text:
Baga Guyyaa Adwaa geessan jechaa….
Ayyaana kana dur ormi ofitti qaba, Oromoon ofirraa dhiiba ture. Amma Oromoon ofitti qabee orma wajjiinis irratti walqabaa jira fakkaata. Lola Adawaa irratti Oromoonni gootummaan hirmaachuu gamni marruu waan waakkatu miti. Adwaa qofa osoo hin taane lola biyyi tun erga ijaaramtee goote keessatti Oromoon adda durummaan duuluun beekamaadha. Maarree Adwaafi loloota Oromoonni adda durummaan itti hirmaatan kana seenaa-siyaasaa ( political history) keessatti akkamiin dhiheessuu qabna? Mee Adwaa achi fagoofi walfalmisiisaa ta’e yeroof dhiifnee lola as dhihoo haa ilaallu. Lola Baadimmee.
Warri akka kiyya umriin keessaan miila fuudhe lola Baadimmee sirritti yaadattan jedheen abdadha. Warri ka’imaa ka lafaa dhufaa nafaa cufaa akka barattaniif Lolli Baadimmee lola daangaa Itoophiyaafi Eritriyaa jidduutti bara 1998-2000 ALA godhameedha. Eritiriyaan daangaa Itoophiyaa sarbitee cabsitee seente jedhamee waamichi weerara faccisuu godhamnaan dargaggeessi biyya kanaa of kennee duule. Lola kanarratti lammilee hirmaatan keessaa Oromoon lakkoofsaan wayyaba qofa hin turre. Gootummaa guddaanis loltuu hanga ajajatti hirmaate. Namoota 70,000 ta’an wareegaman keessaas wayyabni Oromoo ture.
Maarree lola Baadimmee kana keessatti Oromoon lakkoofsa guddaan duuluufi wareegamuun, gootummaa ajaa’ibaa garsiisuun hin waakkatamu. Gaafin jiru, itti baha ( outcome) lola kanaa irraa eenyutu fayyadame? Daangaa san irratti Oromoon aarsaa hammasii kafalee bu’aan argate jiraa?
Lola Baadimmee booda maaltu tahe? Itti bahi lola Baadimmee Mallasaafi Wayyaaneen aangoo guututtti dhuunfachuu ( consolidate) dha. Akkamiin? Tokkofaa lola san dura warri Eritriyaa dhiibaa guddaa Itoophiyaa keessatti waan qabaniif Wayyaaneen kophatti dhuunfannaa hin qabdu ture. Sababa lola saniin humni Eritriyaa ni baafaman. Lammaffaa dibbeen lolaa sun sabni biyyanaa komii mootummaa irraa qabu mogatti dhiisee cinaa hiriiree weerara alaa faccisuu irratti akka fuulleffatu taasise. Kun mormitoota sirnichaa laamshessee paartii aangoo harkaa qabuuf deeggarsa cimse. Sirna bulchiinsa Wayyaanee hidda gadi fageeffate. Mallasaanis lola san ol’aantummaan waan xumureef warra TPLF keessatti aangoo isaa madaala eegsisan bara 2001 keessa haxaayee baasee abbaa irrummaa namtokkee ( personal dictatorship) jaarrate.
Kanaafuu lolli Baadimmee TPLF akka jaarmaaatti Mallasaa akka dhuunfatti fayyade. TPLF fi Mallasaan aangoo guututti consolidate gochuun qabsoo Oromootti karaa dheeresse. Gootonni Oromoo Baadimmee irratti aarsaa guddaa kanfalan lola booda galata hin arganne. Sirna abbaa irreefi loogii TPLF/ Mallasa hammaataa dhufeen dhiibamanii ykn irratti fincilanii bahan. Qondaalonni olaanoon sirnicha irratti fincilanii qabsootti makaman kan akka Jen kamaal Galchuu, Jen Hayluu Gonfaa, Kol Gammachuu Ayyaanaafi Kol. Abbabaa Garasuu warra lola Baadimmee irratti adda durummaan hirmaatee booda garuu itti bahi lola sanii saba isaanii waan miidheef fincilee qabsoo sabaatti makame tahuu yaadannoo dhihooti.
Amma kan Adwaatti haa deebinu. Akkuma gaafa Baadimmee biyti weeraramtee ofirraa faccisi jennaan Oromoon akkuma saba biraa Kaabatti qajeele. Lolee lolchiise, kufee kuffisee Xaaliyaanii qaanesse. Lola Adwaa booda maaltu tahe?
Lolli Adwaa kan bara 1896 ALA godhame sun Minilik weeraraan Empaayeera Itoophiyaa jaaree waggoota muraasa keessatti godhame. Hanga gaafa lola Adwaatitti too’annoon ( control) inni lafa weeraraan qabate irratti qabu hammas cimaa hin turre. Beekkamtii ( recognition) inni lafa qabate irratti biyyoota biraa biratti horatesmurtaa’aa ture. Xaaliyaaninuu kanumaaf weerarte. Lola Adwaa injifannoon goolabuun ollaafi fagottis impaayerri Itoophiyaa beekkamtii ( regional and international recognition) akka argattu godhe. Aangoon Minilikis akka lafa qabattu taasise. Tumsaafi fira fagoo dhihoo horate. Warra keessaafi alaa itti gamaa tures abdii kutachiise. Beekkamtiifi humna horateenis saboota humnaa qabate daran dhiitee bulchuu dandeessise.
Maarree lola Adwaa irratti Oromoonni gootummaan duulanii injifannoo argamsiisanis itti baha lola sanii ni fayyadaman moo ni miidhaman? Deebiin isaa ‘sirni bulchiinsa Minilik Oromoo ni fayyade moo ni miidhe’ kan jedhuuf deebii qabnu irratti hundaaya. Akka himatni ( narrative) qabsoo Oromoo dhiheessutti bulchiinsa Minilik jalatti Oromoo hedduu miidhame. Bulchiinsa Minilikfi sirna Nafxanyaa kan hidda gadi fageesse ammoo injifannoo Adwaati.
Kanaafuu Adwaa akkamitti haa yaadannu? Akka kiyyatti
- Adwaa irratti Oromoon gootummaan duulee lolee lolchiisee innifannoo Xaaliyaan irratti goonfatameef shoora guddaa taphachuu isaa dhugeeffachuu feesisa
- Shoorri Oromoonni lola Adwaa irratti godhan seenaa keessatti bakka isaaniin malu argachuu dhabuu falmuu feesisa.
- Oromoon lola Adwaa irratti aarsaa guddaan innifannoo argamsiisus siyaasaan itti baha lola sanii, jechuunis Impaayerrifi bulchiinsi Minilikfi sirna Nafxanyaa hidda gadi fageeffachuu waan ta’eef, sabab lola saniitiin Oromoon kasaaraa malee bu’aa akka hin argatin ibsuu feesisa.
Waliigalatti lola Adwaa kan Oromoon aarsaa guddaa itti kafale ta’us, itti bahi ( outcome) lola sanii garuu Oromoof bilisummaa osoo hin taane gabrummaa hamaa fide. Misooma osoo hin taane saamicha babal’ise. Adwaas ta’ee Baadimmee saboonni biyya kanaa gamtaan duulanii injifatan. Itti bahi isaa garuu garee tokko fayyade saboota kaan miidhe. Innjifannoon Adwaa aangoo Minilikiifi sirna Nafxanyaa gadi jabeesse. Innifannoon Baadimmee aangoo Mallasaafi sirna Wayyaanee gadi cimse. Minilikfi Mallasaniis, sirnoonni Nafxanyaafi Wayyyaanees Oromoo ni miidhan malee hin fayyadane. Adwaas ta’ee Baadimmee qixa kanaan yaadachuu (commemorate) gaarii natti fakkaata. Yaadannoo seenaa ( historical memory) siyaasaa baranee ( contemporary politics) irratti dhiibbaa guddaa qaba. Kanaafuu yaadannoon kaleessaa akka har’a fayyadutti dhiheessuu feesisa jechumaafi. Loloota biyya tanaa keessatti Oromoon galaa ta’ee galata dhabaa ture. daangaa walootiif aarsaa ta’ee maasaa ofii saamamaa as gahe. Gaafas miidhamnus injifannoma nuti argamsiifneen sirni nu miidhu jaaramus, har’a yaadannoon seenaa sun akka dhugaa saba kanaa galchitutti dhiheessuun barbaachisaadha.
Hundaafuu Nagayaan Naa Bulaa
Jawar Mohammed tu dhiyeesse


c: text/html

text:
GAAZEXEESSITUUN TV OMN DAMEE CAIRO “FAIZA ILIYAAS”waan uumame akkanatti ibsiti.
Barri isaa 2017 jalqaba galgala keessaa sa’aa 10 jechuun akka oromiyaatti sa’aa 4 akkuma yeroon hojii keenyaa gaheen waahiloota koo waliin gara waajjira keenya OMN qajeelle turtii daqiiqaa muraasaan booda eefa achi geenyen iijji keenya waan gaddisiisaa Arge sunis waajjira qabeenya ummataa kan tahe OMN cabuu isaati
hulaan waajjiraa waraqaa adiidhaan gad qabamtee jirti battalumatti moobaayila keenyan suuraa Kaasuu eegallee naafi usmaan Abdulaxiif, Badrii yuusuf Yihuun Yihun Engida taanee
wanni akkanaa kun Anaaf haaraya waan taheef hedduun gadde tahus miira Rifaatuun gara waajjiraatti akkuma ol senneen Televijiina fi Maxxansa OMN leellisaa turan fuula keenya duraa dhabne haa tahuu malee takka takkan sakatta’uutti seene kutaalee wajjirichaa
gara istiidiyoo itti dubbifnutti seenne,
akkuma hulaa alaa hulan tunis akkuma ishee alaa san caccabxee nu eeyde
battaluma ol seennee doqmantiilee, kaameeraa fi lambaalee keenya kan ibsannu baayyinni isaanii 7 gahan dhabne
yeruma san qaama dhimmi ilaalutti gabaafame kana jiddutti namoonni lama nutti ol seenan Akkuma ol seenaniin Nasiiboon mee???
nuun je’an nutis dhufutti jira jenneen
isaan keessaa tokko mana keessan kan cabse mootummaadha nuun jedhe inni kuun dabalee meeshaalee biiroo kaameeraa ,dokmantiilee fi waan dhaabbata keessan laallatu hundan isaantu fuudhe garuu Televijiiniin akka hattuun biraa hin fuuneef ana bira jira nuun jedhe
hulaan isaa waan cabaa taateef kana akka godhe nuuf hime
dabalatan immoo namoonni keessan jechuun Oromoo irraa jara lamaatu mootummaa waliin akka dhufan mirkaneeyse dabalataanis waardiyaan maaliif meeshaalee guurtan jedhee gaafannaan waardiyaas itti dabalanii akka fuudhan namni kun dubate
kanaan booda osoo nuti gaddaan liqimfamnee jirruu dubbiin kun kun Adunyaa irra facaate, battalumatti hawaasni oromoo buqqa’ee dhufe ummanii mufiin guutame kun akka tasgabaa’uuffii OMN dhaabbata seeraan galmaa’ee hojii hojjataa jiru waan taheef qabeenya isaa saamame seeraan deeffata waan taheef isin tasgabbaa’aa gara manaa deebiyaa je’amee godhame
amma dubbiin seera qabattee waan jirtuuf Dhugaan ni qalatti malee hin cittu Haqa isaa OMN dhabe kana obsaan eeguun gaariidha
qaama shiraa kana duuba jirus seerumaatu adda baasa waan taheef obsuma san akka cimsannu wal gorfanna
OMN miidiyaa ummataa ummataaf dhaabbate waan taheef shiiri kamilleen isa gadi hin buusu .
galatoomaa barreessee kan isiniif dhiheeyse Faa’izaa Iliyaas
Omn Cairo Masrii irraa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Walgahii addaa ABO galma Miliniyemitti
ABO walgahii addaa galma Miliniyemitti gaafa Amajjii 12, 2020 yookaan ALItti. Amajjii 3, 2012tti qopheessee jira.
Walgahii addaa kana irratti ABOn sagantaa isaa gama siyaasaa, dinagdee, nageenyaa, hawaasummaa fi qophii filannoo 2020 irratti bal’inaan ummata Oromoo, ummatoota Itoophiyaa fi addunyaaf ibsa ni kenna.
Jaarmiyaaleen siyaasaa Oromoo, jaarmiyaaleen sabaa fi sablammootaa, hayyoonni Oromoo fi keessummoonni hedduun ni hirmaatu.
Kottaa hirmaadhaa
Koree Qopheessituu


text:
ODUU Hatattama Qeerroon wbo koo Mareehoo jechun irreecha gubatii wbo farse jira kuno |Moha Oromo
ODUU AMMEE Oduuwwan jajjaboo Oolmaa Oromiyaa fi Ethiopia Oduu Guyyaa Har’aa |GAMTAA MEDIA
Qeerroon hin diigamne.Dubbiin akka Bilxiginnaan ashuuftu miti!, October 3, 2021
Hinjifanno Qeerroon bushootu irrati raaji hojjate iccitii guddaa addunyati saaxile odoo PP duraan
Oduu Onkoloolessa 03,2021|| Oolmaa Irreecha Horsadee fi Mormii Qeerroo Guyyaa Arra
INJIFANOO WBO lixaa fi lixa shaggar oduu guyyaa hara’a Afaan Oromoo |OLMAA MEDIA


text:
**********************************
“Duula sanyii Oromoo lafa irraa fixuuf Agaaziin nu irratti labsite jalaa ba’uuf qeerroon naannoo Amboo waamicha lammummaa oromiyaa hundaaf akka nuu ga’uu hundii keenya walitti akka nuuf labsiitanii waamicha dhiyesneera.’’
“Hunda keenya gara mana hidhaatti dabareen guruuf, keessaa ajjeesuu, dirqamaan reebaani of jalatti nu bulchuuf Wayyaneen karoorsite raawwachaa jirti. Qabsoon calqabame laafeera jechaa jirtii. Kanaafuu du’aa jala lammii baraarsuuf jecha qabsoo calqabame “tooftaa haara’aan” ittii fufsisuuf karoorfannee jirra. Torbee dhufuu qabee bifa haara’aan hanga Dr. Merara fi hidhamtoonni siyaasaa keenya hundii mana hidhaatii gallakkifamaniitti…..
1. Daandii hundaa walkurfeessuun halkanii fi guyyaa ittii fufuun cufuu
2. Akka hin saaxilamneef fuula ofii hucuun ykn festaalaan ija ofii qofa hanbisuun of dhoksuun raawwachuu
3. Keessumaa halkan bifa kurfaa’een qabeenyoota jalee Wayyaanee fi basaastotaa jara irratti tarkaanfii fudhachuu
4. Sadarkaa Oromiyaa guututti guyyaa tokkoof bifa walfakkaatuun raawwachuu ,
5. Face book fi madia jiruun hunduu tumsaa fi kakkaasuun akka nu bira dhaabattan haa ta’uu. Bakkuma hundatti torbee kanaa eegalee akka hojii irra oolu tumsa hunda keessanii gaafanna.”
Qabsson itti fufa


