’uu ni hubachiisna” barruun jedhu magaalaa Naqamtee fi naannoo ishee keessatti faca’ee bakkoota waajiroota Wayyaanee ta’anitti ammoo maxxanfamee akka jiru gabaasi nu gahe mirkaneessa.
Qondaala Tikaa Wayyaanee beekamaa Sibaat Arayaa jedhamu irrati tarkaanfiin maayyii fudhatame
Aside
Caamsaa 31,2012 Gabaasa Qeerroo
Caamsaa 30,2012 Godina wallaaggaa bahaa Onaa Haaroo Limmuu bakkaa Yaasoo fi Abbaa Mo’aa jedhamuu gidduutti sabboontotaa Oromootiin Qondaalaa Wayyaanee nama maqaan isaa Siibaat Abiraa kan ilmaan Oromoo basaasee hiisisuuf bobba’ee,kessaatuu miseensotaa Addaa Biliisummaa Oromoo adamsuu fi yeroo ammaa kana hojii tikaaf kan ramadamee socho’aa jiruu irraatti waaree dura sa’aa 10 am irratti tarkaanfiin mayyii fudhatame.Sabboontonni tarkaanfii maayyii ergamaa Wayyaanee kana irratti erga fudhatanii booda shugguxii irraa hiikkachuun qabeenyummaa qindeessitoota FDG itti gabaasanii akka jiran gabaasi naannicha irraa nu gahe addeessa.
Tarkaanfiin kun qindoomina Maadhee Dhugumaa Jaldeessoo fi sadan Egguu tiin qindaa’ee karoorfamee hojiitti kan hiikame yeroo ta’u injifatnnoo itti aanuufis bakkoota maadheeleen diinaa dahatanii jiranitti fuulleffatanii akka jiran gaabaasu.
Kana malee karaa biroo Caamsaa 29/2012 Onaa Heebantuutti waraannii wayyaanee uummatatti bobbaafamee jiruu uummatatta dhukaasa bane, barataa Oromoo barataa Bayyanee Alamuu baraataa kutaa 12ffaa, rasasa wayyaaneen rukutamee madaa’ee yeroo ammaa kana waldhansaaf hospitaala Neqemtee galee waan jiruuf haalli kun uummataa daran arsee waan jiruuf uummanni FDG tti jabaatee seene
Wallagga, Qeellam Keessatti Ayyaanni Wayyaanee Gimbot 20 Diddaa Ummataan Fashale
Aside
Caamsaa 30,2012 Dambi Dolloo
Ayyaana Wayyaanee Ginbot 20 ilaalchisee dhimma guyyaa kanaatti fayyadamee ummata afaan faajjessuuf jedha walgahiin Wayyaanoti Aaanaa Anfilloo Qeellamitti yaaman guutuutti diddaa ummataan fashalee jiraachuu gabaafame.
Sabboontonni Oromoo fi walumaa galatti ummanni Oromoo Qellem wallaggaa,aanaa Anfilloo irra jiran kan ganda Ashi fi Gargeedaa bakka jedhamutti guyyaa ayyaana kanatWayyaanotaa kana mormii fi diddaan waan bahuu didaniif jecha,humnoota milishaa ganda irra bobbaaftee ummata humnaan waamuu yoo yaalan iyyuu ummanni meeshaa lolaa fi sibiila manaa qabu qabatee milishoota ganda keessa yaa’an of irraa ari’uun akka deebise Qeerroon naannicha irraa gabaasa.
