text:
Jiruun fiddee raajii
Taa’uun waa ta’aa hujii
Taatee argee jalloo
Daffaqoo boqqoolloo.
Jilbiiffadhee kunoo daffaqaa
Duubaa afotti jedhee qaaqaa
Yoom jiruu tana haqaa?
Kan daffaqu silaa dubartii
Jiruun maa akkana taatii
Kanuma fooyyeffachuu
An hin fedhu jiruu tuffachuu!!
Dadhabee kaanii kaan qaaqaa
Hin fedhu dubbii laaqaa
Yoom argadha haqaa? (2)
Yookaa itti aansoon marqaa
Isumallee nyaadhaa laaqaa!!
Jabanummaan garuu fiddee haaraa
Niitii fuudhee hujaa taraa?
Kaayyo qabeettii dirqama irra jiraa
Anis hi hujuu taraa!!
FUUDHEE FIDEE HOJJATTUU
Maalii isii beeknee
Fira isiis hin yaamnee
Fuudhee fidee hojjattuu
Woyta mana galtuu
Maaf ga’ee jijjiirtuu
Maaf itillee hin aftuu
Hojjattuu beekne qabee galee
Afsiifatee itillee anis maalalee, maalalee
Anis aaree bitaa natty galee
Obboleessa kankoo yoma ta’ellee
Hojii isii kaan dhiiftee
Haadha maatitiin dhaabattee
Arrabsitee walis loltee
Haadha ijoollees manaa ariite!!
Niitii bifa qabduu faayoo
Ta qabdullee kaayoo
Maaf haadha ilmaa ala baasaa
Maalif mankaraarsaa
Hojjattuu qabee gala
Jiruu of sakaalaa
Maatii bultii gaalaa?
Dhiira baasa baasu
Jaarsummaan eennu haa araarsu
Ijoollees maaf hin mankaraarsuu!!
Hojjattuun taatee haadha buddeenaa
Wanta akkanaa arginu maal jennaa
Gaafuu ijoolleen boottii buddeena naa kennaa!!
Waan kana ka ta’e obboleessaa
Waan akkanaa kana fagootti dheessaa.
Anis araarsa jedhee tirtiruu
Gowwaan qoncoraan maa geerraruu!
Obboleessaa garuu tiruu
Rakkoo kana furuu
Miti gowwaa fagotti irraa goruu!!
Gowwaa akkamitti aarsaa
Na kaffalchiisaa aarsaa!!
Gari gariin callisee dharaa
Waann akkanaa kana gidiraa!!(2)
A talk which is not associated with some kind of thought, knowledge, experience or truth is harmful.
Atwin Ace
JECHOOTA GAMNAA KUTAA 4FFAA
Gamteessaa Sabaa
Mucaa Gamna:- Mucaan Gamni Wayii Daldalaa Wayiitin Wal Lolee
Yeroo wayii namichaa daldalataa woytuu ture. Innis kan qabeenna karaa dharaatiin guurratee of duroomsu ture. Innis mucaa beekaa wayii yeroo tokko qarshii inni meeshaan bitachuuf amaanaa bira kaayate natti hin kennine jedhee dhoorgate. Mucaanis aarus ima callisee itti dhiisee biraa deeme. Guyyaa biraas bakka biraa walgahii dhimma biraatiif taa’amerratti wal ga’an. Namichaan rakkisaa waan taheef bakka wal gahii haajaa biraa irratti akka mucaa sana irraa yaada fuune ganzaba koo hate bade jedheen. Jaarsi abbaan waltajjiis dhimmicha mucaan duraa waan itti himee tureef maal daldalataan afaan faallaa hujii faallaa! Ufii irraa fuudhee dhooggatee faallaa haasayaa; na jalaa hatte jedhaa! jedhee didee mucaa irraa yaada fuudhe.
Mucichis yoo duraa yaada biraa haasayuu ka barbaade namichaan wal qaban. Mucaa dubbii nama guddaa, beekaa keessa jirraa dhiisi ati jedheen daldaltichi! Ilma beeraa jedheen afaan taree.
Daldalataa:- Haatee gamnaa? jedheen
Mucaa:- Abbaa kee ni caalti! jedheen
Daldalataa:- Ati hoo gamnaa? jennaan
Mucaa:- Si ima caala! jedheen
Daldalataa:- Abbaan kee hoo jennaan
Mucaa:- Kan ambaa diina afaan qabachiise mitii; kan ambaa diina addaan galche mitii? Jedheen
Daldalataa:-Ati mucaa anaa sitti dubbate balleesse jedheen!
Mucaa:- Qacceen ofumaa garaftee ofumaa iyyiti; atuu beekte jedheen; guddaa jedhanii dubbii hin taane, argan irraa hin fudhatan dargaggeessa jedhaniis callisi hin jedhaniin. Guddas xiqqas kan jechisiisuu danda’u wanta nama sana keessa jiruu fi dubbii isaati jedheen!! Eega ofii keetii ka na dubbiftuu jedhee mucaan aaraa akka armaan gadii dubbate!
Akkuma beekamu daldaltoonni dhiifama naaf godhaatii amma kan daldalaa hattuu kanaa dubbadhaa isin warri karaa sirriitiin daldaltanii duroomtan akkuma jirtan; warri hannaa fi humnaan duroome akka namichaa kanaa jiruu. Argaa si’a lama natty deebi’uu isaatii:-
1FFAA… Qarshii kook an ani meeshaa bituuf bira kaayadhe na dhoorgatuu fi na arrabsuu isaa.
2FFAA… Bakka walgahii kanattis an dhimma biraa walitti qabamneef yaada kennuuf carraa yoo gaafadhu naan mormuu isaa. Bakka hundatti dhiibbaa narraan gahuuf fedhuu isaa hubattan yaa daldaltoota karaa sirrii akkasumas warren biraa. Kana kan waa’ee qabeenna ofii malee kan biraatii hin yaadne; hiriyyoota isaas dabalatee hattoota ta’uu beektan nama meeqaas kallattii meeqaan akka miidhan!… yoo mucaan jedhu Namoonnis harka dhayan!! Ililchanis waan garee sana hin jaalanneef. Mucaan itti fufees akkas jedhe:- Beekaa calliseeti malee anis waan inni hojjate beeka! Maal akka hojjataa jirus beeka,waan inni na hin fedhiniifis beeka, beekaa callise malee! Callisan fixan jechaaf malee! Jedhe itti fufuunis…
“Ooftee ooftee hoolaa hatte tana abbatti fidda jedha mammaaksi” jedhan. Warra garaa haadhatitti ilkee baasee! Yoo nuti gurshaa sadiin guyyaa dabarsinu isaan si’a sadii ol nyaata akkam akkamii nyaatu? Hojii humnaa nu hojjachiisanii kan nuuf hin kaffalle meeqa?Kan qabeennaa tuullatee hiyyeessa gama hundaan of jalatti galchee hacuucuu barbaadu kanaa fi hiriyyoota isaa. Uffanni isaanii meeqa guyyatti hagam jijjiiratu? Nuti uffanni dhumatu malee jijjiirannaa? Mana meeqa qabu? Waa meeqa qabu? Qabeenna kana akkamitti horatan yoo jenne kama isin beettanii fi anis himadhe; hannaan, humnaan ta’uun beekamaa!!Warra uummata qorqatee jiraataa jiru jira. “Galata Rabbii garuu akka isaan nu tuffatanii mitii kallattii kamiinuu hojjannee jiraanna. Yaada illee bilchaatas qabna!!” jedheen. Mucichi namichaaa fi hiriyyoota isaa daldaltoota dharaa salphisee namoonnis gammadan!!
***
Gamni gamnatti dhufee akkana jedhe “Namni jabaan nama maal huje? Laafaan hoo?” jedheen. Gamnichis “Namni jabaan nama dogongora, rakkoo, laafina ofii irraa baree sanirrattillee of fooyyessee gara carraatitti jijjiire! Laafaan ammo faallaa kanaati.” jedheen
***
“Abaarsa eessa dhaqxa?” jennaan “Gara abbaan na erge!”
Yoo dhabde hoo jennaan “Abbamaaf deebi’a!” jette abaarsi
***
“Guddaan/beekaan maaf nama kabaja?” jennaan “Guddinnuma/beekumsuma isaatif” jedhe “Wallaalaan/laafaan hoo maa nama xiqqeessa?” jennaan “Xiqqeennuma isaatif!” jedhe gamni gamnichi gaafannaan.
***
Waa wallaala dabalatte waan falli baafne:-
-Deegni wallaala dabalatte waan falli baafne
-Laafinni/dadhabinni wallaala dabalatte waan falli baafne
-Jallinni/makkaltummaa wallaala dabalatte waan falli baafne
-Rakkoon/gideen wallaala dabalatte waan falli baafne
-Gabrummaan wallaala dabalatte waan falli baafne
Itti fufaa…
TOKKO MILIYOONAA KA DALDALU(Walaloo Fooyyayu)
Tokko miliyoonaa ka daldalu
Tokko waan nyaatu dhabeetii qooqa kan bulu
Waan kana maaf hin furre namni dhimmi laalu!
Dhugaa kun waan hin jaalatamnee
Waan kana osoo fooyyessinee
Daldala sirriif osoo diriirsuu nuu dhufee
Hannaan duroomuunis osoo illee hafee
Daldallalle jennaan dureessi karaa cufee!
Raajii, raajii…………………………………………
Waa meeqa qabatee hiyyeessa gad dhayaa
Didee kunoo hundaa borcaa waliin dhayaa
Waa meeqas qabatee kaanii kaan haasayaa
Osoo gaarii hujee maaluma mee tayaa?
Raajii, raajii…………………………………………
Gariin hin arguu maal osoo hubatee
Beekaa ka jiraatus jira hiyyeessa cuffatee
Jiruu hiyyeessaa mee ilaalaa
Dhugaan itti kennaa falaa
Dureessi didee ofuma tajaajilaa
Dureessi ammallee ammalee bololaa
Akki dureessi ta’u hiyyeessaa maalalaa
An homaa hin sobnee isinuu ilaalaa!!
Raajii, raajii…………………………………………
Dureessi wal guuree walguuree
Hiyyeessallee itti cufe xurree
Hiyyeessis kanumaaf dureessatti xuure!
Raajii, raajii…………………………………………
Dureessi nyaate banjii!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
CAACCUUN KALLACHAA BAR JABAA
Malkatoo malkata qabaa
Raajii waan ajabaa
Caaccuun kallachaa bar jabaa
Inni maalif gadi of qabaa?
Garuu garoo………………………
Si’a kana maali kan muguu
Inni of hin arguu?
Ormi kijibaan ka haguuguu
Waraabessi guuguu
Kan lafee duguuguu!!
Ajab ajab……………………………
Dharri kan beekus kijibaa
Booddeen kufa qabaa
Rafe teessorraa of dhabaa
Dhugaa ofitti qabaa!!
Argitan kaa
Dhageettan kaa………………….
Dharri kunoo raatayee
Dhugaa Rabbi faayee
Hunduu ragaa bayee!!
Bee bee…………………………….
Dhara jibbee martii
Dhugaan ni qallattii
Qallattii qallattii hin cittuu
Dhugaan bar takkatuu
Sobnis babbay’attuu
Dhugaa bakka buutuu
Jedhee duruu mammaakee
Warri sirrii nuuf akeekee!!
Dhageennee qalbeeffannee………..
Dhugaan tokkoo lamaa gayaa
Dharri iyyaa raatayaa
Dhara baay’esseetin iyyaa
Dhugaan hin qabduu ree hiriyyaa
Anaaf dhugaa naaf wayyaa!!(2)
(Gamteessaa Sabaatin)
YOO HAATIRIIKAA AGARSIISEE
Ormi kunoo ka deemu ispaaltimarraa
Gufuun kuffisullee waa jiraa irraa
Animmoo deemee jirbirraa!!
Raajii raajii………………………………….
Yoo haatiriikaa agarsiisee
Amma maalif barbaachise
Kan gariin gaafii natti kaase!!
Ofumaa yaalaa irra deemaa
Isiniif salphaa deemaa yaalimaa!!
Jaaladhee hin deemnee darbaa
Waan raajii waan ajabaa
An dhiise dhiise
Maaf na barbaachisee?…………………..
Dhiibbatu natti fidee wanta kanaa
Galataa dhiisee wayta ammaa tanaa
Edaa kana rakko’oo ka’ee jalaa godaanaa!!
Kan dhiisefis wanti sun heddu hamaa
Akkuma nama kamiituu karamarra deemaa
Dhiisee jirbii akka karaa irra deemuun hamaa
Waa an qofti rakkoo cimaa sana yaamaa
Dhiisee wanti sun ni cimaa
An qofti kufee cabaaf rakkoo yaamaa!!!
Deemsi sun bar jabaa
Abba filatee deemuu qabaa!!(2)
AMAZING OF LIFE
Life is chain of:-
Ups and Downs
Misfortune and Fortune
Failure and Renaissance
Of strength and Of weakness
Inferiority and Superiority
Love and Hatred
Light and dark
Good and Bad
Etc
I enjoyed; Thanks to Allah!!!
AMAZING OF LIFE!!!
When I finished one phase which is unexpected and amazing; it also led me to other phase which is unexpected and amazing; when I also finished that; it also led me to another which is unexpected and amazing; etc!!! Life is amazing!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Thanks!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
ISSAAPPAA LAMMATAA MAALTU DHAGEEFFATAA
Maa baayyee odeessuu
Maalif fafakkeessuu!
Kan dargii kuffise
Uummanni osoo odeessee
Isaa ka kuffise!!
Seenaa dubbattanuu fokkisaa
Isa kana odeessuu dhiisaa
Seenaa warra seenaattu barreessaa!!!
Piroppagaandaan wallaalaa jaanjessee
Seenaa Ihaadig jedhee o’odeesse!!
Piroppogaandaan hangasii bar dibee
Lallaafaan waan ofii haasayuu dadhabe
Gareen inni kittillayyoo dhaabee!!
Sabni baldhaan waa dagatuu
Hunduu kanuma yaadatuu
Jarri maa odeessaa raatuu (2)
Jarri maa dhaadheffataa
Cunqursaa ka kuffise uummataa!!
Maa kana hunda odeessaa
Maa ofis jaanjessaa!!
Uummanni beeka akeekkataa
Ihaadig maa na fudhaa worwaata? (2)
Marsee Dargii Keeniyaa
Marsee Dargii Somaaliyaa
Marsee Dargii Eritiriyaa
Marsellee Jibuutii fi suudanii biyyaa
Hunduu wal gahee humni aduniyaa!!
Kan keessaa caalaa maqaa dhayaa
Dargiin dhabee hiriyyaa
Akkasitti bu’ee hallayyaa
Mangistuunis ka’ee baye biyyaa
Woyyaaneen ana injifatee maa iyyaa!!!!(2)
Kaanii kaan kaasaa CD dhaan maxxansaa
Raadiyoo, gaazexaa,Tv dhan tamsaasaa
Garillee joonjessaa
Gariimmoo dhamaasaa!!!!(2)
Hundatu wal gahee
Hunda dargii dhayee!!
Kaasaa waa’ee saba bal’aa
Kaasaa waa’ee qotee bulaa
Kaasaa kan barataa
Kaasaa kan daldalataa
Hunda kaasuf yeroo gabaabbataa
Hundinuu hubataa!!(2)
