text:
Jiruu fi Jireenya Nama – (Ontological Characterstics of Human Being)
Kutaa 3ffaa (Part III)
Yoseph Mulugeta Baba *, October 7, 2018
* Yaadachiisa: kutaa 1-3 dubbisuun barbaachisaa dha.
Kutaa 1ffaa (Part I)
Kutaa 2ffaa (Part II)
Falaasama natoo Oromo keessatti, hubannoo (understanding) fi hiikaan (interpretation) kan addunyaa (of the world), kan mataa ofii (of oneself) fi kan uummata biraa (other people) yaadrimee waa’ee “JIREENYA” irraa jalqaba. Kana jechuun, hubannoo fi hiikaan kan UUMAA, kan WAAQA fi kan SAFUU bu’urisaanii yaadrimee “JIREENYA” jedhu dha. Keessattiyyuu, Jiruu-fi-Jireenya-Nama (Ontological Characterstics of Human Being) wiirtuu falaasama natoo Oromo dha. Maqaan “JIREENYA” jedhu hundee “JIR” jedhu irra argame; “JIR”—ta’uu ykn jiraachuu ykn le’uu—to be, to exist. (Karl Eric Knutsson, 1967: 59). Yaadrimeen waliigala kan JIREENYA, jirachuu waan hundumaa sana ibsa.
Haa ta’u malee, jecha JIREENYA jedhu kana yoommu waa’ee “JIREENYA” dhala nama ibsuuf itti fayyadamnu, hiika biraa ykn hiika dabalataa of-keessatti qabaata. Falaasama natoo Oromo keessatti, yaadrimee “Jiruu-fi-Jireenya-Nama” malee, waa’een “Jireenya-Nama” hin beekamu. Akkuma “Jiruu-fi-Jireenya-Saree” ykn “Jiruu-fi-Jireenya-Mukaa” ykn “Jiruu-fi-Jireenya-Dhagaa” hin-jirre, wantti “Jireenya-Nama” jedhamee beekamu abadan hin-jiru. Yaadrimeen kan “Jireenya-Namaa”, yeroo hundumaa, maqaa “JIRUU” (activity) jedhuun dursaama. Waliingaan (conjuction) “FI” jedhu; bakkayyuu Jireenyi dhala nama Jiruu-isaa-irra addaan ba’ee kophaa jiraachuu akka hin dandeenye agarsiisa.
Dhali-namaa sababa JIRUU isaa-irraan kan ka’e, amala adda qaba. Jiruu-fi-Jireenya-Nama, jireenya neefkaa ykn jireenya muka irra adda dha. Fkn, namni gaafa jiraatu akka adurreetti hin jiraatu! Sababni isaa Ayyaanni dhali nama ganama ittiin uumamee namummaa (manness) malee adurruummaa (catness) waan hin taa’neefi dha.
Sababa kanaaf, falaasama natoo Oromo keessatti, SAFUU jechuun garaagarumaa “Jiruu-fi-Jireenya-Nama” fi “Jiruu-Waan-Tokko” (jiruu “X” ykn jiruu “Y”) sirritti addaan baasaanii beeku jechuu dha. Beekumsi kun beekumsa eenyummaa waa tokkoti dha. Eenyummaa waan tokko kan murteessu Ayyaana dha. Eenyummaa waan tokko beekun, Ayyaana waanti sun ganama ittin uumaame beeku dha. Safuu cabsuun Dhugaa-Ganama (Primoridial-Truth) kana jallisuu ykn dabsuu dha. Dhugaa-Ganama dabsuu jechuun, seera uumamaa cabsuu ykn diiguu jechu dha. Seera uumamaaf abboomamuun Ayyaana fi Uumaa walitti araarsuu ykn walitti atoomsuu dha. Karaan Ayyaana fi Uumaa walitti maganasnu ykn ararsinu kun Safuu jedhamee beekama.
Dirqamni Jiruu fi Jireenya Namaa kan jalqabaa, gama Safuutiin, Ayyaana fi Uumaa walitti araarsuudhaan dalagaa kan Waaqayyo keessatti hirmaachuu dha. Dhaabbtuumaan Ayyaana fi har’umeen Uumaa kan walfaalleessu faakkaatullee, xinjireenyi Oromo gaafii yaachisaa falaasama kanaaf deebii ga’aa kennee jira. Gaafiin le’ii fi bilisummaa ykn rakkoon jijjiirama fi dhaabbatummaa karaa yadrimee kan Safuutiin injifatama.
Safuun gaafiiwwaan ambiiroo kan falaasama xinjireenya Oromo keessa jiraniif deebii waliigala kan kennu xinbeekumsa natoo Oromoo dha. Safuu eeguun hariiroo ykn walitti dhufeenya Jiruu fi Jireenya Namaa UUMAA fi AYYAANA wajjin qabu BEEKU dha:-
- hariiroo Jiruu fi Jireenya Namaa UUMAA wajjin qabachuu qabu fi;
- hariiroo Jiruu fi Jireenya Namaa AYYAANA wajjin qabachuu qabu.
Hariiroo Jiruu fi Jireenya Namaa UUMAA wajjin qabachuu qabu kallattii afur qaba:-
(I) hariiroo Jiruu fi Jireenya Namaa UUMAMAA (creation) wajjin qabachuu qabu;
(II) hariiroo Jiruu fi Jireenya Namaa HAWAASA (society) wajjin qabachuu qabu;
(III) hariiroo Jiruu fi Jireenya Namaa MAATII (family) wajjin qabachuu qabu fi;
(IV) hariiroo Jiruu fi Jireenya Namaa MATAYYAA (individual) wajjin qabachuu qabu dha. Walitti dhufeenyi Jiruu-fi-Jireenyi-Nmaa Uumaamaa, Hawaasa, Maatii fi Matayyaa wajjin qabu SEERA-NAMA jedhame beekama.
Gama biraatiin, hariiroo Jiruu fi Jireenya Namaa AYYAANA wajjin qabu SEERA-WAAQA jedhama. Seeri Waaqa murtaa’aa, kan hin-jijjiiramne fi jalqabaa fi dhuma kan hin qabne dha. Seeri-Waaqaa addunyeessa (universal) dha. Dhali nama beekumsa Seera-Waaqaa kana wajjin dhalata (innate). Beekumsa kan Seera-Waaqa addunyeessa fi abdachiisaa (amanamaa) kan isa godhu yaadrimee sabni Oromo waa’ee Ayyaana-irratti qabu dha.
Maddi Ayyaana Waaqayyo dha. Humni Waaqa irra maddu (Vital-Force) kun Ayyaana jedhama. Ayyaani hirmeemmii (fraction) kan Waaqa ta’ee, karaa itti Waaqayyo of-ibsuu fi caasaa ykn naqa inni Uumaamaa, Hawaasa, Maatii fi Matayyaa irra kaa’uu dha. (Dahal, 1996: 170). Safuu eeguu jechuun caasaa Waaqayyo ganama Uumaa irra kaa’ee kana Seera-Namaa (Jiruu fi Jireenya Namaa) wajjin rakkoo malee jiraachuu akka danda’au yaalii hunda gochu dha. Caaraaqi ykn yaalii hunda gochuu gaafa jedhamu, Seera-Waaqa fi Seera-Namaa giddu maadala ykn wal-ta’iinsi akka jiraatuuf, wantoota Uumaa keessa jiran mara iddoosaanii malee kaa’uu akka hin qabne agarsiisuufidha. Ayyaana waan tokko ganama ittiin uumame ganuun ykn haaluun, waan sana iddo isaa malee kaa’uu dha.
Waan Uumaa keessa jiruu hundi sirnaan kan naqame dha. Seera Uumamaa ykn Seera-Waaqa kanaaf abboomamuun, Safuu eeguu dha. Safuu eeguun dirqama Jiruu fi Jireenya-Namaa dha. Bu’uuri ykn yayyabni Seera-Namaa Safuu dha. Sababni isaa, Safuun hin tumamu. Seerri-Namaa garuu ni tumama. Kanaafidha ‘seerri hundi Safuu mini’ kan jennu. Safuu eeguun Seerri-Namaa (Uumaa) fi Seerri-Waaqa (Ayyaana) akka wal-simatu ykn akka wal fudhatu gochuu dha. Jiruu fi Jireeny Namaa dirqama Safuu kana hojii irra oolchuu irratti naanna’a ykn xiyyeeffata.
Haa ta’u malee, sababa dirqama Safuu hojii irra-oolchuu kana-irra kan ka’e, yerro baay’ee Jiruu fi Jireenyi Namaa keessatti waldiddaa ykn waliigaluu dhabuun ni jiraata. Keessattu, addaddummaan hubannoo fi “beekumsa” namoonni dhuunfa qaban irra waan madduuf, Seera-Waaqa fi Seera-Namaa wal-simsiisuu irratti gufuu ta’e jira. Namoota adda-adda gidduutti waltti bu’insa ykn qoccolloo jabaan akka uumaamuuf sababni inni jalqaba DHUGAA-GANAMA hubachuu dhabuu dha. Sababa kanaanis, waa’een Jiruu fi Jireenya-Namaa hiikheddee (pluralistic interpretation of ontological characterstic of human being) waan qabaatuuf hubannoo ykn ilaacha dogoggora keessa nama galcha.
Xinjireenyi Oromo rakkoo addaddumma hubannoo ilaalchaa kanaaf haala milkaa’en furmaata itti kenne jira. Tooftaan ykn malli kan qorannoo nuti rakoo kana ittin injifannu ILAA-FI-ILAAMEE jedhamee beekama. Falaasama kan Ilaa-fi-Ilaamee guutuummaatti qorachuuf, jalqaba waa’ee Gumii Gaayoo (sirna Gadaa) gad fageenyaan ibsuun yaala.
Kutaa 4ffaan itti fufu!
Hangasitti nagaan naa tura!
References
- Asmarom L. Gada: Three Approaches to the Study of African Society. New York: The Free Press, 1973.
- ___________. Oromo Democracy: An Indigenous African Political System. Philadelphia, PA, RSP, 2000/2006.
- Baxter, P. T. W., Hultin, J., and Triulzi, A. eds. Being and Becoming Oromo: Historical and Anthropological Enquires. Asmara: The Red Sea Press, Inc., 1996.
- Bassi, M. “Power’s Ambiguity or The Political Significance of Gada.” In Being and Becoming Oromo: Historical and Anthropological Enquires, eds. P. T. W. Baxter, John Hultin and Alessandro Triulzi. Asmara: The Red Sea Press, Inc., 1996, 150-161.
- Dahl, G. “Sources of Life and Identity.” In Being and Becoming Oromo: Historical and Anthropological Enquires, eds. P. T. W. Baxter, John Hultin and Alessandro Triulzi. Asmara: The Red Sea Press, Inc., 1996, 162-177.
- Dirribi D. B. Oromo Wisdom In Black Civilization. Finfinnee: Finfinne Printing and Publishing S. C., 2011.
Gadaa M. Oromiya. Addis Ababa, 1985.
- Gemetchu, M. “Oromumma: Tradition, Consciousness and Identity.” eds. P. T. W. Baxter, John Hultin and Alessandro Triulzi. Asmara: The Red Sea Press, Inc., 1996, 92-102.
- Helland, J. “The Political Viability of Boorana Pastoralism.” In Being and Becoming Oromo: Historical and Anthropological Enquires eds. P. T. W. Baxter, Jan Hultin and Alessandro Triulzi. Asmara: The Red Sea Press, Inc., 1996, 132-149.
- Geleta K. Hirkoo: English-Afan Oromo-Amharic Dictionary. Aster Nega Publishing Enterprise, 2008.
- Knutson, K. E. Authority and Change: A Study of the Kallu Institution Among the Macha Galla of Ethiopia. Gӧteborg: Etnografiska Museet, 1967.
- Lambert, B. Oromo Religion: Myths and Rites of the Western Oromo of Ethiopia: An Attempt to Understand. Berlin, 1990.
- Leus, Ton. Aadaa Boraanaa: A Dictionary of Borana Culture. Addis Ababa: Shama Books, 2006.
- Loo, J. V. D. The Religious Practices of the Guji Oromo. Addis Ababa, 1991.
- Raayyaa Horoo, Waaqeffannaa. Finfinnee, 2008.
- Sumner, Claude, Oromo Wisdom Literature. Vol.1 Addis Ababa: Gudina Tumsa Foundation, 1995.
- Yoseph Mulugeta, “The Role of Negritude in Restoring an Indigenous Gada Oromo Political Philosophy for ‘Good Governance’ in Ethiopia.” M. A. Thesis. The Catholic University of Eastern Africa, 2011.
- Yoseph Mulugeta Baba. Metaphilosophy Or Methodological Imperialism?: The Rationale For Contemporary African Philosophy With Reference To Oromo Philosoph. CUEA PRESS, Nairobi, 2015.
- Yoseph Mulugeta Baba. The Oromo Concept of reality: Epistemological Approach. African Publishing LTD, Addis Ababa, 2016.
* Yoseph Mulugeta Baba is a qubbee generation born in Eastern Wollega, Konchi/Nekemte, Ethiopia. He holds a B.A, M.A, and Ph.D. degrees in Philosophy from The Catholic University of Eastern Africa (CUEA), Nairobi-Kenya. He also holds a B.D, in Sacred Theology (Magna Cum Laude Probatus) from Pontifical Urbaniana University, Rome. His research interests involve: Metaphilosophy, Oromo Philosophy, Continental Philosophy, Post-colonial African Philosophy, Sage Philosophy, and Post-modernism. His publications include, Metaphilosophy or Methodological Imperialism? (2015); Philosophical Essays (2016); The Oromo Concept of reality: Epistemological Approach (2016); የኢትዮሮፒያንስ የአስተሳሰብ ቅሬ፤ ‹አበበ በሶ በላ› vs ‹ጫላ ጩቤ ጨበጠ› (2017); KANA DUBBIIN (2017); Negritude As The Recovery of Indigenous African Political Leadership፡ The Case of Gadaa Oromo Political Philosophy (2017); Remembering Great African Thinkers (2018). His book titled, African Philosophical Hermeneutics, is forthcoming. Currently he teaches African philosophy at CFIPT. He can be reached at: kankokunmalimaali@gmail.com


c: text/html

text:
Uummata Oromoo bulchiinsa naannoo somaalee keessaa jireenya isaanii irraa godaansifamanii fi oromiyaa bakka adda addaa keessatti walitti bu’iinsa daangaa uumameen kanneen qe’e ofii irraa godaanan gargaaruuf an oolu lotoriin tomboolaa “Lammiin Lammiif” jedhu Dilbata darbee qophii Finfinnee keessatti gaggeeffame irratti ifatti gabaa irra ooluun isaa ibsamee jira.
Sirna kana irratti prezidaantii mootummaa naannoo Oromiyaa Obbo Lammaa Magarsaa dabalatee aangawoonni sadarkaa adda addaa fi jiraattonni godinaalee Oromiyaa adda addaa aakasumas kan federaalaa fi kanneen biroon irratti argamuun ibsamee jira.
Dr. Abarraa Dheereessaa dura ta’aa koree qindeessituu gargaarsaa fi deebisanii dhaabuu lammiwwanii akka ibsanti tombola kana lammiwwan biyya laa keessa jiraatan karaa firoottan isaanii bitachuun deggersa gochuu akka danda’an ibsan.
Gatiin Tombolaa kana tokkoon isaa qarshii diigdama yoo ta’u kunis jireenya hawaasa sadarkaa adda addaa madaala keessa galchuun ta’uun ibsamee jira.Tombolaan kun gabaa irra akka oolu yeroo saganteeffameetti baatii sadiif gurguramee qarshii miliyoona dhibba shaniin argachuuf akka ture kan ibsan Dr. Abarraan maallaqa kan Dilbatatuuma darbee argachuuf milkoofne jedhu. Ta’uus garu amma iyyu tombolaa kana gurguruun itti fuufna jedhu.
Obbo Lammaa Magarsaa prezidaantiin mootummaa naannoo Oromiyaa sirna kana irratti haasawaa dhagesiisaniin rakkoon godaansaa uummata keenyaa nu mudatee salphaa akka hin turre ibsan. Garu hirmaannaa uummata Oromoo fi kanneen Oromoo jaallataniin deggertoota mootummaa naannoo Oromiyaa cina dhaabataniin lubbuu kanneen qe’e ofii irraa buqqa’anii tursuu waan dandeenyeef galata guddaan dhiyeessa jedhan.
Marii Dr. Abarraa Dheereessaa fi mucayyoo walaloo dhageesiifte Seeneet Gizachoo waliin gaggeesine Caqasaa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Oduu Injjifannoo Guyyaa Har,aa Gootichi Waraani Bilisumma Oromoo
Related
Related Posts
- Barii Multimedia (BM): Oduu guyyaa har'aa fi Oolmaa Oromiyaa! fi
Ethiopia Oromiya: Oduu guyyaa har'aa fi Oolmaa Oromiyaa!
- Breaking News: Injifannoo WBO Guyyaa Har'aa
#Breaking_News Waraana Bilisummaa Oromoo fi Mootummaa giddutti yeroo ammaa lola guddattu adeema jira. Lola kana…
- Oduu Guyyaa Goototaa Oromoo, Ebla 15, 2019
Oduu Guyyaa Goototaa Oromoo, Ebla 15, 2019 Naannoolee Oromiyaa fi Saboota Kibbaa humna Minilikiin Weeraraman…


