text:
Waan Hin Jijjiiramne Irraa Jijjiirama Hin Eegnu
(Ijoo Dubbiii ABO Onkoloolessa 18, 2017)
Miidiyaa Wayyaanee irraan olola shiraan guutame kan jijjiirama fakkeeffamee yeroo yeroodhaan lallabamuu jalqabe kana osoo hin alanfatne akka hin liqimsine Ummata keenya hubachiisna. OPDOn jijjiirama fiduuf akka waan bilisa taatee tokkotti olola itti fakkeessii hafarfamaa jiru kanaan osoo hin dogoggorre Ummatni keenya galii qabsoo isaa kan tahe Mirga Abbaa Biyyummaa isaa harkatti galfatuuf bayyanootaa fi ciminaan, akkasumas, tokkummaadhaan akka socho’u gadi jabeessinee dhaamna.
Wayyaaneen jaarmaya farra-dimokraasii ti. Eenyummaan Wayyaanee kun waan laaftuutti jijjiiramuu danda’u akka hin taane moyxannoon ganna 26 bareechee waan agarsiisee jiruuf yeroo ammaa dhugaa kana namni hin hubanne jira hin fakkaatu. Waggoota 25 dura Wayyaaneen uumama isaa kan farra dimokraasii tahe kana irraa (Dhiibbaa hawaasa addunyaatiinis tahe dogoggora ofii irraa barachuudhaan) jijjiiramuu danda’a abdii jedhuun Wayyaanee waliin hojjetanii rakkina siyaasaa naannoo kanaa furuuf humnootni yaalan hedduu dha. Haa tahu malee, Addi Bilisummaa Oromoo sana duras maalummaa Wayyaanee hojiidhaan lafa irratti waan beekuuf gama isaatiin humna kamuu wajjin nagaadhaan hojjetanii rakkoo siyaasaa naannichaaf furmaata waaraa fiduu haalli dandeessisu yoo dhugumaan mijaawe itti hirmaachuuf qophii tahuu isaa ibsachaa fi eenyummaa Wayyaanees warra hin beekne biratti saaxilaa yoona gahe. Wayyaaneen ammoo uumama isaa kan farra-mirga ummataa fi dimokraasii irraa jijjiiramuu akka hin dandeenye kanneen hubataniif himaa bahame. Akkuma xiinxala ABOtti eenyummaan Wayyaanee kanneen hubatuu bubbulanii fi kanneen osoo beekanii haalan jiraatan illee farra umamtaa, dimokrasii fi nagaa tahuun amma hundaaf ifa tahaa dhufe jennee amanna.
Bara Wayyaaneen humnaan mootummaa qabsiifamee kaasee ABOf, Ummata Oromoofis tahe Ummatoota cunqursaa Wayyaanee jalatti kufan hundaaf filmaatni tokkichi hafe ijaaramanii karaa danda’ame hundaan irratti qabsaawuudhaan humna farra dimokraasii fi farra nagaa naannichaa tahe kana (humna TPLF/EPRDF) humnaan gatiittii Ummatootaa irraa buusuuf qabsaawuu qofa tahe.
Dhugaa kana tolchee hubachuudhaan, Ummata barsiisee ijaaruu fi hidhachiisuudhaan Ummatni akka mirga isaa qabsoodhaan kabajsiifatu taasisuu irratti hanga Adda Bilisummaa Oromoo kan hojjete hin jiru. Galata ABO fi Ummata Oromoo kan mirga ofii kabajsiisuuf gootummaa fi cichoominaan qabsaawee, har’aan tana Wayyaaneen eenyummaan isaa kan farra-ummataa, dimokiraasii, farra-bilisummaa fi nageenyaa tahe hunda biratti saaxilamee Ummatoota hundaan jibbamee tufamuu bira taree qabsoo Ummatootni mirga ofii kabajsiifachuuf geggeessaniin(keessattuu Qabsoo Bilisummaa Oromootiin) akka hin dandamannetti haleelamee afaan boollaa irra gahee jira. Mirgaa fi injifannoon kun qabsoo haqaa Ummatootaan (keessattuu ammoo qabsoo hadhaawaa dargaggootni Oromoo addatti fi ummanti Oromoo Dhaaba isaa ABO faana hiriiree geggeesseen) kan argamee dha.
TPLF/Wayyaaneen sadarkaa irra gahe kana(kufaatii isaa kan hin oolle) hubachuu fi irraa baaraguudhaan of dandamachiisuuf diraamaa shiraa hojjechuuf yaaluu irraa hanga du’ee awwaalamutti hin dhaabbatu. Diraamaa kanas ergamtoota isaa kanneen tahan miseensota dhaabota kaayyoo isaa ittiin galmaan gahachuuf ofii isaatii bibixxilee (gantoota Saba irraa dhalatan gananii garaa isaaniif bulan) gariitti dhimma bahuudhaan hojiitti hiikuuf tattaafachaa jira. Isaan kun ammoo yakkaa fi saamicha qabeenya Oromoo keessatti kanneen TPLF waliin qooda oolaanaa qabanii dha. Dhaabota waahillan TPLF tahan keessaa sab-boontota kumaan lakkaawaman kanneen jijjiirraa qabsoon Ummatootaa fidaa jiru deggaranitti hudhaa fi gufuu guddaa warri tahan kanneen akkasii tahuun nama hin falamsiisu.
Dhaabota Wayyaaneen kaayyoo isaa ittiin galmaan gahachuuf tolfate keessaa tokko kan tahe OPDO keessa sab-boontotni ilmaan Oromoo kan roorroon Saba isaanii irra gahu isaan laalessuudhaan roorroo kana Saba isaanii irraa dhaabsisuuf hawwii qabanii fi jijiirama ABO fi ummatni itti jiru akka milkaawu kan hojjetan kumootaan akka turanii fi jiran dhokataa miti. Isaan akkasii caalaatti jajjabeeffamuu fi hammatamuu akka qaban, qabaa fi eeggannoon feesisu godhamuufii akka qabuu wal hubachiisuu feesisa. Isaan kun humnaa fi miiltoo falmaa bilisummaa ti. Hiriira qabsaawotaa keessatti hammatamanii Kaayyoo Bilisummaa Ummata keenyaa galmaan gahuuf waliin tarkaanfachuun dirqama qabsoo tahuu amanuudhaan ABOn kana irratti jabinaan hojjechaa har’a gahe. Fuul-duraafis kun daran ciminaan irratti hojjetama. Mooraa qabsoo Oromoo fi tokkumman Oromoos hundeen akkasitti qabsoo irratti waliin falmuun, waliin wareegamuu fi dhiiguun qofa ijaarama jennee amanna.
Haa tahu malee, OPDOn akka jaarmayaatti wal qabatee ajaja TPLF jalaa of bilisoomsee Dhaaba dantaa Saba Oromoo tiksuuf hojjetuu fi Dhaaba jijiirama fidu tahee as baha jedhanii hawwuu fi abdachuun ykn. OPDO irraa waan akkanaa eeguun eenyummaa Wayyaanee fi hoogganoota OPDO kanneen samichaa fi yakkaan Wayyaaneetti hidhatanii jiranii wallaaluu fi gowwummaa taha.
Waan taheef Ummatni keenya Wayyaanee fi ergamtoota isaa kanneen amma illee irra keessaa OPDO Wayyaanee jalatti korkodanii hidhanii sab-boontota OPDO keessa jiranitti illee gufuu guddaa tahanii jiran akkuma sirna Wayyaanee miciliqsee irra taruudhaan galii isaatti tarkaanfatuuf akka hojjatu hubachiifna.
Ummatni keenya OPDO kan Wayyaaneen akka jaarmayaa siyaasaatti eenyummaa fi ilaacha ofiitiin/Wayyaanummaadhaan cuuphee tolfate keessaan jijjiiramni wahii as bahuu mala jedhee abdachuun dogoggora seenaa guddaa tahuu beekee ololaa fi diraamaa bifa kamiinuu fi qaama kamiinuu tolfamu irraa ijaa fi gurra cufachuudhaan ofii fi walii isaa qofa irratti abdatee jaarmayaa isaa jabeeffachuudhaan qabsoo bifa hundaan itti jiru dacha dachaan finiinsuudhaan humna farra nagaa naannichaa, farra dimokiraasii fi diina ummatoota hundaa tahe kana (TPLF) of duraa kaasuu fi maqsuuf murannoodhaan socho’uun daandii filmaata biraa hin qabne tahuu ABOn gadi jabeessee hubachiisa.
Hubachiisa kana irra dhaabbatuudhaan, Miidiyaa Wayyaanee irraan olola shiraan guutame kan jijjiirama fakkeeffamee yeroo yeroodhaan lallabamuu jalqabe kana osoo hin alanfatne akka hin liqimsine Ummata keenya hubachiisna. OPDOn jijjiirama fiduuf akka waan bilisa taatee tokkotti olola itti fakkeessii hafarfamaa jiru kanaan osoo hin dogoggorre Ummatni keenya galii qabsoo isaa kan tahe Mirga Abbaa Biyyummaa isaa harkatti galfatuuf bayyanootaa fi ciminaan, akkasumas, tokkummaadhaan akka socho’u gadi jabeessinee dhaamna.


