text:
Kilaba Koongoo AC Liyoopaardis waliin tapha deebi Isteediyamii Finfinnee irratti kan taphate Qiddus Giyoorgis 2 fi 0n injifachuu danda’eera.
Kanaanis qabxii waliigalaa 3 fi 0n injifachuun gareewwan dhumaa 16 Chaampiyans Liigichaatti makamuusaa mirkaneesseera.
Gooliiwwan kanneen Saalaaddiin Sayid daqiiqaa 16ffaa fi 91ffaa irratti lakkoofsiseerra.
Qiddus Giyoorgis gara rammaddii kanaatti darbuusaatiif Doolaara Ameerikaa kuma 500 kuma 50 akka argatu himameera.
Tapha gulaallii Chaampiyans Liigii Afriikaa Totaal 2017 Kilaba Siisheels Kotidi’ooriin injifachuun gara moo’anii darbuutti kan darbe Qiddus Giyoorgis, AC Liyopaardsiin torban darbe Magaalaa Doliiseetti 1 fi 0n injifachuunsaa kan yaadatamudha.


c: text/html

text:
Oromia (WBO): Ajaji WBO Godina Bahaa akka beeksisetti Loltootni Wayyaanee 17 Ol Hojiin Ala Ta’an. January 2, 2016Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Ajaji WBO Godina Bahaa akka beeksisetti Loltootni Wayyaanee 17 Ol Hojiin Ala Ta’an., Oduu Tarkaanfii WBO, Oromia, Waraana Bilisuummaa Oromoo (WBO), WBO
trackback
(SBO – MUDDE 31, 2015) Ajaji WBO Godina Bahaa akka beeksisetti Mudde 27,2015 Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n Godina Bahaa, Baha Harargee Ona Fadis keessaa bakka Harooressa jedhamutti humna waraana wayyaanee sababa Fincila Diddaa Gabrummaa (FDG)n ummata hiraarsaa ture irratti haleellaa raawwateen loltoota 8 ajjeesee, 9 ol ammoo madeesseera. Warri miidhama irraa hafe ammoo baqaan akka of booda deebi’an ibsameera.
Lola kana irratti WBOn Kilaashii 5 fi qabeenya biroo diina irraa booji’uun dantaa QBOf oolchuunis gabaafameera.
Related (Oduu kanan wal fakkaatu):-
(SBO – AMAJJII 02,2016) Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n Zoonii Kibbaa Amajjii 01,2016 Ona Mooyyalee Keessatti Tarkaanfii Loltoota Wayyaanee Irratti Fudhateen 11 Ol Hojiin Ala Taasise.
Ajaji WBO Zoonii Kibbaa akka beeksisetti humni Waraana Bilisummaa Oromoo Zoonii Kibbaa Amajjii 01, 2016 ganama keessaa Ona Mooyyalee bulchiinsa magaalaa Tuqaa Qaqalloo jalatti kan argamtu ganda Mudhii Amboo keessatti kan argaman loltoota wayyaanee haleeluun 6 irraa ajjeesee 4 ol ammoo madeessee jira.
Humni WBO tarkaanfii kana fudhate haleellaa isaa itti fufuun, guyyuma kana ganda Maddoo jedhamtu seenuun waajjira bulchiinsaa sirna wayyaanee kan ummata irratti miidhaa adda addaa raawwatu dokumentota keessa jiran waliin guutummaatti oggaa barbadeessee jira.
Waraanni wayyaanee humna WBO tarkaanfii kana fudhatee dirqama biraaf socho’aa ture doqdoqqoota (matorcykilootaan) hordofee sochii isaa danquuf yaalii godhus, humni WBO haxxeedhaan haleelee loltuu tokko oggaa irraa ajjeesu, doqdoqqee tokko ammoo guutuutti gubee daaressee jira.
Comments»
No comments yet — be the first.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sochii Itiyoophiyaa keessatti gaggeeffamu keessatti biyyi isaanii mormituu kamiyyuu ka deggertee hin beekne ta’uu, prezidaantiin Masrii Abdel-Fattaah Al Sisi beeksisanii jiru.
Prezidaant Alsisiin Televiiziyoona biyya isaanii tokkoof akka ibsanitti, biyyi isaanii Itiyoophiyaa irratti shira tokko iyyuu kan hin hojjenne ta’uu hubachisan.
Obboloota keenya kan Itiyoophiyaaf paarlaamaa isaanii fuul-dura dhaabadhee akkuman ibseetti, nuti walitti-bu’iinsa caalaa wal-ta’uu filachuu keenya akkuman dubbadhee ture har’as kanuman mirkaneessa jedhan ibsa kaleessa kennan kanaan.
Prezidaantiin Itiyoophiyaa Mulaatu Teshomee torban kana paarlaamaa isaaniif hasawaa dhageesisaniin Adda Bilisummaa Oromoo fi Ginboot 7tti dabalee dhaabatooti mootummaa Masrii muddama Itiyoophiyaa keessaa hammeessan, jechuun himachuun isaanii ni yaadatama.
Qaamooti dhimmi kun ilaallatu marti kan dubbatan immo Wixata fudhannee dhiyaanna.


text:
Poolisiin Germany haleellaa Wixata Berlin keessatti raawwatame ilaalchisuun shakkamaa haaraa barbaadaa jiraachuu ministeerri dhimma biyya keessaa biyyattii beeksisanii jiran. Gabaasaalee sabaa himaa kan lammii Tunisiyaa dahata siyaasaa gaafateef garee leellistoota Islaamummaattii hidhata qabu garu hin mirkaneessin hafan.
Angawoota humnootii nagaa eegisisan biraa ibsi erga kennameefii booda Thomas de Meziyer akka jedhanitti poolisiin shakkamaa isa haaraa adda baaseera, garuu shakkamaa ta’uu isaa fi nama ajjeechaa raawwate jechuu miti jechuun cimsanii dubbatan.
Meeziyeer gabaasaa sabaa himaa mirkaneessuu ykn haaluu baatanis seera tumtoonni kan akka Stephan Meyer akka jedhanitti shakkamaan sun hordoffii poolisii jala kan turee fi waraqaa eenuymmaa kijibaa hedduutti fayyadamaa ture.


