text:
Agartuu Qeerroo (Dabaloo Shira siyaasaa): Siyaasa Itoophiyaa rakkoo gidduu galee jiru, imala isaa itti aanu!
Qalbeessaa Dhangi’aatiin, Caamsaa 28, 2021
Wiirtuu barruu kanaa: Siyaasa Itoophiyaa rakkoo gidduu galee jiru, imala isaa itti aanu!
1. Biyyooti idil addunyaa hedduun dhimma Itoophiyaa keessaa irratti yaada gaafa laatan waa’ee rakkoo Tigiraay qofa dubbachuu yaalu. Kun wantoota hedduu nama tilmaamsisa.
Dhugaa dubbachuuf rakkoon sarbama mirga namoomaa naannoo Tigiraay keessatti adeemaa jiru akkaan nama dhukkubsa. Namas yaaddessa. Haa ta’u malee rakkoon naannoo Tigiraay keessaa rakkoo waggaa illee hinguunne kan sichi waggaa isaa illee lakkaa’achuuf jirudha.
Rakkoowwan wal xaxaan siyaasa Impaayera Itoophiyaa keessa jiran ijoon rakkoo sabooti Kuush akkasuma sablammiiwwan biyyattii hedduun keessa jiranidha.
Addunyaan waa’ee miskiinoota cunqurfamoo Impaayera Itoophiyaa keessaa addatti waa’ee hacuuccaa saba Oromoo irra hanga har’aa gahaa jiruu utuu argituu dhageessuu callisuun hedduu nama dhukkubsa. Wantoonni Addunyaan feetu nagaa osoo hintaane fedhii ishee nama guutuuf qofa akka jennus nu taasisa. Haalonni akkanaa uumamuutti akka nama tokkootti hedduun gadda.
Ilmaan Oromoo waggoota hedduuf bifa suukanneessaaf dararaa hamaan ajjeefamu. Kun hanga har’aatti waan osoo hindhaabbatin daangaa hingodhatin jirudha. Dhaabbileen mirga namoomaaf dhaabbanne jedhan yeroo hedduu rakkina Oromoo irra gahe gabaasuu lagatu. Kun tarii Oromoo ajjeesuun akka seera ta’etti galmaa’ee jiramoo jechuun nama tilmaamsisa.
Kana malees naannoo Benishaangul Gumuz keessatti rakkoo ajjeechaa Jumulaa uummata Gumuz irra gaheef gahaa jiru, rakkina Kibba biyyattii naannoo Sabaaf sablammootaa keessatti adeemaa jiru irraas dubbachuu saalfatama. Namni namummaan isaa akka kabajamu kanneen jaarmiyaan of ijaaran osoo dhugaan dhimma kabajamuu mirga namummaa irratti kan fuulleffatan ta’ee dhimmoota kana nii dagatu jedhee hinyaadu.
As gama Ameerikaatti wayiitan deebi’u, Ameerikaan uggura jabaa jedhamu Itoophiyaa irra keessee jirti. Uggurri sun meeshaa waraanaa kanaan dura deggaraa turte akka dhorkattus taasisa.
Wanti guddaan sabni keenya hubachuu qabu addunyaan hundi jechuun kan dandeenyu dantaa mataa isaaf akka fiigu beekuun barbaachisaadha. Ameerikaan akka Itiyoophiyaan Oromoo ajjeesaa jirtu osoo argituu dhageessuu, waggoota 5 as bifa addaan sabni keenya Oromoon daguugamee waraana mootummaan ajjeefamaa akka jiru osoo quba qabduu meeshaa waraanaa Itoophiyaatti hanga har’aatti gurgurataa turuu ishee hubachuu feesisa.
Har’a ammoo tattaaffii Ameerikaan waa’ee Tigiraay ilaalchisuun taasisaa jirtu kan dhimma sarbama mirga namoomaan wal qabatu irratti fuulleffannoo olaanaa qofa osoo hintaane rakkoon Itoophiyaa akka waan naannoo Tigiraay qofa keessa ta’etti ilaalamuunis hedduu nama madeessa.
Akka kanattis Ameerikaan michuu ishee Itoophiyaaf nagaa uumti jedhee hintilmaamu. Kana jechuun badii michuun ishee Itoophiyaan saboota biyyattii biroo irraan geessu osoo beektuu dhageessuu callisuun ofuma isheefuu dantaa mataa isheef akka adeemaa jirtu nama tilmaamsa. Malee dhugumatti waa’ee sarbama mirga namoomaaf adeemaa jirti jechuu hindandeenyu.
Rakkoowwan Itoophiyaa keessaa ijoon rakkoo walakkaa saba biyyattii kan ta’e rakkoo Oromoo irra gahaa jiruuf hanga ammaa furmaata maseenee jirudha.
Rakkoon kunis hiika hanga hinargannetti, keessoon Itoophiyaa naga qabeettii biyyooti michuu Impaayera Itoophiyaa hawwaan dhugoomsuu hindanda’u.
Itoophiyaan Oromoo balfaa, eenyummaa Oromoo of irraa qolataa jireenya itti fufuu hindandeessu. Dhimmi eenyummaa lammiilee, dhimmi tattaaffiin Itoophiyaan Oromoo lafa irraa daguuguuf taasisaa jirtuu hiika argatee daangaa godhachuu barbaachisa.
1.1 Siyaasaa fi rakkoo siyaasa Impaayera Itoophiyaa
Siyaasni Impaayera Itoophiyaa saba tokko jiraachisee saba tokkoof eenyummaa saba hinfeene dhabamsiisuu irratti bu’uurame. Akkuma kanattis socho’uuf abbala. Keessumatti akeekaaf kaayyoo olaanaa taasisuudhaan sabaaf eenyummaa akkasuma Afaan Amaaraa babal’isaa eenyummaaf afaan saboota biroo ammoo awwaaluuf xiyyeeffatama.
Kana malees Federaalizimii ajjeesuun naannolee fi saboota kaan awwaaluu irratti fuulleffannoo hogganooti Itoophiyaa qaamoleen PP dalagaa jiru. Kun ammoo matuma PP’f luugama sochii isaan dhorku taasiseera.
Qaamoleen Biltsiginnaa akeeka naannolee dhabsiisuu fuulleffannoon raawwataa jiran. Kana jechuun afaan, aadaa fi eenyummaa akkasuma amantii awwaaluuf xiyyeeffatamee dalagamaa jira. Akka akeeka Muummee Ministeera Itoophiyaa Abiyyi Ahemad qabuutti, Oromoo, Sidaamaa, Somaalee, Affaar, fi…maqaaleen saboota kaanii ol ka’ee haasa’amuus ta’ee bulchiinsi naannoo haala kanaan qoqqodamee taasifamuun hinbarbaachisu.
Barbaachisummaa kan hinqabne qofa osoo hintaane rakkoo amma biyyattii mudatee jiruuf inni olaanaa Federaalizimiidha jechuun tilmaamu. Kun gowwummaa olaanaa isaaniiti. Har’a jaarraa 21 keessa dhiisii saba tokko haxaa’anii dhabamsiisuun, daguuggaa sanyii raawwatanii saba biraa eenyummaa isaa saba jaallatan keessa awwaaluun akka hindanda’amne hubachuu dadhabuu isaa agarsiisa.
Rakkoon biyyattii keessaa olaanaa hogganoota biyyattii gaggeessaa jirra jedhan mataa isaaniiti. Isaan eenyummaa saba tokkoo awwaaluu irratti bobbaa taasisan, isaan loogummaa sanyii akka biyyattii keessatti babal’atuuf tokko ofitti aansanii tokko budoomsuu yaalantu madda rakkina siyaasaa biyyattiiti.
Xaxaan siyaasa Impaayera Itoophiyaa keessaa furmaati eessaan argama kan jedhuufi karaa dalgaa bobbaa taasisee kan jiru warreen biyyattii bulchina jedhanidha. Yaada furmaataa isaan fudhatan afaan qawween rakkina furuu yaaluun isaanii rakkina siyaasaa biyyattii daranuu hammeessee akka wal xaxaa ta’u taasiseera.
Silaa furmaata haala salphaan argamuu malu, kan wal qixxummaaf kabajamuu mirga namoomaa, akkasuma kabajamuu eenyummaa saboota biyyattii maraa akka lafa qabatu taasisuu irra afaan qawween rakkina furra jechuun saba akka hinjiraanne hawwan irratti lola labsan.
Sabni lolli jaarraa hedduuf Itoophiyaan irratti baname uummata Oromooti. Labsiin waraanaa kun jaarraa ol kan lakkoofsise hanga har’aa ajjeefamuuf hidhamuun Oromoo akkuma namummaatti akka hinilaalamne taasiseera.
Kun ammoo dargaggoota Oromoof saba keenya Oromoo dallansiisuun waan danda’uun deebii roorrisaaf akka laatu dhiibaa jira dhiibeeras. Har’a dhiibbaan kamuu Oromummaa dhabamsiisuuf eenyummaa saba keenya Oromoo barbadeessuu hindanda’u. Nagaan ta’us karaa ittiin dhufe maraan Oromoof of kabachiisuuf qophaa’aa ta’uu barbaachisa. Qophii amma itti jiru daran jabeessuun furmaata saba keenya Oromoo nii ta’a.
1.2 maaltu itti aana?
Haalli Itoophiyaa keessaa ammaa fedhaan osoo hintaane dirqamaan jijjiirama. Jijjiiramni kunis karaa lamaan dhufuu mala. Kunis gama marii siyaasaa hunda hirmaachisee fi gama waraanaan dirqama gara furmaatatti numa deema.
1.2.1. Marii siyaasaa hunda hirmaachise.
Marii siyaasaa jechuun dhaabbileen siyaasaa mormituu jaarmiyaaleen dhimma siyaasaa irratti bobbaa taasisan kan waliin mari’ataniidha. Mariin siyaasaa biyyooti addunyaa har’a gaafataa jiran hanga sadarkaa mootummaa ce’umsaatti kan deemsisudha. Kunis dhaabbileen siyaasaa qaamolee mootummaa waliin gadi ta’anii, akkasuma kanneen waraana gaggeessaa jiranis gadi ta’anii rakkoo jiru mariin akka furan kan taasifamudha.
Mariin siyaasaa jedhamu haldureewwan barbaachisoo ta’e qaba. Qaamoleen dirree irratti kallattiif al kallattiin waraana raawwataa jiran dursanii waraana dhaabuu qabu. Waraana dhaabuu isaanii kanas labsii ragaa waliin mirkanaa’een labsuu qabu. Mootummaan kanneen siyaasaaf hidhe hunda marii sana dursee mana hidhaa irraa hiikuun marii siyaasaatti seenuuf dirqama.
Mootummaan qaama Shororkeessummaan labse akkuma labsetti labsiin irraa kaasuu gaafata. Erga sana booda gara mariitti seenama. Mariin siyaasaa kunis miidhaawwan gahaniif badiiwwan raawwataman eenyuun akka raawwataman faana qaama walabaa qoratuun akka murkanaa’uuf walii galama.
Sana keessatti qaamoleen walabaa mormitoota siyaasaa irraas ta’ee mootummaa keessaa kanneen harka hinqabneen qorannoon gaggeeffama. Akkuma idil addunyaatti waraanni seera mataa isaa qaba. Qorannoo sana keessatti waraana seera waraana idil addunyaa cabse adda baafama. Hogganni waraana sanaas nii sakatta’ama. Miidhaa gaheef gaafatama akka fudhatu seera waraanaa idil addunyaa sanaa akka gaafatamu ta’a.
Beenyaan waraana keessatti qaqqabes qaamolee siyaasaan mari’atama.
Kun ammoo qabeenyaa maca’e qaamoleen wal waraanaa turan nii dhiyeeffatu. Qabeenya akka jaarmiyaa isaatti seera waraanaa cabsee duraa miidhame qaamni lamaanuu akka dhiyeeffatu taasifama. Sana keessatti kan balleesseetti badiin nii murama. Beenyaa sana akka kaffalus taasifama. Yakkamaan mana murtii addunyaatti akka dhiyaatu godhama. Biyyattiin ammoo qaama yakkamaa hintaanee akka gaggeeffamtu taasifama. Kun marii siyaasaa hunda hirmaachise keessatti taasifama.
1.2.2 Waraanaan
Biyyattiin yoo marii siyaasaaf ulaa banuu diddee itti fufte kasaaraa guddaan akka biyyaatti qaqqabu daranuu jabaatee itti fufuu mala. Kunis mootummaan yoo karaa nagaan gadi taa’ee rakkoo furuuf fedha dhabe humno isa morman waraanaan cimanii akka dura dhaabbatan dirqamu. Kana keessatti waraanni guddaan biyyattii keessatti gaggeeffamu daranuu hammaachuu mala.
Waraana kana keessatti qaamolee mootummaa dabalatee uummati nagaanis daran miidhamuuf gaaga’amuun dirqama ta’a. Waraana keessatti nagaan ykn miidhamuu dhabuun waan hinjirreef.
Ta’u illee qaamooti mootummaa daranuu salphina fokkisaa salphachuu malu. Carraa bal’aa silaa karaa mariin argamuuf kan lubbuun isaanii illee keessa bararaamuu malu didanii waraana lubbuu qondaalota isaanii maratti adeemutti seenuuf abjoochuu jechuudha. Qaamni mootummaa mormee qawwee kaase daranuu sochii waraanaa isaa irraa duubatti akka hinjenne dhiibanii akkasuma aariif xiiqii keessa saba galchanii akka of barbadeessan taasisaa jiru jechaadha.
Walii galatti dirqama furmaati siyaasaa biyyattii kana keessatti nii dhufa. Furmaati kun yoo Oromoon ammumaa qabee itti qophaa’e, hariiroo biyyoota addunyaa waliin qabu jabeeffate daran milkaa’aa ta’ee abbaa geebaa ta’uu danda’a. Kunis fedhiin saba keenyaa gara tokkotti dhufee faffacaatii kan hinqabne jaarmiyaaf dhaaba jalatti taliigamee yoo socho’e qofa. Kun yoo hintaane, Oromoon gamtaa isaa jaarmiyaa qabuuf dhaaba siyaasaa qabuun addunyaatti agarsiisuu qofa osoo hintaane humna qabu qaama isa dhabamsiisaa jirutti agarsiisuu yoo baate balaa guddaan furmaata sichi dhufu kana booda dhufu daran hammaata.
Akkuma waggaa sadan darban dura ture dirqamaan furmaati yookaan qa’aa xiqqaan numa dhufa. Furmaata sana ija gamnuma siyaasaa qabuun ilaaluu barbaachisa. Kana yoo hintaane dabaloon shiraa siyaasaa funyoon isaa daranuu hallayyaatti nu oofuuf deema. Shira sana dursanii hubachuun irra aanuun garuu gaara milkaa’inaa nu yaabbisa.
Dabaloo Shira siyaasaa kanin jedheef Impaayera Itoophiyaa keessatti EPRDF keessaafuu PP’n shira waggaa sadii as uumteen carraa bal’aa Oromoon argachuu malu gowwomsaaf shiraan dhabsiiftee aarsaa hinmalle nu kaffalchiisaa jira. Ammas PP’n shira dabalataa uumuu danda’u, kanaaf kan lammataa kun Dabaloo Siyaasaa jedhamuu danda’a jechaadha.
Furmaata kana yoo itti dammaqe Oromoon harka dhaabbilee siyaasaa yookaan jaarmiyaatti dabarsee kennuu barbaachisa. Kanaan ala nama dhaaba hinqabne, nama jaarmiyaa hinqabne kan waa’een siyaasaaf shirri siyaasa Itoophiyaa daranuu dukkanaa itti ta’etti hiixatee sabni Oromoo kan kennu yoo ta’e akkuma yeroo darbe sana ta’a. Abbaa imaanaa itti laate nama dhaaba hinqabne sanas nu sabichas akka gaaga’u hubachuu barbaachisa.
Siyaasni kamuu siyaasaan rukutama. Siyaasaan dhidhiibama. Siyaasaan siyaasaan caba. Siyaasaan okkola. Siyaasaan barbadaa’a. Siyaasaanis of haaressa.
Injifannoon Uummata Oromoof
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Caamsaa 28,2021


c: text/html

text:
#OGM:Shirri Abiyyi Saaxilame(Ama-10/2021)
Lola TPLF fi Mootummaa Federaalaa, Rakkoo naanno Oromiyaa, BSG fi Amaraa waliin waliqabatee PP tiibbana burjaajoftee jirti.Rakkoo kana keessaa bahuuf akkuma baratamee tooftaa haarawa baaffachuudhaan gara hojiitti galanii jiru.Tooftaa haaraa baafte itti fayyadamuuf deemtu keessa;
Rakkina akka biyyaatti kokkee qabee jiru keessa bahuuf akka gaaffii Oromoo deebisuuf deemaniitti Hidhamtoota Siyaasaa tokko tokko hiikuun yeroo bitachuuf karoorfataniiru.
Waan biyyi naga qabdu addunyaatti fi ummatatti fakkeessuuf Maqaa “misooma sulultaa” Jadhuun suuraa ka’uu.
Waraana Bilisummaa Oromoo WBO Gujiif Wallagga keessa qulqulleessuuf waraana sakkatta’a ijibbaata jedhu gaggeessuf dhooksan qophii irra jiru.
Bilxiginnaa Amaaraa Juntaa 2ffaa Abiyyitti ta’uun Meeshaalee gurguddaa dhooksan bitaa waan jirtuuf hanga
Amaara harkatti galfatu yeroof fira ummata Oromoo ta’uuf murteeffataniiru.
Akka biyyaatti rakkinni Maallaqa waan mudatee jiruuf maqaa deeggarsa MM Abiy Ahmed Ali jadhuun ummata saamuu
Lafa qabsoon Qeerroo itti cimte jirtu Hararghe, Arsii, Baaleefi kutaalee Oromiyaa…..keessa naanna’uun waadaa sobaa ummataaf galuun akka Ummaatni Qabsoo irraa of duuba deebi’uun nurra abdii kaa’atu ni goona jachuun karoora
baafatanii itti sochoo’aa jiru.
kanaafuu ummanni Oromoo PP rakkoo ofii malee rakkoo ummataa furuuf karoora wan hin qabneef ummanni gurra banatee hurdofuun dirqama.
Kunimmoo sirriitti qinibbirii danda’aa akkam!
Related

