text:
Kanniisa Kumatu, Damma Hojjata
Posted by Madda Walaabuu Press on 7/28/2013
Adoolessa 28, 2013 | Y.G(2005) | Gadaa.com
Siyaasa Itoophiyaa bara 1991 kaasee gaggeeffaamaa jiru keessatti, carraalee nu fayyaaduu danda’an hedduu nu miliqanii jiran. Hojiilee itti fufiinsaan irratti hojjatamuu qabanii fi, wayyaanee angoo irraa qaariisuuf nu gargaaran hedduu nu mudatanii turan.carraaleen kun ofii isaanii kan umaman odoo hin taane, qaamootuma sochiilee qabsoon kan umaman turan. Carraaleen kun akkamiin nu dabranii fi maaliif itti fayyaadamu dadhabne? isa jedhuuf sababaa hedduu tarrisuutu danda’ama. Yoo danqaalee kanneen tarrisuuf ragaa hedduu qabaannu illee, waan yeroo san nu mudateef hubannoo gaariin waan jiruuf, irra deebi’uun barbaachisaa natti hin fakkaatu. Garuu waan gara fuula duraatti nu mudachu malaniif bu’ura taasifachuun, wal gorfachuun dansaadha jedheen amana. wanni dagachuu hin qabne garuu, carraalee wayyaanee mogolee jalaa kaasuuf nu gargaaran kanneen, maaliif akka itti fayyadamu dadhabne qorannee isa itti aanuuf of qopheessuun fardii ta’uu isaati. Kanas ta’u sana carraalee nu milqanitti gaabbinnee akka irra hin deebi’amneef hojjachuun murteessaadha.
Abshaalummaa siyaasaa keessaa inni guddaan jedhu beektoonni siyaasaa, shira diinni namaa qopheessu hubatanii, akkamiin dantaa ofiif akka olfatan beekudhaa jedhu. Gabaabaadhumatti, Wayyaaneen, jiraachuuf jecha waan umtu tokko akkamiin siyaasa ofiif akka oolfatan beekuun abshaalummaa siyaasaa keessaa isa hangafa jechuu isaaniiti. Gama kanaan hojiilee akkamii hojjannee shira diinaa fashalsinee, dantaa qabsoo keenyaaf olfannee? isa jedhuuf, dhaaba qofaa gaafachuuf ariifachuu hin qabnu. Qaama tokko qofaa odoo hin taane hunda ilaallata. Hundumtu kana keessatti of ilaaluun ammo, hegareef tola. Gaafatamni kun qaama tokko qofaa irratti kan rarra’u odoo hin taane, sochii sabummaa keessatti dhuunfaa kaafnee kan hojjachaa jirru irratti, maal akka hojjannee fi qabsoo gaggeeffamuuf bu’aa akkamii akka buufne, dinni gama hundaan waan nu irratti hojjatu fashalsuuf, dhunfaa kaafnee maal akka hojjannee of gaafachuu qofaaf nu gargaara odoo hin taane, qabxii murteessaadha.
OPDOn danqaa qabsoo saba kanaaf umamte. Kana akkamiin dantaa keenyaaf olfachuu dandeenya? Gooxiin ganda keessatti dhaabbatu ykn nama shan- shaniin bakka maratti ijaaraa jiran kana, kan diinaatii jennee irraa garagallamoo, gooxii sana diiguu fi dantaa keenyaaf karaa itti oolfannu yaanna? Dargaggoota waldaalee maayikiroo xixiqqaa fi kanneen biro jedhanii akka fedha isaanitti ofuuf ijaarratanii jiru. Kana callisnee ilaaluu moo, ykn fagootti mormuu moo, waan san gama hundaan dantaa ofiif olchuuf yoo yaadne nu gargaara? waajjiraalee keessatti ijaarsa wayyaanee hundaatti dhimma itti ba’uuf yaalla moo, isaanumatti kenninee teenya ilaaluutu waan deemnuuf milkeessa? akka kanaan waan diinni ittin nu dandhabsuuf yaadu hundaa irraa dheessuu odoo hin taane, ofirraa faccisanii mo’achuuf abshaalummaa fi jabiina keenya gafata. Wayyaaneen waan hundaa keessaa nu moggeessitee, waan hundaatti ofii ajajdee jiraachuu barbaaddi . dargaggoota keenya hojiin ala taasiftee, digirii baatee dhagaa akka cabsu taasisaa jirti. kana dhagaa cabsuu sana tole jennee fudhannamoo, lakkii jechuutu dhageetti nu hora?
Afriikaan Kibbaa Abbaa Biyyummaan isaanii har’a hiikkaa adda addaa itti kennamus, Abbaa
Biyyummaa isaanii kan mirkaneefatan, Afaan Qawweenn akka hin taane beekamaadha. Irra jireessa Fincila Barattootaatu sirna Appaartaayidi waggaa meeqa irratti saare, baatii odoo hin guunnee of irraa fonqolchan. (qabsoo bara dheeraa irra, fincila barattootaa wal irraa hin 2 cinneetu diina cabsee jechuufi) Nuutis carraan akkasii nu mudate akka ture shakkiin hin jiru. Kana kaasuun kiyya, qooda fudhannaa hunda namaa akka ilaallatu ibsuufi. Yeroos lammiileen Afriikaa Kibbaa Namoota siyaasa isaanii hanga barattootaatti Afaan tokko dubbatu turan. Abbaa Biyyummaa isaanii mirkaneessuu qofaa dubbatu turan. Kanaaf karaa addunyaan biraa hin yaanneen itti milkaa’aan.
Carraan nuuti qabnus kana irraa adda miti. Addunya irratti sagalee tokko dhageesifnee, wayyaanee nuun Biyya keenya irraa nu moggeessee, saboota biro nu irratti ijaaree, hegaree keenya caalaatti dukkaneessuu ykn bara baraaf saboota waliin wal nyaachaa akka jiraannuf daboo nu irratti ijaaraa jiru dura hatattamaan dhaabbachuu qabna. Wayyaanoonni shirri nu irratti hojjataa jiran akka gaariitti kan hubate, qabsoon Oromoo gama tokkotti cite diinatti akka fuulleffatuuf halkanii fi guyyaa akka hojjatu hin shakku. Har’a wayyaaneen Oromiyaa keessa maqaa investimantiin namoota alaas ta’u Biyya keessaa qubsiisaa jirtu, hegaree keenyaaf summii guddaadha. Fnfinnee hanga KM 45 tti bal’iftee, magaalaalee Oromiyaa kana keessa jiran, Bulchiinsa Oromiyaa jalaa baasuuf hammeenyi hojjachaa jirtuu fi carraa ijoollee Oromoo Afaan isaaniin akka hin barannee fi hin hojjannef shiraa jirtu kunoo toban tokko dura wixineen isaa raggaasifamee jira.
Har’a rakkoo nu gidduu jiruuf furmaata hatattamaa barbaadanii gara diinaatti xiyyeeffachuun barbaachisaadha. Har’a waan Oromoo Dhaaba siyaasaa tokkotti qofaa kan laatamee manatti ol seenamee bu’aa eeggannu miti. Jaallannus jibbinus, dhaaba qabaannus dhisnus, dhimmi Oromoo shiroota wayyaanee hundaan marfamee jira. Har’a kan yeroo kami irrayyuu gamtaa nu barbaachisa. Gamtaa hojiin of mul’isuu. Qabsoon Oromoo seenaa qaqqaalii hedduu dabarseera. Har’a garuu seenaa kanaan duraa caalaa yeroo itti hojjachuu qabnuudha. Carraa har’a keessa keenyaa kaanee hojjannutti fayyadamuun barbaachisaadha. Hawaasi Oromoo bakka maraa jiru waan hundaa dhimma kiyya ykn dhimma Oromooti na ilaallata jedhee, bakka maratti yoo socha’e Qabsaa’ootaaf hubannoo gaarii kennu ta’a. hamilee illee ni ta’a. Yeroo wayyaaneen maallaqa dhabdee rakkachaa jirtu kanatti caalaatti sagalee keenya dhageesifnee dhageetti horachuu qabna.(wayyaanoonni ofii tujaaranii sirnicha deegsanii waan jiraniif. Kana malees gabaasi odiitaraa gidduu kana paarlaamaa wayyaaneef dhihaate kana dhugoomsa) Addunyaan wayyaanee dantaa isaaf gargaaruun hin hafu. Gargaarsi kun waan biyya keessa jiruun wal qabsiifne akka harka dachaafatan taasisuun hunda keenya irraa eegama.
Har’a Biyyoota hambaa keessatti Oromoo fi Oromiyaa beeksiisuufi dhageetti argachuuf, Ilmaan Oromoo dhuunfaa irraa hanga gamtaattii sochiin taasisaa jiran dacha, dachaan dabaluu qaba. Gidduu kana Lammiilee Oromoo Addunyaa irra jiru hundaa abdii kan itti hore, TVn Aljaziiraa gaffii fi deebii taasisee fi Namoonni achi keessatti deebii kennan, dhimma Oromoo irratti yaada tokko qabaatanii argamuun isaanii hamilee nu keessatti hore ilaallee carraalee akkasii hedduummeesuuf carraaquu nu barbaachisa. Gaaffii fi deebiin kun maaliif dhageetti Ilmaan OROMOO maraa hawwachuu fi hamilee itti horuu danda’e? Inni jalqabaa bu’aa qabsoon Oromon, miidhaan jiru miidiyaaleee addunyaa keenyaa hawwachuu isaanii yennaa ta’u inni lammaffaan, sabboontoota Oromoo gaaffii fi deebii sana keessatti hirmaatan, dhimma Oromoo fi Oromiyaaf dursa kennu irraa sagalee tokkon waan barbaachisu bakkaan ga’u isaaniti.
Carraan kun karaa kamiinu haa argamu. Garuu dhimma itti ba’amee bu’aa qabsoo ofiif oolfamee jira. Kana keessatti namoonni akka dhunfaa fi gamtaatti galateeffamuu ni danda’u. garuu adeemsi kun barnoota nuuf ta’ee hundinu bakka jirutti yoo carraaqe maal hojjachuu 3 akka dandeenyu hubachuuf nu gargaara. Dhugumatti hojiileen akkasii nama boonsan. Garuu yoo itti yaadame kana caalaa hojjachuutu danda’ama. Wayyaaneen ummatii keenya miidiyaa tokkollee akka hin qabaannee irratti hojjachaa jirti. kana cabsinee yoo humni nu hayyamuu baate illee, maloota hedduu saganteeffannee waan amma hojjanne kana dabaluun ni danda’ama.
Kana malees Biyyoota adda addaa keessatti dhimma Oromoo fi Oromiyaa beeksisuu keessatti sochiin taasifamaa jiru dhibbaan wayyaanee irratti qabu salphaa miti. Hundumtu ajaja eeggachuu dhiisee waan irraa eegamutti odoo babba’ee, bakka tokkotti wal danquu irraa baraaruu fi hojii qofa irratti akka xiyyeeffannuf nu gargaara. Carraa Baqattoota Oromoo Biyya MISIRAA keessatti hojjatame waan salphaa miti. Gama kanaan waan of eeggachuu qabnu hedduu ta’us, carraa kanaan garuu waan nama boonsu hojjatanii jiru. Yoo Ummati jabaate, Dhaabis jabaata. Beektoonni keenya waan kana irratti jabeessanii hojjachuu isaan barbaachisa. Sochii akkasii walin sochiin dhaabaa jabaachuu akka qabu gaaffii hin qabu. Kun ammo hojiin kan mul’atu ta’uun hin hafu.
Biyyoota alaa keessatti wal ga’iileen gaggeeffamaa jiran maal nu akeeku? Qalbiin Ummataa maal yaadaa jiraa? yoo jenne waan abdii nu kennu hedduudha. Har’a wayyaaneen kan dhaabbattee jirtu kan fakkeessaa jiran, Biyyoota hedduudha. Kanneen keessaa Ameerikaan adda dura. Itti aanee chaayinaadha. Hindiidha. Kkf. Maarree akka gaaritti daganteeffannee, itti qophoofnee embaasoota isaanii Biyyoota gara garaatti argamanitti hiriira baanee, hegaree keessan yaadaa !!! maaliif hin jennu? gama kanaan waa hedduutu nu hafa. Waan kana gamteessanii hojjachuun, akka itti fufu taasisuun qaama irraa eegamu qaba. Ammatti garuu sochiin Oromoon akka dhunfaatti ka’ee hojjachaa jiru hegaree keenyaaf waan tolaa qabaa itti jabaachuu nu barbaachisa. Sochii kana ammo namoonni dhuunfaan walitti dhufanii, MARSAA INTARNEETAA bananii, TVn, Raadiyoon, Maxxansaalee gara garaa irratti hojiileen hojjachaa jiran, sochii Ummatichaa caalaatti jabeessee gara fuula duraatti kan furgaasu ta’uu shakkiin hin jiru. Hir’inni hin jiru jechuu miti. Jiraachuu mala. har’inni jiru garuu hojiin irra aanamuun waan hin ollee. Hegareen kan abbaa haqaati waan ta’eef.
Akka walii galaatti, carraa gama hundaan jirutti dhimma ba’uuf yeroo hundaa qophaa’uu, carraalee dhimma keenyaaf bu’aa argamsiisan ammo akka gaaritti itti fayyadamuuf hojjachuun, saba ofii waan salphisu odoo hin taane, boonsu hojjachuuf, Oromoo fi Oromiyaaf dursa kannuun Tokkummaa nuuti hawwinuu milkeessuuf meeshaa guddaa nuuf ta’a.
Kannis kumis ta’uu isaa ol kan guyyaa guutuu asiif achi jooraa oolaniif, damma tolchuufi. damma sanaaf gamtaan isaanii murteessaa ta’uu sadarkaa isaanittu itti amananii waliin hojjatan. Garuu kan dadhabii isaanii argachuu kan dhorkuun hin jiru. Kannisi tokko keessaa har’achuun, isa kaaniif hojii dabalataa malee, dammicha hojjachuun akka hin dhaabbanne itti amanu. Bakka jiran habaaboo isaan barbaachisuf mijataa ta’uu baatuus, damma hojjachuu hin abaaran. Bakka jiru fidanii damma sana tochutti amanan. Bilisummaanis akkasuma. Dhalli namaa ammo kana irra yaaduun akkuma umamaatu nurraa hin eegamuuree ????????????waan bilisummaa nu argamsiisa jennu maratti dhimma haa baanu !!!!!!!!!!!GALATOOMAA !
Burqaa430@gmail.com
Subscribe to: Post Comments (Atom)


c: text/html

text:
YUUNVERSIITII OROMOO…
Namni hin beekne yoo mooraa sana seene, Finfinnee keessaa afaanni Oromoo iddoo sanatti harka guddaan dubbatamuusaaf dhoksaa dhaan jarittiin akka afaanni Oromoo afaan Federaalaa ta’uuf waan murteessite se’a. Inni kaan immoo dargaggoota qaqqacalee yeroo achitti arguwaan YUUNVERSIITIIN OROMOO dhoksaatti baname itti fakkaata. Qaallittii…..
Har’a kutaa dhiphoo nuti keessatti hidhamnee jirrutti hidhamaa haaraa tokko fidanii dabalaniiru. Akkuma yeroo kaan barame hidhamaan kun lammii Oromooti. Garuu maalif akkanni hidhame baruuf akkuma amaleeffannetti qorannoo irra dhaabaa jirra. Innis afaansaa jiifate yaadaan duba deebi’un akkas jedhee haasaa isaa eegale.
“Akka allaattii wucoo lukkuurratti tasa lafa dhooftuu, namootuma konkolaataarraa utaalanii harka koo bitaafi mirgaa qabuun fuuncaa sibilaa natti cancalanii duuba konkolaataatti ol na darbatanin arge. Gochikun waan ani hin eegne ta’us, si’a hedduu firoottan koo irratti yeroo raawwatamu nan argaa. Kanaafan waan haara miti jedhee of tasggabbeesses. Garuu keessi koo taatee narratti ta’aa jiruuf na gubachuu hin dhiifnee.
Haa xiqqaattu malee anis akkuma namaa baradheera. Sadarkaa barnootaanis MA koo yuunversiitii Haromayyaa irraan saayinsii siyaasaan fudhadhe. Yeroon digirii jalqabaa qabu sana akkuma dhalataa Oromoo of beekuuttan waanin miseensummaa guutuu dideef hojii dhabee waggaa sadii oliif harka maatii kootii ilaalaa ture.
Ergasii as sossobbii namootaatin abdii koo yeroon kutun miseensummaa guutee. Maalin godharee warqaa miseenssummaa sana malee….waraqaan miseenssummaa sana ergaan fudhadhee jireenyi koo ni jijjiiramee, hojii koos argadheera, miindaa koos ji’a ji’aan ganggasheen albaasaa. Maal gochuun danda’aaree ‘biyya namni hunduu goophoo ta’etti isa ol jedhee deemutu gophoo dhahoo!
