text:
Maqaalee Rabbii (Subhaanahu)-Kutaa 3.1
Ar-Rahmaan Ar-Rahiim
Bismillah! Qalbiin namaa tuni wanta yeroo hundaa itti tasgabbooftu fi boohartuu barbaaddi. Addummeen (kophummaan) ishiif diina. Wanti guddaan qalbiin itti tasgabbooftu “jaalala”. Garuu jaalala akkamiitu qalbiif tasgabbii fi booharti addaan hin cinne kennuufi danda’aa? Gaafii kanaaf deebii sirrii argachuun tasgabbii fi boohartii dhugaa namni hunduu dharra’u argachuudha. Akkasi miti ree?
Jaalala bakka lama gurguddaatti qoodu dandeenya: 1ffaa-Jaalala Uumaa (Rabbii), 2ffaa-Jaalala uumamtootaa. Jaalala uumamtootaa namni hundu ni dhandhama. Jaalalaa Uumaa garuu namoota xiqqootu dhandhama. Kanaafi, warroonni Rabbiin beekan (aarifonni) akkana jedhan: “Jiraattonni addunyaa tanaa wanta garmalee mi’aayaa (gaarii) ta’ee osoo hin dhandhamin addunyaa tana gadi dhiisanii deeman.” Wanti garmalee gaariin (mi’aawan) suni maali? jedhamanii yommuu gaafataman, isaaniis akkana jechuun deebisan, “Rabbiin beekuu fi jaallachuudha.” Kanaafu, jaalalli tasgabbii fi booharti addaan hin cinne namaaf kennu, jaalala Rabbiiti. Sababni isaas, Rabbiin yeroo hundaa sitti dhiyoodha, yaada muraada kee ni beeka, wanta feete itti himatta. Yommuu rakkoo fi kadhaa keetiif deebii siif deebisu garmalee gammadda. Garuu jaalalli uumamtoota akkanaa miti. Takkaa sirraa fagoo waan ta’aniif wanta feete itti himachuu fi itti haasawu hin dandeessu. Takkaa waan du’aniif qunnamtiin guutumatti addaan cita. Akkasumas, wanta ati feetu hunda siif gochuu hin danda’an.
Rabbiin jaallachuun hayaatul quluubi (jireenya qalbiiti). Uumamaan qalbiin tasgabbii guutuu tan argattu yoo Khaaliqa (Uumaa) ishii jaallatteedha. Khaaliqa jaallachuuf maqaalee fi sifaata Isaa beekun barbaachisaadha. Waa’ee wanta tokko osoo hin beekin wanta san jaallachuun ni danda’amaa? Kutaa darbee irraa itti fufuun maqaalee fi sifaata Rabbii (subhaanahu) qo’achuu fi qorachuu itti fufna.
A-Hiika Ar-Rahmaan, Ar-Rahiim
Imaamu ibn Al-Qayyiim hiika maqaalee lamaan kanniin ilaalchise ni jedha: Ar-Rahmaan rahmanni sifata (amala) Isaa kan ta’eedha. Ar-Rahiim immoo gabrootaaf kan rahmata godhuu (mararfatuudha). Kanaafi Rabbiin Olta’aan akkana jedha: “Inni mu’mintootaaf rahmata godhaa (Rahiim) ta’eera.” (Al-Ahzaab 33:43) Qur’aana keessatti, Rahmaanu bil-ibaadaahi ykn Rahmaanu bil-mu’miniina jechuun gonkumaa hin dhufne. Kanaafu, Rahmaan rahmataan kan ibsamu yommuu ta’u, Rahiim immoo rahmata Isaatin rahmata kan godhuudha.[1]
Hiika kanarraa ka’uun Rabbiin Rahmaan yommuu jennu, sifanni (amalli) Isaa rahmata, ykn Inni Rahmataan kan ibsamuudha jechuu keenya. Rabbiin Rahiim yommuu jennu uumamtootaaf rahmata Kan godhuudha ykn mararfatuudha.
B-Sifaata maqaaleen kunniin of keessatti qabatan
Sifaanni maqaaleen kunniin of keessatti qaban: rahmata. Afaan Oromootin jechi Rahmatatti dhiyaatu “Mararfannaa” dha. Ingiliffaan rahmata jechuun mercy, Amaariffaan immoo “Iznat” ta’a. Mararfannaa jechuun namaaf garaa laafun wanta gaarii inni barbaadu kennuufi ykn waan badaa isarraa deebisudha.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa rahmata Isaaf malu qaba. Rahmanni sifaata (amaloota) Isaa keessaa tokko kan ta’ee fi haala Isaaf maluun kan ittiin ibsamuudha. Osoo hin dhabamsiisin, wayitti hin fakkeessin, akkana akkana osoo hin jedhin Rabbiin rahmata Isaaf malu akka qabuu mirkaneessuun barbaachisaadha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha: “Gooftaan kee Dureessa Abbaa Rahmataati.” (Suuratu Al-An’aam 133)
Rahmanni Rabbii wantoota hundaa kan haguugedha. Qur’aana keessatti ni jedha:
﴾عَذَابِيٓ أُصِيبُ بِهِۦ مَنۡ أَشَآءُۖ وَرَحۡمَتِي وَسِعَتۡ كُلَّ شَيۡءٖۚ﴿
“Azaaba (Adabbii) Kiyya nama fedhe ittiin tuqa. Rahmanni Kiyya waan hundaaf bal’ate.” Suuratu Al-A’araaf 7:156
Wanti aayah tana irra barannu azaabni (adabbiin) Isaa nama hundaa hin tuqu. Nama Rabbiin fedhe irratti bu’a. Garuu rahmanni Isaa waan hundaa haguuga. Eenyullee rahmata Isaatirraa bilisa ta’ee jiraachu hin danda’u.
Rahmanni Rabbiin olta’aan gabrootaaf godhu gosa lama:
1ffaa-Rahmata walii-galaa- Kuni rahmata walii galaa nama amanee fi hin amanne, nama waan gaarii hojjatu fi waan badaa hojjatu fi uumamtoota hunda hammatuudha. Rahmanni kunis rahmata qaamaa fi addunyaan wal qabatuudha. Kanneen akka nyaata, dhugaati, uffata, mana keessa jiraatan, geejjibaa fi kkf. Osoo rahmanni Rabbii jiraatu baate silaa nyaata hin nyaatan, dhugaati hin dhugan, hin uffatan, geejjiba yaabbatan hin argatan. Rahmata Isaatiin samii irraa bishaan buusun isaan nyaachisee obaasa. Rahmata Isaatiin halkan akka rafanii boqonnaa fudhatanii fi guyyaa akka hojjatan taasise. Rahmata Isaatiin, geejjiba horiitii fi sibiilaa isaaniif laaffise. Akka ragaatti aayah armaan olii dhiyeessun ni danda’ama.
2ffaa- Rahmataa addaa– Kuni rahmata addaa warroota Isatti amananiif qofa godhuudha. Rahmanni kunis warroota amanan (mu’mintoota) addunyaa tana keessatti gara waan gaariitti isaan qajeelchu, dukkana keessaa gara ifaatti isaan baasu, isaan gargaaru, iimaana irratti isaan gadi dhaabu fi kkf dha. Aakhiratti immoo ibidda irraa isaan baraarun Jannata seensisuudha. Kaafironni sababa kafaraniif rahmata gosa kanaa hin argatan. Akka ragaatti aayah jalqaba irratti eerre dhiyeessun ni danda’ama: “Inni mu’mintootaaf rahmata godhaa (Rahiim) ta’eera.” (Al-Ahzaab 33:43)
C.Asaara (bu’aa) rahmata gochuu irraa mul’atuu
Namni tokko namaaf rahmata yoo godhe, bu’aan rahmata isaa ni mul’ataa miti ree? Nama garmalee rakkateef rahmata yoo godhe, bu’aan rahmata isaa namni suni rakkoo keessa bahuu ykn rakkoon isaa hir’achuudha. Ati nama maallaqa dhabeef rahmata yoo goote, maallaqa isaaf kennuun bu’aa rahmataati.
Bu’aan (effect) rahmata Rabbii irraa mul’atuu gonkumaa lakkaawamee hin dhumu. Akkuma beekumsi Isaa waan hundaa marsee rahmanni Isaas waan hundaa haguuge jira. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa du’aayi Malaykoonni namoota amananiif godhan akkana jechuun hima:
“Isaan (Malaykoonni) Arshii baadhatanii fi kanneen naannawa isaa (Arshii) jiran, faaruu Gooftaa isaanitiin [Rabbiin] qulqulleessu, Isattis ni amanu. Warroota amananiif [akkana jechuun] araarama kadhatu:“Yaa Gooftaa keenya! Wanta hundaa rahmataa fi beekumsaan wal geesse jirta. Warroota tawbatanii fi karaa Kee hordofaniif araarami, adabbii Jahannam irraas isaan eegi.” Suuratu Ghaafir 40:7
“Wanta hundaa rahmataa fi beekumsaan wal geesse jirta.” Kana jechuun rahmanni Kee wanta hundaa kan haguugu fi dhaqqabuudha. Uumamni rahmata Keetirraa bilisa ta’e hin jiru. Beekumsaanis wanta hundaa Kan marsiteedha. Wanti Sirraa dhokatu tokkollee hin jiru. Dachii fi samii keessatti waan hundaa ni beekta.
Mee asi gaditti bu’aa rahmata Rabbii irraa mul’atu muraasa isaa haa eerru.
1-Qananii
Qananiin namni keessaa fi alaan, dhoksaa fi ifaan argatu hundi bu’aa rahmata Rabbiiti. Osoo Inni rahmata gochuu baate silaa qananii kana hin argatu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Wanta isin Isa kadhattan hundarraa isiniif kenne. Qananii Rabbii osoo lakkooftanii, lakkoftanii hin fixxan. Dhugumatti, namni baay’ee miidhaa raawwataa, baay’ee waakkataadha.” Suuratu Ibraahim 14:34
Waakkataa jechuun nama wanta tokko yommuu itti kennan, “natti hin kennine” jechuun amanuu diduudha ykn “wanti kuni kiyya” jechuun kan mormudha. Namoonni baay’een qananii Rabbiin isaaniif kenne ni waakkatu. Kana jechuun qananiin Rabbiin irraa akka ta’e hin amanan, Isaaf galata hin galchan. “Beekumsaa fi ifaaje kiyyaan argadhe” jedhu. Yommuu akkana jedhuu, qabeenya isaatin badii adda addaa ittiin raawwachuun nafsee ofii miidha. Ergasii adabbii Rabbii cimaa saniif of saaxila.
Akkuma aayah keessatti jedhame qananii Isaa lakkawuu waan hin dandeenyef, qananiin kuni rahmata Isaa irraa ta’uu mee muraasa isaani haa ilaallu.
1.1. Rooba-Qur’aana keessatti ni jedha:
“Rabbiin Kan bubbee erguudha, ishiinis duumessa ni sochoofti. Akka fedhettis samii keessa ni bittineessa, addaan kukkutamaas isa taasisa. Roobas kan jidduu isaatii bahu argita. Yeroma Inni [roobaan] gabroota Isaa irraa namoota fedhe tuqe, yeroma san isaan ni gammadu. Isaan duraan osoo roobni isaan irratti hin bu’in dura abdi murattoota turan. Gara bu’aa rahmata Rabbii ilaali-akkamitti dachii du’a ishii booda jiraachise. Dhugumatti Kan [kana hojjate], warroota du’an ni jiraachisa. Inni waan hundaa irratti Danda’aadha.” Suuratu Ar-Ruum 30:48-50
“Rabbiin Kan bubbee erguudha” bubbee haala adda addaatin kan ergu Rabbii tokkicha. Isaan ala bubbee dachii fi samii jidduu kan oofu hin jiru. Jabeenya ishii, hamma hoo’insaa (tempireecharaa) ishiin qabdu, olka’iinsa lafarraa qabduu, ariiti ittiin bubbistuun hunda kan murteessu Isa tokkicha. Bubbeen kana hunda mataa ofiitiin murteessu dandeessii? Bubbee erga ergee booda duumessa ni sochoofti. Rabbiin (Azza wa Jalla) duumessa kana akka fedhetti samii keessa bittineessa. Duumessa kanas addaan kukkutamaa walirra tuttulame godha. Duumeessi samii keessa akkaataa adda addaatin bittinaa’e arginu kuni hojii Rabbii wanta hundaa sirreesseti.
“Roobas kan jidduu isaatii bahu argita” kana jechuun yaa nama ilaalu! Murtii Rabbiitiin, beekumsaa fi ogummaa Isaatiin duumessa jidduu rooba gadi jigu argita. Rooba duumessa keessa dhangala’u kana hamma isaa, akkaata itti bu’u, eessatti akka bu’u Rabbii olta’aa malee kan biraa murteessu danda’aa?
“Yeroma Inni [roobaan] gabroota Isaa irraa namoota fedhe tuqe, yeroma san isaan ni gammadu.” Rabbiin subhaanahu gabroota Isaa irraa namoota fedhe bakka haajaa isaanii irratti rooba yoo buuse, yeroma san isaan ni gammadu. Roobni waan isaaniif roobef ni mirqaanu.
“Isaan duraan osoo roobni isaan irratti hin bu’in dura abdi murattoota turan.” Namoonni kunniin roobni isaaniif roobun dura, rooba irraa abdii kan muratanii fi dhama’an turan. Dandeetti rooba itti roobsanii mataa ofii, lafa, horii isaanii itti obaasanii fi haajaa biroo itti bahan gonkumaa hin qaban turan. Rooba samii irraa buusu waan hin dandeenyef abdii murattoota ta’an. Namoota abdii muratan kanaaf rooba kan buuse Rabbiidha. Rahmata isaatiin rooba roobsee isaanii fi horii isaanii obaasa. Kanaafu, mee ilaali gara bu’uu rahmata Isaa! Roobni bu’aa rahmata Isaa keessaa tokko. Gabrootaaf rooba samii irraa buusun Inni Rahmaan, Rahiim (rahmata godhaa) ta’uu agarsiisa. (Mee yommuu bishaan dhugdu itti xinxalli. Bishaan dhugdu kuni hadhaawas garmalee mi’aawas miti. Jiddu galeessa sitti toluudha. Kanaafu, samii irraa bishaan qulqulluu kana buusun eenyutu si obaasee ree? Kuni rahmata Gooftaa keetii hin agarsiisuu?)
“Gara bu’aa rahmata Rabbii ilaali-akkamitti dachii du’a ishii booda jiraachise.” Yaa nama xinxalluu fi hubatu, mee gara bu’aa rahmata Rabbii ilaali! Akkamitti bishaan samii irraa buusun dachii biqiltoota, midhaani fi mukkeen ishii magarsee jiraachisu ilaali. Bishaan roobaa biyyeen walitti makama. Ergasii sanyii fi hiddaan walitti makamuun hanga fuula dachii irratti biqiltoota lubbu-qabeenyi ta’an gahanitti ni guddatu. Haala kanaan, Rabbiin subhaanahu rahmata Isaatiin lafa keessaa biqiltoota fi midhaan baasun gabroota fi uumamtoota birootif soorata taasisa. Kuni bu’aa rahmata Isaati.
“Dhugumatti Kan [kana hojjate], warroota du’an ni jiraachisa.” Kana jechuun dachiin erga duute booda kan jiraachise, warroota du’anis yeroo fedhetti ni jiraachisa. Guyyaa Qiyaamaa qorannoo fi jazaaf namoota du’an hunda ni jiraachisa. “Inni waan hundaa irratti Danda’aadha” wanta fedhe argamsiisu yoo fedhe wanta san argamsiisuu irratti danda’aadha. Wanta fedhes dhabamsiisu yoo fedhe, isa dhabamsiisu irratti danda’aadha.[2] Wanti Isa dadhabsiisu fi itti ulfaatu tokkollee hin jiru. Wanta fedhe hunda hojjachuu irratti danda’aa erga ta’ee, du’aan booda namoota ni kaasaa jechuudha.
1.2 Halkanii fi guyyaa gochuu– Qur’aana keessatti ni jedha:
“Akka isa keessatti boqattanii fi tola Isaa irraa akka barbaaddattaniif, akkasumas akka Isa galatoomfattaniif rahmata Isaa irraa halkanii fi guyyaa isiniif godhe.” Suuratu Al-Qasas 28:73
Rahmata isiniif gochuu irraa kan ka’e, halkan keessatti boqattanii fi tasgabbooftan, guyyaa keessatti tola Isaa irraa itti barbaadattanii fi dalagattan isiniif godhe. Rabbiin ala eenyutu halkanii fi guyyaa isiniif fiduu danda’aa?
1.2. Aduu fi ji’a laaffisuu–
“Aduu fi ji’as walitti fufuun kan deeman ta’anii isiniif laaffise. Halkanii guyyaas isiniif laaffise.” Suuratu Ibraahim 14:33
Aduu guyyaa ifa ishii ibsuun isiniif faayda guddaa buustu isiniif laaffise. Ji’as halkan baasun faayda guddaa kennu isiniif laaffise. Aduu fi jiiyni sirna dhaabbataa fi aadaa hin jijjiramne hordofu. Lamaan isaanitu orbiiti (karaa irra naanna’an) irraa hin daban. Kuni rahmata Isaa irraayyi.
Maddoota
Walillahi asmaa’ul Husnaa fud’uuhu bihaa– AbdulAziz bin Naasir Jaliil,
[1] Sharih Ibn Al-Qayyim li Asmaa’il Husna-fuula 36-37, Umar Ashqaar
[2] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-15/177-180, Abdurahmaan Habanka