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sulula
Sululli bakka baay’ee gad dhooqaa fi gad fageenya guddaa qabu yoo tahu yeroo baay'ee tulluuwwanii fi gaarreniin marfamee kan bishaan jidduu yaa'uudha. Sululli irra caalatti kan uumamu biyyeen lagaan ykn burqaan haramuu irra kan ka'eedha.
Sulullan bakka gurguddoo lamatti qoodamu. Isaanis Sulula Qiinxamaa Guddaa (Rift Valley) fi Sulula lagaati. Sululli Qiinxamaa guddaan sababa humna lafa keessattiin uumame. Kunis, sochii qaama dachee keessatti uumamuun qaamni dachee baqaquun ennaa gara bitaa fi mirgaatti addaan harkifamu qaamni jidduutti argamu gad liqimfamuudhaan sulula guddan uuma. Sululli lagaa kan uumamu laggeen naannoolee lafa gaarreenii fi pilaatoowwan keessaa maddan humna guddaan gara naannoo lafa dakeetti ennaa yaa’an qaama dachee bitaa fi mirga lagaatti argamu gad qotuun (nyaachuun) biyyee haranii ennaa deeman lafa qilee fi baay’ee gad dhooqaa (hallayyaa) ta’e uumu.
Sululli bakka itti argamu[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Sululli Qiinxamaa Guddaan Baha Afrikaa qaama sulula Guddaa Addunyaa biyya Sooriyaatii ka’uun baha Afrikaa keessa qaxxaamuruun hanga Moozaambikitti fulla’u dheerina hanga 6000 km ta’u qaba. Afrikaa keessatti sululli Qiinxamaa Guddaan kun naannoo Hara Turkaanaa ennaa gahu bakka lamatti qoodama. Naannoo Hara Viktooriyaa gara Dhihaa fi Bahaan marsuun erga naannoo hara Maalaawii gaheen booda walitti deebi’uun hanga biyya Moozaambikiitti fulla’eetiin argama.


text:
Mudde 20,2015 Jimmaa
Warraaqsii Biyyoolessa Oromiyaa FDG’n Galgala kana sa’aa 11:00 irraa eegaluun Goototni Qeerroon Barattootni Oromoo Mooraa Yuunibarsiitii Jimmaa Main Cupasii Itti fufun Qabsoo Finiinsan.
Addaatti Labsii Waraanaa Mootummaan Ethiopia EPRDF/TPLF/OPDO’n Dabarse gadi jabeessuun balaaleffachuun Hanga gaaffiin Mirgaa Abbaa biyyummaa Oromoo kabajamuu fi mirgootni Namummaa fi Dimookiraasii kabajamuutti Warraaqsii keenya wal Irraa hin citu jechuun Warraaqsaa FDG jabeessuun itti fufan.
Goototni Qeerroon Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa Utuu humna waraana agaazii fi Humna ittisa biyyaa guddaan Marfamanii eegamaa jiranii warraaqsaa Finiinsan. Ilmaan Oromoo utuu jilmaan humna waraanaan ajjeeffamanii, utuu Lollii Duguuginsa Sanyii nurratti Labsamee jiruu, utuu ilmaan oromoo hidhaatti Guuramanii, utuu Oromoon dararaa ulfaata keessa jirruu falmaa irraa duubatti hin deebinuu,jechuun warraaqsaa FDG jabeessuun Mootummaan Hatattamaan Waraanaa ittisa biyyaa , Waraana agaazii fi Poolisii federaalaa Oromiyaa keessa baasuu qaba. Ilmaan Oromoo jumlaan Wareegamaniif Mootummaan gaafatama fudhachuu qaba jechuun Warraaqsaa jabeessuun itti fufan.
Mootummaan Wayyaanee akkuma amala isaa barattoota karaa nagaan gaaffii mirgaa fi dimookiraasii gaafachuun qalma malee homaa of harka hin qabne irratti waraana bobbaasuun gaazii Summaa’aa haalaan ulfaatu mooraa Yuunibarsiitii Jimmaa keessatti dhoosuun qilleensaa uumamaa illee faaluun barattoota Oromoo fi barattoota mooraa yuunibarsiitii Jimmaa irraan balaa guddaa qaqqabsiisa jira. Warraaqsa kanaan walqabatee galgala kana goototni barattootni Oromoo waraanaa waliin waldura dhaabbachuun warraaqsa itti fufan, Barattootni hedduun Mooraa gadi lakkisaa jiru, guutummaa gabaasa kanaa walitti deebina…


text:
Kan yeroo ammaa to’annaa mootummaa Itiyoophiyaa jala jiran Dr. Mararaa Guddinaa arguuf yaalii guyyaa sadaffaaf gochuu isaanii ka dubbatan abuukaatonni har’as “qorannaa jala jira arguu hin dandeessan deemaa” jedhamuu isaanii dubbatu.
Abukaatoo Dr Mararaa kanneen ta’an obbo Wondimmuu Ibsaa fi Dr. Yaaqoob H/Maariyaam waadaa aangawoota mooraa qorannoo maakalaawii biraa Roobii darbe nuuf galamee hundee godhannee har’a waaree booda sa’atii 8tti achitti argamne iyyuu itti hin milkoofne jedhan.
Dr. Mararaan nyaata maatii biraa seenuuf yeroo tokko tokko ituu hin nyaatiin akka deebisaa jiran kana malees yeroo ammaaa dhukkuba huuba-qonqoo ykn “TONSILITIS”jedhamuun akka rakkataa jiran dhageenyee jirra” ka jedhan Dr. Yaaqoob Dhukkubootni ammaan dura Dr Mararaan qabaataa turan illee akka itti hammaataa jiran dhaga’uu isaanii dubbatu.Angawoonni waaltaa qorannoo Maakelaawii garuu kana ilaalchisee haga ammaatti wanni dubbatan hin jiru.
Dhimma Dr. Mararaa kana ilaalchisee Abukaatoolee keessaa Obbo Wandimmuu Ibsaa akka jedhanti himannaa Dr Mararaa kan ilaaleen aangawoonnii fi sabaa himaan biyyatti kan dubbatanii fi himatii mana murtiitti irratti dhiyaate adda addaa jedhu.


text:
Baroota addaa addaatti dhukubooni dhala nama safisaaf baayinaan ajjeesaa turan akkumma gosotaaf amala isaaniti lubbuu baayyee dabarsaniruu, kaanimoo gaagahumsa guddaa kessa galchaniiru. Isaan kessaas warreen akka (black death), (Spanish flu),(HIV AIDS),(Ebola) fi kan biroon akka seenatti kan yaadatamaniif harras kan sodaatamandha. Ani ogessa teekinoolojiti waayee qoranaa dhukubaafi fayyaa irratti sana kana jechuuf beekumsa isaa hin qabu, hatahuu malee teekinoloojiti haala ittin dhima baanee carraa dhukuba yeroo ammaa lubbuu hedduu galafateef qorichaaf talaalin hin argmneef kana irraa of-fageessuu dandeenyuu irrattiin yaada isinii kennuu barbaada.
Dhukubni koovid-19 xiqqoo kaanirraa kan adda isa godhu sa’aati 72 sibiila, pilaastika addaa addaa irraa turuu dandahuu isaati. koovid-19 gosoota dhukubaa vayirasiin dhufaniif kallattiin sirna hargansuu gaagahuun lubbuu dabarsuu dandaaha. Kanaan walqabatees dhaabati fayyaa adunyaa WHO harkaan walqabuun, walitti siqanii bakka tokko taahuun dhukuba kana namaa namatti salphati dabarsuu dandaaha jedhameera, kana karaa baayyee dhageessanitu.
Teekinoolojitti akkamiti dhima baanee mana teenyee tajaajila barbaanu argachuu dandeenya ?
Mobaayil Baankingii
Bilbila harkaa keenyatti fayyadamuun herrega bankii keenyaa tochoosuu ni dandeenya, bankootnii dhunfaas mootumaas biyyaa keenya keessatti argaman hundumaa jechuu ni dandeenya tajaajila kana ni kennuu. Mobaayiil baankiingiin maal gochuu nu dandeesisaree ?
- Haftee heregaa keenya ilaalu
- Kaffaltii addaa addaa kallatiin kaffalu
- Kaardii mobaayilaa gutachuu
- Nama biraaf qarshii dabarsuu
- Kaffaltii interneeti ji’aa kafaluu fi kan biro
Tajaaajili kun baankii qaaman deemuun argannu hambisna, baasii rawwannu hundumaa mana teenyee raawwachuu ni dandeenya.
Interneetidhan hoji mana teenyee hojechuu
Interneetin hara hojii baayyee salpiseera bakka addaa addaa teenyee hojii tokko salphaatti hojechuu nu dandeesiseera manuma teenyee yoo kanallee mijeefannee hojii qaamaa wajira deemne hojennu hambisu dandeenya.
yaadota bu’a qabeessa taahan kan biroo yeroo biraattin qindessee isinii maxxansa.


text:
Egaa U.S Afgaanistaanii baatee gareen Taalibaan biyyattii deebisee qabatee as yeroo jalqabaatiif Yunaayitid isteet fi Taalibaan Kaataar keessatti wal arganii marii taasisaniiru.
Dubbi himaan garee Taalibaan Suhail Shaheen walga’ichaan dura akka jedhanitti, walti dhufeenya Diplomaasii fooyyesuudhaaf dhimmoottan faaydaa qabeessa ta’an iftoominaan akka ka’n dubbataniru.
Dubbi himaan Ministeera dhimma alaa yunaayitid isteets Niid Praayis ibsa dilbata kaleessaa kennaniin akka jedhanitti, mariin Taalibaanii wajjin taasifame ifa qabeessaa fi beekumsaa irratti kan hundaa’edha jedhaniiru.
Taalibaan hojii isaatiin malee haasaa isaatiin madalamuu hin qabu kan jedhan Niid Praayis, dhimmi nageenyaa fi shororkeessumaa, akkasumas waa’een lammiilee U.S fi froottan isaanii Afgaanistaanii baasu , waa’een mirga namoomaa dhimmaa mirga dubartootaa fi ijoollee durbaa ijoo marii akka ta’e himaniiru.Yeroo ammaa ijoolewwan Miiliyoona tokko ta’an akka balaa beelaatiif saaxilamuuf deeman U.S ibsitee jirti. Walgahiichii kan jalqabee sambataa darbe maagaa Dohaa keessatti.


text:
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Bitootessa 6,2019
Waggoottan 150 oliif erga cunqursaa halagaa jala gallee as, Oromoo lafa isaarraa dhiibuun saamanii gadadoof kaadhimaa turuun sirnoota darbaniif sirna ammaa beekamaadha. Qabsoo abbootiin keenya Oromoon gochaa turan qabsoo qabeenyaa ofiirratti abbummaa mirkaneeffachuu malee qabsoo qabeenyaa nama biraa kan ofii taasifachuuf godhamu akka hintaane hubatamaadha. Har’a nutis dhaalmaan qabsoo keenya har’aa qabeenyaa namaa kan ofii taasifachuun biyya halagaa Oromiyaa taasifanna kan jedhu utuu hintaane biyyi keenya Oromiyaan qabeenya eenyuuyyuu utuu hintaane qabeenya Oromoo waan taateef abbummaa keenya nuu mirkaneessaa jennnee gaafataa jirra, ittis fufna.
Oromoon waggoota muraasaa as lubbuusaa wareega kaffalee akka gubbootti lubbuusaa kennaa daangaasaa tikfachuurra kan saamame deeffachuuf qabsaa’aa jiraachuun hubatamaadha. Dhimma lafa Oromoo biyyaaf biyyoo Oromiyaa hiika dhabuun har’as wareegama kaffaluun akka itti fufu taasisuutiin wareegamni walitti fufiinsaa ammallee baafamuutti jira. Lafti keenya daangaalee Oromiyaa maraan saboota ollaatiin cabee wayiita jirutti nagaan akka Oromiyaa keessatti bu’ee jiruutti lallaba sobaa lallabamuun nu gowwomsuuf carraaqqii godhamaa jiru hubatuurraa ammas qabsoon keenya hanga daangaan saamicha lafaa kahamutti kan itti fufee jiru ta’uu uummata keenyaafis diinota Oromiyaa diiganii lafee qabsaa’ota keenyaa irratti qoosuu barbaadaniif himuu feena.
Nuti Qeerroo Bilisummaa Oromoo waan hundaan olitti nagaatti kan amannu qabeenya uummata keenyaa eenyuuf illee utuu hintaane kan Oromoo akka ta’eef Oromoo qofaaf akka ta’uttis qabsootti jirra. Lafaa fi dachee Oromiyaa akka qabeenya Xoophiyaa maraa godhanii ilaaluun yakka. Lafti Oromoo kan Oromooti malee kan saba kamiiyyuu miti. Maqaa magaalaa Finfinneetiin Qote bultoota Oromoo Miliyoonaan lakkaa’aman araddaa irraa buqqaasuudhaan, Kondominiyeemii hedduu ijaaree ijaarsisaan kan jiru, sirni kun gadadoo hamtuuf Oromoo saaxilee jira. Daangaawwan Oromiyaa mara irrattis lola humnootiin hidhatan taasisanii lafti Oromiyaa hedduun cabee halagaan qabamee har’as qabamaa jira, daangaan cabee lafti Oromoo saamamaa jira. Kanaaf Fakkeenyi lola Lixa Oromiyaa fi Kibba Oromiyaa, Kibba Baha Oromiyaa, Kaaba Oromiyaa, adeemaa jiru ragaa guddaadha. Tibba kanas jaarraa tokkoo oliif saba uummata keenya cunqursaa jiru tumsuutiin waraanni mootummaa Boosat irraan lola Oromootti bananii lafti qote bultoota Oromoo bakkichaa humnoota Amaaraa hidhataniin saamamaa jira. Akkasumas paartiin Amaaraa Beeheraawwii Niqinaaqee jedhee of waamu Waajjira Oromiyaa keessatti banataa jiraachuu agarra. Kunis faana garboonfataa as adeemaa jiruu kan nu hubachiisaa jiru ta’uu hubatuu irraa qabsoo keenya hanga galiin geenyuutti duubatti akka hindeebinetti jabaannee falmannee saamicha Lafaatti daangaa gochuu akka qabnuuf qabsoo karaa nagaa kan itti fufnee jirru ta’uu hubachiifna. Kondominiyeemii lafa uummata Oromoo irra dhaabbate, Kan ilmaan Oromoo miskiina buqqaasee beelaaf kalaale dhibbantaa 50% saboota biroof hirra jechuun mootummaan naannoo Oromiyaa lallaba gidduu kana miidiyaan taasisaa jiru cimsinee balaaleffanna. Lafichi Qote bultoota achirraa buqqaa’anii rakkataa jiraniif kaasaan utuu hinlaatamin, qaamni saamicha lafa kanaa raawwate seeraaf utuu hindhiyaatiin sanuu saboota Xoophiyaaf hirra jedhanii ibsa baasuun balaaleffatamaa ta’uu ibsina!
Maayii irratti nuti Qeerroo Bilisummaa Oromoo akkuma baroota dheeraaf gaafachaa turretti itti fufuun saamichi lafa Oromoo daangaa haa godhatu! Jennee gaafachuu itti fufna.
Injifannoon uummata Oromoof
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Bitootessa 6, 2019


text:
Finfinnee Caamsaa 14,2012(TOI)- Itoophiyaan liqii biyyoota irraa argatte yeroo kennameefitti dhiibbaa weerarri koronaa geessisu tohachuuf oolchaa jirti jedhan ministirri maallaqaa.
Dhaabbileen liqii yeroo liqiin deebi’u dheeressuu bira darbanii mala furmaata biros barbaaduu akka qaban Itoophiyaan waamicha dhiheessitee jirti.
Weerara Covid-19 bu’uura gdhachuun Biiyyoonni Miseensota Garee 20 jedhaman biyyoonni guddataa jiran liqii irra jiru A.L.A. hanga muddee 30,2020 akka kafalan murtee dabaruun isaa ni yaadatama.
Deetaan Ministeeraa Maallaqaa Dr.Iyyoob Takkaallin TOI akka himanitti murteen kun biyoota guddataa jiran weerara koronaa akka ittisanii fi toohatan tumsuu kaayyefatee jedhan.
Sababa weera kanaan biyyoonni guddataa jiran dhiibbaa diinagdee hamaan mudataa jira kanaaf biyyoonni idaa isaanii herreeggachuu keessaa bahanii weerara kana akka toohatan gargaara jedhan.
Itoophiyaan liqii biyyoonni garee 20 kennaniif weerarri Covid-19 dhiibbaa diinagdee irraan gahu qolachuuf itti fayyadamaa akka jirtus ibsanii jiru.
Kana malees yeroo kafaltii idaa dheeressuu bira darbee idaan akka irraa haqamus gaafattee deebii eeggaa jirti jedhan Dr.Iyyoob.
Akka Dr. Iyyoob jedhanitti murtee yeroo idaa dheeressuu biyyoonni garee miseensa 20 dabarsan waliigaltee Mootummootaa kan ibsuudhaa jedhan
.
Ta’us garuu biyyoonnii Afrikaa Motummoota bira darbee waliigaltee liqii Dhaabbilee waliin kan raawwatan waan ta’eef liqiin kun qaamaa waligaltee kanaa ta’uu fi dhiisuu mirkaneessuuf marii dabalataatu barbachisas jedhan.


