text:
LibreOffice 7.4 Help
Akkaataa fuulaa isa baafata xiqqaa keessatti filatteef, irraantoo, ida'a yk irraa haqa. Irraantoochi, fuulaawwan warra akkaataa fuulaa wal fakkaataa fayyadamanitti ida'ama. Galmee haaraa keessatti, akkaataa fuulaa "Durtii" qofatu tarreeffama. Akkaataawwan fuulaa warri biroon, erga ati galmicha keessatti faayidaa irra oolchitee booda, idaa'amu.
Irraantoowwanii, yeroo ati galmicha teessumaa maxxansaa keessatti daawwattu qofa (Mul'annoo - Teessumaa Maxxansaa aangeessi) mul'atu.
Mallattoon filannoo tokko, fuuldura akkaataawwan fuula warra irraantoo qabanitti mul'ifama.
Irraantoo tokko haquudhaaf, Saagi - Irraantoo filiitii, ittaansuudhaan akkataa fuulaa isa irraantoo qabu filadhu. Irraantoochii, fuulawwan warra akkaataa fuulaa kana fayyadaman hunduma irraa ni haqamu.
Irraantoowwan, akkaataawwan fuulaa warra galmicha keessatti fayyadaa jiran hunda, irraantoowwan, itti ida'uuf yk irraa haquudhaaf, Saagi - Irraantoo - Mara fili.
Irraantoo tokko dhangeessuuf, Dhangi'i - Fuula - Irraantoo filadhu.


c: text/html

text:
Ministirrii Odeeffannoo mootummaa Zimbaabuwee Moniikaa Mutsivangiwa ibsaa oduu gabaasitotaaf kennaniin amma Hagayyaa 15 bara 2022 ti guutummaa biyyatti keessatti daa’iman 2,056 dukubichaan qabamanii, 157 lubbuun isaanii akka darbee beeksisaniru.
Mootummaan faffaca’iinsaa dhukubichaa taalallidhaan too’achuuf tattaffii taasisaa akka jiru kan dubbataan ministiritiin abbootiin aadaa fi amantaa biyyatti tarkaanfii talaallitif akka deggersaa taasisaan gaafatanii jiru.
Dhukubnii gifiraa caalaati daa’imaan miidhuu kun, yeemuu jalqabu fuulaa irratti orbobbuu diddiimaa bibiqilchuudhaan yemuu ta’uu, boodas garaa kaasaa, qaamaa Afuura itiin baafatan hubuu irraa darbee amma samuu iteesuu fi ija jaamsuutti kan deemuu ta’uun isaa gabaasameeraa.
Dhaabbanii fayyaa Adduunyaa WHOn ji’a Ebilaa keessa ibsa baaseen , Afrikaa keessatti waan da’imaan yeroodhaan akka talaalii fudhatan hin tasifamees dhibeewwan talaalliidhaan too’atamuu dhanda’an babalacha akka jiran himee dhibeewwan kana keessaa gifirrii dhibeentaa 400 irra darbuu isaa akka beeksise AFP gabaaseeraa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Seenaa Qabsoo Oromoo Haaluudhaan Qabsicha Galii Isaa Hanqisuuf Shirri Xaxamu Kamuu Hin Milkaawu !
(Ijoo Dubbii ABO – Ebla 23, 2019)
Sabni Oromoo Ummata Amaaraa irraa akka Ummataatti rakkina siyaasaas tahe kan biraa hin qabu. Ummatoota kaan irraahis akkasuma. Ummatni Oromoo kan irratti qabsaawaa turee fi jiru cunqursaa fi roorroo gama siyaasaa, dinagdee fi hawaasummaa, akkasumas, bittaa afaan qawwee mootummoota Itoophiyaa dhufaa-dabraan irratti wal furaa yoona gahan irratti malee Ummata kamuu irratti miti. Gochaa suukanneessaa Harkaa fi Harma Muraa Aanoleetiifis Sabni Oromoo takkaa Ummata Amaaraa akka Ummataatti yakkamaa taasisee ykn. komatee hin beeku. Itoophiyaa keessatti miidhaa mootummootni Itoophiyaa dhufaa-dabraan Oromoo fi ummatoota biroo irraan gahaniif Ummatni jimlaadhaan akka Ummataatti itti gaafatamu ni jira jenneetis hin amannu.
Seenaan Harkaa fi Harma Muraa Aanolee fi kan Calii Calanqoo seenaa qabsoo Oromoon Bilisummaa isaa tikfachuuf godhe keessatti iddoo ol’aanaa kan qabuu fi yoomuu hin dagatamne dha. Seenaa qabsoo Ummataa hangas mul’ataa kana haaluu ykn. dhoksuudhaan rakkoo uumamu malee bu’aan irraa argatamu hin jiraatu. Tattaaffiin akkasii Qabsoo Bilisummaa Oromoo gufachiisuuf yoo akeekame tahes gonkumaa fiixaan hin bahu.
Hariiroon gaariin wal-qixxummaa, obbolummaa fi dantaa waloo irratti hundaawe Ummata Oromoo fi Amaaraa gidduutti qofa osoo hin taane Ummatoota hunda gidduutti dagaaguun akka barbaachisu kan haalu hin jiru. Hariiroon akkasii kan uumamuu fi dagaagu ammoo hamaas haa tahu gaarii, seenaa keessatti hariiroo fi seenaa Ummatootni kunniin wal gidduutti fi mata mataattis qaban dhugaa isaa beekanii isa gaarii jabeeffachuu fi isa hamaa irraa baratanii fuula duraaf irraa of tiksuu irratti hubannaa fi ejjennoo wal fakkaataa qabaachuun yoo danda’ame dha. Sirni siyaasaa Itoophiyaa dhufaa-dabraa as gahee fi ammas jiru garuu addaan qoodanii walitti buusuudhaan aangoo irra turuu kan aadeffate waan taheef kana gochuu kan danda’u hin fakkaatu.
Walitti dhufeenya (hariiroo) Ummatoota Oromoo fi Amaaraa cimsuu akeeka jedhuun walgahii ODP fi ADPn guyyaa dheengaddaa magaalaa Ambootti qopheessan irratti hooggantootni ol’aanoon ODP waahiloota isaanii gammachiisuuf haa tahu waan biraa sababa isaan qofti beekaniin seenaa qabsoo Oromoo fi miidhaa Saba Oromoo irra gahee dabre ifatti oggaa haalanii fi jallisan mul’atan. Kuni Oromoo hundaan kan balaaleffatamuu qabuu fi Dhaabni ODPtis ifatti gadi bahee Saba Oromoo kan dhiifama itti gaafachuu qabu dha jennee amanna.
Maayyii irratti, rakkoo siyaasaa, dinagdee fi hawaasummaa naannoo Gaanfa Afiriikaaf furmaata argamsiisuudhaan nagaa waaraa fi dimokiraasii dhugaa naannoo kanatti argamsiisuun kan danda’amu bilisummaa fi mirgi Abbaa-biyyummaa ummatootaa yoo kabajameef qofa tahuun hundaan beekamuu qaba. Adeemsi faallaa kanaa (keessattuu ammoo sab-boonummaa Oromoo cabsuudhaan gaaffii Sabichaa ukkaamsuuf shirri xaxamuu fi daboon ykn. guuzni waliif bahamu) madda jeequmsaa fi diigamiinsa guddaa Godina Gaanfa Afriikaa tahuu waan danda’auuf irraa of qusachuun barbaachisaa dha.
Injifannoo Ummata Oromoof !


text:
Akkuma hoogganaa waajjiraalee White House kan ta’an Denis McDonough jedhanitti ministriin dhimma alaa US John Kerry-n erga michoota giddu galeessa bahaa keessajiran waliin erga wal arganii booda biyyoonni hedduun garee finxaaleyyii warra Sunni haleeluuf walii galaniiru jedhan jechuun caasaan TV ABC gabaasee jira.
=Kan nuti mirkaneessuu barbaannu michoota cicha qaban kanneen lola lafoo ISIL irratti oofamu qabaachuu keenya. Deggersa haleellaa samii irraan geggeeffamu nu biraa hin argatan. Garuu leenjii fi meeshaalee ni argatu jedhan.
Humnootiin United States dirree waraanaatti utuu hin bobba’in garee finxaaleyyii Islaamummaa kana injifachuuf walta’iinsa kana uumuun baay’ee barbaachisaa dha. McDonough akka jedhanitti ka biroo kan nama jajjabeessu immoo mootummaan Iraq kan garee hunda hirmaachise hundeeffamu isaa ti jedhan.
Yeroo ammaa mootummaa gosoota hedduu hirmaachise haaraatu Bagdad keessatti uumame. Waraana Iraq tokkoome, dandeettii qabuu fi gosoota hedduu irraa walitti dhufes ni deggeru. Duula ISIL irratti geggeessamu keessattis ni hirmaatu.
Seera tumtoonni filanoo walakkeessa marsaa kan baatii Sadaasaaf wal ga’aa wayita jiran kanatti tooftaa presidenti Obaman garee finxaleyyii kanatti duuluuf lafa kaa’an mirkaneessuuf sagalee kennuuf dhiisuun isaanii hin beekamin jira.
Gama biraatiin immoo presidentiin Ferensaay Francois Hollande garee ISILtti duuluuf gamtaan akka uumamuuf waamicha president Obamaan godhaniif deebii kennuuf jecha ministrii dantaa alaa US John Kerry fi mnisteerota dhimma alaa biyyootii Arabaa fi Awrooppaa waliin paris keessatti wal araganii jiran.
Johan Kerryn Paristti kan imalan marii Bagdad, Amman, Jeddah, Ankara fi Cairo keessatti gamtaa snatti akka dabalamaniif hoogganoota biyyoota Arabaa waliin marii torban tokkoo erga geggeessanii booda.
Doorsisi garee kanaa hamaa ta’uu isaa angawoonni biyyootii Arabaa walii galanii, garee ideology garee kanaa dadhabsuu deddeebii loltoota deggeruuf maallaqa deddeebisamus cimsanii ugguruuf walii galaniiru jechuu dhaan angawoonni US beeksisaniiru.
Hoogganoonni hawaasaalee Musliimaa kanneen US keessaas hookkara ISIL-n geggeessamu balaaleffatanii jiran.
As naannoo Washington kan jiru bakka Daulles jedhamu keessatti argamu hawaasi musliimaa mariin amantiwwan adda addaa gidduttigeggeessuu dhaan waa’een Islaamaa akka beekamu barsiisuun beekama.
Imam Mohamed Magid akka jedhanitti musliimonni YS hookkara gara jabinaa gareen ISIL geggeessanitti hedduu kan gaddan ta’uu isaanii fi haala giddu galeessa bahaa keessati uumamaa jiruuf itti gaafatamoo dha jedhan.


text:
Onk…24/2017 Saammichi Sukkaarrafi Bunaa Mootummaan Abbaa irree Wayyaanee gaggeessa jiru magaalaa Amboo Keessatti gargaarsa Gootota Qeerroo Dargaggoota Oromoofi Poolisoota Oromiyaa akkasumas gootota ummata Oromoo Ambootiin too’annoo jala oolee jira.
Daily Archives: October 24, 2017
ONN:Oduu Oromia News Network Onk 24/2017
Aside
SBO: Onkoloolessa 25 bara 2017. Oduu, Qophii Haala Yeroo Irratti Fuuleffatee fi Gaaffii fi Deebii Jaal Dhugoomsaa Dhugaasaa waliin taasifame -Kutaa xumuraa Akkasumas SBO Sagantaa Afaan Amaaraa.
Aside
Oromo-TV: What’s the difference between “activism” and “organized politics”
Aside


text:
Dhaabbati qabeenya Feesbuukii ta'e 'WhatsApp' dhaabbata Israa'el himate
Qabeeya feesbuukii kan ta'e 'WhatsApp' dhaabbata teekinooloojii basaasaa Israa'eel kan ta'e 'NSO Group' ergaawwan karaa bilbilaan darban basaaseera jechuun himate.
Akka dhaabbati WhatsApp jedhutti gareen NSO ergaawwan karaa meeshaalee elektirooniksii kanneen bilbila mobaayilaatiin darbanitti vaayiresii gadi lakkisuun miidhaa geessiseera.
Himannaan WhatsApp akka mul'isuttii hanga ammaatti dhaabbati Israa'eel kun bilbila 1,400 ta'anitti vaayiresii 'malware' jehdamu facaaseera.
Kunis ergama basaasaaf ta'uu eereera WhatsApp.
Namoonni basaasa kubbaaniyyaa Israa'eel kanaan miidhaman gaazexeessitoota, quuqamtoota mirga namoomaa, rogeeyyii siyaasaa fi dippiloomaatota ta'uun beekameera.
Dhaabbati ergama basaasaaf jecha mosaajii(software) misoomsu 'NSO Group' himata irratti baname haaleera.
WhatsApp himata mana murtiitti dhiyeesseen ''Gareen NSO ergaan namoonni karaa meeshaalee elektirooniksii waliif daddabarsan banee ilaaluufi to'achuuf jedhee vaayiresii namatti ergaa jira'' jedhe.
Gareen NSO kun akkaawontii WhatsApp heddumminaan banuudhaan namoonni akk miseensa ta'an godhee server yookiin toora WhatsApp to'achaa jira jedhe.
''Hanga ammaatti dhaabbati 'NSO Group' namoota nagaa 100 ta'an basaaseera, kunimmoo yakka hamaadha'' jedhe WhatsApp.
Namoonni miidhaman lakkoofsa bilbilaa biyyoota akka Bahreen, Yunaayitid Arab Imireetis, Meeksikoo fi kanneen biroo keessaa warra qabaniidha jedha ragaan himata dhiyaatee.
WhatsApp kubbaaniyyaan Garee NSO guutummaa guutuutti tajaajila WhatsApp fayyadamuu akka dhaabu akka barbaadu ibseera.
Bara 2014 dhaabbata feesbuukiitiin kan fudhatame WhatsApp himata seeraa wayita banu kun isa jalqabaati.
Ergaan darbu qaamolee lamaan gidduutti waan ta'eef jecha akka teekinooloojii naga qabeessaatti kan of ilaalu WhatsApp, amma rakkoon isa mudachuusaati akka rifate ibseera.


text:
Federaalsimiin maali mata duree jedhu jalatti torban darbe prezidaantii Ethiopiaa duraanii Dr. Nagaasoo Gidaadaa waliin marii geggessinee turre.
Fedraalismii ilaalchisee mariin geggeessame muuxannoo wal jijjiiruuf gargaara. Deemsi federaalummaa Itiyoopiyaaf kan inni fayyadu karaa mirga namaa, dimokraasii fi mirga uummataa eegsisuuf jecha jedhu Dr. Nagaasoon.
Yaadi Federaalisimii jedhu uummattoota ykn naannolee addaa addaa walii gallee wajjiniin bulla jedhanii yeroo murteessani. Kunis ejjennoo lama irratti hundaa’ee ti. Tokkoffaan sirna Federaalismii keessatti taayitaa walii hirra kan jedhu si’a ta’u inni lammataa immoo ofiin of bulchuu ka jedhtu ta’uu Dr. Nagaasoon ibsanii jiran.
Yaadawwan kana lamaan ofitti kan hin haammanne Federaalismiin kan dhugaa ta’uu hin danda’u jedhan.
Gabaasa Guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadha.
Federaalsimiin Maali?
- Namoo Daandii
Federaalsimiin maali mata duree jedhu jalatti torban darbe prezidaantii Ethiopiaa duraanii Dr. Nagaasoo Gidaadaa waliin marii geggessinee turre.
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
-
-
-
-
30-09-2022
Himannaa ABUT fi Deebii Kenname


text:
Faaydaalee Tawhiida-Kutaa 2
4ffaa- Ganda lamaanitti tasgabbii fi qajeelfama argachuu
Sababni guddaan namni jireenya keessatti tasgabbii dhabuuf, wantoonni wal faallessanii fi wal diigan qalbii isaa keessatti yommuu uumamaniidha. Uumamni qulqulluun namni irratti uumame tawhiida (Rabbiin tokkichoomsu)dha. Wanti tawhiida faallessu qalbii keessa yoo seene, namni tasgabbii dhaba. Faallaan tawhiida inni guddaan shirkiidha. Namni shirkii yommuu dalaguu (Rabbiin waliin waan biraa gabbaruu) keessa isaatti tasgabbii fi gadi dhaabbannaa hin qabu. Garuu yommuu shirkii qalbii isaa keessaa baasee Rabbiin qofa gabbaru, tasgabbii argata. Dhugaa kana Qur’aanni akkana jechuun ifa baasa:
“Isaannan amananii, iimaana isaanii zulmiin walitti hin makin isaaniif tasgabbiitu jira. Isaanis qajeelfamoodha.” (Suuraa Al-An’aam, Ayah 82)
Zulmiin (miidhaan) guddaan shirkiidha. Qalbiin yoo shirkiin xuroofte, hanga badii kana irraa qulqullooftutti tasgabbii fi qajeelfama argachuu hin dandeessu. Garuu faallaa kanaa, namni shirkii irraa qulqullaa’un yoo tawhiida qabate, jireenya keessatti tasgabbii argata. Wanta badaa fi gaarii addaan baafachuun kan isa fayyadu ni hojjata, kan isa miidhu immoo ni dhiisa. Haala kanaan namoota qajeelfaman keessaa ta’a. Hundemaa, qajeelfamu jechuun haqa beekanii hordofuu fi soba beekanii irraa fagaachudha.
5ffaa- Rabbiin irraa eeggumsaa fi gargaarsa argachu
Namni jireenyi tana keessatti rakkoolee fi qormaata adda addaatin kan marfameedha. Yeroo hundaa rakkoo keessaa bahuuf gargaarsa isa barbaachisa. Akkasumas, wanta badaa irraa eeggamuuf eeggumsa isa barbaachisa. Gargaarsi fi eeggumsi kuni kan addaan hin cinne ta’uu qaba. Dhugumatti, gargaarsa fi eeggumsa addaan hin cinnee namaaf gochuu kan danda’u Rabbii Tokkicha. Sababni isaas, Inni waan hundaa irratti danda’aa fi yeroo hunda Jiraataadha. Eeggumsaa fi gargaarsa Rabbii olta’aa waan hundaa irratti Danda’aa ta’e irraa argachuuf tawhiinni ni barbaachisa. Rabbiin namoota amananii fi Isa tokkichoomsan akka gargaaru akkana jechuun waadaa gale:
“Rabbiin waliyyi warra amananiiti. Dukkana baay’ee keessaa gara ifaatti isaan baasa.” Suuratu Al-Baqarah 2:257
Asitti waliyyin kan gargaaru, eegu fi qajeelchudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala warroota amanan ni gargaara, ni eega, ni qajeelcha. Dukkana kufrii, badii fi shirkii keessaa gara ifa iimaanaa, beekumsaa fi qajeelinaatti baasa. Dhugumatti kuni eeggumsaa fi gargaarsa guddaadha. Namni dukkana keessaa ifatti yoo bahe rakkooleen hangana hin jedhamne irraa deemu.
Ammas Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Dhugumatti, Rabbiin isaan amanan irraa ni ittisa. Dhugumatti nama akkaan gantuu, kafaraa ta’e Rabbiin hin jaallatu.” Suuratu Al-Hajj 22:38
Kuni beeksisa, gammachisaa fi waadaa Rabbiin irraa warra amananiif ta’eedha. Rabbiin wanta jibbamaa fi sharrii hunda isaan irraa ittisa. Sababa iimaana isaaniitiin sharrii kufrii, sharrii waswasaa sheyxaanaa, sharrii nafsee isaanii fi badii hojii isaanii isaan irraa ittisa. Yommuu wanti jibbamaan isaanitti bu’u, ulfaatinna isaa isaaniif salphisa. Namni amane kamu hamma iimaana isaa irratti hundaa’e ittisaa fi eeggumsa kana ni argata. Namni iimaanni isaa xiqqaa ta’e, akkasuma ittisaa fi eeggumsi inni argatu xiqqaadha. Namni iimaanni isaa cimaa ta’e immoo ittisa fi eeggumsi inni argatu akkasuma guddaadha.
Seenaa keessatti Rabbiin subhaanahau wa ta’aalaa waadaa kana namoota amananiif guutee jira. Mee kanniin keessaa tokko haa ilaallu. Suuratu Al-Kahf yommuu qaraanuu seenaa dargaggoota godatti dheessanii ni arganna. Sababa iimaanaa fi tawhiida isaaniitiin eggumsaa fi ittisni haala ajaa’ibaatin isaaniif godhame.
(9)-Sila [seenaa] warra holqaa fi gabatee mallattoolee Keenya irraa dinqisiisaa ta’uu yaaddee? (10)-Yeroo dargaggoonni gara holqaa galanii “Yaa Gooftaa keenya! Si biraa rahmata nuuf kenni, dhimma keenya irraas karaa qajeelaa nuuf mijeessi.”jedhan, [waan ta’ee yaadadhu].(11) Holqa keessatti waggoota lakkaa’amaniif gurra isaanii irratti [hirriba] darbine. (12)-Ergasii Nuti, gareewwan lamaan keessaa kamtu dheerinna yeroo isaan turanii caalatti akka lakkaa’u beekuf (ifatti baasuf) isaan dammaqsine.”
Holqa jechuun goda bal’aa gaara keessa jiruudha. Gabatee jechuun immoo saleedaa maqaa fi seenaan isaanii irratti barreefameedha. Dargaggoonni kunnii ummataa fi mootii zaalimaa jalaa dheessun yommuu gara godaa seenan, “yaa Rabbii rahmata ittiin gadi nu dhaabdu, sharrii irraa ittiin nu eegdu fi keeyra ittiin nu qunnamsiistu nuuf kenni. Sababa gara qajeellinnaatti nu geessu hunda nuuf laaffisi; dhimma amantii fi addunyaa keenyaa nuuf fooyyessi.” Jechuun Rabbii isaanii kadhatan. Fitnaa irraa dheessu fi dhimma isaanii akka laaffisuuf Rabbiin kadhachuu walitti qindeessan. Mataa ofiitii fi uumamtoota irratti hin hirkanne. Kanaafi, Rabbiin subhaanahu wa ta’alaaa du’aayi isaanii ni qeebale. Wanta isaan gonkumaa hin yaanne isaaniif godhe. Ni jedhe, “Holqa keessatti waggoota lakkaa’amaniif gurra isaanii irratti [hirriba] darbine.” Kana jechuun wagga dhibba sadii fi sagaliif (309)f ni raffisne. Hirribni asitti dubbatame jeequmsaa fi sodaa irraa isaan eega. Akkasumas, ummata isaanii irraa isaan eegun mallattoo ta’uu.
(13)-Nuti oduu isaanii dhugaan siif odeessina. Dhugumatti isaan dargaggoota Gooftaa isaaniitti amananii fi Nutis qajeelfama isaaniif daballeedha. (14)-Ammas, yeroo isaan dhaabbatanii “Gooftaan keenya Gooftaa samii fi dachiiti. Nuti isa malee gabbaramaa biraa hin waammannu. Yoo kana raawwanne, dhugumatti haasa’a daangaa darbe dubbannee jirra.” jedhan, qalbii isaanii ni jabeessine. (15)- “Ummanni keenya kuni Isaa (Rabbii) gadiitti gabbaramoota biraa taasifatanii jiru. Maaliif ragaa ifa ta’e isaan irratti hin finnee? Nama Rabbiin irratti soba uume caalaa namni miidhaa hojjate eenyuu?” (16) [Dargaggoonni waliin ni jedhan], “Yeroo isaanii fi wantoota isaan Rabbiin alatti gabbaran irraa fagaattan, gara holqaa galaa. Gooftaan keessan rahmata Isaa irraa isiniif ni bal’isa; dhimmi keessan irraas laafinna isiniif ni qopheessa.”
Amma haqaan waa’ee dargaggoota kanaa siif ibsina. Dargaggoonni kuni ummata isaanii irraa adda bahuun Rabbi Tokkicha shariika hin qabnetti amanan. Rabbiinis iimaana isaaniitiif isaan galateefachuun qajeelfama isaaniif ni dabale. Kana jechuun jalqaba irraa ka’ee sababa isaan gara iimaanaa qajeelaniif Rabbiinis qajeelfama isaaniif dabale. Qajeelfama jechuun beekumsa nama fayyadu qabaachu fi hojii gaggaarii hojjachuudha. Akkuma Rabbiin jedhe, “Rabbiin warroota qajeelan qajeelfama ni dabalaaf.” (suuratu Mariyam 76).
Ummanni dargaggoota kanaa Rabbiin ala taabotaa fi sanama gabbaraa turan. Dargagoonni kunniin gabbarriin (ibaadan) Rabbiif malee eenyufillee gonkumaa hin ta’u jedhan. Sababni isaas, “Gooftaan keenya taabotaa fi sanama osoo hin ta’in Gooftaa samii fi dachii uumedha. Gooftaan keenya Rabbiin erga ta’e Isaan ala wanta nu hin fayyannee fi hin miine gonkuma hin kadhannu, hin gabbarru. Yoo Rabbiin ala wanta biraa gabbarre (waaqefanne), karaa qajeelaa fi haqaa irraa garmalee dabnee jirra.” Dargaggoonni kunniin tawhiida ar-rubuubiyyah fi tawhiida al-uluuhiyyah mirkaneessuu walitti qindeessan. Namni tawhiida ar-rubuubiyyah mirkaneesse tawhiida al-uluuhiyyah mirkaneessun isarratti dirqama. Kana jechuun Kan wanta hundaa uumee Rabbiin qofa ta’u erga beekee fi mirkaneesse, Isa qofa gabbaru qaba. Dargaggoonni kunniin yommuu tawhiidaaf dhaabbatan Rabbiin akka obsa qabaatanii fi gadi dhaabbatan isaan taasise. Qalbii isaanii ni tasgabbeesse. Kuni tola Rabbiin isaaniif ooledha. Haaluma kanaan, namni tawhiida qabatee fi namoota tawhiidatti waamu, obsa, gadi dhaabbanaa fi tasgabbii argata.
Uummanni isaanii Rabbiin dhiisanii yommuu taabotaa fi sanama gabbaran, isaanirratti jibbuu fi dallanuun, “Maaliif ragaa ifa ta’e isaan irratti hin finnee” jedhan. Kana jechuun wanta gabbaran kana irratti maaliif ragaa hin finnee? Dhugumatti wanti gabbaran soba waan ta’eef ragaa wayitu fidu hin danda’an. Kanaafi itti aanse ni jedha, “Nama Rabbiin irratti soba uume caalaa namni miidhaa hojjate eenyuu?” Nama Rabbii isa uumee fi qananiisu dhiisee wanta isa hin fayyannee fi hin miine gabbaru (waaqefatu) caalaa namni miidhaa hojjate eenyu? Nama Rabbiin dhiise Iyyasuusin (aleyh salaam) waaqefatu caalaa namni zaalimni (miidha raawwatu) jiraa? Nama Gooftaa samii fi ardii uume dhiisee nama du’ee fi taabota kadhatu caalaa namni miidhaa raawwatu jiraa? Dhugumatti namoonni kunniin namoota zulmii (miidhaa) guddaa hojjataniidha. “Inna shirka lazulmun aziim” (Dhugumatti shirkiin zulmii (miidhaa) guddaadha.) Rabbiin ala wanta biraa gabbaruun (waaqefachuun) zulmii (miidhaa) hundarra caaludha. Namni Rabbiin ala wanta biraa osoo gabbaru yoo du’e Inni gonkumaa isaaf hin araaramu, manni isaa ibidda. (ilaali suuratu An-Nisaa 4:48,116, al-maa’ida 5:72). Qur’aanni itti fufuun waa’ee dargaggoota nuuf hima:
(17)- [Ati osoo achi jiraatte], aduun yeroo baatu goda isaanii irraa gara mirgaatti tan dabdu taate argita. Yeroo dhiitus, isaan [walakkaa holqaa keessa] iddoo bal’aa osoo ciisanuu, gara bitaatti isaan dhiifti. Kuni mallattoolee Rabbii irraayyi. Nama Rabbiin qajeelche, inni qajeelfamaadha. Nama Inni jallise immoo gargaaraa isa qajeelchu isaaf hin argitu. (18)-Isaan rafanii osoo jiranu kan dammaqan isaan seeta. Mirgaa fi bitaatti isaan garagaggalchina. Sareen isaaniis dhundhumaa isaa lamaan moggaa [holqaatti] diriirsa. Odoo isaan argitee, silaa baqannaan isaan irraa garagalta; isaan irraas sodaan guuttamtaa turte.” Suuratu Al-Kahf 18:9-18
” Isaan rafanii osoo jiranu kan dammaqan isaan seeta.” kana jechuun osoo isaan rafanii jiranuu osoo ilaalte, waan hin rafne sitti fakkaata. Mufasiroonni akka jedhanitti “Ijji isaanii tan banamteedha.” Yeroo dheeraaf waan rafaniif akka hin bannee fi ballaa hin taaneef Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ija isaanii banaa taasise. Namni isaan ilaalu waan rafan isatti hin fakkaatu. ” Mirgaa fi bitaatti isaan garagaggalchina. ” Kunis qaama isaanii eegufi. Sababni isaas, dachiin uumama ishiitin wanta ishiitti maxxane ni nyaatti. Murtii Rabbii irraa cinaacha isaanii irratti bitaa mirga garagaggalchuudha. Akka dachiin isaan hin nyaanneef mirga irraa gara bitaatti, bitaa irraa gara mirgaatti isaan garagalcha. Sareenis dhundhumaa (harka) isaa diriirse balbala ykn moggaa goda isaanii irra ciisa.
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa qaama isaanii dachii irraa dirra isaanii gagaggaralchuun akka eegee fi namoota irraa immoo sodaan akka eege ni beeksisa. “Odoo isaan argitee, silaa baqannaan isaan irraa garagalta; isaan irraas sodaan guuttamtaa turte.” hima kana ilaalchise Ibn Kasiir ni jedha: Kana jechuun Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa isaan irratti sodaatama darbe (akka sodaataman isaan taasise). Isaan sodaataman waan uwwifamaniif namni isaan arge ni sodaata. Namoonni akka isaan sodaatan taasisuun eenyullee akka itti hin dhiyaannee fi harkaan isaan hin tuqne [isaan eega]…” Gabaabumatti, namni dargaggoota rafan kanniin osoo argee irraa garagalee baqata, qalbiin isaa sodaan guuttamti. Sababa Rabbiin dargaggoota kanniin akka namoonni sodaatan taasiseef. Waggaa 309 hunda eenyullee akka isaan bira hin geenye eege. Hayyoonni (aalimoonni) ni jedhan: “Dhugaan namni Rabbiin sodaate, wanti hundu isa sodaata.”
Keeyyatota (Aayaata) armaan olii keessaa barnoota baay’ee cuunfu dandeenya:
1ffaa-Yommuu dargaggoonni kunniin Gooftaan keenya Gooftaa samii fi dachii uume. Isa malee wanta biraa hin gabbarru jedhanii tawhiida qabatan, Rabbiin qalbii isaanii ni jabeesse. Obsa akka qabaatanii fi tawhiida irratti akka gadi dhaabbatan isaan taasise. Qajeelinna irratti qajeelinna dabaleef. Haaluma kanaan namni tawhiida yoo qabate, qajeelinni, obsi, gadi dhaabbanaan (istiqaamaan) ni dabalamaaf.
2ffaa-Namni amantii isaatiin fitnaa akka kufrii, badii fi kkf irraa dheesse, Rabbiin rahmata Isaa isaaf ni bal’isa, dhimma addunyaa fi Aakhirah ni laaffisaaf. Dargaggoonni kunniin “ummanni keenya gara kufrii fi badiitti nu deebisuu danda’an” jechuun yommuu amantii isaaniitiin gara godaa dheessan, Rabbiin dhimma isaanii ni laaffiseef. Sodaa fi jeequmsa irraa akka tasgabbaa’aniif waggoota baay’eef akka rafan taasise. Waggoota kana hunda yommuu rafan kunuunsaa fi eeggumsa guddaa godheef. Aduun akka isaan hin gubne yommuu baatu gara mirgaatti dabdi, yommuu dhiitus gara bitaatti isaan dhiisun lixxi. Dhugumatti kuni mallatoolee Rabbii irraayi. Kana jechuun mallattoo Dandeetti Rabbii fi isaaniif rahmata gochuu, du’aayi isaanii qeebaluu fi isaan qajeelchu agarsiisudha. Kanaaf akkana jedhe, “Nama Rabbiin qajeelche, inni qajeelfamaadha…” Kana jechuun ummata isaanii keessaa dargaggoota kanniin gara qajeelinnaatti kan qajeelche Isa. Dhugumatti, nama Rabbiin qajeelche, inni qajeele. Nama Rabbiin jallinna keessatti dhiise immoo eenyullee isa hin qajeelchu. Kanaafu, namni yeroo hundaa qajeelinna Rabbiin irraa barbaadu qaba. Sababni isaas, karaan qajeelinna itti argatan Rabbiin irraa malee karaan biraa hin jiru. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa faaydaa addunyaa fi Aakhiraatiif kan namoota qajeelchudha.
3ffaa-Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa hirriba isaan irratti buusun dargagoota Isatti amananii fi Isa tokkichoomsan kanniin eege. Hirribni isaaniif boqonnaa, tasgabbii fi nageenya ta’e. Dhugumatti, namoonni Rabbiif bulan halkan hirriba gaarii rafu. Garmalee jeeqamun hirriba hin dhaban.
Kanaafu, seenaa kana irraa akkuma arginutti tawhiinni Rabbiin irraa eeggumsa, gargaarsa, qajeelchaa fi tasgabbii akka argatan nama taasisa. Namni Rabbiin tokkichoomse, Rabbiinis dhimma addunyaa fi Aakhiraa ni laaffisaaf. Gara daandii qajeelaatti ni qajeelcha. Rakkoo cimaa fi badii irraa isa eega. Kanaafu, namni kana hunda barbaadu Rabbii guddaa haa Tokkichoomsu, Isaaf haa ajajamu, akka dargaggoota kanniinitti wanta inni gonkumaa hin yaanne argataati.
Kitaabban wabii:
Tafsiira Sa’diyy-fuulota 548-589, 630, Tafsiir ibn kasiir- jiildi-5, fuula 144


