text:
Posted by OromianEconomist in #OromoProtests.
Tags: Africa, Ethiopia's Colonizing Structure and the Development Problems of People of Oromia, Peoples’ Alliance for Freedom and Democracy (PAFD) Categorically Condemns the Past and Ongoing Massacre of Unarmed Civilians by TPLF/EPRDF’s Ethiopian Government, Tyrannic Ethiopia
Ajjeechaan Hammeenyaa Lammiilee Karaa Nagaa Hiriira Gaggeessan Irratti Irra deddeebi’ee Raaw’atamu Jeequmsa Siyaasaa fi Nageenyaa Itoophiyaa Daran Hammeessa.
Ajjeechaa Jumlaa Sirna TPLFn Lammiilee Oromoo Hiriira Nagaa Gaggeessan Irraan Gahame ilaalchisee Ibsa Tumsa Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasii Mormiin Ummanni Oromoo sirna abbaa irree TPLF’n durfamurratti gaggeessaa jiru erga Sadaasa 12 bara 2015 kaasee itti fufiinsaan gaggeeffamaa jira. Ummanni Oromoo guutummaa Oromiyaa keessatti mootummaa irratti mormii jabaa adeemsisaa jira. Mootummaan TPLF hiriira mormii lammiileen gaggeessan kanaaf deebisaan kenne dhukaasa itti roobsudhaan ajjeechaa gara-jabinaa geessisuu yoo tahu, kanaanis hanga ammaa lammiileen Oromoo 670 ol ajjeefamaniiru. Dhibbootaan kan lakkaawaman ammoo madeeffamanii jiru. Lammiileen Oromoo 50,000 ol tahan ammoo manneen hidhaa beekkamoo fi bakkoota hin beekamnetti hidhamanii toorchariif saaxilaman. Kanneen lakkoofsi isaanii hin beekamne ukkaamfamanii dhabamsiifamanii jiru. Lammiiwwan ajjeefaman keessaa irra jireessi barattoota Yunvarsiitii fi manneen barnootaa Sadarkaa 2ffaa, ka’imman(qarree-qeerroo), dubartoota ulfaa fi manguddoota. Humnoonni mootummaa TPLF yakka ajjeechaa kana ummatarratti kan raawwatan daandiirratti qofa osoo hin taane, halkanis manneen jireenyaa ummataa cabsanii seenuudhaan geessisu. Namoonni hedduun manneen isaaniitii fuudhamanii waajjiraalee poolisii, kaampiilee waraanaa, iddoowwan lammiileen jumlaan itti ugguramani fi bakkoota hin beekamne adda addaatti hidhaman. Haallan walfakkaatoon Benishaangul, Ogaadeen –Somaalii, Gaambeellaa, Amaaraa, Sidaamaa, Koonsoo, KibbaOomoo fi naannolee biyyattii kan hafanittis ifatti mul’ataa jiru. Dhaabbileen mirgoota namoomaa waa’ee hiriira mormii Oromiyaa keessaa deemaa jiru irratti hubannaa akka argatanii fi tarkaanfilee hammeenyaa sirna Itoophiyaatin ummata Oromoorratti fudhatama jiru ilaalchisee bal’inaan gabaasanii jiru. Gamtaan Awrooppaa fi Manni Maree Kongirasii Ameerikaa ajjeechaa, hidhaa fi zaliilii ilmaan Oromoo hiriira gaggeessan irratti bal’inaan adeemsifamaa jiru irratti “Yaaddoo” qaban ibsuudhaan, mootummaan Itoophiyaa ajjeechaa fi hiraara akkasumas tooftaan moggeeffama diinagdee, siyaasaa fi hawaasummaa ummata Oromoorraan gahaa jiru akka dhaabu gaafatanii jiru. Ajjeechaan jumlaa suukaneessaan Hagayya 6 bara 2016 kan gahes, lammiilee Oromoo guutummaa Oromiyaa keessaa gamtaadhaan bahuun mormii mootummaarraa qaban ibsachuu fi mirgoota bu’uuraa kan namoomaa fi siyaasaa gaafachuudhaaf hiriira bahanirratti. Mormiin marsaa kanaa magaalaa guddittii Finfinnee dabalatee magaalaalee Oromiyaa 200 ol tahan keessatti gaggeeffame.
Akkuma kanneen duraa hiriirri kunis tarkaanfii humnoonni mootummaa hammeenyaan fudhataniin simatamee lubbuu namoota hedduu galaafatee, dhibboonnis madaawaniiru; kumaan kan shallagaman ammoo hidhaa fi eessa-buutee dhabamsiifamuu mudatan. Hiriira mormii kanaan lammiileen Oromoo 70 caalan haala akkaan suukaneesaa taheen ajjeefamuu fi reebamuu,kanneen 3,000 ol tahan ammoo manneen hidhaa adda addaatti guuramuu mudatan; kanneen ukkaamfamanii dhabamsiifaman lakkoofsi hin beekkamu. Godinaalee Oromiyaa keessaa bakkoonni miidhaan hamaan itti dhaqqabe Godina Harargee Bahaa – Awadaayi fi Haramaayaa, Dhiha Arsii – Asaasa, Baale – Dodolaa fi Roobe, Dhiha Shawaa – Amboo fi Waliso akkasumas Wallagga Bahaa Naqamtee fi kanneen biroonis ni argamu. Nuti, Dhaabbileen miseensota Tumsa Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasii kan ummatoota Itoophiyaa cunqurfamoo 67% tahan bakka buunu, ajjeechaa gara-jabinaa mootummaan lammiilee Oromoo karaa nagaa hiriira gaggeesse irratti raawwate cimsinee balaaleffanna. Mootummaan TPLF mirga hawaasa harka wayyaba Impaayera Itoophiyaa tahee ifatti sarbaa jira jennee amanna. Kunis murni TPLF baroota 25n dabran heera isaa fi seerota idil addunyaa sarbuudhaan ummata Oromoo fi ummatoota cunqurfamoo biroo irratti yakka ulfaataa fi dhiittaa mirgootaa jumlaa raawwataa jiraachuu ifatti agarsiisa. Tumsi Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasii sagalee ummataa ukkaamsudhaaf tarkaanfii tahe jedhamee fudhatamaa jiruu fi gaaffii mirga hiree murteeffannaa ummatootaa moggaatti dhiisuun balaa geessifamaa jiruun yaaddoon akkaan jabaan itti buluu ibsa. Gaaffii mirga bu’uuraaf ummatoonni dhiyeessaa jiran – mirgoota siyaasaa fi diinagdee furuu hanqatuuni fi gaaffii ummatootaa gara hanqina bulchiinsa gaariitti dabsanii dhiyeessuun mootummaa Itoophiyaa, jeequmsi hamaan biyyattii akka mudatuu fi tasgabbii dhabiinsa naannichaatiif gumaacha jennee amanna. Gaafii ummatootaa karaa dabsuun kun rakkinicha furuu mannaa, diddaa fi dura dhaabbannoo ummataa daran babal’isuun jeequmsa siyaasaa fi nageenyaa guutummaa Itoophiyaa qofa odoo hin taane Gaanfa Afrikaa fudhachuudhan shororkeessummaaf karra saaqa. Yaaliin waahillan Itoophiyaa biyyattii durumaanuu kuftee jirtu maqaa bulchiinsa gaariitin suphuuf taasisanii fi odoma sirnichi yakka namoomaa suukaneessaa raawwataa jiru gargaarsa itti fufuu isaaniitti yaaddoon keenya guddaa tahuus ibsina. Ajjeechaa suukaneessaa mootummaan TPLF geessisaa jirutti gurra cufatuun kun kan akkaan nu gaddisiise yoo tahu, kunis mootummaan TPLF/EPRDF ajjeechaa jumlaa dubartoota ulfaa fi manguddoota dabalatee lammiilee Oromoo, Ogaadeeniyaa, Sidaamaa, Gaambeellaa, Benishaangul, Koonsoo fi bakkoota biroottis argaman meeshamaleeyyii irratti geessisaa jiru akka itti fufu eeyyamuu dha. Dhumaatii suukaneessaa TPLF geessisaa jiru kana callisaan ilaaluun kan ilma namaarraa eegamu miti. Waan taheef, mootummaan Ameerikaa, Gamtaan Awrooppaa, Dhaabbanni Mootummoota Gamtoomanii fi biyyoonni waahillan Itoophiyan tahan biroonis, ejjennoo sirna Itoophiyaa kufaatii hamaarra jiru kan lammiilee isaa irratti cunqursaa, yakka hamaa fi shororkaa geessisaa jiru waliin qaban keessa deebi’anii akka ilaalan gaafanna. Tumsi Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasii mootummaan Itoophiyaa fi waahillan isaa mormitoota moggaatti dhiisuu fi imaammata kophxeessuu itti jiramu kan balaa ulfaataa geesisuuf jiru dhaabsisuuf akka hojjetan dhaama. Dachee Itoophiyaa irratti addatti Gaanfa Afrikaatti akka waliigalaatti nagaa fi sabatiinsi akka jiraatuuf, ol’aantummaan seeraa fi bu’uurootni sirna dimokraasii odoo yeroon hin dabrin ammuma dhaabbattummaan kabajamuu qabu. Kana malees, michootni mootummaa Itoophiyaa gargaarsa faaynaansii, siyaasaa fi tikaa sirna TPLFf kennan kan sirnichi aangoorra turuuf duguuggii sanyii dabalatee yakkoota adda addaa Oromiyaa, Ogaadeeniyaa, Sidaamaa, Benishaangul, Gaambeellaa, Koonsoo, Kafaa-Shakkaa, Sulula Oomoo, Amaaraa fi biyyattii bakkoota hafanittis raawwatuuf itti dhimma bahaa jiru kennuufii irraa akka of qusatan gaafanna. Kanatti dabalees, waahillan Itoophiyaa qaama walabaa ajjeechaa fi toorcharii sirna TPLFn raw’atame qoratuu fi yakkamtoota fuula seeraatti dhiyeessu akka hundeessan gadi jabeessinee gaafanna.
Humnoota waraanaa fi tikaa kan taanan obbolaa fi lammii keessan ajjeesuu lagatuun qabsoo ummata keessaniitti makamuun jijjiiraman dhugaa mirga ummatoota maraa tiksu dhugoomsuuf akka hojjettan waamicha keenya dabarsina. Humnoonni Liyyuu-poolisii Ogaadeen keessaa murna wayyaaneef hojjetaa jirtanis umrii sirna aangoorra jiruu dheeressuuf ummata Oromoo fi Somaalee jidduutti lola shiduurraa akka dhaabbattan waamicha dhiyeessina. Maayii irratti ummatootni Itoophiyaa keessaa hundi qabsoo haqaa ummatoota Itoophiyaa fuuldura furgaasuu fi galiin gahuudhaaf Tumsa Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasii(PAFD) cinaa akka dhaabbattan waamicha keenya haaromsina. Sagalee fi irree keenya tokkoomsuudhaan socho’uun waamicha Tumsi Ummatootaa Bilisumma fi Dimokraasii jijjiirama hawwame dhugoomsuuf dhiyeessaa jiru milkeessuuf akka hojjennu dhaammanna.
Waajjira Pireeziidiyemii Tumsa Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasii(PAFD)
Hagayya 08 bara 2016
ibsa-tumsa-ummatootaa-bilisummaa-fi-dimokraasii-hagayya-8-bara-2016
August 10, 2016
ሰላማዊ ሰልፍ ባካሄዱ የኦሮሞ ዜጎች ላይ የሕወሃት ስርዓት የፈጸመውን የጅምላ ግድያ በተመለከተ ከህዝቦች ትብብር ለነጻነትና ለዲሞክራሲ የተሰጠ መግለጫ
የኦሮሞ ህዝብ በሕወሃት በሚመራው ኣምባገነን ስርዓት ላይ እያካሄደ ያለው ተቃውሞ ከህዳር 12 ቀን 2016ዓም ኣንስቶ በቀጣይነት እየተካሄደ ይገኛል። የኦሮሞ ህዝብ በመላው ኦሮሚያ ውስጥ በመንግስት ላይ ጠንካራ ተቃውሞ እያካሄደ ነው። የሕወሃት መንግስት ዜጎች ላካሄዱት የተቃውሞ ሰልፍ የሰጠው ምላሽ ጥይት በማርከፍከፍ የጭካኔ ግድያ መፈጸም ሲሆን በዚህም እስከ ኣሁን ከ670 በላይ የኦሮሞ ዜግች ተገድለዋል። በመቶዎች የሚቆጠሩት ደግሞ ቆስለዋል። ከ50,000 በላይ የሚሆኑ ዜጎች በሚታወቁ እስር ቤቶችና ባልታወቁ ቦታዎች ታስረው ለቶርቸር ተጋልጠዋል። ቁጥራቸው በውል ያልታወቀ ዜጎች ደግሞ ታፍነው ተሰውረዋል። ከተገደሉት ዜጎች መካከል ኣብዛኛዎቹ የዩኒቨርሲቲና የሁለተኛ ድረጃ ትምህርት ቤት ተማሪዎች፣ ወጣቶች፣ ነፍሰጡር ሴቶችና ኣዛውንት ናቸው። የሕወሃት መንግስት ሃይሎች ይህንን የግድያ ወንጀል በህዝቡ ላይ የፈጸሙት በጎዳና ላይ ብቻ ሳይሆን በምሽት የህዝቡን መኖሪያ ቤቶች ሰብረው በመግባት ጭምር ነው። ኣያሌ ዜጎች ከመኖሪያ ቤታቸው ተወስደው በፖሊስ ጣቢያዎች፣ በወታደራዊ ካምፖች፣ ዜጎች በጅምላ በሚታጎሩባቸው ቦታዎችና ወደ ተለያዩ ያልታወቁ ስፍራዎች ተወስደው ታስረዋል። ተመሳሳይ ሁኔታዎች በቤኒሻንጉል፣ በኦጋዴን-ሶማሊ፣ በጋምቤላ፣ በኣማራ፣ በሲዳማ፣ በኮንሶ፣ በደቡብ-ኦሞና በተቀሩትም የሃገሪቷ ኣካባቢዎች በግልጽ እየታዩ ናቸው። የሰብዓዊ መብቶች ተቋማት በኦሮሚያ ውስጥ እየተካሄደ ባለው የተቃውሞ ሰልፍ ላይ ግንዛቤ እንዲጨበጥ ለማስቻልና የኢትዮጵያ መንግስት በህዝቡ ላይ እየፈጸመ ያለውን እርምጃ በተመለከተ በስፋት ዘግበዋል። የኣውሮፓ ህብረትና የኣመሪካ የኮንግረስ ምክር ቤት የተቃውሞ ሰልፍ ባካሄዱ የኦሮሞ ዜጎች ላይ በስፋት እየተፈጸመ ባለው ግድያ፣ እስራትና ሰቆቃ ያላቸውን “ስጋት” በመግለጽ የኢትዮጵያ መንግስት በኦሮሞ ህዝብ ላይ እያደረሰ ያለውን ግድያና እንግልት እንዲሁም በኢኮኖሚ፣ በፖለቲካና በማህበራዊ ዘርፎች እያደረሰ ያለውን ስልታዊ መድልዖና ማግለል እንዲያቆም ጠይቀዋል።
Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Africa, Against Tyranny, Benishangul, Current Horn of Africa news, Endigenous people News, Gambella, National Self Determination, Ogaden, Oromia, PAFD, Peoples’ Alliance for Freedom and Democracy (PAFD) Categorically Condemns the Past and Ongoing Massacre of Unarmed Civilians by TPLF/EPRDF’s Ethiopian Government, Sidama, The Founding of Peoples’ Alliance for Freedom and Democracy (PAFD)
Press Release on the occasion of 14th Commemorative anniversary of Sidama Loqqee Massacre and the Massacre of the other civilians.
May 30, 2016, London
The repeated massacres and genocides of past 25 years that the TPLF’s barbaric regime has committed on unarmed civilians of all regions-and the ongoing indiscriminate massacres it is committing now are likely to continue unabated for a long time if the peoples in Ethiopia remain fragmented, divided and refuse to take the responsibility of confronting and stopping this criminal regime. Failure to do so has already unquestionably contributed to the longevity of the regime.
We, the PAFD member organizations envisage a dynamic and flexible approach with potential of accommodating the interests of all stakeholders without any differences and without actually dictating our own agendas for all the peoples in Ethiopia. This will allow all to move forward in unison in their strides towards justice, democracy and genuine self-determination, which is practically denied by the current regime. Moreover, we strongly believe that this is the only way forward to stop the ongoing genocide, to restore the rule of law, human dignity and pride and democratic order in Ethiopia.
To be able to do so, all the peoples in Ethiopia and their respective organizations must put their differences aside and unite strategically in order to end the suffering of all perpetrated by the TPLF led EPRDF’s brutal regime.
Today’s Sidama Loqqee massacre 14th commemorative anniversary isn’t unique to Sidama nation and isn’t a past history. It has been committed on tens of thousands of civilians in Ethiopia from Amhara, Afar, Benshagul, Hadya, Kambata, Ogaden Somali, Omo, Oromia, Sidama, Shakicho and the rest of regions of Ethiopia. And it is ongoing in Oromia, Ogadenia, Gambella, Konso, Omo Valley and the rest of regional, Zone and district levels.
Unconditionally condemning the past and ongoing genocides and massacres, the PAFD calls upon all organizations and peoples in Ethiopia to be united, move forward and stop the regime brutalizing them all.
PAFD also urges the international and regional communities to stand on the side of the people in order to stop the ongoing blatant human rights violations and hold the perpetrators into account both locally and in the international arena
PAFD salutes the indefatigable and resilient spirits of the Sidama Loqqee martyrs and all the other civilians who have been the victims of past and ongoing massacre by current callous regime in Ethiopia.
Finally, PAFD promises that all those wronged souls may rest in peace and that their valuable lives will be not be lost in vain. It will continue fighting for justice and democracy and righting the wrongs committed against them and the other living multitudes. PAFD will never forget your courageous and honorable sacrifices for generations to come.
PAFD Executives, May 30, 2016, London