Waa’ee paartilee kan akka:-
OLF, TPLF, EPLF, Ici’aat, Ihi’aappaa kkf heddumaa
Hundatuuyyi mormee abbaa irrummaa
Deebi’ee ta’ee bar Ihaadig Dargimaa
Dubbadhuu ka isaa waa dhumaa!!!!(2)
Ammaa achi dargii lammataa
Maaltu dhageeffata
Yaa uummata ofirraa iggitaa
Dimokiraasii yoos ijaan argitaa
Uumadhaatii gamtaa
Gamtaa injifataa
Hay gamtaa hay gamtaa
Tokkummaanis humnaa
Koottaa wal tumsinaa
Issaappaa lammataa maaltu dhageeffataa
Ofirraa buqqisaa darbadhaatii gataa!!(2)
DUR DURII
QOCAA FI ILLEESSA
Dur dur jedhan kocaa fi illeensatu biyya tokko keessa jiraataa ture. Gaafa tokko illeensi ganamaan bayee osoo deemuu qocatti dhufe. Innis deemsa qocaa ilaalaa ija tuffiitin akkana jedhe. “Hagamiin deemtaa?” “ Akkamiin deemtaa?” jedheen. “Qocaanis anaaf ga’aadhuma” jetteen. “Kunis deemsaa” jedhee illeensi bakkarra taree qocaa tuffatee; “anas hin geettu” jedheen. Qocaanis “akkamitti?” jedheen. “Yoo barbaadde kootta wal dorgomnaa” jedheen illeensi. Qocaanis tuffatamuu isaatif aaree “hayyee” jedheen.
Kanaan booda bineensota taajjabbiif yaamatan. Bineensonnis garee lamatti hiramanii gariin fiigicha eegalsiisuf gariin fiigicha xumursiisuuf bakka ka’umsaa fi ga’umsaatti sassaabamanii dhaabbatan. Kocaanis osoo fiigicha hin eegalin duratti akkana jedhee kadhate “Yaa Rabbi situu na uumee, illeensas situ uumee, illeensi kunoo na tuffatee raajii keetin na injifachiisi” jedhe. Fiigichis eegalame; isaanis fiigicha itti fufan. Illeensis jalqabarratti akka malee heddu fiige miillis dadhabe; walakkaa erga fixee booda dadhabee boqachuuf gadi taa’e; achumaanis rafe. Qocaan ammo ciminaa fi gootummaan fiigaa bira taree bakka ga’umsaa ga’e injifannos goonfate jedhama.
WALALOO QOCAA
“Illeensi akkasitti of tuulee
Qocaanis akkasitti guulee
Guulee, guulee, guulee
Injifannos ofirra tuulee!!”
EGAA egaa egaa……………………….
Isa kana argaa
Kuninuu naa raga
Aak jedhan waa tufan
Mammaakan waa himanii!!
Dandeettii qaba jedhee of tuulaa
Waan yeroon ykn carraa godhuu ilaalaa!!
Karaan injifannoo hin dhabuu gidiraa
Karaa dheeraa deemuttillee jirraa
Kanarra ammo gufuu heddu jiraa
Isa salphaa of jalallee ciraa
Kaan tarkaanfannaan irra taraa
Jabaa bitaa mirgatti irraa goraa
Hammaatus kan kallachaa gadi jennee taraa
Akkanuma akkanatti
Akkuma kanatti
Haaluma kanaan deemnaa
Bakka kaanef geennaa (2)
Obsaa inuma milkoofnaa(2)
Kuunii kuun wal guuree
Nutti cufee xurree
Dhugaan qallattii hin cittuu
Obsaa inuma argattuu!!
Obsaatuma deemnaa
Abdiis hin kutinaa
Galma abbaa keennaa (2)
Ima bira geennaa!!(2)
GOOTATU GEERRARAA/geerrarsa
Ani baayyellee aaree
Gaddes mankaraaree
Goota dhufee karaa
Gootatu geerraraa
Gootatu weeraraa.
Kaayyoon sabaa jabaa
Maaltu gadi na qabaa?
Sabnis mankaraaree
Anis akka koo aaree
Waanyotti agarsiisaa
Ka’ellee dhiichisaa
Ka’elle loliinsaa!!
Warri jala gale
Jalallee uttale
Kuni hoo ka jenne
Tana jiitee dhabne!!
Yaa obboleewwan tiruu
Gaaffiin saba keessa jiru
Kan atattamaa isinii hiruu.
Hiruu…………………………………..
Sabni hin ta’u jedhee roorroo
Gatuufii gabrummaa raroo!!
Gabrummaan hammeennaa
Silaa inuu beennaa
Maalif gadi teenna!!
Tokkoo lama mitii ka’e maroo
An hin fedhu jedhee roorroo!!(2)
TOKKUMMAAN BAR HUMNAA
Maaf walii tumsinee
Maaf walii birmannee
Maaf walii baabsinee.
Hay gamtaa hay gamtaa
Gamtaa injifataa!!(2)
Tokkummaan bar humnaa (2)
Koottaa wal tumsinaa(20
Maalif kophaa fiinnaa
Maalif gargar baanaa
Maalif faffacaanaa.
Gootni hundaa taree
Kunoo lubbullee gabbaree
Teettanii hin yaa’inaa carree!!(2)
ISIN YAA SABBOONTOTA SABAA
Qe’ee si ariitii yarattuu
Hojiin waa guddaa jijjiirtuu
Dhugas waa dubbattuu!!!
Huungeen miitee sabaa
Jarri taa’ee sobaa!!
“Abbaan durbaa nutti hafee kabbartee
Warri garaa raqaa nu hacuucuu jalqabdee
Lakkaa abbaa durbaa kana nurraa kaasaa
Afaan birri nutti banaa xaasaa!!!!”
Jedhee sabni durumaa
Ammallee jarri kun hamaa
Ammallee jarri bar sanumaa
Waan akaakayyuu nutti himaa!!
Jarri duraa sobaan injifatee
Hin dandeettanii kan isaanii mootee!!
Saba qabaa aangoo
Bakka nu bu’uu warri hoongoo!!
Jarri sobaan dhugaa karaa dabarsee
Kun saballee kunoo aarsee
Aarsas kunoo kaffalchiisee!!
Injifattee % injifannoo dhibbaa
Ummannis kanumaaf si jibbaa
Ka ati hujjetuu kijibaa!! (2)
Isin yaa sabboontota sabaa
Sabni sima qofa qabaa
Situ dhugaa qabaa
Situ bar jajjabaa
Maaltu gad si qabaa(2)
Yaa sabboonaa sabaa!! (2)
GAMNI INNI HAYYUU
Hin fedhu ka’e gataa gabrummaa
Si’a meeqaa meeqa hacuuccamaa?
Kuunii kuun jijjiiramaa
Hacuuccama baatee deema!!
Gabrummaa ka’aatii buqqisaa
Itti ka’anii kunoo afaan baniinsaa
Darbadhaa dhagaa afaan buusaa!!
“Gabrummaa ofirraa buqqifna
Dadhabnu ilma itti guddifna!”
Itti ka’ee kunoo booyicha
Imimmaan coccobsa akka naachaa
Hojii badaa isaa dhuksuudhaf jechaa
Aaree keenna kunoo ijji diimaa
Kan qabuu kaayyoo cimaa
Kan hin qabnee waan hamaa!!
Kan jaalatuu biyya
Isaa abbaan Oromiyaa
Kuun sobuudhaaf iyyaa!!
Gamni inni hayyuu
Kan sabni jalaa dhagayuu
Isaa kan biyyalleef tayuu!!
Maasii qaba jettii jaamaa
Maasaa sobaaf yaamaa
Maasaan isiituu ka aramaa!!
NAMA YEROO RAKKOO SIRRITTI ARGITAA
Namni sila jiruu utubuu
Jirullee hin qabuu
Kan olii gadi deemee kijibu
Yeroo hamaaf ka gubu!!
Maaf hin hojjatu waanta faayda qabaa
Quba maa natti qabaa
Warqee yeroo isaa maalumalleef gubaa?
Oduun nama dhuunfaa maa itti mi’aaya
Kaanii kaan kaasee maa waliin dhayaa!!
Haasayuu barbaadu gaarii hin dubbatuu
Hamiidhaan hiyyeessa kan cuffatu!!
Nama hamiin deemu mormellee dadhabee
Falmellee sanallee ajabee
Hiriyyaa garillee taajjabee!!
Yeroma rakkoo waa argitaa
Namumaa sirritti hubattaa!!
Fira jechuun isa yeroo rakkoo
Hiriyyaa jechuun isa yeroo rakkoo
Lammii jechuun isa yeroo rakkoo
.
.
.
Nama jechuun isa yeroo rakkoo
Kan biraa hin qabuu homa tokkoo
Madaala hin ta’uu inni yeroo makkoo
Jiraannee nullee kunoo galataa
Nama yeroo rakkoo sirritti argitaa!!!!
HARKI KIYYA MIRGAA V QABATEE
Harki kiyya mirgaa V qabatee
‘Victry’ filatee!!
Harki kiyya bitaa V qabatee
‘Victry’ filatee!!
Gaarinis gaarii hojjatee
Abbaan kama ofiis filatee
Gaariin gaarii filatee!!
Harka kamiin hojjatta
Harka kamiin filattaa?
An lachiinuu hojjadhaa
Kanas quba qabaadhaa!!!
Kiyya lachuu gaarii hujaa
Isinis akka taane mujaa!
Filadhee garuu ka mirgaa
Abbatuu of ilaalee argaa!
V filate kaa Mandeellaa
Kun hundaafuu walii gala
V godhate Yaasir Arafaatu
Harkuma ol fuudhii hammaatu
Harki keennaa laalaa
Kun dubbiin nu laalaa
Miilli jaraa yaalaa
Qubni miilaa jaras tajaajilaa!!!!
A mouth that speaks of good is far better than the one which is silent; but a mouth which is silent is far better than the one which speaks ugly.
Amts Acce
A strong man is the one who becomes a slave and ruled by his own problems, mistakes & crises and at the same time that becomes a king and rule over his own problems, mistakes & crises; be at the same time slave & king; do not blame the others.
Asmi Acce
The WORST POVERTY is due to lack of knowledge/education.
The WORST SLAVERY is due to lack of knowledge/education.
The WORST INFERIORITY is due to lack of knowledge/education.
The WORST PROBLEM is due to lack of knowledge/education.
The WORST FAILURE, PERFORMANCE, ETC. is due to lack of knowledge/education.
KNOWLEDGE/EDUCATION IS GAINED BY: – 1.Religion or Academic 2.Formal or Informal 3. In school or In Life 4. By theory or By Practice 5. From yourself or Others
FRIENDS
Let us promise and unite to be stronger and be long walk fair friends to one another. For that let us be; kind, truth worthy, cooperative and positive thinker. Keep a hope alive; don’t surrender!!!!!!!!!!!!!!!!
22/2/2016
Friends I wish u good time!!!!
I hope that our future; right/best leaders shall enjoy and sit not only on rotating chair but also in rotating and moving office(of good technology) which brings experts, supervisors, peoples etc. closer to them for simplicity. I also hope that they also bring great/radical changes for the people they have promised. Especially, for very poor communities/peoples! I wish all the best for them!!!!!
Iptof Acce
I am also trying to return back to my previous job!! Garuu raajii!! akkas jedhan bakka hojichaatitti ‘qualify’ hin gootu jedhan. Kana ammoo wantoonni laafonuu anaa mirkaneessiti!! Dabbasaan kiyya osoo haadanii laakkayanii hima, kotteen tiyya osoo muranii laakkayanii himti. Caalaa ammo kiiloon kiyyas overweight ykn underweight miti!! Kilo 70 fi 175cm dha. Gariinuu jira mitii kan 90cm fi 100 kg kan tahe!! Dhagaa jechuudha!! Yoo akka paayleetiittis ilaalame, ‘mass to height ratio, body mass index, kg/m2’. Ka! Ka! Ka! ‘Certification Bsc plus Partial Mtch” dhiisaatii!!! Ka!Ka!…
AKKA KANA BADIIN
Ganzabni nama bitee
Namas injifatee!
Maaf taa’ee agibaa
Maalif sabaan sobaa
Maaf garaa nu gubaa!
Raajii akka kanaa
Wal lolchiisuu qar. kennaa
Akka kana badiin
Akkas huja gadiin
Kan nama mormituu arrabse
Kunoo ganzaba itti baasee!
Nyaapha kan arrabsee
2 qar. Argamsiisee
Kan arraba laaftuu
Kanaa kan argatuu!
Giddugaleesse qar. 3hatu
Kanaa kan fudhatu
Arraba moo cimaa
Qar. 4maa!!
Akkasi hojjatama
Akkasis jiraatama
Namnis agibamaa!! (2)
Dadhabaan namaa
Kana huju argamaa
Namni ijaarramee
Walittis dheekkamee!!
Gabrummaa ofirraa kaasaa eebbaa
Yaada koo ibsuuf waallee gaabbaa
Dimokraasii jaraa ta’ullee kijibaa
Callisuun gari garii ammoo ajabaa!!
BA’AA PIROFEESARICHAA
Mana pirofeesaraa gaafa tokko deemee
Kitaabota adda addaa naa baadhu jedhame
Ba’aa qofa seetuu;
Akka isaa barsiisu
Akka kallattii garsiisu
Gaafii natti kaasuu
Ani akkana jedhe
Yoma san birdhadhe
Yoosumas beekkadhe
Akka dubbiin qoosaa
Ni fedhee na gorsa!!
Akkanas jedhe!!
“Kana baattaa
Rakkorraan uttaaltaa”
Ba’aa baadhu jedhame
Anis gaa cinqame!!
Rakkoon taatee gufuu
Atumti itti fufuu!
Ati baattee waggaa diigdamaa
Kan biraa akkamitti dhabama
Ba’aan pirofeesarichaa
Edaa hagas duuchaa
Akkamitti baattee ba’aa
Ani sirraa fuudhuu waa danda’aa
Sadarkaan kee bar pirofeesarummaa
Kitaabni siyaasaa ulfaataa ba’aamaa
Kana dhiisee kophaa koo taa’aa
Bar an ofii kootittuu ba’aa!!
Digriin an qabullee tokkomaa
Hanga ammaa argannee pirofeesarummaa
Akkamitti kana baadhu jedhamaa
Maali raajiin bara ammaa!!!
Kitaabota adda addaa qucerra godhattee
Fe’aa u’ulfaataa ofitti fe’atte
Sadarkaa sadarkaan hanga addunyaawaa
Waan akkanaa kana waa itti kalaawaa!!
Kan hammanaa dandeettii waa qabaa
Ana quceen na cabaa
Barbaadaa; kan dandeettii waa qabaa!!
GEERRARSA/DIINATTI GEERRARA/
Diinattin geerrara (2)
Mee na jalaa goraa (2)
Diinarra gortanii akka nama yaraa
Diinni diinaa farraa
Buqqisee tan gataa
Cunqursi fokkataa (2)
Gootni abbaa biyyaa
Waa dhabee hiriyyaa
Anis deeggarumaaf iyyaa!!
Gabroomfataan fokkisaa
Nurra bayuuf taaffisaa
Caasallee diriirsaa
Caasaa darbadhaa fageessaa
Cabsaa kuffisaa waa taanee
Tan of malee yaanne
Tan garaa ofii malee beenne!!
Meeshaa qabannee lollaa barana
Bilisummaan waa kadhaan dhuftii jarana!!
Anillee jigii bayaa
Gola taa’un woy tayaa
Jarri sobu akkuma dhalatan
Ofumaa hujanii saba maqaa yakkan!!
Tana jara hattuu
Homa hujju, dubbattu saalfattuu!!


