text:
Humna tikaa fi baasaasaa Wayyaanee godin Lixaa Shawaa kan ta’ee kan yeroo hedduu ilmaan Oromoo bakkota garaagaraatti hisiisaa, ajjeesisaa, fi biyyaa irra arii’achaa ture namni maqaan isaa “Leejjisaa Jootee” jedhamuu uummata doorsisuun walga’ii seeraan alaa walitti qabamtan hundii keessan iyyuu ni hidhamtuu jechuun ergama diinummaa isaa bahuuf yaalii godhullee goototni sabboontotni qeerroo dargaggootni Oromoo mirga keenya kabachiifachuuf gaaffii karaa nagaa fi dimookiraasii dhiyeeffachaa jirruuf duubatti hin deebinu ati mataan kee seeraatti dhiiyachuu qabda malee nu shororkeessuu hin dandeessuu jechuun dura dhaabbatan. Komishiniin Poolisii Godinichaa baratoota tasgabbeessuuf yaalii godhullee jechootni dabbaloota Wayyaanee akka ergamticha diinaa ”Leejjiisaa Jootee” keessa ba’uu dhiiga kan nama danfisuu ta’uu, baratootni ifatti dubbachuun gaaffiin mirgaa hojiidhabdummaan walqabatee ka’ee kan itti fufuu fi hin dhaabbannee ta’uu hubachiisuun Gaaffii har’a kaasaan kanas lafa bulchiinsii godinichaa jirutti itti fufinsaan fulduratti kan dhiyeeffatan ta’uu murteessuun kan gargar bahan ta’uun ibsamera.
onsdag 26. mars 2014
Godina Shawaa Lixaa Magaalaa Ambootti FDG Qeerroo Dargaggoota Oromootiin bifa harawaa fi qindawaan itti fufe.
Bitootessa 24/2014 Godina Shawaa Lixaa Magaalaa Ambootti FDG Qeerroo Dargaggoota Oromootiin bifa harawaa fi qindawaan itti fufe. Qeerroon baratootni Oromoo dhaabbilee barnootaa olaanoo biyyatii Yuunivarsiitootaa fi koolleejjota garagaraa irraa eebbifaman kanneen baay’inni isaanii 100 ol ta’aniin haala qindoomina qabuun qabsoon hojii dhabdoota baratoota Oromoo sadarkaa barnootaa digirii jalqabaa fi dipilomaa qabaniin egaale jira.
Gootootni Qeerroon dargaggootni Oromoo biyyaa abbaa keenyaa Oromiyaa badhaatuu keessatti hojiidhabdee taanee, jiruuf jireenyaan dararamaa jiraacha jirra, jechuun Wajjiraa bulchiinsaa Godina fi Wajjiraa komishinii Poolisii Godina Lixaa Shawaa fulduraatti walitti qabamuun gaaffii isaanii qindeeffatanii bulchiinsa godina lixa shawaatti yeroo dhiyeeffatanitti hojjetootni ergamtuun sirna Wayyaanee godinichaa bulchaan Godinaa waan hin jirreef yeroo inni jiruttii gaaffii keessan isin irra fuudhamaa malee ofii keenyaa deebisuu hin dandeenyu jechuun deebii sodaan guutame kenaani jiru.
Komishiniin Poolisii Godina Lixaa Shawaas gaaffii keessan kan nuti deebisuu hin dandeenyu bulchaan godinaas hin jiruu jechuun namni gaaffii hojiidhabdoota baratoota Oromoo keessuummeessuu dhibamuun biyyaattiin mootummaa mataa ishee kan hin qabne ta’uu kan mul’isuu ta’uun ifatti saaxilamee jira. Mootummaan Wayyaanee fi ergamtuun Wayyaanee gaaffii dargaggoo Qeerroo Oromoo jalaa lafa seentu dhabdee muddama cimaa keessa seentee jiraachuun hubatame jira. Boodarraan erga deebiin kun baratoota Oromoo barnoota xummuraanii hojii dhabanii jiruuf jireenyaan dararamaa jiran kanaaf kennamee boodaa komishiniin Poolisii godina Lixaa Shawaa fi humnoonni basaasaa wayyaanee baratoota Gaaffii Mirgaa dhiyeeffatan gooluuf poolisoota fi humna waraanaa hidhachiisuun dorsisanii addaan bittineessuuf yaalii godhamee Goototni baratootni Oromoo nuti mirga keenyaa falmachuuf baanee waan ta’eef dorsiisaa, hidhaa, du’aaf illee duubattii kan deebinu hin se’iina, gaaffii kenyaa nurraa fuudhaa nuf deebisaa, yoo kana hin gootaan ta’ee biyyaa gadhiisaa abbaan biyyaa dhufee biyyaa fi nuyi uummata isaa seeraan haa bulchuu jechuun afaan qabachiisaan.
Humna tikaa fi baasaasaa Wayyaanee godin Lixaa Shawaa kan ta’ee kan yeroo hedduu ilmaan Oromoo bakkota garaagaraatti hisiisaa, ajjeesisaa, fi biyyaa irra arii’achaa ture namni maqaan isaa “Leejjisaa Jootee” jedhamuu uummata doorsisuun walga’ii seeraan alaa walitti qabamtan hundii keessan iyyuu ni hidhamtuu jechuun ergama diinummaa isaa bahuuf yaalii godhullee goototni sabboontotni qeerroo dargaggootni Oromoo mirga keenya kabachiifachuuf gaaffii karaa nagaa fi dimookiraasii dhiyeeffachaa jirruuf duubatti hin deebinu ati mataan kee seeraatti dhiiyachuu qabda malee nu shororkeessuu hin dandeessuu jechuun dura dhaabbatan. Komishiniin Poolisii Godinichaa baratoota tasgabbeessuuf yaalii godhullee jechootni dabbaloota Wayyaanee akka ergamticha diinaa ”Leejjiisaa Jootee” keessa ba’uu dhiiga kan nama danfisuu ta’uu, baratootni ifatti dubbachuun gaaffiin mirgaa hojiidhabdummaan walqabatee ka’ee kan itti fufuu fi hin dhaabbannee ta’uu hubachiisuun Gaaffii har’a kaasaan kanas lafa bulchiinsii godinichaa jirutti itti fufinsaan fulduratti kan dhiyeeffatan ta’uu murteessuun kan gargar bahan ta’uun ibsamera.
Humna tikaa fi baasaasaa Wayyaanee godin Lixaa Shawaa kan ta’ee kan yeroo hedduu ilmaan Oromoo bakkota garaagaraatti hisiisaa, ajjeesisaa, fi biyyaa irra arii’achaa ture namni maqaan isaa “Leejjisaa Jootee” jedhamuu uummata doorsisuun walga’ii seeraan alaa walitti qabamtan hundii keessan iyyuu ni hidhamtuu jechuun ergama diinummaa isaa bahuuf yaalii godhullee goototni sabboontotni qeerroo dargaggootni Oromoo mirga keenya kabachiifachuuf gaaffii karaa nagaa fi dimookiraasii dhiyeeffachaa jirruuf duubatti hin deebinu ati mataan kee seeraatti dhiiyachuu qabda malee nu shororkeessuu hin dandeessuu jechuun dura dhaabbatan. Komishiniin Poolisii Godinichaa baratoota tasgabbeessuuf yaalii godhullee jechootni dabbaloota Wayyaanee akka ergamticha diinaa ”Leejjiisaa Jootee” keessa ba’uu dhiiga kan nama danfisuu ta’uu, baratootni ifatti dubbachuun gaaffiin mirgaa hojiidhabdummaan walqabatee ka’ee kan itti fufuu fi hin dhaabbannee ta’uu hubachiisuun Gaaffii har’a kaasaan kanas lafa bulchiinsii godinichaa jirutti itti fufinsaan fulduratti kan dhiyeeffatan ta’uu murteessuun kan gargar bahan ta’uun ibsamera.
Abonner på: Legg inn kommentarer (Atom)


c: text/html

text:
torsdag 5. desember 2013
Baqattota Oromoo biyya amba kessatti darama jiran bira dhaabbachuu dirqama Oromo maraati!
Ilmaan oromoo biyya isaanii kessattii sababa rakkoo ilaalcha siyaasaa qaban irran kan ka’e ogummaa qabaniin hojiitti bobba’anii of gargaaruuf maatii isaanii gargaaranii akkuma ilmoon namaa tookko jirattutti jirenyaa gaariif nagaa qabuu akka hin jiraannef asinis achinis motummaan wayyaanee gufuu itti ta’ee jirachuun bekkama dha. Oromoon harka dhibba kessa 95 ol sababni guddaan ittin biyya jallatan irra ba’ani gidiraa heddu biyyota ambaa kessatti argaa jiraanif jireenyaa adda ta’ee jirachuuf filatanii osoo hin taanee sababa sodaa lubbuu isaaniif sirna ajjesaa wayyaanee jala jiraachuu hin dandenyeef qofa kan baqatani ba’ani dha.
Torban darbaan kessaas warren reebichaafi samicha ummata biyya arabaatiin irraa ga’ee irraan kan ka’ee osoo hin jaallatin dirqamaan gara biyyaatti kan deebi’aan kessaa ilmaan oromoo warren ta’an wayyaneen calalamani deggertota ABO dha jechuun akkaa ija adda ta’een ilalamu qabanfi namota kana duka bu’uu akka qaban kadirota wayyaneef dirqamni itti kennamu isaa misensotni wayyanee ifa baasani jiru.
Ilmaan oromoo ogummaaa qabaniin hojittii bobba’anii nagaan hojjetanii jiraachuuf yoo hin dandenyee,saba ilalcha siyaasa qaban irran kan ka’e carraa hojii argachuus yoo hin qabaanne ,hojii mataa isaanii umanii hojjechufis yoo hin dandenyee,lafti isaan qaban irra buqqisuun wayyaneen gaaffi tokko malee irra fudhamee abba qabenyaa habashotaaf kan biyya alaatti yoo hiramu ,gaffii kaasaniif debiin isanii mana hidhaafi ajjechaa yoo ta’uu,ilaalcha siyaasa itti amanan qabaatani jirachuus yoo hin dandenyee,biyya dhalatani guddatan kessa akka hin jiraanne akkuma bineensaatti qawween yeroo adamsamani,biyyaarra baqataniis biyyaa amabaa kessatti nagaan jirachuu yoo hin dandenye,addunyaa kana irraa essa dhaqanii ha jiraataniree? waan nama ajaa’ibu kessaa yeroo amma finfinnee dabalatee magalota gurguddoo oromiya kessa ummatnii habashafi tigrotaa heddumminaan qubacha fi qabenyaa hedduu horachaa bakka jiranitti Ilmaan oromoo magalota oromiya irra sababota adda addaan dirqamaan akka godananfi biyya gadhisanii akka biyya ambaa kessatti dararaman tasisaama jiraachuun hojii wayyaneen biyya oromoo gutumma gututti dhunfachuuf gochaa jirtuu ta’un waan hubatamu qabu dha . yeroo amma magaalota oromiya kessatti ijaarsaa manafii fooqii adda addaa kan ijaaraa jiruu hedduminaan ummata habasha fi tigrota dha,afaan hedduminaan dubbatama jiruus afaan oromoo osoo hin taane afaan habashotaa akka ta’ee heddun kenyaa waan ifatti argaa jirru dha,lafa oromoo kessaattii maannen barumsaa afaan amharaan banamee jiru lakkosaan heddu ta’ee jira. akka wali galaattii wayyaaneen ilmaan oromoo dirqamaan akka biyya isaanii gadi lakkisanii baqatan sababa adda addaa itti funaanaa biyya oromoo ammoo ummata habashaaf tigree itti naquun hojii wayyaaneen fulduratti oromoo biyya dhabsisuu dhaf irraatti hejjechaa jirtu ta’uun waan dagatamuu hin qabne dha . Motummaan wayyanee har’as ummata oromoo godaa hangaa gubbaattii siyaasa isaa akka deggeran YKN miseensaa akka ta’uu qaban dirqisisaa jira .warren didan garuu jireenya akka hin jiraanne ifatti rakko irraan ga’aa jira.Dirqisisuu irra darbee warreen miseensa ta’uu didaniif warren ilalacha siyaasa wayyanee mormaan sababa adda addaa itti barbaaduun ABO dha jedhee mana hidhatti tortorsaa jira.warreen kaan ammoo sababa adda adda itti barbaaduun gufuu itti ta’uun hojii isanii irraa akkaa dhaabbatan fi carraa hojii biyyitti kessattii akka hin arganne taasisuun abdii murannaadhaan biyyaa isanii irraa gadhisanii godaansaa akka filataan dirqamsisa jira.Warreen dirqamaan godansa filataan kun egaa bakka godaansaattii kessattu biyyota Olla fi biyya akka Saudi Arabiyatti dararamni hedduun akka irra ga’uu danda’uu utuu hubatanii maaliif godanuu jenne gaffii waan kasnu miti.Sababni isaas harkaa motumma wayyaneen du’uu irra jedhanii carraa biroo waan dhabaniifi yoon du’es yoon jiradhess carraa kiyya yaluun qabaa jechuun murtee ofirratti murtessuun godaansaa filatanii waan demaniif. Hala kanaan lammiwwan Oromoo hedduun yeroo dhihoo kessaa biyya isaniin gadhisanii bakkaa godaananitti rakkoon sukkannessa kana hin jedhamnee irraa ga’aa yeroo jirutti,ajjefamaa,rebamaa,mana hidhaatti ugguramaa yeroo jiran kanatti qaamni bira dhabbate falmuuf tasa dhabamun isaa waan bayyeee nama gaddisuufi haamilee ilmaan oromoota hedduu kan tuqu ta’ee jira.Akkuuma yeroo ammaa kana argaa jirruttis Motummaan wayyanee sababa siyaasa mata isaaf jecha godantota kana akka lammitti ilaalee qaama rakkoo sukkanessa kana hin jedhamne irraan gessisaa jiruu balaleffachuu dhisuu irra darbee bakka godananii jiraan kanattii qaamaa rakkoo irran ga’aa jiruu waliin tahee isan deggeruun daranuu lammiwwan kenyaa rakko sukkannessa adda addaaf akka saxilaman tasisuun isaa dinumma hangaam akka nuuf qaban nutti agarsisaa .Haa ta’u malee garuu gochaan wayyanee kun waan nama dinqisisuus miti sababin isaas gochaa sukkanessa hedduu waggota 21 darbaan kessattii ilaam oromoorrattis ta’ee sabota cunqurfamo biraaratti gaggessa turaan waan argaa turre dha .kanaaf Motummaan ajjesaa wayyanee dhimma siyasa isaa irra darbee lubbuu ilmoo namaaf lubbu lammiwan isaaf ni yada jedhanii yaaduun gowwumma dha.
Dabalataan ammoo wayyannetti dabalamee Oromoon dina malee fira tokkolle akka hin qabnee media habshotaa irras hubachaa jirra.maqaan oromoo gafaa ka’u kan mataa isaan dhukkubufi kan iji dhiga uffatu heddu ta’ee jira. oromoon qofatti ba’ee sagalee isaa addunyatti maalif dhagessisaa jedhanii dhugaa jiru dhoksuun akkuma abbotii isaanii afaan ilmaan oromoo ukkamsuuf hamilee kenya cabsuuf dulli karaa ilmaan Nafxanyotaa kessattu (ESAT fi saroota G7) tiin nurratti banamee jiru cimaa demee jira .Ha ta’uu malee garuu kunille daranuu waan haamilee fi tokkumma oromoo jabessu malee kan laaffisuu waan hin taaneef duddubattii otoo hin jedhiin oromoon tokkummaan dhaabbachuun dinotatti karaa cufuun barbaachisaa dha. Ilmaan Oromoo bakka godaansaatti rakko heddu jala jiran kanaaf kan addunyaatti iyyee sagalee isaanii dhagessisufi qabuu ilmaan oromoo qofa malee qaama kan bira abdannu hin jiru.Furmaatni fuldurattis ilmaan oromoo gabrummafi dararama kana jalaa basuu danda’u motummaa ajjesaa kana irraa callisanii taa’ani waan biraa foyya’aa eguu osoo hin taanee yeroo kamiyyuu caalaa sagalee tokkumma fi qabsoo cimaa barbaachisa.
Biyyii Akka Saudi Arabiya seraa Addunyatiin bula jettuu oromoos dabalatee lammiwwan kamirrattiyyu yoo ta’ee gochaaa rawaatamuu hin qabnee raawwachuun ishee dhugumattuu biyya mirgii ilmoo nama kessatti kabajamuu hin dandenyee ta’u addunyaatti agarsisee jira .Namni kamiyyuu seraan alaa ille yoo ta’ee sababa mataa isaa kan ittiin dirqamee biyya isaa gadhisee ba’eefi ni qaba,sababa dinagdee fi jirenya foyya’aa ta’uu danda’aa kallattidhanis ta’ee al-kallattidhaan sababa siyasaa ta’uu ni mala. Kanaaf biyyi kamiiyyuu kan seera addunyatiin bulaa jettee mallatteessite tokko godantota kanaa sababa isaan itti biyya isaanii gadi lakkisanii godanuuf dirqaman addaa baafachuun rakko isanii hubachuun dirqama isanii ture.Godantotni kun seraan ala waan ta’niif biyya kenyaa ba’uu qabu jedhanii yoo murtessanille halaa ilmoo namaa tokkoof maluun biyya isanii akka gad lakkisee ba’uu gochuun fi warreen rakko siyaasaa qabaan ammoo hala itti gaffi hirkattuummaa argatan mijjessufiin dirqama biyya seraa Adunyatinin bula jettu tokko ta’uu qaba ture. Gidduu darbe hiriyotakoo warren Oromoo ta’ani biyya saud arabiyaa kessa jiraachaa jiraan kara emailtin qunnamee akkan hubadhettii heddumminni oromoota biyya Saudi kessa jiraan rakkoo siyaasaa fi hiraramaa motummaan wayyanee irraa gessiserraan kan ka’ee baqatanii karaa adda aadaatiin galanaa fi gammojji kessa lubbuu isaanii wareganii beelaaf dheebuu kanaa hin jedhamnen jala darbuun hanga fincaan isaanii dhuguttille ga’ani hiriyota isaani heddu ammo du’aan of biraa dhabuun kan achi ga’an ta’uu fi achittis rakkoo sukkanessaa kana hin jedhamee hin tilmaamamnef saxilamaa kan jiran ta’u na hubachisaniruu.Haaluma kanan yeroo ammaas sodaa kanarraan kan ka’ee ilmaan oromoo heddun of dhoksanii rakkoo heddu jalaa akka jiraan ibsaaniru.akka odeffannon jiruttis oromotni torban darbe biyyatti humnaan galan kessas tokko tokko wayyaanotan kessa kessaa filatamani fudhamani gara hin beekamne akka gessama jirani dha.dabalataan odeffannoon hiriyotakoo kana irraa akkan argadhettiis ilmaan Oromoo heddun motummaa ajjessa Saudi Arabiya fi ummataa ajjestuu saudi Arabiyaatiin kan ajjefaaman,kan abdii kutanna fi aridhaan of fannisani lubbu isaani dhaban,kan mana hidhaa kessattii rebamaa jiraan ,dhiraafi dubartiin Oromoo kan mana hidhaa kessatti gudedamaa jiranille heddu akkaa ta’ani fi kan midiatti gadi hin banee ba’yeen akka jiruu haala sammu nama tuquun naaf ibsaniru.Egaa kana nutii ilmaan oromoo kan biyya kessafi biyyaa alaa jirru maal jennaa? Maalii mallisaa akkamiin obbolota kenya bira dhaabbannaa lubbu isaani baraaruu dandenyaa?
Ummatni oromoo ummata nagaafi bilisummaan jirachuu qofa fedhuufi ummata lafaa ka’ee nama hin tuqnee fi ummata hojii qofa jaallatuu ta’ee otoo jiruu garuu rakkoo wayyaneefi motummota biyya ambatiin nurra ga’aa jiruu irran kan ka’e Ilmaan oromoo yeeroo kamiyyuu caalaa ummata biyya isaa kessattis ta’ee biyya ambaa kessattille nagaan jiraachuu kan hin dandenyeefi ummataa dararamni kallatti hundaan irratti dagaagaa jiruu ta’un isaa waan nama gaddisisufi abdi nama murachisu ta’aa jira.
Motummaan wayyanee dula biyyaa kessatti ilmaan oromoo irratti banee jirutti dabalalee bakka baqaattille wajjin ce’uun basaastota itti ergee hiraarsaa heddu nurratti gaggessun isaa hangaam garaa jabumma oromorratti akka qabuu nutti ibsa.ilmaan oromoo maatii fi ijollee isanii dirree irrattii gatanii osoo baqatanillee heddun isaanii galaanaa fi warabessaan nyatamani jiruu,shamarraan oromoo heddun jirenya sukkannessaa biyyaa Olla fi biyyoota Araba dura dhaabbachuu(resist gochuu) dadhabudhaan sammu isaani dhabuun huccuu isaanii gatanii maraachuun qullaa isaanii biyya araba kessa yero figaan media irrattii kan argee bay’ee kenya.yeroo dhihotti Lebanon kessatti obolettii kenyaa Alam Dachaasaa irraatti gochaa sukkanessa ga’efii lubbu ishee haala sukkanessan akka darbu kan taasisee ille seenaa sammuu ilmaan oromoo kessa yomiyyu hin baane dha kan dhohoo kana argine dha .Ilmaan oromoo heduun yeroo amma biyyaa Saudi dabalatee biyyota Olla Keniya,somalee,Jibuti fi biyyota biroo kessaa jiraan irratti gochaan badaa ilmoo namaaf hin mallee iratti raawwatamaa jiru kana kan jedhane hin tilmamamne ta’uu irra darbee rakkoo kana jalaa kan isaan baraaruu danda’uu qaamaa itti iyyannoo isaanii dhiheffattanii dhageetti irraa argatan kan hin qabaane ta’uun daranuu waan abdi nama murachisuu ta’aa jira. Dabalatan Ergamtotni wayyanee biyya Saudi kessa jiran Bondi wayyaneen maqaa abbayin gurguraa turtee fi Misoomaa biyyaaf qarshii fidaa jette yeroo gaafattu kan harkaa hin fudhanne waan ta’aniif dorsisni adda adda basaastotaa wayyaaneen irra ga’aa kan tureefi akka dinaatti waan ilaalamaniif rakkoo dabalataa guddaa jala jiru.akkuma bakka hundatti bekamus Ergaamtotni fi basastotnii wayyanee bay’inaan Tigrota ta’aan Visa wayyaneen keennisisteen biyyota Arabaa ,biyyota olla,Awuropa fi America kessa kan jiraatanifi kan hojii basasummaa wayyanee hojjetaan waan jiraniif sochiifi enyummaa baqattota oromoo yeroo yeroon hordofuun Embasi wayyaaneef gabaasaa dhihessaa akka turanif ammas akkaa irra jiraan bekkama dha.akka namota oromoo tokko tokkorra dhagahamettis biyyota akka saudifi biyyota ollaa kessattis ergamtootni wayyanee kun hojiin isaani basasuu qofalle osoo hin tanee garee umudhaan meshaa addaa addaa kan akka Cubee fi gajaraa fayyadamuun haala irratti hin beekamneen ilmaan oromoo bakkaa adda addatti akka ajjeesaa turani dha.Kanaaf Biyyaa Saud Arabiya kessattii karaa motummaa biyyota kanaafi ummattota isaanitiin ilmaan Oromoo kessattuu rakko siyaasaa qabaan irra gochii sukkanessaa Rebicha, Hidhaa fi ajjeechaa irra ga’aa turee fi ammas irra ga’aa jiru akka daranuu caalatti cima demuu akkasumas dhagettii akka hin aganne fi qamnii rakko irran ga’aa jiruu akka itti hin gaafatamne dawoo kan tasisaa jiru motummaa wayyane dha. Kanaaf biyya amba kana kessatti rakkoon heddun utuu irra ga’aa jiru garuu qaamaa bira demmani dhibee isaanii himatan waan hin qabaanneef yeroo amma mirgaa tokkolle dhabanii gidiraan jiraachaa jiru
Sababni wayyaneen biyya amba kessatti motummota biyyota kanaa waliin ta’ee basaastota isaas duka busee ilman oromoo irratti rakko adda adda gessisaa jirus bekama dha. Ajjefamuu,hidhamuu,qaama hira’chuu,abdii jirenyaa murachuun ilmaan oromootaa siyasa gabroomfataa kan wayyaneen biyya kessatti gaggessaa jiruu waan jabessaa demu ta’uu fi akkasumas qabsoo Oromoo karaa adda addan fininaa jiruu dadhabsisuf hala mija’aa wayyaneef kan umuu akka ta’ee hundi kenya waan hubachuu dandenyu dha.Dhugaan lafa jiruu kana osoo ta’ee jiruu garuu yeroo amma motummaan wayyanee carraa amma banamee kana fayyadamuun bu’uu siyasa ishee dabalachuuf akka waan Baqattota hundaa gargaraa jirtuu fakkessun holola sobaa Kara ETVtiin ofaa jirachuun waanuma guyya guyyan dhagaha jirru dha .Yeroo amma Oromotni hedduun biyya saudi kessa jiraan rakkoo siyaasaa akka qabaan bakka ibsaa jiranitti hololli amma motummaa wayyaneen gaggefama jiruu fi karaa Motumma Sauditiin ammoo namoota rakkoo siyasaa qabaan adda basuu dhisuun walummatti qabanii diinota isaanitti dabarsanii kennun kuni waan callisamee akkanumatti ilaalamuu ta’uu hin qabuu.Dhimmi kun yoo callisamee ilalamee fuldurattii qabsoo oromoo irrattis ta’ee hamilee qabsaa’ota oromoo hunda irrattii rakkoo cimaa fiduun isaa waan nama shakkisisu hin ta’u.warreen amma biyyatti galani wayyaneen biyya kessattii ABO dha jettee rakkoo irraan ga’uu dema jirtuus duka bunee hordofuun saaxiluun hunda Kenya irraa waan egamu qabu dha.
Kanaaf egaa Qabsa’otni fi hawasni oromoo biyyota ambaa addaa addaa kessa jirachaa jirruu fi dhabotni oromoo hundi wamichaa waliif dabarsuun bakka jirru hundattii hiriraa nagaa taasisuun Gochaa sukkanessan baqattota oromoo irra ga’aa jiruu akka dhaabbatu cimsinee balaleffachufi ilmaan oromoo rakkoo siyasaa qabaanif addunyaan gurra akka laatu dhagessisuufi haala kara UNHCRtin galmaa’ani biyya sadaffatti qubataniif iyyanno dhagessisuun waan hatattamaan nurraa egamu dha. Dhumarratti ummatni oromoo martii mirgaa isaa gongachuf bakka jiruu hundattii xiyyeffannoo kennee akka socho’ufii qabsoo irra egamu hunda tasisuun sirna wayyanee kana ofirra Garagalchuuf akka waliin dhabbatu dhamsakoon dabarsa.
VICTORY FOR OROMO PEOPLE!
Abonner på: Legg inn kommentarer (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Akkuma beekkamu, qabsoon Oromoo bu’aa bahii hammana hin jedhamne keessa darbaa as-gahe. Danqaalee fii roorroo hamtuu wayyaanee fii qaamuma keenya irraa numudataa ture hunda obsaan irra taree otuu jiruu, amma duguuggaa ilmaan Oromoo bishooftutti wayyaaneen raawwatteen obsa wanti jedhamu dhumatee jira. haga amma duraa, ilmaan Oromoo karaa nagaatiin harka qullaa diina dura dhaabatee falmaa turullee, ajjeechaan dhaabachuu waan dideef, akkuma dhaga’aatii fii argaa jirtan, gara tarkaanfii of-irraa ittisuutti tarkaanfatee jira. kanaaf, dhaamsi qeerroon bahaa oromiyaa isiniif qabu kan armaan gadii kana fakkaataa itti dhiyaadhaa!!.
_____Qabsoon Oromoo galma barbaadame kan ga’uu danda’u, gargaarsa ilmaan Oromoo ykn Ethiopianota biyya ambaa jiran/Diaspora qofaan galma ga’uu hin danda’u amantaa jedhu qabna. kanaaf, deeggarsa abbootii qabeenyaa biyya keessaa dabalachuu barbaachisa waan ta’eef, nutiis hubachiisa armaan gadii kana baafne.
Hubachiisa:-
Abbootii qabeenyaa ormiyaa, dirree dhawaa, Finfinnee,akkasumaas naannoolee biyyattii keessa jiraatan maraaf:- 1. Abbootiin qabeenyaa sirnicha kana jalatti cunqurfamaa qabeenya horattan hundi, qabeenya keessan irraa kaffaltii/tax isaanii fii hojjattoonni keessan sirna cunqursaa kanaaf kaffalaa jirtaniin wayyaaneen humnooytee duguuggaa dhala namaa irratti raawwachaa jirti. kanaaf har’aa jalqabee deeggarsi keessan karaa danda’ameen qabsoo biyya keessaa deemaa jiru bira dhaabachuu qaba. Hanga arraa qeerroon, qabeenya keessan tiksaa jira malee, wayyaaneen galaaf kaate, akka isin saamu ifatti beekna. dabalees qeerroon hamma murtii kana irra ga’utti, yaadota adda addaa irratti mari’achaa ture. innis:- 1. Abbootiin qabeenyaa meeshaa ittisaa dirqama akka nuuf bittu. 2. Karaa danda’ameen namoota erginee deeggarsa gaafanna. 3. Warri abdii isaan irraa hin qabnuu, tarkaanfii jedhanis inuma jiru.