c: text/html

text:
Gosoota Tawhiida-Kutaa 1
Akkuma kutaa darbe keessatti jenne tawhiida jechuun Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa gooftummaa (rubuubiyyah), zaata, sifaataa Isaatii fi Isa gabbaruu keessatti Isa tokkichoomsu fi waa itti fakkeessu fi qindeessu dhiisudha. Kanarraa ka’uun tawhiidni bakka saditti qoodama: 1ffaa- Tawhiidu Ar-Rubuubiyyah, 2ffaa-Tawhiidu al-asmaa’a wa sifaat, 3ffaa-Tawhiidu al-uluuhiyyah
In sha Allaah kunniin sadan maal akka ta’an bal’innaan kan ilaallu ta’a. Namni tawhiida shirkii irraa qulqulluu ta’e qalbii keessaa yoo qabaate, jireenya qabaata. Sababni isaas, jireenyi tawhiida irratti tan ijaarramtedha. Tawhiida malee jireenyi jireenya hin jedhamtu. Dhandhamaa fi mi’aa hin qabdu. Kanaafu, namni gammachuu bitachuu fi ibidda irraa of baraaru barbaadu waa’ee tawhiidaa sirritti beekun hojii irra oolchuf tattaafachu qaba.
1ffaa- Tawhiidu Ar-Rubuubiyyah (Tawhiida Gooftummaa)
Hiika tawhiida kanaatti seenun dura mee hiika Rabb jedhu ilaaluf haa carraaqnu. Sababni isaa jechi rubuubiyyah jedhu jecha rabba jedhu irraa kan horsifameedha. Jechi Rabb jedhu galmee afaanii keessatti hiika baay’ee qaba. Garuu yeroo sirritti qoratame hiikni Rabb (Gooftaa) jedhu hundee sadiitti deebi’a. Hiikonni biroo hiikota sadan kanniin jalatti ramadamu danda’u.
1ffaa- Jechi Rabb jedhu hiika Maalik jedhu qaba. Asitti maalik jechuun wanta tokko qabaachu, abbaa itti ta’uu fi too’achudha. “Fulaanu Rabbud-daari” yommuu jedhamu, “ebalu abbaa manaati” jechuu isaati. Haaluma kanaan Rabbu daabbati- jechuun abbaa beelladaa. Namni waa qabu hundi wanta saniif rabb ta’a. Kana jechuun mirga abbummaa irratti qabaata. Wanti suni kan isaa ta’a. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wantoota hundaa waan uumef Rabb (Gooftaa) wantoota hundaati. Wantoonni uumaman hundi kan Isaati.
2ffaa- Jechi Rabb jedhu hiika Bulchaa ajaja isaatiif bulan (As-Sayyidul Muxaa’a) qaba-
Hayyuu lugaa Arabiffaa ibn Munzir ni jedha: Rabeytul qawma (ummata bulche)- kana jechuun ani isaanii ol ta’e. Ni jedhama: Rabba fulaanu qawmahu- ebalu ummata isaa bulche, isaaf kan masakaman (ajajaman) taasise.
3ffaa- Jechi Rabb jedhu hiika “waa kan fooyyessu, qindeessu, guddinnaa fi kunuunsa isaatiif kan dhaabbatu” qaba. Inumaa, haayyoonni gariin jechi rabb jedhu jecha tarbiyah jedhu irraa kan dhufeedha jedhu. Sababni isaas Rabbiin subhaanahu haala uumamtootaa kan sirreessu, qindeessu, isaan guddisuu fi kunuunsudha. Tarbiyah jechuun guddisuu, kunuunsu, barsiisuu fi wanta guddinnaf barbaachisu biroo dhiyeessudha.
Ni jedhama: Rabba waladahu- kana jechuun hanga gu’uu fi umrii ijoollummaa darbuutti ilma isaa fooyyesse, haala gaariin guddise[1]. Allaahn Rabbi (Gooftaa) wantoota uumaman hundaati. Kana jechuun uumuu irraa jalqabe hanga du’anitti ykn badanitti kan guddisu, kunuunsu, barsiisu, eegu fi haala isaanii sirreessu fi qindeessu Isa.
Sheykul Islaam ibn Taymiyyan ni jedha: al-Rabb jechuun kan gabricha Isaa guddisuu fi kunuunsu, amala isaaf kennu, ergasii ibaada fi wantoota biroo irraa haala isaa hunda keessatti kan isa qajeelchudha.)[2]
Al-Maqruuzi ni jedha:…al-Rabb Uumaa namoota hundaa argamsiiseedha, isaan guddisuuf, kunuunsu fi fooyyessuuf kan dhaabbateedha. Uumuu, sooru, fayyaa [isaaniif kennu], amantii fi addunyaa isaanii fooyyessu irratti itti gaafatamummaa kan fudhateedha.)[3]
Kanaafu, Rabbiin kan wanta hundaa uume, guddisuu, kunuunsu, eegu, qananiisu, barsiisu, qajeelchu, too’atu, bulchu, qindeessu, sirreessu, balaa namarraa deebisuu fi kaasu, sooru fi fooyyessudha. Kanaafu, uumamtoonni sakandii takkaaf Rabbiin malee jiraachu hin danda’an. Wantoonni hundi Isatti hajamu. Sababni isaas, Inni Rabb (Gooftaa) isaaniiti. Kana jechuun kan isaan uume, jiraachisu, nyaachisu, eegu, too’atu, kunuunsu fi wantoota barbaadan biroo isaaniif godhu Isa.
Allaahn Rabbi samii fi dachiiti. Kana jechuun samii fi dachii kan uumee Isa. Akka hin kufnee fi hin banne yeroo hundaa kan eeguu fi too’atu Isa. Rabbiin ni jedha:
“Dhugumatti, Rabbiin samii fi dachiin [bakka isaaniitii] akka hin deemne qaba. Osoo bakkaa deemanii Isa malee wanti tokkoyyuu isaan lamaan hin qabu. Dhugumatti, Inni Obsaa, Araaramaa ta’eera.” Suuratu Faaxir 35:41
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa samiin akka hin kufnee fi dachiin socho’uun akka hin banne bakkatti isaan qaba. Osoo samiin kan kuftuu fi diddigamtu taatee, akkasumas, dachiinis sochoo’un badde, Rabbiin ala eenyullee bakkatti isaan qabuu fi deebisu hin danda’u. Yommuu uumamtoonni badii gurguddaa akka shirkii, soba Rabbiin irratti dubbachuu fi kan biroo hojjatan, Rabbiin ni obsa. Dafee isaan hin adabu. Tarii gara Isaatti deebi’uun araarama kan kadhatu ni jira. Innis ni araaramaaf. Inni Obsaa, Araaramaa waan ta’eef. Kuni hundi kan agarsiisu uumamtoota kan uumuu, samii fi dachiin akka hin banne kan eeguu fi qabu Rabbii Tokkicha. Kanaafu, uumamtoonni garmalee Rabbitti hajamu. Gonkuma gargaarsa, eegumsa fi kunuunsa Isaatirraa bilisa ta’anii jiraachu hin danda’an. Garuu namoonni baay’een kana hin hubatan. Qabeenyaa fi wanta barbaadan yommuu argatan mataa isaaniitiin waan jiraatan isaanitti fakkaata. Osoo qileensa isaan gara keessatti fudhatanii fi bishaan dhugan san Rabbiin qabee, eenyutu qileensaa fi bishaan isaaniif fidu danda’aa? Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Jedhi, ‘Mee naaf himaa! Osoo bishaan keessan dachii keessatti gadi lixaa ta’ee, namni bishaan yaa’u isiniif fidu eenyuu?’” Suuratu Al-Mulk 67:30
Hanga fedhan namoonni haa qotan haala dhaqqabuu hin dandeenyeen osoo bishaan handhuura dachii keessatti garmalee gadi lixee, Rabbiin malee eenyutu bishaan yaa’u fiduu danda’aa? Gonkumaa hin danda’an. Inumaa, osoo bishaan duumessa irraa bu’uu baate, Rabbiin ala eenyutu copha bishaanii duumessa irraa buusu danda’aa? Qur’aana keessatti, “Sila bishaan dhugdan san argitanii? Isintu duumessa irraa buuse moo Kan buuse Nuhi? Osoo feene ashaboo [kuraawaa] isa taasifna. Kanaafu, maaliif [Rabbiin] hin galateefannee?” (Suuratu Al-Waaqi’a 56:68-70) Bishaan hundee jireenyaati. Bishaan malee jiraachun hin danda’amu. Kanaafu, beekanis wallaalaniis uumamtoonni hundi gara Rabbiitti hajamu. Gonkuma Isarraa of gahanii jiraachu hin danda’an.
Kanaafu, hiika rabb jedhu yoo sirritti hubanne, tawhiidu ar-rubuubiyyah hubachuun nu hin dhibu. Ar-Rubuubiyyah (Gooftummaan) sifaataa (amala) Rabbii ta’a. Kana jechuun Gooftaan waan hunda uumuu, jiraachisu, ajjeesu, kaasu, sooru, kunuunsu, qindeessu fi hojii biroo hojjatu Rabbiidha. Kanaafu, Tawhiidu ar-Rubuubiyyah jechuun waan hundaa kan uumuu, kan sooru, kan ajjeesu fi jiraachisu, kan fayyadu fi miidhu, yeroo fedhetti wanta barbaade kan hojjatu Rabbiin qofa akka ta’e amanuu fi kana keessatti shariikaa fi dorgomaa akka hin qabne mirkaneessudha[4]. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Rabbiin Kan isin uume, ergasii isin sooru, ergasii isin ajjeesu, ergasii isin jiraachisuudha. Shariikota keessan keessaa kanniin irraa wanta tokko kan hojjatu ni jiraa? Wanta isaan itti qindeessan irraa Inni (Rabbiin) qulqullaa’e olta’e.” Suuratu Ar-Ruum 30:40
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa kan isin uumu, isin nyaachisuu fi obaasu, isin ajjeesu fi Guyyaa Qiyaamaa isin jiraachisu Isa qofa akka ta’e beeksisa. Shariikota mushrikoonni kadhatan keessaa eenyullee wanta kanniin keessatti Rabbiin waliin kan hirmaatu ykn qooda fudhatu hin jiru[5]. Asitti shariikota jechuun wantoota namoonni Rabbiitti qindeessaniidha ykn Isa waliin kadhataniidha. Kanneen akka taabotaa, sanamaa, namoota, Malaykoota, Jinnoota fi uumamtoota biroo. Namoonni “wantoonni kunniin Rabbitti nu dhiyeessu ykn jaarsummaa nuuf ta’u” jechuun wantoota kanniin kadhatu. Yookiin akkuma Rabbiin wanta tokko hojjatu isaaniis ni hojjatu jechuun yaadu. Haala kanaan Rabbitti qindeessu (shaarraku). Taabonni, namoonni, malaaykonni, Jinnooni kunniin wanta Rabbiin hojjatu hojjachuu hin danda’an. Kanaafu, uumu, sooru, ajjeesu, jiraachisu kan danda’u Rabbii Tokkicha qofa erga ta’e, akkamitti uumamtoota wantoota kanniin hin hojjanne Rabbitti qindeessu? Wanta isaan itti qindeessan irraa Rabbiin qulqullaa’e olta’e.
Kanaafu, wanti asirraa hubannu Kan wanta hundaa uumuu, sooru, jiraachisu fi ajjeesu Rabbiin qofa. Tarii namoonni wanta tokko uumu danda’u. Garuu kuni fedhii Rabbiitin kan ta’uu fi daangefamaadha. Namoonni wanta tokko yommuu uuman wantuma duraan jiru gara wanta biraatti jijjaran malee wanta gonkumaa hin jirre uumuu hin danda’an. Wanta gonkumaa hin jirre uumuu kan danda’u Rabbiin qofa. Fakkeenyaf, namoonni telefoona, kompiyutara, xiyyaara fi kkf ni hojjatu. Wantoota kanniin wantootuma duraan jiran irraa hojjatu. Sibila, pilaastiki fi seraamiki walitti fidanii hojjatu. Garuu sibiila, seeramiki fi pilaastiki kana dhabama irraa Kan argamsiise Rabbiin qofa. Ammas, namoonni samii irraa bishaan buusun biqiltoota biqilchuu hin danda’an. Rabbiin ni jedha:
“Samiiwwan utubaalee argitan malee uume. Gaarreen gadi dhaabbatoo ta’aniis akka dachiin isiniin hin sochoonef keessa kaa’e. Lubbu-qabeeyyi hunda irraa ishii (dachii) keessa facaase. Bishaan samii irraa buufnee [biqiltoota] gosoota gaggaarii hunda irraa ishii keessatti magarsine. Kuni uumama Rabbiiti. Warroonni Isaa gadi jiran wanta uuman mee natti agarsiisaa. Dhugumatti, miidhaa raawwattoonni (zaalimonni) jallinna ifa galaa keessa jiru.” Suuratu Luqmaan 31:10-11
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa samiwwan torba garmalee guddatanii fi furdatan tokko kan biraa irra gochuun uume. Samiiwwan kunniin utubaalee homaatu hin qaban. Osoo qabaatanii silaa ni argitu turtan. Akkanatti kan dhaabbatan Dandeetti Rabbii qofaani. Akka isiniin hin sochoone gaarreen jajjaboo fi dhedheeroo dachii keessa godhe. Lubbuu qabeenyi lukaan deemanii fi garaan shololi’an dachii keessa facaase. Kunniin ilma namaatiif kanneen masakamanii fi laaffifamaniidha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala yommuu dachii keessa lubbu-qabeenyi facaasu, sooranni isaaniif barbaachisaa akka ta’e ni beeke. Kanaafu, samii irraa bishaan buusun biqiltoota gosa gargaraa fi babbareedo ta’an biqilche.
“Kuni” kana jechuun samiwwan, dachiin, gaarreen, lubbu-qabeeyyi fi lubbu-dhabeeyyin, biqiltoonni uumama Rabbiiti. Rabbiin qofatu isaan uume. Isaan uumuu keessatti homtu Isa waliin qooda hin fudhanne. “Warroonni Isaa gadi jiran wanta uuman mee natti agarsiisaa.” Kana jechuun taabonni, sanamni, namoonni fi uumamtonni biroo Rabbiin waliin gabbartanii fi kadhattan sunniin wanta uuman yoo qabaatan mee natti agarsiisaa. Akkuma Rabbiin uumuu ni uumuu, akkuma Inni sooru ni sooru? Ibaadan (gabbariin) isin isaaniif gootan sirrii akka ta’uuf kanniin keessaa wanta uuman yoo qabaatan mee natti agarsiisaa?
Akkuma beekkamu, gonkumaa wanta sharikoonni isaanii uuman agarsiisu hin danda’an. Sababni isaas, wantoota tarreefaman armaan olii hunda kan uume Rabbiin qofa akka ta’e mirkaneessanii jiru. “Dhugumatti, miidhaa raawwattoonni (zaalimonni) jallinna ifa galaa keessa jiru.” Kana jechuun namoonni Rabbi gaditti wanta biraa gabbaran (waaqefatan) miidhaa raawwattoota (zaalimota) jallinna ifa bahaa keessa jiraniidha. Sababni isaas, wanta nama fayyaduu, miidhuu, ajjeesuu fi jiraachisuu hin dandeenye gabbaran (kadhatan). Rabbii Khaaliqa waa hundaa sooru fi too’atuf hojii isaanii qulqulleessu dhiisan[6].
Gabbaramu fi kadhatamu kan qabu Rabbii waan hundaa uume, faayda namaaf fidu, miidhaa namarraa deebisu, wantoota hundaa beeku fi wanta hundaa irratti danda’aa ta’eedha. Namoonni Rabbii guddaa kana dhiisanii wanta isaan hin dhageenye, isaan hin fayyannee fi miidhaa isaan irraa hin deebisne kadhatan dhugumatti jallinna ifa bahaa keessa jiru. Namoonni gara qabrii deemun nama achi keessatti awwaalame kadhatan ykn nama du’ee waammatan dhugumatti jallinna ifa bahe keessa jiru. Ammas, namoonni Iyyasuusin, Mariyamiin, Goorgisin, Mikaa’elin, Gabra’eli fi wantoota biroo kadhatanii fi sagadaniif jallinna ifa bahaa keessa jira. Sababni isaas, uumamtoonni kunniin wanta namoonni kunniin jedhan hin dhagahan, faayda isaaniif fidu fi miidhaa isaan irraa deebisuu hin danda’an. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Rabbiin ala waan isa hin miinee fi hin fayyadne kadhata. Suni isatu jallinna fagoodha.” Suuratu Al-Hajj 22:12
“Nama Rabbiin ala waan hanga Guyyaa Qiyaamaatti homaa isaaf hin awwaannee fi isaan (warri kadhataman) kadhaa isaanii irraa dagatoo ta’an gabbaru caalaa jallataan eenyu?” Suuratu al-Ahqaaf 46:5
Guduunfaa
☛Tawhiinni bakka sadiitti qoodama: 1ffaa-Tawhiidu ar-Rubuubiyyah, 2ffaa- Tawhiidu al-asmaa’a wa sifaat, 3ffaa-Tawhiidu al-uluuhiyyah
☛Jechi “Rabb” jedhu hiika baay’ee qaba. Garuu hiikota kanniin bakka sadiitti qoodun ni danda’ama:
1ffaa– wanta tokkotti abbaa ta’uu fi too’annaa guutuu irratti argachuu. Allaahn Rabbul aalamiina- kana jechuun wantoonni uumaman hundi kan Isaati, too’anna guutuu isaan irratti qaba. Sababni isaas, Kan isaan uume, jiraachisu, ajjeesu, haala isaanii qindeessu fi too’atu Isa.
2ffaa-Rabb jechuun Bulchaa ajaja isaatiif bulaniidha.
3ffaa-Rabb jechuun Kan waa fooyyessu, guddisu, kunuunsu fi qananiisudha. Allaahn subhaanahu wa ta’aalaa Rabbi (Gooftaa) waan hundaati. Sababni isaas, kan isaan uume, guddisu, jiraachisu, kunuunsu, eegu, too’atu, fooyyessu, sooru, qajeelchu fi wanta isaan barbaachisu biroo isaaniif dhiyeessu Isa. Gonkumaa uumamtoonni sakandii takkaaf Rabbiin irraa of gahanii jiraachu hin danda’an. Osoo Rabbiin qabuu fi eegu baate samiin ofiin dhaabbachu hin dandeessu. Sababni isaas, jalaa utubaa hin qabdu. Osoo Rabbiin qileensa fi bishaan isaaniif dhiyeessu baate, silaa namoonni sakandii takkaaf jiraachu hin danda’an.
☛Kanaafu ilmaan namaati fi uumamtoonni biroo Gooftaa isaan kunuunsuu fi eegutti garmalee hajamu.
☛Kanarraa ka’uun tawhiidu ar-rubuubiyyah jechuun kan wantoota hundaa uume, sooru, jiraachisu, ajjeesu fi qindeessu Rabbiin qofa akka ta’e amanuu fi hojiwwan Isaa kanniin keessatti shariika (kan Isa waliin qooda fudhatu) akka hin qabne mirkaneessudha. Samii, dachii fi wantoota isaan jidduu jiran kan uumee Rabbii Tokkicha. Eenyulle Isa hin gargaarre. Erga uume boodas isaan bulchuu fi too’achu keessatti gargaaraa fi gorsaa hin qabu. Ni jedha:
“Jedhi ‘Faaruun Kan Rabbi ilma hin godhatiniiti, Kan mootummaa keessatti shariika hin qabnee fi dadhabbinna irraa kan ka’e gargaaraan kan Isaaf hin jirreeti.’ Guddisu Isa guddisi.” Suuratu Al-Isra 17:111 (Guddisu Isa guddisu-jechuun amaloota gaggaarii Isaa beeksisuun, maqaalee Isaa gaggaariin Isa faarsun kabaja guddaan Isa kabaji)
☛ Wantoota hundaa kan uume, sooru, jiraachisu, eegu, ajjeesu, nama fayyadu fi balaa namarraa deebisu Rabbiin qofa erga ta’e, namoonni Isa qofa gabbaruu qabu. Rabbii Tokkicha dhiisanii wanta isaan hin fayyannee fi hin miine kadhachuu ykn gabbaruu hin qaban.
Kitaabban wabii:
[1] Ash-Shirku fiil qadiimi wal hadiisi-fuula 56, Abu Bakr Muhammad Zakariya
[2] Madda olii-fuula 59
[3] Madda olii-fuula 60
[4] Madda olii-fuula 65, Min ma’aalim Tawhiid, fuula 20, Sheyk Abdurazzaaq bin Abdul-Muhsin Badri
[5] Tafsiiru Sa’diyy-fuula 755
[6] Tafsiir Sa’idiyy fuula 760
Ibtilaa’ul Iraadati bil Iimaani wal-Islaami wal-Ibaadati– Fuula 165-168, Abdurahman Habankah

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Qabsoon Oromoo ifaajjiifii dhamaatii danuu booda sadarkaa har’aarra ga’eera. Qeerroon kaayyoo fi mul’ata abbaasaatti ciccee falmiirra jira. Saba walaba ta’ee dhalatee, walabummaansa irraa mulqameef qabsa’a. Aarsaa hedduus baaseera baasaas jira.
Qeerroo Bilisummaa Oromoo kobbortaa garbummaa sabasaarra ciruuf ifaaja. Nuffii fi sodaa tokko malee qabsoo hadhoofturra jira. Firaaf diina qabsoos bareechee Beeka.
Haala yeroo ammaa ilaalchisee, Yeroo nuti keessa jirruu nuuf Warqeedha. Nama dhuunfaa mormuufis ta’ee deggeruuf yeroo hin qabnu. Firii dhadhabbii keenya kaleessaa arguuf carraaqudha malee. Daandii eegalees qoree sakatta’aa deemu qabnas. Yeroon kun yeroo kam caalayyuu bilchina nu barbaachisa. Kanaaf ammoo Firriis diinnis miidhegsee beeka. Haqa haqaaqame deebisuuf daandii dheeraatu nu hafe.
Haala amma addunyaan illee qabsoo keenya deggaruuf nu cina dhaabbataa jirutti, qaamota yakkamoo hidhaa fi seeratti dhiyaachuu baraaramuuf afaanfajjiif “hiriiraan bahaa nu deggaraa!” jedhan deggaruun kan qisaasama yeroo cinatti harkifannaa Bilisummaaf qabsoo keenya ija addunyaa cinatti xiqqeessu ta’a jennee ilaalla; waan ta’eef Qeerroo Bilisummaa Oromoo gadjabeessee hiriira garboonfataa dhaadessuuf karoorfame ni morma.
Qaama yakkamaa yakka tokkoon alatti waggoota 28 guutuu nu ajjeesaa, nu kolaasaa sanyii nu kutaa, haamilee nu cabsaa, qaama nu hir’isaaf nu irratti daguuggaa shanyii raawwataa ture baanee dhaadessuuf si cina jirra jechuu nuti Qeerroo Bilisummaa Oromoo waan addunyaa kanarratti ta’ee hin beenne daba siyyaasaa Oromoo irratti deemuuf jiru kana ni mormina. Qaamota yakka ajjeechaaf gidiraa lafarraa nu buqqaasuu nu Oromoo irratti raawwataa turan deggaruun yakka seenaan nama gaafatu hojjechuu akka ta’ettis fudhanna.
Yakkamaa faana socho’uufis hojjechuufis Qeerroon akeeka uummatasaa Oromoo faalleessu kamiinuu kan hin hojjenne ta’uu gamanumaan dhaamna. Kanaaf gaaffiin Qeerroo Bilisummaa Oromoo addatti ammallee gaafatu wayiita babal’ataa jirutti qaamonni yakkamoon TPLF akkasuma ijaarsi isaaniin ijaaraman uummata keenya gowwoomsuuf akeeka dhokataan socho’aa jiran dura ni dhaabbanna.
Qeerroo Bilisummaa Oromoo rakkoo siyyaasaa biyyattii furuuf ibsa ABO’n irra deddeebiin Wayyaaneef qaamota dhimmichi ilalallatu bakka qaamni sadaffaa jirutti furuuf qophii ta’uu baase kan hojiirra oolfamu akka ta’u ni gaafata. Akkasuma gaaffiiwaan abbaa biyyummaa ABO dhaan hogganamee gaafataa turetti dabalee gaaffii Mootummaa Ce’umsaa gaafachuu, yakkamtoota manni seeraa biyyattii akka seeratti dhiyeessu gaafachuu, ajeechaa jumulaa nurratti raawwataa jiru akka nurraa dhaaban gaafachuu, qe’ee keenyarraa nu buqqaasuun nu dararuun akka dhaabbatuuf irra deddeebin ammoo kan jedhu qaamonni nurraan darara gahaa turan akka seeratti dhiyaataniif qaamota nagaa mana hiraarsaatti qaama hir’isaa turaniif akka beenyaan kaffalamu gaafachuu, Liyyuu Ayiliin mootummaan Wayyaaneen ijaaraman akka seeratti dhiyaatan gaafachuu itti fufna!
Waan ta’eef Qeerroon Bilisummaa Oromoo yeroon ammaa nuuf Warqeedha, nama dhuunfaa deggaruufis ta’ee mormuuf yeroo hinqabnu. Nuti sirna biyyattii keessatti Wayyaaneen direeree jiru akka diigamuuf kan nagaa biyyattii eegsisu akka bakka buufamu gaafanna. Yeroon nuti qabsoo Oromootti Xumura gochuuf hojjetaa jirru kanatti of ko’omsuun waan uummata keenya miidhu kamiin kan hin deggarreef kan irratti hin hirmaanne ta’uu hubachiisna. Hiriira halagaan waame kamirraayyuu qooda kan hin fudhanne rakkoo uummataa addunyaaf karaawwan hiriiraaf FXG addunyaaf beeksisuuf kan duubatti hin jenne ta’uu hubachiisa.
Injifannoon Uummata Oromoof
Gadaan Gadaa Xumura Garbummaati!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Waxabajji 20,2018
Finfinnee Oromiyaa


