text:
Dhaamsa Sooressa Jaarraa Abbaa Gadaa
Posted by Madda Walaabuu Press on 3/10/2013
Bitootessa 10, 2013 | Gadaa.com
Abdii Boruutiin*
Dhaadannoon “Qabsaa’an ni kufa, qabsoon itti fufa” jedhamu kun, waanuma barameef akkanatti dubbatama moo qabiyyee fi dhaamsi inni qabu ni hubatama laata? Kun dhugaa waliigalaa ti; qabsaa’aan dhufaatuma dabra. Tokko yoo kufe kan biraatu bakka isaa bu’a; qabsoon garuu hanga galii isaa gahutti ittuma fufa jechuu dha. Akka seenaan isaanii agarsiisutti, Sooressi Jaarraa Abbaa Gadaa ijoolummaa isaaniirraa jalqabanii hanga lubbuun isaanii baatutti, waan tokkotti amananii, waan tokkoof qawwee kaasanii, jiruu gaarii otuu hin hawwin, umurii isaanii guutuu qabsoorratti fixuudhaan boodarra duuti Waaqarraa dhuftu waan hin oolleef, qabsoo kana lammiilee Oromootti dabrsuudhaan dhaamsa lafa kaayyatanii addunyaa kanarraa deeman. Gootichi keenya Jaarraan maalitti amanan, maaliif qabsaa’aa turan? Gaafii kanaaf deebii gabaabaa kennuudhaaf, wanti isaan itti amanani fi qabsaa’afiis turan kaayyoo guddaa tokko dha. Innis sabni Oromoo bilisummaa fi abbaabiyyummaa humnaa dhabe sana deebisee akka argatu taasisuu dha.
Kaayyoon qabsaa’otni Oromoo kan biroos itti wareegamani fi wareegamaa jiranis kanarraa waan adda ta’u natti hin fakkaatu. Haa ta’u malee, tooftaafis ta’ee tarsiimoof jedhamee; yookaanis ammoo ayidoolojii adda addaa qabaachuudhaanis haa ta’u, har’a mooraa QBO keessatti yaada bifa lamaatu adeemaa jira. Yaadni lamaan kunis Oromiyaa walaba taate ijaaruu fi Itoophiyaa diimookraatessuudhaan bilisummaa Oromoo argamsiisuu kan jedhani dha. Yaadni inni lammataa kunuu karaalee adda addaatiin ibsamaa waan jiru fakkaata. Kuun Itioophiyaa diimookraatessuu jedhu; kuun federaalessuu jedhu; kuun ammoo karaa biraatiin tokkummaa Itoophiyaa jiraachisuu jedhu. Ilaalcha fi ibsa adda addaa kana akkasumas kaayyoo isaan qabatanii ka’an hundaa warruma akkanatti yaadaniif dhiisuudhaan; wanti har’a du’a goota keenyaa kanarratti mul’achaa jiru waan tokko nama hubachiisa. Innis mooraa keenya keessatti gadda uumame kanaaf akkamitti gamaa gamanaa akka waliif mirmatanii dha.
Kun ammoo Oromoon wal malee akka hin qabne; ilmaan haadhaa fi abbaa tokkoo; ilmaan lafee, foon fi dhiiga tokkoo; ilmaan saba tokkoo, yeroo gaddaa walbira dhaabbachuu akka danda’an agarsiisa. Gaafii guddaan asirratti ka’u garuu, waliif quuqamuun, waliif rifachuun, waliif mirmachuun, waliin gadduun kun hunduu hanga gaddi kun qabanaayutti turee; sana booda waanuma dur barame sanatti deebina moo carraa gaddaa kanatti fayyadamnee; egeree saba keenyaa yaadna laata? kan jedhu ta’a. Akkuman barreeffama kiyya isa kana duraa “Gaddii du’a Gooticha Jaarraa Abbaa Gadaatiin uumame QBOtiif carraa gaariitti jijjiiramuu qaba” jedhu keessatti ibse, akka ilaalcha fi hubannoo kiyyaatitti, ilmaan Oromoo akka waliigalaatti, qabsaa’otni Oromoo ammoo akka addaatti, karaa qaxxaamuraarra (crossroad) akka jiran hubachuu qabu. Karaan tokko, tokkummaa dhugaa, tokkummaa Oromummaa kan humna cimaa fi abdachiisaa uumu ijaaranii; diina injifatanii; guutumaa guututti bilisummaa fi abbaabiyyummaa saba Oromoo mirakneessuu dha.
Karaan biraa ammoo, humna ofii abdachiisaa fi kan wabii ta’u otuu hin qabaatin ykn hin uumin; gara garatti hiramuudhaan ykn humna qaban gara garatti hiruudhaan; Itoophiyaa impaayara dulloomtuu diimookraatayuu hin dandeenye; projektii kanaan duras Oromootni meeqa itti galaafataman yaaluu; yoo kun ammas hin milkoofne seena badaa hojjetanii dabruu dha. Akkuman kanaa olitti ibse, Gootichi keenya Sooressi Jaarraa Abbaa Gadaa kaayyoo ifa ta’e tokko fi karaa qulqulluu ta’e qabatanii hanga lubbuun isaanii dabartutti qabsaa’anii boodarra dhaamsa lafa kaayanii deeman. Dhaamsi isaaniis “qabsoo narraa fuudhaa; kaayyoo ani fi qabsaa’otni itti wareegamaniif galiin gahaa…” kan jedhu dha. Egaa har’a karaa qaxxaamuraarra kan jirru yoo ta’e, dhaamsa isaanii kana fudhannee karaa kam deemuu akka qabnu murteessuu qabna jechuu dha. Gooticha keenyarraa wanti barachuu qabnu inni guddaan tokko akkamitti akka qabsaa’an qofaa otuu hin taane, kaayyoo tokkotti amanuu fi waan barbaadnu sana ni arganna jedhanii ofitti amanuu dha.
Murannoo ykn kutannoo fi ofitti amantaan yoo jiraate, haalli addunyaa kanaallee yoo jijjiramaa deeme; turrus bakkee barbaadnu sana gayuun keenya waan oolu hin ta’u jechuu dha. Kun amala goota fi qabsaa’aa dhugaa ti. Gootichi keenya Jaarraa Abbaa Gadaa otuu lubbuun isaanii hin bayin dura yoo dhaammatan, ijoolee kiyya adaraa hin jenne; dhaamsi isaanii dhaamsa Oromummaa ti; dhaamsa lammummaa ti. Qabsoo narraa fuudhaa yoo jedhan, maqaa kiyya yaamaa jiraadhaa jechuu isaanii tii miti. Kana seenaanuu bara baraan yaama. Yaamichi isaanii qabsoo ani jalqabe fi kaayyoo ani ka’eef galiin gayaa dha. Kan baay’ee nama dinqu dulluma keessattillee qawee qabatanii boson Oromiyaa keessatti wareegamuu barbaaduu isaanii ti. Kanaaf, qabsaa’otni hafan fi dhalootni har’aa qabsoo tana biyya keessatti deebisuu fi bakkee diinni keenya lammiilee keenya ajjeesaa jiru sanatti humnoota diinaa barbadeessanii bilisummaa fi abbaabiyyummaa saba Oromoo mirkaneessuu dha. Filannoon biraa hin jiru.
Kun akkamitti milkaayuu danda’a? Sadarkaan duraa kaayyoo ifa ta’e lafa kaayyachuu; isa kanas galii hawwamutti ni geessina jedhanii humna, qabeenya, beekumsa fi dandeettii qabanitti amnuu, ofitti amanu fi kutannoo qabaachuu dha. Kanaaf akka fakkeenyaattii gooticha keenya kana yaadachuu dha. Sadarkaan itti aanu tokkummaa dhugaa tokkummaa Oromummaa uumuu dha. Tokkummaa yoon jedhu ammoo tokkummaa waraqaarraa otuu hin taane tokkummaa humna jabaa uumuu danda’u; humni ammoo humna injifannoo argamsiisee jijjiirama tokko mul’isu ta’uu qaba. Yoo jijjiiramni tokko mul’ate uummatni bal’aan hamilee horatee nama duuba hiriira. Yoo uummatni bal’aan sossa’ee nama duuba hiriire ammoo, humni diinaa kamiiyyuu kana dura dhaabbachuu hin danda’u. Akkanatti walitti hidhamee deemuu qaba. Tokkummaa faarsuun qofaa bu’aa hin qabu. Tokkummaan hojiidhaan mul’achuu qaba. Hunda caalaa ammoo waayee tokkummaa ijaaruurratti yeroo dheeraan baduu hin qabu.
Dhimmi tokko hammuma lafarra harkifamaa deemu fi turu hamilee uummataa hir’isaa deema. Wanti dubbatamu, wanti yaadamu fi karoorfatamu dafee hojiirra ooluu qaba. Yeroo ammaa, ji’oota dabran kana keessa afuura gaariitu mooraa QBO keessatti hubatamaa jira. Wanti jalqabame fi gammachuudhaan simatame kun dafee hojiidhaan mul’achuu baannan; adeemsi tokkummaa kun yeroo gabaabaa keessatti xumuramuu baannan qilleensa badaatu mooraa keenya keessa galuu danda’a. Yeroo ammaa yeroo gootichi keenya addunyaa kanarraa boqotani fi dhaamsa lafa kaayanii deeman kana, yoomiyyuu caalaa kaayyoo qulqulluu qabaachuu fi isa kanas galiin gayuuf; humna mooraa ofii cimsuun dirqama Oromummaa akka ta’u hunduu hubachuu qabu. Ilmaan Oromoo keessumaayuu qabsaa’otni Oromoo kaayyoo tokko jalaatti ijaaramanii humna Oromoo jabaa uumuun yeroon isaa amma dha.
Galatoomaa!
* Abdii Boruu: aboruu@gmail.com
Abdii Boruutiin*
Dhaadannoon “Qabsaa’an ni kufa, qabsoon itti fufa” jedhamu kun, waanuma barameef akkanatti dubbatama moo qabiyyee fi dhaamsi inni qabu ni hubatama laata? Kun dhugaa waliigalaa ti; qabsaa’aan dhufaatuma dabra. Tokko yoo kufe kan biraatu bakka isaa bu’a; qabsoon garuu hanga galii isaa gahutti ittuma fufa jechuu dha. Akka seenaan isaanii agarsiisutti, Sooressi Jaarraa Abbaa Gadaa ijoolummaa isaaniirraa jalqabanii hanga lubbuun isaanii baatutti, waan tokkotti amananii, waan tokkoof qawwee kaasanii, jiruu gaarii otuu hin hawwin, umurii isaanii guutuu qabsoorratti fixuudhaan boodarra duuti Waaqarraa dhuftu waan hin oolleef, qabsoo kana lammiilee Oromootti dabrsuudhaan dhaamsa lafa kaayyatanii addunyaa kanarraa deeman. Gootichi keenya Jaarraan maalitti amanan, maaliif qabsaa’aa turan? Gaafii kanaaf deebii gabaabaa kennuudhaaf, wanti isaan itti amanani fi qabsaa’afiis turan kaayyoo guddaa tokko dha. Innis sabni Oromoo bilisummaa fi abbaabiyyummaa humnaa dhabe sana deebisee akka argatu taasisuu dha.
Kaayyoon qabsaa’otni Oromoo kan biroos itti wareegamani fi wareegamaa jiranis kanarraa waan adda ta’u natti hin fakkaatu. Haa ta’u malee, tooftaafis ta’ee tarsiimoof jedhamee; yookaanis ammoo ayidoolojii adda addaa qabaachuudhaanis haa ta’u, har’a mooraa QBO keessatti yaada bifa lamaatu adeemaa jira. Yaadni lamaan kunis Oromiyaa walaba taate ijaaruu fi Itoophiyaa diimookraatessuudhaan bilisummaa Oromoo argamsiisuu kan jedhani dha. Yaadni inni lammataa kunuu karaalee adda addaatiin ibsamaa waan jiru fakkaata. Kuun Itioophiyaa diimookraatessuu jedhu; kuun federaalessuu jedhu; kuun ammoo karaa biraatiin tokkummaa Itoophiyaa jiraachisuu jedhu. Ilaalcha fi ibsa adda addaa kana akkasumas kaayyoo isaan qabatanii ka’an hundaa warruma akkanatti yaadaniif dhiisuudhaan; wanti har’a du’a goota keenyaa kanarratti mul’achaa jiru waan tokko nama hubachiisa. Innis mooraa keenya keessatti gadda uumame kanaaf akkamitti gamaa gamanaa akka waliif mirmatanii dha.
Kun ammoo Oromoon wal malee akka hin qabne; ilmaan haadhaa fi abbaa tokkoo; ilmaan lafee, foon fi dhiiga tokkoo; ilmaan saba tokkoo, yeroo gaddaa walbira dhaabbachuu akka danda’an agarsiisa. Gaafii guddaan asirratti ka’u garuu, waliif quuqamuun, waliif rifachuun, waliif mirmachuun, waliin gadduun kun hunduu hanga gaddi kun qabanaayutti turee; sana booda waanuma dur barame sanatti deebina moo carraa gaddaa kanatti fayyadamnee; egeree saba keenyaa yaadna laata? kan jedhu ta’a. Akkuman barreeffama kiyya isa kana duraa “Gaddii du’a Gooticha Jaarraa Abbaa Gadaatiin uumame QBOtiif carraa gaariitti jijjiiramuu qaba” jedhu keessatti ibse, akka ilaalcha fi hubannoo kiyyaatitti, ilmaan Oromoo akka waliigalaatti, qabsaa’otni Oromoo ammoo akka addaatti, karaa qaxxaamuraarra (crossroad) akka jiran hubachuu qabu. Karaan tokko, tokkummaa dhugaa, tokkummaa Oromummaa kan humna cimaa fi abdachiisaa uumu ijaaranii; diina injifatanii; guutumaa guututti bilisummaa fi abbaabiyyummaa saba Oromoo mirakneessuu dha.
Karaan biraa ammoo, humna ofii abdachiisaa fi kan wabii ta’u otuu hin qabaatin ykn hin uumin; gara garatti hiramuudhaan ykn humna qaban gara garatti hiruudhaan; Itoophiyaa impaayara dulloomtuu diimookraatayuu hin dandeenye; projektii kanaan duras Oromootni meeqa itti galaafataman yaaluu; yoo kun ammas hin milkoofne seena badaa hojjetanii dabruu dha. Akkuman kanaa olitti ibse, Gootichi keenya Sooressi Jaarraa Abbaa Gadaa kaayyoo ifa ta’e tokko fi karaa qulqulluu ta’e qabatanii hanga lubbuun isaanii dabartutti qabsaa’anii boodarra dhaamsa lafa kaayanii deeman. Dhaamsi isaaniis “qabsoo narraa fuudhaa; kaayyoo ani fi qabsaa’otni itti wareegamaniif galiin gahaa…” kan jedhu dha. Egaa har’a karaa qaxxaamuraarra kan jirru yoo ta’e, dhaamsa isaanii kana fudhannee karaa kam deemuu akka qabnu murteessuu qabna jechuu dha. Gooticha keenyarraa wanti barachuu qabnu inni guddaan tokko akkamitti akka qabsaa’an qofaa otuu hin taane, kaayyoo tokkotti amanuu fi waan barbaadnu sana ni arganna jedhanii ofitti amanuu dha.