Itti gaaga’aaman (gaafatamaan) waajjira keenyaa hojii koo madaaluuf yeroonni gabaasa waggaa fidi naan jedhu, anis akkaisaan fedhaniin olittan dhugaa amma limmootti soba amma arbaa itti mareen kuulaaf. Itti gaaga’aaman waajira koo, sababa gabaasa sobaa koo sanaa isa isaafdhugaa ta’ee cooma murmursiisuu, hawwaasa koo immoo gurra coomsee qaradhaggeeffachiisu sanaaf si’a hedduu adda duree jechuun na badhaasaa ture; maal ta’aa utuu gaafas adda duree naan jechuurra ADDA MUREE naan jedheera ta’e….Anis egaa ergaan soba sobee jaallatamummaa hagana ga’uu Gaagessaa (geeggeessaa) waajjira kootiirra argadheetii miillaan dhiiseen sobaan fiiguu eegale. Qacaramee utuun waggaa hin guutinan carraa barnootaa MA arggadhe. Waan nama dhibu gaaggessaan (geggeessaan) waajjirakoo sun ofiisaa sadarkaa barnootaan amma koo hin ga’uu.Inni yeroo zamana dargii jimmaatti TTC baratee ammayyuu achummarra jira. Sababa kaabinee ta’eef carraa barnootaa hin argatu maalif beektuu?…. Yoo carraa barnootaa argate yeroosaa barnootaaf waan hiruuf jaatanii ta’ee hojii qulqullina qabu hojjetee hawwaasa tajaajilaan qubsuu dhiisuu waan danda’uufi. Muuuuu…. kkkkkkkkk…. yaa marqaa si hafuufuun si liqimsuufi…..
Oogganaan waajirakoo yeroo dubbatu afaan mi’eeffatee “nuti hin barannuu isin baradhaa, nuti hawwaasa keenyaaf yeroo laannee tajaajiluu qabna” jedha. Booooo… ni fakkaata daaraan daakuu…. Ani digirii baadheen isa jalatti bulaa, innimmoo dippiloomaan na oogganaa. Isumayyuu kanan isa jalatti bulee hojjechaa jiruuf sababa sadarkaa barnootakoof miti, sababan waraqaa miseenssummaa qabuuf malee. Carraa barnootaa arggachuun koos, dorgomee moo’ee miti sobee sobaan hunda dursuu kootiif malee. Tarii yoon barnoota dabalataa arggadhe isa har’aa kana caalaan bor sobuufii akkan danda’uu tilmaaniiti.
Anis yuunversiitii Haromaayyaatti waggaa lama booda MA guuttadheen dhufe. Jireenyi koos jijjiirameera. Qaamnikoos haalli koos hunduu isa durii miti. Firri koo orma natti fakkaata kanaafan orma akka firaatti mararsiifadhas. Garuu firoonni koo hunduu na jibban. Xiqqaafi guddaatu akka sareetti na ilaala. Anis maalif akkan jibbame nan beeka “anaaf bagan” jedha. Isa firri koo na jibbe caalaa abbaan koo na balaaleffachuusaatu mataama kooyyuu akkan of jibbu na godhaa jira. Keessumaa erga abbaan koo jaarssummaa natti baasee akkan hojii kana dhiisuuf na gaafatee faara narraa dhabee dhaamsa dhumaa “Aaduun Fooniifabdatan tiruurratti cabdi, kana booda yoo hojii kana kan itti fuftu taate, du’a koorra akka hin geenye; anis dhala kooti jedhee awwaala keerra hin ejjedhu” naan jedhe. Ergasii egaa, nyaanni fi dhugaatiin naaf sifaa’uu dide.Sadarkaa hojii kootiin guddadhee ofii kootiiyyuu gaagessaa (geggeessaa) waajjiraa ta’eera. Anis ergan dubbii abbaankoo naan jedhe dhaga’eetii gocha koottin gaabbuutti ka’ee.Farda yaadaa yaabeen hiriyoota koo kan wajjin baranne duuba deebi’ee yaadadha. Isa isaan faana irbuu (kakuu) nuti mooraa yuunversiitii keessatti ‘Yoo saba keenya ganne, lafeen gootota oromoo qoree ta’ee nu haa diru, dhiigni barataa Oromoo galaana ta’ee nu haa dhidhimsu’ isa jennee waliif kakanne sana yaadadheen wadaroo gaabbiin of gaaguruu kajeela. Nagaankoo jeeqamuutti ka’e. “Karaa kamiin maal hojjedheen saba koo fi hiriyaa koo dhiifama gaafadha?” jedheen yaaduutti ka’ee. Ofii sobee sabakoo sobee jireenya sossobbiin isaan urursuu koorra ofii koo sirradhee sabakoo faana rakkachuun murteesse.Utuu kanaan jirruu wanti haaraan tokko dhalate.
Hundumatu icciti, iccitii, iccitii.. jedha. ‘Iccitii waajjiraatu ba’ee harka farroota nagaa seene’ jedhu. Miidiyaan hawwaasummaa hunduu mata duree godhatee waa’eema iccitii odeessa. Icciti…! eyyee dubbiin sun qaama biraaf iccittii ta’uu danda’aa; anaaf garuu dubbiin sun homaayyuu iccitii miti.Seera gubbaadha gad dhufu tole jennee fuudhachuu malee morminee dubbachuu hin dandeenyu. Kanumaaf jecha uummatiskaabaafi kibbaa wal faana ka’ee iyyee jibba nuuf qabu mullifate. Iyyi uummataas teessoo keenyaa raasuu keessa ba’ee urggufe. Yeroo kana egaa nuttis kan qorannoon jabaachuurra darbee mataarra nu ba’aa dhufe.Anaanis dubbii iccitii baate jedhamee odeeffamu kanaaf ija shakkii keessa na galchaa dhufan.
Har’as kanumaaf na qabatan. Sobni ani kaleessa isaaniif sobaature har’a yeroo harkii fi milla koo na hiisisu, “isa Oromoon karaan sobaan darban galaaf nama dhiba’ jedhu na yaadachiise.Dubbiin koo yaraa miti; namni hidhannoo hidhatu hunduu natti tufaa, Arrabasaanii natti haxaa’atu. Isan saba ganee, saba koorratti hojjechaa ture caalaa dhalachuu koottin gaabbe. Ani nama miti jedheen of abaaraa. Dhugumayyuu ani nama miti. Nama jechuun nama nama irraa dhalteef hojjetudha malee, nama nama irraa dhate irratti hojjetu miti. Kanaaf dhugumayyuu ani nama miti.
Yakkan dalage beekuu baadhus mana murtiitti na dhiheessu jedheen eegaa jira. Garuu dubbiin koo mana murtii bira utuu hin ga’in gara Muummicha waajjira keenyaatti akka na geessu ta’e. Fuuncaan (cancalli) harka koo lamaanitti jiru akkuma duraatti jira. Kan nattii furame isa miilla koottii qofa. Ergan gara kutaa Muummuchaatti ol lixees gaaffii isaaf deebii deebiisuuf fuul dura isaa taa’een isailaaluu eegale.Innis ija koo keessa ilaalaa sagaleesaa isa akka raadi’oo dhagaa fixee koorrisu sanaan “harka keenyaan si barsiifnee, barruu keenyarraa nyaattee deebitee humnoota badii faana hiriirta mitii?” Naan jedhe. Anis garasaa ilaalaan “dhugaa dubbachuuf waan saba koof hin taane isankanaan dura hojjedheef iyyuu nan gaabba. Ammas taanaan utuu sabni koo gidiraa keessa jiruu dhugaa saba koo humna badiiqofa utuu hin taane humna gadiittu nan hima; lafa furmaati argamu waanan hin beekneef. Namoonni dubbii isin iccitii jettan kana hafarsaa jiran immoo humna badii miti” yeroon jedhu bakka ta’uu ol jedhee ijasaa isa dalga ilaalu sanaan na ilaale. Muummichi keenya sun ijisaa badaaqajeeltoo hin hubatu; dalga dalga ilaala. Sababuma ijisaa wal caalsisee ilaaluuf hojii inni sabaa fi sablammii biyya keenyaaf hojjetus wal cacaalaa ta’e fakkaata. Utuu uumaan qooda ija wal bira darbaa itti laate, tooko jaamsee tokkichuma godheeraaf ta’ee silaa hunda keenya ijuma tokkoon nu ilaaluu danda’a ture. Amma garuu…
Muumichichi bakka duraan ta’uu ol ka’ee gara kootti as adeemee, harkasaa lamaaniin teessuma guddaa na dura jirurratti gad jechuun “Ati rakkoo ilaalchaa qabda” naan jennaanan, asii ol isa ilaaleen akka seequu ta’aa “isallee na dhiisaa. Ani ijikoo fayyaa dha homaa rakkoo ilaalchaa hin qabu. Yoo ta’ellee isintu…..” jedhe.
Kana caalaa namnina hasofsiise hin jiru. Dhimmi koo gara mana murtiitti darbe. Yakkan hin beekne malaammaltummaan himatameen murtii fudhadhee bakka isin na argitan kana dhufe” Yeroonni jedhee odeessu hundi keenya ija ijasaa keessa ilaallee waan jechaa dhabnee.
Nu keessaa jaarsi guddaan umuriin raagan tokko areeda isaanii gobbataa sana quba harkasaaniin hooqaa “Ati kakuu biyya keetiif galte eeguudadhabdee garaa keetiif jettee waadaa nyaatte. Waada nyaachuun abaarsa ofitti fiduudha, keessumaa waadaa haadha ofi. Haadha jechuun ishee miixattee si deesse qofa miti; dachee harmeenkee irra teessee miixattes haadha keeti. Ati egaa waadaa haadhaa nyaatte. Gatiin ati kaffaltu kana qofa miti. Sichitti amma harmeekee gante caalaa, yoo isheef hin jiraanne kan si eeggatu yaaddessaadha” yeroo isaan jedhan nutis mataa keenya oliif gadi raasnee yaada isaanii deggerre. Inni imimmaan lolaasee bo’uu itti fufe…..
–
Lalisaa Indiris Adam
Beekan Erena
Latest posts by Beekan Erena (see all)
- MAAL WAYYA - February 3, 2017
- XIMQATAA KUMARRAA (WALOOFI BARREESSAA KITAABA AFAAN OROMOO) Kutaa 1ffaa - January 30, 2017
- Jechoota mana Jireenyaa dhala namaa fi gola bineeldotaa Waliin wal qabatan muraasa:Abdiisaa Guuttataa’tiin - January 29, 2017

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Farra qabsoo Oromoo gaggeesaa fi laamishesaa jiran akkaminii tohachuu danda’ama? Mootumman kun diinagdee biyyatiin qabdu hundaa kan itti saamitee fi dhangaalaasa jirtu humna qabsoo Oromo dadhabisiisuu irrati dha. Kana moo bifa adda ta’eedhaan. Ummani Oromoo kan beekuu qabu tokko mootummaan kun itti fakkeesee akka waan ummata kanaaf waan garii dalagu fi bu’aa buusuufi itti fakkeesuudhaan lammiidhuma saba kanaa ta’ee akka meeshaati itti gargaramaa jira.
Yoo argaa jirtan harki caala diina Oromoo faana bakka adda addaa irraa leenji’anii Oromoo fixaa kan jiru Oromoo dhumma. Kana moo kan ta’uu danda’eef waan xiqqaa tokko itti agarisiisanii tarii maalaqa ykn angoo ta’uu danda’a ittin mookissaa jiru. Namooni mokifammaa jiran kun moo malaqitti ykn angoo sana jechaadhaaf waan Ummani hin barbaanne tokko dirqisiisanii akka fudhatuu godhu ykn moo akka hidhamuu ajjeefamuu taasisu jechaadha. Mootumman wayyanee yeroo ammaa kana bajata dhokisaa kan Raayyaa ittisaaf baasituu caala kan itti ramadee Ummata akka mirga isaaf hin falmanne taasisaa jirtu keesa inni tokko dhimma Amantaa babalisuu irrati. Inni Sadaffaa baala nama addoochuu ykn Jimaa (Caatii) kkf Qeerroo akka sammuun isaa adoodu gochaa jirti. Inni dhumaa moo garee Siyaasaafi Isportii adda addaa umitee Sammuun Ummataa himootii kana fakkaatuu irrati yeroo isaa akka dabarsuu kun kanan otuu jiruu moo dhaaboliin kun otuu luka gad hin jabeefatiin diigisisuu fi kkn fakkatuudhaan Ummata qabidee akka feeteti acuucaa fi bitaa jirti.
Kan bayye nama gaddisiisuu yeroo ammaa kana Oromia keessati babalidhinni Amanitaa hundaatuu kan ta’ee hin beekinneedha. Fageenya Meetii 1000 ykn km 1 jidduutti Church n, Masqiidini , Bataskaanni kkf ijaaramee jira. Mootummaan kan hojjachaa jiru hordoofitoota miseensa Amanoota kanaa akka wal morkan taasisaa jira. Kana qofa mitti Ummanii Amantoota kanaan akka samuun isaa qabamuu ykn Busy ta’uu, akka dhugaan ykn Waaqin isaan qofa bira jiruu itti fakkeesiisanii Ummanii mana Amantoota kana keessa gad bahee Mootummaa kana falmachuu hin danda’uu. Siriidhummayyuu kan mootummaa jijjirisisuu danda’uu Rabbi nutti calisinnee bitamuu qofa siin jedhu. Egaa isinuma yaadachiisuudhaaf malee wa’een Amanitaa kun Oromummaa ammam akka dagachiisa jiru ni beekituu, mirga isa akka hin falmanne ammam akka gochaa jiru ni beekituu, ammam ummata gargar qoodaa dhufe ni beekituu.
Egaa bu’ura mootumman wayyanee bu’ureeseen Phaaltokii irrat, Radio irrati, amma moo bifa TV dhaan wa’een Amanitaa Oromoo akka babaldhatu gochaa jiru. Mee falimmii Amanitaa ykn wal dorgomii Amanitaa dhiisanii maaf Falmmii enyuumaa isanii maaf hin goonee? Yoo biyya qabatee dha kan amanitaa keef falmituu malee otuu biyya hin qabatiin diina kee faana Mana Amanitaa ijaarachuuf deemita. Yeroo ammaa kana Mana Amanitaa dhiisinaan manuma yeroodhaaf keessa jiraatu kan ijaaratu illee mitti otuu rooroon mootumma abbaa irree Itiyyophiyaa achi jiruu. Guyyaa guyyaa diina kee faana mana sagadaa waaqa kee kadhachaa olta. Halkan halkan moo diini kee Abbaa kee, Haadha kee, Ijoollee kee, fi fira kee si jala haxaa’aa fi ajjeesa jira. Dhaqixeeti moo diina kee wajjin kun hojii Seexanaati jetta.
Hardha inni baratees xiqqoo waa beeku biyya alaa ta’ee, biyya nagaa keessa otuu jiru maalaqa isaa dhaabilee Amanitoota kanaaf ergee babalidhisaa jira. Garuu qabissoon Oromoo maala akka fakkaatu hin beeku. Dhiiginni ilimaan Oromoo gadi dhangala’aa jiru waan tokko itti hin dagahamu. Ta’ee diina isaa faana sagada ykn kadhanaa sobaa kadhachaa jira. Waqayyoo dhufee akka bilisoomisuu barbaaduu? Waqayyotuu isa tokko bilisa baasee isa tokko garbummaa jalatti hambissee? Mee baiyya kamituu kadhaa Waqayyoodhaatin bilisa bahee? Ummata Oromoo milliyyona 50 dhiisinaan biyyi Ummata Milliyyona Tokko hin guunne bilisummaa isaaf falmachaati jira.
Akka natti fakkatutti rakkoon Oromoo rakkoo Amanitaa enyuutuu mitti. Amanitaan abbaa fedhee dhufeefi rakkoo Oromoo hiikuu hin dandaa’uu. Durattis rakko Amanitaa qabaatee hin beeku otuu Tvn Amanitaa hin banamiin, Otuu Radion Amanitaa hin banamiin akkasumas Phaaltokii dabalatee. Kanaafuu rakkon ummata Oromoo abbaa biyyumaa isa dhabuu, mirga isa dhabuu, bahee nagaa galuu dhabuu, lafa isaa irrati nagaa jiraachuu dhabuu, Mirga Afaan isa dhabuu kkf fakkaatuu dha malee, Oromoon Tulluu Irrati Bahee Yoo Waqa Isa Kadhate Waqayyo ni Dhagaha Dirqama Tv Fi Maneen Amanitaa babaldhateefi Mitti. Duraan dursinee mootummaa enyummaa keenya jijiira jiru, qabeenya keenya saamaa jiru, lammii keenya lafa irraa haxaa’aa jiru falmachuutu dursa.
Alemayehu Tilahun


text:
Malkaa Caffee Irraa*
Wal Ijibbaannee Beenaa!
Dabartan Sanuu Feenaa,
Yoo Kuftan Xurii Seenaa!
——————————–
“የወያነ (TPLF) ባለስልጣኖችን በፍርድቤት እጋፈጣቸዋለሁ”
“Aangawoota Wayyaanee (TPLF) Wajjin Mana Murtii Duratti Wal Ilaalla!”- Leenco Lata
Kana kan dubbatan Obbo Leenco Lata (I/A HD-ABO) kan yeroosii, oggaa dhaqanii Dirre Xayyaaraa Booleetti bu’an tahuun media Wayyaanee irraa yeroo sanatti waan dhagahamee dha.
——————————–
“ኢትዮጵያ ዉስጥ እኮ ፍትሕ የለም። ኣቶ ሌንጮ የተሳሳቱትም እዚያ ላይ ነዉ”
“Itoophiyaa keessa haqni hin jiruum! Obbo Leencon sana irrattitu dogoggoran.”- Galaasaa Dilboo
——————————–
Yeroo Obbo Ibsaa Guutamaa Walgahii “Confirensii Araaraa” jechuudhaan yaalameef deemanii Wayyaaneen qabdee hiinaan, Obbo Leenco Lata ammoo “Obbo Ibsaa Guutamaa gadi dhiisisuufani.” jedhanii deeman, Raadiyoo Sagalee Ameriikaa sagantaa Amaarinyaa irratti jecha armaan olii kana kan dubbatan ammoo Obbo Galaasaa Dilboo(HD-ABO) yeroosii ti.