text:
Da’waa (Waamicha) Dhoksaa (Ad-Da’watu Sirriyatu)
Dabalata Dubbisuuf
Nabiyyiin (SAW) amma Rabbii rahmata godhaa fi Arjaa ta’eef nabiyyii ta’uu isaa mirkaneefatanii jiru. Suuratu Al-Alaqaan nabiyyi ta’an. Yommuu Malaykaan Jibriil (aleyh salaam) si’a lammataatif dhufu Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa aayaata tannin irratti buuse:
Nabiyyiin (SAW) Khadijaaf daldaluu fi Ishii Fuudhuu
Dabalata Dubbisuuf
Khadiijaa bint Khuwaylid dubartii abbaan manaa ishii irraa du’ee fi kabajaaf qabeenya tan qabdu turte. Qabeenya ishiitiin akka daldalan dhiirota ni qaxarti turte. Yommuu waa’een dhugummaa dubbii, amaanaa eeguu fi bareedinni akhlaaqa Nabii Muhammad (SAW) ishii gahuu, qabeenya ishiitiin daldalaa ta’uun gara Sooriya akka deemu isatti dhiyeessite. Daldaltoota biroo caalaa qabeenya akka isaaf kennitu waadaa ni seente. Innis kana fudhachuun tajaajilaa ishii Maysiira jedhamuu waliin gara Sooriyaa imale. Nabiyyiinis Sooriya erga gahee meeshaa manaa baheen ni gurgure. Meeshaa barbaadus ni bite. Gara Makkaa erga deebi’ee booda Khadiijaan qabeenya ishiif fide ni gurgurte. Qabeenyi ishiis dachaa ta’e.


text:
Koomishinarri Koomishinii Poolisii Naannoo Amaaraa – Abberee Addaamuu fi itti-gaafatamaan waajira dhimmoota Koomishinikeeshinii naannichaa – Assemaahenyi Asires, yaalii fongolcha mootummaa dhiheenya naannoo Amaaraa keessatti deemsisamee ture wajjiin dhimmoota wal-qabatan irratti har’a ibsa waliin kennaniin, mootummaan federaalaa fi mootummaan naannoo ka wal-gargaaree hojjetaa jiru tahuu hubachiisan.
“Mootummaan naannoo taayitaa isaa mootummaa federaalaaf dabarsee kennee jira. Humna poolisii addaa naannichaa gidduutti wal-qoqqooduun uumamee jira. Ragaa gahaa malee shakkamtoonni qabamaa jiru” ka jedhamee odeessuma hamii dhuga irraa fagaate tahuu ka dubbatan – Itti-gaafatamaan dhimmoota koomiyunikeeshinii mootummaa naannoo Amaaraa – Obbo Assemaahenyi Aisres, mootummaan naannoo, aangoo seeraan kennameef tokkollee akka dabarsee hin kenniin dubbatan.
Caasaa nageenyaa naannichaas, qaamota gargaarsaaf federaala irraa dhufanis walumaa-galatti kan hoogganu mootummaa naannoo ti, kan qindeessu mootummaa naannoo ti. Sirna federaalaatti hundaa’uudhaan aangoo kennameef taakkuu tokkollee dabarsee hin kennine, gara fuul-duraattis hin kennu. Taayitaan dabarsamee kenname hin jiru – jedhan.
“Gareen federaala irraa dhufe, deggersa teknooloojii fi teekinikaa gohuuf malee, qorannaa naannoo sanatti geggeessamu kan adda-durumaan hoogganu, poolisii naannoo ti” jedhanii, deemsi hojii naga-eegumsaa maal akka tahe ennaa itti fufanii dubbatan, “hojiin nageenyaa, hojii idilee addunyaa ti. Hojii gandaa miti. Yunifoormiin isaa kan idil-addunyaa ti. Bifa ijaarsa isaatiin Poolsii Amaaraa jechuu dandeessa, Poolisii Oromiyaa jechuu dandeessa, Poolsii Kibbaa, Poolisii Tigraay jechuu dandeessa.
Hojiin isaa garuu tokkicha. Naannoo isaa tiksa, achii immoo Itiyoophiyaa tiksa. Kanaaf, mootummaa federaalaa yokaan Itiyoophiyaa fi Amaaraa adda qoodee, lamaan isaanii akka diinaatti akka wal-ilaalan kan godhu – hojiin nageenyaa bala’amaa dha. Nutis kana hin fudhannu. Har’as, booris federaala waliin hojjenna. Federaallis kan keenya, jennee amanna – jedhan.


text: Ilmi Maqaan Abbaa Isaa akka jijjiirramuuf kallattiidhaan gaafachuu ni danda’aa? Xiinxala Raawwatiinsa SHH Kwt 42 fi 43 irratti taasifame. Bu’uura Heera Mootummaa Federaalaa Kwt 36(1)(b) tiin daa’imni kamuu maqaa fi lammummaa qabaachuuf mirga qaba jechuun kaa’eera. Gama kanaan seerri maqaa namni tokko qabaachuu kan danda’u haala kamiin akka ta’e kaa’u immoo S/H/H kwt 32-46 akkasumas kwt 3358- 3360 tti jiran jalatti kaa’ameera. Bu’uuruma kanaan namni tokkoo maqaa firaa(family name),maqaa dhuunfaa tokko ykn isaa ol (first name) fi maqaa abbaa(patronymic ) qabaachuu akka qabu qajeeltoon isaa…


text:
Obomboleettiin jabaan qilleensa makate Robii har’a Portorikoo gama bahaa kan dhahee yoo ta’u akkaan balaa hamaa kan dhaqqabsisuu danda’uu ta’u kanneen qilleensa raagan ibsanii jiru.
Waaltaan qorannaa obomboleettii kan Yunaaytid Isteetes akka jedhutti Obomboleettiin moggaafa maqaa Mariyaa jedhamuun waamamtu kun humna guddaa kan qabdu aritiin ittiin ganama har’a figaa jiru sa’atii tokko keessatti kiloo meetra 240 ta’u beekamee jira.
Roobii hamaan makate loolaan bishaanii guutee lubbuu namaaf kan sodaachisu yoo ta’u laftii akka citee garagaluu gochuu mala sodaa jedhutu jira.


text:
Niyyaa
Niyyaa jechuun maal jechuudha?
Bakki Niyyaa eessa?
Akkamitti niyyatan?
Niyyaa malee hojiin fudhatama ni argataa?
عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ أَبِي حَفْصٍ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ: ” إنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى، فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ فَهِجْرَتُهُ إلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ، وَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ لِدُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إلَى مَا هَاجَرَ إلَيْهِ”.
Ajaja Mu’imintoota kan ta’e Abu Hafsa, Umar ibn Al-Khaxxaab (Rabbiin isarraa haa jaallatu) akkana jedha; Ergamaan Rabbii (ﷺ) akkana kan jedhu dhagaye: “Dhugumatti hojiiwwan hunduu niyyaani. Nama hundaafu wanta niyyate qofatu isaaf jira. Nama godaansi isaa gara Rabbii fi Ergamaa Isaa taate, godaansi isaa gara Rabbii fi Ergamaa Isaati. Nama godaansi isaa faydaa duniyaa argachuuf yookiin dubartii fuudhuf taate, godaansi isaa gara wanta inni itti godaaneti.” (Sahiih al-Bukhaari fi Sahiih Musliim)
Hadiisni kuni tokko-sadaffaa beekumsaati jedhame. Hadiisni kuni hojiiwwan namni hojjatu hunda kan tuquudha. Hadiisa kana jechoota hayyootatin ibsuun dura mee niyyaan maal akka ta’e haa hubannu.
Niyyaa jechuun maal jechuudha?
“The meaning of niyyah can be described in English as: endeavor, intention, purpose, resolution, goal, aim, resolve, determination, and so forth.
Gara afaan keenyatti yommuu deebisnu niyyaa jechuun- yaada,fedhii, kaayyo, ijjannoo, xiyyeefannoo, karoora fi kkf. Niyyaan yaada sammuu namaatti dhufu qofa osoo hin ta’in, ijjannoo, fedhii fi kajeellaa wanta tokko hojjatuuti. Kanaafu, namni tokko wanta tokko hojjachuuf niyyaa yoo qabaate, wanti isa dhowwuu yoo hin jiraatin yookiin niyyaa yoo hin jijjirin wanta san ni hojjataa jechuudha. Fakkeenyaf, namni tokko guyyaa Wiyxataa soomu yoo yaade ergasii guyyaan Wiyxataa yoo dhufee fi soomu irraa wanti isa dhowwuu yoo hin jiraatin, garuu yoo soomu dhiise, niyyaa dhugaa hin qabu jechuudha.”(3)
Karaa biraatin niyyaan humna harkisaa (driving force) hojii tokko duuba jiru jechuu dandeenye. Wanti hojii san akka hojjatu isa kakaasu ykn harkisu niyyaa isaaf ta’a. Wanti kakaasu ykn harkisu gaariis badas ta’uu danda’a.
Bakki Niyyaa Eessaa?
“Akka Ibn Taymiyyaatti, bakki niyyaa arraba osoo hin ta’in qalbii akka taate hayyoonni irratti walii galanii jiru, jedha. Kana jechuun arrabaan dubbachuu fi wanta tokko hojjachuuf niyyachuun kan walfakkaatu miti. Kanaafu, dubbiin bida’aa (wanti haarofti umamee) fakkeenyaf kan akka ‘Raka’a lama salaatuf niyyadhe…’jedhanii arrabaan dubbachuun hiika hin qabu. Ergamaan Rabbii (SAW) dubbii akkana fayyadamanii waan hin beeknef.” (3)
Akkamitti niyyatan? (1)
Namni tokko qalbii ofii keessatti wanta hojjatu san niyyataa malee arrabaan ol baase, ‘Yaa Rabbii kana hojjadha jedhe dubbachuun wanta isaaf maluu miti. Sababni isaas, Rabbiin wanta qalbii keessatti dhokatu fi ifatte duubbatamu guutu waan beekufi.
“Yoo waan qoma keessan keessa jiru dhoksitaniis yookiin isa mul’iftaniis Rabbiin isa (waan san) ni beeka. (Inni) waan samii keessa jiruu fi waan dachii keessa jirus ni beeka. Rabbiin waan hundaa irratti Danda’aadha.”jedhi! Suuratu Aali-Imraan 3:29
Fakkeenyaf namtichi wudu’aaf (salaataf qaamolee dhiqamuu qaban dhiquuf) ni niyyata. Kan inni wuda’atuuf Rabbiif jedheeti. Ammas kan wudda’atu ajaja Rabbii hordofuufi ykn guutufi. Kanaafu kuni wantoota sadii of keessatti qabata.
- Niyyaa ibaadaa
- Niyyaa Rabbii qofaaf hojjachuu
- Niyyaa ajaja Rabbii guutuf yookiin tole jechuuf kan ittiin dhaabbatudha. Kuni wanta guutu niyyaa keessa jiruudha.
Haaluma kanaan salaata keessatti- jalqaba ni niyyatta. Salaata zuhriti moo asriidha moo maghriiba moo ishaa’idha moo salaata fajrii salaatta? (Arrabaan osoo hin dubbatin qalbii tee keessatti ‘Ani salaata kana salaata’jetta). Niyyaan lamataa immoo ati kan salaattu Rabbii qofaafi. Isaan alaafi miti, na argaaf yookiin na dhagayaaf hin salaattu. Yookiin salaata keetin akka faarfamtufii miti kan salaattu. Yookiin addunyaa irraa waa argachuufi miti kan salaattu. Rabbii qofaaf salaatta.
Sadaffaa ajaja Rabbii keeti guutuf niyyaa sammutti fidduudha. Fakkeenyaf, Rabbiin ni jedha “Salaatas dhaabaa, zakaas kennaa, warra rukuu’a godhan wajjiniis rukuu’a godhaa.” Suuratu Al-Baqaraa 2:43. Ajaja Isaa kana guutuf ni salaattaa jechuudha.
Niyyaa malee hojiin fudhatama ni argataa?(1)
“Dhugumatti hojiiwwan hunduu niyyaani. Nama hundaafu wanta niyyate qofatu isaaf jira.”
“Himoota lamaan kanniin jidduu garaagarummaa guddatu jira. Kan jalqabaa sababa yommuu agarsiisu kan lammataa immoo bu’aa agarsiisa.
Himni jalqaba hiikni isaa hojiin homaatu hin jiru niyyaan duuba jiru malee. Garuu niyyaan garaagarummaa guddaan gargar ta’u. Akka samii fi dachii addaan fagaatu. Namoota keessaa nama niyyaan isaa fiixe wanta ol’aanaa irra jiruudha (Niyyaan isaa guddaadha). Namoota keessaa nama niyyaan isaa kosii wanta gadi bu’aa keessa ta’edha. Inuma namoota lama kan hojii walfakkaatu hojjatan ni argita. Walumaan jalqabanii, walumaan xumuru, haaluma wal-fakkaatan hojjatu,dubbatu garuu jidduu isaanii fageenya samii fi dachiitu jira. sababni kana hundaa niyyaan garagara ta’uudha.
Kanaafu bu’uurri- hojiin homaatu hin jiru niyyaan waliin jiru malee. Garuu niyyaan garagaraa fi addaan kan fagaatanidha. Bu’aan kanaa immoo “Nama hundaafu wanta niyyate qofatu isaaf jira.”jedhe. Hojii gaggaarii shari’aa keessaa jaalala Rabbii fi ganda Aakhiraa argachuuf yoo niyyate, kana ni argata. Yoo addunyaa niyyate immoo argachuu yookiin dhabuu danda’a.”
Hojiin kamuu dhimma lama irratti kan ijaarramedha:(2)
- Gaarummaa keessaa (dhoksaa) fi
- Gaarummaa alaa (mul’ataa)ti
Hojiin kamuu dhimmoota lamaan malee fudhatama hin argatu. Niyyaan Rabbii qofaaf qulqulluu ta’uu. Kuni keessaan (qalbiin) kan walqabatuudha. Hadiisni Umar (Rabbiin isarraa haa jaallatu) kanaan walqabata: “Dhugumatti hojiiwwan hunduu niyyaani. Nama hundaafu wanta niyyate qofatu isaaf jira.” Kuni qalbiin wal-qabata. Hojiin kamiyyuu fudhatama hin argatu Rabbii qofaaf jedhame yoo hin hojjatamin.
Hadiisni Aa’ishaa (Rabbiin ishirraa haa jaallatu),Ergamaa Rabbii (SAW) irraa “Dhimma (Amantii) keenya kana keessatti namni wanta isa (amantii) keessa hin jirre haarawa uume, wanti suni fudhatama hin argatu.” (Sahih Al-Bukhaari) Haala alaa (mul’ataatin) kan wal-qabatuudha.
Warroonni beektota ‘Hadiisonni lamaan kunniin waa’ee amantii guutu kan of keessatti hammate’ jedhu. Hadiisni umar ‘Dhugumatti hojiiwwan hunduu niyyaani…’ safartuu ykn madaaltu keessaa (qalbiiti). Hadiisni Aa’ishaa ‘Dhimma (Amantii) keenya kana keessatti…’ immoo safartuu ykn madaaltu alaa (mul’ataati).”
Dhoksaa fi mul’ataa yommuu jedhu namoonni gariin ‘Kuni maal?’ jechuun xiqqoo dhama’uu danda’u. Dhoksaa yommuu jedhu hojii tokko hojjachuuf yaada ykn niyyaa nama kakaasu kan qalbii keessa jiru yommuu ta’u, mul’ataa yommuu jedhu immoo ‘Haala hojiin suni itti hojjatamu’ agarsiisa. Kanaafu,hojiin tokko Rabbiin biratti fudhatama argachuuf ulaagaalee lama guutu qabuu jechuudha. Tokko guuttame kan biraa yoo hir’ate hojiin sun fudhatama hin argatu. Ulaagaaleen kunniin:
- Qalbii keessatti ikhlaasa qabaachu (Rabbii qofaaf ta’uu qaba)
- Haalli hojiin suni itti hojjatamu immoo shari’aa waliin kan deemu ta’uu qaba.
“Ergamaan Rabbii kanaaf fakkeenya dhiyeessun akkana jedhan: Nama godaansi isaa gara Rabbii fi Ergamaa Isaa taate, godaansi isaa gara Rabbii fi Ergamaa Isaati. Nama godaansi isaa faydaa duniyaa argachuuf yookiin dubartii fuudhuf taate, godaansi isaa gara wanta inni itti godaaneti’ Kuni fakkeenya niyyaati.
Hojiin ifatti walqixaa fi walfakaatoo ta’uu danda’u. Garuu niyyaan addaan baafti. Namni godaanu jaalala Rabbii fi ganda Aakhiraa yoo barbaade, godaansi isaa kuni gara Rabbiiti fi Ergamaa Isaati. Hojiin isaa gaariidha. Garuu godaansi isaa bu’aa addunyaa argachuuf ykn dubartii fuudhuf yoo ta’e akka shari’aatti godaanaa miti. Godaansi isaa gara wanta inni itti godaaneti.
Imalli nama tokko biyya tokko irraa gara biyya biraa haaluma kanaani. Imalli isaa beekumsa barachuuf yookiin jihaadaf yoo ta’e wanta niyyatetu isaaf jira. duniyaa fi daldalaafis yoo ta’ee wantuma niyyatetu isaaf jira.”
Niyyaa fi Ikhlaasa (3)
“Niyyaan nama tokko gaarii yookiin badaa ta’uu danda’a. Garuu mu’iminaaf (nama dhugaan Rabbitti amaneef) kaayyoon niyyaa isaa, hojii san hojjachuuf kaka’uumsi isaa, Rabbii qofaaf kan qulqulleessu ta’u qaba. Iklaasni kutaa tawhiida qulqulluu Ergamtoonni Rabbii ummata ofii barsiisa turaniidha. Rabbiin Qur’aana keessatti akkana jedha;
“Gara haqaatti qajeelun, amanti Isaaf qulqulleessuun Rabbiin qofa gabbaruu, salaata sirreessanii salaatu fi zakaa kennuu malee homaa hin ajajamne. Kuni amanti qajeeladha.” Suuratu Al-Bayyinah 98:5
Namni tokko hojii ibaadaa hojjachuun dura, hojii ibaadaa san Rabbii qofaaf hojjataa akka jiru mirkaneefachu qaba. Kaayyoo kana irraa yoo dabee takkaa shirkii guddaa (Rabbitti waa qindeessu) kan Islaama keessaa isa baasu hojjataa jira takkaa immoo gosa shirkii isa xiqqaa kan akka na argaa hojjataa jiraa jechuudha. “
Hojii tokko hojjachuuf fedhii fi dandeettin barbaachisaadha. Asitti fedhiin niyyaa bakka bu’a. Dandeettin immoo tarii beekumsaan,humnaan, qabeenyan yookiin aangoon ta’uu danda’a.
Aalima tokkotu akkana jedha, “Namni tokko dandeetti qabaate iklaasa yoo hin qabaatin, ni salphata. Akkasumas, iklaasa qabaate dandeetti yoo hin qabaatin, ni kufa, dadhabaa ta’a.”
In sha Allah torbaan kutaa 2ffaa hanga walitti deebinutti Assalamu aleykum wa rahmatullahi wa barakatuh. Dogongora yoo argitan, natti beeksisu hin dagatinaa.
Kitaabilee Wabii
1.Sharih Riyadu Saalihin– ibn Usaymiin (Jildii1, Fuula 13-19)
2.Al-Ifhaam fi sharih Umdatul ahkaam– Ibn Baaz (fuula 62-64)
3.Commentary on the Forty Hadith of Al-Nawawi– Jamal Zarabozo – (Jildii1,fuula 104 fi 107)