text:
Dhimmaa haalaa qilleensaa irratti jilli addaa Prezidaantii Yunaayitid Isteets Joon keerii yemoo dhiheenyaa kana biyyaa Jaappan daawwatan , Tattaafii waa’ee jijjirama qilleensaa biyyoottan lamman irratti maryataniiru.
Yunaayitid isteets gazii gubataa nageenyaa naannoo miidhuu biyyootan qilleensa irratti gad lakkisan keessaa Chaayinaatti aantee lammaffaa irra jirti . Jaappan sadaffaa dha.
Jaappan waggoottan 30 dhufan keessatti karoorrawan hedduu bakkaan gahuudhaaf murteesiteetti.
"Jaappan murtoowan cimaa irra geesseetti. Waggoottan kudhanan dhufan keessatti gaazii nageenyaa qilleensa naannoo midhan dhibeentaa 45,46, amma 50 ti hirdhisuudhaaf itti gala lafa keeyyateetti. Kunis qaama karoo isaa baraa 2050 ti zeeroo ti gad buusuu ti," jedhan joon keerii.
Waa’ee enerjii haaronfamaa, waa’ee qilleensii gubataan warshaalee keessaa bahu akkaa qileensa keessatii infacaane gochuu, waa’ee kaarboonii warshaalee keessaa bahan hanqisuu irratii beekumsa haaraa maddisiisuuf Yunaayitid isteets fi Jaappan wajjin hojachuudhaaf walii galtee ol guddisaniiru.
Biyyoottan lammaan bara 2021 kaassee jarmiyaaleen umna kasalaatiin socho’an akka gargarsaa mootummaa hin argganne murteesaniiru.
Tattaafii biyyoottan guddachaa jiran, eegumsa haalaa qilleensaatif taasisaa jiran deggeruudhaaf biyyoottan dureeyiin waggaatti qarshii doolaara Biiliyoona 100 gumachuudhaaf murtoo taasisan keessaatti biyyoottan lamman qooda isaanii hin gumaachu.
Bar kurneen kun tarkaanfii dhimma qilleensaa ilaachisee fudhatamuu qabu irratti isa murteessaa akka ta’e Yunaayitid isteets fi Jaappan walii galaniiru.
Jilli addaa yunaayitid isteets joon keerii maqaa uummataa Amerikaatiin ministeeraa eegumsa naannoo Jaappaan Shinjiro Koizumi galateeffataniiru
"Jabeenyaa waltii dhufeenyaa yunaayitid isteets fi jaappan gidduu jiru irratti galataa guddaa isniif qabna. Tattaafii rakkina haalaa qilleensaa irratti taasifamaa jiruuf gargaarsaa keessaniif baayee isin galateeffanna," jedhan joon keerii.


text:
Mooraa waajira Gamtaa Afrikaa Haaraa Finfinneetti, Chaayinaan ijaartee keessatti Waaltaan yaadannoo hhiittaa mirga dhala-namaa ardittii keessaa hundeessamuuf dhaga’an bu’uraa kaa’amuu isaa gabaasuun keenya. Yaadannoon kun miidhaa lammiwwan biyyoota Afrikaa uummatoota isaanii irratti raaw’atan calaqqisuuf jira, jedha koreen ijaarsa Waaltaa kanaa
Dhimma kana irratti Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf kan ibsa kennan Dr. Alemaayehu Birruu akka jedhanitti, qaamni tokkummaa hoogganoota Afrikaa yeroo OAU jedhame hundeessame bara 1965 dhimma dhiittaa mirga dhala-namaa mootummoota ardittii keessaan geggeessamuuf ilaalchi hin kennamne. Kan irratti xiyyeeffatame koloneeffannaa alaa dura dhaabbachuun of irraa deebisuu dha. Kanaaf jecha “non-interference” jechuun dhimma walii keessaa seenuu dhiisuu yaada jedhu irratti ijaarame. Booda, bara 2000 ennaa OAUn AUtti jijjiirame garuu, seerri sun jijjiiramee akka dhimmi eegumsa dhiittaa mirga dhala-namaa keessa galu taasisame. Jechi ijoon sunis gara “non indifference” yokaan callisnee hin ilaalluutti jijjiirame.
“Waaltaan yaadannoo kun, dhiittaa mirga dhala-namaa amma Afrikaa keessatti geggeessamaa jiru irratti dhiibbaa fidu qabaachuu dhaa baate iyyuu hoogganoonni Afrikaa dhimma mirga dhala-namaaf iddoo kennanii yaadannoo kana dhaabuun mallattoo gaarii dha. Har’aaf hoogganoonni dhiittaa ofii geggeessan aguuguuf jecha godhan – jedhame iyyuu, booda booda garuu yaada eegumsa mirga dhala-namaaf yaada haaraa toosisuu danda’a” jedhu, Dr. Alamaayyoon.
Chaayinaan Waajjira Ol’aanaa Gamtaa Afrikaa Doolaara Miliyoona dhibba lama baasu ijaaruu ishee ilaalchisee ennaa dubbatan immoo, gama dinagdeen hirmaannaan biyyoota Afrikaa keessaa qabdu dabalaa deemuu isaa fi Chaayinaan waa’ee mirga dhala-namaa, dimookiraasii fi bulchiisa gaariif ilaalcha kennuu dhabuun hegeree biyyoota Afrikaa ka yaaddessu tahuu dubbatan. Biyyoota gama Dhihaaf illee dhiibbaan Chaayinaa guddachaa deemuun yaaddoo guddaa dha, jedhu Dr. Alemaayyoon.
Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa


text:
TPLF fi mootummaan Itiyoopiyaa gara furmaata nageenyaatti dhufu taanaan, sababaa walitti bu’iinsaan kan dadhabe dinagdee Itiyoophiyaa deggeruuf qophee ta’uu Yunaayitid Isteetis beeksistee jirti.
Prezidaant Baayiden kan mallatteessan ajaja ugguraa waliin wal qabatee tarkaanfiiwwn itti aansuun fudhataman maal akka ta’e illee angawoonni Yunaayitid Isteetis ibsaniiru. Bulchiinsi Baayiden, rakkoon namoomaa kaaba Itiyoophiyaa jiru akka dhumatu trkaanfii isaan fudhatan akan ajaaibsiifatan itti aanaa ministrii yeroofii kan dhimmootii Sudaanii fi gaanfa Afriikaa Biraayan Hant, qaamotiin walitti bu’iinsa sana keessatti hirmaatan, gara mariitti hin dhufan taanaan, uggurri kaa’amu namoota dhuunfaa fi waaltaalee irra darbee, uummata Itiyoophiyaa fi Eertraa irratti kan hin fuuleffanne ta’uu Biraayant Hant ibsaniiru. Yunaayitid Isteetis gargaarsa namoomaa fi deggersa ka biroo Itiyoophiyaaf gootu kan itti fuftu ta’uus dubbatanii jiran.
Mootummaan Itiyoopiyaa fi TPLF lola dhaabiinsa marii irratti hundaa’e irratti mari’achuuf gargaarsi namoomaa danqaa malee akka deddeebi’u eeyamuuf tarkaanfii hiika qabu fudhatu taanaan, daandii addaa hordofuun ni danda’amaj. Yunaayitid Isteetis dinagdeen Itiyoophiyaa akka dandammatu deggeruuf qophee dha.
Tarkaanfiiwwan fudhatamuu qaban, tattaaffii jaarsummaa gamtaa Afriikaan hoogganamu simachuu, gareelee araar teessotaa ramaduu, haalduree tokko malee mariif walii galuu fi marii jalqabatti jiruuf afeerraa simachuu of keessaa qaba.gargaarsa namoomaa gama ilaaleen, konkolaattonni gargaarsaa akka boodatti hin hafne gochuu, etajaajila bu’uuraa kan akka elektirikii, telekominikeeshinii fi baankii fafakkaatan Tigraayiif bakkatti deebisuu of keessaa qabaachuu danda’a jedhan.
Walitti bu’iinsi sun furmaata waraanaan akka hiikamuu hin dandeenye mootummaan Itiyoophiyaa ni hubata jennee abdanna kan jedhan Brayaan Hant, Muummicha ministeeraa Abyiin dabalatuu itti fufiinsaan mari’ataa jirra jedhan jechuu dhaan Kennedy Abate Finfinnee irraa gabaaseera.


text:
SBO Sagalee Bilisummaa Oromoo, Caamsaa 17, 2020
Roorroo ulfaataafi Sanyii dugaaggaa hamaan PP tiin Uummata Oromoorratti geggeeffamaa jiru kan yoomii caalaa waan hammaataa jirudha.
W/bahaa Aanaa Eebantuutti gochaan waraana PP tiin maatii tokko gutuurratti raawwate haalaan nama suukkunneessa!
Waggaa tokko dura Eebantuu magaalaa Hindeetti waraanni Mootummaa mana nama Qanaatee Hulluqaa jedhamuu cabsanii seenuun halkan maatii guutuutti dhukaasa banuun Obbolaan Lamaan
Lalisaa Qanaateefi
Iyyaasuu Qanaatee
Haadhaaf abbaa gidduutti ajjeesanii deeman.
Maatiin kun ijoollee isaa lamaan hawwaallatee utuu gaddallee hin dagatiin guyyaa arraa kanas Ilma isaanii ykn Obboleessa ijoollee ajjeesan kanaa nama Tamasgeen Qanaatee jedhamu waraanni mootummaa hukkaamsee deemeera.
PPn sirnoota darban hunda caalaa haala nama gaddisiisuun maatiifi ilmaan oromoo boossisaafi duguugaa jirti.
Lalisaa Qanaateefi
Iyyaasuu Qanaatee ajjeesanii
Tamasgeen Qanaatee hidhuun hagam tuffii uummata oromoof qaban agarsiisuudha.
PPn farra Oromoof Oromummaati!
Yeroo ammaa Oromiyaa keessa yoon xiqqaate imaan Oromoo 30,000 olii mana hidhaa keessatti gidiraa argaa jira ja’ama. Namoonni mata durummaan itti gaafatama qabaan, kan Oromoo cabisuuf halkaniif guyyaa hojjataa jiran jara afran kana. Oromoo ka’ii falmadhu si cabsuuf!
#Nagessa_Oddo_Dube tu Dr. Gammachiis Baallii Jiloo hiisise jechuun holola oofun waan hin fakkaanne. Kuni lafuma kaanee holola maqaa walballeessuu walirratti oofuudha. Maqaa walballeessin kuni qabsoo Oromoo ni quucarsa malee galmaan hin gahu. Sabboontonni sirna #OPDO keessa jiraachun akkuma Oromoo fayyade sirna mootummaa kanaa keessattis sabboontonni jiraachun faaydaa guddaa qabaata. Obbo Nageessan qabsoo Oromoo keessatti nama gahee guddaa qabuudha. Hardha sabboontota hiisisa jedhanii maqballeessii walirratti oofun kuni bu’aa tokkollee hin qabaatu. Kanaafuu holola sobaa walirratti oofurraa of qusachuun waan Oromoo fayyadu irratti xiyyeeffachuun irra bu’aa gaarii buusa.