Haata’uu, murteen dhumaa nuti irra geenye, 1. Abbootiin qabeenyaa biyya keessaa hundi, karaa danda’ameen yeroo nuti deeggarsa gaafannetti haanubira dhaabatan kan jedhu. 2. Kaffaltii diinaaf kaffalan akka dhaaban. 3. Kun didamnaan diina nurratti gargaaru waan ta’eef nurratti dalagachuu akka hin dandeenye beekuu qaban kan jedhu. kanaaf, waliin taanee diina of-irraa qaarsina! Wayyaaneen konkolaataa ishee lakkoofsa gabatee dhufaa godhattee, qabeenya nama dhunfaa guban jettee abbaa itti uumaa jirti. mana diina ilmaan Oromoo dhiiga dhugaa jiru yeroo qeerroon barbadeessite, diina biroo bakka buustee kunoo akkanatti qabeenyaa kiyya naduraa guban jechisiisaa karaa media ishee hafarsaa jirti. kanaafuu ,Abbootiin qabeenyaa keenya rakkoo walxaxaa wayyaaneen qopheessite kan giddutti akka hin qocolamne isiniin jenna. Abbootiin qabeenyaa warra Somali tokko tokko wayyaanee waliin nutti tumsuu jalqabanii jiran. isaan kanaas warri walitti dhufeenya qabdan akka nuuf akeekkachiistan isiniin jenna!!. Galatoomaa! injifannoon ummata ormoof yeroo jennu, gargaarsa waaqaatiin!!!. By Haqa Mullate
Ibsa ejjannoo qeerroo Godina Harargee Bahaa fii Dirree Dawaa irraa:
Akkuma beekkamu, qabsoon Oromoo bu’aa bahii hammana hin jedhamne keessa darbaa as-gahe. Danqaalee fii roorroo hamtuu wayyaanee fii qaamuma keenya irraa numudataa ture hunda obsaan irra taree otuu jiruu, amma duguuggaa ilmaan Oromoo bishooftutti wayyaaneen raawwatteen obsa wanti jedhamu dhumatee jira. haga amma duraa, ilmaan Oromoo karaa nagaatiin harka qullaa diina dura dhaabatee falmaa turullee, ajjeechaan dhaabachuu waan dideef, akkuma dhaga’aatii fii argaa jirtan, gara tarkaanfii of-irraa ittisuutti tarkaanfatee jira. kanaaf, dhaamsi qeerroon bahaa oromiyaa isiniif qabu kan armaan gadii kana fakkaataa itti dhiyaadhaa!!.


text:
Fulbaana 14, 2013
Ummanni Oromoo harqootaa gabroofataa Habashaa jalaa bilisa of-baasuuf qabsoo geggeesse hangafoota keessa takka lola Oromoo Baalee ka bara 1963-hii tahuun beekamaa dha. Qabsoon gaafasii babal’attee kutaalee Kibbaa-Baha Oromiyaa mara keessatti wareegamni gaafatte laafaa hin turre. Gootota wareegama qaalii baasan san yaadatuun dirqama seenaa ta’uu isaa hubatuu dhaan, Ayyaana Yaadannoo Waggaa Shantameessaa jalqaba qabsoo sanii barana addunyaa guutuu keessatti kabajuuf sochiin wagga tokkoo calaaf adeemsifamaa turte gufuulee adda addaatiin haga tokko dubbatti harkifataa jirti. Gufuulee qophii ayyaana kanaatti danqa tayan keessaa irra guddaan gara Preezadantiin OSA kan baranaa – DR. Ibraahim Elemoo tii fi obboleessa isaa Kadiiro Elemoo irraa tahuu ummanni ayyaana kana hawwiin eeggataa jiru martinu akka quba qabaatu gochuuf ibsa kana baasuuf dirqamnee jirra.
Ayyaanni kun ulfinna isaan maluun faayamee akka kabajamu gochuuf yaalii godhamee ture keessatti maqaa dhabaatiin ykn maqaa hawaasaatiin akka qindheeffamu yaada jedhu irratti ilaalchi adda addaa uumamee osomaa furmaanni manguddotaan yaalamaa jiru, Dr. Ibraahimii fi obboleesi isaa akkaataa nama saalfachiisuun harka keessa galfatanii namoota kanaan dura maqaa dhaabaatiin kabajna jechaa turan ofitti ammatanii “OSA-n ogummaa fi qabeenna gayaa waan qabuuf nutu isin wajjiin kabaja” waadaa jedhuun addaan fottoqiinsa koree dhalchanii kunoo haga ardhaatti gufuu tayaa jiran.
Jarreen kun akka gocha kanarraa eemaraman koree fi dhuunfalleen tattaaffii godhameef gatii kennuu didadii, kunoo nu ilmaan Oromoo jiddutti hammeenna dhalootaan dhaalamuuf deemu oofaa jiran. Tuffii fi dantaa dhabaan rakkinni isaan habaqaalan kun:
1. Ayyaana herregame gatii fi kabajaa isaan malu dhabsiisa
2. Hirmaannaa lammiiwwan Oromoo biyyoota adda addaa irraa gochuuf hawwaa jiran irdhisa
3. Gootatota Oromoof lolan sadarkaa gandaatti gad-deebisa
4. Ayyaana sagantaalee guyyaalee sadihii guutuun kabajamuuf bu’urfame gara saa’aa jahatti gabaabse dhama dhabsiisa.
5. OSA’n jaarmaya rakkoo hawaasa Oromoo keessatti mul’attu beekkomsa hayyootaatiin furuuf gargaaru ta’uu dhiisee, murnoota Oromoota waliindhahuu fi qooqqodutti gadi siqa.
Dr. Ibraahim akka harkaa isaatii fi ka OSA illee qophii ayyaana kanaa keessaa baafatu telefoonaa fi barreeffamaan ergaa itti himameef dantaa hin kennine. Isaa fi obboleessis ayyaana kana keessatti mul’atuuf hawwii qaban fiixa baasuuf tumsa tahuu bira dabranii hoggana qophii sanii tahuuf yaaluu isaanii, duulli sabaa-himoota hawaasotaatiin gochaa jiran waan dhokata qabuu miti.
Akka dhuunfaatti nama ykn garee fedhan wajjiin dhaabatuun mirga isaaniiti. Garuu, maqaa OSA-tiin addaan qoodamiinsi isaan nu giddutti utuban sadarkaa akkaan yaadchisaa irra waan gayeef jecha, hoggantichi kun daddafitti akka qophii kana keessaa harka baafatan hogganni OSA tii fi lammiiwwan Oromoo martinuu akka dhiibba irra kaayan kabajaa guddaan gaafanna.
Obbooleeyyan keenna kanneen gorsa jarreen saniitiin hawatamanii diiggaa dhalootaan dhaalamuuf deemu keessa seenanis akka hatattamatti shira san hubatanii gara miiza mariitti deebi’an onnee obbolummaa biyyoomaatiin gaafanna. Waamicha kana didanii jarreen kaayoo diiggaa qabaniif ulee tahuun, jeynoota saba Oromoo guutuuf qabsaawanii kufan gulantaa
warraa, balbalaa fi gosaatti gad-buusuu taati. Kanaafuu, hayyootaa fi manguddoonni, dargaggootaa fi shamarran seenaa kanaaf dhimman martinuu biyya jiranitti sochii qaanqee diigamiinsa tana dhaamsuuf geggeeffamu keessaa akka qooda gayaa fudhatan afeerra.
Akkasumattis, Ayyaanni yaadame kun akka namoonni tokko tokko maqaa itti argatuu qofaaf hobbaafataaf fiffiigan sanitti osoo hin tayin, koree ardiiwwan Awuroophaa, Awustraliyaa, Ameerikaa Kabaa, Afrikaa fi Eeshiyaa irraa ijaaramteen ulfinna isaan maluu uffatee akkaataa dhalootaaf barnoota gayaa itti kennuu dandayutti kabajamuuf akka jiraatu hirema tanatti gargaaramnee ummata Oromoo mara hubachiisuu feena.
Bara ilmaan Habashootaa eennumaa Oromoo irratti duulaa jiran kanatti, nu ilmaan Oromoo garaagarummaa bu’aa hinfidneen addaan qoodamiinsa biraa wixinuun cubbuu daangaa hin qabne. Kanaafuu, dhama obbolummaa sabaatii fi qalbii qulqulluu Oromummaa tiin ergaan kun hubatamee, hogganni OSA walitti dhufee tarkaanfii barbaachisu fudhatee akka ifatti nu beeksisu kabajaa guddaan gaafanna.
Ayyaanni darreen October 20, bara 2013, Minneapolis-tti tayuuf saganteeffames, kabajaa, gaachanaa fi qarruu Ayyaani kun qabaatuun malu waan irdhisuuf jecha, marii aadaa fi safuu Oromummaa guuttuun gara guyyaa biraatti ka jijjiramuuf deemuu tahuu hubachiifna. Bakkaa fi guyyaan gara fuuduraatti ibsama. Galatoomaa.
Kabajaa wajjiin,
Koree Ayyaana Yaadannoo Waggaa 50-ffaa Q/H Oromiyaa (1963)
Koreea.a.yaadannoo@gmail.com


text:
Abdii Boruutiin Akkuma beekamu fi yaadatamu, warraaqsi uummata Oromoo Sadaasa 12 bara 2015 handuura Oromiyaa Jalduu keessatti dhoowee kunoo waggaa tokkoof deemaa jira. Asirratti wanti …Read More »
Ololli Hogganoota fi Miseensota ABO irratti godhamaa jiru Qabsoo Oromoo fi Misensota Dhaabicha ni jabeessa malee hin laffisu.
Diinni baroota dheeradhaf milijena itti dhangalasee karaa bitamtootaa fi gantota qabsoo kana dhabamsiisuu ijibataa ture.Haa tahu malee dhabichis tahe hogganoti qabsicha cichoo tahan …Read More »
Abdii Boruutiin Waayee biyya Itoophiyaa jedhamtu tanaa yoon kaasu, jechaa “Impaayara” jedhamu irraa hanbisee hin beeku. Haa ta’u malee, kufaatii Wayyaanee booda biyyi tun akka …Read More »
Xalayaa Oromummaa: Adda Dimookraatawa Oromoof (ADOf)
Xalayaa Oromummaa: Adda Dimookraatawa Oromoof (ADOf) Abdii Boruutiin Duraan dursee nagaan Obbolummaa fi Oromummaa isin haa gahu. Akkuma yaadatamu, dhiyeenya kana jaarmayaa PG7 …Read More »
Sochii Uummatni Oromoo itti jiru akka sochii Musiliimota Itoophiyaa sana dhaabbata moo ittifufee jijjiirama tokko fida?
Abdii Boruutiin Gaafii akka mata dureetti dhiyaate kanaaf deebii otuu hin barbaadin dura, garaagarummaa fi walfakkeenya sochiilee lamaanii kana hubachuun barbaachisaa dha. Walfakkeenya caalaa …Read More »
Fincila Diddaa Gabrummaa dhuma 2015
Biyyaa fi Qabeenya humnaan sarbame Oromoon humnumaan deffata. Oromoo irratti sanyii daguuggaa, Oromiyaa samuu fi mancaasun kan eegale minilik irraa jalqabee ti. Kana malees lakoobasa …Read More »
Qabsoon karaa nagaa dhugumatti impaayara Itoophiyaa keessatti jijjiirama fiduu ni danda’aa?
Abdii Boruutiin Gaafii akka mata dureetti dhiyaate kanaaf otuu deebii hin barbaadin dura gaafii biraa kaasuu fi walbira qabaniis ilaaluun barbaachisaa dha. Innii …Read More »
ABO – AWO – Jijjiirama – ADO – KWO – ??? fi THBO
Qabsaa’otni fi jaarmayootni Oromoo eessaa ka’anii eessa jiru? Garamitt (karamitti) deemaas jiru? Abdii Boruutiin Otuu gara dhimma mata-duree kanaatti hin seenin dura, warra maqoota …Read More »
Garaagarummaa AFD fi PAFD
Gara dhimma mata-duree kanaatti otuu hin seenin dura, jechootni lamaan AFD fi PAFD Afaan Ingiliziitiin (AFD = Alliance for Freedom and Democracy; (PAFD = People’s …Read More »
Maal haa baasuuf dhama raasuu?
Abdii Boruutiin Akkuma beekamu MQBO keessatti tasgabbiin dhibuun ilmaan oromoo hedduu yaachisaa turuun isaa hundafuu ifaa dha.Kun ammoo namootuma amma ofii salphatanii Oromoo salphisaa jiran …Read More »


text:
Dhukkuba kale yoo jennu dhukkuboonni kalee hedduun kan ka’umsaan, mallattoon, yaalaanis wal hin fakkaanne hedduun waan jiraniif altokkotti hundaibsuun hin danda’amu. Kanaaf dabaree dabareedhaan akkan …Read More »
DR. GURMEESSA HINKOOSAA EENYU DHA LAATA?
DR. GURMEESSA HINKOOSAA EENYU DHA LAATA? GAMMADAA OLAANAATIN Uummanni Oromoon hayyoota hedduu Oromiyaaf furmaata ta’aan akka cirracha garbaati qaba. Hayyoonni Oromoo fi Oromiyaan qaban ammoo …Read More »
Dhukkubni KINTAAROOTII (hemorrhoids) maalii ?mallattoon isaahoo ? furmaata akkamiitu kennamuufii danda’aa?
Dhukkubni kintaarootii kan dhufu hoggaa hiddootni dhiigaa naannoo qaama bobbaatti argaman hamma barbaadamuu ol baballachuun (dilated )dhiiga of keessatti kuufatanidha. Dhukkubni kun yoo xiqqaate nama …Read More »
Ethiopia Detects Cases of H1N1 ‘Swine Flu’ Virus
By TesfaNews, The Ethiopian health ministry today confirmed that it has detected a new case of H1N1 (or Swine Flu) virus in the capital Addis …Read More »
(OBS qophii fayyaa ) akkamitti kansariin firraa tiiysana…
Eboolaan maali? Akkmitti nama qaba? Akkamitti ifirraa eegan….Dr. Abdulsamed Mohammed Yusuf
Eboolaan maali? Eessaarra dhufe? Akkamitti dhufe? Akkamtti nama qaba? Akkamitti firaa eegan? Guuttuu waayee kanaa baruuf gaafiif deebisaa RHO Dr. Abdulsamed Mohammed Yuusuf waliin taasiseRead More »
E B O L A
Dhukkuba hamaa nurraa qabi “Ebola” Addunyaan dadhabdee sihi abbaan falaa Dallansuma teetii dhibdee mitii balaa Irraa nu baraarii nu baasi mee jalaa! Gurra namuu gahee …Read More »
What is EBOLA?
There is currently an Ebola outbreak putting all of us at risk. Pls help educate all around u by sending this msg to all your …Read More »
jaalala haadhaa hubachuu yoo feete seenaa dhugaa kana obsaan dubbistu malee bira hin dabriin.
den 28 februari 2014 kl. 23:06 jajjaboo-sabaatiin Seenaa dhugaa jaalala haadhaati fi mucaa isii: Ummaan tiyya ija tokko qadi(iji tokko dhaamee jira). Ija tokko waan …Read More »
Trauma of Ethiopia’s needless baby deaths – Kate Garraway reports
February 24, 2014 (Mirror News) — Daybreak’s Kate Garraway visits Ethiopia and sees firsthand the heart break of needless baby deaths. Emotion: Kate holding Zewdit’s …Read More »


text:
‘Karaa Bilisummaa”, ji’a Onkoloolessaa 2007 fi Sadaasa 2007 maxxanfame irratti, akeekaa fi tarsiimoon qabsoo mirga hiree murteeffannaa ABO’n geggeeffamuu maal akka ta’e ilaalleerra. Maxxansa baatii Afraasaan (Muddeen) ammoo, olola dharaa (kijibaa) qabsoo ABO’n geggeeffamu irratti oofamaa jiru saaxiluu fi deebii itti kennuudhaan nuhi ummati Oromoo
1. Lolaan injifachuu irratti.
Injifatnoon Xumuruu
Haallen, qabsoon bilisummaa Oromoo keessatti deemaa jiru wal’aaluu, qabsoo mirga hiree murteeffannaa ummata Oromoo gufachiisuuf akeeka qaban fi dadhabbii isaanii dhoyfachuuf karoora qaban irraa, Oromiyaan qabsoo hidhannootiin bilisoomuu akka hin dandeenne kanneen falman, akka jiran ni beekama. Of-duuba deebinee, qabsoo ummatoota adda addaa fi
Eeboo fi dhagaadhaan.
Biyyi Aaljeeriyaa, (Kaaba Afriikaatti argamti) bara 1830tti gabrummaa biyya Faransaa jalatti kufte. Haa ta’u malee, ummati Aaljeeriyaa, olaantummaa humna waraanaa, meeshaa lolaa fi diinagdee Faransaan qabaachaa turte sodaatee gabrummaa Faransaa kana callisee hin ilaalle. Eeboo fi dhagaadhaan, meeshaa lolaa Faransaa irraa hiikkatee hidhachuudhaan, biyya isaa gabrummaa Faransaa jala bilisa basuuf, ummati Aaljeeriyaa bara 1945 qabsoo eegale. Qabsoo ummata Aaljeeriyaa kana cabsuudhaaf, tooftaa mootummaan Faransaa dhimma itti hin bahin hin jiru ture. Gochaa shororkeessummaa mootummaan Faransaa irratti raawwateen ummati Aaljeeriyaa nagaa dhabe. Lafa isaa irraa buqqifamee ummati Faransaa irra qubsiifame. Ummati Faransaa Aaljeeriyaa keessa qubsiifame, baay’ina ummata Aaljeeriyaan wal-qixa ture. Ummati Aaljeeriyaa, eenyummaa isaa gatee(policy of assimilation)
Shororkeessitoota fakkeessuun
Bara 1956, hoogganoota qabsoo bilisummaa ummata Aaljeeriyaa wal-gahiif Morookoo dhaqanii deebi’an xiyyaaraan butuudhaan hidhuunii fi ummata Aaljeeriyaa mootummaa shororkeessaa Faransaa baqatee biyyoota ollaatti qubate xiyyaaraan irratti duulameera.Qabsaawota ummata kanaa, shororkessitoota fakkeessuun ololli irratti oofames daangaa hin qabu ture. Shiboo koreentiitiin daangaa marsanii dallaa ijaaruun, mootummaan Faransaa, Humni Adda Bilisummaa Lammi(National Liberation Front) Aaljeeriyaa akk hin seenneef ture. Kana hunda yoo tattaafate illee, mootummaan Aaljeeriyaa milkaahuu hin dandeenne.
Jijjiirama fakkeessaa.
Tooftaa kana cufa dhimma itti bahu illee, qabsoo ummata Aaljeeriyaa cabsuu fi dhabamsiisuu
Biyyooti akka Zimbaabuwee fi Keenyaa bara 1890 gabrummaa Ingilizii jalatti kufan, qabsoo hidhannootiin mootummaa Ingilizii raasanii diriira araaraatti (negotiating table) eerga dhiyeessanii booda Keenyaan bara 1963, Zimbaabuween ammoo bara 1980 kolonii Ingilizii jalaa bilisa bahanii mootummaa ripubilikii ijaarrataniiru. Keenyaan waggota 73’f gabrummaa Ingilizii jala
Bilisummaa ykn tokkummaa
Ummati Kibba Sudaanii, bara 1820 irraa eegalee gabrummaa Otomaan, Mahaadii, Ingilizii fi Arabootaa jala jiru, qabsoo hidhannoo bara 1955 eegale murannoodhaan itti fufee mootummaa kaaba Sudaan dirquudhaan diriira araaraatti fiduu danda’eera. Akka kanatti, bara 2005 haasaa araaraa SPLA fi mootummaa Kaaba Sudaan gidduutti ta’een ummati Sudaan bilisummaa yookaan tokkummaa keessaa akka filatu irratti walii galameera. Ummati Kibba Sudaan, gabrummaa jalatti eerga kufee waggoota 187 booda, sadarkaa har’a irra jiru gahuu
Diriira Araaraa
Ummata Afriikaa Kibbaa, gabrummaa Ingilizii jalaa bilisa
Lola haqaa waan tureef
Qabsoo hidhannoo gannoota 30’f geggeesseen, ummati Eeritiriyaa waraana “Dargii” hidhannoo fi leenjisaan Afriikaa keessatti tokkoffaa ture fi baay’inaan walakkaa kumkum(miliyoonaatti)tokkotti tilmaamamu caccabsee bara 1991 biyya Eeritiriyaa gabrummaa Impaayera Ixoophiyaa irraa bilisa baseera. Lolli ummata Eeritiriyaa fi mootummaa “Dargii” gidduutti geggeeffame, lola haqaa waan tureef, waraanni xiqqaan ummata Eeritiriyaa waraana Dargii guddaa
Biyyi Ameerikaa,.gabrummaa Ingilizii jala
Akkuma kana, gabrummaa Ameerikaa fi Faransaa jala kan turte Veetinaam, gabrummaa Raashiyaa jala seentee kan turte Paakistaan, gabrummaa Indoneeshiyaa jala kan turte Tiimoor Bahaa, qabsoo hidhannootiin bilisoomaniiru.
Ulee fi eeboon bobba’ee
Seenaa qabsoo ABO irraa, wanneen barataman hedduutu jiru.
Waraanni Bilisummaa Oromoo, ulee fi eeboon bobba’ee: qawwee, taankii, BM, Zu fi meeshaalee biroo booji’eera. Akkasumas, humna sagilii tokko irraa gara kutaa waraanaatti guddatee dirree bilisoomseera. Sodaa guddaa Dargiin qabaachaa ture
Biyyooti gabrummaa jalatti kufanii, qabsoo hidhannootiin bilisooman isaan kana qofa osoo hin taane hedduu dha. Afriikaa keessaa illee qabsoo hidhannootiin kanneen bilisooman biroon hedduu dha.
Kanaaf, akkuma biyyooti kanneen armaan olii qabsoo hidhannoo geggeessuun bilisummaa isaanii argatan, nuhi ummati Oromoo, qabsoo hidhannootiin bilisummaa keenya argachuu waanni nu dhowwu hin jiru.
Biyyi Eeritiriyaa, baay’ina ummataan haalaan xiqqaattu fi qabeennaa uumamaa fi teessuma lafaatiin Oromiyaan hin qixxaanne, humna waraanaa Afriikaa irratti tokkoffaa ture qabsoo hidhannootiin kan daaressite, Oromiyaan qabsoo hidhannootiin bilisoomuu hin dandeessu jechuun, ummata Oromoo tuffachuu(contempt) qofa osoo hin taane, diinummaa dha.
Qaanyiin kana caalu..
Oromiyaan qabsoo hidhannootiin bilisoomuu akka hin dandeennetti dhiyeessuun,waan ummati Eeritiriyaa bicuun sun hojjete nuhi Oromoon hojjetuu hin dandeennu jechuu dha. Waan ummati Eeritiriyaa miliyoonni afur hojjete, nuhi ummati Oromoo miliyoonni 50 hojjetuu hin dandeennu jechuun of-tuffachuu fi of-arrabsuu dha. Kana jechuun, waanni nammi Eeritiriyaa 1 hojjetu Oromoon 12 hojjetuu hin danda’u jechuu waan ta’eef qaanyiin kana caalu hin jiru.
Qabsoon mirga hiree murteeffannaa Oromoo, ABO’n geggeeffamu, maslufummaa
Gooti Oromoo rasaasatti fiigu kummi hedduun akka jiru seenaan qabsoo hidhannoo ABO ragaa dha. “Ani yoon umuriin dulloome, kaayyoon bilisummaa Oromoos ana waliin haa dulloomu”jechuu caalaa ofittummaa fi shirri hin jiru. “Ani yoo du’e, qabsoon ummata Oromoo ana waliin haa du’u”jechuun diinummaa fi ummata Oromoo tuffachuu dha. Qabsoon bilisummaa Oromoo, cunqursaa fi saamicha Oromoo irra gahu, dandeettii Oromoon fi Oromiyaan qabdu fi fedhii ummati Oromoo bilisummaaf qabu qofaan safaramuu qaba.
Fedhiin ummata Oromoo bakka hin geenne yoo ta’e, qabsoon hidhannoo ittuma fufuu qaba. Ummati Keenyaa gannoota 73’f gabrummaa jala turee
Obsa fi murannoodhaan.
Isaan kun, gannoota dheeraa kanaaf gabrummaa jala yoo turan illee,obsa fi murannoodhaan qabsoo isaanii itti fufanii dhalootaa irraa dhalootatti dabarsuun diina isaanii dadhabsiisanii dhuma irratti bilisummaa isaanii gonfataniiru. “Qabsoo bilisummaa Oromoo, dandeennu bakkaan geenna;dadhabnu ammoo ilmaan itti guddifna” jechuudhaan Jeneraal Waaqoo Guutuu
Gaara mul’ataa,dhiibanii jissuuf tattaafatuu.
Ummata Orooo miliyoona 50 keessaa, kanneen rakkina keessatti of-irratti abdatan (aplomb) fi bilisummaaf fedhii guddaa qaban (alacrity) 2.5% ijaaruu jechuun Oromoo miliyoona tokko ijaaruu jechuu waan ta’eef Oromiyaa bilisoomsuun akka danda’amu ifaa dha. Haala qabatamaa kana hubachuu dadhabuudhaan diinatti harka kennatanii irriba gabrummaa kanneen rafaa jiran fi rafuu barbaadan, yeroo isaan itti dammaqan fi kiyyoo hafuura gabrummaa (sprit of slavery) keessaa itti bahan amma. “Qabsoon hidhannoo Oromiyaa bilisoomsuu hin danda’u”olola jedhu oofuudhaanis, ummata Oromoo qabsoo irraa daguun (ruse) qabsoo bilisummaa Oromoo dura dhaabbachuuf tattaafatuun, gaara mul’ataa dhiibanii jissuuf tattaafatuu akka ta’e beekamuu qaba.
Kanaaf, nuhi ummati Oromoo, akkuma ummatooti hedduun ittiin bilisooman, qabsoo hidhannootiin bilisoomuu waanni nu dhorku waan hin jirreef, qabsoo hidhannoo ABO irratti warri olola oofan, bilisummaa Oromiyaa arguu warra hin barbaanne ta’uu beeynee, qabsoo hidhannoo ABO’n geggeeffamutti haa dirmannu.
2. Baaquleessa (Globalization)
“Barri kun bara baaquleessaa, bara addunyaan gara tokkummaatti deemaa jirtu waan ta’eef, qabsoon bilisummaa Oromiyaa bakka hin qabu” jechuudhaan ololli oofamus ni jira. Ololli dharaa kun (black propaganda), qabsoo bilisummaa Oromiyaa dura dhaabbachuuf
Baaquleessi, akkaataa duraan argamee hin beekamneen olitti, :gabaan, finnooti sabaa fi teekinooloojiin wal-fudhataa (integrated) waan dhufeef, shaffisaan, rakkasa fi gad-fageennaan:nam-tokkeen, finnooti sabaa (nation states) fi korporeshenooti addunyaa kana irraa bakka fagoo dhaqabuu fi addunyaanis, shaffisaan, rakasha fi gad-fageennaan :nam-tokkee, Finnoota Sabaa fi korporeeshenoota bakka fagoo jiran dhaqabuu akka ta’e,Thomas L. Fuedman ni ibsa. Akeeki “baaquleessaa” albuuda (raw materials) fi gabaa oomishaa (products) ittisa tokko malee dhimma itti bahuun bu’aa (profit) argamu dhuunfachuu (monopolize) fi guddisuuf (maximize)
Sirni “baaquleessaa” kun, jiraachuu, babal’achuu fi guddachuu
Baaquleessaan, meeshaalee teekinooloojii
Gama birootiin, bara baaquleessaa kana keessaa, impaayerri hedduun diigamanii mootummooti bilisa ta’an hedduun dhalataniiru. Biyyooti Afriikaa hedduun kan bilisooman, Impaarri Soovet kan diigame,Eeritiriyaan Impaayera Ixoophiyaa irraa, Montineegroon Serbiyaa irraa, Timoor Bahaa Indoneeshiyaa irraa
Waan kana ta’eef, “tokkummaa malee bilisummaan hin feesisu” warri jedhan, farreen bilisummaa Oromiyaa ta’uu beeynee, olola kana irraa of-eeggachuu, dura dhaabbachuu fi saaxiluudhaan qabsoo bilisummaa Oromiyaa haa finiinsinu.
Injifatnoon Ummata Oromoof!
