text:
Fedhiin Kee Guddaan Rizqii Kam Argachuudhaa?-Kutaa 2
Kutaa darbe keessatti iccitii rizqiin namoota gariif bal’achuu fi namoota gariif immoo dhiphachuu ilaalle turre. Rizqiin bal’achuu fi dhiphachuun wanta namoonni ittiin qoramaniidha. Addunyaa qormaataa tana erga ce’anii jazaan jiraachu akka qabus tuqne turre. Akkuma beekkamu, firiin qormaata irraa argamu wanta ittiin qoraman caala. Rizqiin addunyaa tanaa wanta namni ittiin qoramuudha. Rizqiin Guyyaa Murtii (Yoomu Diin) kennamu rizqii tana caalaa guddaadha. Kanaafu, fedhiin kee guddaan rizqii kam argachuudhaa? Har’as ibsa kanaa itti haa fufnu.
Namoonni baay’een dhugaa armaan olii hin hubanne, jireenya gabaabdu tana filatu. Haala nama milkaa’e erga dubbate booda Qur’aanni haqiiqa kana akkana jechuun ifa baasa:
“Namni of qulqulleesse dhugumatti milkaa’e jira. Maqaa Gooftaa isaa dubbatee fi salaate. Garuu jireenya addunyaa filattu, Aakhiraan irra caaltu fi turtuu taate osoo jirtu.” Suuratu Al-A’ala 87:14-17
Jechi Arabiffaa tazakkaa jedhu akka lugaatti hiika lama qaba: 1ffaa-wanta xuraawa fi badaa irraa of qulqulleessu, 2ffaa-of dagaagsu fi fooyyessuudha.
Kanaafu, hiikni, “Namni of qulqulleesse dhugumatti milkaa’e jira.” jedhu akkana ta’a: namni xurii kufrii, shirkii, badii fi wantoota fokkuu irraa amanuu fi Rabbiif ajajamuun qulqullaa’e fi hojii gaggaarii hojjachuun nafsee of dagaagsee fi fooyyesse, dhugumatti milkaa’e jira.[1] “dhugumatti milkaa’e jira.” jechuun Guyyaa Qiyaamaa ibidda jalaa nagaha bahuun qananii Jannataa argata.
Ammas amala nama milkaa’e kanaa itti fufuun ni dubbata: “Maqaa Gooftaa isaa dubbatee fi salaate.” Kana jechuun nama amalli isaa Rabbiin yaadachuu fi faarsu (zikrii) ta’ee fi jaalala Rabbii barbaadu fi ajaja Isaatiif buluuf salaata yeroo isa keessatti sirnaan salaate[2], dhugumatti inni milkaa’e.
Garuu isin Adabbii Gooftaa keessani hin sodaattan. Iimaana guutun, shirkii, badii fi wantoota fokkuu irraa qulqullaa’un nafsee teessan qulqulleessuf hin tattaafattan. Hojii gaggaarii hojjachuun, Maqaalee Gooftaa keessanii yaadachuu fi faarsuun, salaataa fi du’aayin Isaaf of gadi qabuun nafsee teessan dagaagsu fi fooyyessuuf hin carraaqxan. Kana irra, “jireenya addunyaa filattu” kana jechuun Aakhira irra jireenya addunyaa, faaya fi mi’aa ishii kan badu filattu. Aakhiraaf ifaaju dhiistanii jireenya addunyaa baddu tanaaf ifaajju. “Aakhiraan irra caaltu fi turtuu taate osoo jirtu.” Aakhirah fi qananiin ishii keessa jiru jireenya addunyaa caalaa gaarii fi yeroo hundaa turaa kan ta’eedha. Addunyaan gadi aantu fi badduudha. Aakhiraan immoo kabajamtuu fi yeroo hundaa turtuudha. Namni qaruuteen akkamitti wanta hafuu fi turu irra wanta badu filataa? Gandaa yeroo hundaa keessatti hafanii fi jiraatanitti xiyyeefachuu dhiisee akkamitti wanta dhiyootti isarraa deemu xiyyeefannoo guddaa itti kennaa?[3]
Namni amane qaruuten xiyyeefannoo guddaa Aakhirah turtuu irra gochuun sirritti carraaqa. Addunyaa badduu tanaaf jedhee Aakhiraaf carraaqu hin dhiisu. Addunyaafis ni carraaqata. Garuu Aakhirah caalaa addunyaa hin filatu.
Namoonni yeroo baay’ee faaya fi mi’aa addunyaa tanaan gowwoomun, dogongora guddaa hojjatu. Faayni fi mi’aan addunyaa kuni yeroo hundaa isaan waliin waan turu isaanitti fakkaata. Yookiin immoo isaan gonkumaa kan hin duune godhanii yaadu. Zalaalami addunyaa tana keessa waan jiraatan isaanitti fakkaata. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa jireenya addunyaa tana iddoo qormaataa waan taasiseef qananii fi faaya ishii keessa jiru yeroo gabaabaaf kan turu godhe. Jireenyi Aakhirah immoo iddoo jazaa (mindaa) waan taateef qananii fi mi’aan ishii keessa jiru yeroo hundaa fi zalaalami kan turu taasise. Qur’aana keessatti ni jedha:
“Wanti isin bira jiru ni dhuma, wanti Rabbiin bira jiru immoo hafaa dha. Dhugumatti warroota obsan mindaa isaanii irra gaarii waan dalagaa turaniitiin isaan mindeessina.” Suuratu An-Nahl 16:96
“Wanti isin bira jiru ni dhuma, wanti Rabbiin bira jiru immoo hafaa dha.” Kana jechuun, yaa namoota! Jireenya addunyaa keessatti wanti isin bira jiru hundi ni deema, ni bada. Qabeenyi fi qananiin keessan hanga fedhe haa baay’atu, dhumarratti ni bada. Garuu wanti Rabbiin bira jiru hafaa fi yeroo hundaa turaadha. Wanti kunis mindaa Jannata keessatti argattaniidha. Qananiin Jannataa yeroo hundaa turaa gonkumaa hin dhumnee fi addaan hin cinneedha. Haala itti fufaa ta’een yeroo hundaa kan haaromfamuu waan ta’eef.
“Dhugumatti warroota obsan mindaa isaanii irra gaarii waan dalagaa turaniitiin isaan mindeessina.” Kana jechuun namoota Rabbiif ajajamu, iimaanaa fi Islaama irratti obsanii fi gadi dhaabbatan, akkasumas badii hojjachuu irraa of qaban, hojiiwwan gaggaarii dirqama isaan irratti godhamee fi hojiiwwan jaallatamoo irraa waan hojjataa turaniif mindaa isaaniif kennina. Rabbiif jedhanii hojiiwwan isaan hojjatan hojii hundarra gaarii (ahsan) ta’eedha. Hojii hundarra gaarii ta’e kanaaf mindaa argatu. Hojii badaa dogongoraan hojjataniif immoo Rabbiin tola Isaatiin isaaniif araarama, irra darbaaf.[4]
Namoonni baay’een akkana jechuun yaadu, “Ani Aakhiraaf yoo hojjadhe, qooda addunyaa dhaba. Yeroo hin qabu. Osoo hojii Aakhirah hojjadhu addunyaa irraa carraan baay’een na jala darba.” Dhugumatti, kuni waswasaa (hasaasa) sheyxaanati. Namni addunyaa caalaa Aakhirah filatee hojjate addunyaa irraas qooda isaa hin dhabu. Inuma, jireenyaa gaarii addunyaa tana keessatti akka jiraatu Aayah armaan gadi keessatti Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wabii (waastinnaa) namaaf kenna:
“Dhiiras ta’ii dubartii irraa nama mu’mina (dhugaan kan amane) ta’ee dalagaa gaarii hojjate, dhugumatti jireenya gaarii isa jiraachifna. Mindaa isaaniis irra gaarii waan isaan dalagaa turanitiin isaan mindeessina.” (Suuratu An-Nahl 16:97)
Dhiiras ta’e dubartii irraa namni hundeewwan iimaanatti amanee dalagaa gaarii hojjate, mindaa lama qaba:
1ffaa-Mindaa jireenya addunyaa keessatti hatamtamaan isaaf kennamu-kunis Rabbiin subhaanahu haala jireenya addunyaa tana keessatti jireenyaa gaarii isa jiraachisuudha. Jireenya addunyaa keessaa wanti hundarra gaarii ta’ee qalbiin tasgabbii fi gammachuu argachuu, nafseen isaa jeequmsa fi sodaa irraa qabbana ykn tasgabbii keessa ta’uudha. Akkasumas, rizqii halaala bakka inni hin yaanne irraa Rabbiin isaaf kennuudha.
2ffaa-Mindaa Guddaa Guyyaa Murtitiif isaaf/ishiif tursiifame- “Mindaa isaaniis irra gaarii waan isaan dalagaa turanitiin isaan mindeessina.” Rabbii Guddaa Olta’aaf jedhanii hojii gaarii hojjataniif Aakhiratti qananii takkuu ijji hin agarre, gurri hin dhageenye fi qalbii namaa irra hin qaxxaamurre isaaniif kenna.[5]
Ammas, namni Aakhiraaf hojjatu addunyaa irraa hiree isaa kan hin dhabne ta’uu Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jechuun mirkaneessu:
“Dhugumatti, kaafirri hojii gaarii yoo hojjate, addunyaa irraa hojii saniin soorata ni soorama (kana jechuun, addunya tana keessatti mindaa hojii gaarii isaa ni argata. Garuu Aakhiratti mindaa homaatu hin argatu. Sababni isaas, waan kafareef kufriin isaa mindaa Aakhirah jalaa balleessa). Mu’minni immoo Rabbiin mindaa hojii isaa Aakhiratti ni kuusaaf. Addunyaa keessattis waan Isaaf ajajameef rizqii ni kennaaf.” Sahiih Muslim 2808
Namni rizqii ganda lamaanu argachuuf iimaana dhugaa makaa hin qabnee qabaachu fi hojii gaggaarii hojjachuu isa barbaachisa. Namni ulaagaalee kanniin guutuu Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa rizqii isaa akka isaaf bareechisu waadaa galee jira:
“Namni Rabbitti amanee fi hojii gaarii hojjate, Inni (Rabbiin) Jannata jala ishii laggeen yaa’an kan yeroo hundaa achi keessatti abadii hafan isa seensisa. Dhugumatti Rabbiin isaaf rizqii bareechisee jira.” Ax-Xalaaq 65:11
Namni Rabbiitti amanee, wanta Isarraa dhufe dhugoomsee fi hojii Inni itti ajaje hojjate, Jannata qananiin guuttamte fi jala ishii laggeen yaa’an isa seensisa. Namoonni achi keessa seenan zalaalami achi keessa jiraatu. Keessaa bahuu fi du’uun hin jiru. “Dhugumatti Rabbiin isaaf rizqii bareechisee jira.” Jannata keessatti rizqii isaaf bal’isa. Rizqiin kunis qananii nyaatamu, dhugamu fi qananii biroo warroota Isatti amananii fi sodaataniif qopheessedha.[6]
Namni hanga addunyaa qormaataa tana keessa jirutti Jannataa fi qananii achi keessa jiru ijaan hin argu. Kan inni argu, qormaanni isaa du’aan erga xumuramee booda. Mee itti yaadi, namni osoo qoramaa jiruu firiin qormaataa isatti mul’ifamu danda’aa? Haaluma kanaan, namni addunyaa qormaataa tana keessa jirus firiin hojii isaa addunyaa tana keessatti isatti hin mul’ifamu. Firiin hojii isaa Mindaa Guyyaa Murtii argatuudha. Kanaafu, mindaan kuni hanga Qiyaamaan dhaabbattu namoota iddoo qormaataa jiran irraa ni dhokfama. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Garuu namni tawbate, amanee fi hojii gaggaarii hojjate, warri suni Jannata seenu. Homaayyu hin miidhaman. Jannata qubsumaa kan Rahmaan gabroota Isaatiif dhoksatti waadaa gale [seenu]. Dhugumatti, waadaan Isaa kan dhufu ta’eera. Nagaha malee achi keessatti dubbii faaydi hin qabne hin dhagahan. Ganamaa fi galgala sooranni (rizqiin) isaanii achi keessa isaaniif jira. Tuni Jannata gabroottan Keenya irraa nama taqiyy ta’e dhaalchisnuudha.” Suuratu Mariyam 19:60-63
Keeyyattoota armaan olii sirritti hubachuuf keeyyata lakk.59 irratti argamtu itti dabaluun haa ibsinu:
“Isaan booda dhaloonni [badaan] salaata dhiisanii fi fedhii lubbuu hordofan bakka bu’an. Gara fuunduraatti Hallayyaa Jahannam ni qunnamuu.” Suuratu Mariyam 19:59
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa aayata tana dura waa’ee Nabiyyoota darbanii fi haala gaarii isaanii dubbata. Ergasii Nabiyyonni kunniin erga du’anii booda haala dhaloota isaan booda dhufanii kaasa. Dhaloonni kuni nabiyyoota hordofuu dhiisanii gara duubatti deebi’an. Karaa qajeelaa Rabbiin isaaniif filate irraa dabuun fedhii lubbuu hordofan. Salaata utubaa amanti ta’e ni dhiisan. “salaata dhiisan” Kana jechuun sababa xiyyefannoo itti hin kennineef salaanni jireenya isaanii keessa kan hin jirree fi bakka hin qabne godhan. Takkaa yeroo salaataa eeganii sirnaan hin salaatan, takkaa immoo guutumaan guututti salaata dhiisan. “fedhii lubbuu hordofan” kana jechuun sababa fedhii dhoowwamaa hordofaniif wanta Rabbiin ajajee fi dhoowwe keessatti Isa faallessan, karaa qajeelaa Isaa irraa garmalee fagaatan. Fedhiin lubbuu tan isaan hiitu fi masaktuudha. Sababni salaata akka dhiisan isaan taasiseyyu fedhii lubbuu hordofuudha. “Gara fuunduraatti Hallayyaa Jahannam ni qunnamuu.” Guyyaa Qiyaamaa sababa salaataa dhiisanii fi badii adda addaa hojjataniif adabbii (azaaba) cimaa ni seenu.
Garuu osoo duuti isaanitti hin dhufin namoonni tawbachuun, amanuu fi hojii gaggaarii hojjachuun kanarraa of baraaran ni jiru. Itti aansee haala namoota kanaa dubbata: “Garuu namni tawbate, amanee fi hojii gaggaarii hojjate, warri suni Jannata seenu. Homaayyu hin miidhaman.”
Namoonni kunniin amaloota sadiin ibsaman: 1ffaa-kufrii, shirkii, salaata dhiisu, fedhii dhoowwamaa hordofuu irraa warra tawbataniidha. Tawbachuu jechuun hojii badaa irraa buqqa’uun gara Rabbii deebi’anii Isaaf ajajamuudha. Yoo dhugaan tawbatan Rabbiin tawbaa isaanii isaan irraa ol fuudhun hallayyaa Jahannam irraa isaan baraara. 2ffaa-Iimaana sirrii boqonnaa jireenya isaanii ittiin haaromsanii fi hariiroo Gooftaa isaanii waliin qaban kan ittiin jalqabaniidha. Iimaanni kuni Rabbitti, malaykootatti, Kitaabbanitti, Ergamtootatti, Qiyaama fi qadaratti amanuu of keessatti qabata. 3ffaa-Hojii gaggaarii hojjachuu-kuni hojii gaggaarii Rabbiin itti ajajeedha.[7] Kan akka salaata fi kan biroo.
“Warri suni” Namoonni badii isaanii booda tawbatan, amananii fi hojii gaggaarii hojjatan, “Jannata qananiin guuttamte seenu. Homaayyu hin miidhaman” Hojii gaarii isaanii irraa homtu hin hir’ifamu. Inumaa dachaa isaaniif ta’ee argatu. Badiin isaanii ni haaqama. Waan tawbatanii, amananii fi hojii gaarii hojjataniif badii raawwataniif hin adabaman. Warri tawbaan, amanuu fi hojii gaariin of qulqulleessan kunniin, “Jannata qubsumaa kan Rahmaan gabroota Isaatiif dhoksatti waadaa gale [seenu].” Jannata qubsumaa jechuun Jannata yeroo hundaa keessa turan, namni ishii seene keessaa bahuu fi jijjirraa kan hin barbaannedha. Rabbiin Jannata tana akka seenan isaaniif waadaa gale. Garuu Jannani tuni isaan irraa dhokattuudha. Hanga silaa ijaan hin argine. Haa ta’uu malee dhugaadhaan akka jirtu amanuun hojii ishitti nama geessu ni hojjatu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa waadaa seene waan hin diignef, “Dhugumatti, waadaan Isaa kan dhufu ta’eera.” Waadaan Isaa ni raawwatama. Guyyaa Qiyaamaa Jannata waadaa isaaniif seene tana ni seensisa.
“Nagaha malee achi keessatti dubbii faaydi hin qabne hin dhagahan.” Jechoota nagahaa badii fi hanqinni keessa hin jirree malee dubbii fokkuu fi faayda hin qabne Jannata keessatti hin dhagahan. Sababni isaas, Jannani Daaru Salaam (Ganda Nagahaa) waan taatef hanqinnaa fi badii hundarraa tan qulqullooftedha.
“Ganamaa fi galgala sooranni (rizqiin) isaanii achi keessa isaaniif jira.” Mufassiroonni akka jedhanitti Jannata keessa dukkanni ykn halkan hin jiru. Yeroo hundaa ifa (nuura). Asitti ganamaa fi galgalli hamma waqtii agarsiisaa malee barii fi dhiya hin agarsiisu. Dukkanni fi halkan Jannata keessa waan hin jirreef.[8] Jannata keessatti waqtii beekkama kana keessatti sooranni barbaadan isaaniif fidama.
“Tuni Jannata gabroottan Keenya irraa nama taqiyy ta’e dhaalchisnuudha.”- taqiyy jechuun nama sadarkaa ol’aanaa taqwaa irra gaheedha. Jecha biraatin nama sirritti Rabbiin sodaatudha. Rabbiin subhaanahu warroota Isa sodaatan Jannata ni dhaalchisa.
“Dhaalchisnuudha” kana jechuun tola keenyaan isaaniif kennina. Kennaa Jannata keessa jiru jecha “dhaalchisu” jedhuun ibse. Tarii sababni kanaa maal ta’inna laata? Hayyoonni keenya akkana jechuun ibsu: Yoo amananii fi Rabbiin sodaatan Jannanii namoota addunyaa keessatti qoraman hundaaf qophoofte. Garuu yommuu baay’een isaanii kafaranii fi Rabbiif ajajamuu diduun ibidda seenan, bakka isaanii warroonni amananii fi Rabbiin sodaatan ni fudhatan. Haala kanaan, warri Rabbiin sodaatan Jannata keessatti qooda kaafirotaa fudhachuun ni dhaalan.[9]
Namni rizqii Jannataa erga filate waa lama isarraa eeggama: 1ffaa-hundeewwan iimaanatti haala sirrii ta’een amanuu, 2ffaa-hojii itti ajajame hojjachuudha. Akkasumas, gara Jannataa deemu fi hojii gaarii hojjachuu keessatti wantoota gufuu namatti ta’an irraa fagaachu barbaachisa. Gufuun kunis hojiiwwan babbadoodha. Gufuun kuni yommuu nama rukutu wanti humna ofii ittiin jabeessuun adeemsa ofii itti fufan, tawbaa fi istighfaara baay’isuudha. Mata duree kana aayah tanaan haa xumurru:
“Kana keessatti warri wal dorgoman wal haa dorgoman.” Suuratu Al-Muxaffifiin: 26
Qananii Jannataa hamma isaa Rabbii olta’aa malee eenyullee hin beekne argachuuf warroonni wal dorgoman wal haa dorgoman. Kunis addunyaa tana keessatti hojii gaggaarii hojjachuun ta’a. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa rahmata fi tola Isaatiin warroota san keessaa nu taasisu.
Kitaabban wabii:
[1] Ma’aarij Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabbur- Abdurahmaan Hasan Habankaa 1/463[2] Tafsiiru sa’dii-1086, Tafsiiru Ibn Kasiir-7/544[3] Ma’aarij Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabbur 1/465, Ibn Kasiir-7/545[4] Ma’aarij Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabbur 13/641-642, Ibn Kasiir-4/710, Tafsiiru Qurxubii-12/423[5] Ma’aarij Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabbur, 13/642, tafsiiru Sa’dii-521[6] Tafsiir Xabarii-23/77[7] Ma’aarij Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabbur -7/562-563[8] Tafsiiru Ibn Kasiir-5/244[9] Ma’aarij Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabbur -7/570-571


