text:
Sadaasa 30.2015 Naqamte
Mootummaan Wayyaanee Ogeessota fayyaa kanneen tarsiimoo sirna abbaa irree Wayyaanee hin fudhatanii bifa siyaasaan ogeessa fayyaa jedhaman leenjiin siyaasaa ogeessa maraaf laatamuu qaba jechuun magaalota akka Hawaasaa, Jimmaa, Maqalee, Adaamaa fi Baahirdaaritti laatamaa jira. Kanuma irraa ka’uun guyyoota lamaan duraaf dhimma rakkoo fayyaa hawaasa biyyattii waggaa 25 boodas fooyyee akka hin agarsiisin jiruu fi kunimmoo hanqina geggeessumaa sadarkaan jirurraa kan maddu ta’uu kaasanii mari’ataniiru. Ta’us ogeessotni fayyaa quuqama hawwaasaa qabanii fi mootummaa kana ifatti morman hanqinni kun kan madde imaammatichi haala qabatamaa biyya keenyaan utuu hin qoratamin kallattiin biyyoota alaarraa kan fudhatame ta’uu, hooggantootni tajaajilamuu hawaasaa utuu hin ta’in gabaasa miidhagsuu fi baay’isuu kan filatanii fi kunimmoo dhaabichumarraa kan baratan ta’uu, akkasumas hojjettootni ekistenshiinii fayyaa gandatti ramadaman hojii siyaasaa malee waayee fayyaa hawaasichaaf yeroo kan hin qabne ta’uu ifatti itti himaniiru.
Guyyoota lamaan kanaan booda, waliigalatti ajandaan fayyaa dhiifamee gara saamicha lafaa kana mariisisuutti kan galan yoo ta’u, guyyaa hardhaa aanga’oonni Pilaazmaa TV dhaan galmoota shanan kanaaf ibsa Guyyaa hardhaa, Sadaasa 30, 2015 kennaniin “Dhimma Maaster Pilaanii Finfinnee Kan Mormu Dhiphootaa Fi Ergamtoota Isaaniiti, Dhimmi Kun Dhimma Misoomaati, Misooma Dura Kan Dhaabbatummaa Daandiirraa Maqsuuf Qophiidha” jechuun qaanii malee, tuffii uummata Oromoof qaban ibsuun dhaadannoo isaanii irra deebi’aniiru. Ogeessotni Godinaalee Oromiyaa garaa garaarraa bakkichatti argamanis tokkummaan yaadicha mormuuf ejjennoo qabatanii jiraachuu isaanii gabaasaan bu beeksisaniiru. Keessaayyuu guyyaa borii mormiu ol anaan akka mudachuu danda’u ni eegama. Kanaaf jedhan Qeerroleen Ogeessotni Fayyaa, dhiimi kun dhimma lafaaf lafee keenyaati waan ta’eef salphumatti Ameen jedhamee kan fudhatamu miti, uummatni Oromiyaa Lixaarraa akkuma wareegama kaffalaa jiru, qaamonni Oromiyaaf dhaabbatan marrii fi lammiilee fi jaallattootni Oromoo gamtaan ka’uu qabu, jechuun ejjennoo isaanii ibsaniiru.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Iyyannoo Barattoota Oromoo Yuunibarsiitii Harammayyaa
Bulchiinsa Yuunibarsiitii Harammayyaaf
Harargee
Nuti dargaggootni barattootni Oromoo yuunibarsiitii Harammayyaa DUULA cunqursaa fi Gidiraa Maqaa Master Plan Finfinnee fi Magaalota Oromiyaa Federaala jala galchuuf Caffeen Oromiyaa raggasisee jiru wayita dhageenyetti gadda guddaatu nutti dhagaa’ame. Uummatni keenya Oromiyaa badhaatuu keessa utuu jiruu mootummaa isa misoomsuu fi mootummaa wabii uummataa dhaabbatu dhabuun balaa beelaan lafarraa duguugame dhumaa jiruu yeroo aginuutti obsinee tenyee ilaaluuf boqonnaa dhabnee waan jirruuf iyyachuuf dirqamnee jirra. Bara 2014 Karoora master plan Finfinnee hin fudhannu jennee gaaffii mirga abbaa biyyummaa karaa nagaan waan gaafanneef mootummaan EPRDF/TPLF/OPDO jedhaman humna waraanaa of harka qabu nurratti bobbaasuun ilmaan Oromoo dhobbootaan lakkaa’aman daa’imman ganna 8 hanga manguddoo ganna 80tti kanneen umriin isaanii keessatti argamu dabalatee ilmaan Oroomoo guyyaa saafa loltoota mootummaan ajjeefamaniif mootummaan itti gaafatamummaa fudhachuu diduun dhiiga ilmaan Oromoo irra ejjechuun karoora master plan Finfinnee fi Karooraa Magaalota Oromomiyaa Federaalaa jala galchuuf dabballoota mootummichaa kan maqaaf ‘ Caffee Mootummaa naannoo Oromiyaa’ ofiin jedhan karoora master plan Finfinnee fi Magaaloota Oromiyaa federaala jala galchuuf karoorfame kan raggasisuun gadda gadda caaluu nutti ta’ee jira. Iyyannoo Barattoota Oromoo Dhaabbilee Barnoota Olaanoo Hunda Irra.pdf 22
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Sadaasa 30,2015 Ayiraa Gullisoo
FDG har’a Sadaasa 30,2015 Oromiyaa dhaabbilee barnootaa fi godinale garagaraa keeysatti itti fufee jira.
Odeessa amma nu qaqqabaa jiruun
1.Godina wallagga lixaa aanaalee garagaraa keessatti torbee darbe FDG finiinee jiru osoo wal irraa hin cinne hanga har’aatti jabeeffamee itti fufeera. Bifa haaraadhaan har’a barattootni mana barumsaatii bahuudhaan Wallagga aanaa Aayiraa keessatti dhagaa fi dullaa qabachuun dhaadannoo dhageesisaa humna waraana wayyaanee diddaa kana dura dhaabbatuuf ramadame waliin lola gaggeeysaaa oolaaniru. Barattoota deggeruudhaan qonaan bulaan diddaa magaala Ayiraatti barattootaan qabateen itti hirmaachuudhaan wal’aansoo fi dhaadannoo dhageesisaa jiru. Maanguddooliin akkasuma gaaffii barattootaa ni deggerra jechuun daandii bahan. Sagalee barattootaa dhaadannoo dhageessifameen sirbootni qabsoo sa’a kana ganama irraa kaasee kan itti fufeedha. Godinaalee mara magaalota keessattis haaluma wal fakkaadhaan itti fufee jira.
2.Dhaabbilee barnootaa garagaraa keeysattis diddaan qabatee akkuma jiru har’a Yuuniversitiin Haromayyaa hiriira bahaniin dhaadannoo dhageesisaa kan turan yoommuu tahu waraanni wayyaanee kora bittinneessaa fi waraanni agaazii jedhamu barattoota dhaanuu irratti kan argameedha. Barattootni hedduun kan miidhaman yoo tahullee diddaan barattootaan qabate kan itti fufee hn dhaabbatiin jiruudha.Yuuniversitii biroon Mattuu, Jimmaa, Amboo fi Adaamaa dabalatee humni waraanaa naannoshee buufatee akka jirus Qeeyroon nuuf addeessee jira.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Sadaasa 30,2015 Gabaasa Qeerroo Jaarsoo
Wallagga Aanaa Jaarsoo baadiyyaalee adda addaa fi gandoota baadiyyaa Haro Birruu jedhamu keessatti uummanni gamtaan ka’ee diddaa guddaa deemsisaa jira.
FDG aanaa kana keessatti ta’een wal qabatee barattooti Oromoo sadii rasaasa Wayyaaneen rukutamanii buufata fayyaa aanaa Jaaroo keessatti waldhaanamaa jiru haala Kanaan barattootaa fi qonnaan bulaa akkasumas jiraattota aanicha keessaa manneen hidhaatti guuraman hedduu waan ta’aniif ammatti guutuutti adda baafachuun nama dhiba.
Haala walii galaan aanaan Jaarsoo qabsoo farra gabrummaa olaanaa keessa galanii jiru,waraanni Wayyaanee humnaa ol ta’uu irraan humna dabalataa Gimbii irraa yaammatee naannichi dirree lolaa fakkaachuun waraana Wayyaaneef buufata ta’aa jira.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Sadaasa 30,2015 Qeellam
Godina Qellem Wallaggaa aanaa Jimmaa Horroo keessatti halkan edaa dargaggootni goototni Oromoo dhaadannoo dhageesisaa fi waraqaa qabsoo adda addaa maxxansaniin FDG qonnaan bulaa, hojjetaa fi maanguddoota osoo hin jenne saamicha lafaa fi karoora Maaster Pilaanii dura dhaabbannee fesheleessuu mirkaneessu qabna jechuun diddaa taasifamaa buleen har’a itti fufee jira. akka maddi odeessa nu gahe ibsutti kaleesa sadaasa 29/2015 manneen uummataa keesattuu dargaggoota mana qaban sakatta’aa ooluun gabaafamee jira. sakatta’iinsi taasifame kunis diddaa kan itti jabeesseedha. Halkan edaa mirga keenyaaf ni falmanna, oromiyaaf ni wareegamna jechuun barattootni godina Qellem aanaa garagaraa keessatti waraqaa maxxansanii buluun kan beekame yoommu tahu har’a akka odeessi nugahetti aanaa Jimmaa Horroo keessatti FDGn finiinaa jiruun dargaggootni fi barattootni humna waraana wayyaaneen ukkaamfamaa jiru. Humni waraanaa magaala Jimma Horroo keessa buufatee dirree waraanaa fakkeessanii jiru. Dhaadannoon barattootaa itti fufe. Qonnan bulaan, xiqqaadhaa hanga guddatti, milishootni fi deggertootni QBO hunduu FDGtti hirmaatanii jiru. Ganama kanaaf isin FDG qindeessitu jedhamee kanneen ukkaamfaman keessaa dargaggoota muraasa maqaan nu qaqqabee jiru
- Saamu’eel Masgabaauu –barataa
- Abbushaa Buzaayyoo- barataa
- Raamataa Tashoomee
- Raamataa Solomoon
- Milkiyaas Addisuu fi
- Saamsoon Solomoon
Kanneen jedhaman sabboontotaa fi Qeerroo oromoo magaalaa Jimmaa Horroo keessaa har’a lafa barii sa’a 12:00tti ijoolleen kunneen waraanan qabamanii bakka buuteen isaanii dhabame.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Sadaasa 30,2015 Goototni barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Harammayyaa Warraaqsaa FDG dhoosuun gaaffii Mirga Abbaa biyyummaa dhiyeeffachuun karoorri Master Pilaanii Finfinnee fi Labsii Magaalota Oromiyaa mormuun Warraaqsa Finiinsuun Waraana Wayyaanee Waliin Waldura dhaabbatan.
Goototni Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Harammayyaa FDG golee Oromiyaa dhihaa keessatti finiinaa jiru daran jabeessuuf har’a ganama barii irraa eegaluun gaaffii Mirga Abbaa biyyummaa fi Mormii master Pilaanii Finfinnee fi labsii magaalota Oromiyaa Mormuun FDG bifa jabaa ta’ee fi qindaa’een Iyyannoo gaaffii mirga Abbaa biyyummaa Oromoo gaafatuufi duula duguuginsa sanyii maqaa master Pilaanii Finfinnee fi Magaaloota Oromiyaan wal qabateen Mootummaan abbaa irree Wayyaanee uummata Oromoo qe’ee fi qabeenyaa dhabsiisuuf karoorfatee Oromoo
lafarra duguuga jiru irrattimormii guddaa dhiyeeffachuun .
Iyyannoo gaaffii waliigala rakkoo haala yeroo uummata Oromoo mudatee jiruu irratti qindeeffachuun gaaffiilee 11 kan of irra qabuu aangawoota bulchiinsa Yuunibarsiitii Haramayyaatti kennuuf sochii gochaa akkuma jiranitti Waraanni Wayyaanee Mooraa Yuunibarsiitii Harammayyaa marsee eegaa jiru mooraa cabsee seenuun brattoota irratti dhukaasa banuun dirree waraanaa fakkeesse jira. Goototni barattootni Oromoo afaan qawween gaaffiin mirga abbaa biyyummaa karaa nagaa dhiyeeffachaa jirruu hin ukkanfamuu, hidhaa, du’aa fi waraanaan roorrifamuu hin sodaanuu jechuun FDG itti fufuun waraanaa Wayyaanee waliin yeroo amma kanatti wal jala dhaabbachuun falmii guddaatu gaggeeffamaa jira, aangawoonni mootummaa bulchiinsii yuunibarsiitii Harammayyaa gaaffii barattoota irraa fuudhuu diduun waraanaa itti bobbaasuun waraana guddaa mooraa Yuunibarsiitiitti seensiisuun Yuunibarsiitiin Harammayyaa dirree waraanatti waan jirjjiramtee jirtuuf Barattootni Oromoo mooraa gadi gadhiisuun gara uummataatti bahaa jiraachuun ibsame, yeroo amma kana warraaqsii haalan jabaatee waan itti fufee jiruuf Qeerroon gabaasa irraa jalaan ni dhiheessa.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...