text:
Minisitarri Fayyaa Itoophiyaa lammiilee harka qalleeyyii fi daandii irra jiraatan Kuma 100 ol ta'aniif tajaajila wal'aansaa adda addaa torban tokkoof turu tola kennuuf qophaa'uu isaa beeksisee jira. Kan gaazzexeessotaaf ibsa kennan Ministirri Fayyaa Dr.Liyaa Taaddasa ogeeyyii fayyaa sadarkaa Ispeeshaalistii irraa qabee sadarkaa adda addaa irra jiran tu tajaajila tola ooltummaa kanatti hirmaata, jedhan.
Ministarri Fayyaa Itiyoophiyaa Lammiilee Harka Qalleeyyii Daandiirra Jiraataniif Duulli Wal’aansa Fayyaa Tola Geggeessamuuf Jira Jedha
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
-
30-09-2022
Himannaa ABUT fi Deebii Kenname
-
-
-


text:
Onkoloolessa 15, 2016 Hawaasni Oromoo Nezerlaand qabsoo bilisummaa Oromoon Oromiyaa keessatti geggeeffamaa jiru irratti marii badhaa taasise. Mariin kuni kan taasifame magaalaa Amsterdam itti.
Oromoonni marii kanarratti argaman kanniin qabsoo irratti wareegaman yaadatani; akkasumas ajjeechaa fi gidiraa mootummaa Woyyaaneetiin lammii isaanii irratti raawwatamaa jiru balaaleffataniiru. ‘Labsii yeroo muddamaa’ jechuudhaan sochii bal’aa ukkaamsaa fi saamichaa Woyyaaneedhaan Oromoo irratti geggeeffamaa jirus kan hedduu isaan yaachise ta’uu dubbataniiru.
Qabsoon Oromoo sadarkaa ol’aanaa irra gayuun hubannoo hirmattota hundaati. Erga dhiigaan sadarkaa kanarra gayamee qabsicha gatii kamiinuu xumuraan gayuun alatti Oromoon fala biraa kan hin qabne ta’uu hundi jala sararaniiru.
Qabsoon Oromoon geggeesaa jiru qabsoo haqaa fi guutummatti kan deeggaraniidha, akka yaada hirmaattotaatti. Hanga bilisummaatti diinagdeen, beekumsaa fi karaa danda’amu hundaan qabsoo Oromoo deeggaruudhaaf murannoo isaanii ifa godhaniiru. Battalumattis qabsoo bilisummaaf kan oolu maallaqa wolitti qabaniiru. Ammas, hanga xumura gabrummaatti baatii baatiidhaan guumaacha diinagdee wolirraa hin cinne godhuudhaaf waadaa seenaniiru.
Hirmaattonni marii kanaa Oromoon bakka jiru hundaa diinagdee fi beekumsaa qabuun qabsoo bilisummaa akka deeggaran waamicha Oromummaa dhiyeessaniiru.
Qabsoon kallattii hundaan itti fufa!


text:
Muummichi ministeeraa Itiyoophiyaa Dr. Abiy Ahimed dawwannaa isaanii biyyootii alaa ka jalqabaa kan geggeessan xumura torban darbee ture.
Jabuutiin immoo biyya daawwannaa isaanii jalqabaa taatee jirti.
Ministriin dhimma alaa akka jedhetti Jabuutiin muummicha ministeerichaaf biyya daawwannaa jalqabaa ta’uun utuu hin eegamin hin turre.
Hariiroon Jabuutii waliin jiru adda jedhu dubbi himaa ministrii dhimma alaa Itiyoophiyaa kan ta’an obbo Mallas Alem.
Jabuutii fi Itiyoophiyaa kan walitti hidhan dhimmootii hedduu kan hawaasummaa, dinagdee fi siyaasaatu jira jedhan.
Walitti hidhati dinagdee biyyoota lamaan gidduu jirus ol aanaa ta’uu obbo Melles yaadachiisaniiru. Itiyooophiyaan buufata doonii Jabuutii gargaaramuu ishee fi biyyoota lamaan gidduutti kan jalaqabme geejjibi baaburaa immoo akka fakkeenyaatti kan tuqan keessaa ti.
Misooma buufata doonii keessatti gamtaan hirmaachuuf Jabuutiinis waaltaalee Itiyoophiyaa keessaa filataman keessaa qooda akka qabaatu walii galtee irra ga’amuu isaa dubbi himaan kun ibsaniiru. muummichi ministeeraa Dr. Abiy Ahimed yeroo dhiyootti biyyootii hollaa ka biroo daawwachuuf kan jiran ta’uu dubbi himaan kun tuqaniiru. Biyyoonni isaan daawwatan kan beeksisaman garuu itti fufiinsaa fi adeemsaan ta’uu ibsanii jiru jedha Iskinder Frew Finfinnee irraa.


text:
Mootummaan Itiyoophiyaa fi mootummaan naanno Tigraay marii nageenyaa taasisudhaaf kallatiidhaan wal arguu isaanii ibsaa Gamtaan Afrikaa kamsa kaleessa yeroo jalqabaatiif ifaa taasise wabeffachuu dhaan maddi oduu Ajaans Firaans Prees gabaasee jiraa.
Ibsii hagayya 4 bara 2022 akka bahee agaarsiisuuf kamsa kaleessaa tooraa masaritii mana maree nagaa fi nageenyaa irratti bahee kun mootummaan Itiyoophiya fi ABUT kalatiidhaan wal arganii dubbachu isaaniif bakka bu’aa olaanaa gamtaa Afrikaa eeree jira.
Gareewwan wal waraansa irraa jiran Lamman waldhabiinsaa isaanii akka karaa nagaadhaan xumuran bakka bu’aan adda gamtaa Afrikaa Oluseegun Obasaanjoo prezidaantii Najeriyaa duraanii akka jaarsumaadhaaf deddebi’aa turan kan ibsee gabbasii AFP kun, garewwan Lamman marii nageenyaa taasisuudhaaf fedhii agarsiisanus, qaamaa marii isaanii geggesuu irratti akka waligalteen hin qabnee ibsee jiraa. Mootumaan Itiyoophiyaa ibsaa gidduu kana baasaa jiruun mariichaa kan hogaanuu qabuu gamtaa Afrikaa ta’uu qaba Yommuu jeedhuu gareen mootummaa naannoo Tigraay immoo pezidaantii keniyaa Uhuruu keeniyaataa naaf wayyaa jechuun isaa gabaasamee jira.
Gabaasnii AFP kun gareen mootummaa federaalaa Itiyoophiyaa fi gareen Mootummaa naannoo Tigraay yoom, essatti akka wal argaaniif maal irratti akka dubbatan wantti ibsee hin jiru.


text:
Kora waggaa ka Waldaa Qorannoo Oromoo (OSA) isa bara 2010 irratti,dhimmootii ijoo dhiyaatan keessaa waa'een baqatoota Oromoo biyya ambaa keessatti rakkataa jiranii tokko ture.
Keessumaa Jabuutii fi Keniyaa keessatti dararaa jabaan amma iyyu baqattoota irra ga'aa akka jiru gareeleen mirga dhala namaaf falman lama: "Human Rights League of the Horn of Africa/HRLHA" fi "Oromia Support Group/OSG" gabaasanii jiran.
Baqattoota Jabuutii jiran keessaa hangi xiqqoon mooraa baqattootaa keessa kan jiran yoo ta'u harka caalaan garuu Dhaaba Waa'ee Baqatootaa kan Tokkummmaa Mootummotaa UNHCR biraa simannaa dhabanii akkanumatti faca'anii rakkataa kan jiran ta'uu, dubbatu baqattoonni Raadiyoo Saagalee Ameerikaaf ibsa kennan.
Kanneen galmeeffamanii mooraa keessa jiraniis, biyya sadaffaa keessa qubsifamuuf abdiin qaban otuu hin dhugoomiin waggoota dheeraa lakkofsisuu dubbatu.Keessumaa amoo dubartonni humnaan gudeeddii fi hookkara saalaa irra ga'uun kan ka'e, biyya hambaa keessatti kan rakkatan caalaa mucaa abbaan isaa hin beekamnee da'anii guddisuuf ka saaxilaman tahuu nuuf ibsan.
Guutummaa gabaasa kanaa MP3 tuquun dhaggafadhaa.


text:
Akka jecha itti gaafatamaa paartii Qindoominaa,Tokkummaa fi Demokiraasii Itoophiyaa Dr.Nagaasoo Gidaadaatti yaaddoon ummata Itoophiyaa gungumsuu irra jirti malee dallansuu ummataa taatee alatti hin baane.
Hawaasii akka jecha Dr.Nagaasootti falaa fi waan hedudu paartilee siyaasaa irraa eegachuulleen waan mumullataa keessaa tokko.
Tana maleellee paartiin biyya bulchitu Bulchiinsii mootummaa gugurdaa sadeen;ka Seera Baasu,Ka Seera Tohatuu fi Seera Hujiitti jijjiiru woma fedhii ufiitiin guutachuutti jira.
Kun ammoo akka jecha Nagaasootti mirga ummataa gadi qabu taati.Itoophiyaatti akka paartileen mormituullee hin jiraanne dhowwuutti jira.Kaan hidhaan,ijjeechaa fi waan gara garaatiin dorsisu.


text:
– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –
Berhanu Hundee
Kutaa Afraffaa
Barreeffama kutaa sadaffaa keessatti jaarmayootni siyaasaa Oromoo biyya keessas ta’ee biyya alaa yeroo ammaa jiran, kan diinarraa walaba ta’an, akka kaayyoo fi galii isaan Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) keessatti qabanitti iddoo ykn bakkee gurguddoo lamatti baasamanii ibsamanii jiru. Akkasumas mata duree kaayyoon jaarmayoota kanaa wal faallessa moo wal tumsa? jedhu jalatti walfakkeenyi kaayyoo fi garaagarummaan galii isaani barreeffama kutaa sanaa keessatti ibsamee jira. Haa ta’u malee, rakkooleen mooraa keenyaa gama biraatiin yoo laalaman, rakkoolee kaayyoo fi galii qofaa akka hin taanes ni hubatama. Waayee kana barreeffama kutaa afraffaa kana keessatti laalla.
Jaarmayootni Oromoo kan kaayyoo fi galii tokko qaban maaliif waliigaltee dhabu?
Garaagarummaan kaayyoo fi galii QBO jaarmayoota keenya waliigaltee dhoowwanillee, kan waliigaltee isaan dhabsiise garaagrummaa kaayyoo fi galii qofaa akka hin taanes beekamaa dha. Akkamitti yoo jedhame, jaarmayootni galii tokko ykn walfakkaata qabanuu waliigalanii tokkummaa ykn tumsa ijaaruu hin dandeenye. Fakkeenyaaf, jaarmayoota Oromoo kan garee “Humnoota Bilisummaa Oromoo fi Walabummaa Oromiyaa” keessa jiran kan akka:
hundi isaaniituu kaayyoos ta’ee galii qabsichaa isa xumuraa tokko waan qaban natti fakkaatu. Wanti beekamu kana ta’ee osoo jiruu garuu wanti jaarmayoota ykn gareelee kana tokko isaan godhuu dhoowwe maal akka ta’u namaaf hin galu. Caalaatti kan nama gaddisiisu immoo, jaarmayootni kun galii tokko osoo hawwanuu; isa kanas bakkaan gahuuf waliin hojjechuun osoo isaanirraa eegamuu, faallaa kanaatiin diina dhiisanii walirratti duulaa yoo jiran mul’ata. Anatu caala jechuu, tokko kan biraa dhabamsiisuuf yaalii godhuu isaaniitu mul’ata malee, mee koottaa teenyee waliin mar’iannee rakkoolee keenya furannee; qabsicha kana gara fuulduraatti haa oofnu jechuun isaanii hin argamus, hin dhagahamus. Kunis qabsicha kanatti qormaata biraa akka ta’u waan hubatan natti hin fakkaatu.
Jaarmayoota Oromoo kan garee “Humnoota Bilisummaa Oromoo fi Diimookraasii” keessa jiranis, fakkeenyaaf:
yoo laalle, kaayyoos ta’ee galiin isaan hawwan yoo tokko ta’uullee baate, walfakkaataa dha jechuu ni danda’ama. Haa ta’u malee, isaan kunis walitti siqanii tokkoomuuf ykn tumsa uumuuf waan carraaqan natti hin fakkaatu. KFOn (Oromo Federalist Congress-OFC) gama isaaniitiin jaarmayoota lama kan duraan turan WFDO fi Kongresi Uummata Oromoo (Oromo National Congress) walittibaqsanii jaarmayaa tokko godhanii jiru. Isaan kun fakkeenya gaarii ta’uu qaban turan. ADOn garuu akkan hubachaa jirutti, mooraa QBO keessatti jaarmayoota keenya waliin tumsa uumuurra mooraa alagaa keessa tumsa biraa barbaaduu filatanii; isa kanarrattis hojjechaa waan jiran fakkaata.
Akkuman tanaan duras barreeffama tokko tokko keessatti ibsuu yaale, akka yaada kiyyaatitti, jaarmayootni Oromoo tokkummaa ykn tumsa keessaa (internal unity or alliance) osoo hin uumin dura, tumsa alaa (external alliance) barbaaduun gaaga’ama qabaachuu mala jedheen amana. Tokkummaa fi tumsa Oromootiin humni Oromoo yoo hin jabaanne fi abdachiisaa hin taane, waliigaltee alagaa wajjin godhamuuf deemu keessatti tuffatamuu fi kana wajjin walqabatee dogongorri hojjetamuu mala. Dhimma kana akka fakkeenyaatitti yoo kaasne, yoo jaarmayootni Oromoo humnoota Habashootaa wajjin waliigaltee godhuuf deeman, xiqqaatee yoo xiqqaate waayee Finfinnee fi Qubee Afaan Oromoo irratti akka Oromoon barbaadutti isaan wajjin waliigaluun rakkisaa ta’a.
Adeemsa akkanaa kana keessatti humni isaanii caalee yoo argame fi kan Oromoo laafe, injifannoolee QBOn hanga har’aatti galmeesseyyuu gaaga’ama keessa galuuf deeman jechuu dha. Dhimma kana akka salphaatti ykn laayyootti laaluu hin qabnu. Karaa biraatiin immoo, diina amma nu fixaa jiru Wayyaanee injifachuuf qofaa osoo hin taane, humni mooraa Oromoo cimuun fuulduree (egeree) keenyaafillee wabii ta’a. Kanaaf,tokkummaan ykn tumsi mooraa QBO murteessaa ta’a. Haa ta’u malee, kun hawwii qofaa ta’ee hafe; wanti hojiidhaan lafarratti mul’atu ni dhabame. “Namootni mana tokko ijaaran citaa wal hin saaman” kan jedhamu mooraa keenya keessatti waan hojjete fi hojjetus natti hin fakkaatu. Kun gaddisiisaa dha. Tokkoomanii humna cimsuun hafee, osoo walirratti duuluu dhiisaniiyyuu waan gaarii dhaa bar!!
Ammas wanti ani irra deebi’ee, irra deddeebi’ee jechuu barbaadu, ijaarsi tumsaa sadrkaa sadarkaadhaan ta’uu baannan bu’aa waan nuuf fidu natti hin fakkaatu. Sadrkaa sadarkaadhaan yoon jedhu maal jechuu kooti?
Karaa kanaan yoo ittideemame malee, humni jabaa fi abdachiisaa ta’e, kan diina injifatee; egereellee tiksuu danda’au uumuun waan danda’amu natti hin fakkaatu. Kophaa kophaa deemuun kophaa kophaatti rukutamuu ta’a malee waan barbaadan tokko argachuun hin danda’amu.
Waliigaltee dhabuun jaarmayoota Oromoo, waliigaltee dhabuu hawaasota Oromootiifillee bu’ura ta’a. Rakkoolee jaarmayootni keenya uuman hundeeffatanii; gareedhaanis ta’ee nam-tokkeedhaan walirratti duulu. Kun hawaasota Oromoo keessatti ifaa ifatti mul’achaa ture ammas jira. Hanga jaarmayootni keenya rakkoolee isaanii hin hiikkannetti, deeggartootni fi miseensotni jaarmayootaas walirratti duuluu hin dhaaban jechuu dha. Maddii ykn burqaan rakkoo keenyaa jaarmayoota keenyarraayi. Dhugaan kun hubatamuu qaba. Osoo diinni sanyii keenya duguugaa jiruu, nuti waliigaltee dhabnee diina fuunduratti maaliif wal nyaanna??
Rakkooleen jaarmayoota jidduutti uumaman, miseensota fi deeggartoota isaanii jidduutti hin hafan. Miidiyaaleen Oromoollee garee garee ijaarrachuudhaan akkasuma walirratti hojjechaa akka jiran kunis waanuma mul’achaa jiruu dha. Miidiyaaleen Oromoo walaba ta’anii uummata kana tajaajiluun dirqama isaanii ta’ee osoo jiruu, garuu isaanis haaluma walfakkaataa ta’een wal qeequu (qeeqni ijaaraan gaarii dha), wal arrabsuu, wal abaaruu fi walirratti duuluu aadaa godhatanii jiru. Aktivistootnis akkasuma silaa walaba ta’anii qabsoo kanaaf gahee taphachuu ykn/fi qooda gumaachuun dirqama Oromummaa ta’ee osoo jiruu yeroo tokko tokko faallaa kanaa yeroo hojjetantu mul’ata. Waayee kana fi dhimmoota walfakkaatan bareeffama kutaa itti aanuu keessatti laalla.
Hanga walitti deebinutti nagaan turaa!
Ulfaadhaa!
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
COVID-19 UPDATES June 14, 2020
Ministeerri Fayyaa Sa’aa 24 dabre keessa qoronnoo geggeefameen namoota 179 irratti vaayirasiin koroonaa argamuu beeksise
Ministeerri Fayyaa ibsa Alhada har’aa baaseen, qorannoo laabiraatoorii sa’aatii 24 darban keessatti namoota 4,845 irratti geggeeffameen, namoota 179 irratti vaayirasiin Koroonaa argamuu beeksise.
Namoonni vaayirasichi irratti argame dhiira 116 fi dubartoota 63 yoo ta’an, namoonni 176 lammiilee Ityoophiyaa akka tahaniifi 3 ammoo lammiilee biyyoota biroo tahuu ibsame.
Namoota kanneen jidduu 111 jiraattota magaalaa Finfinnee, 9 naannoo Tigiraay, 23 naannoo Amaaraa, 5 naannoo Somaalee, 1 naannoo Hararii, 15 jiraattota naannoo Oromiyaa yoo tahan, 2 Magaalaa Dirree Dhawaa akkasumas 2 ammoo jiraattota naannoo Kibbaa tahuu ibsi ministeerichaa ni addeessa.
Haaluma kanaan Ityoophiyaa keessatti baay’inni namoota Vaayirasii Koronaatiin qabamanii 3,345 kan gahe yoo ta’u, namoonni 545 ammoo dhibee kanarraa fayyuu ibsame.
Dabalataanis ministeerri Fayyaa ibsa har’a baase kanaan, biyyattii keessatti lakkoofsi namoota sababa vaayirasichaatiin du’anii 57 gahuu beeksise.


text:
Magaalaa Finfinneetti soomana Ramadaanaa sababeffachuun sagantaan Afxiraa gaggeeffamee jira.
Hordoftoonni amantaa Islamaa kumatammaan lakkawwamaan ka sagantaa kanatti hirmaatan yoo tahu, Pirzedaantiin mana maree Dhimmota Islamummaa Itoophiyaa Hajii Muftii Idiriis sirna kana irratti, hordoftoota amantichaaf dhaamsa dabarsaniin, “Tokkumaaf,nageenyaa fi jalaalaf walta'uu qabna,” jedhan.
Bulchinsi magaalaa Finfinnees hawaasa Musilimaaf ergaa gama isaa dabarsee jira. Tsahaay Daamxoo tu Finfinnee irraa gabaase.


text:
Abdii hin kutatin teessee hin hifatin
Hiraarteen cinqatin ustee hin rakkatin
Ifiin if eergartee Nama hin komatin!
Osoo human qabduu odoo yeroon jirtuu
Kan ariitee qabdu osoo fiiydee baatuu
Moosinni ni dabraa Umriin hin dhaabbattuu
Yeroon takka deemnaan namaaf hin deebituu
Sirumaa hallettuu Keessatti waan waartuu
Si harkaa baanaan lammadan-dhalattuu
Tana yoon saammatin eenyu kan komattuu?
Danta-dhabaan hifattee Calliftee dhiiftee
Qaama qucaacsitee Sammuu adoolsitee
Harka marattee Miila ulfeeysitee
Garaa addeeysitee Mataan yoo maratte,
Eenyu kan komattu gaafa yeroon kutte?
Jahan fayyaa si harka jirtii
Sumaan ajajamtii
Ka’ii tattaafadhu malli kan abbaatii
Abbbuma qabattii
Kan sirra siif yaadu hin jiru namuutii
Dammaqii sossoo’i hin taphatin fitti.
Gaafa yeroon kuttee waa hundi raawwatte
Hoggaa waa martinuu bakka qaqqabatte
Yeroo dubbiin hundi sitti gara galte;
Gaafa san atis kunoo sheenaa duutee
Silaan akkas ta’een quba if ciniinte.
Kan hiraanni shuummoo yeroon irra kaayyataa
Okkotee beelaa abbat jala shidataa
Yooniif tattaafatte tan yaadde argattaa
If dagattee muuynaan hirriibni siin kuta.
Gaafa gadaa ifii yeroo saammatanii
Jiruu fi jireenyi yoo tattaafatanii
Kana tahuu baannaan humaatuun taranii
Ifii Daddabanii Rabbin sakkabanii
Dunquqquu jalatti ciisteen muusahinii
Hirriibarraa ka’i abjuun sin sobinii!
Xiinxalii hubadhuu ifiin if gaafadhuu
Bal’isii yaadii sirritti qoradhuu
Dhugaa fitti himii hifannoo lagadhuu
Dhaamsa kanas hujirra oolfadhu!
Yaabo mee dhagayi hin didin namanaa
Himan-diddeen booddeen isii sheenaa
Gowwoomanii hafuun abbumaaf salphinaa
Kunoo sitti gabaa gorsi kiyya kanaa.
Kunoo sitti gabaa gorsi kiyya kanaa.
Check Also
The Oromo of Harerghe:
On their Sub Divisions and Citizenship Modalities Written by Afandi Muteki The Oromo of Harerghe …


text:
Firiin Qorumsa Naannoo Kutaa 8ffaa Ifoome
Biiroon Barnootaa Oromiyaa firii qormaataa kutaa 8ffaa bara 2014 ifoomseera.Hog.Itti Aanaa BBO Obbo Girmaa Baayisaa qabxii darbiinsaa barattoota kutaa 8ffaa sababeeffachuun miidiyaaleef ibsa kennaniiru.Bu'uuruma kanaan akka naannoo Oromiyaatti bara 2014tti barattoonni 451,025 ta'an,
Qaamolee Ijaarsa Pirojektii Bu’uura Boruu ...
Bara barnootaa 2014tti hojii tajaajila lammummaan ijaarsi Projektii bu'uura Prezidaantii MNOtiin labsamuun isaa ni beekama. Bu’uuruma kanaan Manneen barnootaa Bu’uura Boruu kuma 3 ijaaruuf karoorfamee; karooraa ol manneen barnootaa kuma 3 fi 377 eegalameera. Kanneen keessaa kuma 3 fi 11 xumuramuun tajaajila kennuu eegalaniiru.
Qabxii Ol’aanaa Bara 2013tti Galmaa’e
Akka Naannoo Oromiyaatti bara barnootaa 2013'tti Barattoota Qormaata biyyoolessaa kutaa 12ffaa qoraman keessaa barattootni 226 ta’an qabxii olaanaa 500 fi isaa ol galmeessaniiru.Barattoota kanneen keessaa qabxii olaanaa (Top Achievers) koornayaa lamaan irraa galmeessan maqaan isaanii kanneen kanaa gadiiti.
Dhiirota keessaa
- Barataa Kooket Tasfaayee qabxii 548
- Barataa Hundee Tafarii qabxii 548
- Barataa Abdulaziiz Zeenuu qabxii 547 yoo ta’an
Dubara keessaa immoo
- Siifan Fiixaa qabxii 542
- Hawwii Xaasoo qabxii 539
- Lootii Yaadataa qabxii 525
Barattoota Qabxii Ol’aanaa Galmeessisaniif Badhaasni Dabalataa Kenname
Abbaan Qabeenyaa Yuuniversiitii Harraambee Obb. Fayyisaa Araarsaa Sagantaa sirna beekamtii kennuu barattoota kutaa 12ffaa fi M/B bu'uura boruu irratti barattoota qormaata biyyooleessaa Kutaa 12ffaa bara 2013 akka naannoo Oromiyaattii qabxii ol'aanaa galmeessuudhaan 1ffaa, 2ffaa fi 3ffaa bahaniif tokko tokko isaaniitiif Qarshii 100,000( Qar. kuma dhibba tokko) sadaniif Qarshii 300,000.00 (Qar. kuma dhibba sadii) badhaasanii jiru!alteen kun raawwate.


text:
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Onkoloolessa 19,2020
Biyya Oromiyaa irraa!
◇ Waggaa kana Oromiyaan maal keessa ture? Har’a maaltu adeemaa jiraa? Fuulduratti maaltu dhufuu mala?
(…Loogiin Impaayera biyya tokkoo keessatti beekamaa ta’ullee ifatti akkattiin saba tokko labsii irratti baasanii meeshaa isaa harkaa funaanaa saba biraan ammoo hidhadhaa jechuun baay’eetti naa gaddisiisa…)
Hededa hallayyaa irra biyya jirtu baraaruu barbaachisa. Badiisaaf kufaatii biyyattiitti aggammatee jiru baraaruun tattaaffii sabaa feesisa. Cichooma qabsaa’otaa ykn murannoo paartilee siyyaasaa gaafata.
Barruu kana keessatti waan waggaa kana jechuun bara 2019 gara dhumaa fi bara 2020 kana keessa taaneef ta’aa jiru barreeffaamaan cuunfee katabaa, waan fuulduratti nutti aggaammate shakkii qabsaa’ota Bilisummaa Oromoo akeekuun yaala. Barruun kun barruu dhugaati. Barruu dhugaa suuta obsaan dubbisu. Yoo hadhaa’e mi’eessituu itti dabaluu hinfeesisu hadhaa’aa dhuma isaa unachuu barbaada. Yoo dhangaggaa’es isuma dhuguutu dhibee kuukkii nama keessaa balleessa.
Barruu kanaaf moggaasa “Kuukkii/Guboo” jedhun kenne. Moggaasa kana haala adeemsa siyaasa biyya Impaayera Xoophiyaa irratti hundaa’ee ta’uu wal hubachuun dansa. Barruu kiyyatti utuun hinseenin dursa hiikkaa Kuukkii ykn Guboo gabaabinaa isinii eera.
Kuukkii: Dhalli namaa hanga nama ta’etti dhukkubsachuu danda’a. Dhibeen nama qabate irraas yaala argatamee nii fayyama. Yaala sanaan fayyanii waggaa isaatti ykn baatii muraasa booda ammas deebi’ee dhukkubni sun yoo nama qabate, irra deddeebiin fayyee ammas deebi’ee nama qabata taanaan Kuukkii ta’e jedhama. Kuukkiin hundee dhukkubaa garaa namaa ykn qaama namaa keessa jiraatudha.
Guboo: Jecha isa kana bifa lamaan ilaalla. Tokko Biqiltuu akka baduuf hundeen buqqaa’ee ykn ciramee badeera erga jedhamee waggaa isaatti deebi’ee ka’ee osoo ija isaa hinfacaasin lafa keessa turee marguun Guboo jenna. Guboon gara kaaniin akkuma hiikka Kuukkii sana dhukkubni namatti deddeebinaan Guboo dhukkubaa nii jedhama. Walumaa gala waan haa badu jedhamee itti dadhabamee baduu diduun Guboo jenna.
Hubachiisa: An barataa siyaasaa utuu hintaane nama siyaasa saba isaa dammaqinaan hordofudha. Maqaa garaa garaa siyaasaaf yoon kennu akka sabnikoo hubannoo irraa argatuuf malee saayinsii siyaasaan wal qabsiisee miti. Tarii yoo warri siyaasa barattan lafan itti mucucaadhe na argitan na sirreessuu qabdun jedha.
Seensa
Guboon siyaasaa biyya keenya Oromiyaa fi Impaayera Xoophiyaa kana keessatti sadarkaa hidda fageeffannaa irra jira. Guboon siyaasaa akka baduuf acaacii irratti wal waamanii, daboos itti wal kadhatanii baduu didetu saba garbummaan fuula isa sunturseef saba garbummaan goophoo taasise boqochiisa.
Gama biraan Guboo siyaasa garboonfataa waggaa dheeraan booda lubbuu horatee margaa jirutu waggaa dabarsaa jirru kana keessa mul’ate. Qabsaa’otiin bilisummaa Guboo siyaasa garboonfataa kana dhabama taasisuuf lubbuu isaaniin dhabama ta’aa as gahan. Wayiita Guboon Nafxanyaa barbaada’eera jedhamee eegametti, Coolligaa Guboo nafxanyaatti bokkaa siyaasaa roobee magarse argine. Siyaasa Garboonfataa keessattuu Guboo siyaasaa Nio Minilik lafaa ka’ee dhalataa jiru kanatti daddaffiin bakka gochuutu furmaata waaraa sabaaf sablammoota Cunqurfamaati.
Waggaa darbe kana keessa Kuukkiin dhukkubaa badeera jedhamee abdatame. Kuukkiin sun sirnoota badoo saba tokko jaamsee saba tokko jiraachisu, sirna saba tokko balfee saba tokko jaallatu, sirna afaan saba tokkoo hacuucee afaan saba biraa afaan mootummaa bira taree afaan Waaqaa fakkeessu sanatu dhabama ta’e jedhamee abdatame. Haa ta’u malee Kuukkiin dhukkuba sirna balaaf hamaa (balfamaa) kun deebi’ee yeroonni Garaa Oromiyaa keessaa guungumee nagaa Oromiyaa nyaatu waggaa kana argaa jirra. Kuukkii sirna balfamaa kana kan dhabamsiisu kutannoof qabsoo qabsaa’ota bilisummaa Oromiyaati jedheen amana.
1. Guboo Siyaasaa
Guboo siyaasaa bakka lamatti qoodnee ilaalla. Isaanis Guboo Siyaasa Saba ofii fi Guboo Siyaasaa Garboonfataa jennee ilaalla.
A. Guboo Siyaasa Saba Ofii
Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti furmaata saba isaa Oromoo lafa kaahuuf, nagaaf tasgabbii Oromoo golgolaa’e bakkatti deebisuuf dhaabni saba bal’aa Oromoo ABO’n hundeeffama isaa waggaa 40 olii keessatti Qottoowwan hedduun isa muruuf qaramaa turan. Dhaabni wiirtuu nagaa Oromoo ta’uuf saganteeffatee biqile ABO’n Qottoowwan hedduun isa balleessuuf yoggaa qaraman humna kattaawwan irra caaluun hedduu isaanii doomsaa as gaheera.
Addi Bilisummaa Oromoo biyya abbaa isaa Oromiyaa aarsaa barbaachisu kaffalee ijaaruu fi biyya Oromiyaa kaartaa Addunyaa irratti arguun gammachuu isaa isa olaanaa bira taree ergamaaf akeeka galmaaf kaayyoo qabsoo isaa ta’uu firaaf diinni cimsanii beeku. Adda Bilisummaa Oromoo kanneen rukutanii balleessuuf aggammatan firaaf halagaa hinqaban. Garuu; ABO’n Jijimbila tokko kutan kuma marga.
Kanneen isuma keessaa yaa’anii raamma’anii qaamuma ofii ABO nyaatanii dhabamsiisuu barbaadan hedduun yaa’aa as gahan. Hoggana isaa olaanaa irraa qabee qaamni hawwaasaa Qottoo ABO muru hinta’in jira jennee hinyaannu. Haa ta’u malee ABO’n Guboo hinbanne, Guboo hinsamne, Guboo hinbarbadoofne ta’ee jiraataa as gahe. Har’as Guboon ABO karaalee hedduu biqilaniiru. Biyya abbaa isaa Oromiyaa keessatti Guboon ABO kallattii arfaniin margan abdii guddaa saba isaanii Oromoof ta’aa jiran.
Humni ABO ykn Guboon ABO kallattii maraan marge akka dandeettii isaatti ergamaaf kaayyoo ABO dhugoomsuu irratti qabsoo adeemsisu cimsee itti fufee jira. Kana keessatti karaa Humnaa saba isaa Oromootti yoo dhufanis humnaan saba isaa irraa diina deebisee biyya abbaa isaa Oromiyaa tikfachuuf Waraana Oromootti banamu waraanaan deebisuuf humni guddaan Guboon ABO marge WBO’n haalaan of ijaaree bara inni itti Oromiyaa golee mara raase bara dabarsaa jirru kanadha. Har’as taanaan abbaa irreedhaan Oromoof Oromiyaatti dhaadachuu barbaaduuf deebii hatattamaaf deebii barbaachisaa itti kennaa kan tureef deebii ga’aa kennaa kan jiru WBO’n bosona biyya abbaa isaa keessatti daran of ijaareera. Of ijaaruu irra darbee humna of danda’ee ofiin wal gaggeessu ta’uun abdii guddaa saba isaa Oromootti horee jira.
Gama kaaniin qaaliiwwan dargaggooti Oromoo qalamaan kokkee halagaa qabuu irratti fuulleffatan, siyaasa garboonfataa hunda irra aanuuf humna abdatamoo, humna siyaasa garboonfataa haalaan dammaqinaan baratanii siyaasa siyaasaan deebisan ta’uun abdii daran sabni Oromoo akka qabaatu taasisee jira. Humni kun golee Oromiyaa mara keessatti halagaaf mata bowuu ta’uudhaan, uummata isaanii dheebuu waggaa dheeraa dheebuu bilisummaa qabu dheebuu baasuuf qalama qofaan haala Oromoof Oromiyaa addunyaatti beeksisuu bira taranii uummata isaanii si’eessuu, dammaksuu irratti hojiin hojjetaa jiran, siyaasaan saba ofii qaruuf hubachiisuu irratti qabsoon taasisaa jiran abdachiisaadha. Isaan kanatu Guboon ABO dhabamuu irraa oolchee. Dargaggoota qaroo siyaasa biyyattii haalaan hubatantu gaafa gantoonni qa’a ABO ilaalanii keessaa hulluuqanii ya’an, diinnis qa’aa gantuun yaateen ABO seenuuf yoggaa mataa itti suuqu didee ABO jiraachifataa jira. Allaattii siyaasaa reeffa ABO nyaachuuf ture beeleessuun abdiif hawwii halagaa ykn diinaa abjuu qofa taasisanii hanbisan. Har’as taanaan abdiif hawwiin diinaa daraggoonni qaroon, gootonni sodaa tokko malee garboonfataa dura dhaabbatanii falman baadiyyaaf magaalaa Oromiyaa dhuunfatanii osoo jiranii ABO balleessuus ta’ee Oromoo irratti shiraan saamicha jallataa gaggeessuun matumaa hindanda’amu. Siyaasaan humna saba qaru Guboon ABO Oromiyaa mara keessatti horateera.
Guboo siyaasa saba ofii ykn siyaasa ABO dhabamsiisuuf jigii wal waaman. Daboo itti wal kadhatanii abdii guutuun qoranii balleessuuf itti bobbaa’an. Keessattuu diinni diinaa hogganuma dhaabichaa gartuu ta’e ofitti madaksuun, kanas bifa hooksaaf itti dhiyaannaa amala toliisaan daboo itti kadhatanii akka inni dhaaba isaa dhabamsiisu ergama itti laatan. Utuu beekuus ta’ee utuu inni hinse’in hojii dhaaba isaa ABO dhabamsiisu akka dalagu dirqama itti kennuun ABO seenaa taasisuuf waggaa kana keessa duulli baname takkaa banamee beeka jedhee hinyaadu.
Haalli waggaa kana keessa adeemaa ture akkaan yaaddeessaa turullee Guboo ABO biqilanii har’a dargaggoota ta’aniin qolatamuu danda’ee jira. Boris taanaan Guboo ABO balleessinee uummata Oromoo abdii kutachiifna, uummata Oromoo haamilee isaa cabsina jedhanii yaaduun Abjuun bishaan daakuu ta’ee hafa.
ABO’n dhaaba jiraataa irra darbee dhaaba injifataa yeroo inni ta’u fuuldura kanatti walumaanuu arguuf jirra. Har’a ABO’n kofa isaa ykn hanqina isaa mara guuttatee qabsoo godhu jabeessee itti jira malee, dhaaba hanqina isaa utuu hinguuttatin waggaa 27 booda ifatti biyya isaa keessa socho’aa jiru miti. Hanqinaaf dogoggora waggoottan dheeraa dura isa mudatan irraa barnoota siyaasaa gahaa kan daree barnootaa utuu hinseenin baratan barateera.
Kana malees siyaasaan baay’ee fagaatee lafa diinniif halagaan qaqqabuu hindandeeye gahee akka jiru barruu kanaan himuun fedha. ABO’n qabsoo siyaasaa dagaagfatee qabsoo isa irraa eegamu gochaa jiraachuu, isa duriin olitti kallattii dachaan bal’atee biyya abbaa isaa keessatti akkaataa saba isaa guutuu siyaasatti hirmaachisuun qabsoo gochaa akka jiru himuun fedha.
Egereef fuuldurri ABO uummata isaa Oromoo waliin injifannoo takkaafuu duuba hindeebine ta’uu firaaf halagaan haa baru. Kanaan booda ABO duuba deebifna, nii laamshessina jedhanii ifaajuun of dhamaasuu qofa utuu hintaane waan qaban qisaasuu fi ofumaa humna ofii fixuu akka ta’e barreeffama kanaan himuun barbaachisaadha. Qisaasa dinagdeef humnaa qofa utuu hintaane qaamni dhabama ABO fi Oromoof hojjetu ofii isaa of dhaba.
B. Guboo Siyaasaa Garboonfataa
Duree barreeffama kanaan, kitaaba isaanii “Bu’aa ba’ii qabsoo Oromoo” jedhu keessatti Dr. Geetaachoo Jigii hafteen Minilik egeree Oromiyaaf har’allee balaa akka ta’an barreessanii turan. Wayiita barreeffama sana barreessanitti hiddi Minilik obbo Mallas Zeenaawwiin rukutuudhaan bututanii laamsha’anii mataan gadi jedhee lafa isaan jiran illee hinbeekamu ture. Barreeffama kitaaba isaanii sana keessatti irra deddeebiin maqaa “Nio Minilik” jedhu laataniifii har’allee sooreyyii ta’anii tujaaranii (Duroomanii) biyya hambaaf biyya keessatti deetti ta’anii akka jiran ibsan. Sanas lafa Oromoo qabeenya Minilik saamaa tureen akka ta’e himanii, mootoleen dhufaa darbaa saamicha isaan Oromoof saboota kaan irraan gahaniif hanga har’aa seeraan hingaafatin jiraachuufi qabeenya Oromoo Looniif Ree’een illee utuu hinafin saaman sanaan akka dureeyyii ta’an akeeku. Qabeenya sanaan as deebi’anii guyyaa isaan har’as Oromootti duulan dhufuu mala yaada jedhu kaasu.
Barruu Guboo Siyaasa Garboonfataa jedhu keessatti bara kana keessa Guboon Nio Minilk biqiluu isaanii fi kan biqilan irrattuu akkuma kitaaba isaaniin Dr. Geetaachoo Jigii caqasuu yaalan duula Oromootti banuu isaanii waggaa kana keessa argeen jira.
Gaallamootummaa isaanii irra miira namummaa kan hinqabne Guboon Garboonfattootaa kunneen, waa’ee namummaa tasa kan sammuu isaaniitti hindhufne ajjeechaa suukanneessaa Oromoof saboota bicuu impaayera Xoophiyaa kana irratti waggaa kana raawwataa bahan. Addatti ajjeechaa ilmaan Kuush kan ta’an saba Qimaanti irrattii fi Uummata Gumuz irratti raawwatan daanga maleessa.
Guboon garboonfataa marge kun qa’aa qabsoo Oromoon kanneen marganidha. Kana gaafan jedhu galma hanqachuu qabsoo Oromoo waggaa lama duraa irraa kan ka’e, bobaa Abiyyi Ahemad jalaan wal ijaaraa turan. Erga wal ijaaranii humna horatanii booda miidiyaan illee bahanii sabni isaanii Amaarri akka hidhatu labsan. Labsiin sun tibba kana itti aanaa Muummee Ministeeraa Obbo Dammaqee Mokonnooniin illee labsamaa jira.
Akeeki hidhachuu isaanii duuba jiru maali? Sagantaan hidhannoo isaanii maali? Maaliif akka hidhatan waliif labsu? Gaaffii jedhuuf biyyattii ijaaruu utuu hintaane ittuu barbadeessuu, biyya kana biyya dhiigaa taasisuudhaan waraana jabaa Oromoof saboota Impaayera biyyattii keessa jiru irratti banuuf akka ta’e nii dubbatu.
Addatti namni kamuu afaan isaanii malee, aadaa isaanii malee impaayera Xoophiyaa jala taa’ee agarsiisuus dubbachuus akka hinqabne ergama jedhu qabatanii Qawwee hidhachuu waliif labsu. Wanti saalfachiisaan biraan ammoo, qaamni akka isaan waraanaan of ijaaran akka isaan Qawwee hidhatan taasisaa jiru itti aanaa Muummee Ministeera biyyattii ta’uudha. Loogiin Impaayera biyya tokkoo keessatti beekamaa ta’ullee ifatti akkattiin saba tokko labsii irratti baasanii meeshaa isaa harkaa funaanaa saba biraan ammoo hidhadhaa jechuun baay’eetti naa gaddisiisa. Ta’us sabni keenya Oromoon mootummaa isaaf na’u akka hinqabne dafee akka hubatu waan taasisuuf kun gama kaaniin barnoota saba keenyaaf waan ta’uuf baay’ee gaarii akka ta’ettis fudhanna.
Guboon Garboonfataa ykn Nafxanyaa kun egereen isaanii maali? Gaaffii jedhuuf har’a itti fakkaatee Abiyyi Ahemad ofitti naanneessee duukaa dhichisaa saba Oromoo hacuucuu danda’a. Bor garuu; humna erga godhatan booda isuma mataa isaatti deebi’anii isa dhabamsiisu. Akkuma Oromoon “Handaanqoon haatee haatee kan morma ishee kutu baafti!” jedhan sana Abiyyi Ahemad ofumaan Guboo badiisaa dhabama ta’aa jiru jabeessee humneessee lafaa kaase. Booddee irra ofuma isaafuu humna kanaan nyaatamuu mala shakkii jedhun qaba.
2. Kuukkii Siyaasaa
Akkuman olitti xuquu yaale Kuukkiin dhukkuba. Sirna uummata keenyatti Kuukkii ta’etu darbaa dabarsa dhufee dugda Oromoo yaabaa har’a gahe. Kuukkii sirna nafxanyaa, kuukkii sirna Afaan Oromoo fi Oromoo jibbee biyya isaa Oromiyaa akka Sangaatti soogidda taasifatee arraabuutu nu miidhee nu miidhaas jira. Erga fayyine jedhanii booda dhukkuba deddeebi’ee nama qabatutu Kuukkii jedhama. Kuukkiin ishee garaa keessaa hanga si hinbannetti nagaa dhabuu, jeeqamuu, dhiphachuuf dhukkubsachuun oola hinqabu. Sirni Nafxanyaa nuti badeera jennee abdannees deebi’anii bifaaf karaa jijjiirratanii nutti wal furaa as gahan. Kuukkii kana jalaa bahuu barbaachisa.
Kuukkiin siyaasaa biyya abbaa keenyaa Oromiyaa keessatti hanga har’aa baduu dadhabe. Kuukkiin siyaasaa hundeen barbadaa’uu dhabuutu oladeemaa Oromoo, daa’imaaf jaarsaaf Jaartii Oromoo akka du’an taasisaa yoona gahe. Kuukkiin siyaasaa bara dabarsaa jirru kana haamtuu isaan nu haame jechuu dandeenya. Garaa Oromiyaa qabatanii ilmaan Oromoo dhabama taasisuu, ajjeesuu, ukkaamsuu, dararuu fi hidhuu kana malees gudeeddaa saalfachiisaa nurraan gahaa bahan.
Kuukkii siyaasaa kanaaf qorichi argame kanaan booda dhukkubaan qabamnee rakkachuun yaadda’uu fi ajjeefamuutu hafa jennee abjoonnus abjuun sun abjuu ta’ee hafe. Isa kanaaf hanga har’aa aaraa gubataa jiraataa jirra.
Kuukkii siyaasaa waloodhaan dhabamsiisu. Gurmuudhaan itti ba’anii garaa biyya abbaa ofii Oromiyaa keessaa haxa’anii baasu. Kiniinii tokkummaa liqimsuutu kuukkii siyaasaa nurraa kuta. Kanaan ala dhibamaa, jeeqamaa, hunkuramaa jiraanna.
Kuukkii siyaasaa kana garaa Oromiyaa keessaa dhabama taasisuuf furmaata ABO’n lafa kaahe, kan KFO fi uummati Oromoo ofitti fudhate Mootummaa Ce’umsaa biyyoolessa Oromiyaa raggaasisuutu fala olaanaadha. Kanaan ala Kuukkii kanaan qabamee nyaatamuu, du’uun nii dhaabbataan soba.
Gudunfaa!
Barruu Guboo/Kuukkii jettu kanaan waan adeemaa ture gabaabsee xuxxuquudhaan ibsuu yaaleera. Waan keessa jirrus irra keessa isaa xuqee waan fuulduraas akeekeen jira. Guboo Siyaasa ofii gabbifataa, guboo siyaasa garboonfataa hundeen haxaa’utu furmaata siyaasaa nuu ta’a. Kuukkii siyaasaa ammoo garaa Oromiyaa keessaa daguuganii balleessutu wiirtuu nagaa saba keenyaati.
Injifannoon uummata Oromoof
Gadaan Gadaa injifannooti!
Qalbeessaa Dhangu’aatiin
Onkoloolessa 19,2020


text:
Filannoo marsaa 6ffaa Itiyoophiyaa keessaatti taasifameen paartiin Badhaadhinaa sagalee mootummaa huyndeessuu isa dandeessisu argateera jechuun Boordiin Filannoo Biyyaalessaa beekamtii kenneef irratit hundaa’uun Paartiin Badhaadhinaa Oromiyaa keessatti Fulbaana 15,2014 akka Lakkofsa Itiyoophiyaatti mootummaa naannichaa haaraa hundeessee jira.
Kana ilaalchisuun kan gaafataman Itti-aanaa dura paartii mormituu ka Kongireesii Federalaawaa Oromoo Obbo Mulaatuu Gammachuu, “bakka dorgomtoonni paartii mormitootaa mana hidhaa jiranitti , filannoon walabaa geggeessame, mootummaa haaraan hundeessame, jennee hin yaadnu. Mootummaan amma hundeessame kan ammaan dura ture irraa waan itti adda tahe hin qabu,” jedhan.
Mootummaa haaraa naannoo Oromiyaatti hundeeffame keessatti dhaaba Adda Bilisummaa Oromoo Obbo Araarsoo Biqilaan hoogganamurraa muudama kaabinee naannichaa kan argatan Obbo Araarsoo Biqilaa gaaffichi mootummaarraa nuuf dhiyaannan akka dhaabaatti simanneerra jedhu.
Dhimma Mootummaa haaraa naannoo Oromiyaa keessatti hundeeffame ilaalchisuun beektota seeraa fi hayyoota saayinisii siyaasaas dubbisuun gabaasaa qindeessine qabna.
Caqasaa.


text:
Frida Kahlo
Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón (A.L.A 6 Adoolessa 1907 - 13 Adoolessa 1954) halluu dibduu Meeksikoo tan Frida Kahlo jedhamuun beekamtuudha. Kan isheen beekamtu surreal fi hojii dhuunfaa isheetiini. Isheen hallu dibaa beekkama akka ishee Diego Rivera waliin kan gaa'ela uummate.
Isheen kan dhalatte Coyoacán, Meeksikoo keessatti. Pooliyoon ishee umurii waggaa 6 qaama midhamtuu kan godheen yoo ta'u namoonni tokko tokko waan spina bifida (dhukkuba dhalootaan guddina qaama spine dhoorku) dabalataan akka qabduu yaadu. Isheen Medicine barattee doktora ta'uuf turte. Sababa balaa tiraafikaatiin ishee umurii 18 kan miidhamte, laalaa dhukkubaa cimaa waliin jireenya ishee hafee kan dabarsite. Balaa kana booda, Kahlon barnoota fayyaa ishee itti hin fufne garuu halluu dibuu jalqabde. Isheen yaada waa'ee ishee mudatee kan fayyadamtu yoo ta'u karaa fakkiin ishee dhukkubbiii fi jireenya dubartoota, keessumaayyuu miirri daa'ima horuu dadhabuu ishee agarsiisu baay 'ee nama rifachiisa. Fakkiin ishee 143 keessa afurtami-shan kan waa'ee ofii isheeti. Isheen aadaa Meeksikoo bifa ifaa dhugaa fi mallattoon walmakaas ni fayyadamti. Fakkiin ishee aartistii Diego Rivera ofi harkisee boodarra gaa'ela uummatan. Ishen otoo ofi hin dhoksine bisexual fi communist turte. Dhukkuba bronchopneumonia sababa pulmonary embolism dhufuun Coyoacán kessatti kan isheen boqotte.
Hojii ishee yeroo tokko tokko ′′surrealist′′ jedhamu agarsiisa aartiiwwanii yeroo baayyee surrealist Yuuroppi waliin qopheesituus, isheen ofiishee akka sana waamamuu hin jaallanne. xiyyeeffannaan ishee dubartoota, fi amanamummaan ishee halluu dibuu keessa jiru, akka waan hoggantuu feminist cult dhuma jaarraa 20 ffa ilaalamtu ishee taasise. Hojiin ishee muraasni muuziyeemii Frida Kahlo kan iddoo dhaloota ishee fi magaalaa xiqqoo itti guddatte Mexico city argamu keessatti agarsiifama.


text:
Adoolessa 23, 2015 Buraayyuu
Mootummaan abbaa irree, Wayyaanee jibba uummata Oromoo irraa qabuun hidhaa fi ajjeechaan gahuu dadhabnaan yeroo ammaa uummata nagaa mana isaa keessa jiraatu iyyama koo malee mana ijaartan jechuun humna tikaan fi waraanan mana jireenyaa qonnaan bultoota godina addaa Oromiyaa Buraayyuu bakkeewwan addaa Tsarra Tsiyoon,Gafarsaa Buraayyuu, Annee Diimaa fi kaanis mannen qonnaan bultoota 400 ol tahu diiguun hiraarsaa jira. Haala kanaan kanneen qabeenyaa isaanii kana dura dhaabbatanii falman ammoo hidhaa umurii dheeraa garagaraan itti murteessaa jiraachuu Qeerroon gabaasee jira.
Haaluma kanaan mootummaa Wayyaanee tuffii uummata Oromoo irraa qabuun hanga mana jireenyaatti diigsisuun bakka bultiillee dhowwate kanaan dargaggootni fi barattootni yeroo ammaa magaala Finfinnee fi godina addaa keessa jiraatu duula macna’iinsaa fi diigumsa mana jireenya uummata Oromoo irratti tooftaa jijjiirratee hidhaadhaaf qonnaan bulaa keenya saaxiluuf ka’e dura dhaabbachuuf diddaa kaasaa
jiraachuun beekame.
Miidhaan bifa jijjiirratee uummata oromoo irratti kufaa jiru kun
dhaabbachuu qaba,
Maati isaa irraa yakka malee hidhamee murtii dabaa itti murteeffame amma haqamuu qaba,
Doorsisni waraanaa fi aangoo qabaachuun saaminsi gaggeeffamu haa dhaabbatu.
Kannneen jedhanii fi akeekkachisaa waraqaalee Buraayyuu naannowwan diinni mana
uummataa diigaa jirutti Qeerroon maxxanseen wal qabatee akkasuma barattootni Yuuniversitii Finfinnee mooraa keessatti hafanii fi yeroo gannaa baratanis dhimma kanairratti luuca’uudhaan hatattaman mootummaan kana gochaa jiru itti gaafatamummaa jalaa akka hin baanee fi kunis dhaabbachuu akka qabuu fi sababa kanatti namootni mana isaanis dhabanii mana hidhaattis darbataman hatattaman akka
gadhiifaman barruu akkeekkachiisaa mooraa keessatti darbachuu fi sagalee dhageessisuun halkan edaa kan beekamee waan taheef har’a diddaa fi gaaffii barattootni kun kaasaa jiraniin wal qabsiisee mootumman Wayyaanee waraana isaa tamsaasee kan jiru tahuu Qeerroon suuraa diinni qawwee baatee barattootatti duulaa jifuu fi naannoo
Buraayyuttis waraana buufatee jiruun Qeerroon gabaase. Qabeenyaa fi mana jireenyaa keenya irratti olaantummaa qabna jechuun qonnaan bulaan dhaadatanis poolisoota Wayyaaneen butamanii bakka buuteen dhabamaa akka jirus Qeerroon gabaasee jira.


text:
FXG lagannaa gabaa guutummaa Oromiyaatti taasifame wajjin wal qabatee akkuma magaalotaa fi baadiyyaa Oromiyaa maratti taasifame naannawa Finfinnee kutaa bulchinsa Laga xaafoo- Laga daadhiittis taasifamee ture. Uummanni Oromoo kutaa magaalichaa, Hojjetaan Mootummaa fi Miseensonni Poolisii Oromiyaa Humnaa fi kallacha qabsoo kan ta’e Qeerroo kutaa magaalichaa deeggaruun mormii isaanii mul’isaniiru.
Haa ta’uyyuu malee gaafa guyyaa mormii fi lagannaa gabaa (Guyyaa 2ffaa) Obbo Haayiluu Daraarsaa( Itti gaafatamaa waajira dhaabaa kan ta’ee) fi Obbo Biraanuu Asaffaa(Dhimma nageenyaa) kan ta’an Humna tikaa wayyaanee jechuunis Makkalaakayaa fi Agaazii waamuun qeerroo magaalichaa manarra deemuun eeruu kennaniin tumsiisaa oolaniiru. Uummanni Oromoo magaalichaa dhibba sadii ol ta’anis wal gahii waamaman irratti Humnoota magaalicha weeraranii jiran akka baasasan, ijoollee qabanii karaa fi kaampiitti galchanii tumanis akka gad lakkisan akeekkachiisanii turan. Ijoolleen (Qeerroon) qabamanii tumamaa turan gadhiifamaniyyuu Humnoonni makkalaakayaa fi Agaazii ammayyuu magaalicha weeraranii Qeerroo magaalichaatti roorrisuun bahuu fi galuu dhorkaa jiru.
Eelaa fi Madaan Agaaziin Obboloota keenya naannoo Oromiyaa garaa garaa fi naannoo Somaalee irratti raawwatte utuu nu keessaa hin ba’iin, balbala keenyarratti nutti waamuun Qeerroo tumsiisuu fi nutti roosiisuun Tuffii Uummata Oromoof qabdaniifi Mootummaa nama nyaataa wayyaanee wajjin ta’uun duguuggaa sanyii fi danqaa qabsoo Uummata Oromoo akka ta’aa jirtan hubanneerra.
Kanaafuu, humnoota Uummata nagaatti waamtanii hatattamaan akka magaalicha keessaa baaftanii, Qeerroo manarra deemtanii tumsiistan akka dhaabdaniifi qabsoo Uummata Oromoo Cinaa akka dhaabbattan Carraa isa dhumaa isiniif kennina.


text:
Afaan Qawwee jalatti nagaan hinyaadamu, hinargamus!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Gurraandhala 1,2020
Uummata deettiin/jumulaan ajjeesuu, hidhuu fi shamaraaf dubartii Oromoo gudeeduu dabalatee yakki sussukanneessaan uummata quunnamtiin hawwaasaa marti irraa cite irratti baatii tokkoo oliif deemaa jira. Bosonni Lixa Oromiyaa guyyaaf halkan walitti gubataa jira. Bineensotni Oromiyaa gadhiisanii godaansaaf saaxilamaa jiru. Akka amantaa Qeerroo Bilisummaa Oromootti gochi akkanaa gocha abbaa irreeti.
Uummata nagaa irratti irree isaa agarsiisuudhaaf biyyoota keessaaf biyya alaa irraa gargaarsa meeshaa waraanaaf loojistikii garaagaraa kadhatee mootummaan Ethiophia (EPRDF) uummata nagaa irratti waraana banee jiru kana akka hatattamaan dhaabu gaafatna. Uummatni keenya Oromoonis gocha hammeenyaa obbolaa isaa irratti, maatii isaa irratti raawwataa jiru kana akka bakka maraa balaaleffatu kabajamaa uummata Oromoof dhaamna.
Yeroon keessa jirru yeroo dhiigni lammiilee keenya Oromoo akka galaanatti lolaa’aa jiru, yeroo maatiin Oromoo ergaan takkaa nama lamaa hanga sadii wal faana awwaalaa jiruuf yeroo bakkoota garaagaraatti ilmaan Oromoo du’anii awwaalcha dhabaa jiran ta’uun ammoo nu Qeerroo Bilisummaa Oromootti gadda guddaa kan nutti dhageessise ta’uu uummata keenyaaf himaa, mootummaan uummatatti waraana banee abjuu qilleensa irraa uummatan mo’a jedhuun sochii jalqabe kanaan akka of balleessaa jiru ta’uus hubachiifna.
Har’a Oromiyaan dirree dhiigaan boorofte taatee kallattii maraan guyya guyyaan du’a ilmaan Oromoo dhagaa’aa jirra. Torban dabarsine keessa Oromiyaa Lixaa bifa addaan du’aaf ajjeechaan irra gahaa kan jiruuf ammallee duuti lammiilee nagaa meesha maleeyyii itti fufee kan jiru quunnamtiin hawwaasaa guutuutti citee, geejibni Konkolaataa illee odeeffannoo baha jedhamuun ugguramee uummatni keenya dukkana keessatti jimlaan ajjeefamaa jira. Haala kanaan egereen biyya keenya Oromiyaa, egereen Oromoo yaaddoo guddaa keessa galee jira.
Waan ta’eef akka Qeerroo Bilisummaatti mootummaaf qaama dhimmi isaa ilaallatuuf qabxiilee kanaa gadii jabeessinee gaafanna!
1. Waraanni mootummaa ajjeechaa fi gubiinsa bosonaatti bobba’ee jiru uummata nagaa keessaa hatattamaan akka kaafamu gaafanna. Kana keessatti dhaabbileen siyyaasaa Oromoo uummata qabsaa’aafii jiran, uummata ijaaramaniif Oromoof birmatnaa taasisuudhaan mootummaa irratti dhiibbaa akka gochuu qaban miira Oromummaan dhaamnaaf! Dabalataan dhaabbileen mirga namoomaa dirqama isaanii olaanaa akka bahatan gaafanna!
2. Uummatni keenya nageenyi isaa mirkanaa’ee lafaaf qabeenya isaa barbadeessuun akka irraa dhaabbatu gaafanna! Kan araddaaf qee’ee lakkise bakkatti akka deebi’u, xiinsammuun saba keenyaa kan miidhame akka suphamu gaafanna.
3. Waraanni mootummaa yakka godaansa bineensa Bosonaa Oromiyaaf saaxilu raawwataa jiran. Daddaffiin gocha fokkataa itti jiran kana irraa akka dhaabbatan gaafanna!
4. Uummatni Oromoo wal tiksuu, wal humneessuu fi nageenya walii isaa mirkaneessuuf ajaja qaama kamiif abdii qaama halagaa irra utuu hingodhatin ofiin wal ta’ee gocha Oromoo irratti raawwataa jiru balaaleffachuu fi daangaa hanga godhatutti qabsoo isaa jabeessuu akka qabu gaafanna!
5. Labsii waraanaa seeraan alaa komaand post’n godinaalee Oromiyaa irratti labsamanii jiran irraa akka ka’an gaafanna. Kana irratti dirqama saa uumatni dhaabbileen siyyaasaa Oromoo gamtaa’inaan akka bahatu gaafataa, uummatnis waan irraa eegamu akka raawwatu gaafanna!
6. Waraanaan gochaa uummata keenya irratti raawwataa jiru akkuma dhaabni keenya ABO’n gaafatetti qorannaan walabaa akka addunyaatti taasifamuu akka qabu dirqama nurraa eegamu nii baana. Qorannaan kunis bifa haqa ta’een akka gaggeeffamuu fi uummata du’aa jiruuf birmatnaan hatattamaa akka taasifamu gaafanna.
7. Barataa Oromoo barnoota irraa ari’an barnoota isaaniitti akka deebisu gaafataa, barataa naannoo Amaaraatti ajjeefame, qaama ajjeese qoratee seeratti akka dhiyeessu hubachiifna. Dhimma kana duuka Oromoon bu’uu akka qabu dhaamna.
Maayii irratti afaan Qawwee jalatti nagaan hinargamu nagaanis hinyaadamu jedhee kan amanu Qeerroon Bilisummaa Oromoo,mootummaa irree isaa abdatee, Meeshaa waraanaa addunyaa irraa argatuun baaragee waraanaan gadi of dhaabuuf tattaaffii gochaa jiru dhaabee karaa nagaaf marii wal amantaa qabuun rakkoo jiru furuuf dirqama irraa eegamu akka bahatu gaafanna. Kun hafee waraanaan uummatan injifadha jedhee adeemsa eegale kanaan xuqatee dargaggeessaaf uummata Oromoo ofitti kakaasaa akka jiru hubachuu qaba. Nagaaf dimokiraasiin akka dhugoomu akkuma gaafataa turre gaafanna!.
Injifannnoon Uummata Oromoof
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Gurraandhala 1,2020


text:
Saturday, September 24, 2016
Woliin diinarratti duuluu malee, wolirratti duuluun bilisa nu hin baasu.
Ani akka nama tokkotti Juuneeddiin Saaddoo dhiifama gaafachuun isaa akka malee dansa'a jedha. Maaliif jennaan,wanti biraa yoo hafeeyyuu waahiloota isaa duraanii qondaaltoota OPDO Woyyaanee harkaa yaasuuf nu fayyada. Oromoon safuu (teeda) qaba. Nama dogongora fudhatee namatti dheesse itti hin duulanu; akkasuma hin dhajiifatanulle (badii isaatiin akka qaana’aa jiraatu hin godhanu). Badii nama sanii yoo garaa irraa araaramaneef garuu namni sun badii irraa deebi'a, nama biraatiifille fakkeenna ta'a. Yoo nama san dhiifama ykn araara inni gaafate harkatti didane, namni sun badii san caalu balleessuu mala, namoonni badii nama saniitiin wolfakkaataa qabanulle, gosa keessaa bahanee diinatti galuun badii badii duraanii caaltu balleessu dande’an. Nama dogongoree badii balleessa malee, yoo balleesselle araarrii (dhiifamni) naaf taasifama jedhe, osoo beekuu namni badii hojjatu garuu aadaafi safuu Oromoo keessa hin jiru...Oromoon kan balleesselle gorsuufi adabuun waldhagahuun aadumaa isaati. Gorsuufi adabuunille aadaa teenna ta’ee adoo jiruu garuu, itti duuluufi abaaruun aadaa teennaa moti.
Rakkoon keenna guddaan, yeroo ammaa,hundumti Oromoo beekaalle, wollaalaalle qixxee wol akeekuu ykn ajajuu fedha. Ilmi namaa higa qubni keenna walcaaluu yaadaafi beekumsaan, bilchinaan, obsaan, dandeettii fi kkf wol caala. Amma kan argaa jirru garuu hundumtuu face book irratti ol bahee yaada bilchaataa kan duubattuufi barreessulle osoo jiraatuu, arrabsoofi walirratti duuluun heddummaateera. Qabsoon akkasii moti; aadaa fi saafuun (teedni) keennalle akkanaa moti. Waldhageettiifi kabajaan, angafaafi maandhummaan (quxusummaan) dhabameera. Mee waan tokko Oromoo gaafachuu barbaada, namni kuma tokko osoo walgahii tokko waamame namni kuma tokkoo hundinuu walgahii san qixxee gaggeessuu ni danda'aa? Dhimmi walfamisiisaan osoo walgahii kanarratti ka'e, yaadni nama kumaa hundinuu qixxee ta'a? Waltajjii mijataa yeroo amma teknooloojiin interneetiifi face book mijeesseen garuu, namni hundinuu yaadaa isaa karaa barreeffamaatiifi viidiyoo waraabuun olbahe ‘zarraaf’ jechuun hayyuufi wallaalaa, hoogganaafi miseensa, guddaafi xiqqaa, angaafaafi maandhaa, qaroofi gowwaa Oromoon qabu wolii wollaalaa jirra.
Kanaafuu yaa Oromoo, hundi keennaayyuu, beekaafi walaalaalle, kan barateefi hin baratinille walitti qabnee, qabsoo Oromoo kanarratti hayyuu taanee irratti walmormuu haa dhiisnuuti.Madaala safuufi aadaa Oromoorra if keennee higa keennalle haa hubannuuti. Yeroo tokko tokko, yeroo qabsoo diinaan kokkee itti wolqabnee jirruu dhiisnee, garaa garummaa yaadaa diqqaarratti adoo wolmorminuu yeroo gubnaa, diinaafille aara galfii kenninaaf. Woliin diinarratti duulutti diina keenna nu mo'achiisa malee, wolirratti duuluun yomiiyyuu diina keenna nu hin mo'achiisu.
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Haala amma keessa jirru kana gadi fageenyaan ta’uu baatullee irruma keessa xiinxaleen gaaffilee armaan gadiiifan deebii quubsaa dhabe! . Aarsaan kaffalme guddaadha; dabalee kaffalamuufis jira ta’a…silaa bilisummaan, walabuummaafi birmadummaan qoosaatti waan hinjirreef. Gaaffiinkoos kunooti; Oromoon deebii naaf barbaadaa!
1. Jaarmiyaalee Oromoo iddoo garaagaraatti caccabeefi tatamsa’e kana akkamiin utubaa tokko jalatti fiduun danda’ama?
2. Miidiyaalee Oromoon qabduufi Oromoof hojjetaa jiran (kan keessaafi alaa) mara haala kamiin walitti fiduun akka jaalala tokkoon dhaabbatanii waltumsuun bilisummaafi tokkummaa sabichaatiif hojjetan taasisuun danda’ama?
3. Utuu mootummaan Wayyaanee galagaltee (nuffiteeyyuu aangoo gadi lakkistee badde) Oromoon caasaa biyya tokko ijaaruu qabu hundaan itti qophaa’eeraa? (Moo akkuma isa bara 1992 sana Dargii fonqolchee diinatti kennee ammas bosonatti deebi’a?-itti hinqophoofneeti fudhadhaa jennaa?…hubadhaa!. Abashaan Oromoo caalaa karaa hedduun qophaa’aa jirtiim..dippiloomaasii dabalate;-Yeroo warri kankeenyaa ODF, Ulfo, shanee, OLF kan abaluufi kan warra sanaa jedhanii…isaan hundaan qophaa’aniiru).
4. Dhaaboliin Oromoo wiirtuuwwan magaalaa Itoophiyaa keessatti, keessumattuu Finfinnee keessatti siyaasisaa hagam jabaataadha? (Baraa carraan daqiiqaafi sakoondiittillee nama miliqxiim? Iddoowwan murteessoo ta’an qabachuufis ta’e dhabamsiisuudhaaf humni qophaa’ee jiraachuun nibarbaachisa; kanaaf ciminni Oromoon qabu gahaadhaa? Moo baanee wacabbarree hiriira baanee, miidiyaarraa bookkisnee deebi’uu qofaatu injifannoodha?).
5. Dargaggoonni (Qeerroofi qarreen) biyyaa keessaa harka qullaa mootummaa garboomfataa kana dura dhaabataa jiran kanaaf wabiin eenyudha? (eenyutu isaaniif mataadhaa?, gatiin dadhabbii dargaggoo kanaa akkasumaan akka hintaaneef..gorsaan, maallaqaan, beekumsa siyaasaan, hidhannoodhaan, ijaaruudhaan..) eenyutu duukaa jira?, barataa kumootaan mana barnootaarraa ariyame, kumootaan mana hidhaa Wayyaaneetti reebamaafi gidiraa hamaa argaa jiru kana qaamni iyyaafataa jiru jiraa?-Hubadhaa!. Miidiyaarrattis maqaa hidhamtoota lama sadii caalaa kan ka’u hinjiru; Barattoonni qaroowwan jajjaboon garaa qullaa mana barnootaarraa mana hidhaatti darbataman hundi maaliif miidiyaadhaan hinfaarfatamne? Namni nama caalaa? Utuu ta’ee barattoonni sun hincaaltuyyuu?….
*****Ammaaf mee ishuma kanaaf yoo deebii naaf argitaniif ammallee gaaffii hedduu duukaan rakkataa jira. …Mariyataan gowwaa hinqabu; mariyataniis sanyii nyaatu!. Garraamummaa keenyarraan kan ka’e garbummaa jaarraa tokoof walakkaa nurra ture kana ammas itti fufsiisuu hinqabnuufan kana jedhe!
Na ofkolchaa!
Beekan Gulummaa Irranaati!!


text:
I. Imala Qabsoo Oromoo Kaleessaa, Kan Har’aaf kan fuuldura.
Moxobii/Seensa/Ittiin Lixa
Haalli qabsoo Oromoo kan gufuuwwaniif kufaatiiwwan jajjabaa qabaataa ture cicchoomina qabsaa’otaan raraaga qabsoo damdamachuun tinfa shiraaf tuullaa danqa qabsoo mara injifatee har’a irra gaheera. Imalli qabsaa’ota kaleessaa nuffisiisaa kan darbuu nii dandaa’ama hinjedhamne, imala qoree qabsoon bacaqaa/guutuu kan rakkoof gidiraa nuffisiisaan guute ture. Rakkoowwan kamiin injifachuuf kutannoo qabaachuu isaanii “rakkoo qabsoo keessatti nu mudatu kamiif hinjilbeenfannu” dhaadannoo jedhuun jilbaaf mogolee jaallaawwanii jabeeffataa har’a gahuun qabsaa’ota mirga abbaa biyyummaa kan haalamu miti. Roga qabsoo qabsiisuuf kanneen aarsaa ta’uun dirqama itti taanan aarsaa of godhan kanneen akka wareegamtoota shiinniigaa dabalatee qabsaa’oonni hedduun qabsoo jiraachisuuf of wareeguun bakka feesisuutti lubbuu isaanii gumaata godhanii uummata jaallataniif laatanii darbaniiru. Kun gabaabumatti qabsaa’ota Shinniigaatti shiftaan Sumaalee ajjeefte kanneen utuu Oromummaa ofii hinjijjiiriin, qabsoo mirga abbaa biyyumma hinsharafin lubbuun taranii qabsoo jiraachisan hammata. Akkasuma gootaawwan dirree jajjabee Waraana Bilisummaa Oromoo kanneen diina gogonbisaa diina harka buunee icciita qabsoof qabsaa’otaa laannee qabsoo hongeessuurra ofii duunee qabsoo jiraachifna jechuun lubbuu isaanii wareeganii qabsoo jiraachisan dabalata. Qabsoo keessa imala hadhooftuuf deemsa walxaxaaf nuffisiisaan kan guute kan galmi isaa dhamdhamuuf soorrachuuf nama hawwatuun guutuudha. Hededuma qabsoo kaleessaa irraa bu’aa ba’ii ulfaataa keessa akka darbamtu gooticha Oromoo Kaffaaloo Tafarraa kan dhiyeenya mana hiraarsaatii baherraa nuti dhaloonni haaraan akka waa hedduu barannu nan abdadha. Qabsoon Oromoo amna dheeraa adeemtee har’a sadarkaa gaaza guuttatee haala abdatamaan socho’u irra gahee jira. Qabsoo Gaaza guutattee ofiin adeemaa jiru qaamita hedduutu anatu oofaa jiraa jechuun wal cabsaa jiraachuusaaf mataan hedduun mumul’ahuu agarra. As keessatti ilmaan NioMinilik kanneen gumaaa hedduun irraa barbaadamus qabsoo kanatti akka ciminaan hirmaataa jiranitti osoo of dhaadessanii agarra. kana daangaa itti gochuuf eeggitii qabsoo isaaf murteessaan dhaloota har’aa kana. Egereen qabsoo ilma Oromoof intala Oromoo wareegama baasaa turtan harka jiraachuu isinii himuun fedha. Addi bilisummaa Oromoo qabsoo gaggeessuuf qabsoo isaan firiin argamaa jiru bu’aa qabsaa’otaaf uummata dila Oromoo ta’uu amana. Akkasuma kanneen isaan faallaa ammoo bu’aawwan qabsoo uummataan argamaa jiran akka jaarmiyaa isaanitti utuu dhaadessanii agarra. Qabsoo abbaa biyyummaa saba tokkoo qaama tokkoof jaarmiyaa tokkoon galii gaha ykn bu’aan argame kan jaarmiyaa tokkooti jedhanii ilaaluun daba. Keessattuu qaama diinatti maxxanee akka Silmii dhiiga sabaa xuuxaa tureef bu’aaf injifannoon kan isaaniiti jedhanii bu’aawwan qabsoon argaman diinaaf laachuun sharafa qabsooti.Sharafa qabsoo keessatti wareegamtoota ofii dagachuuf qabsaa’ota ofii dagachuutu dhufa. Kun Waaqaaf lafa gidduutti cubbuu seenaan nama gaafatudha.
1. Imala Qabsoo Kaleessaa fi Qabsaa’ota Kaleessaa
Qabsoon Oromoo kaleessaa akkuma moxobii irratti kaasuuf akeekkanne, rakkoowwan gidiraawwan hammaataa keessa darbee har’a irra gahe. Rakkoowwan kana mara damdamatee har’a gahuun qabsoo saba bal’aa kan qabsaa’ota gameeyyii qabsichatti cichanii jiran galateeffachiisuudha.Akkasuma gootota qabsoo kanaaf aarsaawwan ulfaataa kaffalaa turan kan nu yaadachiisuuf ekeraa isaanii du’aa kaasee kan kabachiisuudha. Qaamni uummata ofiif waan gaarii hojjetu kamuu hindu’u. Inni sabaaf qabsaa’uuf saba ofiif kulkulfatu ha gammadu inni jiraataa barabaraati. Inni saatii gantonniif galtuun maqaa waliin awwaalamanitti akka siidaa Aanolee uummata isaa keessaa dheeratee argama. Qabsoo Oromoo rukutuuf jechoota jajal’ataa kanneen akka dhiphummaaf jechoota ABO waliin wal hinsimne jechoota Shororkeessummaatti dabalanii qabsoo sabichaa balleessuuf daandiiwwan isaaniif aanja’e maraan habashoonni carraaqqii gurguddaa taasisaniiru. Habashoonni (Amaaraafi Tigireen) yeroo kamuu dhabama qabsoo Bilisummaa Ummata Oromoo irratti kallattiif alkallattiin hojjetu. kanarra darbanii qaama isaaniin ta’ee uummataaf waan gaarii yaadu kamiinuu balleessuuf ajjeesuu irratti fuulleffannoo hojii jajjabaa hojjetaniiru.
Habashaan kaleessaa Oromoo waan jedhame lafarra daguugee balleessuu irratti fuulleffannoon hojjete. Daguuggaawwan deettii/jumulaa ilmaan Oromoo irratti fudhachaa tureen leeylaa ilma Oromoo keessaa bahuu hindandeenye nurratti raawwateera raawwataas jira. Uummata Oromoo balleessuuf afaan Oromoo balleessuuf duula kallattiif alkallattii habashaan raawwataa tureen hanga har’aa Oromoon afaan Oromoo dubbachuu hindandeenye, Oromoo Raayyaa Azeeboo, Qobboo, Waanbaraa fi Yejjuu dabalatee Oromoonni Finfinee ragaawwan qabatamaadha. Oromoon akka Ani oromoodha hinjenneef duula alkallattiin nurratti banamaa tureen daftaroonni isaanii maqaa amnataa Orthodoksii dahoo godhatanii Bataskaan lafa jiila Oromootti babal’isuun akka Oromoon ofiisaa jibbittu Oromoo jecha jedhutti hiika fofokkataa laachuudhaan Oromoo ani Oromoodha jechuurra ani Amaara jechuu akka filatu taasisaa turaniiru. Intiin/anxaarriin yerosii kan duukaa dabartee hanga har’aa Oromoo nuti Sidaama jedhu baadiyyaawwan Oromiyaa hedduu keessa jiru. Kana Cabsuuf ABO’n obsaf kutannoodhaan Bahaa hanga Lixaa, Kaabaa hanga Kibbaatti hojii siyyaasa barsiisuuf Oromoo Oromummaa barsiisuu irratti wareefama isarra jiru mara kaffalaa yoona gaheera.
Imala ABO hanqisanii Oromoo Oromummaasaa dagachiisanii bituuf habashoonnii fi Araboonni wal hidhatanii hojjetaa turaniin Oromoo Kiristaanaaf Musiliima jechuun eenyummaasaa akka dagatee amantaa wal loluuf wal qoodutti soorrata isaallee akka walirraa deeboisee wal halagoomsu tika halagaan nurratti hojjetame. kana cabsuuf WBO ilma Oromoo keessa socho’ee ati eenyu? ani Kiristaana, ani Musiliima gaafa sabnisaa jedhu,obsumaan maaliif akkas jetta jedhee utuu hinyaariin ati oromoodha malee Musiliima ykn kiristaana miti yaada jedhu barsiisuu keessatti, afaan isaan akka barreessuuf barsiisuu keessatti qooda isarraa eegamu bahataa ture. qabsaa’onni ABO kaneen aantummaa sabaan qabsoof mAanaa bahan hedduunis qoqqooddaa halagaa kana cabsuuf hanga har’aa gamtaa’iina Oromoo jabeessanii dhaabuuf wal qabatanii wal faana bakka tokkotti Wareegamuun wareegama naannoo Shinniigaatti kaffalaniin tokkummaa oromoo raagessanii hanga har’aa qabsoon akka jiraatu kanneen godhan Waayillan Magarsaa Barii yoomiyyu kan Oromoo keessaa badan miti. Dhukaasni Elemoo Qilxuu “kun sagalee Bilisummaa Oromooti!” jedhee dhukaase hanga har’aa Oromiyaa guungumaa jiraataa jira.
Sagalee Bilisummaa gaafa sana dhagaa’ameen ilmaan Oromoo hanga har’aa falmarra jiran akka falmatan gochuu danda’eera. Imalli qabsoo Oromoo kaleessaa hedduu nuffisiisaa kan jaallan kutatoo qofa qabatee hanga har’aa jiraata jirudha.
Duuchaatti qabsoon wareegama ulfaataa gaafachuu ishees qabsaa’ota yeroo namni nuffee gatee biraa galu, yeroo hedduun dhiisee yaa’u itti chichanii dhaadannoo “hanga Bilisummaatti qabsoo itti fufna!” jedhu raagessan irraa nii hubanna. Qabsoon Oromoo imala nuffisiisaaf dheeraa qabaataa akkuma ture, qabsaa’onni Oromoo kaleessaas kutatoof chichoomoo uummata Oromoo jaallata kanneen tokkicha biyya abbaa isaanii Oromiyaa bilisoomsuuf lubbuu hinqusanne ta’uu asumaan hubachuu feesisa.
2. Qabsoo Oromoo har’aa fi Qabsaa’ota har’aa
Qabsoon Oromoo har’aa deemsa dheeraa baroottan darbaniin kan as gaheedha. Qabsoon har’aa ilma qabsoo kaleessaa abbaa qabsoo boriif abbaa Bilisummaaati. Oromoon gaafa mammaaku Oromoon ilma sadii dhalcha jedha:
1. . Ilma isa Caalu
2. Ilma Isa Dhaalu
3. Ilma Isa dhaanu
egaa qabsoon Oromoos akkuma ilma Oromoo waa kana hunda qabaachuu ishee hubachuu feesisa. Qabsoon Oromoo har’aa, qabsoo akeekaa kaleessaa qabatee akeeka caaluun galmaan gahuuf karoora qabatee itti chichee jiru, kan akeeka kaleessaa dhaalee jiruuf, qabsoo akeeka kaleesaa dhaanuun maanoo qabsoo Oromoo balleessuuf jedhu qabatee jira. Qabsoo har’aa kana roga mataa mataa isaatiin itti gargaaramuu baannaan, callisnee gugksinee harka rukutuu qofaan kan goolabuuf jennu taanaan akeeka qabsoo kaleessaa keessaa kan nu baasu ta’uu beekuu nu gaafata.
qabsoon qabsoo kaleessaa caalu akka gaggeeffamu nu warra lubbuun jiru qofa utuu hintaane ekeraa wareegamtootaatu fedha hawwas. kaayyoo Bilisummaa isaan kufaniif sharafuun gara akeeka garboonfataa suphuun garbummaa qancarsuu utuu beeknus utuu hinbeekinis itti seenuun hinfeesisu. qaama sirna kaleessaa nutti faarsu faana dibee dhahuun wareegamaaa keenya bool’a keessatti yakkamaa taasisuudha. Qaamni sirna kaleessa nu cunqursaa ture nutti faarsu isa ekeeraa wareegamtoota sirna cunqursaa sana didanii lubbuun darbanii lafa jiranitti abaaruun waltokkuma.
Akeekni qabsoo Oromoo kan sharafaa humaatuu hinqabne akeeka Bilisummaaf faajjii mataa ofii jala buluuti. kanammoo guyyaa gara guyyaatti Oromoon bahee agarsiisaa jira. Fedhii uummataan ala adeemuun Qurxummii galaanaan alaa, sinbira qoochoo hinqabme nama taasia. Qabsoo Oromoo Bilisummaa Oromiyaa sharafanii gara ijaarsa Ithiyoopiyaatti naanneessun Seeraanis seenaanis kan nama gaafachiisudha.
Oromoo sirna Cunqursaa balaalefachuun ofii biyyoo ta’ee albuuda Oromiyaa kan Oromoon ilmisaa irraa sorratu ta’uuf daangaa biyya abbaasaa daangaa Oromiyaa sararuuf Qawwee qabatee baddaaf gammoojjiin bahuun “Faashiniin qawwee hafeera” jechaa ofimmoo Qawween dhala Oromoo daguuguun gowwummaa ofii qaban cinatti Oromoo gowwomsuuf ammoo carraaquu waliin tokko. Sirna Ithiyoophiyaa har’aa cina darbanii sirna nama nyaataa kaleessaa Minilik dabalatee Oromoof waltajjii Oromoon qooda irraa fudhatu irratti lallabuun tuffii Ummata Oromoof maal fiddii jechuun nu xiqqeessuuf yaaludha jennee amanna. Afaaniin Tokkummaa lallabaa, afaaniin karaa nagaa jechaa waraana WBO tti bobbaasanii bakka Waraana bilisummaa Oromoo barbaadanii barbadeessuuf adeemuun siyyaasa yeroof of dhaadessuuf itti dhimma bahan malee siyyaasa daandii nama dabarsu miti. Oromoon “karaan Sobaan darban gala nama dhiba” jedha. Uummata sobuuf gowwomsuu yaaluun eessanuu nama hingahu. Waraana uummataatti dhukaasaa uummataaf aantummaa qabna jechuun waan wal hinfakkaannee rakasha siyyaasaati.
qabsoo har’aa daddaaqsisuuf ona WBO fi ABO itti argatan mara sakattaa’anii kaan ajjeessaa, kaan doorsiisaa fuula miidiyaatiin nagaa lallaabuun gaafa icciitiin kun uummata mara biratti saaxilamaa adeemu uummatuma har’a harka rukutuufin kabalamuutti dhufama. kanaaf qondaalota OPDO kaneen waan aantummaa sabaa qabdan fakkaachaa, waan Tokkummaa lallabdan fakkaachaa foddaa TV qofaan lallabdan egeree keessaniif wayyoo.Yoo dhugumaan jiraachuu feetan waan dubbattan hojjedhaa! waan hinojjetin akka waan hojjetaa jirtaniitti uummata burjaajessuuf yaaluun gowwummaadha jenna.
2.2. Qabsaa’ota Oromoo har’aa
Qabsaa’ota Oromoo har’aa Oromoon hamanatti nii beeka jechuun ni ulfaata. Sababaan qabsaa’aan uummatichaa of mul’isuuf ittiin ofjajuuf waan socho’u matumaa hinqabu. Hojii inni qabsoo keessatti hojjetu martuu kan jaarmiyaa isaatiif kan uummataa ta’uutti amana malee kan dhuunfaasa kan inni ittiin deemee nama harka rukuchiifatu akka ta’etti ilaaluufis qabsoo hinseenne ilaalaas hinjiru. Kanaaf yeroo hedduu qabsoo qofa gaggeessuuf daandii qabsoo ciruu qofa irratti kan fuulleefateef daandii qabsoo qofa baasuuf yeroo kan hinqabne ta’uuf miidiyaa irra kan hinjirre ta’uu asumaan himuu feena. Qaama mootora qabsoo ta’e kana diinnis firris baruun ammaaf yeroon isaa hingenye, kanaaf hanganatti qabsaa’aa isaa beekuu dhabuun tarii akkanni qaamota diinaaf ergamaa turaniif diina tajaajiluu irrayyuu sirna Minilik kaleessaa nutti faarsan akka leellisan taasiseera qaamota muraasa.
Qabsoon Qeerroon itti jiru qabsoo qaama ykn jaarmiyaa tokko utuu hintaane qabsoo sirna EPRDF/TPLF malee kan jaarmiyaa tokkoo qofaa mitii. AkkaTigiroota qofa irratti qabsaa’aa jirruutti kanneen ilaalta miti. Nuti sirna EPRDF guutummaatti hundeen buqqaa’uuf jijjiirraa sirnaaf wareegama kaffalaa dhufne. Qaamonni hubannaan kun itti hir’atu utuu hinbeekin diinaaf dibbee dhahuu malu, gaddaaf gadadoon uummata Oromoon irraa gaafa Sirni kun hundeen galagalee Mootummaan Ce’umsaa nageenya biyyattii mirkaneessu kan ABO makate akka dhaabbatuuf qabsootti jirra. Waamichi ABO akka waan taasifameetti fudhatee qaamni uummata Oromoo keessaa gowwonfamaa jiru yoo jiraate kan siyyaasaaf garboomsaan waltajjiirra taa’ee waraan xiqqeessaa irra deddeebiin “faashiniin qawwee hafeera” jechaa haasaa hokkora biraa uumu dubbata waltajjii ho’ifateen gowwomuun hinfeesisu. Nageenya biyyatti booressaa kan jiru Muummee Ministeera biyyattii irraa qabee qaama sakattaa WBO sochiitti jiruuf uummata ajjeesuu itti fuulleefatee jirudha.
3. Qabsoof Qabsaa’ota Borii
Bitaan yaabanis mirgaan yaabanis walgaan Kooraa dhuma! akkuma jedhamu, shirri halagaa baay’atus dhalootaan Ithiiyoophiyaa nunyaachaa turte fudhu jechuun kan rakkoo furudha jedhanii tilmaamuun, WBO balleesssuun kan rakkoon furamudha jedhanii waan hindandeenye dhiibuun akka nama galaana Abbayyaa goksuuf humnaan ol wixxisuuti. Uumata Oromoo garboonfataatti abidda ta’ee isaan gubaa jiru jalaa bahuuf qabsoo uummatichaa gara dabarsuun akka waan muudama OPDOf qabsaa’a turee gakkeessuuf yaaluurra ABO waliin bakka qaamni sadaffaa jirutti rakkoo jiru furuuf mootummaa ce’umsaa dhaabuun isa fardiidha. kana didus humnaan waan dhufan taanan humnaanis cabsee mo’uuf humni Oromoo Tokkummaan jiru kun WBO waliin kan Bilisumnmaa biran geessudha. kanaaf egereen Oromoof qabsaa’otaa ifadha.
Horaa Bulaa
Qalbeess Dhangi’aa
Waxabajji 23, 2018
Finfinnee Oromiyaa


text:
Annayyaa Annayyaa Naa Songs Download
Annayyaa Annayyaa Telugu Mp3 Download Naa Songs
Annayyaa Annayyaa Song Free Download
Song: Annayyaa Annayyaa
Movie: Peddanna
Singer: S.P. Charan
Music: D. Imman
Annayyaa Annayyaa Song 320Kbps
Annayyaa Annayyaa.mp3 – Download
Tags:
- Annayyaa Annayyaa Naa Songs
- Annayyaa Annayyaa 320Kbps
- www Download Annayyaa Annayyaa Songs
- Annayyaa Annayyaa Song Mp3 Download
- Annayyaa Annayyaa Mp3 Download Naa Songs
- Annayyaa Annayyaa Song Download Naa Songs
- Annayyaa Annayyaa Song Download
- Annayyaa Annayyaa Audio Mp3 Download
- Annayyaa Annayyaa New Mp3 Song Download
- Telugu Annayyaa Annayyaa Mp3 Song
- Annayyaa Annayyaa Mp3 Song Download
- Annayyaa Annayyaa Mp3 Download
- Annayyaa Annayyaa Song Download Sensongs
- Annayyaa Annayyaa Song Download Sensongsmp3
- Annayyaa Annayyaa Song Download Mp3
- Annayyaa Annayyaa Sensongs download
- Sensongs Annayyaa Annayyaa Songs Download
- Annayyaa Annayyaa Naa Songs Download
- Latest Annayyaa Annayyaa Song Download
- Annayyaa Annayyaa New Song Download


text:
Manni hidhaa Maakalaawii ummataaf banaa ta’e
(BBC Afaan Oromoo) — Mootummaan Itoophiyaa mana hidhaa dararaan adda addaa lammiilee to’annoo jala oolan irratti raawwataa tureefi gidduu magaalaa Finfinnee keessatti argamu ummataaf banaa taasise.
Abbaan Alangaa Waliigalaa Birhaanu Tsaggaayefi Prezidaantiin Mana Murtii Waliigalaa Aadde Ma’aazaa Ashannaafi manni hidhaa Maa’ikalaawii ummataan akka daawwatamuf eegalsiisaniiru.
“Fakkiiwwan agarsiisaaf dhiyaatan biyyi keenya haala mirgi namootaa itti sarbamuu irraa gara mirgi namootaa itti kabajamutti darbuu keenya kan agarsiisu dha,” jedhan Aadde Ma’aazaa Ashannaafin.
“Waan lamaaf asitti argamne” kan jedhan abbaan alangaa waliigalaa Birhaanuu Tsaggaaye “inni tokko rifoormiiwaan gama damee haqaa keessa jiru agarsiisuufi” jedhan.
Maa’ikalaawwin iddoon mirgi namootaa itti sarbamaa ture cufamuusaa mirkaneessufis jedhan Obbo Birhaanun.
Sababni inni lammataa haala Maa’ikalaawii keessa turerraa barachun akkaataa seerri idil addunyaa fi heerri biyyattii jedhun qofa hojjechuuf waan nu gargaarufi jedhan.
“Maa’ikalaawwin gara god-hambaatti jijjiiramun gara fulduraatti biyya keenya keessatti namni to’annoo seeraa jala oolee mirgi isaa osoo hin sarbamin akkaataa seerri biyyattii ajajun akka qabamuf” ni hojjennas jechuun Obbo Birhaanuun dubbataniiru.
Adeemsi qorannaa kutaalee dukkanaa mana hidhichaa keessatti raawwatamaa ture miidhama qaamaa fi xinsammuu hidhamtootaafis sababa ta’eera.
Dararaan mana hidhaa kana keesaatti raawwatamaa ture hammaataa kan ta’ee fi hidhamtootni mana hidhaa kana keessatti lubbuun isaanii darbe akka jirus himamaa tureera.
Ji’i haqaa Hagayya 1 irraa eegalee kabajamaa jira.
Mana hidhaa Maakalaawii Pirezidaantiin Mana Murtii Waliigalaa Aadde Ma’aazaa Ashannaafi daawwataniiru.
Mannii hidhaa kuni ji’oota muraasa dura kan cufame yoo ta’e har’arraa eegalee guyyoota afurif ummataan daawwatama jedhamee eegama.
Barreeffamoota kutaalee mana hidhaa Maakalaawii gamoo Sharaatan jedhamun beekamu keessatti barreeffaman keessaa muraasa.


text:
Itiyoophiyaa keessaa guyyoota hanga tokkoof interneetiin erga addaan cite booda hojjechuu jalqabee jira.
Kan interneetii biyyattiif raabsu kampaniin tokkichi Itiyoo telekomom torbanneen darban keessa maamiltoonni miliyoona 15 ta’an social miidiyaa fi internetii fayyadamuu erga dhabanii booda tajaajila isaa kaleessa bakkatti deebisee jira.
Tajaajilli kun addaan cituu telekoom amanee, maamiltoonni isaa taaggoluu isaaniif dhiifama gaafatee jira.
Mootummaas haa ta’u Itiyoo telekoom maaliif tajaajilli interneetii akka cufame hin dubbanne, garuu akka hamee jirutti barattoonni qormaata sadarkaa biyyoolessaa fudhatan qormaata akka hin hanneef jecha jedhamee jira. Bara 2016 fi 2017 mootummaan deebiin qormaata biyyoolessaa miliqee akka hin bane ittisuuf tajaajila interneetii cufuun isaa ni yaadatama.


text:
Vaayireessiin koronaa nama adduyaa miliyoona 1 kuma 500 caalaa irratti argan. Kuma dhibba hedduutti fayyee kuma kurnya hedduu galaafate.
Caalaa Bantii gara torbaan sadiin duratti milikeeta dhiba kanaa ufi irratti arge. “Funyaanuma kana keessaa wanti akka abaqii natti mullachuutti kahe.Qaamni na dadhabuutti kahee booda doktora bira deeme.”
Caalaan warra kuma dhibba hedduu vaayireessii kana dandamte keessaa tokko.Dhibii kun eessaa akka itti dhufe hin beeku. Taatullee gaafa tokko gabaaa dhaqe. Waan mi’a gabayaa bitatan itti guurratan ‘Cart’ namii hedduun qaqqabate harka duwwaa oofe.
Gaafas ammoo dhibii kun biyya innii jiru Beeljiyeem guddoo keessatti hin mullanne. Amma ammoo nama 3,000 caalaa achii galaafate.
Caalaan dhiba kana wallaanachuuf qorsa dadhabii nama fayyisu kennaniif. Achii manatti galee mana kophaatti galee maatii wal hanqate. Torbaan tokko kophaa taahee eegee funnaan hidhatee gadi bahe.
Jajjabaachaa dhufee jennaan doktoralleen wal mari’atee amma maatiin walti deebi’e taatullee torbaan dhufu keessa doktora bira dhaqee ufi laalaa jedha. "Dhukkubicha caalaa rifaatuutti nama ajjeesa kanaafuu hin rifatinaan jedha," jedhe Caalaan.
Haga kophaa jiru jaartiin isaa fagoo lallabdee ‘nyaatii qophaa’e’ jetti yoo ani hufu namuu hin jiru baqatee mana cufatee tataa’a kolfee dubbata. Maatiin isaallee akka Caalaan jedhetti naguma qaba.
Dhiba kana namuu woma beekuun ufi irraa eega. Caalaan duraan dhiba dhibiillee qabaachuu baadha ammallee ”Waaqayyoodhumatti na eege" jedha.


text:
Tamaam Mohammed: dargaggeeysa dandeeytii waa kalaquutiin eeybifameRead More »
Dhugaan Oromoon Keessa jiru kunooti.
By Hawi Olani Kesesa Yeroo ammaa kana ilmaan Oromoo maal keessan jiru yoo jennee gaafanneef namoonni addaa addaa deebii heedduu kennuu ni danda’u. Inni fagoo jiru …Read More »
GOSA DARGAGGOOTA KEENYAA !!!!!!!
Gosa dargaggoota zamana keenya kanaa bakka Afuritti qoodnee laaluu dandeenya. Gosa 1ffaa. warra haraaraa ( suusii) adda addaatiin rabbiin isaan mokkore. Gosa 2ffaa. rabbiin haraaraadhaan …Read More »
Uummata miliyoona afurtamaa ol ta’u keessaa, kumni shan (5000) dhabamuun qaanii guddaa mitii?
Abdii Boruutiin Barruu gabaabaa kana akkan dhiyeessu kan na taasise, rakkoolee uummata Oromoo ilaalchisee, waayee Waldaa Dargaggoota Oromoo Addunyaatiin (WDOAn) mata dure …Read More »


text:
Joon Maagufuli yeroo lammataaf filannoo waliigalaa biyya isaanitti taasifame irra injifatan
Finfinnee, Onkololeessa 21, 2013 (FBC) – Preezdaantiin Taanzaaniyaa Joon Maagufuli yeroo lammataaf filannoo waliigalaa biyya isaanitti taasifame injifatan.
Filannoo kana paartiin mormituu waliin dhahameera jechuun himateera.
Morkataan ijoo Maagufulii, Tunduu Lissu, gaafa Roobii filannoon taasifame bakka buutonni paartii isaanii buufata filannoo seenuu dhorkamuu himan.
Komishiniin filannoo biyyaalessaa biyyattii garuu himannaa kana balaaleeffateera. Bu’aa filannoo waligalaa ibsameen Maagufuliin sagalee 84% yoo argatan, obbo Lissuun immoo 13% argatan jedhe komishinichi.
Jilli filannoo kana taajjabuuf Hawaasa Bahaa Afrikaarraa qooda fudhate gaafa Jimaataa akka ibsetti filannoon ‘sirrummaan taasifame’.
Gaafa Kamisaa, bakka bu’aan paartii Chadema obbo Lissuun sagalee filannoo kana hin fudhu jedhaniiru.
‘Sagaleen kenname seera Taanzaaniyaanis ta’e seera idil addunyaan filannoo miti.
Namoota muraasatu aangoo mootummaatti fayyadamee aangoorra turuuf murteesse,’ jechuun hime.
Bakka buutonni paartii isaa bakka hin jirretti sagaleen waliin dhahame jechuun himan.
Imbaasiin Taanzaaniyaa Daar es Salaam jiru ’rakkoowwan tokko tokko mudataniifi olaantummaan qaamni tokko irra aanuun bu’aa filannoo irratti shakkii uuma,’ jedhe.
Komishinii Filannoo Biyyaalessaa kan hogganan Semistolees Kaayijage waraqaan sobaa sagaleen itti kennamu raabsameera himannaa jedhu soba jechuun balaaleeffataniiru.
Taanzaaniyaan ala kanneen odoloota Zaanzibaar irratti jiraatanis filannoo gaggeessaniiru.
Maddi -BBC
Odeeffannoo waqtaawaa argachuuf Teelegraama keenya https://t.me/afanoromofana subiskiraayib godhaa.