c: text/html

text:
Bitootessa 30,2013 Geedoo
Aanaa Calliiyaa mana bartumsaa Geedoo Sadarkaa 2ffaa fi Qophaa’inaa irraa baratootni Oromoo balleessaa malee humna Poolisaan hidhamanii turan torba Shororkeessitummaan himataamaa jiraachuun waajjiraa Poolisii aanaa Calliyaa Geedootti dararamaa Jiraachuu qeerroon Geedoo irraa gabasee jira, Baratootni badii tokko malee sababa Oromummaa isaanii qofaan dararamaa jiran kunis maqaan isaanii:
1, barataa Getaachoo Caalchisaa kutaa 10ffaa,
2, barataa Shallaamoo Guddisaa kutaa 10ffaa,
3, barataa Fayisaa Guddisaa kutaa 10ffaa,
4, barataa Kaabbadee Motummaa kutaa 11ffaa
5, barataa Mootummaa Urgeessaa kutaa 11ffaa,
6,barataa Wandimmuu Alamayyoo kutaa 10ffaa
Kannee barachaa jiraan mootummaan Wayyaanee ilmaan Oromoo nagaa yakkaamtotaa taasisuun barnota irraa hidhee darara jiraachuun gabaafame Ummaannii Qonnaan Bultotni Aanaa Calliyaas diddaa isaanii jabeessuun walga’ii garagara wayyaaneen gandootaa keessaa deemtee wamtu lagatan, Sabbontotni Oromoo fi ,maatiin baratootas hidhaman kanneenis baratootaa keenyaa nuf hiikaa? Ijoolleen keenyaa badii malee maaliif hidhamuu? jechuun waajjiraa poolisii Aanaa Caalliyaa Geedoo muddaa jiraachuun, gabafame jira, haluma kanaan Aanicha keessaatti diddaan ummataa jabaate jira.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Erdoogaan
-
Prezdaant Erdogaan Jarman magaalaa Kolonyi keessatti Masjiida haaraya eebbisiise
Prezdaant Erdogaan daaw’annaa hujii Jarman keesatti guyyaa sadihiif geggeessaa ture raawwachuun dura, Sabtii kaleessaa gara Lixa Jarman imaluun magaalaa Kolonyi…Guutuu dubbisi...
-
Korri Waliigalaa Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii Niiwuyoorkitti jalqabame
Kora Waligalaa 73ffaa UN kana irratti hoggantoonni addunyaa hirmaataa jiru. Kora har’a jalqabame kana irratti Prezdaantiin Ameerikaa Donaald Traamp fi…Guutuu dubbisi...
-
Hoggantoonni Turkiyaa fi Ruusiyaa Idliib keessatti naannawa lola irraa bilisa tahe daangessuuf walii galan
Prezdaant Rajab Xayyib Erdogaan Isniina har’a gara Ruusiyaa imaluun, magaalaa Soochii keessatti Prezdaant Vilaadmiir Puutiin waliin dhimma Suuriyaa irratti mari’ate.…Guutuu dubbisi...
-
Turkiyaan biyyoota ollaa isii keessatti nageenyi akka bu’u kan deeggartu tahuu beeksifte
Prezdaant Rajab Xayyib Erdogaan kutaa Kibba Baha Turkiyaa Mus jedhamu keessatti haasawa godheen, biyyi isaa Suuriyaa fi Iraaq keessatti nageenyi…Guutuu dubbisi...
-
Filannoo prezdaantummaa Turkiyaatti geggeefameen Erdogaan morkattoota isaa dursaa jira
Filannoo prezdaantummaa Turkiyaatti Alhada har’aa geggeeffameen Prezdaant Rajab Xayyib Erdogaan dursaa jira. Sagalee hanga ammaatti lakkaahameen Prezdaant Erdogaan 58% ol…Guutuu dubbisi...
-
Filannoo Prezdaantummaa Turkiyaa har’a geggeeffameen Prezdaant Rajab Xayyib Erdogaan injifate
Turkiyaan rifarandamii bara dabre geggeessiteen bulchiinsa biyyattii sirna paarlaamentii irraa gara prezdaantummaatti eega jijjiirteen booda, ummanni biyyatti Alhada hardhaa yeroo…Guutuu dubbisi...
-
Ummanni Turkiyaa filannoo prezdaantummaa fi miseensota paarlaamaatiif sagalee kennuu jalqabe
Turkiyaan rifarandamii bara dabre geggeessiteen bulchiinsa biyyattii sirna paarlaamentii irraa gara prezdaantummaatti eega jijjiirteen booda, ummanni biyyatti Alhada har’aa yeroo…Guutuu dubbisi...
-
Prezdaant Erdogaan, Falasxiinotaa Gaazaa akka gargaaran Muslimoota addunyaatiif waamicha godhe
Prezdaantiin Turkiyaa Rajab Xayyib Erdogaan Juma’aa hardhaa duguuggaa sanyii Isra’eel Gaazaa keessatti raawataa jirtu mormuun Ummata magaalaa Istaanbul keessatti hiriira…Guutuu dubbisi...
-
Turkiyaan waraanni Ameerikaa magaalaa Maanbiij keessaa akka bayu akeekachiiste.
Angaawoonni Turkiyaa fi Ameerikaa Arba’aa kaleessaa duula Turkiyaan Suuriyaa keessatti jalqabde ilaalchisee bilbilaan mari’ataniiru. Ministeerri haajaa alaa Turkiyaa marii hooggantoota…Guutuu dubbisi...