c: text/html

text:
Akka oduu Liibiyaa fi Somaaliyaa dhufteetti Turkiin hujii tana jabeessitee itti jirti. Liibiyaa abbootii waraanaa lamatti wal irratti qabee gama gamaan bulchuutti jira.Tokko Waraana GNA kaan waraana ammoo LNA jedhanii maqaa baafatan.
Akka daarekterii meediyaa waraana Libiyaa Col.Khaled Mahjoub TV Arabaa irratti torbaan dabre jedhetti,Turkiin milishoota Tiripoolii jiran gargaartee dira Sirtee lolanii deebisuuf warrra nama fixu kuma hedduu achitti duulchifte.
Warra hujii akkanaatiif Somaalii filatan jedhan ammoo achi gahuu fi dhibaachuun mirkanaa miti.
Tokkummaan Mootummootaa Liibiyaa bulchiinsa GNAti bulchiinsa jedhee gargaara.Liibiya muummee ministeraa Fayiz Al Saraaj jedhee gargaara Tokkummaan Mootummootaa.
Waraanii kun Sirtee humna waraana Kaliifaa Haftaar ka maqaa LNA beekan irraa deebifachuuf loluutti jira.
Qataarilleen akkuma Turkii Sirtee deebisuun Somaalota hedduu duulchisuu kurfoo jirti ykn ammoo duulchisuuyyuu hin ooltu jedha.Footoo waraana kanaallee media Arba ahedduu irratti argan.
Turkiin cibraa waraanaa hedduu Soomalee keeyyatte Turkii fi Qataarilleen waraanaa fi basaasa hedduu Soomaleef leenjifte akka oduu media Arabaati.
Paul Sullivan Yuuniverstii Ittisa Biyya Amerikaa barsiisa. Turkiin waraana namaan fixan Liibiyaatti oofuun waan mamaati jedha.Turkiin ibidda sun keessa duuduu hin feetu.”
Abbootiin waraana Liibiyaa yoo wal hadhan marroo hedduu warra waliin fixan qaxaratanii biyya biyyaa walti yaammatan.
Pirezidaantiin Liibiyaa ka durii Mohaammed Gadaafii waraanaa isaa dhugeeffachuu didee diigee warra namaan fixan gara dhibii qaxarate jedha, Sulivaan.
Ramy Abdel Rahman dhaaba British jirtu ka rakko Siiriyaa Tohatu keessa hojjata. Turkiin jara namaan fixxu kuma 18 Siiriya keessaa filattee Liibiyaatti duulchite.
Akka oduu himaan waraana Liibiyaa Mj.,Jeneraal Ahmed Almssmarry jedhetti ammoo warrii Siiriyaa guuranii dhufaniin kun kuma hedduu bididruuu duudee torbaan dabre Tiripooliin qaxxaamuree Xaliyaanatti baqate.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tarkaanfi Gara Gammachuu-Kutaa 3
Dhugumatti, boqonnaa, tasgabbii fi gammachuu qalbii argachuun, yaaddoo fi dhiphinni qalbirraa deemun wanta namni hundu barbaadudha.Namoota keessaa nama sababoota gammachuu baay’ee argatee jireenya gammachuu fi gaarii jiraatetu jira. Ammas, isaan keessaa nama sababoota kanniin dhabee jireenya dararaa jiraatetu jira. Ammas, isaan keessaa hamma Rabbiin isa milkeessen nama jiddu-galeessa ta’etu jira. Mee tarkaanfilee gammachuutti nama geessan ilaalu itti haa fufnu
Tarkaanfi 4ffaa: Wantoota yaaddo fi gadda namatti fidan oofuu fi wantoota gaggaarii gammachuu fidan argachuuf carraaqu
Gammachuun akka dhufuuf, yaaddoo fi gaddi akka deemuuf wantoota sababa ta’an keessaa: wantoota yaaddoof sababa ta’an kaasuuf carraaqu fi wanta gammachuuf sababa ta’an argachuuf tattaafachuudha. Kunis kan ta’u, wantoota jibbamoo yeroo darban uumaman kan deebisuun hin danda’amne dagachuudhaan, wanta darbe kanaan yaada ofii ko’oomsun taphaa fi gowwummaa akka ta’e beekudhaani. Wanta darbee kanatti yaadu irraa qalbii ofii buqqisuuf ni qabsaa’a. Akkasumas, wanta gara fuunduratti dhufu kan akka hiyyummaa, sodaa fi wantoota jibbamoo kan inni sammuu ofii keessatti yaaduf dhiphachuu irraa qalbii ofiitti ni qabsaa’a. Kheyris ta’ii sharriis ta’ii, dhimmoonni gara fuunduraa kan hin beekkamne ta’uu ni hubata. Dhimmoonni kuni hundi harka Rabbii Injifataa Ogeessa ta’ee jiru. Waan gaarii argachuu fi waan badaa ittisuuf carraaqu malee [wanti gara fuunduraatti dhufu] harka gabrootaa keessaa miti. Namni wanta gara fuunduraatti dhufutti dhiphachuu irraa yaada ofii yoo naannesse, fooyya’iinsa isaatiif Gooftaa isaatti hirkatee fi kana keessatti Isatti tasgabbaa’e, yommuu kana hojjatu qalbiin isaa ni tasgabboofti, haalli isaa ni fooyya’a, yaaddoo fi dhiphinni isarraa deema.
Dhimmoota gara fuunduraa ilaalu keessatti wantoota hundarra faayda qaban keessaa tokko du’aayi Nabiyyin sallallahu aleyh wassallam godhaa turanitti fayyadamuudha:
اللَّهُمَّ أَصْلِحْ لِي دِينِيَ الَّذِي هُوَ عِصْمَةُ أَمْرِي وَأَصْلِحْ لِي دُنْيَاىَ الَّتِي فِيهَا مَعَاشِي وَأَصْلِحْ لِي آخِرَتِي الَّتِي فِيهَا مَعَادِي وَاجْعَلِ الْحَيَاةَ زِيَادَةً لِي فِي كُلِّ خَيْرٍ وَاجْعَلِ الْمَوْتَ رَاحَةً لِي مِنْ كُلِّ شَرٍّ
Allaahumma aslih-lii diiniya-llazi huwa ismatu amrii waslih-lii dun’yaaya-llatii fiihaa ma’aashi waslih-lii aakhirati-llati fihaa ma’aadi, waj’alil-hayaata ziyaadatan lii fii kulli kheyr, waj’alil mawta raahatan lii min kulli sharrin.
Yaa Rabbii! Amanti kiyya kan dhimma kiyya eegu ta’e naaf fooyyessi, addunyaa jireenyi tiyya keessa jirtus naaf fooyyessi, Aakhirah deebiin kiyya keessa jiru naaf fooyyessi. Jireenyi kheeyri hunda keessatti daballi akka naaf taatu taasisi. Duuti sharrii hundarraa boqonnaa akka naaf taatu taasisi” Sahiih Muslim 2720
Akkasumas, Nabiyyiin (sallallahu aleyh wassallam) akkana jedhanii jiru:
اللَّهُمَّ رَحْمَتَكَ أَرْجُو فَلاَ تَكِلْنِي إِلَى نَفْسِي طَرْفَةَ عَيْنٍ وَأَصْلِحْ لِي شَأْنِي كُلَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ
“Allaahumma rahmataka arjuu falaa takilnii ilaa nafsii xarfata ayn, waslih lii sha’anii kullahu, laa ilaah illaa anta.
Yaa Rabbii! Rahmata kee kajeela. Kanaafu libsuu ijaatiif nafsee tiyyatti na hin dhiisin. Dhimma kiyya hunda naaf fooyyessi. Si malee haqaan gabbaramaan hin jiru.” Sunan Abi Daawud 5090
Namni du’aayi fooyya’insi amantii fi addunyaa gara fuunduraa keessa jiru kana qalbii argamtuun (xiyyeefannoon), niyyaa dhugaatiin, wanta kana isaaf mirkaneessu hojjachuu waliin yoo haala itti fufaan godhe, Rabbiin wanta inni kadhate fi kajeele dhugaa isaaf taasisa. Kanaafu, yaaddoon isaa gara gammachuu fi mirqaansutti jijjirama.
Guduunfaa
Wantoonni yaaddoo fi gaddaaf sababa ta’an gurguddaan sadii:
1ffaa-Dilii ykn cubbuu hojjachuu, 2ffaa-wanti jaallatan nama jala darbuu ykn wanti jibban namatti bu’uu, 3ffaa-wanta jibbamaa gara fuunduraatti dhufuuf sodaachu. Karaan wantoota kanniin itti oofan:
1ffaa-Tawbachuu fi Rabbiin irraa baay’isanii araarama kadhachuu, hojii gaggaarii baay’isuu.
2ffaa-Wanta nama jala darbeef ykn rakkoo namatti bu’eef mindaa obsaa abdachuun obsuu.
3ffaa– Wanta gara fuunduraatti sodaataniif du’aayi armaan olii gochuu fi Rabbin irratti hirkachuu. “Hasbunallahu wani’mal wakiil” jechuu.
Ibn Abbaas (radiyallahu anhu) aayah tana, “Hasbunallahu wani’mal wakiil (Rabbiin nuuf gahaadha. Inni Tiiksaa akkam tole!)” (Suuratu Aal-Imraan 3:173) ilaalchisee ni jedha: Jecha tana yommuu Nabii Ibraahim (aleyh salaam) ibiddatti darbamuu jedhee jira. Nabii Muhammadis (sallallahu aleyh wassallam) yommuu namoonni, “Dhugumatti, namoonni isiniif walitti qabaman. Kanaafu isaan sodaadhaa.” isaaniin jedhan jecha tana jedhee jira. Iimaana isaaniif (Nabiyyii fi sahaabotaaf) dabale, ni jedhaniis: “Hasbunallahu wani’mal wakiil.”
Tarkaanfilee jireenya gammachuutti nama geessan hafan beeku barbaadduu? Yoo barbaaddan as tuqaati kitaaba guutuu dubbisaa: https://sammubani.files.wordpress.com/2020/05/tarkaanfile-jireenya-gammachuutti-nama-geessan-1.pdf


text:
Waggaa 19 har'a Fulbaana 11 bara 2001 haleellaan dhaqqabe kun har'a magaalaa Neew York Varjiniyaa fi Flaadelfiyaa keessatti yaadatamaa jira.
Haleellaan lafa sadeen kanatti xayyaaroota imaltootaa butuun gaggeeffame kanaan lubbuu nama kuma 3 ta;uutu darbe.
Erga bara 1941 as haleellaa hamaa biyyatti mudatee kun ilaalacha Amerikaan nageenyaaf qabdu jijjiree kan yeroo sana prezidaantii Amerikaa turan Joorj Buush Afgaanistaan irratti duula waraanaa akka labsan godhe.
Humnootiin waltaatootaa kanneen Amerikaan hogganamanis Afgaanistaan keessatti Taalibaaniin aangoo irraa buusa.


text:
Sababootaa fi Furmaata waliin Oduu Warra fooyya’iinsa booda Duubatti deebi’anii-Kutaa 5.1
Dhugumatti, Islaama erga qabatanii booda duubatti deebi’uun adabbii guddaaf nama saaxila. Guyyaa Qiyaamaa namoonni Islaama erga qabatanii booda duubatti deebi’an fuulli isaanii ni gurraachata, adabbii cimaaf saaxilamu. Qur’aana keessatti:
“Guyyaa fuulli gariin addaatu fi fuulli gariin gurraachatu, warri fuulli isaanii gurraachate, “Erga amantanii booda kafartanii? Sababa kafaraa turtaniif adabbii (azaaba) dhandhamaa.” [ isaaniin jedhama]”. Suuratu Aali-Imraan 3:106
Sababoota erga Islaama qabatanii booda duubatti akka deebi’an nama taasisa kutaalee darban keessatti ilaalu jalqabne jirra. Ammas itti fufuun sababa biraa ni ilaalla:
4-Shahwaa (Fedhii Lubbuu)
Dhukkubni kuni jireenya addunyaa keessatti wantoota hundarra badoo nama muudatan keessaa tokkoodha. Sababoota ibidda keessatti gonbifamuutti nama geessan keessaa tokkoodha. Ergamaan Rabbii (SAW) nama arrabaa fi qaamaa hormaataa isaa haraamaa irraa eeguf waadaa galeef Jannata wabii ta’eefi jira.
Fedhiin lubbuu balaa guddaa nama haguugudha. Yeroo baay’ee gabrichaa fi Gooftaa isaa jidduutti girdoo taati. Fedhiin lubbuu wiirtuu dubbii kiyyaa taatu fedhii qaama saalaatii fi ilaalchaa (ijaati). Fedhiin lubbuu tuni nama Rabbiin gabbaru meeqa faasiqota keessaa tokko taasiste. Aalima meeqa gara wallaalatti jijjirte. Namoota meeqa kan duubatti deebi’uu irraa fagoo akka ta’anitti yaaddaman amanti keessaa isaan baaste. Kana ilaalchisee Imamu Qurxubiin kitaaba isaa “Tazkirah” jedhu keessatti seenaa baay’ee dhiyeesse. Isaan keessaa gabaabbinnaan hanga danda’u nan dhiyeessa:
“Namtichi tokko Misir (Ijiptitti) Masjiida tokko keessatti waggootaa dheeraaf mu’azzina ture. Warra kheeyri fi fooyya’insaatiif fakkeenya ture. Fuula isaa irraa ifa Rabbiif ajajamuu fi ibaadaa ni argita. Guyyaa hundaa azaanuf gara minaaraa olkora (olbaha). Guyyaa tokko minaaraa irraa gara mana kiristaanaa minaaraa masjiidaa jala jiruu ilaale. Ergasii, intala abbaa manichaa arge. Innis ishiidhaan ni qorame. Azaanaa dhiisee gara ishiitti bu’e, manichas ni seene. Intallis ni jetteen: “maal barbaaddaa?” Innis ni jedhe: “Si barbaada.” Ishiinis ni jette: “Maaliif?” Innis ni jedhe: “Ati sammuu kiyya ni saamte, qalbii tiyya guutuu ni fudhatte.” Ishiinis ni jette: “Shakkiif deebii siif hin deebisu.” Innis ni jedhe: “Ani si fuudha.” Ishiinis ni jetteen: “Ati Muslima, ani immoo kiristaana. Abbaan kiyya sitti na hin heerumsiisu.” Innis ni jedhe: “Ani kiristaana ta’a.” Ishiinis ni jette: “Ati yoo hojjatte anis nan hojjadha.” Innis ishii fuudhuf kiristaana ta’e. Ishii waliin mana ture. Fuudhaan dura xaaraa manaa irra bahe. Ergasii achirraa kufee du’e. Ishiis hin arganne, amanti isaas dhabe. Khaatimaa (xumura) badaa irraa Rabbiin nu haa eegu.
Rabbiin rahmata siif haa godhu, dubartii kiristaanatiif jedhee amanti isaa akkamitti akka gurgurate mee ilaali. Miskiina kana mee ilaali, waggoota dheeraaf amanti isaa kan eegu, waggoota kana keessa mallattoo amanti ture. Garuu dhumarratti dubartii kiristaanaa “Rabbiin sadeesso sadeeniiti” jettuuf jedhee ni kufe.
Namni yommuu fedhiin isaa kaka’uu yoo of hin too’atin, qileetti isa kuffisti. Rabbiin rahmata siif haa godhuuti, wal bira qabiinsa namticha kanaa fi nabiyyi Rabbii Yuusuf (aleyh salaam) jidduu jiru mee ilaali. Yoo ilaalte, wanta ajaa’ibaa argita. Akka haati manaa Aziiz Yuusufin qortee dubartiin tuni nafsee ofiitiin namticha kana hin qorre. Niitin Aziiz Yuusufif bakka sagaagalummaa itti raawwatan isaaf laaffisuun sagaaggaalummaa raawwachutti isa waamte. Garuu inni dhiirota dhaadannoo guddaa baadhatan keessaa tokko ture: “Gooftaa kiyya yoo faallesse, adabbii Guyyaa Guddaa sodaadha.” (Suuratu Yuunus 10:15)
Namticha kana nabiyyootaan yommuu wal bira qabu ol guddisuudhaan (exaggeration) akka hin yakkamne. Kana dhiisee mee namticha nabiyyii hin taaneen wal bira haa qabu. Namni kuni Khaalid Miskii oduun isaa beekkamee fi dhimmi isaa faffaca’eedha. Gabaabbinnaan oduun isaa akkana: Khaalid Miskii dargaggeessa bareedaa ture. Garuu nama garmalee Rabbiin sodaatuudha. Wanta ittiin jiraatu hojii fi ifaajee isaatiin argata. Akka nama waa gurguruuf oli gadi naanna’uu meeshaa isaa mataa isaa irratti baadhata. Gaafa tokko dubartiin takka bareedinna isaa garmalee dinqisiifatte. Ergasii waa sirraa bita jettee sababeefachuun gara mana ishiitti isa waamte. Balbaloota manaa cuftee akkana jetteen: yoo [zinaa] natti hin hojjatin namoota fuunduratti si salphisa. Kabaja kiyya narraa mulquu barbaade jechuun si yakka.”
Karaalee baay’ee ittiin ishii jalaa nagaha bahu yommuu dhabu, ishii waliin wali galuu ni fakkeesse. Xurii ofirraa qulqulleessuuf mana fincaani akka seenuu barbaade hayyama ishii gaafate. Ishiinis kanatti gammaddee isaan wali galte. Innis mana fincaani ni seene. Qormaata kana keessaa karaa ittiin bahuu ni soqe. Mala qarummaa fi jabinna iimaanaa isaa agarsiisu tokko ni argate. Malli kunis xurii mul’atuudha (sagaraadha). Garuu Rabbiin faallessu irraa dheessuuf yoo ta’e rakkoo homaatu hin qabu. Qaama isaa sagaraa dibe, fuula isaas ni faale. Foolii ajaa’aa fi argaa fokkuu kan qabu ta’ee gara ishiitti bahe. Yommuu ishiin haala kana irratti isa argitu, akka fokkuu ta’etti ilaalte, akka mana ishiiti bahuus ni ajajje. Innis ishii irraa ni dheesse. Amanti isaa baraaruuf meeshaa isaa ishii biratti gatee biraa deeme. Sababa kanaan, Rabbiin bakka foolii ajaa’aa kana foolii urgaa’a akka shittoo bakka buusef. Namoonni dhufaati isaa fooli isaa urgeefachun beeku. Kanarraa kan ka’e “Khaalid Miski” jechuun waaman. (Miski jechuun shittoo garmalee urgaa’udha.)
Namni yommuu seenaa dargaggeessa mu’minaa kanaati fi dargaggoota Muslimaa yeroo ammaa wal bira qabu sammuun isaa ni dhama’a. Dargaggoonni yeroo ammaa kunniin sodaa tokko malee sagaagalummaa raawwachuuf fageenyaa kilomeetira dheeraa qaxxaamuru, ulfaatinna imalaa baadhatu, qabeenya baay’ee baasu.
Dhuma badaa isaan qunnamu osoo hin sodaatin itti deemu. Akka fakkeenyaatti, dargaggeesi tokko gara Baankok deemee intala gumnaa (sagaagaltu) takka waliin wal bare. Akkuma namtichi niiti isaa waliin ta’u, innis ishii waliin ta’uu jalqabe. Ishii ilaalun itti gammada, ishii waliin haasawuun boohara. Ishii irraa addaan bahuu hin danda’u. Gaafa tokko intalli tuni isatti dhufuu irraa ni barfatte (ni turte). Sammuun isarraa ni deeme, garmalee dhiphate, yeroon isarratti ulfaate. Yommuu ishiin isatti dhuftu, gaddi isaa ni deeme, yaaddon isaa ni saaqame. Qunnamtii sheyxaanni yeroo dheeraaf isaaf karoorsaa tureen ishii qunname. Sababa ishiin dhufteef hamma gammachuu isaa ibsachuuf gabbaramaa ishii taasisuun ishiif sujuude. Garuu—sujuuda dhumaati. (Kana jechuun ishiif sujuude achumaan du’e.) Nama Rabbiif osoo sujuuduu du’ee fi nama dubartii gumnaatiif osoo sujuudu du’ee jidduu garaagarummaa guddaatu jira.
Guduunfaa
Seenaa sadan kanarraa wanta guddaa akka barattan abdiin qaba: Namni jalqabaa fi dhumaa fedhii lubbuutiif jedhee amantii ofii gurguree. Sababa kanaan kufrii irratti du’e. Adabbii gocha kanaa aayah jalqaba irratti kaasne haa yaadannu. Kanaafu, fedhii lubbuutiif jenne xumura keenya balleessu irraa of haa eegnu. Kana caalaa immoo Rabbii olta’aa irraa gargaarsaa fi eeggumsa haa kadhannu.
Min Akhbaaril Muntakisiina ma’al asbaabi wal ilaaji-fuula 24-27