text:
Abdataa Olaansaa Abbaa isaa obboo Olaansaa Iddeessaa fi Haadha isaa Aaddee Fedhashii_Hirkoo irraa Aanaa Amboo ganda qonnaan bulaa xulee bakka addaa hindhee jedhamuun Beekamutti Ilmaan Torban Kuttaayyee kèessaa balbala hangaafa ta’e warra Galaan irraa 1989 A.I.A ttti dhalate.
Abdataan Gaafa dhalatee of beeku wanti inni dhagahe Ulfa inni ittiin lubbuu isaa wareege, garaa, sammuu fi qalbiitti isa baachise.Ulfichis Akka inni dhalatee of beekèn, abbaan isaa inni ulfa ji’a jahaatiin Gadameessa Harmee isaa keessa osòo jiruu mootummaa dargiittin Sababa Namooota yeroo San mootummaa mormaa Turan Soorta Maqaa jedhuun akka ajjeefame Gama Harmee isaafi Maatii Birootiin hanga inni of beekee mana barumsaa galutti waan itti lallabamaa ture akka kudhaama laphee isaatti sammuu fi qalbiitti kudhaammatee Gara mana barumsaa Xulee sadarkaa 1ffaatti qajeele. Barumsa isaa Kutaa 1-3 mana buramsaa kanatti erga hordofee booda bara 2000 wasiila isaa Obboo Izgiisaa_Iddeessaa bira Magaala Ambòo taa’ee Barnoota isaa akka hordofuuf maatii isaatiin ergame.
Abdoonis ergama maatii isaa fudhatee Wasiilee isaa bira taa’ee barnoota isaa kutaa 4ffaa magaala Amboo mana barumsa carii sad.1ffaatti Barachaa osoo jiruu sababa gubachuu Bosona_Baaleetin mormiin barattoota Oromoo akka biyyolessaatti godhamaa ture gootota Oromoo magaalaa Ambootìin Finiinuu Eegale Abdòos umrii xobbummaa isaatiin Hirmaachise. Gòotota barattoota Oromoo magaalichaa kanneen biroo duukaa hiriiruun bosona baaleerraa ibidda dhaamsùuf sochii godhamaa ture keessatti umriin ijoollummaa osoo isa hin daangessine aarii keessa Isaa jiru ifatti bahee bulgaafate.
Jaleewwan diinaa kan silaa gaaffii uummata Oromoo nama gaafatu ijaan argaa lafa irratti hin jaalanne,Barataa Abdataa_olaansaas umrii daa’imummaa sanaan mana barumsaa isaa irraa waggaa lamaaf akka adabamu murteeffamee barumsa isaarras dhorkamee biyyattis Ajaa’iba ta’e. Abdòof garuu kun gulantaa cehumsa qabsoo haaraa ta’ee darbe.
Waggoota lamaan adabame sanatti irra caalaa gocha diinaatti hiraaraa osoo jiruu Harmeen isaa kan inni akka gumaa ija isaatti ilaalufi abdii guddina isaa taate du’aan irraa adda bahan.
Aarii kanaan wal makeen Abdataan Gara lixa Oromiya Godina qellam wallaggaa aanaa muggiitti godaane.achittis daran Oromummaa isaa hubate. Rakkòo saba isaas barnootaan furuu akka danda’u murteessee akkuma adabbii isaa fixateen bakka jiru irraa gara magaala ambootti bara 2002 deebi’uun barnoota isaa eegale. Akkuma hiree ta’ee bara kanas holola hirphaa_Gaanfurree du’e jedhamee afarfamaa ture sababeeffachuun Gaffii “maaf ajjeefama” jedhuu fi mormii mootummaa wayyaanee yeroo sana gòtota barattoota magalaa Amboon taasifamee ture keessatti kallattiin hirmaataa ture. Akka carraa ta’ee bar sana Hidhaas ta’ee adabbìin isa hin arganne ture. Carraa kana fayyadamuun Abdoon Hiriyoota isaa fi namoota isatti dhiyaatin hunda kallaattii qabsoo itti akeekaa,gorsaa fi barsiisaa ture. Qabsaa’ota hedduus ofiin olitti qare. Toora qabsoo Bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa irra akka hiriiranis taasise. Waģgoota lamaaf gootummaan hiriyoota isaa qaraa osoo jirùu bara 2004 gaaffii Teessoon mootummaa Naannoo Oromiyaa finfinneerra gara adaamatti hin jijjiiramiin jedhu gooticha Oromoo Barataa Jaagamaa Badhaanee waliin ta’uun barattoota mana barumsa carii sad.1ffaa qindeessuun mormii taasifame irratti shoora ol-aanaa taphataa osoo jiruu humna tika wayyaaneen butamee ji’a sadiif qajeelcha poolisii Godina shawaa lixaa kan magaala Ambòotti Argamu keessatti hidhamee hiriyoota isaa waliin dararaa umrii isaa waliin hin deemne saba isaaf jecha baachaa ture.
Abdoo kunis gad hin qabne. Ittuu isa xiiqeffachiise malee. Akkuma bahee gara mana barumsa isaatti deebi’een ijaarsa bilisummaaf magaala amboo keessatti gama dhaaba Oromotìin taasifamaa ture keessatti kallattiinis ta’ee alkallattiin hirmaachuudhaan gahee umrii isaatiin wal hin madaalle bahaa osoo jiruu bara 2006 Fincila diddaa gabrummaa guutummaa Oromiyaatti adeemsifamaa ture keessatti kan magaalaa Amboo Hangaftoota qabsoo isaa waliin gahee isa irraa eegamu Sodaafi of qusannaa tokko malee bahaa osooo jiruu humna tika wayyaaneetiin yeroo lammaffaaf butamee manneen hidhaa magaala amboo kan akka betemengist QPG sanqalleetti baatii lamaaf erga itti roorrifamaa turee booda Hiriyoota isaa nama Kudhan waliin gara mahakalawitti fudhatame.achittis daraaraa hagana hin jedhamne erga irratti raawwatamaa ture booda himannaa sobaa deeggaaraa ABO fi farra nageenyaa jedhu irratti banameen waggaa lamaaf mannèn hidhaa akka Alambaqaa Qaallittii tti dararamaa turee bilisaan gadlakkifame.
Abdoon mana barumsaa aķka dirree qabsoo Oromotti waan ilaaluuf akkuma hidhaa baheen bara 2008 barnòota isaa itti fufuuf magaala Ambòotti deebi’e hojii isaa idilee kan ta’e barnoota isaa cinaatti rakkoo uummata Oromorra gahaa jiru bifa qabatamaa ta’een waan ijaan argee fi isarra gahe faķķeenya godhachuun hiriyoota isaafi nama isatti dhihaatu hunda sodaafi of qusannaa tokko malee akkuma duraanii barsiisuu itti fufe. Humni diinas ciminaafi kutannoo isaa kana ilaaluun akka inni isaan waliin hojjetuuf faayiidaafi bu’aalee garagaraan masakanii sossobaa turan. Lafaa fii qarshii siif kennina jedhanii yeroo isaan sossobuu yaalanitti lafichis qarshiinis kanuma uummata kooti,boru argachuun danda’a,gabrummaan ofiif dhaale kanaaf jedhee ilmoo koof hin dabarsu jedhee humna tikaa fi jaleewwan wayyaanee isatti ergamte kutannoodhaan salphisee geggeesse.isaanis caalatti xiiqefachuun halkanii fi guýyaa hordoffii cimaa irratti geggeessuu eegalan. ABDOONIS sodaa tokko malee hiriyoota isaa waliin furmaata gabrummaa barbaaduu jala gadtaa’e. Osuma kanaan jiruu dubbiin masterpilaanii kaate. Ammas abdoon qooda isaa sodaa tokko malee ifatti bahaa osoo jiruu yeròo 3ffaaf 2014 mormìi cimaa Ambotti taasifamen butamèe karchallee Ambootti darbatame. Hidhaa ji’a 5 boodas kana booda qabnee sin hiinu si ajjeefna doorsisa jedhuun gad lakkifamus Abdoo dheebuun inni bilisummaa saba isaatiif qabu hin adabachìfne waan ta’eef hojjetaa Humnaa kan guyyaa fakkaachuun hojjeettoota humnaa isa waliin hojjetan toora qabsòo Oromoo jala akka hiriiran barsiisuu jala cehe. Diinnis kutannoo fi kaayyoo isaa waan beekuuf odèssitoota jala kaahee ammas yeroo 4ffaf humna tikaa wayyaanèn ukkaamfamee gara mana hidhaa duraan ture mahakalawitti geeffame. Achittis akkuma si ajjeesna jedhanii itti dhaadachaa turan reebicha du’a kanfalchiisu kan akka
Fannoorra yeroo dheeraa tursuu
Mataa keessa Reebuu
Qaama saalaa isaatti bishaan hidhùu
Kalee isaaŕra rukutuu
Electrical torture bifa garagaraa fi kkkf
Ji’a 5 erga itti roorrisaa turan bòoda lubbuun isaa bahuu didnaan himannaa sobaa shororkeessaa jedhuu fi dabballee keenyaarraa meeshaa hiikkatte Jedhu irratti bananii gara mana hidhaa qilinxootti darbatan. Achittis sababii reebicha isa irra gaheen yeroo dhukkubsatu yaala fayyaa dhorkachuun Du’aaf aķka saaxilamu taasifame.
Abdoonis nama aarsaa ta’uuf uumame waan ta’eef aķkuma kaayyoo isaa lubbùu isaa gita hin qabne gaabbii toķko malee imaanaa dhalootatti dabarfatee gaafa guyyaa 11/1/2016 Oromiyaa fi Oromoo jaalatutti seenaa fi kaayyoo gatee harka diinaatti Wareegame
Qabsaahan ni kufa qabsoon itti fufa
Oromiyaan dhiiga ilmaan isheen ni walaboomtihidhaa fi ajjeechaan dùubatti nun deebisu.


text:
By Jawar Mahammed:Kabajamoo Obbo Lammaa Magarsaa, Af-yaa'ii Caffee Oromiyaatiif Finfinnee.Haasaya isin uummata Burraayyuu waliin gootan dhaggeeffannee jirra. Hunda dura nama akka keessan onneerraa dubbatee garaa saba isaa jiisu mooraa gamasii keessatti arguunuu waan guddaadha, ammas ija hamaa sirraa ha qabu jenna. Itti aansuun dhimmoota lama isin kaaftanirratti yaada kennuun barbaada.Dhimma Maastar Pilaanii Finfinnee ilaalchise 'ummanni Oromoo yoo hin barbaanne hojirra hin oolu' jettan. Bar wanni 'yoo' jedhan hin jiru. Ummanni ifaan ifatti akka mormu irra deddeebi'ee ibseera. Waggoota lama dura ilmaan Oromoo 78 lubbuu isaanitiin, dhibbatamni dhiiga isaaniitiin, kumaatamni ammoo walabummaa isaa mana hidhaatti dhabuun mamii tokko malee mormuun ejjannoo isaanii isiniif ibsanii jiran. Dabalataanis hayyoonni Oromoo addunyaa guutuurraa miidhaa Maastar Pilaanii kanaa qorannoo bifa hedduutiin mirkaneessanii jiran. Akkasumas miseensonni keessanuu waltajjii garaagaraa irratti ifatti Maastar Pilaanii kana mormanii jiran. Kanaafuu 'yoo' wanni jedhamu wanti hafe hin jiru. Isiniif Caffeen Oromiyaa isin hooggantan dhuguma yoo uummataaf dhaabbate ifatti as bahee Maastar Pilaanii kana dhaabaa!
Dhimma labsii magaalota Oromiyaa ilaalchisee 'dogoggorri yoo jiraate nutu seera baase, jijjiiruufis aangoo guutuu qabna' jettanii jirtan. Rakkoo labsichi qabu bifa armaan gadiitti tarreessuun akka jijjiirtan isin gaafanna.
1)Labsiin kun mirga addaa jiraattota magaalaatiif kennuun dantaa sabni Oromoo magaalota Oromiyaa irraa gara fuulduraatti argachuu malu dhorkuun, kan seenaadhaan hir’atee jiru daran akka hammaatu godha. Akkuma beekamu dhiibbaa sirnoota durii irraan kan ka’e uummata magaalota gurguddoofi giddu-gala ta’an keessa Oromoon lakkoofsaan xiqqaadha. Afaaniifi aadaan Oromoos dhiibbaa walfakkaatu jala gala jechuudha. Labsiin fooyya’ee bahe kun immoo imaaammanni misooma magaalaa cufti fedhiifi dantaa jiraattota magaalaatin ta’a jedha. Kana jechuun labsiin kun magaalonni Oromiyaa imaammata Oromoo osoo hin taane harka caalu qubattoota bakka biroo dhufan akka fayyadutti kaayame. Kun ammoo imaammanni farra Oromoo ta’e yeroo wayii akka baafamuufi Oromoon akkuma dur daran magaalarraa akka dhiibamu (push factor) karaa bana. Magaalonni Oromiyaa keessa jiran dantaa hawaasummaafi diinagdee Oromoo eegsisuun guddachuu qabu. Kanaaf ammoo mirgi addaa jiraattota magaalaatiif labsii kanaan kenname fuulduree Oromoof balaa guddaadha hanga Oromoon magaalota Oromiyaa keessatti gama hundaan caalmaan argamutti. Magaalonni akka qaama
Oromiyaatti Oromiyaa waliin guddachuu qabu. Kanaaf akkuma amma duraa bulchiinsi magaalaa bulchiinsa godinaa jala galee imaammanni misooma magaala kan gandoota baadiyyaa naannoo sanittin walitti hidhatee deemuu qaba. Kana jechuun imaammata magaala irratti kan murteessuu qabu jiraattota magaalaa qofa osoo hin taane jiraattota godina magaalaan sun keessa jirtuu cufa ta’uu qaba. Imaammanni mootummaa yeroo dheeraaf qabamuu qabu, Oromoo deebisanii magaalota Oromiyaa keessatti ijaaruu ta’uu qaba.
2)Isin akka jettanitti magaalonni walitti makaman kanneen Oromiyaa keessaa qofa. Kun garuu labsii kanarratti ifaa miti. Magaalota ollaa jedha malee kan Oromiyaa jedhee ifatti lafa hin kaayu. Fakkeenyaaf Shaashamanneefi Hawaasaan, Awwadaayifi Harar ‘fedhii jiraattota isaaniitin’ walitti makamna yoo jedhan, labsiin kun ni aanjessa malee hin ugguru. Keessattuu magaalonni daangaa irra jiran balaa hamaa jala galu. Dabalataanis yaannummaan magaalan lama yoo babal’ate walitti makamuu qaba jedhu kun falaasama jallaa misoomaa magaalaatin wal hin qabanneedha. Magaalaan lama babal’atanii yoo walitti seenanis, bulchiinsi isaanii tokkotti deebi’uu barbaachisummaa hin qabu. Biyyoota hedduu keessatti magaalonni waliin ollaa baay’een guddatanii walkeessa waan seenaniif daangaa uumamaatuu hin qaban; garuu daangaa bulchiinsaa (administrative boundary) fi bulchiinsa mataa isaanii qabatanii turu.
3)Maqaa magaalotaa jijjiiruu ilaalchisee, dhugaadha sirnoonni durii magaalotaaf maqaa alagaa kennan. Galanni qabsoo Oromootiif haa ta’u magaalonni sun amma maqaa Oromootti deebi’anii jiru. Magaalan hanga ammaa maqaa alagaa baattee jirtu Finfinnee qofa. Maarree yaadni maqaa magaalaalee jijjiiruu kun labsii kana keessatti haammatamuu maaltu barbaachise? Maqaan magaalaa seenaadha.
4)Caaseffamni magaalaalee labsii fooyya’e kana keessatti kaayames rakkoo qaba. Magaalota sadarkaa regiopolis kennameef aangoo godinaa jalaa baasuun shira wayii akka qabu shakkaa turre. Shakkiin keenya sun amma mirkanaa’ee jira. Ibsii kaleessa Mootummaan Federaalaa baase qaamni haaran “Federal Land Development Corporation” jedhamu dhaabbatuuf akka deemuufi hojiin qaama kanaatis magaalota sadarkaa metropolis fi regiopolis qaban keessatti karoora misooma lafa magaalaa raawwachiisuu akka ta’e ifa godhee jira. Kana jechuun lafaafi imaammanni magaalota Oromiyaa sadarkaa regiopolis kennameef suduudaan qaama Mootummaa Federalaa kanaan buluuf deema jechuudha. Labsimmaan Caffeen baaseyyuu karoora “Federal Land Development Corporation” kana dhaabanii magaalota Oromiyaa of jalatti galchuuf qabaniif karaa
banuuf ta’u amma shakkiin hin jiru. Kun ammoo heera mootummaa Itoophiyaatifi kan Oromiyaatis unkuteessani, federaalizimii diiganii akka duritti sirna jiddu-galeessaa (centralized form of government) dhaabuun adda hin ta’u. Mootummaan Naannoo Oromiyaa kan isin hooggantan lafa magaalaa keessaa geggeeffamaa jira; Oromoofi Oromummaafis balaa guddaadha.
Kanaafuu yoo dhuguma akka jettan gorsa namaa dhagahuu qabdu yoo ta’e, dogoggora labsii fooyya’e kanaa sirreessuuf aangoo qabaattan, labsiin kun mirgaafi dantaa Oromoofi Oromiyaa dabarsee waan laatuuf akka fooyyessitan isin gaafanna. Akkaataa itti fooya’uu qaburratti gorsaafi tumsa ogeeyyota seenaa, seeraafi teeknikaa yoo barbaaddan, ilmaan Oromoo dhibbaatama biyya keessaafi alaa akka isiniif dirmatan shakkii hin qabaatiinaa!
Ulfina Wajjiin Obboleessa kee Jawar Mohammed [Mallattoo]
GG
Kab. Muktaar Kadiir Pirazidantii Oromiyaatiif
Kab. Abbaa Duulaa Gammaa,Afa-Yaa’ii Manamarii Itoophiyaatiif
Dhaabbata Dimokraasummaa Ummata Oromootif


text:
SBOn, Sagalee Ummata Oromooti!Y,G(2005) | Caamsaa 21, 2013
Seenaa Qabsoo Oromoo keessatti , SBOn bakka ol aanaa qabaachuu isaa kan haalu yoo jiraate, diina kufaatii Ummata Oromoo kan hawwu qofaadha. Seenaan yoomillee seenaadha. Seenaa kana keessatti, warri seenaa hojjatan , seenaa Ummata sanaa keessatti , bara baraaf yaadatamaa fi waamamaa jiraatu. Seenaa Qabsoo Ummata Oromoo keessatti , SBOn , sagalee Ummata Oromoo ta’ee ,mirgaa fi haqa Ummati Oromoo Biyya abbaa isaa irratti qabaachuu qabu Ummaticha barsiisuu irra taree, Sirnoonni dhufaa dabraan miidhaa Ummata Oromoo Irraan ga’an , Addunyaan akka hubattu taasisuu keessatti qooda ol aanaa gumaachuu, ragaa tarrisuun hin barbaachisu.
Seenaa Qabsoo Ummata Oromoo keessatti , Miidiyaalee walabummaa Oromiyaa fi Bilisummaa Ummata Oromoo irratti dubbachuu eegalan keessaa “sagaleen Bilisummaa Oromoo” isa Angafaa ta’uu seenaan ragaa ba’a. Seenaa Qabsoo Oromoo keessatti , Qabsoon Ilmaan Oromoo bifa gara garaan gaggeeffamaa ture, bifa gurmaa’iinaan akka gaggeeffamu taasisuuf ABOn ijaaramuun haqa. ABOn, Mirga Ummata Oromoo kabachiisuuf ykn Ummati Oromoo Biyya isaa qawween saamame, wareegama kafalee Birmadummaa Oromiyaa kabachiisuuf “waraana Bilisummaa Oromoo” akkuma gadi dhaabe, Ummata Oromoo sochii Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti hirmaachiisuuf, waggaa 25n har’aa Sagalee Bilisummaa Oromoo yk SBO gadi dhaabe.
Sagaleen Bilisummaa Oromoo waggoota 25n dabran keessatti maalfaa hojjate ? jennee akka ragaatti waan hojjate dhiheessuun yeroo gubuu qofa ta’a. garuu Hojiilee seenaan hin daganne hojjachuu isaaf raga gabaabaa kaa’uun ni danda’ama. Innis Ummatichi Qabsoo Sabichaa keessatti qooda inni gumaachaa jiru ilaaluun ga’aadha. SBOn bara dargii wayita eegalu, Ummati Oromoo mana mana isaatti dhoksaan dhaggeeffachaa turuu, eenyu iyyuu jalaa dhokataa miti. Har’as seenaan kun hin jijjiramne.
Qabsoon Ummata Oromoo sirnoota hundaaf yaaddoo akkuma ta’e, SBOnis, mootootii Itoophiyaa hundaaf yaaddoodha. Yaaddoo waan ta’eefis, ummatichi akka hin dhaggeffanneef jedhamee. har’a Doolaara miliyoonaan lakkaa’amu dhangalaasanii, teekinolojii hammayyaan Ukkaamsuuf yaaluun, bu’aa SBOf raga guddaadha.
Adeemsa Sagalee Bilisummaa Oromoo waggaa 25 keessatti , bu’aa ba’ii keessa dabrame seenaan nu kaa’ee yoo kaafne , dubbannee kan xumurru miti. “Sagaleen Bilisummaa Oromoo” Gootoonni Oromoo har’a maqaa tarrifnee dubbachuu dandeenyu , wareegama qaamaa , qalbii fi jireenyaa kafalaniin har’a ga’eera . kaayyoo SBOn kaleessa itti banameef inni duraa Ummata dammaqisuudha. Adeemsa isaa waggaa 25 kana keessatti gama Ummata barsiisuun, haalaan itti milkaa’uu isaaf, ragaalee hedduu kaasuu dandeenya. Dhaloota kaleessa qabsoo Oromoo hundeessee fi dhaloota har’aa qabsoo abbootii isaa finiinsuuf of laate uumu keessatti, SBOn qooda ol aanaa gumaachee jira. Addatti , waggoota 21 dabran kana ABOn humnaan ega chaartara keessaa ba’en booda, Ummati Oromoo abdii osoo hin kutannee , qabsoo isaa akka itti fufu taasisuu keessatti SBOn gumaacha ol-aanaa qaba.
kanaaf ragaan qalbii Ummata Oromoo gama siyaasaan jiru kaasuun ni danda’ama. Har’a Ummatichi Dhaabbilee Siyaasaa Oromoo odoo hin eeggannee, ofii gurmaa’ee diina irratti tarkaanfii gara garaa fudhachuun , diina rifaasisaa jiraachuu qofaa odoo hin taane, injifannoo galmeessise kana karaa Sagalee Bilisummaa Oromoo akka gurra Ummatichaa ga’uuf ergachaa jiraachuun isaa, SBOn , Sagalee Ummata Oromoo ta’uu isaaf ragaa qabatamaadha. Galiin SBO Bilisummaa Ummata Oromoo garuu har’allee adeemsa irra jira. SBOnis har’a kan yeroo kami irra caalaa shiroota diinaa kumaantama isa mudatan keessaan , kaayyoo isaa galmaan ga’uuf, Ilmaan Oromoo muratoo ta’aniin tamsa’aa jira.
SBO adeemsa isaa waggaa 25 kana keessatti bu’aa ba’iin keessa dabre, salphaa miti. SBO dhabamsiisuuf shiroonni gaggeeffaman, lakkoofsa hin qaban. Adda durummaan , Sirnoonni itoophiyaa SBO dhabamsiisuuf shirri gaggeessan haalaan jabaadha. Itti aansee Biyyoonni ollaa , sirnoota Itoophiyaa Bulchaniin wal ta’anii miidhaan dhaqabsiisan , boruu seenaan kan dubbatuudha. Sadarkaa 3ffaa irratti, Ilmaan Oromoo dantaa ofiin ykn diinaan gawwamfamanii yeroo adda addaa SBO laamsheessuu keessatti dogoggoora seenaan boriif keesse hedduu raawwatan.
Wayyaaneen Qabsoo Ummata Oromoo bara baraaf dhabamsiisuuf, humnaanis ta’u hojiilee Dippilomaasiin , tattaaffii kana hin jedhamne taasiftee jirti, ammallee itti fufteetti. Wayyaaneen qabsoo sabichaa Galmee seenaa qabsoo sabootaa Addunyaa keessaa haqsiiftee, kan “Gooleessitootaa” keessa galchuuf , Doolaaraa Biliyoonaan dhangalaasuu , addunyaatu raga ba’a. akkasuma SBO ukkaamsuuf mootummaa chaayinaa irraa Doolaara Miliyoona 100 oliin, taakinolojii haaraa Biyya keessa dhaabsiisuu , waan ifatti argaa jirrudha. Kana malees, Biyyoonni ollaas ta’ee, kanneen fagoo jiran SBOf akka bakka hin laannee taasisuuf hojiileen Dippilomaasii hojjataman hedduudha. Biyyoota ollaan wal ta’anii , ABOf bakka akka hin laannee taasisuun SBOs dhabamsiisuuf hedduu ifaajjan.
Kan diinni Qabsoo Oromoo irratti hojjateen qixa, warri galfata seenaa Jaallawwan isaanii nyaatanis, SBO gufachiisuu keesstti qooda xurii seenaa ni qaban. Addatti ABOn humna dhabee SBO akka dhiisuuf shirri gama dinagdee dhaabaa laamsheessuu keessatti, Dogoggorri seenaa hojjatame salphaa miti. Ilmaan Oromoo seenaan bor isaan himattu kunneen , ABO ummata irraa adda baasuu keessatti qooda mataa isaanii gumaachanii jiran. Wayyaaneen SBO cufsiisuuf ifaajjii akkuma taasiftu, warri xurii seenaas, ABO Ummata irraa adda baasuuf , SBOn cufamu qaba jedhanii Biyyoota olla jilbeenfatanii kadhataniiru. Kun ragaa waliin seenaan dhalootaaf keessee jirti.
SBOn waggaa 25 booda maaliif hin babal’annee ? humna ga’aa maaf hin qabaanne ? guutummaatti Ummata bira hin ga’uu yk humna hin qabuu, maaliif hin fooyyofnee ? gaaffiileen jedhan ka’uu ni malan. Gaaffiilee kana qaamni haalu jiraachuu hin danda’u. dhaabni Qabsoo sabichaa hundeesse , humni SBO amma irra jiru ga’aadha jedhee kan fudhatu natti hin fakkaatu . miidiyaan adeemsa qabsoo saba tokko keessatti bu’aa inni qabu, Maanguddoonni keenya kan wallaaln natti hin fakkaatu. namnis ta’ee humni waan kana adda baafatee hubachuu barbaade, waan Qabsoon Oromoo keessa dabarte akka gaaritti yoo gilgaale deebii quubsaa argachuu danda’a. shirri keessaa alaan Dhaabas ta’ee SBO irratti hojjatame namni qalbeeffate , SBOn har’a ga’uu isaa dinqisiifata. Hanqinni hin jiru jechuu miti. Hanqinni jira jechuuf, ani waan kun akka milkaa’uuf qooda Oromummaa maalin gumaachee ? jedhanii of gaafachuun dursa argachuu qabaafan jedhe.
Seenaan seenaadha. Namni seenaatti amanu hanga jirutti , seenaan inuma itti fufa. Seenaan SBO waggaa 25f waliitti aansee gaggeeffamaa jiru ammallee itti fufa. Qoodi miidiyaa Qabsoo Addunyaa keenya keessatti argaa fi dhaga’aa guddanne, kan Oromoo irra ga’ee hin dhaabbatu. Bu’aa ba’ii isaan argan, nuutis argaa jirra. Cichoomiinaan akkuma keesssa dabranii milkaa’aan nuutis ni milkoofna. Isaan , jabaatanii – laafatanii deebi’anii jabaatanii milkaa’aniiru. Adeemsi kun nurra ga’ee hin dhaabbatu . nuutis jabaannee – laafannee deebinee jabaannee ni moona. SBOnis akkasuma . yoo xiqqaate , SBOn , Sagalee Ummata Oromoo ta’uu irra ga’uun isaa , hegaree Oromoof hundee ta’uu isaa mirkaneessa. Warri laafatan inuma harca’u. warri obsa dhabes, inuma micciiramu. Warri muratoon garuu itti fufu !!!!!!!!!!! kun seera UMAMAATII .


text:
Adeemsaafi Itti Fufinsa Haala Sochii Warraaqsa FXG, Duula Gabaa Lagannaa, Uggura Geejjibaa Kaa’uufi Hojii Dhaabuu Ilaalchisuun Qajeelfama Qeerroo Bilisummaa Oromoo Irraa Dabarfame!!
=====================================
Sochii Warraaqsaa FXG duulli gabaa lagannaa, uggura Geejjibaa kaa’uufi hojii dhaabuu guyyoota lamaan kana guraandhala 12/2018 -13/2018tti gaggeessineen Wareegama qaalii baasuun injifannoo boonsaafi olaantummaa Siyaasaa argisiisne jirra. Qabsoo seenaa qabeessa gaggeessaa jirruun hidhamtoota Siyaasaa hayyoota ilmaan Oromoo Kanneen akka Obboo Baqalee Garbaa, Obboo Dajanee Xaafaa, obboo Gurmeessa Ayyaanoo, Obboo Addisuu Bullaalla,Obboo Bayyanaa Ruudaa, Obboo Tasfaayee Liibanii dabalatee waluma galatti namoota 7 Warra har’a wayyaanee qabsoon dirqisifnee dirqamtee mana hidhaa wayyaanee irraa hiikkamaniru. Kun injifannoo keenyaa 2ffaa ta’uu hubachuun gammachuu guddaa nutti dhagaahamee ibsachaa Adeemsa Sochii warraaqsa finiinaa jiru jabeessuun :
- Sochii keenya daran jabeessuun boruus Sochiin Warraaqsii Biyyoolessa Oromiyaa FXG , Duulli gabaa lagannaa, uggurri geejjibaafi hojii dhaabuun akkuma dursinee labsine guyyaa boruus guyyaa 3ffaaf Guraandhala 14/2018 daran jabaachuun kan itti fufee kan oluu ta’uu hubachiifna!!
- Wareegamtoota Ilmaan Oromoo Godinaalee Oromiyaa Garaagaraa Keessatti Sochii Warraaqsaa Seenaaqabeessa kanarratti Wareegamaniif Sirni gaggeessa (Awwalcha) isaanii kan gaggeeffamuu Godinaafi Magaalota goototni Qeerroon dargaggootni Oromoo Keessatti Wareegamanitti argamnee sirna gaggeessaa gootaa ni rawwanna!! Kanneen madoo ta’anii mana yaalaa galanii jiraniif uummatni Keenyaa biyyaa keessafi biyyoota addunyaa mara irraa iyyuu dirmannaa akka godhuuf waamicha dabarsina!!
- Guyyoota itti aanaan keessa gootota ilmaan Oromoo mana hidhaa Wayyaanee irraa hiikkamanif Simannaafi tumsii dandamachiisuu ni godhamaaf!! kunis bu’aa injifannoo qabsoo keenyaan argame waan ta’eef kunuunfachuu qabna!!
- Qabsoon keenya hanga Mirgi Hiree Ofii Ofiin Murteeffachuu Uummata Oromoof Kabajamee Bilisummaa keenya gonfannee walabummaa Oromiyaa mirkaneeffanutti tarsimoo haala yeroofi Sochiin warraaqsa Biyyoolessa Oromiyaa FXG’f feesisuu hundaa fayyadamuun utuu addaan hin kutiin kan itti fufnu ta’uu ni hubachiifna!!
- Hidhamtootni Siyaasaa Ilmaan Oromoo hundi haalduree tokko malee akka hiikkamaniif Sochii Warraaqsaa daran jabeessuun dirqisifna!!
- Baldhinaafi haalatu wal darba malee guutummaan Oromiyaatuu hidhaa Waraana Wayyaanee jalaa bilisa bahuu qabdi, kanaaf hanga Oromiyaan walaboomtuufi uummatni Oromoo bilisoomutti qabsoon daran jabaatee itti fufa!!
- Biyyaatti Keessatti Qabsoo Warraaqsaa FDG-FXG itti fufinsaan waggoota afurif gaggeessa jirruun Mootummaan Kufee afaan qawwee qofaan aangoorratti of ittisaa jira, Kanaafuu sirni dimookiraasii dhugaa uummataa keenyaafi sabaaf-sablammoota biyyattiif ta’uu bu’uuressuuf mootummaan Ce’umsaa (yeroo) kan ABOfi dhaabbilee Siyaasaa biyyatti hunda hirmaachisu atattamaan akka hundeeffamuu irra deebi’uun waamicha keenya jaarmiyaalee Siyaasaa biyyatti hundaafi waamichaa keenya dabarsina!!
Qabsoon itti fufa, Gabromsaan ni kufa!!
Injifannoon Uummata Oromoof!!
Gadaan Gadaa Xummura Gabrummaati!!
Guraandhala 13/2018


text:
Ministeerri Haqaa Yaahoon uggurtoota ragaa maamiltoota isaa miliyoonotatti lakka’amanii fudhatan ifatti himachuuf jedha.
Ministeerichi uggurtoonni ragaa kunniin basaastota Raashiyaa waliin hariiroo qabaachuu danda’u jedhus, mootummaan Raashiyaa harka keessa qabamoo hin qabu kan jedhu irratti yaada kennuuf of-qusateera.
Uggutoonni kunniin maqaawwan, akkaawtiiwwan i-meelii fi jechoota furtuu fayyadamtootaa fudhataniiru.
Ministeerri Haqaa Ameerikaa fi Biroon Qorannaa Yakkaa (FBI) dhimmoota weeb-saayitii Yahoo irratti raawwataman irratti bor ibsa nikennu jedhameera.
Yahoon yoo xinnaate si’a lama uggurtootaan kan sakkaata’ame jiru yoo ta’u, ugguuraan kaampaanicha akka Faranjootaa Fulbaana 2014 tti irra qaqqabe mootummoota biyya alaan kan irratti raawwatame ta’us eenyummaa isaanii ifatti himuu irraa of qusateera.
Ameerikaan miseensota Paartii Dimookraatii koo keessummaa Heelaarii Kiliintan irratti ugguurraa saayibarii raawwatteetti jechuun Raashiyaa waliin dubbii keessa jirti.
Akkaawtiin fayyadamtoota yahoo miliyoona 500 Fulbaana 2014tti akkasumas kan biliyoona 1 ga’anii Mudde darbe uggurtoota kanaan cabee sakkata’amuusaa kan yaadatamudha.
Madda: CNN


text:
Misiriin daangaa Gaazaa soomaafi bante
Pireezidantiin Misirii Abdul Fattah al-Sisi daangaa Gaazaa bana jedhee murteesse akka warri Paalestaayin jiha soomaa kana gama Misiriii muruu danda'u.
Tuni murtii yeroo baay'ee hin mul'anne. Akka Sisiin jedhuutti, seerri kuni rakkoo uummatii Gaazaa keessa jiru laaffisa.
Dangaan Rafah balbala tokkotti Gaazaan addunyaatti ba'u dandeettuun ta Isra'eeliin hin to'anne, ammoo eegii ganna 2013 cufa qabdi waan nagaa dhabiisa lafa gula.
Misiriin daangaa tana yeroo tokko tokko banti, ammoo tuni marroo qaraa ta isiin guyyaa hedduu banaa dhiifte.
Torban kana, Isra'eeliin nama 60 ka paaleestaayin ijjeefte, walumatti torban jaha keessa nama 100tti ibiddaa Isra'eeliitiin du'e jedhan.


text:
“O R O M O F I R S T”
Berhanu Hundee
Kutaa Shanaffaa
Hubachiisa:
Mata duree akka gaafiitti dhihaachaa ture isa hangafa “Oromo First akkamitti calqabe? Maalirraa madde? Eessaa ka’ee eessa gahe? Har’a eessa jira? Boru hoo maal ta’uuf deema?” jedhu jalatti barruulee adda addaa kutaalee afuriin dhiyeessee jira. Kutaa shanaffaa kanarraa eegalee garuu gaafii isa kana irra deebi’ee hin kaasu. Mata duree adda addaatiin dhimmoota gara garaan dhiyeessuuf deema. “Mata dureen guddichi “OROMO FIRST” jedhu garuu akkuma jirutti itti fufa. Maaliif yoo jedhame, akkuman beeksisaa ture, Oromo First ykn “Dura Oromoo”n sochii waggoota muraasa dura ta’e sana qofaa osoo hin taane, duuba ykn keessa isaa dhimmootni Oromoo fi Oromiyaa laallatan baay’een waan jiraniif mata duree kanaan ittifufuun barbaada.
Barreeffama kutaa afraffaa keessatti, mata duree “OROMO FIRST (DURA OROMOO)n EGEREEN ISAA MAAL TA’UUF DEEMA?” jedhuun dhimmoota egeree Oromummaa irratti dhiibbaa qabaachuu danda’an kaasee ibsuu yaaleen ture. Barreeffama sana keessatti, waayeen Itoophiyummaa calaqqisuu ykn/fi yaaliin Itoophiyaaf dursa kennuu, akka haala amma ykn har’a keessa jirru kanatti bu’aa isaa caalaa miidhaa inni fiduu danda’u hubachuun barbaachisaa akka ta’e yaada koo cuunfee ibsuu yaaleen ture. Barreeffama kutaa shanaffaa kana keessatti jijjiirama biyyattii sana keessatti ta’uuf ykn godhamuuf deemuuf haalli keenya hangam mijataa akka ta’e ilaalcha fi yaada qabun ibsuu yaala.
Qabsoo bilisummaa fi haqaa biyyattii sana keessatti godhamaa ture fi jiru keessatti gahee fi qoodni uummata Oromoo baay’ee ol-aanaa dha. Wareegama kana keessatti kaffalames yoo laalle, kan Oromootu baay’ee guddaa fi caalaa dha yoon jedhe dhugaarraa fagaachuu hin ta’u. Warraaqsa bara 1974 ta’eef bu’urri qabsoo uummata Oromoo ti. Oromootu caalaatti ittwareegamee; warraaqsi sun akka dhufu taasise. Haa ta’u malee, jijjiirama bu’uraa fi kan gaafiilee sabootaa /uummattootaa deebisuu danda’utu uumama jedhamee osoo eegamaa fi abdatamaa jiruu, xumurri isaa bu’aa caalaa balaa kan fidu ta’e. Mootummaan Darguu yeroo calqabaa waan uummattoota cunqurfamaniif jijjiirama fidu of fakkeessee dhiyaatee; booda garuu harka isaa dhiiga uummattootaatiin dhiqachaa turee booda ofiifuu bade. Dhaadannoo “Yaala minim dam Itoophiyaa tiqidam – ያለ ምንም ደም ኢትዮጵያ ትቅደም” jedhuun balaa guddaa biyyattii tanarraan gahe. Kan Oromoorra gahe immoo hamma kana hin jedhamu. Kanaaf immoo seenaatu ragaa ta’a.
Bara 1991 yeroo Darguun kufee sirni Wayyaanee bakka isaa bu’uuf deemu, ammas jijjiiramni sabootaa fi uummattootaaf ta’u ni dhufa jedhamee hawwii guddaadhaan eegame. Yeroo sana, keessumaayuu seenaa biyyattii sanaa keessatti jaarmayaan seeraa fi sirnaan ijaaramee uummata Oromootiif qabsaa’u – Addi Bilisummaa Oromoo (ABOn) waan tureef, amma dhugumatti jijjiirama guddaatu Oromoof dhufa jedhamee yaadamaa ture. Humni ABOn yeroo sana qabu akkuma jirutti ta’ee, shiroota adda addaatiin (shiroota keessaa fi alaatiin) jijjiiramni eegamaa ture sun dukkanaayee wanti hunduu harka Wayyaanee seenee kunoo hanga har’aatitti dararamuun, reebamuun, ajjeefamuu fi qabeenyi saamamuun carraa ykn hiree uummata Oromoo ta’ee hafe. Kana qofaadhaan hin dhaabbanne; kan caalu dhufee sanyiin Oromoo akka duguugamu duulli bifa adda addaa nurratti labsamee jira.
Kan nama gaddisiisu garuu namootni keenya har’allee kan dabrerraa, seenaarraa barachuu dadhabanii; dhimmi Itooophiyaa dursuu kun balaa nutti fidaa akka as gahe fi kan caaluus nutti fiduuf deemuu akka danda’u hubachuu dhiisanii; waayee ofiitiif dursa kennuu dagatanii; projektii hin milkoofneef beekumsa, dandeettii, yeroo fi qabeenya isaanii kanarratti balleessuu dha. Akkuman kanaan dura ibsaa ture, Oromoon bilisummaa fi abbaabiyummaa isaatiif caalaa Itoophiyaa isaaf MANA HIDHAA taate tana jiraachisuuf wareegama ulfaataa kaffalaa as gahe. Bu’aan inni argate garuu maal akka ta’e, abaa fedhe jalaayuu waan dhokatu natti hin fakkaatu. Dhugaa jiru fudhachuu yoo didne malee jechuu kooti. Osoo waliigaltee fi tokkummaa dhugaa uumnee; kaayyoo fi galii tokkos qabaannee; Itoophiyaa dura Oromiyaaf wareegama guddaa kan kaffallu ta’ee, silaa qaata ofiifis abbaa biyyaa taanee, ormaafillee gargaarsa guddaa ta’uu dandeenye turre.
Wanti tokko kan sirriitti hubachuu qabnu, yoo Oromoon ykn uummatni Oromoo humna cimaa fi abdachiisaa hin qabaatne; humnootni siyaasaa keenyas waliigaltee hin uumne, yoo mooraan Oromoo hin humnoofne; yoo dhimmootni Oromummaarratti gaaga’ama fidan asii fi achitti mul’atan, Oromoon ofis hin bilisoomsu, akka amma jedhamaa jirutti biyyattii tanas takka godhee, nagaan jiraatee jiraachisuun waan danda’amu natti hin fakkaatu. Humni hin yaadamne fi hin eegamne tasa as bahee; carraa amma qabnu kanas jallisuu akka danda’u hubachuun barbaachisaa dha. Balaa namtti deemaa jiru alaalatti arganii ofirraa ittisuu danda’uun beekumsa guddaa dha. Haala keessa jiran dagachuu fi diina tuffachuun injifatamuu isa duraa ti. Wanti mirqaanaan ta’u hundee hin qabaatu. Kan nu baasu tokkummaa keenya qofaa dha. Tokkummaan dhugaa kan uumamu immoo “Dura Oromoo”n xiyyeeffannaa yoo argate qofaa dha.
Barreeffama kutaa kanaa xumuruuf, gaafiin akka mata-dureetti ka’e kun akka laayyootti laalamuu hin qabu. Ani dhiyeesseef osoo hin taane, Oromoon kamiiyyuu waan of gaafachuu qabuu dha jedheen amana. Projektii “Dura Oromoo” irratti haa hojjennu; isa kanaaf dursa fi xiyyeeffannaa haa kenninu; dura mana keennya haa ijaarrannu; kan qabnus haa qulqulleeffannu; humna Oromoo jabaa fi abdachiisaa haa uumnu; humna Oromoo cimaa qofaatu egeree keenyaaf wabii ta’a. Itoophiyaa hundaaf taatu ijaaruun kan barbaadamullee yoo ta’e, dura kan ishii ijaaruuf hawwii qabu sun cimuu qabaa bar!!
Hunda caalaa barbaachisaa fi murteessaan garuu Oromiyaan dura rakkoo keessaa baatee, harka ilmaan ishiitti galuu qabdi; qabeenyi ishii kan Waaqni/Rabbi uumaan badhaase kan uummata Oromoo ta’uu qaba. Dhalli Oromoo tokko ta’uu qaba; Oromummaan dagaagee hundaa hammachuu qaba. Sabboonummaan Oromoo caalaatti guddachuu qaba. Wabiin keenya guddaan isa kana. Humnootni siyaasaas ta’ee kan Oromoon qabdu hunduu waliigaltee uumuu qabu. Yoo kun hin taane, jijjiirama dhufuuf sirriitti of hinqopheessine jechuu dha. Yoo itti hin qophaa’in immoo ammas carraan biraa yeroo sadaffaadhaaf nu dabruuf deem jechuu dha. OROMOO DAMMAQI HAALA KEESSA JIRTU HUBADHU!! Mooraa keenya keessatti nagaa fi tasgabbii uumuuf; uummata keenya aangessuuf; humna Oromoo cimaa fi abdachiisaa uumuuf; Oromummaan caalaatti akka dagaagu taasisuuf maal godhuu qabna? Barreeffama Kutaa Jahaffaa hordofaa.
Hanga walitti deebinutti nagaatti.
Ulfaadhaa!
Barreessaa qonnamuu yoo barbaaddan: cilaaloo@hotmail.com


text:
Barbaachisummaa Badii Too’anna
ABOn ijjarsa malbulchaa amantalaa dha. Nambiyyaa Oromiyaa hundaaf maqaa waloo manaa hundaati dhahamu kan tahe Ulfinaa fi boona bade deebisee gonfachiisuun waan waliin hiriirseef. Kanatu mallato diddaa roorroo fi abdii bilisumaa sabicha isa tolche. Qooda kan dhabsiisuuf kan farri Oromummaa ala manaa qottoo saanii guurratani jigsuuf itt duudaa jiran. Hoogansa ABO irratt baqaqaan mullachuu saatii fi hamaa irra marsaa jiru akeekachiiftuun erga quba itt qabuuti kaatee bubbuleera. Kaan kaan sana irrayyuu darbanii akka Shaneen Gumii kooraa sadoon irra bahe dhiisee kora madaalli qabu kan atooma dhaabaa fi tokkummaa akeekaa eeguu dandahu fi fulduratt gara itt deemamu agarsiisu waamu gaafatanii turan. Hanga hanqinni dandettii fi luuxee galtuun sirnicha faalauun bososa guutammaatti geessuti iyyi saanii hin dhaggeeffatamne.. Tarsimoo ofiin bulummaa gara empyeraa, demokraatessuutt jijjiruunimmoo, empayera ABOn diiguun irra ture, mooraa sabboonotaa keessatt baqaqaa caalu fide. Maqaan ABO seenaa irra akka hin haqamne oolchuuf murni Shaneen dhaggeeffachuu dide dirqama ofirratt fudhatee ulfina gootota kufanii fi lammii ofii badii irra dandamachiisuu yaalee jira. Kan inni labse ABOn tokkicha malee lama akka hin taane. Shaneenis maqichatt rarra’ee ABO dhugaa tahuu raggaasifachuuf isa kaan hanga gaaddisa halagaati geessuuu gahuu saa hundi kan yaadatu. Haa tahu malee, amma fakkeessaan toftaafini jedhu hafee, tarsimoo saa haaraa farra ofiin bulummaa fi farra tokkummaa Oromoo waliin qullaa dhaabbataa jira.
Jarri yoo humnooti ofiin bulummaa fi tokkummaa akeekkachiisanillee Shaneen mararfannoo Ethiopia gabbifachuu saa gaalchan baruun isaan dhibes amma fuullett arguu dandahanii jiru. Kunoo egaa wanti halle ifattt yoo dhoowu maal jedhu laata? Shaneen sadarkaa ABO midhaassuun hafee ofiyyuu midhaasuun hin dandahamne gahee jira. Qaama gamboon keessa faca’e bakki qabanii yaalan kan hin jirre taheera. Boqonnaan waa’ee lammiin hiree ofii ofiin murteeffachuu hanga ofiinbulatt himu moor saani keessa haqameera. Kanaaf tarkaanfiin qabsicha badii dimishaashaa irra dandamachiisaa fi tokkummaa lammichaa oolchuu shaffisan fudhatamuu qaba. Hamaa sochii bilisummaa Oromoo irra marsaa jiru dafanii saaxila baasanii tarkaanfi itt haanu akeekuun harraa bor waan hin jedhamne. Kan badiisa irra harca’ee hafe wal ijaaruun amma. Karaan hoogganooti Shanee lachanuu kan Oromiyaa balleessuu fi xiqqeessuu malee gala goototii itt wareegamaniin ka gahu miti.
Garooti Shanee keessaa burqan orma ballaa tooftaa garagaraan afanfajeessaa jiru. Isaan keessaa kan sanaaf ergama dhokataa qabu jiraachuu dandaha. Kanneen hafan garaa qulqulluun hanqina dhaaba saanii keessa jiru irratt xiyyeeffachuu malee shira isaan ittiin bahan hubachuu hin dandeenye. Yeroo isaan garasii fi garanatt harkisuun gosa, godina fi dhugeeffannoon nama of duukaa hiriirsuu yaalan illee it hin dammaqne. Akki itt ormi ballan deebii kennu hodeeffanoo qabu irratt hundaawa. Hodeeffannoo inni argatu kalcha kana qofa irra yoo tahe gara isaaniiti maa duufee komatamuu hin qabu. Beekaa yoo duudeesi hamaa dhufuu dandahu deeddbisanii akeekachiisuun komee dhalootaa maaf itti hin himnee irra nama oolchaa.
Diinni gargarummaa qabaniin gargar baasee isaan rukutuuf warakkabaa jira. Isa dura kallacha sochii bilisummaa saa ABO laashessee facaasuuf wanti inni hin tolchiniif qabeenyi inni itt hin dhangalaasin hin jiru. ABO fi dhaaboti kaayyoo bilisummaa fi ofiinbulummaa hordofan hundi hamaatti soqolamanii jiru. Hoogganooti murnoota Shanee hunduu halagaatti hudduu gatatanii Itiyoophiyaanota caalaa empayerichaaf falmaa jiru. Oromiyaan ABO duukaa bu’ee kan wareegama hangana hin jedhamne baase kaayyoo inni fudhatee kaheef malee hoogganoota annisaa ittiin imaltuu dheeraa deeman hin qabne onneen fincaawe kanaaf miti. Dhiigi gootota kufanii bilisummaa daraarsuuf malee abba tokkootii akka harka kennachuuf ittiin dhoofsisan hin turre. Ilillee fi rukkuttaan dibbee mooraa Habashaati gurra nama duuchaa jiru harka kennachaa kana ayyeeneffachuufi.
Hamaa dhufaa jiruu fi ta’iisa ABO keessatt muldhate kana jarri rakkina furra jedhan saba jijjirama barbaada jedhanitt gadi baasanii osoo hin himin halagan akkamitt dursee dhagahuu dandahe laata? Kanneen jijjiiramicha hogganna jedhani gaaffii dhimma kana irratti ka’uuf kanneen finqilchine jedhan irraa maaliif daaya (muldhata) addaa yoo qabaatan sirna maxansaa ifaan labsuu dadhaban? Dubbiin saa halagaa gammachiisuuf moo Oromoo furmaata argamsiisuuf? Osoo dantaa Oromoof tahee waldhabdeen gara kanatti geessan hundi dura gurra miseensota Shanee amananii itt hafan hundaa seenuu fi ifatti irratt marihatamuu qabu turee. Qabatteen saa akka dudhaan Gadaa gaafatutti marii banaan tahuu qaba malee sadoota qofaan fulaa boroon tolfamuu hi qabu ture. Ta’iisichi gocha fokkuu “imaammata naga” jedhamuu hanga uuma TBD/AFD dantaa Oromoo calaqqisuu dhabuun kalchooti Shanee lachanu murnoota kanaan dura halagaatti dabalamaniin daaya adda lammichaaf akka hin qabne agarsiisa. Kanaaf miseensota sochii bilisummaa Oromoo dhugaa waliin dubbii bilisummaa ilaalu irratt waan dhahatan waloo hin qabani.
Lammichi osoo abdii hin kutatin keessa deebi’amee qabsoon akka walirraa hin citne mirkaneeffamuufi barbaachisa. Abdii qabsoon kurnoota hedduuf gaggeesse injifannoon bahuu duwwaatu ayyaamii saa ol fuudha. Duubatti harkiftuu fi gaabituu kumaa fi kitillii itt gala saa irra isa maqsuu hin dandeessu. Kanaaf sabboonoti dudhamaa fi murannoo saanii kan kanaan duraa caalaa cimsanii ariitiin bobbahuu qabu. Waaqis, lafis, nammis, Oromoo lakkoofsa jarri kaan yoomiyyuu hin himanne qabu humna harka kudhan keessaa tokkoon saa taatuuf jilbeenfachiisuu hin jaallatu. Qaaniin yartuun olii gadi kolaafamuu seexaa ani miseensa dilormaa kumkuma afurtamaa oliiti jedhee himatu keessaa hanga du’aati haqamuu hin dandahu. Murnooti Shanee xurree lakkoofsa sana facaasanii yarsuun tokko tokkoon akka humna hamma hinjirreef jilbeefatu gochuu irra jiru. Hoogganni beekaan xurreen akkasii duuba maal fiduu akka malu dursee arguu dandaha. Oromoon godinaa, gosaa fi dhugeeffannoo dhabe hin jiru. Nammi mataan naga adda addummaa kana irratt hundaawee, deggersa kan baasu, yoo fedhi saa lammichi akka hacuuccaa diina jala turu tahe qofa. Sunimmoo walqabatanii salphachuu malee murna Oromoo kamiifuu bu’aa hin qabu. Dantaa halagaaf walballeesuun ofiis baduu akka taate ilma Daccee irraa argameera.
Yoo lamooyyeen gargar nu baasuu jalqaban hanga balbalaan nu gahanitt hin deebi’ani. Hunda caalaa dhugeeffannoon roga sabgiddummaa waan qabuuf hamaataa fi bossoo dha. Itt gaalchi yoo ciicatame illee saanduqa bofa adda adda qabu, “Pandoora box” faranjiin jedhu sana buqqisuu taha. Yoo akka waliinjirootti jiraachuun irra jira tahe lammichi sana irraa eegamuu qaba. Murni kamuu dhugeeffannoo haa tahu godinaa kamiiyyuu lammicha bilisummaatt geessuu dandaha. Kan fafa tahuu yoo mallatto xinnoon sararaa sanaan nammi kakaafamee tumsi hawwatamuun mullate qofa. Halagaan abba tokkoota sossobuu dandaha; garuu badiin dhufu isaan irra darbee Oromiyaa guutuu tuquu hin qabu. Kan dubbannuu fi kan tolchinu waa’ee akeekaa fi dantaa sochii laammii malee waa’ee dorgommee sin caala, sin caalaa murnoota adda addaa miti. Dhibinsi keessaanlaalummaa dammaqsaa sobaa tahuu dandaha. Kanaaf waan dantaa lammii ilaalu keessa golgaa fi dimimmiseessi jiraachuu hin qabu. Booranaa fi Baarentu gidduu wal deggersa malee waa’ee kaayyoo bu’uuraa irratt dorgommeen muldhatee hin beeku. Hardha wanti sun haa tahu jennuuf hin jiru. Sun akka orma tokkootti of tuffachiisuufi tarree lakkoofsaa keessaa haqamuu fiduu ni dandaha.
“Jijjiirama” dhaadannoo godhachuun addunyaa hunda biratti akka baasaatti fudhatamaa jira. Jijjirammi waan badaa irra dansatti, dansa irraa badaati tahuu ni mala. Qooqa nama adda addaati maal jecha addda adda qabaachuu dandahu. Kanaaf dhaadannoo darbachuu duwwaan gahaa mitii. Jijjirammi jedhame maal akka fakkaatu yaadaanmaliin yoo tahellee agarsiisuun dirqii dha. Nammi keenya sobaa fi holola malbulcheessotaa nuffee jira. Amma yeroo inni waca callisee itt darbu hin tahuu. Kan jijjiraman fida jedhu jijjirama akkamii, akkamitti akka fidu agarsiisuu qaba. Daawud Ibsaa dargaggumaa qabee beeku irraa Kamaal Galchuu waa’ee saa dhihoo dhagahett jechuu yoo tahe waan kolfaati. Qabsoon Oromoo isaaniin osoo hin tahin dhiiga ilmaan saa kufaniin akka jiraachaa dhufeti fuldurattis ni jiraata. Osoo jajjabi jiruu kobbacha hin qabatu. Murni Oromiyaa galaana keessaa baasuu dhufu yoo jiraate, akka jajjaba hundee gadi fagoo lammichi itt rarra’uu dandahu malee, kobbacha (hoomacha) akka hin taane ragaa dhiheessuu qaba.
Hanga yoonaa ABOn Oromiyaan kolonii Itiyoophiyaa malee Itiyoophiyaa miti amantee jedhu qaba. Jijjirammi dhufaa jiru sana irratt maal jedha? Akka halagaan himett empayerittii demokratessuuf deemna kan jedhu taanaan yaada addaa fi tottoraa bara hedduu dubatti deebisaa dha. Kun tahuun “argee” taphachuun hafee hunduu da’oo walii bara jechuu dha. Yaadi lamas sadiis isaa olis haatahuu mamii malee dhihaannaan, wal dorgomsiisa malee wal hin dhabsiisu. Murna ABO salphate keessa humni dhokate ifaan gadi bahe jechuu qofa taha. Sun ABOf malee sochii Oromoof waan haaraa miti. ABOs yoo tahe kan halagan kurna darban keessa himetu reef mirkanaawe. Dubbii afaa jalatt sukkuumuu irra ol baasanii hundi akka irratt waa jedhu gochuun ija hinfuunee jechisiisuunii hin qabu. Kanneen ugguun caffatanii bahan eenyummaa saanii agarsiisuu saaniif galata qabu.
Jijjirammi kun qoosaatt hin laalamuu. Shaneen yeroo dheeraaf ukkaamsaa ture. Wan halagaati himu lammiiti waan hin himneef gar lachuunuu amanamummaa hin horanne. Amma garuu sana gadi baasee ejjennoo saa mullisuu malee filmaata biraa hin arganne. Sun kan mamii qaban karaa qabsoo bilisummaa fi ofiin bulumaatt deebi’uu yoo hin gargare homtuu hin gargaaru. Qaxxamura kana irratt waan tahe, dhimma Shaneeti jedhee bira darbuu Oromoo kamuu hin dandahu. Isa waliin harki hin mullanne Oromummaa addaan baasee barbadeessuuf hulluuqee seena jira. Kanneen hanga yoona Shaneef bu’aa ciicannoo kennaa turan amma isaan qabsoo bilisummaa fi ufiin bulummaa finiinsan,sababa hin deggerreef (yoo sana ni fedhu tahe) hin qabani. Sana malee muuxannoo salphinaa lammiin saanii hanga yoonaa dhalootaa dhalootatti argee hin beekne jala bahuu hin dandahani. Hedduun ammaanuu halagaa uggumuu fi “Isheshee gadamee” bu’uutt ka’aniiru. Amma nama kakaasanii daddaaqina malee nannaa akeeka ATHBO hiriirsuun tarkaanfii badii too’achuu fudhachuun qabsaawota Oromoo ilaala. Dinni saanii fuulahedduu dha. Kanaaf ittisi saaniis dhimmahedduu kan malbulcha, hawaasomaa fi diinagdee ilaalu tahuu qaba.
ABOn bilisummaa fi ofiin bulumaaf dhaabbate. Kanaaf Itiyoophiyaan akka irraa dacha’u gaafata malee saamicha qabeenya Oromiyaa irratt akka qooda fudhatu hin kajeelamu. Shaneen mirga haa tahuu bitaa Itiyoophiyaa demokratessuuf kan dhaabbate waan taheef heera Ityoophiyaa kan bulcha halagaa Oromiyaa irratt seeressuu amanamaa tahuu kakachuuf deema. Waa’ee Oromomummaa yoo dubbannu waa’ee ormi Oromiyaa bilisa, ufiin bulaa fi walqixee tahuu dubbanna. Biyya, nama fi qabeenya saa irratt aboo dhuunfaa qabachuu jechuu dha. Seeraan bulmaata, eegumsa mirga orma fi walaboota noolaa jechuu dha. Akeeka Gadaa walabummaa hooqubaa fi yaadaa gad dhaabuu jechuu dha. Lammummaa, Gadaawummaa fi malbulchaa, waa’ee diingadee fi seenaan ilaalcha tokkoo qabachuu, akka orma tokkootti itt roorrifamaa jiraachuu jala of baasuuf qabsaawuu jechuu malee waa’ee jibba orma bira miti. Oromummaaf sanyii hundi walqixxee dha. Kanaaf kan inni olhaantummaa sanyi, dagaa haa tahuu amantee kamiinuu, eenyu irrattuu, subgidduu haatahu qeyee dhaa ka’uu, kan hin fudhanne. Kanneen koloneeffataa ollaa fi kan manya gamaa qabeenya Oromiyaa dhuunfachuu dhufuti galuuf batattisan isaaniin gargar hin laalamani. ABOn ofbara Oromoo kan bakka amma jiruun gahe wareega gudda baaseetu. Harra walqixxummaa, walbaummaa obbolumaa, demokratummaa jedhamee arraba hundaarra kan himamu qabsoo sanaani malee raajii addaaatiin miti. Angoon kamuu osoo dantaan ofii yeroo dheeraa hin tuqamin Oromiyaa hacuucuun shaakala ofumaa dhama’uu taati..
Hunduu Oromiyaan Oromummaan kufte Oromummaan kaati jedhu. Kun yaada ABO ganama irratt hundaawe. Hundee kana jigsan illee kan akka ofii deebisee lata malee, digaluu of irratt hin dagaagsuu. Kanaaf sabboonoti of ijaaruu, of keessa luuxxe galtuu fi mamtuu qulqulleessuun waan yeroon hin kennamneefi tahuu beekuu qabu. Qabsoon Oromoo kan hidhannoo fi kan malbulchaati. Jannooti Oromoo hidhannooti yoo bobbahan malbeekoti saa duula malbeekiiti bobbahuu qabu. Onnee ittiin mirga saaniif falmatan yoo agarsiisuu baatan kan jiruutt isaan lakkaahullee dhabuu dandahuu. Kanaaf durfannoon qabsaawotaa, Oromoo sararaa tokkoo irra jiran, gartokkotti luucessanii hirreen Oromoo laafaa akka hin taane agarsiisuu qabu. ABO jabaan jiraachuun orma bar tokkon bilisooma jedhu qofa osoo hin tahin kan halagaan falfalaan qabe hundaaf illee fala taha.
Qabsaawota Oromoo walitt araarsuuf hoduun jedhu jira. Kun kan garaagarummaa kaayyoo hin qabneef ni salphata taha; kanneen leelloo Habashaa argachuuf wal dhabani yk kanneen garagarummaa tooftaa qabsoo bilisummaa qaban jechuu dha. Kan jaarolee kakase isa jalqabaa tahuu dandaha. Walitti araarsuu kan barbaadan hololaa fi yeroo badii itti baballisan argachuuf yoo hin taane aadaan Oromoon araara hin ciigahu. Garuu kanneen kanaan dura yaalan qabattecha sirriitti hin hubanne yk garaa qulqulluun itt hin dhihaanne tahu. Kanneen akka haalli jiru hin jeeqamne barbaadanis tahuun ni mala. Kanaaf malee nammi keenya ergaa fi ergammaa gargar baafachuu dandeessisuunuu waan guddaa dha. Oromoon yaadota adda addaa walbira qabee ilaaluuf carraa argachuu qaba. Jaaroleen akka aadaa , seeraa fi heera abbaa Oromootti nama araarsuuf abbaawummaa qabu. Itt gaafatama dhaloota darbee, ammaa fi egeree, caalaattu seexaa ofii waliin dhufaa.
Nama salphina qabsoo Oromoo keessatt qooda hin fudhanne argachuun laayyoo tahuu dhiisuu dandaha. Garu hammamtu kan darbeef faloo bahanii Oromo hunda ija tokkoon ilaaluu fi dantaa lammichaa dantoota wal fincilan biraa irraa addati ilaaluuf qopheedha? Jaarsummaa Oromoof darbuuf nammi tokko Oromiyaan sodaa fi dorsisi qaama sadaffaa osoo irra hin gahin akka mirga lammummaa ofii ofiin murteeffachuu shaakaluu dandeessu mirga tahuu amanuu qaba. Akeeki saanii kan amma angoo Habashaa qabatee fi kanneen baraartii kadhachuuf qophawaniif kaaraa mijjeessuu yoo tahe wa’ee ulfinaa fi surraa Oromoo kan irraa dubbannu hin jiru. Tokko tokko wareegammi Oromoon baasaa jiru akka gatii hin qabnee fi yeroo fi lubbuu nama ofumaa balleessuu akka tahe nu amansiisuu fedhu. Bekaa kaasaa bu’uuraa diddaatti geessee fi roorroo koloneeffataan irratt raawwatama jiuru irra ilaaluu filatu. Kan yaada dansa fi sammu qajeelaa qabu humna halagaan qabamuun Oromiyaa itt haa fufuu hin jedhu. Kunnimmoo yeroo qaanii malee jedhamuu fi gaga’amootatt fulleett himamuu arabsoo fi tuffii ulfina ilmaan namaa taha. Yaadi kun kan yayyabame, yoo gocha kanneen milla arraban tokko tokko irraa kahee tahe, soba saanii busisuun jaarra biraa hin fudhatu. Kanneen yaada kana facaasan doofaa yk keettoo diinaa wayitt hin galle Oromiyoo of fakkeessanii dhihatan tahuu dandahuu.
Sanas tahee kana naga fi araarri rimsama nafqabeesoo Oromoon hariiroo ilmoo namaaf qabu. Kanneen naga fi araarri akka bu’u barbaadan Oromiyaa fi gaarii dha wan jedhan ifatt baasuu qabu. Qoodi jaarsolii yabboo irratt marii ilaalcha adda addaa keessaanlaalii tahan irratt dhihaatan qopheessuu dha. Bu’uurri yaadi saanii ittiin madaalamu sagantaa ABO yeroo waliin turaniinti. Kanneen ofiin bulummaa barbaadanii fi kanneen Itophiyaa demokraatessuu fedhan ejjennoo saanii taliillessanii dhiheeffachuutu irraa eegama. Maqaan ABO jedhu kanneen ifiin bulummaa barbaadan waliin yoo hafu kan sana hin barbaane maqaa biraa moggaafatani itt fufuu. Sun hundaaf baroo dha. Garagarummaan mooraa ifiin bulummaa keessa jiru garaa qulqullumaan salphaatti furamuu dandaha. Yoo ergamsi nama tokko anjaa halagaaf tokkummaa oromoo jeequu hin tane ofiin bulummaa fi namaan bulummaan filmaata orma Oromiyaatt dhiifamuu qabu. Garuu sabboonoti filmaatichi dorsisaa fi sodaa gola kamii irraayyu walaba tahuu mirkaneeffachun barbaachisaa dha. Sana eebbisuun jaroleef seenaa maqa qabeessaa.
Oromiyaan kan darbe caalaa haala alaa manaa hamaan itt aggamame keessa jirti. Bilisummaa Oromoo qofa osoo hin tahin akka waliinjiroo tokkoott itt fufee jiraachuun keesumaa gaaffii jala seenaa jira. Oromoon osoo dhaaba bilisummaa waloo jalatt hin gurmaawin takkaa hubannoo argatee hin beeku.
Yoo eegalee gargar baaftuun yeroon hin sirroofne hubanno sana ni dhaba. Yoomallee kan akeekaan faallaa tahan rakkinni murna Oromoo tokko keessaa Oromummaa hubu yoo kahe hundaa rakkina uumuu dandaha. Kanaaf rakkinni amma Shanee keessatt kahe dhimma hundaa kan tahu. Qabsaawota kan ofiin jedhan kiyyoo halagaa keessaa harkisanii of baasan malee kana caalaa gad deemuun dhidhimuu taha. Gufuu jiru of duraa kaasanii caalaatti ijaaramuu fi tattaafachuu qabu. Sochiin kun dhaabota meeshaa diinaa tahanii fi abba tokkoota gargar ilaaluu dandahuu qaba. Oromoo manaa baqate duuchaamati galtuu fi gantuu jedhanii gataa seenaatt darbuun akeeka qabsoo bilisummaa dagachuu dha. Hanga dandahame oolfachuu fi beekaa kan farrummaa filatee fi tokkoo buluuf kan itt galee secca’uun tooftaa qabsooti. Barsiisanii deeffachuu sana duuba kan dide ajeeffachuun akkaa. Diinni diina hunda caalu isaa. Seenaa keenya keessatti yeroo murteessaa tahe kanatt tokkummaan qabsaawota yoomiyyuu caala barbaachisaa tahaa jira. Nagaa fi araarri haada dudhaa keenyaa waan tahaniif kanneen isaaniif dhufaniif balballi banaa tahuu qaba. Sun gara akeeka AHTBO, dantaan lammi kan murna dursuu mirkaneessuutt, geessuutu irra jira. Badii dhufe too’atanii qabsoo dandamachiisuuf waliin hiriiruun amma.
Luxxee galtuu fi wallaalumaan hin dagamnu, Oromiyaan ni bilisoti!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan lubbuun jiraniif; nagaa fi araarri Ayyaana abbooliif haa tahu!Ibsaa Guutama
Hagayya 2008
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokko


text:
Wal dhaba naannoo Somaaleetii fi Oromiyaa kun nama hedduu waltiin dhufuutti jira.Oromoon Raayyallee nama sagala ergatanii biyya irra yayaa’anii nama bqaqate laalan.
Jaarroleen amma dhufte fulaa hedduu irra yayaatee laate tun ammaaf nama sagal.Jarii kun yoo dubbatu Saaliyaa Saamii afaan keessa hin buufatu.
"Goshi keessaan miidhame nuun jette(Saaliyaan),' jedhan.Saaliyaan gaafa Raayyaa dhaxxetti waan hedduu irraa barattee waan hedduun galtellee.
Maanguddoon amma dhufte tunilleen Harargee keessaa lafa akka Ciroo fa ta namii hedduun keessa qubate dhufee laale.“Waan afatan,buddeenna kennaniif.
“Waan afatanii fi buddeenna kennaniif. Muka jalatti dhalan zoorree (irra marre) ilaalle 'abbaa fi ilma maatii gargar bahe argine jedhan,” jedha.
Jara achii dhufe keesaa tokko obbo Mujahididin.Akka innii jedhutti isaa fi miilotii isaa armaan duratti Oromoo arganii hin beekan.Yoo amma dhufan kanallee bututtuu cittuullee dhufuu baatanillee dhufaatii tanaan waan hedduu baratan.
“Aduu hardhaa Oromicha argine.Bullukkoo takkittiillee hin finne.Biyyitii teenna dirqii(bona).Baga dhufatanii nu laalatan nuu jedhan.Warra keennatti galuu hin kajeelle,” jedhan.
Rakkoo Oromoo irra geette jedhan tana ammoo lafa itti galanitti himuuf kurfo jiran. “Armaa galle gosa keeshaa dhufnetti himna. Amma sagal taanee dhufne bori 50, iftaan sunii oli taanee dhumnfa,” jedhan.
Akka henna Itoophiyaa bara 1997 keesaa heddanitti Oromoon Raayyaa Tigraayi keessaa 46,000 haga 47,000ti.Oromoon Raayyaa jireenna jajjabaa keessaa jirti.
Laftii itti dhiphatte,aadaa fi afaanillee qaata dhaban. Taatullee ammallee aadaa jabeeffachaa afaanii aadaa guddifachuu hinuma fedhan.
Afaan Ofiitiin barachuu fedhan.”Mana tamaarii Ormichaa nuu banaa jenne,” jedhan.Taatullee waan isaan dhibetti jira “gguurdaan isaa Ormicha,xixiqqaan isaa Tigree tahe.”
Quftumaan ammoo lafa akka Hacaa-Gamaa,Kubee-Jabbilee,Balee ,Dooloo, Marsaa, Gabbattee, Dayyu, Adaree, Dagaagaa, Gugguufaa, Haadha-Algaa fi hedduu.


text:
Prezidaantiin Sudaan Omar Al- Bashir hidhamtoonni siyaasaa hundumtuu biyyatti keessaa battalumatti akka gadhiifamaniif ajajauu isaanii dhaabbati oduu mootummaa SUNA har’a ibsee jira.
Gabaasi ba’e akka jedhutti ajajii kun biyyatti keessatti araara, tokkummaa fi nagaa argamsisuuf akka ta’e ibsamee jjira.Kunis hiriira mootummaa mormuu gaggeeffame gad qabuuf jecha namoota hedduu eega hidhamanii booda.
Hidhamtoonni meeqa akka gadhiifaman akkasumas eenyummaan isaanii eenyu akka ta’ehin ibsamne.Sudaan rakkoo sharafa maallaqaa fi qaala’uu jireenyaan rakkataa jirti.Kunis jeequumsa kaasisee jira. Al Bashir baatii darbe namoonni siyaasaa 80 akka hiikamaniif ajaja kennanii turan.Mormitoonni garu amma iyyu kanneen 50 ta’an amma iyyu hidhaa keessa jiru.


text:
Handhuraa
Handhuraan: horii Aabban ilmee kennu akka Aadaa Oromoo Booranaatti. Handhuuraa Oromoon durii qabdi. Addunyaan ammoo dhiyoo erga baankiin dhuftee egalte (book account) daa’imii yoo dhalate banuufi. Handhuuraallen akkasuma yoo daa’immii dhalattu akkaata armaan gadiitiin horii dhuunfaa isaa keennaniif.
Handhuuraan jechaa handhuura jedhu irraa dhufe. Handhuurti walakkaa nafa namaa taha gadittifi taha olii jidduu jirti. Ammas bakka garaa kessatti ilmeen hadhaa irraa sagalee(nyaata)argatuun.
Egii da’imii dhalate, Akkon handhuurtee, ykn handhuura irraa kuttee, haga diqa garaa da’imaa irratti hambisan. Handhuura irraa kuttan sun gorfoo hadhaa irratti hodhanii ykn ergansatti hidhanii ol kaahan.
Kan gara da’imaa hafe dhadhaafi daaraa diqoo dibanii odoo hin dhukkubin irraa buha.
Handhuura Gorfoo haadhatti hidhan guyyaa kami gad baasan?
Guyyaa gubbisaa ykn moggaassuu bakka kaahanii fuudhan.
Gyyaa kana handhuurti da’immaa ka gorfoo hadhaa ykn ergamsatii hidhan fuudhanii qorii mataa da’imaa irraa haadan keessaa buusan. Guyyaa gubbisaa ykn moggaassuu Aabbaan da’ima kanaa loon keennaf.
Loon sun osoo duratti maqaa biraa qabaatellee irraa jijjiiran,fakkeenyaaf suukii, obbol-bulee, abbaa-olee… jedhaaniinillee irraa jijjiranii Handhuuraa jedhaniin. Loon kun amma booda ka daa’immaa suniiti. Handhuuraan akka hedduu keennan yeroo yabbilee(jabbiilee) biratti daranii(dabalanii) kennanis ni jira.
Booranni Handhuuraa maaliifi ijoollee kenna?
1. Egerii yoo guddate daa’imii kun akka hin rakkanneefi. Harka nama biraa laaluu hin qabu. Of dandayee, warra ofii, ollaa, fira fixaa(Fira maatii), gosa, saba akka qarqaruufi.
2. Daa’imii namaa dhalachuun gammachu guddoo, Abban daa’imaa gammachu daa’imii sun maatii isaatti waan darameef(dabalameef) kennaaf.
3. Daa’imii diqqaan yoo diqqoo jabbeeffate, ilmoole re’ee, yabbii, loon tissa, obaa (horii bisaan obaasuu), duulaa deemuufi sadarkaalee kanneen keessa darba.
Fakkeenyaaf tikaafi obaan dadhabbii qaba. Namni horii tokkolle achi keessaa hin qabne, yeroo hundaa kahii horii tiksii yoo jetteen ni ifata(ni nuffa). kanaafuu gurbaan kun yoo guddatee tika horii gahe hin ifatu. Maalif yoo jennu innis horii achii kessaa qaba(share holder).yeroo bonaa(caamsaa) akkamalee hammaate marraa(margaa)fi bishaan dhabanii bakka fagoo horii kana qabatee deema. Yoo lafti barbadaa marga barbaada.
4. Maatiin tokko ijoollee hedduu dhalan.
Namuu bifa kanaan tika horiif gaheesaa baha.
Fakkeenyaaf,
-Nama re’ee tissuu jira
-Nama loon tissuu jira
-Nama yabbii agooroo(Jabboota) tissuu jira
-Nama loon aawwichaa(saawwan) tissuu jira
-Nama gaala tissuu jira
-Nama ogoree gaalaa(ilmoolee Gaalaa) tissuu jira
-Nama Aawwicha gaalaa(Gaala dhaltuu)tissuu jira
-Nama korma gaalaa tissuu jira
Akkuma maatiin kun horii qabuun tikaa horii addaan baasan. Ijoolleen maatii kanaa dhiiraa dhalaan namuu handhuuraa ofii keessaa qaban.
5. Abbaan ijoollee osoo kan waaqaa itti dhuftee(du’e) ijoolleen tun hundinuu waan ofii durattuu qabdi waan tayeef dhaalaa irratti wal hin dhabdu(loltu). Ijoollee hundaafuu umrii ijoollummaatti handhuuraa odoo wal hin caalsiisne kennaniif. Nami waaqii horsiiseefi isaattu horee carraa handhuuraa isaa waan tayeef namni tokkollee ittiin hin falmu.
Fakkeenyaaf Haadhaafi Abballeen osoo namaan qarqaruu barbaadanille eeyyama gaafatan malee jalaa hin tuqan. Garuu yoo eyyamma argatan waan barbaadan tolchan.
Lalistuu Tofiq Hasan
Booranaa Yaabeelloo irraa


text:
Ethiopia: Declaring a new State of Emergency Could Deepen the Political Crisis HRLHA Press Release February 18, 2018 On February 16, 2018 the Ethiopian government has again declared a State of Emergency for six months. This came only months after… Read More »
SBO: Gurraandhala 18, 2018. Oduu, Ibsa ABO Labsa Yeroo Hatattamaa Wayyaaneen baase ilaallatuu fi Haala Sochii Warraaqsa FXG irratti yaada Jiraattota Oromiyaa Godinaalee Adda addaa.
Mahabuub Abbaa Waajii | Gurraandhala 18, 2018 Yaroon Oromoon “waligalan alaa galan” jattee makmaakte Oromoonni biyyaa fi qa’ee isaanirraa fagaataani deemani tahuu baachu mala. Haalli amma Oromoonni diaspora keessa jiran yoo laalamee makmaaksi kun kan yaroo ammaa itti jirruf makmaakamee… Read More »