text:
Gaafa hujii tanaa dorgomu jireenna Masrii ka dadaaqaa deemu jabeessee gadi dhaabee siyaasaa Masriillee wayyeessa jedhee dorgomaa bahe.
Filannoo El-Siisiin moo’e tana nama miliyoona 54 bahee filate.Warrii waldaan Awurooppaa dabaa fi qajeeluma filannoo tanaati ergatelleen filannoon tun adabitti nagaan deemtee jedhe.
Masriin ganna diqqaa keessatti mootummaa sadii argite.
Masriin eegii perzdaanti isii ka bara dheeraa biyya tana bulchaa bahe,Hosnii Mubaarek hujii irraa buusanii isaafi maatii isaallee hidhanii asitti Mubaarek waliin mootummaa sadiitti bara dhiyoo kana bulche.


text:
Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Genocidal Master Plan, Genocide Against Oromo People, Master Plan is Master Killer
Mootummaan abbaa irree wayyaanee maaster pilaanii Finfinnee bara haaraa Habashootaatti hojiirran olcha jedhee dhaadataa jiruun dura Barattoota Oromoo ummata narratti kakaasuuf jiran jedhee shakku hidhaattii naqaa jira.
Maaster pilaanii Finfinnee Oromiyaa cicciruu fi ummata Oromoo qe’ee isaa irraa buqqaasuuf mootummaa wayyaaneen karoorfame bara haaraa Habashootatti hojii irra akka olfamu sirnichaan dhaadatamuun wal qabatee mormiin ummata Oromoo irraa yeroo lammaffaaf akka ka’aa jiru bal’inaan mul’achaa wayta jiru kanatti, mootummichi sabboontota Oromoo ummataa fi barattoota qindeessanii na irratti kakaasaa jiru kan jedhuun hidhaattii naqaa akka jiru maddeen SBO mirkaneessaniiru.
Akka maddeen SBO ifa godhanitti, bara haaraa Habashootaatti maastar pilaaniin magaalaa Finfinnee hojii irra olfamuun dura, mootummaan abbaa irree wayyaanee Oromiyaa bakkoota adda addaatii ilmaan Oromoo ummataa fi Qeerroo dargaggoota barattoota Oromoo narratti kakaasuu dandahan jedhee shakku isin hojii ABO fudhattanii jeequmsaaf deemaa jirtu jechuun dharaan yakkee hidhaatti guuruu eegaleera.
Akka kanaan barattooti Oromoo 9 ol tahan Ona Horroo Jimmaa Gannatii, magaalaa Amboo fi magaalaa Finfinnee naannoo Sabbataa irraa maqaa isin ABO waliin taatanii ummata nurratti kakaasuun akeeka maaster pilaanii Finfinnee jeequmsaan fashalsuuf jirtu ittiin jechuun hidhaatti darbanii dararaa akka jiranii dha maddeen keenya kan ifa godhan.
Haaluma kanaan Ona Horroo Jimmaa Gannatii irraa Fulbaana 03,2015 barattooti Oromoo shan Nugusee Biraanuu, Iyyaasuu Tashoomaa, Miimmii Guddataa, Namee Dhadhaloo fi Garramuu Fayyeeraa jedhaman waajjira poolisii Onichaatti, magaalaa Amboo irraa barattooti Oromoo Tarreessaa Nagarii fi Firoomsaa jedhaman gaafa Fulbaana 05,2015 waajjira poolisii magaalaa Ambootti akkasumas magaalaa Finfinnee naannoo Sabbataa irraa barattooti Oromoo Taayyee Harqinaa fi Mangistuu Sarbeessaa jedhaman Fulbaana 08,2015 mana hidhaa magaalaa Finfinnee “Sostanyaa poolis Xaabiyaa” jedhamutti hidhamuun kanneen dararamaa jiran keessatti akka argaman beekameera.
Duula hidhaa kanas Oromiyaa bakkoota gara garaatti jabeessee itti fufuun maaster pilaanii Oromiyaa bakka adda addaatti kukutuu fi Oromoo lafa dhable taasisee aadaa, seenaa fi eenyummaa isaa dhabamsiisuuf akeekkate kana sirnichi humnaan hojii irra oolfachuuf dhaadatus, ummatni Oromoo akkuma bara 2014 dirreetti bahee biyyaa fi mirga isaaf wareegama baasee fashalse, ammas diddaa isaa jabinaan itti kan fufuu fi dura dhaabbatu ta’uu sabboontotni Oromoo hubachiisaniiru. Wareegama baafametti firii gochuuf ummatni Oromoo biyya abbaa isaa fi mirga isaa waliigalaa harka isaatti galfachuuf diddaa Master Pilaanii Finfinnee hojii irra oolfamuuf dhadatamaa jiru kana dura keessaa fi alaan gamtaan akka dhaabbatu Qeerroon Bilisummaa Oromoo yaamicha lammummaa ummata Oromoof dabarsuunis kan yaadatamuu dha.
Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Afaan Oromo Kushitic Kemetic language, Afaan Oromoo, Afan Oromo, Africa, as a matter of priority, BBC, BBC: Consider Afan Oromo for your new radio-broadcasts to Ethiopia/Eritrea, Oromia, Oromo language, Oromo News, Qubee Afaan Oromoo
BBC’n tamsaasa Itoophiyaafi Eertiraa irratti fuulleffate akka eegaluuf deemu Fulbaana 7, 2015 labsee jira. Sababni BBC’n barbaachisummaa tamsaasa kanaaf dhiheesse ukkaamamiinsa miidiyaalee wolabaan wolqabatee hir’inni ykn hanqinni dimokraasii biyyoota lamaanuu keessatti bal’inaan mul’ataa jiraachuu isaati. Egaa kallattiin xiyyeeffannaa BBC qaawwala uumame kana cufuufi rakkoo argame kanaaf furmaata barbaaduudha. Ummataa beela odeeffannoo qabu kana odeeffannoo haqaafi madaalawaa ta’e sooruudha, kaayyoon BBC.
BBC’n tamsaasa eegaluuf karoorfachuun alatti afaan tamsaasni isaa ittiin darbu afaan kam kam akka ta’uuf deemu ammatti wanti ibse hinjiru. Kan fuulleffate Itoophiyaafi Eertiraa irratti waan ta’eef Amaariffaafi Tigriffi nihafa jedhee kan yaadu hinjiru. Jidduu kanatti kan dagatamuuf jiru, akkuma ummata isa dubbatuu, Afaan Oromooti.
Rakkoon BBC’n nifura jedhee yaadu kanniin irra jireessatti kan dhadhamaa jiru Oromoodha. Oromoon kan dubbatuufi kan qajeelatti hubatu afaan isaati. Kanaaf BBC’n rakkoo furuu ykn qaawwala cufuuf deemu san qajeelatti cufuu fedha yoo ta’e, bifa kamiinuu Afaan Oromoo dagatuun irra hinjiraatu. Afaan Oromoo afaan BBC’n ittiin tamsaasu ta’uun kan fayyadu Oromoofi kanniin Afaan Oromoo dubbatan qofaa miti. Kaayyoon BBC’s akka salphatti galma gayuu ykn milkaayuu kan danda’au tamsaasnin yaadame kuni Afaan ummanni miliyoona 40 olitti tilmaamamu dubbatutti yoo dhimma baye. Afaan Oromoo dhiisanii afaan lamaan qofaan tamsaasuu jechuun garaacha gara alaa miicanii isa gara keessaa dhiisuu wolfakkaata. Miicuun yoo hinoolle luf godhaniiti.
BBC’n Afaan Oromootiin akka tamsaasuu waamicha kan dhiheessan Dr. Birhaanamasqal Abbabaa Sanyii fi Girmabbaacabsaati. Sodaa ykn shakkii BBC’n Afaan Oromoo nidagata jedhu ta’uu hinoolle kan Dr. Birhaanamasqal faa gara murtii dursanii waamicha dhiheessuutti isaan geesse. Hirmaannaan hunda keenyaa Afaan Oromoo gara BBC’tti fiduu akka danda’u hinshakkinaa. Tamsaasa Afan Oromoo BBC irraa darbu kan dhagayuu hawwu hundi waamicha godhameef kana awwaachuu qofa kan isarraa eeggamu. Waamicha BBC’f godhame irratti hirmaachuu kan feetan as bira cuqaasa.
BBC’n afaan Hawusaa, Kiswaahilii, Somaalee, Kirundiifi Kinyaruwaandaan tamsaasa isaa ummata Afrikaa kallattii adda addaatti argamu biraan akka gayu nibeekama. Afaan Hawusaafi Kiswaahiliin alatti hundi dubbattoota Afaan Oromoo qabuu gadi hedduu xiqqaa ta’e qaban.
SHARE (WALII DADDABARSAA)
Related:-
Emmanuel Igunza
BBC Africa, Addis Ababa
Posted on 10th September 2015 at 11:30
Ethiopian Oromos have started a petition asking the BBC to consider the Afan Oromo language for proposed news services for Ethiopia.
“This language is spoken as a first language by more than 30 million Oromo and neighbouring peoples in Ethiopia and parts of northern Kenya,” it says.
On Monday, the BBC announced it was proposing to introduce a news service for Eritrea and Ethiopia on medium- and short-wave radio – but gave no further details.
It would be ideal if the BBC decided to broadcast in three languages spoken in Ethiopia – Amharic, Tigrigna and Afan Oromo – the campaigners said.
http://www.bbc.co.uk/news/live/world-africa-34104064?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=34209041%26Ethiopian%20Oromo%20campaign%20for%20BBC%20language%20service%2611:30&ns_fee=0#post_34209041