Wabii Oromiyaa
Baha Oromiyaa, Asabooti irraa


text:
Kutaa 1ffaa
“ HOGGANOOTA QABSOO OROMOO,,,, ” --- Kutaa 1ffaa
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 11/13/2015
Sadaasa 13, 2015 | SEENAA Y.G(2005)
Qabxii kana barreeffamaan wal amansiisuuf yaaluun, amma ciqilee ofii dhungachuu Ulfaachuu ni mala. Mata duree kana irratti yeroo fudhatanii, mari’achuu, wal amansiisuu fi wal dhaggeeffachuun barbaachisa. Kanaaf yaadoota bu’uraa kaa’een, kan waa hubatees ta’ee, osoo hin hubatiin Umurii isaa guutuu quba namatti qabuu qofaan furmaati tan argamu itti fakkaate, yaada isaa sirreeffatee, waan hiri’atee qajeelechee, waliin tarkaanfachuuf murteeffachuun ala furmaati biraa akka hin jirre akeekuun yaala.
Hubannoo waliigalaaf:- mata dureen kun, sadarkaa dhuunfaa kaafnee amma sabummaatti waan qindoofnee hojjachuu dandeenyu tokko hololaa fi gumgummii, akkasumas, amma iji keenya ilaaltu qofaa yaadun, qabsoon lafa irra harkifatee isa jedhuuf illee, sababaa ta’uu akka danda’uu hubannee, yaada bu’uraa qaabsiisuu danda’a. Nama dhuunfaa kaasee hanga sabaatti hubannoo ga’aa akka qabaatu taasisuun, gama biraan, Mooraa qabsoo tokkomsuu irratti hojii hojjatamaa jiruuf bu’uura jabaa ta’aa jedheen amana. Sababaa hololaa fi ofittummaatiin,ykn jette jettee Namaa fi aariidhaan, Qabsoo kanaaf kan bu’aa ol aanaa buusuu danda’an meeqatu mana keessatti cufatee taa’aa jira? Holola qofaan sabummaa isaa jibbee kan halgaaf daboo ba’aa jira meeqa argine? jibba nama dhuunfaa dhaga’uu qofaan keessi isaa Ummata isaaf osoo quuqamuu, waan gochuu danda’uu hundaa dhiisee kan taa’ee meeqatu jira? waan ta’uu wallaaluu irraa, callisee hojii irraa hin tollee kan hojjatu meeqa taajjabaa oolla? rakkoodha jedhamee kan halkanii fi guyyaa itti himamee fi waan itti himamee adda osoo hin baafannee, abdii kutatee dhihuu fi bari’uu kan lakkaa’uu, isa booda qabsoo boodatti kan harkifatee sababaan kanadha jedhee duuchaatti kan dubbatee dhaloota kasaarsuuf yaalu meeqatu nu quunname? hundumtuu tokkummaa jechuun ala Tokkummaa hojiin eegaluuf kan isa takaalee jiru, holola akka malee afarfamee jiru ta’uu osoo hin hubatiin, Oromoon gatii hin qabduu jedhee kan abdii kutatee of jibbee meeqa? har’a walitti deemuuf ija shakkiin kan wal ilaalu, waan hojjatamuu qabu tokko milkaa’uu fi dhiisuu isaa gamanumaa kan shakku meeqatu jira? odoo hin tattaafannee, hin dhamaanee, aarsaa hin kafallee, hololaa fi ilaalcha hamaa isa keessa jiruun, isa kaan kan gufachiisuu hojii koo jedhee qabatee jiru meeqatu jira? mee kun hin dhugoomaa? jedhee kan of shakkaa jiraatu meeqa? waan siyaasaa mitii, waan wal gargaarsaa keessattillee hirmaachuuf shakkiin kan guutamee garaa duuba miila harkifataa itti deemu meeqatu jira? barruun kiyya kanaaf furmaata soquu irratti xiyyeeffatti.
Maddi shakkii kanaa furamuu qaba. kana furuuf ammoo, gumgummii fi holola jiru jedhaman walitti qabanii Ummataaf kaasanii mariin balleessuu, miidiyaan barnoota ga’aa laatanii Mooraa qabsoo keessatti tasgabbii uumuuf sochii taasifamu qixaan, Ummata keessatti hojjachuu akka barbaachisu karaa saaquufii. keessa keenyaatti qaama kamiinu haa ta’uu dogoggora yaadaa fi ejjannoo sirreeffannee, Utubaa Qabsoo dhaloota itti aanutti dabarsuu san jabeessuu fi bu’ura isaa hojjachuun akka barbaachisu waan itti amanuuf, mata duree kana kaase. Bara 2016 caalaatti jabaannee human ta’uuf, gufuulee Hawaasa keessa jiran maqisuun hojii keenya hangafaa ta’uu qabaa jedheen yaada. Aadaa Qabnaa ega jedhamee, Aadaa keenya keessaa tokko safuudha. Safuu ofii eeguun hedduu barbaachisaadha. wal dhaggeeffachuu har’a argaa jirru caalaatti jabeessuuf, hegaree keenya cimsachuuf, akkasumas, sochiin amma jiru boodattii akka hin deebinee fi diinni deebitee akka nu hin seenneef, waan walitti deemu nu dhawwan of keessaa baasuuf hundumtuu qooda isaa gumaachuuf waamicha biraa akka hin eeggannee akeekuun kaayyoo barruu kanaa adda duraati.
Jalqaba,,, ejjannoo koo ragaalee hedduu yeroo biraa irratti dhiheessuu danda’uu lama haa dhiheeffadhu.
Hubachiisa:- mata dureen ani dhiheessu kun, yaada adda addaa kaasisuun hin hafu. Kanan isin kadhadhu garuu, qulqullummaan dubbiftanii, ani waa’ee koo fi eenyummaa kiyya osoo hin ibsiin, inni akkasiidhaa jettanii odoo na hin ramadiin, bitaa fi mirgaa ilaaltanii yaada dhuunfaa ykn waloo akka kennitaniidha. Yaada dhugaa irratti walii gallaan, qabsoo OROMOO har’a hundee jabaachaa jiru, dameen isaas akka jabaatu taasifnee GAADDISA DHUGAA kan Umamaa tolfanna. Aarii fi komee dhuunfaatti nu keessaa danfuun, kan Oromoo hundaati jennee of laaffifna taanaan, Dibaabee Faranjii fi chaayinaan bitannee jirruun Gaaddisa jennee jooraa jiraanna. Kanaaf miira Oromummaa qofaan dubbisaa. Hundeen Tokkummaan yaadaa fi hubannoo tokko qabaachuu irraa madda. Yaadaa fi hubannoo tokko yoo dhaban ammoo, amma irratti walii galaniin waliin tarkaanfachuun akka danda’amu amananii waliin hojjachuu dhaabuu irraa of qusachuun hedduu murteessaadha. Mooraa Qabsoo kan tasgabbeessuu, Mooraa qaama Siyaasa gaggeessu qofa tasgabbeessuun odoo hin taanee, Ummatichi mataan isaa, hololaa fi yaada afaanfaajjii diinaa fi bitamtootaan facaafame jiru waliif ibsee, hamii fi gumgummii dhabamsiisuun, adeemsa tasgabbaa’aa Ummachuu akka danda’uu akeekuuf ta’uu naa hubadhaa.
Seensa :-
Hogganoota Qabsoo Oromoo yennaa jennu, yeroo hedduu Hogganootuma ABO duraanii fi ammaa qofaan ibsuu yaalla. Qeeqaa fi jabiina yoo dubbannees, isaanuma qofa irratti xiyyeeffannee, qeeqa amma lubbuu nama baasuu dubbanna ykn katabna. Garuu ta’uu hin qabu. Komee qabsoo Oromoo irratti dhiheessinuuf, sababaa nama dhuunfaa eegalee hanga dhaabaa fi sabaatti ka’uu danda’an jiraachuu hubachuu qabna. kanaaf ilaalchi Kun, sirraa’uu qabaa jechuu barbaada. ABOn alatti qabsoo OROMOO kan hogganu akka hin jirreetti ibsachuun dansaadha. Garuu dhaaboonni Siyaasaa kan biraa ykn namoonni dhuunfaa kan biraa daba qabsoo kana irratti raawwatan, Seenaaf keenya yoo ta’ee, Qabsoo keenya akka Hogganuuf kan filanne ABOtti maxxansinee kaa’uu hin dandeenyu. Amantaa irraa qabnu irraa kaanee, Hoggana Qabsoo Oromoo jennee isaan qofaan kan ibsinu yoo ta’eellee, Hogganoonni dhaaba siyaasaa Oromoo tan biroo, kanneen gaarii hojjatanii fi balleessaniif, isaanumatu daafaa isaanii fudhata jechuu akka hin taanee qalbifacuu qabna. ABOn dhaaboota Siyaasa Oromoo akka ija midhaanii Biyya keessaa fi alatti heddummaachaa jiran Hogganee hin beeku, Hogganuus hin danda’u. hundumtuu akka dhaabaatti Hoggana Mataa isaa qaba. Qabsoon Oromoo xaliila’ee humna Qabsoo Oromoo waliigalaa sochoosuu danda’u biras hin geenye.
ABO fi Hoggansi isaa, Qabsoo Oromoo Hogganuuf ga’umsa ni qaban. Dhaaboota Siyaasaa Oromoo jalqabaa kaasanii of danda’anii socha’aa jiran yk turan hammatee, Akka qabsoo walii galaatti yeroon itti gaggeesse hin dhaga’amne. kun kan ifaajjii hedduu booda bira geenyudha. Kanaaf hubannoo gama kanaan jiru bal’ifachuun barbaachisaadha. Kana kaasuun kiyya sababaa malee miti. Hogganni ABO Yoo jijjiiramee malee furmaati hin jiru yaadi jedhuu fi Qabsoon OROMOO lafa irra harkifatee jedhamee komee tarrifamuuf, warrumti qaama qabsoo kanaa ABOn ala ta’anii, booda irra qabsichatti gufuu ta’an akkasumas, dhaaboonni osoo beekanis ta’ee odoo hin beekiin qabsicha miidhan waan jiraniif, kana jechuun ammoo, Qabsooma ABO iyyuu gufachiisaa waan turaniif, Komeen ka’uu, abbuma ilaallatuuf galchuun murteessaa ta’uu hubachiisuufidha. Hoggana ABO duraanii fi ammaa duuchaamatti, Qabsoon kun harkifachuu fi rakkoolee biroof sababaa taasisuun kun, Gabatee irratti nyaatan cabsuu fi dadhabbii Namaa irratti illee bishaan naquu waan ta’uuf ilaallachaa sirbuu wayyaa jechuufi. sababummaaf isaan muuduun dura, waan itti galateeffannuu fi kabajaa isaaniif kenninu dursaa, waan dabee yoo jiraate qajeelchuun akka danda’amuu dhaamuun barbaada.
Qabxiin biraa, gama kanaan diinni keenya inni hangafaa Hoggana Qabsoo kana jibbisiisuu fi deeggarsa Ummataa dhabsiisuuf hololli fi shirri gaggeessuu hanga har’atanaatti bajata ol aanaadhaan gaggeeffamaa waan jiruuf, yoo xiqqaate, komee nuuti qulqullummaan dhiheessinuu fi diinni dhiheessu gidduu garaagarummaan jabaa akka jiraachuu qabu hubachuun dasaadha. Diinni dhaabaa fi Hoggana isaa sadarkaa addunyaattu yakkamaa taasisee dabarsee kennee bara baraan Ummata keenya cabsee fi kan dubbatuuf dhabsiisee jiraachuu barbaada. Komee fi ilaalchi nuuti kaafnu qixuma kanaatti kan ilaalamu yoo ta’ee, of balleessaa jirraa jedheen amana. Diina irraas waan adda itti taanu hin jiraatu . kanaaf meeshaa shira diinaa akka hin taaneef, of eeggachuun illee barbaachisaa ta’uu hubachuun gaariidha. Diinni keenya shira shiruun eenyuun olitti dandeetti qabna. Shira isaa kana milkeessuuf karaan nutti fayyadamuuf yaadu, karaa gonkumaa nuuti shakkuu hin dandeenye ta’uu ni mala. Kanaaf quuqamu sabummaa keenya irraa kaanee waan goonu hundaa irratti of eeggannaa dabalachuu nu feesisa. Hoggana keenya nuutu karaa barbaachisu qeequu fi sirreeffachuu danda’a malee, karaa diinni nu tolche irraan yoo deemne gonkumaa of utubuu fi of ijaaruu hin taatu. Of dhabamsiisuu qofaa taatii malee.
=Hogganoonni Qabsoo Oromoo, Hogganoota qabsoo addunyaa kana irraa addummaa hin qabaatan. Kan addunyaa mudate isaanini mudachuu danda’a. Dogoggorri Addunyaa kana keessatti arginu isaanis quunnamuu danda’a. badii fi hojiin isaanii addunyaa kana irraa adda ta’ee badhaasa ykn arrabsoo addaa qopheessinuuf hin qabnu. Biyyoonni Bilisummaa isaanii goonfatan waan keessa dabran keenyas keessa dabraa jiru. Hogganummaa bara baraaf barbaadu osoo ta’anii Ijoollee fi maatii godhachuun irra hin jiru ture. Angoo kanaaf jireenya isaanii dabrsanii kennan odoo ta’ee, dhaloota har’aa diina guggubaa jiru miliyoonaan hin ga’an turan.
=yeroo baayyee Namaan gaashee jechuu jaallannaaf malee, Hogganoota nuuti akka Uffata keenyaa yeroo nutti tolu isaan faarsinee, yeroo nutti tolu of irraa baafnuu kana, wayyaaneen waggaa 25 Angoo irra jirtu kana adda durummaan kan balaaleffattuu fi Angoo isheef yaaddooftu ABO fi Hoggana isaatii. maalii? nuuti Qabsoon lafa irra harkifamuutti nutti mul’atu kun, Wayyaanee fi diinoota keenya seenaa galmeessetti maaltu mul’annaan, guyyaa tokkof illee maqaa isaa lafa kaa’uu dadhaban ????? Hoggana nuuti irraa ka’an malee jennee golgaa hanqina keenyaa taasifannu kana, Warri dhihaa fi biyyoonni adda addaa maaliif wal ga’ii fi bakka laachuufif hayyamuuf ? wayyaaneen waggaa Angoo irra jirtu kana Ashabbaarii jechisiisuuf Dolaara Biliyoonaan dhangalaasaa odoo jirtuu , Addunyaan lakki dhaabni kun akkas mitii, garuu Kaayyoon isaa dantaa keenya Gaanfa Afriikaa hin guutu malee jedhanii maa deebisu ????mee of gaadhaati irratti mari’adhaa. Ani ammoo kutaa 2ffaa keessatti itti deebi’aa. GALATOOMAA !!!
HORAA BULAA !!!
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Sunday, October 6, 2013
Ayyaanni Irreecha Malkaa Ateetee Burraayyuu Keessatti Sirna Howwaan Kabajame.
Bishoftutti kan kabajamuu Ayyaanni Irreechaa Malkaa Ateetee BurraayyuugGuyyaa har’aa kana sirna baay’ee midhagaa fi tokkummaa uummata Oromoo tikseen kabajamaa jiraachuu maddeen keenyaa bakka bu’onnii qeerroo ayyaanicha irraatti argamuun sochii haala ayyaaniichaa hordofaa jiran gabaasan.