c: text/html

text:
Tafsiira Suuratu Qaaf-Kutaa 6
Namni addunyaa tana keessa yommuu jiraatu uumamtonni gosa lamaa kan inni ijaan hin agarre isatti qindaa’u. Uumamni tokko hojii isaa kan galmeessu yommuu ta’u, uumamni biraa immoo wanta badaatti kan isa kakaasu fi waamudha. Kutaa darbe keessatti malaykoonni lama nama waliin ta’uun hojii namaa akka galmeessan ilaalle jirra. Kuni haqa hin jijjiramneedha. Gama biraatin sheyxaanni badiitti nama kaasu nama waliin jira. Akka dhiigni qaama keessa naanna’utti nafsee namaa keessa deemun baditti waama. Mee wanta sheyxaanni kuni Guyyaa Murtii jedhu haa ilaallu.
“(27)-Qindiin isaa (sheyxaanni) ni jedha: Gooftaa keenya! Ani akka daangaa darbu isa hin taasifne. Garuu inni jallinna fagoo keessa ture.” (28)– [Rabbiin] ni jedha, “Na biratti wal hin falminaa. Ani dursee wa’iid (zaacha) gara keessaniitti ergee jira. (29)-Jechi Na biratti hin jijjiramu, Anis gabroota kan miidhu miti.” Suuratu Qaaf 50:27-29
Asitti qindiin sheyxaana addunyaa keessatti isatti qindaa’aa, isatti hasaasaa, kufrii fi badii hojjachuutti isa kakaasaa tureedha. Sheyxaanni kuni nama kana waliin adabbii cimaatti akka darbamu yommuu argu, yakka nama jallisuu irraa of qulqulleessuuf carraaqa. Akkana jechuun lallaba: “Gooftaa keenya! Ani akka daangaa darbu isa hin taasifne. Garuu inni jallinna fagoo keessa ture.” kana jechuun Gooftaa keenyaa! Hanga kufriitti kufuu akka inni daangaa darbu isa hin taasisne. Garuu daangaa qajeelinnaa fi iimaanaa irraa jallinna fagoo keessatti isa argadhe. Kanaafu, ani isa hordofee isatti hasaasu jalqabe.
Wal falmiin sheyxaanaa fi kaafira jidduutti ni uumama. Akka waan kaafirri hiriyyaa isaa sheyxaanan akkana jedhuuti: “situ hasaasaa fi dharraasisuu sobaa keetiin daangaa akka darbu na taasise.” Sheyxaannis isaan ni jedha: Situ jallinna fagoo keessa ture. Ani si irratti aangoo (too’annaa) hin qabu ture. Garuu si affeeraa ture, ati immoo naaf awwaatte.” Isaan lamaan jidduutti falmii fi mormiin ni cima.[1] Ergasii Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Na biratti wal hin falminaa. Ani dursee wa’iid (zaacha) gara keessaniitti ergee jira.”
Kana keessa faaydan waan hin jirreef bakka qorannoo fi jazaatti Ana biratti wal hin falminaa. Nama kafaree fi Na faallesseef Aakhiratti adabbii Kiyya arraba Ergamtoota irratti isinitti beeksiisee jira. Adabbii namoota kafaraniif qopheesse kitaaba buusuu fi Ergamtoota erguun isinitti beeksiisee jira.
“Jechi Na biratti hin jijjiramu,” Mindaa fi adabbii irraa wanta waadaa galee keessatti jechi Na biratti hin jijjiramu.[2] “Anis gabroota kan miidhu miti.” Kana jechuun badii nama biraatin nama tokko hin adabu. Badii nama tokko nama biraa irratti hin baachisu. Ragaan erga irratti dhaabbate booda badii isaatin malee isa hin adabu.[3]
Jannani Warra Taqwaa qabaniif dhiyeefamu
“(30)-Guyyaa Jahannamin, “Guuttamtee?” jennuun, ishiinis “Dabalanni jiraa?” jettu. (31)-Jannanis namoota Rabbiin sodaataniif ni dhiyeeffamti, fagoo miti. (32)–Nama gara Rabbii deebi’aa, tiiksaa ta’e hundaaf, ‘Kuni wanta waadaa galamtaniidha.’ [jedhama]. (33)-Nama gheybiitti Rahmaanin sodaatee fi qalbii deebituun dhufe. (34)-Nagahaan ishii seenaa. Suni Guyyaa hafiinsaati. (35)-Achi keessatti isaaniif wanta fedhantu jira. Nu bira dabalanni jira.” Suuratu Qaaf 50:30-35
Guyyaa Murtii kaafironni Jahannamitti akka darbaman ni ajajamu. Erga darbamanii booda marsaan Jahannam itti gaafatamtu ni dhufa: “Guuttamtee jirtaa?” Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa jinni fi namoota irraa Jahannamiin akka guutuu murteessee jira.
Jechi Gooftaa keeti, “Dhugumatti wali gala jinnootaa fi namoota irraa ta’aniin Jahannamiin Nan guuta” jettu guuttamtee jirti.” Suuratu Huud 11:119
Jahannam lubbuu tan hin qabne haa taatuyyu malee Rabbiin waan hundaa dubbachiise ni dubbachiisa. Kuni Isarratti ulfaataa miti.
Rabbiin azza wa jalla Jahannamin akkana jedha: “Guuttamtee jirtaa?”
Jahannamis ni jetti: “Dabalanni ni jiraa?”
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa guuttamu ykn guuttamu dhiisu ni beeka. Garuu namoota achi keessa seenaniif waqqasaa fi jibbiinsa dabaluufi.[4]
“Jannanis namoota Rabbiin sodaataniif ni dhiyeeffamti, fagoo miti.”
Jannanii bakka isaan irraa fagoo hin taanetti namoota Rabbiin sodaataniif ni dhiyeefamti. Kanaafu isaan Jannata ni argu. Gammachuun isaaniif dabalama.[5]
Jannani tuni kitaaba Rabbiin buusee fi arraba Ergamatoota irratti wanta isaaniif waadaa galameedha. Haa ta’uu malee, waadaan kuni namoota hundaaf waadaa kan galamee miti. Garuu nama amaloota gaggaarii aayaata (keeyyattoota) tanniin keessatti dhufan qabaateef waadaa galamte:
Amala 1ffaa: “Awwaab”– gara Rabbii deddeebi’aa nama ta’e. Akkuma badiin isa irraa mul’atuun tawbaan, gaabbii fi araarama kadhachuun gara Rabbii baay’isee deddeebi’a. Akkasumas, dafee gara Rabbii deebi’a. Ma’asiyaa (badii) hojjachuu itti hin fufu.[6]
Amala 2ffaa: “Hafiiz (tiiksaa)”- wanta Rabbiin itti ajaje iklaasa fi haala guutu ta’een hojjachuun kan eegudha (Fakkeenyaf salaata iklaasa fi sirnaan salaatu itti fufa, gonkumaa addaan hin kutu). Akkasumas, daangaa Rabbii ni eega. Nafsee ofii badiitti mucucaachu irraa ni tiiksa. Qalbii, nafsee fi yaada isaa wanta gara Rabbiitti nama dhiyeessuun soora.
Namni qabeenya isaa tiikfatu, rakkoo fi balaan itti bu’uu ni sodaata. Kanaafu, balaan akka itti hin buune ni tiiksa, akka baay’atuus xiyyeeffannoo itti kenna. Namni tiiksaa ta’ees qalbii isaa badii irraa ni tiiksa, ishii qulqulleessuu fi fooyyessuuf carraaqa.
Amala 3ffaa: Gheybiitti Rahmaanin sodaachu- kuni hiika lama qaba: 1ffaa-Osoo ati Rabbiin ijaan hin argin Isa sodaachu. Isaan wal qunnamuun dura addunyaa keessatti Rabbiin sodaachun Isaaf ajajamuu fi ajaja Isaa hordofuu. 2ffaa- Rabbiin malee bakka dhoksaa eenyullee hin argineetti Rabbiin sodaachu.[7]
Amala 4ffaa: “qalbii deebituun dhufuu”- kana jechuun qalbii gara Gooftaa isaatti deebitun, badii irraa tawbatteen, araarama kadhatteen, gadi of qabdee fi sodaattu taateen du’a isaatiin booda gara Gooftaa isaatti nama dhufeedha.[8] Jecha biraatin nama qalbiin isaa badii irraa tawbattee Guyyaa Qiyaamaa Rabbiin qunnameedha. (Akka kaafiraa osoo hin tawbatin nama du’e miti.)
Namoota amaloota kanniin qabaniin akkana jedhama: “Nagahaan ishii seenaa.” Kana jechuun Jannata nagahaan seenaa. Sababni isaas, isaan adabbii Rabbii irraa nagaha ta’anii jiru.[9] Erga achi keessa seenanii boodas yaaddo, gadda, jijjirrama fi badii irraa nagaha ta’u.
“Suni Guyyaa hafiinsaati.” Kana jechuun Guyyaan warri Jannata keessa seenan guyyaa zalaalamii dhuma hin qabneedha. Jannata keessa erga seenanii achi keessa yeroo hundaa jiraatu, gonkumaa hin du’an, achi keessaa hin bahan, gara biraattis jijjiramu hin barbaadan. “Achi keessatti isaaniif wanta fedhantu jira.” Wanti fedhiin isaanii itti rarraate hundi achi keessatti argama. “Nu bira dabalanni jira.” Wanta isaaniif kennine irratti dabalatee qananii dabalaatu jira. Kana keessaa hundarraa guddaa kan ta’e gara Fuula Rabbii olta’aa ilaaludha.[10]
Ergamaan Rabbii (sallallahu aleyh wassallam) akkana jedhan: “Yommuu warri Jannataa Jannata seenan, Rabbiin tabaaraka wa ta’aalaa ni jedha: isiniif dabalaa waa ni barbaadduu?” Isaanis ni jedhu: Fuula keenya hin ibsinee, ibidda irraa nu baraarun Jannata nu hin seensifnee?” Ergasii Inni (Rabbiin) haguuggi ni saaqa. Gara Gooftaa isaanii jabaa guddaa ta’e ilaalu caalaa wanti isaan biratti jaallatamaa ta’e isaaniif hin kennamne.” Sahiih Muslim 181 (Rabbii isaanii ilaalun wanta hunda caalaa isaan biratti garmalee jaallatamaa kan ta’eedha.) Qur’aana keessatti:
“Fuulli [gariin] Guyyaa san ni ifu. Gara Gooftaa isaanii ilaalu.” Suuratu Al-Qiyaamah 75:22
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa rahmataa fi tola Isaatiin warra kana keessaa nu haa taasisu.
[1] Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 3/108-110[2] Zaadul Masiir-1343[3] Tafsiiru Muyassar-519, Tafsiiru Xabarii-21/443[4] Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 3/113, Zaadul Masiir-1343[5] Tafsiiru Muyassar-519[6] Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 3/116[7] Tafsiiru Sa’dii-951, Tafsiiru Xabarii-21/453, Tafsiiru Qurxubii-19/455[8] Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 3/117[9] Zaadul Masiir-1344[10] Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 3/113, Tafsiiru Ibn Kasiir 7/19, Tafsiiru Sa’dii-952

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vekh Fareeda Mitti khulli (Qabar) Mitti Uttay Mitti Dulli (Laash) Miti Hassay Miti Rovey (insan) Antt Miti da Miti Hovey (Jism) ...
Mitti Uttay Mitti Dulli (Laash)
Miti Hassay Miti Rovey (insan)
Antt Miti da Miti Hovey (Jism)
Na kar Bandiya Meri Meri
Na aey teri na aey meri
Chaar Dina da Mela Duniya
Firr Miti di ban gyi Dheri
Na kar eithey hera pheri
Miti naal na dhoka kar to
Tu V miti, O V mitti..
Zaat paat di gal na kar tu
Zaat v mitti paat v mitti
Zaat sirf Khuda di uchhi
Baqi sab kuch mitti, mitti..!