c: text/html

text:
Kutaa 3ffaa Gosa Kadhannaa Toorbii (subaa’ee)
Kutaa 3ffaa
Gosa Kadhannaa Toorbii (subaa’ee)
i. Kadhannaa Toorbii (subaa’ee) Dhuunfaa (Kan Cufatan)
Dn.Fayyeeraa Fiixumaa fi Dn.Namee Torbaniin kan hiikame
Kadhannaan torbii dhuunfaa namni tokko qofaa isaa ta’uun manaa fi bakka kadhannaaf mijataa ta’etti kan inni qabatu, namni tokkollee osoo hin argiin iddoo kadhannaa isaa cufee sammuu guutuudhaan ta’ee, Uumaan isaa qofti akka isa arguu fi akka dhagahuuf dhuunfaadhaan Kadhannaa raawwatuu dha. (Maat 6:5-13). Bifa gosa kanaatiin, namni tokko yommuu Kadhannaa torbii galu, cufaa jedhama. Namni Kadhannaa torbii cufaa qabate waanta isa barbaachisu qabatee erga gara bakka kadhannaatti galcheen booda Kadhannaan torbii sun hanga dhumutti namaan walitti hin dhufu. (Faar 101:6-7)
ii. Kadhannaa Toorbii (subaa’ee) Waldaa
Kadhannaa torbii waldaa kan jedhame, luboonni, amantootni, dhiironnii fi dubartoonni, jaarsolii fi dargaggoonni waliin ta’anii Mana Kiristaanaa fi bakkeewwan mijatoo ta’an hundatti walitti qabamanii Kadhannaa torbii galanii dha. Amantootni Kakuu Moofaas gara Waaqayyootti deemuudhaan kadhachaa turan. 1Saam 1:9, Faar 121:1, Luq 18:10-14
Bara Kakuu Haaraattis, hordoftoota Duuka bu’ootaa kan ta’an, monoksoonni, luboonnii fi amanattootni, kawaalotatti, Mana Kiristaanaatti, mana barnoota Dilbataatti, sadarkaa xoofoo afooshaatti jajjabina afoosha isaaniif, afoosha isaanii keessaa isa tokko yommuu rakkoon mudatu Kadhannaan torbii waaldaan /gamtaan ni qabatamaa.
iii. Kadhannaa Toorbii (subaa’ee) Labsii
Kadhannaan toorbii labsii biyya irratti balaan battalaa, dhibee fi waraanni yommuu ka’u, akkasumas, miseensa amantootaaf adabbiin sodaachisaa ta’e yommuu mudatu, Waaqayyo adabbii Isaa dhiifamaan, ifannaa Isaa obsaan akka deebisuuf gosa Kadhannaa toorbii qabamuudha. Gosa Kadhannaa toorbii akkanaaf namoonni Nanawwee fi Israa’eloonni godaansaan Faars jiraachaa turan kanneen akka fakkeenyaatti caqasamanii dha. Namoonni Nanawwee lallaba Yoonaas dhagahanii guddaadhaa hanga xiqqaatti guyyaa sadiif nyaata fi dhugaatii irraa of ittisuun tsoomuudhaanii fi kadhachuudhaan Waaqayyo adabbii Isaa dhiifamaan, ifannaa Isaas obsaan akka deebisu taasiseera. Kan biraa, Ayihuud godaansaan Faars jiraachaa turan ajaja Asteeriin Kadhannaa toorbii qabatanis kan caqasamu dha. Bara sana Arxeeksis Ayihud bakka jiranitti akka ajjeefamaniif yoo ajaju, ajjeechaa Sanyii guutummaa kana jalaa ooluudhaaf Ayihud Kadhannaa torbii labsiidhaan galaniiru. Asteer ol-galtee yommuu mooticha haasofsiistu uummanni biraa alarraa ajaja ajajanii Kadhannaa torbii galanii Uumaa isaanii kadhataniiru. (Asteer 4:16-28).
Biyya keenyattis, Kadhannaan torbii labsii kana fakkaatu bara Mootummaa Miniliik taasifameera. Faashistiin Xaaliyaan biyya keenya weeraruun bittaa ishee taasifachuuf daangaa ishee darbuun yeroo dhuftetti mootichi Miniliik, “Humna kan qabdu humna keetiin, humna kan hin qabne immoo kadhannaa keetiin na gargaari” jechuudhaan Kadhannaa torbii labsii qabachuun isaanii ni dubbatama. Kana bu’uureffachuudhaanis, kawaalota hundatti kadhannaan qabatameera; mootichis Taabota Giyoorgisii qabatanii addunyaa hedduu kan ajaa’ibsiise, gurraachonni birmadummaa isaaniitiif akka kaka’aniif kan dammaqse, injifannoo argameefi dhagahamee hin beekne argatanii Xaaliyaan ishee biyya keenya koloneeffachuuf yaadde qaanessuu isaanii miira olaanaan kan yaadannuu dha.
Qophii Duraa
Namni Kadhannaa toorbii galuuf barbaadu qophii dursaa taasisuun isarra jiraata. Qophii tokko malee Kadhannaa torbii galuun qorumsaaf nama saaxila. Kanaafuu, Kadhannaa torbii osoo hin galiiniin dura, yeroo Kadhannaa torbii fi yeroo Torbee Kadhannaa booda qophii taasisuun barbaachisaa dha.
Qophii Kadhannaa toorbii (subaa’ee) Duraa Taasifamuu Qabu
Jalqabatti sababa Kadhannaa toorbii galluuf adda baasnee beekuun barbaachisaa dha. Namni tokko kaayyoo Kadhannaa toorbii galuuf adda baasee yoo kaa’e, Kadhannaa torbii isaatiin booda argachuu fi argachuu dhabuu isaa ni hubata. Kun osoo hin ta’iin Torbee Kadhannaa yoo gale, Kadhannaa torbii booda waanti inni gaafate waanta hin jirreef hiika dhaba. Kanaafuu, Kadhannaa toorbii galuu keenyaan duratti Kadhannaa torbii galuun maaliif akka nu barbaachise adda baasnee beekuun nurraa eegama.
Sababa Kadhannaa toorbii galuu murteessineef erga adda baasneen booddee, sababa keenya qabannee abbaa gaabbii keenya marii’achiisuun ni barbaachisa. Sababni isaas, gorsa lubaatiin deemuun jalqabumatti dirqama Kiristaanummaa waan ta’eefi dha. Kanarraan kan darbe, abbummaa isaanii fi muuxannoo jireenya isaaniitiin maal raawwachuun akka nuuf ta’u gorsa argachuuf deeggarsa nuuf taasisu. Kanafuu, Kadhannaa toorbii dura abbaa gaabbii waliin marii’achuun dirqama ta’a. Fakkeenyaaf, namni tokko yeroo Kadhannaa toorbiitti qorumsaaleen adda addaa yoo isa mudatan, gorsa isaaf kennametti fayyadamee qorumsicha ofirraa qolachuu danda’a. Akkasumas, abbaan gaabbii isaa waqtii Kadhannaa toorbiitti kadhannaan akka yaadataniif yaadachiisuun isaa gahee mataa isaa qaba.
Kadhannaa toorbii galuudhaaf yommuu yaadnu, guyyoota meeqaaf turuu akka yaadne murteessuun ni barbaachisa. Kadhannaan toorbii hanganaa hanga hangasiitti nan tura jennee karoora kan irratti qabannuu dha. Akkaataa humna fi dandeettii keenyaatti guyyaa kanaa hanga guyyaa sanaatti jennee murteessuun Kadhannaa toorbii galuun barbaachisaa ta’a. Fakkeenyaaf: – muuxannoo tokkollee osoo hin qabaatiin namni tokko “holqa keessa nan tura” osoo jedhee faayidaa isaa irra miidhaan isaa caaluu danda’a. Sababni isaas yeroo Kadhannaa toorbiitti qorumsi waanta baay’atuuf, qorumsa isatti dhufu obsaan dabarsuu dadhabuudhaan Torbeen Kadhannaa addaan cituu danda’a. Kanaafuu, yeroon Kadhannaa toorbiin duratti humnaa fi dandeettii keenya giddu galeessa taasisuun murteessuun barbaachisaa dha.
Kan biraa immoo, yeroo Kadhannaa toorbii duraa keessatti Kadhannaa torbii sanaaf yeroo fi bakka mijataa ta’e filachuun barbaachisaa dha. Mana Kiristaanaa keessatti yeroo baay’ee Kadhannaan toorbii kan galamu, tsoomiiwwan hordofeeti. Kanaafuu, Kadhannaa toorbii yeroon itti gallu yeroo tsoomii akka ta’ee fi hin taane adda baasuun barbaachisaa dha. Kadhannaan toorbii yeroo tsoomiitti qabamu nama hirmaatuuf faayidaan isaa baay’ee olaanaa dha. Sababni isaas, yeroo tsoomiitti abbootiin baay’een Kadhannaa toorbii waan qabataniif kadhannaa abbootii waliin kadhannaa fi himannaan keenya ol-bahuu ni danda’a. Kanaafuu, yeroo adda baasanii beekuun barbaachisaa dha.
As irratti garuu yeroo tsoomiitiin alatti Kadhannaan toorbii hin qabamu ilaalcha jedhu qabachuuf miti. Namni tokko yoo qorumsi isa mudate, yeroo kamittillee Kadhannaa toorbii galuu akka danda’u asirratti caqasuu ni feena. Kanarraan kan hafe, Kadhannaa toorbii bakka itti gallu filachuu qabaanna. Kadhannaa toorbii galuudhaaf bakkeewwan filannu qorumsaaf kan nu hin saaxille ta’uu isaanii dhugoomsuun barbaachisaa dha. Kunis Kadhannaa toorbii erga galaniin booda sammuun keenya akka hin bittinnoofneef deeggarsa nuuf taasisa. Wacuu fi sosochiin bakka itti baay’atutti sammuu guutuudhaan kadhachuudhaaf hin mijatu. Kanaafuu, Kadhannaa toorbii bakki itti qabannu kawaalonnii fi Manneen Kiristaanaa magaalaa irraa fagaatan filatamoo dha.
Qophii Yeroo Kadhannaa Toorbiitti (subaa’eetti) Taasifamuu Qabu
Yeroo kadhannaatti utubaatti, waan dhaabbatu kamittuu osoo hin hirkatiin, hirkoos osoo hin qabatiin miila lamaan sorooranii dhaabbachuudhaan kadhachuutu nurraa eegama. Akkasumas, fuula keenya gara bahaatti garagalchanii dhaabbachuu, asii fi achi, bitaa fi mirgatti mil’achuu dhiisuu, harka bal’isuudhaan yaada guutuudhaan ta’anii kadhachuutu barbaachisa. Faar 5:3, 133:2, Yoh 11:41.
Yeroo Kadhannaa toorbiitti walduraa duubaan kadhachuu qabaanna. Jalqaba irratti, Maqaa Abbaa, kan Ilmaa, kan Afuura Qulqulluu Waaqa tokkoon jennee qaama keenya hundumaa mallattoo Fannootiin mallatteeffachuu, jechoota “nan sagada” jedhan bira yoggu geenyus sagaduu, fannoo kan maqaa waamu bira yommuu geenyu of mallatteessuu qabna.
Itti aansuudhaanis, Yaa Abbaa keenya Isa samiiwwanirraa, faarsaa Daawiit, Galata Maariyaamii fi kanneen biroo kitaaba kadhannaa irratti argaman kadhachuun itti aansinee Yaa Abbaa keenya Isa samiiwwanirraa, kadhannaa Giiftii keenya Maariyaamii, kadhannaa Amantaa erga kadhanneen booda Yaa Abbaa keenya Isa samiiwwanirraa daballee jechuun; sanaan booda si’a 41 maaloo naaf dhiisi/kiraalaayisoon jedhama. Kan biraa immoo nama subaa’ee gale tokkorraa wanti eegamu cubbuu isaa yaadaa gadduudhaan boowuu dha. Yommuu boo’us tokkoo tokkoo cubbuu isaatiif imimmaan buusuutu isarraa eegama.
Dhumarrattis, namni Kadhannaa toorbii gale tokko Kadhannaa torbii isaa osoo hin xumuriin yookiin Kadhannaa torbii isaa addaan kutee nama kamiyyuu waliin gonkumaa wal quunnamuu hin qabaatu.
Qophii Kadhannaa Torbii (subaa’ee) Boodaa Taasifamuu Qabu
Kadhannaa dhiyaateef waanta Waaqayyo nuuf raawwatu obsaan eeguun nurraa eegama. Waaqayyo araaraa fi Kadhannaa dhiyeessineef akka hawwii laphee keenyaatti, akka arjummaa Isaatti, Inni yeroo jaalatetti nuuf raawwata. Namni Kadhannaa toorbii gale hundinuu mul’ata arguu dhiisuu danda’a. Sababni isaas, deebiin Waaqayyoo eenyuufuu ifa miti waan ta’eef. Kadhannaa toorbii booda jalqabatti kan nuti argannu nageenya sammuuti. Kunis kennaa Waaqayyoo isa guddaa dha. Kanarraan kan hafe, Kadhannaa toorbii gallee kan yaadne dhabuun keenya yoo nutti dhagahame, lammaffaa qophoofnee hanga sa’aatii isa xumuraatti itti himachuu fi kadhachuutu nurraa eegama.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Du’aan booda kaafamuu ragaaleen erga mirkaneessee booda, itti aansun qorannoo fi jazaaf wanta barbaachisu dubbate. Dhugumatti, ilma namaa qorachuu fi jazaa isaaf kafaluuf hojiin isaa galmaa’u qaba. Aayaata armaan gadi keessatti dhugaa kana ifa baasa:
Itti Haa Fufnu
Kutaa darbe keessatti ragaalee du’aan booda kaafama agarsiisan erga dhiyeesse booda kutaa kana keessatti jechoota gaggabaaboon seena keessatti namoota sababa badii fi kufrii isaaniitiin addunyaa irraa xuruuraman dubbata. Itti aanse ragaa dabalata du’aan booda kaafama agarsiisu, eenyullee mormuu hin dandeenye dhiyeessa.
Itti Haa Fufnu
Kaafironni namoonni du’an akkamitti kaafamu jechuun dinqisiifatan. Dhugumatti kuni beekumsa, dandeetti fi ogummaa Rabbii olta’aa wallaalu irraa burqa. Kutaa darbe keessatti beekumsi Rabbii waan hundaa akka marsee fi haguuge ilaalle jirra. Akka yaadachisaatti: “Dhugumatti, wanta dachiin isaan irraa hir’iftu beeknee jirra. Nu bira galmee tiiksatu jira.” Suuratu Qaaf 50:4
Itti haa fufnu
Suuratu Qaaf! Boqonnaa jaallatamtu waa baay’ee nama yaadachiistu. Boqonnaan tuni waa’ee Guyyaa Qiyaamaa ilaalchise dubbatti. Namoota du’aan booda kaafamutti hin amanne irratti deebii gahaa deebisti. Haala namoonni itti kaafamanii fi gara ooydi mahashar itti oofaman ni dubbatti.
Mee haa jalqabnu
Suuran (boqonnaan) tuni suuratu Az-Zumar. Suurah bareeddu nama hawwattu, nama itti dukkanaa’e tan abdachiistu, nama gaflaa keessatti lixee of dagate tan dammaqsitu, nama beekumsaaf dheebote beekumsa akka dammaa mi’aawaa fi akka aannanii namatti tolu tan nama obaastu, Suuratu az-Zumar. Nama jijjirama barbaadeef kunoo tafsiira (ibsa) suuratu Az-Zumar. Buusuf linki kana tuqaa: https://sammubani.files.wordpress.com/2020/03/tafsiira-suuratu-az-zumar.pdf
Kunoo kutaa Xumuraa suuratu Az-zumar. Akkuma yeroo darbe jenne zumar jechuun “garee garee”dha. Namoonni addunyaa keessatti garee garee ta’uun badaas ta’i gaarii hojjatan, akkasuma Guyyaa Murtiis garee gareen ta’uun jazaa hojii isaanii argatu. Har’a, aayata hafan sadan ilaalun jalatti suuratu az-zumar ni guduunfina. Haala kanaan, suurah barreeddu torban sadiif waliin turre ni xumurra. Garuu hojii irra oolchun hanga du’aatti nu waliin tura. Guduunfaa keessatti qabxiileen ijoon waan tuqamaniif namni hundu akka dubbisu ni affeerama.
Itti Haa fufnu
Tarii jireenya keessatti wantoota nama sodaachisanii fi rifachiisan baay’ee arguu fi dhagayuu dandeenya. Boombin ykn niwuklarri yommuu dhooyu hangam akka nama rifachiisu ni beekna. Garuu kunniin wanta manneen diigu ykn namoota fixuudha. Garuu Guyyaa tokko sagaleen cimaan addunyaa guutuu diddiigu, lubbu-qabeenyin itti dhuman ni argama. Guyyaa kana Guyyaa Qiyaamaa jennaan. Mee har’a kutaa gara dhumaa suuratu Az-Zumar kana keessatti wanta garmalee rifachisaa adeemsifamu kanaa fi jazaa namootaa haa ilaallu. Tarii Guyyaa cimaa kana beekun of qopheessuuf tattaafanna.
Itti Haa Fufnu
Namni hundarra wallaalan eenyudhaa? Wanti hojii gaggaarii hojjatan hunda nama jalaa balleessu maalidhaa? Shukrii fi al-hamd jidduu garaagarummaa maaltu jiraa? Hiikni shukrii maali? Gaafiwwan kanniinif deebii asi gaditti ni arganna:
Itti haa fufnu
TAFSIIRA SUURATU AZ-ZUMAR-KUTAA 18
Itti haa Fufnuu
Addunyaan tuni iddoo qormaataa erga taate, iddoo fi yeroon firiin Qormaataa itti mul’atu jiraachu qaba. Akkasi miti ree? Addunyaan tuni namoota jalqaba irraa kaase hanga dhumaa jiran hundaaf qormaata waan taatef, firiin qormaata asirratti hin mul’atu. Mee itti yaadi, osoo barattoonni qoramanuu firiin qormaata ifa ni bahaa? Dhugumatti, hangi qormaanni dhumatutti ifa hin bahu. Haaluma kanaan, hanga namoonni addunyaa tana keessatti dhufu qaban dhufanii xumuramanitti yeroon firiin qormaata itti mul’atu hin jalqabamu. Yeromaa qormaanni addunyaa tanaa xumuramu, firiin mul’achuu eegala. Kunis Guyyaa Qiyaamaa jalqabama. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala wanta darbe, ammaa fi gara fuunduraatti dhufu hunda waan beekuf, wanta Guyyaa san adeemsifamu muraasa isaa nuuf hime jira. Mee har’a achi keessaa haala namoota kufanii fi milkaa’anii haa ilaallu:
TAFSIIRA SUURATU AZ-ZUMAR-KUTAA 17
Itti Haa Fufnu
Kutaa kana keessatti seerota Rabbii olta’aa keessaa seera tokko ni baranna. Innis, namni adabbiin Rabbii bu’uun dura badii irraa buqqa’uun gara Isaatti deebi’ee fi Isaaf ajajame, adabbii jalaa ni baha. Namni didee badii isaa itti fufe immoo adabbiin yommuu dhufu, nama isa gargaaree adabbii jalaa isa baasu hin argatu. Keeyyattoonni (aayaatni) armaan gadi dhugaa kana ifa godhu:


