c: text/html

text:
Ajandaalee irratti duddubatamuu qabu jedhan irratti marii gaggeessan kan xumuran paartiinbiyya bulchaa jiru IHADIG fi paartleen mormituu 16 marii isa ijoo jalqabuuf murteessanii jiru.Seera farra shoroorkaa dabalatee labsiiwwan mormiitonni dhiyeessan irratti duddubachuuf tole kan jedhe paartiin Itiyoophiyaa bulchaa jiru garu namoota sababaa siyaasaa fi yaada sammuu isaaniif jecha hidhaman Itiyoophiyaa keessa waan hin jirreef akka ajandaatti qabamee irratti dudubbatamuu hin qabu jedhee jira.
Mormitoonni immoo yeroo seera farra shoroorkaa irratti duddubannu wal qabsiifnee kaasuu dandeenya jechuun falman. IHAADIIG garuu kanneen seeraan ala hidhaman yoo jiraatan qofa labsiwwan waliin wal qabsiifnee kaasuu dandeenye jechuun morme. Gabaasa ergamee caqasaa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Browsing Tag
Godina Baalee
Torban kana keessa Manneen Marii Dhimmoota Islaamaa godina Baalee fi Baalee bahaa Yaa'ii Idilee lammaffaa bara 2013 kan!-->!-->!-->…
Markazni Hamzaa Bin Abdul Muxxalib Barattoota 112 Hifzii…
Markazni Hamzaa Bin Abdul Muxxalib kan godina Baalee Lixaa Magaalaa Roobetti argamu guyyaa har’aa barattoota 112 kan Hifzii!-->…
Darasoonni magaalaa Gindhiiriitti barataa turan gara maatii isaanitti…
Dhibee Vaayirasii Koroonaa yeroo ammatti tatamsaa’a jiru ittisuuf , manni marii ulamoota Ityoophiyaa, masjidoonni biyyatti…
Hoggantoonni Majlisa godina Baalee bahaa fi lixaa haarayatti muudaman
Godinni Baalee duraan tokko ture bakka lamatti adda baafamuun Baalee lixaa fi bahaatti kan qoodame yoo tahu, Qoodama bulchinsaa…
Mariin Araaraa Roobee Baaleetti geggeeffamaa ture Milkiin xumurame.
Hiriira nagayaa torban lama dura godinaalee Oromiyaa gara garaatti geggeeffame hordofuun, iddoo adda addaatti qaamoleen gurmaa’an…
Godina Baalee magaalaa Oborsootti Masjidni guddaan eebbifame
Masjidni kun bu'uurefamni isaa bara 1930 keessa yoo tahu, dhiibbaa sirnoota mootummaa dabraniin irratti godhamaa tureen, yeroo…
Lammiileen Oromoo daangaa naannoo Somaalee irraa buqqifaman godina Baalee…
Lammiileen Oromoo weerara liyyuu hayliitiin waggaa lama dura qe’ee fi qabeenya isaanii irraa buqqifamanii, aanota gammoojjii…
Wirtuu Barnoota Diinii Islaamaa magaalaa Aliitti ijaaruuf sagantaan Tumsaa…
Godina Baalee aanaa Agaarfaa magaalaa Aliitti Wiirtuu Barnoota diinii Islaamaa Daarul Hijraa ijaaruuf karoorri kan qabame yoo tahu…
Konfiransiin walitti dhufeenya Ulamaa’ota Godina Baalee cimsuuf yaadame…
Konfiransiin kun guyyoota sadiif kan geggeeffamu yoo tahu, ulamaa’oonni godina Baalee 200 ol tahan irratti ni argamu jedhamee…
Magaalaa Haroo Dumaalitti mata duree Araaraa fi Walitti dhufeenya jedhuun…
Konfiransiin kun dargaggoota Muslimaa godina Baalee magaalaa Haroo Dumaalitiin kan qophaa’e yoo ta’u, kaayyoon isaa rakkoo hawaasa…


text:
DIINQA OROMOO KUTAA II-Aadde Dinqinash Dheeressaa Kitilaa, Itti gaafatamtuu Jaarmiyaalee Dubartoota Oromoo Addunyaa!
Qabxiiwwan kanaa gadiirratti gaggabaabinaan mariyannee jirra.
1.Dhimma barumsa Afaan Oromoo harmoolii Oromootiin adeemaa jiru.
2. Gaheen dubartoonni seenaa qabsoofi bulchiinsa keessatti qabdu; ooggansa dubartoota oromoofi kkf.
3. Ijaarsi dhaaba Dubartoota Addunyaa kun shamarran Oromoo ni ilaallata? Barattoota Qarree/Shamarran Oromoo Yunivarsiitiifi kolleejjii keessa jiran ni ilaallataa/Of keessatti aammataa? Haala kamiin dubartoonni biyya keessa jiran hariiroosaanii jabeeffatu?
4. Jaarmiyaa dubartootaa Oromoo kana biyyaa biyyaatti (from State state) ardiilee gara Ardiitti (babal’isuurratti) karoora akkamii qabdu?
Fi akka waliigalaatti dubartoonni oromoo maal dhaammatu? Rakkoo maalii keessas jiru kan jedhurratti waliin kan turre, Ani Beekan Gulummaa Irranaa, Camrbridge,USA fi kan ogummaa takinikaan gumaachasaa ba’e Nuuree Sabaa biyya kanaadaarraafi keessummaan keenyaas Washington DC, USA keessa jiraatti.
Ebla, 2017


text:
Senetiin Yunaayitid Isteets dhimmaa kaadhimamtuu haadha seeraa mana murtii Muummee Keetaanjii Braawon Jaaksan irratti sagalee dhumaa kennuudhaaf guyaa ha’aa walgahii taa’ee jira.
Senetii keessatii garee caalmaa qaban kan hogganan Chaak Shuumar Roobii kaleessaa galgalaa guyaa har’aa ilaalchisuudhaan Senetii irratti akka haasaa taasisaniini ,
“guyyaa gammachuu ta’a, gammachuu seenetii, gammachuu mana murtii muumee, gammachuu Amerikaa ta’a. Haata’u malee Ammayyuu karaa dheeraa deemuun nurra jiru qabna. Amerikaan biyyaa caalaa gaarii ta’uudhaaf guyaa borii tarkaanfii guddaa fudhatti” jedhaniiru.
Keetaanjii Braawon Jaksan yoo sagaalee gahaa argatanii filataman mana muritti isa dhumaa Yunaayitid Isteets keessatti dubartii guraatii idda dhalootaa Afrikaa qaban jalqabaa ta’uu. Akkasumas seenaa mana murtichaa keessatti lakkoofsaa dubartootaa irratti 6ffaa yemuu ta’an, lakkoofsa dubartootaa yeroo ammaa hojii mana murtichaa irra jiraniif 4ffaa ta’a.


text:
Filannoo Prezidaantummaa marsaa duraa Faransaayii keessatti gaggeeffamee jiruun Kaadhimamaan yaada madaalawaa qaban Emmanueel Makroon fi kan safuu biyyaatti cichanii fi baqattootaaan morman Marine Le Pen filannoo prezidaantummaa torban lama booda gaggeeffamuuf darbanii jiru.
Kun immoo Faransaayii keessatti raafama siyaasaa guddaa uumuuf jira jedhu xiinxaltoonni.Waggaa tokko keessatti siyaasnii Faransaayii keessaa guutuummaatti jijjirameera jedhan Makroon Dilbata darbee galgala eega injifatanii booda ibsa kennaniin.Marine Le Pen deggertoota ofiif akka ibsanti uummata Faransaayii Bilisoomsuuf yeroon amma jedhan.
Ba’iin filmaataa inni dhumaa akka agarsiisuutti Macroon sagalee harka 23.8 kan argatan yoo ta’u Le Pen harka 21.5 argatan.Namoonni
sagalee kennuuf ba’an walii galaan harka 79 yoo ta’u abbaan injifachuuf deemu sagalee yayyabaa argachuu qaba.
Filannoon prezidaantummaa Kun Caamsaa 7 bara 2017 gaggeeffamuuf jira.


text:
Raashaan Yukreeniin erga weerartee torban tokko keessatti, Lammiwwan Yukreen Miliyoona tokko caalaatu dheessee biyyatti keessaa ba’e jechuun Tokkummaan Mootummootaa gabaasee jira.
Baqattonni hedduun karaa daangaa Yukreenii fi polaand kan ba’an yoo ta’u, hatattamaan dheesuuf ennaa murteessan sa’atii dhumaa irratti uffata hanga tokkoo fi mi’a qaban keessaa kan yaadannoof ta’u qofa of harkaa qabu.
Lammiwwan Yukreeen kanneen haleellaa misaa’eelaa fo mortaaraa jalaa dheessan magaala biyyatti gama dhiyaa Leviiv bakka dahannaa guddaa ta’eefii jira.
Dubartootaa fi ijoollee manaa ba’anii kan dheessan yoo ta’u, abbootiin manaa, ilmaa fi abbaan waraanuuf achuumatti hafan.
Kanneen lafa buufatan hin qabne keessaa Kaaleeb Poiitar Ripaablikii Kongoo irraa barnootaaf Odeessaa Yukreen keessa kan ture yoo ta’u hiriyyaa isaa durbaa lammii Yukreen taate waliin dheesse.
Polaand seenuu keenya dura Torban tokkoof daangaa irra cisaa turre. Amma gaarii jirra. Polaand keessatti simannaa gaarii arganneerra jechuu nan danda’aama. Biyya Awuroopaa biroo deemuuf Awutoobuusa eegaa jirra.Tarii Faransaayii ta’u mala.
Namoonni biyyoota hedduu naannoo daangaa dhaquun, gargaarsa nyaataa, uffataa fi dahannaa akkasumas kokolaataan lafa baqattonni dhaqqabuu fedhan geessaa jiru.


text:
Browsing Tag
Oromiyaa
Faawundeeshiniin Dubartoota Rufeydaa barattoota 168 kanneen damee barnoota "Islamic study" jedhuun waggaa lamaaf barsiisaa!-->…
Yaa’iin idilee Majlisa Godina Arsii milkiin goolabame
Yaa'iin idilee 4ffaan majlisa godina Arsii guyyaa lamaaf Fulbaana 15-16/2014 geggeeffamaa ture milkiin goolabamuu gabaafame. !-->!-->!-->…
Ijaarsa Koolleejjii Islaamaa Jimmaatiif Dhagaan Bu’uuraa Kaayame
Ijaarsa Koolleejjii Islaamaa godina Jimmaa magaalaa Jimmaatti ijaaraamuuf, guyyaa kaleessaa iddoo hoggantoonni mana marii!-->…
Munshiid Haaj Aloo Kabiir Umar gama ganda Aakiraatti godaanan
INNAA LILLAAHI WA INNAA ILEYHI RAAJI'UUN Munshiid Haaj Aloo Kabiir Umar dhukkubii yeroo dheeraa irra tureen gama fuula RABBII!-->!-->!-->…
Markazni Fath kan magaalaa Gimbii Marsaa 5ffaaf Barattoota 40 Hifzii…
Godina Wallaggaa lixaa magaalaa Gimbiitti kan argamu markazni Hifzii Qur’aanaa Fathi barattoota waggoota lamaaf barsiisaa ture!-->…
Aalimni guddaan biyya keenyaa Sheikh Haaj Abdussamad Muhammad gara ganda…
INNAALILLAAHII WA'INNAA ILEEYHII RAAJI'UUN Godina Jimmaa aanaa Saxxammaa magaalaa Gaatiraatti waggoota dheeradhaaf barnoota!-->!-->!-->…
Waldaan Tola oola Diida’aa Harka qalleeyyii 300 deeggarsa godhe
Waldichi baatii Kabajamaa Ramadaanaa sababeeffachuun Alhada kaleessaa Ramadaan 13,1442 harka qalleeyyii fi rakkattoota magaalaa!-->…
Dr. Jibriil Qamariif Magaalaa Adaamaatti Simannaan godhame
Aalima keenyaa guddaa Dr Jibriil Qamariif guyyaa har’aa sagantaan simannaa guddaan geggeeffame. Sagantaa kana irratti hawaasni!-->…
Manni Marii olaanaan Dhimmoota Islaamummaa Bulchiinsa magaalaa Bishooftuu…
Manni marichaa Yaa’ii Idilee isaa tokkoffaa kan bara kanaa gurraandhala 28,2013 iddoo keessummoonni fi miseensonni mana marichaa!-->…
Makinaan Darasoota fe’attee imaluu ture gargaluun lubbuun nama 5 dabre
Makinaan Isuzu'n barattoota diinii (Darasoota) lakkoofsaan 20 ta'an fe’attee godina Arsii lixaa Saaguree irraa bahe gara Kofalee!-->…


text:
Halkan edaa waardiyyoonni Aktiivist Jawaar Muhammad eeggumsa naannawa mana isaatti geggeessaa turan dhiisanii akka bahan ajajamuun eega ibsamee booda, godinaalee Oromiyaa heddu keessatti ummanni daanditti bahuun mormii kan jalqabe tahuun beekamee jira.
Obbo Jawar fuula feesbuukii isaa irratti “Qaama dhimmi ilaallatuuf” jechuun dhaamsa dabarseen, “Humna waraanaa mana kiyyatti dabalataan ergaa jirtan deebisaa. Qaamni hidhate kamiyyuu dukkana kanaan nutti siqnaan kan ofirraa ittifnu ta’uun beekamuu qaba. Walitti bu’iinsaa fi dhiiga jiguu maluuf itti gaafatama kan fudhatu mootummaa ta’uu ummanni bal’aan akka nuuf hubatu.” Jechuun beeksise.
Haaluma kanaan halkan edaa irraa jalqabee dargaggoonni magaalaa Finfinnee gara mana Jawaaritti imaluun, hanga yeroo ammaatti naannicha marsanii kan jiran tahuu odeeyfannoon arganne ni addeessa. Gama biraatiin ammoo daandiin konkolaataa gara magaalaa Finfinnee seenufi, akkasumas daandiiwwan gurguddaan naannoo Oromiyaa qaxxaamuran hundi kan cufaman tahuunis beekamee jira.


text:
Galmee Obbo Gurmeessaa Ayyaanootiin kanneen himataman hoogganoota koongiresa federaalawa Oromoo mana-hidhaa Qilinxoo jiran maraaf, manni-murtii federaalaa ol’aanaan, ka Lidetaa jiru, Wixataa darbee jalqabee hanga har’aatti ragaa of irraa ittisaa dhaggeeffataa ture.
Abukaatooleen himatamtootaa, muummicha ministeera Itiyoophiyaa – Obbo Hayile-maariyaam Dessaalenyi dabalee – angawoonni biyyattii ol’aanoon shan akka maammiloota isaaniif ragaa of irraa ittisaa ta’anii dhihaatan mana-murtii gaafatanii jiran.Manni murtiis ajaja kennee jira.
Gama biraatiin immoo, otuu ragaan of irraa ittisaa Obbo Baqqalaa Garbaa dhaggeeffatamaa jiruu, abbaan-alangaa “garaachi na dhukkube nan beela’ee itti fufuu hin danda’u ” jechuun dubbatan. Obbo Baqqalaan kun gorsa aangawootaa argachuuf yeroo barbaacha malee sababaa qubsaa miti jechuun falmaa turan.Manni murtiis itti fufuuf qophii ta’u ibsu iyyu dhuma irratti deemsi mana-murtii sun addaan cite jedhu – Abukaatoolee keessaa tokko – Obbo Abdul-jabbaar Huseen Gammadaa.
Waaree booda garu itti fufee baatii Onkolooleessa bara 2017 tti bellamnii biraa kenname.


text:
Bitootessa 06/2014(TOI) – Haalli qilleensa ho’aan yeroo ammaa mul’achaa jiru waqtii Arfaasaatti haaluma qilleensaa eegamudha jedhame.Inistiitiyuutiin Meetirooloojii Itoophiyaa akka beeksisetti Itoophiyaatti waqtii Arfaasaa hammi ho’aa olaanaan galmeeffamuun beekamaa ta’u himeera.
Ho’i olaanaan yeroo ammaa Itoophiyaatti mul’achaa jirus kanarra adda kan hin taane ta’uu Inistiitiyuutii Meetirooloojii Itoophiyaatti daariktarri Kominikeeshinii fi Sab-Qunnamtii Uummataa obbo Ahimadiin Abdulkariim himaniiru.
Waqtii Arfaasaatti fayyadamtoonni roobaa, roobni idilee fi idilee gadii akka jiraatu fi sababa ho’insaan qaamota bishaanii fi hidhoota irratti hammi hurkaa akka dabalus Inistiitiyuutiichi raaga haala qilleensaa Arfaasaa isaa yeroo ifa godheetti ibseera.
Akka raagaa Instiitiyuutichaatti walakeessaa baatii Bitooteessaa irraa jalqabee Kibbi, Kibbi lixaafi Kibba bahaatti roobni arfaasaa ni roobaa jedhamee eegama.
Walii galaan bara kana waqtii arfaasaa roobni jiru rooba idileen gadii waan ta’eef qaamolee bishaaniifi hidhaawwan bishaanii ofeeggannoon fayyadamuufi haalan hogganuun barbaachisaa akka ta’e obbo Ahimaddiin himaniiru.