text:
SEENAA Y.G (2005) kutaa 1ffaa
Imalli Qabsoon Oromoo itti jiru waan Qoosaa miti. Lubbuu lammiilee keenya qaqqaalii itti wareegaa jirra. Kaayyoon nuuti deemnuuf, hegaree Ummata keenyaaf furmaata maayyii mirkaneessuufii. Luubbun Lammiilee keenyaa daldala shukkaaraa ykn Ashaboo miti. Uffata ganama uffatanii galgala baasaniis miti. Haqa Umama keenyaa deeffachuu barbaanna. Kanaaf wareegama lubbuu itti baasaa jirra. wareegama qabeenyaa fi jiruu fi jireenyaa itti gabbaraa jirra. Qabsoon keenya eessa ga’ee xumura akka godhatu eenyunillee hin gaafannu. Kan Qabsootti cichee qabee jiruu miti, dhalooti har’aayyuu hubatee lubbuu isaa dabarsee kennaa jirra. Qabsoon keenya maal akka fakkaatuu fi maal gochuu akka qabnuu,,warra xiinxala siyaasaa qilleensarraa oofaniin ka qajeeluus miti. Akkatti eegalame qaba.
Akka itti xumuramus qaba. Dhaloota har’aaf Qabsoon kun galiin isaa eessa akka ta’ee itti himuuf abbaluun fakkeessummaafi. Kanaaf Qabsoon Oromoo daranuu hammaatee fi jabaatee amma diinni haqa Oromoo osoo itti hadhaawuu liqimsutti itti fufa. Bakka irra jirrurraa shakkii hin qabnuu. Diinatu hollataa jiraata malee. Qabsoo manaa baaneef ammallee finiinsuun murteessaadhaa. Furmaati maayyii Oromoof jiru, wayyaanee hiddaan buqqisuudhaa. Wayyaanee sochoofnee, walitti isaan rukutaa jirra. Dingadeen itti of dhiiteessitu gatiittii eenyurratti akka ta’ee hubachifnee jirra. Of tuulummaan isaanii qilleensarratti ta’uu ifatti itti argisifnee jirra. Nama ajjeesuu osoo hin taanee, nama fayyisuutuu Ulfaataa akka ta’ee itti argisifnee jirra. Waan barbaannee gochuu akka dandeenyu ifatti addunyaatti argisfnee, maalummaa keenya mirkaneessinee, Ummata hundee addunyaa ta’uu keenya raggaasifnee jirra. Faallaa kanaa wayyaaneen salphoo ta’uu ishee ifatti dhugeessinee jirra.
Adeemsa qabsoo lameen kana irratti wareegama Ulfaataa baafneerra. Ilmaan Oromoo lubbuu itti wareeganii eenyummaa Wayyaanee addunyaaf saaxilaniiru. Kana malees lubbuu qaalii wareeganii, eenyummaa isaanii mirkaneessaniiru. Sochiin kana booda dhufuu , nuuf salphaa ta’a. diinaaf hadhaawaa ta’aa. Qalbii hegareef yaaduun wal ijaaruun keenya, injifannoo har’aan nu ga’ee jira. Shira wayyaanee keessatti osoo hin kufiin shara nu qopheessiteetti fayyadamnee, ittiin wal ijaarree jirra. Sochiin keessa dabarree waan laayyoo miti. Toftaa qabsoo gaggeeffamee jiru, kutaan adda qoodinee warra atuu arganii jaamaniif itti argisifnuu fi dubbisiifnuu dhihaateera. Obsumaan eeggadhaa. Akka walii galaatti, qabsoon Oromoo bifaa fi lafee duddaa wayyaanee cabsuu ykn wayyaanee beekaa duddee iyyisiisuu osoo hin eegaliin , qalbii keessan deeffadhaa jechuunii jaalanna. Nuuti kasaaraa barbaadu kasaarru boruu deebinee kaanaa yaaddoo hin qabnuu. Diinnii amma ol guddachuu danda’uu deemee gadi deebi’uuf jiru haa yaadda’uu. Qabsooleen komaandi poostii biyyootti makan ni dhufu. Waraana bifa komaandi poostiin jiru gansiifnaan dubbiin ni dhumata. Gaafas dubbiin Itoophiyaa fi wayyaanee xumuramtee. Waggaa 27 jeequmsa ture tu’aanneerraa jechaa jiraatan. Jeequmsii xiqqoon sun har’aa kan hin dhaamnee ta’ee, humna waraanaa irratti bobbaasurra geessee jirti. Ammas fallisaa Oromoo harka jira. Qabsoo Finiinsanii,,,Wareegama lammiilee keenyaarratti kabajaa horuudhaa. yeroon ganda keenya qulqulleessuuf dirqama fudhannu dhihaateera. Bitamtuu gonkumaa wayyaaneetti cittee jirtuu adabuun ykn wayyaanee waliin haxaa’uun dhihaataa jiraa. Wayyaaneen adadumaan guyyaa ishee dhiheessaa jirti.haa jabaannu.
QABSOON FINIINUUN,,,FIRAA FI DIINA QIXXEE IYYITU NU ARGISIISEE !
Qabsoon Oromoo yeroo akkas finiinuu kanatti, waan dhokataa hedduutu ol ba’aa jira. Kana jechuun gama diinaa fi Oromoo mataasaan. Har’aa waa hedduu argaa jirra.
- Qabsoon Oromoo jabaachutti diinni rifateera.
- Qabsoon Oromoo jabaachutti bukoo keessaa raacatii baaseera,
- Dhaloota Qabsoo Qilleensarratti gaggeessuu uumeera,
- Xawalwaallee dhugaa saaxileera,
- Xinxaltoota Siyaasaa akka fixeensa ganamaa nu daawwachiiseera,
- Saamtoota siyaasaa saaxileera,
- Harcaatoota Baabuura qabsoo nu lakkofsiseera,
- Beekumsaa fi dandeetti galaana nama hin ceesifnee taajjabneerra.
Qabxiilee kanneen ragaa waliin dhiheessuun kiyya hin hafu. Ragaallee dabalatee. Kanneen keessaa mee gaggabaabsee 4n tokko haa ilaalluu.
- Harcaatoonni Baabuura Qabsoo Oromoo.
Gareen kun haalaan nama gaddisiisuu.Baaburarraa harca’anii, bakkuma harca’anitti hafuu isaanii hin hubatin jiru. Bakkuma harca’anitti Biyya keenya jedhanii hafatanii jiru.Baabura qabsoorraa harca’an akka hin jedhamneef, sababaa adda addaa dhiheeffatanis, waan harca’aniif dhokisanii, waan isaan harcaasisee lallabaa jiraatan. Itti dabalees waan isaan harcaasisee caalanii argamuuf ammo, of ijaaranii qabsoo gaggeessuf dhaadatan. Kunoo waggaa 15 dabree meeqatu harca’ee, meeqatuu dubbii qajeelchee qabsoof furmaata ta’ee ? hin jiru. Warri dhugaa dubbatan ummata biraa galata qaban.Siyaasa jechuun akka miidhaan ofitti haranii qaama ofii dhiitessanii dhalaa ittiin ofitti harkisani se’anii warri fiigan , har’aa quphananii of salphisaa jiru. Isa qabsoo qabatamaan argisiisaa jiru abaaran.kunoo osoo abaaranii waggaa 15 guutan . hin jiru. Jara akkasiif qeerroon jabaachuun mataa dhukkubbiidhaa. Biyya keessaa qabsoon jabaachuun isaaniif garaa ciniinnaadhaa. Diinaa olitti jaallan isaanii kaleessaa jibban. Maaliif isaaniif milkaa’aa jedhan. Waa hedduu seenaaf kaa’uuf jirra. Baaburri sun har’allee hin dhaabbannee. Imalaa jira. Baaburri kun dhaabbatee ka’uus danda’aa. Boba’aa fixee dhaabbatee haa turu malee yeroosaa eegatee ka’ee imalaa jira. Har’aa garuu dhaabbataa hin jiru. Deemaa jira. Ka harcaatootaa dhaabbachuu qofaa mitii, furgoyyuu hiikkatee facaaseera.Ariitiisaa akka sochii isaatti herreeggatee imalaa jira. Baabuura kanatti warri qaamaan deebi’an jiru. Yaadaan warri deebi’uuf murateessan jiru. Dubbin keenya warra baabuura kana abaaruudhaa. Baaburri kaleessaa isa har’aan garaagarii. Baaburri kaleessaa furgoo dheeraa dabalatera. Imaltoonni miliyoonaan yaabbataa jiru. Harcaatoonni ammo qubaan lakkaa’amaa jiru. Kunimmoo yakka osoo hin taanee seeruma umamaati. Baaburri ganamaa sun inuma itti fufa.
- Qabsoon Oromoo bukoo keessaa raacatii baaseera,
Warri qabsoo keessaa harca’an akka lamatti jiru. 1.qabsoo keessaa ba’ee jireenyasaa ka itti fufe.
2ffaa, Qabsoo keessaa ba’ee diina qabsoo ka ta’eedha. Qabsoo keessa wayita jiran bilchaatoo fakkaatu. Isaanuu akkasumaan of ibsan. Bubbulanii bukoo ta’anii of argan. Isa booda raacatii keessaa gadi yaa’uu argitan. Isa dargiin “yetarik atala” baanu san. Midhaan nama sooruuf bukeessuun waan jiraati. Bukummaatti garuu hin nyaatamu. Akka namni nyaatuuf raacati isaa keessaa baasan. Egaa bara qabsoon akkas finiinaa jiru kanatti jara raacatii seenaa ta’an arguun hedduu nama dhukkubsaa. Bara ijoolleen waggaa 9 eenyummaasheef lubbuu dabarsitee kennituu, harcaatoonni beekumsaan cuubamnee jedhan, farra qabsaa’ootaa ta’uurraa hin dhaabbannee. Kun waanuma qaanfachiisaati. Aadaa fi safuu Oromoo keessaa waan qaban hin jiru. Namni mana ture abaaruu galtuudhaa. Gantuu fi galtuun waa lama. Gantuun gantuuma. Gantee manashee teessii . mana nama ka hin dhaqinee. Galtuun garuu , gantummaarraa dabree mana biraatti galtee ka nama abaartuudhaa.raacatiin midhaan keessaa ba’ee, deebi’ee midhaan sadarkaa bukummaatti biraa hafeef deebi’ee summii ta’aa. Isa nyaatufis summii ta’aa. Kun seeruma umamaatii . garuu dhallii namaa hojii raacatii yennaa dhaaluu hedduu nama gaddisiisa. Hangafa salphisee diina dhiiga ilmaan keenyaa dhangalaasaa jiru yennaa jaju hedduu nama qaanfachiisa.
- Dhaloota siyaasa qilleensarraan machaa’ee
Dhalooti Qilleensumarratti siyaasa gaggeessuu kun warra qaanii hin beeknee. Qabatamaan lafarra hin jiran. Garuu qilleensumarraa wacabaruu. Nama qabsootti jiru osoo hin taanee, warra pirazadantummaaf dorgoman fakkaatu. Waa hundaarratti ibsa kennan. Xiinxalaan wal cabsan. Garuu waa of jalaa hin qaban. Idolojii farnjiin of guutanii baallee malee balali’uu. Ani yeroo tokko tokko jara kana biyyumatti deebinee, nama isaan jala hiriiree jiru odoo ilaalleen jedha. Gabasa keessaa nu dhaqabee,,,,dubbii icittii,,,sagalee waraabamee nu dhaqabee …kkf jedhanii caasaa qabaachuu nutti himuu barbaadu. Qilleensarraa wacuu malee, dhaaba siyaasaa ijaaranii waan itti amanan ummata fudhachiisanii socha’uu hin fedhan. Isaaniis hin dhaaban ykn hin jiraaman, deebisanii isuma jiru abaaranii diiguu barbaadu. Nama siyaasaati jedhuu. Garuu anatu caalaan of dhiitessuu. Nuutu waan hundaa beekuun wal nyaatu. Nuuti sirna gadaa oromoo keessaa baanee jedhu. Garuu guyyuu nama nyaatanii wal nyaatan.qilleensumarra balala’iiuu. Intarneetii fi tv intarneetaa irratti qabsaa’uu.
Kutaa 2ffaan Itti fufaa
HORAA BULAA !!!


text:
Noonnoo
Aanaan Noonnoo aanolee naannoo Oromiyaa keessaa tokko yoo ta'u Godina Shawaa Dhihaa keessatti argama. Maqaan aanaa kanaa kan dhufee maqaa gosa Oromoo Maccaa kan naannoo sana jiraatu kan Noonnoo jedhamu irraayi. Aanan Noonnoo karaa kibba-lixaa Laga Gibeetin (kan Godina Jimmaatin addaan baasu), karaa kaab-lixaa aanaa Daannotiin, karaa kaabaa aanaa Calliyaatin, karaa kaaba-bhaa aanaa Xuqur Incinniitiin, karaa bahaa Godina Shawaa Kibba Lixaatin, fi karaa kibba-bahaa Mootummaa Naannoo Kibbaatin daangeffamee argama.
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]


text:
Gaazexeessitotii "El Capitan Pulga" diqqaa barrisaa ,namii biyya isa maqaa Maradoonaatiin wal fakkeessee Messidona, kaan ammoo diqqeenna isaa laalee afaan isaaniitiin "La Pulga",jedhaan warrii tapha daawwatu ammoo hayyuu keenna(maestro) jedhaan kaan ammoo diqqeenna isaa laalee (The Little maestro) fa jedhan.Taphataa kubbaa miilaa Barseloonaa namu maqaa akka akkaatiin yaammata.
Lionel Andrés Messi Cuccittini(Messi) dheeraa mataa luucaati, metirii 1.69 dheerata, Rosariyo, Santa Fe, Argentina dhalate lakkofosa 10 keeyyatee kia\labii La Liga Barseloonaa dura taphata. Tapha jalqabaa kilabii Atlético Newell's Old Boys jedhan ta Arjentiinaa magaalaa Rosariyo, Santa Fe jirtu bara 1995 keessa taphate achumaan dorgommii addunyaatti dabre.
Tapha 506 keessatti goolii 401 galfatee addunyaa keessaa tokkeessoo tahe.Guddoo gammadee jedha.Tokko jedhee jalqabee oofuma oofee goolii 401 gahate.Kilabiin Meesii,Barseloonaan nama kanaa gannatti mindaa doolara kuma 50 kenniti.
“Takkuma goolii hagana geettu galfadhaa jedhee qalbii keessa na hin murre,guddoo gammadee ammallee tana caaluuf taphadha.”
Meesiin nama ganna 27, marro afur taphataa kubbaa miilaa beekamaa jedhamee badhaafame.
Goolii 401 yoo guyyaa dheengaddaa gareen isaa kialbii Garanda LA 6-0 awwaara itti qotte moote gooliin isaalleen 400 caalteef.
Kilabiin Barseloonaa maqaa Meesiitiin marroo 21 moote.Meesiin marroo afur badhaasa Ballon d'Ors, badhaasa nama kubbaa miilaatiin addunyaa keesatti beekamu kennan.
Atileetiin Keenyaa Dennis Kimetto maratoonii km 42 saatii 2:2:57 fiigee moohee addunyaa keessaa tokkeessoo tahe.
Dennis Kipretto Kimetto nama ganna 30ti,Keenyaa Eldoretti dhalatee miila atileetota Keenyaa ka akka Geoffry Muttahi jalatti isaa laalee ispoortiin guddate. Bara 2011 keessa maratoonii Naayroobii fiigee moohee achumana addunyaatti oli bahe.Atileetotii Keenyaa
Dorgommii waancaa Kubbaa miilaa Afrikaa ganna dhufuu biyya 16 keessaa filan itti jiranii Itoophiyaan garee isii keessaa qabxi hin qabduu torbaan lamaan duubatti Maaliin waliin taphatti.
Atileetotii Keenyaa ganna afur keessatti tana waliin marroo afur rekordii cabsan. Afranuu Berlin,Germenii keessa. Kimettoon rekordii Kipsang cabse,Patrik Makau ammoo bara 2011 keessa 2:03:38 moohe
Atileetiin Itoophiyaan dorgommii tana keessaa jiru Abera kumaa sadeessoo bahe.
Atileetotii dubraa Itoophiyaa Maratoonii Berlin, irratti 1-2 bahan.
Tokkeessoon Tirfee Tseggaayee km 42 saatii 2:20:18, Fayyisee Taaddesee 2:20:27 lammeessoo,sadeessoon ammoo atileetii Amerikaa Shalanee Flanagan sadeessoo 2:21:14.
Dorgommii baseball Amerikaa ta baranaa garee Washington,DC Washington National jedhanitti mooohe.
Baseball,dorgommii Amerikaatti guddoo jaalatan.USA marroo afur dorgommii tana addunyaa keessatti moote. Gareen Baseball Amerikaa gama Kaabaa,USA fi Kanadaa waluyamttuu kilabii 30 qaban.USA kialbii 29 Kanaadaan ammoo kilabii tokko qabdi.
Gareen baseball Amerikaatti Chaampiyoonaan beekamtuu Boston Red Sox marroo afur badhaasa argatte badhasa chaampiyoonaa gadii argachuun beekamtuu ammoo garee NY ta Yankees jedhan.Marroo 27 badhaafmate.Dorgommii bara kanaa garee Washington,DC Washington Nationalsitti moohe.
Dorgommii tana taphataa Nationals Jordan Zimermanitti kialbii National akka isiin kialbii Kardinal 1-0 mootu tolche.Tapha diviziyoonaa Liigii biyyolessaa Baseball ammoo Jimaata dhufu jalqaba.
Itoophiyaa fi Maaliin torbaan lamaan duubatti dorgommii waancaa Afrikaatii dabruuf waliin taphatan
Dorgommii waancaa kubbaa miilaa Afrikaa ganna dhufu Morookotti taphatan biyya 16i filatama.Afrikaan biyyoo tana keessaa tokkoo tahuuf namuu dorgommiitti jira.Dorgommii ganna dhufuu Ammaji 17 haga Gurrandhalaa 16 dhumatti.Fulaa afuritti qoodanii taphatan.Itoophiyaan garee keessa jirtu duuba jirtii torbaan lamaan duubatti Maalii waliin taphatti.
Dorgommii Golf addunyaa ta baranaa Awurooppaatti waancaan galate.
Dorgommiin Golf dorgommii kubbaa kukkuumittti diqqoo tokko ulee qopnyittiin dhahanii boolaa dhiphoo tokko keessa buusan.Lafa dotii irratti taphatanii yoo hedduu nama lamatti waliin taphata.Ameirkaa keessaa Tiger Wooditti akkana taphaan beekama.Dorogmmii doolara miliyoona hedduu qabdu.
Waancaa Golf sadarkaa addunyaatti kennamu Ryder Golf jedhan.Barana marroo 40essoo taphatan.Dorgommii baranaa ka waancaa Ryder Cup jedhan itti kennan Scoltand magaalaa Glenagles keesatti taphatan.
Drogommii tana guyyaa lama taphanii Fulbaan 28 fixan. Namii Awurooppaa taphate Paul McGinley ka Amerikaa taphate Tom Watson.Awurooppaatti namicha Amerikaa 16. 5 moohee badhaasaan galate.Amerikaan ammoo qabxii 11. 5 argate.


text:
Calculator iccitii keessan of keessatti qabatu – አስገራሚ የሞባይል ካልኩሌተር ስራ
Akkuma beekamu Bilbila keenya keessaa iccitii hedduu qabaachuu dandeenya iccitiilee kanneen ija namootaa duraa maqsuus ni barbaanna taha, kanaaf yeroo adda addaatti Aappii suuraa fi vidiyoo dhoksuuf nu gargaaran ni faayyadmna. Garuu Aappiileen akkasii tokko tokko ifa galoodha, Namni Bilbila keenya irratti arge salphamatti maalif akka download goone hubachuu danda’a. yoo nama gaarii hin tahin akkaataa Aappii sana itti cabsu barbaadus ni danda’a.
Har’a immoo Aappii bifa Herreegduu (Calculator) taheen hojjatame, Garuu hojiin isaa adda kan tahe isiniif fidnee jirra. Aappiin kun calculator haa fakkaatuu malee hojiin isaa suuraa, vidiyoo fi faayila adda addaa keessa dhoksuu dandeenya. Namni Aappii kana mobaayila keenya irratti arge Herreegduu (calculator) malee waan biraati jedhee goonkumaa hin shakku.
Calculator Vault gad buufachuuf ↓↓
https://play.google.com/store/apps/details?id=com.hld.anzenbokusucal&hl=en
Aappin kun bifa Herreegduu/Calculator’n kan hojjatame yoo ta’u, faayila keenya guutuu keessa kaayyachuu dandeenya, Akka namoonni broo yoo Aappicha seenan gara faayila keenyatti hin dabarreef Lakkoofsa iccitii calculator irra jiru filachuun hidhanna, Faayila keenya yeroo barbaannetti kara Gallery keenyatti deebisuus ni dandeenya.


text:
Nageenya Buusuun Haa Milkaawuuf Jecha Lola Dhaabnus Lolli Nurraa Hin Dhaabbanne: Kumsaa Dirribaa, ‘Marroo’
(voaafaanoromoo)—–ODP fi ABO giddutti nagaa buusuuf labsii Gumiin Abbootiin Gadaa labsaniif bitamnus mootummaan ammas lola nurraa hin dhaabnee jechuun Ajajaan WBO Zoonii Lixaa Kumsaa Dirribaa dubbatan.
Maqaa ‘Marroo’ jedhuun ka beekaman Obbo Kumsaan yakka adda addaa miseensa Waraana Bilisummaa Oromoon lixa raawwatame jedhus haalanii jiru.
Amajjii 22 bara 2019 gumiin Abbootii Gadaan kan hundaaye koreen miseensa 71 qabu Ambotti murtee ka dabarse. Murteen kunis xiyyeeffannoon waa’ee miseensota WBO yoo tahu, qaamoleen lameenis lola akka dhaaban labsanii jiran.
Haala kana irrattis ajajdoonni waraana bilisummaa Oromoo labsiin labsamus lolli nu irraa hin dhaabbannee jedhu. Ajajaa WBO Gama Lixaa ka ta’anii fi maqaa ‘Marroo’ jedhamuun ka beekaman Kumsaa Dirribaa haala naannawa isaanii jiru akkasitti dubbatu.
Kamisa darbes ajajaan itti Aanaa WBO gama kibbaa ka ta’an Obbo Gammachuu Abooyyee humni waraana biyyaa hidhattoota ABO irratti balaa geessisaa akka jiru himanii turan.
Gumiin Abbootii Gadaa Koree Araara buusu nama 71 hundeessee koreen kun araara buusuu irra jiru adeemsa koree kanaarraa komii qabdan Obbo Kumsaan ibsanii jiru.
Akka Ajajaa Waraana Bilisummaa Oromoo Lixaa Obbo Kumsaa ykn Marrootti mootummaan Itiyoophiyaa fi WBOn bara dheeraaf warra dhiiga wal dhangalaasaa ture waan ta’eef nagaan bu’uuf lamaan isaanii jidduu wal amantummaan jiraachuu qabaa jedhan. Hidhaannoof waan gara garaaf WBO maddi galii isaa maali gaaffii ani itti aansee isaan gaafadheedha.


text:
Tasfaayee (Gadaa) Gabra'aab: Waa'ee 'Ya Burqaa Zimmitaa' kana beektuu?
''Yaa Aanolee mucaa koo, tole abbaa; Samii sana argitaa? Eeyyee aabbaa! Lafa isaa dhiisiitii samiin isaayyuu kan Oromooti'' jedhu, qonnaan bultootni Arsii Aanolee Waaqoo waliin yeroo haasa'an.
Aanolee Waaqoo asoosama 'Ye Burqaa Zimmitaa' keessatti taatoo tokkodha.
Asoosamni 'Ye Burqaa Zimmitaa' seenaa Harma Muraa Aanolee, bittaa fi bulchiinsa TPLF yeroo sanaa, qabsoo paartilee Oromoo gama ABO'n turaniifi bulchiinsa OPDO yeroo sanaa, gaaffii uummata Oromoo isa sirrii fi namoota qabsoo uummatichaa gufachiisaa turan haalaan seenessa jedha asoosichi.
Barreessaan asoosama 'Ya Burqaa Zimmitaa' Tasfaayee ykn Gadaa Gabra'aab waggoota lamaaf hojii gaggeessaa olaanaa dhaabbata Pireesii tahuun hojjetaa ture.
Akkasumas qopheessaa Olaanaa barruu fi gaazexaa Iffooyitaa tahuun hojjeteera. Icciitii bulchiinsa TPLF yeroo sanaa haalaan gadi fageesseen beeka jedha.
Jireenya qonnaan bultoota Oromoota Arsii bu'uura hodhatee kan barraa'e asoosamni kun taatotni isaa eenyuufi maalitti akka fakkeeffaman barreessaa kitaabichaan akkanatti ibsama.
Burqaa
Burqaan laga naannoo Arsii Kofaleetti argamuu yoo tahu waa'een lagichaa afaaniin akka sheekootti himamaa ture. Anis deemee naannicha daawwachuun manguddoota irraa iyyaafadhe.
Lagni Burqaa waa'ee sarbamuu mirga Oromootaa yeroo sana ture ilaalchisuun qaana'ee akkas jechuun dubbata.
''Yoo mirga keessan hin kabachiistan tahe kana booda ana hin argitan, akka jawweetti lafa jala dhokadheen deema" jechuun akka lafa jala bade dubbii afaaniin himamaa ture.
Hawwanii Waaqoo
Miseensa OPDOti. Haa tahu malee guutummaan guutuutti yaada OPDO waliin walii hin galtu. Taatota akka salamoon Disaasaa fi Kumsaa fa'a waliin tahuun OPDO keessa hojjetti. Qabsoo karaa nagaa jedhutti amanti.
Taatoon Kumsaa jedhamu Kumaa Dammaqsaatti kan fakkeeffamedha.
Tajaajiltoota TPLF warra ajjeessaa, hataa, hidhaa yeroo jedhaman callisaanii tole jechuun raawwachiisan waliin ammoo walii hin galtu.
Yeroo kaan ammoo karaa nagaa qabsaa'anii ADWUI ykn TPLF mo'achuun hin danda'amu, kanaaf. akka Aanoleen fa'aa jedhaniin qabsoofnee yoo mirga keenya kabachiisne malee ejjennoo jedhutti ammoo deebiti Hawwaniin.
Haa tahu malee akka Aanolee fa'aa kutannoodhaan gara qabsoo hidhannoo fi ejjenno isaaniitti hin galtu. Dhiigni akka dhangala'u waan hin barbaanneef.
Yeroon Hawwanii akka taatoo tokkootti fudhadhu Dr. Mararaa Guddinaa sammuu keessa na jira ture.
Inni TPLF ykn ADWUI irratti karaa nagaa qabsaa'uun filannoodhaan mo'achuun ni danda'ama ejjennoo jedhu qaba ture.
Aanolee Waaqoo fi Suleeymaan Daddafoo
Eejjennoo ABO'n siyaasaa fi gaaffii uummata Oromoo irratti qabu bakka bu'a. Haa tahu malee miseensa ABO miti. Ejjennoo Galaasaa Dilboo, Leencoo Lataa, Daawud Ibsaa fa'a yeroo sana qaban ibsa.
Amala, eenyummaa, dhaabbii qaamaa fi guutummaa Aanolee Waaqoo kanan fudhadhe dhalataa Arsii nama tahe Ambaasaddar Suleeymaan Daddafoo irraati.
Anaa fi Suleeymaan hangan biyyaa bahutti iyyuu wal hin dubbisnu turre. Lamaan keenya gaazexessaa tahuun waliin hojjechaa turre.
Haa tahu malee kitaabichi yeroo bahu, kitaaba kana dubbisi akka taatoo tokkootti ejjennoon kee keessa jira jedhee karaa namaa ergeeraaf.
Suleeymaan Daddafoo yeroo sana hojiidhaan miiltoo koo tahus miseensa OPDO tahuun hojjeta ture.
Garuu yaadaa fi ejjennoo isaan qaban hedduu irratti waan walii hin galleef yeroo baay'ee balaaleffatamaa akka turee fi hojii irraa illee al takka takka dhaabsisaa yeroo biraa immoo itti deebisaa turan.
Faayidaa uummata Oromoo irratti nama duubatti hin deebinedha. ''Waa'ee faayidaa Oromoo irratti ni aara, dheekkama, isaanis ajjeesuus hidhuus barbaadu ture.''
Gaafa kitaabichi maxxanfamee bahu wal gahiin waamame ture. Obbo Barakat Simoon fa'a wal gahicha irratti akkamitti kitaaba akkas gadi nu xinneessu nu keessa taa'ee barreessa jechuun akka malee dheekkame.
Gaafa wal gahichaa akka anarratti dubbii kaasuuf kan eegame Suleeymaan ture. Inni garuu gaaffii tokko qofa na gaafate.
Gaaffichis ''kitaaba kana yeroo barreessitu ergaan dabarsuu barbaadde maal ture?'' kan jedhu ture.
Anis haala siyaasa biyya kanaa ibsuu fi dhaggeessisuu barbaadeeni jedheen deebiseef.
Ambaasaddar Suleeymaan hanga wal gahichi xumuramutti ol jedhee samii samii keessa ilaalaa ture. Homaa tokko hin dubbanne.
Obbo Kumaa Dammaqsaa fi Abbaa Duulaa Kinfee Abirhaa bira deemuun himata narratti bananii ture.
Oromoo fi Amaara
Kitaabicha keessatti lubni tokko akkas jechuun kadhatu:
''Yaa waaqayyo qulqulluu, nuyi eenyuun olis eenyuun gadis miti. Qonnaan bultoota Amaaraati. Ati immoo waaqa Amaaraa, waaqa Oromoo, waaqa hunda keenyaati jechuun kadhatu.
Akka uummatatti saboota lamaan gidduu nageenya jiru kan agarsiisu ture.
Seeneffamni harma muraa Aanolee garuu hogganoota Amaaraa yeroo sana turan dheekkamsiiseera.
Kan biraa barreeffamoota afaan Amaaraa tokko tokko keessatti Caalaa fi Caaltuu maqaa hojjettuu fi waardiyaa godhanii barreessaa turan malee taatoo utubaa ykn guddaa tahee barraa'ee hin beeku, kunis yeroo sana isaan aarseera.
Gama biraan ammo bulchiinsa TPLF guutummaa isaa qeequun waan barreesseef rakkoo guddaaf saaxilamaan ture.
Akka Ba'aaluu Girmaa goonee yoo ajjeesne inumaa beekamaa deema kitaabichis akka dubbifamu waan taasisuuf callisuu wayya jechuun dubbataa turan, booda kanumaan biyya gadhiise.
Burqaa fi Qeerroo
Waggaa 20 dura akkas jedheen qeerroof barreese, obaastu aannan goromsaa dhugaa, dheekkamsi keessan akkuma jirutti, irree keessan akkuma ol kaastanitti turaa, aarii keessan hin qabbaneessiinaa. Burqaan jechuun isini, kan callise isini, lagicha miti.
Burqaan kattaa irraa kattaatti darbee, amma immoo kanneen callisanii jiran, kan dhabaman abboota keessanidha.
Burqaan dachee guutuu danda'u isinidha. Hanga diinotni keenya nu ajjeesanii namni lama qofa hafutti carraa kennuufii hin qabnu jedha. Burqaan callise dargaggoota yeroo sanaati.
Mokonnin Tolaa
Yeroon kitaaba kana barreessu gaazexessaan Mokonnin Tolaa jedhamu hanga xumuraatti na gargaaraa fi naaf sirreessaa ture.
Mana Mokonnin Tolaa deemnee maal akka hojjennuu fi barreessinu haati manaa isaa illee osoo hin beekiin waggota lamaaf waliin hojjenne jedhe.
Mokonnin Raadiyoo Harar keessa hojjechaa ture. Yeroo hogganoonni ABO gara Somaliyaa fa'aa deemaa turan konkolaataadhaan waan isaan gaggeesuufi deeggaruuf shakkamee ni jibbama ture jedha.


text:
Gaaffii abbaa biyyummaa, kan jaarraa oliif ture,
Baroota hedduuf ka’ee, deebii homaatu dhabe,
Hedduun itti dhumee, hedduun itti hidhame,
Harki itti ciramee, harmi irraa murame,
Akka harree fi gaangoo takaallaan oofamee,
Faanni ilaalamee, ilkeen lakkaawamee,
Mootummaa Ixoophiyaan, gabaatti baafamee, hedduun gurgurame(2)
Hiraarri kun hunduu, waan jiruuf har’a illee,
“Kun dhaabbatuu qaba !”, jedhee eerga murteessee,
Abdataa Olaansaa falmaa kan eegale(2)
Falmaan isaa kun, falmaa dhugaa ta’ee,
Hundumaa hiriirsee diina dura dhaabee,
Onnee abbootii isaatii dhalmayaan fudhate,
Kan sodaa hin beekne, homaa irraa deebine,
Haga funyaaniitti, diina qawwee hidhate,
Bakka lixxu dhowwee, kokkee isii qabee,
Diina wat-waachise, sodaa itti naqe. (2)
Maqalee fi Finfinneetti teessumma godhattee,
Ilmaa tigrootaa shira irratti xaxxee,
Gaaffii ummata Oromoo kan dhaabdu itti fakkaatee,
Wabii fi abdii borii, Oromiyaaf egeree,
Abdataa Olaansaa qacaleetti kutte(2)
Du’a isaa dhagahee, rifatuun holladhee,
Aariidhaan waadamee, garaan na gubatee,
Inimmaan ija irraa jigee gadi na yaa’ee,
“Gootaaf hin boowani haaloo bahuuf malee,”
Geggeessaa Abdataa Olaansaaf


text:
Maalaawwii keessatti seera tumaa sadarkaa olaanaa namnii turan, gamoo paarlaamaa biyyatti keessatti of-ajjeesan.
Duraan itti aanaa af-yaa’ii paarlaamaa kan turan Kleement Chiwaayaa umriin isaanii 50 yoo ta’u Kamiisa kaleesaa waaree booda, gumii waliigalaa keessatti rasaasaan of-dhahanii of galaafatan.
Kun ta’uun immo haala nageenya paarlaamaa sana keessaa kan ilaaleen yaaddoo kaasisee jira.
Chiwaayaan maaliif rasaasaan mataa isaanii rukutuun akka of-ajjeesan kan beekamee hin jiru.Paarlaamaan ibsa baaaseen polisiin biyyatti haala jiru qorataa waan jiruuf jecha, odeeffannoo argame uummanni yeroo sirrii ta’eetti argata jedhan.
Chiwaayaan paartii mormituu bakka bu’uun seera tumtoota keessaa tokko ta’uun hojjataa kan turan yoo ta’u yeroo of-ajjeesan kanatti garu hojii irra hin jiran jedha ibsii paarlaamaan baase.


text:
Maqaalee Rabbii (Subhaanahu)-Kutaa 7.5
D. Aasaara (Bu’aa) Maqaalee Rabbii “Mootii (Al-Malik)” fi “Qabaataa (Al-Maalik)” itti amanuun argamuu
Kutaa darbe keessatti hiikni maqaalee Al-Malik fi Al-Maalik maal akka ta’an ilaalle jirra. Al-Malik Mootii yommuu ta’u, Al-Maalik immoo Qabaataa ykn dhuunfataadha. Namni dhugaadhaan hiika Mootii fi Qabaataa yoo hubate, dukkanni baay’een isarraa saaqama. Mootii fi Qabaataan haqaa eenyu akka ta’e yoo beeke, eessarraa akka dhufe, maaliif akka jiraatu, akkamitti akka jiraatu fi gahuumsi isaa eessa akka ta’e beeka. Sababni isaas, Mootiin Haqaa kan isa argamsiisedha, namni maaliif akka jiraatu fi akkamitti akka jiraatu ibsuuf ergamtoota Kan ergee fi Kitaabban buusedha. Ammas, gahuumsi nama hundaa eesse akka ta’e ni beeksise. Namni kana hunda kan hubatu Mootiin maal akka ta’e yoo beekedha. Mee amma bu’aalee maqaa kana beeku fi itti amanuu irraa argamu muraasa isaa haa ilaallu.
1-Ajajamuu, harka kennuu fi Isaaf of gadi qabuu– Akkuma kutaa darbe keessatti jenne Mootii jechuun kan ajajuu fi dhoowwu, mindaa kennuu fi adabuu, wanta fedhe kennuu fi dhoowwatuudha. Ammas, Mootiin aangoo ol’aanaa kan qabuudha. Maalik jechuun immoo qabaataa ykn wanta tokko kan qabuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala Qabaataa (Maalik) fi Mootiidha. Akkuma beekkamu mootiin wanta tokko yoo qabaate fi too’ate aangoo ajajuu fi dhoowwu, mindaa kennuu fi adabuu, wanta fedhe kennuu fi dhoowwachuu horata. Akkasi miti ree? Mee amma haa xinxallinu, Mootiin wanta tokko yoo ofii hojjate fi argamsiise, wanti suni kan isaa ta’aa miti ree? Wanta hojjate fi argamsiise kana irratti aangoo qabaa miti ree? Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa samiiwwan torban, dachii fi wantoota isaan keessa jiran hunda Kan argamsiisee fi uumedha. Wantoonni Inni argamsiise fi uume kunniin hundi kan Isaa ta’u. Kanaafu, Aangoo isaan ajaju fi dhoowwu, mindaa kennuu fi adabuu, wanta fedhe kennuu fi dhoowwachuu qaba. Wanta fedhe mootumma Isaa keessatti hojjachuu danda’a. Amaloota kanniin kan qabu Mootii jennaan.
Namoota Kan uumee Rabbii Tokkicha. Namoota kan uume Isa erga ta’ee Mootiin Haqaa isaanii Rabbiidha jechuudha. Qur’aana keessatti:
Jedhi, “Gooftaa namootaattin maganfadha. Mootii namootaa [kan ta’e], Gabbaramaa namootaa [kan ta’e],” Suuratu An-Naas 114:1-3
Namni tokko, Mootiin Haqaa namoota hundaa Rabbiin ta’uu yoo beeke fi amane, haqa Mootiin isarraa qabu beekun galmaan gahuuf carraaqa. Akkuma duratti jenne Mootiin namoota ni ajaja, ni dhoowwa. Kanaafu, dirqamni lammilee irra jiru Mootiif ajajamuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa samii, dachii, namoota fi wantoota biroo Kan uume Isa waan ta’eef, kan Isaan dhuunfatee fi Mootii isaaniiti.
Wantoota armaan olii gaafi fi deebii A fi B jidduutti adeemsifameen ifa gochuu dandeenya:
A: Maaliif Rabbiif ajajamtaa?
B: Rabbiin Mootii kiyya waan ta’eefi. Mootiin kan ajajuu fi dhoowwu waan ta’eef dirqamni nama irra jiru Mootiif ajajamuudha. Dabalataan, namni Mootiif ajajamee fi wanta Isa gammachiisu hojjate, Mootiin mindaa guddaa isaaf kenna.
A: Maaliif wanta Inni dhoowwe dhiistaa ykn irraa fagaattaa?
B: Rabbiin Mootii samii, dachii fi wantoota isaan keessa jiran hundaa waan ta’eef, nama mootummaa Isaa keessatti waan badaa hojjatee fi Isa faallesse adabbii cimaa adaba. Kanaafu, namni qaruuteen adabbii Mootii jalaa bahuuf wanta Mootiin haqaa dhoowwe irraa ni fagaata, wanta Inni itti ajaje ni hojjata.
A: Rakkooleen yommuu sitti bu’an maaliif harka kennitaa?
B: Mootiin mootummaa Isaa keessatti wanta fedhe kan hojjatuudha. Rakkoo yoo natti buuse takkaa badii ani hojjadheefi, takkaa immoo ana qulqulleessu fi fooyyessuufi, takkaa immoo ana qoruufi. Wanta hundaa ogummaa fi beekumsaan waan hojjatuuf, Mootiin haqaa wanta hojjatuuf hin gaafatamu. Dubbiin erga akkana ta’e, murtii Isaatiif harka kennuu fi obsuudha.
A: Ibaadadhaan maaliif Isaaf gadi jettaa?
B: Akkuma beekkamu Mootiin kan gadi jedhaniifi. Namoonni durii mootii namaatiif ni sujuudu, gadi jedhuuf, ni sodaatu. Garuu kuni Islaama keessatti dhoowwadha. Mootiin haqaa Rabbiin waan ta’eef Isa malee eenyufillee gadi of hin qaban, hin sujuudan, garmalee hin sodaatan. Kanaafu, Rabbiin Mootii haqaa waan ta’eef, Kan sujuudaniif, of gadi qabaniif, sodaatan, faarsanii fi kajeelan Isa qofa. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala ni jedha:
“Murtiin Rabbi qofaafi. Isa malee homaayyu akka hin gabbarre ajajee jira. Kuni amanti sirriidha. Garuu irra hedduun namootaa hin beekan.” Suuratu Yuusuf 12:40
2- Kitaabban, Ergamtootaa, fi Guyyaa Qiyaamaatti amanuu–Mootiin kan ajajuu fi dhoowwu, mindaa kennuu fi adabu erga ta’ee, karaaleen wantoota kanniin itti raawwatu jiraachu qabu. Akkasi miti ree? Ilmi namaa addunyaa tana keessatti Rabbiin ilaalu waan hin dandeenyeef, karaan hundarra gaariin isaan itti ajajuu fi dhoowwu Ergamtoota erguu fi kitaabban ajajoota Isaa of keessaa qaban buusudha. Qur’aana keessatti akkana jechuun nuuf hima:
“Wahyiin yookiin girdoo duubaan yookiin ergamaa ergee hayyama Isaatiin waan fedhe itti buusun yoo ta’e malee Rabbiin isa dubbisuun namaaf kan ta’uu miti. Dhugumatti, Inni Ol’aanaa Ogeessa.” Suuratu Ash-Shuuraa 42:51
Kana jechuun bifa (karaa) sadiin malee bifa biraatin Rabbiin ilma namaa hin dubbisu. Isaanis:
Karaa 1ffaa: Wahyiin- Rabbiin olta’aan wanta fedhe qalbii Ergamaa irratti darbuun nama filate ykn Ergamaa Isaa dubbisa.
Karaa 2ffaa: Girdoo duuban Ergamaa Isaa dubbisuudha. Fakkeenyaf, Rabbiin Nabii Muusatti dubbatee fi waame jira. Garuu Nabii Muusan Rabbiin arguu hin dandeenye.
Karaa 3ffaa: Rabbiin Ergamaa Isaatti ykn nama filatetti Malaaykaa erguudha. Kana jechuun Malaaykan Rabbiin irraa ergaa fuudhun Ergamaa Rabbiitti geessa. Fakkeenyaf, Malaaykan Jibriil ergaa Rabbiin irraa fuudhun Nabii Muhammad (SAW) itti geessa.
Ergamtoonnis haala kanaan ergaan ykn kitaabni Rabbiin irraa yoo isaanitti bu’e namootatti geessu. Kanaan ala namoonni, “Maaliif nuti Rabbiin hin agarre ykn kallattin maaliif nu hin dubbisne?” jechuun gaafi kaasan, gaafin isaanii gaafi haqa irraa fagaate fi daangaa darbeedha. Mee itti xinxalli, mootiin biyya tokko bulchu nama hundaa tokkoon tokkoon bira deeme wanta ajaju fi dhoowwu itti himu qaba moo ajajoota isaa akka namootatti geessaniif ergamtoota ergaa? Eeti, karaan salphaan ergamtoota erguun ykn xalayaa barreessun ykn beeksisa baasun namootatti ajajoota isaa geessudha.
Rabbiin Guddaan olta’e Mootii haqaa waan ta’eef namoota keessaa ergamtoota filachuun ergaa Isaa namootatti akka geessan taasise. Ergaan kuni ajajoota Isaa, wantoota Inni dhoowwe, seerota, odeefanno gheeybi (ijaan hin mul’anne) fi kan biroo of keessatti qabata. Kanaafu, namoonni ergaa Mootii isaanii irraa dhufe itti buluu qabuu miti ree? Namni kana yoo beeke, Ergamtoota fi Kitaabban Rabbitti akka amanu fi itti bulu isa taasisa.
Ajajuu fi dhoowwu booda wanti sammuu namaa keessatti dafee dhufu qorannoo fi jazaadha. Namni wanta tokkotti erga ajajamee fi wanta tokkorraa erga dhoowwame booda, qoratamee jazaa argachuu qabaa miti ree? Wanta itti ajajamaniif mindaan yoo hin jiraatin, wanta irraa dhoowwamaniif adabbiin yoo hin jiraatin, bu’aan ajajuu fi dhoowwu maali ree? Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Mootii haqaa waan ta’eef namoota erga ajajee fi dhoowwe booda dhumarratti isaan qorachuun jazaa isaaniif ni kafala. Garuu iddoo fi Guyyaan qorannoo fi jazaan kuni itti adeemsifamu murtaa’a ta’uu qaba. Namni tokko yoo qaxaramee, jiiyni mindaa itti kafalamu osoo hin gahiin mindaan ni kafalamaafi? Yeroo murtaa’e keessatti hojii isaa erga hojjatee booda mindaan ni kafalamaaf.
Rabbiin Mootii Ogeessa waan ta’eef Guyyaa fi iddoon mindaa nama hundaaf itti kafalu dursee murteessee jira. Guyyaa kanaan Guyyaa Qiyaamaa ykn Guyyaa Murtii jennaan. Iddoon immoo dirree wal-qixxaa’a bakka namoonni hundi walitti qabamaniidha. Dhugumatti kuni ogummaa fiixe ol’aanaa irra gaheedha. Namni hundi yeroo isaaf kenname keessatti wanta hojjatu hojjate dhumarratti bakka tokkotti walitti qabee qorachuun jazaa isaaniif kafaluun ogummaa cimaadha. Qur’aana keessatti:
“Lubbuun hundi du’a ni dhandhamti. Mindaawwan keessanis guutumaatti kan argattan Guyyaa Qiyaamati. Namni ibidda irraa fageeffamee Jannata seensifame, dhugumatti milkaa’eera. Jireenyi addunyaas meeshaa gowwoomsaa qofa.” (Suuratu Aali-Imraan 3:185)
Kanaafu, Rabbiin Mootii Haqaa ta’uu namni yoo amane, Guyyaan Qiyaamaa akka jiru ni amana. Sababni isaas, Mootiin haqaa mindaa namoota gaggaarii Isaaf ajajaman hin balleessu, akkasumas, namoota badii fi zulmii raawwatan osoo hin adabin hin dhiisu. Mootiin Haqaa cunqursaa fi cunqurfamaa jidduutti osoo hin murteessin akkanamutti ni dhiisaa? Kanaafi ni jedha:
“Sila Nuti taphumaaf waan isin
uumnee fi gara Keenyatti kan hin deebifamne ta’uu ni yaaddu?
Rabbiin Mootii haqaa ta’e olta’e. Isa malee Kan haqaan gabbaramu hin jiru. Inni Gooftaa Arshii kabajamaati.” Suuratu Al-Mu’minuun 23:115-116
Maqdhaala Guddinna agarsiisu fayyadamuun Rabbiin olta’aan ni jedha: Yaa namoota! Akkanumatti kaayyoo tokko maleef waan isin uumne isinitti fakkaataa? Ni nyaattu ni dhugdu, ni bashannantu ergasii osoo isin hin ajajinii fi hin dhoowwin akkanumatti isin dhiifnaa? Ammas Guyyaa Murtii gara Keenyatti deebifamtanii osoo isin hin mindeessinii fi hin adabin akkanumatti waan isin dhiifnu seetu (yaaddu)? Rabbiin Mootii Haqaa ta’ee yaada akkanaa irraa qulqullaa’e olta’e.
3-Rizqii fi haajaa biroo Isarraa barbaadu–Mootiin waan hunda kan harkaa qabuu fi too’atu, wanta fedhe kan kennuu fi dhoowwatu erga ta’e, namni haajaa barbaadu Mootii Dureessa ta’e kana kajeela. Rakkoo keessaa akka isa baasu, soorata akka isaaf kennu Isatti hajama. Akkasi mitii ree? Akkuma duratti jenne, Maalik jechuun Qabaataadha. Rabbiin Qabaataa fi Mootii waan ta’eef mootummaa Isaa keessatti nama fedheef wanta fedhe kenna, nama fedhe immoo ni dhoowwata. Samiin, dachii fi wantoonni isaan lamaan keessa jiran hundi kan Isaati. Mootii waan ta’eef wantoota kanniin hundarratti aangoo fi too’annaa qaba. Qur’aana keessatti:
“Isaan ‘Hanga addaan bittinaa’anitti namoota Ergamaa Rabbii bira jiran irratti hin baasinaa’ kanneen jedhaniidha. Kuusaawwan samiiwwanii fi dachii kan Rabbiiti. Garuu munaafiqonni hin hubatan.” (Suuratu Al-Munaafiquun 63:7)
Munaafiqoonni yommuu gamtoominnaa fi tokkummaa sahaabota Nabiyyii (SAW) argan, “hanga addaan bittinaa’anitti namoota Ergamaa Rabbii bira jiran irratti qabeenya keessan hin baasinaa” waliin jedhan. Akka yaada munaafiqotatti, osoo qabeenyi isaaniiti fi baasiin isaan irratti baasan jiraachu baate, silaa Muslimoonni Islaama gargaaruuf bakka tokkotti walitti hin qabamanii turan. Kuni yaada dogongoraa munaafiqonni odeessanii fi nama ajaa’ibsiisudha. Isaan namoota amanti balleessuu fi Muslimoota rakkisuuf carraaqan ta’anii osoo jiranu akkamitti yaanni isaanii kuni sirrii ta’aa? Nama dhugaa dhimmootaa hin beekne irraa malee yaanni akkanaa hin bahu. Kanaafi ni jedha: “Kuusaawwan samiiwwanii fi dachii kan Rabbiiti” Nama fedheef rizqii ni kenna, nama fedhe immoo ni dhoowwata. Nama fedheef sababa rizqii itti argatu ni laaffisaaf nama fedhe irratti immoo ni jabeessa. Kuni hundi fedhii fi ogummaa Isaa irratti hundaa’a. “Garuu munaafiqonni hin hubatan.” Kanaafi jecha jedhan san kan jedhan. Akka yaada isaaniitti kuusaan rizqii harka isaaniitii fi fedhii isaanii jala jira. (Kuusaan samii fi dachii harka Rabbii akka jiru hin hubatan.)[1]
Wanti aayah tana ibsa waliin asitti kaafnef dhimmoota lamaafi.
1ffaa-Namoonni qabeenya qaban, kuusaan rizqii harka isaanii osoo hin ta’in harka Rabbii akka jiru beekun of tuulu fi of dhaadachuu irraa akka of qusataniif. Yommuu qabeenya irraa waa namaaf kennaan, kuusaan (kaaznan) kan isaanii akka ta’ee yaadun jecha munaafiqota akka hin jenne. Namoonni gariin yommuu qabeenya namaaf kennaan, “Ebaluun anatu akkana godheefii bakka kana gahe. Qabeenya kiyyaan guddate…” jechuun dhaadatu.
2ffaa-Kaaznan (kuusaan) samii fi dachii harka namaa osoo hin ta’in harka Mootii Haqaa akka jiru beekun, Isa kajeelu. Nama yoo kajeelte fi wanta barbaaddu siif kenne, sirratti of tuule gadi si xiqqeessa. Garuu Mootii Haqaa kuusaan qabeenya hundaa harka Isaa jiru yoo kajeelte fi kadhatte, kabajni sitti dhagahama. Eeti, Yaa Rabbii rizqii naaf hiri jedhanii Isa kadhachuu fi kajeelu waliin hojii hojjachuunis ni barbaachisa. Rizqiin sababaan waan walitti hidhameef. Gabaabumatti, Rabbiin Mootii Haqaa waan hundaa harka qabu fi too’atu ta’uu namni yoo beekee fi amane, waan hundaa Isarraa kajeela, rahmata Isaatirraa abdii hin kutu. Mootiin wantoota baay’ee kan qabuu fi aangoo kennu fi dhoowwachuu waan qabuuf, dhugumatti rizqii Isarraa kajeelun gabrootaaf gabra ta’uu irraa nama bilisoomsa.
[1] Tafsiiru Sa’dii-fuula 1019-1020


text:
Kalee jalqaban hardhallee waluma irra oolanii haga ammaattuu goolii 13 gale.
Korommiin kubbaa miilaa addunyaa tapha Kubbaa Miilaa Addunyaa FIFA2018 istaadiyoomii Raashiyaatti wal jiran kun ta biyya 32ti.Afrikaalleen biyya shan keessa qabdi.
Tapha hardhaatti ijoolleen Afrikaa; Masrii fi Morookoo dhahum dhani ufi irraa dhowwanillee 1-0 moohan.
Woma Iraan Morokoo tolchite Uraagaayilleen Masrii tolchite 1-0 moote,sunuu saatii hobbaate irratti.Iraan daqiiqaa 94essoo irrati Morkootti goolii galchite.
Goolii tokkottii sunilleen gurbaa Morookoo taphatu Aziz Bouhaddouzitti daqiiqaa 95essoo irratti dongoraan goolii ufiitti galche akka Iraan 1-0 mootu tolche.
Uraagaay baranallee Masrii 1-0 mootee sunuu saatii hobbaate irratti.Masriin Uraagaay gudduma aatee dhowwatte.
Yo ijoolleen isii Uraagaayitti caaccoftee aatee kubbaa irraa buufattu, Mohaammd Saalaa,gurbaa Masriin mataan dhaabdu akkuma nama madaa koffatuu barcuma irraa ciniinnachaa ila quqqulumsa.
Adoo innii ilaa fi qalbiin kubbaa gula maruu taphilleen dhumachuuf saatilleen dhikkifattuu gurbaan Uraagaay, Edison Kavani gurbaa Masrii, Mohaammad El Shraawy kurkursaan dhahee lafa buuse.
Eegee ammoo Jose Gimenex ammoo kubbaa roga itti kennan mataan goolii Masrii keessa buuse.Mohaammad Saalaa fuluma taahuutti diriifate.
Uraagaay bara 1970 asitti baruma kana tapha jalqaa Waancaa addunyaa irratti goolii galfatte.Gaafasitti Isaraahel moote.Yoo hedduu tapha lammeessoo fa irartti galfatti.
Ijoolleen Uraagaay yoo hedduu saatii hobbaateee iratti goolii galfatti.Waancaa kubbaa miilaa bara 1990 irralleetti gubraan isaanii Fonsekkaa daqiiqaa 92 irratti goolii tokko Kooriyaa Kibbaatti galchee taphii sunumaan hobba’e.
Uraagaay bara waancaa kubbaa miilaa bara 2006 irralleetti Masrii 2-0 moote. Uraagaay tapha hardhaatti marroo 24 ijoollee Masrii irraa kubbaa buufatte.
Uraagaay marroo sadii waancaa fudhatte. Afrikaanuu takkuma Uraagaay hin moone.
Ijoollene Masrii Uraagaay jabeessite ufi irraa dhoorte taatullee Luis Suhaarez qaahaa itti argatee tapha qaraa irratti ittuma midhaaffate dibbi tolche.Kubbaa xiixaa dabartee sibiilaa dhooftee deebite.
Gurbaan Masrii goolii eegu Mohamed El Shen kubbaa Kavaanii fi Shuaarez hedduu ufi irraa dhowwe.
Ispeenii fi Poortugaal-jarii lamaanuu warra jaala kubbaa miilaatin machaahe. Tapha hardhaatti 3-3n gargar galan.
Ronaaldoon hardha goolii sadii galfatee(hat trick).Ronaaldoon ta hardhaa waliin tapha kilabii fi biyya isaatii taphateen haga ammaatti marroo 51 hat trick hojjate tapha tokko irratti goolii sadii galche.
Ronaaldoon goolii sadeenuu daqiiqaa 4,44, fi 88 irratti galcheef.Ispeenilleen Diaayoo irraa gooli lama argatte.
Diyaagoon goolii qaraa daqiiqaa 24 ka lammeessoo daqiiqaa 55 fi ka sadeessoo ammoo Naachootti daqiiqaa 58essoo irratti galche.
Ronaaldoon nama ganna 33ti marroo 151 biyya isaa,Ispeen taphatee goolii 84 galcheef.