text:
Why is Ethiopia hungry again? Ityophiyaan maaliif ammas beelofte ? October 24, 2015Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Famine Ethiopia, Hunger and Micronutrient deficiency in Ethiopia, Why Famine is a Permanent Phenomenon in Ethiopia?, Why is Ethiopia hungry again?, Women and elders) are dying of genocidal mass killings and politically caused famine
2 comments
By Jawar Mohammed
Just couple months ago, Western leaders and media outlets were fascinated with Ethiopia’s ‘miraculous’ economic growth. From Bill Gates to Obama and everyone else in between, they were convinced and tried to persuade others that Ethiopia has put that sad history of hunger behind itself and emerged as the fastest growing economy in Africa, if not the world.
Fast forward to these past few weeks, reports have begun giving back Ethiopia its old name- a starving country begging for urgent food aid. A month ago, the number of people needing aid were reported to be 4.5 million; now its 8.2 million and expected to reach 15 million by the end of this year. Two months ago when OMN first reported about the death of children from hunger in Western Hararghe, the regime dismissed the reports and suppressed the plea for emergency food aid. It has now been forced to admit the crisis and it is, as usual, asking the world for food aid to feed its hungry population. No amount of PR campaign or cooking the numbers to showcase double digit economic growth can hide the fact that Ethiopia is once again hit with famine.
Let’s ask the obvious question: why is Ethiopia hungry again? Within the Ethiopian discourse, four factors are often attributed as causing the recurring hunger. First, the government; not just the current but also past regimes, usually blame hunger on change in weather and climatic conditions for causing crop failure that results in food shortage. But how does an economy growing by double digits, whose agricultural sector apparently shows at least 9% annual growth for over a decade and produced ‘millions of millionaire farmers’, fail to produce enough surplus to feed few provinces hit with shortage of rainfall ?
The second theory attributes the problem hunger not on shortage of food but its weak circulation within the country. Popularized by Dr Eleni Gerbremedihin, this argument states that ‘market failure’ results in a situation where one province starves while another wastes food due to surplus production. So, Dr Eleni took her “idea whose time has come” to the World Bank and Meles Zenawi resulting with establishment of Ethiopian Commodity Exchange (ECX) in 2008. Launched with huge financial injection and massive public relation campaign, the project promised to make hunger history by ushering in a new system of market efficiency. As inspiring as Dr Eleni was, few of us remained skeptical from the get go. In response to her article promoting her project, I wrote a piece which argued that as long as the political market remains monopolized by one group, her ambition of creating an efficient and competitive exchange system is unlikely to be realized. I hate to say I told you so but 7 years later, ECX’s much anticipated revolution in agricultural market is not visible. Eleni herself has moved on ( quit or fired depending on who you ask). And hunger is back to being Ethiopia’s trademark. Genuine efforts to engineer market efficiency are either be rejected or sabotaged to serve the regime. If we take Dr Eleni’s project, the regime twisted and turned into a tool for further monopolizing the market. ECX enabled EFFORT owned companies to push out competitors and monopolize coffee export. A mechanism ( ECX ) that meant to open up the market to increase efficiency has turned out be a tool for control, corruption and monopolistic market practice.
The third argument blames hunger on the land tenure policy of the country. The argument goes that the source of food shortage in Ethiopia is farmers cultivating crop on small and fragmented plots of land using century old subsistent farming practices. Highly publicized during the 2005 election as key policy element of the CUD, this proposed solution advocates privatizing land ownership so that wealthy investors can help develop large plots of land using technologically advanced tools and inputs. This argument has already been put to test and failed to yield its intended result. Although land has not been officially privatized, domestic and foreign investors have been granted as much land as they request at dirt cheap price. Yet we are not witnessing the anticipated improvement in agricultural productivity and hunger remains a recurrent problem. Millions are starving even after over 3 million hectare of land has been leased out to the rich. Privatizing land while the political system is not competitive means, land would be transferred from millions of smallholders to few with connection to the ruling class. These few ‘investors’ are driven with profit maximizing incentives hence mostly produce for export, or hoard their product to limit circulation with the market to keep price high.
This leaves us with the fourth argument which asserts that lack of freedom is the real cause of hunger. This idea was developed by India’s Amartya Sen, who used Ethiopia as main example on a thesis that would net him Nobel Prize. Basically the argument affirms that hunger occurs only in dictatorship not in democracy. In democracy drought doesn’t necessarily lead to starvation as the media, civic society and elected officials preemptively publicize and exert pressure on the government to act early to ensure food supply. Let’s take Ethiopia and Kenya for instance. Their shared border provinces are inhabited by same people who mostly live nomadic life, and the climate condition is the same. Whenever drought hits Southern Ethiopia, it also hits Northern Kenya. But hunger in Ethiopia side of the border is a frequent phenomenon; Kenya rarely witnesses it. Hence, lack of democracy is the only argument of the four which has not been tested and still stands as plausible in Ethiopia. As long as the country is governed by authoritarian regimes, drought projection are unlikely to be acted up on, leaving farmers natural calamity whenever climate changes.
This current famine did not only bust the myth of Ethiopia’s economic miracle. It has also debunked the argument that the country could imitate the East Asian model of rapid economic growth while suppressing freedom. They can cook numbers, they could fool western diplomats and media outlets but, hunger has come back once again to unravel deception of the regime and illusion of its supporters. Poverty, and its worst form hunger, will remain the hallmark of Ethiopia until the people attain freedom and establish a government that depends on their consent rather its own gun and external aid.
Ityophiyaan maaliif ammas beelofte ?
Barruu xiixalaan siyaasaa beekamaan Obbo Jawar Mohammadiin Afaan Ingiliziin maxxansee ture Obbo Boruu Barraaqaa akka armaan gadiitti afaan Oromootti hiikee dhiheessee jiraa. Konoo armaa gaditti argama. Obbo Boruun galatoomi jenna.
…………………………………………………
Baatiilee lamaan tokko dura, hogganoonni Dhihaa fi miidiyaaleen isaanii guddina dinagdee ‘ajaahibsiisaa’ Itoophiyaatiin maalalamuu turani. Bill Gate irraa hanga Obaamaattii kanneen jiran hundi Itoophiyaan seenaa beelaa gaddisiisaa durii san of duubatti dhiiftee amma guddina shaffisaa Afriikaa keessattiifi tarii addunyaattuu tokkofaa ta’uu danda’u agarsiisaa jirti jechuun amananii warra hafes amansiisuuf carraaqaa turan. Torbaanota as dhihoo dabran keessa ammoo dubbiin tun cookkoo deebiteetti. Gabaasaaleen amma bahaa jiran, maqaa Itoophiyaa duraan beekamu san deebisuudhaan, biyya beeloftuu gargaarsa midhaanii ariifachiisaa kadhattu tahuu isii himaa jirani. Baatii takka dura, lakkoofsi ummata gargaarsa midhaanii barbaaduu miliyoona 4.5 tahuun yeroo himamu amanuun isaan rakkisee ture.. Amma ammoo gara miliyoona 8.2tti ol guddachuu isaa fi dhuma waggaa kanaa irratti miliyoona 15 dhaqqabuuf akka jiru gabaafamaara. Baatiilee lama dura wayta OMN yeroo duraaf waa’ee daa’imman Harargee Dhihaa keessatti balaa beelaatiin du’ani gabaase, mootummaan gabaasaa kana sobsiisuu fi oduun tunis akka gadi hin baane ukkaamfsuuf yaalaa ture. Amma garuu balaa haaluun hin danda’amne kana amanee fudhachuuf dirqameera. Akkuma baratametti ummata beela’e kana himachuun gargaarsa nyaataa addunyaa yoo gaafatu dhagahaa jirra.
Duulli ololaa kan guddina diinaggee diijitii dachaa garsiisaa jirra jedhun saaxil bahuun har’as Itoophiyaan balaa beelaatiin qabamuu isii kan dhoksuu danda’u hin taane. Gaafiin namuu if gaafatuu male, mee Itoophiyaan maalif ammas beelofte ? Sababa balaa beelaa Itoophiyaa deddeebi’ee mudatuuf ilaalcha adda addaa afurtu kennama. Kan duraa, mootummaan, kan amma aangoo irra jiru qofa osoo hin taane warri dabres, hanqina nyaataa dhalatuuf jijjiirama haala qilleensaa sababfatu. Jechuunus yoo roobni yeroo isaatti roobuu dhabe, hoongee uumuun, midhaan facaafame badee hanqinni nyaataa mudataa jedhan . Haa tahu malee, akkamitti dinagdeen diijitii dachaadhaan guddachuun himamu, kan omishni qonnaa 9% waggaa waggaatti guddachaa ganna kudhanoota lakkoofsise jedhamu tokko balaa kanaaf saaxilama ? Diinaggeen damee qonnaa kun ‘qonnaan bultoota miliyoonaroota’ hore jedhamee baara baraan badhaasni dhihaatuuf kun akkamitti nyaata gahaa omishuu hanqatee naannoolee muraasa balaa hongeetiin dhawaman sooruu dadhabe ? Kanaafu hanqini roobaa beelaaf sababa gahaa jedhanii fudhatuun hin dandayamu.
Sababni akka lammaffattii balaa beelaa kanaaf kaafamu tokko ammoo akkana jedha. Wanni beelli biyya san hubuuf biyyattiin midhaan gahaa oomishuu dadhabdee osoo hin taane, rakkoo midhaan kuufamee jiru biyya keessa raabsuu dadhabuuti jedha. Yeroo kutaan biyyattii tokko midhaan nyaataa dabraa omishee bakk itti gurguruufi kuusu dhabee rakkatu, kutaan biyyattii biroon akka beela’u kan godhe ‘kufaatii mala gabaa ti’ kan kan jedhu. Jechuunis qonnaan bulaan Jimmaa boqqolloo hanga nyaataaf isa barbaachisu caalaa omishee, gabaan guuttee, gatiin rakasee yeroo horii nyaachisu, kan Walloo sababa caamaatin midhaan jalaa badee beelaya. Kanaaf ammoo furmaanni gabayaafi geejjiba midhaan Jimmaatti haalaan tole kana wallo kn hanqinni mudate san geessu baasuu barbaachisa. Yaanni kun nama Dr. Eleni Gebremedihin jedhamtuun akka malee afarfamaa ture. Kanaafuu Dr. Eleniin yaada isii kana gara Baankii Addunyaa fi Mallas Zeenaawiitti dhiheessuudhaan bara 2008 keessa Ethiopian Commodity Exchange (ECX) jaaran. Pirojektiin maallaqa guddaa nyaatee fi hojii qunnamtii hawaasaa bal’aadhaan hundeeffame kun Itoophiyaa keessatti beela seenaa taasisuu fi sirna gabaa haaraa milkeessuuf waadaa seene. Yeroma Dr. Elenii yaada kana dhaadhessaa tortetti gariin keenya karoorri isii kun rakkoo beelaa biyya sanii hiddaan furuuf akka hin dandeenye shakkii qabnu ibsaa turre. Xalayaanin kallattiidhaan isiif barreesse tokkorratti anuu rakkoo pirojektiin sun mudachuu malu akeekkachiiseen ture. Barruu kiyya saniin, hanga gabaan siyaasaa biyyattii ol’aantummaa garee tokkootiin dhunfatame jirutti sirna bittaa-bittaa gurgurtaa namuu bilisaan itti wal dorgomu dhaabuun waan hin yaadamne ta’uun agarsiisuuf yaalee ture.
Har’a waggaa 7 booda yaanni kara ECX sirna gabayaa callaa qonnaa bifa haarayatti qindeessuun sossohinaafi waljijjirraa meeshaafi maallaqaa uumuuf waadaa galame warraaqsi sirna gabaa qonnaa hawwiin eegamaa ture, haga ammaatti firiin inni buuse hin mul’atu. Dr Eleeninuun , abdii kutatteet dhiifteefi aangorraa ari’amteefu erga ECX’n addaan baate waggaa sadi ta’e. Abdiin isiiin qabdu cilee bushaan seente taatee, waandaan isiitis jiddutti nyaadhamtee, kun egaa ammas beelti mallattoo Itoophiyaa tahuutti deebitee jirti. Akkuma gaafa duraa akeekkachiifne tattaaffiileen dhugaadhaan milkii gabaa fiduuf godhaman mootummaa abbaa irreetiin gufachiifamniiru. Pirojektii Dr. Ellenii kana yoo fudhannee laalle, mootummichi meeshaa ittiin daranuu gabaa biyyattii harkatti galfatuun godhatee itti fayyadame. ECX akka kubbaaniyaaleen EFFORT jalatti hammataman dorgoomtota biroo dhiibanii baasuudhaanfi warra harayaatittis balbla cufuun gabaa buna alatti erguudhaa dhuunfatan dandeessise. ECX kan sirna gabaa milkii fiduuf yaadame jedhamee dhaabbate, dhuma irratti gara meeshaa ittiin sirna gabaa biyyattii daranuu harka murna tokkootti galchaniin fi malaammalutummaan keessatti hanqaaqu tahee argame.
Sababni inni sadaffaan beelaaf biyya saaxila jdhamee dhiheetu haala qabeentaa lafaa (land tenure) biyyattiin hordoftu komata. Akka yaada kanaatti hanqinni midhaan nyaataa Itoophiyaa keessatti kan mudateef qonnaan bultoonni lafa qonnaa xixiqqoo irratti mala moofaa fi duubatti hafaadhaan omishu kan jedhuu dha. Dhimmi kun wayta filmaata bara 2005 san warra Qindoominaa (CUD) biratti mata duree guddaa godhamee laalamaa ture. Warri CUD sun akka furmaataatti kan dhiheessan lafa qonnaa biyyattii abbootii qabeenyaa gurguddoodhaaf laatanii, teknooloojii ammayyaatiin gargaaramanii qotuudhaan callaa midhaanii dacha dachaan ol guddisuutu fala jedha. Garuu ammoo furmaanni jedhame kun hojii irra oolfamee laalamee akka hojjechuu hin dandeenye hubatameera. Lafti biyyattii labsii seeraatiin gara qabeenyaa dhuunfaatti jijjiiramuu baatu illee, investeroonni biyya keessaa fi alaa lafa babal’aa gaafatanii gatii rakasaatiin fudhataniiru. Hanga ammaatti garuu fooyya’iinsi omisha qonnaa hawwame akka hin argaminii fi beelli ammas dhibee maraammartoo irraa hin fayyamin tahuu isaa taajjabaa jirra. Lafti qonnaa hektaarri miliyoona 3 ol tahu dureeyyiidhaaf eega laatamee booda har’as lammiileen biyyattii miliyoonotaan shallagaman beela’aa waxalamaa jiru. Haala sirni siyaasaa wal dorgoomu hin jirre keessatti lafa qonnaa dhunfaan qabachuu jechuun ummata miliyoonota irraa lafa fudhatanii harka namoota hagoo kan hidhata warra biyya bulchuu qabanitti galchuu jechuu dha. ‘Investeroonni’ hagoon kun bu’aa mataa isaanii guddifachuuf jecha midhaan gabaa alaa gurgurmu irratti xiyyeeffatu. Omisha biyya keessa raabsamu gad xiqqeessanii gatii gabaa qaalessuudhaan bu’aa guddaa hammaarrachuu barbaadu.
Kun gara sababa isa afraffaatti kan, maddi beelaa biyya tokkoo guddaan bilisummaa dhabuu ummataati kan jedhutti nu geessa. Tiyooriin kun hayyuu biyya Hindii, Amartya Sen jedhamuun bal’inaan addunyaatti akka beekamu godhame. Namni kun Itoophiyaa akka fakkeenya guddaatti fudhatee qorannoo Badhaasa Nobeelaaf isaaf argamsiise hojjete. Qorannoon Amartya Sen akka agarsiisetti seenaa keessatti balaan beelaa biyyoota abbaa irree keessatti malee warra dimokraasiidhaan bulan tokkollee keessatti uumamee akka hin beeyne mirkaneessa. Warra demokraasiin bulu biratti roobni dhabamee hongeen yoo dhalateyyuu gara balaa beelaa fiduutti hin guddatu. Sababni isaas, miidiyaan, hawaasni siiviikii fi qondaalonni ummataan filaman dhoksaa tokko malee dhiibbaa mootummaa isaanii mudachuu maluuf dursanii furmaata barbaaduudhaan balaa kana qacaleetti irra aanu. Fakkeenyaaf Itoophiyaa fi Keeniyaa wal biratti haa laallu. Ummata wal fakkaataa jireenya tikfattummaan bulantu lafa haala qilleensi isaa wal fakkaatu irra wal daangessanii qubatu. Yeroo hongeen gama Kibba Itoophiyaa dhawu hundumaa Kaabni Keeniyaas balaa kanaan dhawama. Haa tahu malee balaan beelaa daangaa Itoophiyaa gama kibbaatti beekamaa yoo tahu daangaa Keeniyaatiin garuu dabree dabree malee hin mul’atu. Kana kana irraa ka’uun wanni hubatamu, hanqinni demokraasii sababoota afran olitti ibsaman keessaa sababa isa hanga ammaatti qormaataaf dhihaatee hin kufin tahuu isaa ti. Beela Itoophiyaatti deddeebi’uuf sababni inni guddaan isa kana ta’uu isaati. Hanga biyyattiin sirnoota abbaa irreetiin bultutti, hanqina nyaataa dhabamiinsa roobaa (hongee) tiin dhufuofirraa ittisuuf dursanii waan itti hin qopphoofneef balaan beelaa ummata gaaga’uu ittuma fufa .
Dhumarratti balaan beelaa amma mudate kun olola guddina dinagdee Itoophiyaa ajaa’ibaa jedhamu fudhatama dhabsiisee qofa hin dhiifne. Biyyattiin bilisummaa ummataa ukkaamsaa guddina shaffisaa warra Eeshiyaa Bahaa akkeessitee tarkaanfachuu dandeessi ilaalcha jedhus kijibsiiseera. Lakkoofsota dharaa tottolfatanii himachuu danda’u. Dippilomaatota Dhihaa fi miidiyaalee addunyaas gowwoomfachuu malu. Haa tahu malee, beelli ammas as marmaaree gowwoomsaa sirnichaa fi gowwoomfamuu deeggartoota isaanii ifatti saaxilaa jira. Hanga ummatoonni biyyattii bilisummaa isaanii argatanii sirna isaaniif dhaabbate hin hundeeffatinitti, hanga sirni qawwee fi gargaarsa alaatti irratti irkate aangoo irra jirutti, hiyyummaa fi hammeenya irra hamaa isaa kan tahe beelli mallattoo Itoophiyaa tahee ittu fufa.
The views expressed in this post (blog) are those of the author/authors and do not necessarily reflect the position of OromianEconomist. Posting does not imply endorsement of views by the author/ authors.
Copyright © OromianEconomist 2015 and Oromia Quarterly 1997-2015, all rights are reserved. Disclaimer.


text:
Alhamdulillah, amaloota gaggaarii Gabroota Ar-Rahmaan osoo ilaallu kunoo dhumarra geenye jirra. Har’a kutaa dhumaati fi mindaa isaanii ilaalun amaloota isaanii ni guduunfina. Dhugumatti namoonni amaloota gaggaarii qabanii fi hojii gaggaarii iimaana irratti hundeessun hojjatan, mindaan isaanii Rabbii olta’aa biratti garmalee guddaadha. Yaa obboleessa/ yaa obboleetti koo! Nu keessaa eenyutu amaloota gaggaarii kanaan of faayun ganda lamaanitti sadarkaa fi kabaja ol’aanaa irra gahuu barbaadaa? In sha Allah amaloota kanniin gara dhumaarratti ni guduunfina. Amma amaloota hafan haa ilaallu: Itti Fufi…
Kutaa darbe keessatti amaloota gabroota Ar-Rahmaan ilaalaa turreera. Har’as mee amaloota isaanii biroo haa ilaallu. Tarii nutis isaan ilaalun eessa akka jirru of qorannee jijjiramaaf tarkaanfi jalqabu dandeenya. Dhugumatti, namoota gaggaarri fakkeenya godhatanii isaan duuka bu’uun wanta milkaa’innatti nama baasudha. Itti Fufi…
Kutaa darbe keessatti amaloota gabroota Ar-Rahmaan keessaa badiiwwan gurguddaa irraa fagaatan ilaalle jirra. Aayan armaan gadi immoo badii gurguddaa fi xixiqaa hundarraa fi wanta faaydi hin qabne irraa akka fagaatan ibsuun wanta darbe nuuf guduunfiti. Itti Fufi…
Ammas gabroonni Ar-Rahmaan warra, “zinaa (sagaagalummaa) hin raawwanneedha.” Kana jechuun amaloota gabroota Ar-Rahmaan keessaa tokko isaan zinaa hin raawwatan. Sababni isaas, badii gurguddaa irraa fagaachu keessatti of eeggannoo cimaa godhu. Isaan iddoolee gara badii zinaatti nama kuffisan irraa ni fagaatu. Haada iffaa (kabaja ofii eegu) qabachuuf karaalee Rabbiin itti ajajee ni hordofu. Itti fufi…
Kutaa darbe keessatti hojii babbadoo gabroonni Ar-Rahmaan irraa fagaatan ilaalu jalqabne turre. Badiwwan gurguddoo keessaa shirkii ilaalle jirra. Har’a immoo itti fufuun “ajjeechaa” ni ilaalla. Itti Fufi…
Amaloota gaggaarii gabroota Ar-Rahmaan waliin barachuuf baga nagahaan walitti deebine. Kutaa darbe keessatti hojii gaggaarii gabroonni Ar-Rahmaan hojjatan ilaalaa turreera. Har’a immoo hojii badaa isaan irraa fagaatan ni ilaalla. Itti haa fufnuu… Itti Fufi…
Rakkoolee gurguddaa jireenya keessatti nama muudatan keessaa tokko rakkoo diinagdeeti. Yommuu qabeenya argatan garmalee israafa gochuun (qisaasessuun) dhiphinna cimaatti seenu. Yookiin immoo doy’a ta’uun osoo itti hin fayyadamin, qabeenyi suni irraa fudhatama ykn inni irraa du’a. Gabroonni Ar-Rahmaan akkaataa diinagde itti horatanii fi bulchan warra beekaniidha. Kutaa darbe keessatti Gabroonni Ar-Rahmaan namoota waliin walitti dhufeenya akkami akka qabanii fi ibaada akkamitti akka hojjatan ilaalle turre. Har’a immoo diinagdee waliin hariiroo akkami akka qaban ni ilaalla. Amaloota kanniin qo’annee diinagdee keenya too’achuu fi haala sirriin bulchuuf nuti qophiidhaa? Waliin haa jalqabnu… Itti Fufi…
Kutaa darbee keessatti amaloota Gabroota Ar-Rahmaan sadii ilaalle turre. Isaanis: (1)-yommuu dachii keessa deeman tasgabbii fi haala madaallamaan deemu. (2)-Yommuu wallaaltonni fi gowwoonni dubbii badaan isaan dubbisan, dubbii gaarii isaanitti deebisuun nagaha ta’u. (3)-Halkan irraa hanga danda’an salaataa bulu. Halkan isaanii tapha, badii fi wanta faaydi hin qabne irratti kan dabarsan osoo hin ta’in Gooftaa isaanii gabbaraa bulu. Badii fi hanqinna isaanitiif obboroo araarama kadhachuu baay’isu. Kuni hundi jireenya isaanii keessatti tasgabbii fi gammachuu dhangalaasa. Mee har’as itti fufuun amaloota isaanii haa ilaallu: Itti fufi…
Kutaa darbe keessatti amaloota gaggaarii gabroota Ar-Rahmaan ilaalle jirra. Isaan warra amaloota hundarra baay’ee gaariin of faayaniidha. Amaloota kanniin keessaa lama ilaalle turre. Isaaniis, yeroo dachii irra deeman haala salphaa fi tasgabbiin kan deemaniidha. Yommuu wallaaltonni dubbii badaa isaanitti dubbatan, dubbii gaarii isaanitti deebisuun nagaha kan ta’aniidha. Of tuulu fi dubbii fokkuun isaan irraa hin mul’atu. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa warroota kana keessaa nu haa taasisu jechaa amaloota itti aanan haa ilaallu: Itti fufi…
Hawwin guddaan namni jireenya tana keessatti qabu keessaa tokko nama amalaa fi kabajaa guddaa qabu ta’ee argamuudha. Amala gaariin of faayee kabajamuu barbaada. Eenyullee taanan salphinnaan haguuggamee jiraachu hin barbaadu. Akkasi miti ree? Dhugumatti karaan amaloota gaggaarii fi kabaja guddaa itti argatan gabroota (ibaadu) ar-Rahmaan keessaa ta’uudha. Sababni isaas, yommuu isaan Rabbii Guddaa olta’aaf gabra ta’an, wantoota fokkuu fi salphinnatti nama geessan irraa ni fagaatu. Rabbiinis subhaanahu isaan qulqulleessun kabajaa fi sadarkaa isaanii olkaasa. Nu keessaa eenyutu amaloota kanniinin of faaye dachii irra tasgabbii fi kabajaan tarkaanfachuu jaallataa? Mee amaloota kanniin ibsa waliin suuratu Al-Furqaan irraa (aayah 63-76) haa ilaallu. Laa hawla walaa quwwata illaa billah. Itti Fufii…


