text:
Xagge 87: Shiimu Beetti Yesuusi Maganu Mine
KONNI jajjabbu manni ledo hasaawanni nooha shiima beetto lai. Jajjabbu mannooti Yerusaalamete Maganu mine heedhanno rosiisaanooti. Shiimu beetti kayinni Yesuusaati. Isi lophphino. Xa isira 12 diro ikkinosi.
Yesuusi Maganunnirenna Qullaawu Maxaafi giddo borreessinoonnire seekke afino daafira, rosiisaano xaggeessidhu. Kayinni Yooseefinna Maariyaami koye nookkihu mayiraati? Insa hiikko no? Hanni la'no.
Yooseefi Faasikaho yinanniha mitto baxxino ayyaana ayirrisate maatesi diru dirunku Yerusaalame massanno. Naazireetetenni Yerusaalamete geeshsha noo doogo seedate. Hakkawaro kaameela afi'rinohu mittuno dino; qoleno kaameelu gede mannu gidde ha'rannohu baaburu dino. Rooriidi manni lekkatenni ha'ranno; Yerusaalame sasu barri geeshsha ha're iillanno.
Xa Yooseefira maatesi hala'lado ikkitu. Konni daafira Yesuusi towaatannori labballunna seennu maa'nuullu roduuwi noosi. Konne diro Yooseefinna Maariyaami qaensa Naazireete higate oosonsa ledo seeda doogo hadhu. Insara Yesuusi wolu manni ledo daanni nooha lawinonsa. Hashsheenna mittowa fooliishshidhu wote, Yesuusi dino. Nookka yite fiixinsawanna jaallansawa la'anno wote, insa ledono dino! Konni daafira iso hassara galagalte Yerusaalame higgu.
Gedensaannino marte Yesuusi koye rosiisaanote ledo nooha affu. Martanno wote, isi rosiisaano yitannore macciishshanni no; qoleno insa xa'mo xa'manni no. Yesuusi hayyichcha ikkasinni wo'munku manni xagge assiri. Maariyaami kayinni togo yitusi: ‘Beetto'ya, togo mayira assittonke? Annikkinna ani ate hansanni lowo geeshsha mitii'minoommo.’
Yesuusi qole togo yii: ‘Mayira hassinoonnie? Anni'ya mine hee'ra hasiissannoeta diaffinoonni?’
Addaho, Yesuusi Maganunnire rosiinsanniwa hee'ra baxanno. Ninkeno hattoowa ha'ra dibaxisannonke? Yesuusi Naazireetete noo waro Magano magansi'rate saammintete kiiro gambooshshe ha'ranno. Isi duuchchanka wote hixamanynye harunsanno daafira, Qullaawu Maxaafinni lowo roso afi'rino. Ninkeno Yesuusi gede ikkino; hattono isi lawishsha harunsino.
Luqaasi 2:41-52; Maatewoosi 13:53-56.
Xa'muwa
- Misilete aana la''attonte gede, Yesuusira me''e diro ikkinosi? Isi xa hiikko no? (Misile lai.)
- Yooseefi maatesi ledo diru dirunku ma assanno?
- Yooseefinna Maariyaami qaensa higanni mitto barra wo'ma ha'ri gedensaanni, galagale Yerusaalame higinohu mayiraati?
- Yooseefinna Maariyaami Yesuusa hiikko afi? Hakko noo manni lowo geeshsha xaggeessirinohu mayiraati?
- Yesuusi amasi Maariyaami mayyii?
- Maganunnire rosa lainohunni, ninke Yesuusi gedeere ikka dandiineemmohu hiittoonniiti?
Wole xa'muwa
- Luqaasi 2:41-52 nabbawi.
Higge, diru ayyaanna ayirrissara ha'ra hasiissannonsari labballo callaho yitannoha ikkirono, Yooseefinna Maariyaami xaa yannara noo annuwaranna amuwira dancha lawishsha ikkitannohu hiittoonniiti? (Luq. 2:41; Marro 16:16; 31:12; Law. 22:6)
Yesuusi annahonna amate hajajama lainohunni, xaa yannara noo oosora dancha lawishsha ikkannohu hiittoonniiti? (Luq. 2:51; Marro 5:16; Law. 23:22; Qol. 3:20)
- Maatewoosi 13:53-56 nabbawi.
Qullaawu Maxaafi giddo qummi assinoonniri Yesuusira ilamatenni xaaddanno roduuwisi ayeooti? Yannate gedensaanni insa giddo lamu Kiristaanu songo giddo maa ikkite soqqantino? (Maat. 13:55; Soq. Los. 12:17; 15:6, 13; 21:18; Gal. 1:19; Ya. 1:1; Yihuda 1)


c: text/html

text:
Bitootessa 30,2018
Warshaa “Automotive Industry” kan makalakayaan konkolaataa oomishu keessaa meeshawwan gurgudaa bafachuun gara naannoo Tigraayitti guuraa jiru.
Gama biraan ammoo magaaluma kana keessatti kana argamu naannoo humna qilleensaatti hora bishooftuu/haroo Magariisaa kan jedhamu ABO tu gale jira jechuun dabareen halkaniifi guyyaa bosona keessa naanna’uun eggaa jiru, jiraattotni garuu sodaa qabna sababa kanaan gaara kana ibiddaan akka isaan hin gubne jechuun sodaa isaanii ibsachaa jiru,Gabaasi biroon humni waraanaa kp magaalaa dukamitti “hoteela Jaju keessa qubachuun hojjettoota warshaa ” eastern industry” keessa hojjetan hiraarsaa waan jiruuf abbaan qabeenyaa hoteela kanaa daddaffiin loltoota kana hoteela isaa irraa akka baasu ummanni naannoo fi dargaggoonni Oromoo akeekachiisaa jiru. Waraana ummata hiraarsu qabeenya isaa keessatti jireessaa daba ummata Oromoo irratti hojechaa jiraachuun yakka ta’uu ummanni dhaamanii jiru.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Buna
Bunni biqiltuu naanno oo'aatti biqilu yoo ta'u akka nama jajjabeessuuf(dadammaqsuuf) dhugama. Bunni mukunifi dadhabbiin akka namarraa badu kan godhu wayita ta'u danfifameet dhugama.
Bunni kan inni jalqaba argame Itoophiyaa kessatti akka ta'e dubbatama. Boodarra garuu Itoophiyaadhaa ka'ee ardii hundumattuu tatamsa'e. Adunyarratti buna oomishudhaan biyyoota beekkaman keessa Biraazil sadarkaa tokkoffaarra jirti. Biraazilitti aanudhan biyyooni akka Veetinaam, Kolombiyaa, Indoneeshiyaa, Honduraas, Itoophiyaa, Indiyaa, Meeksikoo, Gu'aatimaalaa, fi Peeruun sadarkaa 2ffaa hanga 10ffaatti qabatanii argamu.
Itoophiyaa keessatti, buni baayyinaan kan oomishamu naannoon Oromiyaa fi naannoon Sabaa fi Sab-lammoota Kibbaa keessatti. Nannoo Oromiyaa keessaa godinaalee akka Jimmaa, Iluu Abbaabooraa, Wallagga Dhihaa, Boorana fi godinaalee Hararge keessatti baayyinaan oomishama.


text:
Search Videos
Arabni Toklotokko Shamarran Akkatti itti tapachuubarbaadu
Related Search Keywords
Arabni Toklotokko Shamarran Akkatti Itti Tapachuubarbaadu Tamil Video, Arabni Toklotokko Shamarran Akkatti Itti Tapachuubarbaadu HD Video Song, Arabni Toklotokko Shamarran Akkatti Itti Tapachuubarbaadu Tamil Video Songs, Arabni Toklotokko Shamarran Akkatti Itti Tapachuubarbaadu Indian Desi, Arabni Toklotokko Shamarran Akkatti Itti Tapachuubarbaadu Punjabi, Arabni Toklotokko Shamarran Akkatti Itti Tapachuubarbaadu Tamil, Arabni Toklotokko Shamarran Akkatti Itti Tapachuubarbaadu Hindi, Arabni Toklotokko Shamarran Akkatti Itti Tapachuubarbaadu Bangla, Arabni Toklotokko Shamarran Akkatti Itti Tapachuubarbaadu Tamil, Arabni Toklotokko Shamarran Akkatti Itti Tapachuubarbaadu Telegu, Arabni Toklotokko Shamarran Akkatti Itti Tapachuubarbaadu Youtube Videos, Arabni Toklotokko Shamarran Akkatti Itti Tapachuubarbaadu New Hd Songs, Arabni Toklotokko Shamarran Akkatti Itti Tapachuubarbaadu New Movies


text:
Baqattootaa fi namoonni biyyoota Musleemaa beekamoo torba irraa gara Yunaaytid Isteetes akka hin seenneef ajaja kan kennan prezidaant Donaald Traamp murtiin koo sirriidha jechuun falmaa jiru.
Gareeleen mirga dhala namaaf falman garu hojiin deggersa seeraa qabu hojjatamuu qaba jedhu.Guutummaa Amerikaa keessatti tarkaanfii Traamp fudhatan kana mormuun uummanni kumii hedduun hiriira nagaa ba’aa jiru.Demokraatonnis ugguura ka’ame kana seeraan falmuuf qophaa’aa jiru.
Prezidaant Traamp wiixata har’a ergaa hedduu gama Twitariin kan dabarsan yoo ta’u Ministeerri nageenya biyyaa Jaan Keliin rakkoo xinnoon ala hunduu haala gaariin gaggeffamaa akka jiru naa ibsaniiru jedhu.Rakkoo guddaan buufataalee xayyaaraa mudatan immo rakkoo Komputaraan ta’u ibsan.


text:
Tokkummaa Barattoota Oromoo Biyyaa Jarmanii (TBOJ)
Union of Oromo Students in Germany (UOSG)
Koree Hojii Geggessituu TBOJ
UOSG Executive Committee
khg@tboj.de
www.tboj.de
Regensburg, Germany
Tel: 0049(0)152 13802604
Baga Nagaan dhuftan! Welcome!Herzlich Willkommen!
Guyyaa Yaadannoo Gootota Oromoo sirna hoo’an magalaa Nürnburg Kabajame
Guyyaa kabajamaa fi ulfaata guyyaa gootota oromoo gaafa caamsa 9/05/2015 biyya jarman magaala Nurnbergitti haala hoo’aan kabajamee ooleejira.guyyaa kanarratti Keessummootni adda adda kan afeeramanii yemmu ta’u, saganticha akka Aadaa Oromoootti eebbaa Manguddoota Oromoon jalqabamee duungoo qabsiisuudhaan akkasumas faaruun alaaba oromoo erga faarfamee booda gootota wareegamaniif daqiiqaa lamaaf[2] yadannee jirra. Itti aansuudhaan, kabajaa guyyaa goota oromoo ilaalchise Jaal Harun Kalil Bati barumsa fi ibsa bal’aa miseensoota TBOJ fi hawaasa oromootiif kennani jiru.akkasumas walaloon adda addaa fi barumsi bal’aan kennamee bifa hoo’aan kabajamee oolee jira.
Ummanni Oromoo dhuma jarraa 19thtti garboomuu didu’uudhaan wereegama inni kafallee irraatti hundaayyee biyya isaa humnaan irraa fudhaatamee garboomee, deefattee bilisoommuu qabaa jedhee falmii hadhooftuu keessaa darbaature har’as itti jira. Ummanni Oromoo diina meeshaa ammayyaa hidhatee itti dulee eeboo fi gaacheena qofaan loluudhaan ofii irraa ittisaa akka turee seenaa loloota diddaa garbummaa Oromoota Wolloo, Macaa, Tulaamaa, Arsii fi humbanna[baale] yaadatuun ni gayaa. Gootonni akaakilee fi abaabilee keennaa ka mooyamaan gootuummaan loluu dhabanii osoo hintaane, ol’aantumma meeshaa ammayyaatiin qofa akka ta’e seenaan ragaadha. Haa ta’u malee, guyyaa garbummaa jalatti kufee hanga guyyaa ardhaatti ummanni Oromoo biyya humnaan saamaamee, humnaan deefatuuf qabsoo bilisummaa godhaa jira.
Gabroomfatootni ummata Oromoo cabsuun ol aantummaa fi sirna Kolonii Oromiyaa fi Oromoo irratti diriirsuuf milkaa’an iyyuu ummatni Oromoo gabrummaa irratti fe’ame fudhatee tole jedhee jalatti hin bulle. Walabummaa fi bilisummaa humna qawween irraa sarbame deebifatuuf wareegama baasaa har’a gahe. Wareegamni gosa hundaa baasaa jirus ummata Oromoo irraa kan dhaabbatu guyyaa mirgi isaa guutummaatti dhugoomee dhimma isaa irratti ofii murteessee qofa dha. kanaaf ibsa ejjannoo keenya akka armaan gaditti dabarfanna.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Gadaan Gadaa bilisummaati!
Eebba manguddootaa
Duungoo qabsiisuu
Yaadannoo gootota oromoo wareegamaniif daqiiqaa 1f
Faaruu alaabaa oromoo yemmuu faarfamuu
Waa'ee baqatoota oromoo ilaalchisee barumsa obbo Mezgebu Demeke Boru yemmuu kenamuu
News and Current Affairs
Political Affairs
Human Rights
Oromo Communities


text:
ONN: Oduu Breaking News (Oduu Amma nu gahe) . Waxabajjii 13/2018
FXG Qeerroo Magaala SHAMBOO Boruu Itti muddii
Booruu ganama Qeerroon magaalaaSHAMBOO haroomsiOPDOn gochaa jiruufi uumaatni keenyi daangaa irratti dhumaa jiruu ha dhabaatu jechuuf hirirra nagaa waamee jira qileensa irraa olchi ammaa dafii Boruu hirirraa guddaatu magaala shaambuu ti adeesifamaa haroomsi OPDO sirri miti jechuuf….Itti muddii.
Dhugeefadhu!
#Breaking_News Sirna Gaggeessaa Gooticha Oromoo Jaal Roobsan Kan Kaleessa waraanaa Faashistii Wayyaanee uummata Oromoo hiraarsaa jirtu utuu haleeluu wareegame Goota ilma Oromiyaa Uummatni Oromoofi Qeerroon Dhaadannoofi Warraaqsa guddaan sirna gaggeessaa isaa raawwatan. Kanumaan walqabatee Warraaqsi itti fufinsaan Najjoofi Mandii Keessatti finiinaa jira. Dhaadannoolee dhageessifamanis kunooti.
1. ABO’n dhaaba dhugaa fi haqaa uummata Oromoof qabsaa’uudha.
2. WBO’n gaachana Uummata Oromooti.
3. ABO’n abbaa Biyyaati.
4. Qabsaa’aan yoo du’e qabsoon itti fufa
5. Hanga bilisummaan Oromoo fi Walabummaan Oromiyaa mirkanaa’utti qasoon keenya itti fufa.
6. Gumaa jaal Roobsan afaan qawween ni deeffanna kan jedhuu fi kkf dha.
Qabsa’aan ni kufa Qabsoon itti fufa!!
Garboomsaan ni kufa!!
FXG Qeerroo W/Lixaa #Najjoo Itti muddii
yeroo ammaa kanaa karaan bakka hundaati cucuffamee jiraa
Sabaabni isaas Ummaata keenya Mandii rakkoo kessaa jiruuf Birmaachuuf Jechaa
Yeroo ammaa Mormiin Cimaan Najjooti geggeffamaa jiraa.


