text:
“Artisti Darajjee Zamaduu bara 1976 irraa eegaleen beeka. Artistii kana kanneen biroorraa adda kan taasisu dandeettii walaloofi yadaloosaati. Walaloon inni Afaan Oromootiin barreesse yoo gara afaan biraatti hiikame mana rukuta”.
“Darajjeen sagaleedhaan weellisuu qofa otoo hintaane shubbisarrattis kennaa guddaa qaba. Artisti Darajjeen nama naamusa olaanaa qabuudha. Keessumaa yeroo beellamaa kabajuudhaan daran beekama. Inni araada kamirraayyuu fagoodha. Namaafis kabaja guddaa qaba” jechuun waa'ee Artisti Darajjee Zamaduu kan nutti himan hiriyootasaa waggoota dheeraaf waliin hojjetaniidha.
Artisti Darajjee sirbootasaa sagaleesaa kiiloleedhaan ummataaf dhiyeessaa ture kanneen akka, “Nooruu yaa buddeenaa warqee koo, horuun yaa bunaa fayyuun baranumaa, jorroo sherre maalii dhala gaarii dhiphuun na deesse haati koo, koo yaa koololee” jedhaniifi kkfn ummata Oromoo biratti beekama.
Abbaasaa Obbo Zamaduu Basha'oofi haadhasaa Aadde Jiituu Miinjoorraa bara 1947 Oromiyaa Lixaa, Aanaa Anfilloo, bakka addaa Shabal jedhamutti dhalatee kan guddate Artisti Darajjeen, akkuma ijoollee baadiyyaa kamuu hojii qonnaa maatiisaa gargaaraa tureera. Jabbiilees tikseera.
Barumsas hanga kutaa 7fatti bakkuma dhalootasaatti hordofaa otoo jiruu fedhii aartii kessoosaa jiruun fudhatame. Kanumaanis ijoollummaarraa eegalee jaalala sirbaa keessoosaatii kulkulaa turteen fudhatamee hanga har'aatti waltajjii sirbaarratti hafe.
Gaazexaa Bariisaas akkuma kanaan dura fuula kanarratti seena artistoota Oromoo guddina aadaafi Afaan Oromoo keessatti gumaacha olaanaa arjooman dhiyeessaa ture maxxansa kanaanis gaafdeebii Artistii Oromoo hangaftichaafi beekamaa, Darajjee Zamaduu wajjin taasise akka armaan gadiitti isin dubbisiisa.
Bariisaa: Umrii dargaggummaa akkamiin dabarsite?
Artisti Darajjee: Umrii koo dargaggummaa sagantaalee adda addaarratti weedduu jaalalaa sirbuunin dabarse. Kanaanis dinqisiifattoota baay'ee horachaan dhufe. Keessumaa bara 1967 yeroo mootummaan Hayilasillaasee kufee Dargiin aangoo qabatetti weedduu lolaa sirbaan ture.
Bariisaa: Sirba yeroo sana sirbaa turte ni yaadattaa?
Arsisti Darajjee: Eeyyen nan yaadadha. Sirban yeroo sana sirbaa ture keessaa, “Hoyaa hoyii lolaa...dargaggeessa foolii tolaa, Awwaaressee xaxxaaxessee kormi saafaa lole”faa jedhu sirbaa ummata dadammaqsaa tureera. Iddoo hojiileen adda addaa raawwatamaa turanittis sirbaan ture.
Bariisaa: Sirba akka ittifuftuuf eenyutu karaa sii bane mee?
Artisti Darajjee: Nama yeroo sana aanaan ittidhaladhe bulchaa turetu sagaleefi fedhii koo jaalateefi hubatee namootaan walna qunnamsiisuun karaa naa bane.
Bariisaa: Umrii dargaggummaatti jireenyi kee jaalalaa akkam ture?
Artisi Darajjee: Otoon Anfilloo, Muggii jiruu mucayyoo tokko wajjin waljaalanne. Sirba baasuus dhimmuma kanaan walqabsiiseen eegale. Mucayyoon Musliima, ani Kiristaana taanus jaalalaan garmalee walii maraanne.
Walqabannee baduufis waanti nuti hingodhiin hinjiru. Sana booda waallee harkarraa qabaachuu baannus walhaafuunu jennee mariyanne. Yeroo kun ta'u nuti lamaanuu waan dinagdeedhaan of hindandeenyeef warruma keenya jala turre. Kanumaan jaarsa itti ergannaan warrishii didan.
Kan yaadne ta'uu didnaan qawwee dimotforii jedhamu kanin adamoof ittifayyadamaa ture qabadhee walfudhannee badnus halkan tokko qofa bullee qabamne. Maatiinshii intala waljaalalaan walii maraanne otuma isheen didduu dirqiidhaan ilma sooressaatti heerumsiisan.
Ishiin garuu isa qabeenya qaburra anuma filatte. Sababuma jaalalaa kanaan mana hidhaa galee takka hidhameera. Sirba quuqqaa koo naa ibsu tokko kan, “Jaalalli kiyyoo sansalataa ittan ergadhe waraqataa muddaa jaalalaa rakkoo sana fuudhuun yaadem yeroo sanaa”.
Jaalala fiigsaa yeroo duraa dubbii nan fixem yeroo duraa, isheen walfuudhuuf dubbii fixee haasaa warrashiif, gabbara warrashiif xaaxaan lixee. Naqadhee fuudhuuf horii hinqabuu butee baqachuuf na qabuu, matta'aa kennuuf deegaa qullaa, maafan du'a idaatti galee, daanyaan horiidhaan dubbii fixaa, anoo horii hinqabuu eessan lixaa” jedhu baaseen maraachise. (Oggaa walaloo sirbaa kana sagaleesaa kiiloleedhaan xuxxuruursu dhugumaan garaa nama booressa).
Dur akka har'aa jaalalaan walfuudhuun hindanda'amu, gabbaraafi horiidhaan malee. Sirbi kun haalaan jaalatamee tokko tokkoo onnee dargaggoo keessa gale. Kanaanis Anfilloo keessatti akkuma mootiin ta'e jechuun nin danda'a.
Bariisaa: Sirna quuqqaa sanatu artessummaaf karaa sii bane jechuudhaa?
Artisti Darajjee: Eeyyekaa. Isumatu ka'umsa naa ta'ee Anfilloorraa Dambi Doolloo, Dambi Doolloorraa Naqamte, Namqamterraa ammoo Finfinnee kan na fide.
Bariisaa: Yeroo sanatti sirbi kee ummataaf dhiyaachuuf carraa argateeraa?
Artisti Darajjee: Lakki, Hindhiyaanne. Ummataaf waltajjiidhumarratti dhiyaachaa ture. Sirbi haadha leellisu kan, “Dhiphuun na deesse haati koo nan jaaldhan ture akka lubbuu koo. Otoon jaaladhuu marartiidhaan olaadhaa dubbii ittibarbaadan” jedhus ummataaf dhiyaatee daran jaalatameera. Otoo akka yeroo ijoollummaa kootti itti fufee har'a eessaafi eessa gaheera.
Bariisaa: Sirbi kee akkamiin qalbii ummata Oromoo hawachuu danda'e? Haalli ture hoo akkamitti ibsama?
Aristi Darajjee: Sirbi koo bal'inaan gurra ummata Oromoo seenuu kan jalqabe eddiin gara Naqamtee dhufeeyyi. Yeroon gara Naqamtee dhufe magaalattii keessa haalli gaariin hinturre. Sababuma kanaan Abbitoo Kabbadaa, Ilfinash Qannoo, Tarfaasaa Mitikkuu, Amantii Dooyyoofaan keessaa baqataniiru.
Anis achi baay'ee hojjechuu waanin hindandeenyeef dafeetuman Finfinnee deeme. Oromummaan daran cimaa ture. Miirri kun dargaggoota mara keessatti uumamee ture. Keessumaa Weellisaa Zarihun Wadaajoo sirbasaa, “Koottaa aramaa aramnaa midhaan keenya keessaa” jedhuun hidhame.
Bara Dargii keessa sirbi hundi ni qoratama ykn saansur ta'a ture. Yoo Afaan Oromootiin sirbama ta'e walaloon sirbichaa gara Amaariffaatti hiikamee akka qoratamu taasifamaa ture. Keessumaa walalicha keessa waa'een Oromummaa jiraannaan qorannaa cimaatu taasifama ture. Yeroo sana raadiyoon Itoophiyaa Afaan Oromootiin sa'aatii tokko qofaaf tamsa'aa ture daran hawatamaa turte.
Gaazexeessitoonni buufaticha keessa hojjetaa turan sirboota ergaawwan adda addaa qaban itti makanii dhiyeessuun ummata dadammqsaa turan. “Otoo aadaa qabnuu aadaa keenya dhabnee, otoo seera qabnuu seera dhabnee akka baala mukaa gargar facaanee hanfee” jedhufaan onnee namoota hedduu raasaa ture.
Bariisaa: Eddii Finfinnee dhuftee haalli akkam ture?
Artisti Darajjee: Akkan dhufeen Abbitoo Kabbadaa wajjin walagarre. Naannawawwan hineeknetti isa argachuu kootti guddoon gammade. Innis gammachuudhaan na simatee gara Ministeera Aadaa na geesse.
Dhuma bara 1970tti Mana Yitaatira Agar Fiqiriif weellisummaaf saddeet taanee dorgomne. Weellistoota Oromoo keessaa kanneen akka Hayiluu Disaasaafi Bitawu Warquu turaniiru. Qormaataafis dhiyaadhee sirba aadaafi geerarsaan tokkoffaa bahee darbe. Walaloo barreessuufi yadaloof akka turus natti himame.
Achittis weellisuuf sirba, “Nooruu yaa buddeenaa warqee koo sumaaf yoona geesse nafsiin koo” jedhu qabsiifadhe. “Nooruu yaa buddeenaa warqee koo sumaaf yoona geesse nafseen koo. Buddeen dhirsa dhiiraa, buddin fayyisaa koo, buddeen maal tuffatu maxinoo cuffatuu, farsoosaa unatuu” dhiyeesse. Walaloon nooruu yaa buddeenaa jedhu kan ummataatti. Walaloon sirba kanaa akka qoratamuuf Amaariffatti ni hiikame. Dandeettii cimaa akkan qabus ni hubatame.
Sirbi, “Horuun yaa bunaa fayyuun baranumaa, utubaa jireenyaa fayyuun baranumaa, gabaa biyya keenyaa yaa bunaa, si wajjin moonee, hamaa diina keenyaa, maqaan kee guddaadha hoo gabaa addunyaarratti... baddee hinbadduu abdi biyya kootii, si keessaan buqqisa muujjaafi qoraattii...” jedhus baaseen baruma sana waltajjiirratti ummataaf dhiyaate.
Bara 1972 eddii sirbi kun bahuunsaa dhagahamee booda gaazexeessitoonni Raadiyoo Itoophiyaa keessa hojjetaa turan jidduudhaa tokko yaada, “Istuudiyootti sagantaa nan qabsiisaatii sirbichi haa waraabamu” jedhu naa dhiyeesse. Sirbichis waraabamee karaa raadiyoos tamsa'uu eegale. Bal'inaanis gurra ummataa seenuuf carraa argate sirbichi.
Bariisaa: Sochiin ati artii keessatti gochaa turte akkamiin ibsama?
Artisti Darajjee: Gareelee hawwisoo adda addaa keessa socho'aa tureera. Durataa'aa hawwisoo Muggiis ta'eera. Anfilloodhaa filatameen Dambi Doolloo deemees takka hojjedheera. Bara 1979 keessa gara Hawwisoo Guddattuu Aadaa Wallaggaa Naqamtetti argamuttin ce'e.
Bariisaa: Amalliifi jaalalli hojiirratti qabdu hoo?
Artisti Darajjee: Hojii baay'een jaaladha. Hojii kamuus nan hojjedha. Namaan walii galee naamusaan jiraachaan ture. Aradaan kamiinuu qabamee hinbeeku.
Bariisaa: Sana booda deebiin ummataa akkam ture?
Artisti Darajjee: Deebiin sirbicharratti ummata biraa kennamaa ture daran olaanaafi cimaa ture. Keessumaa namni tokko kan gatii bunaa oliifi gadi jedhuun waan itti dhagahame oggaa ibsu gaafa gatiin bunaa ol ka'e, “Horuun yaa bunaa fayyuun baanuma jedhe Darajjee Zamaduu” jechuun ibse. Gaaf kaan yeroo gatiin bunaa gadi bu'e ammoo “Horuu yaa bunaa baduun baranumaa” jechuun ibsaa akka ture dhagaheera. Kuniifi kkfn deebii sirbicharratti ummata biraa kennamaa ture agarsiisa jedheen yaada.
Bariisaa: Walaloon sirbaa ati weellistoota birootiif kennite jiraa?
Artisti Darajjee: Eeyyen ni ira. Sirbi Xilaahun Gassasaa, “Ani sin yaadaa yaa jaalallee koo, atis na yaaddaa magaallee koo, goosuu lagarraa maal sodaanna shoolee koo koottu walbarraa, oggaa si duubaa yaa shereeree koo guutuudha onneen koo, oggaan si argu maaltu onnee koo buta shaggee koo, yaa ishi afaan dammaa jaalala keetiin baay'ee naa gamaa, jaal'ee akka namaa yaaduma keetiin laafeen raafamaa” jedhu kan kooti. Sirba kana lafa waggaa tokkootiif waltajjiirratti sirbeera. Walaloofi yadaloon sirba kanaas kanuma kooti. Ilfinash Qannoofi Samiiraa Abdulsalaam fa'iifis sirboota baay'ee kenneera.
Bariisaa: Ati hoo walaloofi yadaloo namoota biroorraa hinfudhannee?
Ittifufa
Charinnat Hundeessaatiin


c: text/html

text:
Pireezdaantichaa fi Ministirri Dhimma Alaa kun marii geggeessaniin hariiroo biyyoota lamaanii guddisuuf kutatoo ta’uusaanii ibsaniiru.
Dureewwan Chaayinaa waliin kallattiin wal-arganii mari’achuuf jalqaba isaanii kan ta’e Teelarsan yaaddoo Sagantaa Niwikilaraa Kooriyaa Kaabaa qabbaneessuuf Chaayinaa waliin akka hojjatan kan mirkaneessan yoo ta’u, dubbiin naannichaa sadarkaa sodaachisa jedhamurra ga’uusaa eeraniiru.
Mariin qondaaltota lamaanii kun daqiiqaa torbaaf qofa kan ture akka turedha kan himame.
Ministirri Dhimma Alaa kun kana malees guyyaa kaleessaa Ministira Dhimma Alaa Chaayinaa Waang Yi waliin yaalii misaa’elaa Kooriyaa Kaabaa irratti mari’ataniiru.
Daawwannaa isaanii Eezhiyaa Jaappaanii kan jalqaban Teelarsan daawwannaa Kooriyaa Kibbaatti taasisan xumuraniiti kaleessa Beejiing kan seenan.
Waashingtan Chaayinaan Piyoongyaang Sagantaa Niwikilaraa fi Misaa’elaa ishee akka dhaabdu qoqqobbiiwwan gara-garaa irra akka keessu deddeebi’uun dhiibbaa gochaa turteetti.
Haata’u malee Beejing Ameerikaan raadaara ittisa misaa’elaa Kooriyaa Kibbaatti dhaabuunshee ishee dheekkamsiseera.
Chaayinaan raadaarri Ameerikaa kun nageenya koof yaaddoodha jechuun qeeqxi.
Kun osoo akkanaan jiruu, Kooriyaa Kaabaa guyyaa kaleessaa rookkeettii lafarra furguggifamu yaaluushee beeksifteetti.
Madda: Aljaziiraa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
BARRI KUN BARA OROMOO FI OROMIYAAN MILKAAWAN HAA TAHU
Taammanaa Bitimaa irraa
Yaa ddubbiftoota barruu tanaa, mee hunda keessaniif barri amma itti-seenne kun, bara nagaa fi bara badhaadhinaa haa tahu! Akkuman ani jedhe kana mee WAAQNIS haa jedhu! Barruu tana keessatti barri dabre kun, barri 2016, Oromoo fi Oromiyaa teenyaaf akkam akka ture wajjumaan ilaalla. Yoo waan keessa dabran sonaan hubatanii, xiinxalatan bara dhufu keessa hojiin namaaf salphata. Akkuma bara dabre kana keessa Oromoon daran miidhame, bu’aa daran cimaa tahes gonfatee argama. Mee isaan kun lamaanuu baldhinaan kanaa gaditti ibsumutii, qalbii fi obsa keessan natti hin qusatinaa!
Bara dabre kana keessa Qabsoon Fincila Diddaa Gabrummaa Oromiyaa guutuu irratti itti-fufuun otoo walirraa hin citin, baatiiwwan 12 lakkoofsifate. Gandii fi mandarri, magaalaa fi godinni Oromiyaa tokkollee kan qabsoo kana keessaa qooda hin qabne hin argamu. Akkanuma dhiiraa-dubartii, xiqqaa-guddaa, bartaa-barsiisaa, barattuu-barsiftuu, qotee-bulaa fi daldalaa, hojjataa fi hojjachiisaa mara kan of-keessatti hammate ture, qabsoon seena-qabeesssichi kuni. Uummanni Oromoo guddichi akkanatti manaa-alaa walcinaa tarree galee haqaa fi mirga ofiitiif sochoha jedhee namni yaade, beekaan tilmaame hin turre. Oromoon keenya akka raajiitti olka’ee addunyaan guutuun akka isa raajeffatu taasise. Oggaa Oromoon moggaa Oromiyaa bahaa, Baabbilee irraa iyye, ennasuma Oromoon moggaa Oromiyaa lixaa Beegii irraa isa dhagawuun iyyee iyya dabarsuun gadbaye. Akkanuma ennaa Oromoon gaara Oromiyaa kaabaa Kamisee irraa iyye, bataluma Oromoon daka Oromiyaa kibbaa Mooyalee irraa iyyee iyya dabarsuun bira gore. Akkanuma iyyi dachee Gadaa, Oromiyaa baldhoo irraa ka’ee biyya-lafaa mara bakka Oromitichi tokkollee jiru, Oromtittiin takkallee jirtu dhaqqabe.
Oromoon tokkoomee dachee sochoose kun, meeshaa waraanaa tokko malee, harkaa isaa olkaasee mataa irraan qaxxaamursuun kilaashoo fi taankii warra Wayyaanee dura dhaabate. Kana irratti dhiigni ijoollee Oromoo akka galaana Abbayyaatti dhagalawuun biyyee fi Biyya Oromoo jiise. Lafeen dhalawwan Oromoo akka qoraanitti caccabuun lafa guute. Maarree, kan akkanatti oljechuun hundee gabrummaa Habashaa sochoose dargaggeeyyii fi shamarraan Oromiyaa qofa hin turre. Kan biraa hafee akkoowwan Oromoollee, shimala butatanii gad-bawuun addunyaa raajeffachiisani. Seenaa isaa kan akkaan dhiiraa keessatti Oromoon akkanatti tokkoomee, kan dachee sochoose bardhibbee 16-ffaa keessa ture. Yoommuu sanas, hardhas Oromoon waan filmaanni hamaan “baduu yookaan jiraachuu” jedhamu isa dhaqqabeef, walcinaa hiriire. Ennaa sanis weerara gita-bittee Habashaatu, hardhas hammeenya fi roorroo mootummaa Habashaatu akka inni akkanatti tokkoomuun olka’uu isa taasise.
Hacuuccaa fi roorroon mootummaa Habashaa kan Wayyaanee ofiin jedhuu kun, waggaalee 25 guutuu homaayyuu Oromoo fi Oromiyaa irraa hin dhaabanne. Bara dheeraa kana keessa Oromoon qeyee ofii irraa buqqifamuun, manneen hidhaatti naqamuun, dabrees ajjeefamuu fi biyya ofii irraa ariyamuun ittuma fufee, ittuma kutee itti-hammate. Garuu, kan bara dabree kun safuu dha! Bara dabre kana keessa Oromoon manneen hidhaatti kumaa fi dhabbatamaan naqamuu bira kutee, manneen hidhaa kana keessatti ibiddaan akka gubatee dhumu tahe. Bineessummaa fi hammeenyi akanaa kun, jechuun namoota manneen hidhaatti naqanii ibiddaan fixuun addunyaa kana keessatti tahee kan hin beekni. Ginni-bittee Habashaa kun karaa kanaan rikordii warra Naazituu cabsee argama. Dabrees dhiiga uummata Oromoo kan bara 2016 kana keessa dhangalayee fi lafee Oromoo caccabsame yoo ilaalle, bara tokko keessa erga bara Aannoolee, bara Calanqoo fi bara Gullallee-tii asii kan akkanatti dhangalayee fi caccabsame hin argamu. Raajii dha; Wayyaaneen rikordii Minilik cabsitee jirti jechaa dha!
Gocha mootummaan Wayyaanee bara dabre kana keessa Ayyaana Irreechaa irratti adeemsise: seenaanis, Oromoonis, Waaqnis kan irraanfatee bira kutuu miti. Namoota ilillii fi coqorsa qabatee irreechaaf baye, kan kitila (miliyoona) lamaa ol tahe irraatti gaazii boochisaa itti-roobsuun, boombii itti-darbachuun namoota 700 galafatee, kanneen kumaatama hedduun lakkaawaman madeesse. Kun cufti kan tahe, otoo addunyaa isa daawwachaa jiruuti. San boodas Oromoon kan duraa caala waltahuun itti-kaanan, ji’oota jahaaf seera waraanaa biyya guutuu irratti labse. Amma seera kana dayeeffachuun loltoonni Wayyaanee wanneen isaan uummata Oromoo irratti adeemsisaa jiran, kan barreessufii dubbachuufillee sonaan nama suukaneessu. Dureewwan Wayyaanee namummaa fi safuu ilmoo namaa achi darbachuun addunyaa fi Waaqa duratti qullaa of-dhaabanii argamu. Akkuman kanaan dura lafa kaaye, Wayyaanonni bakka amantii ofii qawwee buuftan kun uummata Oromoo callaa otoo hin taane, uummatota Toopphiyaa mara humna qawweetiin dhiddhiitanii bitaa jiru. Ammoo, tuullaan meeshaa waraanaa faashistoota Xaaliyaanii fi sanyiitti-amantoota Appartaayidii-yyuu boolla qotameef irraa oolchuu hin dandeenye.
Kanaa olitti wanneen mootummaan Wayyaanee bara dabre kana keessa uummataa fi saba keenya irratti adeemise, guutuus tahuu baatu hamma tokko mildhannee jirrra. Mee ammammoo Oromoon dhumaatii fi dukkana kana keessa dabree, wanneen tokko tokko kan inni bu’eeffate haa ilaallu. Uummanni Oromoo dhumaatii fi dhiiga ofiitiin ofii isaa fi Oromiyaa isaa biyya-lafaa guutuu irratti beeksifatee argama. Hardha Oromiyaan teenya akka biyyoota sonaan beekamoo: akka Indiyaa fi Meekiskoo, akka Aljeeriyaa fi Jarmanii faa ramaanii (kaartaa) addunyaa irratti galmeeffamuun iftee muldhatti. Keessumaa erga leencichi Oromoo Fayyisaa Leellisaa, Olompiyaa Riiyoo irraatti raajii Oromoof baasee, Oromoo fi Oromiyaan qalbii fi sammuu uummatoota addunyaa kitila hedduun lakkaawamanii keessatti galmeeffamanii jiru. Guyyaa tokkicha keessatti namoonni biliyoona lamaa ol (miliyoona kuma-lamaa ol) gocha Fayyisaa Leellisaa irraa kan ka’een, waayee Oromoo fi Oromiyaa qalbeeffatani. Ammaan tana gaazexoota, tiibiiwwanii fi raadiyoolee addunyaa irratti daran beekamantu waayee saba keenyaa dabrsaa jira. Eekaa, waaqaa gaditti lafaa olitti hamma bilisummaa fi walabummaa keenya gonfannutti duubatti deebiyuun gonkummaa hin jiru!
Maarree, erga karaa qabsoo keenyaa irraa duubatti deebiyuun hin jirree, tokkummaa fi dhaabbii keenya, kayyoo fi tooftaa keenya, jaarmaa fi dureewwan keenya, hidhannoo fi sabbata keenya akkaan jabeeffachuu qabna! “Qabnaan” kun dirqama dhalootaa fi dirqama seenaa-ti. Furguggee dirqama kanaa jalaa eessattuu gajjedhanii miliquun hin dandayamu. Dhumaatii uummata Oromoo isa gaafa Irreechaa-tii asii jiraa Oromoo dhiisitii, du’aan Oromooyyuu tokkoomee, tokkummaan tarkaanfachuu qaba! Ammaan booda walqocoluu fi walxiqqeessuun “riphxee-loltuuwwan” feesbuuk keessatti adeemaa jiru kun dhaabachuu qaba! Hardhaan booda: arrabnii fi qalamni keenya, shimallii fi eeboon keenya wal irrattii mitii, diina Oromoo fi Oromiyaa irratti xiyyeeffamuu qaba! Dhiiga ijoollee Oromoo akkasitti dhangalye santuu, lafee haayyolee Oromoo akkasitti caccabsame santu akka waltaanee, tookkummaan harqoota gabrummaa Habashaa ofirraa darbannu nu dirqisiisa. Eekaa, akkuma jagnichi keenya Jaarraa Abbaa Gadaa jedhe san: “bilisummaa fi walabummaan Oromiyaa akka du’aatii, waan ooluu miti!”
============== // ==============
Like this:
Like Loading...


text: [SQ,mudde 7, 2017] Gartuun OPDO obbo Lammaa Magarsaa irraa ajaja fudhatan uummata Oromoo irratti dhukaasa banuu jalqaban. Barattoota Oromoo nagaa irratti baha Wallaggaa Limmu dhukaasa guyyaa banamuusaa gabaasaan nu ga’ee odeessa guutuu isiniin ga’uuf odeeffataa turreerra. Haalli Limmuu hedduu ulfaataa ta’uusaa kallattiin bilbilanii Qeerroon bakkichaa sagalee dhukaasaa nu dhageessisaa turan. Haala keessa oolan kana ciniinsifataa waliin oolle. Barattoota nagaa qalamaaf dabtara qofa qaban irratti dhukaasa gurguddaa dhukaasuun daguuginsa sanyii nurratti raawwataa jiraachuu hubanne. Namoota dhukaasa gaggeessan eenyummaa isaanii irra deddeebiin uummata gaafachuus yaalle. Uummanni foolisoota Oromiyaa ta’uu nuu gabaasan. Akka uummatatti dibbee sobaa rukutaa oolanitti qaama diinomee uummata rukutu utuu hintaane uummata of duuba hiriirsuun kan qabsaa’an fakkaataa tureera. Yaa ta’utii “Harreen harrumaasheef daaraa hallattiin dhugoomeera” OPDO’n uummata Oromoo irratti dhukaasa bansiisuutu haaraa ta’ee miti, oduu isaanii faana wal darbuun isaanii bineensummaa isaanii saaxileera. Hanga ammatti namoonni rukutaman 50 ta’uu Qeerroon Limmuu nuu gabaasanii jiru. Akka gabaasa reef nu ga’uutti “Har’a godina wallaggaa bahaa aanaa limmuuf gadda guddaan mandara sanarra buufatee ooleera. Limmuu Galiilaatti barataan shantamaa ol poolisii oromiyaatiin rukkutamanii jiru. Haalli oltii Limmuu har’a boohichaaf watwaannaa ture. Caasaan Lammaa Magarsaa, Muktaar kadir uumatatti duuluun aanaa limmuu gaddaaf haarii guddaa keessa oolchan. Uummanni aanichaas walitti ba’uun hoggansi aanichaa akka nuuf hin taaneefi kanaa booddee qabsoo akka itti fufsiisuu qaban waliif galuudhaan addaan galanii jiru” jechuun Sagalee Qeerroon Bilisummaa Oromoof gabaasanii jiru


text:
Qabiyyeen Barnoota Barreeffamaa
1. Qubee Afaan Oromoo
Qubeen Afaan Oromoo Soddomii sadi(33), isaan keessaa digdamii tokko dubbifamaa, shan immoo
dubbachiiftuu yommuu ta’an, torba(7) immoo Qubee Dachaa/Cimdiidha.
Qubee Barreeffamaan>>
Qubee Fakiidhaan>>
2.Walaloo Qubee Afaan Oromoo
Qubeen Afaan Oromoo, bu’aa bayii heddu keessa darbee, har’a hanga Afaan hojiitti, Manneen Barnootaa naannoo isaatti
Barsiifamaa jira. Kanaafuu, Walaloon kunis, Adeemsaa fi bu’aa bayii Afaan Oromoo keessa darbe
ibsuuf yaalameera.
Qubee
Eegaan Si Baree
Afaan Koo Fure
A-Aa jedhee jalqabee qubee koo baradhe
B-Biyya dhabee ture seenaarraa argadhe
C-Cunqursaa alagaa kan bar hedduu baadhe
CH-chee jechaa gulufee diina koo qoladhe
D-Daranuu barachuuf hundee kootiif seenaa
DH-Dhibee wallaalummaa utubaa dukkanaa
E-Eboo waa qusanne hundaatti gadhiisee
F-Faajjii walabummaa kiyyaa lafaa kaasee
G-Gadaa saba kootii ijaaruuf deebisee
H-Halagaan nu fixee nutti mootii ta’uuf
I-Ija koo banadhee ufirraa ittisuuf
J-Jiruun awwaalamnee namaa gadi hin taanee
K-Kiyyoon nu dhukkubdee ba’aa nyaaphaa baannee
L-Lallabnee iyyanne hundaan tokko taanee
M-Mallattoo tukkummaa sirna wal qixxummaa
N-Numa addaan facaasee nurraa fayyadamaa?
NY-Nyaaphaan fira taane osoo beeynu diinummaa
O-Afaan Oromoo qabna afaan saba bal’aa
P-Polotikaaf seenaa ittiin qindeeffanna
PH-paatti aane dhufa isaan phaadha jenna
Q-Qubee liqii qabne barree wal barsiifna
R-Roorroo daba halagaa ufirraa buqqifna
S-Seenaa keenna dhiifnee kan halagaa baruun
Sh-Shira nutti deemu osoo ilaan garru
T-Tooftaa jirre baasee yoomuu nu gowwoomsuun
U-Ummata isa caaluun hin jiru jedhanii
V-Vaayrasii ta’anii qaama nu fixanii
W-Wallaalaa nuu jedhu hayyuu keenna fixanii
X-Xurii doofummaatiin sammuu nu duuchanii
Y-Yoo inni mormate yakkamaa godhanii
Z-Zowdii wal dhaalchisuuf numarra taa’anii?
3. Sagalee Afaan Oromoo
Sagaleen kan uumamu walitti dhufeenya qubee garagaraa yommuu ta’u, ykn
‘Qubee + Qubee = Sagalee’ uuma.
Sagaleen qubee dubbachiiftuu ykn dubbifamaa fi dubbachiiftuu irraa uumama irraa uumama. Sagaleen gosa akka
Sagalee Jabaa, Sagalee laafaa, dheeraa fi gabaabaa ta’uu danda’u.
4.Jecha Afaan Oromoo
Jechimmoo kan uumamu Walitti dhufiinsa sagaleetiin ykn
‘Sagalee + Sagalee = Jecha’ ta’a.
Jechootni kan uumaman, sagaleen dubbii akkaataa hiika kennuu danda’anitti walfaana dhufuudhaan.
Jecha>>
5. Hima Afaan Oromoo
Akka Seerluga Afaan Oromootti Himni kan uumamu walitti dhufeenya Jechoota garagaraa, bifa hiika qabaachuu
danda’aniin yommuu walitti dhufaniidha.
‘Jecha + Jecha = Hima’ uuma.
Himootni Bifa garagaraa kan qabaniifi akaakuulee garagaraatti gargar kan bahaniidha. Bal’inna isaa akka itti anuutti ilaalla.
Hima …
6.Keewwata Afaan Oromoo
Akka Seerluga Afaan Oromootti Keewwatni kan uumamu walitti dhufeenya Himoota garagaraa, bifa hiika qabaachuu
danda’aniin yommuu walitti dhufaniidha.
‘Hima + Hima = Keewwata’ uuma.
Bal’inna isaa akka itti anuutti ilaalla.
Keewwata …
AFAAN OROMO – Oromo Language
- 5Shares
- Tweet


text:
Woggaa 20 dura perezidaantiin Ameerikaa duraanii Bill Clinton perezidaantota biyyoota Afrikaa afuriin ‘hooggantoota Afrikaa sanyii haarawa’ jedheeti kan moggaase. Mallas Zeenaawii, Yuwerii Musevenii, Isaayyaas Afaworqiifi Pool Kagameen turan moggaasa kana yeroo sanitti kan argatan. Sababni guddaan maqaa kana akka argatan isaan taasise hoogganoonni kunniin hoogganoota Afrikaa birootiin adda ta’u abdii jedhuun akka Huffington Post itti. Bara 1990n keessaafi achiin durattis angawoonni Afrikaa heddu humnaan angoo qabatu, qabatan ammo irraa hinbu’an- wolumaagalatti irreen bulchan ture.
Angawoonni biyyoota arfan kanaa maqaa sirna abbaa irree hiddaan buqqisuu, dimokraasiifi bulchiinsa gaarii dagaagsuu jedhuun gara angootti dhufan kanniin irraa waaheddutu eegamee ture. Garuu, sirni hedduun isaanii diriirsaniifi umriin angoo isaanii kan isaan balleessanii taayitatti dhufan irra hammaate. Yuweri musevenii ganna 29f, Pool kagaamee ganna 21f, Mallas Zeenaawii ganna 21f (hanga du’a isaatti) fi Isaayyaas Afawoqkii 24f biyyoota isaanii bulchan. Bara 1990n keessa tokkoon namaa angawoonni kunniiniifi paartileen isaanii akkas akka silmii angoo ciniinaanii irratti du’an jedhee kan tilmaame hinturre. Ummanni sirna dimokraasii diriirsina, aduu bulchiinsa gaarii baasna jedhan yeroo kanatti suni hundi osoo hintaane hafee garee Roobert Mugaabee (ganna 35f Zimbaabwe), Joosee Edwaardoo dos Saantoos (ganna 36f Angoolaa), Obiyaang Inguemaa ganna 36 (Ikuwaatoriyaal Giinii )fi Pool Biyaa ganna 33 (Kameroon) irreen bulchanitti makaman.
Abdii sirna dimokraasii diriirsan, biyyoota isaanii dukkana keessa baasan jedhamuun osoo eegaman namoonni kunniin irrummaa babal’isan. Eertiraan biyya heera hinqabne. Erga wolabummaa isii gonfattee hanga har’aatti bulchiinsa nama tokkoo jalatti kuftee kan jiraattu. Paartii tokko kan biyyattii bulchu. Akka biyyoota Aafrikaa heddu keessatti godhamu, filannoofi sirna paartii hedduu waan jedhamuun wolquba hinqabdu biyyattiin. Haalli Pool Kagameen Ruwaandaa woggaa 21 ittiin bulche hedduu isa Eertiraa irraa addaaddummaa hinqabu. Biyyattiin heera qabdi. Rakkoon garuu namoonni yaadaafi ilaalcha paartii biyyattii bulchuun adda ta’e qaban nidoorsisamu, ajjeefamu, biyya irraa akka baqatan taasifamu.
Itoophiyaa keessattis haalli har’a jiru isa 1991n hedduu adda. Biyyattii keessatti mirgi ummanni qabu yeroodhaa yerotti shasharafamaa, dhiphataa, namoonni mootummaa morman mana hidhaafi baqa jiruu godhataa jiraatu. Heerii biyyattii hinkabajamu. Cabuu isaatiif yeroo heddu kan himatamu mootummichuma angoo irra jiru. Preesiin wolbaa akka yaada wolba ta’e calaqqisiisuuf hinhayyamamu. Paartileen mormitootaas akka ijaaraman, cimaaniifi sodaan alatti sosso’aniif hinhayyamamu. Inumaa doorsisamu, mataa keessa dhahamu. Wolumaagalatti, fakkeessaaf waan godhamu malee murannoon sirana dimokraasiifi bulhiinsa gaarii miilan gadi dhaabuuf, heera biyyattii kabajuuf godhamu nijira jedhanii dubbachuun nama rakkisa.
Yugaandaa qofa, akka Huffington Post itti, xiqqaatus gama miidiyaatiinis ta’ee mirgoota biro kabajuutiin biyyoota sadiin hafan irra fooyya’iinsa kan qabdu.


text:
Akka Godina Baaleetti sanyii fooyya’aa Bunaa kanaan duraa waan hin jirreef sanyii ka’umsaa baasuuf Giddugaleessa Qorannoo Qonna Machaaraa waliin aanaa Harannaa Bulluqi fi Aanaa Dallaa Mannaatti Buna irratti qorannoo geggeessaa jiru. Sanyiileen Bunaa kunis godinichaa keessaa sanyii adda addaa walitti funaanuun haala qilleensa naannoo sanaan kan wal simu fi dhukkuba kan dandamatu buufata qorannoo lamatti sanyii Bunaa fooyya’aa kan ta’e qorannoon filachaa kan jiran ta’uusaa hubachuun danda’ameera.
Sanyii Bunaa buufata qorannoo kanneen keessatti argines sanyii buna kan duraan wal bira qabatamee yemmuu ilaalamu sanyiin filatamaa kun yeroo gabaabaa keessaattii kan omishaaf gahu fi dhukkuba kan dandamatu ta’u isaa abdii guddaa agrsisaa jira.


text:
Perezidaantii Masrii duraanii Muhaammad Mursii irratti adabbiin hidhaa woggaa 20 labsame. Murteen kuni kan dabre Muhaammad Mursiifi angawoota ‘Muslim Brotherhood’ 12 irratti. Angawoota gameeyyii ‘Muslim Brotherhood’ yakka hojjatan jedhee guyyaa har’aa manni murtii adabbii irratti labse keessa Mohaammad El Betlaagiinis argama.
Murtiin Muhaammad Mursiifi anagwoota gameeyyii ‘Muslim Brotherhood’ iratti labsamu kuni kallattiidhaan televiziyoonii biyyattiitiin tamsa’aa ture.
Balleessaan isaanii, akka manni murtii jedhutti, bara 2012 keessa mormitoota isaanii doorsisuufi ukkaamsuudha. Manni murtii kuni himannaa ajjechaa Mursii irra ture kuffiseera, garuu. Himannaan kuni kufuu osoo baatee Mursii adabbii du’aatu eeggata ture.
Muhaammad Mursiifi angawoonni biroos yeroo murtiin labsamutti, ‘Rabbi Guddaadha’ jechuun dubbataniiru. Mursiinis, fonqolchaa isa irratti geggeeffame kufisuuf yaalii irraa kan ufhinqusanne ta’uu addeesseera.
Worri ‘Muslim Brotherhood’ garuu murtiin kuni kan argisiisu jallina seeraati jedhu. Murtii kanas kan ol iyyatan ta’uu beeksisaniiru.


text: Leenjiin dandeettii qorattoota jalqabaa cimsuufi hojii qorannoo isaanii karaa saayinsawaa ta’een deeggaramee bu’aa qabeessaa akka ta’u kan gargaaru leenjiin mata duree ‘proposal writing, experimental design for field of experiment and analysis of experimental data using, R and scientific paper writing’ jedhu irratti guyyoota shaniif marsaa laman kan kenname yoo ta’u marsaan duraa Mudde 16/2010 hanga 20/2010tti qorattoota giddugaleessota qorannoo sagal irraa walitti bobba’an kan baay’inni isaanii 46 ta’uuf galma IQQOtti leenjiin kennamaafii yoo ta’u Leenjichiin marsaa 2ffaaf Amajjii 1/2010 hanga Amajjii 5/2010tti guyyoota shaniif qorattoota giddugaleessota qorannoo leenjii marsaa duraa irratti hin hirmaanne irraa walitti bobba’an kan baay’inni isaanii 50 ta’uuf leenjiin kennamaafii jira.


text:
Koloneel Maammoo Mazaamir abbaa isaanii obbo Mazaamir Habtee Doorii fi haadha isaanii adde Ummee Gurmeessaa irraa shawaa lixaa magaalaa Amboo Aanaa Gudar keessatti bara 1929tti dhalatan. Dhalataniis umuriin isaanii gaafa barnootaaf ga’u mana barnootaa dajjaazmaach Bashaa magaalaa Gudar keessatti argamu seenuu dhaan barnoota sadarkaa jalqabaa argatan.akkasumas barnoota sadarkaa lammaffaa mana barnootaa Tafarii Mokonnin keessatti osoo hordofaa jiranii mana barnootaa leenjii barsiisotaa harar irratti akka barataniif barattoota yeroo sana qabxii olaanaa qaban keessaa tokko ta’anii gara magaalaa hararitti imalan.
Haa ta’u malee fedhiin isaanii yeroo sanaa barnoota qofa osoo hin taane dhimma waraanaas waan barbaadaniif mana leenjii waraanaa harar seenan.mana leenjii kana keessattis qabxii olaanaadhaan waan xumuraniif leenjisaa mana leenjii waraanaa harar ta’anii muudaman.yeroo muraasa boodas leenjistoota barnoota sadarkaa olaanaa akka barataniif carraa argatan keessaa Maammoo Mazaamir isaan tokko turan.bara 1962tti unversiitii Finfinnee irraa digirii jalqabaa barnoota seeraatiin LLB argatan.
Koloneel Maammoo Mazaamir osoo barnootaaf mooraa unversiitii Finfinnee jiranii uummati Oromoo gudguddoon waliin gurmaa’uu dhaan dhaaba Maccaa fi Tuulama jalatti mirga uummata Oromoo kabachiisuuf sochii akka jalqaban odeeffannoo argatan.yeroo kana irraa jalqabees barattoota mooraa unversiitii finfinnee keessaa gara dhaabbata Maccaa fi Tuulama keessatti makamuuf sochii jalqaban keessaa Maammoo Mazaamir isaan hangafaati!!!.fedhiin isaanii kunis milkoomeefii gara dhaabbata kanaatti makamuu dhaan hanga murtoon du’aa itti murtaa’ee fannifamaniitti sochii guddaa fi bu’a qabeessa ta’e seenaa uummata Oromoo keessatti raawwatanii akka darban miseensonni Maccaa fi Tuulama keessa turan kanneen amma lubbuun jiran kabajaa fi jaalala guddaa dhaan raga ba’u!!!
Koloneel Maammoo Mazaamir bara jireenya isaanii harka caalu kitaaba seenaa fi polotikaa dubbisaa akka dabarsaniifi uummata Oromoo cunqursaa jala jiruuf sagalee ta’uu dhaan waltajjii garaa garaa irratti falmii ciccimoo taasisaa akka turan michuun isaanii obbo Tasfaayee Digaagaa ragaa ba’u.
Kun utuu kanaan jiruu mootummoota gabroonfatoo kanneen waa’een uummata Oromoo fi Oromummaa akka lafaa ka’u kanneen hin feene keessaa tokko kan ta’e mootummaan H/silaasee himata dharaa himachuu dhaan koloneel Maammoo Mazaamir gurraandhala 10 bara 1967 uummata siniimaa Ampiir keessatti walitti qabaman irratti Boombii darbatee namoota hedduu irratti miidhaa geessise jedhamuu dhaan himatamanii gurraandhala 28 bara 1969 murtoon du’aa irratti murtaa’e!!!
Koloneel Maammoo Mazaamir gaafa diraamaa mootummaan dalageen murtoon sobaa irratti muraataa’ee fannifamuuf jedhan dhaamsa dhumaa akkas jechuu dhaan dhaammatan.
“ dhiigni koo dhiiga mirga uummata oromoo kabachiif dhangalaate dha malee dhiiga lafatti badde miti.har’a maalummaa uummata oromoo balleessuu dhaaf nama uummata oromoof qaroo ta’e damee tokko murtanis dameen uummata Oromoo sagal ta’ee lata.dhiiga uummata oromoo har’a dhangalaa’aa jirunis ta’e bor dhangala’u dabalatee uummati Oromoo mirga isaa akka kabachiifatu hin shakkinaa!!! garuu nugusa murtoon kun akka narratti raawwatu godhee fi fakkaattonni isaa dhalattuu Oromoo nu booda jirtuun murtoon wal fakkaataa akka isaan qaqqabu itti naaf himaa!!!!” jechuu dhaan fannifaman.
Koloneel Maammoo Mazaamir himata dharaa ragaa hin argannen himatamuu dhaan bara 1969 mana adabaa /Gaashiree/ “ALEM BEQQANY” jedhamtu keessatti fannifaman!!!! koloneel Maammoo Mazaamir osoo mirga uummata Oromootiif hin fannifamin dura abbaa ijoollee lamaa turan!!!!


text:
Qaamni keenya garuu sababa gahaa malee afaan keenya keessaa hancufni akka jiraatu hin godhu.
Ameerikaatti odu himaan Waldaa Dhibamtoota Ilkaanii Doktar Maat Masiinaa akka jedhanitti, baakteeriyaawwan nyaatamuu ilkaaniif sababa ta’an gogiinsi isaanii mijata.
Afaan goguunis dhibee ilkaanii fi kaanif sababa ta’uu akka danda’u Doktar Masiinaan himaniiru.
Hancufni keenya alkaalaayinii qaba kan jedhan ogeessi ilkaanii kun, nyaati qabiyyee asiidii qaban nuti soorannu ilkaan keenya akka hin balleessine godha jedhaniiru.
Dhibeen qoonqoo fi afaan gubuu mallattoo afaan goguu ta’uusaanii ragaan Waldaan Dhibamtoota Ilkaanii Ameerikaa ni eera.
Gogiinsi Afaanii yeroosaatti wal’aansi yoo hin taasifamuuf ta’e dhibeewwan kaanif akka nama saaxiludha kan himamu.
Qaphxiileen armaan gaditti tarreeffaman ka’umsa afaan goguu akeeku;
- Dawaawwan
- Dulluma
- Dheebuu
- Rakkoo afuura baafannaa
- Wal’aansa doronyoo
Furmaata isaa
Dooktar Masiinaan namoonni rakkoon kun isaan mudate jalqabatti raawwachuu kan qaban bishaan baay’inaan dhuguudha jedhu.
Dhugaatii alkoolii dhuguun booda namoonni afaan isaan gogu bishaan baay’isanii dhuguu akka qaban gorsu.
Keessumaa wayiniin diimaan jiidha afaan keessaa hir’isuun isaa olaanaa waan ta’eef, bishaan gahaa dhuguu barbaachisa jedhan.
Doktar Bargees gamasaanitiin hancaqqeewwan (maastikaawwan) sukkaara hin qabne alanfachuun oomisha hancufaa waan guddisuuf gargaaramaa jedhaniiru.
Bishaan dhuguu fi hancaqqee alanfachuun rakkinicha hin-balleessu yoo ta’e, saamunaawwan ilkaanii gogiisa afaanii hir’isuuf gargaaran akka jiran eeraniiru.
Karameellaawwan oomisha hancufaa dabalan fayyadamuunis furmaata isa biraadha jedhameera.
Kanneen armaan oliitti eerre hundi guyyaa fayyadu.
Haata’u malee yeroo mara irriba irraa wayita kaanu dhibeen qoonqoo kan nutti dhaga’amu yoo ta’ee fi mallattoolee afaan goguu kaan yoo hubanne gara dhaabbilee wal’aansaatti qajeelutu nurraa eegama.
Kana malees, dawaan nuuf ajajame gogiinsa afaanii keenyaaf sababa ta’eera jennee yoo yaadne, ogeessa fayyaa keenyan mari’achuun barbaachisaadha jedhaniiru.
Madda: www.menshealth.com/


text:
Hubachiisa ummata Tigarayii fi mootummaa federaala wayyaanee (TPLF)f
Camadaa Hundee irraa, Guraandhala 1, 2018
Dubbiin “kan beeka rafe tutuqaan hin dammaqsu” akkuma jedhamu ammas wayyaaneen ookkara kaasuuf waanta qophoofte fakkaata. Toftaan ookkara kaasuun, aara galfattii argachuu waggoota dheeraf TPLFf fayidaa argamsiiseefii jira. imaamata qoqodanii bituu jedhu waggaa 27f aangoorra bubbulchee jira. bu’aan isaa garuu ummata Tigrayii fi TPLFf nama wadaroo mormatti of hundee fiixee baalaa irra dhaabbatu itti ta’ee jira. ummati Tigrayi kana ni hubata jedheen yaada. Boru ni dhufaa namni hin beekne, ardha waanta quufeef boru beelli akka jiru dagata. TPLF yeroof quufoo fakkaatanis, yeroon itti beela’an guyyaan otoo hin taane, sa’aadhan lakka’amaafii akka jiru hubachuu qabu.
Baatii tokko keessatti akka gaararraa yeroo eddu dhimma hiikamuu hidhamtoota siyaasaa irratti of jijjiraa jiru. dhimmi kun akka kana duraa salphaadhumatti kan ittiin nama mookasan akka hin taane beekuu qabu. kuma kurnoota seeran ala hukkaamsanii, mooraa gidiraa keessaa waan ija nam hin quuqne hiikuudhan, isaan ummata sobuuf yaaluun daran kufaatii isaanii ariifachiisaafii jira.
Dhimma Obbo Baqqalaa Garbaa fi hidhamtootiin biroo hiikamuu dhabuun isaa biyyattii jeequmsa amaa keessa galchuuf akka deemu beekuu qabu. asirratti waanti hubatamuu qabutu jira. dhaamsi kiyya ummata Tigarayiif. Akka kana duraa jeequmsa ykn ookkara oromiyaa keessatti kaasuudhaan oromoo fi oromoo wal dura dhaabbachuun kan ka’u miti. Amma guddinni siyaasa oromoo sadarkaa bilchina qabuu fi tarsiimoo siyaasaa bu’a qabeessaan hoogganamuu jalqabee jira. kanaaf oromoo fi oromoon yeeroo itti wal ajjeesuu fi wal hidhu seenaa ta’aa jira. kanaaf kana booddee xiyyeeffannaan qabsoo oromoo diinaa fi diina duwwaa irratti ta’a.
Garuu ummati Tigrayi ilmaan oromiyaa fi saba biraa waggaa 27f yeroo ajjeefamaa, hidhamaa fi qe’ee fi qabeenya isaanii irraa buqa’an cal jedhanii ilmaan isaanii (TPLF) ilaaluun saba biraa biratti qurruma dhalchee jira. maqaa ummata Tigrayiin da’eeffatanii yeroo saba biraa samanii fi ajjeesan ummati Tigrayi callisuu filachuun isaa gatii guddaa isa kaffalchiisuuf deema. Kanaaf saamtotaa fi yakkamtootaaf da’oo ta’ee balaa dhuma hin qabne irraa of baraaruun murtee ummata Tigarayi ta’uu qaba.
Akeekkachiifni barruu kana keessatti hubachiisuu barbaadu, ummata Tigarayi. Obbo Baqalaan yeroo ammaa fayyummaan isaa sadarkaa yaaddessaa irra jira. akkasuma hidhamtootiin edduu kan ummata biratti beekamanii fi gaaffii mirgaa gaafataniif jecha mana hidhaa keessatti ugguramanii jiran kumaatamaan jiru. kanaaf atatamaan yoo gadhiifamuu baatan balaan ummata Tigray irra ga’uuf deemu tilmaamuun nama hin dhibu. Kanaaf akka kana duraa jeequmsi sababa kanaan oromiyaa keessatti ka’uu malu oromoo fi oromoo gidduuti akka ta’uuf hin malle beekuun gaarii dha. kanaaf jecha TPLF akka atatamaan hidhamtoota kaampii gidaraa keessaa ummataaf gadhiisan ummati Tigaray akka gahee isaa bahu waamicha godha.
Oromiyaan Sodaa qawwee jalaa of bilisoomsuu ishee beekuun gaarii dha. ummati bilisummaaf susuku gufuun kamuu akka dhaabuu hin dandeenye beekuun gaarii dha. kana beekuun egeree waloof akka ijoollee isaa (TPLF) abboommatu ummata Tigarayiif waamicha taasisa.
Galatooma
Camadaa hundee


text:
Onkoloolessa 13, 2017 | BBC Afaan Oromoo
Hiriira guyyaa kaleessaa magaaloota Oromiyaa adda addaa keessatti taasifameen namoonni jaha yoo ajjeefaman, kanneen 33 ol ta’an ammoo madaa’uusaanii, odeeffannoon mootummaa naannoo Oromiyaa irraa argame mirkanneesse.
Namoota ajjeefaman jahan kanneen keessaayis sadan isaanii magaalaa Shashamanneetti ta’uu hubatameera.
Namoota Magaalaa kanatti ajjeefaman keessaa tokko maanguddoo umuriin isaanii waggaa 67 fi Obbo Galatoo Ganamoo jedhamuun beekaman keessatti akka argaman ilmi isaanii BBC’tti himeera.
Dargaggoo Hamdaa Galatoo jiraataa magaalaa Shaashamannee kan ta’eefi abbaan isaa obbo Galatoo Ganamoo baadiyyaadhaa isa barbaacha erga dhufanii booda rasaasaan rukutamanii ajjeefamuu isaanii dubbata.
Akka Hamdaan jedhutti, wayita isaan ajjeefamaniitti mormiinis kan hinturreefi maanguddoon kun warra hiriira bahan keessa hinturre. ”Odoo daandii bitaa isaanii qabatanii deemaa jiranuu konkoolaaataa irraa itti dhokaasuun ajjeefaman,” jedheera Hamdaan.
Gama biraatiin ammoo, dargaggoo abdii (nageenya isaatiif jecha maqaansaa kan jijiirame) achuma maagaalaa Shaashamanneetti, naannoo Yunivarsiitii Rift Vaalii hiriiratti makamuun adeemaa osoo jiru rasaasaan harka irra dhahamusaa BBC’tti himeera.
”Anis dhakaatu na dhahe jedhee yoon harkaan qabuu, rasaasaan rukutamuu kiyya hubadhe. Achiinis of duuba yoo ilaalu konkolaataa paatroolii gubbaa nama makkalaakayaa tokko qofaatu ture. Kan biraa gabbiinaa keessa yoo turan hin beeku. ”
Wayita itti dhukaafametti hiriira keessatti hirmaachaa kan turee ta’u kan dubbatu barataan kun, yeroo ammaatti tajaajila wal’aansa olaanaaf gara hospitaala rifaraalaa Hawaasaatti ergamuun yaalamaa akka jiru dubbata.
Kantiibaan bulchiinsa magaalaa Shaashamannee addee Xayyibaa Haasan BBC’tti akka himanitti, mormii guyyaa kaleessaa magaalaa keessa tureen namoonni sadii ajjeefamusaanii mirkanneessaniiru.
Namoonni ajjeefamanis lama dargaggoota yoo ta’an isaan tokko jaarsaa jedhani jiru.
Akkasumas, addee Xayyibaan qaamooleen dargaggoo lamaa fi jaarsa umurii 67 ajjeesuun shakkaman miseensonni loltuu federaalaa lamaa fi miseensi loltuu raayyaa ittisa biyyaa tokko to’annoo bulchiinsa magaalaa Shaashamannee jala olfamusaanii dabaluun dubbataniiru.
Anis dhagaan na dhahee jedhee yoo harkaan xuquu rasaasaan dhahameera. —– Barataa, kaleessa Shaashamannetti dhahame
Akka isaan jedhanitti, miseensa loltuu raayyaa ittisaa ajeeechaa kaleessaatin shakkame humna raayyaa ittisaatu dabarsee bulchiinsa magaalaatti kenne.
‘Hiriira abbaan waame hin beekamne’
Guyyaa kaleessaa magaalaa Shaashamannee, Harargee Lixaa aanaa Bookee, Amboo fi aanaalee xixxiqqaa hedduu keessatti hiriirri taasifamu isaa hogganaan kominikeeshinii Mootummaa Naannoo Oromiyaa obbo Addisuu Araggaa nutti himaniiru.
Ajjeechaa magaalaa Shaashamannee fi Harargee Lixaa aanaa Bookeen uumameen alatti hirriirrii taasifame nagaan xumuramuus dubbataniiru.
”Shaashamannee qofatti namoonni sadii lubbusaanii kan dhaban yoo ta’u, 30 ol madaa’aniiru. Harargee Lixaa aanaa Bookeettis namoonni sadii du’anii sadi ammoo madaa’aniiru,” jedhaniiru.
ADDISU AREGA – Goodayyaa suuraaUmmanni dhimma hundaa tasgabbiidhaan ilaaluu qaba jedhan obbo Addisuu Araggaa
Akka obbo Addisuun jedhanitti, hiriirichi sirriis ta’ee kan dogoggoraa garuu namoota harkasaanii duwwaa hiriira bahanitti dhukaasa banuun qaamni ajjeechaa raawwate qulqullaa’uun seera biyyaatiin ni gaafatama.
Har’as hiriirri magaaloota Walisoo fi Guudaritti taasifameera. Obbo Addisuunis hiriirri akkasii kun miidhaa waan qabaatuuf ummanni tasgabbiidhaan ilaaluu qaba jedhan.
Amma ammoo wanti akka amaleeffannaatti raawwatamaa jiru, waan mootummaa naannoo Oromiyaa deeggaran fakkeessuun bakka adda addaatti hiriira waamuu dha. —- Obbo Addisuu Araggaa, Hogganaa kominkeeshinii MNO
”Hiriirri amma waamamaa jiru hiriira nagaa miti. Hiriira shirrii keessa jiru dha,” jedhaniiru.
Harka wayyaa jalaatin waan waamamaa jiruuf mootummaanis akka hin beekne kan himan obbo Addisuun, qaamni hiriiricha waamees kan ”Oromiyaa hoggansa ija – laafeessa qabduu fi dadhabaa fedhan akka ta’e hubanna,” jechuun kan himan.
”Amma ammoo wanti akka amaleeffannaatti raawwatamaa jiru, waan mootummaa naannoo Oromiyaa deeggaran fakkeessuun bakka adda addaatti hiriira waamuudha.”
Akka isaan jedhanitti, jarreen hiriira kana waaman saamicha albuudaa, lafa invastimantii fi daldala kontirobaandii itti gaggeeffachu danda’an uumuuf waan yaadame hojjetamaa jiru fakkaata jechuun dubbataniiru.


text:
Author
Nuuralhudaa
Prezdaantiin Ameerikaa Donaald Traamp marii hoogganaa Kooriyaa Kaabaa Kim Jong-Un waliin geggeessuuf karoorfatee ture irratti kan…
Hooggantoonni Adda Dimokraatawaa Oromoo muummicha ministeeraa waliin…
Hooggantoonni Adda dimokraatawaa Oromoo(ADO) Arba’aa kaleessaa biyya alaa irraa gara Finfinnee galan guyyaa har’aa, masaraa…
Iiraan Sagantaa Niwukilarii gabbisuu dhaabdee turte jalqabuudhaaf kan…
Dhaabbata mootummoota gamtoomanitti biyyoonni miseensa dhaabbataa mana marii nageenyaa Shananii fi Jarman (P5+1) sagantaa…
Magaalaa Shaashamanneetti Sagantaan Da’awaa fi Barnootaa Guddaan…
Sagantaan Da’awaa fi Barnootaa magaalaa Shaashamanneetti Alhada har’aa geggeeffame kana irratti miseensonno Koree furmaata…
Dhaabbatni Fayyaa Addunyaa Dhibee Eboolaa Koongoo Keessatti babal’achaa…
Dhibeen Eboolaa kan bara 2014-2016 biyyoota Lixa Afrikaa keessatti lubbuu namoota hedduu galaafatee ture, ammaas Ripaablika…
Mootummaan Chaayinaa muslimoota mana hidhaa keessatti Kamrii akka…
Mootummaan Chaayinaa maqaa “leenjii haaromsaa” jedhuun muslimoota miiliyoona tokkoo ol tahan manneen hidhaa keessatti dararaa kan…
Koreen Fala Barbaadduu Hawaasa Muslimaa lammiilee Oromoo naannoo Soomalee…
Koreen fala barbaadduu hawaasa muslimaa, “Buqqaatota keenya haa faxarsiifnuu” yaada jedhuun, arjoomtota qindeessuun gargaarsa…
Mootummaan Sa’udii lammiilee Itoophiyaa mana hidhaatii gad-lakkisuuf kan…
Mootummaan Saa'udii hidhamtoota lammiilee Itiyoophiyaa manneen hidhaa biyyattii keessa jiran hiikuuf qophii ta'u beeksise.…
Muummichi Ministeeraa Dr Abiy Ahmad gara Sa’udii imale
Dr Abiy Ahmad daaw’annaa hujiitiif har’a galagala gara Sa’udii kan imale tahuu Ejensiin Odeeyfannoo Itoophiyaa gabaase. Akka…
Keeniyaan Labsii Yakka karaa Interneetiin raawwatamu ittiin too’attu…
Keeniyaan seera Yakka Saayibarii ittiin too’attu kan raggaasifte tahuu gabaasni VOA irraa arganne ni mul’isa. Wixinee seeraa…


text:
Naanum, En Akkavum Nadatthiya Kaamapor 1
” Intha Ponnu Kidaikka Maappilai Kudutthu Vaitthirukkanum “… ” Intha Maathiri Kunavathi Etthanai Peerukku Amaiyum ” Enra Vaartthaikal Naan Mandapatthil Amarnthiruppavarkalai Kadanthu Sellum Pothu Enkaathai Nanaiya Vaitthathu. “aam” Antha Manappen Veeru Yaarumillai, En Akkathaan. En Akkavukku Vidinthaal Kalyaanam. Angee En Akkavin Kalyaanatthai Ninaitthu Anaivarum Makilchiyil Thilaitthanar. Naan Maddumee Sokamaaka Iruntheen.
Ennudaiya Sokatthirkum, Avarkalin Peechirkum Oree Vidai Naangal Vaalntha Varalaarril Irukkirathu. Ippothu Konjam Pin Nokki Varuvom.
Naan Kumaar. Appothu Vayathu 16. Patthaavathu Paditthuk Kondiruntheen. Amma Peyar Raathikaa. Appa Kaalamaaki 4 Varudam Aakirathu. Amma Siru Malikaikadaiyil Kidaikkum Varumaanatthil Engalai Valartthu Vanthaal. En Akka Peyar Suthaa. +2 Padikkiraal. Avalaip Parri Solvathenraal Alakaana Chinna Theevathai. Aappil Maathiri Sudithaarinul Irandu Kaaykal. Alakiya Melliya Iduppu. Kooriya Karuvilikal. Pinnaal Chinna Matthalangal. Motthatthil Sooppar Pikar. Naan Irandu Varudamaaka Avalin Marma Uruppinaip Paarkka Eengi Thavikkireen. Aanaal Mudiyavillai. Naan Sarru 6 Maathatthirku Mun Irunthuthaan Kaiyaditthee Palakineen. Naanum Akkavum Eppothum Oree Roominulthaan Thoonguvom. Aval En Mithu Kai, Kaal Podduthaan Thoonguvaal.
Patthaam Vakuppu Araiyaandu Theervu Palli Vidumuraiyaaka 7 Naadkal Leevu Viddaachu. Akkavukkum Thaan. Entha Oorukkum Pokaamal Kadaiyee Kathiyaaka Irukka Veendiya Kathiyaayirru. Appadi Irukkaiyil En Leevin Irandaam Naal Thooratthu Sontham Oruvar Iranthu Viddathaaka Oru Seythivara Amma Kaalai 10 Manikkee Kilampi Senraal. Kadai Amma Varumvarai Viduppu Alikkappaddathu. Enakku Entha Veelaiyum Illai.Amma Pokumpothu ” SaapPaddirku Pakkatthu Kadaiyil Sollirukkeen. Moonu Neeramum Vaangi Saappiddookkunga, Eppoloothum Kathava Saatthiyeevaiyi. Veedda Thoranthu Podduddu Engayum Poyidaatha, Veeddula Vayasukku Vantha Ponnu Irukku, Paatthu Irunthukkunga 2 Naalla Vanthidareen” Enraal.
Naanum, Avalum ” Sari” Enrom.
Amma Senra Piraku Seeril Amarnthu Di.vi Paartthuk Kondirunthom.
” Akka Nee Een Ammavoda Pokalai ” .
” Deey. Saavukku Poyi Ennadaa Panrathu, Eetheenum Moolaiyila Ukkaanthu Alaveendiyathuthaan”.
” Athukku”.
“ingee Irunthaalaavathu Jaaliyaa Di.vi Paartthuddee Sutthiddee Irukkalaam”.
” Sarithaankkaa”.
“sari Poyi, Saappaadu Vaangiddu Vaadaa” Enraal.
Naan Poy Kaalai Saappaadu Vaangiddu Vantheen. Veeddin Ullee Nulaintheen.
“Akka….Akka…”
“kumaar. Naan Paatroomila Irukkeen, Irudaa Vanthidareen”.
Naan Appothoo Sarru Poraamaiyadaintheen. Antha Paatroom Suvar Naanaaka Irukkak Koodaathaa. Aval Kundi Kaluvum Sattham Enakku Isaiyaaka Olitthathu.
Akka Antha Addaas Paatroomilirunthu Mella Nadanthu Veliyee Vanthaal. Vanthu Sopaavil Amarnthu Kaalai Unavu Saappiddu Muditthom. Pin Di.vi Paakka Amarnthom.
Appothu Eetho Akkavidam Iroonthu Naarram Aditthathu. Udanee Naan ” Akka Unnidam Iroonthu Eetho Naattham Adikkuthukkaa “.
” Illaidaa , Ennidam Irunthu Varalaidaa” Thayakkatthudan Sonnaal.
Aval Thayangiyathai Vaitthee Avalidamirunthuthaan Varukirathu Ena Mudivuseytheen.
“poy Sariyaa Kaluveeddu Vaakkaa ” Ena Avalai Paartthu Sirittheen.
” Naan Kaluvalainu Nee Paartthiyaa”.
” Pinna Veera Engirunthu Varuthu”.
” Theriyaleedaa”.
” Poy Solra , Nallaa Paaru… Iru Naan Poyi Namma Pakkatthuveeddu Paddiya Kooddivareen, Avanga Solladdum ” Ena Naan Veekamaaka Veliyee Poneen.
” Iru..iru.. Naanee Sollareen. Athu Vanthu Naanthaan Sariyaaka Kaluvalaidaa “.
“pokkaa Poy Aay Kaluveedduvaakkaa ” Ena Akkavai Paartthu Eelanamaaka Sirittheen.
Udanee Akka Paatroominul Poy Kathavai Saatthividdu 2 Nimidam Kalitthu Vanthaal.
Naan Udanee ” Ivvalavu Varusamaa Sariyaa Kaluvanathee Illiyaa” Enreen.
” Athu Onnum Aay Illeedaa”.
” Pinna Enna”.
“athu En Sella Thampikku Sonnaa Puriyaathu. Nee Po” Ena Sirippudan Sonnaal. Enakku Ennavo Antha Sirippil Eetho Arttham Iruppathupola Therinthathu.
” Nee Sonnaatthaana Puriyum. Sollukkaa Naan Purinjikkireen”.
” Athu Sollakkoodaathudaa, Athu En Rakasiyam “.
” Sari Vidu… Amma Varaddum Naan Ammavidam Keeddu Therinjukkareen” Enreen.
” Deey Ammaddellaam Keedkaathee , Naanee Solreen”.
” Sollu”.
” Antha Naattham En Pinnaalirunthu Varala, Enra Munnuruppilirnthu Varuthudaa” Enraal.
aval Sollum Pothu Thalaiyai Kuninthu Kondaal. Avalathu Mukam Vedkatthil Sivanthirunthathu.
” Enakku Puriyalakkaa. Puriyara Maathiri Sollukkaa” Enreen.
“sari Naan Solreen, Aanaa Nee Yaaridamum Sollakkoodaathu Okkeevaa” Enraal.
” Sari “.
” Deeyy.. Enakku 18 Vayathu Aachulla. Athanaala Aasaiya Kandrol Panna Mudiyaathappellaam Akkavoda… Akkavoda… ”
“m..sollukkaa”.
” Akkavoda Pennuruppilirunthu Thanni Vadiya Thodangidum, Nee Veliya Ponappa Di.vi Yila Oru Paadda Paarttheen. Atha Paartthathum Aasai Vara Athai Thaniya Vaichuddu Vantheen. Appo Kai Nallaa Kaluvala Athaan Naattham Vanthiruchudaa” Ena Oree Moochil Solli Muditthaal.
naan Akkavaiyee Paartthu Kondiroontheen, Aval Tharaiyai Paartthiddirunthaal. Aval Mukam Vedkatthil Sivanthirunthathu.
naan Mella Akkavidam “appadinnaa Nee Kaiyadikkareeyaa” Enreen.
“athellaam Unakku Theriyumaa, Sari Ithu Namakkul Irukkadum, Yaarukkum Theriyakoodaathu”enraal.
appadinnu Solliddu Akka Di.vi Paarkka Sopaavil Udkaarnthaal. Naanum Thayangi, Thayangi Poy Akkavin Pakkatthil Udkaarntheen.
Rendu Peerum Di.vi Paartthiddu Irukkaiyila Enakku Onnu Thonuchu.
Naan Ithuvarai Entha Ponnoda Uruppaiyum Sari, Mulaiyaiyum Sari Paatthathee Kidaiyaathu. Peeppariloom, Pukkilum Varum Nadikaikalin Jocket Moodiya Mulaiyai Paatthee Kaiyaditthu Vantheen. Een Antha Uruppai Akkavidam Paartthaalenna?.
” Akka ”
” Eendaa “.
“naan Ungidda Onnu Keedkanum, Keeddaa Thappaa Ninaikka Maaddiyee”
“keeluddaa, Naan Een Thappaa Ninaikkareen”.
” Illakkaa, Ithuvaraikku Entha Pennoda Uruppaiyum Naan Paartthathilla, Ippa Nee Kaiyadippathai Paarkka Aasaiyaarukku, Kaiyadichu Kaaddireeyaa” Enreen.
“deey Enna Peesara, Naa Un Akkadaa”
“paravaayilla, Enakku Ponnodathellaam Paarkka Aasaiyaarukkaakkaa Palees”.
Oru Patthu Nimidam Yositthaal Akka. Naan Eppadiyaavathu Inru Pundaiyai Paartthuviduvathu Ena Aasaiyarreen.
pin Akka Ennidam “sari Kaaddareen, Aanaal Intha Vishayam Nammaithavira Yaarukkum Theriyakoodaathu”
“sarikkaa”
” Poy, Kathavu Jannal Ellaatthaiyum Saatthividdu Vaa” Enraal.
” Sari ” Enru Ellaatthaiyum Veekamaaka Saatthividdu Vantheen.appothu Akka Sopaavil Sopaavil Udkaanthiroonthaal. Naan Appadiyee Avalin Kidda Udkaarntheen.
Akka Appothu Pavadaiyum, Paniyan Ponra Oroo Padduthuniyum Aninthirunthaal. Antha Paddutthuniyil Akkavin Aaranjuppalangal Sarru Parumanaaka Therinthathu. Naan Mennaiyaana Kuralil Akkavin Kaatharukee Senru ” Akka, Naan Un Paachiyai Thoddu Paarkkaddumaa ” Enreen.
Sarru Thayakkatthudan
” Sa…sa…sari” Enraal.
Naan Mella Enkaiyai Akkavin Maarpai Nokki Kondu Poneen, Akka Di.vi Yaiyee Paartthiddirunthaal. Mella Appadiyee Akkavin Idathu Maarpin Mithu Kai Vaittheen. Panju Thalaiyanai Pola Posu Posuvena Irunthathu. En Valathu Kaiyin Aalkaaddi Viralaal Aval Mulaiyai Alutthineen. Aval Mella Sinunginaal. En Ullangaைyai Avalin Oru Maarpin Mithu Muluthaaka Vaittheen. Aval Maarpu En Kaikku Adakkamaaka Irunthathu. Athai Mella Kasakkineen. Unmaiyileeyee Panjupola Miruthuvaaka Irunthathu. Irandu, Moonru Murai Kasakkineen. Akka Kankalai Moodi “sss” Nnaal. Innoru Kaiyai Akkavin Valathu Maarpin Mithu Vaitthu Alootthineen. Athu Akkavukku Sukatthai Thanthirukka Veendum. Aval Pothaiyil “aaoo” Ena Munakik Kondirunthaal. Naan Akkavidam ” Ithai Naan Paarkkanumkkaa” Enreen.
“enakku Kaanpikka Vedkamaa Irukkudaa, Neeyee Paartthukka Naan Eethum Solla Maaddeen” Enraal.
Naan Kilee Muddiyiddu Ninrukondu Appadiyee Akkavin Meel Aadaiyai Meelee Thookkinee. Avaloda Thoppul Kuli Sirithu Vaddamaa Irunthathu. Athil En Naakkai Viddu Oru Muttham Koduttheen. Aval Sss Enraal. Pin En Akkavin Maarpu Pakuthiyin Kil Thodakkam Varaithookkiddu Nirutthiddeen, Athai Paarkkaamal Avalin Idaiyai Paartthu Rasittheen. Aahaa Enra Alakaana Vayiru, Athil Rompa Soopparaana Thoppul. Athai Rasichiddu Innum Konjam Meelee Thookkineen. Akkavin Maarpin Kilapakuthiyin Aarampam Therinjuchu. Konjam Meelee Thookka Akkavin Alla Oru Pennin Mulaiyai Appothaan Muthal Tharamaa Paattheen. Appa Udampu Muluthumee Saak Adicha Maathiri Irunthuchu. En Kaiyin Kaddai Viral, Aadkaaddi Viral Kidaiyee Akkavin Kaampai Vaichu Nasukkineen. Akka Kaamapothaiyil Eetheetho Pitharrirrirunthaal. ” Ithai Pidichukkakkaa” Antha Thuniyai Avalaiyee Pudikka Sonneen. Avalum Pidichaal.
ennoda Rendu Kaiyayum Viddu Avalin Kaaykalai Kasakkineen. Mella Amukki Thiruki Alutthi Vilaiyaadineen. Aanaal Akka Maddum Aanantha Kadalai Viddu Milaveeyillai. Naan Akkavidam ” Akka Naan Un Paachiyai Deesd Pannaddumaa. Plees ” Enreen.
Udanee Aval ” Deey Athellaam Veendaam, Apparam Rompa Thappaayidum, Appadi Ennatha Deesd Panninaa Enna Paalaa Varappokuthu ” Enraal Siritthukkondee .
” Eenkkaa Unnodathula Paal Varaathaakkaa ” Enreen.
“deey Paal Ellaam Kalyaanamaaki Kolanthai Poranthavangaleekku Thaanddaa Varum” Enraal.
” Sarikkaa Athai Naan Apparam Kudichukkareen, Ippo Deesd Maddum Pannanumkkaa” Enreen.
“sari Pannu “enraal Vedkatthudan.
Naan En Nuni Naakkai Akkavin Kaampai Nokki Nakartthi Aval Kaampai Thoddeen. Avvalavuthaan Shaak Adicha Maathiri Akka Thulliddaal. Appadiyee Kaampirku Muttham Koduttheen. Aval Sinunginaal. Oru Kaiyaal Mulaiyai Pideechuddu Kasakki, Maru Mulaiyai Enra Vaayaal Vilungineen. En Vaaykkul Mulu Mulaiyum Ponathu. Akka “ssaaaashshaaaa” Ena Munakik Kondee Irunthaal. Athee Samayam En Thampi En Jattiyudan Poraadik Kondiroonthaan. Appadiyee Mella Meelee Poy Akkavin Sevvithal Oru Moottham Kuduttheen. Appothaan Akka Kannee Thiranthaal. Ennai Paartthu Mindum Vedkatthil Kannai Moodikkondaal. Naan Akkavin Rendu Mulaiyaiyum Alutthi Alutthi Veriyeerrineen. Akka Valithaanga Mudiyaamal ” Deey Vidudaa” Ena Katthiyai Viddaal. Naan Appothaan Akkavin Amuthasurapiyin Mitheerunthu Kaiyaiyee Eduttheen, Aanaal Akka Innum Thuniyai Thookkiyai Piditthiddirunthaal. Naan Appadiyai Akkavai Mulaiyodu Kaddipiditthuk Kondeen. Akkavum Thuniyaividduddu Ennai Kaddikkondaal.[Tamil Darddi Stories] Naangal Iruvarum Akka, Thampi Enpathai Maranthu Vekuneeram Aakiyirunthathu. Rompa Neeram Akka Ennee Kaddikkondee Irunthaal.
(thodarum)


text:
Gaaffii fi Deebii Obbo Huseen Hammuu fi Dargaggoo Haruun Hasan Waliin Taasifame(Ebla 13/2018)
OMN:Oduu Fulb.11,2015 Mootummaan Itiyoophiyaa guddunna tiraanisfoormaashiinii lammaffaa fi qulqullinna barnootaa jechuun, barattoonni yuniversiitiilee hundaa wal gahii irraa akka qooda fudhatan waamicha gochuu...
OMN:Oduu Fulb.11,2015 Jaarmiyaan Mirga Namaaf Falmu (Human Right Watch) Awurooppaa keessatti baqattooti akka bineensaatti ilaalamaatti jiru jechuun biyyoota miseensota Gamtaa Awurooppaa komate....
OMN:Oduu Fulb.11,2015 Biyya Saa’ud Arabiyaa magaalaa makkaatti sababa bubbee hamaa roobaan walmakee dhalateen, Meeshaaleen gurguddoo ijaarsa gamoof dhaabbatan jiguu isaaniitiin, hanga ammaatti...
OMN:Oduu Fulb.11,2015 Naayijeeriyaa keessatti lola gaggeeffamaa jiruun lammiilee moora baqatootaa keessa jiran irratti haleellaa boombii raawwateen namoonni hedduun miidhaman. Qorannoo hanga ammatti...
OMN:Oduu Fulb.102015 Magaalaa Jimmaa ganda Booree jedhamutti, ijaarsa seeraan alaa manneenii jechuun, bulchitoonni magaalattii manneen jiraattotaa 80 ol gahan diiguu isaanii himame....
OMN:Oduu Fulbaana 10,2015 Godina Iluu Abbaa Booraa magaalaa Baddalletti, poolisoonni magaalattii, daldaltoota waliin walii galanii, buna daddabarsaa osoo jiranii, sa’aatii malee deemtan...
OMN:Oduu Fulb.10,2015 Daandiin Oromoo ykn Oromo street jedhamu, miseensa mana maree kutaa biyya Minnesotaa magaalaa Minneapolisiin murteehee ture, tibba kana ifatti eebbifamee...
OMN:Oduu Fulb.10,2015 Ayyaanni Kabaja waggaa 27ffaa Sagalee Bilisummaa Oromoo Biyya Norway Magalaa Oslootti qophii garagaraaan akka kabajamu koreen qopheessituu ayyanichaa OMN himan....
OMN:Oduu Fulb.10,2015 Walitti bu’iinsa Humnoota Turkii fi Hidhattoota Kurdii jidduutti tibbana Magaalaa Siizer keessatti deemaa jiruun yoo xiqaate namooti 30 ajjeefamaniiru jedha...
OMN:Oduu Fulb.10,2015 New York Times akka gabaasetti Afriikaa Kibbaa Holqa tokko keesatti Lafeen namaa durii haaraan argamuu beeksisan. Akka qoratonni himanitti lafeen...
OMN: Oduu amma nu gahe (Lola Walloo) cammasaa 24, 2018)
OMN: SOMALI NEWS MAY 24, 2O18
OMN: Ammarreessaa kaleessaa fi har’a ( Caamsaa 24, 2018)
OMN: Gabaasa Addaa -Dhimma warqii MIDROC Laga Dambii irratti xalayaan Biiroolee garaagaraaf ergame maal jedha? caamsaa 24, 2018
OMN: QABSOO OROMOO SADARKAA ITTI AANU CAAMSAA 24, 2018
OMN: ODUU (Caamsaa 24, 2018)
OMN: Odduu amma nu gahee ( Lola Wolloo, aanaa Baatee) (Caamsaa 24, 2018)
OMN: QE’EE OROMIYAA: DIRREE DHAWAA, KUTAA 2ffaa (Caamsaa 24, 2018)
OMN: የሎቄ እልቂት፣ የሲዳማ ህዝብ የነፃነት ትግልና የፊቼ በዓል (MAY 23, 2018)
OMN: ODF BIYYATTI GALUU FI SIMANNAA TAASIFAME CAAMSAA 23, 2018


text:
Location: Horn of Africa; in what is today Ethiopia. Oromia is approximately located between 3 degree and 15 degree N latitude and 33 degree and 40 degree longitude. Size 375,000 Square Miles, or, 600,000 square kilometers; Larger than France, Italy, Switzerland, Belgium & the Netherlands combined. Population 40 million; 3rd. largest nationality in Africa; single largest nationality in East Africa.
WELCOME TO OROMONET
Gabcast! Gotoota Oromo Haa Yaadannu. #17 - Wallee.
Friday, October 23, 2009
Labsa GABUO Damee Toronto
Dhimmi labsa kanaa waayee namni Ibsaa Nagawo jedhamu gaaffi fi deebii (interview) Radiyoo Sagalee Adda Bilisummaa Oromootiin (SABO) kurfaawee guyyaa gaafa Onkololeessa 18, 2009 dhihaate irratti haala itti if dhiheesse kan ilaalu.
Obboo Ibsaa Nagawo yeroo tokkotti miseensa Gumii Adda Bilisummaa Ummata Oromiyaa (GABUO) Damee Toroonto ta’uun isaa waan haalamuu mitti. Haa ta’u malee, heera fi seera GABUOtiin alatti haala naamusa dhabaafi sirna dhablummaan guutameen damee Toroonto, darbees guutuu dhaaba keessatti jeeqama uumuf waan tattaafii godheef, GABUOn tarkaanfii miseensummaa isaa rarraasu fudhatee jaramayaa keessaa erga qophame ture jira.
Haala kanaan GABUO irraa rarraafamee osoo jiruu, raadiyoo SABO irratti gadi bahee akka waan GABUO keessatti itti gaafatamummaa qabuutti if dhiheesee jira. ”Bakka bu’aa murna GABUO koree biyyaa keessa fi Damee Toroonto” jedhee if moggaasudhaan dhihaate jira.
Nuti miseensoonni GABUO-Damee Toroonto kan sirnaan GABUO waliin hidhannoo qabaachudhaan hojjachaa jirru yeroo ammaatti Obboo Ibsaan miseensa keenya akka hintaane akka hubatamu; darbees itti gaafatama inni baanu kana irraa waan beeknu akka hinjjirre namootni oddeefanoo radiyoo Sagalee Adda Bilisummaa Oromoo kana hordofaa turtan martinuu akka nuuf hubattan jenna.
Tokkummaan Humna!!!
Oromiyaan ni Bilisoomti
Miseensota GABUO Damee Toroonto
Wednesday, October 21, 2009
Ibsa WBO ZK Keessaa Ilaalchisee Ibsa ABO
WBO Zoonii Kibbaa keessaa kanneen ibsa Onkolooleessa 12, 2009 baasan deemsa jajjabeefamuu qabuu dha. Adeemsi kun kan suduudan ykn karaa sirriitti qiyaafate tahuus galii isaa rukutuu kan dendeyu tartiiba sirnaa hordofuudhaan kan hojjatamu akka tahetti amanama. Kanas ABO waliin irratti hojjatuuf qophii tahuu ibsina.
ABOn yeroo adda addatti murnoota dhaaba irraa bahan wajjin araarri bu’ee ABO dhiinsuun, humneessuuf, gurmuu qabsaawotaa walitti deebisuuf, yaada araaraa maanguddotii fi bu’ureessittooti dhaabaa dhiheessan gammachuun fudhatee, koree itti utubee akka milkaawuuf tattaafataa jira. WBO ZK keessaa ibsa isaa keessatti yaada araaraa kana fudhachuu fi deggeruu isaa labsuun yaada deggeramaa dha.
Deemsi WBO ZK keessaa amma agarsiisaa jiru kan deggeramu tahuus asumatti kan dhaabbatu osoo hin taane rakkinni dhalate furamee akka sirnatti deebi’amu akka hojjatan abdii keenya.
Dhumarratti, murnoota maqaa ABO himatan hundaa fi ABO giddutti araarri akka bu’uuf yaaliin maanguddotii fi bu’ureessitooti dhaabaa jalbqaban milkaawee akka galii isaa gahu godhuu irratti ABO waan danda’u hundaa akka hojjatu beeksifna. Deemsi araaraa jalqabe kun akka bakka gahuuf miseensi, waraanni, deggeraa fi ummatni Oromoo bal’aan akka karaa hundaan bira dhaabbattan waamicha keenya dabarsina.
Gadaan Gadaa Bilisummaa ti!
Injifannoo Ummata Oromoof!!
Adda Bilisummaa Oromoo
ShG GS ABO
Onkoloolessa 20, 2209


text:
Dameewwan Baankii Intarnaashinaalii Oromiyaa, Baankii Hojii Gamtaa Oromiyaa fi Baankii Intarnaashinaalaa Awaashi hundatti Aksiyoonichi akka gurguramu Koreen yeroo aksiyoonichaa beeksiseera.
Gatiin aksiyoonaa tokkos Birrii kuma tokko yoo ta'u, dhaabbanni ykn namni bitu aksiyoona afur bituun dirqamadha isaan olitti garuu daangaa tokko malee bituun ni danda'ama jedhameera.
Gurgurtaan aksiyoonichaas kaleessa Finfinnee galma aadaa Oromootti kan eegale yoo ta'u, kaleessa wayita eegalus bituudhaaf unki bittaan waadaan galame Birrii miliyoona 600 fi miliyoona 17dha.
Kana keessaa miliyoonni 200 fi miliyoonni 30 kan waajjira bulchiinsoti magaalaa fi interpiraayizoonni mootummaa bitan yoo ta'u kaan hafan dureeyyii fi namoota kaan ta'uusaa korichi himeera.
Diinagdee naannichaa fi ummataa cimsuuf dhaabbilee qindoomina mootummaa fi ummataatiin hundaa’an keessaa tokko kan ta’e “ Waldaan Aksiyoona Geejjiba Qindaa'aa Odaa hojiinsaas torban lama lamaan akka gamaggamamu Afa-Yaa’iin Mana- maree Bakka- bu’oota Uummataa fi Walitti-qabaan mana- maree Gamtaa Dureeyyii fi Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Abbaa Duulaa Gammadaa himaniiru.
Afa-yaa'ichi ergaa sirnicharratti dabarsaniinis, Wal-amantaa fi gurmuudhaan hojjennaan karoorri hin milkoofne hin jiru jedhaniiru.
Hojiin aksiyoonota hundeeffamaniis torbee lama lamaan akka gamaaggamamu Obbo Abbaa Dulaan himaniiru.


text:
Gunda Misty. shower. August 20th , 2017.
stt imporaatt tiigg t eeeebbrr wwee llokknn oobbyyaa nwwssooeer saall ss tee mmuutt o ppcc haa oou hvv aaaalable. If you are going from onel bbahhuu ooaa btthuu nn ttnddllnn ssowee,,tteeeeissaaccaaceettaa oo aa ee liiiee onnssaaee ff hhtt i hh ass,,yyuu myy fnn oorroptioosstt ee smmwwaa iiiiee.. Taa ssuullss oo re llnninn nnrrmmddlliiggyyurreettrr aahhoomm ff oo re llannin nn caaggnn oorr ettrr aahhoomm aoonn,,ittmmyybb aaiirrffrryyuu t iidd addpprrhhseettee sooee ttlll of yuu hhiiee iihhuu aaiigg oorr bouu hhttee rrnnttii iilleeee fittii oorrbbttrroo.. r> When ii cmmsstt uuiiggaannwwssaaddllnn hhwwrr, theee aee mnn ooeeooweess woogg eerrhhnng oo hhe nccss oooiig ttaddllnn shhwwrr hie there ii a hhnneettattyyuummy ee looiiggffrrtteebbss,, teeee i ass hhnneettaa ayy b emmddlliig oor iiccee nn a uuggtt ff s,, yuummyybb pleessddtt nnwwttaa ttnnaaooee sooeessccmm nn uubbrroo iiffrrnn iiee,, saaees ndd styees hhttee oo ree looiigg a tredd ookinn ssaaddllnne sooee rr th oott affoddbbeeooee hhrr sa good chance that you will be able to find exactly what you were looking for. Just in case you were wondering, most standard standalone showers start selling for around two or three hundred dollars, and from there the prices goes up.
There are some companies that will claim that steam showers run better of 220 volts. This is somewhat true but we have found a way to get the best of both worlds. Steam showers were originally produced for European and Asian countries which run of a 220v power source. However American homes run on 110v power. All of our steam showers have a built in power amplifier which converts your 110v to 220v give your steam generator the power it needs while keeping the unit more efficient. This also saves money when it comes to installing you steam shower.
Depending on how close you are to the bride, the message for a bridal shower card may be complicated to write. Depending upon your association with the bride, here are some suggestions that might work for your bridal shower card.
y shhoee nniiaay shhoee nniiaaiin aaeemmcc ooeessnnee ssaall nly lose aaiiy nd rreedd tteeddaabbbb hhwer aahering ooii ssuullkkll ooeettaa 00iivvttttoosswwll bbeerrqqiiee..IIvvttttoossccnnbb rraaee nn eessnnllssddoollnn nn aayywwbbiiee rr nneeaattvv hhcc lloossaa rrooffoo oorriivvttattoo oobb iiwwdoollnn eeooeeyyouu oorree..PPiittnn oorroonnbbbb hhwwrriinvittttoossmmaass yyoouu hhvv ooeexttrr wwrriiee bbuu wwhhttee hh nniiaaiinn wwiillll eeppiinneeddccrreeccttllyyaaddnn eeddccee bbuu eeiieey. he eeuuyy f rrnnaall aayyssooee nniiaaiinn ssyyuull llaasshhvv ooyyoo hh rrwwrrkaaddtteeoottoo ooppiittaa aayybbbb hhwweerr iivvttttoossaa oo nneedd ooii oo uu oouu oouucaa llaassppiinn ooee br> o ayctmr h lik osp ln,prnal vtton ebcmin r oulrcie ormm--epitbebb he nittn r ecoigh rferdciewe tcoe oraiig nis rbby soe. m-obehv uh oognebfoet rialo w b ads n e uchass rtn ou w b howriiainsmk es a tse ohtm dmne. Jane 'Neill ssMMm o ooll nn aakkaaddoonn nn aaaaee abyyccrrss WbbiieeBBssnnss hhcc ppccaaiiee nnBabyyTTaakkYYuuCCrrss BBiitt nnoonneeeettCCrrssaaddPPiittbbeeBBbb hhwwrrIIvvttttooss hh uuiieesswwssiissiiee aaffttee hh iitt ffhhrrdduuhhee oo lessee iiii uu iieett iiwwoorrrrnneeoo aayyssooee iinniiaaiinn nn eeiinn pprrssnnllssnn oorroonniivvttttoossttddyy br>  tp/bbcrdnwcu/ay-y shhoee nniiaaiin aaeemmcc ooeessnnee ssaall nly lose aaiiy nd rreedd tteeddaabbbb hhwer aahering ooii ssuullkkll ooeettaa 00iivvttttoosswwll bbeerrqqiiee..IIvvttttoossccnnbb rraaee nn eessnnllssddoollnn nn aayywwbbiiee rr nneeaattvv hhcc lloossaa rrooffoo oorriivvttattoo oobb iiwwdoollnn eeooeeyyouu oorree..PPiittnn oorroonnbbbb hhwwrriinvittttoossmmaass yyoouu hhvv ooeexttrr wwrriiee bbuu wwhhttee hh nniiaaiinn wwiillll eeppiinneeddccrreeccttllyyaaddnn eeddccee bbuu eeiieey. he eeuuyy f rrnnaall aayyssooee nniiaaiinn ssyyuull llaasshhvv ooyyoo hh rrwwrrkaaddtteeoottoo ooppiittaa aayybbbb hhwweerr iivvttttoossaa oo nneedd ooii oo uu oouu oouucaa llaassppiinn ooee br> o ayctmr h lik osp ln,prnal vtton ebcmin r oulrcie ormm--epitbebb he nittn r ecoigh rferdciewe tcoe oraiig nis rbby soe. m-obehv uh oognebfoet rialo w b ads n e uchass rtn ou w b howriiainsmk es a tse ohtm dmne. Jane 'Neill ssMMm o ooll nn aakkaaddoonn nn aaaaee abyyccrrss WbbiieeBBssnnss hhcc ppccaaiiee nnBabyyTTaakkYYuuCCrrss BBiitt nnoonneeeettCCrrssaaddPPiittbbeeBBbb hhwwrrIIvvttttooss hh uuiieesswwssiissiiee aaffttee hh iitt ffhhrrdduuhhee oo lessee iiii uu iieett iiwwoorrrrnneeoo aayyssooee iinniiaaiinn nn eeiinn pprrssnnllssnn oorroonniivvttttoossttddyy br>  tp/bbcrdnwcu/ay-Review Of An Amazing Vitamin C Shower Filter
Recent Posts
Categories
Monthly Archives
About ▪ Contact ▪ Privacy Policy ▪ Terms of Service ▪ Copyright/IP Policy
Copyright © 2016-2030 ยท Home Design Ideas and Interior Inspirations. All Wrong Reserved.
Any content, trademark/s, or other material that might be found on this site that is not this site property remains the copyright of its respective owner/s. In no way does Uoflgolfscramble claim ownership or responsibility for such items, and you should seek legal consent for any use of such materials from its owner.


text:
Bitootessa 15,2017/Godina Arsii Aanaa Loodee Heexosaa Magaalaa Abaadir Keessaa Oromoonni Hedduu Hidhamaa Jiru.
barattoota fi barsiiftonni hedduun Kumaandi poostidhaan mana hidhaatitti guuramaa jiru, Bitootessa 13/2017 Manneen barumsaa keessaa barattoonni fi barsiiftonni hedduun kan hidhaman yoo ta’uu kanneen hidhaman keessaa
- Barsiisaa Yuusuf Amiin,
- Barsiisaa Tarreessaa Abdataa,
- Barataa Muhiddiin Kadiir
- Barataa Ismaa’il Qaasim
- Barsiisaa Abdii Qaasim keessatti kan argaman yoo ta’uu yeroo ammaa waajjira Poolisii magaalaa Itayyaa keessatti hidhaarra jiru, Sababiin namoonni kunniin ittiin hidhamaniifis maqaa barattoota Fincilaaf kakaasaa jirtan jedhuun ta’uunis dhagayamee jira.
Gama biraa Godinuma Arsii Aanaa Gadab Asaasaa Magaalaa Asaasaa Keessatti Namoota manneen dhuunfaa kireessanii ittiin jiraataniin Namoota mana Kireessitaniif Waraqaa eenyummaa Fi Suuraa kireeffattootaa fidaa jechuudhaan waajjira poolisii magaalaa Asaasaa Continue reading


text:
Yohannis Guutinbergi
Yohannis Guutinbergi (/joʊˌhɑːnɨs ˈɡuːtənbɜrɡ/; c. 1398 – Gurrandhala 3, 1468) lammii Jarmanii tumtuu sibiilaa, tumtuu warqee, maxxansaa, fi tamsaasaa hojii maxxansuu Yuurooppi keessatti barsiisedha. Kalqni maxxansaa taayeppiingii makaanikaalii sochoofamuu kan Guutinbergi uume Warraaqsa Maxxansaa jalqabsiise, kunis seenaa bara ammayyaa keessatti akka gocha guddaatti ilaallama. Guddina renesaansii, riifoormeeshinii, bara ifaa (Age of Enlightenment), fi warraaqsa saayinsii fiduu keessatti shoora guddaa tabate, diinagdee beekumsa irratti hundaa'e kan ammayyaa kanaa fi barumsi gara uummata hundaatti akka baballatu gochuu keessatti bu'uura guddaa ta'e.


text:
1. Bara Jeneraal Mangistuu Niwaayii fi Jeneraal Taaddasaa Birruutii kaasee diraamaa siyaasa biyya keenyaa kan dhaloonni tokkoo ol ajjeestoonnii fi ajjeefamoonni akkasumas hiisistoonnii fi hidhamtootni keessatti baayyatan kana keessa turuudhaan akka hayyuu garaa ofii caalaa biyyaa isaantiif yaaduu tokkootti anis ofii koo caalaa saba kootiif quuqamuudhaan waggaa 45 ol saba kootif biyyaa kootiif jijjirama woyyaa’aa fiduudhaaf amanamuummadhaan falmuun kiyya otoo beekkamuu cinaatti dhiibamee;
2. Biyya hunda keenyaaf taatuu fi walqixxumaadhaan nu mara keessummeessitu Itiyoophiyaa dimookraatoftuu uumuuf, sirni bulchiinsa haqaa kan bilisaa akka uumamu waggoota 25 darbaniif qabsaa’uu kiyyaan himatamee hidhamuun kiyya hanqatee, miseensa paarlaamaa biyyitti turuun kiyya osoo beekkamuu, mirga wabii yakkamtoota idileef iyyuu eeyyamamu dhoorkamuun kiyya, ana qofaaf osoo hin taane saba biyyi nuu fi ilmaan teenyaa nagayaan keessa jiraannu hegeriif ni uumamti jedhee abdatu maraaf akkasumas biyya teenyaa rakkattuuf uummata keenyaa barri dabruufii didee gadadoo cimaa keessa jiraatuu kanaaf gaddi cimaan kan natta dhagaahamu ta’uu akka naaf beekamuuf.
—————————————————————————-
ዶክተር መረራ የዋስ መብቱ መከልከሉ እንደተገፀለት ለፍርድቤት የተናገረው ቃል
1. ከእነጄኔራል መንግስቱ ንዋይና ጄኔራል ታደሰ ብሩ ዘመን ጀምሮ ከአንድ ትውልድ በላይ ገዳዮችና ሟቾች አሳሪዎችና ታሳሪዎች በበዛበት የሀገራችን የፖለቲካ ድራማ ውስጥ በመቆየት አንድ አንድ ከሆዱ በላይ ለሀገሩ የሚያስብ ምሁር ማድረግ እንዳለበት ሁሉ ከአርባ አምስት አመታት በላይ ለሀገሬ የተሸለ ለውጥ እንዲመጣ በታማኝነት መታገሌ እየታወቀ ወደ ጎን መገፋቱ፡፡
2. ለሁላችንም የምትሆንና በእኩልነት የምታስተናግደን ዴሞክራሲያዊት ኢትዮጵያ እንድትፈጠርና ነፃየፍትህ ሥርዓት በሀገራችን እንዲሰፍን ላለፉት ሃያ አምስት አመታት በመታገሌ መከሰሴ አንሶ የአገሪቱ ፓርላማ አባል የነበርኩ ሰው ለተራ ወንጀለኛ የሚፈቀድ የዋስ መብት በመከልከሌ የተሰማኝ ጥልቅ ሀዘን ለራሴ ብቻ ሳይሆን እኛም ሆን ልጆቻችን በሰላም ይኖሩበታል ለምንለው መከረኛ ሀገራችንና አላልፍለት ብሎ ስታመስ ለሚኖር መከረኛ ሕዝባችን ጭምር መሆኑን እንዲታወቅልኝ ነው፡፡


text:
NuuralHudaan Miidiyaa Ummataati. Yaadaafi Komii ummatarraa dhufu hundaa keeysummeeysuudhaaf qophiidha. waan isniif mul’ate nurraa hin qusatinaa. dogongoraafi rakkinoota dalagaa keenya keeysatti argitan bira hin dabrinaa.
Gama birootiin Odeeyfannoo naannawa keeysaniitis nuuf dabarsaa. wayta odeeyfannoo nuuf ergitan, Ragaa footoo fii viidiyoo wajji osoo nuuf ergitanii hedduu gaariidha.
Sagantaalee keenyarratti gaafii addaa yoo qabaattan. dhaamsa addaa yoo nuuf qabaattan, waan sammuu keessan keeysa deemu kan nu gaafachuu barbaaddan hunda nuuf katabaa.


text:
Ulfummaa Kaayyoo Qabsoo Sabaa
Raayyaa halagaa guddaan seenaa, aadaa, dudhaa fi afaaniin adda ta’e hidhannoo fi mala addaa qabu biyya Oromoo irra dhangla’ee qabachuun dhumisi irraan gahe waan galmeen jiru. Sanaan biyyaa fi qabeenyi saanii ni dhunfatame. Nammi dhuma irraa hafe kaan gabaa garbaatt gurgurame, kan tola akka raayyaa diinaa tajajilu tolfame. Erga cabuu saanii mirkaneeffatee duubas abbaa biyyumaa saanii haqee gabbarummaati jijjiire. Sadarkaa itt haanuuf karoorri diinni baafates akka olhantummaan saa bara dheeraaf hin uggamne, kan qabame mataa ol qabatee akka isa hin ilaalle tolchu ture. Eenyummaa ofii haqee aadaa, afaan, seenaa diinaa akka kan ofiitt fudhatu dirqisiisuu yaale. Battala amantee saanaaii fi caffee saanii miseensota rayyaa saa fi jala kaatuu bakka bakkaa funaane qubachiseee. Sana gochuun mandara naannaa irraa barsiifataan, hojiin, ilaalchaaan adda ta’e ijaare. Wanti ammayaa ta’e hundi achiin burqee dudhaa sabichaa baadiyyaa irratt hundaawe keessa holola diigaa fi dhibee facaasuutt ka’e. Oromiyaan “qinyi hagar” kooti jedhee labse. Hacuuccaa fi arrabsoon ummati bokoke jaatamoota keessa marii gaggeeffateen mootummaa walaba dhaabbachuun furmaata akka ta’e murteeffate. Biyya walaba keessa bilisummaa, walqixxummaa fi gammachuun jiraachuun kan barbaachisu hunda baasuun kaayyoo sabicha ta’e. Walabummaa fi birmadummaan mirga uummaa ilmoo namaati. Kanaaf ulfoo dha. Mirga kana mirkaneessuuf ABOn dhaabbate. Ergasii dammaqinni ol ka’eera. Haa ta’u malee diinni mirga fakkeessaa hiixataa isa dhugaa duubatt dhiibaa Oromoo lakoofsaan buceessaa, hiyyoomsaa, abbaa biyyummaa saa gaaffii jala galchaa, gadadoo kan durii caale, kan eenyummaa sabicha haquu danda’u irrati fe’aa jira. “Sirni Addunyaa Haaraan” rakkoo walfakaatu furuuf anjaa uume kanneen kaasaa saniif kutannoo fi dudhama qaban dhimma yoo itt bahan Oromiyaan qabsaawoti see afaan wal wallaaluun caalaa dhabaayyuu jirti.
Barumsi ammayyaan haala sabgidduun yeroo irratt dirqisiifames, sirni barumsaa halgaan baase waan ummatichi sagalee keessaa qaabu hin turre. Kan aadaa, afaan fi seena koloneeffato gidduu godhate ture. Kan barachuun hayyamameef itt qoosamaa, kurkurfamaa, arrabsamaa, gad ilaalamaa baratan. Hunda caalaa afaan ofiitt qana’anii maqaallee afaan halagaatt akka jijjiirratan taasifaman. Bulee bulee ummati waan kan saa ta’an hunda akka duubatti hafaa baricha keessa anja hin kennineefti fudhatee ittiin walqixu dhama’utt ka’e. Sirni bulchaaf yayyabame kanneen baratan naannaa itt dhalatanitt akka hin hafne kan tolchu ture. Hojii mootummaa naannaa fi carraan kan kennamu ijoollee nafxanyaa fi jalakaatuu amanamtuu qofaaf. Sun hardhas hin hafne; hojiin federalaa nama afaan Amaaraa beekuuf qofa kennama.Ijoolleen haaraa baratan qaama qofaan utuu hin ta’in nameenyaaman naannaa saanii buqqisee haaraatt dhandhoonu yaale. “Wal taanaa” utuu hin ta’in “nu taatuu” murteeffate. Hanga tokko milkaawun saa ni mullatta. Hardhallee kanneen lagaa saanii keessaa afaan Amaraa afaan Oromoo dursee bahuuf sardamu jiru. Kanuma jalaa rincicanii eenyumaa saanii utuu hin irraanfatin maalummaa saba saanii dhaloota itt haanutt dabarsuu kan danda’an turan. Jara sana kan raacitii sochii bilisumaa ta’an. Gaaffiin saanii gaaffin mirga ilmoo namaa waan ta’eef dagaagaa dhufe malee hin quummanne. T a’us miiddhaan eenyummaa saanii irra gahe waldhaansa guddaa barbaada.
Badiisi lubbuu, malbulchaa, diinagdee, hawaasomaa, naannaa fi eenyummaa ummata Oromoo irratt tolfamaa dhufe kun akka fixa ilmoo namaatt utuu hin ta’in akka yaaloott itt qoosamaa jira. Fixiisi ilmoo namaa, ummaticha balleessuuf akeekame kana dhaabuuf addunyaan homtuu godhamaa hin jiru. Hamma beekumsa saa fi dandeett saatt kan badiisa irraa hafe eegee hardhaan gahe qotee bulaa Oromooti. Ummatichkan humnaan irraa fudhatame nagaan deeffachuu yaalee badii caalaa itt fide. Kanaaf malee Oromoo caalaa kan nagaa fi araaraan waldhabdee furachuun aadaa ta’eef hin jiru. Bakka sun hin danda’amnett qawween duubatt dhiittatu gamsiisufis, yaadaanis, gochaanis kutannoon itt bobba’anii jiruu. Tuffii fi salphinaa kan gugguufee hafu cunnuura abaaramaa qofa.
Qaaman qabamani walkeessa haa yaa’an malee wayyabi yaadaan diina saaniin gamaa fi gamana jiraachuu amannu turan. Garuu isaan keessaa gamatt cehanii moora diinaa kan gabbisan jiru. Haa ta’u malee mirga ilmoo namaa fi ulfina biyya ofiif qabsoon godhamu kan gamana jiraniin finiinama dhufe. Gamana dhaabbatanii hundi yeroo walitt dubbatan miidhama ummata saanii irratt kan waliigalan fakkaata ture. Garuu walitt fakkeessan malee akka walii hin galle booddana hubatameera. Yaada dhokataa fi mamiin kaayyoo kofa keessa dhokfatan bulee harca’utt ka’e. Kana irraa kan ka’e gurguddoon Oromoo hardhas akka bara Oromiyaan qabamtee humnaa fi dandeettii saanii diina gumaachuun ni muldhata. Sanatt hin qaana’an hin gaabbanis. Isaan nyaataniif kan ummmatichi quufu, isaan saadamaniif kan inni kabajamu, isaan qanansiifamaniif kan isatt tolu fakkeesuu yaalu. Kaan kaan jiraachuu jennee diinaa gugguufne jedhu. Finciluuf yoo onnee hin qabane filmati jiru kanuma. Hin komataman. Garuu yakka inni raawwatu irratt qooda fudhachuun daangaa darbuu ta’a. Kan nama dhibu kan kanneen utuu hin rakkatin diina saba saanii jala kurkuraa ummata saanii buqqisee akka isaan dhaabu barbaaduun eegee jala raasaa oolani. Kun Oromoo hidhaatt guraarama, biyyaa ari’amaa, ajjeefama jiranii fi lafa saanii irraa buqqa’anii alabulaa tahanii kadhatummatt gad bu’an dabarsani du’aaf kennu addatt hin laalamu.
Jarri akkasii kanneen ummatichaaf mirga namoomaa gaafatan badhaasa saaniitt hinaafanii kan jeeqanitt fudhatu. Diina waliin duula hololaa fi ulee itt banu. Kaan qabsaawa fakkaatanii jaarmaa walaba ummati saanii qabu diiguf yoo hojjetan mullatu. Kan guyyaa tokko diina adda baasanii badii saa hin dubbane qabsawota busheessuuf arrabi qoonqoo keessaa lolloqa. Qabsoon isaan keessa hin jirre kottee akka dhaabdutt kan fudhatan jiru. Sun dhukkuba yaalamuu qabu. Qabsoon bilisummaa walabummaa biyyaa qofa utuu hin ta’in sammuu ofirrummaa fi kolonummaan faalame hunda bilisomsuus ni dabalata. Sabboonummaan walkeessati qayyabannoo uumuu, fedha ofii ukamsanii dhaaba saba ofii jabeessuu, jabina halagaa faarsuu irra dandeettii dadhabaa ofii akka itt olkaasaan heduu gaafata. Dirreen qabsoo baldhaa dha. Kan hojjetamuu eegus akkasumaa. Balleessaan yoo argame gamatt quba qabuu dura wanti of qeeqan yoo jiraate of qorunis miira gaarii beekaati. Kan qulqullumaan of qoru qoricha hin dhabu.
Akka qayyabannoo keenyaatt ummati Oromoo ummata walaba, biyya fi qarooma beekamaa kan qabu fi birmadummaan erga yeroon eegalee qabee kan jiratee. Kan itt duulan jara amma qabate dabalatee ofirraa faccisaa ulfina saa fi kan biyya saa boonsaatt tiffataa ture. Tasa seenaan utuu hin fedhin bulcha halagaa jalatt kufe. Sun erga ta’ees fedhaa bilisa ta’een haala keessatt kufe fudhatee hin beeku. Kanaaf halagaan fedhaa saa malee akka barbaadett biyya saa, qabeenya saa fi mirga saa irratt abboomuu morme ka’e. Seeraan haata’u uumaan wanti akka halagaan bulchuun hayyamu hin jiru. Kanneen mootummaan Habashaa biyya saa irraa kolonota addati hin laalle jedhan akka lafti saanii itt bulfamu ilaalun ni gaha. Bara Nugusootaa ifatt “ye gaallaa mareeti” jedhama ture. Abbaa fedhanii kennu. Lafti Habashaa “ye rist mareeti” jedhama kan lammiiti nama biraaf kennamuu hin danda’u. Hardhas kan buqqa’aa jiru ummata koloneeffame. Lafti saa biyya keessaa fi garba gamatti gurguramaa jira. Dhiigaa fi dafqa ofiin harkaa baafatan malee abbaa biyyumaa kan deebisee kennuuf hin jiru. Kun yoo hubatame kaayyoo sabaa fiixaan basuun salphata.
Ummata Afrikaan walii galani rakkiina jireenyaa waliin furu yaaluun anja qabachuu kan haalu hin jiru. Garuu mirgaa fi fedhi ofii kabajamuu mirkaneeffachuun durfannoo qaba. Sun bakka dhaabbatanii dhoofsisanii fi nageenya gaafata. Waliigalteen kan uumamu birmadoota gidduutt malee gooftaa fi lolee yk gooftaa fi garbicha ta’anii utuu jiranii miti. Garbicha jechuun nama birmaduu hin taane, boojuu ajaja nama biran bulu kan seeraan mirga dhahatu hin qabne jechuu dha. Garbummaan sanyii miti hariiroo nammi dabaan uume. Kanaaf dhoofsisa nagaa haa ta’u michooma yero ummachuuf dura hariiroon sun jijjiiramutu irra jira. Barri saa bara abbaan taankii gurbaa ulee qofa qabate macalaqsee jannumaaf dhaadatu. Kanaaf kan yeroon kenneef irraa gara laafumaan hin eegamu, kan kaaniif dabaa, isaaf tolaa dha. Safuu hin beeku.
Kan hacuuccaa jala jiru bishaan keessa dhabbatee dheebotaa, ofii beela’ee halagaa laataa jiraachuu qofa osoo hin ta’in qilleensa fudhachuu dhorgatamee golee keessatt ukaanfamee jiraachuun itt fufa. Sun hiree ummata halagaan qabame hundaati. Waliin dhaabbatanii diduutu baasaa. Oromiyaan qabeenya gudda qabdi. Sanatt dhimma bahuuf wareegama barbaachisu baasuu irra hirpha alaa gaafachuun qaanii tahu qaba ture. Walabummaan ofii ummata ofii fi qabeenya ofii irratt hirkachuun malee halagaatt hirkatanii hin argamu. Gargaarsi halagaa haada itt hidhamtu qabdi. Haadi sun maal of duubatt akka guduunfatte hundi hin beekin malee bakka baalchaan fedhutt nama qawisuun see waan hin oolle. Dhiyaanni tolaa hin jiru jedha mitii faranjiin? Maddi biraa gargaarsa Oromoo badiii hundi irratt wal caccabsu. Innnis doolara tokkoon sochi to’achu fedha. Qabsaawoti waa’ee of irratt hirkachuu keessa deddeebi’anii ilaaluu qabu.
Furmaati jiru lama. Tokko dhama’uu taha malee, akka halagaan hammeenya saa garaa laafee yaarsu kadhachuu dha. Inni kaan karaa danda’an hunda roorroo diduu dha; ajajaa diinaatt rincicuu dha. Inni tokkoffaan ulfina ofii wareeganii seexaa madaaween jirachuu fida. Garbichi gooftaa miilla dhungachuun, dhiitama, gurgrama fi tuffatamuu irraa oolchuun dhagahamee hin beeku. Badhaasi argamus miir goofticha guyyuu irratt hundaawaa. Inni lammattaa lubbuu ofii gaafata. Maqaan barabaraan jiraachuu, onnee guutuun du’a yoomu hin oolle ija keessa ilaalaa itt deemuu jechuu dha. Kanneen isa tokkoffaa filatan gosa lama. Hangi tokko “nammi waan jette haa jettuu, na garaan nattii haajettu” kan jedhanii. Irra dibuu jara hin rakkanne. Kaan filannoo saaniif maalifaa adda addaa tarreessuu yaaluu. Tooftaa abjuun tolfatan qabu. Kana goonu malee addunyaan nu hin deggeru faa jedhu. Akeeki lachanuu tokko,fedha ofiffoo bahachuuf bilisummaa ummata qabsiisuu dha. Jara kana kan hardha of qusannoo malee waa’ee “kaayyoo ganama” maa xixxu kan jedhan. Haalli si’ana, dur irraa adda godhu, hundu Oromoo ta’uu himachuu dha. Garri tokko of baruu jalqabu sanaaf roorroon itt hamaataa akka deemu amana. Garri birammoo walqixxummaa afarsuu irra akka bulchooti jedhanitt yoo bulan rakkinni hin hammaatutt amanuu. Ilaalcha lamaan kanatu diddaa yk sarmatt geessa.
Malaan haa lixxuu kadhaan haa maxantuu ashkarummaan horii fe’iisaa nama gooti. Dhama iseen qabdu keessaa xuuxanii hanga tirtirii see waliin baasanii darbanitt faarsaa dhaanichan walmake dhandhamataa jiraachuu taati. Gurguddoon Oromoo akka Goobana Daaccee, Qusee Diinagdee, Garasuu Dukki, Balayi Zallaqaa kkf maaltu irra gahee? Dhuma irratt tajaajila saaniif “galati keessan hin badiin” utuu hin ta’n “galata dhabaa” jedhamanii haqaman. Kanneen si’anaawoo maaliin adda taana jjedhanii itt galuuf gamuu? Yaada bucuu afarsaa wayyabumaa ummata Oromoo dhahachuu fedhu. Ummata saanii keessattis halagaa birattis isaan murna bucuu ta’uu hin hedani. Inni kaan ofiin dhaabbannee mirga ofiif filmaata qabnu hundaan falmanna yoo jedhu, jarri hafan hanga diinni dimokrasii fudhatutt eeguu qabna jedhu.
Bulchooti empayera Ityoophiyaa kan si’ana abalu jedhamanii hin waamamne onneen dhiitawee eenyutu nutt xiixa jedhaa jiru. Fakkeenyaaf gaaffi moslimman dhiheeffatan waggaa irra darbuyyuu deebiin hanga yoonaa argame ajeechaa, hidhaa fi guraarama qofa. Birdhuu anga’oota lixaa sababfatanii hundaan “gooltuu” jechuun balaaleffata kanneen mirga ilmoo namaaf dhaabbatanii ofirraa faccisaa jiru. Halagaa diriira dhofsisaatt fiduun ijaarsa cimaa barbaada. Ijaarsa cimaa kan qabu waan inni jedhuuf akka hin sermine waan beekuf ofitt hin butu. Barattooti Oromoollee bor natt hammatinu jedhee sababa ofii uumeen ajjeesaa, hidhaa, barumsa saaniirraa ari’a akka jiru ni agarra. Kanneen ofirrumaa diina naalchine waliin hojjechuu dandeenya jedhan jaarma isatt tolu qabataniitu. Kan egeree sabichaa domsaa jiruuf tumsa dhaqu jechuu dha.Hanga nammi gamana jiru cehee hin tumsiniifitt gara barbaadanitt Oromoo oofuun hafee jala xiixuu hin danda’an turan. Kanneen cehuuf gaman yoo ofiif dhaabbatan kan du’a dheessan, gamaa halagaan lubbu bira kan kennuuf itt fakkaata. Lubbuttiin kanuma saaniiti garuu bu’aa halagaaf seenaa keessaatt of ajeessuuf deemtii. Waan hin oolleef maqaa fokkuu qaccee ofii irra keessee dabarti.
Abbooliin Oromoo jechoota akka “baraa fi murxuxxee gugguufanii jala darbu”; “akka baranitt utuu hin ta’in akka baraati bulu” jedhan guduunfanii shakaluu yaalanii turan. Mootota nama nyaatoo shantu ilkaan caalaa qarameen irratt wal jijjiiran malee barri jijjiramuun mirgaa fi qabeenya saanii sarbame hin deebifneef. Sanatu fincilatt geesseen. Hardhas jechoota fashalan sana irra deebi’uu haa yaallu kan jedhan jiru. Barri hagam gegeeddaramu roorrisaan sossobbiin akka nama irraa hin dachaane muuxannoo jaarraa oliin raggaasifameera. Mirga ofii kabachiifachuun dirqama abbaati malee barrii kan hayyamus kan dhowwatus miti.
Barrii tolaa fi hamaa qaba. Ijoollumatt “Bara Nyaataa” kan jedhamu akka ture dhagaha guddanne. Bineensota daggalaa beelaan haata’u quufaan qeeyee namatt duulanii namaa fi beellada nyaachuu eegalani. Nammi bakka bakkaa walii birmatee dhumiisa irraa wal oolche jedhama. Isaa asis, ammma ganna torbatama ni ta’a, hawaannis akka tasaa dhufee biqiltuu hunda raame. Barasis walii birmatanii dhumisa irraa lammii oolchani. Barichi “Bara Hawaannisaa” jedhama. Hardhas Oromoon Bara Nyaataa fi Hawaannisaa sana kan fakkaatu keessa jira. Oromoon baratan, dureeyyii fi dandeettii kan qaban Nyaataa jala gugatanii qarmii fudhaannatu taanaan sanyiinis eenyummaanis sabichi baduuf deema. Adeemsa baaquleessaan (globalization) Oromoon salphaatt miidhamuu danda’a. Baquleessan waliigalatt gabaa fi mirga gaddhiisee jira. Oromoott garuu gabaa gaddhiisee mirga hidhaatt hambise. Jijjiirama dhufett dhimma bahuuf sun gaddhiifamuun dirqii dha. Bilisummaa fi walqixummaan dhaabbatee dorgommee saba addnyaa keessatt qooda fudhachuu yoos dandaha. Biyyaa fi qabeenya Oromoo irratt diina waliin sadanii kan saaman yakka mirga ilmoo namaa irratt tolfame ta’uu beekuu qabu.
Galtuun durii eenymmaa ofii gattee garaa ququlqulluu Itiyoophummaan tajaajilaa baate. Erga mootichi Haaya Sillaaseen kufee as garuu galtuulee harki hedduun Itiyoophiyummaa ol kaasanii haa faarsan malee Oromummaa saanii ni himatu. Maqaa saba saaniin kan of ijaaranis jiru, garuu hangi tokko “Garbicha Itiyoophiyaa!” jedhani dhaadataa jiru. Harka jalaan haa ta’u suduudan kan of ijaarsisees halagaa dha, kan dhaadachiisanis isaanuma. Akeeki halagootaa kan walabummaan of ijaare irratt hamajaajii ijaaruu ture. Hanga tokkos milkaaweera. Firummaa, bitamtummaa fi gowwummaan, walabummaan kan of ijaare maqaa haddheessuun, keessa seenanii jeequun dadhabsiisaa jiru. Sun hanga dammaqiisi keessaa dagaagutt malee barabaree hin ta’u. Walabummaan haa ta’u hirkatanii mirgi of ijaaruu kan beekame wareegama gootota WBO ABOn hiriirseen ta’uun hin haalamu. Namooti ABO gaggeessan mudaa hin qaban hin jedhamu. Mudaa sana qofa irratt xiyyeefatame waan inni dhaabbateef dagatamu hin qabu. Kaayyoon bilisummaaa, masakaa sabaa kan eenyummaa fi fedhii saa itt calaqifamu, kanaaf ulfoo dha. Mudaa hooggansii fi miseensi qaban Kora hiriyaatu sirreessaa. Kan qabaniin tiratu malee hin ergifatani. Balleessaa saaniitt qub qabna. Dhiibbaa sirreessaa ta’e hunda irra keenya, karaa dandeettiin saanii itt ol ka’u gorsina, beekumsaa fi qabeenyaan birmannaaf malee namummaa saanii salphsun farra.
Beekoti Oromoo hangi tokko waldaa qorumsa Oromiyaa dhimma baasuu gaggeessuf ijaaranii jiru. Maqaa Oromoon, Oromoon sadarkaa sabgidduutt wanti akkasii ijaaramuun kan jalqabati. Galata guddaa qabu. Miseensota saanii keessa kan sochii bilisummaaf miseensa yk mararfataa ta’ee hin beekne jira hin fakkaatu. Ijaarsi saanii wagga waggaan qormaatota dhahata adda addaa iratt ni dhiheessa. Garuu addati Oromoon jeequmsa malbulchaa keessa seeneef kaasaa fi furmaata kan ta’u fi taatoti dhimma itt bahu dandahan dhiheessan hin fakatuu. Beekoti biyya bira malaa fi meeshaa qabsoof barbaachisan irratt quwatanii hojiirra oolchuuf kallacha ta’uun beekamu. Si’aawoo dhas. Maqaaf garuu beekota mirkabeekii (sayinsi) uumaa fi hawaasomaa, ingineroota, cireessota kkf addunyaan walgitan qabna. Garuu gara Oromo millatanii kan hin laalleetu caala. Kaan akka dabballoota dhaabota malbulchaa isaan godha. Kanaaf akka qabeenya waloott abdachuun ni rakkisa. Dhaaboti Oromoo jabinaa fi dadhabina aka qaban kan hin baratinuu ni arga; garuu “Hin ta’a jennaan harree qallee hin ta’u jennaan harree gatne, qoricha jennaan barbaadnee dhabne” kan abbooliin jedhan sana dursee heda. Beekaa irraa sana caalaatu eegama. Kun beekota keenya komachuuf miti, beekaanis waldhaalanis walqabatee mugaa akka jiru agarsiisuufi. Isa daljeesi taa’aa walitt quba qabdu sana ta’uutu nati muldhata. Jaarmaa yk waldaa Oromoo kamtu kamirra wayyaa? Daaraan daalattii nana jettee daakuutt kofalte jedhani. Hundi of ilaalaa hijirani haa dammaqani!
Utuu haalli halle sirratee qabsaawoti Oromoo jabina saanii akka caalaa cimfatan, dadhabina saanii shaffisaan akka irra haanan hundu duuluu qaba. Kara kanaa oganeessoti (artistoti) Oromoo ifaajjee boonsaa gadhaa jiru. Lubbuu fi jirenya qananiis itt wareeganiiru. Kan darbeef dinqisifata fuldurattis weedduun, walaloon, goodaan akka ummata saanii kakasuu irraa hin deebine jajjabeessuu qabna. Qormaati beekota kana irratt karaa agarsiisuu danda’a. Yoos hundaaf falli mirkanbeekii ta’e argama. Kana fudhannu malee dukkana keessa deemuu ta’a. Dhibeen saba keenyaa fi jaarmaa saa xiinxalamee qoricha fayyisu dhiheessuu malee dhukubfataa dhiisanii dhuukubaa waldhaanuu akka hin taane eeggachuu dha.
Sun ta’uu baatus rakkinichi yeroo fudhata malee yeelalsiisus ofiinuu of fura. Fedha bu’uuraa namoomaa irraa waan ka’eef geengoon bilisummaa kan dhaaabuu danda’uu hin jiru. Kanaaf kan sabichi jeequmsa malbuchaa irra gahee keessaa na baasinnuu jedhee kanneen waa hubatanii fi bolola addaa ol ta’an abdatu. Oromummaan yaadaanmalamee roga jireenya Oromoo hundaaf bifa tokkoon gaggeeffamaa hin jiru. Garuu jalqabaa kaasee sochii biisummaa sabaaf urjii dhahaa ta’ee jira. Dhaaba biraa irratt ida’uuf oso hin ta’in, ilaalcha sabaa akka tokomsuuf qorachuu fi irratt mari’achiisanii yaadanmal haalaan walfudhate misomsuuf ifaajja’uun qooda beekotaa ta’uu danda’a. Oromoon ofiin bulummaa Oromoott hin amanne Oromoo ta’uu dhahatan, Oromoon Oromiyaa ala jiraatan wanti waloon safeeffatan yoo hundan beekame Oromummaa jabeessa.
Wal mormiin anga’oota addunyaa fiixee saa yero ga’e ture cunqurfamooti dhagahamuuf filmaata qabu turani. Amma yeroo fedhi bu’uuraa korporeeshinoota addunyaa wal keessa lixe kana keessaa, qarummaa ofii qofatu innaa hamtuu kana keessa huluuqsisa. Rakkinni kun kan harka kennachuun yk gargar faffaca’anii hamajaajii didhuun jalaa bahamu miti. Hammam of jaallatan, hammam beekaa ta’an, hammam walitt aaran, hammam tuttuqan xiiqii qabsiisaman, giroo saba ofiif dursa kennanii walfaana hiriiruun mallattoo sabboonummaati. Jagnummaa dhas. Sabboonummaan onnnee Oromummaan guute malee barumsa yk leenjisa addaa hin gaafatu. ABOn kallacha sochii bilisummaa Oromiyaati. Akeeki saa Oromiyaa bulcha halagaa jalaa baatee ofiin bultu gad dhaabuu dha. Kunis mirga hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachuun dhugooma. Gaafas hundi gara barbadetti ummaticha kakaasuu danda’a. Garuu ABOn walabummaa Oromiyaaf kan dhaabbate waan ta’eef qabsoon saa ooffalch’ormaan (referanddum) hiree murteeffannaan hin dhaabbatu, sadarka itt haanu keessaas qodaa guddaa qabata. Sana as gufannaan ABOn ABO ummati gaggabuuff sana hin ta’u. Yoo ergamsaa fi sardama biraa hin qabaanne hangasitt hundi waliin joga’uu danda’u.
Addi Bilisummaa Oromoo dhaabota Oromoon ummate keessaa guddinaan, beekamuu fi akaakuun kanneen inni ummate keessaa hunda dursa. Aaarsaa qeeyeen Oromoo hundi godhe irratt waan ijaarameef yoomiyyuu hin jigu. Bu’aa ba’ii, kufaa ka’i eenyuufuu kan oolu miti. Jaarmaan kunis dhugaa kanaa alatt ilaaamuu hin qabu. Qoodi sabboonotaa yoo inni kuffisu harka rukutuu qofa utuu hin ta’in yeroo inni kufus jala lixanii ol kaasuun tirachiisuu fi jajjabeessuu dabalata. Janni marfame hanga mala ittiin caffate ba’u argatutti ni ripha. Jannooti ABOs ni riphan malee hi dune, guyyaan caffatanii itt bahan fagoo hin ta’u. Rakkinni amma jiru hirqinfuu hin caalu. Sadarkaa fayyisuun hin danda’amnett hubamee kan itt fakkatu jiru ta’a. Sun dhugaa taanaan dogoggora. Oromoon sammuun hubame jiru ta’a; isaanu sadarkaa hin fayyine gahan jennee abdii kutachuu hin qabnu. Kan bilisummaaf socha’amaa jiru sana faatt qoricha soquufi.
ABOn ayyaanaa, kan walabummaaf dhaabbatan hundaaf mallattoo dha. Kanaaf yeroof bitintirulee madaallii saa hin jaldhatu. Dinni kaayyoo saatiif baleessuu barbaada, vidyoo laallibbata rifachisa jedhu itt baaseera, bombii dhoosee isatu godhe jedhera, gooltuu dha jedhe hololla hin ofin hin qabu. Waan miidhes qaba. Ofumaa ari’ee, baqatummaan akka hin fudhatamnellee ifaja’aa jira. Oromoon ibda inni qabsiisutt cidii guuran ballessaa diinaa hunda ni mararfatu jechuu dha. Dhaaba walabummmaa Oromiyaaf fedha gaarii kuuse, qeeyeen Oromo hundi lubbuu fi qabeenya hagana hin jedhamne itt baase hamaa yaaduufiin eenyutt haa tolu jedhameetu? Jagnooti sabaa kan dabe sirreessani, kan hanqate guutanii dhaaba saani angafa oolfatu malee kosiitt gatuuf hin gamani. ABOn kan warra sanaa kan warra kanaa jedhee booqaa itt baasee busheessuu kan yaalu kan diinatt galee fi juujuu qofaa. Qondaaloti ABO maaf tuqamu, maaf qeeqamu hin jedhamu. Garuu tuqaa fi qeeqi sun kan daba sirreessuu, cabaa dhinsu ta’u qaba malee kan ABO balleessuuf aggammate taanaan callisee kan hin laalle hedduu dha. Muka tokko buqqisanii balleessuun ni danda’ama. Yaada altoko faca’e garuu balleessuun hin danda’amu. ABOn tokko yoo bade ABO kukummatu baka bu’aa. Ilmoo namaaf bilisummaan kan midhaan nyaatan, bishaan dhuganii fi afuura fudhatanii gaditt ilaalamu miti. Kanaaf kaayyoo bilisummaa Oromoo ofumaa dhama’uu yoo hin tane balleessuun gonka hin danda’amu.
Oromoon si’ana murnaa fi abba tokkeen adeeemsa malbulcha keenyaa irratt haa mari’annu jedhaa jiru. Waa mari’atanii murteeffachuun aadaa Oromooti. Erga qabamanii akka itt kiyyoo keessaa itt bahan mari’ataama dhufan. Waggaa shantama dura mariin garaa qulqulluun eegale ABO dhalche. Isaan ummatichi ija banachuutt ka’e. Hardhas ABOn galfata itt kenname bakkaan ga’uuf keessa deebi’ee of qoruu qaba. Gadaan bar saddeet sadeettiin of haaromsa. Sochiin ABO biyya walaba keessatt waan hin taaneef aka sanatt of gaggeessuun yoo hin danda’amnellee itt akeekuun irraa eegama. Sanaaf akki humni haaraan itt dhaqu mijjaawuu qaba. Dardari jalaa ka’u yoo hin jiranne dhaabichi dhaaba gadamoojjii ta’uuf deema. Akka aadaa fi dudhaa Oromott qabsoo gaggeessuuf biyyarraa bobba’amuun barbaachisaa dha. Ummati ala jiru akka biyya keessa jiruutt malee akka namoota biyyaa hacucca jala jirani, agabu bulanii booree bahachuf fedhaan of kennuun isa dhiba. Idaa (Biili) fi soora duubaatu itt muldhata. Kanaaf qooda fudhannaan saa kan walakka yerooti, guutuu ta’u haala jireenyatu hin hayyamu.
ABOn meeshaa malbulchaa Oromoo guddicha. Mariin sabboonotaan bakka bakkati tolfamu kan meeshaa sana caalaatt qaruu fi sochii walabummaa gabbisu malee kan qoccolloott sabicha geessu ta’uu hin qabu. Kanaaf mariin kamuu tuqalee jaba hanga yoonaa misoomfanne kan laaffisu utuu hin ta’in kan hanqina gaangalataa dhufan gutee sabicha boonsu yoo ta’e hundu ishoo jedha.Marii jechuun kan qaammi walgahe bu’ura saa to’atu, dhahata irratt dubbatamu kan fedhe hundi gumaachu fi kan dura ta’aa saa ofii filatu jechuu malee yabboo gareen tokko yaada murtawe itt jeekkaru ta’uu hin qabu; ulaaga kana guutnaan yaadi hundi dhimma itt bahu dandahu burquu mala.
Kanneen qabsoo Oromoo hogganna jedhanii fi sochii haaraa eegalla jedhanis biyyatii ala jiru. Akka akeekaatt ala teenyee biyyati qabsoo oofuu dandeenya kan jedhanis jiru. Kaan hogganni ummata gidduutt argamee qabsoo qindeessuu qaba jedhanuu yeroo hin murteessine. Bara fashistiin Italiyaan Itiyoophiyaa qabate Hayila Sillaaseen alatt baqate. Si’a addunyaan garee lamatt hiramee wal garreffataa jiru garri Britin jirtu Haayilaa deggere. Itiyoophiyaaa keessatt jaalbiyyooti garee gareen bakka bakkati ijaramanii fashitii nagaan bulchuu dhowwatan. Sana gidduutt Hayila Silaaseen wagga shan duuba humna alaan deggeramee erga isaan fashistii laaffisanii, loltuu alaa qabatee biyyatt loo’ee galuun sossobaa fi dorsisaan jaalbiyyoota (patriots) of jalatt galchee anatu isinii moo’a jedhe.
Biyya itt dhalatee alatt of ijaaree halagaan utubamee kan deebi’ee moo’e isa. Fakmishoo (modela) kana fudhatanii alatt ijaaramanii deebi’uun mala filamaa akka tahe kan oofan jiru. Hayilan akka mooti duriitt fedha dansa kuufate qaba, Jaalbiyyootis garaa guutuu akka inni hin deebine hin mormine. Baqattoota keessaa tokko ture malee nambiyyumaa saas hin jijjiirre. Jaalbiyyoota Oromiyaa qabsaawaa hunda walqixxummatt ilaalu malee biyya saanii diinaaf ramacii godhan hoggana hin beekne keessumsiisuuf akeeki hin hayyamu. Haalli Hayila anjaa kenne hundi hin jiru. Barrichi bara internet. Haalli addunyaa keessa jiru kan yartuun alatt of ijaartee wayyaba irratt dhaqxee of tultu miti. Kan achumatti ijaaramee jireenya ummatichaa jiraatee qabsaawutu barbaachisa. Sun haala Iraaqii fi Afgaanistan keesssa tureraa hubatamuu ni dandaha. Kan alatt qopheeffaman hedduun ni fashalani. Fakmishoon deebii jara Yahudiis kanaan walitt hin dhufu, isaan eenyu, eenyutu gargaree qorachuu dha.
Ummati Oromiyaa qabeenya, amantee fi ilaalcha saaf harka diinaatt guraarama jira. Sabboonota irraa kan eegamu kan qaban jabeeffatani kan hanqate guuttatanii ummatichichaaf dhaqabuu malee yaadanmal hin yaalamne irratt qoccolloo heddumeessuu miti. Ajjeechaa fi hidhaan, badiisi heddummaataa deeme malee hin foyyofne. Samichii fi hacuuccan waggooti afurtam duran turan ammas caalaa hammaatanii jiru. Diinni sanuma irra diddibee akka haaraatt of dhiheessaa jira. Garuu ummati jijjiirama hundeef malee kakkabeebsaaf qabsaawaa hin jiru. ADBU (PDO) haa ta’u qondaalamuun abba tokoota kibbaa, uumaa empayerichaa jijjira jedhee kan gowwomu jira hin fakkaatu. Luugammi empayera hardhallee abbaa hirroota harkaa hin buune. Kan bu’u akkasitt miti. Oromoon akka diinaatt tooftaa yeroon gaafatu jijijiiruuf haala mijjatu hin arganne. Hamajaajiin akka yeroo hin arganne lola itt banuu qofa utuu hin ta’inis jeequmsi keessaa itt fufaama deeme. Maaliifu dura walabummaan dhaabbatee abba barbachise waliin dhoofsisuuf jequmsa keessaa bahu qaba. Hanga sochiin bilisummaa ABO fi kanneen kaayyoo ganamaa hordofaniin gaggeeffamu jirutt mirga Oromoon walabummaaf qabu kan dabarsee kennu dandahu hin jiraatu.
Kan olitt fecca’amee dhihate kaayyoo sochii bilisummaa ganama qabsaawoti irratt waliigalan wal yaadachiisuuf. Oromoon gannoota afurtama dura kan qabsoo eegale ashkarummatt hafuuf osoo hin ta’in nakkarummaa saa labsachuuf. Abba tokkooti, hariiroon isa humnan qabate waliin jiru, akka hin jijjiiramne fedhan jiru ta’a. Fedha wayyabaa dura hanga hin dhaabbannett mirga saaniiti. Diinni ABO balleessuuf kutateera. Oromoon akka Oromiyaan dhaaba walaba bilisummaa saaf dhaabbatu hin jiranne fedhan diinaan addatt ilaaluun rakksuu danda’a. Yaada ofii qabachuun yaada obbolaa utuu hin midhin ta’uu qaba. Sabboonota dargaggummaa saanii bosona Oromiyaa keessatt qabsoon dabarsan, kan du’anis jiranis ulfina guddaa qabu. Gootota keenya hamajaajiin xureessuuf rafee hin bulle. Walabummaa ummata ofii jedhani waggaa afurtama utu hin ta’in guyyaa tokkollee kanneen rasaasa foolii fuudhan ni dinqisiifanna. Yeroo hedduun keenya bakka ofirra hin laalle jirannu isaan haddhaa qabsoo dhandhamataa turani. Lubbuu ofii kan caalu hin jiru. Garuu kaayyoon qabsoo saba saanii sana caalaa ulfoo ta’uu saa aarsaa ta’uun mirkaneessan. Jannummaa saanii walaloo fi faaruun kaafnee dhaloota haaraa ittiin didhchiisuutu nurraa eegama malee maqaa cabsinee gootota dhahannu of dhabsiisuun miti. Yoo hin qabnellee ni uummatu. Goototi lubbuun jiran keessaan laalummaa dhabanii dimimmisa keessa dhaabbachuun booqaa adda addaaf karaa mijjeessuu irra utuu ulaagaa ummati ka’erraa gad hin buune boonsoo sabaa ta’anii hafu. Oromiyaan akka walaboomtuuf umati sees akka bilisan biyya ofii ijaarratu yoomuu mamii hin qabannu. Injifannooo kutataatu fida.
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Guraandhala 2013
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan kees