text:
FOOLII QAAMAA BADAA FI DAFQA BOBAA HAMAA – (Bromhidrosis)
Namoota tokko tokko irratti dafqi qaamaa, keessattuu kan bobaa jalaa, ni baay’ata. Dafqi baay’atu kun ammoo qaamni keenya foolii badaa akka qabaatuuf sababa ta’uu mala. Kun ammoo ofitti amantummaa keenya gadi buusuun hariiroo nuti qaamaan namootatti dhihaannee goonu irratti akka of shakkinufi ofitti amantummaa keenya gad bu’u godhuu mala.
—
Mee hardha, wontoota foolii qaamaatiif nama saaxilaniif haala foolii kan Ittiin hirdhisuu ykn balleessuu dandeenyu tokko tokko ilaalla:
—
Qaamni keenya xannachoota xixiqqoo dafqa maddisiisan (sweat glands) miliyoona sadihii hanga afurii ta’an gogaa keenya irraa qaba. Isaanis akaakuu lama qabu. Inni tokko(Eccrine glands) gogaa qaama keenya uffisee argamu hunda irratti kan argamuufi hoo’a qaama keenyaa to’achuuf dafqa haphii akka bishaanii kan maddisiisu dha. Inni lamataa(Apocrine glands) ammoo gogaa naannoo qaccee harmaa, bobaa, qaama saalaa fi naannoo gurraatti kan argamu dha. Xannachi kun harmaa irratti aanan maddisiisa, gurra keessaatti ammoo guurii gurraa kan maddisiisu yoo ta’u, gogaa akka bobaa jiraniif ammoo dafqa yabbuu ta’e kan pirootiiniif keemikaalota biraa qabu maddisiisa.
—
Dafqi yabbuun inni xannacha akaakuu lammataatiin maddisiifamu kun pirootiinii inni qabu baakteeriyoota gogaa keenya irra jiraataniin gara Aasidii ykn keemikaala foolii badaa qabuutti jijjiirama. Sababa kanaaf qamnii naanno bobaa foolii badaa qabaatu danda’a.
—
Namoota foolii badaa qaamaatiif saaxilaman:
– Namoota furdinna garmalee guddaa ta’e qaban.
– Namoota yeroo baay’ee nyaata zayitiin, qullubbiin, shunkurtiin, itti baay’ate fayyadaman
– Alkoolii, buna, sigaaraa baay’isanii fayyadamuu
– Namoota hedduminnaan foon diimaa, killee/buuphaa nyaachuu guddisan
– Namoota dhukkuba Sukkaaraa qaban fa’a.
—
Karaalee foolii qaamaa ittiin hirdhifnu yookin balleesinu:
Qulqullina dhuunfaa keenya eeguun:
* Qaama keenya bishaan hoo’aa dhaan dhiqachuu. Bishaan hoo’aan dhiqachuun baakiteeriyoota gogaa keenya irratti argaman kan dafqi keenya akka foolii badaa qabaatuuf sababa ta’an xiqqeessa.
* Yeroo yeroodhaan rifeensa bobaa keenya haaddachuu. Kana gochuu dhabuun dafqi keenya akka dafee hin hurkine gochuun baakiteeriyootaaf saaxila.
* Saamunaa mana qorichaatti gurguraman Kan baakteeriya hirdhiisuuf fayyadan kan Akka MEDICAM fa’a fayyadamuu.
* Nyaata zayitiin itti baay’ate yeroo hedduu fayyadamuu dhabuu. Foon diimaas, buphaas baay’isuu dhabuu. Kuduraaleef fuduraalee fayyadamuu.
* Erga bobaa keenya qulqulleesine booda shittoo ykn “deodorant” adda adda fayyadamuu. Otoo hin qulqulleessin dibachuun foolii bada biraaf nama saxiluu mala.
* Yoo tooftaalee armaan olitti eerameen baduu ykn hirdhachuu dide mana yaalaa dhiheenyatti argamu deemuun Doktora ykn ogeessa yaalaa mari’achiisuun “anti perspirant” fayyadamuun barbaachisaa ta’a.
—
Fayyaa ta’aa, fayyaa dahaa!
Horaa, bulaa, deebanaa!
—–
© Dr. Nuredin Luke


c: text/html

text:
Naannoo bulchiinsa Amaaraa goodina bulchiinsaa sablammii waag himiraa keesatti hanqinaa roobaatiin kan ke’ee ji’oottan sadan darban keessatii beeladoonii kumnii 20 yemuu du’an kuma 100 ol kan ta’an imoo garaa naannolee biraatti godaanuun isaanii ibsameeraa.
Waajiraa misoomaa beeladootaa fi qurxummii godinichaa fi jiraattota wabefachuudhaan gabaasinn Masfin Arragee qindeesee akka ibsetti, waggootan darbanii fi roobinii gahaan waan hin tureef, akkasumas sababa walwaraansaatiin horsisee bultoonni bakka biroo deemanii nyaataa beelladootaa barbaachuu waan hindadeenyeef rakkoon kun hammaachaa ganda’eeraa jedhameera.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Haalli qabataamaan biyya keenya keessatti muli’ataa jiru akka nutti akeekutti qabsoon oromoo boqonnaa haarayatti tarkaanffachuu isaati. Galata dargaggoota keenyaa dhiginni qabsaawota oromoo lubbuu qaalii isaanii wareeganii, kan mana hidhaa keessatti dararamaa jiranii fi bakka buuteen isaanii wallaalamee firii agarsiisee arra ummanni keenya qabsoo oromootti firii horachuufi qoma qullaa rasaasa diinaa dura dhaabbachaa jira.
Yeroo itti haalli mijjataan kun muli’atutti hoogganoonni dhaabota oromoo fii hayyoonni oromoo ibsa ejjennoo fii dhaadannoo qullaadhaan sab-qunnamitiilee dhiphisuu lakkisanii gadi taa’anii egeree oromoo irratti yeroo mari’atan keessa jiraachuu qaban. gadaan itti ufii walnyaannuufi olola walirratti shaakallu dhiiga ilmaan keenyaatiin dhiqamuu qaba. Akkumma adaa kenyaa carraan umamu hundatti dhimma bayuu dhiifinnee walgorgommii keessa keenyaa lalisuu irraa ufi qusannee akka ummanni keenya bayaa dhiyaa, kaabaa kibbaaan qaama tokko ta’ee dhaabbatetti afaan tokkoo dubbachuu bira dabarree egeree ifaa muli’ataa ummata keenyaafi tilmaamuufi walmariin gadifageenyaan haala hunda qulqulleesse muli’isu shaffisaan lafa kaayamuun waan yeroo fudhatu ta’uu hinqabu.
Qabsoon ijjoolleen keenya qabsiisanii fi miidhaan diinota keenyaan nurratti aggaammatamaa jiru kan murnna murnaan ibsa ejjannoo qofa itti tarrifinnee harka namaatiin ibidda qabannu osoo hinta’in kan garaagarummaa keenya hiikkannee wareegama bartbaachisuufi ufi qopheessuudhaan qaama sochii kanaa taanee egeree oromiyaa fi ummata keenyaa xaliilchinee lafa keenyu keessa jirra. Ummanni keenya arra dhadannoo fi ibsa osoo hintaane tarkaanfii qabatamaa fi muli’ata qulqulluu sochii kanaa akeekuufi barbaada, kun ammoo kan murnni hunduu akkumma itti fakkaatetti xurree fii dandii siyaasaa ufi irra dhaabbate lafa kaayamu osoo hintaane kan akka biyyaatti qaama hundaan irratti waliigalame ta’uun yeroon isaa amma.
Akkumma jecha faranjii “ chance favors the prepared mind” jedhu sammuu qophaayeefi ummata qophii qabu qofa hiree umametti dhimma bayuu dandaya. Arra yeroon kan ilmaan keenya dhumaa jiruufi mala lafa keenyu,arra biyya buqa’ee mirga isaatiifi falmataa jiruufi yeroo mala itti fufinsa diddaa kanaa akeekinnu , yeroo itti dhumaatii ummata keenyaa xiqeessuu fi gabaabsuufi mala keenyu keessa jirra, yeroo itti sabaa fii sablammoota ollaa oromiyaa jiran hunda wajjiin hariiroo qabnnu lafa keenyu keessa jirra, yeroo itti madoofi du’aa keenya mala ittiin kunuunsinuun mala lafa keenyu keessa jirra. Kana ta’uu dhiifinnee murna xixxirraa qabnnu qofa irratti hundanoofinnee “lip service” qofaan fageenyarraa dhaadannoo qofaan ummata keenya hamilchiifinnu keessa hinjirru.
Kanaafi.
- Hoogganoonni dhaabota siyaasaa oromoo hunduu garaagarummaa jiru ufi duuba kaayanii ummata keenya baraaruufi hatatammaan walqunnamanii walmarii eegaluu.
- Ummanni biyya alaa jirru bakka jirru hundatti koree qaama gargaarssa jedhu dhaabuudhaan diinagdee gayaa guuruudhaan haala dhufu hundaafi ufi qopheessuu.
- Akka dhunfaattis ta’ee akka jaarmayatti namuu nama dhunfaan beekurraa eegalee hanga ganda isaatti qunnamuudhaan akka diddaan itti jiramu kun hindhaabbanneefi toofitaa diina hubachiisuudhaan ummata keenya kakaasuu.
- Hiriirri biyya alaatti geggeeffamu kan yeroo tokko qofa geggeeffamee dhaabbatu osoo hinta’in magaalaa hundatti irra deddeebi’amee geggeeffamuu.
- Haala danda’amu hundaan namoonni oromoo hidhannoo harkaa qaban akka hidhannoo isaanii hinhiikkannee fi ummanni keenya akka hidhannoo bitatu dhuunffattis ummata keenya gargaaruudhaan tofitaa wayyaneen ummata keenya hiikkachiisee fixuuf saganteeffate kana fashalsiisuu.
- Oromoota miseensota OPDO ta’an kan ta’e jedhanii tofitaa diina osoo hinhubatinis ta’ee dantaafi jecha dinaa meesha ta’anis dabalatee balaaleffachuufi salphisuu irra akka isaa qaama qabsoo deemaa jiru akka ta’an irratti hojjachuu.
Haala kanaafii kan biroolle fiinxaan baasuufi hoogganoonni dhabaa akka dhuunffa dhuunffatti ibsa baasuu lakkisuudhaan hatattamaan walqunnamuudhaan sirnna wayyaannee diiggamaa jiru mala ittiin shaffisiifnuufi kufaati diina kana boodas haala itti ummata keenyas ta’ee biyya san tasgabbesinu irratti malaafi fala dhayuun yeroon isaa amma. Kana osoo hingodhin ammalle osomma akka barannetti ufii keenya waldorgominnu fii anaa sirras jabaa jennee walitti dhaadannu carraa dhalate kana hinmilkeesinu yoo ta’e dhiyinni da’imman dhangala’aa jiruu kanaafi itti gaafatama seena jalaa akka hinbaane dursinee hubachuun barbaachisaadha.
A.Jundi


text:
Siiril Raamaafoosaan pirezidaantii Afriikaa Kibbaa ta'an
Jaakoob Zuumaan aangoorraa bu'anii borumtaasaa Siiril Raamafoosaan pirezidaantii Afriikaa Kibbaa ta'an.
Paarlaa biyyattiitiin kaadhimamaan dhiyaate isaan qofa ture. Irra caalaan miseensotaa paarlaamaa miseensota paartii Kongireesii Biyyaalessaa Afriikaa ta'an wayita Obbo Raamafoosaan filataman gammachuudhaan machaa'aniiru.
Maanguddoon waggaa 65 Obbo Raamafoosaan haasawa pirezidaantummaa isaanii jalqabaa keessatti malaammaltummaa obbo Zuumaan ittiin komatamaa turan qolachuuurratti akka hojjetan dubbatan.
Paartiin Kongireesii Biyyaalessaa Afriikaa Obbo Zuumaan akka aangoo gadi lakkisan irra deddeebiin erga gaafatanii booda aangoorraa geggeessan ,Obbo Zuumaan garuu badii homaa tokkollee akka hin qabne eeranii utuma aangoon itti mi'ooftuu nagaa itti dhaammatan.
Maatii warra qannoo fi badhaadhinaan jiraatanii , warra Guuptaa, siyaasa biyyattii akka laaqan affeeran jedhamuun komiin irratti ka'ee ture egereesaanii mana hidhaaf lammataa affeertee turte.
Manni isaaniis marfamee ture.
Pirezidaanti Raamafoosaan malaammaltummaa fi fedhii dhuunfaa siyaasa biyyattii keessatti calaqqisiisuu hambisuuf xiyyeeffannaan akka hojjetan beeksisan.
Haasawa biyyaaf akka taasisanis ni eegama. Kun garuu shakii yeroo darbe Obbo Zuumaamoo Obbo Raamafoosaatu biyyaaf haasawa taasisa laata jedhuun yoona ga'eera, amma garuu gar tokkootti ba'eera.
Obbo Raamafoosan PAartiin ANC bara 1994 aangootti dhufee as ijasaanii aangoo pirezidaantummaarra buufatanii akka turantu himama.


text:
Bismillah! Ramadaanni yommuu xumura irra gahuu dhimma barbaachisaa keessaa tokko zakaatul Fixriidha. Barruu tana keessatti haala gabaabaan waa’ee zakaatul fixr ni ilaalla.
Haa Jalqabnu
Namni hojii tokko yommuu hojjatu wantoonni isa kakaasanii fi dhiiban jiraachu qabu. Keessattu hojichi hojii nafsee irratti ulfaatu yoo ta’e, kakaa’umsa cimaa barbaachisa. Islaama keessatti wanti nama ajaa’ibu guddaan hojii tokkotti yommuu nama qajeelchu mindaa (ajrii) guddaan nama abdachiisa. Ammas hojii badaa irraa yommuu nama dhoowwu, adabbii badaan nama sodaachisa. Kuni hundii nafseen nama tuni akka qulqullooftu fi sadarkaa ol’aana irra geessu taasisa. Soomni hojiwwan nafsee irratti ulfaatan keessaa tokko waan ta’eef, Islaamni faaydaa fi mindaa sooma irraa argamuun nama abdachiisun kaka’uumsa, injinnoo fi humna namaa dabala. Namoonni faayda fi mindaa soomaa yoo beekan kaayyoo soomaa galmaan gahu. Ta’uu baannan, aadaa godhachuun faayda homaatu osoo irraa hin argatin dabarsu. Qur’aana fi Hadiisa keessatti gabaabbinaanis ta’i dheerinnaan faaydalee fi mindaan soomaa dhufani jiru. Yeroo darbe, aayah waa’ee soomaa dubbattu irratti xinxalline turre. Har’as itti fufuun hadiisota muraasa faayda fi mindaa soomaatin wal qabatan ni ilaalla.
Dabalata Dubbisi
Bismillah. Alhamdulillah Rabbil aalamiin. Yommuu Ramadaanni gahu, namoonni of tottolchuu fi of fooyyessuuf ni qophaa’u. Barreefama waa’ee Ramadaana dubbisuuf Google irratti ramadaana ykn sooma jechuun barreessun keessan hin oolu. Sababni kanaa waa’ee Ramadaanaa fi sirrittti irraa fayyadamuuf fedhii waan qabdaniifi miti ree? Alhamdulillah waggoota darban keessatti waa’ee Ramadaana ilaalchise barruulee garagaraa ilaalle jirra. Isaan keessaa; Qophii Ramadaanaa, Ramadaana keessa ramaddi namoota, wantoota sooma balleessanii fi kan biroo. Kana sammubani.com irraa ni argattu. Har’as wantuma duraan barreefame irratti dabaluun yaad-rimee soomaa fi Ramadaanaa ni hubanna.
Dabalata Dubbisi
Assalamu aleykum wa rahmatullahi wa barakaatuh. Akkam fayyaa qabdu kabajamtoota hordoftoota keenyaa? Ramadaana, faayda ramadaanaa, walaloo ramadaanaa jechuun interneeti irra akka barbaadaa jirtan WordPress irraa ni argina. Deebii keessan guutullee deebisuu baannu muraasa isaa deebisuuf ni yaalla. Waggaa kana wanta adda ta’e hojjachuuf karoorfannee jirraa? Yoo hin karoorfatin, barruun armaan gadii ji’a Ramadaanaa keessa akka karoorfannu tooftaa muraasa nutti akeekti. Barruulee bara darbee irraa kan walitti funaanamte fi mata-duree hunda jalatti guduunfan dhiyaate jira. Ji’a Ramadaanaa kana keessa maal jijjiruu barbaannaa? Linkii armaan gadi tuquun buusu dandeessu.
QOPHII RAMADAANAA
http://sammubani.com/wp-content/uploads/2018/05/QOPHII-RAMADAANAA.pdf
Ramadaanni buufata leenjii ol’aanaa namni tokko jireenya ofii ittiin jijjiratuudha. Ramadaanni tokko darbee ramadaanni biraa yommuu dhufu namni tokko ‘Ramadaana kana keessaa jijjirama maalii ykn akkami agarsiise?’jedhe of gaafachu qaba. Fakkeenyaf Ramadaana baranaa dheebu, beela fi dadhabbii qofaan dabarsine moo jireenya keenya keessatti jijjiramni wayii argamee jiraa? Fkn, salaata sirnaan salaatu, wanta haraamaa dhaabu, qalbiin namaaf rahmata gochuu, dallansuu too’achu fi kkf. Ramadaana kana keessa jijjirama kana fi kan kana fakkaatan yoo argine, jijjirama kanniin itti fufsiisuuf qophiidhaa ree? Jijjirama kanniin itti fufsiisuuf tarkaanfilee kanniin fudhachuu dandeenya. Isaanis; Read more
Wantoonni sooma cabsan /balleessan gosa lama. Isaaniis
A.Wantoota sooma cabsan qadaa kan barbaachisu
B.Wantoota sooma cabsan qadaa fi kaffaaraa kanneen barbaachisan Read more
Ramaddii 7ffaa- Karaa deemaa
Namni karaa deemu imala isaa keessatti tahayyula yoo hin niyyatin, sooma hiikun isaaf ni hayyamama. Garuu tahayyula yoo niyyate, sooma hiikun isarratti haraama. Soomun isarratti dirqama. ( Tahayyula jechuun tooftaa wanta tokko jalaa bahaniin. Karaa deemun ykn biyya biraa deemun sooma jalaa nan baha jedhe yoo niyyate, sooma hiikun isarratti haraama.) garuu namni karaa deemu tahayyula yoo hin niyyatin, yeroo imala isaa filannoo soomu fi sooma hiiku qaba. Read more
Nama barbaachisummaa (ulaagaalee) kanniin guutef soomni isa irratti dirqama. Ishiin/inni Musliima, aaqila (waa hubachuu kan danda’u) ta’uu, umrii saalfannaa kan gahe ta’uu, fayyaa qabaachu, imala (adeemsa) irra kan hin jirre (iddoo jireenyaa kan jiraatu) ta’uu, dubartiif laguu fi nifaasa (dhiiga dahaa) irraa qulqulluu ta’uu qabdi. Namtichi/ dubartiin barbaachisummaa armaan olii guunnan soomni isa/ishii irratti dirqama fi sirriidha. Dhugumatti ramaddi hundaa tokko tokkoon ilaalun irra gaariidha. Isin qophiidha? Kanaafu obsaan dubbisaa. Read more
“Akka lugaatti sooma jechuun wanta tokko irraa of qabuufi hidhuudha. Fakkeenyaf dubbii irraa, nyaata irraa fi kkf irraa of qabuu danda’a.
Akka shari’aatti sooma jechuun fajrii (subii) irraa eegalee hanga aduun seentutti wantoota sooma balleessan irraa of qabuudha. Asitti wanta biraatif kan soomu osoo hin ta’in niyyaan isaa Rabbiin gabbaruuf ta’uu qaba. “ Read more
Ramadaanni akka lakkoofsa hijriitti ji’a saglaffaa irratti argama. Ramadaanni ji’a kabajamaa Qur’aanni itti bu’ee fi leylat-ul qadr (halkan ji’aa kuma caaltu) of keessaa kan qabudha. Jinni Ramadanaa ji’aa rahmataa, barakaa fi jaalalaati. Ji’a diinni ilma namaa kan ta’ee sheyxaanni itti hidhamuudha. Sheyxaanni waan hidhamuuf namoonni ibaadatti ka’u, wanta gaariitti fiigu. Read more


text:
Daily Archives: October 8, 2017
Waadaa Qeerroo Guyyaa Har’aa Irreecha Malaa Ateetee Irratti.
Aside
Waadaa Ummanni Keenya Guyyaa Har’aa Irreecha Malkaa Ateetee Irratti Walii Gale.
Aside
“Kan nu bulchu Qeerroo dha! ABO dha!” Irreecha Malkaa Ateetee 2017
Aside
Wayyaaneen TPLF Daangaa G.Beeneshangulii fi Oromoo Jidduutti Shira Xaxaa Jiru Itti Fufe.
Aside
8/10/2017 Wayyaanee uummata Oromootti duuluushee ittuma fuftee jirti! Akkuma qeerroon aanichaa sinbeeksisaa ture karaa B/SH/gumuz irraanis mootummaan humna hidhannoo gutuun uumata godina Wallagga aanaa Haroo irratti tarkaanfii sukkaneessaa fedhachuu eegalee jira.
Guyyaa gaafa 26/1/2010 galgala keessaa sa’a 3:00irratti lammiileen Oromoo ta’an ofjiraachisuuf jecha abbaa qabeenyaa naannoo Beeniishaangul Gumuz keessaa lafa qonnaa qabaniif hojii eegumsaa qabeenyaaratti boba’aani jiran lama irratti doorsisaafi reebichaa cimaa irraan ga’uun dhaga’ame.heeruun kun akka addeessetti namoonni sodaa nageenyasaaniif maqaan isaani akka da’amu hin feene kun karaa daangaa Waallagga aanaa haaroo gandaa sagaroo jedhamurraan utuu gara tikishaa bakka hojii eegumsa saaniitii gara maatii deema jiranii humni hidhannoo guutuudhaan socha’u baayyinaan shan ta’anii nutti dhufan jedhu.sanaan booda afaan haamaaraatiin dhaabadhaa erga nuun jedhanii
booda isiin oromoodha mitii jedhanii nugaafatanii booda erga eyyee jennee isini mitii kan naannoo keenya keessatti waan
ta’u hunda kan naannoo oromiyaaf Qeerroof kan gabasuu.kanaa booda akka hin deebine jedhanii deeman jedhu. Continue reading
Faaruu Waaqeffatnaa Oromoo
Aside
Godina Lixa Shaggar Ona Adaa’aa Bargaafi Meettaa Roobii Keessatti Ummanni Ayyaana Irreechaa Har’aa Alaabaa ABO fi Wallee Warraaqsaa Midhagasaa Jiru.
Aside
Onko…8/2017 #Irreecha_Malkaa_Birrattee Godina Lixa Shaggar Ona Adaa’aa Bargaafi Meettaa Roobii Irraa uummatni Oromoofi Qeerroon Dargaggootni Oromoo walitti dhufuun Mogoor Malkaa Birratteetti Ayyaanni Irreechaa bifa ho’aa ta’een kabajame. Uummatni Oromoofi Qeerroon dargaggootni Oromoo Kumootaan Lakkaawwaman Walitti dhufuun Aadaa, duudhaa, eenyummaa, Oromummaa, Tokkummaafi Saboonummaa isaanii ibsachuun Nagaa, Bilisummaafi walabummaa isaaf kan falmataa jiru ta’uu ibsuun faajjii qabsoo bilisummaa Oromoo Alaabaa ABO kan lafeefi dhiiga gootota Oromoon sararamte olqabuun mirmisaa jaalaalafi kabaja Alaabaa ABOfi ABOf qabu sodaa tokko malee ifatti calaqisiisee jira.Gabaasaa dabalataan walitti deebina. Ayyaana Milkii!!
Bifuma wal fakkaatuun Ayyaannii Irreechaa Gidduugaleessaa Oromiyaa Magaalaa Sabbataattis Bifa Ho’aafi Continue reading
Godina Horroo Guduruu Wallaggaa Irreechi Odaa Buluqitti Guyyaa Har’aa Kabajame Alaabaa ABOn Fayamee Walleelee Warraaqsaan Wayyaanee Balaalefataa Akka Jiran Qeerroon Gabaase.
Aside
Onkololessa 8/2017 Guyyaa Har’aa Ayyaanni Irreechaa Godina Horroo Guduruu Wallaggaa #Odaa_Bulluqitti bifa ho’aa ta’een kabajame. Uummatni Oromoofi Qeerroon dargaggootni Oromoo Kumootaan Lakkaawwaman Walitti dhufuun Aadaa, duudhaa, eenyummaa, Oromummaa, Tokkummaafi Saboonummaa isaa ibsachuun Nagaa, Bilisummaafi walabummaa isaaf kan falmataa jiru ta’uu ibsuun faajjii qabsoo bilisummaa Oromoo Alaabaa ABO kan lafeefi dhiiga gootota Oromoon sararamte olqabuun mirmisaa jaalaalafi kabaja Alaabaa ABOfi ABOf qabu sodaa tokko malee ifatti calaqisiisee jira.Gabaasaa dabalataan walitti deebina.
Ayyaana Milkii!!
“Yeroon Godaansifna Hin Ta’u Turuun Ishii, DOWN DOWN Wayyaanee” Goticha Artist Tafarii Mokonon
Aside
Qeerroon Guyyaa Har’aa Magaalaa Buraayyuu Irreecha Malkaa Ateettee Irraatti ABO fi WBO Faarfataa Oolan.
Aside
#AYYAANA_IRREECHA Onkololessa 8/2017 Guyyaa Har’aa Ayyaanni Irreecha Magaalaa Burraayyuu Malkaa_Ateeteetti Bifa ho’aa ta’een kabajamuu eegalee jira, Uummatni Oromoo Gidugaleessa Oromiyaafi Godinaalee Oromiyaa Garaagaraa irraa Kan Irratti Argaman yoo ta’uu Akkuma Irreecha Hora Harsadee Bishooftuutti kabajamee Uummatni Oromoofi Qeerroo Bilisummaa Oromoo; Aadaa, duudhaa, eenyummaa, Oromummaa, Tokkummaafi Saboonummaa isaa ibsachuun Nagaa, Bilisummaafi walabummaa isaaf kan falmataa jiru ta’uu ibsuun faajjii qabsoo bilisummaa Oromoo Alaabaa ABO kan lafeefi dhiiga gootota Oromoon sararamte olqabuun mirmisaa jaalaalafi kabaja Alaabaa ABOfi ABOf qabu sodaa tokko malee ifatti calaqisiisee jira. Yeroo ammaa kana Ayyaannii Irreechaa Malkaa Ateetee Burraayyuutti bifa adda ta’een baka ilmaan Oromoo miliyoonotaan argamanitti kabajama jira.Gabaasaa dabalataan walitti deebina.


text:
Golli naga-eegumsaa, ka Tokkummaa Mootummootaa rakkoo hamaa Liibiyaa keessatti uumame irratti dubbachuuf yeroo qophaawaa jirutti, magaalaa galma-mootummaa biyyattii dhuunfachuuf wal-waraansi deemaa jiru har’a illee daran hammaatee itti fufee jira.
Humnootiin Baha biyyattii Jeneraal Kalifaa haftaariin hoogganamu, handaara magaalaa Triippoolittii Tokkummaa Mootummootaa fi loltoota deggertoota mootummaa wajjiin walitti-bu’anii jiran.
Jiraattonni kumootaan lakkaawamanis, lola kana dheessuun naannoo sana irraa baqataa jiran.
“Libyan National Army yokaan LNA” ka jedhaman – humnoonni Jeneraal Haftaariin hoogganaman, jalqaba waggaa kanaa irra bakka maadhee isaanii jabaa ture - Liibiyaa gama Bahaa gad-lakkisanii dheessuudhaan, lafa uummatni baay’een irra hin jirree fi zayita boba’aan badhaatee taate, ka Triippolii irraa gama Kibbaatti argamtu qabatanii turan. Torban tokko dura, magaalaa Triippoolii dhuunfachuuf haleellaa haarawa kana jalqaban.


text:
Biyya keenyatti barumsii fi qorannoon ammayyawaa qonnaa erga jalqabame waggoota 70 ol ta’eera-Dooktar Abiy
Finfinnee, Hagayya 25, 2012 (FBC)- Muummee Ministiraa FDRI Dooktar Abiy Ahimad diinagdee keessaa dameen furtuu ta’e jijjiirrama caasaa fiduuf itti hojjatamaa jiru tokko qonnadha jedhaniiru.
Dooktar Abiy fuula Feesbuukii isaanitiin akka beeksisanitti, biyya keenyatti barumsii fi qorannoon ammayyawaa qonnaa erga jalqabame waggoota 70 ol ta’eera jedhan.
Haata’uutii qotiisa qotiyyoo fi humna qotee bulaa irraa addaan bahee gara galtee indastirii fi qabeenya horutti hin cene.
kana jijjiiruuf ammoo shoorri kalaqa damee dhunfaa ijoo fi barbaachisaadha jedhan Dooktar Abiy.
Odeeffannoo waqtaawaa argachuuf Teelegraama keenya https://t.me/afanoromofana subiskiraayib godhaa.