text:
Manneen Murtii Oromiyaa, yeroo mootummaa cehuumsaa jechuunis bara 1985 keessa Labsii Lakk. 3/1985’n kan hundaa’an ta’uu seenaan ni agarsiisa. Kanatti aansuudhaan mootummaan cehuumsaa hafee gara sirna heera mootummaatti erga jijjiiramee booda heerota mootummaa Federaalaa bara 1987 bahee fi kan Mootummaa Naannoo Oromiyaatiin beekamtii argataniiru.
Yeroo ammaa kana Manneen Murtii naannichaa sadarkaa sadiitti gurmaa’anii tajaajila abbaa seerummaa kennaa jiru. Isaanis Mana Murtii Waliigalaa, Manneen Murtii Ol’aanaa fi Manneen Murtii Aanaaleeti.
Manni Murtii Waliigalaa Oromiyaa dhimmoota heera mootummaa federaalaatiin naannooleef kennamanii fi Naannoo keenya keessatti raawwataman irratti aangoo dhumaa fi isa ol’aanaa kan qabu yoo ta’u, dhimmoota naannoo murtii dhumaa argatan irratti dhaddacha ijibbaataan murtii dirqiisiisaa ta’e kennuuf aangeffameera. Dabalataanis dhimmoota federaaalaa aangoo Mana Murtii Ol’aanaa Federaalaa jalatti kufan irratti aangoo bakka bu’iinsaa ni qabaata. Manni Murtichaa yeroo ammaa kana dhaddacha giddugaleessaa Finfinnee Naannoo Caffee Araaraa (6 kiiloo) jedhamutti argamuun dabalatatti dhaddachaalee Dhaabbii Oromiyaa Kibbaa Magaalaa Shamanee, kan Oromiyaa Bahaa Magaalaa Adaamaa fi kan Oromiyaa Lixaa Magaalaa Naqamteetti argamuun uummata naannichaa itti dhiheenyaan tajaajiluu irratti kan argamuu dha.
Manneen Murtii Ol’aanaa 22 ta’an godinaalee 21 fi Bulchiinsa Magaalaa Adaamaa keessatti hundaa’anii tajaajila kennaa jiru. Aangoon abbaa seerummaa isaanis dhimmoota Naannoo irratti qabeenya socho’u tilmaamni isaa 1,000,000 olii fi kan socho’u irratti qarshii 3,000,000 ol himata kallattiin ykn aangoo sadarkaa duraatiin ilaalanii akka murteessan akkasumas dhimmoota Manneen Murtii Aanaatti murtii dhumaa argatan irratti aangoo oliyyannoo ni qabaatu. Gama biraatiin dhimma federaalaa aangoo Mana Murtii Sadarkaa Jalqabaa Federaalaa jalatti kufan bakka bu’iinsaan ilaaluuf aangeffamaniiru.
Manneen Murtii Aanaa ilaalchisee yeroo amma kana Manneen Murtii 304 ta’an Aanaalee fi Magaalota Oromiyaa adda addaa keessatti hundaa’anii dhimmoota Naannoo aangoo Manneen Murtii Ol’aanaa gadi ta’an irratti aangoo sadarkaa jalqabaatiin tajaajila kennaa jiru.
Bara 2011 keessa baay’ina dhimmootaa Manneen Murtii Oromiyaatti dhiyaatanii keessummeeffaman ilaalchisee Mana Murtii Waliigalaatti dhimmootni 5,086 bara 2010 irraa kan cehan, dhimmootni 31,803 haaraa kan banaman yoo ta’u walumatti dhimmootni 36,889 ta’an ilaalamaa turanii kana keessaa 32,507 kan ta’an murtii argataniiru. Sadarkaa Manneen Murtii Ola’aanaatti dhimmootni 7,793 ta’an bara 2010 irraa kan cehan, dhimmootni 75,661 haaraa kan banamanii fi walumatti dhimmootni 83,454 ta’anii dhiyaatanii dhimmoota 74, 679 ta’an irratti murtiin kennameera. Sadarkaa Manneen Murtii Aanaaleetti dhimmootni 36,843 bara 2010 irraa kan cehan, dhimmootni 482,988 haaraa kan banamanii fi walumatti dhimmootni 519,831 ta’an ilaalamaa turanii dhimmoota 490,379 ta’an irratti murtiin kennameera. Walumaagalatti bara 2011 Manneen Murtii Oromiyaatti dhimmootni 49, 722 bara 2010 irraa kan cehan, dhimmootni 590,452 ta’an haaraa kan banamanii fi walumatti dhimmootni 640,174 ta’an ilaalamaa turanii dhimmoota 597,565 ta’an irratti murtiin yoo kennamu kanneen hafan bara kanatti cehaniiru.
Humna namaa gama ilaaluun bara 2011 Abbootii Seeraa 2500 fi muudamtootaa fi hojjattoota kanneen biroo walumatti 10,000 ta’an Manneen Murtii Oromiyaa sadarkaa hunda irra jiranitti hojjachaa turaniiru.
—///—


text:
Jalqabarratti oromoota hunda bakkuma jirtanitti nagaya, fayyaa, quufaa fii badhaadhina isiniif hawwina. Akeekni barreeyfama kanaa akkuma beekkamu Hawaasni Oromoo Sweden kora hawaasaa bara baraan godhachuun …Read More »
Amajjii Guyyaa 3/1/2015 Hawaasa Oromoo fagoo-dhihoo jiran hunda Konyaan Ayyaantuu Dagaa Kabajaan issin afeera!!
Beeksisa Waamicha Walgahii Amajjii Guyya WBO Amajjii Guyya 3/01/2015 Ilmaan Oromoo biyya Swedin magaalaa skara fi Naannoo isii jiraattanif kuta Skandinivia Jiru hundaaf Waamicha walgahii …Read More »
Nuti Oromooni magalaa gudditii Suweden Stockholm fii nannoo isii jiran walitti dhufuun, qooda nurraa eegamu bahuuf murteeyfanne
Nuti Oromooni magalaa gudditii Suweden Stockholm fii nannoo isii jiran walitti dhufuun, qooda nurraa eegamu bahuuf murteeyfanne Du’aan adunyaa irraa galuu Jaarraa Abbaa Gadaatiif gadda …Read More »


text:
Duulli Waraanaa Ilmaan Oromoo Wallootti Baname Eenyummaa Oromummaa Balleessuuf kan Aggaammatedha.
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Akka seenaan saba Oromoo nu barsiisetti Oromoo cabsuudhaaf duulli jalqabaa kan eegale ilmaan Oromoo Walloo irratti. Duulli Oromoo cabsuudhaaf karaa kaabaa jaarraa 15ffaa keessa eegale haga walakkeessa jaarraa 19ffaatti Oromoon kaabaa gootummaa guddaafi ijaarsa cimaatiin lolatee diina isa weeraree koloneeffachuuf yaalu qolataa tureera. Ofirraa qolachuu qofas utuu hin taane, bulchiinsa jajjabaa ijaarratanii weerartoota irratti dhiibbaa gochaa turaniiru. Mootota Gondor akka barbaadanitti to’atanii nama barbaadan aangootti baasanii kan hin barbaanne buusaa turaniiru. Walakkeessa jaarraa 19’ffaa keessa garuu haalli jijjiiramee mootiin Tewoodiroos imaammata gurguddaa sadii (1, Oromoo cabsuu, 2. Habashaa tokkoomsuufi 3. Isilaamummaa balleessuu) labsate. Labsiin kun ilmaan Oromoo Walloo irratti hojiitti hiikamuu eegale. Tewoodiroos mootii moototaa jedhee erga of moggaasee Waxabajji 1855 duula waraanaa Oromoo Walloo irratti bobbaase. Duula waraanaa kanaan humni waraanaa Tewoodiroos gara laafina tokko malee ilmaan Oromoo duguuguu eegalan. Oromoota ajjeesuu bira darbanii kanneen booji’anillee harka isaanii lamaan muranii mormuma isaaniitti diranii deemsisu. Haala kanaan Oromoo Walloo cabsee gara Shawaatti darbe. Lola kanaan Oromoo Walloo haa cabsuyyu malee takkaayyu of jalatti bulchuu hin dandeenye. Tulluu Maqdallaa qabatee waraana itti fufe. Ilmaan Oromoo Walloos lola itti fufuun gootummaa dinqisiisaa argisiisaniiru. Tewoodiroos lola waggoota 13 Oromoo Walloo irratti taasise keessatti tasayyu jilbeenfachiisee of jalatti hin bulchine.
Mootonni Habashaa Tewoodiroositti aananii dhufan Oromoon gargaarsa biyyoota dhiyaatiin malee akka hin mo’amne hubatanii meeshaa ammayyaa kadhatanii duula waraanaa itti fufani.
Minilik erga mootii ta’ee lola kan eegale Oromoo Walloo irrattidha. Waggoota 10 walitti fufee ilmaan Oromoo Walloo lole. Kana seenaa Oromootu hima.
Duulli qindaa’aan mootota Habashaa waliif galchu guddichi Oromoo cabsuufi Oromiyaa dhuunfachuudha.
Mootonni Habashaa Oromoo cabsanii Oromiyaa dhuunfachuuf jalqaba Oromoo Walloo cabsuu qabu ture. Minilik gargaarsa alaafi gantoota akka Goobanaa qabatee Oromoo cabse. Hayile Sillaaseen gootota ilmaan Walloo gabaa walakkaatti fannise. Oromoon garuu guyyaa tokkoofillee mootota Habashaa kana fudhatee nagaan waliin bulee hin beeku.
Jiraachuu Oromiyaa har’aafi dagaagina sabboonummaa Oromoo har’aatiif qooda olaanaafi faarfamaa kan qabu ilmaan Oromoo Wallooti. Kutaaleen Oromiyaa biroo gabrummaa waggaa 150 yommuu himatan, ilmaan Oromoo Walloo garuu waggoota 400 ol mootota Habashaa weerara Oromiyaaf karoorfatanii deeman lolanii Oromoofi Oromiyaa jiraachisaniiru. Har’as haga Oromoon Walloo jirutti sochiin hordoftoota sirna mootota Habashaa duraanii galma hin ga’u.
Duulli qindaa’aan Oromiyaa dhuunfachuuf taasifamaa jiru kan mootummaa Federaalaan deeggaramee Mootummaa Naannoo Amaaraan hojiitti hiikamaa jiru bifa haaraan eegalee ilmaan Oromoo Wallootti banameera. Maqaa Waraana Bilisummaa Oromoo da’eeffatanii Oromoo balleessuuf dhaadatanii dhaadannoo sana hojiirra oolchuuf akka ka’umsaatti Kaaba Oromiyaa – Walloo magaalaa Axaayyeetti waraana banan. Dhiyeenya kana Perezedaantiin Mootummaa Naannoo Amaaraa Agenyew Teshager “Addi Bilisummaa Oromoo diina keenya seenaati; ni lolla” jechuun dubbachuun ni yaadatama. Dubbii summaawaa kana hordofee ilmaan Oromoo irratti kallattii adda addaan lolli itti fufe. Humna Addaa Naannoo Amaaraatiin lubbuun ilmaan Oromoo hedduun darbee jira. Ajjeechaa gara jabeenyaa namoota gara mana yaalaa deeman irratti ambulaansii keessaa buusanii raawwataniiru. Kun agarsiistuu boora’insa nagaa biyya kanaafi duguuggaa Oromo irratti aggaamamedha jennee amanna.
Ilmaan Oromoo Walloo waggoota sadan darban keessa akkuma kutaalee Oromiyaa Lixaafi Kibbaa rakkoo ulfaataa keessa ture. Humnoonni Naannoo Affaariifi Naannoo Amaaraa dabareen itti wal furanii ilmaan Oromoo Walloo nagaa dhabsiisaa turaniiru. “Biyyi keessan as miti” jedhamanii manni irratti gubachaafi ajjeefamaa turanii ammas ajjeefamaa jiru. Ilmaan Oromoo Walloo garuu dhimma eenyummaafi biyyasaa irratti eenyu waliinuu marii akka hin teenye seenaan nu barsiisee jira/ammas nutti agarsiisaa jiru.
Qeerroon Bilisummaa Oromoos ta’e uummanni Oromoo bal’aan dhimma Oromoo Walloo irratti eenyuunuu callisee hin ilaalu. Wareegama feesisu kaffallee gootummaa ilmaan Walloo irraa dhaalleen biyyaafi saba keenya ni tikfanna. Yoomiyyu taanaan hundee sabboonummaa Oromoofi utubaa Oromiyaa kan taate Walloo irratti teenyee diina hin ilaallu. Duula Walloo cabsee Oromiyaa dhuunfachuuf deemu gamtaan hiriirree qolanna.
Kanuma waliin kan dhaamuu feenu, humnoonni Naannoo Amaaraa kan lola kana kakaasanii galtee siyaasaa irraa argachuuf deeman, kanneen ilmaan Oromoo Walloo kana qe’eerraa buqqisuu tarsiimoo qabsoo godhatanii deemaa jiran saba isaaniif naatoo akka qabaatan dhaamuu feena. Waggoota dheeraadhaaf Oromoo saboota adda addaa Oromiyaa keessa jiraatan waliin nagaan jiraataa ture/jira. Ammallee sabni keenya saba kaanirraa rakkoo homaatuu hin qabu. Dhiibbaan saba irratti xiyyeefatee ilmaan Oromoo Walloorratti eegale kun garuu nagaa biyya kanaa silaafuu hin jirre kana qilee hin bane buusa. Humnoonni Naannoo Amaaraa (Mootummaan Naannoo Amaaraafi humnoonni siyaasaa maqaa Amaaraan ijaaraman) saba isaanii Oromiyaa keessa faca’ee jiru kana ilaalanii tuttuqqaa ilmaan Walloo kana dhaabuu qabu jennee amanna; tuttuqqaa kana akka dhaabanis dhaamnaaf.
Dhumarratti, ilmaan Oromoo Walloo waggoota dheeraaf diina qolattanii Oromiyaa jiraachiftan roorroon kun kan dhaabbatu gaafa Oromiyaan bilisoomtee mootummaan uummataa ijaarame waan ta’eef, roorroo isin dhamdhamaa jirtan kana ilmaan Oromoo kutaalee Oromiyaa hundaayyu argaa fi dhamdhamaa wan jiraniif, haga hiree keenya ofii keenyaan murteeffannutti wal quba qabeenyaan akka jabaannee weerartoota qolannu dhaammanna. Yoomiyyu ilmaan Oromoo guuruu Oromiyaa keessa jiran isin waliin jiru. Ilmaan Oromoo biyya alaafi keessa jirtan Oromoo Walloof birmannaa taasisuun Oromiyaa tiksuu ta’uu hubattanii yeroo kamiyyu caalaa jabinaan akka falmattan gadi jabeessinee waamicha goona.
Injifannoo Uummata Oromoof!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Bitootessa 21/2021
Finfinnee


text:
OBN Mudde 11, 2012 – Qophii Anaadhufu-Obb.Dawud Ibsa
Breaking news
Shira kana Fashaleessa?
Gabaasni guutuu Oromiyaa irra nu dhuqqaba jiru akka addeessutti
Waajjirri Dhaaba ODP/PP waraqaa eenyumma Qeerroo akka hin baafanne ajaja dabarseera!
Murtiin kun kana dabare erga Jawar Mohammed waraqaa eenyummaa baafadha jadhee booda;
~ Hararghee, Arsii, Baalee , Boorana, Gujii Wallaggaatti akka hin baafamne dhoorkameera!
Qeerroo yeroo Bulchinsa Magaalaa deemanii waraqaa eenyumma gaafatan Waajjira dhaabaatu akka hin baafne ajaja nutti dabarsee nu dhoorke jadhanii deebisa Qeerroof deebisan
Faallaa kanaa hojjattoonni Miseensa ODP/PP waraqaa eenyumma kannama jiraaf!
#Sharegodhuun Shira Filannoo hatuuf hojjataa jiru kana Fashaleessa?
Ethiopia: አስደሳች ዜና! መንግስት በቤት አከራዮች ላይ አዲስ ህግ ሊያወጣ ነው! የደሃው ጩኸት ተሰማ


text:
Dardara Ganna 16 Waraana 20n
Gootichi Footoo irratti argitan kun Fawzii Al Juneydii jedhama. umriin isaa 16. Waraana Israa’el kan meeshaa waraanaa guutuu hidhatee isa ajjeesuuf itti dhufe dhagaan darbannaan qabame. gurbaa tokko nama 20n Qabanii ija hidhanii eega hedduu tumanii booda mana hidhaatti darban. footoon kun torban kana keeysa Miidiyaalee hawaasummaa irratti faca’ee addunyaan irraa haasawutti jirti.
Eega Doonaald Traamp magaalaan Al-Quds magaalaa guddoo Israa’eel tahuu labsee booda, hanga ammaatti falasxiinonni 16 ol waraana israa’eliin hidhamaniiru. namoonni 4 ol ajjeefamanii 700 ol ammoo miidhamanii jiru.
Rabbiin guddaan Haqa warra haqaatiif haa deebisu.


text:
“O R O M O F I R S T”
Berhanu Hundee
Kutaa Jahaffaa
Barreeffama kutaa shanaffaa keessatti jijjiirama biyyattii sana keessatti ta’uuf ykn godhamuuf deemuuf haalli keessa jirru hangam mijataa akka ta’e fi humni Oromoos hammam cimaa fi abdachiisaa akka ta’e hubannee waayee kanarratti hojjechuun barbaachisaa akka ta’u waan tokko tokko tuttuqeen ture. Bifuma kamiinuu haa ta’u biyyattii tana keessatti jijjiiramni tokko akka dhufu waan nama mamsiisuu miti. Wayyaanotni hanguma fedhan nuti cimaa dha ofiin jedhanis kufaatiin isaanii waan ooluu miti. Yoom akka ta’u beekuu qofaatu nama rakkisa. Jijjiiramni dhufuuf deemu kun immoo Oromoof bu’aa akka fidu humna oromoo cimaa fi abdachiisaa ta’e uumuun murteessaa dha. Barreeffama kutaa jahaffaa kana keessatti akkamitti mooraan Oromoo cimee humna jabaan uumamuu akka danda’u yaada tokko tokko dhiheessuun yaala.
Galanni Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) fi Sabboontota keenya kan wareegamaniif haa ta’uu, jijjiiramni bara 1991 argame sun waan Oromoon barbaadu fi hawwu hundumaa argamsiisuu baatullee, injifannoolee gurguddoo galmeessee jira. Oromiyaan kaarataarratti sararamuu fi Afaan keenya cunqursaa hamaa sana jalaa bahee, qubee ittiin barreeffamu, mallattoo eenyummaa fi bilisummaa kan taate “Qubeen Afaan Oromoo” akka hojiirra ooltu taasisee jira. Dabalataan, Sabboonummaan Oromoo guddachaa dhufuun jijjiirama guddaa dha. Hunda caalaa immoo qabsoon hadhooftuun tun dhaloota diinaaf hin jilbiiffanne “Dhaloota Qubee” dhalchuu dandeessee jirti. Kana hundaa Oromoon ittiin boonuu qaba. Haa ta’u malee, ammallee waa baay’eetu nu hafa; hanqinoota hedduu qabnas; hir’innis baay’eetu jira. Isaan kana sirreessinu malee humni Oromoo cimaa fi abdachiisaan uumamuu waan danda’u natti hin fakkaatu.
Gara gaafii akka mata-duree barreeffama kanaatti ka’etti yoo deebinu, uummata Oromoo aangessuuf akkasumas humna Oromoo cimaa fi abdachiisaa uumuuf, Oromummaan akka dagaagu taasisuuf waa baay’ee hojjechuu qabna. Hunda dura garuu, rakkoolee qabnu dhugumatti rakkoo biyyolessaa kan furmaata argachuu qabanii dha jennee amanuu qaban. Akkuma Faranjiin jettu: “The first step in a confilict (problem) resolution process is recognizing the problem.” Kanaafuu nutis dura rakkoolee keenya beekuu fi yoo kana hubanne booda furmaata waloo barbaaduu dha. Rakkooleen keenya maali? Akkuma beekamu uummatni Oromoo bar-dhibbee tokkoo ol sirna bittoota Habashootaatiin qoqqoodamee kan ture waan ta’eef, kana wajjin walqabatee rakkooleen nuti qabnu hammuma balina biyya teenyaa fi uummata keenyaa ti. Rakkoolee walxaxaa ta’an hedduu qabna jechuun barbaade gabaabumatti.
Rakkoolee qabnu keessaa isa ijoo ta’an tokko tokko kaasuuf, kan akka naanummaa fi gandummaa, ilaalcha siyaasaa, kaayyoo fi galii qabsoo Oromoo fi k.k,f. Walqunnamtiin Oromoon hawaasummaa Habashootaa keessatti isaan waliin qabu; kan gara amantiitiinis walittihidhamu; kan fuudhaa fi heerumsaan walittihadhamu kun hunduu rakkoole dabalataa dha. Karaa biraatiin immoo Oromootni hin dammaqin, ofhinbarin fi sirummaa Sabboonummaa Oromoo ofkeessaa hin qabnes waan jiraniif isaan kunis rakkoo biraa nutti uumu. Oromummaatti gufuu ta’u. Egaa, asirraa ka’een rakkoolee Oromoon qabu walxaxaa dha jedhe. Hanga rakkolleen kun hin hiikamnetti; hanga Oromummaan dagaagee hundaa hin hammannetti, tokkummaan dhugaa ijaaramee, humni Oromoo cimaa fi abdachiisaa ta’e uumamuu waan danda’u natti hin fakkaatu. Kanaafuu, hanga danda’ametti rakkoolee kana hubannee furmaata waloo barbaaduun baay’ee murteessaa dha. Qabsicha galii hawwamutti geessuu qofaa osoo hin taane, egeree keenyafillee murteessaa dha.
Gandummaa fi naanummaan gufuu Oromummaa waan ta’eef dhaabbachuu qabu
Rakkoolee Oromummaa miidhuu danda’an keessaa inni tokko gandummaa fi naanummaa dha. Ilmi namaa ganada fi naannoo ittidhalateef ilaalcha addaa fi jaalala qabaachuun seeruma uumaa ti. Kana hin godhinaa jechuun seeraa Waaqaatiin mormuu ta’a. Haa ta’u malee, Oromoon gandaa fi naannoodhaan walbarbaadee walqoqqooduun bu’aa inni qabaatu caalaa miidhaa inni saba keenyarratti fidutu caala. Oromummaatti danqaraa ta’a; Oromummaatti danqaraa ta’e jechuun, qabsoo tana sakaaluu danda’a. Qabsoon sakaalamtee galii ishii hanqachuun immoo Oromoo hundaa miidha. Warri gandummaa fi naanummaa afarsanis ta’ee warri kanarraa ofqusatan hunduu qixxuma miidhamu jechuu dha. Walumaan gabrummaa keessa ture. Kun bu’aa eenyuutiif jedhameetiree??
Ilaalcha siyaasaa, kaayyoo fi galii qabsoo Oromoo
Dhimma Oromoo kan baay’ee ulfaataa fi walxaxaa ta’e kana keessatti dhiisii, jiruu dhuunfaa keessattuu, maatii keessattillee ilaalchi tokko jiraachuu hin danda’u. Kun uumaa ilma namaarraa madda. Kanaafuu, Oromoon ilaalcha siyaasaa adda addaa qabaachuun; karaa adda addaa laaluun; kaayyoo fi galii adda addaa qabaachuun ykn hawwuun nama hin dinqu. Haa ta’u malee, Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) keessatti, hiikkaa gaafii saba/uummata Oromootiif kennamutu rakkoo uumaa jira natti fakkaata. Gaafiin Oromoo inni bu’uraa fi ka’umsi QBO maali? kan jedhu hubachuun rakkoolee qabnuuf furmaata fiduu danda’a jedheen yaada. Gaafiilee: Oromoon Habashootaan hin gabroonfatamne moo gabroonfatame? Abbaabiyummaa isaa deebisee argachuu barbaada moo diimookraasii barbaada? kan jedhan kanarratti waliigalteen yoo hin jiraanne, kaayyoos ta’ee galii tokko qabaachuun nama rakkisa.
Yoo dura kaayyoo fi galiirratti waliigalame, waayee karaa, tooftaa fi tarsiimoorratti waliigaluun waan nama rakkisu natti hin fakkaatu. Kaayyoo fi galii adda addaa qabaachuun immoo jaarmayootni Oromoo gara garatti bixxilamanii humna jabaa osoo hin uumin akka hafan taasisa. Diinaa fi alagaadhaaf akka saaxilaman godha. Kuni Oromoof osoo hin taane diinaaf bu’aa fida. Rakkoo cimaan kun hubatamee, rakkoolee amma furachuu hin dandeenye boodaaf teechisanii; garuu waan Oromummaa dursu irratti waliigaltee uumanii; uummata keenya fi mooraa keenya humneessuurratti hojjechuun furmaati isa duraa ti. Kun dirqama Oromummaa fi lammummaa Oromoo ti. Waan Oromummaa dursurratti haal-dureen tokkllee jiraachuu hin qabu. Oromummaan gaafii keessa gale jechuun kisaaraa hundaa ti.
Walqunnamtii Oromoon hawaasummaa Habashootaa keessatti isaan waliin qabu
Akka yaada fi ilalcha kiyyaatitti, dhimmu kun akka namootni waan salphaa godhanii laaln osoo hin taane, waan Oromummaa gaaga’uu dha. Asirratti makmaaksa tokkon yaadadha. “Bakkee ooltu natti himii, eenyummaa kee sittan hima” kan jedhu dha. Dhugaa dha namni tokko bakkeedhuma oolee fi warra waliin ooles sanarraa waa fudhatee manatt gala. Waanuma achitti argee fi dhagahe sana fudhatee suuta suuta aadaa godhachaa deema. Bifuma walfakkaataa ta’e kanaan, Oromootni yeroo baay’ee Habashoota waliin dabarsan ykn jiraatan dhiibbaa adda addaatu osoo isaan hin hubatin isaan mudata. Waan Oromummaa ta’erraa isaan dagachiisa. Karaa salphaa ta’een yaadaan injifatamu. Aydoolojiin dogoggora ta’e sammuu isaanii keessatti akka uumamu godha. Waayeen akkanaa kun amantii, fuudhaa fi heerumsa keessattillee bifuma walfakkaataa ta’een mul’ata. Kanaaf, asirratti dammaqinsa fi hubannoo cimaadhaan ofeeggannoo godhuun; dhimma Oromummaa gaaga’urraa of eeguun murteessaa ta’a.
Jaarmayoota siyaasaa Oromoo
Dhimma kana yeroo biraan bal’inaan ittdeebi’a. Haa ta’u malee, barreeffama kutaa kanaa keessatti waan tokko tokko irraa tuttuquuf, ha’ra jaaramyootni fi dhaabbileen Oromoo kan kaayyoo fi galii adda addaa qaban baay’eetu jiru. Isaan kana hundaa walittifidanii akka jaarmayaa tokkootti ijaaruun waanuma hin danda’amnee dha. Kan biraa hafee, jaarmayootumt kaayyoo fi galii tokko ta’e ykn walfakkaatu qabanuu walitti dhufanii walittibaquudhaan jaarmayaa tokko ta’uu akka hin dandeenye waanuma hubatamuu dha. Sababaalee adda addaatu jiraachuu waan malaniifi. Anaaf garuu kun fudhatama hin qabu. Maaliif yoo jedhame, namootni kaayyoo fi galii tokko qaban; kan uummata tokkof qabsoofna jedhan, silaa tokko ta’uun hawwii osoo hin taane dirqama qabsichaa waan ta’uufi. Garaagarummaa xixiqqoo isaan jidduu jiran sababa godhatanii gara garatti bibixxilamanii jiraachuun isaaniifuu qaanii akka ta’e waan hubatan natti hin fakkaatu.
Dhumarratti, waliigalteen, tokkummaa fi/ykn tumsi jaarmayoota Oromoo qabsoo saba kanaatiif akkasumas egeree keenyafillee – egeree Oromiyaatiif baay’ee murteessaa akka ta’e hunduu hubachuu qabu. Dhimmi kun akka laayyootti laalamuu hin qabu. “Amma naaf ife jedhe ballaan ibiddaan mana gubee” jedhee makmaaka Oromoon. Maaliif waanan makmaaksa kana kaaseef sababan qaba; barreeffama kutaa torbaffaa keessatti haa laallu.
Hanga walitti deebinutti nagaatti.
Ulfaadhaa!
Barreessaa qonnamuu yoo barbaaddan: cilaaloo@hotmail.com


text:
Lakkoofsi Namoota Balaa kirkira lafaa dangaa Iiraanii fi Iraaqitti muudateen du’anii 540 gahe.
Kirkira lafaa magniituudii 7.3 shallagame kan Alhada dabre naannoolee daangaa Iraanii fi Iraaqi rukuteen, hanga ammaatti lubbuu namoota 540 kan galaafate yoo tahu,namoonni 8000 oli immoo midhamaniiru. Nannichatti manneen 30,000 ta’an kan caccabanii fi gandoonni lama barbadaa’aniiru.
Namoonni lubbuun isaanii darbe irra caalaan lammiilee Iiraan yoo tahan, gama Iiraaq irraa namoonni 7 du’uuf namoonni 325 tahan immoo kan miidhaman tahuu qondaaltonni Iraaq ibsan.
Kirkirri lafaa kun magaalaa Saarpol-e Zahaab, kutaa Kermaanshaah keessatti balaa guddaa dhaqqabsiise.
Prezdaantiin Iiraan Hasan Ruhaanii naannawa balaan kun itti uumametti argamuun” mootummaan yeroo gabaabaa keessatti humna qabu hundatti fayyaadamun, rakkoo jiru maraaf furmaata kan kaahu tahuu wadaa gala” jedhe.
Ka’uumsi hoollannaa kanaa kaaba-baha Iraaq tahus, midhaan guddaan kan dhaqqabe daangaa Iiraan keessatti.
Balaan kirkira lafaa waggaa kana keessa mudatee hunda caalaa kan balaa guddaa dhaqabsiise tahuus gabaasni arganne ni mul’isa.


text:
Qixxeessaa Lammii | Ebla 05, 2018
Dhalli namaa uumaa ganamaatiin bilisa. Waan fedhuu fi hin feene addaan filachuuf dhiibbaan gara biraa irra hin jiru. Kan jaalate fudhachuu fi kan jibbe dhiisuuf mirga guutuu qaba. Ani jaaladhee atis na waliin jaaladhu, ani jibbee atis na waliin jibbi jechuudhaan humni isa dirqisiisu hin jiru. Dirqiin na jaaladhu ykn na jibbi jechuudhaan mirga dhalootaa qaban wal keessatti daangeessuuun hin danda’amu. Sammuu uumaadhaan badhaafamanitti sirnaan dhimma itti bahuu fi itti bahuu dhabuun ammoo laafina ykn jabina akka dhuunfaatti namootni adda addatti qabaniidha. Sammuun gabroomte ammoo hiree akkanaa hin qabdu. Yaada kana hunda sababa sababa malee hin tarrifne. Garaa garummaa sammuu bilisaa fi bilisa hin ta’in jidduu jiru irratti waa jechuu fedheeti.
Ummatni Oromoo erga gabroomee gara waggaa 150 jala gahee jira. Ummatni sammuu uumaan isa badhaaseen waggoota hammana dheeratu keessatti itti gargaaramuuf hiree hin argatin murtii bilisa kennachuuf baay’ee itti yaaduu isa barbaachisa. Sammuun isaa yeroo kamuu tasgabiinsa hin qabdu. Akka nama tokkeettis ta’ee akka wolootti sochii qabsoo bara dheeraaf irra ture irratti ilaalcha wal fakkaataa qabachaa hin dhufne. Qabachaas hin jiru. waan xiqqotti rifatuu fi gammaduun isaa waan nama raajuu miti. Waan har’a raawwate boru irraa seenahuun, waan boru ta’u eeguu dadhabuun amala ummata sammuudhaan gabroomee akka ta’e beekkamaadha.
Qabsoo diddaa gabrummaa fi fincila gabrummaa waggoota dheeraa kana keessatti bakka adda adaa fi yeroo adda addaa, akkasuma haala adda addaan geggeesse keessattu lubbuu fi qabeenya Oromoo dhabame dagachuudhaan ykn irraan tarkaanfachuudhaan calaqqee har’a filamuu Doktor Abbiy muummicha ministera Impayera Itophiyaa ta’uu irraa gammachuun har’a bakka maraa dilliiqamtu ragaa ta’uu dandeetti. Kun gumaa lubbuu ilmaan Oromoo miiliyoonotaan laakkawamaniif, qabeenya herregin hin beekkamne barbadeeffameef gatii kennuu dhabuu fakkaata. Namni Oromoo mataa biyyaa ta’uun ummata Oromoof faaydaa ni buusa jedhanii amanuun maxxanfachuun dogongora guddaadha.
Oromoon kan bara dheeraa kana guutuu hadhaa gabrumaa hambuuqee fi qabsoo hadhooftuu wareegama lubbuu fi qabeenyaa daangaa hin qabne gaafate kafale akka laayyotti ilaaluudhaan maqaa namni tokkichi barcuma Habashaa irra taa’eef jecha sirbuu fi dhiichisuun silaa hin barbaachisu. Nama wayyaaneen maqaa ittiin ummata keenya balleessuudhaaf ta’e jettee tooftaaf ol fuutee barcuma sobaa irra geette akka waan inni jijjirama addaa tokko fiduu danda’uu tokkotti hammanumatti jarjaraan faarsuun hin malle.
Baala ibiddaan of irraa dhaamsan ummata keenya dura keeyachuu Wayyaanee dhalli Oromoo beeke xiqqaadha. Boru gaafa harka isaan dhumaatiin ummata keenyaa itti fufe afaan deebi’anii alagaa fi of illee ittiin ajiifatan hin jiru. Karaa hamaa diinni nutti baafate of irraa cufuun osoo nurra jiraatu nuti daranuu ofitti banuu qofa osoo hin taane ofitti babal’isaa jiraachuutu jira. Namni sirna gabroomsaa keessatti dhalate saba keenya ta’eef osoo hin taane sabuma fedhe keessaahuu dhalatu gabroomsaadha. Sammuu ittiin baratee fi ittiin tajaajila kenne sanaan hojjata waan ta’eef gammachuu filamuu isaaf godhamu kun boru boohinsatti akka jijjiramuuf jiraatu hubachuun barbaachisaadha.
Haasawa gaafa irbuu seenu taasise keessatti maqaa Itophiyaa marroo 37 kaase keessatti maqaa Oromiyaa marraa tokkos itti gufachuu dhabuun isaa kanaaf ragaa qabatamaadha. Maqaa Oromoon Oromoon boru miidhamu gurra hawaasa addunyaan kan hin caqafamne ta’uu amuma irraa beekuun barbaachisa. Humna Tigreen gama hundaan harkaa qabdu inni itti ajajee jijjirama buqqisaa fida jedhanii abajochuun tasa waan hin fakkaaneedha. Sammuun gabrummaan dandoofte murtii fudhachuu irratti tasgabiinsa waan hin qabneef waan nama ajaa’ibsiisu ta’uu baatullee ummatni keenya qilleesa bubbisu hunda jala daanquun hin barbaachisu.
Gaaffii ifaa fi qajeelaa bilisummaa fi walabumaa bara dheeraaf geggeessaa turee fi jiru kan wareegamni hammana hin jedhamne itti bahe kanatti gatii godhuu irratti fuulleffachuu isa barbaachisa. Waca sab-himaalee alagaa fi firaa keessaa fi alaa qofa jala gurra qabachuudhaan carraa harkatti galfachuu gahe of harkaa buusuun hin ta’u. Miseensa dhaaba alagaan isaaf ijaare keessaa barcumaa mootummaa yaabbate akka bu’aa muummee hin qabneetti fudhachuudhaan qabsoo isaa irraa duubatti deebi’uun irra hin jiraatu.
Mirga waloon dhugoomfachuu barbaadu mirga namni tokkichi akka dhuunfaatti sanuu tooftaaf itti kenname argateen jijjiiruun gaariidhaa miti. Miseensotni dhaaba sanaa seekkaruu ni danda’u. Ummatni Oromoo achi irraa gadi hafe gabayaa kana bahee dhaabbachuu hin malle. Dhumaatii ummata Oromoo irratti dachaan raawwatame hammanumatti dagachuun kataadha. Ekeraa isaanii irratti gammachuu muudamuu nama tokkoof dhiichisuun doofummaa nama jechisiisa. Ummatni Oromoo biyya isaa irratti abboomuu barbaada malee saboota biraa irratti aangomuu hin barbaadu. Sirna bittaa ofiin jibban saba biraa irratti fe’achuuf hiixachuun cubbuu hin taane keessa of naquudha.
Tooftaan haaressi amma Wayyaaneen dhimma itti baate kun kan dhala Oromoo wal dura dhaabuu qofa osoo hin taane dara wal hobbaasiisuuf deemu ta’uu isaatti mul’ata. Seera mootummaa cabsitan jechuudhaan fixxiinsi kalee Agaazii Tigreen ummata keenya irratti jimlaan raawwatamaa turame asii achi ilmaan Oromoon dhala Oromoo irratti raawwatamuuf akka jiraatu gamanumaa tilmaamuun nama hin dhibu. Gaafa kun ta’ee argame wayyaaneef gabahatu darra’ee akkasitti akka quba qabaatamu. Ummata ofiifuu wal bulchuu hin dandeenyetti akka ummattoota bulchaniif aangoo itti kenninee balaan kun dhalate jechuudhaan ummata keenya seenaa maqa balleessii irra kaahuuf akka deemamu quba qabaachuun barbaachisaadha.
Yaaddoo fi sodaa kana hunda jalaa ba’uuf sabni Oromoo bu’aa calaqqee dhuunfaa kana jala gugatuu irra bu’aa bal’aa fi dachaa ummata keenya walii galaa wal gahu argamsiisuuf qabsoo walabummaa fi bilisummaa ABOn geggeessaa jiru kana irraa gamtaan qooda fudhachuu akka furmaata filmaata biraa hin qabnetti fudhachuudhaan hojii irra oolchuu barbaachisa. Qeerroon bilisummaa har’aan tana sammuu gabroomte tan tasgabbii hin qabne sana irraa bilisoomanii jiru. waan dabre, keessa jiranii fi fuula dura dhufuuf jiraatus mul’ata qabaniin fageessanii argaa jiru. Yaaduu fi arguu qofa osoo hin taane waan saba isaanii baasuu fi hin baafne qulqulleeffatanii beeku. Daandiin isaan irratti ijaaramanii fi irra burraaqaa jiran daandii dhaabni isaanii ABOn irra kaahe waan ta’eef dhala Oromoo daandii kana irraa mik jedhu kamuuf hin hayyaman. Kanaaf dhalli Oromoo kan miseensota dhaaba TPLF ta’anis ta’ee kanneen biroos haala amma biyyattii keessatti mul’ate kanatti quufanii bu’aa namni dhuufaa argateen sobamanii qabsoo isaanii irraa akka of qabne yaada jedhu qaba.
ABO, WBOn, Qeerroon, walumaa galatti ummatni Oromoo Haa Jiraatu!
Ni Moona!
Qixxeessaa Lammii Irraa.


text:
Shocking News: Artist Daadhii Galaan ajjeefame.
Qaamni gochaa kana raawwate eenyummaan isaa yeroof baramuu baatus gammachuu gaddatti jijjiire.
Godina Shawaa bahaa Aanaa Liiban Cuqqaalaa magaalaa Ashuffee jedhamutti eebba fi sirbatu ture.
Weellistoonni biroo lubbuun bahanis qaamni dhukaasa bane Daadhii ajjeesee sokke.
Artist Daadhii Galaan barreessaa fi weellisaadha.
Yeroo Sabni keenya luugamni Garbummaa afaanii hin ba’initii sirbaa isaatin Sagalee ta’aa ture.
Har’a garuu kabaja isaaf malu dhabee ajjeefamuun nama kana maal akka jedhamutu na dhiba.
Reeffi Daadhii Galaan ammaan tana qorannoodhaaf Hospitaala Adaamaa jira.


text:
Briteen Keessatti Kan Mul’ate Gosi COVID-19 Inni Haarawaan Hammaataa Adeemuutu Gabaasame
Imaltoonni Briteen irraa dhufan martinuu ragaa COVID-19 irraa walaba ta’uu isaanii akka dhiyeessan gaafachuuf itti yaadaa jiran.
Caasaaleen oduu akka gabaasanitti gurmuun duula farra vaayiresii koronaa kan White House wixata kaleessaa wal ga’uu dhaan imaltoonni Briteenii utuu hin ka’in dura sa’aatilee 48 ykn 72 keessatti vaayiresicha irraa walaba ta’uu isaaniif qorannaa geggeessuu akka qaban ka jedhu irratti mari’atanii qajeelfama tolchanii jiru.
Qajeelfamni kun kan dhiyaate ennaa biyyoonni 40 ol ta’an sababaa weerara COVID-19 inni haaraan Briteen keessaa mul’ateen kan ka’e imala gamasi irraa dhufu rarraasanitti.
Hoogganaan waaltaa dhukkuboota alarjii fi daariqaa Dr. Anthony Fauchii wixata kaleessaa akka jedhanitti vaayiresii haaraan kun Ameerikaa keessa jiraachuu danda’a jedhan.
Kan Jarman keessa maadheffate hoogganaan kampaniin dawaa BioNTech akka jedhanitti gita isaanii kan Ameerikaa Faayizer waliin ta’uun kan qophaa’e talaalliin COVID-19 vaayiresii isa harawaa irratti hojjechuuf carraan qabu ol aanaa dha jedhan.
Ugur Sahin Berlin keessatti tuuta oduuf akka ibsanitti garuu yoo barbaachisaa ta’e talaalliin kun fooyyeffamee torbanneen ja’a keessatti ni raabsama.
Gamtaan Awrooppaa talaalliin Faayizer fi kan BioNTech biyyootii miseensota isaa ta’an 27f akka raabsamu kan raggaasise yoo ta’u talaallii inni jalqabaas Muddee 27 jalqabamuuf jira.


text:
Atleet Itiyoophiyaa Letesenibet Gideey figiicha dubartootaa kan fageenya meetra kuma 10 irratti qabxii haaraa daqiiqaa 29 fi seekondii 1.03 galmeessitee jirti.
Guyyaa lama dura fiigiicha fageenya wal fakkaataan atleet siifan Hassan qabxii haaraa galmeesuun ishee ni yaadatama.Galmee haaraa Siifan galmeessitee turte sana latasanbat immoo sekoondii 5.79 foyyeesitee.
Atleetiin kan biraa Tsigee Gabra salaamaa jedhamtu Latasanbatitti aanuun lammafaa yoo taatuu 30:06.01.
Kunis dorgommii Olompikaa Tokiyoo keessatti gaggeeffamuuf jiruuf qophii biyya Neezerlaan keessatti gaggeeffamaa jiru ta’uun beekamee jira.


text:
Torban kana raayya ittisa biyyaa waliin wal qabatee naannolee sadii keessatti haalawwan sadii raawwatamaniiru. Itti aanaa aanaa hoogganaan waraana walii galaa Itiyoophiyaa Generlaal Biraanuu Julaa VOAf akka ibsanitti Oromiyaa Bahaa fi dhiya keessatti hidhattoota ABOti kanneen jedhaman irratti tarkaanfii fudhatame jedhan, naannoo Tigraay Shiree Indasillaasee dhaa ba’uu kan yaalan konkolaataa raayyaa ittisa biyyaa dargaggootaan akka hin darbine dhorkaman fi tarkaanfii fudhatame, Gonder naannoo Ganda Wuhaa fi Kookiit irratti tarkaanfii fudhate adda adda jechuun komeen irratti dhiyaataa jira.
Gama Oromiyaan ABOn namoonni balleessaa hin qabaanne ajjeefaman jechuun mormii dhiyeesseera. VOAn kan haasofsiise maatiin namoonni duraa du’an iyyannaa dhiyeeffataniiru. Naannoo Amaaraattis konkolaattonni sun dhaabatanii haa sakatta’aman ennaa jedhametti dhimmi isaa obsaan bira darbu irra dhukaasa bane ajjeechaa raawwateera kan jedhu ture .
Naannoo Tigraay keessatti dargaggoonni ennaa konkolaataa dhaabisisan obsa aarsiise hin agariisne jechuun komeen dhiyaateera. Raayyaan ittisa biyyaa ennaa obsuu fi tarkaanfii fudhatu ni looga imoo ka jedhu komee walii gala kana irratti General Birhaanuu Julaa ennaa deebisan
Raayyaan ittisa biyyaa saboota jiran keessaa walitti dhufe. Jijjiirma booda caasaan isaa sirreeffameera. Uummati inni kan koo miti ittiin jedhu hin jiru. Uummati martinuu kan isaa ti. Amaara irratti tarkaanfiin fudhatame ka jedhu sirrii miti. Amaaraa irratti tarkaanfii fudhanne hin qabnu. Uummata Oromoo irratti tarkaanfii hin fudhanne. Shiftaa irratti tarkaanfii fudhanneerra jedhan.