text:
Itoophiyaan qaama maallaqa saamame deebisiisu hundeessite
Abbaan Alangaa Federaalaa qabeenya Itoophiyaan waggoota darba saamamte biyyoota garaagaraatti dhokate deebisiisuuf waajira tokko hundeessee hojjechaa akka jiru beeksise.
Hoogganaan kominikeeshinii Abbaa Alangaa Federaalaa obbo Zinaabuu Tunnuu BBC'tti akka himanitti, waggoota darban malaammaltummaa olaanaadhaan Itoophiyaan qabeenya hedduu saamamu qorannoowwan hedduun qo'atamee mirkaneessineerraa jedhan.
Hanga maallaqa bifa garaagaraan uummatni fi mootummaan saamaman kana adda baasuuf hojiileen muraasni hafan jiru jedhanii, biyyoota maallaqni guddaan itti dhokafme kanaa waliin hariiroo dippiloomasii fi marii sadarkaa garaagaraatti gaggeeffameen waliigalteen gaariin uumamuus dubbatan.
''Biyyota maallaqni kun itti dhokafameera jedhamanii adda bahan hedduu isaanii waliin haala jedhamuu danda'amuun wal hubanna fi waliigalteen uumameera.''
Dabalataaniis dhaabbilee maallaqa seeraan ala biyya irraa saamame deebisisuu fi seera kanaa wajjiin walqabatee jiru irratti hojjetan waliinis mariin gaggeefamaa jiraa jedhan.
''Adeemsa seeraa idila addunyaa akkaataa deebisiisa maallaqaafi shakkamtooota seeratti dhiyeessuu wajjiin jirurratti hojiin hafuu waan jiruuf irratti hojjetamaa jira'' jedhaniiru.
Maallaqni uummataa kun karaa adda addaa biyyaa akka bahu ta'ee deebi'ee biyya keessatti yakka garaagaraaf oolaa akka jiruufi ,kaaniis karaa seera qabeessa fakkaatuun biyyatti akka deebi'u ta'ee fayidaa namoota dhuunfaaf akka oolu jiruus obbo Zinaabuun dubbataniiru.
Ji'oota darban hojiin namoota maallaqa mootummaa saaman kanaa adda baasuuuf hojjetamaa akka ture himanii kanneen hooggansa mootummaa sadarkaa garaagaraarra jiran keessatti hirmaachuu akeekaniiru.
Eenyummaan isaanii adeemsa ititi aanee deemamu irratti danqaa akka hin taaneef jedha kan hin ibsamne ta'uus obbo Zinaabuun dubbataniiru.
MM Abiy Ahimad waltajjiiwwan garaagaraa irratti maallqani Itoophiyan waggoota darbee keessa saamamte hedduu deebisuufu mootummoota waliin dudubbachaa akka jiran dubbachaa turaniiru.
Akka obbo Zinaabuun jedhanitti, mootummaan Abiy Ahimad ejjennoo cimaa malaammaltummaa ittisuurrattii qabataniin maallaqa saamame kana deebisuusuuf murannoo cimaafi sadarkaa abdachiisaarra gahameera.
Hojii kana bifa qindaa'een milkeessuuf tarsiimoo haaraan qophaa'uufi Abbaa Alangaa Federaalaa jalatti Daayireektooreetiin tokko hojii kana qofa hojjetu hundaa'ee hojii eegaluus dabalanii nutti himaniiru.
Odeeffannoowwan mootummaan duula maallaqa saamame deebisuu eegaaluu kun qabeenyi saamameefi saamtotni akka hin baqanne carraa hin kennuu ?gaaffii jedhu yoo deebisan ''eenyummaan isaanii fi eessa akka dhoksan hedduun isaa waan beekameef hordofamaa jiruu'' jedhan.
Dhaabbata saamamuu qabeenya mootummaa akkasumas,'money laundaring' ittisuurratti imaammata qopheessuun kan beekamu Financial Action Task Force, murannoo mootummaa kanaan Itoophiyaa biyyoota maallaqni jalaa saamamuudha jedhee tarreesse keessaa akka baatu godheeraa jedhan obbo Zinaabuun.
Duula farra malaammaltummaa gaggeessaa jiruunis ji'oota shan darban keessa maallaqa callaa birrii miiliyoona 50 kaazinaa mootummaattii deebisuun akka danda'amees Abbaan Alangaa Federaalaa beeksiseera.


text:
Baarentuu Gadaa Irraa//
Wayyaaneen waggoota 26n darbaniif uummattoota biyyattii afaan
qawweettin ukkaamsitee saamaa, hidhaa fi ajjeesaaq turtee jirti.
Bakka kun hin milkaawunitti ammoo diraamaa fakkeessii humrii naaf
dheereessa jettu homishtee karaa miidiyaalee ishii gadi dhiisaa
turtee jirti. Isa goowwoomuufii danda’uus ittiin gowwoonfachuuf
carraaqaa turteetti. Murni tun abbaa irree taatee osoo jirtuu
dimookiraata’aa of fakkeessuuf, saamtuu taatee osoo ummattoota
biyyattii addatti uummata Oromoo deegsaa jirtuu abbaa misoomaa, osoo
hidhaa fi ajjeechaa raawwachaa jirtuu mootummaa nagahaa fi tasgabbii
uummee biyya bulchaa jiru of fakkeessuuf yaalaa turtee jirti. Haa
ta’uutii ummanni Oromoo addatti ammoo qabsaawoonni ilmaan isaa
Wayyaaneen sobduu, Wayyaaneen saamtuu ta’uu waan uumama ishiirraa
kaasee beekuuf harkaa hin fudhanne.
Uummanni Oromoo Wayyaaneen mootummaa misoomaa, mootummaa nageenyaa
akka hin taane, faallaa sanii wayyaaneen saamtuu fi gooleessituu,
murna faashsitii akka taate waan beekuuf guyyaa ishiin aangoo humnaan
qabatterraa kaasee irratti qabsaawaa jira. Impaayeera itiyoophiyaa
wayyaaneedhaan bulaa jirtu keessa erga wayyaaneen shiraa fi afaan
qawweettiin aangoo dhuunfatte bara 1991 irraa ka’ee nagaan biyya san
keessatti argamee hin beeku. misoomni irraa hololamus hin jiru.
ittii hidhaa fi ajjeechaatu babbalate, deegatu hammaate. Dhugaan bara
wayyaanee kan waggota 26n darbaniif impaayeera itiyoophiyaa keessa
turee fi jiru isa kana.
Murni faashistiin TPLF jettee of waamtu tun waggoota 26n darbaniif
uummattoota biyyattii addatti ammoo Oromoo irratti xiyyeeffatee duula
sanyii balleessuu raawwataa turtee fi jirtu baroota bittaa ishii
kana keessa ergamtoota ishii kanneen akka OPDO.DHDN fi BADN
bobbaasuun saamicha, hidhaa fi ajjeeechaa raawwachaa turteen alatti
diraamaa kijibaa adda addaas dalagaa turteetti. Sobaa fi sossobaa
gaggeessaa turte. Haa ta’uutii ummattoonni biyyattii addatti ammoo
uummanni Oromoo hidhaa, dararaa fi ajjeechaa dabalatee diraamaa
fakkeessii Wayyaaneen ofiifis ta’e karaa ergamtoota ishii gaggeessaa
turte osoo hin fudhatan hafaniiru. Ummanni qabsoo isaa caalaatti
finiinsee, falamaan mirga abbaa biyyummaa sadarkaa hara’a irra gahe
jiru irra gaheera. Amma wayyaaneen qabsoo Oromootin qilee hin
deebinerra geechee jirti.
Har’a uummanni Oromoo addatti qeeroon Oromoo hidhaa-ajjeechaa,sobaa
fi sossobaa Wayyaanee tuffatee bira darbee jira. Isa achi fagoo
dhiifnee waanuma sirni kun waggoota 3n 4n darban uummata Oromoo
irratti raawwachaa ture yoo akka fakkeenyaatti kaafnee ilaalle labsii
yeroo muddamaa baasuu dabalatee waraana bobbaasuun sirnichi hidhaa,
dararaa fi ajjeechaa sukanneessaa raawwateera. Sobaa fi sossobaa
adda addaas OPDO jijjiruun uummata Oromoo gowwoomsuu yaalee jira.
Pireezidaantii fakkeessii naannoo Oromiyaa kan ture Muktaar kadir
kaasuun ergamaa Lammaa Magrsaa jedhamu bakka buusuun uummata
moogsuu yaalee jira. Haa ta’uutii diraamaan wayyaanee kun uummata
Oromoo biratti fudhatama hin arganne, jijjiramni inni qabsoo Oromoo
irritti fides hin jiru. Ibidda sirnicha irratti qabates hin dhaamsine.
Inumaawuu Oromoon yaalii gowwoomsaa Wayyaanee kanatti dallanee qabsoo
isaa, kan mirga abbaa biyyummaaf taasisu jabeesse. Kaabineen OPDO
jijjiramuun, Caalana bu’ee Callisaan, Magartuun buutee Maraattuun
aangoo qabattus amma wayyaaneen aangorra jirtutti gaafiin isaa akka
hin deebine waan beekuuf uummanni Oromoo qabsoo isaa caalaatti
jabeessee itti fufee jira.
Wayyaaneen qabsoo bilisummaa gaafii mirga abbaa biyyummaa uummanni
Oromoo addatti qeerroon irratti finiinsaa jiruun dhiphattee
Muktaariin buuftee Lammaa Magarsaa muudduus, kaabinee OPDO ergamtoota
ishii kaan ariitee, kaan muudduus fala osoo inargatiin kunoo arra
geechee jirti. Amma qabsoon Oromoo FXG waggoota 3n darbaniif osoo
walirraa hin citin gaggeeffamaa jiru dhiphisee waan qabdee gadi
dhiiftu wallaalichiseera. Tibba kana ammoo diraamaa biraa kan furmaata
waaraa ishiifiis ta’e biyyattiif hin finne Hayilamaariyaam
Dassaalanyi aangoo gadhi dhiiseera kan jedhu holola haaraa fiddee
hololaa jirti. Kunis akka fudhatama hin qabne uummanni Oromoo addatti
kan FXG finiinsaa jiru qeerroon karaa adda addaa qabatamaan
mirkaneessinaaniif ammo kunoo yeroo 3f yeroo waggaa hin guunne
keessatti labsii yeroo muddamaa labsitee jirti. Wayyaaneen ammas
gaafii Oromoo waan hubatte hin fakkaattu, ykn burjaajoftee jirti.
Maaliif jennaan Oromoon kan jechaa jiru bulchiinsi wayyaanee
nagaheedha. Ammaan achi hidhaa, ajjeechaa fi holollli fakkeessii
qabsoo Oromoo , gaafii mirga abbaa biyyummaa duubatti hin deebisuu
jechaajira. Hayilamaariyaam aangorraa buusuun, labsii yeroo muddamaa
labsuun fala hin ta’u.
Oromoon gaafii ijoo gaafii mirga abba abiyyummaa fi gaafii bilisumaa
isaa amma argatutti kan duubatti hin deebine ta’uu qabatamaan
mirkaneessaa jira.. Akkuma Muktaar Buustee Lammaa Magrsaa aangootti
fiduun faayidaa hin fidiniif ammas Hayla Maariyaam Dassaalanyi
bu’uunis ofuma gowwoomsuu malee falli wayyaneef fidu hin jiru. Kan
Oromoon dhiigaa tureef mootummaa wayyaaneen duuba teechee ajaju
arguufii miti. Diraamaan akkasii barri isaa dhumateera.isa kana hunduu
hubachuu qaba.
Eeyyee saboonni cunqurfamoon biyyattii hundis kanuma hubachuun qabsoo
bilisummaa uummanni Oromoo gaggeessaa jirutti makamuun murna
faashistii du’a jala geechee dhidhittachaa jiru tana dhiibee ofirraa
kuffisuudha. Labsiin yeroo muddamaas ta’e hidhaa ajjeechaan, darbees
hololli fakkeessii ammaan achi bakka hin qabu. Ergamaan tokkoo bu’ees
ergamaan biraa muudamuun gaafii Oromoon kaasaa jiruuf fala hin ta’u.