text:
Hoogganoonni Afriikaa waggaa dhuftu talaallii koronaa doosii miliyoonaan laka’amu ardittiif argachuuf hojjetaa jiraachuu ibsanii duula koronaatti geggeessamuuf Afriikaan akka tokkoomu gaafatanii jiran.
Baatii Guraandhala darbe erga vaayiresiin kun uumamee qabee Afriikaa keessaa namoonni miliyoonni 3.4 vaayiresichaan qabamanii jiran. Ergasii as keellaaleen eegumsa fayyaa ardittii hedduun qorannaa miliyoona 30 kan geggeesse yoo ta’u Afriikaan kibbaa bakka vaayiresiin kun itti hammaate keessaa ti.
Itiyoopiyaa Naayijeeriyaa, Keeniyaa, Zaambiyaa fi Ugaandaanis qorannaa kana geggeessanii jiran. Ardittii keesaa laboraatorii 500 gad qofaatu qorannaa geggeessaa jiran. Yeroo dhiyoo biyyoonni talaallii kennuu jalqabn, Morokoo, Masrii Siishelsii fi Gaanaa tauun illee beekamee jira.
Yoo vaayiresii kanatti wal taanee hin duullu ta’e haalli hamtuun uumamuu mala jechuu dhaan angawoonni eegumsa fayyaa dubbatanii jiran.


text:
Skip to content
MIRGOOTA NAMOOMAA KEEWWATA 11
- Namni hundi yakka itti himatametti mana murtii himatichi ifatti itti dhagahamutti seerarratti hundaawuun mirgi ofirraa ittisuu isaa eegameefii hanga yakkamaa tahuun isaa mirkanaawutti akka nama bilisaatti lakkaawamuuf mirga qaba.
- Namni hundi seera biyya keessaatti ykn seera idil addunyaatti yakka tahuun isaa yeroo hintumaminitti gocha raawwate tokkolleefu ykn raaw’ii dhisee hundaaf yakkamaa taassifamu hindandahu. Akkasumas yeroo yakki kun raawwatametti adaba ture kan caalu adabni itti hin murtteeffamu.
Like this:
Like Loading...
Related


text:
Qormaata kutaa 8ffaa pdf
qormaata kutaa 8ffaa pdf gaaffiwwaan kunniin barumsa kutaa saddet. mn. Kanaafuu, barattootni kutaa 8ffaa, 10ffaa fi 12ffaa baatiiwwan ja’a guutuu osoo hin baratin qorumsaaf dhiyaachuun miidhaawwan hedduu jireenya keessan irratti akka qabu ifumatti hubachuun barbaachisaadha. B234 2013. Wantoota namni ittiin qoramu keessaa rakkoo fi wantoota jibbamoodha. sana 89. gov irratti galmaawi. Iddoo qormaata DPS- DVS, kutaa galmee fi biiroo warren bakka bu’ummaan hayyama kennanii dhaquun duratti Duursitee toora drive. Namni sammuu fayyaatii fi qalbii banamtuun Qur’aanatti dhiyaate deebii quubsaa argata. C. Kaayyoo Gooree qorannichaa immoo:- 1. Sammuu namoota birootti immoo jaalala jechuun walqunnamtii saala qofaan kan wal qabateedha. qaba 84. 6 sababa dhibee COVID-19tin manatti deebi’anii turan yeroo amma gara barnootaatti deebi’anii jiru’’ 4. Details . Dirribi Demissie Bokku. Jan 03, 2021 · Qormaata Biyyoolessaa kutaa 12ffaatiif barattoonni 311,421 galmaa'uu Ejensiin qorumsa biyyoolessaa beeksise. “Barattoonni mil 10. kutaa 92. Jan 04, 2021 · On Jan 4, 2021 22,991. Barnoota Afaan Oromoo Kitaaba Barataa. Barnoota afaan Oromoo : kutaa 5ffaa-8ffaa. Mil'uu Miliquu Afaan Oromoo Fiction By Guta Rebira. Yaadannoon kun kan isinii qophaa‟eef sababa dhukkuba koronaatiin barnoonni waan dhaabbateef isin immoo bara kana qormaata biyyoolessaa waan fudhattaniif, kitaaba barataa kutaa 8ffaa kan seemisteera lammaffaa irraa jalqabee hanga dhumaatti caasluga irratti xiyyeeffachuun isiniif qop haa‟ee jira. Qabxiin qormaata Naannoo Oromiyaa kutaa 8ffaa addeeffamuu isaa Biiroon Barnoota Oromiyaa beeksise. Ethiopian Ministry of Education. Dec 09, 2020 · Biiroon Barnoota Naannoo Oromiyaa Qormaata Kutaa 8ffaa Harra Kennuu Jalqaba Muddee 09, 2020 Embed. Apr 23, 2016 · Ibidda Jaalala-Kutaa 1ffaa. 2. 2ffaa, bara 2011 –tti qophaa’eefi kutaa 7ffaa tiif dubbisa kitaaba irraa abbaltii kennuun sororfamee qabxiin qaacceffamee jira. Ragaaleen funaanamanis mala xiinxala ragaalee jechaa, lakkoofsaafi dhibbentaan xiinxalamanii dhihaatanii jiru. Rakkooleen yommuu namatti bu’an namni wanta lama yaadachun hadhaa obsaa laaffisu danda’a: 1ffaa-Rakkooleen badii fi cubbuu namarraa haxaawu, 2ffaa-sababa obsaatiin mindaa guddaa argatan. namni 87. Qabxiin qormaata kutaa 8ffaa Naannoo Oromiyaa addeeffame Barattoonni 93% kutaa 9ffaatti darbaniiru . yoo gaaffii qabaatte qormaatni osoo hin eegalin nama too’atu gaafadhu. Publication date: 2003 (E. Dec 09, 2020 · Biiroon Barnoota Naannoo Oromiyaa qormaata naannoo kan Kutaa saddeettaffaa (8ffaa) harra irraa kaasee kan kennu ta'uu isaa beeksisee jira. Barattoonni Mana barumsaa Janaraal Taaddasa Birruu kutaa 8ffaa seera Barreeffama Afaan Oromoo eeganiibarreessuu irratti maalakka fakkaatan ibsuu. Scribd is the world's largest social reading and publishing site. Kun immoo: 1. ディスク面は日常的な清掃が不要人気セール,低価天然植物原料100%使用!!肌をやさしく守る定番オイル☆.hyper plants ハイパープランツ キャリアオイル オーガニックスイートアーモンドオイル 500ml hvg055(その他インテリア) Aug 31, 2020 · 2. Finfinnee, Muddee 26, 2013 (TOI) – Bu’aan qormaata naannoo kutaa 8ffaa naannoo Oromiyaa beekkamuu Biiroon Barnootaa naannoo Oromiyaa beeksise. Show simple item record dc. Barnoota. B276 2001. Burtukaanni, muuziin, paappaayyaan, loomiifi maangoon fuduraaleedha. PJ2471 . ishee . qormaata moodeela kutaa 8ffaa semisteera 2ffaa bara 2012/2020 gosa barnootaa: hawaasa sa’aatii 1:00 qajeelfama walii galaa 1. Finfinnee, Muddee 26, 2013 (FBC) - Bu'aan qormaata naannoo kutaa 8ffaa naannoo Oromiyaa beekkamuu Biiroon Barnootaa naannoo Oromiyaa beeksise. Kutaa 8ffaa keessatti akaakuu barumsaa Afaan Oromoo, Herrega, Afaan Ingilizii, Fiiziksiifi kkf… baranna. Fkn. moodela barnoota fiiziksii kutaa 8ffaa bara 2012 1 moodela barnoota fiiziksii kutaa 8ffaa bara 2012 waajjira barnoota kutaa magaalaa gullalleetti qormaata moodeela kutaa 8ffaa semisteera 2ffaa bara 2012/2020 gosa barnootaa: fiiziksii sa’aatii kenname: 1:00 qajeelfama walii galaa 1. Bu'aan qormaata kutaa 8ffaa naannoo Oromiyaa ifoome. Maddi hanqinichaa maalfaa akka ta’an adda baasuu. CAASLUGA AFAAN OROMOO KUTAA SAGLAFFAA BARSIISUU: MANNEEN BARUMSA SADARKAA LAMMAFFAA MUKAXURIIFI CAANCOO: TOOFTAA WALIIN DUBBII YIHEEYYIS SIYYUM ADOOLESSA, 1999 ADDIS ABABAA CAASLUGA AFAAN OROMOO KUTAA SAGLAFFAA BARSIISUU: MANNEEN BARUMSA SADARKAA LAMMAFFAA MUKAXURIIFI CAANCOO: TOOFTAA WALIIN DUBBII Yiheeyyis Siyyum WARAQAA QORANNOO MANA BARUMSA QO’ANNOOWWAN EEBBA BOODAATIIF DHIYAATE ITTI . Qormaatni Sadaasa 30 hanga Muddee 2, 2013tti guutummaa Oromiyaatti kennamee ture qabxiin isaa beekameera. ofii 88. Send-to-Kindle or Email . Kutaa 9 Afaan Oromoo. author Gulummaa, Haayiluu dc. advisor Alamaayyoo, Amaanu‟Eel (PhD) dc. ajaja kenname sirriitti dubbisi. gad 91. . Dizionario oromo-italiano = Oromo-Italian dictionary. Qormaata Minnesota Dandeettii (qarooma) Barumsaa (MTAS) Sadarqaa arnootaa Minnesota Irratti kan Hundaa’ee Mana arumsaa Ol’aanaa, kutaa 3-8 dubbisuu fi herregaan kutaa 5 fi 8 science dabalatee wagaa waggaan kan kennamu arattooti harki caalaan Qorannoo Waan-Hundaa kan Minnesota hinfudhatu May 29, 2014 · 2 thoughts on “ Qormaata Biyyooleessaa kutaa 10ffaa Kennamu irratti FDG itti fufe. Yeroo ammaa waa’ee jaalala yoo ka’u gariin ni jibbu gariin ni immoo ni jaallatu. b. Qabxiin qormaata Naannoo Oromiyaa kutaa 8ffaa addeeffamuu isaa Biiroon Barnoota Oromiyaa. Kana jechuun, hima tokko keessatti guyyaafi bara ibsuu yoo barbaanne qoodduu jidduu galchuudhaan addaan baafna. Qormaanni biyyoolessaa kutaa 12ffaa seensa yuunivarsiitii hanga xumura Ammajjiitti ni kennama jedhame. Number of pages: barnoota afaan engliffaa aku irraa haala salphaan barachuu yoo barbaddan chaanalii aku subscribe,like,share godhaa . accessioned 2020-11-06T07:45:59Z dc. Please login to your account first; . Qormaatni Sadaasa 30 hanga Muddee 2, 2013tti guutummaa Oromiyaatti kennamee ture bu'aan isaa beekkameera. waraqaan qorumsaa kun barattoota kutaa 8ffaa . Bartootni kan yoo miidhaa kanaa gadii qabaatan Gargaarsa Addaa tarii argachuu danda’u: • Dhukuba yookaan michii yeroo dheeraa • Rakkoo dhuunfaa yookaan maatii keessaa . Federal Democratic Republic of Ethiopia. Publisher: Ripaabilikii Federaalawaa Dimookiraatawaa Itoophiyaatti Ministeera Barnootaa. PDF, 17. Ethiopian Electronic Services Portal. contributor. i f Barreessaan Guutaa Rabbirraa Baqqaanaa (MA) Asoosama Dheeraa CAAMSAA, 2013 FINFINNEE, OROMIYAA i fBrief Biography of Guta Rebira Bekana Guta is a Development, Emergency and Social expertise at Government and Non- Government organizations in Ethiopia. Sign In. Biiiroon Barnotaa naannichaa barattoota 400,60 oliif naannoo Oromiyaa fi Bulchiinsa Magaalaa Finfinee keessatti kan qormaaticha kennu akka ta'e beeksise. Seenaa eenyummaa Oromoo. uri May 14, 2016 · Haala akkanaa keessa taa’ee sammuun tasgaabbaa’ee barnoota hordofu gonkuma akka hin yaadamneedha. Some features of this site may not work without it. ISBN-10 (13): 978-99944-2-166-4. hojii 84. Kitaaba seerluga afaan oromoo pdf JavaScript is disabled for your browser. Qormaata kutaa 12ffaatiif barattoonni 311,421 galmaa'anii jiru. Kitaaba Barataa Ministeera Barumsaa Bara 2005 Rippaabiliika Dimookiraatawaa Fedaraalawaa Itiyoophiyaatti ISBN: 978-99944-2-277-7 Ministeera Barnootaa Stanford Libraries' official online search tool for books, media, journals, databases, government documents and more. 3. ) Edition: First Edition. Finfinnee, Muddee 26, 2013 (FBC) – Bu’aan qormaata naannoo kutaa 8ffaa naannoo Oromiyaa beekkamuu Biiroon Barnootaa naannoo Oromiyaa beeksise. Ejensii qormaata biyyoolessaatti daayireektarri galmee fi bu'aa qormaata barattootaa obbo Yooseef Abarraa akka jedhanitti qormaanni biyyoolessaa seensa yuunivarsiitii Ammajjii 30 booda kennamuuf kan karoorfame ta'uu ibsaniiru. 50 MB. B64 2014. available 2020-11-06T07:45:59Z dc. yeroo kana 89. qorumsi jalqabnaan gaaffii fi deebiin hin danda’amu. 5. issued 2018-08 dc. date. Manneen barnootaas barnoota samisteera sadan kana keessatti baratamaan barnoota dabalataa guyyaa 45f barattootaaf akka laatan himaniiru. (Dhugaa kanaa seenaa irraa fakkeenyaan kutaa dhumaa keessatti ni ilaalla. May 03, 2020 · Obsa-Kutaa 3. identifier. Guyyaafi bara addaan baasuuf tajaajila. Bu’aan qormaata kutaa 8ffaa naannoo Oromiyaa ifoome Finfinnee, Muddee 26, 2013 (FBC) – Bu’aan qormaata naannoo kutaa 8ffaa naannoo Oromiyaa beekkamuu Biiroon Barnootaa naannoo Oromiyaa beeksise. Jaalalli wanta fokkus miti wal qunnamtii saalaa . 1. Apr 11, 2017 · Akkuma beekumsi xiqqaatun qormaanni sheyxaanaa baay’ata. gargaaran,qormaata moodeelaa kutaa 8ffaa, sem. Daayreektarri Olaanaan Ejansii Madaallii Barnootaa fi Qormaataa Biyyaalessaa Dooktar Dilaamoo Otaree, qormaanni biyyoolessaa kutaa 12ffaa bara 2012 kan galmaa’ee, kan qoramee akkasumas bu’aan argamee olaanaa ta’uu . • Kutaa mana barmootaa keessatti barachuuf • Qormaata mana-barumsaa irratti hundaawee kennamu • Qorannaa VCE alatti. Benti Ayele on May 29, 2014 at 1:56 pm said: The young, elite and productive Oromo students will have to forge their futurity by getting involved in FDG( FALMII DIDA GABRUMMAA) or RAT(REVOLT AGAINST TYRANNY)…. Qormaatni Sadaasa 30 hanga Muddee 2, 2013tti guutummaa Oromiyaatti kennamee ture bu’aan isaa beekkameera. Mar 29, 2021 · Firii qormaata biyyoolessaa kutaa 12ffaa ilaalchisee Ejansiin Madaallii Barnootaa fi Qormaataa Biyyaalessaa ibsa laateera. Sammuu namoota gariitti jaalala jechuun wanta jibbamaa fi fokkuu waliin wal qabateedha. Haaluma walfakkaatuun qormaata kutaa 8ffaa barnoota kutaa 7ffaa samisteera lachuu fi kan kutaa 8ffaa immoo kan samisteera jalqabaa qofatu qormaata kutaa 8ffaa keessatti ni haammatama. Dawaan tokkoffaan Qur’aana barachuu fi sirnaan irratti xinxallu – dhugumatti Qur’aanni qalbii shakkii, munaafiqummaa, wallaalummaa fi kkf nin dhukkubsatte fayyisa. Qabxiin qormaata kutaa 8ffaa Naannoo Oromiyaa addeeffame Barattoonni 93% kutaa 9ffaatti darbaniiru. Duursitee galmaahuun yeroo dabaree iddoo eegumsaa sana siif qusachuun ragaalee iyyannicha iddoo biiroo sanatti guuttachuuf si barbaachisu qabaachuu kee mirkaneeffachuuf si gargaara. mana baarumsaa Jeneraal Taaddasaa Birruu kutaa 8ffaa keessa jiran xinxaluudha. qormaata kutaa 8ffaa pdf


text:
Baayyisuu
Garagalcha wantoota filatamman tokko ykn tokko olii hojadhuu.
Baay`ina garagalchaa
Bayi`ina garagalchaa garagalchuu barbaadu galchii.
Gatiiwwan filanootaa
Gattiwwan yabbinaa fi hojjaa wanta filatamee saanduqa qoota sixxee X fi sixxee Y kessattii galchaa akkasumas halluu guutii wantichaas saanduqa jalqabaa kessatti galcha. Kofnii marsaa wantaa filatamee hn galuu.
Teessuuma
Iddoo fi marsaa wanta baayi`ifamee wantoota filatammee waliin madaaluun qindessa.
Siiqqee X
Enter the horizontal distance between the centers of the selected object and the duplicate object. Positive values shift the duplicate object to the right and negative values shift the duplicate object to the left.
siiqqee Y
Wirtuu wanta filatamee fi wnta bayi`ffame gidduu qabenya sardalaa galchi. Gatiiwwan pozativii wanta baayiffammee gara olittii xiyyefammu jijjiiran gatiileen negaativii immoo gara gadittii jijjiruu.
Kofa
Kofa wanta bayi`iffammee ittii naannesuu dandessuu (digrii 0 hanga 359)galchii. Gatileen pozativii wanta baayifamee bita gara mirgattii yemuu marsan gatileen negativii ammoo mirga gara bitaati naanessu.
Guddisuu
Hamamtaa wanta baay`iffamee ifteessa.
Yabbina
Hangamtaa yabbina wanta baayi`ifammee ittii dabaluu ykn hir`isuu barbaaddu galchi.
Hojjaa
Hangamtaa hojjaa wantaa baay`ifammee ittin dabaluu ykn hir`isuu barbaadu sana galchii.
Halluwwan
Wantoota filatamaniif akksumas wantoota baay`iffamaniif haallu iftessa. Yoo garagalcha tokko olii garagalchittee, haaluwwan kunneen garagartoo qaphxii haalu jalqabaa fi maayyii qindessuu.
Eegali
Wantoota filatamanii haaluu filadhu.
Maayyii
Wantoota baayifameef haalu fili. Yoo garagalcha tokko olii kastee jirattee, haalluun kunii gragalcha maayyitiif fayyada.


text:
Muddee 02,2015 Godina Horroo Guduruu Aanaa Abbaayi Cooman Magaalaa Fincaa’atti Goototni Qeerroon Barattootni Oromoo M/B Finca’aa 2ffaa fi Qophaa’ina Warraaqsaa FDG Golee Oromiyaa keessatti Finiinaa jiru daran Jabeessuun guyyaa Guyyaa Kaleessa galgala FDG dhoosuun Waraana Wayyaanee Horroo Guduruu Magaalaa Fiincaa’aa Irra qubatee jiruun wal dura dhaabachuun qabsoo finiinsuu eegalan.
Goototni Qeerroon barattootni Oromoo Godina Horroo Guduruu Wallaggaa Aanaa Abbaayi Coomman M/B Fincaa’aa sadarkaa 2ffaa fi Qophaa’inaa uummata Oromoo jiraattoota Magaalaa Fincaa’aaf Guyyaa har’atti Waamicha gochuun Mana Barumsaa Cufuun kanaan Booda manatti hin
deebinuu itti fufnee falmanna jechuun Xalayaa Iyyaannoo facaasuun Labsii FDG dabarfachuun Warraaqsaa galgala kaleessa irraa jalqabuun eegalan, Waayyaanee Waraanaa guddaa itti bobbaasuuf dhukaasa kan irratti banuu eegale.
Battaluma sochiin kun eegaletti Wayyaaneen humna Ibsaa fi Network balleessuun ibsame jira . Gaaffii mirga Abbaa biyyummaa fi Mormii Guddaa karoora Master Pilaanii Finfinnee fi Labsii magaalota Oromiyaan mormuun gaaffii isaanii dhiyeeffachuuf Sagaalee mormii guddaa dhageesisaan. Uummatni Oromoo kanaan Booda deebi’ee sirna wayyaanee Jalatti akka hin bullee Labsii guddaa uummataaf dabarsuu itti fufan., Karoorrii master Pilaanii Finfinnee haqamuu qaba, labsiin Magaalota Oromiyaa haqamuu qaba jechuun labsatan. Guyyaa Hardhaa magaalaan Fincaa’aa Waraanaa wayyaaneeneen dhiphachaan jirti Warraaqsii FDG itti fufe!! Mootummaan Wayyaanee FDG’n Muddamee Jiruu tajaalia Network fi humna ibsaa Oromiyaa irraa balleessuun FDG dura waraanaan dhaabbachuu itti fufe jira.


text:
Ayyaana Tamsaasa Sagalee Bilisummaa Oromoo (SBO) waggaa 33-ffaa Waxabajjii 19, 2021
Sagaleen Bilisummaa Oromoo (SBO) waggaa 33-ffaa tamsaasa raadiyoo itti eegale Waxabajjii 19, bara 2021 kabajata. SBOn guyyaa itti hundeeffame, Waxabajjii 15, bara 1988 irraa qabee hanga har’aantanaatti adeemsa qabsoo dheeraa keessatti carraaqqii qilleensa irraa dhaamsuuf diinni taasisu hundumaa dandamatee gumaacha oláanaa waliin waggaa 33ffaa isaa kabajuuf qophaawaa jira. Kurmaana bardhibbee tokkoof ummata Oromoo barsiisuu, ijaaruu fi qabsoo hiree murteeffannaaf kakaasuudhaan gumaachi SBOn taasisaa yoona gahe arraata ABO kana meediyaalee dhimma qabsoo Oromoof hundaawan kamuu keessaa isa hangafa taasisa.
Ayyaana hundeeffama Waggaa 33ffaa Sagalee Bilisummaa Oromoo (SBO) ummata keenya Oromiyaa fi addunyaa mara irratti argamu waliin yoo kabajannu gammachuu gudaatu nutti dhagahama. Hundi keessanuu bakkuma jirtanitti nu waliin tahuun ayyaana seena qabeessa kana irraa akka qooda fudhattan afeeramtanii jirtu.
Waggoottan 33an dabraniif SBO jiraachisuuf karaa adda addaa haala seenaan hin daganneen warra gumaachaa turtan maraaf galatni bilisummaa dha. Ayyaana kana milkeessuuf, akkasumas, gara fuula duraattis SBO raadiyoo keessan tamsaasa irra jiraachisuuf karaa maallaqaa, yaadaa fi gorsa ijaaraa gumaachuun akka nu cinaa dhaabbattan hiree kanaan waamicha goona.
Nu qunnamuuf:
Email: sbo.radio88@gmail.com
Injifannoo Ummata Oromoof!
Koree SBO Idil Addunya


text:
ODUU HAARAWA
Booyichi magaalaa Amboo keessa jiru baayyee nama gaddisiisa. bakka Addis Ketema jedhamutti reenfa nama torbaa Warri feedaraalaa utuu uummanni ni fudhanna,ni awwaallanna reeffa nama keeenyaa jedhanii iyyanuu kaasanii dhoksuuf gara Finfineetti ergan. Araadaa bakka jedhamuttis reenfi nama saddeetii kaafamee Finfinneetti ergameera.Reenfa torban Addis ketema dhaa kaafame keessaa sadii barattoota Yuunivarsiitii Amboo yoo ta’an, afur immoo jiraattoota uummata magaalaa Ambooti. Id Barattoota kanaas ijoolleen fuutee ragaadhaaf harkaa qabu.Oromoo dhumannee maalif nurraa callistan jedhu uummanni magaala Amboo.
walumaa galatti Namoonni Ambotti du’an gara soddomi shanititti(35) tilmaamama. reeffa kaan ammoo Finfinneetti dhoksaafi humnaan guuramaa jira. Rakkoon hamaatu Tuqur incinniittimmoo raawwatamaa jira.
Magaalaa Gudarirraas kaleessa nama lama, har’a ammoo namni shan du’uu namoonni ija isaanitiin arganiifi keessa turan ragaa bahaniiru. uummata karaa nagaa mormiisaanii dhageessisa turanitti, raasasa roobsan malee badiin uummatni dalage tokkolee akka hin jirre himan raga baatonni.
Lootee seentoonni wayyaaneefi humni tikaa basaastuu waliin tahuudhaan maqaa uummataa yakkuuf, Tuqur incinniitti Galma investmeentii tokko guutummaatti guban. uummanni ajjeefamaniirus konkolaataa shantu gubate. waajjiraalee aanaa muraasa keessattis abiddi qabatee jiraa.
Gama biraatin immoo barattoonni Oromoo walgahiif yuunivarsiitii saayinsiifi teknolojii adaammatti Dr.Tolaa Bariisootiin waammamanii utuu xiqqoo hin turin poolisoonni federaalaa konkolaataa shaniin ijoollee guuraniigara dabarsan jedham..kanneen kana jalaa miliqanimmoo Finfinneefiiddoolee birootti baqachaa jiran.
Akkasumas Yuunivarsiitii Finfinnee keessattis daqiiqaa muraasa dura hiriiraa nagaa bahanii gaaffilee seera qabeessa waan gaafatanii jecha humni tika wayyanee barattoota oromoo yun.finf heddu qabun mooraa keessa gad guuraa akka ture odeessi keenya ni ibsa.
Oduu amma nu dhaqqabeen immoo barattoonni mana barumsa sadarkaa lammaffaa olaanaa Garba gurraachaa,kan teeknikaafi ogummaa akkasumas barattoonni kolleejji Mogor hiriira nagaa bahuudhaan uummanni magaalaa Garba gurraachas waliin hirmaatan.
QABSOON ITTI FUFA!


text:
Abdii Boruutiin
Gara ogummaatiin yoo ilaalame, ani barumsa siyaasaa fi seenaa qabaachuu baadhullee, akkan adeemsa siyaasaa keessatti hubadhutti garuu, galii barbaadan tokko gahuuf tarsiimoolee fi tooftaalee adda addaatti fayyadamuun waanuma jiru dha. Karaan tokko bakkee barbaadan tokkotti yoo nama geessuu baates, karaa biraa barbaaduunis akkasuma. Mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) keessattis, haaluma walfakkaataatu mul’achaa jira. Tooftaalee adeemsa siyaasaa keessatti godhaman keessaa inni tokko, dhaadannoo “Diinni diina kiyyaa fira kiyya” jedhus yeroo tokko tokko waan mul’atu fakkaata. Haa ta’u malee, gara QBOtiin yoo ilaalle, diinni diina kiyyaa fira kiyya kan jedhu kun waan hojjetu natti hin fakkaatu. Qabsoo bara 1991 dura godhame keessatti, nafxanyoota haaraa (Wayyaanota) fira ykn tumsa godhatanii nafxanyoota moofaa kuffisuun hanga tokko hojjetee jira garuu booddeen isaa QBOf bu’aa hin fidne.
Gara mata-duree barreeffama kanaatti deebi’uuf, maaliif akkan dhimma kana kaase fi barreeffama gabaabaa kana dhiyeesseef ibsuun yaala. OMN dabalatee, akkuma miidiyaalee gara garaarratti argamaa fi dhagayamaa jiru Adda Bilsummaa Oromoo warra Jijjiiramaa ofiin jedhan keessatti waljeequmsi akka uumame hubatama. Warri jeequmsa walitti uumanis hunduu ejjannoo ofii iittisuuf ibsa gara garaa kennaa jiru. Fakkeenyaaf waan J/ Hayiluu Goonfaa fi J/ Kamaal Galchuu OMNrratti dubbatan kaasuun gahaa dha. Dubbii J/ Hayiluun dubbatan irraa hubachuun akka danda’amutti, komiin isaan J/ Kamaaliif dhyeessan keessaa inni tokko J/Kamaal mooraa diinaatti nu geesse kan jedhu dha. Akkan hubadhutti, kun waayee warra Ginbot 7 (Nafxanyoota moofaa) wajjin tumsa uumuuf yaalii godhan waan agarsiisu natti fakkaata. J/ Kamaal ammoo gama isaaniitiin akka ibsanitti, warri jeequmsa uuman kun warra ADO faa wajjin biyyatti deebinee ykn gallee; Wayyaanee (Nafxanyoota haaraa) wajjin waliigaltee uumnee achitti qabsoofna jedhan, wajjin tokkummaa uumuu barbaadanii dha waan jedhu fakkaata.
Asirratti, akka ilaalcha kiyyaatitti, wanti Oromoon hubachuu qabu, jarreen kun lamaanuu (nafxanyoonni moofaa fi haaraan) warra bilisummaa fi abbaabiyummaa keenya nurraa fudhatani fi biyya keenyarratti abbaa qabeenyaa fi abbaa biyyaa ta’uu fedhani fi/ykn ta’anii dha malee, warra qabsoo kanarratti nu gargaaran akka hin taane dha. Eenyu wajjin hojjenneeti eenyurraayis bilisummaa barbaadnnaa? Warra Ginbot 7s yoo ta’an, yeroodhaaf isaan wajjin hojjennee Wayyaanee laaffisna ykn kuffisna jechuuf yoo ta’e malee, dhugumatti otuu yaaliin kunuu milkaayee, isaan kunis bar yoo humna horatan booda numatt gargalanii nu balleessuuf akka deeman dagachuun nurra hin jiru. Wayyaanotnis dhugumatti Oromoo wajjin waliigaltee uumanii; karaa nagaatiin hojjetamee; bilisummaan Oromoo ni argama jechuun of gowwoomsuu natti fakkaata. Waayeen kun bara 1991 dabalatee; sanaa asis yaalamaa hin turree? Yaalii isa kamtu milkaaye? Yaalii kamtu milkaayuu danda’a jedhamees yaadama? Walumaagalatti projektiin karaa lamaaniituu waan milkaayu natti hin fakkaatu.
Dhugaa lafarratti mul’ate fi mula’chaas jiru kanarraa ka’een jarree lamaan kana (nafxanyoota moofaa fi haaraa) wajjin hojjetanii bilisummaa Oromoo argamsiisuun akka hin danda’amne ibsuu yaale. Maarree, ABO warri Jijjiiramaa ofiin jedhan fedhii dhuunfaa (tarii gaafii aangoo) irratti jeequmsa walirratti uumanii yoo ta’e malee, dhugumattii adeemsi isaanii waliigaltee isaan dhoowwoo; sababa kanaan rakkoon waan uumame natti hin fakkaatu. Hunduu ejjannoo isaanii miidhagsuuf jedhanii wal komachuun, sabaa-himaaleerratti walirratti duuluun qabsoo keenyaaf bu’aa fida jedhee hin yaadu. Rakkoo inni guddaan mooraa QBO keessatti mul’atu tokko, humna fi qabeenya ofiitti amanuu dadhabanii; alagaa fi diinarratti rarra’uu dha. Keessumaayuu Habashootaa wajjin hojjennee galii barbaadnu tokko ni geenya jechuun projektii irra deddeebi’amee yaalamee, otuu hin milkaayin hafe waan ta’eef, maaliif isa kanarrtti qabeenya, beekumsa, dandeettii fi humna keenya akka balleessinu naaf hin galu.
Akkuman yeroo adda addaa keessatti, barruulee gara garaatiin ibsuu yaale, akka ilaalcha fi hubannoo kiyyaatitti, wanti ta’uu qabu silaa hunda dura tokkummaa mooraa ofii ijaaranii; karaa kanaan humna jabaa fi abdachiisaa yoo uuman booda, tumsa alaa barbaaduun karaa gaarii ta’a ture. Fakkeenyaaf:
http://gadaa.com/oduu/5136/2010/08/04/tumsa-hunda-hammataa-alaa-dura-tokkummaan-ykn-tumsi-mooraa-qbo-keessatti-ijaaramuu-qaba/
Tumsi barbaadamu kunis dura tumsa saboota cunqurfamoo, kan saba Oromoo wajjin seenaa fi kaayyoo walfakkaataa qaban, wajjin kan uumamu ta’uu qaba jedheen amana. Yoo tumsi akkanaa humna jabaa, cimaa fi sodaachisaa ta’e uume booda, Habashootatu (isaanuu dhugumatti warra diimookraasii fi federaalsisimii dhugaatti amanan) nu wajji tumsa uumuu barbaadu malee; nuti isaan bira deemuun barbaachisaa hin ta’u. Humni abdachiisaan akkanaa yoo jiraate, Habashoota, warra bilisummaa saboota cunqurfamoo dura dhaabbatan, jilbiifachiisuun wanti hin danda’amneef hin jiru jedheen yaada. Yoo humni akkanaa hin jiraatne garuu, keessumaayuu yoo humni Oromoo laafaa ta’e, gara gara deemuun kophaa kophaatti rukutamuuf yoo ta’e malee bu’aa hin fidu.
Yeroo ammaa, yeroo tokkummaan uummata Oromoo bifa gammachiisaa ta’e agarsiisaa jiru kanatti; yeroo ilmaan Oromoo keessumaayuu dhalootni Qubee diina dura dhaabbatanii mirga saba isaaniitiif yoomiyyuu caalaa qabsoo hadhaawaa godhaa jiran kanatti, rakkoodhuma dur qabnu sanatti deebinee; madaa fayyaa jirus tuttuquun nagaa fi tasgabbii mooraa keenyaa booressuu ta’a malee, uummata bal’aa Oromootiif yookaanis qabsoo bilisummaa isaatiif bu’aa inni fidu hin jiru. Kanaaf, jeequmsa uumameef fala ykn mala barbaaduu dha malee, sabaa-himaaleerratti walirrtti duuluun ammas humna mooraa keenyaa laaffisuu bira dabree; diina qabsoo keenyaatiif karaa baasa; qaawwa uuma. Isaan ammoo karaa fi qaawwa kanaan nu keessa seenanii tokkummaa ilmaan Oromoo laaffisuuf carraa gaarii argatu. Dogoggorri akkanaa kun sirraayuu qaba; kan dabrerraa barachuu qabna. Yoo kun hin taane, karaan bilisummaa achi dheerachaa akka deemu dagachuu hin qabnu.
Galatoomaa.
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com