text:
Waxabajjii 20-21,2016 Godina Bahaa Oromiyaa Harargee Bahaa fi Dhihaa Aanota Garaagaraa Keessatti Warraaqsii Biyyoolessaa Oromiyaa FXG Daran jabaachuun itti Fufee, Waraani Agaazii Wayyaanee, Liyuu Hayilii fi Koraa Bittinneessaa jedhamanis Yakka Duguuginsa Sanyii Ilman Oromoo Irratti gaggeessa jiru.
Godinoota Harargee Bahaa aanota akka Dadar Magaalaa Qobboo, Gursuum, Magaalaa Calanqoo, Godina Harargee Lixaa aanaa Mi’eessoo, Magaalaa Mi’eessoo dabalatee Warraaqsii biyyoolessaa Oromiyaa FXGn, gootota barattoota Oromoo kutaa 12ffaan daran jachuun itti fufee jira. Goototni barattoiotni Oromoo Godinaalee bahaa Oromiyaa Addatti Godinotaa akka Harargee bahaa fi lixaa keessatti qorumsa kutaa 12ffaa seensa yuunibarsiitiif qophaa’aa jiraachuun keenya utuma beekamuu roorroo fi hiraarsa saba keenyaa fi nurra ga’aa jiruu obsuu waan dadhabneef warraaqsaa finiinsuun falmachaa barachaa warraaqsaa keenya irraa duubatti hin deebinu jechuun warraaqsaa finiinsu irratti argamu. Goototni Barattootni Oromoo fi Qeerroon Dargaggootni Oromoo erga Oromiyaan bulchiinsa waraanaa jala galfamtee addatti duulli itti fufiinsaan waraanaa Agaazii, Liyuuhayilii, Poolisii federaalaa fi kora bittinneessaa jedhamaniin uummata Oromoo irratti gaggeeffama jiraachuun godinoota Harargee lamaanii fi Oromiyaa bakkoota hedduutti lubbuun ilmaan Oromoo guyyuu ajjeefamaa fi ukkaanfamaa jiraachuun Qeerroo dargaggootaa, gootota barattoota fi uummata Oromoo boqonnaa kan dhorkee fi daranuu kan warraaqsaatti jabeessaa jiru dha.
Barattootni Oromoo Aanaa Dadar magaalaa Qobboo, Aanaa Gursum, Anaa Mi’eessoo Magaalaa Mi’eessoo warraaqsaa finiinsuun dura dhaabbachuun falmachaa jirachuun ibsamee jira.
Akkuma amaleeffatee loltoota agaazii bobbaasuun ilmaan Oromoo nagaa ajjeesuu itti fufuun Shaamarree Oromoo tokkoo kan hojii buna daandii irratti danfistee ittin of jiraachiftuu fi maatii ishee tajaajiltuu shammarree Oromoo Sabrina Abdallaa jedhamtuu Harargee bahaa magaalaa Calanqootti itti dhukaasuun, lubbuun ishee wareegame jira.


text:
Monthly Archives: October 2017
Hawwisoo Qeerroo Bilisummaa
Aside
Wayyaanee nurraa balleessaa jedhu Goototi Qeerroo Naqamtee.
Aside
KIYYOO DIINARRAA OF EEGUUN, HUNDEE INJIFANNOOTI !
Aside
Ayyaana Irreechaa 2017 asitti , shiroota diinaa hedduu taajjabneerra. Fakkeessitootaa fi hayyaallaalattota hedduu argineerra. Loote seentootaa fi ergamtoota haaraa argaas jirra. Ayyaana Irreechaa Bishooftuutti kabajamee ilaalchisee ibsoota ayyaana duraa fi duubaa hedduu dhageenyes, arginees. Ibsoonni ayyaana duraa, qaamoota adda addaan ba’aa turan, figichaa hanna siyaasaan kan haguugaman turan. Maqaa Ayyaana kanaan siyaasi dantaa qaama gargaraaf qophaa’ee tureera. Kanneen keessaa kanan raajefadhe tokko qofa kaa
“ABOn Naqamteen Galee” Jedhu Qeerroon guyyaa har’aa Irreecha Wallagga Naqamteetti ta’e irratti.
Aside
SBO: Onkoloolessa 29 bara 2017. Oduu, Ibsa ABO, Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi Gaaffii fi Deebii Jaal Tasfaa Kumalaa waliin taasifame –Kutaa 2ffaa.
Aside
Siyyaasni OPDO Ammaa, Summii Dammaan Makaa
Aside
Qalbeessaa Dhangi’aan-Onko.28,2017
Oromiyaa keessatti qabsoon Oromoo akka qabsaa’onni akeekaniin olitti adeemaa jiraachuun isaa karaa qabsaa’oota falma mirgaa gammachuun dhuunfateera. Qabsoon Oromoo isa dhumaaf fonqolcha garbummaarra jira. Murna Wayyaanee irrattis qabsoon adeemaa jiru dhabama isaanii akka ta’u argamaa jira. Har’a qabsoon Oromoo garboonfattoota dhaanquu ta’anii uummata keenya garbummaa jalatti ittisaa turan, dhodhoosee gidduu seeneera. Haabadan dhaanquu dhoote deebitee Hordaa hintaatu. Dhaanquu dhoote nii bobeeffatu. Yoo xiqoo kan fooyyee qabdu taate, naqaa Dallas taatee dabaree ishee ittifamtee jiraachuuf dirqamti. Har’a Wayyaanee akkasuma Garbummaan dhaanquu dhoote taate. Uummanni garbummaan ittifamaa ture garbummaa dhodhosee gidduu seeneera. Ishee dhumaaf haxaa’uu qofaatu hafa. Yaa ta’u gama diinaan waan jiru maalfakkaataa? Kan jedhuuf diinni qabsoon haalaan ta’uu baatu sochii itti jirutu jira. Sochiin qaama Bilisummaa Oromoo jibbuun godhamaa jiru hedduu gadi fagoof uummata keenya kan garbummaa jalatti deebisee gaadi’udha. Continue reading
” Ittuma Hiiqii” Artist Berisa Debere – Wallee Haaraa 2017
Aside
ONN:Qophii Doyaa Marii TVOMTn dhihaate jiru hordofaa. Onk 29/2017
Aside
ደም እየጠጣ ያደገ እስከ ዕለተ-ሞቱ ድረስ ደም ካልጠጣ ሊኖር ኣይችልም የወያኔ ጦር ሃይል በኦሮሞ ዜጎችና በሌሎችም ብሄር ተወላጆች ላይ እየፈጸመ ያለውን ዘግናኝ ግድያ ኣጥብቀን እናወግዛለን
Aside
ደም እየጠጣ ያደገ እስከ ዕለተ-ሞቱ ድረስ ደም ካልጠጣ ሊኖር ኣይችልም
የወያኔ ጦር ሃይል በኦሮሞ ዜጎችና በሌሎችም ብሄር ተወላጆች ላይ እየፈጸመ ያለውን ዘግናኝ ግድያ ኣጥብቀን እናወግዛለን
የቄሮ ቢሊሱማ ኦሮሞ መግለጫ
የወያኔ መንግስት እኣአ በ1991ዓም በኣሜሪካ፣ እንግሊዝ፣ ሱዳንና በሌሎችም በመንግስታትና ሃይሎች እገዛ በጦር ሃይል የኢትዮጵያን ኢምፓዬር የፖለቲካ ሃይል ተቆጣጠረ። ወደ ስልጣኑ በመውጣቱና ስልጣኑን ከተቆናጠጠበት ጊዜ ኣንስቶ ውሎ ሳያድር የኦሮሞ ልጆችን ደም መጠጣትን ስራዬ ብሎ ተያያዘው። በነጌሌ ቦረና ካፈሰሰው የገመቺስ ዳባ ደም ጀምሮ በድሬደዋ የኦነግ ጽ/ቤት ውስጥ ያፈሰሰውን የኦሮሞ ልጆች ደም ጨምሮ ባለፉት 26 ዓመታት የወያኔ መንግስት ሲጠጣ ዛሬን የደረሰውን የኦሮሞ ልጆች ደም መለስ ብለን ካየን የኦሮሞ ዜጎች ደም ያልፈሰሰበት ቀን ኣልነበረም ብንል ማጋነን ኣይሆንም። ለዚህ ድርጊቱ ስርዓቱን ወደ ስልጣን ካወጡት ከፍተኛ ድጋፍ ኣግኝቷል ዛሬም በማግኘት ላይ ነው። በዚህም በሺዎች የሚቆጠሩ የኦሮሞ ልጆችም ደም ከማፍሰስ ተቆጥቦ የማያውቀውና የዚህ መንግስት እስትንፋስ እስካለ ድረስ ደም መጠጣቱን የማያቆም መሆኑ ለሁሉም ግልጽ ነው።
ባለፉት ቅርብ ጊዜያት የኦሮሞ ልጆች ደም ከዚህ ቀጥሎ ባሉት ኣካባቢዎች በወያኔ ጦርና ደህንነት ሃይሎች መፍሰሱ ተጨባጭ እርምጃና የሰሞኑ ዘግናኝ ድርጊት ነው።
- በወያኔ በሰለጠኑ፡ በታጠቁና በተሰማሩ የልዩ ፖሊስ ጦር ኣባላት በምስራቅ ኦሮሚያ ድንበር ኣካባቢ በሚኤሶ፡ ቦርዶዴ፡ መዩ-ሙሉቄ፡ ጃርሶ ቁምቢ፡ ጉርሱምና በሌሎችም ኣካባቢዎች በመቶዎች የሚቆጠር ህይወት ተቀጥፎ ደም ፈሷል። በደቡብ-ምስራቅ ኦሮሚያ ሳዌና፡ ቤልቶ፡ ባሌ፡ ዳዌ-ቃቸን፣ መደ-ወላቡን በመሳሰሉት ውስጥ የኦሮሞ ልጆች ህይወት ተቀጥፎ ደም ፈሷል። በደቡብ ኦሮሚያ ቦረናና ጉጂ ውስጥ በበርካታ ኣካባቢዎች ህይወት ተቀጥፎ በመቶዎች የሚቆጠር ዜጎች ደም ፈሷል።
- በሰሜን ሸገር ውስጥ በሰላማዊ መንገድ ሰልፍ ወጥተው ጥይቄያቸውን ሲያቀርቡ የነበሩ የኦሮሞ ዜጎች በወያኔ ጦር ሃይል ተገድለው ደማቸው ፈስሷል። Continue reading
Qabsoo Bilisummaa Humni Waraanaa Dhaabuu Danda’u Hin Jiru!
Aside
Damee Booruun
Gochi TPLF jidduu kana qabsoo uummata Oromoo dhaamsuu Oromoiyaa guutuu keessatti dhiiga ilmaan Oromoo dhangalaasaa jirtu gonkumaa iyyuu qabsoo bilisummaa fi muraannoo saba Oromoo akka sibilaa jabeessaa jira. Hojiin TPLF guyyaa guyyaa akka nama buddeena bukkeesee tolshuu haala qabsoo bilisummaa saba Oromoo mijjeessuu irratti bukkeessitee akka bisheesaa jirtu ifa waan jiru dha. Continue reading
Oromo peoples power comes from truth not hate
Aside
We Oromo people are a proud nation in our history, in our culture, in our actions and in our way of thinking. That is why we reject all types of underclass behavior, pupetism, opportunistic character and slavery. History remembers the battle, but forgets the blood. Whatever history remembers of the cruelty is a fraction of the truth. The unique history of Oromo people remembers the total truth including blood because of the unthinkable brutality of our enemies against every Oromo family from Neanderthals time (Menilik and his group with so called unique brain) until 21st century (TPLF mafia still with Neanderthals brain).
Today I am not going to discuss about the old and new Neanderthals, but about the diaspora based collectors of restover and servants of Neanderthals. Now days Oromo peoples are unable to protect their children, their elders, their women’s (the backbone of our society) from rapist TPLF para commando’s, from butcher TPLF polices, from merciless TPLF security agents tell me how we are going to make economic revolution!!!!At this moment there is no single protection mechanism for Oromo people. Yes according to your formula abbagarummaa, gantummaa and gabrummaa will protect us from your boss TPLF killing machine, but this type of character is totally contrary to our proud history. Continue reading
SQ: Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromo, Onkoloolessa 27, 2017
Aside
Sagantaa Addaa:- Media-n Akeeka ykn Kaayyoo dhiisee “Nama faarsuun” Ummata gara kamitti geessa isa jedhuuf hubii.
Kan Dhiigaa Duguun Guddate Hanga Du’uu Dhiiga Dhugu Malee Hin Jiraatuu Ajjeechaa Sukaneessaa Waranni Wayyaanee ilmaan Oromoo fi Saboota Biroo Irratti Raawwatamaa Jiru Gadi Jabeessinee Balaaleffatna
Aside
Kan Dhiigaa Duguun Guddate Hanga Du’uu Dhiiga Dhugu Malee Hin Jiraatuu
Ajjeechaa Sukaneessaa Waranni Wayyaanee ilmaan Oromoo fi Saboota Biroo Irratti Raawwatamaa Jiru Gadi Jabeessinee Balaaleffatna
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Motummaan Wayyaanee bara 1991 gargaarsa Mootummaa Amerikaa, Inglizii, Sudan fi akkasumas mootummootaa fi humnoota biraan deggaramuun humna waraanaan aangoo Empira Itophiyaa qabate. Aangoo kanatti ol bahuu fi gaafa aangootti bahee irraa kaasee olee osoo hin bullee dhiiga ilmaan Oromoon sooratuu dalagaa isaa godhate. Dhiiga Gammachiis Dhaabaa Negellee Boranatti dhangalasee jalqabee fi ilmaan Oromoo Wajjira ABO Dirree Dawaatti dhangalaasee dabalatee waggootii 26 darban kana dhiiga ilamaan Oromoo mootummaan Wayyaanee soorataa as gahe of booda deebinee yoo ilaallee guyyaa itti dhiigni ilmaan Oromoo hin dhangala’iin hin jiru yoo jenne dhaadhessa hin tahuu. Gochaa isaa kanaaf kanneen aangoo irratti isa baasan irraa tumsa ol aanaa argatee hara’a illee tumsa ol aanaa argataa jira. Akka kanaan dhiiga ilmaan Oromoo Kumaatamaan lakkaawaman dhangalasuu irraa of qusatee kan hin beeknee fi hanga umuriin mootummaa kanaa jirutti dhiiga sooratuun kan dhaabbatu akka hin taane hundaaf ifaa dha. Continue reading
SQ: Sagalee Bilisummaa Oromoo, Onkoloolessa 26, 2017
Aside
ONN:Qophii Doyaa Kessummaa Onk 26/2017
Aside
Oromiyaa Giddu GalaafOromiyaa Lixaa Keessatti Wayyaaneen Uummata Oromoo Waraanaa Jiraachuun Himame.
Aside
Onkolol.26,2017
Magaalaa Amboo keessatti humna waraanaa Wayyaanee ilmaan Oromoo qaqqaalii ajjeesaa turuun, uummata magaalaa Amboof uummata Oromoo akka malee aarii jabaa keessa galchaa turuunsaa beekamaadha. Uummata Oromoo nagaa irratti waraana banee ajjeesuun qabsoo Oromoo kan gufachiisuuf akeekkate ta’ullee, gufachiisuu utuu hintaane fuulduratti tarkaanfachiisuu irratti argama. Ummata nagaa irratti waraana banuun gocha shororkeessummaa wayyaaneen bahataa jirtu ifatti mul’ataa tureera. Har’as mul’ataa jira. Saamtotni TPLF shukkaaraaf meeshaalee qaalii Oromiyaa keessaa baasuun ittiin duroomaa turan harkatti, daldala Seeraan alaa Qeerroon Bilisummaaf Oromoon Waliin ta’ee foolisoota Oromiyaaf laate hattoota Continue reading
Godina Wallagga bahaa magaalaa Naqamtee keessatti basaastonni ayyaana irreessaa gufachiisuuf bobbaafaman saaxilaman .
Aside
Akka maddi oduu qeerroo leeqaarraa gabaasee jirutti lukkeewwan diinaaf amanamoo ta’an torban kana keessa magaalicha keessatti akka bobba’anii turanii fi kanneen magaalicha keessatti boba’an keessaa heedduun isaanii saaxilamanii jiru.Hanga ammaattis basaastota dhiiga ilmaan oromoo magaalaa Naqamtee keessatti dhangalaasaa turan keessaa adda durummaan kanneen qeerroo fi qarreedhaan akka sumas poolisoota oromiyaadhaan saaxilaman keessaa Continue reading
SBO: Onkoloolessa 27 bara 2017. Oduu, Gaaffii fi Deebii Jaal Tasfaa Kumalaa waliin taasifame -Kutaa jalqabaa fi Qophii Haala Warraaqsa Bilisummaa Oromoo Finiinaa jiruu irratti Fuuleffate.
Aside
ONN-Gabaasa Amboo Guyyaa Har’aa
Aside
(Amboo, 26 Onkoloolessa 2017) Oromiyaa giddugalaa, magaalaa Amboo keessatti falmaa kaleessaa eegalee Qeerroo fi Agaazii gidduutti taasifamaa jiru keessatti Qeerroon tokko har’a wareegame.
MAddi Oduu ONN Amboo keessaa akka ibsetti, yeroo ammaa falmaan guddaa gaggeeffamaa jira.
Falmaa kana keessattis Qeerroon Oromoo, Ashabbir jedhamu, dhukaaa waraana Agaaziin wareegamee jira. Namooti biroon madaa’anis jiran.
Haala kana ilaalchisee Gabaasaan keenya gaaffii fi deebii gabaabaa Qeerroo Amboo waliin godhee jira.
Gootota Qeerroo Amboo
Aside
Waamicha Barattoota Oromoo Maraaf
Aside
Waamicha Barattoota Oromoo Maraaf “Qaamni Waliif Hindhiigne Qeensaa Xurii baatu Qofa” Qeerroo Bilisummaa Mooraa Jimmaa Yuunibarsiitii Baratan Irraa Onkolo. 25,2017 Nuti barattoonni Oromoo, rakkoof miidhaa hawwaasa keenya irra gahu irra qolannee rakkoo uummata Oromoo mara baadhachuuf muratoodha. Saamicha biyya keenya Oromiyaatti karaa mootummaa Wayyaanee raawwatamu kamuu dura dhaabbachuun falma mirgaa gadjabeessinee itti fufuuf ayyama eenyuu kan hingaafanne yoo ta’u, qaama rakkoo uummata dursee argu akka taane waliif ibsaa rakkoowwan uummata irra gahaa jiran baraaruu qabna. Sirna federaalizimii jalatti utuu buluu hinjalqabin irraa qabee, hanga ammaatti itti miidhamaas jira. Yakkoota mootummaa TPLF ykn Wayyaanee kana teenyee ilaaluuf obsa kan hinqabne ta’uu keenya yoo mirkaneessinu, wall qabnee waliif dirmannee mootummaa garboonfataa biyyaa baasuuf sochii jalqabne haa jabeessinu Jenna. Mootummaan sirna bulchiinsa Federaalizimii jala gugachuun nu nyaataa ture ammas itti fufee kan nu nyaataa jiru yoo ta’uu, uummata keenya ardaaf qabeenyaasaa irraa addaan baasee aadaa Continue reading
ONN;Oduu Olmaa Oromiyaa Onk 25/2017
Aside
ONN Gaaffii fi deebii Hogganoota ABO Obbo Odaa Xasee fi Dr Shugux Galataa waliin haala yeroo irratti taasise
ABOn nu bulchuu qabaa jedhu Qeerroon Jimmaa
Aside
SQ-Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo Qophii Onkoloolessa 24,2017
Aside
Jaarmiyaan Deggersa Qeerroo Idil-Adduunyaa Ummata Oromoo Biyya Alaa Jiraataniif Waamicha Taasise.
Aside
Jaarmiyaa “Deeggarsa Qeerroo Idil-Addunyaa” irraa
Jaarmiyaan “Deeggarsa Qeerroo Idil-Addunyaa” siyaasaa fi bu’aa irraa walaba ta’ee magaalaa guddoo biyya Amerikaa kan taate “Washington DC” keessatti seeraan hundaa’uun isaa ni yaadatama. Hundeen ijoo hundeefamuu jaarmayaa kanaa sochii Qeerroon Bilisummaa karaa nagaa taasisaa jiru hawaasni Oromoo tumsa barbaachisu akka taasisu qindeessuu fi deeggarsa kennuu dha.
Sochii Qeerroon Bilisummaa hanga yoonaa taasiseen injifannoowwan gurguddoon argamaniiru. Sochiin yeroo ammaa Onkoloolessa 11, 2017 irraa eegalee fininaa jirus itti fufinsa sochiin qeerroon bilisummaa taasisaa ture dha. Qabsoon gaggeefamaa jirus hanga bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaatti akka ta’e yerooti gara yerootti abbaan sochii kanaa Qeerroo Bilisummaan beeksisaa turaniiru. Sochiin kun galma isaa akka ga’uu fi ummata keenya sochii kana keessatti miidhaman gargaaruun yomiyyuu caalaa barbaachisaa dha. Continue reading
Qabeenyi Oromoo Saamamaa Jiru Qeerroo Amboon Qabame.
Aside
Onk…24/2017 Saammichi Sukkaarrafi Bunaa Mootummaan Abbaa irree Wayyaanee gaggeessa jiru magaalaa Amboo Keessatti gargaarsa Gootota Qeerroo Dargaggoota Oromoofi Poolisoota Oromiyaa akkasumas gootota ummata Oromoo Ambootiin too’annoo jala oolee jira.
ONN:Oduu Oromia News Network Onk 24/2017
Aside
SBO: Onkoloolessa 25 bara 2017. Oduu, Qophii Haala Yeroo Irratti Fuuleffatee fi Gaaffii fi Deebii Jaal Dhugoomsaa Dhugaasaa waliin taasifame -Kutaa xumuraa Akkasumas SBO Sagantaa Afaan Amaaraa.
Aside
Oromo-TV: What’s the difference between “activism” and “organized politics”
Aside


text:
Kitaabni Seenaa Oromoo hanga Jaarraa 16ffaa maddoota garaa garaa eeruun “Maqaan Itoophiyaa jedhu Absiniyaadhaaf kan kenname namoota kitaaba 4. (Toleeraa Tasammaa fi Hundasaa Waaqwayyaa) irraa. Dhibbaa alagaa bitamuu waggaa dhibbaa Oromoo irra turuurraa kan ka’e hedduun. Kitaaba Matoomaa kan Afaan Oromoo: Seenaa, Kitaaba 1. Alternative Titles: Oromo Language Stories, Book 1. Edition: Second edition. Issue Date:
Humni Oromoo jabaachuun warra wal lolaa turan gidduutti nagaya buuse.
Kitaabni Seenaa Oromoo Kan Waggoota Dheeraa Duraa Ibsu Afaan Oromootti Hiikame
Gadaa jaarsummaa ykn manguddummaati. Michillee booddee duulli Kihaaba karaa lamaarraa tahuu jalqabe. Dabballooma waggaa 2. Odaan Bultum kaarra Qurquraarraa gara kibbaatti hamma km 3 fagaatee argama.
Jecha kana kan dubbate A. Hawaasa Oromoo kltaaba Gadaa keessaa yoo fudhannee akkaataa jiruufii jireenya Oromoo, akkaataa qoodama dalagaa, hariiroo ummanni Oromoo hawaasa keessatti waliinqabau, sirna Gadaa keessatti qaama tokko. Ummata ollaa wajjiin waldhabbiin yoo argamees, gumaabaasuufiis tahee, falmu, lola waan ilaaluufi dantaa lammii saanaa guutummatti manguddootaan ilaalamee murtii godhata. Kiiloleen Gadaa isaa fixee Biifoleetti dabarse. Michilleen Faxagar irra dhaabbatee Cafaat, Bazimoofi Daamoot salphatti rukutuu jalqabe.
Amantii sirna gadaa Amaantiin Gadaa ummanni qabaatu keessaa tokko waan sirna Gadaa keessatti hojjetaman aadaa tahee qaama Oromootaa akka ture olitti kaafneerra. Kanaaf, amantiin sirna Gadaas karaa kanaafii kana fakkaataniin jireenya polotikaa ummata Oromoo qajeelchuurratti qooda guddaa qaba.
Seenaaa tokko waggaa saddeet qaba. Jiruu dhufataa deemuudhaan yeroo itti ofdandayutti tarkaanfataniidha. Tuulama keessatti- Luba jedhama. Sadarkaa gossaattiis hariiroon kun ittifufa. Gujii keessatti — Raaba jedhama. Qaalluun gosa beekamaa keessaa haa bahu malee, tokko qofa taha jechuumiti. Waggaa tti Doorama jedhama. Qoondaaloota Gadaa aangoo qabatan sirnaan muudu, eeybisu. Gara walakkaa jaarraa 15faa isa lammaffaa keessa sirna gutuun argamuu dandaye.
Sadarkaaleen Gadaa ilmaan kormaa keessa dabran bakka gariitti amala addaa yoo qabaatanillee waliigalatti akka armaa gadiitti keenya. Heeraafii seerri biyyaa akka aadaatti fudhatamee jabaata, kabajamaas, waan jiruufi jireenya ofii ittiin geggeeffatan taheef oroomoo heerri ni oroomo jechuudha. Ambulance refused to address the elderly despite the sit-4 days.
Click here to sign up. Kanaaf lafa fagoo deemee lola gochuu jalqabe.
Kanaf, hiriyyummaan karaa hawaassfi polotikaa Oromootaa walitti hidhuudha. Kanaanis lubbuun gootota akka J. Ayyaana buttaa malee, kanneen sirna kana fakkaatanii maqaa mataa isaanii qaban sadarkaa oliiti dhaabbata tahanii yeroo beekoomaatti kabajaman hedduudha. Filmaata qondaaloota Gadaarratti yaada kitaba sassaabuudhaan irratti hundeeyfamanii ija filmaata godhamee adda baasanii labsu.
Maqaan Goggeessota Gadaa bakka garagaraatti: Ormoon waan tikfattee tureef qabeenya dhuunfaa loon yoo tahe malee, lafti qabeenya gamtaa ture. Ilmaan kormaatu kormaatu keessa daddabran yoo tahellee, jirenya dhala Oromoo karaa polotikaa, amanti, aadaa, dinagdeefi waraanaafi kkf keessatti kan ilaalu addatti maqaa haaqabaatan malee akkaataan guddinaa, dalagaafii jireenyaa, kan ilmaan Jaarsaa wajjiin tokkuma.
Isaan keessaa garii maqaa dhawuuf: Ayyaana kanarratti Oromoonni dhaqanii galma isaatti qaalluu olii muudu. Guutuu hawaasichaa keessatti yeroo itti aangoon polotikaa Gadaa tokkorraa kanitti dabru, ayyaana kanarratti horiin orpmoo qalamanii, nyaachisni guddaan godhama.
Harkisanis, gadi lakkisanis firiin isaa tokkuma. Lachuu saanii bara tti Gadaarra turan. Arsii keessatti ayyaana baraartiifi guduruu, gurra uraafii jaarraa qaluu c. Fakkeenyaaf Boorana keessatti Goggeessa Gadaa torba qabaatu jira. Eega, hawaasa keessatti Gadoomuuf carraa kan qaban seenaz kormaa thuu hubanne.
Eega Affaarootnifi Saahootni naannoo amma jiran keessa jiraachuu jalqabanii ykn, isaanumatti aananii godaananii qubacuun waan malu. Tuulam keessatti Yuba c.
Akkaataa waggaa dhalootaatiin gurmuu ykn murni ilmaan kormaa tartiibaan keessa dabran sadarkaa Gadaa jedhama. Gaaffi kana deebisuuf, nama Goggeessa Gadaa isaatiin Gadaa keenya jedha.
Kitaaba Afaan Oromoo Haaraa
Firaafii diinni koo eenyu kan jedhu hundi haala gahaatiin deebii quubsaa akka argachuu dandayu shakkii hin qabnu. Lolli sun guyyaa kudhalama deeme. Aantoot Malaak Saggad lolarratti dhuman. Sadarkaalee Gadaafi Murnoota Gadaa a. Kanneen seemaa kana godhanii, yeroo yerotti dhaqanii Qaalluu muudu. Maammoo Mazammir, hayyoota Oromoo ajaja Hayile Sillaaseefi jalee isaatiin wareegamanidha. Ormootaafi waaqa kana kan walqunnamsiisan qaalloota jedhamu. Gochuma gara-jabummaa kana fakkaatuun lubbuunsaa kan badde, hayyuu, qaroofi gootichi Senaa Maaram Gammadaas waan nutti dhaame qaba.
Fakkeenyaaf Boorana keessatti Qaalloota laduu shana jiran kan Maxxaarrii sadaniifi kan Karrayyuu tokkoofi kan Odituu tokko keessaa hunda caala kabajaman Qaalluu Odituuti. Haalli isaanii warra biyya bulchuu ykn qondaaloota Gadaa wajjiin walitti hidhataadha. Boranaafi Gujii keessatti ammoo, yeroon aangoon qabanna tartiibaan waggaa ttifi waggaa tti oromok taheef, yeroon itti aangoof ofqopheessan kun waggaa Gadaa jiddutti taha.


text:
Hawaasni Muslimaa guutuu biyyattii haleellaa Masjiidota irratti raawwatame balaalefftuun mormii jalqabe itti fufee jira
Haleellaa shororkeessitoonni naannoo Amaaraa guyyaa 10 dura magaalaa Mooxaa keessatti raawwataniin, Masjiidota afur dabalatee qabeenyi hawaasa muslimaa heddu ibiddaan barbadaa’uu fi saamamuun eega dhagayamee booda, hawaasni muslimaa guutuu biyyattii keessatti dallansuu isaa ibsataa jira.
Haaluma kanaan hawaasni muslimaa hiriira guyyaa sagal dura dura jalqabe hanga har’aatti itti fufee jira. Keessumattuu Jum’aa dheengaddaa guutuu biyyattii keessatti hiriirri guddaan kan geggeeffame yoo tahu, magaalota Jum’aa dheengaddaa hiriirri guddaan keessatti geggeeffame jidduu, Naannoo Amaaraa magaalota Dasee, Waldiyaa, Dagaan, Harbuu, Marsaa, Baatee fi Boorana keessatti argamu.Naannoo Oromiyaa ammoo Adaama, Nageellee Arsii, Dambidoollo, Dalloo Mannaa, Baakko, Sulutaa, Ginniir, Ciroo, Jimmaa, Aggaaroo, Yaabelloo, Hasaasa, Dodolaa fi Shaashamanneenne dabalatee magaalota biroo heddu keessatti hiriirri geggeeffamee jira.
Magaalaa Adaamaa keessatti Poolisiin hawaasa muslimaa karaa nagayaatiin hiriira geggeessaa ture irratti tarkaanfii humnaa kan fudhate tahus, ummanni garuu reebicha poolisoota kana dandamachuun sagalee isaa karaa nagayaatiin kan dhageessise tahunis beekamee jira.
Haaluma wal fakkaatuun naannoolee Somaalee, Affaar fi naannoo Kibbaa magaalota heddu keessatti ummanni hiriira bahuun gocha muslimoota irratti raawwatame kana balaaleffatee jira.
Gama biraatiin ammoo akka biyyaalessaatti hiriirri Magaalaa Finfinnee keessatti dirretti bahuuf karoorfame yeroo biraatti dabarfamuun kan ibsame tahus, Jum’aa dheengaddaa ummanni kuma dhibbatti lakkaahamu naannawa Masjiida Nuuritti hiriira guddaa kan geggeesse tahuun beekamee jira.
Hiriirri kun guyyaa Jum’aa boodas kan ittii fufe yoo tahu, Sabtii Godina Arsii lixaa Magaalaa Seeroftaatti, Alhada kaleessaa ammoo Naannoo Kibbaa Godina Geediyoo Magaalaa Dillaatti hiriirri mormii guddaan gaggeeffamaa oole.
Haaluma wal fakkaatuun Wixita har’aa ummanni Magaalaa Dirree Dhawaa kuma dhibbatti lakkaahamu Dirretti bahuun haleellaa Masjiidota nannoo Amaaraa irratti raawwatame kana balaaleffatee jira. Ummanni Magaalaa Dirree Dhawaa hiriira kana ganama Salaata Subhii booda kan jalqabe yoo tahu, rakkoolee ummata muslimaa irra gahaa jiran mootummaan akka dhaabsisu, iddoowwa masaajidaa akka kabajaman fi dhiibbaan karaa adda taheen ummata muslimaa irra gahaa jiru akka dhaabbatu sagalee tokkoon gaafatanii jiran.
Ummanni muslimaa magaalaa Dirree Dhawaa achuma magaalaa isaanii naannawa Kaziraa keessatti iddoo Masjidaa fi Madrasaa dhabuun, ummanni Muslimaa Magaalaa Aksuum Masjiida akka hin ijaaranne dhoorkamuun adda hin jiru jechuun balaaleffatan.
Hiriira Magaalaa Dirree Dhawaa Kana Kantiibaa Magaalaa Ahmad Buuh, Sheik Amiin Ibroo, Ustaaz Ahmaddiin Jabal Profesor Aadam Kaamil, Ustaaz Kaamil Shamsuu fi Ustaaz Ahmad Musxafaa dabalatee ulamaa’onni fi hayyoonni heddu irratti hirmaatanii jiran.
Haata’u malee gocha shororkeessummaa hordoftoonni amantaa Ortodoksii hawaasa muslimaa irratti raawatan kana, mootummaan naannichaa fi kan federaalaatis hanga ammaatti kallattiidhaan ibsa baasuun hin balaaleffanne.