Dargaggonni Oromoo fi sabboontoti Ummatni Oromoo Ayyaanichaa irraatti argamaan walleewwaan warraaqsaan sabboonummaa Oromoo, Qabsoo bilisummaa Oromoo fi ABO, Oromoo fi Oromiyaa faarsuun diddaa sirna Wayyaaneef qaban muldhisuun diina rifaasisanii jiru.
Guutummaa ayyaanota irreecha 2013 qeerroon itti fufuun ni gabaasa.
=>qeerroo
Stop The Killing and Injustices Being Committed Against The Oromo People
By Mekonen Elalla | October 6, 2013
The united nation international human right convention paragraph 9, 10, and 11 declare no citizen of any country shall be arrested without reasonable ground of conviction; and if he or she is indicted in any kind of charge or wrong doing, it states the right of the subject to be presented in front of a legitimate court in early possible time. The protocol also clearly illustrates that until the legitimate court sentences the subject as guilty, his or her right of innocence must be respected and maintained. The 1991 Ethiopian government constitution which is based itself on the international human right protocol has also declares this right in its chapter 17 paragraph 2 that no citizen of the country shall be arrested without a warrant issued from a legal court; and if this is done properly, his or her right to stand in face of a legal body to get a trial no later than sooner must be guaranteed. Ethiopia is not only among those countries that drafted and ratified the international human right convention, it is also one of the pioneer fifty-one countries who found the United Nation.
Since the musketeers and bourgeois rule of Amhara, through the military junta of DERG, and till the current tribal regime of TPLF, the Oromo people are being subjected to a continuous persecution, imprisonment and killing savagely. Particularly, the bourgeois Amharas‘ vicious killing that unleashed on Oromo people has left a big black hole in our history and the scar will remain unforgettable across time and generation. Even today, the Amharas‘ disregard, contempt, and demeaning towards the mass Oromo people rights, norms, and values is highly pronounced and appalling in magnitude as before if not more.
The tribal TPLF regime which spent 17 years of guerrilla fighting in jungle before coming to power in 1995 to govern the country for the last 22 years does not seem to have any concern or knowledge for the internationally accepted human right protocols leave aside to abide by the rules and regulations. By its very nature, TPLF is a jungle born tribal party which is incapable to administer Ethiopia in respect of contemporary, civilized thinking of governance. Its inadequacy to lead the country has proved itself in these 22 years when it induces the rule of jungle, force and terror to stay in power. Here after, no one expects TPLF to realize the importance of freedom and democracy to govern a sovereign country. If one thinks that the time is still early for this tribal regime to update itself and respect civilian rights, he or she must be the one who dreams the sun to rise on west and set in the east. No one is optimist to any form of positive change as long as this government is on power.
More than ever, today, the Oromo people which constitute the majority of the total population have become determined not to sustain any form of oppressions. Incarcerating and killing Oromos who ask their rights, administering severe corporal punishment on those who exercise their freedom of speech and press, exiling those who stand against any kind of partial or racist treatment, and persecutingOromo scholars to flee the country are among the major administration policies of TPLF. In general, what the regime is committing against the Oromo people could be considered as an act of genocide. For the world surprise, those codes of crimes TPLF penalized in life or death sentence are undisputed human rights across the continents including Africa. Unfortunately, even if TPLF is not exercising it in reality, some of the charges that many Oromo people are being left in prisons are clearly stated as civil rights on the constitutional documents (papers) of the country. To TPLF shame and guilt, as if the country has two distinct constitutions and two classes of citizens, rules and regulations that deny the very rights of some are being implemented to liberate and empower others.
The tribal regime of TPLF that segregates citizens in race and language for preferential access of education, work and safe life has faced a strong reaction and opposition from Oromo people which make more than half of the population count. This abundance put imminent threat to TPLF that it will be overwhelmed by number and power. This in turn brings a continuous persecution and a deliberate, systematic, or wanton infliction of physical or mental suffering for Oromo people regardless of sex, age and region across the country. The case of those 69 Oromo innocents who are suffering in prison not for any justified reason or crime but simply for being Oromo and asking their rights is a simple justification for TPLF’s aggression.
Since the onset of TPLF regime, the number of Oromo people put behind bars and racked at different places in Kality, Zeway, Shewarobit, and Diredawa is getting higher. Those 69 Oromo prisoners, who are collectively jailed under the command of the deceased Prime Minister Meles Zenawi, just a year and two months before his death, have faced a gruesome torture in their prison cells. These prisoners have neither been tried in front of any legal court nor have knowledge for what kind of transgression they committed to end up in prison. Recently, after being told to get a hearing on 6th of July, suddenly they received a prolongation of date by four months on which they expressed their deep discontent and appealed to the office of the Prime Minister. However, their right to appeal for the PM office triggered the prison management’s anger and they become subjected for harsh and sever punishment from the authorities. These innocent prisoners put in a group, tied their hands and feet to endure a shocking revenge. Some of the hospital source have disclosed many of them have been left with sever physical injuries. Among those who have been tortured in inhumane manner, eight of them were critically injured and lost their conscious before taken to a hospital. According to eye witnesses, prior to their severe corporal punishment, those 69 prisoners were grouped in to three. These people have also testified that the walls and floors of those rooms where the prisoners savagely tortured were stained with blood and had been washed and cleaned for a day long.
In addition to this, Engineer Tesfahun Chemeda, who lost his life after a long time imprisonment and torture in Kality prison, is regrettable, unforgettable and unforgivable loss for us, Oromo people as a whole. This act of crime will never stop or pull back our struggle against TPLF regime; and we keep shouting to expose its offence against Oromos to the world wide nations. We will never surrender until a neutral body examines the cause of his death and we, as Oromo, and his beloved family get justice against the killers.
This crime and inhumane treatments of TPLF being administered on Oromo people is a part and parcel of a day to day gruesome acts of the regime against the nation and nationalities of Ethiopia. Therefore, the Oromo Libration Front calls every individual citizen of the country to feel and consider this oppression as a crime committed against his or her livelihood to stand together to pull out the already rotten government. When the Oromo people are attacked, Afar, Sidamo, Somalis, Wolitas, and other nation and nationalities should come forward reinforce the struggle since TPLF dictatorial rule and oppression is without exception. As the Oromo Libration Front is committed and making life sacrifices to bring a revolutionary change, it calls other oppressed groups to join its struggle to eradicate the regime and to smash its racial and partial yoke the people have been carrying for the last 22 years.
Arsi Oromo Political and Military Resistance Against the Shoan Colonial Conquest (1881-6)
Photo: Oromo Leader Roba Butta (Real Name: Goro Bubbe) in 1901 (Shortly After the Fall of the Arsi Territory). Photo by the French Traveler Du Bourg de Bozas; Photo Acquired from Gadaa.com Oromo Documents Archives, and Was Not Part of the JOS Article
By Abbas Haji, Journal of Oromo Studies, Volume II, 1995
” … They restored and enlarged the old kingdom of Shoa. But it was not the same kingdom. It was larger, and because the Galla were too numerous to be exterminated or expelled, they had to be incorporated.”M. Perham
Introduction
Perham’s (1969) statement above, which has become classic, reflects the prevailing conception of traditional historiography on which much of modern official imperial history is founded, deliberately or not, confuses restoration with colonial conquest, and colonization with internal (civil) war. This imperial ideology is based on the myth of three thousand years of history that Ethiopia was always united, that the whole of Eastern Africa belonged to Abyssinia, and that the peoples who inhabited these regions were their subjects. In fact, it was the Oromo (or their country) who were most affected by this myth as Menelik claimed the “country all the way south to Mombassa” which seems to have corresponded to some Amhara legends of Oromo’s country of origin.Read more at gadaa
Perham’s (1969) statement above, which has become classic, reflects the prevailing conception of traditional historiography on which much of modern official imperial history is founded, deliberately or not, confuses restoration with colonial conquest, and colonization with internal (civil) war. This imperial ideology is based on the myth of three thousand years of history that Ethiopia was always united, that the whole of Eastern Africa belonged to Abyssinia, and that the peoples who inhabited these regions were their subjects. In fact, it was the Oromo (or their country) who were most affected by this myth as Menelik claimed the “country all the way south to Mombassa” which seems to have corresponded to some Amhara legends of Oromo’s country of origin.Read more at gadaa
“Waaqni tokkicha qofaadha; hiriyyaa hinqabu; hindhalu; hindhalchu; hindhalatu; hindulloomu; hindu’u.
Amantiin mala dhugeeffannaa dhalli namaa ittiin Uumaafi uumama isaa hubatu, ittiin buluufi ittiin jiraatuudha. Kitaabni seenaa Oromoo tokkos akka ragaa bahetti amantiin “kan ittiin ummanni tokko Uumaafi uumama, akkasumas jireenya ilaalu, hubatu, abdii dhugeeffatee ittiin jiraatu.”[1]
Akkuma ummata kamuu, ummanni Oromoos amantii ganamaafi sirii kan ittiin dhugaa Uumaa dhugeeffatu, kan ittiin jiruufi jireenya isaa qajeelfatu,kan ittiin akka fedhiifi seera Waaqaatti gaaromee jiraatu, kan mataasaa qaba; amantiin Oromoo ganamaafi sirii kunis Waaqeffannaadha.
Waaqeffannaan amantii Waaqa Tokkicha jiruufi jireenya ofiitti aanfatanii ittiin qajeelfamaniidha.Waaqeffannaa jechuun mataasaatiinuu, Waaqa aanfachuudha; Waaqa jireenya ofiitti aansuudha. Oromoon hunda caala kan ofitti aansu, kan ittiin of qajeelchu, Waaqa; Waaqa Uumaa kan waa hunda uumetti bula. Kitaabni Waaqeffannaa an yaada irratti kennuuf jedhus kanuma ragaa baha. “Waaqni tokkicha qofaadha; hiriyyaa hinqabu; hindhalu; hindhalchu; hindhalatu; hindulloomu; hindu’u. Jiraataa fula’aadha. Waaqa gochaan malee ijaan arguun hindandea’amu. Waaqaanis waanti qixxaatu hinjiru. Waaqni beelii-beleliidha.”[2]
Dhugaa Oromoo kana namuu nibeeka ta’a; garuu, kanneen ittiin qajeelfamaniifi ittiin bulaniin ala dhugaa isaa kan dhaqna godhatee hubatu xiqqaadha.Kunis sababa mataa isaa danda’e irraa madde. Wayyuun Oromoo, kan argaa- dhageettii himuuf aangoma Waaqaa muudaman tokkos kanuma ragaa bahu.“Waaqeffannaan nigaadi’ame malee hinbanne; gaafa dhugaan Oromoo gale, aadaan, amantiin, duudhaafi safuun oromoo homa deebi’ee gala. Waaqeffannaan nidhokate malee hinbanne; kan gaadi’ame waan dhalli namaa Waaqeffannaa dhiisee waan dhibiin buluu jalqabeef; waan dhibiitti, waafoo ykn waaqa tolfamaatti of kenneefi waan dhibii ofitti aanfatee jiraachuu waan mararfateef.Yeroo kana aada maleen warra seenaan aadaan warraa baate.”[3]
Akka ibsa Wayyuu kanaatti aada maleen amantii dur hinturre, kan aadaa Oromoo ganamaa wajjin hidhata hinqabne, amantii alagaati.Kana jechuun gaafa amantiin alagaa jiruufi jireenya Oromoo keessa seenuu jalqabe san , amantiin Oromoo, Waaqeffannaan, immoo Oromoo dhiisee bahe.’Aada maleen warra seennaan, aadaan warraa baate.’
Waaqeffannaan warra amantii dhibii fudhatan dhiisee haaba’u malee, hinbanne; warra Waaqa ganamaan bulaniifi Waaqa Tokkicha ofitti aanfatan keessatti dhokate. “Kanaaf,” jedhu Wayyuun kun;“Waaqeffannaan maal taanaan gaadi’ame? Sababa qaba; kunis cubbuun waan lafa dhaaleef; qaroom-cubbuun waan jiruufi jireenya Oromoo dhuunfateef; qaroom-cubbuun waan ta’uu hinmalle, garuu, dhalli namaan ta’ee argameedha.”[4]
Waaqeffannaan nidhokate malee hinbanne; nigaadi’ame malee hinbanne. Gaadi’amuu Waaqeffannaaf ammoo, ragaalee hedduu dhiheessuun nidanda’ama. Anaaf, garuu,kan waa hunda naaf ibse , kan akka nadhii dammaatti na qabbaneesse, kan yaadaafi qalbii kiyya wajjin walfudhate, Kitaaba Waaqeffannaa yeroo duraaf waa’ee amantii Oromoo ganamaa irratti sonaa’eedha; Daaniyaa!
1. Maalummaa Daaniyaa
Daaniyaa akkan dubbisee fixeen waanti baay’ee walnajalaa dhaha ture; kanan beeka jedhee yaaduufi kanan hubadhe addadda natti ta’e; natti dimimmise. Anamoo Daaniyaa bira hir’inni jira?
Deebii kana argachuuf, ammas irra deebi’een Daaniyaa dubbise; yeroo kana dhaamsan dubbisa duraan hinagarre, garuu durumaan ture tokkon seensa isaa keessaa qalbeeffadhe: “Daaniyaa kana si’a sadii dubbisaa! Dubbisa duraa usaatii obsaan keessa bahaa; dubbisa lammaffaatti dhugaa isaa hubadhaa; xinxalaa; dubbisa sadaffaarratti waan lama gochuuf kaka’aa! Tokkoffaa, gaarummaa kitaaba kanaa adda baasaa labsaa; tamsaasaa; babal’isaa! Lammaffaa mudaafi hir’ina kitaaba kanaa waan qajeelchufi waan guutu mara qabadhaa as bahaa; dhaloota of- dhabee Daandiin Dhugaa jalaa badettis birmadhaa!”[5]
Dhugaadhumatti; dhaamsi kun akkan ija-banadhuufi akkan waan kana caalatti iyyaafadhee beeku na qajeelche; sana booda si’a sadii mitii, si’a kudha sadii yoon dubbiseyyuu, Dhugaa Daaniyaa keessa guute, dubbisee labsuuf waa hedduu akka na hafun hubadhe. Ta’us, dubbisa sadii booda waanan dur hindubbisne dubbisuuf kaka’eera; waanti dur waan dubbatu, natti hinfakkaanne, akka dubbatuufi akka ragaa bahu beekeera. Kunis waan abbaan kiyya dur bara ijoollummaa kiyya natti himan akka jirutti jechaan ta’uu baatus yaadasaa akkan yaadadhu na taasise. “Yaa ilmakoo, waa mara Waaqni waan uumeef qaba; Safeeffadhu! Muka Safeeffadhu! Dhugaa Waaqaa safeeffadhu! Dhugaa Waaqaa namnis, laftis muktis nidubbata!”[6]
Dhugaa Waaqaa uumamni cufti akka dubbatu ergan Daaniyaa argadheen beeke. Dur lafti ykn mukni afaan hinqabane nidubbata jedhee maal godheen amanaree? Har’a otuu hinta’iin yeroo sanatti, warri keenya ofumaaf waan jedhan malee dhugaa natti hinfakkaatu ture. Edaa, dhugaadha! Uumamni cufti waan uumaa nidubbata; lafti yoo goggogu waan himu qaba; mukti yoo lalisu waan raagu qaba; kan afaan isaanii beekutti waan himan qaban; waan mil’atan qaban; waan mul’isanis qaban.