text:
Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa, Dr. Abiyyi Ahimed, Sanbata dabre guyyaa tokkoof Somaaliyaa daawwatan.
Dirree xayyaaraa Moqdishootti, Prezidaantii Somaaliyaa Mohammed Abdullaahii Farmaajoon ka simataman – muummichi Ministaraa Itiyoophiyaa kun, masaraa mootummaa biyyattii keessatti, waa’ee naga-eegumsa naannoo fi wal-gargaarsa investimentii dinagdeetti xiyyeeffachuun mari’atanii jiran. Marii isaanii tii booda ibsa waliin kennan irratti, Muummichi-ministaraa Abiyyi, waa’ee hariiroo gara fuul-duraa akkanatti dubbatan.
“Kan ani as jiru wanna dabre suphuuf otuu hin taane, boqonaa haarawa banuudhaafi. Naannoo keenyaa hariiroo haaraa, mul’ata haaraa, fuuleffannaa haaraa, kan gara fuul-duraatti guutummaatti walitti-dabalamuu naannoo kanaa taha – jedhee amanu dubbachuudhaafi. Haala itti sammuun yaadawwanii banaa tahanii fi gabaaleen daldalaaf banaa tahan,” jedhan – Dr. Abiyyi.
Prezidaantiin Somaaliyaa – Mohammed Abdullaahii Farmaajoos, dhimmoota marii isaanii ijoo lameenitti fuuleffachuun ennaa itti fufanii dubbatan –
“Carraan keenya wal-keessa maxxaari’amee walitti hidhamee jira. Kana samuu keenyatti qabachuudhaan, walii-tumsuu keenya itti fufna. Gamtaadhaan bobbaanee, Ibidda yeroo ammaa naannoo keenya gubu – shororkeessummaa fi tasgabii-dhabinsa injifanna. Bara jijjiirama dinageee fi badhaadhummaa biyyoota keenya lameenii fi guutummaa naannoo keenyaa bal’aadhaaf fidna”, jedhan.


text:
Biyyi Afrikaa sirna dimikiraasi dabbataa ta’e qabdii jedhamtu Zambiyaan torbana kana keessaa filannoo taasisuuf deemt.
Filannoo Prezidaantiin biyyatti Edigaar Luunga yeroo lammaffaadhaaf filamuudhaaf dorgommii taasisan kanatii, dorgomiin jabaan waan jiraachuu maluuf biyyatii hookkora keessa galchuu danda’a jechuudhaan xiinxaltoonii himaniiruu.
Mormitoonni Prezidaant Lunga , jalrmiyaaleen midiyaa tokko tokko cufamuu isaanii, miseensonii paartii mormitootaa hidhamuu isaanii waan ibsaa jiraniif biyyatii gara sarbiinsaa mirga namoomattii geessuu akka danda’u dhaabanii mirgaa namoomaaf falmu Human Rights Watch ji’a waxabajii keessaa ibsa baasee keesatii himee ture..
Hookkorii torban darbee deggertootaa paartilee gurguddaa waliin falman gidduutti ka’e Prezidaant Edigaar Luungaa akka waraanaa biiyatti bobbasaan taasiseera. Akka prezidaantichii jedhanitii loltoonii kan ajajaman seeraa kabachisudhaaf . Mormitoon imoo namoottaan sagalee keena irratii dhiibaa umuudhaaf jedhanii himatu.
Edgaar luungaa bara 2015 iituu tayitaa irra jiranuu kandu’an prezidaantii biyyatii duraanii Mayiikil Saataa bakka bu’anii biyyaa bulchaa erga turanii boodaa, bara 2016 ti filannoo taasifameen Prezidaantii Zaambiyaa ta’anii wagga 5f filataman.


text:
Ibsa Walgahii Shanee Gumii ABO
Sadaasa 12, 2018
Shaneen Gumii ABO Walgahii isaa dhaabbataa 4ffaa Sadaasa 09 – 11, 2018 magaalaa guddittii Oromiyaa Finfinnee keessatti gaggeeffatee milkii fi injifannoodhaan xumuratee jira. Sadaasa 09, Guyyaa seena-qabeessaa fi ulfaataa (Guyyaa Yaadannoo Fincila Diddaa Gabrummaa) irratti kan eegale Walgahiin Shanee Gumii kun dhimmoota jajjaboo Dhaaba keenya ABO, Qabsoo bilisummaa ummata keenyaa fi waliigala haala siyaasaa Itoophiyaa, akkasumas, kan naannoo fi godina keenyaa irratti marii bal’aa gaggeessuudhaan murtiilee qabsoo ummata keenyaa bakka amma gahe irraa fuul-duratti furgaasuudhaan galii isaa dhaqqabsiisuuf gargaaran hedduu dabarsee ka’e. Kanuma waliinis ramaddii caasaalee hojii Dhaabaa kan gara garaa taasisee jira.
Fulbaana 15, 2018 guyyaa seena-qabeessa hoogganni ABO ifatti seeraan Oromiyaa keessa sosso’uu eegale irraa kaasee yeroo gara baatiilee 2tti dhihaatu kan dabarsine keessatti haalli sochii Dhaaba keenyaa fi hojiitti hiikamiinsi waliigaltee Adda Bilisummaa Oromoo fi Mootummaa Itoophiyaa maal fakkaata? kan jedhu ijoo marii Walgahii kanaa ture. Akka hubannaa ABOtti waliigalteen Mootummaa Itoophiyaa waliin taasifame akka eegamee fi tahuu qabutti shaffisaa fi madaala barbaachisu eeggatee deemaa jiraachuu baatus rakkoon bu’uuraa waliigaltee kana gufachiisuu danda’u hanga ammaatti hin mul’anne. Waltahiinsa kana shaffisaa fi amanamummaan hojiitti hiikuudhaan jijjiirama wareegama qaaliidhaan argame kana fuul-duratti oofanii fiixaan baasuun gama hunda irraa eegama. Kana irratti ABOn didhaa fi gufuulee keessaa fi alaan mudachuu malan hundaa obsaan irra aanee miseensota, deggertootaa fi waliigala ummata bal’aa keenya waliin wareegama barbaachisu hunda baasuudhaan fiixa bahiinsa isaatiif kan hojjetu tahuu Shaneen Gumii hubachiisa.
Simannaan Hooggana ABO kan Fulbaana 15, 2018 magaalaa Finfinnee Dirree Masqalaatti Oromoota miliyoonotaan eegalame itti fufee baatiilee 2maan dabran keessatti haala nama gammachiisuu fi dinqisiisuun Godinoota Oromiyaa mara waliin gahee jira. Akka kanaanis Kaaba Oromiyaa Wallo irraa hanga Kibba Oromiyaa Booranaa fi Gujiitti, Dhiha Oromiyaa Begii irraa hanga Baha Oromiyaa Ona Jaarsootti ummatni keenya dhiiraa-dhalaa, xiqqaa-guddaadhaan Faajjii diddaa gabrummaa fi mallattoo Bilisummaa isaa tan taate Alaabaa ABO/Oromoo mirmirsaa miliyoonotaan bahee Hoogganoota ol’aanoo ABO gammachuu ol’aanaadhaan simatee ergaa Dhaabichaas dhaggeeffatee jira.
Yaada, yaaddoo fi gaaffii ummatni keenya adeemsa simannaa kana keessatti bakka hunda irraa sagalee wal fakkaataadhaan dhageessisfachaa ture keessaa warri hunda irra jajjaboon dhimma akkaataa deemsa qabsoo karaa nagaa fi dimokiraasii, nageenya ummataa fi sanumaan kan wal qabatu dhimma Waraana Bilisummaa Oromoo ti. Gaaffiin haqaa kan dhiittaa mirga dhala namaa waggoota 27 dabraniif geessifamaa turaniin wal qabatuu fi iyyaafannoon qabsaawotaa fi lammiilee mootummaa EPRDFiin qabamanii achi-buuteen isaanii dhabamee (kanneen akka Jaal Nadhii Gammadaa kanneen biroo) gaaffiilee jajjaboo ummatni keenya cimsee kaasu keessaa warra duraa ti. Dhimmootni kunniin wal-tahiinsa keenya keessattis kan ka’an waan tahaniif ABOn irra deddeebi’ee mootummaa gaafachuus tahe furmaata isaatiif mootummaa waliin hojjechuu kan itti fufu taha.
Lolli daangaalee Oromiyaa karaa adda addaa irraan olloota isaa leenjisanii hidhachiisuudhaan ummata Oromoo irratti geggeeffamaa ture har’as akkuma itti fufetti jiraachuu fi mootummaan ummata kanaaf birmachuu hanqachuun, olollii fi doorsisni Oromoo hiikkachiisuu, akkasumas, bittaa-gurgurtaan ykn. sochiin meeshaa waraanaa kan seeraan alaa Oromiyaa keessaa fi sanaan alatti gaggeeffamu babal’achaa dhufuun ummata keenyaa fi ummatoota nagaa jaallatan hundaaf yaaddoo nageenyaa ol’aanaa kan fala hatattamaa barbaadu tahuun dhimmoota Shaneen Gumii kaasee irratti mari’ate keessaa tokko.
Sababa lola daangaatiin yeroo ummatni Oromoo miidhamuu fi lafti isaa sarbamu humna ittisa biyyaa kan jedhamu waraanni EPRDF callisee ilaaluu fi bakkoota gariitti ammoo gama warra kaanii goranii ummata Oromoo irratti tumsuunis har’a illee hin dhaabbanne. Kanneen haala kanaan qe’ee fi qabeenya ofii irraa buqqaafamaniif yeroodhaan birmatanii miidhaa gahuu malu xiqqeessuu irrattis hanqinni jiru guddaa dha. Dhimma kana ilaalchisee nageenya ummatoota bulchuu tiksuuf gaafatama kan qabu mootummaan osoo haalli kun daran hammaatee gara sadarkaa biraatti hin tarkaanfatin dirqama isaa akka bahatu gaafanna.
Shaneen Gumii Walgahii isaa kanaan imaammata dhaabbataa ABO kan tahe waa’ee Mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo itichuu ilaalchisees marii bal’aa gaggeessee hojiin gama kanaan hojjetamaa jiru cimee akka itti fufu fi akka shaffisuufis murtii dabarsee jira. Waliigaltee ABO fi Mootummaa Itoophiyaa gidduutti irra gahameen asitti hafuurri tokkummaa fi fedhiin waliin hojjechuu Jaarmayoota Siyaasaa Oromoo gidduutti mul’achuu eegale diinotaa fi farreen qabsoo Saba keenyaa hangam takka akka rifachiise olola isaan karaa miidiyaa hafarsan irraa hubachuun ni danda’ama. Kana hubachuudhaan qaama Paartii biyya bulchuu kan tahe ODP dabalatee jaarmayootni siyaasaa Oromoo hundi fedhii siyaasaa keenyaan olitti dantaa Saba keenyaaf waan waliin hojjechuu dandeenyu irratti gahee keenya akka bahannu Shaneen Gumii hubachiisa.
Yaamicha Ummata Oromoof
ABOn jijjiiramni har’a argame kun bu’aa qabsoo fi wareegama bara dheeraa ummani keenya bilisummaa isaatiif gaggeessaa fi baasaa yoona gahee ti jedhaa amana. Waan taheef, gufachuu fi fiixa bahuu isaa keessattis qoodni qabsoo ummata keenyaa murteessaa tahuu hubanna. Kana hubachuudhaan miseensotaa fi deggertoota ABO, Qeerroonii fi ummatni bal’aan Oromoo hundi (keessattuu, Abbootiin Gadaa, Abbootiin Amantii, Abbootiin Qabeenyaa, Manguddootni, Hayyootni, Artistootni, Ispoortessitootni, Hojjettootni mootummaa fi qaamotni hawaasaa marrti akkauma kaleessa bilisummaa keenyaaf bifa gara garaatiin falmannee jijjiirama kana argamsiisne, har’as jijjiiramni kun duubatti akka hin deebinee fi gara faallaa dantaa Saba keenyaattis akka hin micciiramneef dammaqiinsaan gahee keenya akka bahannu Shaneen Gumii yaamicha dhiheessa.
Injifannoo Ummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oormoo
Sadaasa 12, 2018


text:
__//__
Caffee Oromiyaatti, Dura Taa’aa Koree Dhaabbii Dhimma Misooma Baadiyyaa Caffee Oromiyaa Kab. Obbo Diriirsaa Waaqumaan durfamu, ijaarsa daandii Yaayyoo Eelemoofi riqicha Laga Gabbaa daawwate.
Jiraattota Aanaa Dooranniifi qaamoleen Mootummaa aanichaa akka ibsanitti ijaarsi daandii Yaayyoo Eelemoo Km 21 dheeratu kun bara 2003 Korporeeshinii Ijaarsa Oromiyaan kan eegalame yoo ta’u, gorsaan pirojektichaa immoo dhaabbata ‘Prominent’ jedhamu akka ta’e himu. Haa ta’u malee, piroojeektichi harkifataafi rakkoo qulqullina qaba jedhan.
Gareen Koreewwan Dhaabbii Caffee Oromiyaa Kab. Obbo Diriirsaa Waaqumaan durfamus, aanichatti argamuun ijaarsa daandiifi riqicha Laga Gabbaa daawwate.
Komiin hawaasaa kun akka hiikamuuf qaamolee adda addaa gaafatanis, hanga ammaatti furmaata kan hin arganne ta’uu, miseensi Caffee Oromiyaafi bakka buutuun hawaasa Aanaa Dooranniifi Yaayyoo Aadde Lalisee Amanaa himaniiru.
Korporeeshinii ijaarsa Oromiyaatti Mahaandisiin ijaarsa Riqicha Laga Gabbaa Obbo Taaddasaa Guddataa gamasaaniitiin, waa’ee baajata ijaarsa daandichaafi riqichaa, akkasumas diizaayinii keessaa kan hin beekneefi inumaayyuu gorsaa waliin qindoominaan hojjetaa akka hin jirree fi meeshaalee ijaarsa riqichichaa irrattis qorannoon godhamaa kan hin jirre ta’uu dubbatu.
Sababni harkifannaafi rakkoon qulqullinaa pirojektichaa jedhu Obbo Diriirsaan, hawaasaafi qaamolee mootummaa Aanaafi godinaa waan hin hirmaachifneefi jedhu.
Itti Aantuun Koree Dhaabbii Dhimma Misooma Magaalaa Caffee Oromiyaa Injinar Nabilaa Oliis, ijaarsi riqicha Laga Gabbaa rakkoo qulqullinaa waan qabuuf, ammas xumuuramuu isaan dura sadarkaa amma irra jiru irratti qorannoon gahaan gaggeeffamuu qaba jedhan.
Walumaagalatti, qulqullina pirojektichaan walqabatee koreen ogeessotaan deeggarame addatti hundaa’ee irra deebiin qoratamuu akka qabu Gareen Koreewwan Dhaabbii daawwannicha irratti argame kun kallattii kaa’eera.


text:
Ijoolle Dubartoota buufata poolisi magaala Asalla kan ganda 03 argamutti hidhaman. Manni hidhaa kunis waam guutef isa cinaatti kan argamu NGO Alliance Ethiopia jedhamuti galma keessati hidhamani jiru.ijoolle kaan mana kireeffatan irra deemani gara mana hidhaatti guuran. Barsiisa kollejjicha kan akka Bars. Tufaa karamarati tumanii caccabsan. Barattooni baqatan akka deebianiif beeksisa baasan garuu namni tokichi achii hin deebine.”
Check Also
Gammoojjii fii baadiyyaa qofa osoo hin taane magaalota keessa galaa jirra
BBC Afaan Oromoo Waraanni bilisummaa Oromoo (WBO) kan mootummaan ‘ABO-Shanee’ jechuun paarlaamaan shororkeessummaan faraje, erga …


text:
Ajaa’iba amaloota Rabbi bineensotaa kenne keessaa muraasa
Waqtii ganni galu dachiin Roobaan jiitee, biqiltoonni gosa hedduu biqiluu eegalu. Ilbiisonniifi lubbu qabeeyyiinis wayta kana dachiirratti baayyatu. Wayta ganni dabree roobni dhaabbatu ammoo, biqiltoonnis goggoguu eegalu. Ilbiisonniifi lubbu qabeeyyiin hedduunis gara lafa jiidhina qabuu godaanu.
Raacha
Yeroo lafti gannaa sagaleen Raachaa bakka hundaa dhagahama. Raachi yeroo gannaa heddummaatee ganda hunda keeysaa iyyu sun, wayta roobni dhabamu garam akka baqatu quba qabduu? Raachi garamuu hin baqatu. Haala uumama addaa Rabbirraa badhaafamee jira. Yeroo dachiin goggoydee dhaphiin bishaanii lafarraa dhabamu, Raachi Hibernate godha. Kana jechuun bakkuma jiru sanitti goggoga. Ijji isaatis gama keeysaa deebitee goggoydi. Qaamni isaa hundi akkuma bineensa du’eetti goggoga. Garuu lubbuun keeysuma jirti. Raacha Hibernate godhe osoo akka tasaa argitanii, du’ee jira jettanii bira dabritan malee, raacha lubbuu qabu jettanii gonkumaa tilmaamuu hin dandeeysan. Haala kanaan Raachi nyaataafi dhugaatii malee baatii hedduuf turuu dandaha. Gaafa samiin rooba buustee dachiin marga biqilchuu eegalte, raachi hundi bakka goggogee dammaquu eegala. Kanaaf sagaleen raachaa kan baatii hedduuf dhabame, yeroma takkaan ganda hunda waliin gaha jechuudha.
Gaala
Gaalli nyaataafii dhugaatii malee guyyaa 40 oliif turuu akka dandahu quba qabduu? Qabatamaan akka mirkanaawetti, gaalli midhaan caalaa bishaan obsuu dandaha. Bishaan malee yeroo dheeraa turuu dandaha. Garuu soorata malee yoo hedduu ture qaamni isaa ni miidhama. Kennaan addaa gaalli badhaafame dalluu isaa keessa jira. Yeroo bishaan argate bishaan hedduu dhuga. Nyaataafi dhugaatiin hundi bifa faatii (fat) ykn coomaatiin dalluu isaa kana keessatti kuufama. Yoo soorataafi bishaan dhabame ammoo qaamni isaa dalluu isaa kanarraa of sooruu eegala jechuudha.
Bofa
Ajaa’ibni biroo ammoo bofa keeysatti argama. Sanyiin bofaa gariin soorata malee waggoota hedduuf turuu dandaha. Keeysumattuu sanyiin bofaa gurguddaan bineensota qaama gurguddaa qaban waan liqimsuuf, hanga bineensi inni liqimse sun bullaawee qaamatti makamutti soorata biroo soorachuu hin dandahu. Eega sooranni sun daakamee boodas soorata malee waggaa tokkoo oliif turuu ni dandahu.
Naacha
Naachi ammoo Soorata tokko malee hanga amata 3 jiraachuu ni dandaha. Naachi bineensa tokko yoo adamse waan takkallee irraa hin dhiisu. Gogaa, lafee, mataa, gaafa… waan qaama bineensa adamsamee irra jiru hunda liqimsa. Garaachi isaatis akkasuma dandeettii addaa qaba. Garaachi naachaa Asiidii hedduun guutamee jira. Sababaa kanaaf Qaamni akka lafeefi gaafa bineensotaatis garaacha naachaa jalaa nagaya hin bahu. Waan dabarse hunda bulleessee daaka. Sababaa kanaaf naachi tokko eega yeroo takka adamsee sooratee booda, hanga waggaa 3 soorata malee turuu ni dandaha.