Murannoo ykn kutannoo fi ofitti amantaan yoo jiraate, haalli addunyaa kanaallee yoo jijjiramaa deeme; turrus bakkee barbaadnu sana gayuun keenya waan oolu hin ta’u jechuu dha. Kun amala goota fi qabsaa’aa dhugaa ti. Gootichi keenya Jaarraa Abbaa Gadaa otuu lubbuun isaanii hin bayin dura yoo dhaammatan, ijoolee kiyya adaraa hin jenne; dhaamsi isaanii dhaamsa Oromummaa ti; dhaamsa lammummaa ti. Qabsoo narraa fuudhaa yoo jedhan, maqaa kiyya yaamaa jiraadhaa jechuu isaanii tii miti. Kana seenaanuu bara baraan yaama. Yaamichi isaanii qabsoo ani jalqabe fi kaayyoo ani ka’eef galiin gayaa dha. Kan baay’ee nama dinqu dulluma keessattillee qawee qabatanii boson Oromiyaa keessatti wareegamuu barbaaduu isaanii ti. Kanaaf, qabsaa’otni hafan fi dhalootni har’aa qabsoo tana biyya keessatti deebisuu fi bakkee diinni keenya lammiilee keenya ajjeesaa jiru sanatti humnoota diinaa barbadeessanii bilisummaa fi abbaabiyyummaa saba Oromoo mirkaneessuu dha. Filannoon biraa hin jiru.
Kun akkamitti milkaayuu danda’a? Sadarkaan duraa kaayyoo ifa ta’e lafa kaayyachuu; isa kanas galii hawwamutti ni geessina jedhanii humna, qabeenya, beekumsa fi dandeettii qabanitti amnuu, ofitti amanu fi kutannoo qabaachuu dha. Kanaaf akka fakkeenyaattii gooticha keenya kana yaadachuu dha. Sadarkaan itti aanu tokkummaa dhugaa tokkummaa Oromummaa uumuu dha. Tokkummaa yoon jedhu ammoo tokkummaa waraqaarraa otuu hin taane tokkummaa humna jabaa uumuu danda’u; humni ammoo humna injifannoo argamsiisee jijjiirama tokko mul’isu ta’uu qaba. Yoo jijjiiramni tokko mul’ate uummatni bal’aan hamilee horatee nama duuba hiriira. Yoo uummatni bal’aan sossa’ee nama duuba hiriire ammoo, humni diinaa kamiiyyuu kana dura dhaabbachuu hin danda’u. Akkanatti walitti hidhamee deemuu qaba. Tokkummaa faarsuun qofaa bu’aa hin qabu. Tokkummaan hojiidhaan mul’achuu qaba. Hunda caalaa ammoo waayee tokkummaa ijaaruurratti yeroo dheeraan baduu hin qabu.
Dhimmi tokko hammuma lafarra harkifamaa deemu fi turu hamilee uummataa hir’isaa deema. Wanti dubbatamu, wanti yaadamu fi karoorfatamu dafee hojiirra ooluu qaba. Yeroo ammaa, ji’oota dabran kana keessa afuura gaariitu mooraa QBO keessatti hubatamaa jira. Wanti jalqabame fi gammachuudhaan simatame kun dafee hojiidhaan mul’achuu baannan; adeemsi tokkummaa kun yeroo gabaabaa keessatti xumuramuu baannan qilleensa badaatu mooraa keenya keessa galuu danda’a. Yeroo ammaa yeroo gootichi keenya addunyaa kanarraa boqotani fi dhaamsa lafa kaayanii deeman kana, yoomiyyuu caalaa kaayyoo qulqulluu qabaachuu fi isa kanas galiin gayuuf; humna mooraa ofii cimsuun dirqama Oromummaa akka ta’u hunduu hubachuu qabu. Ilmaan Oromoo keessumaayuu qabsaa’otni Oromoo kaayyoo tokko jalaatti ijaaramanii humna Oromoo jabaa uumuun yeroon isaa amma dha.
Galatoomaa!
* Abdii Boruu: aboruu@gmail.com
Subscribe to: Post Comments (Atom)


c: text/html

text:
Ilmaan oromoo naannoo kanaa qabeenya keenya irratti wareegama barbaachisaas ni kaffalla,Mootummaan wayyaanee qeee irraa buqqisuu fi qabeenya ilmaan Oromoo saamuu haa dhaabu jechuun dabballootaa fi waraana mootummaa wayyaanee dura dhaabbatanii jiran.
Waraanni mootummaa wayyaanees qabeenya kana kan itti fayyadamu kan mootummaan kenneef malee isin miti,Beenyaa gaafachuus hin qabdan isin shororkeessitoota jechuun Oromoota 350 ol mana hidhaatti ukkaamsanii jiran.Ilmaan oromoo ukkaamsan keessaa:
- Obbo Bulchaa Tamasgeen
- Dargaggoo Tafarii Bariisoo
- Fiqaaduu Abaatee
- Jireenyaa Didhaa
- Girmaa Araarsaa
- Habtaamuu Kifilee, Kanneen jedhaman keessatti argamu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aristootil
Aristootil (Giriik: Ἀpισtotέλnς, Aristotélēs; 384 – 322 DhKD) saayintistii fi filoosofera Giriik yoo ta'u magaalaa Maqedooniyaa Isteejiraa, Chaldiis, qarqara kaabaa Giriik durii keessatti dhalate. Abbaansaa, Nikoomachus, yeroo Aristootil daa'ima ture du'e, kana booda Pirooksenus kan Eetarines guddistuusaa ta'e guddise. Umurii kudha-saddeetitti, Aristootil Akkaadaamii Pileetoo kan Ateensi keessa jiru gale, achi keessas amma umuriinsaa soddomii-torba ta'utti ture (347 DhKD). Barreeffamni Aristootil mataduree gara garaarratti barreeffame – fiiziksii, baayoloojii, zuwooloojii, meetaafiiziksii, yaayaa, safuu, aartii fi bareeda, walaloo, tiyaatira, wallee, xiinluga, siyaasaa fi mootummaa – kunis falaasama dhihaa kan guutuu ta'e kan jalqabaati. Pileeton erga du'ee yeroo gabaabaa booda, Aristootil Ateensi gadilakkise, gaaffii Filiippi kan Maqedooniyaatin, Aleeksaander Guddicha bara 343 DhKD kaasee barsiise. Akka Insaayikiloppidiya Biritaanikaan jedhutti "Aristootil saayintistii dhugaa kan jalqabaati... kanaafis saayintistiin kamirraayyuu oolmaa qaba"


text:
Mariin walii wajjiinii naannoole fi mootummaa federaala magaala hararitti taasifamaa jiru k.g.t 2ffaa fi karoora bara 2008 roga qonnaa irratti mari’ate.
Akkuma beekamu sababa illino sadarkaa addunyaatti uumamen biyya teenyattis iddoleen tokko tokko balaa hongeetif saaxilamaniiti jiran sababuma kanaan mootummaan iddolee gargarsa barbaadanif gargaarsa gara garaa taasisaatiifi argama.
Hojiilee mootumma federaalati fi naannoletin hojjatama jiran kessaa iddole hongeedhaaf saaxilamaniti deegarsa midhaan nyaata bishaan dhugaatii qoonqo beyladaa wallaansa fayyaa akkasumas midhaan bilchaatan akka hin qisaasamnef yeroon oyruuraa waliqabu midhaan honge dandamataniifi dafanii dhaqqaban akka haamaman godhu,rooba waqtii malee roobu fayyadamudhaaf bishaan roobaa kusuu, bolla bishaanii qotuudhaafi hojiileen wal fakkaataan birootis akka fakkeenyatti ni eeramu.
Walmarii federaala fi naannoole jiddutti godhamaa jiruratti naannoleen hojiilee roga qonnaatii fi balaa sababa illinootin dhaqqabe dandamachuf hojjataman duraa duuban kan dhihaate yoo tahu roga kanaan naannoleen baajata isaanii ramadame dabalatee baajata mata isaaniitin hojiilee walitti dhiheenya qabu hojjatani jiru.
Akka waliigalaatti karoora federaala bara 2008titiifi hojii hojjatamani dhihateen nannoon harari meshaale federaalaraa deegarsan kennamanif saffisaan hojiira oolchuu isiitifi hojiile bishaan kuufachuutiin hojiin boonsaan hojjatamuu isaatiin akka muuxanootti dhihateetti jira.


text:
WASHINGTON, DC (VOA Afaan Oromoo) — Obbo Baqqalaa Garbaa fi kanneen isaan waliin jiran mormii nyaata lagachuu geggeessuun isaanii gabaasamee jira. Kaleessa maatiin isaanii akkuma baratame gaafachuuf mana hidhaa Maaikelaawwii ennaa dhaqanitti cufaa balbalaa irratti nyaata galchufiin namas dubbisuun akka hin danda’amne ka jedhu beeksisi maxxanfamuu arganii jiraachuu dubbatan.
Sunday, March 27, 2016
Obbo Baqqalaa Garbaafaa Mormii Nyaata Lagachuu Irra Jiraachuutu Gabaasame
Tuujubee Horaa
WASHINGTON, DC (VOA Afaan Oromoo) — Obbo Baqqalaa Garbaa fi kanneen isaan waliin jiran mormii nyaata lagachuu geggeessuun isaanii gabaasamee jira. Kaleessa maatiin isaanii akkuma baratame gaafachuuf mana hidhaa Maaikelaawwii ennaa dhaqanitti cufaa balbalaa irratti nyaata galchufiin namas dubbisuun akka hin danda’amne ka jedhu beeksisi maxxanfamuu arganii jiraachuu dubbatan.
Kan kaleessa mana hidhaa dhaquun daawwatte intalli isaanii durbee Boontuu Baqqalaa akka jettutti karaa hojjettoonni seenan dhaqnee gaafannus ol galuun hin danda’amu nuun jedhan.
Namoonni kaleessa mana murtiitti dhiyaatan waan turaniif dhimma isaanii dhaggeeffachuu mana murtii Araadaa ennaa dhaqnutti kanneen mana murtiitti dhiyaatan obbo Baqqalaafaan nyaata lagachuu isaanii mallattoon nutti himan jetti Boontuun.
Dheengadda dhaqee yeroon gaafadhetti haalli mana hidhaa sana keessaa baay’ee rakkisaa, kutaa nuti keessa jirru dhiphaa namnis guyyaa dhaa gara guyyaatti nutti dabalama waan ta’eef hafuura baafachuuf illee rakkisaa ta’uu obbo Baqqalaan itti himuu isaanii dubbatti.
Kutaa xiqqoo sana keessa cinaacha tokkoon hiriira gallee rafna, ho’I waan jiruuf kutaan sun hedduu kan nama cinqu ta’uu obsa isaanii ol ta’uu obbo Baqqalaan itti himuu isaanii Boontuun nuuf ibsitee jirti. Har’as gara mana hidhaa sanatti ennaa deebinu nyaata qofaa nu harkaa fuudhanii hojii irra jiru nuun jedhan jetti. Meeshaa itti dheengadda nyaata geessine nuu deebisaa jennus nu didan. Cufaa hojjettoonni ittiin ol galan dhaqnee gaafannus mana qulleessaa jiru nuun jedhan jechuu dhaan akka iyyaafannetti garuu har’as nyaata lagachuu akka itti fufanitti jiraachuu dhageenye jetteetti.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
**Bakkalcha-Bilisummaa-Oromoo**
Gara Bakkalcha-Bilisummaa kanatti baga nagaan dhuftan erga isiniin jennee booda Bakkalchi bilisummaa kun kan inni irratti xiyyeeffatee hojjachuu barbaadu seenaa oromoo kan yeroo dheeraa dura turee fii haala yeroo ammaa shira ilmaan oromoo keessumatti barattoota oromoo irratti hojjatamaa jiru irratti xiyyeeffatee hojii isaa jalqabee jira.kanaaf hirmaannan keessan yeroo hunda nu faana akka ta'u abdii guddaa qabna.Galatoomaa!!
vendredi 23 septembre 2011
jeudi 22 septembre 2011
lundi 19 septembre 2011
mardi 13 septembre 2011
Kaleessa sabboonaa kan ture har'a ammoo jalee wayyaanee ta'ee argameera.
lundi 12 septembre 2011
Amantii fii sabummaa kamtu dursa jettu?
dimanche 11 septembre 2011
vendredi 9 septembre 2011
Baqattoota oromoo biyya somaliland keessa jiran atattamaan akka bahan godhamanii jiru.
lundi 5 septembre 2011
Beela ummata ethiopia fii qabeenya mallas zenawii
samedi 3 septembre 2011
*Fincila diddaa gabrummaa sabboontota oromoo Qeerroo bilisummaa*
Kun kanumaan otuu jiruu yeroo ammaa kana warri kaleessa booji'amtoota wayyaanee turtee fii harcaatuun dargii warri turte adda bilisummaa oromoo kan jedhamu biyya keessa hin jiru jiraachuus hin danda'u kaleessas hin turre jechuudhan ummata bal'aa oromoo jiddutti olala adda addaa ofaa yoo jiraataniyyuu ummatni oromoo garuu seenaa isaa gadi fageenyaan waan beekuf jecha jaleleen wayyaanee ummata jiddutti bittinneessaa jirtu kana fudhachuuf kan yaalii godhe tokkollee hin jiru.jaleen wayyaane warri kaleessa harcaatuu dargii turte yeroo ammaa kana oromoo qulqulluu warra sabaaf laalatu of fakkeessuf tattaaffin isaan hin goone tokkollee hin jiru.garuu ummata oromoo biratti fudhatama tokkollee hin arganne waan ta'eef ummata humnaan amansiisuf karoora isheen baafachaa jirtus saaxilamee jira.
Ummata oromoo kan bakka bu'uu danda'u nu malee hin jiru,seenaa ummata oromoos gadi fageenyan kan beeku nu malee hin jiru warri ofiin jettu kan akka abbaa duulaa gammadaa ykn minaasee walda goorgis fii kan akka kumaa dammaksaa yokan taayyee walda sanbata yeroo ammaa kana keessatti siyaasaa dullatti waggota dheeraa dura ture qabatanii ummata jiddutti olola hin taane yoo bittinsaa jiraataniyyuu oduun isaanii umma oromoo biratti hiiphoo ta'ee jira.seenaa oromoo sirritti beekna warri jettu kun warra bara 1981 akka lakkoofsa habashaatti kutaa shawaa kaabaa naannoo darraa jedhamtutti barnoota afaan oromoo yeroo gabaabduf wayyaanen kenniteef sana sababa godhachuudhan seenaa oromoo beekna jechuudhan afaan guuttatanii dubbachuun isaanii ummata oromoo dinqisiisaa jira.
Dhaabbata dimokiraasummaa ummata oromoo jechuudhan warri maqaa ofirra tuultee saba oromoo gabrummaa itti hufifte jaleen wayyaanee fii harcaatun dargii kun yeroo irraa yerootti mootummaa naannoo oromiyaa ta'uu kan danda'u nu malee hin jiru,ummata oromoos kan bakka bu'uu danda'u nu malee hin jiru jechuudhan erga ummata gowwoomsuu jalqaban waggota dheeraa lakkoofsisaa yoo jiraataniyyuu ummata biratti garuu ammam tokko fudhatama akka qaban eenyuyyuu sirritti kan beeku ta'uun beekamaadha.
Akeekkachiisa Sabboontota Oromoo Hundaaf
Haaluma kanaan wal qabatee paltalk maqaan isaa "oromiyaa wiirtuu gadaa bilisummaa oromoo"kan jedhamu kan biyya america keessa maadheffatee jiru yeroo ammaa kana sabboontota horachuuf tattaaffii yoo godhanillee room kana keessatti basasota wayyaanee warra kaleessa shillixoo wayyanee sooramaa turtee akkasumas booji'amtoota wayyaanee fii harcaatuu dargii kan taate hundi room kana keessatti argamuudhan yeroo ammaa kana jeequmsa guddaa huumudhaan akka oromootni waliif hin galle gochaa jiru.