text:
Walitti bu’iinsa dilbata darbe lubbuu nama 8 ol galaafatee 40 ol madeesse booda humni Ittisa biyyaa nagaa kabachiisuuf gara Mooyyalee dhufe, humnoota poolisii Naannoo Oromiyaa fi ka naannoo soomalee Mooyyalee jiran irraa hidhannoo hiikuu jiraattonni magaalattii dubbatan. Jiraataan Mooyyalee tokko wixata hedduuminaan gara magaalattii ka dhufan humnootni Ittisa biyyaa Waajjira Poolisii magaalaa Mooyyalee akka to’atan, humnoota poolisii Oromiyaarraallee hidhannoo akka irraa hiikan dubbatu.
‘Poolisoonni Oromiyaa Mantti galaniiru, Koomaand Poostii Agaaziin to’atamee jira Mooraan Poolisaa’ Jiraataa
Waraana dilbata darbe kana mooyyaleetti ta’e ilaalchisee Qaamni Biyya bulchaa jiru Koomaandi Poosti ibsa baasee ture. Ibsa isaa keessattis walitti bu’iinsa kana namoota rasaasa harkaa qabantu gareen wal hadhe jedhee dubbate. Kanaanis lubbuun namaa darbuu fi hedduunis madaa’uu, ammas rasaasa seeraan alaas hedduu nama harkaa akka booji’ellee ibseera.
Akka jiraattonni magaalattii himanitti, wixataa as magaalattii keessatti dhukaasi utuu hin dhagaa’amin ooleera. Haa ta’u malee ammas hidhattoonni naannoo Soomaalee eeggatanii miidhaa geessisuu danda’u sodaa jedhu qabu jiraattonni. Eefreem daldalaa dha. Kanaan dura obboleessa isaa Gezzaahiny waliin Mooyyaleetti daldalaa turee, eebila darbe kana bakka hojii utuu jiruu obboleessa isaa Gezzaahiny irratti boombiin darbatamee isa ajjeesnaan maatiisaa fudhatee gara hosaa’anaatti gale. Haati warraa isaa ka garaa qabdu du’a Gazzaahiny yoo argitu of wallaaltee amma hospitaala jirra jedha.
‘Obboleessikoo utuu gabaa keessatti diriirsee gurguruu boombiin itti darbatamee du’e. Yoo kana argitu haadhi warraa koo ka garaa qabdu naasuun dhukkubsatte.’ Eefreem – Daldalaa Mooyyalee Baqatee jiru.
Eefremiin dabalatee daldaltoonni fi jirattonni hedduun magaala Mooyyalee keessaa mana isanii dhiisanii bahaniiru. Keessumaa warreen qaama magaalattii ka naannoo Somaalee keessa jiran baqatanii gara Mooyyalee ganda naannoo
Oromiyaa jelatti bultuutti godaananiiru. Aadde Asnaa Mohaammed baadiyyaa ganda Mooyyalee ka naannoo Somaalee jelatti bultu keeessa jiraataa turan, ‘rakkoon nageenyaa’ rakkisaa taanaan Karaa Keeniyaan baqatanii amma Mooyyalee Naannoo Oromiyaa jelatti bultu keessa jiru. Aadde Asnaan waan waggaa 35 guutuu horan dhiisanii baqatan ijoollee isaanii 13 waliin.
‘Sabni lammii keenyaa hundi akka hin dhalleef ‘uffaa’ isaa keessa dhiitanii wanni nu hin argin hin jirtu, miidhamni guddoon tokko nurra gahee. Oromoo calla miti lammiin keenya kan hin miidhamne hin jiru. Lammiin keenya laga keessatti hin duune hin jiru, ka harka ciranii miila ciranii lafa keessaa madaabaraa keessaa hollata. Achitti dhiigi keessaa hobba’ee achumatti du’a.’ Aadde Asnaa Mohaammed.
Aadde Almaaz Araggaammoo jiraattuu mooyyalee ganda 02ti. Mana Shaayii itti gurgurani ka maatii isaanii nama 14 ittiin deeggaran hidhattoonni Naannoo Soomalee dhufan saamanii akka isaan ariyan himanii, harrallee itti deebinee mana ilaallachuuf dhaqnaan humni ittisa biyyaa ka Mooyyalee jiru akka isaan ariyate himatu.
Jiraattonni Mooyyalee hedduun humni ittisaa ka bifa haaraan Magaalattii keessa buufate kun nageenya magaalattiif furmaata fida jedhanii hin amanan. Sababa isaas yoo kaa’an ‘kanaan dura hidhattoonni kuniini ka miidhaa geessisaa turan utuma humni ittisaa magalaattii keessa jiruutii’ jedhu. Komii kana Godina Booranaa Aanaa Mooyyaleetti Hoogganaa Waajjira Dhimma Nageenyaa obbo Nigaatuu Kaasahun gaafannee isaanillee ‘Komiin Uummataa kun sirriidha’ jechuun deebisan.
‘Balaan Kanaan dura dhaqqabee humna raayyaa ittisaatii achi jiru gahe waan ta’eef komiin kun sirriidha.’ Nigaatuu Kaasaahun – Hoogganaa Waajjira Dhimma Nageenyaa Aanaa Mooyyalee.
Obbo Nigaatuun Humni Ittisaa Poolisoota naannoo Oromiyaa Magaala Mooyyalee jiran irraa meeshaa hiikuu himanii, gama poolisootaa Naannoo Soomaaleerraa hidhannoon hiikamuu haga yoonaa odeeffannoo qabatamaan akka isaan hin geenyellee dubbatan.


text:
Adoolessa 16,2017/ Uummanni Shaggar lixaa rakkoo guddaa keessa jiraachuu Qeerroon naannoo Sana’a addeessan.akka gabaasa qeerroo naannoo sanaatti rakkoowwaan jireenyaa ilma namaaf barbaachisan kan akka,tajaajila Daandiin, Ibsaa,Bishaan fi kkf guutummaatti surni nama nyaataa mootummaa wayyaanee ummatarraa kuteera uummanni rakkoo guddaa keessatti argama.
Kun kanaan osoo jiru uummanni dalagee jiraachuu hin dandeenye,tajaajila uummanni argaachuu qabu kutuun gibira humnaan olii nurratti fedhuun mirgaa fi haamilee keenyaa cabsaa jira jechuun uummanni quba nyaachaa jira.sirni nama nyaataa mootummaan wayyaanee kun ilaalcha gad aanaa waan qabuuf hanga kana duraa karaa hedduun duguggaa Sanyii nurratti raawwaachaa ture ammammoo karaa gibiraa uummata keenyaa biyya mancaasuuf waan kadheef sabni Oromoo dammaquu qaba.qaamni sagalee guddaa qabu akka qeerroo kutaa maraa gurra nubuusan nudhaama jechaa jiru qeerroon naannoo sanaa.
Sirna nama nyaataa kana ofirraa gaggeessuun furmaata hiree jiraachuu keenyaati quba wal akka qabaannuf waamicha nu dabarsaa jechaa jiru Ummanni naannichaa.
Godina Arsii Aanaa Hanqooloo waabeetti Ummanni gibira hin kaffallu jedhe.Godina Arsii lixaa Hanqooloo waabeetti Ummanni hojii daldalaa irratti bobba’e gibirri mootummaan nurratti fe’e humna keennaa oli jechun hojii dhaabudhaan guyyaa har’aa daldaltoota gandoota hundarraa walitti.qabanii dirqamaan wal gahii teessisaa jiraachuu maddeen Aanichaa gabaasanii jiru
Godina Baalee Magaalaa Gindhiir keessatti jiraattonni fi Daldaltoonni Gibira mootummaan wayyaanee humnaa ol Ummatatti fe’e dura dhaabbachaa jiru.Guyyaa kaleessaa Suuqonni hundi gindhiir keessatti cufaa Ooluu isaanitiin har’a jiraattonniif daldaltoonni marii teessifamaa jiru.Marii kanarratti daldaltoonni gibirri humna keenyaa.oli wantii kaffalaa jedhamne baajata keenya kan walii galaatii oli kanaafuu hojii daldalaa dhaabnee hojii humnaatin jiraanna jechuun wayyaanota dura dhaabbachuun kan gabaafame yoo ta’uu.jiraattonnis gama isaanitiin gibirri dabaluun daldaltoota qofaa miti nullee miidha waan ta’eef nuti kan komannu motummaadha malee daldaltoota miti kanaaf mootummaan dhimma waa’ee gibiraa kana yeroo gabaabdutti akka nurraa sirreessee jireenna nagayaa jiraannu taasisuu qaba jechuun dura dhaabbachuu gabaasni oduu Qeerroo Aanichaa irraa nu gahe addeessee jira
Godina Arsii Aanaa Roobee Magaalaa Roobee Diida’aa keessatti Wayyaaneen Gibira Ummatatti ol fe’uun guyyaa har’aa magaalattii keessatti daldaltoonni hedduun hojii dhaabanii suuqonni hedduun cufaa oolanii jiru addatti daldaltoota sabaan Oromoo ta’an karaa adda addaatin roorrifni karaa humnoota kumaandi poostitin irra gahaa jiraachuus maddeen keenya dabaluun gabaasanii jiru.daldaltoonni har’a dukkaana isaanii cufanii oolanis Oromoota qofa ta’uun beekameera
Arsii Lixaa Magaalaa Adaabbaa keessatti ergaman wayyaanee.kan dura taa’aa liigii dargaggootaa jedhamuun muudame Obbo Amaanaa Jaruu Dargaggoonni hundi hojii tola ooltummaa irratti bobba’uun ji’oota lamaan gannaa kana dabarsuu qabu Jechuun dargaggoota walitti qabee dirqamsiisaa jira. Godina Arsii bakkoota hedduutti Hojii tola ooltummaa hojjadhaa jedhanii akka kaayyoo wayyaanee galmaan geessisuuf olola sobaa irratti bobbo’an taasifamaa jiraachuu maddeen Oduu Qeerroo bakkoota gara garaa irraa gabaasaa jiru
Akkuma guutuu Oromiyaa keessatti godhaa jirtu mootummaan wayyaanee gibira humnaa olii ummatatti fe’uun rakkisaa jirtu Godina Arsii Aanaa Suudee keessattis Ummanni sababaa gibiraatin hojii dhiisaa jira.Aanaa Suudee Magaalaa Darrabbaa keessa fi Magaalaa geersaa keessatti daldaltoonni gibira Wayyaanen itti feeterraa kan ka’e hojii dhaabanii guyyaa har’aa hojii dhiisanii dukkana cufaa oolchuun Ummanni Sukkaaraf Sooqiddas bakka irraa bitatu dhabee rakkoo keessa jiraachuu maddeen keenya aanaa suudee irraa gabaasanii jiru
Godina Arsii Aanaa Jajuu gandoota adda addaa keessatti OPDOn Qonnaan bultoota leenjii haala qonnaafi facaasaa ganna kanaa irratti walitti qabnee haa leenjifnu jettee bakka hundatti Ummata walitti qabdee ABOn hin jiru pirezidaantii Bulchiinsa Mootummaa Naannoo keenyaa Obbo Laammaa Magarsaa jala hiriiruu qabna.Lammaan Ummata Oromootif Lubbuu ufii kennee kunoo biyya guutuu keessa deemee waan hojjatame eebbisee kan hojjatamin hojjisiisaa jira.kanaafuu namni waayee ABO Yeroo kanatti yaadu nama sammuun nagaya hin qabne jettee Ummata gowwoomsaa jiraachuun dhagayamee jira.Ummata haala misooma keessanii irratti isin leenjifna jettee kaayyoo siyaasaa isii ummatatti gadi naqaa jiraachuu maddeen keenya aanichaa gabaasanii jiru
Godina Harargee Lixaa Magaalota Akka Baddeessaa, Ciroo, Hirnaa,Masalaa fi Bordoddee keessatti keessatti Mootummaan wayyaanee Caasaaleen gareef gooxii bakkatti deebi’uu qabu miseensonni dhaabaas bifa haarawaan ijaaramuun Caasaaleen mootummaa bittinnaayee ture bakkatti haa deebifamu jechuun Karaa ergamtoota isaatiin Ummatni miseensa fi Deeggaraa dhaabaa ta’uun galmaahuu qabdu jedhamee dararamaa jiraachuu maddeen keenya magaalota kanneen irraa gabaasanii jiru
Godina Arsii Aanota hedduu keessatti Wayyaaneen Gaaffii Ummanni gaafachaa ture karaa hundaan deebisuuf kaane jechuun Taappeellaan Afaan Oromootin sirnaan haa barreeffamu jetti.Ergamtuun Wayyaanee OPDOn waggoottan 26 guutuu Ummata Oromootif hojjachaa turre akkuma jettee kijiba gadi naqaa turte Dagattee akka waan amma hirribaa ka’aa jirtuu godinaalee Arsii fi Baalee keessatti Afaan Oromoo sirnaan barraayuu qaba jettee fakkeessaa jiraachuu maddeen Oduu keenya Aanota gara garaa irraa gabaasanii jiru
Godina Harargee bahaa Aanaa Dadar keessatti OPDOn Hojjattoota waajjiraalee gara garaa badhaasaa jiraachun dhagsyame.Akkuma godinaalee hedduu keessatti ta’aa jiru mootummaan wayyaanee jibbaa ummanni isaaf qabu ummata keessaa baasu fi miseensota isaa Qeerrodhaan daaraa ta’e bakkatti deebifachuuf Warra hojii isaanii sirnaafi akkaataa wayyaanen barbaaddun hojjataafii ture badhaasuu ittii fuftee jiraachuu fi fakkeenya Taatu jedhee leellisaa jiraachun.ni beekama haaluma kanaan Magaalaa Dadar keessattis gochaa jiraachun dhagayameera
Godina Arsii Aanaa Gadab Asaasaatti OPDOn Ummata Gowwoomsaa jirti. Godina Arsii Aanaa Gadab Asaasatti Ergamaan wayyaanee bulchaa aanichaa ta’e Obbo kamaal Tolaa Ummani Aanaa Gadab Asaasaa Humnoota badii biyyaa balleessudhaaf Fasydan addaa Umnanni Oromoo finfinnee irraa argatu sirrii miti jedhanii jeequnsa kaasuf deemu dura dhaabaachuu qaba. Kuni Olola Sobaati faaydaan Addaa Isin Ummanni Aanaa Keennaa finfinnerraa argattan maali faaydan keessan asuma Asaasa keessa jiru kanaafuu olola humnoonni badiu hafarsan kanarraa ujoollee teessan gorfadhaa jechuun ummata gowwoomsaa ooluu maddeen oduu keenya gabaasanii jiru
Godina Arsii Aanaa Sireetti Maqaa misoomatiin wayyaanen Ummata saamaa jirti. Godina Arsii Aanaa Sireetti Mootummaan wayyaanee Ergamtuu isaa OPDO bobbaasun ummata kijibaan maallaqa irraa saamsisaa jira.Waliin gahiinsa daandilee gandoota aanichaa waliin gahiinsa daandilee magaalaa keessa keessaa bishaan dhugaatii fi wantoota gara garaatin maallaqa ummataa saamaa akka jirtu maddeen keenya gabaasanii jiru.
Akkuma beekkamu Miseensotaaf hojjattoota isii dabalatee guutummaa Oromiyaa keessatti Ummanni Oromoo erga jibba wayyaaneef qabu karaa gara garaatiin agarsiisuu eegalee waggoonni hedduun lakkaawamanii jiru.Kanumaan wal qabatee OPDOn Museensotaaf hojjattoota isii kanneen moodeelii ta’an jechuun jibbaa Ummatni Isiif qabu keessattuu hojjattoonni isii keessaa balkeessuuf jettee geebafii sartifikeeta badhaasaa jiraachuu maddeen keenya wandoo gannat Irraa gabaasanii jiru.
#OromoRevolution Adooleessa 15/2017 Gidduugaleessaa Oromiyaa Magaalaa Burraayyuutti Sochiin Warraaqsaa Biyyoolessaa Oromiyaa FXG Daran Jabaachuun Mormiin dachaa sadii(3) oliin dabaluu Gibiraa fi Qaraxa adda addaa uummata akkam kan dheekkansiise yoo ta’uu Qeerroon Dargaggootni Oromoo Magaalaa Burraayyuu roorroon uummata keenyarraa dhaabbachuu qaba jechuun Magaalaa Burraayyuu naannoo Kattaa fi Ashawaa Meedaa jedhamutti Sochii Warraaqsaa finiinsuun konkolaataafi Taaskiiwwaan (minibus) ajajaafi tajaajila mootummaa wayyaaneetiin socho’anii fi konkolaataa manaa kan abbaan qabeenyummaa isaanii kan aangawootaafi ergamtoota wayyaanee kanneen ta’an irratti Tarkaanfiin irree Qeerroo Dargaggoota Oromoon irratti fudhatamee deerooftee jiraachuu maddeen keenya Burraayyuu irraa gabaasan. Gaaffiin mirga abbaa biyyummaa itti fufinsaan gaafachaa jirruuf deebiin qubsaa hanga nuukennamuttiifi Master Plan Finfinnee hanga haqamutti falmaa irraa hin dhaabbatnu jechuun Qeerroowwaan Naannoo Burraayyuu dhaamsa dabarfatan.
Haaluma kanaan guyyaa har’aa sa’aa boodarraa eegaluun sochiin kun magaalaa Burraayyuu keessatti kan jabaate yoo ta’uu mootummaan wayyaanee humna poolisaa federaalaa fi komaandii poostii heddumminaan gara Burraayyuutti bobbaased uummata goolaa jiraachuun ifa ta’eera.
Magaalaa Amboofi Gudar Keessattis mormiin kan itti fufee jiruu yoo ta’uu Magaalaa Gudaritti Daldaltootni Guutummaatti dunkaanaa(Suuqii) isaanii cufuun mormii sirna wayyaaneef qabaniifi balaaleffaannaa daballii gibiraa mormaa jiraachuu ibsatan. Magaalaan Amboo dirree waraanaa fakkaatee muddama ulfaataa keessa jiraachuu maddeen Qeerroo ifa godhaniru. Gabaasaa dabalataan walitti deebina.