c: text/html

text:
Jermeniin dhiyoo tana hinuma miirressite,marroo tokko dorogmmi kubbaa miilaa addunyaa lama moote. Guyyaa deengaddaa dorgommii kubbaa miilaa ijoollee Awurooppaa ganna 21 gadii, UEFA 21 fi kalee ammoo Confederation CUP 2017 mootee qabaadhatte.
Biyya 12tti Waxabajjii 16-30 magaalaa Polaandi 6tti taphachaa bahee goolii 60 galee marroo 19 taphatan. Jermeniin Ispeeniin walti martee 1-0 mootee waancaa fudhatte.Jermeniin tana waliin marroo lama shaampiyoonaa taate.
Gama kaaniin ammoo Jermeniin dorgommii Confederation Cup 2017 irralleetti Chiilee 1-0 mootee waancaa fudhatte.
Confederation cup,waancaa kubbaa miilaa biyyootii dorgommii kubbaa miilaa ardii isaanii moo’an walti maran.
Jermeniin dorgommii FIFA2014 waan mooteef itti dabalamte Raashiyaa ammoo waan dorgommii baranaa qopheessiteef keessa jirti.
Afrikaa keessaa Kaamerunitti keessa jira. Isii marsaa lammeessootti keessaa baasan.Jermeniin Kaameruun 3-1 dhukkeessite,Chiileelleen 2-1 irraa galchitee Austilraiayaan 1-1 gargar galtee qabxii dhabdee dorgommii keessaa galte.
Goolii Jermeniin Chiileen mootee tana dogoggora taphataan Chiilee Marcelo Diaz hojjateen kubbaa taphataa Jermenii Lars Stindl afaan buutee biruma ejjee tumate.
Kubbaa taphtaootii Chiilee ka akka Arturo Vidal fi Angelo Sagal faati sibiilaa goolii gubbaa babarrisaa yaate.
Taphataan Jermenii beekamaan Timo Werner tapahtaa Chiltee Gonzalo Jara ciqileen tumatee sun silaa waan tapha keessaa nama baasisaa tolchullee gorsumaan bira dabaran.
Jermeniin ammallee dorgommii waancaa kubbaa miilaa addunyaatiif qophii jirti. Taatullee taphattoota isii bebeekamoo ganna sadiin duratti Riyoo Biraazli Arjentiinaa moo'ataniif ka akka namicha goolii eeguuf Manuel Neuer, namicha jidduu taphatuuf Mesut Ozil fi Toni Kroos,Thomas Muller faatii amma keessa hin jiraniif.
Leenjsiaan kubbaa miilaa Jermenii Julian Draxler akkana jedha."Akka dansaa lollee tanumatti nuu male.Jara kana duraan waliin hin taphannee tunilleen nu gargaarte jedha. Keessattuu ijoollee kahimaa tana waliin moohachuu waan jilba nama jabeessaati.Amma qalbii tokkoon boqonnaa baana," jedha.
Leenjisaan Chiilee Claudio Bravo ammoo moohachuu dhabuun garaa nu nyaattullee biyya addunyaattu beekamtu waliin taphannee waan wallaalle hedduullee irraa barannee jedhe.
Atileetiksi
Atileetoti addunyaa Shaampiyoonaa Addunyaatiif Londonitti walti qophahauutti jiranii Itoophiyaan dorgommii tanaaf atileetota 50 caalaa qopheeffatte.
Dorgommii atileetoti 3000 caalaan itti dhufan tun Adoolessa 4-13,2017 Londonitti qopheessan.
Dorgommii tana London naannoo Tower Bridge jalqabanii laga Thaames irraan deebihanii,karaa mana amantii kaaatolikii St.Paul Katediraal irraan qaxxaamuranii Paarlaamaa biyya sunii jalaan deebi’anii, mamratoo karaa km 43 irra maranii warrii jalaa haharca'e jalaa hafee koromtoon rekordii haaraa argachuuf,biyyaa fi ufii maqaa yaamuuf fulaa itti jalqaban,Tower Bridge-deebi’an.
Akka leenjisaan Useen Boolti jedhetti Itoophiyaan dorgommii metirii 5,000 fi 10,000 nama 12 kopheeffattee 6 dhiiraa 6 ammo dubra.
Atileetotii tun hagii tokko ijoollee ka’imaa guddachaa dhufanii hagii tokko ammoo jaruma duruu beekan.
Atileetiin tokkoo dorgomii gugurdoo addunyaa ta akkanaa irratti dorgomuuf akka jecha Useen jedhutti leenjii haga km 600-700 fiiguu fa dandaha.
Tana ammoo guyyaattii saatii saatiin ciranii akkuma nafii isaa dandahutti, akkuma nyaata nafii isaa fudhatuu,qilleensaa naannootii fi waan akka akkaa laalanii saatii fi guyyaa guyyaan ciranii leenjisan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Bulchiinsii magalaa Miniyapoolis guyyaan dhaloota Fayyisaa Leellisaa akkuma ka Matamaa Gaandii kabajamuu malee jedhe.
- Hawaasii Oromoo Waashingiton DC fi naannoo isii Fayyisaan Goota Jaarraa kanaa(21stcentury) jedhee faarse.
- Hawaasii Oromoo Minisootaa Fayyisaan goota guddaa jedhee $20,000 badhaase.
- Federeshiiniin Ispoortii Hawaasa Oromoo Amerikaa Kaabaa ,OSFNA-n atileeti Fayyisaa Warqii badhaase
Atileeti Fayyisaa Leellisaa eegii Biraazilii Amerikaatti deebihee gara hedduu deemee dubbataa, bulchoota hedduun wal arguutti jirallee.
Garuma deemuutti nama hedduu bahee simata.Yoo innii Kibxata torbaan dabree Iraabaataa Waashingiton, DC keessatti qopheessan dhaqellee nama dhibba hedduutti qophii sunitti dhufe.Hawaasii musliimaa Oromoo DC waancaa fi waraqata ragaa Fayyisaa badhaase.
Namuu Fayyisaan qabsaahaa mirga namaa jedhee faarsa. Ta DC fixatee jennaan Minisootaatti dabre.
Bulchiinsii magalaaa Miniyapoolis akka guyyaan Fayyisaa Leellisaa itti dhalate,Onkolloleessii 2,akkuma qabsaahaa mirga namaa Matamaa Gaandii kabajamuuf yaada dhiyeesse.
Wantii Matamaa Gaandii fi atileeti Fayyisaan wal fakkaataniin akka bulchiinsa Miniyaapolis jedhutti jarii lachuu mirga nama addunyaaf qabsaahuu isaaniiti.
Bulchiinsii magaalaa Miniyapoolis yaada kana bulchoota magaalaa olloota isaatiin gahuuf itti jira.
Bulchiinsii hawaasa Oromoo MN jiruullee yaada kana fudhate.
Hawaasii Oromoo Waashingiton,DC atileeti Fayyisaan Goota Jaaraa kanaa (Hero of the Century) jedhee faarsee torbaan dabre keessa ummata baasee irbaata qopheesseef.Namuu atileeti Fayyisaa Leellisaa waan hedduun faarsa.
Qophii Fulbaana 18,2016 hawaasii Oromoo Ministootaatti Fayyisaa simate irratti akka warrii qopheesse jedhetti nama kuma hedduutti bahee simate.
Akak obboo Teshitee Waaqooi itti gaafatamaa hawaasa Oromoo Minisootaa jedhutti nama 5,000 tahutt qophii Ministota Convention Center keessatti qopheessanitti dhufe.
Qophii sun irratti ijoollee dargaggoo,dubartoota,abbootii amantii,atileetotaa fi nama hedduutti diida xuyyuura Miniyaapoolisitti makiinaa Limoziinii guurratee dhufee,kaan ammoo miilaan bahee simate.
Hawaasii Oromoo MN $20,000 Fayyisaa kenne, Federeshiinii Ispoortii Hawaasa Oromoo Amerikaa Kaabaa Fayyisaa waqii badhaase,waldaan wal gargaasa Odaa Nabee akka jecha obboo Teshitteetti $5,000 Fayyisaa badhaase.
Fayyisaan ammoo atileetota Itoophiyaa dorgommii Paralympic irratti dorgomuu dhaqanii achumaan hafan Taammiruu Demisee fi waahela isaa doolara $20,000 kennuuf waadaa gale.
Gama kaaniin ammoo Fayyisaan medaaliyaa Riyoo, Biraazilitti badhaasan akka innii egerii muuziyeemii Oromoo keessa taa’u Oromootti kenne.
“Medaaliyaa kana warreen qabsoo Oromoo jalqabanii wareegamanii asiin gahan,ka gara fuunduraa wareegamuuf jiranii fi isin yoo tokko taatan gara fuundruraaf yaadannoof keessanii fgaafa Oromiyaan bilisoomte muuziyeemii Oromiyaa keessa akka taa’uuf yaadannoo isiniif kenne,”jedhe.
Tana caalaa ammoo “yoo walii hin galle ammo isin irraa nan fudha.”
Fayyisaan amma Amerikaa jiraa godina keessa jiraatu mirkansee dubbachuu baatullee New Meksikoo,Koloraadoo fi Arizoonaa keessatti shaakaluu fedhaa jedha.Asiin duubatti leenjiitti deebi’aa jedha.


text:
Finfinnee Qaammee 02,2012(TOI) – Koomishiinin Gamtaa Afriikaa meeshaaleen waraanaa seeraan alaa siiviloota Afriikaa harka jiru miiliyoona 40 olitti tilmamamuu hatattaman akka sassabamuuf waamicha dhiyyeesse.
Koomishinarri Nageenyaa fi Eegumsaa Gamtaa Afriikaa Simeel Cheerguyi baatii dhiifamaa Afriikaa ilaalchisee ibsa laataniiru.
Koomishnariichi ibsa isaani irraatti meeshaaleen waraanaa seeraan alaa siiviloota Afriikaa harka jiru kan sassaabamu akka lakkoofsa Awurooppaa bara 2020,”sagalee rasaasaa dhabamsiisuun Afriikaa misoomaf mijattee uumuu’ yaada jedhuun hojiirraa olchuuf akka ta’e himaniiru.
Baatiin dhiifama Afriikaa, Afriikaa sagalee meeshaan waraanaa itti hin dhaga’amne uumuuf bu’uraa yoo ta’u, waltajjii hoggantoota 29ffaa akka lakkoofsa Awurooppaa bara 2017 magaalaa Finfinneetti adeemsifame irraatti ture kan labsame.
Yeroo sanatti baatiin Fulbaana waggaa waggaan baatii dhiifaama akka ta’u filatameera.
Yeroo amma kanatti meeshaalee waraanaa seeraan alaa siiviloota Afriikaa harka jiru sassaaba jirraa kan jedhan Koomishnarri Nageenyaa fi Eeguumsaa Gamtaa Afriikaa, meeshaalee waraanaa seeran alaa sasalphaa irraatti qorannoo gaggeessun Afriikaatti meeshaan waraanaa miiliyoona 40tti tilmamamuu jiraachuu himuun, meeshaa waraanaa Ardiichatti argamuu kessaa harka 80 kan qabatu ta’us himaniiru.
Akka ibsa Gamtaa Afriikaatti meeshaan waraanaa seeraan alaa siiviloota harkatti argamu miiliyoona 40 keessaa ifatti kan galma’ee miiliyoona 5.8 yoo ta’u, miiliyoona 16 kan hin galmaa’inii fi kan hafe miiliyoona 18 ol immoo haalli irraa jiru hin beekamne jedhame.
‘Kuni kan nama yaachisuudha’ kan jedhan Koomishnarichi Nageenya,Buulchinsaa fi Misooma Afriikaaf wanta soda guddaa ta’e kana furuuf carraaqqii keenyaa dachaa taasisuu qabnas jedhaniiru.
Afriikaa badhaatufi nageenya qabdu uumuuf lammiileen baatii dhiifaama kana keessaa meeshaa waraanaa karaa seeraan alaa qabame fedhiin akka deebisanif waamichaa dhiyyeessaniiru jeechuun CGTN gabaaseera.


