text:
Afaan Oromoo dur hacuuccaa diinaatu duubatti isa hanbise, har’a hoo maaltu duubatti isa hanbisa?
Abdii Boruutiin*
Akkuma beekamu, Afaan Oromoo bar-dhibbee tokkoo ol hacuuccaa ykn cunqursa diinaa jala waan tureef; akkasumas otuu ittiin hin barreessamin baroota dheeraa waan dabarseef, Afaan ittiin dubbatamu qofaa ta’ee akka ture kan yaadatamuu dha. Galanni qabsoo bilisummaa Oromootiif haa ta’u, kunoo bara 1991 kaasee qubee ittiin barreessamus argatee, har’a sadarkaa kanarra ga’ee jira. Injifannoo kana ammoo Oromoon hunduu ittiin boonuu qabna. Haa ta’u malee, Afaan keenya rakkoolee hamma kana hin jedhamne keessa dabree, har’a sadarkaa kanarra haa ga’u malee, bar-kurnee lamaan dabran keessatti akka Afaan tokko guddachuu qabutti guddatee jiraa? Yoo deebiin gaafii kanaa “lakkii hin guddanne” kan jedhu ta’e, gaafiileen itti aananii dhufan: Maaliif guddachuu dadhabe? Amma hoo akka guddatu maaltu godhamuu qaba? fi kan kana fakkaatanii dha.
Gaafiilee asitti ka’an kanaaf deebii otuu hin barbaadin dura mee gaafii: Guddinni Afaan tokkoo akkamitti madaalama? kan jedhu haa ilaallu. Gaafiin kun salphaa fakkaatu illee, deebiin isaa kan xinxala barbaachisu fi hubannoo guddaas barbaadu dha. Karaa kanaan deebii quubsaa kennuu dhaaf ammoo ogummaa Afaanii illee nama barbaachisa. Ogummaa kana qabaachuu baadhus, akka ilaalcha, yaada fi hubannoo kiyyaatitti, gaafii kanaaf deebii gabaabaa kennuun yaala. Ulaagaaleen guddina Afaan tokkoo baay’ee ta’uu danda’an illee, inni guddaan tokko guddina hogbarruu ti. Guddinni hogbarruu guddina Afaan tokkoo agarsiisa jechuus ni danda’ama. Ulaagaan biraa ammoo, kan guddachuun Afaan tokkoo ittiin beekamu, yoo Afaan kun qulqullaa’e fi waalteffamee dha. Egaa asirraa kaanee Afaan Oromoo yoo ilaallu, Afaan keenya yeroo ammaa ulaagaalee kana guutuu ykn guutuu baachuu isaa hubanna.
Akka Afaan keenya hacuuccaa guddaa jala turetti fi akka bara 1991 jijjiiramni argametti, silaa beela fi dheebuu Afaan keenya kanarraa qabnuun guddina isaatiif ciminaan hojjennee; bar-kurnee dabran kana keessatti waa hundaa guddisuutu nurra ture. Haa ta’u malee, guddisuun isaa hafee, Afaan keenya waan dagatame fakkaata. Ulaagaaleen kanaa olitti kaase yoo ilaalle, gara hogbarruutiin Afaan keenya baay’ee baay’ee duubatti hafe yoon jedhe dhara ykn dubbii raajessuu miti. Fakkeenyaaf, kitaabonni waggoota diigddamman dabran kana keessatti Afaan Oromootiin barreessaman walumaagalatti lakkoofsa isaanii illee yoo ilaalle, hammam Afaan keenya akka dagatame fi duubatti hafe ragaa ta’u. Egaa kuni maaliif ta’e jennee of gaafachuu hin qabnuu? Yoo nuyi guddina Afaan keenyaatiif tattaaffii hin goone, eenyutu nuuf guddisa jennee teenyee eegna? Afaan keenya hundee Oromummaa ti; mallattoo keenyas. Mallattoon fi eenyummaan keenya akka guddatu hin barbaadnu moo waan biraatiif dursa kennina?
Dhugaa dha, wanti yeroo ammaa caalaatti itti xiyyeeffannu fi dursa kennuufii barbaadnu ykn qabnu qabsoo bilisummaa fi abbaabiyyummaa akka ta’e waan nama mamsiisuu miti. Dura kana galii dhaan geenyee, sana booda guddisuu Afaan keenyaatti deebina yaadni jedhu ka’uu danda’a ta’a. Yaadni akkanaa garuu, akka ilaalcha kiyyaatitti, dogoggora dha. Guddinni Afaan Oromoo qaama qabsoo bilisummaa Oromoo (QBO) akka ta’e hubachuu qabna. Maaliif qabsoo kana lamaan addaan baafnee ilaaluu barbaadna? Afaan keenya guddisaas bilisummaa dhaaf qabsaa’uus ni dandeenya jechuu dha. Bilisummaan yoo ture, guddinni Afaan keenyaas isuma wajjin turuu qaba jechuu dhaa? Akka carraa ta’ee yookaanis jabaannee ciminaan hojjennee bilisummaa fi walabummaa otuu argannee, sana booda Afaan hin guddatini fi hin waalteffaminiin hojjechuun; biyya keenya ittiin bulchuun qabsoo biraa akka ta’u hubachuu qabna. Kanaaf, guddinni Afaan keenyaa qabsoo bilisummaa wajjin wal bukkee gaggeeffamuu qaba.
Mee gara hogbarruutti deebi’uu dhaaf, yoo dhugaa dubbanna jenne, kitaabota Afaan Oromootiin barreessuun hafee; yookaanis kan barreeffamani illee bitnee dubbisuun hafee, waanuma xixiqqoo illee Afaan keenyaan barreessuu fi dubbisuu dhaaf hammam fedhii qabna? Yoo barreessuu fi dubbisuuni illee kan nu rakkisu ta’e; yoo qubee Afaan Oromootti fayyadamuun kan nu dhibu ta’e, meeqa keenyatu kana barachuu dhaaf hawwii fi fedhii qabna? Babal’inni fi guddinni hogbarruu asirraa ka’aa bar! Yoo Afaan keenyaan hin barreessine fi kan barreeffames hin dubbifne, Afaan keenya ni dagatama; yoo dagatame ammoo, duubatti hafa. Wanti tokko hammuma irraa fagaachaa deeman dagatamuu bira illee dabree hirraanfatamuu illee danda’a. Dur carraa dhabnee; dhiibbaan adda addaas waan tureef, Afaan keenyaan barreessuu dadhabne. Har’a garuu waan dandeenyu, karaa dandeenyuun gahee keenya gumaachinee Afaan Oromoo akka guddatu godhuu ni dandeenya.
Akkuman kanaa olitti tuqee dabre, ulaagaa lammaffaan, kan guddinni Afaanii ittin madaalamu, qulqullina fi waalteffamuu Afaanichaa ti. Karaa kanaanis Afaan Oromoo yoo ilaalle, ulaagaa kana guutuu dhaaf waa baay’eetu hafa. Karaa tokkoon Afaan keenya har’a illee bar-kurnee lama booda jechoota alagaa ofitti makuu irraa of hin qulqulleessine. Fakkeenyaaf, namootni tokko tokko akkuma ofii barbaadanitti, akkuma isaanitti toletti, jechoota Afaan Amaaraa fudhatanii isaan kana Afaan Oromootti hiikuu dhaan kanatti fayyadamaa jiru. Waayeen akkanaa kuni ammoo, jechoonni Afaan keenyaa kan qulqulluu ta’ani fi naanolee adda addaa keessatti dubbataman akka bakkee ofii hin arganne taasisa. Afaan keenya akka dogoggoraan baratamu godhas. Bakka jechoota alagaa ykn bakkee jechoota sirrii hin taanee kan ofii buusuu dhaaf ciminaan irratti hojjechuu barbaachisa.
Waaltessuun Afaanii baay’ee barbaachisaa fi murteessaa dha. Waayeen kun Afaan guddachuuf jalqabarra jiru, kan akka Afaan keenyaa dhiisii, Afaan gaariitti guddate fi biyya teeknoolojii dhaan guddatan keessatti illee baay’ee barbaachisaa dha. Biyyooleen diinagdee fi teeknoolojii dhaan guddatan tokko tokko illee fooyyii barreessuu Afaanii (orthography reform) jechuu dhaan yeroo yerootti guddina Afaan isaanii too’achuu dhaan waan kanarratti hojjetu. Waaltessuun Afaan tokkoo bu’ura guddina isaa ti. Akkuma beekamu, biyyi keenya Oromiyaan bal’aa dha. Kana biratti ammoo uummatni keenya baroota dheeraa (bar-dhibbee tokkoo ol) addaan hiramanii; kutaa kutaatti qoqqoodamanii waan turaniif, Afaan tokko haa dubbatan malee, jechootni isaan itti fayyadaman naannoo dhaa naannootti; kutaa dhaa kutaatti gara gara ta’uu danda’u; waliigaltee irratti illee rakkoo fiduu danda’a. Yoo Afaan keenya waalteffamu garuu jechootni walii (common words) filatamanii kanatti waan fayyadamamuuf, barreeffama keessatti illee akka dogoggorri hin uumamne taasisu jechuu dha. Kanaaf, waaltessuun Afaan keenyaa barbaachisaa ta’a.
Wanta tokko otuu hin hubachiisin kanan dabruu hin barbaadne, Afaan Oromoo kan duubatti hanbise hacuuccaa diinaa, kan dur irratti godhamaa ture qofaa otuu hin taane, diinni har’aas kan dalagaa jiru kan dur sanarraa baay’ee adda miti. Kan dur sanarraa kan adda godhu yoo jiraate, diinni har’aa Afaan keenyatti fayyadamee meeshaa godhatee nu bitaa yoo jiru, garuu Afaan kun akka hin guddanne godhaa jira. Kuni ammoo hacuuccaa bifa biraa ti. Diinni har’aa akka Afaan Oromoo guddatu barbaaduu baatu illee, warra isaaf hojjetaniif leenjii fi barumsa Afaan Oromoo kennaniifii nutti bobbaasan. Karaa biraatiin akka Afaan keenya guddatu barbaaduu baatanis akka inni dhabamus hin barbaadan jechuu dha. Kanatu diina durirraa adda isaan godha.
Gaafiilee jalqaba barruu kanaarratti ka’anitti deebi’uu dhaaf, gaafii isa duraa, Afaan Oromoo maaliif guddachuu dadhabe? kan jedhuuf deebiin, akkuman kanaa olitti ibsuu yaale, guddina Afaan keenyaatiif waan ciminaan irratti hin hojjetaminiifi. Ciminaan irratti hojjechuun hafee, akka inni hin dagatamne illee yaalii baay’een hin godhamne. Kuni komii otuu hin taane, dhugaa mul’ate fi mul’achaas jiru waan ta’eefi. Haa ta’u malee, waayee waan tokkoo yoo dubbatan, rakkoolee jiran qofaa kophaatti baasanii dubbachuun faayidaa hin qabu. Rakkoolee kanaaf mala ykn furmaata barbaaduutu bu’aa fida jechuu dha. Gaafii lammaffaan jalqaba barruu kanaarratti ka’e: Amma hoo akka Afaan keenya guddatu maaltu godhamuu qaba? kan jedhu, gara mala ykn furmaata barbaadnutti nu geessa. Mala ykn furmaata kanas argachuun dirqama Oromoo hundaatuu ta’uu qaba jedheen amana.
Gaafiin: Akkamitti Afaan keenya guddifnna? jedhu sammuu Oromoo hundaa keessatti deddeebi’ee ka’uu qaba. Karaan Afaan keenya ittiin guddachuu danda’u adda adda ta’u illee, inni tokko hogbarruu Afaan keenyaa babal’isuu fi guddisuu dha. Kuni ammoo kan ta’u yoo Afaan keenyaan barreessine dha. Namni hunduu barreessaa ta’uu hin danda’u ta’a yookaanis kana godhuuf dandeettiin jiraatu illee fedhiin hin jiru ta’a jechuu kooti. Haa ta’u malee, warra barreessuu barbaadani fi dandeettii kanaa illee qaban jajjabeessuun; waan isaan barreessan dubbisuun, guddina hogbarruutiif karaa baasa ykn balbala bana jechuu dha. Akkuma kitaabota Afaan biraa bitnee dubbisuu dhaaf fedhii fi hawwii qabnu, kan keenyaatiifis akkasuma caalaatti fedhii fi hawwii yoo qabaanne, kitaabotni baay’een Afaan Oromootiin akka barreeffaman taasisa. Yoo kitaabotni Afaan keenyaan barreeffaman hin gurguramne ykn hin bitamne fi hin dubbifamne, hamileen barreessaa illee hir’achuu waan danda’uuf, kan waan baay’ee barreessuu dhaaf yaada qabu fi karoorfate illee yaada ofii kana jijjiiruu dhaaf dirqama. Waayee akkanaa kanatu akka hogbarruun hin guddanne godha.
Dhiyoo kana Gadaa.com irratti mata duree “OPride.com Seeking Contributors –Hamba Habalee Cittee” http://gadaa.com/oduu/?p=6792 jedhuun waayee Afaan Oromoo dubbissen ture. Ani akkan ofii kiyyaa yaadutti, yaadni kun baay’ee gaarii dha; deeggaramuu fi jajjabeessamuus qaba . Deeggaruu fi jajjabeessuu jechuun ammoo, yaada gaarii dha; jabaadhaa itti fufaa jechuu dhaan yaada (comment) kennuu ykn dhiyeessuu qofaatti hafuu hin qabu. Bakkeen kun kan namootni yaada, beekumsa fi dandeettii ofii itti hirmaatani fi asitti walirraa barachuus danda’an ta’uu qaba. Kuni bu’aa karaa lamaa qabaachuu danda’a. Tokko, walirraa barachuu fi beekumsa tokko tokkorraa argachuu yoo ta’u, bu’aan karaa lammaffaa babal’isuu fi guddisuu Afaan Oromoo ti. Kanaaf tattaaffiin akkanaa kun yoo deeggarame, bu’aa fiduu danda’a jedheen yaada.
Asirratti yaadni ykn gaafiin: Maal godhuu qabna? jedhu ka’uu danda’a ta’a. Warri yaada kana dhiyeessan (OPride.com) wanta godhamuu qabu yookaanis akkamitti yaada kana akka babal’isan ibsani illee, ani yaada tokko dhiyeessuun barbaada. Fakkeenyaaf, namootni jechoota Saayinsii, Kompiyuutaraa, Afaanii (grammar words or terms) … walumaagalatti jechoota Teeknoolojii Afaan Oromoo fi Afaan Ingiliziitiin beekan, jechoota kana wal bira qabanii dhiyeessuu dhaan akka namootni biroo baratan yookaanis yaada ofii itti dhiyeessan godhuu dha. Akkanatti jechootni baay’achaa akka deeman waan taasisuuf, gara fuulduraatti kitaabotni tokko tokko illee, kan ogummaa gara garaatiif qophaa’an akka barreeffaman jajjabeessuu danda’a jedheen yaada. Kuni ammoo yaada dhuunfaa kiyyaa fakkeenyaaf jedheeti malee, wanti asirratti hirmaatamu baay’ee ta’uu danda’u. Kan ta’es ta’u, yaada akkanaa irratti hirmaachuun baay’ee barbaachisaa dha.
Dhumarratti, dhaamsi ani carraa kanaan Oromoo hundaafuu dabarsuu barbaadu, keessumaayuu warri barumsa, beekumsa fi dandeettii qabdan waan dandeessan, karaa dandeessaniin qooda keessan gumaachuu dhaan, Afaan keenya akka hin dagatamne fi duubatti hin hafne; kana bira illee dabree akka guddatu; dirqama Oromummaa keessan akka baatani dha. Afaan Oromoo hundee Oromummaa ti; mallattoo Oromoo ti. Kanaaf, eenyummaa fi mallattoo keenya haa guddifnu; addunyaatti haa agarsiifnu; ittiinis haa guddannu. Guddinni Afaan tokko guddina saba tokko ti.
Galatoomaa.
* Abdii Boruu: aboruu@gmail.com
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
21 Comments
-
Gaachana:
Abdii
Yaada kee yeroo addaa dhiyeessituuf hedduu galatoomi. Galanni kee bilisummaa dha.