text:
Filannoo Dilbata kaleessaa Miyaanmaar keessatti geggeeffameen mootummaan abbaa irree (bulchiinsi humna woraanaa) kumee hedduuf biyyattii bulchaa ture injifatamiinsi hamaan isaa mudatuu amane. Bu’aan filannoo hanga ammaatti labsame kan ifa taasisan paartiin National League for Democracy – NLD, Aung San Suu Kyi ‘n hoogganamu, barcuma paarlaamaa xuruuree fudhachuun isaa kan hin oole ta’uu isaati. Bu’aa filannoo hanga ammaatti labsame 16 keessaa paartiin NLD barcuma paarlaamaa 15 kan ufii taasifateera, jedha Boordiin Filannoo. Paartiin biyyattii bulchaa jiru 1 qofa kan moo’ate.
Mootummaan Miyaanmaar woggaa 25 booda yeroo jalqabaatiif paartileen mormitootaa ciccimoon, NLD’s dabalatee, akka filannoo irratti hirmataniif kan hayyame. Imala dheeraa fi obsa fixachiisaa booda paartileen mormitootaa bariin wolarguu isaaniiti kan bu’aaleen filannoo ragaa bayutti jiran. Bu’aa filannoo ammatti labsameen angawoota gurguddoo keessaa afyaa’iin paarlaamaa fi dura taa’aan paartii biyya bulchuu, Shwe Mann, danbalii paartii NLD kanaan rukutamuun gabaafameera. Innis filannoo irratti moo’atamuu isaa ifatti fudhateera.
Miyaanmaar erga bara 1960’n kaastee kan bulaa ture mootummaa bulchiinsa humna woraanaa ykn sirna abbaa irrummaa, jala.
Bara 1990 yeroo jalqabaatiif filannoon biyyattii keessatti akka geggeefamuuf bulchiinsi humna woraanaa hayyamee ture. Mootummaan abbaa irree yeroo sanitti moo’atamiinsi namudata jedhee tasa hin yaanne; ittis hin qophoofne. Kan ta’e garuu kan isaan hin eegne. Akkuma paartiin mormituu NLD filannoo moo’achuu bareen, bulchiinsi abbaa irree, bu’aa filannoo kan hin fudhanne ta’uu labse. Sana booda kan ta’e hooggantuu NLD fi hooggantoota paartilee mormituu hunda marsee mana hidhaatti guuruu ture. Filannoo bara 1990 hordofee namoota heddutu hidhame, ajjeefame, akka baqatanis taasifame. Mataan paartii NLD, Aung San Suu Kyi, woggaa 20 mana isiitti hidhamtee akka jiraattu erga taasifamee booda bara 2011 kan bilisummaa isii argatte.
Miyaanmaar mana cufattee woggoota hedduuf erga jiraataa turtee booda balbala banattee gara dimokraasiittii imala kan eegalte bara 2011. Kana dhugoomsuu irratti imaammanni bulchiinsa Obaamaa shoora guddaa taphachuu isaatu himama.Dhiibbaan mootummaan Ameerikaa yeroo dheeraadhaaf godhaa ture Aung San Suu Kyi hidhaa gadi lakkisiisuu fi paartiin NLD siyaasa Miyaanmaar keessatti qooda akka fudhatuuf haala mijeesseera.
Cee’umsi Miyaanmaar gara dimokaraasiitti gootu xumura hin arganne; bulchiinsi humna woraanaas angoo irraa guutummatti hin fagaanne. Bulchiinsi mootummaa humna woraanaa, prezidaant Thein Seiniin durfamu, yeroo jijjiirama diinagdee fi siyaasaa biyyattii keessatti fiduuf murteessu ammatti angoo guutummatti gadi lakkisuuf fedhii fi qophii kan hin qabne ta’uu isaa bifa hedduun mul’iseera. Mootummaan Thein Sein heera haarawa baaseen barcuma parlaamaa %25 dorgommiin alatti akka harka isaaniitti kufu taasiseera. Kana jechuun filannoon paarlaamaa biyyoolessaa kan geggeeffamu barcuma %75 qofa irratti. Ammas, Aung San Suu Kyi gara prezidaantummaatti akka hin dhufneef jecha, namni maatiin isaa lammiilee biyya biraatiin wolitti hidhata guddaa qaban prezidaantii Miyaanmaar ta’uu hin danda’an keeyyata jedhu heera biyyattii haarawa keessa galcheera. Abbaan manaa fi ijoolleen Aung San Suu Kyi lammummaa Ingiliiz qabu.
Gama biraatiin, heerri biyyatti akka mootummaan abbaa irree itti kaaye irraa akka hingeeddaramnee gochuuf jecha, mootummaan Thein Sein, humna yaalii heera biyyattii geeddaruuf godhamu dhoorguu isa dandeessisu (veto power) ufii laatera.
Miyaanmaar fagoodhaa dhufte. Haala siyaasa bara 2015 arginu kana bira gayuuf bu’i bayii heddu keessa dabarsite. Egaa kanaafi, imalli Miyaanmaar gara dimokraasitti godhaa jirtuu fi kana dhugoomsuufis murannoon mootummaan Thein Sein agarsiisaa jiru namoota seenaafi haala Miyaanmaar erga 1960’n kaasee keessa dabrite beekan hunda biraa dinqisiifannaa guddaa argataati kan dhufe.


text:
Obbo Toleeraa Adabaa: Hidhannoo hiikkachuu irratti ejjennoon ABO maali?
Partilee karaa nagaan qabsaa'uuf biyyatti deebi'an keessaa dhimmi Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) hidhannoo hiikkachiisuu dhimma ijoo dubbii miidiyaalee idileefi kan hawwaasummaa tibba kanaa ture.
Ministirri Muummee Dr. Abiy Ahimed dhimma kana irratti Roobii darbe gaaffii gaazexessitoonni biyya keessaa gaafataniif deebii kennaniin, " Dhimmi hidhannoo hiikkachiisuu waan nu yaaddessu miti," jedhan.
Dr. Abiy muddama bifa duulaatiin miidiyaalee hawwaasummaa irratti deemu dhaabuun barbaachisaa ta'uu himuun salphisanii tasgabeessanii ilaaluun gaarii akka ta'e dubbataniiru.
"ABOs ta'e paartileen biroo waliin walitti dhiyaannee mari'anna, waliinis ni hojjenna biyya biraa hin qabnu" jedhaniiru.
- Waa'ee waligaltee mootummaa fi ABO namoonni maal jedhu?
- Egeereen waraanaa ABO maal laata?
- "Dhimmi hidhannoo hiikkachuu waan nu yaaddessu miti"
Deetaan Ministiraa Waajira Dhimmoota Komunikeeshinii Mootummaa Federaalaa Obbo Kaasahun Gofees dhimmuma kanarratti ibsa Roobii darbe kennaniin ABOn gara biyyaatti kan gale hidhannoo hiikkateeti, ammas kan hafe hiikkachuu qaba jedhaniiru.
Ibsa gama mootummaan kennameefi Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) hidhannoo hiikkachuu waliin walqabatee gaaffii jiru irratti BBC Afaan Oromoo Dubbi Himaa ABO Obbo Toleeraa Adabaa gaafateera.
BBC: Ejjennoon Adda Bilisummaa Oromoo maalidha?
Obbo Toleeraa: Ejjennoon Adda Bilisummaa Oromoo dhimma kanarrattii qabsoo karaa nagaa itti fufudhaaf mootummaa waliin walta'ee itti seeneera.
Dhimma waraanaa kan ilaallatu ammoo waan mariyatamee xumura hin argatiinitu jira. Isa irratti ammoo hojjetamaa jira.
Walii gala garuu waan hidhannoo hiikkachiisuu isa jedhu kanaa namoonni walta'insa ABO fi mootummaa gidduutti ta'eerratti hubannoo gahaa hin qabne ykn yeroo marii sana hin turretu akkuma itti fakkaatetti hiika itti kennaa jiru.
Waraanni kun waraana uummataati, uummatis jiraachisaa ture. Uummatatti hirkatee jiraate.
Kan inni qabsoo gochaa ture ammoo mirga uummataa kabachiisuuf waan ta'eef karaa akkamiin qabsoo isaa itti fufuun danda'ama kan jedhurratti mootummaa waliin haasawarra jirama.
Akka xumurameen ammoo uummataaf ibsama malee calluma jedhamee hiikkachiisuu hiikkachiisuu jechuun kun waan daandii isaarraa fagaate ykn walta'insa irraa fagaateetti hubanna nuti.
Kanaafii dhimmi kun mariirra jira waan ta'eef akkuma xumura argateen gam-lamaan ibsa barbaachisu kennu jechuudha.
BBC: Qondaalli mootummaa yeroo dubbatan marii Asmaraatti ta'e irratti dhimmi hidhannoo hiikkachiisuu kun dubbii ijoo hin turre jedhan. Erga biyya galtanii booda dhimma kana irratti waanti mootummaa waliin mariyattan ni jiraa? Eenyu waliin mariyattan?
Obbo Toleeraa: Inni kun jalqabumarraa ni jira. Maaliin kan ABO ykn kan Waraana Adda Bilisummaa Oromoo akka addatti kaaafamu nuuf hin galle.
Dhuguma namoonni WBOn akka hiikkatan barbaadan ykn ammoo murni uummanni Oromoo akka hin hidhanne, akka inni harka qullaa akka inni jiraatu barbaadanis ni jiru. Sana ni hubanna.
Haa ta'u malee mootummaa waliin waan haasofne qabna. Innis xumura akka argateen waan ibsinu ta'aa jechuudha.
Marii mootummaan Asmaratti jila ABO waliin wal argee mariyaterratti kan ka'edha dhimmi kun. Dhimmi sunis gamuma kanaan xumura argata jennee yaadna.
BBC: Kanaafuu dhimmi hidhannoo hiikkachiisuu kun Asmaraatti ka'eera jechuudhaa?
Obbo Toleeraa: Eyyeen, akka gaariitti ka'eeraa irrattis mariyatameera.
BBC: Waanti mariyattanii irratti walii galtan maalidha?
Obbo Toleeraa: Mariin sun yeroo sanatti hin gudunfamne. Biyya akka seenameen kan xumura argatu ta'a jedhame.
Kaafamee haasa'ameera. Waraanni kun waraana uummataa ta'uu isaa irratti walhubannoorra ga'amee fuula duratti akkamittiin hammatamee qabsoo keessatti akkamitti itti fufuu danda'urratti marii gaggeeffamedha.
Kun ammayyu xumura hin arganne. Kanaafuu gaafa xumura argate ibsamaa jechuudha.
BBC: Erga biyya galtanii booda qaama mootummaa kam waliin mari'attan dhimma kana? Amma hin xumuramne jettan. Eenyu waliin mari'achaa jirtu?
Obbo Toleeraa: Kan dhimmi ilaalu yeroo sana jilli dhimmi kun yeroo sana waliin irratti haasa'amee Pirezedaantii MNO Obbo Lammaa Magarsaafi Ministira Haajaa Alaa Dr. Warqinaa Gabayyoo waliin haasa'ame.
BBC: Erga biyya galtanii booda hoo qaama mootummaa kam waliin mari'attan dhimma kana?
Obbo Toleeraa: Jilli ABO erga dhufee hojii adda addaatiin qabamee ballinaan irratti hin haasa'amnee beellamaan jirama.
BBC: Kanaafuu, dubbii keessanirraa kan hubatamee mootummaa waliin furuudhaaf hojjechaa akka jirtanidhaa gama kaaniin ammoo akka ko'oomachaa jirtanidha. Qaama mootummaa dhimmi kun ilaallatu waliin mari'achaa jirtuu, furuuf yaalaa jirtuu?
Obbo Toleeraa: Jilli ABO erga biyya seenee boodas irratti dubbatameera. Fuula duras irratti haasa'amee xumura ni argata.
BBC: Kan biraan ammoo waraanni kun akka qaama nageenyaatti akka makamuudhaaf kan yaadni dhiyaate gama keessaniin. Maaliif kana barbaaddan isin?
Obbo Toleeraa: Akka waliigalaattii WBOn uummataafi qabsaa'aa ture, qabsaa'aas jira. Kanaafuu kan haala kanaan dirqama isaa itti fufuu barbaadu achi keessatti hammatamee akka itti fufu barbanna.
Kaan ammoo akkuma ogummaafi dandeettii isaatti hojii adda addaa irratti bobba'ee gama dhaabaatiinis haata'u dhuunfaadhaan hojii argatee akka ittiin jiraatu yaada qabna jechaadha.
WBO keessa akkuma beekamu namoota dandeettiifi ogummaa garaa garaa qabanitu keessa jira.
Kanaaf, isa kana akkamiin hammachiifnee fuula duraatti akkamiin jiraachisuun danda'amaadha malee calluma jedhamee hidhannoon irraa fuudhamee gali jedhamee gaggeeffamu miti.
Akka waraanaatti itti fufuu danda'u ykn caasaa mootummaa keessatti kanneen hirmaachuu danda'an akkaataa itti hirmaachuu dand'an haalli akka mijeeffamuuf ni gaafanna.
Kanneen ammoo ogummaa adda addaa qaban ammoo ogummaa isaaniitiin akka tajaajilan ilaalchi akka taasifamuuf ni gaafanna.
BBC: Dimma mootummaan Roobii darbe ibsa kenne yoo waraanni sun hiikkachuudhaa baate ofiin hiikkachiifna jedhe irratti waanti isin gochuuf deemtan waan waraana sanaaf malu mootummaa waliin mari'attanii furmaata irra gahuuf akka yaada qabdani kanan hubadhe. Kanuma mitii?
Obbo Toleeraa: Hundeemti waliigaltee keenyaayyu callisanii hiikkachiisanii facaasanii mana mana isaatti akka galu gochuu miti.
Humni kun biyyichaafis uummataafis barbaachisaadha jennee amanna. Kanaafuu, akkaataa ittiin hammatamuun danda'amurratti hojjetamaa jira.


text:
Dhaabbanni Mootummoota Gamtoomanii labsii Traamp Al-QUDS magaalaa guddoo Isra’eel jechuun dabarse kuffise
Dhabbanni Mootummaa Gamtoomanii labsii Prezdaantiin Ameerikaa Doonald Traamp Magaalaan Al-QUDS “magaalaa guddoo Isra’eel” jechuun dabrse wixinee mormu irratti biyyoonni miseensa tahan sagalee akka kennan kora waliigalaa Ariifachiisaa yaame. Haalumaa kanaan sagalee Khamiisa har’aa kennaniin sagalee caalmaa taheen labsii Traamp kuffisan.
Biyyoonni 128 labsii Traamp mormuun sagalee kan kennan yoo tahu, Ameerikaa fi Isra’eel dabalatee biyyoonni 9 deeggaruun sagalee kennataniiru. Biyyoonni labsii Traamp deggaraan, Ameerikaa, Isra’eel, Toogoo, Na’uruu, Gu’atimalaa, Pala’uu, Maarshaal Island fi Honduraas tahuun beekameera.
Prezdaantiin Ameerikaa dhimmaa Alquds ilaalchisee kora waliigalaa UN irratti biyyoota murtii Ameerikaa mormuun sagalee kennan adda baafannee, gargaarsa kenninuuf irraa dhaabna jechuun isaa ni yaadatama.
Comments
Loading...


text:
Manni murtii ol’aanaan UN, International Court of Justice jedhamu, Ameerikaan qoqqobbiiwwan Iiraan irra keette jidduu, bittaa meeshaalee gargaarsa namoomaa fi kanneen geejjiba xiyyaaraa (Civil Aviation) walqabatan akka kaastu ajaje. ICJ’n murtii Arba’aa har’aa kenneen, “Iiraan meeshaalee gargaarsa namoomaa kallattiidhaan lammiilee isiitiif barbaachisan kanneen akka dawaa, biyya alaa irraa galfachuu akka dandeessu, Ameerikaan qoqqobbi irra keette dirqama kaasuu qabdi” jedhe.
Iiraan murtii kana gammachuudhaan kan simattu tahuu beeksifte. Ministeerri haajaa alaa Iiraan ibsa baaseen, “Murtiin ICJ’n dabarse, himannaan Iiraan sirrii tahuu kan mirkaneessee fi qoqqobbiin Ameerikaan lammiilee keenna irra keette ammoo seeraan alaa fi kan hammeenyaa tahuu mirkaneesee jira” jedhe.
Murtiin ICJ kun ol’iyyannoo kan hin qabnee fi seera addunyaatti fudhatama guddaa kan qabu yoo tahu, raawwii isaa irratti garuu humna gayaa kan hin qabne tahuuu gabaasni arganne ni mul’isa.


text:
Manni murtii ijibbaataa Federaalaa, ajaja manni murtii Fedaraalaa Obbo Baqqalaa Garbaa mirgi wabii isaa eeggameefi akka gadhiifamu murteesse haqe.
Murtii kanas har’a ganama qondaaltonni mana hidhaa Qiliinxoo Obbo Baqqalaa waamanii kan itti himan tahuu odeeyfannoon arganne ni mul’isa. Dhaddachi ijibbaata mana murtichaa ‘dogoggorri bu’uura seeraa’ jira jechuun mirga wabii kennee ture dhorkuu isaa abukaatoon obbo Baqqalaa, Obbo Abduljabbaar Huseen BBCtti hime. Dhaddachi ijibbaataa mana murtii waliigalaa Federaalaa dhimma kana A.L.I Sadaasa 14, bara 2010tti beellameera.


