text:
Gaanfa Afrikaatiif jila addaa Yunaayitid Isteetis ka tahan, Jefrii Feltmaan ibsa har’a kennanii fi amma nu qaqqabeen, marii gidduu kana muummicha ministaraa Itiyoophiyaa fi hoogganoota Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay waliin taasisaniin irraa ka’anii lola sanaaf furmaata barbaaduuf gara karaa dippiloomaasiitti deebi’uudhaaf carraan akka jiru dubbatan.
Tahus garuuu, carraaqqiiwwan dippiloomaasii kun haala lafa irraa mul’atun liqimsamuu akka malan yaaddoo qaban himanii jiru.
“Waraanaan furmaatni akka hin jirre ifa tahuu qaba,” jechuun kan itti dabalan, Feltmaan, “Karaan tokkichi furmaata dippiloomaasii ti. Otuu yeroo hin gubiin kara sanatti seenuu barbaachisa,” jedhan.
Gidduu kana muummicha-ministaraa fi hoogganoota ABUT waliin mari’atanii deebi’uu isaanii himanii, gama lamaan irraayyuu wanna barbaadan argachuu isaanii beeksisan – Feltmaan. Kana irratti gabaasaa bal’aa sagantaa keenya borii irratti dhiheessina.


c: text/html

text:
#OromProtests (via Jawar Mohammed)
Magaalaan Finfinneen erga dhaabbattee kaasee Oromoo lafa isaarraa kaasaa, kan qarqara ishee jiru ammoo callaa isaatin jiraachaa isa ammoo dukkana hiyyummaa keessatti ukkaamsuun as geesse. Karoorri misooma magaalaa Finfinnee takkaatuu dantaafi fedhii ummata keenyaa of keessatti hammatee hin beeku. Jaaramuun Kuusaa Kosii kun ragaa as dhihooti. Qonnaan bulaa keenya osoo hin mari’achiisamin, pirojektiin kun faaydaan haa hafuu miidhaa akkamii ummata kanarraan gahuu mala waan jedhurratti qorannoon tokko osoo hin godhiin jaarame. Hojii eegalee ji’oota torba qofa keessatti xuriin kuusaa kanaa dachee jalatti gadi dhidhimuun kuusaa bishaanii ummanni ofiifi looniif itti fayyadamuun makame. Hanga ammatti namoonni dhibbaatamaan dhukkubaan miidhamani, loon hammana hin jedhamne dhuman. Fincila ummanni keenya godheefi tattaaffii ogeeyyota keenyaatin yeroo akka cufamu godhame.
Haa ta’uu garuu guyyoota lamaan kana Kantiibaan Finfinnee dirribaa Kumaafi geggeessaan waajjirra OPDO Bakar Shaallee qonnaan bultoota naannawa sanii walitti qabuun sobuufi sossobuuf yaalaa jiran. Ummanni balaa xurii kanaatiin qaamni ciccite, kan ijji jaamte, kan qaamni gargaraa hir’ate walgahee isaan eege. Qondaaltonnis akka waan ummataaf nahanii of fakkeessuun ‘asii kaafnee bakka biraa isin qubachiifna, maallaqa isiniif kennina’ jechuun yaalii sossobbiifi doorsisa ofitti makate gochutti seenan. Shira kana kan dhagayan manguddoon biyyaa Adaamaarraa hamma Wallisoofi Amboo fagaatan dirmachuudhaan dhufanii Kuusaan Kosii kun saffisaan akka cufamu ejjannoon itti himan. Ummata kana asirraa kaaftani bakki geessitan hin jiru, aanaaleen ollaa ofiifuu rakkina lafaa qabu, ummanni kun dhufee as hin qubanne, kosiitu ardaa isaa dhufe, kanaafuu kosiin haa ka’u jedhanii jiru. Dirribaafi Bakar kan Agaazii makiinaa kudhaniin eeggamaa dhaqan nama doorsisan waan dhabaniif diddaa ummataa kana gooftolii isaanitti gabaasuuf deebi’aanii jiran. Boruufi iftaan keessaa ammas gara qonnaan bultootaa akka deebi’an eeggama.
Ogeeyyin fayyaafi mahandisoonni pirojekticha beekan, sadarkaan Kuusaan kun ittti jaarame yaraa waan ta’eef balaan isaa yero yeroon dabala malee hin hir’atu, falli jiru tokkichi duuchanii cufuu qofa jedhanii jiru. Dabalataanis Kuusaan kun qaama Maasatar Pilaanii magaalaa Finfinneefi Godina Addaa ture. Waliigalteen sun haqamee waan jiruuf kuusaa kana too’achuuf magaalaan Finfinnee seera isii deeggaru hin qabdu.
Walumaa galatti kuusaan Kosii kun seeraan malee sadarkaa isaa kan hin eegatin, kan mirgaa ummtaa dhiibuu bira dabree lubbuu isaanitiifi gaaga’ama guddaa qabu waan ta’eef akka cufametti akka hafuuf falmaan cimaan godhamuu qaba. Yeroo ammaatti bulchiinsi Finfinneefi warri Oromoo irraa nyaatee deebi’ee irratti haguu barate Kuusaa kana bansiisuuf duula cimaarra jiran. Oromoon biyyaaf ala jiru yaaliin isaanii kun akka fashaluuf sagalee tokkoon falmaa cimsuu qaba. Yoo ammoo Wayyaaneen mormii qonnaan bultootaafi akeekkachiisi ekispoertootaa diddee gara banuu kan deemtu ta’e Finfinneen bakka kosii itti gattu qofa osoo hin taane bishaan dhugdus dhabsiisuudhaaf qophaa’uu nu barbaachisa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Damee Boruutin, Bitootessa 6, 2018
Warra seeruma biyyittiin qabduun uummataan filatamaanii bakka bu’oota uummataa tahanii kakuu biyyaa fi uummata isaan ergatee gananii Mootummaa faashitii wajjin adda tokko tahee uummata irratti murtii du’aa dabarse bakka bu’oota uummataa jennee waamuun hin ulfaata. TPLF uummata keenya dugugdee lafa irraa fixuuf akeeka qabdi. Akeeka kana bakkaan gafuu tooftaa Labsii Yaroo Muddaa qopheefatee akka fudhatamaa argatuu gara mana maree paralaamaa geessitemale isheen duraan dursitee itti jirti. Murtii maqaaf gara mana maree paralaamaa dhiyaate fedhii isaaniin sobaan Labsii Yaroo Muddaa ragaasisuudhaan qooda fudhachuun cubbuu fi yakka guddaa uummata isaan filate irratti hojjechuu dha.
Akkuma seera Itoophiyaa sanatti namootni bakka bu’aata uummata tahanii uummataan filataman akka ijaa fi gura uummata isaan filee tahanii hojjetan kakatanii mana paralaamaa seenuu isaanii waan dagatan hin se’u. Erga mana parlaamaa seenanii booda uummata isaan filee dhiitanii mootummaa wajjin dhiichisaa sirbuu eegalan. Sababni isaa dantaa mataa isaanitu lubbuu uummataa caalaa itti mi’aa dhufe. Ayyaalaalatummaan qabamanii dhiiga ilmaan Ormoon irraa tarkaanfatanii budeena furdaa nyaachuu fi jireenya badhadhaa jiraachuu filatan.
Yaroo Agaziin guuddatuu fi guddataa Oromoo rasaasan adda walkaa dhahee itti geeraru akka nama guraa fi ija hin qabnee arguu fi dhaguu isaanii illee hin dubbatan. Amma isaan jireenya gaarii qabatanitti dhumaatiin Uummataa Oromoo homaa itti hin fakkaatu. Seerri biyyitti iyyuu namni uummataan filamee mana maree paralaama seenu itti gaafatamni isaa inni duraa uummata isaa fileef akka tahe mirkaneessa.
Mootummaan TPLF haalli LYMf barbaachisaa tahu tokkoo utuu hin jiraatiin kaayyoo sanyii dugugginaa Uummata Oromoo bakkaan gahuuf xiyyeefatee yaroo ka’uu biyyi lafaa hundi ni arga. Warri wajjin jiru immoo caalatti hubachuu akka danda’u mamii hin qabu. Utuu LYM kun mana maree paralaamaa itti hin dhiyaatiin Waraanni TPLF Oromoyiaa guutuu keessaa diriiree ilmaan Oromoo nagaan jiraatan qaluu eegalee jira. Haala deemaa jiru kana nama hundaa dura kan dhaga’uu fi hubatuu qabu warra bakka bu’oota uummata tahee filame akka tahe ifa jira. Hojiin isaanii inni duraa mootummaan uummata gooluu fi ajjeessuu irratti akka qoqqobatuu gochuun dirqama isaanii bahuu qabu turan. Uummatni keenya bakka jiru maraa akka murtii LYM hin ragaasifamne dhaamsaa fi kadhanaa warra bakka bu’oota isaa tahan kanaaf dabrsee jira
Kan baayyee nama ajaa’ibu garuu mootummaa faashitii sanyii balfattuu TPLF bukkee dhaabbatanii uummata isaan filee akka lafa irraa duguggidee fixxu eehama ragaa kennuu dha. Warri kun yakka dhiifama hin qabnee uummata Oromoo irratti raawwachuu isaanii hubachuu qabu. Uummata isaan filate ifatti gananii jiru. Guyyaa murtii sana kaase warri kun fedhii isaanii bakka bu’ummaa uummataa irraa of buusaniiru. Erga murtii sun darbee asi dhiiga qulqulluu ilmaan Oromoo guyyaa guyyaan dhangala’aa jiruuf TPLF qixa itti gaafatama qabu. Uummatni Oromoo dhiiga isaa dhangalaasaa fi dararmaa isaan tahanii jireenya bashananaa guyyaan jiraatan darbee jira. TPLF akka duute owwaalamuuf boola qarqara jirtu bareechitee beekti. Utuu hin badiin dura amma dandeessu biyya balleessitee baduu yoo tole immoo lubbuu dheerrefachuuf wixxifachaa jirti
Uummatni Ormoo jilbeefatee jiraachuu fi ciisee du’uu didee gargaarsa Waaqa Gurrachaa wajjin harka qullaa dhaabbatee gootummaan of irraa ittisuu filatee jira. Kana booda kum-kumaan haa wareegamnu malee TPLFin dhiitamnee hin bullu. Ergamtoonni ishee” suuta jedhaa karaa nagaa taheen waliin qabsoofna “ jechaa uummata keenya burjaajjessuun akka TPLF deebitee nuyi irratti bayyaanattu godhaa turan. Isaan garuu dhiiga ilmaan Oromoon aangoo caaluuf of qopheessaa jiru. Dammaqinsi uummata Oromoo bakka kaleessaa beekan hin jiru. Kana booda wal gowwomsuunis ni raawwata.
Abbaan Duulaa Gammadaa kan soba isaa immoo kan soda isaa utuu nama safuu , qaanii fi naamusa namummaa kan qabu tahee guyyaa sobaan murtii du’aa uummata keenya irratti labse kaasee bakka jiru irraa bu’uu qaba. Namni kun nama salphoo, raqa waan garaa isaa habuubbi sanatti naqu yaaduu malee waan akka dhala namaa yaada biraa qabu hin fakkaatu. Dabballewwan OPDO alaa (diaspora) isaa faarsaa turan iyyuu waaluu salphinaa itti haguugee bira darbaa jira. Waan hubachuu qabu garuu qilee boolaa TPLF f qophaa’ee keessa kan dura darbee seenu isa akka tahe dha. Akkkuma warra gooftolli isaa qabeenya uummataa hate tullatee qabu magaagaa lamaaniin halkanii fi guyaa akka sa’aa alala yoo guure xeerrii isaa rirmaaf coomsuu malee faaydaa biraa hin qabu. Waa’ee nama yartuu kana lamaffaa yoon kaasu dhiise natti tola.
Walii gala uummatni keenya waan gochuu qabu:
- Namoonni LYM dabrsuuf gargaaran gara uummataa isaan filee deebi’anii dhiifama haa gaafatan
- Yoo ofii isaanii itti gaafatama isaanii of irraa hin buufne, uummatni isaan file irraa haa molqu
- Qaabeenyi dilbii isaan qaban fudhamee namoota labsii kanan ajjeesaman owwaaluu fi mada’an waldhaanuuf akka oolu gochuu
- Walii gala manni maree parlaamaa Itoophiyaa waan sobaan uummata isa file irratti waraana utuu labsuu saaxila baheef jiguu qaba.
- Yaroo gabaabaa keessatti bakki bu’oota uummataa haaraan filmaanii biyyi kun seeraa fi heera qabuun akka dhiigni dhangalaa jiruu fi qabeenyi barbada’aa jiru akka dhaabbatu.
- Warra didaa agarsiisee galaataa fi eeba uummata badhaasuu.
Gadaan Gadaa Bilisummaa Ti!
Injifannoo Uummata Oromoof!


text:
Yunaayitid Isteetis sababaa dhiittaa mirga namaa hamaa Tigraay keessa kan namoonni kumaan laka’aman dhumanii miliyoona lamaa ol qe’ee ofii irraa buqqa’aniin himachuu dhaanangawoota Eertraa irra uggura keessee jirti.
Ministriin maallaqaa Yunaayitid Isteetis ibsa baaseen akka jedhettij, hoogganaa humna ittisaa Eetraa Filipoos Weldeyohaannes, fixiinsa sanyii, yakka dararaa quunnamtii saalaa fi beekaa siivilootatti daandii irratti irratti dhukaasuu himannaaleen jedhan dhiittaa mirga namaa ittiin himataman keessaa ti.
Yunaayitid Isteetis irra deddeebi’uu dhaan loltoonni Eertraa naannoo Tigraay keessaa akka ba’an gaafataa turte.
Tarkaanfiin har’aa kun, Ameerikaa lammiiwwan Itiyoopiyaa irratti dararaa hamaa kan dhaqqabsiise gocha qaanessaa akkasiif kanneen itti gaafataman irra dhiibbaa kaa’uuf murannoo isheen qabdu agarsiisa jechuu dhaan waajjira ministrii maallaqaatti itti daayirekterri to’annaa qabeenyaa Andrea Gacki ibsa kennaniin beeksisaniiru.
“Eertraan hatattamaa fi dhaabbataa dhaan humnootii ishee Itiyoopiyaa keessaa akka baastu gaafannaa, paartileen martiinuu kanneen walitti bu’iinsa kana keessaa harka qabanis lola dhaabuuf marii akka jalqabanii fi dhiittaa mirga namaa akka dhaaban gaafanna jedhan Gacki-n.
Ministriin odeeffannoo Eertraa Yemaanee Gebremesqel bilbilas haa ta’u ergaa barreeffamaa bilbilaan ergameef yaada akka kennaniif deebii hin kenning jiru.
Lolli TPLF fi waraana mootummaa federaalaa gidduutti kan ka’e baatii Sadaasa kessa ture. Mootummaan xumura baatii sanaa erga magaalaa Maqalee qabatee booda injifannoo labsee ture. Garuu TPLF lola itti fufuu dhaan xumura baatii Waxabajjii Maqalee deebisee kan qabate yoo ta’u, loltoonni mootummaa irra hedduunis gamasii ba’anii jiran.


text:
-Namni harka namaatiin ibidda qabatu, hin gubatu. * A person who walks in another’s tracks leaves no footprints. . -Farda khannaa ( kha namni namaaf …Read More »
Sheek Amiin Ibroo: “Gaalli biyya Oole fakkaata”
Gorsa hayyuu fii jaalatamaa Sheek Amiin IbrooRead More »
Afoola Oromoo: Hibboo fii makmaaksa (kutaa Sadaffaa 300)
Afoola Oromoo: Hibboo fii makmaaksa (kutaa lammaffaa 300)
Namni Afaanii fii Aadaa isaa hin beeyne tokko an Oromoodha ofiin jechuun ……Read More »
Afoola Oromoo: Moggaasa Afaan Oromoo (kutaa 300 irraa ka duraa)
Hubachiisa!! Sagantaan barnoota kanaa Raadiyoo Faanaa Sagantaa Afaan Oromoo irraa kan walitti funaaname. Kuusni barnoota kanaa akkaan hedduu waan taheef tartiibaan wal duraa duubaan maxxansuu …Read More »
Jechoota Hayyootaa!!!
Jajjabee Biyya keessaa ~ Hiyyeessa jechuun nama qarshii hiyyoome osoo hin taane, nama sammuu hiyyoomeedha! ~ Beekaa jechuun nama dogoggora ufii ufitti beekee, irraa sirraa’eedha! …Read More »


text:
Wal waraansi sudaan gama kaabaa fi gama kibbaa giddutti gaggeefamaa ture, waggootii kurna lama caalaaf kan ture yoo ta'u lubbuu miliyoona 2 caalaa galaafate.Bara 2005 walii galtee nageenyaa gama lameen giddutti tolfameetu wal fixiinsa kana xumursise.
Sudaan gama kibbaa magaalaa Jubaa keessa kan jiru sagantaa misoomaa kan Tokkummaa Mootummotaa irraa Obbo Caalaa Geetaachoo akka ibsantti,walii galteen kun sudaan gama kibbaa waggoota 5f ofiin of bulchitee sana booda Amajji bara 2011 deemsa hiree murtefanno akka gaggefamu taasise jedhan.
Sagaleen hiree murteeffannoo kun Amajji 9ti kan bellamame ta'us, gaaffileen amma iyyu deebii hin argatin akka jiran kan ibsan Obbo Caalaan, kanneen keessaa gaaffiin lammummaa murtessu, maallaqa biyyattin akkamitti akka itti gargaaraman, liqaa sudaan irra jiru attamiin baasuu, fi kutaan Abeeyii eessatti ha cittu kan jedhu ta'uu ibsan.
Kutaa Abeeyii kan ilaaleen jiraattonni kutaa sanaa Referandamii isa guddaa dura sagalee akka kennaniif kan karoorfame ta'us amma garuu sagaleen hiree murteffannoo sanaa boodatti dabarfamuu ibsan.
Sudaan gama kibbaa cituutti yoo murtessitees, hanga baatii Adooleessa dhufuutti sudaan waliin kan turtru waan ta'eef, yeroo baatii 6 ta'u kana keessatti, waa'ee Abeyii xumuruun ni danda'ama jedhu.
MP3 tuquun guutummaa isaa dhaggefadhaa.
Sudaan Gama Kibbaa Cituutti Yoo Murtessite Iyyuu Hanga Baatii 6ti Sudaan Waliin Turti.
- Jaallannee Gammadaa
Wal waraansi sudaan gama kaabaa fi gama kibbaa giddutti gaggeefamaa ture, waggootii kurna lama caalaaf kan ture yoo ta'u lubbuu miliyoona 2 caalaa galaafate.Bara 2005 walii galtee nageenyaa gama lameen giddutti tolfameetu wal fixiinsa kana xumursise.


text:
Kuusdeetaa
Shallaggii keessatti , kuusdeetaa jechuun daataa qindaa’ee kuufamee karaa elektirooniksiitiin argamudha. Kuusaawwan deetaa xixiqqoo sirna faayilii irratti kuufamuu kan danda'an yoo ta'u , kuusdeetaa gurguddoon ammoo kilaastaroota kompiitaraa ykn kuusaa duumessaa irratti keessummeessamu . Dizaayiniin kuusaawwan deetaa tooftaalee idilee fi yaadannoo qabatamaa kan hammatu yoo ta’u, kunis moodeela deetaa , bakka bu’iinsaa fi kuusaa deetaa gahumsa qabu, afaanota gaaffii , nageenya fi iccitii deetaa miira qabeessa, fi dhimmoota shallaggii raabsaman dabalatee, qaqqabummaa walfaana deeggaru fi badii dandamachuudha.
Menuu guddaa banaa Wiikiipiidiyaa Barbaaduu Kuusaa Deetaa Barruu qorannoo Dubbachuu Afaan PDF buufadhaa Ilaaluu Gulaaluu Barreeffamni kun waa'ee yaada kompiitaraati. Fakkeenya yaad-rimee waliigalaa, Tarreewwan kuusdeetaa ilaali . Shallaggii keessatti , kuusaan deetaa jechuun daataa qindaa’ee kuufamee karaa elektirooniksiitiin argamudha. Kuusaawwan deetaa xixiqqoo sirna faayilii irratti kuufamuu kan danda'an yoo ta'u , kuusdeetaa gurguddoon ammoo kilaastaroota kompiitaraa ykn kuusaa duumessaa irratti keessummeessamu . Dizaayiniin kuusaawwan deetaa tooftaalee idilee fi yaadannoo qabatamaa kan hammatu yoo ta’u, kunis moodeela deetaa , bakka bu’iinsaa fi kuusaa deetaa gahumsa qabu, afaanota gaaffii , nageenya fi iccitii deetaa miira qabeessa, fi dhimmoota shallaggii raabsaman dabalatee, qaqqabummaa walfaana deeggaru fibadii dandamachuu .
Hima filannoo SQL fi bu'aa isaa Sirni bulchiinsa kuusdeetaa ( DBMS ) sooftiweerii fayyadamtoota dhumaa , aplikeeshiniiwwan, fi kuusdeetaa mataa isaa waliin walqunnamuun deetaa sana qabachuu fi xiinxaluudha. Softiweeriin DBMS dabalataan mijaa’ina ijoo kuusdeetaa bulchuuf kennaman of keessatti qabata. Waliigalaan kuusdeetaa, DBMS fi aplikeeshiniiwwan walqabatan sirna kuusdeetaa jedhamee waamamuu danda'a. Yeroo baay'ee jechi "kuusdeetaa" jedhus DBMS kamiyyuu, sirna kuusdeetaa ykn aplikeeshinii kuusdeetaa wajjin walqabatu agarsiisuuf laaftuutti fayyadama.
Saayintistoonni kompitaraa sirna bulchiinsa kuusaawwan deetaa akkaataa moodeelota kuusaawwan deetaa isaan deeggaranitti ramaduu ni danda’u. Kuusaaleen deetaa hariiroo bara 1980moota keessa olaantummaa qaban. Kunniin deetaa akka tarreewwanii fi tarjaawwan gabateewwan walduraa duubaan jiranitti moodeela , fi harki guddaan deetaa barreessuu fi gaafachuuf SQL fayyadamu. Bara 2000moota keessa, kuusdeetaan hariiroo hin qabne jaallatamaadha, walitti qabamanii NoSQL jedhamuun waamamu , sababiin isaas isaan afaanota gaaffii adda addaa fayyadamu .


text:
Jeequmsii fi hookkarri daangaa ammaan dura Oromiyaa fi bulchiinsa naannoo somaalee keessatti uumamee akkasumas torbanneen darban keessa bakkawwan adda addaati ka dhaqqabe kan isaan yaaddesse ta’uu Itiyoopoiyaatti ambaasaaddarri Amerikaa Maaykil Rayner ibsanii jiru.
Dhimma yeroo ilaalchisees angawoota biyyattii waliin dubbataa kan jiran ta’uu ambasaddarichi Ameerikaa haaraan Finfinnee keessatti ibsan.
Mootummaan Itiyoopiyaa seera farra shorokeessummaa haala inni itti fayyadamaa jiru biyyaa isaanii kan yaaddessu ta’u fi dhimmi namoota yaada isaanii walabummaan ibsachuu irraan kan ka’e hidhamanii jiranis sirriitti ilaalamuu akka qabu hubachisan.
Mootummaan Itiyoophiyaa paartilee mormituu waliin mariin gaggeessaa jiru gaarii ta’u isaa fi kanneen biros kan hirmaachisee ta’u akka qabu dubbatan.
Gabaasa Finfinnee irraa ergamee caqasaa


text:
Wednesday, June 13, 2018
Xalayaa Banaa Uummata Oromootiif: Daniel Bariisoo Areeriitiin
Guyyaa: Waxabajjii 14, 2018.
Xalayaa Banaa Uummata Oromootiif.
Dhimmi: haala yeroo kan shira Woyyaanee saaxiluufi gorsa of eeggannoo taasifamuu qabu.
Nageenni badhaadhaa, yaa uummata Oromoo biyya keessaafi biyya alaa jirtanu? Aadumaafi jedhe malee, hanga Woyyaaneen jirtu nageenni itti fufiinsa qabu hin jiru. Jijjiirama amma guutuu biyyaattii fi Oromiyaa keessatti dhufaa jirutti hinaaftee, haalli Woyyaaneen amma itti jirtuufi karoorri isii nama rifachiisa. Amma yeroo xalayaa kana barreessaa jiru, halkan keessa saatii sagal. Manni bareedaan faranjiitiifi bullukkoon ho’aan faranjii hirriiba dansaa naaf fiduu hin dandeenne.
Shirri Woyyaaneen xaxaa jirtu hedduu namatti dhaga’ama. Yeroo ammaa kana guutuu biyyaa keessatti waan ibiddi qabateefi jeequmsi bu’e fakkaata. Kana kan godhaa jiru, Woyyaaneefi ergamtoota Woyyaaneeti. Woyyaaneen sababni isiin biyya ibidda itti qabsiiftee jeeqaa jirtuuf, Labsii Yeroo Muddamaa deebistee labsachuuf. Sababni isaalle, wanti isaan amma harkaa qabanuu waraanaafi damee tikaa waan ta’eef, karaa isaan ittiin biyya saamuu danda’anuun keessaa inni guddaan, karaa Labsii Yeroo Hataattamaa/Muddamaati. Ergamtoota Woyyaaneetiifi Woyyaanee magaalotaafi gandoota hunda keessa jiranu sirritti hordofuun to’achuun dirqama ta’a. Jarri kun biyya isaanii Tigraay akka biyya biraatti ijaaruufi tasgabbeessuun biyya teenna ammoo barbadeessitee saamtee onsuu barbaaddi.
#TeamLammaa fi bulchiinsa Dr. Abiyyi Amhad kanalletti hinaaftee waan of gootu wallaaltee jirti Woyyaaneen. Dubbii himaan mootummaa naannoo Oromiyaa Dr. Nagarii Leenchoo ille, balaa amma daangaa Oromiyaa irraa bifa walitti bu’iinsaatiin dhaqqabaa jiru kanaan, “dubbiin dubbii addaati malee, dhimmaa daangaati miti; uummanni keenyas akkasitti hubachuu qaba” jedhaaneeran.
Akka ilaachaafi hubannoo kiyyatti, gabaabumatti Woyyaaneen waan gurgurdaa saddeet hojjataa jirti:
1) Woyyaaneen olaantummaa isii jalaa tuqame deebifachuuf shiraan wixxifataa jirti. Olaantummaa duraanii san yoo qabaatane malee, biyya saamuu hin dandeettu. Isaan yoo biyya saamuun akka silmitti xuuxan malee jiraachuu hin danda’anu. Akkasuma, waan waggaa 27f saamaniin dinaagdee Itoophiyaa guutumaa guututti harkatti galfatanii Itoophiyaa hiyyoomsanii jiran. Bara dheeraa dura, bittaan lafaa fi liiziille hin eeyyamu ture tarsiimoon ‘Ihaadegii’. Akka isaan jedhaa turanitti, “yoo amma lafti haa bitamuu yookiin gurguramuu jedhaamee, kan maallaqa qabu Nafxanyoota waan ta’eef isaanittuu waan hunda qabata…” jedhaan turan. Amma kunoo erga diinaagdee duraan harka ormaatti sodaataa turan san caccabsanii harkaa guuratanii guutumaa guututti harka Hiwwaati-Woyyaanee galchuun Itoophiyaa keessatti Impaayeera diinaagdee ijaarrataniin duuba, tarsiimoo sanille jijjiirane. Amma kunoo as guloo tanaayyuu, qabeenna Itoophiyaa kampaanii dhuunfaatiif gurgurraa jedhaa jiran. Kampaaniileen dhunfaa kunneen irra jireessi Woyyaanuma akka ta’an dagachuu hin qabnu.
2) Yeroo Dr. Abiyyiifi gareen isaanii hidhamtootaa Woyyaaneen hiite biyya keessaa hanga tokkos ta’e gadi dhiisisaniifi, yeroo sabboontoota Woyyaaneen biyyaa baaste biyya ollaa keessatti hidhamaniifi baqaan jiraatan Dr. Abiyyi biyya ollaa /alaa dhaqanii hiiksisanii gara biyyaatti galanuun, Woyyaaneen mana keessa jeeqxee ibidda Itoophiyaatti keessattuu Oromiyatti qabsiisa jirti. Woyyaaneen saboota ollaa Oromoo hundumaa Oromoo irratti kaasaa jirti. Woyyaaneen keessumattuu, maqaa Oromootiin ummata Amaaraa naannoo Oromiyaa keessa jiranirraan miidhaa geessisuun, tokkummaa fi walhubantii Oromoofi Amaara jiddutti uumamtee Woyyaanee sodaan fincaan keessaa yaaste kana deebisanii dukkaneessuu barbaadan. Kanaan duralle, Woyyaaneen maqaa Oromootiin uummata Amaaraa Oromiyaa keessatti duuchaan ijjeestee filmii dokumantariille irratti hojjattee higa tokko ittiin daldalataa baate. Akkasuma maallaqani cubbuu guddaa hojjachuuf humna qaba. Ammatti kan maallaqa saamee tuulatee jiru Woyyaaneedha. Kanaafuu ergamtoota badii Woyyaaneen maallaqaan Oromiyaa keessatti bobbaastu dammaqnee eeguun ofiifi biyya keennalle baraaruu qabna.
3) Woyyaaneen bulchiinsa qawwee qofa waan beektuuf, kan amma harkaa qabanis qawwee waan ta’eef, labsii yeroo muddama deebisanii labsachuuf abdidda guutuu biyyaatti qabsiisaa jiran. Woyyaaneen karaa qawwee malee bulchiinsa waan hin beekneef, amma bulchiinsa haaraa daandii haareya saaquuf tattaafatu kana falleessuuf biyya jeeqxee, labsii yeroo muddaamaa isaanii deebisanii labsachuu barbaaddi. Labsiin Yeroo Muddamaa uummata keennaaf saamamuu, du’a, ukkaamsaa, hidhaafi kkf. Labsiin Yeroo Muddamaa Woyyaaneef ammoo, sa’a dhaltiiti.
4) Fudhatama Dr. Abiyyi Ahmad maqaa Oromootiin argachaa dhufetti hinaafanii if ajjeesuu waan gahaniif, Woyyaanonni maqaa Dr. Abiyyiifi Oromoo balleessuuf qabsoo cubbuu ijibbaataa taasisaa jiran.
5) Hidhamtoota siyaasaa Oromoo akka gadi dhiifamaniifi, kan biyyaa bahelle akka biyyatti galanu waamichi taasifamaa jiru kun Woyyaanee fi leellistoota Woyyaaneetti sodaa guddaa uumeera.
6) Qeerroo fi tokkummaan Oromoo, akkasuma walhubannaa fi waltumsi dhaabolee Siyaasaa keessumattuu OPDO fi BADEN jidduutti uumametti sodaan guddaan waan itti dhaga’amee jiruuf, Erteraa waliin araara fedhan; garuu uummanni Tigiraayii irra jireessi shira dulloonni Woyyaanee xaxxe kana hin hubanneef.
7) Woraanni Woyyaanee, “ABO fidaa” jechuun ummata nagaa ijjeessuun #teamLammaa yookiin OPDO haarayaa, poolisii Oromiyaatii fi ummata Oromoo waldhabsiisuuf halkaniifi guyyaan karaa waraanaatiin hojjataa jiran. ABO jechuun adda bilisummaa Oromooti malee hiika biraa hin qabu. Yoo Oromoon bilisoomeefi yoo mirgi Oromoo guutumaa guututti kan kabajamu ta’e, ABO waan bosonaafi biyya ollaatti rakkatuuf hin qabu. ABO’n mirga uummata Oromoo sarbameef bosona seenee malee, nagaya booressuuf yookiin dhiiga namaa dheebotee yookiin lubbuufi jireenna badduu isaas jiraachuu jibbee miti. Garbummaa fi roorroon Oromoo irra osoo jirtu jireenni qabsa’ootaafi sabboontootatti hadhaawee bosonniifi manni hidhaa jiruu sabboontoota Oromoo ta’aa dhufeera. Maqaa qabsoo ABO’n taasisee bu’aa argameen, namoonni hedduun abbaa itti dhama’e ABO caalaa buddeena furdaa kan ittiin nyaataa jiranille akka guutanee jiranu dagatamuu hin qabu. ABO’n kaayoodha; Abaa’ummaan sabboonummaadha. Abaa’ummaan ilaalcha; bakka mirgi Oromoo sarbamaa jirutti ABO uummata Oromoo keessaa baasna jechuun galaana sinii bunaatiin waraabanii gogsuuf yaaluudha. Kana waan ta’eef, eeyyama mootummaa Naannoo Oromiyaa malee waraanni Woyyaanee Oromiyaa keessa qubatee “ABO fidaa” jechuun ummata ijjeesaa jiru, Oromiyaa gadi dhiisee bahuu qaba. Woraana amma Oromiyaa keessatti keessumattuu, Wallaga, Gujii, Booraana faa keessatti ummata keenna ijjeessaa jiru, OPDO’n baasuu qabdi. Yoo waamichaafi afeerraa OPDOtiin ta’e, OPDO’n asirratti ijjannoo isii ifa godhuu qabdi.
Injifannoofi bu’aan amma argamaa dhufe kun kan dhaabbilee siyaasaa Oromoo gara garaatiifi kan qaamota Oromoo hedduuti malee, kan OPDO yookiin kan ABO, yookiin kan Jawar Mohammad qofaa miti. Hundi keenyaa qooda keessaa qabna. Garuu “hodheen namaa kan goode; hidheen namaa kaan gudunfe” akkuma mammaaksi jedhu, kan kuun hodhu kuun diiguun, kan kuun gudunfu kuun hiikuun diina/Woyyaanee Oromoo irratti goobsuu waan ta’eef, dhaabbileen siyaasaa Oromoo gara garaatiifi qaamoti qabsoo Oromoo adda addaa walhubachuu, walkabajuufi waldanda’uun yeroo ammaa keessatti murteessaadha. Ilaalchi siyaasaa nuun waldhabsiisuu hin qabu. Ilaalcha siyaasaa keenyatti adda adda male, biyyi keenya, afaan keenya , aadaan keenyaa fi wantoonni keenna hedduun tokko. Garuu Woyyaaneen Oromoofi Oromiyaa balleessaa jirti waa ta’eef, nuttuu hin beekkanne malee hunduma keenyaa walitti balleessaa jirti. Keessaattuu irra jireessaan yeroo kana keessa kan walhubachuun qabanu, OPDO fi ABO dha. Duraanuu OPDO fi ABO, akkasuma Oromoo fi Amaara jidduu dhagaa cubbuu kan kaa’ee jara addaan fageessee kan ittiin daldalaa turte Woyyaaneedha. Amma olaantumman Woyyaanee sun waan jidduu Oromootii ka’uuf reeqqiseef, Oromoo olaantummaa Woyyaanee daraanuu dhabmsiise walitti dhufee rakkoo jidduu isaanii jirtulle ofumaaf furachuu qaba.
ABO fi OPDO ille ilmaanuma Oromooti. Oromoo, Oromoo irraa kan ittisuufi Oromoo kan Oromootti araarsulle Woyyaanee moti. Yoo araaramane, ABO fi OPDO ille, afaan Oromootiin araaraman malee, afaan Woyyaaneetiinii miti. Obboleessi OPDO Woyyaanee caalaa ABO akka ta’e, OPDO hubachuu qaba. ABO’nille obboleessi ABO, Shaabiyaa caalaa OPDO akka ta’e, ABO’n hubachuu qaba. Kun waan hin oolle: “Waraabessa harree irraa ittisan, galgalli harree kan waraabessaati. Durba qeerroo irraa ittisani galgalli durbaa kan qeerrooti” jedha mammaaksi. Akkuma mammaaksi kun jedhu, yeroon waa dhoksitii; yeroon dirqama waa walitti fiddi. Qeerroo fi durba walirraa ittisanulle gaafa guyyaan gahe yeroon walitti fiddi. Kan OPDO fi ABO ille kanuma; yeroon isaa amma ta’uun gaarummaa qaba.
8) Woyyaaneen harka Abdii Iilleetiin Oromiyaa bahaa fi Kibba Bahaatiin Oromoo ajjeesuun lafa Oromoolle saamaa jirti. Haleellaan maqaa poolisii liyyuu haayilii naannoo Somaaleetiin uummata keenna daangaa irra jiranurra gahaa jiru hanka pireezidaantiin naannoo Somaalee Abdii Iileefi jeneraalonni Woyyaanee gara Baha irra jiran irratti tarkaanfii fudhatamuun, yoo xiqqaate angoorraa hanga hin kaanetti nageenyi hin argamu. Maqaa Alshabaab Itoophiyaa irraa eegna jedhamuun Poolisii Liyyuu Hayilii jettee Woyyaaneen Agaazii afaan Somaalee dubbattu Baha biyyattii keessatti ijaarratte. Harka lafa jalaatiin garuu, woraana Oromoo akka loluuf Woyyaaneen ijaarratteedha. Poolisiin Liyyuu Haayilii Alshabaab gara Bahaatiin Itoophiyaa irraa eegdi jedhame, poolisii Liyyuu hayilii Somaalee maataan isiituu Oromotti Alshabaab taatee jirti. Obbo Lammaa Magarsaa fi Dr. Abiyyi Ahmad yeroo hedduu nagaa buusuuf jecha yaalii isaan taasisan kan dagatamuu miti. Kanaan duuba garuu, Abdi Iillee woliin haasawuun mana ijoolleen ganama ijaartee galgala diigdu fakkaata.
Galaa yaadaa kiyya har’aaf isiniif qopheesse kanuumaan raawwadheera. Dhugaa qabanaa, ni injifanna!
Daniel Bariisoo Areerii irra.
Saturday, April 21, 2018
ኢትዮጵያ በተለይ የኦሮሞን ሕዝብ ካገለለች ሞቷን አፋጠነች
ኢትዮጵያ ያለ ሕዝቦቿ ኢትዮጵያ ልትባል አትችልም! ኢትዮጵያ የሰሜን አገራችን ክፍል፣ የኦርቶዶክስ ሃይማኖትና አማርኛ ቋንቋ ስላቀፈች ብቻ ኢትዮጵያ አትሆንም!
ኢትዮጵያ ማለት ሞላው ሕዝቦቿና መሬቶቿ ነው እንጂ የሰሜን አገራችን ክፍል፣ የኦርቶዶክስ ሃይማኖትና አማርኛ ቋንቋ ብቻ የሚትናገር አይደለችም! በመቶ በኢትዮጵያ ብር ኖቶች ላይ እንደሚናየው የአክሱም ሃውልት፣ የጎንደር የዓፄ ፋሲለደስ ቤተመንግስት፣ የኦርቶዶክስ ጳጳስ በድብቅ የተሰራ ምስል እና ወዘት ወደ ሰሜን አገራችን ክፍል እሴቶችን ብቻ እንደሚያሳዩ/እንደሚወክሉ ማስረጃ የሚሰጠን ነው። የገዳ ስርዓትን የሚያሳይ አባ ገዳውስ ዬታለ? የኦርቶዶክስ ጳጳስ እንዳሳዩት የሙሲሊም ሼክ የታሌ? ከሰሜን አገራችን ክፍል በስተቀር ሌላ የኢትዮጵያ እሴቶች ዬታሉ?
“ከሰው በላይ ነኝ” ብሎ የሚያስብ ሰው የእኩልነት ወይም የደሞክራሲ ጥያቄ ሲነሳ ዉቃቢው ይነሳበታል። አንዳንድ ሰዎች ወይም ቡድኖች በድሮ ስርዓት የገነባች ኢትዮጵያን አቆይቶ ለዘለዓለም ለማኖር ይፍጨረጭራሉ።
እነዚህ የድሮ ስርዓት ናፋቂዎች ካለ አማርኛ እና ካለ አረጓዴ ቢጫ ቀይ ቀላማት ባዲራና ምንም ነገር ሚዛን አይደፋላቸውም። አዲሱ የኢትዮጵያ ጠ/ሚ ዶ/ር አብይ አህመድ በሄዱበት የአከባቢው ወይም የክልሉ የስራ ቋንቋ በአምቦ ኦሮምኛ በመቀሌ ደግሞ ትግርኛ መናገራቸው እነዚህ የድሮ ስርዓት ናፋቂዎች “የአማርኛ መብት ተጥሰዋል” በማለት ኡ አሪ (ያዙኝ-ልቀቁኝ) እያሉ ናቸው። እነዚህ ሰዎች የአንድነት ኃይል ነን እያሉ ፀረ-አንድነት መሆናቸውን ያውቁ ይሆን? ዛሬም በትላንትናው ቦታ ባለንበት እንሂድ ነው ጫወታዉ?
“ኢትዮጵያ ለዘለዓለም ትኑር” በማለትም ይጨፍራሉ ነገር ግን 80 ብሄር-ብሔረሰቦቿን ያላካተተች ኢትዮጵያ እንኳን ለዘለዓለም መኖር ቀርቶ ለ50 ዓመታት መኖር አትችልም። ኢትዮጵያ የ80 ብሄር ብሔረሰቦች ስብጥር ናት እንጂ የአንድና የሁለት ብሄር ባህል፣ ሃይማኖት፣ ቋንቋ፣ እሴት፣ ወዘተ አይደለችም።
ኢትዮጵያ ብዙ ብሄሮችን ሲታገል ቆይታለች። ኢትዮጵያ በተለይ የኦሮሞን ሕዝብ ካገለለች ሞቷን አፋጠነች። ከጥቂት ቡድኖች በስተቀረ አማርኛ ብቻ የምትናገር ኢትዮጵያ በድሮ አኳኻን ከቀጠለች የኢትዮጵያ እድሜ አጭር መሆኗ እራሷ ኢትዮጵያ የተረደች ትመስላለች። ለመስቀል ያልሆነች ቀሚስ ትበጣጠስ እንደተባለችም ኦሮሞንም ጨምሮ ለሌሎች ብሄር ያልሆነች ኢትዮጵያ….እናንተ እራሳችሁ ባዶውን ቦታ ሙሉት።
ዳንኤል ባሪሶ አሬሪ ነኝ።
Saturday, January 6, 2018
ሁሉም ብሄሮች በተሳተፉበት በድሮ ሥርዓት የአማራ ሕዝብ ብቻውን የሚወቀስበት ምክንያት የለም! “ከአያጅቦ ታሪክ” ቁራኛነት ተላቀን ከወያኔ እንላቀቅ!
ያለፈው አልፏል፣ ታሪክ ነው። ታሪክ እንደ ታሪክነት መጥፎም ጥሩም አለው። በድሮ ሥርዓት ውስጥ አማራ ብቻውን ያደረገ አንድም ነገር የለም። ሁሉም ብሄሮች በሞላ ጎደል ተሳተፈውበታል፣ ልክ እንደ የዛሬው የወያኔ ሥርዓት። ወያኔም ዛሬ እያኖረ ያለ ከኦሮሞ፣ ከአማራ፣ ከሶማሌ፣ ከአፋር፣ ከደቡብ፣ ወዘተ እያስተባበሩ ባላያችን ላይ እያስኖሩ መሆኑ ታርክ አይደለም ባይናችን የምናየው ነው። ወያኔ ትግሬ ብቻ አይደለም፣ የሥርዓቱ ተባባሪ ሁሉ ወያኔ ነው። ወያኔ ባጠፋ የትግራይ ሕዝብም መጠየ የለበትም።
ሕዝብና ሥርዓትን መለየት አስፈላጊ ነው። በተመሰሳይም ሁሉም ብሄሮች በተሳተፉበት በድሮ ሥርዓት የአማራ ሕዝብ ብቻውን የሚወቀስበት ምክንያት የለም። ሥርዓቱ ለተወሰነ ብሄር ልያደላ ይችላል። ሆኖም ግን ሥርዓትና ሕዝብን መለየት አለብን። ወያኔም ዛሬ “ነፍጠኛ” እያለን የታሪክ ነቀርሳ ሆኖብናል። ወያኔ እራሱ ነፍጠኛ አይደለም ወይ? ነፍጠኛ ማለት በነፍጥ (በጠበንጃ)የገዛ ሰው እስከሆነ ድረስ ወያኔ እራሱ የዛሬ ነፍጠኛ ነው። ከትላንት ነፍጠኛ የሚለየው በይስሙላ ፌዴራሊዝም ሰዎች በራሳቸው ቋንቋ በመማራቸውና በመስራታቸው ብቻ ነው። አምላክ አያደርገውና ከዚህ በኋል በነፍጥ የሚመጣም ካለ እርሱም ነፍጠኛ ነው!
በኢትዮጵያ የመንግስት ሥርዓት ታሪክ ውስጥ ዘርኝነትና የአገር ዝርፊያ በወያኔ ዘመን ነው ጣራ የነካ። የመንግስት ቁልፍ ቁልፍ ስልጣን እና የአገር ሀብት ከሚልሊክ ዘመን አንስቶ እስከ ደርግ መንግስት ድረስ መቼ በአንድ ብሄር ብቻ ተያዜ? በማን የመንግስት ዘመን ነው የኢትዮጵያኖች ክብር በመዋረድ አረቦች በሴት እህቶቻችን ላይ የተጫቱት እንዲሁም ሴቶቻችንና ወንዶቻችን የአረቦች ባሪያ የሆኑት? ዬትኛው የኢትዮጵያ መንግስት ነው ኢትዮጵያኖች ከመንግስታቸው ሲሸሹ በአሸባሪወች እንደ በግ የታሩዱና በባህርና በውቂያኖስ ውስጥ የዓሳ እራት የሆኑ? ዬትኛው የኢትዮጵያ መንግስት ነው የብሄር ግጭት የምሰብክ ግጭቱን የስልጣን እድሜ ማራዘሚያ የሚያደርግ ከወያኔ በስተቀር?
ዬትኛው መንግስት ነው ጥላቻን እየሰበከ ጥላቻውን ደግሞ ሲንቅ በማድረግ የኖረበት ያለ ወያኔ በስተቀር? ዬትኛው መንግስት ነው የሕዝብ ለሕዝብ ቅርርብ ያንቦቀቦቀው ያለወያኔ በስተቀር? ዬትኛው የኢትዮጵያ መንግስት ነው የኢትዮጵያን ስልጣንና ሀብት በቤተሰብና በቤተዘመድ ተከፋፍሎ የገዛ ያለ ወያኔ በስተቀር? እና ወዘተ። አሁን ግን አዲስ ታሪክ እንስራና ታሪክን በበጎ እንለውጥ። የታሪክ ነቀርሳ የሆነ ወያኔን አጥፍተን ታሪክ እንቀይር። ታሪካችን እንድቀና ወያኔ አይፈልግም። “ከአያጅቦ ታሪክ” ቁራኛነት ተላቀን ከወያኔ እንላቀቅ!
በዳንኤል ባሪሶ አሬሪ ታህሳስ 7,2018 ዓ.ም.
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
1Israa7eela halaqati ubbai Yerusalaamen shiiqanaadan Kawoi Daawiti azaziis; hegaa gishshau, zaretu halaqati, kawo oosanchchatu halaqati, shaalaqati, mato halaqati, kawuwaayyoonne kawuwaa naatuyyo de7iya aquwaayyoonne mehiyaayyo aawatiyaageeti, kawuwaa keettan oottiya halaqati, erettida mino asatinne gita asati ubbai Yerusalaamen shiiqidosona.
2SHiiqin Kawoi Daawiti denddi eqqidi, hagaadan yaagiis; “Ta ishanttoo, ta asatoo, siyite! GODAA Maachchaa Taabootaa wottiyoonne nu Xoossaa tohoi shemppiyo Beeta Maqidasiyaa keexxanau ta wozanan qoppaas; keexxanau koshshiyaabatakka giigissaas.
3SHin Xoossai tana, ‘Neeni olanchchanne suuttaa gussida asa gidiyo gishshau, ta sunttaayyo keettaa keexxakka’ yaagiis.
4Taani Israa7eela bolli merinau kawotanaadan, GODAI Israa7eela Xoossai ta aawaa keettaa asaa ubbaappe tana dooriis. Kaalettanaadan koiro Yihudaa zariyaa dooriis; Yihudaa zariyaappe ta aawaa so asaa dooriis; ta aawaa naatu giddoppe tana dooridi, Israa7eela ubbaa bolli kawoyanau ufaittiis.
5GODAI taayyo cora naata immiis; ta naatu ubbaappe GODAA kawotaa araatan uttidi, Israa7eela bolli kawotanaadan ta na7aa Solomona dooriis.
6“GODAI tana, ‘Ta Beeta Maqidasiyaanne ta dabaabaa keexxanaagee ne na7aa Solomona. Aissi giikko, i taayyo na7a gidanaadan taani a dooraas; taanikka ayyo aawa gidana.
7I ha77i oottiyoogaadan sinttappekka ta azazuwaanne ta higgiyaa minnidi naagikko, taani a kawotettaa merinau minttana’ yaagiis.
8Hegaa gishshau, ha77ikka GODAA yaa7ai, Israa7eela asai ubbai be7ishiininne nu Xoossai siyishin, GODAA intte Xoossaa azazuwaa ubbaa intte minttidi naagana mala, taani intteyyo odais. Yaatikko, intte ha lo77o biittaa laattananne intte naatakka merinau laatissana.
9“Solomonaa, ta na7au, ne aawaa Xoossaa era. Ne kumetta wozanaaninne ne eeno giya qofan ayyo ootta. Aissi giikko, GODAI wozanaa ubbaa qorees; qofan de7iya halchchuwaa ubbaakka erees. Neeni a koyikko, i neeyyo beettana; shin neeni a aggikko, i nena merinau aggi bayana.
10Ha77ikka Beeta Maqidasiyaa keexxanau GODAI nena dooridoogaa dogoppa. Minnada oosuwaa ootta” yaagiis.
11Hegaappe guyyiyan, Daawiti ba na7aa Solomonayyo Beeta Maqidasiyaa keexxiyo halchchuwaa immiis; baranddaa halchchuwaa, buquraa minjjiyoosaa halchchuwaa, bolla kifiliyaanne giddo kifiliyaa halchchuwaanne nagarai atto geetettiyo sohuwaa qum77uwaa wottiyo kifiliyaa halchchuwaa immiis.
12Qassikka Daawiti ayyo GODAA Beeta Maqidasiyaa dabaabaa keexxanau ba qofan de7iya halchchuwaa, a yuushuwan de7iya ubba kifiletu halchchuwaanne Xoossaa Beeta Maqidasiyaa buquraa minjjiyo sohotunne GODAASSI dummayi wottido imota minjjiyo sohotu halchchuwaa immiis.
13Hegaadankka Daawiti qeesetunne Leewatu citati bantta oosuwaa oottana maaraa, GODAA Beeta Maqidasiyaa oosuwaa oottana maaraanne Beeta Maqidasiyaa miishshata naagiyo maaraa yootiya halchchuwaa ayyo immiis.
14Qassikka Daawiti hagaappe kaallidi xaafettida dumma dumma miishshata medhdhanau woisa keenaa deexxiya worqqaanne woisa keenaa deexxiya biraa koshshiyaakko xaafidi, Solomonayyo immiis.
15Hegeetikka, worqqa xomppeta wottiyo ballaanne worqqa xomppeta, bira xomppeta wottiyo ballaanne bira xomppeta,
16GODAA sinttan oittaa wottiyo worqqa xaraphpheezata, bira xaraphpheezata,
17worqqa qapheta, worqqa kereta, worqqa wanccata, worqqa kuixaarota, bira kuixaarotanne
18ixaanaa cuwayiyo geeshsha worqqa saaxiniyaa. GODAA Maachchaa Taabootaa bolli bantta qefiyaa miccidi kammiya, kiruubeta wottiyo worqqa gaariyaa giigissiyo halchchuwaakka ayyo immiis.
19Daawiti, “GODAI ba kushiyaa ta bolli wottidi, ha xaafettida halchchuwaa ubbaa tana erissiis” yaagiis.
20Hegaappe guyyiyan, Daawiti ba na7aa Solomona, “Aikko baa; minna! Oosuwaa ootta! GODAI Xoossai, ta Xoossai nenaara de7iyo gishshau, yayyoppa; dagammoppa! GODAA Beeta Maqidasiyaa oosoi polettana gakkanaashin, Xoossai nena yeggennanne aggenna.
21Xoossaa Beeta Maqidasiyan de7iya ooso ubbau qeesetinne Leewati sunttetti uttidosona. Kushe hiilla erai de7iyo asai ubbai nena ooso ubban maaddana. Halaqatinne asai ubbai neeyyo ubbabankka azazettana” yaagiis.


text:
Daandilee Gurguddoo Finfinnee ka’ani gara kutaalee biyyaa adda addaa geessan keessaa tokko ka Finfinnee ka’ee Naqamte ga’u ta’uun beekamaa dha.
Daandiin kun yeroo dheeraa duraa kaasee Asfaaltii kan ture yoo ta’u, keessumaa ka Geedoo fi Naqamtee giddu jiru maqaa deebisanii suphuu jedhuun hojiin isaa eega jalqabame waggaa lama caalee jira.
Hojii kana jalqabuu dura akkuma baratame daandii biraa yeroof banuun otuu jiru, isuma jiru gam tokkoon suphaa gam kaaniin immo konkolaataan gamaa fi gamanaa dabaree wal bira akka darbu gochuun danqaa guddaa uumuu isaa imaltoonni iyyaataa jiran.
Rakkoo kana ilaalchisee Waajirri Abba-taayitaa Daandilee Itiyoophiyaa deebii kenneen kaampaaniin kana hojjacuuf kontraata fudhate kan Chaayinaa yeroon meeshaalee barbaachisan qophessue dadhabuu fi of-gidduutti rakkoo qabaachuu tu hojii sana boodatti hambise jedha.
Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggeffadhaa


text:
Ija Dubbii Vol. 1, No. 4
1 Guraandhala 2022
Hoggansa fi Miseensa ABO Biyya Hambaa:
Fira moo diina QBO ti?
Hubataa Dubbii tiin
Hoggansi fi miseensotni ABO biyya hambaa jiraatan tokko-tokko, hojiin isaan guyya-guyyaatti
raawwatan, diina dhaabichaa isaan fakkeessa yoo jedhame dogoggora hin qabu. Ummatni Oromoo
ABO irratti abdi guddaa akka qabu falmisiisaa miti. ABO fi kaayyoo ABO’n dhaabateef, ummatni
Oromoo akka agartuu ija isaatti ilaala. Ni mararfata, ni tikfata. Waan dhaabichi itti hime otoo ija
hin sukkuummatiin, mamii tokko malee fudhatee hojii irra oolcha.
Ummatni Oromoo, ABOn gaaf tokko bakka dhiibamee moggeeffame irraa, diina isaa of irraa
rukutee, as baya jedhee obsaan eeggata. Oromoon iji isaa akka ijoollee haati gabaa deemtee gara
bakka hoggontootni “jirra” jedhan hunda, fi gara bosonaa, bakka loltootni WBO lubbuu isaanii
qaalii aarsaa godhanii wareegama itti kafalan ilaala.
Har’a irra dhaabatnee yoo ilaallu garuu, ABOn Oromoon abdii irraa godhatee eegaa ture fi waanti
qabatamaadhaan, kanneen hoogganoota fi miseensosta ABO ofiin jedhan, biyya alaa kana keessatti
raawwataa jiran waliin-wal faallaadha.
Hojii hoggantoota buleeyyii, miseesnsota fi deeggartoota ABO biyya ambaa, Ameerikaa,
Awurooppaa fi Australia, namni itti dhiyaatee ilaale, tasuma jarri fira qabsoo Oromooti jechuuf
ni rakkata.
Hoggansa Ol’aanaa ilaalchisee
Hoggansi ol’aanaan warra duraa kanneen akka Magarsaa Barii fi jaallewwan isaanii, kanneen
akka Baaroo Tumsaa fi Nadhii Gammadaa faa yoo yaadannu ni boonna. Garuu jarri hin jirani. Yoo
isaan faa yaadannu “maal abaarsa qabnaa?” nama jechissisa.
Abaarsi inni cimaan garuu, warri dhaabichas, ummata Oromoos ganan caasaa ABO keessatti
dagaaganii, sodaa tokko malee gaaffii ummata Oromoo keessoo isaa irraa burkuteessuu dandayuu
isaaniiti. Jarri gaafa dhaabicha keessa jiran maqaa jijjiiramaatiin dhaabicha dadhabsiisu.
Miseensota jijjiirama dhugaaf dheebuu qaban dhaabicha keessaa erga fottoqsanii baasianii booda,
isaanumti yoo fedhan araarsituu ykn gurmeessituu ta’anii afanfajjii uumuudhaan jara garaa-gar
facaasnii gurmuu Oromoo facaasu. Erga kana godhanii booda namootni hedduun, sadarkaa
hoggansa guddaa irra turan kunoo PP waliin ijaaramanii hojjechaa kanneen jiran kanaaf ragaadha.
Ammallee, “meeqatu ABO keessa of dhoksee shira wal-fakkaataa xaxaa jira?” gaaffii jedhuuf
deebii hin qabnu.
Jaruma kana keessaa kanneen hafan ammo, biyya ambaa kanatti, miseensota ABO biyya ambaa
jiran keessatti dabalatee, duula afanfajjii tolchaa jiru. Jarri ammallee hidda isaanii gad-
fageeffatanii jiru.
Fakkeenyaaf, sochii isaan itti jiran fi duula isaan samoona kana godhan muraasa yoo kaafne:
Ija Dubbii Vol. 1, No. 4
Qabsoon itti fufa! 2 Guraandhala 2022
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
Gareeleen gargaarsaa dhiibbaa weerarri hawaasaalee baqataa irraan ga’u ilaalchisuun akeekkachiisa kennanii jiru. Tokkummaan mootummootaa akka tilmaametti addunyaa irra baqattoonni miliyoonni 30 ka jiran yoo ta’u hedduun isaanii haala daddaruu vaayresii koronaaf saaxilaman deessa jiraatu. Biyyoonni dureeyyii ta’an iyyuu weerara kana ittisuuf rakkataa ennaa jiran kanatti hayyoonni eegumsa fayyaa gareelee weerara kanaaf akkaan saaxilaman deggeruuf hawaasi addunyaa qophaa’uun akkaan barbaachisaa dha.
Naannoo addunyaa irraa angawoonni eegumsa fayyaa namoonni akka manaa hin bane, namoonni walitti tuucha’anii akka hin teeny fi qulqullina eeguun dursi kennamuufii qaba. Baqattoonni immoo waliitti tuucha’anii waan jiraataniif sun immoo daddarbuu vaayiresii kanaaf haala mijeessa. Nyaata madaalawaa dhabuu fi dhiphina keessa jiraachuun dandeettii dhibee ofii irraa ittisuu isaanii kan buusa jechuun hayyoonni beeksisaniiru.


text:
Har’a Mudde 11, 2015 Warraaqsii Biyyoolessaa Oromiyaa FDG Godina Kaaba Shaggar(Godina Salaalee) Aanota garagaraa keessatti jabaachuun ittifufuun Guyyaa har’aa Aanaawwaan kanneen akka Kuyyuu Magaalaa Garba Gurraachatti hiriirrii Mormii guddaan Gootota uummata Oromoo Salaalee fi Qeerroo dargaggoota Barattoota Oromoon jabaate itti fufe jira,
Akkasumas Aanaa Dagaam keessatti warraaqsii haalaan jabaachuun Magaalaa Shanoo keessatti daandii bakkoota hedduutti cufamee
warraaqsii jabaate jira. Anaawwaan Kanneen Akka Wucaalee Magaalaa Muka Xurii fi Hidhabuu Abootee wajiraaleen mootummaa hundii cufamanii hojiin dhaabbatee jira., Uummatni fi dargaggootni Oromoo gaaffii keenyaaf deebii barbaadna, ilmaan Oromoo wareegamaa jiraanniif
Mootummaan itti gaafatamuu qaba jechuun dhaadannoo isaanii jabeessuun daandiiwwaan gara Garba Gurraachatti geessaan ganamarraa eegaluun bakkoota hedduutti cufamee jiraachuun ifa ta’ee jira. Hummni waraanaa gara Garba Gurraachaatti ramadamee karaa darbaa dhabuun hedduu rakkachaa jiraachuun gabaasaan…. itti fufa!!
Yeroo Ammaa Kana, Godina Shaggar, Salaalee,Kuyyuu,Garba Gurraachaa fi Aanaa Dagaam Keessatti FDG Itti Fufe,Bakka Hedduutti Karaan Cufamee Jira.
Har’a Mudde 11, 2015 Warraaqsii Biyyoolessaa Oromiyaa FDG Godina Kaaba Shaggar(Godina Salaalee) Aanota garagaraa keessatti jabaachuun ittifufuun Guyyaa har’aa Aanaawwaan kanneen akka Kuyyuu Magaalaa Garba Gurraachatti hiriirrii Mormii guddaan Gootota uummata Oromoo Salaalee fi Qeerroo dargaggoota Barattoota Oromoon jabaate itti fufe jira,


text:
Xurree Milkaa’innaa fi Gammachuu-lakk.11
Yommuu Rabbii jettanii wal jaalattani fi wal fuudhu barbaaddan, nikheenyi keessan karaa halaalati fi gammachisatiin haa ta’u. Karaa gammachiisa keessa tokko nikeenyi keessan shari’aa waliin kan deemu fi abbaa fi haati keessan lamaanu yoo itti gammadanii fi walii galaniidha. Yommuu warrii kee nama jaallatte san si harkatti didan, adeemsa fuudha heerumatti seenun dura itti yaadi. Fakkeenyaf yommuu isaan si didan, nikhaa dhoksaan wal hidhuun walitti dhufu dandeessu. Garuu kuni jireenya fi kabaja keessan miidha. Nikeenyi keessan ifa haa ta’uu, warrii keessan itti haa gammadu. Kanaafu jireenya gaa’ila kana yommuu murteessitu, suuta jedhi, hin jarjariin, of dagaagsi. Jireenya kana haala gaariin gaggeessuf dagaaginni guddaan dagaaginna sammuuti. Gariin qaama fi qabeenyan gahaa ta’ee yommuu gaa’ilatti seenu yeroon xiqqoon booda gaa’illi isaa ni jiga. Sababni kanaa inni guddaan sammuun dagaagu dhabuudha. Kanaafu sammuun, qaamanii fi qabeenyan gahaa ta’anii gaa’ilaaf of qopheessu barbaachisadha. Ta’uu baannan handaaratti hafu.
Read more


text:
Karaa deemaaf mana namaa
Namicha tokkotu karaa deemaa ture. Osoo dhuma akaraa deemuu aduun itti dhiitee jennaan mana guddaa karaa gubbaa jiru tokko akka bulchaanif kadhatee buluuf gore. Warreen abba mana akka bulu heeyyamanif. Innis yeroo mana seenuu haati mana lukku qaltee itoo isaa hojjachaa jirtuu arge. Yeroo hirbanni gahu haati mana karaa deemaa kanaaf Lukku kennuu diddee maatiin manas waan biroo dhiyeefatanii yaachuu jalqaban. Osoo dhumaa nyaachaa jiranuu indaqqoon kormaan qooxii gubbaadha iyye.
Namichii inni karaa deemaan suni akkas jedhe “ani ergaan dhaladhee Lukkuudhumaan jibbaa foon Lukkus nyaadhee hin beekuu jedhe” achumaan warri manas erga inni foon lukkuu hin nyaannee maaliif nuti fidannee hin nyaannuu jedhanii fidatanii yeroo isaan foon Lukkuu dhiyeefatanii nyaachuu jalqaban karaa deemaan sunis ittuma siqee waliin nyaachuu jalqabe. Haati manaas gochaa isaa kanan waan baayyee aarteef maal namichoo foon Lukkuu nyaadhee hin beekuu hin jenne ?, jetteen! Lakki omaa nan godhu garaa naqabaa malee nyaadhee yoo garaan narakkiseef baheen bobbaabaha jedheni. Warreen manas garaa keessaa aaraanii nyaatanii erga xumuranii boodaa rafani.
Erga rafanii boodaa mucaa isaanii durbaa guddoon kutaa biraa keessaa raftee innis kutaa biraa rafe, karaa deemichi , rafanii yeroo sa’aatiin achii gara halkan walakka gahuutti suutaa jedhee bakk aciisichaa kennameefi ka’ee gara kutaa intallii jirtuuti qaxxisee seene. Yeroo suutaa jedhee intala bira gad ciisuu intalli hiribaa kaateee enyuu? Eenyuu? Jette itti iyyite, didee ofirra darbate, yeroo maatiin dammaqani ibsaa ibsaan namichi surree kewwachaa jira. Yeroo kana maal namichoo maaltaatee? Nimaratee? Jedhee. Abbaan mana yeroo baduu isa baasuuf itti deemuu lakki maaloo namichoo adara narukutin galgala foon lukkuu nyaadheen garaan nadhukkubee bakkan ta’uu dhabee oliif gad, osoon nannaawun dukkanan mucaa kee bira dhaqe malee waan biraaf miti jedheen sobee. Abbaan manas galgala foon lukkuu nu jala fixe agabuu nu bulchitee amma sobdee mucaa koo biraa seentee kannaf ati hatuuf sobduudha jedhee uleen gobee ari’ee jedhama.


text:
By Jawar Mohammed
Abbaay Xahaayyee duula OPDO irratti bane gara abbootii qabeenyaa Oromootti babal’isee
Gaafif deebii har’a baherraa akkuma dhageessanitti Abbaay Xahaayyee lafti Oromoo saamamaa jiraachuu amanee, kan saamsise OPDO kan saamaa jiru ammoo qabbootii qabeenyaa Oromooti jedha. Jara kanatu yakka ofii dhoksuuf ummata Oromoo maqaa Maastar Pilaaniitiin fincilsiisaa jiraas jedha.
Ololli Oromoota yakkuu kun akeeka sadih of keessaa qaba. Kan duraa yakkaa ummata Oromoo lafarraa buqqaasuufi ajjeesuu kana Wayyaaneefi qondaalota Tigrootaa irraa fageessee Oromoo irratti dhuubuun, Oromotu Oromoo saame, ajjeese, hidhe jechuufi. Haala kanaan ofii of qulqulleessanii Oromoota bakka lamatti baasanii wal nyaachisuu barbaada. Akeekni olola kanaa kan lammataa, karoora Wayyaaneen OPDO diiguuf lafa kaayatatteef haala mijeessuudha. Torbanniif baatilee as deeman keessatti OPDO keessati gubbarraa hamma gaditti tarkaanfiin ari’ii, hidhuufi ajjeessuu akka godhamuuf deemuu kan amma dura dubbataa turre har’a Abbaay Xahaayyee ifa baasee jira. Akeekni sadaffaa ammoo abbootii qabeenyaa Oromoo sababa kanaan rukutuudha.Abbootii qabeenyaa Oromoo rukutuun waan lamaaf isaan fayyada. 1) Daldaltoota Oromoo rukutuun humna diinaggee qabsoo Oromoo laaffisuuf 2) Oromoota daldala keessaa guututti baasuun kaayyoo ol’aantummaa diinagdee Tigrootaa jaaruudha.
Yeroo OPDOn siree Wayyaanee daddayxe tana deebiftee gadi dhaabuuf wixxifattu kanatti, hogganaan Wayyaanee arraabaafii diirsisaan galata isaaniif galchaa jiraachuu ni hubatan jennee abdanna. Torban sadi dura Abbaan Duulaa raadiyoo Wayyaanee tokkorratti dhihaachuun malaammaltummaadhaan OPDO yakkuun haa dhaabbatu jechuun waywaatee ture. Haasaan Abbaay Xahaayyee kan ammaa dubbii Abbaa Duulaa saniif deebii tuffii tan suduudaa ta’uu isaatis hubachuun barbaachisaadha. Ee maal fidda ammas irra deebi’eetin si arrabsa jechaanii jira.
Haasaya Abbaay xahaayyee kana keessaa faaydaan Oromoon argate tokko garuu jira. Fincila Oromoon lafti tiyya saamamtee jirti jedhuuf afaan abbaa saamsiseetirraa ragaa jabaa argatee jira.
Dhugaan Oromoo afaan qaban funyaaniin xiixxee bahaa jirti. Qabsoon itti fufa. Mootummaan hattootaa kun ni kufa!!


text:
Hundee baruumsa kanaa ,hadiisa jibriil bifa nama dargaggeysaatin uffata addeyfate. kan rifeensi isaa gurraachaa, Nabii keenyarratti s.a.w. ol seenee fuula dura taa'ee gaafate, Yaa Muhammad islaamummaa rraa naaf odeessi (nabarsiisi) jedheen? Nabiin keenya s.a.w. islaama jechuun Ragaa bahuu keeti gabbaramaan dhugaa Rabbi malee akka hin jirre nabi muhammadis ergamaa isaa tahuu…jedheeti itti fufe..barsiise.-
1ffaa-shahaadaa lameen.
Shahaadaa jechuun Ragaa bahuu jechuudha, jechi isiitis kana "Ash hadu an laa ilaaha illallaahu, wa ash hadu anna muhammadan rasuulullaah" haqaan gabbaramaan Allah malee hinjiru jedhanii Ragaa bahudha. akkasuma nabi Muhammad s.a.w.ergamaa isaati jedhanii dhugaoomsuu dha..
2ffaan-salaata dhaabuu.
kana jechuun halkanii guyyatti yeroo shan salaatuudha. seraafii akkataa isii guutanii, baratanii, tolchanii salaatuudha.
salaanni darajaan (sawaabni isaa) haalaan guddaadha. Kanarratti Rabbiin s.w. akkana jedha "salaata dhaabi salaanni badii fokkattuufii jallina jibbamarraa nama dhoowwiti " qur'aana.
Nabiin keenyaas s.a.w. akkana jedhan "Fakkiin salaata shananii akka fakkii lagaa bishaan guutuu kan hulaa mana tokkoo keysanii keysa yaa'uuti, kan guyyarraa yoggu shan isarraa dhiqatu sa xurii isaarraa waa isarratti nihafaa?" jennaan.
sahaabonni lakki hin hafu jedhaniin. ''salaanni shananis fakkiin isaa akkana,isaan Rabbiin nama qulqulleysa badirraa"jedhaniin. muslimtu odeesse.
Ammas salaanni utubaa islaamaati namni isa dhaabe amantii isaa islaama dhaabee jira.
kan salaata diige (Dhiise) amantii isaa diigee jira.
Ammas salaanni dura waan namni guyyaa qiyaamaa irraa gaafatamuuti , isiin tollaan hojiin isaa hundi toltee fudhatama argatti. ammoo yoo isiin ir'atte hojiin isaa hundi bu'aa dhabdi.
akkasuma salanni ifaadha.
Waayee bal'ina barnoota kanaatiif kitaaba kiyya kan Barnoota xahaaraafii salaataa jedhu dubbisaa.
3ffaan-Zakaa baasuu.
kana jechuun qabeenya qabnurraa waggatti harka beekamaa tahe kan seeraan taae tokko hiyyeeysaa kennuu(gargaaruu) jechuudha.
Fakkenyaaf:-maallaqa bilchoofii meeshaalee daldalaa irraa 2.5% baasuu, midhaaniifii oomisha qonnaa irraa 10% akkauma beyladoota akka gala horii reefii hoola irrayis herrega seeran taa’e baasuudha.
4ffaa-Ji’a Ramadaanaa soomanuu.
Kana jechuun waggaa waggaan baatii Ramadaanaa soomanuu jechuudha.
yookaan Guyya guyyaa fajrii barii irraa kaasee hanga aduun seentutti- ibaadaa Rabbii itti niyyatanii-nyaata, dhugaatii, qunnamtii saalaa godhurraa ufqabuu (agabuu ooluu) jechuudha. kanaan Rabbi gabbaruu jechuudha. Yeroo kana toltuu akka zikrii, sadaqaa, qaraatii qur’aanaa, du’aaii’ salaata sunnaa, fii kkf heddumeysuu barbaachisa.
Akkuma san hamtuu fii dilii gosa hundarraawuu fagaachuudhaan towbaa heddumeysanii uf qulqulleysuun barbaachisaadha. Waayee soomanaa Ramadaanaa fii heera isaa balinaa kitaaba kiyya kan seera soomana Ramadaana jedhurratti ni argattan.
5ffaa-hajjii mana Rabbii makkaatti godhuu.
KanaJechuun Namni dandeeyti human diinaggee qabu martinuu umrii isaa keysatti yoggu takka kara biyya makkaa deemee dhaqee sirna ibaadaa hajji godhuu jechuudha. kunis fadlii sadarkaa guddaa qaba. Barnoota waayee hajji fii umraa laalchisee kitaaba kiyya kan heera hajjiifii umraa jedhu keysatti laaladhaa.
walaloo utubaalee islaamaa
shanan islaamaa hubachuudhaa.
shahaadaa lameen durri isaadhaa.
tokkummaa Rabbii ragaa bahuudhaa.
Nabi muhammad ergaa isaadhaa.
salaata gadi dhaabuun lammeysaa.
baranii tolchanii sirreysaa.
utubaan diin kun dhaabbatuun isaa.
hadaraa hunduu qabaa jabeysaa.
zakaa baasutu itti aana tartiibaa.
eggataa sharxiifii hisaabaa.
barakaa diiniif duniyaa qabaa.
godhaa sadaqaa fudhaa sawaabaa.
Rabbiif soomanuutu itti aanaa.
baatii gamachuu ramadaanaa.
nurraa qeebalii ati mowlaanaa.
nuun jedhi hulaa rayyaan san seenaa.
shaneysaan gammachuu umriitii.
hajjii godhuu beytii Rabbiitii.
akka waan guyyaa san dhalateetii.
gala araarama argateetii.


text:
Itiyoophiyaa keessatti gara dimookiraasiitti cehuuf abdiin ture gatatee jira, jechuun Koongiresiin Federaalawa Oromoo torban kana keessa ibsa baasee jira. Kanaaf sababaan, kaartaa cehumsaa mootummaan hordofu kan warra kaan moggaatti qoodu akka tahe dubbata paartichi.
Kan taayitaa mootummaa harkaa qabu paartiin Badhaadhinaa immoo gama isaatiin, deemsi cehumsichaa karaa gaarii irra akka jiru beeksisee, dhimmoota biyyaa ijoo tahan irratti paartiilee morkattootaa waliin ka mari’ataa jiru tahuu dubbata.
Jaalanneen dura-taa’aa Koongiresa Federaalawa Oromoo Dr. Mararaa Guddinaa dubbistee fi ka Melleskaachew Ammahaa Miseensa Koree Hoji-raaw’achiistuu Koree Badhaadhina, Dr. Alamuu Simee dubbise waliin qindeessitee jirti, caqasaa.


text:
Paartiin aangoo Mootummaa harkaa qabu, Ihadeg, dhiheenya kana paartiilee mormitootaa 21 gara galma mootummaatti waamuudhaan, haala itti wal-dhibdeen biyyattii keessaa furamu irratti mormitoota waliin mari’achuuf qoha’uu isaa beeksisee ture. Kana irraa ka’uudhaan, moodaaliitii yokaan sirna mariin kun itti geggeessamu, eenyu akka marii sana hoogganuu fi eenyu akka taajjabduu ta’u irratti akka paartiileen mormitootaa yaada isaanii (proposal) barreeffamaan dhiheessan beekkama kennee, paartiileen guyyaa beellamaatti sana dhiheessanii jiran. Garuu, mariin sun itti fufuuf, kanneen mormitootaa fi paartii mootummaa gidduutti wal-amantaa jabeessan, tarkaanfii gama mootummaa tii eegnu qabna – jedhu –paartiileen mormitootaa.
Waga’iin Ihaadeg fi paartiilee mormituu gidduu marsaan sadaffaa Jimaata dhufu kana geggeessama. Deemsa haga ammaatti deemamee fi kanneen fuul-duratti eegaman ilaalchisnee, Koongiresa Federaalawa Oromoo irraa Obbo Xuruneh Gamtaa haasofsiisnee jirra.
Kana cuqaasuudhaan guutummaa gaaffii fi deebii kanaa dhaggeeffadhaa


text:
‘Dhibee ijoolleen hanga of-nyaachuun of-ajjeesutti gahaniif saaxilu’
Meeshaan nyaata ol kaa'uuf itti fayyadamu yookiin firiijiin mana Obbo Hektoor Fernaandezitti argamu yeroo hundaa furtuun cufama. Balballi kushinaallee cufaadha.
Bakki nyaanni taa'uufi qorichi taa'ullee furtuun cufama. Bakki hunduu nyaanni jiru sirritti eegama. Hektoor gaafa rafu furtuu kanneen boraatiisaa jala kaa'a.
Hektoor hattuu sodaatee miti kan inni kana godhu. Sababni isaa ilmi isaa Kiristiyaan rakkoo qaccee sanyiin walqabatuufi Afaan Ingiliziin 'Prader-Willi syndrome' jedhamuuf kan saaxilame waan ta'eefidha.
Dhibeen kun bara 1956 qorattoota lamaan qoratamee barame.
Daa'imman dhibee kanaaf saaxilaman nyaanni gadi hin qabu, yeroo hunda beela'u.
Yeroo hunda beela'u
Hektoor akka jedhutti yoo namni biraa hordofuu baate ilmi isaa umrii 18 Kiristiyaan of nyaatee du'aaf of saaxila.
''Nyaata saree sareef kaa'ame nyaachuu, kosii keessa nyaata barbaachuu, kemikaala ilkaan itti rigan dabalatee hunduu isaaf sooratadha,'' jechuun ibsa Hektoor.
Osuma Hektoor waa'e ilma isaa miidiyaatti haasa'uu Hektoor gidduutti dhufe 'abbaa nan beela'e jedheeni.
Innis nyaata sukkaarri itti hin baay'anne itti kenne.
Dhibeen 'Prader - Willi' qaama keessatti yeroo Kiromosomii 15 ['Chromosome 15'] jedhamu gaafa dhibu yookiin gaafa irra deddeebiin uumamu kan mudatudha. Kuni, rakkoo guddaa kanneen dhukkubsataniifi maatii irraan ni gaha.
Daa'imman dhibee kanaan hubaman rakkoo guddina sammuufi amala baduu isaan mudata. Gar-malee furdachuufi carraan dhukkuba sukkaaraaf saaxilamuu isaaniis bal'aadha.
Dhibee baay'ee hin mul'anne
Kiristiyaan daa'ima amala gaarii qabu ta'us nyaata inni fedhu gaafa dhowwame garuu nama loluu danda'a.
Inumaa maatiin isaa akka jedhanitti akka ofis ta'e kanneen isa kunuunsan hin miineef teessumni irra taa'ullee kan ispoonjii qabu akka ta'e godhaniiru.
''Erga ani du'e booda akkam akka ta'u hin beeku,'' jedha abbaan isaa Hektoor imimmaan haqachaa. Yaaddoon kuni yaaddoo maatii daa'imman dhibee akkanaa qaban hundaati.
Keessumaa biyya Kuubaa keessatti daa'ima dhibee akkanaa qabu qabaachun rakkisaadha.
Hektoor ilmi isaa akka malee akka hin furdanneefi hammi sukkaara qaama isaa keessa jiru akka hin guddannef nyaata warshaa hin seenne yookiin orgaanikii ta'e nyaachisa.
Haa ta'u malee, biyya qoqqoobbiin diinagdee Ameerikaan irratti kaa'ame, Kuubaa, keessatti qoricha ilma isaaf barbaachisus ta'e nyaata daa'ima isaaf ta'u argachuun rakkisaadha.
Mootummaan Kuubaa sirna fayyaa isaan maqaa gaarii qabaatus Hektoor garuu dameen fayyaa biyyattii rakkoo invastimantiidhaan akka rakkina godhate hima.
''Dhibee namoota baay'ee irratti hin mul'anne waan ta'ef doktoroonni fayyaa dhukkuba akkanaa arganii beekaan baay'ee xiqqaadha. Waggaa 20 keessatti tokko yoo arganidha. Addana ispeeshaalistiin hin jiru,'' jechuun ibsa.
Ogeessonni ogummaa garaa garaa qaban daa'imman dhibee akkanaa qaban akka ilaaluu qaban gorsa.
Amma garuu jijjiiramni wana dhufuuf hedu fakkaata.
Faaraa tole
Ji'a darbe, Kuubaan yaa'ii idil -addunyaa dhibee ''Prader - Willi' irratti keessumeessitee turte.
Fooramiin kun qorattoota, dhukkubsattoota, kanneen kilinika keessa dalagan akkasumas maatiin walitti dhufuun marii gaggeessaniiru.
Kuni waan guddaadha jedhu pirezidantiin Dhaabbata 'Parader - Willi' Idil - addunyaa Pirofeesar Tooni Holaand.
Yunivarsiitii Kaambirijitti Saayikaatiriidhaan pirofeesari emireetas kan ta'an hayyuun kuni biyyoota garaa garaatti haala dhukkubni kuni irra jiru quba qabu.
''Biyya Kuubaatti wal'aansa dhukkuba qaccee sanyii gaggeessun ni danda'ama. Doktoroonnis dhukkuba kana hubachuu eegalaniiru, maatiin namoota dhibee akkanaa qabanis ni jiru. Kuni waan guddaadha,'' jedhu.
Kana dura bara 2010'tti biyyuma Kuubaatti maatiin daa'ima dhibee kanaa qaban walgahii taa'anii turan. Garuu, namoota jaha qofaatu hirmaate. Yeroo ammaa maatiin namoota dhibee akkanaa qaban 100 caalan beekamaniiru.
Dabalataanis immoo intarneetiin biyyattii waan fooyya'ef wal quba qabu.
Nyaanni Kiristiyaan Hektoorif dhiheessu garuu yeroo hundaa ni rakkisaani. Yeroo baay'ee laaqana isaa keekii ruuziifi kuduraa kennaaf. Biyya Kuubaatti ruuziidhuma keekii argachuun immoo mataan isaayyuu rakkoodha.
Wanti namoonni daa'immaf kennan garuu isaaf qormaatadha.
Asitti waan mi'aawu daa'imaaf kennuun waan baramedha. Garuu, inni isa tokkoof kennaa isa kaan ajjeesuu danda'a jechuun ibsa.


text:
Ibsa Gabaabaa (Muddee 3, 2021)
(Ibsa Ajajaa Ol’aanaa ABO-WBO)
Nagaan keenya isin haa gahu. Namni gidduu kana tibbana miidiyaa hawaasummaa irratti bahee yaadawwan jibba amantii Islaamaa dhiheessu karaa kamiinuu WBO waliin kan hidhata hin qabne tahuu sin beeksisuu feena.
Kana malees, WBOn olola jibbiisaa fi addaan-qoqqoodaminsa uumuutti fuuleffate akkanaa cimsee balaaleffata; uummanni Oromoos tokkummaan dhaabatee akka gochaa akkanaa mormu yaamicha dhiheessa. Itti dabaluunis namni dhunfaa kun yaadotni inni hirmaanna ykn walitti dhufeenya Waraana Bilisummaa Oromoo waliin akka qabu fakkeessun kenne hundinuu soba hamaa akka ta’e hubatamuu qaba.
Namni dhunfaa kun miidiyaa irratti mul’ate waliin ta’uun soboota kana durse fi karoorsee akka rawwate hubachuun barbaachisaadha. Gurmuun gochaa kanatti bobba’e bara dabre WBO gidduutti qoqqoodaminsa uumuuf karaa hedduu carraaqee ture. Garuu, karaa deeme maraanuu ni kufe; tokkottiyyuu hin milkoofne.
Namoonni tokko tokko oduu sobaa uumuu fi facaasuudhaan waa’ee WBO burjaajii babal’isuutti fuuleffachuun isaanii nama gaddisiisa. Uummatni Oromoo oduu bu’ura qabatamaa hin qabne miidiyaa hawaasummaa irratti dhihaatu amanee fudhachuu irraa akka of eeggatu gaafanna.
Injifannoo Uummata Oromoof!
Ajajaa Ol’aanaa ABO-WBO
Muddee 3, 2021


text:
Waraansa jalaa dheessanii Affaar mooraa baqataa Galiikoomaa keessa dahatanii kanneen turan namoota nagaa irratti TPLF tarkaanfii fudhate jedhameen kanneen du’an namoota 200 keessaa reeffi namoota 50 hanga yoonaa hin argamin jiraachuu mootummaa naannoo Affaaritti waajjirri dubartootaa fi daa’immanii beeksisee jira.
Aanaa Guleenaa naannoolee Keyaaloo Keloonnaa Gettaa irraa namoonni qe’ee irraa buqqa’an kuma soddomni keessa dahatanii kan jiran mooraan baqataa guyyaa ja’a dura halkan meeshaa gurugddaa TPLF irraa dhukaasame jedhameen namoonni kun du’uun ibsamee jira.
Ijoollee, dubartoonnii fi maanguddoonni haleellaa kanaaf saaxilaman jechuu dhaan itti gaafatamtuun waajjirichaa VOAf ibsaniiru. Kanneen lubbuu dhabanitti dabaluu dhaan namoonni miidhaan hamaa fi salphaan irra ga’e Dubbittii keessatti kanneen wal’aansa fayyaa argataa jiran heduu ta’uu illee ibsaniiru.
Itti aanaa komiishinerri mana sirreessaa naannoo Mohammed Ahimed, naannoo Yaalootti ka’e kan jedhan walitti bu’iinsi waraanaa gara naannolee Golee fi Awuraanaa Gubaatti babal’ate jedhan.
Mooraa baqataa Gaalikoomaa keessa kanneen jiran baqattoota 30,000 nyaachisuuf midhaan walitti qabame gubateera, buqqaatota irraanis dhiibbaa kaa’ee jira. Harmooliin ulfaa walitti bu’iinsa sana jalaa dheessaa turan karaatti da’anii jiru. Haleellaa waraanaa fi weerara raawwate kan ittiin jedhan TPLF qabeenyaa saamuu kan dubbatan komiishinerichi, keessumaa daa’immanii fi harmooliin miidhaa haleellaa sanaatiif kan saaxilaman ta’uu mirkaneessanii jiru.
Keessumaa magaalaa guddoo naannoo sanaa Semeraa irraa fageenya km 150 irratti kan argamu mooraan baqataa Gaalikoomaa amma iyyuu godinaa balaan keessatti raawwatamaa jiru kan ta’uu kan ibsan komiishinierichi, buqqaatota kana gara haala nageenya qabuutti ceesisuuf hojjetamaa jira jedhan.
Walitti bu’iinsi sun erga ka’ee jalqabee qubsumni bakka sagalitti qophaa’ee akka keessa qubatan ta’uu ragaan hooggana naannoo biraa ba’e ibsee jira. Dubbi himaan TPLF obbo Geetaachoo Reddaa fuula tweeter isaanii irratti ergaa dabarsan jedhameen xumura baatii Adoolessaa irra waraanni mootummaa Gaalikoomaa irratti haleellaa raawwatee akka ture ibsanii, kuusaa midhaanni keessa tuulamee ture humnoonni mootummaa gubuu isaa ibsanii jira.
Kan oduu Al Jazeeraan dhiyaate hiikee dhiyeesse maaybaasiin oduu Itiyoopiyaa immoo gareen TPLF naannoo Affaar keessatti ijoollee 103 dbalatee namoota qe’ee ofii irraa buqqa’anii mooraa keessa dahatanii turan ajjeese jechuun glaeessa gabaasee jira.


text:
Dheebuun barnootaaf qabnu kan akkoo koo Bishoo Jaarsaa irraa Dimbiititti darbe, ana keessas jira kan jedhan Dr.Neville Alaksaandar,maatiin koo hiyyeyyii ta’an iyyuu barnoota gaarii akkan argadhuuf carraaqqii godhantu kanaan na ga’e jedhu
Qooda Juan martin de porus magaalaa Limaa kan peeruu keessatti qabaate, kan hiyyeesoota gargaaru, yaada sammuu koo keessatti chaappefamee hafee waan ta’eef yeroo hundumaa hiyyeesoota warra dagatamoo sagaleen isaaii hin dhaga’amne waliin hojjachuun fedha,dhalli namaa kabajaan jiraachuu caalaa waan nama gammachisu hin jiru jedhu Dr Alaksaandar.
Dr Neville Alaksaandarr kitaaboota heddu maxxansisaniiru.Hojii gaarii gaggeessan kanaafiis badhaasa sadarkaa addunyaa dabalatee kan sadarkaa adda addaa argataniiru.
Konfransii Afaanneen sadarkaa Afrikaatti hirmaachuuf jecha Finfinnee dhaqeen ture kan jedhan Dr Alaksaandar, ammas waanin qindeessaa jiru tokko waan jiruuf dhuma waggaa dhufuutti deebi’een dhaqa jedhan.
Bilisummaa uummataa argamsisuuf carraaqqii jiru keessatti qoodi barnooti qabu bu’uura, kanaaf jecha caasaa barnotaa sirrii ta’e ituu hin qabaatin eessa iyyuu ga’uun hin danda’amu jedhu. Barnoota argachuun akka ilaalcha kootti isa jalqabaa fi isa dhumaa ykn Alfaa fi Omeegaa dha jedhan.
Gaaffii fi Deebii Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


text:
Kan dhiyaachaa jiru filannoon Itiyoophiyaa utuu hin geggeessamin dura biyyttiin keessa seente kan jedhan danqaa siyaasaa keessaa ba’uuf filannoo walabaa fi haqa qabu geggeessuu dura walii galteen biyyoolessaa uumamuu qaba jechuu dhaan dura taa’aan Kongresii Federaalawaa Oromoo profeeser Mararaa Guddinaa beeksisaniiru.
Hamma dandeenye paartiin biyya bulchu keessumaa muummichi ministeeraa walii galtee biyyoolessaa kan jedhu irraan akka nu ga’an ergaa keenya dabarsuu barbaanna, martinuu haalli qixa itti ilaalamuun danda’amu akka uumamu barbaanna jedhan.
Profeeser Mararaan marii uummtaa magaalaa Hawaasaatti geggeessame irratti akka dubbatanitti yeroo ammaa humnoota polotiikaa biyyattii gidduutti mulataa kan jiru danqaan siyaasaa fi adda addummaan paartii biyya bulchuu gidduu tapha afchaalotaa ti jedhanii, yaalii qaamonni aangoo irra turuuf godhan danqaa siyaasaa jiru kan mul’isanii dha. Kana ittisuufis humnoota siyaasaa gidduutti walii galtee siyaasaa uumuutu barbaachisa jedhaniiru.


text:
Waaltaaleen To’annaa fi Ittisa Dhukkubootaa, kan Yunaayitid Isteetis, aangawoonni eegumsa fayyaa kutaalee Yunaayitid Isteetis shantammanii fi magaalaalee Yunaayitid Isteetis guguddoo hedduu keessa jiran, gaafa filannoon prezidaantummaa biyyattii keessatti geggeessamu guyyaa lama dursanii – jechuun Sadaasa tokko bara 2020, talaalii vaayirasii Koronaa raabsuuf akka qophaawan qajeelfama kennuu isaa mirkaneessee jira.
Waaltichi CDC jedhamu, qajeelfama fuula afur qabu, gaafa Hagayya digdamii toorbaa waajiraalee eegumsa fayyaatti dabarsuu isaa ka dura gabaase, Madda oduu Mik-Kaartii yoo tahu, talaalii Koovid 19 hanga danda’ametti dafanii raabsuuf karoora jiru wajjiin akka wal-simatutti waajiraaleen fayyaa hanga Onkoloolessa tokkootti akka karoora tallaalii wixinanii xumuran ka jedhu qajeelfamichi.
Akka qajeelfamicha keessatti ibsametti, tallaalii haaraa kana fudhachuuf, kan carraan duraa kennamuuf ogeeyyii eegumsa fayyaa, tajaajltoota fayyaa waaltaalee kunuumsa yeroo dheeraa fi hojjetoota barbaachisoo kanneen biroo, akkasumas, hojjetoota tika nagaa biyyaa akka tahu beekamee jira.
Gaazexaan 'New YorkaTimes' akka jedhutti, maanguddoota umuriin isaanii jaatamii shanii ol taheef, lammiiwwan sanyii fi gosawwan sab-xiqqaaleef, akkasumas lammiwwan Ameerikaanota abbaa-biyyaa yokaan Natiiv Ameerikaans fi namoota mana hidhaa jiraniif carraa duraa tu kennama.


text:
Taammanaa Bitimaa irraa
Dubbiftoota barruu tanaa jaalatamoo fi kabajamoo, wannin harra isiniif dhiyeessu kun dubbii dureewwan warra Wayyaanee keessaa inni tokko raasaa kana kallachumatti, uummata Oromoo fi saba Oromoo guddicha kana irratti dhaadate kan ilaalu. Nama dubbii biidiyoon nuuf dabarfame kana qalbeeffateef, namtichi Abbaay Tsahaayee jedhamu kun ifumatti duulaa fi waraana saba Oromoo irratti banuu isaa hubata. Mee yaa Waaq aangoo fi saammatanii buluun akkanatti ija namaa cufaa? Akkanatti sammuu ilmoo namaa isa hubatee akka yaaduuf uumame, gara sammuu horii fi bineeyyiitti gadi-buusaa? Namtichi baddaa Tigraay irraa harree ooffatee barabaasoo, bututtuu fi kilaashoon Oromiyaa seenee, saammatee abbaa-kitilaa (“millionaire“) tahe kun eessa dhaabatee? Maal irra taa’ee nutti dhaadata? Eekaa, nu Oromoota kitila 46-ol (46 000 000 +) taanetti dhaadataa? Yaa Oromoo koo, warri Wayyaanee kun garamitti nu dhiibaa jiru? Jarri qaarutee fakkaatan kun gara raatuutti of-geeddaruun, akka nuti gaaraa-dakaa tokkoomnee olkaanu nu gochaa jiru!
Maarree, erga dhiibamnee, erga ijuma teenya duratti uummanni keenya araddaa fi qeyee isaa irraa buqqifamuun itti-fufee, akka nama tokkootti waltahuun oljechuu malee, filmaata biraa tokkollee hin qabnu. Jarri kun, ee warri nafxanyoota haaraa kun tokkom-tokkoon gara nafxanyoota moofaa saniitti of-jijjiiraa jiru. Mee as irratti waan tokko! Muummichi warra Dargii, kan Mangistuu Hayila-Maaraam jedhamu bar tokko, ee oggaa warri Wayyaanee kun qabasaawota turan, tuffii uummata Tigraay irraa qabuun kan ka’e: “wanni nuti Tigraay irraa argannu chookii tokkichallee nuuf bituu hin dandayu” jechuun, uummata Tigraay kabajamaa san isa eeboon madeesse caala arraba isaa addaggee (baalagee) sanaan madeesse. Kun jiraa nama Tigraay dhiisii du’aan isaatuu akka waltahuun qabsaawu isa taasise. Nama Tigraay dhiisitii nutuu akka namummaaf jenneetoo namummaan isaan mararfannu, isaan gargaaru nu taasise. Ammas addaggummaa fi sanyummaan “waddii” Abbaay Tsahaayee kun jiraa Oromoo dhiisitii du’aan isaatuu, akka mootummaa isaa kanatti ka’uun ofirraa gombisu gochaa jira. Dureewwan warra Wayyaanee kanaaf waayeen: aadaa Oromoo, lafa Oromoo, tolcha Oromoo, odaa fi caffee Oromoo, awwaala fi galma Oromoo faa tokkoyyuu hin galleef jechaa dha. Oromoof lafnii fi lafeen gadameessa tokko keessaa akka bayan, lafa isaa qabachuun lafee isaa caccabsanii nyaachuu akka tahe ganaa hin galleef jechaa dha. Kun nafxanyoota Amaaratii galuuf waggaalee 80 isaan irraa fudhate. Kaan isaanitiif garuu, ammumallee homaa hin galleefi. Nafxanyoonni Tigraayiif kun akka isaanii galuuf waggaalee 80 isaan barbaachisa moo maal dubbiin? Garuu, dhaloonni harraa kun, keessumaa Dhaloonni Qubee kun burkaanni (“volcano“) Oromoo akka daddafeetoo dhowu taasisa.
Uummanni Oromoo mirgaa fi haqa, qeyee fi araddaa, manaa fi ala, qabeenya fi leecalloo uummata Tigraay tokkollee hin tuqne. Daangaa iaanii hin dabarre, laggeen isaanii hin summeessinee, dhalawwan isaanii hin galaafanne, jaarsaa-jaartii isaanii hin salphifne, namoota isaanii manneen hidhaatti hin guurre. Warri Wayyaanee kun garuu, wanneen ilmoon namaa ilmoo namaa irratti hin raawwanne, wanneen suukaneessoo hedduu uummata Oromoo fi uummatoota Kibbaa irraatti adeemsisanii jiru. Wanneen nafxanyoonni Amaaraa Minilikii fi Raas Daargeen faa Oromoo irratti adeemsisan keessaa kan isaan hafee harma-muraa fi rakraka-muraa, ija-buqqisaa fi funyaan-kutaa faatu isaan hafe. Bosona Oromiyaa irbaata ibiddaa gochuu fi haroolee fi laggeen Oromiyaa summeessuu kan nafxanyoonni moofaan hin goonee isaan adeemsisanii jiru. Kumaa-kumaatamaan Oromoonni akka biyya ofii gaddhiisanii lubbuuf baqatan godhanii jiru. Dhalawwan Oromoo isaan qurxummii namnyaataa, shaarkii jedhamuun Galoo Adan keessatti liqimfamnii hafan, kanneen adaala Sahaaraa keessatti irbaata bineeyyii tahan, cirrachaan awwaalamanii hafan faa manneeni fi gumaa-baasaan Oromoo haa lakkaawu!
Silaa mee, nama miiddhaa fi roorroo jala turetti, miiddhaa fi roorroo nama irratti adeemsisuun isatti ulfaataa! “Waddii” Abbaay faa ammoo gammachuu fi bashanantiin kanneen adeemsisaa jiru. Isaan irraa namummaa fi nameenyi keessaa cunfamee dhumee jira. Jarreen kun hacuccaa fi rooorroo, abbaa-garummaa fi anamalummaa, of-tulummaa fi sanyummaa bakka amantii ofii buufatanii argamu. Warreen akkanaa kana uummanni Oromoo fi uummanni Ogadeeniyaa, uummanni Afaari fi Sidaamaa, uummanni Hadiyyaa fi Benshaangul, uummanni Sulula Omoo fi Gambeellaa waltayee ofirraa isaan gombisuu malee, filmaata biraa hin qabu. Oromoon biyya namaa hin dhaqnee biyya ofii irratti biyyee ofiitiif, lafa ofii irraatti lafee ofiitiif olaka’uun isaa namaa fi lafaan, Waaqaa fi ayyaanaan eebbifamaa dha. Uummatoonni addunyaa martis isa deeggaru. Kana immoo nuti dhalawwan Oromoo kanneen garaa waaqaa jala faffacaanee jirru, beekisafachuu fi sagalee takkaan iyyachuun dirqama keenya!
Kunoo, warri Wayyaanee kun isaan qabsaawota irraa gara gaadduu fi saamtuutti of-geeddaran kun bardrabre kana keessa ijoollee Oromoo Oromiyaa guutuu irraa: “Master Plan Finfinnee” san dura dhaabatan heddumminaan gorra’anii jiru. Oromoota 200 oliitu galaafatame. Kaan ammallee manneen hidhaa Habashootaa keessatti waxalamaa, waadamaa jirti. Imimmaan warreen ijoollee teenyaa tanaallee otoo hin qoorin, kunoo bantiiwwan hoggantoota warra Wayyaanee keessaa kan tokko tahe, Abbaay Tsahaayee ifumatti waraana Oromoo irratti labsee jira. Jarreen kanatti bunaa fi jimaa, midhaanii fi horii, albuuda fi hoomisha warshaalee Oromoo malee, mirgii fi haqni, namummaa fi nameenyi Oromoo waa isaanitti hin muldhatu. Nama qawween gaaddatee, saammatee buluutti kan sirriitti isatti muldhatu qawwee san callaa dha. Qawween sun qawweedhumaan hurrooftee akka baddu, waan moorri ija isaa baaruda qawweetiin cufameef, homaa hin galuufi. Uummanni Oromoo beekaa fi guddichi kun inni seenaa isaa keessatti sammuun yaadee, wal-amanisiisee seera gadaatiin, dimokiraasiin of-bulchaa ture sun, kunoo gara waggaalee 140 olii warra qawwee ergifatee, qawwee dhoortoo kadhatee itti-dhufeen bitamee jira; ammas bitamaa jira. Egaa, warra qawwee bakka amantii ofii buutee isatti dhaadatu kana, qawwuma saniin olka’ee ofirraa kaasuu qaba. Kanaafillee, gandeen Oroppaa fi Ameerikaa keessa deddeemee qawwee san waan kadhatuuf hin qabu. Hableen, haamtuun, qottoon, dhagaraan, hordaan, manshiin, eeboon, cakiin, mancaa fi shimalli faa uummata tokkoomee, iyyee iyya dabarsuun olka’eef qawwee san caala. Isumaan qawwee ergisaa fi qawwee kandhannaan dhufe san abbootii qawwee san irraa hiikkata.
Seerri biyyoota addunyaas, seerri Mootummoota Waltayaniis (UNO) saba qawween biyyi isaa qabame, akka qawweenis of-bilisoomsu ni gargaara. Maal dureen uummata Falastiinaa, Yaasir Arafaat shugguxii hidhatee walgayii UNO irratti argamee mitii? Kanan kana kaaseef, Oromoota tokko tokko kanneen: “addunyaan geeddaramte“, “barri bara globalization” faa jechuun impaayarittii Toopphiyaa tana nuuf suppuu fi nu irratti supphuuf yaalaniifi. Uummanni Oromoo inni qawween cabee dhiddhiitamaa jiru kun karaa nagaas, karaa kaanis bilisummaa fi walabummaa ofiitiif qabasaawuun namaanis, Waaqaanis kan deeggaramu; kan eebbifamu. Kanaaf, ee kanaaf uummanni Oromoo guddichi kun, gaaraa-dakaa, alaa-manaa ijaaramee, tokkoomee, walitti-qindoomee, karaa maraan hidhatee mirgaa fi haqa uumaan qabuuf tarkaanfachuu qaba. Jaarmoleen Oromoo marti, dhiiraa-dubartiin Oromoo marti waltahuun oljechuutu isaanis, biyya isaanii boontuu tanas kan baasu taha. Waladaaleen amntiiwwanii kan: Muslimootaas, kan Kiristaanotas, kan Waaqeffatootaas uummanni Oromoo akka birmadoomuuf, sabni Oromoo akka bilisoomuuf, Biyya Oromoo, Oromiyaan akka walaboomtuuf WAAQA kadhachuufii qabu! “Nama Waaqni bilisa taasisee uume, eenyumtuu akka isa gabroomfachuu hin qabne“, lallabuun, barsiisuun hojii isaanii keessaa isa hangafa!
Yaa Oromoo lammiiwwan kiyya, kunoo amma irraa kaasee nama Oromoo dhiisii lafni Oromootuu qabsoo bilisummaa irratti argama. Uummata “iyyii, iyya dabarsi!“, jedhee waltahuun olka’e enyumtuu dura dhaabachuu hin dandayu. Ammaan tana nama Oromoo dhiisitii: horiin, bineeyyiin, allaattii-shimbirroon, laflootuu fi kanneen biroo marti qabsoo irratti argamu. Laggeen, harooleeni fi harawwan Oromiyaa marti diina isaani irraa waraabbatee dhugutti dhiiga fi summii itti-tahu. Lafnii fi margi Oromiyaa diina isaan irra fiffiigaa dhalawwan Oromoo gorra’utti qoree fi eeboo itti-tahuun waraanu. Gaarran, sululoonni fi caakkaawwan Oromiyaa diina isaanitti baqatutti leencotaa fi qeerransoota itti-tahuun haleelu. Amma irraa kaasee, Oromiyaa dachee leencotaa qabatanii ijoollee Oromoo galaafachaa jiraachuun kakuu dha; laguu dha hin jiru! “Uu, uu iyyii, iyya dabrsi! Qabi, qabii dhayi!“, jechuun akka Oromoota Kurnan Gullallee isaan bara 1878 walatahuun olka’uu qabna!
============== // ==============


text:
Ibsa ABO, Ebla 5, 2018
Addi Bilisummaa Oromoo rakkoo siyaasaa mootummaa Itoophiyaa waliin jiru nagaan xumuruuf ammayyuu qophii tahuu beeksisaa, hasaawaan ABO fi Mootummaa Itoophiyaa gidduu bakka gareen sadaffaa jirutti fi haal-duree tokko malee taasifamuuf taattafatamaa turee karaa mootummaa Itoophiyaa fedhii dhabinnaa irraa fashaalaa bahe akka itti fufu mootummaa Itoophiyaa EPRDFn durfamuuf waamicha isaa haaromsa. Mootummaan Wayyaanee/EPRDF gama isaan kan irraa eegamu akka guutu gadi jabeessee hubachiisa.
ABOn gaaffii Mirgaa ummata Oromoo jaarraa tokkoo fi walakkaa lakkaawaa jiruu fi sirna gabrummaa irratti diriiree dararaa ulfaataa fi suukanneessaa irraan gahaa jiru irratti qabsaawuu fi mirga hiree mur-teeffatnaa isaa mirkaneessuf dhaaba qabsoo irra turee fi jiru tahuun hundaaf ifaa dha.
Rakkoon siyaasaa Impaayera Itoophiyaa mariin furmaata akka argatuuf tattaafatni ABOn taasise baroota dheeraan lakkaa’ama. Daandiin filatamaan kun mootummoota Itoophiyaa humnatti amanan biratti waan hin aadeffatamneef garuu fudhatama hin arganne. Ilaa fi ilaameen rakkoo furatuu irra diina wal mog-gaasuun wal dhabamsiisuuf duula walirratti geggeessuu dha kan bittootni filatan. Ejjannoon dimokraasiif farraa kunis rakkinni siyaasaa jiru akka hin furamne taasisuun dhalootaa dhalootatti dabarse. Kanneen mirga isaaniif falmatan wareegama ulfaataa baasise. Aadaan boodatti hafaa, wal qixxummaa fi dimokraasiitti amanuu dhabuu fi rakkoo jiruuf humni furmaata
jedhanii fudhatuu hafee, rakkoon jiru karaa nagaa furamuu danda’a abdiin jedhu bara 1991 uumamee ture. Alasitti jaarmayootni siyaasaa mootummaa Dargii moo’atan cunqursaa fi saaminsi ummatoota irraan maal akka geessise kan arganii fi hubatan, irratti qabsaa’uudhaan mirga ummataa kabajsiisuuf dargagummaan kan bosona seenan tahuun ummatoota biratti abdii uumuuf sababa tahe. ABOnis gama isaatiin kanneen mirga ummata isaaniif falman mirga ummatoota kaaniis ni kabaju abdii jedhuun, akkasumas furmaata waaraa argamsiisuuf qooda isaa gumaachuuf Mootummaa Cehumsaa keessatti hirmaatuun ni yaadatama. Continue reading


text:
Gargaarsa namoomaa qaqqabsiisuudhaaf jechaa waligalteen dhukaasaa dhaabuu Mootummaa Itiyoophiyaa fi ABUT gidduutti taasifamee erga addan citee wal waraansii jalqabamee as sochiin gargaarsa namoomaa lafaa fi qileensaa irraan garaa Tigraayti taasifamuu dhaabbatus hojjattoonni gargaarsa namoomaa namoottan jireenyaa isaanii irraa buqqa’an gargaaraa jiraachuu isaanii dubbi himaan dhaabbata mootummota gamtoomanii Steefan Duhaariik ibsanii jiru.
Steefan Duhaariik kaleessa ibsa kennaniin hojjattoonni gargaarasaa qorchaa fi meeshaa waa qabaneessu ykn Firiijii buufatalee fayyaf akka kenna jiran dubbatani, namoonni akka haaraatti buqqa’anii magaalaa shire fi Maqalee keessaa qubatan kuma 23 gargaaramuu isanii ibsaaniiru.
Naanoo bulchiinsaa Amaaraa godina walloo kaabaa magaalaa Marsaa mannootan baruumsaa Shan keessaa namoonii qubataan caalaan isaanii ijooleewwan fi haadholii kan ta’an kuma 12f dhaabbileen gargaarsa namoomaa qaqqabafii akka jiran kan himan dubbi himaan mootummoota gamtoomanii, Bahaa fi kibbaa Itiyoophiyaa kessatti namoonii miliyoonii 16 ta’an hongeedhaan kan ka’ee balaa beelaatiif saaxilamanii akka jiran ibsuu isaanii Maargaareet Besheer gabaastee jirti.
itti gaafatamaan biroo bulchiinsaa ittisa balaa Godina wallo kaabaa obbo Alemu Yimer namoonni akka haaraatti qe’ee isaanii irraa buqqa’n kuma 92 ta’an jiraachuu isaan akka ibsan Asteer Misgaanaawu Baahir daar irraa gabaastee jirti.


text:
Oduu Naannoo Anniyyaa irraa dhuftu akka mirkaneeysutti . Humni loltoota Liyuu Poolis kan Ogaaden keeysatti ummata shororkeessun beekamu daangaa Oromiyaa cabsee Ummata Oromoo Anniyyaa Shorokeessa akka jiru Oduu Gamasi dhuftu ni Addeesa , Duula Liyuu Poolis Oromoo Anniyyaa irratti yaroo dheeraf godhama turee keessatti Ooromoota 45,000 oli tilmaamamu naannoo kana irra akka buqqa,e ragaa jiru ni addeesa . Ardhas Motummaa Wayyaane Humna liyuu Poolis Oromoota Anniyyaa Irratti bobbaaste ficcisiisaa bakkarraa buqqaasaa jira !
akkuma beekamu Hawaashii gadi lafa teenya jechun lolaa yaroo dheeraf ummata oromoo fi Ogaadiin Jidduuti lola taha turee irratti Ummanni Oromoo Anniyyaa Humna Diinaa kan yaroo dheeraf dachii Oromoo Saamuf ol deemu kana Utubee qabu irratti hawaasa gahe guddaa baha turee dha . Motummaa Wayyaanettin shirra beeku Xaxxuun ummata oromoo Awaashii gadii irraa kaasaa fudhadhaa jechun Gossoota Somalee hidhachiise Ummata Oromoo irratti bobbaasa jiru
. Ummanni Oromoo Alaa fii keessaan harka wal qabachuudhaan humna fi qabeenyaa dirmachuudhaan Ummata Oromoo lolli itti banamee bakka jiraaturraa buqqisaniif akka dhaqqabdan yaamicha oromumma isiinif Goona .
shiftoota wayyaanee fi Humna Liyuu Poolis jedhamu Ummata keenya irra faccisuuf Ummanni Oromoo yaroo ol ka’u amma,


text:
Artisti Leggasaa Abdii Shagar kabaa salaaleetti dhalate. Waggaa 50 dura, Artisti Wasanuu Didoo wajjin gara Finfinnetti dhufuun Afaan Oromootiin sirbu jalqabe. Yeroo Afaan Oromoo dubbachuun qaanii ta’etti! Birri 13n minda’e miseensa “kubur Zabanyaa” ta’ee waggaa torbaaf hojjate.
Mana tiyaatira ” Qadamaawii “HAYILA SILAASEE” keessa osoo hojjataa jiruu, leenjisaan muummee mana tiyaatirchaa “Gaallaa” jedhee arabsinaan, hojii jara lagatee(dhiisee) deemee, dhuunfaan hojjachuu itti fufe. Oromiyaa mara keessa naanna’uun Masiinqoo isaa akka namaa dubbatu wajjiin Oromoota gammachiise.
Artistiin jalatamaan kun sirboota isaa akka damma mi’ayaniin nama gammachisuu caala, qaanii fi salfii tokko malee eenyumaa isaatiin boone. Wayita dhiibban guddaan Afaan Oromoo irratti godhamu sana Oromummaa isatti cicheee dhaloota itti aanuuf fakkenya gaarii ta’e. Hojiin isaais bara baraan akka yaadatamu godhe. Artisti Xilahuun Gasasaaf walaloo fi yadaloo Oromoo qopheessuun gahe guddaa taphate. Fkf Away galaa saamunaa kan jedhu.
Waggoota 50 oliif masaanqoo isaa wajjin waltajjii muuziqaa raasaa kan ture artisti Laggasaa Abdii waggoota 5 oliif heddu dhukubsatee kunoo manatti hafeera. Halli fayyaa isaa ammoo heddu sodaachisaa ta’eera.
Dhibeen isaa dhibee ‘nerve’ ti. Kanaaf biyya kanatti yaaluu hindandeenyu. Biyya alaa malee jedhan Doktoroonni, jedha ilmi isaa Habtaamuu Laggasaa Abdii.
Abbaan koo yaalii( waldhaansa)gaarii hin arganne. Kanuma ganda keessa malee. Kaaseetti isaa gurgurree mahaalaqa argachuuf yaaliin goone hin milkoofne. Umurii isaa guutuu tajaajila guddaa kennus amma yeroo dhukkubsate gargarsa dhabee rakkataa jiraa jedha Habtaamuun.
Kaleessa artisti Almaaz Tafarraa gargarsaa dhabdee boqotte. Taddasaa Cuqqees Akkasuma. Artisti Haloo Daawwee illee haala gaddisiisaa keessa jirti.
Artisti Laggasaa Abdii osoo lubbuun jiruu gargaaruu dirqama ilmaan Oromooti. Eyyee Artistiin seenaa boonsaa qabu kun dafee waldhaansa akka argatu gochuun gahe Oromootaati. Kanaaf amma dandeenyuun Artisti keenya Jalataamaa fi matiisaa cinaa haa dhaabbanu, Haagargaarru!
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…


text:
Jiloonni humootii ripxe loltootaa Sudan kibbaa walii galtee ijaarsa nageenyaa har’a ganama mallatteessanii jiran. JIloonni mootummaa fi gareen hoogganoota siyaasaa duraanii akkasumas hidhamtoonni baatii Fulbaanaa keessa walii galtee kana kan mallatteessan ennaa ta’u ripxe loltoonni tole hin jedhin hafan.
General Taban Deng Gai ripxe loltoonni boodatti hafaniiru, sababiin isaas baay’inni loltoota Juba keessaa waan isaan yaaddesseefi jedhan.
Barru gabaa sana keessatti Mootummaan loltoonni kuma shan kan baru gabaa sana keessatti kan isaa qofaa akka ta’e hubatee jira. Amma garuu akka nuti qooda keessaa qaaachuuf jirru hubataniiru. Paartilee lamaan gidduutti addaan qoodamuuf jiru. Murna waraanaa tokkooman isa duraa ta’uuf jiru jedhan.
Humnootii qooddachuu isa jedhu murteessuuf mariin itti fufa. Jaarsummaan kan hooganu IGAD erga walii galteen har’aa mallatteeffamee booda fooya’inni itti dabalaa ni argama jedhee kan abdatu ta’uu beeksise.
Itti aanaan ministrii haajaa alaa Sudan Kibbaa Peter Bashir mariin baatilee 22f geggeessamaa waan turef jecha walii galtee mallatteessuun kun
Akka walii galtee sanaatti barru gabaan kun hojii irra ooluu lola dhaabinsa dhaabbataa fi ijaarsa nageenyaa yeroo ce’umsaaf bu’uura jehdan.
Adda addummaan siyaasaa president Salva Kirr fi itti aanaa isaanii duraanii gidduu baatii Muddee bara 2013 gara hookkaraatti jijjiirame. Wlaitti bu’iinsa uumameenis uummati miliyoonaan laka’amu qe’ee ofii irraa godaanuu dhaan yergaarsa namoomaa eeggachuuf diraqame.
Uummati Sudaan kibbaa miliyoona afur ta’u hanqina nyaataa hamaaf saasilamee kan jiru ennaa ta’u kutaa Unitiy keessaa kanneen kurna kumaan laka’aman immoo qarqara afaan beelaa jiraachuu Tokkummaan mootummootaa akeekkachiisee jra. Walii galteen lola dhaabinsaa hedduun erga baatii Amajjii bara 2014 qabee ennaa mallatteeffamu tokkoon isaanii iyyuu nagaa buusuu hin dandeenye.


text:
Kitaaba kana keessatti: Hiika Islaamaa fi Laa ilaah illallah, ulaagaalee Laa ilaah illallah, akkaataa tawhiida hojii irra oolchanii fi hiika shirkii ni argattu. Buusuf:
https://sammubani.files.wordpress.com/2020/02/hiika-islaamaa-fi-laa-ilaah-illallah.pdf
Akkamitti wantoota Rabbii gaditti gabbaramanitti kafartaa? Kutaa darbe irraa itti fufuun kutaa xumuraa har’a ni ilaalla. Itti Haa Fufnu…
Kutaa darbe keessatti laa ilaah illallah’tti amanuun dhimmoota sadii nurraa barbaada jennee jirra. Isaanis: Rabbii Tokkicha gabbaruu, homaa Isatti qindeessu dhiisuu fi Rabbii gaditti gooftolee fi wantoota gabbaramanitti amanuu diduu, mormuu fi irraa fagaachudha. Amma dhimma sadaffaa ni ilaalla:
Itti Haa Fufnu
Akkuma kutaa darbe keessatti jenne ibaadaan gosa kamiyyuu Rabbii olta’aa Khaaliqa samii fi dachii ta’eef malee homaafiyyuu hin malu. Tawhiinni ibaadaa gosa hundaan Rabbii olta’aa tokkichoomsudha. Namni ibaadaa irraa hojii tokko Rabbiin ala wanta biraatiif godhe, shirkii hojjate jira. Shirkiin hiika bal’aa qaba. Ammaaf haala salphaan asi gaditti haa ilaallu.
Itti haa Fufnuu
Wantoota Rabbii gaditti gabbaramanitti amanuu diduu fi mormuun akkamitti guuttamaa? Kutaa darbe keessatti maqaalee gabbaramtoota sobaa Qur’aana keessatti kaafaman ilaalle turre. Har’as itti fufuun kan hafan ni ilaalla: Itti Haa Fufnuu
Wantoota Rabbii gaditti gabbaramanitti amanuu diduu fi mormuun akkamitti guuttamaa? Akkuma yeroo darbe jenne laa ilaah illallah’tti amanuun dhimmoota sadii nurraa barbaada: Rabbii Tokkicha gabbaruu, homaa Isatti qindeessu dhiisuu fi Rabbii gaditti gooftolee fi wantoota gabbaramanitti amanuu diduu, mormuu fi irraa fagaachudha. Itti Haa fufnu
Yaa ummata koo! Gooftaan keenya Gooftaa tokkicha. Samii torban, dachii fi wantoota isaan keessa jiran hunda kan uume Isa qofa. Kana uumuu keessatti Rabbii tokkicha waliin kan hirmaate ni jiraa? Abadan (gonkumaa) hin jiru. Sababni isaas, Rabbiin alatti wantoonni jiran hundi uumamtoota Isaati. Kana jechuun Isatu uume. Uumamtoonni uumamuun dura kan hin jirre turan. Wanti duraan hin jirre waa hojjachuu danda’aa? Kanaafu, Rabbii Tokkichatu uumamtoota hunda dhabama irraa argamsiise.
Itti Haa fufnu
Kutaa darbe keessatti gosoota ibaadaa hamma ta’ee ragaa waliin ilaalle jirra. Har’as itti fufuun hamma ta’e ni ilaalla:
Itti haa fufnu
Rabbii olta’aa qofa gabbaruun qalbii gabrummaa uumamtootaa irraa bilisoomsa. Namni Rabbii tokkicha gabbare bilisoome, namni Isa qofa gabbaru dide immoo gabrummaa uumamtoota jalatti kufa. Kanaafi, salphinna, xiqqeenya, gabrummaa fi dhiphinnatti akka hin kufneef ibaadaan namni hojjatu Rabbii olta’aa qofaaf ta’uu qaba. Yoo ibaadaa hunda Isa qofaaf godhe, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa umamtootaaf gabra ta’uu fi isaan sodaachu qalbii isaa irraa haaqa. Tasgabbii fi bilisummaa bakka buusaaf. Kutaa darbe irraa itti fufuun gosoota ibaadaa haa ilaallu.
Itti haa Fufnu
Akkuma kutaa darbe keessatti jenne ibaadaa jechuun
gadi of qabuu, of xiqqeessu fi jaalala waliin ajajamuudha. Mee amma itti haa xinxallinu, gadi of qabuu, of xiqqeessuu fi jaallachuu waliin ajajamuun ykn hojii tokko hojjachuun eenyuf ta’aa? Kan akka sanamaaf (siidaaf), qaxxaamura sibilaa fi taabotaaf gadi of qabuun nama kabajamaa aqlii (sammuu) qabu irraa ni tolaa? Nama akka isaa dandeetti waa hunda irratti hin qabneef gadi of qabuu fi of xiqqeessuun ni ta’aa? Itti Haa fufnu


text:
Mallattoon Gabrummaa fi Cunqursaa Kan Alaabaa fi Asxaan Habashoota Maqaa Tokkummaa Jedhuun Lamuu Ummata Oromoo Hin Haguugu.
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Sirna Cunqursaa keessatti dhalannee, sirna cunqursaa jalatti kan guddanne, bara gara baraatti jijjiirraa garboonfattoonni saggoo ilma Oromoo irratti taasisaniin cabnee, caba kaleessa garboonfataan cabne keessa teenyee garboomsaa faarsuuf, faajjii garboomsaa dhaadeessuuf ekeraan wareegamtootaa nagaa nuu hinlaatu, nuu hinayyamus. Har’a saatii qabsoo Oromoo xumuraan geenyee jirrutti, qabsoo naamusaaf sansaka mataasaan ABO dhaan durfamee kaayyoof ejjennoo mataasaan adeemaa jirutti shiroonni diinaa heddummatuun qabsoo Oromoo waan balleessan itti fakkaatee, Oromoo bitamaa barbadanii Oromoo irratti bituu aadaa taasifachuun akeeka goobanoota kaleessaa har’as goobanota lammaffaa hedduusaanii oomishatanii, vaayirasii qabsoo Oromootti lakkisanii jiraataniis akeekaaf kaayyoon ABO ittuu uummatasaa jabeessuun diina bool’aaf afaan du’aarraan geenyee jirra. Har’a afaan guunnee Wayyaaneen akka du’urra geessee jirtu ammas irra deebiin ibsina.
Qabsoo Oromootti dhibee facaasanii, vaayirasii Ithiyoophiyaa akkamuudhaan qabsoo Oromoo daddaaqsisuuf yaaluu cinatti, qaamota alaaf keessaa riphanii isaan faana hojjetaa turan, kanneen harka lafa jalaan Wayyaanee waliin alaaf keessaa naafata qabsoo Oromoo hawwuun irratti bobbaa’aa turan, xumura isaanii kan deebii dhabaa jiru ta’uu hubachuudhaan of mul’isanii miira Ithiiyoophiyummaa dhaloota keessa galchuun, sirna garboomsaa ilma Oromoo irratti dabalataan fe’uudhaaf maqaa “dimmirii” jedhuun shiroota deemaa jiran dabalatee, faajjii isaa akka lafa kaahuuf Oromootti alaaf keessaa wacuun danbalee jira. Oromoon faajjii jalatti kufaa ture, kan jalatti wareegamaa, wareegamees ittiin wal awwaala ture “gati!” jechuun ergama garboomsaa qabaachuu cinatti uummata Oromoof kabajaa dhabuu isaanii kan mirkaneessudha. Kanuma irraa ka’uun akeeka ergamtootaa kan Alaabaa keenya akka dhokatutti hojjetaa jiru kana ofirraa deebisuudhaaf faajjiin ABO guutummaa Oromiyaa keessatti babal’atee adeemaa jiru cimee akka itti fufu Qeerroon Bilisummaa Oromoo hubachiisa!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo bobaa diinaa jala taa’ee, akeeka ABO galiin gahuuf karaa nagaa qabsoo gochaa turuunsaa kan yaadatamudha. Akeekni Qeerroo Bilisummaa Oromoo qabatee socho’u addunyaa biratti bifa ajaa’ibsiisaa ta’een ilaalamaa jira. Tooftaa qabsoo addaa ta’uudhaanis raajeffannoo guddaadhaan addunyaan akka gurra kennee dhaggeeffatu gochuurratti argama. Qeerroo Bilisummaa Oromoo qabsoo finiinsaa ture itti fufsiisuun ABO dhaan hogganamee hanga abbaan biyyummaa Oromoo mirkaanaa’utti qabsoo itti fufee jiraachuusaa guutummaa Oromoo maraaf ibsaa, fincila Xumura garbummaa jabeessuudhaan garbummaa ciccirree jirru guututti awwaaluun Bilisummaa uummata Oromoo gonfachiisuuf; hiriira mormii guutummaa Oromiyaa keessatti ganna kana finiinaa jiru jabaatee akka itti fufu jajjabeessa.
Diddaan uummata Oromoo sagalee addunyaa biratti kan dhageettii addaa argataa dhufe. Gootota Oromoo hanga har’aa Wayyaaneen dhabamsiifamanii jiran dabalatee gaaffiin jijjiirraa sirnaa feena jedhu jabaatuun akka Oromiyaa keessaa dhagaa’amu, alaabaan ABO guutummaa Oromiyaa keessatti akka ol ka’ee faarfamu Qeerroon hubachiisa! Gaaffiiwwan Oromoon gaafachuu qabus
- Qabsaa’ota Oromoo bakki buuteen isaanii dhabame, Jaal Nadhii Gammadaa irraa qabee uummataaf ifa ta’uu qaba!
- Beenyaan qabsaa’ota Oromoo mana hiraarsaatti dararaan irra gahaa turee qabsoo uummataan bahaniif kaffalamee, qaamonni nu dararaa turan seeratti haa dhiyaatan!
- Jijjiirraa sirnaa feena
- Mootummaa Ce’umsaa nageenya biyyattii mirkaneessu, kan ABO makate nuuf haa dhaabbatu!
- Ajjeechaan daangaa Oromiyaa irraan Oromoo irra gahaa jiru haa dhaabbatu! Mootummaan ajjeesaan nurraa haa kaafamu!
- Qabsaa’ota Oromoo dararuun haa dhaabbatu
- Qaamotni nu saamaa, nu ajjeesaa turan seeratti haa dhiyaatan!
- Maqaa sakattaa WBO jedhuun waraana uummatatti bobbaasuun dhaabbatuu qaba!
- Biyya nagaa qabu ijaaruu barbaanna!
- Dararan uummata Oromoo irraa haa dhaabbatu! Jedhuun hiriirri mormii jabaatee haa finiinu.
Maayii irratti, Qabsoon Oromoo roga qabaataa jira. Roga qabsoo Oromoo jabeessanii bakkatti eeguun ammoo dirqama Oromooti. Qabsoo keenyaan as bakka amma jirru geenyeerra. Kanaaf; Qabsoo Oromootti dhibee facaasanii, vaayirasii Ithiyoophiyaa akkamuudhaan qabsoo Oromoo daddaaqsisuuf yaaluu warra barbaadan ofirraa dinninuun dirqama Oromooti. Qabsoo keenyaan gara Bilisummaa dhugaatti, gara Walabummaatti kan tarkaanfannu malee karaa salphaa barbaannee karaa gabaabaan bilisoomnaatti sirnootni nafxanyaa akka qabsoo keenyaan dabalataan nutti hindeebinetti ABO duukaa hiriiruun hanga Bilisummaatti qabsoo haa jabeessinu. qabsoo ofii galiin hanga geenyutti matumaa duubatti kan hinjenne ta’uu hubachuudhaan bakkayyuu du’aaf ajjeechaatti dhuma gochuuf sochii keenya haa jabeessinu Jenna!
Injifannoon uummata Oromoo
Gadaan gadaa xumura garbummaati!
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Adooleessa 1,2018
Finfinnee Oromiyaa


text:
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo: “Ayyaana Irreecha Guddicha Bu’aa Qabsoo Bilisummaa Oromoon Kan Argamee As Gahe Qabsoon Kunuunfanna” September 17, 2016Posted by OromianEconomist in Irreecha Birraa, Irreecha Oromo, Irreessa.
Tags: Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo, Irreecha (Irreesa) Oromoo, Irreecha Birraa 2016, irreecha Birraa Oromoo, Oromia, Oromo, Oromo culture, Oromummaa
trackback
Ayyaanni Irreechaa kabajamaa fi jaalatamaan uummata Oromoo miliiyoona kudhanootaan kan kabajamu bu’aa qabsoo bilisummaa Oromoo wareegama qaalii lafee gootota Oromoo fi dhiiga gootota Oromoon tikfamee hardha ga’ee , yeroo ammaa kanattis ayyaana Irreechaa fi aadaa Oromoo kunuunsanii tiksuun dhalootaaf dabarsuuf gootonni Oromoo wareeegama qaalii itti baasaa jiru. Baroota darban keessa ayyaana Irreechaa kabajuuf jecha ummanni Oromoo fi sabboontotiin hedduun waraana Agaazii fi Poolisoota sirna TPLFn hedduu dararamanii jiru, gariin qabsaawotaa fi dargaggoonni Oromoo bakka irreecha kabajatanii fi kabajuuf deemanitti reebamuun kanneen qaamaa hirdhatan hedduu dha. Warri hidhamanii hanga ammaa bakka buuteen isaanii wallaalalme dhibbootaa hedduu dha. Kanas ta’ee gootonni Qeerroo Bilisummaa hiraarsa kora bittinneessaan osoo hin jilbeeffatiin ayyaana Irreechaa Oromiyaa bakkoota adda addaatti kabajamu sirna miidhagaan kabajachuun aadaa Oromoo aduunyaatti muldhisaa turan. Haalleen dararaa fi gufaatii sirni Wayyaanee TPLF ummata keenya irraan gahu hunda keessa qaxaamuruun bu’aa gootota wareegamanii kan ta’e Ayyaana Irreechaa kana daran midhagsuu fi aduunyaatti muldhisuuf har’a sadarkaa UNESCO itti galmaa’aa jiraachuun qabsoo Oromootiif injifatnoo tokko.
Haala kana keessatti Qeerroon Bilisummaa Oromoo Ayyaana Irreechaa Birraa kan baranaa 2016 Hora Arsadiitti kabajamuuf yeroo jiru kana keessatti, Oromiyaa fi ummanni Oromoo bulchiisa waraanaa yoomyyuu caalaa suukanneessaa kan ta’e jala galtee jirti. Ayyaanni guddaan saba Oromoo biratti jaallatamaa ta’e kun duula waraana TPLF Oromiyaa fi Oromoo irratti labse kana cabsuun ummata miliyoona hedduun kabajamuuf Oromoota biratti qophii guddaa irra jirama. Bara kana ayyaanni Irreechaa kabajamu kun dhaadannoo ‘ Ayyaana Irreecha Guddicha Bu’aa Qabsoo Bilisummaa Oromoon Kan Argamee As Gahe Qabsoon Kunuunfanna”jedhuun kan kabajamuu waan ta’eef Qeerroon Bilisummaa Oromoo uummata isaa cufa waliin ta’uun ayyaana Irreecha 2016 kabajamu bifa adda ta’een kabajachuuf kan jirru ta’uu hubachisuun haala kabaja ayyaanaa Irreecha bara kana sadarkaa hundarratti kabajamu ilaalchisuun Qeerroon Bilisummaa Oromoo uummata Oromoo, sabootaa fi sabalammoota kabajaa fi jaalaala ayyaana irreechaa Oromoof qaban hundaaf Ibsa kanaa gadii dabarsee jira.
- Ayyaanni Irreechaa bakka uummatnı Oromoo Waaqa isa uume ıttı galateeffatu, kadhatuu fi wal arguun waliin İrreeffachuu Aadaa, Duudhaa, eenyummaa, Oromummaa , Sabboonummaa isaa itti jabeeffatuu fi tikfatu ta’uun gadi jabeessuun hubachiifna;
- Biyyaatti Impayera Ethiopia humna waraana mootummaa EPRDF/TPLF gaggeeffamaa jirtu keessatti ayyaanota gurguddoo kabajaman keessa ayyaanni Irreechaa qofti bara baraan loltoota EPRDF, TPLF fi ergamtoota isaaniin uummatni nagaan ayyaaneffachuuf bahuu daandii irratti goolamaa , reebamaa, hidhamaa, daraaraamaa fi hiraarsaa ulfaataan kan isa mudachaa ture. Ummatni Oromoo haala rakkisaa kana hundaa tokkummaa fi kabajaa fi jaalala eenyummaa isaa kan ibsuu ayyaana Irreechaaf qabu obsaa fi murannoon jala dhaabbatee wareegama baasaa kabajachaa har’a ga’ee. Bara kanas TPLF /Wayyaaneen Irreechaa 2016 karaa dhaaba jalee isaa OPDO maqaaf Aadaaf Turizimiin karoora danqaa tatta’an baafachuun ummati Oromoo ifaa fi bilisaan akka ayyaanicha hin kabajneef shira xaxaa jira. Karoorri OPDO kun hatattamaan ummata keenya irraa ka’ee Oromoon bilisaan ayyaana qabsoon argate kana akka kabajatu warra karoora shiraa wixinee ummata rakkisu karoora kana akka kaasaan gaafatna;
- Mootummaan Wayyaanee OPDOn ummata Oromoo waaqa uumaa kee illee eeyyama koo malee waaqeffachuu fi ayyaaneffachuu hın dandeessuu jechuun mirga uumamaan uummatni keenya qabu ırraa sarbuun anatu siif beekaa akkan jedhetti malee waaqeffachuu hin dandeessuu jechuun shoroorkaa uummataa keenyarratti gaggeessaa jiran hatattamaan akka dhaabbatu Qeerroon Bilisummaa Oromoo gadi jabeessuun ni hubachiisa. Jaarmiyaaleen mirga namummaa Idil-addunyaa hundii rakkoo ulfaataa uummatni keenyaa keessa jiru akka hubatanii fi dhiibbaa wayyaanee irratti akka jabeessus sabboontotni biyya alaa jirtan gadi jabeessitanii akka irratti hojjettan cimsinee gaafatna;
- Qeerroon dargaggootni Oromoo haamilee uummata keenyaa fi qabsoo bilisummaa bara dheeraa ummatni keenya irratti wareegamaa jiruuf kabaja fi jaalalaa qabnu muldhisuun jeequmsa kamuu osoo hin uumne Oromiyaa, gootota Oromoo qabsoof wareegaman faarsuun ummata haamlessuu fi diddaa sirna gabroomfataaf qabnu muldhisuu irratti jabaannee akka hojjennu hubachiifna;
- Ayyaana kana irratti hogganootii fi miseensotiin Qeerroon Bilisummaa Oromoo bakka jirtan hundatti tokkummaa, jaalalaa fi kabajaa ummata keenyaa fi gootota keenyaa wareegamaa qaalii kanfaluun asiin nu ga’an faarsuun eegumsa naamusaa,daa’immanii , Shamarranii fi Maanguddootaaf akkasumaas uummata keenyaa waliigalaaf akka goonu dhaamsa Oromummaa fi dirqama dhalootaa waliif dabarsina;
- Jalbultii Ayyaana İrreechaa barana Fulbaana 20-21, 2016 Wayyaanee TPLF fi ergamtooti isaa OPDOn muddamanii waan qabanii dhiisan dhabuun maqaa waldorgommii İspoortii jedhu gaggeessuun yaada ummataa hanga tokko warraaqsaa FXG irraa jallaisuu dandeenya jettee toftaa dulloomaa ishee butachuun olola afaan fajjii gaggeessuuf akka jirtu saaxilameera. Ummatni Oromoo dhumaa utuu jiruu, hidhaa keessatti dararaa hiriyyaa hin qabne irra gahaa osoo jiruu biyyi keenya Oromiyaan waraanaan shororkeeffamaa utuu jiruu shirri itti fakkeessi TPLFn wixinamee OPDOtti kenname kun salphinaa fi farrummaa qabsoo Oromoo waan ta’eef dargaggoonni Oromoos ta’e ummanni Oromoo bakka shiraa maqaa Ispoortiin qopaawee kana akka hin geenyee fi irraa akka of qusatan dhaamsa lammummaa wareegmtoota dabarsina;
- Ummatni Oromoo biyya isaa keessatti mootummaa hin qabu; Media Mootummaas hin qabu; poolisii isa eeguu , nageenyaa fi mirga isaa kan kabachiisu hin qabu; Oromoon wal malee homaa waan hin qabneef bakka jirtaan hundatti jaalala, tokkummaa fi kabaja Oromummaa waliif akka qabaattanii nagaan baatanii nagaan qe’ee keessanitti akka deebitaniif akka wal tiksitaniif waamichaa keenyaa dabarsina. Meidaleen walabaa Oromoo jalbultii ayyaana Irreechaa irraa eegaluun ayyaanichaa fi qophii isaa aduunyaatti muldhisuun akka miidhagsitan waamicha keenya dabarsina;
- Mootummaan Wayyaanee shiroota garaagaraa jalbuitii Ayyaana İrreechaa rawwachuuf jiru qindeessaa jira. Shiroota kanneen keessa ammaaf kan saaxilame Fajjii qabsoo bilisummaa Oromoo alaabaa ABO har’a uummaatni Oromoo golee fi Oromiyaa cufa keessatti qabatee ittiin warraaqsa gaggeefataa jiru fi jaalaalaa, kabaja uummatni ABO faajjii qabsoo isaaf qabu argisiisaa kan jiru kana gaafa jala bultii ayyaana Irreechaa irraa kaasee basaasotiin Wayyaanee bal’inaan karaa irra dhaabbatanii gurguruun nama alaabaa bitu hordofuun qabuuf shira guddaa xaxaa jiru. Ummanni keenyaa fi dargaggoonni keenya kana hubachuun alaabaa Oromoo kan Wayyaaneen gurgurtaaf dhiheessaa jirtu akka irraa hin bitne gadi jabeessinee dhaamsa dabarsina;
- Ayyaanii Irreecha birraa 2016 sadarkaa godinaaleetti waan itti fufuuf qabxiilee ibsa kana irratti taarrifaman bakka iyyuutti yaadachaa muuxannoo Hora Arsadiitti argattan irraa kabaja Ayyaana Irreechaa godinaalee irrattis bifa ho’aa, naamusa ol aanaan fi qindaa’aan akka kabajamu waltaanee gamtaan kan irratti hojjennu ta’uu dhaamsa keenyaa dabarsina.
Injifannoon Uummata Oromoof!!
Gadaan Gadaa Bilisummaati!!
Qeerroo Bilisummaa Oromoo!!
Fulbaana 16, 2016 Finfinnee