text:
Bulchiinsa naannoo Tigraay magaalaa Qoraariit keessattinamoonni hiriira ba'an kanneen 150 caalaan guyyaa lama keessatti hidhamuu jiraattonni VOAf ibsanii jiru.
Gaaffiin isaanii lafa gadhiisaa jedhamnee gadhiifneef hirphii nuuf haa kennamuu,laftii dheedichaa nuuf haaqophaa'uu akkasumas bifa haaraan magaalaalee gurmeessuuf hojii hojjatamu keessatti waajiira bulchiinsa lafa qonnaa fi baadiyyaa nuu haa banamuu kan jedhu ture.
Angawoota magaalatti keessaa keessaa tokko Obbo Kidaana-Maariyaam Abbaay akka jedhanti gaaffii isaanii sirrii akka ta;e ni amanna waan ta'eef irraa jala deebii itti laanna jedhan.
Lakkoobsi namoota hidhaman jedhamee ol-kaafameera jedhanii warrii misooma barbadeessanii fi daandii cufuun danqaa uuman seera duratti dhiyeeffamu jechu isaanii Muluugeetaa Atsebahaa gabaaseera.


text:
Mudde 19,2015
Godina kibba lixa Shaggar aanaa Tolee magaalaa Abeebee keessatti gaafa guyyaa gaafa Mudde 18-19/2015 sa’aatii sadiirraa eegalee sabboontota barattoota fi ummata Oromootin eegalame haala ajaa’ibaatin diinan waldura dhaabbannan fi sodaa tokko malee mormii qaban ibsataa oolan.
Mootummaan gabroomsaa fi nama nyaatan Wayyaanee ummata hirira baherratti gara jabeenyan humna Agaazii fayyadamuudhan rasaasa roobsaa oolen qotee bulaa shan ajjeesuudhaan kudhanii ol akka malee madeessun lubbuun isaanii du’aaf jireenya gidduu kan jiruudha.Namoonni wareegaman maqaan isaanii
1.Obbo Mokonnin Guddisaa
2.Obbo Daadhii Kumsaa
3.Obbo Kumaa Leenjisaa
4.Obbo Abarraa Dhaabaa
5.Haga ammaa Maqaan kan nun gahin battalatti kan du’an yoo ta’u,kan lubbuun hafan magaala walisoo hospitaala Kaatoolikii luqaas,Finfinnee fi Hospitaala tulluboollotti yaalamaa kan jiraniidha.
Ummanni oromoo bakka hundaa waltumsee mootummàa Lubbuu ilmaan oromoo akka malee duguugaa jiru kana waloodhan ofiirra darbuu qaba.Qabsoon itti Fufa.


text:
Sa'udii Arabiyaan ilma mootii sadii hidhaa buufte
Miseensonni maatii mootii Sa'uudii Arabiyaa gameeyyii sadii obboleessa mootichaa dabalatee sababa hin beekamneef to'annoo jala oolu miidiyaaleen US gabaasan.
Kanneen to'annoo jala oolan keessaa lama bulchiinsa biyyattii keessatti kanneen qooda guddaa qaban turani.
Hidhaan tibbanaa ilma mootii Mohaammad Bin Salmaaniin walqabata jedhameera.
Waggaa sadii dura, bara 2017 namoonni maqaa gurguddoo qaban, ministeeronni akkasumas dureessonni hedduu ajaja ilma mootiin magaalaa Riyaad hoteela Ritz - Kaarlitan keessatti hidhamanii turan.
Hidhaan kuni gaafa Jimaataa ganama barii keessa kan raawwate akka ta'e miidiyaaleen kanneen akka Niw Yoork Taayimsiifi Wool Istiriit Joornaal gabaasaniiru.
Namoonni sadii hidhaman jedhamee gabaafame obboleessa mootii ilma mootii Ahimad bin Abdullaaziz, ilma mootii duraanii Mohaammad bin Naayef, akkasumas durbii mootichaa Nawaaf bin Naayefidha.
Ilmi mootii Mohaammad bin Naayef Mohaammad Bin Salmaaniin hanga aangoorraa ka'anii hidhaan mana keessaa itti murtaa'utti ministeera dhimma biyya keessaa ta'un tajaajila turan.
Akka gabaasa Wool Istiriititti, humnoonni nageenyaa wanta fuula isaanii dhoksu godhatanii, uffata gurraacha uffatanii mana qondaaltichaa sakatta'aniiru.
Hidhaaa kuni maaliif ta'u mala?
Gaazexessaan BBC dhimma nageenyaa xiinxalu Firaank Gaardinar akka jedhutti tarkaanfiin kuni murtii ilmi mootii Sa'uudii Mohaammad Bin Salmaan aangoo isaa cimsachuuf taasise ta'u danda'a.
Ilmi mootii Ahimad bin Abdellaaziz ijoollee mootii biyyattii, mootii Abdellaaziz, lubbuun jiran muraasa keessaa tokkicha.
llmi mootii inni kaan Mohaammad bin Naayef waggaa sadii dura hanga bakka buufamanitti aangoon biyya bulchu kan isaa akka ta'etti eegama ture.
Isa dura yeroo Ministira Dhimma Keessaa biyyattii ta'anii turanitti al - Qaayidaa irratti haleellaa Sa'udiin raawwatteef qooda olaanaa akka gumaachanitti maqaan isaanii ni ka'a.
Gabaasa miidiyaalee US keessatti qondaaltonni Sa'udii hidhaan raawwachuu hin amannes hin taane hin jennes.
Qondaaltonni Sa'udii masaraa keessa jiran immoo yeroo hedduu odeeffannoo hin kennani, ni dhoksu.
Bara 2016 Mohaammad Bin Salmaan Sa'udii keessatti riifoormii diinagdeefi hawaasummaa gaggeessuuf waadaa seenuu isaaniin baay'ee leellifaman.
Haa ta'u malee, ajjeechaa gaazexessaa Sa'uudii Jamaal Kaashogjii waliin walqabatee baay'ee qeeqamaa turan.
Tibbana immoo biyyattiin dhukkuba koronaavaayiras ofirraa ittisuuf hojiitti jirti.


text:
Jiini muharram kan akka lakkoofsa hijraatti ji’a 1ffaa jalqaba waggaati. Jiini kuni sadarkaa guddaa qaba. Guyyaan 10ffaa isaa aashuuraa jedhama, innis fadlii guddaa qaba, soomanuunis barbaachisaadha.
Rabbiin s.w. akkana jedha.
“Lakkoofsi ji’ootaa Rabbi biratti gaafuma samiifi dachii uume kitaaba Rabbii keessatti ji’a kudha lama. Isaan keessaa afur kabajamoodha. Sanatu amantii sirriiti. Isaan keessatti lubbuu keessan hin miidhinaa. Mushrikootas, akkuma isaan tokko ta’anii isiniin lolan; tokko ta’aatii lolaa. Dhugumatti Rabbiin warra isa sodaatan wajjin ta’uu beekaa.”
Suuraa towbaa 36
Abii bakraa r.a. irraa odeeffamee Nabiin s.a.w. akkana jedhan jedhe
“ zamanni akka fakkii isaa kan guyyaa Rabbiin samii fii dachii uumeetti naannawee jira, waggaan ji’a kudha lama, isiirraa afur kabajamtuudha, sadihi walitti aanti zulqi’idaa, zulhijjaah,muharram, Akkasuma rajaba gosti mudar kabajju kan jimaada boodaatiifii sha’ibaana jiddutti tahe”
bukhaariitu odeesse
Egaa Ji’a muharram kana keessa wanti guddaan argame, Injifannoon ifa galaan, Dhugaan kijiba mooyatte, waqtii Rabbiin nabi Muusaa a.s.fi tuuta isaa nagaya baasee fir’oowna fi tuuta isaa ammo bishaanin liqimsiise, guyyaa sadarkaa fi kabajaa guddaa qabu, guyyaan kuni guyyaa kurnaffaa ji’a Muharram irraayi innis guyyaa Aashuuraa jedhamee yaamama.
Hadiisa Muslim Sahiiha isaa keessatti baase-Abii hureeyraan Rabbi irraa haa jaalatuu akka odeessetti, Ergamaan Sallallaahu aleeyhi wasallam akkana jedhan: “
Erga soomana Ramadaanatii soomanni mindatti irra caalumsa qabu ji’a Muharram jettanii moggaaftani, irra caaltun salaataa salaata dirqamaa booda; dhaabata halkaniiti”
Ammas Sahiiha keessatti ibn Abbaas Rabbi irraa haa jaalatu guyyaa Aashuuraa irraa gaafatamee jennaan akkana jedhe: “ Ani Rasuula Rabbii nagayaa fi rahmanni Rabbii isaanirra haa jiraatuu hin agarre isaa soomee sooma san keessatti sadarkaa ittiin barbaadu soomana guyyaa Aashuuraa fi Ramadaana malee’’. Akkasumas, Hadiisa Sahiiheeynii keessatti Ibn Abbaas Rabbi irraa haa jaalatu akkana jedhe : “Ergamaan Rabbii S.A.W yeroo Madiinaa dhufan Yahuudan isaanii guyyaa Aashuuraa sooman argan, ergasii Rasuulli S.A.W akkana jedhaniin: “ Maali guyyaan soomtan kun?” jarris akkana jedhan: kuni guyyaa guddaa Rabbiin Muusaa fi tuuta isaa nagaya itti baase, Fir’oowni fi tuuta isaa ammoo bishaanin liqimse(fudhate), Muusan galata Rabbii isaatif soomanee, nutis soomna! Ergamaan Rabbii S.A.W akkana jedheen : “ Nuti warra isinirra Muusatti haqa godhatuu fi dura aantota” Ergamaan S.A.W ergasii soomanii akkasuma soomana isaatitti ajajan. Caalumsa ajrii ji’a Rabbii Muharram irraa ammas sooma guyyaa Aashuuraa kana keessa diliin waggaa dabree dhiifama ,
Hadiisa Muslim Sahiiha keessatti Abii Qataadan Rabbi irraa haa jaalatu Namtichi tokko ergamaa S.A.W waayee soomana guyyaa Ashuuraa irraa gaafatee akkana jedhan: “ Dilii waggaa dabree akka naaf dhiisu Rabbirraa herreegadha.” Sahiiha Muslim keessatti, Ibn Abbaas Radiyallahu anhu akkana jedhe: Waqtii Ergamaan Rabbii S.A.W Soomanii akka soomamu ajajan (sahaabdonni) akkana jedhan: yaa Ergamaa Rabbii kuni guyyaa yahuuda fi Nasaaran kabajju, Rasuulli S.A.W akkana jedhan: “ yoo waggaan itti aanu dhufe fedhii rabbiitin guyyaa saglaffallee soomna”. Jechuunis, kurnaffaa wajji soomna-warra kitaabaa(Yahuuda fi Nasaaraa) faallessuuf jecha. Ibn Abbaas akkana jedhe: osoo waggaan suni hin deebi’in Rasuulli Rabbii S.A.W duniyaa kanarraa deemaan.
Rabbiin Bara haarawa kana kan bu’aa Islaamaa fi Muslimaa qabu haa taasisu!


text:
Mootummaan Itiyoophiyaa fi mootummaan naannoo Tigraayi akka harratti jalqaban atattamaan dhaabanii akka garaa marii nagaatti deebi’an komishiiniin gamtaa Afrikaa, IGAd fi haanga’oonii Sagantaa midhaan nyaataa Aduunyaa waamichaa dhiheesaan jiru.
Gabbasiin kenedii Abaatee Finfinne irraa ergee akka ibsetti dura ta’aan Komishiinii Gamtaa Afrikaa Muusaa Fakii Mohaamat , gareewan lamman attatamaan dhukaasaa dhaabanii akka marii nageenyaa addaa cite bakka bu’aa gamtaa Afrikaa kan ta’n prezidaantii Naajeriyaa duraanii Oluseeguun Obasaanjoo wajjin akka itti fufan gaafataniiru.
Haanga’oonii mootuamaa naanoo Tigraay Jila addaa gamtaa Afrikaa Oluseeguun Obasaanjoo Irratti amaantaa akka hin qabnee irra deddebi’anii himaa jiraachuun isaanii ni yaadatama.
Karaa biraatiin hogganaan dhaabataa misoomaa biyyoottan gaanfaa Afrikaa/IGAD kan ta’am Dr. Warqineeh Gebeyyehu dhukaasnii ariitidhaan dhaabbatee gareen lammanuu akka gara marii nageenyyatti deebi’an gaafachuun isaanii gabaasameejira.
Daarekteerrii Dhaabaata sagaantaa Midhaan Nyaataa Adduunyaa ykn FAO Deeviid Biisley mana kuusa garagaarsaa namoomaa dhaabatichaa isaa magaalaa Maqaleetti argamuu keessaa umnoota ABUT kan fudhatamee boba’an liitrii Kuma 500 fi kuma 70 akka bakka isaatii deebifamuu gaafachuun isaanii fi yoo boba’a gargaarsii namoomaa ittin raabsamuu hin jiraanne namoonni miiliyoonaatii lakkawaman beelaaf akka saaxilamman himuun isaanii beekameeraa.
Ministeeraa Dhimmaa alla mootummaa yunaayited isteets ti biiroon dhimmaa Afrikaa gamaa isaatiin ijjannoo dhaabbataa mootummootaa gamtoomanii degeruudhaan ABUT boba’aa mana kuusaa FAO keessaa fudhatan akka deebisan gaafachuu isaa gabaasnii Kenedii Abaatee ibseera.
Addii Bilisummaa Ummta Tigraay ibsaa har’aa baaseen wa’ee boba’aa gargaarsa namoomaa samuu guutummaatti dharaa jedhee haaluun isaa beekameera.