text:
Abdii Boruutiin*
Otuu gara dhimma mata-duree kanaatti hin seenin dura, warra maqoota jaarmayaaota Oromoo kana hin beekneef ykn hirraanfataniif ibsi isaanii akka armaan gadii ti:
ABO = Adda Bilisummaa Oromoo
AWO = Adda Walabummaa Oromiyaa
Jijjiirama = warra maqaa ABOtiin bara 2008 mooraa kana keessatti jijjiirama fidna jedhanii garee biraa uuman
ADO = Adda Diimookraatawa Oromoo
KWO = Kallacha Walabummaa Oromiyaa (kan dhiyoo kana maqaa jijjiirrate)
THBO = Tokkummaa Hmnoota Bilisummaa Oromiyaa (kan ULFO dhaan beekamu)
??? = Yaa Waaqayyo/Rabbi maal nu dhageessisuuf jirta?
Waayee jaarmayoota keenyaa, gadifageenyaan beekuu baadhullee, akkan hubadhutti kan THBO irraa hafan hundi isaaniituu warra qaama ABO turanii dha. Jaaramyootni miseensota THBO tokko tokkollee akkasuma warruma duraan qaama ABO turan natti fakkaatu.
Gaafii mata-duree irratti dhiyaateef guutumaa guutuutti deebii kennuun rakkisaa dha. Maaliif yoo jedhame, jaarmayootni kun eessaa akka ka’antu beekamuu danda’a ta’a malee garamitti akka deemamu ykn waan boru uumamu beekuun baay’ee rakkisaa waan ta’uufi. Karaa biraatiin yoo ilaalame ammoo, jaarmayootni kun yeroo ammaa haala akkamii keessa akka jiranis sirriitti beekuunis nama dhiba. Waanan kana jedheef boodarra barreeffama kana keessatti ibsuun yaala. Gaafiin sana dura ka’uu qabu garuu, “Jaarmayoota ykn gareelee kana akkanatti heddoomsuun ykn jijjiiruun tooftaa fi tarsiimoo qabsoo kanaatiif jedhameeti moo kaayyoo iccitiin isaa hin beekamnetu mooraa QBO keessa jiraa laata?” kan jedhu ta’a. Gaafii kana akkuma jirutti uummata Oromootiif dhiisee; garuu waan dhiibboo natti ta’e tokkon kaasuu fedha.
Durumaa jalqabee rakkooleen adda addaa mooraa ABO keessa turanillee, wanti bara 2008 booda mooraa keenya keessatti ta’e fi ta’aas jiru waan nama ajaa’ibuu dha. Jijjiiramni yeroo sana labsame, kan bu’aa fidu ta’uun isaa hafee siriidhaa diraamaa dhuma hin qabne akka uume fi diraamaan kun ammallee akka ittifufaa jiru hubachuun waan nama rakkisu natti hin fakkaatu. Bara 2008, yeroo gargar hiramuun uumame sana, sababni guddaan jijjiiramni labsameef mooraa ABO keessatti jijjiirama bu’uraa fiduu fi ABO haaromsuu jedhamee ture. Hogganummaa ABO keessa rakkoon akka turellee irra deddeebi’amee ibsamaa ture. Jijjiiramni labsame fi ibsame sun dhugumatti bu’aa tokko argamsiisuu danda’a jedhamee waan eegameef, qalbii uummata Oromoo waan hawwate natti fakkaata. Haa ta’u malee, jijjiiramni sun bu’aa fiduun isaa hafee waan nama gaddisiisan baay’eetu mul’atan.
Waan tokko tokko yaadachuuf, akkasumas fakkeenya tokko tokko kaasuuf, bara 2010 Liiccoo Bukuraafaa miseensota WBO hanga tokko fudhatanii hidhannoo guutuu wajjin diinatti harka kennatan. Sababuma fedheenuu haa ta’uu, yaaliin gareelee ABO walitti fiduu fi tokkoomsuuf godhamaa ture otuu hin milkaayin hafee; sana biras darbamee bara 2012 kaayyoon ABO akka jijjiirame labsame. Sababa kanaan warra jijjiiramaa keessatti addaan faffaca’insi uumame; garee kana keessatti gareeleen biroo ijaaraman; waliigalteen dhabamee, gargar hiramuun ittifufe. Kanuma wajjin walqabatee, bara 2013 jaarmayaan biraa maqaa ADO jedhuun gadi bahe. Warri jaarmayaa haaraa kana dhaabanis warruma duraan miseensota ABO fi/ykn hoggantoota olaanaa turanii dha. Warri duraan walabummaa Oromiyaa qofaatti amanna jedhanii, jaarmayaa AWO jedhu dhaabanii turanillee booda sana dhiisanii ADOtti makaman.
Waggoota lama booda, bara kana (2015), warri jijjiirama keessa turani fi kaayyoo ABO jijjiranii turan sun deebi’anii bakka lamatti bahn. Gareen tokko ittiyaaduudhaan ykn ittigaabbuudhaan as deebi’anii sagantaa ABOn bara 2004 fooyyesse ni fudhanna; bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaatiif qabsoofna jedhanii labsan. Gareen biraa ammoo waayee jijjiiramuu kaayyoo ABO sanarratti ibsa otuu hin kennin garuu maqaa biraatiin as bahn, maqaa KWO jedhuun jechuu dha. Gaafiin asirratti ka’u garuu “Kallacha Walabummaa Oromiyaa (KWO) yommuu jedhan, kun deebi’anii walabummaa Oromiyaatti amanuu dha moo kaayyoon jijjiirame sun akkuma jirutti hafee, maqaadhuma qofaatu jijjiirame?” kan jedhu dha. Waan baay’ee nama dinqu fi nama dhibuu dha. Egaa, gama tokkoon dhimma akkanaatu gaafii uumee; qabsaa’otni Oromoo garamitti (karamitti) deemaa jiru? nama jechisiisa.
Gaafiin “Qabsaa’otni fi jaarmayootni Oromoo eessa jiru” jedhus gaafii baay’ee nama rakkisuu dha. Mee THBO (ULFO) irraan jalqaba. Maqaan ULFO jedhu kun duraanuu akka tumsa jaarmayoota Oromootti jiraatullee, jaarmayootni Oromoo sadi bara 2010 walittibaqanii, jaarmayaa tokko kan maqaa kana qabu akka uuman ni yaadatama. Haa ta’u malee, walittibaqinisi ykn tokkoomuun jaarmayoota sanaa gammachuudhaan simatamuu fi jijjiirama tokkos fiduu ni danda’a jedhamee eegamaa haa turu malee, jijjiirama ykn bu’aa fiduun hafee; jiraachuumti jaarmayaa kanaatuu (THBO) wanti beekamu hin jiru yoon jedhe dhugaarraa fagaachuu kiyyaa miti. Eessa jiru? Maal godhaa jiru?… Yoo jiraatan ammoo, kophaa socha’uun rakkisaa yoo ta’e maaliif jaarmayoota Oromoo kan kaayyoo fi galii walfakkaataa qaban waliin tokkummaa hin uumne?
Itti aansuudhaa, ADO kaasuun fedha. Jaarmayaa haaraan kun karaa nagaatiin qabsaayee; Itoophiyaa diimookraatofte keessatti sirna Federaalisimii dhugaa ijaaruuf akka kaayyoo qabu ibsee jira. Gara biyyaattillee deebi’anii qabsaa’uuf yaalii waan godhan fakkaatu. Yaaliin sun ammoo akka hin milkaayin mul’atee ture. Ergasii kaasee, waan jaarmayaan kun irra jiru fi maal godhaas akka jiru ani hin beeku. Kun gaafii tokko. Karaa biraatiin ammoo, jaarmayaan kun, erga karaa nagaatiin qabsoo gaggeessuutti amane, maaliif warra tooftaa fi tarsiimoo akkasumas kaayyoo walfakkaataa qaban waliin tumsa hin uumne ykn waliin hin hojjenne? kan jedhu gaafii biraa ta’a. Walumaagalatti, gaafiin asirrattis ka’u jaarmayaan kun (ADOn) maalirra ykn eessa jira? kan jedhu waan ta’uuf, gaafiin mata-dureerratti ka’e isa kanas ni ilaallata jechuu dha.
Warra bara 2008 jijjiirama keessa turani fi dhiyoo kana tokkummaa jaarmayoota Oromoo afurii (ABO) uumne ykn walittibaqne jedhan yoo fudhanne, tokkummaa uumuun waan gaarii dha; kun gammachuudhaan simatamuus qaba. Ani akka ilma Oromoo tokkootti baay’een itti gammade. Haa ta’u malee, wanti gaafii natti ta’e ni jira. Jarri kun akka dubbatanitti (dhiyoo kana hogganaan isaanii akka dubbatetti) waraanallee ijaarratanii akka qabanii dha. Waraanni isaanii kunillee, kan milishaa ajjeesu qofaa otuu hin taane, kan Wayyaanee dugda cabsuu danda’u akka ta’e ibsame. Yoo dhugumatti kana qabaanne, anaaf gammachuu daangaa hin qabnee dha. Garuu kun hammam dhugaa akka ta’e Waaqayyoo/Rabbi haa beeku! Koottaa nutti makamaa ykn nu wajjin tokkummaa ijaaraa jedhanii kan yaamicha godhan, waan humni isaanii kun caalaa fi cimaa ta’eef ta’inaa laata?
ABO duraan garee lama turani fi amma walitti deebi’anii tokko ta’anis (Shanee fi QC kan turan) ilaalchisee waanan jedhu qaba. Asirratti wanti hubatamuu qabu, ani misseensa ta’ee ykn jaarmayaa kanaaf dubbachuuf ykn ittisuuf otuu hin taane, walaba ta’ee, ilaalcha fi yaada akkasumas hubannoo kiyya ibsuufi. Dhugaa dubbachuudhaaf, lolani lolchiisanii lafa Oromiyaa tokko qabatanii waan tokko mul’isuu baatanillee, hanga ammaatti waan amanan tokkotti cichanii, kanas bakkaan gahuuf sochii godhaa kan jiran ABO Obboo Daawudiin hogganamu dha jedheen yaada. Jaarmayoota bilisabaastota saboota cunqurfamoo waliin tumsa ijaaruun isaaniillee deeggaramuu qaba. Kun akka yaada kiyyaatitti barbaachisaa fi murteessa dhas. Haa ta’u malee, rakkinni natti mula’tu tokko (kanaaf ammo isaan ibsa ykn sababa qabaachuu malu) hogganummaa keessatti sirna Gadaa hojiidhaan mul’isuurratti hir’ina qabaachuu isaanii ti. Waanan kana jedheef yeroo biraan bal’inaan ittideebi’a.
Waanuma fedhes ta’u; rakkini fedhes jiraatu, hundeen ABO isuma kan Obboo Daawudiin hogganamu dha jedheen amana. Kanaafuu, inni kun silaa waa hundaafuu ittigaafatamas ta’ee dirqama; akkasumas gahee inni taphachuu danda’us guddaa waan ta’eef, akka hangafaatti, akka hundeetti kan biroorratti dhiibbaa godhuu danda’a jedheen yaada. Asirrttii wantin hubachiisuu fedhu, ittigaafatama yoon jedhu balleessaa warri biroo dalaganiif jechuu otuu hin taane, akka hangafaatti ittigaafatama isaa hubatee; mooraa keenya keessatti tokkummaa dhugaa uumuudhaaf waan guddaatu irraa eegama jechuu kooti. Kana daandii gaariitti fiduudhaaf dandeettii fi dirqamallee qabu jechuun barbaade. Akuma tumsa alaa uumuurratti bakkee furtuu qabaatu, mooraa QBO keessattillee akkasuma furtuu ta’ee, jaarmayoota kaayyoo fi galii tokko ykn walfakkaataa qaban irratti dhiibbaa godhee tokkummaa jaarmayoota Oromoo ijaaruuf gahee guddaatu irraa eegama jechuu dha. Kanaaf, gaafiin asittis ka’u, kana godhaa jiruu? Maalirra jiru? kan jedhu ta’a.
Dhumarratti, dhaamsi ani dabarfachuu barbaadu, jaarmayaa heddoomsuun; maqaadhaan taphachuun; asii fi achi dhama’uun; ejjannoo tokko ykn kaayyoo ifa ta’e tokko dhabuun; kaayyoo tokko ykn walfakkaataa otuu qabanuu waliin hojjechuurratti wal lagachuun; garagara hiramuun; diinaaf qaawwa uumuun; beekumsa, dandeettii, qabeenya fi humna ofii garagara hiranii mooraa ofii laaffisuun dhaabbachuu qaba. Maqaa otuu hin taane, jaarmayaa hojiidhaan waan tokko agarsiisuu danda’utu deeggarsa uummata bal’aa Oromoo argachuu danda’a. Dubbachuu qofaa otuu hin taane, waan dubbannu hojiidhaan agrsiisuutu jabina jaarmayaa tokkoo mul’isa. Waaqayyo/Rabbii Ayyaanni Oromoo hubannoo nuuf haa kennu!
Galatoomaa!
* Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Seenaa Generaal Taaddasaa Birruu
Gootichi beekamaan ilma Oromoo onneen isaa waa’ee saba isaaf dhiigdu kun kan dhalatee guddate Godina shawaa kaabaa nannoo salalee aanaa Hidhaabuu Abootee iddoo addaa Siree Morose jedhamutti dhalatee akka guddate seenaan tarree gootota Oromoo keessatti barreefame hedduun ragaa baha. J/Taddasaa Birruu akkuma ijoollee naannoo isaa biro ijoollumaan loon tiksaarra darbee umriin isaa yoo barnootaaf gahu mana barumsaa amantaa ortodoksiitti afaan gi’izitiin barumsa amantaa hodofuudhaan afaan gi’iizii bareessuu fi dubbisuun kan yeroo itti hin fudhanne ture.
Haa ta’u malee daa’imni kun abbaan isaa quuqama sabaa waan qabuuf yeroo lola Xaaliyaani irratti duulee dirree waranaa irratti wareegamee ture. yeroo kana duuti abbaa isaa baay’ee isa gaddisiisee osoo jiruu Haati isaas rifaatuu abbaa manaa isherraan kan ka’e abbaan manaa ishee du’ee guyyaa saddetammaanitti(80) lubbuun isheellee darbuu danda’eera.Qormaanni jireenya walirratti leenca kana qunnamte akka inni barnoota isaa addaan kutuuf itti lallabde.
Kana booda dargaggeessi jaalala maatiisaa dhandhamee hin quufne kun karaa abbaa isaa qabachuun Xaaliyaani irratti duuluuf bosona akka gale dirree seenaa gootota oromoo keessatti barreefameera. Yeroo kanatti Essumni(obboleessi haadha isaa) Baraanbaraas Beekaa jedhamu waliin kutachuudhaan loltoota mataa ofii ummatanii biyya isanii faashistoota irraa buusuuf gara hallayyaa Calanqootti kutaan.
Xaaliyaanoonni meeshaa waranaa Ammayaa fi loltoota saanyinsii quufaan qabattee waan hirirteef falmiin ture caalmaa warra xaliiyaaniif dhundhumtee,waraana sa’aa 24 taasifameen J/Taddasaanfaa naannoo hoolqa Fincii jedhamtee waammamtuutti marfamanii harka laataan.sana boodaas akka qabamanii Hidhamtoota baay’ee waliin Gara Moqaadishootti ergamanii achitti J/Taddasaa Birruu hidhaan umrii guutuu akka itti murteefamu taasifamee ture.Egaa umrii sanatti dararamuun faashistootaani abdii kan kutachiise osoo hin taane,caalatti jabina kenneefi seenaa Ummanni oromoo har’a akka warqeef meetiitti laalu kana dalaguu danda’eera.
Akkuma J/Taddasaan mana hidhaa fashiistootatti rakkoon hedduun isa dararteen Biyyi sumaaliyaa harka Xaaliyaanootaati baatee kolonii Ingilizitti kufte. Ta’iin kun immoo B/J Taddasaa Birruu fi namoota isa fakkataniif carraa cimaa ta’ee ummame.egaa hidhaan umri guutuu ture suniis carraa kanaa fashalaa’era. Haaluma kanaan gootichi kun dandeettii cimaa qabachuun isaa erga beekamee gara loltoota ingiliziitti makamuu danda’e. yeroon kun baay’ee sukanneessa ta’uu isaa dubbistoonni koo akka hin daganne hubachiisuun fedha!! yeroo gurraachummaan akka namatti hin lakka’amne fi qooddaan sanyi fi amantii itti daraaredha. kana keessatti garuu kormi kun ga’umsa ol’aanadhaan warruma adii waliin socho’aa turuunsaa ni yaadatama.
Kan namatti tolu, fedhii fi jaalala biyya isaatiif qaburraa kan ka’e loltoota san keessaa gara raayyaa polisii humna dafee qaqqabaatti jijjirame biyya isaatti deebi’e.
Sanan boodaas hogganummaadhaan iddoo hedduu hojjechuu isaa ragaleen funannamaan lafa kaa’u.Yaa dubbistoota barruu kanaa! amma kan nurraa egamu maal akka ta’e secoondii muraasaaf akka of gaafattaan isin dirqamsiisuun barbaada!
Seenaa Qabsoo fi Seenaa mana hidhaa
Qabsoo ummata Oromoo yeroo sanii waliin wal qabatee Waldaan Wal gargaarsa Maccaaf Tuulamaa akka hangafaatti laallamuu isaa eenyuma jalaa waan dhokatu miti.waldaan kun yeroof maqaa wal gargaarsaatiin ejjennoo haa jalqabu malee, yeroon booda sirna qabsoo oromoorratti xiyyeefanno isaa cimsachaa deemee ture.
B/J Taddasaa Birruu fi Waldaan kun seena yoomuu himamee hin dhumne waliin akka qaban lammiin oromoo seenaa isaa beeku kamuu dhugummaa isaa himuu ni danda’a.
Mee B/J Taddasaa Birruu akkamitti gara waldaa kanaatti dhufaan laata? Waldaan Wal gargaarsa Maccaaf Tuulamaa Yeroo sanatti sanyiin oromoo ta’anii qondaaltoota sirna mootummaa H/Sillaasee iddoo garagaraa hojjetaniif gaaffii miseensummaa dhiyeessaniif keessaa B/J Taddasaa Birruun nama tokko ture.jalqabarratti akkuma loltoota Ingilizii keessa jijjiramee dhufeen sirni mootummichaa dhugumaan ummata oromoof waan dhaabbate itti fakkate, yoon miseensa waldaa kanaa ta’e ilaalchi qooddaa sabaa ummamuu danda’a, jechuudhaan shakkee akka dide ni dubbatama.
kanuma gidduutti mummicha ministeera yeroo sanii kan turaan Akiliil Hatewald namni jedhamu tokko Galgala wayii B/J Taddasaa Birruu Irbaataaf mana isaatti afferee osoo taphachaa jiraani waan tokko akeekkachiisee ture.B/J Taddasaa Birruu koree duula qubee waan tureef akka ummanni oromoo baratee doofummaa keessaa bahuuf tattafii inni gochaa ture daraan cimaa waan ta’eef Muummicha kana sodaachisuun hin hafne.Jeneralli kun oromoo ta’uusaas waan hin shakkineef akkas jedheeni ture”Taddasaa ati erga duula qubee kana eegaltee baradhaa! Baradhaa!jechuu baayistee jirta.baradhaa jechuun gaariidha garuu eeyyu barsiisuu akka qabnu adda baastee beekuu qabda.nuti yoo xiqqaatee,xiqqaate oromoo jaarraa tokko gara boodaatti hambisnee bitaa jirra.ummata kana nan barsiisa yoo jette galaana nurra garagalu”jechuudhaan soda ummata oromoorraa qabaan ibsaanif.kun immoo B/J Taddasaa Birruun Gadoodhaa akka Waldaa Maccaaf Tuulamaatti dabalamuuf karaa bal’aa bane.sana booda miseensummaaf laphee guutuun edda eeyyamamanii akkas jechuun dhugaa jiru bahanii turaan jecha muummichi ministeera sun jedhaniin eeruudhaan”wuskiin fuuldura kootti buufamee jiru dhiiga natti fakkate. gonkumaa miira koo to’achuu waan hin dandeenyeef,wuskiin naaf buufamemoo?ani bar qorichaan fudhachaa jiraam kanaafuu hin hin dhugu jechuudhaan dhiiseen bahe”jedhanii akka turaan ni yaadatama!
A.L.A bara 1966 keessa waldichi akkuma tasaa gara sochii siyaasa ol’aanaatti cee’uusaatiin miseensota lakkoofsaan hedduu ta’aan horachuu danda.eera.jijjiramni dhufe kunis bu’uurrisaa haasawa dadamaqiinsaa B/J Taddasaa Birruu taasisanidha.haasofni Jeneraalichaa waa’ee Muummichi ministeeraa ,angawoota mootummaa kan turaan,loltoota sadarkaa ol’aanaa gahanii fi oromoota gara dhaabbilee barnoota ol’aanoo galaan lakkoofsi isaanii akka hir’atu kan jedhu bakka Jeneraalli kun jirutti wal gahii gaggeefarratti ibsamuu isaas eeranii turaan.
Yeroon booda Shira Angawoonni ol’aanoon mootummaa H/sillaasee qopheessaniin B/J Taddasaa Birruu fi A/dhibbaa maammoo mazamir,namoota lakkoofsaan 7 ta’aan waliin gara mana hidhaa Alem Baqqanyitti darbataman.
Akka Jarri xaxanitti yakki B/J Taddasaa Birruu fi jaallaan hafan ittiin himatamaan “Heera mootumaa diiguudhaan tokkumaa ummata Itoophaa yeroo dheeraa cimee ture kan fashaleessu holola sobaa oofuudhaan ummata jeequmsaaf kakaastaan”kan jedhudha.
Galmeen himatamtoota lakkoofsaan sagal ta’aan kun kan armaan gadiiti:
1,Himatamaa 1ffaan B/J Taddasaa Birruu
2,Himatamaa 2ffaan A/dhibbaa Maammoo mazamir
3,Himatamaa 3ffaan Obbo Seefaa Tasammaa
4,Himatamaa 4ffaan Obbo Daadhii Fayisaa
5,Himatamaa 5ffaan Loltuu Lammeessaa Boruu
6,Himatamaa 6ffaan Q/M Mokonin Wasanuu
7,Himatamaa 7ffaan Obbo H/Maariyaam Gammadaa
8,Himatamaa 8ffaan Konoleel Alamuu Qixxeessaa
9,Himatamaa 9ffaan B/J Daawit Abdii….turaan
Himanni tokkon tokkoo isaanirratti dhiyaate mata dureen isaa kan gubbaatti Eerame haa ta’u malee qabiyyee gara garaa of keessaa qaba
Keessa mee kan B/J Taddasaa Birruu Akkas jedha:Bakka wal gahii hundatti uummata mootummaarratti meeshaa waraanaa qabatanii akka kaka’aan yoo dubbatu kanneen hafaan immoo ajajaa fi yaada isaa irratti walii galuu isaaniti jedhame.akkasumas A/dhibbaa Maammoo Mazamir Sinimaa Ampeyer keessatti Boombii Gad-dhiisuudhaan namoota hedduu madeessiteetta kan jedhullee garee himata isaaniti
Ragaan seeraa isaan lafa godhataan illee hojiin isaani poolisii akka turaan seenaan dhugaa baha. Kun immoo guutummaa guututti waan sobaan itti yaadamee qabsoo ummata oromoo kichuutti quucarsuuf karoorfame ta’uusaa hubachuun ni danda’ama.
Himata B/J Taddasaa Birruu fi jaallaan hafaan irratti qindaa’eef Jeneraalli kun callisanii hin teenye
Mee deebii isaan laataan keessaa muraasa yaa ilaallu
*Bilisummaa ummata tokko wantootni guutuu akka ta’u godhaan baay’ee ta’aan illee, qabxii gudhaan garuu seera baheen murtii madaallamaa wal qixa fayyadamuudha. Carraa koo haa tauu,yookaan waanaan sanyiidhaan adda ta’eef ta’ee hin barre.dur Itoophaanonni kanneen biro hanga har’aatti seeraan ajaja Girmaawii mootii mootichaan kennamutti fayyadamaa turaan anaaf waan kun hin fayyannee himatamuu fi hidhamuun koo na gaddisisuu irra darbee Warreen ana fakkataanillee abdi kan kutachiisudha
*Heera mootummaa keeyyata 3(a)irratti akka ibsutti muuduu fi Angoo irraa buusuu kan danda’u mootii mootichaa qofa jedha.seera adabbii lakk.126 gulantaan kan mulqamu ajaja mana murtitiin jedhee lafa kaa’a.kan koo garuu kanaan ala Aangoo himattota kiyyaatiin qofa gulantaan koo akka waan narraa mulqameetti ummata Itoophaatiif gazexaadhaan ibsame.kunis kan ibsu seerri anaaf kan hin hojjenne ta’uusaati.
*Hanga har’aatti qondaaltootni anaan wal fakkatu qabaan “Alem baqqanyitti”hidhamanii hin beekaan anarra garuu dabni kun narratti rawwate.Alem baqqanyittaan hidhamee argama.daba kanas kabajamoo mana murtitti iyyadheen achitti hidhamuun kee sirridha jedhamee murtiidhaan akkaan jiru ni yaadatama.
*Barumsaan kan duubatti hafaan saba oromoo akka barataan waanaan godheef saba addaan qoodde jedhamee dhimma bu’uura hin qabne kaniin ani hin hojjetiin har’a jaarraa 20ffaa keessatti yeroo ummanni Addunyaa hundi sanyiidhaan,amantiidhaan,gosaan,saalaan osoo wal hin qoodiin tokkumaa isaanii cimsatanii gara fuulduraatti hoofaa fi hojjechaa jiraan kanatti anarratti yaadni akkanaa dulloomaan kun qoodinsa sanyitiin waanin hin hojjenneen na rakkisuun ummata amma baratees ta’ee,dhaloota dhufu osoo hin gaddisisiin kan hin hafne,miidhaa isaas kabajamoon mana murtii kan hin daganne ta’uusaa nan abdadha.
qabxiilee kanaa fi kanneen kana fakkataan hedduu barreessudhaa gara mana murtii ol’aanaa yeroo sanatti iyyachuun isaa ni yaadatama.
Manni murtii Ol’aanaan kun murtii isaa murteessera. murtiin kunis madaa ummata oromoo baraa hanga baraatti okkolchiisaa ta’ee hafe.murtichi akkas ture B/J Taddasaa Birruu fi A/dhibbaa Maammoo Mazamir Du’aan akka adabamaan,kanneen hafaan jahaan ammo hidhaa cimaa waggota gara garaatiin akka hidhamaan murta’e
Murtiin kan Obbo Hayilamaaram Gammadaa sababa dhukkubsatani mana yaalaa jiraniif bira darbamee yeroon booda akka irratti murteessaan walii galaan.
Akkuma beekamu murtii du’aa kan mirkaneessu mooti H/sillaasee waan tureef kanneen biro akkuma jirutti mirkaneessee kan B/J Taddasaa Birruu murtii du’arraa gara hidhaa umri guututti fooyyesse.kunis kan ta’uu danda’eef Jeneraallichi fonqolcha mootummaa H/Sillaasee irratti mudde 5 bara 1953 aggamame ol’aantummaadhaan kan fashaleesse waan ta’eef,isa akka olmaatti lakka’eefi jedhama.
Murtiin A/dhibbaa Maammoo Mazamir akkuma itti cimetti itti fufee,walakkaa bara1962 mana hidhaa finfinneetti argamu Alem baqqany jedhamee waammamu keessatti akka fannifamee du’u taasifamee ture.
Gaafa gara du’aatti qajeeles kutataan kun akkas jedhee ture!
“Dhiigni koo dhiiga mirga cunqurfamoota ilmaan oromoo kabachiisuuf dangala’e waan ta’eef dhiiga gatii malee jige miti. Waaniin ani hin hojjetin hojjette jedhani sobaan murtii du’aa kan natti murteessise mootichaas ta’ee qondaaltootni sirnichaa garuu gatii isaanii yeroo gababaa keessatti idduma kanatti ummatota Itoophaa harkaa akka argataan shakkii tokkollee hin qabu.yaa oolu yaa bulu malee mirgi ummata oromoo dhiiga qabsaa’ota ilmaan isheetiin guutummaa guututti kabajamuun isaa waan hin hafne”jechuun dubbii isaa dhumaa saba jaalatuu fi jarreen shira xaxaniif dhaamee gara yoomuu hin deebine sanitti sokke.
B/J Taddasaa Birruu erga murtiin hidhaa umri guutuutti jijjirameefi gara magalaa Hararitti akka ergamee hidhamu taasifame.baay’ee osoo hin turiin immoo mana hidhaa magalaa Hararii gara mana hidhaa Galamsootti jijjirame.kun immoo carraa addaa Jeneraala kanaa fi ummata oromoof uume.B/J Taddasaa Birruu Hidhamaa amanamaa waan ta’eef carraa ummata waliin wal argee qabsoo ummata oromoo bifa haaraa ta’een fininsuu eegalu argate.Haalli gaariin ummameef tokko immoo ummanni Harargee yeroo sana qabsoo diddaa gabrummaa finiinsaa waan jiraniif ture.
Keessattu gootichi ilmi oromoo Elemoo Qilxuun bosona carcar galuudhaan lammi isaa harka alagarra baasuuf tattafi cimaa gochaa yeroo jirudha. B/J Taddasaa Birruu qunnamtisaa dhoksaan Elemoo Qilxuu waliin gochaa,ummaticha naannoo sani ammoo akka barataniif gorsaa fi tooftaa isaan barnoota amaleefatan fayyadamaa turuu isaa Maanguddooni ammallee lubbuun jiraan raga bahu.
Fulbaana 2 bara 1966 sirni H/sillaasee waan kufeef Dargiin B/J Taddasaa Birruu fi hidhamtootni biroos akka hiikkaman ajaja dabarse.
Ammallee sirni Dargii ummataaf akka hin taane kan hubate Jeneraalli kun cunqursaa yeroo dheeraaf ummata oromoorra ture faccisuuf qabsoo hidhannoo filatee bosonatti galuudhaan sirna Dargii wajjiin wal falmuu eegale.
Gabroofamuun ummata isaa Yoomuu boqonnaa kan dhoowwate B/J Taddasaa Birruu osoo Bilisummaa Uummata isaatif falmaa jiruu Bitootessa Guyyaa 9,bara 1967 harka oftultotaatti kufuun lubbu isaa yeroo dhumaatiif lammi jaalatuu dabarsee laate!!Taddasaan du’uus hojii boonsaan inni qomoo isaaf dalage baraa hanga barabaraatti laphee Uummata Oromoo keessaa akka lallabdu shakkii hin qabu!!
Xumureera!! Dogoggorri seenaa akka tasaa yoo jiraate,
na ofkalchaa!!!
Imimmaan Lakkuu keessaan!!