text:
Raashaan weerara Yukreen irratti gaggeessiteen kan ka’e dhiibbaa uuamuuf Lammiwwan Afrikaa qophaa’uu qabu jechuun hogganaan paartii mormituu guddichi kan Afrikaa Kibbaa Joon steenhuisen akekkachisanii jiru.
Kanas kan akeekkachiisan imaltuu guyyaa 6f Yukreen keessatti gaggeessan kamiisa kaleessaa ennaa xumuranti ture. Mgaalaalee handaara magaalaa Kiyaav jiran irratti badiin dhaqqabe qalbii nama cabsa jedhan.
Afrikaa fi biyyoota gidduu galeessa bahaa keessatti Muraa Daabboo jiru 3 keessaa tokko kutaa Yukreen keessa jirtu keessaa dhufa.Zayiita ittiin nyaata bilcheessan akkasumas xaa’oo qonnaaf barbaachisuu oomishuun beekamu. Kana malees Kutaa sana keessatti nageenyi dhabamuun gatiin boba’aaaa akka dabaluu taasisee jira jedhan.
Afrikaan keessumaa kan miidhamtu sababaa hiyyuuma sadarkaa olaanaa qabduuf jedhan.Paartiin Afrikaa kibbaa bulchaa jiru ANCn duula waraanaa Raashaan Yukreen irratti rawwattee balaaleeggachuu diduun callinsaan ilaalaa yrtii jiru kanatti, paartiin mormiitu biyyatti kana jedhe.


text:
Mootummaan Itiyoophiyaa filannoo gaggeessuuf qophii gochu dura paartilee Siyaasaa morkattootaa waliin mari'atee waliigaltee guutuu Biyyaa irra gahuu qaba jechuun Addi Bilisummaa Oromoo Ibsa baasee jira.
ABOn obbo Daawuud Ibsaan hogganamu akka ibsetti motummaan filannoo guutuu biyyaa gaggeessamuuf jiru haqa qabeessa,dimokiratawaa akka ta'u akkasumas fi iftoomina akka qabaatuu gochuuf hooggansaa fi miseensota paartilee siyaasaa morkitootaa hidhaa keessaa hiikuu qaba jechuun dhimmota ijoo jedhu irratti ibsa kennee jira.
Gabaass Tsahaay Daamxoo ergitee caqasaa


text:
Baqattoonni mooraa Dadaab, ka biyya Keeniyaa keessa jiran, yoo mooraan sun cufame haala isaan mudachuu malu irratti ka yaaddoo qaban ta’uu dubbatu. Akka baqattoonni kun jedhanitti, lammiwwan Somaalee mooraa sana keessa jiraatan gara biyya isaaniitti akka deebifaman, lammiwwan ka biroon biyyoota akka Itiyoophiyaa, Sudaan, Birundii, Koongoo fi ka biroo keessa irraa gara mooraa sanaatti baqatan garuu, gara mooraa Keeniyaa keessaa ka biraa – Kaakumaatti ka godaansisaman ta’uun itti himamee jira. Raadiyoo Sagalee Ameerikaa, Sagantaa Afaan Somaalee irraa – gabaasaan magaalaa Gaarrisaa jiru gara mooraa sanaa deemuun baqattoota haasofsiise keessaa tokko --- dura-taa’aa hawaasa baqattoota Oromoo mooraa Dadaab keessaa ti.
Mooraan Dadaab kan ururii waggaa digdamii shanii qabuu fi namoonni kuma dhibba sadi’ii ol tahan keessa jiraatan ta’uu ka dubbatu – dura-taa’aan Hawaasa Baqattoota Oromoo moraa Dadaab kun, “namoonni baay’een yeroo dheeraa achi jiraachuu irraa kan ka’e akka mana isaaniitti ilaalu. Ijoollee isaanii illee achumatti barsiifatan” jedha. Gasma biraan, mooraa sanaa fi mooraalee Keeniyaa keessaa ka biroo keessatti, keessummaa baqattoota Oromoo, rakkoon hedduun ka mudachaa ture ta’uu illee dubbata.
Akkuma jedhamu kanatti -- mooraan Dadaab kun cufamee, lammiwwan Somaalee irraa kan hafe warri kaan ennaa gara mooraa haaraattti geessaman keessumaa, kanneen Itiyoophiyaa irraa dhufan – hawaasa Oromoo faa keessaa ka yaaddoo guddaa qaban hedduu ta’uu dubbata – dura-taa’aan hawaasicha baqattootaa Dadaab.
Baqattoonni eega mooraa Dadaab keessa qubatanii, waggoota kudha-afur caalaa turanii fi dhimmi isaanii fudhatama dhabe, ennaa warri kaan godaansifafman, haalli isaan mudatu maal ta’a? ka jedhu illee yaaddoo guddaa akka ta’e dubbatee jira. Yaaddoo isaanii kana, bulchitoota moraa sanaatti dhiheeffachuu isaanii illee dubbata.
Mooraan Dadaab silaa kan amma cufuuf ture, gara baatii ja’aatti dheeressuu isaa, guyyoota xiqqoo dura akka labsee jiru – dura-taa’aan hawaasa baqattoota mooraa Dadaab kun Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsee jira.


text:
Browsing Tag
USA
Ameerikaan Arba'aa kaleessaa lakkoofsa namoota guyyaa tokkotti vaayirasii koroonaa irratti argame guddaa galmeessitee jirti. !-->!-->!-->!-->…
Ameerikaan Adeemsa Dhaabbata Fayyaa Addunyaa keessaa of baasuu kan jalqabde…
Prezdaant Traamp Dhaabbatni Fayyaa Addunyaa (WHO) weerara Covid-19 Chaayinaa keessatti jalqaba ka’e, dafee nu hin beeksifne,…
Ameerikaan namoota 10,000 ol hiite
Ajjeechaa Poolisni adiin Ameerikaa kutaa Minesootaa magaalaa Miniyaapolisitti nama gurraacha lammii Ameerikaa ta’e irratti…
Ameerikaatti qorichi Iiboolaa yaala COVID-19’f akka oolu hayyamamuu…
Abbaan Taayitaa To’annoo Nyaataa fi Qorichaa Ameerikaa (FDA)’n dawaan dhukkuba Iiboolaa ‘Remdesivir’ jedhamu, namoota dhibeen…
Seeneetiin Ameerikaa himannaa Yakkaa, Prezdaant Traamp aangoo irraa ittiin…
Manni marii olaanaan Ameerikaa (Seeneetiin), himannaa yakkaa miseensoonni mana marii ummata (Kongireesoonni) sagalee calmaan…
Iiraan buufata waraana Ameerikaa Iraaq tti argamu haleelte
Iiraan ajjeechaa ajajaa ol’aanaa waraanaa isii Jeneraal Qaasim Suleeyman haaloo bahuuf Ameerikaa irratti dhaadate turte, haaluma…
Prezdaant Traamp irratti himannaan yakkaa akka banamu ajajni dabre
Afa Yaa'iin Kongirasii Ameerikaa Naansii Peloosii ibsa Khamiisa har’aa kenniteen, Prezdaant Traamp mootummaan biyya biroo siyaasa…
Mariin Nageenyaa Ameerikaa fi Xaalibaan Qaxar keessatti geggeessaa turan…
Ameerikaa fi Xaalibaan lola Afgaanistaan keessatti waggoota 18’f walirratti geggeessaa jiran goolabuuf, marii nageenyaa marsaa…
Ameerikaa fi Kooriyaan kibbaa shaakala waraana waloo jalqaban
Ameerikaa fi Kooriyaan Kibbaa akeekkachiisa Kooriyaa kaabaa moggatti dhiisuun wixata har’aa shaakala waraana kan jalqaban yoo…
Ameerikaa fi Xaalibaan marii araaraa marsaa saddeetaffaa Dohaa keessatti…
Lola Afagaanistaan keessatti waggoota 18 dabran Xaalibaan fi Ameerikaa jiddutti geggeeffamaa jiru dhaabuuf, mariin nageenyaa Qaxar…


text:
Sudaan bishaan Abbayyaa gurraacha gara daangaashee gale akka hir'ate ibsite
Sudaan bara kana baatii Adoolessa keessatti bishaan kiyubiik meetirii biiliyoona 5 (5 bil. m³) Abbayyaa gurraacharra akka argatte Koree Lolaa biyyattii beeksiseera. Korichi Sudaan bara darbe bishaan kiyubiik meetirii biiliyoona 7.8 akka argatte ibsuun, bishaanichi barana akka hir'ate beeksiseera.
Haata'u malee Itoophiyaa keessatti laga Takazee, yeroo Sudaan galu ammoo laga Atbaaraa jedhamu kiyubiik meetirii biiliyoona 4 yoo ta'u, kan bara darberraa walbira qabame yoo ilaalamu caalmaa kiyubiik meetirii biiliyoona 1.2 akka qabus eerameera.
Sudaan bishaan Abbayyaa gurraacha kan bara darberraa akka hir'ate ibsituus, Itoophiyaan garuu Masrii fi Sudaaniif Hidha Laga Abbayyaarra bishaan kiyubiik meetrii biiliyoona 37 waggaatti akka gadhiistu beeksisushee ni yaadatama.
Yeroo ammaa kanatti ol ta'iinsa bishaan Abbayyaa magaalaa guddittii biyyatti Kaartuum keessatti argamu meetira 15.72 yoo ta'u, kun yoo meetira 16.50 ta'e balaa lolaa akka uumamu ibsameera. Koreen Lolaa biyyattis lammiileen biyyattii hunda of eeggannoo akka taasisan waamicha dhiyesseera.


text:
Itti gaafatamtootii paartii siyaasaa Oromoo, obboo Beqqelee Garbaa faatii fi miilotii isaanii mana hidhaa Qilixoo,Itoophiyaa jiran akka ummatii, Oromoota hiriira mormii irrattii fi dubbii suniin wal qabatteen lubbuu dhaban qaabachuu fi maatii isaaniillee jajjabeessuuf gaddaa guyyaa sadii labsan.
Gaddaa kana mataa haadachuu fi wayyaa gurraattii naqachuun itti jiran.
Obboo Wondimmuu Ibsaa,ka nama Oromoo hidhame hedduu abukaatoo tahee hojjatu akkana jedhee VOA-tti hime. “Kan jedhanii labsan,raawwii amma mootummaan Itiyoophiyaa kun ummata Oromoo irrattis tahe kan hiriira mormii karaa nagaatiin bahanii gaafatan irratti ajjeechaa,tumaa akkasunaam hacuuccaa taasisuu…manoota hajaja mana murtii malee barabbaruun mootummaan raawwatamu kana mormuuf labsan.”
Jarii obboo Beqqelee fa waliin hidhame ka obboo Wondimmuun seeraan gargaaru akka innii jedhutti 90 caalaattu yaada kana fudhate. “Mataa haadatanii gadda isaanii labsan,” jedha.
Tana maleellee,“ijoolleen ani maamila taheef kan ‘ijoollee Boolee-Bulbulaa’ jedhamu gara nama 33 oliitiitii isaan sun walakkaa oli haadatan.
Obboo Beqqelee faan mataa haadatanillee mana hidhaa keessatti wayaa gurraatti naqachuu dhowwamuu isaanii maatii fi war achi dhaqee gale irraa dhagahee jedha obboo Wondimmuun.
“Kan Boolee,akkasumas ijoollee Amboo dhaqee argee haadataniiru.”
Lattuu Kumarraa haadha ijoolee sadiitii Bergen Noorweey jiraatti, “Gadda natti dhagahame yeroo baayyee karaa ibsahuun yaadaa turee.Amma kunoo carraa kanaan saba koo nuuf jedhanii waregaman yaadachuu fi isaan waliin dhaabachuuf haadadhe,”jetti.
Kamaal Aloo Garbichaa Afirkaa Kibbaa jiraata. “Mataa haadannee, kofoo gurraachaa naqannee karaa maatii namii iraa lubbuu dhabe gaafannuun mari’achuuf walgahaii deemaa jirra.”Artisti Saaliyaa Saamiilleen dubartoota mataa haadatanii mormiitti jiran keessaa tokko.
Akkunma kanaan Oromootii biyya alaa jiraa mataa isaanii haadatanii, wayaa gurraattii naqatanii,mallattii mormii Oromoo agarsiisaa Socila media hedduu irraa mullatan. Weellisaa Abdii Nuuressaa, Virjiiniyaa Amerikaa jiraata.
"Ijoollee hiriyoota kiyyaa walti dhufnee mana kiyyatti mataa haadanne haadanne.Warri biyya jiru carraa kana baayyee hin qabanii nuun biyya alaa jirruu bulchoota keenna dhageennee haadachu qabana,”jedha Abdiin.


text:
Iiraan sadarkaa gabbina Niwkilarii isii ol guddisuudhaaf, omisha kuusaa qabdu warshaa hammayyaa (centrifuge) sadarkaa ol’aanaa qabutti kan dabarsite tahuu beeksiste. Dubbi himaan dhaabbata Niwkilarii biyyattii Bahruuz Kamalvandii sabtii har’aa ibsa kenneen, “walii galtee bara 2015 hordofuun hojiiwwaan qorannoo fi gabbisaa dhaabnee turre hunda jalqabnee jirra, haaluma kanaan Niwkilarii sadarkaa gad aanaa kuusaa qabnu hunda Jum’aa kaleessaa irraa jalqabee gara warshaa saffisaa fi qulqullina ol’aanaa qabutti dabarsinee jirra” jedhe.
Mootummaan Iiraan akka jedhutti , biyyoonni lixaa walii galtee bara 2015 irratti hundaayuun waadaa isaanii yoo kan eegan tahe garuu, sochii oomisha Niwkilarii gabbisuu sadarkaa ol’aanaatti jalqabame kana kan dhaabu tahuu ibse.
Iiraan bara 2015 gabbisa Niwkilarii isii sadarkaa gad aanaa irratti dhaabuuf, Ameerikaa dabalatee biyyoota 6 waliin walii galtee mallatteessitee kan turte tahuun ni beekama. Kanuma hordofuun qoqqobbiiwwan Iiraan irra yeroo dheeraaf kaahamanii turan ka’uunis ni yaadatam. Haata’u malee bulchiinsi Traamp bara dabre walii galteen sun gahaa miti jechuun deebisee Iiraan irra qoqqobbii kan kaahe yoo tahu, Iiraanis biyyoonni hafan waada walii galtee bara 2015 eeguu isaanii hamma mirkaneessanitti, sochii Niwkilarii sadarkaa ol’aanaatti gabbisuu kan itti fuftu tahuu akeekkachiiste.
Biyyoonni walii galtee kana Iiraan waliin mallatteessanii turan Ameerikaa, Briteen, Faransaay, Jarman, Chaayinaa, Raashiyaa fi Gamtaa Awrooppaati.