text:
Mana maree dhimmoota Islaamummaa Toophiyaa (ce’umsaa) irraa haleellaa namoota nagaa irra ga’aa jiru ilaalchisuun ibsa miidiyaaleef kenname
Maqaa Rabbii akkaan mararfataa akkaan rahmata godhaa ta’eetiin
Mana maree dhimmoota Islaamummaa Toophiyaa (ce’umsaa) irraa haleellaa namoota nagaa irra ga’aa jiru ilaalchisuun ibsa miidiyaaleef kenname
Waggoottan dhihoodhaa as biyya keenya bakkoota garaa garaa keessatti haleellaan saba, eenyummaafi amantaa irratti xiyyeeffate yoo raawwatu hawaasni muslimaa balaaleffataa, kanneen haleellichaan miidhaman hanga humni heeyyameef gargaraa akkasumas nageenya itti fufiinsa qabu fiduuf waantoota dandeessisan gochaa turuun isaa ni beekama.
Lammiin biyya tokkoo nagaan biyya isaa keessa jiraachuun mirga bu’uuraa waan kamuu caalaa duursi kennamuufiidha.
Yeroowwan darbanitti naannoo Amaaraa, Beenishaangul, naannoo Oromiyaa Wallaggaa bakkoota garaa garaafi naannoo Gaambeellaa keesaatti haleellaa sukkanneessaa saba, eenyummaafi amantaa jiddugaleeffateen lubbuun lammiilee nagaa hedduu darbuu maddeen odeeffannoo addaa addaa irraa mirkaneessuu dandeenyeerra. Keesummaayyuu dhiheenya kana amantoonni masjiidatti baqatanillee osoo hin hafin haleellichaaf saaxilamuun farrummaa gochichaa kan agarsiisuudha.
Gocha sukkanneessaa fi lubbuu balleesse kana kan seera amantaafi adduunyaa cabse manni marii ce’umsaa cimsee balaaleffata.
Fuula duraaf;
1. Mootummaan federaalaa, mootummoonni naannooleefi qaamni dhimmichi ilaallatu qaama gocha sukkanneessaa fi yakka kana raawwate hariitiin ummata akka beeksisaniifi murtoof dhiyeessan,
2. Lammiileen haleellichaan qe’eefi qabeenya isaaniirraa buqqa’an gara jiruu isaanii duraaniitti akka deebi’an, falli waaraan akka argamuufi daa’imman haleellichaan maatii dhabaniif hawaasni deeggarsa akka taasisu,
3. Qabeenyi nama dhuunfaafi ummataa akkasumas bakkoonni amantaa haalota duraan turanitti akka deebi’an hubachiisna.
Walumaagalatti manni marichaa gochoota lammiilee nagaa irratti xiyyeeffatan kamuu balaaleffataa, duudhaalee eenyummaa biyyattiitiif bu’uura ta’an tokkummaan, walkabjuuniifi waliif yaaduun raafamuun yakkaafi gara jabina babal’isuun caalaatti dhimmicha yaaddeessaa godha.
Gara fuulduraatti haleellaan walfakkataaniifi yakki akka dhaabbatuufi lammiileen nagaan kutaalee biyya keenyaa mara keessayyuu akka sochoo’aniif mootummaan federaalaas ta’ee kan naannoolee akkasumas kutaan hawaasaa hunduu waliin ta’uun halkaniifi guyyaa akka hojjatan hubachiisaa dhaabbilee amantaa dabalatee lammiileen biroo dhimmichi isaan ilaallatus gama kanaan itti gaafatamummaa gama isaanii ba’achuun gochoonni akkanaa akka hin uumamneef waan fala ta’u irratti hojjachuu akka qaban waamicha keenya dhiyeessina.
Xumura irrattis manni maree keenya nageenya hunda-galeessa biyya keenyaa mirkaneessuuf qaamota dhimmi ilaallatu waliin jabaatee hojjachuuf ittigaafatamummaa isaa ba’achuuf qophii ta’uu hubachiisa.
Allah’n adduunyaafi biyya keenya nagaa nuuf haa godhu!
Mana Marii Dhimmoota Islaamummaa Itoophiyaa
Waxabajjii 14/2014
Finfinnee, Toophiyaa


text:
Somaaliyaa keessatti Dilbata kaleessaa of wareegaan tokko maadhee waraanaa magaala Moqdishoo dhiyaa keessatti balaa geesiseen, yoo xiqqaate looltuun tokko ajjeefamee kanneen biroon 6 madaa’uu, looltuun tokko fi hojjatonni hospitaala keessaa dhaabbata oduu Roytarsiif ibsanii jiru.
Al-qaaidaatti hidhata qabu Al-shaaba balaa bombii kanaaf itti gaafatama fudhatee jira.Of wareegaan kun looltuu of keessuun isaan waliin hiriiree gara mooraa waraanaa tti Dilbata kana eega seenee booda, balaa kana geesisee jedhan looltuu mooraa waraanaa Sanaa kan ta’an Kaapiteen Adan Omaar jedhaman Roytarsiif ibsan.
Hospitaala Madinaa kan Magaala Moqadishoo keessaa Narsiin hojjattu Roytarsiif akka ibsiiteetti, looltuu du’e tokkoo fi kanneen biroo mada’an 6 gara isaanti fidamanii jiran.
Al shabaab garu looltoota 32 ajjeefne jedhe. Of wareegaan Mujahid har’a looltoota 32 ajjeesee kanneen biroo 40 maadhee waraaanaa Moqadishoo keessatti madeessuu isaa Raadiyoon Al Andalus jedhamu kan garee Sanaa ta’e har’a beeksisee jira.Kanas dubbii himaa duula waraanagaree kanaa Abdiasis Abu Musaan maqaa dhahuun gabaae.
Abu Musaab akka jedhanti, maadheen waraanaa sun lafa looltoota itti funaannatan waan ta’eef irratti qiyyaafanne jedhan.
Gareen kun dhiyeenya kana kaasee walitti fufiinsaan somaaliyaa fi iddoo biraattis haleellaa bombii fi kan qawwee gaggeessaa jira.Al shabaab mootummaa somaaliyaa waaltaa aangoo irraa darbuun akka seera shariyaatti bulchiinsa ofii gaggeessuu barbaada.


text:
Buufata Xiyyaaraa Yaaballoo ?
Yaa OPDO !!!
Uummata Keenya Goodina Booranaa Waggoota 27 kana keessatti sochii misoomaa kamuu irraa haalota adda addaan uggura turtan . #OPDO‘n dhakaa bu’uuraa Koolleejii , Yunversiitii kaa’uun hawaasa keenya soba turtan. Uummanni keenya hardhas rakkina bishaan dhugaatiifi furmaata hin arganne. Dhimmi Koolleejiifi Yuniversiitii deebii hin arganne .
Goodinni Booranaa hardhas akka baldhina isaaf Hospitaala lubbuu qabu takka hin qabu, namni keenya yoo dhibame gara Magaalota Hawaasaa , Walayitaa , Arbaaminicii deema.
Aanalee akka Areeroo , Taltallee keessatti Hospitaala hamma ijaarra jechuun hawwii qofaan bara meeqa Hawaasa keenya sobuun heddu miitan .Aanalee Goodinicha hardhas rakkina ifaa qabu .
Hayyee kan darbe dabree jira. Akkumma #OPDO’n haaromte “kaleessi hardha miti” jettan rakkoo Uummata kanaa bu’uura irraan furuun dirqamaa dha. Buufata Xayyaaraa baantan kana dura dhimmi daangaafi nageenyaa dursuun dirqama dha. Buufata xayyaaraan gaaffii Uummataatti golga gochuun gaaffii Uummataa ukkaamsuuf hin yaalinaa!!
Buufatni xaayyaaras akkuma bu’uuralee misoomaa kanaan dura dhakaan bu’uura kaa’amee lafarra harkifamaa jiru sanaa, akka boodatti hin deebine, akkasumas hojiin kun harka saamtotaa akka hin seenne fi sirnaan akka hojjatamu dhaamna .
Adeemsa gulantaa haromsaa keessa jirra. Waanti hundi galgala tokkotti akka hin taane ni hubbanna; garuu dhimmi nageenyaa wanta wal nama gaafachiisu miti. Kanaaf MM FI PMNO gama Hawaasa Booranaa bu’uun gaaga’amaa fi miidhama haawasa keenya irrat dhaqqabeef gaaffiwwan bu’uuraa Horsiise Bulaa keenyaa maalidha wanta jettu gara hawaasa Booranaatti bu’uun akka Hawaasa dhageettan dhaamna.
Uummanni keenya uummata aadaa , duudhaa , safuu qabuuf fi Uummata sirna Gadaan bulu uummata hayyuudha. Yoo buutanii teessanii isaan dhageessan Barnoota guddaa fudhattu. Yoo dansa hojjatan isin jajabeessa yoo karaa irraa maqxan isin gorsa wanta taheef deema Hawaasa keenyaa dhageefadha!!
Kanuman jedha!!
Horaa bulaa!!


text:
LibreOffice 7.4 Help
Dirree barruu otoola kan jecha "fuulotaa" agarsiisu uumuu dandeessa qooda "fuula" goduunfituu keessaa dirree lakkaawwii fuulaa wajjin galmeen kee yoo fuula tokkoo ol qabaate.
Galmetti iddoo lakkoofsa fuula saagu barbaaddutti qaree ka'i.
fili, itti aansuun iddoo galchi.
fili, kana booda caancala cuqaasi.
Tarreekeessaa "Barruu otoola" cuqaasi.
Saduuqa Fuula > 1 keessatti katabi.
Saduuqa Fuulota keessatti katabi.
Saduuqa Fuula keessatti katabi.
Saagi cuqaasitii, kana booda Cuficuqaasi.


text:
U.S. akka bulchiinsii abbaa irree kuubaa mootummaa Venzezuheelaa Nikolas Maduuroo seera malee biya bulchuutti jiru gargaaruuf jedhee horii ummata isaa hin saamen dhowwuutti jirti
Mootummaan biyya sunii akka hamaamaa lamaan maallaqa harkatti deebifachuuf saamuutti jira.
Yoo namii Kuubaa ka biyya alaa jiru nama ufiiti ergu keessaa hata.Biyyoota moggaa lafa Kuubaan qubattu keessa jiran keessaa waraana Kuubaa qofatti horii nama biyya alaatii firaa ergu keessaa hata,jedha Amerikaatti itti aanaan ministera haajaa alaa addunyaa biyyoota Gama Dhiyaa Ambassador Michael Kozak yoo dhiyoo tana kora rakkoo Kuubaa irratti taa’e irrati wa dubbate.
“Waraanii Kuubaa horii kana waan guurratuuf qaba, dhimma venezuehlaa ka itti seene kasaareen kana irratti ufiin gargaara.Waan kutatu kutatee waan hafe ammoo akka ummatii suuqilee mootummaatii wa bitatu tolchaan jedha ambaasaadder Kozaak
US amala Kuubaa kana dhaabuuf jettee karaan karaa kuubaan horii alaa dhufu kanaan argattu dhaabuutti jirti.Akka ummtii hori kana karuma ufiitiin ergattu tolchite.
US tana maleellee karaa lammeessoo mootummaa Kaasitroo maallaqan tuulatu addunyaatti himte.
Mootummaa Kuubaa ogeeyyota fayyaa biyya isaa addunyaa keessa yaa’anii namaan wallaan irraa horii guurrata. Kun karaa lammeessoo.Karaan guddaan mootummaan Kaastiroo horiin argatuu karaa jedha ambaasaadder Kozaak.
Warra akkana wallaansaaf mootummaan isaa biyya alaatti erga kana irraa mootummaa Kaastiroo horii warrii argatu harka 90 irraa guurrata.
Doktorootii kun hinuma hojjatanii taatullee horii sun ilaaluu hin argan jedha jedha ambaasaadder Kozaak.
“Biyyootii hojjattotoii kuubaa keessa jiran mindaa hojjatooota sunii baankii mootummaa abbaa irraa kuubaatti naquu dhiisanii baankuma ufiitti galchan.
“Akka mootummaan abbaa irree kaastiroo kun horii kana hin arganne dhimma Venezuhlatiif baasu karaa gara garaatiin dinne.
Waraana kuubaa irraa horii qabuu ,warra mootummaa sunii nagaa eeguu fi dhaabbilee basaasa isaanii irraa horii kutaan adabmane jedha ambaasaadder Kozkiin.
Hujii ummata Kuubaa jajjabeessuu feena malee mootummaa abbaa irraa jabeessuu hin feenu jedha,ambaasaadder Kozokiin.


text:
Tukaanni siree akka mana keenya hin seennu akkamitti too’achuu dandeenya
View this page in another language
English | Español (Spanish) | አማርኛ (Amharic) | العربية (Arabic) | 简体中文 (Chinese) | Français (French) | Hmoob (Hmong) | Oromo | Pycckий (Russian) | Somali | Tiếng Việt (Vietnamese)
Tukaanni siree mana kee kan seenan karaa huccuu, teessoo, siree akkasumas shiboo fi ujummoolee keessa adeemudhaan yoo ta’u, akkasumas kophee fi boorsaa kee fi kan hiriyoota keetti maxxanuudhaan seenuu dandeessi.
Tukaanni mana kee akka hin seenne gochuudhaaf:
- Teessoo, boraatii, firaashii fi siree karaarra jiran mana keetti akka hin galchine.
- Teessoowwan kireeffattan yookin namni sanaan dura itti fayyadame fudhachuun dura akka tukaana hin qabne mirkaneeffadhu. Teessoo naannoo imaammata to’annaa tukaanaatii dhufan duwwaatti fayyadami. Mada duree “Tukaana siree argeeraa/Have I found a bed bug” jedhu jalatti odeffannoo tukaana siree adda baafadhu.
- Boorsaa dugdaa, borsaa kiisii, huccuu fi kkf siree irraa ciistu irra hin kaa’in.
- Yeroo imaaltu siree hootelaa keerra tukaanni jiraachuu isaa mirkaneeffadhu. Teessoo, iddoo boorsaa kaawwatan sakata’I. Yeroo achii baatee deemtus boorsaa kee siree irraa fageessuun ilaali. Odeeffannoo dabalataaf “Kutaa ciisichaa hoteela kee akka inni tukaana hin qabne sakatta’i/ Inspecting your Hotel Room for Bed Bugs” kan jedhu ilaali.
- Manneen jireenyaatiif, dhohaa manaatiif, buusaa ijaarsa manaattii fi shiboo adda addaatiif tooftaan armaan olii kun tukaana siree ittisuudhaaf nu gargaara.
- Yoo tukaana tuqte dafiitii huccuu fi harka kee bishaan hoo’adhaan dhiqadhu,yookin huuccuu kee boorsaa pilaastikii keessatti naqi. Kophee, boorsaawwanii fi meeshaalee kan biroo maashina gogsu keessatti daqiiqaa 30 haala qilleensa ho’aa keessa akka tukaana ajjeessuutti tursiisi. Ogeeffannoo dabalataatiif mata duree kana ilaali “Laundering Items to Kill Bed Bugs.”