text:
ABO: ”WBO hiikkachiisuu miti mootummaan uummata iyyuu hidhachiisuu qaba”
(bbc)–Rakkoo nageenyaa naannawa daangaa Benishaangul Gumuzii fi aanaalee Oromiyaa ollaa keessatti uumameef dhaabni isaanii akka sababa hin taane dubbii himaan ABO Obbo Toleeraa Adabaa BBC’tti himaniiru.
Ummata Oromoo irratti ajjeechaa fi qe’ee irraa buqqisuun baruma baraan gaggeffamaa jira kan jedhan Obbo Toleeraan, kan karaa Bahaan gaggeefamaa ture waan qabbanaa’e fakkannaan karaa Lixaas jalqabe jechuun balaaleffatan.
Haa tahu malee waliitti bu’insi ammaa kun walitti bu’insa saboota lamaan gidduutti uumame osoo hin taane namootuma mootummaa waliin dhaabbachuun dimokiraasii guddisna jedhanii hiriiraniin kan gaggeefamaniidha jedhan Obbo Toleeraan.
- Kamashiifi aanaalee Oromiyaa ollaarraa namoonni 50,000 buqqa’an
- Hokkora Benishaangulitti dhalaten namoonni 4 du’an, 26 miidhaman
- Hoggantoonni godina Kamashii afur hidhattootaan ajjeefaman
Qaamooleen kunneen mootummaa irratti goolii kaasuun dadhabsiisuuf maallaqa ramadanii namootas bitanii akka hojjechiisaa jiran nan amana jedhaniiru.
Kun ammoo jijjirama siyaasaa biyya keessatti karaa hedduu dhufaa jiru gufachiisuuf shira hojjetamu tahuu danda’as jedhan.
Kanaafis sababii yoo himan, dhukaasa amma gaggeefamaa jiru keessatti ummanni naannichaa hidhannoo ammayyaa’aa akkas qabaachuus hin danda’u waan taheef jedhu.
Hidhattoota alaabaa ABO qabatantu ajjeechaa qondaaltota mootummaa godina Kamaashii irratti raawwate jechuun ibsa Komishiniin Naannoo Benishaangul Gumuz kenne ilaalchisees, ”Dhaabni ABO duris kan qabsaa ture sirna uummata keenya miidhaa ture irratti malee nagaan uummata keenyaa akka jeeqamu gochuuf miti” jedhaniiru Obbo Toleeraan.
Kana malees, dhaabni isaanii kabaja mirga sabaa fi sablammoota biyyittii keessaa hundatti akka amanan himuun bu’aa siyaasaa uummata waliitti buusuun argannu hin qabnu jedhan.
Alabaa ABO qabatee kan hidhatee adeemuu hundi miseensa ABOti jechuun hin danda’amu. Sababni isaas maqaa dhaaba keenyaan bakkeewwan hedduutti namootni maallaqa walitti qabanii fi namoota doorsisuun saamicha gaggeesan waan jiraniif, jedhan dubbii himaan ABO.
Rakkoo nageenyaas tahe ajjeechaa qondaaltota godina Kamaashii keessas tasumaa loltootni ABO harka akka hin qabne himan.
Obbo Toleeraan duris yakka hojjetamu hundaaf qaamonni garaagaraa ABOtti quba qabaa turan. Kanaafu kan ammaa kunis waan haaraa miti. Maqaa dhaaba keenyaan faayidaa mataasaaniif kan hojjetantu jiru jedhan. Gaaffii fi deebii loltoosa ABO ilaachisuun BBC waliin taasisaniin.
Loltootni keessan biyya keessa turan eessa jiru?
”Loltootni keenya biyya keessa turan haaluma duraaniin karaa nagaa socho’aa jiru. Humna mootummaa waliinis wal barabaadaa hin jiran.
Isaan bakkeewwan garaagaraatti argamu. Haa tahu malee human mootummaa waliinis tahe qaama kamiyyuu waliin walitti bu’aa hin jiran.
Isaan yommuu mootummaa waliin waliigaltee irra geenyu gara hawwasa tajaajiluutti kan deebi’an taha,” Jedhan Obbo Toleeraan.
Loltootni Eertiraadhaa galan eessa jiru?
”Bakka qophaa’eefii keessatti gara leenjitti galaa jiru. Ammaaf koree mootummaa fi dhaaba keenyarraa walitti babbaheen haala yeroo ammaa irratti ibsa gabaabaa fudhachaa jiru.
Warri hafan yommuu itti dabalaman gara leenjiitti galuun haala akkamiin tajaajila uummataa keessaatti gama hundaan hirmaachuu danda’u kan jedhu kan leenji’an taha. Loltootni biyya keessa jiran yoo bakki kan gahu tahe itti dabalamuu danda’u. Yoo tahuu baates bakki biraa kennamuufii danda’a” jedhan.
Hidhannoo hiikachuun tajaajila hawwaasaatti galumoo humna nageenyaa mootummaatti dabalamu?
”Hidhannoo hiikachuun kaayyoo dhumaati jennee hin amannu. Mootummaan qaamoolii jijjirama amma dhufaa jiru kana gufachiisuuf kan socho’anii fi ummmata keenya miidhuuf dhama’an waan jiraniif uummaticha mataasaa iyyuu hidhachiisuu qaba jennee amanna,;; jedhaniiru.
Ta’us karaa nagaa qabsoofna malee akka duraanii waraanaan mootummaa buusna jechuu keenya miti.
Miseensotni WBO hayyoota, barattoota ciccimoo turan, barsiisota Yuunivarsiitii fi kanneen ogummaa garaagaraa qaban hedduu of keessaa qaba.
Leenjii waraanaa gahaa tahes qabu. Kanaaf mootummaa waliin yommuu walii galtee xumuraa irra geenyu haala akkamiin hojiitti bobba’u kan jedhu murteessuun kan ifa taasifnu taha jechuu dha.”
Hidhannoon qabsaa’uun qabsoo karaa nagaaf gufuu hin tahu?
”Yaadni keenya uummatni keenya diina isa waraanuu fi qe’ee fi qabeenya isaa irraa buqqisu of irraa haa ittisu jenna malee qabsoo hidhannoodhaan itti fufee ejjennoo durii haa qabaatu jechuu keenya miti.
Ammas nageenya uummataa eegsisuun gahee mootummaa qofa waan taheef loltootni keenya waraana uummata keenya irratti baname kana illee irraa ittisuu hin dandeenye. Yoo kana taasifnes dubbichi hammaachuu danda’a jennee amanna jedhan ”Obbo Toleeraan.
ABO’n qabsoo hidhannoo dhaabuun karaa nagaa qabsaa’uuf erga biyya galees sagalee uummataa argachuun haala akkamiin qabsaa’uu akka danda’u irrattis hojii akka eegalanii jiran Obbo Toleeraan dabaluun eeraniiru.
Walitti bu’insa naannoo daangaa Benishaangulii fi Oromiyaa godina Wallagga Bahaa fi Lixaatti uumameenis hanga odeeffannoon kun qindaa’etti kan Wallagga Lixaa osoo hin dabalatiin lakkoofsi namoota qe’eerraa buqqa’uun Wallagga Bahaa keessa qubatanii kuma 72 ol gaheera.
Wallagga Bahaa keessatti qofa namootni 23 ajjeefamuun isaan keessaa 11 kan tahan milishoota gandaa uummata irraa ittisaa turan akka tahe waajjirri bulchiinsaa fi nageenyaa godina Wallaga Bahaa beeksiseera.
Dubbiin icciitiin bahaa jira: Kan nama nyaatu nukeessa jira !Gumuz hin Xuqiinaa – https://t.co/ETvUEMgk98 pic.twitter.com/Y8pR2PmGWr
— Kichuu (@kichuu24) October 1, 2018


text:
Finfinnee, Fulbaana 5/2014 (TOI) – Jilli Itti aantuu Kaantibaa Magaalaa Finfinnee Aadde Adaanach Abeebeen durfamu Afaar magaalaa Samaraa galeera.Jilichi wayita magaalaa Samaraa ga’uu Pireezdantii Naannoo Afaar obbo Awwal Aarbaa dabalatee hoggantoota olaanaa mootummaa naannichaan simannaan taasiifameefira.
Jilli Aadde Adaanachiin durfamu kun turtii Samaraatti taasiisuun dhimmota waqtaawaa fi deeggarsa lammiilee qa’ee fi qabeenya isaanirraa buqqa’aniif taasiifamu ilaalchisee hoggantoota naannichaa waliin marii ni taasiisaan eeggama.


text:
Gorobbeen ayyaana dubartootaati. Ayyaanni Gorobbee guyyaa haati tokko ijoollee ishee warra dubartootaa kan heerumanii bultii qabanis ta’e kan hinheerumin bakka isaan jiranii waamtee itti gorsituufi eebbistuudha. Sirna kanarratti dubartoonni heerumanii ijoollee dubaraa godhatan ijoolleesaanii warra dubaraa qabatanii mana haadha isaanii deemu. Ayyaanni kun baal’inaan Godina Horroo Guduruu Wallaggaatti beekama.
Ayyaana Gorobbee irratti dubartoonni mana haadha isaaniitti walga’an barcumarra utuu hintaa’in dura handaqii yookiin gasaa afameefii lafa sirna kanaaf qophaa’erra taa’anii eebba fudhatu. Handaqicharra waan jiidha qabu kanneen akka margaa, ulmaayii, kusaayeefi kana kana fakkaatantu afama.
Haati ijoollee ishee ayyaanicharratti waamtus nyaataafi dhugaatii aadaa kanneen akka aannan ho’aa, itittuu, buna qalaa, marqaa, cuumboo, qoriifi kan kana fakkaatan qopheessitee eegdi. Dubartoonni mana haadha isaanii dhaqanis akkuma humna isaaaniitti nyaataafi dhugaatii aadaa qopheessanii fudhatanii deemu. Ayyaana kanarratti haadha ilmoo argattes ta’e kan hin argatin ni eebbisu; waaaqas ni kadhatuuf. Dubartii dhabduuf ammoo addatti kadhatuuf. Dhabduun sirna kanarratti eebba haaadhaa argatte ilma ni argatti amantiin jedhu cimaadha. Afata jiidha qaburra akka taa’an kan taasifamuuf sababni guddaan isa kana.
Haatis ijoollee ishee gara ishee dhufan akka hangafaafi eegoo (quxusuutti) dabareedhaan eebbifti. Yeroo eebbistus: “Jiidha argadhaa!, Horaa bulaa!, Dhalli keessan haa eebbifamu! fi kan kana fakkaatan jechuun eebbifti. Sirna kanarratti dhiirri kamiyyuu hin hirmaatu.
Madda: Kitaaba Safuufi Aadaa, kan Kidaanuu Zallaqaatiin barreeffame


text:
Guddina Afaan Oromoofi Rakkoolee ijoo Afaan Oromootiin walqabatu kanneen beekuu qabnu
- Afaan Oromoo osoo Abbaa itti gaafatamummaan irratti hojjatu qabaatee Addunyaarraatti Afaanota Gurguddoo keessaa Sadarkaa 20ffaa argata ture.
- Guddina Afaan Oromoo kan quucarse Mootummaa Naannoo Oromiyaati.
- Afaan Oromoo Afaan hojii Mootummaa Federaalaa ta’uun dura Afaan hojii Waajjiraalee Mootummaa Naannoo Oromiyaa tahuu qaba.
- Ani, ati, isheen, inni, isaan, isin hundi keenya AFAAN Jaalannu kanaaf maal gumaachine?
- Yaada Furmaataa……
- Afaan Oromoo osoo Abbaa itti gaafatamummaan irratti hojjatu qabaatee Addunyaarraatti Afaanota Gurguddoo keessaa Sadarkaa 20ffaa ta’a ture.
Yeroo ammaa akka ragaalee Marsaalee Toorarraa tokko tokko agarsiisanitti Sadarkaa Afaanota Addunyaa bara baraan lakkoofsa baay’ina ummata afaan sana dubbatuutiin gulantaaleen guddina Afaanota Addunyaa sadarkaa kan qabatu yommuu tahu, haaluma kanaan Marsaa toora interneetaa heddurratti ni baha, isaan keessaa akka ragaan marsariitii ‘ethnologue.com’ jedhu agarsiisutti Afaan Oromoo baay’inna dubbattootaa osoo Ummatni Oromoo Mil.45-60 qofa ta’eeyyuu Afaan keenya Addunyaa irraa Sadarkaa 20ffaa – 22ffaa qabata ture. Haaluma kanaan Afaan ‘Urdu jedhamu dubbattoota mil.58 kan qabu 20ffaa, fi Chinese[CFR] kan dubbattoota Mil.49 qabu 21ffaa qabateera.
Hubadhaa: Yeroo ammaa Afaan Oromoo Afaanota Biyyoota Afrikaa keessatti hedduuminaan dubbbatamu keessaa 6ffaa yommuu tahu, Afaanota Afrikaa keessaa immoo 3ffaadha. Maal goota kaa? keenya Hawaasatu fayyadama malee Abbaan Afaan kun kiyya, dhimmi afaan kanaa na ilaallata jedhee hojjatu hin jiru waan taheef Afaan gurguddoo Addunyaa wajjiin hiriiruu hin dandeenye.
- Afaan Oromoo Afaan hojii Mootummaa Federaalaa ta’uun dura Afaan hojii Waajjiraalee Mootummaa Naannoo Oromiyaa tahuu qaba.
MNO Afaan Oromoo akka Afaan hojii isaatti ilaalee hin beeku, kanaaf Waggoota 27’n darban kana keessatti kunuunsi tokkollee Afaan kanaaf godhame hin jiru. Afaan kun sodaa sabni Afaan kiyyaan baradha jedheef qofa kitaaba tokko maxxansanii mana barumsaa qofatti hiruun Afaanicha hin guddisu. Afaan Oromoo kanaaf quucare, Dhimma Afaan kanaa namni Abbaa kanaa jedhu hin jiru, gara Saayinsiif Teekinoolojiitiin dhimma afaan kanaatiif MNO Saantima takka baasuu hin beeku, kun immoo Afaan Ummata Miliyoona 50 ol dubbatu qabu, isaayyuu Dhalattota Afaanii biiya Xoobiyaa kana keessaa qofa, osoo Kanneen biyya alaa jiraataniifi Sabaaf Sablammootni Afaan kana fayyadaman itti dabalamee ammoo hedduu kanarra olka’a.
Kunimmoo kan Naannoo ummanni dhalattoota Afaan kanaa qofa jirutti malee Addunyaatti akka hin babaldhanne sakaale keessaa isa ijoofi jalqabaati. Hanga hardhaallee Adeemsi sun akkasumatti jira. Dhimmaaf waajjira isaanii yoo deemtan namoota 10 keessaa 1 ykn 2tu Afaan Oromootiin nama dubbisa.
#Simpooziyeemii Afaan Oromoo Afaan hojii Mootummaa Federaalaa akka tahu BATO fi Yuunivarsiitiin Amboo qopheesse hordofee miira gaarii na keessatti uume.
Afaan Oromoo Afaan hojii Mootummaa federaala haa ta’u erga jennee akkamittii? Afaaniin qofaanimoo gochaa dabalateetuu? Qabatama amma jiruun akkamitti gaaffiin kun milkaayuu danda’a? Afaan kana Afaan hojii Mootummaa Federaalaa taasisuuf Maal hojjachuun barbaachisa, ulaagaa maalii guutuu qaba, Namni Afaan kana baruu barbaade eessaa argatee barachuu danda’a Gaaffilee jedhutu deebii argachuu qaba.
- Ani, ati, isheen, inni, isaan, isin hundi keenya AFAAN Jaalannu kanaaf maal gumaachine?
Ani, ati, isheen, inni, isaan, isin, ofumaafuu fayyadamaa jirraa? Ittiin barreessaa jirraa?, ittiin hojjachaa jirraa? Ilmaan ittiin barsiifachaa jirraa? Aadaaf Aartii Afaan kanaatiif tumsaa jirraa? Maqaa Lafa keenyaa, Maqaa Magaalaa keenyaa Afaan Oromootiin waamnee waamsisaa jirraa? Yeroo takka mee tajaajila geejjibaafi Buufata Konkolaataa yaadadhaa: – ‘Addis Ababa neh’, – ‘tihedale’, – ‘weraj’ – ‘giba’ – ‘xegaa jedhiif’, – ‘boota ale’,fi kkf hedduutu mataa keenyatti dhufa, Kanaafuu ‘Guddina Afaan kanaatiif ati maal tumsaa jirtaree? Maal gumaachaa jirra mee? manni yaalaas, waajjiirri poolisiis, waajjirri kamiyyuu kanuma laaqaa oolu. Kun qabatamaan waajjiraalee Oromiyaa hedduu yoo dhimmaaf deemtan taajjabdaniirtu yoo ta’e nama dhimmaaf dhufe silaa Afaan Amaaraatiin duubisu, kan nama ajaa’ibummoo hojjatumti mana keessa jiru dhimma walii isaaniiyyuu Afaan Oromootiin nama dubbatu dhagahuuf dharraatu, hundi Afaan Amaaraa yaabbatee oofa.
Yeroo ammaa Biiroolee Waajjira BMNO kaasee hanga Aanaaf Gandaatti bu’u hojjattootni dhibbeentaa 65% olitti tilaamamu Afaan Amaaraatiin ofii fayyadamuu bira darbee hawaasa Afaan kana hin dhageennellee dirqamaan dubbadhu Ani Afaan Oromoo hin beeku hanga jechuutti gahaniiru, Hawaasni Afaan oromoo waan dubbatuuf tajaajila argachuu dhabee waajjiraa ari’atame qabatamaan argaa turre. Haala kanaan MNO gaaffii ummanni gaafachaa jiru deebifna jedhee Afaan federaalaa taasisuuf tattaaffiin gochaa jiru gaariidha kan nama jechisiisu ta’us Faayidaa Siyaasaa bira kan darbe faayidaa addaa natti hin muldhatu, Gaaffii Boqonnaa Afaan Oromoo afaan Hojii Federalaawaa akka tahu jedhame deebifneedhaaf yoo taate malee.
-
Yaada furmaataa
Yoo Dhugumaan Mootummaan Afaan kana ceesisuu barbaade, Tarkaanfii kanneen asii gadii kana hatattamatti fudhachuu qaba. Isaanis:
1ffaa – Garee(Waajjira) Addaa kan hatattamatti dhimma Afaan Oromoo qofarratti hojjatu hundeessuu.
– Gareen kun Hayyoota Afaanii, Hayyoota Seenaa, barsiisotaafi barattoota Muummee Afaanii Barnoota Olaanaarraa fi Ogeessota Tekinoolojii kanneen ilmaan Oromoo tahan kutaan, Amantiin, gandaa, ykn Dhaaba Siyaasaatiin osoo hin daangeffamin ofkeessatti hammachuu qaba ykn ammoo Garichi dhiibbaa Siyaasaa kamirraayyuu bilisa tahuu qaba jechuu kooti.
– Garee kanaaf Mootummaan Baajata barbaachisaa ramaduu qaba. – Kana booda Garichi akkaataa dandeettiifi hayyummaatiin miseensotaaf caasaa too’annaa(Management Structure) qopheessa. Garichi Boordiidhaan hoogganamuu danda’a, kunimmoo miseensotni hojii guyyaa guyyaan hojjatan adeemsa itti too’achuuf tolu kan haala mijeessuufi hojii saffisiisu ta’a natti fakkaata Sana booda Gareen kun Karoora Gabaabaafi dheeraa(Short term and long Term Plan) baafatee:
– Jalqabarratti Afaanumti Oromooyyuu sadarkaa maalii irra akka gahe qorata. – Qoranichi Jabinaafi hanqina Afaan kanaa adda baafatee dhiyeessa
– Jabinaafi Hanqina dhiyaate irratti hundaayee gareen kun Guddina Afaan kanaatiif Afaan kana dorgomaa taasisuuf hojiilee hojjatamuu qaban walduraa duubaan tarreessa. – Miseensotni asiin olitti eeraman akkaataa barbaachisummaafi dandeettiisaaniitiin iddoo iddoo isaanii qabatanii karoora qabameen Afaan kanaaf gumaacha barbaachisu gochuu qabu.
– Kutaaleen hawaasaafi ilmaan oromoo kamuu deeggarsa isaanirraa eegamu bahuun dirqama taha. * Ani, ati, isheen, inni, isaan, isin fi hundi keenyaayyuu dhimmi Afaan kanaa nu ilaallata jennee halkanii guyyaa irratti hojjachuun dirqama akka tahe hundi keenya hubachuun dirqama taha. Kana yoo hin taane, Afaan Oromoo dubbattoota Miliyoona 60 ol qaba jennee afaanumaan dhaadachaa kan deemnu ta’ee hafa.
HORAA BULAA DEEBANAA
Waan itti dabale ykn waan hanqise ykn dogoggora yoo qabaadhe Ijaaf arraba irraa na hambisaa
Abdisa Bencha Jara
IT Specialist and technical Consultants
CEO/Director of Qubee Tecnologies|OROMO ICT
>
Cell: +251904432625 /+251911660303
Email: oromoict@gmail.com or info@oroict.com or contact@oroict.com
Web: www.oroict.com – ICT Consultancy(Dhaabbata Tekinoolojii Qubee)
: www.afan-oromoo.com – Marsariitii Barnoota Afaan Oromoo
: www.hojii.net – Employment Company
: https://fayyaa.afaan-oromoo.com – Health Advice


text:
Obboo Geetachoo Asaffaa fi miilotaa isaa amma hajajii itti bahe kun warra aramaan dura hin qabamin.
Isaa fi nama 26 wanjalaa fi yakka akkaa akkaatiin himatanii qabuuf hardha hajajii bahe.
Walumattuu nama 40 caalaa baleessa akkanaatiin himatanii dubbii isaanii mana murtiitti laaluutti jiran.
Hojjatoota nagaa fi basaasa biyyoolessaa akka qabamana hajajamam kun warra armaan dura hin qabamin dubbii isaanii tana mana murtii federaalaa damee Lidetaatti laaluutti jira.Jara kana wanjala gugurdaan himachuutti jiran.


text:
Warraaqsi Qeerroo Bilisummaa Oromoon geggeeffamu, Magaalaa Asaboot keessatti halkan edaa itti-fufuu; dabalataanis, Abbaan Qabeenyaa, leellisaa Sirna Nafxanyaa ta’e tokko ajjeefamuu
Duguuggaan sanyii fi saamichi qabeenyaa Uummata Oromoo irratti, Konyaa Baha Wallaggaa, Ona Angar Guutee, Ona Guutoo Giddaa fi Ona Giddaa Ayyaanaa keessatti, hidhattoota Naannoo Amaaraa, harcaatota Sirna Nafxanyaa, akkasumas, Milishoota Naannoo Beenishaangul Gumuziin raawwatamu itti-fufee jiraachuu;
Gindabarat: Dararaa fi saamicha qabeenyaa Uummata Oromoo irratti hidhattoota Naannoo Amaaraan raawwatamaa jiru


text:
Browsing Tag
Android
Bilbila siif bilbalamu osoo harkaan Mobaayila hin tuqin kaasuf sababootni si barbaachisan hedduun jiraachuu danda'u. Fakkeenyaf; Yeroo harki kee lameen hojii qabee jiru, Yeroo konkolaataa ykn saayikila oofaa jirtu, yeroo Tapha taphachuuf!-->…
Waa’ee Vaayirasii bilbilaa hangam beektu?
Qiinqanii (virus) jechuun koodii kompiitaraa ykn kan progiraamaa yemmuu ta'u, yeroo hedduu kan uumamu namoota ogummaa kompiitaraa gad fageenyan qabaniin hojjatama. Vaayirasiin gosoota hedduutu jira. isaan keessaa: Spyware virus, Malware!-->…
Mana suphaa mobaayilaa banachuuf meeshaalee barbaachisan 14
Addunyaa yeroo ammaa keessatti Mobaayilli harkaa Technology ariitin guddataa jiruudha. akkuma biyya keenyatti yoo ilaalle faayyadamtoonni mobaayila harkaa Mill. 44.5 darbee jira. kun immoo akka biyya keenyattiis ta'ee, akka addunyaatti!-->…
Barnoota Telegram kutaa 8ffaa – waa’ee Bot baradhu
Telegram irratti Bot faayyadamuun Appii playsore fi website kamirraayyuu jiru buufachuu fi suuraa barreeffama qabu irraa barreeffama isaa qofa karaan ittiin fudhachuu dandeenyu. 1. Bot Appii barbaadne ittiin buufannu Appii update!-->!-->!-->!-->!-->…
Barnoota Telegram kutaa 7ffaa – waa’ee Bot bardhu
Bot telegramaa faayyadamuun jecha kamiiyyuu gara afaanota addunyaa irra jiranitti hiikuu akka itti dandeenyu fi odeeffannoo dhibee koroonaa biyya keessaa ittiin argannu. Barannoo kana keessatti bot lamaa fi faayyadama isaanii kan!-->!-->!-->…
Barnoota Telegram kutaa 6ffaa – waa’ee Bot baradhu
Barntoota Telegram kutaa 6ffaa kana keessatti kan ilaallu; Bot Youtube irraa vidiyoo buusuBot vidiyoo sagaleetti jijjiiree nuuf buusuAkkasuma Bot Facebook irraa vidiyoo ittiin buufachuu dandeenyu Akkuma beekamu Data faayyadamuun!-->!-->!-->!-->!-->…
Seenaa dhufaatii Facebook bara 2003 irraa kaasee
Facebook kan eegale dargaggeessa maqaan isaa Mark Zuckerberg jedhamuuni. Mark Zuckerberg daa'imummaa isaarraa kaasee nama barnoota kompiitaraa gosa programming barateedha. Namni kun kaka’umsa abbaan isaa itti horeen dandeettiin isaa!-->!-->!-->…
Pattern ykn Password’n mobaayilaa akkamiin hojjata?
Akkuma beeknu pattern mobaayila keenyaa tuqaalee sagal jiran walqunnamsiisuudhaan uumama. Yeroo kanatti yoo xiqqaate tuqaaleen afur walqunnamuu qabu, akkasumas tuqaa tokko al lama irra deebiin filachuu hin dandeenyu. Pattern'n itti!-->!-->!-->…
Android maali?
Android'n sirna dalagaa (operating system) mobaayilaa kan yeroo ammaa bali'naan jirudha. Operating system mobaayilaa jechuun gosa sooftiweeraa mobaayila keessatti argamu kan qaamoleen mobaayilaa hundi waliigalanii waliin akka dalagan!-->…
Dargaggoo lamaan Google kalaqan
Google amma nuti fayyadamnu kun jalqaba dargaggoota lamaan kan hundeeffamedha. Dargaggoonni kunneen kaadhimamtoota barnoota PhD kan ta'an maqaan isaanii Larry Page fi Sergey Brin jedhamu. Akkamiin gara hojii kanaatti dhufan? !-->!-->!-->!-->!-->…


text:
Sararaa fi Kabala Guutinsaa
Sararaa fi kabala Rigdoo haalataa gulaalii ammaatii ajajawwan of keessaa qaba.
Specifies whether to show or hide the Styles window, which is where you can assign and organize styles.
Sarara filatameef dirqaalalee dhangeessuu qindeessa.
Kamsha MataaXiyyaa bani. Akkaataa xumura sarara filameef ibsuuf mallattoolee mul'ataa fayyadamuu dandeessa.
Select the line style that you want to use.
Select the width for the line. You can append a measurement unit. A zero line width results in a hairline with a width of one pixel of the output medium.
Select a color for the line.
Amaloota guutuu fakkaasaa wanta filatamee qindeessa.
Akaakuu guutaa fakkaasa wanta filatameef fayyadamuu barbaadde fili.
Haalataa / Guutinsa Naannoo
Gaddidduuwwan
Gaaddidduu wanta filatameef dabala yoo wantichi duraanuu gaaddidduu qabaate, gaaddiddichi haqameera. yeroo wanti hin filatamne yoo qabduu kana cuqaastu, gaaddidduun wanta ittaanuu kaafteetti dabalameera.


text:
GUMAATA SEENAA, DAMBOOBSAA DHALOOTAA FI TIKSAA DUUDHAA FI EENYUMMAA OROMOO
- Seensa fi Seenaa
Dhaabbanni Hordoftoota Amantii Waaqeffannaa Jaarmiyaa amantii; duudhaa fi aadaa Oromooti. Akka ilaalcha ykn dhugaa Oromootti amantii jechuun ammoo dhimma waliigala jiruuti. Dhimma jiruu yoo jennu dhimma aadaa, afaan, maqaa, eenyummaa, duudhaa, heera, seenaa, sirna, safuu, ayyaantummaa, beekumsa, qaroomina, Gadaa fi walumaagala dhimma lafaa hanga lafee ofiiti jechuudha. Kanaaf Jaarmiyaan Waaqeffannaa Dhaabbatni H/Amantii Waaqeffannaa Oromoo Oromoo ta’uu isaa qofan lafetti amanee as qabuu fi achi qabuu tokko malee kan hojjataa, barsiisaa fi jabeessaa jiru; akkasumas dhala namaa ammoo dhala namaa ta’uu isaa qofaan anatu sii beeka, tiyya malee tee hin taatuu, aadaa tiyya malee, afaan tiyya malee tee hin taatu fi na ta’ii osoo hin qabaatiin; ofta’ii, of-danda’ii, dhugaa jettu ilaaluun dhalli namaa wal hubatee akka waliin jiraatu barnoota duudhaa Oromoo kan barsiisuudha.
Diigamuu Duudhaa Oromoo Sirna Alagaatin Ummatni Oromoo duudhaasaa kan dhabe dhufaatii sirna alagaatini. Duuchumatti ummanni kun erga Gadaan isaa cabee as waa hunda isaa dhabe. Dhimma JIRUU dhiisee dhimma DU’AA akka herreegu ta’ame. Dhimma waloo dhiisee dhimma dhuunfaa akka baree barsiisu dirqisiifame. Dhimma afaan ofii isaa dhiisee afaan biraa akka fudhatu ta’ame. Ilaalcha inni uuma fi uumamaa qabu beekumsa isaa dhabee kan biraan (kan alagaa fi sagantaa alagaan) dhaalame. Eenyummaa isaa dhiisee eenyummaa warra biraa akka himatu godhame. Seenaa biyyaa fi sabummaa mataa isaa dhiisee seenaa sabaa fi biyya biraa akka baratuu fi dha’atu taasifame. Waan argu dhiisee waan hin agarreetti akka amanu ta’ame. Maqaa isaa dhiisee maqaa nama biraan akka owwaatu, maqaa biraa akka baafatu ta’ame.
Maqaa Waaqa fi Kadhaatin Erga abboota teenya cabsanii biyya teenya qabatanii asitti karaan ittin akka malee nu ilmaan isaani hafe dhufaa darbaan cabsani dhuka nu dhugaan keessaa tokko maqaa waaqani ykn amantiini. Waaqa kadhadhu; kadhaatu si baasa; anis siifan kadhadha jedhanii kadhaa akka baru, jireenyi du’a booda jechuun jiruun akka hiyyoomu, akka beekumsa ofii tuffatu qorqalbii hunda cabsanii ilaalcha garagaraa jala maqee akka jiraatullee otoo hin taane jiruu dhabee lafa tanarraa akka badu godhame. Waaqni maqaa Oromoo qabaatuu keetin, Oromummaatti maa amantaan cubbamaa si hin godhu. Warra eenyummaa keenya balleessuuf sagantaa qabutu akka tarsimootti tolfate. Waaqni ammas Afaan Oromoo afaan amantii hin ta’u hin jenne. Alagaatu afaan keenya balleessuuf waaqa da’eeffatee nurratti hojjate. Aadaa fi ilaalchi Oromoo; walumaa gala sagantaan Warra Abbaa Oromoo waaqan walitti nama buusa jechuun akka nuti of irraa gorree isaan jala gorruuf; akka isaanif garba taanee isaan tajaajilluuf maqaa waaqanis bitani nu gurguranii jiru.
Maqaa Ayyaanaan/Ayyaantummaan
Maqaa ayyaanatinis Oromoon ofirraa goree alagaa jala goruun akka ayyaantummaa warra keenya irraa adda cinnus nurratti hojjatame. Akka Malkaa fi Tulluu biyya biraa faarsinu, akka maqaa namoota warra darbanii warra biyya biraa fi warra nu gabroomsee ykn duudhaa keenya balleessee waamnee kadhannuu fi faarsinu nu gochuun nu golgoleessani. Kan intala ajjeesee haadhan boochisa jedhu, kan ilmas ajjeeseen abbaa boochisaa jedhus boroo fi diinqa nu qabatee ykn karraa fi ulaa curroqaa bulee akka boo’ichii fi deegni nurraa hin cinne nu bittinsaa, nu qoodaa isaan jiraachise. Kanas mataa namaa fi diinagdee keenya duursa isaaniin gabbarree akka ta’es namuu hubachuma qaba.
Ayyaantummaa Warra Abbaa Oromoo galanni haa ga’utii humna hunda fayyadamanii hayyoota fi haqa Oromoo awwaalanii dhabamsiisuu hin dandeenye. Haqa kana nuun ga’uun nus ofta’uun Jaarmiyaa Waaqeffannaa Dhaabbata H/Amantii Waaqeffannaa jaarmiyaa amantii warra keenyan ijaarramnee Galmoota Warra Abbaa Oromoo alagaan diigdes deebifnee ijaarrachuun Barnoota Warra Abbaa Oromoo (Barnoota A/Waaqeffannaa fi Heera Gadaa Oromoo), Ayyaantummaa Warra Keenyaa fi jireenya Oromoo sanatti deebinee Galma gallee jirra. Deemsa keenyas ofta’uun waggaa torbaffaa (7ffaa) keenya geenyee.
Walumaa galatti dhalootni ofta’uu dhalootni haaraan kun akka waan alagaa fi sagantaa alagaa didee duudhaa fi aadaa isaatti, waan abbaa ofitti deebi’ee ofta’aa jiru, Galma Waaqeffannaa amantii akaakiloota fi abaabiloota isaa ijaaraa jiruu ni agartu, ni hubattu; akkasumas haqa A/waaqeffannaa keessa jiruus ifa fuulduree Oromummaa dhaloota dhufuu akeekuf beekkamtii kana ni kennitu jennee amanna.
- Hundeeffama (Qaama seerummaa Argachuu) Dhaabbata Hordoftoota Amantii Waaqeffannaa
Dhaabbatni Hordoftoota Amantii Waaqeffannaa qaama seerummaa argatee erga giddu- galeessummaa tokkoon socho’uu eegalee waggoota torba guuteera. Haagayya 27/2005 ykn Sep. 02/2013 ALAtti qaama seerummaa argate. Kanaan duratti namootni dhuunfaniifi Galmootni Dhaabbata Hordoftoota Amantii Waaqeffannaa muraasni Magaalotaafi naannoo Dhaabbata
Barnoota Olaanoo Yuunivarsiitii adda addaatti bifa isaanii danda’ameen sochii duudhaa Oromoo, aadaa fi Amantii Waaqeffannaa gaggeessaa turun isaanii sochii deebi’ee ijaaramuu duudhaa fi aadaa Amantii Waaqeffannaa kana keessaatti qooda guddaa taphataniiru.
Kanatti aansee (qaama seerummaa erga argameen booda) Waaqeffattootni Galmoota duraan turaniifi dhaabbachuuf tattaafachaa jiran aaga wal dhageechisuun akkataa ittin hojii amantichaa qaama seerummaa dhabuun akka rakkootti nu muudata ture sana maqsinee ooggansa tolfannee; caasaalee diriirsun akkamiin Galmoota Amantii Waaqeffannaa babal’ifna?, barnoota aadaafi duudhaa amantichaas Galmootan geenya? fi kkf deebisuuf Yaa’ii Galma Amantii Waaqeffannaa Malkaa Gafarsaa Buraayyuutti Onkololeessa 23, bara 2006 Galmoota yeroo sana hundeeffamanii jiran baay’inaan 15 ta’aniifi waaqeffattoota magaalaa garagaraa irraa walitti dhufanii mari’atameen marii lammaaffaaf Go/Wallagga Bahaa, Magaalaa Naqamtee Galma Amantii Waaqeffannaa Naqamteetti Sadaasa 13, Bara 2006tti saganteeffate. Bifuma kanaan Sadaasa 13/2006 Ma/Naqamteetti Yaa’ii Golee Oromiyaa hundaa walitti yaa’een gaggeessitoota Dhaabbataa akka biyyaatti filatee hojii duudhaa Oromoo fi Amantii Waaqeffannaa akka biyyaatti giddu-galeessuummaa tokkoon eegale.
Ofta’an Walta’an! Walta’an Abbaa Waan ofii Ta’an!
(Qaama Seerummaa Dh/H/A/W)
- Ijaarfama ykn Gurmaa’ina Dhaabbata Hordoftoota Amantii Waaqeffannaa
3.1. Giddu-gala Dhaabbatni Hordoftoota A/Waaqeffannaa akkataa Oromiyaa bal’oo waliin ga’ee babal’inaa fi guddina hojii aadaa, duudhaa fi A/Waaqeffannaaf tolutti Giddu-galoota shan (5n) tolfatee hojiisaa eegale.
✓ Giddu-gala Hordoftoota Amantii Waaqeffannaa Giddu-galeessaa A. Teessoo:- Buraayyuu Galma Amantii Waaqeffannaa Malkaa Gafarsa Buraayyuuti. Buraayyuun ammas Teessoo Dhaabbata Hordoftoota Amantii Waaqeffannaa lakkofsa tokko. B. Naannawa Hojii:- Finfinnee fi Naannawaa Finfinnee, Godina Shawaa Lixaa, Shawaa Kibbaa Lixaa fi hanga Jimmati.
✓ Giddu-gala Hordoftoota Amantii Waaqeffannaa Bahaa A. Teessoo:- Boosat Oolacitii Galma Amantii Waaqeffannaa Boosati. Boosat Teessoo Dhaabbata H/Amantii Waaqeffannaa lakkofsa 2ffaadhasi. B. Naannawaa Hojii:- Harargee laman, Shawaa Bahaa, Arsii fi Dirree Dhawaadha.
✓ Giddu-gala Hordoftoota Amantii Waaqeffannaa Kibbaa A. Teessoo:- Magaalaa Bulee Horaa Galma Amantii Waaqeffannaa Bulee Horaati. B. Naannawa Hojii:- Boorana,Gujii lamaan, Baalee lamaan fi Arsii Lixaa dabalata.
✓ Giddu gala Hordoftoota Amantii Waaqeffannaa Lixaa
- Teessoo:- Magaalaa Naqamtee Galma Amantii Waaqeffannaa Naqamteeti. B. Naannawaa Hojii:- Wallagga arfan, Iluu Abbaa Booraa fi hanga Buunno Baddalleetti hojii Amantii Waaqeffannaa itti gaafatamummaan gaggeessaa.
✓ Giddu gala H/Amantii Waaqeffannaa Kaabaa A. Teessoo:- magaalaa Fiichee; Galma Amantii Waaqeffannaa Diida-Heexooti. B. Naannawa Hojii:- Godina Salaale fi Walloo hundaa irratti hojii Amantii Waaqeffannaa hunda itti gaafatamummaan hojjata.
Hub. Giddu galootni shananu Oromiyaan alattis hojii Amantii Waaqeffannaa kallattii isaaniin bakki itti gaggeessan jira. Fkn:- Giddu gala H/Amantii Waaqeffannaa Giddu galeessaa; Naannoo Kibbaa Godina Guraageetti Galma Amantii Waaqeffannaa Walqixxee, Giddu-galli Lixaa ammoo Galma Haroo Baaroo (Gambeella)
(Giddu-galoota shananii fi teessoo isaani)
3.2. Wiirtuu Amantii Waaqeffannaa Godinaa
Wiirtuun A/Waaqeffannaa Godinaa kan hundaa’u Godina tokko keessatti Galmootni Amantii waaqeffannaa kudhanii fi kanaa ol yoo ta’an yoo ta’u; bifa kanaan yeroo ammaa Wiirtuu Amantii Waaqeffannaa Godinaa torbatu (7tu) hundaa’ee hojii aadaa, duudhaa fi A/Waaqeffannaa gaggeessaa jira. Isaanis Wiirtuu A/waaqeffannaa godinaa kan godina Salalee, Sh/Bahaa, Sh/lixaa, Sh/Kibba Lixaa, Harargee Lamaani fi Godina addaa Naannawaa Finfinnee fi Finfinneeti. Kanaan alattis Godinoota Oromiyaa hunda keessaattis Galmootni banamanii hojiin A/Waaqeffannaa gaggeeffamaa kan jiruudha.
3.3. Konyaa Amantii Waaqeffannaa
Konyaan A/Waaqeffannaa kan hundaa’u sadarkaa Aanaa tokko keessatti Galmootni Amantii Waaqeffannaa shanii fi kanaa ol yoo ta’e ta’ee; yeroo ammaa kana Konyaa Amantii Waaqeffannaa digdamii shantu (25) hundaa’ee jira.
3.4. Galmoota Amantii Waaqeffannaa
Yeroo ammaa kana Golee Oromiyaa hunda keessatti Galmootni dhibba sadii fi sagaltamii afur ta’an banamanii hojii A/Waaqeffannaa gaggeessaa jiru. Oromiyaan alattis iddoo Oromoo fi waaqeffattootni jiranitti banamaa kan jiruudha. Fkn Galma A/Waaqeffannaa Kanaadaa Toroontoo biyya Kanaadatti, Galma Dirree Hadiyyaa naannoo Ummattoota Kibbaa Hadiyaatti, Galma A/Waaqeffannaa Gubbaa Laaftoo Naannoo Amaaraa Magaalaa Wallo Waldiyaa fi kkfnidha.
Kanaan alattis Galmootni Amantii Waaqeffannaa dhiibbaa garagaraa dandamachuu dadhabee idleen sagantaasaa gaggeeffatuu dadhabes hedduun turaniiru. Fakkeenyaf Naannoo Beenishangul Gumuuz Godina Matakkal Magalaa Gaaleessaatti kan ijaarame Galma A/Waaqeffannaa Galeessaa, Wallo-Dasseetti Galma Malkaa Bor-kennaa fi Oromiyaa keessattis iddoo tokko tokkotti ilaalcha biraa nutti maxxansuun iddoon itti gufatan ni jira. Fakkeenyaaf Oromiyaa dhihaatti baay’atus Magaalaa Finfinnee dabalatee iddoo biroos darbee darbee kan jiruudha.
Haa ta’u malee dhiibbaa fi rakkoo jiru hunda dandamatee Dhaabbatni H/Amantii Waaqeffannaa yeroo ammaa Galmoota 394 gaggeessaa kan jirudha. Hojiin dabalataan babal’isuus itti fufee hojjatamaa kan jiruudha.
3.5. Wiirtuu Barnootaa Amantii Waaqeffannaa
Barnootni aadaa, duudhaa fi A/Waaqeffannaa karaalee sadiin kennama. Tokko; sagantaa idlee Galmaa irratti. Lammaffaa Sagantaalee fi Ayyaanota gaggeeffamu irratti hawaasa bal’aa hirmaate hundafi sadaffaan Wiirtuu Barnootaa Amantii Waaqeffannaa ijaarametti. Wiirtuun barnootaa kun Wiirtuu itti Galmootni konyaalee tokko keessa jiranii fi walitti dhiyeenya qaban barattoota sadii fi sadii ol ergatuun idleen leenjiin addaa barnooticharratti kennamuudha. Barattootni wiirtuu barnoota kun waggaaf sagantaan ba’ee itti leenjifamanii ga’umsa argataniin xummura waggaa waggaan eebbifamu. Wiirtuun Barnootaa A/Waqeffannaa erga hundaa’ee waggaa afur (4) ta’ee marsaa sadiif barattoota Wiirtuu eebbisisee jira. Bifa kanaanis barattootni gaggeessummaa fi barsiisummaaf eebbifaman kan bara sadan darbanii dhiiraa dubaraan kuma shanii fi soddomii sagal ni ga’u.
- Hojiilee Aadaa, Duudhaa, Gadaa fi A/Waaqeffannaa Dhaabbatni H/Amantii Waaqeffannaa hojjate
4.1. Galmoota Amantii Waaqeffannaa Babal’isuu
Galmoota A/Waaqeffannaa 394 golee Oromiyaa hunda keessatti deebisee ijaareera. Kunis kaayyoon keenya duraa Galmoota aadaa fi duudhaa keenyaa abboota teenyarraa humnaan diigaman deebisanii ijaaruu waan ta’eefi. lafa abboota teenyaa irratti, duudhaa abboota teenyaan, moggaasa abboota teenyani kan ijaaramani fi ijaaramaa jiran.
Fakkeenyaaf; Galma A/Waaqeffannaa Agamtii (maqaa araddaa ganamatiin Harargee lixatti), Galma Amantii Waaqeffannaa Mana Sibuu (maqaa Oromoo gosan Qeellam Wallagga), Galma A/Waaqeffannaa Tulluu Beegii (maqaa Tulluu ulfootin Jimma), Galma A/WaaqeffannaaHora Finfinnee (maqaa Horaatin Finfinneetti), Galma A/Waaqeffannaa Boosat (maqaa gosa Oromootin Shawaa bahatti) fi kkf kaasuu ni dandeenya.
- Lafa fi araddaa waaqeffannaa dachee aadaa fi duudhaa Oromoo nu jalaa fuudhaandeebifachuun sagantaa Warra Abbaa Oromoo itti gaggeeffachuuf hojiin boonsan hojjatameeraa; hojjatamaas jira. Kunis mirga lafa sirna ofii itti gaggeeffatan gonfatuuti.
Karaalee sadiin; tokko bulchiinsi magaalootaa, aanaalee fi gandootaa haqummaafi nagummaa Waaqeffannaa hubateet argatuu dandeenye. Lammaaffaa Oromootu aadaa fi duudhaa isaaf qabiyyee lafa isaa kan ta’e akka irratti of ijaarruufi sagantaa ofii gaggeeffannuuf nuuf kenne. Sadaffaa gumaata Waaqeffattootan bitachuudhani.
Fakkeenyaaf:- Galma Malkaa Gafarsa Buraayyuu (Magaalaa Buraayyuu) Kennaa bulchiinsa magaatin, Galma A/Waaqeffannaa Tolee (Shawaa Kibba Lixaa) kennaa bulchinsa Aanaatin, Galma Malkaa Birratttee (Mogor) bittan, Galma Odaa Jaarraa Waataa (Walloo Aanaa Jiillee Dhummuugaa Mag. Haxaayyee) kennaa nama dhuunfanii fi kkf.
Yeroo ammaa kanatti Galmootni dhibba tokkoo fi ja’aatamii torba (167) ta’an lafa dhuunfaa Waaqeffannaa hojii hojjatameen argatanii ijaaramuu danda’anii jiru. Galmootni kunneen ijaarsafis maallaqa ijaarsaa fi ogummaa ijaarsanis ofii isaaniin waltumsuun kan ijaarrachuu danda’ani. Itti fufas kan jiruudha.
- Ujuba ykn iddoo Awwaalchaa
Galmootni A/Waaqeffannaa gara dhibbaatti (100)tti siiqan lafa awwaalchaa argatanii jiru.
Fakkeenyaf:- Galma Hora Doonii (Shawaa bahaa magaalaa Doonii), Galma Sadeen Sooddoo (Sooddoo magaalaa Arbuu Culullee), Galma A/Waaqeffannaa Tulluu barrak (GAONF magaalaa Sandaafaa) fi kkf.
Walumaa galatti hojiin dhimma lafaa; aadaa fi duudhaa Waaqeffannaatif iddoo argachuu hojii waaqeffannaa hojjataa turre fi jirru keessaatti hojii baayyee nu danqeedha. Dhimma murteessaa fi mirga itti qabnu ta’ee otoo jiruu bulchiinsi dhimmi ilaallatu nagummaa fi haqummaa aadaa fi duudhaa kanaaf beekkamtii kennuu diduu, shakkuu fi kkf irraa ka’uun kan rakkataa turree fi jirruudha. Kana ta’ee osoo jiruu garuu amma olitti heerame kana hojjattuun danda’ameera. Dhimmi awwaalcha dhabuu Waaqeffattootaa qor-qalbii hawaasa kanaa cabsuuf iddoo nu dhorkachuun reeffi Oromoo rakkataa turuu miidiyaale hawaasa fi garagaraan darbaallee tureera.
Hedduun waggootan lamaan dura ture rirriittannaa fi obsuumaan dhokfannee hojjataa turre. Kan iddoo waaqeffannaa dhabuu kana caala rakkoo kan tureefi ta’ullee ciminan dhalootni hojjatuun as geenyeerra.
4.2. Barnoota aadaa, duudhaa fi Waaqeffannaa barnoota Warra Gadaa yk Warra Abbaa Oromoo barsiisuu
Amantiin Waaqeffannaa amantii barnoota, heerota, naamusa, afoolaa, seenaa, hiibboo, mammaaksota fi sheekkoo mata ishee barsiiftu qabdu; kan hawaasa Oromoo ykn hordofa amantichaa jiruu fi jireenya isaanii keessaatti bobbase galchu, kan fuula walitti deebisu, nam- tokkee irraa kaasee nagaan akka of danda’ee oolee bulu qajeelchu qabdi. Barnoonni A/Waaqeffannaa kunis barnoota dhugaa maandheeffatee, dhaloota jaalala, haqaa fi nagaan wal jala yaasuudha. Kunis sagantaa gaafa Oromoonnis tahee Kuush sirni isaanii hin diigamin ittiin wal qajeelchaa turan haammata.
Barnoonni ofta’uu ykn duudhaa Oromoo; aadaa fi seenaa hubachiisee bu’uura cimaa kan haadhaa abbaa ofii; saba ofii irraa muuxannoo jireenyaan fooyya’insa guddinaa fidaa adeemuudhaan qaroominaaf gumaachuudha. Dhaabbanni H/Amantii Waaqeffannaa barnoota kana giddu- galeessummaa Jaarmiyaa Waaqeffannaa eegee; waaqeffannaa namuusa fi safuu duraan qabdu sanatti deebisee ijaaruuf barsiisaa ture. Yeroo ammaas Wiirtuu Barnoota Amantii Waaqeffannaa shantamii afur (54) irratti leenjisaa jira. Fakkeenyaf bu’uura barnoota A/Waaqeffannaa duudhaa Oromoo ta’e boqonnaalee digdama keessaa tokko tokko ijoosaa gaggabaabinaan yoo isinii akeeku:- A. Waaqeffataa Ta’uun Ofta’uudha. Of-ta’uun kara abbaa ofii fuula deebi’uudha; Ofuma ta’anii argamuudha, waan ofiitin akka ofiitti jiraachudha. Akkuma namni tokko hidda dhalootaa irraa dhufe qabu, akki inni itti jiraachuu qabu akka dhaloota isaa sana ta’uu qabaata. “Yoo of ta’an, wal ta’an; Yoo wal ta’an, abbaa waan ofii ta’an!” Namni of ta’e abbaa aadaa, afaan, amantii, safuu, duudhaa fi qabeenyaa ofii ta’a. Walumaa galatti Ofta’uun dhimma eenyummaa; idda dhaloota ofii fi ani eenyutii?; nama barsiisa.
Namni of ta’e maal argata, namni of hin taane hoo maal dhaba?
Dhaloonni Of-ta’e, dursa ofuma argata; wal argata; afaan, aadaa, amantii, safuu fi waan isaa hunda argata. Waan ofiititti abbaa ta’a. Dhaloonni of hin taane hoo? Namni of hin taane faalladhuma nama of ta’eeti. Ofiisaa fi dhaloota ofii akkasumas aadaa, amantii, duudhaa, safuu fi qabeenya isaa hunda dhaba. Waan isaatitti abbaa ta’uun hafee tajaajilaa nama isa harkaa qabuu ta’a.
- Waaqeffataan Dhala Namaa Akkamitti Ilaalaa? Barnootni kun boqonnaa afur jalatti kan kennamu ta’ee; Waaqeffataan/Oromoon ilaalchan addunyaa kana irra nama shantu jira jedheet beeka.
Shanan hoo? Mucaa tokko fudhatanii irratti heerani. Mucuma kanatu nama afur qaba. Namni afran inni qabu abbaa, haadha, obboleessa fi obboleettii dha. Isatti shan ta’a. Akkasumas heera ittiin bulmaata yakka keessatti yakka abbaa fi ilmaa, yakka haadha fi ilmaa, yakka obboleessa fi obboleessaa, yakka obboleessa fi obboleetti jedhee heera arfan kanaan addunyaa tana mana tokko godhee fudhata. Namuma arfan jiru kana bu’uureffatee teechisee ka’a.
Yakka abbaa fi ilmaa jedhee yoggaa heeru abbaatti kan ilma isaa fakkaatu, ilmattis kan abbaa isaa fakkaatu addunyaa kana guutuun abbaa fi ilma jedha. Yakka haadhaa fi ilmaa jedhee yoo heerus, haadhatti kan ilma ishii fakkaatu, ilmattis kan haadha isaa fakkaattu addunyaa guutuun haadhaa fi ilma. Yakka obboleessaa fi obboleessaa jedhee yoo heeru, kan obboleessa isaa fakkaatu waliin addunyaa guutuu obboleessaa fi obboleessa. Yakka obboleessaa fi obboleettii jedhee yoo heeru, obboleessatti kan obboleettii isaa fakkaattu, obboleettitis kan obboleessa ishii fakkaatu addunyaa kana guutuu obboleessa fi obboleettidha jedheet heera; hanga abbaan warraa fi haati warraa heera obboleessaa-obboleettitiin wajjin bulaniititti. Kanaaf Akka Amantii Waaqeffannaatti garaagarummaa bifaa, sanyii, gosaa, amantii fi kkf osoo hin qoodin; dhala namaa ta’uudhan, fuula namaa qabaachuudhaan qofa kabaja. Dhala namaa waan ta’e fuula isaatin nama ta’uu qofaan addunyaa kana guutuu walqixxummaadhaan ilaala. Kuni garee kooti, suni garee kiyyaa miti waan jedhamuun addaa addummaa ilaalchaatiin dhala namaarratti loogii raawwachuun fudhatama hin qabu. “addunyaa tana irratti wanti hanga ardii ykn bantii lafaa kana ulfaatu ulfina hala namaati” wanti Oromoon jedhus hiika kana qaba, guddaadha.
- Waaqeffataan Jiruufi Waan Jiraa Beeka Jiruun maali, wanni jiraa hoo ?
Jiruu jechuun dhala namaa yoo ta’u; Waan jiraa yommuu jedhamu immoo qabeenya(diinagdee) dha. kanaaf “Waan Jiraaf Jettee Jiruu Hin Dhabin”. Akka amantii waaqeffannaatti dhalli namaa fi diinagdeen adda bahee beekameet, dhalli namaa diinagdeetti tajaajilama. Waan jiraatiif jettee jiruu hin dhabin yommuu jedhamus, qabeenyaf(diinagdeef) jettee dhala namaa (obboleessakee, abbaakee, haadha ykn obbleettii) kee hin miidhin jechuudha.
Qabxii kanarratti waaqeffataan jiruu fi waan jiraa beeka yoo jedhamu; namni tokko dhala namaa, saba ofii, dhaloota ofii faayidaa dhuunfa fi ofiif jecha diinagdeen hin geeddaru, hin miidu jechuudha.
- Soddoma Uumaa Ambaa Soddoma Uumaa Ambaa yoo jennu; Kudhan obsi, kudhan dhoksi, kudhan gorsii qaba. Soddomni Uumaa Ambaa wajjin jireenya hawaasa tokkootif waan bu’uura ta’eedha. Wal danda’ee wajjin jiraachuu keessatti dhaloota nageenyummaa walii qabuu, dhaloota walii obsu, walii dhoksuu fi wal gorsuun jiraatu uuma. Kanas bal’inaan boqonnaa torba jalatti baratama.
Walumaa galatti bu’uurri barnoota aadaa, duudhaa, safuu, Gadaa fi Waaqeffannaa heera Warra Abbaa Oromoo kan hundeen tolee hundaa ta’uufi maalummaa Oromoo itti baratan, itti dhalootni illee of baran waan ta’eef Jaarmiyaan kun hojii boonsaa hojjateeraa; hojjatas jira.
- Kaaayyoo, Milkoomina argatee fi maalif beekamtiin kuni malaaf?
Dhaabbannii H/ Amantii Waaqeffannaa Kaayyoowwan gurguddoo kaahachuun akkuma hojii babal’inaa fi guddina aadaa, duudhaa fi A/Waaqeffannaaf sochii eegaleen kaayyoowwan sana irrattis hojii boonsaa hojjachuun itti milkaahera. Kaayyoowwan sunneenis;
- Hordoftoota Amantii Waaqeffannaa bakka jiranii walitti qabuuni fi gurmeessuun; gurmuun nuti Waaqeffattoota jedhani waloon walitti akka dhufani Waaqeffatan, baratan ta’ee gochuu danda’eera. Itti fufees hojjataa kan jiruudha. Kana qofas osoo hin taanee Oromoonni gaaddisa mataasaa akka qabaatu godhee; eenyummaa, duudhaa, Gadaa, safuu fi Amantii Oromoo ganamaa akka baratan Wiirtuu/gaaddisa saaqefira.
- Tooftaa baruumsi amantichaa itti kennamuu qindeessuufi diriirsuun hojiirra oolchuu ta’ee itti milkaa’era. Barnoota amantii cinaattis Ijoolleen Oromoo barnoota baraneen akka milkaa’aniif Galmoota keessatti barattoonni qareeyyiin barattootaa sadarkaa gadi aanaa jiran fi kanneen deeggarsa barnootaa barbaadan akka argatan haala aanjessef. Aamlee gama hundaan ta’eeraf. 3. Iddoo ijaarsa Galmaa fi iddoo ujuba/tajaajila awwaalchaaf oolu bakkota hedduutti
argamsiisee dhiibbaa gama kanas qarafuu qabeera. 4. Amantiin Waaqeffannaa naamusa isaa fi giddu galeessummaasaa eeggatee guyyuu
guyyuun akka adeemsifamuu gochuu danda’eera. 5. Sirni Gadaa bu`uura Utubaa Oromummaa ta`e, Afaan, Aadaa fi duudhaaleen keenya akka guddatanii fi cimaniif barnoota kennuun dhaloota Oromummaatti amanan keessaattu dhaloota haaraa qindeessuu danda’eera. 6. Ayyaanni Yaadannoo Warra Abbaa Oromoo Miila lamaan lafa qabatee akka deebi’ee ijaaramuuf qorannaa fi qormaataa argaa dhageettii Oromoo irratti godheen barnootaan dabaalee dhaloota qareera. Akkasumas cimina Ayyaana Irreechas qooda jabaa gumaataa tureera. 7. Meeshaalee duudhaa fi ulfoowwan Oromoo qoratee, walitti qabee kunuunsuu fi
dhaloonnni akka itti maayii bahan taasiseera 8. Ardaaleen jilaa Kan akka Malkaa, Tulluu, Dirree, Horaa fi kkf kabajaa isaaniif malu akka
argatanitti maqaa lafaaf namaa Oromoo deebisuuf hojiin hojjate heddudha. 9. Qabeenya biyyaa (ummataa) miidhaa, badii, dhiibbaa, faalamaafi manca`iinsarraa hambisuuf miira abbuummaan hojjachuu ilaalchisees duudhaa Waaqeffannaan guddaa milkaa’eera.
- Sagantaa Of-danda’uu ijaaruu
Sagantaan of-danda’uu sagantaa Waaqeffannaan qabdu keessaa isa tokko. Sagantaan kunis Kutaa mataa isaa Kutaa Of-danda’uu Dhaabbata H/Amantii Waaqeffannaan gaggeeffama.. Sagantaan Of-danda’uu hirkattuummaa jalaa gama hundaan ba’uun dhalootni ofii of danda’anii waan ofiitti dhimma ba’uudhan akka jiraatuu danda’an gochuuf hojjatuudha. Ummatni Oromoo waa hundaan saba ofta’ee walta’uun ofdanda’ee jiraataa tureedha. Kanaaf nus bakka kufnee kaanee bakka sabni keenya irraa kufetti deebi’uudhaa hojjanna. Diinagdeenis duroomuu, sammuunis bilchaatun duroomani warraa heeraa ta’uuf hojjatuu jechuudha.
Kutaan of-danda’uu yeroo ammaa barnoota fi gorsa sagantichi qabu dhaloota isaatin ga’uun lafa irrattis hojiin ka’uumsaa jajalqabaa jira. Kanaanis karaa qabateera jechuudha. Akka fakkeenyatti oomisha midhaan garagaraa midhaan nyaatafi galtee Industiriif oolu akka boqqoolloo, salaaxaa, loozii, mishingaa fi barbaree omishuu jalqabeera.
Kana malees hojii horsiisa beeyladaa jalqabeera. Horsiisa beeyladatin alattis yeroo dhiyootti daldala dabalatee hojii garagaraa babal’isuuf sagantaafi karoora magaalas qorataa jira. Kanaaf dhalootni keenya bakka hundaa; waan hundaan of dandeenyee hirkattummaa bifa garagaraa irraa bilisa baanee jiraatuuf hojjatuu, gurmaa’uu, waan qaban walitti fiduun hojjatuu baruufi barsiisuu itti fufeera.
- Murteeffannoo fi Wareegama kanfalame
Akka osoo qabnuuf dhabneet akka duuchan hin dhabneef immoo waa xiqqoon dukkana jaboo keessatti dungoo qabsiissuun ni guddannaa fi dansooma keenya kaleessatti deebi’uuf dhaloonni waan keenya isa akkaan akka dhabamuuf kallattii hedduun irratti xiyyeefatame badiinsa irraa oolfachuuf finni booree guduunfatee tokkummaan hiriire. Beekumsi keenyaa guddaan, duudhaan keenya gabbaataan, safuuni fi safeeffannaan keenya, Gadaa fi Waaqeffaannaan tuujuma irraa karaa dhugaan akka galoon biyyee lafarraa bishaaniin dhiquu diinota eenyummaa Oromootin dhiqamaa fi qoqoramaa hambaan hafnaan warri hambaa kaleessa immoo akkattiiyuuu dhoksaa fi malan dhalootan gahan.
‘’Wanti Ofii ni barra yoo jedhan nama darararti, barre yoo jedhan nama irraa bararti, ni dhiisna yoo jedhan immoo nama mararti’’ waan ta’eef hin dhiisnuf kanas itti cichinee “waan dheeratte jalaan hulluuqaa; waan gabaabbatte irraan utaalaafi kan gufuu taate ammoo buqqisaa.” As geenye. Santu dhaloota qacalee beekumsi karaa hedduu itti hiixatamee fi buuleyyii Oromoo hagoo dhaan “ silaa biyyi baddee takka takkee irriiba dhabdeef biyyi hafte!” akkuma jedhamu Dhaabbanni Hordoftootaa Amantii Waaqeffannaa akka kaleessa sanatti hunduu guuteefii itti toluu baatus akka hundeenuu dhaloota jalaa hin banne aadaa, duudhaa fi heera warra Abbaa Oromoo tursuu, baraarfachuufi barsiisuuf dhaabbate. Fakkeenyaf:-
✓ “Waaqeffannaan amantii miti; Oromoon amantii laman beekamun ala Waaqeffannaa waan jedhamu qaba. Isin qaama biraa siyaasaa biraatu isin ijaare;” otuma mootummaan jedhamnuu ijaaramnee Waaqeffannaa tarree amantii biyya kana jiru cinatti galmeessifne. Gama nageenyan “hard Core” jedhamas, waa hundan aarsaa ta’atuma obsaa, dhoksafi gorsan as geenye. ✓ “Diinagdeenis dhaaba siyaasaa mormaafi alaa isin tumsutu jira.” jedhamnee otoo hanga ammaattillee haqummaa fi nagummaa keenyaa hin amaniin gumaata dhaloota haaraa waaqeffataa ta’e qofan utubamnee cichoominaan Galmootas ijaaraa, hojiis gaggeessaa as geenye. Kanas falli ofta’uu qofa ta’uu waan barree fi eenyummaa keenya dhabnaan badii akka ta’e waan baranneefi. Waan jiraa miti jiruutu duursan ijaaramne waan ta’eefi. ✓ Otoo Galmootni A/Waaqeffannaa qaama nageenyaa mootummaan diigamuu, gaggeessitootni keenya olii hanga gadiitti hidhamanii fi doorsifamanuu gama biraan ammoo mootummaatu tumsaa akkanatti guddatan jedhanii giddu-galeessuma tokkoon afaan garagaraan nurratti duulamuu dandamannee haqa abboota teenyaa gadi dhaabuu dandeenyerra. Kunis olollii fi uleen harka alagaa ta’uu fi akka keenya kan hin taane baruun haqatti fi hojiitti qofa amanuun hojjatuutti xiyyeeffanneeti. ✓ Uugura garagraan akka hin sochoone nu dhorkani obsaani fi qaama seerummaa qabnuun irra aannaan; qaamni seerummaa akka nurraa mulqamu qaamni nageenyaa Oromiyaa ragaalee sobaa nurratti funaanee Ministeera Dhimmota federaalaa amma Salaam Ministeerii ta’e sanatillee nu himat. kanaanis mormii seeraa fi seeran socho’uu keenya, mirga heerri uumaa fi biyyattillee nuu kenne mirga keenya ta’uu fi dhiibbaa qamni nageenyaa nurraan ga’a jiru sadarkaa sadarkaan hubachiifnee irra aannee as geenye. Kanaa ol haaromsa qaama seerummaa irrattillee nuu haaromuu didee hojiileen waggoottan shanan dabarsine duubatti deebi’amee qoratamee dhumarra irra aannee as geenye. Walumaa galatti kun hunduu jibbinsa alagaa jaalalli fi bilchinni dhalootni waan isaa baratee sodaa tokko malee hojjateen Jaarmiyaan kun milkaa’e waan ta’eef OSA hubatee beekkamtii kennuufin jajjabinaa jaarmiyichaa fi haqa OSAti jennee abdanna.
Oromoon tiruu takka! Oromoon abbaa tokko, afaan tokko qaba. Waaqeffannaan dhimma jiruuti. Oromummaatti akka ilmi Oromoo amanu barsiifti. Ilmaan Booranaa bareentuu waan kamuu irratti Oromuummaa qofan akka wal waamanii owwaatan barsiifti. Kanatu dhugaadha. Dhugaa kana biras waaqni jira. Ayyaana yaadannoo warra Abbaa Oromoo irratti akka aaduu takkaan Oromoon korma tokko qalatanii, waliin nyaatanii; dhaloota ofii warra Oromiyaa, Gadaa fi waaqeffannaa nu dhaalchisan yaadatan; akka waa takkaan wal hin dinne; jaalalaafi fayyaan wajjiin jiraatan waggoottaan digdaman darbe matoota ykn gaggeessitoota ykn bu’uuressitoota jaarmiyaa kanaan waggoottaan 22n baranaa kaasee gaggeeffamaa ture jabeessuun yeroo ammaa Walloo, Wallaggaa, Iluu Harargee hanga giddu galaatti hanga ummata kumaataman lakkaa’amanii walitti dhufuun danda’ameera. Kana keessatti gumaatni Dhaabbanni Hordoftoota Amantii Waaqeffannaa ijaaramuun gumaatee waan laayyoo seenaan dagatu miti.
Hunduma caalaa Amantiin Waaqeffannaa fira osoo hin taane diinatu itti baayyata. Hunduu kaayyoo walfakkaataa qabu kan Waaqeffannaa jibban. Hunduu kan irratti duulee diinomfateef Waaqeffattoonni ykn Waaqeffannaan haqa namaatti duulanii ykn nama miidhanii osoo hin taane yoo Oromoon of ta’ee,wal tahe, Galma isaa jalaa diigame deebisee ijaarratee gaaddisa tokko tolfate tokkummaa fi ayyaantummaan isaa waan cimuuf Oromoo qoodanii dhiitaanii irraa nyaachaa isa nyaachuu waan isaanif hin eyyamneefi dha.
Kanaafuu gama tokkoon Tikoonni mootummaa abbaa irree qareeyyii dhaabbata kanaa hidhaa fi as buutee dhabamsaa, gama biraan immoo gaggeessitoota dhaabbileen amantii karaa hedduun tumsa alaa fi keessaa qaban warra mootummaatti hiiqan qabatanii duulaa bifa hedduun Waaqeffannaa irratti taasisuun gaafa fedhanimmoo humna qaban hundaan mootummaan wal tahuun Galmoota jalaa cufsiisaa, kaan gubsiisaa, hordoftonni dhaabbata kanaallee yoo lubbuun boqate iddoo awwaalchaa dhoowwachaa akka warri lubbuun jiru jiiluu fi irraa baqatu gochaa turan. Didhaaleen kunneen hundi garuu guddinaa fi dagaaginaa Waaqeffannaa,aadaa, fi sirna Gadaaa sakaalanii kaahuu hin dandeenye. Daranuu jabaatee dhalootni kaabaa fi kibbaan,bahaa fi dhihaan haqa fi hubannoo isaa jabeeffatee eenyummaa Oromoo karaa hundaan itti duullamtee dhabamaaf qixoofte bakkatti deebisuuf murteeffatan. Aadaa keenyaa daranuu addunyaaf akka calaqqisu karaa hedduun irratti hojjachuu itti fufan. Har’a namuu kan hin jaalannellee Waaqeffannaas maqaa dha’uu jalqabeera. Kanaaf ammoo qoonni dhaloota haaraa dhaabbata Hordoftoota Amantii Waaqeffannaa qooda abbuummaati. Waaqeffannaa amantii Oromoo irra darbee gurraachota/Kuushota hundaaf deebii’ee amantii Gurraachota Afrikaa akka ta’uttis bu’uurri isaa tolee hundee gadi jabeeffateera.
Dhaabbanni kuni as gahuun isaa murannoo fi ofirratti hirkannoo miseensota ykn hordoftootaa dhaabbatichaatiin tahuunimmoo dhaabbata kana eenyumaa ol jabaa fi wareegama kamiifuu kan hin daddaaqne tahuu ibsa. Biyyaa sana keessatti dhaabbileenn akka dhaabbata amantii Waaqeffannaa kanaa hojii tola oolmaa fi waan biyyummaaaa fi uummataaf tahu irratti hojjataniif deeggarsi karaa mootummaa fi gargaarsi gama NGO kan kennamu tahullee Dhaabbata H/Amantii Waaqeffannaa kana garuu golgoleessuudhaan gargaarsa tokkollee mootummaa irraayis tahee NGO adda addaa irraa waayyuu argatee hin beeku. Irra caalan hordoftoota dhaabbata kanaa Waan tiyya anumatu waliin rakkachuu qaba warra jedhuu fi kaanimmoo qabeenyasaa, beekumsa, dandeettii fi humna isaa wareeguun asiin gahan.
Sabni akka Oromoo guddayyaan kuni waan hedduu qabaachaa akkuma jaarraa fagoo keessa warri hardha eenyummaa isaanii fi teknolojii wal simsiisanii of tahuudhaan diinagdee fi qaroominaan addunyaa kaanin dorgaman OROMOONIS silaa cabuu baate akkuma jaraa taha ture. Maalif wanti keenya dhabamaan, maalif eenyummaan keenya dhokfamaa fi dhokataan,dhugaatti Oromoon mal- bulchiinsaa fi dhugeeffannoo isa fakkaatu amantee hin qabu moo nyaaphatu dhabsiise jechuun dhaloonni booree sana guduunfachuun irbuu ‘’nuti tiruu takka, nuti Oromoo dha, biyyi teenya Oromiyaan dha; Nuti dhugaaf jiraannan, Oromoon waliin safuu kaleessaa fi hoodan bullaan,
Gadaan ijaaramnaan; biyyatu nagaa argata, namatu fayyaa taha, dacheetu akka dur dirreen qullachuurra uummooma jechuun dhaloonni Waaqeffannaa dhaaban.
Warraaqsi eenyummaa, aadaa, safuu, duudhaa, Gadaa fi amantii Oromoo ganamaa bakkatti deebsisuun sabboonummaa fi Oromummaan ititee, tokkummaan Oromoo akka sabaatti guddatee; Oromoon walta’ee, wal jala yaa’ee, walitti quufee, nagaa, bilisummaa fi haqaan akka jiraatu gochuun suni daranuu jabaatee, xummura bara hojii bara kanaa YAA’II WALII GALAA IDILEE 14FFAA DHAABBATA HORDOFTOOTA AMANTII WAAQEFFANNAA akka silaa barametti jila guddaan yoo tahuu baatellee bakka buutota murtaa’een godina Harargee Lixaa, Galma Agamtii, kan Daaroo Labuu tti argamutti waxabajjii 20-23/2020 tti gaggeeffachuun murtilee jajjaboo, karoora bara itti aanuu fi babaldhina Amantii Waaqeffananaa fi Gadaa Oromoo haalan itti jabeessan lafa kaahachuun milkiin xummuranii jiru.
Gumaata hedduu keessaa hanga muraasa gaggabaabsinee armaan olitti keenyeen dhaabbanni kuni qabsoo hadhooftuu aadaa, afaan, amantii, Gadaa fi walumaa galatti beekumsa Oromoo ganamaa deebisee ijaaruuf gochaa turee fi jiru kanaaf beekamtiin kennamuufin haqa jenneet amanna.
- GOOLABA
Dhalootni Dhaabbata H/Amantii Waaqeffanna jalatti barnoota duudhaa Oromoo kanaan of hubatan bakka hundatti fi iddoo jireenya isaanii golee Oromiyaa garagaraatti yeroo ammaa nagaa walii isaanii, Oromummaatti amanuu fi Oromoo ija tokkoon ilaaluu irratti, wajaalala fi wal jala yaa’uu, walitti quufuu, naan deemii irratti, fayyina,walii galtee, tokkummaa fi keessattuu aadaa fi eenyummaan Oromoo akkaan iddoosaa duriitti deeebi’aa jiraachuun kun qooda fi ragaa hedduu dha.
Kanaafuu Waldaan Qorannoo Oromoo (WaQO) Ykn OROMO STUDY ASSOCIATION- OSAn) Gumaata seenaa,damboobsaa dhalootaa, tiksaa duudhaa fi eenyummaa fi amantii ganamaa akkasumas faajjii sabboonummaa OROMOO, Dhaabbanni H/Amantii Waaqeeffannaa kuni gumaachef, yoo beekamtii kenneef isaanifis daran haamilee tahee akka jabaatanii kana caalaa hoijjataniif seexaa addaa dabalaaf jennee amanna. Kana malees badhaasni beekamtii kuni dhaabbata kanaaf kennamuun mataasaatti dhaabbatootaa biroo hojii walfakakaataa hojjataniif galtee fi fakkeenya tahuun hojii dansaaf akka isaa kakasuu illee mala. Sochiilee dhaabbata kanaa hedduusaa hordofuuf kunooti marsaalee armaan gadii cuqaasuudhaan daawwachuun ni danda’ama.
- Dhaabbata Hordoftoota Amantii Waaqeffannaa 2. www.waaqeffannaareligion.com Kanaaf waldaan Qorannoo Oromoo hojiilee boonsaa dhaabbata kanaa ilaalee akka beekamtii bara kanaa kennuuf abdii guddaa qabna.
Eertoonni:
- Obbo Badiruu Aadam :Kaanaadaa irraa
- Aaddee Ayishaa Siraaj : Kaanaadaa irraa
- Obbo Geetaachoo Lamuu : Kaanaadaa irraa
- Barreessaa Caalaa Hayiluu : weden irraa
Adoolessa 2020


text:
KaMaл_XacaH 20 ropячий и cekcyaлbHый oбpaз
BOLLYWOOD HOLLYWOOD coздaTb HoByю raлepeю
KaMaл_XacaH
0 пoдoбHo
KaMaл_XacaH
0 пoдoбHo
KaMaл_XacaH
0 пoдoбHo
KaMaл_XacaH
0 пoдoбHo
KaMaл_XacaH
0 пoдoбHo
KaMaл_XacaH
0 пoдoбHo
KaMaл_XacaH
0 пoдoбHo
KaMaл_XacaH
0 пoдoбHo
KaMaл_XacaH
0 пoдoбHo
KaMaл_XacaH
0 пoдoбHo
KaMaл_XacaH
0 пoдoбHo
GDPR Compliance
kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan كمال_حسن kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan কমল_হাসান kamal-haasan kamal-haasan 卡馬爾哈森 kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Haasan Kamal_Haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan कमल_हासन kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan ಕಮಲ್_ಹಾಸನ್ kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Haasan Kamal_Hassan_(pelakon) കമലഹാസൻ kamal-haasan kamal-haasan कमल_हासन kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Hassan kamal-haasan kamal-haasan KaMaл_XacaH kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan கமல்ஹாசன் కమల్_హాసన్ kamal-haasan Kamal_Haasan KaMaл_XacaH کمل_ہاسن kamal-haasan Kamal_Haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan


text:
Siidaan gooticha Abishee Garbaa godinaa Horroo Guduruu Wallaggaa, magaalaa Shaambuu keessatti ijaarame torban kana keessa eebbifamuu isaa Bulchaa itti-aanaan Godina Horroo Guduruu Wallaggaa Obbo Darajjee Toleeraa beeksisanii jiru.
Ijaarsi siidaa Abiishee Garbaa baroota dheeraaf gaafatamaa turee fi barreeffamni seenaa isaa dhalootatti dabarsus maxxanfamee jira, jedhan Obbo Darajjeen.
Barsiisaa Seenaa Taarikuu Dheeressaa “Abishee Garbaa Abbaa Makoo Bara 1850 hanga 1870ta keessaatti Horroo Guduruu keessatti baay’ee beekamuu fi goota baay’ee cimaa ture” jedhan.
Naakoor Malkaa tu Ambo irraa gabaase


text: Hundeeffama sochii Qeerroo Bilisummaa Oromoo keessatti koree qindeessaa jalqabaa ta’ee Jaallan isaa waliin sochii jaarmiyaa Qeerroo Bilisummaa keessatti eegala bara 2011 keessa hogganummaa siyaasaan sochii Qeerroo gama hundaan taasisaa osoo jiruu University Harmayaa irraa qabamee waggaa 7 fi walakkaa hidhaan dararamaa turee amma bilisaan bahe.Imala gara Horroo Guduruutti Jaallan isaa hidhaa irraa bilisa gadhiifan waliin godhan irratti simannaaQeerroo magaalaa Harattoon isaanii taasiameen irratti haasaa gabaabaa gootichi Dachaaasaa Wiirruun taasise kunooti.Dachaasaan haasaa isaa irratti ummanni Horroo Guduruu fi Qeerroon goota Oromoo osoo weerara Habashaa falmuu wareegamee reeffi isaa biyya Habashaatti fudhatame Abishee Garbaan akka biyya dhaloota isaatti deebi’uu fi siidaan isaas magaalota keessatti akka dhaabbatuuf dhaamsa qaama mootummaa fi ummata Oromoof dabarsee jira.


text:
Yohaannisi Xaafida
Koyro Kiitaa
Gaatha Qofaa
Hawaariya Yohaannisi xaafida koyro kiitay, nam77u ayfe qofata oykkees. Hessika nabbabeyssati Xoossaaranne iya na7aa Yesuus Kiristtoosara issifetethi daana mela minthethanaassanne he issifetethaa dhayssiya worddo timirttiyafe haakkana mela entta akeekisanaassa. He wode denddida worddo timirttey, “Xoossay benttonna ayyaana alame medhdhis. Ha benttiya alamiyanne nu asatethaa Xoossay medhdhiboonna gisho iita. Qassi ha benttiya alameynne nu asatethay nu ayyaana qohanawunne tunisanaw dandda7enna” yaagidi tamaarssoosona. Hessa guussay, koyro, Yesuusi ase gididi yibeenna. Nam77antho, issi asi ba ayyaana tunisonna de7ishe ba ashon nagara oothanaw dandda7ees yaagusu.
Hessa gisho, Yohaannisi ba kiitan, Yesuusi ase gididi yidayssa kaddiya oonikka Xoossaa na7a gidenna (4:2-3). Qassi Xoossaafe yelettida oonikka ubba wode nagaran de7enna (3:6) yaagidi xaafis.
He worddo asttamaareti, “Atotethi guussay, ha sa7aa duussas un77etethafe keyidi yeda gididi de7o” yaagosona. Hessa bolla gujjidi, “Iitanne lo77o shaakkidi oykethi gidin, qassi hara asi siiqo gidin atotethaara aybi gahetethika baawa” yaagosona.
Xaafey he timirttiya ixxidi, “Yesuus Kiristtoosi polo ase. Yesuusa ammaneyssatinne Xoossaa siiqeyssati ubbay bantta giddon issoy issuwara siiqettanaw bessees” yaagidi odis.
1 Yohaannisa kiitaa ayfe qofata
Gelo qofaa 1:1-4
Poo7onne dhuma 1:5-2:29
Xoossaa naytanne Xalahe nayta 3:1-24
Tumanne worddo 4:1-6
Siiqo ooso 4:7-21
Xooniya ammano 5:1-21
1
De7o immiya qaala
1 Nuuni koyroppe doomidi de7iya, nu haythan si7ida, nu xeellida, ayfiyaan be7ida, nu kushiyan bochchida de7o qaalabaa hinttew xaafoos. Yoha 1:1 2 He de7oy qonccin, nuuni iya be7idi, iyabaa markkattoos. Aawa matan de7iya nuus qonccida, merinaa de7uwabaa hinttew awaajjos. Yoha 1:14 3 Nuura hinttew issifetethi daana mela nuuni be7idayssanne si7idayssa hinttew odoos. Hinttew nuura issifetethi de7iya gisho Aawaranne iya Na7aa Yesuus Kiristtoosara issifetethi de7ees. 4 Nu ufayssay polo gidana mela hessa hinttew xaafoos.
Xoossay poo7o
5 Nuuni de7o gidida iyappe si7idi, hinttew odiya kiitay hayssa: “Xoossay poo7o; iyan dhumi baawa” yaageyssa. 6 Nuus iyara issifetethi de7ees yaagishe dhuman de7ikko, nu odaaninne nu oosuwan worddotoos. 7 Shin poo7on I de7eyssada, nukka poo7on de7ikko, nuus woli giddon issifetethi de7ees. Iya Na7aa, Yesuusa suuthay nagara ubbaafe nuna geeshshees.
8 Nuuni, nunan nagari baawa giikko nu nuna cimmoos; nunan tumi baawa. 9 Shin Xoossaas nu nagara paaxikko, I nu nagara atto gaanawunne nu qoho ooso ubbaafe nuna geeshshanaw, ammanettidayssanne tumaa. 10 Nuuni nagara oothibookko giikko Xoossaa worddanchcho kessoos; iya qaalaykka nunan deenna.


text:
Angawoonni Oromiyaa gameeyyiin Lama itti gaafatama isaanii irraa akka kaafaman gaazexaan biyya keessatti maxxanfamu Reporter gabaasee jira. Akka gabaasa gaazexaa kanaatti kan aangoo irraa kaafaman dura taa’aa Dhaabbata Dimokraasummaa Uummata Oromoo obbo Dhaabaa Dabalee fi itti gaagatamaa waajjira dhimmootii nageenyaa obbo Solomoon Kuchuu ti. Mootummoonni Federaalaa fi ka naannoo Oromiyaa dhimma kana ilaalchisee ibsa hin kennine.
Gabaasi gaazexaa kanaa mirkanoofnaan kun aangoo irra kaasuuf jijjiirraa aangoo ta’uuf deema.
Presidentiin mootummaa naannoo Oromiyaa fi dura taa’aan Dhaabbata dimokraasummaa uummata Oromoo duraanii obbo Alamaayyoo Atoomsaa erga du’anii booda jijjiirraan aangoo kun kan jalqabaa ta’uu isaa ti.
Itti gaafatamaa Paartii naannoo Oromiyaa bulchu kan dhaabbata Dimokraasummaa uummata Oromoo obbo Dhaabaa Dabalee angawaa gameessa naannoo Oromiyaa keessaa tokko.
Miseensa hoji raawwachiistuu IHADEG 36 keessaa tokko ta’uu dhaanis tajaajilaa jiru. Akka gabaasa sanaatti yoo ta’e garuu obbo Dhaabaan aangoo isaanii kana irraa akka ka’an murtaa’eera. Itti gaafatamaa waajjira nageenya naannoo Oromiyaa kan turan obbo Solomon Kuchuus itti gaafatama isaanii irraa akka kaafaman murtaa’eera. Waajjirri siyaasaa IHADEG xumura torban darbee wal ga’ii geggeesseen haala nageenya naannoo Oromiyaa irratti mari’achuu isaa, murtiin sun kan darbes wal ga’ii sana irratti ta’uu gabaasa sana irratti tuqameera.
Akka gabaasa sanaatti miseensa koree hoji raawwachiistuu Dhaabbata Dimokraasummaa Uummata Oromoo fi directorri waajjira abbaa taayitaa Gumurkii Itiyoopiyaa obbo Bekir Shaallee bakka obbo Dhaabaa itti gaafatmaa waajjira Dha.D.U.O ta’anii akka hojjetaniif murtaa’eera.
Gorsaan qindeessa dhimmootii uummatata kan muumicha ministeeraa Hyilamaariyaam Dessaaleny obbo Bezzuu Waaqbeekaa immoo itti gaafatamaa waajjira dhimmoota nageenyaa Oromiyaa ta’anii akka hojjetan murtiin darbeera.
Gabaasi sun madden tuquu dhaan akka ibsetti angawoonni gameeyyiin naannoo Sanaa itti gaafatama irraa akka kaafaman kan murtaa’e yeroo dhiyoo as kan geggeessame sochii mormii uummataa fi nageenyi jeeqamuu to’achuu dadhabuu isaanii irraan kan ka’e.
Ittiin ka’umsi haala naannoo Oromiyaa kan yeroo ammaa rakkoo bulchiisa gaarii ta’uu mootummaan Federaalaa fi angawoonni DH.D.U.O dubbataniiru. Taayitaa itti aanaa muummee ministeeraatti qindeessituun damee bulchiinsa gaarii fi itti aantuu dura teessuun dhaabbata dimokraasummaa uummata Oromoo aadde Asteer Maammoo kan isaan ibsanis kanuma ture.
Aadde Asteer akka jedhanitti Haalli Oromiyaa kan yeroo ammaa baatilee darban keessa sababaalee adda addaan keessumaa immoo adda durummaa dhaan sababaa rakkoo bulchiinsa gaariin kan ka’e bakkaawwan adda addaa keessatti hookkaraa fi jeequmsi jiraachuu arginee jirra. Kanaaf ittiin ka’umsi jeeqamaa fi hookkara kanaa inni ijoon rakkoo bulchiinsa gaarii ta’uu gamaaggama keenyaan adda baafannee jirra jedhan.
Rakkoo dhuma bulchiinsa gaarii Kanaan wal qabatee angawootaa fi hoogganoota waajjiraalee hojii itti gaafatamoo ta’an irrattis tarkaanfiin akka fudhatamu ibsamee tuare. Mootummaan Naannoo Oromiyaa torbanneen hanga tokko dura miseensota hoji raawwachiistota sadarkaa ol aanaa isaa waliin marii geggeesse irratti kan argaman itti aanaa dura taa’aan naannoo Sanaa obbo
Isheetuu Dessees isuma kana ibsanii tuaran.
Akkuma sababaalee jiranitti tarkaanfiin ni fudhatama. Rakkoon dandeettii yoo jiraate, rakkoon ogumaa yoo jiraate jedhan. Dandeettii ogumaa ilaalchisee hojii bakka buusuu-tu geggeessama jechuu dha. Tarkaanfiin fudhatamu isa kana ta’a. Battala hojii irra oolas jedhan.
Itti gaafatama isaanii irraa akka kaafaman kan ibsame balleessaan angawoota lamaanii bulchiinsa gaarii waliin wal qabachuu isaa gabaasa sana irratti hin tuqamne. Sochii mormii naannoo sana keessatti geggeessame ilaalchisees dirqamni isaan hin ba’in hafanis mul’inatti hin ibsamne.
Angawoota Dh.D.U.O dhimmi isaa ilaallatu bilbilaan arguuf yaaliin godhe hin milkoofne jedha Eskinder.
Mootummaan sochii mormii naannoo Oromiyaa keessatti ka’eef kan himataa ture Kongeresa Federaalistii Oromoo fi farreen nageenyaa kan ittiin jedhee fi humnootii polotiikaa biyyootii alaa jirani. Murtiin aangoo irraa kaasuuf aangoo irra gaa’uu mul’inatti ibsamee itti dabalaa argamnaan gabaasa bal’aa kan dhiyeessu ta’uu Eskinder Frew Finfinnee irraa gabaaseera.


text:
Tafsiira Suuratu Az-Zumar-Kutaa 6
Erga Rabbii olta’aa fi wanta Isarraa dhufetti haala sirrii ta’een amananii booda toltu hojjachuu fi obsuun addunyaa fi Aakhiratti mindaa guddaa argamsiisa. Namni hundarra jireenya tana keessatti tasgabbii fi gammachuu qabu nama toltuu hojjatuu fi obsa qabuudha. Sababni isaas, toltuu hojjachuun toltuu fida. Tasgabbii fi gammachuun toltuu irraayyi miti ree? Obsi immoo hojii gaarii akka itti fufan, hojii badaa irraa akka of qabanii fi yeroo rakkoo akka hin dallanne humna namaaf ta’a. Mee har’a suuratu Az-Zumar irraa waa’ee toltuu hojjachuu fi obsaa haa ilaallu. Barreefamni mataan isaa waa’ee obsaa waan ta’ef yoo dheeratellee akka obsitan isin affeerra.
“Jedhi, “Yaa gabroottan Kiyya kanneen amantan! Gooftaa keessan sodaadhaa. Addunyaa tana keessatti warra toltuu hojjataniif toltuutu jira. Dachiin Rabbii bal’oodha. Warri obsan lakkoofsa malee mindaan isaanii isaaniif kennama.” Suuratu Az-Zumar 39:10
Jedhi, “Yaa gabroottan Kiyya kanneen amantan! Gooftaa keessan sodaadhaa…”
Kana jechuun: Yaa Rasuula ykn yaa nama namoota gara waan gaariitti qajeelchu fi gorsu! Mu’mintoota dhugaan amananiin akkaan jedhiin: Gooftaan keessan akkana jechuun isaan waama: “Yaa gabroottan Kiyya kanneen amantan! Gooftaa keessan sodaadhaa.” Kana jechuun Gooftaa keessan isin uume, isin too’atu, qananiisu fi dhimmoota keessan qindeessu sodaadhaa. Rabbiin sodaachu (taqwaa) jechuun wanta Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa itti ajaje hojjachuu fi wanta Inni dhoowwe irraa fagaachun azaaba (adabbii) Isaa irraa eeggumsa godhachuudha. Kanaafu, yaa warra amantan wanta itti ajajamtan hojjachuu fi wanta irraa dhoowwamtan dhiisun Rabbiin sodaadhaa.
“Addunyaa tana keessatti warra toltuu hojjataniif toltuutu jira.”
Ihsaan (toltu hojjachuun) Rabbiin gabbaruu keessattii fi gabroota Rabbiitti tola oolu of keessatti qabata. Rabbiin gabbaruu keessatti toltu hojjachuun hadiisa Nabiyyiitiin (SAW) ibsuu dandeenya: [Ihsaan] jechuun akka waan Isa argituutti Rabbiin gabbaruudha. Yoo Isa kan hin argine taateyyu, dhugumatti Inni si arga.” Sahiih Muslim 9
Namni akka waan Isa arguutti Gooftaa isaa yoo gabbaree, ibaadaa dhugaa Isa gabbara. Sababni isaas, akka waan Rabbiin arguutti Rabbiin gabbara. Kuni ibaadaa akka bareechisuu, qulqullinnaan hojjatuu fi ikhlaasa qabaatu isa taasisa.
Gabroota Rabbiitti tola oolun immoo qabeenyaan, qaaman, beekumsaan fi kkf nin ta’a. Fakkeenyaaf, nama rakkataa qabeenyaan yoo gargaarte, nama dadhabaa mi’a isaaf yoo baadhatte ykn baachifte fi kanneen biroo tola ooludha. Gabroota Rabbii keessaa namoonni jalqaba tola oolufi qaban, haadhaa abbaadha. Kanaafi Qur’aana keessatti, akkana jechuun ajaja:
“Gooftaan kee Isa malee homaa akka hin gabbarree fi haadhaa abbaatti tola ooluu murteesse” Suuratu Al-Israa 17:23
Gabroota Rabbiitti tola ooluun akaaku baay’ee qaba. Hayyoonni gariin akkana jechuun namootatti tola oolu ibsan: azaa (rakkisuu) dhiisu, waan gaarii baasuu fi fuula diriirsudha. Namoota rakkisuu irraa of qusachuun ihsaana (tola hojjachuudha). Sababni isaas, namni namoota rakkisuu hin dhiisne tola hin hojjanne. Waan gaarii baasun waan gaarii hojjachuudha. Fuula diriirsuun immoo namoota fuula guurun qunnamu osoo hin ta’in fuula ifaa fi bashaashatin isaan qunnamuudha.
Kanaafu, ihsaanni (toltu hojjachuun)- Rabbiin gabbaruu keessatti toltu hojjachuu fi gabroota Rabbiitti tola ooludha.[1] Kana booda ibsi: “Addunyaa tana keessatti warra toltuu hojjataniif toltuutu jira.” kana jechuun, namoonni Gooftaa isaanii gabbaruu fi Isaaf ajajamuun toltuu hojjatanii fi gabroota Rabbiitiif tola oolan, addunyaa fi Aakhiratti toltuutu isaaniif jira. Addunyaa keessatti toltuun isaaniif jiru, rizqii, tasgabbii, fayyaa, gargaarsa fi kkf. Aakhiratti immoo Jannata qananiin guuttamteedha.[2]
“Dachiin Rabbii bal’oodha.”
Makkaan keessatti Muslimoonni marsaa jalqabaa irratti hoggantoota mushrikoota Makkaatin hacuuccaan guddaan isaan irra gahaa ture. Tarii kufrii irratti isaan dirqisiisuu ykn amanti isaanii haala bilisaatin gaggeessu irraa ni dhoowwu. Kanaafu, Rabbiin azza wa jalla Nabiyyii fi mu’mintoonni gara bakka amanti isaanii sirnaa fi bilisaan itti gaggeessanitti akka godaanan ajaje. Kanaafi, akkana jedhe: “Dachiin Rabbii bal’oodha.” Kana jechuun dachiin Rabbii bal’oodha, kanaafu dachii keessatti bakka Gooftaa keessan itti gabbartanii fi amanti keessan itti gaggeessu dandeessanitti godaanaa.[3]
Namni bakka tokkotti amanti ofii gaggeessu yoo dadhabe bakka biraatti deemun amanti isaa gaggeessu danda’a. Karaa keessattii fi bakka itti deemutti rakkoon yoo isa qunnamee fi Rabbii olta’aaf jedhe obse, mindaa guddaa daangaa hin qabne akka argatu haa yaadatu. Kanaafi itti aanse akkana jedha: “Warri obsan lakkoofsa malee mindaan isaanii isaaniif kennama.”
Obsi gosoota sadii qaba:
1-Rabbiif ajajamu irratti obsuu
2-Rabbiin faallessuu irraa obsuu-hojii badaa hojjachuu irraa of qabuu
3-Murtii Rabbii irratti obsuu- kan akka balaa, rakkoo fi kkf irratti obsuu
Kanniin keessaa obsii hundaa caalu Rabbiif ajajamu irratti obsuudha. Itti aanse Rabbiin faallessu irraa obsu. San booda murtii Isaa irratti obsuu.
Rabbiif ajajamu irratti obsuu jechuun wanta Rabbiin olta’aan itti ajaje hojjachuu fi bakkaan gahuu itti fufuudha. Rabbiin faallessu irraa obsuu jechuun qalbiin, arrabaa fi qaaman hojii Rabbiin olta’aan dhoowwe hojjachuu irraa of qabuudha. Fakkeenyaf, kufrii, shirkii, nifaaqa hojii qalbiin wal qabatan waan ta’aniif irraa of qusachuu barbaachisa. Hojii badaa arrabaa fi qaamaniis irraa of eegu barbaachisa. Murtii Rabbii irratti obsuun immoo yommuu balaa fi rakkoon nama tuqu, dallanuu dhiisu fi wanta hin hayyamamne hojjachuu irraa fagaachudha.
Kanaafu, namoonni gosoota obsaa sadan kana qaban, Aakhiratti mindaan isaaniif kennamu daangaa hin qabu. Lakkoofsaa fi safara malee isaaniif kennama. Kuni hundi sadarkaa fi bakka sabriin (obsii) Rabbiin biratti qabu agarsiisa.[4]
“Jedhi, ‘Dhugumatti, ani amanti Isaaf qulqulleessuun Rabbiin akka gabbaru ajajame. Jalqaba Muslimootaas akka ta’u ajajame.’ Jedhi, ‘Gooftaa kiyya yoo faallesse, dhugumatti adabbii Guyyaa Guddaa nan sodaadha.’” Suuratu Az-Zumar 39:11-13
“Jedhi, ‘Dhugumatti, ani amanti Isaaf qulqulleessuun Rabbiin akka gabbaru ajajame.” Kana jechuun yaa Rasuula namootaan akkana jedhi: Rabbiin anaa fi namoota na hordofan ibaadaa Isa tokkichaaf qulqulleessutti ajaje.[5]
Ibaadan hiika lamaaf itti fayyadaman:
Hiikni 1ffaan: Rabbiif gadi jechuu fi of xiqqeessudha- kuni sochii gabrichaati.
Hiikni 2ffaan: wanta ittiin gabbaran- kuni hojii ibaadaati. Hiikni sheykhul Islaam ibn Taymiyah ibaadaaf kenne hiika kana irratti ta’a: “Ibaadaan dubbii fi hojiwwan keessaa fi alaa irraa wanta Rabbiin jaallatu fi itti gammaduu hundaaf maqaa wali galaati. Salaanni, zakaan, soomni, hajjiin, dhugaa dubbachuun… fi kkf ibaadaa irraayyi.”[6]
Mataan ibaadaa du’aayi dha. Ibaadaan Rabbii olta’aaf malee homaafu hin ta’u.
Amantii keessatti Rabbiif hojii qulqulleessu jechuun hojii amanti hunda shirkii, riyaa (na argaa) fi makaa isaan lamaanii irraa qulqulluu gochuudha. Akka lugaatti ni jedhama: Akhlasa shay’a-kana jechuun wanta tokko makoo irraa qulqullesse, dhinbiibee.
Hojiin namni hojjatu shirkii irraa kan qulqullaa’e fi dhinbibamee ta’uu qaba. Yoo shirkiin itti makame, hojii san ni balleessa. Hadiisa Qudsi Muslim gabaase keessatti Rabbiin azza wa jalla ni jedha:
أَنَا أَغْنَى الشُّرَكَاءِ عَنِ الشِّرْكِ مَنْ عَمِلَ عَمَلاً أَشْرَكَ فِيهِ مَعِي غَيْرِي تَرَكْتُهُ وَشِرْكَهُ “.”
“Ani sharikoota hunda caalaa shirkii irraa dureessa. Namni Anaan ala waan biraa Natti qindeessee hojii tokko hojjate, isaa fi shirkii isaa dhiise. ” Sahiih Muslim 2985
Kana jechuun, Anaan ala wanti jiru Na waliin hirmaachu irraa Ani Dureessa. (Ani Tokkicha hirmaannaa hin barbaannedha.) Namni hojii tokko Anaa fi kan biraatiif hojjate, hojii kana isarraa hin fuudhu. Kana irra, kan biraa kanaaf dhiisa. Wanti barbaadame, hojiin nama “na argaaf” hojjatuu baaxila (ni bada), mindaan keessa hin jiru. Sababa kanaanis nama dilii (cubbuu) hojjate ta’a.[*]
Diini-jechuun ajajamuu fi masakamuudha. Ni jedhama: “daana nafsahu” kana jechuun nafsee ofii gadi xiqqeesse, akka ajajamtu godhe. Jechi “diin” jedhu hiika jazaas ni qaba. Kana irraa kan ka’e Guyyaan Qiyaamaa “Yawmu diin” jedhame.[7] Guyyaa Murtii jazaa itti argatan.
“Jalqaba Muslimootaas akka ta’u ajajame.” Kana jechuun: Yaa Rasuula (Yaa Ergamaa) akkana isaaniin jedhi : ani gara Gooftaa isaanitti namoota kan waamuu fi qajeelchu waan ta’eef ani nama jalqabaa wanta itti ajaju hojjatuu fi nama jalqabaa Rabbiif harka kennuudha.[8]
Muslim jechuun wanta Rabbiin itti ajajee hojjachuu fi wanta Inni irraa dhoowwe dhiisun nama ajajamuu fi masakamuudha.[9]
Jedhi, ‘Gooftaa kiyya yoo faallesse, dhugumatti adabbii Guyyaa Guddaa nan sodaadha.’
Kana jechuun: Namootaan akkana jedhi yaa Rasuula: Rabbii kiyya faallessuun wantoota Isaa gadii yoo gabbare yookiin wanta hojjachuu qabu dhiisuun yoo Isa faallesse yookiin wanta dhiisu qabu hojjachuun yoo Isa faallesse, adabbii Guyyaa Guddaa du’aa fi kaafamu booda dhufun sodaadha. Guyyaan Guddaan kuni Guyyaa Qiyaamaati.[10] Ma’asiyaan (faallessuun) dhimma lamaan ta’a: Takkaa wanta itti ajajaman dhiisu takkaa immoo wanta irraa dhoowwaman hojjachuudha.[11] Guyyaan Qiyaamaa Guyyaa garmalee ulfaataa ta’e fi adabbiin itti cimu waan ta’eef Guyyaa Guddaadha. Namni Guyyaa Guddaa kana keessa nagaha kan itti ta’u, yoo wanta Rabbiin itti ajaje hojjatee fi wanta Inni irraa dhoowwe dhiisedha. Wanti guddaan Rabbiin olta’aan itti ajaje Isa qofa gabbaruudha. Wanti guddaan irraa dhoowwe immoo shirkiidha. Kanaafi, itti aanse ni jedha:
“Jedhi, ‘Amanti kiyya Isaaf qulqulleessuun Rabbuma qofa gabbara. Isaa gadiitti wanta feetan gabbaraa.’ Jedhi, “Dhugumatti kasaartonni kanneen ofii fi maatii isaanii Guyyaa Qiyaamaa kasaaraniidha. Dhugumatti! Suni isumatu kasaaraa ifa bahe.” Suuratu Az-Zumar 39:14-15
In sha Allah kutaa itti aanu keessatti ibsa aayah tanaa itti fufna…
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 112-113, Ibn Useymiin [2] Tafsiiru muyassar-459[3] Madda olii, ma’aariju tafakkuri-12/178[4] Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 116-117, Ibn Useymiin, Tafsiiru Sa’dii-847[5] Tafsiiru Muyassar-460[6] Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 121, Ibn Useymiin[7] Ma’aariju tafakkuri-12/182[8] Tafsiiru Sa’dii-847[9] Ma’aariju tafakkuri-12/182[10] Madda olii[11] Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 129
[*] Islamweb.net, Shariih Sahiih Muslim 18/116, Imaamu Nawawi


text:
Qabsoon keenya Amma Walabummaa Oromiyaa, Amma Bilisummaa Oromootti!
Baarentuu Gadaa Irraa, Ebla 6, 2018
Bubbeen siyaasa kijibaa impaayeera itiyooophiyaarraa asiif achiin bubbiseef qabsaawaan, sabboonaan kaayyoo isaa kan ganamaa,qabsoo mirga abbaa biyyummaa Oromoo dhugoomsuuf, bilisummaa Oromoo bakkaan gahuuf gaggeessaa jirurraa duubatti jedhu hin jiru. Eeyyee holola diinaatiin namuu hin seesu. Hin burjaaja’usi. Uummanni Oromoo holola fakkeessii diinni qindeessee maqaa isaatiin afarsaa jiruunis mirgi koo kabajame, bilisoome jedhee sirba gammachuutin lafa qaaccessu hin jiru. Yoo jiraate diraamaan diinni waggoota 27n darbaniif dalagaa ture kan isaaf hin gallee dha.
Wayyaaneen waggoota 27n darbaniif gaafiin mirga abbaa biyyummaa Oromoo akka hin dhugoomne hanqisuuf, walabummaan Oromiyaa fi bilisummaan ummata Oromoo akka hin milkoofne karaatti kutuuf carraaqaa turte. Wayyaanen hidhaa, dararaa fi ajjeechaa dabalatee hololli Oromoo irratti hin gaggeessiin hin turre. Oromoon irree tokkoon akka inni mirga abbaa biyyumma, bilisummaa isaaf hin kaane, yoo ka’ees cichee akka itti hin fufne shira hedduu raawwachaa ture. Haa ta’uutii guyyaan guyyaa caalaa, barris bara keessaa akkuma jedhamu san Oromoon akka diinni yaade dhiisee walfaana ka’uun, cichee loluun injifannoolee har’a wayyaanee dhiphisaa jiru kana argamsiisuu danda’eera. Qabsoon bilisummaa Oromoo ABOn durfamu kaayyoo eegaleef, walabummaa Oromiyaa bilisummaa Oromoo dhugoomsuuf itti dhihaateera. Mootummaa gabroonfataa TPLF /EPRDF dhiibee kufaatii jalaan gaheera. Xumurri sirnichaa dhihaachuu mallattooleen har’a Impaayeera Itiyoophiyaa keessa jiran mirkaneessaa jiru.
Roga kamiinuu hoo deemame, alaa manatti Oromoon har’a galiin qabsoo bilisummaa Oromoo ABOn durfamuu maal akka ta’e ni beeka. Beeku qofas osoo hin taane akka galma gahuuf waan danda’u hunda gumaachaa jira. Daa’ima sd. 1ffaa barattuurraa kaasee amma hayyoota yunvarsitoota adda addaatti baranii fi barsiisaniitti, kan Oromoon qabsaawuuf mirga abbaa biyyummaa, walabummaa fi bilisummaa ofii dhugoonfachuuf ta’uu beeku. Kana dhugoomsufis qabsoo, FXG gaggeeffamaa turee fi jiru keessattis kan hirmaachaa jiran, gootonni hirmaatanii wareegama adda addaa kaffalan danuudha. Kun amma Oromoon mirga abbaa biyyummaa isaa gonfatutti hin dhaabbatu. Halli amma Oromiyaa keessa jirus kanaaf ragaadha.
Wayyaaneen hidhaa, ajjeechaa fi dararaa waggoota 27n darbaniif Oromoo irratti gaggeessaa turteen uummata Oromoo jilbiifachiiftee jiraachuuf yaaltee jirti. Garuu hin milkoofneefi. Uummanni Oromoo addatti qabsaawonni qeerroon ilmaan isaa guyyaarraa guyyaatti heddummaachaa, jabaachaa fi cichitoota ta’uun dura dhaabbataa turaniiru. Ittis jiru. Kan ulee diinaaf hin jilbeenfanne, hololaaf gurra hin kennine ta’aa dhufan. Qawwee Wayyaanee duras dhaabbatanii daawoon, daawoon wayyaanee!, Wayyaaneen nurraa haa butu, haa kuftu jechaa jiru. Amma Wayyaaneen buqqaatuttis qabsoon, FXGn kan duubatti hin deebine ta’uun amma dinaafis firaafis mirkana.
Torban tokko dura Murni gabroonfattuun TPLF/EPRDF miseesnsa dhaaba bixxiltee ergachaa turte miseensota OPDO keessaa kan Dr. Abiyyi Ahimad jedhamu maqaa Oromootiin hogganaa EPRDF godhu kan quba hin qabne hin jiru. Ebila 2 bara 2018 ammoo paarlaamaa fakkeessii ergamtoota isiitiin guutametti dhiheessitee, ergamaa kana ergama biraaf ministeera muummee fakkeessii gootee muddee jirti.
Wayyaaneen muudama ergamaa kana boodas angoon karaa nagahaa tokkorraa tokkootti cehe jettee hololaan lafa dirrisiisaa turte. Jabummaa, hayyummaa, nama jijjiramaa ta’uu Abiyyi Ahimadis tuultee karaa midiyaa ishii holola baayyee gaggeessaa jirti. Kanneen sirba baasanii abbaa jijjiramaa ta’uu nama kanaa dhaadhessanis jiru. kun hunduu garuu soba, holola sobaatii. Aangoon jijjirame hin jiru, Abiyyi Ahimad bakka Hayilamaariiyaam Dassaalanyi buufame, ykn wayyaaneen qabsoo FXG Oromootiin dhiphatte H/Dassaalanyi bakkaa kaaftee Abiyyi ykn Abiyoot Ahimadiin bakka buufte malee jijjiramni dhufe hin jiru, kunis kan ta’eef dhiphuu qabsoon Oromoo itti bulcheen malee fedhiin ykn jaalataniiti miti.
Filannoon gaggeeffames akkasuma hin ture. Abiyyi ykn Abiyootiif kan kenname muudama. Oromoo nurraa qabbaneessi muudama jedhuudha. Dhugaan turee fi jiru kana. Dhugaan kana ta’ee osoo jiruu ergamtoonnii fi garaaf bultoonni garuu waan galii qabsoo Oromoo hin beekneef akka waan Oromoon OPDO keessaa nama tokko ministeera muumee naaf godhaa jedhee qabsaawaa, dhiiga isaa dhangalaasaa tureetti muudamuu Abiyyi Ahimaditti lafa qaaccessu. Kan baayyee nama ajaa’ibu ammoo ergamtoonnii fi garaaf bultoonni biyya keessaa fi alaa lafa nagahaatti lafa qaacceessan kun ofii of-gowwoomsanii fi burjaaja’anii nama biraas burjaajeessuuf yaaluu isaani ti. Akka isaan yaadanitti akka inni kuniis yaadu kufaa ka’aa jiraachuu isaanii ti. Ergamtoonni kun holola Abiyyi rakkoo uummata Oromoo furuuf dhufe, mirga Oromoo kabachiisuuf dhufe jechuun waan hin fakaanne nama qabsiisuuf tattaafatu. Garuu hin milkoofnefi, holola dharaa kanaan yomiyuu hin milkaawanis.
Fakkeessitoonnii fi ergamtoonni garaa malee mataa hin qabne kun Oromoon akka isaan caalaa Abiyyiin beeku quba hin qabani. Abiyyi Ahimad guddisa wayyaanee ta’uu Oromoon har’a osoo hin taane waggoota danuu dura beeka. Muudamni isaas Oromoof dhimmamamee osoo hin taane akka mootummaa Wayyaanee /EPRDF tajaajiluuf, qabsoo uummata Oromoo yoo danda’e dhaamsee yoo dadhabe qabbaneessee sirnichaaf bara bittaa fi saamichaa dheereessuuf akka ta’e beekamaa dha. Warri burjaaja’anii nama biraas burjaajessuuf yaalan garuu garaan isaanii waan mataa isaanii injifateef kana quba hin qabani.
Muudamni Abiyyi Ahimad diraamaadha, Wayyaaneen diraamaa bu’aa hin qabne hojjechaa jirti, diraamaan kun gongumaa humrii isii hin dheeressu. Oromoon Abiyyis ta’ee Oromoon biraa sirna Wayyaanee /EPRDF jalatti yoo muudame akka jijjirama wayiituu hin finne ni beeka. Gaafiin mirga abbaa biyyummaa Oromoo TPLF EPRDF jalatti deebi’uu hin danda’u. Mirga abbaa biyyummaa mitii sirna wayyaanee jalatti gaafiin bulchiinsa gaariituu akka hin deebi’iin waggoonni 27 bara bittaa wayyaanee kan amma mummicha ministeeraa Itiyoophiyaa ta’e koloneela waraanaa, ministeera waajjiroota adda addaa itti ta’ee keessatti taajijilaa ture darban ragaa bahaniiru.
Har’a uummanni Oromoo baddaa gammoojjitti, baadiyyaa magaalaatti haala Wayyaaneen itti jirtu quba qaba. Kan tarii faajja’e yoo jiraate ammoo sirna Wayyaanee/EPRDf keessatti ergamtoota akka miseesnoota OPDO warra waggoota 27 amantummaan wayyaaneef tajaajilaa turanii miti osoo ministeerri muummee dhaabooleedhuma mormitootaa jedhamanii fi karaa nagahaa ni qabsoofna jedhanii waggoota 27n darbaniif hidhamaa fi gadi dhiifamaa biyya san keessa socho’aa turan keessaawuu aangoon ministeera muumee kun kennamee amma wayyaaneen biyya sanaa hundeen hin buqqayinitti jijjiramni dhufu hin jiru. Kan jijjiramni dhugaa dhufu awwaala wayyaanee qofa irratti, gaafa wayyaaneen aangorraa kaatee ummattoonni biyyatti keessumaa Oromoon gatii dhiiga isaa mirga abbaa biyyummaa dhugoonfate qofa. Kan ABOn/WBOn/qeerroon Oromoo walumaa galatti kan uummanni Oromoo qabsaawaa turee fi jiruufis kanumaafii. Amma kun dhugoomutti ammoo holola fakkeessii gaggeeffamuun Oromoon sobamu hin jiru. Jiraachus hin qabu. Diinni maqaa Oromootin ergamtoota isaaf aangoo hireef gammachuun lafa qaacceessuuniis ofuma taajjabsiisuu yoo ta’e malee bu’aa hin qabu. Kan ta’uu qabu holola fakkeessii kanaaf osoo gurra hin kennin qabsoo eegalame, FXG bakkayyattuu finiinsanii itti fufuu dha. Qabsoon keenya Amma Walabummaa Oromiyaa, Amma Bilisummaa Oromootti waan ta’eefi!


text:
President Barack Obamaan, haleellaa mana sirbaa halkanii jaalalleewwan saala wal fakkaataa ka magaalaa Orlaando, kutaa Floorida irratti namni ajjeechaa jamaa raawwate garee finxaaleyyii alaattii kallattiin hidhata qabaachuu isaaf ragaa qabatamaan hin jiru jedhan.
Namni kun odeeffannoo finxalessummaa marsariitii irratti faca’uun kaka’e jechuu dhaan Obaman White House keessatti tuuta oduuf ibsanii jiru.
Kan umuriin waggaa 29 waardiyyaa fi maatii Afgaanistaan irraa dhalate lammiin Ameerikaa Omar Mateen mana sirbaa halka’nii Orlando Florida keessatti dhukaasa jamaa walitti-qabame yeroo tokko fixeen lubbuu namoota 50 ta’uu yoo galaafatu kanneen 50 ol ta’an immoo madeessee jira. Omar dhukaasa poolisii waliin geggeessameen du’e.
Dhukaasa lubbuu hedduu galaafate kana yeroo xiqqoo dura – daandii telefoonaa yeroo rakkoo hatattamaatti bilbiluudhaan - Hoogganaa garee Islaamik Isteets – Abubaka Al-baagdaadii hordofuuf akka waadaa seene kamn dubbate – namni haleellaa sana geggeesse – Omaar Maatiin, akka waan sammuu fi qalbiidhaan tasgabbaawaa hin ta’iinitti dubbatamaa ture.
Garuu, abbaan isaa – Sediiq Matiin, Kaleessa madda-oduu Televiiziyonaa NBC-n gaafatamee deebii kenneen akka ibsetti, haleellaan ilma isaatiin geggeessame – fiinxaalessummaa amantii waliin kan hidhata hin qabne ta’uu dubbatee ture.
Dhabbbanni Tika Nagaa Federaalaa, kan Yunaayitid Isteets – FBI -- garuu, bara 2013 fi 2014 keessa nama amma haleellaa geggeesse – Omaar Matiiniin, waa’ee of-wareegaa Syria keessatti halelelaa Boombii geggeesse tokko waliin hidhata qabaachuu fi dhiisuu isaa ka qorate tahuu dubbata. Garuu, si’a lamaanuu, walaba gad-lakkisame – jedha. Prezidaantiin Yunaayitid Isteets – Baaraak Obaamaa, haasawa isaanii madda-oduun tamsaasameen, haleellaa kana – akka gochaa shorokeessummaa fi jibbinsaatti balaaleffatan.
“Sanyii, saba-lammummaa, amantii yokaan akaakuu saalaa fedhe iyyu tahe, haleellaan lammii Ameerikaa tokko irratti geggeessame haleellaa hunda keenya irratti geggeessame akka tahe nu hubachiisa kun. Safuu bu’uraa fi kabajaa akka biyyatti qabnu irratti haleellaan shororkeessummaa fi jibbinsaa kam iyyuu geggeessamu safuu keenya hin jijjiiru – jedhan – Prezidaant Obaamaan.”
Haleellaan kun, caasaa shororkeessotaa Addunyaa irraatiin ijaaramee ka geggeessame otuu hin taane, shororkeessummaa biyya keessatti guddatee ka’e – jechchuun kan hubachiisan Prezidaant Obaamaan – Omaar Saadiqii Matiin, nama odeeffanbnoo shororkeessummaa Interneetiin tamsaasamuun kaka’ee haleellaa kana raaw’ate ta’uu eeran.
Halellaa kanaa booda, rifaatuu fi balaaleffanaan --- Prezidantii Afghaanistaan – Ashiraaf Gaanii, Muummicha-ministaraa Israa’el – Benjaamin Netaanyaahuu, Hoogganicha Kaatoolika Roomaa – Poop Fraansis, Mootittii Briteen – Elizaabeetii fi Hoogganoota Musliimaa Ameerikaa dabalee hoogganoota Addunyaa irraa dhaga’amee jira.