text:
Keessummeessituun Daandii Qilleensa Itoophiyaa kokeenii daddabarsuun shakkamtee Tarkiitti to'annoo jala oolte
Keessumeessituu (hostesii) Daandii Qilleensaa Itoophiyaa kan taate Salaam Ijjiguu ''adaraan gara Turkiitti fakkiiwwan geessite irratti qorichi sammuu hadoochu kokeeniin argameera jedhamuun'' mana hidhaa akka jirtu BBC’n maatii ishee irraa baruu danda’eera.
Obboleettiin ishee quxisuu Betaliheem Ijjiguu BBCtti akka himtetti, yeroo ammaatti Salaam Tarkii magaalaa Istaanbuul kokeenii kg 1.6 ta’u qabattee seenteetti himata jedhuun erga hidhaa seente guyyoota 13 lakkoofsisteetti.
Buufata xiyyaaraa Istaanbul yemmuu geessu to’annoo jala kan oolte Salaam gara biyyaatti deebisuuf humnoota nageenya buufata xiyyaarichaa jiran waliin Imbaasiin Itoophiyaa Tarkii jiru yaalii guddaa taasisus, milkaa’uu akka hin dandeenye Qonsilaa Jeneraalli Istaanbul Obbo Wandimmuu Gazzaahenyi BBCtti himaniiru.
Maaltu uumame?
ALI Bitootessa 15, 2013 gara Turkiitti balali’uu isheen dura dubartiin tokko Salaamiif bilbiltee fakkii aadaa gogaa irra hojjataman lama adaraan akka namaaf gessituuf gaafattiini. Beetaliheem akka jettutti obboleettin ishee “lakki hin fuudhu jechuuf yaadaa kan turte yoo ta’u” yeroo hunda fakkii ergitu akka ta’e dubartiin kun itti himuun yaada ishee geeddarte.
Guyyaa sanatti fakkii sana kan dhufee itti kenne garuu dubartii bilbilteef osoo hin taane konkolaachisaa biraa ture.
Balallii isheef barfattee waan turteef fakkii itti kenname kana ilaaluufis ta’e sakkata’uuf yeroo akka isheen hin qabaanne kan himtu Beetaliheem shaanxaa (korojoo) ishee keessa galchitee gara balalii isheetti akka deemte himti.
Buufata xiyyaaraa Finfinneetti homaa kan ishee hin mudanne Salaam Istaanbul yemmuu geessu to’annoo jala oolte.
Waa’ee dhimmichaa homaa akka hin beekneefi “qodicha adaraa naaf geessi” akka jedhamte himuun namoota sirka fuudhu jedhaman to’annoo jala olchisiiftus, namootni kun amanuu akka hin dandeenye Beetaliheem ni himti.
Istaanbulitti erga to’annoo jala oolte booda poolisootni yeroo gara buufata poolisitti ishee geessan kadhattee abbaa warraa isheetti bilbiltee “qodaan fide keessa qorichi nama hadoochu jira naan jedhani” jechuun bo’aa itti himatte.
Yeroo lammataaf yemmuu gaaffii fi deebiif yeroo ishee baasani ammas kadhattee maatii isheef bilbilti.
Hanga ammaatti maatiin ishee yeroo lama qofadha kan ishee dubbisuu danda’an.
Dubartii qodaa kana itti kennite waliin wal beeku jechuun gaffii BBC’n Beetaliheemin gaafateef akka ishee hin beeknee fi dubartiin tokko bilbilteef himti.
Kanaan duras kessummeessitoonni balalii yeroo gara biyyootii adda addaatti imalan qodaa adaraa naaf geessi jechuun “maallaqa xiqqoo kaffalameefi” geessuun wanta baramedha jetti.
Itoophiyaa keessatti sagalee dubartii bilbilteef kan baasisuufi eenyummaa dubartii kanaa adda baasuufis gara waajjira qorannoo yakkaa deemanis yaaliin maatii kanaa hin milkoofne.
“Namoota warra Itoophiyaa jiran himachuu barbaanne ture. Namoota as jiran hidhuun bu’aa akka hin qabnee fi wanta achi jiru jabeeffachuu akka qaban itti himamuu,” himti.
Yeroo ammatti abukaatoo qacaranii dhimmicha hordofaa kan jiran yoo ta’u, daa’ima harma hootu waan qabduuf adeemsi mana murtii Itoophiyaa keessatti akka ta’uufi da’imashee haalli itti agartu akka mijeeffamuuf gaafachaa jiru.
Abukaatoon isaaniis doolara 7,000 akka kaffalaniif gaafateeni dandeettii maatii tokko ol waan ta’eef maallaqa walitti qabachuu irratti hojjachaa jiru. Kaffaltii hedduu waan qabaniif uummatni akka isaan gargaaruuf Beetaliheem waamicha dhiyeessiteetti.
Salaam Yunivarsitii Arbaamincitti barumsa injiinariingii waggaa afuriif barattee wagga dhumaatti sababa adda addaan barumsa ishee addaan kutuun Daandii Qilleensaa Itoophiyaa seente. Keessummeessituu balalii ta’uunis gara waggaa torbaaf hojjatteetti.
Yaalii Imbaasii Itoophiyaa
Salaam buufata xiyyaara Istaanbulitti to’annoo jala ooluushee yeroo dhaga'e imbaasiin Itoophiyaa Istaanbul jiru gara biyya isheetti akka deebisan (deport) akka ishee godhaniif, qaamolee nageenyaa buufata xiyyaaraa akka gaafateefi waligaltee taasisuufis yaalii hedduu gochuu isaa Obbo Wandimmuun ni himu.
Qaamooleen nageenyaa buufata xiyyaarichaa garuu yakki kan uumame naannoo keenya keessatti waan ta’eef, gara achiitti ishee deebisuuf sababa tokkoyyuu hin qabnu jechuun deebii kennaniiruufi.
Karaa Imbaasii Itoophiyaa Ankaaraa jiruun biyyatti akka ishee deebisaniif ministeera hajaa alaa gaafatanis deebiin kennameef walfakkaataa ture.
“Akka seera biyyattiitti buluu qabna malee seera biraan buluu waan dandeenyu miti. Kana fudhachuu malee homaa humna biraa hin qabnu,” jedhu Obbo Wandimmuun.
Dabalataan ammoo “Tarkii keessatti kokeeniin walqabatee rakkoon guddaa waan jiruuf yakka salphaatti ilaalamu miti. To’annoo cimaadha taasisu. Salaam gara biyya isheetti haa deebitu jechuun gaafatamuu isaaniin gammadoo hin turre,” jechuun ibsu.
Yeroo ammaatti haala fayyaa Salaam sirriitti hordofaa akka jiraniifi qaamaan argachuufis karaa ministeera haaja alaa gaaffii dhiyeessaniiru.
Akka adeemsa idil addunyaatti karaa ministeera hajaa alaan eeyyamni yeroo argamudha hidhamtoota daawwachuun kan danda’amu.
Erga to’annoo jala ooltee hanga ammaatti ishee arguu hin dandeenye.
Yeroo ammatti mana hidhaa kan jirtu yoo ta’u abbaan alangaa himata akka irratti banuuf eegamaa jira.
Kanaan dura haalli akkanaa mudatee kan beeku yoo ta’us sababa kokeeniin osoo hin taane sababa jimaan namootni sadii to’annoo jala ooluu isaani BBCtti himaniiru.
Maatiin ishee dhimma hidhaa Salaam irratti Daandii Qilleensaa Itoophiyaa odeeffannoo gaafataniis, dhimmichi ''konfidanshaaliidha'' jechuun deebii kennuun alatti dubbachuuf akka hin feene Beetaliheem himteetti.
BBC’nis dhimma kana irratti Daandii Qilleensa Itoophiyaa kan gaafate yoo ta’u, haga odeessi kun bahutti deebii hin laanne.


text:
Category: Ethiopia
Duudhaaleen waljaalalaa fi walkabajuun waliin jiraachuu ummataa cimee itti fufa!! Biyyaafi naannoo keenyatti sirnootni abbaa.
(Biraanuu Hurrisaa) Godina Arsii lixaa aanaa Shaallaatti gochi jeeqamsa uumuun lubbuu namaa balleesse fincila humna.
(Argan Beekan) Bara 1875 Fichee Salaaletti maatii qote bulaa irraa dhalatan. Warri isaanii irraa dhalatanis.
(Bakar Waaaree) Oromummaan sabboonummaa dhiphummaan yookiin sabboonummaa of-tuulummaan dhufurratti osoo hin ta’in sabboonummaa maalummaa Oromoorratti.
(Sultan Abdo) Finfinneen Magaalaa guddoo Oromiyaa akka taate heera Mootummaa Naannoo Oromiyaa fooyya’e labsii lakk.94/1997.
Gidduu Kana Sooshaal-Miidiyaa fi Weebsaayitii adda addaatiin Hooggantoota Dhaabbata Dimokraatowaa Ummmata Oromoo Dh.D.U.O ilaalchisee himamaa.
HornAffairs Afaan Oromoon siyaasaa ummata Oromoo ilaalchisee turtii Obbo Fiqaaduu Tasammaa, Hoogganaa Biiroo Dhimmoota Koomunikeeshinii.
Finfinnetti manneen barnoota Afaan Oromoo ijaaruun eegalame Bulchinsa Magaalaa Finfinneetti manneen barnoota Afaan Oromootiin barsiisan.
Kallattiin misooma Zoonii Industirii Itiyoophiyaa Dhaabbata Misooma Industirii, Biyyoota Gamtoomaniin jajame. Yaa’ii Walii-galaa 69ffaa Dhaabbata.
Itiyoophiyaatti miseensoonni garee shoroorkeessaa ilaalcha dhaadheessitummaa amantaa Islaamaa babal’isuufi socho’uu kan kaawaarijaa jedhamuu too’annoo jala.


text:
Review Overview
********AQIIDATUL OROMIYYAAH KUTAA 3FFAA*********
Urjii Ahmad
Aqiidaa Ulamaa’ii Oromoo tan Ahbaashiitiin wal bira qabuun “Aqiidatu Oromiyyaah” Kutaa 2 qopheeysee jira. Kutaa 3ffa keessatti Barruun amma dura “Sheekh Muhammad Rashaad Ahbaashii Albaase” jechuun barreeysen foyyeessee qabadhee dhufe.
Dubbisaa hubadhaa, Wal hubachiisaa! Ahbaashiin Amantii Islaamaa keessaa qooda hin qabdu!
>>>>>Dr. Sheekh Muhammad Rashaad Abdullee seenaa Isaa gabaabinaan.
Bara 1934 Abbaa Isaa Kabiir Abdullee Kabiir Maammayyaa fii Haadha Isaa Faaximaa Shurraa Irraa dhalatan. Bakki Dhaloota Isaa Ammoo Goodina Harargee Lixaa Liga Arbaa bakka jedhamutti.
Joollummaaan Abbaa Isaa Kabiir Abdullee irratti Quraana irraa eegalee barnoota jalqabaa baratee jira. “Kabiir” Jechuun maqaa sadarkaa kan nama Ilmii Islaamaa barsiisuuf kennamu.
Abbaan Isaa Ilma Isaa Sheek Muhammad Rashaad ilmiif kennee deemii baradhu je’ee Eebbiseen. Sheek Muhammad Rashaad haaluma saniin barnootaaf biyya keessatti barataa erga ture. Hajjii fi Umraaf gama Su’udii deeme.
Achiin Filisxeemii Fii Shaam ykn Suriyaatti barachuu jalqabe. Barnoonni Inni Shaam/Suriyaatti barataa ture Barnoota Islaamaa gosa hunda ture garuu dipiloomaa fii digrii wanni je’amu achi hin jiru. Akkuma Ulamaaii durii baratanii Ijaazaa ykn barsiisuuf hayyama fudhatan.
Booda sheekni Azhar Osuma Almii baratee jiruu seene. Bara 1962 Usuulu diiniin tokkoffaa bahuun Preezidaantii Misraa kan yeroo sanii Jamaal Abdu Naasir irraa badhaasa fudhate.
San booda Azhariin Somaaliyaa keessatti akka barsiisu Isa ramade.
Achi booda Qorannoo Afaan Oromoo fii Somaalee irratti godheen Qubee Afaan oromoo tan amma itti fayyadamaa jirru tana waan qopheeyseef Doktorummaa Isaa argatee jira.
Bara 1965 – 1984 Raadiyoo Moqaadishoo jiruun Afaan Oromootiin Seenee fii barnoota Islaamaa dabarsuun ummata Oromiyaa keessa jiru bakka Raadiyoon sun dhagayamutti barsiisaa ture.
Kitaaboota hedduu Afaan Oromootiin hiikuun saba Isaa guutuu fayyaduu dandahee jira.
• Tafsiira Afaan Oromoo Sagalee fii barruun.
• Aqiidaa Xahawiyyaah Sagalee fii Barruun.
• Arba’iin Nawawii barruun
• Sadarkaa Rasuulaa s.a.w
• Abuu Shujaa fi kitaaboota 20 ol qopheeysee jira.
Ulamaa’oonni keenya hedduudha. Hunda Isaanii Rabbiin Jannataan galata Isaaniif haa deebi’u.
~~~~~~~~~ AQIIDAA DR. MUHAMMAD RASHAAD~~~~~~~~~
Amma gama Aqiidaa Isaa hoggaa seenne, Kitaabni Aqiidaa Xahawiyyaa Afaan Oromootiin Inni hiikee fii Tafsiirri gahaadha. Ani Kitaaba lamaan san hundi keessan akka dubbiftan Isin afeera.
**Hiikaa Towhiidaa Sheek Dr. Muhammadrashaad Abdullee akka Armaan gadii kanattii hiika.
1. “Laa ilaaha illallaahu jechuun: Rabbii tokkicha malee, kan ibaadaa akka salaataa, soomanaa, isaaf waa qalu’uu,isa kadhatuuu haqa godhatu hin jiru; kan sifa akka sifa isaa qabu hin jiru; kan humna wahiin argamsiisu qabu, kan sifa waa hundaan beekuu qabu hin jiru, tanaaf jecha kan waa uumu isa malee hin jiru. == Rabbiin tokkichaa yaadun, nama biraatif, sifa, akka sifa isaa kennuu dhabuu ammallee nama biraatu, waa uumaa, nama razaqaa, ilmoo namaa kennaa, nama ajjeesaa yaaduu dhabuu. Ammallee nama isan tayeniitu ibaadaa haqa godhataa, yaaduu dhabuu.
Namni Rabbiin tokkichaa yaadaa, waan biraa ibaadu, iimaana hin qabu.”
Sharhu Matnil Aqiidatixxahawiyyaa, fuula:1
(kunii qooda Towhiidaa sadeen Afaan Oromootiin Ibsuudha, Kan Ibaadaa akka kadhachuu haqa godhatu hin jiru Rabbi malee (Towhiidul Uluuhiyyaa je’ama), Kan siifa akka sifa Isaa qabu hin jiru (Towhiidul Asmaa wasifaat je’ama), kan waa uumu Isa malee hin jiru (towhiidu Rubuubiyyaa je’ama) akkatti Ibsa sheek Muhammad Rashaad Aqiidaa warra sunnaa.)
***** SIFA RABBII KEESSATTI DR. MUHAMMAD RASHAAD MAAL AMANA?
2. “Rabbiin Arshii irratti ol taye, ol tayinsa isaan malu kan waan takkaatti isa fakkeesun keessa hin jirre, kan waan inni ifiin yaame diduun keesa hin jirre, maalif Rabbi waan uumametti fakkeessun kufrii waan Rabbiin ifiin yaame diduunis kufrii”
Tafsiira Quraanaa Suuraa Xaahaa: 5
“ Ammoo Rabbiin guddaan ol tahe, waan uume hundaa oli. Arshii waan inni uume keessaa irra guddoorratti ol tahe jechuun hin dhoowwamu shari’aatu dhufeen……“Namni Afaan Oromoodhaa beeku, kan Rabbiin ol tahu wallaale hin jiru.”
Sharhu Matnil Aqiidatixxahawiyyaa, fuula: 35-36
(wanni asii olitti dubbiftan kuni hundi kitaaba sheek Muhammad Rashaad fuula dubbatame kana gubbaa yoo hin jiraanne, Ahbaashiin laaltee nuuf haa himtu. Sheek Muhammad Rashaad kitaaba Isaa keessatti kana barreessee jira, Anaa miti kan barreessi je’an. Inni waan muslimoonni amanan barreesse, Anis muslima waanin taheef hikkaa Isaa argee amanee jira. Kuni Aqiidaa Muslimootaati Rasuula s.a.w irraa eegalee warri karaa sunnaa deeman hundi Rabbiin Arshiirratti akka Isaan malutti ol tahuu Isaa ni amanan. Kanas Rabbumaatu Quraana Keessatti nuuf hime).
3. “Qur’aanni Rabbiin Nabi Muhammadirratti buuse dubbi Rabbiiti, Rabbumaatu dubbate. Jibriil Rabbirraa dhagayee, Nabi Muhammad Jibriilirraa dhagayee, ummanni Nabi muhammadirraa dhagaye.”
Sharhu matnil aqiidatixxahawiyya, fuula :20-21
(Sheek Muhammad Rashaad Quraana Jibriil Rabbirraa dhagayee, Nabi Muhammad dhageesisee jechaa jira. Akka Ahbaashiitti jechi Rabbii hin dhagayamuu hin jenne, Jibriil keessatti jecha Isaa kan Azalii uume hin jenne. Ni dhagayee jechaa jira. Rabbiin keenya ni dubbata, Abbaa fedhe dubbisa. Yeroo fedhe dubbata. Waan fedhe dubbata. Namni inni dubbise jecha Isaa ni dhagaya.)
4. “Rabbiin Ija ni qaba haa tayuu akka Ija waan uumameetii miti.”
Sharhumatnil aqiidatixxahawiyyaa fuula: 33-34
(Rabbiin Ija qaba, ni arga. Garuu Ijji Isaa tan uumamaa hin fakkaattu. Ija Isaan maltu qaba. Wanni hundi Ija isiin maltu qabdi. Ijji ra’ee Ija namaa hin fakkaattu. Iji Rabbiitis Ija waan uumamee takkallee hin fakkaattu. Kanaaf warri sunnaa waan Rabbiin nin qaba ja’e hin qabduu hin ja’aniin.).
5. “Rabbiin harka ni qaba. Haa tayuu akka harka keenyaatii miti.
Sharhumatnil aqiidatixxahawiyyaa fuula: 33-34
(Rabbiin harka Isaan malu qaba, kanas Isaatu dubbate malee nuti kijiba Isarra kaayuu hin dandeenyu. Sheek Muhammad Rashaad Aqiidaa warra sunnaa addeesse. Rabbiin sifa Isaan malte qaba. Dubbiin akka Ahbaashiin jettuu miti.)
6. “Asaabaa Nabi Muhammad, nama Isaanirraa taye, tokkolleedharraa hin cinnu. Hundi Isaanii jaalalloota keenya. Nama Asaabaa nabi Muhammad jibbu hunda, ni jibbina.”
Sharhu matnil aqiidatixxahawiyya, fuula : 117-118
(Tunis aqiidaa warra sunnaati Sahaabaa hunda ni jaalanna, waan Isaan jidduutti argames Rabbiif dhiifna. Tokkollee maqaa hamaadhaan hin kaafnu. Aqiidaan warra sunnaatu tana. Tan falsafaa ammo abbaa fedhan keessaa arrabsuu fi xiqqeessuudha. Rabbi nu haa tiysu jallina falsafaa irraa.)
7. (Sheek Muhammad Rashaad Rabbiin guyyaa qiyaamaa akka murtii godhuuf dhufu hoggaa dubbatu akkana je’ee)
“Gaafa Rabbiin kee amrii isaatin dhufe dhufiinsa isaan malu,”
Al-Fajr: 21-22
(Aqiidaan warra sunnaa Rabbiin guyyaa qiyaamaa akka Isaan malutti dhufa jechuu amanan. Halkan gama boodaa akka Isaan malutti gama samii adunyaatti gad bu’a jechuu amanan. Kanas Quraanaa fii Hadiisa irraa baratan malee ifiif uumaniitii miti. Garuu warri falsafaa jala deemu kaafira nuun je’an. Rabbiin jallina falsafaarraa nu haa tiysu.)
*******AQIIDAAN AHBAASHII YOO MAAL JETTI?********
1. Laa ilaaha illallaahu jechuun Rabbii malee kan waa uumu hin jiru jechuu.
(Kana Ragaa fiduun barbaachisaa miti Isaanuu hin khaadan. Akka sheek Muhammad Rashaad itti hike ol deebi’aa laalaa. Ibaadaa haqa kan godhatu, sifa akka sifa Isaa kan qabu hin jiru jechuu wanni irraa dhiisaniif, Shirkiif akka Isaaniif mijjaawu, Akka qabrii yaammachuuf Isaaniif tolu, Rabbiin sifa hin qabu jechuuf hiikkaa akkatti jallisan. Na’uzubillaah. Kan yaammachuu haqa godhatu Rabbi malee hin jiru jechuuf nu jibban.)
2. Rabbiin ol hin jiru, gad hin jiru, mirgaa fii bitaas hin jiru, duraa fi duubas hin jiru, adunyaa keessa hin jiru, adunyaa alas hin jiru.
(Kanas Ragaa fiduun barbaachisaa miti Isaanuu hin khaadan.)
3. Quraanni jecha Rabbiin dubbatee miti. Rabbiin azalitti (osoo waa hin uumin) jecha Isaa kana Jibriil keessatti uume. Jibriil waan Isa keessatti uumame dubbate malee Rabbiin ifiif hin dubbatu. Rabbiin jecha dhagayamu, kan qubee qabu dubbata jechuun kufriidha.
(Falsafaa tana numa laalaa, bar wanni Isaan je’an namaafuu hin galu. Mee jecha sheek Muhammad Rashaad kan sunnaa sanii fii kan falsafaa kana wal biratti laalaa.)
4. Fi 5. Rabbiin Ija hin qabu, ni qaba jechuun Rabbitti qaama godhuudha, kanaaf kufriidha. Rabbiin harka hin qabu, ni qaba jechuun kufriidha.
(Ulfina jecha falsafaa kana numa laalaa, Ani Rabbirran beekaa nama je’u maal jettaniin?)
5. (Sahaabaa akka Mu’awiyaa, A’ishaa, Rabbi irraa haa jaalatu zaalima jechuun itti muranii jiran.)
6. Rabbiin ni dhufa jechuun Uumatti Isaa fakkeessuudha, kunis kufriidha.
Yaa Obboleyyan tana Amantii je’anii itti nu yaaman. Falsafaa Isiniif wayya moo karaa Sunnaa kan Kitaaba sheek Muhammad Rashaad barreesse keessa jiru?
Sheek Muhammad Rashaad Ahbaashii Albaase moo hin Albaafne jettan erga barruu kana dubbiftan?
Kanaaf Sheekni Ahbaashiidha name je’uu fedhu Kitaaba Sheekaa Adunyaarraa balleeysuu qaba. Yoo Akkas hin taane Haala kamiin Ahbaashii fii Sheekni tokko tahan?!
Ammoo ani wannin Amanu Sheek Dr. Muhammad Rashaad Abdullee akkuma Ulamaa’ii biraatti dogonora irraa qulqulluu miti. Abuu Haniifaan, Shaafi’iin, Imaamu Ahmad hundi dogongora irraa qulqulluu miti. Ilmi namaa hundi ni dogongora Rabbiin dogongora Isaa Isaaf haa araaramu.
Garuu waan Inni dalage tan akka Gaaraatti dhaabbattu dhiifnee dogongora Isaa xixxiqqaa jala dalaguun beekkumsaa miti. Wanni Rabbiin namaaf hin araaramne Shirkii qofa yoo Osoo hin towbatin du’an.
Sheek, Doktar Muhammad Rashaad Rabbi Rahmata haa godhuuf.


text:
Mootummaan Ispeen Baqattoota qarqara galaana Meditraaniyaan irratti ugguraman kan Simatu tahuu ibse.
Mootummaan Xaaliyaan torbee dabre, bidiruun baqattoota balaa Doonii galaana Meditraaniyaan irraa baraaraman fe’atte, daangaa galaana biyyattii akka hin seenne dhorkuun, baqattootni kun qarqara galaana Meditraaniyaan irratti rakkata jiru.
Kanuuma hordofuun Mummichi ministeraa Ispeen Pedro Sanchez, buufatni doonii Algeciras baqattoota qarqara Xaaliyaan galaana Meditraaniyaan irratti ugguraman fuudhuuf akka qophii tahu ajajuu ibse.
Baqatonni kun lammilee Afrikaa biyyoota garagaraa, kan Liibiyaa irra bidiruun galaana Meditraaniyaan qaxxaamuranii Xaaliyaan seenuuf imalaa turan tahuun beekameera.
Xaaliyaan yeroo dheeraaf baqattoota Liibiyaa irra Karaa seeraan alaatiin galaana Meditraaniyaan qaxxaamuruun, Awrooppaa seenan keessummeessaa turte hata’uu malee yeroo dhiyoo as, daangaa isii baqattoonni seeraa alaa akka hin seene ugguraa jirti.


text:
Browsing Tag
Godina Shawaa kaaba
Manni Marii Dhimmoota Islaamaa Godinaa Shawaa Kaabaa torbee sadi dura hoggantoota majliisa godinichaa haaraya filatuu gabaasuun…
Manni Marii Ulamaa Godina Shawaa Kaabaa Haarayatti Hundeeffame
Manni marii dhimmoota Islaamaa naannoo Oromiyaa caasaa hoggantoota Majlisaa godinaalee fi aanaalee haarawa qophaa’e irratti ummata…
Hawaasni Muslimaa magaalaa Ejeree iddoon Masjiidaa fi Awwaalchaa…
Godina Shawaa Kabaa Aanaa Hidhabuu Abootee magaalaa Ejjeereetti hawaasni muslimaa iddoo Masjiidaa fi Awwaalchaa dhabuun rakkoo…
Naannoo Oromiyaa Godina Shawaa Kaabaa Magaalaa Adareetti Sagantaan…
Sagantaa mata duree “Tokkummaa fi Nageya “ jedhuun qophaaye kana irratti hawaasni muslimaa naannawa sanii lakkoofsaan heddu tahe,…


text:
LibreOffice 7.3 Help
Gingilchaa alaagii filuuf si'iif haayyama.
Gingilchaa alaaguu faayilii banuu barbaaddeef fili.
YooLibreOfficeakkaakuu faayilii galmeebanuu banuuf barbaadde han hubanne,kan kanaagadii kamuu yaali:
Gingilchaa alaaguu tarree irraa fili.
Ensure that the file extension corresponds to the file type of the document. For example, a Microsoft Word document must have a *.doc or *.docx extension for LibreOffice to use the appropriate filter.
Gingilchaa alaaguu badu LibreOfficewaliin Qindaa'ina sagantaa ijaara


text:
Ityoophiyaan wal gahii Ejensiin Humna Atoomikii Idil Addunyaa Oostiriyaa magaalaa Veenaa keessatti qopheesse irratti kan hirmaataa jirtu yoo tahu, wal gahii kana irratti Ityoophiyaan teeknolojii Niwkilariitti fayyadamtee humna elektirikaa maddisiisuuf walii galtee kan mallatteessite tahuun beekamee jira.
Akkaataa walii galtee kanaatiin teeknolojiin Niwkilarii Ityoophiyaan fayyadamuu dandeessu, karaa nagayaatiin qofa humna elektirikaa maddisiisuu, akkasumas seektaroota fayyaa, qonnaa fi Indaastrii keessattis itti fayyadamuuf kan oolu taha. Dabalataanis walii galteen kun haalli itti fayyadama humna Niwkilarii biyyattiin fuul duratti hordoftu, qajeelfama idil addunyaa kan guuttatu tahuu mirkaneessuuf, Ejensii Humna Atomikii idil Addunyaatiin akka too’atamu kan dirqisiisu tahuu ibsame.
Haaluma kanaan Ministeerri Teeknolijii fi Inoveeshinii Dr. Geetaahun Makuriyaa itti aanaa Daayrektara ol-aanaa Ejensii humna Atoomikii Idil Addunyaa Feruutaa Koornel waliin waliigaltee kana kan mallatteessan tahuu odeeyfannoon ni addeessa.
Dr. Geetaahun wal gahii kana irratti haasaya godheen, Ityoophiyaan biyyoota Afrikaa guddina diinagdee saffisaa galmeessisaa jiran keessaa tokko tahuu ibsuun, bara 2025tti biyyoota galii jiddu-galeessaa qaban keessaa tokko tahuuf cimsitee hojjataa kan jirtu tahuu hime.
Ministeerichi itti dabaluudhaanis Ityoophiyaan akkaatuma walii galtichaatiin teeknoolojii Niwkilarii karaa nagayaa qofa irratti kan fayyadamtu akka taheefi, addunyaa soda balaa niwukilarii irraa ittisuufis Itiyoophiyaan cimsitee ni hojjatti jedhe.


text:
Chaayinaan akka henna bara 213 baheetti umamta biliyoona 1.357 qabdu kubbaa miilaa guddifachuuf waan hedduun falachuutti jirti.
Akka sadarkaa FIFA-n bara 2017 baasetti Chaayinaan dandeettii kubbaa miilaatiin sadarakaa 86esso irra jirti.Eegii FIFA-n yayyabamee asitti Chaayinaa akka walii galatti sadarkaa 72 irra jirti.
Biyyitii tun amma falachuutt jirti.Dhiyoo tana keessa gurbaa Kaameruun Kiristiyaan Bassogog bitattee kilabii isii olaantuu Henan Jianye keessatti dabalatte.Gurbaa kana kilabi Daanish Aab Fodbold irraa bitatte.
Gurbaan ganna 21 kun, gaafa biyyitii isaa Waancaan Afrikaa moote taphataa beekamaa dorgommii AFCON 2017 jedhanii badhaasan.
Gurbaan kun biyya abbaa isaa Kaameruun keessaa kilabii Rainbow FC keessaa oli guddachaa dhufe.Bara 2015 kilabii kubbaa miilaa Amerikaa Wilmington Hammerheads keessa taphatee eegee akkanuma dedeemaa fulaa amma gahe kanaan bahe.
Kiristiyaan ijoollee Naayjeeriyaa Chaayinaan bitatte Maaykil Obii fi Odiyoon Igahaaloo faatti dabalame.
Obiin amma kilabii Chaayinaa Tianjin Teda keessa jiraa Igahaaloon ammoo kilabii Changuchun Yatai keessa jira.
Kilabiin Chaayinaa akka oduu nuun baateetti gurbaa Kaameruun kana $miliyoona 8.7 bitatte jedha Allan Gaardee, daarekterii kilabii isa irraa bitanii.
Gaafa Denmaarkii taphatu tapha Shaampiyoonaa Superligaa irratti goolii 32 galche.
Gama kaaniin gurbaa biyya Kaameruun kubbaa miilaa taphachun addunyaa irratti beekan Saamu’eel Etoo Chaayinaatti galu fedha fakkaata.
Saamule nama ganna 35ti.Durii Real Madrid,Barseloonaa,Inter Millan,Chelsea,Everton fa keessa taphate.Amma ammoo kilabii biyya Turkii Antalyaspor keessa taphata.Ji’atti bara 2013 jalqabee mindaan isaa Euro miliyoona 8.
Liyoone Meessii Euro miliyoona 100 bitachuuf sossobachuutti jiran
Akka oduu dhaaba oduu Mirror irraa arganneetti manaajerii kilabii Manchester Sitii Pep Guardiola Meesii horiin guddaan bitachuu fedha.
Mesiin nama ganna 29 kontoraatii innii Barseloonaa waliin qabu gannii tokko qofti hafe.Messiin dhalootaan Arjentiinaa nama kubbaa miilaa taphachuun beekamu.Maroo shan Ballon d'Or moo’e.
Mesiin ykn horii kana fudhatee Sitiitti galaa ykn ammoo Barseloonumatti horii dabaleefii hambifata.Meesiin amma Barseloonaa irraa ji’atti mindaa $miliyona 40 argata.
Manchester City-n tana maleellee Benjamin Mendy bitachuuf jaluma jirti.
Manchester United ammoo gurbaa Arsenal Alex Oxlade Euro miliyoona 30 itti baasuuf humna ufi laaluutti jirti.
EPL keessaa Leicester City, Josh Gordon kilabiitti guddifachuuf jalaa hin deebine.
Gurbaan kun nama ganna 22 ti kilabii Stafford Rangers keessatti goolii hedduu galfachuun beekama.
La Liigaa keessaa kilabiin Atletico Madrid gurbaa Faransaay Kevin Gameiro jedhan bitachuuf jala maruutti jirti.Gamaroon nama ganna 29 baranuma Atileetikootti dabalame.
Dorgommii FA CUP ta baranaa kilaboota 736 jalqabee amma 8 walti hafe.
FA CUP,maqaa dorgommii waldaa kilaboota Ingilishiitii.Eegii jalqabanii ganna 146 keessa jiran.
Amma kilaboota 8ti walti hafe.
- Chelsea fi Manchester United
- Middlesbrough v Huddersfield/Manchester City keessaa tokko waliin tapachuuf deemti
- Tottenham fi Millwall
- Sutton/Arsenal v Lincoln walti maruuf deemti.
- Dorgoommii tana yoo hedduu Manchester United fi Arsenal faatti moo’a. Shaampiyoonaan bara dabree Manchester United.Qaraa marroo 12 moote.


text:
Onkololeessaa 26,2014 Ayyaanni Irreechaa Godina Jimmaatti sirna ho’aa ta’een kabajame!! Uummatni Oromoo jalbultii ayyaana kana ilaalchisuun Onkololeessa 25/2014 irraa eegaluun godinaalee Oromiyaa gara dhihaa kanneen akka Godina Iluu abbaa Booraa, Godina kibba Lixa Shawaa, Shawaa Lixaa fi wallaggaa Bahaa irra gara Magaalaa Jimma seenan, jalbultiin Ayyaana kanaa haala akkam miidhagaa ta’een Malkaa Deeddeetti kan eegalame, Guyyaa kaleessaa Malkaa Booyyeetti haala akkam ajaa’ibsiisaa ta’een kabajame jira. Goototni barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa fi Saabboontootni hojjettootni fi barsiisotni Godina Jimmaa fi Yuunibarsiitii Jimmaa Ayyaana kana irratti argamuun haala akkam boonsaa ta’een Eenyummaa, Oromummaa ,sabboonummaa, fi tokkummaa uummata Oromoo jabeessuun Uummata Oromoo kuma kudha-shani (15,000) Olitti lakka’amuun kabajame jira.
Kabaja ayyaana Irreechaa Godina Jimmaa Malkaa Booyyeetti kabajame kana irratti dargaggootni Qeeerroon barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa gamtaadhaan argamuun walleewwaan warraaqsaa fi mootuummaa abbaa irree balaaleeffatan Sirbuun uummatni Oromoo eenyummaa, Oromummaa, Sabboonummaa fi bilisummaa isaa gonfachuuf yoom iyyuu rafee akka hin bullee fi tole jedhee halagaa fi abbootii irreef akka hin bitamne walleewwaan warraaqsaa kanaan uummataaf barnootaa fi ergaa guddaa dabarsa, walleewwaan warraaqsaa kanaaniis ABO fi Uummata Oromoo, Qabsoo bilisummaa Oromoo sodaa tokko malee faarsuun diina garaa gubaa oolaniru. walleewwaab Artisti kabajamaa fi Jaalatamaa Eebbisaa Addunyaa guutummaatti sirbaa Oolaan.
Mootummaan abbaa Irree Wayyaanee akkuma amala ayyaana irreecha kana danquu fi uummata sodaachisuuf humna poolisaa guddaa bobbaasuun guyyaa jalbultii Ayyaana kana irraa eegaluun Magaalaan Jimmaa eegamaa turte, tokkummaa Uummataa fi haala hedduminan uummatni Ayyaana kanaaf qophii gochaa jiru irraa ka’uun tajajila uummataa kanneen akka Ibsaa Eliktiriikii, Bishaan dhugaatii fi Network Magaalaa Jimmaa irraa balleessun uummata darara jiraachuun beekamee jira. kessumattuu Ayyaana kanaan walqabatee tajajillii bishaan dhugaatii, Ibsaa fi Network magaalaa Jimmaa irra baduun immoo yeroo amma kana haalan kan uummata dheekkamsiise ta’uun gabaafame.
Goototni Barattootni Yuunibarsiitii Jimmaa tajajillii bishanii, Ibsaa fi network uummata irraa dhaabbatee(citee waan jiruuf Mooraa yuunibarsiitii Jimmaa Main Campus keessa naanna’uun roottoowwaan bishaan itti kuufaman caccabsuun Mootummaan wayyaanee tajaajila hawwasuummaa uummata irraa kutuun uummata darara jiru nurraa ka’uu qaba jechuun halkan guutuu hanga poolisiin mooraa Yuunibarsiitii Jimmaa dhaabsiisuu dhadhabutti iyyaa bulan, Diddaa gootota barattoota Yuunibarsiitii Jimmaa kanatti Mootummaan Wayyaanee Yaaddoo ulfaata keessa seenuun humnoota basaasaa fi poolisaa bobbaasuun Yuunibarsiitiin Jimmaa eegamaa jira.
Gabaasa Kabajamuu Ayyaanni Irreechaa Godina Jimmaa
Onkololeessaa 26,2014 Ayyaanni Irreechaa Godina Jimmaatti sirna ho’aa ta’een kabajame!! Uummatni Oromoo jalbultii ayyaana kana ilaalchisuun Onkololeessa 25/2014 irraa eegaluun godinaalee Oromiyaa gara dhihaa kanneen akka Godina Iluu abbaa Booraa, Godina kibba Lixa Shawaa, Shawaa Lixaa fi wallaggaa Bahaa irra gara Magaalaa Jimma seenan, jalbultiin Ayyaana kanaa haala akkam miidhagaa ta’een Malkaa Deeddeetti kan eegalame, Guyyaa kaleessaa Malkaa Booyyeetti haala akkam ajaa’ibsiisaa ta’een kabajame jira. Goototni barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa fi Saabboontootni hojjettootni fi barsiisotni Godina Jimmaa fi Yuunibarsiitii Jimmaa Ayyaana kana irratti argamuun haala akkam boonsaa ta’een Eenyummaa, Oromummaa ,sabboonummaa, fi tokkummaa uummata Oromoo jabeessuun Uummata Oromoo kuma kudha-shani (15,000) Olitti lakka’amuun kabajame jira.


text:
Maqaalee Ji’oota takkaa baatiilee Afaan Oromootiin meeqa keenyaatu beeka?
Keessumattuu joolleen Oromoo ta Oromiyaa Alatti dhalatan maqaan ji’ootaa hafeetuu
kan Afaan ofiituu hin beeyne lakkooysa akka hin qabne dhugaa hunda keeyyaaf ifa jiru…
rakkoo kana irra aanuuf barannee wal barsiisuun dirqama ilmaan Oromoo hundaati…
kanaaf bilisummaa.com, bilisummaa.info baruumsa Afaan Oromoo bifa ammayyatiin
mimmidhagsee waan beeku barsiisuuf hidhatee jira…..kutaa baruumsa shaakala ar’a kana keessatti
maqaalee ji’oota bifa shaakalaatiin qabatee dhihaatee jiraa irraa fayyadami…. Shaakaluuf As Tuqaa


text:
Koroonaavaayiras: Himannaan Tiraamp WHO irratti kaasan sirruma turee?
Pirezidantin Ameerikaa Donaald Tiraamp vaayirasii Chaayinaa keessa mul’ate sirriitti hin to’anne akkasumas gad qabeera jechuun Dhaabbata Fayyaa Addunyaa (WHO) himatu.
Kanaanis, bajata Ameerikaan dhaabbatichaaf kennitu akka dhaabuf jedhan himan.
Hayyuun ‘London's School of Hygiene and Tropical Medicine’ irraa dubbifne Pitar Piyoot kuni ‘hamaafi ofitti butanii yaadudha’ jedhaniiru.
Garuu, yaadni Tiraamp waa’ee dhabbata Fayyaa Addunyaa himan qabatamaadhaa?
WHO'n maal hojjeta?
Dhaabbatichi fayyaa hawaasa addunyaa eeguuf dura-aantummaan qaama Dhaabbata Biyyoota Gamtoomanii ta’e bara 1948 hundaa’e.
Duulaa talaallii qopheessuu, weerara dhukkubaaf deebii kennuu akkasumas biyyoonni fayyaa ummata isaanii akka eeganiifis deeggarsa ni taasisa.
Baasii biyyoonni baasaniin akkasumas deegarsa miseensota dhaabbatichaa 194 irraa kennamun socho’a.
Kanneen keessaa Ameerikaan biyya qarshii hedduun dhaabbaticha gargaarun beekamtudha.
Chaayinaan WHO irratti dhiibbaa uumtee?
Pirezidant Tiraamp Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa (WHO) isa Chaayinaan vaayirasichi namaa namatti darbuu isaaf ragaan hin jiru jette akkanumaan fudhate. Gaafachuu qaba ture jedhu.
Chaayinaan jalqaba Mudde bultii 31 ‘’dhukkubni daranyoo sombaa fakkaatuufi maddi isaa hin beekamne,’’ mul’ateera jechuun Dhaabbata Fayyaa Addunyaatti gabaafte.
Dhaabbatichis Amajjii bultii 05 ragaan Chaayinaarraa arganne namaa namatti hin dabarsu jedha jechuun ibse.
Yaaduma kanas Amajjii bultii 14 tiwiitara gubbaa gadhiise.
Gaafuma sana garuu komishiniin Fayyaa Wuhan carraan xiqqaa namaa namatti darbuu ni jira jechuun ibse.
Yeroo walfakkaataa kanas ibsa biraan Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa vaayirasichi namaa namatti darbu akka danda’u ibsuun ergaa dabarse.
Kanas, vaayirasii ‘Sars’ jedhamee beekamuun wal bira qabee ibse.
Gaafa Amajjii bultii 22, erga gara Chaayinaa namoota ergee booda, magaalaa Wuhaanitti namaa namatti darbuu isaa ifa gochuun dubbate.
Haa ta’u malee, gareen ekispartoota idil-addunyaa hanga torban lammataa baatii Guraandhalaatti Chaayinaa hin daawwanne ture.
Boodarra, xumura baatii Amajjii Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa ‘’iftoomina’’ akkasumas carraaqqii vaayirasicha to’achuf Chaayinaan taasiste dinqisiifate.
- SALPHAATTI ADDA BAASUUF: Mallattoowwan koronaavaayirasii maal fa'i?
- KORONAAVAAYIRASII: Gaaffilee keessaniif deebii
- MAAL GOCHUUN QABA: Walirraa fagaachuufi adda of baasanii turuu
- WANTOOTA SAGAL: Waa'ee koronaavaayiras nuti hin beekne
- QUBA QABDUU?: Wal-qunnamtii saalaa fi Koronaavaayiras
WHO ekispartoota Taayiwaan dhagahuu dhabee turee?
Obbo Tiraamp ‘‘vaayirasichi namarraa namatti akka darbu odeeffannoon amanamaa,’’ Taayiwaan WHO’tti ergite ni jira jedhan.
Akkuma vaayirasichi tatamsa’en saayintistoonni Taayiwaan Wuhaan yersoosuma ture kan daawwatan.
Haa ta’u malee, ragaan hanga ammaa bahe wanti Taayiwaan WHO’tti ergite namaa namatti darbuu isaa hin agarsiisu.
Taayiwaan UN’n beekkamtii waan hin arganneef miseensa Dhaabbata Fayyaa Addunyaa miti.
Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa odeeffannoo hunduu eksipartoota fayyaa Taayiwaanif qoodaa akka turan ibseera.
Garuu, baatii darbe qondaalli olaanaa dhaabbatichaa hojii Taayiwaan vaayirasicha ittisuuf dalagaa turterratti mari’achuu didan.
Kanaanis, dhaabbatichi dhiibbaan Chaayinaa irra gahaa jira jedhamee himatame.
Dhaabbatichi Chaayinaa waan ajaa’ibsiifateef qeeqni ijaaru irratti ka’un sirriidha. Daabbatichi ija shakkiin haalicha hubachuu qaba ture jedhu ekispartiin fayyaa hawaasaa Laawirans Gostin.
Dabalanis, yaadni Pirezidant Tiraamp dadhabina vaayirasicha ittisuuf qophii Ameerikaan dhabde gara kaanitti qajeelchuuf yaalii taasifamedha jechuun himan.
Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa deebii Pirezidant Tiraampiif kenneen waan dalage keessa deebi’e akka ilaalu ibseera.
Dhaabbatichi dafee Chaayinaa gaarii dalagde jechuun inni ibse qeeqamus Pirezidant Tiraamp mataan isaanii Chaayinaa leellisuun fuula tiwitara isaanii irratti Amajjii 24 barreessanii turani.
Dhugaan jiru qondaaltonni Chaayinaa jalqabarratti waan magaalaa Wuhaan keessa dhalate dhoksuuf yaalaa turan.
Kanneen waa’ee vaayirasichaa dubbatanis doorsisaa turan.
WHO waa’ee imalaa dogongora gorsee?
Dhabbanni Fayyaa Addunyaa ‘’imala dhorkuun hin barbaachisu’’ jechuun imalaa Chaayinaafi kaanii gara US taasifamu dhorkun sirrii miti jedheera jedhan Pirezidant Tiraamp.
Haa ta’u malee, dhaabbatichi kallattiin adeemsa US hin qeeqne. Imala dhorkuunis aangoo mootummoota biyyoota bulchaniiti malee kan dhaabbatichaa miti.
Garuu, gorsa Amajjii bultii 10 barreesseen imala idil-addunyaa dhorkuun hin barbaachisu jedheera.
Xumura baatii Amajjii rakkoo fayyaa hawaasaa xiyyeeffannoo atattamaa barbaadu jedhee gaafa labsees yaada kana deebisee ibse.
Yaadni dhaabbatichaa yeroo akanaa daangaa cufuun namuu karaa seeraan alaa akka imalu gochuun dhukkubicha tatamsaasa kan jedhudha.
Obbo Tiraamp lammiilee biyya alaa Chaayinaa turan akka lafa Ameerikaa hin seenne dursanii dhorkan. Ergasii booda Awuroppaa irraa kanneen dhufan kan dhorkan.
Kunis, tatamsa’ina vaayirasichaa hir’isuuf nu gargaareera jedhan Tiraamp.
Gorsaan isaanii Dr Antooni Faawuchis yaada walfakkaataa kennan.
Qorannoon barruu ‘Emergency Management’ jedhamu irratti baatii Guraandhala keessa bahe garuu imala dhorkuun tatamsa’ina vaayirasii yeroo gabaabaaf qofa ittisuuf dandeessisa jedha.
Akka fakkeenyaattis Iboolaafi ‘Sars’ ni kaasa.


text:
Kutaa Tokko: Waliigala 2
1.1 Seensa 2
1.2.Daangaa Aangoo fi Gahee Hojii BMMDO 2
Akkaataa Labsii Lakk. 163/2003 Qaamoolee raawwachiiftuu Bulchiinsaa Mootummaa Naannoo Oromiyaa irra deebi`uudhaan gurmeessuuf baheen Aangoo fi Gahee Hojii BMMDO tiif seeraan kennaman(Formal Mandate) yoo cuunfamu; karoora misooma dinagdee Naannichaa qopheessuu, qabeenya Naannichaa bulchuu fi sirna bulchiinsa faaynaasii diriirsuu fi hojiirra oolmaa isaanii hordofuun isaan ijoo dha. 2
1.3.Ergama, Mul’ataa fi Duudhaalee 3
1.4. Toora Xiyyeeffannoo fi Bu’aa Toora Xiyyeeffannoo 3
2. Ka’uumsa Qophii Karoora Bara 2008 4
Dhimmoonni ka’umsa qophii karoora waliigala bara baajataa 2008 tiif akka galteetti itti fayyadamuuf dursi kennameefii ilaalaman: 4
Xiinxala haalawwan waliigalaa gama ilaalchaa, dandeettii fi dhiyeessitiin 4
Xiinxala keessaa fi alaa ’’internal and external environmental scanning (SWOT Analysis)’’ 4
Gamaaggama raawwii Karoora bara 2007 4
2.1. Xiinxala Haalawwan Waliigalaa 4
2.2.Xiinxala Haala Ijaarsaa Raayyaa Misoomaa fi Bulchiinsa Gaarii 8
2.2.1.Ijaarsaa Raayyaa Misoomaa 8
2.2.2.Bulchiinsa Gaarii 8