text:
Maqaalee Rabbii (Subhaanahu)-Kutaa 1.2
Kutaa darbe keessatti maqaa “Allaah” jedhu hiika isaa waliinii fi sifaata inni of keessatti qabate ilaalle turre. Har’as itti fufuun mata-duree hafee ilaalla.
C.Ibsa Aayatoota (keeyyattoota) Qur’aanaa muraasa maqaa kana of keessaa qabanii
Ibsa Aayatul Kursiyyi
“Allaah, Isa malee haqaan gabbaramaan hin jiru, [Inni] al-Hayyul-Qayyuum. Mugaatis ta’e hirribni Isa hin qabu. Wantoonni samii keessa jiranii fi wantoonni dachii keessa jiran kan Isaati. Hayyama Isaatin ala Isa biratti kan shafa’aa ta’u eenyumaa? Waan fuundura isaaniitii fi waan duuba isaanii ni beeka. Beekumsa Isaa irraas waan Inni fedhe malee hin marsan. Kursiin Isaa samii fi dachii irra bal’ateera. Isaan lamaan tiiksun Isa hin dadhabsiisu. Innis Olta’aa Guddaadha.” Suuratu Al-Baqarah 2:255
Aayan tuni aayah guddoo maqaalee fi sifaata Rabbal aalamiin of keessatti qabatteedha. Sadarkaa guddaa Aayan tuni qabdu hadiisota keessatti dhufee jira. Hadiisota sanniin asitti dhiyeessun barreefama waan dheeressuuf gara tafsiira (ibsa) aayatti haa seennu. Aayan tuni dhimmoota kudhan of keessaa qabdi.
“Allaah, Isa malee haqaan gabbaramaan hin jiru”
Aayah tana Allah jechuun jalqaba. Ergasii sifaata (amaloota) fi maqaalee ofii tarreessun Of ibsa. Akka waan gaafi “Sifaanni (amaloonni) Allaah maalidhaa?” jedhuuf deebii quubsaa ta’eeti. Sifaata Isaa baruu yoo barbaadan kunoo kana: Isa malee haqaan gabbaramaan hin jiru. Kana jechuun garmalee jaallachuu fi ol-guddisuun kan gabbaran Isa malee hin jiru.[1] Gabbaru jechuun wanta tokko garmalee jaallachuu, ol-guddisuu fi wanta saniif of gadi qabuudha. Ammas, hiikni biraa ‘Gabbaruu‘: Jaalala fi of gadi qabuun, sodaa fi kajeellaan wanta Gooftaan itti ajaje hojjachuu fi wanta Inni dhoowwe dhiisudha. Gabbaruun (ibaadan) kuni Rabbiif malee eenyufillee hin ta’u. Garmalee jaallachuun, of gadi qabuu fi xiqqeessun, garmalee ol-guddisuun, sodaachuun, irratti hirkachuun, waan hundaa irraa kajeelu fi kadhachuun Rabbii Tokkichaaf malee hin ta’u. Qur’aana keessatti:
“Yoo mu’mintoota (warra amantan) taatan Rabbiin qofarratti hirkadhaa.” (Suuratu Al-Maa’idah 5:23
“Namoota hin sodaatinaa, Ana sodaadhaa. Aayaata (keeyyatoota) Kiyyas gatii xiqqaan hin gurguratinaa” (Suuratu Maa’ida 5:44)
Kanneen armaan olii ibaada (gabbarrii) qalbiiti.Kana jechuun jaalalli, sodaan, kajeellan, gadi of xiqqeessu, ol-guddisuu fi kkf hojii qalbiiti. Kunniin ibaadaf hundeedha. Ibaadan biroo immoo ibaada arrabaa, qaama fi qabeenyaati. Ibaadan qaama kanneen akka salaata, sooma, fi kkf. Ibaadan qabeenya immoo kanneen akka sadaqaa, zakaa, qalma (wareega). Ibaadan qaama fi qabeenya of keessatti qabate immoo kanneen akka Hajjii, Jihaada fi kkf. Kunniin hundi Rabbiif malee eenyufillee hin ta’u.
“Inni al-Hayyul-Qayyuum” Al-Hayy jechuun “Jiraataa” jechuudha. Rabbiin yeroo hundaa jiraataa gonkumaa hin duunedha. Jecha al-Qayyuum jedhu ibsa mufasiroonni kennan bakka lama jalatti guduunfuun ni danda’ama:
1ffaa– Al-Qayyuum jechuun Ofiin dhaabbataa fi Of-Danda’aa homattu hin hajamne[2].
2ffaa– Al-Qayyuum jechuun uumamtoota hundaa Kan dhaabe. Kana jechuun uumamtoota hundaa kan argamsisee, dhaabu, jiraachisu fi eegu Rabbiidha. Uumamtoonni hundi Isatti hajamu. Isa malee gonkumaa of danda’ani dhaabbachuu fi jiraachu hin danda’an.[3] Argamsiisu irraa jalqabe hanga badanitti kan dhaabu, jiraachisuu fi eegu Rabbiidha. Dachii fi samii Kan dhaabe Isa. Ni jedha:
“Mallattoolee Isaa irraa samii fi dachiin ajaja Isaatiin dhaabbachuudha. Ergasii yeroo Inni waamicha tokko dachii keessaa isin waame, yeroma san isin ol baatu.” Suuratu Ar-Ruum 30:25
Samii fi dachii osoo Inni dhaabu fi eegu baate silaa samiin dachii irratti kufuun, dachiinis kirkiruun baduu turan. Wanti Isaan lamaan keessa jiranis ni badu. Kanaafu, samii, dachii fi wantoota isaan keessa jiran kan dhaabu, jiraachisuu fi eegu Rabbii Tokkicha. Kanaafi itti aanse ni jedha: “Mugaatis ta’e hirribni Isa hin qabu.” Mugaati fi hirribni amala dhaabu, eegu fi jiraachisu hir’isa. Namni yoo mugee fi rafe waan tokko hojjachuu fi eegu hin danda’u. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa osoo mugee fi rafee silaa samiin, dachii fi wantoonni isaan keessa jiran hundi ni badu turan. Sababni isaas, Kan isaan dhaabu, eegu fi qabu Isa.
Ilmaan Israa’el Nabii Muusaan (aleyh salaam) akkana jedhan: Yaa Muusaa! Sila Gooftaan kee ni rafaa? Innis ni jedhe, “Rabbiin sodaadhaa.” Ergasii Gooftaan isaa akkana jechuun isa waame: “Yaa Muusaa! Rabbiin kee ni rafaa jechuun si gaafatan. Qaruuraa (birciqoo) lama harka kee lamaan irratti qabachuun halkan dhaabbadhu.” Muusaanis kana ni godhe. Yommuu tokko sadaffaan halkanii darbuu Nabii Muusaan ni muge, ni jilbifates. Ergasi dammaqee birciqoo lamaan sirreesse. Yommuu halkan xumuraa irra gahu, Nabii Muusaan muguun birciqoon lamaan harkaa kufanii caccaban. Rabbinis ni jedheen, “Yaa Muusaa! Osoo Ani kan rafu ta’e, silaa samii fi dachiin kufuun baduu turan akkuma birciqoon lamaan harka kee irraa [kufuun caccabanii] badan.”[4]
“Wantoonni samiiwwan keessa jiranii fi wantoonni dachii keessa jiran hundi kan Isaati.” Wantoonni samii torba keessa jiranii fi wantoonni dachii keessa jiran hundi kan Isaati. Sababni isaas, dhabama irraa isaan kan argamsiise Isa waan ta’eef. Namoonni, Malaykonni fi Jinnooni gabroota Isaati. Qananiin namoonni qaban hundi kan Isaati. Ni jedha:
“Qananii (ni’imaa) irraa wanti isin bira jiru Rabbuma irraayi. Ergasii yeroo miidhaan isin tuqe
garuma Isaatti warwaattu.” Suuratu Nahl 16:53
Kana jechuun qananiin keessaa fi alaa kanneen akka fayyaa, beekumsaa, iimaanaa, qabeenyaa, ijoollee fi kkf isin qabdan hundi kan Rabbiin isiniif kenneedha. Dhibeen,hiyyummaa fi rakkooleen biroo yoo isin tuqan garmalee Rabbiin kadhattu.
Wantooonni hundi kan Isaa erga ta’anii, Rabbiin wanta fedhee hojjachuu fi murteessu danda’a. Namni kana yoo beeke, qananiin inni harka qabu kan Rabbii akka ta’e beekun wanta Isa dallansiisu ittiin hojjachuu irraa of eega. Wanta Isa gammachiisu qofa ittiin hojjata. Qabeenyi kiyya jechuun akkuma arge hin qisaasessu, ittiin of hin tuulu. Ammas, namni gabricha Rabbii akka ta’e yoo beeke, wanta Inni irratti murteesse gammachuu fi obsaan fudhata. Kanaafi, yommuu Nabiyyiin (SAW) intala isaanii daa’imni jalaa du’eef taaziya godhan akkana jedhan: “Dhugumatti, wanti Rabbiin fudhate kan Isaati, wanti Inni kennes kan Isaati, wanti hundi Isa biratti yeroo murtaa’a qaba. Kanaafu, haa obsitu, ajriis haa abdattu.” Sahiih Al-Bukhaari 1284
“Hayyama Isaatin ala Isa biratti kan shafa’aa ta’u eenyumaa?” Shafa’aa jechuun wanta faayda qabuu fiduu fi wanta miidhaa qabu deebisuuf nama tokkoof jiddu-gala (jaarsummaa) ta’uudha. Jecha biraatin, “Yaa ebalu nama kanaaf kana godhi, yookiin hin adabin” jechuun abbaa aangoo fi sadarkaa qabu kadhachuudha. Guyyaa Qiyaama namoota dirree walitti qabamaa irra dhaabbataniif shafa’aan nabiyyii (SAW) Rabbiin akka isaan jidduutti murteessu Isa kadhachuudha. Kuni shafa’aa miidhaa deebisuufi godhamuudha. Ammas, warroonni Jannata akka Jannata seenaniif Nabiyyiin (SAW) shafa’aa ta’uu. Kuni shafa’aa waan faayda qabu fiduuf godhamuudha.[5]
Guyyaa Qiyaamaa eenyullee shafa’aaf (jaarsummaaf) gara fuunduraatti bahuu hin danda’u hayyama Rabbiitin malee. Guddinna sadarkaa fi Aangoo Isaatirraa kan ka’e eenyullee hayyama Isaatin ala shafa’aa ta’uu hin danda’a. Akkuma aangoon (sulxaanni) guddaa ta’uun Mootiin ni sodaatama. Eenyullee isa dursee hayyama isaa malee dubbachuu hin danda’u. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) aangoon Isaa guutuu waan ta’eef Isa sodaachuu irraa kan ka’e eenyullee hayyama Isaa malee dursee dubbachuu hin danda’u.
Guyyaa Qiyaamaa hayyamni shafa’aa sharxii qaba. Innis: Nama shafa’aa ta’uu fi shafa’aan godhamuuf irraa dubbii fi hojii isaa Rabbiin jaallachuu. Ragaan kanaa:
“Malaykoota meeqatu samiwwan keessa jiraa kan shafa’aan (jaarsummaan) isaanii homaa hin fayyanne nama Rabbiin fedhee fi jaallateef erga hayyamee booda malee.” Suuratu An-Najm 53:26
Bakka biraatti, “[Malaykoonni] nama Inni jaallateef malee shafa’aa hin ta’an.” (Suuratu Al-Anbiyah 28)
Shafa’aan nama Rabbiin subhaanahu wa ta’aala dubbii fi hojii isaa jaallateef malee hin ta’u. Dubbii fi hojii isaa kan jaallatu immoo nama iimaana fi tawhiida qabuudha.
Namoonni shirkii hojjatan dubbii fi hojiin isaanii badaa waan ta’eef shafa’aan isaaniif hin jiru. Qur’aana keessatti, “Shafa’aan warra shafa’aa ta’anii isaan hin fayyaddu.” (Muddasir 74:48) (Ibidda erga seenanii booda namni shafa’aa (jaarsummaa) isaaniif ta’ee ibidda keessaa isaan baasu hin jiru.)
“Waan fuundura isaaniitii fi waan duuba isaanii ni beeka.” Kana jechuun Rabbiin haala gabroota Isaa hunda kan beekudha. Wanti dhokatu tokkollee Isarraa hin dhokatu. “Waan fuundura isaaniitii” jechuun wanta gara fuunduraatti dhufu, “waan duuba isaanii” jechuun wanta darbe. Rabbiin wanta darbe, ammaa fi gara fuunduraatti dhufu hunda beeka. Wanti beekumsa Isaa jalaa miliquu fi dhokatu tokkollee hin jiru. Namni kana yoo beeke dhoksaa fi ifatti badii fi wanta fokkuu hojjachuu irraa of eega. Sababni isaas, wanta inni hojjatu Rabbiin waan beekuf isa qaba. “Rabbiin wanta nafsee teessan keessa jiru akka beeku beekaa, kanaafu Isa sodaadhaa.” (Suuratu Al-Baqara 2:235)
“Beekumsa Isaa irraas waan Inni fedhe malee hin marsan.” Kuni hiika lama qaba: 1ffaa- Waa’ee maqaalee, sifaata fi hojiwwan Rabbii ilaalchise wanta Inni fedhee isaan barsiisee malee uumamtoonni beeku hin danda’an. Yoo Inni isaan barsiise ni beeku. 2ffaa- uumamtoonni wanta Rabbiin fedhe malee wanta beekkamu guutuu beeku hin danda’an. Wanta Rabbiin isaan barsiisee fi akka beekan haala isaaniif laaffise qofa beeku.[6] Qur’aana keessatti,
“Nama waan inni hin beekne barsiise” Suuratu Al-Alaqa 96:5
Namoonni wanta Rabbiin subhaanahu wa ta’aala isaan barsiise malee beeku hin danda’an. Yeroo teknolojii kanatti dhugaan kuni daran ifa baha. Yeroo durii namoonni teknolojii ammayyaa kanarra gahuu maaliif dadhabanii? Sababni kanaa, hanga Rabbiin subhaanahu wa ta’aala fedhutti waa beeku hin danda’an. Namoonni yeroo ammaas hanga fedhan beekumsa qabna haa jedhan. Beekumsi isaan irraa dhokfamee galaana guddaa caala. Wanti isaan beekan akka copha bishaaniti. Qur’aana keessatti, “Beekumsa irraa waan xiqqoo malee isiniif hin kennamne.” (Suuratu Al-Israa 17:85) (Wanti asirraa baratamu, namni, “Ani beekumsa qaba” jedhee of tuulu hin qabu. Wanti inni wallaale wanta inni beeke caala.)
“Kursiin Isaa samii fi dachii irra bal’ateera.” Kursiin uumama guddaa samii olii fi Arshii gadi jiruudha[7]. Arshiin uumama garmalee guddaa fi garmalee bal’aa samii torbanii ol jiruudha. Arshiin xaaraa uumamtootati (Saqaful makhluuqaati).
“Isaan lamaan tiiksun Isa hin dadhabsiisu.” Kana jechuun samii fi dachii eegun homaa Isarratti hin ulfaatu. Kuni kan agarsiisu Dandeettin Rabbii guutuu ta’uudha. Samii garmalee bal’attu tana, dachii fi wantoota isaan keessa jiran hunda eeguun Dandeetti fi Beekumsi Isaa guutuu akka ta’e agarsiisa.
“Innis Olta’aa Guddaadha.” Rabbiin waan hundaa ol kan olta’eedha. Sifaanni Isaa sifaataa ol’aanoo fi guutuu ta’aniidha. Dandeettiin, injifannoo fi aangoon hundaa olii. Ol’aantummaan kan Isaati. Zaatanis Inni hundaa oli. Arshii ol olta’iinsa Isaaf malu olta’e; uumamtoonni hundi Isaa gadii. “Guddaa” Inni wantoota hunda caalaa Guddaadha, wanti Isa caalaa guddaa ta’e hin jiru.[8]
Faaydan namni kana beekun argatu maaliidhaa? Namni kana yoo beeke, namoota irratti daangaa darbuu fi of tuulu irraa of eega. Kanaafi, suuratu An-Nisaa keessatti Rabbiin subhaanahu akkana jedhe: “Yoo isaan (nitiwwan keessan) isiniif ajajaman isaan irratti karaa hin barbaadinaa. Dhugumatti Rabbiin Olta’aa Guddaadha.” Suuratu An-Nisaa 4:34
Nafsee tee keessatti ol’aantummaan yoo sitti dhagahame, ol’aantummaa Rabbii (Azza wa Jalla) yaadadhu. Nafsee tee keessatti guddaa yoo taatee, guddinna Rabbii yaadadhu.[9]
Guduunfaa
☝Gabbaramaa jechuun kan garmalee jaallatamu, kabajamu, olguddifamu, kan isaaf of gadi xiqqeessanii fi of gadi qaban, sodaatan, waan hundaa irraa kajeelan, kadhatanii fi irratti hirkataniidha.
☝Rabbiin malee haqaan gabbaramaan hin jiru. Sababni isaas, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa sifaataa guutuu qaba. Wantoonni Isaan ala jiran immoo sifaata guutuu hin qaban. fkn, Inni yeroo hundaa jiraatadha, waan hundaa kan dhaabu, eegu fi jiraachisuudha (Al-Hayyul Qayyuum). Garuu wantoonni Isaan ala jiran yeroo hundaa kan jiraatanii miti. Jireenyi isaanii dhabamaan kan durfamte fi baduunis kan qunnamuudha. Kana jechuun duraan kan hin jirre turan ergasii ni argaman. Yeroo muraasan booda ni baduu ykn ni du’u. Ammas, wantoota hundaa eegu fi jiraachisuu hin danda’an. Kanaafu, wanti du’uu fi wantoota hundaa eegu fi jiraachisu hin dandeenye akkamitti gooftaa gabbaramu (waaqefatamuu) ta’aa?
☝ Ammas, Rabbiin subhaanahu wa ta’aala hin mugu, hin rafu. Kuni jireenyi Isaa guutuu akka ta’ee agarsiisa. Uumamtoonni garuu takkaa kan muganii fi rafan takkaa immoo jireenya ykn lubbuu kan hin qabneedha.
☝ Rabbiin wanta darbe, ammaa fi gara fuunduraatti dhufu hunda beeka. Wanta namoonni hojjatanii fi dubbatan hunda takka takkaan beeka. Garuu uumamtoonni waa hunda beeku hin danda’an. Kanaafu, namni akkamitti Rabbii haala fi rakkoo isaa hunda beeku dhiisee uumama (makhluuqa) dadhabaa waa’ee isaa hin beekne kadhataa ykn gabbaraa?
Maddoota
[1] Tafsiiru Qur’aanil Kariim-Faatiha wa Baqarah-3/251 ibn Usyemiin
[2] Madda olii-fuula 251
[3] Fatawa Ibn Baaz
[4] Tafsiiru Ibn Kasiir 2/247
[5] Tafsiiru Qur’aanil kariim-Ibn Useymiin 252
[6] Madda olii 254, Bidaa’u Tafsiir 1/190-Ibn Al-Qayyim
[7] Zaadul Masiir-fuula 156,Ibn Al-Jawzi Islamway.net
[8] Fatawa Ibn Baaz–
[9] Tafsiiru Qur’aanil Kariim-Ibn Useymiin 263


text:
Olompikii Tookiyoo: Solomoon Tufaa, dargaggoo yeroo jalqabaaf tekuwaandoon Itoophiyaa bakka bu'u
Atileet Solomoon Tufaa dargaggoo gosa ispoortii tekuwaandoodtiin Itoophiyaa bakka bu'ee Olompikii Tookiyoo Jimaata har'aa ifatti eegaluurratti hirmaata.
Gosa ispoortii bara 2000 eegale Olompikiirratti dorgomamaa jiru kanarratti Itoophiyaan yeroo hirmaattu kun yeroo jalqabaaf.
Solomoon, darggoon ganna 23, waggoota saddeetiif garee biyyaalessaa Federeeshinii Woorlid Tekuwaandoo Itoophiyaa keessa hojjetaa akka ture BBC'f himeera.
Solomoon biyya bakka bu'u kan danda'e gulaallii sadarkaa Afrikaatti bara 2020 keessa biyya Morookootti qophaa'e irratti milkaa'uu waan danda'eef.
Ijoollee maatii isaa namoota sagal keessaa quxisuu kan ta'e Solomoon, obbolaan isaa dubartootaa lama atileetota maaraatoonii kan fiigan ta'anis inni garuu faana obbolaa isaa dhiiraa hordofe.
Olompikii irratti hirmaachuun abjuu isaa yeroo dheeraati. Abjuu isaa kana milkeessuuf garuu barumsa adda kutuu dabalatee dhamaatii guddaa keessa darbuu dubbata.
''Olompikii kana irratti hirmaachuuf jecha dorgommii hedduun taasisee, biyya alaatti waldorgommii baay'ee mo'adhellee beeka. Miidhaanillee narra gahee isallee darbeen as gahe.
''Wanta danda'u hunda hojjedheen jira. Yoo Waaqni na gargaare medaaliyaa keessa seenee alaabaa kaasuun fedha,'' jechuun BBC'tti dubbate.
Tekuwaandoo jechuun aartii lola harkaafi miilaati.
- Tae - jechuun miilaan rukutuudha.
- Kwon - jechuun harkaan ykn abuttatanii rukutuudha.
- Do - aartii yookiin tooftaadha.
Ispoorteessaa tekuwaandoof wantoota barbaachisoo ta'an keessaa saffisaan yaaduu, tarkaanfii fudhachuufi ofirra gaggalagaluu akkasumas ga'umsaan morkataa ofii rukutuu ni argamu.
Dorgommichi kan akkamiiti?
Olompikii Tookiyoo irratti Solomoon ramaddii dorgommii -58kg [dorgomtoota 58kg gadi] jedhuun dorgoma. Gosa dorgommii kana keessa atileetonni 16 ni jiru jechuun ibsa.
''Dorgommichi guyyaa tokkoon dhuma. Ganama eegalee hanga galgalaa turuu danda'a. Yoo mo'atte darbaa, darbaa deemta.''
Kana jechuunis marsaa xumuraa gahuuf morkattoota isaa mo'u qaba jechuudha. ''Olompikii wanta ta'ef hunduu morkataa cimaadha.
''Taphni ni ulfaata jedhee nan yaada garuu anillee hojjedheera, wanta sodaadhe tokkollee hinqabu.'' Dorgommiin Solomoon boru, Sambata Adoleessa 24, 2021 taasifama.
Akkuma atileetota atileetiksii dorgoman baatii saddeetiif hoteela taa'un 'torbanitti guyyaa jaha, ganamaafi galgala walumaa gala guyyaatti sa'aatii shanii hanga jahaa' qophaa'aa ture.
Dabalataan, gara Tookiyoo deemuun dura gara Jarman dhaquun baatii tokkoof qophii taasiseera.
Solomoon Tufaa eenyu?
Dhaloonni isaa Boqojjii, Arsiidha. Ijoollummaatti gara Finfinnee dhufee obboleetti isaa bira ture.
Obbolaan isaa lamaan, Mastaawut Tufaafi Tigist Tufaa, maaraatoonii fiiguun beekamu. Ta'us inni, faana obboloota isaa yookiinis atileetota kaan Boqojjiin baafte hordofuu hin feene.
''Gara fiigichaa hin fedhu ture duraan. Amma ani kanaan jabaachaa deemnaan isaanillee na jajjabeessuu eegalani,'' jechuun waa'ee maatii isaa hima.
''Mana tokko keessaa Olompikii namni sadii darbeera. Amma maatiin kana yoo yaadan baay'ee gammadu,'' jechuun kana dura obbolaan isaa lama Olompikii irratti hirmaatuu isaanii dubbata.
Akka inni jedhutti, ijoollummaatti gara Adaamaa deemee erga obbolaan isaa dhiiraa tekuwaandoo dalagan argeeti ispoortii kana kan caalsifate. Abjuu isaas godhatee, milkeesse.
Qabxii guddaa
Solomoon dorgommii danuu irratti biyyaa bahee dorgomuus kanneen qabxii guddaa biyyaaf fide jechuun ibsu dorgommii Morokootti dorgomedha.
Shaampiyoonaa Tekuwaandoo Afrikaa bara 2018 Agaadir, Morokootti dorgomame irratti ulfaatina 54'n warqiin injifate.
Achumattimmoo World Taekwondo President's Cup irratti warqii fidee 'Best African Athlete' jedhamee filamuu, BBC'tti dubbate.
Akkuma gosa ispoortii kaanii weerarri Covid isalleen jeqeera. Sababa Covid-19'n Olompikiin waggaa tokko akka achi siqee gaggeeffamu ta'eera.
Erga weerara biyyoota walgahee kanaa booda dorgommii gahaa hin arganne jechuun ibsa. Dorgommiin tokkittiin alatti dorgome 'Turkish open' irratti yoo ta'u medaaliyaa maaldaa [sadaffaa] itti argateera.
'Atileetiksiitti aanee ispoortiin biyyaaf qabxii guddaa fidaa jiru tekuwaandoodha,' kan jedhu Solomoon, garuu deeggarsi taasifamu gahaa miti jechuun komata.
''Akka atileetiksiitti, akka kubbaa miilaatti nuun deeggaran. Kunimmoo jireenya keenya irratti dhiibbaa qaba.''
Seenaa
Teekuwaandoon maarshiyaal aartii Kooriyaa Dhaloota Kiristoos Dura bara 50 keessa jalqabeedha. Ta'us, bara 1910 - 1945 Jaappaan Kooriyaa to'atteetti ispoortiin aadaa Kooriyaa dhorkaman.
Haa ta'u malee, maarshaal aartiin Jaappaan kanneen akka Kaaraatee, Juudoofi kaan manneen barnootaatti baratama ture.
Kunis, ispoortichi baduurra inumaa akka lubbuu horatu taasisee bara 1955 maarshaal aartiiwwan Kooriyaa walittii dhufuun maqaa tekuwaandoo jedhamu jala tokko ta'ani.
Boodarra beekamtii dabalaa, biyyoota addunyaattis babal'ataa adeemsa dheeraa booda waggoota 21 dura bara 2000 ifatti dorgommii Olompikiirratti dorgomamu ta'e.
Olompikii irratti atileetonni Kooriyaa irra - aananis kanneen biyyoota gara garaa irraa dhufanis dorgommicha irratti milka'aniiru.
Abdii kanaan kanneen gara Tookiyoo imalan keessaa immoo tokko atileetii Boqojjiin biqilchite, Solomoon Tufaadha.


text:
Uummata Oromoo saboota ollaan walitti diinomsuuf shirri xaxamu itti-fufe
Uummata Oromoo saboota ollaa waliin wal-irratti duulchisuun dadhabsiisaa, ofii bara aangoo isaa dheereffachaa kan har’a ga’e Mootummaan Koloneeffataan Impaayera Itoophiyaa, Roobii kaleessaa (Onk 20, 2021) ammoo, Poolisa Humna Addaa Sidaamaa qindeessuun, Hawaasa Oromoo Konyaa Gujii Bahaa Ona Girjaa keessa jiraatu irratti waraana bansiisee jiraachuu.
Waraanni kun Kamisa har'aallee kan itti-fufee oole yommuu ta'u, daafii kanaanis, hawaasa Oromoo irra miidhaan qaamaa fi gaaga'amni lubbuu qaqqabsiifamaa jiraachuu.
Duulli Uummata Oromoo irratti baname itti-fufee jiraachuu
Duulli Duguuggaa sanyii, gurmuu hidhattoota Naannoo Amaaraa Faannoo jedhee of waamuun, Konyaa Matakkal keessatti Uummata Oromoo irratti geggeeffamu, Kamisa har'aa (Onk 21, 2021) itti-fufuun, hawaasa Oromoo irra miidhaan geessifamaa; qabeenyaan isaaniis saamamaa ooluu.
Konyaa Baha Wallaggaa Onoota kanneen akka: Giddaa Kiiramuu, Guutoo Giddaa fi Amuruu keessattis, duulli duguuggaa sanyii kun itti-fufuun, Uummanni Oromoo haala suukanneessaan ajjeefamaa; qabeenyii fi manneen jireenyaa isaaniis ibiddaan barbadeeffamaa jiraachuu.


text:
VOA Afaan Oromoo
Addunyaan kora Tokkummaa Mootummootaatiif, New York,Amerikaa jirti.Kori kun 69essoo. Perzdaanti Obaamaan kora hardhaa irratti waan addunyaa rakkise hedduu maqaa dhahe. Waan jara biyya nagaa dhowwuu,waan jara waan ufi giddiin namatti fahuu,dhukkuba Ebolaa, hujii nukilera Iraan,daba Raashiyaan Ukrian irratti fidee fi waan hedduu.
Addunyaan waan hedduunn rakkachuutti jiraattullee akka jecha perzdaanti Obaamaatti addunyaan gamuma gamaan diqqaattu guddattu abdii horachaa deemuutti jriti miliyoona hedduutti hiyyma jalaa bahaa abdii horachaa deemuutti jira.
“Hardha feetu Amerikaam NY jiraadhu feetu mana akkoo tiyya ta Naayroobi irraa km dhibba hedduu fagaate jiraatu keessa jiraadhu fuluma feete jiraadhuu odeeffannoo laabreeii addunyaa gugurdo keessaa hin arganne harkaa qabda.Hardha akka dhukkuba irraa fayyifnu beenna,akka humna aduuti fi bubbeetiin elektiriki galfannu beenna.Yoo hedduu nama Amerikaatiin saatiin dhalachuu malan ta qaroomii guddate tana keessa jedhaan.”
Taatullee addunyaa mi’ooftuu tana waan hedduutti rakkisuutti jira.Yoo biyyootii humna qaban biyya didiqqoo caccarassan yoo abbootii irraa warra humna laafaa irra yaahan, ka namii abdi dhabee dukkanatti ila baasu akka addunyaatti waadaa galle kaan hin guunnee jedhe.
“Saatii nu eegatanitti yo hedduu addunyaa seeratti deebisuu dadhabne,yo namii wal obsu dadhabee humnaan wal bulchu,amantiin wal fixu,yoo namii abdii dhabee namii wal fixuuf walti baafatu haga silaa hojjachu malle hin hojjanne.Yo namii akka hori buuse wal qalu itti lakkisuu hin malle.Akka ijoolleen teenna addunyaa abdii qabdu keessatti dhalatan tolchuuf hojjachuu malle.”
Perzdaanti Obaamaan waaqii akka namii wal fixu fedhu hin jiru jedha.
“Wannii lammeessoo ta ani jabeessee jechuu fedhu ammoo addunyaan keessattuu hawaasii Musliimaa yaada jara akka Al-Qaayidaa fi ISIL ykn BOKO Haram fa jabeessee irraa fudhachuu diduu male.Yaada jara kana ka nama fixu,amantiin nama walti naqu guyyaa adiin irratti dinnee jennaan yaadii isaanii irraa jiga.”
Ergaa perezdanti Obaamaan daragaggoota Musliimaatii dabarse.
“Ummatii isan keessaa dhalattan ummata wallaala caala,barsumsaa fi dandeettii ufi guddifachuu jaalatu,nama fixuu fi wa balleessuu caala,ummata lubbu nama ulfeessuu keessaa dhalattan.Jarii kana jibbu tana keessaa isan baasu fedha. Tanaafuu amala keessa dansaa jabeeffadhaa.”
Perzdaanti Obaamaan waan ISIL irratti akkana jedha.
“ISIL laafifnee barbadeessuu malle.Jari kun jara haadhaa fi ilmee maatii gargar baase nama amantiin fixu.Taan ammoo lola amala nutti tahe ka addunyaa tana raasuutti jiru dhaabu.Biyyootii Arabaa akka namii isaanii dandeetii waaqii isaaniin kenne guddifatu tolchuu hojjachuuf qaban.”
Tana maleellee perzdanati Obaamaan Amerikaan karaa sodaa caala karaa abdii,ka jibba caala karaa jaalalaa filattee abduma tanaan caarraa 21esso kanallee seenne jedhee waan dhiba EBOLA dubbate.
“Yoo ani amma isan dura dhaabadhee dubbadhu kana Amerikaan doktorooraa fi sayintistoota isii dhibba hedduu waraanallee itti dabaltee dhiba Ebolaatiin wallaanuuf Afrikaatti erguutti jirti. Dhukkuba nama kuma hedduu qabachuuf deemu, ka jirenna namaa,jireenna biyyya diigee achii ammoo biyyoota addunyaa waliin gahuuf deema kanaan wallaanuuf addunyaan itti wal gargaaruu malte.
Haga dhukkubii kun namaan bahutti waaninnii fagoo jiru fakkaata.Taatullee tun rakkoo addunyaati.”Taatullee Amerikaan akka jecha perzdaanti Obaamaatti,biyyoota gara garba Paasifik jiran akkuma durii dura dursaa nagaa fi guddinna labsaa deemti.
Hagasittuu akka biyyooti rakkoo isaanii nagaan falatanii fi addunyaan seeraan bultuu namuu jabeenna waaqii isa keessatti uume guddifachaa addunyaan abdii qabdu qabaannu haa hojjannuu jedha.


text:
Gannatti doolara miliyoona hedduutti itti bahe,haga ammaatti goolii dhibba hedduutti galee,gabayaan taphattoota kubba miilaa English Premier League oowwaa deemamatti jirti.Tapha dorgommii kubbaa miilaa Eglish Premier league ka baranaa kana irratti garee 38 taphachuutti jira.Gareen Machester United akkuma amala ufii kaan goolii 63 galfattee dura jirti,Arsenaali 58tiin itti aanti,Cheelsaa 54iin faana jirti,Manchester City-n ammo 53 jaluma jirti.
Akkuma jabaa duuba jabaatti jiraa jedhan kaanii, garee tana miila eennuu faatti gooli galcheef yoo jettan; garee Manchester keessaa Bervatov goolii 20, Tevez garee Arsenaalii goolii 18,garee New Castel ammo Carrol goolii 11 fi ,Bentii Machester City goolii 11 galchanii gareen isaanii badhaasan.
Akkuma taateefuu dorgommiin 2010 keessa jalqabde tun amma dhumachaa dhufuutti jirtii laakkuma isiin dhumachuutti dhiyaattuun gabayaan jara kubbaa tana tapahatuu dabalaa deemuufiitti jirti.
Gama kanaanin ammoo tapha dorgommii kubbaa miilaa Afrikaa ta ganna dhufu taphataniif gareen Naayjeeriyaa garee Itoophyaa 4-0 dhaantee dorgommii bara dhufuu keessaa baafte.Botswaanaan waan duraan hin tahin dorgommii tana marroo itti aanutti dabarte Masriin,ta tapha Afrikaa ka akkanaa moohachuun beekmatu taan bara kana hin taaneefii,isiilleen tapha ganna dhufuutti hin dabarre.
Mee qophii tana MP3 tana irraa caqasaa


text:
Muummichi-ministaraa Israa’el – Benjaamin Netanyahuu, godaantota lammiwwan Afrikaa kuma hedduu biyya isaanii keessa jiran gara biyyoota Addunyaa gama dhihaatti of irraa godaansisuuf walii-galtee Jaarmayaa dhimma Koolu-qaltootaa ka Tokkummaa Mootummootaa waliin qaban yeroof akka dhaabatu beeksisanii jiran.
Mr. Netanyahuun, fuula Feesbuukii isaanii irrratti dhaamsa barreessaniin, haga dhimmi sun daran qoratamutti akka tursiisamu beeksisan.
Hoogganaan Israa’el kun akka jedhanitti, silaa godaantota kuma kuma kudha ja’aa fi dhibba lamaa fi shantama tu biyyoota Addunyaa gama dhihaa akka Kanaadaa, Xaaliyaanii fi Jarmanii keessa qubachiisamuuf turan.
Godaantonni lakkoobsi isaanii haga kanaa gahu kaan Iraa’el keessatti ehama jireenyaa akka argachuuf jiran dubbatan – Netaanyaahuun.
Garuu, labsii kanaa booda, Xaaliyaanii fi Jarmaniin waa’ee karoora kanaa kan quba hin qabne tahuu dubbatan.
Guraandhala dabre immoo, Israa’el, godaantota dhiiraa Afrikaa irraa dhufan kuma digdama ta’an, akka baatii lama keessatti biyya ishee gad-lakksian, yoo ta’uu dhaa baate akka qabamanii hidhaman ajaja itti kennite.
Battaluma immoo, Tel Avid gama Kibbaa – bakka godaantonni kun jiraatan keessaa balaaleffannaan guddaan karoora mootummichaa irratti ka’e.


text:
Of wareegaan tokko Naayjeeriyaa Kaaba gama bahaa magaalaa Mubi keessatti masjiida argamu cinatti boombii ofitti dhooseen yoo xiqqaate namoonni 20 ol du’anii jiran.
Balaa kanaaf itti gaafatame kan fudhate hin jiru, garuu haleellaan sun haleellaa Booko Haraamiin raawwatamaa ture fakkaata.
Kanneen biroon kudhanii ol ta’an illee haleellaa walakkeessa guyyaa raawwatame kanaan miidhaan irra ga’ee jira.
Kanneen ijaan argan akka jedhanitti nama boombii hidhate tokkotu dhuka’aa isaa masjiida sana cinatti erga dhoosee booda, ka biroon namoota sagaaaf wal ga’an cinatti dho’ee jira. Namoonni kun gara lafa gabaa naannoo sana jirutti baqatan.


text:
Obboleeyyan keenya Girmaan faan ajjeechisan boolli haa lakkaawu. Kan hiisisan manneen hidhaa Qilinxoo hamma Zuwaay dhiphisanii jiran. Ta’us ilmaan Oromootin qabamuun isaa ergaa jabaa dabarsa. Saba kana irratti yakka dalaganii bahuun amma booda akka hin danda’amne ifatti agarsiisa. Ijjifi harki Oromoo bakka mara jira…amma ammoo tokkummaan waliin tarkaanfataa jira. Oromoo irratti yakka hojjannaan gonni itti dhokattu, eeggusi si baasu kamuu akka hin jirre Bombaa irraa hubadhu.
Ammaa warri isa bobbaasu gara ederaalaa fudhanna jedhanii wixxifachuun isaanii hin oolu. Kun gonkumaa hayyamamamuu hin qabu. Yakka kan hojjate irra jireessatti Oromiyaa keessatti ummata Oromoo irratti. Kanaaf ammoo aangoo dhimmicha ilaaluu ( jurisdiction) kan qabu mana murtii Oromiyaati. Kanaafuu Poolisiin Oromiyaa akkuma qabe, yakkicha qoratee mana murtiif dhiheesuu qaba malee federaalaaf dabarsee laachuu hin qabu. Yoo dadhabdan Qeerrootti himaa, isaani kan Agaazii dhiisii magaazii hin sodaanne!
Ijji Qeerroo Qara!!
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…
Sagantaan yaadannoo Artist Usmaayyoo Muussaa magaalaa Finfinnee Hoteela ILILI INTERNATIONAL tti torbaan dhufu ni qophaawa.…
Taammanaa Bitimaa irraa Jaalatamoo fi kabajamoo yaa dubbiftoota barreeffama kanaa, mee kunoo hardha irraa kaaseen:…
Dhumaatiin ummataa Oromiyaa keessatti geggeeffamaa jiru irratti maaf hin dubbanne komiin jedhu hedduutu dhufa. Gama…


text:
Finfinnee, Adoolessa 06/2013(TOI) – Olompikii Tokiiyoo irratti qabxii gaarii galmeessuun maqaa Itoophiyaa addabaabayyii Addunyaa irratti waamsiisuuf qophoofneerra jedhan Pireezidaantiin Federeeshinii Atileetiksii Itoophiyaa Koomandar Daraartuu Tulluu.
Waldorgommi Olompikii Tokiiyoo 2020 jalqabuuf guyyoota 10 hafu kanatti Itoophiyaan dorgoomii Atileetksii, Tookaandoo ,Bishaanfi biskileetin akka hirmaattuu himameera.
Dorgoomii gama Atileetiksiin meetiraa 800 hanga marattoonnitti qabxii gaarii galmeessuuf qophii hundaa taasisuus himaniru.
Olompikii Tokiiyoo bakka itti gootichii Abbabaa Bikilaa meedayiiliyaa warqee lammaffaa argatee waan ta’eef, Itoophiyaaf seenaa addaa qabas jedhan, nutis dorgoommii kanaaf keessummaa guddaadhas jedhaniiru.
Atileettonni Itoophiyaa bakka bu’uun iddoo seenaa kanatti dorgoomanis, qabxii seenaa hojjetamee kana madaaluu galmeessuuf qophii ta’uus himan Atileet Koomaandaar Daraartuun.
Atileettoonni sababa vaayiraasii koroonaatin dorgoomicha irra akka hin haqamneefis of eeggannoon barbaachisaa taasifamaa jiraachuu himaniiru.
Qindeessaan garee Leenjistoota meetiraa kuma 10fi kuma 5 leenjisaa Huseen Shiboo, atileettoonni Itoophiyaa bakka bu’aan kunneen qophii gaha taasisuu himan.Dabalatanis Atileettoonni olompikii Tokiiyoo hirmaataan kunnen baatii saddeetiif shakkalli taasisaa turus himaniiru.
Atileettoonni olompikii Tokiiyoo irratti hirmaataanqabxiii gaarii galmeessissuuf kan hojjetaan ta’uus himaniiru.
Jila olompikii Tokiiyoo irratti hirmataanif har’aa sirni gaggeessa ni taasifamaas jedhame eeggama.


text:
Duula na filadhaa
Duulli na filadhaa kan filannoo 2005/1997 fi kan 2010/2002 wolbira yo qabamu Waaqaa fi lafa. Bara 2005 duula akka fedhanitti gabaa keessatti gaggeessaa turan, bakka mana amantii fulduratti gaggeessuun hin dhoorkamu ture. Duulli falmii ETV irratti godhamuu kaasee baayyee kan daangeffame.
1. Yeroon duulli gaggeeffamuuf eeyyamame baayyee gabaabaa ture. Bara2005/97 waaee filannoo kan haasawamuu qabe woggaa tokko filannoo duratti ture. Uummati akka kaardii fudhatu fi filatu miidiyaan kakaasaa ture. Bara 2010/2002 sun hin turre. Uummanni akka filatu beeksisnille hin hojjatamne. Kun kan agarsiisu mootummaan fakkeessuuf malee filannoo gaggeessuufuu fedhii kan hin qabne ta’uu isaa ti.
2. Falmiin paartilee jiddutti gaggeeffamulle 2005/97 live ture. 2010/2002 garuu woraabbamee kukkutamee darba ture.
3. Bara 2005/97 ADWUIn dabballoota isaatiin filannicha bilisaa fi dimookraatawaa goonaa kanaafuu namni tokkolle akka filannoo kanarratti gocha yakkaa hin raawwanne jedhee barsiisee ture. Dabballootasaa kan adeemsa filannoo gufachiisan ykn mormitootarratti yakka raawwatan hidhaa ture. Bara 2010/2002 garuu “namni aanaa keessan keessatti mormitoonni moo’atan hujiirraa akka ari’amtanu beekaa. Ofiif jedhaa hojjadhaa” jechuudhaan gara’aan-bultoota banee gallakkise. Garaan bultoonni kana dhage’an bakka cufatti uummata sossodaachisuu fi karaa cufuu itti fufan. Kaadhimamaa mormitootaa maaniif nagaya fuutan? Sadarkaa jedhurra geyan. “Maaliif bulchitan?” Waan inni qabu (meeshaa inni qabu) maal beektan? jechuudhaan sadarkaa sanitti gad bu’an. Karaa danda’an cufaan akka mormitoonni duula na filadhaa hin goone gufuu uuman. Pamphlet nu bittimsinulle akka uummata bira hin geenne ijoollee didiqqoon akka guurtu godhan. Daaimmaaniin beesee isinii kenninaa guuraa fidaa jedhanii bobbaasan.
Keessattu yo naannoo magaalaa taate malee naannoo baadiyaatti akka duula na filadhaa hin goone gufuu guddatti na qunname.
1. Matooma haga dande’anitti guyyaa adhaa duula godhuu hin dandeettu jedhanii si dhoowwu
2. Naannoo kun naannoo gabayaatii kanaaf magaala keessaa bahi siin jedhu. Mana barnoota jira, biiroo /waajjirapoolisii fi kkf jira, mana amantiitti jira fi kkf jedganii magaala keessaa akka ati baatuu si godhu. Kana wanti godhaniif uummati bakka san si faana hin deemu jedhaniitu. Yeroo baayyee garuu uummati km tokkoo ol deemee magaalaa alatti bayee nu caqasaa tureera. Jiddoolatti bulchaan gandaa gaafasii Soorsi Jiloo “laud speaker dhaan uummataaf yaamicha godhuu hin dandeessu”jedhee hidhattootaan na dhooggaa ture. Haraqallotti ammoo naannoo gabaatti duula godhuu hin dandeessu jedhanii na rakkisaa turan. Waadarattille akkasuma.Gannaaleen ammoo isumaa xaalayaa guyyaa ardhaa “Gannaaleetti akka duula goitu siif kenname fidi” naan jettee na gaargalchaa oolte. Gurbaa na woliin jiru ka speaker naaf qabatee jiruu gi shofera na jalaa hiite. Worri Nuuraa Humbaa ammoo adoo an kakaasii godhuu mucaa motooraan na fide hidhanii dhaanamii asii badi jedhanii ari’an.
Wolumaagalatti Filannoo fi dorgomuun lubbuu ofii gurguruu dha. Gaafa tokko duuluma kana gaggeesduuf gara Haafhaa-Dhaddachaa adoo deemuu hidhattoonni karatti na eeganii yaalii ajjeechaa narratti taasisan. Kanaafuu filannoofi dorgomuun keessattuu yo ati nama hubannoo qabu taate, nama uummanni fhsga’u taatee nama isaan sodaatan taate qabsoo hidhannootii gadii moti. Carraan ajjeefamuulle guddaa dha. Kanumaaf kan gurbaan gootni Arsii Nageellee Tasfaayee Adaanee fa kan ajjeefame.
Bu’aa fi miidhaa
Filannoorraatti hirmaachuu fi kakkaasii tolchuun bu’aan guddaan inni qabu
1. Uummataaf hubannoo kennuu ykn Uummata dammaqsuu. Yeroo san keessatti barreeffama adda addaa sirritti raabsuu fi qonnaan bulaa biraan ga’uu fi barsiisuu dandeessa.
2. Carraa santi fayyadamtee uummata sochii/mormii karaa nageyaatiif qopheessuu dandeessa.
3. Oromo-Biyya guutuu keessa dhaamsa jajjabaa fi wolfakkaataa dabarsuu dandeessa.
4. Dammaqinni uummataa yo dabalee fi boordiin filannoo yo xiqquma isii haqaan hujatuu yaalan filannicha moo’uu dandeessa. Yo saamanille ni saaxilta.
Qabsoo hin dandeenyu kedhanii hin taa’anu. Waan danda’an godhan malee. Karaa danda’an cufaan sirna abbaa-irree raasuun barbaachisaa dha.
Miidhaan gahu woreegama baayyee gaafata. Uummanni hedduun “mootummaan qawween dhufe filannoon hin bu’u” jedhee xiyyeeffannoo waan hin kennineef ijaarsi hanga barbaadame hin deemu.
Kanaafuu uummanni keenya jala qophaawee filannoo dhufu kana keessa ergaa barbaannu karaa OFC tiin uummata bira akka gayu gochuu qabna. Duula kakaasii sirritti itti fayyadamuu qabna.
1. Uummanni filannotti hirmaatee mormituu isaaf taatu akka filu kakkaasuu
2. Mormitoonni illee cimanii akka uummata dammaqsan keessattuu dubbii MASTER PLAN sanii fi ajjeechaa reebichaa hidhaa ijoollee keennaa fa akkasuma dhiibbaa mirgaa amantiin wolqabatee ture sirritti itti fayyadamuu qabu. Kanaafuu yaadaa fi maallaqaan isaan jabeessuu qabna.
3. Yo mootummaan sagalee hate amm
oo “hattee hin galtu; Hin baatu” jedhuunii qaba uummati. Event Filannoo sun bakka cufarraa yeroo tokkotti finciluuf carraa guddaa uuma waan ta’eef itti fayyadamuu qabna.
Horaa bulaa deebanaa


text:
Qiyaamaa Mormitotaaf deebii kenname-2
Addunyaan tuni iddoo qormaataa haqni guutuun keessatti hin mirkanoofnedha. Eenyullee taanan haqa guutuu addunyaa tana keessatti nan argadha jedhee osoo carraaqe, haqa guutuu hin argatu.Sababni isaas, gufuwwan baay’een wanta kana akka hin hojjanne isa taasisu. Fkn, mootummaan abbaa irree tokko namoota kumaatamatti lakkaawaman ni ajjeessa. Mootummaan abbaa irree kuni osoo mana murtiitti haqaaf hin dhiyaatin ni du’a. Kanaafu, warroonni mirgi isaanii sarbame osoo haqa guutuu hin argatin addunyaa irraa boqotanii jiru jechuudha. Garuu gaafin kuni sammuu namaa qaxxaamura:“Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) namoota uumee osoo haqa guutuu isaaniif hin kennin akkanumatti ni dhiisaa? Zaalimman (cunqursitoonni) akkanumatti badanii ni hafuu?” Deebiin isaa “Rabbiin Mootii haqaa waan ta’eef namoonni yommuu akkanatti wal miidhan haqaan isaan jidduutti osoo hin murteessin hin dhiisu. Guyyaan Murtii kunis Guyyaa Qiyaamaa ta’a.” Kanaafu, namoonni murtiif lamuu kaafamu qabu jechuudha. Kutaa darbe keessatti yaadota sobaa warri Qiyaamaa kijibsiisu itti fayyadamu deebii isaa waliin ilaalle turre. Har’as yaadota hafan ni ilaalla.
Yaada sobaa 3ffaa
Wanti tokko yommuu adeemsifamu ijaan waan hin arginiif gara fuunduraatti hin adeemsifamu. Nama du’ee kaafame ijaan hin argine. Kanaafu, namoonni gara fuunduraatti hin kaafaman jechuudha.
Deebiin namoota kanniniif kennamu karaa baay’een ta’a.
1ffaa- wanta gara fuunduraatti dhalatu wallaalu– ilmi namaa hanga fedhe beekumsa haa qabaatu, wanta gara fuunduraatti dhalatu ykn uumamu hin beeku. Karaan wanta gara fuunduraatti dhufu itti beekan karaa beeksisa (wahyii) Rabbiin irraa nama dhaqqabeetini. Rabbiin wanta gara fuunduratti raawwatamu hunda waan beekuf, wanta gara fuunduraatti dhalatan muraasa isaanii ilma namaatti beeksisee jira. Isaan keessaa Qiyaamaan tokko. Mee warroota Qiyaamaa kijibsiisan haa gaafannu, “Wanta gara fuunduraatti uumamu hunda ni beektu?” Inuma mee haa gaafannu, xiyyaarri samii irra balila’u kuni argamuun dura osoo lubbuun jiraattanii akkana isiniin jedhame, ni amantu moo ni dhiistu? “Yeroo Murtaa’aa booda geejjibni samii irra balali’u ni argama. Namoota sa’aati muraasa keessatti biyya irraa biyyatti geessa.” Odeefannoon kuni odefannoo Rabbiin beeksise osoo ta’ee fi geejjibni (xiyaarri) kuni akkuma jedhame yoo argame, namoonni geejjibni akkanaa hin argamu jechuun kijibsiisaa turan maal ta’uu? Yoo san, hangam kijibdoota akka ta’anii fi odefannoo Rabbiin irraa nama dhaqqabetti amanuu akka qaban ni beeku. Qiyaamaanis haaluma kanaani. Rabbiin ni jedha:
“Kakuu isaanii kan daangaa gahe, “Rabbiin nama du’e hin kaasu” jechuun Rabbitti kakatan. Lakkisaa [isin kaasaa]; Waadaa Isa irratti dhugaa ta’e [Rabbiin seenee jira]. Garuu irra hedduun namootaa hin beekan.
[Sababni du’a irraa isaan kaasuuf] wanta isaan keessatti wal dhaban isaaniif ibsuu fi warri kafaran kijibdoota ta’uu isaanii akka beekaniifi.” Suuratu An-Nahl 16:38-39
2ffaa- Wal-bira qabuu (Qiyaasa)– wal-bira qabuu jechuun wantoota lama amaloota wal fakkaataa qaban wal bira qabuun isaan lamaan keessaa sababni tokko keessatti argame kan lammataa keessattis akka argamu yaadudha. Fkn, biqiltuun guutumaan guututti bishaan yoo dhabde ni gogdi (ni duuti). Namnis yeroo dheeraaf bishaan dhugu yoo dhabe ni du’a. Jiraachu fi du’uun (goguun) amala biqiltuu fi nama wal fakkeessudha. Sababni isaan lamaan walitti fidu dhabamuu fi argamuu bishaaniti. Kanarraa ka’uun mee amma wal-bira qabiinsa biqiltoota fi namootaa Qur’aana keessatti nuuf dhiyaate haa ilaallu:
“Inni (Rabbiin) Kan bubbee gammachiisaa taasisuun rahmata Isaa dura erguudha. Yeroo isheen duumessa ulfaataa baadhatte, gara biyya (lafa) duutetti oofna; bishaan irratti buusun fuduraalee hunda irraa [garii isaanii] baafna. Akka isin gorfamtaniif jecha akka kanatti du’aa kaafna.” (Suuratu Al-A’araaf 7:57)
“Rabbiin Kan bubbee erguudha; isheenis duumessa ol kaafti. Ergasii gara lafa duutetti isa oofnee dachii du’a ishiitin booda ittiin jiraachifna. Kaafamni Qiyaamas akkuma kana.” (Suuratu Faaxir 35:9)
Jechoota bakka lamaan armaan olii jiran mee haa hubannu. Jechoonni kunis, “akka kanatti du’aa kaafna” fi “Kaafamni Qiyaamas akkuma kana.”
Biqiltoonni gogoguu fi lafa qonnaa irraa haamamun akka du’a namootatin wal fakkaata. Sanyiin miidhanii gogogaan kuni yommuu facaafamu biyyeen walitti makama. Yeroo muraasan booda yommuu roobni itti roobu ni biqila. Kanaafu, du’aa irraa gara jiraatti jijjiramee jiraa jechuudha. Haaluma wal fakkaatun, namni yommuu du’uu lafeen isaa biyyee keessa bittinoofti. Ergasii Rabbiin Guyyaa Qiyaamaa lafee eegee irraa qaama namaa guutuu biqilcha.
Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Dhugumatti ilma namaa keessa lafee gonkumaa ardiin (biyyeen) hin nyaannetu jira. Guyyaa Qiyaamaa ishii irraa [qaamni ilma namaa] lamuu ijaarrama.” Namoonni ni jedhan, “Lafee tami (kami) Yaa Ergamaa Rabbii?” Innis ni jedhe, “Ajbu az-zanabi (lafee eegee)” Sahih Muslim 2955 c (Lafeen eegee tuni lafee gara taa’a irratti argamtuudha. Fakkii ishii barruu tana irraa ilaalu dandeessu GUYYAA QIYAAMAA MAALTU ADEEMSIFAMAA?-KUTAA 1)
Rabbiin (azza wa jalla) akkuma sanyii midhaanii ykn firii mukaa xiqqoo sanirraa jirma, mataa fi damee biqilche, qaamolee namaa guutuus lafee xiqqoo irraa ni biqilcha. Firiin miidhanii lakkaawame hin dhumne addunyaa irratti ni faca’u. Rabbiin dandeetti Isaatin firiwwan lakkoofsa hin qabne kanniin ni biqilcha. Ilmaan namaas dur irraa kaase hanga Guyyaa Qiyaamatti lakkoofsa isaanii Rabbiin malee eenyullee hin beeku. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa akkuma firii miidhanii biqilche, namoota lakkoofsan garmalee baay’atanis Guyyaa Qiyaamaa ni kaasa. Kuni wanta Rabbiin irratti ulfaatu miti. Wanta tokko hojjachuu yoo fedhe, “Ta’i” jedhan. Wanti sunis yoosu ta’ee argama.
3ffaa-seenaa keessatti namoota du’anii kaafaman yaadachisuu-seenaa keessatti namoonni erga du’anii booda kaafaman baay’eedha. Qur’aanni iddoo adda addaatti nuuf hima. Fkn,
“Yookiin namticha ganda [manneen ishii] mataa ishii irratti kukkuftee osoo jirtuu irra darbee, “Du’a ishiitin booda akkamumatti Rabbiin tana jiraachisaa?” jedhe, [hin ilaallee?]. Rabbiinis waggaa dhibba isa ajjeesee isa kaasun, “Hangam turte?” jedheen. Innis, “Guyyaa tokko yookiin cinaa guyyaa ture.” Jedhe. [Rabbiinis] ni jedhe, “Ati waggaa dhibba turte. Mee gara nyaataa fi dhugaati keeti ilaali; hin jijjiramne. Gara harree keetis ilaali. Namootaaf mallatoo si taasisuuf [kana goone]. Gara lafees ilaali akkamitti akka walitti qabnu fi ergasii foon itti uwwifnu.” Yeroma ifa isaaf ta’u, “Rabbiin waan hundaa irratti Danda’aa ta’uu nan beeka.” Jedhe.” (Suuratu Al-Baqarah 2:259)
Namtichi tokko ganda manneen ishii kukkuftee fi jiraattonni keessatti dhuman biraan darbe. Kana ajaa’ibsifachuun “Rabbiin namoota du’an kanniin akkamitti jiraachisa?” jechuun gaafate. Ergasii Rabbiin isa ajjeessun waggaa dhibba tursiise. Waggaa dhibba kana keessatti, nyaanni fi dhugaatin isaa hin jijjiramne. Garuu harreen isaa lafee ta’uun addaan bittinoofte. Rabbiin waggaa dhibba booda namticha kana kaasun mallatoolee sadii isaa fi namoota birootti agarsiise. 1ffaa: namticha mataa isaa waggaa dhibba erga tursiise booda kaasu. 2ffaa, nyaanni fi dhugaatin osoo homaa hin jijjiramiin akkasumatti tursiisu. Kuni Qudraa (Dandeetti) Rabbii (Subhaanahu wa ta’aala) agarsiisa. 3ffaa: Harree duute fi lafeen ishii bittinoofte fuula namtichaa fuunduratti kaasu. “Akkamitti akka walitti qabnuu fi ergasii foon itti uwwifnu gara lafee ilaali” Jedheen. Dhumarratti wanta jedhe itti haa xinxallinu. “Rabbiin waan hundaa irratti Danda’aa ta’uu nan beeka” Kanaafu, Rabbiin nyaata fi dhugaati osoo hin jijjiramin tursiisu fi lafee bututte deebisee kaasu irratti danda’aadha. Kuni kaafama ijaan mul’atu fi gurraan dhagahamuudha.
4ffaa- Hirriba ofii ilaalu– hirribni obboleessa du’aati jedhama. Sababni isaas, isaa fi du’a jidduu wal fakkeenya baay’etu jira. Qur’aana keessatti Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Rabbiin nafsee yeroo du’a ishii ni fudhata; tan duuti hin gahinis hirriba ishii keessatti [ni fudhata]. Ergasii, tan du’a itti murteesse ni qaba (ni hanbisa). Tan biraa (tan du’a irratti hin murteessine) immoo hanga beellama beekkamaatti gadi dhiisa. Dhugumatti, kana keessa warra xinxallaniif mallatooleetu jira.” Suuratu Az-Zumar39:42
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa yeroo du’aa fi hirribaa nafsee namaa tana ni fudhata. Tan yeroo du’aa fudhate hanga Guyyaa Qiyaamaa qaamatti hin deebisu. Tan yeroo hirriba fudhate immoo gosa lama. Tan du’a itti murteesse, ni hanbisa -hanga Qiyaamaa gara qaamaa hin deebisu. Namoonni osoo rafanu du’an fakkeenya nuuf ta’u. Tan du’a irratti hin murteessin immoo hanga guyyaan du’aa gahuu qaamatti ni deebisa. “Dhugumatti, kana keessa warra xinxallaniif mallatooletu jira.” Kuni dandeetti Rabbii kan agarsiisu fi du’aan booda kaafamun akka jiru mallattoo agarsiisudha. Hanga dammaqutti namni rafee fi du’e wanta naannoo isaatti raawwatamu hin beeku. Namni rafe akka nama du’eeti. Yommuu nafseen qaama isaatti deebitu ni dammaqa. Haaluma kanaan namni du’es yommuu nafseen isaa itti deebitu bakka itti awwaalame keessaa dammaqa. Qur’aanni dhugaa kana akkana jechuun ibsa:
“Xurumbaan ni afuuffama, yoosu isaan awwaalcha keessaa gara Gooftaa isaanii bahu.
Ni jedhu, ‘Yaa badii keenya! Bakka hirribaa keenya irraa eenyutu nu dammaqsee?’ ‘Kuni waan Rahmaan waadaa galeedha, Ergamtoonnis dhugaa dubbatanii jiru.” [jedhama].” (suuratu Yaasin 36:51-52)
Walfakkeenya du’aa fi hirriba jidduu jiru sirritti itti xinxallaa, ajaa’iba argituuti.
5ffaa-Iimaanni geeybitti amanuu irratti kan ijaarrame ta’uu– Osoo Rabbiin yeroo hundaa nama du’e kaase silaa iimaanni geeybitti amanuu osoo hin ta’in wanta ijaan arganitti amanuu ta’a. Du’aan booda kaafamun wanta ammatti ijaan hin mul’annee fi gara fuunduraatti adeemsifamuudha. Kanaan geeybi (wanta ammatti ijaan hin mul’anne) jennaan. Iimaanni wanta ijaan arganitti amanuu osoo hin ta’in wanta Rabbiin irraa nama gahe kan ijaan hin mul’annetti amanuu irratti kan hundaa’edha. Namni wanta tokko ijaan argee yoo amane kuni iimaana hin jedhamu. Kanaafi, Guyyaa Qiyaamaa namoonni duraan kafaran, “Rabbii keenya! Argine, dhageenye. Kanaafu, hojii gaarii hojjannaa nu deebisi. Dhugumatti, nuti amma dhugaan amannee jirra.” Jedhu. (Suuratu As-Sajdah 32:12) Garuu kuni homaa isaan hin fayyadu.
Guduunfaa
➥Ilmaan namaa erga du’anii booda osoo kaafamuu baatanii silaa haqni isaanii achumaan bada. Sababni isaas, namoonni wal-cunqursanii haqa osoo hin argatin du’an lakkofsa hin qaban.
➥Rabbiin Mootii Haqaa ta’ee isaan jidduutti haqaan murteessuf Guyyaa Qiyaamaa isaan kaasa.
➥Namoonni “Wanti ammatti ijaan hin argine gara fuunduraatti hin dhufu” jechuun Qiyaamaa morman, hanqinna beekumsa isaanii mul’isaa malee ragaan Qiyaamaan jiraachu agarsiisu dhabameeti miti. Deebiin isaaniif kennamu:
➥Odefannoo Rabbiin irraa yoo hin argatin ilmi namaa wanta gara fuunduratti raawwatamu hin beeku. Fkn, yoomi fi eessatti akka du’u ni beekaa? Kanaafu, odeefannoo haqaa Rabbiin irra namatti dhufe fudhatanii itti amanuu fi hordofuun wanta adabbii irraa nama baraarudha.
➥Sanyii miidhanii gogdee fi lafee namaa wal bira qabuun namni lamuu akka kaafamu beekun ni danda’ama.
➥Seenaa keessatti namoota kaafaman yaadachuun du’aan booda kaafamni akka jiru amanuun ni danda’ama.
➥Yommuu rafan qaamni namaa akka reeffaa ta’a. Nafseen yommuu itti deebitu dhaabbatee deema. Haaluma kanaan guyyaa Qiyaamas, nama du’etti nafseen isaa yommuu itti deebitu awwaalcha keessaa bahuun gara iddoo namoonni walitti qabamaniitti fiiga.
➥Guyyaa Qiyaamaa namoonni akka kaafaman amanuun wanta ijaan hin mul’anne (geeybi) irraa ta’eedha. Iimaanni immoo geeybitti amanuu irratti kan hundaa’edha. Odefannoon haqaa Rabbiin irraa erga nama gahee, amanuu fi harka kennu malee mormuun wanta nama baasu miti.
Kitaaba wabii:
al-aqiidatul Islaamiyyatu wa usuusuhaa By Abdurahmaan Hasan Madiniyyi, fuula 578-580


text:
Humnoonni Tikaa Mootummaa Artistoota Oromoo adamsanii hidhuu fi dararuu itti fufanii jiraachuun dhagahame.
Humnoonni Tikaa mootummaa Sanbata darbe Wellisaa buleessa Bashannanaa Hayiluu Irreecharraa qabuun yeroo amma hidhaatti dararaa jiraachuu isaanii OMN namoota isa waliin qabamanii gadi lakkifaman irraa odeeffateera.
Bashannanaan Sanbata duraa Ganama Irreecha Finfinnee irratti hirmaatee yeroo deebi’u humnoota Tikaa Mootummaa “Dehninnetii” jedhamuun beekamaniin butamuu kan himan maddeen Odeeffannoo OMN, Yeroo ammaa mana hidhaa Finfinnee naannoo Kaazaanchisitti argamu, kan Waajjira Poolisii lakkoofsa 6ffaa jedhamuun beekamutti dararamaa jiraachuu ibsaniiru.
Namoonni isa biraa gadi lakkifaman Poolisoonni to’annoo jala isa oolchan “dhimmi kee jabaadha, siin Dehninnatiitu siqabe, salphaatti gadi si hin lakkifnu” jechuun itti dhaadataa turuu OMNf ibsaniiru.
Wellisaa buleessi Bashannanaa Hayiluu baroota dheeraaf walleewwan qabsoo dabalatee hojiilee dagaagina aartii Oromoof gumaachan hedduu kan hojjete wayita ta’u, guddina aartii Oromoof gumaacha taasiseen cinatti Artistoota angafa ummata isaaniif aartiin sagalee tahuun beekaman keessaati.
Wellisaan kun nama Oromoof gatii guddaa baaseedha, kanaaf ammoo hojiilee isaatu ragaadha kan jedhan maddeen Odeeffannoo OMN, haalli inni amma keessa jiru nu yaaddesseera jedhu.
Mootummaan Biltsiginnaa keessumaa dhiheenya kana Artistoota irratti fuulleffachuun hidhaa, dararaa fi ajjeechaa raawwatu kan itti fufe wayita ta’u, aggaammiin Aartii fi Artistii Oromoo irratti fuulleffate kun yaaddessaa tahuu namoonni dhimmicha irratti yaada kennan ibsaniiru.


text:
Amerikaatti farsoo dhuganii makiinaa oofuun seera malee. Atileetiin Amerikaa dorgommii bisaan daakuutiina addunyaatti beekamu Maaykil Felipsi,[Michael Phelps] Fulbaana 30,2014 isaa mataa machitiin makiina ooofu karaa Baaltimor,MD irratti tiraafikiin qabee himatanii dorgommii irraa dhaaban.
Felipsi,atileetii ganna 29 dorgommii olompikii afur irratti warqii badhaafame, irratti marroo 20 madaaliyaa badhaafamee kana keessaa 18 madaaliyaa warqiiti.
Balleessaan isaan himatan karaa saatii km 40 oofan irratti innii 134 oofee qabame. Akka daarekterii Daakuu Bisaan Amerikaa,Chuck Wielgus jedhetti hujiin atileeti kanaa balleessaa guddoo murtii jabduu feetu.
Itti gaafatamaan guddaan Koree Olompikii Amerikaalleen murtiin tun waan tahuu male. Yoo dorgommii ispoortii irraa dhaaban kanatti Felipsi,barnoota nama amala akka isaa qabu,ka farsoo dhugee makiinaa oofu barsiisan barata. Felipsi ji’a jahaaf boqonnaa fudhadhee akka ani akka dansaa ufi beekuuf wa na barsiisuutti jiran jedhe Tiwiiterii isaa irratti erge.
Dorgommii Hockey(Qillee)
Ispoortii Amerikaatti bebeekamtu gugurdoo keessaa tokko Hockey, dorgommii afaan keennaan Qillee jennuu tana.Liigii kilabaata Hockey Amerikaa,NHL jedhan.Cabbii irratti kophee goommaa qabdu naqatanii cabbii irra mucucaachaa tapahtan.Dorgommii baranaa Onkololeessa 8,2014 Roobii dhuftu jalqaban.NHL,kilabii 30 qabdii,23 Amerikaa 7 Kanadaati.
Kilaboota tana akkuma quftuma isaatiin kilabii gama Bahaa,gama Dhiyaa,magaala gugurdoo fa jedhanii maqaa kennaniif. Kilabiin Hockey WDC,Caps., jedhanii,kamisa dhufu kiaabii Kanadaa Candaines waliin tapahtti.Walumattuu kilabota 30 haga Ebala dhufuu Amerikaa fi Kanadaa irra maree tapahta.
Atileetiksi
Chaayinaa magaalaa Nanningitti atileetota 600 biyya 70 keessa dhufanitti Chaampiyonaa Jimnaastikii addunyaa irratti dorgommiitti jira.Amerikaalleen atileetota hedduu ergatte.Atileetotii 600 ta biyya 70 keessaa dhufan Chaayinaa magaalaa Nanningitti dorgommii Artistic Gymnastics Championships jedhan 45essoof dorgomuutti jira.Guyyaa dheengaddaa jalqabanii guyyaa 6n duubatti dhumatti.
Amerikaan dorgommii tana iratti atileetota addunyaatti bebeekaman kurnya tahan ergatte.
Dorgommii kilaboota English Premiere League ittuma jiranii manaajera kilabii Cheelsii Joosee Moriinoo fi ka kilabii Arsenal Arsene Wenger tapha kilaboota isaanii irratti wal dhabanii harkumaan gargar qaban.
Jarii kun tapha Onkololeessa 5,Chelsii fi Arsenal taphatan irratti wal falmee achumaan wal dhabe.Akkuma taphii jalqabeen daqiiqaa 20eesso irratti manajerii Arsenal akka taphataan Cheelsii Gary Cahill, taphataa Arsenal Alexis Sanchez,seera malee miila dhaabe dorgommi bahu malee fi manajeerii Chelsi ammoo bahuu hin mallee irratti wal dhaban.
Falamaan oowwitee Morniinoo f Arsene barucmaa irratti walti kakahnii wal fallaadanii wal dadarban.ii haga quba ila wal kaahuutuu gahan.Manajerii Chelsii manajera Arsenaaliitiin falii ke malkaa si hin dabarsu,ati jiguun beekmata jedheen namuu woma akkanaatiin wal arrabsa. Arsenaalii fi Chelsiin marroo 12 waliin taphatanii 12nuu Chelsiitti moohee kalee 2-0 adabe.
Dorgommii EPL tana amma Chelsiitti qabxii 19n dura jira Manchester Cityitti 14 faana jira,South Ampton sadeessoo,Dorgommi kaleetti Hull Cityn Crystal Palace 2-0, Mancheser City Aston Villa 2-0 mootee walumattu Sanbata lamaan irratti goolii 27 gale.