text:
(Obsaan dubbisii xumuri, ‘share’ godhii dabarsi)
(By: Saphaloo Kadiir)
OPDO sammuutu gara gale moo, moo rafteeti bursusa haasawaa jirti dhiiroo? Ani kan na dhibe; yoomii as OPDO’n murtii laachuu jalqabde?. Saniifuu dubbii master pilaanii irratti moo? Jaarsii afaan baarree kan Abbaay xahayyee ja’aniin san eessa kuteeti, OPDO’n akkanatti mataa ol qabattee? Yookaa akkuma parlaamaa keessaa sanitti shilimsuun oolu malee, OPDO’n waa akkanatti hin buuftuu silaa. Qaanuma takka malee xaaqaa abuyyadii akkanatti baqeeysuun kun maali? Re’een adaba hin qabne haada dheereeysaniifii hiinaan ifumaaf ifitti martee kuftee mar’ati. Opdo jechuu dha.
“Kofa ifii ajooytuu abbaatu walitti qabata” ja’a kaa bar oromoon hoggaa maakmaaksaan dubbii himu. Akkuma duraan afaan haqattee uste sanitti silaa achumaan ustee dubbiin ni fakkaatti ture. Amma garuu bakka hin eegamneen dhufte ifii ol hiixachuun kun maal jedhama? Ifii ol hiixachuun hidhaa cituudha. Taaytaa isiitii ol dabartee cillaayfachaa dhufuun kun gobeensa keessa qaawaa tahuu isiis nuuf mirkaneessuu daran gowwaa marqaa geebatti nyaatu tahuus nuuf mirkaneesse. Namni kophee irra guddoo kaayyate ni beekkama. Ejjeta wallaaluu keessa miilli bakka ajjechuu fedhu hin ajjatuuf. Aangoo dhagayuu malee agartee hin beekne arra samii gad buuteefi laata? Yaa dhiiroo OPDO baanan tana dhaqqabaa dafaa, waa fayyaanii miti wanti waanuma agarte odeessiti. Mootii sheeyxaanaatu irra bahee fakkaatti. Sheeyxaanni irra bahe kun garuu hedduu orraafate. (Qis… qis… qis.. qis..)
Oromoon gowwaa hin qabu. Gowwaan oromoon hambaa hin qabu. Gowwaan keenya kan hambaa dhabe san guutumatti opdo tahe. Ummanni oromoo gowwaa akka loon wayyaanee, OPDO’tii miti. “Waan akkanaa dur bira kunne” jatte ja’aan fadhiidoon, gurbaan soddaa eeguma mana keessaa waa hate booda isii daaraa keessa sunsumaan wal fakkaattee teessu agarraan naasuun taphachiisuuf arraba ‘qiiq…qiiq’ itti goonaan. Eeyyee! Ummanni oromoo roorroo jalatti fadhiidawaa turre. Arra ammoo waan opdon nuun sossobuuf yaaltu tana bira kunne. (Garuu waanuma obbodu’oo ja’aniin tana akkam irraa tana?)
Waraabeessi biyya isa hin beekne dhaqee “kal’oo naaf afaa” je’e ja’an. Dh.D.U.O (OPDO)n garuu biyyumma isii beektu, ummata torba raasee waan isiin baatu dhabee akka furriitti darbee quba isaa haqate, kan isiirra isii beeku keessa teessee, kaleessa gaafa Amajjii 12, 2016 ani aangoon qaba jette. Inumaatuu aangoo qabaachuu isii labsii qaphxii 8 qabu baafte. (Harree dhaltuu labsii baaftu)
Qaphxiin saddeettan labsichaas:-
1. Master plaaniin Finfinnee fi godina addaa Oromiyaa nananoo Finfinnee guutummaatti akka haqamu;
2. Oromiyaan faayidaa addaa Finfinnee irraa argattu, kan heera wayyaanee keessa ture ja’an san OPDO’n hojiirra oolchuuf hojjechaa jiraachuu;
3. Labsii bulchiinsa magaalota Oromiyaa haareya bahe keessaa keeyyata uummatni hin barbaanne irra deebi’amee akka fooyya’u;
4. Rakkoo bulchiinsa gaarii jiru uummata wajjin dhawaataan hiikuu;
5. Uummatni humnoota badii balaaleffatanii seeratti dhiheessuuf opdo wajjiin akka dhaabbatu;
6. Sabaa fi sablammoonti Oormiyaa keessa OPDO wajjin akka tumsu;
7. Miseensotni OPDO kaayyoo fi galii dhaabichaa cichoominaan galmaan gahuuf akka itti fufan;
8. Miseensotnii ADWUI fi deeggartootni isaa kaayyoo waloo qaban akka cimanii itti fufan… kan jedhu labsii moo dabsii kan dhimmi isaa hin beekkamne tokko hatattamaa baafte halaakte. OPDO aangoo akkanaa eessaa argatte?
Ummanni oromoo ijoollee karameellaan sossobanii miti. Ummanni oromoo qarbata akka opdo miti. Qarbata bishaan itti waraabanii bishaanuma irraa naqatan. Yaadda’uu isaanii malee xiqqollee yaaduu dadhabuu isaanii yeroo kumaffaaf waan nuu mirkaneessaniif garuu opdon hedduu haa galatoomtu. Duraaniis garuu wallaallee miti. Kolkolee joolleen taphachiisan tahuu ni beekna. Garuu nuti joollee tahuu dhabuu keenya wallaaluutu daran nama gammachiisa. (Ballaa jibriin duraa wal qaste) Labsiin amma baasan kun yoo akka yaada isaaniitti, dubbii dhaamsuufi oromoof deebii laachuu isaaniiti. Garuu ummata oromootiif faallaa dha. Aara biraa itti dabaluu daran, ibidda irratti benziinii firfirsuu tahuu hubachuu dhabuun isaanii garuu nama gaddisiise. Lakkii! lakkii ! Nama gammachiisa jechuu kiyya. Haa jannuutii, Opdon baanan tun afooshaa (iddirii) hin qabanii sa? Du’anii jiranii bar nama awwaalu dhaban malee. Warri mallas Zeenaafi Alamaayyoo Atoomsaa awwaale san akkamitti jara kana dagate? Isaan “Harreen duute waraabeessa hin sodaattu” ja’anii ta’aa jiran fakkaata. Nuti reeffaan bulaa jiraachuun keenyaa garuu akka malee nama guba.
OPDO (Kondomii wayyaanee) dhagay! wahiin sitti himaa. Oohh!! Dhiifama! Sa edaan reeffi nama hin dhagayu. Ani garuu nakiiriif munkar illeen (warra qabritti nama gaafatu san) qabrittillee isinitti geessu numaan hima. Opdo! gaafiin Oromoo eega dhimma master pilaanii Finfinnee bira dabartee, master pilaanii Oromiyaa jalqabdee bubbultee jirti. Dhageessanii? manguddoo gurri ulfaatee sammuun dhuufte. Opdo’n (wayyaaneen) dhuundhuuma torbaatam ummata boodatti hafuun isaanii amma dirree bahe. Ani kan na dhibe garuu aangoo kana mara hanga arraa eessa turaniin? Uffanni ergisaa hanga fedhe namatti qixxaa’uus wahumaatu irraa hir’ata, hoggaa deemaniiniis namarraa beekkama. Namtichi ergifatu saniis akuma amma amma ija ifitti amantummaa hin qabne takkaan ifirratti laaluu baayyiisaasi. Opdo’niis, manxaloola ergisaa ifitti dirtee wayta ganda keessa faalliftu kana, hiriyoonni isii akka irraa fokkisu akkamitti itti himuu dhaban garuu? Moo itti kaayanii duubaa itti kofluuf cal’isan? Gowwaa kofalchiisanii ilkee lakkaawaniin baanan san tana kunoo. “Dalleyya loonii keessatti OPDO hiina, OPDO’n hundi isii beeylada” yoo jedhu jaarsi afaan markajaa, Abbaay Xahayye dhuguma isaa baana edaanuu? Aniis ittiin dabalaaf, “Opdon loon looniif marga dhiise”
OPDO! Mee haa jannuutii, kan aangoo hangana geessu, tan humna labsii kana maraan laachuu dandeessan kan qabdan tahee, yeroo aangawoonni wayyaanee:-
▪ Tuffiifi balfa qabaniif irraa ka’uun ummata oromoo mirga isaa gaafate milliyoona 50 “አሸባሪ; ጋኔል; ጋንግስተር; ጠንቋይ” jechuun arrabsan,
▪ Gaafa lubbuun ilmaan oromoo 150 du’aan dabarte, namni 3,000 ol rasaasa wayyaaneetiin madaawanii hospitaalli hundi madoo rasasa wayyanen gutame, irra caalaan ammoo shaffeellee dhabanii du’aa jiruu jiddutti sakaraataa jiran, yeroo ilmaan oromoo 10,000 ol badii takka malee mana hidhaatti adabsaman,
▪ Barattoonni Oromoo lakkoofsi hin beekkamne barumsa dhaban, kaaniis guutumatti gabatee barnootaa irraa arihaman, akkasumaas wayta shamaran oromoo humna waraanaatiin universitii keessati dirqisiifamanii gudeedaman,
▪ Yeroo dubartiin ulfa ji’a 7 ajjeefamtee gatamtu, Mucaan umri waggaa 7 mana barumsaa keessatti boombiin wayyaane itti darbatamee qaxara qooru, dargaggeessi arra fuudhaa deemu yeyyiin rasaasan cidha isaa gadda (taaziyaa) ti jijjiirtu, barattoota Oromoo fi hawaasa keessaa nama ajjeesanii qilee, bishanii fi bosonatti yeroo gatan,
▪ Yeroo waraanni wayyaanee qabeenya namaa saamuu, qe’ee qonnaan bulaa ibiddaan gubu, nama ajjeessee maallaqa hangana fiddan malee reeffa hin fudhattan jechuun gadda dhangaggaawaa irratti gadda hadhaawaa dabalan,
▪ Heeraa fi Seera ifumaaf baafatan cabsuun Oromiyaan guututti humna waraanaa jalatti darbsn, Oromiyan mirga isiitii fi caasaa ittiin federaalaan wal qunnamtu qabduu akka maasaa abbaa hin qabneetti jallaaf ballaan marti oliif gad akka barbaadeetti keessa shalfu…. shira meequmaaf meeqa himee kam dhiisare?
Walumaagalatti, gaafa shiraafi badiin daangaa hin qabne ummata nagayaa, kan addunyaafuu dada buusee kanarratti raawwatamu, OPDO’n arra labsii jattee cabsii afuuftu tun eessa turte? Maaliif hanga ammaa hoo cal’ifte? Moo dhiiga ilmaan oromoo kanaatu araada bunaa itti tahe, kanaaf hanga dhiigni dhangala’ee jabanaa isaanii guutuu eega turanii? Eega aangoo maaster pilaanii kophaatti dhaabuuf murteessuu qabaatanii, maaliif keeyyata 39, mirga hiree murteeffannaa hanga fottoquutti jedhu san hin gaafatan ture? (Kijibdoota, kuntaala kijibaa dhibba meeqaan gateetii irratti deemuun jechuun kan akkaanati)
OPDO! Waan hin fakkaanne maa fakkeessita? Gurbaa hedduu kijibu tokkootu “Arra kuruphoo mataafi miilaan walirratti dhawe” jennaan, hiriyaan isaa “Hin fakkaannee fakkeeyfadhu” ja’een. “Isii miilaan gurra if hooqaa jirtuun dhawe” je’ee deebiseef gurbaan kijibuus. “Amma fakkeeysite!” Je’een ja’an hiriyaan isaa. Kijibaan mala hin dhabu. Garuu gaafa irratti beekkame bakka itti bahu hin qabu. Kanaaf opdo atiis murtiin tee tun hin fakkaanne, fakkeeyfadhu.
Haatahuu ammoo, yaa saree wayyaanee, OPDO ati gaafam dhaabbii mataa keetii qabaatta? Amma garuu dhaabbii qabaadhu, dadhabbiis dabaladhu! Dhimma ilmaan oromootii miti. Hoggaa akka buqqee hofonfolaatti waan sitti naqan ifirraa gad jiiysitu, wayta gooftooliin kee si duuba dhaabbatanii ija sitti muraa akka ati soba afuuftu, dhara dhugaarraa fagaate buuftu si dirqan, atiis sodaa lubbuun qeensa si geessee dirqumaan yeroo hollachaa hobobsitu, wanuma si dhageeffannu, waanuma soba kee dhugoomfannu sitti fakkaataa? Akkas yoo seete hedduu dogoggorte. Ati fedhii ummata oromoo irra fedhii aangawoota wayyaanee beekta. Kana tahuus duraan beekna. “Arra numaan ja’aa boru numaan ja’aa, yaa abaluu abaluu arruma sitti guutamte” ja’e ja’an gurbaan, gurbaan yeroo hunda halaalaa arrabsu tokko isa harka seennaan. Akkasiiti! opdo’s arruma itti guutamte kaa. Inumaatuu guutamuu bira dabartee gubbaarran baleeyxe.
Nuti opdo waan isiin irraa tolfamte beeyna. Maal irraa tolfamte hin jattanii? Kaartoona kaa! “Manni gogaa harreetiin jaarame gaafa waraabeessi yuuse jiga” jechuu dhageessanii? Eeyyee! Amma jiguuf yoo roraatu if agartee, akka nama hirriiba keessaa baraageetti yoo dunquqquun battiftu, yoo bursusa haasooytu, Nuti ammoo gurra isaaniin dhageeffannuu hin qabnu. Daa’ima amma afaan baru, kan waanuma namni itti himu ja’u mitiiree! Wayta lubbuun itti dhibamtee kara gortu wallaalte kana ammoo nama dhageeffachuu hin ooltu, dhagay xiqqoon waa sitti himaa, OPDO?
Dubbiin oromoo master pilaanii Finfinnee bira dabartee jirti. Amma gaafii hin qabnu qabsotti jirra. Qabsoon ilmaan oromoo ammoo tan yoomillee shiraafi daba alagaatiin if duuba deebituu miti. Sadarkaa waywaata opdo’tiin qabbanaa’uu biraa fagaattee jirti. Ummanni oromoo; xumura bara 2015 booda akka harree ergisaatti ykn wadala abbaan dagateetti wayyaaneef hin fe’amu. Akka deebi’ee raroo gabrummaa hin ba’anne, dhiiga ilmaan isaa kan wayyaaneen dhangalaafteen kakatee jira. Lafee goototaa tan bilisummaa oromoon caphxeetiin irbuu seenee jira. Haa tahuu ammoo, Aangoo dhabdee tanakaa gatii hin qabne taatullee, eega aduun tee seennaaf gaara irratti miila gad diriirfatte, eega aduun bilisummaa ummata oromootiif bahuuf jalaan ol quuqattellee tahu, aangoo sobaatiin murtii dharaa daarota tokko afuuftullee haqa qabaachuu ilmaan oromootiif ragaa bahuu keessaniif galata qabdan. Galanni keessan bilisummaa ilmaan oromootiin, du’a wayyaaneefi opdo’tiin yeroo gabaabatti isiniif haa galu. Dubbiin arrallee akka hawaasni opdo cinaa hiriiru gaafachuu keessanii ammoo abjuu walitti laaqamte. Hiikkaas, gatiis hin qabdu. Ilmaan oromoo amma booda opdo maddii hiriiruu jechuun umrii isaa guutuu gabrummaan hiraaruu jechuudha. Kanaaf dubbii nu cinaa hiriiraa tana abbu torbatti firraa tufaa, opdo! Hafiinsa master pilaaniifi dhugaa qabaachuu oromoo labsuu keessaniif ammoo galata xuraawaa argadhaa. Deebiin keenya ammoo “Eega waraabeessi kute sareen dutte” kan jedhu qofa taha.
Saroota wayyaanee, OPDO! Xumura irratti hojii manaa laaftuu takka isinitti kennina. Arra aangoo teessan agarree jirra (ni orraafatte malee) Akkuma amma if bir’achaa, sodaan hollachaallee taatu master pilaaniin hafuu labsitan kanatti akka hojjattu si gaafanna. (Garuu orraanfachuun mallattoo kashlabbummaati!! – dhaadannoo tana gaafaan kutaa 3ffaa baradhuun mana baruumsa keenyarratti dubbise) Yoo hojii manaa kana hojjattan akkuma wayyaaneen aangoo sobaa isiniif laattee isin ergitu, nutiis galata sobaa isiniif kenninee isin dhabamsiifna.
Hojii Manaa OPDO’f:
⏩ Gaaffiin master pilaanii ummanni kaase sirrii tahuu erga amantan, namoota gaafficha kaasanii hidhaman mara hatattamaan bilisa gad lakkisaa. Lubbuu fi qabeenya badeefiis itti gaafatamummaa fudhadhaa.
⏩ Aangawoota wayyaanee kan ummata oromoo gaaffii mirgaa kaasan rasaasaan laboobuun aara isaan baasuu dhabnaan, ummata kabajamaa arrabaan xiqqeessaa, saba qulqulluu abaarsaan xureessaa turan, Keessattuu, aangawoonni akka Abbaay Xahayyee, Geetachuu Raddaafi Haylamaariyam Dassaaleny’faan hatattamaan akka ilmaan oromoo dhiifama gaafatan taasisaa.
⏩ Ilmaan oromoo master pilaanii dura maqaa investimentiin lafa isaarraa buqqaaftan hatattamaan lafa isaanii irratti akka deebi’an taasisaa.
⏩ Magaalaalee oromiyaa kan wayyaaneen faaydaa isii guuttachuuf, oromiyaarraa mogoltee tan oromoo tahuu hanqifte Finfinnee irraa jalqabii tan akka Dirree Dawaa, Harar, Walloo fi kkf hatattamaan akka harka oromootti deebi’an taasisaa.
⏩ Humnoota farra nageenyaa fi farra misoomaa, humnoota badiitu fincila kana duuba jira jechaa turuun keessan ni yaadatama. Amma immoo gaafiin ummataa sirriidha, wanti ummanni hin barbaanne hafuu qaba jechaa jirtan. Eega humnoonni badii ummata waan sirrii irratti kakaase, isin opdo irra humnoota badii isin jettan saniitu sirriidha jechu. Yaadni isaanii uummata bal’aa guutuu Oromiyaa biratti fudhatama qabate jechuudha. Kana kan mirkaneessu bahaa dhiha, kaabaa kibbatti ummanni ka’uu isaati. Kanaaf, alagaaf humna badiiti malee isiniifi ummata oromootiif jarri muka dawaati waan tahaniif, hatattamaan humna badii sanitti makamaa. Yoo qaanfattaniifi sodaattan ammoo ummatuma bal’aa ni yaannaaf jettanii itti kijibdan kanatti makamaa.
⏩ Warroota badii takka malee ilmaan oromoo gaaffii mirgaa gaafatan rasasaan labooban seeraaf dhihaatanii akka gaafataman, gaafatamuu qofaa miti adabbii gahaa akka argitan taasisaa. Gama biraatiin humna waraanaa oromiyaa keessa akkuma baroota jalqaba 90’mootaa sanitti meeshaa waraanaa gurguddoo hawaasa keessatti ramadatan osoo ollee hin bulle dafaa akka oromiyaa guututti gad lakkisanii bahan taasisaa.
Kan kanarraa hafe gumaa dhiiga ilmaan oromoo kan haqa isaanii irratti dhangala’e nuutu bilisummaan baafata. Oromiyaa jaarraa 1 fi walakkaa cittoo gabrummaa hooqachaa turte bilisummaan nuutu fayyifata. Hojii gurguddoofi ulfaattuu nuti isinirraa fudhanne. Isin opdo’n ammoo hojii salphoo asiin olitti tuuqne kana siif laanne. Nuti akka keessanitti garaa jabaanne waan isin hin dandeenye isinirra hin keenyu. “Garaan akka duuydaa hin jabaatu mitiree?” Garuu ammaas akka aadaa keessanii sanitti orraafadhaatii, saree eega waraabeessi kute duttu tahaa. Ani fixadhe, isiniis fixadhaa. !!!
Saphaloo Kadiir
Amajjii, 2016


text:
Click here to load reader
View
658
Download
2
Embed Size (px)
DESCRIPTION
tiroiditis subaguda
2. CCAASSOO CCLLIINNIICCOO MMuujjeerr 3399 aaooss AAnntteecceeddeennttee eennffeerrmmeeddaaddrreessppiirraattoorriiaa ssuuppeerriioorr hhaaccee1155 ddaass.. AAnneemmiiaaFFeerrrrooppeenniiccaa.. DDoolloorr cceerrvviiccaall TTaaqquuiiccaarrddiiaa NNeerrvviioossiissmmoo.. HHiippeerrmmeennoorrrreeaa.. 3. CCAASSOO CCLLIINNIICCOO IInnssppeecccciioonn AAuummeennttoo ddee vvoolluummeenn..PPrreeddoommiinniioo ddeerreecchhoo PPaallppaacciinn CCoonnssiisstteenncciiaa bbllaannddaa.. CCoonnddoolloorr aa llaa ppaallppaacciioonnssuuppeerrffiicciiaall.. AAuussccuullttaacciioonn NNoo ssee aauussccuullttaann ssooppllooss.. 4. CCaassoo cclliinniiccoo CCoonnttaaccttoo 11CCoonnssuullttaa ccooff.. AAnneemmiiaa ffeerrrrooppeenniiccaa.. CCiicclloo mmeennssttrruuaall iirrrreegguullaarr.. HHbb 1111..33 gg//ddll HHccttoo 3355..22 %% TTSSHH 00..5588 uuUU//mmll.. PPaauuttoo KKiilloorr 4400 mmgg //ddiiaa CCoonnttaaccttoo 22.. CCoonnssuullttaa pprriimmaarriiaa.. DDoolloorr ddee ccuueelllloo.. PPoossiibbllee TTiirrooiiddiittiiss SSoolliicciittuudd ddee aannaalliittiiccaa pprrooggrraammaaddaa.. TTrraattaammiieennttoo ccoonn IIbbuupprrooffeennoo 660000 mmgg ccaaddaa 88 hhoorraass CCoonnttaaccttoo 33.. ccoonnssuullttaa pprriimmaarriiaa TTSSHH 00,,001144.. TT44 22,,66 HHbb 99,,77,, VVSSGG 7711 mmmm.. PPCCRR 2255.. KKiilloorr 8800 mmgg //ddiiaa ss SSoolliicciittuudd ddee EEccoo ttiirrooiiddeess.. 5. CCaassoo CClliinniiccoo CCoonnttaaccttoo 44.. CCoonnssuullttaa pprriimmaarriiaa EEccoo SSee oobbsseerrvvaa LLTTDD mmiiddee 1144xx2222 mmmm ccoonn ppaattrrnnhheetteerrooggnneeoo.. LLTTII 1155xx99 mmmm ccoonn ppaarrnnqquuiimmaa hhoommooggnneeoo....GGaanngglliioo SSuubbmmaaxxiillaarr ddeerreecchhoo ddee 1111xx55 mmmm ggaanngglliiooss llaatteerroocceerrvviiccaalleess bbiillaatteerraalleess.. CCoonnttaaccttoo 55.. CCoonnssuullttaa pprriimmaarriiaa CCoonnttrrooll AAnnaallttiiccaa AAnnttii TTPPOO


text:
Kora Abbootii Gadaa Hangar irratti ta’amaa jiru Ijaaruu Irratti muudama Wallagga Bahaa Aanaa Giddaa Ayyaanaa Hangar Guuteetti abbootiin Gadaa waliif gochaa jiran kan haqaa miti
[SQ, Waxabajji 20, 2018] Eegalaa kora Abbootii Gadaa Maccaa Hangar Guuteetti geeffamaa jiru irraa qabee hanga ammaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo hordofaa ture.
Korri kuniis koree Abbootii Gadaa ijaaruuf kan qophaa’e ta’u afaaniin kan dubbatamuu ta’us ademsichi garuu walxaxaafi uummata kan mufachiise ta’ee argameera.
Kora kana irratti kan argaman Abbaa Gadaa kan godiinaalee Wallaggaa arfan irrati muudaman obbo Dassaalee Fayiisaa turan.
Obbo Dassaalee Fayisaan kan dhalatanii guddatan achuma Aanaa Giddaa Ayyaanaa Ganda Soob jedhamutti yoo ta’u. Ofii isaaniillee yeroo mootummaa Dargiidhaa eegalanii hojiiwwan babbadoofi haga arraallee uummata aanaa Eebantuufi Giddaa keessaa yoomuu baduu kan hin dandeenye hojjetaaniiru ittis jiru.
Obbo Dassaaleen. Sirnuma wayyaanee kana keessattillee bulchiinsa gandaa ta’uun Afeyaa’ii gandaafi bakka bu’aa uummataa ta’ee basaasummaan muudamuun hojjetaa tureera.
Obbo Dassaaleen bakka dhaloota isaattis ta’e; bakka hojii kamiifuu deemutti fedhii uummataa giddu galeessa godhatee utuu hin taane, Akkaataa siyaasa mootummaa ittin tiksan qoffaarratti xiyyeeffachuun hojjeta.
Akka fakkeenyaatti: baruma kana keessa Aanota irratti Abbooti Gadaa filla jechuun.aanoota hedduu keessa deemee; hoggantoota siyaasaa OPDO qofa sirna Gadaa keessatti filuufi kakuu akkaataa sirna Gadaatiin faallaa ta’e Foolleef Abootii Gadaa kakachiisu irratti waan safuu hawwaasaa keessa hinjirre raawwateera.
Kakuuwwan:
-Yoon mootummaa gane dhaaloonni na haganu jedhaa.
-Yoon kaayyoo mootummaa dhiibee uumaan naadhiibu jedhaa fi kkkf jechuutiin muudamsa irratti kakuu galchee, foolleefi uummata irraa mormii gurguddaa isa mudachaafi Foollee jedhamanii kan muudaman illee mudamichaa dhiisee ba’aa turee jira.
Haaluma kanaan ammallee itti fufsiisuun kora Abbootii Gadaa Maccaa Hangar irratti taa’aama jiru irratti; Foollee abbbootii Gadaa achi jiraniif uummata galmicha keessatti argamu irraa mormiin utuu irratti dhiyaatuu ergama waajjira dhaabaa Godinaarraa fudhatee dhufeen; koree Abbootii Gadaa jechuun hoggantoota siyaasaa OPDOfi namoota ergamtoota TPLF waliin walta’anii magaalaa keessatti shira xaxaa turaniifi ammallee xaxaa jiraniif muudama dhuunfaasaatiin kenneefi jira.
Namoonni filaman kunooti.
1 Darajjee namni jedhamu kan Hogganaa waajjiraa dhaabaa OPDO tti ijaarsa siyaasa baadiyyaa.
2. Araarsoo namni jedhamu kan OPDO keessatti gaafatamaa waajjira galii magaalichaa ta’ee hojjetu.
3.Abbabee kan jedhamu Kaabinee Gandaa
4. Wayyeessaa namni jedhamu Hogganaa miseensa dhaabaa.
5. Jirraa kan jedhamu Waardiyyaa waajjira Bishaanifi tika siyaasa Wayyaanee ta’ee tajaajilaa kan tureef jiru Fedhii uummataa, Qeerroo fi Foollee tokko malee ajaja waajjira dhaabaa OPDO godinaatiin muudee jira.
Abbaan Gadaa Dassaalee Fayisaan namoota kana shanan koree Abbootii Gadaa Maccaa gochuun muudaniiru.
Akkuma sirna Gadaa keessattuu nama harka ququlluu kan arrabaanillee nama madeessee hinbeekneef naamusa qabutu filatamee sirna gadaan uummata gaggeessa, obbo Dassaaleen sirna gadaa fakkeessuun Wayyaanee jajjabeessanii jiraachuu Qeerroon Bilisummaa kan hadheeffatee jiru, qaamonni harka dhiigaa uummataaf gumaa ta’an kun uummata bakka bu’uu akka hindandeenye Qerrroo Bilisummaa onichaa Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoof gabaasee jira.


text:
Siyaasa Oromoo: Gamtaan paartilee Oromoo sadanii KFO, ABO fi PBO maalirra gahe?
Gamtaan paartileen Oromoo jajjaboo sadii, Addi Bilisummaa Oromoo (ABO), Kongirasiin Federaaliistii Oromoo (KFO)fi Paartiin Biyyaalessaa Oromoo (PBO) ijaaruuf waliigalan 'adeemsumarra jira' jedhu aanga'oonni paartilee kanneenii.
Hogganoonni paartilee sadanii Amajjii 03 bara 2020 ture filannoo bara kanaaf gamtaa uummachuuf waliigaltee kan mallatteessan.
Ergasii Gamtaan ijaaramu maalirra akka gahe ifatti wanti himames, wanti mul'atus hin jiru.
Dhimma kanarratti kan dubbisne qondaalonni paartii ABO fi PBO dhimmichi ammallee adeemsarra jiraachuu dubbatu.
Akka sagantaa Boordii Filannoo Biyyaalessaatti yeroon paartileen siyaasaa ulaagaa barbaachisu mara guutanii galmee xumuran Guraandhala 30 dhumata.
Gamtaan ijaarame jiraa?
Paartileen sadan Gamtaa uumuuf waliigaltee mallatteessanii qaboo yaa'ii isaanii Boordii Filannoof erguu hogganaan sab-qunnamtii ABO Obbo Qajeelaa Mardaasaa BBC'tti himaniiru.
Qaboon yaa'ii Boordii Filannoof ergamuun alattii garuu hojiin koree dhimma kana raawwachiisu filachuu, dambiiwwan ittiin bulmaataa qopheessuu, manni maree paartilee sadanii walitti dhufanii koree hoji-raawwachiistuufi dura ta'aa filachuu hin hojjetamne akka qondaalli kun jedhanitti.
Wantoonni kunneen Boordii Filannoorraa beekamtii argachuuf ni barbaachisu kan jedhan qondaalli kun 'kana waan hin guuttatiinif boordicha irraa deebii hin arganne' jedhu.
Hojileen kunneen hojjetamuu dhabuuf Obbo Qajeelaan sababa kan jedhan paartileen sadan hojii mata mataa isaaniitti qabamuudha.
Kanatti dabalataan "wanti xixiqqaan wal-gidduutti fixachuu qabnu, miidiyaaf hin himamnes jira" jedhu Obbo Qajeelaan.
Dura teessuu itti aantuu Paartii Biyyaalessaa Oromoo kan ta'an Aadde Seenaa Gonfaa garuu koreen dhimma kana hordofu ijaaramee marsaa adda addaaf wal argee mari'ataa jira jedhu.
Ofii miseensa koree kanaa akka hin taane kan himan Aadde Seenaan, koreen dhimmicha harkaa qabu Boordii Filannoo waliin dubbataa jiraachuufi wayita xumuramu ibsi irratti akka kennamu himaniiru.
"Rakkoon nu mudate hin jiru"
Paartileen sadan filannoo Hagayya dhufu raawwatu irratti tokkummaa uumanii akka dorgoman uummatarraa dhiibbaan irra gahaa ture.
Hojiin Gamtaa kana gadi dhaabuu akkaa fi ariitii uummanni fedhuun raawwachuu dhabuun ammoo uummata gaaffii kana dhiyeessaa ture biratti muffii guddaa uumeera.
Namootni hedduun hariiroon paartilee sadanii rakkoo godhachuu akka hin oolle shakkii qaban ibsu.
Haa ta'u malee hogganoonni dubbifne rakkoon homaatuu akka hin jirre dubbatu.
"Dhimmichaaf dursa kennanii irratti hojjechuu dhabuu yoo ta'e malee paartilee sadan jidduu wal-dhabdeenis ta'e wal-hubannaa dhabuun hin jiru" jedhu Obbo Qajeelaan.
Jidduutti paartileen marii qofa qofaa uummata waliin taasisanirratti fuulleffachuu kan himan Aadde Seenaan, "odoo walitti deebinee wanta kana xumura itti goonee" yaada jedhu paartiin isaanii dhiyeessuu dubbatu.
"Amma walitti deebinee marii harkaa qabna, wal-dhibdeen jirus ta'e, rakkoon nu mudate hin jiru," jedhu.
Paartileen sadan waliigaltee eegalan xumuranii Gamtaan filannootti hin seenan yoo ta'e sagalee uummataa gargar facaasuun sagalee wayyaba mootummaa ta'uu isaan dandeessisu dhabu kan jedhu yaaddoo namoota hedduuti.
Hogganonni paartilee lamaanii dubbifne garuu yeroo boordiin filannoo kaa'e keessatti hojileen hojjetamuu qaban xumuramanii hojiin gamtaa paartilee sadanii ijaaruu milkiin ni xumurama abdii jedhu qabna jedhu.
Waliigalteen isaanii maal ture?
Akka Obbo Qajeelaan jedhanitti waliigaltee paartileen sadan mallatteessan keessaa tokko, "filannoon karaa nagaa akka xumuramu, rakkoolee yeroo filannoo dhalachuu malan waliin furuufi akka hin dhalannes dursanii irratti hojjechuudha."
Inni biraan "sagalee mootummaa nu ijaarsisuu danda'u yoo arganne, waliin Oromiyaa irratti mootummaa ijaarra kan jedhu" jedhan.
Paartileen kunneen sagaleen isaanii bakka tokkotti akka lakkaa'amuufi mallattoo tokkoonis akka dorgoman akeeka waliigaltee sanaa ta'uu dubbatu Obbo Qajeelaan.
Kuni sadarkaa naannootti yoo ta'u sadarkaa biyyoolessaatti ammoo paartilee sabaafi sab-lammiiwwanii gara garaa kan hirmaachiseefi paartileen sadanis kan qooda keessaa qaban gamtaan biraa ijaaramaa jira jedhu Obbo Qajeelaan.
Paartiin tokko sadarkaa naannoofi biyyoolessaatti gamtaa adda addaa keessatti ijaaramuu seerri dhorku hin jiru kan jedhan qondaalli kun Gamtaan paartilee siyaasaa sadarkaa biyyoolessaatti ijaaramaa jiru adeemsi isaa xumuramaa jiraachuu himaniiru.
ABO'n amma dura paartilee torba waliin hojjechuuf waliigaltee mallatteessee akka ture kan yaadachiisan Obbo Qajelaan, Gamtaan paartilee sadarkaa biyyoolessaatti ijaaramuuf adeemu itti fufiinsa waliigaltee sanaa ta'uu himu.
KFO'n akka miseensa 'MEDREK'tti yookin of danda'ee gamtaa kanatti makamuu danda'a sochiittis jira jedhu.
Akkasuma PBO'nis fedhii qabaachuu dubbatu.
Ulaagaalee barbaachisan hunda guutanii boordii filannoof iyyata galfachuufi torbe itti aanu murteen akka kennamuuf eegaa akka jiran himaniiru.
Akka qondaala kanaatti gamtaan paartilee siyaasaa sadarkaa biyyoolessaatti ijaaramu kan paartileen sadan sadarkaa naannootti ijaaran caalaa hojiin isaa xumurameera.
Gamtaa paartileen siyaasaa sadan sadarkaa naannootti ijaaraniin wal qabatee garuu ammallee hojiin hedduun waan hafe fakkaata.
Dhimma kanarratti Boordii Filannoo Biyyaalessaa irraa yaada dabalataa argachuuf yaallee itti hin milkoofne.


text:
================================
Jawar Mohammed
Torban dabre wal fakeenya qabsoo keenyaafi fiigicha maaraatoonii jidduu jiru ibsuudhaaf barruu gabaabduu takka feesbuukii gubbaatti maxxanseen ture. Akkuma beekkamu Fiigichi Maaraatoonii dorgommii kiloomeetira 42ti. Kiilomeetira 41n duraa san kufnee, kaanee, isa nu dura jiru dhaqqabnee fiigicha itti fufuu dandeenya. Akkuma Atleetin teenya Tiikii Galaanaa bara dabre goote sana jechuudha. Dheebonnu karaarraa gorree, bishaan fudhannee, bayyanannee humna horannee fiigicha keenya itti fufna. Kiilomeetira dhumaa keessatti garuu kufnee dogongora xiqqaa tokko raawwannaan moo’atamuu dandeenya. Fakkeenyaaf atileetonni tokko tokko yeroo sarara xumuratti dhihaatan gammachuun of dagatanii yeroo burraaqanitti kan itti dhiyaatee duubaan jiru sirriitti fiigee isaan moo’achuudhaan badhaasa isaan kiilomeetira 42 guutu itti xaaran yeroo dhabsiisu agarra.
Qabsoo Oromoo waggoota shantamaaf godhamaa jirtu keessattis sodaan kiyya guddaan, erga aarsaa hedduu kanfallee sadarkaa ol’aanaa amma irra jiru kanaan geenyee booda gantantarree akka of jalaa hin balleessineefi. Waggoota dheeraa dabran injifannoo gurguddaa argannee jirra. Dogongora hamaas hojjannee turre. Garuu yeroo qabaachaa waan turreef qabsoon dandamattee karaatti deebi’aa as geenye. Waggoota afran dabre kana ammoo saffisa dabaluun goolabbiitti dhihaachaa jirti. Adaduma sarara goolabbiitti dhihaachaa deemnuun tarkaanfiin fudhannu cufti kan nu gatantarsiisan akka hin taane of eeggannoo cimaa godhuu qabna.
Hiriira mormii tibbana godhamaa jiru kanas haaluma kanaan ilaaluun barbaachisaadha. Ummanni maalif hiriira bahaa jira jennee yoo gaafanne deebiin isaa baay’ee salphaa akka ta’e ifa gala. Sababiileen guddaan haalli Oromoofi Oromiyaa ammaa fincilaaf bilchaataa ( ripen condition)
– Uummanni keenna osoo hin jaalatin Wayyaanee waggoota 26f baadhatee dugdi isaa waan madaayeef;
– Madaan ajjeechaa baroota dabranii ammas kan hin qoorin waan ta’eefi tuqaan xinnoon ishee miira isaa waan kakaasuf;
– Hidhamuunifi salphifamuun hoggantoota isaa baay’ee waan isa gaddisiisuf/ isa aarsuf;
– Daangaan isaa shira diinaan qindaayeen sarbamee obboleewwan isaa eddoofi lafa jireenyaa biyya teenya jedhanii keessa jiraataa turan irraa buqqa’uun isaanii baay’ee waan isa madeessef;
– Injifannooleen gurguddoon waggoota dabran galmaahan abdii ol’aanaa ta’e waan itti horeef; ( confidence)
– Hoggansi qalbii isanii hubatuufi dhugaa isaanii dubbatu gama aangoo Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Oromiyaa dhufuun onneefi ofitti amanamummaa waan itti horeef; ( euphoric hope)
– Poolisiin Oromiyaa Uummata isaatiif aantummaa agarsiisuuniifi fedhii uummataatiin masakamee hiriira dhowwuu dhabuun uummatichi hamma poolisiin Oromiyaa bira jirutti miidhaan akka irra hin geenye/ irra gahus baay’ee xiqqaa akka ta’u waan amaneef/ waan tilmaamef; ( low risk anticipation)
Dimshaashatti uummatni keenya bifa yeroo kamiinuu adda ta’een sirriiti bilchaatee jira. Bilchini kun qabsaa’ota Oromoof abdiifi humna guddaa kan kenne yommuu ta’u diinatti ammoo naasuufi sodaa hamaa uume jira. Bilchinniifii kaka’umsi uummataa armaan olitti tarreessine kun akkanumaan lafatti kan dhufe osoo hin ta’in hojii ol’aanaa aarsaan guddaan itti baheen kan dhugoomeedha. Kanneen tokko tokkoon yoo ilaalle;
– Dadammaqiinsa sabboonummaa ( nationalist concisouness) kana uumuuf waggoota shantammaan dabre hayyoonni, barreessitoonnifii qindeessitoonni kumaatamaan lakkaawwaman humnaafi lubbuu isaanii itti wareeganiit takka takkaan jaaran ( it was built brick by brick);
– Dhaaba waggoota dheeraadhaaf meeshaa diinaa ta’ee diinni uummata keenya ittiin cunqursu, saamufi ajjeesuuf ijaarate keessatti hoggansi sabboonummaafi aantummaa sabaa qabu aangoo kan dhuunfate akka hireettii miti. Kuni kan dhugoomuu danda’eef tariismoodhaan irratti dalagamee, aarsaan guddaan amma himamuu hin barbaachifne itti kafalameeti.
– Poolisiin Oromiyaa aangoo alagaa eegsisuuf ummata keenya fixaa ture, har’a ajaja diinaa didee namootuma seera cabsaniiyyuu qawwee lafa kaayee kan kadhaataa jiruuf waggaa takka keessatti raajiin (miracle) kun lafatti dhufe seetanii? Lakki! Jijjiiramni kun kan laayyotti dhufe osoo hin ta’in, kan hojiin guddaan irratti hojjatameefi namootni muraasni aarsaadhaaf of qopheessanii dirqama kana fudhatanii jijjirama fiduudhaaf raawwachiisaa jiraniidha.
Kanaafu jijiirama gurguddaa xumura qabsoo keenyaatiif baay’ee barbaachisaa ta’an kana of eeggannoon itti fayyadamuun murteessaadha. Diinni ammoo humna fiigicha meetiroota dhumaatiif kuufanne kana waan arguuf akka qisaasnu gochuun of duuba nu deebisuu barbaada. Akeekni isaanii qaamota qabsoo kana finiinsaa jiran sadiin asii gadii kanneen qaamaafi ololaanis kuffisuudha.
A. QEERROO OROMOO – Humni dargaggoota Oromoo kun waggota dabran keessatti tarsiimoodhaan diina caalee siyaasaa biyyattii kallattii isaa jijjiireera. Kanaafuu firaafi alagaa fagoofi dhihoo birattis humna kabajamuufi sodaatamu ta’ee jira. Akkuma baatilee dabran kana keessa muldhatetti ajaja jeneraalota biyya saniitrra kan Qeerrotu ummataan kabajamaa jira. Qeerroon Oromoo mootummaan biyya bulchaa jira ofiin jedhu ija ummataatin xiqqaatee ( undermined) akka tuffatamu godheera. Mootummaan tokko qaama biraatin wal bira qabamee tuffatamnaan mataa namaa keessatti kufuu isaa kan agarsiisudha. Achirraa qaamaan kufuuf yeroo gabaabaa qofa gaafata.
Diinni kufaatii ol’aanaa kallattii kanaan irra gahaa jiru kana jalaa bahuuf ilaacha ummanni Qeerroof qabu jijjiruu akka qabu sirriitti beeka. Sababa kanaaf Qeerroon kan tarsiimoon masakamu osoo hin taane kan miiraan machaaye fiigu fakkeessee dhiyeessuu barbaada. Humna tokkummaa qabu osoo hin taane kanuma faffaca’ee fincilu godhees agarsiisuun akeeka isaati. Humna kaayyoo biyya ijaaruu qabu osoo hin taane walitti qaba daa’immaniifi kashalabbee biyya jeequdhaaf machoofte akka taatetti mataa ummataa keessatti uumuu fedha. Kana ammoo ololaan yaalanii waan dadhabaniif luuxxee seentotaafi lukkeeleedhaan ( infiltrators and agent saboteurs) fayyadamuun Qeerroo fakkaatanii hojii tarsiimoo hin qabneefi ummata nuffifisiisu fayyadamuutti cehaa jiru. Harargeetti yeroo uggura jimaa Qeerroo fakkaatanii daldalatoota saamaa turan, haadholii waa gurguratan boochisaa turan. Hiriirota godhaman keessatti ummata gara kaambii waraanaatti oofuu dabalatee shira gaaga’ama guddaa fiduu danda’u garagaraa kan yaalan ta’us yaaliin isaanii kuni tattaaffii manguddootaafi poolisiin hanga ammaa qindoominaan godhaniin fashalaa’uu danda’e. Gara fuulduraatis shira kana daran cimsanii akka itti fufan shakkiin hin jiru.
B. POOLISII OROMIYAA – kasaaraa Wayyaaneerra barana gahe keessaa inni ol’aanaan poolisiin Oromiyaa ummatarra goruu isaati. Poolisiin Oromiyaa uummata isaatiif qabatamaan aantummaa agarsiisiisuu isaa bira darbee saamicha jeneraalonni Wayyaanee godhaa jiran bakka heddutti harkatti qabuudhaan gufuu itti ta’eera. Weerara jeneraalonni kun Abdi Ilee duubaan taa’anii godhanis ummata waliin ta’uun kan fashalse poolisii Oromiyaati. Qaama mootummaa kamuu keessatti caasaan hidhateefi hojii nageenyaa keessatti gahee guddaa qabu qajeelfamaafi akeeka mootummaa sanii hojiitti hiikuu diduun isaa sirni suni jiguuf kalaawuu isaa kan agarsiisudha. Akkuma amma dura jenne mootummaan utubaalee aangootin (pillars of power) deeggaramee jiraata. Utubaalee san keessaa tokkoofi jabaan qaama poolisiiti. Poolisiin gara ummataa gore jechuun utubaan tokko sirnicha jalaa baheem sirnichis kufuuf garaasitti jallate jechuudha.
Wayyaaneen aantummaa akkanaa kana yoomiyuu hin fudhattu. Kanaafuu haala kana jijjiirudhaaf mala barbaaduun ishii hin oolu. Kanaaf filannoo lama qabdi. Kan duraa humnaan micciirtee poolisiin sodaatee akka ajajamuuf gochuudha. Kan gochuuf garuu sababa ishii barbaachisa. Poolisiin Oromiyaa nama ajjeesuu waan dhaabaniif inni jedhu sababa gahaa isaaniif hin ta’u. Kanaafuu gara filannoo lammataa deemuuf dirqamu. Kunis yeroo hiriiraa, walgahiifi bakka poolisiifi ummanni walitti dhufanitti jeequmsa kaasuun Uummataafi Poolisii walitti buusuudha. Walitti bu’iinsi kun waa lamaaf kaarra saaqa. Kan duraa aantummaan poolisiin ummataaf qabu kun sababa jeequmsaatiin gara diinummaa duraaniitti akka deebi’u godha. San qofaa miti. Yoo danda’an Oromiyaa guututti jeequmsa uumuudhaan, poolisiin Oromiyaa naannicha keessatti heeraafi seera eegsisuu dadhabeera jechuudhaan kallattiidhaan hoggansi poolisii Oromiyaa ajaja federaalaa jalatti akka galu godhuu barbaadu. Kana gochuuf ammoo labsiin mootummaa federaalaa lakk. 359/2003 jedhamu kan federaalli akka aangoo naannoo irraa fudhatu hayyamuuf baafatanii lafaa qabu. Halli Oromiyaa keessaa karooraan maletti boorayee ajajoonni poolisii Oromiyaa bakkaa kaafaamanii poolisiifi milishaan Oromiyaa kallattiidhaan federaalaan ajajamuu jechuun immoo kasaaraa hamaa qabsoo teenya waggoota hedduun of duuba deebisu yommuu ta’u Wayyaaneef ammoo lootorii lubbuu ishii gaggabde tana baraarsuudha.
C. HOGGANSA MNO- Bu’aa warraaqsa waggoota sadan dabranii keessaa tokko DHDUO keessa warri sabboonummaa, beekkumsaafi murannoonis irra wayyaa qaban gara aangotti dhufuudha. Jarri kun gara aangotti dhufuun gaafii Oromoo deebisee saba keenya kan aangesse ta’uu baatus qabsoo bilisummaa Oromootiif faaydaa guddaa akka qabu jijjiramoota mul’ataa jiran irraa hubachuun ni danda’ama. Jijjirama gama poolisiitiin dhufe armaan olitti kaaseen jira.
Miidiyaan kaleessa saba Oromootin dhiphoota, shoorarkeessitoota jechaa ture har’a ejjannoo sabboontotaa dhiheessuu eegalee jira. Misooma kijibaa dhiisee dhugaa ummataa dhiheessuu eegalee jira. Daangaa Oromiyaa gurgurachuun hafee tiiksutti seenamee jira. Qabeenya Oromiyaa irratti abbaan Oromoo ta’uu akka qabu qondaalota dubbatantu as bahe. Hojii xixiqqaas taatu wanti eegalan waan gaaridha. Warri amma aangoo irra jiran warra akka kanaan dura federaala ( Wayyaanee) bakka bu’ee Oromiyaa saamsisan osoo hin ta’in wa warra mirgaafi dantaa naannichaa falman akka ta’an dubbataa jiru
Shira wayyaaneen xaxxuu fshalsuuf falmaa kana keessattis aangoo federaalaa ifatti gadi dhiisuu mormii eegalanii jiran. Hoggana waan sabni barbaadu hojjachuuf aangoofi humna qabu ta’uu baatus kan hawwiifi fedhii ummataa dhaggeeffatee dubbatutu as bahe. Waliigalatti dhaabni Wayyaaneen Oromiyaa al-kallattiidhaan ittiin bulchuudhaaf ijaarattee turte gara mooraa qabsoo Oromootti saffisaan as siqaa jiraachuun kun saba keenyaaf hiree guddaa yoo ta’u Wayyaaneef immoo baay’ee sodaachisaadha. Kana jijjiruuf saffisaan socho’aa jirti. Akka duritti akka feetetti kan jibbite aangoo irra kaaftee kittillayyoo biroo aangoo irraa baasuu akka hin dandeenye waan beektuuf sababa uummachuu qabdi. Shirri gara naannoo Soomaleetin gooteyaa li duraati. Garuu fashalee jira. Shirri itti aanu Oromiyaa jeequmsa guddaa keessa galchitee keewwata armaan olitti tuqne sanitti fayyadamuun bulchiinsa Mootummaa Naannoo Oromiyaa waraana biyyattii jala oolchuudha. Hogganoota Oromiyaatiin warra nageenya naannichaa eeguu dadhaban/didan ( unwilling and unable to protect the constitutional order), kanneen shoorarkeessitoota waliin hidhata qaban taappeellaa jedhu itti maxxansanii rukutuudha. Gara kanatti akka deemaa jiran immoo nama qalbiin xiyyeeffate hundaaf ifa natti fakkaata.
Qeerroo, Poolisii Oromiyaa fi hogganoota MNO waliin dhahuun maqaafi qaamaan balleessuun ( Physical and political elimination) akeeka yeroo ammaa Wayyaaneen lubbuu ofii ittiin baraaruuf lafa kaayyattee ittiin socho’aa jirtuudha. Akeekni ishii kun galma kan ga’u yoo qaamonni sadeen kunneen karooraafi tarsiimoo itti yaadamee qophaayeen masakamuu dhabanii diinaaf qaawwa bananiidha. Mootummoonni abbaa irree yeroo warraaqsi uummataa isaan kuffisuuf ka’u tooftaalee farra warraaqsaa ( counter revolution strategies) fayyadamu. Farra Warraaqsaa (Counter revolution) hoggaa jennu warraaqsi tokko yennaa sirna abbaa irree kuffisuuf dhiyaatetti warraaqsi suni sakaallamee ykn butamee akka of duuba deebi’u ykn ammoo abbaan irree sun erguma kufeeyyuu humnoonni warraaqsaa aangoo dhuunfatanii turuu dadhabuu isaanitiin sirni kufe sun ykn qaamni sirna sanaa ( fkn waraanni) deebi’ee aangoo qabachuu yeroo danda’eedha. Dhiheenyuma kana yoo fudhanne Waraanni biyya Masrii (Egypt) kan biyyattii waggoota 60 oliif bitaa ture warraaqsa Arabootaa (Arab Spring) bara 2011 saniin erga kufee booda, warruma warraaqsa san qabsiise jijjirama fide san walitti buusuudhaan deebi’ee aangoo qabatee ture.( dhimma counter revolution kanarratti guyyota itti aanani bal’inaan isiniin gahuun yaala).
Walumaagalatti akkuman baniinsa barruu kanaa irratti ibsetti kiiloomeetiriin takkittiin dhuma fiigicha maaraatoonii sun abshaalummaa, tasgabbii fi of eeggannoo cimaan socho’uu gaafatti. Yeroo gabaabduu hafte sana obsaan goolabuun osoo danda’amuu jarjara hin barbaachisne keessa galuun kufaatii hamaa ta’e fiduu malti. Osoo karaan hin dhumin dhumni isaa dhiyaatee waan nutti muldhate qofaaf gammachuudhaan of wallaaluunis of dagachuu fiddi. Kanaafuu akkuma atileetotni keenya yeroo irraa gara yerootti hamma injifatanitti miiraafi of eeggannoo cimaadhaan fiiganii moo’atanii nutti agarsiisan sanatti nutis karaa gabaabduu nu hafte tana tarsiimoo lafa kaayamee hanga ammaa bu’aa buuse irraa osoo hin maqin, tasgabbiifi waldhaggeeffachuun adeemuun baay’ee murteessaa akka ta’e hubachuu qabnan jedha.
Har’aaf kanuma
Isinitti dheeressee dhiifama
Dhugaa qabna
Tokkummaan qabsoofna
Tarsiimoon masakamna
Ni injifanna!!


text:
Naqmateen Oormiyaa Wallaggaa Dhiyaa keessa jirtu.Hospitaalii isii ganna 90n duratti jaarame.Ummatii horii walti baasee haaressee jaaranii amma akka dansaa hujiitti jira jedhan.
Hospitaala kana haaressuu fi dhaloottii hospitaala kanaa biyya keessaa fi biyya alaa jiranii fi ummatatti horii walti buuseef jedhan.
Waan haaressanii jaaran keessaa kutaa haawwanii fi kutaalee gara garaa haaraa hedduutti jaarame
Qaamolee Hawaasaa Haaromsa Hospitaala Ispeeshaalaayizidii Naqamtee keessatti hirmaannaa taasisaniif beekamtiin kennamuu Hospitaalichi Beeksiseera.
Naakoor Malkaa Dabalata qaba.


text:
Prof. Mararaa Guddinaa "Nutii Xoophiyaa dullattii suphuuf miti kan waggaa 40 fi 50 ol qabsoofneef, biyya Oromoof taatu ijaarrannee ofiin…
Oromiyaa keeysatti beelti hammaate
Finfinnee, Mootummaan naannoo Oromiyaa waraana Oromiyaa keessatti gaggeeffamaa jiruu irra aanuuf caasaalee nageenyaa jedhu haaraa uumaa jira. Caasaalee haaraa dabalaman…
Ahmaddiin Jabaliin Birriin Toophiyaa, Tyoophiyaan alatti daldalaaf/bittaaf gurgurtaaf fudhatama waan hin qabneef, daldala alatti gaggeeffamuuf maallaqaalee kanneen akka doolaaraa (yuuroo,…
Ajjeechaan Murtii Malee Humnoota Mootummaatiin Geggeeffamu, Mirga Jiraachuu Lammiilee Qoraa Jira! Abdiin jijjiiramaa qabsoo nagayaa ummanni Oromoofi obboloota biroo waliin…
Magaalaa mummuttii Oromiyaa tan taate Finfinneen yaroo jalqabaatiif sagantaa dorgommii Qur'aanaa kan hirmaattoota addunyaa hirmaachisee keessummeessitee gaggeeysaa jirti. Sagantaan dorgommii…
Ibsa Dabalataa Kan ABO- Dhimma Alaabaa Ilaalchisee Waxabajjii 9, 2022 ABOn, xalayaa gaafa 06-06-2022 lakk.022/xly-abo/2022 gara Partii Kongiresii Federaalawaa Oromoo…
Jiduu kana haasaya Obbo Jawar Mohammed TV Ubuuntu Fi OMN waliin taasiseefi Imala galateeffannaa gochaa jirun waliin walqabatee ololli fi…
https://www.youtube.com/watch?v=YRBQz60ow3c "Warra miidiyaa hawaasaarratti na arrabsu dura hin dhaabbatinaa. Ana ittisuu dhiisaa. Ani yaada koo dhiyeessa. Warri naan mormuus, na…
(Boruu Barraaqaatiin) Dhimmi Maaster Pilaanii magaalaa Finfinnee amma dura eegalame mormii jabaa ummanni Oromoo godheen hambisiifamuu danda’ee akka ture ni…


text:
RAGAA MILIQEE BA’E: [Waxabajjii 30, 2020] poolisisiin Oromiyaa maqaan isaa Magarsaa Yaaddessaa Eenyutu Ajjeese August 5, 2020Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
add a comment
Ragaa miliqee ba’ee fuulla FB Tsegaye R Ararssa irratti Afaan Amaraan maxxanfame hiikkoon Afaan Oromoo kunooti. Dubbisaa.
ODEEFFANNOO QORATTOOTA [YAKKAA] IRRAA ARGAME
Fakkiiwwan barreeffamaa armaan gaditti agartan gaafa reeffi Aartist Hacaaluu Hundeessaa mooraa Galma Aadaa Oromoo keessa ture sana [Waxabajjii 30, 2020] poolisisiin Oromiyaa maqaan isaa #Magarsaa_Yaaddessaa jedhamu eenyu akka ajjeesee fi akkamitti akka ajjeefame kan ibsu dha. Odeeffannoon kun deebii shakkamtummaa poolisiin ajjeechaa kanaan shakkamee, Abdullaaziiz Gazzaalii, poolisii isa qorateef kenne irraa argame (Poolisoota odeeffannoo jabaataa kana nuuf kennan osoo hingalateeffatin hindabarru).Dubbii himatamaa kana irraa hubachuun akkuma danda’amu shakkamaan wayta rakkoon kun dhalatu mooraa Waajjira Biltsiginnaa keessaa hojii eegumsaa irra ture. Ajjeechaa Hacaaluu Hundeessaa waliin walqabatee itti gaafatama isaanii akka ba’aniif ajajni jabaan itti kennamee waan tureef dammaqinaan hojii naga-eegumsaa irra akka turan. Kanumaan walqabatee shakkamaan [Abdullaaziiz Gazzaalii] qawwee isaa rasaasa nyaachifatee, milaaccii qawwee deebifatee dammaqinaan ta’eewwan naannoo ofii hordofaa ture. Osoo Kanaan jiranii ajejaan dhufee “bakka bakka qabadhaa malee” jedhee wayta ajaju naasuudhaan socho’uu eegale, gidduutti gufatee milli isaa sakaalamuudhaan qubni isaa qaataa Qawweetti bu’uudhaan milaacciin Qewwee deebi’ee rasaasni tu’annoo poolisichaan ala harkaa ba’ee dhuka’e, rasaasni poolisicha harkaa ba’ee dhuka’e kun waa’ila isaa Poolisisii Magarsaa rukutee ajjeese.Ragaan qorannoo yakkaa kun ifatti akkuma agarsiisu yeroo [rakkoon kun dhalatu] kanatti eegdonni Jawaar dhukaasa tokkollee hindhukaasne; meeshaa keessan hiikkadhaa wayta jedhamanis [ajeja kennameef] waliin waliif galuudhaan hiikkataniiru. Himmannaan Biltiginnaa “ajjeechaa kana kan raawwate eegdo ta Jawaari, kanaaf Jawaar fa’aanis itti gaafatamu” jedhu tasumaa bu’uura hinqabu [dhugaa miti jechuudha].Waraqaan jecha himatamaa kun ragaalee dhimma kana waliin walqabatu jedhanii yaadan biroo waliin walqabsiisanii “preliminary hearing’ Dhaddacha Araadaatti raaw’atamu irratti akka ragaatti miiltoo taasisanii dhiyeessuf adeemu. Himannaa boodaan Mana Murtii Olaanaatti banamuuf adeemuufis qophii taasifamaa jiru ta’uu isaati. Qaama qophii adeemsa himannaa banuu keesaa tokko kan ta’e ragaa sobaa oomishuunis eegalamee akka jiru beekuun danda’amee jira. “Ragaa namaa” (dhuga-baatotni) dhimma kanaaf barbaachisan filatamanii Waajjira OPDO duraanii isa karaa Siddist Kiiloo irratti argamu keessatti akkaataa itti raga sobaa kana [Mana Murtii duratti dhiyaatanii] himan qorachaa, shaakalaa akka jiranis beekamee jira. Dabalataan “rasaasni reeffa keessaa argame rasaasa qawwee [poolisii] Abdullaaziiz Gazzaalii keessaa dhukaafame ta’uu isaaf ragaan hinjiru” kan jedhu ragaa qorannoo reeffaa (forensic) irraa argame jechuudhaan akka ragaatti galmee himannoo kanaatti dabalamee akka jiru poolisoonni [yakka kana qoratan] iccitii jiru baasaniiru. Namni marti ilaalee [dhugaa jiru kana hubatee] akka faraduuf jechi himatamaan kun [poolisii qorataa yakkaaf] kenninaan galmee himannaa kanaa keessatti hammatame kunoo maxxansa kana waliin walitti qabsiifamee jira.


text:
Koomishinni Mirga namoomaa Itiyoophiyaa har’a gabaasaa baaseen, bulchiinsa naannoo Oromiyaa, godinaa Horroo Guduruu Wallaggaa, aangaa Amuruu keessatti akka bar-lakkoobsa Itiyoophiyaatti Hagayya 23 hanga 25, bara 2014tti humnoota hidhataniin haleellaalee geggeessamaniin jiraattonni hedduun ajjeesamuu fi madeessamuu, akkasumas kanneen kuma 20 ol tahan buqqa’anii magaalaa guddoo aanaa Amuruu, Oborraatti baqachuu beeksisee jira.
Gama biraatiin paartiileen mormitootaa lama – Addi Bilisummaa Oromoo fi Koongiresiin Federaalawa Oromoo, ibsa baasaniin, ajjeechaa jumlaa godinaa Horroo Guduruu Wallaggaa keessatti lammiilee irratti raaw’atame kana balaaleffatanii jiran. Kan mootummaan “Shanee” jechuun waamu, Waraanni Bilisummaa Oromoos ajjeechaa kana balaaleffachuun akka gochaa kanatti hidhata tokkollee hin qabbne ibsee jira.
Ajjeechaa aanaalee godinaa sana keessa jiran keessatti raaw’atame jedhaman kan ilaalchisee mootummaa Federaalaa eegalee, kanneen sadarkaa adda addaa irra jiran aangawoota mootummaa irraa deebii argachuun carraaqqiin Sagaleen Ameerikaa taasise ammaaf hin milkoofne. Tsahaay Daamxoo, Finfinnee irraa gabaasaa qabdi.


text:
Magaalli biyya jaappaan Nagaasaakiin waggaa 77ffaa boombii Atomiikii Yunaayitid Isteetsn rukutamtee qibxataa har’aa hagayya 9 yaadattee jirtii. Sirna yaadannoo kana irratti kan haasaa godhan Muummeen mistiraa Jaappan Fumiyoo Kishiidaa yeroo amma kanaas sodaa meeshaa nuukleeraa jiruu ibsaniiru.
Paarkii Nageenyaa Nagaasaaki keessatii sirnaa yaadannoo namoottan balaa sanaan dhumanii boodaa kan haasaa dhageesisan muummeen ministiraa Jaappan, “jaappaan adeemsaa ishee karaa addunyaa nikuleeraan ala taatee irraa taasistuu itti fuftii” jedhanii,“sodaan Meeshaa nukileeraa fi haalli itti fayyadamuu danda’uu waan mul’achaa jiruudhaa. Sochiin aduunyaa nukileeraa irraa bilisaa taate umuuf taasifamuu gara boodaatti deebi’aa jira.
Meeshaa nukleeraatiin doggogoraa isa darbee wajjin walfakkatuu akka hin raawwanee gaafii koo itin fufaa” jedhaniru.
Kantiibaan magalaa Nagaasaakki Tomihishaa Taa’u gamma isaaniitiin “meeshaan nikuleeraa kan hojii irraa oluu danada’u yoo jiraataniidhaa. Karaan egeree dhalanamaa baraaruu dandeenyuu yoo meeshichaa baleesinee qofaa” jechuun isaanii gabaasameera.


text:
Baatin nut keeysa jiru Baati Muharamaat .Baatin Muharamma kun akka laakofsaa Hijrat Baati Jalqabaat.Eyyeen Bara 1436 xumure Bara 1437 jalqabneera . akkumma beekammu Amantii keenya keeysati Ayaani wogaa haarawa jedhammu hin jiru .Guyyaa Rasuul Keenya S.A.W Makkah irraa gamma Madiinat Hiijira deeman sababeeyfate Ayyaani nut kabajnu hin jiru .Ossoo kan jiru Tahe Sahaabon Rasuulicha ni kabaju ture .Guyyaa kana kabajuun kheyr kan qabu ossoo tahe Sahaabon qaqaalin sun ni kabaju ture .Kanaafu Ibaadan Sahaabon hin beekne fudhatama hin qabu . kufaadha !!!Baati Muharamma kana keeysati Guyyootta Ashuura ilaalchisee Qabxiwwan muraasa haa ilaalu .1, Suuratul Towbaa Laakofsaa 36 keeysat Rabbiin Baatin kun Baati kabajamaa tahu nuf Himeera . Akkasummas Rasuul keenya S.A.W Akkas jedhaniiru  > Muslim 1163 .Baatin huundu Baati Rabbi tahe osso jiru Rasuul S.A.W Baati Muharam baati Rabbi jechuun isaan Sadarkaa Baatin kun qabu kan agarsiisudha .Akkumma Masjiidotin huundu manaRabbi tahan Kaabban haala adda taheen  > akkuma jedhamu huunda . kan barbaadame sadarkaa baatin kun qabu agarsisudhaaf .Baati Muharama guutu Soomun hin egammu .Sababni isaas Haadhi keenya A’ishaan akka nuf Gabaasanit Rasuul S.A.W baati Ramadaana ala kan guutu sooman akka hin jire nuf himaniiru . Bukhaari fi Muslim gabasaniiru .3, Baati kana keeysa Guyyaan guddaan jira .Inis Muharama 10 .  > jedhamuun beekama .Ergamaan Rabbii S.A.W Makka irraa gamma Madiina yoo seenan Yahuudon Ashuura ni soomu ture yeroo kanat  > jechuun gaafate . isaanis  > jedhaniin .Rasuul keenya S.A.W yeroo kanat  > jechuun sooman.akka soomamus ajajan . Bukhaar 2004, Muslim 11304, Guyyaa kana ,jechuun Muharama 10 soomun Sadarkaa guddaa qaba .Badii wogaa Tokko kan dabre kan nama dhiisus ykn nama irra haxaa’u tahu Rasuul keenya S.A.W dubataniiru . Muslimitu gabaase5, Guyyaa kana ( Muharama 10 ) soomuf yoo murteysine guyyaa Saglafas soomun nura jiraata . sababni isaas Rasuulkeenya S.A.W akkas wanta jedhaniif  > Musliim 1134 gabbasaniiru .6/ Guyyaa Saglaffa Sababni soomnuf maal ? Ergamaan Rabbi Guyyaa Ashuura Yeroo Somaanif yeroo ajajan  > jedhan .Ergamaan Rabbii S.A.W In sha Allah wogaan dhufu yoo dhaqabne guyyaa saglafas ni soomna >> jedhaniiru .Haa tahu malee Ergamaan Rabbi S.A.W Wogaan Dhufu osso hin dhaqabin aduunya kana irra godaanan . Musliim 1134 gabaasera .Kana irra kahuudhan Yahuudota wajjiin wol fakaachu dhabuudhaf Guyyaa Ashuura guyyaa tokko dursan soomun hojii gaaridha .7/ Guyyaa Ashuura Mushirkitootin Makkas sooma turan.Rasuul keenyas S.A.W Gara Madiinat osso hin godaniin Makkah yeroo turanit ni soomu ture .Osso Soomni Ramadaana Dirqama hin taasifamni dura Ashuura soomun muslimtoota irrat dirqama ture .Dhugaawwan kana kan nuf ragaasiftu haadha keenya kabajamtuu A’isha akkas jechuunkan dubateedha . > jechuun sooma malee akka Iidat akka hin yaadatamne Eraniiru . Bukhaari fi Muslim gabasaniiru9/ Yaadachiisa ; Bara kanat Ashuuran kan olu Muhaarama
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Dur, yeroo uumamni lafarraa kun uumamuu jalqaban, samii fi lafti walitti dhihoo turan. Karaa roobaatiin wal quanamanii walitti dubbachaas turan, yeroo sana roobnis bonaa ganna osso addaan hin kutiin roobaa ture. Guyyaa tokko gaangeen rooba kana jibbitee “maaliif yerro hundaa roobsita, rooba kana nurraa dhaabi” , jette. Kutuu didee itti fufe. Gaangeenis ol utaaltee dhiitte, Waaqnis gaangeeti gaddee akka massentuuf abaare, Guyyaa sanarra jalqabbees samiin olfagaate jedhama.
Kanan dubbisee irraa
Alambirhan Fiixee


text:
Godinii Baalee aanaan Madda Walaabuu akka warrii lafaa jedhutti lafa rakkoo guddoo keessa jirtu.Harargee Dhiyaa aanaa Mi’eesso faallee rakkuma akkanaatti itti jira.
Obboo Huseen Ibroo aanaa Madda Walaabuutti bulcha ganda Maddaati.“Torbee kana kallattii maraanuu lola nutti banan.Ganda Maddaa naannawa Madaallee jedhanitti kalee fi hardha nama sadii fixanii lama madeessan.”
Namii waraanii Liyuu Hayil fixe jedhan lama nama ganna 50 oliiti.“Lafuma teenna irratit nu fixan”
Lafa lolii keessa jiru tanatti akka obbo Ibroon jedhutti manneen barnootaallee qaata cufan.Akka obbo Ibroon jedhutti waraanii Liyuu Hayil “babalifannaa lafaatii fi lafa gabbattuu nurraa fudhachuuf nu lola.Lafa seenaa qabeetti tanaaf nu lola." Waraanii kun akka bulchaa kanaatti ganna lamaan kana keessa hammaate.
Warri biyya bulchu dhufee isan laalaa jennaan hinuma dhufaa “hardhaaf obsa jedhu garuu obsine dadhamne.”
Namii aanaa Madda Walaabuu jiraatu akka jecha bulchaa kanaatti saatuma fedhe dhufee nama hadha.
“Edanaayuu nagaan bullaa? Jennee sodaanna.Namii waraana kana nama irraa dhowwu hin jiru,” jedha.
Harargee Dhiyaalletti waraanii Liyuu Hayil kun fuluma hedduutti nama lola.
Akka bulchaan godina Harargee Dhiyaa obboo Teklee Dheeressaa jedhetti waraanii kun hardha ganma magaalaa Mi’eessoo seenee lole.
Lola hardhaatiin Liyuu Hayil nama shan fixe lama madeesse.Kana keessaa akka jecha obboo Tekleetti poolisii magaala eegan sadi iijjeesan.
Madoolee ammoo hospitaala Cirootti dabarsan.“Magaaluma Mi’eessoo loluuf dhufan.”
Jari kun mi’a waraanaa guddaa guurratee naannoo Somaalee dhufe lola jedha obboo Tekleen
“Barii jarii meeshaa fi hidhannoo konkolaataa Isuuzuudhaan fea’atee karaa Mulluu irraan galchaa turan jecha dhageenye.”
Waraanii feddeaalaa ammoo hajaja raayyaa ittisa biyyaa malee nama irraa hin dhowwu jedha obboo Tekleen.
Harargeen Dhiyaa gama waraanaatiin maan keessa jirti jennaan "Yeroon itti boqotaniiyyuu hin jiruu garuu kan akkana hidhatani sanyii isa kanaa hin agarre. Magaaluma Mi’eessoo seenuudhaaf dhufan.”
Fulaan Harargee Dhiyaa keessaa yoo hedduu waraani nama hadhaa jedhan araddaa shan keessa.
Wannii namii lafaa ka akka obboo Teklee faatii jedhan akka riferedndiin hujii irra ooltu.Laftii irratti nama hadhan tun ta eennuu jennaan ammoo “Gaafiin womaatuu hin jiru Oromoo lafa isaa irratti lolaa jiran.”
Waraanii kun amma waan dhaabatu fakkaata moo jennaan ammoo “fagoo hin jiranii bari ammumaayyuu,borummaayyuu deebi’uu dandaha,” jedha bulchaan godina Harargee Dhiyaa obboo Teklee Dheeressaa.


text:
Abbebee Biqilaa,ilmaan obboo Dibaabaa,Daraartuu,Qananiisaa,Hayilee dabalee yoo dorgommii fiigichaa maqaa dhaahan yoo hedduu Oromiyumatti mooha. Dorgommii biyya keessaa fi biyya alaallee taatu yoo hedduu jaruma.
Akka leenjisaa Toleeraa Dinqaa Finfinnee dubbatetti dorgommii ‘ Great Run’ Finfinneetti qopheessan 14essoo Wuddee Ayyaalewoo tokkeessoo Netsaanneti Guddataa(Oromiyaa) irraa lammeessoo bahe.
Dhiiraan ammo Azmaraa Beqqelee tokkeesoso,Addunyaa Taakkelee lammeessoo. Maratoonii km 21 Indiitti dorgoman Guyyee Adoolaatti atileetota Keenyaa caalee tokkeessoo tahe.
Gama kaaniin ammoo Federeshiinin atileetiksii biyyoolessaa atileetota Marakaash, Morookoo fi Hiyugin Amerikaatti dorgomani moohan badhaase.
Gama kaaniin Federeshiiniin Atileetiksi Itoophiyaa naannoon Oromiyaa akka naannootti baranllee atileetiksiin mootee badhaasa argatte.
Maratooni km 21 ta Indiitti dorgoman ammo Guye Adoolaa(Oromiyaa) irraa tokkeesso bahee moohe,akka kilabiitti ammoo kilabii Poolisii Oromiyaatti moohe.
Dorgommii Waancaa Afrikaa bara 2015
Kubbaa miilaa keessaa ammo maanajera Kilabii kubbaa miilaa Masrii ya hujii irraa buusanii,Naajeriyalleen ka ufii buusuuf mudduutti jirti.
Maanajerii Naayjeeriyaa,Istfeen Keyshi Kilabii isaa Waancaa Afrikaatii jabeessee hin qopheessinee jedhanii akka innii irraa bu’u mudduutti jiran.
Bafanaa Bafaana Afrika Kibbaa,A’aarbii Ayvoorii Koosti,Hurjiin gugurraalleen Gaanaa,nyenyeecnii Kameruun Rasaasii Zaambiyaa fi walumatut biyya 16 dorgommii tanaa qophiiti jira.
Federeshiiniin kubbaa miilaa Naayjeriyaa Keeshi ulfinnaan huji irraa bu’uu wayyaa jedhe itti dhaame.Keeshiin kun durii Naayjeeriaa taphataa eegee kilabi Toogoollee leenjsiee nama ganna 52ti.
Farahoos,kilabiin kubbaa miilaa Masrii dorgommii waancaa kubbaa miilaa Afrikaatiif hin dabarre manaajera isii Shawikyii Gaharibiitti balleessaa muranii hujii irraa buusan.Gaharib nama ganna 55 bara 2013 hujii tana itti kennan. Masriin Waancaa Kubbaa Miilaa Afrikaa marroo torba mootee barana hin taaneef.
Maaliin ammo tan waliin marroo torbaaf Waancaa Afrikaatiif dabarte.Maanajerii isaanii Seydoyu Keitaatii kilabii Roomaatii taphata.Yoo akka afaan keennaatti yaamne hurjiin gugurraalleen Gaanaa jennuun kilabii Toogoo 3-1 mootee dabarte.
Woma taateefuu dorgommii waancaa Afirkaa bara 2015 ta bara dhufuu biyya 16 dabre.Kudhanii jahaanuu Afrikaa gama Kaabaa,Kibbaa,Jidduti fi Dhiyaatti dabree Afrikaan gamii Bahaa fiigichaan addunyaa dura jirtu kubbaa miilaatiin ammoo addunyaa eegee jirtu baranallee hin dabarre.
Dorgommii baranaa Iquwaatoorilyaal Giinitti qopheessan.