text:
Ityoophiyaa fi Xaaliyaan liqaa fi deeggarsa Yuuroo miiliyoona 22 mallatteessan
Finfinnee, Onkololeessa 1,2011(FBC)- Ityoophiyaa fi Xaaliyaan liqaa fi deeggarsa Yuuroo miiliyoona 22 walii mallatteessan.
Yuuroo miiliyoonni 17 liqaadhan kan laatamu yammuu ta’u, Yuuroo miiliyoonni 5 ammoo deeggarsaan kan laatamu.
Karaa Ityoophiyaatin ministir deettaa Ministeera Maallaqaa fi Walta’umsa Diinagdee obbo Admaasuu Nabbabaa, karaa Xaaliyaanitiin ammoo ministir deettaan Ministeera Maallaqaa fi Walta’umsa Diinagdee Xaaliyaan Arturoo Luuzii mallatteessaniiru.
Deeggarsii fi liqiin kenname dhiyeessii bishaan dhugaatii magaala fi ittisa balfa dhangala’aa fooyyeessuuf kan ooludha jedhameera.


text:
Mootummaan Itiyooophiyaa namoota mana angawoota mormitootaa dabalatee hidhaa gad dhiisaa jira. Akkuma kanaan nutis lammiiwwan Oromoo mana hidhaa keessa turanii fi turtii isaanii mana hidhaa keessaa gaafachuun gabaasaa jirra. keessummaan keenya har’aa mana hidhaa Maa’ikelaawwii dabalatee manneen hidhaa adda addaa keessatti hidhamaa erga turee booda batii Guraandhalaa keessa kan gad dhiisame obbo Ingidaa qusii jedhama.
Ingidaan akka lakkoobsa Itiyoophiyaa Caamsaa 24 bara 2007 daandii irraa namoonni hin beekamne isa qabanii iji koo na hidhanii lafa hin beekamnetti nageessan jedha.
San booda mana hidhaa Maa’ikelaawwiitti ennaa na dabarsanis iji koo hidhamee waan tureef hamma har’aatti dura eessatti akka na geessan hin beeku, Maaa’ikelaawwii ergan ga’ee ija koo irraa hidhaa hiikan jedha.
Manneen hidhaa Maa’ikelaawwii Qilinxoo fi Ziwaayiin turuu isaa kan dubbatu Ingidaan reebichaa fi dararaa na irratti raawwatamen gurri koo hin hubatu, agartuun koo sirriitti hin argu, qaama dhaluu koo irra waan na rukutaniif carraan dhala argachuu koo illee baay’ee xiqqoo dha jedhan. Himannaa na irratti dhiyaates ABOttii hidhata qabda kan jedhu yoo ta’u ragaan na irratti dhiyaate utuu hin jiraatn waggaa lamaaf mana hidhaa keessa ergan turee boodan gad dhiisame jedha.


text:
WBOn Magaalaa Moyaalee keessatti Akkasumas Magaalaa Negellee fi Moyaalee Gidduutti Waraana Wayyaanee Haleele.
Odeessa-Moyaalee
Jiraattonni Moyaalee ajjeechaa wayyanee baqatanii gara keeniya ce’an haala kanaan mormii geggeessaa oolan.
Odeessa :ABO /OLF
Sirna Yaadannoo Addaa Waggaa 9ffaa Wareegamuu Gootichi Oromoo #Wandimmu_Daammanaa Kumsaa: Seenaa Ajaa’ibaa #Video Armaan Gadii Dhaggeeffattan malee Bira hin darbina!!
===============================================
Wandimmuu Daammanaa waxabajjii 1978 A.L.H tti ,Godina Shawaa Lixaa,Aanaa Midaa Qanyii ganda Boquu Nissootti dhalate. Akkuma ilmaan Oromoo kamiyyuu umuriin isaa wayita barnootaaf gahu,baratee kutaa 11ffaa wayita gahutti,Guraandhala 21 bara 2001 A.L.H tti Sochii Warraaqsa FDG barattoota Oromoo Mana Barumsaa Geedoo sadarkaa lammaaffaafi Qophaa’inaan taasifameen rasaasaa Poolisoota ergamtuu diinaa irraa itti dhukaafameen Lubbuun isaa wareegame. Gootichi Oromoo Wandimmuu Daammanaa wareegamus kaayyoofi akeekni inni irratti Wareegamee hin wareegamne irratti kufa kuffisaa Oromoon diina hudhee qabee jira!!
Videon Asii Gaditti Argitan kun Yaadannoo Waggaa 9ffaa Gooticha Oromoo Wandimmuu Daammanaa Kan Qeerroo Dargaggootni Oromoofi Uummaatni Oromoo Aanaa Midaa Qanyii Walitti dhufuun bakka dhaloota isaatti bifa adda ta’een taasifamerraa fudhatame!!
Qabsaa’an ni kufa, qabsoon itti fufa!!
Injifannoon Uummata Oromoof!!
WBO, Gaachana Ummata Oromoo!


text:
Lammileen Oromoo Kuma 10tti tilmaamaman ajjeechaa Mooyyalee tti ta’een booda baqatanii amma Keeniyaa Naannoo Solooloo qubatanii jiru. Kanaan dura baqattoonni kun bakkeewwan qubannoo afur keessa qubatanii ka turan yoo ta’an, amma garuu Jaarmayaa Mootummootaatti Dhaabbati Baqataa UNHCR, baqattoota kana deeggaruun akka salphatuufiif bakka Dambalaa Fachaanaa jedhamutti walitti isaan qabuutti jira. Baayyeen baqattoota kanaas gara buufat amma keessa buufatan kanaa erga dhufanii turban sadii yoo ta’u, harka duwwaa gara kana dhufuu isaaniis himu.
Lammileen Keeniyaa naannoo baqattoonni qubatan jiraatanii fi Mootummaan Keeniyaa baqattoota kanaaf haga tahe deeggaranus lakkoofsi baqattootaa hedduummachuun rakkoo kaan ta’eera. Kanaafis Mootummaan Keeniyaa Jaarmayaa Mootummootaa ka dhimmi baqataan wal dubbatee gargaarsi midhaan nyaataa akka isaaniif dhiyaatu gochaa jira. Jaarmayaa Dhiyeessa Midhaan Nyaataa (WFP) Damee Keeniyaatti Hordofaa Dhimma Imaammataa ka ta’an Mr. Piiter Otiyeenoo, ‘Dhaabbati isaanii midhaan nyaatan baqattootaaf dhiyeessuun isaan cinaa dhaabbataa jiraachuu himu. Ammas haga mootummaan biyyattii baqattoota kana cinaa dhaabannu nu gaafatetti isaan gargaaruufillee qophiidha jedhu.
Galmoo Daawit buufata baqattootaa Dambalaa Fachaanaa jirutti imalee qophii itti aanu qindeesseera.


text:
Abstract:
Qorannoon kun qaaccessa ga‟umsa qabiyyee moodelaa qormaata Afaan Oromoo kutaa 10 bara 2007 kangaggeeffamu ta‟ee kaayyoon qorannoo kanaa moodeelaa qormaata Afaan Oromoo kutaa 10 bara 2007 hojiirra oole ga‟umsa qabiyyee qabaachuu yookiin qabaachuu dhabuu isaa addaan baafachuudha. Malli qorannoo kana keessatti qoratichi dhimma bahe mala qorannoo ammamtaafi mala ga‟umsa qabiyyee qormaataa ittiin madaalamu mala walsimannaa (alignment method)ti. Kitaabni barataa Afaan Oromoo kutaa 9fi 10 walitti boqonnaawwan 18,18 walqixa qabu. Wayitiin boqonnaalee kanneen jalatti qabiyyeewwan garaagaraatiif ramadaman haala qabiyyeewwan qormaata moodelaa waliin walsimannaa qabaachuu isaanii qaacceffameera. Kunis mala walsimannaan qorannoon gaggeeffameera. Qaaccessi ragaalee meeshaalee addaddan funaanaman irratti taasifameen bu‟aan qorannoo argameera. Akka bu‟aa qorannoo kanaatti moodelli qormaataa barnoota Afaan Oromoo kutaa 10 bara 2007 ga‟umsi qabiyyee xiqqaa akka qabu hubatameera. Bu‟aa qorannoo kanaarratti hundaa‟uun yaanni furmaataa taa‟eera. Kunis moodelli qormaataa barnoota Afaan Oromoo yeroo qophaa‟u qabiyyeewwan adda addaa kitaaba barataa kutaa 9fi10 keessatti dhihaatan kan bakka bu‟u ta‟uu qaba. Qormaanni moodeela Afaan Oromoo kutaa 10 yeroo qophaa‟u gosoota gaaffii kitaaba barataa keessatti shaakalaman haala walfakkaatuun osoo qophaa‟an gaarummaa qaba


text:
Godinaalee Oromiyaa adda addaa keessatti hawaasni, lammiilee Oromoo Naannoo Soomalee irraa qabeenya isaanii irraa buqqifamaniif deggarsa maallaqa huccuu fi meeshalee manaa adda addaa walitti qabuun cimee itti fufee jira.
Barattoonni Yuunivarsitii Haramaayaa Koollejjii Fayyaa Hararitti baratan, guyyaa kaleessaa huccuu fi kophee feestaala 80 tahu walitti qabuun gumaachaniiru. Haaluma walfakkaatuun godina Qeellam Wallaggaa magaalaa Machaaraatti hojjattoonni mootummaa fi barattooni, ummata qe’ee isaa irra buqa’eef qarshii 37,485 walitti qabuun beekameera.
Magaalaa Jimmaa keessattis ummanni guyyaa hardhaa haala bareedaan deggarsa walitti qabaa kan jiru tahuu maddeen nuuf gabaasaaniiru.


text:
Dhiiraa waan manaa Ba’eef Beeku Haacee koo Dabalii jiraadhuu- Haaceen keenya hardhas seenaa dalage.
Jirtui jirraa.
Naan hin galtuu siinan galaa..
Qomoo ofii kaabaa hanga kibbaa dhahee waliin gahee, TEDI AFROO afaan qabachiisee,
Dr abiy fi Lammaattis iyya sabaa sagalee ol fuudhee ittii hime dhumaatii oromoo cinaaksan dhoorkaa nurraa yoo diddan qeerroon isinittii kaasaa jechuun mataa naaneesuun gammachuu nutti horee jira.
Qamalee koo qamalittii
Yaa ishee boongoorra utaaltuu
Arbi cingiggiitti dhale
Akkamiin rafnee bullaa
Diinni ammas nu hin ciisne
Kunoo #Mi‘eessoon galee
Rasaasaan nu waxale
Kunoo #Cinaaksaniin galee
Rasaasaan nu waxale
Kunoo #Moyaaleen galee
Rasaasaan nu waxale!
–
Nurraa dhowwi yaa #Lammaa
Nurraa dhowwi yaa #Abiy
Nurraa dhowwaa yaa biyyaa
Yookaan qeerroottan iyyaa!
Hachalu Hundessa
Adoolessa 15, 2018
Galma Barkumee)
Qamalee koo Qamalittii yaa ishee qarrerra utaaltu
Jechuun isaa Dr.Abiy fi Lammaa jechuudha
Nurraa dhoowwaa yookaan qeerrottin iyyaa isinin jedheeta
Leenci haati deesse Hachalu Hundessa.
Dr.Abiy Amma Dawwannaan nigaha gama lubbuu ummata Oromoo ykn Qeerroo daanga irra guyyaa guyyaan dhumaa jirtu tahuu qaba hojiin guddaan yoo diddan immo Qeerron———-ni beektan isinuu sirritti
Weellisaa tedy Afroo sirba waa’ee maqaa minilik faarsu sirbuurraan kan ka’e akka waltajjii gadhiisee bahu taasifameera.kunis akka sirba maqaa minilik faarsu akka hin sirbine xaalayaa waamichaa godhameefirratti ibsameefii ture.inni garuu humnumaan didee sirbuurraan kan ka’e baasan.


text:
Hiriira kaleessa magaalaa galma-mootummaa Ertiraa – Asmaraa keessatti geggeessame irratti tarkaanfiin hookkaraa fudhatamuu isaa fi sagaleen dhukaasaa dhaga’amuu Embaasiin Yuynaayitid Isteets Ertiraa jiru kaleessa gabaasee jira. Maddi dhukaasichaa eenyu akka tahe garuu waan adda-baafatee beeksise hin jiru.
Viidiyooleen hagi tokko Feesbuukii, Twiterii fi Yuutuubii irratti maxxansananii bahan akka agarsiisanitti, yeroo hiriirtonni giddu-gala magaalaa Asmaraa keessa fiigaa jiranitti dhukaasni deddeebi’ee dhaga’amaa ture.
Gabaasaaleen hin mirkaneeffamiin akka jedhanitti, magaalaa Asmaraa, ganda Musliimonni itti heddummaatan – Akiriyaa keessatti jalqabame – hiriirichi.
Kan ganda sana keessatti argamu – mana-barnootaa Islaamaa “Diaa Islamic School of Asmara” jedhamu, Kaarikulemii yokaan sirna-barnootaa isaa akka jijjiiru ammaan dur mootummaan Ertiraan ajajamee akka turee fi maanguddoo miseensa Boordii – Muassaa Mohammed Nuur dabalee – Boordiin manicha-barnootaa diduu isaa fi sababaa kanaan garii hihdamuu isaanii, marsariitiin garee mormituu mootummaa AWATE.COM gabaasee jira. Akka marsariitii sana irratti gabaasametti, baratootaa fi kanneen biroo tarkaanfii mootummaa sana morman tu mormii isaanii dhageessisuuf gara karaawwan Asmaraatti bahee hiriire – jedhama.
Kan gaazzexeessota Ertirtaa ala jiraataniin magaalaa Paaris irraa tamsaasu – Raadiyoon Ereenaa akka jedhutti, barattoota Mana-barnootaa Islaamaa kanneen dhibba tokkoo ol tu hiriira mormii bahe. Sa’aatii tokko keessatti, humnoonni mootummaa ulee fi meeshaalee waraanaa qabatan hiriirtota bittimsan.
Maddeen Ertiraa keessaa fi ala jiran, Raadiyoo Sagalee Ameerikaa, kutaa Afaan Tigreef akka ibsanitti, namoonni hedduun hedduun hidhamanii jiranii, amma illee hidhamaa jiru. Kanneen madaawanis tahe du’an jiraachuu fi dhiisuu garuu akka hin qulqulleeffatiin dubbatan – maddeen kun.
Kaleessa gaafa Onkoloolessa 31-kkoo, walakkeessa magaalaa Asmaraatti namoonni hedduun hiriira ba’uu isaanii fi hiriiricha bittiimsuuf humnoonni naga-eegumsaa mootummaa dhukaasa banuu isaanii kan dubbate – Mootummaan Briteen yokaan Yunaayitid Kiingom, gama isaatiin, akka lammiwwan isaa fi qondaalonni Embaasii isaa of eegganaan socho’anii fi bakka hiriiraa irraa fagaatan akeekkachiisee jira.
Ertiraa keessaa shororkeessmmaan ammaan dura geggeessame jiraachuu baate iyyuu, haleellaan geggeeffamuu hin dana’u – jechuun hin danda’amu – jedha – akeekkachisni kun.


text:
Akka ibsa Dhaabbanni Baqattoota Addunyaa (UNHCR) Jimaata darbe bayetti laakkofsi baqattoota biyya Eertiraa irraa koolugaltummaa Awrooppatti gaafatanii isa woggaa darbeen wolbira yoo qabamu dachaa sadihiin dabaleera. Bifuma wolfakkaatuun, laakkofsi baqattoota Eertiraa gara biyyoota olla Itoophiyaa fi Suudaanitti dheessanis hedduu olka’ee jira.
Akka dubbataan UNHCR kan ta’e Adriyaan Edwaardis, bara 2014 keessatti, beekaa barri kuni ammas hindhumanne, baqattoota Eertiraa naannawa 37,000 Aafrikaa irraa gara Awroppttaii kan ce’an. Bara dabre laakkofsi baqattoota Awrooppaatti harka kennaatanii 13,000 ture. Bara kanatti baqattoota Eertiraa 36,678 biyyoota Awrooppaa 38 keessatti harka laatan. Baqattoonni hedduun isaanii koolugaltumma kan gaafatan biyyoota Siwiidin (9,531), Jarmanii(9,362) fi Siwizerlaand (5,652) itti. Hedduun baqattoota kanniinii dooniidhaan galaana Meediteraniyaanii qaxxamuraniiti gara Awrooppaatti kan ce’en. Akkuma ibsa dubbataa UNHCR kanatti, koolugaltoota bara 2014 gara Xaaliyaaniitti dooniin dhufan keessaa 22% lammiiwwan Eertiraati. Sooriyatti aantee Eertiraan biyya sadarkaa 2ffaa irra jirtuudha, boqattoota heddu gara dachii Awrooppaatti erguudhaan.
Hedduun baqattoota Eertiraa gara Awrooppaatti ce’an Itoophiyaa fi Suudaan keessaan. Baatii Onkoloolessa bara 2014 qofatti baqattoota lammii Eertiraa 5000 tu daangaa ce’e gara Itoophiyaatti. Hedduun isaanii namoota umriin jidduu 18 – 24 jiraniidha. Woggaa kana baqattoota Eertiraa 10,700 Suudaanitti koolugaltummaa gaafate. Baqattoota Eertiraa naannawa 216,000 ta’utu Itoophiyaafi Suudaan keessa jiraatu. Itoophiyaa keessa baqattoota Eertiraa 106,859 jiraatu, akka ibsa UNHCR tti.


text:
Artist Feqaaduu Tekile Maariyaam baatilee hedduu dhaaf dhibee kaleen dhukkubsatee wal’aansa fayyaa fudhataa fi xabalaan deggeramaa erga turee booda guyyaa kaleessaa dhalatee waggaa 62tti addunyaa kana irraa du’aan boqote.
Wal’aansi baqaqsanii hodhuu sadarkaa ol aanaa akka isa barbaachisu erga himamee booda wal’aansa fayyaa hatattamaa akka argatuu gochuuf maallaqa barbaachisu akkasumas kalee ofii kennuuf namoota hedduu biraa deggersa argachuun isaa gabaasameera.
Waltajjii irratti kan inni agarsiise tyaatira hedduu, diraamaa TV akkasumas Ciniimaa irratti taatoo ta’uu dhaan dandeettii qabuun hedduu biratti ajaa’iffannaa fi jaalala hedduu horatee jira Feqaaduun.
Feqaaduun tiyaatira inni agarsiise keessaa Oteelloo, Tewdroos, Mqabir qoffaeriiw, Abugida Qeyisoo fi kanneen biroo hedduu turan.
Akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti bara 1967 oguma taatoon hojii isaa Jalqabe Feqaaduu T/Maariyaam.
Artist Feqaaduun firoottanii fi kanneen isa ajaa’iffatan biraa maallaqa walitti qabameef keessaa qarshii kuma 200 shamarree akkuma isaa kaleen isee dhukkubsatuuf gumaachuun isaa ni yaadatama.


text:
Komiin Warshaa Baala Shaayee Gumaroo fi Jiraattota Godina Iluu Abbaa Boor Aanaa Aallee gidduu jiru kan bara dheeraati. Jiraattonni Naannoo Warshichaa; Warshaan kun haala qacarrii irratti loogii jiraattota naannoo irratti raawwata; darbees dhiyeenya kanammoo lafa qonnaan bultootaa akkasumas lafa Ummataatti daangaa darbuu jiraattonni komii qaban kaasu.
Dhimma kanaan wal qabatees jiraattonni naannoo warshaa kana jiraatan gaaffii gaafataa ka turan yoo ta’u, ji’a lamaan duras warshaa kanarraa faayidaa nuu malu hin argannee jechuun hiriira bahanii gaaffiilee dhiyeeffatanii turan. Hiriira kana boodas bakka bu’oonni hawaasaa Gaggeessitoota Warshichaa waliin mariyatanus warshichi garuu osoo gaaffii nuti kaafne deebisuu qabuu humna waraanaa fidee nurra qubachiisee jedha jiraataan naannoo warshichaa tokko.
Torbee darbe kana keessas humnootni raayyaa ittisaa kun isaa fi dargaggoota mana keessa turan reebanii qabeenyallee barbadeessuu dargaggoon Acaaluu Isheetuu jedhamu VOA’f himeera.
Komiin jiraattotni kaasanka dhibiin, warshaan kun beenyaa gahaa utuu hin kennin bara 2000tti gandootii naannoo warshichaa jiranirraa humnaan qonnaan bultoota buqqisee lafa fudhateera jedhu. Keessumaa gandoota baadiyyaa Saggii fi Oobee jedhaman irraa warshaan kun seeraan ala akka lafa fudhate jiraattonni ni dubbatu. Dassaaleny Zawudee ganda Oobee ka warshaa kanatti aantee jirtu keessa jiraata; lafti maatii isaa gara hektaara 16 tilmaamamu warshaa baala shaayee gumaroon waan jelaa fudhatameef, maatiin isaa bittinnaawuu dubbata.
‘Lafa hektaara 16 beenyaa tokko malee kaartaatu gale jedheetiyyuu ofiisaatiini fudhate. Lafa sanarraa kan nuyi qabnu, baargamoo hin qabna turree, buna qabna nuyi, irratti jiraataa turree jechuudha. Maatiin keenyammoo; abbaan keenya sababiidhuma kanarraa kan ka’e maraate.’
Komii jiraattonni naannoo kaasan kana bakka bu’aa warshaa baala shaayee gumaroo ka ta’an obbo Addis’n gaafachuuf yaallus, Obbo Addis garuu ‘Saba himaaf odeeffannoo kennuu hin danda’uu’ jedhan.
Waa’ee jiraattonni komataa jiran kanaas waajjira Investimentii Aanaa Aalleetti itti gaafatamaa Deeskii ka ta’an Obbo Fiqaaduu Asmaraa yoo gaafannu, ‘warshaan kun walii galteen isaa bulchiinsa mootummaa federaalaa waliin kan mallatteeffame waan ta’eefi, Waajjirri investimentii Aanaa faayidaa uummata naannoo warshichaa jiran kabachiisuu irratti itti gaafatamni inni qabu murtaa’aadha illee jedhan.
Waa’ee Raayyaan Ittisaa warshicha keessa qubachiifamuu fi Komii lafa warshichi humnaan fudhate jedhu ilaalchisees Bulchaa Aanaa Aallee Obbo Taaddalaa Gaaddisaa gaafannee turre, isaanis komii waa’ee lafaa ka’e ka ganda Saggiirra ture furuu dubbatanii, dhimmi lafa ganda Oobee irraa warshichi qabiyyee isaatti dabale qorannaarra akka jiru dubbatani. Waa’ee Raayyaa ittisaa garuu Bulchiinsi Naannoo quba hin qabu jedhan.
Warshaan Baala Shaayee Gumaroo duraan qabeenyummaan isaa kan harka mootummaa ture yoo tahu, bara 1994 tti Kaampaanii MIDROC f gatii haga yoonaa sabaaf ifa hin godhaminiin Abbaa Qabeenyaa dhuunfaaf ka gurgurameedha.


text:
Maloota 7’n Maxxansootni keessan kararraatti[Online] dhoobdan Hordoftoota hedduu bira akka isinii gahuuf hordofuu qabdan:OROMO ICT
Maloota 7’n Maxxansootni keessan kararraatti[Online] dhoobdan Hordoftoota hedduu bira akka isinii gahuuf hordofuu qabdan.
Maxxansootni karaarratti namni yeroo hedduu irra deddeebi’ee barreessu maaliif barreeffama, eenyuuf barreeffama, namni barreessu maaliif barreessa eenyuuf barreessa jedhee of gaafatee beekaa namni hedduu?
Maxxansoota keenya karaarratti[online] barreessinu namoota hedduu bira akka gahu namni hin barbaadne hin jiru. Garuu akkaataa kamiin namoota hedduu bira nuuf gaha jennee yaadnee hin beeknu. Yeroo hedduu kan muldhatu karaarradhaabbannee ykn sararra turree waanuma afaanitti nu dhufe dubbanne ykn haasofnee namootni hedduu waan hojii keenya hordofan nutti fakkaachuu mala. kunimmoo ilaalcha dulloomaadha.
Namootni hedduu waan nu hordofan osoo fakkaataniiyyuu wanta nu hojjannu irraa maal fayyadamu, maal argatu maal dabarsa hojiin koo jechuun qulqullinna hojii keenyaatiif iddoo olaanaa waan qabuuf namootni daraan akka nu duuka bu’aniifi maxxansa keenya qalbiin hordofaniif karaa isiniif bana.
Hundumaafuu, hordoftoota heddu qabaachuun maali faayidaansaa isa jedhu booda itti deebina, amma garuu hojiin keessan hordoftoota hedduu akka horatu tooftaaleen ijoon maali isa jedhutti ceena.
Tooftaaleen barbachisoo torban isaanii qabannee dhiyaanneerra!
- Namni waa barreessu ykn maxxansa karaarratti dhoobu tokko Eenyuuf akka barreesu beekuun dirqama isarraa eegamuudha.
Namni hojii hojjatu tokko eenyuuf akka hojjatu yoo hin beeknee, hojichumti sun hojjatame waan jechisiisu hin qabu gatii ta’eef. kana malees hojii kanatti namni fayyadamu waan hin jirreef, hojii abbaa hin qabne ta’ee hafa jechuudha.
Kanaafuu, Maxxansa tokko karratti[online] dhoobuun dura ykn kitaaba irratti barreessuun dura, yeroo fedhannee, dhaabbannee eenyuuf akka barreessine ilaaluun dirqama.
- Mataduree sirrii filachuun mala isa lammaffaadha.
Maxxansa keessan sanaaf maqaa isa ibsu moggaasuufii qabdu, namni dhimma sana yeroo barbaadetti yoo barbaades maqaa sana qofaan barbaadee akka argatuuf gargaaruu bira darbee hojii tokkoof Maqaa isaatu dura dhaabbatee muldhata waan ta’eef.
Hub: Wanti nuti barreessinee karaarratti[online] dhoobuu deemnu yeroo kamiiyyuu maqaafi qabiyyeen isaa walfakkaataa ta’uun dirqama.
- Jechoota Barbaachisoo fi ijoo ta’an fayyadamuun barbaachisaadha.
Jechoota maxxansa keenya midhaaksuufi sirritti ifa gochuu danda’an jennee yaadne filachuufi fayyadamuun midhaagina barreefamaa dabaluu bira darbee, barreeffama keenya iddoo adda addaattis dursee akka muldhatu ykn fakkeenya ta’uuf nu qarqaara.
- Gosa Barreeffama keessanii filadhaa
Kunimmoo barreeffama keenya yeroo barreessinu gosa barreeffamaa[font type] namni dubbisuuf hawwatu filachuun dirqama ta’a. Yeroo ammaa hedduumina barreefamoota adda addaa irraa kan ka’e namni hedduu barreefamoota gosti isaa gaarii hin taane dubbisuu hin fedhu, filannoon hedduu waan jiruuf jechuudha.
Kanaafuu, haala kana ilaalcha keessa galchinee xiinxalluun bu’a qabeessa akka ta’e beekuu qabna.
- Suuraaleefi Giraafiksiidhaan bareechuun filatamaadha.
“Suuraan tokko jechoota kumaa ol dubbata” jedha warri adiin mitii, akkasuma suuraandhaan fayyadamuun hordoftootni(audience) keenya salphatti akka yaada keenya hubataniif gargaara waan ta’eef.
Hub: Suuraan barreeffamni itti hedduumatu ijaafuu toluu dhiisuu mala waan ta’eef bifa namaaf galuufi salphatti hubatamuu danda’uun qopheessuun gaarii ta’a.
- Maxxansa Dhoobuu deemtan xiinxallaa
Maxxansa keessan karaarratti dhoobuu deemtan sana osoo hn maxxansin dura irra deebitanii xiinxalluun dirqama ta’a. Dogoggori salphaan maqaa nama balleessiti ykn ammoo hordoftoota keenya biratti fudhatama nu dhabsiisuu isaa hubannee irra deebinee ilaaluu qabna. Kana qofaa miti, dogoggora qubee, ilaalchaa, yaadaafi kkf irra deebitanii ilaaluu qabdu. wantoota sirraayuu qaba jeettan ilaaluun sirreessuu dha.
Hub: Maxxansa keessan kararratti dhoobuun dura yoo wanti isin shakkisiise jiraate nama tokkoo lama hiriyyaa keessanitti agarsiifadhaa.
- Maxxansa Keessan karaatti dhoobuu
Maxxansa keessan karaatti[online] dhoobuun marsaalee hawaasummaa kanneen akka marsariitii, Facebook, Twitter, Linkedln fi kkf irratti tamsaasuudha.
Kun qofti gahaa miti, maxxansa kana jala deemtanii ilaalchafi yaada hordofttota keessanii hubachuu fi hirdhina akkasumas cimina keessan beekuun hirdhina sirressuuf hojjachuutu nurraa eegama.
HORAA BULAA
OROMO ICT


text:
Wayyaaneen TPLF maqaa dhaabbata Lotorii biyyoolessaa jedhuun tooftaa saamichaa bal’isaa jira.
Fulbaana 26,2017/ Dhaabbanni lototii biyyooleessaa kan jedhan fakkeessuun uummata saamaa kan turee fi kan jiru akkasumas hidhaa laga Abbayyaaf jedhee uummaata immicha hin hubannee saamaa kan turee fi ammas kan itti jiru uummaata tattaafatatee Jireenya Isaa siqsuuf waan guyyaan argatan irraa kuufachuuf hixaa waliif darban irratti qaqqoobbii dhiyyeesse jiraachu namoonni quba qaban addeessan.
Dhaabbanni kun namoota hixaa kana buusan isintu galii mootummaaf malu galii dhuumfaa keessanii gootani,akkasumas namoota akka lotorii hin kunne gochaa jira jechuun lukkeelee isaa gara namoota waan kana hijjetanitti bobbaasee jiraachu namoonni waan kana dalagan himatan.Qoqqoobbiin kunis namni waan kana hojjetee argame maallaqaa fi hidhaan akka adabamu akeekkachiise jiraachu, namni kana hojjetee argame hidhaa waggaa afurii(4) fi maallaqa 40,000(kuma afurtamaa) hanga hidhaa waggaa kudhanii(10) fi maallaqa kuma dhibba tokko(100,000) adabuuf kan jirudha.Hanga ammaatti namni qabamee adabbiif iyyaate yoo bira hin gahamnes torbee lamaan kana guutuu lukkeelee wayyaanee namoota kana hojjetan akka bineensaa adamsuun hiraarsaa jiraachu namuu quba ni qaba.


text:
Oromo Voice Radio (OVR) Broadcasts- 31 January 2018 and SAGALEE QEERROO AMAJJII 30 2018
Kabajaa Guyyaa WBO Biyya Yaman kan bara 2018.
NN: Qophii Ijoollee Kabajaa Guyyaa WBO Biyyaa Yaman kan bara 2018.
Video Kabajaa Guyyaa WBO Yaman Turee Reefuu nu Ga’e.
——————————
Kabajamtoota Hordoftoota ONN. Kanaan dura video kabajaa guyyaa WBO hawaasa Oromoo biyya Yaman kan bara 2018 hanga xiqqoo maxxansuun keenya ni yaadatama. Rakkoo networkii biyya sana jiruun kan ka’e video-lee sadii reefuu nu qaqqaban walitti aansinee kunoo maxxansinee jirra.
SAGALEE QEERROO AMAJJII 30 2018 :- **** Sagaleen Qeerroo Bilisummaa Oromoo Torbanittii Guyyaa Sadii Facaasaa (Kibxata) Kamisaa fi Jimaata Akka Lakkofsa Sa’aa Oromoo tti Galgala Keessaa sa’aa 7:30 Iraa Amma 8:00 tti Metir baandii 16 KHZ 17840 Irratti Kan Isinii Darbu Dha.”Nuti, Qeerroon Oromoo, seenaa wareegama qabsaa’ota Bilisummaa Oromoo haga yoonaatti galmeeffameef kabajaa guddaa kennaa, nutis akka dhaloota haaraatti wareegama bilisummaa baasuuf kaanee jirra.” Qabsoon itti fufa! Garboonfataan ni kufa!!
Simannaa Ummanni Godina Baalee Aanaa Goobbaa Ganda Sheedam Qabsaawaa Oromoo Haaji Huseen Teessof Taasisan #RDH


text:
Woyyanee fi OPDOn yeroo muddamtee lubbuun kokketti ejjattetti waan lama gurguddaa gooteerti: Maaster pilaanii Finfinnee dhaabuu fi labsii magaaalota naannawa Finfinnee fooyyessuu. Ammas, yeroo ciniisuu guddaa keessa seentee waan qabattuu fi dhiistu dhabdee sanitti, OPDOn ummata hiriira nagaa irratti hirmaateef daandii irraa guuramee manniin hidhaatti darbame hiikuudhaaf, akkasums gumaa kanniin dhumanii baasuudhaaf waadaa seentee ture. Yadattuu mitii?
Tankaarfiin Woyyaaneen baatii Muddee fi Amajjii keessa, yeroo Sunaamiin Oromoo isii liqimse, fudhataa turte hundi ija shakkiin ilaallamaa kan ture. Kan bishaan fudhate hoomacha qabataa fi amala Woyyaanee irraa ka’aniiti hedduun namootaa labsii Woyyaanee shakkiin kan ilaalaa turaniif. Hindogoggorre! Jalqabatti namoota ni hiikna jedhanii fi dhiiga dhangala’eef gumaa ni kaffallaaf waadaa seenan yoo hujii irra oolchan hin mul’anne. Kan argutti jirru hidhaan hamaachuu fi namoota hidhaman irraatti murtee gara-jabeennaa fudhataa jiraachuu isaaniiti. Mootummaan ‘namoota beekaas ta’ee dogoggoraan’ hiriira irratti hirmaatan gadi lakkisa jedhee dubbate maal balleessinaan tibbana barattoota Yunivarsiitii Finfinnee embaasii Ameerikaa fundura dhaabbatuuf yaalii taasisan irratti kan tankaarfii san fakkaatu fudhate? Yakki irratti baname kan argisiisu tufii, hacuucaa fi gidiraa mootummaan kuni Oromoo irra geessisuudha. Sabni guddaan kuni haala kanaan qabamuun, dhala isaatti bifa kanaan itti taphatamuun baay’ee nama gaddisiisa! Maaster pilaaniis bifa biraan hujii irra oolchuudhaaf asii fi achi jedhaa jiraachuu isaaniiti kan himamu.
Kan mootummaan labsaa fi hafarsaa ture hundi, tooftaa ibidda itti qabate ufirraa ittiin dhaamsuu fi tokkoo tokkoo keennaa ittiin jilbiiffachiisuuti malee, murannoo dogoggora sirreessuu, gaafii saba keennaa deebisuu fi Oromoo waliin nagaa buusuu miti. Woyyaaneen baatii lamaafis yoo ta’e kan jilbiiffatte dirqamteeti. Injifannoo yeroos yoo ta’e, kan argame hundi dhiiga Oromootiin. Injifannoo qaalii argame tikfachuu, kunuunfachuu fi akka suuta suutaan nu harkaa hin harcaane gochuun dirqama hunda keennaati. Qabsoon toftaa fi tarsiimoo cimaan geggeeffamu, xiqqaattee guddattee, injifannoo gatiidhaan argamte irratti ijaarataa gara funduratti tankaarfata. Isa arganne gatachuun yeroo hunda ziiroo irraa akka eegalluuf nu dirqisiisa, qancarutti ykn duubatti mucucaachutti nu geessa. Amalli akkanaa mallattoo qaboo fashaltuu malee mallattoo qabsoo injifannoon galtuu miti.
Egaa erga qabsoo hadhaayaa geggeesinee booda iddoo nuti irra jirruu fi kallattii mootummaan itti adeemaa jiru xiinxaluun dirqii ta’a. Baatii lamaan dabran kana keessa maaltu ta’aa jira? Akka xiinxala koottii, waadaan Woyyaanee fi OPDO’n, yeroo muddamsuutti, seename tokko hin guutamne. Kun ta’u dhabuun rajii miti; kanuma eeggamee fi baratameedha! Yeroo kana Woyyaaneen hafura baafatte gara Oromoo, keessumattuu isaan hiriira irratti hirmatan, waan tankaarfii dhumaa jettuun adabuutti tankaarfatte. Kanaaf ragaan Baqqalaa Garbaa fi hoogganoota KFO yakka shororkeessummaan adabuuf qophii xumuruu isiiti. Qaanii tokkoon maletti barattoota Yunivarsiitii Finfinnee embaasii Ameerikaa fundura dhaabbatan irratti himannaa yakkaa cimaa banteerti. Kanniin baadiyaa fi magaalota heddu keessa jiranis yakkuma wolfakkatatu raawwatamaara jechuun nama hin rakkisu. Wolumaa galatti namoota hiriira nagaa qindeessan, irratti hirmaatanii fi kanniin fageennaa deeggaraniifis barnoota dhumaa laatuudha murteen Woyyaanee. Karooraa isii kan fashalsu, hawwii fi aabjuu isii kan jaamsu irree Oromoo qofa; isa akka baatii muraasa dura arginee san jechuudha.
Baatii shanana darban keessa kan ta’e hunda quba qabdu. Hiriira baanee mirga keennaaf dubbachuu keennaaf kan ajjeefamne- kumaatamaan kan hidhamne. Erga hiriirri qabbanaayees hidhamuu fi yakka ciccimaan adabamuun nurraa hin hafne. Woyyaaneen maaliidhaaf nu hidhuu irraa hin adabanne? Maaliif namoota nagaa yakka shororkeessummaan adabuu irraa hin qaanfanne? Dhiiroo, waraabessi gooruu cabsee hoolaa yoo fudhatu tankaarfii maaliidha abbaan hoolaa kan fudhatu? Harkaa buusuuf carraaquun dirqii ta’a. Ammas, doomii-dirmi jechuu qaba. Kana godhu dadhabuun woraabseesa jajjabeessa, takka-takkaan moonaan ykn gooruun qullaa akka hafu taasisa. Woyyaaneen waraabessa jiruu fi nageenna Oromoo balaa irra buusteedha. Dhalli Oromoo yeroo hunda adamsama. Tokko tokkoon, jumlaanis, guuramaa hidhama. Balaa fi badii cimaa nurra jiru kana qabsoo cimaa qofaan kan sirreessuun danda’amu.
Woyyaaneen wal-afoo dhaabbataa guutummatti ajjeefamuu fi hidhamuu hanbisuun waan yaadamuu mitii. Ta’us garuu, qabsoon geggeessinu jalqabaa kaastee tooftaa cimaa balaa ajjeefamuu fi hidhamuu ittiin hir’isnu qabaachuu qabdi. Keessumaayyuu, yoo namoonni hidhaman, gatii barbaachisu hunda kaffallee gadi hin lakkisiisnu, afaan Woyyaaneetii hin buusnu yoo ta’e akkamiin hidhamuu jalaa baana? Bifa kamiin qabsoon tuni akka funduratti tankaarfattu goona? Qabsaayota kuma heddu mana hidhaatti dagataa funduratti tankaarfachuun, injifannoo irraan injifannoo gonfachuun rakkisaadha; yoo guutummatti hin danda’mu jechuun nama dhibes. Gatiin fedhes yoo kaffalame, namoota hidhaman manaa fi maatii isaaniitti deebisuu, irree fi wareegama keennaan Woyyaaneen dargaggoo fi hoogganoota Oromootti cuftee jiraachuu akka hin dandeenne itti argisuu qabna. Dhiigaa fi dhiibbaa keennaan maaster pilaanii fi labsii magaalota Oromiyaa haqsiisneerra. Garuu akkamitti namoota hidhaman hiiksisuu dadhabna, dirqama keenna osoo hin xumurin manatti galla? Hoogganootaa fi ummata hidhame hiiksisuun, kanniin barnoota irraa ari’amanis mana barnootatti deebisuun dirqama hunda keennaati. Akkuma kana duraa hedduminaan daanditti baanaan, sagalee tokkoon ‘ hidhamtoonni keenna haa hiikkaman’ jenneen; hidhamtoota ni hiiksisna, manaa fi barnoota isaaniitti ni deebisana. Qilleensi addunyaas kana godhuuf haala nuuf mijeessaara. Itti fayyadamuun ammoo kan keenna.
Barressaa abdik12@gmail.com qunnamuu dandeettan.


text:
Berhanu Hundeetiin
Sabni/uummatni Oromoo erga gabrummaa Habashaa jalatti kufee kaasee hanga har’aatti rakkoo waloo tokko qaba. Innis “Gabrummaa” dha. Gabroonfattootni Habashaa dhufaa dabran, yoo Oromoo cunqursan, ajjeesan, hidhan, dararan, qabeenya isaa saaman akka Oromoo bahaatti, lixaatti, kaabaatti, kibbaatti ykn jiddugaleessaatti; akka Oromoo hordoftoota amantii Kiristaanaatti, Islaamaatti, Waaqeffannaatti; akka Oromoo baratee fi hin baranneetti; akka hiyyeessaa fi dureessaatti addaan baasanii osoo hin taane, Oromoo ta’uuf qofaatu waa hundaan akka miidhamnu nu taasise. Rakkoo hunda keenyaa hudhee qabe kana akka rakkoo waloo ta’e ni hubanna; dhimma kanarratti waliif gallas. Garuu isa kana keessaa bahuuf kun FURMAATA WALOO ti jennee wanti lafa keenyu hin mul’atu. Maaliif??
Saba guddaa fi uummata bal’aa akka Oromoo, kan rakkoolee hamma kan hin jedhamneen xaxamee jiru keessatti dhiisii, maatii keessattuu yaadni fi ilaalchi tokko mul’achuu hin danda’u. Namootni hunduu yaada fi laalcha tokko qabaachuu hin danda’an. Kun seera uumaa waan ta’eef, akka rakkoo addaatti laalamuu hin qabu jechuu dha. Kun dhugaa waliigalaa ti. Waan ta’eef, qabsoo bilisummaa keenyaa kana keessattis yaadni gara garaa fi ilaalchi adda addaa jiraachuun waanuma uumaa namaarraa madduu dha. Namootni galii tokko (bakkee ittigaluu barbaadan tokko) beekan, achi gahuuf karaalee adda addaa deemuu malu. Tokko karaa kana wayya jedha, kan biraa immoo sana wayya jedha; kuun karaa kutaa deemuu barbaadu; kuun immoo karaa dheeraas ta’u suuta jedhanii bakkee sana gahuu barbaadu ta’a. Garanaanis haa ta’u garasiin galiin tokkuma. Adeemsi qabsoo teenyaa tunis akkasuma.
Kanaaf, asirratti yaada fi laalcha gara garaa qabaachuun galiirraa nu hin hanbisu; yoo galiin keenya tokko ta’e jechuu kooti. Rakkoon jiru galii dha; bakkee gahuu barbaadnu sana natti fakkaata. Isa kanatu waliigaltee nama dhoowwa jedheen yaada. Mee galii keenya akka gabaabaa fi dheeraatti haa laallu. Waayee kana ibsuuf fakkeenya tokkon kaasa. Namootatu bakkee tokko deemuu barbaadu, bakkee ittigalan tokko jechuu dha. Isaanis baabura tokkoon deemuu barbaadu. Baaburri kunis sararuma tokkorra deema. Bakkee namootni ka’anii fi galii boodaa sana jidduu bakkee baaburri ittidhaabbatu tokko jira. Namootni kun amma yaada adda addaa qabu. Kuun adeemsa ittifufanii galii isa xumuraa sana gahuu barbaadu. Kuun immoo bakkee jidduutti baaburri dhaabbatu sanatti boqonnaa fudhatanii (bulaniis ta’uu danda’a) sana booda adeemsa isaanii ittifufuu barbaadu. Waan kana godhaniif sababaalee adda addaa qabaachuu malu.
Adeemsa qabsoo keenyaa kanas akka fakkeenya kanaatti laaluu ni dandeenya jedheen yaada. Asirratti rakkoolee mormisiisa ta’an ifaa ifatti kaasuuf, mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) keessa galii lamatu yaadamaa jira. (A) Oromiyaa walaboomtu arguu fi (B) Itoophiyaa diimookraatoftee Federeeshiniin dhugaa keessatti ijaaramuu danda’u uumuu dha. Galii isa lammataa kana ani karaa adda addaatiinan laala. Fakkeenyi adeemsa baaburaa armaan olitti ka’ellee isuma kana laallata. Ani isa kana akka tooftaattin fudhadha; akka galii yeroo gabaabaattan laala. Akka afuura galfachuuttan hubadha. Maaliif yoo jedhame, “Federeeshiniin dhugaa jalabultii Walabummaa” waan ta’uuf jechuu dha. Dhugaa dha, asirratti namootni galii kana akka galii booddeetti (isa xumuraatti) fudhachuu barbaadu jiru ta’a. Haa ta’u malee, Oromoo ta’ee galii isa booddee sana (Oromiyaa walaboomtu arguu) kan hin barbaadne ni jira jedhee yaaduun na rakkisa.
Dhiyoo kana mata-duree “Oromiyaa walaboomtu moo Federeeshinii Dhugaa” jedhuun barreeffama tokko dhiyeesseen ture. Akkan yaadolee namoota tokko tokkoo barreeffama sana jalatti argetti, akkan ani Oromiyaa walaba taatu arguu hin barbaadiniitti; akkan ani Itoophiyaa diimookraatessuuf falmuutti; akkan ani biyyattii tana diigumsarraa baraaruu barbaadutti; akkan ani galii siyaasaa tokko filadhee uummata Oromootiif isa kana wayya jedhee jala sarareetti hubatanii komii dhiyeessan. Kun yaada mariif dhiyaate waan ta’eef, asirratti namootni yaada isaanii kennachuu fi waan itti hin gammadin qeequun mirga isaanii ti. Anuma jajaa malee na hin qeeqinaa jechuun sirna fi seera waltajjii mariitii miti. Yaadni tokko kan dhiyaatu akka irratti mari’atamuu fi waan irratti waliigalamu fudhatanii kan irratti waliihingalamne immoo addaa addummaa waliif kabajanii mala biraa barbaaduufi.
Kun akkuma jirutti ta’ee, gara dhimma mata-duree barreeffama kanaatti deebi’uuf, adeemsa rakkoo tokko furuu keessatti akka faranjiin jettu “in a problem identification and resolution process” dura rakkoo arguu dha (problem identification); rakkoo argame sanas dhuguma rakkoo dha jedhanii amanuu (recognition of the problem) fi furmaata barbaaduu dha (search for a solution). Qabsoo Oromoo kana keessatti, sadrakaalee ykn adeemsa (process) lamaan duraa keessa waan dabarre natti fakkaata. Rakkoon nuti qabnu fi kan waliigaltee nu dhoowwu furmaata waloo dhabuu dha. Karaa fi yaada adda addaatu nu sakaala jedheen yaada. Kara sana ykn kana wayya waan jedhurratti waliigalteen dhabama natti fakkaata. Waayeen karaa waayee garaas ta’uu mala.
Mee egaa dhimma baayee rakkisaa fi mormisiisaa ta’e, waayee Itoophiyaa diimookraatessuu fi Federeeshinii dhugaa ijaaruu haa laallu. Qeeqamus isuma sanattan deebi’a. Haa ta’u malee hanga naa danda’ametti bal’inaan ibsuun yaala. Ani akka natti fakkaatutti, namoota yaada kana kaasan bakkee lamattan baasee laala.
- warra dhugumatti dhibbaa dhibbatti galii kanatti amananii fi akka galii xumuraatti laalan;
- warra tooftaa fi tarsiimoof jedhanii galii kana akka galii yeroo gabaabaatti laalan.
Asirratti hubachiisuuf ani yaadni fi ejjannoon kiyya isa lammataa kana keessa jira. Akkuman fakkeenya adeemsa baaburaa asii olitti kaasee sana jechuu dha. Maaliif yaada kana akka tooftaa fi tarsiimootti ittifayyadamuu barbaachisa? Maaliif akka galii yeroo gabaabaatti laalamuu qaba?
Tokkoffaa, haala yeroo ammaa baay’ee ulfaataa fi walxaxaa ta’e kana keessatti, ammumaa kaafnee galii isa xumuraa sanaaf qabsaa’uu qabna yoo jenne, gaara guddaa tokko dhiibuu ta’a; diinotnis nutti heddoomuu akka danda’an dagachuu hin qabnu. Malaan rakkoo keessa hulluuquun barbaachisaa dha. Hanga danda’ametti wareegamas hir’isuu dha. Garuu galii booddee sanarraa ija buqqifachuu miti.
Lammaffaa, erga mirig hiree murteeffannaa sabootaa/uummattootaa barbaachisaa dha jennee ittiamannee, mirgi hiree ofii ofiin/ofiif murteeffachuu kun hojiin mula’chuu kan danda’u dura yoo sirni nama-nyaataan kun kufee; diimookraasiin dhugaa argamee; uummatni bilisa ta’e booda dha. Isa kanatu akka fakkeenya adeemsa baaburaa san afuura galfachuu ta’a jechuu dha. Asirratti yoo uummatni keenya waan barbaadu tokkof murteeffate, kanas ta’u sana murtii uummatichaa dura humni kamuu dhaabbachuu hin danda’u. Yoo uummatni kenya adeemsa sana ittifufuu barbaade, baaburri dhaabbatee eegaa waan jiruuf, wanti jalaa dabru hin jiru. Yoo uummatni keenya lakkii asuma wayya asumaatti dhaabbanna jedhe, baaburris duwwaa isaa itti fufuu hin danda’u.
Kanaaf, ani dhimma kana akka tooftaa fi tarsiimootti ittifayyadamuun bu’aa nuuf fiduu danda’a jedheen yaada malee ejjannoo kiyya ifa godhuuf, ani Itoophiyaa dhiigni ilmaan Oromoo keessatti akka bishaanii dhangala’aa ture fi jiru; lafeen ilmaan Oromoo keessatti caccabaa ture fi jiru badiirraa baraaruufii miti. Haa ta’u malee, dhugumatti biyyattii tana keessatti Federeeshiniin dhugaa ijaaramee; uummatni keenya ittigammadee; fedhiin uummata bal’aa Oromoo karaa hundaanuu kan guutu yoo ta’e; ani dhuunfaadhaan rakkoo irraa hin qabu. Akkuman asii olitti tuqee dabre, Federeeshiniin dhugaa jalabultii Walabummaa waan ta’uuf, barii ittiaanee dhufu sana adeemsa keenya gara galii booddeetti ittifufuu dandeenya jechuu dha. Inni kun immoo yoo filannoo uummata keenyaa ta’e qofaa dha.
Dhumarratti, rakkoon saba keenyaa baay’ee ulfaataa fi walxaxaa waan ta’eef, akka heerragaa foormulaadhaan furamee, falli isa kana jedhamee laayyootti lafa kaawwamuun waan hin danda’amneef, jaalatamus jibbamus; fudhatamus dhiisus; KAAYYOON WALOO mirga hiree ofii ofiin/ofii murteeffachuu uummata keenyaa mirkaneessuu fi GALIIN XUMURAA immoo uummata bal’aadhaan akka murteeffamu godhuu dha. Isa kana hundaa argamsiisuuf garuu dura diina yoomiyyuu caalaa hamaa ta’e fi nama-nyaataa kana kuffisanii karaa qulqulleessuun filannoo osoo hin taane dirqama ta’a. Namni ykn gareen yaada kanaan mormu yoo jiraate, yaada kanaan mormuun mirga isaa/ishii/isaanii ta’ullee; isa kanaa ala furmaatni irratti waliigaluu dandeenyu waan jiru natti hin fakkaatu. Waaqayyo/Rabbii/Ayyaanni Oromoo hubannoo fi waliigaltee nuuf kennee; akka rakkoo keenya waliin hiikkannee, gabrummaa waloo keessaa baanu nu haa taasisu.
Ulfaadhaa!!
- Hundee


text:
[SQ, Waxabajji 19,2018] Waa’ee waamicha karaa nagaa Dr. Abiyyi Ahemad Waame jedhamu ilaalchisee Hayyu Duree ABO Jaal Daahud Ibsaaf VOA n gaaffiif deebii godhee ture.
VOA Gaaffii isaatiin jechoota Dr. Abiyyi wabeeffachuun “kana booda faashiniin Qawwee hafeera galaa karaa nagaa waliin haasofnee rakkoo furraa” jechuun Dr. Abiyyi Parlaamaa irratti kan dubbataniif deebii akkamii qabdu ka jedhu gaaffii duraa ture.
Jaal Daahud Ibsaa “…waan uummata Oromoo aarsee ABO aarse, kan Qeerroo Bilisummaa Oromoo biyya keessaa aarse ka duratti waltajjii biraa irratti dubbate Dr. Abiyyi dabalee dubbachuun tuffiinni uummataaf qabu akka saaxilu” eeruun “namni qawween sirna jijjiiruufis ta’ee qawween qabsaa’uu faashina godhatee manaa bahe hinjiru. Dhiibamnee erga humnaan chaartera keessaa baanee mootummaan Wayyaanee waraana nurratti labsee, kanaaf; ammoo marroo dabalataa akka hidhannee bosona seennu nu godhe. Waraana dhaabbii uummata Oromoof ABO irratti labsee hanga har’aa kan nu waraana jiru mootummicha. Dr. Abiyyi mataansaa har’a doktoora ta’e jedhan kun bara chaartera Waraana ture, naannoo dheedheessaa irratti nu waraanaa ture…” Jechuun deebii quubsaa laataniif.
Dhimma waanicha gooneef jechuun Mootummaan Wayyaanee dubbataa jiruu irratti jaal Daahud akkana jedhan “waamicha kan godhe mootummaa utuu hintaane ABO dha. Ha ta’uutii ammayyuu waamicha ABO kabajuurra fakkeessuutti jiru. Rakkoo biyyattii furuuf bakka qaamni sadaffaa jirutti haasofna kan jenne dhiisanii ka biraatti ce’an…” Jechuun deebisan.
VOA gaaffii birootiin barbaachisummaa qaama sadaffaaf qaamni sadaffaan kun eenyu akka ta’e gaafate. Kanarratti Jaal Daahud Ibsaa akkas jechuun deebisan ” qaamni sadaffan kan idiladdunyaatti beekamtii qabu ta’uuf, gaaffiiwwan guddaan Mootummaan Wayyaanee tiif ABO gidduu jiru ka qaamni sadaffaa qofti furu ta’uu” dubbachuun barbaachisummaan isaa ammoo akkasaan jedhanitti gaaga’ama dabalataaf kan hinsaaxillee ta’uun waan haqaa akka barbaachisu ibsan.