Isaanis yeroof maqaa isaanii kan dhugaa itti qaqqabuun kan hin danda'amne yoo ta'eyyuu fuula duraaf garuu karoorri itti qabatamee jiru jaleewwaan kana maqaa isaanii fii bakka dhaloota isaanii akkasumattis document isaanii wajjin dhiyeessuf karaa mijjessaa jiraachuu keenya itti daballee beeksisuu barbaadna.
Haalli isaan hojjachaa jiranii fii tokkummaan oromootaa yeroo hunda kan wal faalleessu ta'uu isaa warri hubatan akka dubbatanitti amma danda'ameen odeeffannoo akkas fakkaatu erga argannee booddee roomii kana keessatti garee ijaarree akka gabaasa tokko tokko nu qaqqabsiisaniif hojiin hojjatamaa jiru ammallee gara milkaawinatti adeemaa jiraachuu isaas isin hubachiisuu barbaadna.
Egaa jaleewwan kun odeeffannoo adda addaa room kana keessaa funaanudhaan gara television oromiyaatti gabaasaa akka jiranis kan hubatame yommuu ta'u hojii kana keessaa akka tokkotti waan tokko kan itti qaqqabnee jirru namni tokko mic qabatee dubbachuuf erga dubbii jalqabee booddee lakkoofsa television oromiyaa kana barreeffaa sanaan booda bilbilaa jechuudhan erga dubbatee booddee oromoota jiddutti jeequmsa guddaa akka huumes itti qaqqabamee jira.hojiin isaanii oromoota warra biyya alaa jiran irratti kan xiyyeeffate otuu hin ta'u warra biyya keessa taa'ee room kana keessatti hirmaatu odeeffannoo funaannachuuf tattaafachaa akka jiran hubatamee jira.
Suuralee magaalaa poitiers charentes
vendredi 2 septembre 2011
Barataa Zammachuu makonnien eessa akka gahe dhabamee jira.
jeudi 1 septembre 2011
**Bakkalcha-Bilisummaa-Oromoo**: Biyya irraa baqatanii biyya dimokiraasii qabdu keessa jiraachuun bilisoomuu miti.
Bu'uuressaan Bakkalcha-Bilisummaa-Oromoo kiilolee birrati
Biyya irraa baqatanii biyya dimokiraasii qabdu keessa jiraachuun bilisoomuu miti.
Egaa waa'ee baqattoota oromoo biyyoota addaa addaa keessa jiraatan hunda asirratti waantin qeequu barbaadu akkuma beekamutti baqaattootni oromoo kun yeroo duraatif gaafa biyya irraa baqatanii biyya ollaa seenan waa'ee miseensummaa ykn deeggartummaa adda bilisummaa himatanii akka koolu galtummaan kennamuuf kan gaafatan yommuu ta'u waa'ee adda bilisummaa oromootin erga koolu galtummaa argatanii booda carraa biyya sadaffaa gara biyyota addaa addaatti akka deeman carraa argatu.carraa kanatti gargaaramuudhan erga biyya sadaffaa argatanii booda america,canada,europe,austiralia fii biyya carraan isaanii isaan qunnamsiise erga argatanii booda biyya sana keessatti hojiin isaan adda bilisummaa oromootif hojjatan maal fakkaata?jennee yoo wal gaafanne haalli isaa waan baayyee nama gaddisiisu ta'ee argama.
Haalli baqattoota oromoo kun maqaa kaleessa adda bilisummaa oromootin carraa argatan sana irraanfachuudhan addi bilisummaa oromoo eessa akka jiruu fii maal irra akka jirullee warra irraanfatan keessaa baqattoota tokko tokko maqaa kaasuun ni danda'ama ture garuu kaayyoo ofii kan ganama qabatanii manaa bahan kan itti biyya irraa baqatan irraanfachuun waan gaarii natti hin fakkaatu.sunis yeroo ammaa kana haalli baqattoota oromoo biyyota tokko tokkoo yoo ilaalle kan baayyee nama gaddisiisu ta'uu isaas akkuma hubatametti biyya keessa jiran sana keessatti akka waan biyya sana bilisa baasuuf dhaqanii tokkotti magaalaa magaalatti addaan wal qoodudhaan yakka gurguddaa wal irratti akka hojjachaa jiranis baqattoota biyya canada jiran irraa hubatamee jira.haalli kun ammas kan fooyya'e otuu hin taane damee baasee babbal'dhachaa jiraachuu isaa fii qabsoo bilisummaa oromoo irraanfatanii ammas kutaan wal qooduu jalqaban.
Waa'ee kana irratti waan guddaa kaasuun barbaada ture garuu baqattootni warri dhugaadhan adda bilisummaa oromoo fii dhaabbata oromoo warra haqaaf hojjatu wajjin warri sirnaan hojjachaa jiran akka abdii hin kutatneef jecha gochaalee baqattoota oromoo warra kanadaa fii america keessa jiranii kaasun gaarii waan natti fakkaachuu dideef walumaa galatti rakkinni jiraachuu isaa kaasee bira darbuun barbaada.haala kana keessatti warri oromummaa isaanis of irraanfatanis akka jiranillee otuun hin tuqin bira darbuu hin barbaadu.kana malees waantin jechuu barbaadu
warri kaleessa gaafa biyya keessa jiran qabsoo adda bilisummaa oromoo keessaa qooda qaban ammallee abbaan barbaadde yoo wal qooddee diina walitti taateyyuu nuti kaayyoon keenya kaayyuma keenya jechuudhan qabsoo isaanii waan hojjachuu danda'an hunda hojjachaa jiru.
Haaluma kanaan wal qabateekaleessa nuti miseensa adda bilisummaa oromooti jechuudhan maqaa guddaa kana ofirra tuuludhaan erga biyya walaboomte seenanii booda garuu adda bilisummaa oromoo jechuun maal jechuudha jedhanii gaafii adda addaa warri gaafachaa jiranis jiru.kun egaa waan nama gaddisiisu keessaa inni guddaa waan akka kanaa ta'uu isaati.kana malees website "Qeerroo" keessa seenanii waan hin taane hunda warri barreessaa jiranis warruma eenyummaa isaanii irratti shakkii ofirraa qabanii fii warra kaleessa shillixoo wayyaanee sooramaa turan akka ta'es hojii isanii irraa hubachuun danda'amee jira.
Sabboontotni fii qabsaayonni adda bilisummaa oromoo ammas yoo biyya bilisoomtee fii biyya dimokiraasii qabdu keessa jiraataniyyuu hojiin isaanii akkuma kaleessaa dhaaba isaanii wajjin hojjachaa jiru malee kaayyoo isaanii warra jijjiire ammallee hin argine.garuu warra jalee wayyaanee turtee hojiin ishee gaarii ta'uu gaafa dide yeroo wayyaanen of irraa haritu gara biyya ollaatti baqatanii nuti adda bilisummaa oromoo deeggarra jechuudhadhan koolu galtummaa gaafatu.erga carraa kanas argatanii biyya dimokiraasii qabdu gahanii boodallee shillixoodhuma wayyaanee sanatu duraa mul'ata waan ta'eef miseensota adda bilisummaa oromoo jiddutti akka walii galteen hin cimneef olola kaasu.isaanis eenyufaa akka ta'an garuu sabboontotni haqaa tokkoon tokkoon isaanii seenaa jiru kana gadi fageenyaan beeku.
Egaa abbaan barbaadde ammas biyya sadaffaa keessas ta'ee biyya oromiyaa keessatti wayyaneef jalee yoo taateyyuu nuti abdii hin kutannu jedhu sabboontotni bilisummaa oromoo hundi isaanii walii galteen isaanis akka warra jalee kanaan hin bittinnoofnes akeekkachiisa waliif kennaa akka jiranis hubatamee jira.
Yeroo ammaa kana "Qeerroon" biyya keessa taa'ee hojii amansiisaa fii boruuf abdii guddaa kan qabu hojjachaa jira.hojiin isaanis biyyoota addaa addaa keessa deeggarsa kan argatee fii fuula duraafillee abdii guddaa kan qabu ta'uu isaa sabboontotni oromoo hundi itti amananii jiru.garuu warri erga biyya sadaffaa argatanii booda of wallaalan kun qeerroon sodaatee akka hojii isaa dhiisuf waan adda addaa itti barreessaa jiru.telephonanis bilbilanii lakkii waan kana dhiisaa dargaggoota oromoo hin ficcisiisinaa jedhanii akka hojiin isaanii laaffatee wayyaanen biyya keessa turtuuf tattaaffii cimaa warri gochaa jirus warra kaleessa jalee wayyaanee turtee fii gahee hojii dhabuudhan achi keessaa warra hari'amtedha malee sabboontotni dhugaa waan akkasii lammii ofiitif hin yaadan.warri waan kana hojjachaa jiranis eenyufaa akka ta'an tokkoon tokkoon isanii beekamanii waan jiraniif kaleessa maal irra akka turanii fii ammas maal gochuu akka barbaadaillee itti qaqqabamee jira.
Haaluma kanaan wal qabatee bara 2010 erga america seenani booda yeroo ammaa kana yoo dubbisuuf tattaafatteyyuu afaan english malee hin dubbatan.kanaaf kun omaa jechuus miti.beekumsas natti hin fakkaatu.duraan dursa garuu eenyummaa ofitti amanuun murteessaa natti fakkaata.qabsoon warra haqaa garuu ammas borus yoomiyyuu taanan itti fufa.ololli jalee wayyaanee fii warra kaayyoon arkaa badee garuu sabboontota oromoo abdii hin kutachiisu.walumaa galatti komiin ani baqattoota oromoo irraa qabu kana duwwaa otuu hin ta'in fuula duraaf amma danda'ametti yeroo isaa eeggachuudhan kan dhiyaatu ta'uu isaa asumaan isin hubachiifna.
***Abbaan barbaadde fira diina godhattee diina fira godhachuudhan ilmaan oromoo irratti yoo duulaa jiraatteyyuu qabsoon keenya galma gahuun isaa hin hafu***Haqaaf falmanna waan ta'eef ni bilisoomna***jecha kana akeekkadhaa!
mercredi 31 août 2011
Fincila diddaa gabrummaa gootota oromootin geggeeffamaa ture
Bu'uuressaan website kanaa* kiilolee birraa*
Sabboontota Oromoo Warra Ta'an Hundaaf
lundi 29 août 2011
Hirmaannaa ummataa
Bakkalcha-Bilisummaa by kiilolee birraa
Iid mubaarak
Itti dabalee hordoftoota amantii islamaatiin ergan ammana gagaa koo ergan itti dhaammadhee booda warra amantii adda addaa ordofan ilmaan oromoo hundatti waaqayyoo guyyaa amantii keessanitin isin haa gahu egaa amantiin keenya yoo adda adda ta'eyyuu lammii tokko ta'uu keenyaaf amantii keenya hunda irratti waliin hirmaachuu fii warra waliin gammadu rabbi nu haa taasisu.
Amantiin keenya yoo adda adda ta'eyyuu lammuummaan keenya tokko ta'uu isaatif jaalalli nu jidduu jiru baayyee kan nama gammachiisu ta'uu isaas otuun hin tuqin bira darbuu hin barbaadu waan ta'eef hunda keenyaf baga waaqayyo guyyaa ayyaana amantii keenyaatiin nu gahe ergan jedhee boodas warra amantii gara biraa hordofuunis guyyaa ayyaana keessaniitin isin haa haa gahun jedha.
dimanche 28 août 2011
Bakkalcha-bilisummaa
Itti aansudhaan waantin jechuu barbaadu ammaan dura sababa tokkummaa dhabuu keenyaatiin biyya keenya irratti tokkummaa dhabnee mirga abbaa biyyummaa keenyaa sarbamuudhaan jiraachaa kan terrree fii yeroo ammaa kanas jiraachaa kan jirru yommuu ta'u haalli kun maal irraa madduu akka danda'e yoo wal gaafanne deebiin isaa waan fagoo jiru natti hin fakkaatu.haala kana irraa ka'uudhaan yeroo ammaa kana ummatni oromoo rakkina addaa adaa isa irra jiru mancaasee of irraa balleessuuf yaalii gochaa jiraachuu fii tattaaffii guddaa irra akka jiran hubachuun barbaachisaadha.


text:
Friday, September 25, 2015
Ayyaana Irreechaa Bara 2015 Ilaalchisisee Ibsa Gabaabaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo Irraa Kenname.
Qeerroon Bilisummaa Oromoo Ayyaana Irreechaa Birraa kan baranaa 2015 Hora Arsadiitti kabajamuuf jiru, Onkololessaa 3/2015 ykn A.L.Habashaatti Fulbaana 23/01/2008 kan kabajamu ta’uu hubachiisuun , Uummata Oromoo hundaan baga jalbultii ayyaana Irreecha bara kanaa nagaan geessan, Barri kun Bara milkii,bara, kan hidhamee kan itti hiikamuu, gammachuu,bara qe’ee ofii irraa buqqa’uun dhaabatu,bara irreen Oromoo itti jabaatu, Bara gaaffiin mirga abbaa biyyummaa deebii itti argatu, Bara ‘’Master Plan Finfinnee’’ guutummatti haqamuu ,Bara Injifannoo fi Bilisummaa nuuf haa ta’u !!
Ayaanni Irreecha guyyaa Oromoon Malkaa/Tulluutti ba’ee Waaqa isa uume waan argateef kan galateeffatuu fi waan fulduratti barbaaduu fi hawwuuf itti kadhatudha. Irreechi Ayyaana Oromoon ittin beekamu,mallattoo Oromummaa fi Eenyummaa isaa ibsu, calaqqee Aadaa fi duudhaa keenyaa qofa utuu hin ta’iin dhaalmayaa hambaa seenaa uummata keenyaa kan qabsoo wareegama qaaliin as qaqqabedha. Goototni Oromoo uummatni Oromoo eenyummaan, aadaan, duudhaan,Afaanii fi biyyi Oromiyaa akka hin sarbameef jechuun dhiigaa isaanii itti cophsuun, lafee isaanii itti cabsuun ayyaanni seena qabeessii kun akka uummatichaaf jiraatu taasisan bara baraan ni yaadatamu,
Ayyaanni irreecha barana 2015 sadarkaa Idil-Addunyaa UNESCO’tti galmaa’aa jiru kun bu’aa gootota ilmaan Oromoo; Oromoo fi Oromiyaa akkasumas leecelloo Oromiyaa saamicha, faca’insaa fi gita bittaa gabrummaa jalaa baasuuf jedhanii wareegamaa qaalii kanfalaa turanii fi hardha illee Oromiyaa bilisoomsuuf wareegama wal irraa hin citne kanfalaa jiraniti. Ayaana Irreecha 2015 Ilaalchisee Ibsa Qeerroo Bilisummaa
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Waxabajjii 25,2015 Midaa Qanyii
Barattootni Oromoo aanaa Midaa Qanyii M/B Sadarkaa 2ffaa fi Qophaa’inaa baatii Amajjii keessa balaa abiddaan barbadeeffamuu bosona Oromiyaa aanaa Jibaati fi Xuqur Incinnii gidduutti kan argamuu bosonni Jibaat gubachaa wayitaa jiruutti barbadeeffamuu bosona Oromiyaaf hiriiraa mormii sagalee diddaa dhageessisuun barnoota dhaabuun ibiddaa bosona Oromiyaatti qabatee jiru haa dhaamsinu jedhanii waan dubbataniif mootummaan Wayyaanee isin ABO, alaabaa ABO qabattanii jirtu, about isin keessa jira jechuun sobaan yakka diinummaa irratti qindeessuun himatee manma murtiitti deddeebisaa erga turee booda dheengaddaa murtii diinummaa irratti dabarsee jira. Murtii sobaa fi yakkaa diinummaan walqabateen barattoota Oromoo irraatti kennaame kanaan uummaatni yeroo ammaa kana sagalee dheekkamsaa fi mootummaa Wayyaaneetti akka hin bullee, ergamtuu wayyaanee OPDOtti ifaan ifatti itti himaa jiraachuun ibsame jira.
Maqaa dargaggoota barattoota yakki diinummaa irratti dabarfame keessa:
- Barataa Gammaachuu Taakkalaa hidhaa waggaa lamaa (lamaa) fi baatii ja’aa
- Barataa Birhaanuu Margaa hidhaa waggaa lamaa fi baatii ja’aan adabame
- Barataa Mirreessaa hidhaa waggaa lamaa fi baatii ja’aan adabame
- Barataa Geetuu Baqqalaa hidhaa waggaa lamaa fi baatii ja’aa adabame
- Barataa Waaqumaa Kumalaa hidhaa waggaa lamaa fi baatii ja’aa adabame
- Barataa Caalaa Silashii hidhaa waggaa lamaa fi baatii ja’aa adabame
Kana malees Godina lixa Shaggar aanaa Ada’aa Bargaa keessatti gaafa Waxabajjii 24,2015 Humnootni waraanaa Wayyaanee fi Poolisootni Federaalaa Wayyaanee soda guddaa sochii FDG Uummata irraa qabaniin wal qabatee tarkaanfii reebichaa uummata irratti fudhachuun, yeroo hundaa waraannii Wayyaanee mana Uummataa irraa adeemuun SBO, OMN,RSO dhaggeeffattan isin Qeerrootu isin ijaaree jira, jechuun Wayyaaneen Godina Lixa Shaggar AANAA Ada’aa Bargaatti Ummata dararaa jirti. Keessattuu gandoota akka Ulaa Goraa fi Magaalaa Reejjii keessatti uummatni akka malee reebamaa jiru, ilmaan Oromoo poolisii feederaalaan reebamaani midhaan guddaan irra ga’ee jiru keessa:
- Obboo Geetuu Magarsaa jiraataa magaalaa Reejjii
- Obboo Munaa Daadhii jiraataa magaalaa Reejjii
- Dargaggoo Biraanuu Gonfaa jiraataa magaalaa Reejjii
- Dargaggoo Mootii Garramuu
- Obboo Baqqalaa Dashuu fi kanneen jedhaman dabalatee ilmaan Oromoo hedduun reebichaa diinummaa poolisootni federaalaa wayyaanee raawwachaa jiraniin hedduun kan miidhaman ta’uun gabaafame.


text:
Oromiyaan kutaalee Itoophiyaa saglan keessaa tokkodha. Ballinaa lafa bahaa hanga kibba-dhihaa biyya keessatti 353,632 km² ta'ee qabatee, baayyinaa ummataa bara 2002 tilmamee hanga miliyoona digdamii-afurii qabdi, kunis ballina lafaa fi baay'ina ummataan biyyaa keessaa tokkofaa ishee tasisaa. Isheenis kan ofii keessa qabduu: kutaa Arsii, Baalee, Harargee, Iluu Abbaa Booraa, Kafaa, Shawaa, Sidaamoo fi Wallagga of keessaa qabdi, Booranaa fi Gujiin Sidaamoo jalatti walitti qabama turan. Magaalaan guddoon Oromiyaa durii Finfinnee yoo taatu, kan ammaa garuu Adaamaadha. Bara booda gaaffii mirgaa sabni Oromoo gaafateen booda gara Finfinneetti deebbite. Magaallan gugguddoon biraa Oromiyaa keessatti argaman Adaamaa, Amboo, Asallaa, Bishooftuu, Dambidoolloo, Fiichee, Gimbii, Gobbaa, magaalaa Jimmaa, Mattuu, Nagallee Booranaa, Naqamtee, Shaashamannee fi Walisoo dha.
Poortaalii
Wiikipiidiyaa Afaanota Afrikaa kan Biraatin


text:
BUQQIFAMA OROMOOTA SHAGGARII fi NAANNOO ISAA – Kutaa Afraffaa
DURAANDURSA
Dubbiftoota barreeffama kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, kutaalee sadan dabran akka argattanii dubbiftan nan abdaddha. Amma kutaa isa kana bakkuma isa dabre dhaabne sana irraayyi itti-fufnaa, yoo yeroo fi wanneen biroo isiniif hayyaman mee duukaa-bu’uuf yaalaa! Xumura kutaa sadaffaa gara dhumaa irratti, murteen yaa’iin Oromoota Kurnaan Gullallee seena-qabeessichi sun dabarse, isiniif dhiyaatee ture. Murteen sun walaloo-dhaan dabarfamuun isaa barreessumsa (ogubarruu) Oromoo keessatti, walaloon bakka olaanaa qabaachuu isaa nutti agarsiisa. Dabaleesoo: “Kurnan Gullallee murtee kana dabarsee, kutannoo daran jabaadhaan waraana Habashaa isa ibidda tufaa, margaa-muka, sa’aa-nama barbadeessaa deemu sana dura dhaabate. Booda dubbiin dubbii meeshaa-waraanaa isa kan ammayyaatii, akkuma uummanni keenya jedhu sana, “qawwee ibiddaatiin” gubatee moyamuu dandaye“, jedhamee ture.
Waraanni Minilik kan meeshaa-waraanaa isa ammyyaa biyyoota Oroppaa irraa argatee, loltoonni isaas leenjiftoota Faranjiitiin leenjifamaniin Oromoota Gullallee callaa otoo hin taane, Oromoota biroos cabsee Oromiyaa qabachuu dandaye. Erga Oromoon Gullallee moyamee, uummanni akka loltoota Amaaraa kana mana-manaan hiratee sooru taasifame. Jarri wanni isaan Biyya Amaaraa irraa qabatanii dhufan wanneen afur qofa ture: a) gaangotaa fi fardeen dureewwan waraanaa yaabbatan, isuma keessayyuu garri irra caalu kanneen Oromoota: Abbichuu, Jirruu, Jiddaa, Salaalee, Darraa, Galaan, Ada’a Liibanii fi Gimbichuu faa irraa boojiyani b) Galaa hamma Biyya Oromoo dhaqqabanitti isaaniif gawu c) Qawwee fi rasaasa Faranjoota irraa argatan sanaa fi d) bututtuu, waarroo fi dabaloo uffatan sani. Kanaa achi isaan qawween doorsisanii uummata dirree-waraanaatti humna meeshaa-waraanatiin cabsame sana akka ergamtuu fi wandaqaatti ergachuu dha ture gochi isaanii. Ilaamee, inni kun armaa gaditti baldhinaan ibsama.
SEENSA
Silaa Oromoon mana-manatti akka isaan hiratu taasifamee, kan fardeenii fi gaangota isaanitii okaa haamu Oromoo dha. Kan miidhaan daakee, tolchee isaan sooru dubartoota Oromooti. Kan miila isaanii dhiquu fi uffata isaanii miiccu ijoollee Oromooti. Midhaan nyaatan, bishaanii-aannan, dammaa-farsoon dhugan faas kanuma Oromooti. Jarri mindaa wayiituu hin qabanii, mindaan isaanii uummata Oromoo ture. Jarri kun uummata Oromoo Gullallee waan sodaataniif, waan hin amanneef guyyaa-guyyaa qawwee rarraafatanii oolu. Halkan-halkan immoo qawwee boraafatanii rafu. Akkuman kanaan dura jedhe: “yoo baalli shokoksellee, yoo shimbirroon bar-jattellee Oromoon na qabate jedhanii wareeruun ol-utaalu.” Halli kun gara waggaa sadii fudhate. Ganna-ganna naannoon Shaggar Jiddu-galeessaa naannoon amma: “Biheeraawii“, Istaadiyuma, “Abiyoot Addabaabyi“, Finfinnee, Dhaaba Sangaa (“Sangaa Taraa“) faa roobaan dhoqqaawa. Kanaaf, Oromoota Gullallee keessaa warreen gandeen kana keessa jiraatan, loon ofii ooffatanii gara baddaatti: Sululta, Meettaa Roobii fi Meettaa Hoolotaa faatti darabaa galu. Ji’a Waxabajjii keessa deemanii ji’a Fulbaanaa gara dhumaa, ennaa lafti qooru loon isaanii ooffatanii deebiyu.
Oggaa dhiironni Oromoo gara darabaatti godaanan sana loltoonni Amaaraa dubartoota Oromoo qawween doorsisanii gudeedu. Isa kana dubartoonni gandan-gandaan akkuma walbeekanitti walitti himani. Lafa-jala dhoksaan walmariyachuu jalqabani. Dubbiin ture: “abbootii warraa keenyatti ni himna moo ni dhoksina” kan jedhamu. “Yoo itti-himne dhiironni aaranii Sidaamtotaan lolu. Silaa qawwee hin qabanii warra qawwee fannifatee deemutoo nu jalaa isaan galaafata.” Karaa cabe haa yaasu malee, “ofis biyya keenyas salpphifnee hin jiraannu” jechuun, dhiirotatti himuuf waliigalani. Yommuu warri dhiiraa darabaa irraa galan: “nuti dhirsa lamaa-sadii qabna moo” jechuun dhiirota xiiqii fi booree garaa kaayani. Amma silaa yaa’iin Gullallee dhoowwamee, dhiironni dhoksaan walmariyachuutti ka’ani. Dubbiin “nutoo qawwee hin qabnuu maal goonee isaaniin lollaa” dha ture. Ni lollaa irratti waliigalanuun malaa fi tooftaa lolaa baafatani. Lafti fi gandeen Kurnan Gullallee irra qubate marti guyyaa mortaawe tokkotti, galgala waarii jala oggaa lafti dukkanaawe daamotii (ibsaa, guca) qabsiifatanii gadi-bawuun iyyu. Iyyi seena-qabeessichi kun*:
“Uu uu qabi, dhayi!
Uu uu qabi, dhayi!
Uu uu qabi, dhayi!
Uu uu qabu, dhayi!”
Kan jedhamu ture. Biyyi Gullallee guutuun ibsaa akkasii fi iyya akkasiitiin ennaa yaa’u, loltoonni Minilik wareeranii mana-manaa bawuun baqachuu jalqabani. Oromoon Gullallee dukkana gaachana godhatee: shoota, eeboo, hablee, gajaraa (mancaa) fi qottoo fayiin diina akka awaannisaatti isarra qubatee, isa nyaachaa baye sana haleele. “Sidaamni Oromoo se’ee dukkana keessa walitti dhukaasuun walumaa galaafate.” Kaan otoo baqatuu laggeeni fi hallayyaatti nam’ee dhume. Oduuf jecha, namoonni xiqqoon ganda Minilik jiru san, Ankoobar-ttii deebiyani.
Minilikii fi abbootiin duulaa (generaalonni) isaa aarii-salphinaantiin gubatanillee, ennasuma hatattamaan waa gochuu hin dandeenye. Gara baatiiwwan sagalii sonaan itti-qopphaawanii nama kanaaf, jechuun uummata isaanitti ka’e gaccabsuuf muuxannoo qabuu fi dabrees kan Minilik amantaa guddaa irraa qabu filatanii, gara Biyya Oromoo isa Kurnan Gullalleetti, bara 1878 keessa ergani. Namni isaan filatan kun kann Dajjaach Mashashaa Seefuu jedhamu ilma obboleessa Minilik yoo tahu, inni kanaan dura nama Oromoota Darraa (Salaale Kaabaa) kan akkasitti warra Minilik ollachiisu san humna qawwee Oroppaatiin cabse sana. Uummanni Gullallees akka isaan dhufaa jiran waan dhagayeef, akka gaariitti itti-kurfaawee ture. Haatahu malee, Oromoon Gullallee kan qopphaawe karaa: malaa fi tooftaa lolaa, uummata cufa akka nama tokkootti hamilee fi labsiin kakaasuu fi ijaarsa barbaachisu maraan walgurmeessuu malee, meeshaa-waraanaa isa ammayyaa kan biraa hafee qawwee tokkoo fi xiyyiitii takkallee hin qabu. Ammas dubartiin Oromoo Kurnan Gullallee asxaa bilisummaa dubartii kan tahe sana Siiqqee ishii harkatti qabattee, mundhii ishaa sabbataan shab-godhattee gandeen keessa labdee biyya labsuutti kaate. Uummanni Oromoo Gullallee akkuma jirutti olka’ee, fardaa-namaan diina ammas deebiyee dachee Oromoo qabachuuf dhufe dura gore. Jarreen maqaa Kiristaanummaa isaanitiin,”Oromoon nu warra Kiristaanaa fixuufi” jechuun, meeshaa-waraanaa kan ammayyaa humnota Oroppaa irraa argatanii mataa irraa hamma miilaatti hidhatan san, Oromoon Gullallee meeshaa-waraanaa kan duudhaa: eeboo, wantaa (gaachana), shootala (“goraadee“), furrisa, furguggee (murxuxxee), gajaraa, ablee, qottoo fi shimala fayin, irra caalayyuu onnee Oromoo biyya ofiitii du’uu yookaan diina biyya-ofii ajjeesuu, jettu saniin dura dhaabate. Warri abbootii qawwee ibiddaa sun Oromoota Gullallee akka laayyootti mowuu hin dandeenyee, guyyaa guutuu irraa fudhate.
Dacheen abbootii Gadaaa fi haadholii Siiqqee diinaan barbadooftee Oromoon dhiiraa-dubartiin, jaarsaa-ijoolleen warra Minlikiin akkuma Oromoota Arsii fi Oromoota Barentuutti biyya ofiitiif jecha, akka okaatti haamamanii booda kan hafe harka-kennate. Minilik uumaan akkuma keenya namaa, garuu garaa-dhaan bineensaa sun kun itti-hanqatee gadoo (haaloo) hamaa baafachuu jedhee, Oromoota Finfinnee Shaggar jiddu-galeessaa isaantu kana dursee sade jechuun, akkuma jiranti buqqisee loltoota isaatiin oofsisee Arsii naannoo Asallaa qubachiise. Buqqifama isa kanatu Buqqifama Oromoo Gullallee isa tokkoffaa dha. Warri Minilik kun yoom kana duwwaatti dhaabatanii hafani, biyya Kurnan Gullallee guutuu keessa labanii namoota keessumaa gayeeyyii fi dargaggeeyyii akka bineensa daggalaatti adamsuutti ka’ani. Akkuma kanaan dura jedhame san: “Oromoon Gullallee wiirtuu Shaggar, naannoo Hora Fifinnee faa jiraatu, warra warraan faffaca’ee, gara obbolaa isaa gara naannoo Oromoota birootti baqate. Kaan Meettaa, Galaan, Sooddo, Bacho, Ada’a Bargaa, Waliso, Kuttaayye faatti baqatee, boodas isaaniin moggaafamee hafe. Waggaa kudhan booda (1887-1888) oggaa Minilik Inxooxxoo irraa gadi-bu’ee, Shaggar magaalmataa impaayara isaa godhatu, Oromoon Gullallee inni naannoo amma “Araat-Kiiloo, Siddis-Kiiloo“, “Lidataa”, Markaatoo, Kasaanchis, Piyaassaa faa jiru, buqqifamee Arsii naannoo Asallaa qubachiifame.“**
Oromoon Kurnan Gullallee biyya isaa fi birmadummaa isaatiif jecha akkasitti dhumullee, akkasitti humna qawweetiin naannoo awwaallan haadholii fi abbootii isaa itti-argamu irraa buqqifamullee, kaan faffacayee naannolee Oromoo birootti baqatullee isa hafee hamileen isaa hin cabne. Gaaf tokko ka’ee biyya abbaa isaa akka deebifatus gonkumaa hin mamane. Ani Oromoo Gullallee ijoollummaa kiyya irraa kaaseen beekaa, kan ogguu na maalalu (dinquu) jabina hamilee fi safuu isaanii isa akka sibiilaa jabaatu sani. Hamilee fi safuu kanatu, jaalala biyyaa fi Oromummaa isaa kanatu Shaggar shaggaa biyyaa, garuu isa nafxanyoonni Habashaa boongoo (waasshaa) yeeyyiiwwanii fi majaa-leetti (waraabessa akkan hamaa) geeddaratan kana keessatti, hanga hardhaattuu isa hambise. Oromoon Gullallee akkuma Oromoota biroo isaan ani amma kanaa olitti, isiniif ibse kana dhalawwan ofiitti himaa guddifata. Isa kanatu kubee (“encyclopedia“) cimaa kan koloneeffatoonni Amaaraa gubanii balleessuu hin dandeenye tahuun asiin, ee bara Dhaloota Qubee kanaan isa gaye.*** Amma kanaa gadittan tuullaa beekumsa Oromoo isa afaanii-afaanitti, dhalootaa-dhalootatti dabraa as gaye keessaa hamma tokko, kanan walitti qabe keessaa isiniif dhiyeessa. Ani bara mootii-mootolii sanan walaloota uummata Oromoo kan Oromiyaa Waltajjii irraa, jechuun Tuulama guutuu fi Macca Bahaa irraa walitti qabeeyyu. Kana irraa bara 1983 keessa hacuuccaa fi roorroo, gabrummaa fi gabbaarummaa Oromoo Gullallee fi kanneen biroo kan ibsu waa ifa godheen ture. Amma isa keessaan waa isiniif dabarsa.****
QAAMADUBBII
Oromoon Gullallee gabrummaa fi biyya isaa irraa-buqqifama walaloolee sirbaa kanneen addaddaatiin ibsata. Keessumaa walaloolee naannee, geerrarsaa, seeyyii fi dhiichisaa keessatti harqoota gabrummaa Habashaa kan isarra jiruu fi abdiibilisummaa fi walabummaa biyya ofii addeeffata. Akkanatti gabrummaa fi gabbaarummaa Habashaa kan isarra jiruu fi dharraa birmadummaa fi bilisummaa kan ibsatu Oromoo Gullallee callaa miti. Akkan argee fi dhagayetti kun naannolee Oromiyaa maraa fi gosolii Oromoo hundumaa biratti waan beekamu. Otoo abdiin Oromoo keenyaa inni cimaan kun jiraachuu baatee, yoon silaa hundi keenya: Azbixee fi Gonnixee, Aadafris-ii fi Ashabbir, Difaabbaachaw-uu fi Gizaachaw, Laxxibaluu fi Ziqqibaluu, Aalgaanash-ii fi Yawhaalaash faa taaneeti turre. Ilmoo namaa ilmoo namaa wanneen taasisan keessaa inni tokko abdii dha. Abdiitu uummata Indiyaa kan waggaalee 100 koloneeffatoota Ingilizii jala ture, uummata Giriikii kan waggaalee 367 Osmaan Turkii jala ture, uummata Albaaniyaa kan waggaalee 431 Osmaan Turkii jala ture, uummata Sarbiyaa kan waggaalee 338 Osmaan Tarkii jala ture, uummatoota Arabaa mara kanneen waggaalee 400 gabroomfatoota Osmaan Turkii jala turan, uummatoota Ameerikaa Kibbaa kanneen waggaalee 300 koloneefatoota Ispaanyaa fi Portugaal jala turan, uummata Aljeeriyaa isa waggaalee 132 gabroomfatoota Faransaa jala ture, Afrikaa teenya guutuu tan Koloneeffatoota Oroppaa jala waggaalee dhibbaa ol turte, bilisummaa fi walabummaan kan isaan gaye abdii dhala namaa kana. Abdiin kun nu Oromootas, obboleewwan keenya Somaalotaa fi Sidaamotas, Walaayitoota fi Hadiyyootas, Gambeelotaa fi uummatoota Sulula Omoo faas harqoota gabrummaa Habashaa kana jalaa akka nu baasuu shakkiin tokkollee hin jiru.
Isa kanaa olitti jedhame kana Oromoonni Kurnan Gullallee kunoo, akka kanaa gadiitti himatu. Kanas akkuman ennaa sana Afaan Oromoo fi Afaan Ingiliziitiin walmaddii kaawuun, baase sanattan dhiyeessa. “Tamene Bitima: On Some Oromo Historical Poems; in, PAIDEUMA 29, 1983, pp. 317-325″:
“Inxooxxoo dhaabatanii,*****
Caffee gallaaluun hafee,
Finfinnee loon geessanii,
Hora obaasuun hafee,
Tulluu Daalattiirrattii,
Yaa’iin Gullallee hafee,
Gafarsatti dabranii,
Qoraan cabsuunis hafee,
Hurufa Boombiirrattii,
Jabbilee yaasuun hafee,
Bara jarri dhufanii
Loon teenyas indhumanii,
Idda mashashaan dhufee,
Birmadummaanis hafee!”
“No more standing on Intotto,
to look down at the pasture below.
No more taking cattle to finfinnee,
to water at the miniral spring.
No more gathering on Tulluu Daalattii,
where the Gullallee assembly
used to meet.
No more going beyond Gafarsa,
to chop firewood.
No more taking calves,
to the meadow of Hurufa Boombii.
The year the enemy came,
our cattle were consumed.
Since Mashasha came,
freedom has vanished!”
Mashaashaan walaloo kana keessatti kaafame eenyu akka tahe kanaa olitti ibsamee jira. Isatu ka’iisa fi fincila Oromoo Gullallee isa bara 1878 kana cabse. Inni sana dura akkuma irranatti tuqame waraana Oromoo Darraa (Salaalee Kaabaa), isa goota daran beekamaa Hasanuu Wadayiin gaggeeffame humna qawwii ibiddaatiin cabsuu dandaye. Hasanuu Waday seena-qabeessichi kun, uummata isaa biratti maqaa sangaa fardaa isaatiin irra beekama: Abbaa Kuraaraa. Erga waraanni Minilik isa moyee: “harka kiyya diinni hin qabatu, farda kiyya diinni hin yaabbatu“, jedhee farda isaa shan utaalee diina akka inni kashakkashu godhe sana, ajjeesee booda ofis ajjeessuun seenaa Oromoo kan gara isaatiin jiru dhiiga ofiitiin barreessee dabre. Walalooleen Oromoonni Gullallee lafarraa buqqifama nafxanyoonni Habashaa isaan irratti, adeemsisaa turanii fi ammallee itti-jiran ibsu danuu dha. Akka kutaan kun nutti hin dheeranneef, “haa-bultu dubbiin” jechuun asuma irratti dhaabnaa, mee cufti keessan nagaa fi badhaadhinaan naa bubbulaa!
Itti-fufa —!
========= HUBACHIISOTA MIILJALEE =========
* Taammanaa Bitimaa: “SEENAA OROMOOTA FINFINNEE-SHAGGAR”; MANDIISUU, Hidhaa 6, lakk.1, Bitootessa 2004, fuulee 25 ilaalaa.
** Isuma kanaa olitti jedhame > (IKOJe), fuulee 25-26 ilaalaa.
*** Kubee (“encyclopedia“) < kuusaa beekumsaa.
**** Walalooleen uummataa isaan jedhaman kun: “Tamene Bitima – On Some Oromo Historical Poems; in, PAIDEUMA 29, 1983, pp. 317-325″, keessatti bayani.
***** Walaloo kana akkuma jirutti jechuun isa Afaan Oromoos, isa Afaan Ingiliziis barreessitoonni tokko tokko madda isaa jallisuun yookaan otoo madda isaa sirumaa hin kennin, barreeffatoota isaanii keessatti dhimma ittiin bayanii jiru. Dhimma ittiin bayuun daran gaarii dha. Garuu, barreessitoonni keenyas seeraa fi duudhaa barreessitoonni addunyaa qaban keessaa bawuu matumaa hin dandayani. Dursee bara 1991 fi 1992 keessa oggaa gaazexoonni fi kitaabeewwan Afaaan Oromootiin bayan akkasitti nuuf maddan sana, tokko tokkoon isaanii walaloo bara 1983 keessa baye kana madda wayiituu malee, baasaa turani. Ani bara 2009 keessa Waashingitan Diisiin ture. Booda Oromoonni waggaalee hedduu dura na beekan, barroo obboo Tasafaayee Gabra’ab kan “Yagaazexanyaaw Maastaawashaa” jedhmu bituun naa kennani. Obbolaan kiyya sun kitaaba san bananii fuulee walaloon amma kaase kun, irratti baye natti agarsiisani. “Kun balleessaa cimaadhaa mana seeraatti dhiyeessuu dandaasa“, naan jedhani. Ani kitaaba bareedaa san, silaa ani qilleensa irra (samii keessa) rafuu hin dandayuu, balaliyaa-dhuma (xayyaaruma) keessattin dubbisee fixe. “Ani obboleessa kiyya nama Afrikaa mana seera Faranjii hin dhaabu jedheen” itti-dhiise. Obboo Tasfaayeen ee lammiin Oromiyaa, ilmi Bishooftuu teenyaa maaf akka madda isaa kennuu dide ani hin beeku. Garuu, kitaaba isaa san keessatti madda biroo, jechuun kan wanneen biroo warreen biroo irraa-fuudhe sirriitti kenna. Otoo dubbannuu: ijoolleen warra nafxanyaa obboleessa keenya kana: “maaf waan Oromoo dubbatta?” jechuun, duulaa hamaa irratti deemsisaa jiru. Yeroo, bakkaa fi haalatu isaanii hin taane malee, silaa isa yoona ni fannisuuyyu. Nuti dhalawwan Oromoo kanneen kitila hedduun lakkaawamnu, isa cinaa fi duuba dhaabannee eeboo jarreen tanaa irraa qoluu qabna! Inni lammii fi ilma Oromiyaatii, wanni isaan galchu tokkollee hin argamu!
Amma bara kana keessallee namoonni keenya tokko tokko madda walaloo kanaa keennuu irra, gara biraatti kakkaachuun madda dugda duubaa kennanii argamu! Raajii dha! Sammuu fi qubni barreessaa, safuu fi safeeffanni barreessaa yoo isaaniif hayyame, akkanumatti itti-fufuu dandayu. Garuu, isa jechoota duraan walaloo sana keessatti dhiyaate, dabsuu otoo dhiisanii wayya. Inni kun Oromoonni durii akka itti-dubbatan waan nutti agarsiisuuf, seenaa Afaan Oromootii hedduu barbaachisaa taha.
Kutaalee dabran dubbisuuf mee as tuqaa:
- BUQQIFAMA OROMOOTA SHAGGARII fi NAANNOO ISAA – Kutaa Tokkoffaa
- BUQQIFAMA OROMOOTA SHAGGARII fi NAANNOO ISAA – Kutaa Lammaffaa
- BUQQIFAMA OROMOOTA SHAGGARII fi NAANNOO ISAA – Kutaa Sadaffaa
———————–


text:
Gaaffii Mindaan Kan Wal Qabateen Poolisoonni Naannoo Oromiyaa Diddaa Kaasaa Jiru.
Posted by Madda Walaabuu Press on 9/25/2014
Fulbaana 25, 2014 | Gabaasa Qeerroo
Mootummaan Wayyaanee somba keenyaan afuura baafatee, fiigichaa fi dafqa keenyaan,aangoo isaa irratti umurii dheereffate,nuti umurii keenyatti barumsa utuu hin jedhin maatii keenya irraa adda baanee kaayyoo mootummaan galmaan geenya jennee saba keenyaanis jibbamnee, mootummaan Wayayanee ofii rakkina keessa of baasee firaa fi dachee isaa irratti badhaadhee kan baatii baatiidhaan argannuttiyyuu miindaa seera qabeessan nuun gahuu didee jechuudhaan poolisoonni naannoo Oromiyaa gaaffii miindaa kaasanii akka jiran gabaasni nu gahe addeessa.
Akka gabaasni nu gahe ibsutti hojjetootni mootummaa yeroo ammaa gaaffii dabaliinsa miindaan wal qabatee kaasaa kan jiraniidha, miindaan ni dabalama jedhee hojjetoota isaa sobuu irrayyuu miindaa dhuma baatii beellama isaaniitti kennamu irra darbee yeroo ammaa poolisoonni naannoo Oromiyaa yeroodhaan miindaan nu qaqqabsiisuun maaliif akka hafe gaaffii waan nutty taheef mootummaa of irratti goobsinee aangoo isaa irratti baroota hamma kana utubaa fi humna isa taanee utuu jirru seeraan miindaadhuma qabnuyyuu nuun gahuu dide jedhuun, akkasuma mootummaan wayyaanee hidhattoota, humna nageenya Oromiyaa irraa ilaalcha gaarii waan hin qabneef karaa miindaan nu miidhuuf waan ka’aa jiruuf gaaffii miindaa irratti hirkatee kaasuudhaan diddaa jabeessuu irratti poolisoonni Oromiyaa argamaa jiraachuu gabaasni Qeerroo addeessa.
Dabalataan yeroo ammaa waajjiraalee dhaabaa godinoota Oromiyaa keessaa hojii irraa ariyamaa kan jiran keessattuu waajjira dhaabaa lixa shawaa Amboo irraa hojjetootni namni 8 ol hojii irraa mootummaan ariyee waan jiruuf, kunis hojjetootaa fi poolisoota oromiyaa keessatti gaaffiin isaa ka’ee kan jiruu fi akkasuma gaaffiin miindaan ka’aa jiru poolisoota qofa osoo hin taanee hojjetoota garagaraatiinis bakka hundaatti dabaliinsaan miindaan diddaa jabaatee kan jiru gabaasni Qeerroo nu gahe addeessa.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Sunday, March 6, 2016
Oromiyaan bulchiinsa waraanaa saddeet jalatti hiramtee haa jiraattu malee FXGn akka itti fufetti jira!
Gaabaasi Qeerroo giddu gala Oromiyaa Adaamaafi magaalaa guddittii lixa Oromiyaa Naqamtee irraa nuun ga’an akka ibsutti,fincilli sirna garboomfattootaa irratti taasisamu akka itti fufee jiru hubachiisa. Torban darbee kaasee hojjeettoonni mana murtii Oromiyaa waltajjii leenjii Wayyaaneetiif adaamaatti kan walitti qabanii jiran yeroo ta’u,waltajjii kana irratti Abbootii seeraa,abbootii alangaafi abukaatotatu hirmaachaa jira Waltajjii jimaata darbe geggeessame irratti madaalliin manneen murtii godinoota sadii kan geggeeffame yeroo ta’u,godinoonni kunis,Shaggar lixaa,Harargee bahaa fi Wallaggaa lixaa ta’uun ta’uun beekameera Ergamtoonni Wayyaanee godinoota kana sadan keessatti tarkaanfiin manneen murtii fudhatan laafadha yeroo jedhatti abbootiin seeraa fi hojjeettoonni mana murtii Oromiyaa irraa hojjetan marti akka dheekkaman beekameera, Akka fakkeenyaattis poolisiin Malkaamuu Mitikkuu kan Wallaggaa lixaa Najjootti nama ajjeesee gara bakka dhalootasaa utuu deemuu ajjeefameef mootummaan itti gaafatamuu qaba jedhan “nami lubbuu namaa seeraan ala baase kun to’annaa jala ooluu dhabuun wal ajjeechaa biraa kan fidu fi godinoota akka fakkenyaatti manneen murtii tarkaanfii uummatarratti fudhachuu dhabaniif komataman kun dhiibbaa siyaasaaf hojiisaa hojjechuu akka hin danda’in itti amanna silaa warri uummata nagaa irratti dhukaase yoona to’annaa seeraa jala jira”jechuun ammaa jalqabee poolisas ta’e nami dhuunfaa nami namni lubbuu namaa baasee seeratti dhiyaachuu dhabee uummata keessa jiruun hanqina bulchiinsa gaarii keessaa isa tokko jechuun komii isaanii haala wayyaanee afaan qabachiiseen dhiyeessuun isaanii beekameera.
Hirmaattonni wal tajjichaa yeroo dhiyootti komishiniin dhimma kana adda baasee namoota ajjeechaa seeraan alaa kana raawwatan seeratti akka dhiyaachuu qaban taasisu hundeeffamuu akka qabu gaafachuun,loogii siyaasaatiin namni lubbuu namaa baasee seeratti hin dhiyaanneef uummatichi tarkaanfii “gumaa baasuu”aadaadhaan qabu yoo irratti fudhateef seerri wabii lubbuu namaa deebisuu hinjiru kanaaf namoota kana seeratti dhiyeessuun furmaata filmaata biraa hin qabne jechuun akeekkachiisa jabaadhaan kaabinoota wayyaanee akka rifaasisan beekameera Waltajjiin qaamota manneen murtii Adaamaatti ta’amaa jiranii kun jimaata dhufu xumurama Gara dhiha Oromiyaa Naqamteetti yeroo ceenu,magaalaan Naqamatee ji’oota afrna darbanii kaastee jeeqxota kaabaatiin erga jeeqamutti kaatee ooltee bubbulaa akka jirtuufi kunis jiruufi jireenya oromiyaa guutuu akka ta’ee jiru beekamaadha Magaalattiitti halkan guutuu qaama hin beekamneen dhukaasi wal irraa hin cinne adeemsifamaa kan bulu yeroo ta’u guyyoota muraasa darbanii kaasee tajaajilli geejjibaa magaalattiitti akka addaan cite jirus beekamaadha Galgala kana geejjiba kan hin qabne Naqamteen sagaleen dhukaasaa akka irraa dhaga’amaa jirus madden baasaniiru.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Gabaasa Qeerroo magaalaa Najjoo Adoolessa 15,2014
1.Barsiistuu Yaadanii Malaakuu Garbaa.
Namoota ragaa ishee irratti bahan:-
1.1 Eebbaa Galataa Nagaasaa
1.2 Tamasgeen Gudduu Sadansaa
2.Barsiisaa Booranaa Gidduu
Namoota ragaa irratti bahaa jiran
2.1 Nigaatuu Dheeressaa Dhaabaa
2.2.Poolisii Tafarii Bantii Odu
2.3 Girmaa Saakkataa Hundee
3.Mitikkuu Nagaasaa Cammir-Barataa kutaa 11ffaa
Namoota Ragaa Irratti Bahaa Jiran
3.1 Poolisii Tafarii Bantii Oduu
3.2 Poolisii Iddoosaa Abdiif Eliyaas
4.Gammachiis Israa’el-Barataa
Namoota Ragaa Irratti Bahaa Jiran
4.1 Ifreem Bayyanaa Gammachuu
4.2 Geetachoo Addisuu Caalaa
4.3 Raggaasaa Dhaabaa Galataa
5.Lammeessaa Malaakuu Garbaa-(Shufeera)Obboleessa B/tuu Yaadanii
Malaakuu Garbaati
Namoota Ragaa Irratti Bahaa Jiran
5.1 Tasfaa Taaddasaa Caalaa
6.Taarikuu Ittafaa Galataa-Barataa
Namoota Ragaa Irratti Bahaa Jiran
6.1 Daani’el Aseffaa Birhaanuu
6.2 Jigaayyoo Tokkummaa Qumbii
7.Fiqiruu Tafarraa Dhaabaa-Dafqaan Bulaa
Namoota Ragaa Irratti Bahaa jiran
7.1 Alamaayyoo Negeraa Gobbuu
7.2 Abbabee Hiikaa Atoomsaa
8.Gaaddisaa Bayyanaa Qannoo
Namoota Ragaa Irratti Bahaa Jirabn
8.1 Dessaaleny Dhidhiitaa Waakkannee-Itti gaafatamaa dhimma
nageenyaa aanaa Najjoo Namootni maqaa sochii ABO faarsuu fi hojii dhaabaa hojjetaa jiru akkasuma nama ijaaraa jiru jechuudhaan himata irratti bananii gara mana murtii godinaa magaalaa Gimbii irratti deddeebisaa akka jiran gabaasni Qeerroo har’a nu gahe addeessa.


text:
Monday, February 16, 2015
Waamicha Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Hogganni Ol-Aanaa EPRDF/TPLF Abbooy Tsahaye Jechoota Jajjaboon Uumata Oromoo fi Garee Ofiin Bulchan OPDO Arrrabse
Hogganaan Sirna of tuulaa Wayyaanee EPRDF/TPLF Olaanaa Abbaay Tsahaye jechoota dhiiga nama danfisuun uummata Oromoo hundaa arrrabse. Addatti immoo OPDO hidhee reebuuf akka niitii isatti biroo isatti olgachee doorsisaa jirachuu ifatti ibsame jira. Sababaan guddaan hogganootni Abbaa Irree Wayyaanee EPRDF/TPLF gaaffii mirgaa abbaa biyyummaa fi karoora Oromoo lafa irraa baalleessuuf maqaa ‘’master plan Finfinnee’’ jedhuun duula Oromoo qe’ee irraa buqqisuu, aadaa Oromoo balleessuu, afaan Oromoo quucarsuu,lafa Oromoo irraa fudhachuun uummata isaanii fidanii irra qubsiisuuf karoorfatan irratti mormii guddaa kaachisuun hoggansii sochii dargaggoota Qeerroo barattoota Oromoo FDG irratti dhoosuun wareegama qaalii itti kanfalaa jiraachuun walqabatee, yaaddoo fi dhiphina hamaa hogganoota EPRDF/TPLF mudateen waan qabanii gadhiisan dhabuun jecha Ilma namaa irraa hin egamneen uummata Oromoo arbsaa jiraachuu hoggansii qeerroo bilisummaa Oromoo gadi jabeessuu balaaleffate sochii wayyaanee kana dura dhaabbachuun wareegama qaalii kanfaluuf qophii ta’uu uummata Oromoo hundaaf ibsa godhe jira.
Sirna mootummaa Wayyaanee hundeen buqqisuuf walcina dhaabbatnee mirga keenyaa fi eenyummaa keenya kabachiifachuuf harka walqabatnee wayyaanee irratti FDG itti fufinsa qabuu haa gaggeessinu. Oromoo qe’ee kee irratti, qabeenyaadhuma kee irratti diinni lokkofsa hin guutne qaawwee dahoo godhatee jecha ilma namaa irraa hin eegamneen sii arrabsuu fi uummata guddaa kana sii tuffachuun wayyaaneef kufaatii isa dhumaa ta’uu qaba.
Jaarmiyaalee qabsoo bilisummaa Oromoo hundaaf Wayyaanee waliin karaa nagaa qabsaa’uu fi jiraachuun tasumaa akka hin danda’amne jarmiyaaleen qabsoo bilisummaa Oromoo beekuu fi hubachuu qabu! Wayyaaneen hardha maqaa dimookiraasii sobaa fi filmaata dharaa gaggeessuuf dhaadachaa jiruu kaleessaa fi hardha uummaata Oromoo karaa nagaa fi dimookiraasii gaaffii mirgaa abbaa biyyummaa gaafachaa jiruu julmaan ajjeesuun yakka ‘Genocide’ Oromoo irratti gaggeessa jira, ilmaan Oromoo kumoota dhibbaan lakka’aman hidhatti guuree darara jira, barattoota Oromoo qalama malee homaa of harkaa hin qabne rasasaan tumee ajjeesaa jira, barnoota irraa ari’achaa jira, Oromoo tuffachuun jecha ilma namaa irraa hin eegamneen Oromoo arrabsaa jira, Oromoon kana hundaa utuu arguu Wayyaanee waliin jiraachuun yakka seenaan dhiifama gochuufii hin dandeenye keessa seenuudha. Kanaafuu, uummatni Oromoo fi Jaarmiyaaleen Siyaasa Oromoo wal-hubachuun mirga Oromoo kabachiisuuf gara dirree FDGtti akka makamtan Qeerroon Bilisummaa Oromoo waamicha dabarsa.
Hogganaan Sirna of tuulaa Wayyaanee EPRDF/TPLF Olaanaa Abbaay Tsahaye jechoota dhiiga nama danfisuun uummata Oromoo hundaa arrrabse. Addatti immoo OPDO hidhee reebuuf akka niitii isatti biroo isatti olgachee doorsisaa jirachuu ifatti ibsame jira. Sababaan guddaan hogganootni Abbaa Irree Wayyaanee EPRDF/TPLF gaaffii mirgaa abbaa biyyummaa fi karoora Oromoo lafa irraa baalleessuuf maqaa ‘’master plan Finfinnee’’ jedhuun duula Oromoo qe’ee irraa buqqisuu, aadaa Oromoo balleessuu, afaan Oromoo quucarsuu,lafa Oromoo irraa fudhachuun uummata isaanii fidanii irra qubsiisuuf karoorfatan irratti mormii guddaa kaachisuun hoggansii sochii dargaggoota Qeerroo barattoota Oromoo FDG irratti dhoosuun wareegama qaalii itti kanfalaa jiraachuun walqabatee, yaaddoo fi dhiphina hamaa hogganoota EPRDF/TPLF mudateen waan qabanii gadhiisan dhabuun jecha Ilma namaa irraa hin egamneen uummata Oromoo arbsaa jiraachuu hoggansii qeerroo bilisummaa Oromoo gadi jabeessuu balaaleffate sochii wayyaanee kana dura dhaabbachuun wareegama qaalii kanfaluuf qophii ta’uu uummata Oromoo hundaaf ibsa godhe jira.
Sirna mootummaa Wayyaanee hundeen buqqisuuf walcina dhaabbatnee mirga keenyaa fi eenyummaa keenya kabachiifachuuf harka walqabatnee wayyaanee irratti FDG itti fufinsa qabuu haa gaggeessinu. Oromoo qe’ee kee irratti, qabeenyaadhuma kee irratti diinni lokkofsa hin guutne qaawwee dahoo godhatee jecha ilma namaa irraa hin eegamneen sii arrabsuu fi uummata guddaa kana sii tuffachuun wayyaaneef kufaatii isa dhumaa ta’uu qaba.
Jaarmiyaalee qabsoo bilisummaa Oromoo hundaaf Wayyaanee waliin karaa nagaa qabsaa’uu fi jiraachuun tasumaa akka hin danda’amne jarmiyaaleen qabsoo bilisummaa Oromoo beekuu fi hubachuu qabu! Wayyaaneen hardha maqaa dimookiraasii sobaa fi filmaata dharaa gaggeessuuf dhaadachaa jiruu kaleessaa fi hardha uummaata Oromoo karaa nagaa fi dimookiraasii gaaffii mirgaa abbaa biyyummaa gaafachaa jiruu julmaan ajjeesuun yakka ‘Genocide’ Oromoo irratti gaggeessa jira, ilmaan Oromoo kumoota dhibbaan lakka’aman hidhatti guuree darara jira, barattoota Oromoo qalama malee homaa of harkaa hin qabne rasasaan tumee ajjeesaa jira, barnoota irraa ari’achaa jira, Oromoo tuffachuun jecha ilma namaa irraa hin eegamneen Oromoo arrabsaa jira, Oromoon kana hundaa utuu arguu Wayyaanee waliin jiraachuun yakka seenaan dhiifama gochuufii hin dandeenye keessa seenuudha. Kanaafuu, uummatni Oromoo fi Jaarmiyaaleen Siyaasa Oromoo wal-hubachuun mirga Oromoo kabachiisuuf gara dirree FDGtti akka makamtan Qeerroon Bilisummaa Oromoo waamicha dabarsa.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Cell nucleus
.
Cell biology kessatti, nucleus (plural nuclei; Latin irra Template:''nucleus'' or Template:''nuculeus'', kernel) organelle membraneniin marfamee argamu yoo ta’u kan itti argamus eukaryotic cells bayye kessa. Nucleusiin genetic material DNA molecule irra midhafamani kan protein akka histone wajjin walitti xaxamani chromosome jedhamani ofii kessa qaba. Geneotni chromosome kessatti argaman nuclear genome celli kessatti argaman jalatti argamu. The function of the nucleus is to maintain the integrity of these genes and to control the activities of the cell by regulating gene expression.
Kuttalle nucleus bekkamo ta’an nuclear envelope fi nuclear lamina dha. Nuclear envelopen membrane daballata (membrane lama) kan organelleotta hunda ofii kessatti marsee, wantotta nucleus kessatti argaman kan cytoplasm irra gargar bassu dha. Nuclear laminan immo waan walitti xaxame yoo ta’u jabbena akkumma cytoskeleton celli kennu innillen nucleus kenna. Nuclear membranen moleculotta bayye waan hin dabarsineef (impermeable membrane waan ta’ef) demma moleculotta nucleus fi cytoplasma jiddu akka jirrattu urran nucleus (nuclear pore)n jirrachun barbachisaa. Urrotni kuni membreni lachu kessa waan dabranif akka dandii moleculotta diddiqo fi ionotta ta’e tajajilla gudda kenna. Demma moleculotta guggudo akka protein jirran geggesuf egganoon kan godhamu yoo ta’u, active transportiin carrier proteiniin geggefamu jirrachu qaba. Nuclear transportiin hojja cellif bayye barbachisaa dha, kunis sababa demman urra kessani godhamu “gene expression” fi “chromosomal maintenance”ii waan qarqaruf.
Waantotti cell kessatti argaman membren qabachu battanulle, kessi nucleus gossa tokko mitti. Nucleusiin wantotta diddiqo ‘subnuclear’ ta’an qaba, wantotti kun immo protein, moleculotta RNA fi kutta DNA garagara ta’e ofii kessa qabani. Kaneen kessa kan bekkama ta’e nucleolus dha, kunnis bayyinan ribosome midhagsu irratti tajajilla. Ergaa nucleolus kessatti midhafamani bodda, ribosomotni gara cytoplasmatti dhaqanni mRNA jijjiru.


text:
Taammanaa Bitimaa irraa*-
DURAANDURSA
Jalatamoo fi kabajamoo warra barreefata kana duukaa-buutanii jirtan, mee waan hundumaa duran nagaa fi nageenya isiniif hawwa! Barreeffama kana kutaa sadaffaa, kunoo akkana jechuunan xumureeyyu: “Amma gara wiirtuu dubbii Dr. G. Hayilee sanatti yoo deebine, mee maaluma-laa qaroominni Amaaraa kan inni Oromoo fi Muslimootatu barbadeesse nuun jedhu kun? Innii fi illiitonni isaanii kaan, amma gara seenaa waggalee 400 fi 500-ii faatti deebiyuun kan uummata Oromoo fi Muslimoota Toopphiyaa kabajamoo irratti waraana banan, Toopphiyaa isaanii tana ijaaru fi moo diiguufi? Jarri kun uummata Oromoo isa walakkaa uummatoota Toopphiyaa kan barana lakkoofsaan kitila 92 (92 000 000) tahee, jechuun kitila 46 (46 000 000) fi sana irratti uummattoota Toopphiyaa kana keessaa, Muslimoota dhibbayyaa 50 (“50%”) fi dabreeyyuu, uummatoota Kibbaa maratti summii tuttufuun maal akka isaanii fiduufi? “Yaa qotiyyoo gowwaa, marga malee hin agarre bowwaa!”, jedha Oromoon waan akkanaa-tiin. Mee amma kutaan kun akka nutti hin dheeranneef, asuma irratti haa dhaabnu! Kutaa kanatti aanee dhufu keessatti, erga muummiyyeewwan Amaaraa duula hamaa fi jibbisiisaa: uummata Oromoo fi Muslimoota Gaafa Afrikaa irratti bananii seenaa Oromoos, seenaa Muslimoota keenyaas bardhibbee 16-ffaa fi bara Ahimad Giraanyi duraa irraa kaasuun dhugaa fi dhugoo irratti hundeeffamuun ibsamaatii, mee hammasitti nagaa fi nageenyi qeyee keessan irraa hin dhabamini!”