Afaan Saba tokkoo akkan inni guddatuuf daran jabaatu kan isa godhu akka yaada kiyyaatti waa sadeen gurguddaa lafa kaayuun ni danda’ama..Qaama qajeelfama kennu (institution) waaltawe qabaachuu. Kuni ammoo kan ta’uu danda’uun yoo mootummaa walaba qabaatan qofa. Ummanni bilisoomee fi mootummaa walaba ijaarate aadaa, afaan, seenaa fi eenyummaa saba maalummaa isaa adunyatti beeksisuus fedhii fi uf qusannaa tokko malee qajeelfama itti baasee hojjata.Kan biraa ammoo faffaca’iinsa beektootaa fi hayyoota Oromoo akkasumas gaazexessitootaa fi artistoota adda addaa ti. Afaan tokko kan guddachuu danda’u yoo afaan mootumicha dantaa Oromoo eegu ta’e qofa.. yoo afaan mana barnootaa ta’ee dha. Hamma ammaatii afaan Oromoo Jaarraa tookkoo fi walakkaa ol sagarkaa akka inni badutu irratti dalagamaa ture. Galata Qabsaawota dhufaa fi saba jaalattootaa boolla silaa itti awaaluuf qotamee itti geeffame irraa bararamee kunoo ardha anuu anii fi ati akka isaan barreessinu ta’ee jira. Akka natti fakkaatuttii akka fedhii keennaa godhuuf mootummaa dhaabachuu qabnaan jedha.
Nagayaan
-
Tunka Manini:
Okay! Many thanks for raising this issue and it must raised constantly so that constant developmental efforts should be undertaken. The true is that the whole idea of independence, be it individual and collective national liberation and freedom in any form is impossible to achieve without the development of common language which is also an important common identity and healthy basis of genuine nationalism. Could Oromos have come to be the current some 40 million strong Oromo intact nation with out their language that defied overwhelming brutalities and tyrannical suppression in order to completely erase it from the face of the planet? I DOUBT!
The language have come a long way but more efforts needs to be put in to its full development by all of us. Of course, there are still structural direct and indirect oppression and roadblocks but yet Oromos have currently great chances for proactively and willfully developing their language rather than sitting like a duck and often playing a victim.
Just to mention in a positive light, I wonder as to why is it that Amharas and other very tiny world language minorities even with the most difficult alphabets and linguistic structures are extremely getting active and proactive producing high quality language soft wares and distributing them across the planet earth with out much effort when such a giant linguistic group like the Oromos couldn’t produce any significant language soft wares both for the Oromos and the world , such as Talk Now! Language CD-ROM series, Movie Talk Advanced Language DVDS from Euro Talk, euro Talk International Language Learning Software, etc. just to mention some of the tips of the iceberg. Such productions do not need rocket scientists or creatures from the outer space with extraterrestrial brain compositions but simple motivated proactive individuals and groups of people.
THE STICK IS IN OROMO HANDS AND THE SNAKE IS NOW IN FRONT OF THEM! Should we wait acting and doing what we can do untill the planet earth becomes a perfect place to live just like some circles are faithfully waiting for the coming of Christ, then I am afraid that we may stay without seeing that perfection forever to come. The road to perfection and the better world is by doing what one can do and changing that world one step at a time.
-
Jirrue:
waant barreffama keesat ibsame sirridha
afaan Oromo lee ykn waan biraa lee guddisuuf qabsoo cimaa godhaani
motuma giddu galeesa ummachuun isa bu’uraa dha.
kaanafuu; qabsoon bilisumaa itt fufuu qabaa.
maalifi yoo jeetan,ummaani keenya gaamsni afaan biraa dubaata jiraan
rakko lee tokko tokkoon kan ka’aan.Furmaan isa inni gudaan, ‘qabsoo dhigaa cimminaan gochuu qofaadha’.
-
Jima:
Abdii
Gudinni afaani qabsootti hirkatee jira. Yoo qabsoon cime, guddinna afaanitiif gaaridha. Namoonni yeroo isaani fudhatani hamma humna isaanii afaan kana guddisuuf hojatu. Qabsoon laafa adeemnaan garu, guddinni afaani hin jabaatu. Kanaaf, bilisummaafis ta’e guddina afaan keenyaas, qabsoon jabaate adeemu qaba. Qabsoon keenya hin jabaata, rabbitu beeka. Galatooma.
-
aliyyi:
hedduu galaatomi abdi boruu jabadhu jajjadhu
-
Raggaasaa:
Obbo Abdii,
Yaadake kanaaf, walumatti qabaa tattaaffii gootuuf galata guddaa qabda.
Yaada ati marsariitii Gadaarratti maxansitu/baaftu yeroo baay’ee nan dubbisa. Yeroo baay’ees yaannike ifa, amansiisaafi barsiisaadha. Fkf. waa’ee amantiifi qabsoo Oromoo ilaalchisee mataduree “Oromummaa dhaaf dursa kennaa jechuun amantii dhiisaa jechuu miti – Amntiin hoo QBO duubatti harkisaa?” jedhu jalatti yaada Obbo Ahmed Husseen ibsuudhaan barreesite keessatti waa’ee warri amantii yeroo amantii isaanii fudhachiisani akka eenyummaa (identity) saba biraa balleessaan, fkf. yeroo “cuuphaa/baptizing” maqaa geeddaruudhaan; (Ortoodoksiin maqaa Habashaa, Protestaantiin maqaa warra faranjii ykn warra Jewishii, Islaamni maqaa Arabaa) akka laatan han ibsitee ture baay’ee ifaaf waan qabatamaan tureef jirudha. Kana wajjinis sirnna aadaa ayyaana adda addaa, fkf. han fuudhaadhaaf heerumaa, han dhalataaf du’aa, kkf hundaa gara hansaaniitti geeddaranii akka ayyaaneffachiisani na yaadachiise.
Keessuumaayyu eenyummaa geeddaramee ilaalchisee imeelii argatte kan waa’een (Waalelinyi Mokonen, Balay Zalaqaa faa) barumsa guddaa han kennudha. Wlumatti qabaa eenyummaa-Oromummaan dursaa tahuusaa, Amantiin isa boodaa/lammaffaa tahuun waan dhugaati.
Egaa gara barruuke isa har’aatti yoon deebi’u, Afaan saba tokkoo han guddachuu danda’u namoota muraasaan otu hin tahiin walgargaarsa sabboontota saba sanaa hundaatiini. Keessumaa ammo, Afaan keenya Afaan saba milioona afurtamaa olii, diinaan adda addaan qoodamee waggoota dhibbaa ol tureefi jechoota adda addaa godhatee guddisuufi waalteessuuf beektonni/sabboontonni kutaalee adda addaa kana keessaa bahani irratti hirmaachuudhaan Jechoota sana walitti yoofidanidha. Garuu yoo akkuma amma jirutti itti fufame, jechaanko, yoo dhalata haaraas Afaan hin waalttessamne barsiisuun itti fufe akka garaagarummaa sabaa itti fufu, walii galteenis dafee hin uumamne bu’aa busuu ykn. gumaachuu akka tahe hubachuun barbaachisaadha.
Dhugaadha, diinni keenya yeroo ammaa isa dur irraa addummaansaa Afaan keenya akka durii dho’wuu/ugguruu waan hin dandeenyeef ittiin nu bituuf ittiin nu to’achuuf itti fayyadamaa jira. Haata’u ma;ee akka amma bittaassaaf gahuu oli hin guddanneef garuu akkuma farda cancalaan qabanii gara barbaadaniif hanga barbaadani qofaa adeemsisani jabeesee qabee jira. Han akka cancalaatti itti gargaaramus warra Oromoo ofiin jedhani, garuu eenyummaa isaanii garaa isaaniitti geeddaranii diinaaf ergamani yookis Oromoo fakkaatanii afaanicha dubbatani Oromiyaa keessa facaafamanidha. Akka qabatamaan argamaa jiruutti guddin Afaan Oromoo hanga diinni barbaadu ol tahaa waan jiruuf yero ammaa karaa diinaa han irratti hojetaa jiru, guddina Afaanichaa jala dhaabachuu ykn. akka hin guddanne dhowuu qofaa otu hintaane eddeedhuma gahee jiru irraa suuta suutaan gara boodatti deebisuudha. Fakkeenyaafis waan lama tuquun ni gaha:
1. Manni barusa Afaan Oromoo bara 1992 keessa magaalota Oromiyaa hunda keessa Finfinneen dabalatee banamanii turan amma Finfinnee keessaa hin jirani, eddee kaaniis akkasuma yookaan hin jirani yookaan lakkoofsi isaanii xinnaateera. Kanaafuu ijoolleen Oromoota magaalota Oromiyaa gurguddoo keessa jiraatanii, han warra maqaaf Oromoo ofiin jedhanii Oromiyaa bitanii dabalatee Afaan Oromoo hin baratani. Karaa bira garuu manni barumsa Afaan Amaaraa magaalota Oromiyaa keessatti babal’achaa jiru.
2. Afaan Oromoo Afaan hojii biyyoolessa akka tahu yaada mormitoonni kaani dhiyeessani ifatti bahuudhaan kan mormeefi mormaas jiru dhaaba jalee woyyaane “opdo” tahuusaati.
Kanaaf jecha beektonniif sabboontonni yoo dafnee akkaataa itti Afaan keenya guddifannuuf waaltesinu irratti wal bira dhaabannee karaa hundaa duula jalqabuu qabnna. Yookaan akkuma Obbo Abdiin jedhe, Afaa keenya guddachuun haafee gara boodaatti deebi’uunsaa mamii hin qabu.
Farad nafaa/hatattamaa abootteetii dhahatu/gulufu akkuma jedhani dafanii waliif birmachuun dhuguma waan barbaachisudha.
Obbo Abdii, jabaadhu itti fufi, yaannike hin gu’iin, harkikes hindadhabiin. Namoonni akkake Oromiyyaaf baay’ee barbaachisu.
Galanike Bilisummaa haata’u!!!!!!!!!!
-
qero:
Akkam Jiretu,
Ragaasa garii jetee!!
Egaa rakkinii Affan kenyaa kan jiru Oromo irraa otto hin tane Motumaa nu cunquresaa jiru dha, umaan oromo hidhama jira, gazexessitonii hidhama jiru, mediam affan oromo finfinee gare Adama ittii gegesamee jira, essa hira naga kasii or “case” oromo dhaf baha jiru, essan gudhachu danda’aa dhibaa akkasii ni irratii godhama otto jiru, namoon buyaa alaa jiraniis murasatu jiraa ware habesha wallin yoo illale kane biraa namootitumaa knyatu affan namas kan gudissaa jiraan maliffi kara tiyatiraa fi fimii hojetaa jiran walqunametiin oromo walliin qabanis bayee xinodha, egaa namootaaa akkassii akkamiitii offitii qabena kan jedhu irratii hojaachun kenyaa barebachisaa dha. Kara biratiin poletical power qabachun kenyaa affan kenyaa bayee barebachisaa dha.
Kanaf 1. dhibaa jiru balessu dha.
2. dinii affan kenyaa motii numaa baleesuf karorefatee irratii fincilu, ciminee gazecesotii hidhamanifii sagalee ta’un kenyaa barebachisaadha.
3.Filmiin yoo hojatamee biyaa kessatii laluhdaf ykn agaresisudhaf amam mijaha dha. Umaataa qaqbesisusdhaf akkamitii dand’aamaa, kanaf wanii jiru bilisumaa kenya irratii cimu qabenaa.
4. Yeroo ammaa kana kessatii rakkasaan(gatii gadii bu’aan) gurugurun garii natii fakkata maliif amma umaanii barutii.
5. Warii habeshaa ijolee kane issanii biraa darebanii ijolee kenyaa irratii hijachaa juru, enyumaa issanii akka jiban, kanaf imoo hala mijaha qabu, kan akka churchii Ortodoxii , yoo danda’amee charchiin sun affaan Oromotiin akkaa baresisu otoo godhamee bayee garii natii fakkata. OPDOn yoo xinatee kana saba issatiif hojachu danda’u qabu. OPDO n yeroo Fillanoo qofa akka gotaatii yeroo kan imoo akka fidaa hin qabentii lalemu kessa off basu qabu. Akka namaatii dhabechu qabu.
6. Dubaretoon habeshaa affanii issanii nama hundatii baresisu dhiraa wale baraan hundatii baresisu, dubartidumaa kenyaa offetii qabanii affanii issanii itii fe’u, kanaf dubaretoonii kenyaa bayee bayee cimuu qabu, enyumaa issanitif, gudinaa affan issnitiff, dubaretoonii qpda gudaa fudhachu qabu.
egaa ha’af,
galaatoma
qero
-
Abdii Boruu:
Ijoollee Oromoo,
Duraan dursee walumaagalatti yaada dhiyeessitanif akkasumas na jajjabeessuu keessaniif hundi keessanuu galatoomaa.
Gaachana, Jirrue fi Jima,
Wanti isin barreessitan dhugaa dha. Yoo mootummaa walabaa qabaatne ykn dhaabbanne, mootummaan akkanaa akka guddina Afaan keenyaatiif hojjetu waan nama mamsiisuu miti. Qabsoo bilisummaa cimsuunis guddina Afaan keenyaatiif furmaata akka ta’u kunis dhugaa dha. Haa ta’u malee, hamma mootummaan walabaa dhaabbatutti ykn ijaaramutti yookaanis hamma QBOn galii ga’utti eeguu fi guddina Afaan Oromootiif hojjechuu dagachuun, guddina Afaan keenyaatiif furmaata hin ta’u.
Akkuman barruu kiyya keessatti ibsuu yaale, bilisummaa dhaaf qabsoo cimsaa, akkasumas guddina Afaan keenyaatiif qabsaa’uu, ciminaan hojjechuu, qabsoo lamaanuu walbukkee gaggeessuun barbaachisaa dha; ni danda’amas jedheen yaada. Hamma mootummaan walabaa ijaaramuttuu Afaan keenya guddisuu dhaaf wanti hojjetamuu danda’u baay’ee dha jechuu kooti. Kanaaf, Oromoon hunduu waan danda’an, karaa danda’aniin Afaan keenya guddisuu dhaaf tattaaffii godhuu qabu jedheen amana.
Tunka Manini fi Raggaasaa,
Yaada bal’aa fi ibsa baay’ee gaarii dhiyeessitan; hedduu galatoomaa. Qabxiilee gaarii waan lafa keessaniif, wantin itti dabalu hin jiru. Ittidabalama yaada barruu kiyyaa waan ta’eef, baay’ee na gammachiise. Wal bira haa turru; waliin (wajjin) haa hojjennu; isini illee jabaadhaa. Gara fuulduraattis yaada babbareedaa akkanaa kana irraa of hin qusatinaa. Galanni hundaatuu bilisummaa haa ta’u!!!!!!
Galatoomaa
-
Surraa:
tole Abdii galati kee guddaa dha. ammoo yaada kee yeroo mara yaada jaarsaa fi dansaa waan ta`eef amala kanaan itti fufi. ammoo amman tana oromoon irriba keeysaa hindamaqne. kanneen damaqani ammoo warreen hindamaqne kanatu danqaa ta`aa jira. ammoo yeroo eegata male martu ni dammaqa. guyyuu dammaqae sana eegaa maal jetta…. ajaa`ibatu ta`a. galatoom
-
Dawaa Oromoo:
Hayyee Abdii Borii,
Barruun ati yeroo heddu marsaa kanarratti gumaachitu haalan kan guddina fi badhaadhina oromoo egereef karaa soqu waan ta’eef jabaadhu, fuuldurattis harki kee akkanuma haa mirgisun jedha.
Afaan Oromoo daran guddisuuf furmaatni ati kennite furmaata bu’uraa waan ta’eef yaada kee gabbisuuf qofan itti dabaluu fedhe.