2.3.Xiinxala Waliigala Keessaa Fi Alaa ’’Internal And External Environmental Scanning (SWOT Analysis)’’ 9
2.3.1. Xiinxala Haala Keessaa 9
2.3.2. Xiinxala Haala Alaa 11
2.4.Gamaaggama Raawwii waliigala Karoora Bara 2007 12
Karoora bara 2007 Mootummaa Naannoo qindeessuu 15
KUTAA SADII: BOQONNAA RAAWWII 24
1.Hojiiwwan hundi ilaalchota faallaa kaayyoo keenyaa ta’an kiraa sassabdummaa, dhiphummaa, of tulummaa, ittiin bulinnaa, of- giddugaleessa godhachuu, kkf sakatta’aa fi dhabamsiisaa deemuudhaan raawwatamuu qabu. 24
3.7.1. Hojiiwwan Gurguddoo 26
3.7.1.1. Hojii Riifoormii 26
3.7.1.4. Hojiiwwan Ragaa fi Infoormeeshinii Naannoo 29
3.7.1.5.Hojilee Gugurdoo Dhaabbilee Miti Mootummaa 29
3.7.1.6. Hojiiwwan Bulchiinsa Faaynaansii Naannoo 30
3.7.1.7. Hojiiwwan Bittaa, Bulchiinsa Qabeenyaa Naannoo 31
3.7.1.8.Hojiilee Odiitii Naannoo 32
3.7.1.9.Hojiiwwan Odiitii Keessaa 33
3.7.1.10.Hojiiwwan Qophii Karooraa, Bittaa, Bulchiinsa Qabeenyaa fi Faaynaansii Biiroo 33
3.7.1.11. Hojiilee Bulchiinsa Qabeenya Humna Namaa 35
3.7.1.12. Hojiilee DhimmaTajaajila Seeraa 35
3.7.1.13. Hojiiwwan TQO 35
3.7.1.14. Hojiilee Dhimma Koorniyaa 36
3.7.1.17. Dandeettii Raawwachiisummaa Cimsuu 38
KUTAA AFUR: BOQONNAA XUMURAA 41
4.Sirna Hordoffii, Deggersaa fi Gamaaggamaa 41
Sirna hordoffii fi gamaagamaa sadarkaa hundatti diriirsuun, hojiileen karoorfaman qulqulinaan yeroo taa’e keessatti hojjetamuu isaanii mirkaneessaa rakkoolee raawwii keessatti mul’atan hiikaa deemuun barbaachisaa ta’a. Kaayyoolee hordoffii fi gamaaggamaa; hojiin karoorfame akkaataa karoorfameen raawwatamuu fi akka karoorfametti kan hin raawwatamne yoo ta’e sababa isaa addaan baasanii furmaata kennuudha. Kana malees; bu’aa fi jijjiirama inni jireenya uummata keessatti fide xiinxaluuf gargaara. Sirni hordoffii fi deeggarsaa kunis tattaaffii godhamuun bu’aa kan fiduu danda’uu fi gara galmaa fi mul’ata Biiroon kaawwatetti kan geessu ta’u isaa sakata’uun mirkaneessuu qaba. 41
4.1. Sirna Hordoffii fi Deeggersaa 41
4.2.Sirna Gamaaggamaa 41
4.3.Sirna Gabaasaa 42
4.4.Sirna Duub-Deebii 42
Keessattuu, waggoottan shanan dabran keessatti karoora tarsiima’aa kan ta’e Karoora Guddinaa fi Tiraansfoormeeshinii I baafachuun qabeenyi naannichaa haala bu’a qabeessa ta’een hojii irra akka oolu taasisuun, itti fayyadamni baajata karoora irratti kan hundaa’e gochuun, Sirna bittaa bulchiinsa faayinaansii fi qabeenyaa mootummaa diriirsuun, too’anno qabeenyaaa fi maallaqaa motummaa cimsuun hojii bu’a qabeessa hojjetaa tureera.
BMMDO, yeroo ammaatti hojiilee Karoora Guddinaa fi Tiraansfoormeeshinii I milkaa’inaan xumuruun raawwii hojii gamaaggamuun hanqinaalee fi ciminoota jiran addaan baasuun KGT II waggaa shanii (2008-2012) qopheessee hojiitti seenuuf qophii barbaachisaa ta’e xumuree jira.
Bara kanas BMMDO ergamaa ittiin hundeeffame fi itti-gaafatamummaa Mootummaa Naannoo irraa kenname galmaan gahuuf Karoora KGT II qopheeffate bu’uura godhachuudhaan karoora bara baajataa 2008 qopheeffatee jira.
Karoorri kun hojiiwwan akka walii gala BMMDO tiin hojjatamuu qabanii irratti dhimmoota akka Mootummaa Naannootti xiyyeeffannaan itti kenname kan akka hojiilee riifoormii fi bulchiinsa gaarii, dhimmaa koorniyaa, dhimmaa dargaggoo fi HIV/AIDS fi Hordoffii fi dagaagina naamusaa dabalatee hojiiwwan gama hundaan karoorfaman kan of keessatti hammatee dha.
Walumaagala Karoorichi kutaa afur kan qabu yoo ta’u; kutaan jalqabaa haala waliigalaa aangoo fi gahee hojii, Ergama, Mul’ataa, duudhaalee, toora xiyyeeffannoo fi bu’aa toora xiyyeeffannoo BMMDO kan qabatee dha. Kutaa lammaffaa boqonnaa qophii keessatti xiinxala haalawwan keessaa fi alaa, xiinxala raawwii karoora bara 2007 fi yaada ka’umsa karoora bara 2008 kan qabatee dha. Kutaan sadaffaan Hojiiwwan Gurguuddoo karoora bara Baajata 2008 kan hammatee dha. Kutaa inni arfaffaan boqonnaa xumuraa yoo ta’u, Dhumarratti sagantaan raawwii karoora (action plan) qabatee dhiyaateera.


text:
Daawwannaa MM Ameerikaatti: Jaawaariifi Dr. Abiy kophaatti maal mari'atan?
Jilli Ministira Muummee Itoophiyaa Dr. Abiyyiin durfamu 'Imala ida'amuu' magaalota Ameerikaa Kaabaatti taasisan, haala kanaan dura hin baramneen tateewwan garagaraa keessummeesseera.
Jilli kun lammiilee Itoophiyaa achi jiraatan, paartilee mormitootaafi qaamolee hawaasa garaa garaa waliin waltajjii garagaraa irratti marii taasisan.
Keessattuu, daawwannaan Dr. Abiy Ahimad Miniyaappolis, Mineesotaatti taasisan, kan DC fi LA'tti taasisaniin qophii, qabiyyee ergaafi simannaan addadha jedhu namoonni irratti hirmaataniifi daawwannaa kana qalbiin hordofaa turan.
Xiinxalaa siyaasaafi daarektara Oromiyaa Miidiyaa Netwoork Jawaar Mohaammadis kanaan waliigala.
Garaagarummaan simannaa hoggantoota Itoophiyaa ta ammaatiifi ta durii kan 'dachiifi samii' ti kan jedhu Jaawaar, 'Warri amma dura wayita qondaaltonni mootummaa dhufan hanqaaquu ajaawaa darbaa turan, yeroo kana waltajjii qopheessaafi nagayaa eegsisaa turan,'' jedha.
Kanamalees, ''Alaabaawwan amma dura walcinaa hin dhaabbanne, amma walcinatti mullataniiru,'' jedha.
Dhuunfaatti maal mari'atan?
Jila Itoophiyaaraa dhufe hunda waliin yeroo fudhatanii akka mariyatan kan dubbatu Jawaar, dhimmoota arman gadiirratti dhuunfaan akka mari'atan dubbateera:
- Dhimma nageenyaa naannoolee Oromiyaafi Somaalee jidduu jiru waaraan furuurratti.
- Dhimma nageenyaa lixa Oromiyaarrattis ABO wajjiin mari'achuun furmaanni saffisaa godhamuu akka qabu.
- Biyyattii gara sirna demokraasitti ceesisuurratti, mariin saffisaa paartilee siyaasaa waliin godhamuu akka qabu.
- Nageenya naannoo Gaanfa Afriikaa irratti maaltu godhamuu akka qabu.
- Wayita biyyatti deebi'u akkamiin nageenya isaa eeguun akka danda'amu.
Jaawaar angawoota kanaaf waan danda'uun akka tumsu kan himeef wayita tahu, ''Isaanis hayyoota biyya keessaafi alaa hirmaachisuuf fedhiifi qophaa'ina akka qaban naaf ibsaniiru,' jedha.


text:
Browsing Tag
Falasxiin
Ministeerri haajaa alaa Afrikaa Kibbaa ibsa baaseen, biyyoota miseensota gamtichaa 55 osoo hin mari'achiisin murtiin dabre,!-->…
Waraanni Israa’el Lammilee Falisxiin Masjiid al- Aqsaa keessatti…
Waraanni Israa’el Muslimoota salaata Jum’aa arraa Masjidal Aqsaa keessatti salaataa turan irratti haleellaa raawwachuun!-->…
Haleellaa Israa’el Gazzaa keessatti raawwateen lakkoofsi Falasxiinoota…
Humni waraana Israa’el magaalaa Gazzaa keessatti guyyaa haleellaa raawwachuu jalqabe irraa kaasee hanga arraatti daa’imaan 61 fi!-->…
Haleellaa Waraanni Israa’el Magaalaa Gazzaa keessatti raawwateen…
Haleellaan waraanni Isiraa’el Falassxinoota irrati raawwatu hammattee itti fufe jira, Haleellaa Arba’aa har’aa qofa magaalaa!-->…
Haleellaa Waraanni Israa’eel Masiid al-Aqsaa keessatti raawwateen…
Waraanni Israa’el guyyaa kaleessaa lammiilee Falasxiin Masjiid al-Aqsaa keessatti salaataa turan irratti, gaazaa imaammaanii fi…
ICC’n yakka Waraanaa lafa Falasxiinotaa humnaan weerarame keessatti…
Abbaan alangaa mana murtii yakka Idil Addunyaa (ICC) , yakka waraanaa june 2014 irraa kaasee, loltoonni Israa’el lafa!-->…
Isra’eel Falasxiinonni Masjid Al Aqsaatti akka hin salaanne uggurte
Poolisiin Isra’eel lammileen Falasxiin naannawa West Bank irraa gara magaalaa kabajamtuu Alqudsiitti seenaanii salaata jum'aa!-->…
Falasxiinonni Suudaan waadaa cabsuun Israa’el waliin hariiroo tolfachuuf…
Prezdaantiin Ameerikaa Donald Tramp ibsa Jum’aa har’aa kenneen Suudaan fi Israa’el hariiroo tolfachuuf walii galanii jiru jedhe.!-->…
Emreets fi Bahreeyn hariiroo dhoksaan Israa’el waliin tolfatanii turan…
Emreets fi Bahreeyn Kiibxata kaleessaa September 16, 2020, Washington DC keessatti hariiroo Israa’el waliin dhoksaan tolfatanii!-->…
Dhaabbileen Falsxiinotaa Waliigaltee Israa’el fi Emreets sagalee guutuun…
Israa’el fi Emreets hariroo siyaasaa fi dippilomasii waliin jalqabuuf walii galuu isaanii Khamiisa kaleessaa labsuun ni beeka.…


text:
Federeshiiniin Waldaa Kubbaa Miilaa Addunyaa, FIFA waldaa hujii kubbaa miilaa hojjatu. Ganna 111 dura hujii jalqabe.
Bulchootii waldaa kanaa biyya dorgommii addunyaa gugurdoo qopheessan filuuf gumboo doolara miliyoona hedduu irraa nyaachaa bahan jedhanii himatan.
Tanumaan pirezdaantii waldaa kanaa Sepp Blatter hujii irraa buusan. Bulchootii waldaa kanaa balleessaa irratti beekanii jennaan hagii tokko ufumaan hujii irraa bu’an.Haga tokko ammoo balleessaan himachuutti jiran.
Waldaan kun akkuma tahu tahee waan bara hedduu keesatti tolchee hin beenne dubartii hujii bulchiinsa olaanaatti filate,Fatma Samba Diouf Samoura,nama ganna 54 dubartii jalqabaaf FIFA bulchitu. Yoo wanti cufti qajeelte Waxabajji dhufu keessa huji jalqabdi.
Nama isiin fulaa buutee hojjattu, Jerome Valcke,,bulcha FIFA ka gumboo nyaatee hojjate jedhanii ganan 12tiif hujii kubbaa miilaa irraa dhaaban.
Akka pirezidaantiin FIFA ,Gi'anni Infantiino jedhetti Fatiman bulchiinsa haaraa fiddee maqaa dhaaba kanaa(FIFA) wayyeessiti.
Gama ispoortiin muuxannoo qabaachuu baattullee,Fatiman beekumsa bulchiinsaa qabduun waldaa kana faltee qajeelchiti jedhanii abdatan.
Fatiman Tokkummaa Mootummootaa keessa hojjachuun muuxannoo bara hedduu kuufatte,dhalootaan nama Senegaal.
Waldaan kun takkumaayyuu dubartii biyya Awuroopaatii alaa bulchiinsatti filatee hin beeku.Maallaqaa fi hojjattootaa FIFA tohachaa dhaaba kana bulchiti,Fatiman.


text:
Naannoo Gaambellaatti humnootni naga-eegumsaa naannichaa torban darbe keessa, “namoota meeshaa waraanaa hin hidhatiin hedduu ajjeesuu ijaan argine,” namoonni jedhan Sagalee Ameerikaatti himanii jiran.
Miseensotni Humni Addaa fi Poolisiin Idilee Gaambellaa, “ABO Shaneedha” jechuun dhalattoota Oromoo fi saboota biroollee ajjeesan” jedha, jiraattota sana keessaa tokko.
Mootummaan naannichaa, humnoota mootummaa fi riphxe loltoota jidduutti, dhukaasa Waxabajjii 7 bara 2014 taasisameen dhalattootni meeshaa waraanaa hin hidhatiin kanneen saboota garaa garaa irraa tahan 17 ajjeesamuu beeksisee, yeroo ammaa nagaan naannichatti deebi’ee hojiin idilee eegalameera, jedha.


text:
Siiraa-Lakk.3
Nabii Muhammad (SAW) Maaliif Araboota irraa ergaman?
Siiraa kutaa darbe keessatti haala ummataa fi amantii addunyaa jaarraa 6ffaa ilaalle turre. Jaarraan kuni jaarra dukkanni wallaalummaa fi zulmii addunyaa haguugeedha. Karaan tokkichi dukkana kana itti deemsiisan aduun nabiyyummaa bahuudha. Garuu Nabiyyiin kuni eessaa yoo bahe, dukkana kana salphatti deemsiisuun danda’amaa? Haala ummataa fi teessuma lafaa bakka Nabiyyiin kuni keessaa bahuu qorachuun baay’ee barbaachisaadha. Ummata filoosofin guuttame keessaa osoo nabiyyiin bahee sila filoosofii sani fi yaada badaa qalbii isaanii irraa haaqun hangam akka ulfaatu mee itti yaadi! Ammas, ummata dabeessaa fi gootummaa hin qabne keessaa Nabiyyiin osoo bahee silaa akkamitti ummanni kuni itti gaafatamumma ergaa Rabbii baadhachuun ummata birootti geessu danda’aa? Ammas, teessumni lafaa handhuura addunyaa irraa kan fagaate fi addunyaa biroo dhaqqabuuf kan ulfaatu yoo ta’e, nabiyyin bakka akkanaati yoo bahee akkamitti ergaa kana addunyaatti geessun danda’amaa? Kanaafu, ifa nabiyummaa addunyaa ibsu kanaaf bakka sirrii filachuun barbaachisaadha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Rabbiin ergaa Isaa eessa akka kaa’u hunda caalaa beeka.” Suuratu Al-An’aam 6:124
Mata-duree kana ilaalchisee dubbii Abul Hasan Nadawi itti haa fufnu:
Rabbiin hikmaa (ogummaa) Isaatiin aduun nabiyummaa dukkana bittineesituu fi addunyaa ifaa fi qajeelinnaan guuttuu odolaa Arabaa irraa akka baatu barbaade. Odolli Arabaa kuni dukkanni isaa dukkana hundarra caalu ifa garmalee barbaadu ture. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa waamicha kana jalqaba akka fudhatan, ergasii addunyaa fagoo hundatti akka geessan Araboota filate jira. sababni isaas,saleedaan qalbii isaanii qulqulluu ture. Barreefamni dhokataa fi gadi fagoon irraa haaqu fi balleessun ulfaatu saleeda kanarratti (qalbii isaanii) irratti hin barreefamne. Dhimmi isaanii akka Roomaanotaa, Pershiyootaa, Hindoota fi Girikootaa miti. Roomaanonni, Pershiyoonni fi Girikoonni yeroo sanitti beekumsa isaanii,hogbarruu dagagee, qaroominna guddaa fi filoosofii bal’aan kan raata’an turan. Guduunfaa nafsee fi yaadaa hiikun salphaa kan hin taanetu isaan bira ture.(Warroonni kunniin garmalee filoosofii fi yaada sobaa adda addaatti waan taraniif qalbii isaanii irraa amantii fi yaada sobaa deemsiisun baay’ee ulfaatadha.)
Garuu Araboonni saleedaa qalbii isaanii irra barreefama salphaa harki wallaalummaa fi baadiya barreesse malee homaa hin jiru. Kanaafu, barreefama salphaa kana haaqu fi dhiquun bakka kanaa barreefama haarawa irratti katabuun salphaadha. Beekumsa yeroo ammaattin yommuu ibsamu: Araboonni warra “Al-Jahlul Basiix (Wallaalummaa Salphaa” ti. (Wallaalummaa salphaa jechuun beekumsa wanta tokkoo dhabuudha. Fkn, Lolli Badr yommuu gaggeefame jedhamee namni yoo gaafatame, “Ani hin beeku” yoo jedhe, kuni walaallummaa salphaadha.Namni wallaalummaa salphaa qabuu aalima (hayyuu) ta’uu danda’a.) Araboonni yeroo sanatti walaalummaa salphaa kana waan qabaniif haala salphaan fayyisuun ni danda’ama. Ummanni biroo qaroominnaa fi falaasfaan dagaagan immoo “Al-Jahlul Murakkab (Walaallummaa Walitti naqameen)” kan tuqamaniidha. Walaallummaa Walitti naqame (makame) jechuun wanta tokko faallaa inni irra jiruu hubachuudha. Fkn, Lolli Badr yommuu gaggeefame jedhamee namni tokko yoo gaafatame, “Akka Hijraatti bara 3ffaa” yoo jedhe, kuni walaallummaa walitti naqameedha. Lolli Badri akka hijraatti bara 2ffaatti gaggeefame. Namni kuni faallaa dhugaa lola Badrii waan hubateef wallaalummaan isaa wallaalummaa walitti naqameedha.) Walaallummaa walitti naqamee sammuu keessaa haaqun garmalee ulfaata. Sababni isaas, namni kuni soba akka dhugaatti ilaalun waan amaneef, amantiin qalbii isaa keessatti lixee jira. Kanaafu, amantii sobaa kana haaqun garmalee ulfaata. Garuu namni wallaalummaa salphaa qabu, waa’ee wanta sanii waan hin beeknef, amantiin sobaas ta’ee amantiin dhugaa qalbii isaa keessatti hin lixne. Kanaafu, amantii fi yaada dhugaa yoo itti fidan haala salphaan fudhata.
