text:
Birooshura Kanarraa Faayidaa Argachuu kan Dandeessu Akkamitti?
Birooshurri kun Macaafa Qulqulluurraa kallattiidhaan barachuuf si gargaara. Caqasni tokkoon tokkoon dhuma keeyyatichaa jalatti argamu gaaffiiwwan qubee fufurdaadhaan barreeffamaniif deebii taʼan Macaafa Qulqulluu keerraa bakka kamitti akka argattu argisiisu.
Caqasoota Macaafa Qulqulluu yommuu dubbistu, gaaffiiwwan kanaaf akkamitti deebii akka kennan qalbeeffadhu. Dhugaa Baatuun Yihowaa kamiyyuu hiika caqasoota kanaa akka hubattu si gargaaruuf qophaaʼaadha.
Hubachiisa: Barreeffamoonni birooshura kana keessatti caqasaman hundi Dhugaa Baatota Yihowaatiin kan qophaaʼanidha.
Caalaatti Baradhu
QOPHII QAYYABANNAA MACAAFA QULQULLUU
Qayyabannaan Macaafa Qulqulluu Akkamitti Geggeeffama?
Dhugaa Baatonni Yihowaa addunyaa maratti kaffaltii malee Macaafa Qulqulluu namoota qayyabsiisuudhaan beekamu. Akkamitti akka isaan qayyabsiisan ilaali.


c: text/html

text:
Waldaa Wal-gargaarsa Maccaa fi Tuulamaa waldaa mirga ummata Oromoof qabsaawuf dhaabbate.
Waldaa Wal-gargaarsa Maccaa fi Tuulamaa waldaa mirga ummata Oromoof qabsaawuf dhaabbate. Dhaabbanni kun leellistoota Oromummaa kan akka Maammoo Mazammir, Hayila maariyaam Gammada fi Taaddasaa Birruu faatin dhaabbate. Waldaan kun maqaa kan kan argate gosoota Oromoo gurguddoo lama kan Maccaa fi Tuulama jedhamanirraayi. Waldaan Macaa fi Tuulamaa kan dhaabbate bara 1960n keessa yoo ta’u kaayyoon isaas eenyummaa Oromoo gabbisuu fi mirga Oromoof qabsaawuuf ture. Seenaa
Waldaa Wal-gargaarsa Maccaa fi Tuulamaa magaalaa Finfinnee keessatti Gullalleetti Amajjii 24, 1963 hundeeffame. Hundeeffamee waggaa tokko booda Caamsaa 1964tii akka waldaa gargaarsaatti akka socho’u mootummaa fiwudaalarraa eeyyama argate. Koloneel Alamuu Qixxeessaa pirezidaantii waldichaa fi hogganaa boordii, Baqqala Nadhii itti-aanaa pirezidaantii, koloneel Qadiidaa Gurmeessaa itti-aanaa pirezidaantii lammaffaa fi Hayilamaaraam Gammada barreessaa waliigalaaaldaa waldichaa ta’anii filataman.
Koree seera ittiin-bulmaata waldichaa baasu kan hooggane abbaa seeraa kan ture Hayilamaaraam Gammada yoo ta’u maqaa waldaa kanaas Maccaa fi Tuulma akka jedhamu isatu moggaase. Kana malees, odaan asxaa waldichaa akka ta’us Hayilamaaraam Gammadatu murteesse. Waldaan kun koree adda addaa torba yoo qabaatu namoota himaammata baasan kudha-sadi’i qaba ture.
Jalqaba Waldaan Maccaa fi Tuulamaa jalqaba kaayyon inni dhaabbateef:Mana barnootaa ijaarudhaan Oromiyaa keessatti barnoota baballissuuBuufata fayyaa ijaarudhaan rakkoo fayyaa Oromiyaa keessa ture furuuDaandii geejjibaa baasudhaan ummata Oromoo walqunnamsiisuuNamoota qaama miidhamtootaa fi hojii hin qabne gargaaruu
Boodarra garuu hacuuccaa ummata Oromoorra ga’urraan kan ka’e waldaan kun gara sochii siyaasaatti jijjiirrame.
Walga’iin ummata wajjinii kan jalqabaa konyaa Jibaati fi Maccaa magaalaa Giincitti geggeeffame. Itti aansunis aanaa Jalduu keessatti walga’iin walfakkaataan geggeeffame. Achirratt koloneel Alamuu Qixxeessaa lafa hektaara 10,000 hojii misoomatiif akka itti fayyadamu waldichaaf kenne. Sochiin misoomaa waldichi godhe waan isa gammachiisef, koloneel Alamuun, ogeessota waraanaa bebbeekkamoo Oromoo ta’an miisensa waldichaa akka ta’an affeeruf murteesse. Namoota akkaataa kanaan affeeraman keessaa tokko jeneraal Taaddasaa Birruu ture. Leellisaa Itoophiyummaa fi Hayilasillaaseef amanaa kan ta’e Taaddasaan waldaa gosaan hundaa’e keessatti hinhirmaadhu jedhe dide.
Hogganaa Dubbisuu fi Barreessuu Biyyaaleessaa waan tureef, hojii waldichi barnootarratti hojjaturratti garuu gargaaruf waadaa seene. Barnoota baballisuuf cichee hojjachaa kan ture Taaddasaan, gaaf tokko Muummichi Ministeeraa Itoophiyaa Akliluu Habtawaldi wajjin wayita haasa’an, Akliluun akkas jedheen “baradhaa baradhaa jedchuu guddifteetta. Kuni gariidha, garuu eenyu akka baratuu gargar baaftee beeku qabda. Nuti Oromoo jaarraa tokko duubatti akka hafu goone bulchina. Ummanni Oromoo galaana waan ta’eef yoo barate nu liqimsa” jedheen. Akliluun Taaddasaan Oromoo akka ta’e hinbeeku ture. Daba sirna fiwudaalaa ummata Oromorratti hojjatu kan baree fi kananis hedduu kan aare Taaddasaan dhaqee Waldaa Maccaa fi Tuulamaatti makame. Waldichis beekkamtummaa jeneraal Taaddasaan qabu keessattuu hariiroo cimaa inni Hayilasillaasee wajjin qabu fayyadamee hojii waldichaa gufuu tokko malee baballisuu barbaade. Yeroo gabaabaa kessatti Oromoonni ogummaa adda adda keessa hojjatan hedduun miseensa waldichaa ta’an.
Maccaa fi Tuulamni ummata misoomaf dadammaqsuu fi qarshii misoomaf oolu walitti qabuuf, walga’ii gurguddaa ummata wajjin geggeessuu jalqabe. Walga’ii kana kan ispoonserii godhu Oromoota qabeenya fi mirga fooyya’aa qaban kan akka Kabbadaa Buzunash faatin geggeeffama ture. Kabbadaa Buzunash lafa hektaara 50,000 waldaan kun misoomaaf akka itti fayyadamuuf kenne. Yaa’ii seenaa qabeessa keessa tokko Yaa’ii Itayyaa kan Caamsaa 1966 dureessa Arsii keessaa Hajii Roobalee Tureetin qophaa’e yoo ta’u kunis Oromoota bahaa fi dhihaa, kiristaanaa fi islaama walitti fiduun tokkumaa Oromoo mirkaneessuu keessatti iddoo olaanaa qaba. Hajii Roobalee Turee
yaa’icharratti yoo dubbatu “burqaan walitti dabalamtee laga taati, ummannis walqabatee biyya ta’a” jedhe. Hajii Roobaleen namoota muraasa waldichaa kan Oromoon biyya mataasaa akka qabaatu yaadan keessa isa tokko. Yeroo sana Afaan Oromootin yaa’ii kamiyyuu geggeessun seeran dhorkaa ta’uyyuu yaa’iin Itayyaa kun kan geggeeffame Afaan Oromootin ture. Yaa’icharrattis Oromoonni kiristaanni foon islaamni qale nyaachun, Oromoonni islamnis foon kiristaanni qale nyaachun tokkummaasaanii agarsiisan. Kun kan isaan naasise bulchitoonni Amaaraa, waldaa warra waaqa hinbeekne jechuun maqaa balleessuu jalqaban. Walga’ii wal fakkaatan ittuma fufuun kan geggeeffame yoo ta’u, kan keessa tokko Bishooftuutti Lammaa Guyyaatin (kaapiteenii umna qilleensaa) kan qindeeffame tokko ture. Damee Adda Addaa Banuu
Waajirri Finfinnee dhaabbatee erga hojii eegalee booda, damee Waldaa Maccaa fi Tuulamaa kutaa-biyyaa addaa keessatti akka banamu sochiin jalqabame. Akkaatadhuma kanaan damee Arsii banuuf, Usmaan Sheek, Galatee Xaddachoo fi Ahmad Bunaa filatamanii sochii jalqaban. Maanguddoon Oromoo Arsii Hajii Roobalee Turoo (Guutamaa Hawaas) waajira Finfinnee dhufanii walga’ii Fulbaana 1966 irratti hirmaatanii sochii naannoo Arsii jiru warra waajira muummetti beeksisan. Hoggantoonni waajira muummes Dheeratti dhufanii ummataan akka walbaran walii galan.
Warri bulchaa kutaa-biyyaa Arsii , waa’ee walga’ii kanaa erga dhaga’anii booda akka hin geggeeffamne waan hin barbaadneef Haaji Roobalee Turoo fi namoota walga’ii kana qindeessan hidhan. Haa ta’u malee, hoggantoonnii muummee kan Finfinnee jiran haaluma beellamaatin Dheeraa deemuf kutatan. Haaluma kanaanis koreen hoggantootaa Dheeraa seenan. Ummanni Arsii hedduunis ba’anii jila Finfinneedhaa dhufe kana haala hoo’adhaan simatan. Walga’ichis haaluma karoorfameen adeemsifamee kaayyoon waldaa kanaa ummataaf ibsame.
Bulchaa Arsii kan ture namni Saahiluu Difaayee jedhamu ummata walga’ii kanarraa ba’ee gara manaatti deebi’aa jiru kanaratti dhukaasa banuun namootarraan miidhaa geessisan. Lafa walga’iin irratti geggeeffamee fi naannoo san jiru hunda mootummaan waan dhaalee nama biraatif waan kenneefi ummanni irraa akka ka’u ajaja dabarsan. Ummanni lafarraa buqqa’e aanaatti, konyaatti, bulchiinsa kutaa biyyaatti iyyatanillee murtiin lafarraa ka’aa jedhu ittuma fufe. Dhumarratti Baqqalaa Nadhii gara mana murtii Hayila Silaasetti akka ol iyyatan gorsan. Hayila Silaasellee murtii gara gadiitti sinirratti murtaa’e cimseera jedhe. Ummanni lafti jalaa dhaalames ol ka’anii ‘u u u u u, yaa waaqa sitti iyyanna’ jedhanii iyyan. Hayila Silaasenis yaadasaa jijjiiree laftisaanii akka irraa hin fudhatamne murteesse.
Damee Wallaggaa dhaabuu keessatti Aadde Atsadee Habtamaariyaam, Qana’aa Gumaa, Tasammaa Nagarii, Bayyanaa Abdii, Abdiisaa Moosisaa, Ol’aanaa Baatii fi Taasisoo Eebbaa fi namoonni biroo qooda guddaa qabu ture.
Damee Harargee akka dhaabbatu Abdulaziiz Muhammadii fi Abdulrahmaan Laazimaa sochii guddaa godhan. Waajira Sidaamoo dhaabuu keessatti Tasfaayee Dagaagaan kan hoogganamu yoo ta’u namoonni Oromoo hin taane kan akka W/Amaanu’eel Dubbalaa faa akka itti hirmaatan himama. Waajirri Jimmaa ammoo Abbaa Biyyaa Abbaa Joobirii fi Dr Moggaa Firrisaatin hoogganame. Waajirri Iluu Abbaa Booraa Balaachoo Dhaabaa fi Dr Jamaal Abdulqaadiriin akka geeggeeffame himama. Waajirri Yererii fi Karraayyuu ammoo Adaamaatti hunda’ee Baqqalaa Waldee, Daadhii Fayyisaa fi Gammachuu Taffasaa faatin geggeeffame. Waajirri Baalee Sheek Huseen Muhammad (Huseen Suraa) fi Haaji Aadam Saaddootin hoogganame.
Hidhamuusaanii
Sochii waldaa kanaa kan sodaate mootummaan gabroomfata Hayilasillaasee, waldaan kun akka hinsochoone bara 1967 dhorke. Hoggantootaa fi miseensota waldaa kanaa kan Finfinnees ta’e kan kutaa-biyyaarra jiran qabee mana hidhaatti naqe, mana murtiittis himannaa irratti bane. Galmeen himannaa hoggantootarratti baname bakka sadi’itti qoodama. Gareen tokkoffaan: Jeneraal Taaddasaa Birruu, Ajajaa dhibbaa Maammoo Mazammir, Seefuu Tasammaa, Daadhii Fayyisaa, Lammeessaa Boruu, Qanyaazmaach Mokonnin Wasanuu, Hayilamaariyaam Gammadaa, Koloneel Alamuu Qixxeessaa, Birgaader Jeneraal Daawit Abdii fa of keessatti qabata.
Garee lammaffaan ragaa sobaa ta’anii garee tokkoffaa keessa namoota jiranirratti ragaa akka ba’an mootummaan yaalee ture. Garuu isaan kana fudhachuu didnaan isanirrattis himanni baname. Gareen kun Taaffasaa Gammachuu, Tasfaayee Dagaagaa, Baqqalaa Mokonnin, loltuu Hayilamaariyaam Dimaanaa, fiixumaa Hiikaa faa of keessatti qabata. Garee sadaffaan jalqaba mana murtii Baaletiin himataman. Boodarra garuu gara mana hidhaa Finfinneetti ol dabarfamana. Gareen kun Fitawuraarii Ahimad Imaamaa, Haaji Aadama Saaddoo, Giraazmaach Umar Huseen, Qanyazmaach Abuubakar Dargaa, Aliyyii Ahimad, Qaasim Huseen, fi Hasan Jimaa faadha.
Manni murtii mootummaa fiwudaalaa ilaalcha diinummaatin, Jeneraal Taaddasaa Birruu fi Ajajaa Dhibbaa Maammoo Mazammir adabbii du’aa yoo itti murteessu, koloneel Alamuu Qixxeessaa, Baqqalaa Makonnin, Seefuu Tasammaa, fi Daadhii Fayyisaarratti hidhaa cimaa waggaa kudhanii murteesse. Qanyaazmaach Mokonnin Wasanuurratti hidhaa waggaa torbaa, Lammeessaa Boruu hidhaa cimaa waggaa shanii, fi Daawit Abdiirratti hidhaa waggaa sadi’ii murteesse. Kana malee, qabeenyi himatamtootaa kan Finfinnee fi kutaa-biyyaa jiru hundi akka mootummaan dhaalllamu murteesse.
Hayilamaariyaam Gammadaa reebichaa fi dararaa isarra ga’erraan kan ka’e mana murtii dhufuu kan hin dandeenye ta’ullee sireedhan baattame akka dhufu ajajame. Kan dhaga’uun Raas Immiruun waan gaddeef Hayilasillaasetti dubbate. Sana booda gara mana yaalaa akka deemu eeyyamameef. Mana yaalaa deemee yaallamaa odoo jiruu baayyee waan miidhameef torban tokko booda Adoolessa 1, 1970 lubbuunsaa dabarte.
Ergaa waldichi akka hinsochoone dhorkamee booda, miseensonni muraasni gara Somaaliyaa deemun mootummaa fiwudaalaa kuffisuuf of ijaaruu jalqaban. Kaan ammoo, kan akka Ejjetaa Fayyisaa, gara Sudaan deemun damee waldichaa achitti banan. Miseensonni waldichaa kan Finfineetti hafan sochii lafa jalaa jalqaban; koree aadaa fi garee waliin qo’annoo adda addaa hundeessan. Gareen kunis barruu ummata dadammaqsu Afaan Oromootin, Amaariffaa fi Ingiliffaan qopheessee rabsaa ture. Barruu The Oromos: Voice Against Tyranny fi Kana Beekta jedhaman hacuucca Oromoo ga’u ibsan maxxansiisun ummata dadammaqsaa turan. Sochii lafa jalaa kana namoota qindeessan keessaa obboleeyyan lamaan waa’ee Oromootif wareegaman luba Guddinaa Tumsaa fi Baaroo Tumsaati. Baaroo Tumsaa sochii lafa jalaa kana qindeessuu qofa odoo hintaane, hundeeffama Adda Bilisummaa Oromoo keessattilee shoora guddaa qaba.
Yeroo ammaa, Waldaan Maccaa fi Tuulamaa erga mootummaan ADWUI akka hinsochoone dhorkamee miseensoni isaa hidhamanii booda biyya keessatti socho’aa hinjiru. Haa ta’u malee, yeroo ammaa deebi’e biyya Ameerikaatti of ijaarudhaan sochii gara agaraa gochaa jira.GumaachaQabsoo farra diddaa gabrummaa Oromoo keessatti WMT ga’ee guddaa ba’e. Namoonni boodarra Adda Bilisummaa Oromoo hundeessan baayyen isaanii miseensota Maccaa fi Tuulmaa kan turan yoo ta’u hundeeffama ABOf haala mijeesse. Kana malees, Oromoo dadammaqsee aadaa fi afaan isaatin akka boonu gochuun shoora olaanaa ba’e
Via: Jaalataa Lammii