text:
(Yonaataan Dhibbisaa)
Ummatin Oromoo ergaa garbummaa jalatti humnaan galee har’a waggooti 130 ol lakkobiseesara. Ummatni Oromoo ija garboonfatootaa kan haawwate fi akka itti duulaani of jalatti galchan kan godhan keessaa gurggudoon dhimmoota lamadha. Sunis:
- Lafa/Dachee lalisaa qabachuu/ Fertile Land
- Humna Nama/ Human Resource
Falmiin har’a Oromoon qe’ee isaa irratti garee saba biccuu Tigiree irratti godha jirus itti fuufinsa gaafa diinootin lafa isaa irraa fudhachuu fi humna namaa isaa ammoo garbummaaf olfachuuf tocho’aani irraa ka’ee amma har’aattu gudumfaan itti hingodhamin jirurraa kan madduudha.
Ilmaan Oromoo Abbichuu, Gulallee, Galaan, Calanqoo, Annoolle Walloo fi kunnen biroon yeroo sanatti lubbuu isaani qaqaaalli laachuun diina meshaa hamaayyaa hidhatee itti duulee duraa dhabaachuun darbaan dhaala har’aa baratootin Oromoo itti jiraani akka ta’ee ifaadha. Har’aa aarsaan dami’imman Oromoo dachaan laachaa jiraan dhaamsa abaabilee, akakilee , Abbooti, Ayyooti fi kunnen falmii irratti darbani akka ta’e shakkin hinjiru. Utubaan warraaqsa ummata Oromoo har’aa kun aarsaa lubbuu fi lafee abaabiloonni fi akakilooni keennanii darban waan ta’eef madda seenaa irraa ka’a. Imaanaa isaani fi adaraan isaani sirni garboonfataa kun dhaloota dhufuun ni dhabama, yeroon keenya ni dhufa jedhan sanatu har’a gootota milliyonaan marfamee Oromiyaa mara keessatti diina raasaa jira.
Har’aa Umaatni Oromoo baayyinisaa miliyyoona 40 olidha. Ummatni Oromoo Ityoophiyaan alaattis biyyoota kana akka Keeniyaa, Somaaliyaa, Jibuutti keessattis baayyinaan argama. Biyyattif dugugguruu dinagdee ishee ta’ee kan qabee jirus humna nama ummata Oromoo guddaa kanaf fi qabeenyaa isaa gudda akka ta’ee ragaa baayyee tarreessuu hin barbachiisu. Bunni har’aa sharfaa alaa guddaa ittin diinni argatuuf addunyaatti maqaan biyyaati itti beekamtus 70% nanno Oromiyaa irraa madda. Kana duwwaa miti Oromiyaan bakka bunni jalqaba itti argamee waan ta’eef biyyaattins maqaa kanan akka beekamtu kan godhedha. Omishoonni qonnaa fi daldalaa biroo fi albuudonni adda addaas baayínaan Oromiyaa keessaa hammaaramu.
Bittootni turan humna Ummata Oromoo fi qabeenyaa isaa kanaatti dhimma ba’uudhaan ture kan diina alaa biyyatti irraa facisuu danda’an. Hra’as yoo bakka hundaatti ilaalle humni namaa ummata Oromoo gara gaditti (at low level) bakka olaana qabatee tatajjaltuu godhaatanii itti fayyadamaa jiru. Hra’a humna waraanaa biyyatti keessatti 50% ta’ee ba’aa guddaa fi bakka lolaa irratti kan dhumaatif ofaamu ilmaan Oromoo bal’aa kanadha. Ummatni Oromoo akkumaa baayyinna isaatti biyyaattii humna namattiins utubaa sibiilaa ta’ee kan qabee jiruudha. Generaaloota biyyaatti keessatti har’a jiraan 250 ol ta’an keessaa Oromoon nama 8 duwwaa qaba, Amarris ammasuma. Ga’een saba fi sablammoota biroos 10 duwwaadha.
Isaan kunuu bakka amanamaa irratti hin ramadaman. Generaloota waraanaa keessaa 96%, hojjetoota teelee keessaa 85%, Ministeera Dhimma Alaa keessaati 98%, Gumuruk keessaatti85%, Dandii Qilleensaa Itoophiyaa keessaati 85%, Daladaltoota gurguddoo biyyattii keessaa 85%, Tika keessatti 90% akkasumas, magalaa finfinnee keessatti gamoo gurguddo kan qaban tigiroota. Gareen sabaa biccuu Tigiree keessa ba’ee kun garmalee quufee biyyattii irratti sirna kolonii gurraachaa diriirsee argama.
Maqaa federalismiitiin ummatin Oromoo biyyaatti keessaatti garbummaa dugdaa cabsaa fi enyummaa isaa balleessu jalatti kufee waggooti 24 lakkayyera. Hara’a biyyaatti keessatti Heerri walqixxummaa ummatoota biyyatti tiksuu jira jedhame dhadatamee ilee gonkummaa Heeraa fedha garee yaartu/ Minority interest/ eguunf ummata bal’aa ukkamsee qabu ta’ee arginna. Biyyati keessatti manni marii ummatooni hunduu keessatti hirmaatu jedhamu ijaaramee waggoota 24 darbaani kana keessatti fedha garee Tigiray/ Waayyanne/ duwwaa tikksu irratti argama. Mana marii biyyatti keessatti barcumaa 447 kan gareen EPRDF to;aatutu jira. Ummata Oromoo bakka bu’uumaa ergamaa /Surrogate Messenger/ta’ee kan jiru OPDOn kana keessaa barcumaa 177 qaba, Garuu humni Tigiree bakka bu’ee barcumaa 37 duwwaa qaba, Amaraa bakka bu’ee kan jiru ANDM barcumaa 138 kan ummatoota kibba bakka bu’ee ammo barcumaa 120 qaba.
Egaa silaa utuu sirnni Dimokraasii dhugaa jiraate OPDOn bakka bu’aa ummata Oromoo dhugaa ta’ee Mummicha Ministera fudhatee sirna siyaasa biyyaatti keessatti ga’een ummata Oromoo dhugaatti mul’aachu danda’a ture. Egaa haqaa kana irraa kaanee yeroo ilaallu humni abbaa irree Wayyaanne Tigiray gama Siyaasaa, Dinagdee fi Hawwasumaattin bakka furtuu fi humna isaan Ol karaa ta’een waan hundaa to’atee olaantummaa isaa agarsiisuuf hin rakkane. Sababiinsas humnoota ummattoota biyyaatti gurggudoo bakka bu’aan OPDO dabalatee kan Amaraa bakka bu’uu fi kan Ummata Kibbaa bakka bu’uu ofii isaatti umee fedhasaa akka guutaanif ummatoota isaani irratti boobaaseeitti roorriisaa fi bokkisaa jiraachuu irraa ti.
Har’aa Oromiyaa keessatti Sammichi lafa daangaa hinqabne kan raawwaatama jiru ergamatuu OPDOtin. Har’a Ummani Oromoo lafa isaa irraa garee kanaan buqa’ee maqaa investimentitin dhumaa jira. Kan biraa dhisnne Ummatin Oromoo Finfinnee marsee jiru waggooti darbaan 10 asitti lafa isaa irraa buqa’ee karaa irratti darbatamee abbaa warraa 300.000 ol yeroo ta’uu maatii waliin yeroo ilaalamu gara Miliyoona 2 ol ta’aa. Har’aa gareen wayyaanne Ummata Oromoo bakka handhuurrii isaa itti owwalamtee kana irraa buqisee gamoo kan itti ijaaraatee ilmaan Tigiree garee wayyaanne waliin fayyidaan walitti hidhatanidha. Ilmaan Oromoo buqa’uun Adaa Seenaa fi dudhaa walumaa gala Enyuummaa Ummata Oromoo balleessuu cinaatti iyyuu maqaa Master Pilaanii Finfinnee Guddisuu jedhun daba seenaan dhifama hin goone armaan gadii raawwachuuf karoorfamee hojjetama akka jiru hubachuu barbachisaa.
- Oromiyaa bakka lamatti Qooduun Ummatni Oromoo akka saba tokkootti akka hindhabanne gochuun lixaa fi ba’aatti kuutuu
2.Ummata Oromoo Handhuuraa isaa kan taatte Finfinnee irratti akka gaaffii abbummaa hinkaasne gochuun Aadaa, seenaa fi enyummaan Ummata Oromoo gonkumaa akka baduu gochuu.
3.Handhuuraa Oromoo bakka taate Finfinnee keessatti ganda Tigrootaa addaa (Special Village for the Tigirayans) ijaaruun Olantummaa sanyummaa irratti hunda’e jabeessuu.
Egaa dhimma Master Pilaan Finfinnee giddugaleessa godhatee magaloota Oromiya raadiyyesi kilometra 100 keessa jiraan hundaa liqimsuun Oromiyaa ballessuuf karoorfame kana irratti ilamaan Oromoo haqa kana hubataani falmii ergaa egaalani bubulaaniru. Garuu falmiin kun babal’aatee bifaa qinda’ee fi Oromoo maraa hamaateen kan egalee bara 2014 keessa. Falmii ilamaan Oromoo kanaan Amboo irratti baratoonni fi qotee bultooni 70 ol humna waraanaa Agaazittin itti dhuman, kuma heddutti kan lakkayaman itti madaayan, hidhaman. Akka diinni fi ergamtuunsaa OPDOn yaadanitti gochaa suukaneessa kanaan sochiin haqaa ilmaan Oromoo biraa ka’ee kun ni dhabaata abjuu jedhuutu ture. Garuu sochiin kun qabsoo ummani Oromoo diina isaa irratti godhu gara boqonnaa haaraatti cesiise malee akka diinni hawwe ta’uu hin dandeenye.
Gareen saba biccuu kun humna qabu hundaa fayyadamee ilmaan Oromoo fixuuf murteefatee tocho’aa jiraachuu isaa irra iyyuu, har’a ganda Oromoo hundaa keessatti Agaazii fi Polisii Federalaa boobaasuun ukkamsuu yaalulee waraaqsii Ummata Oromoo gonkumaa cimu malee akka diini yaade ta’uu hindandeenye. Ogganoontooni OPDO keessatu Presidentiin nanno Oromiyaa Muktar Kadir Humna Agaazii ilmaan Oromoo fixeef galata yeroo galchu Imaan Oromoo dhuman yakkamtoota godhee jeeqtota taasisee dhiyyeessuu caalaa qaanfachiisaan hin turre. Kunis warraaqsich jabaata dhufuun Mooraa ergamtoota keessatis walqodins akka uumamuuf gumaache. Warraaqsi kun masaaraa isaani jalaa bokkisuu waan egalee fi sodaan marfamani ummaticha araraarfachuuf jecha ‘master pilaanicha dhaabneerra’ jedhanii labsani.
Galanni fi ulfinni irree ilmaan Oromoo fi warqsaa Ummata Oromoo kan yoomu hin dachaanef haata’u malee, hra’a Oromoon bakka hundaatti mataa olqbatee akka falamtuu fi dhimmi Oromoo gurra addunyaa akka hawwatu fi dhageetti akka argatu ta’eera. Garuu ammas jabbinni keenyaa daraan Tokkummaa keenya kan gaaffatuu fi dhaabbilee Oromoo fafaca’aani jiraan akka garaagarumaa isaani cinaatti dhisaani Oromiyaa fi Ummata Oromoo duguggaa sanyii diini itti agamee jirurraa bararaan hubachiisuun barbachiisaadha. Yeronsaas amma akka ta’ee fi wammich ummata Oromoo hundaa biraa dhiyaatus ifaatti gaaffi sirrii waan ta’eef deebii kennuufif owwaachun dirqama akka ta’ee hubatamu qaba.
Egaa gara yaada koon ka’eef itti deebi’uun yeroo amma mootummaan wayyanne mala rakkoo kana keessa ittin ba’uu qabatee as ba’eera. Malli isaa kun fala yeroon itti darbeefi dagaachisa akka ta’ee utuu isaan labsuu hin egaaliin Oromoon hundi deebii itti keneera. Ammas mala haaraa ittin Oromoo balleessan qabatani gad ba’uun isaani waan hin oolle tahuus, ummata muratee qabsoof gadi bahe of duuba hin deebisu. Kanafis jala murree fedhii keenya diinni fi ergamtoonni isaa akka hubatani, kana booda kabeebsaa kaamiinuu Oromoon akka hin gowwoomfamne akka kana gaadiitti ibsina.
- Galiin gaaffii Ummata Oromoo gaaffii master pilaani miti. Master pilaaniin kan itti aariin ummata Oromoo itti dhohee malee galmi keenya kan gannama itti abaabiloonni keenya itti darbaani nu dhaalchisan mirga abbaa biyyummaa keenya gonfachuudha..
- Qabsoon Ummata Oromoo sadarkaa Waraaqsaa irraa ga’eera. Mootummaan kunnis Umurii isaa fixaatee bututee waan jiruuf aarsaa fedhee gaafatu kana karaa iraa maqsuun dirqama taheera. Oromoon ga’ee isaa tabachuuf yeroo itti seenaan isa irraa eguu irra waan jiruuf soosoobaan yookiin kabeebsaan gonkumaa akka bakka hin qabne garee saba bicuutif ergamtoon isaa akka hubatan dhaamna.
- Ga’een qabsoo bilisummaa Oromoo ummatoota biroo biyyaatti keessatti sirnaa garee bicuu kanaan gidiiraa argaa jiraanif abdiidha. Waraaqsii ummata Oromoo kun ummata cunqurfamtoota biroos gidiiraa bara dheeraa kana keessaa baasuuf dirqama olanaa qaba. Kanaf Oromoon waraqsicha hogganuun ummatoota cunqurfamtoota biroo of cinaa hiriirisee ga’ee ummata Oromoo qabatamatti addunyaatti agarsiisuu, harcaatooni diina deebi’aani akka mataa ol hinqabanne gochuuf hojjachu qaba.
- Kana cinaatti, ummatni Oromoo fi Oromiyaan ganfaa Afrikaa keessatti bakka gudda qabatu. Kanafis dirqamni Ummata Oromoo fi Oromiyaa mirgi fi enyummaan Oromoota biyyoota ollaa keessa jiraniis akka egaamuuf ga’ee Olanaan waan nurra jiruuf, roorroon fi tasgabbii dhabuun naannoo kanatti akka hundee hin qabane gochuun dirqama keenya ta’uu hubachifna.
Kanaafu Waraaqsii keenyaa Kan inni galma ga’uu fi xumuramu roorroo waggoota 130 olifi nurra ture garee sabaa biccuu kana waliin owwaluudhan ta’a jennee ilaalla. Kana galiin ga’uun gaanfa Afrikaa keessatti ga’ee fi bakki ummatni Oromoon qabu akka hundee qabeessa godhatuuf tasgabbii naannoo kanaf dirqama keenya ba’uuf hojjechuun ummatooni biyyattis ta’ee ollaan keenya hundi akka abdii nurraa qabaatan gochuun, ga’ee isaan irraa egamus akka bahan hogganuun dirqama keenya ta’a. Dhuma irratti OPDOf dhaamsa tokkon qaba. Seenaan gaaffii murteessituu isinii dhiheessitee jirti. Yoo yeroo kanatti sirnaan dhimma baatanii bitamtummaa irraa of bilisoomsuu baattan seenaanis ta’ee seeraan akka gaafatama jalaa hin baane isin hubachiifna. Kanafuu galmee guraacha hoggannoota OPDO keessa of baasuun tooraa waraaqsaa ummata keessani cina dhaabbadhaa seenaa haaraaf of qopheessaa.
Injifannoon Kan Ummata Oromooti!
Wabbiin keenya tokkummaa keenya!
Amajii 2016
Yonaataan Dhibbisaa


text:
Shakkii Qiyaamaa Qulqulleessuf-Kutaa 2
Jireenya keessatti sababni guddaan namoonni yeroo baay’ee gammachuu fi milkaa’inna itti dhaban maal akka ta’ee beektu? Tarii qarshii dhabuu, namni jaallatan du’uu, qabeenyi barbadaa’u fi kan biroo jechuu dandeessu. Eeti, kunniin sababa ta’uu danda’u. Garuu sababa guddaa ta’uu danda’u? Sababa guddaa ta’uu hin danda’an. Dhugumatti, sababni guddaan jireenya keessatti gammachuu fi milkaa’inna itti dhaban, Guyyaa Qiyaamatti kafaruu ykn shakkuudha. Jireenya kiyya keessatti yommuu gammachuu fi tasgabbii dhabu, maaltu keessa kiyya quuqa jedhee of gaafachaa ture. Ergasii, Guyyaa Qiyaamaa shakkuun gammachuu fi milkaa’inna akka nama dhabsiisu naaf galte. Guyyaa Qiyaamatti dhugaan amanuu fi guyyaa kanaaf hojii gaggaari hojjachuun tasgabbii qalbii akka fidu nan hubadhe. Yeroo tokko tokko yommuu shakkiin natti dhagahamu, shakkii kanaaf SABABA kan ta’e maalidhaa? Qorichi isaa hoo maali? Jechuun qorachuu eegale. Adeemsa keessa sababoonni shakkii namatti naqan, badii hojjachuu, addunyaa jaallachuu, beekumsa sirrii barbaadu dhiisu fi niyyaa Rabbiif qulqulleessu dhiisu akka ta’an naaf galan.
Sababa qofa beekanii qoricha osoo itti hin barbaadin taa’un namaaf hin maluu miti ree? Kanaafu, qoricha kanaa yommuu qorannu haala armaan gadiitin tarreessu dandeenya.
1.Salaata sirnaan salaatu– dhugumatti milkaa’inni fi gammachuun addunyaa fi aakhiraa salaata keessa jira. Salaanni gara Rabbitti nama kaleessun eeggumsaa, gargaarsa fi tiika Isaa akka argatan nama taasisa. Karaan addunyaa irraa eegalee hanga aakhiraa dheeratu daandii dheeraa gargaarsa fi eeggumsa gaafatuudha. Sheyxaanni daandii kana irraa nama jallisuun ibiddatti akka seenan sababa ta’a. Kanaafu, daandii dheeraa fi diriiraa kana irraa sheyxaanni akka nama hin jallisne yeroo hundaa eeggumsa, gargaarsa, qajeelcha fi tiika Rabbii barbaachisaa miti ree? Karaan kanniin hunda ittiin argannu salaata sirnaan salaatuni. Rabbiin ni jedha:
“Yaa warra amantan! Obsaa fi salaataan gargaarsa barbaadaa. Dhugumatti Rabbiin warra obsan waliin jira.” Suuraa Al-Baqaraa 2:153
Yeroo tokko tokko yommuu sheyxaanni shakkii namatti darbu, falli gaariin salaata sirnaan salaatuf tattaafachuudha. Itti aansun;
2.Tawbachuu (gara Rabbii deebi’u) fi Istighfaara (Rabbiin irraa araarama kadhachuu) baay’isuu– akkuma kutaa darbe keessatti jenne, shakkii Guyyaa Qiyaamatiif ykn hundeewwan imaanaa keessaa tokkoof sababa guddaa kan ta’an keessaa cubbuu ykn badii hojjachuudha. Badii hojjachuun balbala bal’aa karaa sheyxaanni ittiin seenu namatti bana. Namtichi yommuu badii hojjatu, sheyxaanni hasaasa badaa adda addaa itti darba. Namni Guyyaa Qiyaamatti amanuu kan diduuf ragaalee fi mallatooleen dhabamanii osoo hin ta’in badii inni hojjatutu haqa akka hin hubanne qalbii isaa oggore. Baditti yoo lixan haqa akka jibbanii fi hin argine nama taasisa. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) ni jedha:
“Isaan ajaja isaa (Nabiyyi) faallessan fitnaan (rakkoon) wayii isaan tuquu yookiin adabbiin laalessaan isaan tuqu irraa of haa eegan.” Suuratu an-Nuur 24:62
Ajaja nabiyyii yommuu jedhu sunnaa isaa, shari’aa Islaamaa fi kkf. Fitnaan immoo kufrii, shakkii, nifaaqa, bid’aa fi kkf. Adabbiin immoo ajjeechaa, hidhaa fi kkf. (Tafsiir ibn Kasiir)
Namni yommuu ajaja Nabiyyii (SAW) faallessu takkaa fitnaan qalbii isaa tuqa takkaa immoo wantoota adda addaatin adabama. Wanta Nabiyyiin itti ajaje hojjachuu dhiisu fi wanta inni irraa dhoowwe hojjachun ajaja isaa faallessudha. Kanaafu, karaan bal’aan fitnaan shakkii, kufrii fi kkf ittiin dhufu ajaja Nabiyyi faallessudha.
Karaan kana jalaa ittiin bahanii haqa itti argan immoo gara Rabbii deebi’uu fi araarama Isa kadhachuudha. Ergasi wanta itti ajajaman hojjachuu fi wanta irraa dhoowwaman dhiisudha. Sababni isaas, Ergamaa Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“Yommuu namni Mu’minaa (dhugaan amane) badii hojjatu, qalbii isaa irratti tuqaan gurraattin ni mul’atti. Yoo gara Rabbii deebi’e, [cubbuu irraa] buqqa’ee fi araarama Rabbiin kadhate, qalbiin isaa ni cululuqxi (ni addaatti). [Cubbuu hojjachuu] yoo itti dabalee (itti fufee), tuqaan gurraattinis ni guddatti. Suni “Ar-Raana” Rabbiin kitaaba Isaa keessatti dubbateedha.“Haa dhorgamu! Wanti isaan hojjataa turan onnee isaanii haguuge. (raana alaa quluubihim)” Al-Muxaffifin 83:14 Sunan Ibn Majah
Salaata sirnaan salaatanii erga xumuranii booda, fitnaa shakkii jalaa bahuuf Rabbiin hidda onnee jalaa araarama kadhachuun furmaata guddaadha. Shakkiin qalbii waan jeequf, araarama yommuu kadhatan shakkii kana oofun tasgabbii namaaf fida. Kanaafi, Rabbiin (Qulqullaa’an olta’e) Qur’aana keessatti irra deddeebi’uun, “Gooftaa keessan araarama kadhaa, dhugumatti Inni yeroo hundaa araaramaadha.” (71:10), “Gooftaa keessan araarama kadhaa, ergasii gara Isaa deebi’aa” (11:52,90)” jedha.
Kanaafu, furmaanni cimaan shakkii itti oofan cubbuu irraa buqqa’uun gara Rabbii deebi’uu fi yeroo hundaa araarama kadhachuudha. Salaata booda mee du’aayi tana bartee haa godhannu:
Rabbanaa faghfir lanaa zunuubanaa wa kaffir ‘annaa sayyi’aatinaa wa tawaffanaa ma’al-abraar.
“Gooftaa keenya! badii keenya nuuf araarami; hamtuwwan keenyas nurraa harcaasi; warra qulqulluu wajjinis nu ajjeesi.“ Suura Ali-Imraan: 193
Hiika jechootaa: Rabbanaa (Gooftaa keenya), faghfir (araarami), lanaa (nuuf), zunuubanaa (badii keenya), kaffir (harcaasi), ‘annaa (nurraa), sayyi’aatinaa (hamtuwwan keenya), tawaffanaa (nu ajjeessi), ma’a (wajjiin), al-abraar (warra qulqulluu)
Dhugumatti halkan gara dhumaatti ka’uun salaata hanga danda’an salaatu fi istighfaara baay’isuun fitnaa shakkii ni balleessa.
3.Sheyxaana Rabbitti maganfachuu-Maganfachuu jechuun wanta nama miidhu irraa gara wanta nama eegutti fiigun eeggumsa isaa barbaadudha. Sheyxaanni nama jallisuuf shakkii qalbii irratti darba. Dhugaa soba, soba dhugaa fakkeessa. Ragaa ifa jiru kana akka hin fudhanne namatti hasaasa. Rabbiin (Azza wa Jalla) ni jedha:
“Yoo garagalchaan (hasaasni badaan) sheyxaana irraa sitti dhufe, Rabbitti maganfadhu. Dhugumatti Inni Dhagahaa, Argaadha.” Suuratu Al-A’araaf 7:200
Akka muxannootti yommuu sheyxaanni imaana kiyya shakkiin hurgufu, falli kiyya gara Rabbii fiigudha. Irra deddebi’ee, “A’uzu billahi mina sheyxaani rajiim (Sheyxaana abaarrame irraa Rabbiin tiikfama)” jechuu ykn “Rabbi a’uuzu bika min hamazaati shayaaxiin wa a’uuzu bika rabbi an yahduruun)” jedha.
Hiikni isaa: (Gooftaa kiyya, ani hasaasa sheyxaanotaa irraa Sittiin maganfadha.Gooftaa kiyyaa isaan natti dhufuu irraa sitti maganfadha.) Suuraa al-Mu’minuun:97-98
Yookiin immoo suuratu An-Naas (114) irra deddeebi’e qara’a (dubbisa).
Yeroo kanatti obsa guddaa barbaachisa. Dhugumatti qormaanni (fitnaan) guddaan qabeenyi nama jalaa barbadaa’u ykn namni nama jalaa du’uu osoo hin ta’in imaana dhabuun kufritti seenudha. Namni kafaree kufrii irratti yoo du’e zalaalami ibidda keessa jiraata. Kanaafu fitnaa kamtu guddaa fi badaadha ree? Sheyxaanni nama kafarsiisuf wanti inni fi namoota irraa gargaartonni isaa hin hojjanne hin jiru. Tarkaanfin kufritti nama seensisuuf fayyadamu kana.
Shakkii qalbitti naquu— dallansiisuu— salaata akka dhiisu taasisu— baditti daran akka lixu gochuu— haqa jibbisisuu—kafarsiisu—osoo hin tawbatin yoo du’e—gahuumsi namticha ibidda ta’uu.
Yommuu shakkiin qalbii keessa seenu, namtichi, “Kuni maaliif ta’e? Rabbiin maaliif kana hojjata?” jechuun inuma Rabbitti dallana. Akka waan Rabbiin miidhu salaata dhiisa. San booda tarkaanfi tarkaanfin sheyxaanni Islaama keessaa isa baasa. Kanaafu, shakkiin yommuu nutti dhagahamu dafne gara Rabbii fiigu qabna. Hanga shakkiin kuni darbuu obsuu fi salaata irratti jabaachu qabnaa malee, dallanuu fi salaata dhiisu hin qabnu. Rabbiin, “Yaa warra amantan! Obsaa fi salaataan gargaarsa barbaadaa. Dhugumatti Rabbiin warra obsan waliin jira.” Waan jedheef.
Dabalataan barruu Sheyxaana irraa of tiiksuf jettu dubbisuun ni danda’ama.
4.Rafuu– dhugumatti fitnaan shakkii kuni qalbii irratti jabaachun yeroo nama dhamaasutu jira. Yeroo kanatti yoo danda’ame sa’aati muraasaf jalaa rafuun qalbii irraa hanga tokko ni hir’isa.
5.Obsuu– Dhugumatti, qormaata hanga shakkii jireenya keessatti jabaatu arge hin beeku. Namoonni baay’een qormaata kana kufuun jireenya gadadoo jiraatu. Ammas, qormaata kana darbuun gara sadarkaa olitti ol nama kaasa. Kanaafi Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) amantii keessatti hoggantummaa dhugaa obsaa fi yaqiina ulaagaalee (haal-duree guuttamuu qaban) taasise. Rabbiin ni jedha:
“Yerooma isaan obsanii fi Aayaata (mallatoole, keeyyatoota, ragaalee, barnoota) Keenya dhugaan itti amanan (yuuqinuun) , isaan irraa imaamota (hoggantoota) ajaja Keenyan namoota qajeelchan taasifne.” Suura As-Sajda 32:24
Yommuu hasaasni badaan sheyxaana irraa namatti dhufu QORMAATA akka ta’e beekun obsuu fi yaada badaa san irraa garagaluun imaanni namaaf akka jabaatu taasisa.
6.Soomu – nyaanni yommuu garaa guutu, nafseen namaa tuni quufun of tuulti. Rabbiif of gadi qabuu fi Isaaf ajajamuun itti ulfaata. Namoonni yeroo baay’ee Ergamtoota kijibsisanii fi haqa hin fudhanne, warroota qabeenya qabaniidha. Qabeenya isaanitiin of tuulun haqa irraa jaamaa ta’u. San booda adabbi badaa asi fi aakhiratti dhandhamu. Kanaafu, nafseen teenya tuni qabeenyan akka of hin tuulle yeroo tokko tokko beelessuun gaariidha. Guyyaa Wiyxataa fi Kamisaa hanga danda’ameen soomun hidda dhiigaa sheyxaanatti dhiphisa.
Guduunfaa
✉ Namoonni baay’een Qiyaamatti kan amanuu didaniif ragaaleen dhabamanii osoo hin ta’in qalbiin isaanii badiin waan haguugamtef ragaalee ifa bahan arguu hin danda’an.
✉ Karaan irra gaariin Qiyaamaa ykn hundeewwan imaanaa keessaa tokko shakkuu jalaa itti bahan salaata sirnaan yeroo hundaa salaatu fi araarama Rabbiin kadhachuu (istighfaara) baay’isuudha. Akkasumas, hojii gaggaarii dabalata hojjachuudha.
✉ Cubbuu /badii dhiisu fi gaabbiin namatti dhagahamuun wantoota armaan olii akka hojjatan nama taasisa.
✉ Yommuu hasaasni badaan sheyxaana irraa namatti dhufu, sheyxaana Rabbitti maganfachuu fi suuratu An-Naas irra deddebi’anii dubbisuun (qara’uun) furmaata guddaadha.
✉ Soomun fedhii lubbuu cabsuun haqa akka hubatanii fi fudhatan nama taasisa.


text:
“National Unity Platform Party” jechuun Paartii Waltajjii Tokkummaa biyyoolessaa ka jedhu paartiin mormituu Yugaandaa, dhiittaalee mirga namoomaa fi namoota ukkaamsanii dhabamsiisuu biyyattii keessatti mootummaan toosisame jedhu mootummaadhaan Koomishina Mirga Namoomaa, ka Tokkummaa Mootumootaatti iyyannoo galfatee jira.
Filannoo biyyoolessaa wal-mormsiisee baatii Amajjii keessa Yungaansaa keessatti geggeessamee dura, namoonni isaanii dhabaman haga ammaatti achi buuteen isaanii hin beekamne, jedhu maatiileen.
Ka si’a ja’affaadhaaf deebi’anii filataman, prezidaantiin Yugaandaa Yoweerii Museviidnii, “himannaan sun soba. Kanneen qabaman shororkeessota qofa,” jedhan.


text:
Keeniyaa: Miseensoonni mana mare 11 beekamtii malee Somaaliyaa gahanii deebi'an poolisiin qoratamaa jiru
Miseensoonni mana maree bakka bu'oota uummataa Keeniyaa beekkamtii mootummaa malee torban darbe Somaaliyaa gahanii deebi'an 11 poolisiin qaratamaa jiru.
TV'n biyyattii 'NTV' jedhamu akka gabaaseetti, miseensoonni mana mare kunneen pirezidantii Somaaliyaa Mohaammad Abdullaahii Formaajoo waliin wal arguun haala hidhattoota garee Islaamaa ittiin to'achuun danda'amurratti marii taasisaniiru.
Haata'u malee, itti-gaafatamaan tika biyyattii Muriitii Kaangii akka jedhaniitti, imalli miseensoota kanneenii kun hayyama mootummaa kan argate hin turre.
Bakka bu'oonni uummataa kunneen imala isaanii ilaalchisuun gaaffii dhiyaateef deebii yoo kennan, gara Somaaliyaatti kan qajeelan fedhii dhuunfaa isaaniin ta'uu himan.
Dhaabbanni TV kun warraabbii miseensonni mana maree kunneen wayita Somaaliyaadhaa deebi'anii buufata xiyyaaraa Naayiroobii gahan agarsiisu tokko fuula YouTube isaarratti gadhiiseera.
Miseensoonni kunneenis gara magaalaa Naayiroobiitti wayita deebi'anitti ''marii poolisii waliin tureef'' turtii gabaabduun boodas gadhiifamaniiru.
Itti aansees himannaan homaa akka irratti hin banamnes dubbatameera. Haa ta'u malee qoratamaa jiru jedhan.
Biyyoonni lamaan daangaa odola tokkoorratti waldhibdee qaban irraa kan ka'e hariiroon qaban gaarii miti.
Namoota gara Somaaliyaatti imalan 11 keessaa irraa caalaan isaaniis bulchiinsa kaaba baha Keeniyaa kan Somaaliyaan wal daangeessuufi bakka irra deddeebiin halleellaan Al-shabaab namoota nagaarratti raawwatamu irraa kan babaahaniidha jedhameera.
Halleellaawwan dhiheenya kana naannichatti raawwatameen wal qabatees manneen barnootaa kan cufaman yoo ta'u, hojjattoonni mootummaa bulchiinsawwan biyyattii biraa irraa achi keessa hojjataa turanis hojiisaanii dhiisuun baqataniiru.


text:
1. Bara Jeneraal Mangistuu Niwaayii fi Jeneraal Taaddasaa Birruutii kaasee diraamaa siyaasa biyya keenyaa kan dhaloonni tokkoo ol ajjeestoonnii fi ajjeefamoonni akkasumas hiisistoonnii fi hidhamtootni keessatti baayyatan kana keessa turuudhaan akka hayyuu garaa ofii caalaa biyyaa isaantiif yaaduu tokkootti anis ofii koo caalaa saba kootiif quuqamuudhaan waggaa 45 ol saba kootif biyyaa kootiif jijjirama woyyaa’aa fiduudhaaf amanamuummadhaan falmuun kiyya otoo beekkamuu cinaatti dhiibamee;
2. Biyya hunda keenyaaf taatuu fi walqixxumaadhaan nu mara keessummeessitu Itiyoophiyaa dimookraatoftuu uumuuf, sirni bulchiinsa haqaa kan bilisaa akka uumamu waggoota 25 darbaniif qabsaa’uu kiyyaan himatamee hidhamuun kiyya hanqatee, miseensa paarlaamaa biyyitti turuun kiyya osoo beekkamuu, mirga wabii yakkamtoota idileef iyyuu eeyyamamu dhoorkamuun kiyya, ana qofaaf osoo hin taane saba biyyi nuu fi ilmaan teenyaa nagayaan keessa jiraannu hegeriif ni uumamti jedhee abdatu maraaf akkasumas biyya teenyaa rakkattuuf uummata keenyaa barri dabruufii didee gadadoo cimaa keessa jiraatuu kanaaf gaddi cimaan kan natta dhagaahamu ta’uu akka naaf beekamuuf.
—————————————————————————-
ዶክተር መረራ የዋስ መብቱ መከልከሉ እንደተገፀለት ለፍርድቤት የተናገረው ቃል
1. ከእነጄኔራል መንግስቱ ንዋይና ጄኔራል ታደሰ ብሩ ዘመን ጀምሮ ከአንድ ትውልድ በላይ ገዳዮችና ሟቾች አሳሪዎችና ታሳሪዎች በበዛበት የሀገራችን የፖለቲካ ድራማ ውስጥ በመቆየት አንድ አንድ ከሆዱ በላይ ለሀገሩ የሚያስብ ምሁር ማድረግ እንዳለበት ሁሉ ከአርባ አምስት አመታት በላይ ለሀገሬ የተሸለ ለውጥ እንዲመጣ በታማኝነት መታገሌ እየታወቀ ወደ ጎን መገፋቱ፡፡
2. ለሁላችንም የምትሆንና በእኩልነት የምታስተናግደን ዴሞክራሲያዊት ኢትዮጵያ እንድትፈጠርና ነፃየፍትህ ሥርዓት በሀገራችን እንዲሰፍን ላለፉት ሃያ አምስት አመታት በመታገሌ መከሰሴ አንሶ የአገሪቱ ፓርላማ አባል የነበርኩ ሰው ለተራ ወንጀለኛ የሚፈቀድ የዋስ መብት በመከልከሌ የተሰማኝ ጥልቅ ሀዘን ለራሴ ብቻ ሳይሆን እኛም ሆን ልጆቻችን በሰላም ይኖሩበታል ለምንለው መከረኛ ሀገራችንና አላልፍለት ብሎ ስታመስ ለሚኖር መከረኛ ሕዝባችን ጭምር መሆኑን እንዲታወቅልኝ ነው፡፡


text:
Garba Arkitiik
Garbi Arkitiik, garba hemisferii kaabaatti argamu yoo ta'u, kan baayyinan argamu garuu kutaa lafaa Arkitiik jedhamu kan fiixee kaabatti argamutti argama. Garbi kun garba addunya hunda irraa xiqqaa yoo ta'u, qallinaanis isa qallicha dha. Dhaabbata Qorannaa Bishaanii kan Addunyaa (International Hydrographic Organization) garba kana akkuma garba addunyaa shanan jalatti walitti-qabullee qorannaan garbaa yeroo baayyee Galaana Meditiraaniyaanii Arkitiik yookan salphaatti Galaana Arkitiik jedhani waamu, akkasumas akka bishaan xixiqqoo garba Atilaantiik jalatti argamani godhani qoodanii. Garbi Arkitiik bishaan Garba Addunyaa walitti qabamani adeeman keessaa kan fiixee kaabatti argamu dha.
Kutaan baayyen garba kanaa cabbii bishaanin kan marfamee yoo ta'u, kunis kan ta'u ji'otta qabbana yookan immo yeroo tokko tokko ganna guutuu dha. Oo'ii fi soogiddummaan bishaan kanaa waqtiin jijjiirama, kunis yeroo cabbin baqu fi yoo cabbin walitti-qabamu. Soogiddummaan garba kanaa yoo ilaalan avireejjii sogiddummaa shananii irra xiqqaa dha, kunis wanna hurka xiqqaa fi waan bishaan gara alaa yeroo baayyee hin yaaneef akkasumas bishaani qulqulun biraa gara keessaa yeroo bayye waan hin senneefi. Walit-qabami cabbi yeroo ganna hanga parsentii 50% ta'a.


text:
Sirni cunqursaa humnaaf aangoosaatti fayyadamuun humna qawween biyya bulchaa jiru yakka duguuggaa ilmaan Oromoo irratti raawwachaa ture ammas naga,e osoo hin jedhin Ilmaan Oromoo Oromummaa isaaniif quuqamanii Irratti duula duuguuggaa sanyummaa raawwachuu itti fufee jira.
Oromoo sababii ta,an duwwaafis Yakkamaa taasisuun Magaalaalee Oromiyaa bakkoota garaa garaa keessaa butuudhaan achi buuteen isaanii dhabamaa jira.
Erga labsiin hatattamaa golee oromiyaa mara keessatti labsamee kaasee mootummaan faashistii wayyaanee fxg uummanni oromoo finiinsaa jiru humna isaa ol itti ta,uun waan itti ulffaateef waan qabee gad lakkisus walaalee jira.
Kanummarraa ka,uudhaanis hidhaa dararaa fi ajjeechaan baratoota oromoo mooraa yuunversiitii wallaggaa keessa jiran irratti jumlaan raawwachaa jira.
Sadaasa 14/11/2016 Yuunversiitii wallaggaa keessaa baratoonni oromoo oromoo lama sababii ta,an duwwaaf moorichaa keessaa butamuudhaan achi buuteen isaanii dhabamaa jira.
Kanumaan wal qabatees baratoonni torbee kana keessa mooraa yuunversiitii wallaggaa keessaa butamanii dhabaman
1,Fayyisaa Gaarii
Kaninninni dhalatee guddate godina wallagga bahaa Naannoo gabaa jimaataa jedhamutti.
Gosa barnootaa inni barachas jirus siivil injiineriingii waggaa 2ffaa .
2,Gammachuu Biraanuu.
Gosa barnootaa inni baratu Baawoloojii waggaa lammaffaa
Bakki dhaloota isaa godina wallagga bahaa Naannoo gabaa Jimaataa jedhamtutti.
Bifuma wal fakkaatuun mooraa yuunversiitii wallaggaa keessatti jala deemtonnii fi bitamtoonni mootummaa faashistii wayyaanee waliin ta,uun mooraa yuunversiitichaa keessatti gita hojii irratti uummata oromoo sanyii fi gandaan qoqqooduun guutummaa mooraa kanaa keessatti walitti bu,iinsa uumuuf yaalii jabaa gochaa akka jiran saaxilamee jira.
Mooricha keessaas namoonni yakka kana raawwachaa jiranis
1,Rabbirraa Aseffaa Kelqay
Hojiinsaa mooraa yuunversiitii wallaggaa keessatti dura ta,aa poolisoota moorichaati.
2,Darajjee Alemayew
Hojiin idilee isaa deeninnatii moorichaati.
Bitamtoonnii fi Jala deemtonni maqaan isaanii armaan oliitti eeraman kun mooraa yuunversiitii wallaggaa keessatti adda durummaan uummata oromoo gidduutti gosaa fi sanyiidhaan qoqqoodanii gita hojii banaa mooraa yuunversiitichaa hunda irratti ramaddii geggeessaa fi geggeessaa turanii jira.
Namoonni kun Lamaan mooraa yuunversiitichaa akka waan ofii isaaniin dhaabbataniittis of ilaaluudhaan gita hojii irratti yeroo ramaddii geggeessan nama dhalootaa naannoo tokkoo fi sanyii tokkoo duwwaa qoqqooduudhaan gita hojii irrattii ramadaa akka turaniif ammas hojii isaanii kana akkuma itti jiran bira ga,amee jira.
Sababuma kanaan wal qabatees hojjetoota guutummaa mooraa yuunversiitii wallaggaa keessa jiran peersentii 100 keessaa 85 ol qomoo fi naannummaan namoota mooricha keessatti gita hojii irratti ramadamaniidha.
Kanumaan wal qabatees mooricha keessatti uummata oromoo giddutti walitti bu,iinsi uumamaa akka jiru saaxilamee jia.
dur irraa kaasee hanga ammaatti gocha kana kan raawwachaa jiranis jaladeemtota fi sanyii manzeeti.
Mootummaan wayyaanee olollii fi siyyaasnisaa uummata oromoo bukkeetti fudhatama dhabuurraan kan ka,es hundeen siyyaasa isaa guutummaatti irraa mulqamuun bososee jira.
Hundeen bulchiinsa isaa fi faaruun jala deemtota isaa unkutaa,ee sochii dadhabuun wirriiqqachaa jira.
Uummanni oromoos sodaa tokko malee fxg haalan guutummaa golee oromiyaa mara keessatti waan finiinsuu itti fufaniifis kufaatiin mootummaa wayyaanee akka saffisu ta,ee jira.
Share this:https://www.gofundme.com/8bds2wgk
Like this:
Like Loading...
Related


text:
Melanin
Ballinan, melaniniin kaneen kessa tokko dha: polyacetylene, polyaniline, fi polypyrrole "gurracha" fi "bunii" yokan makaa copolymer isaani. biological melaniniin bayye bekkama ta'ee polymerii monomer molecules laman (indolequinone, fi dihydroxyindole carboxylic acid) kessa tokko ta'ee yokan kan lachuu kaneeni ta'etti. Melaniniin plant, binensotta fi protista kingdoms kessatti argama, innis akka pigmentiit tajajilla. Archaea fi bacteria kingdoms kessa jirachuun melanin walii-galtee dhabisaa qo'atotta kutta kanaaf sababa ta'erra.


text:
Finfinnee,Bitootessa 25/2013(TOI)-Kantiibaan Itti aantuu Magaalaa Finfinnee Aadde Adaanech Abeebee guyyaa har’aa Kutaa Bulchiinsa Magaalaa Laaftoo naannoo Qeeraatti kan argamu dirree Almaaziyyeetti haala Gareen kubbaa miilaa waaliyaa irra jiru abbootii qabeenyaa waliinii fi namoota qe’ee sanaa hawaasa biratti jaalalaa fi fudhatama qaban waliin ta’uun daawwataniiru.
Garee leencootaa Qeeraatifis deeggarsa uffata ispoortii fi kubbaan kennamme akka jiru Kantiibaan Ittaantuu Magaalaa Finfinnee Aadde Adaanech Abeebee himaniiru.
Dirreen Almaaziyyee, dirree guddaa miseensoota taphattoota garee biyyaalessa dabalatee taphattoota gurguddoo hedduu kan uumeedha jedhan.
Dirreen kuni jiraattoota naannawa sanaatiif akka tolutti, maqaa gaarii fi beekkamtii isaa bifa madaaluun akkasumas dargaggeeyyiif oolmaa ispoortii irra darbee carraa hojii kan uumudhas jedhaniiru.
Giddu gala jaalalaa, obbolummaa fi walta’iinsaa akka ta’utti Bulchiinsi magaalichaa dureeyyii fi jiraattoota naannawaa sanaa waliin ta’uun hatattamaan kan misoomsu ta’uu beeksisuun barbaadas jedhaniiru.


text:
Komishiniin Mirgoota Namoomaa Itoophiyaa dhugaa hundinu baatiileef beeku, Muddee darbe humnoonni nageenyaa Oromiyaa miseensota Gadaa Karrayyuu heddu ajjeesu isaani Guraandhala 2, 2022, mirkaneesse. Hawaasa horsiisee bulaa Kadhaa Waaqaaf walitti qabame,humnoonni addaa namoota 39 ukkaamsanii isaan keessa 14 ajjeesan.
Ajjeechaa kana booda aanga’ootni Naannoo Oromiyaa ajjeechaa jumlaa kanaaf Waraana Bilisummaa Oromoo raawwate jedhee himate. Haa ta’u malee aktivistoota, namoota ijaan argan fi waldaan Abbootii Gadaa quba isaanii gara mootummaa fi Humna Addaa Oromiyaatti qaban. Waraanni Bilisummaa Oromoo gama isaatin taateen kun “Ajjeechaa jumlaa, dhiiga lammiilee nagaa dhangalaasuuf karoorfamee humnoota mootummaa Paartii Badhaadhinaatin raawwatamedha” jechuun ibse.
Baatii Amajjii keessa aanga’ootni paartii biyya bulchuu lama humnoota nageenyaa Oromiyaa itti gaafatamaa godhanii turan. Deetaan Ministira Nageenyaa Taayyee Danda’aa fi miseensa mana maree bakka bu’oota uummataa Hangaasaa Ibraahim yaada ibsan, Pirezidaantii Oromiyaa Shimallis Abdiisaa malaanmaltummaa fi hokkora jiru keessatti hoggansa kennuuf gahumsa hin qabu jechuun qeeqaniiru. Ji’a Guraandhalaa keessa Komishiniin Mirgoota Namoomaa Itoophiyaa ajjeechaa abbootii gaddafi eenyu akka itti gaafatamu godhe.
Ajjeechaa suukkanneessaan Muddee keessa Karrayyuu irratti raawwatame yeroo mootummaan diinni Finfinneetti dhiyaate jedhe sodaachaa turetti. kanaafis, aanga’ootni mootummaa lammiilee Itoophiyaa humna qaban hunda waraana hidhattoota naannoo Tigraay fi Oromoo waliin godhamu irratti akka hirmaatan waamicha dhiyeessanii turan. Abbootiin Gadaa Karrayyuus aadaa waldhabdee uumame karaa nagaan hiikuu qaban bu’ureeffachuun waamicha kana mormanii turan. Walabummaa isaanii tilmaama keessa galchuun, aanga’ootni Finfinnee jiran hidhattootni imala gara Finfinnee godhaniif lafa Karrayyuu karaatti akka hin taasifne sodaatanii turan.
Haala kanaani namootni 14, ukkaamfamanii kan ajjeefaman. Akka miseensa Karrayyuu tokkotti, hunda isaanii nan beeka. Isaan keessaa tokko Abbaa Gadaa Kadiroo Hawaas Booruu turan. Muraasni isaani oollaa fi hiriyyoota akkasumas maatii koo turan.Dargaggoota ajjeefaman ammoo waliin guddanne. Jiiloo Buraayyuu Hawaas, ilma eessuma koo, gorsaa fi hiriyyaa koo ture. Dursa gadhiifame ture, irra deebiin hidhame dararameera, reeffi isaas Muddee 10 bakka kosiin itti gatamutti argame. Hundi isaani akka mana kitaabaa jiraataatti kabajamoo turan. Eegdoota beekumsa sirna Gadaa turan, akkasumas waa’ee beekumsa qoricha biqiltuurraa tolfamu dhalootaan darbe irratti gaheessoota turan.
Karraayyuutti Maaltu Balaa ta’e?
Karrayyuu hawaasa of danda’aa lakkoofsan 101,000 ta’u. Baay’inaan Naannoo Oromiyaa holqa Awaash keessatti kan argaman yoo ta’u, Karrayyuun horsiisee bultoota Gaala fi loon horsiisuun haala jireenya isaani dhalootaan eegaa jiraatani. Gosoota Oromoo sirna Gadaatti fayyadamaa jiran keessa isaan tokko yoo ta’an, baay’een isaani Waaqefannaa ykn amantaa Oromoo hordofu.
Aadaan Karrayyuu akka baduuf yeroo dheeraaf yaaliin adda addaa irratti godhamaa turuus, akkasumas mootummoota darbaa dhufaan lafti margaa isaani irraa fudhatamuus, Karrayyuun garuu aadaa isaani eeguu danda’aniiru. Fakkeenyaan mootummaan Haayilasillaasee bara 1950 keessa misooma sukkaara Matahaaraa hundeessu fi itti aansee ammo bara 1960 keessa paarkii biyyaaleessaa Awaash wayita hundeessu Karrayyuun bakka waaqeffannaa fi awwaalcha dabalatee lafa hektaara 90,000 dhabaniiru. Ergasii Karrayyuun lafa 60% ol qubannaa weerartoota, pirojeektoota misooma fi hojiilee eegumsa misoomaatin bobbaa marga dheedichaa fi bishaanii jalaa cufaniin dhabee jira.
Sagantaaleen kunneen hawaasa Karrayyuu hin fayyadne. Bara 1972, wayita warshaan Sukkaara Matahaaraa eebbifamu jaarsoliin biyyaa mormii dhageessisu isaani hordofee Haayilasillaaseen carraa hojii, tajaajila fayyaa fi barnoota kennuuf waadaa gale ture. Haata’u malee kun gonkumaa hojiirra hin oolle.Haala kanaan, pirojeektootni kunneen humna namaa bakka biraarra fidanii qacaru. Karrayyuun akka waardiyyaa fi hojjataa yerootti qofa qacaru. Beenyaa tokko malee qe’eerra kan buqqa’e, yeroo tokko hawaasa of danda’aa kan ture, Karrayyuun, amma hiyyummaa hamaaf saaxilamaniiru.
Rakkoon kun miidhaa naannootin uumaman. Haroon Basaqaa, waqtii bonaa Karrayyuun loonsaa obaasuuf itti fayyadamaa ture. Ergasii harichi 3km2 irraa gara 200km2 bal’atee lafa dheedii barbadeessuun horsiisee bultoota gara gaaratti dhiibaa jira.
Hawaasni Karrayyuu harichi bishaan jallisiin akka faalame amanu. Kosiin warshaa Sukkaara irraa bahuu bishaan haroo kana akka faale fi fayyadamuuf gaarii akka hin taane ibsu. Jiraattotni naannichaa dhibee kanaan dura hin baramneen miidhamu, daa’imman uumama hin baramneen dhalatu.
Abbootiin Karrayyuu babal’ina haroo Basaqaa akka dhaabsifamu MM Abiy Ahmad dabalatee mootummoota dhufanii darbanitti iyyataniiru. Iyyata isaaniif deebii quubsaa dhabuun isaaniin jiraachuu isaanii xiyyeeffannoo akka hin qabne hubatan.
Hanqina lafa margaa fi bishaani yeroo irraa gara yerootti dabalaa jiru gareewwan horsiise bultoota giddu walmorkii yeroo tokko tokko gara hokkoratti jijjiiramu akka uumamu taasiseera. Obboleessa koo angafaa, Jiiloo Bulgaa lola hamaa Affaariifi Karrayyuu keessatti du’e. Ilma adaadaa koo Roobaa Jiiloo yeroo hidhattoonni sa’a fi re’oota isaa irraa fudhataniin ajjeefame. Anis bara 2001 gaa’ela naaf qophaa’e ture miliqee jireenya horsiisee bultummaa irraa barnoota osoo hin filanne ta’e, carraan koo isa kanuma ture.
Waggoota lamaan darban keessa milishaa fi humni addaa Naannoo Amaaraa lafa abbootii keenyatti seenanii mallattoo dhaabuun, mana amantaa ijaaruu isaani fi lafa Karrayyuu hiyyoomsu isaani ni yaadatama. Kiiloo meetira 45 gara keessoo bulchiinsa Karrayyuu fi magaalaa Matahaaraa irraa kiiloo meetira 23 qofa fagaate bakka argamutti asxaa ykn mallattoo “Baga nagaan gara naannoo Amaaraa dhuftan” jedhu dhaabaniiru. Kunis daangaa seera qabeessa irraa kan fagaateedha.erga jiraattonni naannichaa daangeeffama seeraan ala kan irra deddeebiin diigan booda poolisoonni federaalaa daangicha akka eegan bobbaasuun mootummaan federaalaa babal’ina Amaaraa akka deeggaru agarsiiseera.
Amaaraan lafa kana fudhachu keessatti carraa diinagdee fi faayidaa tarsiimoo yeroo dheeraa akka ilaalu amanama. Bakki kun fe’umsa guddaa karaa itti deddeebi’u daandiin guddicha Itoophiyaa fi Jibuutii walqunnamsiisu fi daandiin baabura Itiyoo-Jibuutii irratti argama.
Araara moo seeradhabdummaa?
Aggaammiin kana hunda osoo jiruu, Karrayyuun akkaataa jireenya fi sirna Gadaa isaani eeganii tursiisaniiru. Hoggantootni keenya dhiyeenya kan ajjeefaman dhiibbaa diinagdee, lafa fi siyaasaa irratti godhamaa ture dandamataniiru. Beekumsa aadaa baay’ee kan qaban yoo ta’u, Karrayyuu qofa osoo hin taane uummata Oromoo bal’aatti biratti kabajamtoota turan. Haa ta’u malee hidhattoota mootummaa Badhaadhinaa irra ajaja fudhataniin akka ajjeefaman taasifamaniiru.
Xiyyeeffannoon Itoophiyaadhaaf kennamaa jiru baay’inaan bakka waraanni itti gaggeeffamaa jiru Tigraayitti xiyyeeffata. Gadi fageenyaan yoo ilaalan garuu, kaaba Itoophiyaa ala seeraadhabdummaan, sarbiinsa mirga dhala namaa fi roorroo dhala namaa gaddisiisaa arguun ni danda’ama. Miidhaa Karrayyuu dabalataan rakkoo hawaasa kanneen qaama sagalee isaani dhageessisu hin qabne fi miidiyaa waa’ee isaani dubbatu hin qabne arguun ni danda’ama. Miidhaa suukkanneessaa kutaalee Itoophiyaa baay’ee keessatti, keessattuu giddugaleessa fi kibbatti, dhagahaman, baay’inaan toftaaleen qunnamtii waan addaan citani jiraniifi karaan cufaa ta’urraan kan ka’e hin gabaafaman.
Ajjeechaa Karrayyuu irratti raawwatame ilaalchisee qorannoon Komishiniin Mirgoota Namoomaa Itoophiyaan baasee badii bal’aa Naannoo Oromiyaatti mul’atu ilaalchisee marii haqa qabeessa akka gaggeeffamu carraa banaa. Hawaasa idil addunyaa fi sagalee dhageessiftoota Finfinnee jiran ajjeechaa raawwatame irratti qorannoo walabaa akka gaggeeffamu fi haqni kanneen ajjeefamanii akka bahu waamicha gochu qabu. Kunis sarbiinsa walfakkaataa bakkee biraatti raawwatame irratti gaaffii kaasisu danda’a.
Aanga’ootni Itoophiyaa fi Oromiyaa dhiifama yoo gaafatan, beenyaa yoo kafalan, akkasumas yakkamtoota seeratti yoo dhiyeessan, Karrayyuu waliin araaramuuf balbala banuu danda’u. Furmaanni yoo itti hin laatamu ta’e, haleellaa hin mallee fi haqa dhabuun fuuldura Itoophiyaa fi naannichaaf rakkoo guddaa ta’a.
Maddi: African arguments
- Karrayyuuf Eenyutu Sagalee ta’a? - 9th April 2022