text:
Gaa’ila Islaamaa-Lakk.4
An-Nikaahul Faasid (Fuudhaa Heeruma Bade)
Fuudhaa Heeruma badee (faasida) jechuun gaa’ila ulaagaalee fi rogoota fuudhaa heerumaa hin guunnedha[1]. Fakkeenyaf, waliyyi malee fuudhu fi kkf. Namoonni gaa’ila akkanaa raawwatan gaa’illi isaanii sirrii (guutuu) hin ta’u. Fuudhaa heerumni akkanaa kan dhoowwameedha. Mee gosoota gaa’ila kanaa haa tarreessinu:
1-Fuudhaa Heerumaa Walgaraa- (An-Nikaahu Shigaar)
Shigaar (walgara) jechuun intala ykn obboleetti ofii nama tokkotti heerumsisuun namni sunis intala ykn obboleetti isaa namatti heerumsiisudha. Fakkeenyaf, Ahmad intala ykn obboleetti isaa Muktaaritti heerumsiisa. Muktaaris intala ykn obboleetti isaa Ahmaditti heerumsiisa. Fuudhaa heerumni akkanaa shari’aan dhoowwe jira. Ragaan kanaa hadiisa Abu Hureeyra fi Jaabir bin Abdullaah gabaasan keessatti “Ergamaan Rabbii (SAW) fuudhaa heerumaa shigaar dhoowwee jira.” Sahiih Muslim 1416. Abdullah bin Umaris akkana jechuun gabaase, “Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
لاَ شِغَارَ فِي الإِسْلاَمِ ” .
“Shigaarri Islaama keessa hin jiru.” Sahiih Muslim 1415
Nikeenyi akkana miidhaa baay’ee qaba. Isaan keessaa, daangaa Rabbii darbuu, shamarran mahrii malee heerumsisuu. Fedhii shamarranii osoo hin ta’in fedhii ofii guutuun isaan miidhu fi cunqursuudha. Tarii osoo ishiin hin barbaadin nama kanatti akka heerumtu dirqisiisu danda’u. kuni immoo ishii cunqursuudha. Fuudhaa heerumni wal jaalalaa fi rahmata irratti waan hundaa’ef niiti fi dhiirsi yoo wal hin jaallatin akkamitti jireenyaa jaalalaa fi gaarii gaggeessu? Dabalataan, fuudhaa heeruma booda warroota lamaan jidduutti mormii fi wal loluun ni uumama. Sababa kanaan wal diiggaa fi diinummaan ni dhufa. Sababoota kanaa fi kan kana fakkaatan irraa kan ka’e Islaamni nikaah shigaar dhoowwe. Kanaafu, namni jireenya ofii fi dubartiitti taphachuu yoo barbaade malee fuudhaa heeruma gosa akkanaatti dhiyaachu hin qabu.
Eeti, aadaadhaan namoonni wanta akkanaa hojjatan jiru. Aadaan Islaama yoo faallesse gonkumaa bakki kennamuufi hin qabu. Sababni isaas, aadaan sirna itti bulmaata nam-tolcheeti. Islaamni immoo seera Rabbii waan namaaf toluu fi nama miidhu beeku irraa kan dhufeedha. Tarii namoonni aadaa kana lafa kaa’an wallaalummaa irraa ta’uu danda’a. Wallaalummaan dukkana waan ta’eef ifti beekumsaa erga namaaf dhufee akkamitti dukkana wallaalummaa hordofanii?
2-Nikaah Halaaleessaa (An-Nikaahu Muhallil)
Nikaah halaaleessaa jechuun dubartiin takka yeroo sadii erga hiikkamtee booda nama jalqabaatiif halaala gochuuf jecha ishii fuudhudha. Fakkeenyaf, Jamaal niiti isaa Muniiraa yeroo sadii hiike haa jennu. Amma Muniiraan hanga nama biraatti heerumtutti Jamaalatti deebi’u hin dandeessu. Dhiirri tokko Muniiraan Jamaalif halaala akka taatuf ishii ni fuudha. Ergasii Dhiirri kuni Muniiraa ni hiika. Ishiinis Jamaalitti heerumti. Fuudhaa heerumni akkanaa dhoowwadha. Kaayyoon nama kanaa Muniiraa jaallatee osoo hin ta’in Jamaalitti akka deebituuf ykn Jamaalif halaala akka taatuf qofa fuudha.
Kuni Kabaa’ira zunuub (badii gurguddaa) keessa tokkoodha. Nama kana hojjatuu fi isaaf hojjatamu Ergamaan Rabbii (SAW) abaaranii jiru. Hadiisa Abdullah ibn Mas’uud gabaase keessatti, Ergamaan Rabbii (SAW) nama dubartii dhiirsa jalqabaatiif halaala godhuu (muhallil) fi nama wanti kuni hojjatamuuf (muhallil lahu) abaaree jira.” Sunan An-Nisaa’i 3416, Jaami’a Tirmizi 1120
Namtichi yeroo nikaah hidhatu niyyaa (yaada) nama jalqabaaf dubartii tana halaala gochuu yoo qabaate, nikeenyi akkanaa faasida (sirrii miti). Ammas, yommuu nikaah hidhatu nama jalqabaatiif halaala gochuuf ishii hiiku irratti yoo wali galan, nikeenyi akkanaa faasida.
Naafi’i akka gabaasetti, Namtichi tokko gara Ibn Umar dhufuun akkana jedhee gaafate, “Namtichi niiti isaa si’a sadii hiike. Ergasii obboleessi isaa karoora isaa malee dubartii tana isaaf (nama jalqabaaf) halaala gochuuf fuudhe. Dubartiin tuni dhiirsa jalqabaatiif halaala ta’uu dandeessii?” Ibn Umaris ni jedhe, “Lakki! Nikaah fedhiin ta’e malee. Nuti gadaa Rasuula (SAW) kana akka sagaagalummaatti lakkaa’a turre.” Haakim 2/199 fi Beyhaqi 7/208 gabaasan
Faaydaa: Dubartiin si’a sadii erga hiikkamte booda dhiirsa jalqabaatti deebi’uuf nama biraatti heerumu qabdi. Dhiirri lammataa kuni ishii jaallate yoo nikaah hidhatee fi niyyaa dhiirsa jalqabaatif halaala gochuu yoo hin qabaatin, nikeenyi akkana sahiih (sirriidha). Yeroo muraasa booda yoo wal dhabanii addaan bahan, dubartiin tuni dhiirsa jalqabaatti heerumu ni dandeessi.
3-Fuudhaa Heeruma itti Fayyadamaa ykn yeroo gabaabaa (Nikaahu Mut’ah)
Kana jechuun dhiirri tokko dubartii takka qabeenya ykn wanta biraa ishiif kennuun yeroo murtaa’af ishii fuudhudha. Tarii guyyaa lamaaf, torbaan tokkoof ykn ji’aaf ishii fuudhun ergasii dhiisee biraa deema. Fuudhaa heerumni akkanaa mut’ah kan jedhameef namtichi hanga yeroo murteessetti itti fayyadama. Ergasii ishii fi inni addaan deemu. Kuni haraama (dhoowwamaa) ta’uun isaa kan irratti wali galameedha.
Islaamni gara Arabootaa dhufuun dura Araboonni fuudhaa heerumaa akkanaa ni raawwatu turan. Kayyoon isaa fedhii fooni dhiiraa qofa guutudha. Namoonni yeroo sanitti gara Islaamatti seenan haarawa waan ta’aniif jalqaba irratti Ergamaan Rabbii (SAW) fuudhaa heeruma akkanaa ni hayyaman. Ergasii hanga Guyyaa Qiyaamaa haraama godhan (ni dhoowwan). Sabraa Al-Juhaani akkana jedha: Waggaa Banamiinsaa yommuu Makkaan seennu Ergamaan Rabbii (SAW) mut’ah nuuf hayyame. Ergasii achii hin baane mut’ah irraa kan nu dhoowwu yoo ta’e malee.” Sahiih Muslim
Dabalataan Sabraan akkana jedha:
“Ergamaan Rabbii (SAW) fuudhaa heeruma mut’ah irraa dhoowwe jira. [Ergamaan Rabbiis (SAW) akkana] jedhan, “Dhagayaa! Guyyaa keessan kanarraa kaase hanga Guyyaa Qiyaamatti mut’an haraama. Namni [dubartii saniif] waa kenneef akka hin fudhanne.” Sahiih Muslim 1406
Fuudhaa heerumni akkanaa dubartii karaa adda addaatin miidha. Dhiirri fedhii ofii guuttachuuf erga ishitti fayyadame booda badhetti ishii gatuun miidhaa baay’eef ishii saaxila. Akka meeshaa gurguraatti namarraa namaatti dabarti. Sababa kanaan yoo ilma deesse, akkamitti ilma kana guddisti? Rakkoo baay’eef ishii fi daa’imni deesse ni saaxilama. Miidhaan nama dhuunfaa fi hawaasa irra akka gahuu Islaamni waan hin barbaannef fuudhaa heeruma gosa akkanaa ni dhoowwe.
4- Az-Zawaajul Urfii ( Fuudhaa Heerumaa Dhoksaa)
Fuudhaa heerumni gosa akkanaa dargaggootaa fi shamarraa yeroo ammaa keessatti kan babal’ateedha. Keessumaayyu, yuniversiti keessatti shamarri takkaa dargaggeessa tokko waliin hariiroo jaalalaa uumti. Ergasii osoo waliyyii (nama ishii guddisee) irraa hayyama hin argatin dhoksaan wal fuudhu. Ulaagaa fuudhaa heerumaa keessaa tokko hayyama warraa argachuudha. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Hayyama warra isaaniitiin isaan fuudhaa. Mahrii isaaniis haala gaarii ta’een isaaniif kennaa. Tiikfattu ta’anii, sagaagalummaa kan hin raawwannee fi hiriyyaa dhiiraa kan hin qabne ta’anii [fuudhaa].” Suuratu An-Nisaa 4:25
Fuudhaa Heerumni dhoksaa kuni wali galtee waliyyi (nama ishii guddisee) malee yoo raawwatame haraama. Fuudhaa heerumni kunis faasida ykn baaxila.
Hadiisa Aa’ishaan (RA) gabaaste keessatti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“Dubartiin tamiyyuu hayyama waliyyii malee heerumte, nikeenyi ishii baaxila (soba), nikeenyi ishii baaxila, nikeenyi ishii baaxila. Yoo ishitti seene, wanta inni ishirraa argateen mahriin ishiif ta’a. Yoo wal dhaban sulxaanni (namni aangoo qabu) nama waliyyi hin qabneef waliyyiidha”. Sunan Abi Dawud 2083, Jaami’a at-Tirmiizi 1102
Kanaafu, fuudhaa heerumni dhoksaan yeroo ammaa dargaggootaa fi shamarraan raawwatan salphinna hangana hin jedhamneef saaxilaa jira. Dhoksaan wal fuudhun faahishatti kufu. Shamarreen durbummaa ofi dhabuun salphinnaa fi dhiphinna hangana hin jedhamne dhandhamti. Fuudhaa heerumni akkanaa balaa baay’ee qaba. Balaa inni qabu keessaa mee muraasa seenaan haa ibsinu:
Balaa Fuudhaa heeruma dhoksaa[2]
Seenaa 1ffaa
Paayletti tokkotu keessumeessitu hoteelaa dhoksaan fuudhe. Haati manaa isaa ni beektii sodaate dhoksaan dubartii tana fuudhe. Dubartiin inni dhoksaan fuudhe tunis ni ulfoofte. Dhiirsa ofii beeksiisuun itti gammaduu barbaadde. Garuu Paaylettin kuni kana ishirratti jibbe. Haa ta’uu malee yommuu ishiin didde nan beeksisa jechuun itti fuftu, apartmantii (kutaa ciisichaa) keessatti albeen ajjeese. Ergasii reefa ishii ni gube…San booda payleettiin kuni qabamee mana hidhaatti darbame. Hojii ofiis dhabee, niiti fi ijjoollee isaas dhabee. Inuma jireenya isaa guutu dhabe.
Seenaa 2ffaa
Kunoo tunii shamara! Ishii fi hiriyyaa ishii jiddutti wal-qunnamtiin jaalalaa yuniversiti keessatti uumame. Gurbaan kuni kadhimummaaf gara abbaa ishii deeme. Garuu abbaan ishii isa ni dide.. Dargaggeessa kanaaf ishii waliin dhoksaan walfuudhu irratti waligalu malee homaa hin jiru….
Erga wanta hojjatan hojjatanii, ishii fi dhiirsi yakkamaan kuni dhimma fuudhaa heerumaa warra ishii beeksisuuf ka’an. Yommuu haati ishii telefoonan oduu kana beektu, gaggabde lafatti kufte. Abbaan ishiis telefoona olfuudhe. Innis yommuu oduu dhagayu ni kufe. Kunoo wiirtu wal’aansaa kutaa tokko keessatti doktorri akkana jedhaan,”Sababa laamshinna walakkaa qaamaa gadiitin abbaan sammuu keessatti dhiigni itituun miidhame jira.”
Guduunfaa:
♥Fuudhaa Heerumni seeraa fi ulaagaalee mataa isaa qaba. Namni seeraa fi uulaagaalee kanniin guutee yoo hin fuudhin ykn hin heerumin, fuudhaa heerumti isaanii faasida (kan badee) ta’a.
✪Nikaah (fuudhaa heeruma) faasidaa beekkamoon kanniini:
➥Fuudhaa heeruma shigaar (walgara)– kana jechuun namoonni lamaan fuudhaa heerumaan intala ykn obboleetti ofii wal jijjiruudha. Kuni dubartii irratti miidhaa waan fiduuf dhoowwamaadha.
➥Nikaah halaalessu– dubartiin si’a sadii erga hiikkamtee booda dhiirsa jalqabaatiif akka deebituuf dhiirri tokko ishii fuudhe hiikudha.Kuni dhoowwamaadha.
➥Nikaah Mut’ah- yeroo gabaabaf wal fuudhanii ergasii addaan deemudha. Kuni dubartii rakkoo guddaaf waan saaxiluuf dhoowwamaadha.
➥Nikaah urfii (fuudhaa heeruma dhoksaa)- osoo warri intalaa hin hayyamin dhoksaan fuudhudha. Nikeenyi akkanaa sharxii (ulaagaa) nikaah waan qabneef faasida (sirrii kan hin taane)dha. Inuma zinaa (sagaagalummaa) ta’a. Sababni isaas, osoo waliyyin (guddisaan intalaa) hin hayyamin ishiin dhoksaan wal qunnamuudha. Zinaan dhoksaan hojjatamaa mitii ree? Kanaafu, obboleeyyan keenya gocha akkanaa irraa fagaachu qabu.Balaan isaa xiqqaa miti.
Kitaabban Wabii
[1] http://www.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=193523
[2] Az-zawaajul Islaamiyy Sa’iid,Mahmud Masrii, fuula 166
Sahih Fiqhu Sunnaah -Jiildi 3,fuula 96-102, Abu Maalik
Fiqhu sunnaah 2/155, Sayyid Saabiq
Concise Presentation of the Fiqh– fuula 400
Quest for Love and MercyFuula 153-158
https://islamqa.info/en/answers/45663/mutah-marriage-and-urfi-marriage


text:
Biyyoota addunyaa sababa dhibee kanaan lakkoofsi namoota du’anii guyyaa irraa guyyaatti itti dabalaa jiru jidduu tokko kan taate, Xaaliyaaniitti guyyaa har’aa qofa namoonni 349 du’uu mootummaan Xaaliyaan beeksise.
Guyyaa kaleessa fi har’aa yeroo sa’aa 48 hin geenye keessatti namoonni 700 ol sababa dhibee kanaan du’anii jiru, walumaagalatti guyyaa dhibeen kun biyyattiitti dhagayame irraa kaase lakkoofsi namoota du’anii 2,158, kan qabamanii 27,980, kan bayyanatan immoo 2,749 tahuu odeeyfannoon ni addeessa.
Walumaagalatti guutuu addunyaatti Vayirasiichi biyyoota 160 keessatti nama 181,218 irratti argamee jira,namoonni 7,121 kan du’an yoo tahu, namoonni 78,328 bayyanatanii jiru.