Egaa, amma akkuma jedhame sanatti itti-fufamaa, yoo yeroon kan isiniif hayyamu tahe, mee barreeffama kana duukaa-bu’aa! Rakkoo fi dhibeen ginni-bittee Amaaraa fi illiitonni isaanii qaban jibbaa fi sodaa isaan uummataa fi saba Oromoo irratti qaban callaa otoo hin taane, kan isaan Muslimoota Gaafa Afrikaa keessumaa kanneen impaayera Toopphiyaa irratti qabanisi. Nuti jaalannus, jibbinus harra impaayerittii tana keessa uummatoota gabromfamanii fi amantiiwwan hacuucamantuu jiru. Isaan kun lamaan walitti guduunfaa cimaa akka qabanis beekuun dogoggora karaa kanaan uumamu jalaayyii nama baasa.
Harqoonni gabrummaa Habashaa inni uummata keenya Oromoo irra jiru kun, akkanuma uummatoota Oromiyaa irraa gara Kibbaa jiran cufa irrattis argama. Kunoo, uummatoonni: Afaari fi Somaalee, Hadiyyaa fi Sidaamaa, Kambaataa fi Gedewoo, Alaabaa fi Burjii, Walaayitaa fi Goofaa, Koonsoo fi Gaamoo, Kafichoo fi Moochaa, Gimiraa fi Kuulloo-Kontaa, Gambeellaa fi Beenishaangul, Guraagee fi Adaree faa gara waggaalee 140 harqoota gabrummaa Habashaa jala jiru. Akkanuma uummanni Kuush keenyaa Agawoo kunoo gara waggaalee 800 olii waanjoo gabrummaa Habashaa jalatti kufee argama. Koloneeffattoonni Habashaa meeshaa-waraanaa kan ammayyaa isa obbolaa amantii isaanii san humnoota Oroppaa oggaa sanaa: Biritaaniyaa Guddoo, Faransaa, Ixaaliyaa fi Rusiyaa irraa argatanii, leenjiftoota Faranjiitiin leenjifamanii, gorfamanii waraana otoo walirraa hin citin waggaalee 31 adeemsifameen Oromiyaa qabatani. Uummata Oromoo lafarraa duguuguun kitila (miliyoona) 10 irraa gara kitila 5-tti gaddeebisanii turani.
SEENSA
Habashaanni humna Afrikaa teenya irraa ala taheen gargaaraman kun yoo Naazota Jarmanii, Hitler faa tahe malee, waan ilmoon namaa ilmoo namaa irratti hin hojjanne, uummata Oromoo fi uummatoota obbolaa isaa warra Kibbaa irratti adeemsisaniiti jiru. Harra harmaa-harka muraan Aannolee, funyaan-muraa fi ija-buqqisaan Calanqoo kunoo ifa bawuun addunyaatti muldhachaa jira. Mootummoonni Habashaa dhufanii dabran marti kana dhoksanii, ukkaamsanii as gayanillee uummanni Oromoo duruu beeka. Kana waan sirriitti beekuuf, ijoollee ofiitti himaa, guddisaa asiin gaye. Kunoo, ammaan tana dhalawwan Oromoo faashistummaa gita-bittee Amaaraa kana biyyalafaa guutuutti beeksanii, ammallee beeksisaa jiru. Illiitonni Amaaraa arrabni isaanii dhugaa mitii, soba dubbachuutti boonu isa kana “fottoqxuuwwan Oromootu uume“, jechuun ammallee kana dhoksuuf duula fi olola hamaa nu irratti oofaa jiru.
Oromoonni Arsii f Barentuu (“Harargee“) mee kan dirree waraanaatti cabuun qabaman bara 1886 fi 1887 keessaa! Waggaa 128 harraa jechaa dha. Akka Oromoon jedhutti gadaa 16 yookaan jaarraa 3 fi gadaa tokko qofa.* Akkoolee fi akaakaawwan keenya gariin gocha Aannolee fi Calanqoo ijaan arganii jiru jechaa dha. Oromoon waggaa Habashaa fi sa’aa Habashaa isa shallaggiin himamu dhimma ittiin hin bawuu, bara lakkaawuu kana sirrumatti beeka; sirruumatti gadaa fi jaarraan lakkaawee afaanii afaanitti, dhalootaa irraa dhalootatti dabarsa. Amma baatii dabre keessa jaarsi Oromoo kan umuriin waggaa 160 tahu mandheewwan Oromoo irratti dubbifnee jirra. Inni akkanaa kunillee kan namoonni hedduun irra-gayanii mitii, kunillee jira jechumaaf asi irratti tuqame. Lafarraa duguugamni kanaa olitti kaafame kun kan uummata Oromoo callaa irratti adeemsifame otoo hin taane, kan uummatoota Kibbaa danuu irrattis godhame. Nu Oromootas mitii, dhalawwan warra Kibbaas mitii, isa kana barreessitoonni Oroppaa hedduun barreessanii jiru. Gariin ennaa Minilik mataan isaa akkuma duula Calanqootti faa waraana isaa gaggeessuun uummata Walaayitaa akka nama tokkootti walatahuun torban sadii guutuu ofirraa ittisee booda qawwee ibiddaatiin lafarraa duguugamu, Faranjoonni ijaan argan barreessanii jiru. Akka uummata Kafichoo fi uummata Dimmee keessaa dhibbayyaa 70 (“70%“) fixaniis, warruma biyyoota alaatiin kitaabamee argama. Hardha sabni Oromoo jabina baay’ina lakkoofsa uummata isaatiin heddummaachaa kan as dhaqqabe yoo tahu, uummatoota Kibbaa hedduutu Habashootaan lafarraa duguugamee dhabame. Kaan lakkoofsi isaa gadi-deebiyuun kuma shan, kuma kudhan faa taheeti argama. Nuti Oromoonni yommuu gabrummaa fi roorroo saba keenya irra jiru ibsinu, kan uummatoota Kibbaa kanas himuu fi dubbachuu qabna! Kana namummaa keenya fi itti-gaafatama seenaatu nu dirqisiisa.
QAAMADUBBII
Dursee qaroomina jechuun maal maal faa akka tahe, barreefama kana kutaa afraffaa irratti walumaan ilaallee turre. Muummiyyeewwan (illiitonni) Amaaraa kun qaroomina dhuunfaa mataa isaanii godhachuun nu uummatoota impaayerittii isaanii keessatti argamnu callaa otoo hin taane, Misira irraa kan hafee uummatoota Afrikaa mara “qaroomina maleeyyii” nu taasisanii argamu. Jarri kun of-tuulummaa fi sanyummaan ija of-cufanii jiru. Sanyummaan dhibee hamaa, naqarsa, isa qoricha hin qabne waan taheef isaan barabaraan dhibee kanaan dararamaa jiru. Dhibee hamaa kanatu fakkeenyaaf ija barateessaa Amaaraa, Dr. G. Hayilee cufee akka inni qaroomina Oromoo keessaa sirna Gadaa faa hin mildhanne isa taasise. Kanatu nama kana ilaafilaamee (dimokiraasii) Gadaa, isa addunyaan raajeffatu “maafiyaa dha“, isa jechisiise. Namtichi kun waan maafiyaan tahe, baargama cewuun, Biyya Xaaliyaanii keessa labee beekaa, biyyuma Gadaa keessa uumarii isaa gara irra-caalu jiraatee, waan Gadaan tahe hin beeku. Kan kana akka hin beekne isa taasisenamummaa isaa otoo hin taane, sanyummaa isaati.
Inni kana bira dabreetuu uummata Oromoo mara “tiksee” jechuun arrabsa. Maali namni kun seenaa-dhaan doktorummaa argate moo addaggummaa-dhaani (baalagummaa-dhaani)? Akka kiyyatti tikseenis keessumaa nama barate biratti ni kabajamti. Hojiin marti: tiksummaan, horsiisanii-bultummaan, qonnaan-bulummaan, hojiin-bulummaan, daldalummaan, seedatummaan, shammaanummaan, tumtummaan, faaqummaan, weexummaan faa marti ni kabajamu. Hojiiwwanii fi jiruuwwan kun akka hawaasa Amaaraa keessatti hin kabajamne, akka hedduu tuffataman sirriittan beeka. Ammoo, namni kun mee nama barate qofa otoo hin taanee, nama Biyya Ameerikaa keessa jiraatuu! Naannoo fi hawaasa keessa jiraatu sana irraa inni homaayyuu hin baratu moo maal dubbiin? Yaa Waaq dukkana wallaalummaa akkanaa kana keessa Oromootas, uummatoota kiyya warra Kibbaas, dhala-namaa hunda na jalaa hin galchini!
Inni Oromoodhan “tiksee” kan jedhe horsiisee-bulaa (“pastoralist“) jechuu wallaaletii miti. Inni isuma kanas ni tuffata. Isaaf kan uummanni isaa irratti argamu “qonnaan-bulummaa” callaatu kabaja qaba yookaan “qaroomina“. Erga qotiisaan jiraachuun qaroomina tahee, Oromoonis waan qotiisaanis jiraachaa tureef, (ammallee jiruuf) qaroomina Dr. G. Hayilee qunnaa-dhaan namaaf hiru kana, Oromoon keenyas argachuu qaba. Maal jennaan? Uummanni Oromoo hundee uummatoonni Afrikaa Kaaba-bahaa irratti bu’ureeffaman erga tahee, horii-horsiisuus tahee lafa-qotuu isatu obbolaa isaa warra Kuush wajjin jalqabe jechaa dha. Bardhibbee 16-ffaa keessa oggaa waraanni hamaan Habashoota fi Oromoota jidduutti adeemaa ture san, Oromoo keessaa gosoliin baay’een qonna dhaabuun horii-horsiisuu qofa irratti bobbayanii turani. Waraana hamaan warri Habashaa kun ennum sanallee humna Afrikaa irraa alaa, Portugaalota waammachuun adeemsisaa turan, jechuun meeshaa-waraanaa Faranjoota irraa argachuu qofa otoo hin taane, loltoota isaanii 400 tahantu isaan duukaa-deemuun Oromoon lolaa turani. Kanaaf, Oromoodhaa waraanni sun waan laayyoo wayii hin turre.
Aadaa fi duudhaa warra Habashaa keessumaa kan warra Amaaraa taheeti, waraanni isaanii saammatee, raammatee buluu malee, waan mindaa jedhamu hin qabu ture. Oggaa waraanni isaanii kun daangaa ofii irra dabrun Biyya Oromoo seene, Oromoonni loonii fi fardeen ofii faa ooffataniitoo gara Kibbaatti, gara miilli Habashootaa dhaqqabuu hin dandeenyetti baqatu. Ammegaa, midhaan isaanii isa oobruu (maasii), oogdii fi gootaraa keessa jiru akkamitti ooffatanii jarreen kana jalaa baqatu? Kanatu bara san Oromoota duraan qonnaa fi horii-horsiisuun jiraatan akka qonna dhiisaniif isaan dirqisiise. Kana jechuun immoo Oromoota keessaa, warreen durumaanuu horii-horsiisuu callaan jiraatan hin jiran jechaa miti.
Ani akkan naannoo Oromiyaa Waltajjii keessaa abbootii seenaa irraa qoraddheetti, jechuun Oromoota Tuulamas, Oromoota Macca Bahaa irraas isuman kanaa olitti ibsame kanaan dhagaye. “Ilmakoo isin warri barattan kun waanuma mana barumsaa keessatti dhageessan, waanuma qeesota irraa dhageessan duwwaatu mirkana jettanii hin fudhatinaa! Oromoonkee duris qoteetuma, loonis horsiisetuma jiraachaa ture. Otoo hin qotin, otoo garbuu faa facaafatee hin galfatin maaliin ateetee bulfata? Maal walitti facaasuun wal-eebbisa. Biqila maalii itti-tufuun shii heerumtuu fi isa fuudhu eebbisa? Ani amman beekutti isuma naannoo kanaan sittimaa Tuulamnis, Maccis qoteetuma, tikfateetuma bulaayyu.” Naan jedhe ekeraan isaa daadhii keessaa isa booka haa dhugduutii, namni seenaa Dabbabaa Gammachuu Qamalittii. Kan inni nuuf ibse kun, akka walqabanneetoo gara seenaa keenya isa bardhibbee 16-ffaa duraatti deebinuu fi gara Madda Walaabuu (Haroo Walaabuu) deemnuuf nu afeera.
Namni Jarmanii kan umurii isaa guutuu waayee Oromoo fi uummatoota Kibbaa qorate, Mabba (Unbarsitii) Firaankifurtii-tti barachiisaa kan ture, Eike Haberland akka Oromoon durattumaa qonnaa fi horii-horsiisuun jiraatu, ragaa hanga harraattuu eenyumtuu dura ijaajjuu hin dandeenye nuuf dhiyeesse. Inni dursee seenaa Oromoon waayee dhaloota isaa akka oduutti (sheekkootti) dhiyeeffatu irraayyi ka’e. Oduu tun tan gosoolii Oromoo hundaa biratti beekamtu. “Oromoon waan sadii wajjin waaqarraa gara lafaatti bu’e. Sadeen kun: sa’a, hoolaa fi garbuu dha.” Pirof. Haberland: “wanneen sadan kun seenaa Oromoo keessatti isaan jalqabaa, isaan durii durii tahuu-laa?“, jechuun wanneen kana qorachuu eegale.
Loon baddaattis, gammoojjiittis waan horsiifamaniif ammana isa hin rakkifne. Hoolota keessaa immoo hoolaa Somaalee faa ishii biyya hoowwaa, gammoojjjiitti horsiifamtu otoo hin taane, “hoolaa Oromoo” tan jedhamtu qorate. Hoolaan Oromoo tun biyya qorru, baddaatti tan horsiifamtu. Inni rifeensi ishii fi duboon ishii otoo hin hafin qorachuun akka hoolaa biyya baddaa taate mirkaneeffate. Dhuma irratti garbuunis eessumattuu akka biyya baddaa callaatti biqilu bira gaye. Wanneen kun sadanuu Oromoon erga addunyaa tana irra jiraachuu jalqabee, kan isaa fi kanneen biyya baddaatti tahan waan taheef, inni “Oromoon baddaa Baalee” irra turee booda, bakka amma Booranni jiruu faa, Oromoon Gabraa fi Ormaa (Keeniyaa) jirufaatti godaane jedhe.** Inni namni seenaa Oromoo Dabbabaa Gammachuu Qamalittii: “Biqila maalii itti-tufuun shii heerumtuu fi isa fuudhu eebbisa?“, jedhe kun isa pirofeesar Habareland jedhu san kan akka gaariitti deeggaru. Garbuun hundee Oromooti jechuutu dandayama. Akaakuu farsoo keessaa inni sonaan jaalatamaan sun, hamma mammaattuu “farsoo Oromoo” kan jedhamu garbuu irraa akka qoppheeffamu yaadachuun mishoo dha.
Kana irratti idayamuu kan qabu waayee bunaati. Bunnis kan naannoo gammoojjiitti biqiluu miti. Bunni naannoo baddadareetti kan margu yookaan kan dhaabamu. Oromoon akka garbuutti isa waliin “waaqarraa lafatti buune“, jechuu baatullee akkuma garbuu faa aadaa fi duudhaa isaa keessatti bunnis bakka olaanaa qaba. Aadaa fuudhaa-heerumaa, ateetee, ayyaana waggaa, shanan dubartii deessee, araara fi eebba faa biraa bunni hin hafu. Oromoof bunni asxaa nagaa-ti. Akkumacoqorsi asxaa jireenyaa tahe bunnimmoo mallattoo nagaa tahee, Oromoo fi nu dhalawwan isaa biraa hafuu didee biyyambaa kanas nu waliin jiraata. Dr. G. Hayilee bunnis kan “tiksee“-ti jechuun isaa ni mala. Ee, uummanni isaa aadaa bunaa waan hin qabneef, waan bara dhiyoo warra “tiksee” kana irraa barateef, ammas akkuma qeesota isaanii jara durattii: “waan Gaallaa kana akka hin tuqneef, waan Islaamaa kana akka harkaan hin qabanneef, maqaa abbaatiin, maqaa ilmaatiin, maqaa hafuura qulqulluutiin isin magannee jirra (“basima-aab, basima-waldi, basima-manfas qiddus gazzitanaal)!” Akka nuun hin jenne.
Isaan as irrattis “Gaallaa” isaanii kana Muslimoota irraa addaan hin baafne. Waan isaan lameen kana, jechuun Oromoo fi Muslimoota warri isaa addaan-baasanii hin ilaalleef, kunoo bardhibbee 21-ffaa kana keessas Oromoo fi Muslimoota Gaafa Afrikaa walitti qabeetoo cagada. Waan hundaafuu Muslimoota keenya isaan Gaafa Afrikaa kanneen dhiisitii, isaan Garba Diimaa gamaatuu waayee bunaa kana Oromoodhuma isaanii irraayyi fudhatani. Maddi bunaa biyya Oromoota Kuush Kuusaa akka tahe amma shakkii wayiituu malee, qorattoota seenatiin bira gayameeti jira. Hayyee, Oromoon keenya buna midhaan eebbaa, WAAQNI eebbisee isa badhaase kana innis eebbisee addunyaa teenya badhaasee jira. Seenaa buna Oromoo ennaa biraan isiinii dhiyeessaa, amma akka Oromoon bara 575 keessabuna dhuguu jalqabee jala-harriqeen dabra.
Habashoonni “keenya“-mmoo bara himame kana dhiisitii bara maraataa fi shifticha isaanii, bara Teediroos-iyyuu (1855 – 1868) uummanni isaanii buna hin dhugu ture. Ginni-bittee isaanii immoo buna dhuguu kan jalqaban, erga Oromoota Walloo fi Yajjuu, Tuulamaa fi Macca keessa Horro, Guduru, Jimma Raaree, Amuuruu fi Sadan Liiban faa keessaa nam-tokkeewwanii fi gurmuuwwan gariin magaalaa fi masaraa Gondor seenanii asii (bara mooticha Suusiniyoos, 1606-1632) irraa kaasanii-ti. Dur qeessonni isaanii buna keenya kanaan: “muka sheexanaa – yesayxaan takil” jedhuun turre. Kunoo galanni kan Oromoo haa tahuutii, gallanni kan qaroomina Biyya Gadaa haa tahuutii, harra numa wajjin midhaan eebbaa kanaan gammaddaa, mirqaanaa jiru! Erga aadaa bunaa warra Gadaa irraa baratanii, maal jedhe naan jedhaa buli-bulii aadaa Gadaas (dimokiraasiis) uummata Gadaa kana irraa ni baratu! Kana malees, mootummaan Habashaa fi dureeyyiin isaanii kunoo hardha bunni akka waan kan mataa isaanii taheetti addunyaatti dhiyeeffatu. Imaltoota (turistoota) impaayerittii isaanii seenan maratti, hoteelota urjiiwwan shanii keessatti akkuma aadaa Oromootti damfisuun: jabanaa marga coqorsaatiin marsanii, shaarfaa bunaa kan garbu irraa akaawame faa dhiyeessanii ittiin daldalachaa jiru.
Kanaa olitti waayee garbuu fi waayee qonnaan-buluu Oromoo durii durii kaafnee turre. Oggaa gosooliin Seem sadii Arabiyaa Kibbaa irraa Garba Diimaa cewuun dachee Kuushotaa irra miilli isaanii hin ijjatin, naannoon Biyya Habashaa isa ammaa kana, Oromiyaa fi naannoon uummatoota Kibbaa kun qonnaan hedduu kan beekamu ture. Kun Ertiraa Kibbaas ni dabalata. Kunoo, midhaan harra Habashoonni akka waan isaan irraa maddeetti dhiyeeffatan: xaafii, nuugii, garbuu fi ajjaa faa koolu-galtuu tahuun otoo isaaan hin dhufin, warra Kuushotaatiin bara dhibba meeqaa fi meeqa dura hoomishamaa turani. Adaala (“desert“) Arabiyaa irraayyi finnee dhufne, akka jedhanii nu hin kofalchiifne, ni abdanna. Kanneen keessaa kan akkaxaafii fi nuugii aadaan qonna isaas, jechi sagalee isaas Afaanota Kuushii irraa kan ergifatame. Maali isaan midhaan akkuma garbuu naannoo baddaatti margu sanaan, jechuun ajjaa-dhaan (kunis Afaanuma Oromoo fayi) hanga dhiyootti “YeGaallaa gabsi” jedhuun ture mitii?
Ijjaarsi Aksum, inni isaan harra dhuunfaa ofii godhachuun ittiin boonan kunillee kan isaanii qofa miti. Isaan uummata Kuush raajeffatamaa kana jechuun Agawo keenya lafarraa duguuganii fixanii Goojjam, Walloo fi Beegamdiritti (Beejaa-midir) waa hafee, isaa kaan “Falaashaa” jechuun warra Israa’elitti bara Dargii irraa kaasuun gurgurachaa jiruu, siidaa Aksum kanas handhuuraa isaanii, kan warri Kuush homaayyu keessaa hin qabne godhatuu? Waan hundaafuu, aadaa kallacha Oromoo, aadaa siidaa isa hardhumallee naannoo Oromoo Arsii keessaa Sulula Dhooqaa keessatti argamuu, ijaarsa fi hambaa qaroominaa isa naannoo Oromoo Tuulamaa keessaa Malkaa Qunxuree fi Maaram Adaadii faatti argamuu, qorattoota seenaa keessaa warri xindhakaa qorachuutu barbaachisaa taha.
Sirni Gadaa Dr. G. Hayilee tuffii hamaadhaan “maafiyaa” jedhee arrabsu sun, sirna qaroominaa kan Oromoon Habashootas, Arabootas, Yuudota isaanis, Faranjoots, uummatoota Asiyaa fi Afrikaa keessaa hedduu dursuun ittiin bulu ture. Eekaa, oggaa uummatoonni fi biyyoonni kanaa olitti kaafaman mootolii fi gooftoliin, abbootii irree fi muummichootan bulan san Oromoon caffee isaatti waggaa saddeet-saddeetiin dureewwan ofii filachuun ilaafilaameen walbulcha ture. Seenaa ilmoo namaa keessaa Oromoon sirna dimokiraasiin kan of-bulche ennaan jedhu, dimokiraasii warra Giriikii durii sana irraanfaddhee miti! Inni kun akka kan Oromoo fi akka kan warra Oroppaa fi Ameerikaa Kaabaa isaan ammaa kana dimokiraasii guutuu tahe hin turre. Dimokiraasiin Giriikota durii dimokiraasii abbootii gabraati. Gabroonni kan qaama uummata Giriikii san turan filachuuf mirgaa fi haqa tokkollee hin qabniiyyu. Dimokiraasiin USA-a kunis amma malee, duraan dimokiraasii abbootii gabraa ture. Kanatti dabalameetuu dimokiraasii sanyummaa irratti bu’ureeffame ture. Oggaas kan filamuufis, filachuufis mirga qabu Faranjoota callaa dha. Afroo-Ameerikaanonnii fi Warri Abbaa Biyyaa, kan isaan “Red Indians” jedhaniin mirga wayiituu hin qaban ture. Karaa kanaan hardha addunyaan teenya tun, jechuun karaa dimokiraasii-tiin Oromoomtee jirti jechuu dandeenya.
Mee akkamitti mootummaan tokko abbaa irraa ilmatti dabruun dhaalama? Kun nu Oromootaaf hin galu. Mataa keenyatu daddhabaa tahe otoo hin taane, loojika ilmoo namaa isa kanatti bulu sanatu daddhabaa ture. Warri Dr. G. Hayilee isaan akka hoolotaatti abbootii duulaa (“raasota“) fi mootolii isaanitiin tikfamaa, oofamaa turan sun isa kanaaf mammaaksa tokko qabu. “Samaay aayittaarrasim, nigus aayikkassasim – samiin hin qotamu, mootiin hin himatamu!” Inni kun gadaantummaa gadaantummaa caalu, kan ilmoo namaa akka horiitti ilaalu. Oromoo biratti garuu, Abbaan Gadaa fi ministeeronni waggaalee 8 callaaf filamu. Erga Abbaan Gadaa fi miseensonni kaabinee isaa saglan filatamanii booda waggaa afuritti hojiin isaanii, adaraan biyyi itti-kennate sun yaa’in waamamee gamaaggamama. Balleessanii argamnaan hojii irraayyi buufamu. Afaan Oromoo keessaa jechi Abbaa Gadaa mootummaa irraa buusu kun, jechaa daran jabaa fi jabaataa kan buqqisuu (“to uproot“) jedhamu. “Samaay —“-n warraa Amaaraa tun as irratti bakka wayiituu hin qabdu. Akka nuti beeknuttis, akka addunyaan beektuttis isa Gadaa kanatu qaroomina qaroomina caalu. Warra akka hoolotaatti mootolii fi abbootii duulatiin oofamuu bareef, inni kun “maafiyaa” dha. Hatahu malee, warri sirna qaroominaa kana, sirna Gadaa arrabsaa jiran kunis oolee bulee garuma sanitti deemu. Kunoo, hardhaayyuu gargaarsa Faranjootaa isa bakka amantii ofii buufatan sana argachuuf, “nuti dimokiraatota, Toopphiyaa kottee Wayyaanee jalaa baafnee sirna dimokiraasii-tiin bulchina” jechaa jiru.
Kutaa kana asuma irratti dhaabuun mee haa bullu! Hammasitti nagaa fi nageenyi qeyee keessan irraa, haarri bunaa manaa fi gandeen keessan keessaa hin dhabamini! Horaa naa bubbulaa!
Itti-fufa —!
======== HUBACHIISA MIILJALEE ========
* Namoonni keenya gariin jecha Oromoo isa “jaarraa” jedhamu, jecha Afaan Ingilizii isa “century” jedhamuuf kennu. Garuu, sirna Gadaa keessatti “jaarraa” jechuun waggaa 40, ilmi abbaa isaa booda dhufuun abbaa bokkuu faa tahuu dandawu sana. Isa kana ammas akkanumatti jechuun waggaa 40-f dhimma ittiin bawuu qabna. “Century“-f immoo jecha “bardhibbee” jedhamu qabna. Akkanuma: barkurnee = “decade“, barkumee = “millennium“.
** Oromoon durii duriis Madduma Walaabuu, jechuun Baddaa Baalee keessa qofaa ture jechaa miti. Otoo inni bardhibbee 16-ffaa keessa gara biyya ofii isa Oromiyaa Waltajii fi Oromiyaa Kaabaa: Raayyaa, Yajjuu fi Wallotti ol hin deebiyin Oromoonni biroo naannolee kana akka jiraachaa turan ni beekama. Otoo Oromoon Tuulamaa fi Maccaa kanneen akka isaan jedhanitti “Haroo Walaabuu” irraa ka’uun gara amma jiraatan kana hin dhufin, naannoo amma Gindabart jedhamu keessa Oromoo “Oromduroo” jechuun Oromoo Durii jedhamutu ture. Kana malees oggaa Macci gariin Laga Gibee cewuun naannoo Wallaggaa dhaqqabu, Oromoonni biroo akka achi turan amma bira gayamee jira. Erga Oromoon qaama hortee Kuush tahee, Kuush kanaaf immoo maddi isaa Nuubiyaa (Nuu+biyya), jechuun Misira Kibbaa fi Sudaan Kaabaa tahee kun kan nama maalaluu miti.
——————-


text:
Kaacha seena qabeessa Ebla 10 bara 2011 Magaala Bonn/Germany-tti Deutschepost qopheesse Presadaantii Jarmanii Christian Wulff dhukaasa dhukasaaniin Marathon eggalee.
Oromtiticha Kaacha Marathon Deutschepost qopheesse Fiqiruu Ajjamaa fi Badhaanee Gammachuu 1ffaa fi 3ffaa ba’uun injifataniiru.
Athletii Badhaanee sagantaa badhaasa irratti Alaaba Biyya Oromoo ol kaasee badhasaa enna fudhaatu warri argee gammachuu guddatu itti dhagayame. Qaamolee mootummaa, Ijaarsotaa garaagaraa fi Dowwatoota 200,000 ol-ta’u kallaattiin agarssiisun, Oromoo, Qabsoo isaa fi Alabaa Oromoo beeksisanii argamuun isaa ajaa’iba ta’ee kan mullate dha.
Badhaane Gammachu Acuuccaa ilmaan oromoo irraa ga’a jiruuf isaa irra qaqqabaneen Boyya Oromoo Lubbu isaa caala jalatuu gadhissee Biyya Jarmanitti Koluu galee nama jiru.
Qaxalee gurbaan kun eenyummaa isaatti kutatee dandeetti/Ogummaa qabuun itti fufee Saba isaa beeksisuu fi Ogummaa isaa cimsuu irratti muratee kan ka’e dha. Ijifannoo Maraaton durii isaa irraa ka’ee ammas Xiqinaanillee iddoo hirmaatanitti Injifannoo agarsisaan Gazeexessitoota fi Uummata Magaala Bonn guyyaa kana argamanii hordofaan rajeeffachiseera/Ajaa’ibseera.
Guyyaa kana Gazeexessota Oduu qopheessuuf kaata turan maddii Oromoonni achitti argaman Alaabaa Oromoo qabatanii Atiletoota Oromoo fi hirmaatota biroo jajjabeessaa turaniru. Injifannoo fi mullinni argamee Oromoo bakka jiru hundatti akka gammachisu beekamaa dha.
Kanaaf, Injifannoo guyyaa kana argamee warrii argamanii ilaalanii fi Subquunnamtii/ Medea addaddaa arguutti carraa argatan qixxee bilisummaan argametti ilaalanii gammadaniiru. Isinis, suuroota kanaan walqabsiifnee ergine kana ilaalati, itti gammadaa. Bakka hundatti, injifannoo ilmaan Oromotiif, haa ta’u!
http://www.marathon4you.de/meldungen/deutsche-post-marathon-bonn/marathonsieg-an-silvia-krull-und-fikru-ajema-jeyi/3086
Waa hundaafu Suraalee guyya kana ilalaame.
Baalchaa
RELATED: Celebrate Oromian Athletes
=>gadaa


text:
WASHINGTON, DC — Oromiyaa keessatti kitaaboota Asoossomaa kanneen seenaa dhugaa irratti qiyyaafatan akkasumas qorannaalee irratti hirkachuun barreefaman lakkofsaan dabalaa jiru.
Amaan dura kitaaboota Asoossomaa fi qorannoo seenaa dhugaa irratti fulleeffatan lama kan bareessan Obbo Toleeraa Fiqiruu Gamtaa yeroo ammaa kitaaba sadaffaa mata dureen isaa Raayyaa Dhugaa jedhamu gabaa irra oolchanii jiru.
Barreessuun dandeetti uumamaan horatan kan jedhan obbo Toleeraan aadaa barreeffamoota dubbisuu garuu hawaasa keenya keessatti jajjabaachuu qaba jedhu.
Kana malees Kitaaboota barreffaman adda addaa hojiin maxxansisuu fi raabsuu qaamni nama gargaaru jiraachu qaba jedhan.
Gabaasaa Guutuu Armaa Gaditti Caqasaa