Waggaa 20 dura. Ani ijoollee dha. Ona Anniyyaa (Baha Harargee) Raasaa Qumbii, Qarree Raammis, Duyda/Gooroo Dhaddachaa. Bir’eensa xiqqaa tokko jala dugdaan ciisee osoon urjii samii ilaalaa waa’ee oduu rifaasisaa sanaatitti aaruu fi baasee buusuu, Jaal Tarree Dhaddachoo (Rabbi Rahmata haa godhoof) “J____VOAn geesse.” naan jennaanin radio banadhe.
Galmee yakkaa Poolisa mootummaa Itoophiyaa kan yeroosii keessatti nama sadarkaa duraa (Lakk. 1ffaa)tti barbaadamu jechuudhaan ibse radion Itoophiyaa yeroo sanatti. Addunyaa Polotikaa Oromoo fi mooraa ABO kan yeroosii keessatti ammoo nama 2ffaa dha. Obbo Leenco Lata. Nama galmee yakkaa poolisa mootummaa Itoophiyaa keessatti Lakk. 1 irratti galmaawee tohannoo seeraa jala akka oolfamuuf barbaadamaa ture jedhame kanatu murtii ofii isaatiin osoo namuu isa hin dirqisiisin xayyaaraan balali’aa dhaqee dirree xayyaaraa Booleetti xayyaara irraa bu’e. “የወያነ (TPLF) ባለስልጣኖችን በፍርድቤት እጋፈጣቸዋለሁ” “Aangawoota Wayyaanee (TPLF) Wajjin Mana Murtii Duratti Wal Ilaalla!” jedheeti inumaayyuu uggee qoma dhiibee dubbate jechuudhaan miidiyaan Wayyaanee hafarse yeroo sanatti.
Oduu kana osoon gurraa qabuutin VOA caqasuuf radio banadhe. Kanin gaafas dhagahe keessaa “ኢትዮጵያ ዉስጥ እኮ ፍትሕ የለም። ኣቶ ሌንጮየተሳሳቱትም እዚያ ላይ ነዉ” “Itoophiyaa keessa haqni hin jiruum! Obbo Leencon sana irrattitu dogoggoran.” Jecha jedhu irraanfachuu hin dandeenye. Addunyaa Polotikaa Oromoo yeroo sanaa keessatti nama sadarkaa duraa (Lakk. 1) irra turan Obbo Galaasaa Dilbootu akkas jedhe.
Radion mormituu warra Amaaraa tokko ammoo (maqaa radio sanaa amma hin yaadadhu) “አቶ ሌንጮ ለታ ወደ ወያነ ዘፍጥያ ተወረወሩ።” erga jedhee booda itti fufee “አቶ ሌንጮ ለታ በሁለት መሥላል ወደ ስልጣን ኮርቻ ለመዉጣትስሞክሩ ክፉኛ ወደቁ።” jechuudhaan waan mudate sanatti hedduu gammadanii ‘Iskistaa’ bu’aa fi Shaampaanyii buqqisaa jiraachuu isaanii haala ifatti mul’isuun dubbate.
Osoon kanas gurraa qabuun Oduu VOA dhaggeeffachuu itti fufe. Gazexeessaan VOA yeroos oduu sana dubbise nama dhiiraa tahuu malee eenyu akka tahe amma hin yaadadhu. Oduu waa’ee akka tasaa Shaggar seenuu Obbo Leenco keessatti “Ija jabinni (uggiinsi) fi gootummaan akkanaa seenaa namoota bara durii keessatti malee yeroo as dhihoo kana keessatti mul’atee hin beeku” jechuu isaa nan yaadadha. Jecha sana gaazexeessuma VOA sanatu ofii dubbate moo yaada namni alagaa waan sana irratti kennate keessaa fudhatee dubbachuu isaa garuu amma sirriitti hin qaabadhu. Itti dabalees HD-ABO kan yeroosii kan tahan Obbo Galaasaa Dilboo sababa deemmaa tasaa kan quba qabeenyaa Dhaabaan ala tahe kanaaf jecha Obbo Leencon Aangoo fi Gaafatama isaa irraa kaasuu kan ibsu ABO irraa ibsi bahuu isaatu oduu sana keessatti himame.
Oduu booda gaaffii fi deebii HD-ABO yeroosii Obbo Galaasaa Dilboowaliin taasifametu itti fufe. Dubartiitu gaafate. Akkuman olitti ibse, achi keessaa kanin yaadadhu tokko “ኢትዮጵያ ዉስጥ እኮ ፍትሕ የለም። ኣቶ ሌንጮየተሳሳቱትም እዚያ ላይ ነዉ” jechuu Obbo Galaasaa Dilboo ti. Kan biraan “Amma Obbo Ibsaa Guutamaa fi Obbo Leenco Latas hidhaa keessa jiruu kana irratti maal jettu?” jechuun gaaffii dhihaateef Obbo Galaasaan oggaa deebisu “Obbo Leenco fi Ibsaa qofa osoo hin taane miseensota ABO fi Oromoota qulqulluu kumoota hedduutti lakkaawaman yeroo ammaa maqaa ABOtiin mana hidhaa Wayyaanee keessa jiran hundi isaanii badi tokko illee waan hin qabneef Wayyaaneen hatattamaan akka gadi lakkisu gaafanna.” Jechuu isaan yaadadha. “Galatoomaa! Waaqayyo obsaa fi jajjabina isaa isiniif haa kennu !…” jechuudhaan sagalee garaa nama nyaatuu fi gaddi keessaa mul’atuun gaaffii fi deebii sana xumurte gaazexeessituun VOA, Oromtittiin, Intalti Fitowraarii Balaachoo, Tizitaan. Dubbiin isii iyyuu gaddisiise maalayyaa anaa gaafasii? Nan booye. ….Booyicha aarii. ….Imimmaan gubaa. …Imimmaan xiiqii. ….Garaa ijoollummaa. …Dheebuu Bilisummaaf !
Guyyoota muraasa booda Obbo Leenco fi Obbo Ibsaanis lamaanuu hidhaa irraa hiikamanii nagaadhaan xayyaara koranii Itoophiyaa irraa gara alaatti balali’an jechuu dhageenyee gammadne. Guyyuma sana ammoo xayyaarotni lolaa fi helikopterootni waraanaa loltoota Wayyaanee fi galaa isaanii deddeebisanii fi madoo isaanii kaasan nu irra balali’aa oolan. Hibboo dha. ….Hibboo QBO. …Iccitii Polotikaa.
Biyya ol’aantummaan seeraa fi haqni hin jirre keessa haqa barbaachaaf qoma dhiibanii “gootummaadhaan” bifa sanaan itti deemuu fi kuni sirrii mitii maaliif kana goota? jedhanii wal adabuu (aangoo fi gaafatama irraa wal kaasuu) sana lamaan gidduu garaagarummaan jiru yeroositti guddoo natti hin mul’atu ture. Akkuman jedhe anoo yeroos ijoollee dha. Ana qofas miti. Warruma gurguddaa jedhamuttuu yeroositti wanti kun wal qixa hundatti mul’ate hin sehu. Yookaan ammoo warri galeefis “Nuti ilaalcha lama kan akka Dhaaba tokkichaatti qabatanii waliin deemuun hin danda’amne qabna” jedhanii walittii fi ofittis dhugaa himanii gar-gar bahuu mannaa “Akeeka tokkicha (bilisummaa ummata keenyaa dhugoomsuu) qabna” kan jedhu of amansiisuudhaan obsanii dhukkubbii isaa kulkulfachaa walumaan tirachuu filatanis taha. …Wal amantii dha. …Wal irratti abdii dha. …Wal jaalala. “Jaalalaa fi wal amantii Oromummaa.” Garaa gubaa (Stomachache) Polotikaa Oromoo.
Akkanaan waggoota 20 dabraniif ilaalchi kun lamaan wal fudhachuu ykn. wal injifatanii wal bulfachuu ykn. wal ijibbaatanii gargar galuu dadhabanii/hanqatanii wal gangalchaa ABO fi QBO jeeqaa bahan. Maayyii irra akkuma tahettuu addaan bahamee inni achi bahe ADO/ODF ofiin jedheera. Sadarkaa kana gahuuf adeemsi akkamii akka hordofame, shirri/dabni akkam akka dalagamee fi miidhamni hangam QBO fi ABO irra akka geessifame bifaa fi sadarkaa barreeffama akkanaatti amma dura wanti hedduun namoota hedduudhaan barreeffameera. Anis waggaa tokkoo fi walakkaa dura (Waxabajjii 2012 keessa) mata duree “Meetni Nama Harka Jiru Dhagaa Fakkaata.” jedhu jalatti dhimma kana irratti waa barreesseen ture waan taheef amma seenaa waan keessa dabramee sana keessa seenuu hin fedhu.
Amma gara ijoo dubbii barreeffama kiyyaattin suduudaan seena. Baatiilee 10 dura yeroo Dhaabni ADO/ODF jedhamu hundeeffamuu (ijaaramuu) isaa labsatu Oromoo keessaa:
a) QBOtiif Dhaaba/Jaarmaya filmaata tahuu danda’u kan kaayyoo fi tarsiimoo qabsoo ABO irraa adda tahe qabatee garuu Bilisummaa Oromootiif qabsaawutu dhalate jedhanii ilaalcha gaariidhaan kan simatan jiru.
b) Lakkii jarri warra qabsoo hifatee maqaa qabsootiin biyyatti galee harka kennatee jiraachuu barbaadutu wal gurmeessee galuufi malee waan QBOtiif bu’aa buusan mitii kan jedhanis jiru.
c) Xannacha bara dheeraaf ulfa fakkaatee gadameessa QBO keessa turetu bahe jechuun hedduu hadheeffatanii warri yaada kennachaa turanis jiru.
d) “Maaloo! Maaloo! Maaloo Jaallan, Obboleeyyan, Ilmaan Aayyaa, akki kun nuuf tolaa ree? Wal haa dhageenyu! Wal haa dandeenyu! Ilaalcha keenya wal fudhachiisnee Bilisummaa Ummata keenyaaf ilaalcha tokkoon waliin qabsaawuu gara dandeenyutti wal haa luucceffannuu maaloo dhaaphaa!” jechuudhaan hanga gaafa ODF of labsuutti warri waywaachaa turan “Fayyaaleyyiin ykn. Daalleewwan”akka kiyyaas jiru.
ODF gadameessa keessatti umrii dheeraa qaba malee qaamaan erga dhalatee lafa gahee waggaa hin guutne. Hanga ammaatti (osoo garaa jiruu fi erga dhalatee lafa gahees) kan isa mudatee fi mudachaa jiru jaalatamuu caalaa jibbamuu, amanamuu caalaa shakkamuu/ciicatamuu, faarfamuu caalaa arrabsamuu, eebbifamuu caalaa abaaramuu fi balaaleffatamuu…..kkf. dha. Kun hundumtuu isaaf murteessoo akka hin taane beekamaa dha. Isaaf “Dhaabichaaf” murteessaan eenyummaa fi hojii isaa qofa. Oromoo biratti Wayyaanee fi Lukkee isaa (OPDO) caalaa kan jibbame, tuffatame, arrabsamee fi abaarame hin jiru.
ODF qormaata xixiqqoo (test) hanga ammaa isa quunnamte jabinaa fi qabxii gaariidhaan keessa dabre. Qormaata isa xumraa (Final Exam) garuu murtii dhiheenya ifa baasee labsate kan “Shaggar seennee QBO karaa nagaa gaggeessina.” jedhuun amma itti seenaa jira.
Akkamitti?
1) Murtiin ABOn ilaalcha mooraa isaa keessa jiru xaliilchuuf fudhate tokko tokko dhidhiibee osoo hin jaallatin, akka barbaadanitti qophii fi wanneen feesisan hunda osoo hin guuttatin, miiltoo karaa dheeraa fi hamaamota gaafa cidhaa osoo addaan hin baafatin amnicha haa jalqaban malee, namoota maqaa ODFn galaa jiran keessaa sadarkaa nam-tokkeettis tahu kanneen dhugumaan Qabsoon Bilisummaa Oromoo daandii sanaan caalaatti milkaawa jedhanii itti amananii fi sanaafis wareegama feesisu baasuuf of qopheessan hin dhabaman (ni jiru) jedheen abdadha. Gariin ammoo, dheerina qabsoo hifachuudhaan bifa fedheenuu (garuu maqaa qabsootiin) Oromiyaa keessa nagaadhaan jiraatanii bishaanii fi midhaan, akkasumas, qilleensa Oromiyaatiif dharraa qaban bahachuudhaaf kanneen carraa kanatti dhimma bahuu murteeffatan tahuun shakkii hin qabu. Ayyaan-laallattootnii fi gantootni (abbootiin garaa) kanneen sadoo jireenyaa fi bolola aangoof jecha kana keessa gugatanii ‘Fake’ kan tahe aangoo maqaa/kijibaa kan Wayyaaneen kennuufii maltu (kan ittiin ergama wayyaanee raaw’atan) fi ofii ammoo media irratti mul’ataniin abjootanii kan deemaa jiranis hedduu dha. Eenyummaa fi aynaan namootaa buburreen kun oggaa achi gahee shirri diinotaa irratti dabalamu wal harcaasuun, hamtuuf dabarsanii wal kennuunii fi Dhaabicha (ODF) ooyruu Wayyaaneen lukkeelee haaraya keessaa oomishattu taasisuudhaan, waan Ummata keenya ija alagaa duratti salphisu, xiqqeessuu fi qaaniidhaan mataa lafa ilaalchisu raaw’achuuf kan jiran tahuun waan arguu fi dhagahuuf teenyu keessaa tokko tahuu danda’a. ODF kana irraa dandamatee Dhaaba Siyaasaa mormituu dhugaa kan keessa isaatti itita qabu, Qabsoo Bilisummaa Oromoof akka filmaataatti kan dhihaachuu danda’uu fi Wayyaanee fi diinota QBO kaanis ‘Challenge’ godhu ni tahaa?
2) ODF gaafa ijaaramuu isaa labsatu Itoophiyaan Empaayera tahuu isii, qabsoon Oromoon hoogganummaa ABOtiin gochaa turee fi jiru kan haqaa fi qoodni namoota ODFs keessa jiru tahuu akka amanuu fi har’as taanaan Kaayyoo fi tarsiimoo qabsoo ABOn ittiin masakamu akka hin morminee fi ofii garuu kaayyoo fi tarsiimoo qabsoo kan biraa filachuu isaa qofa ibsate. Amma yeroo Shaggar gahee Heera Wayyaanee jalatti buluu jalqabu waan gaafas jedhe kana ni fafaallessa moo irratti cicha? Ejjennoo mootummaa Wayyaanee kan Qabsoo Hidhannoo Balaaleffachuu, ABO akka Dhaaba Shoororkeessaatti fudhachuu, diraamaa/fiilmii dharaa ABO ittiin yakkuuf Wayyaaneen tolchitee, qooda namootni ODF ABO keessatti qabaachaa turanii fi ……kkf. ilaalchisee gaaffii fi dhiibbaa Wayyaanee irraa isa mudatu bifa kamii fi jabinaa fi bilchina akkamiitiin keessummeessa?
3) ODF Alaabaa Oromoo ilaalchisee kanuma Dhaabaa (ABO) maxxanfatee harkaa qaba. Waajjiroota ODF Oromiyaa keessatti banamuu malan duratti alaabaan “Dhaaba Shoororkeessituu” tuni fannifamuun ishii yoo Wayyaanee sodaachisee fi ‘ምርጫ ቦርድ’ Wayyaanee biratti ittiin galmeeffamuun rakkoo tahe ODF hangam Alaabaa mararfatu tana irratti cichuu danda’a?
4) Qabeenya biyyattii kan qawweedhaan dhuunfatee fi gargaarsa mootummoota qabeenyicha saammachuu keessaa qooda qabaniitti dabalee, utubaa jireenya Wayyaanee tahee kan jiru humna waraanaa, tikaa fi poolisaa inni ofii isaaf jecha akka isaaf tahutti namoota isaaf tahan irraa ijaarratee dha. “ሕገ መንግስቱንና ሕገ መንግስታዊ ተቋማቱን በማክበር……” jechi jedhu kan Wayyaaneen oggoyyuu lallabu “Isaan kana hanga dhuunfannee harkaa qabnutti aangoon keenya iggitii qaba.” amantii jedhu qabaachuu irraa ti. Tarsiimoo qabsoo karaa nagaatti waan gufuu guddaa tahe kana maqsuuf meeshaa fi tooftaa mormitootni biroo hanga ammaa itti hin gargaaramin kan ODF harkaa qabuu fi itti gargaaramee jijjiirama fiduuf abjootu maali?
5) Walumaagala ODF Shaggar seenee maqaa Qabsoo Bilisummaa Oromootiin Wayyaaneef ‘Mask’ dimokiraatummaa dabaleefii/taheefii, sadoo jireenya nomoota dhuunfaa guutuuf jecha seenaa gantummaa (Goobanummaa) haaraya dalaguuf deema moo dhugumaan wareegama barbaachisu hunda baasee waan QBOf bu’aa qabaatu dalagee mul’achuudhaan Bilisummaa Oromoo mirkaneessuuf kan abdatamu Dhaaba filmaataa tahuuf jiraata?
Gaaffiilee (qormaata) kanneenii fi kan biroo kan dhimma QBO wajjin walitti hidhatan irratti deebisaa ODF kan boru hojiidhaan lafa irratti mul’achuuf taa’utu ODF Qabsoo Bilisummaa Oromootiif Dhaaba filmaataa tahuu fi hanqachuu isaa murteessa. ODF Qormaata Maayyii kana ni dabra moo ni kufa ???
Wal Ijibbaannee Beenaa!
Dabartan Sanuu Feenaa,
Yoo Kuftan Xurii Seenaa!
Xumura:
Hamii fi guungummiin, akkasumas, yaaddoo fi shakkiin ODF ilaalchisee turee fi jiru hundi kijiba tahee, kaayyoo fi tarsiimoon qabsoo ODF maxxanfatee fi murtiin inni amma ifa baafatee itti deemaa jiru kun kan QBO bakka gahe irraa fuul-duratti furgaasee galiin gahuutti gumaachuu fi Guyyaa Bilisummaa Oromoo dhiheessuu keessatti qooda gama ofii qabaatu akka tahu haa hawwinu !


text:
Saturday, February 22, 2014
Egypt to discuss Renaissance dam with EU ambassadors
Egypt's Foreign Ministry is arranging for meetings with ambassadors of European states to explain Egypt's vision concerning the Ethiopian Renaissance Dam which Egypt fears would affect its historic shares of Nile river water, official sources said.
The sources said the Egyptian side will also report on Ethiopia’s intransigence in negotiations, as well as the negative impact the dam would leave on Ethiopia if the undertaking proceeds in its current form.
Ethiopia’s decision to postpone power generation from the dam from 2014 to late 2015 is another example of funding problems, the source added.
The source said no contacts are being made with Sudan for the latter to mediate between Cairo and Adis Ababa, arguing that Sudan is fully aware of the propriety of the Egyptian position.
The source explained that the current structure of the dam is at odds with that previously agreed by Nile Basin countries concerning the establishment of power-generating mini-dams and other development projects in the region.
BUQQIFAMA OROMOOTA SHAGGARII fi NAANNOO ISAA – Kutaa Tokkoffaa
Taammanaa Bitimaa irraa | Guraandhala 22, 2014
DURADUBBII
Barreeffamni matadureen isaa: “Stop Clearing Oromo from their Land in the name of boosting economic development – Who will stand for the Oromo’s living on the outskirts of Finfinnee?” jedhamu, kan maqaa “Sabbontoota Oromoo” jedhun, gaafa 11. 02. 14 mandhee Oromoo “ayyaantuu.com” irratti maxxanfamee baye, akkan ani amma waraqaa tana dhiyeessuuf na kaase. Wanni barreeffama sana keessatti kaafame kan hedduu nama naasisu, kan hedduu aariin nama bobeessuu fi kan xiiqii fi booree-dhaan ol nama kakaasu! Barreeffamni sun qorannoo fi xiinxala hunde-qabeessa irratti kan bu’ureeffame. Kan nama dhibu garuu, Oromoonni biyyambaa (“diaspora“) jiran dubbii cimtuu fi dubbii lafee tanaaf, qalbii fi xiyyeeffannoo hin kennineefi. Ani gaafan waraqaa sana dubbise, waan xiyyeeffannoon keenya akkuma waayee wallisaa Teddy Afroo jedhamuu fi waayee Biiraa Baddallee sanaa natti fakkaateyyu.
Dubbii sabaa fi uummata Oromoo sirriitti ilaalu kana, dhagayanii bira cewuun kun kan daran nama gaddisiisuu, ilaa amma callifni kun dhaabachuu qaba! Dubbiin tun dubbii Oromoota naannoo jedhame kana irraa buqqifamanii fi ammallee buqqifamaa jiranii qofa otoo hin taane, dubbii: uummata Oromoo, saba Oromoo fi biyya Oromoo, Oromiyaa ilaalu! Dubbii Oromoota alaa-manaa “iyyaa iyya dabarsaa“-n iyyisiisee olkaasuu qabu! Kanaaf, barreeffanni kiyya inni harraa kun kana irratti xiyyeeffamee, yoo yeroo argattan mee duukaa-bu’aa!
SEENSA
Habashoonni waggaalee 140 dura humna qawwee fi humna biyyoota alaatiin biyya keenya cabsanii harkatti galfatan kun, ammallee humna qawweetiin uummataa fi saba keenya jilbeeffachiisanii bitaa jiru. Bara himame isa akkaan dheeraa kana keessa, mootummoonni Habashaa gariin dhufanii dabranii jiru. Haatahu malee, kan dhufeetoo hin dabarre: hacuccaa, roorroo fi gabrummaa isaanii kana. Uummannii Oromoo hamma harraatti mootummoota Habashaa shan keessa kutee kunoo amma isa jahaffaa jalatti argama. Mootummoonni kun mootummaa: Minilik, Iyyaasuu, Zawudituu, Hayila-Sillaasee, Darguu (kan Mangistuu Hayila-Maaram) fi kan Wayyaaneeti. Mootummoonni shanan kun kan warra Amaaraa yoo tahan, inni jahaffaa fi inni ammaa kun kan warra Tigreeti. Habashoonni Amaaraa bara mootummoota isaanii wanneen hamoo fi suukkaneessoo kan humni isaanii dandaye mara, uummata Oromoo fi uummatoota Kibbaa irraatti adeemsisaniiti jiru.
Isaan waan akka Hitler Yihudoota gorraasisee qaama isaanii irraa gaasii baafachuu san duwwaatu isaan hafe. Kanas waan saayinsii fi teeknolojii- dhaan akka mootummaa Hitler san hin sokkineefi malee, Oromoo fi Walaayitaa faa, Somaalee fi Sidaamaa faa, Kafichoo fi Gimiraa faa, warra Gambeellaa fi uummatoota Sulula Laga Omoo faa mararfataniitii miti. Kan Minilik harma-muraa fi harka-muraa, dhiiga ilmoo namaa xuuxxachiisaa fi dhala namaatiin daldalaa sana, isa bara akkoolee fi akaakaawwan keenyaa adeemsifame callaaa otoo hin taane, ijuma keenya duratti mootummaan Darguu sun uummata gorra’ee, gorraasisee karaa irratti reeffa isaanii darbata ture. Kana bira kuteeyyuu horii fi horoo rasaasa namni ittiin ajjeefamee deebifachuuf, reeffa ilmoo nama mana fayyaa (hospitaala) keessatti gurguree, gurgursiifata ture.
Buqqifamni uummata Oromoo isa Shaggar guddichaa fi naannoo isaa jiruu, kan jalqabame ammaa miti. Kun bara Minilik irraa jalqabee kan itti-fufamaa as gaye. Harra uummata Oromoo keessaa gosoolii sadiitu lafa bulchaa magaalaa Shaggar jalatti argama. Isaanis: Kurnaan Gullallee, Sadeen Eekkaa fi Jahan Galaani. Isaan kana keessaa immoo bara Minilik warri buqqifaman Gullallee fi Eekkaa dha. Akkuman kanaan dura barreefamoota kiyya lamaa-sadii keessatti ibsuuf yaale, gichilloonni Gullallee kun, ee gichilloonni sanyii gichillootaa waraana Minilik isa guguddaa ennaa lama moyanii ofirraa deebisaniiti, isa sadaffaa irratti humna qawwee ibiddaatiin moyamuu dandayani. Kanas isaan oggaa sana dhibbaa dhibbatti seera Gadaatiin bulu waan taheef, yaa’ii isaanii isa Tulluu Daalattii: bakka erga Mallas du’ee asii, Hayila-Maaram Dassaalanyi taa’ee, hojii warra Wayyaanee fixaan-baasu kana, jechuun kan warri abbaa qawwee afaan qawwee sanan “Taallaaquu Beeta-mangist” jedhaniin sana irratti. Kunoo akka armaan gadii jedheeti yaa’iin Kurnan Gullallee bara 1875 keessa, sagalee tokkoon waraana Minilik isa ibidda tufaa sa’aa-nama, margaa-lafa barbadeessaa deemu sana dura gore.
Murteen yaa’ii seena-qabeessa kanaa gariin isaa barreessaa fi qorataa, nama Biyya Xaaliyaanii: “Ernisto Cerulli – The Folk-Literature of the Galla of Southern Abyssinia, Cambridge, 1922“, keessatti barreeffamee jira. Kanaa gaditti kan Oromoon Kurnan Gullallee yaa’ii sana irratti dabarse keessaan isiniif dhiyeessa. Inni kun kanan ani manguddoolee naannoo Shaggar irraa dhagayuun, walitti qabe keessayyi fuudhame. Barreefama kiyya kan bara 2004 keessa, kitaabee ijaarsa Oromoo ULFO, tan “MANDIISUU” jedhamtu irratti baye, keessaa fuudhame*:
“Koottu,
Dhufe,
Akka ati dhufte,
Nagaan biyyattaa dhufu,
Toltuun warrattaa dhufu,
Kormi gorbattaa dhufu,
Midhaan qeyeettaa dhufu.
Dhufe,
Akka ati dhufte,
Nagaan biyyattaa dhufu,
Toltuun warrattaa dhufu,
Kormi gorbattaa dhufu,
Midhaan qeyeettaa dhufu.
Tume seera,
Muree seera,
Seerri seera Gullalleeti,
Seerri seera Tuulamaati,
Seerri seera abbootii Oromooti,
Hin darbatamu,
Hin dagatamu!
Muree seera,
Seerri seera Gullalleeti,
Seerri seera Tuulamaati,
Seerri seera abbootii Oromooti,
Hin darbatamu,
Hin dagatamu!
Luugama fadarraan baasin,
Meendhacha harkarraan baasin,
Kan dhufaa jiru diinaa,
Diinatti harkan kennatin,
Dhakaa kattaa tayii,
Dura ijaajji,
Wantaa baldhaa tayii,
Dura ijaajji!
Meendhacha harkarraan baasin,
Kan dhufaa jiru diinaa,
Diinatti harkan kennatin,
Dhakaa kattaa tayii,
Dura ijaajji,
Wantaa baldhaa tayii,
Dura ijaajji!
Tume seera,
Mure seera,
Hin darbatamu,
Hin dagatamu!”
Mure seera,
Hin darbatamu,
Hin dagatamu!”
“Seerri yaa’iin Oromoo Gullallee dabarse kun walaloo-dhaan tahuun isaa, walaloon hawaasa Oromoo keessatti hammam bakka olaanaa akka qabu nutti agarsiisa. Kurnan Gullallee murtee kana dabarsee, kutannoo cimaadhaan warana warra Abashaa isa meeshaa Oroppaa hidhatee, warra Oroppaatinis leenjifame dura dhaabate. Boods akka uummanni keenya jedhutti “qawwee ibiddaatin” gubatee, mo’amuu dandaye.“**
Mee ammas waan dubbii nuu gabaabsuufan kitaabee-dhuma “MAANDIISUU“, sana keessaa isiniif dhiyeessa. “San booda Minilik kun isa hanqatee, ammas haaloo bawuuf, Oromoo Gullallee jiddu-galeessa Shaggar keessa jiraatu, isaantu kana sade jedhee, kan dhumaatii irraa hafe buqqise. Oromoon Gullallee wiirtuu Shaggar, naannoo Hora Finfinnee faa jiraatu, warra warraan faffaca’ee, gara obbolaa isaa gara naannoo Oromoota birootti baqate. Kaan Meettaa, Galaan, Sooddo, Bacho, Ada’a Bargaa, Waliso, Kuttaaye faatti baqatee, boodas isaanin moggaafamee hafe.“*** Inni kun buqqifama Oromoota Kurnan Gullallee isa jalqabaati. Buqqifamni Oromoo Gullallee seena-qabeessichaa fi boonsisaa kanaa, ammas kitaabee-dhuma armaan olitti kaafamtee keessaayyyi isiniif dhiyaata.
Gara “Waggaa kudhanii booda (1887-1888) oggaa Minilik Inxooxxoo irraa gadi bu’ee, Shaggar magaalmataa impaayara isaa godhatu, Oromoon Gullallee inni naannoo amma “Araat-Kiiloo”, “Siddis-Kiiloo”, “Lidataa”, Markaatoo, Kaasaanichis, Piyaassaa faa jiru, buqqifamee Arsii naannoo Asallaa qubachiifame. Warri kana irraa hafes, akkuma Shaggar babaldhachaa deemu, innis buqqifamaa deeme. Tahullee, Oromoo Gullallee lafa irraa duguuganii fixuun daddhabamee, har’as Shaggar keessa fi naannoo isaas inuma jira.“*** Minilik akka kanaa olitti jedhame Oromoota Gullallee kan buqqise humna qawweetini. Boodas warra buqqifaman kana loltuu isaa kanneen meeshaa waraanaa hindataniin oofsisee geessuun, naannoo Asallaa qubachiise.
Amma kutaan kun akka dheeratee yeroo keessan hunda-caalaa kana, isin jalaa hin balleessineefan asuma irratti dhaabaa, mee nagaa fi nageenyaan naa bubbulaa!
============== Hubachiisa Miiljalee ==============
* Taammanaa Bitimaa: “SEENAA OROMOOTA FINFINNEE SHAGGAR“, MANDIISUU, Hidhaa 6, Lakk.1,
Bitootessa 2004, Fuulee 10 – 29, Waashingitan Diisii.
** MANDIISUU: fuulee 23 – 24.
*** MANDIISUU: fuulee 25 – 26.
Bitootessa 2004, Fuulee 10 – 29, Waashingitan Diisii.
** MANDIISUU: fuulee 23 – 24.
*** MANDIISUU: fuulee 25 – 26.
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Wednesday, November 13, 2013
Wallagga Qeellam Keessatti Guyyaan FDG Sadaaasi 9,2013 Kabajame
Yaadannoo Sadaasa 9 FDG yeroo 8ffaa oromiyaa keessatti kabajamaa ture ammas haalota ho’aadhaan bakka adda addaa irratti kabajamaa turuu isaa gabaasota Qeerroo adda addaa irraa kan nu gahaa jiruudha.
Madda gabaasaa Qeerroo Qellem Wallaggaa irraa addeessuun Magaalaa Dimbi Doolloi fi aanaalee godinoota kanneen jalatti argaman ifatti aanaa Anfiilloo,Qeebbee, Daallee Waabaraa,Sayyoo,fi mana barumsa Qellem,Beezii fi Oliiqaa Dingil keessatti haala ho’aadhaan kabajamee akka oole gabaasaan isaa addeessa. Guyyaa kabajaa kana irratti wareegamtootaa qabsoo bilisummaa oromoof lubbuu isaanii dabarsan yaadannoo guddaa gochuudhaan barruulee uummata oromoos yaadachiisuu fi suurawwan adda addaa kaasuudhaan wal yaadachiisuuun kabajanii oolaniiru,dabalataan ammoo huyyaa kana hojiin addaan bakkoota kanneen irratti dalagamanii jiran uummata oromoof waamichi qabsoo tahee jira, mirga ofii falmachuun nama hin yakkisiisu,dhugaadhaafis miidhamuun boruu lammii ofii biratti galata guddaa argachuutu jira jechuudhaan barruu adda addaa raabsanii jiru. Akkasuma abbootii qabeenyaa Oromoo godina kana keessa jiraniif waamichi qabsoo oromoo addaan tahe ejira,gumaatni garagaraa maatiwwan dhuunfaa irraa qabsoo oromoof kan tahee jiruudha,kunis gumaacha qarshii,tajaajila tolaa kan akka geejjibaaf malu konkolaataan Qeerro qabsoo irra jiruuf baasii horii tokko malee yoomiyyuu bakkaa bakkatti sochoosuu dirqama lammuummaa ni baana jedhuun waadaa yeroo seenaniidha,
Guyyaama kana sadaada 9 sababeessuudhaan qooda shamarraniii qabsoo irratti gahee ofii bahuu irratti harmootin sabboonummaa qabanii fi shamarran Oromoo magaalaa Dambi Doolloo Hoteela Abbunash keessatti wal gahuudhaan sa’a gabaabaaf ibsa ejjennoo baafatanii jiru.
-Nuti sharamarran oromoo godina Qellem magaalaa Dambi Doollo keessa jiraannu bilisummaa saba keenyaa fi walabummaa biyya keenyaaf wareegama barbaachisu gochuuf boodatti hin jennu,
-Qabsoo Bilisummaa Oromoo gumaacha tahu deggersa qabsoof waan qabnu irraa baatii baatiidhaan buusi qabnuun ni dhaabbanna.
-Miidhaa uummata keenyaa ilaallee yoomiyyuu hin callisnu hanga mootummaa abbaa hirree mootummaa wayyaanee hiddaan buqqisnutti tokkummaan hiriiruu keenya waadaa seenerra.
-Afaan,Adaa fi Seenaa saba bal’aa saba oromoo babal’isuuf waan barbachisu hunda ni baafna,ni bal’ifanna,jennee murtoo keenyas dabarsina.
Jedhuun maadhee Guddattuu jedhu jalatti of ijaaruudhaan shamarran magaalaa Dambi Doolloo sadaasa 9 kabajuudhaan sodaa fi shakkii tokko malee qabsootti hiriiruu isaanii waliin Gabaasaan Qeerroo G/Qellem addeessa. Waraabbii qabnu akka kuusatti kan of biratti qabnu irraa kan hafe ykn kuusaa CD fi filashiitin kan dhaamnu irraa kan hafe toora interneetaa maagaal kana keessatti waan hin qabneef nu hoofkalchaa dhaammanna jedhu.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Thursday, April 9, 2015
ABO: Baatiin Eblaa Seenaa QBO Keessatti Baatii Seenaa Qabeessa
Ummatni Oromoo sirna gabrummaa walabummaa, birmadummaa fi mirga dimokraasii isaa sarbee hacuuccaa fi saaminsa gadi dhaabuu barbaade baroota dheeraaf of irraa faccisuun walabummaa isaa tikfate. Haa tahu malee dhuma irratti diinni waggoota dheeraaf Oromoo gabroomsuu irratti hin milkaa’iin ture gargaarsa meeshaa fi beekumsaa ala irraa argateen ittisa Oromoo cabsee hawwii isaa bakkaan gahate. Kana irraas sirni Kolonii Oromoo irratti diriirfame. Abbaan biyyummaa Oromoo hafee biyya isaa irratti alagoome. Qabeenyi Oromoo fi Oromiyaa ajaja alagaa jala gale.
Gabroomfatootni ummata Oromoo cabsuun ol aantummaa fi sirna Kolonii Oromiyaa fi Oromoo irratti diriirsuuf milkaa’an iyyuu ummatni Oromoo gabrummaa irratti fe’ame fudhatee tole jedhee jalatti hin bulle. Walabummaa fi bilisummaa humna qawween irraa sarbame deebifatuuf wareegama baasaa har’a gahe. Wareegamni gosa hundaa baasaa jirus ummata Oromoo irraa kan dhaabbatu guyyaa mirgi isaa guutummaatti dhugoomee dhimma isaa irratti murteessaa tahe qofa.
Oromiyaa diina irraa ittisuu fi diina jalatti erga kufeen boodas walabummaa gonfachiisuuf kanneen wareegaman yaadatuun dirqama lammummaa ti. Kana hubatuun ture ABOn Ebli 15 guyyaa yaadannoo, Gootota haqa ummata Oromoof jecha lubbuu isaanii bakka bu’aa hin qabne baasan ittiin yaadatamu akka tahuu kan murteesse. Guyyaan Goototaa miseensota ABO qofaan eegale kun har’a kan ummata Oromoo maraa tahuun hubatamee biyya keessaa fi alatti kabajama. Kunis qabsaawota qabsootti jiran hamlachiisee, kaanis qabsootti akka makamanii fi gumaacha qabsoo adda addaa akka gumaachan taasiseera. Kanatti dabalees ilmaan Oromoo bilisummaa saba isaaniif jecha yeroo fi bakkoota adda addaatti kufan galmee seenaa fi onnee ummata isaanii keessatti akka galmaa’an taasise.
Bara 2015 kanas guyyaa Gootota Wareegamtoota keenyaa oggaa yaadatnu:
Gootota Oromoo hin gabroomnu jechuun sirna gabrummaa garaa jabinaan diriiruuf socho’u dura osoo dhaabbatanii kufan, kanneen ummatni Oromoo gabroomuu hin malle jechuun sirna Kolonii osoo lolanii wareegaman, Gootota ummatni Oromoo akkuma ummata kamuu walabummaa fi bilisummaa qabaachuu qaba jechuun mirga ummata Oromoof osoo falmanii kufan ittiin yaadatna.
Guyyaa kana Ebla 15, dhaamsa Gootonni Oromoo nuuf dhaaman yaadataa, akeeka walabummaa irratti cichuu dhaan qabsoo bilisummaa galmaan gahuuf murannoon qabsoo itti fufuuf waadaa keenya haaromsuun kabajna.
Guyyaa, akeeka haqaa irratti hundaa’uun Oromummaa dhaan caalaatti of ijaaruu fi tokkummaa saba keenyaa tiksuu fi cimsuuf waadaa itti seenu dha.
Guyyaa, kan dandeettii keenyaa keessa jiru of qusii tokko malee qabsichaaf gumaachuu dhaan kaayyoo goototni keenya irratti kufan milkeessuu irra akka oolu taasisuun jaalala fi kabajaa gootota keenyaaf qabnu itti agarsiisnu dha.
Guyyaa Goototaa waggaa bara kanaa kan dabre irraa addatti yaadatna. Addatti akka yaadatamu kan taasisu ammo baatiidhuma kana keessa Ebla 30, 2014 goototni dargaggoo Oromoo alagaan hin bitamnu, hin saamamnu jechuun mormii bittaa abbaa irrummaaf qaban karaa nagaa osoo ibsatanii addatti magaalaa Amboo akkasumas Madda Walabuu, Naqamtee fi bakkoota kaan keessatti kudhanootaan rasaasaa diinaan itti harcaafaman tahuu irraa ti.
Dargaggootni (Qeerroon) Oromoo bifa haaraan of qindeessuun itti fufiinsa qabsoo mirkaneessuutti dabalee harka qullaa diina dura dhaabbatuun wareegama ulfaataa baasaa akka jiran hubatamaa dha. Gootummaan dura dhaabbatanii rasaasa diinaan qoma rukutamaa jiran. Sochii farra Koloni fi sirna cunqursaa irratti godhaniinis dargaggoo empayera Itophiyaaf qofa osoo hin taane kanneen biroofis fakkeenya tahaa jiran. Wareegamni baasaa turanii fi jiran kun, Oromoo yeroo kamuu caalaatti walitti itticheee jira. Qabsoof onnachiisee fi kakaasee roorroo ummata Oromoo irra gahaa jiru addunyaa akka hubachiisan taasise. Addatti biyyoota alaa keessatti dhumiinsa dargaggoo Oromoo irra gahe addunyaa hubachiisuuf tarkaanfiin waggaa dabre keessa fudhatame ABOn dinqisiifataa, jabaatee akka itti fufus hiree kanaan yaaddachiisa. Karaa danda’ame hundaanis ummatni keenya sochii dargaggoo fi ummata Oromoo bira akka dhaabbatu dabalataan waamicha isaa dabarsa.
Har’a ummatni Oromoo miidhaa daangaa dabarte of irraa dhaabuun kan danda’amu qabsoo qofaan tahuu hubatee bakkayyuutti diina sardaa jira. Caalaatti diinaa fi jala deemtota diinaa jilbeenfachiisuuf Oromoon qabsoo isaa keessaa fi alaan finiinsuutti dabalee akka nam-tokkootti ka’uu qaba. Waan taheef, hacuuccaa diinaa jalaa bahuu dhaan bilisummaa keenya mirkaneeffatuuf bifa kamiinuu osoo gufuu walitti hin tahiin qabsoo keessatti qooda keenya guddisuu fi hirmaatuun dirqama lammummaa ti. Hammeenyi gabroomsaan raawwataa jiru hangamuu jabaatuu fi heddummaatu qabsoon kan irra aannu tahuu hubatuun qabsoo itti jirru haa finiinsinu. Murteessaan qabsoo haqaa deggersa ummatootaan gabbate malee heddummina meeshaa fi waraanaa miti.
Yeroo ammaa kana ummatni Oromoo yeroo kamiyyuu caalaatti dammaqee fi mirga isaa hubatee bal’inaan falmaatti seenuun diina hiriba dhorkee jira. Diinni ummata keenya yaada tokkoon qabsoo isaa bakkaa bakkatti finiinsuu irratti murannoo agarsiisaa jiruun baarage, gurmuu Oromoo laaffisuuf mala abbootii irree fi bittootaatti fayyadamaa ture haaromfatee olii fi gadi cehaa akka jirus ifatti mul’ata. Tokkummaa ummataa tooftaa gara garaan diigee wal dura dhaabuuf, lammiilee Oromoo fi kanneen biro Afaan Oromoo dubbatan aangoo bubuutuu fi dantaan ofitti qabee Oromoo ittiin hawwatuu kajeela. Kana hubatuun akeeka diigaa kana dura dhaabbatuu dhaan tokkummaa keenya tikfatuu fi cimsatuun qabsoo bilisummaa tarkaanfii tokko fuula dura kan tarkaanfachiisu tahuu Oromoon hundi hubatuu qaba.
Gama kaaniin wayta ammaa kana mootummaan Wayyaanee Filannoo fakkeessaa gaggeeffatuuf dibbee rukutuu irratti argama. Ololli fedheyyuu filmaata Wayyaanee ammas moosisuuf qopheeffame kana dimokraatawaa taasisuu hin danda’u. Komishinni filannoo geggeessu, kan filuu fi filamus Wayyaanee tahuun wallaalaa jalaayyuu dhokataa miti. Dhaadannoon Wayyaanee “Aangoo humnaan arganne, waraqaan gad hin dhiifnu !” jedhus kana caalaatti dhugoomsa. Waan taheef ummatni Oromoo adddatti ammo dargaggoon filannoo dabaan guutamee fi farra Oromoo tahe kana lagatuun qabsoo bilisummaa irratti akka xiyyeeffatan ABO hubachiisa. Filannoon afarfamaa jiru Empaayera malaammaltummaa, cunqursaa fi saaminsa irratti ijaaramte tiksuu fi jireessuuf jecha abbootii irree seeressuu kan akeekkate dha.
Maayii irratti, dhugaan mul’ataan jiru mootummaan Itophiyaa sagalee ummataa kan hin kabajne filmaata dimokraatawaan aangoo dabarsee kennuu kan fedhii hin qabne tahuu agarsiisa. Humnaan waan aangootti ol baheef sagalee ummataan aangoo gadhiisifnaan abjuu dha. Kanaaf falli jiru murna humnaan aangootti cichaa jiru humnaan falmatuu qofa. Kanaaf ammo ijaaramuudhaan humna tahanii argamuu feesisa. Humna tahan malee dhageettiin hin argamu.
Haqni ummataas bakka argatuu danda’a jedhanii yaaduun dogoggora. Kadhaa fi sossobbiin umrii bittaa cunqursitootaa dheeressuuf yoo tahe malee ummataaf mirga hin argamsiisu.
Kanaaf ummatni Oromoo walii galaa diddaa itti jiru jabeeffatuun gumaa wareegamtootaa bilisummaan baasuu qaba.
Wareegamtootni Keenya bara baraan yaadatamu!
Injifannoo Ummata Oromof!
Adda Bilisummaa Oromoo
Ebla 9, 2015
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
- Malkamuu Boggalee
- Lataa Yaadasaa
- Birhaanuu Fireewu kanneen keessatti argaman yeroo ta’u guutuu maqaa Qeerroon hordofee ni gabaasa.
Tuesday, July 28, 2015
“Hidhamtooti Keenya Gadhiffamuu Qabu” Jedhchuun Gaaffii Mirgaa Ka’een Wallagga Dambi Doolloo Keessatti Hidhamtooti Oromoo Namni 3 Yeroo Ajjeefaman 10 Ammoo Dhukaasa Waraanni Wayyaalee Itti Baneen Haalaan Madaa’uun Gabaafame.
Adoolessa 27,2015Godina Qeellam Wallaggaa Magaalaa Dambii Doollootti Ilmaan Oromoo Oromummaan yakkamanii hidhamanii turan hamma yoomitti hidhamnii ta’u gadhiifamuu qabu sababbaa jedhuun diddaa gaaffii mirgaa uummannii fi Qeerroon kaasaniin hidhamtooti ilmaan Oromoo mana hidhaa keessatti badii tokko malee hidhamanii turan cabsanii bahuuf yaalii gootaniittu sababaa jedhuun Oromoota 10 yeroo rasaasa Wayyaaneen rukutamu namni sadii ammo lubbuun wareegamuu Qeerroon gabaase.
Ilmaan Oromoo badii tokko malee Oromummaa qofaan yakkamuun yeroo garaagaraatti mana hidhaa Magaalaa Dambii Doolloo keessatti ukkanfamuun dararamaa kanneen turan hamma yoomitti Oromummaan yakkamnee badii tokko malee hidhamna, murtiin seeraa fi mirgi keenya sarbamee mirgi namummaa nurraa mulqamee nuuf kabajamuu qaba, mootummaan Wayyaanee seeraan ala nu hidhee jiruu nu gadhiisuu qaba jechuun gaaffii mirgaa dhiyeeffachuun FDG gaggeessan sagalee mirgi keenya kabajamuu qaba, Oromummaan dhaloota malee yakka miti, Oromummaan yakkamuu fi hidhamuun nurraa dhaabbachuu qaba jechuun sagaalee mormii guddaa mooraa mana hidhaa keessatti dhageesisuun mana hidhaa Wayyaanee diiguun bahuuf FDG kaachisuun walqabatee Mootummaan Wayyaanee humna waraanaa isaa kora bittinneessa jedhamuun kan beekamu irratti bobbasuun dhukaasaa irratti bane namoota 3 yeroo ajjeessu 10 ammoo madeessuun madden Qeerroo bIlisummaa Oromoo magaalaa Dambii Doolloo gabaasan. Ilmaan Oromoo rasaasa wayyaaneen Mana hidhaa Dambii Doolloo keessatti madeeffaman :
Thursday, July 23, 2015
Dhimmi Master Plaanii fi Saamichi Lafaa Tooftaa Jijjiirratee Deemaa Jiru Dura Tokkummaan Dhaabbachuuf Qonnaan Bulaa, Barataa fi Hojjettooti Shaggar Kaabaa Jiraatan Ibsan
Adoolessa 22,2015 Finfinnee
Qonnaan bulaa, barataa fi hojjetaan garagaraa shaggar kaabaa aanaa Kuyyuu, Sulultaa, Caancoo, Akaakoo fi kanneen biroonis godina addaa dabalatee dhimmi Master Pilaanii deebi’ee ka’uu hin qabu jechun walitti dhufuun kana duras dhaabbachuuf of qopheessuu Qeerroon gabaasee jira.
Ammos dhimmi Master Palan Finfiinnee kun tooftaa jijjiratee qonnaan bultootaa fi jiraattotaatti waan dhufaa jiruuf qabeenyaa fi mirga Oromummaa keenya kan sarbu dura of qusatnoo tokko malee ni dhaabbatna jechuun qonnaan bulaan aanaalee kanneen irraa ibsuu Qeerroon naannicha irraa gabaasee jira.
Tooftaa fi malli mootummaan Wayyaanee saamicha lafaa raawwatuu fi qonnaan bulaa Oromoo balleessuu fi qabiyyee lafaa Oromoo dhuunfachuuf
gama kamiinuu itti wareegamuuf dargaggootni barattootni Oromoo fi uummanni godina kana keessatti har’a dhaamsa waliif dhaamuun yomiyyuu
mootummaa Wayyaanee ofirratti hin goobsinu jechuun murteeffachuu gabaasni Qeerroo addeessa.
Shaggar Kaabaa aanaa Caancotti halkan Adoolessa 20,2015 halkan waraqaaleen garagaraa magaala keessa faca’an
– Dacheen Oromiyaa kan Oromooti, oromoodhaan haa bultu,
-Saamtotni fi sobdoonni nun bulchin.
-Mootummaan wayyaanee shororkeessaadha.
-Dinaaf hin jilbeenfannu
-Uummata oromoo saamuun haa dhabbatu
-Miirri maqaa Master Pilaanii waamu haa dhaabbatu
-Wayyeen diina uummata oromooti
-OPDOn uummata oromoof hin dhaabbanne
Kan jedhu waraqoonni bakka garagaraatti barreeffamuun maxxanfaman irraan kan ka’e har’a poolisii fi humni waraana federaalaa naannicha qubachuu Qeerroon gabaasee jira.
gama kamiinuu itti wareegamuuf dargaggootni barattootni Oromoo fi uummanni godina kana keessatti har’a dhaamsa waliif dhaamuun yomiyyuu
mootummaa Wayyaanee ofirratti hin goobsinu jechuun murteeffachuu gabaasni Qeerroo addeessa.
Shaggar Kaabaa aanaa Caancotti halkan Adoolessa 20,2015 halkan waraqaaleen garagaraa magaala keessa faca’an
– Dacheen Oromiyaa kan Oromooti, oromoodhaan haa bultu,
-Saamtotni fi sobdoonni nun bulchin.
-Mootummaan wayyaanee shororkeessaadha.
-Dinaaf hin jilbeenfannu
-Uummata oromoo saamuun haa dhabbatu
-Miirri maqaa Master Pilaanii waamu haa dhaabbatu
-Wayyeen diina uummata oromooti
-OPDOn uummata oromoof hin dhaabbanne
Kan jedhu waraqoonni bakka garagaraatti barreeffamuun maxxanfaman irraan kan ka’e har’a poolisii fi humni waraana federaalaa naannicha qubachuu Qeerroon gabaasee jira.
Monday, July 13, 2015
“ UTUBAA FI DAGALEE ”
“ UTUBAA FI DAGALEE ”
SEENAA Y.G (2005)
Mana ijaaramu tokkof UTUBAA FI DAGALEETU hundeedha. Utubaan qophaa isaa dhaabbatee Mana ta’uu hin danda’u. Dagaleenis akkasuma. lameen isaanii adda baasanii mana ijaaruun habjuudha. Ijaarsi Manneen durii, Utubaa fi Dagalee irratti hundaa’an. Kan hammayyaa har’aa ammoo , Kolamii (colum) fi Biimii (Beem) irratti hundaa’an . haalli hojii isaanii baraan adda haa ba’an malee, faayidaan isaanii tokkuma. Dagalee fi Utubaan durii garuu, isa hammayyaa har’aaf bu’ura waan ta’aniif, Kaayyoo barruu kanaaf filadheera.
Manni Utubaa malee, Utubaan Dagalee malee hiikkaa hin qaban. Utubaan qophaa isaa ijaajjee, waan mana sanaaf tolu baadhatee mana fakkeessuu hin danda’u. Dagaleenis Utubaa malee, qilleensa irratti dagalfamee waan mana sanaaf tolu walitti qabuu hin danda’au. waan waliif Umame kana adda baasanii dhimma itti ba’uun, baayyee rakkisaa qofaa odoo hin taanee, hin danda’amu jechuutu salaphata. Ijaarsa manaa keessatti , hojiin Utubaa fi dagalee walitti hidhuu gaggeeffamu tollaan , dhumni manichaas tolaa ta’a. Utubaa fi dagalee bakka malee, yoo walitti hidhan, YKN maal na dhibeen yoo ijaaran, umurii manichaa gabaabsuu qofaa ta’a. Walumaa galatti, UTUBAA FI DAGALEENijaarsa Mana tokko keessatti bakka ol aanaa ni qabaatu. Mana waggaa dheeraa ykn dhalootaaf dabru ijaaruuf, jabinni fi Ijaarsi isaanii isaaniin murtaa’a. Akkasuma, Ijaarsi Utubaa fi Dagalee irratti tollaan, qaamoota manichaaf barbaachisan hundi akka tolan hin shakkisiisu jennee haa xumurru. UTUBAA FI DAGALEEN….
Saturday, July 11, 2015
Poolisoonni Mooraa Yuuniverstii Wallaggaa Diddaa Barattooti Oromoo Taasisan Deggertan Sababaa Jedhuun Qondaalota Wayyaaneen Qoratamaa Jiru
Adoolessa 10,2015 Naqamte
Maqaa gamaggama poolisootaa jedhuun guyyaa har’aa Adoolessa 10,2015 bulchiinsi Yuunibarsiitii Wallaggaa poolisoota moorichaa qorannoodhaan afaan faajjessuuf yaalus poolisooti geggeessitoota kana afaan qabachiisaa jiru.
Har’a sa’a laaqanaa irraa kaasee hanga ammaa kanatti odeeffannoon nugahe akka ibsutti Poolisooti moorichaa yeroo FDG barattoota deeggartu,keessaayyuu barattoota Oromoo jajjabeessuun adda adurummaa qabdu,kanaaf isin loogi addaa gootu jedhamuun geggeessitooti sirnichaan wayita sagalee jabaan itti dubbatan ykn dheekkaman illee Poolisoonni mooraa Yuuniversitii Wallaggaa “Oromummaan yakka miti” jechuun geggeessitoota ergama Wayyaanee rifaasisuusaa jiraachuun beekame jira,itti baha walgahii kana guutuu fuula duraatti dhiheessina.
Har’a sa’a laaqanaa irraa kaasee hanga ammaa kanatti odeeffannoon nugahe akka ibsutti Poolisooti moorichaa yeroo FDG barattoota deeggartu,keessaayyuu barattoota Oromoo jajjabeessuun adda adurummaa qabdu,kanaaf isin loogi addaa gootu jedhamuun geggeessitooti sirnichaan wayita sagalee jabaan itti dubbatan ykn dheekkaman illee Poolisoonni mooraa Yuuniversitii Wallaggaa “Oromummaan yakka miti” jechuun geggeessitoota ergama Wayyaanee rifaasisuusaa jiraachuun beekame jira,itti baha walgahii kana guutuu fuula duraatti dhiheessina.
Saturday, July 4, 2015
ወረኛዉ ዝም ይበል!!
በጂቱ ለሚ
ቃሊቲ እስር ቤት ፣ ዞን ሦስት 2006:- አንድ ካኪ ሱሪና እጀ-ጉርድ ሸሚዝ መልበስ የሚያዘወትሩ አዛዉንት እንደአሸን ከሚተራመሰዉ እስረኛ መሃል መታየት ከጀመሩ ሰንብቷል። ተክለ-ሰዉነታቸዉ ቀጥ ያለ ሲሆን የራስ ጸጉረቸዉ ደግሞ ሙሉ በሙሉ ወደ ነጭ ተለዉጧል። በባሕሪያቸዉ ቁጥብ ይመስላሉ። በሰዉነታቸዉ ላይ መጠነኛ መጎሳቆል ቢታይም ያሉበትን ሁኔታ ለመጋፈጥ ግን አሁንም ቁርጠኛ አቋም እንዳላቸዉ ያስታዉቃል። ቀን ቀን ብቻቸዉን ነጠል ብለዉ ግቢ ዉስጥ ከሚያደርጉት የእግር እንቅስቃሴ ይልቅ ሌሊት ሌሊት በተሰጠቻቸዉ የማረፊያ ቦታ ላይ ነጭ ጋቢያቸዉን አፍንጫቸዉ ድረስ ተከናንበዉ ኩርምት ብለዉ የምያሳልፉት ምሽት ይበልጥ ስለሳቸዉ የቀደመ ማንነት እንዳሰላስል ያደርገኝ ነበር። ለዓመታት ሲታሰሩበት ከነበረዉ በተለምዶ የቀይ-ሽብር ቀጠና ከሚባለዉ ዞን በምን ምክንያት ወደዚህ እንደተዛወሩ አይታወቅም። አሁን ከምን ጊዜም በላይ እጅግ ፈታኝ ሁኔታ ዉስጥ ሳይገቡ አልቀረም። አጫዋች ጓደኛ የላቸዉም። ለማረፊያ የተሰጣቸዉ ቦታ የኣእምሮ ሕሙማንና በተለያዩ ምክንያቶች ከሌሎች ታሳሪዎች እንዲገለሉ የተደረጉ እስረኞች የሚቆለሉበት ስለሆነ አስከፊነቱ ከቃላት በላይ ነዉ። ሽታዉ አይጣል፤ ተባዩም የከፋ!። ይበልጥ የሚገርመዉ ደግሞ አንዳንድ ግዴለሽ ወጣቶች ከመጸዳጃ ክፍል ሲመለሱ እግራቸዉን በእሳቸዉ ፍራሽ ላይ እየጠራረጉ እንደዋዛ ተረማምደዉበት ያልፋሉ። እኚህ በሰዉ እግር ስር የተጣሉት ሰዉ በዘመነ-ደርግ የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስተር የነበሩ – ሻምበል ፍቅረሥላሴ ወግደረስ ናቸዉ!
ይህችን አጭር ትዝብቴን ያስቀደምኳት “የጨቋኞች መዉደቂያ በተጨቋኙ ሕዝብ እግር ስር ነዉ!” የሚለዉን ፅንሰ-ሀሳብ ለማጉላት እንጂ ለጊዜዉ ስለ ሰዉዬዉ የማነሳው ጉዳይ ኖሮኝ እንዳልሆነ ይታወቅልኝ። እርግጥ ነዉ ጨቋኝ ገዢዎች ሥልጣናቸዉን ዘልዓለማዊ አድርገዉ ያስቡታል። ጊዜም የማይቀየር፣ ዘመንም የማይሻር ይመስላቸዋል። ያ ግን ፍፁም ስህተት ነዉ። ካሰጠማቸዉ ቅዠት ሲነቁ ራሳቸዉን እንኳን ለማስተካከል ጊዜ ሳያገኙ ነገሮች ይቀየሩና በሰሩት ወኅኒ ይጣላሉ። በዘመናቸዉ ግፍና መከራን ዘርተዋልና ከምቾት ሰገነት ቁልቁል ይፈጠፈጣሉ። የጭንቅና የመከራ ጉድጓድ ማረፊያቸዉ ይሆናል። ይህንን ሀሳብ በጽሁፌ ማጠቃለያ ላይ እመለስበታለሁ። አሁን ባሩድ ባሩድ ሸቶኛልና ወደዚያዉ ልገስግስ!
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Mootummaan Wayyaanee Uummattoota Impaayera Itoophiyaa keessaa xiyyeeffannoon ilmaan Oromoo hidha, ajjeesa, saama, qeee irraa buqqisa… shira daangaa hin qabne irraan gaha. Gochaan farrummaa mootummaa wayyaanee kun yeroodhaa gara yerootti dhihee bariiu caala malee hin hiratu. Kun sababawwan gurguddaa armaan gadii irratti xiyyeeffatamuun hojjetama.
1. Lafti Oromiyaa lafa qabeenya Uumamaan badhaate, albuudota hedduu qabdu, lafa investimentiif mijattuu… dha. Impaayera biyyattii keessatti biyya DIAMOND taate dha. Mootummaan wayyaanees bittaa umrii isaa dheereffachuuf hojiin hojjetu inni guddaan dinagdee isaa guddifachuu dha. Dinagdeen mootummaa wayyaanee guutummaan guutuutti jechuun kan dandaamu qabeenya lafa Oromiyaa irraa argamuuni dha. Lafa Oromiyaa irraa dinagdeen kamuu galii hin tahu taanaan humni wayyaanee dadhabaa tahuu irraa itti fufinsaa fi xiyyeeffannoon lafa Oromiyaa barbaadu. Kanaaf Uummata Oromoo hidhuun, ajjeesuun gaaffii abbaa biyyummaa tasa akka hin kaasne gochuuf waan hojjetaniif ilmaan Oromoo nagaa mana hidhaatti ukkaamsu.
2. Uummatni Oromoo mootummaan wayyaanees tahe nafxanyummaan biyya isaa keessatti akka hin diriirreef qabsoo wal irraa hin citnee fi wareegama qaqqaalii gaafatan taasisaa as gahe. Qabsoon uummattoota biro Impaayera biyyattii keessaa akkasiin Jaarmayaan qindoomina qabuu fi muuxannoo qabu hin jiru. Kun ammoo mootummaa wayyaanee daran dhiphisa. Jaarmayaan muuxannoo qabu aangoo irraa darbuu akka dandau akkasumas haqa qabeessa tahuu irraa uummata waan hawwatuuf uummata harkaa baasuu dandaa. Paartiiwwan amaaraa hedduun wayita diddaa taasisan hin hidhu. Kunis jaarmayaan isaan qabanii fi muuxannoon isaanii dadhabaa akkasumas ajandaan isaanii ajandaa abbaa biyyummaa osoo hin taane aangoo barbaacha tahuu beeka. Uummatnis haalaan akka hin hawwatamneef haalaan waan beekuuf xiyyeeffannoo ilmaan Oromoo irratti taasisee duula gaggeessa.
3. Gaaffiiwwan mirgaa Uummata Oromoon taasifaman rakkoowwan uummata biyyattii furuu kan dandau tahuu wayyaaneen haalaan beeka. Gaaffiiwwan akkanaa hidda qabannaan uummatni lammii biroon qabsoo kana waliin akka hiriirus beeka. Gaaffiiwwan mirgaa OPDO keessatti kaan illee paartiiwwan EPRDF tahan TPLF, ANDM, SEPDM mara keessatti diigumsa waan uumaniif ABO jaarmaya Uummata Oromoo waan taheef habashootnis kana waan beekaniif osoo dhugaan jiru hin dubbatamiin mana hidhaatti ilmaan Oromoo ukkaamsa.
Egaa sababoota gurguddaan Wayyaanee irratti xiyyeeffachuun uummata Oromoo nagaa mana hidhaatti ukkaamsu hangi tokko kanneen armaan olii kana.


text:
Tuesday, October 1, 2013
Gabaasaa Haala Kabaja Ayyaana Irreecha Harsadii fi Shira Ummata Oromoo Irratti Deemaa Jiru.
“ Hunda irra waan nama dhibuu uumata keenyas guddoo aarsee jiru keessaa inni guddaan, guyyuma uumanni Oromoo Irreecha kabajatu Warri Habashaa magaalaa Finfinnee keessatti hiriira bahanii turan,Muutummaan Wayyaanee nama irraa qabdee hiite hin agarre.Ammoo Oromoo nagaan malkaa isaa irratti Irreefachuuf deemu karaatti qabdee hiraarsuu fi mannen hidhaatti guuraa turte. Gidiraan daangaa dhabeessi akkasii hamma yoomiittii??”” Gabaasa Qeerroo Bilisummaa
Gabaasa Qeerroo Fulbaana 30,2013 Finfinnee
Akkuma beekamu akka biyyoleessattis tahee akka addunyaatti kan beekamaa jiru guyyaan kabajaa ayyaana irreeffannaa magaalaa Bishooftutti Fulbaana 29 xmuramanee jira. Akkuma Qeerroon dursee uummanni Oromoo nageenyaan irreeffatee gara manaa isaatti galu labsama ture kanaan durfamee uummanni Oromoo hora Harsadee kana irratti nageenyaan irreeffatee milkaa’ee jira.Haata’u malee akkuma amaleeffate mootummaan wayyaanee guyyaa kana ilmaan Oromoo hidhuuf akeekkatee ka’ee jira kun duras kan guyyoota ayyaana oromoo irratti dargaggoota Oromoo hidhuun gidirsaa turuun isaa kan haalamu miti. Shakkii fi sodaa isaa irraan kan ka’e uummata bal’aa guyyaa jala bultii irraa kaasee hanga Fulbaana 29 tti magaala Bishooftuu fi naannoo isheetti konkolaataa dhaabsisuun korojoo uummataa hanga borsaa isaaniitti sakattaasisaa turuun isaa ifaadha. Akka karoora mootummaa wayyaanee irreecha baranaa kana irratti qophiin isaanii ciminaan akka irratti qophaayaa ture keessattuu dargaggoota oromoo hidhuuf karoorsee akka ture gama caasaa mootummaatiin odeessi isaa nugahaa tureera. Uummata Oromoo hora Harsadee kana irratti argaman gidduutti haala adeemsaa fi yaada uummataa kan toohatan huccuu civil fakkeessuudhaan tikoota isaa uummata keessa tamsaasee akka ture hubatamaa dha.Ilmaan Oromoo doorsisaa fi akeekkachiisa inni mul’isaa ture kanaaf sodaa fi boodatti jechuu malee uummanni bal’aan kuni ayyaanicha jalabultii irraa eegaluun haala oo’an kabajanii oolanii jiru.
Guyyaa; Fulbaan 29 uummanni Oromoo magaalaa Bishooftuu,Dukaam Sabbataa fi bakkoota adda addaa akkasuma daandii gubbaa asii fi achi socho’uudhaan sirboota aadaa fi seena uummata bal’aa faarsu weellisuun maalummaa fi sabbonummaa uummata oromoo kabachiisaa fi beeksisaa turaniiru. Sirboota aadaa uummata oromoo keessaa kan weellifamaa turan keessaa:
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Oromoo nagaan humnota tikaa fi poolisotaan doorsifamaa jirachuun ibsame jira. Haala kanaan Poolisotni Mooraa Yuunivarsiitii Jimmaa fi bulchitootni dabballoonni Wayyaanee Mooraa Yuunivarsiitii Jimmaa keessa jiran baratoota Oromoo sadii irratti beeksisa waajjira dhimma nageenya poolisa mooraa yuunivarsiititti akka dhiyaattan jechuun baratoota Medicine lama fi barataa Afaan Oromoo Folklorii tokko irratti beeksisa baasuun bulchiinsi wajjira poolisii Mooraa Yuunivarsiitii Jimmaa kan baratoota Oromoo dararuu qofaaf dhaabbate, ni arii’amtu jechuun balleessa tokko malee baratoota Oromoo doorsisaa jiraachuun gabaafamera. baratootni haala kanaan dorsifamaa jiran:
1. Barataa Guutasaa Jaalataa barataa Medicine waggaa 5ffaa
2. Barataa Sanyii Iddoosaa barataa Medicine waggaa 5ffaa
3. Barataa Zabbanaa Barasaa barataa Afaan Oromoo Folklore waggaa
3ffaa kanneen jedhaman badii tokko malee sababa Oromoo ta’an qofaaf barnoota irraa ni arii’amtu, ni hidhamtuu jechuun dorsifaman. Kana malees sabboontootni baratootni Oromoo hedduun Yuunivarsiitii Jimmaa irra barachaa jiran humna tikaa fi poolisaan bilbila isanii irratti bilbiluun illee akka dorsifama jiran ibsatani jiru.Gochaan shiftummaa fi faashistumma abbaa irruumma Wayyaanee kun baratoota Oromoo cufa fincila diddaa garbummaa (FDG)f kan kakaase ta’uun ibsame.
Haaluma walfakkatuun humini waraana Wayyaanee gara Yuuniversiitiiwwaa dhiha Oromiyaa Jimmaa, Mattuu, Amboo fi Wallaggaa irratti xiyyeeffannoo addaa gochuun humna waraanaan eegaa jirachuun gabaafame jira.
Haala kana ilaalchisuun gaggeesitooti Qeerroo bilisummaa Oromoo dhiha Oromiyaa dhaamsa dabarsee jira. Baratootni Oromoo bakka jirtan hundaa dammaqa, mirga keenya kabachiisuu fi doorsisaa, hidhaa, sakkatta’insa seeraan alaa, sirna minilik amma wayyaneen nurraatti farsisaa jiru dhaabufi abbaa irrumma of irra dhaabsisuuf tokkummaan mootummaa wayyaanee dura dhaabbachuu qabna. Dorsiifni, hidhaan ,sakkata’insii, ajjechaan, arii’atamuu fi heddumni waraanaa kayyoo bilisummaa saba keenya danquu kan hin dandeenyee; kanaaf dubatti kan nu hin deebinee ta’uu akeekkachiisna.


text:
Onkoloolessa 11,2013 FinfinneeGaaffiin dabalinsa miindaa Impaayera Itoophiyaa keessatti jabaachaa dhufuun isaa beekamaa dha. Haalli kunis kan daran jabaate hojjettootni hidha Abbayyaa guutummaan dabalinsa miindaa gaafatanii jiran. Mootummaan Wayyaanee gaaffii isaanii kanaaf deebii hatattamaa laachuu waan dideefis hojjettootni hidha Abbayyaa kunneen hojii gadhiisuu irratti argamu.
Haala kanaan Hanga ammaa hojjettootni 200 ol tahan hojii dhaabuudhaan gadhiisanii jiran. Rakkoon fayyaas hojjettoota hidha kanaa mudachaa kan ture yeroo ammaas daran jabaatee jira. Waardiyootni hidha kanaa poolisoota federaalaa tahanis hojjettoota waliin rakkoon mudachaa jiru akka hiikamu gaafachuun hatattamaan hin hiikamu taanaan hojii dhaabuuf murteessuu isaanii beeksisaniin jiran. Jala deemtotni Wayyaanees gocha kanaan kan dhiphatan yoommuu tahu, hojiin hidha kanaas laamsha’uu irratti argama.


text:
EPRDF/TPLF sochii Qeerroo barattoota Oromoo dura dhaabbachuuf bobbafaman Muktar Kadirii fi Dammaqee Mokonnoon irratti mormii jabaan qabsiifameen wal qabatee Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii akka doorsifamaniif jecha humna waraanaa bobbaasuun namoota nagaa 10 gara mana hidhaatti geeffamanii jiru.
Tsahayee angawaan wayyaanee yakkamaadha Angoo gadhiisuu qaba, yakka duguggaa sanyii Uummata Oromoo irratti rawwachaa jiruuf itti gaafatamuu qaba, filmaanni sobaa dhabbachuu qaba nuti dimookiraasii barbaadna, mirgi dimookiraasii fi namummaa nuuf kabajamuu qabu jechuun dhaadannoo angawoota Wayyaanee irratti dhageesisuun walqabatee barattootni Oromoo nagaan 10n olitti lakka’aman wajjira Poolisii
Magaalaa Jimma Alaazer jedhamuun beekamutti hidhatti darbatamani jiru, kanneen keessa kan maqaan isanii adda baafanne.
1. Barataa Guddisaa Amsaluu barataa mummee Afaan Oromoo Folkolorii waggaa 2ffaa
2. Barataa Dajenee Gonfaa barataa mummee Afaan Oromoo Folkolorii waggaa 2ffaa
3. Barataa adam Muktaar barataa muummee seeraa waggaa 2ffaa
4. Barataa sisaayi Kabbadaa barataa Muummee seeraa waggaa 2ffaa
5. Barataa Sisaayi muummee geography waggaa 2ffaa
6. Barataa Musxafaa Idettoo mummee Biomedical Engineering waggaa 4ffaa
kanneen keessatti argaman barattootni Oromoo 10’n badii tokko malee yakka duguginsa sanyii uummata Oromoo irratti fudhatamaa jiruu fi haala qabinsa mirga namummaa fi dimookiraasii uummata Oromoo irratti ukkamsaa jiruu waan balaaleffataniif hidhatti darbatamanii jiraachuun mirkana’era. Adeemsi hidhaa ajjeechaa fi barnoota irraa ilmaan Oromoo arii’uun ilmaan Oromoo hunda gara qabsoo bilisummatti kan bobbaasuu
malee duubatti kan hin deebifne ta’uun mirkanaa’aa jira. Ilmaan Oromoo kunneen atattamaan akka hiikaman guyyaa har’aa dargaggootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa Wajjira poolisii magaalaa Jimmaa Alaazeritti argamu adeemuun gaafatan.


text:
Hirbuu Dhiigaan Eegalame
Posted by Madda Walaabuu Press on 9/25/2014
Fulbaana 25, 2014 | Jiituu Lammii Irraa
Halkan dhawaata bari’a. Hanga obsaa fi murannoon itti deeman mallattoo barii lafaa eeru arguu fi dhaga’uu jalqabu. Hangasitti garuu cichaa fi murannoo gaafata. Seenaa qabsoo bilisummaa Afrikaa keessatti Hanga xumura waraana Addunyaa 2ffaa (WWII)tti dukkanni gabrummaa dachee Afrikaa dhuunfate tasuma waan bari’u hin fakkaatu ture. Haa ta’uutii garuu taateen seenaa kana jijjiiru guyyaa isaa eegee dhalachuu hin oolle. Innis sochii barattoota Afrikaa ti.
Barri 1935 – 1960 bara sochiin barattoota Africa jabinaa fi heddumminaan itti mul’atee dha. Baay’inni dhaabbilee barnootaa dachee Afrikaarratti mul’achuun, lakkofsi ilmaan Afrikaa mana barnootaa seenan akka dabalu taasise. Lakkoofsi barattoota ilmaan Afrikaa biyya keessaa fi alaatti dabalaa deemuun dammaqiinsa siyaasaa fi hadheeffannoo gabrummaarratti isaan qaban jabeessuu eegale. Dammaqinsaaa fi hadheeffannoo kana keessaa warraaqsi dammaqinsa hawaasaa uumu dhalate. Dhaloota warraaqsa kanaatu dukkana gabrummaa dachii Afrikaa dhuunfatetti daangaa kaa’uun waldhaansoo haaraaf karaa saaqe. Waldhaansoo Diddaa Gabrummaa!
Sochiin jalqabarratti seenaa fi aadaa sabaa dhaadhessuutti fuulleffate, dhawaata bifa fincilaa fi diddaatti geeddaramuun gaaffii bilisummaa kaase. Warraaqsi kun hidda jabeeffatee dhaloota jaarmiyaalee bilisummaaf karra saaqe. Hoogganoota siyaasaa jajjaboo magarse. Tarsimoo fi tooftaa bilisummaa biyyaa dhugoomsan akeekuun qabsoo tarkaanfachiise. Akkaataa kanaan biyyoonni Afrikaa: Gaanaa (1957), Nayijeeriyaa (1960), Seeraliyoon (1961), Keenyaa (1963), Ugandaa (1962), Tanzaniyaa (1961), Tunisiyaa (1956) fi kanneen biroo hedduun Gabrummaa ofirraa cabsuu danda’an.
Akkuma seenaa biyyoota Afrikaa kanneenii faana seenaa Qabsoon saba Oromoo keessa darbe yoo yaadanne, sochiin barattoota Oromoo seenaa fakkaataa qaba. Jaarmiyaa Oromoo walaba (independent Oromo organization ijaaruu dabalatee diddaa Oromoon bifa faffaca’een gabroonfattootarrattii geggeesssu bifa qindoome akka qabaatu gochuuf barattoonni Oromoo seenaa seenaan hin daganne kaayaniiru. Aadaa, seenaa fi walumaa galatti eenyummaa Oromoo ifa baasuun Oromoo dammaqsaniiru. Akeeka jabaa fi tarsiimoo fulla’aa kaa’uun qabsoo Bilisummaa Oromootti bu’uura jabaa tolchaniiru.
Qabsoon Oromoo haala ulfaataa fi qormaata jajjabaa keessa bahee dhimmoota waan hin danda’amne fakkaatan danuurra aanee isa kaleessa fageenyatti ilaalamee “kuunno ti!” jedhamaa ture har’a dhiyeenyatti “kunoo ti!” akka jennuuf itti wareegamaniiru. Barattoonnii fi Barsiisonni Oromoo carraa dhiphoo bara seenaa qabsoo Oromoo keessatti bara ce’umsaa ykn ‘Charter’ jedhamu keessa argamtetti haajamuun akeeka bilisummaa Oromoo ABOn barsiise saffisaan simataniiru. Akeekni kun hundee jabaa horatee qe’ee Oromoo keessatti akka dagaagu itti cichaniiru. Akeekni Walabummaa Oromiyaa fi Bilisummaa Oromoo Onnee Oromoo keessatti akka biqilu gatii jabaa baasaniiru. Ifaan bilisummaa gaafas qabate har’a balbala Oromoo hundarraa ifa. Kanatu hidhata qabsoo Oromoo fi sochii brattoota Oromoo gidduu jiru jabeessa. Kanatu diina yaaddessa.
Har’a sochii barattoota Oromoo addunyaatu beeka. Jaarmiyaaleen mirga dhala namaaf dubbatanii fi midiyaaleen addunyaallee sochii kana haalaan dhaggeeffatu. Tokkummaa Oromoo jabeessuu fi qabsoo bilisummaa Oromoo fuulduratti furgaasuu bira darbee wiirtuu siyaasa Impaayerattii sochoosu danda’eera. Kanaaf jarmayaaleen siyaasaa Impaayerattii maqaa dhahatan hedduun miiraa fi akeeka adda addaatiin sochii kana xiyyeeffannoon hordofuuf dirqamaniiru. Sochiin kun seenaa sochii barattoota Afrikaa keessattillee yoo ta’e sadarkaa dursaatti akka yaadatamu boru seenaan dhugaa bahuuf dirqama.
Kuni yaadannoo seenaa kaleessaa qofa miti. Dhugaa har’aa fi ta’innaa boruullee of keessaa qaba.Qabsoon Oromoo qabsoo si’aawaa ( active struggle) shaffisaan of fuulduratti ce’aa jiru ta’eera. Duubbee isaa Qeerroo fi Qarree barattoota Oromoo miliyoonatti lakkaawamantu hiriire. Ka’umsaa fi galma isaanii beeku. Jalqabaa fi xumura imala isaanii yaadatu. Kayyoo fi karoora ofii qabu. Isaan masakamu. Kanaaf Qabsoon kun dhiigaa fi lafee Qeerroo fi Qarree Oromoorraa ijaarame. Hidhata addaa walirraa qabu. Hammeenyii fi gidiraan bifa kamiituu walirraa gargar baasuu dadhabe. Sobaa fi sossobbaan hin dagachiisu. Shiraa fi gooliin hin gufachiisu. Kumoota ajjeesanii kumaatama yoo hidhan, akeekaka sabaa kaayyoo ganamaa galmaan gahuuf dacha dachaatu bakka bu’a. Inni dhufaa jiru isa argaa jirru caala. Hirbuun dhiigaan eegalame bilisummaan xumurama.
Gadaan Gadaa Bilisummaa haata’u!!
Ani Jiituu Lammii ti!
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Seensa Duubisuuf Addana Tuqaa
Yadda Oromoo Tokkoo
Kutaa 1ffaa: Tokkummaa dhugaa moo tokkummaa toofttaa?
Cuunfaa Gabaabaa Kutaa 1ffaa
Kutaan duraa kun gaaffilee, “Tokkummman kun tokkummaa dhugaa, kan QBO jabeessuuf abdii qabu moo kan akkuma tokkummoota hedduu isa kana dura dabranii labsamee ‘Internet” irratti hafuu? Tokkummaan bara dheeraaf gar-lachuun didamaa ture, amma maalttu jijjiiramee gar-lachuun fudhatamee?” gaaffii jedhuuf deebii Oromootin kennaa jiran hamma tokkoo ilaala. Isa booda, tokkummaa kana itichuuf murnootin ABO lamaan fi ummatin Oromoo waan gochuu qaban irratti yaada kiyyaan xumurama.
Gaaffiileen armaa olitti kaase kanaaf deebii barbaacha miseensota Shanee lama, kan QC lama fi Oromoota miseensa murnoota kanaa hin taane lama akkan dubbisee hubadhetti, yeroo ammaatti, tokkummaan murnoota kanaa ija shakkiin ilaalamaa jira.
Kutaa duraa kana keessatti walhubannoon labsame kun Oromoota biratti, miseensota ShG fi kan QC dabalatee, ija shakkiin ilaalamaa jiraachuu ibsa.
Shakkii kana yoo danda’ame dhabamsiisuuf, ykn xiqqeessuuf, tarkaanfiilee hoogganootin ABO fudhachuu qaban jedhu akeeka. Isaanis,
- Tokkumman kun tokkummaa dhugaa malee kan toofttaa akka hin taane hunda dura miseensota keessan amansiisaa;
- Hawaasaa Oromotti gad-baatanii wal-hubannoo keessan ibsaa yeroo jirttan kanatti, tarkaanfii itti aanutti qophaa’uu hin irraanfatinaa;
- Balleessaa fi dogoggora hojjettaniif gaafatama fudhaa! Kan jedhan.
Qooda ummatin Oromoo sochii tokkummaa ABOf godhamu kana jabeessuuf qabus akka kanatti kaa’a:
- Ummata tarkaanfii qabsoo keenya jabeessuu danda’u hunda leellisu, garuu kan tarkaanfii xixxiqqotti hin quufnne, ta’uu keenya hoogganoota keenyatti argisiisuu dha;
- Bakka fi yeroo carraan argame hundatti dhimma bahuun gaaffiilee fardii ta’an gaafachuu fi deebii hojiin mul’atuun malee kan afaaniin quufuu diduu dha;
- Tokkumaa abdatamu kana milkeessuuf gargaarsa sochii murnoota lamanii madaalu gumaachuu dha.
Murnoota ABO yeroo addaddaati wal irraa fottoqan gidduutti fi murnoota ABOf THBO gidduutti walhubannoo ykn waliigalteen yeroo labsamu kun kan duraa miti. Heddutu labsamee ‘internet’ irratti hafe. Isaan keessaa hamman beeku xuxxuquuf:
Fulbaana 27, 2010, murnni Shanee GS-ABO Obbo Daawud Ibsaan geggeeffamu fi murnni Jijjiirama ABO kan Obbo Kamaal Galchuun geggeeffamu maree waggaa lama oliif deemaa ture booda waliigalttee irra gahuusaanii labsan. Ummatin Oromoos gammachuun simate. Walitti deebi’anii ABO jabeessanii QBO finiinsu jedhee abdii guddaan eegaa ture. Waliigalteen kun ‘Internet’ irratti hafe!
Bitootessa 31, 2010, murnni QC-ABO Obbo Dhugaasaa Bakakkoon geggeeffamu fi murnni ABO-Jijjiiramaa “walhubannoo ol’aanaa irra akka ga’e ummata keenyaa fi qabsaa’ota Oromoof yeroo labsinu gammachuu fi qabsoo hadhaawaa nu eeggatuuf wareegama barbaachisuu kafaluuf akkuma kaleessaa hardhas qophaawoo ta’udhaani” jechuun labsan. Har’a, wagga lama booda, ummaatin Oromoo waliigalteen kun maaliif akka gufate hin beeksifamnne. “Walhubannoo ol’aanaa[n]” kunis osoo bakka hin ga’in ‘Internet’ irratti hafe.
Sadaasa 11, 2011 Murnni QC-ABO fi Tokkummaan Humnoota Bilisummaa Oromoo “Hariiroon jalqabamee jiru kun, dafee hojiirra oolee, guddachaa adeemee, dhaabboleen keenya lamaan, gara caasaa tokko waliin qabaatnee jala hiriiruutti akka tarkaanfannu gochuuf, karaa barbaachise hundumaanuu ni carraaqna” jechuun ummata Oromoo abdachiisan. Waliigalteen kunillee kanneen dabran irraa adda hin taane – ‘Internet’ irratti hafe!
Waliigalteen kun hundi tokkummaa dhugaa akka hin fidin beekamaa dha. Kan guyya bofa arga halkan teepha dheessa jedha Oromoon. “Walhubannoo kana kanneen dabran irraa maalttu adda godhaa?” gaaffiin jedhu hedduu dhaga’ama. Kanaaf, walhubannoon kunis akkuma kanneen dabranii ‘Internet’ irratti hafa moo tokkummaa dhugaa ta’ee QBO shaffisa gaaffiin jedhu sababoota walhubannoo kana ija shakkiin ilaachisan keessaa isa tokko.
Tokkummaa dhugaa moo tokkummaa toofttaa?
Shanee fi QC barrota lamaaf (2009 – 2010), nagaa buusuuf walitti deddeebi’anii haasa’anii qabxii lama irratti waliigaluu dadhaban jedhama. QC “kaayyo cabsitan” jedhee yeroo Shanee yakku, Shaneen ammo “heera fi seera ABOn bulu diddanii dhaaba keessatti dhaaba ijaarrattanii fottoqa uumttan” jechuun QC yakkite. Shaneen “nuti kaayyo cabsinee hin beeknnu; waan isin gar-malee hubattan waan nuti toofttaf dhimma itti baane dha; kan heera fi seera dhaabaa cabsee dhaaba keessatti dhaaba ijaarrate isini – kanaaf gaafatama fudhaa” jette rincicce. QC ammo “Nuti heera fi seera hin cabsine. Kan kaayyoo cabsee dhaabicha fottoqisee qasaa’ota facaase isini. Kanaaf, badii gootaniif gaafatama fudhaa malee” jechuun rincice. Kanaaf waliigaluu dadhabanii haasa nagaa isaan gidduu ture baroota lamaaf dhaabanii hamma yeroo dhihootti turan.
Sadaasaa 2012 keessa “wal-hubanne” jedhanii labsa baasanii yeroo ammaatti magaalota biyya ambbaa addaaddaa keessa deemanii walgahii uummataa waamuun ibsaa kennaa fi maallaqa funaanaa jiru. Maaltu jijjjiiramee? Yoo fedhii ummatin Oromoo tokkuummaa qabsaa’ota isaaf qabu guutuuf ta’e, gaaffii baroota 12f gurra kennuufii didanii turan har’a maaliif kabajuu filatanii? “Shaneetu kaayyo cabsuushee amanee fudhate moo QCtu heera fi seera ABO cabsanii dhaaba keessaati dhaaba jaarrachuu saanii fudhatanii araaramanii?” gaaffiin jedhu hedduu dhagahama.
Gaaffii kana miseensoota murnna lamaaniif dhiheessee ture. Akka miseensonnii murnna lamaanuu jedhanitti, Shaneenis “kaayyoo cabsuu” hin fudhanne; QCnis “heera fi seera dhaabicha cabsuu” hin fudhanne. Waan hundi “seenaaf ha hafu” jedhamee walii-galame jedhu. Kun hammam dhugaa dha jedhanii akka amanan yeroo gaafataman, hundi saanii akka ija shakkiin ilaalan himu. Haalota addaddaa kan isaan shakkisiisu kaasanii dubbatu.
Sadarkaa tokkoffaatti kan isaan kaasan dorgommii ShG fi murnna Waltajjii Marii oromoo (WMO) ykn Oromo Dialugue Forum (ODF) jedhamuu gidduu jira jedhanii amanan. Yeroo dhihoo as hoogganoota fi miseensota ABO durii, kan yeroo dhihoo dura miseensota fi hoogganoota Shanee turan, keessaa hammi tokko dhaaba(?) WMO jedhamuu ijaarratanii biyya keessa fi alatti sosso’aa jiru. Kaayyoon WMO kan ShG baroota dabran kudhan oliif ittiin soosso’aa turtte wajjiin wal hin dhabu – Itoophiyaa dimookraatessuu dha – jedhu.
Dorgommiin qaamota kana lameen gidduu waan lama irratti akka ta’e dubbatu. Tokkoffaan, miseenosta wal saamuu irratti. Miseensonni Shanee hedduun, keessattu kan ShG keessatti irra caalaa beekumsa fi dandeettii qaban fi sadarkaa addaddaatti hojii hedduu hojjechaa turan, ShG dhiisanii WMO tti galaaa jiru jedhu. Kana irraan kan ka’e, Shanee irra dhiibbaa gosa lamaatu ga’e: (a) buusiin miseensa (maallaqin miseensota irraa argamu) hedduu jalaa gad-bu’e ykn xiqqaate; (b) Humnna namaa beekumsa fi dandeetti qabu hedduu dhabdde. Lammaffaan, gargaarsa alagaa (foreign donors) irraa argamu wal saamuu irratti: Yeroo Shanee fi WMO waajjin turan gargaarsa gosa lama “Western Churches” irraa argachaa turan. Isaanis gargaarsa maallaqaa fi gargaarsa diiplomaasii ti. Churchoonni kun yeroo addaddaatti Shanee maallaqaan gargaaraa turan. Shaneen “Itoophiyaa dimookraatessuuf hojjetti” jedanii bakka-bu’oota mootummoota lixaa (Western Gov’ts) biratti ragaa bahuufiin akka isaan Shaneef gurra kennaniif kadhatuuf. Shanee keessatti kan churchoota qunnamuun gargaarsa kana argamsiisan hedduun kanneen amma hooggana WMO ta’an. Yeroo Shanee irraa gargar bahan, qunnamtii churchoota kanaa wajjin jiru jalaa fudhatanii deeman; Gargaarsa maallaqaa fi kan diiplomaasii isaan irraa argamus dhuunfatan.
Dorgommiin armaa olitti xuqaman lamaan, miseenosta fi arjoomtota alagaa (foreign donors) wal-saamuun Shanee hedduu dadhabsiisee jira jedhanii dubbatu.
Egaa, akka kanneen tokkummaa kana ija shakkiin ilaalan jedhanitti, kan Shaneen araara bara 12f didaa turtte har’a fudhatteef dhugumaan waa’ee kaayyoo irratti yaada jijjiirrattee osoo hin taane WMO irratti QC daboo kadhachuuf. Shaneen WMO irra jaabaachuuf yoo carraa argatte ykn WMO ofumasaan dadhabaa yoo deeme, “Oromiyaa walaboomsuu” yeroo dhihoo as dhaadhessuutti jirttu dhiifttee bakkashee duriitti deebiti jedhanii shakku. Kanaaf, tokkummaan kun waaraa kan ta’u hin fakkaatu jedhu.
“Qaamin Cehumsaa hoo kana keessaa maal argataa? Araara bara 12 oliif didee taa’aa ture amma maaliif fudhatee?” gaaffii jedhuuf deebiin kennan: QCs rakkoo mataasaatii qaba jedhu. Rakkoon QC Tokkoffaan, lakkoobsi miseensota QC hedduu xiqqoo dha. Erga bara 12 dura Shanee irraa gargar bahanii as lakkobsi miseensota QC xiqqaachaa malee dabalaa hin deemnne jedhanii amanu. Baroota dheeraaf namoota lakkoobsaan xiqoo tahanii maallaqa dhaabichi ittiin sosso’u fi kan hoogganni saanii ittiin jiraatu baasaa turan. Dheerina yeroo keessa ba’aa kana nuffuu fi dadhabuu isaanii dubbatu. Sadarkaa lammaffaatti akka rakkoo QC tti kan dhiheessan, murnichi baroota 12n dabran kana keessa Shanee dura dhaabbachuuf dabree dabree labsa tokko-tokko baasuu irraa kan hafe sochii mul’ataa argisiisuu dadhabuu isaa miseensonni murnichaa hubachaa dhufuu dha. Kun hedduu hamilee isaan cabsuu bira taree akka durii maallaqa bussuutti si’aawu dhabuutu isaan gidduutti mul’ata jedhu. Kanaaf, hoogganootin QC baroota lamaan dabraniif yaaddoo hedduu keessa turan, ammas jiru, jedhu keessa beektonni. Haalli kun akka kanatti yoo itti fufe jireenya murnichaaf yaaddeessaa waan ta’eef osoo achi hin ga’in murnicha dandamachiisuuf Shanee wajjiin wal-hubannoo kana mallatteessuuf dirqaman jedhama.
Gabaabatti, ilaalchi miseensota murnoota kanaa fi kanneen miseensota saanii hin taane jidduu jiru wal-hubannoon kun kan toofttaa ti malee kan dhugaa miti kan jedhu dha. Ilaalchi kun milkoomina tokkummaa ABO fi kan QBO irratti dhiibbaa guddaa qabaata. Kanaaf, murnootin ShG fi QC ija gatiin ilaalanii shakkii kana dhabamsiisuuf, yoo dadhabames xiqqeessuuf, sosso’uun kan filmaata biraa hin qabnne. Qabxiilee armaa gaditti tarreeffaman irratti bobba’uun ni gargaara jedheen yaada.
- Tokkumman kun tokkummaa dhugaa malee kan toofttaa akka hin taane hunda dura miseensota keessan amansiisaa. Silaa, osoo walii hin mallatteessin dura miseensota keessan mar’achiisuun qooda fudhachiisuutu isin irra ture. Akka miseensonni keessan jedhantti mari’achiisuun hafnnaan ibsi gaahnillee kan kennameef hin fakkaatu. Miseensi sochii dhaabasaa shakkiin ilaalu gad bahee ummata dammaqisuu fi amansiisuu hin danda’u. Kan amanee fudhate garuu bakkaa carraa argate hundatti jaarmaasaa bakka bu’ee ummataf ibsuu fi amansiisuu danda’a. Sadarkaa duraatti dhimma kana sirreessuun sochii ummata amansiisuuf gootan isiniif shaffisa.
- Hawaasaa Oromotti gad-baatanii wal-hubannoo keessan ibsaa yeroo jirttan kanatti, tarkaanfii itti aanutti qophaa’uu hin irraanfatinaa. Silaa, osoo walhubannoo keessan hin labsiin dura tarkaanfii itti aanuf karoora qabaachuutu isin irra ture. Amma, kan isin jechaa jirttan “walhubannoo irra gahuu keenyaaf gammadaa; maallaqas nuuf kennaa” dha. Osoo tarkaafii itti aanu karrorfattanii jiraattanii, “Sochiin keenya itti aanu kana fakkaata. Sochii kana milkeessuuf ammo qoodin ummata Oromoo kana fakkaachuu qaba” jettanii qajeelfama barbaachisu dabarfachuu dandeessu turttan. Kun ta’uu hanqachuun isaa kanneen ibsa keessan dhaggeeffatan biratti, miseensota keessan dabalatee, walhubannoon kun ija shakkiin akka ilaalamu qooda gumaache qaba. Kanaaf, yeroo gabaabaa keessatti tarkaanfii keessan itti aanu karoorfattanii ummata beeksisuun isin irraa eeggama. Yoo kana gochuu hanqattan, harka rukuttaa fi gargaarsi maallaqaa goguu akka danda’u hin shakkinaa.
- Balleessaa fi dogoggora hojjettaniif gaafatama fudhaa! Nama ta’e, kan hojjetu, kan hin dogoggorre ykn hin balleessine hin jiru. Dhalli namaa hundi ni balleessa, ni dogoggora. Dubbiin fardiin balleessa ykn dogoggora ofii irraa barachuun fuula duratti dogoggora wal-fakkaata irraa of eeguu; kanneen dogoggora godhameen miidhamanis dhiifama gaafachuu dha. Dhalli namaa qabxiilee kana lamaan hin guutine dogoggora ykn balleessa hojjetetti gaabbe ykn irraa barate jechuun hin danda’amu; kanneen doggoora ykn balleessaa godhameen midhamaniifis gara-laafina argisiisuuf fedhii hin qabu jechuu dha. Nama ykn murnna akksii irratti amantaa horachuun hin danda’amu. Sababa fottoqa isin dhaaba keessan ABO keessatti uumttaniin ilmaan Oromoo hedduun dhiiga walii dhangalaasan; walis galaafatan. Kun hundi ajaja keessaniin ta’e. Akka mata-mataattillee yoo ta’uu baate akka murnnaatti gaafatama kana fidhachuu fi ilmaan Oromoo ajaja murnoota keessaniin wal-galaafachuu saaniif maatiilee obbolleeyyan galaafatamnii fi ummata Oromoo dhiifama gaafachuu qabddu. Yoo kana gootan qofa balleessa dabre irraa barachuu keessan baree Oromoon amantii isin irraa horachuu danda’a. Ummatin Oromoo bilisummaan dhigaa fi dafqqaan malee akka hin argaminne tolchee beeka. Kanaaf, ilamaansaa QBOf gumaachuu irraa rakkoo hin qabu. Kan inni rakkoo irraa qabu ilmaansaa murnna-murnnatti hiranii wal-galaafachuu fi mooraatti galchanii rasaasa diinaaf saaxiluu dha. Qisaasama lubbuu ilmaan Oromoo bara ‘charteraa’ mooraatti galchamanii harka diinaatti akka dhuman taasifamaniif hamma har’aatti kan gaafama fudhate hin jiru. “Seenaaf ha bulu” jedhamee bira tarame. Osoo namnni ykn qaamin itti gaafatame jiraatee silaa hogganootnni dhaabichaa ilmaan Oromoo murnna-murnnatti hiranii wal-galaafachiisuu ni sodaatu turan. Ammas, akkuma yeroo debree namnni ykn qaaminni tokkollee osaa gaafatama itti hin fudhatin “seenaaf ha bulu” jedhamee yoo darbame, gochaan kun boris akka hin deebineef ummata Oromoof wabii maalii kennituu? Kun gaaffii deebii keessan eeggatu. Akki itti deebisuuf deemttan deggersa fi gargaarsa ummatin Oromoo isniif kennu irratti dhiibbaa guddaa qabaata.
- Ummata tarkaanfii qabsoo keenya jabeessuu danda’u hunda leellisu, garuu kan tarkaanfii xixxiqqotti hin quufnne, ta’uu keenya hoogganoota keenyatti argisiisuu dha. walhubannoo fi tokkummaa labsuun tarkaanfii isa duraa ti malee dhuma dubbii akka hin taane hubachuun walhubannoo irra gahame jajjabeessaa harka rukuttaa yeroo ammaatti mul’achaa jiru xiqqeessuu (dhaabuu miti) dha. Harka rukuttaa kana xiqqeessuun ergaa hooganoota ABO tti ergu qaba. Innis, “walhubannoo kana irra gahuu keessan ni deggerra. Ni dinqisiifannas. Jabaadhaa! Ha ta’u malee, tokkummaa QBO jabeessu irra gahuuf hojii hedduutu isin eeggata. Harka rukuttaa fi gargaarsi keenya tarkaanfii isin fudhattan irratti hundaa’a.” kan jedhu dha.
- Bakka fi yeroo carraan argame hundatti dhimma bahuun gaaffiilee fardii ta’an gaafachuu fi deebii hojiin mul’atuun malee kan afaaniin quufuu diduu dha. Fakkeenyaaf, “Walhubannoo ykn tokkummaa labsame kana kenneen dabran irraa maalttu adda godhaa? Inni kunis akkuma kanneen dabranii ‘Internet’ irratti hafa moo tokkummaa dhugaa ta’ee QBO shaffisa? Akka inni bakka gahuuf tarsimoo, karoora fi toofttaa maalii qabdduu? Yeroo hammamii keessati dhaaba tokko fi hooggana tokko jalatti walitti dachaatuu?” jadhanii gaafachuun mirga fi dirqama sabboontota Oromoo ti. Dhiibbaan kun hamma isaan dhaaba tokko fi hooggana tokko jalatti dacha’anitti itti fufuu qaba.
- Tokkumaa abdatamu kana milkeessuuf gargaarsa sochii murnoota lamanii madaalu gumaachuu dha. Akkuma sochiin saanii jabaachaa fi finiinaa deemeen gumaachi keessanis akkasuma ol ka’aa fi guddachaa deemuu qaba.Gargaarsa yeroo jennu kan maallaqaa qofa miti. Osoo gargaarsi maallaqaa qofaan QBO kan jabeessu ta’ee maallaqin barrota kurnnan dabraniif Shaneen funaanaa turtte har’a QBO xiqoollee fuula-duratti butuutu irra ture. Kun kan yaalamee firii argisiisuu dadhabe dha – maallaqa qofaa gargaaruun qabsoo fuula-duratti butuu yaaluun jechuu kiyya. Sochii yaalamee firii dhabee irra deddeebi’anii yaaluun mallattoo maraatummaati. Kana jechuun “mallaqa hin gumaachinaa” jechuu miti. Sochiin isaan itti jiran kun maallaqa barbaachisa. Ha ta’u malee, gumaaachi maallaqaa gootan hojii hojjetamaa jiru wajjin wal madaaluu qaba jechuu dha. Maallaqin ammaan dura gumaachitan bu’aa maalii akka buuse gaafachuun mirga keessan; hin saalfatinaa! Hojiin qabsoo tokko tokko iccitiin waan hojjetamuuf “kana ittin hojjenne” isiniin jechuu dhiisuu ni malu. Ha ta’u ammo, kan dhimma kootii jedhee hubatee ilaaleef hojiin isaan hojjechaa jiran fi jijjiirraa fi bu’aan argame waan addaddaa irraa mul’achuu ni danda’a – yeroo hunda ija qaraan ilaala.
Tokkummaan abdatame kun erga dhugoomee booda qabsoon itti aanu ABO jabeessuu ta’uu qaba. Maaliif ABO jabeessuun akka barbaachisu asii olitti xuxxuqinnee jira. Ha ta’u male, ABO jabeessuu jechuun maal jechuu dhaa? Jaarmaan jabaan tokko maal fakkaataa? Jabinni jaarmaa tokkoo maaliin madaalama? ABO Jabeessuuf maalfaatu hojjetamuu qabaa? fi gaaffillee kana fakkaatan kaasuun dirqama keenya. Kutaan ittin aanu gaaffiilee kanaaf deebii kan barbaadu ta’a. Hamma Kutaa 2ffaan hamma walitti deebinutii, nagaan.
Oromiyaan Ni Bilisoomitti!
________________________________________________________________________________
* Lookoo Gaachoo: lgaachoo@yahoo.com


text:
Amajjii 22, 2016 | Fincilaa Dhugaa Irraa
Akkuma
beekamu baroota/waggoota 24 darban keessa motummaan Woyyaanee OPDO
woliin ta’uun ummata Oromoo gama diingadee isaa saamuun, aadaa fi
seenaa isaa balleessuun, sanyii duguuggaa irratti raawwatuu fi
namoota mirga saba Oromootiif dubbatan hundan farra ummataati
jechuudhan kan kumaatamaan laakayaman mana hidhatti guruun akkasumas
hedduun isaanii akka biyya isaanii irraa baqataanii koolu-galtummaa
biyyoota olaa fi biyyoota adda addati akka faca’an taasisaa
tureera.
Ammas haala waggoota darbanii caalaa miidhaa kana hin
jedhamne saba Oromoo irratti raawwataa jira. Dhiimma kana kaasuu kan
dandeeneef haala yeroo ammaantan Naannoo Oromiyaa Godina “lixa Arsii" Aanaa Arsii Nageellee fi Naanawa Shashamanne ti namoota Ummata
Oromoo karaa adda addaatiin hiraarssaa jiran erga qorqnnee bira gene
kaniin booda namootin kunniin gocha isaanii irraa akka deebi’aniif
of-eegannoo ta’uuf mala jennee waan yaadneef gochoota isaanii
muraasaa suraa isaanii woliin akka armaan gaditi ta’a.
Gochoota
isaanii keessaa muraassa :-
-
Haawota
Nannoo Arsii Nageelee fi naannawa sana dirqamaan akka gaarummaa OPDO
Fi baratoota Oromoo Karaa nagayaatiin mirga saba isaanii gaafatan
farra ummataati akka jedhanii balaalefatan taasisuu.
-
Barsiisota
fi baratoota mataa haadatanii uffata gurraacha uffatuun bakka naming
tokko hin duuneti gaditaniitan jedhaniin halakan sa’aa 6:00 keessa
mana jireenya isaaniitii gursisuudhaan ofii isaaniitii raga irratti
bahuun.
- Ofii
Biyyaa Ambaa taa'ee Dargaggoota Oromoo midiyaa Hawaasaatiin
Burjaajeessuun kan beekamu Jawaar Mohamma irraa of-eegaa jedhaadhaan
ummata sodaachisuu.
- Gandoota
baadiyyaa keessa demuun ummata akka ijoolleen teessan hiriira
hinbaanee taasisaa yoo kana hin gootan ta’e isin hiina jedhuun
dorsisuu fi kkf.
========================================================================
Warra garaaf bulu saaxiluun itti fufa !!!!!