Yeroo sana anaaf hin galle malee, yeroo warri kiyya moora dubbisiifatan; yeroo firoonni keenya warra eker-dubbistuu dhaqanii waan jal’ate, kan dhaloota egeree miidhu beekanii araara buusanii waan dabe qajeelfatan ninarga ture; nindhaga’an ture. Moora an beekee hindubbisne, Ayyaantuun dubbisee mil’uufi mul’ii (waan dabreefi waan egeree) hima ture; moorri nama hundaatti hinhimu, kanneen afaan isaa beekan; kanneen isa wajjin waliigalanitti garuu tolchee dubbata. Kunimmoo, nama dubbatu birattis dhugaadha. Namni kan walitti dubbatu, kan yaada waljijjiiruufi kan fedhii isaa waliif ibsu yoo afaan walii beekeedha; yoo afaan ittiin waliigalu qabaateedha.
Dhugaa Waaqaa kana uumama irraa dubbisuun akka danda’amu Daaniyaaf galatni haata’u, ani sirriitti beekeera; hubadheeras. Daaniyaa ergan dubbisee booda hunda caalaa waanan hubadhen qaba. Kunis, yeroo waa’een waaqeffannaa ka’u gaaffii namooti hedduu kaasaniifi deebiisaati. “Bu’uurri Waaqeffannaa maali? Kitaaba amantooti biroo qaban Waaqeffannaan qabaa?”gaaffilee ka’an keessaa isaan ijooti.
Deebiin kiyya duriifi ammaa shakkii tokko malee tokko hinta’u; duraan yoo baa’iyate, ‘Manguddoota Oromoo; abbootii amantiifi beektota irratti gaafanna,’ jedhan ture. Amma garuu dabalataan, “yoo feetan Daaniyaa dubbisaa, yoo dubbisuu dandeessan immoo uumama dubbisaa; bu’urri amantii waaqeffannaa uumama; kitaabni amantii waaqeffannaas uumaafi uumama!” ta’a. Uumamni cufti kitaaba amantii Waaqeffannaati. Kan dubbisuu beeke, uumama irraa Raajiifi Ogummaa Waaqaa dubbisa; Ol’aantummaa Waaqaa dubbisa; Hayyummaa Waaqaa dubbisa; Seera Uumaa Uumamaa dubbisa ; Seera walaabuu shanan dubbisa!
Daaniyaan immoo akkatti Waaqeffattooti uumama irraa waan Uumaa dubbifatuu danda’an agarsiisa; akkatti icciitii Uumaa hiikanii beekan namatti mul’isa; waan Waaqeffannaan gaadi’amee tureef quba qabsiisa; maaliif akka gaadi’amee ture, yoo maal ta’e gaadii keessa akka bahu yaadaafi qalbii namaa keessa guuta. Waaqeffannaa kan ifa baasu ofta’ummaadha. Daaniyaan kanafaa hima. “Daaniyaan of-ta’anii mul’achuudha; warra of-tuffatan keessaa yaada dadhabaa fi xuraahaa dhiqee yaada seexessaa fi jabeessaa itti guuta; Mo’aa taasisa; Daaniyaan waan ofiitti boonuudha; waan ofiin mul’achuudha.”[7]
Daaniyaan waan ta’e mara ibsuuf jecha gahaa hinqabu; otuun nan ibsa jedhees iddoofi bakkan irratti ibsu hinargadhu.Daaniyaan mataasaatiin waan Uumaa –uumamaa keessaa mata mataa isaa fuula 468 irratti baase; maalummaa Daaniyaa kana caalaa ibsuu hin danda’u;kana caalaa hubachuuf kitaabichuma dubbisuu nama gaafata; warra gabaabinaan beekuu fedhaniif garuu, ibsa gabaabaa seensaa isaa keessa jirun kaa’aa.
“Daaniyaan maal?
Daaniyaan warra Waaqaan bulu; sanyiin isaanii Ayyaantuudha; Hiddi dhaloota
keenyaas warra Daaniyaati; Qe’een isaanii ganamaa Haroo Mormor ture; achirraa
ka’anii walaabuu keessa guuta; warri kun warra Waaqaan bulaniidha.”[8]
Hiikkaan jiraa kana yoo ta’u akka Waaqeffannaatti Daaniyaan namoota Waaqa Tokkichatti amananii jireenya walaabuu keessatti gammadanii jiraatanidha; akka Daaniyaatti Waaqeffannaan amantii itti gammadanii waan gaarummaa fi waan dhugaa kan ayyaana dhala namaatti tolu ittiin argataniidha; ibsaa ittiin kitaaba Waaqaa ,Uumama, dubbifataniidha; ibsaa golgaa aada-malee saaqee aadaa dhugaatti nama geessuudha.
2. MIL’UUFI MUL’II DAANIYAA
2.1. MIL’UU DAANIYAA
Daaniyaan waan kalee, waan ganamaafi waan sirii, kan dur turan, har’a gaadi’aman of-duuba deebi’ee mil’ata; Oromoon dur bara 6400 dura, Waaqeffannaan bulaa ture; yeroon sun yeroo badhaadhinaafi yeroo gaarummaa ture; yeroo dagaaginaa ture; maddi kanaammoo Dhugaa Waaqaan buluudha.
Haata’uutii, Dhugaan Waaqaa bara 6400 ALW dura ture, har’aan tana dhokataee jira. Maaf akka dhokate kan beeku nibeeka; kan hinbeekneef immo Daaniyaan mil’uu kenna. “Waaqeffannaan amantii golee dubbii Dhugaa, Qajeelaafi gaarummaati. Namni amantii kana qabu, Dhugaa barbaadee hindhabu; kijibaanis hindhaalamu. Haata’uutii, amantiin golee Dhugaa kun bara dheeraaf ukkaamamee akka badu godhamee ture.Akkuma dubbii dhugaa san, Waaqeffannaanis nilaafe malee lafarraa badee hinbanne. Dhugaadha, waltajjii addunyaatti bahee hinmul’anne!” [9]
Daaniyaan akka natti mil’atetti, Waaqeffannaan kan gaadi’ame cubbuun (qaroom-cubbuun) waan lafarratti aangomeef; qaroom-cubbuun kan waan namaa hinta’iin, namni ta’eedha; kan waan namaa hinmaliin namni malateedha; kan fulaa ejjachuu hinmalliin namni ejjateedha; kan fulaa bahuu hinmaliin, namni baheedha; kan waan jechuu hin maliin namni jedheedha; kan waan namni ilaaluu hinmaliin, namni ilaaleedha; kan waan yaaduu hinmaliin namni yaadeedha; kan waan nyaachuu hinmaliin namni nyaateedha. Daaniyaan cubbuu akkanaa kan dhala namaan dalagamee jiru, kan har’a Dhugaa Waaqaa golgee jiru fagootti of-duuba deebi’ee mil’ata.
Daaniyaan waan dhokatee ture,amma immoo deebi’ee dagaaguu qabu, bara hedduu ofirra deebi’ee ibsa; bara aadaan alagaa dachee Oromiyaa seene, akkamiin akka aadaan Oromoo akka Oromoo irraa baate kaaha; Waaqeffannaan, aada- maleen Oromoo seennaan akka Oromoorraa bahee gaadi’ame, mil’uun nutti agarsiisa. ‘Edaa, keenya kana turee!’ jennee akka ofitti deebinu, akka oftaanu mil’annoon daandii fagoo durii biraan nu ga’a. Kanaan alas Waaqa tokkicha dur ture; har’allee jiru, egeres jiraatu mil’atee raajii Uumaa-Uumamaa, kan Seemaa, kan Seera Yayyabaafi ka biroo mara yaadachiisa. Kanneen Dhugaa Waaqaa kana, raacita isaa, dhaloota har’aan gahani’llee sirriitti mil’ata!
2.2. MUL’II DAANIYAA
Daaniyaan waan duriif waan ganamaa qofaa miti, kan mil’atu. Waan egeree illee of-dura fagoo deemee waan mul’atu qaba. Namni cufti akka Waaqeffannaa keessaa hin bane, mil’uun yeroo agarsiisu, namni aadaa keessaa bahee aada-malee, dakoo ykn daawwee, ta’e akka aadaa ganamaatti deebi’u, gaafa iddoo ganamaatti deebi’emmoo akka gaadiin hiikamu dhugaa baha.
Mul’iin Daaniyaa akka ibsutti, Waaqeffannaan durii nidhokata malee hinbanne; gaadiin Dhugaa Waaqaa dhokse gaafa hiikamu, gaafa dhalli namaa Dhugaa Waaqaatti deebi’e, gaarummaan dachii kana nidhuunfata; gaafa Dhugaan deebi’e, namni cufti nigammada; nidambooba. Namatu Waaqeffannaa dhiisee waan dhibiitti buluu fudhate malee, Waaqeffannaan hinbanne; Waaqeffannaan buluun gaafa walaabuu dhuunfate immoo dhalli namaa dhibee har’a isa marsee isa gidirsaa jiru keessaa nibaha; qaroom-cubbuun lafa dhaales, gaafas nibada; Waaqeffannaan gaafas iddoo dhokatee bahu, gaaf san namni cufuu nigammada; nigaaroma.
Daaniyaan akka mul’annoo isaatti, aadaan dhugaa galuuf jira; warri aadaa keessaa bahan,daawween, gaafa dhugaan itti mul’ate nideebi’an; warri Waaqa tokkichatti amanuu dhiisanii, , ta’anis gaafa dhugaan itti mul’ate Waaqa tokkicha aanfachuutti nideebi’an; kunimmoo akka raagame sanitti nidhugooma;‘Ilmaankoo fagoo deemu; ayyaanni, garuu; qe’ee ganamaatti deebisa.’
Mul’annoo Daaniyaa irraa akka hubatamutti Waaqeffannaan amantii dhala namaaa gaaromsu, dhala namaa moosisu, dhala namaa namoomsu, dhala namaa damboobsu, dhala namaa badhoomsuufi gammachiisuudha. Waaqeffannaan gaafa gaadii keessaa hiikamu, namuu nigammada. Kanneen Waaqeffannaa keessaa bahantu, deebi’anii of-argatu! Deebi’oo kanammoo kan dhugoomsu, Waaqa tokkicha! Warri Waaqeffannaa of-harkaa qaban immoo gaafas daran gabbatu!
Daaniyaa irraa akka hubatamutti Dhugaan Waaqaa, bara 6400 dura dhala namaa qajeelchaa ture, deebi’eemmoo gaadi’ame, gaafa hiikamee bahe, Waaqeffannaan qoricha dhibee dhala namaa ta’a; gara gaarummaafi badhaadhinaattis nama geessa. “Waaqeffannaan amantii ganamaa kan jireenya dhala namaa gaaromsuufi qajeelchudha; Daandii Dhugaa namatti mul’isuudha; ibsaa jiruuf jireenya dhala namaa walaabuu keessaati. Amantiin kun qoricha dhibee matayyaas ta’ee hawaasaati. Kanneen jireenya Daaniyaafi Daandii Waaqeffannaa filatan jiruufi jireenya isaanii gaaromsatan; qajeelfatan; akkasumas namummaa Dhugaa Dirree Nabeetti, Madda Walaabuutti, Tulluu Namduriitti, Girjaatti mul’ifatan; amala matayyaas ta’ee kan gamtaa ittiin damboobsatan; abdii egeree ittiin haaromsatan; dandeettii isaanii ittiin humneeffatan!”[10] 6400: 435
3. Daayoo Daaniyaa
Daayoon Daaniyaa, “Dhugaan Waaqaa Mo’ataadha!” kan jedhu natti fakkaata. Utubaan amantii Waaqeffannaa: Waaqa, Ayyaana, Nama, Waayyuufi Safuu akka ta’an, isaan keessaa immoo Waaqni abbaa waa hundaa ta’uu ragaa baha.
Waaqni ijaan hinmul’atu; garuu uumama irraa Hojiifi Raajii Waaqaa arguun ni danda’ama. Oromoon yoo maqaa Waaqaa kaasu: “Waaqa Uumaa, Waaqa uumamaa; Tokkicha maqaa dhibbaa; Gurraacha garaa garbaa; Leemmoo garaa taliilaa,” jedha. Kana keessaa akkaataa Oromoon Waaqa itti ilaalu, Daayoo isaa, beekuun nidanda’ama.
Daaniyaa irraa akka hubatamuttis, qolli isaa duubaa gurraacha ta’ee, maqaan “DAANIYAA” jedhu keessoon isaa halluu diimaan, rogni isaa immoo halluu adiin kuulameera. Fakkiin Odaa kan fuulduree galma fakkaatullee halluu adiin diraaroo isaa: Bokkuu, Caaccuu, Kallacha, Siiqqee lafarra ciifteefi Yaabbattoo kan ittiin gulantaan Waaqeffannaa guddatu ja’an: Raabaa, Biloo, Doorii, Laboo, Lubaafi Qaaduree, wajjin sirneeffamee jira. Icciitiin kunneen Dhugaa Waaqaa, kan Waaqeffattooti Dhugaa ittiin of-guutan ta’uun natti mul’ata.
Akka ilaalcha Oromoottis halluun gurraachi iddoo ol’aanaa qaba; Waaqummaa ibsa; Qulqullummaa Dhugaa Waaqaan guutameedha. Kana amantii qofa otoo hin ta’iin seenaan Oromoos ragaa baha.“Aaadaan amantaa Waaqeffannaafi falaasama Uumaafi Uumama Oromoo keessatti gurraachummaan, humna humnaa oliiti; qulqullummaadha; Waaqummaadha jedhanii amanu. Oromoon Waaqa gurraacha tokkichatti amana. Akkanaan, bifti Waaqa isaas akkuma Kuushummaafi Afrikummaa Oromoo gurraacha jedhee dhugeeffata.” [11]
Qolli Daaniyaa duubaas gurraacha ta’uun, waan Waaqaaf iddoo guddaa kennuu isaa natti mul’isa. “Oromoon gurraacha garaa garbaa” yoo jedhus Raajii Waaqa isa eenyuyyuu lakkaa’ee hinfixne ibsuuf akka ta’e Daayoon Daaniyaan ittiin sonaa’e keessaa hubadheen jira. Diimaan lubbuudha; dhala namaa kan bakka bu’u waan ta’eef, gurraachatti aanee, Waaqatti aane jechuudha, iddoo guddaa qabatee jira. Dhalli namaa Waaqaan gaditti uumama mara irratti aangoo qaba. Kanas halluun diimaa kan ibsuudha. Daaniyaan dhala nammootaa ,Waaqa tokkotti amananiidha; kanaafis, diimaan dhala namaa bakka waan bu’uuf, Daaniyaan diimaan kuulame; dhiigaanis guutame.Adiin immoo ifa Waaqni dhala namaaf kenne; kan Daaniyaan ittiin golgaa dukkanaa ,kan badii, kan gaadiifi kan aada-malee ittiin jiruufi jireenya dhala namaa keessaa baasee iddoo isaa immoo Dhugaa Waaqaa deebisee walaabuun dhuunfachiisuudha.
Odaan ykn fuuldureen galmaa immoo jijjirama walaabuu keessatti mul’ataa jiru waan ibsu fakkaata; akki itti sirneeffame kan walkeessa fuffuudhame, waanti dur hinjirre dhalatuu, waanti dur ture gaadi’amuu fa’aa waan ibsu fakkaata; elellaan shanan, Yayyaba shanan ibsuu malu; Caaccuun elellaa sagaliin kuulamte , waan aayyoo, waan dubartii yoo ibsitu, Siiqqeen dacheerra ciiste, aayyoo garaa taadhii, deessuu dhala namaa agarsiisti natti fakkaata; kan Bokkuufi Kallachaa immoo dhiira seera Waaqaan,Gadaan, bulu mul’isa.
Dubbiin Daaniyaa kan himamee dhumu miti. Anaaf hanguman Daaniyaa dubbisaa adeemun waan Uumaafi waaan uumamaa caalatti argaa deema; of-keessattin guura; ittiinan humnooma. Dhugaa inni natti ibse keessaa Waaqeffaannan akkatti bara lakkaa’u kan mataa isaa qabaachuun iddoo guddaa kanan kenneef ta’a. Waaqeffannaan akka bu’uraatti erga of-ta’ee amantii ganamaa, Osiris, irraa maddee barri 6400 ta’uu Daaniyaan ibsee jira. Kun bara Daaniyaan itti maxxanfame ta’uusaati. Amma egaa, akka lakkoofsa Waaqeffannaatti, ALW, barri isaa bara 6401 ta’a. Barri kun kan jalqabu Amajjii irraa kaasee, ayyaannni Birboo ayyaaneffameeti; Birboon ayyaana bara moofaa, kan darbe keessaa bahanii, bara haaraa itti seenaniidha.
Goolaba
Daaniyaan kitaaba waa’ee Waaqaa ittiin hubatan malee, kitaaba waa’ee Waaqaa mara of-keessaa qabu akka hintaane, anuu raga guddaan ta’a. Hanguman kitaaba kana dubbisaa adeemun, waanan dur beeku, garuu dagadhe yaadachaan adeeme; waanan dur dubbisuufi hubachuu hindandeenyen dubbisuufi hubachuu danda’e. Kanaaf, Daaniyaan dungoo Dhugaa Waaqaa ta’ee natti mul’ate.
Daaniyaa dubbisanii waa’ee isaa barruun dabarsanii namatti himuun, akkan amma hubadhetti, ulfaataadha. Kanaaf, malli jiru kanneen aada-malee ta’an, kanneen daawwee ta’an, kanneen dakoo ta’an cufti ofitti deebi’uuf, dursanii karaa itti ofta’an Daaniyaa keessaa waraabbachuu qaban. Daaniyaa mataa mataan argatanii, waan beekan, garuu, dagatan, waan wallaaalan garuu beekan ittiin of- keessaa baafachuu qaban; ittiin waan hindubbanne dubbisuun Dhugaa Waaqaa, Uumama irraa beekanii Waaqiyaan guutamuu qaban. Kennaan gaarii, bara kana waliif kennan, akka kiyyatti, Daaniyaadha. Kanammoo eessaa akka argatan, Burqaan akkuma burqaa dhugaa ta’uun dhugaa Oromoo addunyaatti baasuu eegaltee jirtu kanatti fulla’uun sagalee Daaniyaa, teessoo Daaniyaafi dhugaa Uumaa uumama walaabuun waliin haageessu!
Dhalli namaa gaafa Daaniyaaa argatee, achi keessaa dungoo ittiin waan dhokate dubbisuu argate, beekumsaafi hayyummaa Waaqaa, Waaqiyaa, waan ittiin dubbisu barata; shakkii tokko malee aada-malee keessaa bahee aadaa dhugaatti deebi’a; amantiin waan Uumaa-uumamaa ittiin dhugeeffatan, Waaqeffannaanis gaafa kana gaadii keessaa bahee qoricha dhibee dhala namaa ta’a; Seemaa, seera Uumamaa, Seedaa, afaan dhugaafi afaan waan Waaqaa ittiin dubbatan, maratti gaafa dhalli namaa deebi’ee hubatee, fudhatee ittiin qajeelfames gaarummaan walaabuu nidhuunfata! “Waaqeffannaan hinbanne, nidhokate malee! Gaadiin gaafa hiikame Waaqeffannaan huma deebi’a!”[12]
HAATA’U!!
[1] Seenaa Oromoo Hanga Jaarraa 16 ffa,1998:21
[2] Daaniyaa, Finfinnee, 6400:39.
[3] Wayyuu
[4] Ibid
[5] Daaniyaa,Finfinnee,6400:25
[6] Abbaa Billoo, Macca Bahaa, Oromiyaa.
[7] Daaniyaa, Finfinnee, 6400:13.
[8] Daaniyaa, Finfinnee, 6400:12.
[9] Daaniyaa, Finfinnee, 6400:1.
[10] Daaniyaa, Finfinnee, 6400:435.
[11] Seenaa Oromoo Hanga Jaarraa 16 ffaa, 1998:21.
Uummanni Oromoo akkuma Ayyaana Irreechaa Baranaa Kabajuuf Biyya Keessaa fi Alatti Sochii Guddaa Taasise FDG Calqabame Keessattis Hirmaannaa Isaa Jabeeysee Itti Fufuu Qaba!
Baarentuu Gadaa | Onkololeessa 6, 2013
Akkuma hundi keenyaa karaa miidiyaalee adda addaatiin arginee fi dhageenyetti yknis qaamaan hirmaanneetti; ayyaanni Irreechaa baranaa kan yeroo kamiyyuu caalaa ho’aa fi hawwataa ture.Ayyaanni irreechaa Oggaa-Oggaan sirna ho’aa fi miidhagaadhan uummata Oromoo biratti Oggoota dheeraadhaaf kabajamaa as gahe kun; bara kanas iddoo hawaasni Oromoo fi jaallattoonni aadaa Oromoo Miliyoonaan lakkaawwaman argamanitti biyya keessaa fi biyyoota alaa gara garaa keessatti kabajameera. Kabajini ayyaanichaa iddoo hundattuu sirna hoo’aa fi miidhagaadhan akka aadaa Oromootti dhugeeffatame. Keechattuu isa Oromiyaa Magaalaa Bishooftuu, Hora Harsadiitti kabajame’ratti uummanni Oromoo Miliyoonni hedduun danqaraa mootummaa wayyaaneerra tarkaanfatee kabajachaa ooleera. Ayyaanichiis uummanni Oromoo; uummata baha Afirikaa keessaa aadaa, seenaa fi duudhaa jaarraa heddu lakkoofsise qabu tahuu aadduunyaa fi goomattoota aadaa Oromootiif muldhiseera. Warri seenaa qoratanii fi barreessan kanneen sirna Irreeffannaa kana irratti qaamaan argamanis kanuma mirkaneessan. Irreechi baranaa; Oromoon ammam akka aadaa, seenaa fi duudhaa isaa irratti tokkummaa fi cichoomina qabu kan hubachuu danda’u hubachiiseera. Fuunduraafis haaluma wal-fakkaatuun aadaa, seeenaa fi duudhaa isaa caalaatti cimsee isa gabrummaa jala jiru gabrummaadhaa baasee akka dhaloota itti aanu dhaalchisu ifatti yayyabeera. Ummanni Oromoo gama hundaanuu akka funduratti malee seekondii takkaaf duubattii hin deebine jala sarareera. Karaa adda addaatiin muldhataa fi hawwii isaa ibsateera jechuutu danda’ama!
Guyyaa ayyaanichaa uffannii aadaa Oromitichii fi Oromtittiin akkasumas jaallattoonni aadaa Oromoo uuffatanii bahan, Faaruun sirnichaa, duudhaanii fi ta’insi iddoo irreechaa kan ture kan yoomituu caalaa barana Oromoo gammachiisee diinoota Oromoo kanneen akka Wayyaanee fi Abisiyaanootaa aarseera, abdiis kutachiiseera. Oromoon ammaan achi akka harka isaanii jala hin bullee fi buluus hin barbaannee dhaamsa gahaa fi akeekkachiisa barbaachisu dabrseef yoo jedhame dhugaarraa fagaachuu hin tahu! Oromoon biyya isaarratti akka abbaa biyyaa tahuuf sochii walirraa hin cinne godhaa jiru, akka diddaan gabrummaa calaqabame finiinee itti fufaa jiru, akka biyya isaarratti abbaa waa mara isaa tahuuf xiqiin hojjeechaa jiru; firaa- halagaa hubataaf hubachiiseera. Akka ammaan achi dhiibbaa, hidhaa, ajjeechaa fi dararaa diinaa sodaachuun waan godhuu qabu godhuu hin dhiifne dhalli Oromoo Irreecha baranaa irratti argame alaa-manattuu tolchee argisiiseera. Tokkummaa fi wal-mararfannaan dhala Oromoo gidduu jirus kan yeroo kamiyyuu caalaa akka qara biiftuu ganamaa calaqqisaa dhufuu kan hubate hubateera. Deemsi kun ammoo Oromoon Bilisummaa isaa gonfachuuf daandii calqabe gara xumuraarraan gahaa jiraachuu namatti argisiisa, mirkaneessas!
Ayyaani irreechaa bara 2013 kun akkuma hunduu quba qabu kan Bishooftuu Hora-Harsadii qofattii kabajamee hafee miti. Malkaalee seerri Gadaa heeyyameef hundumarattuu Oromiyaa godinoota adda addaa keessatti sirna yeroo kamiyyuu caalaa miidhagaa fi hoo’aa taheen kabajameera, kabajamaat jira! Oromoo aadaan isaa duudhaan isaa walumaa galatti eenyummaan isaa bahaa lixaa, kibbaa-kaabatti maal fakkaata kan jedhu sirnaan calaqqiseera. Tokkummaan, leellistummaan aadaa ofii iddoo hundattuu karaa nama ajja’ibsiisuun ifeera. Fuunduraafis kan kana caalu hojjeechuudhaan aadaa, afaanii fi seenaa uummata Oromoo gabrummaa jalaa baasuf waadaan galameera. Kun diina gar-malee rifachiisera,lammii gabrummaa jala jiru ammoo haalaan abdachiiseera.
Walumaa galatti Ayyaanni Irreechaa baranaa Oromoo fi jaallattoota aadaa fi bilisummaa Oromoo hedduu boonse; Diinota,jibbitoota aadaa fi bilisummaa Oromoo tahan ammoo mataa cabseeera. Maddii dhugaa kanaa ammoo of tahuu,waan ofii kunuunsuu fi kabajuu Ilmaan Oromoo biyya keessaa fi biyyoota alaa jranirraa maddee dha! Kun cimee itti fufuu qaba!
Irreechi kun cimee, babalatee itti fufuu isaatin Oromoo hunda bakka tokkootti fidee eenyuummaa isaaf hiriirsuurra jiraachuun dhoksaa miti. Dhugaan dhugaa kana mirkaneessu ammo ayyaanichi akkuma biyya keessaa biyyoota alaattiis sabboontoota jaalattoota adaa Oromootiin qindaayee haala hoo’aa fi hawwatummaa qabuun hawaasa Oromoo biyyoota gara garaa keessa jiran heddu hirmaachisee kabajamuu isaati. Hawaasni Oromoo Biyyoota akka Neezeerlaand, Kaanaadaa, Ameerikaa, Noorway fi kanneen akka Kibba Afirikaa faa keessa jiraatu fakkeenya guddaa dha. Yeroo ayyaannii irreechaa kun biyyoota kanaa fi kanneen biroo keessatti kabajameetti qindeessitoonni fi hawaasini Oromoo ayyaanicharratti argame tattaaffiin inni aadaa fi eenyummaa isaa jabeessuf taasise kan yeroo kamiyyuu caalaa boonsaa fi olaanaa dha. Sochii bilisummaa Oromootif taasifamu keechattis kan iddoo guddaa qabuu dha. Tokkummaadhan aadaa, afaanii fi seenaa ofiitiif dhaabbachuun naanna’ee naanna’ee qabsoo bilisummaaf taasifamuuf uutubaadha.Gufuu balabala diinaarratti ijaaranii diina bahaa gala dhorkuu dha!
Oromoon eessayyuu jiraatu afuura ayyaana Irreechaa (aadaa isaa kabajachuuf) agarsiisee kana cimsee dhimma isaa kan waloo qabsoo bilisummaaf godhamu keessattis itti fufuu qaba. Akka tokko tahee kaanaan wayyaanees haa tahu diinni bifa kamiituu isa fundura dhaabbachuu hin dandeenye muuxannoolee jiranirraa hubatee mirga isaaf ka’uu qaba. Qaawwaa kamiyyuu cufatee diina isaa’ra aanuuf ka’uun fardii dha. Keeysattuu hawaasni Oromoo biyyoota alaa jiru akkuma eenyummaa isaa argisiisuu fi guddisuuf biyya ambaatti carraaqaa jiru qabsoo bilisummaaf godhamus tokko tahee utubuuf cichoominaa fi tokkumaan ejjeechuu qaba. Hirmaanaa qabsoo godhaa ture caalaatti gabbisee qooda lammummaa isaa ba’achuutu gabrummaa kuffisee bilisummaa dhiheessa! Duudhaa fi aadaan bilisummaa hin qabne, gabrummaa jala jiru, uummanni biyya abbaa isaarratti gabroomee jiraatu akka aadaa fi seenaan isaa oolee bulee baduu malu hubatanii ka’uu barbaachisa. waliin socho’uu fi qabsaawuun dirqama hunda keenyaa waan ta’eef!
–Baarentuu Gadaa can be reached at gassogeda@gmail.com
Subscribe to: Posts (Atom)