text:
Namni Muslima hin taane hundi ibidda seenaa?
Qophii: Ustaz Abdul Jabbaar Aliyi
Tun gaafii namni hedduun gaafatuufi haalaan barbaachiftu. Deebii armaan gaditti dubbifadhaa.
Rabbiin Qur’aana Suuraa Aali-Imraan Aayata 85 irratti, warri Islaama hin filatin warra kasaare tahuu hime. Qiyaamaa warra kana adabaatu eeggata.
* وَمَن يَبْتَغِ غَيْرَ الإِسْلامِ دِينًا فَلَن يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِي الآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ *
* Nama Islaamummaa malee amantii biroo filate Rabbiin isa irraa hin fuudhu. Inni guyyaa boodaa warra kasaare irraahi *
Ammoo Suuraa Al-Israa’ Aayata 15 irratti, dura ergamtoota isaa itti ergee yoo didan malee ummata tokkollee kan adabu akka hin taane Rabbiin ibse.
* وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّىٰ نَبْعَثَ رَسُولً *
* Hanga ergamaa itti erginutti kan adabnu hin taane *
Rasuulliﷺ “ummata kanarraa Yahuudaa ykn Nasaaraanis ergamuu kiyya dhagayee waan an ittiin ergametti osoo hin amanin ka du’e warra ibiddaa irraa tahu malee hin hafu” ja’an. [Muslim 153]
Warra Muslima hin taane Ulamaan bakka 4tti qoodan.
1. Nama ergamni Nabi Muhammadﷺ isa hin dhaqqabin. Kana Rabbiin isa hin adabu.
2. Nama maqaa Muhammadﷺ dhagayee, garuu dhageettii qorannaaf geessu hin dhagayin. Kunis akkuma ka duraatti Rahmanni godhamaaf.
3. Warra maqaa Muhammadﷺ fi waan isaan ergamaniinis sirritti dhagahe, garuu kan qoratuu didee waan irra jirutti(Kafaree) hafe. Namni kun ‘kan irraa garagale(معرض)’ ja’ama. Kana ragaan irra dhaabbatee waan jiruuf ni adabama.
4. Kan Muhammadﷺ dhagayee, waa’ee Isaamaatis dubbisee qoratee garuu ‘quubsaa naaf hin taane’ je’ee dide. Kun mormaa(عنيد) ja’ama. Akkuma ka Sadeessoo kana ni adabama.
Islaamummaan nama qorateef ifa. Namni qorate ragaa guutuu, kaayyoo uumameef asii argata. Karaa haqaafi ifa bahaa tahetti Rabbiin nu yaame. Qalbiin haqa barbaaddu hundi ni fudhatti. Qur’aana Suuraa Al-Baqraa, Aayata 99 irratti Rabbiin akkana ja’a..
*وَلَقَدْ أَنزَلْنَا إِلَيْكَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ وَمَا يَكْفُرُ بِهَا إِلاَّ الْفَاسِقُونَ*
*Dhugumatti keeyyatoota ifa bayoo tahan gara keetitti buufnee jirra. Faasiqa(mata jabeessa) malee namni mormu hin jiru*
Akkuma janne, lakkoofsi 1 fi 2 warri ergaan hin gayiniifi yaada guutuu hin dhagahin(jechuunis warri moggaa dhagayee, qoratuuf carraa hin arkatin) Rahmanni ni godhamaaf. Ammoo jara kanaafi daa’imman isaanii boru maal mudatan yaada ja’urratti Ulamaan waan dubbatan qaban?
Imaam Gazaaliin “warra kana Rabbiin Rahmataan isaan haguuga” ja’e.
Ibnu Teymiyyaa fi Ibnul Qayyim “guyyaa boodaa(aakhiraa) Rabbiin isaan qormaatee, nama qajeele Jannata naqa. Kaan ammoo Azaaba seensisa” je’an.
Namni Nabi Muhammadﷺ ergamuu dhagahee, waan Muhammad ergameenis sirritti dhagahee garuu firinxiixee dide shakkii malee ibidda seena. Kun nama ragaan irra dhaabbate waan tahee ni adabama. ‘Namni ragaan isarra dhaabbate’ je’amu yeroo yerotti biyyaa biyyatti namaa namatti wol dhaba. Akka Muslimaatti dirqamni guddaan nurra jiru, nuti nama dandeennu cufa biraan ergaa Islaamaa gayuu qabna.


text:
ABO/WBO inviting you to a scheduled Zoom meeting. Topic: Hiree Oromoo fi Oromiyaa: Carraa fi Duudhaa. Time: Jul 21, 2022…
Innaalillahi wa’innaa ileeyhi raaji’uun Rabbiin Jaannataan sihaa qaniinisu goota Sabaa. Diinni uummata Oromoo bilxiginnaan Jaal Kamaaliin aj*jeesuu dadhabnaan "Ni ajjeesame"…
BBC Afaan Oromoo Waraanni bilisummaa Oromoo (WBO) kan mootummaan 'ABO-Shanee' jechuun paarlaamaan shororkeessummaan faraje, erga bulchiinsa Abiy Ahimad waliin wal…
Ibsa Ajaja olaanaa ABO-WBO Waltajjii hawaasni qopheessu irratti namooti dhuunfaa ejjennoo dhuunfaa isaanii haasaahanis, ejjennoo isaaniif kan gaafatama guutuu fudhatu…
Ibsa Dabalataa Kan ABO- Dhimma Alaabaa Ilaalchisee Waxabajjii 9, 2022 ABOn, xalayaa gaafa 06-06-2022 lakk.022/xly-abo/2022 gara Partii Kongiresii Federaalawaa Oromoo…
https://www.youtube.com/watch?v=bK1bv4DuFPs Qaanqee show Habtaamuu: Ittaanaa fii Jawaar dhimma loltuu ABO laalchisee maal jechaa turan?
Milishooti Gandaa Bakka Adda Addaatti FDG Deggeruun Muldhate. (QEERROO) Mootummaan Wayyaanee FDG dura dhaabbachuuf, uummata Oromoo hidhuu araada godhatee itti…
Ibsaa Nagawoo jiili Adda Dimokraatawaa Oromoo (ADO) Obbo Leencoo Lataatiin hoogganamu Finfinneetti deebi'uu ilaalchisee Bitootessa 19, 2015 | Face Book Ibsaa…
Jaarmayaan Baqattoota Oromoo ABO Yemen Ammajjii 9-2015 Magaalaa Sana'aattii Hawaasa Oromoo Maraaf Waamicha Gochuudhaan Hirmaachisee Gaafa Ammajjii 9-2015 Sirna Hoo'aan …


text:
Bitooteessa,05, 2016
Abbaa Urjii tiin:
Intifaadaan jecha afaan Arabaa ti. Hikkaan, sossooha waa ifirraa hurgufuu jechuu dha. Sossoohinsi kuniis, kan akka sareen bishaan ifirraa qoorsuuf gootuu ykn dhukkee irraa hurgufuuf duubbee da’asaa waliin dhawuu ti. Jechi kuni, dhuma bara 1987-rraa kaasee, maqaa Fincila ummanii Falasxiin diddaa bulchiinsa gabrummaa mootummaa Israa’el irratti godhaniin irra beekkama.
Finicilli kuni kan ka’e, yaroo mootummaan Israa’el sossooha qabsoo bilisummaa Falasxiin irra aanuun, ummata bulchiinsa waraanaa jala naqattee, siidaa ol-aantummaa baroota diiydamiif irratti dhaabbatte. Baroota kana keessa, Israa’el, ummata Falasxiin bilisummaa mulquu malees, kan nyaara itti guure ajjeesuu, hidhuu fii cafaquu karoora godhatte. Kanirratti, Falasxiinota mirga abbaa biyyummaa irraa fuutee, lafa isaaniirraa buqqaasaa, dachii isaanii, Yahuudota biyyoota alaarraa fidduuf mana irratti jaartee qubsiifachaa turte. Gaafa Falasxiinoonni biyyuma isaanii keessatti jiruu salphinaa fii gad-aantummaa tana keessa liman kana, hoogganoonni dhaabota qabsoo bilisummaa isaanii, qe’eerraa gugatanii, naannoorraa kiiloo-meetira 2,400 fagaatanii, biyya Tuniiziyaa qubsuma godhatanii ture.
Haala kana keessa, ji’a Abraashaa/Muddee 08, bara 1987, Yahuudaan tokko keellaa sakattaatti, tahe je’ee makiinaa irra oofeen, Falasxiinoota afur ajjeese. Kanarraan kan ka’e, borumtaa, ummanni naannoo sanii hiriira nagayaa bahan. Foolisoonni Israa’el, hiriira guyyaa kanaa tiis akkuma yaroo biraatti bittinneessuuf dhukaasa ummatarratti bananiin, intala dubraa tan amata kudha torbaa ajjeesan. Gochi isaanii kuni, hawaasa keessatti haala duriin addaa uume. Ummata Falasxiin “jiruun gabrummaa nuuf gaya!” jechisiisee, hiriira diddaa bulchiinsa gabrummaa tiif bakkayyuu kakaase. Ajjeechaan namoota afranii fii intalaa, qaanqee fincilaa haa qabsiiftu malee, sababni guddaan, roorroo bulchiinsa alagaa tan waggaa diiyadaamiif walitti kuufamte, tan hawaasa abbaa biyyummaa mulqitee, mirga qabeenya biyyaa, walabummaa hawaasummaa fii siyaasaa waakkattee, hegeree itti dukkaneessite.
Hegereen dukkanooytuun, ummata Falasxiin intifaadfaa diddaa bulchiinsa gabrummaatti onnachiiftee, hiriira walitti dhaabsifte. Kaa’immanii fii joolleen waraana xiyyitii itti dhukaasutti dhagaa harutti seenan. Daldaloonni gibira kennuu didan. Haawwan ilmaan isaanii kan wareegamniif booya dhiisanii ililchuu jalqaban. Walumaa galatti, ummanni bulchiinsa gabrummaa tiif oggoluu didanii Intifaadaa walitti dhaaban. Mootumman Israa’eliis fincila humnaan ugguruuf ijibbata cimaa gooteen miidhaa fii gaaga’ama guddaa biyyaa fii ummatarraan geesse. Lubbuu Falasxiinota 1,284 galaafatte. Xiqqaa fii guddaa, dhalaa fii dhiira jidduu, namoota 60,706 ulee fii rasaasaan madeeysite. 120,000 ol hiite. Manneen qabsaawotaa, 2,532 barbadeessite. Kana hunda gootee, fincila ummataa irra aanuu dadhabde.
Intifaadaan, murannoo ummanni Falasxiin diddaa gabrummaa tiif qaban diina agarsiise. Roorroo dhooysatti irratti hojjatamaa turte ifa baasee, mootummaa Israa’e adunyaa maratti saaxileesse. Maayyiirratti, irree mootummaa Israa’el, tan gargaarsa horii Yahuudota biyyoota ambaa keessa jiranirraa itti dhangala’uu fii, tin’isa siyaasaa kan mootummaa Ameerikaa-rraa arkarttuun qooyxe injifatee, waraana isii lafa isaanii keessaa akka baaftu dirqe.
Haalli armaa olii, akkaataa ummanni Oromiyaa waggoota diiydamii shanan dabran keessa jiraniin wal-fakkii heddu qaba. Wayyaaneen tan bara diiydamii shan dura, Goobanoota if dura oofaa, mataa gadi qabachaa biyya seente, gadaa sadeen (8×3) dabran, quuftee, qooyxee, gaaga’ama himanaa olii lammii Oromiyaa-rraan geesse. Ummata Oromoo kan timjii isii keessatti haqaarratteen “isin Tigroota” jettee afaanii fii aadaa Tigree fudhachiisaa, gama kaaniin, seenaa ummata Oromoo haatee, garii lammii Oromiyaa tiin “isin Oromoon adda. Mirga ifiif if bulchuu arkachuu qabdan!” jechuun, Oromoota adda qoqqooduuf ijibbaata adda hin-citin godhaa baate. San malees, Oromoota waliin dhawuuf gosa-gosarratti, qomoo-qomoorratti kakaasuu fii alagaa fii Oromoo jidduttiis wal-dhabbii uumuuf shirri xaxaa baate kan himamee dhumuu miti.
Wayyaaneen, tuunni saba bicuu ummata biyya Xoophiyaa ja’amtu keessa jiran keessaa harka dhibbarraa sadii (3%) hin geenyerraa haqaaramte, akka aangoo qabatteeen, albudaa biyyaa tii fii qabeenya ummataa zarafuu jalqabde. Saamuun quubsuu didee, akka Minilikitti, heera lafa Oromiyaa kan mootummaa isii godhu tumattee, Tigroota abbootii masnoo fii qalaaddanii goote. Lafa qircaa namoota isiirraa hafe alagatti gurgurachutti seente. Kana bira taruun, akkuma Yahuudotaatti, qotee buloota lafa isaanii-rraa kaaftee nama isii irra qubsiisutti seente. Kun hundi isii hanqatee, akka mootummaan Israa’el biyya Falasxiin iddoo lamatti qoodetti, Oromiyaa, tan magaalota isii tiin adda baafte, tan daangaa hundaan lafa irraa cicciqqooytee sq. km 600,000-rraa 284,538 km² qofatti hambifte, bakka lamatti ciqqaawuuf karoora baafatte.
Haala armaa olii kanaan, Wayyaaneen, ol-aantummaa Tigree biyya keessatti unkurtee, Jaarrotaaf (baroota 40-taaf) ummata bulchuuf sirna (Addiis Raa’iy) baafattee, kanneen abjuu isii tana dura dhaabbatan hila malee cafaqaa, ajjeessaa, kumaatamaan mana hidhatti guuraa baate. Duuba, isii haala kanaan, siyaasaa fii qabeenya biyyaa dhunfattee, aangoo fii sadoon machooytee, “Rabbiin Aboo!” jechaa jirtu, Sadaasa 12, bara 2015, Gincitti, fincilli ammaa kuni itti dhoohe. Fincilli kuni, diddaa Master Pilaanii haa dhaadeeyfatu malee, akkuma kan warra Falasxiinitti, kuufama gadadoo baroota diiydamii shanan dabaranii ti. Kanaaf, yaroo gabaaduu keessatti, akka ibidda citaa goggogaa arkatetti, hawaasa Oromoo kan bahaa-dhihaa, kaabaa-kibbaa keessa loohe.
Fincila kanaan, hawaasni Oromoo dhalaa fii dhiiraan, xiqqaa-guuddaan, harka qullaa qoma banatanii, waraana Wayyaanee dura dhaabbachuun, “Oromiyaan teenya!” jechutti seenan. Walliftoonni Oromoo, ijaa fii gurra diinaa duratti, Finfinnee keessaa, “Oromiyaan ni bilisoomti!” ja’anii itti geeraraa lammii kakaasan. Haati ilmaan isii tiif fidaa bahuuf qophaawuu beeysifte. Kaa’imman sodaa malee, ifatti, irbuu jaallummaa walii seenan.
Fincilli diddaa gabrummaa kuni, yaroo gabaaduu keessatti, manneen barnoota ol-aanoo, jiddu-galaa fii kanneen gadii bira dabree, magaalotaa fii baadiyyoota Oromiyaa mara dhunfatee, bulchiinsa Wayyaanee qe’ee gugachiise.
Qaanqee diddaa bulchiinsa gabrummaa kan iddoo hundaa itti bobahaa jiru kana dhaamsuuf, Wayyaaneen, waraana isii (Agaazii) biyya keessa facaafte. Daa’ima bara saddeetii irraa kaaftee, manguddoo ganna torbaatamaa wareeyde. Kan boru fuudhaaf deemu qaxara cabsitte. Dubartii garaan guutuu galaafatte. Ilma haadha duratti, haadha ilma fuulletti ajjeefte. San malees, kumaatama hidhatti guurte. Haa tahu malee, galaafanni isii, qabsoo daran finiinsuu malee, waaroo sodaa tan ummata Oromoo-rraa kaate irratti deebisuu hin dandeenye.
Fincilli kuni, akkuma Intifaadaa Falasxiinitti, yaroo qabsoon bilisummaa ummata Oromiyaa haalaan dadhabde; yaroo caphinsi hamilee mooraa qabsoo weerare; yaroo kaayoon bilisummaa akkaa gara dhabde; yaroo ayyaan-laallatoottaa fii gantoonni mooraa qabsoo keessatti baallii suuqqatan; yaroo mooraan qabsoo tan wareegama qabsoo bilisummaa biyya keessaa tiif itti wal-qaadhiman tahuun isii hafee, tan qircaa aangoo biyya ambaa keessaa tiif dargaa itti baayyifatanii fii yaroo muudama aangoo tiif adaa-bahuu fii walitti-deebi’uun hujii mooraa qabsoo taate keessatti dhoohe. Yoom tana qofa, fincilli kuni, yaroo warri hawaasni if duratti laalaa ture, qabsoo bilisummaa gananii, ol-aantummaa Wayyaanee fudhatanii, biyyatti nu galchiif harki diinatti hiixatan simataa dhabee, if malees, hawaasa Oromoo salphina keessa galchan keessatti ka’e.
Fincilli haala mooraa qabsoo tan armaa olii keessatti dhoohe kuni, qabsoo bilisummaa boojihama haallan armaa olii keessaa baasee, ummata Oromootti kabajaa godhe. Oromoo fii Oromiyaa adunyaa beeysise. Roorroo Wayyaaneen ummata Oromoo-rratti hajjachaa jirtu ifa baasee, mootumman isii tan kijibaaf farra-dimokraasii tahuu adunyaaf mul’ise. Hunda caalaa, irree ummata Oromoo tii fii murannoo bilisummaaf qaban firaa fii diinaaf if godhe. Daboollatti, qabsoo bilisummaatti hafuura lubbuu deebise.
Fincilli kuni, yaroo gabaabduu keessatti, bu’ura mootummaa Wayyaanee sossoosee, waan qabattuu fii lakkiftu wallaalchisaa jira. Haalli ji’oota afranii, Karoora Sirna Bulchiinsa Tigree (Tigre Dynasty) kan baroota dhibbaaf saganteeffatte harshif duraa naqee, aangoo baroota diiydamii shanan dabraniillee manaama guyyaa itti fakkeessaa jira. Kana waan taheef, Oromiyaa waraanaan weerartee, akka saree maraattetti wixxifachaa jirti. Olola isii malee dhugaa jirtu akka hin dhageenye godhuuf, ijaa-gurra ummataa sab-qunnamtoota ammayaarraa dahuurratti horii biyyaa qisaasaa jirti. Ajjeechaa, tumaa fii hidhatti nama guuruu biratti, helikooptaroota, taankota, madaafaa fii miyoota lolaa gurguddaa biyya keessa olii-gad o-oofuun ummata sodaachifti. Karaa ifa taheen kana godhaa, dhooysatti ammoo, kan du’eef gumaa, kan miidhameef hadhaadhiyyaan kenna jechuun, karaa huddeellaa kooraa isii, OPDO-n, fincila ifirraa dhaabuuf hawaasa kadhachaa jirti. Gunaa kanaa fiis, horii hammana hin-ja’amne manguddoota Oromoo irratti dhangalaasaa jirti. Garuu, akkuma araarfni ummatarraan gayaa jirtu fincila irraa hin dhaabinitti, manguddummaa fii gunaa niis aangorra isii tursiisuuf hin jiraatu.
Qabsoon xiqqaa fii guddaan Oromoo lubbuu isaanii wareegaafii jiran milkiin as bahuun, waan shakkiin biraa kutte. Haalli fincilaa mootummaa Wayyaanee malees bu’ura Xoophiyaa sossoosee jira. Kanarraa kan ka’e warri baaragan heddu. Akkuma Wayyaaneen namoota dantaa isii tiiysan manguddoota jettee ummataan sobdutti, warri kuniis, ummata Oromiyaa amna galii qabsoo isaaniirraa ittiin dabsuuf warra qaadhimataniin as bahuun isaanii olee-bulee in-hafu. Ummanni, haala kanaaf if qopheessuuf, tarkaanfii hiree isaaniirratti isaan abboomsitu amaan fudhachuu jalqabuu qabu. Tarkaanfiin tuniis, akkuma naannoo gariitti godhaa jiranitti, magaalotaa fii baadiyyoota Oromiyaa hunda keessatti, warra isaan hoogganuu fii bakka bu’u filatanii, deeggarsaan duukaa bu’uu dha. Ummanni naannoo isaaniitti, bakka bu’oota if keessaa filataniin hoogganamuu jalqabuun, bakka bu’oota Wayyaanee, Kaabinoota, iddoo dhoorkuu malees, milkii hamma yoonaa fincilarraa arkamtetti iggitii godhee, bilisummaa fiis karaa haxaawa. San malees, warra ala taa’anii hoogganummaa qabsoo himatanii fii kanneen kaayoo dantaa bobaa jala kaayatanii dooyaarraa dhawwaaqaa jiranitti karra hiree ummataarratti aboomuu itti cufa.
Oromiyaan ni bilisoomti!
Yaadaaf: abbaaurjii@gmail.com


text:
Kallacha Wolabummaa Irraa
Ummanni Oromoo bara Oromiyaan sirna gabrroomfataa habashaatiin cabee kiyyoo gabrumma jalatti kufe irraa
eegalee bilisumma isaatii fi walabumma biyya isaa debisee goonfachuuf flamaa diina isa qabatee waliin godhu
osoo addaan hinkutin qabsoo hadhaawwaa geegessaa hardha gayee jira . Miidhaan harkaa fi harnma muraa
Anoolee akkasumas sanyii duguuggaan Calii Calanqoo kan mootichi Habashaa Minilik II iratti raawwate
qabsoo isaa irraa uf duuba isa hin deebifne. Sanyii dhugaaggaan har’a sirnni bicuun TPLF/EPRDF Ummata
Oromoo irraan gahaa jirus kan qabsoo keenya daran finiinsu malee kan Saba Oromoo qabsoo isaa irraa uf
duubatti deebisu akka hin taane argaa jirra.
Haalli yeroo amma ummanni keenna keessa jiru sanyii duguugga bara bittaa Minilik nurratti raawwateemeen
kan wal gitu akka ta’es mormiin hin jiru. Kunis murni gita bittuun saba bicuu keessaa baatee Impayera
itoophiyaa bulchaa jirtu karaa isii danda’ame hundaan saba Oromoo hundeedhaan dhabamsiisuuf hojjachaa
jiraachuu isiiti. Qabsoon Ummata oromoo bara jahaatamoota irraa eegalee jijjiirraa roga hundaa argamasiisaa
dhufuu irraa kan ka’e ka duraanii caalaa diinaa keessaa fi alaa horataa jira. Diinni irra hamaan diina keessaa
kan maqaa Oromootiin kakachaa Oromoo fi oromiyya gurgaurachun buaa yeroof jecha ummata Oromoo bara
hiyyumaa fi gabrummaa irratti dheeresuuf bilisummaa sabaa fi walabummaa Oromiyaa lagatanii firummaa
alagaa filaniidha.
Haalli yeroo ammmaa keessa jirru yoo uf eeggannoo cimaa hin gooone akkuma armaan duraa wereegama
barataan , barsiiisaan , qotee bulla fi abootiin amantii Oromoo biyyaa teenna Oromiyaa walaboomsuu fi saba
Oromoo bilisoomsuuf basan karaa irraa maqsuun maqaa dimokraasii fi tokkummaa biyyaa jedhu jalatti
dhokachuun sirna dullacha darbetti kan nu deebisu ta’a jennee yaadna . Ardha dargaggoonni oromoo ,
beektoonni orommoo , Qotee bulaan keennaa fi abootiin amantaa hundi gatii qaalii kan kaffalaa jiraniif
Oromiyya walanboomsun , Saba Oromoo abbaa biyyaa isaa fi qabeenya isaa taasisuuf jecha akka ta’e
beekamaadha. Murnoonni gariin injifanoowwan dhiiigaa fi lafee ilmaan teenaatiin galmaawaa jiru kana alagaa
jala qabuun alagaadhaan firoomanii bakka kaleessatti nu deebisuuf wixirfachaa akka jiran mallattoolee adda
addaa argaa jirra. Adeemsi kun tokkummaa dhaabotii Oromoo kan Ummanni keenya halkanii guyyaa gaafatuu
fi hawwu kan miidhu ta’a jennee yaadna. Kun wanni nutti agarsiisu humni wereegama sabni keenna haga ar’aa
kaffalee fi ar’aas kaffalaa jiru galii isaa irraa maqsuuun Impaayera dullattii gargaggalchuuf hawwii qabu akka
jiru nuuf akeeka. Impayera dullattii asii fi achi gargalchuun Saba Oromootif bu’aan inni fidu akka hin jiraanne
muxannoon bara 1991 nuti agarsiisee jira jira. Har’a yeroo Ummanni keenya sababa finicila diddaa gabrummaa
kaasee dhibbootaan ajjeefamu, kumootaan qaamaan hir’atu fi kumaa fi kitilaan mana hidhaatti guuramee
dararamaa jiru humnootin alagaa kan maqaa dimokraasii fi tokkummaa biyyaa jedhuun kakachaa harqoota
gabrrummaa isaanii Saba Oromoo fi Saboota cunqurfamoo biroo irratti deebisuu hawwan maalif halaala
dhaabatanii nu ilaaluu filatan jennee yoo uf gaafannu deebisaan isaa isaa ifaa fi gabaabaa dha. Kunis waan
gaafiin Saba keenyaa fi hwwiin isaanii kallattiidhaan wal rukutuufi. Hawwwin Saba keenyaa, hawwii bilisummaa
fi hawwii abbaa biyyummaati. Dhaadannoon Saba keenyaa “Oromiyaantan Oromoot” je’a. Fincilli kun fincila
Saba Oromooti. Hawwiin isaani hawwii Saba keenya kanaan faallaa Oromiyaa wanni jedhamu hin jiru,
Etoopiyaan takka, ftiincilli kunilleen fincila Etoopiyaa jedhamee waamamuu qaba jedhu. Isaan abukaadoo
tokkummaa impaayera Etoopiyaati. Oromoon Impaayera kana diigee harqoota gabrrummaa kan maqaa


text:
Walitti bu’iinsi Ityoophiyaa gara waggaa lamaaf ture, sababa dhiyeessii boba’aa gahaa dhabuun gareewwan gargaarsaa baadiyyaa ga’uuf rakkachaa waan jiraniif, ummanni naannoo Tigraay walakkaa ta’u nyaata gahaa dhabee akka jiru Sagantaan Nyaata Addunyaa Jimaata har’aa darbe beeksiseera.
Mootummaan federaalaa baatii Sadaasaa keessa dhukaasa dhaabuu gama tokkee erga labsee booda, gargaarsa erguun deebi'ee eegalu iyyuu, hanqinni nyaata madaalamaa akkaan ol ka’uu isaaf daranuu ni hammaata jedhamee eegama jechuu dhaan dhaabbati tokkummaa mootummootaa kun qorannaa inni geggeesse beeksisee jira.
Waggaa tokko dura raayyaan ittisa biyyaa fi humnoonni michuu isaa ta’an erga gamasii ba’anii guyyoota muraasa booda, naannoo namoota miliyoona 5.5 keessa jiraatan Tigraay keessaa tajaajilli akka baankii fi telekoomii addaan cite.
Ammallee deebi’uu kan hin dandeenye yoo ta’u, kunis namoonni nyaata bitachuuf dandeetti waan hin qabaanneef Beelli gadi fageenyaan mul’ateera hanqinni nyaataas akkaan hammaachuu WFPn ibseera. Tigraay keessatti dubartoonni ulfaa ykn harma hoosisan walakkaan isaanii hanqina nyaataa kan qaban yoo ta’u, daa’imman umuriin isaanii waggaa shanii gadi ta’e du’aaf saaxilamuu gabaasichi ni mul’isa.
Guutummaa Tigraay fi naannolee ollaa Affaar fi Amaaraa keessattis, kanneen waraana kanaan miidhaman, tilmaamaan namoonni miliyoona 13 ta’an gargaarsa nyaataa barbaadu, kunis gabaasa WFP kanaan dura baatii Guraandhalaa keessa ba’e irraa dhibba irraa harka 44n dabaleera. Tokkummaan mootummootaa akka jedhetti, Ebla 1 irraa eegalee boba'aan liitira miliyoona 1 fi kuma 750 qofti Tigraay seene, kunis fedhii namoomaa ji'a ji'aan naannichatti barbaachisu keessaa dhibba irraa harka 20 gadi.
Dubbi himaan mootummaa Legesse Tulu gaaffii Rooyitars boba’aan gahaa ta’ee geessuu dhabuu ilaalchisee yaada akka kennaniif dhiheesseef battala deebii hin kennine. Mootummaa muummicha ministeeraa Abiy Ahimad fi Adda Bilisummaa Uummata Tigraay gidduutti dhiyeenyatti akka gaggeeffamuuf karoorfamee kan ture mariin araaraas paartileen lamaan gara mariitti dhufuu hin barbaaddu jechuun wal himachuu isaaniitiin abdiin jiru dukkanaa jira.