text:
Gaafii: Dhiiraafi dhalaan takka eega zinaa walitti dalaganii booda, Nikaaha godhatanii bultii jaaranii ilmaan heddu horan. Nikaan isaanii kun akkami? Diliin irra jirtu hoo maali?
Deebisaa: Namni osoo nikaah hin godhatin zinaa walitti dalage, Osoo nikaahatti hin seenin dura waan godhuu qabutu jira. Jalqaba isaan lameenuu adda fagaachuu qaban. Hanga garaan isii qulqullaahutti eeguun barbaachisaadha. Yoo xiqqaate hanga xuriin laguu tokko itti dhufuu eeganii, garaan isii qulqulluu tahuu mirkaneeffachuu qaban. Turtii yeroo kanaa keessattis gama Rabbii isaanii deebi’anii dilii ofiitiif Rabbitti boohuu qaban. Zinaan dilii gurguddoo keessaa isa tokko. Rabbiin zinatti hin dhihaatinaa jedhe. zinatti hin dhihaatinaa jedhee akeekkachiise. Intala ajnabii ijaan laaluu fa, ajnabii wajji kophaa bahanii mana tokko keessa waliin ta’uu fa, kophaa waliin imala deemuu fa, wanti akkanaa kun hundi zinamarraa lakkaawama. Ijji namaa laalcha qofaan zinaa dalaydi. Harkis zinaa dalaga. Miillis gama ajnabiin jirtutti deemuun zinaa dalaga. wantoonni gama zinaa nama geessan hundi haraama. Irraa fagaachuu barbaachisa.
Jarri kun lameen eega dilii guddoo Rabbiin irraa dinniine kana dalaganii; halkaniifi guyyaa nadaamayanii Rabbitti boohuu qaban. Isaan lameenuu eega gama Rabbii deebi’anii tawbatanii booda, hanga garaan isii qulqullaahutti eeguu qaban. Yoo garaan isii qulqulluu tahee xuriin laguu itti dhufe, gaafuma san nikaaha godhatanii akka jaarsaafi jaartiitti waliin jiraachuu mirga qaban. Yoo ulfooytee xuriin hafe ammoo, hanga ilmoo san dhaltutti eeguun barbaachisaadha. Gaafa ilmoon dhalatte karaa shari’aatiin nikaaha godhatanii waliin jiraachuu ni dandayan.
Wanti as biratti hubatamuu qabu guddaan, ilmoon nikaaha dura dhalate sun abbaan hin yaamamu. Qabeenya isaatis dhaaluu hin dandayu. Sababaan qulqullina garaa isii beekuun barbaachiseef kana.
Namni osoo waan kana hin beekin eega zinaa godhee booda usee nikaaha godhate, amma tawbaa malee wanti irraa eeggamu hin jiru. Halkaniifi guyyaa Rabbitti booyanii Rabbii isaanii araarama kadhachuu qofatu isaan irraa barbaadama. Bultii teessan diigaa addaan yaa’aa jechuun hin barbaachisu. Bultii isaanii akkuma jiranitti itti haa fufan. Garuu dilii isaanii irraa haa tawbatan.
Gaafii: wanti aadaa keessatti barame tokko ni jira. Intalti takka zinaarraa yoo ulfooyte, maatiin intalaa salphina if oolchuuf daddafanii nikaaha godhan. Nikaan haala Kanaan godhame hoo akkami?
Deebisaa: kunis nikaaha san baaxila hin godhu. Nikeenni ulaagaa guuttatee yoo hidhame numa hidhama. Wanti shari’aan as biratti adda baasutti nu ajaje, ulfa zinaan argameefi ulfa nikaahaan argame adda baasuudha. Haala Kanaan osoo isiin ulfaan jirtu yoo nikaaha godhan, nikaan isaanii numa jira. Garuu daa’imni nikaaha dura argame sun abbaan hin yaamamu. Qabeenya isaatis dhaaluu hin danda’u jechuudha. Malee nikaan isaanii sirriidha.
Sheikh Muhammad Haamiddiin


text:
Dhiyeenya, keessumaa torbee muraasaa as Poolisiin Sudaan ajaja ministeera daldalaa biyyattiirraa darbeen lammilee Itiyoophiyaa biyyattii keessa jiraatan dhibbaan lakkaa’aman to’annoo jela oolcheera. Sudaanitti Ambaasaadderri Itoiyoophiyaa Shiferraa Jaarsoo, ajaji kun lammilee Itiyoophiyaa balaarra buuseera jechuun dubbatu.
Ambaasaadder Shiferraan ajaja seer maleessa darbe kanaan lakkoofsa lammilee Itiyoophiyaa hidhamanii gaafatamanii yoo dubbatan, namootni dhibbaan lakkaawaman mana hidhaa magaala Kaartuum naannoo Omdurmaan akka jiran dubbatan. Kanaanis harra waanuma lammilee Itiyoophiyaa kana muummee Ministira Sudaan duuka wala arganii mariyachuu ifoomsanii jiru.
Lammileen Oromoo Sudaan jiraatanis waanti keessa jiran cimaa ta’uu dubbatan. Kartuumitti mana buna dhugaatii itti gurguran qabaachuu ka hime Qaayid Faajjii torbee lamaan dura dhufanii mana hojii inni itti hojjetu keessaa hojjettoota duraa fuudhanii deemnaan kaffaltii kaffalee hidhaa akka baase, ammas hidhaan kun ammoo lafaa jalqabnaan hojii buna dhugamu gurguruu hojjetaa ture akka dhaabe VOA’f hime.
Lammileen Itiyoophiyaa Sudaan jiraatan akka jedhanitti Sudaan Itiyoophiyaanota achi jiraataniif waraqaa eyyamaa addaa kenniti. Dhiyeenyaa as garuu gatiin waraqaa kanaa haala malee dabaluu, akkasumas warri mootummaa waraqaa kana nu dhowwataa jiru jechuun dubbatu. Waraqaan kun eyyama hojii akka hin taane himanii garuu lammileen Itiyoophiyaa eyyamuma mootummaa Sudaaniin waraquma kanaan akka hojjetaa turan dubbatu. Lammiin Oromoo Sudaan jraatu Ahmed Abbaa Giddiis hedduun namaa rakkoo keessa jiraachuu hima. Waan kana akka nuuf furuuf Imbaasii Itiyoophiyaa Sudaan jiru gaafannee deebii nama nuu kennu dhabnee jechaanis dubbata.
Komii lammilee Itiyoophiyaa dhimma waraqaa eyyama jireenyaa fi hojiirratti kaasana kana Ambaasaadder Shifarraa Jaarsoo gaafannee, waanti kun sirrii akka hin taane deebisan. Ambaasaadder Shiferraan Imbaasiin haala mijeessee jennaan warri kun kaffalee fudhachuu didee jedhan. Sababa isaan didan jedhaniifis yoo ibsan, baasii irraa baqachuu fi darbees qorannaa yeroo eyyama kana kennamuu baqaa jechuun dubbatu
Ambaasaadder Shiferraan dabalanii duula poolisiin biyyattii jalqabeen ka hidhaman lammilee Itiyoophiyaa kana hiiksisuuf harra muummee ministiraa Sudaan Abdallaa hamdook waliin mariyachuu dubbatanii, Imbaasiin itiyoophiyaa SUdaan jiru haala lammileen Itiyoophiyaa hidhaa jiran itti hiikamanis ni hordofaa jedhanii jiru.


text:
Tawbah-Kutaa 7.1
Tawbachuuf wantoota nama gargaran–Kutaa 1ffaa
Tarii namni yeroo dheeraaf jireenyaa ofii badii keessatti dabarsuu danda’a. Hadhaa fi gadda badiin namatti fiduu yommuu hubatu, gara Mawlaa Isaa deebi’uun nama qulqulluu fi kabajamaa ta’uuf carraaqa. Carraaqqi kana keessatti gufuuwwan baay’een isa muudatu. Kanaafu, namni tawbachuun jijjirama barbaadu wantoota tawbachuuf isa gargaaran itti akeekuun faaydaa guddaa qaba. Wantoota Tawbachuuf nama gargaaraan haala armaan gadiitiin tarreessun ni danda’ama:
1-Qur’aana barachuu fi qo’achuuf tattaafachuu
Dhugumatti gara Qur’aanaa deebi’anii barachuu fi itti xinxalluuf carraaqun tawbachuuf jabeenya fi humna guddaa namaaf ta’a. Sababni isaas, Qur’aanni wantoota sadii gurgudda kan of keessatti qabateedha.
1ffaa– Wantoota gaggaarii namni hojjachuu qabuu fi wantoota badaa dhiisu qabu namaaf ibsuun gara daandii haqaatti nama qajeelcha.
2ffaa-Nama wanta gaarii hojjateef mindaan ykn badhaasni bareedaan akka isa eeggatu ni gammachiisa. Kuni immoo hojii gaggaari irratti akka jabaatan nama taasisa.
3ffaa– Nama hojii badaa hojjatu adabbiin cimaan akka isa eeggatu ni akeekachisa. Kuni immoo hojii badaa irraa akka fagaatan nama taasisa. Haala kanaan Qur’aanni ilma namaa daandii gammachuu fi milkaa’innaatti qajeelchuun sadarkaa 1ffaa irratti argama.
Wantoota sadan armaan olii Suuratu Al-Israa keessatti ni arganna:
“Dhugumatti, Qur’aanni kuni wanta hundarra haqaa fi qajeeltu taatetti nama qajeelcha. Warroota amananii hojii gaggaarii hojjatan mindaan guddaan akka isaaniif jiru ni gammachiisa. Isaan Aakhiratti hin amanne immoo adaba laalessaa ta’e isaaniif qopheessinee jirra.” Suuratu Al-Israa 17:9-10
Qur’aanni amantii, hojii, dubbii, yaada fi amala hundarra haqaa fi qajeelo ta’anitti nama qajeelcha. Fakkeenyaf amantii irraa yoo fudhanne, wantoota Rabbii gaditti gabbaraman dhiisuun Rabbiin qofa gabbaraa jechuun namoonni Gooftaa tokko qofaaf akka bitaman isaan qajeelcha. Ammas namni fedhii foonii guuttachuu waan barbaaduuf, akka Kiristaanota Moloksummaatti hin ajajne. Namni molokse yoo ta’e fuudha irraa ni dhoowwama. Faallaa kanaa, warroonni Dhiyaa Freedom (Bilisummaa) jechuun fuudhaa heeruma malee akka fedhanitti zinaa akka raawwatan lallabu. Kuni immoo amalli namaa akka baduu fi dhibee garagaraatiif akka saaxilaman nama taasisa. Qur’aanni daandii haqaa fi walakkaa hordofuun, namoonni karaa seera qabeessatin akka wal-fuudhan ni ajaja. Zinaa irraa ni dhoowwa. Kanaafu, namni Qur’aanan qajeele namoota hundarra nama haqaa, guutuu fi qajeelaa ta’a.
Amalli Qur’aanaa inni biraa, namoota dhugaan amanani fi hojii gaggaarii hojjatan ni gammachiisa. Kana jechuun namoota Rabbiitti, Malaykoota Isaatti, Kitaabban Isaatti, Ergamtoota Isaatti, Guyyaa Qiyaamatti fi Qadaratti amanan, ergasii immoo hojii gaggaarii hojjachuun amanti isaanii mirkaneessan, Qur’aanni badhaasni guddaan akka isaaniif jiru ni beeksisa.
Faallaa kanaa immoo warroota amanuu didan adabbiin garmalee nama dhukkubsuu fi laalessu akka isaaniif jiru ni beeksiisa.
Namni akkuma Qur’aana baratuu fi qo’atuun hiika jireenya tanaa fi maaliif akka jiraatu hubataa adeema. Wanta hojjachuu fi dhiisu qabu bara. Warroota milkaa’anii fi akkamitti akka milkaa’an Qur’aanni akka fakkeenyaatti dhiyeessa. Ammas, warroota badanii fi sababa maaliif akka badan Qur’aanni namaaf ifa godha. Namni kana hunda yommuu ilaalu, daandii qajeelaa filachuun irra deema. Haala kanaan gammachuu abadii (zalaalamii) argata.
Eeti, Namni tokko, “Ani Arabiffa hin beeku, akkamitti Qur’aana hubadha?” Jechuu danda’a. Rakkoo kana karaa lamaan füruun ni danda’ama. 1ffaa- Qur’aana aliifa irraa jalqabuun barachuuf carraaqu. Ergasii, suuta suuta hiika isaa aalimman naannoo irraa ykn oodiyoo irraa barachuun ni danda’ama. 2ffaa-Afaan Ingiliffaa fi Arabiffaa gabbifachuun hiikaa fi tafsiira Qur’aanaa dubbisuu. Yeroo amma Tafsiirri Qur’aanaa haala salphaan Arabiffaan, Ingiliffaan, Afaan Oromoo fi afaan birootiin dhiyaachaa jira. Yeroon yeroo teknolojii waan ta’eef kana argachuun nama hin dhibu.
Namni carraa kana hundaa argachuu hin danda’u kan jedhu yoo jiraate immoo sammubani.com irratti barruulee barraa’an keessatti aayata Qur’aana tafsiira garagaraa irraa walitti fiduun haala salphaan ibsuuf carraaqqi irra jirra. In sha Allah namni kanarra fayyadamuun akka jijjiramu abdii qabna.
2-Salaata irratti gadi dhaabbachuu fi jama’aan salaatuuf carraaqu– salaata sirnaan salaatuuf carraaqu fi Jama’atti maxxanuun, badii irraa buqqa’uun gara Rabbii deebi’uuf (tawbachuuf) humna cimaa namaaf ta’a. Sababni isaas, salaanni shanan kan walitti dhiyaatanii fi Rabbiin akka yaadatan waan nama taasisuuf carraa badii itti raawwatan dhiphisa. Ammas, namni salaata salaatun Rabbii Abbaa Humnaa irraa jabeenyaa fi humna argata. Salaata keessatti araaramaa, gargaarsaa fi qajeelcha kadhata. Garuu kana hunda galmaan gahuuf, namni salaata keessatti niyyaa ofii sassaabuuf carraaqu qaba. Qur’aana keessatti:
“Salaata [shanan] irratti keessattuu salaata giddu-galeessaa irratti tiikfadhaa. Ajajamtoota taatanii Rabbiif dhaabbadhaa.” Suuratu Al-Baqarah 2:238
Rabbiin Olta’aan salaata shanan sirritti akka tiikfatan ajaja. Salaata shanan keessaa keessumattu salaata giddu-galeessaa akka eegan ajaja. Salaanni jiddu-galeessa salaata Asriiti. Salaata tiikfachuu jechuun: waqtii, sharxiiwwanii fi arkaana salaataa, kushuu’a fi wantoota salaataaf barbaachisan hunda eegun salaatudha. Salaata tiikfachuun ibaada biroo akka tiikfatanii fi wanta dhoowwaman irraa akka eeggaman nama gargara. “Ajajamtoota taatanii Rabbiif dhaabbadhaa.” Kana jechuun salaata keessatti gadi of qabdanii, sodaattanii, ajajamtanii fi tasgabbooftanii Rabbiif dhaabbadhaa[1]. Kanaafu, namni yommuu salaatu niyyaa ofii sassaabun xiyyeefannoo guutuu salaata irra gochuuf carraaqu qaba. Yoo inni akkana godhe salaanni isaa bu’aa baay’ee isaaf buusa. Bu’aa kanniin keessaa inni guddaan, wanta badaa fi fokkuutti akka hin kufne ykn hin deebine isa gargaara.
3-Nafsee ofii qorachuu fi herreegu-hanqinna ofii qoratanii sirreessuuf carraaqun wanta milkaa’innatti nama baasudha. Wanta badaa hojjatanii dabarsan ilaalu fi adabbii gara fuunduraatti nama eeggatu itti yaadun, dafanii akka of sirreessan nama kakaasa. Kanaafi, Qur’aana keessatti akkana jedha:
“Yaa warra amantan! Rabbiin sodaadhaa. Lubbuun kamuu waan boruuf dabarfatte haa ilaaltu. Ammas Rabbiin sodaadhaa. Dhugumatti, Rabbiin waan isin hojjattan hundaa keessa beekadha. Akka warra Rabbiin dagannaan lubbuu isaanii isaan dagachiise hin ta’inaa. Isaan warra finciltootadha.” Suurat Al-Hashr:18-19
“Yaa warra amanta! Rabbiin sodaadhaa.” Kana jechuun wanta Inni itti isin ajajee hojjadhaa, wanta Inni irraa dhoowwe irraa fagaadhaa. “Lubbuun kamuu waan boruuf dabarfatte haa ilaaltu.” Guyyaa Qiyaamaatiif maal akka dabarfattan ilaalaa. Hojii gaarii azaaba (adabbii) jalaa isin baasu dabarfattan moo hojii badaa azaabatti isin kuffisu dabarfattan? Guyyaan Qorannoo osoo hin dhufin dura of qorachuun of sirreessaa. Kana beekaa, “Dhugumatti, Rabbiin waan isin hojjattan hundaa keessa beekadha.” Kana jechuun hojii fi haala keessan hundaa, dhimma keessan guddaa fi xiqqaa, dhokataa fi ifaa Rabbiin akka beeku beekaa. Kanaafu, of eeggadhaa.
“Akka warra Rabbiin dagannaan lubbuu isaanii isaan dagachiise hin ta’inaa.” Kana jechuun akka namoota Rabbiif ajajamuu fi Isa yaadachuu dagatan hin ta’inaa. Yommuu namoonni kunniin Rabbiin dagatan, Rabbiis akka lubbuu ofii dagatan isaan taasise. Lubbuu ofii dagachuu karaa baay’een ilaalun ni danda’ama.
1ffaa- Qooda Aakhiraa dagachuu fi Hojii Aakhiratti itti badhaafamanii fi azaaba jalaa itti bahan hojjachuu dhiisu. Namoonni kunniin Mindaa Guddaa Aakhiraa waan dagataniif Guyyaa Qiyaamaa hojii gaggaarii lubbuu ofii itti baraaran hojjachuu ni dhiisan. Kanaafu, wanta ittiin milkaa’anii fi azaaba jalaa ittiin bahan hojjachuu waan dhiisaniif nafsee ofii ni dagatan. “Inni of dagataadha” yommuu jennu, “wanta isa fayyadu hin hojjatu” jechuu keenya. Kanaafu, namoonni kunniin wanta Aakhiratti isaan fayyadu hojjachuu waan dhiisaniif of dagatan. Wanti guddaan Aakhiratti nama fayyadu, iimaana sirrii qabaachu fi hojii gaggaarii ikhlaasan hojjachuudha.
2ffaa- Nafsee ofii herreegu fi qorachuu dhiisu- dhibee fi hanqinna nafsee ofii qorachuun fayyisuu fi fooyyessuuf hin tattaafatan. Dhibeen nafsee kan akka shirkii, nifaaqa, of tuulu fi badii adda addaatti taruudha. Fedhii lubbuu jala deemun of fooyyessuu ni dagatan.
Kanaafu, namni nafsee ofii yoo qorate, of fooyyessuuf ni carraaqa. Hojii badaa keessa kan jiru yoo ta’e, badii san irraa buqqa’uun istighfaara fi hojii gaggaariin of dhaqqaba. Sababoota hojii badaa sanitti nama geessan irraas ni fagaata. Hojii gaggaarii yommuu hojjatu immoo hanqinnaa fi ceem’u yoo of keessatti arge, hojii gaggaarii guutee hojjachuuf humna ofii ni baasa, gargaarsa Rabbii isaa ni kadhata.
Guduunfaa
➠ Namni dhiibbaa adda addaa irraa kan ka’e baditti ni kufa. Garuu badii ofii erga beeke nafsee ofii tawbah fi istighfaaran adabbii jalaa baraaruuf carraaqu danda’a.
➠ Nafsee ofii dhaqqabuuf tawbachuu yommuu barbaadu, gufuuwwan adda addaa isa muudachuu danda’u. Karaalee gufuuwwan kanniin itti kaasu fi humna badii irratti injifannoo itti argatu keessaa:
✍ Qur’aana barachuu fi qo’achuuf tattaafachu.
✍ Salaata sirnaan salaatu fi Jama’atti maxxanuu.
✍ Nafsee ofii qorachuu
➠Tooftaa nafsee ofii itti qoratan keessaa: badii hojjatanii dabarsan itti yaadun tawbachuu, istighfaara baay’isuu fi hojii gaggaarii hojjachuu. Hojii gaggaarii keessatti hanqinna fi ceem’u yoo argan sirreessanii fi guutanii hojjachuuf carraqu, Rabbiin irraa gargaarsa kadhachuu.
➠ Namni ajajaa fi yaadannoo (zikrii) Rabbii dagatu, Aakhiraaf hojjachuu waan dhiiseef lubbuu ofii dagatee jira.
Kitaabban Wabii:
[1] Tafsiir Sa’diyyi 106
Ma’aariju at-tafkuri wa daqaa’iqu at-tadabburi 9/564-566 Abdurahman Habanka
Tafsiir Ibn Kasiir 7/235-Tafsiira Suuratu Al-Hashr, Zaadul Masiir-Ibn Jawzi, Bidaa’u tafsiir-ibn Al-Qayyim 3/147


text:
1) Mootummaa naannoo Oromiyaatiif:- Akkuma waliinuu argaa jirru weerarri daangaa keenya irratti bifa haarayaan baname Godinoota shananuu waliin gahuun lubbuu saba keenya hedduu galafataa jira. Ummanniifi poolisonni daangaa irra jiran weerara kana ofirraa faccisuun tattaaffii cimaa godhaa jiran. Dhimmi kun garuu kan warra daangaa irra jiran qofarratti ilaalamuu qabu osoo hin taane kan ummanni bal’aan dirmachuufii qabuudha. Dirmachuun kunis Oromiyaa guututti mormii gochuun Abdi Ileefi warra isa duubaan isa bobbaasu akka morminu agarsiisuudha. Mormiin kun har’a Baha Oromiyaatti eegalee jira. Guyyootta itti aananitti magaalota biroo keessattis itti fufa jedhamee eeggama. Kanuma beekuudhaan mootummaan naannoo Oromiyaas mormiin kun bifa tasgabbaayeefi nagayaatiin akka raaw’atuuf qaamolee bulchiinsaafi nageenyaatiif qajeelfama barbaachisaa dabarsuu qaba.
2) Qeerroo Oromootiif:-Gaaga’ama ummanni keenya daangarraa jiru keessa seenee waliinuu argaa garaan nu gubataa jira. Hedduun keessan gara daangaatti dirmachuun falmaa keessa jirtan. Warri haftan bakkuma jirtanii qabsoo deeggarsaa gochuuf qophaayaa akka jirtan hubanna. Mormiin amma Baha Oromiyaatii eegalee jira. Guyyoota itti aananitti guutuu biyyaattii itti fufa jedhama. Mormiin kun akeeka yaadameef akka galmaan gahuuf hoggansiifi qindeessummaan Qeerroo murteessaadha. Ummanni keenya naamusaafi tokkummaadhaan mormii isaa dhageessisuu qaba. Akkuma amma dura walgorfachaa turre qabsoo keessatti naamusni bu’ara injifannooti. Naamusa malee injifannoon hin jiru. Kanaafuu namaafi qabeenya irra miidhaan akka hin geenye of eeggannoo barbaachisa. Keessattu Wayyaaneen jeequmsa uumuun saba biraatin walitti isin buuftee qabsoo maqaa xureessuu waan feetuuf qabeenyis ta’ee nageenyi saba Soomalees ta’ee kan biroo akka hin tuqamne isin gorfanna. Poolisiin Oromiyaa daangaa irraa ummata keenyaan waliin falmaa jira. Walakkaa biyyaattis tumsa akkasiitu barbaachisa. kanaafuu walitti hin bu’inaa.
3) Poolisii Oromiyaatif:- Miseeonsonni Poolisii Oromiyaa lola daangaa irraan ummata keenyatti baname ittisuuf Qeerroofi ummata waliin falmaa cimaa keessa jiran. Hedduun isaan lola kana irratti gootummaadhaan hoggansa kennuun wareegamanii jiran. Hedduunis madaayanii jiran. Kun seenaa hin irraanftamneedha. Seenaa keenya keessatti yeroo duraatiif ta’uu isaati. galatoomaa jenna. Amma poolisiifi ummata daangaa irraa falmaa jiruuf tumsuuf jecha mormiin nagayaa Oromiyaa guututti akka godhamu eeggama. Mormiin kunis har’a baha Oromiyaatti eegalee jira. Mormiin kun bifa nagayaafi tasgabbii qabuun akka raaw’atamu shoorri poolisii ol’aanaadha. Kanaafuu Qeerroon waliigaluun walitti bu’iinsi akka hin uumamanetti mirga ummataa kabajaa nagayas akka eegsiftan isinitti dhaamna.
Dhugaa qabna
Tokkummaan qabsoofna
Tarsiimoon masakamna
Ni injifanna!!”


text:
Magaalaa Harar Adaree Biyyootti Muslimoonni badii malee mana hidhaatti ugguramani mana murtii dhihaataa akka jiran ni yaadatama. Guyyaa Arraa Mana murtiitti Ragaa cubbuutiif warreen mootummaan qopheeyse dhihaatanii ragaa dharaa kennaa oolan.
Muslimoota badii malee Hidhaman irratti ragaa bahuuf warri leenji’aa ture kan arra mana Murtiitti dhihaatanii Ragaa bahaa turan Namoota aramaan gadii kana akka tahan Maddoonii keenya nuuf gabaasanii jiran.
Ragaa dharaa 1ffaa.>>Abdurashiid Jaalee mootummaa fii Imaama Masjida Qalaadambaa. Ahbaash fudhachuu Isaatiin Koree Majlisa Magaalaa Harar tahee Mootummaan kan Shuumame.
Ragaa dharaa 2ffaa.>> Sheekh Muhammad Amiin Imaam Masjida Iimaan kan turee fii amata 3 dura Koree Masjida Iimaaniin sababaa badii Isaa kan Imaamummaa irraa kaafame.
Ragaa dharaa 3ffaa.>>> Abdurahiim Miniishaa Mootummaa fii deeggaraa Ahbaash kan tahe.
Jarri asi olitti ragaa dharaa guyyaa arraa bahan kun hundi hoggantootaa fii deeggaroota Ahbaash tahuun kan beekkaman hoggaa tahu Muslimoota hidhaa jiran irratti ragaa dharaa Osoo Rabbi hin sodaatin bahuudhaan Muslimoota hunda Adawwii godhachuu Isaanii Mirkaneeysanii jiran.
Rabbiin warra Kijiba Muslimoonni hin qabne irra kaaye Balaa Isaa itti haa buuse.
Madda;


text:
Waldaan Fannoo Diimaa Itiyoophiyaa, Tigiraay keessatti uummata miliyoona sadi’ii ol tahu gargaaruuf qarshii Itiyoophiyaa Biliyoona sagal kan isa barbaachisu tahuu beeksise.
Federeeshiniin Fannoo Diimaa fi Baatii Diimaa Idiladdunyaas gargaarsuma kanaaf Fraankii Siwiz Biliyoona 27 jechuun qarshii Biliyoona tokkoo fi qabxii lama kan isa barbaachisu tahuu kan iyyate yoo tahu, Koreen Fannoo Diimaa idil Addunyaas gama isaatiif uummata Tigiraay keessatti rakkate kana gargaaruuf, qarshii Biliyoona lamaa fi Miliyoona afurtamii toorbaa gaafatee jira.
Waldaan Fannoo Diimaa Itiyoophiyaa, Federeeshiniin Fannoo Diimaa fi Baatii Diimaa idil Addunyaa, ibsa waloon kennaniin akka beeksisanitti, Sudaanii fi Jabutiin jeeqama dhiheenya kana ka’een haala wal-qabateen deggersi haga ammaa godhanii fi gochuuf karoorfatan bajata isaan barbaachisu wajjiin kan wal hin gitiin tahuu, ibsa miidiyaalee addunyaaf kennaniin hubachiisanii jiran.
Ibsa Konferensii Viidiyootiin har’a kennaniin – Prezidaantiin Waldaa Fannoo Diimaa Itiyoophiyaa – Obbo Abarraa Tolaa, uummata Tigiraay keessatti rakkaate miliyoona sadi’ii ol gargaaruuf, jaarmayaan isaanii waggaa tokkotti qofa qarshii Itiyoophiyaa Biliyoona 9 kan isa barbaachisu tahuu hubachiisan, jechuun Mesfin Arraagee gabaasee jira.


text:
Aboy! “jechuun Tigree biratti waan guddaadha. Abuunaa siyaasaa (Political Patriarch ) Wayyaanee Sibhat Naggaa alaabaa Oromoo fi kan Masrii qabatee baqataa Oromoo Kaayrootti hiriira bahe Masri fi ABO tu duubaan jira jechuun hamma sirni Wayyaanee fi Aboy dullooman caalaa, muddamsuun TPLF dheefa bira akka gaye mirkaneessa. Azeeb Masfin mal akka jette nu yaadachiisa. “Qabeenyma fi nagaa fira kootu nayaachisaa jira” jechuun dheefa malee homaa hin hafneedha.
Akkuma ilma namaa hundaa mootummaa kufaa jiru machiin du’aa akkam akka gootu mootummaa Haylasillaasee 1974 yaroo barattootaan marfame dhagenyee turre, dhuma sirna Dargii Mangistuu hamma macheessites arginnee jirra! Sirna Wayyaanee Oromoon hamma raaseef! Hammam akka isaan ganetti waan beekaniif hammanatti Oromoon nutti dammaqaa beekuuf eeguu dhabuun hilleensa dugda naachaa irra rafte isaan taasisaa jira!
Mootummaa Ameerikaa dhaamsa mootummaa Israaelii bara 1948 erge keessatti ” Palestine biyya ummata rafuu isinitti kennine! Hamma rafee turus hin beeknu! Gaafa hirriibaa dammaqe waan inni isin godhuufis nuttii itti gaafatama hinqabnu jedhanin turran! ” Akkasuma kan ardha Wayyaanne jarjarri fi muddamsuun warraaqsi ummta Oromoo Wayyaaneetti buuse ummanni Oromoo akka hin rafiniif qawwee malee uleenis fardaa miilaan itti guulee akka isaan injifatu ragaa tahaa jira.
Kanaan boodaa abbaan dhimmaa ummata Oromoo tahee kallachi bilisummaa Oromoo Qeerroo tahuu caalaa waan qeerroon keessa ooletti rafnee ka’uuf deemna! Abbaan biyyaa Oromoo waan taheef bilisa baaftota ufii uf keessaa fiduu dandaya, dandayesi! Gita bittoota Wayyaanees ufirraa buqqisuu dandaya, eegalesi! Akka makmaaysa Chaaynotaa “Biyya Ormaa taankiirra bahanii qabatuun ni dandayama! Taankiirra ta’anii bulchuun waan hindandayamneef dhugaa kana waan beekanif isaanis karaa hundanu sochii godhaa jiru. Eega Oromoo murtiin inni qabu tokko waan tahef sochii amma biyyaa keessa finnina jiru kana humna afaan qawweettin deegarun FXG kana gama milkiiti yaroo dhiihesinu amma jedha .


text:
Itiyoophiyaa keessatti waggaa kana keessa uummanni gargaarsa nyaata kan hatattamaa barbaadu miliyoona 2.8 kan ta’u mootummaan tilmaamee jra. Lakkofsii namoota hanqiina nyaataan rakkatanii kan bara darbee miliyoona 5.2 ture, barana gara miliyoona 2.8tti gad cabuun oduu gammachisaa dha.
Ministerri qonnaa kan Itiyoophiyaa Mitikuu Kaasaa fooyya’iinsa argame kanaaf, waan lama galateffatan.Kunis haallii qillensaa gaarii ta’uu isaa fi gargaarsi argamuu.
Garuu, Itiyoophiyaatti qindeessaan gargaarsa dhala namaa kan Tokkumaa mootummootaa Eugene Owusu akka jedhantti, lakkofsi miliyoona 2.8 jedhu kun seenaa jiru keessaa hanga tokko qofa ibsa.Kanneen biroon kuma 900 fi kuma dhibba 56 ta’an immo nyaata dabalataa eeggatu.
Ijoolleen kuma 100 fi kumii torba hanqiina nyaataa hamaa keessa waan jiraniif wal’ansa itti fufiinsa qabu argachuu qabu jedhan.Uummanni miliyoona 3.3 immoo jedhau Mr.Owusuun, nyaata wal qixxaataa fi vaaytaamiin A argachu qabu yoo ta’e ilaalmuu qabu.
Owusuun akka jedhantti, lammiwwan Itiyoophiyaa miliyoona hedduun dhukkuba Busaa, Gifiira akkasumas Haqqisaa fi garaa baasaa arifachisaan kan iddoo biraatti koleeraa jedhamee waamamuuf saxiilamoo dha.
Gabaasnii mootummaa Itiyophiyaa akka agarsisuuti, hanqina nyaataa mudate jedhame kun harki 40ni, bulchiinsa naannoo somaalee keessatti ta'uu ibsee jira.Garuu naannoo kana keessa kan jiraatu, uummata Itiyoophiyaa keessaa harka 6 gadi.waraanni mootummaa Itiyoophiyaa naannoo kana keessatti, waraana Adda Bilisummaa Biyyoleessa Ogaadeen waliin wal waraanaa jira.
Gareen kun dhaamsa e-meeliin ergeen, mootummaan naannoo sana keessatti duguugamiinsa sanyii gaggeessaa, gargaarsa nyaataa gamasitti ergamu ittisa jechuun himata.
Mootummaan Itiyophiyaa garuu himata kana haaluu dhaan, sochiin riphxee looltootaa kun du’aa jira jedha.Garu gareen gargaarsa arjooman kannen raabsa gargaarsaa ilaaluu fedhan, gamas akka hin sennee ittisee jira.
Ministeerri qonnaa kan Itiyoophiyaa Mitikkuu kaasaa akka jedhantti, bulchiinsa naannoo somaalee keessatti, aanaalee jiran keessaa kan seenuuf ehama aangawootaa barbaachisuu aanaa 9 qofa.
Qindeessaan waa’ee gargaarsaa kan Tokkummaa Mootummotaa Owusuun Finfinnee irraa akka ibsantti garuu, aanaalee nagaa qaban keessa seenanii hojjachuuf gaaffii hojjatonni gargaarsaa dhiyessan aangawonni ni didu.
Itiyoophiyaatti sagantaa misooma sadarkaa adunyaa kan mootummaa Briteeniif hogganaa kan ta’an Howard Taylor gargaarsi nyaataa kennamuu kallattiin kanneen ergameef dhaqqabu isaa ilaalchisee, jaarmayonni gargaarsaa sodaa qabu jedhu.
Gabaasaa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa.