text:
- Gaafiifi Deebii Garasuu Tufaa waliin taasifame
Biiftuu Bilisaa: Jalqabarratti gababsitee akka ofbarsiistun sigaafadha ga’eenke yokan hirmaannankee hawaasa yokan qabsoo oromoo kessatti maali?
Garasuu: Ani gidduu galessaa Oromiyaa naannoo Aqaaqittin dhaladhee. Guddinii fi barumsii koo magalaa Aqaaqii kessattii dha. Eegaan barumssa fixee University Finfinnee galee sochii barattoota Oromoo keessatti hirmaataa waanan tureef rakkoon narraa gaheen anaa waggaa 4 barataa jiruu biyyaa bahuuf dirqamee. Eegaa yeroo sanatii waggoota 10n darbe kana kessatti yeroo dheeraaf sochii Oromoo kessatti bifa adda addaatiin hirmaatan jira. Ammaaf kanumaan jedha.
Biiftuu Bilisaa: Maqaa ABO tin dhaabni waamamu yeroo ammaa gara dhaba afurii akka ta’an nibeekama kun ammoo waldhibdee moora qabsoo Oromoo keessatti uumame irraan kanka’edha jedhama mee waldhibdeen uumamee dhaaba kana iddoo afuritti isa hire kun maalidha jetta?
Garasuu: Akkuma ati jette dhaabooti yeroo amma maqaa ABOn socho’an hedduu ta’anii jiu. Qoqqodamuu isaaniitiif waan sababa ta’e hedduu maqaa dhahuun ni danda’ama. Asirratti sababa hunda gutuutti ibsuuf yeroo fi bakka fudhatuu ni mala. Garuu sababoota akka Mulata ifaa(Clear Vision) dhabuu; Tarsimoo fi Toftaa dhugaa-hundessuu(realistic) fi hojjataa(workable) dhabuu; jaarmiyaa sona-qabessa( vibrant organization) dhabuu; toftaa wal-diddaa kessaa ittiin hiikan dhabuu(lack of internally built conflict resolving mechanism); dandeettii fi leenjii dhabuu qabsa’otaa fi hogganootaa; diinaa fi firaa ifaatti addaan baasuu wallaaluu; haala keessaa fi alaa sirritti hubachuu dhabuu(lack of understanding of internal and external environment); fi aadaa siyaasaa bodessaan sochii qabsoo Oromoo kana kessatti dagaaguu dha jedheen amana. Sababiin kunniin hundinuu bifa adda addaatiin laafina sochii qabsoo bilisummaa Oromoo kessa jiru fi qoqqodamiinsa uumame kanaaf gummaachanii jiru. Yaada kiyya sirritti ifa godhuuf qabxiiwwaan akka sababaatti kaasee kanneen kessaa tokko tokko ibsuufan tattafadha.
Akka ani yaadutti dhaaba tokko milkessuuf inni duraa mulata ifa ta’e(clear vision) qabaachuu dha. Yoo mul‘ati ifaan hin jiraanne dhaabni tokko bakka itti deemuu fi akkamitti akka deemu karoorfatee hojjachuuf ni rakkisaan. Dhaabni fulduree isaatti suraa ifaa ta’e tokko qabaachuu qaba. Mula’ati kunis dhugaa-hundessa(realistic) fi kan dhaqqabamu ta’u qaba. Yoo mula’ati ifaan akkasii jiraate hooggannii fi miseensi dhaaba sanaa cichoomaa(commitment) barbaachisu ni qabaata. Toftaa fi tarsiimoo barbaachisu kalaaluuf, eenyu waliin hariiroo uumna, jijjirama akkamii biyya keenya irratti fiduuf deemna, injifannoo yoo jennu maal jechuu keenya akka salphaatti deebii argata. Kanaaf hunda dura maal argachuuf akka qabsa’an baruun barbaachisaa dha. Kuni ifaatti bakka hin jirreetti tokkummaaf jabina jaarmiyaa tiksuun ni rakkisa. Dhaaboota Oromo keessatti waan wal-diddaa uumuu fi addaan facaasu kessaa inni tokko mula’ata ifaa dhabuu kana dha.
Akka ani hubadhuutti mula’ata ifaa dhabuutti aanee rakkoon guddaan sochii Oromoo kessatti jeequmsaa uumaa turee fi jiru tokko tarsimoo fi tooftaa dhugaa-hundessa fi hojjetaa ta’e( realistic and workable tactics and strategies) dhabuu dha. Dhabni tokko haguma fedhe yaadaa fi abjuu bareeda qabaatu, abjuu bareeda qabaatuun qofti milkii fiduu hin danda’u. Abjuu/Mul’ata sana akkamitti milkessina daandii jedhu irratti itti yaaduun tarsimoo fi toftaa hojjataa fi qabatamaan hojjitti jijjiramuu danda’u faluu feesisa.
Sochii Oromoo kessatti yeroo hedduu rakkoon mul’ata dhabuu irraa akka ka’e gad-fageenyaanis ta’u baatu ni hasawama. Dhaaboti maqaa ABOn of yaamanis ta’e dhaboti biroo Oromoo yeroo hedduu waan mul’ataa fi sagantaa siyaasaa irra deddebiyanii ni hasawu. Akkuma dura jedhe inni waan barbaachisu kessa isa tokko dha. Garuu jabinnii fi guddinni
jaarmiyaa mul’ata gaarii fi sagantaa siyaasaa gaarii irraa qofa argama jedhanii yaaduun afaan-faajjii(illusion) guddaa dha. Akkuma beekamuu dhaaboti maqaa qabsoo Oromoon of-waaman hedduun yeroo garii duraatti, yeroo garii duubatti sagantaa siyaasaa isaani sirressesanii jiru. Garuu hojjii isaanii guyya guyyaa irratti jijjirraan dhufee qabatamaani hin mul’atu. Kana jechuun rakkoon bakka sana qofa hin jiru jechuu dha. Dhaabni tokko injifannoo qabatamaa tokko fiduuf, tooftaa fi tarsimoo, haala uummata isaa, uumama diina isaa, haala naannoo isaa, uumama jaarmiyaa isaa fi bifa miseensota isaa ilaalcha kessa galchee kan qabatamaan hojjatuu dandaú tokko kalaaluu qaba. Haata’u malee sochii Oromoo kessatti yeroo hedduu tarsimoo irratti marii godhamu hin dhaga’amu.
Tarsimoon tokko yoo filatamu, jallachuu fi jibbuu irratti hunda’e miti. Eega xinxalli tarsimoo(strategic Analysis) gad-fageenyaan godhamee
booda filama .Xinxallii tarsimoo(stratetic analysis) kuni yoo godhamuu odeffannoo qabatama ta’e haala kessaa fi alaa eegaa sirritti sakkatta’ee booda filannoo tarsimoo(strategic option) wal bira qabuun kam akka wayyuu ilaala. Kuni bifa saaynisawaa ta’e tokkoon godhama malee miiraan(emotion) hin ta’uu. Tarsimoon tokko ammo yeroo tokko filame jechuun akkuma siidaa bakka tokko taa’a jechuu mitii. Haalli kessaa fi alaa yoo jijjiramu haala jijjiramee sana waliin akka wal-simuu danda’utti sirreffamaa(adjusted) deemaa. Otoo xinxala tarsimoo(strategic analysis) hin godhiin tarsimoo filuun dogogora(fallacy of highest order) guddaa dha.
Haala keenyatti yoo deebine tarsimoo fi toftaa qabaatuu mitii yaadumtii isaatu waan jiru hin fakkaatu. Yeroo garii waan hedduu nama qanessu tarsimoo keenya qawween ykn karaa nagaa jedhanii isaanii wal-loluun arga. Jarri lachuu waan jedhan kana godhuufis ta’e waan kuni akkamitti akka hojjitti jijjiramu yaada bilchaate(detailed strategic document) hin qaban. Xinxala tarsimoo(strategic analysis) barbachisu otoo hin godhiin dandii kanatu nu baasa jedhanii dubbachuun kaayyoo otoo hin taane daandii waaqessuu (worshiping the means) ta’a.
Gariin yaada qawwee/qabsoo hidhannoo jedhu kana irraa deddebiyanii jechuun waan goota ta’an itti fakkaata. Warri hafanis karaa nagaan jechuun akka waan Oromoof dandii(karaa) gabaabaa filaniif itti fakkaata Sochii qabsoo tokko kessatti tarsimoon filatamu haala qabsoon sun itti deemaa jru, uumaa diinaa, haala uummata sanaa fi nannawaa sanaa xinxaluun ta’a. Qabsoo hidhannoos haa ta’u qabsoon bifa biraa hojjachuu ni mala. Hata’u malee haga falmiin jabaan, qorannoon gad-fageenyaa fi xinxalli tarsimoo hin godhaminitti waan jedhamu hundi haasaa (oduu)dhuuma karaa irraa ta’ee hafa. . Gartuun lachuu marii sirnaa fi falmii(debate) akkasumas xinxaalli tarsimoo(strategic analysis) akka hin deemne sakaalanii(hostage) godhanii jiru. Maraamartoo(vicious circle) akkanaa kana kessaa haga isaan bahanitti sochii qabatamaa godhanii injifannoo qabatamaa galmessuun hin danda’amu. Bakka hojjiin qabatamaan hin jirreetti ammoo wal-nyaatuu fi wal-jeequun, laafina jiru walitti haqatuun kun itti fufa.
Xinxala tarsimoo(strategic analysis) gaggessuun toftaa fi tarsimoo filuuf jaarmiyaa barbaachisa. Otoo jaarmiyaa hin qabanne waan kana godhuun hin danda’amu. Jaarmiyaa jechuun kan maqaa qabu, sagantaa siyaasaa qabuu fi kan waggaatti yeroo tokko ibsa baasuu jechuu miti. Jaarmiyaa jechaan namoota walitti qabamee jechuus mitii. Jaarmiyaa kanaa olii dha. Jaamiyaan meeshaa namooti kaayyoo wal-fakkataa qaban walitti dhufanii yaada, qabeenya, humnaa fi dandetti isaanii walitti kuusuun kaayyoo dhabbataniif sana bakkan gahuuf ittiin(waliin) hojjatanii dha. Jaarmiyaa tokko kan yeroo irraa gara yerootti dandettii fi hubannoo miseensota isaa guddisaa deemu, kan haala(environment) kessa jiru yeroo yeroon xinxalee toftaa barbachisu tokko baasu, kan kessatti miseensoti isaa afuura-tokkummaa(Espirt de corpus) qaban,kan haala of-dura dhufu tilmamee toftaa fi tarsimoo haala sana ittiin taligu( managing changes) kan qabu, sirnaa fi aadaa hojjii ( internally built system and organizational culture) kan qabu, kan yaada adda addaa miseensota isaa gidduutti uumamu akka falmii jabaan(vigorous debate) godhamee kara tokkotti luucca’u, yoo wal-diddaan uumames wal-diddaa sana hiikaaf irraa barataa deemuu fi walumaa galattii jaarmiyaa huumaan miseensa isaa, yaadaa fi qabeenya miseensotaa walitti qabuun annisaa(synergy) uumuu danda’u ta’uu qaba.
Karaa jarmiyoota Oromootti yoo deebinuu hedduun isaanii ulaagaa akkanaa hin guutan. Miseensa jechuun kanuma maqaa isaa achi kessatti barreffamee buusii xixxiqqoo tokko buusuu/walitti qabu hogganni ammoo waan walitti guuramte sanaan kan hojjii hojjetu fakkaata. Haala akkasii kana kessatti bu’aa qabatamaa fiduun waan hin danda’amneef wal-nyachuuf wal-komachuun kessatti guddata. Kanaaf gara addaan qoodamuuf qoodamiinsa sanaaf ammoo himata(narrative) tolfachuutti deemu. Himati(narrative) duraa-duubatti(retrospectively) uumama. Aadaan yaada ofii bilisa ta’anii ibsachuu fi falmuu waan hin jirreef waan himatamu(narrative) kamtu dhugaa dhaa fi kamtu sobaa addaan baasuun hin danda’amu.
Jarmiyaan ijaaramu tokko ilma-namaa yaada qabu walitti dhufuun ijaarama. Namni walitti dhufu kun ammoo yaada adda addaa qaba. Yaadii adda addaa kuni qulqullayee kara tokkotti qajeeluu qaba. Falmii godhuu fi aadaa jaarmiyaa tokko kessatti yaada ofii bilisa ta’anii ibsatuu, dhimma tokko irratti ilaalcha(perspective) adda addaa ibsatuu dhabuu, ilaalchi adda addaa kuni ammoo falmii(debate) sirna qabuun akka inni yaada tokkotti qajeelu godhuun aadaa jaarmiyaa tokko kessatti isa murtessaa dha. Jaarmiyaa yaadi adda adda kessatti hin callaqisnee ykn wal-diddaan kessatti hin uumanee jaarmiyaa nama du’an ijaarame qofa dha. Namni lubbuu qabu ni yaada. Yaadi nama ammoo yeroo hunda tokko ta’uu hin danda’u. Yaadi adda addaa kuni akkamitti kara tokkotti qajeelee, jaarmiyaa jabaa ta’a jedhanii yaaduun toftaa fi tarsimoo hojjetaa fi aadaa jaarmiyaa jaba barbaachisa. Jaarmiyaa Oromoo kessatti yoo ilaalle, yeroo hedduu yaada irratti otoo hin taane namoota irratti ijaaraman. Kana jechuun namoota maqaa nama tokko tokko ilalanii jaarmiyaa wayii deggaran ykn ammoo maqaa nama garii ilaalanii jibban ni jiru.
Jarri akkasii maqaa namaa ilaalanii walgayii dhaquu ykn hafuu. Walgayii gartuun isaanii irraa shakkii qabaniin adeemsifamu hin dhaqan. Akkuma waan yaadii namaa walgayii irratti afuuraan akka dhukkubaatti darbuutti sodaatu. Kanaaf yeroo hunda waanuma ofii fedhan dhaga’u. Yoo dubbatanis warruma yaadaa akka isaanii duranuu qabu qofaatti dubbatuu. Kanaaf walgayiin suni homaa hin jijjiruu jechuu dha. Namuma duraanuu yaada tokko qabutti yaaduma sana irraa deebiyanii dubbatuun maratummaa irraa garagarummaa hin qabu. Yaadii kiyya gaarii dha namni jedhuu fi ofirratti amantii qabu tokko bakka inni yaadaa isaa itti deemsisuu fi dhiibuu qabu, warra yaadaa sana hin qabnee biraattii dha. Yoo akkas godhee nama harayaa yaadaa isaatti fidaa deema. Namni isa deggaruus ni guddataa deema. Yoo yaadii isaa suni warra yaadaa isaa mormu sana bifa gahaa ta’e tokkoon hin amansiisnee, laafina yaada isaas baree yaada isaa sana qarachuu(sharpen) ,sirreffachuu ykn akka biraa tokko soneffachuu(rearticulate) godhuu ni danda’a.
Bakka walgayiis yoo dhaqan yaada kennamurratti otoo hin taane namicha yaada kennerratti yaada kennatu. Yeroo garii waan namichi suni ammatti dubbataa jiru irratti otoo hin taane waanuma wagga 30 dura ykn 40 dura inni dubbataa/yaadaa ture irratti yaada kennatu ykn ammoo seeteedhaan(prejudice) dhaan guutamanii dhaqu. Waan achiitti argan otoo hin taane waan duraan mataa isaanii kessa jiruun lolu. Namni bara dheeraa kessa yaadaa isaa ni jijjirrata. Waan inni yeroo sanatti dubbatuu ilaalanii sirrummaa(validity) yaadaa sana ilaaluu dha malee waan inni amma dubbatuu dhiisanii waan inni wagga 40 dubbataa ture waliin wal-loluun homaa hiika hin qabu. Namni waa barataa deema waan ta’eef dirqamatti uumurii guutu yaada tokko hin qabu. Yeroo hedduu namooti durii qabsoo Oromoo irratti ilaalcha bira qaban amma yoo sochii Oromootti dhufan ilaalcha akkana kanatu rakkoo itti uuma. Gariin isaanii namni walgayii tokko yoo dhaqee kessayyuu bakka isaan jibban guyyaa biraa namaan oodu. Ilma nama kana akkuma xaarmusii duwwaattii ilaalu. Bakkuma dhaqeetti abbaan fedhe waanuma fedhe guyyuma tokkoon itti guttatuu. Namni akkasitti yaadu waruma yaada ofirratti amantaa hin qabne dha. Ammallii akkana kuni jaarmiyaa Oromoo kessaa balínaan mul’ata. Ammalli jaarmiyooleen Oromoo qaban biraan ammoo, hedduun isaanii maqaa Oromootiin yaa ijaaraman malee, yoo itti siqanii ilaalan maandhee(core group) wayii of kessatti qabu. Hundeen kuni namoota naannoo tokko dhufan, ykn umuriin walitti-dhiyoo jiran ykn ammoo hiriyoota/firoota ta’uu nimalu. Kanaaf miseensoti yeroo hedduu bakka lamatti qoodamu. Warra gartuu maandhee iciitii keessaa(Core Group)kanaan kallattiin walitti hidhatee jiruu fi miseensota moggaa( peripheral members) jechuu dha.
Jaarmiyaa kessa jaarmiyaan jira jechuu dha. Warri moggaa kun naannoon ykn umuriin warra jaarmiyaa sanatti abbummaa qaban(core group)kanaaf faayaa ykn golgaa(decoration or cover ) ta’uf malee yaadaa fi ilaalchi isaanii hagas mara murtii darbu irratti dhiibbaa hin qabaatu. Jaarmiyooti Oromoo jiran hundi isaanituu otoo tokko tokkoon maqaa kasnee ilaalle eenyu gartuun akkamii akka kessatti madheffatee jiruu fi eenyuma maqumaaf akka jaarmiyaa sana kessa akka jiru baruun ni danda’ama. Gariin isaanii namni mandhee kessaa(core group) sana irraa adda ta’e hedduu waan hin qabneef, haga danda’anitti nama addaa suni tokko illee yoo ta’e akka inni fuula(public) isaanii ta’e mul’atu godhuuf
tattafatu. Ammallii kuni seeraan barreffatanii hin qaban. Garuu akkuma duratti jedhe namni nama yaada isaarraa fagoo jiru aadaa dubbisuu fi waliin hasawuu waan hin qabneef namuma isa fakkaatu/naannoo isaatti dhalatii walitti dhufenyaa maatitii fi firummaa(informal network) irratti ijaarama. Garuu akka jaarmiyaa hunde bal’aa qabu fakkessuuf namoota tokko tokko barbadanii itti dabalu. Warri mandhee akkasii qaban kuni yeroo Oromo kessa babarrummaan(diversity) akka jiru dubbiin ka’e fi jaarmiyaan kuni Oromoo hin callaqqisuu(reflect) hin godhuu yoo jedhanii akka malee of-ttissuu(defensive). Garuu uummatii jiruu isaanii guyya guyyaa fi eenyu walgayii isaanirratti akka hirmaatu, eenyu guyyaa isaan walgayii waaman yoo dhaqee gaaffii akka gaafatuu fi gaaffii akkamii akka gaafatuu beekuun jaarmiyaa tokko kan gartuu warra akkamii dha waan jedhu suni akka salphaatti deebiyaa. Kanaaf namni ifaatti jechuunis baatu kessatti garuu eenyuma(character) isaan akka salphaatti ibsaa.
Haalli kuni akkuma salphaatti waan baramuuf miseensota moggaa kuni yeroo yeroo irraa harca’aa yoo deeman gartuun suni qullaa ta’eeti warruma maadhee kessaatti hidhata qaban sanatti qullayaa deema ykn ammoo waggoota 10 booda illee yoo itti deebitee ilaalte bakka turan sana
irraa yoo gad-deeman malee isaanii ol-deemu(gudatu) hin argitu. Jaarmiyaan ilma namaa kan lubbuu qabuun ijaarame tokko keessatti jijjiiramnii fi guddinni jiraachuu qaba. Yoo jijjiramnii fi guddinii jirachuu baate jaarmiyaan suni du’ee jira ykn warri jaarmiyaa sana kessa jiran yaadi isaanii duee jira jechuu dha. Haalli kun sochii Oromoo kana kessatti baldhinaan muldhata. Namoonni jaarmiyaa akkanatti du’an kana kessa jiraatan fi achuma kessa ho’ifatanii(comfort zone) kessa jiraachuun isaan nufsiisee ka’aniituma jarmiyaa biraatti ce’u. Aadaan kun illee jaarmiyooleen addaan baba’uu fi eega addaan baba’aniis homaa waan qabatamaa ta’e tokko hojjachuu akka hin dandeenye godhee jira. Walumaa gala rakkinooti ani olitti xuxxuquuf yaale kunii fi rakkinoooti biraa ABOs dabalatee jaarmiyoolee siyaasaa Oromoo akka addaan diigamaa deemanii fi akka isaan hin guddannee taasisee jira jedheen amana.
Biiftuu Bilisaa:Waldhibdeen kun furmaata argatee jaarmiyooleen kun walitti deebi’uu nidanda’u? akkam yoo ta’e furmaata argachuu danda’a jeta?
Garasuu : Gaaffii gaarii dha. Wal-dhibdeen kun ni furama ykn hin furamu jedhanii deebisuuf aadaa fi amala(organizational culture and character) jaarmiyaa kanneen kessatti dagaage ilaaluun barbaachisaa dha. Dhugaa dha rakkoon siyaasaa hin hiikamne tokko illee hin jiru. Garuu rakkoo tokko hiikamuuf dura rakkoon sun rakkoo ta’uu beekuu fi hiikuuf murtessuu gaafata. Akkuman gaaffii lammataa jalatti ibsuuf yaale sana sababootin dhaabooleen kuni haala amma kessatti argaman kana kessa akka seenan godhe hedduu dha. Yeroo gaaffiin laafina jaarmiyaa Oromoo fi sochiilee Oromoo ka’e sababa tokko ykn lamatu ka’a. Yeroo garii nama tokko ykn gartuu tokko faatu akka sababattii himama. Akka ilaalcha kiyyaatti suni sirrii miti. Sababni laafina kana nutti fidan waan olitti tarresse sana dabalatee baay’ee dha jedheen amana. Kanaafuu rakkoo kana hiikuuf waan rakkoo ta’an sana hubachuu fi waan hubatame sana furmaata hundeetti jijjiruuf qophayyuu barbaachisa. Dogoggora kana dura ta’an dogoggora jedhanii amananii qabsaawotii fi humnootiin waan kana kessatti hirmaataa turan hunduu itti-gaafatamummaa(responsibility) fudhachuu qabu. Sadarkaa adda addaa haa taú malee hundi keenya iyyuu yeroo kessatti hirmaataa turreetti waan hammeessine(balleessine) jiraachuu waan maluuf waan darbeef itti-gafatamummaa fudhachuun sadarkaa isa eegalaa(jalqabaa)ti jedhe amana.
Itti aansuun kan ta’uu qabu waan bade kana yaadaaf qalbii sirriin(gaariin) ilaaluun adda baasanii xinxaluu feesisa. Otoo waan badee fi tole addaan baasanii hin beekne waa sirressuun hin danda’amu. Jaarmiyooleen kun kana godhanii of-sirressanii walitti deebiyanii humna ta’uu nidanda’u gaaffii jedhu deebisuun na rakkisaa. Sababiin akka rakkoon kun hin hiikkanne godhu shantu jira. Kunis haala isaan kessa jiranii fi amala jaarmiyaa isaan kessatti dagagee jiruu dha. Sababiin kunniniis:
Amala jaarmiyaa(organizational culture) akkuma dhugaan dhuunfaa isaanii jala(monopoly of truth) jirtutti ilaaluu. Jarmiyooti kuni hundi isaanii dhugaan isaanuma bira akka jirtuu fi warri biraa qofti akka dogogoreetti amanu. Kanaaf rakkoon kun kan furamuu danda’u, guyyaa isaan hundi dogogora kessa akka jiran baranii(hubatanii) gara haqaan (karaa dhugaan) rakkoo kana furuutti dhufana jedheni amanan ta’a. Rakkoo fi dogogorri bakka hunda jiraachuu hin amanan. Jaarmiyaan tokko ykn ammoo namni tokko dogogorri warruma biraa qofa bira jira jedhe kan amanu yoo ta’e jaarmiyaa sana jijjiruun hedduu rakkisaa dha. Gariin isaanii waanuma kessa jiran, waan naannoo isaanii jiruu fi warri biraa illee akkamitti isaan akka ilaalu hin beekan ykn beekuu hin fedhan. Namuma isaan fakkatuu fi yaada isaan fakkaatu qabu qofatti hasawuu. Amartiin(clique) isaan ijaarratan kunis yeroo irraa kara yerootti waan dhiphachaa deemuu dha. Namni xiqqoo yaada adda ta’e qabu waan irraa harca’aa deemuuf. Kanaaf jarri kuni warruma ofitti hasawu(monologue)kessa jiru tokko jechuutu danda’ama. Gartuun ofitti qofa hasawuu fi waanuma namni isa fakkaatu jedhu qofa dhaga’u amala jijjirratuu hin danda’u. Ammalli aakkasii kun, haallii amma jiru kun akka hin jijjiramne gufuu guddaa ta’a.
Amalli biraa rakkinooti jaarmiyoota kana kessa jiru akka hin hiikkanne godhu jarri kun waanuma waraqaa irra jiru irratti wal-lolaa jiran malee qabatamaan waan guyyaa guyyaan hojjataa jiran hedduun hin jiru. Bu’aa inni tokko buusu kan isa tokkoo irra hin caalu. Muuxannoo yeroo dhaa gara yerootti argataa jiranis hin jiru. Jaarmiyaan tokko otoo hojjii qabatamaa kan lafa irratti hojjatu ta’ee hojjii isaa sana irraa barata. Dogoggora godhe irraas ni barata. Waan takkaa dogoggore lammata itti hin deebi’u. Yaadi jaarmiyaan suni qabus lafa irratti ni hojjata moo hin hojjatu jedhanii badaduuf(yaalii)(test) godhuuf carraa hin qaban. Namni homaa hin hojjanne dogoggoruu fi dogoggora sana irraa baratuuf illee carraa hin qabaatu. Waan isaan yaadan yeroo hedduu mudoo- malessa(perfect) itti fakkaata.
Kanaaf yeroo irraa gara yerootti laaffataa fi namni xiqqoo waan kessa jiranu kun galuuf irraa fagaataa warruma akkuma olitti jedhe sana yaadaan wal-fakkatuu fi ofumatti hasawuutu walitti hafaa fi dandettiin isaanii waan qabatamaa tokko hojjatuuf xiqqaataa deema. Haalli kunis jijjirama fiduuf gufuu guddaa ta’a.
Rakkoon biraa kan jaarmiyootii garii kessa jiru birmadummaa (organizational autonomy) ofii isaanii hin qaban. Hariiroo isaan biyyoota “fira” jedhamu waliin qaban madalamaa miti. Abba fedhan waliin hasawuuf, yaada barbaadan deemsisuuf, bakka fedhan deemuuf mirga hin qaban. Dubbiin kun yeroo hedduu hin dubbatamu. Akkuma hoodaatti(taboo) ilaalama. Garuu rakkoon kun dhugaa lafa jiru dha. Namni harka namaa jiru tokko eenyu waliin hasawuu akka qabu, maal hasawuu akka qabu, bakka deemuu qabuu fi deemuu hin qabne warri humna qabu fira jedhamu santuu murtessa. Fedhii warra fira jedhamu kanaa fi fedhiin uummata keenyaa ammoo bakka hedduutti waliin hin deemu. Fedhiin hojjii irra ooluu maluu fi danda’u garuu fedhii jaarmiyoota kanaa otoo hin taane fedhii humnoota fira jedhamanii kana dha. Bifa biraatiin jechuuf gariin jaarmiyaa kanneenii bilisummaa mataa isaanituu hin qaban jechuu dha. Gariin isaanii waan akkasii kuni yoo dubbatamu ni waakkatu. Rakkuma tokko illee hin qabnuu jedhu. Mallattoo bilisummaa dhabuu kessa tokko akkuma bilisummaa hin qabne iyyuu ifaatti dubbatuu sodaachuu dha. Qaamotiin akkasii kun ammoo bilisummaa yaadaa qabaatanii, karoora fi sagantaa mataa isaanii bafatanii socho’uun warra biraa waliin hasawanii waan fedhangodhuuf hin danda’an.
Rakkoon biraa fi inni guddaan jaarmiyootin kun uummataan alatti sochii godhaa jiran. Tokkoon isaanii illee uummata kessatti sochii qabatamaa godhaa hin jiran. Hogganni isaanii hedduun isaa ala jira. Miseensi isaanis akkasuma. Jaarmiyaa tokko uummata kessaa alatti ijaaruu fi jabessuuf tattafachuun akkuma biqiltuu bakka bishaanii fi biyyoon hin jirretti magarsuuf tattafachuu ykn ammoo akkuma qurxummii bishaaniin ala jiraachiisuu ta’a. Biqiqltuu bakka bishaanii fi biyyeen hin jirretti harata fi fixeensaan magarsuuf tattafachuun ni danda’ama ta’a. Yoo margus waan ol guddatu fakkaatuu ni mala. Garuu yerooma fixeensi suni gogee fi soorati biyyee/harataa walitti qaban sana kessa jiru dhumeen biqiltuun sunis ni goga/du’a. Kana yoon jedhu maal jechuu kiyyaa dha?. Jaarmiyooti hedduun isaanii biyya alaa jiru, Miseensi biyya alaa jira, Hogganaan biyya alaa jira. Humnii namaa, qabeenyii fi dandeettiinis kanuma biyya alaa jiru fi daqiiqa gababa waanuma kanarrattuu yaaduuf warra hin fudhanne dha.
Kanaaf jaarmiyooti kuni guddachuuf carraa hin qaban. Ummatis jara irratti dhiibbaa godhuuf carraan hin jiru. Jireenyi isaanii uummata ala jiru kana kessatti network ofii isaanii ijarratuun warruma isaan fakkatuutti hasawaa waan jirataniif dhiibbaa irratti godhuun rakkisaa dha. Kanaaf haalli isaan kessa jiru kuni akka salphaatti ni jijjiramaa jedhanii yaaduun nama rakkisa.
Rakkoon biraa sochii Oromoo kana kessa jiru fi gufuu jijjiramaa ta’e tokko rakkoo dhalootaati. Sochiin qabsoo Oromoo kana kessatti irra jireessa namoota uumuriin deemanii fi bara dheeraa qabsoo kessa turanin deemaa jira. Kuni akka tokko rakkoo hin qabu ykn ammoo warra muuxannoo qaban jedhamuu ni danda’ama. Garuu namni tokko haguma umuriin turu waan harayaa arguu fi waa jijjiruun isaa rakkisaa deema. Waan haryaan namoota turan kana shororkaa ‘insecurity’ itti uuma. Yeroo hunda namni waan haarayaa yaaduun kessayyuu nama umuriin deemeef ni rifachiisa. Haala amma jirru kana hoíftanii ‘comfortzone’ jiru. Jijjirraa jechuun garuu waan ititee (qorree)walxaxee)jiru ‘comfortzone’ kana diiganii ‘unfreez’ akka qajeelu godhuu dha. Yoo akkas hin gonnee Yeroo hunda waanuma darbee qofatu sirrii ta’ee fudhatama. Sochii Oromoo kessatti hariiroon warri buleessii fi dargaggooti qabanis gaarii miti.
Bulessooti qabsoo Oromoo kessa turan gariin hariiron isaan warra dargaggoota waliin qaban kan irkatummaa(paternalism) fakkaata. Dhaloota haraaan waa beeka, dhugumaan qabsoo Oromoo irratti amantii qaba yaanni jedhu irraa hin mul’atu. Akka lakkobsi uummata biyya sana 2007 godhame agarsiisutti namni wagga 34 fi sana gadii uummata Oromoo kessa 75% olii dha. Yoo amantii qaamahawaasa hagana gahu irraa dhaban qabsoon kun fulduree qaba jechuu dandeenyaa? Amantii dhaloota harayaa kanarra dhaburraa kan ka’e umurii guutuu irrumatti cichuuf tattafatu. Haallen(tendency) akkas kun aadaa Oromoo isa guddaa sanarraa waan fallesuu dha. Sirna Gadaa kessatti Oromoon uumurii
isaa kessatti gayeen isaa(role) yeroo kaga yerrootti jijjiramaa(redifned) ta’a deema. Namni tokko waggoota dheeraaf gayee tokko(role) wal-fakkataa tokko qofa hojjataa hin deemu. Haalli kuni illee gufuu guddaa ta’a jijjiirraa barbaachisubfiduuf. Kuni kan jijjiramuu danda’u yoo dhaloota gidduuttii(inter- generational dialogue) eegale qofa dha. Amma warruma wal-hin beekne tokkotu waliin jiraataa waan jiru fakkaata.
Kanumaan wal-qabatee hayyooti Oromoo of-irratti irkatoo(independent ) ta’anis hedduu miti. Hayyooti hedduun kallattiin ykn bifa biraatiin gartuulee(gareelee) kanatti hidhaa qaban. Namni kamuu akka hayyootaa fibeektota dhugaa waliin dhabbatanii ykn (yabudoo)??(neutral) isaan hin ilaalu. Kunis rakkoo kana daran ammeessee jira. Kanaaf rakkoo kana hiikuuf hedduu rakkisaa godha. Yoo rakkinoota kana amma hubatanii irraa aanuuf tattafatan akkuma duraan jedhe sana rakkoon hin hikamnee hin jiru ni hiikama.
Biiftuu Bilisaa: Yeroo ammaa Oromo Dialogue Forum(ODF j)jedhamee mariin iddoo addaa addaatti ballinaan geggeffamaa jira hata’u malee kaayyof galiin marii kanaa maali?
Garasuu; Haga hubannoo kiyyaatti kaayyoon marii kanaa rakkinoota (sochii)? Qabsoo Oromoo kessatti uumame kana xinxaluun fuldureen qabsoo Oromoo garamitti deemuu qaba yaadaa jedhu wal-jijjiruun hubannoo kara tokkotti gessuudha.
Biiftuu Bilisaa; Adeemsi marii mooraa qabsoo Oromoo keessati godhamaa jirukun qabsoo Oromoo laafee jiru kana nijabeessa jette yaada? Akkamitti? Garasuu; Gaaffii kuni akka ani hubadheetti sochii ODF godhaa jiru waan ilaaluu natti fakkaata. Sadarkaa amma jiru kanatti jala muranii sochiin kuni laafina sochii qabsoo Oromoo kessa jiru kana guututti ni fura ykn hin furuu jedhanii dubbachuun nama dhiba. Asirratti dursee waanan jechuu barbaadu barbachisummaan marii waan wal-nama gafachiisuu miti. Yeroo sochii Oromo fulduratti tarkanfatuu dadhabee danqamee dhabbatu kanatti mariyatamuu hedduu barbaachisaa dha.
Akkuman jedhe mariin ODFn eegalee kun bu’aa barbaachisu ni buusa moo hi buusu jechuuf adeemsa isaatu murteessa. Waanti gaariin dura fedhii marii jiraatuu fi yaadii gaariin jiraachuu isaa dha. Rakkoon yaadii gaarii(intention) qofti rakkoo hin hiikuu. Mariin kuni akkamitti deemuu qaba yaadii jedhu sirritti bilchaatee akkaataan itti mariin kuni deemuyyuu caaseffamuu(structured) ta’uu qaba. Sadarka sadarkaatti(phase by phase) akkaataa itti yaadootii hawasaa Oromoo kessatti walxaxaa uumanii fi bakka amma nu jirru kanaan nu gahaan hubachuuf waltajjiin kuni akka gaarii tokkotti yaadaa jajjabaan akka dhiyaatuu fi falmii(debate) akka deemuu godhuu feesisaa. Warri yaadaa marii kanarraa shakkii qabanis waan kanarratti gumaacha guddaa godhuu ni danda’u. Namootuma marii kana gaggessanii fi yaada dhiyessanirratti xiyyeefachuurra(focus) yaadaa irraa wayyaa fi akkamiin rakkoon kuni akkam otoo ta’ee hiikama yaadaa jedhurratti uummataaf filannoo dhiyessuu qabu. Haalli kessa jirruu kuni hedduu walxaxaa fi rakkisaa dha. Akkuma nuti hawwinu kana kessatti yeroo gababa kessatti furamuu dhiisuu ni mala. haata’u malee kallattii gaarii irraa akka bu’uuf tattaaffiin qalbii gaariin godhamu hedduu barbaachisaa dha.
Rakkoon sochii(qabsoo) Oromo kessa jiru kun walxaxaa fi yeroo dheeraa kessa konkolataa bakka amma jiru kana gahe. Sababiin laafina kanaas bifa adda addaatiin hubatama. Rakkoon tokko hiikuuf dura madda rakkoo sana kessatti humnooti siyaasaa fi hayyooti uummata sanaa wal- hubannoo walfakkaataa tokko irra gahuu qabu.
Qaamni rakkoo kanan hiika jedhus haala kana hubachuun rakkoon kun qola(layer) hedduu akka qabuu fi sadarka sadarkkaatti akka hikkatuuf rakkinoota haga ammaa turan kana irra deebiyani xinxaluu fi ilaaluun barbaachisaa dha. Rakkinoota kana ilaalchisee hawaasa Oromoo kessaa ilaalcha hedduutu jira. Waan qaamni tokko rakkoo jedhu qaamni biraa jechuu dhiisuu ni mala. Waan qaamni tokko furmaata jedhu kan biraa ni morma. Kan mormu kunis furmaata jedhe waan inni dhiyeessu kan dura mormame sun ni morma. Walumaa gala haala wal- sakaallatu(mutual trap) sochii kana kessa jira.
Ilaalchaa fi yaadoota hawaasaa Oromoo kessa jiran kana kessatti falmiin adda addaa akka deemu waltajjii banuun barbaachisaa dha. Suuta suuta jedhanii wal irratti amantii(confidence) ijaaraa deemuun barbaachisaa dha.Sochii Oromoo kessatti hariiroon akkasii kun hin baramne. Walgayii Oromoo kessa yeroo hedduu hariiroo barsiisaa fi barataatu jira. Aadaa akkasii kessatti yaada addaaf carraan hin jiraatu. Kanaaf ODFs dabalatee qaamni rakkoo jaarmiyoota Oromoo kessa jiru kana hiikuuf tattaafatu rakkinoota laafina haga ammaa kessa jirru kana nutti fidan irra deebi’uu irraa of-eeggachuu qabna. Maaltuu badee kan jedhamu kun sirritti beekamuu qaba. Sana godhuuf obsaa fi yeroo dheeraa gaafata. Yeroo gababa kessatti otoo marii fi falmiin baldhan deemee xinxalli gaariin hin godhamiin furmaata muddamaatti(ariifannaatti) (quick fix) kan deemamu yoo ta’e rakkoo guddaan uumamuu ni danda’a. Kanaaf eeggannoo guddaa barbaachisa. Laafinni mul’ate kun, sadarkaa mul’ataatti, sadarkaa tarsimootti, amalaa jaarmiyaa, aadaa hojjii fi siyaasaa, hariiroo uummata waliin jiru, hubannoo kessaa fi alaa, xinxalaa fedhii humnoota kessaa fi alaa fi wkk sirritti xinxaluun yoo hojjatame bu’a ni fida. Akkaataan hojjii itti hojjatanis hundeedhaan jijjiruun barbaachisaa dha. Akkuma barame sanaa fi waanuma baramee sana hojjatuun bu’aa addaa eeguun ni rakkisaa.
Biiftuu Bilisaa; Qabsaa’ota ODF geggessaa jiran irratti hololli addaa addaa odeeffamaa jira isa kana ilaalchisee yaada akkamii qabda?
Garasuu: Oromoota ODF geggessaa jiran dabalatee Oromootaa fi gartuulee sochii Oromoo kessatti sochii adda addaa godhaa jiran hundaratti hololli deemaa ture. Amma illee deemaa jira. Holollii meeshaa siyaasaa kessa isaa tokko dha. Diina irratti kan godhamu yoo ta’e jechuu koo dha. Haata’u malee holollii hundee qabatamaa tokkoo yoo qabaate qofa diina irrattuu bu’aa fiduu kan danda’u. Holola sochii Oromoo kessatti balínaan wal irratti oofamaa jiru kana ilaalchisee waan jechuu barbaadu tokko, dhukkuba sochiin Oromoo dhukkubsatee kessa isa tokko ta’uu isaa dha. Akkuma gaaffii lammataa jalatti deebisuuf yaale tokko sochii Oromoo kana kessatti aadaan bodessaan(reactionary political culture) dagaage tokko holola hundee qabatamaa hin qabne adeemisuu dha. Jaarmiyoota siyaasaa Oromoo kessatti mataan yaaduu fi waan harayaa burqisiisuu otoo hin taane arraba dubbatu hedduutu uumame. Warri akkasii kunoo dhukkuba siyaasaa dhukkubsataa waan jiraniif wal’aansa (political therapy) isaan barbaachisa. Warri namoota arraba dubbatu malee yaaduu hin dandeenyen marfamanii ho’ifatanii jiratanis fayyaa dha jedhanii yaaduun na rakkisa.
Gaaffiin waan kana waliin wal-qabatee ka’u tokko aadaan hololaa kun maal irraa maddee kan jedhu dha? Akka hubannoo kiyyaatti rakkoon akkasii kun kan madde sababoota armaan gaditti argaman kanarra natti fakkaata. Sochii Oromoo kessattii aadaa yaada ofii ifaatti dubbachuu, ragaa(evidence), tartiiba yaadaa(logic) ykn ammoo sababii irratti hundaa’uun amansiisuuf ykn amanuuf tattafachuun hin jiru. Kanaaf namni tokko yoo yaada namni biraa/gartuun biraa qabu iraa adda yoo fidee dhufe yaadin sun sirrii dha ykn sirrii mitii jedhanii bifa sirna qabu tokkoon falmuu irraa madda yaada sanaa faalutti(yakkuutti) deeman. Warri Faranjii waan kana “ad hominem” ykn ammoo “poisoning the well” jedhuun.Yaadicha otoo hintaane abbaa yaadaa sana irratti xiyyeffatu jechuu dha. Warri akkana godhu kun yeroo hedduu warra yaada sana yaadaan diiguuf dandettii ykn beekumsa hin qabnee dha. Kan diinummaafis godhu ni jira. Kanaaf aadaan hololaa tokko kan ittiin dura dhabbachuun danda’amu hawaasa tokko kessa yaadi adda addaa akka jiru beekamee/fudhatamee yaadoota sana ifaatti ibsuu fi falmuun aadaa akka taú, namn illee sana kessa qaramaa akka deemu godhuun barbaachisaa dha. Jaarmiyaa siyaasaa kessattis akkasuma. Jaarmiyaa yaadi adda addaa kessaa hin burqine tokko yoo miseensota lubbuu hin qabneen ykn yaaduu dadhabeen ijaarame qofa dha. Aadaan falmii(debate) kun akka inni dagagu godhuu irratti hayyooti Oromoo gayee isaanii bahuu qabu yaada jedhuun qaba.
Sababiin biraa kan aadaan hololaa kuni akka dagaguu godhee namooti hedduun waan jedhamuu fi barreffamu dhugummaa (dhugaa ta’uu) isaa otoo hin mirkanessiin fudhachuu isaanii dha. Yeroo tokko tokko namni gariin hololli deemu sun yoo nama/gartu isaan jibban irratti kan deemuu ta’e dhugaa ta’uu baatu illee callisanii ilaalunis aadaa isa waan kan hammessee kessaa isaa tokko dha. Walumaa galaatti hololli qabatama hin qabne yeroof warra irratti deemaa jiru sana waan miidhuu fakkaatu illee dhuma irra deeme deemee warruma adeemsisaa jiru sana hojjiin ala godhaa deema. Gartuwwan nama yaada qabu dhiibuun warruma nama arrabsuun marfamanii jiranis suuta suuta warri arrabaa kun baquun ykn warruma waliin jiranittuu deebiyuun wal-diigaa deemu. Haala kana gututti jijjiruuf waanti guddaan godhamuu qabu tokko waan jedhamuu fi barreffamu ragaa qabatamaa qaba moo hin qabu waan jedhu sana xinxaluu fi aadaan akkasii kun sochii Oromoo kessaa akka buqqa’u irratti hojjachuu feesisa.
Biiftuu Bilisa: Oromoon saba baldhaa akkasumas biyya qabeenyaan badhaatuu taate osoo qabuu wagoota heduuf halagaatin bitamaa tureera amas tanan gara hangootti dhufuu hindandeenye tarii sagantaa siyaasaa waliin walqabatee yokan karaa biraanis yoota’e maalif sitti fakkaata?
Garasuu: Gaaffii kana otoo hin deebisnee dura aangoo qabatuu jechuun maal jechuu dha yaada jedhu íbsuu barbaada. Waan kana jedhuuf yeroo hedduu yaadi kun akka maleetti yoo hubatamu waan arguufi. Uummati tokko aangomuu( empowerment) fi namooti uummata sana kessa bahan aangoo irraa koruun waan adda addaa ti. Aangomuu uummataa jechuun uummati tokko ykn qaamni uummata sana kessa bahee tokko biyya ofii kessatti murtii siyaasaa, diinagdee fi hawasuummaa biyya sana kessatti darbuu kessatti akka inni fedhii uummata isaaf ta’utti dabarsuuf aangoo fi humna qabaatu jechuu dha.
Aangomuu dhabuu uummata keenyaaf sagantaan siyaasaa murtessaa dha jedhee hin amanu. Sagantaan siyaasaa homaa fayidaa hin qabu jechuu miti. Garuu sagantaan siyaasaa qofti madda aangoomuu(emporment) ta’uu hin danda’u. Akka ani ilaalutti sababaan uummati Oromoo aangomuu dhabe lama dha. Uummati tokko aangomuuf(empowered) yoo xiqqaate waan lama jiraatuu qaba.
Innis: Tokkoo sirna-caasaa(institution) biyya sanaa fedhii uummata sanaaf kan ijaarame ta’uu qaba:inni lammataa bu’uurri hawaasummaa fi dinagdee( social and Ecnomic base) aangoon suni irra dhabbatu biyya sana kessa jiraatuu qaba. Bakka kuni lamaan hin jirreetti uummati tokko aangomuu(empowered)hin danda’u. Yeroo hedduu waan kuni namooti uummata tokko kessa bahan aangoo qabachuu waliin afaan-fajjii yeroo uumu mul’ata. Namooti uummata tokko kessaa bahan otoo waan gubbaatti jedhe suni lamaan hin jirre aango irra bahuun hiikaa tokko illee hin qabu. Ammas yoo illeallee namooti maqaa Oromootiin aangoo qabatan jiran. Haata’u malee Oromoof bu’aa buusaa jiruu jennee yoo of gafannee deebiin isaa mitii ta’a. Maaliif yoo jenne, sirna-caasaa(institution) biyya sanaa kan dhabbateef fedhii(interst) uummata biraaf waan ta’eef. Warri suni akka salphaatti meshaan isaan ofiif ijjarratan akka nama biraatiif ooluu tole hin jedhan. Sana qofa mitii bu’uurri hawasummaa fi dinagdee( social and economic power base) biyya sana kessatti ijaaramee(entrenched) ta’ee jiruus kan uummata Oromoo otoo hin taane kan warra biraati. Kanaaf warra aango irraa jiru kunis humnoota kanaaf hojjatan. Namooti maqaa Oromoon ammaa aangoo irraa jiran waan hamaa ta’an qofaaf mitii. Namooti yaada gaariin Oromoof hojjatuu fedhan kessa jiraatuu ni malu. Warri akkasii kuni garuu waan irra dhabbatan hin jiru. Doonii nama biraa irra ta’aa jiru waan ta’eef.
Biiftuu Bilisaa: Oromon akkamiin hangoo ofarka gashachuu danda’a jeta? Garasuu; Akkuma gaaffii duraa kessatti deebisuuf yaale sanatti aangoo argatuu jechuun namooti afaan Oromoo dubbatan ykn dhiigaan Oromoo ta’an aango irraa bahuu akka hin taane irra deebiyee ibsuun barbaada. Kanuma waliin hawaasii tokko humnooni sochii ijjaramaa fi qindawaa godhuu isa barbaachisa. Baroota dheeraaf uummati keenyaa
waan hunda irraa moggafamee ture/jiras. Siyaasa irraa qofa mitii. Barumsaa, sochii aadaa, sochii diingadee fi sochii hawasummaa biroo kuni guddina uummata tokkoo fi aangomuu uummata tokkoof hundee ta’un hunda irraa.Oromoon humna ta’uuf sochii isaa kallatti- heddummessa(multidimentional movement) ta’uu qaba. Waan uummati biraa hojjatu irraa nuti sochii siyaasaa goonuutti daballee dachaa dachaa hojjachuun, wal-gargaaruun humna ta’uu feesisa. Kuni akkuma jirutti ta’ee madallii humna biyya sana jijjiruuf Oromoon bifa adda addaatiin ijaaramee socho’uun irraa eegama. Yoo bifa adda addaan jabaatee ijjarame uummata Oromoo aangessuuf waa lama godhuun ni danda’ama. Tokko sirna-caasaa(insititution) biyya sanaa hundeetti jijjiruun( fundemental transformation) akka inni uummata Oromoof hojjatu godhuu ykn ammoo akka harayaatti sirna-caasaa(inistitution) Oromoof hojjatu ijaaruu feesisaa. Kuni fedhii fi hawwii qofaan dhugoomuu hindanda’u. Jaarmiyaa jabaa qabaachuun, humnaa fi dandeettii namaa akkasumas qabeenya sochoosuun madallii humnaa jijjiruun qofa ta’a. Yoo sana hin taanee warri humna ta’e jiruu fi amma waan hunda of harka qabukan, waan nuti bara dheeraa cunqurfamneef ykn uummata hedduu waan taneef nutti hin kennan. Yaadii akkanaa kuni daqiiqaa tokkoof illee mataa nama Oromoo kessa seenuu hin qabu.
Biiftuu Bilisaa; dhumaratti ergaa dabarfachuu barbaadu yoo jiraate carraan siif kena
Garasuu; Yaada hedduu gaaffii fi deebii kessatti ibsachuuf yaaleen jira. Dhumarratti waan jechuu barbaadu uummatii Oromoo biyya kessa jiru furmaata ajaaäibaa ala kana irraa eeguu hin qabu yaada jedhuu dha. Uummati Oromoo baldhaan biyya kessa jira. Qabeenyi Oromoos aangoo irratti qabaachuu bannuus Oromiyaa kessa jira. Kan kallattiin cunqursaan dararamaa jiruus Oromoo biyyaa kessa jiruu dha. Kanaaf furmaati rakkoo kanaas kan barbaadamuu qabu achuma kessaa ta’uu isaa beekuu qaba. Warri biyya alaa jiru waan tokko tokko gargaaruu ni danda’an. Garuu furmaatii biyya alaatii ykn biyyaa oollaatii nuuf dhufaa jedhanii of sobuu gonkuma hin qaban jedhe yaada. Oromoon bifa adda addaatiin of ijaaree rakkoo uummati keenya bara dheeraaf kessa jiru kana furmaata akka argatu hojjatuu qaba jedhe ergaa dabarfatuu fedha. Hayyootii fi gartuuleen siyaasaa biyya alaa jiranis uummata sobuu dhiisanii akka uummatii furmaata barbaddatuu gargaaruu qaban jedha. Kana jechuun tattaffiin isaan godhan gonkuma dhabbatuu qaba jechuu miti. Isaanis rakkoo kessa isaanitti walxaxee jiru hiikuuf tattafatuu akka qabanis yaadachiisuu fedha.
Gaaffiif deebii Daggoo Garasuu Tufa waliin goonerra barumsa akka argatan abdachaa dargaggoo Garasuu yeroo isaa nuuf kennee haala jirurra waan hubatef yaada isaa nuuf ibsuusaaf maqaa qophesitoota barulee biiftuu bariisan galata gudaa qabda.


c: text/html

text:
Jireenya bara baraa qabaadhuu?
Gaaffii: Jireenya bara baraa qabaadhuu?
Deebii: Macaafni Qulqulluun karaa gara jireenya bara baraatti geessuu qulqulluu dhiyeessa. Jalqaba, akka Waaqayyoon irratti cubbuu hojjenne beekuutu nurra jira: “hundinuu yakkaniiru hulfinni Waaqayyoos isanitti hir’ateera” (Roomaa 3:23). Hundumti keenya waantota Waaqayyoon hin gammachiisne hojjenneerra, akka addabbiin nuuf ta’u kan taasisu. Cubbuun keenya hundinuu guutummaatti Waaqayyo isa bara baraa irratti waan ta’eef, badiisini bara baraa qofaan ni ga’a. “Beenyaan nama cubbuu hojjetu du’a; kennaan Waaqayyoo inni Kiristoos Yesuus gooftaa keenyaa wajjin tola kennamu garuu jireenya bara baraati” (Roomaa 6:23).
Haa ta’u malee, Yesuus Kirsitoos inni cubbu maleeyyii (1 Phexroos 2:22), ilmi Waaqayyoo inni bara babaraa nama ta’e (Yohaannis 1:1,14) gatii adabbii keenyaa kaffaluudhaaf du’e. Waaqayyo garuu utuma nuyi cubbamoota taanee jirru Kiristoos nuuf du’uu isaatiin ammam akka nu jaallate ni agarsiisa. (Roomana 5:8). Yesuus Kiristoos fannoo irratti du’e (Yohaannis 19:31-42), addabbii nuuf ta’u fudhachuudhaan (2 Qorontoos 5:21). Guyyaa sadiin booda du’aa ka’e. (1 Qorontoos 15:1-4), du’aa fi cubbuu irratti gooftummaa qabu mirkaneessuudhaan. “Inni araara isaa isa guddaadhaan, Yesuus Kiristoos warra du’an keessaa ka’uu uisaatiin abdii isa jiraataa kanatti qabamnee akka jiraannuudhaaf haaraa godhee nu dhalchiiseera” (1 Pheexroos 1:3).
Amantiidhaan, ilaalchaa keenyaa geeddaruu nurra jiraata, Kiristoosiin ilaallatee- Inni eenyuu, maal akka hojjete, fayyinaafis maal (Hojii Ergamootaa 3:19). Yoo amantii keenya isa irratti keewwanne, gatii cubbuu keenyaa kaffaluudhaaf fannoo irratti du’uu isaatti yoo amanne nuyi dhiifama arganne abdii jireenya bara baraa waaqa irrattii fudhanna. Waaqayyo akkasitti tokkicha ilma isaa hamma kennuufitti biyya lafaa jallate; kun immo isatti kan amanu hundinuu jireenua bara baraa haa qabaatuuf malee haa baduuf miti. (Yohaannis 3:16). “Yesuus gooftaa akka ta’e afaan keetiin yoo beeksifte Waaqayyo du’aa akka isa kaase immoo garaa keetti yoo amante fayyina bara baraa ni argatta” (Roomaa 10:9). Hojii Kirisoos fannoo irratti hojjetetti amanuun gara jireenya bara baraatti daandii dhugaadha isa tokkicha! Isin ayyaana Waaqayyootiin karaa amantiifayyifamatan inni immoo kennaa Waaqayyooti malee gochaa ofii keessanii miti; hojiidhaan miti namni tokko illee akka ittiin of hin jenyetti” (Efeesoon 2:8-9).
Yesuus Kiristoosiin akka fayyisaa lubbuu keetiitti yo itti amante, asi kunoo kadhannaa salphaatu jira. Yaadadhu kadhannaa kana jechuun kee yookiin kadhannaan gasti kami iyyuu si hin fayyisu. Cubbuu irraa kan sifayyisu Kiristoostti amanuu kee duwwaadha. Kadhatni kun karaa ati amantii kee Waaqayyo irratti qabdu itti agarsiiftu fi fayyina siif qopheessuu isattii isa galateeffattudha. “Waaqayyo ani sirratti akkan cubbuu hojjedhe fi adabbiin akka naaf ta’u nan beeka. Fayyinaaf amantii koo sirran godhadha. Ayyana kee ajaaybsiisaadhaa fi dhiifama gochuu keetti singalateeffadha- kennaa jireenya bara baraatti! Ameen!”
Sababa waantota bakka kanatti dubbisteef Kiristoosiif waanta murteeffatte qabdaa? kana taanaan, maaloo, kolbaa isa “An har’a Kiristoosiin simadheerra” jedhu tuqi.
Gara Mana fuula Afaan Oromootti deebi’aa
Jireenya bara baraa qabaadhuu?

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 1He gallassi Debooranne Abino7aama na7ai Baaraaqi ha yettaa yexxidosona. 2"Israa7eela asaa kaalettiyaageeti kaalettido gishshau, asaikka dosidi, ba huuphiyaa aattidi immido gishshau, GODAA galatite! 3Inttenoo kawotoo, hagaa siyite! Inttenoo deriyaa haariyaageetoo, ezggite! Taani GODAASSI yexxana. GODAASSI Israa7eela Xoossaassi galataa yettaa yexxana. 4Abeet GODAU, neeni Se7iira Deriyaappe denddido wode, neeni Eedooma biittaappe kiyido wode, biittai qaaxxiis. Saluwaappe irai bukkiis; ee, haattai shaaratuppe duge soosiis. 5GODAA sinttan dereti qaaxxidosona; harai attin, Siinaa Dereekka GODAA Israa7eela Xoossaa sinttan kokkoriis. 6"Anaata na7aa SHamggaara wodenne Yaa7eeli wode caana mehiyaa laaggiya zal77anchchati he biittaara kanttibookkona. Ogiyaara biyaageetikka ogiyaa aggidi, loossuwaara biidosona. 7Israa7eela katamati asi de7enna baisa gididosona. Nenoo Debooraa, neeni Israa7eela asaayyo aayo gidada denddana gakkanaashin onidi attidosona. 8Israa7eela asai allaga xoossata doorido wode, biittan olai denddiis. Oitamu sha7u Israa7eela olanchchatu giddon issi gonddallee woikko issi toori beettibeenna. 9Ta wozanai Israa7eela ola gadaawatuura de7ees. Asaa giddon dosidi banttana aattidi immidaageetuura de7ees. GODAA galatite! 10"Inttenoo, gilaasiyaa wottido bootta hareta toggiyaageetoo, inttenoo, ogiyaara hemettiyaageetoo, hagaa siyite! 11Haattaa ollatu matan shiiqida yettanchchatu yettaa siyite. Eti GODAI xoonidoogaa yexxoosona; qassi Israa7eela asai xoonidoogaa yexxoosona. Hegaappe guyyiyan, GODAA asai katamaa geliyo penggetukko duge wodhdhiis. 12"Debooraa! Beegotta! Beegotta! Beegotta! Beegottada mazamuriyaa yexxa. Baaraaqaa, dendda! Nenoo, Abino7aama na7au, ne omooduwaa ekkada ya. 13"Hegaappe guyyiyan, attida asati halaqatukko duge wodhdhidosona. GODAA asati olettanau giigidi Baaraaqakko yiidosona. 14Amaaleeqa zareti beni de7ido sohuwan de7iya Efireema asati yiidosona. Qassi Biniyaama asati eta kaallidosona. Halaqati Maakira zaretuppenne, ola gadaawati Zaabiloona zaretuppe duge wodhdhidosona. 15Yisaakoora halaqati Debooriira yiidosona; ee, Yisaakoora asai yiis. Baaraaqikka yiis; yin eti a geeduwaa kaallidi, zanggaaraa gelidosona. SHin Roobeela zareti qofan shaahettidi, yaanaagaa agganaagaa qachchibookkona. 16Eti aibissi attidonaa? Dorssata heemmiyaageetu imbbiliitiyaa siyanau attidonaayye? Roobeela zareti qofan shaahettidi, yaanaagaa agganaagaa qachchibookkona. 17Gala7aade asati Yorddaanoosa SHaafaappe hefinttan attidosona. Daana zareti markkabetu matan attidosona. Aseera zareti bantta de7iyosan Meediteraane Abbaa lanqqen attidosona. 18Zaabiloona zareti bantta shemppuwaa haiquwau aattidi immida asata. Nifttaaleema zaretikka etaagaadan ola dembban bantta shemppuwaa aattidi immidosona. 19"Kawoti yiidi, Magiddo pulttotu matan de7iya Taa7inaakan olettidosona. He Kanaane kawoti yan olettiiddi, omooddanau aiba biranne demmibookkona. 20Saluwan de7iya xoolinttetikka olettidosona. Bantta yuuyiyo yuushshan eti Sisaaraara olettidosona. 21Qiishoona SHaafai, beniisappe erettida Qiishoona SHaafai kixxidi, he kawota shokkidi efiis. Ta shemppee, simmi minna; minnada sinttau horddofa. 22"Hegaappe guyyiyan, paraasati adaraasissiiddi yiidosona. Parati bantta kottiyan biittaa giirissidosona. 23"GODAA kiitanchchai, 'Merooza qanggite! Yan de7iya asaa iissidi qanggite! Aissi giikko, eti GODAA maaddanau yibookkona. A wolqqaama morkketuura olettanau kiyibookkona' yaagiis. 24"Qeenaa Hebeera machchiyaa Yaa7eela macca asa ubbaappe anjjettidaaro gidu. Dunkkaane giddon de7iya macca asa ubbaappe a anjjettidaaro gidu. 25Sisaari o haattaa oichchin, maattaa ayyo immaasu. Lo77o xibbuwan meqqida maattaa ehaasu. 26Issi kushiyaa yeddada dunkkaaniyaa xishiyaa, ushachcha kushiyan oosanchchatu madooshaa oiqqaasu. Oiqqada Sisaara huuphiyan xishaasu; xishada haitta kariyaara kantta kessaasu. 27Yaatin, i bolqqu giidi kunddiis. I he i tohuwaa matan bolqqu giidi kunddiis. He kunddido sohuwan haiqqiis. 28"Sisaara aayyiyaa maskkootiyaara xeellaasu. Xeellada, 'Ta na7aa paraa gaaree aibissi gam77idee? Parati eesotidi aibissi simmibookkona?' yaagada oichchaasu. 29I aadhdhida eranchcha macca asati i oishaa zaaridosona. SHin a ba qofan zaara zaaradakka hagaadan yaagaasu; 30'Eti omooddidi shaakkiyoobaa demmennan aggokkona. Issi issi olanchchaa issi issi woikko naa77u naa77u geela7oti gakkennan aggokkona. Sisaarayyo eti lo77iya maayuwaa immana; qassi taayyookka qooriyan xaaxanau xilifiyan alleeqettidi lo77iya maayota eti ehaana' yaagaasu. 31"Abeet GODAU, ne morkketi ubbai hegaadan haiqqona! SHin ne siiqoti maallado mokkiya awaadan phoolona" yaagidosona. Hegaappe guyyiyan, biittai oitamu laittaa woppaa demmiis.


text: 1Yesuusi Geeshsha Ayyaanan kumidi, Yorddaanoosappe simmiis. 2Ayyaanai kaalettin, bazzo biidi, oitamu gallassaa xalahe halaqan paacettiis. He gallassatun ainne quma mibeenna gishshau, oitamu gallassaappe guyyiyan namisettiis. 3Xalahe halaqai a, “Neeni Xoossaa Na7aa gidikko ha shuchchaa, 'Oitta gida' gaada azaza” yaagiis. 4Yesuusi zaaridi, “Xoossaa maxaafai, 'Asi Xoossaa qaalaa ubban de7anaappe attin, oitta xalaalan de7enna' yaagees” yaagiis. 5Xalahe halaqai a gita deriyaa huuphiyaa kessidi, sa7aa kawotettaa ubbaa issi kuttan bessiis. 6Xalahe halaqai, “Ha wolqqa ubbainne bonchchoi taassi imettido gishshau, taani dosiyo oossinne immana; neessikka immana. 7Hegaa gishshau, neeni taassi goinnikko, ha ubbai neessi gidana” yaagiis. 8Yesuusi zaaridi, “Xoossaa maxaafai, 'Godau, ne Xoossau goinna; a xalaalau ootta' yaagees” yaagiis. 9Xalahe halaqai Yesuusa Yerusalaame efiidi, Beeta Maqidasiyaa xeeraa kessidi, “Neeni Xoossaa Na7aa gidikko, ane duge guppa. 10Aissi giikko, Xoossaa maxaafai, 'Xoossai nena naagana mala, ba kiitanchchata azazana' qassi 'Eti ne tohoi shuchchan xubettenna mala, bantta kushiyan nena denttana' yaagees” yaagiis. 12Yesuusi zaaridi a, “Qassikka Xoossaa maxaafai, 'Godaa ne Xoossaa paaccoppa' yaagees” yaagiis. 13Xalahe halaqai Yesuusa paacciyoogaa ubbaa wurssidoogaappe guyye baggan, ha77issau appe shaahettiis. 14Yesuusi Ayyaanaa wolqqan Galiila simmiis. Abai hegaa heeran de7iya biitta ubban odettiis. 15I bantta Aihuda woosa keettatun tamaarissiiddi, ubban galatettiis. Yesuusi ba diccido Naazireete katamaa yiis. 16Haroodeegaadan Sambbata gallassan Aihuda woosa keettaa gelidi, nabbabanau denddiis. 17Hananabaa yootiya Isiyaasan xaafettidi xaaxettida maxaafaa ayyo immidosona. He maxaafaa dooyidi, “Taani hiyyeesaassi lo77o mishiraachchuwaa yootanau tiyettido gishshau, Godaa Ayyaanai ta bollan de7ees. Qashettidaageetussi birshshettiyoogaa, qooqetussi xeelliyoogaa yootana mala, qassi qohettidaageeta qohuwaappe kessana mala, dosettida Godaa laittaa yootana mala, tana kiittiis” geetettidi, xaafettida sohuwaa demmiis. 20Maxaafaa xaaxidi, Aihuda woosa keettan naagiyaagaassi immidi uttiis. Aihuda woosa keettan de7iya asai a akeekidi xeellees. 21Yesuusi etassi haasayanau doommidi, “Hachchi nabbabettin, intte siyiyo wode, ha Xoossaa maxaafai giidoogee polettiis” yaagiis. 22Ubbai ayyo markkattidosona. A doonaappe kiyiya aaro kehatettaa qaalaa garamettidi, “Hagee Yooseefa na7aa gidennee?” yaagidosona. 23Yesuusi eta hagaadan yaagiis; “Intte taassi, 'Xaliyaa godau, ne huuphiyaa patta' yaagiyo leemisuwaa yootanaagaa taani geeshshada erais. Qassi, 'Neeni Qifirinaahooma kataman oottidoogaa nuuni siyida; hegaadan hagan ne biittan ootta' yaagidi, intte taassi yootana” yaagiis. 24Qassikka hagaadan yaagiis; “Tumaa gais; hananabaa yootiyaagee ba biittan bonchchetti erenna. 25“SHin taani intteyyo tumaa gais; Eelaasa wodiyan heezzu laittanne usuppun agina gakkanaashin, saloi gorddettin, sa7an ubban wolqqaama koshai geliis. Gelido wode, Israa7eelan daro am77e maccaasati de7oosona. 26Eelaasi Sidoona biittan de7iya Siraafita giyo kataman issi am77e maccaaseekko kiitettoorippe attin, etappe ookkonne kiitettibeenna. 27Hananabaa yootiya Elssaa7a wodiyan Israa7eelan daro inchchirichchaa harggiya asai de7ees. Sooriyaa Naa7imaanappe attin, etappe harai issoinne paxibeenna” yaagiis. 28Aihuda woosa keettan de7iya ubbai hegaa siyidi, daro hanqqettidosona. 29Eti denddidi, katamaappe Yesuusa gaxaa efiidosona. Efiidi kakaara duge olanau katamai keexettido deriyaa huuphiyaa a kessidosona. 30SHin i eta gidduwaara kanttidi biis. 31Galiilan Qifirinaahooma giyo katamaa wodhdhidi, Yesuusi Sambbatan asaa tamaarissees. 32A qaalai alaafetettai de7iyo asa qaala mala gidido gishshau, asai a timirttiyaa siyidi garamettiis. 33Aihuda woosa keettan iita ayyaanai de7iyo bitanee ba qaalaa xoqqu oottidi, 34“Hai aggarkkii; Naazireeta Yesuusaa, neeni nuuppe ai koyai? Nuna xaissanau yaadii? Neeni oonakko erais; neeni Xoossaa geeshshaa gidikkii!” yaagiis. 35Yesuusi he iita ayyaanaa, “Haizza; bitaniyaappe kiya” yaagidi azaziis. Iita ayyaanai a eta matan gufantti yeggidi, ainne qohennan bitaniyaappe kiyi aggiis. 36Ubbai garamettidi bantta giddon, “Hagee aiba qaalee? Alaafetettaaninne wolqqan iita ayyaanata azazees; qassi appe kiyidi boosona” yaagidi haasayidosona. 37Yesuusabai hegaa heeran de7iya biitta ubbaa gakki aggiis. 38Yesuusi Aihuda woosa keettaappe denddidi, Simoona soo biis. Biyo wode, Simoona bollotiyaa wolqqaama qoxuwaanne mishuwaa harggada zin77idaaribaa Yesuusayyo yootidosona. 39I matan eqqidi, qoxuwaanne mishuwaa agga gin, mishoinne qoxoi o aggiis. Sohuwaara denddada etayyo ootta aggaasu. 40Dumma dumma harggiyan ohettida asaa ubbaa awai wullin, akko ehiidosona. Ba kushiyaa eta ubbaa bolli huuphiyan huuphiyan wottidi, ubbaa pattiis. 41Pattin xalaheti qassi, “Neeni Xoossaa Na7aa Kiristtoosa gidikkii!” yaagidi waassiiddi, daro asaappe kiyidosona. I Kiristtoosa gididoogaa eti erido gishshau, haasayennaadan Yesuusi eta seeridi diggiis. 42Wonttin kiyidi, asi bainnasaa biis. Asai a koyiiddi, akko yiis. I eta matappe beenna mala, digganau koyidosona. 43SHin i, “Taani hara kataman de7iya asaukka Xoossaa kawotettaa wonggeliyaa mishiraachchuwaa yootanau bessees. Aissi giikko, Xoossai tana kiittidoogee hegaassa” yaagiis. 44Yaagidi, Galiilan de7iya Aihuda woosa keettatun yootiis.


text:
WASHINGTON DC—
Falmii dorgommii presidentummaa United States Roobii darbee ilaalchisuu dhaan komishina mirga namaa mootummaa Ohio irraa Dr. Beyan Asoobaa ibsa nuuf kennanii jiru.
Kaayyoon falmii dorgomii presidentummaa kanaa maali, kaadhimamtoonni lamaan president Barack Obamaa fi bulchaan kutaa massachusetts duraanii Mitt Romney falmiin geggeessan maal irratti hundaa’e isa jedhu Dr. Beyan ibsanii jiran.
Xiinxaltoonni hagi tokko akka tilmaamanitti Mitt Romneyn erga falmii roobii darbee qabee deggersi uummataa isaan argatan kan Obama caaluu mala jedhu. Dr. Bayyaan akka jedhanitti garuu falmiin yeroo tokkoo qofti filannoo presidentummaa murteessuu hin danda’u, kanaaf falmiin itti dabalaa jira waan ta’eef yeros ilaalama jedhan.
Dinagdeen falmii isaaniif dhimma ijoo yeroo ta’u uummati hedduunis kan inni irratti fuuleffatee jiru dhimma kana irratti waan ta’eef duulli filannoo geggeessamaa jiru kaadhimamaan inni kam daran dinagdee biyyattii akka fooyessu irratti.
Guutummaa gaaffii fi deebii kanaa mallattoo armaan gadii tuquun dhaggeeffadhaa.
Gaaffii di Deebii dhaggeeffadhaa


text:
Hundasaa Waaqwayyaa irraa
Saba tokko saba biraa irraa kan adda baasan keessaa tokko afaanii fi aadaa isaati. Afaan meeshaa sabni tokko aadaa, duudhaa, safuu fi seeda isaa ittiin ibsatu, mallattoo eenyummaa isaati. Afaan yoo ittiin hin baramnee fi hin hojjetamne suuta suuta laafee gara du’aa fi dhabamuutti deemuu danda’a jedhu warri dhimma afaanii irratti qoratanii fi hojjetan.
Afaan Oromoo afaan uummata miliyoonota hedduun dubbatamu ta’ee osoo jiruu hacuuccaa fi cunqursaa waggoota danuu oliif humna koloneeffatootaan irra gaheen, akka ittiin hin baratamnee fi hin hojjetamne godhamee akka baduu fi Afaan Amaaraan akka liqimfamu gochuuf warra yaalamaa ture keessaa isa tokkodha. Haata’u malee qabsoo ummati Oromoo fi ilmaan cunqurfamoo kan biroo waloon godhanii fi injifannoo bara 1991 argameen Afaan Oromoo, Oromiyaa keessatti afaan barumsaa fi hojii akka ta’uuf carraa ykn hiree argate.
Haala kanaan bara 1991 yeroo ABOn handhuura Oromiyaa Finfinnee seene irraa kaasee Qubee Afaan Oromoo barachuu fi barsiisuun duula guddaatu godhame. Kitaabonni barumsaa kumaa fi kitilaan maxxanfamee manneetii barumsaaf raabsaman. Barruulee fi gaaxexoonni hedduun bahuu jalqaban. Barruulee yeroo sana dhalatanii fi maxxanfamuun ummata bira gahaa turan keessaa, kanneen akka Qabee, Innikka, Madda Walaabuu, Gadaa, Ichima fi Biiftuun kan yaadataman yoo ta’u, gaazexoota yeroo sana turan keessaa ammoo kan akka Bakkalcha Oromiyaa, Madda Walaabuu, Urjii, Coqorsa, Seyfe Nebelbaal, Risaa fi Irreecha kan jedhaman ni yaadatamu.
Kaasetoonnii fi kitaaboti bahaa turanis hedduu turan. Fiilmiin Afaan Oromoon soneeffamanii fi ummata Oromoo biratti seenaa guddaan yaadataman, kan akka Dukkanaan Duuba, Fuula dhokatee fi Jilbeebbii kan jedhaman yoo ta’u boodarra kan bahan Qaanqee, Hadhaa, Qoraattii Gadameessaa, Eelaa fi kan kana fakkaatanii fi maqaa isaanii kan hin yaadanne hanga baroota dhiheenyaatti hedduutu burqan. Keessattuu Fiilmiin Dukkanaan Duuba jedhamu, kan Obbo Dhaabaa Wayyeessaan qophaa’ee, dararaa fi hacuuccaa ummata keenya irra gahaa ture kan ibsu yoo tahu, seenaan isaa kan hin dagatamne hojii guddaa ture. Haa ta’u malee barruulee, fiilmii fi gaazexoonni kun akka jalqabanitti itti fufanii guddachuu fi babl’achuu hin dandeenye. Hidhaa fi dararama mootummaan wayyaanee namoota waan kana hojjetan irraan gaheen qopheessitoonni gaazexoota kanaa hojii isaanii itti fufuu dadhaban. Artisoonni hedduun kan yeroo sana burqanii fi mul’atan, gariin ni ajjeefaman, hedduun ammoo biyyaa bahan. Kanneen booda kana mumul’anii fi ummata biratti jaalatama argataa dhufan, akka eegamanitti guddachuu hin dandeenye. Barruulee fi gaazexooti biyya keessatti bahaa turan guutummaatti gabaa irraa kan dhabaman yoo ta’u, biyya alaatti Barruuleen Burqaa jedhamtu kan Obbo Daraaraa Maatiin qophaawaa turte hanga tokko deemtee har’a isheenuu gabaarra hin jirtu. Yeroo ammaa dimshaashumatti barruuleen ykn gaazexaan walabaa kan Afaan Oromoon dhimma Oromoo fi Oromiyaa irraa dubbatu, biyya keessattis ta’e, biyya alaatti kan barreeffamaa fi maxxanfamaa jiru hin mul’atu ykn hin jiru.
Afaan Oromoo bara 1991 hanga naannoo bara 2000 ykn 2005tti guddataa fi dagaagaa ture amma gara duubaatti waan deemaa jiru fakkaata. Gaazexoota Afaan Amaaraan biyya keessatti heddumminaan maxxanfamaa fi bahaa jiran keessaa kan Afaan Oromoon bahu tokkollee dhabuun, waan guddaa nama yaaddessuu fi egeree guddina Afaan Oromoo kan gaaffii keessa galchu ta’ee mul’ata. Mootummaan wayyaanee toftaa adda addaan Afaan Oromoo irra dhiibbaa ifaa fi ifa hin taane geessisuun dadhabsiisaa fi dhabamsiisaa jira. VOAn Afaan Oromoon yeroo oduu dabarsuu eegale, gabaastota Afaan Oromoon biyya keessaa oduu dabarsaa turan, kanneen akka Obbo Fayyisaa Yaadasaa, Obbo Zalaalam Gammachuu, Aadde Nohamiin Biqilaa fi kan isaan fakkaatan hojii gabaasummaa dhorkamanii, yeroo ammaa warra Afaan Amaaraa dubbatan qofaatu mirga argatee gabaasaa fi oduu dabarsaa jira.
Waajira aadaa fi isportii Oromiyaa jedhamu jalatti wiirtuu qorannoo Afaan Oromoo qoratee barruulee fi kitaabota baasaa turan har’a oduun isaanii hin jiru. TV fi Radiyoon Afaan Oromoo ofi danda’ee haa dhaabbatu jedhanii Finfinnee irraa gara Adaamaatti erga godaanee booda, TV- Oromiyaa kan jedhamu sun waggoota jalqabaaf sagantaa fi qophii nama hawwatu hanga tokko kan afaanii fi aadaa Oromoo guddisuuf hojjechuuf carraaqe, har’a yeroo qilleensa isaa gara caalu, Waaltaa Information kan jedhamu dhaabbata odeeffannoo Wayyaanee kan ta’ee fi Kookaa Kollaa Superstar kan jedhamu, Kampaanii Sheek Alamuddiiniif kan dalagu irraa fudhachuun Afaan Amaaraan sagantaa bashannanaa fi oduu gara garaa dabarsaa jiru. Maqaaf TV-Oromiyaa jedhamee haa waamamu malee, akka amma argaa jirrutti kan warra Afaan Amaaraa dubbatuun dhaalamee jira.
Ijoolleen Oromoo kanneen kaasetaa fi CD Afaan Oromoon baasaa turanii fi abdii guddina egeree artii Oromoo kan ta’an, har’a sagalee isaanii dhagahaa hin jirru. Kanneen fiilmii fi diraamaa gara garaa qopheessanii fi hojjetan, bakka itti shaakalanii fi hojii isaanii mul’isan dhabanii boohaa fi iyyaa jiran. Kana mara yeroo xiinxallu, daraaraan Afaan Oromoo irratti mul’ataa ture firii horee dagaaguu irra coolagee goggoguurra akka jiru hubanna. Kun maaliif ta’a jennee yoo gaafannee fi qoranne deebiin isaa ifaadha. Diinni kaleessa afaan keenya, afaan hojii fi barumsaa akka hin taane dhiibbaa guddaa gochaa ture har’allee hin ciifneef. Afaanichi yoo guddatee babal’ate, afaan isaanii liqimsee gabaa keessaa akka isaan baasu waan beekaniif toftaa fi mala adda addaan, suuta suuta rukutuun dadhabsiisanii ajjeesuuf halkanii guyyaa irratti hojjetaa akka turanii fi har’as akka itti jiran hubachuun nama hin dhibu. Warri maqaaf Oromiyaa bulchanii fi Afaan Oromoon hojjechaa jiran dimma kana akkamiin akka ilaalanii fi hubatan Waaqni haa beeku. Dubbii cimaan kan afaan isaan hidhee fi harkaa miila isaan takaale akka jiru isaanis hin wallaalle. Garuu dubbachuu fi falmuuf onnee isaa dhaban fakkaata.
Dadhabinaa fi kufaatii yeroo ammaa afaan keenyarra gahaa jiruuf kan komatamu alagaa qofaa?
Akka hubannaa fi ilaalcha kootti irra guddaa kan komatamuu qabu numa abbaa dhimmaa Oromoodha malee orma qofaa miti. Maaliif jedhamuu ni mala. Kana kanin jedheef muuxannoon bara 1991 irraa qabee hanga har’aatti argee fi hubadhen qaba. Yeroo Qubeen Afaan Oromoo barsiifamuu eegale namni marti alagaallee dabalatee barachuuf halkanii guyyaa tattaafataa ture. Isaan keessaa gariin afaanii fi eenyummaa isaanii ittiin guddisuu fi hojjechuuf yeroo ta’u, kaan ammoo ittiin hojii argachuuf ture.
Barruulee fi gaazexoota maxxanfaman, kitaabotaa fi kaasetoota Afaan Oromoon bahan namoota hagamtu bitaa ture? warri kitaabota maxxansanii fi wallistoonni keenya sirba baasan maaliif kasaaran yoo jenne hidhaa fi doorsisa diinaa qofaan hin turre. Oromootu barruulee fi gaazexaa hin bitu, hin dubbisu, kaaseta Afaan Oromoo hin dhaggeeffatu, kan bituu fi dhaggeeffatu muraasa. Irra hedduun namoota keenyaa isuma duri baratan sana dubbisuu fi caqasuu aadeffatan. Kana sababa malee hin jenne. Bara barruulee Madda Walaabuu jedhamtu Afaan Oromoon maxxansuu eegalle, heddummina namoota keenyaa ilaalcha keessa galchuun, maxxansaa duraa, 10,000 baafne. Walakkaan hin gurguramne. Maxxansaa lammataa 5000 goone. Ammas ni hafe. Isa booda hanga gaafa cufamuutti 3000tti gad xiqqeessine. Inniyyuu hanga tokko qofaatu gurgurama ture. Madda Walaabuu qofaa miti. Barruuleen duraan maqaa isaanii tuttuqe, Qabee, Gadaa, Ichima, Biiftuu fi warri kana fakkaatan sababuma kanaaf itti fufuu dadhaban. Kaasetooti sirbaa Afaan Oromoon bahan yoo guddate 2000 fi 3000 oli kan gurgurate hin jiru. Baasii fi kasaaraa malee bu’aan irraa argamee hojii itti aanuuf maallaqa argachuu hin dandeenye.
Kana mara Wayyaaneetu dhorke jettuu? yeroo ammaa kitaabni Afaan Oromoon maxxanfamu yoo guddate heddummina lakkoofsaan 2000 caalu hin maxxanfamu. 2000 oli maxxansiisee kan gurgure yoo jiraate isa akkam carroomedha ykn kitaaba akka malee barbaadamu jechuun ni danda’ama. Ummati Oromoo lakkoofsaan miliyoona 40 hanga 50tti hedamu ykn lakkaayamu kitaaba ykn barruulee 2000 hin caalle bituu yoo dadhabu maaltu jedhama? Akka heddummina nama keenyaatti silaa kitaabota, barruuleewwan, kaasetootaa fi CD-wwan gara garaa miliyoonotaan maxxanfamee bahuun gurguramuun irra hin turree? hiyyuma moo dhibaayina keenyatu kana fide? yeroo ammaa guutummaatti barruulee fi gaazexaan Afaan Oromoon biyya keessaa fi biyya alaatti maxxanfamee bahu ennaa dhabnu qaanii fi salphina mitii? duri alagaa komanna. har’a hoo eenyuun haa komannu? Deebisaa Oromoofan dhiisa. Rakkina maxxansaa kitaabotaa fi barruulee Afaan Oromoo irra jiru hanga tokko furuu fi gargaaruuf yaalii godhameen, ” Waldaa Maxxansaa Oromiyaa” kan jedhamu, Waldaan tokko biyya USA, Atlantaatti ijaaramee kitaabota Afaan Oromoo maxxansiisuu eegalee ture. Har’a isaan hojii kanatti jiruu? maaltu isaan dadhabsiise laata?
Kitaabaa fi Fiilmii Afaan Oromoon qopheessuun kan beekame Obbo Dhaabaa Wayyeessaa yeroo sanatti hojii hogarruun Urjii Oromoo ture jechuun ni danda’a. Afaan Oromoo fi eenyummaa Oromoo, daran guddisuu fi mul’isuuf kan danuu faarfamee fi abdatame har’a maalitti jira? akka abdatamee fi eegametti, akka hin hojjenne kan dhorke ykn gufachiise maalidha jenna? Isa qofaa miti, kitaabota ” Yetedebeqe ye Oromoo ye giftaarik fi Oromiyaan befereqaa” kan jedhamanii fi gaazexaa Urjii irratti mata adda addaa irratti barreessuun Oromoo biratti kan jaalatamee fi habashoota biratti kan beekame, Mootii Biyyaa (Obbo Gammachuu Malkaa) erga biyyaa bahee booda achi buuteen isaa hin dhagayamne, waraabessi isa nyaates hanga ammaa hin yuufne. Ija hamtuu wayiitu isa laale ta’aa laata? akkasumas, ijoolleen hedduun booda kana mul’atan kanneen akka qopheessaa fiilmii Eelaa jedhamanfaa eessa gahan? waan hundaan mul’achuu malee guddachuun yoo hin jiraanne, rakkooleen kun maalirraa maddan? furmaanni isaa hoo maalidha? mee waan kana qalbiin ciisaa xiinxalaa furmaata isaa itti yaadaan jedha.
Kan alagaan hojjetu biyya keessas ta’ee biyya alaatti yeroo dhalatu, guddatuu fi dagaagu argina. Kan daboo isaaniif ta’u ammoo numa mitii? Keenyaaf daboo akka walii hin baane, akka wal hin tumsinee fi wal hin gargaarre kan nu dhorke, dhibeen maqaa fi dawaa hin qabne kun maali laata? Fala kanaaf, Hooda aadaan qabnu dhaqna, moo marii hayyuu barbaadna?
Biyya alaa kanatti ammoo maxxansaaleen Oromoo akka hin guddannee fi hin babal’anne kan godhe, ilaalcha siyaasaa fi gartummaa dha jechuun ni danda’ama. Yeroo kitaabni, barruulee fi CD tokko bahu, qabiyyee fi dhaamsa isaa osoo hin taane, eenyu akka barreessee fi hidhata siyaasaa namni suni qabu qorachuu fi iyyaafachuu dursu. Silaa kan ilaalamuu male, waan sun guddina afaanii fi eenyummaa keenyaaf gumaachaa fi bu’aa maxxansaan sun qabutu hubatamuun irra ture. Jaarmoliin siyaasaa fi dhaabboliin amantii keenyaas waan kana irratti waan yaadaa jiranii fi hojjetan hin dhageenye hin argines.
Marsaaleen (website) Oromoo hedduun afaan alagaan barreeffamaa jiran. Beektoti Oromoo kanneen barnoota ammayyaan qarooman Afaan Oromoof alagaa ta’aa waan jiran fakkaata. Kanneen Afaan Oromoon barreessanii yaada ofii ibsatan qubaan lakkaa’amu. Oromoonni biyya alaa jiraatan, kanneen ijoollee isaanii Afaan Oromoo barsiisan akkasuma muraasa. Walumaa galatti sabboonummaan Oromoo yeroo ammaa quucaraa akka jiru hubachuun nama hin dhibu.
OSAn, gurmuu ykn waldaa hayyoota Oromoo jedhamee kan beekamu, dhimma Oromoo fuula maraan kan qoratu, guddina afaanii fi aadaa Oromoo irratti waan hedduu qoratee ummataaf dhiheessa jedhamee kan eegamu, hanga ammaa waan isaan hojjetani ifa baasan ykn gumaachi isaan gama kanaan dhiheessan hin mul’atu. Waggaa waggaan walgahiin isaan godhanii fi ibsi isaan baasan afaan warra adii (faranjiin) malee Afaan Oromoon kan isaan barreessanii ummata keenyaan gahan hin argine. Yoo isaan Afaan Oromoon hin barreessinee fi haala afaanii fi hogbarruun Oromoo irra jiru qoratanii ummataaf yaada hin akeekne, eenyurraa maal eegna?
ONAnis akkasuma guddina afaanii fi aadaa Oromoo irratti hojjechuuf waggaa kudhan dura akka marsaa marii Oromootti dhaabbate miseensaa fi deeggarsa hedduu horatee ture. Haa ta’u malee yeroo ammaa akeekaa fi kaayyoo dura lallabate dagachuun irra hedduun afaan alagaan barreessuu caalayyuu, bakka ololaa fi oduu ta’ee hafe. Waan jalqabnu marti duubatti malee fuulduratti yeroo deemu argaa hin jirru. Kun maaliif laata? Beekumsa moo murannootu nu hanqate? moo waan dubbannuu fi hojjennu walsimsiisuu dadhabne?
Haa ta’u malee yeroo ammaa Oromoon internet Radio fi TV bananii guddina Afaan Oromoof hojjetaa jiran asi babahaa jiran. Isaan kun galateeffamuu fi jajjabeeffamuu qaban. Yoo nuti isaan hin daggarree fi gumaacha nurraa barbaadamu hin gooneef carraan isaaniis akkuma warra kaanii ta’uun waan hin oolle. Kana malees yeroo ammaa dhaloonni Qubee biyya keessaa Afaan Oromoon kitaabota Afaan Oromoo hanga tokko babaasaa jiru. Isaan kunis jajjabeeffamuu fi gumaachi gama hundaan isaaniif godhamuu qaba. Yoo kana hin goone carraan isaanii akkuma warra kanaan duraa mul’atanii dhabaman ta’uu ni mala.
Walumaa galatti, Oromoon Oromummaan itti dhagahamu haala Afaani fi ogbarruun Oromoo keessa turee fi jiru, egereen isaa maal ta’uuf akka deemu qorachuu fi itti yaaduu qaban. Keessattuu hayyoonni keenya waan kana irratti halkanii hojjechuu qaban. Hayyoota eeguu qofa osoo hin taane marti keenya itti yaaduu fi waan nurraa eegamu dirqama Oromummaa bahuu qabna. Kanas kan goonu, kitaabota, kaasetootaa fi walumaa galatti maxxansaalee afaan keenyaan bahan bituu fi dubbisuu, dubbifnee yaada itti kennuu fi qaama dhimmi isaa ilaalu jajjabeesuudha. Yoo kana hin goone bakka kaleessa turretti deebi’uun fagoo hin jiru. Kana jechuun ammoo waraana tokko malee diina keenyatti harka kennine ykn ofiin ofi salphifne yoon jedhe dogoggore hin se’u.
“Dubartiin boosattii ofi gatteetu, dhirsa kootu na gate,” jetti jedhan.
Kana ammoo Waaqayyo nu haa baraanu!


text: 1Anii :nyoo Bāwulō kēēboontē keey Siila ākoo Tēmētēēwō. Āsirwook biikaab Yēyiin ām Teesaloonika choo ōbooyē Baaba Yēyiin āk Mokoryoontēēt Yēēsu Kiriistō. 2Lēyyē, kōōbēruurook :Baaba Yēyiin āk Mokoryoontēēt Yēēsu Kiriistō ānkōōnyōōru kaalyeet. 3Lēyyē mbo ng'eetaabiya, māchāksē kēēbirchinē Yēyiin kōōnkōy ām āsiiswēk tukul kubo akweek, kuuyu kōōtāsē taay ōkoosēē keey Kiriistō miisin ānkōōchāmtōōsii tukul. 4Kiyooto nyēē kēēkāsē keey :acheek ām wōloo mii :biikaab Yēyiin alake kubo akweek. Kēēng'āsē keey kubo kēēlto nyēē ōtāsē taay ōmuytooy ānkōōkoosēē keey Kiriistō ām ng'wooninto tukul nyoo /kēēwusook nyoo ōmiitē ōnyōōru. 5Ibooru :ng'aleechaa kule man kiyēē itiilē :Yēyiin, yoo itiilwook :inee ōyēmāksē ōwut bāytooyiisyēēnyii nyoo ōmiitē ōnyālilchinē. 6Makuyey :Yēyiin kiyēē bo manta yoo keenyaliil bichoo inyāliilook, 7ānku mākōōmuung'wook akweek choo ōnyālilē āk mbo nkacheek. Mākuyēyākiis :ng'aleechaa yoo tookunēē :Yēēsu barak kuboonto keey malayikaanikyii choo boonto kāāmuukēywēēk 8ām maat nyēē irikitiitē chākōōng'woonchi biiko choo -mēēnkētē Yēyiin āk choo -mēēyēnchinē lōkōōywēkaab Mokoryoontēēt Yēēsu. 9Mākunyōōr :bichoo ng'wooninto nyēbo kibchuulyo, anku +/makeesatee bichoo wōlēē mii :Mokoryoontēēt āk wōloo mii :wōōyintaab kāāmuukēywēēkyii, 10yoo chōōnii :Mokoryoontēēt chākunyōōru koonyit ām wōlēē mii :biikyii kōōkoostooy :biiko tukul choo ikoosēē keey inee. +Mōōyēmē :nkakweek āk bichooto, kuuyu kyoocham lōkōōywēk choo kikēēmwoowook. 11Kiyiitēnyi :nyēē yēyēēch kēēsoowook ākookoy, sukuyēētyēēchook :Yēyiintēēnyoo ōbuur kuu wōloo māktooy :inee ānkōōyēyē kiyoo ōkāsē kule karaam. Kēēsoowook subak kule kukōōnook kāāmuukēywēēk chēē ōmuuchē ōyēchinēē yiisyēēnyii ōkoosēē keey inee. 12Yooto nanyuun +/makiikaasta kaayneetaab Mokoryoontēēnyoo Yēēsu ām kiyēē ōyēchinē /ankiikaastaak nkakweek. Yēyāktōōs :ng'aleechaa tukul, kuuyu chāmook :Yēyiintēēnyoo āk Mokoryoontēēt Yēēsu Kiriistō.


text: 1Kunyi, māchāktōōs kēēkiilchi miisin ng'ālyoontooni kiikeekas, simakiichabaayte. 2Bo man :kiruutēkaab Yēyiin choo /kikēēmwoowu kubununēē malayikaanik nyēē yoo kameeywey :chiito, mākunyōōr ng'wooninto nyēē misyinē. 3Ara, ii, kēēchililtooy ānō, yoo kāmākēēyēbchi yiit ng'ālyoontooni wōō bo kaararaacheet? Kisimkwoom :Mokoryoontēēt ng'ālyoontooni ānku chākōōrōōbērwēēch :choo kikāsē kule kibo man. 4Kiiboor mbo subak :Yēyiin kule man :ng'ālyoontoonoo kubununēē tukuuk chēbo kwong'uut chēē teer ānkōōkoochi biiko rōōbēywēēkaab :Tāmirmiryēēnyii kuu wōloo māktooy :inee. 5Manaayey :Yēyiin malayikaanik kubayta kōōrēēt nyoo chōōnii nyi kēēng'āloolēē. 6Mii ām siruutēk :yēē mwoochinē :chiito ake Yēyiin kule, “Ara, nee :chii siisōōtē :inyiing'? Nee naas :chii siiriibē :inyiing'? 7'Kiiyey chii kumining'iit bēsyōōs chēē ng'ēri ām malayikaanik. Nteenee 'kiisoot ikoochi wōōyinto āk koonyit, 8ankiiyey kubayta tukuuk tukul.” Yoo /kēēmwooyē kule “kubayta tukuuk tukul,” māmii :kiy nyēē mābāytooy. -Mākēēkāsē raat kubāytooy :biikaab Yēyiin tukuuk tukul, 9nteenee kēēkāsē Yēēsu nyēē /kikeeyey kumining'iit bēsyōōs chēē ng'ēri ām malayikaanik ku /kāākiikoochi wōōyinto āk koonyit, kuuyu kime kubo biiko tukul ām chamateetaab Yēyiin. 10Kiyey :Yēyiin kiy ake tukul ānkuriibē. Kunyi, kimisyi kunyalil :Yēēsu sukuyeyakay :kiyēē kichōb :Yēyiin, ānkōōrēētoot lōkōkaab Yēyiin chēē chaang' bākunyōōr :nkicheek wōōyinto. Kunyoo, Yēēsu nyēē intōōchinē biiko /kiiraraach. 11Kubo kwaan akeenke :Yēēsu nyoo itiliilē biiko āk choo /kākiitiliil. Neennyi nanyuun, māmuyē :Yēēsu kukuur bichoo kule mbo ng'eetaabiya, 12mwoochinē kule, “+Maang'alaaleeniing' ām wōlēē mii :mbo ng'eetaabiya! +Māāsiltiing' ām taayeetaab bichoo kēēruruuch keey tukul.” 13Mwooyē subak kule, “+Māākoosēē keey inee.” Ānkumwooyē subak kule, “Āboontē keey ām yu lēēkōōk chēē kōōkukōōno :Yēyiin.” 14Kiyēk :nkinee Yēēsu chii kukerkeyiit :lōkōchooto sukung'eet kōōbēlēē meenyii Buunyoontoonoo boonto kāāmuukēywēēkaab meet 15ankootyaakta biiko choo kōrātootiin kwaak ām muyātēēt kubo meet. 16Kubooyiit man, kimāmāchāktōōs chakootyaakta :Yēēsu malayikaanik, nteenee kichākōōtyooktooy biiko choo kwoonēē kōōtaab Abraam. 17Kunyi, kimāchāktōōs /keeyey inee kuu mbo ng'eetaab kaamet ām keel ake tukul, sukuyēk bēēliintēētaab kōrōsēēk nyēē wōō nyēē riirēē biiko /ānkiikoosēē keey ām yiisyēētaab Yēyiin. /Kikeebakach /sikēēnyōōchi kaat biiko tukul ām choolwookātēēng'waa. 18Imuuchē raat kuyēētyēēchi biiko choo /kakeetyem, kuuyu /kikeetyem nkinee /ankiinyaliil.


text: 1Anxxookiyan de7iya woosa keettan hananabaa yootiyaageetinne tamaarissiyaageeti de7oosona; eti Barnnaabaasa, Karetta giyo Simoona, Qareenappe yiida Luqiyoosa, biittaa haariya Heeroodisaara diccida Minaahanne Saa7oola. 2Eti Godaassi goinnishiininne xoomishin, Geeshsha Ayyaanai, “Taani xeesido oosuwaassi Barnnaabaasanne Saa7oola tau kessite” yaagiis. 3Yaagin eti xoomidoogaappenne woossidoogaappe guyyiyan, bantta kushiyaa Barnnaabaasa bollinne Saa7oola bolli wottidi, eta yeddidosona. 4Hegaa gishshau, Geeshsha Ayyaanai eta kiittin, Selewuqiyaa wodhdhidosona; hegaappe markkabiyan gelidi, Qophphiroosa haruuruwaa biidosona. 5Eti Silmmaana gakkidi, Aihuda woosa keettatun Xoossaa qaalaa yootidosona; eta maaddanau Yohaannisi etaara de7ees. 6Eti Qophphiroosa haruuruwaa muleera PHaafu gakkanaassi yuuyidi, hananabaa yootiya issi worddanchchaa, Aihuda asa Bar-Yesuusa giyo shareechchuwaa demmidosona. 7He shareechchoi deriyaa haariya Sarggiyoosa PHauloosa giyo akeekanchcha bitaniyaara de7ees. Sarggiyoosa PHauloosi Barnnaabaasanne Saa7oola baakko xeegidi, Xoossaa qaalaa siyanau koyiis. 8SHin shareechchuwaa Eliimaasi (Giriike qaalan hegee a sunttaa) deriyaa haariyaagaa ammanuwaa digganau koyidi, eta haasayaa phalqqiis. 9SHin PHauloosa giyo Saa7ooli banan Geeshsha Ayyaanai kumin, shareechchuwaa tishshi ootti xeellidi, 10a, “Laa ha xalahe halaqaa na7au, gene ubbainne iitatetta ubbai kumidoogoo, xillotetta ubbau morkkiyau, Godaa ogiyaa suuriyaa geellayiyoogaa aggikkii? 11Be7a; ha77i Godaa kushee ne bolli de7ees; neeni qooqe gidana; amarida wodee gakkanaashin, awaa poo7uwaa be7akka” yaagiis. Yaagin sohuwaara ciggaarainne xumai a aifiyaa goozin, ba kushiyaa oiqqidi, kaalettiya uraa koyiiddi yuuyiis. 12He wode deriyaa haariyaagee hegaa be7ido wode, Godai tamaarissiyoogan garamettidi ammaniis. 13PHauloosinne aara de7iyaageeti PHaafuppe denddidi, PHinifiliyan de7iya PHergge markkabiyan biidosona; Yohaannisi etappe shaahettidi, Yerusalaame simmiis. 14SHin eti PHerggeppe aadhdhidi, PHisddiyan de7iya Anxxookiyaa gakkidosona; Sambbata gallassan Aihuda woosa keettaa gelidi uttidosona. 15Muuse higgeenne hananabaa yootiyaageetu maxaafai nabbabettidoogaappe guyyiyan, Aihuda woosa keettaa halaqati, “Nu ishanttoo asaa minttettiya qaalai inttessi de7ikko, asau haasayerkketii” yaagidi etassi kiittidosona. 16PHauloosi denddi eqqidi, ba kushiyan malaatidi, hagaadan yaagiis; “Israa7eela asatoo, Xoossaassi yayyiyaageetoo siyite. 17Ha Israa7eela asaa Xoossai nu aawata dooridi, Gibxxe biittan imattatettan eti de7ishin, eta darissiis; ba gita wolqqankka Gibxxe biittaappe eta kessiis. 18Bazzuwan oitamu laitta keenaa nu aawata i danddayiis. 19Kanaane giyo biittan Aihuda gidenna laappun zareta xaissidi, eta biittaa ba asaa laatissiis. 20Hegaappe guyyiyan, hananabaa yootiya Sameela wodiyaa gakkanaas, oiddu xeetanne ishatamu laitta keenaa daannata etassi immiis. 21Hegaappe guyyiyan, eti banttassi kawo immana mala woossin, Xoossai Biniyaama zariyaappe Qiisa na7aa Saa7oola oitamu laittau kawotana mala, etassi immiis. 22Xoossai Saa7oola shaaridoogaappe guyyiyan, eta bolli Daawiti kawotana mala, a denttiis; Daawitabaa markkattiiddi, 'Taani koyiyo ubbabaa ta wozanadan oottiya Isseyi na7aa Daawita demmaas' yaagiis. 23“Xoossai, 'Taani Daawita zariyaappe Israa7eela asaa ashshiyaagaa ehaana' giidoogaadankka, Yesuusa ehiis. 24Yesuusi yaanaappe kase Israa7eela asai ubbai bantta nagaraappe simmidi xammaqettana mala, Yohaannisi qaalaa yootiis. 25Qassi Yohaannisi ba oosuwaa wurssana haniiddi asaa, 'Tana oona giidi qoppeetii? Taani intte naagiyoogaa gidikke; shin be7ite, a tohuwaa caammaa birshshanaukka taassi bessennaagee taappe guyyeera yees' yaagiis. 26“Ta ishatoo, Abrahaama zaretoo, qassi hagan Aihuda gidennaageetoo Xoossaassi yayyiyaageetoo, ha atotettaa qaalai nuussi kiitettiis. 27Aissi giikko, Yerusalaamen de7iya asainne eta halaqati Yesuusanne Sambbata gallassa ubban nabbabettiya hananabaa yootiyaageetu qaalaa akeekibeenna gishshau, a bolli pirddidi, hananabaa yootiyaageetu qaalaa polidosona. 28Yesuusa worissanau issi gaasoikka etau beettennan ixxin, PHilaaxoosi a worana mala woossidosona. 29“Eti Yesuusabai Xoossaa maxaafan xaafettidaagaa ubbaa polido wode, masqqaliyaappe a wottidi moogidosona. 30SHin Xoossai haiquwaappe Yesuusa denttiis. 31Denttin i banaara Galiilappe Yerusalaame yiidaageetussi darotoo beettiis eti ha77i abaa asaassi markkattoosona. 32“Xoossai nu aawatussi immana giido wonggeliyaa mishiraachchuwaa nuuni inttessi yootoos. 33Daawita Mazamuriyaa Maxaafan naa77antto miraafiyan, 'Neeni ta Na7aa. Hachchi taani ne Aawaa gidaas' geetettidi xaafettidoogaadan, Xoossai Yesuusa denttidi, nu aawatussi immana giidoogaa nuussi eta naatussi poliis. 34Naa77anttuwaa i haiqqenna mala, haiquwaappe a denttidoogaassi Xoossai, 'Taani Daawitayyo immana giido ammanettida geeshsha anjjuwaa inttessi immana' yaagidi haasayiis. 35Hegaa gishshau, Mazamure Maxaafan harasan qassi, 'Ne Geeshsha Na7aa ahaakka musissakka' yaagees. 36Aissi giikko, Daawiti ba wodiyan Xoossaa qofaa oottidoogaappe guyyiyan haiqqidi, ba aawatuura moogettidi musiis. 37SHin Xoossai haiquwaappe denttidoogee musibeenna. 38“Hegaa gishshau, ta ishatoo, nagara atto geettai intteyyo Yesuusa baggaara odettidoogeenne, Muuse higgiyan xillanau intteyyo danddayettenna ubbabaappe aani ammaniya ubbai xillanaagee intteyyo eretto. 40Hegaa gishshau, hananabaa yootiyaageeti giidoogee intte bolli gakkenna mala naagettite; 41'Xoossai giidobaa qilliicciyaageetoo, be7ite; harai atto issi urai inttessi yootiyaakkokka, intte ammanenna oosuwaa taani intte wodiyan oottiyo gishshau, poora giite; haiqqite' yaagidosona” yaagiis. 42PHauloosinne Barnnaabaasi Aihuda woosa keettaappe kiyishin, asai eta naa77antto Sambbatankka hegaa gujjidi yootana mala woossiis. 43SHiiqoi laalettidoogaappe guyyiyan, daro Aihudatinne Aihudatu ammanuwan gelidi Xoossau yayyiya daroti, PHauloosanne Barnnaabaasa kaallidosona; kaallin Yesuusi kiittidoogeeti Xoossaa aaro kehatettan minnidi de7ana mala, etau yootidi minttettidosona. 44Naa77antto Sambbatan amarida asatuppe attin, katamaa asai ubbai Xoossaa qaalaa siyanau shiiqiis. 45SHin Aihudati daro asaa be7ido wode, PHauloosa qanaatidosona; a haasayaa PHalqqidi, a cayidosona. 46PHauloosinne Barnnaabaasi xalidi, “Xoossaa qaalai kasetidi intteyyo odettanau koshshees; shin qaalaa intte ixxido gishshaunne merinaa de7uwaa ekkanau inttessi bessenna giidi, intte intte huuphiyan pirddido gishshau, be7ite, nuuni Aihuda gidennaageetukko simmeettees. 47Aissi giikko, Godai nuna, 'Asai ubbai intte baggaara attana mala, inttena taani Aihuda gidennaageetussi poo7o oottaas' yaagidi azaziis” yaagidosona. 48Aihuda gidennaageeti hegaa siyido wode, ufaittidi Xoossaa qaalaa bonchchidosona; qassi merinaa de7uwaassi doorettida ubbaikka ammanidosona. 49Godaa qaalai he biitta ubbaa gakkiis. 50SHin Aihudati Xoossau goinniya bonchchettida maccaasatanne kataman de7iya gita asata PHauloosa bollinne Barnnaabaasa bolli denttettin, asati eta yedetaa doommidi, bantta biittaappe kessidosona. 51SHin Yesuusi kiittidoogeeti eta ixxiyoogaassi malaata gidana mala, bantta tohuwaappe baanaa shocidi, Iqooniyoone katamaa biidosona. 52Qassi Anxxookiyan de7iya kaalliyaageetunkka Geeshsha Ayyaanainne ufaissai kumees.


text: 1Nuna ashshiya Xoossainne nuuni be7ana giidi ufaissan naagiyo Yesuus Kiristtoosi azazido azazuwaadan, Yesuus Kiristtoosi kiittidoogaa gidida taani PHauloosi, 2ammanuwaa baggaara ta tumu na7au, Ximootiyoosau ha dabddaabbiyaa xaafais. Xoossaa nu Aawaappenne nu Godaa Kiristtoos Yesuusappe aaro kehatettai, maarotettainne sarotettai neeyyo gido. 3Taani Maqidooniyaa baidda neeyyo giidoogaadan, neeni Efisoonan takkana mala koyais. Issi issi asati worddo timirttiyaa tamaarissoosona; hegeeti tamaarissenna mala, aggite gaada oda. 4Eti haisiyaa yootiyoogaanne bantta zariyaa gairiyoogaa agganaadan oda. Aissi giikko, hegaa malabai palamaa kaalettees; qassi Xoossaa qofaa ammanuwan erettiyaagaa oottokkona. 5Ha azazuwau waanna qofai geeshsha wozanaappe, lo77o zoriya wozanaappe, asi be7o giyoobi bainna ammanuwaappe beettiya siiquwaa denttettanaassa. 6Issi issi asati hagaa aggidi, pattenna haasayaakko simmidosona. 7Eti ai haasayiyaakkonne woikko tumayidi yootiyoobai aibakko erokkona; shin Xoossaa higgiyaa tamaarissiyaageeta gidanau koyoosona. 8Asai bessiyaagaadan higgiyan go7ettikko, higgee lo77o gidiyoogaa nuuni eroos. 9Issibaa akeekanau koshshees. Higgee lo77o asau merettibeenna. SHin higgiyaa menttiyaageetuyyo, azazettennaageetuyyo, makkalanchchatuyyo, nagaranchchatuyyo, geeshshatetti bainnaageetuyyo, tunatuyyo, bantta aayyiyo woikko aawaa woriyaageetuyyo, shemppuwaa woriyaageetuyyo, 10shaaramuxanau qaaqqatiyaageetuyyo, attumaasai attumaasaara shaaramuxiyaageetuyyo, asa baizziyaageetuyyo, worddanchchatuyyoonne wordduwan caaqqiyaageetuyyo, woikko tumu timirttiyaara gaittenna ai ooso gidinkka oottiyaageetuyyo kiyiis. 11Qassi anjjettida Xoossai taani awaajjana mala, tau hadaraa immido bonchcho wonggeliyaa giddon he timirttee de7iyoogaakka nuuni eroos. 12Taani oottiyo oosuwan taayyo wolqqaa immida nu Godaa Kiristtoos Yesuusa galatais. Tana ba oosuwau sunttidi, tana he oosuwau bessiyaagaa giidi qoodiyo gishshaukka a galatais. 13Taani hagaappe kase a cayiyaagaa, a yedettiyaagaanne tuggayiyaagaa gidikkokka, taayyo hagaa i oottiis. SHin taani erennan oottido gishshaunne ammanabeenna gishshau, Xoossai tana maariis. 14Qassi nu Godai zawai bainna ba aaro kehatettaa ta bollan gussidi, Kiristtoos Yesuusa baggaara nubaa gidiya ammanuwaanne siiquwaa taayyo immiis. 15Kiristtoos Yesuusi nagaranchchata ashshanau ha sa7aa yiis giyo haasayai ammanettidaagaanne asai ubbai tuma giidi ekkanau bessiyaabaa. Ubbaappe aadhdhiya nagaranchchai tana. 16SHin merinaa de7uwaa ekkanau aani ammananau bessiya asau taani leemiso gidanaadan, ubbaappe aadhdhiya nagaranchchau taayyo Yesuus Kiristtoosi keehi danddayidoogaadan, Xoossai tana maariis. 17Aifiyan beettenna merinaa Xoossau issuwau, merinaa Kawuwau, merinaappe merinaa gakkanaassi galatainne bonchchoi gido. 18Ta na7aa Ximootiyoosaa, kase nebaa hananabaa yootidoogaadan, he yootidoogan lo77o olaa neeni olettana mala, ha azazuwaa neeyyo hadaraa immais. 19Ammanoinne lo77o zoriya wozanai neeyyo de7o. Issooti issooti banttana zoriya wozanaa yeggi aggidi, laaggiyaabi bainna markkabee bayiyoogaadan, bantta ammanuwaa bashshidosona. 20Xoossaa cayiyoogaa aggana mala, hegaa tamaaranau taani Seexaanau aatta immido Hemeneyoosinne Iskkinddiri eta giddon de7oosona.


text:
Categories: Afaan Oromoo Tags:
HAALA YAADDESSAA BAQATTOOTA OROMOO CAIRO KEESATTI MUL’ACHAA JIRUU ILAALCHISEE IBSA EJJANNOO CAAYA TOKKUMMAA BAQATTOOTA OROMOO BIYYAA MASRII ( CTBOBM )
Shira Lukkeelee fi Gooftoota isaani
Gaomee dhugaa | Guaandhala 25, 2015
Yeroo keessa jirru kana keessatti Wayyaaneen Kittilayootaa/Lukkeelee biyya alatti bobbaasuu fi tuffii Ummata Oromoo irraa qabdu ifaan ifatti garsiisaa jirti. Tuffii fi shayni duguuggii Wayyaaneen saganteefatte itti jirtu waan haaraa fi kan yeroo ammaa qofatti shallagamu waan hin tahiniif dhimma kana laalchisee barruu itti aanu irratti bal’inaan waa jachuuf yaala. Amma garuu Baoobbaa eergamtoota Wayyaanee irratti xiiyyeefadha.
Dhimma kana laalchisee Sabboontoonni Oromoo Magaaloota adda addaa keessatti mogolee ergamtootaa cabsuun waan deemaniin irratti fashalsiisuu otuun hordofaa jiru TV Ethiopia irratti waan ergamtoonni Wayyaanee totolfatani dubatan dhagayee, galmee sirreessuu ykn saaxiluuf qalama kiyya kaasuu dirqame – na hofkalchaa.
Akkuma beekkamutti bobbaanan ergamtoota Wayyaane kan Australia, Kaaba Ameericaa, Saudi Arabia, Scandenavia keessatti bobbahe ture. Amma ammo Biyyoota Africa tokko tokko keessatti akkuma bobbaa waliigalatti saganteefatan gaggeesuuf qophiirra jiru. Qophii Biyyota Afrikaa keessaa naannoo Kenyatti gageefachuuf yaalan akka maletti irraa fashaluun isaa nu hundi dhageenyee jira. Kuniis qaama Sabboonoonni bobbaa tana fashalsuuf godha keessaa akka isa tokkotti fudhatama. Read more…
Gootonni Dargaggoonni Oromoo Jimmaa Warraaqasa Bilisummaa Finiinsuun Diddaa Kaasan,Poolisoonni Oromiyaas FDG Tumsan
Guraandhala 24, 2015 (Qeerroo) — Guraandhala 23,2015 Waldorgommii Ispoortii Akka Oromiyaatti Magaalaa Jimmaa irratti gaggeeffamaa jiruun wal qabatee Guyyaa hardhaa Magaalaan Jimmaa Wallee Warraaqsaa FDGf uummata qopheessuun dhuunfatamte .Poolisootni Oromiyaas sochii Qeerrootti makamuun Wallee Warraqa wallisaa turan. Goototni Dargaggootni barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa, Koolleejjii barsiisota Jimmaa fi dargaggootni Oromoo jirattootni magaalaa Jimmaa bakka waldorgommiin Ispoortii Shaampiyoonaa Oromiyaa gaggeeffama jirutti walitti qabuun Walleelee Warraaqsaa qabsoo bilisummaa Oromoo leellisuu fi FDGf uummata qopheessuu qabsiisuun magaalaa Jimmaa keessa naannaa’uun eenyummaa, Oromummaa fi gootummaa isanii ibsachuun uummata haalaan dammaqsan. Read more…
The Sidama Owned Small Businesses on Fire in Hawassa
Press Statement by United Sidama Parties for Freedom and Justice
February 24, 2015
It’s with deepest sadness that the United Sidama Parities for Freedom and Justice (USPFJ) express its hear felt condolences for the Sidama small scale business owners in Hawassa city New market place ‘ Addis Gebeya’ for loss of lives and property. The source of the fire has not yet been confirmed.
The incident took place on 21 February 2015 at 7 pm local time. The Fire has been left on to burn for over 2 hours. The Sidama business community who have set up these new businesses in this particular place over a decade ago had registered their plots of lands as they have been pushed away far from the city centre to give room for investors from other parts of the country.
We also condemn the slow response from the fire brigade in the region. The response of the fire brigade was awfully inadequate. The inept Fire Brigade only arrived 105 minutes after the fire has engulfed the entire shopping areas, shops and residential homes attached to these. The Fire Brigade has been delayed for a lengthy period of time to arrive at a place less than 4 kilometres away. Moreover, peoples from the neighbouring villages and neighbourhoods have been denied access to the area by police officers who have been seen blocking the entrances from all corners until all shops and attached houses have been totally burned down to ashes. Read more…
Benchmark of Elections
Some years back, Jeane Kirkpatrick, scholar and former U.S. ambassador to the United Nations, offered this definition:
Benchmark of Elections
(Generally:)
Elections are the central institution of democratic representative governments. Why? Because, in a democracy, the authority of the government derives solely from the consent of the governed. The principal mechanism for translating that consent into governmental authority is the holding of free and fair elections.
All modern democracies hold elections, but not all elections are democratic. Right-wing dictatorships, Marxist regimes, and single-party governments also stage elections to give their rule the aura of legitimacy. In such elections, there may be only one candidate or a list of candidates, with no alternative choices. Such elections may offer several candidates for each office, but ensure through intimidation or rigging that only the government-approved candidate is chosen. Other elections may offer genuine choices–but only within the incumbent party. These are not democratic elections. Read more…
Konyaan ABO Victoria, Australia Haala yeroo irratti marii gaggeeffate, Murannoo fi Ibsa ejjennoo dabarse;
Guraandhala 24, 2015
Miseensonni ABO Konyaa Victoria guyyaa 22/2/15 walghii hatattamaa godhateen, haala yeroo ammaa mpayera Ethiopia keessatti sirni gita bittuu Wayyaanee/TPLF Ummata Oromoo irratti gaggeessaa jiru, aala qabsoo bilisummaa oromoo ABOn durfamu fi haala bobbaa diinaa biyya alaa ilaalchisee marii bal’aa eega aggeeffatee booda murannoo fi ibsa ejjennoo dabarfachuun milkiin xumurate. Read more…
Eenyudharee Goonni??
Jiituu Lammii |Guraandhala 24, 2015
Hayyoonni seenaa warra dhiyaa “Tamerlane.” Jechuun yaadatu. “Timur the Lame” Isa jedhu gabaabsanii yoo waaman. Miilli isaa inni mirgaa waraanarratti miidhameetu naafatti fayye. Kannaf akkasiin moggaafame. Maqaan dhugaa ‘Timur’ jedhama. Bara 1336 – 1405tti jiraate. Timur Impaayera “Mongol Empire” jedhamu erga dhaalee booda weerara babal’aa geggeessun handhuura Eezyiyaa kessatti bulchinsa ‘Timurid dynasty’ jedhamu hundeessuu danda’eera.
Waa’een hammeenyaa fi gara jabinaa yoo ka’e “… kan isatti akeeku addunyaa kanarratti takkata.” Jedhu warrii seenaa isaa himan. Uzbeekistaan har’aa dabalatee biyyoota akka Parshaa, Mesoppotaamiyaa, Raashaa, Gorgiyaa, Indiyaa, Sooriyaa fi Tarkii weerareera. Lammilee biyyota sanaa miliyoonaan lakkaa’aman ajaja isaan qalamaniiru. Jiraa awwaalamaniiru. Taaksii ykn. gabbara naa kennuu diddan sababa jedhuun Iraanitti waraana ergee magaala tokko keessatti qofa daa’imaa fi dubartii dabalatee namoota 70,000 ta’an guyyoota lama keessatti akka qalaman taasiseera. Wanti lubbuu qabu dachee sanarratti akka hin mul’anne jecha shimbirroo samii keessaa fi antuunni bool’a keessaa otoo hin hafne adamsuun ajjeefamaniiru. Lafee mataa namaatiin gamoo guddaa ijaarsiseera. Read more…
Ethiopia: TPLF’s Leaders Arrogance and Contempt: Inviting Further Bloodshed and Loss of Lives
HRLHA Statement
February 23, 2015
Since the downfall of the military government of Ethiopia in 1991, the political and socioeconomic lives of the country have totally been controlled by the Tigray People’s Liberation Front/TPLF leaders and business institutions. As soon as the TPLF controlled Addis Ababa, the capital city, in 1991, the first step it took was to create People’s Democratic Organizations (PDOs) in the name of different nations and nationalities in the country. With the help of these PDOs, the TPLF managed to control the whole country in a short period of time from corner to corner. The next step that the TPLF took was to weaken and/or eliminate all independent opposition political organizations existing in the country, including those with whom it formed the Ethiopian Transitional Government in 1991. Just to pretend that it was democratizing the country, the TPLF signed seven international human rights documents from 1991 to 2014. These include the “Convention against Torture and Other Cruel Inhuman or Degrading Treatment or Punishment”. Despite this, it is known that the TPLF has tortured many of its own citizens ever since it assumed power, and has continued to the present day. Read more…
Categories: Human Rights Tags:
Akka sabaatti tuffii jalaa bahuuf…?
Kiya Tesfaye | Guraandhala 23, 2015
Oduun gidduu kana dhimma Oromoo ilaalchisee toora intarneeta irra facaa`aa jiru dhimma waa`ee maastar pilaanii Finfinnee hojii irra olchuuf haasaa Abbaay Tsahaayee godhani dha. Haasaan namtichi kun godhe kan tuffiin guutamee fi nama qaama mootummaa biyya bulchu irraa hin eegamne ture. Abbaay Tsahaayee yeroo ammaa kana motoora mootummaa abbaa irree Wayaanee ta`ee kan mummicha ministeeraa biyyatti duuba taa`ee biyya bulchaa jiru dha. Akkasuumas koree hojii raawwachiiftuu gartuu Adda Biliisa Baasaa Ummata Tigraay(TPLF) keessatti miseensa ta`uun nama hojii guddaa hojjachaa jiru dha. Magaaloota gurguddoo Oromiyaa keessa jiran kan akka Dirree Dhawaa fi Awadaay bulchiinsa mootummaa federaalaa jala akka galan namoota dhibbaa guddaa godhan keessaa inni tokko Abbaay Tsahaayee dha. Dabalataaniis, magaaloota kanneen akka Jimma, Shaashamannee fi Adaamaa bulchiinsa mootummaa Oromiyaa jalaa baasuuf sochii godhamaa ture keessatti adda durummaan namoota qabsaa`an keessaa isa tokko dha. Read more…
Letter to World Bank Vice President for Africa Re. PBS (II-AF) and PBS (III) Ethiopia Action Plan
Dear Vice President Diop, February 23, 2015
As you are aware, Human Rights Watch has researched and documented human rights violations that the government of Ethiopia has committed in the course of its “villagization” program in both Gambella and in the Lower Omo valley. We have also reported on the links between villagization and the various iterations of the World Bank’s Promoting/ Protection of Basic Services projects. With this in mind, I write to you as your staff are working to prepare an action plan responding to the Inspection Panel’s findings of non-compliance in its Ethiopia investigation. Read more…
Categories: Human Rights Tags:


text:
Waa’ee gaa’ela sanyii gara garaa gidduu Macaafni Qulqulluun maal jedha?
Gaaffii: Waa’ee gaa’ela sanyii gara garaa gidduu Macaafni Qulqulluun maal jedha?
Deebii: Seerri Kakuu Moofaa gaa’ela sanyii gara garaa gidduutti akka hin taasifamne ni abbooma Seera Keessa Deebii 7:3-4). Haa ta’u malee, isa kanaaf sababa kan ture jalqaba sanyii hin turre. Inni kan amantaa ture. sababn Waaqayyo gaa’ela sanyii gara garaa gidduutti taasifamu dhowweef namoonni sun jarreen qomoo adda biraa ta’an kan waaqolii tolfamoo sobaa kan waaqessan waan ta’aniidhaaf. Israa’eelonni yoo jara warra waaqalii tolfamoo waaqessan ormoota kanaa wajjiin gaa’eelaan walitti hidhaman Waaqayyoon isaanii irraa gara galuu danda’u. qajeelfamni wal fakkaatus kakuu haaraa keessatti kaa’ameera, garuu sadarkaa adda addaa qaba. “Warra hin amannee wajjin walitti hin hidhatinaa! Qajeelinnii fi jal’innni maal walittii qabaa? Ifnii fi dukkanni tokkummaa maalii qabu ree?” (2 Qorontoos 6:14). Akkuma Israa’eelonni (Waaqayyo dhugaa tokkichatti amanaan) akka warra hin amanne akka hin fuune abboomaman. Gaaffii kana addaatti deebisuudhaaf, lakkii, Macaafni Qulqulluun gaa’elli sanyii gara garaa gidduutti taasifamu dogoggora hin jedhu.
Akka mootichi Maartiin Luuter kaa’etti, namni tokko akka amala isaa yookiinis akka amala isheetti itti faradama, halluu gogaa isaatiin miti. Jireenya kiristaanotaa keessatti qomoo yookiin sanyii irratti hundaa’uudhaan caalaatti jaallachuun iddoo hin qabu (Yaaqoob 2:1-10). Michuu barbaaduu irratti, kiristaanni yeroo hundumaa kan dursee barbaaduu kan kaadhimachuu yaade yookiin yaadde Yesuus Kiristoositti amanuudhaan kan lammee dhalatte yookiin lammee dhalate ta’uu barbaaduu qaba yookiin qabd (Yohaanis 3:3-5). Halluu gogaa utuu hin taane, amantiin Kiristoos irratti ta’e, sadarkaa kaadhima barbaaduu isa kan Macaafa Qulqulluuti. Gaa’illi sanyii gara garaa gidduutti taasifamu, waa’ee inni sirrii fi sirrii ta’uu dhiisuu isaa miti dhimmi barbaachisaan, garuu kan oogummaati, adda baafachuu fi kadhannaa.
Sababni inni tokkichi namoota sanyii adda addaa irraa gaa’eelaan walitti hidhaman kan irratti yaaduu qaban rakkinni namoota sanyi adda addaa irraa gaa’elaan walitti hidhaman keessa kan darban sabababni namoonni kan bira jara fudhachuun ulfaataa isaanitti ta’uu isaati. Kan sanyii adda addaa irraa gaa’eelaan walitti qabaman adda baafamuu fi ga’isamuun adda adda jara irra ga’uu danda’a. Namoonni sanyii adda addaa irraa gaa’eelaan walitti hidhaman rakkina adda addaa dabarsu yeroo ijoolleen isaanii gogaan isaanii maatii isaanii yookiin obboleewwan isaanii irraa halluu adda addaa qabaatan. Namoonni sanyii adda addaa irraa gaa’eelaan walitti hidhaman waa’ee dhimmoota kana yaada keessa galfachuun waa’ee kanaa qophii taasisuu qabu, utuu wal fuuchuudhaaf hin murteessin dura. Ammas egaa daangaan kirstaanni eenyuun qofa fuuchuu akka qabu kaa’ame inni kan fuudhu nama miseensa dhagana Kiristoos kan ta’e dha.
Gara Mana fuula Afaan Oromootti deebi’aa
Waa’ee gaa’ela sanyii gara garaa gidduu Macaafni Qulqulluun maal jedha?


text:
07/21/2012
Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) fi Alliance for Liberty, Equality and Justice in Ethiopia (ALEJE) woliin hojjachuu fi hirree ummata Itoopiyaa irratti marii geegefamaa ture xumurachuun Ummata Itoopiyaa sirna abbaa irree mootummaa saba bicuu (TPLF/Woyanee) jala basaanii biyya mirgi sabaa , sabi lammii fi mirgi dhunfaa keessatti kabajamu Itoopiyaa haraawa (new Ethiopia) ummuuf woliin hojjachuuf marii fi qormaata yeroo dheeraatiin booda woliigalatee tokko irra gayaan jiru.
Woliigalteen kun:
(a) Itoopiyaa keessatti mootummaa jiddu galleessaa (federal government)irraa hanga gandaatitti fedhii ummataa irratti ka hundayee filaannoo dhugaatiin ummanni dhibbaa tokkoon malee nama/qamaa/dhaaba fedhu filata;
(b) Sirni mootummaan Itoopiyaa irratti dhaabatu sirna Fedeeraala dhugaa ta’aa;
(c) Mootummaa woyyannee kufsu’uuf qabsoo/falmii/ haalii yeroo gaafatu fuula hundaan geggeessinaa;
(d) Mootummaan woyyannee erga kufee booda yeroof mootummaan cehumsaa humnoota siyaasaa adda addaa fi dhaabota hawaasummaa adda addaa irraa wolitti dhufeen ummama;
(e) Bu’uroonni asi olitti tuqamaan hundii biyya Itoopiyaa jedhamittee beekaamitu keessatti ta’aa.
Caarraa kanatti fayyadaminnee ABO Fi ALJE mormittoonni mootummaa woyyannee hundii woliin hojjatu’uun mootummaa abbaa irraa Woyyannee (TPLF) erga kaafinnee booda Itoopiyaa ummatoonni bilisaan, nagayaan, dimookraasii fi badhadhinaan woliin keessaa jiraataan akka uuminu waamicha goonaa.