text:
Abijaan keessatti looltonni Allassan Wattaaraaf amanamoo ta’an mana prezidaantiicha duraanii aangootti cichanii jiranii marsanii jiru.Wal waraansi hamaan dhaga’amaa jira. Garuu Bagboon mana keessa jiru yoo tahe waan beekamu hin jiru. Looltonni Wataaraa deggaran Televiziyoona biyyattii kaleessa dhunfatan.Baagboon deggertoota isaanii waliin yeroo qoosanfaa agarsisaa ture.
Humnootiin Baagboo to'annaa dirree xayyaara biyyattii humnoota Wattraatti kennanii jiru. Hoogganaan ajajoota humnoota waraanaa maatii ofii waliin mana Ambassadara Afrikaa kibbaa gamas jiruutti baqatan.Mr Wattaaraan garu waraanni mootummaa akka isaanitti dabalamu gaafatan.
Baatii muddee darbee rakkoon siyaasaa kun eega uumamee as nama 500 ta’utu ajjeefame kan jedhu Tokkummaan mootummootaa, kunis Baagboon ba’ii filannoo komiishina filannoon labsamee Tokk mootummotaa irraa illee deggersa argate fudhachuu diduu irraa ka madde tahuu dubbata. .
Gam alameen siviiloota miidhuu dhaabanii Baagboon aangoo jiru Wattaaraaf akka gadhiisan Barreessaa-dureen Tokk Mootummotaa Ban Kiimoon gaafatanii jiru.


c: text/html

text:
Gochi Minilik sanyii isaa fi Gantuuwwan Oromoo warra Hakka OPDO har’a wajjiin ilmaan Oromoota irratti rawate yoomiyyuu gocha ilmaan Oromoo hin uranfanneedha! yeroo yerooti gocha sammuu ilmaan Oromoota ykn lammiiwwaan keenya keessa jiruudha! Imayyuu ilmaan Oromoota bira taree inni jaarraa 100 dura Oromiyaa keessaa naannoolee Arsiiti fi Harargeeti Abboota keenya irraa harka murun Haadhoolee teenya irraa harma ciruun rawatamee fi akkasumalee ilmaan Oromoo akka harree du’eeti lafarra harkiifamanii warabeessaan nyaachifaman Addunyaanu ni beekti!
Kunii osoo jiruu har’allee ilmaan naafxaanyaa ykn Qomata faruu abbaa isheetin farfaatu fi gochaallee inni kaleessaa gantuuwwaan Oromoo gargaarsifatee ilmaan Oromoo irratti rawachaatin ture jaarraa 21 keesa nutti mul’iisuuf sosochotii!!
wooowwwwww tasumallee hin dandamuu sirni kaleessaa deebi’uun
Hafeetin jira inni akka kaleessa dhiiga ilmaan Oromootin buukoo bukeefachuun lafee ilmaan Oromootin mana ijaraachuun Qoteebultoota Oromoo lafa isaa irraa kasanii abbaa qabeechaatti gurguurachuun ilmaan Oromoo biyyuma Abbaa isaa keessatti baqataa tasisuun hin jiruu walitoota Oromoo maaf waa’ee Oromoo sirbita jedhani hiidhun dhabatee! Oromiyaan hin qoqodamtuu ammaan booda!!
ani jechi abasha jedhu kun baayyee tokko naaf hin gallee dhugaa sanyiin isaani uumama sanyii namatin addaa dhugaa maliif yoo jettaan ilmoon nama namni nama tahuu qofaaf kabajaa guddaa naaf qaba!! isanaan gaaruu ilmoo nama akka biratti ilaalu! keessatu nuti ilmaan Oromoo akka addatti nu ilaalu!! garuu maaf akkanatti nu tuffatu???? akkasumalee maaf nu jibbuu beektumee lammiwwaan koo naaf ibsa????
mee akka yaada kooti Oromoon Fadaf eddoo ol aana keenna akkasumalee ni jaalataa fardumatu waan jaalataniidha! hin agarree yeroo waraana keessatti yoo abbaan irraa ajjeefamee irra dhabateetin hiimimsaa!!! bira hin deemu kanaafuu waamalee Farda hin yaadannee guyyaa tokkoo jarsa naannoo ani itti dhaladhee tokkotu waa’ee Fardati fi Gangee naaf himaan Jarsi kun yeroo baayyee osoo Gangeen tirtuu Farda yaabachuu guddiissuu kanaafuu gafiin gafadhee gafiin kootis isa akkana jedhuudha yeroo hunda abboo maaf Farda qofa yaabatu ishee tana (Gangee ) maaf hin yaabannee jedhenii gafaadhe achumaan ilmaa koo Fardi yeroo namni yaabatetin deemu sammuu isaa keessati waan gaarii namaaf yaada deema!! har’a nagayan nama kana eddoo inni barbaadu geesseetin manatin deebi’a jechaatin deema naan jedhaan
Gangeen gaaruu akkanamitti yeroo namni yaabateetin deemu sammuu ishee keessatti wannii isheen yaadatin deemtu nama kana eessatti kuufitee lafati isa dhiite ajeesa jechaatin deemti naan jedhanii na gorsaan anillee gorsi isaani Oromoon kanaaf Farda jaalataa jechuudhan irraa fudhee!! Rabbiin nama gorsa Abboota keenya irraa fudhatuu nu godhu!
Yaa lammiiwwaan koo Sammuun ummaata abasha ( sanyii qomata) isa Gangeetin tokkodha jedhetiin yaada isaan jechuma takkiitti OROMOO jedhu kana humna itti dhabanmalee Addunyama tana irraa dhabamsiisuu yaadu WALLAAHI BILLAAHI 100%
baruma 2014 kana keessaa mee maal hojataa jiruu Abashoonnii Ykn Mootummaan Abbaa irredha???
Oromoon bara kana keessa uf hin beekne ykn hirriba irraa hin kanee ima rafi asii achii wannii si kaasu tokkollee ni jira jeedhetin hin yaadu dhugaa waaqaa
Dhamsa koo maaloo yaa lammiwwaan koo yeroon amantaa kutaa gandaa fi sayiin wal qoqodan dabartee jirti nuti ilmaan Oromoota inni Harargee Arsii Baalee walaggaa Shawaa Jimmaa Iluu Abbaa Booraa Gujii Booranaa fi Walloon keessaatti dhaallee hundinuu ilmaan abbaa tokkoti walirratti diina hin tanuu diini keenya abashoota kanaafuu Tokko taheetoo diina Keenya dura haa dhabanuu Oromiyaa teenya haa deefannuu gumaa Gotoota keenya haa kaafalannuu!!
Tokkummaa yaa lammiwwaan koo Tokkummaa jabeesssaa!!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dhimma Filannoon wal qabatee Guutummaa Oromiyaa keessatti Mootummaa fi Uummata gidduutti rakkoon uumamaa jira jedhu. Akkasumas Barattoota Oromoo Yunversiitii irra jiran sababa Garaa garaatiin akka Filannoo irratti hin hirmaanne waan godhamaniif Yeroo ammaa kana Barattoonni yunversiitii Bulee Horaa Mirgi Keenya haa kabajamu,Deebiin keenya Gaaffii haa argatu,….Jechaa Hiriira guddaatiin Mooraa gadhiisanii ba’aa jiru!!
Tags Barattoota filmaata Yunversiitii
Check Also
Reactions to the Ethiopian conflict
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the …


text:
Yunaaytid Isteetes bara dhufu jechuun 2022tti kaawuunsilii mirga dhala namaa kan Tokkummaa Mootummootaatti dabalamuuf jirti.Kunis prezidaant Baaydiin kabajamuu mirga dhala namaaf imaammata alaa biyyi isaanii qabaattu irratti waadaa prezidaant Baaydin seenan hojitti hiikuuf gargaara.
Kaawunsiliin kung ama mirga dhala namaa kabajsisuun qooda barbaachisaa kan qabaatu yoo ta’u, fixiinsa dhaqqaban galmeessuun kanneen isaaf itti gaafatamoo seera duratti dhiyeessuuf walabummaa bu’uraa qabaata jedhan ministeerrii haajaa alaa Amerikaa Antonii Bliinke.
Haaloota hatattamaa fi rakkoo dhiittaa mirga anmoomaa dhuma hin qabne irratti qiyyaafachuun, kanneen sagaleen isaanii ukkaamfamee akka dhaga’amuu gochuu irratti fulleeffachuqaba.
Kaawunsiliin kun waltajjii irratti marii banaa ta’e itti gaggeesinuu qopheessuun, waan nutii fi michoonni keenya foyyeessuu qabnu irratti mariisiisa.
Ituuma kana gochaa jiruu jedhan Bliinkan akeekkachiisa kennaniin, kaawunsiliin mirga dhala namaa kan Tokkummaa Mootummootaa, haala kallatti sirrii hin hoedoofnee, kan akka Israa’eeliif ilaalcha kanneen biroo waliin wal hin ginnee kennuu fi biyyoota miseensa ta’anii galmee dhiittaa mirga namoomaa hamaa qabaniin hojiin seeraan ala ta’an hojjatamuu maluu jedhan.
Kanaaf jedhan Bliinkan, tokkummaan kanneen qajeelfama kaawunsiliin mirga namoomaa irratti hundeeffamee tuffatan irratti dhiibbaa gochuu qabna jedhan.
Kunis namnii mata mataatti mirga dhala namaa akka qabu akkasumas mootummonni mirga dhunfaa kana kabajuuf dirqamnii akka jiru kan jedhu dabalachuu qaba jedhan.
Tokkummaa Mootummootaatti Ambaasaadarri Yunaaytid Istetes Lindaa Toomaas Green Fiild akka jedhanti, miseensa guutuu kaawunsilichaa ta’uun Yunaaytid Isteetes, Afgaanistaan, Barmaa, Chaayinaa, Itiyophiyaa, Siriyaa fi Yaman keessatti waan hojjatamuu qabu irratti fulleeffachuuf jira.
Sana caalaatti immoo, bu’uraaleen Bilisummaa fi mirga dubartootaa akka kabajaman akkasumas amantii ilaalchiisee walii obsa dhabuu, adda addummaa gosaa irratti haqnii dhabamuu, fi gareelee sab xiqqaalee irratti hokkaraa fi loogii gaggeeffamu dhabamsisuu ta’a jedhan Griin Fiild.
Yunaaytiid Isteetes filannoo biyyoota galmee dhiittaa mirga anamoomaa hamaa qaban keessatti gaggeeffamuu kan mormiitu yoo ta’u, kanneen biyya ofii keessattis haa ta’u biyyaa alaa keessatti mirgii dhala namaa akka kabamuu fi eegumsa barbaachiisu taasiisan miseensummaa akka argatan jajjabeessitii.
Hunda kan hirmaachiisee mirgii kan itti kabajamee, fi hanga danda’ameetti wallaba akka ta’uuf yeroo hundumaa carraaqqii taasiifna jedhan Ambasaaadar Griin fiild.
Yunaaytid Isteetes kaawunsilii mirga dhala namaa keessa akka tajaajiltuuf carraa kennameef biyyoota miseensa Tokkummaa Mootummootaa kan galateeffatan Antonii Bliinken, mirga dhala namaa eeguuf, kabajsisuuf akkasumas akka hojii irra ooluun isaa tarkaanfatuu gochuuf hojiin kaawunsilii kanaa sadarkaa addunyaatti akka baramuuf michoota keenya kan addunyaa waliin hojjachuu feena jedhan jechuun gulaalaan har’a yaada isaa xumuree jira.


text:
Qeerroo Beegii irraa
=====================
“Akkam jirtu?
Seenaan gootaa yoomuu hin dagatamuu hin qabu. Gootni keenya Malkaamuu Dagaagaa jedhamu jiraataa aanaa Begii ganda Hofaa Koobbaree ture. Bakki dhaloota isaas achuma yoo ta’u kan addunyaa kana irraa boqote bara 2013 ture. Gootni kun hacuuccaa lammii isaa ga’aa tureef ijoollummaa isaa irraa eegalee hedduu nama quuqamaa tureedha. Haaluma kanaan bara 1980 keessa qabsaa’ota oromootti dabalamuun lola garaa irratti hirmaachaa tureera. kessattuu WBO wajjin kutannoodhaan diina lolaa nama tureedha.
Erga waraana irraa gara maatiitti deebi’ees qeerroof hawaasa oromoo naannoo isaaf maalummaa saba oromoof akkamitti walabummaan dhufuu danda’u hubii kennaa ture. Keessattuu kan nama ajaayibu jireenya isaa keessatti waa’ee mataa isaaf osoo hin taane waa’ee saba isaaf nama dhukkubsatu ture. Ana mataa koo ijoollummaan kan maalummaa saba kiyyaaf qabsaa’uu akkan qabu kan hubaachiise isa ture. Yeroo ammaa kanatti maatii isaa dagachuu hin qabnu hawaasa naannoo isaatiin Jenna. Akkasumas seenaa qorachuun barreessitanii akka galmee seenaa nuuf yaabsiftan qeerroo dhaloota qubee ta’an ammaa kanaan jechuun barbaada.
Qabsaa’aan du’us seenaan isaa hin du’u.
dhaamsa kana nuuf dabarsaa adaraa.
Qeerroo Begii irraa.
Horaa bulaa.”


text:
Nabiin s.a.w. akkana jedhan"Jannata hinseentan hanga amantanitti,hinamanne hanga waljaalattanitti,mee waan yoo isa hojjattan waljaalattan isinii himuu? Salaamtaa heddummessaa jidduu tessanitti."muslimtu galmeesse.
1-Muslima hundarratti salaammatuu.
Kamii hojii islaamaattu caala jechuun gaafatame nabiin s.a.w. Akkana jedheeti deebisaa godhe "nyaata nyaachista,salaamtaa qaraata nama beeytuufii kan hinbeynerratis"
2-Salaamtaa daddafsiisuu.
Nabiin s.a.w.Akkana jedhe " caalaan isaan lameenii ka salaamtaan jalqabe" bukhaariif muslim.
Ammas nabiin akki jedhe''xiqqaan guddarratti haasalaammatuu,kandeemu kataa'urratti haasalaammatuu,namni lakkoofsaan waaxiqqoon heddurratti haasalaammatuu''bukhaaritu odesse.
3-Salaamtaa deebisuu
Dura salaamtaa jechuun sunnaa jaalatamtuu, ammo deebisuun waajiba dirqama.salaamtaa ta sagaalee taatuu ta barruu taatuu yogguu siin jedhamte deebisuun dirqama,abbaa jedhe san gartuu arguu baattuu,
Aayyoo Aaishaan R.A. akki jette Nabiin s.a.w. akkana naan jedhe "yaa Aaishaa jibriil kanaatu salaamtaa siin jedha" jennaan isiinis osomaa isa hin argin wa'aleyhissalaam warahmatuLlaahi wa barakaatuhuu''jette. Bukhaaritu odeesse.
4-Salaamtaa irra deddeebi'uu.
Nabiin s.a.w. akkana jedhan"tokkoon keysan obboleessa isaatti yogguu dhaqe haa irratti salaammtuu,egasii yoo gidaarri,yookaa,dhagaan,yookaa mukni isin jidduu bahes irrumatti salaammadhu''abuudaawud odesse.
5-Yeroo salaamtaa harka walfuudhuu.
Nabiin keenya s.a.w. akkana jedhan''Kanuma tahee haa tahuu muslitoonnni lama walitti dhufanii harka walfuunaan osoo isaan addaan hin bane isaaniif araaramamu malee hin hafan."abuu daawudUodeesse.
6-Joollee daaimarratti salaammatuu.
Anas ibnu maalik R.A. akki jedhe Nabiin keenya joollerra dhufeeti irratti salaammate jedhe'' muslimtu odeesse.
7-Salaamtaa yeroo deemsaaf ka'anii.
Nabiin s.a.w.akkana jedhe''tokkoon keysan teessootti yoo dhufe haasalaammatuu,yoo taa'uu fedhe haataa'uu,eegasii yogguu ka'u haa salaammatuu,ta duraa ta boodaarra jabeyfamtuu miti''tirmizii fi abiidawud odesse
8-Salaamtaa barruufii midiyaarraa dhufte deebisuu.
Sheek abdul'aziiz ibnu baaz Rabbi rahmata isaa haagodhuu akki jedhe''bekka akkanaa tanatti salaamtaa deebisuun fardii walirraa gutani.inni hedduu ummataatii waan salaammatuuf gariin isaanii deebisnaan nigaya.ammoo haatahuu irra caalaan hundi nama dhagayee deebisuun barbaachisaadha.ragaan kan waliigalaa waan taheef.'' Majmuu'a fataawii ibnubaaz693\9.
Naamusa teysumaa.
1-yeroo dhufanii fi yeroo deeman salaamtaa jechu.
Nabiin keenya s.a.w. akkana jedhe (Tokkoon keessan yeroo teessoo gaye haa salaammatuu,yoo taa'uu fedhe haa taa'uu, eegasii yogguu ka'ee deemu haa salaammatuu, tan duraa taboodaarra hincaaltu,(tan boodaa tunis akkuma tan duraatti jabduudha).
2-bakka teessumti itti dhaabbatte taa'uu.
Nabiin keenya s.a.w. akkana jedhe (Namtichi namticha teessoo isaa irraa hinkaafatin ufiif achi taauudhaaf jecha, garuu ammo walduraa siiqaa waliif ballisaa)bukhaariif muslim.
3-Faaruu Rabbiitii fi Rahmata nabirratti buusuudhaan teysuma booharsuu.
Nabiin s.a.w. akkana jedhe (ummanni tokko teessoo isii keessatti Rabbiin hinfaarsin takka taa'anii hoongoon isaanirratti taatu malee hin hafan,-gaabbii fi sheenaan jechuudha-yoo fedhe isaan azzaba yoo fedhe isaaniif araarama) Tirmiziitu galmeesse.
Faaruu rabbi san keessaa tokko istigfaara godhuudha. Abdallaah ibnu umar akki jedhu.nabiin s.a.w. teessoo takka keessatti yoggu dhibba Rabbig firlii watub alayya innaka anta ttawwaaburrahiim) Abuu Dawuud odeesse.
4-Namoota gaggaariin wajji taa'uu.
Nabiin s.a.w. akki jedhe.Muimina malee hinsaahibin,nama rabbisodaatu malee nyaata kee akka hinnyaanne.)Abuu Daawudiifi tirmiziitu odeesse
5-walhamachurraa fagaachuu.
Abuu hureyraan r.a.Nabiin s.a.w. akkana jedhan jedhe,(hamachuun maal akka tahe beeytuu?)Rabbumaafii rasuula isaattu beeka jedhaniin.(obboleessa kee waan inni jibbuun dubbachuudha).yoo wanniin ani isaan jedhu sun tan inni qabu taateyoo? Jennaan. (yoo waanni ati jetteen sun tan inni qabu taate isa hamattee jirta, yoo tan inni hinqabne taate cubbuu isarra keessee jirta) jedhe. Muslimtu odeesse
6-kofla heddummeessurraa dhoowwamuu.
Nabiin s.a.w. akki jedhan,(kofla hin heddummeysinaa,kokoflaa ooluun onnee nama ajjeefti.)ibnu maajah odeesse
7-Nama biratti deeqqifachuun jibbamaadha.
Abdillaah ibni umar akki jedhe: namtichi tokko nabiin biratti deeqqifate. Nabiin akki jedheen,(Deeqqifatiinsa kee kana nurraa uf qabi, irra quufaan isaanii addunyatti irra beelawaa isaaniiti aakhiratti) tirmiziitu odeesse
8-du'aaii araarsituu dogoggora teeysumaatiif.
Nabiin s.a.w. akki jedhe (namni teessuma takka taa'ee guddisee wace,-haasawa badii haasawe-osoo teessuma isaa sanirraa hinkaane ka akkana jedhe, subhaanaka allaahumma wabihamdika,ash-hadu anlaailaaha illaa anta astagfiruka, wa atuubu ileyka,-kan jedhe wanni teessoo isaa san keessatti tahe isaaf araaramamu malee kan hafu hintaane.)tirmizii odeessee albaaniitu sirreesse.
Naamuusa kadhaa Rabbii (Du'aa'ii)
Rabbiin s.w. akkana jedhe.''sa inniin rakkataadhaaf awwaatu yeroo inni kadhate,kan rakkina furmaata godhu kan bakka buoota dachii isin godhe akka gabbaramtoota dharaa nitahee? (Abadan hintaane jechuu).Allaahaan wajji gooftaan biro nijiraa?garuu isin Waa xiqqoodha gorfamtan.
1-Rabbi faarsuu.
Bureydaan r.a.akkana jedhe.. nabiin s.a.w. namticha tokko kan akkana jedhee Rabbi kadhatu dhagayan \Allaahumma inni as'aluka annii ashhadu annaka natallaahu laa ilaaha illaa anta,al ahadussamadu,allazii lam yalid walam yuulad,walm yakun lahuu kufuwan ahad\ nabiin ni jedhan dhugaa rabbiin kadhatte maqaa isaa guddaan, ka yoo isaan kadhatame namaa kennu,kan yoo isaan yaammatame namaa awwaatu. Abuudawud galmeesse. "
-2-yeroo qeebqltii filachuu.
Yeroon kadhaan Rabbii qeebalamtu saa'aa dhumaa guyyaa jim'aa irraa,yeroo bariisaa, yeroo sujuuda keysaa,yeroo azaanaafii iqaamaa jedduu.
3-harka lameen olqabuu.
nabiin s.a.w. akkana jedhan''Rabbiin keessan oltahee kabajamee jiraataa arjaadha,yoggaa gabrichi isaa harka lameen isa jala ol qabatee isa kadhate qullaa gadi deebisuu niqaanfata''abuu dawud odesse.
4-kadhaa jajjabeysuu fii yoggu 3 irra deddeebiuu.
Nabiin s.a.w. akki jedhan ''Tokkoo keysaniif kadhaan niawwaatama waan hin jarjarsiifatiniin,kadhadhee homaa naaf hin awwaatamne waan hin jedhiniin'' bukaariitu galmeesse.
Abdellaa ibnu mas'uud akki jedhe,nabiin s.a.w. yoggu kadhatan yoggu 3 irra deddeebian ,yogguu gaafatanis yoggu3 irra deddeebian.'' Muslimtu odeesse.
5-lubbuu ufii,qabeenyaa fii ilmaan abaaruu dhabuu.
- Nabiin s.a.w. akki jedhan lubbuu teessan uf hin abaarinaa,joollee teessan hin abaarinaa,qabeenya keessan hin abaarinaa,yeroo rabbirraa kadhaan kennamtu mudattanii isinitti qebalamuutu sodaatamaa.'' Muslimtu odeesse.
6-obbolessa fagoo jiruu du'aaii godhuu.
Nabiin keenya s.a.w. akki jedhan ''kadhaan rabbi tan muslitichi obboleessa isaa kan fagoo jiruu godhu qeebalamtuudha.mataisaa birratti malaaykaan tokko ramadameeti,yeroo inni obboleessa isaatiif toltuu kadhate hunda malaaykichi sun Rabbi haa qeebalu siifis fakkaata kana haa kennu , jedhaan.'' Muslimtu galmeesse.
7-Rizqii halaala qofarratti gabaabbachuu,bololuu.
Abbaa hureyraa r.a. irraa odeeffamee nabiin s.a.w. akkana jedhan jedhe, namticha karaa dheeraa deeme tokkorraa dubbatee dhukkaawaa faaggawaa kantahe harka isaa kara samii oldiriirsee –yaarabbi yaarabbi (jedhee kadhataa) eeysaa kadhaan isaa isarraa qeebalamti! Nyaanni isaa haraamii, dhugaatiin isaa haraamii, uffanni isaa haraamii''muslimtu odeesse.
Naamusa nyaataa fii dhugaatii.
Rabbiin s.w. akkana jedhe''Yaa warri amantan gaggaarii waan nuti isiniif kenninerraa nyaadhaa,Allaahaaf galata galchaa,yoo ka isaqofa gabbartan taatan.
1-Harka mirgaatiin nyaachuu.
Salamata ibnulakwaiR.A. akkana jedhe'namtichi tokko Rasuula Rabbii biratti bitaan nyaate.Nabiin s.a.w.'' mirga keetiin nyaadhu'' jedheen.hindandayu jedheen,''hindandayin''jedheen.boona malee wanni isa dhowwe waa hinjiru.duuba waa isii san afaan isaatti ol hinfuune jedhe.muslimtu odeesse.
2-Jiddu jireessa tahuu.
Rabbiin s.w. akki jedhe''nyaadhaa, dhugaa,hinballeysinaa inni balleysitoota hinjaalatu.''suuraa airaaf.
3-Jalqaba nyaataa irratti bismiLlaah jechuu.
Nabiin s.a.w. akkana jedhe''tokkoon keysan yeroo nyaata nyaatu bismillaah haa jedhuu,yoo duratti jechuu irraanfate yogguma yaadate bismillaahiawwalahuu wa aakirahuu haa jedhuu.''Abuu daawud odeesse,albaaniin sahiiha jedhe.
4-Nyaata eybessuu dhabuu.
Abbaan hureyraa R.A. Nabiin S.A.W.takkumaatuu nyaata hinfokkisne[hin arrabsine] jaalatu ni nyaata, yoo jibbe ni dhiisa''bukhariitu odeyse.
5-Walitti qabamanii nyaachuu.
Wahshiyyii ibnu harbii akki jedhe sahaabaan nabii s.a.w. yaa rasuula numa nyaannaa numa nyaannaa hinquufnuu maaluma?jennaan addababaatan nattyi fakkaata, jennaan ee jedhaniin.nyaata walitti qabamaa nyaadhaa,maqaa Rabbii irratti dubbadhaa,barakaatu itti isinii godhamaa jedheen."Abuudawud odeesse
6-Ergamtootan wajji nyaachuun barbaachisaa tahuu.
A bii hureyraan R.A.nabiin keenya S.A.W.akkana jedhan jedhe''Tokkoon keysan yoo kaadimni isaa nyaata isaa fideyoo teysisee wajji nyaatuu baate affan tokko afaan lama haa kennuufii,fuudhaa takka fuudhaa lama.isaatu bilcheeyseef waan taheef.''Bukhariitu odeesse.
7-Naamusa dhugaatii irraa
yoggu sadihitti dhuguu,meeshaan alatti hafuura baafachuu,waan dhugu afuufuu dhabuu.
8-Nyaata booda Rabbi galatoomfachuu.
namni yeroo nyaata isaarraa raawwate
jNabiin S.A.W. Akki jedhe namni cyaata nyaatee egasii "Alhamdu liLLAAHI Allazii ax'amanii haaza xxa'aama warazaqaniihi min gayri howlin minnii walaa quwwah"jedhe badiin isaa tandabarte hundi araarama isaaf godhamti
Ammas nabiin keenya s.a.w. akki jedhe Rabbiin gabricha isaarraa nijaalata nyaata tokko nyaatee irratti galata isaaf galchuu,yookaan dhugaatii takka dhugee galata isaaf galchuu''muslimtu odeese.
Naamuusa hirriibaa
1-yeroo rafan wuduu'a godhachuu barbaachisa.
2-cinaacha mirgaa irratti rafuu barbaachisa.
3-duaaii fii zikrii yeroo hirriibaa qarauu barbaachisa.
Isii keessa takka tana
Baraai ilma aazib r.a. Nabiin keenya s.a.w. akkana naan jedhan jedhe."yogguu rafuuf kaate akkuma yeroo salaataatti wuduu'a godhadhu,eegasii cinaacha kee kan mirgaa irratti ciisi,eegasii akkana jedhi \ Allaahumma aslamtu nafsii ileyka,wawajjahtu wajhii ileykaa,wafawwadtu amrii ileykaa,wa'alja'itu zahrii ileykaa,ragbatan warahbatan ileyka,laa maljaa walaa manjaa.
4-Aayatul kursiyyii qarauu.
5-Qulhuwallaahu ahad fii qulauuzuu lameen harka keessatti qara'anii itti tufanii dibachuu yoggu 3.
6-Harka mirgaa mataa jala kaayyachuu.
7-firaasha irra rafan uffata ufirraa qaban gama keeysaatiin haxaawuu.
8-Gararratti ciisanii rafuu dhowwaadhaa tahuu beekuu
Naamusa karaa deemsaa.
1-Kadhaa yeroo karaa deemaanii irratti bololuu
Abdallaah ibnu umar R.A. akkana jedhe, Nabiin keenya S.A.W. yeroo karaa deemuuf gala isaanii yaabbatan akkana jedhan jedhe,
Allaahu akbar Allaahu akbar Allaahu akbar,subhaanallazii sakhara lanaa haazaa wamaa kunnaa lahuu muqriniin,wa innaa ilaa rabbinaa lamunqalibuun,Allaahumma innaa nas'aluka fii safarinaa haazaa albirra wattaqwaa' waminal amali maa tardaa,Allaahumma hawwin aleynaa safaranaa haazaa,waxwi annaa bu'idahuu,Allaahumma anta ssaahibu fissafar,walkaliifatu fil'ahli,Allaahumma innii auuzu bika min waisaai ssafar,waka'aabatil manzar,wa suuil munqalabi filahli walmaal.
Yogguu deebie isii tanas qaraeeti,tana itti ida'a.''aayibuuna taaibuuna aabiduuna liRabbinaa haamiduuna''muslimtu galmeesse.
2-Ganamaan deemuu
Nabiin keenya s.a.w. akkana jedhan.(Yaa Rabbi ummata kiyyaaf ganama isaanii keysatti barakaa godhiif).
Ammas Nabiin s.a.w.yogguu waraana yookaan saylii ergan yeroo ganamaa keysa erguu turan. Abuu dawud odeesse.
3-Waahela wajji deem barbaaddachuu.
Nabiin s.a.w. akki jedhan osoo waan anibeeku kan rakkoo kophaa deemuun qabdu beekee ummanni silaa namni tokkichi kophaasaa halkan keeysa karaa hindeemu./bukhaariitu odeesse/
Ammas Nabiin keenya s.a.w. akkana jedhan "namni tokko kophaa karaa deemuun dalagaa sheyxaanaati,namni lama kophaa karaa deemuunis dalagaa sheyxaanaati,namni sadihi ammo wajji yaauun gaariidha./abuu dawud,tirmizii fii ahmad odeessan/
4-Maatiifii saahibbanitti dhaammatuu.
Qaza'aan akki jedhe ibnu umar akka nabiin natty dhaammatettin sitti dhaammadhaa koottu mee naan jedheeti ,eegasii ''Rabbitti si dhaame siifii diin keetii fii booddee hojii teetii tis''naan jedhe.abuu daawud odeesse.
5-Wajji kara deemtonni nama tokko ajajaa godhachuu.
Nabiin keenya s.a.w. akkana jedhan "namni sadihii yoo karaa wajji deeme tokkoajajaa haa godhatanii.''abuu daawud odeesse.
6-Kadhaa yeroo qubqtqnii.
Nabiin keenyaa s.a.w.akki jedhee''namni qubatee, auuzu bikalimaatillaahi ttaammaaati min sharri maa khalaqa, jedhe sheyxaanni isa miidhuu hin dandayuu hanga bakka sanirraa deemutti.''muslimtu odeesse.
7-Yeroo galu dura masgiidaan jalqabuu isa keysatti raka'aa lama salaatuu.
Ka'ibi ibnu maalik akki jedhe''Nabiin yogguu amnarraa galan masgiidatti dura galan isa keysatti raka'aa lama salaatan"bukaariitu odeesse.
8-Yeroo ol Koran takbiiraa godhu, yeroo gadi bu'an tasbiiha godhuu.
Nabiin keenya s.a.w. fi waraanni isaanii yogguu kaarra olkoran Allaahu akbar jedhan,yoggu dhooqa gadibu'an subhaanallaahi jedhan''abuudaawud odesse.
Asirratti xumurame galanni Rabbiif haa galuu.


text:
Haqiiqaa (Dhugaa) Jireenya Addunyaa-Kutaa 3
4-Dhaadannoo (At-Tafaakhur)-dhaadannoo jechuun namni amaloota isaa faarfamaa dhugaadhaan ykn sobaan odeessuudha. Namoonni yeroo, dhalootaa fi aadaa isaanii keessatti amaloota faarfamoon ni dhaadatu. Amaloota itti dhaadatan keessaa soba kan hin taanetu jira. Kunniin amaloota sammuun ykn shari’aadhaan faarfamoo ta’aniidha. Faallaa kana wanta ittiin dhaadatan irraa soba kan ta’ee jira. kuni amaloota jibbamoo fi badaa namoonni ofii uumaniidha. Kan akka haqa malee nafsee ajjeessun dhaadachuu, qabeenya namootatti duulun dhaadachuu fi kkf.[1]
Namoonni qabeenyaan ykn beekumsaan of dhaadachuun jireenyaa addunyaa keessatti wal dorgomu. Kunis namoota keessatti ol’aantummaa argachuu fi beekkamaa ta’uufi. Namoota irraa baay’een isaanii meeshaa addunyaatin namoota biroo irratti of dhaadachuuf nafsee ofii garmalee rakkisu. Namoonni biroos akkuma isaanii of dhaadachuuf isaaniin morkatu. Kanarraa kan ka’e nafsee ofii garmalee rakkisu.
Isaan keessaa namni tokko namoota keessatti bakka dhaadannoon hin jirretti qarshii takka akka sadaqaatti kennuu irraa ni doy’ooma. Tarii qarshii takka kennuun Rabbiin biratti mindaan (ajriin) guddaan isaaf jira ta’a. Garuu namni kuni namoota keessatti bakka of dhaadannoon jiruutti qarshii kumaatamatti ykn kuma dhibbaatti lakkaawamu ni baasa. Sababa kanaan, gabroota Rabbii irratti of tuulun ykn namoota biratti akka guddaatti ilaallamuun isatti dhagahama.
Tarii namoonni gariin sadarkaan dhaadannoo nafsee ofiitiif yaadan akka hin kufneef of ajjeesu. Dhaadannoon wal waanyu (hinaafu) fi sharrii baay’ee dachii keessatti fida. Lolli jaahiliyyah (yeroo wallaalummaa) baay’een adeemsifame sababni guddaan dhaadannoodha.
Yeroo lola Badr Qureeshonni gaalonni daldalaa fi qabeenyi isaanii Muslimoota jalaa nagaha akka bahan beekte jirti. Garuu Araboota keessatti of tuulu fi of dhaadannoon isaan qaban humnaa fi sadarkaa isaanii Arabootaaf osoo hin agarsiisin lola irraa akka deebi’an hin hayyamneef. Isaan keessaa tokko ni jedhe: Rabbiin kakadhe! Hanga Badriin qubannee guyyaa sadii turrutti malee hin deebinu. Guyyaa kana keessatti gaala ni qalla, nyaata ni nyaanna, faarso ni dhugna, dubartiin sirbitu nuuf weeddisti, Araboonni waa’ee keenya ni dhagahu, adeemsaa fi walitti qabamuu keenyaaf nu sodaachu itti fufu.” Akka kanatti dhiibbaa of dhaadannootiin gara fuunduraatti dhiibaman. Rabbiin subhaanahu warra amanan akka isaanii ta’uu irraa ni akeekachiise. Akkana jedhe:
“Akka warroota boonaa fi namootatti of agarsiisaa manneen isaanii keessaa bahanii fi karaa Rabbii irraas [namoota] dhoorgan hin ta’inaa. Rabbiin waan isaan dalagan marsaadha.” Suuratu Al-Anfaal 8:47
Mushrikoonni boonaa, of tuulaa, namoonni sadarkaa fi humna isaanii akka arganiif, dhaadannoo fi of ol guddisaa manneen isaanii keessaa gara dirree waraanaa Badri bahan.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aala warra boonanii fi of dhaadatan iddoo kheeyri keessatti doy’oota akka ta’anii fi namoota doy’ummaatti akka ajajan ni ibse. Garuu iddoo of dhaadannoo yoo ta’e namoonni isaan haa arganiif qabeenya isaanii ni dhangalaasu. Akka isaan nafsee isaanii keessatti ol isaan guddisaniif qabeenya dhangalaasu. Akka fakkeenyaatti, cidha hawaasa keenya keessatti adeemsifamu haa ilaallu. Namni tokko affeerraa cidhaa qopheessuuf qarshii kumaatamatti lakkaawamu gadi jiigsa. Garuu sadaqaa qarshii takka kennuun garmalee isatti ulfaata. Sababni cidha irratti maallaqa guddaa baasuf of dhaadachuu fi “Eebalu intala isaa cidha (sargii) guddaan heerumsiise.” akka jedhamuufi.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti, Rabbiin nama of jajaa, dhaadataa ta’ee hin jaallatu. Isaan warra doy’ooman, namootas doy’ummatti ajajanii fi wanta Rabbiin tola Isaa irraa isaaniif kenne dhoksaniidha. Kaafirotaaf adabbii salphisaa qopheessinee jirra. Ammas isaan namootatti agarsiifachuuf qabeenya isaanii baasu, Rabbii fi Guyyaa Aakhiratti hin amanan. Nama sheyxaanni hiriyyaa ta’eef, hiriyummaa waa fokkate.” Suuratu An-Nisaa 4:36-38
Dhaadannoo sheyxaanaa isaan keessaa jiruun amalli isaanii kan wal faallessuudha. Iddoo kheeyri fi Rabbiin gammachisu keessatti mataa ofiiti doy’oota, namoota biroos gara doy’ummaatti waamu. Dirree dhaadannoo fi namootatti agarsiifachuu keessatti immoo qabeenya isaanii ni dhangalaasu.
Osoo Rabbii fi Guyyaa Aakhiratti amananii ergasii kabaja Aakhiraatii fi mindaa guddaa argachuuf karaa Rabbii keessatti qabeenya arjoomanii maaltu isaan miidhaa? Isaan kana waliin kabaja addunyaa, mindaa ishii fi bakka bu’aa wanta karaa Rabbii keessatti baasanii hin dhaban. Kanaafi, Rabbiin aayah armaan olitti aansun akkana jedha:
“Osoo Rabbii fi Guyyaa Aakhiratti amananii wanta Rabbiin isaaniif kenne irraa arjoomanii maaltu isaan irra jiraa? Rabbiin waa’ee isaanii Beekaa ta’eera. Dhugumatti, Rabbiin hanga madaala atamii nama hin miidhu. Dalagaa gaarii yoo taate, dachaa ishii taasisa; mindaa guddaa Isa biraa ta’es ni kenna.” Suuratu An-Nisaa 4:39-40
Addunyaa barbaadun dhaadannoo (of faarsu) jaallachuun hojii gaarii kan balleessudha. Of dhaadachuu kanarraa gara Rabbiin faallessuutti kan nama oofutu jira. kuni immoo haraama. Ammas, jibbama kan ta’e jira. Gara biraatin hayyamamaa kan ta’e jira. fakkeenyaaf yeroo waraanaa diinatti sodaa naquuf dhaadachu. Kuni hayyamamaadha.
5-Baay’ifachuu-aayan suuratu Al-Hadiid qabeenya fi ijoollee baay’ifachuu dubbatti. Deeggartoota, gargaartootaa fi loltoota baay’ifachuu fi faaya addunyaa irraa wanti baay’ifatan hundi itti dabalama. Jecha Rabbii olta’aa kana keessatti baay’ifachuun osoo homaanu walitti hin hidhamin dhufe:
“Baay’ifachuun isin jaataneesse (ko’oomse).” Suuratu At-Takaasur 102:1
Wanti baay’ifachuutti nama dhiiban bu’uura lamatti deebi’u:
Bu’uura 1ffaa-dharraa abdiin walitti hidhame-dharraan wanta tokko akka qabaatanii fi wanti suni isa qofaaf akka ta’uu nama taasisa. Kuni of jaallachuu qajeelchaa fi aqlii fedhii lubbuu lugaamu hin qabne irraa burqa. Hadiisa keessatti akkana jechuun dhufe:
“Ilmi Aadam osoo sulula warqiin guuttame tokko isaaf kennamee, [sulula] lammaffaa [warqiin guuttame] ni barbaada ture. Osoo lammaffaanis isaaf kenname sadaffaas ni barbaadaa ture. Biyyee malee garaa ilma Aadam kan guutu hin jiru. Rabbiin nama tawbate irraa tawbaa ni qeebala.” Sahiih Al-Bukhaari 6438
Bu’uura 2ffaa–nafseen namoota biroo irratti ol’aantummaa argachuuf kajeelu-kajeelun kuni dhaadannoo fi wanta namoonni ittiin of dhaadatan qorachuun kan walitti hidhameedha. Kunis of jaallachu qajeelcha fi aqlii fedhii lugaamu hin qabne irraa burqa.
Dhugumatti, ilaalcha gabaabaa, Aakhiratti amanuu diduu ykn dagachuu, fedhii lubbuu hordofuu waliin of jaallachuun daangaa darbe hundee dhibeeti.
Qorichi kanaa: Rabbii fi Guyyaa Aakhiratti amanuu, akkasumas, Jannata keessatti sadarkaalee ol’aanootti yaaduu fi faaya addunyaa akka xiqqaatti ilaalu keessa jira. Namni akkuma qananii turaa Jannata keessa jiru itti yaadun faayni addunyaa fi wanti namoonni ittiin of jajanii fi dhaadatan homaa isatti hin fakkaatu. Jannani samii keessatti ol’aantu waan taatef, jireenyi addunyaa immoo dachii keessatti gadi aantu waan taatef, namni yaada ol’aanaa (himmaa) qabu gara olii malee gara gadi hin ilaalu. Jannata olii qananiin guuttamtetti yaadu fi jireenya gadi aantu tana immoo akka xiqqootti ilaalun sadarkaa ol’aanaa san gahuuf carraaqa. Haala kanaan dhukkubni of jaallachu, of dhaadachu, namoota irratti of tuuluu fi ol’aantummaa barbaadu isa keessaa baha.
Namni jireenya addunyaa sirritti yoo ilaale, wanta ittiin of dhaadatanii fi of gowwoomsaniin akka hin taane ni arga. Jalqaba akka biqilaa magariisaa nama hawwisiisti. Garuu osoo homaa hin turin magariisni ni daalacha’aa. Jireenyi addunyaa tunis osoo homaa hin turin haalli ishii jijjiramuun nama jibbisiisti. Kanaafi, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa addunyaan gowwoomu irraa ni akeekachiise:
“Yaa namoota! Dhugumatti waadaan Rabbii dhugaadha. Kanaafu, jireenyi addunyaa akka isin hin gowwomsine. Gowwomsaan (sheyxaanni) waa’ee Rabbii akka isin hin gowwomsine.” Suuratu Faaxir 35:5
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa gandi Aakhirah ganda jireenya dhugaa “hayawaan” jedhamuun ishiif malu akka taate warroota amananiif ni ibse. Al-Hayawaan jechuun jireenya dhugaa fi guddoo yeroo hundaa turtuudha. Ni jedha:
“Jireenyi addunyaa tuni bashannanaa fi tapha malee homaayyu miti. Dhugumatti, Gandi Aakhirah ishimatu Jireenya Dhugaati, osoo kan beekan ta’anii!” Suuratu Al-Ankabuut 29:64
Jireenyi addunyaa tanaa maalidhaa bashannanaa fi tapha malee. Sababa faaya fi mi’aan keessa jruun qalbiin itti bashannanti, qaamni ni taphata. Ergasii faayni fi mi’aan addunyaa tanaa yoosu bada. Dhugumatti gandi Aakhirah jireenya dhugaa itti fuftu taatee fi duuti keessa hin jirreedha. Osoo namoonni kana beekanii silaa ganda hafuu fi turaa dhiisanii ganda baduu hin filatanu turan.[2]
Ibsi biraa: Aakhirah waliin yommuu wal bira qabamu, mi’aa jireenya addunyaa argachuuf humni fi annisaan baasan gammachu Aakhirah tura ta’e argachuuf hojjachuu irraa bashannana nama ko’oomsu malee homaayyu miti. Yookiin tapha faaydan keessa hin jirreedha. Yookiin faayda guddaa fi yeroo hundaa turaan wal bira yommuu qabamu, faaydan baay’ee xiqqoon kan keessa jiruudha. [3]
Akkuma kutaa darbe keessatti jenne, jireenya addunyaa jireenya Aakhiratin yoo wal hin qabsiisin, jireenyi addunyaa bashannanaa fi tapha malee homaayyu miti. Namni wanta tokko hanga taphate taphatee ergasii dhiisee biraa deema. Taphni kuni itti fufiinsa hin qabu. Haaluma kanaan, namni Aakhiratti hin amanne, jireenya addunyaa keessa hanga jiraate jiraatee ergasii addunyaa gadi-lakkisee du’a. Aakhiratti waan hin amanneef wanti inni jireenya addunyaa keessatti hojjate itti fufiinsa hin qabu. Aakhiratti faayda isaaf hin buusu. Kanaafu, jireenyi isa tapha jechuudha. Namni Aakhiratti amane immoo addunyaa keessatti wanta gammachu Aakhiraa isaaf argamsiisu hojjata. Kanaafu, bu’aan hojii isaa itti fufiinsa waan qabuuf tapha hin ta’u.
Jireenya addunyaa booda Aakhiraan ni dhufti. Haala namootaa irratti hundaa’e Aakhirah keessatti namoonni gosa sadii ni jiru:
- Kaafirootaaf azaaba (adabbii) cimaa
- Warroota amanan irraa warra badii hojjatanii araaramni isaaniif maluuf araaramu
- Warri amananii fi hojii gaggaarii hojjatan jaalala Rabbiin irraa ta’ee argachuu
Dhumarratti Rabbiin murtii dhumaa jireenya addunyaa irratti kenna: “Jireenyi addunyaa mataa’a [nama] gowwoomsitu malee waan biraati miti.” (Mataa’a jechuun wanta yeroo murtaa’ef itti fayyadamanii ergasii baduudha. Kan akka meeshaa, nyaata, dhugaati, uffata, qabeenya fi kkf.)
Ergasii warroota amanan qananii Jannataa bal’inni ishii akka samii fi dachii ta’ee argachuuf hojii gaariin akka wal dorgoman isaan waama.
Guduunfaa
➥Of dhaadannoon “of faarsu, na beekaa, na argaa, na dhagayaa, sadarkaa kiyya beekun na kabaja, na ol guddisaa” jedhu of keessaa qaba.
➥Namoonni qabeenyaan of dhaadachuuf sadaqaa kennu irraa doy’oomu. Garuu iddoo dhaadannoon jiruutti qabeenya gadi dhangalaasu. Kan kanatti isaan kakaasu, namoota keessatti sadarkaa fi kabaja argachuufi.
➥Wanta addunyaa keessa jiru barbaaduu irraa kan ka’e of-dhaadachuu jaallachuun hojii gaarii nama jalaa balleessa. Sababni isaas, yommuu of dhaadatan na argaaf (riyaaf) hojii san hojjatu.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Tahriir wa tanwiir-27/402-403
[2] Tafsiiru Muyassar-404
[3] Ma’aariju tafakkuri-15/297
Al-Akhlaaqul Islaamiyyati -2/546-550