text:
Biyyuma keenna irratti Shira gara garaa xaxuun tasgabboofnee akka nuti barumsa hin hordofne nu taasisaa jiru jechuun barattootni Yuniversitii komii isaanii dhageessisaa jiru
Dhaabbilee barnoota olaanoo keessatti nuti tasgabboofnee akka hin baranne boqonnaa sammuu nudhoowwuun barumsa keenya dhiisnee gara maatii keenyaatti deebi’uuf dirqamaa jirra jedhu barattootni yuniversitii madda walaabuu yaada laataniin.
Akka yaada barataa yuniversitii madda walaabuu kanaatti Dhimmi qorumsa mirkaneeffannaa ga’uumsaa ykn COCn barumsa yuniversitii xumuranii eebbifamuuf kennamu kun mataa isaatiin maal akka ta’e, akkamitti akka kennamu , eenyu akka kennu, ulaagaan isa dabruuf guuttamu maal fa’a wonti jedhu ifaa miti.
Adeemsa waliigalaa waan haaraa dhaabbilee barnoota olaanoo keessatti jalqabaa jiru kana karaa guutuu ta’een barattoota mariisisuufi hubannoo qabsiisuun itti gaafatamummaa ministeera barnootaati kan jedhe barataan kun odeeffannoo qulqulluu dhabuudhaan rakkoo yeroo ammaa yuniversiiwwan biyyattii keessatti uumamaa jiruun barumsa keenna addaan kunnee galuudhaaf dirqamaa jirra jedheera
Barattootni yuniversitii madda walaabuu erga barumsa isaanii addaan kutanii torbee lammaffaa eegalleerra kan jedhe namni kun, torbee dabre gaaffii mirgaa dhiyeessuufi sagalee isaanii dhageessifachuu isaanii qofaan waraanni wayyaanee mooraa seenuun bombii aaraan barattoota haleeluun ijoolleen baay’een miidhamanii Hospitaala jiraachus dubbata
Yeroo ammaa humni waraanaa wayyaanee Mooraa yuniversitii keessa qubsiifamee bakka jirutti afaan qawweetiin dirqamnee barumsa hin barannu jechuun barattootni halkan edaa uffataafi waan qaban dallaa irraan yaafachuun Gara maatii isaanii imalaa jiru.
Namoota uffataafi qabeenya qabu yuniversiticha keessaa baafachuun gara maatii isaatti imalaa jiru keessaa an nama tokko kan jedhe barataan kun ijoolleen hundinuu waan qaban baafachuun gara maatii isaanitti deemuuf murtii wolii galaa irra dhaqqababiiru.
Haalli manneen barnootaa keessa jiruun barattootni shororkaa hamaa keessa jiraachuu kan dubbate maddi kun gama yuniversitiis ta’ee qaama biyya bulchaa jiru irraa qaamni isaan dubbiseefi kallattii furmaataas akeeke akka hin jirre dubbata!
Haaluma walfakkaatuun barattootni yuniversitii Amboo barumsa isaanii addaan kutaniiru. Gaaffiin mirgaa barattootni karaa nagayaan gaaffataniif deebii quubsaa kennuu dadhabuufi gaaffii barattootaa humna waraanaan ukkaamsuuf yaaluun barattootni akka barumsa isaanii addaan kutaniif isaan dirqamsiisiiseera.
Yuniversitii jimmaafi Haromaayaattis barattootni guutumaan guututti barumsa addaan kutaniiru.
Yuniversitii jimmaa mooraa Teknootti sagalee guddiftuudhaan magaala keessa deddeemuun barattootni gara dallaa akka deemaniifi hin barannu jedhanii akka mallatteessan gaafataman. Barattoota magaalaa keessa deddeeman irrattis tarkaanfii kan fudhatan ta’uu akeekkachiisaa jiru.
Barattootni yuniversitii Haramaayaa guyyaa kaleessaa irraa kaasanii roorroo diddaaf mooraa yuniversitichaa gadi dhiisanii bayan qeerroon naannichaa laaqana nyaachisuun konkolaataa yaabbisanii gara maatii isaanii geggeessaa jiraachuu kan himan barattootni deeggarsa qeerroon naannichaa isaaniif taasisaa jiru galatreffatan.
Mormiin barumsa dhaabuufi mooraa gadi lakkisanii bayuu dabalate kun qaama dhimmi ilaaluun laallamee falli itti hin kennamu taanaan rakkoo hamaa uumuu akka danda’u xiinxaltootni siyaasaa raagaa jiru.


text:
Guyyaa guyyaatti sodaatu natti dhaga’ama. Sammuu kootti kan dhufu jechi ka biroon dhiphachuu dha. Waanan yeroo kaan hojjechuu fedhu tokko iyyuu hojjechuu hin barbaadu. Namoota arguufis fedha tokko iyyuu hin qabu. Dalagaa argadheera, garuu torban tokko booda hojjechuu hin danda’u jedhee ofitti himuu dhaan hojii koon dhaabe jedhan.
Ofitti amantaa hin qabu. Waantin hojjedhu martinuu natti ulfaata. Murtii ani guyyaa guyyaatti irra ga’u waan ani uffadhuu fi
Iselin dhiphina sammuun rakkatu. dhaabbata “American foundation for sucide Prevention” jedhuuf kan of ajjeesuu ittisuu irratti hojjetuuf hoogganaa kan ta’an Bob Gebbia dhiphinni sammuu gadduu ykn guyyaa gaarii utuu hin qabaatin hafuu irraa adda jedhu.
US keessaa waggaa waggaatti uummata miliyoona 20 ta’antu dhiphina sammuuf mana yaalaa dhaqu. Dhipinni sammuu kun sanyii irra ykn rakkoo sammuu keessatti uumamuu akkasumas naannootti waan uumamuun dhufuu danda’a jedhan.


text:
Jalqabarratti oromoota hunda bakkuma jirtanitti nagaya, fayyaa, quufaa fii badhaadhina isiniif hawwina. Akeekni barreeyfama kanaa akkuma beekkamu Hawaasni Oromoo Sweden kora hawaasaa bara baraan godhachuun isaa beekkamaadha. Korri baranaatiis akkuma barametti Oromoota biyyoota Awurooppaa adda addaa keeysa jiraatan hunda gara kora kanaa afeeruudha.
Kora kana irratti sheekkoonni keenya bebbeekkamoon biyyoota akka England, Sweden, Norwey fii biyyoota Awurooppaa biraa irraa dhufan gorsa garagaraa mimmi’aawoo kanneen duniyaa fii aakhiratti faayda-qabeeysa tahan nuuf dabarsu.
Akkasuma hayyoonni keenya kan garagaraa qophiilee bashannansiisoo fii barsiisoo tahan qabataniiti nuuf dhihaatu. Dargaggoonni keenyaafii daa’imman keenyaas wantoota garagaraa kanneen nama booharsan qabataniiti qophaawanii nu eegu.
Keeysummoota walgahicha irratti hirmaatan maraaf haalli bultiitii fii akkasuma namoota daa’imman qabatanii dhufaniifiis wantoota daa’imman itti bashannananiifii eegmayni isaniitiis qophaaweeti jira. Saniif jecha Oromoonni marti kanneen biyyoota Awurooppaa keeysa jiraattan, warri Rabbiin haala mijjeeyseef hundi akka dhuftanii kora kanarraa qooda nu wajji fudhattan kabajaa fii jaalalaan isin afeerra.
Magaalaan korri itti tahu: Göteborg/ Gothenburg
Iddoon Korri itti tahu: Sjumilaskolans aula
Friskväderstorget 13
Guyyaan korri itti tahu:
Ebla/April 4 fii 5 bara 2015
Odeeyfannoo dabalataatiif:
Boonaa Dagaa 0720530935
Musxafaa Adam 0730702202
Nejash Abdurahman 0769823405
Koree Qindeeysituu Koraa!
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…


text:
Haala Fincila Xumura Gabrummaa (FXG) Deemaa Jiru Ilaalchisuun
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Qeerroon Bilisummaa Oromoo haala waliigalaa ummanni Oromoo keessa jiru ilaalchisuun: duula mootummaan Wayyaanee kittillayyoota EPRDF jalatti ijaaratte waggaa 25 nu ajjeesaa fi samaa bahe qabatee daangaa Oromiyaatti kallattii hundarra bane dhumaatii suukaneessaa lammii keenyarraan gahaa jiru, qabeenya saamamee fi barbaadaawe, duula baname kanaan buqqa’uu lammiilee keenya 150,000 caalanii ilaalcha keessa galchuun; hidhamtoonni Oromoo murtii haqaa waakkatamanii bara-baraan hidhaa keessatti galaafatamuu fi gidirfamuun itti fufuurraa, walumaagalatti haallan kanneenii fi biroos ummanni Oromoo bulchiinsa suukanneessaa TPLF/EPRDF jalatti mudataa jiru mormuu fi ummata keenyaa fi addunyaa beeksisuuf akkasumas gaaffii mirgaa dhiyeeffatuuf Onkoloolessa 11,2017 (Onkoloolessa 11 bara 2010) hiriira nagaa waamuun keenya ni yaadatama.
Hiriira kanas gaafa waamame (Onkoloolessa 11, 2017) irraa kaasee magaalaalee Oromiyaa xixiqqoo hanga gurguddootti, gandeen baadiyyaa golee Oromiyaa hunda osoo hin hafne ummanni Oromoo guutummaa Oromiyaa keessaa waliin ka’ee, birmatee gaaffi isaa kan mirga abbaa biyyummaa fi birmadummaa mootummaa dhaa fi addunyaattis itti fufiinsaan dhageessifatee jira. Kunis injifannoo ol’aanaa xumura sirna gabrummaa irratti jalqaba bara kanaatti goonfatamee tahuun hundaaf labsina. Kanneen QBOf wareegamaa jirtanii fi ummata keenyas injifatnoo ol aanaa kanatti milkaawuu keenyaaf gammachuu keenya ibsina. Ummmata keenyattis boonnaa.
Qeerroon Bilisummaa Oromoo milkii fi injifannoo guddaa argame kana keessatti hirmaannaa sabboontota OPDO keessaa kumaan lakkaawamanii kana hirmmaannaa isaanii guddoo dinqisiifatu ibsaa, akkasuma aantummaa Poolisootni Oromiyaa bakkoota hedduutti agarsiisan, ummata keenya ittisuu fi hiriira kanarratti nageenya hiriirichaa jeequurraa bal’inaan of qusatuu isaaniif dinqisiifannaa qabnuss ibsanna. Hireen keenya tokko tahuu hubatuudhaan warraaqsa biyyoolessaa gaggeessa jirrutti xumura gochuun mirga abbaa biyyummaa harkatti galfatuuf akka waliin sochoons waamicha keenyaa haaressinee hundaaf dhiyeessina.
Hiriira nagaa haala kanaan nagaan gaggeeffamaa ture mootummaan Wayyaanee akkuma amala isaa humnoota waraanaa itti duulchisuun Shaashamannee, Iluu Abbaa Booraa, Kaaba Shaggari fi Baha Oromiyaa dabalatee bakkoota hedduutti lammiilee hiriira nagaa gageessan irratti dhukaasa roobsuun lubbuu namoota galaafatuu isaa guddisnee balaaleffanna. Hiriira kana jeequufis Naqamte, Shashamannee, Waliso, Kaaba Shawaa fi bakkoota adda addatti tikoota isaa bobbaasee balaa geessisuu yaalee fi geessises balaaleffatna. Fuula duratti Qeerroon bilisummaa fi ummatni keenya shira garaa jabinaa tikni Wayyaanee bara baraan gaggeessuu kana of irraa tohatee maseensuu irratti akka dammaqinsaan hojjatu hubachiifna.
Qeerroon Bilisummaa Oromoo hiriirri gaaffii mirgaa dhiyeeffatuuf karaa nagaa guutummaa Oromiyaa keessatti bal’inaan deemaa ture haala aanjaa argatuu fi yeroo barbaachisetti daran bal’atee akka itti fufu dhaamaa, naannolee humnoonni hidhattootaa mootummaa jiranitti wal dura dhaabbannoo taasisuurraa akka of qusatamu hubachiisna. Sochiin mirga abbaa biyyummaa fi bilisummaa Oromoo dhugoomsuuf Qeerroon Bilisummaa Oromoo wareegama qaalii baasee gaggeessaa jiru ammallee bifa itti fufiinsa qabuun finiinuu akka itti fufuu fi murna samtotaa TPLF-tti xumura gochuuf akka irree guutuun dhaabbataan sossoonu dhaamsa dabarsina. Kanuma waliin sochii itti fufinsaan godhamu kana keessatti ummatni keenya lubbuu fi qabeenya sivilii kamiifuu eegumsa akka godhu walumaan hubachiifna.
Maayiirratti mootummaan faashistiin kun haala nagaatiin:
- Hidhamtoonni Oromoo hundi hatattamaan akka hiikaman
- Kanneen bara-baraan ummata keenyarratti yakka dalaganii fi dalagsiisan seeratti akka dhiyaatan;
- Humnoonni waraanaa fi poolisa federaalaa waggoota dabran hunda nurratti lola labsaa jiran kun akka nurraa ka’an;
- Ajjeechaa, hidhaa fi saamichi akkasuma buqqa’iinsi ummata Oromoorra geessifamaa jiru daddaffiin akka dhaabbatu;
- Gaaffiin mirgaa karaa nagaa dhiyeessie deebisaa akka argatu irra deddeebinee gaafannus deebisaa waakkatamuu keenya hubachiisaa,
Ummanni keenya ajaja amma irraa kaasee caasaa mootummaa gabroomfataa diriirsee waanjoo gabrummaan hidhee jiru kana of irraa caccabsuu irratti akka hojjatu waamciha gadi jabeessinee dabarsina. Kanaaf bifa kamiinuu ajaja mootummaa irraa kennamu akka hin fudhannee fi hojiirras hin oolchine, hariiroon bifa kamuu caasaa mootummaa waliin akka dhaabbatu gadi jabeessinee dhaamatna.
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaa ti!
Injifannoo Ummata Oromoof!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Finfinnee.
Onkololessa 20, 2017


text: Finfinnee, Hagayya 9/2012 (TOI) – Injiinar Taakkalaa uumaa miseensoota dhaabbilee idil addunyaa fi hawaasa diipilomaasii teessoo isaanii Finfinnee godhatan waliin mariyatan.Turtii isaaniin nyaata barattoota, hojiiwwan suphee fi giddugala oogummaa dabalatee dhimmoota hojiiwwan hawaasummaa magaalicha keessatti hojjetamanirratti ibsa laataniiru.Hawaasni diipilomaasi hojiiwwan suphee fi oogummaa gara gabaa alaatti akka dhiyaataniif walitti hidhaminsa gabaa akka uumamuuf tumsa akka taasisanii fi jirattoota damicharratti bobba’an akka deegggaran Injinaar Taakkalaan waamicha dhiyeessaniiru.maddi waajjira kantiibaati.


text:
Kongirasiin Ummata Oromoo(KUO) fi Warraaqsi Federaalistii Deemokiraatawaa Oromoo (WFDO)n hundeeffama isaanii irraa jalqabee Afaan Oromoo afaan hojii biyyoolessaa Itiyoophiyaa akka ta’uuf sagantaa siyaasaa isaanii keessatti tumatanii carraaqaa jiran. Gama kaaniin immoo, paartiileen lamaanuu hiree ofii ofiin murteffachu hanga cituutti ka jedhu kan heera biyyattii keyyata 39 irra ka’ame Oromoof hojii irra oolu hin qabu jechun balaaleffatu.
Kana malees sirni yokaan caasaan mootummaan Ethiopia ittiin ijaaramu akka amma ittiin hojjatamaa jiru sirna Paarlaamaan otoo hin taane sirna Prezidaantuymmaan akka tahuu qabu falmu, lameenuu. Paartiileen lamaan ejjennoo wal-fakkaatu otoo qabanii filannoo bara 1997 irratti mata mataatti dorgomuun barcuma wal saamaa turuun isaanii ni yaadatama. Amma garuu wal irratti dorgomuun kun wal-dadhabsuun umrii paartii biyya bulchaa jiruu dheeressuu yoo ta’e malee bu’aa nuuf hin qabu jechuudhaan barana walitti-dabalamanii Kongirasii Federaalistii Oromoo (KFO) hundeeffatanii jiran. Sana boodas, paartiilee mormitootaa gurguddoo sabaafi sablammoota adda-addaa of keessaa qaban wajjin walitti-dhufuun gamtaa “Madrak” jedhamu hundeessanii filannoo baranaaf dorgomaa jiru.
Ijoo-dubbii gamtaan kun filannoo baranaaf qabatee dhiyaate keessaa tokko afaan Oromoo afaan hojii biyyoolessaa Itiyoophiyaa gochuu kan jedhu. Kunis baay’ina ummata Oromoo, bal’ina lafa isaa, qabeenya dilbii naannawichi qabuu fi Oromiyaan handhuura biyyaa ta’uu ishii hubachuu irraa ka'uudhaan yaada kana irratti walii-gale, Gamtaan Medrek. Kana irratti hoogganoota Medrek keessaa Obbo Bulchaa Dammaqsaa yaada kennaniin. "Waltajjii, Medrekii yokaan immoo Afaan Ingiliziitiin "Forum" ka jedhamu paartiilee saddeet of-keessaa qaba. Egaa nuyi warri achi keessa jirru maal jennee, Afaan Oromoo dhaa afaan uummata baay'ee ti. Afaan akkasii calluma jedhee afaanota keessaa akka tokkootti ilaalamuu hin qabu, afaan guddaa dha. Akkuma Afaan Amaaraa Afaan Mootummaa haa tahu. Akkas jechuun maal jechuu dha ennaa ilaalluu, afaan Mootummaa taanaan manneen barnootaa hunda keessatti ni barsiisama jechuu dha. Humnaan otuu hin taane abbaan-fedhe ani hin barbaadu barachuu isaa yoo jedhe dhiisuu danda'a. Garuu, baajetni ni ehamamaa, dhaabni isaa ni jiraataa, mana barnootaa motummaa hundumaatti ni barsiisama, afaan kun" jedhan.
Yaada dhiyaate kana ilaalchisee Dhabanni Dimokraasummaa Uummata Oromoo yokaan OPDOn hoo ejjennoo akkamii qaba?
Itti gaafatamaa waajiira kanaa kan ta’an Obbo Zelaalem Jamaanee telefoonaan argachuuf yaaliin guyyaa lamaaf gonee hin milkoofne.Garuu Obbo Mesfin Assefa Gaggeessaan hojii odeefannoo fi Qunnamtii uummataa, Biiroo Bulchiisaa fi Nageenyaa Oromiyaa akkana jedhu. "Haala qabatamaa amma jiruun, biyyi keenya biyya sabaa fi sablammoonni saddeettamaa ol keessa jiraatanii. Afaan Oromoo afaan bal'aa Oromoo tahus afaan federaalaa goona jennee saboota hafan kaan irratti yoo dirqamaan ka feenu tahe guddummaa Afaan Oromoo kanaa ka duubatti harkisuu fi ka balleessu, akkasuma immoo, lola hin taane kan uumu waan taheef kana irratti ejjennoon dhaabni keenya qabu hamma afaan kun yeroon isaa gahee bakka hundatti babal'atuu danda'utti hojii irra oolchuun rakkoo tahuu isaa ifatti waan beekuf, hanga afaan kun guddatee sabaa fi sab-lammoonni saddeetama tahan martinuu haga dubbatanitti Afaan Oromoo afaan federaa gochuun akka sirrii miti ka jedhu." jedhan.
Falmii dhimma Federaalizimii irratti dhiheenya kana waltajjii dhaabbanni Raadiyoo fi Televizyiinii Itoophiyaa qopheessee turee fi waltajjii duula na-filadhaa adda-addaa irratti ADWUIn afaan kamiyyuu afaan biyyaa ta’uu kan danda’u, baay’ina ummataatiin otoo hin taane faaydaa dinagdee fi hawaasummaa cimaa yoo qabaate akkasumas fedhii sabaafi sab-lammootaa irratti hirkatee qofa ta’u qaba jechuun falmaa jira. Akka fakkeenyaattis afaan Amaaraa sirnoota darban keessa humnaan ummata Oromootti fe’amee ture maqaa dhahuudhaan doggora sana irra deebi’uu akka hin barbaadne dubbate. Medrek Herri Ethiopia keeyyaanni 39 akka hojii irra hin oollee falmaa Afaan Oromoo afaan hojii kan Federaalaa hata’u jechuun isaa wal faallessa jechun falma, IHADEG. Prezidaantii EDAPA Obbo Lidetu Ayyaaleew immoo dhimma kana irratti gaafatamanii ennaa deebisan "gama keenyaan afaanneen ilaalchisee yaadni keenya biyyattii keessa afaan hojii lama yokaan afaan biyyoolessaa lama yoo jiraate gaarii dha ka jedhu. Garuu, afaan km tahu qaba? ka jedhu lafa hin keenye. Haa tahu malee, qorannaan yoo geggeessame yokaan uummatni yoo mari'ate Afaan Amaaraa fi Afaan Oromoo filatamuu danda'u ka jedhu tilmama qabna. Garuu, murteessaan uummata." jedhan.
Xiinxaltoonni siyaasaas akka jednatti, Biyyoota sirna federaalizimiitiin bulan keessatti afaan tokko baay'ina ummata afaan sanan fayyadamuu irratti hundaa’ee afaan kan biyyaa ta’ee ittin hojjetamaa akka jiru tuquudhaan akka fakkeenyatis Swiizerlaandii fi Swiidiniin maqaa dhahanii yaada mormitootaa deeggaru.
Falmiin kun keessumattuu Oromiyaa keessatti filannoo baranaa murteessuuf humna cimaa akka qabu dubbatu, xiinxaltoonni siyaasaa . Yaada kam akka fudhatamuu fi mo’atu ka yeroon deebisu ta’a.
Afaan Oromoo Afaan Hojii Federaalaa: Dhimma Wal-falmsiisaa Ijoo
- Jaallannee Gammadaa
Kongirasiin Ummata Oromoo(KUO) fi Warraaqsi Federaalistii Deemokiraatawaa Oromoo (WFDO)n hundeeffama isaanii irraa jalqabee Afaan Oromoo afaan hojii biyyoolessaa Itiyoophiyaa akka ta’uuf sagantaa siyaasaa isaanii keessatti tumatanii carraaqaa jiran. Gama kaaniin immoo DH.D.U.O/ADWUIn Afaan Oroamoo afaan hojii biyyooleessaa ta'uuf yeroon isaa hin geenye jechuun falme.
Kongirasiin Ummata Oromoo(KUO) fi Warraaqsi Federaalistii Deemokiraatawaa Oromoo (WFDO)n hundeeffama isaanii irraa jalqabee Afaan Oromoo afaan hojii biyyoolessaa Itiyoophiyaa akka ta’uuf sagantaa siyaasaa isaanii keessatti tumatanii carraaqaa jiran. Gama kaaniin immoo, paartiileen lamaanuu hiree ofii ofiin murteffachu hanga cituutti ka jedhu kan heera biyyattii keyyata 39 irra ka’ame Oromoof hojii irra oolu hin qabu jechun balaaleffatu.


text:
Shaampiyoonaan Atileetiksii Addunyaa kan atileetonni umuriin wagga 20 gadii itti hirmaatan Hagayya 1 hanga 6 bara 2022 ‘tti biyya Kolombiyaa Magaalaa Kaalii ( Cali) kessatti deemsisamaa turee Sambataa dheengaddaa xumurame.Shaampiyoonaa kannatti kan atileetota 19 hirmaachiste Itiyoophiyaan Aduunyaa irra 3ffaa, Afrikaa irra 1ffaa ba’uun Xumurtee jirti.
Waldorgommiin Daayimand liigii sababa Shaampiyoonaa Aduunyaatiin gargar cite ture sanabata dheengadaa deebi’ee itti fufee jira. Kana irrattis atileetonii Itiyoopiyaa moo’anii jiru. Qophiin Ispoortii keenyaa, kanneen ilaallata.


text:
US Agency For Global Meida Agency(USAGM) agensii sabqunnamtii Amerikaan biyya alaatiin walti haasoftu.USAGM dameelee akka VOA,Radio Free Europe/Radio Liberty,Radio y Television Marti fi Radio Free Asia fi Alhurra TV fi Radio Sawa tohata.Bulchiinsii USAGM haarahii dameelee tohatu tattanatti bulchoota qaxruutti jira.
Akka kanaan Stephen Yates itti gaafatamaa Radio Free Asia ykn RFA tolchanii filan Victoria Coates ammoo itti gaafatamtuu damee Middle East Broadcasting Networks tolchanii filan.
Yates, durii gargaaraa itti aanaan pirezidaantii Amerikaa Dick Cheeniitii nama Parameswaran Ponnudurai irraa hujii fuuti.
“Addunyaa abbootii irraa irratti fi warra hammeennaan nama bulchuu fedhu irratti qabsooftuuf, qawween jabduun humna qabdu gaazexeessummmaa dhugaa jirtu namatti himtu,hujiin RFA ammoo dhugaa dubbachuu,” jedha Yates namii haaraii filan kun.
Itti guddaan USAGM Michael Pack kora bulchiinsa moootmmaa heddu irratti rakkoo ardiin Eezhiyaa gama odeeffannootiin qabdu yoo hedduu dubbata.
Namiii amma filan kun afaan Mandariin akka dansaa beekaa US dhara Jidduu Gala Bahaa keessattuu Chaayinaan haga guddaan gadi ooftu dhugaan dura dhaabachuu qabdi jedha.
Coates ammoo durii gorsituu nagaa pirezidaanti Donaldi Tiraampi turte taatullee gannaan duratti hujii dhiistee damee qonnaa Amerikaatti gorsituu Jiddu Gala Bhaaa fi Afrikaa Kaabaa taatee hojjachaa baate.
Damee USAGM keessaa VOAn afaan 45 caalaa biyya hedduu keesatti oduu addunyaatti himti.


text:
Carraa ijoollota isaanii isa gara fuula duraatiif yaadanii qusachuu fi karoorsuun maatiidhaaf ulfaataa ta’uu waan danda’uuf hawaasni walitti dhufuudhaan CollegeBound Sain Paul jedhamu qopheessuudhaan ijoollota isaaniitiif akka qusatanii fi akka karoorsan gargaaree jira. Barnoota ijoollee keessaniitiif amma irraa jalqabuun qusachuu fi karoorsuu eegaluun kan yeroo isaan umurii kolleejiitiif qophaa’aniitii wajjin garaa-garummaa guddaa qabaachuu danda’a.
CollegeBound Sain Pau inni jedhamu kun kan inni ittiin qophaa’eef akkasumas, kan inni yaadameef maatiiwwan hawaasicha keessatti umurii mana barumsaa sadarkaa lammaffaa booda gara barumsaatti ergatan gargaaruuf. Ammaa eegalee waa’ee barnoota daa’ima keessaniitiif qusannaa fi karoora baasuu eegaluun, kan yeroo isaan Kolleejii seenuuf qophaa’anii waliin yoo wal bira qabamee ilaalamutti garaa-garummaa guddaa ni qabaata.


text:
01.11.2016
Tofik Abdullah Jamal
Kabajaan ayyaana Irreechaa akkuma beekamu Oromoo mara biratti kabajaa guddaa qaba.
Ayyaana kana haala bareedaa fi ho`aan Aadaa Oromoo adda addaa mullisanii kabajuuf ilmaan oromoo marri kaabaa fi kibbaa, bahaa fi dhihaa walitti dhufuun magaalaa Bishooftuutti bara baraan Ayyaana guddaa fi Ulfina qabu kana waliin kabajatu.
Guyyaa ayyaana kanaa kabajuuf Onko.2.2016 ganama irriba irraa ka`anii Gooftaa nagaan nu bulchite nagaan nu oolchi jechuun Jaarsa,Jaartii,Darggaggeessa,shamarranii fi Ijoolleen xixiqqoon wal-eebbisaa uffata Aadaa Oromoo babbareedaa uffatanii fi hiriira galanii waliin sirba aadaa Oromoo tapachaa Oromoon tilmaamaan Millioona 2 ol-ta`a jedhamu bakka tokkotti walitti qabamuun gara kabajaa Irreechaatti qajeelan.
Akkuma Oromoon hundi Aadaa ufii mullisuufi gammachuun irreecha kabajachuuf manaa ba`e, diinnis garamiin Aadaa kanaa fi kabajaa irreecha kanaa balleessee gammachuu ilmaan Oromoo gaddatti jijjiira jedhee karoora fixiinsa ( ajjeechaa ) sukkunneessaa ilmaan Oromoo nagaan Aadaa ufii kabajachuuf manaa ba`an irratti ija isaa diimessee fuula isaa marxoon uffatee meeshaa isaa baattatee gara dirree irreechaatti himale.
Ummanni Oromoo marri bara kana gubannaa hedduu garaa qaba waan ta`eef Ayyaana Irreechaa kabajachaa akkasumas Ajjeechaa,hidhaa fi dararama ilmaan keenya irra gahaa jiru karaa nagaan sagalee mormii isaanii tuttuqaa motummaan wayyaane waltajjii irraatti jalqabeen mullisuu jalqaban.
Diinni silumaa Ilmaan Oromoo fixuuf karoorfatee jiru, haala nama sukkanneessuun irraaf jalaan ilmaan Oromoo irratti dhukaasa banuun gammachuu guddaa guyyaa kabajaa irreechaa gadda yeroo mara seenaa ilmaan Oromoo keessatti hin irraanfatamne duguuggaa sanyii nurratti raawwate.
Haala kanaan motummaan wayyaanee xiqqoo fakkeessee guyyaa irreechaa sana ilmaan Oromoo 52 qofa ajjeeseen jira jedhee dhaadatullee, ragaa qabatamaan akka mullisutti guyyaa gaafasii qofa ilmaan Oromoo 500 ol-ta`an akka motummaa wayyaaneen ajjeefaman mirkanaawee jira. Ajjeechaan guyyaa irreechaa kunis midialee adunyaa bebbeekamoo ta`an mara irratti gabaasamee jira.
Guyyaan irreechaa 2016 harra`a ji`a tokko ( Guyyaa 30 ) guutee Seenaa hin dagatamne ta`ee darbuutti jira.Guyyaan kun ilmaan Oromoo mara biratti guyyaa Dukkana,hadhaawaa fi gubannaa yeroo maraa taatee yaadamti.Saba keenya gaafas ajjeefaman mara niyaadanna gonkumaa hin hirraanfannu.
Akkasumas gumaa ilmaan oromoo qabsoo bilisummaa keessatti wareegamani hundaa ni baafanna.
Diinni keenya sirumaa takkaa nu ajjeesuu hin dhiifne, inni guyyaa irreechaa adda ta`ullee, kanaafuu Ilmaan Oromoo Biyya keessa jiranii fi warri biyya alaa jirru tokko taanee Motummaa wayyaanee fi diina keenya irratti garaa jabaannee harka wal-qabannee akka jarri ilmaan keenya boollattii naqanii fixan nutis mataan gadi garagalchinee Sirna kana awwaaluun dirqama lammummaati.
Qabsaawaan ni kufa
Qabsoon itti fufa.
Injifannoon kan Ummata Oromooti.