text:
Abadaan.
Akkumma Gaafa Mosooloni Akkumma Gaafa Xaaliyaanii Ameerikaa fi Jeo Bideniis Ni Injiffannaa Shakkii Tokko Malee .
Gootatu Bishaan Jennaata Dhugaa Addunyaan irraa jiraanuus kuniis Kan Abbaa Injiffaatteetti fi kan nama Jabaatti.Jabaan garuu abbaa dhugaa qabu kan loluutu nama malee kan injiffaatu dhugaa fi haaqa nuttis haaqa qabna dhugaa qabna kanaf injiffanna .kanaan booda yeroon Ameerikaan kophaa ishee hooggantuu fi Mootummaa Addunyaa ittii tatee murtee murteessituu dhumaatee jiraa akkuma amalaa keenya akkuma aadaa keenya’ akkuma gootummaa keenya soodaa fi shakkii tokko malee akkuma Xaaliyaanii Ameerikaas jilbifaachifnee addunyaa irraatti raajjii muli,ifna kana immoo itti beekna kan nuh barbaachisuu Ijjaannoo fi tookkummaa cimsachuu jabbeeffachuu


text:
Volcano
Volcanon banamu yokan tarsa fulla lafa irra yokan crust irratti ta'u yoo ta'u, kuni immo cabbin baqqe kan ho'a qabu, darra fi gasiin akka jalla lafa baqatte ba'u eyyama. Geggefami Volcano kuni yoo ba'itti cabbi qabatte, yerro ta'en bodda kuni immo "form" (yokan fakki) akka garra yokan waan akka garra fakkattu umma.
Volcanon yerro guddo kan argaman bakka tectonic plateiin gargari itti ba'an yokan walitti dhufaan kessatti. Mid-oceanic ridgeiin akkuma Mid-Atlantic ridge fakkena gossa volcano kan yoo "tecnotic plate"iin gargara ba'an (divergent tectonic plate)iin kan umamu qaba. Pacific Ring of Fire immo fakkena gossa volcano walitti dhufu "tectonic plate" (convergent tecnotic plate)iin umamu qaba. Yoo kaneen oliitiin walitti ilallani Volcanon yerro bayye yoo "tectonic plate"iin wal-birra darban hin umamu. Kan malee volcanon kan itti umamu danda'u yerro crustiin lafa gargara ba'u (stretch) ta'u fi akkasumas yerro crustiin qallatu (kan "non-hotspot intraplate volcanism" jedhamu) kunis kan ta'u African Rift Valley, Rhine Graben kan Eifel volcano qabu kan Europe kessatti argamu, Wells Gray-Clearwater Volcanic Field fi Rio Grande Rift North Americat argamu dha.
Akkasumas Volcanon "mantle plume" (kan hotspots jedhamaniin) umamu danda'a, hotspotsiin immo kutta lafa danga plate irra faggatan jiran kan akka Hawaiian Islandsiit jalqabu danda'a. Kan nama gamachisu immo, hotspotiin bakka birra solar system kessatti kessattu planet fi batti cabbi dhakaa qaban kessatti ni argama.


text:
Finfinnee, Hagayya 28/2013 (TOI) “ Kan Itoophiyaaf hojjete ni boqota malee hin du’u” jedhan Ministirri Muummee FDRI Dooktar Abiy Ahimad Dooktar Abiy Ahimad boqochuu Artiistii hangafa Alamaayyoo Asheeteen gadda itti dhaga’amee ibsaniiru.
“Biyya isaa baay’ee kan jaalatuu fi Biyya isaatiif onneerraa kan hojjetu Artisti Alamaayyoo Asheeteen boqochuu yeroon dhaga’u gaddi guddaa natti dhaga’ameera” jedhaniiru.
Torbee kana keessaa aartistoonni Dargaggoonniifii buleeyyiin Sirba Waa’ee Itiyoophiyaa Kan yeroo waliin walsimate akka baasaniif qindeessaa turuu isaanii quban qabas jedhan.
Hojiin isaa Itiyoophiyaa akka ol kaaseetti jiraatu jedhan.
Namni Itoophiyaaf Hojjete ni boqota malee hin du’u jechuun Dr. Abiyyi karaa fuula miidiya hawaasummaa isaaniin ibsanii jiru.


text:
MM Abiyyi Ahimad fi hojjetattoonni isaanii hedduun dhibee korotaatin qabamanii yaalarra jiraachuu isaanii FSM madda amanamarraa mirkaneeffateeraa.
Dhibeen kun MM Abiyyi Ahimaditti akka malee hammaatee guyyaa sadiif “Ventilator” irra kan turan yoo tahu yeroo ammaa garuu haala gaarii irra jiru jedhameera. Torbee tokko dura FSM, madda amanamaa irra argateen MM doktaroota alarraa dhufaniin yaalamaa jiraachuu gabaasee ture.
Hojjettoota waajjira MM keessaa kan dhibeen kun itti hammaate kan biroon Aadddee Dammituu Hambisaa maatii isaanii waliin yeroo ammaa Hospitaala tokkotti gargaarsa hatattamaa argachaa akka jiranis beekameera.
Daniel Kibraat fi namoonni hedduun waajjirichaa dhibee kanaan qabamuun kan mirkanaa’e yoo tahu baayyeen isaanii mallattoo dhibichaa kan hin agarsiisne fi mana tahanii hojjetaa akka jiranis mirkaneessineerra. MM Abiyyi Ahimad yeroo dheeraaf ummatatti otoo hin mul’atin turuun isaanii shakki adda addaa ummata biratti uumaa akka jiru ni beekama.
Related


text:
OMN:Oduu Onk.15,2015 Hayyuun Barnoota Argaa dhageettii Gadaa Oromoo bu’uuressanii, aadaa fi seenaa Oromoo yeroo dheeraaf barsiisaa kan turan, Abbaa Liiban Dabbasaa Guyyoo, magaalaa Naayiroobii keessaa achi buuteen isaanii erga dhabamee guyyooya 19 kan lakkofsiisee yoo ta’u, haga ammaatti kan hin argamne ta’uun himame.
Mangoddoonni Oromoo fi waldaan hawaasa Oromoo Naayiroobii, obboo Dabbasaa Guyyoo argachudhaaf barbaacha isaanii akkuma itti fufanitti jiru.
Hayyoonni fi jaarmayaaleen Oromoo gara garaas, yaaddoo itti dhagayame ibsuun, barbaacha manguddichaatiif qaamoolee mootummaa Keeniyaa fi, dhaabbilee addunyaatti iyyataa jiran.
Argaa fi dhageettii seenaa Oromoo yeroo dheeraaf barsiisaa kan turan, Abbaa Liiban Dabbasaa Guyyoo, irreecha bara kanaa biyya Keeniyaa, Nairobi City Park jedhamutti, gaafa Fulbaana 27 bara 2015tti geggeeffamee ture irratti argamuun, akkuma kanaan duraatti, gorsa gara garaa baqqattoota Oromoof kennanii turan.
Abbaa Liiban Dabbasaa Guyyoo sirna ayyaana kanarraa qooda fudhatanii gara manaatti erga deebi’anii booda, achi buuteen isaanii kan hin beekamne ta’uun maatii fi firoottan isaanii ni dubbatu.
Haala dhabamiinsa obbo Dabbasaa Guyyoo sirritti hubachuuf, firoota isaanii fi, namoota gara garaa yeroo dheeraaf isaaniin wal beekan dubbifnee jirra.
Magaalaa Naayirobii kan jiraattu, inatlti isaanii Darbii Dabbasaa Guyyoo akka nuuf himtetti, abbaan isii erga dhabamee guyyoota kudha 19 laakkofsiisee akka jiru nutti himuun, haga ammaatti kan hin argine ta’uullee dubbattee jirti.
Guyyama san bakka biroos bilbila bilbiluun, gaafannee hin argine kan jettu Darbiin, dhimma kana gara waajjiraalee poolisii biyyattiitti iyyachullee nutti himtee jerti.
Soddaa obbo Dabbasaa kan ta’an ammoo, obbo Shaamil Alii gama isaaniitiin, dhabamuu obbo Dabbasaa Guyyoo ilaalchisee, bakka bu’oota waldaa hawaasa Oromoo Naayiroobii fi, qaamota mootummaa biyyattii hundatti iyyannee jirra jedhan.
Akkasumas barbaacha kanaaf akka tumsaniif, manguddoota Oromoo Booranaatti himnee, barbaacha kana haala itti qindeessan irratti marii gochuuf Naayrobitti akka walgahan nuuf eeran.
Waldaan Hawaasa Oromoo Naayroobis barbaacha manguddoo kanaaf, gumaacha danda’u gochuuf tattaafataa akka jiran himanii jiru.
Obbo Dabbasaa Guyyoo erga dhabamanii jalqabee, du’uu fi jiraachuu isaanii hordofaa jirra kan jedhan, dura taa’aan waldaa hawaasa Oromoo Naayiroobii obbo Shaggaa Araddoo, dhabamuu manguddoo Oromoo kanarratti birmatanii, nu waliin akka barbaadaniif, manguddoota Booranaa hedduu dubbifnee marii geggeessaa jirra jedhan.
Manguddoota marii irra jiran keessaa tokko kan ta’an, obbo Waariyoo Aagaa dubifnee akka isaan nuuf himanitti, haala dhabamuu obbo Dabbasaa Guyyoo ilaalchisee, qorannoo gara garaa geggeessaa jirra jedhan.
Akkasumas manguddota hedduu waliin ta’uun, barbaacha itti fufudhaaf qophaayaa jiraachuu dubbatan.
Manguddoon umrii waggaa 63 obbo Dabbasaa Guyyoo waggoota 35f Keeniyaa magaalaa Naayiroobii keessa jiraataa kan turan yoo ta’u, bara 2000 irraa jalqabee argaa fi dhageettii gadaa Oromoo jedhu bu’uureessanii, nama aadaa Oromoo barsiisaa turan ta’uun kan beekkamaniidha.
Waggoota 16 darban irraa jalqabee haala gara garaa irratti kan wal beekan, Ameerikaa kutaa Minisootaa keessa kan jiraatan obbo Lammii Shunaa akka nuuf himanitti, Keeniyaa keessatti rakkooleen nama ukkamsuu, malaamaltummaa fi dhiibbaan adda addaa jiraachuu dubbatanii jiru.
Rakkoolee kanaan wal qabatee, dhabamuun Obbo Dabbasaa Guyyoo haalan kan isaan yaaddesse ta’uullee himan.
Biyya Noorwaay kan jiraatanii fi, bara 2000 irraa jalqabee obbo Dabbasaa Guyyootiin kan wal beekan ammoo, obbo Asnaaqaa Irkoo akka jedhanitti, gaafa argaa dhageettiin gadaa Oromoo bu’ureffamee turetti waliin turre jedhan.
Argaa dhageettii kana hogganaa kan turan obbo Dabbasaa ta’uu nutti himuun, waggaa tokkoo oliif, seeraa fi sirna gadaa nu barsiisaa turan jedhu obbo Asnaaqaan.
Dhiheenna kana ammoo dhabamuu isaanii erga dhagahanii booda, haalaan gadduu isaanii nutti himuun, dhimma kana ilaalchisuun, biyyoota alaa kanatti gurmaahanii marii gara garaa geggeessaa akka jiranillee dubbatan.
Obbo Dabbasaa Guyyoo wayta gara garaatti biyyoota akka Ameerikaa, Awurooppaa, fi bakkeewwan hedduu deemuun, nama seenaa fi sirna gadaa Oromoo barsiisaa turan yoo ta’u, wayta biyyoota kanneen hunda deemaa turanitti, obbo Asnaaqaa fi obbo Lammii Shunaatiin wal qunnamaa akka turan wal duraa duubaan duubatanii jiru.
Obbo Asnaaqaa Irkoo akka jedhanitti, obbo Dabbasaa Guyyoo aadaa Oromoo barsiisuudhaaf biyyoota gara garaa hedduu deemanii turan.
Akkasumas waldaa qorannoo Oromoo ykn OSA irrattis affeeramuun, hojiilee boonsaa fi muldhataa ta’an hedduu hojjataa akka turan ibsaniiru.
Namoonni yeroo dheeraaf obbo Dabbasaa Goyyootiin wal beekan kun akka nuuf himanitti, biyya Keeniyaa keessatti, ukkaamamiinsi baqqattoota Oromoo irratti raawwatamaa ture, haaraa akka hin taane ibsuun, haga ammaatti tana buuteen isaanii wallaalamuun haalan kan nama yaaddeessuudha jedhan.
Mootummaan Itoophiyaa wayta gara garaatti Keeniyaa keessatti dhalattoota Oromoo ajjeesuu fi ukkaamsun waan beekamuuf, tarii hayyuu kanas isaantu gaaga’e shakkiin jedhu deemaa jira.
Fakkenyaaf bara 1992tti, Oromoo beekkamaa obbo Jaatanii Alii, magaalaa Naayiroobii keessatti, guyyaa adiidhaan rasaasan ajjeefamuu isaanii ni yaadatama.
Bara 2007tti Injineroota Oromoo Tasfaahun Camadaa fi Masfiin Abbabaa, Keeniyaa magaalaa Naayiroobii keessaa ukkamfamanii, gara Itiyoophiyatti darbamuun kan hidhaman yoo ta’uu, mana hidhaa keessatti reebicha irratti raawwatameen, Tasfaahun Camadaa lubbuun darbuu isaa kan yaadatamuudha.
Darbii Dabbasaa Guyyoo akka jettutti, abbaan isii kanaan dura waa’ee aadaa Oromoo barsiisuu malee, dhimma siyaasaa kamuu keessa waan hin jirreef, qaamni kamuu waan isaan balleessuu barbaaduuf naaf hin galu jetti.
Ta’us hayyuun Argaa dhageettii Gadaa Oromoo Abbaan Liban Dabbasaa Guyyoo nama maraan kan wal ta’aniifi ollaafi fira cufa waliin nagayaan jiraatan waan ta’aniif namni dantaa dhuunfaatif isaan miidhu ni jira jennee amanuun nu rakka jedhu warri isaan beekan. Waan maraafuu rabbiin hayyuu bakka bu’aa hin qabne kana firoota isaanitifi ummata Oromootif hubaatii takka malee nagayaan akka rgamiisu hawwaa, itti baha dubbii tanaa hordfonee yero yeroon isniif dhiheessina.
Usmaan Ukkumeeti qindeesse.


text:
Beekumsi karaa adda addaatiin ilaalama. Kaan akka waan hubatamee itti jiraatamumaraatti fudhata. Gariin ammoo, adeemsa saayinsa waan wal-qabsiisa. Namoonni bu’uura ogummaati jedhanis jiru. Marti isaan iyyuu tajaajila isaarratti xiyyeeffatan. Hiikni kennamu hamma fedhe baay’atulle, kal-heddee (multidimensional) ta’uu fi jireenya hawaasaatiif gumaachuun isaa hubatamuu qaba.
Maddi beekumsa kanaa maali? Gaaffiin jedhu garuu deebii barbaada. Maddi beekumsaa hedduudha. Karaalee kana keessaa Muraasni rakkina, dubbisa, muuxannoo, umrii fi shaakalata’uu danda’u. Eenyuyyuu rakkaachuu kan hin barbaannee fi rakkina Kan jibbu ta’ullee, rakkinni madda beekumsaa ta’uun isaa
Gama gaarummaa isaati.
Namni tokko hammuma rakkatee sammuun dhiphachaa deemu, jireenyis bitaa itti galu, keessa ba’uuf bu’ee baha; kufees ka’a. Wal’aansoo fi
Almii akkasii keessaan xurree ifa isaa garsiisuu argata. Haalli kun nama rakkate hundaaf ta’uu baatullee, kan isachuun falmateef, buusee baasee ifaajeef karaa injifannoo, kan dhumni isaa mirgaa fi gammaachuu irraan ga’u waan ta’eef, abbicha beekumsa horachiise jechuudha.
Achii –as- dhufa ilmanamaa yoo ilaalle, falmii taasifametu ifa agarsiise. Ifa kanatu dukkana mo’atee gufuu jireenyaa fi xurree beekumsaa ittimul’isa.
Haala kanaan, barri dukkanaa darbee barri haaromaa dhufe. Jiruu fi jireenya gufuun hadheesses dhandhama gaarii horachiise. Kun ammoo, muuxannoo ta’ee, isa keessa darbeef beekumsa, isa argee dhaga’uuf ammo dhugaa baatee fi fakkeenya gaarii ta’e. Muuxannoo kanarraa baruun ga’ee dhaloota haaraa waan ta’eef, fudhatee akka madda beekumsaatti itti gargaarama. Of cinaa waan argateefis, hojiirra oolmaan isaa battalummaa qaba.
Galatooma!
Maddi : Internet


text:
“… Wanti Finfinnee, gara eessaa, gara giddu gala jedhamee adeemaa jiru Oromootu of xiqqeesse. Tigiraay keessa har’a yoo ilaalte dhaloonni isaanii Taankii gurguddaa daangaarr
a kaahee ofirraa deebisaa. Rasaasi itti dhuka’uu mitii namni kaballaanuu hinrukutamu. Amaara keessatti har’aa Qawwee qabatanii hiriira bahanii, Qawwee hiikkadhaa mitii Qawwee maaliif qabattanii hiriira baatani namni jedhuun hinjiru. Oromiyaa keessatti garuu; sabni Oromoo kaleessa Qawwee dhabaafi garbummaa jalatti kufe. Har’allee akkanni Qawwee hinqabanne isanni qabatee jiruyyuu irraa hiikuu irratti xiyyeeffatu…”Jaal Marroo Dirribaa, Ajajaa WBO Zoonii Lixaa.
Gaazixeessaa: hayyee hayyee jaal marroo hedduu fayyaa ta’i mee gidduu kana maal keessa jirtu uummatni hedduu waa’ee keessan kana dhiphachaa jira me haala keessa jiru waraanni keenya hojiinni itti jiru waan jiru mee nuu ibsuu dandeessaa?
Jaal Marroo: hayye fayyaa ta’i jaala kiyyaa egaa yeroo hundumaatti warri keessa jirru wanni keessa jirru qabsoodhaa, qabsoon kuffisuuf kufuu qabdii; egaa wanni keessa jirru gabaabumatti qabsoo kuffisanii kufuutii. Uummatni keenya dhugaadhaa, haala amma keessa jiramuu fi burjaaja’iinsa uumamee jiru kana irrattii kallattii addaa addaan yaaddoo fi gaaffii fii waan hedduu itti bitaacha’ee jiru irrattii gaaffii hedduu kaasaa kanaaf wanni itti jirru qabsoo dhumatti jirra kana akkanatti hubatee warri wal cina jirru maal keessa akka jirru akkasittuu beeknaa . warra bakka addaa addaa taa’ee miidiyaan holola banee jiru kana qofaatu akka uummatni burjaaja’u godhaan ala. Waraanni bilisummaa Oromoo wal’aansootti jirra; Wal’aansoon ammo kufuuf kuffisuu qabdii.egaa haalli qabatamaa amma waraanni bilisummaa Oromoo itti jiruu qabsoo hadhooftuu finiinaa fii kufanii kuffisuutti jirra ammatti kana fakkaata.
Gaaxixeessaa: waraanni bilisummaa Oromoo waraana banemoo waraana itti baname ofirraa deebisuutti jira?
Jaal Marroo: waraanni Bilisummaa Oromoo waraana isa irratti baname, labsii dhukaasa dhaabuu gama lachuu mallatteeffame ykn walii galamee ture cabsuudhaan cabsuu caalaammoo sana jalaan dawoo godhachuun bakka inni qubate qubaatiinsa waraanaatti dhufuunii ka duula guddaa irratti banamee ofirraa ittisuurratti argamaa. Wanni kun ofirraa ittisuu qofaanii ka qoalatamuu hindandeenye ta’uu amanuun waraanni bilisummaa Oromoo nagaa barbaachuuf jecha nagaa buusuuf jecha waan dhukaasa dhaabuu walii galame sana kabajuuf jecha kabajee jiraacha turee hawwaasnis nii beekaa. Humni kun didee gara jireenya waraana bilisummaa Oromoo gaaffii keessa galchuutti sadarkaa gahamuurra waan gaahameefii ofirraa ittisuu qofaan gaahaa waan hintaaneef Waraanni bilisummaa Oromoo lola isatti baname ofirraa ittisaas amma immoo lola barbaadee loluuttis jiraa jechuudha. Kanammoo kan fide ofittummaa fii gamnummaa barabaraan rakkoo uummatta Oromoo Furuu hindandeenyee fi gamnummaa badduu saba keenyaaf hintaane; biyyaaf hintaane, sanatti dhimma bahanii ittiinii ilmaan Oromoo cabsaa dhufan sana taa’anii ilaaluun waan hindandaa’amneef kun ta’ee jechuudha. Kanaaf jalqaba mootummaatu waraana nurratti labse. Dhukaasi dhaabbachuu jedhamu kan miilanaa sun tasumaayyuu dhaabbatee hinbeeku waraana bilisummaa Oromootu dhukaasa ofirraa dhaabee nagaa dhufuu malu kanaaf carraa laanneefii yeroo laanneefii rakkoo kanatti gudunfaa goonee saba keenyallee gidiraa kana keessaa baasna jennee; nutu dhukaasa dhaabe malee mootummaan kun takkaa dhukaasa hindhaabne jechuudha. Lafoota seenuu hindandeenyeefii kanaan dura humnaan waraanni bilisummaa Oromoo irraa kaase maqaa nagaa jedhu sanaan dahatee, maqaa dhukaasa dhaabuu jedhu sanaan dahatee raayyaan ittisa biyyaa ofiin jedhu kunii duula guddaa fi sakatta’iinsa guddaa nurratti bane. Inni kun egaa ofirraa ittisaa turree; carraa akkasumas gara bal’eensa akkasitti itti adeemaa turree kun hundumti iyyuu immoo ta’uu hindandeenye waan ta’eef waraanni bilisummaa Oromoo egaa akkuma kanaan dura beeku afaan jarri beekaniin dubbisuutti jiraa jechuudha.
Gaazixeessaa: akka odeeffannoo qabnutti mootummaan waraana guddaa isinitti bobbaasuutti jira. Waraanni Bilisummaa Oromoo waraana kana ofirraa deebisuuf hangam humna qaba?
Jaal Marroo: eeyyekaa jaala kiyya yoo ilaaltee mootummaan kunii sadarkaa qilleensarraa lafa irraa kallattii danda’ameenii hundaanii hololaanii waan hedduun waraana bilisummaa Oromootti akka duulaa jiru ifaa. Waraanni bilisummaa Oromoo lakkoofsaan ykn meeshaa qabateen utuu hintaane sammuni kan inni lolaa jiruu; mootummaan kun meeshaa gurguddaa hedduu meeshaa barri uume qabatee socho’uu dandaa’aa meeshaan yoomiyyuu taanaan dhala namaatu hojjetee; nama isa hojjete deebisee lola waan ta’eefii nama isa hojjete injifachuu hindanda’u. waraanni bilisummaa Oromoo hidhannoon isaa kaayyoodhaa, kanamoo kan ittiin galma gahu sammuudhaa. Kanaaf waraanni bilisummaa Oromoo baduus ka dide injifatamuus barbadaa’uus kan hindandeenye hidhannoo sammuuti of harkaa qabaa; kanaanidhaa lolaa jira. Meeshaa hamma kana qabatanii nutti duulamu sammuu dhala namaatu kalaqe. Meeshaa sanatu deebisee sammuu sana loluu jiraa, sun ammoo sammuu sana injifachuu hindanda’u. kanaaf waraanni bilisummaa Oromoo kana ofirraa ittisuu qofa miti of keessaa kaasuuf gahumsa qabaa; gahumsa isaa sanammoo hanga ammaatti duula faraaqaa yeroo irraa yerootti sammuu ilmaan Oromoo naannoo kanaa irratti hojjetamee holola baay’ee hadhooftuu fi badaa ta’e diiginsa ta’e nurratti gaggeeffamee; Oromoo bakka hedduullee amansiisuun daboo kadhatamee nurratti gaggeeffamee kana hundumaa dura dhaabbannee. Dura dhaabbachuu qofaa mitii bakka hedduutti lafuma kanaan dura jirru irratti ofirraa ittisneetu akkaataa kanaan jirraa. Gahumsa isaas dandeettiisaas itti qabna, kanammoo shakkii hinqabnuu ragaan immoo uummata keenya waliin dhaabbannee lolaa jirru. Inni itti aanummoo uummata, waraanni bilisummaa Oromoo akkuma maqaansaa ibsu saba Oromoof ka dhaabbate; bilisummaa, Walabummaa, fi birmadummaa biyya kanaafi ka dhaabbate. Mootummaan kun unuun lolaa yeroo jirutti uummata Oromoo lolaa jira. Mootummaan yoomillee uummata lolee injifate hinjiru. Niituraa, nii bulaa, nii eelaa, baay’ee ajjeefamaa, gidirfamaa, hidhamaa, ari’atamaa, yoo obese itti fufe mootummaaf uummatni xiiqii wal qabee jennaan injifannoon xumura irratti kan uummataati. Kanaafi waraanni bilisummaa Oromoo gahumsa kan itti qabuufii injifachuu ka danda’u. Mootummaan uummata mohee injifate hinjiru. Uummatni Oromoo Galaana guddaa, waraanni bilisummaa Oromoo ammo Qurxummii galaana sana keessa jirudha. Mootummaan kunisii Qurxummii kana qabachuuf jecha kaninni galaana kana summeessaa jiru, galaana kana goksaa jiru. Balaa guddaan kan irra gahaa jiru waraana bilisummaa Oromoo miti ofirraa ittisuu, ofirraa deebisuu nii dandeenya. Sabaa keenyatu wareegama ulfaataa kaffalaa jira. Kana wanni amma Oromiyaa keessatti adeemaa jiru.
Gaazixeessa: keessayyuu tibba darbe meeshaa waraanaa keemikaalaa fayyadamanii miidhaa jiru kan jedhu dhagaa’aa turre. Dhugaadhaa kun?
Jaal Marroo: eeyyee egaa loloota hanga ammaatti adeemsifamaa jiran keessaa wanti akkasii bakka shanitti nurratti dalagameeraa. Naannoo : Ashunfaa, Kobor, Garjeedaa fi akkasumas Muggii irraan waraanni mootummaa waan summii egaa akkaataa isaallee waan beekuun si rakkisuu osoo si bira hingahin Qilleensarratti naannoo sana faaluu fi nama qufaasisu, nama balaqqamsiisu, akkasumas karaa afaanii funyaanii fi gurraa dhiiga nama tufsiisutu nurratti fayyadamee. Uummata irras balaa guddaatu gaheera. Waraana caalaayyuu uummatni waan kana quba qabaa, yoo dhugumanii qaamni walabaa waa’ee meeshaalee akkasii addunyaarrattillee hinfayyadamne nurratti raawwate kana kan qulqulleessu yoo jiraatee baay’ee rakkisaa akka ta’ee; Loontu dhumate, namatu miidhamaa jira. Waan akkasii argaa jirra hanga ammaa bakka shanitti nurratti rawwatani. Yoo qaamni walabaa dhimma kana qulqulleessuu yoo jiraaterraan ka hafe Oromoonisii waraanni bilisummaa Oromoosii fira ginqabuu hirkoo biraa hinqabuu, dirmannaas hinqabuu wanni kunii akkasittiinii dhoksaan nurratti dhimma bahaa akka jiranii qaamni walabaa raga barbaadu yoo jiraate itti himna. Dukkana keessatti dhumaa jira uummatni Oromoo gara lixaa jiru kun.
Gaazixeessaa: mallattoowwan naa kaafteen alatti namoota isaanii booji’aman ykn meeshaa isaanii caccabe lafa bu’erraa wanti argame jiraa?
Jaal Marroo: eeyyee ragaa qabatamaa harkaa qabnaa. Dhuksaa bifa haaraa nutti dhukaafamee. Maallattooleen amma siin jedhee nurraan gahe sanaa; qalaa’aa wanni sun keessaa dhukaafamellee harkaa qabnaa. Inni kunii qaamni walabaa dhimma kana qoratu yoo jiraate ragaa qabatamaa faana kennuufii nii dandeenya.
Gaazixeessaa: hedduu gaarii; gama kaaniin kanaan dura Araara jedhamee waraanni bilisummaa Oromoo keessaa ijoolleen hanga wayii galanii turanii ijoollee galan kanas Xoollayiitti naqanii rakkina irraan gahaa akka jiran wanti nu gahe jiraa. Araara sanaan wal qabsiisee wanti ergasii dubbatame jiraa?
Jaal Marroo: dubbiin durumaa bade; araarichi durumaayyuu araara akka hintaanee himeen jira ani. Maaliifii? Uumamurraa namootni koree araaraa sanaa ta’an rakkoo qabuu isaanirraayyuu rakkoo qabna jedhee dubadheetin ture. Abbootii gadaa Oromoo yogguu jedhamuu sirni gadaa Oromoo seera mataasaa danda’e qabaa. Oromoon gadaa meeqa qabaan beekamtu, gadaan eessa jirtiin beekamtuu. Namootni abbootii gadaa jedhamanii, namootni jaarrolii araaraa jedhaman namootni koree teknikaa jedhamanii Qawweedha hinqabanii akka waraana raayyaa ittisa biyyaa jedhamee nutti bobba’eedha. Meeshaa hidhatanii nu hinlolle malee; hedduu isaanii mootummaa karaa maraan kufe afuura baafachiisuuf warroota dabballummaa mootummaan yeroo garaagraatti shira addaa dalagan faatu keessa jiraa jechuudha. Warra adda bilisummaa Oromoo yeroo dheeraa keessa balleessuuf tarsiimoo yeroo dheeraa qabatee socho’aa turetuu abbootii araaraa ta’e. inni sun jalqabarraa baduushee himeen ture. Garuu; yoo dhugumaan holola addaa addaa Oromoon Oromoo irratti hindhukaasu mootummaan kan Oromoodha nuun jechaa turanii; nutillee Oromoo irratti miti kan dhukaasnuu sirna EPRDF kan TPLF’n kaleessa bu’uureffame isa sanatu jijjiirraa hundee hinarganne. Haaroomsa jedhanii, haaromsi sun haaromsa achumatti namni wal jijjiire malee fimanni hn taanee mootummaa dhuma kaleessa parsantii 100, parsantii 99 injifanne jedhutu nama wal jijjiiree achi taa’ee. Uummatni Oromoos sabootni cunqurfamoon kan hubachuu qaban isa kana. Kanaaf namatu wal jijjiire malee paartileen uummata miidhaa turan isaanuma sana. Nuti nagaa bu’a jennee ‘utuma beekanaii huubaa wajjiin isa sareen jette sana goonee, dagannee; nagaaf waa dagachuunillee numa jira. Yeroo itti fudhannee ilaallee wanni sun akkuma atuu argite akkuman jalqabarraan himellee dhugumaan nagaa fiduuf saba Oromoof rakkoo xumuranii gudunfaa itti gochuuf kan hojjetame utuu hintaanee waraana bilisummaa Oromoo adeemsa keessa tarsiimoon dhabamsiisuu namoota qabatetu caccabinsa waraana diiguufii haala amma Oromoo keessatti kufeef sabaabaa ta’ee jechuudha. Wanni kunii egaa “lama na’n suufan” jette jaartiin Qullubbii hattee jedhan. Egaa lama caalarraa har’allee kuma meeqayyuu suufamuu; ammo kanaan booda araarri kun bifa kanaan ta’uu hindanda’u. odoo kanaan hinta’in durammoo halduree waraannii bilisummaa Oromoo lafa kahatetu ture. Halduree lafa kaahanne cabsan. Ammo wanni adeemamaa ture waraana miseensa miseensa waamanii galchuun, Oromoo bool’a inni keessaa hinbaaneti qotanii galchuuf kan hojjetamaa ture. Qabsoo waggaa dheeraa itti jiramu kana haala salphaan harka kennachiisuu yaaluun hindandaa’amu. Araarris haala kanaan hinadeemsifamu. Kanneen kanaan dura dhoksaan bira dabarre; Namootni sun ammas kan nutti dhufan taanan nama hidhatee nu lolurraan adda hinjirani. Kanaaf waan irra gahamu gaafatama isaa isaantu harkaa qaba waraana bilisummaa Oromoo miti.
Gaazixeessaa:hayye egaa akka amma ilaalamaa jirutti warri Amaaraa kunis ka’anii jiruu, daangaarran. Mootummaanis dhiphina keessa jira kana irratti akka waraana bilisummaa Oromootti yaadni isin qabdan maali?
Jaal Marroo: rakkoon jette kun kan har’a dhalate miti. Rakkoon kunis akkaataa amma adeemamaa jiruu tasumaa furmaata hinargatu. Kuni bu’uura adda bilisummaa Oromoo irraa qabee haala ilaallatee kan ka’uufii ejjannaa hindaddaaqamneeti. Rakkoon amma adeemaa jiruu rakkoo bubbulee kulkule. Furmaatni kan ta’uu dada’uu mirgi hiree murteeffannaa Oromoo, Oromoon Oromoo filateen kan xumura garbummaa gochuun gudunfaa xumura itti godhanii raawwatudha. Waraanni bilisummaa Oromoo isa kana beeka. Wanti yeroo yeroon dhuftu bubuutuunii qabsoo keenya galma gahuu dhorkituu, inni kunii addi bilisummaa Oromoo yeroo dheeraaf dura dhaabbataa turee; ammas yeroo namootni hedduun adeemsa qabsoo bilisummaa daandii dheeraa adeemee dhufe kana iddoo hintaaneen gahanii xumura jalatti daddaaqsisanii; injifannoo bubuutuu kan baay’ee fakkeessiifii miidiyaalee irratti cucululuqee argisiifamaa turetiin waraanni bilisummaa Oromoo gaaf tokkoyyuu dalagaasaa dhiisee daguu sana hindhaqne. Rakkoon ammaa adeemaa jiru kun nuuf haaraa miti. Rakkoon kun hanga Oromiyaan hiree mataashee hinmurteeffannetti boris itti fufa. Wanti Finfinnee, gara eessaa, gara giddu gala jedhamee adeemaa jiru Oromootu of xiqqeesse. Tigiraay keessa har’a yoo ilaalte dhaloonni isaanii Taankii gurguddaa daangaarra kaahee ofirraa deebisaa. Rasaasi itti dhuka’uu mitii namni kaballaanuu hinrukutamu. Amaara keessatti har’aa Qawwee qabatanii hiriira bahanii, Qawwee hiikkadhaa mitii Qawwee maaliif qabattanii hiriira baatani namni jedhuun hinjiru. Oromiyaa keessatti garuu; sabni Oromoo kaleessa Qawwee dhabaafi garbummaa jalatti kufe. Har’allee akkanni Qawwee hinqabanne isanni qabatee jiruyyuu irraa hiikuu irratti xiyyeeffatu. Kun baay’ee qaaniidha, sabni Oromoo baay’ee gaggalagalchee of ilaaluu qaba. Sabni guddaan kunii rakkoo hanganaa keessatti waggaa dhibba meeqa dhoqqee bukeessaa jiraachuun irra hinjiraatu. Qawween garboomne jechaa qawwee nurraa hiikuudhaan garbummaa hamtuu dhaloonni keessaa bahuu hindandeenye walii qotaa jirra. Wal haa qusannu, waraanni bilisummaa Oromoo irree fi gaachana uummata Oromootii. Yoo rakkoon jiraates, yoo bal’oon jiraatees yoo wal qusanne irra wayya. Qawwee ofirraa hiikuun salphinatti nu geessaa. Waraana Bilisummaa Oromoo akka Bulguutti dhiyeessuun jibbiinsa irratti oofuun hinmalle. Oromoon kaleessa Finfinneef boo’a, dheengaddas Finfinneef boo’a. har’allee Finfinneef boo’uutti jira. Daangaan Finfinnee haa sararamtu jechuutti jira. Kana jechuun Finfinnee kan keenya mitii jechuudha. Daangaan maaliif sararama? Finfinneen kan Oromooti. Yoo barbaachisaa ta’e hanga Ambootti guddachuu dandeessi. Hanga Adaamaa, hanga Shaashamanneetti guddachuu dandeessi. Maaltu dhorkata lafa keenyaa. Finfinneen ha sararamtu jechuun, nuti achirraa lafa hinqabnuuinni sun kan namaatii jechuudha. Dhuguma ammo Finfinneenii kan namaati har’a warqiin qabeenyummaan isaa kankoo ta’e mormakeetti hanga jirutti kankoo miti. Akkasi jechuudha.Finfinneef har’as wareegama kaffalaa jirra, beekaa hedduu mana hidhaatti nu duraa guursisaa jira, kana kan fide Injifannoo bubuutuu duukaa fiiguu keenya. Kana hunda kan fide isa amma jette kanaa jechuudha. Ilaalcha maalii qabduu jettee kaate, kana hunda Kan fide gudunfaa yoo itti goone malee xumura hinargatu, injifannoo xiqqootiinii daandii gubbaa dhaabbannee dhiichisuutu kana fide. Finfinnee Qonnaan bulaan nannooshee irra jiru irraa buqqa’uun borillee utuu Oromoon kan Oromoo taateeyyuu irraa buqqaa’uu danda’a! Gaafa buqqa’u garuu; Qonnaa dhiisee gara industiriitti guddisee, Qonnaan bulaa bakka sana jireenyaasaa jijjiirtee abbaa qabeenyaa isa gooteeti. Har’a Finfinneen Qonnaan bulaa Oromoo miliyeena meeqa itti dhangalaastee yoo buqqiftellee, Qonnaan bulaan kun akkaataa itti Qonna gara Industiriitti ce’an hinbeeku. Lafa isaa nii gurguraa maallaqasaa iddoo kaahu hinbeekuu. Lafas dhabee maallaqas dhabee hundeen badaa jira. Kana Oromoon icciita gadi fagoo beekuu dadhabee injifannoo xixiqqoonii dhaadachaa oolu jechuudha. Bor garuu; Finfinnee Kan Oromiyaa yoo taate daangaan sararamu hinjiru. Hanga barbaddee guddaatti, lafti nannooshee nama irraa kaasu sunimmoo, namtichi guyyaatti qotee tokko ykn lama nyaatu industiriidhaan ofis jijjiiree biyyallee guddisee sadarkaa har’a addunyaan jirtuun gaha jechuudha. Kun hundumti Kan dhufu garuu; iyyaan mitii Injifannoo xixiqqoon baraguu mitii rakkoo Oromiyaa keessaa hundeerraa furuun ta’a.
Gaazixeessaa: Mee gara xumuraa irratti waraanni Bilisummaa Oromoo uummata Oromoof Qeerroo Bilisummaa Oromoo irraa maal barbaaddu, maal eegdu dhaamsa gara xumuraa irratti yoo naa kennite jedheeni.
Jaal Marroo: Waraanni Bilisummaa Oromoo egaa, har’a haalli itti hammaattee rakkoon itti dhufte gidiraa meeqas darbee caccabiinsi meeqa diina injifatee fira isaatiinii kan kooti ka jedhuuni shirri guddaan irra xxaxamee waraana deebisee of tiksuu fi waraana injifannoo kanaan dura argamee duubatti deebi’eef deebi’ee qabsoo eegalaa jirudha. Rakkoo guddaatu isarra gahe; ammoo kaayyoof lubbuu kennee bahe hanga lubbuun sun isa harkaa baatutti lubbuun sun lubbuu uumataati isa harka jirti malee, waadaa galee uummataaf kennee. Waraanni kun silaa sogiidda lafaati saba Oromootiif. Sammuu Qeerroo Bilisummaa Oromoo qarree dardara shamarran, jaarsaaf jaartii walumaa galatti uummatni Oromoo waraana Bilisummaa Oromoo kana; dhaamsi dhaamamuuf hinjiru waliin jirra, wal arguutti jirra wal keessa jirraa. Ka bakka addaa addaatti burjaaja’iinsa keessa seenee jiru yoo ta’e malee, naannoo waraanni Bilisummaa Oromoo keessa socho’uutti uummatni manni irratti gubataa, ajjeefamaa, hidhamaa, hiraarfamaa har’allee waranaa isaa kana ilmaan isaa waan ta’eefii ofitti qabatee lubbuu jiraachisaa waliinii wareegama kaffalaa jira. Nii hadhooftii nii bultii, nii turtii akkuman sila jedhe lolli kuni Lola uummata fii mootummaa garboonfataa gidduutti adeemaa jiruu. Mootummaan uummata lolee injifatee hinjiruu, uummatni lolee nii injifataa. Kanaaf waraanni Bilisummaa Oromoo kaayyoon isaa akkuma kaleessaatii; sabni Oromoo ammoo waraana kana lapheetti qabachuun dirqmasaatii! Kanuman dhaammachuu barbaada.
Gaazixeessaa: heedduu fayyaa ta’i egaa Jaal Marroo yeroo muddaa kanatti yaada nuu laachuukeetiif maqaa dhaggeeffattootaa fii hordoftoota keenyaatiinii.
Jaal Marroo: hayyee Hayyee atis fayyaa ta’i!


text:
Misseejii haqame guutuu nagayaan argadhu Photo fi Video – WhatsDelete
Whatsappii irratti waan qalbii nama rarraasu keessaa tokko Ergaa (misseejii) nuuf ergamee osoo nuti hin argin nu jalaa haqameedha. wanti nuuf ergamee ture suni maaluma ta’a kan jedhuun yaaduu dandeenya. Garuu furmaatni ni jira inniis Aappii dabalataa WhatsDelete jedhamu download gochuun itti gargaaramuu dandeenya. Namni kamuu ergaa (misseejii) nuuf ergee yoo haqe hin milkaa’u. Namtichi ergaa haqe sana akka nu biraa haqametti yaadaa nuti immoo guutuu isaa argannee jirra jechuudha.
Aappiin WhatsDelete jedhamu kun Ergaa (misseejii) nu jalaa haqame hunda of keessatti kuusatee qabata. Barruu, Suuraa, Vidiyoo fi faayila adda addaallee nu kuusata. Kana booda Namni ergaa nuuf ergee deebi’ee haqu itti yaaduu qaba, waan guututti itti hin amanne tokko nutti erguu hin qabu, Nutillee yoo ta’e waan 100% itti hin amanne tokko namootaf erguu hin qabnu.
WhatsDelete gad buufachuuf ⇣
https://play.google.com/store/apps/details?id=the.hexcoders.whatsdelete&hl=en


text:
Torban dhufu gaafa Kamisaa Muddee 10, 2015 guutuu addunyaatti hirriiri tumsa mormii barattota Oromoo godhamuuf akka deemu mirkanaayee jira. Bakkota muraasatti ammo Jimaata guyyaa itti aanuu ta’a. Maalif fagaate gaafii jedhuuf: hayyama barbaachisu argachuufi hawaasni addunyaa hundinuu bakka takk godhuuf akka aanjayuuf guyyaa achi siiksuun barbaachisaa ta’e.
Check Also
Ollaa: Oromo Legacy Leadership And Advocacy Association
IMPORTANT UPDATE: OLLAA is always seeking for opportunities to engage with Oromo communities around the …


text:
Abdii Boruutiin
Dhaadannoon “Qabsaa’an ni kufa, qabsoon itti fufa” jedhamu kun, waanuma barameef akkanatti dubbatama moo qabiyyee fi dhaamsi inni qabu ni hubatama laata? Kun dhugaa waliigalaa ti; qabsaa’aan dhufaatuma dabra. Tokko yoo kufe kan biraatu bakka isaa bu’a; qabsoon garuu hanga galii isaa gahutti ittuma fufa jechuu dha. Akka seenaan isaanii agarsiisutti, Sooressi Jaarraa Abbaa Gadaa ijoolummaa isaaniirraa jalqabanii hanga lubbuun isaanii baatutti, waan tokkotti amananii, waan tokkoof qawwee kaasanii, jiruu gaarii otuu hin hawwin, umurii isaanii guutuu qabsoorratti fixuudhaan boodarra duuti Waaqarraa dhuftu waan hin oolleef, qabsoo kana lammiilee Oromootti dabrsuudhaan dhaamsa lafa kaayyatanii addunyaa kanarraa deeman. Gootichi keenya Jaarraan maalitti amanan, maaliif qabsaa’aa turan? Gaafii kanaaf deebii gabaabaa kennuudhaaf, wanti isaan itti amanani fi qabsaa’afiis turan kaayyoo guddaa tokko dha. Innis sabni Oromoo bilisummaa fi abbaabiyyummaa humnaa dhabe sana deebisee akka argatu taasisuu dha.
Kaayyoon qabsaa’otni Oromoo kan biroos itti wareegamani fi wareegamaa jiranis kanarraa waan adda ta’u natti hin fakkaatu. Haa ta’u malee, tooftaafis ta’ee tarsiimoof jedhamee; yookaanis ammoo ayidoolojii adda addaa qabaachuudhaanis haa ta’u, har’a mooraa QBO keessatti yaada bifa lamaatu adeemaa jira. Yaadni lamaan kunis Oromiyaa walaba taate ijaaruu fi Itoophiyaa diimookraatessuudhaan bilisummaa Oromoo argamsiisuu kan jedhani dha. Yaadni inni lammataa kunuu karaalee adda addaatiin ibsamaa waan jiru fakkaata. Kuun Itioophiyaa diimookraatessuu jedhu; kuun federaalessuu jedhu; kuun ammoo karaa biraatiin tokkummaa Itoophiyaa jiraachisuu jedhu. Ilaalcha fi ibsa adda addaa kana akkasumas kaayyoo isaan qabatanii ka’an hundaa warruma akkanatti yaadaniif dhiisuudhaan; wanti har’a du’a goota keenyaa kanarratti mul’achaa jiru waan tokko nama hubachiisa. Innis mooraa keenya keessatti gadda uumame kanaaf akkamitti gamaa gamanaa akka waliif mirmatanii dha.
Kun ammoo Oromoon wal malee akka hin qabne; ilmaan haadhaa fi abbaa tokkoo; ilmaan lafee, foon fi dhiiga tokkoo; ilmaan saba tokkoo, yeroo gaddaa walbira dhaabbachuu akka danda’an agarsiisa. Gaafii guddaan asirratti ka’u garuu, waliif quuqamuun, waliif rifachuun, waliif mirmachuun, waliin gadduun kun hunduu hanga gaddi kun qabanaayutti turee; sana booda waanuma dur barame sanatti deebina moo carraa gaddaa kanatti fayyadamnee; egeree saba keenyaa yaadna laata? kan jedhu ta’a. Akkuman barreeffama kiyya isa kana duraa “Gaddii du’a Gooticha Jaarraa Abbaa Gadaatiin uumame QBOtiif carraa gaariitti jijjiiramuu qaba” jedhu keessatti ibse, akka ilaalcha fi hubannoo kiyyaatitti, ilmaan Oromoo akka waliigalaatti, qabsaa’otni Oromoo ammoo akka addaatti, karaa qaxxaamuraarra (cross road) akka jiran hubachuu qabu. Karaan tokko, tokkummaa dhugaa, tokkummaa Oromummaa kan humna cimaa fi abdachiisaa uumu ijaaranii; diina injifatanii; guutumaa guututti bilisummaa fi abbaabiyyummaa saba Oromoo mirakneessuu dha.
Karaan biraa ammoo, humna ofii abdachiisaa fi kan wabii ta’u otuu hin qabaatin ykn hin uumin; gara garatti hiramuudhaan ykn humna qaban gara garatti hiruudhaan; Itoophiyaa impaayara dulloomtuu diimookraatayuu hin dandeenye; projektii kanaan duras Oromootni meeqa itti galaafataman yaaluu; yoo kun ammas hin milkoofne seena badaa hojjetanii dabruu dha. Akkuman kanaa olitti ibse, Gootichi keenya Sooressi Jaarraa Abbaa Gadaa kaayyoo ifa ta’e tokko fi karaa qulqulluu ta’e qabatanii hanga lubbuun isaanii dabartutti qabsaa’anii boodarra dhaamsa lafa kaayanii deeman. Dhaamsi isaaniis “qabsoo narraa fuudhaa; kaayyoo ani fi qabsaa’otni itti wareegamaniif galiin gahaa…” kan jedhu dha. Egaa har’a karaa qaxxaamuraarra kan jirru yoo ta’e, dhaamsa isaanii kana fudhannee karaa kam deemuu akka qabnu murteessuu qabna jechuu dha. Gooticha keenyarraa wanti barachuu qabnu inni guddaan tokko akkamitti akka qabsaa’an qofaa otuu hin taane, kaayyoo tokkotti amanuu fi waan barbaadnu sana ni arganna jedhanii ofitti amanuu dha.
Murannoo ykn kutannoo fi ofitti amantaan yoo jiraate, haalli addunyaa kanaallee yoo jijjiramaa deeme; turrus bakkee barbaadnu sana gayuun keenya waan oolu hin ta’u jechuu dha. Kun amala goota fi qabsaa’aa dhugaa ti. Gootichi keenya Jaarraa Abbaa Gadaa otuu lubbuun isaanii hin bayin dura yoo dhaammatan, ijoolee kiyya adaraa hin jenne; dhaamsi isaanii dhaamsa Oromummaa ti; dhaamsa lammummaa ti. Qabsoo narraa fuudhaa yoo jedhan, maqaa kiyya yaamaa jiraadhaa jechuu isaanii tii miti. Kana seenaanuu bara baraan yaama. Yaamichi isaanii qabsoo ani jalqabe fi kaayyoo ani ka’eef galiin gayaa dha. Kan baay’ee nama dinqu dulluma keessattillee qawee qabatanii boson Oromiyaa keessatti wareegamuu barbaaduu isaanii ti. Kanaaf, qabsaa’otni hafan fi dhalootni har’aa qabsoo tana biyya keessatti deebisuu fi bakkee diinni keenya lammiilee keenya ajjeesaa jiru sanatti humnoota diinaa barbadeessanii bilisummaa fi abbaabiyyummaa saba Oromoo mirkaneessuu dha. Filannoon biraa hin jiru.
Kun akkamitti milkaayuu danda’a? Sadarkaan duraa kaayyoo ifa ta’e lafa kaayyachuu; isa kanas galii hawwamutti ni geessina jedhanii humna, qabeenya, beekumsa fi dandeettii qabanitti amnuu, ofitti amanu fi kutannoo qabaachuu dha. Kanaaf akka fakkeenyaattii gooticha keenya kana yaadachuu dha. Sadarkaan itti aanu tokkummaa dhugaa tokkummaa Oromummaa uumuu dha. Tokkummaa yoon jedhu ammoo tokkummaa waraqaarraa otuu hin taane tokkummaa humna jabaa uumuu danda’u; humni ammoo humna injifannoo argamsiisee jijjiirama tokko mul’isu ta’uu qaba. Yoo jijjiiramni tokko mul’ate uummatni bal’aan hamilee horatee nama duuba hiriira. Yoo uummatni bal’aan sossa’ee nama duuba hiriire ammoo, humni diinaa kamiiyyuu kana dura dhaabbachuu hin danda’u. Akkanatti walitti hidhamee deemuu qaba. Tokkummaa faarsuun qofaa bu’aa hin qabu. Tokkummaan hojiidhaan mul’achuu qaba. Hunda caalaa ammoo waayee tokkummaa ijaaruurratti yeroo dheeraan baduu hin qabu.
Dhimmi tokko hammuma lafarra harkifamaa deemu fi turu hamilee uummataa hir’isaa deema. Wanti dubbatamu, wanti yaadamu fi karoorfatamu dafee hojiirra ooluu qaba. Yeroo ammaa, ji’oota dabran kana keessa afuura gaariitu mooraa QBO keessatti hubatamaa jira. Wanti jalqabame fi gammachuudhaan simatame kun dafee hojiidhaan mul’achuu baannan; adeemsi tokkummaa kun yeroo gabaabaa keessatti xumuramuu baannan qilleensa badaatu mooraa keenya keessa galuu danda’a. Yeroo ammaa yeroo gootichi keenya addunyaa kanarraa boqotani fi dhaamsa lafa kaayanii deeman kana, yoomiyyuu caalaa kaayyoo qulqulluu qabaachuu fi isa kanas galiin gayuuf; humna mooraa ofii cimsuun dirqama Oromummaa akka ta’u hunduu hubachuu qabu. Ilmaan Oromoo keessumaayuu qabsaa’otni Oromoo kaayyoo tokko jalaatti ijaaramanii humna Oromoo jabaa uumuun yeroon isaa amma dha.
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Ambaasaaddarri Ertraa Girmaa Asmaroom Teesfaay torban kana dura ta’a komishiina Afrikaa Jean Ping duratti dhiyaatan.
Ertraan diddaa yeroo dheeraa booda jaarmayaa miseensoota 53 qabuutti dabalamuu isheetti kan gammadan ta’uu Mr .Ping ibsanii jiran.
Itiyoophiyaan walii galtee nageenyaa wal waraansa daangaa 1998-2000f tolfame diigde jechuu dhaan mormii qabdu ibsuuf jecha, Ertraan yeroo sana Ambaasaaddara ishee Finfinnee keessaa waamuun ni yaadatama.
Ministriin dantaa alaa kan Itiyoophiyaa akka jedhutti, haalli kun uumamuun hariiroo biyyoota lameenii danqamee ture waan foyyessu hin qabu.
Gabaasaa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


text:
Oomishi buna Itiyoopiaa dabalaa adeemuu isaa fi keessumaa bara kana immoo daran dabaluun isaa gabaasamee jira. Oomishi kun dabaluuf sababaan lafti hedduun bunni
Bunni kan oomishamu irra hedduun Naannoo Oromiyaa irraa ti. Biiroo qonnaa Oromiyaatti geggeessaan hojii extenshinii naannoo kan oomisha bunaa kan ta’an obbo Dachaasaa dhugaasaa akka ibsanitti lafi bunaan qabame yeroo dhaa yerootti waan dabaleef jedhan.
Waggootii kurnaan darban keessa bunni miliyoona dhibbaan laka’amu kan dhaabame si’a ta’u yeroo ammaa oomishi walitti qabamuu jalqabeera jedhan.


text:
Aristootil
Aristootil (Giriik: Ἀpισtotέλnς, Aristotélēs; 384 – 322 DhKD) saayintistii fi filoosofera Giriik yoo ta'u magaalaa Maqedooniyaa Isteejiraa, Chaldiis, qarqara kaabaa Giriik durii keessatti dhalate. Abbaansaa, Nikoomachus, yeroo Aristootil daa'ima ture du'e, kana booda Pirooksenus kan Eetarines guddistuusaa ta'e guddise. Umurii kudha-saddeetitti, Aristootil Akkaadaamii Pileetoo kan Ateensi keessa jiru gale, achi keessas amma umuriinsaa soddomii-torba ta'utti ture (347 DhKD). Barreeffamni Aristootil mataduree gara garaarratti barreeffame – fiiziksii, baayoloojii, zuwooloojii, meetaafiiziksii, yaayaa, safuu, aartii fi bareeda, walaloo, tiyaatira, wallee, xiinluga, siyaasaa fi mootummaa – kunis falaasama dhihaa kan guutuu ta'e kan jalqabaati. Pileeton erga du'ee yeroo gabaabaa booda, Aristootil Ateensi gadilakkise, gaaffii Filiippi kan Maqedooniyaatin, Aleeksaander Guddicha bara 343 DhKD kaasee barsiise. Akka Insaayikiloppidiya Biritaanikaan jedhutti "Aristootil saayintistii dhugaa kan jalqabaati... kanaafis saayintistiin kamirraayyuu oolmaa qaba"


text:
Sagantaa - Kibxata Adoolessa 13, 2021
Oromoon Walloo humna ABUT irratti duula akka banuuf gaafatamaa jiraachuu
Mootummaa Naannoo Amaaraaf daboo ba'ee, humna Naannoo Tigiraay (ABUT) irratti waraana akka banuuf jecha, Oromoon Walloof waamichi qaamota Mootummaa Naannoo Amaaraatiin taasifamaa jiraachuu.
Oromtichi maqaan isaa Mallasaa Caalaa jedhamu, Giddu-gala Oromiyaa Magaalaa Buraayyuu keessatti, mana hidhaa keessatti ajjeefamuun, reeffi isaa badheetti darbamuu.
Haaluma wal-fakkaatuun, dargaggeessi Oromoo, maqaa fi teessoon dhalootaa/jireenyaa isaa ammaaf kan hin qulqullaa'in jiruu fi kutaa Oromiyaa biraa irraa gamasitti geeffamuu isaa kan odeeffanne tokko, ajjeefamuun reeffi isaa Konyaa Arsii Bahaa Ona Gadab Asaasaa keessatti bakkeetti gatamuu.


text:
Koreen basaasa kan mana maree bakka bu’oota uummataa Yunaayitid Isteetis hoogganaa Ameerikaa aangoo irraa kaasuuf qorannaa geggeessamu akka cimsuufiif jecha, tattaaffii prezidaant Doonaald Traamp odeeffannoo mormituu isaanii ka demokraatotaa ilaalchisee jiru akka dhiyaatuuf Yukreeni irra dhiibbaa kaa’uu isaanii irratti dhuga ba’umsa ijoo har’a dhaggeeffachuuf jira.
Gamtaa Awrooppaatti ambaasaaddera Yunaayitid Isteetis kan ta’an Goorden Soondlaand haasaa kallattiin perzidaantichi geggeessan qorannaa dimokraatotaan geggeessamuuf mul’inatti dhugaa ba’uuf jiru.
Akka dhuga baatota kanneen birootti, Soondlaand walakkeessa baatii Adoolessaa qabee hanga walakkeessa baatii fulbaanaatti Traamp waliin yeroo heddduu kan dubbatan ta’uu isaanii fi Traamp deggersa nageenyaa US Yukreeniif kennuuf malte akka danqamuuf aangoo isaaniitti seeran ala fayyadamuu fi dhiisuu ilaalchisee saaxil baasuu mala.
Tramp himannaan kun kan shiraa ti jechuun badii akka hin qabaanne ibsaa jiran.


text:
Bitootessa 8 Guyyaa Dubartoota Adunyaa
(Ibsa ABO – Bitootessa 8, 2021)
Bitootessa 8 Guyyaa Dubatootni Adunyaa jedhamee kan beekamuu fi gahee dubratootni jireenya Hawaasummaa, Dingadee, Aadaa fi Siyaasaa keessatti qabanii fi bu’aa guddaa isaan buusan guyyaa itti yaadatamuu fi kabajamuu dha. Akkasumas, guyyaa kuni walqixxummaa dubartootaa adunyaa kanarratti dhugoomsuuf tarkaanffin barbaachisu akka fudhatamuuf guyyaa yaamichi itti godhamuu dha.
Durbarrtootni Oromos guyyaa kana sirnaan kabaju. Durbartootni Oromoo jireenya Hawaasaa, Dinagdee, Aadaa, fi Siyaasaa Oromoo keessatti bakka guddaa qabu. Dubartootni Oromoo hundee maatii ta’uudhan jireenya hawaasummaa kan bu’uuressanii fi dhaloota haarawaa qaran kan guddisan qofa utuu hin taane mirga dhala namaa fi dimokraasii ummataaf falmuu keessatti gaheen isaaanii ol’aanaa dha. Dubartootni Oromoo walqixummaa sabaa fi sablammii irratti amantaa guddaa qabu. Kanaafis mirgaa fi dimokraasii saba hundaa kabachiisuu keessattii shoora isaan taphatan ol’aanaa dha.
Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) keessattis yeroo dheeraa irraa kaasee dubartootni Oromoo karaa adda addaa qooda guddaa qabaachaa turan, ammas itti jiru. Dubartootni Oromoo qabsoo siyaasaa, hawaassummaa, dinagdeetti, fi qabsoo keessatti kan miidhamanii fi diigaman deebisanii hadhaadhiyuu keessatti qooda ol’aanaa qabu. Dubartootni Oromoo nagaa jaallattootaa fi nagaa buusuudhan kan beekamanii dha. Haata’u malee haala dirqii ta’ee argamu keessatti Qabsoo hidhannoo geggeessanii mirgaa fi bilisummaa saba isaanii dhugoomsuu keessattis qooda guddaa qabaachaa akka turanii fi akka ammas itti jiran beekamaa dha. Kana keessattis seenaan Oromoo kan yaadatu dubartoota Oromoo hedduu dha. Dubartootni Oromoo falmii mirgaa fi dimokraasii gochaa turanii fi jiran keessatti dararamni hangana hin jedhamne irra gahaa jira. Ajjeefamuu, gudeedamuu, ilamaan isaanii ija isaanii fuuduratti ajjeefamuu, mana hidhaa keessatti dararamuun dubartoota Oromoo irra gahaa turee fi ammas hammeenyaan itti fufee jira. Kanaafis, ABOn gadi jabeessee balaaleffata.
ABOn dubartoota Oromoof kabajaa guddaa qaba. Utuu dubartootni qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti qooda hin fudhanne ta’ee qabsoon bilisummaa Oromoo sadarkaa amma jiru kanarra gahuu akka hin dandeenyees ABOn ni amana. Fuudurattis qooda fudhannaan dubartoota Oromoo galma gahuu QBO keessaatti qooda ol’aanaa qabaata. Dubartootni Oromoos dirqama lammummaa isaanii kana bahachuuf daran jabaatanii akka mirga, bilisummaa fi dimokraasii Oromoo fi lammilee Oromiyaaf akka falman adii guddaa qabna.
ABOn qooda fudhannaa dubratootaa dhaaba isaa keessatti akka dagaaguuf carraaqqii guddaa gochaa ture, ammas itti jira. Kana keessatti dubartootni sadarkaa miseensummaa irraa hanga hoogganaatti akka qooda ol’ aanaa qabaataniif ABOn imaammata ifaa qaba. Itti dabalees, qooda fudhannaa dubartootni dhaaba keenya keessatti daran guddisuuf hojjechaa jirra. Kunis, dhaaba keenya keessatti sadakaa adda addaatti dubartoota qooda fudhachiisuu, dandeettii fi beekumsaa isaanii guddisuu fi hamilee jabaadhan akka qooda fudhatan leenjii barbaachisuu fi haala itti dubartootni humneessaman (empower ta’an) irratti saganteeffatee jira.
Kanaaf, dubartootni Oromoo dhiira Oromoo waliin walxixxummaan dhaaba keenyaa ABO keessatti akka qooda ol’aanaa keennaniif carraan karaa hunda banaa akka isaanii ta’ee fi dandeetti fi oguma qabaniin sirna walqixxuummaa jalatti akka shoora isaanii bahatan mirkaneessuu feena.
Injifannoo Ummata Bal’aaf!
Adda Bilisummaa Oromoo
Finfinnee
Bitootessa 8, 2021


text:
Obbo Lammii Beenyaafi Daawit Abdataa dhaddacha irratti kallattiin akka hiikaman erga ta’ee booda, deebifamanii hidhaman.
Manni murtii walii gala Oromiyaa olmaa dhaddachaa har’a ooleen Obbo Lammii Beenyaafi Daawit Abdataa dhaddachuma sanarratti biliisa baasuun, kallattiin gara mana isaanii akka galuu danda’an ajaja dabarsuus poolisiin ajaja cabsuun humnaan hidhamtoota sana butuu OMN odeeffate.
Hidhamtootni siyaasaa kunniin bu’ura ajaja mana murtiichaatiin abukaatoofi maatii waliin mooraa mana murtii keessa ba’anii utuu hin fagaatin, poolisii humna addaa Oromiyaatiin deebifamanii butamuun fidhatamuu isaanii Abukaatoon hidhamtoota siyaasaa Oromoo Obbo Guddannee Fiqaaduu bilbilaan OMN-tti himaniiru.
Akka Obbo Guddanneen jedhanitti, Manni murtii walii gala Oromiyaa dhaddacha har’a oolerratti, Koomishiinerri Koomishiinii poolisii Oromiyaa Obbo Araarsaa Mardaasaa akka dhihaatee deebii kennuuf eegamus, Koomishiinichi yeroo sadaffaaf ajaja mana murtii diduudhaan dhaddachatti osoo hin dhihaatin hafee jira.
Koomishiinichi akkaataa ajajameen dhihaachuu baatus, guyyaa har’aa hidhamtoota siyaasaa Obbo Lammii Beenyaafi Daawit Abdataa mana murtiitti akka dhihaatan taasiseera. Manni murtiichaas, ajaja Bitootessa 16, 2021 dabarse irra deebiin mirkaneessuun, hidhamtoonni kun kallattiidhaan dhaddacharratti biliisa akka ba’an murteessuun gara mana isaaniitti akka galan ajaje ture.
Poolosiin isaan fidee dhufe, sagalee dhaddacharratti dhageessiseen, ‘mallatteessee waanin fidee dhufeef, gara Moojootti isaan deebisuun qaba. Achitti gad haa lakkifaman” jechuun gaafatus, manni murtichaa duras ajaja mana murtii malee garas waan geeffamaniif, himatamtoonni kun kallattiidhaan akka dhaddacharratti hiikaman ajajuusaa abukaatoon isaanii Obbo Guddanneen himanii jiran.
Maatiifi hiidhamtoonni kun miira gammachuudhaan murticha fudhatanii, mooraa mana murtii keessa erga ba’anii booda, poolisiin humna addaa Oromiyaa konkolaataatiin marsee isaan butee deemuudaa Obbo Guddanmee Fiqaaduu OMN-tti himaniiru.
Related


text:
Bonaa fi oolaan Afrikaa waan ganna kurnya hedduutii asitti arganii hin beenne. Oromiyaatti akka itti aanaan koomishineeraa Koomishiina Hooggansa Sodaa Balaa Oromiyaa, Obboo Garramuu Oliiqaa jedhetti nama miliyoona 3 fi kuma 600 qarqaarsa midhaaniit fi ka akka akkaai eegata.
Rakkoon tun haa wal caaltuu malee godina Oromiyaa 15 fi aanaa 134 keessa jirti.
Akka mootummaan naannoo Oromiyaa duraan jedhetit naannoo isaatti nama miliyoona 2 fi kuma 49 gargaarsa eegata.Henna dhiyootti ammoo nama miliyoona 1 fi kuma 500 itti dabalame.
Godina Oromiyaa bonaa fi oolaan haa wal caaluu malee itti jabaatte keessaa Boorana, Gujii, Gujii Dhiyaa,Harargee lamaan,Arsii, Baalee,Shawaa Kaabaa fi Shawaa Bahaa fa.
Akka itti aanaan Koomishineeraa kun jedhutti mootummaa federaalaa, mootummaa naannootii fi ummatinuu wal qarqaaree rakkoo wal baasuutti jira.
Mootummaan naannoo Oromiyaalleen qarshii mliyoona 100 fi kuma 700 baasee namaa fi horiillee walti qarqaaruutti jira.
Bulchiinsii naannoo Oromiyaa nama hedduu qarqaaruutti jiraa jedhullee warrii godina gara garaa keessaa dudbbifne jedhetti qarqaarsii baanan kun woma ilaan nama sobuuf jedhan malee waan mullataatii miti.
Jiraachuu dhabuu qofaa mitii waan gargaasaa dhufaniinillee haga tokko jidduutti gorfatanii kaan hin gurgurtanii kaan ammoo walii qoodan fa jedhan.
Obboo Garramuun ammoo rakkoon akkanaa quba qabaachuu qofaa mitii warrii warrii balleessaa akkanaatiin irratti mirknanooftelee ummatinuu balleessaa itti muruutti jiraa jedha.
“Tarkaanfii sirreeffamaa bakka itti fudhannettis jirra waan taheef dhimmii kun akka qabeenna abbaa hin qamneetti ilaalamee lafa hundumatti gurguruudhaaf hin eeyyamamu dhimmichii akka karaa qabatu irratti hojjachaa jirra.”
Oromiyaan yoo namii isii irraa beelahu lakkoofsa nama haga beelahee mootummaa federaalaatti ergite malee horii hagana nuu ergaa hin jettu akka jecha obboo Garramuutti.
Ijoolleen hagamitti bonaa fi oolaa kanaan barumsa keessaa yaa’e jennaan fulaa manii barumsaa jiru cufatti rakkataa addaan baasanii waan gargaaraniif namii tanaa jedhee barumsa lakkise hin jiru koomishineerii Garramuun.
Taatullee akka OHCA(United Nations office for the coordination of humanitarian assistance)Itoophiyaatti keessattu naannoo Oromiyaatii manneen barnootaa hedduutti cufamee ijoollee kuma hedduutti barumsa hedduu jidduutti dhaabe.
Bonaa fi oolaa kanaan horii haga dhumatee, ijoollee hagam tanaa jedhanii barumsa akka dhaaban akkoofsa isaanii ammatti koomishineera irraa hin arganne.
Godinootii naannoo Oromiyaa ka yoo hedduu waraanii Liyuu Poolis naannoo isaanii seenanii lafa fudhachaa namallee hadhan kaaniin akka warrii lafaa jedhutit nama hedduutti baqatee ammallee onatti hin galin.Koomishineer Garramuun ammoo naannoleen lamaan rakkoo tana irratti wal mari'atanii ya nagumaan fixan.
Woma taateefuu ammaan tana Oromiyaatti oolaa fi bonaan nama miliyoona sadii fi kuma 600 qarqaarsa eegata.


text:
Har’a magaalaalee Oromiyaa adda addaa hanga tokko keessati mormii, bakka kaanitti immoo namoonni du’an ennaa awwaalaman kaan keessatti immmoo namoonni du’uu fi humnootiin mootummaa waan bobba’aniif sochiin magaalaalee kanaa ugguramanii jiraachuu jiraattonni naannoo akkasumas hoogganoonni paartilee momituu ibsaniiru.
Maatii namoonni duraa ajjeefaman jedhamn keessaas dubbisnee jirra. Angawaa mootummaa biraas deebii arganne qabna.
Naannoo addaa Oromiyaa Sulultaa keessatti har’a mormii geggeessameen uummati daandii bakka tokko tokkotti waan cufeef jecha humnoonni mootummaa manneen namaa irra naanna’uu dhaan uummata hidhaa jiraachuu jiraattonni dubbataniiru.
Namoota manaa waamanii baasanis garaa dhaan lafa irra akka siqan taasisuun nu dararaa jiru jedhu. Godina kelem Wollega magaalaa Canqaa keessatti illee lubbuun namaa humnoota mootummaan darbuu jiraattonni nuuf ibsanii jiru.
Magaalaa kana keessatti haala mudateen maatii tokko keessaa namoonni sadii haatii fi ilmaan isaanii Fedhesa fi isheetuu jedhaman rasaasaan dha’amuu dhaan Eshetu fi haati isaa ennaa du’an Fedhesaan madaa’ee mana yaalaa jira jechuun nuuf ibsan jiraataan magaalattii.
Jiraataa magaalaa Amboo kan ta’aniif nama obboleessa kootu na duraa ajjeefaman jedhan ofii isaanii kale koo irra dha’ameera waan ta’eef obboleessa koo awwaallachuu hin dandeenye nuun jedhan.
Gondina Horro Guduru Wallaggaa jiraataan magaalaa Guduruu tokkos haala magaalattii keessatti uumame ennaa ebsan humnootiin mootummaa uummata hiriira ba’e reebuu irra darbanii lubbuun namaa illee darbeera jedhu.
Godina walaggaa dhiyaa magaalaa Najjoo keessatti kaleessa hojjetaan mana yaalaa tokko du’uu gabaasuun keenya ni yaadatama. Sirni awwaalcha dargaggoo Gammachiis Xilaahuun har’a raawwatame.
Haala magaalaa Najjoo keessatti uumamee fi namoonni reebamuu ajjeefamuu akkasumas sochiin uummataa ugguramuu ilaalchisee himannaa jiraattonni dhiyeessaniif deebii argachuuf bulchaa magaalattii obbo Birhaanuu Caalii quunnamnee jirra. Namni tokko du’ee awwaalameera, kana irraan kan hafe garuu farren nageenyaa jeeqama uuman irraan kan ka’e nagaan boora’ee adeemsi baruu fi barsisiuu yeroof gufateera. Haala jiru tasgabbeessuuf irratti hojjetaa jirra jedhan.


text:
Mootummaan Itoophiyaa Ministira Muummee Abiyyi Ahmadiin akka geggeessamu labsame, dargaggootaaf carraa hojii uumuun, rakkoo qaala’iinsa jireenyaa furuu fi nagaa eegsisuun biyyattiin jireenyaaf mijooftuu akka taatu gochuu qaba jedhan, dargaggootni magaalota biyyattii gama Laxaa irraa Sagaaleen Ameerikaa dubbise tokko tokko.
- Muummichi Ministaraa Abiyyi Ahmed fi Paarlaamaan Itiyoophiyaa Bulchiisa Marsaa Haaraaf Kakuu Fudhatan
Magaalaa Amboo, Naqamteefi Asoosaarraa yaada dargaggoota kan gabaasaan keenya walitti qabee erge caqasaa.


text:
Amajji 26,2016
Magaalaan Naqamtee sochi warraaqsaa daran finiinsutti jiru Haaluma kanaan kaleessa “osoo hin baratin waan qoramnu” jechuun warraqsi barattootaa kan eegale humna waraanan bittimfamus har’a magaalatti rog-arfaniin har’a sochiirra turan.mannee barnootaa kanneen akka _Maskaram Uletti,Q/Naqamtee,Daalloo Naqamtee,Biftuu Naqamtee FXG daran finiinsaa turan.akkasuma hoteelota dahoo diinaa ta’anirratti tarkaanfilee barsiiso fudhachuuf yaadamee kora bittinnessaan hoteela Faanaaf kkf eegichaan oole.humni waraana magalatti marsaa turus warraaqsa ittisuu hin dandeenye.FXG hanga bilisummatti itti fufa.
Kana Malees Magaalaa Arjoo Guddattuu keessatti FXG ka’een wal qabatee sabboontoti Oromoo 3 yeroo rasaasa Wayyaanee ajjeefaman sabboonaan suuraa isaa argitan kun dargaggoo Addisuu Taarikuu jedhamu hidhamee lafatti tumamaa harkifamee dararaan jiraa isaan irra gahe haalaan suukkanneessaa dha.


text:
Waraanni Masqalaa eega Magaalaa Al Quds harkatti galafateen booda, guyyoota kudhaniif walitti aansee ajjeechaa garajabeenyaa raawwate. Muslimoonni kumaatamaan lakkaawaman magaalaa Alqudsiifi Masjiidal Aqsaa keessatti Ajjeefaman. Gama birootiin kitaabotaa fii wantoota islaamummaan wal qabatan hunda barbadeessuuf carraaqqin guddaan godhamee jira. gareen Muslimotaa muraasni kan Magaalaa Al Quds keessa jiraataa turan, mala garagaraa fayyadamanii Qur’aana Usmaan ibn Affaan (RA) gara Magaalaa AlQuds erge qabatanii magaalattii keessaa baqatan. Eega magaalaa Al Quds irraa baqatanii booda, Biyya Shaam Magaalaa Dimashq Qubatan. Magaalaan Dimashq yeroo sanitti iddoo baruumsi islaamummaa haala gaariin itti kennamu turte. Kanaaf, baqattoota Al Qudsiitiifis, magaalaan tun qubsuma gaarii ta’uu dandeette.
Dhufiinsi Waraana Masqalaa Hawaasa Muslimaa irratti dhiibbaa guddaa uume. Waraanni Masqalaa waadaa duraan seene diigee, Magaalaa Al Quds qofa osoo hin taane, dachii Shaam kan haga Suuriyaa jiru hunda qabate. Biyyoota Muslimaa wayta dhufu waadaa seeneefii karaa bananiif hunda, waadaa diigee dhiiga isaanii dhangalaasuu eegale. Masjiidota muslimaa gara bataskanaa jijjiiruu itti fufe. Haala kanaan, waadaan duraanii hafee, dachii ummata Muslimaa irratti Impaayera kiristaanaa hundeessuudhaaf sochiin eegalame. Kuna booda hawaasa muslimaa irraa mormiin guddaan ka’uu eegale. Ummanni muslimaa duraan rakkina waraana Masqalaa akka waan salphaatti laalaa tures, cunqursaa daangaa dabre kana ofirraa deebisuuf yaaduu eegale.
Gama birootiin Waraanni Masqalaa karoora biraa baasuu eegale. Ummata Kiristaanaa biyyoota akka Jarman, Faransaayii fi Itaalii irraa fidee, dachii Muslimootaa keessa qubsiisuu jalqabe. Yeroo waggaa kudhan hin guunne keessatti, naannoo qarqara bishaanii fi daangaa biyya Shaam hunda dhuunfachuu danda’e. Yeroo sanitti, Amiira Muslimotaa ta’uudhaan magaalaa Baghdaad kan bulchaa jiru Mootummaan Abbaasiyyaa tahus, Mootummaan Abbaasiyyaa humna hin qabu. Muslimonnis ajjeechaa waraana masqalaatiin hedduu miidhamnii jiran. qoqqoodamiinsi jirus, haaluma yeroo ammaa jiruun wal fakkaataadha. Akkuma nuti amma teenyee, yaa Rabbi ummata Falasxiiniif dirmadhu jennu kanatti, Muslimoonni Mootummaa abbaasiyyaa jala jiranis, yaa Rabbi nuud dirmadhu jechuu malee, Mootummaan Islaamaa kan humna waraanaa jabaa qabu kan diina dura dhaabachuu dandahu hin jiru. Garuu humni jabaan tokko ni jira. Innis humna warra Seljuk Turk jedhamuuti. Isa booda itti deebina. In shaa ALLAH.
Kun osoo kanaan jiru, Waraanni Masqalaa, qubsuma isaa bal’ifachuudhaan, gara wiirtuu biyya shaam imaluu jalqabe. Magaalaa yeroo ammaa waraana guddaadhaan raafamutti jirtu Halab ykn Aliippoo, xiyyeeffannaa waraana masqalaa keessa seente. Waraanni masqalaa loltoota isaa hiriira galchuun gara magaalattii qajeelchinaan, Hoogganaan Magaalaa Halab waraana masqalaatiif karaa banee, Mormii tokko malee akka seenan hayyameef. Waraanni Masqalaatis dura dhaabbannaa tokko malee, gara Magaalattii seene. Eega magaalattii seeneen boodas, Masjiida Magaalattii keeysa jiru hunda gubbaa Masqala dhaabe. Yeroo kana dubbiin hundi ni jijjiiramte. Ummanni Halab, xiqqaa guddaan gocha kana balaaleeffatuu eegalan. Yeroo gabaabaa keessatti mormiin guddaan magaalattii keessatti ka’e. waraanni masqalaatis magaalattii keeysaa bahee, daangaa magaalattii marsee eeguu eegale. Kana booda hoogganaa warraaqsa kanaa, Kaliifaa Muslimootaa irraa gargaarsa barbaaduug gara Magaalaa Baghdaad imale. yeroo achi gahu garuu, kaliifichi humna akka hin qabne hubatee, gara masjiidaa deemee masjiida keessatti ummata jihaadatti kakaasuu jalqabe. Yeroo gabaabaa keessatti Masjiidonni Bagdaad, bakka Muslimoonni jihaadaaf walitti lallaban taahan. Yeroo kanatti magaalaan Baagdaad bulchiinsa mootummaa Abbaasiyyaa jala jirti. Sochiin kun hoogganaa Abbaasiyyaa irratti dhiibbaa guddaa uume. Kana hordofuudhaan hoogganaan Abbaasiyyaa, Waraanni Seeljuk Turk kan Magaalaa Moosul bulchaa jiru, gara Halab deemee waraana Masqalaa irratti tarkaanfii akka fudhatu gaafate. Waraanni Seeljuk Turkiitis, gara Halab imala jalqabe.
Waraanni Seeljuk Turk, nama Mawduud jedhamuun durfamaa gara Magaala halab imale. Achitti waraana masqalaatiifi, Seeljuukota turkii jiddutti waraanni guddaan gaggeeffame. Yeroo muraasa booda, waraanni seeljuuk Turk injifannoo goonfannaan, waraanni masqalaa naannoo magaalaa Halab irraa baqate. Haa ta’u malee, hoogganaan magaalaa Halab, waraanni Seeljuk gara magaalattii akka seenu heeyyamuu dide. Sababa kanaaf, waraanni Mawduudiin hoogganamu gargaarsa dabalataa barbaacha, gara Magaalaa Dimashq imale. Yeroo kanatti waraanni Masqalaa Magaalaa Dimash Qabachuudhaaf marsee jira. Yeroon kun Bara 1113 akka lakkoofsa Miilaadiyyaatti hogguu tahu, waraana dirree Assanaabiraa jedhamutti waraana masqalaatiifi Mawduud jiddutti godhameen, Mawduud injifannoo argatee, waraana Masqalaa magaalaa naannoo Dimashq irraa ari’e. kun muslimotaa injifannoo guddaa ture. Jiraattonni magaalaa Dimashq, waraana Mawduudiin hoogganamu haala gaariin simatan. Haa tahuu malee hooggantoonni Magaalattii yaanni isaanii ka birooti. Hoogganaan Dimashq, waraana Seeljuk kana heddu sodaate. Kanaafuu karaa garagaraatiin, waraana Mawduud irratti tarkaanfiin akka fudhatamu karaa mijeessuu eegale. Garee Shi’aa kan Al baaxiniyyaa jedhamu hundeessuudhaan, Seeljuukota Dimashq keessa jiran irratti tarkaanfii akka fudhatan godhe. Gareen Al Baaxiniyyaa kunis, waraana Seeljuuk kan magaalaa Dimashq keessa qubate dhokatanii ajjeesuu jalqaban. Hogganaan Seeljuukotaa Mawduudis haaluma kanaan ajjeefame. Ammas Muslimoonni walirratti duuluu eegalan. Garee adda addaatiin jaaramaa, ofumaa waraana walirratti banuu eegalan. Waraanni humna jabaa qabu waraanni Seeljuuk Turkiitis rakkoo hamaa keessa seene. Haalli kun hawaasa muslimaa magaalaa Dimash hedduu yaaddesse. Diinni ummata Muslimatis ni heddummaate. Waraanni Muslimaa kallattii hundaan muslimootarratti duulutti jira. Muslimoonnis lafa jalaan walirratti duulu. Hooggantoonni yeroo sanii umrii aangoo isaanii dheereffachuuf jecha, garee garagaraa uumuudhaan muslimoota jiddutti waraanni akka ka’u godhan. Wanti kun ummata muslimaatiif rakkoo guddaa tahe. Boorahu malee hin calalu akkuma jedhan, rakkoon daangaa dabrite tun, hawaasni muslimaa kallattii hundaa akka if ilaaluufi tarkaanfii isaatis akka jijjiiruu qabu karaa akeeke. Kana booda muslimoota keeysatti jijjiiramni guddaan tokko hawaasa muslimaa keeysatti uumame. Muslimoonni waraana masqalaa dura dhaabbachuun duratti, ofumaa if qulqulleeysanii, waraana humna jabaa qabu kan Adawwii dura dhaabbachuu dandahu jaaruun dirqama tahuu irratti walii gale. Walii galtee ummataa kana booda, namni ajaa’ib jabaan tokko dhufe. Innis Hoogganaa Seeljuk Turk, Imaaduddiin Zankii Ataabik jedhama. Bara 1127tti, Imaaduddiin Zankiin hoogganaa Magaalaa Moosul godhamee muudame. Kaayyoon Imaaduddiin Zankii, waraana Masqalaa dachii Muslimootaa keessaa qulqulleessuudha. Imaaduddiin kaayyoo dheeraa kanaaf, humna isaa jaaruu jalqabe.


text:
Category:Hoji Mahandisaa
seena gara naama nyaatu keessa isa ilamman oromoo du,arii itti qoqodaman harale akkasummati jiraa, kanafu nu ummani amma jiruu kun seena jiruu qaban akka oromon tokko tayye jirachu dayyu godhu qaban, garuu ummata oromoo tokkommasu irrati naami tokko hin dayyu, kanafu oromoni hundu qodda matta isanni bayyu qabu akka ummani oromo kuni fi kan gan dhalate dhuffu bilisumma keessa akka jiratan godhu qaban amale oromota keenya kann du,arii irra barumas irra fudhachu qaban hundi keenyaa amale oromon sabba gudda ilamma naama irra gargaras hin fedhu yoo tokko tayye uffiyyu walla garagara kanafu nuti biyya keenya oromiyaa harka oromooti gallashun diramma ilamman oromo hundati yommu itti fuffa seena ummata oromoo dheeradha wann akka layyoti dhummu mitti kanafu tokkumman keenyaa bayye bara bajjisadha ................................?
Ramaddiin kun ammatti fuulota ykn miidiya ofkeessaa hin qabu.


text:
ONN: Beegii, Waxabajjii 28, 2018 : Hojjetoonni Hospitaala Beegii Ummata naannoo Toongoorraa buqqa’e bifa kanaan jajjabeessaa jiru. Ummanni Oromoo daa’imman kanaaf birmachuu, bira dhaabbachuu qabaan dhaamsa keenya.
SAGALEE QEERROO = Waxabajjii 28 2018
Falmattoonni haqaa magaalaa Naqamteerraa qabamanii Qilinxoo turan guyyaa har’aa mana murtii Lidetaa dhaddacha 4ffaatti dhiyyaachuun bilisa jedhamaniiru.Isaanis
1,Amaanuel Beekkataa
2,Hundee Mangistuu
3,Abubaker Nuuree
4,Galataa Caalaa
5,Kaasahuun Laggasaa
Dargaggoo Dastaa barkeessaa torbaan tokkoof yeroo dabalataa qabameeraaf
Dargaggoonni kunneen yakka tokko malee yeroo dheeraa turanii har’a bilisa jedhaman.
Waxabajji 28/2018
በገንዘብ ተደልለው የሚሰሩ ሰዎች ናቸው ሁከትና ግርግር የፈጠረት ~ የአሶሳ ርእሰ መስተዳደር
CC:Daniel Berhane et al


text:
Akka dhaabbileen gargaara Tokkummaa Mootummootaa lama jedhanitti torbaan kana keessa bidiruun baqattootaa fi nama godaannu yaa’u hedduu baatte deemtu tana jara seera malee biyya nama baasuutti bidiruu diqqootti nama guuree yaa’aan.
Akka dhaabbileen tun jedhanitti adoo dhaabii isaanii dursee biyyatti himuu name akkana dhumate.
Bidiruun tun ka baqataa seera malee guuree Jibuutiitti geessa.Jarii kun hagii guddaan Somaalee fi Itoophiyaa.
Bara 2017 qofa keesa baqataa fi nama jireenna wayyaa’aa barbada yaahu 87,000 tahutti biyya wayyaa qabdutti baqachuuf jedhee Yemen gahe.
Jarii kun biyyoota Afrikaa gama Gaafaatii kahe.
Deemmaan du’aa fi jireennaa Awurooppaatti baqachuuf jedhanii bidiruu diqqaatti wal guuranii garba duudan tanaan nama kuma hedduutti gannuma gannaan dhumata.


text:
Itiyoophiyaa keessatti namoonni ka biroon 4 vaayrasii Koronaan shakkamanii qorannaan irratti gaggeeffamaa kan jiru ta’u Institutii Fayyaa Hawaasummaa Itiyoophiyaa beeksisee jira.Ammaan dura namoota Itiyoophiyaa 4 kanneen yeroo jalqabaa vaayrasii Koronaan shakkaman qorannaa dhumaa Afrikaa Kibbaatti gaggefefameen vaayrasii Koronaa irra walaba ta’u isaanii mirkanaa’uu dhaabatichatti itti gaafatamaa seera fayyaa addunyaa kan ta’an Dr.Fayisaa Raggaasaa ibsani jiru.
Gama kaaniin namoota gara Chaayinaatti Imalanii deebi’an biyyi kam iyyu daangaa isaa itti cufuu hin qaban jechuun Jaarmayaan fayyaa addunyaa ykn (WHO)n gaafatee jira.
Jallanneetu haasofsiise


text:
Prezidaantummaa Donaald Traamp jalqabee guyyotoa xiqqoo keessatti, “keeyyata heera biyyattii tokko cabsee jira” – jechuudhaan gurmuun naamusa biyyattii tiksu tokko himannaa irratti dhiheessuuf karoorfachuu isaa dubbata.
Lammiwwan kan Itti-gaafatamummaa fi Naamusaa Waashinton keessaa – yokaan CREW jedhamuun beekamu – gurmuun kun – har’a, mana-murtii Federaalaa, ka magaalaa New York, Manhaataan keessa jiru irratti himannaa sana prezidaantummaa Donaald Traamp irratti dhiheessuu yaadu isaa beeksise.
Keeyyatni heera Yunaaitid Isteets keessa jiru tokko --- “mootummoota dabalatee humnoonni biyyoota alaa, otuu manni-maree bakka-bu’ootaa yokaan Koongiresiin Yunaayitid Isteets hin mirkaneessiin kaffaltii yokaan kennaa prezidaantii Yunaayitid Isteetsiif kennuu hin danda’an.” – jedha.
Traamp amma illee dhaabbatoota isaanii daldalaa irraa guutummaatti addaan hin citne. Amma illee mootummoota alaa irraa karaa keessummootaa fi ayyaanawwan hoteelaa isaanii fi gamoo isaanii daldalaa keessatti geggeessamanii maallaqaa fi kenna argataa jiran – jechuun himata – gurmuun naamusa Mootummaa qoratuu fi tiksu kun.


text:
Ethiopians are raising Eritrean flag all over the country
BREAKING NEWS Sadaasa 29/2020 Lola Tigraay Update
#BREAKING NEWS Sadaasa 29/2020 Lola Tigraay Update
Ganamaa kaasee Tigraay keessatti kallattii hundaan lolli deemaa ture. Addatti karaa Kaabaan Hawuseen, Aksuum akkasumas Karaa lixaa Maaycoo, dagaa Timbeen keessatti haleellaa meeshaa gurguddaatu gaggeeffamaa jira. Karaa Kibbaan Waajiraat irratti lolli guddaan gaggeeffamee RIB Maqalee dursee akka galuuf dirqama fudhatan shaalaqaa 2ffaa fi 7ffaan guutummaa guutuutti rukkutamanii jiran.warri kun warra Baacaa Dabaleedhaan hoogganamani dha. Baacaa Dabalees magaalaa Maqalee irraa fageenya kiloometira 47 irraa ta’ee ibsa kennaa jira.sanyii Tufaa munaa irraa
Waraanni Shaabiyaa fi Nafxanyaa kaleessa galgala kallattii Kibba Bahaatiin #Maqalee galee ture guutummaa guutuutti rukutame. Qondaalonni olaanoon waraanicha hogganaa turan ajjeefamuu fi booji’amuus maddeen addaa addaa gabaasan.Halkan edaa irraa jalqabee uummanni tigiree magaalaa Maqalee keessa jiraatu injifannoo kana bifa adda addaatiin ibsachaa jiraachuunis beekameera.
29 Nov 2020 – (EP) Eritrean Press is receiving lots photos from our followers today showing Ethiopians waiving Eritrea’s flag through out the country from Jimma in the south to Gondar in the north.
In Addis Ababa, the capital city of Africa, Ethiopians have been seen raising Eritrean flag (pictured) to show their gratitudes and affections to the people of Eritrea after the defeat of the TPLF junta.
Please continue sending us similar photos. Thank you
Eritrean Press ???


text:
Gaa’ilaa Islaamaa-Lakk.2
Kutaa darbee keessatti gaa’ilaa fi faaydaalee isaa ilaalle turre. Gaa’illi funyoo cimaa dhiiraa fi dubartii walitti hidhuudha. Funyoon kuni yoo cite sanyiin ni cita. Tolee, dubbiin yoo akkana ta’e gaa’illi namoota hundarratti dirqama ta’uu danda’aa? Kuni murtii qorannoo barbaachisuudha. Kanaafu, murtiin gaa’ilaa maal fa’aa? Jalqaba murtii ykn hukmii yommuu jennu wanta tokkoon, “Kuni waajib (dirqama) ykn muharram (dhoowwamaa) ykn mubah (hayyamamaa) ykn mustahabb (jaallatamaa) ykn makruuh (jibbamaa)” jennee irratti murteessu keenya. Kanaafu, gaa’illi yeroo, haala fi bakka irratti hundaa’e murtiiwwan kanniin kan of keessatti qabatuudha.
Murtii (Hukmii) Gaa’ilaa
Gaa’illi Eenyurratti Waajiba (dirqama) ta’aa?
Namni fuudhu irratti dandeetti qabuu fi yoo fuudha dhiise zinatti nan kufa jedhee yoo sodaate, fuudhun isarratti dirqama. Wal-qunnamtii irratti dandeetti yoo qabaate fi qabeenya ittiin ofii fi haadha warra horatu yoo qabaate, fuudhun isarratti dirqama (waajiba). Sababni isaas, lubbuu ofii haraama ykn zinaa irraa eegun isarratti dirqama waan ta’eef. Yoo kan qabeenya hin qabne ta’ee fi fedhiin garmalee itti jabaate, hanga Rabbiin balbala fuudhaa isaaf banuu obsu qaba. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) ni jedha:
“Isaan waan fuudhaaf isaan barbaachisu hin argatin, hanga Rabbiin tola Isaa irraa isaan duroomsutti kabaja ofii haa eeggatan.” Suuratu An-Nuur 24:33
Dheebu fedhii hir’isuuf sooma haa baay’isu ykn baay’istu.
Gaa’illi Eenyurratti muharram (dhoowwamaa) ta’aa?
Namni wal-qunnamtii irratti dandeetti hin qabnee fi qabeenya haadha warraa irratti baasu hin qabne, akkasumas, wanti gara fuudhaatti isa dhiibu fi kakaasu yoo kan hin jirre ta’e, fuudhun isarratti dhowwamaadha. Yoo fuudhe, qabeenya karaa dhoowwaman argachuuf kan dirqamu yoo ta’e, haala kana keessatti gara fuudhaatti tarkaanfachuu hin qabu. Namni kuni yoo fuudhe haqa niiti isaas hin guutu, ofiifis wanta dhoowwamaatti seena. Kanaafu, hanga sababni isaaf laafuu fi Rabbiin murtii isaaf murteessu haa obsuu.
Gaa’illi Eenyuf jaallatamaa (mustahabb) ta’aa?
Namni qabeenya haadha warraa irratti baasu fi wal-qunnamtii irratti dandeetti qabu garuu nafsee ofii irratti wanta fokkuutti kufuu kan hin sodaanne yoo ta’e, fuudhun isaaf jaallatamaadha. Namni kuni yoo hin fuudhin zinaa fi wanta zinatti nama geessutti nan kufa jedhee hin sodaatu. Dandeetti fuudhuu yoo qabaatee, ibaada naafilaa (dabalataa) hojjachuu irra fuudhun isaaf jaallatamaadha. Akkuma kutaa darbee keessatti kaasne gaa’illi faaydaa baay’ee waan qabuuf.
Gaa’illi Eenyurratti jibbamaa ta’aa?
Dubartii irratti wanti badaan kan hin dhufnee fi ishiin wal-qunnamtif fedhii cimaa tan hin qabne yoo taate, ibaadaan ykn beekumsaan of ko’oomsuun isaaf irra gaariidha.
Namni gaa’ila irratti dandeetti qabu tabattula irraa ni dhoowwama
Tabattula jechuun gaa’ila (fuudhaa heeruma) dhiisun ibaadatti cituudha. Sa’ad bin Abi Waqqaas akkana jedha: Ergamaan Rabbii (SAW) Usmaan bin Maz’uun tabattula irraa ni dhoowwe. Osoo isaaf hayyame, silaa ni kolaafamnaa turre.” Sahih al-Bukhari 5073
Kana jechuun osoo tabattula hayyamee silaa hanga dhimmi kolaafamu gahuutti ni deemnaa turre.
Xabariin ni jedha: tabattulli Usmaan bin Maz’uun barbaade, dubartoota, shittoo fi wanta namni itti gammadu dhoowwudha.Kanaafi Rabbiin akkana jechuun buuse:
“Yaa warra amantan! Wantoota gaggaarii Rabbiin isiniif hayyame haraama hin godhinaa, daangaas hin darbinaa. Dhugumatti Rabbiin warra daangaa darban hin jaallatu.” Suuratu Al-Maa’ida 5:87
Hajjii dura gaa’ila raawwachuu?
Namoonni hin fuune gariin yommuu maallaqa gahaa argatan fuudhutu dursa moo hajjitu dursa jechuun gaafatu. Deebiin isaa akkana ta’a: namni tokko zinatti kufuu yoo sodaate fi fuudhu malee kan of hin eegne yoo ta’e, hajjii dura fuudhun isarratti dirqama. Yoo zinatti kufuu hin sodaatin, gaa’ila dura hajjii hajju danda’a. Haaluma kanaan yoo zinatti kufuu hin sodaatin fardul kifaaya kan akka beekumsaa fi jihaada gaa’ila dura hojjachuu danda’a. Kana jechuun zinatti kufuu yoo hin sodaatin, fuudha dura beekumsa (ilmi) barbaaduu fi karaa Rabbii keessatti qabsaa’u danda’a.
Gaa’ila irraa garagaluu fi Sababa isaa
Gaa’illi wanta garmalee barbaachisaa eenyullee irraa duroomu hin dandeenyedha. Dandeetti dhabuu fi daangaa darbuu malee wanti isarraa nama dhoowwu hin jiru. Akkuma Umar bin Al-Khaxxaab (Radiyallahu anhu) jedhe, “Rahbaniyyaan (moloksummaan) Islaama keessatti bakka hin qabdu.” Gaa’ila irraa garagaluun wantoonni baay’een gaarii ta’an akka nama jala darban taasisa. Kuni hawaasa Musliima namoota fuudhu fi heerumu barbaadan akka wal-fuusisan kan kakaasudha. Garuu faallaa kanaa gufuu karaa irra kaa’anii jiru. Kanarraa kan ka’e, dargaggeeyyi fi shamarran hariiroo haraamaa uumun jireenya ofii diigaa fi balleessaa jiru. Sababoota gurguddoo gaa’ila irraa akka garagalan nama taasisan kanniin eerun ni danda’ama:
1-Mahrii waddachiisu– warri intalaa mahrii humnaa olii gurbaa gaafachuun isaa fi ishii irratti balbala gaa’ilaa cufu.
2-Niitin infaaqa (baasi) baay’ee barbaadu– dargaggeessi baasi baay’ee dheeffaf, gaa’ila irraa garagala. Dubartii qofaa mitii dhiiris akka eebalutti qabeenya yoo hin qabaatin nan salphadha jechuun gaa’ila irraa dheessa.
3-Dubartiin akka feetetti fi ibidda fedhii haala kakaasun gara alaatti bahuun dhiira keessatti shakkii darbee jira. Dhiirri hiriyyaa jireenyaa isaa filachuu keessatti of eeggannoo akka godhuu isaa taasisee jira. Inuma namoonni tokko tokko dubartii itti gaafatamummaa manaa sirnaan baatu yoo hin argatin, gaa’ila ofirraa gata.
Furmaanni kana hundaa gara Islaamatti deebi’uun dargaggootaa fi shamarran aklaaqa Islaama barsiisudha. Bultii jireenya gaa’ilaa fi walitti dhufeenya hawaasummaa akkamitti akka gaggeessu qaban Islaama handhuura godhachuun barsiisudha.
Miidhaa Osoo hin fuudhin ykn hin heerumin turuu
Gaa’ila malee umrii guutuu turuun miidhaa baay’ee fida. Isaan keessaa:
1-Sababa zinaa (sagaagalumatti) lixuun dhibee adda addaatin rukutamu.
2-Xin-sammuu fi amala gaarii irratti miidhaa fiduu- namni osoo hin fuudhin ykn hin heerumin yeroo dheeraaf yoo turee, sammuu fi nafsee isaa irratti balaan dhufuu guddaadha. Inuma gara saala wal fakkaatan akka wal-fuudhan taasisa. Dhiira fi dhiirri akka wal fuudhan, dubartii fi dubartiin akka walitti heeruman taasisa. Dhibeen kuni warroota qaroominna himatan kanneen akka Ameerikaa fi Ingiliiz keessatti kan babal’ataa jiruudha. Magaalaa Newyork keessa namoonni walakkaa miliyoonatti lakkaawaman dhibee saala wal faakkatuun wal fuudhun kan haleellama jiraniidha. Saalli lamaan wal fakkaatu wal fuudhun badii badaa fi ummanni Luux addunyaa irraa kan ittiin dugugamaniidha.
3- Gaa’ilaa malee turuun hawaasummaa, diinagdee, amantii fi Aakhirah ofii irratti miidhaa baay’ee fida. Zinatti kufuun amantiin isaa akka laamshayuu fi Aakhiratti adabbiif akka saaxilamu ta’a.
Guduunfaa
✂Gaa’illi funyoo cimaa dubartii fi dhiira walitti hidhuudha.
✂Haala namootaa irratti hundaa’e gaa’illi murtiwwan armaan gadii qaba.
✒Namni dandeetti wal-qunnamtii saalaa fi qabeenya haadha warraa ittiin horatu yoo qabaate fi yoo hin fuudhin zinatti nan kufa jedhee yoo sodaate, gaa’illi isarratti dirqama (waajiba). Sababni isaas, kabaja fi amantii ofii badii fi haraama irraa eegun dirqama waan ta’eef.
✒Namni dandeetti wal-qunnamti saalaa hin qabnee fi qabeenya hin qabne, akkasumas, wanti gara fuudhatti isa kakaasu yoo kan hin jirre ta’e, gaa’illi isarratti dhoowwamaadha. Sababni isaas, haqa niiti isaa yoo hin guutin wanta haraamatti kufuu danda’a.
✒Namni dandeetti gaa’ilaa qabaate garuu zinatti hin kufuu jechuun yoo of amanee, fuudhun isaaf jaallatamaadha.
✒Niiti irratti miidhan kan hin dhufnee fi wal-qunnamtiif fedhii cimaa tan hin qabne yoo taate, ibaadaa fi beekumsaan of ko’oomsun isaaf irra gaariidha. Garuu kuni jireenya guutuu akkanitti itti fufuu hin qabu. Kanaan tabattula jennaan. Tabattula jechuun fuudhaa heerumaa irraa dheessun ibaadatti cituudha.
➽Namni osoo dandeetti fuudhu qabuu tabattula raawwachuu hin qabu.
➽Jireenya keessatti fuudhaa heerumaa irraa dheessun baalaa baay’eef nama saaxila. Zinatti akka kufan nama taasisa. Jireenya addummee fi gammachuu hin qabne akka jiraatan karaa bana.
➽Gabaabuumatti, namni fuudhu danda’u haa fuudhu, tan heerumu barbaaddus abbaa manaa gaarii yoo argatte haa heerumtu. Namni fuudhu hin dandeenye immoo hanga Rabbiin sababa fuudhaa isaaf laaffisuu obsuu fi carraaqu qaba. Fedhii isaa hir’isuuf guyyoota akka wiyxataa fi kamisaa haa soomu.
Ammas, dubbiin gaa’ilaa hin dhumne. Eenyun fuudhu ykn eenyutti heerumu akka qabdu, hiriyyaa jireenyaa akkamitti akka filattuu fi kan biroo kutaalee itti aanu keessatti waan ilaalluf tasgabbaa’i.
Kitaabban Wabii
Sahih Fiqhu Sunnaah 3/74-76, Abu Maalik
al-Fiqhul Waadih 2/6-7, Dr.Muhammad Bakr Ismaa’il
Fiqhu Sunnaah 2/130-134, Sayyid Saabiq, Daaru Ibn Kasiir, 2016
Az-zawaajul Islaamiyy Sa’iid Mahmud Masrii, fuula 37-40


text:
Muumichi Minsteera Dr Abiy Ahmed leenjii/marii amma Aritistoota Habashaa waliin taasisan kana duran Aritistoota Oromof waliin taasisani turan.
Suuraan gaafa hiriiraa kun jara sana garaa gubeera. Lammiileen biyyattii garaagarummaa keenya qabannee waliin haa jiraannu jedhan ammoo suuraa kanatti gammachuu qabu. Warri leellistummaa qabu ammoo alaabaalee kana lamaan wal biratti arguuf obsa hin qabani. Tokko isa kaan balleessu malee nagaan hin jiru dhanii yaadu. Warri TPLF deeggaru ammoo lamaanuu dhabamuu qabu jedhu.
Wanti deeggaraan TPLF kun suuraa kana waliin barreesse gabaabumatti akkas jedha:
“Qaamni ummataa kamuu hiriira mormiis tahee deeggarsaa gochuuf mirga heeraan kennameef qaba. Gochaawwan sirna Federaalaa keenya balaa irra buusuuf aggaammatan garuu bu’uura heera mootummaa hin qabani.”


text:
The Beauty of Oromo Nation. Irreecha2021. Washington DC
Jaallatus jibbitus jaal marroo jalaati ni bulta dhaggeeffadhaa”qeerroo kaarrayyuu””
“Duula Twitter boru akka biyyaatti galgala saa’aa 11’tti eegala. Gaafiilee Qeerroon Irreecha irratti gaafataa ture xiyyeeffannoo miidiyaalee addunyaa kan argatee gabaafamaa jiru yoo tahu, mootummootni dhihaatis caalaatti akka hubatanii Oromoo deeggaran gadi jabeessinee duula Twitter kana geggeessuun gaafachuuf kan yaadamedha. Duulli kun yeroo kanatti barbaachisaa ta’uu hubattanii saa’aa jedhame irratti akka hirmaattan Oromoon waamicha waliif haa goonu. Karaa hundaan sochii irratti hirmaachuu dandeenyu godhuun bilisummaa keenyaaf qooda nurraa eeggamu haa gumaachinu!”
Related


text:
Viva Polisii naannoo oromiyaa Magaalaa Adaamaatti Shugguuxiin seeraan alaa 17 fi uffatni seeraan alaa geejibsifamaa ture qabame.
Bulchinsa Magaalaa Adaamaatti Sakkata’iinsa tasaa gaggeeffameen Shuguuxiin seeraan alaa 17 fi uffatni seeraan alaa geejibsifamaa ture qabame.
Shugguxiiwwan qabaman keessaa 15 konkolaataa Hyiruufii magaalaa Fifinnee gara Adaamaatti imaalaa ture keessatti qabame. Shuguxiiwwan kunneenis kanneen Tuurki Istaar jedhaman akka ta’e Itti gaafatamaan Qajeelcha Poolisii bulchiinsa magaalaa Adaamaa Komaandar Darajjee Mul’ataa himan.
Bifuma walfakkaatuun sakkata’insa taasifameen konkolaataa mana VITZ jedhamtu keessattis shugguxiin lama qabamu himaniiru.
kana malees uffanni fi kopheen torshinii seeraan ala konkolaataa manaatiin geejibsifamaa tures har’a magaalaa Adaaaatti qabamu Komaandar Darajjeen himaniiru. Gabaasni kan qajeelcha poolisii magaalaa Adaamaati.
Adem Misoma
#Dhamsaa_kun_Oromoo_maraafi_ergaan_isa_shera_waliif_godha
Kaayyoon dhugaa qormaataaf jacha hin warraaqu!!
Namichaatu osoo karaa deemuu jawwee belbela ibiddaan marfamee lubbuu of baraaruuf ibidda gidduu rakkatu arge. Callisee bira darbuuf garaan isaa dadhabee rifateefii jawwee kana baraaruuf mala yaade. Yoo harkaan qabee baasuuf yaale akka iddu waan beekuuf muka dheeraan darbee keessaa baasuuf murteesse.
Akkaataa kanaan muka dheeraa tokko fuudhee itti laatee. Haa ta’uu malee muka kana akkuma biraan gaheen jawwichi kun muka kanarra loohee dhufee harka namicha ibidarraa baraaruuf jedhuu kana iddee achumaan utaalee dhagaa tokko jalatti dhokate.
Gocha kana dhaabbatee ilaalaa namichi ture tokko namicha jawwee gargaaruuf jedhee of miidhe kanaan akkana ja’een “yaa namichana jawween akka nama ciniintuu fi diina ilma namaa taate ni beeytaa mee maalumaaf diina keetti harka laattee lubbuu kee balaaf saaxilta? Ati kan osoo beekuu isii gargaaruuf yaaleetu balleessaa qaba malee jawween kun balleessaa hin qabu” ja’ee itti dubbate.
Garuu namichi idddame kun immoo akkana ja’een aniis balleessaa hin qabu jawween kuniis balleessaa hin qabu, anii nama gargaaruufiin uumame,jawween immoo wa idduuf uumamee waan taheef harka isa baraaruuf hiixate ciniine. Ani kaayyoon kiyya jawwee kana ibidarraa baraaruuf waan taheef na iddullee ibidaarraa isa baraaruu waaniin dandaheef wantiin yaade naaf milkaaheera.
Kanaafuu nu lachuu waanuma uumamneef hoojjannee waan taheef gochi badaan isheen narratti raawwatte kaayyoon uumameef na hin jijjiirsisu jachuun deebiseef.
Dhugaadha jawween hojiin isii idduudha malee yoo lubbuu ishee baalaa irraa oolchitees gaalata hin beeytu.
Gocha badaa qaama sadaffaa ilaaltee kaayyookee hin jijjiirin!!
#Maddi:- kan dubbisnerraa fooyya’ee qophaahee kan dhihaateedha.


text:
Loltoonni Raayyaa Waraanaa Itiyoophiyaa Dabalaataa Daangaa Qaxxaamuranii Somaaliyaa Seenuun Gabaasamee
WAASHINGITAN, DIISII —(VOAAFAANOROMOO) — Loltoonni raayyaa waraanaa Itiyoophiyaa, duula mootummaan Somaaliyaa hidhattoota Al-shabaab irratti geggeessuuf karoorfate deggeruuf jecha, daangaa qaxxaamuranii Somaaliyaa seenuun gabaasamee jira.
Magaalaa daangaa irraa Doolloo jedhamtu, kan kutaa Somaaliyaa – Geedoo keessatti argamtu irraa jiraattonni, har’a ganama yoo xiqqaate konkolaatota soddoma loltoota Itiyoophiyaa fe’atanii gara daangaa Somaaliayaatti seenan arguu isaanii dubbatu.
Namoonni ijaan arganii fi akka maqaan isaanii hin himamne gaafatan, Raadiyoo Sagalee Ameerikaa, kutaa Afaan Somaaleef ibsan akka jedhanitti, loltoota Itiyoophiyaa kuma tokko tu Somaaliyaa seene. Konkolaatota waraanaa fi konkolaatota fe’isaa qawweeleen guutamaniin gara Somaaliyaatti seenan – jedha – jiraataan tokko.
Itiyoophiyaan akka qaama humna naga-eegumsaa Gamtaa Afrikaa yokaan AMISOM-tti loltoota kumaan lakkaawaman Somaaliyaa keessaa qabdi.
Kan VOA-n quunname – aangawoonni Somaaliyaa naannoo sanaas, sochiin humna waraanaa Itiyoophiyaa inni har’aa kun dhugaa ta’uu mirkaneessanii dubbatan.
The failure of Somali leader, @M_Farmaajo led to the deaths of Hundreds of people in #Mogadishu. There is no investigation over the attacks pic.twitter.com/Oia1WbWnh1
— Live From Somalia (@Tuuryare_Africa) November 1, 2017