text:
ILO akka gabaasetti dubartoonni amma iyyuu loogiin ball’inaan irratti geggeeffamuu fi lafa hojiitti gad aantummaan ilaalamuun itti fufee jira.
Haalli dubartoonni keessa jiran gama loogii irratti geggeeffamuun isa waggaa 20 dura ture irra fooyyee qaba. Yeroo sana wal qixummaa dubartootaa argamsiisuuf akkasumas dubartoonni aangoo akka qabatan gochuuf Beejing China keessatti ajendaan dhiyaatee raggaasisame jedha jaarmayaan hojjettoota addunyaa ILO-n.
Dhaabbati kun akka gabaasetti dubartoonni addunyaa irra jiran harka caalaan ija tuffiin ilaalamu. Hojii maallaqa xiqqaan ramadameef hojjetu, carraa barnootaa hin qaban akkasumas falmachuufis ta’e murtii murteessuuf carraa xinnoo qabu.
Hojii maallaqni hin baafamneef harka caalaan dubartootaaf kennama, kunis itti gaafatama maatii, maanguddoota dullooman fi dhukkubsatan kunuunsuu dagbalata jedha jaarmayaan kun.
Gabaasni ba’e akka hubachiisetti yeroo kam iyyuu caalaa amma dubartoonni hojii irratti bobba’anii jiru. Garuu dubartootaa fi dhiirota hojii irratti bobba’an gidduu adda addmummaan jiru harka tokko qofaan gad cabe.
Hayyoonni dinagdee kan jaarmayaa hojjettoota addunyaa akka tilmaamanitti waggaa 10 booda jechuun bara 2025tti biyyootii dureeyyee keessatti adda addummaa jiru harka 250 gad xiqqeessuun ni danda’ama. Kun immoo dubartoota miliyoona 100 caalaaf carraa hojii bana.
Gama kaaniin jaarmayaa hojjettoota addunyaa keessatti angawaan dame waa’ee saalaa fi walqixxummaa Shauna Olney akka jedhanitti dhubartoonni yroo da’umsaa boqonnaa lafa hojii irraa kennamuuf fooya’ee jira.
Biyyoonni boqonnaa yeroo da’umsaa yoo xiqqaate torbanneen 14 kennan kan bara 1994 harka 38 qofaa ture. Waggaa darbe jechuun bara 2014 keessa harka 51 ga’ee jira.
Ta’us garu dubartoota yeroo boqonnaa ha’aa ta’e hin qabaanne kuma 800-tu jira. Kanneen keessaa harka 80 kan ta’an Afriikaa fi Asia keessa jiraatu jedhan.
Yeroo dubartoonni da’an abbaan warraa boqonnaan kennamuuf lakkoofsaan dabalaa jira. Isaan kun bara 1994 keessa harka 28 qofaa yoo ta’an amma garuu harka 56tti guddatee jira.
Dubartoonni ga’ii abbaa manaa irraa giddu galeessaan harka 77 kan argatan yoo ta’u kanneen mindaa guddaa qaban garuu adda addummaa guddaa qabu.
Qorannaan akka agarsiisutti dubartoonni mucaa da’’an dubartoota ijoollee hin qabaannee gad mindaa argatu. Kunis biyya keessa jiraatanii fi lakkoofsa ijoollee qaban irratti hirkata.
Garuu gama kaaniin abbootiin ijoollee qaban warra hin qabaanne caalaa maallaqa argatu. Olney VOAf akka ibsanitti dubartoonni lafa hojiitti loogiin irratti geggeeffamuun jireenya hawaasummaa fi dinagdee naannoo miidhe.


text:
(Kutaa Tokkoffaa)
Mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti gaaffiin irra deddeebi’ee ka’aa jiru maal akka tahe ifaa dha. Kunis qabsoon saba guddaa hagana gahu kanaa maaliif galii isaa gahuu hanqate? Yoo galii isaa gahuu hanqate illee yeroo dheeraa hagasii keessatti maaliif itti dhihaachuu dadhabe kan jedhu. Dhugaa dha, qabsichi waggoota afurtama haa lakkoofsisu malee, ammayyuu galii isaa gahuun hafnaan ittuu dhihaatee hin argamu. Oromoon hiree dhufaa dabru maratti dhimma bahuuf of qopheessuu irraa barayyuu akkuma fagaatetti jira. Arma dura hireeleen hedduun nu bahanii jiru. Ammas siyaasaa Itoophiyaa keessatti waan dhalachuu deemu keessatti Oromoon qooda guddaa hanga baay’ina isaatiin gitu taphatee kubbaa siyaasaa harkatti galfachuuf qophaayee hin jiru. Dhimma kana irrattuu mariin hawaasa siyaasaa Oromoo keessatti geggeeffamu hanga yeroo dhihootti hin mul’anne; yoo mul’ates dalagaatti hiikamuuf fedhiin hin agarsiifamne. Dhugaa kana fakkeenyota baay’eedhaan gabbisuun ni danda’ama. Ammaaf garuu fakkeenyuma yeroo dhihoo tokko kaafnee haa laallu.
Filmaata bara 2005 keessa tahe irratti wanni dhalachuuf ture maal akka ture namuu ni yaadata. Humni siyaasaa warra Afaan Amaaraa dubbatuu haala eegamee hin beekneen jaaramee sochii jabaa taasisuudhaan mootummaa aangoo irra jiru raasee buqqisuuf ture. Osoo mootummaan Wayyaanee humna abbaa irree tahuu baatee gaafas humni duraan aangoo irraa darbame sun aangootti deebi’a ture. Sirni Wayyaanee akka filmaataan moohame osoma beekuu humna qawweetiin aangoo gadhiisuu diduu waan murteeffateef sochiin humna Afaan Amaaraa sun fashale. Kana jechuun sirna abbaa irrummaa Wayyaaneef galata galchuu jechuu miti. Nuti akka Oromootti wayta sun hundi tahu eessa turre gaaffii jedhu yaadachiisuuf malee. Lakkoofsaan baay’ee tahuu keenya haa himannu malee Oromiyaa teenya irree diina kaleessaas tahee isa har’aa jalaa baafannee irratti abbaa tahuuf har’as humna amansiisaa akka hin qabne irra deddeebi’anii wal yaadachiisuun barbaachisaa dha. Har’as haalli wayii tokko yoo biyya sana keessatti dhalate osoma halaala teenyee laalluu humni aangoo irraa bu’ee fi aangoo irra jiru yoo wal jijjiiran arguu caalaa Oromoof wanni salphinaa hin jiru. Ammoo haalli amma keessa jirru jaalannus jibbinus osoma moggaa dhaabannee laalluu ammas sirnootni alagaa mataa keenya gubbaatti akka wal jijjiiran haala mijeessaa jira.
Salphina siyaasaa kana hambisuuf afaaniin lallabuu bira dabarree dalagaadhaan wanni jabaannee mul’isaa jirru hin mul’atu. Karaa waraanaan jaaramnee humna sodaatamaa hin taane. Waraana jaarrannee humna sirna aangoo irra jiruun gitee injifannoo galmeessu utubachuu hin dandeenye. Kana milkeessuuf yaaliin ABOdhaan waggoottan digdamman dabran keessatti tahan haa jiraatan malee gonkumaa galii hawwamu rukutuutti dhihaachaa hin jiru. Rakkoo karaa hidhannoo harkaa nu qabu kana irra aanuuf furmaatni biraa qabsoo karaa nagaa ti. Qabsoo karaa nagaatiinis warraaqsa geggeessinee biyya keenya deeffachuuf caasaa jaaramaa jabaa lafaa hin qabnu. Paartiileen mormituu Oromoo biyya keessa jiran hanga humna isaanii haa sosso’an malee sochii lakkoofsa wayyabummaa Oromootiin gitu agarsiisuun ulfaataa tahe. Duuba ummanni keenya hanga yoomitti haala itti bitaacha’e kanaan ala irraa qofa waa eegaa jiraata kan jedhu gaaffii belbeltuu yeroo kanaa ti.
Sochiin qabsoo Oromoo akka amma jiru kanatti bitaacha’ee itti fufuun yaaddessaa dha. Bitaanis haa tahuu mirgaan furmaata barbaada. ‘Qabbanaahu harka, gubu fal’aana’ jedhu abbootiin. Karaa qawweetiin milkaawaa jirra moo milkawaa hin jirru gaaffii jedhuuf deebiin olitti tuqame gahaa dha. Kanaafuu eega hidhannoodhaan of jabeessinee jaaramnee wayitti bahuu dadhabnee furmaata isa lammaffaa irratti of kitimnee wayitti bahuuf maaliif hin warraaqnu gaaffii jedhutu itti fufa. Gaaffiilee kana jabeessanii wal gaafachuun wanni barbaachisuuf, deebii argamu irratti hundaawanii dafanii gara namaaf tahu goranii qabsicha hadooddii keessaa baasanii of dura tarkaanfachiisuufi. Wal geenyee teenyee maa bilisoomuu dadhabne jechuun qofti bilisummaa keenya taakkuu takka illee as nutti butuu hin danda’u.
Har’a amannus, amanuu baannus, humnoonni siyaasaa aangoo irra jiranis tahee kan aangoo kaleessatti deebi’uuf hawwii qaban gama gama isaaniitiin qophii of jaariinsaa geggeeffachaa jiru. Kan aangoo irra jiru humna waraanaa, biirookraasii, tikaa fi hariiroo dippilomaasii jabeeffachuudhaan akka baruma baraan aangoo irra jiraatu irratti qophii wal irraa hin cinne geggeeffachuutti jira. Moyxannoo paartii waggaa 50 oliif biyya Chaaynaa bulchaa jiru (CCP) irraa dhaaluuf karaa hundumaa hojjechaa jira. Kanuma waliin ‘ani mootummaa misoomaa ti’ ofiin jechuun misooma xixiqqaadhaan ummata callisiisee (appeasement) mormii isa irratti ka’uu malu ofirraa cabsuuf hojii bal’aatti jira. Mootummaa humna siyaasaa Oromoo alatti moggeessee bifa kanaan hundee jabeeffachaa deemu of irraa darbanii biyya ofii irratti abbaa tahuun qabsoo salphaa tahuuf hin jiru. Kanaafi, kan asumaa achi haala qabsoon keenya keessa jiru gamaaggamnee tarkaanfii yeroon gaafatu fudhachuuf dirqamnu.
Gama biraan humni aangoo kaleessa irraa darbametti deebi’uuf socho’aa jiru ammatti labsatee as hin bahin malee, Waayyaanee bakkaa dhiibee buqqisuuf ammatti humna hin qabaatin malee, gufannoo Wayyaanee xiqqoo tokkotti dhimma bahee firoota dippilomaasiis dirmachiifatee sirna itti aanee dhufu harkatti galfachuuf toftaa adda addaatiin sochiitti jira. Karaa dippilomaasii, karaa ololaa, karaa caasaa sirnichaa keessa miliqanii seenuu (infiltration), karaa aartii fi kan kana fakkaatuun sochiin taasifamaa jiru kan tuffatamuu qabuu miti. Biyya ambaa keessatti mootummaa ceyumsaa (transitional government in exile) jaarratanii addunyaan wal beeksisuuf yaaliin taasifamaa jirus kanaaf ragaa tokko. Humni kaleessa aangoo irra turee Wayyaaneedhaan barcumni isaa fudhatame qabsoo Oromoo irraa yaaddoo guddaa waan qabuuf osoo hin dursamin dursuuf humna danda’ameef hundaan biyya keessaa fi alatti sochiitti jira.
Gama keessa keenyaatti yoo deebinu kun hundi waan xiinxalamaa jiru hin fakkaatu. Amaluma nutti tahee harka marannee teenyee diinota keenya tuffanna. Eega wanni tokko tahee booda iyyuun gatii hin qabaatu. Qophii gahaa lafaa qabaannee sochii diinota keenyaa fashalsinee Oromiyaa irratti akka itti abbaa taanu jabeeffachuutti hin jirru. Akka Oromootti jijjiirama hin tuffatamne lafa irra jirutti dhimma baanee ittiin seenaa hojjechuu kan silaa dandeenyu akkasumatti teenyee wal abaarra. Walitti quba qabna. Miilla wal jala keenyee wal kuffisuuf sardamna. Qabsoo siyaasaa saba guddaa hagas gahuu kana tapha joollee fakkeessaa jirra.
Biyya keessaa ammoo ummanni keenya maqaa qabsichaatiin yakkamee du’aa jira, madaawaa jira, hidhamaa jira, ukkaamfamaa jira, biyya irraa baqachiifamaa jira. Ummanni rakkoo kana fakkaatu keessa jiru har’a yookiin boru ABOn dhufee bilisa na baasa jedhee ala eega. Ala irraa ammoo qabsoo jabeessanii ummaticha rakkoo jalaa baasuun haa turuutii akka miseensa qabsaayotaattuu walii galanii afaan tokko dubbachuu, walirratti abdachuu fi wal jala yaa’uunuu hin danda’amne. Ala taa’anii remote control dhaan qabsoo biyya keessaa hogganna jechuun gonkumaa waan milkaawuu miti. Buddeen abjuu ummata nyaachisuun kana booda dhaabbachuu qaba. Haalli akkasii kun yoo akkasumatti itti fufe, deemee deemee ummata mirga isaaf falmachuuf jedhee dhaaba jabaa isa gurmeessee sochoosu dhabee fi humnoota siyaasaa ala jiran gidduutti waldhabbii hin araaramne dhalchuu danda’a. Sirna mootummaa kan jijjiirama xixiqqaadhaan ummata afaan qabee bituu barbaaduufis hiree bara baraan aangoo irra jiraachuu bal’isaaf.
Waggoottan digdamman dabran keessatti jijjiiramni hamilchaan Oromiyaa keessatti mul’ate yoo qaroominaan itti dhimma bahame, humnoota siyaasaa Itoophiyaa keessa jiran kamuu caalaa Oromoof hiree wayyaa uuma. Kana jechuun maal jechuu dha? Oromoon akka walii galaatti bakki kaleessa turee fi har’a jiru tokko miti. Karaa barnootaa, karaa dammaqiinsa siyaasaa, karaa afaanii, aadaa fi kan kana fakkaatanii jijjiirama jajjabeessaatu jira. Karaa barnootaa yoo laalle dhalachuu sabboonummaa Oromoo dura lammiin Oromoo yuniversiitii senee barate dhibba tokkoyyuu hin guutu ture. Har’a Oromoo yuniversiitii baratee dalagaatti bobba’e kuma kudhanootaan lakkaawamu qabna. Yuniversiitiilee fi koolejota biyyattii keessaas barattoota Oromoo kumoota kudhanootaan lakkaawamantu barataa jiru. Miiliyoonaan kan lakkaawamu ammoo manneen barnootaa sadarkaa adda addaa keessaa barachaa jira. Kun jijjiirama abdachiisaa kaleessaa fi har’a gidduu jiru isa guddaa tokko. Karaa dammaqiinsa siyaasaas hawaasa Oromoo keessatti kaleessaa fi har’a gidduu garaagarummaa hanga lafaa fi samii gahutu jira. Oromoon kaleessa Oromummaa isaayyuu himachuuf qaanfatu har’a sabummaa isaa beekuu bira dabree seenaa keessa dabree fi keessa jiru, dhaaba siyaasaa akkamii akka deeggaruu fi kamiin akka mormu ibsachuuf gahummaa abdachiisaa horatee jira.
Karaa afaanii fi aadaas akkasuma bakka kaleessaa irraa baay’ee fuulduratti deemamee jira. Afaan Oromoo kaleessa afaan ‘raadiyoo cabsu’ jedhamuu fi dhoksaatti dubbatamu ture. Har’a ofii isaafuu meeshaa qabsoo siyaasaa tokko tahee jira. Ilmaan Oromoo afaan ofiin barachuu fi hojjechuu mi’eeffatanii jiru waan taheef sadarkaa amma gahan irraa of duuba deebi’uu akka hin feene mirkanaawee jira. Guddinni Afaan Oromoo qubeedhaan deeggarame kun alagoota dammaqiinsa Oromoo arguu hin feene yaaddessuutti jira. Dagaagina aadaas yoo fudhanne Oromoon aadaa mallattoo isaa tahee fi kan alagaa addaan baafatee beekuun kan ofii isaa guddifachuutti bobba’uun bal’inaan mul’achaa jira. Aadaa sirna gadaa, Ayyaana Irreechaa, walleelee aadaa kutaa adda addaa, aadaa uffannaa kutaa adda addaa, nyaata aadaa, fi kan kana fakkaatan akka fakkeenyaatti tarrisuun ni danda’ama. Dhiibbaa sirna alagaa jalatti aadaan kun hanga barbaadamu guddachuudhaa baatus hangi eerame kun mataan isaa abdii guddaa dha.
Jijjiiramoonni tarrifaman kun arjoomina mootummaa Wayyaaneetiin kan argaman osoo hin taane firii qabsoo Oromooti. Firiilee argaman kana iggitii itti tolchanii sadarkaa itti aanutti tarkaanfachuu barbaachisa. Jijjiiramootni abdachiisoon kunniin sochii siyaasaa geggeessinee biyya ofii irratti abbaa tahuuf haala mijjaawaa uumu. Irree qabsichaa gabbisuuf gargaaru. Jijjiirama jiru kana irratti hojjetanii akka milkaawina qabsichaaf tolutti yoo dhimma bahan injifannoon Oromoo as dhihoo taha. Jijjiirama amma jiru kanaa fi isa kaleessaa akkuma tokkotti laallee ammas afaanuma waggoota soddoma duraa dubbanna yoo tahe garuu injifannoon hawwamu achuma fagaata. Gaafa qabsoon kun jaaramuu ABOtiin tokko jedhee lafaa ol ka’u haallan abdachiisoon akkasii lafa irra hin turre. Waan taheefis, Itoophiyaa keessatti akka saba bicuu, doofaa fi raatoftuu tokkotti laalamna turre. Kanaafuu siyaasaa keenya gaafasii yeroo qarru akka itti sabboonummaan Oromummaa of danda’ee miilla lamaan dhaabbatutti qaruutu dirqama ture. Jalqabbii gaafasii irra dhaabbannee yoo yaadnu akka oolee bulee sabboonummaan Oromoo sadarkaa jabaa har’a irra gahe kana dhaqqabuuf jiru ni beekama ture. Akka gaafasiitti garuu humnoota siyaasaa kaabaa waliin humnaa fi dammaqiinsa wal nu dorgoomsisu qabaachuu hin turre. Kanaafuu Itoophiyaan nuuf yaaddoo guddoo turte. Waan hundumaanuu warra impaayerattii irratti abbaa tahee gaditti laalamna waan taheef gabaa siyaasaa Itoophiyaa keessa dhaabbannee nagadnee buufachuu akka hin dandeenye amanna turre. Haa tahu malee har’a bakka san hin jirru waan taheef Itoophiyaa waan sodaannuuf hin qabnu. Itoophiyaan fedhii fi eehama Oromoo maleeyyuu akka jiraachuu hin dandeenye har’a mirkanaawee jira waan taheef qooda murteessitummaa keenya kana taphannee Oromoo biyya isaa irratti aangomsuuf yeroon haala nuu mijjeessitee jirti.
Leecalloolee (resources) dammaqiinsa siyaasaa, hawaasummaa, afaanii fi aadaa lafaa qabnu kanatti gatii goonee gara irree siyaasummaatti yoo jijjiirrane biyya keenya irratti abbaa tahuu bira dabarree warra kaaniifuu ni geenya. Haala dhalatu keessatti qooda fudhatanii Oromoof injifannoo siyaasaa galmeessuu dandeenya. Kana birayyuu tarree haaluma akka dhalatu hawwinu sanayyuu Oromoon ofii isaaf dhalchuuf humna itti qabaachuu danda’a. Humna godhachuu jechuun qawwee hidhachuu jechuu qofatti hiikamuu hin qabu. Keessumattuu haala addunyaa jijjiiramte har’aa kana keessattii fi akkaataa rakkoo ji’oo-polotikaa Oromiyaa keessatti qabsoon galii keenyatti nu dhiheessu qabsoo karaa nagaa bifa haarayatti qindaaween utubanii sochoosuu dha.
Akka hanga ammaatti mul’atutti garuu jijjiiramoota biyya keessaa kana sirriitti xiinxaluu dhabuu fi akkamitti akka injifannoo siyaasaaf oolfachuu dandeenyu irratti qorannoo gegeessuu hanqachuu irraa baruma baraan qabsoon keenya takkuu takka illee duratti deemuu hin dandeenye. Duuba haala kanaan hanga yoomiitti taa’ama? Hanga yoomiitti karaa hidhannoon yookiin karaa nagaan jabaannee bakka gahuu barbaannu akka hin geenyetti gaadi’amnee teenya? Hanga yoomitti ummata keenya biyya keessatti hiraarfamaa fi tuffatamaa jiru argaa qabsoo internetaa fi raadiyoo qofa geggeessaa buddeena abjuu nyaachifna? Hanga yoomitti osoma nu teenyee laalluu humni siyaasaa moofaa fi haarayni aangoo irratti wal jijjiiru? Hanga yoomitti Oromoon osoo namaa fi lafaan guddicha, dinagdeedhaan badhaadha tahee jiruu biyya isaa irratti akka amba lammaffaatti laalama? Hanga yoomitti qabeenyaan Oromiyaa guyyaa guyyaan saamamee Oromoo hiyyoomsee warra kaan duroomsa?…
Addi Demokraatawaa Oromoo(ADO) gaaffiilee yaaddessoo kanaaf deebisaa hamilchoo kennuuf dhalate. Hanqinoota keenya hanga har’aa qorannee xumura itti gochuudhaan qabsicha boqonnaa seena qabeessatti ceesisuuf hundeeffame. Injifannoolee qabsoon arganne kan olitti tarrifaman tikfachaa injifannoolee hafan harkaan gahachuuf qabsoo murteessituu finiinsuuf murteeffate. Kanaafuu dhaaba haaraa mul’ata kaayyoo bilisummaa Oromoo galiin gahu kana milkeessuuf tumsa lammii Oromoo maraatu barbaachisa. Ilmaan Oromoo biyya keessaa fi alatti yaaddoon harkifannaa qabsoo keennaa irriba isin dhowwe hundi furmaata ADOn akka mul’ataatti lafa kaaye milkeessuuf waamichi seenaa isiniif dhihaatee jira.
Karaa fedheenuu tahu qabsoo Oromoo ifatti baasuuf taasifamu keessatti murna tokko deeggaranii isa kaan irratti duuluun mallattoo bilchinna siyaasaa miti. Oromoo diiguuf malee jaaruuf hin gumaachu. Kanneen olola murni tokko dantaa dhunfaa irraa ka’uun dhaaba haaraa kana busheessuuf oofu duukaa bu’anii osoo dubbii hin hubatin waan itti fakkaate dubbatan dhaabbatanii of gamaaggamuu barbaachisa. ADOn dhalateera. Akka dhalatuuf haallan isa dirqan ammoo harkifachuu fi bakkoota adda addaatti caccabuu qabsoo ABOdhaan hogganamaa turee ti jenneerra. Duuba hanqina ABOn mudate guutuuf miseensonni gameeyyiin ABO dubbiin kun isaan yaaddesse yoo akka haaraatti gurmuu siyaasaa tolfatanii Oromoof furmaata lammaffaa dhiheessan badiin jiru eessa irratti?
Dhimma hammeenya ololaa humnoota siyaasaa Oromoo gidduutti deemuu kanaa fi rakkoo ABOn keessaa bahuu dadhabe irratti kutaan lammaffaan barruu kanaa waan jedhu ni qaba. Ammaaf nagayatti!
Kutaa 2ffaan itti fufa.


text:
VOA
Dargaggonni Oromoo 16 Liibiyaa Keessatti Namoota Seeraan Ala Nama Deddebisaniin Iggitamanii Jiru. Isaan kana keessaa 8 Godinaa Baalee Dalloo Mannaa irra kanneen hafan 8 immoo Godinaa Wallaggaa Dhihaa Beeggii irraa imaltuu baqattummaa kana jalqabuu isaanii dubbatu. Isaan kana keessaa tokko shamarree dha. Sudaanii ka’anii gara Liibiyaatti qajeeluu isaanii yaadachisanii iddoo amma itti iggitamanii jiran garuu kana jedhama jechuu hin dandeenye. Tokko tokko akka nutti himanti jedhu magaalaa fageenya irraa jirtu ka Sifaa jedhamtu jedhan.
Kanneen isaan iggitanii jiran baqattoonni saddeettan mata mataatti Doolaara Amerikaa kuma shan akka baasnu kanneen biroon 8 immoo Dolaara kuma shanii fi dhibba shan akka baasannu nu gaafatan jedhu. Maallaqa gaafatamee kana hanga guyyaa murta’eetti hin laannu taanaan wanna nu irra ga’uuf deemu hin beeknu, guyyaa guyyaan nu reebu, dararaa nu irraan ga’u jedhu. Shamarree tokkittii sana haasoofsisuuf yaalle iyyuu reebicha irra ga’en midhamtee ciifti jedhan. Beelti nu fixee, reebichi hammaate. Kudha ja’an keenya keessaa lama fuudhanii ba’anii nutti hin deebisne, yaaddoo guddaa keessa jirra jedhu.


text:
Mana hidhaa Maakalaawwii keessa kan jiran hogganni Kongreesii Federaalawaa Oromoo fi kanneen biroon haala hidhaa keessatti itti qabamanii jiran mormuuf jecha guyyaa shaniif nyata lagatanii jiran.Sababaa nyaata dhaabuu kanaaf kanneen miidhaman wal’ansaaf geeffamuun ibsamee jira.
Itti anaa dura ta’an KFO Obbo Mulaatuu Gammachuu Raadiyoo sagalee Amerikaaf akka ibsanti nyaata kanneen lagatan saddeettamii tokko ta’u isaanii fi kanneen gara yaalaatti geessaman soddomii tokko ta’u ibsan. Maatiin akka naa ibsanti jedhu Obbo Mulaatuun Obbo Baqqalaa Garbaa dhukkubsatee jira.Maatiin isaa Dilbata kaleessaa daqiiqaa shaniif kan arguu danda’an yoo ta’u har’a garu yeroo dhaqan arguu hin dandeeye jedhu.
Gama kaaniin Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Haaylee Maariyaam Dassaaleeny torbanneen hanga tokko dura paarlaamaa biyya isaaniif akka ibsanti rakkoo Oromiyaa keessatti dhalateef ittiin ka’uumsi dhabamuu bulchiinsa gaarii ta’u dubbachuun kanaafis mootummaan itti gaafatama isaa akka fudhatu kan beeksiisan ta’uus fallaa Sanaa yeroo ammaa Oromiyaa keessatti haala ammaan dura mul’atee hin beekneen hedduminaan hidhuu fi eessa butee dhabamsisuun akka hammaate ibsamee jira


text:
Adda Bilisummaa Oromiyaa Oromia Liberation Front Hagayya 15, 2018 W.DH.ABO: abo.oromiyaa@gmail.com Qabsoo bifa warraaqsa ummataa fi fincilaan godhuun tarsimoo qabsoon Oromoo hordoftu keessaa tarreelee …Read More »
Labsa Tokkummaa Humnoota Bilisummaa Oromiyaa(THBO)
Labsa Hagayya 5, 2018 Tokkummaan Humnoota Bilisummaa Oromiyaa (THBO) walgahii idilee kan woggaa kana kan bakka bu’ootin dameelewan isaa qooda irraa fudhatan guyyaa lamaaf erga …Read More »
Finfinnee hagayya shan akkana fakkaatti
Minisoottaa bara 20180730 seenaa hin irraanfatamne galmeessite
Ifii dadhabanii rabbi hin sakkaban
MUUMMEE KEENYA ARKUUF QOPHAAHAA JIRRA JIRTUU WARRA MINNESOTA JIRTUU OROMIYAA XIQQOO JIRTUU ILMAAN OROMOO JIRTUU ILMAAN ABBAA GADAA JIRTUU ILMAAN SIRNA GADAARead More »
Habashoonni isa ka saanii hin tahinille akkatti miilarra kufanii ergaa isaanii dabarfatan
Keenya hoo, TV fi feesbuuk gubbaa ta’ee qeeqaa fii himannaa dhandhaarra!!Read More »
Hamzaa Booranaa; Dhimma Saba keenyaa dhimma dhiigaaf lafee keenyaa akkamitti dhiifna?
Barruu Dheera 2 ffaa Qabadhee dhufuu kootif Durse dhiifamma Gaafadha , Obsan Dubbissa RDH maalif hamma ammaatti gargaarsa gahaa Hawaasa ishee irraa dhabde gaaffiin jettu …Read More »
Gareen maqaa dhaabaatin biyya alaa irraa galan gandarra ya’anii shubbisuu malee ummata Oromoof jijjiirama fidaa hin jiran
Dhaamsa biyya keessaa dhufe ============= Haali amma siyaasni keenya keessa jiru hedduu nama yaadessa. Sababni isaa: 1’ffaa Diinni qabsoo keenyaa waayyaanneen bakka jirtu wal sassaabde …Read More »
Ethiopia hails its charismatic young leader as a peacemaker
Abiy Ahmed is being compared with Mandela and Gorbachev. Can he help transform a region beset by war, tyranny and poverty? for more click hereRead More »
Haroomyaa: Ummata ugummaa elektrikaa hin qabne haada elektrikaa harkisiisuun namoonni 15 caalu dhuman
OMN:Oduu Amma Nu gahe ( ADO-4-2018) OMN:Oduu Amma Nu gahe ( ADO-4-2018) Posted by Oromia Media Network on Wednesday, July 4, 2018 ODUU RDH …Read More »


text:
Namnii Vaayrasii Koronaa qabamee Itiyoophiyaa keessa kan hin jirree ta’uus of eeggannoo barbaachisu gochuun barbaachisaa akka ta’e Dr. Fayisaa Raggaasaa Instituutii fayyaa hawaasaa kan Itiyoohiyaa irraa ibsanii jiru.
Mallattoo dhukkubichaa baruu, qunnamtii nama dhukkubsate waliin qaban daangeessuu, yeroo haxxifatanii fi qufaa’an afaanii fi funyaan ofii aguuguu kanneen maqaa dhahaman keessaati.
Uummanni nama shakkame yoo arge toorri bilbilaa kan tolaa akka jiru kan ibsame yoo ta’u caasaalee eegumsa fayyaa hanga sadarkaa gadii jiran waliin hojjatamaa akka jiru ibsamee jira.
Gaaffii fi deebii gaggeeffame caqasaa


text:
Rakkoo booda tolti ni dhuftiAkkuma beeknu jiruun addunyaa iddoo qormaatati. Yeroo garii toltuun qoramna, yeroo biraa immoo rakkooleen qoramna. Dhugaa kanaa Qur’aana keessatti haala kanaan arganna: “Lubbuun hundi du’a ni dhandhamti. Isin qormaatuuf hamtuu fi wanta gaariin isin mokkorra. Garuma Keenyatti deebifamtu.” Suuratu Al-Anbiyaa 21:35Rakkooleen nama qunnaman rakkoolee waligalaa (aamma) fi rakkoolee dhuunfaa (khaasa) jechuun bakka lamatti qoodun ni danda’ama. Rakkooleen wal-galaa rakkoo hawaasa guutuu qunnamaniidha. Kan akka kirkira lafaa, lolaa, hoonge, waraana, dhibee daddarbaa, fkn, koronaa, fi kkf. Kanniin keessaa tokko hawaasa keessatti yoo argame, kalattinis ta’i alkallattin nama hunda miidha. Rakkooleen dhuunfaa immoo rakkoo nama dhuunfaa qunnamuudha. Kan akka hiyyummaa, dhibee saffisaan hin daddarbine fi kkf dha. Rakkoon kuni namuma tokko ykn miseensa maatii qofa miidhu danda’a.Yeroo rakkooleen nama qunnaman namoonni dhama’iinsa guddaa keessatti lixu. Gara deeman wallaalu. Rakkoolee lamaan armaan olii keessaa rakkoon waraanaa biyya teenya muudataa jiru rakkoo wali galaa nama hundaa tuquudha. Kanaafu, qormaata kana keessaan darbuuf maaltu namarraa eeggamaa? Mee kitaaba kana haa ilaallu: https://sammubani.files.wordpress.com/2021/11/galaana-fitnaa.pdf
Sagaagalumatti Kufuu wayyaa moo Hidhamuu Wayyaa?
Dabalata
Niitin Aziiz Yuusufin wal-qunnamuuf garmalee barbaadde. Dubartoota fuunduratti yoo inni fedhii ishii kana hin guutiniif, akka adabbii cimaa adabamu itti dhaadatte. Yommuu Yuusuf (aleyh salaam) dhaadhanna (zaacha) kana dhagahuu fi dubartoonni ishii qeeqaa turan gaafi ishiitiif deebii akka deebisuuf isa jajjabeessan argu, gara Gooftaa isaatti qajeeluun akkana jechuun kadhate:
Kutaalee darban keessatti sababoota Islaama erga qabatanii booda duubatti akka deebi’an nama taasisan ilaalle turre. Amma immoo kanumaan wal-qabatee seenaalee muraasa ni ilaalla.
Itti Fufi
Kitaabni “Yaadaa fi Milkaa’inna” jedhu, tarkaanfilee kudhan miira mirqaansu jabaatiin nama sochoosun gara milkaa’innaatti nama qajeelchu ibsa…. Nama qalbii isaa jaalala milkaa’innaatiin qabsiisuu barbaade hunda dubbisa.
Itti Fufi
Oduun Magaalatti Keessa Babal’achuu fi Jaalalli Qalbii ishii gubuu
Dabalata
Suurah Yuusuf irraa taatee haati manaa ministeera Ijipt badiitti isa affeeru ilaalle turre. Dubartiin tuni sababa bareedinna Yuusufitiin garmalee isa jaallatte. Badiitti isa affeeruuf carraaqxe. Garuu inni didee irraa dheesse. Dubartoonni magalaatti keessa jiraatan oduu kana yommuu dhagahan, hafarsuu eegalan:
Sababoota Islaama erga qabatanii booda duubatti akka deebi’an nama taasisan osoo ilaallu kunoo xumura irra geenye. Sababoota lama ilaalun boqonnaa kana ni xumurra.
Dabalata
38-Abbaa Manaa
Dargagoota keessaa baay’een isaanii shamarran gaggaarii fuudhuuf fedhii guddaa qabu. Shakkii hin qabu kuni hojii gaarii ta’eedha. Ergasii dargaggeessi kuni ni fuudha. Dubbiin “Ebalu dubartii gaarii fuudhe, ebalu dubartii taqwaa qabdu fuudhe, ebalu dubartii wiyxataa fi kamsaa soomtu fuudhe” jedhu namoota jidduu deddeebi’a. Garuu wanti ta’e dargaggeessi kuni haala isaa irraa homaa hin jijjirre. Inumaa shamarreetu haala ishii jijjire, shamarri tuni gaarii akka taatetti hin lakkaawamtu. Warri ishii haala abbaa manaa ishii dursa hin hubanne. Iccitiin maalidhaa?
Sagaagalummaa irraa dheessu
Itti Fufi
Kutaa darbe keessatti “Sagaagalummatti affeeru” jalatti tuqaalee ijoo ilaalle turre. Niitin ministeera Ijipt jaalala cimaan qabamuun Yuusufin sagaagalummaatti affeerte. Garuu inni affeerraa kana diduun irraa dheesse. Mee dhirri yeroo ammaa affeerraa akkanaa irraa dheessu eessa jiraa? Osoo hin affeeraminiyyu sagaagalummaa fi sababoota isaa irraa kan dheessu nama meeqaa? Allahu musta’aan. Mee amma akkaata Yuusuf zinaa (sagaagalummaa) irraa itti dheesse haa ilaallu:
Yoo facebook achumaan badee hafe karaa telegraamiitiin hanga danda’ameen ergaa walii dabarsina. Kanaafu, t.me/sammubani tuquun itti dabalamaa.
Zinaatti (Sagaagalummaatti) Affeeru
Suurah (boqonnaa) Yuusuf keessatti taaten guddaan garmalee nama hawwatu, keessumayyu qalbii dargaggootaa fi shamarrani butu, taate haati manaa ministeera Ijipt Yuusufin badiitti affeeru fi inni badii hojjachuu diduuti. Taaten kuni qormaata guddaa ilma nama qunnamu ifatti baasa. Sagaagalummaa hojjachuu irraa of eegun hangam sadarka namaa akka olkaasu asirraa ni hubatama. Yuusuf sagaagalummaa diduun waan irraa dheessef seenan qubeewwan warqiitiin isa katabe, hanga Guyyaa Qiyaamaatti seenan isaa ni dubbifama. Agartee, namni zinaa irraa yoo dheesse hangam akka kabajamuu! Mee gara taate guddaa kanatti isin haa dabarsuu:
Dubbisa Itti Fufi
37.Hasad (Waanyu)
Dabalata
Waanyun (hinaafin) dhukkuba naqarsaa namoonni baay’een qabamaniidha.


text:
ቀድሞ የብረታ ብረት እና ኢንጅነሪንግ ኮርፖሬሽን (ሜቴክ) ዋና ዳይሬክተር ሜጀር ጀነራል ክንፈ ዳኘው በቁጥጥር ስር ዋሉ፡፡
#EBC ቀድሞ የብረታ ብረት እና ኢንጅነሪንግ ኮርፖሬሽን (ሜቴክ) ዋና ዳይሬክተር ሜጀር ጀነራል ክንፈ ዳኘው በቁጥጥር ስር ዋሉ፡፡…
Posted by Ethiopian Broadcasting Corporation on Tuesday, November 13, 2018
Hoogganaan Koorporeeshinii Injinariingii fi Sibiilaa (METEC) M/Jeneraal Kinfee Daanyew fi Daarekterri INSA duraanii M/Jeneraal Teklebirhaan Waldaaregaay karaa daangaa Sudaan miliquif osoo jedhanii Poolisii Federaalaatiin akka tohataman gabaafameera.
B/Jeneraal Kinfee Daanyew wayita METEK’n ooggannaa turetti Kaampaanii garaagaraa hundeessuun, Xiyyaara maqaa ‘METEC’n bitame tajaajila Aviyeeshinii dhuunfatuun, Dooniiwwan dullooman bituun maqaa suphaa fi baasii garaagaraatiif qabeenyi biyyattii birrii biiliyeenaa hedduun lakkaa’amuu namoota garaagaraa waliin ta’uun faayidaa dhuunfaaf oolfachuun biyyaa fi uummata irra miidhaa guddaa geessissaniiru.
Gama biraatiin hoogganaa INSA kan ture M/Jeneeraal Taklebirhaan Waldearagaay taayitaa harkaa qabu dahoo godhatuun namoota qulqulluu shororkeessummaan shakkaman gara manneen hidhaa dhokataatti gesssuun ajjeessuu, dhabamsiisuu, elektirikaan shok gochuu, qaama saalaa Piinsaan harkisuun dararuu fi miidhaa gara garaa geessisaa akka turan gabaafameera.
Qabamuu jara kanaa ilaalchisuun rogeeyyiin Tigiraay yaada gara garaa kennachaa kan jiran yoo tahu, hattoota hidhaman kana akka goota isaaniitti leellisuun uummatni mootummaa Abiy irratti akka kahu kakaasaa jiru.
Hattootaafii malaammaltoota biyyaa fi uummata ganaa turan tahachuun cimee kan itti fufu akka tahes himamaa jira.
#RDH Sadaasa 04/2011


text:
Wagoota 10’f Shaneen Jecha Tuffii Ture; Bara ODP kana Ammoo Shaneen Meeshaa Ittiin Oromoo Hal-Diinan Taheera!
Guduunfaa: Kanaan dura, seenaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti gareen kijibdootaa fi gantootaa ABO akka ofii barbaadanitti deemsisuu sababa yaalanii dadhabaniif gootota QBOf cichoomanii fi jaallan isaanii akeekaa fig galma QBO ABO dhaan gaggeeffamu tiksanii waraabessoota keessaa fi alaarraa hanbisaniin “ABO Shanee” jechaa akka turan ni beekama. Keessumaa namnoonni fi murni naamusa, sansakkaa fi akeeka QBO ABOdhaan gaggeeffamuu cabsanii fedha dhuunfaa fi murnaatti deebi’an akkaataa tarkaanfii ksessoo dhaabaatiin Jaarmiyaa ABO keessaa erga baafamanii booda ABO maqaa balleessuu fi dhaaba adda addaa maq-ibsii ABO tti maxxanfatanii socho’uu filatan. Silaa, siyaasni safuu qaba ture. Namni rakkoo naamusaa ykn akeeka dhaabaasaa sharafsiisee dhaabicha keessaa arii’ame, silaa haamilee fi gahumsa dhaaba siyaasaa biraa hundeessuu hin qabaatu ture. Akkasumas jaarmiyaa siyaasa birootti hin dabalamuu ulaagaan isa/ishee ni kuffisa ture. Carraan nama kanaa diinatti harka kennachuudha! Egaa, safuun Oromoo gama hundumaan badaa jira waan ta’eef safuu siyaasaa cabaa jiru kana kaan akka gootummaatti ilaalaa waan jiruuf callisuuma wayya.
Egaa, namoonni fi qaamonnii ABO diiguudhaaf kijibaa fi olola waggoota kudhanii booda haalli itti ulfaannaan waan dubbatanii fi hojjetan wallaalan. Maqaa ABO Shanee jedhu lagatanii “ABO Daawud Ibsaadhaan Hoogganamu” jechuu filatan. Adeemsa keessa ammoo qalbii diddiirratanii ABO jechuutti deebi’an. Mootummaan ADWUI’s dirqamee ABO jedhee waamuutti; waliin mariiyachuutti darbe. Haata’u malee , gareen ADWUI fi OPDO keessa dhokatee pirojektii ABO balleessuu hojjetaa ture ammas tooftaa jijjiirrachuun bifa quuqamaa fi aantummaa qabuun of dhiyeessee gara QBO tti of dabaluudhaan erga Oromoo fi humnoota Oromoo gowwoomsee booda akkuma ABUT sanaa maqaa adda addaa moggaaseee Oromoof haal duree diinummaa mijeessaa jira. Akkuma ABUT “Shorokeessaa, Dhiphaa, Of Tuulaa, Mankaraaressaa, Kiraa Sassaabaa fi kkf” jechuudhaan namootaa fi qaamota ciccimoo hidhaa, ukkaamsaa, ajjeesaa ture har’ammoo ADWUI’n ADPdhaan gaggeeffamu bifa jijjiirratee Oromoodhaan “Shanee, Abbaa Torbee, WBO” jechuudhaan sanduuqa diinummaa tolchaa jira.h Haaluma kanaanis nama baayyeetu hidhaamaa, ukkaamfamaa, ajjeefamaa, saamamaa, reebamaa jira. Mee egaa, waan Shanee kanaa akka hubattaniif irra deebi’een maxxansa koo yeroo darbee isiniif maxxansa.
Oromoon tokko; Oromiyaanis takka. Oromoon diina tokko qaba; firoota danuu qaba. Barri kun bara itti Oromoon tokko qaama tokko diineffatee qaama biraammoo firoomfatu miti. Kutaan, amantaan, ilaalchi siyaasaa gargar nun baasu!
1. Seensa.
Duraan dursa akka ani miseensaa fi deeggaraa Adda Bilisummaa Oromoo hin taane hin dagatiinaa. Garuu kabajaa fi jaalala guddaan keessa kootti ABO’f qaba. Bara 1997-2002 A.L.A tti loltooni ABO bakkan itti dhaladhee guddadhe keessa bal’inaan socho’aa turan. Keessumaa bara Hooggansa Abbaa Biyaa [Bayyanaa Obsii] ABO’n abdii bilisummaa fi fiingee qabsoo Oromoo Horroo Guduruu keessatti ta’ee ture. Manni keenya qarqara Bosona Qarsaa Allaattii waan ta’eef, loltoonni WBO bosona sana keessa buufatanii turan. Addatti immoo Gootni Balaay Gannatii Fufaa [Onaalaa] wasiila koo waan ta’eef maatii keenyaa wajjin hariiroo addaa qaba ture. Naannoon dhaladhee guddatti, ABO otoo hin taane ‘Warra Oromoo’ jedhamee waamama. Bara Warri Oromoo jedhaman kun turan, hanni bade ture; qotiyyoon diida bula. Qaamaota gurguddoo sadiitu bal’inaan socho’aa ture waan ta’eef gargar baasuuf ‘Warra Oromoo’, ‘Warra Wayyaanee’ fi ‘Warra Shiftaa’ jechuudhaan yeroo warri keenya haasa’an dhaga’aa guddanne. Gaaf tokko Gootni Geetaachoo Lammeessaa [Cirrii] jedhamu, ilma adaadaa koo wajjin mana keenya dhufuu isaanii nan yaadadha. Harmee kootu akka Warra Oromoo ta’an natti hime. Ilmi adaadaa koo sunis haala-mijeessaa isaanii ture. Beekumsi ani waa’ee ABO ijoollummaa koorraa kaasee qabu kanarra waan darbu miti. Bara 2002 A.L.A booda haalli ture gaarii waan hin turreef haasaanis ta’e qaamaan hangas waa’ee ABO dhaga’ee, argee hin beeku. Kanaafuu, Hiriyyootaa fi firoota koo hedduutu ABO dha. Akkasumas Saba bal’aa Oromootu ABO’f jedhee aarsaa kaffale. Qabsoon galma dhugaa qabu karaa ABO akka ta’eetti dhaga’aa, argaa guddanne. Egaa, ‘Lafee fi Dhiiga’ isaaniitu calaancala ifa dimokiraasii fi kabaja namoomaa har’aan na gahe.
Walumaagala ABO’n Akaakayyuu fi Abbaa Qabsoo Bilisummaa Oromooti yoon jedhe kijiba yookaan ukukkubsee miti. Qabsoo waggaa 40 keessatti dantaa dhuunfaa fi murna irraa bilisa ta’uun; beekamtii rakasaa tuffachuun beekmsaa fi muuxannoo akkasumas carraa qaban dhiisanii gammoojjii fi bosona Oromiyaa keessatti aarsaa kaffaluu jaallatan, filatan. Ammas toora sana keessaa hin bane, hin ba’anis. Waa’ee ABO kana caalaa waanan jedhu hin qabu. Har’a ABO’n ilmaan baayyee qaba: kan ofii dhalches, kan ormi dhalcheefiis, hunduu itti waamamnii fi abbaan buddeenaa isaanii ABO dha. Bara darbe ONN irratti Beekan Gulummaa Irranaa yeroo sanaa, Beekan isa har’aa kana miti, na affeeree waan Oromoo kana dubbadheen ture. Yeroo tokko otoon biyya Xaaliyaanii jiruu, yeroo lammataa ammoo otoon biyya Switzerland jiruu ture kanan ONN irratti haasaa ogummaa wajjin wal-qabatuu kanan taasise. Gaafa sana waan namoonni tokko tokko naan jedhan argaan ture. Ji’oota muraasaa as, otooman Finfinnee Oromiyaa, jiruus namoonni tokko tokko Shanee naan jedhan. Calluma jedheen dhiise. Hunduu yeroo qaba waan ta’eef. Toora FB kanarraas arrabsoo Shanee, Ijoollee Shanee, fi kkf nan arga. Walumaagala haguuggiin Shanee jedhamu kun dhaaba Oromoo ganamaa kan ABO jedhamuu fi deeggartootaa fi miseensota ABO hundumaaf kenname. Namni gariin immoo Shanee ijoollee Lixa Oromiyaa kanaaf kennaniiru. Waa’ee Shanee kanaa qorachuu kanan jalqabe Enji, Girmaa Xurunaa wajjin wal-qabateeti. Hunda caalaa kan haala naaf mijeesse immoo bara 2016 keessa biyya Switzerland deemuu kooti. Switzerland tti miseensotaa fi hooggantoota ABO durii qaamaan argee wajjin dubbadheera. Keessumaa namoota Mootummaa Wayyaanee keessatti itti-gaafatama adda addaa qabaataa turan garuu booda keessa mootummaa ganuun Europe deeman wajjin bal’inaan dubbadheera. Silaa Oromoo Oromiyaarraa gara biyya Hambaa deemu mara kan simatan Oromootumadha. Garuu Oromoo fuula adda addaa qabu akka ta’e ani ofii koo argeera. Affeerraan adda addaas naaf taasifamee ture, ofii koos kajeeleen ture garuu mul’ataa fi kaayyoo koo ganamaa yaadadheen dhiise malee.
Dhimma Shanee kana qaamnii fi namni adda addaa karaa adda addaa kaasanis garuu ibsii fi hiikkaan Shanee jechuun maal jechuudha? Shaneen Eenyu? Shaneen Kabaja ture maaliif har’a arrabsoo fakkaatee/ta’ee? Eenyutu Shanee jedhee moggaase? Shaneen qaama badiinsaatimoo qaama qabsooti? Shaneen dhuguma ijaarsa gandummaati moo ilaalcha dha? Shaneen bu’uura amantaa qabamoo ergama diiginsa Oromooti? Shaneen Lixa Oromiyaa bakka bu’amoo guutummaa Oromiyaa of keessatti qabata? Walumaagala eenyutu Shanee dha? Eenyutu eenyuun Shanee jedha? Maaliif? jedhee toora Fb kanarratti kan nuuf ibse hin jiru. Baayyeen namaa waa’ee Shanee hin beeku. Shaneen qaama jiruu fi akkasumaan qilleensarratti kan odeeffamu ta’uu fi dhiisuu wanti beekamu hin jiru. Namoonni waa’ee Shanee kanaa beeku jedhamanii yaadaman akkasumas miseensa turan illee Shanee abaaruudhaan muudama argatanillee akka waan Shaneen diina Oromoo ta’eetti nuuf ibsan malee Shaneen eenyu, akkamitti Shaneen arrabsoo akka fakkaatee fi eenyutu eenyuun Shanee jedhe kanneen jedhan irratti odeeffannoo namni nuuf hin kennine. Keessumaa dhimma Shanee kana icciitii taasifachuun daladala siyaasaa guddaa ittiin taasisaa jiru. Eenyuyyuu daldala siyaasaaf mirga qabaatus maaliif Shanee dhaan daldaluun barbaachise jedhee yeroo baayyeen of gaafadha ture.
Egaa, waan namni itti bu’uu sodaatu ykn beekaa icciitii taasisuu barbaadu irratti ani jira. Jalqabni Bilisummaa Haqummaadha. Oromoon haqa; jireenyii fi ilaalchi isaas haqa. Oromoon shira hin beeku; dhalloonni ammaa shira siyaasaa shaakalaa jiraatus. Namni ykn qaamni haqa hin qabaanne Oromoo ni bilisoomsaan kijibadha. Dabalatas qalbiin burjaaja’e immoo haqa hubachuu hin danda’u. Kanaaf, kaayyoon murna fedha addaa qabanii ykn akeekni diina Oromoo, Oromoo burjaajessuudha, keessumaa dhaloota guddataa jiran burjaajessuudhaan dhaloota bo’oo jallinaa keessa oofuudha. Gama kootiin, akka qalbiin namaa odeeffannoo dhugaa fi haqa ta’e argatuuf nan hojjedha. Kanaaf dhimmoota Shanee wajjin wal-qabatan jajjaboo tokko lama sadii… jedheen kaasa waan ta’eef dhawataan hordofaa! Maddi odeeffannoo koo qaama sadii: keessa beektota gama lachuu fi qaama sadaffaa kanneen qalbii garee hin qabatiin qaban.
2. Caasaa ABO Keessatti Shanee jechuun Maal Jechuudha?
Caasaan ABO dhaaba kamiyyuu caalaa ijaarsaa fi gulantaa yaa’insa aangoo fi murtoo dabarsuu akka qabu eenyu biratti beekamaadha. Caasaa fi ijaarsa ifa ta’e qaba. Akkaataan murtoo dabarsuu fi hojiirra oolchuu isaa daran cimaa fi iftoomina kan qabudha. Caasaa fi ijaarsa ABO keessa qaamota gurguddoo sadiitu jiru. Isaanis: Kora Sabaa (General Assembly); Gumii Sabaa (People’s Representatives) fi Gumii Shanee (Equal to Council of Ministers-Executive Committee) dha. Korri Sabaa miseensotaa fi deeggartoota Dhaabichaa hunda of keessatti qabata. Korri kun murteewwan waliigalaa dabarsuu fi Gumii Sabaa filachuudha. Gumiin Sabaa kallattiiwwaan Korri Sabaa kaa’e heeressuu, seeressuu, qajeelfamaa fi dambiiwwan barbaachisoo baasuudha. Haaluma kanaan Gumiin Sabaa Gumii Shanee filata. Gumiin Shanee qaama hoji-raawwachiiftuu ABO isa olaanaa dha. Shaneen miseensa nama toorbaa kan qabu yoo ta’u namni shan dhaabbataa, namni lama immoo jijjiiramaadha. Hayyu Duree fi I/A Hayyu Durees Gumii Shaneetu miseensota Shanee keessaa filata.
Haaluma kanaan Shaneen qaama siyaasaa ABO isa olaanaadha (Polit bureau). Murtiiwwan jajjaboonii fi murteessoo ta’an kanneen akka Waraanaa, Tikaa, Siyaasaa, Dantaa Alaa fi Qaruxummaa Shanee dhaan darbu; hojiirras oolu. Shanee keessa dameewwan hoji-raawwachiiftuu murteessoo ta’antu jiru. Caasaan Gumii Shanee akka qaama biyya bulchuuf danda’uutti qophaa’ee waan jiru dha. Fakkeenyaaf, Damee Tikaa fi Qaruxummaa, Damee Aadaa fi Beeksisaa, Damee Dantaa Alaa, Damee Aadaa fi Hawaasummaa, Damee Waraanaa, Damee Siyaasaa fi kkf. Walumaagala, Shaneen caasaa ABO keessatti qaama olaanaa fi kabajamaa akka ta’e darbees ABO keessatti caasaa murteessaa akka ta’e ni beekama; hubachuunis ni danda’ama.
3. ABO Gargar Caccabsuuf Yaaluu fi Ergama Ture
Har’a ABO gaafa jennuu fi yaadnu tarii ABO’n garee adda addaa qaba jennee amannas, fudhannas. Haqni jiru garuu ABO’n ammayyuu dhaaba tokko dha. Namni ykn qaamni tokko dhaaba duraan jiru keessaa ba’ee yoo maqaa adda addaatiin ani ABO dha jedhe, akka ABO’n garee adda addaa qabuutti fudhachuun sirrii miti. Yoo dhibe ABO’n garee adda addaa qaba kan jedhamu yoo dhaaba ABO jedhamu jalatti garee adda addaan wal-qoqqooddaan jiraatedha: kunis ana ABO sirriin, sunis ana ABO sirriin jedhee of dhiyeessa ta’edha. Fakkeenya salphaan isinii fudhadha. OPDO har’aa keessa garee adda addaatu jira. Garee OPDO Jijjiiramaa TeamLammaa jedhamuu fi garee OPDO dulloomtuu fi ergamtuu namoota biraan durfamu. Gareen sadaffaa kan haala ilaallatee deemudha. Hanga, Caffeen Oromiyaa fi Central Comittee’n OPDO garee tokko of keessaa baasuutti sadanuu ana OPDO sirriin jechuun itti fufa. Kan ABO garuu akkas miti. Caasaan ABO hundi murtoo dabarseen namoonni arii’aman jiru. Kana jechuun warri nuti ABO dha ofiin jedhan kijiba malee ABO miti jechuudha.
Dubbii keenya irratti duubeen gargar caccabuu ABO maal ture? Bara kam jalqabe?
Akeekni ABO gargar caccabsuu kan eegale bara 1993/2001 keessa ture. Akkuma beekamu, bara Waraana Etiyoo-Eertiraa keessa sodaa guddaan Mootummaa Wayyaanee ABO ture. Akkasumas ABUT sababoota hoji-manee ofii isaaniif gargar cabuu isaaniin hunduma keenyatu seenaarraa hubata. Akkaataa itti Hayyu-Dureen ABO yeroo sanaa, Kabajamoo Jaal Galaasaa Dilboo, Hayyu-Durummaa irraa kaafamanii fi booda keessas dhaaba keessaa arii’ataman mufannaa waan uumeef, gartuun Jaal Galasaa Dilboo wajjin turan ABO keessaa fottoquudhaan ABO Qaama Ceehumsaa-OLF Transitional Authority jedhamu hundeessan. Gama biraatiin ammo ABO haadhoo/hundee hafe sana Shanee jechuu jalqaban. Ka’umsi moggaasa Shanee “Namoota shan kanneen ejjennoo fi kutannoodhaan ABO ganamaa fi haadhoo sana itti fufsiisna; karaa fi sangataan siyaasaa ABO sirriidha” jechuudhan hafanidha.
Bara 1996/2004 keessa immoo bifa qindaawaa fi tooftaalessa ta’een hojiin ABO caccabsuu kun deebi’ee mumul’achuu jalqabe. Namoonni Caasaa fi ijaarsa ABO olaanoo keessa jiran wal-qindeessuudhaan yaada lama qabatanii dhufan. Yaadonni sunis: Tokko ABO keessa sochiin gandaa akka jiruu fi kunimmoo sirrachuu akka qabu. Lammaffaa, ilaalcha Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti “Karaan gara Oromiyaa Geessu Xoophiyaa keessani” jedhu cimsuu jalqaban. Seenaa qabsoo ABO keessatti ilaalcha kana kan qabaachaa ture, I/A/H/D duraanii kan ta’an Jaal Leencoo Lataati. Haaluma kanaan, ABO’n jiru kun hundeedhaan jijjiiramuu qaba jechuudhaan piropogaandaa bal’aa fi guddaa ta’e hafarsuutu jalqabame. Kanumarraa ka’uun, qaamni ABO Jijjiiramaa jedhu qilleensuma keessatti, jechuunis otoo beekamtii hin argatiin, sochii qindaawaa fi jabaa ta’e taasisuu jalqabe.
Ergamni ABO Jijjiiramaa yeroo sanaa waan baayyee ta’us akeekni guddaan tokko ABO keessatti “Jijjiirama Hooggansaa Fiduu” kan jedhu isa ifaa fi mul’ataa ture.
Egeree fi haala qabatamaa yeroo sanaa irrattillee namoonni miseensa ABO hin taanee fi jabina akkasumas dadhabina ABO quba hin qabaanne dhimma ABO irratti qorannoowwan haamilee fi fudhatama ABO gaaffii keessa galchuu danda’an jedhamanii yaadaman hojjechuudhaan marsariitii hawaasummaa keessa facaasaa turan. Akkaataa sochii yeroo sanaatti, hojiin hojjetame maal ture jedhee miseensotaa fi deeggartoota ABO gaafadheen ture. Folqolcha Gaggeessuu akka ta’eetti miseensotaa fi hooggantoota ABO biratti fudhatame, ittis amaname. Qaamni folqolcha kana gaggeessan jedhamanis olii hanga gadiitti wal qindeessuudhaan sagalee fi tooftaa wal-fakkaataa dhageessisaa, fudhachaa turan. Sochii Jijjiiramaa kana kan jalqaban miseensota Gumii Shanee yommuu ta’an miseensonni Gumii Sabaas akkuma sana wal-ijaaraniitu itti deeman.
Miseensota Gumii Shanee ABO yeroo sanaa fi kanneen ABO Jijjiiramaa jedhamanii turan yommuun maqaa fi gahee hojii isaanii ibsu: 1) Obbo Leencoo Baatii-Itti Gaafatamaa Damee Aadaa fi Beeksisaa (2) Prof Hasan Huseen-Itti Gaafatamaa Damee Dantaa Alaa (3) Obbo Luchoo Bukuraa-Itti Gaafatamaa Damee Aadaa fi Hawaasummaa (4) Obbo Abbiyyuu Samuu dha. Akkasumas miseensota Gumii Sabaa keessaa namoonni 17 ta’anis Hooggantoota ABO Jijjiiramaa wajjin akka turan seenaan ni dubbata. Sosochii ture kanaaf haala mijataa kan uumee Kab. B/Generaala Kamaal Galchuu Mootummaa Wayyaanee Xoophiyaa ganee/miliqee gara ABO tti dabalamuusaatu akka carraa guddaatti ilaalame. Kanaa wajjin wanti gaaffii ta’ee ture garuu B/G/Kamaal Galchuu yaada miseensota Gumii Shanee jijjiirama hooggansaa barbaadu kanaa wajjin wal-unachuu fi wal-fudhachuu isaati.
Yaada gartuu miseensonni Gumii Shanee ABO dhiyeessan sadarkaa Gumii Shanee ABO tti dudubbatamaa ture. Akkaataadhuma qajeelfama ABO tti, Hayyu Dureen ABO Kab. Jaal Daawud Ibsaa yaada jijjiiramaa kana akka adeemsa isaa eeggachuudhaan Kora Sabaa fi Gumii Sabaatti dhiyaatee irratti marii’atamuu fi murtoon darbu kaa’ee ture. Yaadota jijjiiramaa ka’anii fi turaniif qajeelummaa kan qabuu fi dimokiraatawaa akka turetu dubbatama. Jarri yaada jijjiiramaa kana qabatanii dhufan garuu obsa hin qabaanne, kanaaf adeemsa dhaabaan ala itti deemuudhaaf yaalani. Adeemsaa fi kallattii qabsoo ABO kabachiisuu kan qabu Hayyu-Duree waan ta’eef, Jaal Daawud Ibsaa, bifuma adeemsa isaa eeggateen wanti jijjiiramu yoo jiraate akka jijjiiramuuf ejjennoo fi murtoo guddaan akka itti deemametu ibsama.
Ceephoon ture Hooggansi ABO gandummaadhaan ijaarameera kan jedhu yommuu ta’u furmaanii kaa’ames Jijjiirama Hooggansaati. Hooggansi immoo adeemsaa fi namuusa dhaabaa hordofeeti malee yeroo barbaadametti kan taasifamu akka hin taane beekamaa ture. Keessumaa dhaabni riphee lolaa ykn qabsoo hidhannoo gaggeessu qajeelfama ifaa fi hamaa ta’e qabaachuun dirqamadha. Kana jechuun miseensotaa fi hooggantoota duubatti deebi’an ykn qabsootti gufuu ta’uu yaalan irratti tarkaanfii hamaatu fudhatama. Egaa yeroo sana Hooggansi ABO, yeroo lammaffaaf Shanee jedhamee moggaafame, odeeffames. Maqaan ABO Shanee jedhamus jalqaba warra ABO Qaama Ceehumsaa fi ABO Jijjiiramaa jedhamuun kennameef. Warri Jijjiirama Hooggansaa barbaanna jedhan ofiin ABO Jijjiiramaa yommuu jedhan gareen adeemsaa fi namuusa dhaabaa eeggannee deemna jedhan immoo silas ABO waan ta’aniif maqaa ykn ibsa dabalataa malee ABO dhaan itti fufan.
Kan na dhibe, jarri ABO Jijjiiramaa jedhaman warra hafeen ABO Shanee jedhu; Hooggansi ABO yeroo sanaa fi miseensonnis ta’e deeggartoonni garri caalu warra ABO Jijjiiramaa jedhamaniin Gantoota Sabaa kan amantaa fi gandaan wal ijaare jedhu. As keessatti Hooggansi ABO waan ture Saba Oromoof ifa taasisuu dhiisuu isaatu akka dhaloonni burjaaja’u taasise. Akka isaan jedhaniitti garuu kun waan xiqqoo waan ta’eef waan xiqqoo kanaaf jennee waan guddaa dhabuun hin barbaachisu jechuudhaan waan ture icciitiidhaan qabachuu filatan. Isaa booda garuu kan gadi ba’amee odeeffamaa turee fi gurra Oromoo hedduu keessa seene piropogaandaa ABO’n Jijjiiramaa taasisaa turedha. Innis (1) Shaneen qaama ABO miti (2) ABO Shaneen diina Qabsoo Oromoo kan gandummaadhaan ijaaramedha (3) ABO Shaneen kan qaama TPLF wajjin hojjetudha (4) ABO Shaneen Oromiyaa fi Oromoota iddoo adda addaatti qoqqooduudhaaf kan hojjetu akka ta’eetti fi kkf dha. Dhuguma wantoonni kun gurra namaatti hin tolan, eenyuyyuu akka jibbuu fi balaaleffatu taasisu.
Amma garee kamtu gandummaadhaan ijaarame jedheen namoota adda addaa gaafachuuttu deebi’e. Isa kanaaf immoo ragaan irra keessaa eenyutu eessatti dhalate kan jedhu ilaaluun gahaa waan ta’eef isa kanaaf odeeffannoon argadhe. Haaluma kanaan garee ABO Shanee jedhaman gaafan ilaalu: Hayyu Dureen Kab. Daawud Ibsaa: Lixa Oromiyaa; I/A Hayyu Duree Kab. Bultum Guyyoo: Baha Oromiyaa; I/G Damee Tikaa fi Qaruxummaa ABO: Kab. Abdii Raggaasaa: Giddu-Gala Oromiyaa; I/G/Damee Dantaa Siyaasaa: Kab. Abbaa Caalaa Lataa: Lixa Oromiyaa fi Kab. Bayyan Soobaa: Baha Oromiyaa ta’uun arge. Gama biraan kan garee ABO Jijjiiramaa yommuun ilaalu: miseensota Gumii Shanee 4 keessaa 3 akksumas Kab. General Kamaal Galchuu dabalatee namoota naannoo tokkooti: Kibba Baha Oromiyaa yommuu ta’an namni tokko immoo Kibba Lixa Oromiyaadha. Akkasumas miseensota Gumii Sabaa 17 garee ABO Jijjiiramaa keessaa namni 14 namoota naannoo tokkooti: Kibba Baha Oromiyaati jechuudha. As keessatti bakki dhalootaa ejjennoo siyaasaa nama tokkoo agarsiisa jechuuf miti garuu olola ture sanarraa ka’uun wanti jiru dhugaamoo soba jechuun barbaachisaa waan ta’eefi.
Egaa dhiibbaan sosochii kanaa kanumaan hin dhaabbanne. Direee Qabsoo keessatti qabsaa’otaa fi loltoota ABO dhaaf amanamoo ta’an irratti tarkaanfiin suukaneessaa bifa adda ta’een akka fudhatamuuf yaalameera: hanga arii’anii akkasumas dhoksaatti ajjeesaniitti. Akkasumas Hooggansi ABO yeroo sanaa namoota Dhaabaa fi Saba ganan irratti tarkaanfii fudhachaa ture: miseensummaa isaanii rarraasuu fi booda keessa arii’uu; akkasumas deemsa of ittisuus fudhachaa ture. Isaa booda namoonnis ta’e Murni ABO Jijjiiramaa jedhamee akeeka biraa fudhatee socho’aa ture miseensummaa fi hooggansa ABO keessaa arii’aman. Adeemsa keessa murni ABO Jijjiiramaa jedhaman kun wal-qabachuu fi jiraachuu hin dandeenye. Shirri tures ni saaxilame. Adeemsa gargar caccabuu ABO yeroo sanaa keessatti gaheen Kab. Obbo Leenchoo Lataa guddaa ture (he was a master mind jedhu warri keessa beekan). Bifaa fi akkaataa barbaadaniin ABO diiguu waan dadhabaniif akkasumas abdii gaafa kutatan, Kab. Obbo Leenchoo Lataa namoota harca’an kana walitti qabee ODF-Adda Dimokiraatawaa Oromoo hundeesse jedhama.
Dabalataanis tooftaan ABO caccabsuu bifa biraan itti fufe. Innis wareegamuu Kab. Jaal Milkeessaa Gadaa booda akka Jaal Amaan Kadir bakka bu’u taasifamus Jaal Amaan Kadir hojii badii fi farrummaa dhaabaa irratti waan bobba’eef ABO keessaa arii’ame. Arii’atamuu isaa wajjin wal-qabatee Jaal Amaan Kadir akka dhuunfaatti qorannoo qabsoo fi dhimmoota Oromoo irratti taasisuudhaan tooftaa ittiin ABO caccabuu dandamatee of ijaaraa jiru balleessuutti darbe jedhama. Pirojektiin ABO caccabuu dandamatee daran cimaa jiru balleessuuf hojjetame keessatti shoora olaanaa kan qabaataa turan: Abbaa Duulaa Gammadaa; Obbo Juneddiin Saaddoo fi Ambaasaadar Diinaa Muftii dha. Pirojektiin kun gama lamaan hoogganamaa ture. Gama Keeniyaan, Amb. Diinaa Muftii Obbo Siyyum Masfiniin yommuu ta’u, hojii kana keessatti fiixaan bahumsa waan argateef muudama dubbii himaa Ministeera Dhimma Alaa Xoophiyaa ta’ee muudame. Gama biyya keessaan Obbo Abbaa Duulaa Gammadaa fi Obbo Juuneddii Saaddoo kallatiidhaan MM Obbo Mallas Zeenaawwii wajjin hojjechaa turan. Egaa, ABO’n Jijjiiramaa jedhee of waamu akka fottoqu taasifame, kunis fiixaan ba’umsa guddaa ta’ee galmaa’eef. Yeroo sana Obbo Abbaa Duulaan ji’oota torbaaf gara Booranaatti deddeebi’uudhaan miseensota ABO Jijjiiramaa qunnamaa ture. Keessumaa Jaal Luchoo Bukuraa wajjin deddeebi’anii wal-qunnamaa turan, adeemsa keessas waraana hanga ta’e qabatanii karaa Mooyyaalee kana galan.
Argannoowwan Qorannoo Garee Jaal Amaan Kadiriin durfamuus baayyee ta’us isaan ijoo ta’an lamaan isinii kaasa:
(1) Oromo is not the Father Nation rather the construction of Wollega and Shoa Elites. So the name Oromoo has to be replaced by Arsi-Bale. Yaadni isaa: Oromoon hundee Abbummaa Oromummaa miti, Hooggantoota Siyaasaa Wallaggaa fi Shawwaatu wanta kana ijaare malee jedhu. Kanas hundeeffama Maccaa-Tuulamaa wajjin wal-qabsiisu. Kanaaf maqaan hundee Oromoo Arsii-Baaleedha jechuudha. Oromoo kan jedhu “Orma” kan jedhu irraa dhufe jedhanii ibsa adda addaa itti kennan. (2) Qabsoo Hidhannoo biyya keessaa bifa qindaawaa ta’een jalqabuu kan jedhudha.
Isa kanaaf Obbo Amaan Kadir “Adda Walabummaa Oromoo” kan jedhu hundeessan. Akka tooftaa qabsootti Sagantaa Raadiyoo “Sagalee Walabummaa Oromoo” kan Joorjiyaa, Atilaantaadhaa darbutti fayyadaman. Haaluma kanaan baroota 2000 booda dargaggoota gurmeessuudhaan qabsoo hidhannoo jalqabsiisan. Seenaa kana qabsaa’onni mana hidhaa turan beeku, isaantus naaf mirkaneesse.
4. Shaneen Eenyu?
Har’a moggaasni Shanee jedhamu nama lamaaf kennama. Tokko, namoota akka koo Qabsoo Oromoo keessatti ilaalcha adda addaa qabanii fi ABO dhaaf kabaja qabaniif kennama. Lammata, miseensota, deeggartootaa fi hooggantoota ABO ejjennoo cimaa qaban hundaaf kennama. Namoonni Shanee jedhamanii sanduuqa keessa buufaman kun guutummaa Oromiyaa keessaati. Lagan, gandaan, amantaan miti; ilaalchaa fi ejjennoo siyaasaa jabaa qabaachuutu Shanee nama jechisiisa. Faayidaa fi fudhatama rakasaaf jecha cichuu dhiisuutu Shanee nama jechisiisa.
1. Shanee bara Caccabuu ABO: Shaneen kun namootaa fi hooggantoota Qabsoo Bilisummaa Oromoof amanamanii shira fedha murna tokkoo didan yeroo sanaati. Isaan ABO jedhamu malee Shanee hin jedhaman. Kan Shanee jedhee moggaase warra ABO keessaa fedha dhuunfaaf ykn fedha murnaaf foxxoqanii ba’anidha.
2. Shanee Wayyaaneen dhalfattedha. Shaneen kun biyya keessatti bifa gandummaadhaan kan gurmaa’anii fi Hayyu Duree ABO wajjin hidhata addaa qabu jedhamanii socho’anidha. Ani isa kana yeroon AAU turen bare. Namoonni Hayyu Dureen ABO Obbo Daawud Ibsaa naaf bilbilan; qarshiin ergame; meeshaan ergame jedhanii dhaloota qaroo ta’an of jalatti ijaaruudhaan mootummaa kanaaf gumaata galchanidha. As keessatti humni tikaa fi qaruxummaa Wayyaanee/OPDO hooggansa kallattii kennaa ture. Dhimmi Girmaa Xurunaa as keessa jira.
5. Caasaa ABO Ammaa Keessa Shaaneen Jiraa?
Deebiin isaa Eeyyee kan jedhu yommuu ta’u sirreeffamni tooftaa fi lakkoofsaa akka jirudha. Haaluma kanaan Kora Sabaa ABO 4ffaa booda miseensa nama kudha-shanii [15] qabaachuudhaan daran qabsoo hadhaawaa gaggeessaa akka jirun odeeffadhe. ABO nis yeroo kamiyyuu caalaa tokkoomee, hooggansaa fi miseensota isaa qulqulleessee qabsoorra akka jirudha. ABO’n akkuma durii heera, seera, Sagantaa Siyaasaa fi madda galii ganama qabatee ka’e itti cichee gama hundaan dhiibbaa gochaa jira. Kanaafuu, jechi Shanee jedhu jecha nama qaanessuu (derogative term) akka hin taanee fi caasaa ABO duriis ta’e ABO ammaa keessatti qaama hojii olaanaa ta’ee hojjetudha. Gandummaanis ta’e amantaan achi keessa hin jiru. Miseensonni Gumii Shanee ABO ammaa [baay’inaan 15 ta’an kun] guutummaa Oromiyaa keessaa kan bakka bu’anii fi herrega gandummaas ta’e amantaa kan hin qabnedha.
6. Shaneen Har’a Maaliif Arrabsoo Fakkaatee/Ta’ee?
Akkaataan ittiin ABO irrattii fi qabsoo Oromoo irratti hojjetame bifa qoqqoodanii fi burjaajessanii kolaasuu waan ta’eef namoota ilaalcha tarkaanfataa fi Oromummaa giddu galeessa taasifatan sanduuqa Shanee gandummaatiin ijaarametti fakkeessuudhaan arrabsuudha; haamilee buusuudha. Ana dabalatee namoonnii fi hayyoonni Qabsoo Bilisummaa Oromoof gumaacha taasisan “Shanee” jechuudhaan haamilee buusuu fi arrabsuudhaan Dhaloota Ammaa Jibbisiisuutu mootummaa kanaaf galtee guddaa ta’a. Ani akka nama dhuunfaatti Shanee miti ta’uus hin danda’u. Shanee Wayyaaneen hundeeffattee qabdus ta’e Shanee Caasaa fi Ijaarsa ABO keessatti iddoo olaanaa qabu ta’uu hin danda’u: gahumsa isaas, fedhasaas hin qabu. Ijoollee Shanee wanti jedhamus kijibaa fi jibbiinsa ergama Oromummaa guutuu ijaaruu keessatti diigumsaa fi wal-shakkii facaasuuti. Haqni jiru, Shaneen Wayyaaneen hundeeffatte gandummaa of keessaa kan qabu fakkaatee habashootaa fi namoota kuftuu ta’anitti fayyadamee ijaarameera. Isaan immoo dhaloota ciccimtuu fi quuqama qabdu waan of jalatti ijaaran fakkaachuudhaan dabarsanii mootummaa kanaaf gibira kaffalaa turan. Caasaan ABO ammaa immoo yaad-rimee Shanee jedhamutti fayyadamuu hir’isee akkasumas qabbaneessee jira.
Ijoollee Oromiyaa hundaa keessa jiranii fi kabaja, jaalalaa fi amanamummaa ABO’f qabaniin Shanee jechuun dogoggora seenaa biraati. As keessatti waan lamatu jira: Ijoollee Lixa Oromiyaa Shanee yommuu jedhan; Ijoollee Oromiyaa kutaa biroo kan yaada tarkaanfataa fi Oromummaa sirriin oofaniin ammoo Bitamtoota Shanee jedhu.
Horaa Bulaa!
Abbaa Gadaa-Moonenus Hundarraa
Amajjii 08, 2019, Finfinnee, Oromiyaa!