Kana malees magaalaa Dambi Dolloo keessa ayyaana wayyaanee ilalchisee bakka torbatti(7) waraqaan dhaadannoo
“QABSOON OROMOO ITTI FUFA,
GARBOONFATAAN AMMA KUFA,
INJIFACHUUN KEENYA AMMA DHUFA”
Kanneen jedhan barreefamuun maxxanfamee akka oolee fi magaala keessattis waraqaan hedduminaan warraaqsa Qeerroon gaggeessu kan ibsu facafamuun ummata hedduu akka gammachiisee jiruu fi diinna ammoo rifaasisee haala kanatti dargaggoota magaalaa fi da’immaan kophee haxaawuun bulmaata isaanii gaggeessan karaa irraa qabanii isintu waraqaa facaase jechuun reebaa akka jiran qeerroon magaalaa Dambi Dolloo irraa gabaasa.
Midaaqenyii fi Gindabaratitti Gimbot 20n tarkaanfii transformer irratti fudhatameen dukkanaan simatame
Aside
Caamsaa 31,2012
Godina Shawaa lixaa Midaaqenyii fi Gindabarat keessatti diddaa deemsifamaa jiruun transformeriin gubachuun gimbot 2on dukkanaan akka simatamu taasifamee jira.Oromiyaa keessatti diddaan deemsifamu mootummaa wayyaanee yeroo ammaa dura dhaabbii kan dhorkee fi gara injifannootti deemaa kan jiru dha.Qeerroon Oromoo yuunivarsiitii Walloos guyyaa ayyaana Garboomfataa gimbot 20 uffata gaddaa fi galagalchanii uffachuun guyyaa kana gaddaan dabarsanii jiru.
Gibot 20 Ayyaanni Wayyaanee University Hawaasaa Keesaatti Dhagaa Roobsuun Jeeqame.Walliftoonni Abashaa Beekamoonis Qeerroon Arihaman.
Aside
Caamsaa 30,2012 Hawaasaa
Gimbot 20 jechuun ayaanni Wayyaanotaa kabajamuutti kan beekamu bara kana keessa Caamsaa 28,2012 Mooraa University Hawaasaa keessatti kabajamuuf qophiin guddaa ta’aa ture,qophii guyyaa kanaafis walliftoota Habashaa bebbeekamoo kan ta’an moorichatti fiduu irratti dabalee qophii dorgommii bareedinaa qopheefachaa turan,Walliftooti bebbeekamoon akka dabballee Wayyaanotaatti moorichatti argaman keessa Siyaat Dammisee fi Kaaleeb kan jedhaman yeroo ta’u qophiin isaanii silaa dirree bal’aa irratti ta’uuf kan qindaayee ture soda sochii qeerroo irraan kan ka’e galgala galma guddaa keessatti akka ta’u murteessan,bakka murtaaye sanitti yeroo qophicha eegalan bakkaa fi karaa eegalame kan hin beekamne dhagaan galma sanatti roobsuun jalqabame,galmichi foddaan caccabuu fi baaxiin dhagaan tumamuu irraan kan ka’e guutummaan namaa wareeree yeroo baqatu alatti konkolaataan walliftootaa fi angawootaa gubatee kaan caccabee mooraan jeequmsaan guutamee argame.Haala kanaan qophiin moorichaatti ta’uuf jedhe injifannoo warraaqtotaan fashale.
Guyyaa har’aa barattoota dhalootaan Oromoo ta’an isintu waan kana godhe sababaa jedhuun mana hidhaatti geessuu fi waajjira tikaa keessatti reebanii guraaruu irratti akka argaman gabaasi qeeroo mooricha irraa nu gahe addeessee jira.
Qabsoon itti fufa Gabrummaan ni kufa!
Ayyaanni Wayyaanotaa Gimbot 20, Qeerroo Oromoo biratti Fashale. Tarkaanfiin Diina Irratti Fudhatamus Itti Fufe.
Aside
Caamsaa 30,2012 Finfinnee
Qeerroon Yuunivarsiitii Amboo,Hawaasaa,Finfinnee,Adaamaa,Arbaminc,Haramaayaa,Wallaggaa fi Finfinnee guyyaa kana uffata gaddaa fi uffata galagalchanii uffachuun kan oolan yoommuu tahu Qeerroon Godina Iluu abbaa Booraa Magaala Mattuu Ibsaa naannoo kanaa balleessuun guyyaan kun dukkana tahuu qaba jechuun ibsaa naannoo Yuunivarsiitii,Koollejjii,Tulluubbee Burruusaa fi Gandoota hedduu keessaa ibsaa balleessuun guyyaan kun dukkanaan simatamuu qaba jechuun ibsaa elektrikii naannoo kanaa balleessanii jiran.
Haaluma wal fakkaatuun Godina wallagga bahaa Aanaa Giddaa Bakka Geendoo jedhamu magaala Naqqamtee irraa Km 115 irratti argamtu irratti uummatni Oromoo dhimma nageenyaa mootummaa Wayyaanee kan tahan
1. Hamsaaluu Teessoo konkolaataa isaa waliin
2. Ibsaa Yohaannis dhimma nageenyaa naannoo kanaa
3. Tasfaayee Caanee Itti aanaa Bulchinsa aanaa Limmuu jedhamu irratti Motor cycle isaa waliin tarkaanfiin irratti fudhatamee jira.
Haaluma wal fakkaatuun Qeerroon naannoo Finfinnees Guyyaa ayyaana garboomfataa kana T-shirt Akeeka Gootawwan Keenyaa galmaan ni Geenya Ka’i Qeerroo jedhu uffachuun ayyaanni kun uummata Oromoo biratti hiika faallaa akka qabu ibsanii jiran.
Mootummaan Wayyaanees guyyaan kun ilmaan oromoo biratti fudhatama akka hin qabne beekuun waraana hedduu bobbaasuun Oromiyaa bakkeewwan garaa garaa kanneen akka Jalduu,Amboo,Shaambuutti sakatta’a gaggeessaa kan turte yoommuu tahu Waraanni mootummaa kanaas meeshaa gurguddaan uummata ija shakkiin ilaalaa oolee tiksuuf dirqamee jira.
Qondaala Tikaa olaanaa Wayyaanee Kan ta’e Irratti Tarkaanfiin Ummataan Fudhatame,Konkolaataan isaas gubate
Aside
Caamsaa 29,212 Naqamte
Camsaa 28,2012 qondaalota ol aanoo OPDO godina bahaa Wallaaggaa Onaa Giddaa Ayyaanaatti hiriiraa mormii ummaatni gaggeessaa jiruu dura dhaabbaachuuf bobbaafaman irraatti uummaanni tarkaanfii haleellaa fudhaate.
Haala kanaan nama Maqaan Hamsaaluu Teessoo jedhamuu itti aanaa Wajjira nageenyaa Godinaa Wallaagga bahaa kan ta’ee, irratti tarkanfii fudhatameen harka mirgaa madaa’ee hospitaala Neqemtee galee jira, konkolataan nama kanaa tarkaanfii fudhatameen hojiin alaa ta’ee jira. Gartuun biroo namaa kanaa waliin tarkaanfiin irratti fudhatame ammaaf maqaan isaani nu hin geenyee lamaa rukutamanii madaa’uun mirkaanaa’e.
Manneen nyaataa fi hoteelonni Giddaa Ayyaanaa fi Kiraamuu keessaatti argamaan waraanaa Wayyaanee nyaataa dhorkatan, uummannis nyaataa fi dhugaatii akka waaranaa waayyaaneetti hin gurgurree waan wal dhorkeef jecha Wayyaaneen dirquu barbaadnaan ummanni didee manneen nyaata isaa guutuutti cufee jira.
Caamsaa 28,2012 Godina wallaaggaa Bahaatti Ummannii Oromoo Sirna Abbaa irree wayyaanee balaaleffaachuun hiriira Mormii gaggeessaan.