Araboonni Makkaa fi naannawa sanii wallaalummaa salphaa haaqamu fi dhiqamu danda’u kana qabuu turan. Fixraa (uumama) irra kan turanii fi warra fedhii fi ijjannoo cimaa qabaniidha. Haqa hubachuun yoo isaan irratti miccirame itti duulu. Ija isaanii irraa yoo haguuggin saaqame, haqa ni jaallatu, ni hammatu; karaa isaa keessatti du’uu barbaadu.[1] Araboota yeroo sanii amaloota gaggaarii Ergaa Rabbiin irraa dhufe akka baadhatanii fi filataman isaan taasisaan mee haa ilaallu.
1-Collummaa fi Qarummaa (Az-Zakaa’u wal Fixnatu)
Akkuma duratti jennee qalbiin isaanii filoosofii gogaa haaqu ulfaatun hin xuroofne. Qalbiin isaanii akka waan ergaa (risaalaa) fudhachuuf qophoofte fakkaatti. Saboota Arabaa keessaa Araboonni Makkaa fi naannawa ishii jiran sammuun isaanii waa baay’ee kan qabatuudha (haffazuu)dha. Bal’inni lugaa isaanii jabeenya waa sammuutti qabachuu (haffazuu) fi yaadachuu ni agarsiisa. Dammaaf maqaan saddeettamni yoo jiraate, jeedalaaf maqaan dhibba lama, leencaaf maqaan dhibba shan, gaalaaf kuma tokkotu jira. Akkasumas, seyfiif maqaa baay’etu jira. Dhugumatti, kuni shakkii hin qabu, maqaalee kanniin hunda qabachuun sammuu jabaa fi cimaa barbaachisa. (Yeroo Nabiyyiin ergamu barreefamne hin babal’anne. Kanaafu, karaan beekumsa itti eeganii fi dhalootaf dabarsan guddaan sammuutti qabachuudha. Ummanni kuni waan baay’ee sammuutti qabachuu waan danda’aniif beekumsa Islaamaa badiinsa irraa ni eegu. Wanta dhagahan yoosu sammuutti qabatu.)
2-Warra Arjummaa ta’uu
Araboota durii biratti arjummaan hidda kan qabateedha. Yommuu keessummaan itti dhufu, gaala malee wanti biraa yoo hin jiraatin gaaluma san qaluuf fiigu.
3-Warra gootummaa, Dhiirummaa fi waa Deeggaru ta’uu
Waraana keessatti ajjeefamu irratti wal faarsu, firaasha irratti yoo du’an immoo wal qeequ. Isaan keessaa tokko yommuu ajjeechan obboleessaa isaa isa gahuu akkana jedhe: Yoo ajjeefame, dhugumatti abbaan isaa, obboleessi fi abbeeraan isaatu ajjeefamii jiru. Rabbiin kakadhe, dhugumatti nuti firaasha irratti hin duunu. Garuu fiixe xiyyaatin muramuun ykn gaaddisa seyfi jalatti du’uun[lubbuun teenya baati].Araboonni durii jabeenyaa fi kabaja eegu irra homaa hin dursan. (Tarii yeroo Nabiyyiin Ergamuu gootummaa fi dhiirummaan isaanii kuni diinotatti akka duulanii fi biyyoota baay’ee akka banan sababa ta’e. Ergaa Islaama baadhachuun gootumma fi dhiirummaa cimaa barbaachisa. kanaafu, bakka gootummaan, dhiirummaan, qalbiin qulqulluu taatee fi sammuu hatamtamaan waa qabattu jiran ergaa Islaamaa guddaa kana kaa’un, bakka sirrii kaa’udha. Dhugumatti, Rabbiin Beekaa, Ogeessa ta’eera. Ogeessa jechuun wanta hundaa bakka isaaf malu kan kaa’udha.)
4-Waadaa guutuu, ifaan ifatti fi dhugaa dubbachuu jaallachuu
Kijiba ni jibbuu turan, akka badaattis ilaalu. Warra waadaa guutan turan. Kanaafi, Islaama keessa seenuuf arrabaan ragaa bahuun gahaadha. Kijiba jibbuu isaanii wanta agarsiisu keessaa deebiin Abu Sufyaan Hirqaliif kennee ni agarsiisa. Hirqal waa’ee Nabiyyii (SAW) Abu Sufyaanin gaafate. Yeroo san Abu sufyaan nabiyyiif diina haa ta’uyyu malee dhugaa jiru hunda Hirqalitti hime. Abu sufyaan dhumarratti akkana jedhe, “Kijiba narratti ni argan jedhee osoo saalfachuu baadhe silaa waa’ee Nabiyyi kijiba dubbadhaa ture.”
Waadaa guutuun isaan biratti kan beekkameedha. Madiinaa irraa dhufanii Makkaan keessatti Aqabaa 2ffaa Nabiyyiif yommuu waadaa galan dhugaa kana ifa baasu. Galmeessaan seenaa Ibn Isihaaq ni jedha:
“Yommuu gosti Awsi fi Kazraj Nabiyyiif waadaa seenuf Aqabatti walitti qabaman, gosa Khazraj irraa Abbaas bin Ubbaadah akkana jedhe, “Yaa tuuta Khazrajaa! Maalirratti nama kana akka waadaa galtaniif beektanii jirtuu?
Isaanis ni jedhan: eeyyeen.
Innis ni jedhe: Namoota irraa diimaaa fi gurraachatti duulu irratti waadaa galaafi jirtu. Qabeenyi keessan yommuu hir’atuu fi namoonni kabajamoon keessan yommuu ajjeefaman argitan, isa kan kennitan (dhiistanii biraa deemtan) yoo ta’e, ammarraa jalqabe wallahi suni salphinna addunyaa fi Aakhiraati. Qabeenyi hir’achuu fi namoonni kabajamoon ajeefamuu waliin waadaa isaa kan guuttaniif ta’uu yoo argitan, isa (nabiyyi ofitti) fudhaa. Dhugummatti kuni wallaahi kheeyri addunyaa fi Aakhiraati.
Isaanis ni jedhan: Dhugumatti qabeenyatti balaan bu’uu fi namoonni kabajamoon ajjeefamuu waliin isa ni fudhanna. Yaa Ergamaa Rabbii yoo kana goone maaltu nuuf jiraa?
Nabiyyinis (SAW) ni jedhan: Jannata.
Isaanis ni jedhan: Harka kee diriirsi. Innis harka ni diriirse, isaanis waadaa ni galaniif.” (Siiratu Ibn Hishaam fuula 446)
Dhugumatti wanta Rabbiif ahdi seenanii fi nabiyyiif waadaa galan guutanii jiru. Bakka isaanii bu’uun guyyaa Badrii Sa’d bin Ubbaada akkana jedhe: “Yaa Ergamaa Rabbii! Rabbii nafseen tiyya harka Isaa jirtuun kakadhe! Osoo galaanatti faradoo teenya akka dabarsinu nu ajajje ni dabarsinaa turre. Ammas, faradoo teenya osoo bakka fagoo akka Bark Al-Ghimad akka oofnu ajajje ni oofnaa turre.” Sahiih Muslmi 1779
Dhugaan kuni hojii keessatti ijjannoo fi ciminnaan ifa bahee jira.
5-Bilisummaa jaalala guddaan jaallachuu fi gabrummaa fi salphinna diduu
Jireenya bilisummaa jiraachu garmalee barbaadu. Eenyullee akka isaan gabroonfatu hin fedhan. Namni gabrummaa jalatti yoo kufe, ol fageesse yaadu fi kaayyoo guddaa gahuuf dharra’uun isa keessatti ni laafa. Kanaafi, ilmaan Israa’il yeroo Fira’awna jalaa Rabbiin isaan baasee, “Gara lafa qulqulluu Rabbiin isiniif katabe seenaa” yommuu jedhaman, didda guddaa agarsiisan.Akkana jedhan, “Yaa Muusaa! Achi keessa namoota abbaa irree ta’antu jira. Hanga isaan achi keessaa bahanitti nuti hin seennu. Yoo isaan bahan, nuti ni seenna.” “Magaalatti seenaa injifattoota ni taatu” yommuu jedhaman, deebiin isaan kennan, “Yaa Muusaa! Hanga isaan achi keessa turanitti nuti gonkumaa hin seennu. Ati fi Gooftaan kee deemati lolaa (duulaa); nuti as teenyati.” (Ilaali Suuratu Al-Maa’ida 21-24)
Baroota dheeraaf gabrummaa Fira’awnaa fi ummata isaa jalatti waan kufaniif injifannoo hin hawwan. Faallaa kanaa, yommuu Nabii Muhammad (SAW) gara duula Badri deemu, sahaabota keessaa Miqdaad akkana jedhe: “Yaa Rasulallah (Ergamaa Rabbii)! Akka ilmaan Israa’il Muusaan, “Ati fi Gooftaan kee deemati lolaa (duulaa); nuti as teenyati” jedhan siin hin jennu. Garuu gara fuunduraatti deemi, nutis si waliin jirra.” [jenna].” Sahiih Al-Bukhaari 4609
Yeroo Nabiyyiin (SAW) ergaman san ummanni Roomaa fi Pershiyaa gabrummaa moototaa jalatti kufanii jiru. Ummanni kuni yaada ofii ibsachuu hin danda’an. Garuu Araboonni gabrummaa mootii jalatti hin kufne. Bilisummaa guutuu qabu. Yaada ofi akka fedhanitti ibsatu. Bilisummaa fi gootummaan isaan qaban ergaa Islaama guddaa kana akka baadhatanii fi addunyaatti geessan sababa guddaa ture. Namni mataa ofiitii bilisummaa yoo hin qabaatin, akkamitti nama ykn biyya biraa bilisoomsu danda’aa?
Kuni haala fi amaloota ummataa yeroo sanii biiftuun Islaamaa itti baatedha. Sababni biraa Nabiyyiin Makka keessaa itti filatameef du’aayin nabii Ibraahimii fi Ismaa’il qeebalamuudha. Manni jalqabaa ibaadaf dachii irratti namootaaf ijaarrame Ka’abaadha. Qur’aana keessatti:
“Dhugumatti, Manni jalqabaa tolli isaa kan baay’atee fi aalamaaf qajeelcha ta’uun ilma namaatiif kaa’ame (hundeefame) kan Bakkah (Makkaan) jiruudha.” Suuratu Aali-Imraan 3:96
Nabii Ibraahimi fi Ismaa’il bu’uura mana jalqabaa kana (Ka’abaa) erga olkaasanii booda akkana jechuun du’aayi godhan:
“Gooftaa keenya! Ergamaa isaan irraa ta’e, kan keeyyattoota (aayaata) Kee isaan irratti qara’u, kan kitaaba fi ogummaa isaan barsiisee isaanis qulqulleessu isaan keessatti ergi. Dhugumatti, Ati akkaan Injifataa, Ogeessa.” Suuratu Al-Baqarah 2:129
Du’aayin tunis fudhatama argachuun (qeebalamuun) nabiyyiin xumuraa Makkaan keessaa ni ergame.
Sababni biraa, teessumni lafaa odola (jaziiraa) Arabaa handhuraa waamicha Islaamaa addunyaa guutuu itti dhaqabuuf iddoo mijaawadha. Odola jechuun lafa bishaanin marfameedha. Odolli Arabaa biyyoota akka Saa’udi Arabiyaa, Yaman, Kuweet, Omaan, Bahreeni, United Arab Emirates fi Qaxaarin of keessatti qabata. Odolli Arabaa kuni ardii Eeshiyaa keessatti haa argamuyyuu malee ardii Afrikaa fi ardii Awroppaatti dhiyoodha. Naannawa kanatti qaroominni kan dagageedha, amantiin kan cimee fi karaaleen daldalaa as keessa qaxxaamuru. Odolli Arabaa humnoota gurguddoo yeroo san wal dorgoman lama jidduutti argama. Humna Kiristaanaa fi humna majuusaa, humna dhiyaa fi humna bahaa. Humni Kiristaanaa impaayara Roomaa bahatti argamuudha. Humni majuusa immoo impaayara Pershiyaa dhiyaatti argamuudha. Kana hunda waliinu mootummoota lamaan kanniinif hin bitamne. Daarin ishiitin gosoota xiqqoo yoo ta’e malee. Odolli Arabaa teesummaa lafaa gaarii irra waan tureef wiirtuu namoota addunyaa guutuu itti waaman ta’e.
Dr.Hasan Kamaal-din Yuniversiti Riyaada irraa qo’annoo fi qorannoo gaggeessen bu’aa kanarra akka gahee ni labsa: Giloobi Ardii irratti Makkaan handhuura dachiiti. Qorannoo isaa sarara kaartaa fageenya bakki hundi Makkaa irraa qaban safaruun jalqabe. Kanas kan godheef, kaartaa fayyadamee meeshaa qiblaa agarsiisuu sirreessuf carraaqaa ture. Osoo carraaqu tasa Makkaan walakkaa (handhura) addunyaa irratti akka argamtu kaartaa irratti argate.[2]
Kana hundaaf Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Makkaan iddoo ergamaan itti bahuu fi ergaan Isarraa itti bu’u ergasii tuqaa ka’uumsaa Islaamni addunyaa guututti itti faca’u akka taatuf filate.
“Rabbiin ergaa Isaa eessa akka kaa’u hunda caalaa beeka.” Suuratu
Al-An’aam 6:124
Maddoota
[1] Siiratu Nabawi– fuula 87-88, Abul Hasan Nadawi
[2] Madda olii -fuula 100
As-Siiratu Nabawiyyati–fuula 33-34, Alii Muhammad Sallaabi


text:
Real Madrid keessaa Eder Militao koronaa irratti arganii tapha kilabiin isaa Intermilan waliin qabdu keessa hin jiru.
Gurbaan dhalootaa Biraazil ganna 22, kun kophaatti ufi baasaa biyyaan wal hanqata. Kilabii isaa keessaa isuma qofa irratti argan.
Real Madrid dorgommii Shaampiyoona Liigii keesasa eegee jirti Intermilan ammo mataa keessa sadeessoo,jirti.
Militao amma koronaa iratti argan kun barana marroo sadii kilabii isaatii taphate.
Taphataan Bayer Munich, Niklas Sule Koronaa iratti arganiin wallaanuuniitti jirani. Isallee dorogmmii Shaampiyoon Liigi itana keessatti quba hin qabaatinaa.
Namii ganna 25 kun kilabii tanaaf nama akka utubaati taatullee haga qulqullaahutti taphatti hin deebi’u.
Jara kana amma qoratanii akka torbaan lama kophaatti bahanii ufi ilaalan tolchan.Eegii kilabiin isaanii dorgommii Shaampiyoon liigi irratti kilalbii Kilamarokn 1-0 mootee duubatti qophii gammacuu sunitti dabre.Torbaan lama keesastti tapha tokkollee hin taphatan.
Taphataa Juventus Cristiano Ronaldo Koronaa irratti arganii wallaanachaa bahe amma yaayyuu fayyee jedha.
Ronaaldoon nama ganna 35ti adoo kilabii Poortugaal waliin taphattuu dhiba kana irratti argan jedhan. Taatullee maatiin isaa naguma qabaa dhiba kanallee irratti hin agarre.
Torbaan afur wallaanachaa bahe amma dorogmmiitti deebi’e.Ronaaldoo tapha hedduu ka akka Barseloonaa waliin kilabiin isaa taphattellee irraa hafe.
Tapha shaampiyoon Liigii kale kialbiin isaa, Juventus kilabii Spezia moohatteen ammoo keessa jira.
Kilabiin Iskootish Rangers Jordan Jones fi George Edmundson seera koronaan tohatan cabsan jedhanii dorgommii irraa dhaaban.
Akka jecha kilabii isaaniitti jarii lachuu seera cabsee warra kilabiin hin beenne waliin qophii gammachuu keessa oole.


text:
Deeggarsi maallaqaa Gamtaa Awrooppaa irraa argame kun lammiilee Ityoophiyaa 400,000’f carraa hojii uumuuf kan oolu tahuu ibsame. Kessummattu maallaqni kun Paarkota Agroo Indaastirii, Investimantii fi jijjiirama gama mootummaatiin eegalame galmaan gahuuf kan oolu tahu odeeyfannoon ni addeessa.
Deeggarsi kun karaa Dhaabbata United Nations Industrial Development Organization (UNIDO) jedhamutiin hujii irra kan oolu yoo tahu, haaluma kanaan Ityoophiyatti Ambaasaadarri Gamtaa Awrooppaa Johan Borsam fi bakka buutuun ejensii misooma Indaastrii dhaabbata mootummoota gamtoomanii (UNIDO) walii galtee kana kan mallatteessan tahuun beekamee jira.
Ministeerri Qonnaa Obbo Umar Huseen fi Ministeerri Daldalaa Aadde Fatleworq Gebregizaabiher, akkasumas qondaaltonni ministeera Maallaqaa Ityoophiyaa sirna mallattoo kana irratti argamanii jiru.


text:
Dubbii himaa Samayaawii Partii han ture, Obboo Yoonaataan Tasfaayee "ergaa Adda Bilisummaa Oromoo Feesbuukii irratti oggaa geggeessu argame," jechuudhan himannaan irratti baname. Yoonaataan, mormiin Oromiyaa keessatti ji'oota shan dura ka'e akka itti fufu maqaa Feesbuukii Yoonaataan Tarreessaa Raggaasaa jedu fayyadamee hojii shororkeessummaa hojjachaa tureera jedha, himannan irratti baname. Hidhamee ji'a afur booda torban darbe mana murtiitti dhihaatus, abboottin seeraa guutanii waan hin argamneef, bellamni mana murtii caamsaa 23 bara 2016tti qabameera.
Dhabbanni mirga dhala namaatii falmmu, Amnistii Intarnaashinal garuu himanni kun waan hinjiree irratti hundaaheti jedhee, mootummaan Itoopiyaa hatattaman nama beekaama fi siyaasaa kana dabalatee, namoota yakka wal-fakkaatun himataman akka gadhiisu gaafata. Daayreektariin damee Aministii Intarnaashinal Gaafa fi Baha afrikaa, Mutoonii Waanyeekii, "mootumman Itoophiyaa namoota yaada isaanii morman hunda hidhuu fi shororkeessummaaadhan himachuu ittuma fufeera" erga jette booda, "Yonaataan Oromiyaatti lafti sammamaa jirachuu barreessera. Kunimmoo balleessaa mitti; Shororkeessummaa ta'us hin danda'u.Yoonaataan Adda Bilisummaa Oromootin waan walitti isa fidu tokkoohuu natti hin mullaatu," jetti. Mutooniin dabaltees, himannaan akkanaa kun mootumman seera shororkeesummaa baase, han rakkoo guddaa qabu kana hojiirra olchuudaa waan hudda yaalaa jirachuu agarsiisuu ibsite.
Karaa braatin hoogantoota Aandinet paartii duraanii keessaa tokko han ta'an Daani'eel Shibashii fi Samaayaawii paartii keessaa Yeshiwaas Asaffaa guyyaa harraa mana hidhaatii bahan. Obbo Abrahaa Dasta ( qama hoogansa Aranaa Tigraay han turan), Adoolessa 8 bara 2016 hidhaa dha baha jedhamee eggama.