text:
Odeeffannoo sobaa waa’ee artiist Lij Yaared!
Sa’aa muraasaa as fuulawwan fi akkaawuntiiwwan Feesbuukii garagaraa “Lij Yaared har’a Burraayyuutti nama eenyummaansaa hin baramneen rasaasaan rukkutamee ajjeefame” jechuun odeeffannoo maxxansaa jiru.
Akka fakkeenyaattis fuulli Feesbuukii ‘Jaano Miidiyaa’ jedhamu fi hordoftoota kuma 130 ol qabu odeeffannicha erga maxxansee booda haqee jira.
Chaanaliiwwan Teelegiraamaa garagaraas odeeffannicha qoodaa jiraachuu hubanneerra.
Yaaliin Itoophiyaa Cheek kallattiin artiist Lij Yaared argachuuf taasise ammatti milkaa’uu baatullee odeeffannichi soba ta’uusaa namoota itti dhiyaatan irraa mirkaneeffanneerra.
Maddoota odeeffannoo amanamoo hordofuun odeeffannoo sobaafii dogongoraaf akka hin saaxilamneef of yaa eegnu.
ወቅታዊ መረጃዎችን ቀጥታ በኢሜልዎ ለማግኘት ይመዝገቡ
ያቀረቡትን የግል መረጃ በግላዊ መመሪያችን መሠረት እንጠብቃለን::


text:
Miseensa mana maree kan ta’an Frank Wolf, president Obamaan presidentota duraanii George W Bush fi Bill Clinton hookkarri sun dhaabatee nagaan akka bu’u akka gargaaraniif sudan kibbaatti akka ergan gaafatan.
kutaa varginiyaa irraa Miseensa kongresaa kan ta’an Frank Wolf akka jedhanti/Dubartootaa fi Ijoollee dabalatee siviilonni hedduun lafa waaqeffannaa isaaniitti ajjefamanii iddoon sun lafa awwaala isaanii ta’e jedhan.
Ajjechaa Benti’uu keessaa fakkii agarsiisan qabatanii turan. Koree hariiroo alaaf aangawaan dura ta’aa ta’an kun Prezidaant Obaamaan hatattamaan tarkaanfii akka fudhatan gaafatan.


text:
Hinditti guyyaa tokkotti namoonni kumni 78 ol COVID-19 qabaman
Finfinnee, Hagayya 25, 2012 (FBC) – Hinditti guyya kaleessa qofatti namoonni kumni 78 fi 761 vaayrasii koraanaatin qabamaniiru.
Kunis Ameerikaatti baatii Adooleessaa guyyaa tokkotti lakkoofsa olaanaa galma’aan keessa kuma 1,462 ni caalaa jedhameera.
Hinditti lakkoofsi olaanaan galmaa’ee kun ugguurrii ka’aame ture kaafamuurratti hundaa’eti jedhameera.
Waliigala Hinditti namoonni miiliyoonni 3.5 vaayrasii koroonaatin yoo qabaman, kumni 63 ammoo lubbuun isaanii darbeera.
Dabalataaniis lakkoofsii namoota du’aanii biyyoota Ameerikaa kibbaa waliin wal biraa qabamee yoo ilaalamuu gadi bu’aa ta’uunsa himameera.
Addunyaarratti hanga ammatti lakkoofsii namoota vaayrasii koroonaatin qabamanii 25.3 ol ta’eera.
Maddi:-BBC
Odeeffannoo waqtaawaa argachuuf Teelegraama keenya https://t.me/afanoromofana subiskiraayib godhaa.