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
OMN:Oduu Onk 10,2015 Ayyaanni Irreechaa Biyya Swiidin magaalaa Sundsvall tti har’a kabajamee ooleera. Kabajaa Ayyaana Irreechaa kanaan wal-qabatee, Hayyoonni Oromoo Ayyaana Irreechaatiifi...
OMN:Oduu Onk 10,2015 Dhohinsa Bombii Magaalaa gudditti biya Turkii keessatti dhoheen namoonni 80 ol akka ajeefamaniifi hedduun madaa’uun gafaameera. Dhohiinsa boombii kanaaf...
OMN:Oduu Onk.10,2015 Raashiyaan humna Qilleensaatiin Fiinxaalessitoota-ISIL haleelaa jiraatulle, loltoonni ISIL-‘Islamic State in Iraqi and the Levant’ jedhaman kunneen of cimnsuun gara magaalaa...
OMN:Oduu Onk.09,2015 Argaa fi dhageettii seenaa Oromoo yeroo dheeraaf barsiisaa kan turan, obbo Dabbasaa Guyyoo, dhiheenna kana, Keeniyaa magaalaa Nayiroobii keessaa, dhabamuun...
OMN:Oduu Onk.09,2015 Hospitaala magaalaa Amboo keessaa, sababa hin beekamneen ogeeyyonni fayyaa sadii tibba darbe kan ari’aman yoo ta’u, dhukkubsatoonni hedduun waldhaansa gahaa...
OMN:Oduu Onk.09,2015 Baqataan Oromoo maqaansaa akka ibsamne fedhu tokko odoo karaa biyya Masirii irraan qaxxamuree, Gaalaana gubbaan gara Awurooppaatti cehuuf yaalaa jiruu,...
OMN:Oduu Onk.09,2015 Baqattooti Afriikaa 300 ta’an otuu bidiruu libiyaa irraa gara Awurooppaatti imaluuf yaalaatti jiranii qabamuu isaanii angaa’oti Liibiyaa beeksisan. Baqattooti kun...
OMN:Oduu Onk.09,2015 Humni galaanaa Chaayinaa akka Buufata galaanaa Jibuutitti fayyadamuuf Jibuutii fi Beejing bara 2014 waliigalatee waraanaa mallatteessuun isaanii Ameerikaa akka Mufachiisee...
OMN:Oduu Onk.09,2015 Jerman keessatti baqattotaaf jecha manneen Mootummaan qopheesse lammilee biyyattin haleellaan akka irra gahaa jiru ibsame. BBC’n aanga’ota biyyatti waabeffachuun akka...
OMN:Oduu ONK.08,2015 Godina Shawaa Kaabaa magaalaa Ficheetti, daraggoonni 22 gahan, Irreecha tibba kana Hora Harsaditti geggeeffamee ture irraa akka qooda hin fudhaneef,...
OMN:Oduu Onk.08,2015 Yaman magaalalee Ta’izii fi Ma’iribitti, loltoota Huutii fi geree piresidaantii duraanii Abdu rabbuu Mansuur deeggaran jiddutti lolli geggeeffamaa ture, ammas...
OMN:Oduu Onk.08,2015 Lammileen Afriikaa kumaatamaan lakka’aman Taaksiin dabaluu fi Mootummaan Hojii hanqisuu ilaalchisee daandillee biyyatti gurguddaa irratti bahuun muffi isaanii ibsachaa oolan....


text:
Kuma 10 Qofa Hiine Jechaa, Kuma 30 Gadi Dhiifnee Jechu
Kuma 10 Qofa Hiine Jechaa Turanii Kuma 30 Gadi Dhiifneen Maal Jechuudha???!!! Baarentuu Gadaa Irraa Wayyaaneen ilmaan Oromoo nagahaa manneen barnootaa, bakka hojii fi iddoolee gara garaatii dharaan yakkitee hidhaa, dararaa fi ajjeesaa turuu fi jiraachuun ni beekama. Ilmaan Oromoo daandii, mana isaanitii fi bakka hojiitii Agaa’aazii fi hidhattoota sirnichaatin butamanii hidhaman kunneen akka kuma … Continue reading Kuma 10 Qofa Hiine Jechaa, Kuma 30 Gadi Dhiifnee Jechu
Copy and paste this URL into your WordPress site to embed
Copy and paste this code into your site to embed


text:
Abdii Boruutiin*
Dhiyoo kana faayidaa addaa naannoon Oromiyaa Finfinneerraa qabu ilaalchisee mootummaan Wayyaanee labsii mata dureen isaa “የኦሮሚያ ክልል በፊንፊኔ/አዲስ አበባ ላይ ያለውን ሕገ-መንግስታዊ ልዩ ጥቅምን አስመልክቶ የተዘጋጀ የጥናት ሰነድ“ jedhu tokkos dhiyaatee jira. Labsii gara fuula 14 qabu kana dubbisee hanaga naaf galetti hubadhee jira. Duraan dursee, wanni nama gammachiisu Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBO) fi sochiin uummata Oromoo hangam Wayyaanee irratti dhiibbaa akka godhe fi jilbiifachiisaas akka jiruu dha. Kun ammoo wareegama Sabboontotni Oromoo kaffalanii fi kaffalaas jiraniin waan argameef galannii gootota keenyaa daangaa hin qabu. Asitti aansee wantan wixinee labsii kanarraa hubadhee keessaa qabxiilee tokko tokko kaaseen yaada koo dhiyeessuu yaala.
Wixinee qorannoo sana keessatti akkana jedhamee lafa kaayame:
የጥናት ሰነዱ ዓላማ
2.1. የኦሮሞ ብሄር የሰፈረበት መልክአ ምድር አንድ አካልና እምብርት የሆነችው ፊንፊኔ ታሪካዊ አመሰራረት፣ ነባር ነዋሪዋንና የስሟ ወደ አዲስ አበባ እና የሌሎች ቦታዎች ስያሜዎች መቀየርና መዛባት ፖለቲካዊ ምክንያቶችና ይህም በሚኒሊክ የተስፋፊ ሥርዓት የደረሰውን ጭቆናና የተፈፀመውን ግፍ ለማስገንዘብ፣
Wixinee labsii sana keessatti ammoo akkan jedhamee lafa kaayame:
ስያሜ
1) የከተማው ስም ፊንፊኔ ከአዲስ አበባ ጋር እኩል መጠሪያ ይሆናል፡፡
ስለ ባህላዊና ታሪካዊ ጥቅሞች
1) በከተማ አስተዳደር ውስጥ የሚገኙ የተለያዩ ቦታዎች መጠሪያ ወይም ስያሜዎች በጥንት ስሞቻቸው እንዲጠሩና ተዛብተው እየተጠሩ ያሉት ስሞች እንዲስተካከሉ ይደረጋል፡፡
Mee gara dhimmoota birootti otuu hin seenin dura asumarraa kaanee haa ilaallu. Finifinneen handhuura Oromiyaa ti jedhamee erga amaname fi maqaan kunis sirna weerartuu Minilikiin gara “Addis Abebaa”tti akka jijjiirame erga mirkanaawee; bulchinsa magaalaattii keessatti bakkeewwan (iddoowwan) maqaalee isaanii kan duriitiin akka yaamaman erga murteeffamee; dursee kan ta’uu qabau, maqaan Minilikiin jijjiirame sun deebi’ee maqaa isa uumaatiin “FINFINNEE” dhaan yaamamuu qaba malee, innii hangafti kun dagatamee ykn dhiisamee, maqaaleen bakkeewwanii qofaan jijjiiramuun gahaa miti. Kanaafuu, “የከተማው ስም ፊንፊኔ ከአዲስ አበባ ጋር እኩል መጠሪያ ይሆናል፡፡” kan jedhu fudhatama hin qabu. Otuu seenaan ragaa ta’uu, wanti maqaa koloneeffataatiin yaamamuuf sababni hin jiru jechuu dha.
ወሰን
1) የከተማው ወሰን የከተማው አስተዳደርና የክልሉ መንግስት በሚያደርጉት የጋራ ስምምነት ይወሰናል፡፡
Asirratti wanti ifa ta’e hin jiru. Erga Darguun kufee, Wayyaaneen aangoo qabattee kaasee hanag har’aatti jechuun waggoota 26n dabran kana keessatti Finfinneen seeraa ala uummata Oromoo naannoo ishii jiraatan buqqistee baay’ee babal’attee jirti. Sana birallee dabranii, maqaa Maastar Plaaniitiin fagaatanii deemuuf yaalii godhaa jiru. Egaa, asirratti daangaa isa kamtu murtaa’a? Bulchinsa magaalaattiis ta’ee mootummaan naannoo Oromiyaa ofiin jedhu kun lamaanuu warra fedhii uummata Oromoo kabajanii fi kabachiisanii miti. Isaan lamaanuu tajaajiltoota Wayyaanee ti. Eenyutu eenyu wajjin mari’atee, daangaa kana murteessa? Dhimmi uummata Oromoo hin mari’achiisne fi fedhii isaa hin eegne milkaayuu hin danda’u.
የኦሮሞ ብሔር ተወላጆች መብት
1) በከተማው አስተዳደር ነዋሪ የሆኑ የኦሮሞ ብሔር ተወላጆች በኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ሕገ-መንግስት እና በሌሎች የሀገሪቱ ሕጎች የተከበሩ መብቶች በከተማው ውስጥ የመጠቀም ሙሉ መብት አላቸው፡፡
Kun uummata oromootti qoosuu fi mirga inni biyya abbaa isaarratti qabu gadi xiqqeessuu dha. Duraan sirumaayyuu mirga tokkollee waan hinqabaanneef, amma mee akkuma lammiilee biyya sanaattuu haa laalamu jechuu dhaa?? Dhimmi ijoon dhimma naannoon Oromiyaa ykn ummatni Oromoo Finfinneerraa faayidaa addaa qabaachuu ti malee, kan Oromoo Finfinnee keessa jiraatanii qofaa mitii bar!! Uummatni Oromoo bal’aan Finfinneerraa faayidaa addaa yoo qabaate fi mirgi isaa guutuun yoo kabajame, kan jiraattota Oromoo magaalaa tanaas ni eegama jechuu dha. Maarree, maaliif dhimmicha gadi buusanii akkanatti xiqqeessanii laalu??
ስለ አስተዳደራዊ ጥቅሞች
2) በከተማው መስተዳደር ም/ቤት ውስጥ የኦሮሞ ብሄር ተወላጆች እንደ ከተማው ነዋሪ ያላቸው ውክልና እንደተጠበቀ ሆኖ፣ ከምክር ቤት ወንበር 25% የማያንስ የኦሮሞ ብሄር ተወላጆች ብቻ የሚወከሉበት መቀመጫ ይኖራቸዋል፡፡
Kun baay’ee nama ajaa’iba! Mee hubadhaa, biyyuma abbaa isaa fi handuura biyya isaa keessatti harka afur keessaa harka tokko qofaa (25%) qabaachuun uummata keenya tuffachuu dha. Akkuma saree waan sitti darbinu funaannadhuutii callisi jechuu fakkaata.
6) ፊንፊኔ/አዲስ አበባ የኦሮሚያ ክልላዊ መንግስት ዋና ከተማ ሆና ታገለግላለች፡፡
Finfinneen magaalaa guddoo (hangafa) naannoo Ormiyaa ti erga jedhamee; bulchinsi ishiillee bulchinsa naannoo Oromiyaa jala galuu qaba. Akkanatti mirgi uummattota magaalaa tanaa kan Oromoo hin taane eegamaaf malee, Oromoon achi keessa jiraatan akka saba bicuutti laalamanii mirgi murtaaye tokko isaaniif kennamuun sirrii hin ta’u. Jaalatamus jibbamus, Finfinneen guutumaa guutuutti bulchinsa naannoo Oromiyaa jala galuu qabdi. Finfinneen qaama fi handhuura Oromiyaa erga taatetti, faayidaa addaa wanti jedhu kunuu hin jiru. Fudhatamus dhiisamus dhugaan jiru isa kana.
ስለ ማህበራዊ የአገልግሎት ጥቅሞች
2) ለኦሮሚያ ክልላዊ መንግሥት ኃላፊዎችና ሠራተኞች እንዲሁም የኦሮሞ ተወላጆች የመኖሪያ ቤት በከተማ አስተዳደሩ ከሚገነቡ የጋራ መኖሪያ ቤቶች በ15% ቅድሚያ የማግኘት ወይም የመከራየት መብት ይኖራቸዋል፡፡
Kun maal jechuu akka ta’eyyuu ana naaf hin galu. Dhibbantaa 15 (15%) dursa argachuu jechuun maali? Maaliif hangi kun murtaaye?
11) የከተማው አስተዳድር ለከተማው ህዝብ ከሚያቀርባቸው አገልግሎቶች ጋር በተያያዙ የልማት ሥራዎችን በክልሉ መንግስት ጋር በመመካከርና በመስማማት ሊፈፅም ይችላል፡፡ [sarara anatu itti dabal]
Bulchinsi magaalaa Finfinnee, dhimma akkanaarratti mootummaa naannoo Oromiyaa wajjin mari’achuu fi waliigalteedhaan raawwachuu ni danda’a malee dirqamaa miti jechuu dhaa? Yoo hin barbaadne ofuma isaatiif akka barbaadetti murteessuu ni danda’a jechuu fakkaata. Asirratti fedhiin uummata Oromoo kan hin eegamne yoo ta’e, kun akkamitti laalama?
የኦሮሚያ ክልላዊ መንግስት መብቶች
3) የክልሉ መንግስት የዚህን አዋጅ ማሻሻያ ሀሳብ በማመንጨት ለኢፌዲሪ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የማቅረብ መብት ይኖረዋል፡፡ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤትም ይህን አዋጅ ለማሻሻል ሲፈልግ የክልሉ መንግስት አስተያየት መጠየቅ ይኖርበታል፡፡
Kun sirriitti hubatamuu qaba. Tokkoffaa, mootummaan naannoo Ormiyaa mootummaa walabaa otuu hin taane, kan fedhii Wayyaanee eegaa jiruu dha. Waanuma Wayyaaneen itti himte mirkaneessee isaanumatti deebisee dhiyeessa jechuu dha. Lammaffaa, Wixinee kana (akkuma jiru kanattuu) fooyyessuuf, waan hir’ate guutuuf kan irratti mari’achuu fi yaada dhiyeessuu qaba uummata Oromoo bal’aa dha malee, mootummaa Wayyaanee tajaajiltuu miti. Kun waanuma ofiif karoorfatan murteessuuf deemu malee, fedhii uummata keenyaa eeguuf dantaa akka hin qabne ifatti mul’isa.
Egaa, qabxiilee tokko tokkon kaasuu yaale malee, akka hubannoo kiyyaatitti, walumaagalatti wixinichi hir’ina fi wanta ifa hin taane hedduu ofkeessaa qaba. Gadi fageenyaan hubachuun barbaachisaa dha. Kaayyoon labsii kanaa ammoo sochii uummata keenyaa kan akka ibiddaa boba’aa jiru kana qabaneessuu fi yaada uummata keenyaa karaarraa maqsuuf (attention diversion) waan yaadame malee, kun dhugumatti faayidaa uummatni keenya Finfinneerraa qabu hojiirra oolchuufii miti. Gaafiin uummata Oromoo inni bu’uraas kan akkanatti laayyoodhumatti deebi’uu miti. Gaafiin isaa deebii argachuu kan danda’u, yoo uummatni keenya guutumaa guututti abbaa biyyummaa isaa mirkaneeffate qofaa dha. Kunis wareegama ulfaataa gaafata malee, mirkanaa’uun isaa hin oolu. Injifannoon xumuraa kan uummata Oromoo akka ta’u shakkiin tokko hin jiru.
Galatoomaa!
* Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Gammadii Badhaasoo irraa
Torbaan darbe du’a Dr. P.T.W. Baxter ykn Abbaa Aadam (akka ummanni Kofaleewaamutti) marsaa Gadaa.comgubattiyoo dubbisuu odoma arguu dhugaa ta’uu isaa mame.
Haga diqqoo yaadaan silim jedhee yoosuu haadha manaa isaa Pat bira bilbile. “Jimaata darbe guyyaa Guraandhala 28, 2014addunyaa kana irraa darbee” nan jettee. Akkuma ta waaqa irraa dhufte lafti hin dadhabdu jedhamutti, gadda guddaa natti dhagayame ibsee isiif maatii isii hunda akka waaqni obsa kennuuf eebbise.
Alagaa jaalatama fira Oromoo kana akkamitti akka baradheefi dubbii garaa nama nyaatu ka inni natti hime ummata kiyyaan gaya jedhee yaada kana dabarsuuf abbale.
Wodhakkeessa bara torbaattammanii hujiif aanaa Kofalee deeme. Hujiin sun gara guddaa qotee bulaa wojjiin waan tureef baa’innan ummata baadiyaatiin wolnaqunnamsiisa. Akka hiree ta’ee manni akka waajjiraa itti fayyadamnu bara 1968/69tti Baxter itti fayyadama mana ture. Ummannis waa’ee isaa yoo haasayu jaalala irraa qaban irraa waan muldhataa tureef anillee waa’ee isaa beekuuf fedhii godhadhe. Ummanni naannoo kana waa’ee Baxter yoo haasayu,“Beeinni Faranjii. Garuu akkuma nama keennaati. Numa wojjiin nyaate dhuga. Bifattii san malee, afaanuma keenna dubbata. Seera keenna sirritti gaafatee barreeffataa,’’ jedhan.Ummanni Kofalee ilaalcha jaalalaa isaaf qabu irraa ka’ee ilma isaa Aadam itti moggaase. Isas abbaa Aadam jedhanii waaman.
Akka naa himanittii waa’ee Aadaa ka inni qoratukeessi isaa bal’dhaa. Fuudhaa heeruma, Ateetee, Amantii, Seera Gadaa, Waata…wontumaan inni keessa hin bayiin hin jiru. Anillee nama ummata biratti akkanatti jaalatame kana barachuu fi barreeffamoota inni aadaa keenna irratti barreesse kana argadhee dubbisuuf fedhii godhadhe. Nama baargamaa dhiisii namnummaan biyya teennaatuu magaalaa yoo gale achii deeb’ee ummata baadiyyaa waliin qunnamtii bareedduu godhatuunuu waan hin jirreef ta Abbaan Aadam tun maalala natti taate. Daddafoo Godaanaa nama jedhamu ka Abbaa Aadam hiikkaa afaaniitiin gargaaraa ture irraa teessoo fudhee barreessuufi jalqabe.
Deebii isa irratti “dura atuu eenuu?” naan jedhe. Mootummaan Dargii bara sani akka biyya hin seenne waan dhorgaa tureef, waa lamaaf wolbarumsa kiyyaa kana irraa uf qusachoo filatee. Ka duraa mootummaan ija shakkiitin waan isa ilaaluuf anuu bulchiinsa mootumma keessaa harka qabadhinna ka jedhu yoo ta’u ka lammaffaa anafuu sodaate natti fakkaate. Yeroo sadi erga barreesseefii booda haga tokko yaada kiyya amanuu jalqabe. “Obbolessa kiyyaa, anuu akka nama yakkamaatitti fudhatamee, maqaa kiyyaan akka rakkoon sirra hin genne, odoo qunnamtii kee dhaabdee sii woyyinnaa?” jedhee naa deebise.
Maayii irratti hiriyyaan kiyya tokko barumsaaf London waan jiruuf isaaf haala kana barreesseefi. Akkasumatti hiriyyichi kiyyas Abbaa Aadam qunname. Saniin boodabarreeffama isaa tokko yeroo duraatiif naa ergee. Bareeffamni kuni waa’ee kurree bitachuu ture (barter trade, petty transaction and small transformation in an Arsi market). Achiin boodaa hiriyyaa xalayaa taanee yeroo yeroon barreeffama adda addaa naaf ergaa ture.
Barreeffamni kun ilaalcha kiyya jijjiiree aadaa keessaa baye kana akka jaaladhu na godhe. Hiree argadheen waa’ee aadaa irratti xiyyeeffannoo godhe barachuu jalqabe. Waan hin beenne worra kiyyas ta’e maanguddoota biroo gaafachuu jalqabe. Osoma akkasitti wal qunnamnu walgeettii qorannoo Toophiyaatiif Finfinnee akka dhufuuf yaada qabu naaf barreesse. Anillee nama seena qabeessa kana ijaan arguuf hiree akka argadhe bikkee gammachuun guyyaa laakkayuu jalqabe.
Achiin booda odoma qalbiin bilbila isaa eegu gaafa tokko Asallaa Ras Hotel balbala irratti barruu walgeettii qorannoo Toophiyaa akeektu takka arge. Ani Finfinnee deeme isa arguuf yaada ture. Asittu argadhee jedhee, hiriyyaa kiyya tokko qabadhee gara sa’aa galgalaa itti qajellee. Yoo nu achi geennu keessummoonnillee baadiyyaa ilaalaa oolanii yoo galan balbalumaratti walitti dhufne. Isaan keessaa namuma afotti nutti dhufe nagaya gaafannee achii akka Dr.Baxter dhufeef hin dhufin gaafanne. Namni gaafanne sun gara hoogganaa gareetti gara Dr. Tadese Tamiratitti nu dabarse. Innillee akkuma maqaa Baxter dhofneen gaafii nutti roobse.Maaf barbaaddan? Eessatti beektan? Kanaan dura qaamaan wol argitanii beektuu?Anis fayyalummaa tiyya dhugaa itti hime. “Baxter hin dhufne. Amma achis biyya kana hin seenu. Gara hujii keesanii deemaa,” nun jedhe. Hin dhufneenuu hin gayuumaal ka qorannoo akka poolisii nu qoratu jedhaa maalalaa yoo uf irra garagallu hiriyyaa kiyya kana ka beeku keessummoota keessaa dhalotaan nama gara kibbaa ka ta’e nu waamee itti dachaane.
“Namoonni kun kessummota kiyyaanu wojjiin turuu dandaa’u,” jedhee keessumoota kaawanitti makamne. Namni Alessandro Triulzi jedhamu Oromo dubbisuuf fedhii waan qabuuf wal barannee waliin haasofne. Innis waa’ee Baxter gaafannaan,“Baxter visa waan dhorgatameef dhufu hin dandenne” nuun jedhe. Akka yakka kana Dr. Tamirat illee harka keessa qabus nuuf ibse. Torbaan itti aanu Abbaan Aadamillee xalayaa naa ergerratti kanuma naaf mirkaaneesse. Ka nama gaddiisiisu keessa qophii san irratti namni waa’ee ummata Oromo irratti qopheesse Triulziqofa ture.
Humna kiyyaafuu garuu biyya alaa kana dhaquu waan hindandenneef qaamaan akka isa hin argine sarbii tiyya rare. Hireen tun bakka nama fidduu silaa hin beekani, haga turullee turu odoma itti hin yaadin biyyaa alaa kana bara 2000 baye. Akkuma ala bayeen “Abbaa Aadamiin ima argamii?” jedhee uf gaafadhe. Hawwiin tiyya naa guuttamtee Fulbaana 2003 keessa torbaan tokkoof woliin ture.
Innis malkatumaan, anis suuraa kitaaba isaa ka ‘A River of Blessings’ jedhu irraa kopii waan qabuuf walitti yoo dhufnu wal beekuun nu hin rakkifne. Wal qabannee gara mana isaa yoo deemnu haguma mana seennee waa natti mudhisuuf muddamsuu irratti argaa ture.
“Being first is good…wonti duraa mishaa,” naan jedhaa mana seenne. KitaabniiENCYCLOPAEDIA ETHIOPICA Volume 1 A-C jedhu torbaanuma san bayee koppiin tokko ergameef waan tureef isa keessatti ammo jechi Abbaa fi Aadaa jedhu ka Baxter gumaache fuula duraa jalqabumaratti waan bayeef kanuma gammachuun natti muldhise. Keessattuu kitaaba sadarkaa addunyaatitti baye kana keessatti jalqabni isaa waan Oromootiin ta’uu isaattu heddu gammachiise.
Guyyaa lamuu mana isaa yoo natti mudhisu, “mannii kee bosona kitaabatiif woraaqaati” jedhee itti qoose. Garuu dhugama. Mana hirribaa ka isaa hin seenneefuu hin argine. Golli kuuwwan martuu kitabaan guuttameera. Mana hirribaa ka keessummaa, bakka dhiyana itti bilcheeffatan, mana dubbisaa martuu kitaabaaf barruu adda addaattu keessa ciisa. Gara guddaa waa’eema Oromoo irratti ka hojjatamee. Nuu laali jedhanii ka barressitoonni keennaa itti ergatan, ka biyyaa erganiif, ka ala kanaa erganiif hundaa bakka itti godheera. Kaasettiin dur yeroo Oromiyaa dhaqe (1968/69) worabbates natti agarsiise. Kam ilaalanii kam dhiisan ree? Yoo maqaa beekanii iyyafatan hundu guutera. Namuma bishaan baaharaa keessa seene ta’ee hafe.
Akka hubannaa kiyyaatti Abbaan Aadam ogummaa woraqaa isaatiif qofa odoo hin ta’in, jaalala lafee ta Oromoo uf keessaa akka qabu natti muldhate. Dhugaa irratti hundayee yoo alagaan nama jaalatee ka keessaa dhalate caalaa na jechisisee. Yeroo achi ture waan hedduu na gorsee nataphachiise. Waan hedduu irraallee baradhe. Mee garii gaggabaabsee ibsuuf yaalaa.
Abbaan Aadam biyyoota Afrikaa hedduu argu naaf himee garuu ka akka Oromoo kolonii hamaa jala ture akka hin turre naaf ibse. Afaan isaaniitiin ‘ruthless colonialism’ jedha. Oromoota dhiisii inninuu waanuma waa’ee Oromoo qorateef akka dhiibbaa itti godhan naaf hime. Henna Kofaleen qorannaaf taa’u baadiyyaa keessatti dukkaanaa dhaabatee jiraachuuf gaafannaan dhoorgan.
Afaan Oromoo barattee, ka worra ‘salaxxanee’ akkamitti hin baratiin? Maaf Afaan amaaraa hin dubbannee? Jechaa namoonni aanaa irra jirani ka akkapoolisii fa’a gaafiin na hacuucaa turan. Yoo afaan amaaraatiin na dubbisani ani hin beeku yoo jedhuun na hin amanan jedhe.
Ka isallee maalalchiisu ammo namoota aanaa irra jiran caalaa namoota akkaProfessor Mesfin Woldemariam jiran. “Namni Itiyoophiyaa baadiyaas ta’ee magaala ka afaan Amaaraa hin dubbannee hin jiru” jedhee wolgettii Paris tokko kessatti na mormaa ture. Ani ka ija tiyyaan argee miila kiyaan kessa deeme hoo maal haa jedhu? Moo ummata bal’dhaa Oromoo afaan isaa dhossuuf? Jedhee maalala Abbaan Aadam.
Bara mootummaa nugusichaa wontumaan dhossaa gayee hujii kiyyaa na dhoorguu gayee maaf? Wontii dhorgamuu tokko daran nama cimsaa bee!Gaaf tokko Dr. Feqede Gadamu wojjiin nugusa harka fuudhuu dhiyanne. Garuu ana harka fuudhee “ati deemi” jedheeni Feqede harka fuudhuu dide!Akka nama waa moruuti!. Wollala daangaa hinqabnee. Hayyoonni Gadaa Booranaa Maal jetti laata odoo itti himee? Kanniintu Oromoo Saba guddaa gabromfate!!
Bara dargiillee wonti jijjiramee hin jiru. Ammas Oromoo lafuma isaa sii kenninee jedhanii sobaniin. Odoo sun ta’uu baatee ammoo silaa haa bubbulumalee waan dhalataniif arguuf turee beettaa? Naan jedhe.
Waan dubbatame hundaa barreffamaa kanatti xumuruun nama dhiba. Anis waan garaa na nyaate garii akka gaafii itti kaasaa ture.
Gaafii: Qabsoon Oromoo hagam waan yaadne kanatti dhiyataa jira Abbaa Adamjedheen?
Abbaa Aadam: Bara nugusichaallee ilmaan gara alaa kana ergamtee baratte Ilmaanuma Abashaati. Sun dammaqiinsa hawaasatiif bu’aa guddaa qaba. Bara Dargii Ijolleen EPRP taatee biyyaa ari’amne jechaa hadhaa naanoo akka WashingtonD.C. marchadisii gangalchan Abashootuma. Ummata guddaa kana miidhaa bifaa heddutu irra ture. Kanaf yeroo fudhachoon ni mala. Hireen barumsaa yoo diqqaa ta’ee miidhaa hawaasaa irran gayuu atuu mee bikki jedhe.
Gaafii: Akkumaa Abashoonii bulchinsaaf Ummata keenna kutaan gar gar qodan, yaanni nama keenaas yeroof sobaminna? Bal’inna nu qabnus inuu argitamiijedheen.
Abbaa Aadam: Ani kana irratti rakkoo tokkolee hin argu. Ummanii kun bakka fedhellee haa jiratuu seeraa Gadaa irraa as marge. Naannoo kamituu haa gurmaawuu, maraafuu abbaan Oromoo. Fkn, dorgomii kubbaa miilaa ka adunyaa yoo Ingliziin taphattoota ergadhaa jedhan kilabii Manchester, Liverpool, Newcastel…(ka biros) kessaa filamanii ergaman. Garuu wolii galatti England-iif taphatu.Kun na hin sodachisu.
Gaafii: Sila Itiyoophiyaa dhaquun wolgeetimaaf moo ammas waan qorattu qabda?
Abbaa Aadam: Ani yoomuu Booranaaf horii isaanii takkattima odoo jiru deebi’ee laaluu fedha. Ummata guddaa ufiin boonu, ka nagayaa jaalatu nagaya dhorgani beettaa? Kanafuu jabadhaa barrii ka qarummaatii saba kessan gargaara naan jedhee.
Gaafii: Hacuuccaa durii silaa ijaa keetiin argitee, amma wonti dhageettee fooya’e jettee itti gammadde jira?
Abbaa Aadam: Ee! Afaan Oromoo Qubee Laatiniitiin barreffamaa jiraa naan jennaan, baayisee gammadee. Hiriyaa kiyaa Professor B.W. Andrzejewski (“Goosh”) qaabadhee. Amma garuu hin jiru maal godhaa ree ka beekutu beekaa. Professor Andrzejewski waa’e afaan baha Afrika gara garaa irratti dalage. Akkasumas Afaan Oromo irrattis dalage. Jijjiirama kana odoo hin argin adduunyaa irraa deeme.
Yaa ummata kiyyaa, nama akkanatti dhiigaaf lafee nu jaalatu torbaan darbe adunyaa tana irra dhabne. Bada Uumaa!! Haadha mana isaa Pat, akaakayoota, abaabayyoota isaa waandhii obsa nuu haa kennuuf. Aadamiif ilmaan isaa lamaanis haa jabeessu. Hiriyyoota isaa, hiriyyootaa Oromoo ka inni horateefis akkasuma.
Biyyeen isaa haa salphattu, daadhiin isa jala haa yaatu.


text:
Oromo Voice Radio, April 6, 2016
Godina Wallaggaa Magaalaa Najjoo fi Naannoo Isheetti FXG Itti Fufee Oole.
Ebla 6,2016 Godina Wallaggaa Magaalaa Najjoo fi naannoo keessatti barattoota Sadarkaa 2ffaa Aggaar Alaltuutiin daran jabaatee itti fufee jiraachuu Qeerroon gabaase.
Fincilli kunis kan jalqabe baratootuma mooraa sanaan Sa’a 4;00 Irratti Fincila Diddaa Garbummaa Qabsiisaniin humni kora bittinneessaa fi Federaalli Mooraatti weeraruun barattoota hedduu reebanii miidhaa guddaa irraan ga’aniiru! sa’a afur irraa eegalani reebichaa fi dararaa guddaa baratoota kana irratti raawwataniiru.
Maatiin Barattootaa Ilmaan Isaani Hoggaa barbaaduuf deemanitti humni federaalaas Uummata ijoolleessaaf dirmachuuf ba,e kana reebuun manatti deebisaniru.Uummannis diddaa isaa jabeessuun naannooma mana barnootaa sana turaniiru. Humni federaalaas yemuu barattoota kana hidhaatti dabarsuuf yammuu yaalanitti Uummannis degersa baratoota kanaaf godhaniin oso mana adabaa hin geeffamin hafaniru! reebicha irra ga’eenis baratoonni heedduun miidhamuu Qeerroon gabaase.
#OromoProtests Guyyaa Ebla 6,2016 Har’aa Manni Barumsaa Qophaa’inaa Asalla Hiriira Mormii sirna mootummaa Wayyaanee gaggeessaniin dhaadatnoolee warraaqsaa hedduu dhageessisun mootummaa fi waraana mootummaa Wayyaanee balaaleffachaa oolanii jiru, alaabaa gabrummaa ( Ithioophiyaa) mooricha keessatti fannifames gadi buusanii ciruun,barnooti bilisummaa booda waan ta’eef uummata keenya keessa bobbaanee nagaa fi bilisummaa barbaacha qabsoo fincila xumura gabrummaa itti fufna jechuun mana barnootaa cufanii maatiiti galuu Qeerroon gabaase.
Ebla 6/2016
Barruun warraaqsaa dhaabbilee barnootaa fi magaalota Oromiyaa hedduu keessatti Qeerroon bittimsuu yeroodhaa yerootti gabaasuun keenya ni yaadatama. Ittma fufee FXG yeroo ammaas marsaa 5ffaa Oromiyaa keessatti jabaatee jiru yuuniversitiilee keessatti tarkaanfii
garagaraa waliin barataan barumsa dhaabee kan itti fufee jiruudha.
Odeessa Qeerroo kan Yuuniversitii Haromayyaa irraa Ebla 6/2016
addeessuun mooraa guddicha Yuuniversitii Haromayyaatti FXG
adeemsifamaa jiruu keessatti loltootaa fi ergamtoota mootummaa Wayyaaneen ta’e jedhamee doormiin barattootaa 4 ol kan gubate
yoommuu tahu haalli ta’en kun raawwate kan hin beekamne qoranno naamusa FXG keessatti hammatameen yoommu qoratamus diinni maqaa FXG kana balleessuu barattoota Oromoo ittiin yakkuudhaaf kan raawwachuun kan bira gahamee tahu Qeerroon kan gabaaseedha. Waraqaalee hedduun afaanaa Amaaraa fi afaan Oromon barreeffamen kan bittimfame waliin
Qeerroon gabaasa.
Barruuuwwan warraaaqsaa maxxanfamanii jiran ergaa
– Barataan kamuu barumsa akka hin baranne dhaamsa dabarsu
– Gaaffii abbaa biyyumma akkaa mirkanaa’u qabu
– Gaaffiin barataa darban deebiin itti kennamuu qabu
– Uummanni keenya yakka malee hidhaman akka hiikamanii fi
– Kan ajjeefamanii fi qabeenyaan manca’e gaafatama kan fudhatu mootummaa tahuu akka qabu Kanumaan diinni FXG Haromayyaatti eegalee jiru tasgabbeessuu kan hin dandeenye humni waraana Wayyaanee meeqa itti of jijjiiree kan dadhabe
barattootni osoo qo’annoof gara mana kitaabaa seenanii ergamtootni Wayyaanee gara barattootaatti dhuka’aa darbachuudhaan miidhaan barataa tokko qofa irra kan gahe kunis balaa salphaa tahuu Qeerroon gabaasee jira.
#OromoProtest Ebla 6/2016. Magaala jimmatti konkolata Oraalii 3 poolisii federal kan qabu amma seentee nama shororkessaa jiran of eegannoo barbaachisu akka gootan
#OromoProtests
#Breaking News Yeroo Amma Kanatti Magaalan Sulultaa Didaa Cimaa Kessaa Jirti Ilmaan Oromoo Magaala Sulultaa Waraana Federaala Wajjiin Morma Walqabanii Dhukaasa Hamatuu Dhagahamaati Jira April 6, 2016
Dabalataan Qerroon Magaala Sulultaa Ummataa Nannoo Sulultaa Oromoota Hundaan Karaa Hundaan Nuuf Birmadhaa Jedhaati Jiru #QabsoonIttiFufa!
#OromoProtests-(06.04.2016, #OromoFreedom, Oromia) Mooraa Yunivarsitii Haaramaayaa keessatti ibiddi qabate, qabeenya hedduu mancaase. Balaa Ebla 5 bara 2016 galagala keessa sa’aatii saddeet irra eegalee qabateen dormiiwwan baratootaa hedduun daaraa taániiru. Balaan ibiddaa kun saatii saddeetii haga kudha tokkootti ture. Balaa kanaa miidhaan gahe hagam akka taé waanti beekame hin jiru. Sababni balaa kanaas hin beekamne. Tikooti Wayyaanee garuu abrattoota Oromoo irratti xiyyeeffatanii jiru.
በኦሮሚያ ክልል የተበተኑት ጆሮ ጠቢዎች ከነአለቆቻቸው ለግምገማ ተጠሩ::
#Ethiopia #Oromoprotests #TPLFSecurityForces #Change #Miniliksalsawi
Minilik Salsawi (ምንሊክ ሳልሳዊ) በኦሮሚያ ክልል በወያኔ የደህንነት ተቋም ለስለላ የተበተኑ የወያኔ አሽከሮች ስራቸውን በአግባቡ አልተወጡም በሚል ለግምገማ መጠራታቸውን የመረጃ ምንጮች ጠቁመዋል::በኦሮሚያ ክልል ለሁለት አመታት ያህል የኦሕዴድ አባላት ከሕዝቡ ጋር በመቀናጀት በጸረ ሰላም ሃይሎች እየታገዙ በመንግስት ላይ ከፍተኛ የማይፈታ ደንቃራ ሲፈጥሩ አባሎቻችን ስራቸውን በአግባቡ ሳይሰሩ በመቅረታቸው ከፍተኛ የመረጃ ክፍተት በመፈጠሩ የሕዝብ ተቃውሞ መነሳቱ ስለሚታወቅ በዚህ ዙሪያ ለመነጋገር እና ለግምገማ በቅርብ አለቆች አማካኝነት በሚደረገው ስብሰባ ላይ እንድትገኙ ሲል የወያኔ የደህንነት ተቋም በስልክ ቀጭን ጥሪውን አስተላልፎላቸዋል::
በኦሮሚያ ክልል ያለው ጉዳይ እስካሁን በቁጥጥር ስር ማዋል ያቃተው ወያኔ ያሰለጠናቸውን ኬንያዊ ኦሮሚኛ ተናጋሪዎችን ጨምሮ የተለያዩ የደህንነት አባላትን ደጋግሞ ቢያሰማራ በፍጹም ሊሳካለት እንዳልቻለ እና የኦሕዴድ አባላት ራሳቸው ለተግባራዊ ስራ ታማኝነት ሊያሳዩ ባለመቻላቸው በተለያየ መልኩ የታቀዱ ግቦች ሁሉ እንዲጠመዘዙ በመደረጉ አጣብቂኙ እየጨመረ እንደሄደ የውስጥ ምንጮች ለምንሊክ ሳልሳዊ ገልጸዋል::በትግሪኛ ተናጋሪ የሕወሓት ሰዎች ሰንሰለትነት የተያዘው የደህንነት ተቋሙ ታማኝ ይሆኑኛል ያላቸውን በርካታ የድህነት አባላት እያጣ ሲሆን በዙሪያው የተኮለኮሉ ሆዳም አባላትም በጥርጣሬ ቀለበት ውስጥ መግባታቸውን ምንጮቹ አጠንክረው ይናገራሉ::
ክዚህ ቀደም ወደ ተለያዩ ክፍለጦሮች የተላኩ እና ከሲቭል ወደ ወታደራዊ ደህንነት የተዛወሩ አባላትን መልሶ አምጥቶ አዳዲስ ወታደራዊ የደህንነት ምልምሎችን በየክፍለጦሩ የመመደብ እቅድ መኖሩንም ለተቋሙ ሹሞች ቅርበት ያላቸው ምንጮች ሲናገሩ በኢሚግሬሽን አከባቢ ያሉ የብኣዴን አባላትን አጣርቶ ለማባረር እንደታሰበም ተናግረዋል::እንዲሁም በባህርዳር ጎንደር ደሴ ደብረብርሃን የሚገኙ የደህንነትን አባላት ላይ ተጨማሪ ሃይል ለማድረግ መታቀዱ በአማራ ክልል ይነሳል ተብሎ የተሰጋውን የሕዝብ ተቃውሞ ለመቆጣጠር ከወዲሁ መታለሙን ምንጮቹ ገልጸዋል::#ምንሊክሳልሳዊ
#OromoProtests-(06.04.2016, #DiddaaOromoo,Oromia) በኦሮሚያ እስራት ተባብሶ መቀጠሉና ጦላይ ወታደራዊ ካምፕ ከ7000 በላይ እስረኞች እየተንገላቱ ነው። ቁጥራቸው በውል ያልታወቁ ዜጎች ከየሥራ ቦታቸውና ከመኖሪያ ቤታቸው በገፍ ታፍሰው አብዛኛዎቹም ቤተሰቦቻቸውና ዘመዶቻቸው በማያውቋቸው አካባቢዎች ተወስደው ታስረዋል።
ይህንን የህዝብ አፈናውን በበላይነት የሚቆጣጠሩ፣ ሪፖርት የሚቀበሉና የሚያስተላልፉት የትግራይ ተወላጆች ናቸው። የህዝብ አፈናውን የሚያስፈፅሙት የኦሮሚያ አስተዳደርና ፀጥታ ቢሮ ኃላፊ አቶ በዙ ዋቅቤካ ሲሆን የካምፑ ስራ አስተባባሪዎች አቶ ቀነዓ ያደታ፣ ተሾመ ዱጋሳና ፀሀይ ነጋሽ የኦሮሚያ ማረሚያ ኮምሽነር ናቸው። የኦሮሚያ ፖሊስ ኮምሽንና የኦሮሚያ ማረሚያ ኮምሽን ከፍተኛና የመስመር መኮንኖችም በአስተባባሪነትና በፈፃምነት በከፍተኛ ደረጃ ተሳትፈዋል።
የኦሮሚያ ጤና ቢሮ እና ስቭል ሰርቪስም በተሰጣቸው ድርሻ እየተሳተፉ ነው። ታፍሶ የተሰበሰበው ህዝብ በከፍተኛ የምግብ፤ የመጠጥ፤ የጤና እና የማረፊያ ችግር ውስጥ መሆኑንም ስያብራራ ቤቶቹ የአራዊት ማረፍያ ሆኖ የቆየ፤ ምግቡ ደግሞ ረሀብን ለማስታገስ የማይችል ነው።
ታሳሪዎቹ ከኦሮሚያ በተጨማሪ ከጋምቤላ፣ ከደቡብ ክልል እና ከበንሻንጉልም የመጡ ናቸው።
#OromoProtests-(06.04.2016, #DiddaaOromoo,Oromia) Godina Harargee Bahaa aanaa Kurfaa Calleetti lolaan balaa qaqqabsiise.
Aanichatti ganda qonnaan bulaa Urdaa qe’ee Samaatiitti bokkaa cimaa kaleessa halkan sa’aa 2:00 irratti roobeen lubbuun daa’imman 2 darbeera.
Sa’aa 9:00 – 4:00 rooba cimaa walitti ansuun roobeen lolaan uumamee karaa cabsuun gara mana jireenyaatti seenee haadha isaanii faana ijoollee rafanii turan 4 keessaa lubbuun daa’imman lamaanii darbuu danda’eera.
Haadha fi ijoolleen 2 balaa uumame jalaa lubbuu isaanii baraarun danda’meera.
Yeroo ammaas rakkoon wal fakkaataa uumamuu waan danda’uuf ummanni ofeeggannoo akka taasisan ogeessoti qorannoo haala qilleensaa dhaamaniiru.


text:
ODUU AANAA DADAR
Harargee Bahaa Aanaa Dadar araddaa Odaa qabbanaatti abbaan araddaa Ahmed Muussaa fi jala deemtuun isaa Usma’ilee namni ja’amuu fi fakkaattoonni isaanii kanneen biraa hawaasa araddaa mara uffatta waraanaaf binnaa qarshii 50 kafalaa jechuun dirqamaan ummata irraa eega guuran booda nagaheerratti ammoo qarshi 30 galmeysaafii jiran.
Akkasuma aanaa Dadar zoonii soqqaattiis soomaalee nu dhawaa jirtu tana qawwee binnee firraa dhoorkina jachuun ummatta sobanii maallaqa irraa sassabaa jiran Haaluma wal fakkaattuun Dadaruma araddaa Quufaan-ziq bakka ja’amtuttiis haaluma wal fakkaatuun wayyaaneen ummata sobaa jiran jechuun odeeffannoon garasii nu geeyse ni ibsiti. Via Saphaloo Kadiir
ODUU BIYYAA
#OROMOREVOLUTION Kibba Dhiha Shaggar magaala Diilallaa barnoonni torbanoota caaluuf akkuma dhaabbatetti jira. Sababni isaa barattoonni mana barnoota qophaayinaa Diilallaa waggaa tokkoffaa hiriyaan isaanii Fincila Diddaa Gabrummaa bara sabre irratte wareegaman ilaalchisee yaadannoo otoo gochaa jiranuu waraanni TPLF kan tahe maqaa Komaand postiin of waamu mooraa barnootaa weerreruun ijoollee waan reebaniif. Ijoollee baayyeeen baqattee ganda gandatti galuun beekameera.
Karaa biraa naannoo kanattis Oromiyaa keessa bakka baayyeetti waraanni Komaand postii dubara humans an gudeeduu itti fufeera. Warrington skuas godhan kun immoo afaan isaanii namaaf hin galu jedhu. Bulii Bantaa
Jawar Mohammed irraa
” Harargee bahaa aanaa #Gursumitti duula halkan edaa liyu polisin banteen daangaa Oromiyaa ceetee tattaaffin magaalaa #Funyan biraa qabachuf taasifte hinmilkoyneef milishaankenya bariidhaan afaan bahee ol’aantummaa irratti fudhate gaddachaase yeroo ammaa kana iddoo #owkabaa jedhamtutti milisha kenyafi Liyu hayli jiddutti dhukaasa guddaatu deemaajira makalakiyaanin akkuma baramesan liyu polisiif tumsudhaaf milishaa gursum irratti madaafan lolaajira. Milishan gursum sodaatakkamalee makalakiyadhan hindeebinu lafa reenyarra jirra jechuudhan tokkummaadhan haleelaa jira ammantana makalakiyafi liyu polisin walintahanii milishaarratti rasaasa roobsaati jiru.”
Oduu gammachiisaa.
kaabaa shawaa sallallee Aanaa yayyaa gullaalee keessatti
halkaan Eddaa sa’atti 3:45 irraatti guyyaa 19/06/2009
basaastota wayyaanee irratti qeerroon tarkaanfii fudhatameen basaastonni Woyyaanee cuupheen wowworaanamanii jiru maqaa basaastotaaganda O1 keessatti cubeedhaan woraananii
1.kidaanee Addaanaa garaa
cubeedhaan qaraddadamee Hopistaala galeejira
2.Fiqiree Girmaa harkaafi ijaa badeejira
3.Barsisaa Birhaanuu Luqqeettuu fi dugda waraanamejira
yeroo ammaa kana polisoonni oliif gadii figaa jiran
injifannoon kan ummata oromooti! Caalaa Hayiluu Abaataa


text:
Waaqayyo Maal Ana Irraa Barbaada?
Deebii Kitaaba Qulqulluu
Waaqayyo akka nama tokkootti akka isa beektu, akka isatti dhihaattu, akkasumas garaa guutuudhaan akka isa jaallattuu fi akka isa tajaajiltu barbaada. (Maatewos 22:37, 38; Yaaqoob 4:8) Fedha Waaqayyoo akkamitti raawwachuu akka dandeessu seenaa Yesuusii fi barumsa isaa irraa barachuu dandeessa. (Yohaannis 7:16, 17) Yesuus waaʼee fedha Waaqayyoo dubbachuu qofa utuu hin taʼin hojiidhaan argisiiseera. Yesuus kaayyoon jireenya isaa, ‘
fedhii isa isa erge sanaa raawwachuu malee, fedhii ofii isaa raawwachuu’ akka hin taane dubbatee ture.—Yohaannis 6:38.
Wanta Waaqayyo na irraa barbaadu beekuuf mallattoon, mulʼanni ykn waamichi adda taʼe na barbaachisaa?
Lakki. Sababiin isaas Kitaabni Qulqulluun dhaamsa Waaqayyo namootaaf qabu qabateera. Wanta ‘
hojii gaarii hundumaaf akka gaariitti hidhachuuf’ si barbaachisu qabateera. (2 Ximotewos 3:16, 17) Waaqayyo, wanta inni si irraa barbaadu beekuuf Kitaaba Qulqulluu fi “
dandeettii yaaduu” keetti akka fayyadamtu barbaada.—Roomaa 12:1, 2; Efesoon 5:17.
Wanta Waaqayyo na irraa barbaadu raawwachuu nan dandaʼaa?
Eeyyee ni dandeessa; Kitaabni Qulqulluun ‘
Ajajawwan isaa baʼaa ulfaatoo miti” jedha. (1 Yohaannis 5:3) Kana jechuun garuu ajajawwan Waaqayyoo eeguun yeroo hunda salphaa dha jechuu miti. Haa taʼu malee, faayidaan argattu carraaqqii gootu irra baayʼee kan caalu dha. Yesuus iyyuu “
Gammadoon illee namoota dubbii Waaqayyoo dhagaʼanii hojii irra oolchani dha!” jedheera.—Luqaas 11:28.


text:
Maatiin Keessan Gammachuu Qabaachuu Ni Dandaʼa
Seerawwan buʼuuraa Macaafa Qulqulluu hojii irra oolchuudhaan gaaʼelaa fi maatii gammachuu qabu qabaachuu ni dandeessa.
Maatiin Keessan Gammachuu Qabaachuu Ni Dandaʼa
Seera buʼuuraa Macaafa Qulqulluu hojiirra oolchuudhaan, gaaʼelaafi maatii gammachuu qabu qabaachuu ni dandeessa.
KUTAA 1
Gaaʼela Gammachuu Qabu Argachuuf Gargaarsa Waaqayyoo Gaafadhaa
Gaaffiiwwan salphaa lama of gaafachuunkee gaaʼelakee fooyyessuuf si gargaara.
KUTAA 2
Walii Keessaniif Amanamaa
Gaaʼela keessatti ejjarraa fagaachuun alatti karaan amanamummaa argisiisuu itti dandeenyu jiraa?
KUTAA 3
Akkaataa Rakkina Furuun Itti Dandaʼamu
Akkaataan hiriyoonni gaaʼelaa itti wal qaban gaaʼellisaanii cimaafi gammachuu kan qabu ykn dadhabaafi gaddisiisaa akka taʼu gochuu dandaʼa.
KUTAA 4
Akkaataa Qarshiitti Sirriitti Fayyadamuun Itti Dandaʼamu
Wal amanuufi dhugaa dubbachuun faayidaa akkamii qaba?
KUTAA 5
Firoota Keessanii Wajjin Nagaa Qabaachuu Kan Dandeessan Akkamitti?
Gaaʼela keessan utuu hin miidhin warra keessan akka kabajjan argisiisuu ni dandeessu.
KUTAA 6
Jijjiirama Mucaan Gaaʼelarratti Fidu
Mucaa godhachuun hariiroo keessan cimsuu ni dandaʼaa?
KUTAA 7
Akkaataa Mucaa Keessan Barsiisuu Itti Dandeessan
Sirreeffamni seeraafi adaba caalaa waan dabalatu qaba.
KUTAA 8
Haalli Gaddisiisaan Yommuu Isin Mudatu
Gargaarsa gaafadhu.
KUTAA 9
Maatiidhaan Yihowaa Waaqeffadhaa
Waaqeffannaa maatii keessanitti caalaatti gammaduu kan dandeessan akkamitti?


text:
Moderator: mgl_300
mongol undesnii huwtsas?????mgldevochka bna uuu???yHшcaH 8345 vote 0 2011.03.31 15:21:00
mongol maani heden undesten yastantain boloo oold dorwod halh buriad ene ter geed bdag shd .tegeed ter buriiin undesnii huwtsasnii zurag bolon medeelel tuuh bolon deer ueiin noeod hatadiin undesnii huwtsasnii zurag ner hiideg arga bolon omdog daraalal geh met zuiliin talaar haanaas buren duuren medeelel oloh we mongol heldeer.bas tolgoinii hereglel eregteinh ni malgai ene ter geed bodhoor ali ch ornii undesnii huwtsasnaas iluu goe yum shig sanagdaad bhiin ter bugdiig bugdiig ni olj medmeer bhiin geriin daalgawar yumaa mongol heldeer bolon so heldeer bwal sain bbnaa eejuudee tuslaachmgldevochka chinii jiliin omno sanaa onoo buland oruulj bsan neg goe medeel bna undesnii huwtsasnii daanch zuragnuud ni bhgui bolchij teriigee zuragtai ni dahiad oruulaad ogch chadah uu


text:
Waa hunda duraan dursee Nagaya Onneerraaa naburqite isiniif dabarsaa tin itti aansuudhan baqattota Ilmaan Oromoo Somali Land keessatti argaman rakkoo keessa jirru ummanni Oromoo bal’aan akka nuuf hubatee qaama mirga dhala namaa titti nuuf iyyatu fi falli biroo yoo jiratelle qamaa ilaalchisu waliin marihatee akka nuuf dhaqqaban iyyanna.
Dhalli Oromoo kaneen Biyya Ollaa Xoophiyaa Somali Landitti baqatan dhiibbaan gara hedduu dhaan naurra gaehaa jira.
- Gara Mootummaa Wayyaaneetin Namootan Ciccimoon dammaqa qaban. Kanneen silaa waabaran jannee ifdura ansinee dhimma kheenya nuuf raawwachiisan ukkaamsanii fuudhuufaan abdii nukutachiisuuf halkanii fi guyyaa ifaajee godhaa jiran.
- Lammiin Biyyaatis Dammeeyni isaan qaban Aadaa boodatti hafaa tokko tahuu isaatiin of malee sanyii ilma namaa kan biroo namatti hin herregan. Keessaahuu ergaa mootummaa wayyaanee raawwaachisuu keessatti Oromoo akka farra tokkoffaatti ilaalan. Jibbinsa nuufqaban irraa kan ka’een guyyaarraa guyyatti miidhaa gurguddaa nurra geessisaa jiran.
- Gara UNHCR yoo deebines
- Akka waan ergamtoota wayyaane tahanitti Dhimma nama keenyaa irra taa’aniiti Namoonni baqattoonni Oromoo Hedduun gara baqa hamaatti saaxilamanii Bishaanitti dhumaa jiran. Kaanis Gammoojjii keessatti bineessi nyaatee dhumaa jiran.
- Baqattootarraa Kaffaltii haraa fi afaan hingeenne tan isiinuu iimaana nama fuute, akkaa gara nama wallaachise sanumaahuu Muratanii ti baqataan dalagachuu hin dandeenne daran rakkataa jira.
- Manni yaalaa kan Ogeessa fayyaa gayyaa hin qabne, kan meeshaallee qayaa hin qabne kan yoo mataan si dhukkube qoricha yeroon isaa kutte yookaan kan mataa dhiisanii kan garaa sitti kennan tahullee dur walabatti kan itti nu tajaajiluu turan arra nudhoowwaniiti qorichas bitadhaa jedhamnee rakkachaa jirra.
- Joolleen teenyas Akka doofummaadhaan gadigaloo tahanii hafan jechuuf Man-barnoota baqattootaa Nurraa cufan. Man-barnoota Mootummaa dhaqaa baradhaa ja’an. Kuni waan itti yaadamee qorannaan godhamee miti. Joolleen Biyyaa Joollee Oromoo hin fedhan. Akka Cuqunitti Itti ajoofna. Nutuffatan. Sanirraan Resettelment hin qabdan.
- Gara biyyaatti galuu
- Hargeessuma keessa qubattanii jiraachuu jechuu dhan namoota waggoota dheeraa isaan jala ture hunda abdii kutachiisanii gara baqa biraatiif saaxilan.
Yaman Osoo lolli dheemuu dargaggeessi Oromoo itti gadi deemaa jira.
Coordinaatora Man-barnoota Baqattootaa


text:
KAAYYOO WALDAYICHAA
Kaayyoon Waldaya kanaa baqattootaa fi ilmaan Oromoo biyya Masrii keessa jiraatan ija tokkoon tajaajiluudha. Ilmaan Oromoo biyya Ormaatti dhalatanii fi carraa argatanii seenaa fi aadaa biyyaa fi lammii isaani barachuuf carraa hin argatiniif barumsa seenaa fi Afaan Oromoo akkasuma qophiilee agarsiisa aadaa qopheessuudhaan ilmaqan Oromoo barsiisuu fi bashannansiisuudha. Kanatti dabalees, barumsa afaan Arabaatii fi afaan Ingiliffaa barsiisuun akka baqattoonni Oromoo jiruu fi jireenya isaanii ittiin fooyyeffatan gochuu irra dabree qajeelfama adda addaa miseensota haarawaaf kennuudhaan akka isaan aadaa biyyattiin walbaran simachuunis kaayyoo waldaya kanaati. Haala naannoo fi biyya keenya Oromiyaa keessatti deemaa jirus miidhaa mootummaan Ioophiyaa lammii Oromoo irraan gahaa jiru qaamolee mirga dhala namaatiif dhaabatan adda addaatii fi waajjira UNHCRiitiif yeroo yeroon gabaasa kennunis kaayyoo waldaya kanaa keessaa isa hangafaati. Haala yeroo dhiyoo asitti bal'inaan baqattoota Oromoo humnaan gara dabarsuun gara naanoo Siinaa geessanii maallaqa guddaa itti qabatanii fi yoo kan hin kaffallee taate meeshaa qaama namaa keessaa baafachuun lubbuu ilmaan oromoo gaaga'aa jiranis qaamolee adda addaatti beeksisuun tattaaffii damdamachiisuu godhuunis kaayyoo waldaya kanaati.
Walumaa galatti Waldayni Oromo Biyya Masii Mirgaa Baqattoota Oromootiif falmuuf kan dhaabbateefi tajaajila gosa adda addaa kennuuf kan ijaarame ta'uu ilmaan Oromoo Biyya keessa fi Biyya alaa jiran hubachiisaa rakkoo ilmaan Oromoo irra gahaa jiru qaamolee dhimmi ilaalutti hubachiisuu irratti akka nu waliin dhaabbattan waamicha isinii goona.
Waldaya Oromoo Biyya Masrii.


text:
Madagaskaar
Madagaskaar yookaan Rippabiliika Madagaskaar (maqaa durii immoo Rippabiliika Malagasii) biyya Odolaa yoo taatu kan argamtus Garba Indiyaa keessatti kunis qarqara kibba-bahaa Afrikaan. Madagaskaar addunyaa keessaa odola guddinaan afraffaa gubbaatti argamtu dha. Dhibbantaa 5 gosa biqiltoota fi bineensota addunyaa Madagaskaar keessatti argamu. Kan keessaa immoo parsentiin 80% Madagaskaar qofatti kan argamani dha. Kan keessaa kan beekkamani immo Liimar (Lemur) kan ta'an, foon nyattota(carnivous) kan ta'an keessaa Fossaa(bineena adurree fakkatu), akkasumas gosa simbira Madagaskaar qofa keessatti argamani sadii fi gosa Baa'obaab ja'a kan Madagaskaar qofa keessatti argamani of keessaa qaba. Nammi Madagaskaar kessa jiraatu Malagasii jedhama (Madagascan mitti) akkasumas afaan Madagaskaar Afaan Malagasii jedhama.


text:
Mikuraab
Damissee Jamaneen
Torban sooma Gooftaa keenya keessaa inni sadaffaa Mikuraab jedhama. Torban kun sababa inni itti mikuraab jedhameef guyyaa kana luboonni faaruu sooma diggu’aa irraa kaasuun ‹‹ቦአ ኢየሱስ ምኩራበ አይሁድ ወመሐረ ቃለ ሃይማኖት›› “Iyyesuus gara Mikuraaba Yihuudotaa seene; sagalee amantaas ni barsiise” jechaa waan faarfataniif dha.
Yihuudonni bara Kakuu Moofaa keessa mana qulqullummaa (Meqdesii) itti Waaqayyoon kadhatan Iyyerusaalem keessatti ni qabu ture. Boodarra garuu Naabukedenetsoor mana qulqullummaa isaanii kana waan diigeef uummanni sunis gara Baabiloonitti booji’aman. Warri booji’aman kun biyya ormaa keessa gabrummaan yeroo turanitti mana qulqullummaa hin qaban ture. Kanaaf yeroo sanaa kaasee Ayihuud bakka deeman hundaatti mana adda ta’e mana kadhaa qopheessuu akka jalqaban ni eerama. (Hizqeel 11:16). Haaluma kanaan bara Kiristoos biyya lafaarra deemee barsiisaa turetti Iyyerusaalem keessa Mikuraabonni Yihudotaa baay’een jiru ture. Duuka bu’oonnis Yihuudonni bakka tajaajilaaf faca’anii jiran hundaatti naanna’anii mikuraaba seenanii barsiisu ture. (Maat.4:23; H.Erg. 6:9; 13:5-14; 9:2; 14:1; 17:1; 10:17; 18:4; 19:8).
Gooftaan keenya Iyyesuus Kirirtoos yeroo ayyaana faasikaa kabajuuf gara Iyyerusaalem deemetti mana qulqullummaa seenee mana qulqullummaa kana keessatti warra daldalaa jiran isaan baase. Meeshaa isaaniis gargaragalche (Yoh.2:13-17). Warqee qarshiitti, qarshiis warqeetti warra waljijjiiraa jiran akkasumas akkuma namoonni biyya keenyaa lukkuuf siree hojjetanii irratti gurguran gugeedhaaf teessoo hojjetanii warra daldalaa turaniin meeshaa isaanii garagalchuun isaan arii’e. Akkuma kitaaba irratti barreeffametti “Manni koo mana kadhannaati jedhamee barreeffameera (Isa 56:7; Eerm7:11; Luq. 19:47). Isin garuu holqa hattuufi saamtotaaa taasistan” jedhe. Quuqama Gooftaan Mana Qulqulluummaa kanaaf agarsiise yaadachuufis turban kuni “Mikuraab” jedhamee akka moggaafamu taasifame.
Kutaaleen Kitaaba Qulqulluu keessaa Qiddaasee guyyaa kanaa irratti dubbifaman akka armaan gadiitti caqasamaniiru:
- Qol.2:16-dhu
- Yaa’i: 5:15
- H.Er.10:1-8
- Faar. 68 (69):9 (Misbaakii):
እስመቅንዐተቤትከበልዐኒ (Hinaaffaan manakee na nyaatteeti)
ትዕይርቶሙለእለይትዔየሩከወድቀላዕሌየ (Arabsoon warri siin arabsaniis narra qubateera)
ወቀጻዕክዋበጾምለነፍስየ (Lubbuu/Qaamakoo soomaan dadhabsiise)
- Wangeela (Yoh.2:12-25) Kana booda Gooftaan Iyyesuus Haadha Isaafi obboloota Isaa akkasumas duuka bu’oota Isaa faana gara Qifirnaahomitti bu’an; achis guyyaa muraasa taa’an. Aayihuudis guyyaan itti faasikaa isaanii kabajatan gahee ture. Gooftaanis gara Iyyerusaalemitti deeme. Mana Qulqullummaa keessattis yoggu sangoota, hoolotafi gugeewwan gurguran fi warra qarshii jijiiran taa’anii isaan arge. Qaccee funyoo hojjetee; hoolotaafi sangootas hundasaanii Mana Qulqullummaa irraa gadi baase. Warra qarshii waljijjiiranis qarshii isaanii bittinse. Gabatee isaaniis galagalche. Warra gugee gurguruunis “kana asii baasaa; mana Abbaakoo mana daldalaa hin taasisiinaa” isaaniin jedhe. Duuka bu’oonni Isaas Raajiin ‘hinaaffaan waa’ee manakee keessa koo na nyaate’ jedhu barreeffamee akka jiru ni yaadatan…….
Egaa walumaa galatti haala Gooftaan keenya Iyyesuus Kiristoos nutti agarsiise kanaan Mana Qulqulleettii keenya kanaaf quuqamuu, qulqullinasheef carraaquu qabna. Namoonni mana amantaa keessatti hojii yaraa adda addaa hojjetan yogguu agarrus akkuma abbaa keenya Q/Daawwit “waa’een manakee keessa koo na nyaate” jechuun quuqamuu, gorsinees sirreessuu qabna.
Eebbi Waaqayyoo hunda keenya waliin haa ta’u; ameen!


text:
BARUMSA 7
Mootummaan Waaqayyoo Maalidha?
1. Mootummaan Waaqayyoo maalidha?
Mootummaan Waaqayyoo bulchiinsa samiirratti argamudha. Mootummaan kun bulchiinsa namootaa hunda kan bakka buʼu yommuu taʼu, fedhiin Waaqayyoo samiirrattis taʼe lafarratti akka raawwatamu godha. Misiraachoon waaʼee Mootummaa Waaqayyoo ibsu kun baayʼee kan nama gammachiisudha. Mootummaan Waaqayyoo yeroo dhihootti fedhii namoonni bulchiinsa gaarii argachuuf qaban ni guuta. Namoonni hundi tokkummaadhaan lafarra akka jiraatan godha.
Bulchiinsi tokko mootii qabaachuu qaba. Yihowaan, Mootii Mootummaasaa akka taʼuuf, Ilmasaa Yesus Kiristosiin muudeera.
2. Yesus Mootii gaʼumsa qabudha kan jennu maaliifi?
Ilmi Waaqayyoo gaariifi wanta sirrii taʼe raawwachuurraa duubatti kan hin jenne waan taʼeef, Mootii gaʼumsa qabudha. (Yohannis 1:14) Akkasumas Yesus samiirra taaʼee lafa kana waan bulchuuf, humna namoota gargaaruuf isa dandeessisu qaba. Erga duʼaa kaʼee booda gara samii dhaqee mirga Yihowaa taaʼee eeggachaa tureera. (Ibroota 10:12, 13) Dhumarrattis, bulchuu akka jalqabuuf Waaqayyo aboo isaaf kenneera.
3. Namoonni Yesusii wajjin bulchan eenyufaʼi?
Tuutni ‘saba qulqullaaʼaa’ jedhaman Yesusii wajjin samiirra taaʼanii bulchu. (Daaniʼel 7:27) Sabni qulqullaaʼaan jalqaba filataman, ergamoota Yesus warra amanamoodha. Yihowaan, dhiirotaafi dubartoota amanamoo qulqullaaʼoo taʼan hanga ammaatti filachuusaa itti fufeera. Namoonni kunis, akkuma Yesus qaama hafuuraa taʼanii duʼaa kaʼu.
Namoonni gara samii dhaqan meeqadha? Yesus, “karra xinnayyoo” jedhee isaan waameera. (Luqaas 12:32) Dhumarrattis lakkoofsisaanii 144,000 taʼa. Namoonni kun Yesusii wajjin lafa kana bulchu.
4. Yesus yommuu bulchuu jalqabu maaltu raawwatama?
Mootummaan Waaqayyoo bara 1914 jalqabee bulchaa jira. * Yesus Mootii akka taʼeen, jalqaba Seexanaafi ergamoota Seexanaa gara lafaatti darbachuudhaan tarkaanfii fudhateera. Seexannis baayʼee waan aareef, guutummaa biyya lafaarratti rakkina geessisuu jalqabe. (Mulʼata 12:7-10, 12) Yeroo sanaa kaasee rakkinni ilmaan namootaarra gaʼu ittuma caalaa dhufeera. Waraanni, beelli, dhukkubni addaddaafi sochoʼi lafaa, ‘milikkita’ Mootummichi yeroo dhihootti dhimmawwan biyya lafaa guutummaatti akka toʼatu argisiisudha.
5. Mootummaan Waaqayyoo maal raawwata?
Mootummaan Waaqayyoo, hojii lallabaa addunyaa maratti raawwatamaa jirutti fayyadamee, namoonni saba garaagaraa keessaa dhufan tokkummaa akka qabaatan gochaa jira. Kanaaf namoonni miliyoonaan lakkaaʼamaniifi gad of deebisan Yesusiif bitamaa jiru. Mootummaan Waaqayyoo sirna hamaa kana yommuu lafarraa balleessu isaaniif eegumsa godha. Kanaaf, namoonni Mootummaa Waaqayyoorraa faayidaa argachuu barbaadan hundi Yesusiif abboomamuu barachuu qabu.
Mootummichi waggaa 1,000 keessatti sadarkaa sadarkaadhaan kaayyoo Waaqayyo ilmaan namootaatiif jalqaba baasee ture galmaan gaʼa. Guutummaan biyya lafaas gara jannataatti jijjiirama. Dhumarrattis, Yesus Mootummicha deebisee Abbaasaatti kenna. (1 Qorontos 15:24-26) Atoo namni waaʼee Mootummaa kanaa itti himuu barbaaddu jiraa?
Caalaatti Baradhu
Macaafni Qulqulluun Maal Barsiisa?
Kan Jiraannu “Guyyoota Gara Dhumaa” Keessadhaa?
Gochii fi amalli namootaa naannoo keenyatti arginuu, Yeroo Macaafni qulqulluun “guyyoota gara dhumaa” jedhee waamu keessa jiraachaa akka jirru nuuf mirkaneessu.
YEROO HARʼAA FEDHA YIHOWAA RAAWWACHAA KAN JIRAN EENYUFAʼI?
Dhugaa Baatonni Yihowaa Hojii Lallabaa Isaanii Kan Gurmeessan Akkamitti?
Fakkeenya Yesus yeroo lafarra turetti nuu kaaʼe hordofna. Malawwan lallabaa kana keessaa tokko tokko maal faʼi?


text:
Caamsaa 13/2017 #Koonsertiin_Qubee_Generation Jedhu Sabboontoota Artistoota Oromootiin Magaalaa Gudditti Oromiyaa Finfinneetti Qophaa’ee Haala Hedduu Ajaa’ibsiisaa Ta’een Kan Eegalamee, Qeerroo Dargaggoota Oromoo, Barattoota Oromoo Yuunibarsiitii Finfinnee fi Uummata Oromoo Magaalaa Finfinnee fi Naannawaa ishee jiraataan Tokkummaa fi Gootummaa Sabboonummaa Guddaa Qabuun Bahanii Hedduminaan irratti Argamuun Bifa Adda Ta’een Gaggeeffame.
Archive | May 13, 2017
Ayyaanni Waggaa Haadhotiin Itti Kabajaman Gahe
WAASHINGITAN, DIISII (VOA Afaan Oromoo) — Aayyoo, Harmee, Immaa, Haadha, Dahee, Deessee yokaan Ummaa jennee kamiinuu waamnu, namni hundi waa’ee haadha ofii waan gaarii himee hin fixatu, ifaajjii ishii, haasawa ishee dubbatee hin quufu. As Yunaaytid Isteets keessatti Guyyaan Haadhotaa fi Guyyaan Abbootaa ayyaanota waggaa waggaatti akka biyyolessaatti kabajaman keessatti argaman. Sanbata guddaa yokaan Dilbata […]
SBO Sagalee Bilisummaa Oromoo, Caamsaa 14, 2017
ቁም ስቅላችን ያሳየን የኢትዮሮፕያንስ የለየለት ጽንፈኛ አስተሳሰብ!
ቁም ስቅላችን ያሳየን የኢትዮሮፕያንስ የለየለት ጽንፈኛ አስተሳሰብ! ዮሴፍ ሙሉጌታ ባባ, PH.D.* ክፍል 2 የጋራ ግንዛቤ በሌለበት ሀገር/አህጉር ውስጥ እውነተኛ የኢኮኖሚና የፖሊቲካ ነፃነት መጎናጸፍ ዘበት ነው። ብሔራዊ መግባባት ላይ መድረስ የሚቻለው የጋራ ግንዛቤ ሲኖር ብቻ ነው። ሌላው ቀርቶ፣ ባለመስማማት መስማማት (agreeing to disagree) የሚቻለው አሁንም የጋራ ግንዛቤ ሲኖር ብቻ ነው። በዘመናዊነት ስም የተዘረጋዉ አውሮፓዊነት ግን፣ በአፊሪካዊያን […]


text:
Archive | May 26, 2017
JECHAMOOTA (ideoms) AFAAN-OROMOO
JECHAMOOTA (ideoms) AFAAN-OROMOO (via Yoseph Mulugeta Baba, Ph.D.) Koola bane—oduu baa’isa Miilli lafa hinga’u—ni jarjara Geeshodha—hin ulfaatu Mooyyee haammate—kophaa ta’e Natti hooqqise—natti dheekkame Rabbi itti waame—abaare kaakkiste—korma kajelte Imaanaa gate—amantii dhabe Ka’aa jedhe—lolaa jedhe Miiccee miciire—garagalchee ilaale Natti duguuge—fixee naaf kenne Seelesse—durbummaa fudhate Guyyaa Waaqa—guyyaa dhugaa Bobaa jala—dhiyoo dha Abba hidhii—fakkeessaa Ummata fakkaate—amala tole Yaabbuu […]
Wanni nama gamachiisu Alaabaa teenya hoggaa bakka ..
Wanni nama gamachiisu Alaabaa teenya hoggaa bakka buutuu fii Waa’ee Oromoo Biyyoota 11 ol duratti hoggaa dubbatamuudha. Warreen nu wajji hirmattan hunda Galata keessan himee fixuu hin dandahu!! Bakka Afrikkaanonni Hedduun dhimma Siyaasatii fii Duudhaa isaanii itti waliif Ibsan irratti Oromoonni Afrikkaa kibbaa bifa kanaan argamanii Rakkoo Oromoon Afrikkaa keessatti qabdu Obboleeyyan isaanii Afrikkaatiif ibsaa […]


text:
Ebla 15 Guyyaa Gootota Oromoo fi Hundeeffamuu Jaarmiyaa Sochii Qeerroo Bilisummaa Oromoo Waggaa 7ffaa Ilaalchisee Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo Irraa Kenname. (Qeerroo.org) — Nuti Qeerroon Dagaggootni Oromoo, Biyyi keenya Oromiyaa fi waliigalatti ummatni Oromoo bal’aan bu’aa Gootota Oromoofi firii kaayyoo Goototni Oromoo irratti wareegamaniiti. Guyyaan Gootota (Wareegamtoota) Oromoo Ebla 15, 1980 irraa eegalee waggaa waggaan […]
Archive | April 13, 2017
SBO Sagalee Bilisummaa Oromo, Ebla 14, 2017
ONN: Oromia News Network, Ebla 13, 2017
Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromo, Ebla 13, 2017
Ibsa ABO: Baatii Eblaa Baatii Gootota Oromoo!
Ibsa ABO: Baatii Eblaa Baatii Gootota Oromoo! ADDA BILISUMMAA OROMOO OROMO LIBERATION FRONT Hawaasni addunyaa kamiyyuu, gootota isaa gabrummaa osoo irraa faccisanii kufan, bilisummaa ummata isaaniif lubbuu isaanii dabarsan, haqaa fi dimokraasii ummata isaanii kabajsiisuuf jecha farreen dimokraasiin wal qabanii lubbuu isaanii wareegan guyyaa itti yaadatu guyyaa wareegamtootaa qaba. Ummatni Oromoos akkuma ummata addunyaa kamiiyyuu […]
OMN: Gaafiif Deebii obbo Leencoo Lataa Waliin. April/13/2017
በኢትዮጵያ የግል ባንኮች ላይ የወረደው ‘ዱብ እዳ’
በኢትዮጵያ የግል ባንኮች ላይ የወረደው ‘ዱብ እዳ’ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ያሳለፈው ውሳኔ ለግል ባንኮች ‘ዱብ እዳ’ ሆኖባቸዋል። ውሳኔው አስመጪ እና ላኪዎች ለሥራቸው የሚያሻቸውን የውጭ ምንዛሪ ለማግኘት በግል ባንኮች ያላቸውን ተቀማጭ አሟጠው ወደ ንግድ ባንክ እንዲያዘዋውሩ ያደርጋል። የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ከመጋቢት 9-23 ባሉት ቀናት አንድ ቢሊዮን ዶላር በውጭ ምንዛሪ ለንግድ ባንክ መስጠቱ ተሰምቷል። ከውሳኔው በኋላ አስመጪ […]


text:
Mataduree kana afaan %% tiin dubbisuu barbaaddaa?
Kitaaba Qulqulluu Intarneetiidhaan | KITAABA QULQULLUU HIIKA ADDUNYAA HAARAA
Mataduree kana afaan %% tiin dubbisuu barbaaddaa?
11 Uleen akka shomboqqoo tokkos anaaf kenname, sagaleen tokkos akkana naan jedhe: “Kaʼi, iddoo qulqulluu mana qulqullummaa Waaqayyoo, iddoo aarsaa fi warra isa keessatti waaqeffatan safari.
2 Mooraa mana qulqullummaa isa iddoo qulqulluudhaa ala jiru garuu dhiisi hin safariin, sababiin isaas inni sabootaaf kennameera, isaanis magaalaa qulqulluu sana jiʼa 42f miilla isaanii jalatti ni dhidhiitu.
3 Anis dhugaa baatonni koo lamaan uffata gaddaa uffatanii guyyaa 1,260 raajii akka dubbatan nan godha.”
4 Isaan kun mukeetii ejersaa lamaanii fi baattuuwwan ibsaa lamaanitti kan fakkeeffaman siʼa taʼan, Gooftaa lafaa duras dhaabataniiru.
5 Namni kam iyyuu isaan miidhuu yoo barbaade, ibiddi afaan isaanii keessaa baʼee diinota isaanii guba. Namni kam iyyuu isaan miidhuu yoo barbaade akka kanaan ajjeefamuu qaba.
6 Isaan guyyoota raajii dubbatanitti bokkaan akka hin roobne samii cufuuf aangoo qabu; akkasumas, bishaanota gara dhiigaatti jijjiiruu fi yeroo baayʼee hamma barbaadan dhaʼicha gosa hundumaatiin lafa rukutuuf aangoo qabu.
7 Isaan dhugaa baʼanii yeroo xumuran, bineensichi inni qilee keessaa baʼu sun waraana isaan irratti bana, isaan ni moʼa, akkasumas isaan ajjeesa.
8 Reeffi isaanii daandii guddaa magaalaa guddoo akka fakkeenyaatti Sodoomii fi Gibxii jedhamtu, bakka Gooftaan isaanii muka irratti itti fannifame irra ciciisa.
9 Namoonni uummata, gosa, qooqaa fi saba garaa garaa keessaa dhufanis guyyaa sadii fi walakkaadhaaf reeffa isaanii ni ilaalu, reeffi isaaniis akka awwaalamu hin heyyaman.
10 Raajonni lamaan kun warra lafa irra jiraatan waan dhiphisaniif, warri lafa irra jiraatan duʼuu isaanitti ni gammadu, ni ayyaaneffatu, kennaas waliif kennu.
11 Guyyaa sadii fi walakkaa booda, hafuurri jireenyaa Waaqayyo biraa dhufee isaanitti seene, isaanis miilla isaaniitiin dhadhaabatan, sodaa guddaanis warra isaan ilaalan irra ni buʼe.
12 Samii keessaas sagalee guddaan tokko “As ol kottaa!” yommuu isaaniin jedhu ni dhagaʼan. Isaanis duumessa keessa gara samiitti ol baʼan; diinonni isaaniis isaan ilaalan.
13 Saʼaatii sanatti kirkirri lafaa guddaan ni taʼe; magaalichis harka kudhan keessaa harki tokko ni kufe; namoonni 7,000 taʼanis kirkira lafaa sanaan ni ajjeefaman, warri hafan immoo guddaa sodaatanii Waaqa samiitiif ulfina kennan.
14 Wayyoon inni lammaffaan darbeera. Kunoo, wayyoon inni sadaffaan saffisaan dhufaa jira.
15 Maleekaan inni torbaffaan malakata isaa afuufe. Sagaleewwan guguddaan, “Mootummaan addunyaa, Mootummaa Gooftaa keenyaa fi Mootummaa Kiristoos ni taʼe; innis baraa hamma bara baraatti ni bulcha” jedhan ni dhagaʼaman.
16 Jaarsoliin Waaqayyo dura teessoo isaanii irra taaʼanis adda isaaniitiin gombifamanii Waaqayyoon waaqeffatan;
17 akkanas jedhan: “Waaqa keenya Yihowaa, kan Hundumaa Dandeessu, kan jirtuu fi kan turte, ati humna kee isa guddaa waan fudhattee fi mootii taatee bulchuu waan jalqabdeef si galateeffanna.
18 Haa taʼu malee saboonni ni dheekkaman, dheekkamsi kees ni dhufe, yeroon murteeffame sun, jechuunis yeroon warri duʼan murtii itti argatan, yeroon garboota kee raajotaaf, yeroon qulqullootaaf, yeroon warra maqaa kee sodaataniif, yeroon warra xixinnaa fi warra guguddaadhaaf badhaasa isaanii kennuuf, akkasumas yeroon warra lafa balleessan balleessuuf murteeffame sun ni dhufe.”
19 Iddoo qulqulluun mana qulqullummaa Waaqayyoo inni samii keessa jirus ni baname, saanduqni kakuu isaas iddoo qulqulluu mana qulqullummaa keessatti ni mulʼate. Balaqqeessi bakakkaa, sagaleen, kakawween, kirkirri lafaa fi cabbii guddaanis ni taʼe.
Ergi
Ergi
KITAABA QULQULLUU HIIKA ADDUNYAA HAARAA
Mul’ata 11
Afaan Oromoo
Kitaaba Qulqulluu Intarneetii Irratti Dubbisi
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1011208/univ/wpub/1011208_univ_sqr_xl.jpg


text:
Himatamtoonni manni murtichaa hidhaa waggaa 3 hanga 15 itti murteesse kunniin 1 ffaa Ismaa’el Baqqalaa 2ffaa Sulxaan Ahmad 3 ffaa Ansuu Abduu Kadiriin dabalatee namoota 23akka ta’an miidiyaaleen gabaasaniiru.
Himaannaan Abbaa Alangaa akka mul’isutti himatamtoonni kunniin bara 2002 hanga 2006tti magaaloota akka Walisoo, Walqixxee, Jimmaa, Baddallee, Kamisee , Finfinnee fi iddoowwan biyyattii adda addatti gibirri kaffalamuu hin qabu jechuun ummata kakaasa turaniiru.
Kana malees mootummaa Islaamaa hundeessuu yaala turan jechuun abbaan Alangaa himateera.
Himatamaan 1ffaa garee shororkeessaa Al-shabaabii fi Alqaayidaa wajjiin hidhata uumuun miseensota filatee gara Somaaliyaatti erguun akka leenji’an gochuusa himannaa Abbaa Alangaa irra hubatameera .
Himatamtoonni kunniin garee shororkeessaa keessatti gurmaa’uun mootummaa Shariyaan geggeffamu hundeessuuf meeshaa waraanaa bituu, leenjii fudhachuun, gocha shororkaa raawwachuu jechuun abbaan alangaa himateera.
Akkausumas barreeffama qopheessuun, gocha shororkeessummaa raawwachuu , karoorfachuu fi miseensoota ta’uun yakka shororkeessummaa raawwatan jiru jechun abbaan Alangaa isaan himateera.
Manni Murtii Olaanaa Federaalaa himannaa kana dhaggeeffachaa ture himatamtoonni kunnii yakkaa raawwataniiru jechuun hidhaa waggaa 3 hanga 15 akka adabaman itti murteesseera.
Manni Murtii sirnaa bittaa itoophiyaa Namoota 23 garee shororkeessaa Al-Shebaab fi Alqaayida wajjiin hidhata qabu jedhe hidha hanga waggaa 15n akka adabaman itti murteesseera.
Himatamtoonni manni murtichaa hidhaa waggaa 3 hanga 15 itti murteesse kunniin 1 ffaa Ismaa’el Baqqalaa 2ffaa Sulxaan Ahmad 3 ffaa Ansuu Abduu Kadiriin dabalatee namoota 23akka ta’an miidiyaaleen gabaasaniiru.


text:
DV Guutuuf Maallaqa Baasuun Hin Barbaachisu: Embaasii Ameerikaa
WAASHIGITAN, DIISII — (VOA Afaan Oromoo) — Mootummaan Ameerikaa DV dhaan biyyoota adda addaa irraa gara biyya isaatti akka godaanan gochuu erga jalqabe waggoonni laka’amaniiru.
Itiyoophiyaa keessaas waggaatti namoota kuma 4-5 ta’antu DV dhaaf iyyata galfata jechuu dhaan embasii Ameerikaa Finfinneetti argamu keessatti itti gaafatamaa kutaa hojii ittisa waliin dha’uu kan ta’an Tomaas Biils gara Ameerikaa dhaquuf fedhuu guddaan jiraachuu dubbatan. Fedhii guddaa akkasii ilaaluu dhaan kanneen kana irraa bu’aa argachuu fedhan jiraachuu beekuun danda’ameera jedhan. hojiin waliin dha’uu hedduun raawwatamuu isaa illee argaa jirra jedhan.
Malli baratameef ittiin waliin dha’an namoonni hangi tokko namoonni DV akka argataniif kan gargaaran ta’uu ennaa dubbatan dhageenya. Namoonni akkasii garuu mootummaa US waliin hariiroo ykn bakka bu’uumsa tokko illee hin qaban. Namoonni kana godhan gama poostaa ykn bilbilaan carraa DV loterii injifattaniittuu jedhu jedhu.
Itti aansaniis carraa DV argachuuf ulaagaaleen tarreeffaman jiraachuu yaadachiisaniiru.lammiiwwan Itiyoophiyaaf kutaa 12 kanneen xumuraniif gosa barnootaa shanitti qabxii ga’aa kan argatan ykn degeree University qabaachuu qabu jedhan.
Sana ta’uu baannaan immoo muuxannoo hojii gama qabaachuun waan irraa barbaachisu guutuutu irraa eegama jedhaniiru.kanneen ulaagaa kana guutan carraa isaanii yaaluu danda’u. kanas gochuu kan danda’an mala tokkicha qofaanii jedhu Tomaas Beels.
Namni tokko gara dorgommii DV seenuu kan danda’u mala tokkicha qofaani. Kunis gama inteneetiin https://www.dvlottery.state.gov ka jedhu irratti iyyata galfachuu dhaani.
Eenyu iyyuu carraa kana argachuuf VISA dhaaf beellama qabachuun kan irra jiraatu malli tokkichis kanuma. DV dhaaf gaaffii fi deebii geggeessuuf gama embasii dhaquuf beellama kan fudhatanis maluma kana qofaa dhaani. Kanatti adda kan ta’e waliin dha’uu dha jedhan.
Itti gaafatamaan kun akka jedhanitti namni kami iyyuu ulaagaa jiru guuteera jedhee amana taanaan carraa isaa yaaluu dhaaf maallaqa homaa baasuun irra hin jiraatu jedhaniiru.


text:
Boruu Barraaqaatiin
Oduun gidduu kana gaazexaa biyya keessaa Reporter jedhamu irratti bahe ‘አዲስ አበባና ኦሮሚያ ለልማት ለሚነሱ አርሶ አደሮች የተሻለ ካሳ ለመክፈል በተናጠል ሕግ እያዘጋጁ ነው’ jedha. Qabiyyeen seera gama mootummaa Oromiyaatiin tumamaa jiruu maal akka fakkaatu ammatti kan hin beekamin tahu illee, kan gama Finfinnee garuu gabaasa kana keessatti addeeffameera. Mootummaan hattootaa kun gaaffii mirga abbaa biyyummaa Oromoon kaasaa jiru dhahee of irraa cabsuuf tarkaanfii irra hamaa fudhachaa jiraachuu isaa agarra. Master pilaaniin duraa sun mormii jabaa Oromiyaa keessatti qabsiisee beekaa fi wallaalaa saba keenyaa hunda dammaqse. Xiyyeeffannoo miidiyaalee addunyaas hawatee kan sirnicha saaxiluu danda’e sababa cimaa tokkoof jedhamee amanamee ture. Sunis ‘Oromoon beenyaa gahaa malee lafa isaa irraa buqqifame, buqqifamaas jira’ kan jedhu.
Sirni Wayyaanee imaammata saamicha lafaa Oromiyaa keessumattuu kan naannawa Finfinnee jabeessee itti fufuuf tarsiimoon baafate kun hamaa dha. Kunis qonnaan bultoota sababa misoomaatiin lafa isaanii irraa kaafamaniif ‘beenyaa wayyaa’dhaan gowwoomsanii akka hin fincilleef afaan isaa cuqqaaluu kan jedhuu dha. Kana hojii irra oolchuuf jechas bulchiinsi magaalaa Finfinnee fi kan Oromiyaa seera dhimma kanaaf yaadame mata mataatti tumachaa jiran jedhameera. Kana irraa kan hubannu, sirni Wayyaanee har’as gaaffii mirga abbaa biyyummaa Oromoon kaasee wareegama qaaliis itti kafalaa jiru fudhachuu diduu isaa ti. Fudhachuu diduu qofa osoo hin taane, inumaa daranuu Oromoo qubsuma abaabilii fi akaakilii isaa irraa buqqesee halagaa dhaalchisuuf xiiqeffatee hidhatee kahuu isaa agarra. Ummata guddaa walakkaa lakkoofsa ummata biyyattii walii galaa tahu kanaaf tuffii gadi fagoo qabus kanumaan agarsiifachaa jira.
Gaaffiin Oromoo dhimma lafa Finfinneetiin wal qabatee guutuu Oromiyaatti ibidda fincilaa qabsiise gaaffii beenyaa miti. Gaaffiin ummanni keenya baatii afran shanan dabraniif wareegama qaalii itti kafalaa har’a gahe beenyaa gahaa nuu kennaatii bakka biraatti godaannee jiraannaa kan jedhuuf miti. Gaaffiin Oromoo bu’uurri qabsoo bilisummaa dhalchee abbootii kaleessaa irraa gara dhaloota haaraya ammaatti darbuu danda’e gaaffii mirga abbaa biyyummaa Oromoo ti. Dhaadannoon ummata keenya fincila guutuu Oromiyaa keessatti geggeesseedhaa guddaan ‘Oromiyaan kan Oromoo ti !’ kan jedhu dha. Dhaadannoon kun maallaqaan hin jijjiiramu. Gatii ‘beenyaa wayyaa’ jedhamuun hin gurguramu. Oromoon mirga abbaa biyyummaa isaa maallaqatti gurguree of salphisee biyya isaa alagaaf gadhiisee hin godaanu. Sababni isaas, gaaffii sabichaatu gaaffii beenyaa miti. Gaaffii Oromootu lafa handhuurri keenya itti owwaalame gadhiifnee hin godaannu kan jedhu. Akkuma kaleessa gosti Oromoo Gullallee fi Ekkaan faa Finfinnee keessaa buqqifamanii dhabamsiifaman har’as tartiibumaan Oromoo horiidhaan gowwoomsanii biyya dhabilee taasisuutu hojii irra oolaa jira.
Diinni karoora haarawa ittiin as bahaa jiru kana yeroo baasu sababa gurguddaa sadiin injifannoo nuu argamsiisa jedhee yaaduu irraa akka tahe tilmaamuun nama hin dhibu. Kunis:
- Ummanni Oromoo, keessattuu kan ollaa magaalaa Finfinnee jireenya hiyyummaa fi gadadoo keessa bara dheeraaf akka jiraate wal hin gaafachiisu. Waan taheefis, maallaqa maqaa ‘beenyaa gahaa’ jedhuun itti kennamuu fi ‘qubsuma haaraa isinii tottolchina’ jedhuun akka gowwoomfamuu malutu tilmaamame. Guutummaattis yoo tahuu baate illee gariin hawaasa kanaa rakkoo hamtuu har’a harkaa isa qabdu keessaa humna maallaqaatiin bahuuf hawwuu irraa tooftaa kanatti harka kennachuu mala.
- Dubbiin maallaqaan gowwoomsanii Oromoo biyyaa fi qabiyyee lafa isaa irraa buqqisuu kun hawaasicha keessatti yaada wal dura dhaabbatu lama dhalacha jedhamee tilmaamame. Yaada karoora haaraa kana ni fudhanna fi hin fudhannu jedhu dhalchee gurmuu diddaa Oromoo gargar nuuf qoqqoodaa dha. Sadarkaa dammaqiinsa hawaasa keenyaa irratti hundaawuun gariin dubbii mirga abbaa biyyummaa hegeree laalee toftaa diinaa kana yoo itti dammaqee didu, gariin ammoo har’uma waan argataniin gammadanii jiraachuu filachuu irraa karoora diinaa kana wallaalumaan eebbisee fudhachuu ni mala. Diinni kan barbaadus yaadaan wal qoqqooduu hawaasa keenyaa dhalchuu dha waan taheef kana daranuu hammeessuuf halkanii guyyaa irratti hojjeta.
- Iyyanni ummanni Oromoo lafa keenya irraa hin buqqaanu jedhu tumsa ummata ollaas tahee kan idil addunyaa horachuu irratti kana booda akka rakkoo mudatu gochuun hawwii diinaa isa sadaffaa dha. Karoora duraan hojii irra oolaa ture keessatti Oromoon lafa isaas dhabaatu beenyaa ittiin of utubus dhabuu ture. Kan ammaa kana keessatti garuu rakkoo kee siif hubannee kunoo gatii lafa keetii sii laanneerra jechuuf qophaahame. Beenyaa gahaa argannaan maal barbaadan ree gaaffii jedhu alagoota silaa nu tumsan biratti maddisiisuutu yaadame. Lafa fudhatameef beenyaa gahaa argachaa didanii falmachuun farra misoomummaa ti, farra biyyoolessummaa (Itoophiyummaa) ti jedhamnee akka halagaa silaa haqa keenya tumsuun abaaramnu barbaadame. Keessumattuu warra Oromoon Oromummaadhaan jaaramee socho’uu irraa rakkoo qaban biratti ‘rakkoo dhiphummaa’ jedhamee akka harka lafa jalaatiin Wayyaaneee deeggaran sossobuu kajeeluunis as keessatti calaqqisa. Kanaan qabanii Oromoo tumsa-dhabeessa godhanii kophaatti baasanii rukutuu dha.
Haa tahu malee, galanni qabsoo Oromoo kan sabboonummaa sabichaa qaree sadarkaa kanaan gaheef haa tahuutii, hawwiin diinaa kun sadanuu gonkumaa hin milkaahu. Ummanni keenya wayyabatti dantaa har’aan sobamee mirga abbaa biyyummaa isaa dabarsee maallaqatti gugura jedhamee hin sodaatamu. Gaaffiin Oromoo durattis taanaan gaaffii mirga abbaa biyyummaa ti jenneerra. Dhaadannoo fincila keenyaa guddaanis ‘Oromiyaan kan Oromoo ti’ dha. Kanaafuu dachiin Oromoos miliyoonni dhiisii tiriiliyoonaan gurguramee harka Oromootii bahuu kan eehamu hin jiru. Maallaqni hangamuu kafalamu qilleensa irra afamee lafa ofii fudhatame san bakka namaaf hin bu’u.
Amma imaammanni Wayyaaneen Oromoo irratti qabattee jirtu imaammata xiiqii diinummaa akka tahe ifatti mul’achaa jira. Waan Oromoo irratti gochuu yaadne humnaan yoo goochuu dadhabne irree maallaqaatiin raaw’annee isin agarsiifna kan jedhu fakkaata. Humna maallaqaatiin Oromoo yaadaan qoqqoodanii, tumsa halagaa irraa ciranii kophxeessanii akka hawwanitti jilbeenfachiisanii itti fufuu barbaadu. Dugda Oromoo irraa bu’uuf gonkumaa qophaahanii hin jirani. Shira isaan yaaduu danda’an kana Oromoon kan yaaduu hin dandeenye itti fakkaata. Oromoon maallaqaa biyya isaa irraa kuntaalaan fe’amee godaanaa jiiu irraa rabxaa tokko baasanii itti kenninaan akka afaan qabatee bitamu godhanii yaaduu keessaa hin dammaqne diinonni keenya. Odoo qalbii qabaatanii dhugaa tokko qofa yaadachuutu isaan gaha ture. Guyyaa gaafa karoora maaster pilaanii san dhaabnee jirra jedhanii labsanii qabee silaa fincilli Oromiyaa keessaa guutuutti dhaabbata ture. Garuu sana boodas hin dhaabbane, inumaa daranuu jabaatee itti fufe. Sababni isaas, gaaffii Oromootu gaaffii dhimma master pilaanii qofaan kan murtaawe osoo hin taane gaaffii mirga abbaa biyyummaa walii galaa ti.
Kanaafuu dhaammannoon qabnu ifaa fi gabaabaa dha. Akkuma Wayyaaneen xiiqeffattee waan nurratti karoorfatte raaw’achuuf ciniinnataa jirtu, nus xiiqeffannee mirga keenyaaf cichinee ciniinnannee falmachuu malee fala hin qabnu. Wareegama gootota keenya fincila deemaa iiru kana irrattis tahe qabsoo sana duraa keessatti wareegamaniitti gatii gochuuf falli jiru sirna kana waan dandeenyu maraan loluu jabeessinee itti fufuu qofa. Dhaadannoo keenya ‘Oromiyaan kan Oromoo ti’ jedhu irra deddeebinee kaabaa hanga kibbaatti, bahaa hanga dhihaatti sagalee guddaa fi sodaachisaadhaan dhageessisuu dha. Kabajaan ummata Oromoo fi biyya isaa Oromiyaa maallaqaan akka hin jijjiiramne diddaa jagnummaatiin diinatti agarsiisuu itti fufuu dha.
Kana mirkaneessuuf ammoo qoodni hayyoota keenya biyya keessaa fi alaa jabaa tahuutu irraa eegama. Ummata keenya keessaa warra hanqina dammaqiinsaatiin salphaadhumatti kiyyoo diinaa kana keessatti kufuu malan barsiisuu fi dammaqsuu feesisa. Shira diinni karoorfate saaxilanii itti garsiisuun akka inni maallaqa diinaa lagatee kabajaa isaaf dhaabbatee falmatu barsiisuu fi dammaqasuun qooda warra dammaqee ti. Dubbiin lafaa dubbii lafee ti malee dubbii farankaadhaan jijjiiramu miti. Akkuma diinni xiiqeffatee nu salphisuu filate nus xiiqeffannee finiinnee falmachuu qofatu nu baasa.


text:
(SBO) — Afaan, seenaa fi aadaan Oromoo walumaagalatti eenyummaan Oromummaa duula gabroomfattootni dhabamsiisuuf irratti banan irra aanee sadarkaa har’a irra gahee jiru kana irra gahuu isaatiif galanni kan gootowwan Oromoo ti. Keessumattuu Afaan Oromoo kaleessa dubbatamuudhumtuu akka cubbamaatti nama lakkoofsisuu fi Raadiyoo cabsa faa jedhamee Habashootaan irratti duulamaa ture qabsoo sabboontonni Oromoo roga hedduun gaggeessaniin ummanni Oromoo qaanii fi dhoowwaa tokko malee dubbataa, barnoonni ittiin kennamaa fi afaan hojii tahee jira.
Afaan Oromoo wareegama qabsaawota Oromootiin sadarkaa har’a irra gahe kana irraan gahamuun injifannoo galmaahe haa tahu iyyuu malee, Oromiyaa keessatti afaanicha afaan barnootaa fi afaan hojii taasisuu irratti har’ayyuu dhiibbaan diinaa kan irraa hin hafne tahuun sirriitti hubatamaa jira. Bakkoota hedduutti Afaan Oromoo afaan Amaaraatiin bakka buufamee wayta hojiin hojjetamuu fi dhimmoonni adda addaa raawwataman agarra. Gartuun mootummaa wayyaaneetiin bixxillame, ergamaan sirnichaa OPDOn, maqaaf Oromoofin dhaabbadhe haa jedhu malee har’aan tana fedhii diinnan Oromoo tiksuudhaaf hojjechuu irraa guddina Afaan Oromootiif wayta danqaa tahu mul’ata. Afaan Oromoo har’aan tana Oromiyaa keessatti sadarkaa maalii irra jira? Wanneenii fi warreen afaan saba guddaa kanaaf gufuu tahan hoo maal faa dha? dhimmoota jedhan irratti, walumaa galatti ammoo dhiibbaa Afaan Oromoo irratti godhamaa jiruu fi Afaan Amaaraan bakka buusuuf shira xaxamaa jiru ilaalchisee Oromiyaa irraa dargaggoo Ibsaa Dhugaa gaaffii fi deebii SBO waliin godhe keessatti yaada bal’aa kennee jira.
Impaayera Itoophiyaa keessatti mootummaan wayyaanee maqaadhaaf naannoleen hundumtuu afaan isaaniitiin barnootaa fi hojii gaggeeffatu jechuudhaan haa labsuyyuu malee kun Oromiyaa keessatti hojii irra oolaa hin jiru. Haala qabatamaadhaan Oromiyaa keessaa mul’atuun walgahii fi waltajjiilee dhimmoota adda addaatiif jedhamanii ergamtuu sirnichaa OPDOdhaan magaalota Oromiyaa garaagaraa keessatti adeemsifaman irratti Afaan Oromoo afaan Amaaraatiin bakka buufamee dhimma bahamaa jira. Akka fakkeenyaatti kaasuudhaaf mariin ykn walgahiin magaalota Oromiyaa kan akka Ciroo, Shaashamannee, Adaamaa, Sululta, Sabbata, Laga xaafoo laga daadhii, Buraayyuu, Galaan, Bishooftuu, Kamisee, Darraa, Fiichee fi magaalota kanneen biroo keessattis adeemsifaman afaan Amaaraatiin tahuu dubbata dargaggoo Ibsaan. Kanatti dabalee waajjiraalee keessattis tahu dhimmoota adda addaatiif Afaan Oromoo gabaasaadhuma hojii galchuudhaaf sadarkaa barreeffamaatti dhimma bahuuf yoo taheen ala namoonni Oromiyaa keessatti hojiif guutummaa guutuutti Afaan Oromoo yoo fayyadaman hin mul’atani jedha.
Biyyattiin biyya sabootaa fi sab-lammootaa ti jedhamtee wayyaaneedhaan lallabamaa jirtu tana keessatti mirgi ummatoonni naannoo isaanii irratti afaan isaaniitiin dhimma bahuu ni tikfama jedhamee kan ololamu Oromiyaa keessatti hojii irra oolaa hin jiru. Oromiyaa keessatti Afaan Oromoo ukkaamamaa afaan saba biraa keessumaa afaan Amaaraa iddoo hojii fi barnootaatti dhimma bahamaa kan jiru yoo tahu, Afaan Oromoo garuu naannolee biyyattii biroo keessatti dhimma bahamuun hafee TV fi Raadiyoo irraa Afaan Oromoo akka hin dhaggeeffatamne iyyuu dhiibbaan taasifamaa fi akka yakkaatti ilaalamaa jira.
Oromiyaa OPDOn bulchaan jira jettu keessatti akkuma sirnoota darbanii har’a iyyuu afaan, aadaa fi seenaan Oromoo ukkaamamee akka afaan saba biraa keessumaa afaan amaaraa akka ol’aantummaa qabaatuuf hojjetama. Kun immoo kan tahaa jiruuf namoonni waajjiraalee Oromiyaa adda addaa keessa dalagaa jiran Oromoota odoo hin taane namoota Afaan Oromoo dubbachuu dandahan garuu ammoo dagaagina afaanii fi eenyummaa Oromoo hin feeneen kan guutame waan tahaniifi.
Danqaan Afaan Oromoo mudataa jiru kun mormii Maastar Pilaaniin durayyuu kan ture akka tahe kan SBOtti hime dargaggoon Oromiyaa kun, manneen barnootaa Oromiyaa keessattuu Afaan Oromoo bifa adda addaatiin afaan amaaraatiin bakka buufamaa jiraachuus saaxileera.
OPDOn wanta afaan, aadaa fi eenyummaa Oromoo calaqqisuu fi dagaagsu gadi qabuu fi ukkaamsuudhaan dantaa siyaasaa gooftolii isaa Wayyaanotaa tiksuuf hojjeta malee eenyummaa Oromoof dhimmaa hin jiru kan jedhu dargaggoo Ibsaa Dhugaa, kana ammoo gaaf eebba kitaabota Afaan Oromoo, ayyaana Irreechaa fi sagantaalee adda addaa irratti wayta Afaan Oromootiin sirboonni aadaa Oromoo sirbaman OPDOn kan TV fi Raadiyootti dhiyeessu yoo gulaalamanii kan dantaa wayyaanee tuqu keessaa hambifame ykn kan siyaasaa OPDO lallabu yoo tahe qofaa dha. Yookaan ammoo namoonni sirba sana sirban warreen Afaan Oromoo hin dandeenye kan afaanicha baran yoo tahanii fi wallisichi yoo miseensa OPDO tahee akka isaan barbaadanitti sirbeef qofaa dha kan isaan sirba sana miidiyaatti dabarsuudhaaf eyyaman jedha.
Itti dabaluunis galma aadaa Oromoo jedhamee kan Finfinneetti ijaarame keessattis namoonni sabboontota Oromoo tahan akka isaan aadaa fi seenaa waliigalatti eenyummaa Oromummaa achi keessatti calaqqisanii fi guddisuudhaaf hojjetaniif hin eyyamamuuf. Kunis sirnichi irra keessa fakkeessuudhaaf malee dhuguma aadaa fi Afaan Oromoo guddisuuf akka galmicha hin ijaarre agarsiisa.
Fakkeenyaaf Sagantaan walliisaa Oromoo Sayyoo Dandanaatiif galii walitti sassaabuuf dhiyoo kana gaggeeffame akka galma aadaa Oromoo keessatti tahuuf gaaffiin dhiyaatee OPDOn diduudhaan akka waltajjii aadaa Finfinnee kan afaan amaaraatiin “Ye Addis Ababaa Mahil Addaaraash” jedhamu keessatti akka tahu taasifame. Dhuguma galmichi yoo aadaa fi Afaan Oromootiif ijaarame tahe maaliif wayta ilmaan Oromoo dhimma aartii fi artiistota Oromoo ilaallatu gaggeessuuf yaalan dhoowwaman kan jedhu eenyummaa dhaaba jalee kanaa kan ibsuu dha.
Karaa kaaniin ammoo magaalota Oromiyaa Kaabaa-Kibba, Bahaa-Dhiha jiran keessatti ilmaan Oromoo wayyaa fi faaya aadaa Oromoo uffatan akka dhiphootti ilaalamu. Dabballoonni OPDO kan maqaaf aadaa Oromoo guddisna jedhan wayta ummatichi uffannaa fi mallattoolee aadaa fi eenyummaa isaa calaqqisan uffatee fi kaasseeta Afaan Oromoo dhaggeeffate akka yakkamaatti lakkaawu.
OPDOn akkuma sirnoonni kaleessaa gochaa turan Oromoon akka eenyummaa isaatti qaana’uu fi eenyummaa alagaatiin dhaalamuuf hojjechaa jiru. Kun diinummaa hundaan olii ti. Ummata Oromoo ololaan afanfajeessanii sirna isaanii cinaa hiriirsudhaafi malee OPDOn seenaa, aadaa fi Afaan Oromoo dagaagsuudhaaf dhimmee hojjetee hin beeku kan jedhu dargaggoo Ibsaan, dhalataan Oromoo keessumaa dhaloonni Qubee (Qubee Generation) tokkoon isaayyuu diinaaf gowwoomaa hin jiru. Dammaqiinsi dargaggoota Oromoo akka biyyattiitti mitii akkuma Baha Afrikaattuu eenyuyyuu caalaa guddaa ta’uu ibse.
Wanti Impaayera Itoophiyaa keessatti hojjetamu akka dantaa gabroomfattootaa tiksu taasisuuf malee Oromoof dhimmuuf tahee hin beeku. Fakkeenyaaf artiistonni Oromoo wayta qophii tokko irratti sagantaa qopheeffatan yoo dantaa isaanii lallabaniif, isaan faarsan malee hin eyyamaniif, ni danqu. Artiistonni Oromoo ammoo irra hedduun jechuutu dandahama kanneen saba isaaniif dhimman waan tahaniif wayyaanee fi OPDOf hin hojjetan. Rakkatanis, danqamanis harka hin kennatan. Kan harka kennanii OPDOf waa hojjetanis yoo tahe, akkuma gargalchi waaqaa miilli mataa hooqa jedhan san tahee warreenuma kanaan dura guddina aadaa fi Afaan Oromootiif hojjetaa bahan keessaa isaan muraasa.
Artiistoonni Oromoo biyya jiran keessumaa dhaloonni ammaa garuu hojii farra Oromoo tahe keessaa hin qaban, kutannoodhaan aartii, aadaa fi Afaan Oromoo dagaagsuuf hojjechaa jiru malee, ergama diinaa fi lukkeelee fudhatanii jala fiiguu fi kan isaanii lallabuutti ni qaana’u, tole hin jedhan jechuun sabboonummaa artistoota Oromoo ragaa baheera dargaggoon Oromoo dhimmicha irratti SBOf yaada laate.
Fakkeenyaaf Irreecha Malkaa Ateetee irratti artiistota Oromoo qophii dhiyeessuuf eyyama argatanii sagantaa xumurataniin OPDOnni nu jala galaatii nuuf sirbaa qarshii 5000 mata mataatti isinii laanna jechuudhaan wayta kadhatanitti artiistonni Oromoo qophii keenya irratti isin hin faarsinu hafu maallaqni keessan hafa malee jechuudhaan diddaa mul’isan; OPDOnnis kanatti aaruun eeyyama dhoowwatan. Egaa kun kan agarsiisu biyyattii sana keessatti afaan, aadaa fi seenaa Oromoo guddisuu fi mul’isuudhaaf hojjechuun fedhii fi tattaaffii sabboontota Oromoo tahus kuni akka hin taane ammoo warreen diinaaf ergaman maqaaf Oromoof dhaabbanne jedhaniin danqaan guddaan uumamaa jiraachuu isaa ti. OPDOn ummataa fi artistota Oromoo birattis jibba waan qabaniif yeroo isaan akka aadaa, seenaa fi Afaan Oromoo irratti hacuuccaa geessisan ifatti argama.
Ummanni Oromoo yeroon itti gabroomfattootaaf tole jedhee jilbeenfate hin jiru. Ummanni Oromoo shira bittootaan gosaan, lagaan, amantii fi wantoota adda addaatiin akka gargar qoqqoodamuuf hojjetamus jabinaan dura dhaabbatee tokkummaa isaa akkuma eeggatetti jira. Dhaloonni haaraan biyya keessa jirus falmaa fi fincila wayyaanee irratti gaggeessaa jiru tokkummaa Oromummaatiin adeemsisaa jira. Hawaasni Oromo biyyoota alaa adda addaa keessa jiraatu Tokkummaa Oromummaa ummanni Oromoo biyya keessaa hacuuccaa diinaa jala jiru jabeeffatee irree tokkoon falmaa gaggeesaa jiru kana fakkeenya taasifatuu qabu.
Waan taheef, ummanni keenya ala jiraatu hiriira nagaa fi bifa adda addaatiin hawaasa addunyaatti iyyachuudhaan, wayta diinni lammii Oromoo hidhu maatii isaanii biyya keessatti gargaaruu, abukaatoo bitee falamsiisuun, hamilee fi deeggarsa bifa adda addaatiin qabsicha cinaa dhaabbachuun falmaa mirga abbaa biyyummaa Ummatni Oromoo gaggeessaa jiru cinaa akka dhaabbatan dargaggoo Ibsaa Dhugaa gadi jabeessee gaafateera.
Yakki amma Maastar Pilaanii Finfinneetiin walqabatee Oromoo irratti raawwatamaa jiru harka muraa fi harma muraa Aanoleetiin adda baafamee hin ilaalamu. Dhaloonni haaraan ammoo yakka kana wareegama barbaachisu hunda baasee dhaabsisuu fi mirga Oromoo tiksuuf qophaawaa dha; falmaattis jira. Waan taheef ummanni Oromoo biyya keessaa fi ala jiru tokkummaadhaan harka walqabatee sa’aatii diinaaf dhumatte tana keessatti falmaa caalaatti finiinsuudhaan bilisummaa fi walabummaa isaa mirkaneeffachuuf akka duulu dhaammateera dargaggoo Ibsaa Dhugaa gaaffii fi deebii Sagalee Bilisummaa Oromo (SBO) waliin taasise keessatti.
Gaaffii fi deebii Dargaggoo Ibsaa Dhugaa waliin taasisame sagantaa SBO Dilbata dhufu Onkoloolessa 25,2015 tamsa’u keessatti akka caqastan kabajaa waliin isin beeksisna.
Sagalee Bilisummaa Oromoo
Onkoloolessa 23,2015


text:
DHUKKUBA ASMII - Dr. Gurmeessaa
Asmiin haawaasa bal'aa biyyoota guddatanii keessaa dhiibeentaa 7 (7%) kan hubu yoo tahu biyya keenya keessatti immoo uummata sanaa ol baayyatu kan hubuu fi dhukkuba ka'umsi isaa maal akka ta'e hin beekambedha.
Dhukkubni asmii dhukkuba ujummoo qilleensaa waliin walqabatu yoo ta'u, dhukkubni kun kan nama qabu yoo ujummoon qilleensaa kulkulee (inflammation) godhatee bal'ina (diameter) duraan qabu irraa yoo xiqqaatuu fi dhangala'aa furdaa (mucus) maddisiisuudhaan yoo cufudha. Ujummoon qilleensaa dhiphatee fi dhangala'aa furdaa (mucus) kanaan guutame keessa qilleensi akka garaa olseenuu fi gadi bahuu hin dandahu. kana irraa kan kahe namoonni rakkoo kanaan qabaman .... Ni qufa'uu (keessumaa halkan), afuurri itti hanqata, lapheen ni dhukkuba, afuura yoo baafatan sagalee xiixuu yokaan qoquu (wheezing) dhagessisu, fi mallattoolee biroollee ni argisiisu.
Dhukkuba kan maaltu nutti kakaasaa? Qaamni keenya uumamaan wantoota alagaa ta'an ofirraa lola. Ujummoon qilleensaa keenyas qaama keenya keessaa tokko waan ta'eef akkasuma. Ujummoon qilleensaa Kan warra dhukkuba kana qabanii addumatti waantoota tokko tokkotti yoo ba'u loluudhaan bal'inni isaa ni dhiphata, dhangala'aa armaan olitti ibsame sana gadi lakkisa. Wantootni qaamni isaanii lolu kun allergen jedhamu. Ujummoon nama isa fayyaa isaan waliin wal hin lolu, qaamni warra dhukkuba asmii qabanii ammoo ni lola. isaan keessaa muraasni:
. Qilleensa qorraa
. Qilleensa gogaa
. Harca'a daraaraa gargaraa
. Foolii cimaa( ajaa ykn urgaa)
. Aara tamboo
. Dhukkee (dust)
. Dhukkuboota akka qufaa
. Sammuun dhiphachuu (stress)
. Aara qoraan boba'uu
. Foolii bineeldota manaa
. Foolii ilbisoota gargaraa
fi kkf.
Waa'ee wantoota kanaa kaasuu kan barbaachiseef akkuma beekamu qorichi dhukkuba asmii hundee irraa fayyisu hin argamne. Garuu qorichoonni mallattoolee asmii to'atan (controll) ka yeroo dheeraa fi gabaabaa gosa hedduutu jiru. Qorichoota kana biratti namni dhukkuba kanaan qabame waantoota isatti kaachisan yoo beeke waabtoota sana hambisuu (avoid) gochuu qaba. Fakkeenyaaf yoo qilleensa qorraa jibba ta'e afaan ofiitti marata yokaan kafana wayii godhatanii deemuun hedduu gargaara. Waan nutti kaasu beeknee irraa of eeguun waan salphaa miti, carraa qoricha cimaa fudhachuu fi hospitaala ciisuu irraa dhukkubsataa kana baraara. Namootni tokko tokko garuu kan maaltu akka isaanitti kaachisu hin beekamne ni jiru.
Dhumarratti hawaasa keessatti yeroo tokko tokko asmiin namarraa namatti qufaadhaan ni darba jedhamee yaadama. Kun digoggora asmiin dhukkubsataa tokkorraa kan biraatti hin darbu. Hidda dhiigaa ykn genetics dhaan garuu hamma xiqqoo maatii irraa dhalatti darbuu dandaha. Kana jechuun garuu yoo abbaaf haati asmii qabaatan mucaan ni qabata jechuu osoo hin taanee warra kuun irra caalaa carraa qabamuu qaba jechuudha
GALATOOMAA!


text:
IBSA EJJANNO
Nuti Caayan Tokkummaa Oromoo kan biyya masrii jiru bara haaraa 1/1/2012 kana irraa eegaluun
Harka wal qabannee,tokkummaa keenya daran cimsanna !
- Namoota iyyannoo ykn keezii maqaa Oromootiin alagaaf gurguran irratti tarkaanfii hatattamaa akka fudhatamu
- Namoota tokkummaa Oromoo booressuuf olola dharaa uumuun dhuunfaaniis tahee garee uumuun uummata jeeqaa jiran gocha kanarraa akka of qusatan
- Teessoon hawaasa Oromoo kan duraanii baqattoota Oromoo biyya masrii walqixxuummaan kan hin tajaajille waan taheef lammata fedhii hawaasa bal’aan alatti garee muraasaan akka hin banamne cimsinee hubachhisna.
- Bara haaraa kana irraa eegaluun dhaabbilee Addaa addaa wajjiin hariiroo qabnu daran cimsuun hojii ifaafi bilisaa akka jalqabu ibsa
- Wal qixxummaa fi dimokraasummaa eegalame cimsee itti fufuun fedhii uummataa galmaan akka ga’u hawaasaaf ibsuu barbaada.
- Yoomiyyuu yaadaa fi dandeettii qabnuun Oromooon walcinaa dhaabbachuuf qophii tahuu keenya ibsina.
- Roorroo fi cunqursaan diinaa fi ergamtoota diinaatiin uummata Oromoo biyya keessaa fi biyya alaa irraa akka dhaabbatu !!!
QABSOON HAQAA FI BILISUMMAAF!!!


text:
DR. GURMEESSA HINKOOSAA EENYU DHA LAATA?
GAMMADAA OLAANAATIN
DR. GURMEESSA HINKOOSAA EENYU DHA LAATA?
GAMMADAA OLAANAATIN
Uummanni Oromoon hayyoota hedduu Oromiyaaf furmaata ta’aan akka cirracha garbaati qaba. Hayyoonni Oromoo fi Oromiyaan qaban ammoo beekumsa adda addaa kan gonfatanii fi beekumsi addunyaa kun kan keessaatti walgaheedha. Haata’u malee hayyoota meeqatu beekumsa gonfataan kannan sabaa fi lammii isaanii tajaajilaa jiruu? Meeqatu ammoo beekumsa gonfataan keessaa ba’anii uummata burjaajessaa jiruu? Akka kooti namni hunduu beekumsa gonfateen lammii isaa gargaruu danda’a jedheen amana dirqama waan isaan hin ilaalane keessa seenanii oliifi gadi borcaa ooluun furmaata waaraa uummata keenyaaf hin fidu. Yoo xiqqatee waan baranneen onnanee kaanee uummata keenyaaf yoo gumaachine jijjirama fiduu dandeenya.
Midiyaan hawaasaa ammoo bara kana keessa karalee ittiin ummata keenya barsiisuufi beeksisuu dandeenyu midiyaa Waaqni bilisaan banee nuuf kenne dha. Itti kafaliin hin jiruu, poliisiin gulaallii (editorial) hin jiru, maaliif barreesiteen hin jiru haata’u malee of eegannoo cimaan itti fayyadamuun barbachisaadha. Akkasumaas dhimma tokko qofaa irratti xiyyeefchuuniis barbachisaa miti kanuma irraa ka’uun eegaa namoota midiyaa hawaasaa dantaa saba isaaniif fayyadmaan keessaa dargaggoo ol deemaa dhaloota qubee ta’e Dr.Gurmeessaa Hinkoosaa waliin wal isiin barsiisa.
Dr. Gurmeessa Hinkoosaa eenyu dha laata?
Bara 1991 G.C godina Wallaggaa Bahaa aanaa Limmuu Galiilaa ganda Leemmatti Gootuu araddaa Jabbikaa jedhamtutti harmeesaa aadde Xurunesh Dhugumaa fi abbaasaa obbo Hinkoosaa Ayyaanaa irraa dhalate. Bara 1998 G.C mana barumsaa Makkannisa Addaamoo jedhamtutti barnoota eegale bara 2005 G.C qormaata naannoo kutaa 8ffaa qoramee persentaayilii 99.7 fidee gara kutaa 9ffaa tti darbe. Barnoota sadarkaa 2ffaa mana barumsaa Limmuu Galiilaatti barate bara 2007 G.C qormaata biyyoolessaa kutaa 10ffaa qorame. Haata’u malee qormaata bara sanaa kan mana barumsaa isaanii Dhaabbanni Qormaata Biyyoolessaa (National Organization for Examination) seera qormaata eegdanii hin qoramne jedhee guutummaa guutuutti hojii ala taasise. Dr.Gurmeessaa dabalatee baraattoonni bara sana qoraman hundi isaanii waggaa tokkoof carraa barnootaa mulqamanii mana taa’aa baa’anii waggaa itti aanutti akka qoraman itti murtaa’e. Bara 2008 G.C qormaata biyyoolessaa kutaa 10ffaa qoraman gosa barnoota 10 keessaa gosa barnootaa sagal “A” gosa barnootaa tokko ( Amharic) “ C “ galmeessee qabxii 4.00 fidee gara kutaa 11ffaatti darbe. Barnoota qophaa’inaa mana barumsaa Limmuu Galiilaatti barate bara 2010 G.C qormaata biyyoolessaa kutaa 12ffaa qoramee qabxii 546 fidee gara yuuniversiitii darbe. Yeroo sanatti kaarikulemii international ta’een ‘Medicine’ kan barsiisu eegale jiru mana barumsa ‘Saint Paul Hospital Medical College’ waan ta’eef dorgommiidhaan seenee barnoota Medicine itti fufe. Bara 2015 ji’a Ebla keessaa qormaata qualifying exam qoramee darbee maqaa/title dooktorummaa fudhate. Akka gosi barnoota isaanii gaafatutti eebbifamuudhaaf title dooktorummaa fudhatanii erga hojiitti seenanii booda waggaa tokkoof “ intern doctors “ jedhamanii hojjachuu qabu egaa sana xumuree eebbifamuuf amma ji’oota lamatu isa hafa. Yeroo ammaa kana Hospitaala Phaawuloos (St.Paul hospital) keessaa hojjechaa jira.
Gara facebook seenee page ofii isaatii duraan Dr.Gurmeessaa Hinkoosaa boodana ammoo Dr. Gurmeessaa jedhamu banee. Barnoota akka kennu kan na taasise jedha Dr.Gurmeessaan “Inni guddaan fedhii fi jaalala ani fayyaa irratti lammiikoo jijjiiruuf qabuufi haala amma uummanni Oromoo waa’ee fayyaa ilaachisee keessa jiruudha. Dhaloonni qubee dhugaa dubbachuuf dhaloota dubbisuufi dhaloota jijjiirama dheebotu akkasumas dhaloota teknooloojii waliin wal simate waan ta’eef carraa kanatti fayyadamee waanan baradhe saba koo barsiisuun anaaf ergamaaf imaanaa Oromummaati jedheen yaada. Hospitaala keessa taa’ee dhukkubsataa yaaluun hojii kooti malee qabsoo miti.
OSOO HOSPITAALA HIN DHUFIIN MANATTI, OSOO HIN DHUKKUBSATIIN FAYYAATTI, LAMMIIKOOF QAQQABUUN GARUU ANAAF QABSOODHA! –Dr. Gurmeessaa
“Kana galmaan gahuuf ammoo daandiin ani ammaaf argadhe karaa facebookiiti. Dhaloonni qubee meeshaan isaanii inni guddaan social media(Marsaa sabqunnamti) dha. Ni dubbisu, yaada kennu, ni gaafatu, abbootii fi harmoolii keenya dubbisuu hin dandeenyeef ammo dubbisanii ibsu jedheen yaade, isaanis taasisaa jiru kanaaf duddubatti waanti na deebisu hin jiru dhaloota qubee waliin fuulduratti tarkaanfanna.” jedha. Yeroo ammaa kana Pagen Dr.Gurmeessaa jedhamu hordoftoota kuma 20 kan qabu yoo ta’u namootni hanga ammatti #Like hin godhiin jallachuudhan odeefannoo fayyaa keessanii argachuu dandeesu. ( On face book)
Hanga ammaatiis gosoota dhukkubaa 16 ol irratti barreefamoota qopheesee uummatni isaa fayyaa qabeessa akka ta’u tasisaa jira kanneen keessaas;
1. Mataa Dhukkubbii (Headache).
2. Dhukkuba Vaayirasii Tiruu (Viral hepatitis)
3. Dhukkuba Ka’uu Dadhabuu Qaama Saalaa Dhiiraa (Impotence)
4. Dhiibbaa Dhiigaa (Hypertension)
5. Garagaarsa Jalqabaa Namoota Dhiigaa Jiraniif (First aid)
6. Funuuna ykn Dhiiguu Funyaanii (Nasal bleeding or epistaxis)
7. Dhukkuba Sukkaaraa (Diabetes)
8. Akkaataa Ittisa Ulfaatina Qaamaa Itti Hir’isan (How to Loose Weight)
9. Dhukkuba Kintaarootii (Hemorrhoid)
10. Gaggabdoo (Epileptic seizure)
11. Mala Ittisa Da’umsaa Uumamaa (Periodic abstinence family planning method)
12. Mala Ittisa da’umsaa Hatattamaa (Emergency contraceptives)
13. Marsaa Laguu (Normal menstrual period)
14. Kuunuunsa Dubartoota Ulfaaf Godhamuu qabu (Care for pregnant women’s)
15. Dhiibbaa Dhugaatiin Alkoolii Qaama Keenyarratti fidu. (Problem of Alcohol Addiction)
16. Mallattoolee Nama Fayyaa (dha’annaa onnee, hargansuu, dhiibbaa dhiigaa)
Dhukkuboolee kannen armaan olii keessaa kan Garagaarsa Jalqabaa Namoota Dhiigaa Jiraniif (First aid) jedhe inni barreese hangam haala hamaa yeroo ammaa Oromiyaa mudatee keessatti lubbuu namoota meeqa akka baraare dubbachuun nama hin dhibu. Eegaa Dr.Gurmeessaan kana gochuu isaatti uummanni Oromoo faayidaa olaanaa gama fayyaan argateera jedheen yaada gara fulduraatiis akka itti fufee fayyaa hawaasa isaa eeguu waadaa seenera. Mee namootni ogummaa adda addaa irratti bobbaatanii jirtaan uummata na barsiisee sadarkaa kannan na ga’eef bu’aa maalii buuusaan jira of gaafadhaa. “Beekumsa Lammii ofiitiif hin taane maaliree bu’aan isaa” jedhe mitiree Wellisaan keenya Kabajamaa Dr.Ali Birraa.