text:
Haqa: Icciitiin mootummaa Ogeessi seeraa Batiruu Dibaabaa dabarsee kennuun itti shakkame maali?
Ogeessi seeraa gorsaa kantiibaa itti-aanaa duraanii magaalaa Finfinnee Injinar Taakkala Uumaa kan ture Bartiruu Dibaabaa torban tokko dura to’annoo poolisii jala ooluun isaa ni yaadatama.
(bbcafaanoromoo)—Jalqaba kan to’annoo jala oole du’a Haacaaluu hordofee namoota Jawaar Mohaammadiifi Hizqeel fa’iif odeeffannoo kennuun hokkora uumameen lubbuu namaafi qabeenya irra miidhaan akka gahu godheera kan jedhuun shakkame jedhu abukaatoon isaa Obbo Tolamaariyaam Magarsaa.
Akkasumas immoo icciitii sababa hojiitiin harka isaa gale dabarsee namoota kunneeniif kenneera kan jedhuun shakkameetu guyyaa booda akka dhiyaatuuf bellamni kennameef jedhu.
Beellamni inni lammaffaa gaafa Sanbataa 16/01/2013 A.L.I ture kan qabame. Poolisiin shakkamaan namoota biyya alaafi keessa jiran Jawaar Mahaammadiifi Hizqeel Gabbiisaaf odeeffannoo kennuudhaan icciitii mootummaa baaseera waan jedhaniif qorannoo keenya hin xumurre bal’inaan qorachuuf guyyaan dabalataa nuuf kennamu qaba, echuu gaafachuu BBCtti himan.
Abukaatoon gama isaaniin himaanni ‘icciitii mootummaa baasuu’ jedhu bu’uura seeraa akka hin qabne dubbatu.
”Gorsaa seeraa kantiibaa itti-aanaa duraanii magaalaa Finfinnee waan tureef amala hojii isaatiin icciitiin mootummaa addatti isa bira dhufu hin jiru,” jedhu.
Dhimmoota kantiibaan bu’uura seeraan gorfamuu barbaadan kennaa ture malee icciitiin addaa harka isaa gale hin jiru jedhu. ”Kanaaf waanti yakka hojjete jechisiisu akka hin jirre kaasneetu falmaa turres,” jedhan.
Otuma tahee immoo jedhu Obbo Tolamaariyaa,”waraqaan qabiinsa isaa ajaju Hagayya 2012 akka bahe qorataa poolisiirraa hubanneerra. Kanaaf yeroo dheeraaf qorannno gaggeefamaa waan tureef, yeroon dabalataa poolisiif kennamuu hin qabu kan jedhu yaada dhiyeessine,” jedhu.
Poolisiin,”waajirasaafi iddoo garagaraa sakattaanee ragaa argachuu ijaa hin dandeenyeef ragaa dhoksee iddoo biraatti yakka dalagaa tureera tilmaama jedhu qabna,” jedhu.
Abukaatoon, ”tilmaamaan namni hidhamuu hin qabu, shakkiin qabatamaa jiraachuu qaba,” jedhanii falmuu dubbatan.
Manni murtii falmii gamaasfi gamanaa erga dhaggeefateen booda galmee qorannoo poolisii ilaaluu akka barbaadu himus, poolisiin garuu galmee isaa guyyaa sanarra dhiyeessuu hin dandeenyee.
Haaluma kanaan beellama dura galmee qorannoo poolisiin falmiiwwan waliin akka qabsiisuuf gaafachuun, sanarratti hundaa’uun guyyaan dabalataa barbaachisamoo hin barbaachisuu, wabiin bahuu qabamoo hin qabu kan jedhu ajajuuf gaafa Fulbaana 20/2013tti beellama qabateera jedhan.
Batiruu Dibaabaa maal dubbate?
Ogeessi seeraa Batiruun, ani nama abukaatummaan mana murtii Oromiyaafi Federaalaa irraa hayyama qabuun hojii dhuunfaa koo hojjetaan ture. Yunivarsiitii Finfinneettis qorannoo seeraa gaggeessaa akka tura dubbatan jedhu abukaatoon isaa.
”’Jijjiiramni kun yeroo dhufu mootummaatu akkan isaan gargaaru na gaafatee jennnaan hojii dhuunfaa koo dhiisee waajira mootummaatti deebi’e,’ jedhee” jedhan.
”Ergasii boodas jijjiramichattii amanuun gaaffiin uummataa bu’uura seeraan deebi’ee jijjiiramichi galma akka gahuuf tattaafachaan ture malee yakka poolisiin dhiyeessaa jiru nan ilaallatu,” jechuus abukaatoon eeraniiru.
Inumaayyuu ogeessonni mootummaa waliin akka hin hojjenneef hamilee buusuuf dalagaa godhamaa jiru jechuun falmachaa ture jechuun abukaatoonsaa dubbatu.
‘Icciitiin jedhame maali?’
Abukaatoon,”miidiyaa tokko maqaa dhahanii, miidiyaa sana kan hogganaa jiru ministira mummeedha jechuun icciitii baase kenneera; waajira kantibaa namni hogganu nama iddichaaf dandeettii hin qabnedha jedheera,” jedhanii isa kaan immoo waan dhimma biyyaatti bu’udha jedhaniitu itti dhiisan jedhan.


text:
(Tolawaaq Waariitiin)
Afaan Oromoo afaan Amaaraatiin wal qixa afaan hojii mootummaa Federaalaa akka hin taaneef wanti dhorku tokkollee hin jiru.Nuti Oromonni garuu gamaa gamana dhaabbannee yaada gufuu ta’u kaasuu dhiifnee Afaan keenya Afaan Saba bal’aa Afaan hojii mootummaa Federaalaas akka ta’uuf kutannoodhaan haahojjennu!
Barreeffama kana jalqaba irratti Afaan Amaaraatiin qopheesseen ture, takka taa’ee yoon yaadu dhaloonni haarawaan Qubee Afaan Oromootiin baratee sadarkaa kamirrattuu argamu qubee Afaan Amaaraa dubbisuu irratti rakkachuu hin oolu jedheen yaade,kanaafan yaada guutuu gara Afaan Oromootti deebisuudhaan waan itti dabalamuu qabus itti dabalee kunoo akkanatti isinii dhiyeesse.
Kaayyoon Barreeffama kanaa Oromoonni hundi waan saba keenya bal’aa ilaallatu kamirrattuu jarjartiin utuu hin taane sababa quubsaadhaan deeggaramuun tasgabbiidhaan xiiqiidhaan hojjechuun akka barbaachisu yaada kaasuudhaan kan Sabasaafi dhaloota haarawaaf quuqamu hunda onnachiisuudha.Egaa yaada guutuu barreeffama kanaa argachuuf dubbisaa hin nuffinaa.
Dhimmi faayidaa addaa Naannoon Oromiyaa bulchiinsa Magaalaa Finfinnee irraa argachuu qabu yeroo waggoota 25 caaluuf akka fanjiitti(meenuu) sodaatamaa ture.Waa’een faayidaa addaa heera mootummaa biyya keenya Itiyoophiyaatiin beekkamtii argate kun ifatti beekamee hundumtuu kan irratti mari’atu ta’ee dhimmicha irratti yaada waljijjiiruun akkuma itti fufetti jira,kun waan gaariidha.
Dhimmi kun kunoo akkanatti iftoomee ummataaf dhiyaachuu utuu qabuu waggoota hedduuf irra dibaaf sodaannaadhaan qabamuun humnoota farra misoomaafi farra Ummataa ta’aniif ajandaa mormii ta’ee turuu hin qabu ture.Haata’uutii har’a wanti hundumtuu kallattii sirrii qabachaa waan jiruuf turus bubbulus homaa miti kan caalutu argama jechuun ni danda’ama.
Dhiyeenya kana labsiin wixineen faayidaa addaa mana maree ministirootaatiin ragga’uun miseensoota mana maree bakka bu’oota Ummataatiinis ilaalamee gara koree dhimmi ilaallatutti dabarfame ariitiidhaan ragga’uu mannaa haabulu jedhamee akka murteeffame ni beekama.
“Jarjaaraan… gaafa ciniina”akkuma jedhamu labsiin wixineen dhimma faayidaa addaa irratti xiyyeeffate kun bu’aa barbaadamu akka hin dhabneef,akkasumas dhimmi kun qaamota adda addaatiin kan barbaadamu waan ta’eef mariidhaan akka bilchaatuufi fedhiin Ummata Oromoos guutee mirgi qaamota kanneen biroos utuu hin sarbamin labsichi bilchina akka qabaatuuf mee irratti haamari’annu jedhamuun murtee guddaa ga’uumsa hooggantoota keenyaatiin argame akka ta’e hubachuun rakkisaa miti.
Dhimmoota gara garaa labsii wixinee keessatti faayidaa addaati jedhamanii ifoomsaman irratti barreeffama biraatiin ilaalchakoo kanan barreessuu ta’uun akkuma eegametti ta’ee barreeffama kanaan Afaan Oromoo Finfinneetti Afaan hojii ta’a jedhamuu ka’uumsa taasifachuun akkana utuu ta’ee wayya jedheen yaadakoo dhiyeessa.
Afaan Oromoo afaan sirnoota cunqursitoota kanaan duraatiin akka quucaree turu afaan taasifamedha.Sirnoonni abbaa irree kanaan duraa akkuma saboota sablammootaafi ummattoota kanneen biroo haala adda addaatiin cunqursaa turan Ummata Oromoo irratti ammoo cunqursaa dachaa geessisaa turan.Sababa kanaan Afaan Oromoo afaan hoog-barruufi afaan hojii ta’uuf carraa hin arganne.Inumaatuu Afaan saba bal’aa kun kan ittiin qaana’amu akka ta’u waan taasifameef qancaree hafuudhaan utuu hindagaagin tureera.
Kunis ta’ee Afaan Oromoo akka hin dagatamneefi akka hinbadineef qabsaa’oota Oromoo kutannoo qabaniifi hayyoota dhuunfaatiin akkasumas Ummanni Oromoo bal’aan qabsoo cimaa eenyuummaasaa kabajisiisuuf waggoota hedduuf taasiseen umuriin Afaan Oromoo dheeratee turuu danda’uudhaan iddoo cunqursitoonni ittii awwaalan keessaa ba’uun bara 1983 as yeroo mootummaa ca’uumsaa irraa eegalee Naannoo Oromiyaatti Afaan hojiifi baruumsaa ta’uudhaan tajaajilaa jira.Inni kun Ummata bal’aa Oromootiif injifannoo ol’aanaa ta’uun seenaadhaan galmeeffameera.
Afaan Oromoo har’a sadarkaa maalirra jira?
Afaan Oromoo naannoo Oromiyaatti afaan hojiifi baruumsaa erga ta’ee asitti haala ajaa’ibsiisaa ta’een jijjiirama ol’aanaa mul’iseera. Ummanni Oromoo bal’aan Afaan isaatiin fayyadamuuf hawwaa ture mootummaa maddii hiriiruudhaan carraaqqii of qusannaa tokko malee taasiseen hanga sadarkaa gadiitti manneen barnootaa babal’ataniiru.Manneen barnootaa kana keessatti ijoolleen Oromoo marartuun miliyoonaan lakkaa’aman barachuudhaan gara baruumsa ol’aanaattis ce’uun baratanii eebbifamaniiru,kanneen miliyoonaan lakkaa’amanis barachaa jiru.
Wayita ammaa afaan Oromoo dhaabbilee baruumsa ol’aanaa keessatti afaan hojii qorannoo ta’uun tajaajilaa jira.Imalli guddina Afaan Oromoo cimee itti fufuudhaan Yuuniivarstiiwwan adda addaa keessatti digrii jalaqabaa,digirii 2ffaafi digirii sadaaffaanis lammiiwwan ga’uumsa qaban kan kumaatamaan lakkaa’aman akka horataman taasisaa akka jiru beekamaadha.
Kana malees miidiyaawwan maxxansaafi tamsaasa biroodkaastii adda addaatiin akkasumas miidiyaa teeknooloojii haarawaan Afaan Oromootiin hojjetamaa akka jiru ni beekama.kitaaboonni Afaan Oromootiin qophaa’an hedduunis dubbiftootaaf raabsamaniiru.
Kitaaboonni waggoota darban keessa Afaan Oromootiin qophaa’anii dubbiftootaaf dhiyaatan qabiyyeen isaanii maaliyyuu haa ta’u guddinaafi dagaagina Afaan Oromootiif shoora hin tuffatamne gumaachaniiru,gumaachaas jiru jechuun ni danda’ama.
Akkuman gubbaatti eere Afaan Oromoo teeknooloojii baraa wajjinis walsimuudhaan rakkoo tokko malee tajaajilaa jira, keessumattuu akkaataa dubbisaafi sirna Qubee Afaan Oromoo eeguudhaan nama barreessuuf teeknooloojiin baraa haala mijaawaa uumeera.
Haalawwan mijaa’aan kun hundi utuu jiranuu Afaan Oromoo sadarkaa lammaffaadhaan Afaan hojii mootummaa Federaalaa akka hin taaneef maaltu dhorka?sababiin ta’uu ittiin hin dandeenyes maalinni?Akka ilaalcha gareewwan tokko tokkootti Afaan Oromoos ta’ee afaan kan biroo Afaan Amaaraa bira akka hin geenye barbaadama.Adeemsi kun sirrii akka hin taane gareewwan dhimma kana dhaadhessan hubachuu qabu.Dhimmicha haala Addunyaafi kallattii adda addaatiin naamusaan ilaaluu qabu.
Afaan Amaaraa carraa seenaadhaan argateeniifi haala mijaawaa sirnoonni gita bittaa kanaan duraa uumaniin akkasumas hojii gaarii hayyoonni ga’uumsa qaban hojjetaniin guddachuun sirna Federaalaa ammaa keessas Afaan hojii ta’uun itti fufeera,kun waan gaariidha.
Milkaa’ina imala haaromsaatiif Afaan Oromoo Afaan hojii mootummaa Federaalaa ta’uu qaba!
Afaan Oromoo afaan Itiyoophiyaa qofa utuu hin taane ardii Afrikaattis afaan hojii ta’uu danda’a.Kana jechhun haalli mijaawaan yoo uumame lakkoofsi namoota Afaan Oromoo dubbatanii hedduu waan ta’eef Afaan Oromoo biyya keenya Itiyoophiyaatti afaan hojii akka hin taaneef wanti dhorku hin jiru.Kanaafuu kan darbe darbeera,ammaan booda afaan Oromoo afaan hojii mootummaa Federaalaa akka ta’uuf qaamolee dhimmi ilaallatu hundaan hojjetamuu qaba.Oromoonni hundumtuu milkaa’ana kanaatiif tokkummaadhaan dhaabbachuu qabna.Yoo tokkumaadhaan dhabbannee falmannu nidhaga’amna,yoo walqooduudhaan gamaa gamana dhaabbanne garuu fedhiin keenya galma ga’uu hin danda’u.
Fedhiin Ummata Oromoo kun hojiirra ooluu kan qabu haala qabatamaan jiru irratti hundaa’uudhaan malee dhiibbaafi mirga qaamota kenneen biroo sarbuudhaan miti,ta’uu hin qabu.Imalli haaromsaa irra jirru hirmaannaa ummata Oromootiin ala galmasaa ga’uu hin danda’u,kun beekamaadha.Hojiiwwan milkaa’ina imala haaromsaatiif hojjetaman hunda keessatti Oromoonni hundi jaalalaafi fedhiisaaniitiin Afaan Oromoo danda’aniin caasaa mootummaa Federaalaa kamiyyuu keessa seenuudhaan hojjechuu akka danda’an taasifamuu qaba.
Fedhii ummata kabajamaafi guddaa kana dhiisuudhaan maal nadhibeedhaan bira darbuun imala haaromsaa irratti gufuun akka uumamuuf hayyamuu akka ta’e hubachuun barbaachisaadha.Afaan Oromoo Afaan Afaaraatiin wal qixa afaan hojii yoo ta’e ijoolleen Oromoo sirna kana keessa dhalataniifi miliyoonaan lakkaa’aman dhaabbileefi manneen hojii mootummaa Federaalaa keessatti carraa hojii argachuu ni danda’u.
Ijoolleen Oromoo sirna kana keessa dhalatanii baratan ogummaawwan adda addaatiin leenji’aanii erga eebbifamanii booda hojiiwwan xixiqqaa irratti waldaadhaan gurmaa’anii akka jiraatan qofa taasifamuun sirrii hin ta’u.Dargaggoonni Oromoo baratan hojiiwwan qonnaa irratti bobba’uun carraa isaanii xumuraa ta’uu hin qabu.
Dargaggoon Oromoo barateefi godinaalee Naannoo Oromiyaa kamiyyuu keessa jiraatu akkuma Dargaggoota naannoo biraa keessaa dhufanii afaan hojii Federaalaa tajaajilaa jiru afaan Amaaraatiin dhaabbilee mootummaa keessatti carraa hojii argachaa jiran Dargaggoon Oromootis carraa hojii akka argatuuf haala mijaawaa uumuun barbaachisaadha,hirmaannaaf fayyadamtummaa walqixaaf gama kanaanis yaadamuu qaba.
Labsii wixinee waa’ee faayidaa addaa Naannoon Oromiyaa Finfinnee irraa argachuu qabu irratti akka eerametti Afaan Oromoo manneen hojii bulchiinsa Magaalaa Finfinnee keessatti afaan hojii ta’uudhaan tajaajila.Maalif kun qofaan ta’a? kun akkuma jirutti ta’ee Afaan Oromoo caasaawwan mootummaa Federaalaa keessattis sababoota qabatamaa armaan olitti eeramaniin afaan hojii ta’uu qaba.
Mirgaafi faayidaa addaa wajjin wal qabatee humnoota adda addaa miidiyaawwan adda addaa irratti mormii dhageessisaa jiraniin haqni kun fudhatama akka hin qabne ni beekama.Garuu ammoo iyya,dheekkamsa,wacaafi dhimma saba Oromoo bal’aa gadi qicuudhaan wanti ta’u tokkollee hin jiru.Yoo sammuun isaanii kan yaadu ta’e qalbii jijjiirratanii dhimmicha tasgabbiidhaan ilaaluu qabu.
Deeggarsi lammiiwwan biyyaa barbaachisaa ta’us dhimma isaa irratti murteessee sagalee kennuudhaan hojiirra oolchee fayyadamuu kan danda’u Ummata Oromooti.Kanaaf ammoo Ummanni Oromoo bal’aan fedhiis humnas akka qabu hubachuudhaan lammiin biyyaa hundumtuu jireenyi waliinii Oromoo waliin qabu akka itti fufuuf fedhiin Saba Oromoo akka galmasaa ga’uuf deeggaruutu irraa eegama.
Kun akka ta’uuf Oromoonni damee hojii kamirrattuu bobbaanee argamnu saba keenyaanis ta’e saboota sab-lammootaafi ummattoota kanneen biroo biratti hubannoon gahaan akka uumamuuf kutannoodhaan adda duree taanee hojjechuu qabna.Akkuma humnoota badii duuba dhaabbannee yoo hamannee dabarree booda kan miidhamu hunduma waan ta’eef dhimmicha qaroominaafi tasgabbiidhaan beekuudhaan beeksisuun barbaachisaadha.Fedhiin Ummata Oromoo galmaasaa akka ga’uuf hojjechuun gootummaadha!
*****


text:
"Hanga beellama mana murtii hin qabaannetti sababiin ittiin mana hidhaa turaniif hin jiraatu" Aadde Birtukaan Miidhaksaa
Hidhamuu aanga'oota ABO ilaalchisee qaama dhimmi ilaalu waliin dubbachaa akka jiru Boordii Filannoo Biyyaalessaa Itoophiyaa beeksise.
Walitti qabduun Boordii Filannoo Biyyaalessaa Aadde Birtukaan Miidhagsaa waa'ee hidhamuu aanga'oota Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) ilaalchisee 'qaama dhimmi isaa ilaallatu waliin dubbachaa jirra' jette.
Walitti-qabduun Boordichaa kana kan jette kaleessa wayita galmee kaadhimamootaafi dhimmoota kanaan walqabatan irratti aanga'oota paartilee siyaasaa waliin marii taasistetti ture.
Marii sanarratti gaaffii aanga'oota paartilee siyaasaarraa ka'aniif deebii kan kennite Aadde Birtukaan, namoota siyaasaa mana hidhaa jiran dhimmisaanii mana murtiin ilaalamaa jiru filannoo dhufu irratti dorgomuudhaaf kaadhimummaan galmaa'uu hin danda'an jetteetti.
Marii ture kanarratti Dubbi Himaan ABO Obbo Battee Urgeessaa, miseensonniifi aanga'oonni ABO dhimmisaanii mana murtiin cufame, akkasumas kan abbaan alangaan himannaan irratti banu hin qabu ittiin jedhe garuu ammallee mana hidhaatii hin bane jiraachuu ibseera.
Miseensonni "kanneen mirgisaanii seeraan irraa hin fudhatamiin" garuu ammoo mana hidhaa jiran kaadhimummaan dhiyeessuun ni danda'amaa? jechuun Obbo Batteen gaafatee ture.
Walitti-qabduun Boordii Filannoo Aadde Birtukaan Miidhagsaa waa'ee miseensota ABO mana murtiirraa dhimma hin qabne garuu ammoo mana hidhaa jiranii 'qaama dhimmi ilaallatu waliin' dubbachaa jirra jetteetti.
"Hanga beellama hin qabaannetti [kan mana murtii] sababiin ittiin mana hidhaa turaniif hin jiraatu," kan jettu Aadde Birtukaan, dhimma kanarratti mootummaa naannoo Oromiyaa waliin dubbachaa jirra jechuun deebiste.
Haata'u malee, kanneen mana hidhaa jiraniifi dhimmisaanii mana murtiitiin ilaalamaa jiran kaadhimummaatiin dhiyeessuu akka hin dandeenye dubbatte.
Walitti-qabduun Boordii Filannoo kun, namoonni dhimmisaanii mana murtiidhaan ilaalamaa jiru kaadhimummaatiin galmeessisuudhaaf seerri filannoo akka hin hayyamne ibsitee.


text:
Kalaallit Nunaanni Meeqqat Ikiortigit
Kalaallit Nunaanni Meeqqat Ikiortigit nunatsinni meeqqanut tamanut pitsaasumik toqqissinartumillu inuuneqarnissamik qulakkeerinissamik suliniuteqarpoq. FN-ip meeqqat pillugit isumaqatigiissutaa eqquutsinniarlugu kalaallillu meerartaasa pisinnaatitaaffiisa ataqqineqarnissaannik suliniuteqarnikkut taamaaliorpugut. Meeqqanut ilaqutaannullu isumalinnik pilersitsinikkut taamaaliorpuguttaaq. Nunatsinni meeqqanut tunngatillugu iliuusissanik attanneqarsinnaasunik pisariaqartitsinerup eqquutsinnissaa kissaatigaarput.


text:
Maddeen oduu Awurooppaa akka gabaasanitti Muummichi-ministaraa Melles, Beeljiyeem - magaalaa Brassils keessa ka jiru - Hospitaala Seyint Luuk keessatti wal’aanamaa jiru. Hospitaalichi garuu, yoo Obbo Melles achi ciisanii jiru ta’e kaleessa gaafatamee, deebii kennuu irraa of qusate.
Aangawoonni Mootummaa fi hoogganaan Paartii Mootummaa ka duraanii tokko -- Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf, gaaffii fi deebii kennaniin Obbo Melles dhukkubsachuu mirkaneessanii jiran. Garuu, Muummichi-ministaraa umuriin 57-baa kun haala hamaatti dhuukkubsatan - ka jedhame ni haalan. Dhukkubni Obbo Melles maal akka tahes adda-baasanii hin dubbanne.
Embaasii Itiyoophiyaa, Keeniyaa jiru irraa aangawaan Shaawul Fissehaa, jedhaman deebii kennaniin, “Dhkukkubni Obbo MELLES xiqqoo dha. Dadhabbii dha, bututa. Yeroo dhihootti deebi’u” jedhanii turan.
Hiriyaa Obbo Melles ka turanii fi Dura Hoogganaa Paartii Mootummaa ka turan Obbo Sibhaat Naggaa VOA-kutaa Gaanfa Afrikaaf gaaffii fi deebii kennaniin, “Muummichi-ministaraa Melles Awurooppaa keessatti wal’aanamaa jira. Itti-dhiheenyaan hordofaa hin jiru. Garuu, habalakaan hodofaan jira. Haalli fayyaa isaa hariitiidhaan ka wayyaawaa jiru tahuu fi yeroo dhihootti kan hojii isaatti deebi’u ta’uun beeka,” jedhan.
Gabaasaa guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadhaa


text:
Odeessa FXG Godinoota Oromiyaa Gara Garaa.
Adoolessa 16,2017/ Uummanni Shaggar lixaa rakkoo guddaa keessa jiraachuu Qeerroon naannoo Sana’a addeessan.akka gabaasa qeerroo naannoo sanaatti rakkoowwaan jireenyaa ilma namaaf barbaachisan kan akka,tajaajila Daandiin, Ibsaa,Bishaan fi kkf guutummaatti surni nama nyaataa mootummaa wayyaanee ummatarraa kuteera uummanni rakkoo guddaa keessatti argama.
Kun kanaan osoo jiru uummanni dalagee jiraachuu hin dandeenye,tajaajila uummanni argaachuu qabu kutuun gibira humnaan olii nurratti fedhuun mirgaa fi haamilee keenyaa (Qeerroo.org) –cabsaa jira jechuun uummanni quba nyaachaa jira.sirni nama nyaataa mootummaan wayyaanee kun ilaalcha gad aanaa waan qabuuf hanga kana duraa karaa hedduun duguggaa Sanyii nurratti raawwaachaa ture ammammoo karaa gibiraa uummata keenyaa biyya mancaasuuf waan kadheef sabni Oromoo dammaquu qaba.qaamni sagalee guddaa qabu akka qeerroo kutaa maraa gurra nubuusan nudhaama jechaa jiru qeerroon naannoo sanaa.
Sirna nama nyaataa kana ofirraa gaggeessuun furmaata hiree jiraachuu keenyaati quba wal akka qabaannuf waamicha nu dabarsaa jechaa jiru Ummanni naannichaa.
Godina Arsii Aanaa Hanqooloo waabeetti Ummanni gibira hin kaffallu jedhe.Godina Arsii lixaa Hanqooloo waabeetti Ummanni hojii daldalaa irratti bobba’e gibirri mootummaan nurratti fe’e humna keennaa oli jechun hojii dhaabudhaan guyyaa har’aa daldaltoota gandoota hundarraa walitti.qabanii dirqamaan wal gahii teessisaa jiraachuu maddeen Aanichaa gabaasanii jiru
Godina Baalee Magaalaa Gindhiir keessatti jiraattonni fi Daldaltoonni Gibira mootummaan wayyaanee humnaa ol Ummatatti fe’e dura dhaabbachaa jiru.Guyyaa kaleessaa Suuqonni hundi gindhiir keessatti cufaa Ooluu isaanitiin har’a jiraattonniif daldaltoonni marii teessifamaa jiru.Marii kanarratti daldaltoonni gibirri humna keenyaa.oli wantii kaffalaa jedhamne baajata keenya kan walii galaatii oli kanaafuu hojii daldalaa dhaabnee hojii humnaatin jiraanna jechuun wayyaanota dura dhaabbachuun kan gabaafame yoo ta’uu.jiraattonnis gama isaanitiin gibirri dabaluun daldaltoota qofaa miti nullee miidha waan ta’eef nuti kan komannu motummaadha malee daldaltoota miti kanaaf mootummaan dhimma waa’ee gibiraa kana yeroo gabaabdutti akka nurraa sirreessee jireenna nagayaa jiraannu taasisuu qaba jechuun dura dhaabbachuu gabaasni oduu Qeerroo Aanichaa irraa nu gahe addeessee jira
Godina Arsii Aanaa Roobee Magaalaa Roobee Diida’aa keessatti Wayyaaneen Gibira Ummatatti ol fe’uun guyyaa har’aa magaalattii keessatti daldaltoonni hedduun hojii dhaabanii suuqonni hedduun cufaa oolanii jiru addatti daldaltoota sabaan Oromoo ta’an karaa adda addaatin roorrifni karaa humnoota kumaandi poostitin irra gahaa jiraachuus maddeen keenya dabaluun gabaasanii jiru.daldaltoonni har’a dukkaana isaanii cufanii oolanis Oromoota qofa ta’uun beekameera
Arsii Lixaa Magaalaa Adaabbaa keessatti ergaman wayyaanee.kan dura taa’aa liigii dargaggootaa jedhamuun muudame Obbo Amaanaa Jaruu Dargaggoonni hundi hojii tola ooltummaa irratti bobba’uun ji’oota lamaan gannaa kana dabarsuu qabu Jechuun dargaggoota walitti qabee dirqamsiisaa jira. Godina Arsii bakkoota hedduutti Hojii tola ooltummaa hojjadhaa jedhanii akka kaayyoo wayyaanee galmaan geessisuuf olola sobaa irratti bobbo’an taasifamaa jiraachuu maddeen Oduu Qeerroo bakkoota gara garaa irraa gabaasaa jiru
Akkuma guutuu Oromiyaa keessatti godhaa jirtu mootummaan wayyaanee gibira humnaa olii ummatatti fe’uun rakkisaa jirtu Godina Arsii Aanaa Suudee keessattis Ummanni sababaa gibiraatin hojii dhiisaa jira.Aanaa Suudee Magaalaa Darrabbaa keessa fi Magaalaa geersaa keessatti daldaltoonni gibira Wayyaanen itti feeterraa kan ka’e hojii dhaabanii guyyaa har’aa hojii dhiisanii dukkana cufaa oolchuun Ummanni Sukkaaraf Sooqiddas bakka irraa bitatu dhabee rakkoo keessa jiraachuu maddeen keenya aanaa suudee irraa gabaasanii jiru
Godina Arsii Aanaa Jajuu gandoota adda addaa keessatti OPDOn Qonnaan bultoota leenjii haala qonnaafi facaasaa ganna kanaa irratti walitti qabnee haa leenjifnu jettee bakka hundatti Ummata walitti qabdee ABOn hin jiru pirezidaantii Bulchiinsa Mootummaa Naannoo keenyaa Obbo Laammaa Magarsaa jala hiriiruu qabna.Lammaan Ummata Oromootif Lubbuu ufii kennee kunoo biyya guutuu keessa deemee waan hojjatame eebbisee kan hojjatamin hojjisiisaa jira.kanaafuu namni waayee ABO Yeroo kanatti yaadu nama sammuun nagaya hin qabne jettee Ummata gowwoomsaa jiraachuun dhagayamee jira.Ummata haala misooma keessanii irratti isin leenjifna jettee kaayyoo siyaasaa isii ummatatti gadi naqaa jiraachuu maddeen keenya aanichaa gabaasanii jiru
Godina Harargee Lixaa Magaalota Akka Baddeessaa, Ciroo, Hirnaa,Masalaa fi Bordoddee keessatti keessatti Mootummaan wayyaanee Caasaaleen gareef gooxii bakkatti deebi’uu qabu miseensonni dhaabaas bifa haarawaan ijaaramuun Caasaaleen mootummaa bittinnaayee ture bakkatti haa deebifamu jechuun Karaa ergamtoota isaatiin Ummatni miseensa fi Deeggaraa dhaabaa ta’uun galmaahuu qabdu jedhamee dararamaa jiraachuu maddeen keenya magaalota kanneen irraa gabaasanii jiru
Godina Arsii Aanota hedduu keessatti Wayyaaneen Gaaffii Ummanni gaafachaa ture karaa hundaan deebisuuf kaane jechuun Taappeellaan Afaan Oromootin sirnaan haa barreeffamu jetti.Ergamtuun Wayyaanee OPDOn waggoottan 26 guutuu Ummata Oromootif hojjachaa turre akkuma jettee kijiba gadi naqaa turte Dagattee akka waan amma hirribaa ka’aa jirtuu godinaalee Arsii fi Baalee keessatti Afaan Oromoo sirnaan barraayuu qaba jettee fakkeessaa jiraachuu maddeen Oduu keenya Aanota gara garaa irraa gabaasanii jiru
Godina Harargee bahaa Aanaa Dadar keessatti OPDOn Hojjattoota waajjiraalee gara garaa badhaasaa jiraachun dhagsyame.Akkuma godinaalee hedduu keessatti ta’aa jiru mootummaan wayyaanee jibbaa ummanni isaaf qabu ummata keessaa baasu fi miseensota isaa Qeerrodhaan daaraa ta’e bakkatti deebifachuuf Warra hojii isaanii sirnaafi akkaataa wayyaanen barbaaddun hojjataafii ture badhaasuu ittii fuftee jiraachuu fi fakkeenya Taatu jedhee leellisaa jiraachun.ni beekama haaluma kanaan Magaalaa Dadar keessattis gochaa jiraachun dhagayameera
Godina Arsii Aanaa Gadab Asaasaatti OPDOn Ummata Gowwoomsaa jirti. Godina Arsii Aanaa Gadab Asaasatti Ergamaan wayyaanee bulchaa aanichaa ta’e Obbo kamaal Tolaa Ummani Aanaa Gadab Asaasaa Humnoota badii biyyaa balleessudhaaf Fasydan addaa Umnanni Oromoo finfinnee irraa argatu sirrii miti jedhanii jeequnsa kaasuf deemu dura dhaabaachuu qaba. Kuni Olola Sobaati faaydaan Addaa Isin Ummanni Aanaa Keennaa finfinnerraa argattan maali faaydan keessan asuma Asaasa keessa jiru kanaafuu olola humnoonni badiu hafarsan kanarraa ujoollee teessan gorfadhaa jechuun ummata gowwoomsaa ooluu maddeen oduu keenya gabaasanii jiru
Godina Arsii Aanaa Sireetti Maqaa misoomatiin wayyaanen Ummata saamaa jirti. Godina Arsii Aanaa Sireetti Mootummaan wayyaanee Ergamtuu isaa OPDO bobbaasun ummata kijibaan maallaqa irraa saamsisaa jira.Waliin gahiinsa daandilee gandoota aanichaa waliin gahiinsa daandilee magaalaa keessa keessaa bishaan dhugaatii fi wantoota gara garaatin maallaqa ummataa saamaa akka jirtu maddeen keenya gabaasanii jiru.
Akkuma beekkamu Miseensotaaf hojjattoota isii dabalatee guutummaa Oromiyaa keessatti Ummanni Oromoo erga jibba wayyaaneef qabu karaa gara garaatiin agarsiisuu eegalee waggoonni hedduun lakkaawamanii jiru.Kanumaan wal qabatee OPDOn Museensotaaf hojjattoota isii kanneen moodeelii ta’an jechuun jibbaa Ummatni Isiif qabu keessattuu hojjattoonni isii keessaa balkeessuuf jettee geebafii sartifikeeta badhaasaa jiraachuu maddeen keenya wandoo gannat Irraa gabaasanii jiru.
#OromoRevolution Adooleessa 15/2017 Gidduugaleessaa Oromiyaa Magaalaa Burraayyuutti Sochiin Warraaqsaa Biyyoolessaa Oromiyaa FXG Daran Jabaachuun Mormiin dachaa sadii(3) oliin dabaluu Gibiraa fi Qaraxa adda addaa uummata akkam kan dheekkansiise yoo ta’uu Qeerroon Dargaggootni Oromoo Magaalaa Burraayyuu roorroon uummata keenyarraa dhaabbachuu qaba jechuun Magaalaa Burraayyuu naannoo Kattaa fi Ashawaa Meedaa jedhamutti Sochii Warraaqsaa finiinsuun konkolaataafi Taaskiiwwaan (minibus) ajajaafi tajaajila mootummaa wayyaaneetiin socho’anii fi konkolaataa manaa kan abbaan qabeenyummaa isaanii kan aangawootaafi ergamtoota wayyaanee kanneen ta’an irratti Tarkaanfiin irree Qeerroo Dargaggoota Oromoon irratti fudhatamee deerooftee jiraachuu maddeen keenya Burraayyuu irraa gabaasan. Gaaffiin mirga abbaa biyyummaa itti fufinsaan gaafachaa jirruuf deebiin qubsaa hanga nuukennamuttiifi Master Plan Finfinnee hanga haqamutti falmaa irraa hin dhaabbatnu jechuun Qeerroowwaan Naannoo Burraayyuu dhaamsa dabarfatan.
Haaluma kanaan guyyaa har’aa sa’aa boodarraa eegaluun sochiin kun magaalaa Burraayyuu keessatti kan jabaate yoo ta’uu mootummaan wayyaanee humna poolisaa federaalaa fi komaandii poostii heddumminaan gara Burraayyuutti bobbaased uummata goolaa jiraachuun ifa ta’eera.
Magaalaa Amboofi Gudar Keessattis mormiin kan itti fufee jiruu yoo ta’uu Magaalaa Gudaritti Daldaltootni Guutummaatti dunkaanaa(Suuqii) isaanii cufuun mormii sirna wayyaaneef qabaniifi balaaleffaannaa daballii gibiraa mormaa jiraachuu ibsatan. Magaalaan Amboo dirree waraanaa fakkaatee muddama ulfaataa keessa jiraachuu maddeen Qeerroo ifa godhaniru. Gabaasaa dabalataan walitti deebina.


text:
ONN: Dr Kedida Show
Marii Adde Samiha Osman Wayee Ajjeecha Dambidollo Keessatti rawwatame fi Akkanumas Wayee Yeroo Ammaa Kana Ilaachisee Godhame
Dr. Nagasoo Gidaadaa, pirezidaantiin Itoophiyaa duraanii, waltajjii kaleessa galma giddugala aadaa Oromootti geeggeeffame irratti argamanii dhaamsa gajjallaatti argamu ummata biraan naa gahaa jedhanii turani.
OBN ani sagalee ummataati jedhee of himuyyuu dhaamsa kana dabarsuufii hin feene. Dhaamsichi kunootti waliif daddabarsaa:
“1) Osoo ABO waliin haasa’anii araaraa waaraa hinbuusin, dhaabilee garagaraa biyya galan jedhanii lakkaa’uun rakko biyyatti hinfuru.
“2) Bakka nageenyi hinjirretti tasgabiin, sirni dimookraasitiifi misoomni hinyaadamu.
“3) Mootummaan hatattamaa haasaa araaraa ABO waliin bakka abbootin gadaa, abbootin amantaa, haayyoonifii qeerron argamanit jalqabuu qaba.
“4) Mariin araaraa kun akka milkaa’uf yoo barbaadame, Mootummaanis akkuma ABO labsii dhukaasa dhaabu labsuu qaba, miseensota raayyaa ittisaatifis uummata shororkeessuurraa akka of-qusatan ajaja cimaa dabarsuu qaba.”
Dambi Dolloo
==========
[OBN 17 11 2010] Dambi Dolloofi naannoonsee waggootan darban sababa adda addaan lubbuun namoota keenyaa hedduu darbeera, dhiigni obboleewwan keenyaa baay’een garmalee dhangalaa tureera. Miidhaa kana dhaabuun nageenyafi tasgabbii buusuuf MNO hawaasa hirmaachisuun yaalii adda addaa yoo taassisellee ammas rakkoon kun itti fufee jira jedhan Hooggannaan Biiroo Kominiikeeshiinii Oromiyaa.
Wayyaanneen Afaan Oromoo dubbattu ;OPDOn ,waraana ishee Koonyaa Horoo Guduruu Wallaggaa Aanaa Horoo qubsiiftee sakattaa WBO jettee haal duree akka xumurte irra gahame.
Gara shaambuutti yeroo dhiyoo keessa humna loltoota ishee heedduminaan bobbaastee WBO Koonyaa Horoo jiru rukunna jettee humna waraanaa qubachisuuf qophii irra akka jirtu beekame. kanaaf haal duree mijeessaa kan turan namoota t-sharit fi uffata alabaa fi asxaa ABO uffachuun qeerroo bilisummaa fakkaachuun basaastummaaf bobba’anii akka jiranis irra gahameera.
Keessumaa sababa Godina kanatti gidduu kana sirna alaabaa dhaabuu waliin wal qabatee tarkaaniif kana fudhachuuf qophii xumurtee jirti.
Waan taheef Uummatni,Qeerroon fi Qarreen Oromoo naannoo sanii sodaa tokko malee diina keessan hubannoon adda baastanii beekuun quba wal qabaachuun eeggannoo cimaa akka gootan isin hubachiifna.
Chali Ensermu Beyene
Warri Amantii Jettan Homa Maraafu Caqasa Video tana #GoobanAmma tasgaboofti Jirti Magaalan Teenya.


text:
Sanbata darbe kana Keeniyaa Naayroobiitti Qophii ‘Galgala Guyyaa Aadaa Booranaa jechaan qophaayerratti, dhalattoonni Oromoo Keeniyaa keessa jiraatan, ka Oromiyaas Itiyoophiyaa dhufanii irratti hirmaatanii jiru. Qophii kanarratti angawootni mootummaalleen irratti argamaniiru.
Keeniyaa Hawaasa Booranaa biratti maqaa masoo ‘Liiban’ jedhamuun ka beekaman Itti Aanaan Pirezidentii Keeniyaa ‘Wiiliyaam Ruuttoo, bulchitootni Kutaalee Bulchiinsaa Oromoowwan Keeniyaa keessatti argaman keessa jiran hedduunIrratti hirmaatanii jiru.
Gama Itiyoophiyaanis Keeniyaatti Ambaasaadderri Itiyoophiyaa Melles Alem argamanii ayyaana kana gubbatti hirmaatanii jiru.


text:
LibreOffice 7.2 Help
LibreOffice keessatti maddawwan deetaa adda addaa galmeessuu ni dandeessa. Kanaaf qabiyyeewwan dirreewwan deetaa dirreewwanii fi to'annoowwan hedduu tiin itti faayadamuuf siif jiru. Yaadannoon teessoo sirna kee madda deetaa akkanaa ti.
Qajoojilee fi masakootniLibreOfficeqabiyyeewwan yaadannoo teessoof dirreewwan fayyadamu. Yommuu kakaasaman, dirreewwan dimshaashaa qajoojiilee keessaa ofumaan dirreewwan burqicha deetaa yaadannoo teessoo kee irraatiin bakka buufamu.
Bakki bu'insi taasifamuuf, yaadannoo teessoo kam akka fayyadamtuLibreOffice himuu qabda. Masakichi odeeffannoo kanaa gaafatu yommuu ati yeroo jalqabaaf kakaastu ofumaan mul'ata fakkeenyaaf, qajoojii xalayaa daldalaa. Ejjatoowwan gadiiti tarreeffaman hordofuunis masakicha waamuu ni dandeessa.
Deetaan yaadannoo teessoocha bu'uuraa LibreOffice keessaa dubbisuu-qofa dha. Bu'uura keessaa deetaa teessoo ida'uu, gulaaluu, yookiin haquun hin danda'amu.
Masakicha Madda Deetaa Teessoo waamuuf, Faayilii - Masakoota - Madda Deetaa Teessoo fili.
Choose Tools - Address Book Source. The Templates: Address Book Assignment dialog appears.
Sanduuqicha makaa Madda deetaa keessaa, yaadannoo teessoo sirnichaa yookiin madda deetaa akka yaadannoo teessootti fayyadamuuu barbaaddu filadhu.
Yoo yaadannoo teessoo sirnichaa LibreOffice keessaa akka madda deetaatti hamma ammaatti hin galmeessine tahe,qabdicha Bulchuu cuqaasi. Kuni gara Masaka Madda Deetaa Yaadannoo Teessootti si fudhata, kan keessatti yaadannoo teessoo kee akka madda deetaa haaraa LibreOffice keessaatti galmeessuu dandeessu.
Sanduuqicha makaa Table keessaa, gabatee kuusdeetaa akka yaadannoo teessootti fayyadamuu barbaaddu filadhu.
Field assignment jalatti, dirreewwan maqaa jalqabaa, kuubbaaniyaa, kutaa, fi kanaaf kana fakkatan maqoota dirree dhugaa yaadannoo teessoo kee keessatti fayyadan itti firoomsi.
Yommuu xumurtu, qaaqicha TOLE tiin cufi.
Amma maddi deetaa kee LibreOffice keessatti akka yaadannoo teessootti galmaa'eera. Yoo amma qajoojii akaakuu Walqunnamtii Daldalaa irraa bante, LibreOfficetiin qubee unkaaf dirreewwan sirrii ofumaan saaguu ni danda'a.