text:
ADDA BILISUMMAA OROMOO
Ummata Oromoo Kabajamaa, Waraana Bilisummaa Oromoo, Miseensota ABO biyya keessaa fi alaa, akkasumas, ummatoota Cunqurfamoo Itoophiyaa keessa jirtan maraaf, baga waggaa haaraya 2016 geessan jechaa, waggaan haaraan kunis kan bilisummaa fi nagaa itti argannu hunda keenyaaf akka nuuf tahu hawwii qabun ibsa.
Nagaatti aansuudhaan, lammiilee Oromoo mirga ummata isaaniif jecha falmaa karaa nagaa hiriira adeemsisaniin mootummaa shororkeessaan gara-laafina malee ajjeefamanii lubbuu isaanii bakka bu’aa hin qabne wareeganiif Addi Bilisummaa Oromoo gaddi itti dhagahamu ol’aanaa tahuu ibsaa hundi isaanii tarree wareegamtoota kabajaa olaanaa qabaniitti kan galmaawan tahuus hubachiisa. Wareegama isaaniitti firii gochuufis falmaa hadhaawaa kana hanga bilisummaan mirkanaawuu kan itti fufu tahuu mirkaneessa.
Kanneen haqa ummata isaanii kabajsiisuuf jecha gaaffii mirgaa kaasuu isaanii qofaaf, barataa, hojjataa fi qotee-bulaa Oromoo magaalaa fi baadiyyaa irraa mana hidhaa suukanneessaa keessatti dhamaafamaa jiran hundaaf ABOn kabajaa qabuuf ibsachaa onnee Oromootaa hunda keessatti guyyuu kan yaadataman tahuu beeksisa.
Ilmaan Oromoo biyya abbaa isaanii irratti, qe’ee dhalootaan irra jiraatan irraa humnaan buqqaafamuun jireenya dhala namaaf hin malle keessatti gatamanii jiran hunda, miidhaan irra gahaa jiru hundi sababa sabummaa isaaniitiin tahuu hubachiisaa, rakkoon irra gahaa jiru kan Oromoo hundaa tahuu yaadachiisuu barbaada. Furmaatni rakkoolee kanneen hundaas falmaa kana finiisuudhaan bilisummaa ofii qabsoon gonfatuu qofa tahuu kana waliin hubachiisuu fedha.
Yaa Ummata Oromoo;
Waggaan dhumataa jiru waggaa yeroo hundaan olitti eenyummaa Oromoo dhabamsiisuuf shira mootummaan Wayyaanee shire dura dhaabbatuuf wareegamni Ol’aanaan itti kafalame dha. Falmaan Ummatni Oromoo daangaa Sudaan irraa hanga Somaaleetti, Kaaba Impaayerittii irraa hanga Daangaa Keenyaatti adeemsise kan ummata Ormoo hunda hirmaachise tahuun, sadarkaa guddinni QBO irra gahe kan firaa fi diina hubachiise, ummata Oromoo tokkoomse, kanneen mooraa diinaa keessatti hiriiranii turanillee gara mooraa qabsootti deebisuun ummata isaanii cinaa akka dhaabbataniif dirqe waan taheef seenaa keessatti bakka guddaa qaba. Hubannaa fi dammaqinsi, qaroominaa fi bilchinni ummatni Oromoo fincila geggeessu keessatti agarsiise, kan seenaa Itoophiyaa keessatti mul’atee hin beekne kan nama boonsuu fi egeree Oromoo dukkana keessaa ifatti baase dha. Kunis firii falmaa hadhaawaa ummatni Oromoo, ABO fi WBO godhanii tahuu kan haalu jira jennee hin amannu.
Waggaan haaraan wayta seenu kan fuula duraa karoorfatuuf kan dabre ilaallatuun waan barame tahuu irraa, haala siyaasaa biyyattii, haala dinagdee fi hawaasummaa irratti dhugaa mul’ataa fi qabatamaa jiru wal yaadachiisuun barbaachisaa taha. Gareeleen seenaa dabre hin kaasiinaa, irraanfadhaa jechuun miidhaan ummata keenya irra gahe dhokatee akka hafu barbaadan akka jiran beekamaa dha. Haa tahu malee, kan dabre kaasan malee kan keessa jiran hubatuu fi fuula dura ofii beekuun ulfaataa waan tahuuf qaphxiilee garii kaasuun dirqii taha.
Hundeen rakkoo ummatoota Itophiyaa, rakkoo siyaasaa dhuma jaarraa 19ffaa irraa eegalee gangalataa dhufe tahuu haaluun hin danda’amu. Sirni jaarraa kana irraa jalqabee Itophiyaa irratti diriirfame, sabaa fi sab-lammoota biyyattii kan biyya isaanii weeraree qabatuun mirga isaanii ol aanaa sarbe, moggeessee fi sabummaan xiqqeesse, cunqursaa siyaasaa fi saamicha dinagdee kan tarkaanfachiisu tahuu irraa biyyattii nagaa fi tasgabbii dhorkate. Mirgi eenyummaa sarbamee, dhimma biyyaa fi matayyaa irratti murteessaa tahuu hanqatuu, mirga-dhablummaan ajajamaa tahanii jiraatuuf dirqamuun hundee rakkoo siyaasaa Itophiyaa ti. Haa tahu malee, ummatootni Itophiyaa sirnoota humnaan irratti of irroomsuun isaan bitaa turanii fi jiran kanneeniif yeroon itti jilbeenfatanii bulan akka hin turre irra deebiin yaadachisuu baraabaachisa. Yeroo adda addaatti bakkoota gara garaatti qabsoo hadhaawaa gochaa diddaa isaanii agarsiisaa turan.
Bittootni Itophiyaa kan ofittummaan jaaman, dantaa biyyaa fi ummatootaa irra kan garee fi dhuunfaaf dursa kennan, sirna dimokraatawaa dhugoomsuu irra Abbaa-irrummaa dagaagsan waan tahaniif qabsoon waggoota dheeraa mirga Abbaa-biyyummaa, wal-qixxummaa, bilisummaa fi dimokraasii argamsiisuuf eegalame har’as itti fufee jira. Kana irraa waggoota 24 dabraniif falmaan ummatootni Itophiyaa mootummaa TPLF/EPRDF of irraa darbuuf adeemsisan kan wareegama hedduu baasise dha. Addatti ammoo mootummaan kun ummata Oromoo irratti xiyyeeffatuun lolli irratti bane murna hawaasaa Oromoo hunda kan dabalatee fi wareegama qaalii baasise dha.
Mootummaan murna bicuu Itophiyaa irratti of irroomsee jiru kun yeroo ammaa kana waan hunda dhuunfatuu fi to’atuun cunqursaa isaa itti fufuuf murteeffatee jira. Kana irraa har’a mootummaa fi paartii ummatootaan filamee jira jedhee of himu gidduu garaagarummaan jiraatee hin beeku. Qondaalota, ajajootaa fi dabballootni hundi sirnicha irraa bu’aa guddaa waan argataniif imaammata paartii aangoo irra jiruu gara-laafina malee humnaan hojii irra oolchuu irratti argamu. Humni Waraanaa, humni tikaa, poolisni Federaalaa fi bulchiinsa naannoolee, hidhattootni gandaa fi humnootiin maqaa adda addaan ijaaraman hundi kan sirna kana tiksuuf ijaaraman tahuu tarkaanfii suukanneessaan isaan ummatoota irratti fudhataa jiran bareechee hubachiisa. Waan taheef bittootni Itophiyaa hundi kan aangootti dhufanii fi aangoo irra jiraatan humnaan waan taheef, ummatootni Itophiyaa falmaa bifa hundaa itti jiran jabeessuun sirna bittaa abbaa irree kanatti xumura itti gochuun alatti furmaatni biroo tokko illee hin jiru. ABO kana irra deddeebiin hubachiisaa ture, hubachiisaas jira. Kana tolchanii hubatan malee furmaatatti siquun rakkisaa taha.
Mootummaan Wayyaanee/IHADEG guyyaa aangoo siyaasaa Itophiyaa dhuunfatee eegalee humna, kijibaa fi waadaa hin guutamneen ummatoota gowwoomsaa bittaa isaa hanga har’aa dheereffatuu yeroo of duuba deebi’anii ilaalan hedduu nama gaabbisiisa. Mootummaa misoomaa of moggaasee guddina galmeessuu isaa kan guyyuu himatu kun, ummatoota Itophiyaa beelaa baasee guyyaatti marroo sadii akka sooratan dandeessisa jechuun dhaadataa ture. Haa tahu malee irra deddeebiin miliyoonota beelessee, deggertoota isaa qubaan lakkaa’aman duroomsuun, miliyoonata hedduu hiyyoomsuun farra ummatootaa tahuu, ummata caalaatti kan beelessuu fi hiyyoomsu tahuu isaa mirkaneessee jira. Saamicha lafaa fi qabeenyaa daangaa dabreen, akkasumas, daldala garee mootummaatiin dhuunfatameen ummatootni Itophiyaa sadarkaa hiyyummaa laafaatti keessaa bahuu hin dandeenye keessa seenanii jiran. Saaminsa daangaa hin qabne kanaan caalaatti kan miidhamaa jiru ammo ummata Oromoo lafa abbaa isaa irraa buqqaafamaa jiru akka tahe hin falamsiisu. Kanatti dabalees ummata Oromoo aangoo siyaasaa fi dinaggee fi akkasumas misooma irraa fageessanii tahe jedhamee beelessuuf shira hojjatamuun miliyoonotaan beelaaf saaxilamee daa’imman, maanguddoo fi haawwan miidhamaa akka jiran mootummaan kun dhoksuuf yaalu illee addunyaan argee ifa baasuun gochaa mootummaa kanaa saaxileera.
Kana irraa kan hubatamu, daandiin mootummaan Itophiyaa hordofaa jiru, kan wayyaba ummatoota Itophiyaa hiyyoomsee murna bicuu irra guddaan saba tokko keessaa bahe duroomsu, ummatoota cunqurfamoo beelessuun deggertoota sirnichaa quubsu dha. Waan taheef rakkoo gama dinagdeen mul’atu kanaafis furmaatni sirna nama-nyaataa kana qabsoodhaan of irraa qaarsuu qofa.
Tajaajila fayyaa gahaa argatuu dhabuun, barnoota qulqulluu fi sadarkaa isaa eeggate barattootaan gahuu hanqatuun, malaammaltummaan olii hanga gadiitti babal’atuun, hoji-dhablummaan heddummaatuun, nagaan bahanii nagaan galuu dadhabuun, rakkinoota hawaasummaa kan ummatoota Itophiyaa hudhee qabee jiru dha.Rakkooleen kanneenis sirnicha xumura itti godhan malee akka hin dhabamne hubatuu feesisa.
ABOn rakkoon ummatoota Itophiyaa walii galaa, addatti ammoo kan ummata Oromoo akka furmaata argatuuf qabsoo waggoota dheeraaf adeemsiseen mirgoota argamsiise hedduu qabaatullee gahaa waan hin tahiiniif Qabsoo Bilisummaa itti jiru jabeessee itti fufee argama. Akeeka ittiin ijaaramee fi kaayyoo ittiin durfamu bakkaan gahuufis, ummata Oromoo barsiisuu, dammaqsuu fi ijaaruutti dabalee Qabsoo Bilisummaa Oromoof firoottan argamsiisuu keessatti qoodni gumaachaa turee fi jiru kan hamlachiisuu fi abdachiisu dha. Farreen ummata Oromoo Qabsoo Bilisummaa Oromoo kophxeessuuf olola adeemsisan cabsee Tumsa Ummtootaa Bilisummaa fi Dimokiraasiif (TUBD) ijaaruu danda’uun milkii har’aatti qofa kan murtaawe osoo hin taane ollummaa fi obbolummaaf, akkasumas, waliin jireenya fedhii ummatootaa irratti hundaawe argamsiisuuf akka bu’uraatti kan ilaalamu dha.
Farreen ummata Oromoo Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBO) ummata kamiinuu akka hin deggeramne taasisuuf carraaquu qofa irratti hin dhaabbatan. Mooraan QBO akka hin tasgabboofne taasisuuf tattaafatni itti fufinsaan waggoota 24 darban gochaa turanii fi jiran kan laayyootti ilaalamu miti. ABOn kana hunda irra aanuuf carraaqqii godheen mooraan qabsoo bilisummaa Oromoo yeroo kamiyyuu caalaatti akka jabaatu taasisee walitti dhufeenya qabsaawotaa cimsuu danda’uun kan qabsoo keenya fuula dura tarkaanfachiise dha. Kun amma illee dhawaataan kana caalaa kan irratti hojjatamuu qabu tahuun ifaa dha. Kana caalatti gabbisaa deemuun dirqamni kan ABO qofa osoo hin taane kan hunda keenyaa tahuu yaadachiisuu barbaadna.
ABOn mooraa qabsoo tasgabbeessuutti dabalee humna isaa jabeessuuf tarkaanfii bara kana fudhataa tureen WBO aynaa fi baay’inaan guddisuu danda’uun dhaamsa gammachuu diina rifaasisuu fi ummata keenya gammachiisu dha. Tarkaanfiin Waraanni Bilisummaa Oromoo yeroo adda addaatti diinaa fi lukkeelee diinaa irratti fudhataa ture hanga ummatni keenya barbaadu tahuu hanqatullee kan diinatti mataa dhukkubbii tahee fi shoorarkeesse tahuun waan eenyu illee haaluu danda’u miti. Ummatni keenya falmaa jihaa kanaan godhamu caalaatti yoo nu tinnise kana caalaa ol guddiisuuf haala aanjaa kan durii caalaatu diriirfamee jira. Falmaa ummatni keenya godhaa jiruu fi addatti ammoo falmaa dargaggotni Oromoo miliyoonotaan humna isaanii tokkoomsanii akka dungootti baqaa qabsoo itti fufiinsaan waggoota 14 darban godhaa bahan keessatti gumaachi ABO sadarkaa ol’aanaa kan qabu tahu illee murannnoo fi bilchinni jarmyaa dargaggootaa kan qooda daran ol aanaa qabuu fi seenaa qabsoo ummata Oromoo keessatti bakka addaa kabajamaa qabu tahuu ABO hunda hubachiisuu fedha. Ummatni Oromoo ilmaan isaa qaroo fi gootota kanatti kan boonuu qabu tahuu hubachiisaa qabsoo hadhaawaa bobaa diinaa jala ta’anii qoma isaanii rasaasa diinaaf kennaa jiraniif deggarsa of qusatnaa hin qabneen akka bira dhaabbatan ABO gadi jabeessee dhaama. Dargaggootni keenyas jarmyaa fi muuxannoo qabsoo argatan daran jabeeffataa sadarkaa ol’aanaa falmaa bilisummaaf godhamuutti akka ol guddisaa deeman gadi jabeessee hubachisa. Kanuma waliin diinaa fi farreen jarmyaa isaanii fi qabsaawota Qeerroo harka keessa galfatuun facaasuuf tattaaffii irra deddeebiin godhaniif, cufaa tahuudhaan jarmayaa isaanii akka qaroo ija isaaniitti akka tikfatan yaadachiisa.
Yaa Ummata Oromoo!
Haalli keessa jirtu akkaan ulfaataa tahuu irraa gabrummaan haa gahu! jechuun dargaggoo fi barattoota cinaa hiriiruutti dabalee ilmaan keenya dura nuutu du’uu qaba! jechuun wareegamni abbummaa fi haadhummaa baasaa jirtan galmee seenaa keessatti akka Bakkalchaatti ifee bara baraaf jiraata.
Ilmaan keessan roorroon ummata Ormoo irra gahaa jiru haa dhaabbatu jechuun harka qullaa diina dura dhaabbatuudhaan falmaan adeemsisaa jiranis akkanuma kan nama boonsuu fi seenaa keessatti bakka cululuqaa qabu dha. Waan taheef diddaa kee itti fufi. Tokkummaa kee cimsatuun mormii agarsiiftuun diina kee akka jilbeenfachiisuu dandeessu beeki. Seenaa keessatti qawween ummata injifatee waan hin beekneef qabsoo kee jabaadhuu itti fufi. Kanneen ollaa kee jiranis tumsa godhatuuf qaroominaa fi obsaan irratti hojjadhu.
Har’a egereen ummata Oromoo maal akka tahuu danda’u wallaalaa doofaan iyyuu tilmaamuu hin rakkatu. Kanneen akka abbootii isaanii ummata Oromoo saamaa jiraatuu akeeka godhatan, akeeka yeroon itti dabre tahuu beekuu qaban. Ummata Oromoo cunqursaa fi saaminsi haa gahu jechuun murteeffatee gootummaa fi murannoon ka’e humnaan ukkaamsuuf yaaluun egeree ofii dukkaneessuu tahuu hubatuu qaban. Kanneen dhimmi ilaalu hundis furmaata waaraa fi ijaaraa argamsiisuu irratti akka bobba’an, kanneen moggaa dhaabbatanii ilaalanii fi sodaa irraa qabsoo ummataa irraa fagaataniis tarkaanfiin kun ijaaraa akka hin tahin hubachiisuu barbaada.
Dhuma irratti waamicha armaan gadii akkan dabarsu naaf hayyamaa.
Diinni ummata Oromoo humnaan bitaa jiru, ummata Oromoo fi Oromiyaa dhabamsiisuu irraa of duuba kan hin jenne tahuu gochaa raawwatuu fi karoora baafatuun agarsiisaa jira. Waan taheef miseensoti ABO biyya keessaa fi alaa marti yeroon amma keessa jirru murteessaa tahuu hubattanii Qabsoo Bilisummaa itti jirtan hifannaa tokko malee dachaa dachaan guddisuun bittaa mootummaa farra ummatootaatti xumura akka itti goonu waamicha kiyya dabarsa. Ofii keenyaa akka shaamaa baqnee dhumnee mirgi ummata keenyaa kabajamuu akka qabu murtii keenya akka tahu gadi jabeesseen hubachiisa. Mootummaa kanatti xumura itti goonu malee ummatni keneya mirga isaa argatuun kan hin abjootamne waan taheef xumura itti gochuun murtii keenya tahuu hundi akka hubatu;
Lammiilee Oromoo nagaan jiraachuu dhorkatamtan, sabummaa keessaniin fo’amtanii hoji-dhablummaan mankaraaraa jirtan, kanneen biyya ollaatti baqattanillee wabii jireenyaa dhabuu irraa bir’aan jiraattan, kanneen lafti keessan alagaan saamamee mirga, jireenyaa fi lafa-dhablee taasifamtan, rakkoolee ummata Oromoo tarrifamee hin dhumne kanneeniif sababni mootummaa Wayyaanee waan taheef mootummaa diina nu godhatuun dhabama keenya irratti halkanii fi guyyaa hojjataa jiru jilbeenfachiisuun abbaa-biyyummaa keenya harkatti galfatuuf karaa nuuf danda’ame hundaa akka sossoonu waamicha kiyya isiniif dabarsa.
Hafuurri Obbolummaa fi ollummaa saboota cunqurfamoo gidduutti mul’ataa jiru kan jajjabeessuu fi abdachiisu dha. Kana caalaatti jabeessanii kan diina waloo sarduun danda’amu tarkaanfiilee qabatamaan mul’atan lafa irratti agarsiisuudhaan waan taheef irratti hojjechuun sirna bittaa Abbaa-irrummaa waliin akka of irraa jigsinu waamicha kiyya dhiheessa. Qabsoon ummata cunqurfamaa, ummata cunqurfamaa biroof irkoo taha malee miidhaan irraan gahu waan hin jirreef harka wal qabannee haa kaanu!
Mootummaan Wayyaanee farra dimokraasii fi wal-qixxummaa tahuu mootummootni hin hubanne jiru jechuun ulfaataa dha. Kanneen kana irraa ilaalcha biraa qaban yoo jiraatan kanneen dantaan walitti hidhamanii fi akeeka fakkaataa waliin qaban qofa. Farra dimokraasii tahuu isaa irra deddeebi’ee ajjeechaa suukanneessaa raawwatuun, filannoo kijibaa geggeessaa tureen, ukkaamsaa mirga namoomaa fi preesii irratti adeemsisuun shakkiin alatti mirkaneessee waan jiruuf, mootummaa akkanaa cinaa dhaabbatanii gargaarsa bifa kamuu hiixatuufiin, namoomaan alaa fi fakkeenya gaddisiisaa tahuu dha. Waan taheef mootummaa Wayyaaneef tumsa dinagdees tahe diplomaasii godhaafii jirtan dhaabuun ummatoota mirga isaaniif falman akka gargaartan hiree kanaan ammas hifannoo malee irra deebiin waamicha mootummootaa fi hawaasa addunyaaf dabarsa.
Barri haaraan 2016 bara injifannoo, bara imimmaan haawwan Oromoo itti qoorsinu, bara nagaa fi milkii itti argannu, bara ummatni Oromoo fi ummatnootni cunqurfamoo Itophiyaa keessaa marti harqoota gabrummaa irratti fe’amee jiru keesaa bilisa bahanii biyya isaanii keessatti nagaan jiraatan akka tahu hawwiin qabu ibsuudhaanin dhaamsa kiyya xumura.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Daawud Ibsaa
HD-GS-ABO


text:
Manni Marii Dhimmoota Islaamaa Magaalaa Finfinnee Walgahii ariifachiisaa geggeesse
Manni marichaa walgahii ariifachiisaa guyyaa Kaleessaa geggeesseen, gabaasa raawwii hujii ji’oota jahan dabranii dhageeffachuun irratti mari’atee jira.
Walgahii kana irratti Prezdantiin Mana Marii Dhimmoota Islaama Ityoophiyaa Muftii Haaj Umar Idiriis, itti aanaa Prezdantii Dr Jeylaan Haaj Khadiir, Barressaan mana marii Sheikh Qaasim Sheikh Muhammad Taajuu fi miseensonni mana marii Ulamaa’ota Ityoophiyaa hirmaatanii jiru.
Prezdantiin Mana Marii Dhimmoota Islaamaa magaalaa Finfinnee Haaj Abdulaziiz Wagguu gaaffii aangoo lakkisuu mana marichaatii kan dhiheesse yoo tahu, manni mariitis gaaffii isaa qeebaluun, guyyaa hardhaa hardhaa hogganaa haaraya kan filatu tahuus beekameera.


text:
Khora sabaa Jechuun maal jechuudha?
Akka heeraafii seera ABO dhatti khora sabaa jechuun akkuma maqaa isaa khora sabni oromoo hundii kheeysatti if arkujechuudha eega qaamni QBO gaggeeysu sadarkaa jiru hundarraa walitti dhufeen booda khora khanarratti Rakkoo jirtuf furmaata khennee qabsoodhaaf kharoora lafakhaaya. Garuu khorri amma yaamame khun akkas nifakkaata oromoon hundi qooda irraa fudhachuuf taa’aa? Yoo oromoon hundi qooda irraa hinfudhanne akkamitti khorasabaa jennee yaamna?
Moo Injifannoo waggoota Afurtaman dabran oromota khutaa biraatifii amantii gargaraa ABO kheysa yaasuu irrati arkamte Labsachuufi? bakka oromonni hundi jiranitti rakkina kheeysa dhaaba ABO hiikhanii humna takkaan dhuguma qabsoo Finiinsufi kan khorri yaamame?? Lakki akkasiimi dubbiin osoo akkas godhuu feene maalif bara afrtama qabsoon nutti fudhatti? Nuti khakhuu Jaallan kheenya warreen lubbuun jiraniifii waregamaniis wajjiin seenne hanga galmaan geenyuu hafuura hin baafannu jechuun qabsotti makhamne. ABO abbaan fedhees haa hundeeysuu san rakkoo teenyaamiti garuu ABO dhunfachuu qofa khayoonteenya! San bara 2013 fi 2014 sadarkaa dhumaa irra geenye gutumaanguututti ABO kheenya taasifanneeti jirra. Arra ABON tan bara 1976 kheeysa jaarraan hooganu tan %99 islaama turte saniimiti jechuudha. Dhugumatti qabsoo dhaaba khana qulqulleesuuf goone qofaamiti sababaa qabsootiin warreen alaa nutti dabalamuu fedhanifi dabalaman if irraa eeynee kan osoo hinbeekamin seenaniis osoo hidda hin hidhatin darbaa guutuguututti gubbaarra hanga jalaatti alaafii kheeysaan dhunfannee asgeenyeera Dhiiga jaallan kheenya lafa hinballeeysine amaanaa hin nyaanne jechuudha. Waan jechaa jiran fakkati malif yoo jettan akkuma yaanni khun ibsutti qabsoon godhamaa turte yaadannoo yeroo dhihoo irraa yoo khaane bara 2013 yeroo dubbataa dhaabaa Yahya Jamaal /Boruu Barraaqaa arihan sababaan tokkolleen hinturre Shira dur lafaa qaban waan hintahin. akkasumatti Tokkichaa achi kheeysatti hafe khan lafee laagaa danqarte itti tahee shira isaanii hunda dandaheetuma wajjiin tirachaa baroota soddomman dabran khan ture Itti aanaa HD Obboo Bultum Biyyootiis dabareen geeysee bara 2014 ifkeeysaa baasan sababni isaan yeroo san khennaniif Itti Aanaa HD lama godhanne ja’anii ummata oromoo guutuu sobanii laaftumatti bira khutan amma dubbiin tolteef gafii oromoon gaafattu deebisuuf qophiidha ja’anii gama khora yaamuuti seenan maliif jennaan aangoo guutuu guututti oromoota hunda firraa fageeysanii dhuunfatan halaaleyfachuuf khora sabaa yaamuun dirqama waantaheefi natti fakkata. Haatahuuti khorasabaa yaamame khanarratti eentu filamuuf taa’a? Tun gaafi qabdii bakka HD,IAN, Ajajaan WBO walii galaatifi Itti gaafatamaan haajaa alaa Dameen Siyaasaa hundi harka isaanii jirtutti eentu filamaan rerrega fakkaatiimire. garuu dubbiin tan duriin gargari arraantana maalif yoochattan yoo HDn filamees namni biraa khan naannoo HD filamuus ABOn tan Warra khutaa tokko taatee oromoodhaaf ifa tahuufteeysi gaafiin guddoon tan ilmaan oromoo khutaalee hafan hundaati kheeysattu tan oromoota baha oromiyatiifii khibba baha oromiyaati khan alaafii mana namafii sa’a itti dhabe khan qe’een itti daaroyte bineensi gaaraalleen itti biyaa godaaneeti. Amma hireen tan Ilmaan Bareentooti eega warri shiraa khan oromoo addaan guuru iduudhaa baheen booda maal akka sababsachuuf taa’an eeyna durii warra sammuun habashaattu addaan nufooye nu hasaasee nubasaasee walitti nunaqee hayyoota kheenya akka harka kheenyaan ajjeefnu nugodhaa ture. Yeroon itti badii dabarteef dhiifama waliif godhanii gama qabsoo dur eegalaniiti tokkumman deebi’an yaaminsa onnee irra buqqa’e waliif godhuun yeroon amma jenna.
Akkuma duraanuu qabsoo hidhannoo tan arrantana khutaan tokko itti abbaa tahee ifiin yaametana uumtanii eega waraana khumotaan lakkaawamu horattaniin booda khabajaa oromummatiif warra sammuun habashaa khan aangoo malee oromummaa hin beeyne ifitti simattanii akka isaan qooda lammummaa isaanii bahan gochuudhaaf yaaltanii garuu isingananii qabsoo isin uumtanii dahannoo taataniif hayjak godhanii harka daaraa hare isin godhan san akkan taane if eegannoo guddoo godhuu qabdan jenna. Gama biraatiin seenaa saaminsa Jaarmayaatiifii tan qabsoo ifiin yaamuuf warri sammuun habashaa godhan tan bara 1976 irraa eegallee waantoota tahan hanga tokko kheeysattuu namoota hoganoota qabsoo khanneen shiraan dhimaman khan akka Buruysoo,Guutama Hawaas,Mul’is Gadaa,Araarsoo Wadaay, Nadhii Gammadafa hogganoota waraana khannen akkamitti akka shirri isaan nyaate isiniif dhiheeysuuf teenya. Hangasittu ija teeysan banadhaa gurra kheesan haxaawadhaati warra sammuun habashaa irraa if eega maliif jennaan akkuma waliin beeynutti warri shiraa afoshaafii Masgiidaas tahee mana sagadaa medialee hunda tohaachuuf akkuma jaarmaya qabsoo saamanii ifiin yaamansan godhuuf akka saree maraatteeti batachaa waan jiraniif hulaa teeysan itti xirqim godhaati qabsoo teenya tan waloo eegalaan dhaamsa kheenya.
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Mana maree murtii seeraa Yunaayitid Isteetis keessatti a qorannaa aangoo irraa kaasamuu Traamp ilaalchisee danqaan jiru itti fufee ennaa jiru kanatti prezidaant Doonaald Traamp seera tumtoota dimokraatotaa balaaleffachu itti fufanii jiru.
Dimokraatonni, nageenya biyyaaf balaa jechuu dhaan dhimmi isaa hatattamaan gara Senetiitti akka darbu barbaadu, hamoota waan ta’aniif waan fedhan dubbachuu danda’u jechuu dhaan Traamp ergaa twitter irratti maxxansaniin ibsaniiru. Roobii torban darbee kan dimokraatotaan dhuunfatame manni maree bakka bu’oota uummataa keeyyata lama kan qorannaa aangoo irraa kaasuu ilaalchisee jiruu fi Traamp irratti dhiyaate raggaassisuun isaanii ni yaadatama.
Seenaa biyyattii waggoota 243 keessatti prezidaantii Yunaayitid Isteetis aangoo irraa kaasamuuf qorannaan irratti geggeessame isa sadaffaa dha.


text:
Kufrii fi shirkiin hojii gaggaarii hojjatan akka nama jalaa balleessu hanga amma fakkeenya waliin ilaalle jira. Namni hojii gaarii yommuu hojjatu, akka nama biqiltoota dhaabuu fi kunuunsuti. Biqiltoota dhaabuu fi kunuunsu waliin balaas irraa eegu qabaa miti ree? Namni hojii gaggaarii hojjatus akkanuma. Mee amma kana fakkeenyaan haa ilaallu:
Itti Haa Fufnu
Fakkeenya lammataa hojii mushrikootaa ykn kaafirotaa ibsu haala kanaan kenname:
Itti haa fufnu
Jalqaba kaafirota jechuun namoota haala sirriin Rabbii olta’aatti hin amanne ykn arkaana iimaanaa keessaa tokkotti amanuu didan ykn hojii kufrii hojjataniidha. Mushrikoonni immoo namoota Rabbii olta’aa waliin waan biraa gabbaraniidha (waaqeffataniidha). Mushrikni hundi kaafira. Kanaafu, kaafirri mushrika caalaa maqaa wali gala ta’eedha. Hojiin kaafiraa Rabbii olta’aa biratti fudhatama hin qabu. Sababni isaas, ulaagaalee hojiin fudhatama itti argatu hin guunne. Ulaagaaleen kunniinis: arkaana (hundeewwan) iimaanatti haala sirriin amanuu, ikhlaasa qabaachu fi shari’aa hordofuun hojii gaggaarii hojjachuudha. Qur’aana keessatti fakkeenya hojii kaafiroota ykn mushrikoota haala ajaa’ibaatin dhiyeessa. Mee haa ilaallu.
Itti Haa fufnu
Muwwahida jechuun nama Rabbiin qofa gabbaruudha. Mushrika jechuun immoo nama Rabbii olta’aa waliin waan biraa gabbaruu (waaqeffatuu) dha. Dhugumatti, qalbiin namoota kanniin lamaani gonkumaa wal hin qixxaa’an. Qalbiin tawhiidaan qulqulloofte fi qalbiin shirkiin xuroofte wal qixxaa’u?
Itti haa fufnu
3-Gabricha nama baay’een horatamuun wal fakkeessu
itti haa fufnu
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa mushrika gabricha namoota baay’een horatamuutiin wal fakkeesse. Nama Rabbiin qofa gabbaru immoo gabricha namticha tokko qofaan horatamuun wal fakkeesse. Ergasi isaan lamaan akka wal hin qixxoofne ni ibse.
Kutaa darbe irraa itti fufuun fakkeenya nama Rabbiin ala wanta biraa gabbaruu (waaqeffatu) haa ilaallu.
Itti Haa Fufnu
Dhugumatti, Rabbiin ala wanta biraa gabbaruun (waaqeffachuun) salphinnaa fi dararaa guddaatti nama darba. Fakkeenyaan haala nama kanaa ibsuun dhugaa kana ifa baasa. Fakkeenya nama Rabbii olta’aan ala wanta biraa waaqeffatuu bakka sadiitti qoonne ilaalu dandeenya:
Itti Haa Fufnu
Kutaa darbe irraa itti fufuun maqaalee fi sifaata Rabbii olta’aa muraasaa haa ilaallu.
Itti Haa Fufnu
Kutaalee darban keessatti shirkiin soba akka ta’ee ilaalle jirra. Rabbiin ala wanta biraa waaqeffachuun (gabbaruun) soba ragaa qabatamaa hin qabneedha. Dubbiin erga akkana ta’ee haqaan gabbaramu Kan qabu Rabbii olta’aa tokkicha jechuudha. Wanti Isaan alatti gabbaraman hundi baaxila (soba). Gabbarrin (ibaadan) isaaniif godhamuu hin qabu. Sababni isaas, wantoonni kunniin uumamtoota nama biraa dhiisi ofiyyuu fayyaduu fi miidhaa ofirraa deebisuu hin dandeenyedha. Amaloota gugguutuu gabbaramaa isaan taasisu hin qaban. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa immoo amaloota (sifaata) gugguutu Kan qabu, nama fayyadu, rakkoo namarraa deebisuu fi wanti hundi harka Isaa jiruudha. Ni jedha:
Itti Haa Fufnu
Wantoonni Rabbii gaditti gabbaraman nama fayyisuu fi badii namaaf araaramu hin danda’an
Itti Haa Fufnu
Sababni biraa namoonni Rabbii olta’aan ala wanta biraa itti gabbaraniif qaamaa fi qalbii isaaniitiif fayyaa barbaadudha. Yoo dhibaman ykn namni isaan jalaa dhibame, gara nama waliyyi jedhanii odeessanitti deemun akka isaan fayyisu kadhatu. Yookiin silati fi wareega dhiyeessuf. Kiristaanonnis “Iyyasuus nama fayyisa” jechuun waaqeffatu. Ammas, cubbuun akka isaaniif araaramamuuf gara qeeysi deemu. Kuni hundi soba sheyxaanni isaaniif miidhagseedha. Kan dhugaadhaan nama fayyisuu fi cubbuu namaaf araaramu Rabbii olta’aa qofa. Nabii Ibraahim dhugaa kana hubachuun ummata isaa waliin ni falme: