text:
Hooggantoota fi miseensota ”ABO” Biyya Alaa
Hubataa Dubbii tiin
Hooggansi ABO Jaal Daawud Ibsaatiin hooganamu bara 2018 biyyatti galuu isaa Oromoon biyya
keessaa fi alaa gammachuun simate. Akkuma seera byyattitti ABOn, nagaadhaan qabsaayee,
carraa baname babal’ifachaa, falmii ummatichi hiree mataa isaa murteeffachuuf gaggeessu
keessatti shoora mataa isaa tapahata jedhees abdate.
Haata’uutii, otoo oolee hin buliin, gurmuun biyyatti gale akka gurmuutti socho’uu hanqate.
Ummata dafee gurmeessee of dura deemuu hanqate. Gantoota sabboontota Oromoo ariisisaa fi
qabsiisaa turan ofitti qabe. Kanneen arsaa qaqqaalii kafalaa turan ammoo moggeessuu eegale.
Namootin hedduun kana hoggu arkan dhaabicha irraa fagaatanii ilaaluu filatan.
Waanti dhibaan garuu, gareen ABO Asmaraa irraa gara biyyatti imale kun, xinno bubbulee
daddaaqamuu akkasii irra darbee waanuma biyyatti galeefuu dagate ykn bitaa itti gale. Gareen kun
harki chaalu, nagaan qabsaayuu jechuun mootummaa nama nyaataa EPRDF/PP tti galanii
hojjechuu akka ta’eetti fudhattee socho’uus eegale.
Kanneen akka Leenoo, Diimaa, Galaasaa, Abbaa Nagaa, Kamaal Galchuu fi kkf dursaniiyyuu
ABO ganani PPtti kan makaman hoggu ta’u, hooggansi ABO walakkaan, Itti Annaa Hayyuu Duree
dabalatee, duubarra PPtti makame; gantummaa qofaan hin dhaabatne, kanneen kaayyoo ganamaa
ABOtti cichanii qabsaayuutti jiran dursee hiisise. Mana hidhaa keessattis gidiraa guddaaf akka
saaxilaman tolche.
Humna waraana ABO leenjii irra ture, kan ABOn fudhatee gale, mooraa mootummaatti erga
galchisiisanii booda, humni PP jara hiraarsuu irra darbee jumlaan summii nyaachisee fixuuf yaalii
godhe. Hooggansa jaraa, biyyi nagaadha jedhee magaalaa keessa ooluu eegale ajjeesuu eegalan.
Kana argee humni waraanaa ABO kun gara WBOtti baqachuu eegale.
Hogguu kanatti mootummaan PP fi gantootni ABO durii kanneen akka Galaasaa, Leencoo,
Diimaa, Kamaal Galchuu fi Abbaa Nagaa faa “WBOn maaliif harka hin kennatu, mootummaan
Oromoo aangoo qabteera; eenyuun loluuf jecha gammoojjii taa’a” jedhanii karaa TV fi
raadiyonaan balaaleffachuutti gad-taa’an.
Yaroo muraasa booda, shanee ABO keessaa, kan gara PPtti madaqu gara PPtti, kan biyya alaatti
deebi’ee jiraachuu filate, gara biyya alaatti sossohan. Gareen PP waliin hariiroo tolfate karaa san
cimsatee hoggu itti fufu, gareen dhaaba keessaa fedhii ofiitiin bayee biyya alatti deeb’ie ammoo,
kabajaan boqotanii jiraachuu dhiisanii, hojii afaanfaajjii oofuu eegalan. ABO fi WBO gidduutti
wal dorgommii tolchuu, fi hooggansa WBO dhabamsiisuuf shira dhayuutti seenani. Hoggu tokko,
“hooggansi WBO, ABO dha” jedhu. Hoggu biraa, “hooggansi WBO ergamtuu TPLF ta’e” jedhu.
Yoo fedhan ammoo “hojiin WBO kun gara humna ‘war lord’ (humna waraanaa abbaan irree
hoogganu) fakkaatu tokkotti jijjiiramaa jira” jedhanii lallabu. Hoggu shirri kun marti hojjechuu
dadhabuu arkan ammoo, maqaa WBOtiin “maallaqa walitti qabnee erguuf jirra” jedhanii hirphaa
funaanu. Horii walitti qaban kanaanis humna WBO dadhabsiisuuf biyya keessatti caasaa badii
ijaaruu irratti bobba’ani.
Walgahiilee addaddaa irratti afaan damma dibatanii wayta dubbatan, waan WBO jaalatan, fi
deggeran fakkeessu. WBOn qabsaayota bilisummaa biroo waliin hariiroo tolfatee wayta socho’u
garuu, ifatti dura dhaabbatanii mormu. WBOn gita bittoota abashaa raasuu yoo jalqabu, maqaa hin
taane itti maxxansaa, maqaa hooggansa isaa faalu; sobaan yakku. Humni WBO, humnoota biroo
waliin gamtaa uumee, mootummaa nama nyaataa PP kuffisuutti hoggu dhiyaatu, “humni TDF
Oromiyaa akka hin seenne; ni mormina!” jechuun mootummaa PP bira dhaabbatu.
Dhiyeenna kana ammoo, Task force tokko, kan Konfaransii/Konvenshinii waliigalaa tolchee
rakkoo ummata Oromoo furuuf socho’u, biyya alaatti KFO/OFC waliin taane tolchuuf
murteessineerra jedhu. Konfaransii/Konvenshiniin rakkoo ummata Oromoo furuuf socho’u, kan
ABO/WBOn qooda keessaa hin qabne kun, Konvenshinii akkami?
Kana dura, waan lafa irra hin jirre “mootummaa cehumsaa biyyoolessa Oromoo ABO-WBO fi
KFO/OFC waliin tolchinee akka gaariitti deemsisaa jirra” jedhanii ummata sobaa bayan.
ABO/WBOn gad-bayee, mootummaa cehumsaa isaan baanan irraa akka homma hin beeyne
ummataaf ibse. Ammas soba adii qabatanii as bayaa jiru.
Murni maqaa hooggansa ABOn yaroo ammaatti biyya ambaa keessaa bookkisu kun, bara 2018
qabsoo hadhooytuu bobaa PP cinaa taa’anii hojjetan irraa baqate biyya ambaatti deebiye. Gara
Baalee deemuu irra karuma dhufeen karaa BOOLEE deeb’iee imale. Hooggansa keessaa fedhii
ofiin kan of baaseedha. Amma biyya ambaatti deebi’ee hojii afanfajjii eegaleera.
Gareen kun hojii fudhate qulqulleessee hojjechuu kan hin dandeenye, aarsaa xiqqishuu’llee kan
kaffaluu hin feenedha. Ykn magaalaa taa’ee siyaasaan hin lolu; ykn bosona Oromiyaa deemee
qawween loluu hin fedhu.
Akka amma argaa jirru yoo ta’e, hojiin isaanii qabsoo Oromoo gara dabarsuu malee waan biraa
tokko of keessa hin qabu. Duris kanatti turani, ammas kanumatti jiru.
Ummatni Oromoo kana hubatee jara kanaan “dhaabbadhaa!” jechuu qaba. Jarri, Oromoon walii
galee “dhaabbadhaa!” yoo jedhe malee, ammas afaanfajjii cimaa umuuf jiru.
Oromoon lamuu dagachuu hin qabu! Kana booda ummata Oromoof wabiin WBO dha.
Akkasumas, qabsaayota dhugaa ABO, kanneen gatii qaalii kaffalaa jiran, qofaadha. ABOn biyya
ambaatii hoogganasa hin qabu; kanneen ABO/WBOn ramadaman malee!
Kanneen hooggansa ABO keessaa fedhiin bayani biyya ambaa kana jiran, akka miseensa ABO tti
mataa gad-qabatanii yoo jiraatan waa takk. Garuu, maqaa hooggansaan hojii gantummaa
hojjechuuf, WBO irratti olola oofuuf, mirga hin qaban.
Nuti, jara kanaan, irra deddebinee, “dhaabbadhaa!” jenna. Isinillee, “dhaabbadhaa!” jadhaanii.
Horaa, Bulaa!
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


c: text/html

text:
OMN: Collaborative public forum by Oromo Community of MN March 17, 2016Posted by OromianEconomist in #OromoProtests, Africa, Ethiopia's Colonizing Structure and the Development Problems of People of Oromia, Afar, Ogaden, Sidama, Southern Ethiopia and the Omo Valley, Oromia, Oromo, Oromo and the call for justice and freedom.
Tags: #OromoProtests, Afar, Africa, Collaborative public forum by Oromo Community of MN, Ethiopia's Colonizing Structure and the Development Problems of People of Oromia, Land grab in Oromia & Gambella, Land Grabs, Ogaden, Oromia, Sidama, Southern Ethiopia and the Omo Valley
1 comment so far
Oromia (WBO): Irree fi Gaachanni Ummata Oromoo WBOn Loltoota Gabroomfattuu Wayyaane 71 Hojii ala Godhe March 17, 2016Posted by OromianEconomist in Oromia, Oromia (WBO), Oromo.
Tags: Oduu Tarkaanfii WBO, Oromia, Oromo, WBO, WBOn L otoota Gabroomfattuu Wayyaane 71 hojii ala godhe
add a comment
(SBO/VOL – Bitootessa 17, 2016) Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n… Kibba-Baha Oromiyaa Godina Baalee Keessa Sossohu Kasaaraa Guddaa Waraana Wayyaanee Irraan Gahuun Injifannoo Boonsaa Galmeesse.
Irree fi Gaachanni Ummata Oromoo WBOn Godina Kibba-Baha Oromiyaa keessa sossohu Bitootessa 13 fi 14,2016 Baalee Onoota gara garaa keessatti waraana gabroomfattuu wayyaanee FXG dhaamsuuf ummata Oromoo irratti rorrisaa jiruu fi sochii WBO danquuf socho’u irratti tarkaanfii laalessaa fudhateen loltoota diinaa 71 ol hojiin ala gochuu fi mi’oota waraanaa adda addaa booji’uu Ajaji WBO Godina Kibba-Baha Oromiyaa ifa godhee jira.
Haaluma kanaan WBOn Godina Kibba-Baha Oromiyaa Bitootessa 13,2016 Baalee Ona Haroo Dibbee bakka Kosii jedhamutti waraana wayyaanee kan sakattaa WBO irra oolee bakka kana bule bariin weeraruun loltoota 12 yeroo irraa ajjeesu, 9 ol ammoo madeessee jira.
Lola kana irratti gootichi WBO qawwee AKM-47 12, Boombii harkaa F1 20, Rasaasa AKM-47 500 fi boorsaa duydaa 10 diina irraa booji’uun qabeenya ABO taasisuu Ajaji WBO Godina Kibba-Baha Oromiyaa beeksisee jira.
Gootichi WBO Godina Kibba-Baha Oromiyaa tarkaanfii isaa itti fufuun, Bitootessa 14,2016 waraana wayyaanee karaa sadiin itti bobbahee isa haleeluuf adeemaa ture Ona Raayituu Laga Dharroo bakka Hoofii jedhamutti ganama keessaa sa’aa 7:20tti dursee lola irratti baneen loltoota wayyaanee 18 ajjeesee, 10 ol ammoo akkaan madeessuu fi kanneen hafan tokko tokkoon faffaca’anii akka baqaan of duuba deebi’an taasisuun injifannoo boonsaa galmeessuu Ajaji WBO Godina Kibba-Bahaa dabalee hubachiiseera.
Lolli kun daqiiqaa 40f geggeeffamuu kan beeksise Ajaji WBO Godina Kibba-Bahaa, tarkaanfii kanaanis qawwee AKM-47 15 hidhannoo guutuu waliin, Bombii harkaa F1 20, Rasaasa AKM-47 1000, borsaa duydaa 18 fi mi’oota adda addaa booji’uu mirkaneesseera.
Loluma kanaan walqabatee waraanni wayyaanee magaalaa Sallahaatii fi Dhiboo irraa dirmatnaaf karaa lamaan socho’aa turan fanjii farra namaa gartuu mahandisoota WBOn kiyyeeffameefiin haleelamanii loltootni 10 battalumatti oggaa du’an, 12 ammoo haala baay’ee ulfaataa ta’een mammadaa’anii harkii fi miilli akka irraa ciccite gabaafameera.
Tarkaanfii laalessaa WBOn waraana isaa irratti fudhatamaa jiruun kan baarage mootummaan wayyaanee kufuuf daddaaqamaa jiru, dabalataan waraana guddaa konkolaataa waraanaa ORALII 14 Waabee gamaan Jijjiga irraa fe’ee gara magaalaa Imeetti akka sossoose barameera. Loltoota wayyaanee Imee seenan keessaa walakkaan magaalaa Qarsaa Allaattii ykn Sallahaat akka seenanis ibsameera.
Dhuma irratti WBOn waraana mootummaa faashistii wayyaanee kan ummata Oromoo karaa nagaan harka duwwaa gaaffii mirgaa gaafataa fi warraaqsa finiinsaa jiru irratti yakka waraanaa raawwataa jiru haleeluu fi lukkeelee diinaa gufuu qabsoo bilisummaa Oromoo ta’an adabuu cimsee kan itti fufu ta’uu Ajaji WBO Godina Kibba-Baha Oromiyaa beeksisee jira.
Oduu wal fakkaatu (related News):
(Oromia Press, Bitootessa 14 bara 2016): Oduu Tarkaanfii Amma Nu Gaheen
Ona Ebantuutti Itti Gaafatamaa Dhimma Tikaa fi Nageenyaa Wayyaanee Kan Ture Ajjeefame.
Godina Baha Wallaggaa Ona Ebantuutti yeroo dheeraadhaaf itti gaafatamaa dhimma tikaa fi nageenyaa Onichaa ta’uun hojjechaa fi ummata irraan dararaa ulfaataa ga’aa kan ture namni Geetaachoo Xilahun jedhamu Bitootessa 13,2016 Dilbata kaleessaa tarkaanfii irratti fudhatameen ajjeefame.
Farra ummataa fi gufuu QBO kan ta’e lukkee Geetaachoo Xilahun magaalaa Hindee maadheffatuun barattoota Oromoo fi sabboontota ilmaan Oromoo basaasaa, hiisisaa fi dararaan gara garaa akka Oromoota irra gahuuf yakka dhiifama hin qabne hanga guyyaa ajjeefamuutti raawwataa akka ture oduun SBO dhaqqabe ifa godha.
Namni kun gochaa isaa diinummaa fi farra ummataa ta’e kana irraa akka dhaabbatuuf dhaamsi isa dhaqqabus irraa dhaabbatuu waan dideef tarkaanfiin xumuraa irratti fudhatamee jira.
Tarkaanfii lukkee diinaa irratti fudhatame kanatti ummatni Oromoo Ona Ebantuu gammachuu isaa ibsataa jira jechuun oduun nu dhaqqabe ifa godhee jira.
Kanneen lukkee diinaa ta’uun warraaqsa ummata Oromoo FXG dura dhaabbatanii gufuu ta’uuf abbalaa jiran hundi akka karaa irraa maqanii fi warraaqsa ummataatti makaman irra deddeebiin dhaamsi darbaafii jira.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Godina Iluu Abba Boor aanaa Dambii keessa kanneen qubatan kun waggootii darban torbaaf laftii qonnaa kennameef bishaaniin kan liqiimfame ta’u ibsuun laftii qonnaa ka biraa akka kennamuuf iyyatu. akka jiran dubbattu.Beelaaf saaxilamne namoonnis du’aa jiru jedhu.
Dhuma irratti nu gamnaan Dambii irraa lafoo kaanee Finfinnee dhaqqabuun mootummaa naannoo oromiyaatti iyyachuuf karoorfannee yeroo laga Gibeetti dhiyaannu gara magaala Jimmatti nu deebisaan jedhu.
Kamiisa Caamsaa 14 fi 15 bara 2017 aangawoonni Oromiyaa fi kan godina Bunnoo Baddalle Jimmatti argamuun qubattoota kan haasofsiisan yoo ta’u Dilbata kaleessaa jechuun Caamsaa 14 bara 2017 kaasee Magaalaa Jimmaa irraa bakka Yambaroo jedhamutti qubattonni geessamanii jiru.
Erga Yambaroo dhaqqabanii kaasee nyaata kan nuu kenne hin jiru jedhu.Achittis uummata naannootu nyaata hanga tokko nu kenne-uus xiqqaachuu isaa irraa kan ka’e qubattonni irratti wal looluu isaanii dubbatu.Kana malees bilbila harkaa qubattoota harkaa funaanaa kan jiran ta’u dubbatu.


text:
Ministriin dantaa alaa Yunaayitid Isteetis Antonii Bilinken hariiroo biyya michuu Ferensaya waliin jiru fooyyessuu irrati erga hojjetanii booda, qiyyaafata isaanii marii naga eegumsaa Meeksikoo waliin jirutti naannessanii jiru.
Bilinken, kamisa har’aa kutaa Kaalifoorniyaatti erga goranii booda, ministrii nageenya biyyaa Alejandro Mayorkaas fi abbaa alangaa muummicha Merrick Garland waliin Meksiikoo keessatti wal arguu dhaan kan ministeerri haajaa alaa marii dhimmootii nageenyaa kan sadarkaa ol aanaa jedhe geggeessuuf jiru.
Kan Meeksiikoo bakka bu’an ministriin dhimma alaa Marcelo Ebrard fi ministeerri kaabinee damee ittisisaa fi dhaabolii naga eeggumsaa ti.
Ebrard jalqaba torban kanaa akka jedhanitti, Yunaayitid Isteetis meeshaa waraanaa Ameerikaa irraa gara Meeksiikootti yaa’u dhaabsisuuf akkasumas maallaqa dhaaboliin yakkamtootaa fayyadaman faana dha’uu akka gargaaruuf, shakkamtoota jiran hatattamaan gara Meeksiikootti akka ergaman kan fedhan ta’uu ibsanii turan. Yunaayitid Isteetis deddeebii dawaa deddeebisuu dhaabsisuuf tarkaanfiin fudhatamuu isaa arguu kan feetu ta’uun ibsamee jira.


text:
Rakkoo Siyaasaa Itophiyaa Karaa Nagaa Furuu Ilaalchisee
Maddi rakkoo siyaasaa impaayera Itophiyaa mirga hiree murteeffannaa sabootaa kabajamuu dhabuu dhaan cunqursaa sabaa mootummaan gaggeessuu dha. Mootummaa Itophiyaa amma aangoo irra jiru heera biyyaa keessatti mirga hiree murteeffannaa sabootaa beeku illee akka hojii irra hin oolle gaadi’ee hidhee jira. Ummatooti mirga bu’uraa kan duula koloneeffataan sarbaman deebifachuuf qabsoon godhan, chaartara Mootummoota Wal tahanii (UNO) fi jaarmayoota idil addunyaa kan beekamee dha. Ummatni Oromoo fi ummatooti cunqurfamoo kaan walabummaan mata-mataan jiraachuu ykn wal marii fi wal gaafachuun tokkummaan waliin jiraachuuf murteeffachuuf mirga guutuu qabu. Biyyicha keessatti nagaa fi tasgabbiin jiraachuuf bulchiinsi impaayera Itophiyaa dhumachuu qaba. Akeeka kana bakkaan gahuuf warri dhimmi ilaalu hundi qophii tahuun rakkoon siyaasaa karaa nagaa furamu taasisa. Rakkoo siyaasaa furuu dhiisanii boriif ol kaa’uu dhaabbachuu qaba. Addi Bilisummaa Oromoo rakkoo siyaasaa Itophiyaa keessa jiru karaa nagaa furuuf qophii tahuu beeksisa. Akkuma amma duraa, har’as ABO, ummatoota impaayericha keessa jiraniif nagaa buusuu fi rakkoo siyaasaa karaa nagaa furuuf ABO waan danda’u hundaa ni gumaacha.
Qabsoo Hidhannoo Ilaalchisee
Mootummooti Itophiyaa darabee aangootti dhufanii fi inni amma aangoo irra jirus waan mirga hiree murteeffannaa ummata Oromoo kabajuu didaniif mirga isaa ittisuuf ABO qabsoo hidhannoo gaggeesaa jira. Qabsoon hidhannoo ABO kan xiyyeeffatu umamta sivilii irratti osoo hin taane caasaa fi humna mootumaa irratti. ABO ejjennoo hin daaqamne kan farra shororkeessitummaa qaba. Mirga ummata Oromoo argamsisuuf tooftaa shororkeessitummaatti dhimma bahuu ni morma. Addi Bilisummaa Oromoo tooftaa shororkeessitummaatti dhimma bahuun mallattoo abdii kutannaa ti jedha. Kanaaf ejjennoon farra shororkeessitummaa imaammata dhaabichaa ti.
Amantii fi Amantii Leellisuu ilaalchisee
Ummatni Oromoo hordoftoota amantii sadii: Islaama, Kiristaanaa fi Waaqeffannaa qaba. ABO mirga amantii ni kabaja, dhimma amantii keessas hin seenu. Leellistummaa amanti gosa kamii iyyuu ni morma, dura dhaabbata. Miseensoti ABO fi deggertooti isaa hordoftoota amantii sadanuu tahuun dhaabichi dhimma amanti ilaalchisee ejjennoo dimokraatawaa tahe akka qabu mirkaneessa.
Mirga Sab-bicuu Oromiyaa ilaalchisee
Oromiyaa keessa sab-bicuu eenyummaa fi aadaa adda mataa isaanii qabantu jiru. Sab-bicuun kun karaa dinagdee, aadaa fi politiikaa ummata Oromoo wajjin hariiroo cimaa qabu. Addunyaa irratti mirga sab-bicuu beekamee fi kabajamaa jiru irratti hundaa’uun ABO sab-bicuun Oromiyaa mirga aadaa isaanii guddifachuu, naannoo isaanii bulchuu fi walqixxumman jiraachuu ni kabaja. ABO ummata Oromoo fi sab-bicuu Oromiyaa gidduu hariiroon firummaa akka jiraatuuf tarkaanfii fudhachuu fi hojii hojjachuu jalqabe jabeessee itti fufa.
Waltumsaa fi Deggeruu Ummatoota Cunqurfamoo ilaalchisee
Impaayerri Itophiyaa tarsiimoo adda qoodanii koloneeffachuun ijaarame, tooftaa adda qooduun bulchuunis (divide and rule) har’a gahe. ABO ummatooti bilisummaa isaanii gonfachuuf humnooti ummatootaa qabsoo godhaa jiran wal tumsuu fi deggeruun barbaachisaa dha jedha. Ummatooti cunqurfamoon shira diinaa akka dura dhaabbatanii fi qabsoo bilisummaa waliin qindeeffataniif ABO hojjata ture. Mootummaan Wayyaanee humnoota jijjiirraan Itophiyaa keessatti akka hin dhufne mormanii wajjin hiriiruun ummatoota cunqurfamoo biyyacha keessa jiraniif yaaddo guddaa dha. Humnooti oftuuloon mirgoota ummatni keenya qabsoo isaatiin gonfate dhabamsiisanii sirna dullacha durii deebisuuf carraaqan ni jiru. Wal dhabbiin Itophiyaa fi Ertraa giddu itti fufee jiru sabootaa fi sablammii biyyichaa karaa dinagdee, humna namaa ni miidha. Lola sababa godhachuun mirgi namoomaa akka hin eegamne godha. Haalli gaaga’an TPLF fi waahillotni isaa uuman kun humnoti bilisummaa akka qabsoo walitti qindeeffatan fardii taasisa. ABO walii galtee amma dura ummatoota cunqurfamoo wajjin godhame haaromsuu fi cimsuuf qophii tahuu duwwaa osoo hin taane didhaa amma jiru injifachuuf waltajjii humna namaa, qabeenyaa fi dinagdeen itti qindeessan akka dhaabbatuuf ABO jabeessee ni hojjata.


text:
Doktar Tedroos Adihaanoom waraanni kutaalee addunyaa garagaraa keessatti adeemsifamaa jiru akka dhaabbatu gaafatan.
Hoogganaa olaanaan Dhaabbata Fayyaa Addunyaa Doktar Tedroos Adihaanoom waraanni kutaalee addunyaa garagaraa keessatti adeemsifamaa jiru akka dhaabbatu gaafatan.
Doktar Tewoodiroos kana kan gaafatan yaa’ii Dhaabbata Fayyaa Addunyaa 75ffaa irratti haasaa baniinsaa taasisaniini.
Itoophiyaa dabalatee, waraanni Yukireen, Yamanii fi biyyoota biroo keessatti adeemsifamaa jiru nageenyaa fi tajaajila fayyaa gaagaa’uun lubbuu hedduu hobbaasaa jiraachuus dubbatan.
Waraanaa dhaabuuf filaannoo qabaachuu kan eeraan Doktar Tedroos Adihaanoom, “nageenyaaf fayyaa, fayyaaf ammoo nageenya filachuu qabna” jedhan.
Biyya isaanii keessatti waraanni bal’aan adeemsifamaa jiraachuu fi hulaan deeggarsa namoomaa namoota waraanaan miidhamaniif danqaa ta’us ibsani jiru.
Waraana, jeequmsa, dhiittaa mirga namoomaa fi dhiibbaawwan biroo irraa kan ka’e sadarkaa idil-addunyaatti bara 2021 qofa namoonni miliyoonotaan lakkaa’aman balaa buqqaatii fi baqaaf saaxilamanii jiru jechuun Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanitti Waajjirri Dhimma Baqattootaa (UNHCR) ibsee jira.


text:
Haleellaa hoteela Moqaadishoo irratti dhaqqabee namoonni 21 itti ajjeefamanii kanneen biroon 117 itti mada’an sana booda itti gaafatamummaan akka jiraatu mummichi ministeera Somaaliyaa waadaa seenanii jiru.
Hamzaa Abdii Barre akka jedhanti Jimaata dabree Hoteela Hayaat irratti haleellaa gaggeeffameef mootummaan itti gaafatama akka fudhatu ibsan. Hidhattonni Al Shabaab Hoteela Haayaat sa’atilee 30 caalaaf qabatanii eega turanii booda humnootiin mootummaa gadhiisiisan.
Prezidaantichii akka jedhanti, mootummaa fi wal taatonni isaa duula gama waraanaa, kan yaadaa fi dinagdee al shabaab irratti labsuuf jiru.
Abbaan qabeenya hoteela Hayaat Abdulkadir Mohammud Nur keessummonni hoteelicha keessa turan martii harka keessaa akka hin qabnee fi waan sabaa himaan hawaasaa namoonni haleellaa sana geesiisan namoota Damma gurguran fakkaatanii seenana jedhu fudhatama dhabsiisan.


text:
Mariin araaraa gareelee Sudaan Kibbaa bakka yeroo dheeraaf itti geggeessamaa ture - magaalaa Finfinnee irraa - gara magaalaa kiiloo-meetira 578 gara Kaaba Dhihaa-tti fagaattee argamtu – Baahir Daartti geessamee -- Boor, yokaan guyyoota itti aanan akka jalqabamu - araar-teessonni gama Mootummaa fi ka mormitootaa Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf mirkaneessanii jiran. Kan araara sana maanguddummaan geggeessan - aangawoonni IGAAD garuu, haga ammaatti homaa hin dubbanne.
Ka Baahir Daar irraa, gabaasaan keenya telefoonaan dubbise - Ministarri Beeksisaa Mootummaa Sudaan Kibbaa fi dubbi-himaan araarteessota garee mootummihcaa – Maaykil Maakuwii Luwis ofii isaanii qophaawanii, dhufaatiin araarteessota garee biroo kan eegaa jiran ta’uu gabaasaa keenyatti himan.
Akka dubbi-himaan araar-teessota Mootummaa Sudaan Kibbaa kun jedhanitti Bakka-bu’oonni hawaasa Siivikii, ka dhaabota siyaasaa, ka dhaabbatoota amantii, ka waldaa dubarootaa fi ka dhaabbatoota ka biroo marii araaraa kanaaf magaalaa Baahir Daar galanii jiran.
Kan amma eegamaa jiran - araar-teessota mormitootaa fi aagawoota mootummaa duraanii mana-hidhaa tii hiikaman ta’uu dubbatan - aangawaan mootummaa Sudaan Kibbaa kun.
Gareeleen mormitootaa fi ka Mootummaa haga ammaa maali irratti akka walii-galan yeroo yaada wal-fakkaatu dubbataa hin jirretti deebi’ee jalqabamuuf deema - mariin ammaa kun.
Walakkeessa baatii Amajjii dabree irra -- ka dhukaasa-dhaabinsaa of-keessa qabu - walii-galtee wal-diinofachuu dhaabuu mallatteessuu isaanii gareeleen lameenuu ni duubbatu. Walii-galtee kana kan hojii irra oolchu - walii-galtee ka biraa “MATRIX” - jedhame mallatteessuu irratti yaada adda addaa kennan. Kan araaricha geggeessu - IGAAD fi gareen mootummaa Sudaan Kibbaa, gareeleen lameenuu akka walii-galtee akana mallatteessan dubbatu. Mormitoonni garuu, akka walii-galtee boodanaa kana hin mallatteessiin battaluma dubbatan. Kan aangawoota IGAAD-iin dhihaateef - galmee ittiin ka’insa ijaarsa mootummaa cehumsaas hin mallatteessine - jedhu - mormitoonni. Har’a illee ejjennoo isaanii akka hin jijjiiramiin ka dubbatan - dubb-himaan garee mormitootaa – Luul Kuwaang --- sababaan isaa - galmeen sun, Saalvaa Kiirii-n taayitaa irra tursiisuuf malee furmaata akka hin fidne itti dhaga’amuu isaa eeran.
Dhimmi isaa -- nuti, Bulchiisa Kiir keessatti taayitaa isaa qabatee turu hin feenu. Nuti, Bulchiinsa KIIR taayitaa keessaa hin qabne akka ijaaramu feena. Yaaddoon keenya ijoon kana. Akkasumas -- Bulchiisa, aangoo jiru mara isaaniif kennu otuu hin taane -- Bulchiisa itti aangoon jiru hundaaf qoodamu, qoodinsi aangoo ifaa tahe akka jiraatu feene. Galmeen sun garuu, aangoo jiru mara gama mootummaaf kenna, ol’aantummaa garee mootummaa eegaaf, Prezidaaantichaafis aangoo daangaa hin qabne kenna - jedhan - dubbi-himaan jila mormitootaa - Kuwang


text:
Faayidaa addaa naannoon Oromiyaa magaalaa Finfinneerraa argattu ilaalchisee wixineen labsii qophaa’e ifoome.
Heera mootummaa biyyattii keeyyata 49 keeyyata xiqqaa 5 irratti naannoon Oromiyaa faayidaa addaa argachuu qabdu ilaalchisee bal’inni isaa heeran akka murtaa’u ni kaa’a.
Keeyyata kanaanis;
1ffaa. Dhiyeessii tajaajilaarraa faayidaa addaa,
2ffaa. Itti fayyadama qabeenya uumamaa fi eegumsa naannoorraa faayidaa addaa,
3ffaa.Magaalattiin walakkaa naannoo Oromiyaatti waan argamtuuf dhimmoota bulchiinsaa kaa’eera.
Haalima kanaan hiikkaan heerichaa qophaa’era. Kanarrattis ADWUI fi mootummaan naannoo Oromiyaa, bulchiinsa magaalaa Finfinnee dabalatee dhaabbilee federaalaa addaddaas irratti mari’achaa turaniiru.
Dhumarras hoji raawwachiisaan ADWUI ilaalee qaamoleen mootummaa irratti mari’achuun, seera ta’ee akka ba’u murteessaniiru.
Manni Maree Ministiroota Ityoophiyaa dhimmicharratti ega mari’ateen boodas seera ta’ee akka ragga’u gara Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataatti dabarseera.
Seerri amma ba’us magaalattiin handhuura Oromiyaa, teessoo biyyattii, dhaabbilee idil addunyaa, Gamtaa Afrikaa, sabaa fi sablammootaa akkuma taate kana ilaalcha keessa galchuun ba’eeras jedhe hoji raawwachiisaan ADWUI.
Haaluma kanaan;
1ffaa/ Dhiyeessii tajaajilaarraa faayidaa addaa;
Magaalaan Finfinnee teessoo naannichaa akkuma taatee fi jiraattonni naannawa magaalaa Finfinnees afaan Oromoon kan dhimma ba’an waan ta’eef, manneen barnootaa sadarkaa 1ffaa akka banamanii fi tajaajilli hoospitaalotaas afaanichaan akka laatamu karoora keessa galuu qaba jedhameera.
Afaan Oromoo bulchiinsa magaalaa Finfinneetti afaan hojii ta’ees kan tajaajilu ta’a.
Aadaa Oromoo wantoonni calaqqisiisan magaalichatti akka jiraatan ni taasifamu.
Moggaasni naannolee magaalichaa maqaa Oromoon dur ittiin waamun akka moggaafaman taasifamu.
Jiddu galoonni aadaa, seenaa, tiyaatiraa fi aartii, akkasumas wiirtuleen bashannanaa akka beeksifaman haalli ni mijata.
Moggaasni magaalattii Finfinnee/Addis Ababaa ta’ee itti fufa.Seera fuldurattis lameenuu qixa beekamtii qabaatu.
Faayidaa addaa diinagdee ilaalchisee;
Dhiyeessii lafaa, tajaajila bishaan dhugaatii,tajaajila maqsa balfa gogaa fi dhangala’aa, geejiba, carraalee hojii, dhiyeessiin manneen waliin jireenyaa baasii mootummaan ijaarraman, wiirtuleen gabaa, akkasumas qonnaan bultoonni yammuu kaafaman beenyaa ga’aa fi haalli ittiin of danda’an seerichaan hammatameera.
Ijaarsa waajjiraalee mootummaa fi hawaasummaaf oolaniif lafti magaalaa Finfinneetii liiziin ala kennama.
Bulchiinsi magaalichaa qonnaan bultoonni naannawa magaalaa Finfinneerra jiraatan oomishaalee qonnaa isaanii wiirtulee itti gurguratan baasii ofiitin hundeessee akka dhiyeessan akka taasifamu labsichi kaa’era.
Magaalaan Finfinnee baankotaan qindaa’uun manneen waliin jireenyaa ijaaruun, hojjettoonni mootummaa fi jiraattonni magaalichaas carraadhan akka argatan taasifama.
Qonnaan bultoonni naannawa magaalichaarra turan haalli ittiin kaafamaa turan qoratamuun akka hojiileen sirreeffamaa fudhatamaniif waajjirri akka gurmaa’u labsichaan hammatameera.
2ffaa/ Faayidaa addaa itti fayyadama qabeenya uumamaa fi eegumsa naannoo;
Dhiyeessiin bu’uuraalee misoomaa, bishaan dhugaatii, maqsa balfa gogaa fi dhangala’aarratti faalamni akka hin qaqqabne xiyyeeffachuun hojjechuun barbaachisaa akka ta’e eerameera.
Maqsi balfa gogaa fi dhangala’aan bakki itti yaalamu bulchiinsi magaalichaa fi naannoon Oromiyaa waliin ta’uun qoratanii ulaagaa saayinsaawaa ta’een akka bulfaman taasifama.
3ffaa/ Dhaabbilee hundeessuu ilaalchisee;
Wixinee labsichaa keeyyata 14n qonnaan bultoota sababii misoomatiin ka’anii fi kanaan boodas kaafaman irratti waajjira hojjetuun ala, dhimma waliiniirratti mari’achuu fi waliin hojjechuuf, manni maree waliinii itti waamamni isaa mootummaa federaalaaf kan ta’e mana maree bulchiinsa magaalichaa fi naannicharraa kan walitti babba’e akka hundaa’u taasifama.
Kaayyoon mana marichaa inni olaananis akkaataa heera mootummaa Ityoophiyaa keeyyata 49/5 faayidaa addaa ilaalchisee, hojiin hojjetamaa jiraachuu isaa hordofuu, gamaaggamuu fi raawwii isaatif deeggarsa taasisuu ta’a.
Mana marichaa keessas; bakka bu’oonni mana maree magaalaa Finfinnee fi Caffee qixa kan bakka bu’aman ta’a.
Hundeeffama, hojii fi itti gaafatama, bara hojii, naamusaa fi baajanni mana maree waliinichaa, dambii Manni Maree Ministirootaa baasun kan murtaa’u ta’a.
Adeemsa raggaasisa labsichaarrattis qaamoleen hawaasaa kan irratti hirmaatan ta’a.


text:
Simbira halkanii
Qophii Abu Ibtisam
Simbirri halkanii qaama ajaa’ibaa qaba. Koolli isaa fiixee miila isaatirraa kaasee hanga ceekuutti argama. Simbirroonni hedduun isaanii koola kophatti, miilas kophatti qabu. Koolli Simbira halkanii fi miilli isaa garuu walitti maxxanaa dha. Koolli kun Kaartiliij irraa kan ijaarame yoo ta’u, kaalshiyamiin isa keessa jiru garuu muraasa. Koolli simbirroota heddu walitti cabuu hin danda’u. akkuma diriire sanitti oliifi gad hargufamuu danda’a. Koolli simbira halkanii garuu akka barbaadametti ajajama. Osoo akka xalayaatti walitti maranillee ni marama. Akkasumas gogaan simbirri kun qabu akka laastikiititti diriiruu danda’a. Akkasumas kan simbirroota biraatiin yoo wal bira qabamu, koolli simbira halkanii haalaan haphii dha. Kunis saffisa jabaa akka qabaatan isaan gargaara. Osoo miidhaan wahiituu isa mudatee koolli isaa jalaa miidhame, Rabbiin dandeettii ittiin harawoomsatu kenneefii jira.
Simbirri halkanii ilkaan akkaan qara qabu qaba. Kanaaf haala salphaan waan nyaatu san waraanuu fi cicciruu danda’a. arrabni isaatis akkaan dheeraa dha. Kunis soorataaf, waa ittiin dhuguuf isa tajaajila. Agartuun isaa akkaan jabaa dha. Halkaniin ifaa Ultraviolet jedhamu adda baasuu danda’a. Kun garuu sanyii hunda biratti wal fakkaataa miti. Sanyiin gariin agartuu laafaa qaba. Garuu simbirri halkanii agartuu hin qabu kan jedhu soba. Akkasumas Simbirri halkanii dandeettii dhageetti addaa qaba. Dandeettiin dhageettii kun echolation jedhama. Wantoota naannoo isaaniititti raawwatamaa jiru vibration irraa adda baafatuu danda’u. Halkan bakka ifaan takkallee hin jirre keessatti, dandeettii kanatti fayyadamanii waan naannoo isaanititti raawwatamu adda baafachuu danda’u. Kanaaf Simbirri halkanii agartuu laafaa qabaatanis dandeettii kanarratti hundaa’anii waan barbaadan adda baafachuu dandau.
Qaamni shimbira halkanii rifeensaan haguugamaadha. Kanaaf halkan yeroo qabbanni heddummaatettis akka barbaadetti sochouu danda’a. Qeensi isaatis akkaan jabaa dha. Kanaaf yeroo heddu qeensa kanatti fayyadamuu dhaan muka irraa gad rarra’uu danda’a. Akkasumas ujummoo dhiiga geessu malee kan deebisu waan hin qabneef, rakkoo takkaa maletti osoo dhiigni mataa keessaa gara qaama biraa hin deebi’in, sa’aa dheeraaf akkasumatti rarra’ee turuu danda’a.
Qubsuma ykn ammoo eddo jireenya Simbira halkanii yeroo heddu arguun ulfaataa dha. Simbirri kun namas ta’e uumama biraa kan isa adamsu jalaa dhokachuu waan barbaaduuf, eddoo namni isa arguu hin dandeenye barbaadee qubata. Goda dukkanaawaa bishaan qabu yoo argate, yeroo heddu goda akkasii qubsuma godhata. Gariin ammoo mukkeen gurguddaa irras ni qubata. Walumaa galatti Simbirri halkanii bakka diinni isa hin argine barbaadee qubata. Sochiin isaa yeroo heddu halkan waan ta’eef , guyya guyyaa ammoo jeeqamuu hin barbaadu. Kanaaf bakka namaa fi ummamni biraa hin jirretti dhokata.
Akkuma hundi keenya beeknu, allaattiiwwan heddu muka gubbaa taa’anii diina isaanii bitaafi mirgatti mimil’ataa eeggatu. Yoo diinni tasa itti dhufe ammoo jalaa utaalanii qilleensarra barrisu. Shimbirri halkanii ammoo haala addaa qaba. Yeroo heddu shimbirri halkanii muka gubbaa hin taa’u. Miilaafii qeensa jabaa waan qabuuf, muka qeensaan qabatee gara lafaa rarra’a. Yoo diinni itti dhufe akka shimbirroota biroo takkaan utaalee ka’uun itti ulfaata. Kanaaf yoo diina arge muka itti rarra’e san irraa of gad dhiisee barrisuu eegala.
Qubsumni shimbira halkanii kan biraa ammoo haala qilleensaa irratti hundaa’a. Yeroo qilleensi akkaan qabbanaawutti, godaa fi boolla keessa qubachuudhaan hibernate godha. haga qabbanti sun bahutti nyaataafii dhugaatii tokko malee bakkumsa san tura.
Sooranni Simbira Halkanii sanyii isaanii irratti hundaa’a. Sanyiilee simbira Halkanii keessaa kanneen 70% ta’an ilbiIsotaa fi raammolee xixiqqoo sooratu. Kan hafan ammoo firii biqiltootaa sooratu. Kanneen lakkoofsi isaanii xiqqoo ammoo lamaanuu sooratu. Halkan takkaan Simbirri halkanii tokko soorata ulfaatina isaa 1/3 ta’u soorata. Akka qorannoon agarsiisutti waggatti ilbiisonni toonii afur ykn 4000kg ta’an Simbira halkaniitiin nyaatamu. Osoo simbirri halkanii jiraachuu baatee, naannoon keenya ilbiisotaan weeraramuu akka danda’u qorattoonni dubbatu. Warri firii biqiltootaa sooratan ammoo biqiltoota foolii ulfaataa qaban irraa baqatu. Yeroo firii sooratanis ilkaan isaaniitiin waraananii bishaan isaa qofa keessaa xuuxu. Sanyiiwwan biqiltoota sanniin keessatti argaman ammoo deebisanii tufan. Simbirroonni arraba dheeraa qaban ammoo ilillii keessaa soorata isaaniif ta’u arrabaan sooratu. Sanyiiwwan kunniin garuu ammaan tana addunyaa irraa dhabamaa akka jiran qorannoon ni agarsiisa. Sababni isaa ammoo hanqina ilillii akka ta’e himama. Sanyiin Vaampaayar jedhamu ammoo dhiiga bineensota garagaraa xuuxuun lubbuu ofii tursiifata. Soorataan cinatti akkaataan inni bishaan itti dhugus kan ajaa’ibaati. Yeroo bishaan dhugu bakka takka qubachuun isa hin barbaachisu. Yeroo bishaan dhuguu barbaadu laphee isaa bishaaniin erga jiisee booda, osoma samii irra barrisu jiidha laphhee isaa irra jiru arraabaa bishaan isaaf gahu argata.
Simbirri halkanii Hoosiftoota keessatti ramadama. Akkuma hoosiftootaa ilmoo isa fakkaattu dhala. Simbirri halkanii gamtaan jiraata. Dhaltuun rimaya qabatuudhaaf yeroo akkaan oowwaa barbaaddi. Akkasumas sooratni gahaan jiraachuu qaba. Haadhoon simbira halkanii yeroo takkaan ilmoo takka qofa dhalti. Haadhaaf yeroon rimayaa kun yeroo akkaan ulfaataa dha. Soorata ofii barbaadachuudhaaf jecha, ilmoo osoma garaa qabdu qilleensa irra bararuun dirqama itti ta’a. ilmoon dhalates erga dhalateen booda aanan haadhaa hodhaa guddata. Ilmoon dhalatu kun koola hin qabu. Kanaaf haga koolli isaa guddatee, bararuu danda’utti sooratuma haati fidduuf soorataa jiraata. Garuu gaafa Koolli isaa guddatee mataa isaatii barrisuu danda’e, haadha irraa adda bahee soorata ofii barbaadachuu itti fufa. Haalli walhormaata Simbira halkanii harkifataa dha. Yoo hanqinni soorataa jiraate, ilmoon dhalatu hin jiru. Akkasumas haalli qilleensaa qabbanaawaa yoo ta’es haati ilmoo hin dhaltu.
Simbirri Halkanii bineensota hedduuf soorata mi’aawaa dha. Kanaaf diina heddu qaba. Urunguu, culullee fi Bofni diina hamaa simbira halkaniiti. Gosoota simbira halkanii keessaa, Bofni sanyii firii mukaa nyaatan irratti xiyyeeffata. Muka firiin irra jiru irratti maramee yeroo dheeraaf eega. Wayta Simbirri halkanii firii san murachuuf dhuftu, utaalee qabata. Haa ta’u malee, akkuma uumama biraa diinni isaanii hamaan ilma namaati. Ilmi namaa uumama kana akkaan sodaata. Dhukkuba saree fi dhukkuboota sheyxanaan walqabatan heddu daddabarsa jedhamee amanama. Akkasumas fincaanii fi wanti garaa isaa keessaa bahu hundi isaatuu dhukkuba namatti fida jedhama. Kun yaada namootaati malee waan qorannoo saayinsiitiin mirkanaawee miti. Kanaaf ilmi namaa naannoo isaa uumama kanarraa qulqulleessuuf jecha ajjeesa. Biyyoota guddatan keessatti ammoo qubsuma isaaniittu barbaadama. Yeroo heddu goda keessa waan qubataniif, namoonni qabeenya qaban, goda qulqulleessuudhaan akka bashannanaatti itti fayyadamuuf jecha uumama kana ajjeesu. Garuu biyyoota tokko tokkotti balfi garaa isaanii keessaa bahu akka xaa’otti tajaajila.
Simbirri halkanii dandeetti dhagahuu kan ajaa’ibaa qaba. Sanyiin hedduun isaa waa arguu irratti akkaan jabaa ta’us, hedduun isaanii soorata barbaadachuudhaaf, ija isaanii osoo hin taane, gurra isaanii fayyadamu. Qorataan Laazaaroo Ispaalaanzaanii bara 1970tti qorannoo tokko geggeessee ture. Qorannoon isaatiis dandeettii dhagahuu isaanii adda baasuu ture. Haala Kanaan jalqaba, Simbira halkanii dukkana keessa kaaye. Simbirris rakkoo takkaan malee bakka sooranni jiru dhaqee fudhate. Yeroo lammataa ammoo gurra isaa cuqqaalee akka waa hin dhageenne godhee ammas dukkana keessa kaaye. Yeroo kana garuu simbirri halkanii kun bakka sanii socho’uu hin dandeenye. Olii gad deemee sorata fudhatuu dadhabe. Qorannoo kanarraahis simbirri halkanii ija isaa irra gurra isaa akka fayyadamu mirkaneesse. Akka addunyaatti bineensota jiran keessaa dandeettii waa dhagahuutiin sadarkaa sadaffaa irratti argama. Fakkeenyaaf dandeettiin dhaggeettii ilma namaa haga kilooherzii 20 yoo ta’u, kan simbira Halkanii ammoo kilooherzii 150.
Simbirri Halkanii Sanyiwwan hedduu qaba. Ammaaf muraasa isaanii waliin ilaalla. Sanyiin dura Indiana bat jedhama. Simbirri kun haga seenti meetira shanii dheerata. Baay’inaan Ameerikaa kessatti argama. Sanyiin kunis sanyii Hibernate godhuudhaan beekamuu dha. Qubsuma akkaan bal’aa ta’e kan qubatu yoo ta’u, yeroo heddu walitti maxxanuudhaan qaama wal hoo’isa. Sooranni isaa raammolee xixiqqoodha. Uumama dachii irra jiru keessaa raammolee heddu soorachuudhaan sadarkaa duraa irratti argama.
Sanyiin biraa har’aaf isinii filadhe Little brown bat jedhama. Simbirri kun haga seentimeetira 10 dheerata. Koolli isaa ammoo haga seentimeetira 27 diriiruu danda’a. Gurri sanyii kanaa ammoo akkan xiqqaa fi geengoo dha. Sanyiin kunis hedduminaan Ardii Ameerikaa kaabaa keessatti argama. Simbirri kun saffisa jabaa qaba. Waa adamsuu irrattis dandeettii guddaa qaba. Yeroo qabbanaatittis Hibernate gochuudhaan haga ji’a 6 turuu danda’a. Sooranni isaa sonsaa fi billaacha garagaraati. Akkasumas ilbiisota qaama isaanii irra rifeensa heddu qaban soorata.
Sanyiin biraa Vampire Bat jedhama. Ilmi namaa sanyii kana hedduu beeka. Yeroo heddu oduu durii fi sheekkoo garagaraa keessattis sanyii kana fayyadama. Sanyiin hammeenya guddaa qaba jedhamee amanamus sanyii kana. Wanti addaa uumama kanaa ilkaan isaati. Ilkaan akkaan qara ta’e qaba. Ilkaan kanaanis bineensota gogaa jabaa qaban hunda waraanee dhiiga xuuxuu danda’a. Koolli isaa akkaan guddaa dha. Sanyiilee simbira halkanii kaawwan wajjiin yoo walbira qabamu, sanyii akkaan waljaalatuudha. Haati takka ilmoo ofii dhiiftee soorata barbaacha yoo deemte, dhaltuun biraa kunuunsitee guddisti. Akkasumas inni tokko soorata yoo argate, isa biraatiif qooda. Sooratni sanyii kanaa dhiiga bineensotaati. Simbirri xiqqoon kun yeroo soorata barbaade, bineensota manaa akka horii duyda gubbaa baha. kana booda ilkaan isaa qaraa saniin duyda horii san waraana. Eegasii arraba dheeraa qabuun dhiiga xuuxuu jalqaba. Wagga waggaan horiin mallaqa guddaan tilmaamamu sababa shimbira kanaatiin akka du’u qorannoon godhame ni addeessa.


text:
Siiriyaa keessatti lafa haleellaan Keemikaalaa itti geggeessame qorachuuf ka bobbaafamee – garee qorannaa meeshaa Keemikaalaa irratti dhukaasne meeshaa waraanaa banamuu fi dhuka’aan dhoosamuun himamee jira.
Hoogganaan dhaabbaticha qorannaa meeshaa keemikaalaa kan OPCW – Ahimet Uzumkuu har’a ibsa kennaniin, “bakka tokkoffaatti, otuu uummatni hedduun walga’anii jiranii, ergaan akka gareen qorannaa sun akka bakka sana gad-lakkisee ba’u hubachiisu, Damee Nageenyaa fi Tika-nagaa Tokummaa Mootummootaa irraa dhaqqabe. Bakka lammataatti, dhukaasa meeshaa waraanaa fi dho’insa dhuka’aa tu gurmuu sana mudate” – jedhan.
Gochaan kun kaleessa tahuu ka dubbatan – hoogganaan jaarmayicha qorannaa keemikaalaa, gurmuun qorattootaa naannoo sana gad-lakkisuun gara Damaaskesitti deebi’uu beeksisan.
Miseensota gurmuu sanaa keessaa kan madaa’e akka hin jirre – maddeen Tokkummaa Mootummootaa VOA-tti himanii jiran.


text:
Xuurii Kutaa 3ffaa
~ Odaa Gurree-tiin
As deebi’ee “Immaa… Immaayyee… banneerra…uuu…uuu…” jechaa…. Mataa qabatee takka harmee isaatti fiigaa takkaammoo gara karaatti gadi fiigaa iyyee lafa balleessuutti ka’e. Haati Xuurii akka naasuu haa ta’u aarii ” Gurbaa Xuurii mataa qabatee Ayyaanni Abbaa koo sitti haa iyyu yoom sirriitti ilaatee iyyitaa? ” jettee iyyasaa addaan isa kuchisiifte.
Kana gidduutti jiraattonni ganda sanaa ykn ollaan buna waliin dhugan yeroo maraa gara mana Haadhaa Xuuriifaa kanatti gurra qeensanii dhaggeeffachuu hedduu jaalatu. Ollaa fi dugdaan lafa ka’u jedhama mitiiree? Abbaan Diinkolaas gaabii isaanii isa weeca fakkaatu abba dhuqdhuma jahaa lafarra gototaa fiigaa ”maaloo maaltu dhalate dhala koo haadha Xuurii koo….maaltu na jalaa qe’ee kee seene…” jechaa dhufan.
Haati Xuuriis ”maaloo Abbaa Diinoo koo gadi na qabaa!” mee dura adda baafna mucaa kanatu horii ilaalee tokkon dhabe jedhee iyyeem jette. Mee horii kami jedhee gaafate. Godoo gatiittii koo jette. Sangoota ishee gatittii jettee waamti. Maarree otoo sangaan hin jirree maaliin jiraata qotee bulaan.
Abbaan Diinkolaas gara godoo sangootni itti galtuutti miila fudhachaa quqqufa’aa qajeelan. As deebi’anii….” Ee…ee….yeee haadha Xuurii koo waan shakkite qabdamoo maaliif ilaali jettee?” Namni keenya shakkii jaalata mitiiree?. Haati Xuuriis mee naa ilaalaa as deebi’aa waanan isin agarsiisutu jira jette.
Abbaan Diinkolaas ol seenanii yommuu sangoota lakkaa’uuf jedhan sangaan gurraachi guddaan maqaansaa ”Gurree” jedhanii waaman Abbaa Diinkolaas irratti gaabii adii gaafa argu akka nama seexana ijaan argee ta’ee urgufamee dhufee jaarsa guddaa kana ol fuudhee qinaaxxii manaatti rarraase. Abbaan Diinkolaas” Dhaadachaa….eessa abbaa keetti….maal isheen sangaan badduun….” jechaa dikee horii keessa gaabii darbatanii gangalachuutti ka’an.
Haati Xuuriis alaa ulee galgala Xuuriin balbala godootti hirkisee balbala cufee dhiiseeru fudhattee ol galtee uleedhaan sangaa gurraacha irraa ariite. Kana keessa jaarsi lafa ciisanii maaloo hunda gadi yaasi narraa natti deebinaan du’uu kooti jedhan. Haati Xuuriis qosoqqostee hunda yaaftee balbalarra dhaabatte lakkoofte. Sangootni hunduu jiru. Mucaan sangaa ciise hin agarre ture.Warruma dhaabatu 13 argee naasuun biyya jeeqe.
Abbaa Diinoo koo gaatiittiin koo jira jettee ol fiigdee jaarsa qaamni dhoqqee ykn faltii horiin bulbulama itti maramtee. Jaarsis achi ofirraa qabaa mee achi jedhimee baga waaqni iyyaa fi iyaafata nu oolche abbaa koo. Amma otoo hataniiru ta’ee faanni badeera yoona bokkaan barii kana roobde faana balleessiti jedhan.
Mee ooltanii…irraa haftanii sababan isinitti ta’e mitii jaarsa koo jette Abbaa Diinkolaasiin. Isaanis lakki sangaan kee kun duruu lafan horii tiksuttillee lafarraa na jibba budaa anarraa isa ciniinen wallaale jedhan. Mee koottaa kaa dhaqeen waanan argen isin agarsiisa ittiin jette.
Toole jedhanii Abbaan Diinkolaas sangaan isaan miidhuu hin oolu dhidhiibbachaa ulee isaanii qal’oo mimmixa caalaa diimattu kan qaqamtee qinaaxxii manaatti suuqamtee aara quufte sana kan halaalaa waan dhadhaan luuggatan fakkaattu itti rarra’anii duuba haadha Xuurii qajeelan.
Isheenis mana boroo naannoftee faana sana mana lafa agarterraa kaaftee itti agarsiifte. Isaanis gadi jedhanii taakkuu quba isaaniin safaranii gaafa ilaalan yoo xinaate taakkuu tokkoof walakkaa ol ta’e. Harki Diinkolaas nama naannoo sanaa keessaa hamma kan isaanii kan gahu hin jiru. Ijoolleen akaayii isaan al takkaa hammaaraniifiin guyyaa guutuu saawwa tiksaa oolti osoo afaan boqonnaa hin argatiin.
Abbaan Diinkolaas ol jedhanii waan kun waan cimaa fakkaata. Mee hamma dallaattan faana dhayee ilaala jedhanii faan-dhayii itti fufan. Yommuu mooraa jala gahan maagaraa dallaa sanaatti dhoqqeen faalee kan yaabbatee bakkeetti utaale argan.
As deebi’anii lakkiimee waan kun warra Ollaas,warra ulees,warra abbaa lagaas, warra afooshaas waamnee yeroodhaan faanni kun haa dha’amu jedhan. Abbaan Diinkolaas tokko dubbatanii kumaatama dhageessisan waan ta’aniif gara mana Abbaa Dhiig’deebisitti adeemsa isaanii godhan.
Mana Abbaa Dhiig’deebis boroo daangaa lafa qonnaarra dhaabbatanii asii gadi waamaa jiru……
…. KUTAA 4FFAA ITTI FUFAA!
Kutaa 2ffaa: ( Hidhaa kana tuqii)


text:
Lammiileen Zimbaabwee Ameerikaa fi Gamtaa Awrooppaarratti hiriira bahan
Lammiileen Zimbaabwe kumaan lakkaawaman hiriira bahuun qoqqobbii Ameerikaa fi Gamtaan Awrooppaa biyya isaaniirra kaahan morman.
Hiriirtotni kun qoqqobbiiwwan kun diinagdee Zimbaabwee awwaale jechuun kan komatan yoo ta'u hiriiricha mootummaatu qopheesse.
US fi Gamtaan Awrooppaa qoqqobbichi kan kaahame namoota dhunfaa fi kaamapniiwwan waan ta'eef diinagdee biyyaa hin miidhuu jedhan.
Mootummaan Zimbaabwee guyyaa kana guyyaa hojiin itti hin hojjetamne akka ta'au murteessuun nmoota hiriiricharratti hirmaataniif geejiba tolaa mijeesseera.
Pireezidant Emerseen Manaangaagwa Istaadiyoomiitti argamuun haasaa taasisaniiru.
Qoqqobbichi kan irratti xiyyeefate adda hin baafne jechuun kan qeeqn Pireezidaantichi, dhiibbaan jireenya keenyaarraan gahu safaraan oli, hammaataadhas'' jedhan.
Hiriirtotni Tii-shartii barreefaama "#SanctionsMustGo" (Qoqqobbiin nirra haa ka'u), jedhaniifi barreeffamoota qoqqobbiin yakka namoomaati jedhu fa'a qabatanii bahan.
Sababa qoqqbbii kanaan daldalli gabaa gurraachaa daran hammaatee, baankiiwwan dhala madaalawaan maallaqaa kaampaaniiwwaniif sadarkaa liqeessuu hin dandeenyeerra akka gahan ta'eeraa jedhu namootni dalala irratti bobba'anii hojjetan.
Namoonnii qophii Istaadiyaaemeettii turerrattii dubbatan sababa qoqqobbii kanaan rakkooleen dinagdee hedduun dhalachuu dubbatan. Rakkoo hanqina anniisaa elektirikaafi bishaanii dabalatee.
Lakkoofsi namoota hiriira kanarratti argaman kuma 15-20 kan ta'an yoo ta'u kan eegameen gadiidha.
Hoogganaan dhaaba mormituu Neelsan Chamiisaa hiriirtotni duula qaama proopagaandaa ta'aniiru, kun yaalii dadhabbii hooggansaa jiru haguuguutii jedhan.
Embasiin Ameerikaa Zimbaabweetti argamu diinagdeen biyyattii laafuuf sababni hanqina imaammata dinagdee mootummaatii jedheera.
Qoqqobbiin Ameerikaa maallaqaa fi imalaa pireezidant Manangaagwaa dabalatee namoota 85 fi kaampaaniiwwan 56 ta'an irratti xiyyeefate.
Meshaalee waraanaa biyyatti ol galchuurrattis Zimbaabeerra qoqqobbiin kaahameera.


text:
Barreyfama armaan gadii kana keysatti Qunnamtii Motummaa ethiopia fi biyyota ollaa isii jiddu jirtu waliin yaalu yaalla hordoffiin keysan nu waliin haa tahu !!
Motummaan ethiopia qunnamtiin isiin biyyota ollaa isii waliin qabdu hammaataa dhufaa jira.
Gara biyya ollaa ishee Sodaan wayta dhufnu motummaan wayyaanee embaassii Afrikaa keysaa ittiin guddaa magaalaa kharxuum keysaa qabaatullee motummaa Umer Al-bashiir irraa amanttii dhabudhaan humna nagenya isaa baayyinaan Seraan ala biyya san keysatti ramaduudhaan lammillee Oromo fi lammilee biraallee goluu keysatti argamaa.
Gara daangaatiin naannon Qadaarifi fi baadiyyaan isii waraana shiftaa wayyaaneen weraramtee lafti km 45 geysu waraana kana jalatti kuftee jiraachuu isii misenssonni caffee mana marii Sudaan ifaan ifaatti dubbatanii jiru.
Haala kanaan misenssonni mana marii Sodaan ministera biyya keysaa waammatuudhaan lafti waraana wayyaanetiin dhunffatamte jirtu debi’uu qabdi waraanni Sudaan daangaa biyya lameenii jiddutti ramadamee ummataa fi lafa Sudaan kabajasiisuu qaba jechuu misenssonni kunneen ministerichatti dirqama laatanii jiraachuun isaanii hubatamaadha.
Gara biyya kenyaa wayta debinu ammo waraanni wayyaane guyyaa guyyaan ji’a ji’aan daangaa biyya sanii qaxxaamuraa jiraachuun isii hubatamaadha.
Waan fetees balleysaa waan fetees saamaa ka barbaadde ajjesaa ka barbaadde bojiyaa , kana hunda waraana bilisummaa Oromo WBO barbaanna jechuudhaan daangaa biyya kenyaa heeraan ala qaxxaamuraa oluun kuni motummaa keniyaa hedduu dallanssisee motummota gamtomanitti himachuuf qophii xumurataa jiraachuun isii gabaafamee jira.
Gara biyya Somaalee wayta debinuu biyyi Somasle motummaa jiddu galeysaa dhabuun isaanii motummaan wayyaane biyya Somaaleetiif motummaa jiddu galeysaa taateefii taliga wali-galaa biyya Somaalee dhunffattee jiraachuun motummaan wayyaanee kuni ummata Somaalee hunda mormitota motummaa kanaa godhee jira.
Gara biyya ertirea wayta dhufnu ammo qunnamtii fi diinummaan isaan jiddu jiru wal-nama hin gaafachiisu ,
Gara biyya masrii wayta dhufnu ammo bishaan rabbiin akka ummanni hedduun ittiin jiraatuuf umee irratti kurii fi hidha guddaa ummattota ollaa kanneen gaaga’amaa guddaa irraan geyuf jaaraa jiraachuun isii ummata masrii fi motummaa isii waliin diinummaa guddaa horattee jiraachuun isii hubatamaadhaa.
Inumaa biyyota ollaa tarkaanffatanii biyyonni akka Sa’udi arabiyaa fi UEA/Dubai illeen shira motummaa wayyaane kana jalaa baraaramuu hin dandenye.
“Nama Dubbi barbaadu manni isaa daandii keysaa ja’aa miti ree ”
Oromon wayta maakmaamu.
Haala kanaan motummaan Sa’udi fi Emaaraat buufata donii asab ertireatti argamutti fayyadamuun Isaanii maalif barbaachise jechuudhaan motummota biyya lamaanii kallattii hundaan balaaleyfachaa jiraachuun motummaa wayyaanee wayta dhageyametti motummaan sa’udi fi emaaraat gar malee dallanssisee jira.
Gara Sodaan kibbaa wayta dhufnu ammo 2011 kaasee hamma guyyaa arraatti motummaa sudaan kibbaa fi mormitota isii jidduu galuudhaan biyya Sodaan kibbaa nagayaa fi tasgabbii dhorgaa jiraachuun motummaa wayyaanee ragaa firaa fi dinni isilleen itti ragaa bahaa jiru.
Keysa beytonni haala sirnicha kanaa motummaan wayyaanee kuni yo arra kufellee namni isaaf boyuu tokkolleen akka hin jirre dubbataa jiru.
Barreysaa fi Gaazexeysaa
Oromo / Ethiopa


text:
Advocacy for Oromian iyyannaa nagaa fi araara Oromiyaa dhiheesse
(A4O, 2 January 2019) Advocacy for Oromian mootummaan Itoophiyaa akka ABO waliin marii nagaa fi araaraa gaggeessu gaafate.
Jaarmichi ibsa har’a baaseen akka ibsetti, haalli amma Oromiyaa keessatti mul’atu abdii nagaa fi bilisummaa kan dukkaneessaa jiruu dha.
Rakkoo waldhabdee kana mariidhaan akka furamu kan gaafate Advocacy for Oromian, marii kana “qopheessuufi keessatti hirmaatee milkeessuuf yeroo kamiyyuu caalaa fedhii fi qophaa’ina guddaa qabna,”jedheera.
Itti dabaluunis, qabxiilee furmaataa kana maaliif akka akeekees hubachiiseera. “mariin nagaa fi araaraa kamiyyuu qaawwaalee jiran mara duuchee uummata Oromoofi Itoophiyaa hunda gara jaalalaa, tokkummaafi misoomaatti akka ceesisu amanna.
Guutummaan ibsa kanaas kunoo ti: Iyyannaa Nagaa fi Araara Oromiyaa


text:
Lammiileen Kanaadaa 13 Gondaritti hidhaman gadi dhiifamanii galan
Ogeessonni fayyaa lammii Kanaadaa 13 magaalaa Gondar keessatti hidhamanii turan hiikamanii gara biyya isaaniitti deebi'aniiru.
Namoonni kunneen magaalaa Gondar mana barumsaa naannoo ganda 18 keessatti argamutti qoricha yeroon isa irraa darbe osoo kennaa jiranii to'annaa jala akka oolfaman itti-gaafatamaan poolisii magaalaa Gondar Komaandar Ayyeliny Takkalaa BBC'tti himaniiru.
Lammilee Kanaadaa qoricha yeroon isaa irra darbe rabsuudhaan shakkamanii mana murtiitti dhiyaatan 13 yoo ta'an lama ammoo lammilee Itoophiyaadha.
Lammileen kunneen Kamisa ganama gadi dhiifamanii gara Kaanadaatti deebi'uu isaanii 'Globalnews' gabaaseera.
Namoonni kunneen kan to'annaa jala oolfamanis odeeffannoo namoota qorichi kun isaaniif kennameefi manni barumsichaa kenneen jedhameera.
"Eeruu nu qaqqaberraa kaanee ogeessonni fayyaa akka ilaalaniifi mirkaneessan goonee jirra. Qoricha yeroon isaa irraa darbe barattootaaf kennaa akka jiran erga mirkaneeffannee booda namoota sana to'annoo jala oolchineerra," jechuun Komaandar Ayyeliny BBCf ibsa kennaniiru.
Qorichoonni baayyeen isaanii kan yeroon isaanii irra darbedha kan jedhan Komaandar Ayyeliny, "qorichoonni kunneen yeroo ahanga waggaa ja'aa ta'utti kan yeroon isaa irraa darbedha," jechuun dubbatu.
"Kanaan dura caalmaan gargaarsa yeroo kennan uffataafi wantota gara garaa ture. Kan dhufanis kana goona jechuudhaan. Haata'u malee, dabalataanis gocha kana raawtaniiru," jedhan.
Komaandar Ayyeliny akka dubbatanitti, shakkamtoonni kunneen mallattoo barattoonni nu dhukkuba jedhan 'akkas na godha' jechuun itti himan qofa dhaga'uudhaan osoo meeshaafi tekinooloojii barbaachisuun hin qoratiin qoricha kennaniiru.
Namoota qoricha fudhatanii miidhaan irra ga'e gaafatamamanii, "fayyummaa namoota qoricha fudhatanii beekuudhaaf qorannoo gaggeessuu barbaachisa. Ammatti miidhaan jiraachuu dhiisuu mala. Yeroo booda garuu ammoo miidhaa qaqqabsiisuu danda'a. Isa kana ogeessi kan ilaalu ta'a," jechuun deebisaniiru.
Shakkamtoonni mana murtiiti akka dhiyaatan kan himan Komaandarichi, poolisoonni qoratan sirritti qorachuuf yeroo dabalataa mana murtii gaafatanii fudhatama argateera.
Haaluma kanaan beellamni guyyoota 14 booda kan qabame yoo ta'u hanga guyyaa sanaatti akka mana hidhaa turan murtaa'eera.


text:
Namoonni jeeqama sammuu qabani akkaataa itti yaadani, itti hubatani fi amala isaanii ilaalchisee rakinni isaan qaqqabuu danda’a. Jecha gar-biraan, yaadni, hubanno fi amalli isaani wal-horfaa ta’a jechu dha. Kunis waliin dhufeenya nama wajjin qabaatan, jiru fi gammachuu jireenya isaani likka malee xuqa. Jeeqama sammuu qabaachuun namichaaf rakkina dha, maati isaafis rakkina dha. Haa ta’u malee … Continue reading Jeeqamni Sammuu Maali?
Month: October 2019
Namoota sammuu qaroo bu'aa olaanoo argamsiisan keessaa, qaroomina sammuu guddaa kan qabu fi amaloota adda qabuun kan beekamu tokko Albart Anistaayiin dha. Anistaayiin akkamitti anniisaa atoomii keessaa cuunfuu akka dandeenyu nu barsiiseera. Tarii namni kun samuu xiqqoo qabnu kana keessaa akkamitti waan bu'aa fidu tokko yookan lama baasuu akka dandeenyu nu barsiisu danda'a ta'a. Kanaaf … Continue reading Qaroo sammuu
Namni gaariin ni beekama Gaarii hojjetee wareegama Aadaa isaa mararfata Jaarsa biyyaaf bakka laata Irree isaatiin lafa soqee Karaa barruu babbaqaqee Jireenya isaa fooyyeffata Egereedhaaf karoorfata. Sammuu duwwaatti of hin dhiqu Qoonqoof jedhee liqii hin dhaqu. Of bokoksee of hin jaju Iddoo hin taanes hin ijaajju! … Continue reading Nama gaarii
Bakka Bashaanana Haroo Wanti. Dacheen oromiyaa uumamaan badhaatudha. Haroo wancii mee wal-baraa! Haroon Wancii godina Kibba Lixaa Shawaa, Aanaa Wancii keessatti, Finfinnee irra fageenya 152km, magaalaa godina (Waliso) irra 38km, magaalaa Aanaa irra 27km fagaachuun bakka gahumsa tuuristii argamudha.Daandiin cirraachaa hanga haroo kanattii geessu kan jiru yemmu ta’u yeroo ammaa daandii asphaaltii hojeechuuf mootummaan karooraa … Continue reading Haroo Wancii
Bara durii haadha manaa fi abbaan warraa waliin jiraatu ture. Lamaanuu erga waliin jiraachuu jalqabanii turanii jiru. Baay’isanii wal jaalatu ture. Yeroo tokko garuu wal lolan. Duraan wanta wal lolanii hin beekneef walitti araaramuu didan. Abbaan manaas “Erga wal lolla ta’ee maaliif waliin jiraanna,narraa gali jedheen. Isheenis gara mana warra isheetti sokkite. Warri ishees akka … Continue reading Jaarsummaa
Gaaf tokko Harbuun baay’ee guddaan tokko qilleensaan buqqifamee, laga tokko irratti kufe. Harbichi Leemmana gidduutti kufe. Harbuun leemmana gidduutti kufe kunis guddaa rifate. Leemmanni qilleensa jabaa sana irraa hafee dhaabata. Isaa boodas akkas jedhee gaaffii gaafate. “Isin warri sasalphoo fi dadhaboon kunniin, qilleensa akkas jabaatu sanaan attamitti akka caccabdanii hin hurraa’in haftantu nadinqaa jira isaaniin … Continue reading Harbuu fi Leemmana
1.Afaan keenya guyyattii gororaa litira tokko oomishuu danda’a. 2. Yeroo tokko tokko sammuun keenya kan caala yeroo rafnu hojiif qophii ta’a. 3. Namni tokko giddugaleensan gosa baakteriyaa 67 garaa isani keessa qabu. 4. Waggaatti giddugaleesan seeli gogaa kiloogiraama 4 hir’ifna. 5. Daa’imni yeroo dhalatanii hanga ji’a tokko ga’anitti imimman hin buusan. 6. Onneen nama gidugaleessan … Continue reading Ajaa’iba wa’e ilma namaa
Hiikkan Makmaaksa kunnenii maali? Leenca humnaan roorrisu, qamaleen malaan ajjeefte.Lukkuun biyya hin qabdu, bakka bultu hin dhabdu.Maraattuufi sooressi akka argetti haasawa. Mucaan " nyaanyaa" jedhe osoo hin nyaatiin hin hafu.Of-jajjuun loon lamaa, tikseen kuma lama. "Osoo wajjiin gallee hoolaa, walii qallee" jette jeedalli sareen.Ari'ii biyyaa baasii qabii itti hasaasi. Bareedina gurraachaafi dubbii gamnaa nama bira … Continue reading Makmaaksa Afaan oromoo
Seera barreeffama Afaan Oromoo keessatti waantota dhorkaa ta'an Qubee dubbifamaas ta'e dubbachiiftuun barreeffama keessatti gosti tokko, lamaa ol ta'ee walitti aanee barreeffamuu hinqabu. Hub. Yoo qubee dachaa ta'e malee. Akkasumas, dubbachiiftuun yoo hudhaan gidduu gale malee.Dubbachiistuun gosti lama walitti aanee barreeffamuu hin danda'u.(hudhaan gidduu galuu qaba) Bakka irra butaatti sagaleen jabaachuu hin danda'u. Fkn: … Continue reading SEERA BARREEFFAMA AFAAN OROMOO
Ramoowwan tokko tokko yoo waan nyaatan dhaban qaama isaani ni nyaatu.Qorichii qusanaa maatiin namoonni fudhatan gorilla ille tajaajila walfakkataa kenna.Qusannoo Saantima $0.01 jalqabdee, guyyaa guyyatti yoo dacha isaa itti dabalte waggaa 27 tti abba milliyonaa taata.Namoot addunyaa kana keessa jiraatan keessaa 50% bilbila fayyadamuu hin jalqabne.Akkuma ashaaran quba keenya adda adda ta’e ashaaran arraba keenya … Continue reading Waantota dinqisisoo


text:
Paartiin tokkummaa dimokraasii fi haqaa hidhamtoota sammuu ti kan ittiin jedhee fi kanneen mana hidhaa qaallittii keessatti argaman nyaata lagachuun mormii isaanii geggeessaa kan jiran ta’uu ibse.
Mormii kana kan dhageesisanis miidhaa isaan irra ga’e qaamni isaaniif ilaalu dhabamuu isaaf ta’uu paartiin kun beeksisee jira jechuun Meleskachoo Amhaa gabaaseera.
Paartiin kun hidhamtoonni nageenya isaaniif kan sodaachisan yakkawwan hedduun irratti raawwataa jira jechuu dhaan ibsa barreeffamaan kaleessa baaseen himatee jira.
Galmeelee mana hidhaatiin argadhe jedhe tuquu dhaanis hidhamtoota kana irra miidhaa ga’e jedhes tarreessee jira. Kana keessaas murtiin utuu hin kennamin turuu isaa, angawootaa fi poolisoota mana hidhaa sanaan kan irratti raawwatamu gocha farra namoomaa fi dhiibbaa isaan irra kaa’an ka jedhu of keessaa qaba ibsi sun.
MP3 tuquun gbaasa guutuu dhaga'aa


text:
Itti gaafatamtuun sub quunnamtii uummataa jarmiyichaa Ms Judith Shuuler VOAf ibsa kennaniin tarkaanfiin fudhme yeroo gabaabaa dhaaf jedhan.
Gargaarsi namoomaa kun yeroo gabaabaa kanaaf kan dhaabatu naannoo Somalee qofaa malee naannolee biyyattii ka biroo keessatti kan itti fufu ta’uu mirkaneessaniiru.
Tarkaanfiin kunis haala kamiinuu gargaaramtoota kan hin miine ta’uu Judhith Shuuler ibsanii jiran.
Egaa hojiin keenya hagi tokko akka dhaabatu goonee jirra. Kana yeroo goonu immoo haala nageenya naannoo sanaas guyyaa guyyaatti qorataa jirra. Kana jechuun namoonni nuti gargaarru ni beela’u jechuu miti.
Sababiin isaas gargaaramtoota kanaaf nyaata kan nuti raabsinu ji’atti yeroo tokko qofa. Kanaaf jecha gargaarsa isaaniif kennamu yeroo xiqqoo keessatti ni argatu jechuu dha jedhan.
Yaaddoon nageenyaa hanga jiraatetti jarmiyichi gargaarsa namoomaa naannoo sanatti kennu addaan cita yaaddoo jedhuufis hojiin gargaarsaa fi sochiin jarmiyaa kanaa kanaan wal qabate kan dhaabatu guyyoota xiqqoo qofaaf ta’a jedheen abdadha jedhan Judith.
Ministeera qonnaa baadiyyaatti minister de’ittaan ittisa balaa fi qophaa’inaa fi wabii nyaataa obbo Mitiku kaasaa gama isaanittiin jarmiyaan kun yeroo gabaabaafis haa ta’u yeroo dheeraaf hojii isaa idilee dhaabuu isaa mul’inatti quba kan hin qabaanne ta’uu beeksisan.
Haalli nageenyaa fi tasgabbii naannoo somalee akka amma jirutti itti fufa taanaan sagantaan nyaata addunyaa hojii gargaarsa namoomaa yoom akka itti fufu ifaa miti.
Sagantaan Nyaata Addunyaa Yeroof Gargaarsa Kennu Rarraase
Itti gaafatamtuun sub quunnamtii uummataa jarmiyichaa Ms Judith Shuuler VOAf ibsa kennaniin tarkaanfiin fudhme yeroo gabaabaa dhaaf jedhan.


text:
nuuralhudaa
-
Odeeyfannoo
Sagantaan Da’awaa guddaan magaalaa Arsii Nageelleetti geggeeffame.
Sagantaan moonaa masjiida Nuuriitti geggeeffama jiru kun kaaayyoon isaa, Ulamaa’oota biyya biyya jiran waliitti fiduun wal barsiisuu, iddoowwan hanqinni barnoota…Guutuu dubbisi...
(no title)
Tamsaasa Kallattii NHTV 3ffaa March 13, 2017Guutuu dubbisi...
(no title)
Tamsaasa Kallattii NHTV 3ffaa March 13, 2017Guutuu dubbisi...
NHTV 2, March 6, 2017
Tamsaasa Kallattii NHTV 2ffaaMarch 6. 2017Guutuu dubbisi...
NHTV 1
Tamsaa Yaalii NuuralHudaa,NHTV 1FFAAFebruary 27, 2017Guutuu dubbisi...
-
Odeeyfannoo
Eega Labsiin yeroo muddamaa labsamerraa kaasee godina Arsii lixaa fi Arsii irraa namoonni 240 ol ajjeefamuu ibsame.
Liigiin Mirga dhala nama gaanfa Afrikaa (The Human Right League of the Horn of Africa) guyyaa labsiin yeroo muddamaa labsame…Guutuu dubbisi...


text:
Bitootessa 12,2015 Gabaasa Qeerroo Magaala Buusaa
Dargaggoo Galataa(Tamasgeen) Waaqoo kan jedhamu godina Shaggar Kibba Lixaa ona Daawoo magaala Buusaa keessa itti guyyaa kaleessa ganama keessaa toora 12.30 pm itti gaaffii mirgaa kaftan sababaa jedhuun Poolisootaa fi kaabinootaan ari’amee erga qabamee booda sadafii qawween erga rukutamee haalaan miidhamee jira,kana malees reebicha Poolisoonnii fi dabballoonni Wayyaanee irraan gahanii lafa irra harkisuun reebicha humnaa ol erga irraan gahaanii booda mana hidhaa aanichaatti galchanii jiraachuu Qeerroon gabaasa.
Kana malees Dargaggoo Galataa Bitootessa 11,2015 erga reebanii hidhanii booda rifeensa gogaa irraa haadun fi mana kophaatti galchuun harkaa fi miilla muka dhaabbatutti hidhuun reeba kan jiran yoo ta’u erga kaleessa hidhamee haga amma hidhan kan irraa hin hiikkatiinifi reebichi irraa hin dhaabbatin ta’uu oodeffannoo achiirraa nu gahe ni addeessaa!


text:
Ogeessii addaa dhiba nafa keessaa,Darlyelo Geosh Suudanitti baqachuun duratti nama Itoophyaa naannoo Himooraatti guddoo beekan.
Isaa fi miilotii isaa, namii Itoophiyaa hedduun mana akimii diqqayyaa tokko kaambii baqaa Hashabaa Suudan Dhihaa,Qadariif keesstti bananii namaan wallaanan.
“Asii geennee jennaan mana akimii namaan gargaaran asi jiraachuu malee jennee walii galle.Biiroo Al-Qadarif irraa qorsa haga tokko argannee hojjachuutti jirra.
Qorsa ammaaf akka male namii qabaachuu male arganne.Dhiba namii rakkachuunittiin jiru: sukkaarii,TB,dhiba fi HIV namaan wallaanuuf asii qorsa hin qamnu.Laabratooriin dhiba kanaan laallatanilleen asi hin jirtu jedhe.
Kambii baqaa Hashaab keessaa qaraayyuu baqataa 16,000 dhiyaatutti keessa jira. Hagii guddaan haawwanii fi ijoollee harka 70 oli.Warrii baqate dhufe kun akka jecha bulchiinsaatti qorsa silaa ufii qabuuyyuu lafumatti jissee biraa baqate.Birhaanee Gebre Tsadiq ogeessa nyaata nafa namaat.
“Namii hedduun Tigraay Dhiyaa Homira, Maikdra fi Barakat baqate.Nama HIV qabu,TB, dhiba Sukkaaraa,fi dhiba dhiigaa itti guddate qabu hedduu.Qorsa qabanilleen lafumatti dhabbanii birraa baqatan.”
Dhaabilee addunyaa hedduu fi dhaabbileen Suudan baqataa gargaarumatti jiran.Dhibamaan wallaanii gargaarsallee alaa gaafachutti jiran.
Naashir Haashim Suudanitti itti guddaa koree baati diimtuuti.“Dhiba hedduu baqataa irratti argauutti jirra.Waan arginu kana ammo hawaasaa addunyaatti himuutti jirra.”
Daarekterii kaambii Hashabaa Musxafaa Ansaar gargaarsa gaafachuutti jira.
"Kaambii Hashabaatti rakkootti dabalaa deemumatit jira.Nama 15,557 rakkina akkanaa keessa jira. sunuu ka Suudanittuu jireennii jabaatetti.Tanaaf addunyaan quba nu qabaadhaa jechuutti jirra.
Gama kaaniin ammo akka bulchootii Suudan jedhanitti gama Itoophiyaatiin daarii haga tokko waan cufanii fi rakkoon Tigraa keessaalleen hammaatteen dhiyooo tana akka qaraa kaan miilii haaressi baqa yaahuutti hin jiru.


text:
Moozaambiik gama Kaabaa keessatti haleellaa torban dabree jalqabee Wiixata kaleessaa guyyaa guutuu gaggefefameef gareen Islaamiik Isteetes fudhatama Fudhatee jira.
Haleellaa magaalaa Paalmaa jedhamtu keessatti gaggeeffamee kun uummanni kuma hedduun manaa fi qe'e isaa dhiisee akka godaanu dirqiisiisee jira. Lootee seentoonni Islaamuummaa kun Wiixata kaleessaa itti gaafatama kan fudhatan ibsa karaa dhaabbata oduu Amaaq jedhamuun darbeen yoo ta'u magaalaa Paalmaa to'achuu isaaniis beeksiisan.
Namoonnii 55 wal waraansaan ajjeefamuu kan ibsan yoo ta'u oduun kun maddeen walaba biraa mirkanii hin argatiin jira.


text:
Waggootii darban kudhan keessatti dhukkuba Busaa dhabamsisuuf duulli wal irraa hin cinne kan gaggeeffame ta’uus uummanni miliiyoona 100 fi miliiyoona 84 ta’u amma iyyu Afrikaa keessatti naannoo dhukkuba Busaaf sodaachisaa ta’e keessa jiraata.
Lakkofsii kun guddaa ta’uus isa bara kuma lama keessa ture miliiyoona 200 fi miliyoona 20 irra foyya’aa dha jedha Qorannaan haaraa Gaggeeffame.
Gama kaaniin dhukkubi dhiibbaa dhiigaa rakkoo fayyaa kan biyyoota gama dhiyaa qofa ta’u bira taree hawaasa kamiin iyyu keessatti rakkoo geesisaa jira jedha Gabaasni haaraa ba’e.
Dhiibbaa dhiigaa ol ka’uu kan ilaaleen qorannaa haaraa gaggeeffame akka agarsiisuutti biyyoota maddi galii isaanii gad-aanaa fi giddu-galeessa ta’e keessatti iyyu dhiibbaan dhiigaa du’a dhaqqabsisuun toora isa jalqabaa qabataa jira.


text:
Naamrud
Seera Uumamaa
Kuush, Naamrudin dhalche; Naamrud kun biyya lafaa keessatti nama jabaa isa duraa ture.
Inni Waaqayyo duratti iyyuu adamsaa jabaa ture; kanaaf jechi, "Akka Naamrud isa Waaqayyo duratti iyyuu adamsaa jabaa sanaa" jedhamee dubbatamu beekamaa ture.
Innis jalqabatti mandaroota biyya Shiinaar isa "Baabilon" jedhamee beekame keessaa Baabel, Erek, Akaadii fi Kaalne irratti in mo'e.
Biyya sanaa ba'ee biyya Asor dhaqee mandaroota Nanawwee, Rehobot-Irii fi Kalaa in ijaare;
dabalees mandaroota Nanawwee fi Kalaa gidduutti Resen mandarattii guddittii in ijaare.
Misraayiim, Ludiim, Anaamiim, Lehabiim, Naftuhiim,
Fatrusiim, Kasluhiim11 isa warri Filiisxiyaa irraa argaman, Kaftoriiminis in dhalche.
Kana'aan, Sidoonin dhalche, inni ilma isaa isa angafa ture; itti aansees Heetin,
Yibusoon, Amooron, Girgaashon,
Hiiwon, Arqon, Siinon,
Arwaadon, Simaaron, Kamaaton dhalche; booddee immoo qomoon Kana'aan in tatamsa'an.
Lafti warra Kana'aan Sidoonii ka'ee karaa Geraar irra hamma Gaazaatti, karaa Sodoom, Gomoraa, Aadimaa fi Zebo'iim immoo hamma Laashaatti in bal'ata.
Ilmaan Kaam warri akka qomoo qomoo isaaniitti, afaan afaan isaaniitti, biyya biyya isaaniitti, saba saba isaaniittis lakkaa'aman isaan kana.
Kuush kuni abbaa gurraachota hundumaati.


text:
Koreen Giddugaleessa Dh.D.U.O walga’ii har’a geggeesseen “fayyadamummaa Ummata Oromoo fi biyya keenyaa daran dhugoomsuuf jijjiiramawwan akka biyyaatti fi akka naannootti jalqabaman caalamaatti lafa qabsiisuuf akkasuams sadarkaa qabsoon Dh.D.U.O fi Ummata Oromoo irra gahe sadarkaa ol’aanatti ceesisuuf” ramaddii hoggansaa ol’aanaa jijjiiruu isaa beeksisee jira.
Akkaataa kanattis Dr. Abiyyi Ahmad dur-taa’aa dhaabichaa, Obbo Lammaa Magarsaa immoo itti-aanaa dura-taa’aa dhaabichaa gochuun filachuu isaa beeksisee jira.
Kana irratti, Waajjira DHDUO Giddu-galeessaatti hoogganaan damee yaada uummataa fi Paablisiitii Obbo Kaasahun Gofee, VOAf ibsa kennanii jiran. Armaa gadiitti caqasaa.


text:
Itiyoophiyaa keessatti gatiin mi'a nyaataa, ka waggaa dabre irraa gara dhibba irraa harka shantamaan dabale. Lammiwwan galii giddu-galeessaa qaban illee, maatii isaanii nyaachisanii jiraachuun itti ulfaataa jira.
Gabaawwan biyyattii keessatti namoonni mu’atan -- fuulli isaanii gaddaan dukkanaa’ee mul’ata. Garuu, dubbachuuf fedha hin qaban. Ka waa bitachuuf gabaa bahe -- namni “Gerremew”n jedhama, jedhu tokko Qarshii Itiyoophiyaa hidhaa guddaa tokko baatee, mi'a nyaataa guuboo xiqqoo tokko hin guutne gabaa bahuu isaa dubbata dubbata.
Walakkeessa Finfinneeii suuqii mi’a nyaataa keessaa kan hojjetu Mansuur Mohammed immoo wantoonni baay’ee barbaachisoo tahan, kanneen akka zayitii nyaataafaa gatiin isaanii baay’ee dabaluu irraa kan ka’e, namoonni gatii rakasaa kan akka zayita meexxii faatti fuula deebifachuu dubbata.
Dhaabbatni Istaatistiksii akka jedhutti gatiin geejjibaa fi kiraan manaas bara dabre irraa dhibba irraa harka afurtamaan dabale. Mootummaan akka gatiin boba’aa gad-qabu waadaa seenaa ture iyyuu gatiin gaazii qaruuraan yokaan liitirri tokko qarshii digdamii-tokko tahe.
Itiyoophiyaa keessatti Gatiin Gar-malee Ol Ka'e
Itiyoophiyaa keessatti gatiin mi'a nyaataa, ka waggaa dabre irraa gara dhibba irraa harka shantamaan dabale. Lammiwwan galii giddu-galeessaa qaban illee, maatii isaanii nyaachisanii jiraachuun itti ulfaataa jira.


text:
Prezidaantiin Yunaaytid Isteetes Donald Traamp fi dorgomaan isaanii Demokraatichi Joo Baaydin Falmii Onkolooleessa 15 bara 2020 gaggeeffamu kan marsaa lammataa irratti kan argaman ta'u Kibxata kaleessa beeksiisan.
Garu prezidaant Traamp vaayrasii Koronaan qabamuun falmii gaggeeffamuuf jiru irratti eeggannoo fayyaa ta'u qabu kan akkamii ta'u qaba? gaaffii jedhu kaasisee jira.
Baaydin akka jedhanti eeggannoo ta'u qabu mara ni hordofna garu Traamp vaayrasicha irraa walaba hin ta'u taanaan falmii sana gaggeessuu hin qabnu jedhan.
Traamp garu dhaamsa barreeffamaan Twitariin irra ka'aniin falmii Maayaamii keessatti gaggeefamu kana irratti argamuuf eegaan jira jedhan


text:
Namoonni kumaan laka’aman daandilee Itiyoopiyaa keessaa irra hiriiruu dhaan "tarkaanifi seera eegsisuu" jechuudhan mootummaan Itiyoopyaa IWEHAT irratti fudhateef deggersa qaban ibsaa jiran.
Kanneen hiriira kana irratti hirmaatan haleellaa gareen IWEHAT maadhee raayyaa ittisa waraana biyyoolessaa kan waaltaa ajajaa gama kaabaa irraan ga’e ilaalchisee aarii qaban ibsanii jiran.
Naannoo Somaalee keessatti hiriirri kun godinaalee 11 fi bulchiisawwan magaalaalee keessatti geggeessamee jira. Prezidaantiin naannoo Somaalee Musxefee Mohaammed akka jedhanitti tarkaanfiin seera eegsisuu IWEHAT irratti fudhatame kan dhaabatu yakkamtoonni dahatanii jiran ennaa qabaman qofa jedhan.
Hiriirri wal fakkaatu Hawaasaa, Jimmaa, Aggaaroo, Semeraa fi magaalaalee ka biroo keessatti geggeessameera jechuu dhaan Addis Chekol gabaaseera.


text:
Barreessaan-muummichi ka Tokkummaa Mootummootaa, hariiroo Itiyoophiyaa fi Ertiraa gidduu nageenyatti deebisuuf, tarkaanfiilee qajeeloo dhiheenya kana Itiyoophiyaa fi Ertiraan simachuu isaanii beeksisanii jiran.
Dubbi-himaa barreessaa-muummee Tokkummaa Mootummootaatiin, ibsi har’a Niwu Yoork irraa bahe akka jedhutti, biyyoota lameen gidduutti nageenya waaraa fi hariiroo ollummaa gaarii buusuuf carraaqqiin hoogganoonni biyyoota lameenii gochaa jiran, nageenya guutummaa Gaanfa Afrikaatiif illee akka qooda gaarii gumaachu dubbata.
Barreessaan-muummeen Tokkummaa Mootummootaa, deemsa marii nageenyaa Itiyoophiyaa fi Ertiraa gidduu gara fuul-duraatti tarkaanfachiisuu fi gad-dhaabuuf deggersa barbqaachisu mara gochuuf qophii tahuu isaanii beeksisuun – xumura ibsi bahe kun.


text:
Komiishinerri komiishina nagaa fi nageenya gamtaa Afriikaa Ambaasaaddor Ismaael Chiruguwii waajjira haadhoo gamtichaatti tuuta oduuf ibsa kennaniin haalli Liibiyaa kan yeroo ammaa mara keenyaaf yaaddoo guddaa dha jedhan.
Kan yaaddessaa ta’es adeemsi siyaasaa fi kan araaraa dhaabachuu isaa qofaa miti jedhan. kan haala jiru daran hammeessu ka biroon illee jira jedhu komishiner Chiruguwii.
Mootummaan Liibiyaa kan yeroo ammaa tajaajila bu’uuraa uummataaf oolu kennuu hin dandeenye. Amma ennaa nuti dubbataa jirru kanatti illee Liibiyaa keessa rakkoo humna elektrikiitu jira. Tajaajilli fayyaaf kanneen biroon hin jiran. Kun haala jiru kan hammeessuuf yaada furmaataa dhiyaatu illee kan dadhabsiisu jedhan.
Komiishinerichi akka dubbatanitti gamtaan Afriikaa rakkoo Liibiyaa furuuf hojii adda addaa hojjetaa jira. Hoogganoonni Ardittii koree ol aanaa dhimma Libiyaa hundeessaniiru. Koreen sunis murtii hanga tokko dabarsee jira. Dursees mootummaa Liibiyaaf mana maree bakka bu’ootaa dabalatee qaamni dhimmi ilaallatu martinuu rakkoo jiru furuuf akka wal ta’an waamicha dabarsinee jirra jechuu dhaan Ambaasaadder Chiru Guwii beeksisaniiru.
Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffdhaa


text:
Naannolee Itiyoophiyaa irra guddaa keessatti akkaataa ammaan dura baay’ee hin baramiinitti, bokkaan silaa dhufuu male, yeroo lama hafuu isaatiin caamni guddaan uumamee jira. Akka qaamonni tokko tokko jedhanitti, caamni akkanaa waggoota shatamman dabran keessatti biyyattii keessatti argamee hin beeku.
Caama hamaa kana irraa kan ka’e namoonni fi beeyladoonni baay’een bakkawwn tokko tokkotti dhumuun ka gabaasame ta’e iyyuu, mootummaan Itiyoophiyaa garuu, haga ammaatti sababaa caama kanaan lubbuun dhabame hin jiru, jechuudhaan jabeessee falmaa jira.
Miidhaa beelli kun dhaqqabsiisu ittisuuf carraaqqii mootummaan Itiyoophiyaa haga ammaatti godhe ka dinqsiifatan – Jaarmayaaleen gargaarsaa biyyattii keessaa, dhaabbatoonni arjoomtotaa ka sadarkaa Addunyaa garuu, caama Itiyoophiyaa keessaa kanaaf ilaalcha ga’aa hin kennine – jechuudhaan wawwaataa turan.
Koomishinarri Koomishina Hojii Gad-xiqqeesa Yaaddoo Balaa, kan Itiyoophiyaa – Obbo Mitikuu Kaasaas, yaaduma kanatti kan walii-galan ta’uu dubbatu.
Koomishinarichi akka jedhantti, Mootummaan nageenya lubbuu uummata isaa eeguuf itti-gaafatama qabu irraa, akkasumas, hawaasni arjoomtota Addunyaa rakkoo caamaa Itiyoophiyaaf ilaalcha ga’aa kennuu dhabuu irraa kan ka’e haga ammaatti baasiin inni haga ammaatti gargaarsichaaf baase guddaa dha.
Gara fuul-duraattis, lammiwwan Itiyoophiyaa miliyoona kudhanii fi kuma dhibba lama ta’aniif, gargaarsa guyyaa dhaa-guyyaa ittiin lubbuu oolanii fi mi’awwan gargaarsaa adda addaa bituuf kan oolfamuuf, maallaqni gargaarsaa guddaan akka hawaasa Addunyaa irraa eegamu ifatti dubbatan – Obbo Mitikuu Kaasaa.
“Lakkoobsa lammiwwan keenya beela’ee – miliyoona kudhanii fi qabxii lama, ka Sadaasa tokko dabre kana ifa taasisne sanaaf gargaarsa dhiheessuuf, doolaara Ameerikaa biliyoona tokko fi qabxii afur barbaachisa. Kun maallaqa guddaa dha” ka jedhan – Koomishinarichi Itiyoophiaa, maallaqicha argachuuf hawaasa Addunyaa irraa ka baay’ee eegan tahuu dubbatu.
Kana ilaalchisuudhaan, sabaa-himaaleen sadarkaa Addunyaa tokko tokko akka gabaasanitti, hawaasni Addunyaa haala amma Itiyoopiyaa keessatti mul’atu sababaa godhachuudhaan, torbanneen sadii keessatti qofa, gargaarsa yeroo hatattamaaf kan oolfamu, gargaarsi doolaara Ameerkaa miliyoona dhibba lamaa fi miliyoona afurtami-shan ta’u hin argamu taanaan, badiin suukanneessaan akka uumamuu malu ibsamee jira.
Koomishinar Mitikuu Kaasaas gama isaaniitiin, barreessaan muummichi, ka Tokkummaa Mootummootaa – Baan Kii Moon, dhuma torban dabree irra ennaa Finfinneetti argamuun aangawoota Mootummaa fi arjoomtota waliin mari’atanitti, Itiyoophiyaan sababaa adda addaatiif gargaaramuu akka qabdu hubachiisanii jiru – jedhan.
Marii Barreessaa-muummicha ka Tokkummaa Mootummootaa waliin geggeessame sanaa booda, Motummaan Yunaayitid Isteets gara doolaara miliyoona sagaltamii toorbaa, mootummaan Ostriyaa immoo Yuroo miliyoona toorba kennuu isaanii ka dubbatan – aangawaan Itiyoophiyaa kun, biyyoonni ka biroonis akkasuma gargaaruuf waadaa seenuu isaanii ibsan.
Sabaa-himaaleen sadarkaa Addunyaa garuu, gargaarsa doolaara Biliyoona tokkkoo fi qabxii afur Itiyoophiyaan gaafatte keessaa haga ammaatti walakkaan isaa iyyuu hin argamne.


text:
Daarektarri Biiroo Qorannaa Federaalaa yokaan FBI – James Koomee, Raashiyaan filannoo Yunaayitid Isteetes keessa harka galfachuuf yaalii goote – tarii wanni duula filannoo Traamp waliin qindeessame yoo tahe dabalatee akka dhaabbatni isanii ciminaan qorataa jiru dubbatan.
Koree Tika-nagaa, kan Mana-maree Yunaayitid Isteets duratti, Hoogganaa Dhaabbata Nagaa-eegumsa Biyyoolessaa – Admiiraal Maayikil Roojers waliin har’a dhugaa ba’an – Daarekatarichi FBI.
Duulli filannoo isaanii , akka isaan filataman gargaarsuuf dantaalee Raashiyaan qabdu waliin akka hidhata tokko illee hin qabnetti kan kaleessa dubbatan – Prezidaant Traamp, “Waan filannoo injifatamaniif jechu, oduu dimookiraatonni odeessani” jedhu.


text:
Aanaalee godina Baalee fi Baalee Bahaa tokko tokkotti hongeen sababa hanqina roobaatiin mudate gara beela hordofsiisuun lubbuu namaa gaaga’uutti ceheera jedhame.
Aanaalee Harannaa Bulluq, Madda Walaabuu, Gurra Dhaamolee fi Sawweenaatti rakkoon kun akkaan hammaatee jiraachuu kan himan maddeen odeeffannoo OMN, beela mudateen keessumaa daa’imman hubaatii cimaaf saaxilamanii jiraachuu ibsan.
Aanaa Harannaa Bulluq gandoota hongeef saaxilamanitti daa’imman beelarra bu’uun hubaatii cimaan isaan mudataa jiraachuu ragaaleen suuraa garasii nu qaqqaban ni mirkaneessu.
Aanaa Gurra Dhaamoleettis ummanni hongeen cinatti lola daangaa gama naannoo Somaaleetiin irratti banameen rakkoo hammaataarra bu’ee beelaaf saaxilamee jiraachuu odeeffanneerra.
Aanaa Sawweenaatttis hongeen mudate gara beelaatti cehuun lubbuu namaa gaaga’aa jiraachuu jiraattonni kan ibsan wayita ta’u, aanaa Madda Walaabuuttis rakkoo wal fakkaatutu mul’ata jedhu.
Godina Harargee Lixaa aanaa Burqaa Dhiintuuttis hongee mudateen horiin dhumaa jiraachuu, midhaan Oyiruu irratti hafuu fi haalli jiru egeree hawaasichaaf yaaddoo jabaa ta’uu odeessi garasii arganne ni mul’isa.
Beelaa fi hongeen kutaalee Oromiyaa garaagaraatti babal’achuun balaa cimaa hordofsiisaa jiru kanaan walqabatee, godina Gujii aanaa Sabbaa Boruuttis haati beelaan duutee, daa’imni wayita reeffa haadha isheetii hootu argamuun oduu hoodaa tibbana dhageenyedha.
Yeroo Kibbaa fi Kibba Baha Oromiyaatti beelli lubbuu lammiilee gaaga’aa jiru kanatti balaan kun gama mootummaa naannichaan xiyyeeffannoo gahaa hin arganne, birmannaan qaamolee dhimmi ilaallatu biroon taasifamus akkaan xiqqaa ta’uu fi bakka hunda qaqqabuufis kan hin dandeenyedha jedhu jiraattonni.


text:
Guyyaa jahatti hafee biyyya 4tti walti hafe.Afur qofa,afran mucha saayyaa.Biyya jahatti walti hafe warrii walti hafe walti qophaahuutti jira.
Dorgommii waancaa kubbaa miilaa addunyaa biyyitii 32 jalqaban taan warri maqaa akka nyeecaa,geedalaa,risaa,sheexanaa didiimaa, geedala gammoojjii,risaa ciwwisaa,nyeenca namaa hin hille,a'arba fi warrii kilabii ufiitii maqaa akka akkaa baase 28 keessaa gale amma afur qofatti walti hafe.
Dorgommiin sanbata kana dhumattii biyyooti walti hafan afran walti qophaahuutti jiran.Biraazilii fi Jermeniin,Nezerlaandii fi Arjentiinaan bori waliin taphatan.
Taphataan Kubbaa miilaa Biraazil beekamaan Neymar da Silva Santos,Neymaar tapha irratti cinaachii caphee wasaasan fuudhani dorgmmi keessaa bahe kaan ya biyya isaatti deebihe wallaanchuutti jira,Biraazil isa malee moohachuu dandeeti re.
Tahiga Silvaalleen tapha dheengaddaa irraa waan adabameef ta isaalleen taphatti deebihee Biraazilii taphachuun dhiba taati.Taatullee Biraazil akka dhiyoo tapha taphachaa deemtu kanatti ammallee waan hedudu irraa eegan.
Dorgommii kubbaa miilaa baraa haga ammaatti goolii 159 gale nama kuam hedduutti bahee daawwachuutti jira dorgommiin baranaa akkam akkam?
Waancaa Addunyaa ka baranaa eennutti galataan seetan,Awurooppaa moo Laatin Amerikaa?
Biyyooti Laatin Amerikaa duruu yoo dorgommii waancaa addunyaa qopheessan ufumaa moohan.Jarii afran walti hafe kun dorgmmii waancaa adudnyaa tanaa dabaruuf garee waliin dorgome keessaa tokkolleen hin moohamne.
Biraazil dorgommii biyyaa fi biyyee isii irratti qopheessitee doolara biliyoona 10tti dhiyaattu itti baafte kana ufumana moohachuu feeti.
Woma taateefuu fardilleen kanaa kooraalleen kanaan bari jalqabdi warri bori wal moohee sadakraa lammessoo fi sadeesoof walti dabra.Warri lamaan walti hafe Sannbata itti yaanu waancaa taphata.
Taphataan Arjentiinaa beekamaan Angel Di Maria tapha dhiyoo irratti miilii miidhamee tapha boriitti waan deebihu dandahu hin fakkaatuDoktorootii Di Mariaalleen dhibii luqqeettii Maira kun tapha bori biyyitii isaa Nezeraldandi waliin qabdulleetti hin deebisu jedhan.
Teenisi
Taphataan Teenisi Dirree Addunyaan beekamaan ka biyya Serbiyaa Noovak Jokoovich dorgommii Teenisi UK magaalaa Wimbledtonitti taphatan irratti taphataa biyya Swiss Roger Federer moohee tanaan lammeeffachoo jedhee addunyaa irratti tokkeessoo tahe.Namii kun tana waliin waliin dorgommii Wimbeldon tana marroo lama moohe.
Namii Jokoovich moohe kun nama marro 7 dorgommii akkanaa moohate.Noovak moohee irraa bahee jennaan qaraa marra dotii irra gadi jedhee kutatee imimmaan xuruurratee, nama waliin tapahte galateeffatee, gammachuu tana niitii tiyyaa fi ilmaan tiyya ta egeriiti fi maati tiyyaa oli kaaha jedhee warra isa gargaare leenjisa isaatii fi hedduulleen galateeffatee badhaasa qophaaheef doolara miliyoona 200 dhiyaattu fudahte.
Tanaafuu taphataan Teenisi Addunyaa ka qaraa Novak Jokovich, lammeessoon Roger Freder,sadeessoon ammoo Rafael Nadal.
Dorgommiin Wimbledon tun dorgommii Teenisi addunyaa bebeekmatuu keessaa tokko.


text:
Hagayya 26,2016 ,Gootichi beekamaan ilma Oromoo onneen isaa waa’ee saba isaaf quuqamu kun kan dhalatee guddate Godina Wallaggaa bahaa aanaa Kiiramuu nannoo Burqaa Soorumaa bakka addaa Gooftoo jedhamutti dhalatee akka guddate beekamee jira .
Kan inni irraa dhalates haadha isaa aadde Buzee Abbabaa Rorroo fi Abbaa isaa obbo Galataa Tulluu irraa dhalatee akka guddate jiraattonni naannoo sanaa nuuf himanii jiru.
Gootichi Oromoo oromummaa isaaf diinaaf hin jilbeenffanne kun xinnummaa isaa irraa kaasuun falmaa hadhaawwaa gochaa kan turee fi jala deemtota diinaa waliinis waliin gaareffachaa imala jireenyaa isaa keessattillee doorsisni jumlaan irra ga’a akka ture beekamee jira.
Girmaan osoo barnoota isaa kutaa 10ffaa barachaa jiruus doorsisni mootummaa gabroonffataan waan itti jabaateef barnoota isaa kanas addaan akkanni kutuuf yaaliin guddaan godhamaa turus Girmaan garuu jabaatee barnoota isaa kanatti qaxalee ta’uudhaan diina waliin wallansoo wal qabaa barnootasaa itti fufee ture .
Haaluma kanaanis guyyaa dhaloota isaa irraa ka’uun naannoo inni jiraatu keessatti doorsisni jabaan irratti akka raawwatamaa ture jiraattonni naannoo sanaa tokko tokko nuuf imanii jiru.
Kanneen keessaas Saamichi lafaa kan maatiisaatii irraa fuudhuun beenyaa tokko malee waajjira qonnaa naannoo isaaniif galii ta’ee akka jiru akkasumas bakka ijaarsaa waldaa Bu’uuraa Caffee Eebbaa jedhamuufis kaffaltii tokko malee lafa maatii isaa irraa booji’uun waldaa sanaaf akka laatame beekamee jira.
Kanumarraa ka’uunis Girmaan aarii jabaan mootummaa faashistii Wayyaanee irratti duuluu jalqabee. Mootummaan Wayyaanees Girmaa irratti humnoota qaama nageenyaa naannoo sanaa irratti duulsisuun isa hordofsiisuu jalqabani.
Keessumaa namni miseensi poolisii naannoo Kiiramuu ta’e tokko maqaan isaa Abiyoot namni jedhamu irra deddeebiidhaan nama mana jireenyaa Girmaan jiraatutti deemuudhaan doorsisaa turee fi abbaasaaf haadhasaallee nama deemee mana jireenyaa isaanii keessatti reebaa nama ture akka ta’e beekamee jira.
Akkasumas akka jiraattonni naannoo sanaa nuuf eeranitti guyyaa gaafa 13/10/2008 waajira gandaa irraa situ ijaarsa ijaaramee jiru diige maqaa jedhuun bakka inni qonnaa qotaa jirutti osoo inni qotiisa dhaabee ciree isaa nyaachaa jiruu bulchaan gandaa naannoo isaa namni maqaan isaa Fiqaaduu Soorii Baayyisaa namni jedhamu poolisoota aanaa nama lama fudhatee deemuudhaan bakka inni qonnaa qotaa jiruu butuudhaan reebicha jumlaan irratti raawwachaa gara waajjira poolisii aanaa kiiramuutti geeffamee dararaa guddaan achi keessatti irratti raawwatamaa akka ture jiraattonni naannoo isaa nuuf eeranii jiru.
Girmaan turtii hidhaa torban lamaa boodas mirgi wabii eegamee fi ba’u danda’ee tureem. Haa ta’u malee gootichi Oromoo Girmaa Taakkalaa rakkoo daangaa hin qabne hamma kanaa dandamatee ,roorroo alagaaf otuu harka hin laatin guyyaa dhaloota isaa irraa ka’uun osoo oromummaa isaaf diinaa wajjin wallaansoo wal qabuu guyyaa gaafa adoollessa 30 bara 2008 hiriira guddicha akka guutuu Oromiyaatti finiinaa ooleen innis gaaffii Abbaa biyyummaa isaa gaafachuuf gaafa ba’u humnoota poolisii duraan naannoo isaatti isa adamsaa turaniin akka ajeefame maddeen keenya nuuf eeranii jiru.
Sirni geggeessaa awwalcha isaas hagayya 01bara 2008 waldaa warra waaqeffannaa warra wangeelaa Tokkummaa waldoota kiiramuu Fissoo bakka jedhamutti sirni awwaalcha isaa akka raawwate maddeen keenya nuuf himanii jiru.
Qabsa’an du’us qabsoon itti fufa.
Gootichi Oromoo Girmaa Galataa Tulluu Jedhamu Qonnaan Bultoota Oromoo fi Dargaggoota Gurmeessite Jedhamee Lafa Qonnaa Isaatti Poolisootaan Reebamuun Wareegame.
Hagayya 26,2016 ,Gootichi beekamaan ilma Oromoo onneen isaa waa’ee saba isaaf quuqamu kun kan dhalatee guddate Godina Wallaggaa bahaa aanaa Kiiramuu nannoo Burqaa Soorumaa bakka addaa Gooftoo jedhamutti dhalatee akka guddate beekamee jira .


text:
Gjerdrum lafa teessoo mootummaa Noorweey,Osloo irraa gara km 25 oli jira. Manneen laftii citteen kukkun hagii guddaan manneen jireennaati.
TV irrallee manneen rarraa balee irraa ejaajjanii fi lafa qurxamtetti mumullata. Nama 10 oli du’aa fi jireennaan barbaadaa turan.
Helekoopterilleen lafa sun irraa maree afaan balaatii nama guura akka kanaan nama 700 achi guuran.
Akka warrii lafa bulchu jedhetti laftii ganamaan keessa gadi cituu jalqabde. Bulchiinsii naannoleen nama kumaa oli naannoo sunii fagaachuu qaba jechuutti jira.
Akka oduu himtuun daarekteroota bisaanii fi qabeenna Noorweey media irratti jettetti biyya “Quick Clay” jedhan Noorweeyii Siwidin keessa jirtutti yoo waan rakkisan akka kanaan gadi cita.
duruu caffaa.Bisaan guddootti lafa keessa jira. Ollaa sunilleetit bisaan gaarren irraa gadi jige, ykn cabbii lafa haga dabartee bisaan taateef w.aan akka akkaatin maqeeffachuutti jiran.


text:
Kitaabni haaraan Afaan Oromoon barreeffame kan “ Quba Qabduu Laataa ? “ jedhu dhiyeenya kana gabaa irra oolee jira.
Kitaabni kun waa’ee Aadaa fuudhaa fi heerumaa, Baacoo, Oduu durii ykn sheekkoo, makmaaksa, Eebba, Walaloo, Geerarsaa fi Hibboo of keessaa qaba.
Biyya baqatummaan keessa jiran Ugaandaa irraa kitaaba kana kan barreessan Obbo Laggasaa Fiqaaduu Fiixee, Aadaan durii dagatamee akka hin hafne akkasumas dhaloota haaraatti akka darbu gochuuf yaadeen barreesse jedhan.
Biyya ofii keessa jiraannee barreesuuf carraa dhabnuu iyyuu, waan dur beeknu galmeessinee kaa’uun dirqama keenya jedhu Obbo Laggasaan.
Gutummaa Gaaffii fi Deebii kanaa MP3 tuquun dhaggefadhaa.


text:
Kan aangoo irraa kaafamuun isaanii torbanneenii fi jeeqama dhiiga dhangalaasise dhaqqabsiise booda muummichi ministeeraa Sudaan Abdallaa Hamdook mootummaa sivilii akka hooggananiif waraanni Sudan bakkatti isaan deebisee jira.
Hamdook gara aangootti kan deebi’an dhiibaa ta’een kan ka’e fakkaata. Akka isaan yaadanitti waraanaaa fonqlcha mootummaa Onkoloolessa 25 raawwateen haalli jiru to’atamus adeemsicha keessatti hirmaachuun gaarii dha. Waraanichis Hamdookiin aangootti deebisuun mootummaa waraanaan hoogganamuuf beekkumiti kenna tarsiimoo jedhu fayyadaman.
Hoogganoonni sivilii fi waraanaa akka jedhanitti akka qaama walii galtee waraanaa fi paartilee siyaasaa akkasumas paarticha guddaa Umma gidduutti ta’ee angawoonni mootummaa fi namoonni siyaasaa erga Onkoloolessa fonqolchi mootummaa geggeessamee qabee hidhaman hiikamuuf jiru.
Hamdook kaabinee ofii isaa danda’e akka hoogganan angawoonni beeksisaniiru. Walii glteen kun akka irra ga’amuuf tokkummaa mootummootaa, Yunaayitid Isteetisii fi kanneen biroo qooda muteessaa qabaataniiru.
Fonqolchi mootummaa sun qeeqa sadarkaa addunyaa kan dhaqqabsiise yoo ta’u, Yunaayitid Isteetis, michoonni isaa fi tokkummaan mootummootaa haleellaalee farra mormii fonqolcha mootummaa sana irratti geggeessame balaaleffatanii jiran.