text:
Bulchaan magaala Naayroobii duraanii Maayik Soonkoo Malaamaltummaa guddaa keessaa harka qabaachuu isaanii, kunis mata’aa ykn Gunaa fudachuu namoota kana rawwataniif immo maallaqa kennuu dabalata jechuun Yunaaytid Isteetes beeksiiftee jirti.
Dubbii himaan ministeera dantaa alaa Yunaaytid Isteets Need Praayis ibsa baasaniin akka jedhanti, hojiin seeraan dhorkaa ta’e kanaan Sonkoon kontraata hojii mootummaa kanneen isatti hidhata qabaniif kennaa ture.Tarkaanfiin isaa kun dhaabbattoota Demookraatawaa fi tajaajiila uummataa keessatti, seeraan buluu fi amantaa uummataa dhabamsisee jira.
Haadha warraa soonkoo primors Mbuvi, intaloonni isaanii lameen saumu fi saalmaa akkasumas mucaa xiqqaan qaban dabalatee miseensoonni maatii itti dhiyeenya qaban gocha kana keessatti ramadamanii jiru.
Kunis kan ta’e keeyyata 7031hir keeyyata c irra ministriin dantaa alaan kan ka’ame irratti hundaa;auun yoo ta’u, hojii biyya alaa keessatti gaggeeffamanii fi sagantaalee isatti hidhata qaban ilaalchisee seerabara 2021 ba’e irratti hirkachuun Soonkoo fi maatiin isaa itti dhiyeenyaqaban Yunaaytid Isteetes seenuuf vizaan hin kennamuuf jedha.
Ministriin dantaa alaa Yunaaytid Isteetes dhiittaa mirga namoomaa Keniyaa keessaa kan dhiyeenya gabaase, gochi malaamaltummaa jabaan jiraachuun rakkoo guddaa ta’uun kan itti fufee yoo ta’u kanaafis mootummaa keessasadarkaa hundumaatti itti gaafatamuummaan hin jiru jedha.
Kantibaan magaala Naayroobii duraanii Maayik Soonkoo bara 2019 keessaa yakka malaamaltummaa adda addaan kan himataman yoo ta’u bara 2020 naamuusa dhabiinsa walii galaa fi aangoon gar malee gargaaramuu kan jedhuun/ angoo isaanii irraa kaafaman.yakka ilaalchatti hin dhiyaatiin jira.
Traanspaareensii Intarnaashinaal akka jedhutti, Keniyaan malaamaltummaan biyyoota addunyaa irra jiran 180 keessaa 128ffaa irra kan jirtu yoo ta’u, keniyaa keessatti malaamaltummaa gaggeeffamu irratti manneen murtii biyyatti keessatti adabii kennamu lafa irra harkiifataa ta’u isaan lammiwwan biyyatti amma iyyu rakkataa jiru.
Prezidaantiin Yunaaytis Isteets Joo Baaydiin imaammata alaa keessattimalaamaltummaa dura dhaabachuu kan jedhu dhimmi ijoo ta’u lafa ka’anii jiru.Masaraan Waayit Haawuus gama isaan. Malaamaltummaan dhukkuuba Kaansarii qaama hawaasaa keessa jiruu , dhukkuba amantaa uummataa nyaatuu akkasumas humna mootummaan uummata isaaf gochuuf qabu kan laamsheessu jechuun ibsii masaraa Waayit Haawus biraa ba’e hubachisee jira. wAlitti bu’iinsaa
Kana malees gama hawaasummaa siyaasaa fi dinagdee keessatti wal qixxummaa dhabamsisuun adda addummaa hammeessee carraa daldalaa fi dinagdee gad buusa.Motummaa keessatti Walitti bu’iinsaa hammeessuun amantii tuffachuu jabeessa.
Bu’aa dhunfaaf jecha aangoo qaban gargaaramuun dararaa geesisuun kun qabeenyaan badhaadhuu qofa otoo hin taanee kabajaa dhala namaaf maluu fi nagaan itti tolee jiraachuu dabalata.
Dubbii bhimaan ministeera haajaa alaa Amerikaa Need Praayis akka jedhanti, bulchaan magaala Naayroobii duraanii Maayk Soonkoo fi maatii isaa irratti tarkaanfiin akkasii fudhatamuun, Yunaaytid Isteets malaamaltummaa dura dhaabachuun seeraan buluun akka jiraatu akkasumas Keniyaa keessa dhaabatonni Demookraatawaan akka jajjabaataniif cicha qabdu rra deebi’ee mirkaneessa.
Kutaa sana keessaa fi addunyaa irratti kanneen gocha kachachalaa rawwatamuuf itti gaafatamummaan akka jiraatu gochuuf karaa danda’ame maraan ni gargaaramna jechuun gulaalaan har’a yaada isaa xumuree jira.


text:
Hookkarri akka dhaabatuuf Yunaayitid Isteetisii fi Taliban gidduutti mallatteessamu iyyuu du’i siviilotaa heddumminaan itti fufuu dhaan nuusa wagga bara 2020tti namoonni 500 du’uu isaanii gabaasi tokkummaa mootummootaa kan har’a ba’e beeksiseera.
Baatii sadan jalqaba wagga kanaa ijoolleen 150 yoo du’an dhibbaan kan laka’aman madaa’uu isaanii gurmuun tokkumma mootummootaa kan Afganistaan keessaa beeksiseera.
Gurumuu sana kan hoogganan Debraa Liyoons akka jedhanitti ergaa muummichi barreessaan dsbarsan simachuu dhaan gareeleen martinuu diina hundumaa isa ta’e weerara COVID -19tti haa duullu jechuun gaafataniiru.


text:
[SQ, bitootessa 26,2018] Barsiisaa Qanaasaa Barnoota hawwaasaa Mana lbarumsaa sadarkaa 1ffaa sibuu Sireetti barsiisaa turan. Hayyuu qaroon hawwaasaa kun, Badii tokko malee bara 2008 magaalaa Godina Wallagga Bahaa aanaa Sibuu siree jalatti argamtu keessaa butamanii ukkaanfamuun waggoottan hanga kana reebichaaf dararaa Maakalaawwitti irra gahaa tureen Miillisaanii bitaan laanshaahuun dararaa hadhooftuu sa’atii kana mana hidhaa Qilinxoo keessatti argaa jiru.
Reebicha maakalaawwiin kan laanshaahuun miilaa mudateen, baatamanii mana fincaanii dhaqaa kan jitaniif haallisaanii ammaammoo yaalaas dhabuun gara lubbuun darbuu laata jedhamutti yaaddessaa dhufeera.
Qaroo hawwaasaa kana hanga ammaa qaamni gaafatu kan hinjirreef, namni isaaniin deggarullee kan hinjirre yoo ta’u,haqa uummata Oromoo dubbachuu qofaaf yakkoonni jallataan akkanaa kan irratti raawwataman sa’atii ammaa kanatti yaalaa akka barbaadan waayilloonni isaan faana hiraarfamaa jiran dhaammataniiru.
Haaluma kanaan uummanni Oromoo obbo Qanaasaa Raggaasaa gargaaruuf bakka jirtan maraa akka tattaaffii gootanii lubbuu qaroo kanaa baraartan jechuun dhaammataniiru.
Fayyaa utuu qabuu, hojjetee buluus utuu danda’uu haqa uummataaf dararamuun hedduu nama gaddisiisa
Ergamtoota wayyaanee maqaa kumaandi postiitiin uummata iraarsuuf gara G/W/Bahaa aanaa giddaa ayyaanaa deeman uummanni fudhatama dhowwachuun dhaga’ame.
[SQ, bitootessa 26,2018] Humni kumaan poostii aanicha buufatee aanicha dabalatee kanneen akka Limmuu Haroo Eebantuu Kiiramu qawween bulchuuf buufate bakki buufatasaa sirrii miti waraanni magaalaa keessa buufachuu hin danda’u kanaaf gara baadiyyaatti hiiqanii haa qubatan jechuun dhoksaadhaan bulchiinsa magaalaa erga beeksisanii booda akkas jechuun ergaasaanii ddhaammatan.
Humni kun durumaanuu nun barbaachisu garuu mootummaan abbaa irree erga qawweetiin nudirqisiisii nutti erge magaalaa keessa uummata walii jiraachuu hin jedhan.itti fufuunis jarri poolisii kora bittinneessaa oromiyaa waliin mooraa tokko keessa galuun isaanii daran nu harsee jechuun jibba wayyaaneerraa qaban ibsan.
Kanatti ansuunis kallattii uummanni keenya jedheen yeroo gababaatti dafanii mooraa poolisii Oromiyaa kana lakkisanii gara qarqaraatti ba’u baanneen nuti uummanni aanaa Giddaa mormii keenya dhageessisuuf qeerroo waliin qophii xummurreerra jechuun yaada isaanii ibsatan