text:
ODUU ONN :11 02 2018 Motummaan wayyaanee karaa humna ittisa biyaa jedhamuun dhiiga ilaam oromoo qulqulluu dhnagalaasuu amaleeffattee ammas itti fufee jira. Mormii guutummaa Oromiyaa keessatti karaa Qeerroo bilisummaa Oromootiin waamame ilaalchisee mootummaan wayyanee soda cimaa horachuun dursee bakkawwan garaagaraatti humna agaazii bobbaassuun ummata daraaru eegale
QOPHII HUBANNAA Feb 11 2018 :- G f D Luba Dr Bantii Ujuluu Teessoo Waliin. Itoophiyummaa fi Ummata Kush, Waaqeffannaa fi Amantii Kiristaanaa irratti Gaafii fi Deebii Luba/Dr. Bantii Ujuluu Teessoo Waliin ለእውነት እንቁም : ፍትህን እንከተል: ሃቅን መሸፈን የለብንም ውሸት ውሸት መሆኑን መናገር ሙቻል አለብን መንግሥት የዜጎችን መብት ሲደፍር: ሠላማዊ ሰዎችን ሲገድል ቤተክርስቲያን በዝምታ ማየት የለባትም


text:
'Aanga'oota Chaayinaa gara naannoo Tigiraay deemuuf turan mootummaa Federaalaan dhorkaman'
Mootummaan Naannoo Tigiraay aanga'oota mootummaa Chaayinaa gara Tigiraay imaluuf turan mootummaan Federaalaa buufata xiyyaaraa idil-addunyaa Boleetti ittisee jechuun himateera.
Pireezidantiin Itti-Aanaa Naannoo Tigiraay Dr Abrahaam Takastee aanga'oonni kunneen daawwannaa hojiif gara Tigiraay imaluuf akka turan BBC'tti himaniiru.
"Dhugaadha. Kun kan ta'e kaleessa galgala naannoo sa'atii tokkootti ture," jedhu Dr Abrahaam.
Karoorri ture daawwannaa hojii Maqaleetti taasisanii deebi'uu akka tureefi dawwaannaa kanas ministirri muummees akka beekan Dr Abrahaam ni himu.
Namootni daldalaafi hojiif deeman kunnneen biyya Chaayinaa kutaa biyyaa Shaanshii jedhamturraa akka dhufan himu.
"Daawwannaansaanii misoomaafi ijaarsa dandeettii naannoo Tigiraay tumsuu kan kaayyeffate ture," jedhu.
Oduu biroo kana kanatti dhiyaataniif:
- 'Humnoota of-tuultotaa bakka gara garaatii walitti qabamanitu biyya diigaa jira'
- 'Fottoquu caala humnoota fottoquuf sababa ta'anirratti qabsaa'uutu salphata'
- ''TPLF' Paartii Badhaadhinaa seenuu danda'a'
"Buufata xiyyaaraa ga'anii erga waan hunda xumuranii booda dhorkaman. Xiyyaara keessa seenanii turan."
Yeroo kun ta'utti Maqalee taa'anii lammileee Chayiinaa kana eegaa erga turaniifi xiyyaarri isaan ittiin imaluuf turan wayita Maqalee ga'u isaan keessa akka hin jirre himu.
"Maal jennee yoo gaafannu dhowwamaniiti deebii jedhu arganne," aanga'aan kun.
Jilli biyyoota alaarraa dhufan akkuma naannolee biroo daawwatan Maqalees daawwachuu danda'u; wanti isaan dhorku homtuu hin jiru kan jedhan Dr Abrahaam, haalli uumame kun nu biratti fudhatama hin qabu jedhu.Aanga'ootni kunneen maaliifi eenyuun akka ittifaman gaafachuuf Ministira Haajaa Alaatti bilbillee deebii hin arganne.
Tarkaanfiin fudhatame ummata Tigiraay hacuucuuf ta'e jedhamee waan raawwatameedha kan jedhan Dr Abrahaam, qaamni gocha kana raawwate itti gaafatamuu qaba jedhan.
"Murtee akkasii fudhachuuf aangoo kan qabu ni beekama. Qaama mootummaa Federaalaati."
"Osoo qaamni kun jiru eenyuyyuu murtee akkanaa fudhachuu hin danda'u. Kanaafuu eenyutu aangoosaa seeraan ala fayyadamee tarkaanfii kana fudhate kan jedhu adda ba'ee murtee argachuu qaba," jedhu Dr Abrahaam.
Wanti akkanaa yeroo mudatu kun kan jalqabaa akka hin taaneefi irra deddebiin wayiita wayita mudatu argaa akka jiran dubbatu.
"Maaliif Maqalee deemtan jedhanii nama qorachuun jira. Dhiibbaan gama hundaan ummata Tigiraay irra ga'aa jira."
Tarkaanfiin ammaa kunis qaamuma dhiibbaa kanaati ta'uu kan amanan Pireezidantiin Itti-Aanaa Naannoo Tigiraay, miti yoo jedhemmoo qaamni kana godhe as ba'ee ibsa haa kennu jechuun BBCtti himaniiru.


text:
Traamp qorannoo yakkaa isarratti jalqabame ilaalchisee qondaaltonni ragaa akka hin baane dhoorkuuf aangoo kan hin qabaanne tahuu ibsame
Kongrasiin Ameerikaa Prezdaant Traamp aangoo isaa seeraan ala fayyadamee jira jechuun, qorannoo yakkaa jalqabuun ni yaadatama. Kanuma hordofuun Prezdaantichi qorannoon narratti baname seeraan alaa fi aangoo irraa na fonqolchuuf shira warri paartii dimokraatotaa narratti banan jechuun falmata jira. Haaluma kanaa Wajjirri Prezdaantichaa ragaalee namaa fi sanadii qorannoodhaaf barbaachisan kan hin kennine tahuu beeksise.
Kanuma hordofuun Kongirasiin Ameerikaa dhimmicha gara mana murtiitti geeysee ture. Haaluma kanaan Abbaan murtii Federaalaa Ameerikaa dhimmicha ilaalaa ture, qondaaltota ragaaf barbaadaman keessaa Waayit Haawusitti gorsaa seeraa kan ture Donald Mc Ghan waamicha dhiyaateef kabajuun, Prezdaant Traamp aangoo irraa kaasuuf koree qorataa jiru duratti dhihaatee ragaa ba’uu akka qabu murteessee jira.
Abbaan murtii Ketaanji Jaaksan akka jedhetti, “qondaaltota amma hujii irra jiranis ta’ee warra ammaan dura aangoo irra turan, Koree qorattoota yakkaa duratti dhiyaatanii raga akka hin baane dhoorkuuf Prezdaant Traamp angoo tokkollee hin qabu” jedhe. Murtii kana hordofuun abukaatonni Mc Gahn akka jedhanitti, maamilli isaanii waamicha kongirasii fudhatee koree qorattoota yakkaa duratti ni dhiyaata.
Bulchiinsii Traamp gama isaatiin murtii abbaa seeraa kana irratti ol-iyyannaa dhiyeeffachuuf tahuu ibse.
Qondaaltota dhiyaatanii raga ba’u didan keessaa ministeera haajaa alaa Amerikaa Mike Pompeyoo, gorsaa dhimma nageenyaa duraanii John Bolton fi itti aanaan hogganaa bulchiinsa Waayit Haawus keessatti argaman.


text:
Sababoota Jaalala Daangaa Darbe
Wantoonni jaalala daangaa darbeetti nama geessan baay’eedha. Namni sababa yoo beeke miidhaa hojiin isaa itti fiddu irraa fagaata. Namni tokko jireenya keessatti milkaa’uuf sababa fi bu’aa wanta hojjatu beeku ykn tilmaamu qaba. Sababa (cause) jechuun hojiin sun akka raawwatamuuf wanta nama kakaasudha. Bu’aa (effect) yoo jennu immoo firii hojii san irraa argamuudha. Firiin sun miidha ykn faayda ta’uu danda’a. Kanniin sirritti yoo hin beekin jireenyi teenya gara hin qabdu.
Haaluma kanaan wantoonni jaalala daangaa darbetti nama kakaasan (sababoonni) ni jiru. Akkasumas, firiin (bu’aan) jaalala daangaa darbe irraa dhalatuus ni jira. Torbaan darbe miidhaa jaalala daangaa darbe irraa dhalatu ilaalle turre. Har’a Insha Allah sababoota jaalala Daangaa darbee (Al-Ishqu) ilaala.
1.Rabbiin irraa garagalu– namni yommuu Rabbiin irraa garagalu balballii fitnaa (qormaata) hundii itti banamti. Jireenya kana keessatti daandii lamatu jira. Isaanis daandii Rabbii qajeelaa kan ta’ee gammachuu fi milkaa’innatti nama baasu fi daandii sheeyxaanaa jallataa kan ta’ee gaddaa,cinqii fi rakkinatti nama geessudha. Namoonni daandii lamaan kanniin keessaa tokko filachuun irra adeemu. Daandii Rabbii filatee fi hojii gaggaari kan hojjatee jireenya gammachuu jiraata. Namni yommuu Rabbiin irraa garagalu sheyxaanni fedhii jaalalaa itti bobeessun baditti isa darba. Namni Rabbii ajajamuu fi qalbiin isaa jaalala Rabbitin guuttamte, jaalalli wantoota biraa isa hin miidhu. Namni yommuu Rabbiin dhiise wanta biraa jaallatu, wanta jaallate saniif gabra ta’a. Dubartiif, maallaqaaf, dhiira fi kkf gabra ta’a. Kanaafu gubaa jaalala jalaa bahuuf namni tokko gara Rabbii haa deebi’u.
2.Miidhaa jaalalaa wallaalu- namni miidhaa jaalala daangaa darbee hin beekne ykn shakke, dhibee kanatti kufuun ofii fi namoota biroo miidha. Kanaafu yoo dhibee jaalalaatin rakkatte, miidhaa isaa beeki. Barruulee ‘Machaa jaalalaa fi Zinaa-Daandii Badii “ irraa deebi’i dubbisi.
3.Hojii malee taa’u (duwwaa)– kuni sababa irra guddaa gara jaalala daangaa darbetti nama geessudha.
Aristootil akkana jedha: “Jaalalli daangaa darbe wallaalummaa ifa bahe, qalbii duwwaa daldala yookiin oomisha waliin hin ko’oomne (biizi hin taane) itti bu’a.”
Ibn Al-Qayyiim (Rabbiin Rahmata isaa haa godhu) akkana jedha:” Jaalala suuraatiin (fakkiitin) namni qoramu nama qalbiin isaa jaalala Rabbii irraa duwwaa taate fi Rabbiin irraa garagalteedha. Qalbiin jaalala Rabbiiti fi Isa qunnamuuf dharra’uun yoo guuttamte, dhukkubni jaalala irraa ka’a. “
Ammas akkana jedhi,”Nama tokkoof wanti hundarra badaa ta’e (miidhaa itti fidu) hojii malee ta’uu fi (qalbiin isaa] duwwaa ta’uudha. Lubbuun takka duwwaa hin teettu. Kana irra, namtichi wanta ishii fayyaduun yoo hin ko’oomsin, wanta isaa miidhun isa ko’oomsiti. Kuni shakkii hin qabu. ”
Kanaafu mataa keenya hojii gaggaari hojjachuun yoo of hin ko’oomsin, nafseen teenya wanta faaydi hin qabne waliin osoo fiigdu fi dharraatu jireenya keenya keessaa gammachuu haaqxi.
Gubaa jaalalaa jalaa bahuuf haala kanaan of ko’oomsu dandeenya. Qalbii fi qaamni keenya hojii hojjachuu qabu. Keessattu qalbiin yoo ona (duwwaa) taate, iddoo walgahii badii hundaa taati. Yommuu karaa irraa deemnu, konkolaataa keessa teenyu, hojii humnaa hojjannuu, arrabaa fi qalbii teenya zikriin haa leenjisnu. Hojii humnaa bu’aa nuu buusu osoo hin tufatin hojjachuu qabna. Namni yommuu beekumsaan, oomishummaan fi daldalaan of xamade yeroo gubaa jaalalaatin guubatu hin qabu.
4.Sab-qunnamtii (social media)– sab-qunnamtiin wanta sobaatin nama amansiisu fi yaada namaa jijjiruun badiin inni raawwatu hangana hin jedhamu. Hawwii sobaatin isaan guutun boollo baditti isaan unkura ykn shigida. Tv, interneetin, gazeexa, kitaabonni asoosamaa fi kkf wantoota badii agarsiisun ibidda jaalala isaanitti qabsiisu. Namni badii kana hordofuu ibidda jaalalaatin halkanii guyyaa gubatuu malee bu’aan inni argatu tokkollee hin jiru. Gariin sammuu bashanansiisuf diraama fi filmii ilaalla jedha. Onneen ibidda jaalalatiin gubataa akkamitti sammuun boqonnaa argatti? Nama tokkotu yeroo umriin isaa gara waggaa 14 fi 17 jiddu ta’uu filmii fi diraama ni ilaala türe. Garuu yeroon booda filmii fi diraaman kunniin ibidda jaalalaa itti qabsiisa akka jiran yommuu hubatu, dafee irraa dheesse, gara Rabbii deebi’i. “Wanta fokkuu kanniin ilaalun maaltu keessa kiyya na gube” jechuun hojii gaariin of ko’oomsutti fiige.
5.Jaamaa akkeessu- namoota keessaa nama seenaa fi oduu jaalalaa dubbisutu jira. Yookiin immoo weeddu fi sirba jaalala dhageefatu. Meeqa kamtu sirba jaalala osoo dhageefatu keessa ofii ibidda jaalalaatin osoo gubu sammuu ofii hojiin ala godhe.
Gariin namaa namoota naannoo isaa miidhaa fi gadda jaalalli isaanitti fide haala kitaabatin ykn walaloon facaasan arguun innis isaan akkeessu eegala. Wanta isaan itti kufan innis akka itti kufee fi gubaa jaalalaatin rakkataa akka jiru cal’isuu dhiisu namootatti ifa baase odeessa. Meeqa kamtu kitaaba asoosama jaalalaa barreessun ofillee jaamse namallee jaamsa. “Caaltu fi Caalan akkana ta’anii, bakka kanatti wal arganii, akkana waliin raawwatanii fi kkf..” osoo jedhe odeessu waraqaa, qalama, sammuu fi qabeenya qisaasessa. Kan asoosama kana dubbisus wanta achi keessatti barraa’e akkeesun hojii irra oolcha. Ergasi hadhaa wanta raawwate ni dhandhama. Yookiin immoo gochoota filmii keessatti adeemsifaman akkeessun gubaa jaalalaatin of miidha.
Ilma namaatif gubaa irratti gubaa dabaluun hanga isaan rakkisu osoo wanta gaarii gummachefi maal qabaa. Wanta badaa facaasu irra cal’isuunu gumaacha guddaadha. Hanga kana waliin yeroo ofii gubu seena abbooti Oroomo, jechoota isaanii, aadaa isaanii osoo walitti sassaabe dhalootaf bu’aa guddaa buusa.
6.Hubannaan jaalala (al-Hubb) fi jaalala daangaa darbee (al-Ishq) miicciramu- sababoota gurguddoo ibidda jaalala qabsiisan keessaa tokko hubanna jaalalaa micciruudha. Gariin namaa jalaalli yoo nama san hin jaamsin fi jallinatti yoo hin dabarsin, ‘Kuni jaalalaa miti’ jechuun yaada. Namni jaalala daangaa darbeetti kufee bakka gaarii, mararfannaa fi gaarummaa galmaan akka ga’e godhanii yaadu. Namni jaalala daangaa darbetti kufuu dhiise jaalaluma nagaha nama jaallate, “Kuni nama uumamni isaa goge, miirri isaa duwwaa fi cabbii ta’e, wanta gaarii irraa qullaa ta’e.”jechuun yaadu. Jaalalle yoo hin qabaatin nama duubatti hafaa jechuun arrabsu. Namni dubbii kanaa fi kkf yommuu itti darbamu dhagahu, akka isaanii ta’uuf carraaqa. Ergasi ibidda jaalala harkaan qabata.
Eeti namni tokko jaalala (al-hubb) yoo hin qabaatin miirri isaa akka cabbii ta’a, qalbiin isaa ni gogdi, wanta gaarii irraa fagaata. Haa ta’uu malee jaalalli saalaa faalla qofarratti yoo daangefame wallaalummaa fi hubannaa isaa micciruu ta’a. Hiikni jaalalaa bal’aa, yaadrimee waligalaa kan qabuu fi wantoota baay’ee kan of keessatti hammateedha.
Meeqatu jaalala saalaa faallatiin osoo machaa’u jaalala namoota biroo dagate. Jaalalli saala faalla akka tuqaa takka galaana jaalalaa keessa jirtuuti. Namoonni kunniin jaalala haadha abbaa, obboleessa obboleetti, ijjoollle fi firoota dagachuun jaalala saala faallaa waliin maraatu. Jaalalli beekumsaa, qulqullummaa ofii eegu (iffaa), gootummaa, jaalalli amala gaarii, jaalalli bilchanna sammuu isaan irraa dhokate jira. Hanga qaama hormaata wanta badaa irraa tiiksu gaarii ta’ee, beekumsa caalaa mi’aaya ta’e eessa jiraa? Namni qulqullummaa ofii eegu jireenya mi’aa fi gammachuu jiraata.
Dhugumatti jaalalli hundarra caalee, kabajamaa ta’ee, faaydi kan qabu, miidhagaa ta’ee, guutu ta’e, isaan irraa dhokate jira. Jaalalli suni Jaalala Rabbii ol’aanuti. Jaalalli faarfamaan hundi jaalala kana irraa burqu.
7.Dubartoonni qullaa yaa’u- wantoota ibidda jaalala qabsiisan keessaa tokko dubartiin saalfannaa tokko malee qullaa deemudha. Qalbii namaa keessatti ibidda jaalala bobeessun ilma namaa qorti. Furmaanni kanaa ija irraa gadi qabachuu fi gara Rabbii fiigudha. Sheyxaanni dubartoota akkanaatin nama qoruun gabra nama godhata. Karaan sheyxaana jalaa ittiin bahaniin gara Rabbii yoo deebi’anii fi Isaa ajajamaniidha.
8.Ija gadi furuu– ibiddi jaalala kan jalqabu ijji yommuu wanta miidhaga fuula duratti dhufe ilaaltudha. Ijji daawwiti qalbiiti. Namni ija ofii gadi füru baditti tirataa jira. Yommuu namni ija ofii gadi füru, fedhii qalbii isaa gadi lakkisaa jira, fedhiin isaa akka feete akka taatu hayyamaa jira. Ergasii gaabbi fi gadda itti fufaa ta’e dhandhama. Yommuu wanta fedhii isaa itti hoo’isu arge, wanta san irraa obsuu hin danda’u. Karaa wanta san ittiin argatus hin qabu. Kuni laalaa fi adabbii isaati. Warroota filmi wal-qunnamtii saalaa ilaalan keessi isaanii gubaa hamaan gubata. Yookaa wanta ilaalan san hin argatan yookaa immoo obsa hin qaban. Gubaa irratti gubaa ofitti dabalu. Osoo ija ofii gadi qabatanii adabbii fi laala kana hunda ni dhandhamu?
Dhugumatti akkuma Hadiisa keessatti dhufe, ilaalchi xiyya sheyxaana summooftedha. Xiyyi kuni qalbii keessa deemun wanta summiin namarratti hojjatu hojjata. Namni summii yommuu obaafamu yookaa haqqisee jireenyi isaa baraaramti yookiin immoo ni du’a. Haaluma kanaan yommuu namtichi wanta nafseen isaa feetu ilaalu, yoo dafee ija isaa irraa hin garagalchin, summiin xiyyaa argitu (ijaa) qalbii keessa seenun baditti isa darbiti.
İlaalchi akka qaanqee citaa gogatti darbamteeti. Qaanqen yoo hunda hin gubin cinaa isaa ni gubdi. Namni ija ofiitin wantuma arge ilaalus qalbiin isaa ni gubatti.
Jariir ibn Abdullah akkana jedha: “Waa’ee mil’annaa tasaa ilaalchise Ergamaa Rabbii (SAW) gaafadhe. Innis ija tiyya akka irraa garagalchu itti na ajaje.” (Ahmad, At-Tirimizii fi Abu Dawudtu gabaasan)
Imaam ibn Al-Qayyim akkana jedha,”Mil’annaan tasaa mil’annaa jalqabaa niyyaa (yaada) tokko malee (dubartii) irra buutudha. Yoo qalbiin ittii hin hawwalin (sirritti itti hin yaadin) saniif hin adabamu. Ija itti rakkisuun mil’annaan lammataa yoo itti deebise garuu cubbuu raawwate jedhama. Ergama Rabbii (SAW) mil’annaa tasaatin booda dafe ija isaa akka irraa garagalchu itti ajaje. Ilaalcha ofii akka itti hin fufne. İtti fufiinsi irra deddeebi waan ta’uuf.”
9.Qilqilii (sagalee jeequmsaa) bilbilaa– wantoota ibidda jaalalaa bobeessan keessaa inni tokko bilbila. Shamarri duran kabajamtu, tan eenyullee itti hin dhiyaanne eeggamtu tan taate, cimtuu (siriyeesi) wanta badaan tan hin shakkamne turte. Mana keessatti qulqulluu fi sodaatamtu turte. Abbaan fedhe itti dhufe ishii hin tuffatu (hin daffaru). Yeroo ammaa hoo akkamii?
Yeroo ammaa garuu tan bilbilaan tufatamtu malee wanta biraati miti. (Eeti tan Rabbiin rahmata godheef cimtuun intala ammas ni jirti.) Garuu tan bilbilaan tufatamte haasawa dheeraa nama argite waliin osoo bilbilaan haasoftu adabbii hin yaannetti kufti. Namni gadheen bilbilaan dubbii mi’eesse osoo ishii watawatu isarraa jaalalaan qabamuun isatti dabalamti. Dubbiin asitti hin dhaabbattu. Shamarreen tuni watwataa isaa dhageefachuun fedhii isaa guuttif. Ergasi namtichi kuni fedhii isaa erga guuttateen booda salphinna ishii irratti uwwisee biraa deema.
Yaa obboleetti koo! Fesbuuki, whatsapp, viber fi kan kana fakkaataniin of hin gowwomsin. Dhiirri har’a si jaaladha jedhe sitti fiigu siif yaade osoo hin ta’in fedhii ofii guuttachuufi. Osoo siif yaade fuudhaa heerumaaf si barbaada. Garuu niyyaan isaa kan biraati.
Dhiira qofa miiti kan bilbilaan nama jeequ. Dubartiinis dhiira waliin bilbilaan dubbii jalqabuun ibidda jaalala itti qabsiisti. Dubbii ishii itti mi’eessun badii meeqa keessatti isa dabarsiti. Yaa obboleessa koo, ati fuudhaf qophii yoo hin ta’in, yeroma ishiin bilbilaan chaati (tapha) sitti jalqabdu, addaan kuti, bilooki ishii godhi. Yoo akkana hin godhiin laalaa baay’ee dhandhamta, hirriba dhabda. Dhugumatti dubartoonni akkanaa dhiiratti taphatanii, taphatanii dhumarratti kasaarsanii biraa lixu. Kanaafu yaa obboleesso, qaruute ta’i. Dubartima argite waliin bilbilaan hin haasayin, si jaanjessititi.
Sababni bilbilaan wal jeequ kuni kan burqu Rabbiin sodaachu dhiisu, miidha kanaan dhufuu madaalu dhiisu, suuraalee (foto) interneeti irratti mul’atutti ija rakkisuu fi kkf dha.
Gudunfaa
Akkuma duratti jenne sababa fi bu’aan jireenya keessatti wanta addaan hin baanedha. Sababoota ibidda jaalala qabsiisan erga beekne, jaalala too’achuuf ni salphata. Karaa biraatin namni sababoota armaan olii kanniin beeke yoo irraa fagaate jaalala salphatti ni to’ata. Insha Allah, hanga torbaan dhufu mata duree dawaa jaalala walitti deebinutti turtii gaarii. Assalamu aleykum warahmatullahi wa barakatuhu
Kitaaba wabii
al-ishq fuula 31- 54


text:
Ergamaan Ilma namaa irraa ta’uu
Dhalli namaa jireenya keessatti hogganaa hordofee milkaa’innatti bahu barbaada. Hogganaan namoonni hordofan kunis akkuma isaanii kan nyaatu, dhuguu, uffatuu fi rafuu ta’uu qaba. Ta’uu baannan, uumama sanyii isaanii irraa adda ta’e fi amalli isaa amala isaanii waliin kan hin deemne akkamitti hordofu? Hordofuu jechuun wanta namni suni hojjatu ilaalun hojjachuudha. Namoonni dhugaa kana hin hubanne dur irraa kaase, “Rabbiin maaliif malaykaa ergamaa godhee hin ergine?” jechuun Ergamtoota Rabbii faallessu. Rabbiin osoo malaaykaa erge akkamitti malaaykaa kana hordofuu? Uumamni malaaykaa fi namaa garagara. Malaaykan hin nyaatu, hin dhugu, hin fuudhu. Ilmi namaa immoo kana hunda godha. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) haala ilma namaa akkana jechuun ibsa:
“Namoonni yommuu qajeelchi isaanitti dhufu, “Sila Rabbiin ilma namaa Ergamaa godhee ergaa?” jechuu malee homtuu amanuu irraa isaan hin dhoorgine.” Suuratu Al-Israa 17:94
Kana jechuun namoota baay’ee qajeelchi (kitaabni fi Ergamaan) Rabbiin irraa yommuu isaanitti dhufu, wanti amanuu fi ergamtoota hordofuu irraa isaan dhoowwe ilaalcha badaa fi jecha isaanii kana: “Sila Rabbiin ilma namaa Ergamaa godhee ergaa?, Maaliif Malaayka hin erginee?”. Rabbiinis akkana jechuun deebii isaaniif kenna:
Jedhi, “Osoo dachii keessa Malaaykonni tasgabbaa’anii deeman kan jiraatan ta’ee, silaa samii irraa Malaaykaa Ergamaa goone isaan irratti buufnaa turre.” Suuratu Al-Israa 17:95
Malaykaan kan ergamuu malaaykotaa qofaaf akka ta’e Rabbiin ni beeksisa. Sababni isaas, osoo Malaaykan namootatti ergamee, silaa namoonni haala irratti uumameen malaykaa kana arguu hin danda’an.[1] Malaykoonni uumamni isaanii kan namootaa irraa adda kan ta’e fi guddinni isaanii kan nama sodaachisudha. Rabbiin nabiyyoota qofa haala malaaykan irratti uumame arguu irratti isaan dandeesise. Kanaafu, namoonni malaykaa suuraa irratti uumame arguu fi isa waliin haasawu hin danda’an. Rabbiin akkana jedha:
“Ni jedhan “Maaliif Malaaykan isa irratti hin buufamin?” Osoo malaaykaa buufne silaa dhimmichi ni murteefama;ergasii yeroon isaaniif hin kennamu ture. Odoma malaayka isa gooneyyuu, silaa dhiira isa taasifna, waan isaan walitti fakkeessan isaan irratti walfakkeessinaa turre.” Suuratu Al-An’aam 6:8-9
Maaliif Malaaykan nabiyyii irratti hin buufamin? jechuun warri kafaran gaafatan. Osoo malaaykaa buufne silaa dhimmichi ni murteefama. Ibn Abbaas ni jedha: “Osoo malaaykaa suuraa inni irratti uumame arganii silaa ni du’u. Isa ilaalu waan hin dandeenyef.” Hasanii fi Qataadan ni jedhan: adabbii isaan balleessun ni baduu turan. Sababni isaas, nama mallattoo barbaade, ergasii mallattoon tuni mul’atte yoo amanuu dide, Rabbiin yeroma san ni balleessa. “Ergasii yeroon isaaniif hin kennamu ture.” Kana jechuun hin tursiifaman.
“Odoma malaayka isa gooneyyuu, silaa dhiira isa taasifna…” -Malaayka suuraa isaa irratti isa arguu hin danda’an, jismii (qaama) erga ta’een booda malee. Sababni isaas, uumamni hunduu sanyii isaa waliin taa’utti ni gammada, sanyii isaa kan hin taane irraa immoo ni dheessa. Osoo Rabbiin olta’e ilma namaatti malaayka ergee, silaa isatti dhiyaachu irraa ni dheessu, isa waliin hin taa’an. Dubbii isaa ni sodaatu, isa hin gaafatan…
Ammas, osoo malaaykan kuni suuraa dhiiraatin isaanitti ergamee akkana jedhu turan: “Ati malaykaa miti. Ati ilma namaa qofa, sitti hin amannu.” Haala isaanii duraanitti ni deebi’u turan. Malaaykonni suuraa namaatin ergamtootti dhufaa turan. Nabii Ibraahimii fi Luuxin suuraa namaatin itti dhufan. “waan isaan walitti fakkeessan isaan irratti wal fakkeessinaa turre.” Kana jechuun yommuu Ergamaan namaa isaanitti dhufu, “Kuni nama akka keenyaati. Nama akka keenyaa hin hordofnu” Jedhan. Osoo malaaykalleen suuraa namaatiin isaanitti dhufee, “Kuni nama akka keenyaati. Kanaafu, hin hordofnu.” Jechuu turan. Haala kanaan ni dhama’u, isaan irratti dhimmoonni wal fakkaatu, walitti makamu.[2]
Ogummaa (Hikmaa) Ergamaan ilma namaa irraa ta’uu
Ergamaan gara ilmaan namaatti ergamu malaykaa osoo hin ta’in isaanuma keessaa nama Rabbiin filateedha. Kuni faayda fi ogummaa baay’etu keessa jira. Isaan keessaa mee muraasa haa eerru:
1-Namootaf fakkeenya ta’uu- osoo malaaykan namootatti ergamee, silaa isa hordofuu fi fakkeenya isa godhachuuf ni rakkatu turan. Sababni isaas, uumamni namaati fi malaayka garagara. Namni ni nyaata, ni dhuga, ni fuudha. Malaaykonni immoo kana hundaa hin hojjatan. Osoo malaykaan namootatti ergamee waan badaa irraa isaan dhoowwe, silaa namoonni akkana isaan jechuu turan, “Ati uumama keenya irraa adda. Hin nyaattu, hin dhugdu, hin fuutu. Wanti gara baditti si dhiibu hin jiru. Kanaafu, ajaja kee hin fudhannu.”
Uumaman namni jecha caalaa hojii nama ilaalun hordofu. Kanaafu, ergamaan ilma namaa irraa ta’uun, namoonni hojii isaa ilaalun akka fakkeenyatti isa fudhatu. Rabbin ni jedha:
“Dhugumatti nama Rabbii fi Guyyaa Aakhiraa kajeeluf ammas Rabbiin baay’isee yaadatuuf Ergamaa Rabbii keessa hidhannaa (fakeenya) gaariitu isiniif jira.” Suuratu Al-Ahzaab 33:21
2.Namoonni isa hodofuuf kakka’uumsa qabaachu– osoo ergamaan Malaykaa ta’ee, silaa namoonni jireenya keessatti fakkeenya isa godhachuuf kakka’uumsa hin qabanii turan. Sababni isaas, sanyii isaanii irraa adda kan ta’ee fi uumamaan isaan irraa garagara waan ta’eef isa hordofuu hin danda’an. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa, sanyii isaanii irraa ergamaa isaaniif erguun fakkeenya gaarii hordofuu qaban isaaniif godhe. Kanaafu, ergamaa namaa hordofuuf kakkaa’umsa qabaatu. Tola kana Rabbiin haala kanaan ibsa:
“Dhugumatti, Rabbiin yeroo ergamaa isaan irraa ta’e, kan keeyyattoota Isaa isaan irratti dubbisu, isaan qulqulleessu, kitaaba fi hikmaa (sunnaa) isaan barsiisu isaan keessatti ergu mu’mintoota irratti tola ooleera. Dhugumati san dura isaan jallinna ifa bahaa keessa turan” Suuratu Ali-Imraan 3:164
Kana jechuun Rabbiin mu’mintoota (warroota amanan) irratti tola ooleera, yommuu ergamaa sanyii isaanii irraa ta’e ergu. Sanyii isaanii irraa ta’uun isa akka hordofan, waliin taa’un akka tasgabbaa’anii fi gaafi gaafatan isaan taasisa. Osoo sanyii biraa irraa ta’e silaa kana hunda gochuu hin danda’an. Ergamaan kuni keeyyattota Rabbii isaan irratti qara’a (dubbisa), waan gaaritti isaan ajajuu fi waan badaa irraa isaan dhoowwun lubbuu isaanii qulqulleessa. Qur’aana fi sunnaa isaan barsiisa. Dhugumatti isaan kana dura jallinnaa fi dukkana keessa turan.
3.Namoonni Malaayka waliin wal-qunnamu dadhabuu- akkuma duratti jenne osoo malaaykan suuraa jalqabaa irratti uumameen isaanitti ergame, silaa isa waliin haasawu fi taa’u hin danda’an. Sababni isaas, suuraan isaa suuraa namaa irraa adda kan ta’ee fi kan nama rifachisuudha. Kanaafu, uumama irraa dheessani fi nama rifachisu irraa akkamitti ergaa Rabbii beeku fi hubachuu danda’uu? Ergamaan isaan keessaa ta’uun isaaniif rahmataa fi mararfannaadha.
Guduunfaa
➥Malaykoonni uumamtoota Rabbiin ifa irraa isaan uume fi samii keessa jiraataniidha. Hin nyaatan, hin dhugan, wal hin horan. Rabbiin halkanii guyyaa hifannaa tokko malee gabbaru.
➥Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ilmaan namaatiif ergamtoota sanyii isaanii irraa ta’an erge. Kunis Rahmata Isaa agarsiisa.
➥Uumamni malaykotaa fi namootaa gargar waan ta’eef malaykaan ergamaa ta’ee namootatti hin ergamne.
➥ Malaykaan osoo namootatti ergamee nama fakkaate isaanitti dhufaa malee suuraa irratti uumameen isaanitti hin dhufu. Sababni isaas, namoonni suuraa inni irratti uumame ilaalu fi isa waliin dubbachuu hin danda’an
➥Kanaafu, warroonni malaykan maaliif hin ergamne jedhanii gaafatan, akkuma duraan of dhamaasan ni dhama’u turan.
Kitaabbilee wabii
al-aqiidatul Islaamiyyatu wa ususuhaa By Abdurahmaan Hasan Madiniyyi, fuula 344-345
[1] Tafsiira Qurxubii- 13/178
[2] Tafsiira Qurxubi-8/327-328
Tafsiira Ibn Kasiir
https://furtusammu.wordpress.com/2017/01/17/the-messengers-god-sends/


text:
OdeeyfannooUncategorizedUSA
Gamtaan biyyoota Islaamaa dhimma Al-qudsi irratti walgahii Ariifachiisaa jalqabe
Walgahii ariifachiisaa Gamtaan biyyoota Islaamaa guyyaa har’aa magaalaa Istanbul keessatti jalqabame kana Turkiyaan kan yaamte yoo tahu, labsii Traamp magaalaan Alqudsi/Jerusalem “magaalaa guddoo Isra’eel” jechuun labse balaaleffatuun akka ta’e gabaasni arganne ni mul’isa.
Prezdaantiin Turkiyaa Rajab Xayyib Erdogan walgahii kana irratti haasawa baniinsaa godheen; “Alqudsi muslimoota Addunyaatiif sarara diimaa Ameerikaa fi Isra’eel darban. Falasxiin biyya Isra’eel humnaan qabatte ta’uu beekkamtii guutuu biyyoonni addunyaa akka kennan nuti biyyoonni miseensa Gamtaa Islaamaa cimsinee hojjachuu qabna. Biyyoonni addunyaatis Falasxiin magaalaa guddoo isii Alqudsi/jerusalem waliin beekkamtii kennuu qabu” jedhe.
Prezdaantiin Falasxiin Mahmuud Abbaas gama isaatiin,murtii Traamp kana addunyaan guutuun kan hin fudhatin tahuu ibse.
Prezdaant Abbas haasawa isaa keessatti”Murtiin Traamp seera addunyaa kan cabse waan ta’eef, biyyoonni Idil-addunya seera cabe kana caldhisanii ilaaluu hin qaban, Ameerikaan magaalaa Alqudsi akka meeshaa dhuunfaa isiitti mootummaa Zaayonotaatiif kennaa kennite.Kana booda Ameerikaan nagayaa buusti jennee isaan waliin hin mari’annu. Biyyi addunyaa kamiyyuu Imbaasii isaa gara Alqudsi deebisuu mirga hinqabu. Apartaayidiin Afrikaa Kibbaa keessatti xumuramus, ummanni Falasxiin garuu mootummaa Apaartayidii Isra’eel jalatti dararamaa jira” jechuun ibse.
Walgahii ariifachiisaa kana irratti biyyoonni muslimaa 57 kan hirmaataa jiran yoo tahu, hoggantoonni akka Malika Jordan Abdallah Bin Huseen, Amiira Qaxar Sheekh Tamiim Bin Hammaad Al-Sanii, Prezdaantii Indoneezhiyaa Joko Widodo dabalatee kanneen birootis kan hirmaataa jiran tahuun beekkameera.
Advertisements


text:
OdeeyfannooUncategorized
Magaalota godinaalee Oromiyaa adda addaa keessatti mormiin cimaan geggeeffamaa jira
Duguggaa Sanyii godina Harargee bahaa aanaa Meettaa keessatti waraanni Makkalaakayaa raawwate hordofuun, godinaalee Oromiyaa adda addaa keessaatti mormiin cimaan geggeeffama jira. Barattoonni manneen barnoota sadarkaa 1ffaa hanga Yuunivarsitii jiran mormii geggeessa jiru, magaaloota tokko tokkootti ummanni manneen daldalaa cufuunii fi manaa bahuu diduun mormaa jiru.
Godina Harargee Lixaa aanaa Burqaa Dhiintuutti hojjattoonni mootummaa waajjira cufuun,daldalttoonni ammoo manneen daldalaa cufuun mormii dhageessisan. Magaalaa Baddeessaattis ummanni bahee mormii cimaa geggeessaa ole. Magaalaa Asaabootiittis barattoonni ummanni keenya dhumaa teenyee hin barannu jechuun barumsa dhiisanii bahuu maddeen nuuf gabaasaniiru.
Magaalaa Cirootti manneen barnootaa sadarkaa 1ffaa hanga Yuunivarsitii,hundi akkasumas ummanni bahee mormii geggeessaa kan jiru akka tahe maddeen nuuf gabaasan.
Godina Harargee bahaa aanaa Jaarsootti barattoonni manneen barnoota sadarkaa 1ffaa hanga qophaa’iinaa jiraan dhaddaannoo adda addaa dhageesisaa hiriira bayan. Haaluma walfakkattuun magaalaa Amboo keessatti mormiin cimaan kan geggeeffame akka ta’eefi Konkolaachiftoonni sochii dhaabaniiru, dukkaanoonni hundi cufamanii jiru, ummanni manaa baha hin jiru. Mormii naannawa Yuunivarsitii Amboo kaampaasii Awwaroo cinatti geggeeffame waraanni makkalaakayaa ummata reebuu yeroo jalqabetti poolisoonni Oromiyaa jidduu seenuun kan walitti dhukaasan tahuu gabaasni arganne ni mul’isa.
Haaluma kanaan loltoonni agaazii lamaa fi poolisii Oromiyaa irraa ammoo namni tokko kan madaahe tahuu gabaasni arganne ni mul’isa. Mormiin magaaloota biroo heddu keessattis haaluma walfakkaatun godhamaa jiraachuu odeeffannoon arganne ni addeessa.
Advertisements


text:
Dhaabbanni Ingiliiz ‘KSJ’ hojjettoota tamboo hin xuuxnef boqonnaa dabalataa kenne
Finfinnee, Amajjii 6, 2012 (FBC) – Dhaabbanni Ingiliiz ‘KSJ’ jedhamu hojjettoota isaa tamboo hin xuuxnef boqonnaa waggaa dabalataa kan laatu ta’uu beeksise. Dhaabbatichi qajeelfama haaraa…
Abbaan warraa fi haati warraa hoospitaala Phaawulositti yaala maseenummaa hordofaa turan daa’ima…
Finfinnee, Amajjii 5, 2012 (FBC) - Abbaan warraa fi haati warraa Giddugala Yaala maseenumaa Koollejjii Yaala Miliniyeemii Hoospitaala Qiddus Phaawulositti yaala maseeenumaa hordofaa turan…
Buna dhuguun ulfaatina qaama ni hir’isa- Qoranno
Finfinnee, Amajjii 5, 2012 (FBC) – Guyyaatti buna siinii afur dhuguun ulfaatina qaama hir’isuuf akka gargaaruu qorannoon takka ibseera. Guyyaatti buna siinii afur dhuguun cooma qaama…
Yuunvarsiitiin Haramaayaa ogeeyyii yaalaa 239, Yuunvarsiitiin Maqalee ammoo 397 ebbisiise
Finfinnee, Amajjii 2,2012(FBC)- Yuunvarsiitiin Haramaayaa ogeeyyii yaalaa 239, Yuunvarsiitin Maqalee ammoo 397 ebbisiisera. Yuunvarsiitin Maqalee barattoota ogummaa…
Ameerikaatti dhugaatin alkoolii du’a dachaadhan dabaleera – qorannoo
Finfinnee, Muddee 30, 2012 (FBC) - Ameerikaatti dhugaatii alkoolii waliin gosoonni du'aa hidhata qaban dachaan dabaleera jedhe qorannaan tokko. Barruun Ameerikaa qoranichaa qabatee ba’e…
Muuziqaa dhaggeeffachaa sosochii qaamaa taasiisuun bu’aa qabeessa ta’uuf ni gargaara- qorannoo
Finfinnee, Muddee 20, 2012 (FBC) - Muuziqaan sosochii qaamaa taasisuun bu’aa qabeessa ta’uuf akka gargaaruu qorannoon tokkoo ifoomseera. Qorannoo Biriitaaniyaatti taasiifameen muuziqaa…
Demokiraatiik Rippabiliik Koongootti weerara gifiraan lubbuun namoota kuma 6 ol darbe
Finfinnee, Muddee 29, 2012 (FBC) - Demokiraatiik Rippabiliik Koongootti weerara gifiraan lubbuun namoota kuma 6 ol darbu Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa beeksise. Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa…
Mankuusaan qabbaneessaa qorichaa eebbifame
Finfinnee, Muddee 24, 2012 (FBC) – Eejansiin Dhiyeessii Qoricha Ityoophiyaa mankuusaa qabbaneessaa qorichaa ijaarsisaa ture ebbisiise. Mankuusaan qabbaneessaa qorichaa kun qorichoonni…
Riippabliika Demokraatawa Koongootti Iiboolaan lubbuu namoota 2,231 galaafate
Finfinnee, Muddee 22, 2012 (FBC) - Riippabliika Demokraatawa Koongootti dhibeen Iiboolaa lubbuu namoota kuma 2 fi 231 galaafate. Dhibichi waggaa tokko keessatti lubbuu namoota kuma 2 fi…
Inshuraansii fayyaa hawaasaa Oromiyaarratti mari’atamaa jira
Finfinnee, Muddee 20, 2012 (FBC) - Koonfaransiin inshuraansii fayyaa hawaasaa naannoo Oromiyaa magaalaa Adaamaatti gaggeeffamaa jira. Hogganaan Biiroo Fayyaa Oromiyaa Dooktar Darajjee…


text:
Waajjirri Barnoota Naannoo Amaaraa Barattoonni To’annaa Cimaa Jalatti Qormaata Fudhatan Jedhe
WAASHINGITAN, DIISII — (voaafaanoromoo)—Qormaanni sadarkaa lammataa kan guutuu biyyaa ba’iin isaa maal afakkaata jedhamee utuu hin gamaaggamin kallattii adda addaan komee dhiyeessuun sirrii miti jechuu dhaan waajjirri barnootaa naannoo Amaaraa ibsee jira.
Wiirtulee qormaanni itti kanname kan naannoo Amaaraa 228 keessaa barattoonni kuma 92 ta’an to’annaa cimaa jalatti qormaata sana kan fudhatan yoo ta’u yeroo sanatti to’annaan godhame laafataa dha komeen jedhu hin dhiyaanne.
Ejensiin madaala barnootaa fi qorannaa biyyoolessaa hanga ammaatti naannoo Amaaraa ilaalchisee komeen nuu dhyaate hin jiru jedhe jechuu dhaan itti gaafatamaan waajjira barnootaa Dr. Yiliqaal Keffelee ibsaniiru jechuun Aster Misganaaw Baahirdaar irraa gabaasteetti.


text:
Inistiyuutiin Qorannoo Qonna Oromiyaa(IQQO) jireeenna warra qonnaa fi warra horii wayyeessuuf akka henna Habashaatti bara 1997 keessa yayyaban.
IQQO waan torba qoratti; midhaan bonaa fi waan hedduu dandamtaa,sanyii horii qoortii badii dhowwuu,qabeenna uumamaa fi teknooloojii qoratanii qonnaan bulaa malkaa dabarsuuf qoratan.
IQQO damee qorannoo 17 qabdi;Baakkoo, Jimma,Asallaa,Sinaanaa,Adaamii-Tulluu, Fadis,Yaaballo,Booree,Machaaraa,Haroo Sibuu,Fichee,Ziwaay,,Naqamtee fi Baddallee.
Akka itti aanaan daarektera, Inistiyuutii tanaa Dr.,Asaffaa Taa’aa jedhetti barana bajata birrii miliyoona 1.8 hujiitti jiran.
“Dhaadannoon’ keenna qotee bulaan ykn gandii tokko qorannoo ala teknooloojii ala akka hin taane hojjachuudha.”
Jiraattotii Yaaballoo fkn IQQO lafa bal’oo fudhatanii taa’uu malee hujiin isaanii guddoo hin mullatu.Warrii hujii dhufu hagii guddaan carraa barnootaa argachuuf qaxarama ganna lama hojjatee barumsaaf jedhee yaa’a dameen qorannoo bajata gahaa hin qabduu,baaddiyaa keessa yaa’anii hojjachuuf makiinaan hin jiruu fi waan hedduun himata.
Rakkoon Oromiyaa fulaa akka akkaatti dhageennuu ammo IQQO yoo hujii nama qaxaruuf beessisa baasan Finfinneetti gaazexaa irratti baasan ijoolleen baaddiyaa jiran ammoo naannuma ufiitti dorgomuuf hujii baate arguu hin dandahan fi kkf himata.
Akka Dr Asaffaan jedhetti ammoo hujii baasan asii achii naannuma cufa keessatti maxxansan.
“Dhugumaa qorannoon horii guddaa feeti garuu woma qamnuun hujiitti jirra.Namii nu bira dhufee qaxaramu ka ummataaf faayidaa buusuuf dhufu tahuu qabaa” jedhee waan hedduun qajeelchuutti akka jiran nutti hime.
Hujii gugurdoo IQQO hojjadhe jedhu keessaa jabduun ta baddaa Baalee keessatti hojjatan.
IQQO barana qofa sanyii midhaanii 24 baaste.Sanyii tana ammaaf maqaa himu baatanillee sanyii qonnaan bulaan malkaan dabruu dandahu “hojjane” jedhe.
Yoo hedduu sanyii Qamadii fi garbuu bonaa fi ganna dandamachuu dandeettu karaa saayinsiitiin qoratanii baasan.
IQQO akka Dr., Asaffaan jedhutti Itoophiyaafuu hujii dansaa hojjachuun fakkeennaan himan.
Somaalee fi naannoo Affaar keessalleetti jireenna qotee bulaa wayyeessuuf hojjatan.
“Hojjataa ufi kennee hojjatu feena,” jedha itti aanaan daarektera IQQO,Dr Asaffaa Taa’aa.


text:
Komoroos hiyyummaa hamaa keessaa bahuuf hojiin investimeentii doolara biliyoona 4.6 akka ishii barbaachisu beeksifte.
Baajeta kana hojiilee turiizimii,qonnaa,geejjibaafi anniisaa babal’isuuf kan oolu jedhan.
Pirezedaantiin biyyattii “Azali Assoumani” dinagdee biyyittii kufee jiru dandamachiisuuf baajenni kun akka barbaachisu himan.
Biyyi Odola Afriika taate Komoroos baay’ina uummata kuma 800 qabaattus biyya hiyyeetiidha.
Biyyittiin al-ergii dibata “ylang-ylang” jedhamuufi mi’a dheedhii urgeessituu adda addaaf oolu irraa galii kan argattu ta’us kufaatiin gatii oomisha muudateen galiin biyyittii baay’ee gadi bu’ee jira.
Al jeziiraatu gabaase.