Aside
Gabaasa Qeerroo Caamsaa 29,2012 Giddaa
Gabaasi Qeerroo akka addeessutti guyyaa kaleessaa Caamsaa 28,2012 Wallaga Onotaa akka Heebantuu, Haaroo Limmuu,Hammuruu, bakkoota jedhamaniti ummanni Oromoo sirna Wayyaanee balaaleffachuun hirriirrii mormii guddaa bahan. Guyyaa kana hriirri kun jabaatee itti fufee Olee, mormii hiiriraa kanaa bitteneessuuf jedhcha waraannii Wayyaanee humnaa ol godina kanaatti bobbaafamee jiruu dhukaasa rasaasaa fi meeshaa gurguddaa dhukaasuun ummaata haqaaf falmachaa jiru jeeqaa akka oolee fi ummata waliinis walitti bu’iinsa irra akka ture qeerroon gabaasa.
Kana malees Onotaa akkaa Giddaa Saasiggaa،Kiiraamuu,Arjoo fa’itti ummaanni uffataa Gaddaa Uffaachuunii fi mataa Haaddachuun Camsaa 28,2012 guyyaa gadaa taasisee yaadatee oleera. Guyyaa har’aas sochiin kun itti fufee akka jiru qeerroon naannicha irraa gabaasa.
University Adaamaa Keessatti Ayyaanni Ginbot 20 Wayyaaneen Qopheessite Fashale. Tika TPLF tokko irratis tarkaanfiin fudhatame.
Aside
Caamsaa 29,2012 Adaamaa
Ginbot 20 ayyaana wayyaanee irratti guyyaa har’aa mooraa Yuuniversitii Adaamaa keessatti kabajuuf kan turte sababaa barattoonni Oromoo diddaa kaasaniin sirni ayyaanichaa guutuutti fashalee jira.
Sababaan guddaan barattooti Oromoo qophii kana fashalsiisaniif walgahii Qeerroon Oromoo mooraa University Adaamaa keessatti godhachaa jiran basaasuuf jecha Wayyaanee irraa argamee kan maree qeerroo hordofaa ture namni maqaan isaa Geetahun Asmaaree jedhamu barattoota Oromoon reebamee haalaan miidhamuu fi humni tikaa Wayyaanee nama kanaaf babsaa dhaqee barattoota Oromoo waliin walitti bu’uu irraan kan ka’e qophiin Gimbot 20 osoo hin kabajamiin akka fashale gabaasi mooricha irraa nu gahe addeessa.
Namichi Geetahun jedhamu kun barattoota fakkaatee moorichatti ramadamuun barnoota sooshoolojii waggaa 3ffaa barata.Sochii kana keessatti sabboontotaa fi Jaallan miseensota Qeerroo tarkaanfii kana fudhatan mootummaan Wayyaanee hanga ammaa jala bu’ee akka hordofaa jiru beekamee jira.
Haaluma kana keessa walgahiin Qeerroo Caamsaa 28,2012 galgala itti fufee murtiilee armaa gadiin xumuratanii akka jiran beekamee jira.
1. Irra deebi’uudhaan waadaa ykn kakuu waadaa keenyaaf qabnu haarofanne
2. Jela deemtota wayyaanee Oromoo fakkaatanii Oromummaa isaanii gurguramee jiru hordofuun hojii keenya isa jalqabaa akka ta’e wal hubachiisne;
3. Barattoota shakkaman tarkaanfii irratti fudhachuu qofa osoo hin taanee amansiisuudhaan of duukkaa hiriirsuu qabna.
4. Dhaaba keenya ABO waliin yoomuu hiriiruu fi kaayyoo isaa deggeruun nuti Qeerroon jabaannee hojjenna.
5. Gantoota qabsoo mooraa ABO gananii Wayyaaneetti galan Wayyaanee irraa addatti hin laallu.
6. Kan jedhuun walgahii akka xumuratan gabaasi Qeerroo Mooraa Adaamaa irraa nu dhaqabe addeessa.
Qabsoon itti fufa! Gabrummaan ni kufa!!