text:
Galii faankishiniin qaama tokko
Toorri kun galii faankishinii herreegaaLibreOffice Calc. of keessaa qaba.
ACCRINT
Kanfaltii yeroo yeroon ta'u keessatti dhala kennaa ittisaa shallaga.
Caasima
ACCRINT(Kennaa; Dhala jalqabaa; Kuufama; Makkii; paarii; firkuweensiin ;Bu'uura)
Kennaan guyyaa kennaa ittisaati.
Dhalli jalqabaa guyyaa dhala jalqabaa ittisaati.
Kuufamni guyyaa dhalli kennaa haga yeroo sanaatti dabalu shallaga.
Saffisni dhala saffisa xiqqaa waggaati (boonoo saffisa dhalaa)
Paarii gatii baarii ittisaati.
Ammamtaan lakkoofsa kanfaltiiwwan dhalaa waggaati (1, 2 ykn 4).
Fakkeenya
Nageenyinnaa 2001-02-28 irratti kenname. Dhalli jalqabaa 2001-08-31 tiif qindaa'a. Gyyaan buufata 2001-05-01 dha. Saffisni 0.1 ykn 10% fi Pariin safartoota sirrii 1000 dha. Dhalli walakkaa waggaatti kanfalama (ammamtaan 2). Bu'uurri mala US ti(0). Dhala hagamtu kennama?
=ACCRINT("2001-02-28";"2001-08-31";"2001-05-01";0.1;1000;2;0) 16.94444 deebisa.
ACCRINT
Kanfaltii yeroo yeroon ta'u keessatti dhala kennaa ittisaa shallaga.
Caasima
ACCRINTM(Kennaa;Kuufama;Makkii;Paarii;Bu'uura)
Kennaan guyyaa kennaa ittisaati.
Kuufamni guyyaa dhalli kennaa haga yeroo sanaatti dabalu shallaga.
Makkiin makkii noominaala waggaa dhalaati.
Paarii gatii baarii ittisaati.
Fakkeenya
Ittisni 2001-04-01 irratti kenname. Guyyaan bilchinaa 2001-06-15 tiif qindaa'a. Saffisni 0.1 ykn 10% fi Paariin safartoota sirrii 1000 dha. Shallaggiin bu'uura guyyaa/waggaa baalaansii guyyaa (3) ta'a. Dhala hagamiitu argame?
=ACCRINTM("2001-04-01";"2001-06-15";0.1;1000;3) 20.54795 deebisa.
AMORDEGRC
Yeroodhaaf depireeshinii akka appoortayizeeshinii degreesiviitti shallagi. AMORLINC malee, coffishantiin dipreeshinii asitti fayyada.
Caasima
AMORDEGRC(gatii; guyyaa gurgurame;yeroo duraa; kan balaarraa hafe; yeroo;maakkii;Bu'uura)
Gatiin argamsa gatiiti.
Guyyaan gurgurtaa guyyaa barbaadamuudha.
Yeroon duraa dhuma guyyaa yeroo duraatti.
Kan balaarraa hafe gatii kaapitaalaa isa balaarraa hafee ta'a.
Yeroon kuusama yeroo ti.
Maakkiin dipireeshinii maakiti.
AMORLINC
Hamma dipireeshinii kuusama yerootiif akka ammoortizeeshiniitti shallaga.Yoo caapitaalli yeroo kuufamaatti bitame,hangi prooporshinii dipirisheeshinii ilaalcha keessa gala.
Caasima
AMORDEGRC(gatii; guyyaa gurgurame;yeroo duraa; kan balaarraa hafe; yeroo;maakkii;Bu'uura)
Gatiin argamsa gatiiti.
Guyyaan gurgurtaa guyyaa barbaadamuudha.
Yeroon duraa dhuma guyyaa yeroo duraatti.
Kan balaarraa hafe gatii kaapitaalaa isa balaarraa hafee ta'a.
Yeroon kuusama yeroo ti.
Maakkiin dipireeshinii maakiti.
BU'AA QABEESSA
reetii dhalaa xiqqaadhaaf reetii dhalaa waggaa culkee keenna.
Dhalli xiqqaan hamma dhalaa sababa dhuma yeroo shallagaatiin argame ibsa.Dhalli bu'aa qabeessi lakkoofsa kaffaltii raawwatame waliin dabala.Karaa biraatiin, dhalli dhuma yeroo shallaggiin dura qabdiidhaan kaffalama (fakkeenyaaf, ji'a ji'aan ykn kurmaanaan).
Caasima
BU'AA QABEESSA(Nom; P)
Nom dhala xiqqaadha.
Pn lakkoofsa yeroo kaffaltii dhalaa waggaa tokko keessaadha.
Fakkeenya
Osoo reetiin dhala xiqqaa waggaa 9.75% fi yeroon shallaga dhalaa afur ibsaman, reetii sirriin dhalaa (reetii bu'aa qabeessi) maalii?
=EFFECTIVE(9.75%;4) = 10.11% Kanaafuu reetiin dhalaa waggaa 10.11% dha.
DB
mala artimeetikii-kuffiisuu fayyadamuudhaan yeroo adda ba'eef dippirisheeshinii qabeenyaa keenna.
Yoo jalqaba dippirisheeshinii irratti(akka faallaa dippirisheeshinii sorooroo ta'etti) gatii dippiakkrisheeshii guddaa yoo barbaadde unki dippirisheeshinii kun ni fayyadamama.Gatiin dippirisheeshinii dippirisheeshinii gatii jalqabaa irraa xiinxalameetiin yeroo dippirisheeshinii hunda waliin hir'ata.
Caasima
DB(Gatii; Salveejii; Jiruu; Yeroo; Ji'a)
Gatiin gatii jalqabaa bu'aati.
Balaarraa kan hafeGatii mahaallaqa dhuma Dullatooma ti.
Jiruun yerootti qabeenyi kuufamu ibsa.
Yeroon dheerina tokko tokkoo yeroo dha. is the length of each period. Turtiin akkuma yeroo dippirisheeshiniiti safartuu aduu walfakkatuun seenuu qaba.
Jiini (dirqalee) dippirisheeshinii waggaa jalqabaaf lakkoofsa ji'ootaa bakka bu'a. Yoo galiinsi hin ibsamne ta'e, 12 akka durtiitti fayyada.
Fakkeenya
Sirni kompiiyuutaraa gatii jalqabaa safartuu maallaqaa 25'000 ta'e waggaa sadii keessatti kuufammuu qaba.Gatiin salveejii safartuu maallaqaa 1,000 ta,uu qaba. Yeroon tokko guyyoota 30 dha.
=DB(25000;1000;36;1;6) = 1,075.00 safartuu maallaqaa
Dippirisheeshiniin kuffisuu-dhaabbataa sirna kompiiyuutaraa safartuu maallaqaa 1,075.00 dha.
DDB
mala artimeetikii-kuffiisuu fayyadamuudhaan yeroo adda ba'eef dippirisheeshinii qabeenyaa keenna.
Gatii dippirisheeshinii jalqabaa olaanaa faallaa dippirisheeshinii liinarii ta'e yoo barbaadde unka kana fayyadami. Tokko tokkoo yerootti gatiin dippirisheeshinii hir'achaa deema dabalataanis bittaa booda qabeenyota kasaaraan gatii isaanii guddaa ta'eef (fakkeenyaaf, konkolaattota,kompiiyuutaroota) yeroo hunda fayyada.Maaloo gosa shallagii kana jalatti gatiin buukii gonkuma akka zeeroo hin taane hubadhu.
Caasima
DDB(Gatiis Salvage; Liriod; Hirmaataa)
Gatiin gatii qabeenya jalqabaa murteessa.
Salveejiin gatii qabeenyaa dhuma jireenya isaa irrati murteessa.
Jiruun lakkoofsa yeroo qabeenyi yeroo hammamiif akka fayyadamamuu qabu ibsudha.
Yeroon turtii yeroo kan gatiin shallagamuuf ibsa.
Hirmaataan (dirqalee) hirmaataa dippirisheeshiniin ittiin hir'atudha.Yoo gatiin hin seenne ta'e, durtiin hirmaataa 2 dha.
Fakkeenya
Sirni kompiiyuutaraa gatiin isaa jalqabaa safartuu maallaqaa 75,000 ta'e ji'a ji'aan waggaa 5 oliif kuufamuu qaba.
Safartuu maallaqaa=DDB(75000;1;60;12;2) = 1,721.81. Kanaafuu, dippirisheeshiniin lama-kuffiisuu bittaa booda ji'a jalqabaa keessa safartuu maallaqaa 1,721.81 dha.
DISC
Hayyama (hir'ina gatii) ittisaa akka dhibbantaatti shallaga.
Caasima
DISC("Qubannoo"; "Bilchina"; Gatii; Mugoota Kanfaluu; Hundee)
Qubannoon aduu bittaa ittisati.
Bilchinni aduu ittisni bilchatee(dulloome).
Gatiin gatii ittisaa safartuu maallaqaa 100 keessaa kan gatii pariidha.
Mugoota Kanfaluun gatii mugoota kanfaluu ittisaa safartuu maallaqaa 100 keessaa kan gatii 'par'iidha.
Fakkeenya
Ittisni gaafa 2001-01-25 bitame; guyyaan bilchinaa 2001-11-15. Gatii (gatiin bittaa) 97 dha, gatiin mugoota kanfaluu 100 dha. Shallaga guyyaadhaan madaaluu (hundee 3) fayyadamuun qubannoon (hir'inni gatii) hammam guddataa?
=DISC("2001-01-25";"2001-11-15";97;100;3) waa'ee parasantii 0.0372 ykn 3.72 deebisa.
DURATION_ADD
Turmaata ittisa dhaalaa dhabbataa waggaa keessaa shhallaga.
Caasima
DURATION_ADD("Qubannoo"; "Bilchina"; Boonoo; Kenna; Ammamtaa; Hundee)
Qubannoon aduu bittaa ittisati.
Bilchinni aduu ittisni bilchatee(dulloome).
Boonoon boonoo reetii dhalaa waggaa (reetii dhalaa xiqqaa) dha.
kennaa ittisa kenna waggaati.
Ammamtaan lakkoofsa kanfaltiiwwan dhalaa waggaati (1, 2 ykn 4).
Fakkeenya
Ittisni gaafa 2001-01-01 bitame; guyyaan bilchinaa 2006-01-01. Boonoon reetii dhalaa 8% dha. Kennuun 9.0% dha. Dhalli walakkaa waggaadhaan kaffalama (ammamtaan 2 dha). Shallaga dhala guyyaadhaan walmadaaluu (hundee 3) fayyadamuudhaan turmaatni hammamii?
=DURATION_ADD("2001-01-01";"2006-01-01";0.08;0.09;2;3)
EFFECT_ADD
Reetii dhalaa xiqqaa fi lakkoofsa kaffaltiiwwan dhalaa 'annum' tokko keessaa irratti hundaa'uudhaan reetii dhalaa waggaa bu'aa qabeessa shallaga.
Caasima
EFFECT_ADD(Reetii Xiqqaa; NPerY)
Reetii Xiqqaan reetii dhalaa xiqqaa waggaati.
NPerY iin lakkoofsa kaffaltii dhalaa waggaattii dha.
Fakkeenya
Reetii xiqqaa 5.25% fi kaffaltii kurnaalaaf reetii dhalaa waggaa bu'aa qabeessaa maali.
=EFFECT_ADD(0.0525;4) 0.053543 ykn 5.3543% deebisa.
Fudhatame
Hanga fudhatame kan dhala dhaabataa tiif kanfalame pooyintii kenname irratti shallaga.
Caasima
RECEIVED("Kuufama"; "Bilchina";Inveestimentii; Gatii hir'ate;Bu'uura)
Qubannoon aduu bittaa ittisati.
Bilchinni aduu ittisni bilchatee(dulloome).
Inveestimeentiin ida'a bittaati.
Hir'ina Gatii dhibbentaa hir'ina gatii kan ittisaati.
Fakkeenya
Guyyaa kuufamaa:Amajjii 15 1999, guyyaa bilchinaa:Caamsaa 15 1999,ada'ama inveestimentii: 1000 yuunitii maallaqaa, hir'ina gatii: 5.75 per saantima, bu'uura: Baalaansii guyyaa guyyaan/360 = 2.
Guyyaa bilchinaa irratti hanga fudhatame akka armaan gadiitti shallagama:
=RECEIVED("1999-02-15";"1999-05-15";1000;0.0575;2) 1014.420266 deebisa.
IRR
Kaawwatiidhaaf reetii deebii keessoo shallaga. Gatiiwwan gatii callaa giddu'uu idileedhaan bakka buusa, yoo xiqqaate gatiin tokko negetiiva ta'uu qaba (kaffaltiiwwan), fi yoo xiqqaate gatiin tokko pozatiiva ta'uu qaba (galii).
If the payments take place at irregular intervals, use the XIRR function.
Caasima
IRR(Gatiiwwan; Tilmaama)
Gatiiwwan waraantoo gatiiwwan qabatu bakka bu'a.
Tilmaamni (dirqalee) gatii tilmaamamedha.Malli aytireetiivii reetii deebii keessoo shallaguuf fayyada.Yoo gatiiwwan xiqqoo qofa dhiheessuu dandeessa ta'e,aytireeshinii kakaasuuf tilmaama dursaa dhiheessi.
Fakkeenya
Tilmaama qabeentoonni mandhee A1=-10000, A2=3500, A3=7600 fi A4=1000, foormulaan =IRR(A1:A4) firii 80.24% kenna.
Because of the iterative method used, it is possible for IRR to fail and return Error 523, with "Error: Calculation does not converge" in the status bar. In that case, try another value for Guess.
ISPMT
Qadiiwwan baasii jala jalaa hin jijjiiramneef sadarkaa dhalaa shallaga.
Caasima
ISPMT(Reetii; Yeroo; YeroowwanDimshaashaa; Investii)
Reetiin reetii dhala irra deddeebii qindeessa.
Yeroon lakkoofsa qabdiiwwanii dhala shallaguudhaaf gargaarudha.
Irradeddeebbii Dimshaashaa lakkoofsa dimshaashaa yeroowwan qabdiiti.
Investiin hamma invetimentiiti.
Fakkeenya
Hamma liqaa safartuu maallaqaa 120,000 termii waggaa lamaanii fi qabdiiwwan ji'a ji'aan, reetii dhalaa waggaa waggaadhaan 12% ta'eef sadarkaan dhalaa waggoota 1.5 booda ni barbaadama.
=ISPMT(1%;18;24;120000) safartuuwwan maallaqaa= -300 . Waggoota 1.5 booda dhalli ji'a ji'aanii safartuuwwan maallaqaa 300 ta'a.
PV
Gatii ammee inveestimeentii kan kanfaltii yeroo hundaa irraa argame deebisa.
Faankishinii kana hamma qarshii makkii dhaabataa har'a inveestiidhaaf barbaashisu shallaguuf fayyadamaa,hanga murtaa'e fudhachuuf,lakkoofsa yeroo murtaa'e irratti.Yeroo muraasaan booda qarshii hanga hafe murteessuu ni dandeessu.Yoo hangi kanfalame jalqaba irratti ykn dhuma irratti adda baasa.
Gatii kana akka lakkoofsotaatti,ibsaatti ykn akka wabiitti galchaa.Yoo, fakkeenyaaf,dhalli waggaatti 8% kanfalame,garuu yoo ji'a akka yeroo keessaniitti fayyadamuu barbaaddan,8%/12 makkii jala galchuufiLibreOfficeCalc batalumatti faaktarii sirrii shallaga.
Caasima
PV(Makkii; NPer; Pmt; FV; Gosa)
Makkiin makkii dhalaa per yeroo ibsa.
NPern lakkoofsa ida'ama yeroowwaniiti (yeroo kanfaltii).
Pmtkanfaltii yeroo hundaa yeroo tokkotti hojjatamuudha.
FV (optional) defines the future value remaining after the final installment has been made.
Gosa (filannoo) kanfaltiidhaaf guyyaa dhumaa bakka bu'a.Gosa = 1 jechuun yeroo jalqabaa fi gosa= 0 (durtii) jechuun yeroo jalqabaa.
In the LibreOffice Calc functions, parameters marked as "optional" can be left out only when no parameter follows. For example, in a function with four parameters, where the last two parameters are marked as "optional", you can leave out parameter 4 or parameters 3 and 4, but you cannot leave out parameter 3 alone.
Fakkeenya
Gatiin inveestimeentii ammaa hagam,yoo 500 yuunitii maallaqaa ji'aan kanfalame fi makkiin dhala waggaa 8%?Yeroon kanfaltii ji'a 48 fi 20'000 yuunitii maallaqaa dhuma yeroo kanfaltii irratti hafa.
=PV(8%/12;48;500;20000) = -35,019.37 uunitii maallaqaa.Haala maqaa jalatti,dirqama har'a 35,019.37 uuniitii maallaqaa kuusuu qabdu,yoo 500 yuunitii maallaqaa per ji'aa ji'a 48 tiif fudhachuu barbaadan fi 20,000 uuniitii maallaqaa dhuma irratti lafatti hafa.Mirkaneessi qaxaamuraa kan agarsiisu 48 x 500 yuunitii maallaqaa + 20,000 uuniitii maallaqaa = 44,000 uuniitii maallaqaa. Garaagarummaan kana gidduu jiruu fi kuufamni 35,000 yuunitii maallaqaa dhala kanfalame bakka bu'a.
Osoo wabii iddoo gatii kanaa foormulaa keessa galchinee,lakkoofsa barbaadde "If-then"mul'inoota shallaguu dandeessu.Maaloo hubadhaa:wabiin dhaabataaf akka wabii guutuutti dirqama ibsamuu qaba.Fakkeenyi akkanaa kun faankishinii diprisheeshinii jalatti argama.
SYD
Makkii diprisheeshinii lakkoofsa hir'atee deebisa.
Hanga diprisheeshinii yeroo tokkoo kan waliigala diprisheeshinii wantoo shallaguuf faankishinii kana fayyadamaa.Hir'ina lakkoofsaa diprisheeshinii hanga diprisheeshinii yeroodhaa yerootti ida'ama dhaabaaadhaan hir'isa.
Caasima
SYD(Gatii;saalveegii; Jireenya; yeroo)
Gatiin gatii jalqabaa bu'aati.
Balaarraa kan hafe jechuun gatii waan nafii qabuu dippirisheeshinii boodaati.
Jiruun yeroo,yeroo turtii irratti qabeenyi dullatoomu murteessudha.
Yeroon yeroo dullatoomni shallagamuu qabu ibsa.
Fakkeenya
Sirni viidiyoo duraan Maallaqa 50,000 ta'e waggoota dhufan 5f waggaa waggaadhaan dullatoomuu qaba.Gatiin wanta balaarraa hafee maallaqa 10,000 ta'uu qaba.Waggaa jalqabaaf dippirisheeshinii shallaguun si barbaachiisa.
=SYD(50000;10000;5;1)= maallaqa 13,333.33 Waggaa jalqabaaf ammi dippirisheeshiniia maallaqa 13,333.33 dha.
Ilaalacha gubbaa reetii dippirisheeshiniia yeroo tokkoon qabaachuuf, gabatee dippirisheeshiniia qindeessuun gaariidha.Foormuloota dippirisheeshiniia garaagaraa jiran LibreOffice keessa tokko isa tokkoon booda galchuun, unka dippirisheeshiniia isa kamtu hundarra filatamaa akka ta'e ilaaluu ni dandeessa. Gabatee akka armaan gadiitti galchi.
Foormulaan F2 keessaa akka armaan gadiiti.
=TDIST(12;5;1)
Foormulaan kun tarjaa E keessa gara gadiitti hanga E12 tti baay'ifama(E2 filadhu,sana booda xiyyoo mirgaa handaara gadii tuqaadhaan gad harkisi).
mandheen E13 foormulaa hamma dippirisheeshinii hunda mirkaneessuuf gargaaru of keessatti qabata.Akka gatiin negatiivii E8:E11 keessa jiru yaada keessa hin galleef faankishinii SUMIF fayyadama.Haalli >0 mandhee A13 keessatti hammatameera.Foormumlaan E13 keessaa akka armaan gadiiti.
=TDIST(12;5;1)
Amma dippirisheeshinii waggaa 10 agarsiisi,ykn gatii wanta balaarra hafee maallaqa 1 irratti, ykn gatii jalqabaa garaagaraa galchi, fi itti fufa.
Faankishinoota Maallaqaa Kutaa Lammaffaa


text:
Paakistaan keessatti haleellaan lootee-seentotaan geggeessame, yoo xiqqaate namoota 34 ajjeesee, ka biroo kurna hedduu madeesse.
Magaalaa afaan galaanaa, kan Kibba biyyattiitti argamtu – Karaachii keessatti, of wareegdonni saqqii dhuka’aan guute hidhatanii qonsilaa Chaayinaa magaalattii jiru irratti haleellaa geggeessaniin yoo xiqqaate namoota afur du’e.
Miseensa milishaa naannoo “Reenjers’ jedhamuun beekamu irraa tokko VOAf akka ibsanitti, qoonsilicha keessa balbala waajira viizaa cinatti, of wareegdota sana keessa tokko wahila isaatiif karaa irraa maquuf otuu jedhuu dhuka’aan inni hidhate itti dho’uu irraa jalqabe – hookkarri sun.
Dho’insichaa booda, dhukaasa sa’aa tokkoo fi humnoota Paakistaan qonsilicha eeganii fi lootee-seentoa sana gidduutti geggeessameen, looltee seentonni ka biroon lama ajjeesaman.
Namoota ajjeesaman ka biroo keessaa lama poolisoota, kaan lama immoo namoota viizaa barbaacha qoonsilicha keessa turan tahuu dubbatan – aangawoonni.


text:
Seera kana raawwiitti ka geeddaruu dadhabe Paarlaaman biyyattii gidduu kana balaalefaftamaa jira. Kanaafis abbaan alangaa mootummaa keeniyaa Pirezdentiin Keeniyaa aangoo qabuun warra paarlaamaa kana teessoorara bittimsuu qaba murtee jedhu ilaalchisuun qaamoleen mootumama Keeniyaa hedduun yaada wal falmisiisu kennaa jiru.
Murtoo kana ka deeggaraa jiran Prezdentiin Hawaasa Ogeeyyii Seeraa Keeniyaa Neelsen Haavii, akka Maaraagaan jedhan Pirezdentiin biyyattii raawwachuu baannaan, mormiidhaan dhaqnee paarlaamaa biyyattii cufnaa jedhan.
Yoo, kaleessa gaazexeessitootaaf ibsa kennan, “Eeyyee, paarlaamaa dhaqnee, ni uggurra; Sababni isaas onkoloolessa 12 booda miseensi duraanii gara gamoo sanii dhaqu martuu, ofiin dhufiidha; Aangoo sabni keeniyaa seera akka tumaniif kenneefis hin jiru, kanaaf mirga fi aboo heera biyya keenyaan nuuf kennameen dhaqnee tarkaanfii malu ni fudhanna, mormiidhaanis paarlaamaa kana ni uggurra; Waan kanaan dura Burkinaa faasootti mudate asitti irra deebiwuu hi nfeenu nuti, waanni nuti feenu, namootni kun bakka san lakkisanii warri hojii fooyya’aa hojjetu akka bakka qabatani” jedhan
Mr. Haaviin Boordiin filannoo keeniyaa ji’a sadii keessatti filannoo bakka bu’oota paarlaamaa akka gaggeessu, Ministeerri maallaqaas miindaa warraa akka ugguru gaafatan. Qaamolee fi Mootummooleen idila addunyaas yoo mootummaa Keeniyaa faana walii galan, hojiin paarlaamaa biyyattii dabalatu yoo jiraate keessa seenuurraa akka of qusatan gaafatanii, miseensonni paartilee siyaasaas yaada kanaaf bitamuu qabuu jedhan.
Yaadi paarlaamaa biyyattii bittimsuu kanarratti garuu himatni mana murtiitti irratti banamee jira. Jiraattonni lama murteen kun hiika seeraa dhadhacha mana murtii barbaadaa jedhanii himannaan, manni murtii olaanaa Keeniyaa murteen kun yeroof dhaabbatee, himata baname dhaggeeffachuuf ammoo Onkoloolessa 7’tti beellama qabee jira.
Dhimma kanarrratti bulchiinsi keeniyaattaa haga yoonaa ka callise yoo tahu, dursaan paartii mormitootaa duraanii Raaylaa Odiingaa; Keeniyatttaan murtee kennuun dura, warra dhimmi kun ilaalu duuka gad fageenyaan mariyachuu qabuu jechuun akeekkachiisanii jiru.


text:
Bilisummmaan saba Oromoo karaa qabsoo hidhannoon argamu lubbuu namoota heedduu galaafata jedhamuun ibsamuuf yaalamu: (a) Kan lubbuu ilmaan keetii, impaayerittii keessatti balleessaa tokko malee dhumaa jiran kan hin geenye ta’uu fi; (b) Kan dantaa koloneeffatoota habashaa kabachiisuuf waraana mootummaa habashaa keessatti qooda fudhachuun Itoophiyaa jiraachisuuf jecha harca’aa jiran har’aas lubbuu ilmaan keettii ta’uu; hin dagatin!...
Lubbuun ilmaan Oromoo impaayera Itoophiyaa jiraachisuuf duguugame, osoo qabsootti hiriiree, kan Oromiyaa bilisoomsuu danda’u qofaa osoo hin taane, kan biyyoota akka Oromiyaa hedduu walaboomsuun bilisummaa saboota hedduus dhugoomsuu danda’u ta’uun kan wal falmisiisu miti!.
Qabsoon impaayera Itoophiyaa jiraachisuuf carraaqamu … kan ilmaan Oromoo taasisan hundi, kan lubbuu isaanii dhabamsiise fi kan bara kolonii saba Oromoo dheeresse.


text:
Joe Biden,nama jalqaba Amerikaatti ganna 78ti pirezidaantummaa fialtan. Pirezidaantii jalabaaf dubartii itti aantuu pirezidaantii filatee waliin biyya bulchuutti jiran. Durii ganna kunrnya hedduu siyaasaa mootummaa Amerikaa keessa hojjate. Itti aanaa pirezidaantii Amerikaa tahee ganna afur biyya waliin bulchaa bahan.
Filannoo bara 2020 irratti nama miliyoona kurnya hedduutti bahee filate. Bara jeequmsaa fi dhukkbua addunyaa miila jalaa guure,koronaatti irraa nama oolche malee gaafa Amerikaan pirezidaantii filattu nama miliyoona hedduutti teessoo mootummaa Amerikaa,D.C. dhufa.
Miilotii pirezidaanti Tiraampi faatii filannoon Amerikaa seera filannoo hin guunne jedhanii U.S Capitol waajjia kongireesii Amerikaa cabsanii duudanii nama harka isaantti du’’ee laftii jeequmsa taate.
Sunii jedhanii D.C. waraanii kuma 25 marsee eegaa bahe. Muudamii Biden nagumaan dhumate.Nagaa lafaa eeguuf jedhanii diida ballaan D.C., National Mall, riqaan gugurdaan waltiin taakkan,karaan baabura lafa jala yaa’uu hagii guddaan cufan.
Lafa pirezidaantotii itti kakatan, U.S. Capitol,dallaa sibiilaatii fi sigiingii qara qabduun fi simitoo gugurdoo hidhanii lafa eegan.
Joe Biden fi itti aantuun isaa,Kamala Harris hardha kakatnii hujiitit jiran.Itti gaafatama mootummaa qabaniin biyyaaf hint ahu jedhan hedduu jijjiiruutti jiran,seera seeraan diiguutit jiran.
Tiraampi Viidiyoon waraabanii kalee dubbateen maqaallee dhahuu baatu nama mootummaa isa irraa fuudheen milkaahi jedheen fa’atee mana Filooridaa qabutti godaane.
Akka mootummaan haarahii milkaahu “waaqa yaammadhaaf” jedhe.
Tiraampi waan mootummaan isaa ganna afur keesatti biyyaaf hojjate jedhe hedduu dubbatee faarse.
Donald Tiraampi amalaa fi aadaa Amreikaa ganna 160 qabaachaa baate ka pirezidaantii dorgommiitit moo’ate nama isa moo’ee eebbisee mootummaa itti kennu dhiisee biraa deeme.
Qophii gammachuu Biden fi Harris Sirbituu faaristuu fi sirbituu hedduu itti yaaman.Jennifer Loper,Lady Gaga,Amanda Gorman, Andrea Hall,Greth Brooks fi nama hedduu.Warrii faarsu ammoo abbaa amantii krisaatanaa Leo O’Donovanab
Mootummaan haarahii kun baa baallii Baayden kanaan. “Tokkummaa Amerikaati’ jedhee baafate.
Qophii gammachuu tana pirezidaantoti Amerikaa Barak Obaamaa,Joorjji Buus,Bill Kilinton faatilleen itti dhufan. Pirezidaantii durii,Jimmy Carter jaarsii ganna 96 dhufuu hin dandeenne nagaa dhaame.
Achii abbootii amantii Kiristaanaa mana mantii Btherl Episcopla mootummaa Bidenii Waaqa yaammatan.
Achiin duubatti itti gaafatamaan mana murti walii galaa U.S. John Roberts Biden kakachiise. Dhugaan biyya bulchuuf kakaka
Itti aanuun Biden,Kamala Haaris nama ganna 56ti bara hedduu siyaasaa Amerikaa keessa hojjatte. Senetera godina Kaalifoorniyaa.
Mootummaan Biden guyyuma hujii jalqabe kanatti itti qabuun seera bara Tiraampi baasan hedduu diige.
Amerikaa nama kuma 400 caalaa Koroaan irraa dhumate,nama miliyoona hedduutti koronaaf jedhee hujii dhabe,kuma dhibba hedduutti dhiba kana irratti argan,Amerikaan nagaa ufiitiifuu yaaddoo keessa jirtu tana cufa keesatti pirezidaanti muudatte.Tun cuftii mataa bulchoota tanaa jirti.
Dubbii hardhaa keesatti tokkummaa labse, demokiraasii ganna 108 keesatti dubartii pirezidaantummaatti fila jabeessanii,diimaa, adii hin hin jenne akka namaatti wal ulfeessan,akka tokkummaa adii hagaan dabranii leellisan dhaabanii fi waan hedduu dubbate.Ganna 4n dhufa jabeennaa fi laafinnaan himuuf deeman.


text:
Xumura jaarraa kanatti sooranni namni sooratu hangam ta'aa?
Sooranni ummata addunyaarraa jiraatu sooruuf barbaachisu xumura jaarraa keessa jiruutti harka 80'n dabaluuf akka jiru qorannoon mul'ise.
Qorattoonni Jarman akka jedhanitti, ammuma ulfaatinni qaama giddugaleessaa dabalaa adeemu soorannii barbaachisuus dabaluutti jira.
Barreessitoonni qorannoo kanaa akka ibsanitti, soorata amma barbaadamu guutuu dadhabuun addunyaarratti garaagarummaa uumuuf deema.
Firiin qo'annoo kanaas barruu 'Plos One' jedhamurratti maxxanfame.
Qorannoon gareen qorattoota Yunvarsiitii Gotiingeen dhiyeessan akka jedhutti, lakkoofsi uummata addunyaa dabalaa jiraachuusaatiin hangi kaalorii sooratarraa argamuus harka 60'n dabaluun barbaachise.
Akka Dhaabbanni Biyyoota Gamtoomanii ibsutti, lakkoofsi ummata addunyaa bara 2010 biliyoona torba ture xumura jaarraa kanatti (2100) gara biliyoona 11 akka qaqqabutu eegama.
Bara 2010 asitti qofayyuu hangi kaalorii sooratarraa argamu harka 18'n dabale. Kunis dheerinnifi ulfaatinni namoota dabaluusaatini jedhu.
Luz Depeenbuch giddugaleessa fuduraalee addunyaarraa akka barreessanitti, giddugaleessaan annisaan namoonni barbaadan 253 kcal ta'uun bara 2010 hanga 2100tti dabaluuf akka jiru.
Kana jechuun soorata namni dhuunfaa sooratu kaalorii 253 ta'uun dabaluuf jirutu ibsame. Dr. Depeenbuch akka ibsanitti muuzii gumaan lama soorachuuf dabalataan dhiyaachuu qaba jechuudha.
Biyyoonni gammoojjii Sahaaraan gadi jiran fuulduratti hanga aaniisaa sooratarraa argamu dabaluun dhiibbaa akka irratti uumuuf jiru Dr. Depeenbuch fi hiriyaan isaanii pirofeesar Istivan Kilaasiin dubbataniiru.
Biyyoota naannichatti argaman keessatti duraan durseeyyuu hangi annisaa sooratarraa argamuu saffisa baayyinni uummataa dabaluun guddateera jedhan.
Qorattoonni imammaanni fedhii annisaa sooratarraa argamuuf baay'ina uummataan walsimuu dhabuun garaagarummaa karaa dinagdeef soorata argachuurratti jiru akka hammeessu akeekkachiisan.
Fedhiin soorata dabaluun gatiin waan sooratamuus akka dabaluu gochuuf deema.
Biyyoonni dinagdeedhan badhaadhan rakkinicha dandamachuu danda'u, biyyoota guddataa jiran (harka qalleeyyii)keessatti garuu waan nyaatamu argachuunn qabsoo jabduu barbaaduuf jira.
Rakkinni kun soorata dhabuun ammoo quucaruu qaqqabsiisuu mala.


text: Sagalee Qeerroo Sadaasa 5/2019 ,Godinaalee Gujii lamaanii FI booranatti torban kana keessa qofa namootni 150 ol tahan humna waraanaan hidhamaa jiru. Hidhatii hiikamuu Galaalchessitoota radiyoo Sagalee Qeerroo waliin turtii isaandabarsan maal ture kan jedhu gafanneef deebii isaanii qabannee dhiyyaaneerra.MM Dr Abiyyii fi Ministeera RIB obbo Lammaa Magarssa waltajjii marii nageenyaa jechuun magaalaa Harar imalan irratti gaaffiin ummatarraa fi mormiin isaan mudatuunjiraattotni nuuf himan. MM Dr Abiyyii, ministeera RIB obbo Lammaa Magarsaa fi I/A/P/N/O obbo Shimmalis waltajjii marii nageenyaa jechuun jiraattota magaalaa Amboo waliin marii gochuuf kan turame turtii sa’aa muraasaa booda waltajjiin addaan cituu jiraattotni dubbisne Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromootti himaniiru