text:
Qixxeessaa Lammii | Caamsaa 13, 2018
Hajaadhaaf namni manaa bahee osoo hajaa baheef hin guutatin karaa of irra deebi’ee manatti galuu irra kasaaraan caalu hin jiru. Humnaa fi yeroo isaa bilaasha qisaasee jira jechuudha. Waan itti yaadanii fi itti amananii fudhatanii itti hin seenin namoota ta’uu mala jechuudhaan miiraan kaka’anii waan akkasiitti bu’anitu boolla kasaaraa akkasiitti bada. Dhalli namaa akkuma dhalateen daa’imummaa isaa irraayyuu mul’ata uumaan badhaafame ni qabaata. Jiruu fi jireenyi dhala namaa fooyyaa fi hoongawaa kan ta’us ka’uumsa bakka kana irratti rara’a. Ibsa gabaabaa armaa olitti kenname kana sababa malee hin kennine. Waan itti hin amaninii fi mul’ata ykn abjuu namaa keessa hin jirre fudhatanii qabatanii deemuun kasaaraa malee bu’aa akka hin qabne hubachiisuufiidha. Wanti jalqaba qabu kan kan dhuma hin qabne hin jiru. Wanti ka’uumsa hin qabne kan galii qabus akkasuma hin jiru. Ka’uumsaa fi galiin hidda addaan hin citne qabu.
Miseensotaa fi hoogganootni ABO qabsoo saba Oromoo bittinaawinsa irraa walitti sassaabanii mataa walitti qabanii karaa tokkocha irra buusanii qajeelchaa turan kan har’a daandii ofii saaqan irraa of duuba deebi’anii karaa duraan akka laguutti ummata Oromoo hubachiisan halaalfatanii irratti dacha’an kana irratti waa jechuun barbaadeeti. Sababni garee moohattootaa keessaa gara garee moohatamtootaatti gadi isaan deebise dhuguma mul’ata kalee qabatanii ka’an akka hin ta’in haaluun hin danda’amu. Tooftaa qabsoo ummata keenya galama irraan gahu jedhanii kan qabatan akka hin jetne, yeroon isaa bara Haji Huseen Suraa dhaaba Adda Bislisummaa Saba Itophiyaa jedhee moggaase sana tare. Yeroo sana fudhatanii ittiin deemutu isaan irra ture jechuudha. kanaaf adeemsi isaanii kan yeroo ammaa ummata Oromoo gabrummaa Tigrootaa jalaa baasuuf osoo hin taane kan dantaa dhuunfaa mata mataa isaaniif ta’e jedhanii akka imaammatatti qabatanii ittaan gadi ba’an fakkaata.
Amni qabsoo bilisummaa fi walabummaa sabaa fi biyya tokkoof godhamu humna gabroomfataa humna gabroofamaan sirna bulchiinsa isaa irraa qaarisuun ala hin jiru. Mirga muummee hin qabne ulfaataa akkasii kana gonfachuun karaa bu’aa ba’ii hifachiisaa fi wareegama qaalii kafalchiisuun ala itti gahuun abdan hin danda’amu. Haasawa karaa nagayaan barcuma oowwaa fi lallaafaa irra ta’anii taasifamuun ummatni bilisoomee fi biyyi walaboomte addunyaa biyya lafaa tana irra seenaan hin jirtu. Waan hin ta’in taasisuuf ijibbaata gochuun kanuma jiru ta’ullee, akka ta’uu hin dandeenye osoo beekan ni ta’a jedhanii yeroo sabaa fi yeroo ofiis waan hin taane irratti qisaasuun ammoo beekkomsa natti hin fakkaatne.
Lolaa fi lolli waliif fira akkuma ta’an, nagayaa fi nageenyis waliif fira ta’uu danda’u. TPLF hamma dhumaatti hidhate irraa tolaan mirga ummata keenyaa irraa fuunaaf jechuun hammam gowwoomuu akka ta’ee fi seenaa ummattoota addunyaa keessatti waan hin jirree fi waan hamma dhumaa namatti kofalchiisu akka ta’e beekkamuu qaba. Qaroon wal dura nama dhaabee bulchiinsa isiif yeroo dheeraa bitata. Imaammatni Tigree akkuma abboota isii dur dhala Oromoo wal dura dhaabdee yeroo bilchiinsa isii dheereffachuu akka ta’e dirretti mul’atee jira. Qabsoon Oromoo hudhee lubbuu keessaa baasuu gahe sababa Dr Abbiyyiif aangoo fakkeessaa keniteefiif jecha irraa qabbanaawuun akka isiin deebitee of suphituuf kunoo haala aanjesseefii jira.
Falfala kana kan hin hubatnee fi hubachuu hin dandeenye alaa keessaa Oromoon aangome jechuudhaan dibbee sobaa gilliidaa jira. Waan harkaa hin qabne nama biraa harkatti abdachuun gar malee gowwoomuudha. Dhugaa kana guddifamtoota Wayyaanee miseensota OPDO ol aanu irra caalatti qaamni akka gaaritti beeku hin jiru. Waan ummataan isiniif guutna jedhan hunda akka guutuufii hin dandeenye osoo beekanuu hamilema isaanii eeguuf jecha akka sobaa jiran akka gaarti hubatu. Qabsoon karaa nagayaan Dr Maraaraa Guddinaa fa’aan bara 27 ol gaaddisa seera Wayyaanee jalatti geggeefame kan bu’aa buuse osoo ta’ee har’a bulchaan biyya sanaa kan walii galaa paartii isaan dhuunfatamuu male.
Hoogganootni qabsoo kan murna bittuu tana waliin ummata duratti wal dhaansoo wal qabaa bahanuu karaan isaan irra deemaa turan akka hawwii ummata Oromoo guutaa hin jirre hubatanii osoo lallabanuu, bu’uuresitootni dhaaba walaba ABO har’a karaa diriiree balbala walabummaa fi bilisummaan irraan isaan gahe seenuu didanii balbala Minilik ilmaan isaaf saaqee biraa dabreen deebi’anii ol seenuuf sansaaranuun isaanii waan baay’ee nama gaddisiisuuf waan seenaa qabsoowwan hawaasa addunyaa keessatti qaanyiin galmaawee jiraatu ummata Oromoo irratti kuffisuuf deemuudha.
Waan hin fixne jalqabuu irra duruma jalqabuu dhabuun qarooma. Mul’ata uumaan badhaafaman irratti daba raawwachuudha. Akka Oromoon ABOn malee hin bilisoomne osoo beekan imaammata Oromoo boolla gabrummaa jalatti ittisu irratti deebi’uun hoogganoota baratoo fi qaroo Oromiyaa ABO bu’uuressan irraa silaa hin eeggamu Tigree irraa jaalala rakasha horachuuf mirga saba isaanii akka dhiitamuuf haala aanjessuuf cecceehuun beektota Oromoo maqaa ODFNn ijaaraman irraa mul’ataa jiru qaanessaadha. Irree gootummaa, humna beekkomsaa fi dhageettii dheeraa idil-addunyaa irratti qabaniin saba isaanii tajaajiluu dhiisanii gaaddisa gabroomfattuu Wayyaanee jalatti of galchuuf aangawoota isii biriifachuun maqa badiinsa dandama hin qabne bitachuuf akka dhma’uu akka ta’e beekuu malan.
Ni goona jedhanii waan ganama eegalan raawwachuudhaan injiofatnoon irra aanuu qabu. Dhimma manaa isaan baase dhiisanii dhimma biraaf manatti deebi’uun garee injifatamtootaatti makamuudha. Daaw’attota jiruu fi jireenyaa ta’anii hafuuf hirmaattota qabsoo jiruu fi jireenyaa keessaa ala of baasuu kana irraa of qusatuu qabu. Jiruu fi jireenya matayyaa fooyyeffachuu yoo barbaadan akka dhuunfaatti mala dhahatanii mootota Tigreetti harka laachuun ni danda’ama. Maqaa saba guddaa kana baafatanii qabsoo sabichaa sadarkaa murteessaa irra gahee jiru kanatti bishaan naqanii dhaamsuuf tattaafachuun kun ammoo itti gaafatama seenaa jalaa isaan hin hoffolchu.
Isaanis dabalatee dhaabbileen maqaa Oromoo dhahatan cufti karaa Oromiyaa fi Oromoo Tigree jalaa baasu irratti deebi’uun gamtaan socho’uun qaroomina malee moogummaadhaa miti. Fira diineffatanii diina firoomfachuun dhala Oromoof gahuu qaba. Maqaa wal balleessuun, gufuu walitti ta’uun, halkanii guyyaa wal arrabsuun, anatu si caala, ati nah in caaltu jechuu irratti yeroo gubuun umrii gabrummaa ummata keenya irra tursiisuudha. Kanaaf dhaabbileen maqaa Oromoon dhaabbatan cufti garee moohatamtootaa keessaa bahanii garee injifattootaa keessatti deebi’uudhaan gamtaan tapha bilchaataa siyaasaa kan ummata keenya salphina bara baraa keessaa baasu qabachuuf of araarsuu fi wal araarfachuun yeroo ammaatti akkaan barbaachisaadha.
Waan hin geessine jalqabuun kasaaraa malee bu’aa akka hin qabne taatota armaan dura ta’an irraa barachuun gaariidha. Dhaabbileen miseensota ABO irraa harca’aniin dhaabbatanii karatti hafan hedduudha. Xiiqii fi morka jibbansa miseensota hoogana ABO ta’an irraa qabaniin waan hin taane qamashanii buddeena irraa eeggachuun akka hin danda’amne hojiidhaan lafa irratti mul’atee jira. Isa tare irraa barachuun isa dhufu of eegganoon simachuuf gargaara. Kan dabre seenaaf dhiisanii kan dhufu qalbii gammachuun simatanii hamilee guutuun hojii irra oolchuuf carraaquun barbaachisaadha. Kanaaf asii achi dhaaba haaraya Oromoof bixxiluun , warreen asiin dura bixxilaman fooyyessuuf naannessuu irratti yeroo gubuu irra dhaaba tokkicha kallacha qabsoo bilisummaa Oromoo kan ta’e ABO jalatti deebi’anii sarara bilisummaa fi walabummatti saba keenya baasu irra burraaquun barbaachisaadha.
Walii galatti humna ABO, WBO fi QEERRO gabbisuuf dhalli Oromoo akka dhuunfaattis ta’ee gamtaan hojjachuu qaba. WAAN HIN GEESSEIN JALQABUUN ASII ACHI DHALA OROMOO IRRAA DHAABBACHUU QABA.
INJIFATNOON KAN GAREE MO’ATTOOTAATI!
QIXXEESSAA LAMMII IRRAA.


c: text/html

text:
- Bulchiinsii magalaa Miniyapoolis guyyaan dhaloota Fayyisaa Leellisaa akkuma ka Matamaa Gaandii kabajamuu malee jedhe.
- Hawaasii Oromoo Waashingiton DC fi naannoo isii Fayyisaan Goota Jaarraa kanaa(21stcentury) jedhee faarse.
- Hawaasii Oromoo Minisootaa Fayyisaan goota guddaa jedhee $20,000 badhaase.
- Federeshiiniin Ispoortii Hawaasa Oromoo Amerikaa Kaabaa ,OSFNA-n atileeti Fayyisaa Warqii badhaase
Atileeti Fayyisaa Leellisaa eegii Biraazilii Amerikaatti deebihee gara hedduu deemee dubbataa, bulchoota hedduun wal arguutti jirallee.
Garuma deemuutti nama hedduu bahee simata.Yoo innii Kibxata torbaan dabree Iraabaataa Waashingiton, DC keessatti qopheessan dhaqellee nama dhibba hedduutti qophii sunitti dhufe.Hawaasii musliimaa Oromoo DC waancaa fi waraqata ragaa Fayyisaa badhaase.
Namuu Fayyisaan qabsaahaa mirga namaa jedhee faarsa. Ta DC fixatee jennaan Minisootaatti dabre.
Bulchiinsii magalaaa Miniyapoolis akka guyyaan Fayyisaa Leellisaa itti dhalate,Onkolloleessii 2,akkuma qabsaahaa mirga namaa Matamaa Gaandii kabajamuuf yaada dhiyeesse.
Wantii Matamaa Gaandii fi atileeti Fayyisaan wal fakkaataniin akka bulchiinsa Miniyaapolis jedhutti jarii lachuu mirga nama addunyaaf qabsaahuu isaaniiti.
Bulchiinsii magaalaa Miniyapoolis yaada kana bulchoota magaalaa olloota isaatiin gahuuf itti jira.
Bulchiinsii hawaasa Oromoo MN jiruullee yaada kana fudhate.
Hawaasii Oromoo Waashingiton,DC atileeti Fayyisaan Goota Jaaraa kanaa (Hero of the Century) jedhee faarsee torbaan dabre keessa ummata baasee irbaata qopheesseef.Namuu atileeti Fayyisaa Leellisaa waan hedduun faarsa.
Qophii Fulbaana 18,2016 hawaasii Oromoo Ministootaatti Fayyisaa simate irratti akka warrii qopheesse jedhetti nama kuma hedduutti bahee simate.
Akak obboo Teshitee Waaqooi itti gaafatamaa hawaasa Oromoo Minisootaa jedhutti nama 5,000 tahutt qophii Ministota Convention Center keessatti qopheessanitti dhufe.
Qophii sun irratti ijoollee dargaggoo,dubartoota,abbootii amantii,atileetotaa fi nama hedduutti diida xuyyuura Miniyaapoolisitti makiinaa Limoziinii guurratee dhufee,kaan ammoo miilaan bahee simate.
Hawaasii Oromoo MN $20,000 Fayyisaa kenne, Federeshiinii Ispoortii Hawaasa Oromoo Amerikaa Kaabaa Fayyisaa waqii badhaase,waldaan wal gargaasa Odaa Nabee akka jecha obboo Teshitteetti $5,000 Fayyisaa badhaase.
Fayyisaan ammoo atileetota Itoophiyaa dorgommii Paralympic irratti dorgomuu dhaqanii achumaan hafan Taammiruu Demisee fi waahela isaa doolara $20,000 kennuuf waadaa gale.
Gama kaaniin ammoo Fayyisaan medaaliyaa Riyoo, Biraazilitti badhaasan akka innii egerii muuziyeemii Oromoo keessa taa’u Oromootti kenne.
“Medaaliyaa kana warreen qabsoo Oromoo jalqabanii wareegamanii asiin gahan,ka gara fuunduraa wareegamuuf jiranii fi isin yoo tokko taatan gara fuundruraaf yaadannoof keessanii fgaafa Oromiyaan bilisoomte muuziyeemii Oromiyaa keessa akka taa’uuf yaadannoo isiniif kenne,”jedhe.
Tana caalaa ammoo “yoo walii hin galle ammo isin irraa nan fudha.”
Fayyisaan amma Amerikaa jiraa godina keessa jiraatu mirkansee dubbachuu baatullee New Meksikoo,Koloraadoo fi Arizoonaa keessatti shaakaluu fedhaa jedha.Asiin duubatti leenjiitti deebi’aa jedha.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
OMN:Caamsaa – 01/2018
Hayyamni Albuuda Warqee Laga-danbii Dhaabbata MIDROC GOLD, Waggoota 10’f kan haaromfameef ta’uun mirkanaa’eera.
Hayyamni kun haaromfamuun wal qabatee ammoo Mormiin hawaasaa Godina Gujiitti bifa haaraan dhoheera.
Maddi rakkoo ammas sirna biyya bulchuudha jedhan Maanguddoonnii fi Abbootiin Gadaa Godina Gujii.
Rakkoon Dhaabbanni MIDROC dhaqqabsiisaa jiru daran hammaataa ta’uun osoo beekamuu, komii fi mormii hawaasa tarkaanfatanii hayyama dhaabbatichaa haaromsuun, balaa caalu hordofsiisuu akka danda’u hubachiisaniiru.
Gaaffii hawaasni kaasuuf hanga ammaatti deebiin gama mootummaatiin kenname hin jiru kan jedhan Abbootiin Gadaa Godina Gujii,
Hayyamni dhaabbata MIDROC’f kenname haaromfamuun erga mirkanaa’ee as ammoo mormiin hawaasaa daran hammaachuu eeraniiru.
Keemikaala Haayidirojiin Saanaayidii Dhaabbanni MIDROC fayyadamuun walqabatee, faalamni naannoo mudachuu, rakkoon hawaasa naannoo mudataa jiru hammaataa ta’uun hubatamee, walii galteen dhaabbatichaa addaan cituu akka qabuuf kanaan dura marii yeroo garaa garaatti qaamolee mootummaa faana taasime irratti walii galteerra ga’amee turuu dubbatu jiraataan Godina Gujiirraa dubbifne kan biroon.
Haa ta’u malee Mootummaan waadaa hawaasaaf seene kabajuu hin dandeenye, walii galteen waggoota kudhanii dabalataan haaromfamuun uummata naannoo haalaan mufachiiseera, mormiin hawaasaas guyyaadhaa gara guyyaatti hammaataa jira jedhan.
Har’as magaalotaa fi Aanaalee Godinichaa garaa garaatti hiriirri mormii fi daandii cufuun itti fufuusaa ibsaniiru.
Aanaa Gooroo Doolaa Magaalaa Haraqallootti mormiin hawaasa guyyaa lammataaf itti fufeera. Daandii guddicha Finfinnee- Negeellee geessuu dabalatee, daandiiwwan magaalaa Haraqalloo keessa qaxxaamuran biroon iddoowwan garaa garaatti Qeerroon cufamuun isaaniis beekameera.
Magaalaa Shaakkisoo fi naannoo isheettis mormiin hawaasaa itti fufuusaa odeeffannoo arganne ni mul’isa.
Mormii magaalaa Shaakkisoo kana irrattis jaarsolii biyyaa dabalatee qaamoleen hawaasaa garaa garaa hirmaachuufi, pirezedaantiin Naannoo Oromiyaa obbo Lammaa Magarsaas ta’e Ministirri Muummee Dr Abiy Ahimad, qaamaan bakkichatti argamanii miidhaa hawaasa mudataa jiru akka mil’ataniif gaafataa turaniiru.
Mormii magaalaa Shaakkisootii dhaga’amaa jiru kanaan wal qabatee humnoonni tikaa jiraattota reebuun miidhaa dhaqqabsiisaa jiraachuus maddeen Odeeffannoo keenyaa mirkaneessaniiru.
Mootummaan Itiyoophiyaa hatattamaan walii galtee MIDROC’f haaromse akka haqu,
MIDROC GOLD Miidhaa daa’imman, haadholii, horii, bineensa bosonaa, fi naannoo irratti woggoota digdamaaf dhaqqabsiisaa tureef itti gaafatamummaa akka fudhatu gaafataa jiru Qeerroon Godinichaa. Miidhaa dhaqqabeef Beenyaan gahaan kanfalamuu akka qabus gaafataniiru.
Warqeen Laga-danbii barootaaf alagaan saamamaa ture ammaan booda kan Uummataa ta’uu qaba kan jedhan Qeerroon Godina Gujii, Uummanni Oromoo ijaaramee dhaabbata mataasaa irratti hundeeffachuun qabeenya dachee Oromiyaa abbummaan misoomsee irraa fayyadamuu akka qabuuf hubachiisaniiru.
Mootummaan hatattamaan hayyama dhaabbatichaaf haaromse haqee tarkaanfilee barbaadaman fudhachuu baannaan mormiin eegalame cimee bifa garaa garaan kan itti fufu ta’uus ibsaniiru.
Dhimmichi kan hawaasa godinichaa qofa waan hin taaneef Uummanni Oromoo marti miira tokkoon gochicha dura dhaabbachuu akka qabuufis waamicha dhiyeessaniiru.
Walii galteen MIDROC haaromfamuun battala dhaga’amerraa kaasee Hayyoota, Barattoota dhaabbilee barnootaa olaanoo fi Qeerroo magaalota Oromiyaa biroo birattis mormii hordofsiisaa jiraachuun ni beekama.
(Yihun Ingidaa)


text:
Muummichi ministeeraa Itiyophiyaa haraan Dr. Abiyyi Ahimad kaleessa haasaa isaan dhageessisan karoorawwan hanga tokko bal’inaan kan irratti beeksisaman ture.
Muummichi ministeericha haaraa irraa kan isaan eegan tarkaanfilee fudhataman keessaa filannoo waggaa lama booda geggeessamuuf jiru kan haqaa fi walabaa gochuu akka ta’e hoogganoonni paartileen mormituu dubbataa jiran.
Muummichi ministeerichaa dhimma kana irratti akka hojjetan haasaa isaanii kaleessaan waadaa seenaniiru.
Dr. Abiyi Ahimed akka jedhanitti sirni dimokraatawaan hiika qabu akka guddatu gochuuf IHADEG qofaa utuu hin taane paartileen morkattootaas jabaachuutu irra jira.
Gama kanaan filannoon biyyoolessaa inni itti aanu amansiisaa kan ta’e waltajjii dorgommii haqaa irratti kan geggeessamu falmii dhugaa kan ittin mul’atu akka ta’u qindoominaan kan hojjennu ta’uu isinii mirkaneessuun fedha jedhan.
Seerri farra shorokeessummaa fi seerawwan waldoolii tola toltummaaf kkf qaamotii ilaalchisee hawaasaa adda addaa akkasumas gareelee mormitootaa fi gareelee mirga namaa biraa komee guddaan dhiyaataa ture.
Seerawwan kana kan hin tuqin muummichi ministeeraa Abiyi Ahimed diittaa mirga namaaf komees sababaa seerawwan ta’an ittiin jedhan fooyyessuuf kan hojjetan ta’uu ibsaniiru.


text:
Goototni Artistootni Oromoo Artistii Galaanaa Gaaromsaafi Waloo Lataa Qanaa’ii Godina Awwurooppaa Biyya Jarmanitti Consertii Addaa Qophaa’eef Irratti Argamuuf akka jiran Mirkanaa’eera!!
Goototni Artistootni Oromoo Artistii Galaanaa Gaaromsaafi Waloo Lataa Qanaa’ii Godina Awwurooppaa Biyya Jarmanitti Consertii Addaa Qophaa’eef Irratti Argamuuf akka jiran Mirkanaa’eera!!
Goototichi Artistii Oromoo Wallee Warraaqsaa akkaan ajaa’ibsiisaa ta’ee Sirbuun beekamuufi Uummata Oromoo Miliyoonotaan Jaalatamuufi Kabajamaa ta’ee Artiistii Galaanaa Gaaromsaafi Waloon Oromoo Jaalatamaafi Kabajamaan Lataa Qanaa’ii Consertii Addaa Biyya Jarman Magaalaa FrankFurtitti Qophaa’aa jiru Irratti argamuuf akka jiran beekamee jira. Artistootni qaxaleen dhalootni Qubee haarowaafi qaroo uummata Oromoo ta’an kun Uummata Oromoo Kutaa Awwurooppaa biyya Jarmanii Magaalaa Frank Fart fi Naannoo Isheetti argamaan gidduutti argamuun Consertii ajaa’ibsiisaa hojjechuuf jiru.
Tokkummaan Uummata Oromoo Oromiyaa keessatti gadi jabaatee jiru Sadarkaa idil-Addunyaattis akka gadii jabaatuuf afuuraa jaalaalaafi Tokkhmmaa qabatanii wallee warraaqsaafi Walaloon, Tokkummaa Oromoo Leellisuu, Gootota Oromoofi Qabsoo Bilisummaa Oromoo Faarsuufi Artii Oromoofi Eenyummaa Uummata Oromoo Aaddunyaatti Argisiisuuf qophiin Xummuramee jiraachuu mirkaneeffannee jirra.
Kanaafuu Uummatni Oromoo Godina Awwurooppaa biyya Jarmaniifi Naannoo isheetti Argamtan Consertii Gootootni Artistootni Keenya irratti argamuufi Argisiisuuf adeemaan kana irratti argamuun Artistoota keenyaaf Simannaa ho’aa akka gootaniifi cina jajjabachuun jajjabeessitaniif dhaamsa Oromummaa gadi jabeessinee isiniif dabarsina!!


text:
Oliiqaa Dingil
Oliiqaa Dingil lammii Oromoo yoo ta’u, ummata Oromoo naannawa Qeellem Wallaggaa keessa jiraatu jidduudhaa kanneen hidda ja’an Sayyoo warra Laaloorraa dhalate. Qorannoon seenaa hangaa har'aatiin maqaa hadhaasaa beekuun danda'amu baatus maqaansaa guutuun Oliiqaa Dingil Bookaa jedhama.
Contents
Seenaasaa Ijoollummaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Bakki dhaloota gooticha Oliiqaa, Qeellem Wallaggaa keessa Yamaaloogii Walal, Ganda Gurraattii Walal, bakka Deentaa Garee jedhamu. Barri dhalootasaa sirriitti qoratamee beekamuu baatus namoota bara sana beeku jedhamanirraa akka himametti, tilmaamaan bara 1890 ta’uu akka hin oole dubbatama.
Oliiqaa Dingil mana barumsaa qeesotaa /lubootaa/ galee akka barate seenaansaa ni mirkaneessa. Erga guddatee umriinsaa hojiif ga'ee booda bara bulchiinsa Hayilasillaasee mootummaadhaan mindeeffamee hojjetaa ture. Ga'een hojii goota kanaas gabaarra naanna’ee ashuura mootummaa walitti qabu ture. Gabaa hedduu inni irra naanna’aa ture keessaa gabaan Ashii, Muggii, Shabal, Qaaqeefaan ni eeramu. Bakki jireenyaasaa magaalaa Dambii Doolloo, Ganda 03 keessa akka ture odeeffannoon jiru ni ibsa.
Oliiqaan, dubartii maqaanshee Gannatawarqi Ashanaa jedhamtu Gidaamiidhaa fuudhee jiraachaa ture. Walumaagalatti Oliiqaan lammii nagaa namaa fi biyyaaf yaaduu fi quuqamu yoo ta’u amalasaa kanaan ummata Oromoo biratti hedduu jaalatama ture.
Qabsoo[edit | Lakkaddaa gulaali]
Caamsaa 23, bara 1929 wayita koloneeffattoonni Xaaliyaanii Itoophiyaa humnaan weeraranii qabatanitti waggaa tokko booda dhiibbaa koloneeffattoonni kun ummatarraan gahaniin mormee bosona seene. Gocha Xaaliyaanonnii fi sirni gita bittaa Nafxanyootaa ummata biyyattii keessa jiraatan irratti keessumaa Oromoorratti raawwachaa turanirraa kan ka’e haalli jireenyaa, aadaa fi safuun ummatootaa baduu jalqabe. Wayita sana Xaaliyaanonni lammiilee Itoophiyaa tokko tokko ofitti madaqsuudhaan maqaa “Baandaa” jedhamu itti moggaasuun duuka buutuusaanii taasifachaa turaniiru.
Xaaliyaanonni baandota kanneenirraa odeeffannoowwan gara garaa argataa, akka turjumaanaattis itti gargaaramaa turaniiru. Gochi baandotaafi Xaaliyaanotaa kun Oliiqaa qofa osoo hinta’iin namoota saba isaanii jaalatan hunda kan aarsu ture. Gochi suukanneessaan ummatarratti raawwatamu yeroodhaa gara yerootti babal’achaa dhufuusaarrayyuu roorroon haadha warraa Oliiqaa Dingil, Aadde Gannatawarqi /Moominaa/ Ashanaarra ga’eera jedhamu aarii Oliiqaan duraanuu qabu akka dabalu taasise. Kana malees gaaf tokko baandaa Xaaliyaanii kan ture namichi Baashaa Gabayyoo Waldee fi Oliiqaan otuu Amaariffaan haasa'anii Baashaa Gabayyoon Oliiqaa Dingil akka tuffiitti jecha Oromoon jedhamuu hin feeneen arrabsa.
Guyyaa biraammoo Baashaa Gabayyoon namicha Dhaabaa Maashaa jedhamu wajjin waliigaluudhaan Oliiqaan qarshii ashuuraa walitti qabe dhimma dhuunfaa irra oolfateera jechuun odeessisiisuurra darbee hoogganaa Xaaliyaanii yeroo sanaatti hima. Oliiqaan qawwee dhokfatee qaba jedhees yakke. Odeeffannoo kanarratti hundaa’uun Xaaliyaanonni Oliiqaa qabanii mana hidhaa galchan. Oliiqaan halkanuma sana mana hidhaa cabsee ba’uudhaan, bakka dhalootasaa Deentaa Garee dhaquudhaan qawwee Beeljigii 2fa jedhamu bitatee Dambii Doollootti deebi’e.
Halkan gaaf tokkoo Baashaa Gabayyoo ajjeesee, gara mana Baashaa Gabayyoos dhaqee haadha warraa Baashaa alatti baasuun, “Ati dhirsa kee dhabda, ani immoo haadha warraa koon dhabe” jechuun du’a abbaa warraashee itti himee manicha qabeenya keessa jiru waliin gube. Itti aansee, namicha Dhaabaa Maashaa jedhamummoo Gabaa Dafinoo /Dambii Dolloo/ keessatti ajjeesee, “Anatu ajjeesee nama bira hin gaafatiinaa” jedhee barreessee mukatti maxxanse. Intalasaa fi haadha warraasaa Ganduma 03 keessatti dhiisee deeme.
Kana booda Oliiqaan nama durumaa qabee isa bira jiraatu, kan maqaansaa Shaanqoo jedhamu, qawwee namoonni dirqiidhaan Xaaliyaaniif galchuuf deeman irraa booji’ee Shaanqoo hidhachiise. Kanaanis Xaaliyaaniifi baandaarratti tarkaanfii fudhachuu eegalan. Sababoota Oliiqaa 'shiftummaaf' kakaasan keessaa tokko tokko eeruuf.
- Namni Tafarii Alabee Goonboo jedhamu Haroo Machaaraarratti fannifamuun, Qanyaazmaach Dhoosaa Abbaa Qoroo qawwee dhoksite jechuun harkasaanii duubatti hidhanii Buraayyuu bakka, “Bakkee Abbaa Boroo” jedhamutti rasaasa torbaan ajjeefamuusaaniifaa eeruun ni danda'ama.
- Guyyuma Luba Maammoo Corqaa fi Luba Gidaadaa Soolan Hayilasillaasee wajjin quunnamtii qabdu jechuun harkasaanii lachan duubatti hidhanii Jimmaa Abbaa Jifaar geeffamanii murtoon du’aa itti murta’ee utuu har’a boru duuna jedhanii eegaa jiranii haala hin yaadamneen bilisa ba'anii gara naannawa jirenyaasaaniitti deebi’aniiru.
Oliiqaan erga Gabayyoo ajjeesee deemee booda gaaf tokko halkan keessaa sa’aatii shanitti haala haati warraasaa irra jirtu ilaalee deebi’uuf wayita gara manasaatti qajeelu isheen teessee jirbii fo’aa:
“Oliiqaa yaa abbaa jigsaa ati duute moo jirtaa?
Utuu ati jiraattee hantuunni maa warraaqxee?
Yaa abbaa coomaafi booka kootii amaaseniin maal na gooti?”
jettee isa faarsituu dhokatee dhaggeeffate. Halkan sana dhokatee ishee ajjeesee deebi’uuf yaadeeti kan dhufe. Garuu wayita faaruu haadha warraasaa dhaga’u cancala qawweesaa dhaamsee halkan sana manasaa bulee ganama bariidhaan bakka dhufetti deebi’e. Yeroo yerootti uffata waraana Xaaliyaanii uffatee Dambii Dolloo seenuudhaan mana Aadde Moominaafi Aadde Daasharee Akkayyuutii daadhii dhugee, odeeffannoo barbaachisus walitti qabatee deebi’aa ture. Namoota isa fakkaatan waliinis dhoksaatti ni mariyata ture.
Deggartoota Oliiqaa gocha weerartoonnii fi jala kaattuun warrasaaniirratti raawwatan namoota hedduu aarsee tureera. Haala kanatti aaree kan garaa kutate Oliiqaa duukaa shaffata, warri kuun immoo, naannoodhuma jiran taa’anii deggaraa turan. Daggarsi kennamaa tures, odeeffannoo kennuu, galaa qopheessanii nyaachisuu, meeshaa waraanaa kaa’uufi erguu dabalata. Namoonni adda addaa yeroo waraanni Oliiqaa naannawa tokko galu nyaataa fi dhugaatii dhiyeessuudhaan halkanii guyyaa wajjin dhama’aa turan. Loltoonni Oliiqaa Xaaliyaanii dhamaasaniifi baandaa bakka garagaraatti oliifi gadi joonjessaa fi ajjeesaa turan.
Bakkii da'annoosaanii haala yeroon jijjiirama ture. Lafti akka holqa Qacii, Aggataa, Macaqeddoo, Ondoloqqee, Doggaa, Walal, Cabal, Qilxuu Kaarraa fi Ulaa Biyyaa’oo bakka itti da’atan akka ture dubbatama.
Lola koloneeffattoota wajjin godhame guyyaafi haalli lola Oliiqaadhaan geggeeffame barreeffamaan yoo jiraachuu baateyyuu seenaa afaaniin darberraa hubachuun akka danda’amutti qabsoo ittisa koloneeffataa keessatti Oliiqaa Dingil gumaacha olaanaa akka godhe beekama. Tooftaa mataasaatiin geggeeffamee injifannoowwan gurguddoo galmeessaa tureera. Fakkeenyaaf yeroo Xaaliyaanonniifi baandaan Oliiqaan Awusa jira jedhanii achi dhaqan jalaa mimmiliquun jara joonjessaa tureera. Injifannoowwan guguddoo waraana Oliiqaatiin argaman keessaa Aanaa Yamaaloogii Walal keessatti bakki Fiinchoofi Dubbisi jedhamu gidduu lola Xaaliyaaniifi Oliiqaan wajjin gaggeeffameen Xaaliyaanonni 30 ta’an du’aniiru. Dirreen injifannoo inni seena qabeessa jedhamee himamu immoo, lola Wallaggaa, Aanaa Tajjootti gaggeeffame yoo ta’u, lola kanarratti baandonni 750 ta’anii Oliiqaatti duulan. Lola hamaa, tooftaa fi kutannoo guddaa gaafate kanarratti Xaaliyaaniifi baandonni waraana Oliiqaatiin yommuu dhuman, loltuun Xaaliyaanii maqaansaa Tinintii Biichee jedhamuufi baandonni sadii duwwaan baqatanii deebi’anii akka galaniidha kan ibsamu.
Namoota Xaaliyaanii wajjin waliigalanii Oliiqaa fi waraanasaa booji’uuf ykn ajjeesuuf yaalaa turanirratti Oliiqaan dursee tarkaanfii fudhataa ture. Akka fakkeenyaatti namichi maqaansaa Waacilaa Waloo jedhamu miseensa waraana Oliiqaa kan ta’e Dhaabaa Bocoloo ajjeefnaan Oliiqaan battaluma sanatti Waacilaa Waloo, Anfillootti ajjeesee gumaa Dhaabaa Bocoloo baaseera. Itti dabalees, Aanaa Tijjootti namichi maqaansaa Fullaasaa Baabil jedhamu, "Oliiqaa ajjeeseen mataasaa muree fida" jedhee Xaaliyaaniif waadaa galee qawwee minishirii shan fudhatees deeme. Otoo hin turin dhimmi kun Oliiqaaa bira ga’e, Oliiqaan mana Fullaasaa Baabil dhaqee ajjeesuudhaan qawwee shananuu harkaa fudhatee humna waraanasaa ittiin cimsate. Haaluma kanaan lola hedduurratti lubbuun diinaafi deggartootasaanii lakkoofsaan kaa’uun nama rakkisu dhabameera.
Walumaagalatti qabsoon Oliiqaan ummata Oromootiin deggaramee gaggeesse, ummatichi akkasuma lammiifi saba kaanii goota cimaa akka qabu kan mirkaneessuu dha. Du’a Oliiqaa Dingil qabsoo ittisa koloneeffataa Oliiqaa Dingil gaggeessaa ture jala deemtonni diinaa hin deggaran ture.
Oliiqaan yommuu bosonaa dhufu Magaalaa Dambi Dolloo keessa mana meeshaasaa keewwatu qaba ture. Yeroo inni dhufee kaa’u halkan keessaa sa’aatii shanii hanga 10 gidduu ture. Yeroo bosonatti deebi’ummoo rasaasaafi meeshaalee isa barbaachisan fudhateeti.
Namichii Oliiqaan waliin hojjetu, warra Xaaliyaanii wajjin qunnamtii dhoksaa qaba ture. Namichi akka warri Xaaliyaanii hin shakkineef halkan halkan manasaa biratti qawwee dhukaasaa bula. Ganama ka'ee, eda mana eebaluu biratti qawween dhuka’aa bule yeroo jedhan Xaaliyaanonni dhaqanii qalahaa hammaarratanii akka galaniidha seenaan kan eeeru. Tooftaa kanaan Oliiqaafi namichi kun waliin deemaa erga turanii booda, qarshiin Oliiqaa namicha kanarratti heddummaataa waan dhufeef gaafa tokko Oliiqaan qarshiisaa akka deebisuuf gaafatee, namichi didnaan Oliiqaan arrabse. Arrabsoon Oliiqaa Dingil onnee namicha kanaa waan madeesseef namoota Oliiqaa Dingil qunnaman qarshiidhaan kadhachuu jalqabe.
Du'asaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Haaluma kanaan Oliiqaan holqa Qacii keessa otuu jiraatuu namichi isa irratti haaloo kuufate sun, dubartii imaanaa Oliiqaa turte /haadha warraa Baaburii Wagee/ uffata babbareedaa, bituufiidhaan, qarshiis harkatti kennuufiidhaan, akkasheen Oliiqaa hordoftee qoricha obaaftuuf summiin itti kenname. Haaluma kanaan osoo jiranii gaaf tokko Oliiqaa heexoon mul’anaan dubartiin imaanasaa turte sun qoricha daaktee summii itti kenname itti dabaltee Oliiqaan akka dhuguuf kenniteef.
Oliiqaan eddii summicha dhugee booda qaamnisaa dadhabaa adeeme. Guyyaa yeroon inni waa nyaatu geenyaan ammas lammaffaa nyaata summii qabu dabalteef. Dhugaatii maastikaa jedhamu kan summiin makame akka inni dhuguufis affeerte. Kana booda Oliiqaan laafaa deeme. Namoonni isa duukaa turanis waan godhan wallaalan. Guyyaa guutuu dhukkubsataa oolee, Roobii halkan sa’aatii 9:00 irratti bakka Oddoo Butaa jedhamutti du’e.
Namichi tooftaan nyaataa fi summii dhiyeessuudhaan nafxanyicha wajjin waliigaltee qabaachaa tureefi namni maqaansaa Wadaajoo jedhamu, gaafa Oliiqaan du’uusaa hubatu qawwee dhukaasee funyaansaa madeessuun, anatu ajjeese jedhee muudamuuf jecha Xaaliyaanotatti gabaase. Gaafa du’a Oliiqaa dhaga’u ummanni naannawa sanaa ba’ee hiyyee boo’e. Hogganoonni koloneeffataas Dambii Dolloorraa yeroo dhufan "Oliiqaa miti, kan du’e nama kan biraa ta’a" jedhanii shakkanii turan. Sababiin shakkii saaniis Oliiqaa qabachuu fi ajjeesuuf yeroo dheeraaf yaalii godhaniin waan hin milkoofneefi.
Kana booda muudamaan Xaaliyaanii kan Gavarnoo Dhaayee jedhamu reeffa Oliiqaa yommuu argu "ajjeesuu balleessitan, nama akkasii hin ajjeesan, muudanii hoogganaa waraanaa godhatu" jechuun Wadaajootti dheekkame. Erga reeffasaa gara magaalaa Dambii Dolloo geessanii booda haadha warraa Oliiqaa waamanii isa ta’uufi dhiisuusaa adda akka baaftu gaafatan. Isheenis mallattoo duraan miilasaarra ture ilaaltee isa ta’uu mirkaneessiteef.
Sana booda Xaaliyaanonni reeffasaa suura kaasanii karaa laga Borxaa buusanii naannawa dur Biheeraawwii Xoor jedhamutti awwaalan. Wadaajoo isa Oliiqaa natu ajjeese jedhu Jimmaa geeffamee otuu achi jiruu guyyaa tokko mana daadhii taa’ee otuu dhaadatuu durbiin Oliiqaa achumatti ajjeese. Erga Oliiqaan du’ee weediftoonni akkana jedhanii isa faarsaa turan:
Facaasaa heexoo dhuguun
Oddoo Butaarra buluun
Michuu dubartii buluun
Xixxiixaa Dingil Bookaa
Oliiqaa galaafate.
Qawween Oliiqaa ajjeesee
Maqaansaa Wacafoodha
Baga kaartaa hin nyaatini
Namni Oliiqaa ajjeese
Maqaansaa Wadaajoodha
Baga taa’ee hin nyaatini


text:
Waa’ee maatii gaarii kitaabni qulqulluun maal jedha?
Gaaffii: Waa’ee maatii gaarii kitaabni qulqulluun maal jedha?
Deebii: Maatii horachuun mormii guddaa kan qabuu ija jabummaa kan gaaffatu ta’uu danda’a, haa ta’uu malee haala wal fakkaataan wantoota goonu hundumaa kan caaleen deebi’ee gatii nuuf baasuu kan danda’uu fi kan fooyya’ee dha. Kitaabni qulqulluun ijoolleen keenya ijoollee dhiiraa fi dubaraa Waaqayyoo akka ta’aniif sirritti guddisuu karaa ittiin dandeenyu baay’inaan kan jedhuu yaada gurguddatu jiru. Gochuun kan nurra jiraatu wanti guddaan inni jalqabaa sagalee Waaqayyoo barsiisuu dha.
Waaqayyoon jaallachuu wajjini fi abboommii Waaqayyoo eeguudhaaf kan qabnu fakkeenya ta’uun, Keessa deebii 6:7-9 xiyyaafannoo jiru kennuun ijoollee keenyaafis akkasumas akka godhaniif barsiisuutu irra jiraata. Kutaan kun xiyaaffannoo kan inni godhu kan akka kanaa barsisuutu nurra jira. Kutaan kun xiyyaafaanno kan inni godhu qajeelfama akka kanaaf utuu addaan hin kutin waan itti fufuuf adeemsa uumamaa dha. Yeroo hundumaa mana keessatti karaa irratti kan gurguramu ganamaan godhamuutu irra jiraata. Dhugaa kitaaba qulqulluu akkaataa mana keenyaatti ta’uutu irra jiraata. Isaan abboomonni kun qajeelfamoota duukaa bu’uun Waaqayyoon waaqeessuun kan addaan hin cinne dilbataa fi kadhata galgalaa eegaa kan raawwanu akka hin taane ijoollee keenya barsiifna.
Akkasumas ijoolleen keenya nuun maatii isaanii ilaaluudhaaf dhugaa guddaan kallatiidhaan geggeefamu. Kanaaf waan goonu hundumaa of-eeggachuun kan nurra jiru. Jalqaba Waaqayyo gooftaan qajeelfama akka nuuf kennee amanuun beekamtii kennuutu nurra jiraata.Abbaa manaa fi haatii manaan wali walii keenyaaf bitamuu fi wal kabajuutu nurra jiraata.(Efe. 5, 21).Haala wal fakkaataan Waaqayyo aangoo gadii buusee seera nuuf kenneera. “Garuu mataan dhiiraa hunduu Kristoos, mataan dubbartiis dhiiraa, mataan Kristoosiis Waaqayyoon akka ta’e akka beektaniin barbaada.” (1Qor 11:3). Akkuma beeknu Yesus Kristos Waaqayyoof sodaadhaan miira gadi of-deebisuutiin bitamuun hin jiru, akkasumas haatii manaan abbaa manaa isheetiif kan akka kanaa miira gadi of deebisuun bitamuu qabaachuu hin barbaachiisu. Bifa kan biraan Waaqayyooaboodhaaf bitamuu osoo hin taane seerri dhufuu akka hin dandeenye Waaqayyo ni beeka. Itti gaaffatamummaan abbaa manaa mataa manichaa ta’uu isaan haadha manaa isaa Yesus Kristoos waldaa Kristaanaa akka jaallatee fi ofii isaa akka jaallatuutti jaallachuu dha. (Efe. 5:25-29). Jaalalaan abbaa manaa geggeessu haatii manaan ofii ishee bitamuuf deebii kennuun itti hin ulfaatu (Efe. 5:24, Qol. 3:18).Itti gaaffatamummaan haadha manaa abbaa manaa ishee jaallachuu kabajuu jaalalaa fi qulqullummaan jiraachuu mana ishee kunuunsuu dha. (Tito 2:4-5). Haadha manaan abbaa manaa caalaa kunuunsa kan barbaadaniidha sababni isaa ijoollee isaaniif durummaan kan kunuunsan kan eegan akka ta’anii waan hojjetamaniif.
Qajeelfama kennuu fi adabuun maatii keessatti barbaachisoo dha.Fak.13:24 “Namni ilma isaa karaabaadhaan reebuu dhiisee qusatu isa jibbuu isaati, namni ilma isaa dafee adabu garuu isa jaallachuu isaati.” Abada disipilinii osoo hin fudhatiin ijoolleen guddatan barbaachisoo fi faayidaa kan qaban akka hin taane kan itti dhaga’amu ta’u. Of-bituu fi kallatti kan hin qabne ta’aani yeroo guddatan Waaqayyoon dabalatee aangoo gosa kami iyyuu tilmaama gad aanaa kan qaban yookaan immoo finciltoota fi kabaja kan hin qabne ta’u. “Deebisuudhaaf utuu abdiin jiruu, ijoollee kee adabii! Gad dhiiftee akka isan du’an hin godhin.” (Fak. 19:18). Haala wal fakkaataan adabbiin jaalalaa wajjin madaalliin isaa jabaatee godhamuutu irra jiraata kana yoo hin taane ijoolleen hadha’ummaan abdii kan kutatan ta’anii guddatu. (Qol. 3:21). Adabni Waaqayyoo yeroodhaaf akka nama hin dhukkubne beeka (Ibr. 12:11), garuu jaalalaan yoo ta’eqajeelfama wajjin yoo ta’u ijoolleedhaaf faayidaa ajaa’ibsiisaa ta’e qaba. “Isin immoo abboota nana!Adabaa fi barsiisa gooftaatiin ijoollee keessan guddisaa malee, isaan aarsuudhaaf isaan hin tuttuqinaa! (Efe. 6:4).
Ijoolleen dargagummaa isaaniin tajaajila maatiiti fi waldaa kristaanaa akka hirmaataan gochuun barbaachiisaa dha.Osoo addaan hin kutiin itti hirmaachuun dubbii Waaqayyootiin waldaa kiristaanaa amantuu (Ibr. 10:25), ati dubbii isaa yeroo qayyabatu akka arganiif heyyamiif, akkasums isaanii wajjin qayyabadhu.Isaan bakka jiranitti dubbi isaa duddubadhaa yeroo hundumaa waa’ee hulfina Waaqayyo isaan barsiisi.“Akka itti jiraachuun ta’u mucaa barsiisi!Innis yeroo dulloomu iyyuu irraa hin kaatu” (Fak. 22:6). Maatii gaarii jechuun si duukaa kan bu’an Waaqayyoon kan waaqessanii fi ijoollee abboomaman horachuu dha.
English
Waa’ee maatii gaarii kitaabni qulqulluun maal jedha?


text:
Itoophiyaafi Sudaan dhimmoota faayidaa waliisaanii mirkaneessanirratti waliin hojjechuuf waliigalan.
Ministirri Muummee Mootummaa RFDI, Doktar Abiyyi Ahmad daaw'annaa hojii kaleessaafi dheengadda Sudaanitti taasisaniin Pirezidaantii Sudaan Omaar Hasan Albashir waliin Sudaan, Kaartumitti dhimmoota adda addaarratti marii taasisaniiru.
Itoophiyaan hariiroo gama hundaan Sudaan waliin qabdu daran cimsitee kan ittifuftu ta'uu kan himan Doktar Abiyyi, rakkoolee naannawa daangaa biyyoota lameenii furuufi walitti hidhamiinsa dinagdee cimaa uumuuf kan hojjettu ta'uu himaniiru.
Itoophiyaan nageenyaafi tasgabbii Afrikaa Bahaa mirkaneessuuf hojii Sudaan waliin hojjettu cimsitee ittifufti kan jedhan Doktar Abiyyi, fayyadamummaan laga Abbayyaa haqa qabeessa akka ta'uufis Sudaaniifi Misir (Gibtsi) waliin kan hojjettu ta'uu himaniiru.
Rakkoo nageenyaa Sudaan Kibbaa furuufis Itoophiyaafi Sudaan waliin hojjechuu akka qaban Doktar Abiyyi himaniiru.
Hojiilee damee daldalaa, invastimantiifi ijaarsa bu'uuraalee misoomaarratti Itoophiyaa waliin hojjechuuf fedhii kan qaban ta'uu kan himan Pirezidaanti Omaar Hasan Albashir, waldhabdee ijaarsa Hidha Guddicha Haaromsa Itoophiyaa irratti mul'atu furuufis Misiriifi Itoophiyaa waliin kan hojjetan ta'uu 'FBC'n gabaaseera.
Ministirri Muummee RFDI, Doktar Abiyyi eddii aangoo kana qabatanii Itoophiyaa ogganuu eegalanii turtiisaanii ji'a tokkootiin daaw'annaan biyyoota alaatti taasisaniin kan Sudaan lammaffaa yoo ta'u, torban darbe Jibuutiitti pirezidaantii biyyattii wajjin dhimmoota adda addaarratti bal'inaan mari'achuunsaanii ni yaadatama.


text:
Ripaablikii Demokraatawaa Kongoo keessatti dhukkubii Ibolaa lubbuu nama 19 galaafachuu jaarmayaan fayyaa addunyaa gabaasee jira.
Kutaa biyyatti Kaaba dhiyaa keessatti namnii 39 Ibolaana qabamuu jaarmayaam kun har’a beeksiise.Kanneen keessaa 3 hojjattoota tajaajiila eegumsa fayyaa ti.
Ministriin eegumsa fayyaa Kongoo dhukkubsattonni eessa akka jiran faana dhahuun tallaalii Ibolaa kan yaaliif jecha hojii irra jiru kennaafii jiru.
Jaarmayaan fayyaa adunyaa akka jedhutti talaaliin kun biyya Awuroopaa , Amerikaa, fi Afrikaa keessatti uummanni kuma hedduun fedhii isaaniin fudhatanii jiru.
Kanaaf dhala namaa irratti balaa inni fiduu akka hin jirre baramee jira.
Dhukkubii Iboolaa nama ykn beeleedaa qabame waliin walitti dhufeenya yoo qabaatan akkasumas dhangala’aa qaama nama ykn beeleedaalee dhukkubsatee tuquun daddabru danda’aa.


text:
Waltajjii leenjii dhimma miidhamtoota qaamaa ogeessota miidiyaaf tibbbana qophaa'eerratti, namoota hirmaatan keessaa lama filachuun gaaffii walfakkaataa sadii gaafatamanii tilmaamaan waa'ee waliisaanii akka deebisan taasifame. Gaaffichis, halluu, bineensaafi akaakuu nyaata baay'ee jaallatan akka barreessaniidha. Haaluma kanaan namoonni lamaan gaaffiiwwan sadii gafataman keessaa inni tokko tokko; kan biraan ammoo lama deebii sirrii argate.
Gaaffiilee dhiyaatanii mukuu ba'innaaf nutti fakkaatee ture. Ergaasaa garuu miidiyaaleen dhimma miidhamtoota qaamaa wayita gabaasaan yookaan hawaasaaf odeeffannoo kennan guutummaatti yoo ta'uu baatellee, tilmaamaan akka ta'edha Yunivarsitii Finfinneetti Barsiisaa Fedhii Addaa Doktar Abbabaa Yewaalaawarqi kan dubbata.
Ogeessonni miidiyaa seerota, qajeelfamootafi waliigalteewwan akka idil-addunyaattis ta'e, akka biyyattiitti raggaasifaman irratti hundaa'uun odeeffannoo ga'aa ummataan kan ga'an muraasa. Kunimmoo dhimmoonni miidhamtoota qaamaa bal'inaan hawaasaafi mootummaa akkasumas dhaabbilee miti mootummaa biratti xiyyeeffannaa gahaa akka hinarganne taasiseera. Kun ammoo miidiyaaleefi miidhamtoonni qaamaa akka ija lamman ollaa walii ta'anii walarguu hindandeenyeeti. Kanaafuu walitti dhiyeenyaan hojjechuudhaaf hubannoon ogeessotaa miidiyaa dhimma miidhamtummaa qaaamaarratti cimuu akka qabu eeru Doktar Abbabaan.
Miidhamtummaan qaamaa kennaa yookaan carraa badaa umamaan namaaf kennamu utuu hintaane balaa namtolcheefi uumamaan yeroofi bakka kamitti iyyuu nama kamirrayyuu gahuu danda'uudha. Rakkoon keessumaa biyyoota guddataa jiran keessatti bal'inaan mul'ata.
Gabaasni Ministeeraa Barnootaa bara 2013/14 ba'e akka mul'isutti, miidhamtoota qaamaa umuriinsaanii barnootaaf ga'e keessaa %5 gaditu carraa barnootaa argatu. Kana jechuun miidhamtootaa qaamaa qaamaa Itoophiyaa keessa %17.6 jiru jedhamee tilmaamamu keessatti carraa barnootaa kan argatan baay'ee gadaanaa akka ta'e mul'isu.
Miidhamtoota qaamaa akka waan isaan dandeettii hinqabneetti ykn waa hojjechuu hindandeenyeetti ilaaluufi yaaduun sirrii miti kan jedhanDoktar Abarraan, hojjechuu danda'anis carraan hojii argachuunsaanii dhiphaadha. Dhaabbata tokkotu hojjetaa qacaruuf jecha beeksisaa baase. Beeksisichis ulaagaalee hunda tarreessuudhaan dhumarratti namni ulaagaa hundaa guutee qacaramu eeyyama konkolaachisummaa qabaachuu qaba jedha. Beeksisi kun carraa dorgommii miidhamaa qaamaa kan dhiphisu ta'uu himu.
Akka ragaaleen adda addaa mul'isanitti, Itoophiyaatti miidhamtoonni qaamaa hojjechuu danda'an %98 carraa hojii akka hinarganneedha. Kunis ilaalcha miidhamtoonni qaamaa hojjechuu hindanda'an kan jedhurraa madde.
Akka Doktar Abarraan jedhanitti, ogeessonni miidiyaa dhimma miidhamtummaa qaamaarratti adeemsa saayinsaawaafi ragaa qabatamaarratti hundaa'udhaan hojjechuu qabu. Kana malees, bu'uura seerota, qajeelfamootaafi waliigalteewwan dhimma miidhamtoota qaamaa ilaachisuun ba'an sirriitti hubachuun mirgoonni isaanii akka kabajamuufi hawaasa kaan faana walqaixa fayyadamummaasanii akka mirkanaa'uuf hojjechuu qabu.
Walumaagalatti, miidhamtummaan qaamaa, qaamaatu miidhamaa ta'e malee, fedhiifi ilaalchisaan hojiidhaaf qaban miidhamaa miti. Kanaaf ilaalcha dogoggoraa miidhamtummaa qaamaarratti jiru cabsuudhaan akkuma hawaasa kaanii fayyadamtoota akka ta'aniif hundinuu gumaachuu qaba.
Dabalaa Taaddasaatiin


text:
Gaaffii fi Deebii Obbo Huseen Hammuu fi Dargaggoo Haruun Hasan Waliin Taasifame(Ebla 13/2018)
OMN:Oduu Fulb.24,2015 Saa’ud Arabiyaa Magaalaa Miinaa keessatti Namooti Sirna Hajjiif dhaqan Muddama uummataa uumameen 700 ol yoo du’an, 800 ol ammoo balaa...
OMN:Oduu Fulb.24,2015 Iraan lammiilee ishee 43 utuu haajji irra jiranii Suud Arabiyatti dhumaniif Mootummaa biyaytti himatte. Itti aanaan ministira dhimma alaa Iraan...
OMN:Oduu Fulb.23,2015 Hoogantonni Baankii Hojii Gamtaa Oromiyaa Pirezdantii Baankichaa dabalatee namoonni shan ajajaa Baankii Biyyaaleesattin hojii irra ugguraman. Gaazexxaan Addis Foorchuun Oduu...
OMN:Oduu Fulb.Bulchiinsa Magaalaa Sabbataatti, manni barumsaa qaroo dhabeeyyii nurraa cufamuu hin qabu jechuun, barattoonni mormii qaban yoomuu dhageesisanitti, jeequmsa kaaftaniirtu jechuun, poolisoonni...
Ilu Abbaa Booraatti namni Ibirahim Mohammed jedhamu rasaasaan rukutame . OMN:Oduu Fulb.23,2015 Godina Iluu Abbaa Booraa aanaa Cooraa magaalaa Qumbabetti, kontirobaandii seeraan...
OMN:Oduu Fulb.23,2015 Mootummaan Itoophiyaa Himata shrorokesummaa namicha baankii addunyaaf afaan hiika ture Pastor Omot Agwa, fi falmitoota mirga namaa lama irratti bane...
OMN: WEERARA DAANGAA OROMIYAA FI DEEGGARSA LAMMIILEE (caamsaa 25, 2018)
OMN: Oduu amma nu gahe (Lola Walloo) cammasaa 24, 2018)
OMN: SOMALI NEWS MAY 24, 2O18
OMN: Ammarreessaa kaleessaa fi har’a ( Caamsaa 24, 2018)
OMN: Gabaasa Addaa -Dhimma warqii MIDROC Laga Dambii irratti xalayaan Biiroolee garaagaraaf ergame maal jedha? caamsaa 24, 2018
OMN: QABSOO OROMOO SADARKAA ITTI AANU CAAMSAA 24, 2018
OMN: ODUU (Caamsaa 24, 2018)
OMN: Odduu amma nu gahee ( Lola Wolloo, aanaa Baatee) (Caamsaa 24, 2018)
OMN: QE’EE OROMIYAA: DIRREE DHAWAA, KUTAA 2ffaa (Caamsaa 24, 2018)
OMN: የሎቄ እልቂት፣ የሲዳማ ህዝብ የነፃነት ትግልና የፊቼ በዓል (MAY 23, 2018)


text:
Haala Namootaa
Akkaataa qo’annoofi qorannoo ogeessota xin-sammuutti, haala (amala) namootaa bakka lammatti qoodu.Inni tokkofaa, Abdii Qabeessota [“Optimist”] jedhaama. Kana jechuunis, waan hundumaa ija gaariin [positives] kan ilaalaniifi fudhatanidha. Fakkeenyaf ani kitaaba sirraa ergifadhee, sababa rakkoo yaadaa, hubannoo dhabuufi xin-sammuu qabu irraa kan ka’een kitaaba kana yerootti siif hindeebisne. Ati garuu deebii gaarii anaaf qabdu akkam akka ture atumti murtii kenni.
Kanaaf namoota garee kana keessatti ramadaman, namoota biraaf jeecha, kan mata isaanii dhisuudhan, namoota biroo gaamachiisuuf kaneen tattaaffii godhanidha.Kallattiin dadhabbii nama biraa irratti hinmurteessan. Dadhabina isaa sireessuuf malee hin qeeqatan.Hinabbaaranis. Garuu ni gaadduuf, garaa laafuuf. Fakkeenyaaf burcuuqqoo shayyii ati of –eegannoodhan qabate, yoo lafa bu’ee waan caabeef, sitti hin dheekamaan. Sababiin isaas “rakkoo muldhate kana booddee maddi rakkinichaa waan biraa ta’uu waan danda’uuf. Yookaan harkaa mucucaatee, yokaan’mmoo isaa gubnaan ta’a”Jedhanii yaadu.
Fakkeenya biroos fudhannee haa ilaaluu:- Mana reestoorantii (mana nyaataa) tokko keessa seentee, nyaata ajejattee,erga nyaatte booda, errega kaffaluuf, boorsaa uffatakee keessa harka keessee, yeroo sakattaatu, qarshii dhabda. Batalumatti naatee daafqitee jeeqamta. Haata’u malee, abbaan mana nyaata saanaa,haalakee sirriitti hubatee siif gaduudhan, kaffaaltiin kun akka siif hafuu godha.Abbaan qabeenyaa mana reestoraantii kanaa, nama haala abdii qabeessadha.(“Optimist”)dha.Rakkookee ija gaariin ilaale.
Waan gaarii hojechuun diina kee’llee akka injiifattu sii gargaara jedhanii yaadu. Namoota yaada qajeelloo akkasii qabaan keessaa yeroo ammaa kana preezidaantummaa Amaarikaaf dorgoomaa kan jiran Doonaald Trump, Hojii daldala’saanii’rratti yeroo baa’yee kasaaraa irratti kufanii turan.Garuu kasaaraa kufan keessaa ba’uuf jabinaan hojjetanii yeroo ammaa dureessa cimaa/ biliyeenera ta’uu kan danda’an abdii qabeessa waan ta’aniifidha.
Akkaataa beektoota xin-sammuutiin namooti haala lammaffaa qaban“Jalloota”/namoota waan badaa yaadan/ [ “Pessimist”] jedhamu.Namooti akkasii, waan hunduumaa duukaneessanii kan ilaalaniidha. Sammuu isaanii keessatti namootaaf waan gaariifi qajeelaa ta’e kan hin yaannedha. Namoota waan siirrii ta’eelee,sirrii miti jedhanii, jallisanii faallaa yaadanidha.Waanisaan fayyadu kennuuf yoo waamtan ni didu.Mammaaksa Oromoo keessatti “Ijoollee nyaataaf waaman ergaa seetee diddi”Jedhu. (“ijoolee nyaata akka nyaattuuf waaman iddoo tokkotti erganii hojii nahojjeechiisuuf na waamu jettee diddi “) jechuudha.
Egaa yaa dubbistootaa! isin garee kaam akka taataan of-sakatta’aa.Namooti “Yaada Qajeelaa”(Optimist) ta’an maqaan isaanii bifa gaarummaan ka’a.Namoota’rraas jaalalaafi kabajaa qabu.Namooti “Yaada jalloo” (Pessimist) ta’an’mmoo maqaan isaanii bifa badummaan ka’a. Hawaasa jiraatan keessatti jaalala hin qabani.Sammuun namaa inni qajeelaa, wantoota haraaraa nama qabsiisaniinis baduu danda’a.Isaan kunniin keessaa qorichaafi baalli sammuu nama hadoochan haala namootaa’rratti dhiibbaa guddaa uumuu danda’u.Mee kanatti aansinee dhimma kana haa ilaallu.
Qorichaafi Baala Saammuu Haddoochan
Qorichawwaniifi baala Haraaraa (Araada) Nama qabsiisan
Sadarkaa adduunyaatti, namooti tokko tokkoofi hawaasni, rakkoowwan qoricha dhorkamanii isaan muudataa jira. Qoricha hin hayyamamineen fayyadamuudhaan,namooti dandeettii isaanii akka hindhugoomsine / humna keessa isaanii, guutumaan akka hin mul’isine/ kan isaan ittisuufi guddina hawaasaafis guufuu ta’an jiru.Gabaabumatti qorichawwan kunniin, fayyadamtoota, maatii,uummatafi hawaasa irratti,rakkoo hamaa kan geessisanidha.Addunyaa’rratti qorichawwan seeraan dorkaman,to’annoo ala ta’anii,kan omishaman,bifa daldala seeraa alaan kan daddabarfamanidha.
Fak. Kookeeyin,Heeroyiin,Hashish,Jiimaa,Baarbitureetiis,Seedatibees,Tiimboofi dhugaatii alkoolliidha .Jiimaan ykn Caatiin akkaataa dhaabbata fayyaa adduunyatti [ WHO] Qorichooti jaboo (“Hard Drugs”) jalatti kan ramadamu yoo ta’u, sababa keemikaala “ Kaatooniin” jeedhamu waan of-keessaa qabuuf sadarkaa 6faa irratti argaama.
Warri qoricha fudhatan, baayinaan qoricha fudhachuu isaanii’rraa kan ka’een, sammuu isaanii’rratti miidhaa uuma.Egaa kun dhukkuba qoricha sammuu hadoochu waliin uumaamu ta’uu’saa argsiisaa [ is a form of substance-related disorder} Kaneen Sammuu haddoochan, fakkeenyaaf, qorichooti,tiimboo, alkoolliifi keemikaala sammuu namaa hadoochan sababoota adda addaaf fudhachuu, Wantoti sammuu haddoochan, keessa qaama uumamaa /fiisiyooloojii fi miira fayyadamtoota ykn warra biroo irratti dhiibbaa kan fidudha.Wantoota sammuu haddoochaniifi yekka hojjetan, qoricha sammuu nama hadoochu kan fudhatan / drug dependence abuse jiddu wal quunnamtii cimaatu jira.Fayyadama qorichaan kan ka’een umurii jireenyaa kan gabaabsuufi bara omisha namoota hedduus kan baleessudha.
Akka Gabaasa Dhaabbata fayyaa adduunyaa A.LA bara 2013 tti, tilmaamaan namooti qoricha sammuu haddoochaniin fayyadamaan kan 187, 000 ta’an umuriin osoo hinga’iin du’u. (premature death). Addunyaa irratti A.L.A. bara 2012 tti, tilmaamaamaan namooti umurii 15-64 gidduu jiran kan milliyoona 162 _324 ta’an,dhibeentaa 3.5fi dhibeentaa 7.0 qorichawwan dhorkamoo rakkoo sammuu fidan[ “Illicit Drugs”] keessumaiiyyu “Kaanaabis, opoid, Kookeeyin,“amphetamine–type stimulants group” jedhamaniin,bal’inaan kan fayyadamaan ta’uu’sanii qorannoon ni ibsa. Sadarkaa addunyatti, namooti umuriin isaanii waggaa 15 ol, Alkoolliifi wantoota sammuu haddoochan kan fudhatan, billiyoona 2,yoo ta’an, Kan timboo xuuxan’mmoo billiyoona 1.3, Qorichoota birootiin kan fayyadamaan’mmoo milliyoona 185 ol akka ta’an gabaafameera. [Madda: WHO, 2002].
Akka ragaan biiroo qorichaafi yekkaa mootummoota gaamtoomanii adduunyaa A.L.A bara 2013 ibsetti, adduunyaa’rratti tilmaamaamaan namooti miliyoona 246,ta’an qoricha dhorkamaniin fayyaadamaniiru.BiyyaU.S.Ameerikaa keessatti namooti qorichawwan, dhugaatii alkooliifi timboodhaan fayyadaman kan lakkoofsi isaanii baayi’ee ta’e, du’aaf kan saaxilaman yoo ta’uu; wagga waggaan namoota 500,000 olitti lakkaa’amaniif sababa du’aa ta’eera.Biyya Ameerikaa keessatti, nama afuur keessaa tokko alkoolii, timboo ykn qoricha sammuu nama hadoochaniin fayyadama.
Fayyadamni qorichooti seeraa alaa, sababa guddina/ babal’ina/ magaalootaa, industriifi baayy’ina uumataan dabalaa deema.Keessumaa biyyoota guddachaa jiran keessatti, gara fuula duraa baroota dhiyoo dhufan keessatti,dhibeentaa 25 niin ni dabaala jedhamee tilmaamama. Biyyoota kunniin keessatti feedhiin fayyadama qoricha seeraa alaa, kana caalaa dabalaa akka deemu, mootumoota gamtoomanii adduunyaatti,dhaabbati farra qoricha sammuu nama hadoochanii gabaaseera.
Qorichootaafi baala sammuu namaa hadoochan ilaalchisee oddeeffannoon amanamaa, baldhaafi waliigala ta’e Afrika keessa hinjiruu. Haatu’u malee, ragaan muraasi jiru akka ibsutti, Afrikaa dhihaafi giddu-galeessa keessatti, “ canaabis” jeedhamuun hanga dhibeentaa 12.4 kan ta’an itti fayyadamu. Rakkoowwan qorichooti sammuu nama hadoochan fayyaa irraatti geessisan keessaa, dhibeewwan kan akka HIV/AIDS, dhukkuba tiruu “hepatitisi B fi C”jedhamaniif nama saaxila. Yeroo baayi’ee deddeebisanii qoricha hedduu fudhachuun, gara du’aatti nama geessa.Namooti qorichawwan kana bifa lilmeen fudhatan, namoota hin fudhanne caalaa daachaa 15 oliin, du’aaf ni saaxilamuu. Qorichooti seeraan dhorkamaan kan “controlled drugs” jedhaman kunniin, aadaa/ /duudhaa/, haala jireenyaafi diinagidee biyyaa irrattis miidhaa ni fiduu. Akkasumas qorichoota miidhaa fidan kunniinin fayyadamuun, dandeettii waa adda basuu, hubannoo/murtee, xiyyeeffannaa/ fedhiifi qaama ofii too’achuu irratti rakkoo guddaa fidu.
Itiyoophiyaa keessatti qorichooti sammuu nama hadoochan fudhachuun akkuma biyyoota guddachaa jiranii rakkoon isaan fidan dabalaa dhufeera. Walitti dhiheenyi addunyaa (globalization)fi dinagideen gabaa bilisaa, rakkoowwan kunniin akka itti caaluufi akka babal’atuuf karaa baneera.Biyyoottan kan akka Itiyoophiyaa, waanjoo koloneeffattootaa jalatti yoo kan hin bitamne ta’anillee, balaa kana irraa baraaramuu hindanda’an.Rakkoowwan qorichi/baala/ sammuu namaa hadoochu kun gara fuula duraatti gufuu guddaa uummata addunyaa mudatuudha.Biyya keenya keessatti yeroo baayi’ee kan fayyadaman alkoollii,Hashiishiifi jiimaa yoo ta’an, kan itti fufu immoo kaanabiisiifi kkf. dha [ fakk. Beenziinii].
Jimaan / caatiin/ keemikaala sammuu garmalee dadammaqsu/ kakaasuu/ of keessaa qaba. Itiyoopiyaa keessatti bal’inaan itti fayyadamni isaa sadarkaa lammaffaa irratti argaama. Jimaan biyyoota akka Itiyoopiyaa, Keenyaa, Yemen, Afrikaa kibbaafi Maadagaskaar keessatti kan biqiiluu yoo ta’uu, barmaatiilee Jimaa qama’uun kun osoo biyyoota kunniin keessa qoofatti hin dangeffamin, karaa kooluu galtootaan /godaantotaan/ gara biyya US.Amaarikaafi Awuuropaaatti’llee babaldhateera.
Miidhaa baalli /qorichowwan/ sammuu hadoochanii- Akkaataa qorannoon agarsiisutti rakkoo bal’aa faayyaa hawaasaafi diinaagdee irratti inni fidu guddaadha.Innis qaama namaa keessaa, sammuu, jeequmsa sammuu’rratti miidhaa guddaa fida.Sababii kanan yaallii of-ajjeesuu gochuu, dhukkuba qaamaa, haala hojii qaamaa dadhabsiisuufi jeequmsa irribaa namatti fida. Timboo xuuxuufi dhugaatii alkoolii dhuguudhaan rakkinni dhufu’mmoo; nyaata hamma barbaadamuu gad-nyaachuu/ hirdhina nyaataa/, deddeebi’anii dhukkuba sammuun dararamuu, balaa HIV fi dhibee qaama saalaaf saaxilamuu, dhibee tiruu,amala hamaa ykn yekka adda addaaf kakka’uufi rawwachuu, kkf.Ijoolleefi dargaggooti/shamarran/ baala/qoricha/ sammuu haddoochu kunniiniin, akka hin fayydamne/akka hinsaaxilamneef/ hawaasi, manneetiin barnootaa,warri ijoolleefi dhaabbiileen mootummaafi miti mootummaa dhimma kanaa wajjin hojjetan, itti gaafatama guddaa qabu.Kundirqama hundumaati.
Wantoota haraaraa kanaaf balaa ta’aniifi fala isaa.
Walumaa galatti, akkaataa gabaasa barruulee qorannoo Qorichaafi Alkoollii Afrikaa, A.L.A 2007’tti; “Itiyoopiyaa keessatti rakkoon baala/qoricha/ sammuu haddoochu, haalan baay’ee yaaddessaa ta’aa dhufuusaa agarsiisa. Rakkoon kun baadiyyaafi Magaala, dhiiraafi dhalaa, ga’eessotaafi dargaaggoota, biyyoota misoomaniifi hinmisoomne, osoo hin jedhin miidhaa cimaa geessisuu irratti argama.Rakkoon baala/ qoricha/ sammuu haddoochanii,biyya Itiyoophiyaas dabalatee akka sadarkaa addunyaatti bifa weeraraan tatamsa’uu irratti waan argaamuuf,caalisun fala hin ta’u. Kanaafuu, balaan kun dhaloota abdii borii irratti kan agaameefi ajjeessaa kan jiruu waan taheef,rakkoo kan dhabamsiisuuf qaamni mootummaa, mit-mootummaa, hawaasni, mootummaan biroo, biyyooti addunyaa maartinuu hariiroo cimsuudhan kan irratti duulan, yeroon isaa ammadha.Beektonnis/hayyotis/ qo’annoofi qorannoo gad-fageenyaan adeemsisuudhan furmaata fiduuf akkasumas rakkoo kana dhabamsiisuufi ittisuun itti danda’aan, yeroo yeroodhan hubannoofi beekumsa uummataa foyyeesuu qabu.
Hailu Dhuguma (MA.PH )


text:
Manni hidhaa Qilinxoo gubachuu isaan kan ka’e hidhamtoonni 23 du’uu mootummaan Itiyoophiyaa eega beeksisee kan bubbulee ta’us hanga har’atti maqaan isaanii hin ibsamin jira.
Paartiin mormituu Kongrasiin Federaala Oromoo akka jedhutti Obbo Kabbadaa Fayisaa Sanbatoo godina Shawaa Lixaa Jalduu irraa, Obbo Dhaabasaa Galataa godina Shawaa Lixaa Baabbichi irraa akkasumas Obbo Dabalee Abarrraa Godina Shawaa Lixaa Adaa Bargaa irraa kan ta’an reeffi isaanii maatiif kennamu beeksisee jira.
Kamiisa Fulbaana 15 bara 2016 Godiina Wallaggaa Lixaa aanaa Najjoo magaalaa Warra Jirruu irraa kan ta’an Barsiisaa Abdisaa Bokaa sirni awwalcha isaanii firaa fi maatiin lafa argamaniitti gaggeffamee jira. Maatiwwan reeffa argachuuf yeroo dheeraa joruu isaanii fi gadda guddaa keessa akka jiran dubbatu.
Maatiin lameenuu reeffi argamee kan rasaasaan rukutame ta’uudubbatu.
Gaaffii fi deebii gaggeeffame armaa gadiitti caqasaa.


text:
Dorgommii Kilaboota Waancaa Kubbaa Miilaa Addunyaa ji’a lamaan duubatti Jappaanitti jalqabanii Kilabiin Afrikaa fulaa buutee dorgomtu dhiyoottuu beekamti
Kalee,Fulbaana 25,2016 nama kuma kurnya hedduutti maratoonii km 42 caaltu irratti dorgomuuf magaalaa Berlin,Jeremeni baafate.
Dorgommii IAAF qopheessu kana dhiiraan Qananiisaa Beqqeleetti moo’e. Qananiisaan dorgommii km 42 tana 2:03:03 moo’e.Rekordii haaraa argachuu baatullee atileetii addunyaa irratti km hagasi tana ariifatee moohe tahe.
Dorgommii namii kuma kurnya hedduu irratti wal dorgome tana Qananisiaa fi atileetii Keenyaa Wilson Kipsangitti walti hafee Qananisiaa fixuuf metiriin diqqoon haftee jennaan bira dabree moo’e.
Atileetiin Keenyaa Wilson lamessoo bahe sadeessoolleen atileetii Keenyaati.Atileetiin Itoophiyaa Sisay Lemmaa ammoo afreessoo bahe.
Gama dubraalleen atileetii Itoophiyaa Aberruu Kebbedeetti tokkeessoo bahe. Birhanaee Dhaabaa lammeesoso baate. Sadeessoo ammoo Hiruuti Aagaati.
Aberruun km 42 tana 2:20:45 moote.Dorgommii km kuma 41,283 irratti dorgomee biyya nama biyya 122 itti dhufe IAAF, Federeshiinii Waldaa Atileeota Addunyaatti qopheesse.
Qananiisaan dorgommii tana moo’ee jennaan ‘mormii atileeti Fayyisaa Leellisaa akkamitti laalta, dorgommii Olompikii waan ati Oromoo taateef si hambisan moo,’ jedhanii wa gaafatan.
“Ispoortiin siyaasaa ala.Akka itti mormanitti jiraa fulaa itti mormanitti jira. Mormii fi gaafiif mirga qabda.Waan si dhibe mootummaa gaafatttaa. Mootummaan ItoophiyaA gaafilee karaa demokiratawaa faluu fi mariif dhiyeessuuf yaaluutti jira. Dorgommiif filatamuuf filatamuu dhabuuf ammoo yoo namii filu beekumsa dhabee ykn ammoo namii dorgomu saatii guutachuu dadhabde faaf nama hambisan malee waan ati gosa tokko taateef nama hin hambisan.”
Dorgommii kilaboota waancaa kubbaa miilaa Addunya.
Dorgommii tana Muddee 8-18 bara 2016 magaalaa Jappaan lama keessatti qopheessan. Kilaboota 7 ardii addunyaa jaha keessaa dhufanitti istaadiyoomii magaalaa Jappaan Suita Osaka fi Yokohama keessatti wal dorgoma.
Awurooppaa keessaa Real Madri Jappaan dhaquuf kurfoo jirti.Kilaboota South America keessaa ka dabru dhiyoottuu beekan.
North America keessaa ammoo kilabii Meksikoo Club America jedhanitti dabree kilabii biyyoota garba keessaa qubatbiyya New Zealanditti dabre.
Afrikaalleen kilaboota biyyoota isii 50 caalan wal dorgomsiifattee amma kilabii lamatti walti hafe.
Dorgommii tana Federeshiinii Kubbaa Miilaa Afrikaatti qopheesse.Amma kilabii lamatti walti hafuuf deema; kilabii Afrikaa Kibbaa Mamelodi fi ta Masrii Zamalekitti walti hafe.


text:
Dhumuun/bubuqqa’uun rifeensa mataa, haphachuu rifeensaa irraa kaasee hanga molachuutti deemuu kan danda’udha.
Maalirraan namatti dhufa?
Dhiphina sammuutiin kan dhufu;
1/Kunis yeroo baay’ee haalota garaagaraatiin namootni dhiphatan dhumuu/bubuqqa’uu rifeensa mataatiif ni saaxilamu.
2/Fakkeenyaaf:- Namoota yeroo dheeraadhaaf dhukkubsatan
Miidhaa qoricha fudhatamu irraan kan dhufu (drug side effects)
Mallattoolee dhukkuba biraa (fkn:- Dhibee xannacha Taayirooyidii, hir’ina Pirootiinii fi Aayiranii).
3/Fangasii buqqee mataa hubu (Tinea capitis);
Ittistuun qaama keenya (Immunity) nutti deebi’uun bubuqqa’uu rifeensaa fidu (Qaaqee jedhamuun kan beekamu ykn ‘Alopecia areata’)
4/Miidhama rifeensa mataa irra ga’uun (fkn:- ho’a guddaa, keemikaalota garagaraa dibachuu, humnaan harkifamuu/ micciiramuu rifeensa mataa).
5/Dhalootaan kan namaaf kenname, yeroo umuriin dabalaa adeemu (dhiiraaf) rifeensi mataa haphachaa fi dhumaa adeemuu (moluu).
Yaala
Yaaliin dhumuu/bubuqqa’uu rifeensa mataa kunis kan inni kennamu, waanta bubuqqa’uu sana fide irratti hundaa’uuni.
Fakkeenyaaf kan Fangasii (Tinea capitis)’n dhufu, qoricha fangasii kana balleessu (kan liqimfamu ykn dibatamu) fudhachuun dabalataanis ‘shaampuu’ dhaan rifeensa ofii dhiqachuun yaaluun ni danda’ama.
Ittisa
Wantoota dhibee kana fidan tokkoo tokko ittisuun ni danda’ama:-
Isaanis:-
1.Dhiphina sammuu hir’isuun,
2.Nyaata madaalamaa soorachuun,
3.Wantoota bareedinaaf rifeensa mataa irratti godhaman haalan ilaalanii fayyadamuu,
4.Qoricha dhibee kana fidan dhaabuu fi qoricha biratti jijjiiruu,
5.Kan fangasiin dhufu immoo qulqullina rifeensa mataa eeggachuu, kafana mataa fi filaa rifeensa mataa nama biraa waliin fayyadamuu dhiisuu.
Maddi: Dr. Dhiinsaa
Arraabduu rifeensaa
Finfinnee, Caamsaa 7,2010(FBC) – Arraabduun rifeensaa(alopecia) maali?
Dhumuun/bubuqqa’uun rifeensa mataa, haphachuu rifeensaa irraa kaasee hanga molachuutti deemuu kan danda’udha.
- Hammentaa barreeffamaa decrease font size increase font size
Haarawaa...
- Geerriin qonna arfaasaa fi gannaarratti miidhaa akka hin qaqqabsiisne hojjetamaa jira jedhame
- Tajaajila intarneetii dhaabbilee dhuunfaaf laachun jijjiirama imaammataatii miti – Dr. Aandu’aalam
- Pireezdaantonni Ameerikaa fi Kooriyaa Kibbaa yaa’ii Kooriyaa Kaabaa irratti mari’achuuf jedhu
- Jilli marii ADO booru Finfinnee gala
- Bulchiinsi magaalaa Adaamaa dargaggoota 59 leenjidhaaf gara Chaayinaa erge


text:
'MIDROC badii isaa dhokfataa jira' - Jiraattota
Dhaabbanni oomisha warqii MIDROC Laga Dambii jiru kemikaala jiraattonni miidhaa nurraan gahe jedhanii komatan guyyaa kaleessaa dhoksaatti wal'aanaa jira jechuun dubbatan.
Jiraattonni maqaan isaanii akka hin dhahamne barbaadan BBC'tti akka dubbatanitti, wanti warshichi godhe qorattonni dhufani waan raawwate akka hin barreef sodaa itt uumeera.
Jiraataan naannoo oomisha warqee jiraatu hojjettoota guyyaa irraa dhagahuu isaa hima.
''Kemikaala dur ummata dhiibaa ture kan horiin re'een simbirroon itti dhumatu qoricha itti naquu jirani yeroo ammaa kana.''
Waardiyyaan warshichaa maqaan kiyya haa hafu jedhe illee kamisa ganama kemikaalli itti naqamaa jiraachu himu.
''Waan adii tokko itti naqani. Maashiniin walitti makee bishaan ciisaa irratti naqanii walitti makuu jirani. Kanaan dura hin turre. Har'uma fidani.''
Wanti warshichatti raawwate jedhan waan mootummaan dhiyeenya murteesseen qorannoo taasifamu miidhuu danda'a yaada jedhu jiraattonni qabu.
Bulchaan aanaa Oddoo Shaakkisoo Obbo Bariisoo Turee illee jiraattoonni naannoo oomisha warqii jiranii itti bilbilanii itti himuu isaanii dubbatu.
Kana qulqulleeffachuuf, waajjira bulchiinsaa fi nageenya irraa hojjetaa mootummaa tokko erganis balbala galchuu didan jedhu.
''Namni akka achi seenu eeyyamamaadhaa miti jarri.''
- Eeyyamni warshaa oomisha MIDROC haaromuun mormii kaase
- ''Misoomni ummata miidhu kamiyyuu fudhatama hinqabu''
Hojjettoota mootummaa dhimmi isaan ilaallatu galchuu dhabuun haaraa miti. Yeroo addaa addaatti kunillee akka mudate Obbo Bariisoon ni dubbatu.
Dallaa keessa seenanii mirkaneessuu dhabanis garuu, shakkii qabaachuu himu bulchaan aanaa Oddo Shaakkisoo.
''Asiin durallee waan achii keessa godhamaa ture shakkii waan qabuuf nutis akka keenyaatti ija keenyaan hin agarre malee shakkii qabna. Kana raawwatuu danda'u shakkii jedhu hin qabna. ''
Otuma mootummaan eeyyama warshichaa dhorkuu isaa hin ibsamin dura haala naannoo sana jiru sodaachuun warshichi oomisha dhaabuu isaa gaggeessaa warshichaa irraa akka dhagahan bulchaan kuni himu.
BBC'n qondaaltota dhaabbata MIDROC dubbisuf yeroo hedduu yaalii godhus milkaa'uu hin dandeenye. Hojjettonnii dhaabbatichaa dubbachuuf waan fedhii qaban miti.
Guyyaa har'aa waaree booda lammata kan dubbisne bulchaan aanaa Obbo Bariisoon bakka bu'aa hogganaa oomisha warqii MIDROC Laga Dambii argamutti bilbiluu isaanii nutti himan.
Haa ta'u malee, hanga ijaan arganitti amanuu dhabuu dubbatu.
''Nuti kana hin goone jedhanii naa deebisani. Warri kun warra dhaabbata kana hogganan waan ta'ef kana osoo godhanii ille goone jedhani nutti hin himani.''
Kanaafuu, bulchaan aanaa qaama olaanuuf eeruu kennuu malee wanti goonu hin jiru jedhan.
Dhimma kana quba akka hin qabne daarektarri abbaa taayitaa Bosonaa, fi Jijjiirama haala qillensaa Oromiyaa Dr Hasan Yusuuf BBC'tti himaniiru.
Akka isaanitti kemikaala biraa naquun waan kanaan dura ture callabbeessuun/wal'aanuun danda'ama. Haa ta'u malee, osoma dhugaa ta'eyyuu qorannoof rakkoo ta'u dhiisuu mala jedhu.
''Waan rakkina qabu natti hin fakkaatu. Saamudni bakka baay'eeti fudhatamuu danda'a. Bakka adda addaa saamudaaf mijatu kan ilaalle jira.''
Durumaa qorannoo Ministeerri Albuudaa, Boba'aafi Gaazii Umamaa yunivarsiitii Finfinnettii qorachiise waajjiri Dr. Huseen akka hin fudhanne hime.
Dr. Haasan ammallee warshaan oomisha warqii MIDROC kemikaala kam akka fayyadamaa jiru baruuf qorannoon akka taasifamuu qabu himu.
''Yeroo baay'ee qorannoo akkasiif fincaan, qeensaafi rifeensa irraa saamudni fudhatama. Haga ammaa qorannoon taasifame sadarkaa sanaan hin turre.''
Kanaafuu, kemikaalli warshaan kuni miidhaa irraa geessisuu jedhame deebisuuf qorannoon akkanaa taasifamuu qaba jedhan.
Amma garuu, gama Oromiyaatin kana qorachuuf piroppozaaliin qophaa'uu Dr. Hasan Yuusuf BBC'tti dubbataniiru.
Dhaabbanni omisha warqii MIDROC godina Gujii Aanaa Oddoo Shaakkisoo argamu waggoota digdamaaf yeroo hojjetaa ture kanatti jiraattonni kemikaalli warshichaa nu miidhaa jira jechuun yeroo dheeraaf komii dhageessisaa turan.
Mormii kanaan lammiileen lubbuu dhabaniiru. Eeyyamni waggaa 10 dabalataaf ji'a dura dheeratellee hanga qorannoon qaama biraan taasifamutti akka dhorkamu taheera.


text:
Bitootessa 01, 2018 | SEENAA Y.G(2005)
Amma Mana keenya ijaarrachuuf murteeffachuun haqummaa ni qabaata. Bitaa fi mirga ilaallannee siyaasa keenya gaggeessuuf hedduu yaalleerra. Osoo miidhamnuu obsinee walii keenyallee nuffuu fi akka sodaataatti wal ilaalleerra. Diinnis fageessinee yaaduu keenya sodaatti fudhatee jira. Shira wayyaanee maseensina jennee osoo miidhamnuu callsiuun keenya, waan barbaannu qofaa gaggeessuun keenya, Sisyaasa keenyaaf bu’aa olaanaa galmeesiseera. Garuu diinni gonkumaa nu hubachuu hin dandeenye. Na ga’aas wallaaleera. Hegaree isaa fi Ummata isaafillee yaadutti hin jiru. Nuuti ammo siyaasa hegaree keenyaaf jennee waa hedduu ilaallannee tarkaanfachaa jirra. Har’aa garuu haalaa fi yerootuu waan hundaaf nu afeeraa jira. Dubbiin itti hin ariifannuu jennuu hundumtuu ,har’aa qormaata ta’ee nu fuuldura dhaabbateera.
Qormaata kana dantaa qaama biraaf jennee yoo akka kaleessaa dubbiin haa bultuu jennee nuutuu miidhamuuf jira. Yoo hegaree keenyaaf dursa kenninee garuu waan har’atti deebii itti laannuutuu dhufee jira. Wayyaanee Ihaadeeg gonkumaa hammeenya isaa irraa ka dhaabbatuu miti. Hegaree Biyyattiifis ka yaadaa jiru hin fakkaatu. Boruu fi abdii waan irraa qabnuu hin qabu.amma humna keenya, adeemsa keenya, hangam akka deemuu dandeenyu fi kkf ilaallannee waan yeroo isaatti karaa keenya irraa maqisinuu fuuldura keenya jira. Har’aa Oromoon guutummaatti wayyaanee lafaan ga’uuf ,waa lamarratti duuluu qaba.
1ffaa. Ummata Oromoo fi wayyaanee gidduu ka jirtuu OPDO
2ffaa. Wayyaanee mataa isheeti.
Saboota biraa waliin walitti dhufeenya jiru jabeeffachaa, yoo rakkoon jiraateyyu miidhamaa isaaniif obsa godhachuun murteessaadhaa. Wayyaaneen carraan ishee inni dhumaa, Ummati Oromoo ishee injifachuu odoo hin taanee, OPDOn Ummata bira yoo goree naadhumateeraa jetteeitti amantii.kanaaf har’aa wayyaaneen Ummati Oromoo akka OPDO hin boojineef, waan ummataan walittii isaan buusuu hojjahciisaa jirtii. Shirri kun akka jiru waggaa 27 OPDO tti himamaa jiraate. Garuu hubatanii waan irraa eegamuu raawwachaa hin jiran. Inumaa bakka seenaa xuraa’aa isaanitti deebi’aa jiran. Kanaaf sochiin kaayyoo keenyaaf murteessaa ta’ee, qaama dadhabiina diinaa ilaalanii tarkaanfachuun murteessaa taati.
Ummati Oromoo adeemsa qabsoo isaa keessatti gonkumaa dantaa isaa qofaa herreeggatee tarkaanfatee hin beeku. Kun immoo gatii ulfaataa isa baasiseera. Kana booda garuu akkasitti tarkaanfachuun hin danda’amu. Garaa bal’achuurraa barachaa kan jiru hin jiru. Keessattu wayyaaneen. Kanaaf wayyaanee dhaga’uu dadhabee akka dhaga’uu taasisuun murtee qabsoo fi Ummata Oromoo maraa ta’uu qabdii. Qeerroo fi Qarreen sochiin isaanii wayyaanee laaffiseera. Murteeleen wayyaaneen irra jiru laafachuu wayyaanee fi wayyaaneen sadarkaa yaaddeessaarra ga’uu isaa mul’isa. Angoo gadhiisuun bara baraan kufuu ta’uutti waan muratanii jiraniif, amma carraa isaan haaftuu waan fedhee haa dhufuu jedhaniibadii ofiitti seenanii, badii keessaa waan gaaarii eeggachuudhaa. Kun ammo inumaa hegaree saba Tigiree jedhamuu dhabamsiisa.kana hundaa tokko lama ennee itti himaa jiraannee. garuu maallaqaa fi qabeenyaan jaamanii fooqii irra jiranirraa bu’uu hin barbaannee. Ummati kabajamaan kun Fooqii isaanii kan hin yaabnee fi irraa isaan hin buufnee itti fakkaateera. nu tuuffateera.
Anga’oonni wayyaanee fi Ilmaan isaanii sagantaa VOA afaan Tigiriffaa irratti guyyuu wal quncisaa oolan. Humna isaan mormuu cabsanii jiraachuu akka barbaadan kanneen ibsan akkuma jiran, lakkii dubbiin kun nu hin baaftuu kanneen jedhan ni jiru. Isaanuu bakka sadii jiran. Walumaagaltti, wanni irraa hubannuu yaaddoo guddaa keessa jiraachuudhaa. Quufnii isaanii waan isaanitti fiduuf jirtuu kanneen fageessanii hubatan muraasa. Kan maallaqaa fi Angoon maraataan boolla isaanii gadi fageessaa jiru.
Qabsoo Oromoo Qabsaa’oota muratoon har’aa geessee, Ilmaan isheetti boonaa jirtii. Hegareef yaadda’uu osoo hin taanee, abdii dhihootti tilmaammachaa jirti. Kaleessa kan wal hin dhaggeeffannee Oromiyaa guutuutti sa’aatii muraasa keessatti wal dhageesisaa jirra. Adeemsi amma ammaatti deemnee akka kiyyatti lafa qabatee biqilee ol ba’eera. Biqiltuun kun humna godhatee biqiltuu kaan of irraa faccisuu eegaleera. Waan dhalachuu fjedhuu ykn Qabsoon Oromoo sochiin itti seenuuf jiru yeroo isaa ka eeggateedhaa. Miidhaan keenya daangaa ce’eera. dhiignii dhangala’uu guutee dhangalaaa jira. Diinnis gonkumaa qalbi iisaa amansiisee hegaree isaaf yaadaa hin jiru.
Gama biraan dhalooti har’aa aarsaan kafalaa jiru hedduu qaaliidhaa. Wareegamnii namaa fi qabeenyaa haalaan dabalaa jira. Kanaafuu murteen keenya ,sochiin keenya, tarkaanfiin keenya waan diinni ijaan argutti ce’uun murteessaa taatii jedheen amana. Nuuti dubbii nu marsee jiru tasgabbeessuuf, wareegama hin mallee baasaa jirra. Har’aa gara tokkotti murannee socha’uu qabnaa. Diina keenya bifa kamiinuu jiru adda rukutuudhaa. Diina Obsaa fi hegareef yaaduu keenya nuuf hubachuu didee, waan galuufiin deebifanaa. Kun murtee keenya dhumaatii. Sossobbiin gonkumaa yeroon isaa dhumateera.
Wayyaaneen labsii yeroo muddamaa jettee baaftee kun gonkumaa Ummatoota Biyyatti ka ilaallatu miti. Maqaa humna amma ijaaramee jedhuu kanaan ka dhimmi itti ba’uuf wayyaaneen ijaaramee qofaadhaa. Wayyaaneen komaandi postii kana bobbaasuu keessaan waan itti fayyadamuuf jirtu, Ilmaan isaanii guutuu Biyyatti keessa jiran bifa qindaa’ee fi dhokisaa ta’een tikisuu barbaadaniiti. Wayyaanee ihaadeeg, Finfinnee ,Baahirdaar,,Jimmaa,, Aadaamaa, kkf Abbootii qabeenyaa isaanii bifa kamiinu jiran saamicha irraa tikisuudhaa.
Kanaaf sochiin Oromoon itti jiru yeroo isaa ka eeggateedha jechuu dandeenya.wayyaaneen lubbuu ishee baraaruu barbaaddii. kana fixachiisuuf isaan darbinee deemnee barmoota kennuufiin barbaachisaadhaa.. OPDOn hiriira ishee sirreeffachuu qabdii. Wayyaanee jalaa baasuui fi ofiin ba’uun carraa sihee dhumaati. Qeerroon Oromoo yeroo muddamaa kana keessa abshaalummaan itti fayyadamuu ka qaban, waan barbaannu qofaa irratti bobba’uudhaa. komaand postiin Sochii warra hattootaa fi saamtootaa ta’uu hubadhaa. Obsikeenyadaangaaqaba. Adeemsi keenya galii qaba. Galiisaa kana bira ga’uuf, waan isa dura jiru hundaa kaasuun murteessaadhaa. Gonkumaa duubatti hin jennuu. Humni wayyaanee guutummaatti diigamuu qaba.humni tikaa isaa diigamuu qaba. Finfinnee tikfataa jiran hundeetii raasuu qabnaa. addunyaan akka garaa itti jabaatuuf karaa addunyaatti nu geessuu kamuu dhimma itti ba’uudhaa.
komaandi postiin wayyaanee waan gochuu barbaadduutu jiraa of ilaalladhaa. murteen kun murtee isaanitti funyoo jabeessu,,bu’aallee irraa hin arganneedhaa. kana kan murteessan waan godhan wallaalurraatti. waan irra jiran kanarraa akk ahin deebinee gochuus sochii keenya keessatti carrraa lafaa itti ka’aan akka hin laanneef. kanarraa ka hafee, tarii Mummicha ministeeraa AMAARATTI KENNUU DUUBA MORMII KA’UU FI FONQOLCHA KEESSA ISAANII shakkun ta’uun mala.kanarraa ka hafee dorsissanii keessa qeerroo argachuus ta’uu danda’aa.kanneen mana hidhaa keessatti dhuman gara fuula duraatti ifa ta’uu booda waan jirus sodaatanii ta’aa. garuu waraanuma bobbaafamee hin sodaannu. TAANKII gubnee seenaa hojjanna.
Dhuma irratti sochiin amma ol butuuf tattaafachaa jirru, isa dhumaamiti.hafuura kan nama kutu. Isa dhumaaf garuu isa jalqabaati. Wayyaaneen akka caasaatti qabattee ka jirtuu humna Tikaa fi waraanaati. Akkasuma ODPO. Humna tikaa fi waraanaa kana akka maalitti diiguu qabnaa irratti haa hojjannu. Qeerroo fi Qarreen ABO abdii ummata keemyaati. Jabaadhaa.
HORAA BULAA !!!!!!


text:
Fayyadamaa[Apps] Afaan Oromoo
OROMO ICTn Guddina Afaan Oroomootiifi Tajaajila Hawaasa isaa gara Teekinoolojiitti fiduuf sababoota rakkoolee tokko tokkootiin walqabatee gahee hanga nurraa eegamu bahuu dadhabnus, Hanga Humni, qabeenyiifi Ogummaan keenya nuuf hayyametti osoo of duuba hin jedhin imala jalqabne itti fufaa jirra, Kinoo Fayyamaalee[Apps] Mobile hedduu kan mobile irratti hawaasni fayyadamuun Afaan barachuu fi kkf hawaasa tajaajilan hedduu hojjachaati jirra.
OROMO ICT Fayyadama[Apps] Mobile adda addaa keessattuu Afaan Oromootiin hojjatee bilisaan hawaasa isaatiif gadi lakkisa. Apps kunneenis:
- Barnootaaf kan oolan
- Bashannanaaf
- Daldalaafi kkf
Haaluma kanaan dhuunfaasi ta’ee dhaabbataaf ni hojjanna.
OROMO ICTn Fayyadamaa[Appn] Mobile hedduu hojjatee AFAAN OROMOOtiin dhiyeessaa jira. Isaan keessaa muraasni kanneen armaan gadiiti.
Fayyadamaa ykn Apps Armaan gadii kanneen namni barbaadu hidhaa/link jalatti argamu irraa buufachuu/naqachuu [download] gochuu danda'a.
Fayyadamaa[App] Qubee Afaan Oromoo Sagaleen, Fakkiidhaan, Barreeffamaan barsiisu. Gadi buufachuuf[DOWNLOAD] gochuuf hidhaa/linkii armaan gadii cuqaasaa
>>Qubee
Fayyadamaa[App] Seerluga Afaan Oromoo barsiisu. Gadi buufachuuf[DOWNLOAD] gochuuf hidhaa/linkii armaan gadii cuqaasaa
>> Seerluga Afaan Oromoo
Fayyadamaa[App] Jechoota Hayyoota Oromoo, haala addaatiin qindeessee dhiyeessu, Gadi buufachuuf[DOWNLOAD] gochuuf hidhaa/linkii armaan gadii cuqaasaa
>> Jechoota Hayyoota Oromoo
Fayyadamaa[App] Qubee Afaan Oromoo SAGALEEdhaan barsiisu. Gadi buufachuuf[DOWNLOAD] gochuuf hidhaa/linkii armaan gadii cuqaasaa
>> Qubee Afaan Oromoo Sagaleen
Fayyadamaa[App] YAADANNOO[notes] Afaan Oromoo qabachuuf tajaajilu.Gadi buufachuuf[DOWNLOAD] gochuuf hidhaa/linkii armaan gadii cuqaasaa
>> Yaadannoo[Notes]
Fayyadamaa[App] Tajaajila Itiyootelekoom Afaan Oromootiin kennu. Gadi buufachuuf[DOWNLOAD] gochuuf hidhaa/linkii armaan gadii cuqaasaa
>> Itiyootelekoom
Fayyadamaa[App] AFOOLA Afaan Oromoo barsiisu. Gadi buufachuuf[DOWNLOAD] gochuuf hidhaa/linkii armaan gadii cuqaasaa
>> Afoola Oromoo
Fayyadamaa[App] Yaalii[Quiz] Afaan Oromoo qoru. Gadi buufachuuf[DOWNLOAD] gochuuf hidhaa/linkii armaan gadii cuqaasaa
>> Yaalii[Quiz]
Fayyadamaa[App] CIIGOO Afaan Oromoo barsiisu. Gadi buufachuuf[DOWNLOAD] gochuuf hidhaa/linkii armaan gadii cuqaasaa
>> Ciigoo Afaan Oromoo
Hubachiisa 1: Apps tokko tokko kan hin haaromin ykn dogoggora qabu jiraachuu mala, kanas hubattanii App dhuma sana irraa gama yaada kenni jedhuun Yaada keessan nuuf ergitanii akka sirreessinu gochuu hin dagatinaa. Hubachiisa 2: Apps tokko tokko immoo kan waggaan dura hojjatamaniif hin haaromin ykn seeraan hin hojjatamin [Poor in design and content] jiran immoo sababa GOOGLE ACCOUNT Keenya isa dura App sana gadi lakkifneen waan nu jalaa cufameef osoo hin haaromin[not updated] hafee jira.
HORAA BULAA DEEBANAA OROMO ICT [sgmb id="2"]


text:
Afrikaa cirachuu
Afrikaa cirachuu (Afrikaa qooddachuu ykn Afrikaa Gabrommfachuu) Afrikaa qabachuu, koloneeffachuu, fi lafasaa saamuu humnoota Yuurooppin yeroo Impeeriyaalizimii Haaraa, bara 1881 fi 1914 gidduutti raawwatamedha. Bara 1870tti, Afrikaa dhibbantaa 10% qofatu too'annaa Yuurooppi harka jira ture; bara 1914tti, ardii Afrikaa keessaa dhibbantaan 90% bulchiinsa Yuurooppi jala jira, Abisiiniyaa (Itoophiyaa) fi Laayibeeriyaa qofatu gabrummaa jala hin galin hafe.
Korri Barliin 1884, kan daldalaa fi koloneessuu Yuurooppi too'ate, jalqaba Afrika gabroomfachuuti. Walmorkii siyaasaa fi diinagdee impaayera Yuurooppi giddu jirurraan kan ka'e, nuusa dhumaa jaarraa 19ffaatti, Afrikaa addaan qooddachuun tooftaa ittiin warri Yuurooppi Afrikaarratti tooftaa ittiin walii waliisaanitiin loluu ittisanidha. Waggoonni 59 kan dhumaa jaarraa 19ffaa, ce'umsa "imperiyaalizimii dhokataa", karaa waraanaa dhiibbaa uumuu fi diinagdee too'achuu, gara ummata kallattiin bulchyytti, imperiyaalizimii koloneeffataatti ce'e.
Contents
- 1 Seenaa Duubaa
- 2 Sababoota
- 3 Sagli Waraana Addunyaa Tokkoffaa duraa
- 4 Muudannoo gita bittaa
- 5 Gita bittaa Waraana Addunyaa I duraa
Seenaa Duubaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Warri Porchugaal biyya Yuurooppii kan Bara Giddugaleessa booda jalqaba qarqara galaana ardii Afrikaatti iddoo qubsumaa, buufata daldalaa, dawoo waraanaa dhaabbataa fi buufata doonii dhaabanidha. Kunis, Bara Abuurraa keessa jaarraa 15ffaatii kaaseti. Sana booda jaarraa lamaaf, beekkumsi keessoo Afrikarratti qabanii fi fedhiin beekuf qabaniis xiqqaa ture.
Qorannoon Yuurooppanonni keessoo Afirkaarratti godhan gara dhuma jaarraa 18ffaa keessa jalqabe. Bara 1835tti, warri Yuurooppi kaaba-lixa Afrikaa baayyeesaa qoratanii kaartas kaasaniiru. Gara giddu galeessa jaarraa 19ffaa keessa, qorattoota Yuurooppi kan baayyee beekkamoo ta'an Deevid Liiviingistoon fi H. M. Istaanlii yoo ta'an isaanis kaartaa kibba Afrikaa fi Giddugaleessa Afrikaa hedduu kaasan. Imala ulfaataa bara 1850n fi 1860n keessa Riichaard Bartan, Joon Ispeek fi Jeemsi Giraant geggeessan, haroowwaan giddugaleessa gurguddaa fi madda Naayil argatan. Dhuma jaarraa 19ffaa keessa, warri Yuurooppi kaartaa laga Naayil maddasaarraa jalqabee kaasaniiru, boqoqa lagni Niijer, Koongoo fi Zaambeezii keessa yaa'u argataniiru, akkasumas qabeenya guddaa Afrikaan akka qabdu hubataniiru.
Hanguma bara 1870n keessattillee, mootummoonni Yuurooppi ardii Afrikaa dhibbantaa kudhan qofa qabatan, kunis baayyensaa qarqara galaanaati. Kan qabataman gurguddoo keessaa Angoolaa fi Moozaambiik, kan Poorchugaalin qabaman; Keeppi Kolonii, kan Ingilaandin qabame; fi Aljeeriyaa kan Firaansin qabame. Bara 1914tti, Itoophiyaa fi Laayibeeriyaa qofatu gita bittaa Yuurooppi jala hingalle.
Guddinni teeknolooojii lafa ormaa qabachurratti guddaa gumaacheeraa. Baballinni industirii dagaagina geejjibaa fi walqunnamtii fide, keessattuu bidiruu danfaan deemu, baabura, fi telegiraafii irratti. Guddinni saayinsii fayyaas akkasuma murteessaa ture, keessattu dhukkuboota tirooppiiksii keessatti. Kalaqamuun kuniinii, kan dhukkuba busaa yaaluuf gargaaru, warri Yuurooppi lafa tirooppikaalaa Afrikaa hedduu keessa seenuf isaan gargaare.
Sababoota[edit | Lakkaddaa gulaali]
Afrikaa fi gabaa addunyaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Afrikaan Sahaaraa-gadii, naannoo addunyaa kan "imeeriyaalizimii alidileen" hintuqamne kan dhumaa, bulchitoota Yuuroppif sababa diinagdee, siyaasaa fi hawaasummaan hawwataa ture. Yeroo daldalli Biriiteen hirrina agarsiisaa deeme, gabaa Yuurooppi kan sababa Dippireeshinitin (1873–96) xiqqaachaa deemee fi kan huggurri itti baayyachaa deemee, biyyoota akka Biriiten, Jarmanii, Firaansi, fi biyyoota biraaf Afrikaan gabaa gaarii ta'eef: gabaa humnoota gita bittaarraa waan baayye bitu garuu kan itti gurguru baayyee kan hinqabne.
Dabalataan, kaappitaalli dabalataa yeroo baayyee biyya alaatti investii yoo godhame irra bu'aa qaba, kunis meeshaalee bushoon, dorgommii xiqqaa fi meeshaa dheedhii hedduun jiraachun bu'aa olaana argamsiisa. Kan biraa kan impeeriyaalizimii amansiise tokko fedhii meeshaa dheedhii Yuurooppi keessa hin jirre keessattuu koopperii, jirbii, gommaa, zayitii paalmii, koko'aa, daayimendii, shayii, fi tiinii kan fayyadamtoonni Yuurooppi baayyinaan fayyadamuu jalqaban fi kan indastiriin Yuurooppi irratti hirkatu ture. Dabalataan, Biriiten qarqara galaanaa kibba fi baha Afrikaa qabachuu barbaadde, kunis gara Eeshiyaa fi impaayerashii kan Indiyaa yeroo deemtu, buufata bidiruu itti dhaaban akka ta'uufi.
Haa ta'u malee, Afrikaa keessatti – naannoo bara 1910tti Tokkummaa Kibba Afrikaa ta'e odoo hin dabalatin – kaapitaalli warra Yuurooppin investii godhame kan warra kaanitti yoo madaalamu xiqqaadha. Sababa kanaaf, kaampaanonni daldala Afrikaa tiropikaala irratti hirmaatan ija warra kaanin yoo laallamu xiqqaadha, kan Kaampaanii Albuuda Baasu Cecil Rhodes's De Beers alatti. Roodes Roodeeshiyaa mataa isaatif qabate; mootin Beeljiyeem Liyooppooldi II boodara gara jabummaa guddaadhan Koongoo saame. Wantoonni akkasii kun deeggartoota Impeeriyaalizimii kan turan kan akka Alldeutscher Verband, Francesco Crispi fi Jules Ferry jalaa ragaa ittiin gaarummaa impeeriyaalizimii amansiisan dhabsiisa, jarri kun gabaan Afrikaa rakkoo gatiin xiqqaachuu fi humnaa ol omishuu industirootaa kan ardii Yuurooppi keessaatti gabaan xiqqaachun dhufe hambisa jedhanii mormu.
Joon A. Hobsen gabaan Yuurooppi keessa jiru xiqqaachaa deemuun sababa "Impeeriyaalizimii Haaraa"ti jedhee dubbata.
Kan Yuunivarsiitii Niwuu Yook keessa hojjatu Wiiliyaam Isterlii, garuu, hariiroo kaappitaalizimii fi impeeriyaalizimii gidduu jiruu jiru ni morma, gita bittaan kan mootummaan deeggarame malee kan korporeshiniin deeggarame miti jedha. Inni yeroo dubbatu "impeeriyaalizimiin kaapitaalizimii fi gabaa bilisaa wajjin ifaan wal hinqabtu...seenaa keessatti kolooniyaalizimii/impeeriyaalizimii fi misooma mootummaan deeggarametu wal qabata."
Gabroomsa Musliimotaa kan duraa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Waldorgommii tarsiimoo[edit | Lakkaddaa gulaali]
Wal morkiin Biriiten, Firaansi, Jarmanii fi biyyoota Yuurooppi biraa gidduu ture sirna gita bittaatif sababa guddaa ture. Afrikaan tirooppikaalaa godina investimentii guddaa ta'uu baatus, naannowan biraa garuu iddoo investimentii turan. Keesson Afrikaa bal'aan Afrikaa Kibbaa kan daayimendiin badhaatee fi Ijiipti kan warqeen badhaate gidduu jiru daldala biyya alaa mirkaneessuu keessatti ga'ee waan tabatuuf shoora tarsiimawaa qaba. Biriiten gabaa guddaa Chaayinaa fi koloniishii kan bahaa, keessattuu Indiyaa, Malaayaa, Awustireeliyaa fi Niwuu Zilaandi, keessa jiru morkitootashii dura qabachuuf dhiibbaa siyaasaa keessa turte. Kanaaf, karaa bishaaniirraa kan bahaa fi dhiha walqunnamsiisu - Kanaalii Suwiiz - qabachuun murteessaa ture. Haa ta'u malee, tiyoorin beekkamaan kan Wiiliiyaam L. Laanger Imperial Diplomacy (1935) keessatti dhiyeesse, Roonaaldi Roobinsen fi Joon Andiree Galaager Africa and the Victorians (1961) keessatti dhiyeessanii fi kan Biriiten Afrikaa Bahaa bara 1880-90nitti sababa yaaddoo tarsiimawaa Laga Naayilii fi Ijiipti waan bulchituuf qabdurraa kaatee qabatte jedhu - achumaan karaa garbarraa gara Indiyaa geessu Suwiiz Kanaaal qabatte jedhu - kana Joon Daarwin bara 1997 morme. Mormiin kunis Joonaas F. Gjersøtiin bara 2015tti irra caala jabeeffame.
Lafa Afrikaa qabachuuf ariifachuun buufata waraanaa fi buufata humna galaanaa qabachuurrattis mul'atera, kunis kaayyoo tarsiimoo fi humna agarsiisuf ture. Humni galaana guddachaa deemee fi bidiruuwwan haaran humna danfaatin deeman bakka itti dhagaa cilee naqatanii fi buufata itti suphaman barbaadu turan. Buufanni waraanaas karaa galaanarraa fi sarara walqunnamii eegufis barbaachisaa ture, keessattuu karaa bishaanirraa kan murteessaa ta'ee fi mi'aa ta'e kan akka Kanaalii Suwiiz. Koloniin "madaallii humnaa" keessatti akka qabeenyaatti ilaallamu, akka meeshaa yeroo walii galtee uuman walii kennaniitti itti fayyadamu. Kolonoonni ummata dhalataa biyya sanaa baayyee qaban madda humna waraanaati; Biriiten dhalattoota Indiyaa baayyee waraanagita bittaaf geggessiterratti akka loltootaatti itt fayyadamte, Firaansi ammoo dhalattoota Kaaba Afrikaa hedduu fayyadamte. Bara sabboonummaa keessa, biyyoonnii impaayera akka mallattoo guddina isaanii ittiin agarsiisaniif impaayera qabachuuf dhiibbaa keessa turan; yaadni "guddaa" ta'uus biyyoonni akka impaayera godhataniif akka dirqamaatti tarsiimoosaanii keessatti baasutti geesse.
Jalqaba 1880n keessa, Pierre Savorgnan de Brazza mootummaa Koongoo Firaansif jedhee qorachaa ture, yeroodhuma sana Henry Morton Stanley ammoo mootii Beeljiyem Liyooppooldi II bakka bu'ee qorachaa ture. Liyooppooldi II akka qabeenya dhuunfaasaatti Koongoo Firii Isteet jedhee qabate. Firaansi Tuniiziyaa Caamsaa 1881 qabatte, kunis Xaaliyaanin michooma Jarman-Awustiriyaatti 1882 akka makamtu amansiisuu hin oole. Baruma sana, Biriiten Ijiipti (hanga sanatti kan bilisa turte garuu kan Impaayera Otomaanif amanamtuu turte) qabatte, Ijiipti yeroo sana Sudaanii fi gartokkee Chaad, Eertiraa fi somaaliyaa bulchaa turte. Bara 1884, Jarmaniin Toogoolaandi, Kaameruun fi Kibba Afrikaa Dhihaa akka too'annooshii jala jiran beeksifte; Firaansi Giinii qabatte. Afrikaan Dhihaa Fireench 1895tti bu'uureffame, akkasumas Fireenchi Equwaatowiyaal Afrikaan bara 1910tti bu'uuressan.
Veeltipolitiikii Jarmanii[edit | Lakkaddaa gulaali]
Jarmaniin Bara Impeeriyaalizimii Haaraa dura humna koloneefattu hin turre, garuu siyaa'inaan dorgommii kana keessatti hirmaatte. Mootummoota baayyetti ciccittee kan turte Jarmaniin, bulchaa Piraashiyaa jalatti Lola Sadowaa kan bara 1866 fi Waraana Firaankoo-Piraashiyaa kan 1870 booda tokkoomte. Humna industirii guddachaa jiru kan taate Jarmaniin, baballachuu bara 1880n keessa jalqabde. Michooma garee-lamaa Oostiriyaa-Hangaarii wajiniitinii fi ittaansee Michooma garee-sadi'ii Xaaliyaanii waliinitiin erga Firaansi qophaatti ambisee booda, Otoo Voon Bismaarki Kora Barliin 1884-85 akka geggeeffamuuf yaada dhiyeesse; korri kun seera ittiin lafa ormaa qabatanii fi too'atan baase. Weltpolitik (himaammata addunyaa) himaammata biyya alaa Kaaayizer Viilheelmi II bara 1890 baasedha, kaayyonsaas karaa dippilomaasii cimaa, lafa gitta bittaa qabachuu fi humna bishaanii guddaa ijaarun Jarmanii humnootaa addunyaa keessa tokko gochuu ture.
Jarmanoonni tokko tokko, lafa Filippiinsii fi Tiimor qabachuu deeggaran; kaan ammoo Formosaa (Taayiwaan ammaa), kkf akka qabatamaniif yaada dhuyeessan. Dhuma 1870n keessa, yaadonni namoota muraasan dhiyaatan kun himammata impeeriyaalistii baasun guddatan, fedhii daldalaan deeggaramee. 1881tti, Hübbe-Schleiden, ogeessa seera kan ture, kitaaba Deutsche Kolonisation maxxanse, kitaabni kunis "sabboonummaan biyya keessaa guddachuun himaammata biyya alaa haaraa barbaachisaa godhe" jedha. Jarmanii-leellisuun fedhii impeeriyaalizimii biyya haaraa kanaa waliin walitti hidhata. Jalqaba 1880n keessa, Deutscher Kolonialverein uummame, bara 1884ttii barruu mataasaa Kolonialzeitung dhaabbate. Dhiibban gita bittaa qabachuuf godhamu kun sabboonaa kan ture lldeutscher Verband dubbatamaa ture. Walumaa galatti, Biismaarki gitta bittaa babal'aa akka Jarmaniin qabaattu hin deeggaru ture, garuu bara Bitootessa 18, 180tti mooti Jarmanii haaraa Viilheelmi IItin akka aangoo gadi lakkisu dirqisiifame. Viilheelmi IIn himaammata gitta bittummaa fi lafa ormaa qabachuu sadarkaa olaanadhaan hojiirra oolche.
Baballachuun Jarmanii gara Tirpitz Planitti geesse, kunis Admiral von Tirpitz hojiirra oole. Namni kun 1898 kaasee Fleet Acts adda addaa deeggaraa ture, kunis dorgommii meeshaa waraana Biriiten wajjin gochuutti geesse. Bara 1914tti, Jarmaniin humana bishaaniirraa addunyarratti kan sadarkaa lammaffaa qabatu akka qabaattu godhe (dhibbantaa 40%n kana Biriteenii gadi kan ta'e). Akka von Tirpitz jedhutti, himaammannii humna bishaanirraa muddaan kun warra duubatti harkifatoon odoo hin taane National Liberal Party kan deeggaramu ture, kunis impeeriyaalizimiin namoota jireenyan giddu-galeessaa kan baayyachaa turaniin akka deeggaramaa ture agarsiisa.
Jarmanoonni Afrikaa keessatti humna koloneeffata guddaa sadaffaa ta'an. Impaayerri isaanii kan iskuweer kiilomeetirii miliyoona 2.6 ta'uu fi ummanni miliyoona 14 ta'u kan isaan gabroomsan irra caalaa Afrikaa keessatti Kibba-lixa Afrikaa, Toogoolaandi, Kaameruun fi Tagaanikaa keessatti argama. Entente cordiale 1904 kan impaayera Biriitenii fi Firaansi gidduutti godhametti aansee, Jarmaniin Qisaasa Morokkoo Duraa kan 1905tti fayyadamtee Firaansi kophaatti ambisuuf yaalte. Kunis Kora Algeciras 1905tti geesse, achirrattis Firaansi sababa Morookoo qabatteef lafa kan biraa akka gadi dhiiftuf walii galte. Kana boodas Qisaasni Agaadir bara 1911tti dhufe. Muudannoo Fashooda 1898 kan Firaansi fi Biriiten gidduutti uummame dabalatee, qisasni addaan hincitne itti fufaan kun wallaansoo hadhaawaa biyyoota impeeriyaalistii gidduu jiru agarsissa, kunis dhumarratti Waraana Addunyaa Itti geesse.


text:
Fayyinni amantii qofaanii moo yookiin amantii irratti hojiin dabalameetii?
Gaaffii: Fayyinni amantii qofaanii moo yookiin amantii irratti hojiin dabalameetii?
Deebii: Kun barsiisa amantii Kiristaanummaa keessatti tarii gaaffii baay’ee barbaachisaadha. Gaaffiin kun jalqabamuu haarominaatiif bu’uura, gara-gar cituu waldaa Kaatolikii fi Protestaantii. Gaaffiin kun kirstaanummaa isa kan Macaafa Qulqulluutii fi Kiristaanummaa isa sirrii hin taane gidduutti gara garumma isa ijoo dha. Fayyinni amantii qofaanii moo yookiin amantii irratti hojiin dabalameetii? Ani Yesusiin amanuu kootti fayyeera, yookiiin Yesusittis amanee hojiiwwan tokko tokko raawwachuutu ana irra jira?
Gaaffiin amantii qofaa yookiin amantii fi hojii wajjin jedhu keeyyattoota Macaafa Qulqulluu walitti firoomsuudhaaf namoota tokkoo tokkoon baay’ee cimaadha. Roomaa 3:28, 5:1 fi Galaatiyaa 3:24 Yaaqoob 2:24 wajjiniin walbira qabii ilaali. Kaan garaagarummaa Phaawuloos (fayyinni amantii qofaan) kan jedhu fi Yaaqoob (fayyinni amantii fi hojii wajjin) kan jedhu ilaalu. Phaawuloos akka seera amantiitti qajeelummaan amantiidhaan jedha. (Efeesoon 2:8-9), garuu Yaaqoom qajeelummaan kan argamu amantii fi hojii wajjin waan jedhu fakkaata. Rakkoon ifa ta’e kun kan deebii argatu waan Yaaqoob sirriitti jechaa jiru qo’achuudhaan. Yaaqoob amantaa isa namni tokko amantii hojii gaarii huma hin argamsiisne qabaachuun sirrii akka hin taane ibsaa jira (Yaaqoob 2:17-18). Yaaqoob kan inni irratti xiyyeeffachaa jiru amantiin inni sirriin jijjiirama jireenyaa fi hojii garii argamsiisuu qaba kan jedhu irratti (Yaaqoob 2:20-26). Yaaqoob bakka kanatti hojii gaariidhaan qajeelinni ni argama jechaa hin jiru garuu namni amantiidhaan qajeelina argate jireenya isaa/ishee keessatti hojii garii qabaachuu qaba/qabdi jechaa jira. Namni tokko amanataa akka ta’etti yoo dubbate, garuu jirreenya isaa/ishee keessatti hojii garii hanqabaanne, egaa inni/isheen jereenya isaa/ishee keessatti Kiristoos irratti amantii sirrii hin qabu/hin qabdu jechaa jira (Yaaqoob 2:14, 17, 20, 26).
Phaawuloosis barreeffama isaa keessatti waanta gosa tokkicha jechaa jira. Firiin gaariin amantoonni qabaachuu qaban Galaatiyaa 5:22-23 irratti barreeffamee jira. Isa sana erga nutti himee booda achumaan akka nuyi hojii utuu hin taane amantiidhaan fayyine nutti hima (Epheesoon 2:8-9), Phaawuloos akka nuyi hojii gaarii hojjechuudhaaf uumamne nutti hima (Epheesoon 2:10). Akkuma Yaaqoob Phaawloosis jireenya jijjiirame eega: “Kanaafis namni kan Kiristoos yoo ta’e uumama haaraadha; inni moofaan darbe kunoo inni moofaan darbeera!” (2 Qorontoos 5:17). Fayyina ilaalchisee Phaawloosii fi Yaaqoob barsiifni isaanii waliin hin mormu. Mata duree tokkicha karaa bifa adda addaatiin dhiyeessu. Phaawuluus fayyinni amantii qofaan akka ta’e yeroo irratti xiyyeeffatu Yaaqoob immoo amantii dhugaan Kiristoos irratti qabnu hojii gaarii akka godhachuu qabu irratti xiyyeeffata.
English
Fayyinni amantii qofaanii moo yookiin amantii irratti hojiin dabalameetii?


text:
Manni maree paartii biyya bulchu kan Itiyoopiyaa Dura ta’aa ADWUI kan turan obbo Haylamariyaam Dassaalenyiin kan bakka bu’an dura taa’aa Dhaabbata dimokrtaatawaa uummata Oromoo Dr. Abiyyi Ahimediin dura taa’aa isaa gochuun filatee jira.
Prezidaantiin mootummaa naannoo Oromiyaa Obbo Lammaa Magarsaas Dr. Abiyyi dura taa’aa addichaa ta’uun filatamuu fi jijjiirraa taasisame ilaalchisuun kaleessa OBNf ibsa kennanii jiru. Prezidaantiin mootummaa naannoo Oromiyaa obbo Lammaa magarsaa OBNf ibsa kennaniin filanoo kun karaa dimokraatawaa ta’een geggeessame, qabsoo hadhaa’aas nu gaafate jedhan.
Itti gaafatamni guddaan Dhaabbata Dimokraatawaa Uummata Oromootti kenname kun kan uummati keenya yeroo dheeraaf gaafataa ture kan jedhan prezidaant Lammaan, bu’aa qabsoo uummata Oromootu dhaaba keenya asiin ga’ee, sabaa fi sab lammoonnis dhaabbati dimokraatawaa uummata Oromoo biyyattii hoogganuu danda’a jedhee itti amnuu dhaan itti gaafatama kana nutti kennuu isaaf ni galatoomsanna jedhan prezidaant Lammaa Magarsaa OBNf ibsa kennaniin.


text:
Ka yeroo ammaa mana-hidhaa jiran dura-taa’aan Koongiresa Federaalawa Oromoo fi itti-aanaa dura-taa’aan gamtaa Medrek – Dr. Mararaa Guddinaa, har’a mana-murtiitti dhihaatanii jiran. Himannaalee isaan irratti dhihaataniif, abukaatooleen isaanii – barreeffamaan mormii dhiheeffatanii jiran. Walumaa-galatti deemsi mana-murtii har’aa maal akka fakkaatu, abukaatoolee Dr. Mararaa keessaa tokko – Obbo Wandimmuu Ibsaa, Finfinnee irraa telefoonaan haasofsiisnee jirra. “Haala itti Dr. Mararaan mana-murtiitti dhihaate argee, eega inni hidhamee as akka har’aa gaddee hin beeku” jedhu.
Kana cuqaasuun gaaffii fi deebii guutuu dhaggeeffadhaa


text:
Muummichi ministeera Maleezhiyaa torbaan dabre haraya filatame Dr Mahtiir Muhammad sirna muudama isaa irratti hoogganaa…
Kooriyaan Kaabaa Marii Traamp waliin geggeessuuf Karoorfatte kan haquu…
Shaakala waraanaa Kooriyaan Kibbaa fi Ameerikaan guyyaa kaleessaa geggeessan hordofuun, Kooriyaan Kaabaa marii Kooriyaa Kibbaa…
Ajjeechaa Isra’eel Gaazaa keessatti raawwatte biyyoonni addunyaa heddu…
Ameerikaan guyyaa kaleessaa Imbaasii isii Telaviiv irraa gara Al-Qudsittii kan jijjiirte yoo tahu, waraanni Isra’eel ammoo Gaazaa…
Lammileen Oromoo Naannoo Soomalee irraa buqqifamanii Kaampii Hammarreessaa…
Lammileen Oromoo miiliyoona tokkoo ol tahan daangaa naannoo Soomalee irraa buqqifamanii kaampiilee heddu keessatti qubsiifamuun…
Waraanni Isra’eel Isniina har’aa Falasxiinota 40 ol ajjeese
Waraanni isra’eel isniina har’aa Falasxiinota daangaa gaazaa irratti mormii geggeessaa jiraan irratti dhukaasuun yoo xiqqaate…
Paartiin Adda Dimokraatawaa Oromoo mootummaa Itoophiyaa waliin marii…
Paartiin Adda Dimokraatawaa Oromo jedhamu kan Obbo Leencoo lataatiin durfamu mootummaa Itoophiyaa waliin haasawa kan jalqabe tahuu…
Sagantaan eebba manzuuma Raayyaa Abbaamaccaa “Lammiin Lammiif”…
Qophiin eebba CD Ustaaz Raayyaa Abbaa Maccaa har'a ganama Finfinnee Buraayyuu galma Shaaqaa Moolitti bifa oowwaa taheen…
Markazni Imaamul Kisaa’ii Marsaa 10ffaaf barattoota Hifzii…
Markazni Imaamul Kisaa'i kan godina Harargee bahaa magaalaa Haramaayaa ganda Qoree keessatti argamu, guyyaa hardhaa barattoota…
Lammiileen Indoneezhiyaa sochii Ameerikaan Imbaasii Isii gara AL-QUDSI…
Mootummaan Ameerikaa dhuma waggaa darbee labsii Imbaasii isaa kan Isra’eel magaalaa Telaviiv keessaatti argamu gara magaalaa…
Lammiileen Itoophiyaa 3000 tahan Manneen Hidhaa Suudaan fi Keeniyaa irra…
Mummichi mnisteera Itoophiyaa Daw’annaa huii Suudaan fi Keeniyaa keessatti geggeesseen lammileen Itoophiyaa biyyoota lamaan…


text:
Lammiin Britaaniyaa, umriin 47, magaalaa Baahirdaar keessatti ajjeefame. Lammiin Britaaniyaa kuni turistii yoo ta’u, kan ajjeefame guyyaa kaleessaa bataskaana tokko keessatti. Du’a isaatiif sababa kan ta’e qawween harka hidhataa tokkootii baaraquu isaati, akka dubbi himaan mootummaa Itoophiyaa ob.Shimallis Kamaali jedhanitti.
Balaan kuni kan uumame yeroo jiraataan magaalaa Baahirdaar tokko qawwee isaa ceekuu tokko iraa gara kan biraatti jijjiiru qawween dogoggoraan harkaa dhuka’e. Jiraataan kuni nama hayyama qawwee qabu ture, akka ibsa ob.Shimallisitti. Qawween kuni moofaa ta’uu bira dabree, namichi qawwee baadhate qawween kuni rasaasa qabaachu isaa quba hinqabu ture, akka ibsa dubbi himaan biyyattiitti.
Namichi ajjeechaa lamii Briitaaniyaa kaanf sababa ta’e yeroo ammaatti qabamee qorannaan kan irratti geggeffamaa jiru ta’uu isaas ob.Shimallis beeksisaniiru.
Reeffi namicha du’ees qorannoof gara Finfineetti geffamuun isaas beekameera.
Embaasiin Britaaniyaa Guddittii lammiin isaanii ajjeefamuu beksisee, maatii isatiifis gargaarsa qonsulaa laataa jiraachuu addeesseera.


text:
Saa'udii Arabiyaan dubartoonni istaadiyeemii akka galaniif hayyamuufi
Dubartoota Saa'udii seerota ciccimoo saala adda baasan jala turaniif, hayyama konkolaachisummaa seena qabeessa argatan irratti bilisummaa dabalataa kennaaf tarkaanfiin kun.
Maatiin guutuu magaalota gurguddoo - Riyaad, Jiddaa, fi Dammaam keessa jiraatan istaadiyeemii seenu danda'u.
Ilmi mootii Saa'udii, Mohaammad Biin Islaam hawaasa Saa'udii ammayyeessuu fi diinagdee biyyattii guddisuuf shoora dursummaa taphachaa jira.
Abbaan Taayitaa Ispoortii Saa'udii istaadiyeemonni magaalota sadeenii jalqaba bara 2018 irraa kaasee maatii guutuu akka keessummeessaniif qophiin gamanumaan akka jalqabu beeksiseera.
Jijjiirama kana hubachuuf
Nama ganna 32 kan ta'an ilmi mootii Saa'udii, Mohaammad, 'Mul'ata 2030' jedhamee karoora beekamuun biyya gurgurtaa boba'aa irratti hirkatte kanaaf, jijjiirama diinagdee fi hawaasummaa fiduuf erga beeksisanii booda riifoormiin kun eegale.
Ji'a darbe, dubartoonni Waxabajjii dhufurraa kaasee yeroo jalqabaaf hayyama konkolaachisuu akka argatan hayyamamee ture. Agarsiisni muuziqaa kan jalqabe yoo ta'u, fiilmii agarsiisuunis dhihootti ni eegala jedhamee eegama.
Uummanni Saawudii %70 ta'u dargaggoota waggaa 30 gadi yoo ta'u, isaanis ''jireenya amantaan keenya wal danda'uu akka ta'e himu" qabaachuu qabna'' jedhaniiru jechuun dubbatu.
Karoorri kun balaa qabaa?
Biyyattiin ji'a darbe dubartoonni kabaja guyyaa biyyaalessaa istaadiyeemii Mootii Riyaad, Faahiditti kabajame irratti akka hirmaataniif erga hayyamtee booda, biyyoota islaamaa irraa miidiyaa hawaasaa irratti mormiin gara garaa ishee mudatee jira.
Jijjiiramoonni dhiheenya kana dhufan akkuma jiranitti, dubartoonni ammas wantoota hedduurraa ni dhorkamu.
Yoo imaluu fedhan, akkasumas tajaajila yaalaa yoo barbaadan, dhiirri isaan waliin deemuu qaba yokiin ammoo barreeffama dhiira isaan bulchurraa kennameef qabachuu qabu.