Furmaata dabalataa jedhee yaadu keessaa barreeffama Siiban Abbichuu, ”Sa’a abbaan gaafa cabse ollaan ija jaamsa” jedhee barreesse tokko na yaadachiise.
http://gadaa.com/oduu/5408/2010/09/02/%e2%80%98sa%e2%80%99a-abbaan-gaafa-cabse-ollaan-ija-jaamsa%e2%80%99-oromummaa-keenya-dhugumatti-ni-jaalannaa-laata/
Kanneen ati caqaste akka jirrutti ta’ee hundi keenya mee gaaffii tokko duwwaa of haa gaafannu. Gaaffichis gaaffii salphaa! Ani Oromoodhaa? jennee of haa gaafannu. Deebiin gabaabumatti ‘eeyyen’ ta’a jedheen abdadha. Oromoo ta’uu keenya yoo beekne Oromummaa keenyaaf ammo hagam quuqamna ykn hojjechuun nurraa eegama? Oromummaan maaliin ibsama? Waan Oromoo jaalachuu fi shira diinaa qolachuudhaan ibsama. Waanti Oromoo maali yoo jennu, Aadaa Oromoo, Afaan Oromoo, fi walumaa- galatti qabiyyeewwan Oromoo kan alagaa irra addatti isa baasanii mul’isuu danda’an hunda jechuudha. Kanaaf egaa namni Oromoo ta’uu isaatti amane tokko waan Waan Oromoo jaalachuu qaba kanin jedheef. Namni waan jaalatu tokko ammo guddisuu fi dagaagsuuf akka carraaqu beekamaa dha.
Afaan keenya guddisuuf bakarri nu harka jira; mallis garaa keenya keessa jira. Kanaaf yoo Afaan keenya kana guddisuu feene orma/alagaan biroo akka dhufee nuuf guddisu eeguu hin qabnu. Numatu tokko tokkoo keenyaan qooda nurraa eegamu ba’uu qaban jedha. Bilisummaan booda Afaan keenya guddifanna kan jedhu, akka furmaatatti fudhannee dhiisuu hin qabnu. Biyya keenyarratti abbaa biyyaa ta’uu ykn walaboomuun guddina Afaan keenyaaf duwwaa ossoo hin taane badhaadhinni fi egereen Oromoo akka Oromoon hawwe duwwaa ta’uun isaa waan wal nama gaafachiisu hin qabu.
Afaan ofii dagaagsuun, fedhii fi hawwii saba ofii akeekan ga’uun, fincila diddaa gabrummaaf aarsaa gochuu, fi kkf hundinuu qabsoo dha. Yoo diinni Afaan kee ukkaamsuuf yaalu ati harkatti diddee ifatti baafta taanaan, yoo diinni kan isaa akka fudhattuuf sitti lallabu, atis diddee kan kee akka waan isaa caalu itti abbuuruu qabda. Kanaaf ammoon Afaan kee guddiftee akka kan isaa irra wayyu agarsiisuu qabda.
Kanaaf, Afaan Oromoo guddisuun qabsoo Oromummaaf godhamu irratti gumaachuu jechuu dha; Afaan keenya guddisuu jechuun ammoo hog-barruu Afaan Oromoo cimsuu jechuu dha; Fuurmaatni biroo ammoo yeroo isaa eeggatee ni dhufa. Har’a Afaan keenya guddifne jechuun gaafa bilisoomne maal hojjenna jechuu miti. Guddinni daangaa hin qabu; Bilisummaan boodaas akkasumatti kallattii yeroon gaafate ilaalchisee itti fufa deema jehuudha.
Yaada kiyya goolabuun duratti, unkaaleen guddina afaan tokkoo agarsiisan keessaa inni jalqabaa Hog-barruu afaanichaan jiran jenne. Hog-barruu kana ammoo akkamitti jabeessina? Hundi keenya artistii ta’uu qabnaa? Hundi keenya kitaaba barreessuu qabnaa? Hundi keenya Fiilmii dalaguu qabnaa? Deebiin kiyya “lakkii” dha. Garuu hundi keenya waan kana hojjechuu ni dandeenya: Kunis, hundi keenyaa waan aartistoonni keenya dalagan bitachuu ni dandeenya; hundi keenya kitaaba Afaan Oromoon barreefaman bitachuu ni dandeenya. Gaaffiin har’a ka’aa jiru bar “kitaabota meeqatu Afaan Oromootin barreefame haga yoonaa?” Kan jedhuudha; Garuu kitaabonni kun shanis haa ta’anii ja’as, tokkoon tokkoon keenya kan of gaafachuu qabnu kitaabotuma lakkoofsan xiqqoo tahan kana “Kitaaba meeqaan bittadhee of harkaa qaba ykn dubbisee jira?” Jennee of haa gaafannu. Deebiin isaa kan dhuunfaa waan ta’eef isinumaaf dhiise….
Horaa Bulaa.
-
anonymous:
Obbolessa ko Abdi Boruu, gaffii akkanaa kaasun ke bay’ee gaarii dha. Gaaffin ke kuni “Afaan Oromoo dur hacuuccaa diinaatu duubatti isa hanbise, har’a hoo maaltu duubatti isa hanbisa?” mataa isatti dogoggoraa dha. What I mean is, your premise is wrong ( False), and you will come to wrong conclusion, as a result.
Gaffin guddaan, hardha Oromoo maaltu isaa dhalatee?. Bu’aa maalii inni “qabsoo’ dhemau kuni ifaa fidee? Akka ilaalcha kootti, Oromoon bu’a inni argate hinjiru. Bu’a inni argate yoo jirate, BADII, SALPHINA, TUFFII, fi BURJAAJA’U dha. Hummataa du’aa fi jirenya giddutti rarra’ee jiru dha. Hummataa, Jiraa gadii fi Du’aa olii ta’ee argama. Sababii kanaaf, walnti oromoo dha jijjirame takka hinjiru.
Dubbiin isa mammaksa QAMALEEn, Billaa Indaaqqootin ( Lukkutin) Leenca gowwomsitee, Albee ittin jijjiratte sana ta’e. TPLF ija duniunfadha isinin gowwomsa jecha jirti ykn immo gowwomsa jirti. Yoo kana akka dhugaa gootee fudhatte malee, Oromoon hardha Biyyi isaa irra fudhatamaa jira. Lafa isaa irra bu’qaa jira. Saammamaa jira. Bilisummaa hinqabu.
Walumaa galatti, Sabnni Oromoo inni hundee Afaan Oromoo ta’e otoo hinbilisoomin, hindagaagin, akkamitti afaan oromoo guddachuu mala jette yaadaa? Moo isa Jawaar Mahaamad qabsoon oromoo galma ishii geesee jedhe xibaaru sana dabltee dubbattaa?. Afaan oromoo dubbachuuf mirga argachuu qofti, dhuma qabsoo oromoo ta’ee?. Why such a low expectation of this great people?.
-
Robba:
Abdii boruu
Yadaa kettifii heduu galatomii; afanii Kennya gudisuu kessa tokoo yadaa baredaa atii Marissa kanaratii dhesituu; heduu kaa nama bonsufii hamille mama kenu. Jabadhu itii fufii gallen keep billiummaa haa’tauu.
Those whom like to criticized every thing; what some proud individuals Oromo do for Thire people you can not do nothing. Be side pointing finger at genus oromos.
I just went to say those do not represent the interest of our people. Again Abdii b thank you for doing your part
-
Abdii Boruu:
Anonymous,
Gara tokkoon gaafii akkanaa kaasuun kee gaarii dha jetta; gara biraatiin garuu gaafiin kee kun mataa isaatti dogoggora dha jetta. Yaada keetirratti yaada koo otuu hin kennin dura mee gaafiileen siif dhiyeessa: i) Gaafii akkanaa dhiyeessuun kee baay’ee gaarii dha erga jettee, maaliif gaarii ta’e? ii) Guddinni Afaan Oromoo duubatti hafe moo hin hafne jettee yaadda? ii) Yoo lakkii duubatti hin hafne kan jettu ta’e fi akkasumas eeyyen duubatti hafe kan jettus yoo ta’e, karaa lamaaniifuu ragaa maal naaf kennuu dandeessa?
Gaafiin akka mata dureetti dhiyaates ta’ee qabiyyeen barruu kiyyaa dogoggora ta’uu isaa mee wajjin haa ilaallu. Ati waan yaaddu fi jettu beekuu baadhus, dhugaan ifa ta’ee jiru, Afaan keenya waggoota diigddamman dabran keessatti akka guddachuu qabutti hin guddanne. Lakkii guddate, duubattis hin hafne, kan jettu yoo ta’e, akkuman kanaa olitti gaafii siif dhiyeesse, ragaa wajjin deebii naaf kenni. Ani akka yaada, ilaalcha fi hubannoo kiyyaatitti, akka hin guddatini fi duubatti hafe ulaagaalee kana mul’isan wajjin akka fakkeenyaatitti dhiyeessee jira. Kuni hunduu dhara kan jettu yoo ta’e, yookaanis ammoo gaafiin mata duree kun gaafii sirrii miti yoo jette, ifa godhii naaf ibsi.
Karaa biraatiin, dhugaa jette, wanti irratti waliigallu fi kan nama hin mormisiifne, uummatni keenya har’a jireenya hamaa fi badaa hamma kana hi jedhamne keessa jiru; akkuma atuu jette, du’aa fi jireenya jidduutti rarra’anii jiru. Kuni dhugaa hin dhokannee dha. Kana keessaa akka ba’an ammoo furmaanni guddaan qabsoo bilisummaa cimsuu dha. Haa ta’u malee, Afaan ofiis guddifachaa qabsoo bilisummaa gaggeessuun ni danda’ama; kanan ani barruu kiyya keessati ibsuu yaales kana’uma.
Gaafiilee kaafte tokko tokkoon yoon ilaalu, a) har’a Oromoo maaltu isaa dhalatee? kan jedhuuf, deebiin ani kennu rakkooleen adda addaa babal’achaa, heddoomaa fi hammaachaa dhufuu malee, wanti uummata Oromootiif dhalate hin jiru. Gaafii lammaffaa, b) Bu’aa mallii qabsoon kun isaa fidee? jedhuuf deebii karaa lamaan qaba: Tokko, walumaagalatti yoo ta’u, QBOn bu’aalee baay’ee uummata keenyaaf fide. Kuni ammoo maal maal akka ta’e, atuu beekta jedheen yaada. Haa ta’u malee, qabsoon bar-kurnee lamaan dabran keessatti godhamaa ture uummata keenyaaf bu’aa hin fidne jechuu ni danda’ama; bu’aan hafee qabsoon kuni waan laafaa deeme fakkaata. Walumaagalatti, Oromoon bu’aan inni qabsoo kanarraa argate hin jiru jechuun garuu dogoggora dha.
Dubbiin ati makmaaksaan jalqabde fi kan TPLF isiniin gowwomsa jettu dhugaa gootee yoo fudhatte malee kan jetteef, yoo jala kaattuu fi tajaajiltuu TPLF ta’e malee Oromoo ta’ee; guddina Oromummaa qabaatee; sabboonaan waayee kana dhaga’uu fi fudhatu waan jiru natti hin fakkaatu. Afaan keenya hin dagatamin, haa guddatu jechuunis hacuuccaa TPLF jalaa haa ba’u jechuu dha.
Dhumarratti, ani Oromoon waan Afaan ofiitiin dubbateef, bilisummaa argate hin jedhu. Waan Obboo Jawar dubbate isuma gaafachuu dandeessa. Waan inni jedhetti dabalee wantin dubbadhe ykn barreesse hin jiru. Uummatni Oromoo Afaan isaa dubbachuuf mirga argachuun dhuma QBO ti jedhee dubbachuun hafee kana hin yaadus. Namni mataan isaa sirriitti yaaduu danda’u; Oromoo ta’ee yoo jala kaattuu diinaa ta’e malee, Afaan Oromootiin dubbachuun dhuma qabsoo bilisummaa ti jedhee kan yaadu waan jiru natti hin fakkaatu.
-
qero:
Hi Obbo Abdii,
Annis Mata dure kana irratii xinno iffa wan naf hin taneetu jira.
“Afaan Oromoo dur hacuuccaa diinaatu duubatti isa hanbise, har’a hoo maaltu duubatti isa hanbisa?”
Akkan hubadhetii ;amma hacuucaan affaan kenyaa irra badee, rakkinii rakkinuma kenyaa malee hacuucaan nura badee kan jedhu natii fakkata.Gababadhumatii numatu hojetaa hin jiru malee wan hundinu nuf qulaayee kan jedhu nattii fakkataa. Yoon dogogree na siresii.
Akkana kan jedhu tanan 1. Namootaa meqa meqatu mana hidhatii guramee gazexesitoonii, baresitoon etc. sababumaa affan kanan.
2. Tofetaa cimmaa dhan affaan oromo akka hin gudaanee motuman kunii wan gochaa jiru maliif daganaa, kanumaa kessatii cimiene akkata hojaachu dandenyu walgoresun bayee garii dhaa,
3. Ummatumitii kenyaa iyyu ammamtu qubee baratee, hallan dubisuu danda’aa? Baresisudhaf hallii mija’aa dha? anii kara kiyaan mija’aa mottii.
4. kana kan hojaachu dana’u silaa wajiraa akka macaf tulama faa otoo jiratee ammaa ta’ee hojaachu dand’aa enumutu cufamme issayu banesisu hin dand’aminee kanaf Akkamitii hojaataamu dand’aamaa? Biyumaa alla kanatu cadren wayonaa wane isheen gdhaa jiretu lalaamaa jiraa, egaa kana kessatu namiin hincissinee enumaa hojaataa ATTUMETTUU FAKKENYAA BAYEE GARII DHAA, DHUGUMAA RABII HUMENAA SIIF HA DABALUN JEDHAA.
Furemataa Akkaa yaddaa kotii fi dandetii kotii; egaa wajiraaleen umaatat dhiyoo jiraan kan Akka OPDO, OFC, OFDM yoo hojaachu dandaa’an wan kan irratii cimaanii otoo hojatanii Garii natii fakkataa. Kessatu OPDOn YEROO FILAANOO AKKA GOTTATII SANA BODAA AKKA GADHEE ILLAAMU KESSA OFF BASU QABU. AGAREE JIRA YEROO FILLANOO GOFFETAAN ISSANII SANIIN BODAA GARU ISSAYIU AKKA JIRAAN HIN YADDATAMAN KANA KESSA off BASU QABU AKKA NAMA LUBU QABU TOKKOTII.
Yoo issan cimaan ammantiin hundinu sabbaa oromo biraa akka ga’uf affan oromottiin akka baresiisaan otto godhamee garii nattii fakkataa. Umman oromo Charchii Ortodoxi ni demaa male wan jedhamu dagayee hin bekku eregaa waqayoo charchii kana irraa dagayee hin bekku jechu danada’aamaa Malliffii charechiin sun affaan habeshatiin baresisaa.
II. Bulechinsaa charechii sana kessatii oromonii qodaa gudaa fudhachu qabu, qessii charechii orotodox kan ta’aaniis jiraachu qabu malliffii nama kennyaa affan issatiiniif adda issatiin baressissu akka dand’aaniif.
iii. Biyaa allaa kessattiss charchiin Ortodox affaan oromotiin dhabechu qaban jedhaa. Malliffii namootiin amantidumaa kana jehdanii wan affan issanittiin hin jeref achee kan demaan bayee tu jiru kanaf ijooleen issanii affaan kan biraa baratu jechaa dha enyumaa issanitis ni eranfatu jechadha.
IV. qubee akka affan habesha ” Meserete timeret jehdanii baresisanitii” Akkasitii otto umaanii baresifamee gariinatii fakkataa, garu kana godhudhaf ulefataa fakkataa wajirallee xuqaman kessa kan hojachu kan danda’u yoo jiratee otto yalamee garii Fakktaa.
egaa bayee Galaatomii,
qero
-
Jima:
Hi Anonymous,
Osoo bilisummaan hin argamin afaan keenya baay’ee guddisuun, ni rakisa. Garu, hamma ta’e hojachuu ni danda’ama. Haa ta’u malee, waan ergaa dabarsuuf adeemnu, osoo nama hin xuqiin ergaa keenya dabarsuu, yaada qabnu dubachuu hin dandeenyu???????. Yeroo ofi itti balleesani, waanta ummata keesatti calaqisaa jiru barresani ummatni akka yaada itti kennu dhiyeessun hojii guddaa miti????. Abdii Boruu yaada kana walitti qabee dhiyeese jechuun kan isaa hinta’a, kan kee ykn kan keenya hinta’u miti. Yaada ummata keessa jiru fuudhe, walitti qabe, kan isaas itti dabalee ummatni akka itti mari’atu dhiyeesse. Atis yaada keenita, hundi keenya kan nutti fakaate jenna. Warri “professionals” dubbi kana akka itti yaadan ergaa dabarsuudha. Kana mormiita????. Hawwiin waraqaa kanaas kanuma, akka itti yaadamu, qabsoo bilisumaa bukkee guddina afaanif waanta bu’uura ta’aan hojatamu qabaadha. Akka afaanichis, qabsoonis jabaatu wanta jabeessu danda’an mari’atani, rakko mudataa jiran hubannoon akka argatudha, waayee kanaa kan hubanno hin qabne akka hubanno argatu, furmaata adda addaa itti barbaaduufi. Sanaa ala, yoo dubbiin nu aarse jiraate, obsani osoo nama hin xuqiin yaada offi dabarsuudha. Akkuma ati jette, yeroo kanaa ummatni keenya, jireenyi isaa guyya guyyaan gadi adeema. Ummata rakkatuudha.
-
Robba:
Abdii boruu
Yadaa kettifii heduu galatomii; afanii Kennya gudisuu kessa tokoo yadaa baredaa atii Marissa kanaratii dhesituu; heduu kaa nama bonsufii hamille nama kenu. Jabadhu itii fufii gallen keep billiummaa dha.
Those whom like to criticized every thing; what some proud individuals Oromo do for Thire people’ you can not do nothing, Be side pointing finger at genus oromos.
I just went to say those do not represent the interest of our people. Again Abdii b thank you for doing your part.
-
anonymous:
Obbo Abdii:
Galatomi haadhoo ko yaada ke irra deebiste ifa naafgochu ketif. Jabaadhu!, yaanni ko hammegna sif hinqabu. Garuu matadureen barreffama keetii ” Flawed argument” agarisa jechu fedheni.
Gaaffii akkana kaasu kee ammas gaarii dha. Jaaladhen jira. Maalif yoo jette, yaada wal-jijjirree, barmoota irraa arganne jira. Wanta dogoggora ta’e sirrefannee ykn qolqulleffanne jira.
Jabaadhu!
-
Abdii Boruu:
Yaa ijoollee Oromoo,
Yaada dhiyeessitaniif ammas irra deebi’ee galatoomaa jechuun barbaada. Yaada, yaada kiyyaan mormus ta’u; kan deeggaruu fi jajjabeessus ta’u; kan qeequ illee ta’u; hundaafuu walqixxummaa dhaan galanni keessan guddaa dha. Kan nama gammachiisu ammoo, marii oo’aan godhamaa jiraachuu dha; kana kan barbaadamus. Yoo yaada keenya hin dhiyeessine; yoo wal hin deeggarre fi wal hin jajjabeessine; yoo waliin illee hin mormine; walumaagalatti, yoo waliin hin mari’anne, rakkoo jirus hubachuu fi kanaafis furmaata argachuu hin dandeenyu. Kanaaf mariin (discussion) barbaachisaa ta’a.
Gadaa,com, marsaan isaanii bakkee mariin akkanaa itti godhamu ta’ee, yaada namootaa yeroo yerootti maxxansuu isaaniitiif, carraa kanaan isaaniifis galata guddaa galchuun barbaada.
Hey, ergan barreessuu jalqabe, barruu kiyyarratti yaadoleen dhiyaatan hamma kana baay’atanii hin beekan. Kunumtuu Afaan keenya akka hin dagatamne taasisuu dhaaf tarkaanfii tokko dha. Babal’inni hogbarruus asirraa jalqabaa bar! kkkkkkkkk Galatoomaa akkanumatti itti fufaa! Jabaadhaa!!
Qero,
Duraan dursee yaada keetiif akkasumas qabxiilee furmaata jettee lafa keesseef baay’ee galatoomi.
“Anis mata duree kana irratti xinnoo ifa waan naaf hin taanetu jira” kan jetteef
Gaafii ykn mata duree “Afaan Oromoo dur hacuuccaa diinaatu duubatti isa hanbise, har’a hoo maaltu duubatti isa hanbisa?” jedhuuf tokko tokkoon addaan baase ibsuun yaala.
Tokkoffaa, dhaaba dubbii (sentence) duraa yoo ilaalle, kuni ifa waan ta’eef, waan nama mamsiisu natti hin fakkaatu. Afaan keenya dur hacuuccaa ykn cunqursa diinaatu duubatti isa hanbise; kuni dhugaa dha, seenaa dhas.
Lammaffaa, dhaaba dubbii gaafii lammataa yoo ilaalle, kuni gaafii waliigalaa ti. Dura akka Afaan keenya har’as duubatti hafe hubanneeti; asirraa kaanee, sana booda sababa kanaa barbaaduu dhaaf gaafii kana kaafna jechuu dha.
Har’a maaltu duubatti isa hanbisa yoo jennu, sababni kanaa baay’ee ta’uu danda’us, inni tokko hacuuccaan diinaa har’a illee akka jiru mul’isa. Akkuman barruu kiyya keessatti ibse, hacuuccaan har’aa garuu bifa biraa qaba; bifa biraa haa ta’u malee, kan duri irraa baay’ee adda miti. Egaa, gabaabumatti hacuuccaan diinaa har’as jira jechuu dha. Kanaaf, amma hacuuccaan Afaan keenya irraa bade jechuu miti. Rakkinni rakkinuma keenya malee hacuuccaan nurraa bade jechuus miti.
Rakkinni Afaan keenyarra jiru gara (gama) lachiinuu ni mul’ata; gara hacuuccaa diina har’aa fi gara dadhabbii keenyaa irraa jechuu kooti. Hubannoon ati mata duree kanarraa qabdu akka dogoggora hin taane, siif ibsuu fi kan ati jette si qajeelchuun barbaade. Yaadni ykn hubannoon kee “numatu hojjetaa hin jirre malee, waan hunduu nuuf qulqullaaye” kan jedhus dogoggora hubannoo ti. Numatu hojjechaa hin jirre kan jedhuuf “eeyyen” akkana jechuu kiyya; waan hunduu nuuf qulqullaaye kan jedhuuf garuu, akkana jechuu kiyyaa miti. Har’as wanti nuuf qulqullaaye hin jiru jechuu ni danda’ama.
Mata duree ykn gaafii sanarratti dogoggorri akka hin uumamne gabaabumatti siif ibsuu waanan yaale natti fakkaata. Gaafii yoo qabaatte ykn ibsi kiyya quubsaa yoo siif hin taane, yaada kee barreessuu ni dandeessa. Kan kanarraa hafe, gaafii: “Afaan keenya akka hin dagatamne; akka babal’atu fi guddatu maaltu godhamu qaba?” kan jedhuuf yaadni ykn qabxiileen ati asitti dhiyeesste mala fi furmaata barbaadaman keessaa isa tokko waan ta’aniif, yaada kanaaf galatoomi; jabaadhus.
Dawaa Oromoo, Surraa, Robba fi Jima,
Yaada keessaniif baay’ee galatoomaa.
Dawaa, yaada bal’aa fi ibsa gaarii waan dhiyeessiteef, galata guddaa qabda.
Jima,
Yaada keetiif atis baay’ee galatoomi. Akkuma yeroo biraa, namoota walitti araarsuu waan dandeessuuf, ani fi anonymous akka wal hubannu yaada dhiyeessiteef galatoomi.
Hundi keessanuu jabaadhaa; gara fuuldurattis akkanuma yaada keessan dhiyeessuu irraa of hin qusatinaa; yaadaan akka walbira dhaabbannu itti fufaa!
Galatoomaa
-
qero:
Hi Obbo Abdii,
happy thanksgiving day!!
Eyeen Amma iffaa naf ta’ee jiraa, na jajabesu (for encouraging) kettifs bayee galatomii.
Attis jabadhu, jabadhu!!!
qero
-
Abdii Boruu:
Anonymous fi Qero
Deebii keessaniif galatoomaa. Amma hundumaa ifa goonee waliif gallee jirra. Isinis jabaadhaa. Gara fuulduraattis yaada keessan dhiyeessuu irraa of hin qusatinaa!
-
jibichafi_bururi@yahoo.com:
Jaallee Abdiiyaada keetiif galatoomi,
Garuu XALYAA BANAA jechuun,OMG! nasty translation.U don’t necessarily need to say Open letter.Just Xalayaa abalutti ergame yoo jette ni gaha.It is one of those crazyyyyyyyyyyyyyy translation.Afaan Ormaatiin yaadanii afaan Oromootti deebisuun isa kana.
Other than that your topic is good,Bless you.


c: text/html

text:
“Kennaa Irreechati!” Asoosama Gabaabaa*
Ergan dhaladhee hanga har’a ga’utti rakkoon akka kanaa na muudatee hin beeku. Gidduu kana dhukkuboota qoricha dhabeef lamaan al takkatti qabameen dararamaa jira. Waggoota kurna lamaan darbaniif gateetti warra kiyyatti ba’aa ta’een dabarse. Galanni waaqaf haa ta’uti baradhee, hujii qabadhee, mana koo mala koo jechuu ergan eeglee kunoo waggaa lama guuteera. Sababa hojiitif mana kirreenfadheen magaala Adaama keessa jiraadha. Dubbiin wa’ee kiraa manaa yoo ka’u namoota baayee dursee isaan suukkanneessa. Ibsaan ni lakkaa’a dafii dhaamsi rafi; bishaan galgala malee guyyaa hin waraabiin ni lakkaa’a…lakki dubbinsaallee lakkaawamee hin dhumu-warruma kirreeffate argeefan dhiisa!
Yoon kana jedhuu, anis dhukkubni koo isa kana, kanatuu dawwaa dhabee na rakkisaa jiraa jechuu barbaade miti. Galata waaqa, hanga ammaatti mana yeroo jalqabaaf kireefadhe keessa hin baane. Adde Kumeen, giiftiin mana isaani natti kireessan, baay’ee nama ulfaatoodha. Ilmi isaani hangafti Dhugumaadha. Dhugumaan, umurii isaa dargagumatti akka manaa baheetti hafe. Aadde Kumeen waa’ee isaa kaasani yoo dubbatan garaa nama nyaatu! “Tokkichi koo, dhugoon koo barnoota isaa barachaa osoo jiruuti dargiin fuudhe ibiddatti na jaala kan erge. Ibidda sana keessaa gooftan maccaa akka baaqella daanfa keessaatti naaf baase naa galche. Maal godharee gammachuun sun oole hin bulle! Fuudhi, bultii dhaabbadhu jedhee osoon kadhadhuu na dide. Bara 1992 mana bahee, eessa buuteen isaa dhabame. Haa jiratuu haa du’uu waanan beeku hin qabu. Osoo du’ee gadaammeessi dhalaa natti hima ture. Garuu ammo jiraatees hamma kana na obesee hin taa’u!” jedhu yaadan fagaatani deemani, imimaan lakkuudhaan maddii irra gad-lolaasa. Anis garaa kiyyatti, kan qeerrummaan rorroo jibbaaf manaa bahee dhiyana rasaasaa ta’ee fi alattiin nyaatame, kan qe’ee fi qabeenya isaa dhiisee osoo biyya qabuu koolu galtuu ta’e, Kan akka Aadde Kumee imimmaan isaanii bara baraan cophsaa jiraatan lakkaawwamani hin dhuman – manni haa lakkaa’u jedhee itti dhiiseen isaan jajjabessa. Dhugumaan isaanif ilama dhiira tokkicha ta’uus, ijollee durboota lama qabu. Lamaanu baratanii, hojii fi bultii qabatanii magaaluma Adaama keessa jiraatu. Abbaan warraa isaanis umurii ga’eessummaa isaanitti dargiin tarkaanfii gooli diimaa irratti fudhate. Aaddee Kumeen ilmaan isaani kophaa guddisan. Yeroo ammaa mucaa durbaa Leellisee jedhamtu kan intalti isaani deesse waliin jiraatu. Leelliseen mucaa waggaa kudhan hin caaleedha.
Naannoo ani dhaladhee guddadhetti, Oromoon nama umuriidhaan isa caalu maqaa ilmaa ykn intala hangafaa Abbaa ykn Haadha jecha jedhu dura aansee ittiin waama. Kunis kabajaa nama sanaaf qaban mul’isuuf fakkaata. Anis duudha oromummaa kanaa hordofeen, Addee Kumee “Haadha Dhugumaa” jedheen waama. Haadha Dhugumaatin akka gaaritti walii galla. Akka ilmaan isaanitti malee akka alagaattillee na hin ilaalan. Buna dhaabanii ana malee yoo dhugan akka araada isaan hin baafne yeroo baay’ee natti himaniiru. Keessattu yeroo ayyaanaa waggaa akka tasa yoon ani dafee manatti galuu baadhelle nyaanii fi dhugaatiin manatti naaf ergama. Cororsaan gaafa ayyaana qillee isaan naaf laatan isa ani yeroo tiksee turee na yaadachiise. Yeroon tiksee ture sana guyyaa ayyaana Masqalaa(Garfasaa), ganama waarii loon waaree baafnee kaloo tiksinee ququubsinee wayita deebinu, okoleen qophaa’ee nu eega. Harmeen “Cororsaa”, jechuun buddeena xaafii baadu isa dhadhaan baqsaa ittti gad-cororsameen nuuf laatti! Oggum yaa mi’aasa – qaaruu keessa gorora nama cobsam jarana! Isa kana nyaannee, hiriyoonni ollaa walitti dachaanee sirba birraa “Birroolee fi Eeebookee” sirbina akkas jenne:
Hoo birroolee birraan bari’ee
Farda bitanna yaa ijoollee
Hoo birroole…Takkan aara aarsa
Hoo birroole…Hurufn haa gubatu
Hoo birroole…Takkan goota faarsa
Hoo birroole… Gadheen haa mufatu
Hoo birroolee birraan bari’ee
Farda bitanna yaa ijoollee
Hoo birroole …Tumalleessa Coomsi
Hoo birroole…Yoo qalachuu feetee
Hoo birroole…sagalee gowwoomsi
Hoo birroolee…Yoo taphachuu feete
Hoo birroolee birraan bari’ee
Farda bitanna yaa ijoollee
Haati Dhugumaas isuma kana na yaadachiisan! Walumaagalatti, Haati dhugumaa nama gaariidha. Akka warra mana namatti kireessan kaan, karra irra taa’anii bahaafi gala eeganii dubbiin nama hin simatan. Anis amalli koo akkuma dhadhaati nama hin quuqu jechuus baadhu, tuqan malee nama hin tuqu - Abbaan of jejaa qofa naan hin jedhinaa malee! Kanumatu egaa waggaa lama guutu haadha Dhugumaa waliin na tursiise.
Dubbii ijoo waa’ee dhukkubbii kooti dagadheen kan Haadha Dhugumaatin gurra isin duuche miti! Dubbichi akkana; dhukkubni koo inni duraa yaala dhabee na dararaa jiruu, yeroon itti nama qabuu fi sadarkaan dhukkubbii isaa wal haacaaluu malee dhala namaa hundumaa inuma qaba.“JAALALA!” Eeyye dhugaadha, dhukkuba kanatu yeroo dhihoo intala mana haadha Dhugumaa kireefatte takka irraa na qabatee na gubaa jira. Magaala iftuu, ija gurguddatti. Ilkaan ishee yeroo kolfitu aanan ayeetuu reefu elman fakkaata. Dhaabbiin ishee silaa waan ajaa’ibaati! Asaantii jedhamti. Godiina Harargee Baha, Aana Malkaa Bal’ootti dhalattee akka guddatte fi Yuunvarsiiti Finfinneetti muummee barnoota Afaanii barattee akka eebbiffamtee dhagaheera. Yeroo ammaa Yuunvarsiitii Adaamaatti barnoota Afaani fi Og-barruu barsiisa akka jirtu qoradhee bira gaheera. Ana silaa hiree koo ta’eet shammarran magaala, kan ija gurgguddoo irraa malee jaalalti na hin qabatu. Kanaan duras yeroon Yuunvarsiiti baradhu kanan jaaladhee Kuulaniin, akkuma Asaanti magaala ija gurguddoo kan ilkaan aananiiti. Isheenille ofumashee na jaallatte kobla baaftee naaf balali’uuf jennaan anis jaaladhe malee akka Asaantii na hin boojine. Kan nama gaddisiisu garuu jaalalli keenya hin milkoofne. Kuulanii waliin turuu kan dandeenye samisteera tokko qofaa dha. Qoruumsa waan kufteef gara maatii deebite. Erga yeroo sanati wal arginee hin beeknu. Amma kunoo shammarree carraan hujii as magaala Adaamatti walitti nu fidee kanaaf jedheen halkanii fi guyyaa akka muka qoraani gubadha jaalalan. Yaadni koo cufti waa’ee ishee qofaa erga ta’ee oolee buleera. Yeroo meeqa dhukkuba koo kana baase itti himee hobbaafachuuf jedheen sodaadhee dhiisa. Sanumaa nagaa ho’aallee walgaafannee hin beeknum jarana! Ijuma hannatiinan ishee ilaala! Silaa baay’ina xalayaa isheetti laachuuf jedhee barreesse osoo itti hin laatiin kukkutee gatuu isinitti hin himu – anuumaa fi waaqa giddutti icciti ta’ee haa hafu. Manni hujii kootu kasaare; waraqaan cicciree gatuu fi qalamnin ittiin barreessu kanuma isaaniiti- ani bitee hin beeku!
Osoon dhukkuba koo isa kana dhukkubsachaa jiru kan biraa itti naa dabalame – Cabaa irratti buqqa’aa jedhu mitiiree! Akkuma barsiifata kooti hujii irraa bahee hiriyoota koo waliin xiqqoo maagala keessa waarisifadhee gara mana kootittii qajeele. Haadha Dhugumaa nagaa ho’aa gaafadheen mana koo banadhee ol seene. Mana koo amanuun dadhabe. Wantiin argu hundi abjuu natti fakkaate. Dogongoreen mana nama biraa seeneyi laata jedheen takka dhaabadhee of gaafadhe. Sireen ani ganama osoo hin afin akkuman irraa ka’etti dhiise deeme seeran afameera. Kaalsiin osoo hin miiccin akkuma argetti lafa irratti gaggate, guuramanii miiccamanii sirnaan kaa’amaniiru. Kitaabolee fi barruuleen ani dubbisee akkuma arge kaan minjaala irratti kaan ammo lafuma irratti bittineessee dhiise, sirnaan bakka isaanif male naqamaniiru. Ofirra garagalee yogguun ilaalu poostan siree koo irratti argee. Waraqaa ergaa barreefama qabu keessa baaseen muddamaan dubbisuu eegale. Barreefama xixiqqoo, jajjalataa wayiiti. “Yoomillee sin jaaladha!” jedha. Wantiin argaa jiru hundi hiibboo natti ta’e. Nama waan kana narratti dalagaa jiru tilmaamuun na rakkise. Haadha Dhugumaati jechuuf isaanoo nam-guddoo akka’oo anaf ta’uu danda’aniidha.Garuu ammo harkii isaani keessa jiraannaani malee furtuu eessaa argatanii banatanii seenan jedheen yaade. Leelliseenis mucaa xiqqoo waan akkasii ni gooti jedhamtee shakkamtu miti. Yoo Asaantii ta’e malee namni biraa waan akkasii dalaguu danda’u dallaa sana keessa hin jiru.
Jaalalli Asaantii guyyaadha gara guyyaatti natti cimaa deeme. Waa’een ‘Tiyaatira’ mana koo keessatti hojjatamaa jiruus naaf galuu dideera. Asaantii ganama wayiita baatuu fi galgala wayiita isheen galtu eegee ijaan arguuf baay’een ariifadha. Ija ishee gurguddaa urjii fakkaatu fi hidhii ishee ililli birraa dhoohuuf jette fakkaatu sana ijaan osoo hin argiin oole yoon bule hirriibni na hin qabu! Yeroo tokko tokko yoo isheen Haadha Dhugumaa waliin haasoftu, itti dabalamee waliin haasa’uuf onnee dhabus, manuma taa’een dubbii ishee dhageeffadhee ittiin mirqaana. Ishee jaaladhee haa hafuu shamarran loqoda Harargee dubbatan dhaggeeffachaa osoon oole hin quufu.
Hara’aas akkuma yeroo kaanii hujii oole yeroon gara manaatti galu, wanta armaan duraa mana koo keessatti raawwate ofii isaa lammeesseen arge. Isa darbe irraa wanti adda godhuu yoo jiraate, xalayaan poostadhaan osoo hin taane postikaardiidhaan naaf kaa’ame. Abaaboon qalbii namaa hawwatu kan haalluu diimaan faayyames itti idaa’ameera. “Ee dubbiin jabaatten !” n jedhe keessuma kootitti. Poostikaardicha keessaa waraqaa ergaan irratti barreefame fuudheen dubbisuu eegale. Barreeffamichi isa darbeen tokkuma,-Jajal’ataa! “Baga ayyaana Masqalaa geesse! Yoommillee sin jaaladha. Ati garuu of-jalatti ana dhiiftee gara biraa hin barbaadiin” jedha. Jechi inni “of jalatti ana dhiiftee” jedhu shakkii ani Asaantii irratti qabu daran natti cimse. Isheenis edaa ni dhokfatti malee akkuma koo jaalala kootiin gubachaa jirti jechuu dha, jedheen yaade. Nan gammades! Harkii haadha Dhugumaas keessa hin jiraatin hin hafu. Ta’ uu baannan furtuu eessaa argatti jedheen shakkii Aadde Kumee irratti qabus cimse. Dubbicha baasee himuu garuu hin barbaanne.
Haaluma kanaan, dhukkuboota koo lamaanu dhukkubsachaa osoon jiruu ayyanni Irreecha dhufe. Anis dhukkuba koo isa tokkofillee ta’u qoricha barbaaduu akkan qabun murteesse. Kanaafis falli Asaantiidhaf xalayaa baga ayyaana Ireecha geese jedhu kennuudha. Isuma keessa waa’ee jalala ani isheedhaf qabuu ibsuu. Osoon hin durfamin dursee deebii eeggachuun qaba jedheen xalayaa waa’ee dhukkuba jaalala ishee, isa ani dhukkubsachaa ture ibsu barreessee, poostikaardii keessa kaa’ee qopheesse. ‘BAGA AYYAANA IRREECHA GEESSE!’ jedhee irratti katabeen ganama wayiita isheen gara hojii deemuuf kaatu geessee itti kenne. “Nagaa bultee Asantii?” jedheen nagaa gaafadhe. “Nagaya galata rabbi! ati nagayaa?” naan jette. Xaliyichaan itti hiixadhe. “Maalii inni?” naan jette nyaara gugguuraa na harkatti ilaalte. “Kennaa Irreechati!”n jedheen harkaan ittuma hiixachaa, ija koo ija ishee miidhga sana irraa osoon hin fudhatin. “Haaya Galatoomi!” jettee foolii ishee akka siddisa birraa urgooftu natti dhiiftee kennaa fi miidhagina ishee fudhattee na biraa sokkite.
Anatu kutaa mana hujii koo keessa jira malee, yaadni koo Asaantii waliin gara Yuunvaarsitii Adamaa deemee jira. Barreessituu koo tasa balbala kutaa kootii rukkuttee ol seenteetu farada yaada ani yaabadhee gulufsiisaa turetti luugama qabee irraa na buuse. Yeroo xiqqoodhaaf na haasofsiisuu akka barbaaddu ija sodaatiin na mil’achaa na gaafatte. Anis tole jedheen dhaggeeffadhe. Hojii gara biraa kanfaltiidhaaniis ta’ee faayidaa adda addaatiin isa kana irra fooyee qabu akka argattee fi isa kana gad-dhiisuf akka murteessite natti himtee, xalayaa poostan cuqqaalame natti laattee baatee sokkite. Anis, “kun tarii xalayaa waa’ee waraqaa gaggeessituu fi muuxannoo ittiin gaafattu ta’aa laata jedheen yaade. “Garuu ammoo maaliif poostaadhan cuqqaaluun barbaachisee?” nan shakke. Suuta jedhee baneen dubbisuu eegale. Wantin shakke hin oolle! Barreeffamichi xalayaa kanaan dura mana kootti argaa tureen tokkuma. Qabiyyeen xalayichaas kanuma mirkaneessa. “Ani yoommillee sin jaaladha. Ati garuu duuda jaalalti siif hin galleedha” jedha mata dureen xalayicha. Kanaan dura waan mana koo keessatti ta’aa ture hunda kan raawwate akka ishee ta’e, furtuu mana kooti najalaa fudhattee fakkattii isaa akka irraa bocisiifte ibsameera xalayicha keessatti. Itti fuftees, hujii gara biraa akka hin argatin, ija koo duraa yoo faggaatte jaalalli na dhiisa jettee waan amanteef hujii dhiisuuf akka murteessite bareessiteetti. Dugdatu na cite! Furtuu mana kootii waraqaadhaan cuqqaltee “Kennaa Irreechati” jechuun irratti barreessitee xalayicha keessa keesseetti.
Yeroon gara manaa galuuf ka’u yaadni koo hundi waa’ee Asaantii ta’e. Maal jedheen ija ishee keessa ol jedhee ilaala? Hammuman gara manaatti dhiyaadhu dhahannaan onnee kooti dabalaa deeme. Yoon dallaa ol seenuu namuu ala hin jiruu. Dafeen karra saaqadhee ol lixe. Siree koorraatti of darbeen dugdaan ciisee soraa manaa asii ol ilaaluu eegale. Eessaa akka dhufee osoon hin beekin yeroodhuma tokkotti yaadni hedduun na marse. Waa’ee Caaltuu; jechuun barreessituu koo ishee sababa jaalala kootiin hujii dhiiftee manatti galtee! Maal gochuun qaba? “Eeyyee mana ishee deemee gorsuun akka isheen hujiitti deebitu gochuun qaba jedheen yaade. Garuu ammo, “yoo ati jaalala kootif deebii lattu malee hin ta’u jettee didde hoo?” Kunis waanuma hin taanen jedhe. Takkatuu ammoo waa’ee Asaantii; safuu kee yaa goofta maccaa! yoona maal jetti laata? Osoon ani ciisee yaada sammu koo keessatti kora taa’a jiru keessumeessu balblti rukutame. Naasuun yoo qaama koo wareeru natti dhagaahame! Utaaleen ka’ee bane, “Hi boo guyyumaan rafuutti kaatee saa?” Asaantii dha! Amanuun dadhabe, wantan deebisuu walaaleen yeroodhaaf afaan na hidhame. “La..laa..lakkiii.. hin rafnelleedha, hujiidhaa galee dadhabnaan xiqqoo ishee boqachuuf jedheen malee” sagalee hool’ataa fi sodaa of keessaa qabuun deebiseef. “Se.. seeni ka!”n jedheen itti fufee. “Hin seenu nin jarjara, obolleeysi kiyya amman tana silkii nadhawee! Ciroo irra dhufee as Adaama jira, Isaan fiduuf deema. Bori Ayyaana irreecha deemuuf har’aa na bira bula ” naan jette duubbi ishee gurra namaa hawwatu sanaan. “Baay’ee nama gammachiisa atiis waliin deemta kaa?” nan gaafadhe. “Haay way gaaffii qabasaa! Ati ni deemta moo akkam?” nan jette. “Eeyyee nin deema, irreecha irraa ooluun way taati”n jedheen sagalee gammachuun guutamteen. “Haaya taate, walumaan deemna. Jedhi amma kana caala turuu hin dandayuu, atiis baga geeyse!” jettee waan waraqaa kennaatiin cuqqaalame natti laattee baate kutte. Miirri gammachuu keessa kootti guute! sabboonummaan na wareere!. Wanta isheen natti laatte saaqee ilaaluuf hin jarjarre, kennaa bara baraa kan naaf taatu Asaantii argachuu kootu na boonse. Suuta jedhee taa’een kennaa ishee bane ilaale. Kitaaba seena qabeessa kan Asmaroom Laggasaati ‘Oromo Democracy’ jedha mata dureen isaa. “Of ta’uun nama guddisa malee nama hin xiqqeessu!” jedha barreeffamni isheen keessaan irratti maxxansite. Dhukkuboonni mana koo keessaa lamaanu kennaa irreechatiin furmaata argatan.
——Ayyaana Irreecha 2013 Baga Geessaan!——-
* Hubachiisa Dubbiftootaaf: Seenan asoosama gabaaba kana keessatti dubbifamu jereenya dhuunfaa kootiinis ta’ee kan nama biraatiin gonkuma wal hin qabatu. Guutumma guututti hojii kalaqaati!
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
2 Comments
-
Bakaree:
Obbo Abdiwaaq,
Asoosamni gabaabduun kun afaan, aada, siyaasa fi hawaas-diinagde uumata keenya calaqqisiisu keessatti qoodi isheen taphattu waan laayyoo miti. Hojiiwwan kalqaa akkanaa afaan keenyan barreessuun waan jajjabeefamuu qabuudha. Galata arkadhu waan barreessitee nuu qooddeef!
-
MILIYON GIRMA:
Galatoomi! fula duraafis waan gaariin si eegna.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
One response
-
yaa qeerroo gadaa keessan kana bareechaa uummantinni oromoo waanjoo gabrummaa baachhuu dadhabera yeroo tokkoo fi isa dhumaa bahaan ulfataan kun dugda isaa irraa buhuu qaba. uummtinni kun jaarraa tokkoo oliif yeroo tokkollee yeroo itti gammadee aara galfate hin qabu baruma baraan nyaaphinni kaabaa iratti wal jijjiiraa jiru .qabeenyaq isaas saamaa sanyiii isaas lafa irraa daguuganii biyya isaa dhuunfachuuf yaalii wal irraa hin cinne itti fufanii jiruu .irra guddaa ammoo oromoo dhumaan oromoo cabsaa jiru dheengadda goobanaa kaleessa opdo harra ammoo jijjiiramaa of dura qabanii isa dhumaaf oromoo cabsuu yaalaajiru .
kun ammoo ilmaan oromoo maraaf booree tahuu qaba jabaadhaa tokkummaan ol kahaa bilsummaan dhiigaan malee hin argamtu .qabsoon itti fufa gabrummaan ni kufa I.U.O f


text:
Categories: Oromia Tags:
One Response to “Oromo Voice Radio; Oromo Youth Awareness Picnic”
Heddu galatoomaa. Waayee siyaasaa biyya Toophiyaa irratti kename kana obboleessi keenya akka itti muldhatetti diyeessera. Ani hayyuu siyaasaa tawuu baadhus, akkan seenaa adunyaa kanaa dubbisee fi bakka rakkinni akka biyya keenyaa jiru qaaman biratti argamee ijaan argetti, mootummaa Tigree dhiisitii mootummaa Inglisiituu (England), Faransaayii,— kuffisuun danda’ameera. Biyyoonni Afrikaa waanjoo garbummaa biyyoota kanaa jalaa bayaniiru. Mootummoonni beekamoo turan, kan akka Turkii, Jarmanii, Jaapanii, dhiyoodhuma kana immoo tokkummaa soviyeetii (ussr) akka kufan agasiisa. Kana waan tayeefuu, Amaaras tayee Tigree lafa isaarraa baasu yookan immoo mirga ofii falmachuu waann Oromoo dhoowwu yoo jiraate ilmaanuma Oromoo warra akka dhalli Oromoo hin namoomne (bilisoomne) godhu qofa.
Mee rakkina jiru akka armaan gadiitti haa ilaallu!
Diinni Oromoo gaafa calqabaatii kaasee amma hardhaattuu qobaa isaa otoo hin taane Oromoodhumaan Oromoo rukute. Hardhas sanuma. Raayyaa jarootaa ta’ee eenyu akka lolaafii ture maanguddoon hardha jiran nragaa bawuu dandawu. Waayee bara 1991/2, akkamitti WBO dhume, gargar bittime, Ertiraatti galee rakkatu, hundinuu ni beeka.
Yeroo kana biyya keenya keessa yoo deemnee ilaallu (baadiyyaa), dhiibbaan amantiin Ortodoksii, (kan jarri duraan meeshaa waraanaa godhatanii itti fayyadamaa turan) uummatarra qaqqabsiisaa ture heddu gadi bu’aati jira. Uummanni suutuma suuta tokko tayeera. Rakkoo kan uummatarra qaqqabsiisaa jiru garuu warra ana malee namni biraa hin beeku jedhee tokkummaa ilmaan Oromoo dhiisee, akkuma kaleessa Goobanaa Daaccee faa hojjatan sana, hardhas diina gargaaree uummata rakkisaa jiru.
Karaa biraatin yoo ilaalle immoo biyyoonni duubatti afan yoo biyyoonni gurgudatan gargaaran malee karaa dimokraasitiin filatamanii hin bilisoomani. Kun rakkina biyyoota Afrikaa hundaati. Otoo kana beekanuu, tokkummaan dipiloomaasii jabeessanii, warra gargaaruu dandawutti iyyachaa lolachuu dhiisanii walirratti duuluu jaalatu.
Sabni Oromoon duraan gadummee (iferiority complex) keessa ture. Hardha garuu sodaa(fear)keessa jira. Diina caala wal sodaata. Gantuu sodaata. Warri diinaa dadhabbii ilmaan Oromoo keessa jiru durattuu qabanii waan beekaniifuu, jaroota kanatti fayyadamaniiti qabeenya Oromoo saammatanii jiraatu. Amaaras tayee Tigreen Oromoo jibbu otoo hin taane, qabeenya Oromooti jaalatu. Uummata tokkummaa hin qabne gowwoomsanii waan inni qabu saammachuun hojii warra gamna hundaati.
Kana waan tayeefuu, uummata Oromoo bilisoomsuf (mirga isaa eegsisuuf) fedhii uummata Oromooti fi waldaansoo dhugaati barbaachisa. Sabboonummaa barbaachisa.
Mee yeroo tokko itti yaadaa, otoo ilmaan Oromoo warri biyya keessas tayee warri biyya alaa jiru maqaa uummata Oromootin tokkummaan ka’ee bakka lolanitti lolatee, bakka iyyatanitti iyyatee, bakka maalaqni barbaachisutti baasii baasee wal cinaa dhaabatee, yeroo gabaabaa keessatti bilisa hin bawuu ree?


text:
Tarkaanfiin Abdii Kutannaa Mootummaa Itoophiyaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo Daranuu Akka Shaffisu Dhiiba
Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo
Amajjii 2, bara 2013 irraa eegalee Yuniversiitii Finfinnee Mooraa Kiiloo 4 fi Kiiloo 5 keessatti barattoonni Oromoo fincila qabsiisanii akka jiran beekamaa dha. Fincila barattoota Oromoo kan duraanuu yeroo dheeraaf Oromiyaa mara keessatti deemaa turetu mooraalee yuniversiitii Finfinnee kana keessatti daranuu jabaatee guyyaa eerame kanatti bifa addaatiin dhoowe. Ergamtoonni sirna Wayyaanee akkuma yeroo dheeraaf aadeffatan barruu Oromoo fi Oromummaa arrabsuu fi salphisu mooraa Kiiloo 4 keessatti maxxansuu isaaniitti fufee kan dhoowe incilli barattoota Oromoo kun yeroo ammaa gara dhaabbiilee barnootaa biyyattii adda addaatti akka babalataa jirus beekamaa dha. Guutummaa ibsa kanaa afaan Oromoo fi Amaaraan dubbisuuf as tuqaa:-
Ibsa ABO Tarkaanfii Fokkisaa Mootummaa Itophiyaa irratti.pdf


text:
Bareedduu Girmaa: Lookoo Kiyya (New Oromo Music)
Bareedduu Girmaa: Lookoo Kiyya (New Oromo Music)…
Seife Nebelbal: Afaan Oromoo | Hagayya 22, 2014
Seife Nebelbal Radio: Afan Oromo Program | Hagayya/August 22, 2014…
Goototni Dargaggootni Oromoo Yuuniversitii Jimmaa Walggahii Wayyaanee lagachuun FDG Itti Fufan
Hagayya 22, 2014 – Jimmaa Goototni ilmaan Oromoo Yuuniversiitiin Jimmaa dirree qaroomaa, dirree hayyuun keessa dhugaa uummata isaaf falmatuu fi lafa seenaa qabsoo dargaggoota Oromoo bara kanati malee lafa dabballeen…
FDG Marsaa Lammaffaa Qeerroo Yuuniversitii Amboon Qabate Wallagaa, Mattuu fi Bulee Horaatti Ce’e
Kutaa 1ffaa: Kutaa 2ffaa: Oromiyaa godina Shawaa Lixaa keessatti FDG marsaa lammaffaa qabate itti fufee dargaggoonni Oromoo dirqisiifamanii walgahii Wayyaanotaa dhaqan waamicha Wayyaanee dura dhaabbachuun FDG itti fufanii jiru. Haala…
FDG Itti Fufna! Nagaa Barbaadna Jedhu Barattooti Oromoo Mattuu!
Hagayya 21, 2014 – FDG Mattuu Keessatti Itti Fufe Kutaa 1ffaa: Kutaa 2ffaa: Barattoota Oromoo gaaffii mirgaa irraa dhaabuuf jecha Mootummaan Wayyaanee barattoota walgayii taasisetti milkii dhabuun Qeerroo Oromoo irraa…
OMN: Oduu – Hagayya 21, 2014
OMN: Oduu – Hagayya 21, 2014…
Waliin Waliif | Together for Each Other
Background Since 1991 the TPLF have predominantly controlled government power in the country resulting in over 40,000 Oromo’s being unjustly detained and their lives destroyed. Retired Oromo elders, mothers, teenagers…
Barattooti Oromoo 20 Mootummaan Wayyaanee Gaaga’ama Konkolaataa Irraan Gaheen Hosptala Waliisoo Seenan
Gabaasa Qeerroo – Dillaa – Hagayya 21, 2014 Mootummaan Wayyaanee hagayyaa 19, 2014 maqaa walga’ii jedhuun FDG gaffii mirga abbaa biyyummaa barattootni Oromoo gaafachaa jiran dura dhaabbachuuf barattoota Oromoo humna…
Hagayyaa 20, 2014 FDG Marsaa 2ffaan Godina Lixa Shawaa Yuunibarsiitii Amboo Keessatti Goototata Dargaggoota Oromoon Qabsiifame
Hagayyaa 20, 2014 FDG Marsaa 2ffaan Godina Lixa Shawaa Yuunibarsiitii Amboo Keessatti Goototata Dargaggoota Oromoon Qabsiifame Goototni barattootni Oromoo Lixa Shawaa Yuunibarsiitoota biyyatti garaagaraa irraa baracha turanii boqonnaaf maatii isaani…
Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo – Hagayya 20, 2014
Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo – Hagayya 20, 2014 – Oromiyaa…


text:
May 2,2014 Lixa Shawaa
Breaking News;-Caamsaa 2/2014 ,Godina Lixa Shawaa Aaanaa Midaa Qanyiitti FDG Gootota Barattoota Oromoo manneen barnootaa sadarkaa 2ffaa Midaa Qanyii Goodaa Galaan, M/b Qanyii Bahaa Biftuu Sadarkaa 2ffaa fi Mana barumsaa Ballammii Sadarkaa 2ffaa fi Qopha’ina, fi Qonnaan bultoota Oromoo fi Manneen Barnoota sadarkaa 1ffaa kanneen akka Baaroo Bidaruu fi manneen barnootaa sadarkaa 1ffaa hedduu aanicha keessatti argamaniin gaggeeffamaa jira.
Aanaa Ginda Barat Magaalaa kaachiisii fi Abunaa Gindabarti keessatti uummaanni fi barattootni sadarkaa 2ffaa fi Qopha’inaa fi barattootni Manneen barnoota tokkoffaa fi uummaanni walitti dhufuun FDG gaggeessuun bilisummaa isaaf falmachuu irraatti argama.
Aanaa Xuuqur incinnii Magaalaa Dirree Badhaas keessatti uummaanni fi barattootni sadarkaa 2ffaa fi Qopha’inaa fi barattootni Manneen barnoota sadarkaa tokkoffaa fi uummaanni walitti dhufuun FDG gaggeessuun bilisummaa isaaf falmachuu irratti argama. Suuraa Barattoota Oromoo wareegamanii qabachuun uummannii FDG duubatti deebi’uu hin dandeenye gaggeessa jira.


text:
Guyyaa kalessaa Camsaa 1/2014 Magaalaa Gudaritti ummanni Oromoo hiriira guddaa tilmaamaan kan namoota gara 30,000 ol hirmaachise bahee mirgaa abbaa biyyuummaa isaaf Qabsoo Gitaa fi wareegamaa Qaalii baasee jira. Barattootni Oromoo hiriira kana keessaatti dhaadannoo baatanii uummata waliin deemaa turani fi jirattota Magaalaa dabalatee namoonni 6 batalatti rasasaa loltota mootummaa EPRDF/TPLF’n rukutamuun ajjeefaman.Kanneen kunis:-
1.Kumalaa Guddisaa Barataa m/b sadarkaa 2ffaa Gudar
2.Abdii Kamaal barataa m/b Gudar sadarkaa 2ffaa fi qophaa’ina kutaa 11ffaa
3.Gurmuu Damxoo Barataa m/b Gudar sadarkaa 2ffaa
4.Geetahuun jiraataa Magaalaa Gudar kanneen keessatti argamu.
Kana malees Camsaa 1/2014 FDG’n Godina Lixa shawaa Aanaa Midaa Qanyitti Barattootni M/B sadarkaa 2ffaa kutaa 9-10ffaa Midaa Qanyii Goodaa Galaanitti argamuu qonnaan bultoota kan hirmaachise hiriirri ta’uun barattooti hedduun loltoota Wayyaaneen rukutamanii mada’an keessaa:-
1. Barataa Balaayi Kuusaa M/b Ballaammii sadarkaa 2ffaa qopha’inattikutaa 12ffaa
2. Barataa Darrasaa Ayyaanaa m/b Baallammii sad..2ffaa fi qophaa’ina kutaa 9ffaa
3. Barataa Baayisaa Obsaa barataa kutaa 7ffaa m/b Gabaa kamisaa Sadarkaa 1ffaa kanneen kessatti argaman loltoota Wayyaaneen
madeeffamaniru, hedduun gaaZiidhan ukkanfamuun qabamani hidhamaniru
Walumaa gala hiriira ta’e kana irratti ammatti kan reeffi isanii argame 6ta’uu malee namoonnii hedduun rasasan rukutamaniiru, hiriirri kun hiriira jabaa fi wareegama qaalii kaffalchise dha. Ummaanni Oromoo qotee bulaan aanaa Tokkee Kuttaayee Gadi yaa’uun daandii Konkolaataa gara dhiha Oromiyaatti geessuu maka karaa irratti jijjigsuun, nannoo, Kolba Gudar, Tokkee, Gooroo Soolee, Baabbichaa hanga Geedootti daandii Cufuun akka waraanna Wayyaanee uummata Oromoo Dhiha Oromiyaa Wallaggatti hin darbinee godhee qabsoo injifannoo boonsaa gaggeessee, Bufatni loltuu Magaalaa Gudar kessaatti argamtu ibiddaan barbadoofte.


text:
Categories: Oromia Tags:
15 Responses to “Oromo TV: Interview with Oromo Artist Khadir Said”
-
Akkam jirtu Oromo TV ? Jiruun keessan dansa.Garuu, maaloo qubee akkamiin barreessituu? Fkn,jechi ‘khessuma’ jedhuu fi jechi ‘kheenya’ jedhu maali dha? Akkasumas,’khessumachiisaa’ jechuunoo ?
yeroo sirreessinee barreessinu keessummaa,keenya fi keessumsiisaa ta’u.
Galatoomaa.
-
Qubee afaan Oromoo namni barreessuu hin dandeenye yojiraate kanbeekurraa haabaratu.
-
-
What an excellent entartainmnet. Keep it up. Bagaa nagaan harkaa dinaa hrakaa batte.Jabadhu sijalanaa Obo Khadir Said.
-
Obboo/Aaddee Dadda
Qubee suutuma baratu. Har’aaf garuu qubee dhiisii, agarsiisa daawwadhu.
-
Jaalaala kadir sa’idif qabu ibsudhafi
-
-
Kabajamaa Artist Kadir Said; Baga Rabbi nagaan si jiraachisee lammii kee hanga tokko waliin si agarsiise. Waaqni umurii kee haa dheeressu. Jiradhu! Nageenya gaarii siif hawwina. Rabbi immoo nama Walabummaa Oromiyaa ijaan argu si haa godhu.
-
Qophii baayyee dansa dha. Kadir guddoo si kabajna, ulfaadhu. garuu sagantaa barreeffama “Kheessuma”, “Kheenya”, kkf kuni wallaalanii otoo hin ta’iin beekaa jallisuudha. kuni waan sirraahuu qabu natti fakkaata.
Fayyaa tahaa.
-
Dadda is right.
-
Umuri dheeradhuu Obbo KS.
-
Rabbi si ha jirachisu, galata gudda qabda. Si arguu kiyyaaf heddu gammadee jira.
-
Ilmaan Oromoo dandeettii adda addaa qaban yeroo akkanatti bakka tokkotti waliti dhufan yeroo gabaabaa keessatti humna guddaa akka ta’an abdii guddaa qabna. Anis Artist Kadir Sa’iid baga diinna kee kaka bahuu dandeesse. Dandeettii guddaa nama qabdu akka taate ni beekama. Jiraadhu!!
-
Baga jiraate jaalatamaa Artist obbo kadir sa’id.umurii dheerachuun waan gaariif hamtuu nama argisiisa.waaqayyoo inni oromoo uume baga nama irbuu eegu si godhe jedha. ammallee umurii dheeradhu sijaalana jaalala onneerati. I.U.Of !! GGBti!!.
-
Akam jirtuu jaallaa kadir sa’id baga nuu jiraatan isinnin jaalaadha rabbii umri isini haadheeresu amale nagayan wajjin
-
Duraan Dursee Qopheesitoota OROMOO-TV Galatoomaa isiniin jedhaSeenaan akkanaa kuniin hedduu namatti Tolaa itti nuuf fufaa isiiniin jedha.
Jaalatamaa Kabajamaa weiielsaa Oromoo KADIR SA’ID Sirba kee dhiisi Haasoyni keetuu akka malee namatti Tolaa Rabbiin Umrii kee nuuf dheeresee wora Ijaan wol argu nu haa taasisuu,,Seenaa kee keessati won na Kofalchiise Guyyaa Magaalaa irraa karaa Baadiyaa Konkolaataan Osoo deemtuu Sagalee kee Radiyoo keesaa dhageetee Wollah ana kun jetee Gammachuu qaama kee keesa jiru ibsuuf jetetu na kofalchiisee nas Gammachiisee Seenaa Barreedaa qabdaa nuuf jiraadhu Sabboonaa Oromoo.
gltm<<<<<!!!!!!
-
abbo khadiir saed baga jiraatte ammallee jiraadhu akkasuma qopheysitootni tv oromiyaa baga jiraattan mee ammallee JAFAR ALII faas afeeraa interveiw tana irra nuuf deebi’aa galatoomaa
-


text:
Gabaasa Qeerroo magaalaa Begii irraa Waxabajii 26,2014
Torbee kana keessa mootummaan Wayyaanee yakkaa fi badii tokko malee namoota 5n irratti murtii hidhaa waggaa tokkoo olii dabarsuun isaa gabaasuun keenya ni yaadatama. Namoota mmurtiin itti kenname keessaa Suleemanii fi Abbush Taakkalaa kan tahan murtiin hidhaa waggaa tokko itti murtaahuu isaa gabaasnee jirra. namootni kun guyyaama san erga mana hidhaa seenanii booda harka tika Wayyaanee irratti dararamaa jiraachuu irra jechuudhaan mana hidhaa Wayyaanee cabsanii baduun tasa dhabamanii jiru. Haala kanaan kan rifate mootummaan Wayyaanee guyyaa har’aa uummata magaalaa irratti dhukaasa banuun jiraatota magaalaa qonnaan bultoota hedduu mana hidhaatti naqee jira. Qonnaan bultooti guyyaa har’aa hidhaman gariin firoota dargaggoota hidhaa Wayyaanee cabsanii bahan kanaa yeroo ta’an haadha Abbush Taakkaa fi obbolaan isaa osoo hin hafiin hidhamuun dararamaa kan jiran yeroo ta’u gariin jiraatota ammo magaalaa haala kanaan wal qabatee har’a dhidhaman keessaa:- 1.Barsiisaa Addunyaa Nigaatuu
2.Dargaggoo Keebiroon Solomoon
3.Dargaggoo Maammush Ahimad
4.Shamarree Shaamsiyaa Ahimad
5.Aaddee Daabee Qalbeessaa- Haadha Abbush Taakkalaa
6.Naasiree Qalbeessaa-Obboleettii haadha Abbush Taakkalaa(obboleettii Daabee Qalbeessa)
7.Aadde Abebaayee Boggaalee-daldaltuudha.
Isaan kun guyyaa har’aa kana mana hidhaa keessatti reebamaa kan
jiranii fi uummata oromoo magaalichaa akka jirutti mana hidhaatti kan guuramanii fi humni waraana wayyanee dabalataan naannicha buufate kan jiru tahuu gabaasni Qeerroo Beegii irraa nu gahe addeessa.
Breaking News:Wallagga Magaalaa Beegii Keessatti Dargaggoonni Oromoo Lama Mana Hidhaa Wayyaanee Cabsaanii Miliquu Irraan Kan Ka’e Ummanni Loltoota Wayyaaneen Goolamaa Jira,Haati Dargaggoo Abush Takkaalaa fi Maatiin Isaas Hidhaan Dararamaa Jiru.
Gabaasa Qeerroo magaalaa Begii irraa Waxabajii 26,2014


text:
Waajjirichatti dursa gareen karooraafi babal’ina investimantii obbo Taaddasa Baqqala akka himanitti hayymni hojii investimantii kun kan keenname damee qonnaa Induustirii koonstraakshinii tajaajila hawaasummaa Hoteelaafi kanneen biroorrattidha.
Pirojaktoonni hayyama argatan hundumtuu baatii 11 booda wayita guutumaafi guutuutti xummuraman lammiiwwan kuma tokko ga’aniif carraa hojii idileefi yeroo argamsiisuu akka danda’anis himaniiru.
Kun kanaan utuu jiruu hojiin investimantii godinichatti aanaa Kuyyuu keessatti adeemsifamaa jiru saffisaa akka jiru waajjirri investimantii godinichjaa beekssiseera.
Itti gaafatamaan waajjirichaa obbo Masfin Tafarraa akka himanitti bara 2005 keessa hayyama investimantii fudhachuudhaan abbootii qabeenyaa 77 socho’uu eegalantu hojichaa saffisiissa jira.
Abbootiin qabeenyaa kun damee hojii Hoteelaa induustirii nyaata simintoo warshaa nooraafi gogaa akkasumas dameewwan kanneen biroo irratti xiyyeeffachudhaan hoijechaa akka jiranidha kan eerame.


text:
Categories: Sport Tags:
Search AyyaantuuReach Oromo Voice Radio by telephone
1. To listen to Oromo Voice Radio Call:Support Madda Walaabuu Media Foundation Free Bekele Gerba + over 40,000 Political Prisoners in Ethiopia
+1 716-748-0384
2. To leave Voicemail Message, Call:
+1 206-309-3148
3. Link to OVR: http://oromovoice.org
+1 716-748-0384
2. To leave Voicemail Message, Call:
+1 206-309-3148
3. Link to OVR: http://oromovoice.org
Support Madda Walaabuu Media Foundation
-
Donation to Seife Nebelbal Radio
#OromoProtests
Archived Posts Grouped By Date
-
Recent Posts
-
Ethiopian Security Forces Arrest Dozens of Civilians in Degahbur
-
Mootummaan Wayyaanee Gaazexeessitoota STVO 16 Oduu fi Dokumentarii Dharaa Dubbisuu,Dhiyeessuu Dhabuu Irraa Kan Ka’e Qorannaa Hamaan Booda Hojii Irraa Dhorke
-
OMN: Qophii Addaa fi Qophii Keessummaa
-
OVR broadcast, June 25, 2014
-
QABSOO KEENYAAF “GAACHANA” HAA TAANU !!!!!!
-
OMN: Qophii Addaa fi Dalagaa
-
Stimulant khat banned as illegal class C drug in UK
-
Waamicha Marii Hawaasaa Konya ABO Washington, DC, Waxabajjii 28, 2014
-
Ethiopians In South Africa Protest Rights Abuses Back Home
-
The Simplest Step Ethiopians Can Take to Protect Themselves From Excessive Gov’t Surveillance
-
Aid donors announce investigation into tribal evictions in Ethiopia
-
The Rise and an Imminent Fall of a Minority Regime-TPLF
-
Kenya: Wajir-Mandera Border Clashes Leaves 20 Dead
-
Barattoota Qaroo Oromoo 8 irratti Dr. Laaqew Wondimmuu Itti aanaa Pirezedaantii Amboo tarkaanfii hamaa fudhateera
-
SNR on Woyyaane Demonstration Drama in Ambo; 2nd time #OromoProtests in Oslo
-
OVR broadicast, June 23, 2014
-
Aadde Aisha Siraj guyyaa Aadaa fi Dudhaa Oromo; Oromo Soccer tournament
-
An Open letter to Dr. Mitiku Tesso
-
Wayyaaneen Shira Marsaa 3ffaa Magaalaa Amboo Irratti Gaggeessuuf Yaaleen Uummata Oromoo magaalaa Amboo fi dargaggoota Oromoon Fashale
-
Gatii dhiigaa fi lubbuu keenyaan – Haqa dhabne deeffanna!
-
OMN: QOPHII ADDAA
-
B.A.A. 10K Defending Champions Stephen Sambu And Mamitu Daska Win Again
-
NSA helps foreign governments conduct mass surveillance at home
-
The Name of the Abominable Crime is Politicide
-
The new scramble for Africa (part 1)
-
Seife Nebelbal Radio Special; Kadir Said geerersa
-
Oromo Voice Radio (OVR) broadcast, June 21, 2014
-
Sochiileen bara 2014 godhaman seenaa uummata Oromoo keessatti bakkee guddaa qabu
-
#OromoProtests: Rally in Brussels in front of European Parliament
-
Gumaan Barattoota Oromoo Milishuu Mallasaa fi Bilisummaa Lammii Tarkaanfii Boonsaa Humni Addaa WBO Baha Shawaa Keessatti Fudhateen Baafame
-
Qeerroo Recent Posts
- Daandii Ragabaa added connections you may know 26/06/2014See what’s new with your LinkedIn connections What are your connections up to? See all updates See all updates Daandii Ragabaa is now connected to mamiyo Tusiyo mamiyo Tusiyo private at LinkMasters4All View profile mamiyo Tusiyo private at LinkMasters4All View profile People You May Know Fekadu Megersa Computer Software Professional Connect frances Tandoh St
- 0:30 / 30:23 Oromo Voice Radio (OVR) broadcast, June 25, 2014 26/06/2014Filed under: Oduu/News
- Jiraatoti Godina Wallaggaa Lixaa Magaalaa Beegii “Hidhamtootni haa hiikaman”Jedhchuun FDG Itti Fufan! 25/06/2014Waxabajjii 25,2014 Gabaasa Qeerroo Magaalaa Beegii Godina wallaggaa lixaa magaala Beegii keessatti Uummatni Oromoo FDG iitti fufe. Mootummaan wayyaanee ilmaan Oromoo gaaffii abbaa biyyummaa gaafatan funaanuun mana hidhaa mootummaa wayyaaneetti kan Ukkaamse nuuf haa gadhiisu jechuun Uummatni Sagalee diddaa dhageessisuu irratti argama. Mootummaan wayyaanee yer
- Oromiyaa Bakkoota Gara Garaa Keessatti Olola Dharaa Mootummaan Wayyaanee Deemsisu Diddaa Ummataan Fashalaa Jira! 25/06/2014Waxabajjii 25,2014 Finfinnee Wayyaaneen EPRDF Leenjii addaa jechuun Barattoota Oromoo irratti hojjechuuf karoorfatee kan ka’e Diddaa barattootaan fashalaa jira. Diddaa barattootaa fi Uummataa isa mudate dura dhaabbachuuf dhaabbiilee barnootaa garaa garaa keessatti barattoota waamuun wal gahii walitti qabuuf yaaltus gaaffiin abbaa biyyummaa jabaachuun kaabino
- Mootummaan Wayyaanee Gaazexeessitoota STVO 16 Oduu fi Dokumentarii Dharaa Dubbisuu,Dhiyeessuu Dhabuu Irraa Kan Ka’e Qorannaa Hamaan Booda Hojii Irraa Dhorke 25/06/2014Gabaasa Qeerroo Finfinnee,Waxabajjii 25,2014 Mootummaan Wayyaanee bara dhufaa darbu mara Olola dharaa keessumaa ammo Raadiyoo fi Television mataa isaaf dhaabbateen dhimma bahuun ilmaan Oromoo afaanfaajjessaa, Ololaa fi Dokumentarii dharaa qopheessuudhaan bittaa Umrii isaa dheeressuuf hojjechaa ture. Gaazexeessitootni Raadiyoo fi Televiizyinii Itoophiyaas tah
- SBO Waxabajjii 25 Bara 2014 Oduu – Iyyannoo Barattoota Oromoo Yunvarsitii Jimmaa fi Barruu Jiituu Lammii 25/06/2014Filed under: Oduu/News
- Walaloo Kabajaa fi Jaalala “Aayyoo Oromoo” Dhaa 25/06/2014Filed under: Oduu/News
- Breaking News: Mootummaan Wayyaanee Uummata Oromoo Jiraattota Magaalaa Naqamtee Akka Dirqamanii Bahaniif “Walgayii Ariifachiisaa” Jechuun Waamicha Taasisaa JIra. 25/06/2014Guyyaa Booruu,Waxabajjii 25,2014f Mootummaan Wayyaanee Ummanni Oromoo magaalaa Naqamtee Dirqamaan Akka Walgahii Ariifachiisaa Bahaniif Jedha Waamicha Taasisa Jira. Gabaasaan Qeerroo Magaalaa Naqamtee Irraa Waxabajjii 24,2014 akka beeksisetti Mootummaan Wayyaanee giyyaa boruu Waxabajjii 25,2014tti walgayii ariifachiisaa uummata ergamtoota isaatiin mana jire
- FDG Daran Jabaachuu Irraan JAARSUMMAA Mootummaan Wayyaanee Jiraattota Qeellam Anfillootti Erge Diddaa Ummataan Fashale. 25/06/2014Waxabajjii 24,2014 Gabaasa Qeerroo Anfilloo FDG Dargaggootaa fi jiraattota Oromoo Wallagga, Qeellem Anfilloo keessatti qabate daran jabaachuu irraan humni waraana Wayyaanee FDG qabate tohachuu fi dhaamsuu dadhabuu irraan mootummaan Wayyaanee maanguddummaa uumatatti ergachuuf jecha garee JAARSUMMAA jedhuun Finfinnee irraa kallattiin gara Qeellamma Anfilloott
- Walaloo gabaabduufi bareedduu 24/06/2014Filed under: Oduu/News
- Raadiyoo Seife Nebelbaalii fi Sagalee Oromoo Waxabajjii 23,2014 24/06/2014Filed under: Oduu/News
- #OromoProtests: U.S. Senators Say Ethiopian Govt’s Respect of All Ethnic Groups’ Human Rights Must Be Central to the U.S.-Ethiopia Relationship 24/06/2014Posted: Waxabajjii/June 24, 2014 · Finfinne Tribune | Gadaa.com | Photos: Sen. Amy Klobuchar (L) and Sen. Al Franken (R) of Minnesota Two more U.S. Senators, Sen. Amy Klobuchar and Sen. Al Franken of Minnesota, wrote a letter to the U.S. Secretary of State, Mr. John Kerry, to express concerns about the Ethiopian government’s human […]
- Magaalaa Begii Keessatti FDG Itti Fufe, Hidhamtoota Nama 5n Irratti Mootummaan Wayyaanee Murtoo Dabarse. 24/06/2014Gabaasa Qeerroo magaalaa Begii, Waxabajji 23Armaan dura mootummaan wayyaanee gaffii tokko malee qote bultoota magaalaa Begii irraa mana hidhaatti guuree hidhuun dararuu isaa gabaasuun keenya ni yaadatama.Namoota muraasa magaalaa Begii irraa tikoota wayyaaneen qabamnii mana hidhaa seenan namoota 9 maqaa isaanii gabaasaa irratti dhiyeessinee turre. Namoota kan
- Breaking News -Sirni Awwalcha Sabboonaa Dargaggoo Oromoo Galaanaa Nadhaa Haala Ho’aa Ta’een Gaggeeffamaa Jira. 23/06/2014Waxabajjii 23/2014 Sirni Awwalcha Gooticha Sabboonaa Oromoo dargaggoo Galanaa Nadhaa guyyaa har’a ganda dhaloota isaa Godina Lixa Shawaa Aanaa Tokkee Kuttaayee ganda qonnaan bulaa Tokkee Konbolchaatti bakka uummaanni Oromoo Godinotaa fi aanaawwaaan garaagaraa irra irraatti argamanitti gaggeeffama jira. keessattuu uummaanni aanaawwaan kanneen akka Aanaa Amboo
- Gaaffi fi Deebii SBOn Jaal Xiyb Abbaa Goojjam Waliin Taasise, Waxabajjii 22 Bara 2014 23/06/2014Filed under: Oduu/News
- Daandii Ragabaa added connections you may know 26/06/2014
VOA Afaan Oromoo Archive


text:
Oromoo
Oromoon saba Afrikaa keessa jiraatu, kan Itoophiyaa keessaa fi haga diqqoo immoo ummata Keeniyaa fi Somaaliyaa keessatti argamu dha. Sabi Oromoo saba Itoophiyaa keessatti baay'ina ummataan tokkoffaa irra jiru. Akka qo'annoo bara 1999 (akka lakkoofsa Giriigooriyaanitti) baay'nni ummata Oromoo dhibbeentaa ummata Itoophiyaa 32.1% qabata. Har'a baayyini ummata Oromoo miliyoona 25 oli dha. Afaan dubbatamus Afaan Oromoo jedhama.
Oromoon ummata afaan Kuush dubbatu kan bahaa fi kaaba baha Afrikaa keessatti argaman keessaa tokko dha.Ummatni Oromoo kaabaan hanga Tigraay, kibbaan hanga Keeniyaa faffaca'ee argama. Gaanfa Afrikaa keessa Oromoon saba kuushii dubbatu guddicha dha. Akkaataan lafa, aadaa fi afaan isaa Oromoo Afrikaa keessa dabre immoo addunyaa keessatti akka beekamtu isa godheera. Qo'annoon jiru akka ibsutti Oromoon ganna kumaa ol Afrikaa Bahaa keessa akka jiraate amanama (Prouty at al, 1981).
Oromoo Saba horsiisee bultoota (Pastoralist/nomadic) fi gartokkee qonnaan bultoota (semi-agriculturalist) jedhaman keessaa akka dhufe amanama.Jaarraa 16 keessatti eega mootummaan Habashaa fi Sulxaanetii Adaal wal hadhanii lachuu dadhabanii dhiisanii booda, ummanni Oromoo gara Kaabaatti (kaaba Oromiyaa ammaatti)babal'atan. Abbaan amantii "Baahiree" jedhamu akka bara 1593tti barreessetti jajjabeenya Oromoon yeroo sunitti qabu cimaa akka ture ibseera. Baahiree itti aanee Oromoon akka gara kaaba-dhihaatti gara Arsii, Shawaa, Wallagga fi Goojjam akkasumas gara kaaba-bahaan gara Harargee fi Walloo akka fafaca'e ibseera. Haroold G. Maarkas(Harold G. Marcus) akka jedhetti kaabi-dhihaa Boorana akka bakki Oromoon duran qubate akka ta'e ibseera. Jaarraa 17 jalqabee Oromoon Amaara irraa gargar bahuu jalqaban. Haa ta'u malee, Oromoon bulchiinsa Itoophiyaa bara suni keessatti bakka argachuu jalqabde. Keessattuu Emperor Iyo'as 1ffaan (1730-55) Oromoota saba haadha isaa ta'an ofitti dhiheessuu jalqabe. Akkasumas waltajjii Gondar keessatti Afaan Oromoo akka dubbatamu taasise. Bara "Zemene Mesafinti" keessatti dhaloota Oromoo kan ta'an Yejjuun bara dheeraaf waraanaan Imperoota Itoophiyaa dursaa turan. Akkasumas Begemder, Enderases jalatti qoodamuu jalqaban. Yejjuunis Raas Alii 1ffaa jala bulaa ture, haa ta'u malee, bara dheeraan duuba Tewodiroos 1ffaan Raas Alii 1ffaa injifate. Ta'us, ammallee Impereronni Itoophiyaa waan dadhabaniif waraanni Yejjuu Itoophiyaa keessaa tokkoffaa ture.
Oromoonni bara sunnitti beekkamoo turan keessaa
- Bulchituu Manan kan Walloo, kan bara 1800 mootii taate.
- Ras Mahaammad kan Walloo, kan Raas Mikaa'el ta'e, achiin bulchiinsa Sion.
- Bulchituu Manan kan Ambaassal, kan haadha manaa Hayila Sillaasee taate.
Humnaa fi maatii imperiyaalaa wajjin walitti qabamuf jecha ummatni Oromoo hedduun Kiristaanummaatti jijjiiramanii turan. Itti fufee immoo, gara dhuma 1800ffaatti, Imperer Yohaannis 4ffaan gosa Oromoo Walloo keessa jiran hunda akka Kiristaanummaatti jijjiraman yookaan immoo akka qabeenya isaanii dhaban sodaachisee ture. Kun immoo gosa Oromoo lafa warra dhiisan akka gara kibbaatti godaanan warra godhee ture. Bulchaan Oromoo Mohaammad maqaa jijjiratee Abbaa lafaa Mikaa'el jedhame, niitii erga fuudhee booda abbaa Imperer Iyyaasuu 4ffaa ta'e.
Qoqqoodama Oromoo[edit | Lakkaddaa jijjiiri]
- Kanas ilaali: Qoqqoodama Oromoo
Ummani Oromoo bakka kudha lamatti adda baha. Bakka dhiha baha irra eegalee hanga bahaatti tuutni kun:
- Ummani Wallaggaa ummata naannawa dhihaa jiraatu ummanni kun naannawa bishaanii jiraatan;
- Oromoo Maccaa - Laga Dhedheessaa fi Laga Oomoo gidduu, kibba Laga Gibee jiraatu.
- Oromoo Tuulamaa - Handhuura Oromiyaa naannoo Finfinnee jiraatu;
- Oromoo Walloo - gara Kaabaa naannoo Amaaraa godina addaa Oromiyaa, naannoo Hara Ashangee, jiraatu; Oromoo Raayyaa fi Oromoo Yajjuu jedhamu
- Oromoo Ituu, nannoo Oromiyaa keessa Laga Hawaas fi magaalaa Dirre Dhawaa jiraatu;
- Oromoo Anniyyaa - kibba warra Ituu fi dhiha Laga Erer jiraatu;
- Ala Oromoo - magaalaa Harar fi Laga Erer dhihatti, warra Ituu fi Anniyyaa gidduu jiraatu;
- Oromoo Nole - magaalaa Dirree Dhawaa bahatti kaaba magaalaa Harar;
- Oromoo Baabbilee - qaama Oromoo bahaa yoo ta'an, baha Laga Erer fi kibba Oromoo Bahaa jiraatu
- Oromoo Jaarsoo - Harargee Bahaa gara bahaatti;
- Oromoo Arsii - godinaalee Arsii, Baalee fi haga tokko Shawaa Bahaa keessa jiraatu.
- Oromoo Booranaa - Kibba Oromiyaa fi kaaba Keeniyaa jiraatu.
- Warra Qaalluu - Laga Hawaas fi magaalaa Dirre Dhawaa gidduu jiraatu.
- Oromoo Gujii - qaama Oromoo Kibba jiraatuu yoo ta'an, ollaa Oromoo Booranaa jiraatu.
- Shariifaa Laga Hawaas fi magaalaa Dirre Dhawaa gidduu jiraatu.
Oromoo Beekkamoo[edit | Lakkaddaa jijjiiri]
- Amaan Hedatoo - political activist and new singer
- Abbabaa Abbishuu - sabboonaa (political activist) fi weellisaa beekkamaa
- Abbaaduulaa Gammadaa - Perezidaantii naannoo Oromiyaa afraffaa fi hogganaa Dh.D.U.O
- Abbaas Hajii Ganamoo - Pirofeesara Yuunivarsiitii Toroontoo, Barreessaa seenaa waa'ee ummata Arsii barreesse
- Mootii Abbaa Jifaar II - Jimmaa fi naannoo ishee bulchaa ture.
- Abdiisaa Aagaa - Escapee from Italian prison and leader of a squad for the Allies during WWII
- Hon. Abdiisaa Yaadataa Mullataa - Ministeera Dargaggoo fi Ispoortii Itoophiyaa
- Abdulkariim Ibraahim Hamiid (Jaarraa Abbaa Gadaa) - Hundeessitooota ABO keessaa isa tokko kan ta'eefi hoogganaa 'Front for Democratic Oromia' (FDO)
- Dr. Abdulsamad M. Yusuuf - barreessaa seerluga Afaan Oromoo fi seerluga Oromoorratti nama beeka
- Raas Abbabaa Aragaay, Jeneraala qubattoota Xaaliyaanii lolan (1930 keessa)
- Abbabaa Biqilaa - Olimpikii irratti Afrikaa fi Itoophiyaa keessaa madaaliyaa warqee badhaafamuun isa kan jalqabaa (maraatoonii miila duwwaa/qullaa fiiguun)
- Abbabaa Kabbadaa - Wellisaa beekkamaa bara 1980n keessaa
- Abbabaa Tasammaa - Wellisaa beekkamaa
- Abiyyuu Galataa - geggeessaa ABO
- Abubaker Usman Oda (Sheikh Bakri Saphalo) - Sabboonaa Oromoo fi hayyuu Musliimaa; Qubee Afaan Oromoo boce.
- Hon. Adaanech Abbabee Dessa - Secrateray General of (HPR)House of Peolples Representative
- Colonel Alamuu Qixxeessaa - Hundeessaa fi hoogganaa dhaaba Maccaa fi Tuulamaa
- Alii Birraa - Wallisaa beekamaa fi sabboonaa
- Ras Alii II kan Yejju - Enderase or Regent of the Ethiopian Emperor, and effectively the ruler of Ethiopia
- Amaan Kadir Kamsaree - Hayyuu Oromoo fi warra Front for Independence of Oromia hundeessan keessaa tokko
- Asaffaa Jaalataa - barreessaa fi piroofeesara
- Ayyaanaa Birruu - taayeppiraayiterii(typewriter) Amaariffaa kan yeroo jalqabaaf uume/tolche
- Baaroo Tumsaa - warra ABO hundeessan keessaa tokko.
- Sheek Bakrii Saphalloo - hayyuu fi ogeessa walaloo. Sirna barreeffama Qubee Afaan Oromoo kan boce.
- Dejazmach Baalchaa Abbaa Nafsoo - Jeneraala Itoophiyaa Waraana Aduwaa hooggane.
- Badri Kabira Mahaammad - hundeessaa Saphalo Foundationii
- Biraanee Adaree- won the IAAF World Half Marathon Championships
- Boruu Sheekoo Baatii- Regional leader
- Hon. Bulchaa Dammaqsaa Sanbatoo- hoogganaa WFDO OFDM miseensa paarlaamaa,
- Daawud Ibsaa Ayyaanaa - Hoogganaa ABO
- [[Bultum Biyyo Abu baker Itti Aanaa Hayyu Duree fii Barreysaa Adda Bilisummaa Oromo (ABO)
- Daraartuu Tulluu - atileetii fiigicha dheeraa fi Olompiikii irratti warqee kan moo'atte
- Dubbaalee Jaallee- Hoogganaa Baankii Biyyoolessaa Itoophiyaa
- Dubba Gololcha - Regional leader
- Eebbisaa Addunyaa - wallisaa jaallatamaa fi sabboonaa
- Professor Efreem Isaaq - Pirofeesarii fi barreessaa afaan hedduun barreessu
- Elemoo Qilxuu - Goota goototaa (goota gootarra caalu). Nama jalqaba waa'ee Oromoof jedhee waraana bane/lole jedhameet beekkama.
- Hon. Faantaayee Gazzaany Urgeessaa- Deputy Chairperson of the Ethiopian Legal & Adminiistration Affairs Committee
- Faaxumaa Roobaa - Long Distance runner and 1996 marathon winner.
- Gadaa Gammadaa - warra ABO hundeessan keessaa tokko.
- Guutamaa Hawaas - Gootaa harka Wayyaaneetti kennachuu diddee of wareege
- Hon. Fatiyaa Yasuuf Mumed- Deputy Chairperson of the Ethiopian Capacity Building Affairs Committee
- Galaasaa Dilboo - Hoogganaa ABO
- Geexee Waamii - atileetii fiigicha Qaxxaamura Biyyaa fi Tiraakiirraa
- Hon. Girmaa Birruu Gadaa- Ministeera Daldalaa fi Industirii Itoophiyaa
- Hon. Giiftii Abbaasiyyaa Abbaabulguu - Durabuutuu Koree Dhimma Dubartoota Itoophiyaa
- Guddinaa Tumsaa - Luba, dura ta'aa Waldaa Makkaana Yesuus Itoophiyaa fi sabboonaa Oromoo
- Guyyoo Dhaabasaa - hayyuu gadaa
- Hayilee Gabrasillassee - mootii fiigicha dheeraa fi Maraatoonii.
- Haayila Maariyaam Gammadaa - Dhaaba Maccaa fi Tuulamaa kan hundeesse.
- Haayiluu kitaabaa- Wallistoota Oromoo daran jaallataman keessaa tokko kan ta'e.
- Hasan Alii - Pirezidaantii naannoo Oromiyaa isa jalqabaa.
- Hordofaa Guyyaasaa - barreessaa(author)
- Ibsaa Guutamaa - Ministeera Barnootaa Itoophiyaa kan duraanii
- Ibsaa Sisaay - barreessaa(author)
- Jamaal Roobalee maqaa biraan Guutamaa Hawaas - warra ABO hundeessan keessaa tokko.
- Hon. Kabbadaa Abarraa Oddoo - Chairman of the Ethiopian Trade & Industry Affairs Committee
- General Kamaal Galchuu - jeneraala Itoophiyaa kan duraanii
- Junaddiin Saaddoo - pirezidaanttii naannoo Oromiyaa sadaffaa (2001-2005)
- Qananiisaa Baqqalaa - atileetii beekkamaa fiigicha dheeraa
- Kumaa Dammaqsaa - Pirezidaantii naannoo Oromiyaa lammaffaa 1995-2001)kan tureefi amma kantiibaa magaalaa Finfinnee
- "Kuwee" Maarta Kumsaa - acclaimed journalist and imprisoned professor
- Laggasaa Abdii - wallisaa fi taphataa ximboo (masiinqoo)
- Leencoo Lataa - hoogganaa ABO, injineera, ogeessa siyaasaa,barreessaa
- Legaba Baqqalaa Hordofaa Cangaree – Responsible for the Royal Palace (Gibbi)
- Leencoo Baatii - Miseensa ABO
- Maammoo Mazammir- Miseensa Waldaa Maccaa fi Tuulamaa
- Maammoo Waldee - Ethiopian long-distance runner, winner of the marathon at the 1968 Summer Olympics
- Dr. Mararaa Guddinaa - author and professor, OFC (ONC + OFDM) opposition party executive member, Ethiopian parliamentarian
- Merkuriyaa Bulcha - barreessaa fi pirofeesara
- Hon. Ambassadar Mahaammad Alii Ibraahim - Chairman of the Ethiopian Foreign, Defense & Security Affairs Committee
- Sheikh Mahaammad Rashaad Abdullee - Hayyuu Musliimaa Qur'aana Afaan Oromootti hiike.
- Mahaammad Hasan Alii - professor of history at Georgia University and one of the most prolific writers on Oromo history
- Mul'is Abbaa gadaa = sabboonaa beekamaa fi warra Loltuu Bilisumma Oromoo hundeessan keessaa tokko
- Nadhii Gammadaa - warra ABO hundeessan keessaa tokko.
- Hon. Dr. Nagaasoo Gidaadaa Soolan- Pirezidaantii Itoophiyaa durii fi miseensa paarlaamaa
- Nuho Mahaammad Goobanaa - weellistoota Oromoo ciccimoo keessaa tokko
- Omar Suleyman - Legend Oromo Artist and Nationalist
- Onesimoos Nasiib - lallabaa wangeelaa fi Kitaaba Qululluu Afaan Oromootti kan hiike
- Qamar Yusuuf - Wallissaa sirba aadda Oromoo, abbaa Shaggoyyee jedhamuun beekkama
- Hon. Shifarraa Jaarsoo Tedecha - EPRDF government minister (chief)
- Hon. Sofiyaan Ahimad Bakar - Ethiopian Minister of Finance & Economic Development
- Qurquji Simboo - renowned Oromo vocalist and Oromo nationalism advocator
- Ramadaan Huseen Khaliil - First oromo libration fighter
- Tafarii Bantii - pirezidaantii Itoophiyaa kan durii
- Tasfaayee Jaallee Geche- Dura ta'aa Waajjira Barnoota godina Shawaa Dhihaa kan duraanii
- Xilaahun Gassassee - Wellisaa Itoophiyaa guddicha
- Dr. Xilaahun Gamtaa - Hayyuu Afaan Oromoo fi nama galmee jechootaa Afaan Oromoo Ingiliffatti hiikuu kan jechoota baayyee qabatu barreesse
- Gen. Taaddasaa Birruu - Niilsen Maandellaa kan leenjise,abbaa qabsoo ykn sabboonummaa Oromoo goota Itoophiyaa hoogganaa humna darbatamaa
- Dr. Tashoomaa Sooromsaa - barreessaa fi piroofeesara
- Xurunash Dibaabaa - atileetii beekkamtuu fiigicha dheeraa
- Umar Suleeman - wallisaa beekkamaa
- Gen. Waaqoo Guutuu - geggeessaa United Liberation Forces of Oromia (ULFO)
- Hon. Warqinee Gabayyoo Nagawoo - Komishinerii Poolisii Federaalaa Itoophiyaa
- Lij Yilmaa Dheeressaa Amantuu - Minister of Finance, Commerce & Industry and Foreign Affairs in Emperor Haile Selassie's cabinet; economist; historian; and, celebrated wit. Author of Ye Ityopia Tarik be Asrasideste Naw Kifle Zemen.
- Ibsaa Eebbaa Fayyisaa - warra ABO hundeessan keessaa tokko, qindeessaa, barreessaa fi Injinera
- Girmaa Gooroo Gonfaa - Qo'ataa fi Barsiisaa
- Hayilee Fidaa - hundeessaa dhaaba siyaasaa MEISON.
- Fiqiruu Darajjee Gammachuu- qabsoo fincila diddaa garbummaa barattootaa keessatti nama ga'ee guddaa taphataa ture
- Jaagamaa Badhaanee - sabboonaa oromoo wayyaaneen ajjefte.
- Zoogaa Booji'aa - gootaa wayyaaneetti harka hin keennuu jedhee ofiin of wareege.
- Kadiir Martuu -sabboonaa fi wallisaa beekkamaa WAYYAANEEN KOLAFTE.
Bulchiinsa[edit | Lakkaddaa jijjiiri]
Oromoon waggaa dheeran duraa jalqabee sirna Gadaatin bulaa ture. Sirni Gadaa sirna dimokiraatawaa kan ammaa wajjin kan wal fakkaatu yoo ta'u, aangoo waggaa saddeetitti wal harkaa fuudhama.