text:
Category:Ethiopia
Yusuf abdela Adem jedhama kanin dhaladhee naannoo oromiyaa godina harargee baha aanaa malka baloo araddaa fullee nagayaa gandaa ejarsaa bakka jedhamuuttiin dhaladhee akkasumaas yeroo umriin koo barnootaaf gahuu achuma maatii koo birattii mana barumsaa Ibsattii bara 1991EC barnoota koo sadarkaa tokkoffaa jalqabee. Itti ansuun bara 1994EC hangaa kutaa ergaan xumurree booda gara mana barnoota harawachaa sadarkaa tokkoffaa fi gidduu galeessaa lammaffaattii bara 1995EC kutaa shanaffaa jalqabee. Achumattii hangaa kutaa kudhaan bara 2000EC xumurree. Hata'uu malee aanaa keenyaa keessaa qopha'iinnii wan hin turreef bara 2001 aanaa ollaa keenyaa deder deemuun barnoota koo waggaa lammaaffaaf jechuun barnoota qopha'iinnaa hordoofan turee. Akkuman bara 2002EC barnoota koo qopha'iinnaa xumurreen bara 2003EC university haramayattii faculty of business and economics seenuun barnoota qusanaa ykn economics bara 2005Ec degree koo jalqabaa fudhee ebbiffaamee
Fuulota ramaddii "Ethiopia" jala jiran
Ramaddiin kun fuula armaan gadii qofa qaba.


c: text/html

text:
Uumama ardiin Awustiraaliyaa qofti ittiin beekamtu kana maqaan isaa Pademelon jedhama. Sanyiiwwan marsupial ykn ammoo warra garaa jalaa korojoo qaban keessatti ramadama. Sanyiin uumama kanaatis 7 yoo ta’u, biyyoota akka Awustiraaliyaa, Paappuwaa Niw Giinii fi Taasmaaniyaa keessatti argama. Uumamni kun sanyiiwwan Marsupial keessaa bosonaa fi lafa jiidhaa filata. Haa ta’u malee sababa manca’iinsa bosonaa haalaan hammaataa jiruuf jecha, iddoo jireenyaa dhabee rakkachaa jira. Dabalataan ammoo foonii fi rifeensi isaa soorataa fi faaya garagaraatiif barbaadamuun, adamoof akka saaxilamu isa taasise. Sababuma kanaaf Pademelon uumama dachiirraa dhabamuuf dhihaatan keessatti ramadamee jira.
Pademelon sanyiiwwan Marsupial kan macro pod jedhaman keessaa warra xixiqqaa jedhaman keessatti ramadama. Dheerinni uumama kanaa seentimeetira 41 hanga 52 ta’a. Ulfaatinni isaatis sanyii isaarratti hundaa’ee garaagarummaa qaba. Sanyiin irra xiqqaan kilograama 3.5 kan ulfaatu yoo ta’u, inni guddaan ammoo hanga kilograama 12 ulfaata. Kormaan guddinaa fi dheerinnaanis dhaltuu ni caala. Rifeensi Pademelon laafaa dha. Halluun rifeensa isaa gama duydaatiin bifa magaalaa fi daalacha gurraachaan makaa qaba. Garaa jalaa ammoo magaala ykn ammoo daalacha adiitti dhihaatu qaba. Qoffeen isaa qal’aadha. Ija haalaan gurraacha, gurra dheeraa gara samii ol dhaabbate, qaama gabaabaa furdaa, kottee gaggabaabaa fi eegee gabaabaa furdaa qaba.
Pademelon umrii isaa bosona jiidhaa haalaan tuuchaa ta’e keessatti dabarsa. Akkasumas lafa marga dhedheeraa qabus ni filata. Marga dhedheeraa san akka hulluuqqoo (tunel)tti tolfata. Kunis wayta diinni dhufe isa keessa seenuun gara bakka jireenya isaa deebi’uuf isa gargaara. Yoo waa nyaatuu barbaades, hulluuqqoma tolfate san keessa deemuun gara bakka sorataa ceha. Sanyiiwwan macro pods jedhaman hedduun isaanii eegee isaanii akka miila sadaffaatti fayyadamu. Haa ta’u malee eegeen Pademelon haalaan gabaabaa waan ta’eef akka miila sadaffaatti isa hin fayyadu. Warri akka miila sadaffaatti itti fayyadaman, yeroo diina jalaa dheessan saffisaan utaaluuf isaan gargaara.
Pademelon uumama haalaan qaanfataadha. Hedduminaan bosona keessaa bahuu hin jaalatu. Qubsuma jiraaturraa haga meetira dhibbaatuu hin fagaatu. Shokossaa ilma namaatii fi bineensaa dhageenyaan, saffisaan gara qubsuma isaa deebi’a. Sababa kanaafis guyya guyyaa hirribaa fi boqonnaan dabarsa. Wayta namni karaa irraa gale, wayta uumamni hedduun gara qubsuma isaa deebi’etti, inni ammoo gad bahee rizqii isaa barbaaddata. Pademelon warra biqiltoota sooratan keessatti ramadama. Margi, baalli kichuun, arriin dhagaa, ilillii fi daraaraawwan mukaa soorata uumama kanaati.
Pademelon uumama kopha kophaa jiraatuudha. Akkasumas uumama qubsuma tolfatee qubsuma isaa haalaan eeggatuudha. Pademelon tokko lafa heektaara shanii hanga soddomaa kophatti dhuunfatee jiraata. Wayta uumamni biraa gara qubsuma isaa seenes haga humna isaatiin ofirraa deebisuu yaala. Pademelon wayta diina argu kottee isaa kan duubaatiin lafa dhiita. Malli kun diina itti dhufaa jiru jalaa miliquudhaaf heddu isa gargaara. Kunis wayta sodaa guddaan lafa dhiitu san, biqiltoonniiifi mukkeen naannoo isaatti argaman hundi ni socho’u. Yeroo kanatti diinni isa adamsuuf dhufe sun, bineensi guddaan biraa dhufaa jira jedhee dheessee deebi’a. Keessattu sanyiileen bofaa waan sosocho’u haalaan sodaatu. Haala kanaan Pademelon diina isaa jalaa miliquuf yaala. Diinni hamaan uumama kanaa; Saree, Jeedala, Jawwee, Culullee, Tasmanian devil fi Dingoes bineensa jedhamuudha.
Pademelon kopha kophaa jiraatus yeroo wal qunnamtii wal hormaataa waliti ni dhufa. Akkuma barruulee biroo keessatti ibsaa ture, uumamni Marsupial jedhamu yeroo lama ilmoo dhala. Inni duraa eega gaafa walqunnamtiin wal hormaataa raawwatamee guyyaa soddoma booda, ilmoon quba namaa hin geenne dhalattee korojoo haadhaa keessa seenti. Achi booda mucha korojoo keessa jirutti afaan ofii maxxansitee, ji’oota itti aanan jahaaf turti. Kana booda lammata dhalattee addunyatti makamti. Itti aansuun ji’oota torbaa haga saddeetiif mucha haadhaa osoo hootu jireenya ofii itti fuufti. Gaafa mucha haadhaa guute ammoo, jireenya isii kan kophaa jalqabdi. Pademelon fedha Rabbiitiin haga waggaa saddeetii jiraachuu danda’a.
Qophii: Abuu Ibtisaam

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Waxabajjii 15 Guyyaa Hundeeffama SBO Waggaa 33ffaa Ilaalchisee Ibsa ABO
Waxabajjii 15 Guyyaa Hundeeffama SBO Waggaa 33ffaa Ilaalchisee Ibsa ABO
(Ibsa ABO – Waxabajjii 15, 2021)
dura miseensota fi deeggartoota ABO akkasumas Ummata bal’aa Oromoon baga guyyaa seena-qabeessa Waxabajjii 15 Guyyaa Hundeeffama SBOtin isin gahe; walumaan ittiin nu gahe.
Sagaleen Bilisummaa Oromoo (SBO) araata ABO fi raadiyoo dhiibbaa gabroomsaarraa bilisaan kaayyoo Oromoo fi Oromiyaa tiksuu fi galiin gahuuf bu’uureffame hangafa tahuu seenaatu ragaa baha. Har’a wayta ayyaana hundeeffama SBOn wagg 33ffaa kabajnu dhimmoota hedduu walyaadachiisuun dirqama taha. Ayyaana Kanaan Wanneen Yaadannu keessaa:
• Imala SBO waggoota 33n dabranii fi gumaacha qabsoo fi miidiyaalee Oromoo har’aaf laate,
• Bu’aa bahii keessa cehee fi haala amma sbon itti jiru
• Jaallan SBO bu’ureessuu, gadi dhaabuu fi sadarkaa har’aatin gahuu keessaa qooda ol’aanaa qaban akkasumas haala har’a isaan keessa jiran,
• Hegeree SBO fi jaallan ergama ulfaataa miidiyaa hangafa kanaa milkeessuuf dhama’aa jiranii akkasumas Oromoon SBO waliigalattis miidiyaalee kaayyoo isaaf dhaabbatan cimsachuun qabsoo bilisummaa milkeessuuf dirqama dachaa irraa eegamu qaabachuu feesisa.
Har’a ayyaana kana kan kabajnu bakka duulli murna PP mootummaa dha ofiin jedhu ABO irratti duula bifa hedduu bal’inaan banee sochiin qabsoo karaa nagaa ABOn ummataaf waadaa gale danqamee fi sagaleen ummata keenyaa ukkaamame keessatti tahuun ifa.
Guyyaa seena-qabeessa kana baranaa bifa addaatiin akka yaadannu kan nu taasisu keessaa mataa Damee Aadaa fi Beeksisii ABO J. Mikaa’el Booran dabalatee miseensonni Shanee Gumii Gumii Sabaa ABO kan akka J. Abdii Raggaasaa akkasumas Itti Gaafatamaa SBO J. Malkaa Danuu dabalee miseensonni Gumii Sabaa ABO kanneen akka J. Kaayyoo Fufaa, J. Amaan Filee, J. Kennasaa Ayyaanaa, J. Gammachiis Tolasaa akkasumas qondaalotni ol’aanoon akka Koloneel Gammachuu Ayyaanaa, Lammii Beenyaa, Daawit Abdataa, Addunyaa Keessoo, Injiinar Daandii Garbooshee, Yaazoo Kabbabaa, Dr. Gadaa Oljirraa, J. Gadaa Gabbisaa, fi ilmaan Oromoo kumootni hedduun badii malee murtiis waakkatamanii hidhaa keessatti dararamaa jiraachuu dha. Duulli fakkaataan Hoggantoota fi miseensota KFO irratti fi sabboontotarratti deemaa jiru xiyyeeffannoon isaa waliigalaa saba Oromoo, qabsoo haqaa inni gaggeessaa jiruu fi biyya isaa Oromiyaa tahuu sirriitti kan hubachiise jennee amanna.
Wayta duula ABO fi waliigalattis Ummata Oromoorratti xiyyeeffateen HDn ABO J. Daawud Ibsaa mana jireenyaa isaanii keessatti haala keessa jiranuu adda baafachuun bifa hin dandahamneen ugguramanitti hidhaan sirnichaa addatti hojjettoota dhaabichaa fuula miidiyaatin dhugaa jiru ifa baasuuf dirqama isaanii bahatanirratti tahuu saamamuu fi hidhamuu jaallan SBO keessa hojjetaniitti dabalee hidhamuun Itti Gaafatamaa Sab-qunnamtii ABO J. Battee Urgeessaa ragaa gahaa dha.
ABOn dhaaba kaayyoo haqaa qabu, deeggarsaa fi jaalala ummata miliyoonaan lakkaawamuu waan qabuuf duulli sagalee qabsoo Oromoo ukkaamsuuf taasifamu kamuu xiiqii caalu horee wayta babal’atu agarre malee wayta akka fedhii diinaan SBOn hojii dhaabuu fi Oromoon kan sagalee tahuuf dhabee akka hin mul’anne, sochiin miidiyaalee Oromoo har’a dhugaa Oromoo fi shira diinaa saaxiluuf taasisaa jiran afaan baasee dubbata.
Har’a Waxabajjii 15 Guyyaa Hundeeffama SBO waggaa 33ffaa wayta kabajnus bu’aa bahii keessa dabramee as gahame yaadachuun gamatti haala amma SBO fi jaallan hojjettoota miidiyichaa barootaaf dirqamaicha raawwataa jiran itti argaman wal yaadachiisuu feesisa. Erga gaafa Muddee 20, 2020 mana jireenyaa isaanii Finfinnee jiruu qabamanii hidhamanii mana murtiittis yakki irraa dhabamee bilisa jedhamanii bakka dur turan Qajeelcha Poolisii Buraayyuutii butamanii eessa buutee dhabamsiifamanii hanga har’aa eessaa fi maal keessa akka jiran wanti beekkamu hin jiru. Isaan qofa odoo hin taane jaallan bifuma fakkaataan butamanii dhabamsiifamanis haalli isaanii akkaan nu yaaddessa.
Haaluma akkaan ulfaataa kana, keessattuu ammoo SBOn hojii isaa itti fufiinsaan gaggeessaa jiraachuun ammoo wanneen ayyaanicha akka gammachuun kabajnu nu taasisu keessaa isa tokko. Kun hojii kaayyoo dhugaa waan taheef qabsaawota cichoo fi sabboontota muratoo akeeka ABO galiin gahuuf of kennaniin utubamee itti fufa. Ayyaana guyyaa seena-qabeessa, Waxabajjii 15, kana sababeeffachuun jaallan kaleessa dirqama dhaaba irraa itti kenname fudhachuun bu’ureessanii wareegama itti baasani fi miidiyichaaf sadarkaa adda addaatti hojjechuun har’aan gahan akkasumas bifa adda addaatin jireenya SBOf gumaacha olaanaa taasisaaniin galatni keessan bilisummaa Oromoo fi Walabummaa Oromiyaa haa tahu jenna.
Hireedhuma kanaan kanneen SBO ukkaamsuun waliigalaan jaarmaya ija fi kallacha Oromoo tahe, ABO, dadhasiisuun fedhii ummata bal’aa dura dhaabatan yeroon heera biyyaa, seera addunyaa fi safuu ummata isaanii kabajanii odoo itti hin dukkanaayin mirga Pireesii walabaaf gurra laatanii gaazexeessota hidhaa hiikan, saamichaa fi danqaa miidiyaalee walabaa addatti dantaa Oromoo fi Oromiyaaf hojjetan irra kaahan dhaaban kan maayii amma tahuus yaadachiifna.
Ammas Baga guyyaa seena-qabeessa hundeeffama SBO waggaa 33ffaatin isin gahe, walumaanuu geenye jechaa, guyyaa kanatti jaallan SBO addatti waliigalaanis hidhamtoota siyaasaa Oromoo yaadachuuni fi sagalee tahuufin kaayyoo arraatni Dhaabaa SBOn barootaaf itti dhama’e kan ilmaan biyyaa hedduunis itti wareegaman bakka gahuuf waadaa keenya yaa haaressinu.
Maayirratti miseensonni fi deeggartootni ABO akkasumas ummanni Oromoo bal’aan rakkoo walxaxaa akka sabaatti keessa jirru keessaa kan baanu, hunduu harka walqabatee ka’uun kaayyoo Mootummaa Ce’umsaa Biyyaalessaa Oromiyaa dhugoomsudhaan wabii nageenya fi bilisummaa lammiilee Oromiyaa mirkaneessuu tahuu ABOn gadi jabeessee hubachiisa.
SBOn Arraata Adda Bilisummaa Oromoo ti!
SBOn Kaayyoo fi dhugaa Oromoof dhaabbatuu itti fufa!
Injifannoo Ummata Bal’aaf!
Adda Bilisummaa Oromoo
Waxabajjii 15, 2921
Finfinne


text:
Ganni darbee guyyaa gaariin tokko erga dhufee booda goondaan muraasi gombisaa midhaanii isaan isa yeroo bokkaan coccobu duraa ukkaamfamee tortore gogfachuutti dhama’u turan. Yerosuma quruphisi tokko dhuftee akka isaan midhaan muraasa isheef hambisaniif kadhatte, “Sababiin isaa, salphaadhumatti ani beela’aan jira” isaaniin jette. Tuuti goondaa sunis xiqqoo isheetiif hojjechuu dhiisanii takkaa dhaabbatanii waanti kun seer-bu’uura isaanii wajjin akka wal hin simanne yaadaa, “Mee waa si gaafannuu?” ittiin jedhan. “Ati ganna darbe guutuu maal hojjechaa turtee? Maaliif bona itti aanuuf kuufama nyaataa walitti hin qabanne?” jedhanii gaaffii baay’ee gaafatan. Quruphisattiinis deebiftee,“ Dhuguma sirbaa waanan tureef yeroo argachuu hin dandeenye ”jette. Tuuti goondaa sunis deebisanii, “Ganna guutuu sirbaa baate erga ta’ee, bona kana immoo shubbisuu irraan kan hafe waan biraa hojjechuu hin dandeessu” ittiin jedhanii kolfaa gara hojii isaaniitti deebi’an.
Barnoota: Guyyaa bokkaatiif waa qusachuun barbaachisaadha, waan jireenya keessatti bor sitti dhufuu danda’u hin beektu. Hojii kaa’achuun (waan amma hojjechuu danda’an boriif dhiisuun) rakkina hin yaadamnetti dabarsee nama kennuu danda’a.
Fedhii yeroo dheeraa fi kan yeroo gabaabaa madaallii isaanii eeguun barbaa chisaa dha.
Goondaa isa gar-malee dadhabee hojjetuu fi quruphisa isa bashannana jaallatu gidduu bakki giddu-galeessa ta’e ni jiraataa? Ati caalaatti isa tokko moo isa kaan fakkaattaa?
Marii: Amalli maallaqatti fayyadama kee maal fakkaata? Guyyaa bokkaatiif jettee ol kaa’atta ni qusatta moo yookiis akka bokkaadhumtuu hin jirretti yaadda?
Yoo quruphisi kun waan barbaaddu hin arganne ta’e iyyuu gurmuun goondaa sun amala qorophisaa bakkee baasuu isaaniitiin maal argatani?
Akkayya qalbii (mental models)- sababi gartuun goondaa sun quruphisattii gargaaruu didaniif isheen seer-bu’uura cimanii hojjechuu fi dursanii karoorfachuu isaan qaban irratti waliif galuu waan diddeefidha (waan hin jiraatiniif).
Seer-bu’uura: Kallattii, Hiriirsuu, Of kennuu Gartuun goondaa sun galma nyaata bonaaf isaan ga’uu danda’u walitti qabachuu qabu turan, yeroodhaan itti dadhabanii hojjetan, hojii isaaniis milkeeffatan.
Wiirtuu geggeessummaa Addunyaawaatiin Center for Creative Leadership (CCL) irraa barreeffama argame.


text:
Bu’uursituu dhaabbata bu’aaf hin hojjenne Tarkaanfii jedhamuu, Aaddee Workinesh Begii akka jedhanitti dhaabbatichi fedhii barnootaa dargaggootaafi dubartootaa guutuu dhaan hawaasa harka qalleeyyii ol kaasuuf akkasumas akka isaan of danda’an gochuuf hojjeta.
Dhiyeenya naannoo magaalaa Finfinnee irratti fuulefachuu dhaan manneen barnootaa ijaaree, manneen kitaabaa fi wiirtuuwwan nyaataa barattoota harka qalleeyyiif ijaaruu isaa Aadde Workinesh ibsaniiru. Akkasumas dubartoota 100 naannoo Somaalee keessaa buqqa’anii magaalaa Duukam qubataniif suuqiiwwan xixiqqaa banuufii dhaann carraa dinagdee uumeera.
Akka Aadde Worknesh jedhanitti, Tarkanfi kan deeggaramu dhaabbaoota teessoo isaa Kanaadaa fi Ameerikaa keessa maadheffate akkasumas Ejensii Misooma Kanaadaa fi Waldaa Luteraanii Faith jedhamuu fi Koloraadoo keessa jiru dabalatee ta’uu ibsaniiru.


text:
Prezidaant Doonaald Traamp abbaa alangaa muummicha Jeff Seshens kaleessa hojii akka gad dhiisan dirqisiisanii jiran. Kunis kan haaraa mana maree dhuunfatan dimokraatota Raashiyaan filannoo prezidaantummaa gidduu seenuu ishee ilaalchisee qorannaa geggeessamu ilaalchisee falmii uumuu mala.
Seeshens xalayaa hojii ittiin gad dhiisan Traampiif erganiin akka gaaffii keessanitti aangoo gad dhiiseera jedhan.
Traamp qorannaa sanaaf Seshens abbaa alangaa addaa Robert Miyuler moggaasuu isaaniif akkaan qeeqanii jiran.
Imaammata yeroo prezidaant Obamaa hedduu hambisuu akkasumas ajendaa isaanii waa’ee immigreeshinii fi yakkaa ilaalchisee jiru irratti Traamp Sesheniin of irraa fageessaa kan turan yoo ta’u gaaffii fi deebii geggeessaniin hamma bulchiinsi koo abbaa alangaa muummicha hin qabu jedhanitti ga’aniiru.
Traamp Sessions hojii isaan hojjetaniif galateeffatanii, itti gaafatamaa hojii kan waajjira Sessions Matt Whitaker abbaa alangaa muummicha yeroofii gochuun moggaasaniiru. Demokraatonni Traamp Seshensiin hojii irraa kan ari’an nama amanatan bakka buusanii qorannoo Miyuler geggeessan to’achuu barbaadu jechuun yaaddoo qaban ibsaniiru.


text:
OSFNA OSFNA (Oromo Soccer Federation of North America) ja’amee bara 1996 ardii Ameerikaa Kaabaa, biyya Kanaadaa magaalaa Toroontootti hundeeyfame. Jaarmayaalee hawaasummaa Oromoota diyaaspooraatiin hundeeyfamanii milkaawan …Read More »
Walgayiin jilli OPDO Meelboornetti taa’uuf karoorfame fashale jedhu
Minnesotaafi OPDO Jilli OPDO kan Wayyaaneen gara biyya alaa bobbaafte mormii cimaan isa qunnaamuu gabaasota dhihaatan irraa argaa jirra. Warri Melbourne guutumatti walgahichi akka hafu …Read More »
OMN diinagdeen jabeessuun akkaataa itti dandayamu hawaasa keenya mari’hachiisuuf gaafa Onkoloolessa 12, 2014
Kabajamoota hawaasa keenya Toronto fi naannoo ishii qubatu mara nageenyi keenya bakka jirtaniin isin haagayu jenna. Ummanni Oromoo biyya anbaa adda addaa keessatti bara dheeraaf …Read More »


text:
Kan bara 2020 keessa hundeeffame dhaabbati tola ooltummaa “Mul’is” jedhamu yeroo ammaa Uummata Harargee bahaa fi dhiyaa akkasumas Boorana keessaa kanneen hongeen miidhamaniif deggersa gochaa akka jiru bu’uursitoota haabbatichaa keessaa tokko obbo Omar Isma’el Ibrahim Sagalee Ameerikaatti himanii jiru. Dhaabbatichi barnoota , hojii qulqullina naannoo fi bishaan qulqulluu hawaasaaf dhiyeessuu fi kanneen fakkaatan hojjechuuf karoorfatee soch’aa jiru dubbatan – Obbo Omar.
Dhaabbatni Tola-ooltummaa Mul’is Jedhamu Godinaalee Oromiyaa Caamaan Miidhaman Keessatti Hojii Gargaarsaatti Bobba’ee Jira
- VOA
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
25-11-2022
Hoggantoonnii Marii Araaraa Tigraay Deeman
-
-
-
-
-


text:
Mootummaan Paartii Bilxiginnaa Kisaaraa Lola WBO Waliin Gaggeessaa Jiru Keessatti Irra Ga’eef Haloo Ba’uuf Jecha Ilmaan Oromoo Nagaa Gara Jabinaan Ajjeesuu itti fufee jira.
Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo
Caamsaa 7, 2022
Tibba Dr.Abiyyi Ahimad aangoo qabatee uummata Oromoo akka lammata deebi’ee dandamatee hin kaanetti cabsuuf karoorfate irraa eegalee uummanni Oromoo fi lammiilee Oromiyaa waraana hamaa addaan hin cinne keessatti gaaga’ama suukaneessaa argaa jira. Kanaanis namoonni hedduun lubbuu isaanii dhabanii jiru. Qabeenyi barbadaa’eera. Waraanni yeroo dhihoo labsamee adeemsifamaa jiru qabiyyeen isaa hamaa fi baay’ee gadi fagoo yoo tahu, imaammata lafa babal’ifannaa fi Lafa Oromoo humnaan harkatti galfachuu irratti fuuleffata. Waraana humnoonni Murni Paartii Bilxginnaa hidhachiisee bobbaase, Loltoonni Ertiriyaa, Miliishaa Amaaraa fi Gareen Shorokeessaan Faannoo jedhee of waamu waliin ta’uudhaan qindeessan kanaanis ilmaan Oromoo nagaan haala suukaneessaadhaan ajjeefamaa jiru.
Kanaan wal qabatee ajjeechaa tibba darbe ilmaan Oromoo nagaa irratti Waloo, Gindabarat, Horro Guduruu, Gujii, Arsii Lixaa fi Ambootti raawwatame ilaalchisee ibsa baafnee kan turre yoo ta’u, ajjeechaan ilmaan Oromoo nagaa hidhannoo hin qabne irratti raawwatame kun baay’inaan erga lola WBO waliin gaggeessan irratti kisaaraan isaan mudatee booda haloo ba’uudhaaf raawwatame.
Ammas ajjeechaa suukaneessaa fi haalaan nama gaddisiisu ilmaan Oromoo nagaa irratti Godina Shawaa Kaabaa Aanaa Warra Jaarsoo fi Godina Shawaa Bahaa keessatti raawwatame dhageenyee jirra. Odeeffannoo qabatamaan hawaasa naannoo irraa nu qaqqabe akka agarsiisutti gaafa guyyaa Dilbata, Caamsaa 1 fi Wixata Caamsaa 02/2022 Godina Shawaa Kaabaa Aanaa Warra Jaarsoo keessaa namoonni 18, kanneen keessaa 3 Ganda Jimjimeelaa, 15 immoo Ganda Goljee keessaa halkan Raayyaa Ittisa Biyyaa fi Miliishaadhaan erga to’atamanii booda guyyaa itti aanu ajjeefamanii jiru. Reeffi namoota ajjeefamanii fudhamee akka hin awwaalamneef kan dhorkame yoo ta’u haga ammaa bo’ii lolaa keessatti argama. Miseensonni maatii reeffa nama isaanii fudhachuuf yaalan qabamanii hidhamanii jiru. Ajjeechaan kunis ilma Qondaala Poolisii Kaasaa Rattaa jedhamu kan abbaan isaa guyyoota muraasaan dura adda waraanaa Bustilloo Dheeraatti WBO waliin taasifame irratti ajjeefameen raawwatame.
Haaluma biraan kaleessas jechuun gaafa guyyaa Caamsaa 6, 2022 namoonni nagaan Godina Shawaa Bahaa ona Boosaat Boollee keessatti namoonni nagaa hedduun kan ajjeefaman yoo tahu, ajjeechaan kunis haleellaa dirooniidhaan raawwatames of keessaa qaba. Guyyaadhuma kana Amboo, ganda Goromsa Saaxoo keessatti loltuun mootummaa aangoorra jiru bobbaase ilmaan Oromoo nagaa ajjeesee jira. Akkasumas Ona Matakkal keessattis ajjeechaan irra deddeebiidhaan ilmaan Oromoo nagaa irratti raawwatamaa jira.
Ajjeechaan ilmaan Oromoo nagaa irratti raawwatamaa jiru kun saba Oromoo irratti xiyyeeffachuudhaan kan raawwatamu yoo tahu ilmaan Oromoo lafa isaarraa dhabamsiisuu irratti fuuleffatee jira. Fakkeenyaaf Ona Warra Jaarsoo keessatti gareen ajjeechaa akka raawwtaniif murni aangoorra jiru bobbaase, “namni Afaan Oromoo dubbatu kamiyyuu WBO waliin hariiroo waan qabuuf ajjeefamuu qabu” jechuudhaan labsaa turan.
Mootummaan Paartii Bilxiginnaa waraana hamaa qabiyyeen isaa haalaan bal’aa ta’e labsuudhaan Uummata Oromoo fi lammiilee Oromiyaa gama maraan laaffisuudhaaf ifaajaa kan jiru yoo tahu, kanaanis ajjeechaa ilmaan Oromoo nagaa irratti raawwachaa jiranitti dabaluudhaan mana, qabeenyaa, horii fi midhaan Oromoo gubuudhaan barbadeessaa jiru. Uummata Oromoo qe’ee fi qabeenya isaa buqqaasuudhaan daa’immanii fi maatii addaan facaasaa jiru.
ABOn ajjeechaa suukaneessaa fi gara jabinaan ilmaana Oromoo nagaa irratti raawwatamaa jiru gadi jabeessee balaaleffachaa, Paartii Bilxginnaa waraana labse kana dhaabuudhaan, humnoota hidhachiisee Oromiyaatti bobbaasee jiru hatattamaan Oromiyaa keessaa akka baasu cimsee hubachiisa. Paartiin Bilxginnaa kisaaraa lola WBO waliin gaggeessaa jiruuf isarra ga’eef haloo ba’uuf jecha ilmaan Oromoo nagaa gara jabiinaan ajjeessuun rakkoo yeroo ammaa impaayera itoophiyaa mudatee jiruuf fala taa’uu akka hin dandeenye dhaamna. Waan ta’eef gareen aangoo qabatee jiru adeemsa amma jiru kanarraa of dhaabee rakkoo siyaasaa biyyattii mudatee jiruuf karaa nagaatiin furmaata barbaaduuf akka hojjetu ammas irra deebinee gadi jabeessine himna. Lubbuu ilmaan Oromoo ajjeefamaa jiranii fi qabeenya Oromoo barbada’aa jiruuf Paartii Bilxginnaa Dr. Abiyyi Ahimadin durfamutu itti gaafatama.
Akkasumas humnoonni Paartii Bilxiginnaa tumsaa jiran kanneen akka Humnoota Naannoo Amaaraa, Loltoota Ertiriyaa fi miliishaan naannolee biroo ajjeechaa irra deddeebi’amee namoota nagaa fi manca’insa qabeenyaa Oromiyaa keessatti raawwatamaa jiruuf itti gaafatamu.
Uummanni Oromoo bal’aa fi ilmaan Oromoo biyya alaa jiraattan obboloota keessan humnoonni sirna mootummaa aangoo irra jiruu lafa babal’ifachuuf waraana bananiin miidhamaa jiraniif deggersa barbaachisaa akka gootan ammas dhaamna.
Dhumarrattis uummanni Oromoofi lammiileen Oromiyaa biyya keessaa fi biyya alaa jiraattan tokkummaadhaan waliin dhaabbachuudhaan harka wal qabattanii akka wal tumsitan, mirga lubbuun jiraachuu keessaniif akka falmattanii fi irree tokkoon dhaabattanii yeroo ulfaataa kana keessa akka wal dabarsitan isiniif dhaamna.
Hawaasi idil-addunyaa fi dhaabbileen Mirga dhala namaa gocha hammeenyaa Oromoo irratti raawwatamaa jiru callisanii ilaalaa jiran, ga’ee fi itti gaafatamummaa isaan irraa eegamu sirnaan ba’uudhaan murni aangoo mootummaa Itoophiyaa qabatee jiru umurii aangoo isaa dheereffachuudhaaf gocha sarbiinsa mirga namoomaa, lafa babal’ifannaa fi uummata nagaa irratti waraana labsuu yeroo ammaa itti fuuleffatee jiru akka dhaabuuf dhiibbaa akka gootan ammas irra deebinee dhaammanna.
Injifannoo Uummata Bal’aaf!
Adda Bilisummaa Oromoo
Caamsaa 7, 2022
Finfinnee


text:
Jawaar Mohaamad: 'Namni tokkoofi lama yaada isaa namarratti fe'uun hin danda'amu'
Hayyuleen siyaasaafi maanguddoonni Oromoo ibsa waloo baasaniin, taatee gidduu kana uumameen walqabatee Qeerroofi Qarreen Oromoo mormiif daandiitti bahan yeroodhaaf dhaabanii manatti akka deebiyaniif dhaaman.
Ibsa waloo kanarrattiObbo Jawaar Mohaammad yeroon itti wal doorsisaniifi wal ajjeessan darbeera jechuun, adeemsi dhoksaafi shiraan deemamu, kanaan booda abadan hin danda'amu jedhe.
"Dorsisanii, sobanii, ukkaamsanii nama bulchuun hin danda'amu. Ummanni keenya humna ittiin qoosanis miti."
Diinonni nu facaasuufi gargar nu baasuu barbaada. Carraa kana fayyadamuu barbaadu kan jedhu Jawaar, "injifannoodhaan warra [likkii] galuu qaban [likkii] galchiteetta manatti gali" jechuun ergaa dabarseera.
Caayaa paartileen Oromoo ijaarame jalatti rakkoo jiru furuuf itti deemuuf jiraachuu kaasuun, "Wanta mudate kana kanaan dura dhoksinee turre, kanaan booda ukkaamamnee deemuun hin jiru," jedheera Obbo Jawaar.
Yeroo manatti deebitanis, yoomiyyu harka keessan daddachaaftanii hin taa'iinaa; ija tokko banadhaas rafaa jechuun Qeerroofi Qarredhaaf dhaamsa dabarseera.
Obbo Jawaar namni tokkoofi lama qophaa isaa yaada isaa nama irratti fe'uun hin danda'amu jechuun gaaddisa paartilee Oromoo tolfatan jalatti dubbii jirtu akka furachuuf jiran yaadachiiseera.
Erga jijjiiramni dhufetti Oromoon kumaatamaan hidhaa jiru kan jedhu Obbo Jawaar, amma warri hidhaa jiran hiikamuu qabu jedheera.
Humnoonni nageenyaa raayyaafi poolisii biyya kanaa nageenya ummataa eeguudhaaf qofa jedhee, ijoolleen eegdota isaa ajaja abbootii hirreefi shiraa didanii hojii gootaa hojjetanis galatatu malaaf jedheera.
Yeroo fudhannee mariyannee falmaa dhumaaf hanga isin beeksifnutti daandii cufame banaa, magaala qulqullessaa, kan wareegame awwaalladhaa jechuun Obbo Jawaar Mohaammad ergaa dabarsaniiru.
Obbo Galaasaa Dilboo
Dhibdee nu gidduutti dhalate, gooliin amma dhalate akka dafee dhaabbatu ibsa kennuuf dhufnee jedhan Obbo Galaasaa Dilboo.
''Mufii qabduu agarsiifteetta, gatii kaffalteetta kun gahuu qaba nagana qe'ee keetti deebi'uu qabda.''
Yeroon sabaan walittti nu buusan darbeera jedhan. Miidhaa diduu waan jiru jedhanii, walii keenya gidduutti diinummaan dhalatee waan harkaa qabnu nu harkaa dhahanii gara isa duritti nu deebisuu fedhan jiraachuu beekuu qabnaa jedhan.
Ibsi Obbo Shimallisa Abdiisaa abdii waan nutti horeef nagaa deebisuuf jireenya idileetti akka deebinu ta'uuf nagaana ummattoota waliin jiraannuufi biyya keenyaaf haa ta'uu jedhuun dhaaman.
Obbo Daawud Ibsaa
Obbo Daawud Ibsaa ammoo bara 1914 Waraana Addunyaa tokkooffaa sababa itti jalqabe aggaammii Obbo Jawaar irratti gaggeeffame kana waliin akka walfakkaatu yaadatanii, aggaammiin ture sunis rakkiinoonnii heddun ummata Oromoorra gaahaa jiru jiraachuu akka ta'e ni beeknaa jedhan.
Furmaatni dhibdee kanaa gaaffii ummataa deebisuu, hidhamtoota hiiikuudhaa jedhan.
Sochiin ummatni gaggeessu ammoo nama nagaa kan hin tuqne, saboota biraa kan hin tuqneefi amantaa irrattii kan hin xiyyeefanne ta'uu akka qabu gaafatan.
Obbo Mulaatuu Gammachuu
Waan kana dura Oromoorra gahaa turetu irra gahee kan jedhan ammoo nama siyaasaa Obbo Mulaatuu Gammachuuti.
Yeroo ammaa kana kan geenye maanguddoo waggaa 85 fi daa'immanii dhabneerraa har'aas ijoolleen akka raafuu dhumaa jirtii jedhan.
Wanti kun akka itti hin fufne, tokkummaan akka dhaabatu gaafataniiru. Salphina guddaatu nurra gahee jedhan.
Nama keenyaan nu cabsaa jiru. Seenaa keessattis akkasuma turee jedhaniiru. Isuma duriitu deebi'ee hojiirra oolaa jiraa jedhan.
Mootummaanis mariin rakkoo furuu qabaa. Waliin teenyee dubbii furuu malee waraanaan akka hin milkoofne beekee gad taa'ee rakkoo Oromoo hiikuu qabaa jedhan.
Walhidhuufi wal ajjeesuun dubbiin hin furamuu jedhan.
Miseensonni waraana biyyaa saba keessanirratti harka keessan hin kaasiinaa, hin ajjeesinaa jechuun dhaaman.
Abbaa Nagaa Jaarraa
Abbaa Nagaa Jaarraa ammo nama lubbuu dhabeef gadda isaanii ibsanii, haqa falmachuun gootumaadha jedhan.
Waan amma dhalate kana ammoo dhaabuun barbaachisaadha jedhan. Warren nu diiguu, nu saamuu barbaadan hubattanii qaamni hundi waan kana dhaabuun baraachisaadha jedhan.
Mootummaan Oromoo Itoophiyaa bulchaa yeroo jirutti Oromiyaa keessatti ajjeechaan raawwachuun sirrii mitii jedhan.
Mootummaan rakkoo kana qawween osoo hin taane dhugaan dhaabsisuu irra jiraata jedhan. Hanqna dhaabbilee Oromoo keessa jirutti qaawwa kana uumees jedhaniiru.
B/J Kamaal Galchuu
B/J Kamaal Galchuu Jijiiirama kana afaan guutuun jijjiirama jechuun na rakkisa jedhanii, jijjiirama kan jedhame kana Qeerroon aarsaa hedduun asiin gahee qaama amaanaa irra kaahateen ajjeefamuun garaa nama gubaa jedhan.
Agammiin tuffiidhaan nurratti raawwatame qaabsoon Qeerroon as gahe osoo fulla'ee bakka ka'eef gahee hin raawwatu turee jedhan.
Adaamaa yeroon dhufu namni dhumachaa jiraa jedhan. Kan Shaashamannees, Amboos rakkooo hammaataa jiru kaasanii, rakkoon kun sirrachuu qabaa jedhan.
Dogogorra mootummaan hojjeteen saboonni biraan tuffiin saba kanarratti ka'uuf saalfachaa hin jiruu jedhan. Kun sabab rakkoo saboota biroo ykn Oromoon osoo hin taane rakkoo mmoootummaatii jedhan.
Waan hunda baannee, obsinee deemuun tuffiifi dhumuuf sababa erga ta'ee walii bahuu dandeenyaa jedhan.
Gaaffiin keessan siirriidha, jijiiiramichi daandii gadhiisuun sirriidhaa obsuun garuu gowwummaa mitii jedhan.
Qaamoleen mootummaa karaa sirrii hin taane kanarra deemuuf murannoo qabaachuu agarsiiseera jedhaniiru.
Bifa amma adeemaa jiruun haallii yoo itti fufe kan miidhamu paartilee biyya bulchaa jiraniidhaa jedhan.
Ollaa gaarii ykn lammii biyya tokkoo taanee itti fufuuf wal kabajuun barbaachisaadha jedhan.
Amma kaanee mootummaarra fincila gaggeessuu hin feenuu yaaada dhiyeessaa jirraa jedhaniiru.
Taankiif waraannii aangoorra nama hin tursu amantaa uummataa malee jedhan.
''Qeerroon amma wareegama kafaltan dhaaba, daandii isaan irra akka deemnu fedhan irraa gabaabsuu qaba," jedhan.
"Akka inni hin yaadnetti yaaduu dhiiste jedhanii halkan namatti seenanii nama ajjeesisuun salphina. Mootummaa keessaadha ajjeechaa lubbuudhaaf ODP keessatti doorsifamaa jiru."
Oromoon mataa gadi qabatee, waan hunda sodaaf miti; mataa gadi qabachuun gowwummaas miti, jedhe B/J Kamaal.
Ibsa haala yeroorratti kennaniin abbootiin amantaas Qeerroofi Qarreen tasgabbaa'uun naannoo isaaniitti nageenyi akka deebiyuuf waamicha dhiyeessaniiru.
Ummanni bakka hundaatti dacha'ee bahee gaaffii sirnaafi kabajaa isaaf malu gaafatee qajeeltootti dhiyeeffataa jira. Aggaammii fokkisaa qaroo Oromoorratti taasifame sagalee tokkoon bahee isa dhaga'uuf ergaa dabarseera.
Hiriira mormii kana keessattis lubbuun darbeefi qabeenyi manca'e kan haalaan nama dhukkubsudha jedhan abbootiin amantaa kunneen.
Kanaaf, hayyalaallattoonni duruu tokkummaa Oromoon isaan rifachiisu carraa hiriira mormii kana fayyadamuun walitti bu'insa kallattii jijjiiruun kan amantaafi saboota gidduutti taasifamaa jiru fakkeessuuf bakka gara garaatti gurmaa'anii socho'aa waan jiraniif kana irratti damaqamuun barbaachisaadha jedhaniiru.
Kanaaf, amarraa qabanii ummanni Oromoo hiriira mormii itti jiran dhaabanii akka manatti deebiyaniif dhaamaniiru.


text:
Boordiin Filannoo Itoophiyaa Murtii Ammaan Dura Kora Sabaa ABO Ilaalchisee Kennee Ture Haaromsee Jira
Ibsa ABO Bitootessa 28 /2022
ABOn ibsa gaafa guyyaa 16/03/2022 baaseen bakka buutonni Boordii Filannoo Itoophiyaa mana jireenya Hayyu Duree ABO Jaal Daawud Ibsaa waggaa tokko oliif keessatti ugguramanii deemanitti argamuun akka daawwatan beeksisee ture. Haaluma kanaan murtiin waa’ee Kora Sabaa ABO fi dhimmoota kanaan wal qabatan ilaalchisee kennamee gaafa guyyaa 24/03/2022 ABO qaqqabee jira.
Akka kanaanis Boordiin Filannoo Itoophiyaa murtii kana “waldhabdee Gaggeessitoota ABO gidduutti ka’ee turee” jedhu fi kanaan wal qabatees ajaja manni murtii dhimmichaaf murtiin bulchiinsaa akka kennamuuf nu ajaje bu’uura godhachuudhaan akka kennan nu beeksisanii jiru. Haatahu malee ABOn dhimmuma kana ilaalchisee murtii wal fakkaataa Boordichi waggaa tokko dura kenne akka isa qaqqabee fi murtii kanas fudhachuu isaa mirkaneessee ture. Murtiin amma kennames dhimmoota xixiqqoo kan fooyyesse yoo ta’e iyyuu, murtiidhuma waggaa tokko dura nu qaqqabeedha.
ABOn waajjiraaleen isaa seeraan ala cufaman akka banamaniifi miseensota ABO fi miseensota Gumii Sabaa Dhaabichaa mana hidhaatti dararamaan jiran, akkasumas Hayyu Duree ABO Jaal Daawud Ibsaa mana jireenyaa isaanii keessatti ugguraman akka gadhiifamaniifi walaba ta’anii akka lammii tokkootti ga’eef dirqama isaan irraa eegamu akka ba’aniif waggaa tokkoo oliif deddeebi’ee Boordii Filannoo Itoophiyaa gaafachaa ture. Akkasumas komputaroota, moobaayila, sanadaalee fi konkolaatawwan dabalatee qabeenyi dhaabichaa humnota tikaa garee biyya bulchaa jiruun saamaman akka deebifamaniif ABOn deddeebi’ee gaafachaa ture
Haatahu malee, ABOn tarkaanfii haaraa boordichi fudhate dinqisiifachaa, murtiin kunis bifa iftoomina qabuun ABO waliin walitti dhiyeenyaan haasa’uudhaan hojiirra ni oola jennee abdanna. Tarkaanfiin yookaan ololli miidiyaa osoo waa’ee ABO fi Hayyu Duree ABO quba hin qabaatin akkanuman ABO fi Hayyu Duree dhaabichaa ilaalchisee oofamu fudhatama akka hin qabne dhaamuu barbaanna. Namni dhuunfaa yookaan dhaabni maqaa ABOtiin dubbachuu yookaan tarkaanfachuu barbaadu kamiyyuu ABO kara seeraan galmaa’ee jiruu fi Jaal Daawud Ibsaatiin durfamu irraa of qusachuu qaba. Miidiyaalee fi dhaabbileen tokko tokko addattu Mediyaaleen mootummaa ta’e jedhanii dhugaa qabatamaan jallisuudhaan olola sobaa dhugaa fakkaatu oofuun uummata dogoggorsuuf yaaluu fi inumaa dhimmicha
hammeessuu irraa akka of qusatan cimsinee akeekkachiisna. Dhaabbanni yookaan miidiyaan ABO waliin hojjechuu barbaadu kamiyyuu, caasaa fi sarara quunnamtii seera qabeessa ABOn diriirsee jiru fayyadamuudhaan ABO quunnamuu danda’a.
Boordiin Filannoo Itoophiyaa dhimma kana itti dhiyeenyaan hordofuudhaan, qooda fudhattoota dhimmi ilaallatu waliin ta’uudhaan murtii kana kara seera qabeessa ta’ee fi adeemsa seeraa hordofeen akka hojiirra oolchu ABOn irra deebi’ee yaadachiisa. Akkasumas hidhamtoonni siyaasaa, miseensonni fi gaggeessitoonni ABO mana hidhaatti dararamaa jiran akka hiikamaniifi akkasumas waajjiraaleen ABO cufaman akka banamaniif, dabalees yeroo ammaa miseensotaafi deggertoota ABO adamsanii hidhuun hammaatee waan jiruuf kunis akka dhaabbatuuf Boordiin Filannoo Itoophiyaa waan isa irraa eegamu akka raawwatu dhaammanna.
Dhumarrattis, Uummanni Oromoo, Lammiileen Oromiyaafi uummattoonni Itoophiyaa itti cichitanii haqaaf falmuudhaan hidhamtoonni siyaasaa Oromoo hidharraa akka gadhiifamaniifi ABOn akka dhaabaatti jabaatee akka dhaabatuuf tumsa gootaniif isin galateeffachuu barbaanna. Uummattoonni Itoophiyaa fi hawaasi idil-addunyaa rakkoo siyaasaa biyyattii mudatee jiru marii karaa nagaa qooda fudhattoota mara hirmaachise diriirsuudhaan bilisummaa fi dimokiraasiin Itoophiyaa keessatti akka lafa qabatuuf jabaattanii hojjechuu akka itti fuftan gaafanna.
Injifannoo Uummata Bal’aaf!
Adda Bilisummaa Oromoo
Bitootessa 28, 2022
Finfinne


text:
Taphni Olompiikii Duraan Ayyaana Amantii Ture
Addunyaan arraan tana waggaa afur afuriin dorgommii ispoortii garagaraa geggeessiti. Dorgommii kanarratti biyyoonni addunyaa hundi waan irratti hirmaataniif hawwii guddaan eeggama. Eega wal dorgommiin jalqabameen boodas miidiyaaleen addunyaa kumaatamaan lakkaawaman dorgommii kana ummata isaaniitiif tamsaasu. Walumaa galatti Olompiik wayta jedhamu namuu dorgommii ispoortii biyyoota garagaraa jiddutti godhamu jedhee yaada. Haa tahu malee Olompikiin wayta jalqabamu dorgommii ispooortii osoo hin taane, Ayyaana gooftaa Zewuus jedhamee jalqabame.
Ayyaani bara dhaloota Nabi Iisaa dura bara 776 biyya Giriik keessatti jalqabame kun, isaan biratti abbaa gooftota hundaa jedhamuun kan beekkamu Zewusiif ulfinna kennuuf jecha kabajama. Ayyaana kanarratti dhiira qofatu hirmaata. Dargaggoonni heddu biyya Giriik irraa walitti dhufanii dorgommiiwwan garagaraa agarsiisuudhaan ayyaana gooftaa isaanii ayyaaneeffatanii adda galu. Boodarra gorgommiin kun biyyoota birootiinis jaalatamuu eegallaan, ispoortii guutuu addunyaa hirmaachisutti jijjiirame.
Hirribaa fi bineensota
Bineensi Walrus jedhamu guyyaa 3fi walakkaa ol hirriba malee turuu danda’a. bineensi kun hirriiba heddus hin rafu. Xiyyeeffannaan isaa guddaan soorata barbaadachuufi diina jalaa baqachuudha. Kanaaf yeroo dheeraa hirriba dhiisee rizqii barbaaddata. Akka qorattoonni himanitti sa’aa 84 ykn guyyaa 3 fi walakkaa hirriiba malee turuu danda’a. Fardi nuti baadiyaa keessatti beeynus sa’aa muraasa qofa rafa. Akkuma beekamu fardi wayta rafu akka binoonsota biroo hin ciisu. Bakkuma dhaabbatutti sa’aa 2fi walakkaa qofa rafa. Sattawwaan dheerinaan bineensota hunda caalus sa’aa 2 qofa rafa. Arbi guddinaan hoosiftoota hunda caalu ammoo sa’aa 24 keessatti sa’aa 3-4 qofa rafa. Hoolaanis sa’aa dheeraa alala dhayaa dabarsiti, sa’aan isiin raftus sa’aa 4 hin caalu.
Qophii: Abuu Ibtisaam


text:
Fulbaana 16/2015(TOI) – Itoophiyaatti Dinagdee jijjirama qilleensaan hin daddaqne ijaaruu keessatti gahee guddaa kan qabu geejibaa humna ibsaan hojjetan babal’isuun xiyyeeffannoon hojjetama jiraachuu Ministirri Geejibaafi Lojistikii aadde Daagimaawit Mogos beeksisaan.
Yuunivarsiitii Bahaar Daaritti Institiiyutiin Tekinolojii marii humna elektirikii fayyadamuun “Tajaajila geejibaa nageenyi isaa eeggame jajjabeesuuf” mata duree jedhuun qopheesse geggeeffamee jira.
Aadde Daagimaawit Mogos marii kanarratti akka himanitti addunyaan sababa jijjirama qilleensaan rakkoo hedduuf saaxilamaa jiraachuu himaniiru.
Dameen geejibaafi Loojistikii hojiin isaa boba’aarratti kan bu’uureffame ta’uun sababa jijjirama qilleensaa fidan keessaa tokko ta’uu eeraniiru.
Biyyi keenyaas waggoota hedduuf damee kanarratti boba’aa irratti hirkattee turuusheerraan kan ka’e rakkoo sharafa biyya alaafi faalama qilleensaaf saaxilamuu himaniiru.
Rakkoo kana furuuf konkolaataa, Baaburaafi kanneen tajaajila geejibaa kennaan biroon humna ibsaa kan fayyadaman taasisuuf xiyyeeffannoon hojjetamaa jiraachuu himaniiru.
Haga ammaatti Daandiin Baaburaa magaalaa Finfinneefi Finfinnee – Jibutii humna ibsaa kan fayyadaman ta’uu eeraniiru.
Waggoota kurnan dhufanitti konkolaatoota humna ibsaan hojjetaniifi tajaajila geejibaa hawaasaaf laatan gara fayyadamtoota humna ibsaatti jijjiruuf sirni deeggaruufi jajjabeesuu diriirfamuu himaniiru.
Yuunivarsiitiin Bahaar Daar konkolaatota humna ibsaan hojjetan babbali’isuufi humna namaa damee kanarratti ogummaa qabu oomishuuf sagantaa barnootaa qopheessee hojjechaa jiraachuun kan jajjabeefamuufi deeggarsi barbaachisaan kan taasifamuuf ta’uu himaniiru.


text:
Umamaan Ummatnii Oromoo tokko ta’ee Uumamee,tokko ta’uun isaas ni beekamaa.Afaan isaa tokko,Seenan,Dudhaan,safuun,fudhaa fi heerrumnii,teessumnii lafaa Nannoo oromiyaa jedhemee fi Ittiin bulmaanii isaas sirnaa Gadaa ta’uun tokkoo isaa tassisaa.
Haa ta’uu malee dubiin dubii kassaa akkaa jedhamuu sanitti aniis waa malee kanaa hin kasnee,nagenyaas isiin gafachulee hin dagaanee akkam jirtuu ilman hadhaa tokkoo.
Hallii kamiyyuu yeroo irraa garaa yeroottii ni jijjiraamaa,bu’uraa baruun kiyyaas har’aa xiqqoo waan addaa ta’eef tarii barefaamaa koo keessaa dogogorraa Qubee ta’uu, ni danda’aa illaalchaa addaa qabatee ta’ee kan isiinlee kan arsuu yoo ta’ee duraan dursee naf ofkolchaa isiin jedhaa.
Baruun kanaa akkan baressuu hallii tokko tokko waan na dirqisiseef akkan baressuu dirqameeraa.
Yeeron kanaa jedhuu Addunyaa kan Yeroo amaa keessaa hubbanoo fi yaadaa walfaakkatuu jira.Uummanii Oromoo’s ta’ee Akkasumaan Qabsaa’otnii oromoo ilaalchaa walfaakkatuu qaba.ilaalchaa kuniis billissummaa keenyaa,mirgaa keenyaa faalmachuu dhaaf illaalchaa wal fakkataa akkaa qabnuu nu tassiseeraa.illaalchaa walfaakkatuu qaabaachuu imoo nu ijaarsa,qamaa tokkichaa,qalbii tokkichaa,akksumaas ejjaanno sabaa tokko akkaa qabnuu nu tassisaa.
Akkaumaa armaa olittii ibsuu dhaaf akkaa yalletii,qabsoon uummanii oromoo yomiyyuu Caalaa haala rakkissaa ta’ee keessaa akkaa jiruu waan ifaa ta’ee natii fakkataa.sababnii kuniis akkaumaa nutii hundii beknuttii wayyannen kanaa daraan nu gabromsuuf dhaaf caasaa isaanii kallatii afranuu dirirsaanii halkaan fi guyyaa irrattii hojachaa jiruu,
Haa ta’uu malee nutii hoo mal godhaa jiraa qabsoo keenyaaf gafiin jedhuu gafii Ummataa bal’aa oromoo natii fakkataa,of qorachuun immo qaaromiina dha.yaddaa garaa garaa jirachuun nu malaa garuu yaddaa garaa garaa kanaa bakkaa tokkottii cunfaanii hojiittii jijjiruun barbachiisaa dha,haa ta’uu yaddolee garaa garaa kanaa imoo maliif hojiitti jijjiiruu dadhabnee gafii isaa jedhuu kanaa of keessaa qabaa.
Akkaa illaalchaa kotii qabsoo keenyaa irrattii gufulee ta’anii kaan jiraataan kaan yeroo amaa
Qabxillee murassaa kasuu ni yalla:-
1,maqaa dhaaf qabsaa’uu
2,fayyadaa dhunfaa dhaaf bakkaa guddaa keenuu
3,namoonii tokkoo tokko oromoo ta’anii oromoo addaan basuu dhaaf gandaan,amantiin,godinnan,,,,,,fi kkf
4,fayyadaa Tokkummaa hubaatuu dhabuu,
5,hoggansaa Uummataa Oromoo Hoggaanuu dhabuu,
6,gootaa onnee qabuu dhabuu fi kkf,,,,,,,,,kaan hafee imoo isiinis nagargarraa.
Rakkolleen kuun hundii billisummaa keenyaa karaa barbachissuun hundaa akkaa hin dhufnee gufulee angafaa ta’anii jiruu.
Aniis akkaa dhaltuu shamarree oromoo tokkotii Gootoonii keenyaa kan duraanii kan akkaa Tadee biruu,G.Waqqoo Gutuu,Kan akkaa Nadhii Gamdaa silaa Debii’aanii dhaltaan jedheen yaddaa,dhiraa onnee issaanii qabaan dhabuun keenyaa xinno ishee na gadiisisaa.
Gootaa jechuun kaan hin sodanee,Onnattee,Onnefatee,gurmaa’ee,gurmeesee,falmee,falmesee,loolee loolchisee,waregaamee, Gootaa jedhamee maqaan isaa dhallotaa irraa garaa dhallotaa dabraa! Gootaa isaan bakkaa bu’uu Akkamitii dhabnaa? Gafii kanaa isiinif dhisee anii keessatuu nutii goottaa jedhanii kana of dhadesaaniif,,,,,,,,,,, qabsoon Uummataa oromoo addemsaa kanaan kan ittii fufuu yoo ta’ee hawiin keenyaa hundaa abbjuu ta’ee qofaa hafaa,kun akkaa hin tanee yoo barbanee Gootaa dhiraa dhiraa caaluu dhabuu hin qabnuu,Gootnii nu barbachissaa kan nu gurmessuu,kan nu ijjaruu,hirmatee kan nu hirmachisuu,abbjuu,qabsoo Uummataa oromoo gootaa dhugoomsuu qabchuun yeroo amaa kanaa kessaa murtessa dha.
Dachee keenyaa samameen,beelofnee,dhebonne,hidhamnee,rebamnee,ajjeefaamnee,Baqanee,faaffacaanee,sagalee keenyaa samameen jirachuu nuf haa ga’uu.kanaaf qeerroon biyyaa keessaa falmii isaan godhaan jiraan waan na bonssuu dha hatauu male rakkollee afaaniin dubbattanii dhumuu mitii haacucuaan irraa jiruu,nutiis ilmaan oromoo kan biyyaa anbaa keesaa jirruu kallatii dandaa’aamuun hundaa isaan cinaa kanaa daraan dhabachuu dhaan warregamaa barbachissuun hundaa kafuluu dhaaf of qophesun fi ejjaanno qabachuun dirqamaa ta’eraa. Sodaan anii qabuus qabsoo media (media campaign) ta’ee akkaa hin hafnee qofaa sodadha,lamii oromoonii hundii kallatii danda’amuun hundaa qabsoo keenyaa dhugomsuun gahee keenyaa bahuu dhaaf of amansiisuu dirqamaa lamii hundaa ta’uu qaba.
Hora bula galatomaa!
Naf Ofkolchaa!
Hub:- Uummataa bellaan rakkachaa kaan jirraniif waan dandenyuun hundaa gargaruu akkaa qabnuu asumman dhamdhaa lammituu lamiif dhaqabbaa!
#EthiopiaFamine
#BBCAfaanOromoo
#AfaanOromooForFederal
#SayNo2MasterPlan


text:
Talaalliin haaraan dhukkuba daranyoo sombaa argame
Talaalliin wal'aansa dhukkuba daranyoo sombaa haaraan argame.
Qorattoonni dawaa kana argatan talaallichi dhibee daranyoo sombaa yeroo dheeraaf akka namarraa ittisu ibsan.
Dhibeen kun addunyaarratti waggaa waggaan namoota miiliyoona 1.5 ajjeesa.
Dhibeen saffisaan tatamsa'u kun baakteeriyaadhaan dhufa.
Talaalliin amma kennamaa jiru, 'BCG jab' jedhamu dhibee kana ittisaa hin jiru.
Talaalliin haaraan kun yaaliidhaaf hojiirra oolee milkaa'ullee garuu iyyama seera qabeessa argachuuf waggoota itti fudhate.
Gareen qorattootaa addunyaa bakkeewwan garaagaraa irraa walitti dhufan talaallii haaraa kana argachuusaanii yaa'ii fayyummaa fayyummaa sombaa Kibba Indiyaa magaalaa Hyderbad keessatti gaggeeffamerratti ibsan.
Gareen kun talaallii kana pirootiinii baakteeriyaa irraa kan hojjetaa ta'uu dubbatan, dawaan kun dandeettii dhibee ofirraa ittisuu qaama namaa dabala.
Talaalliin kun hanga ammaatti Afriikaa Kibbaa, Keeniyaa fi Zaambiyaa keessatti namoota 3,500 irratti yaalameera jedhan qorattoonni.
Ogeessi Dhibee Daranyoo Sombaa David Lewinsohn BBCtti akka himetti talaalliin haaraan kun waan mara kan jijjiireedha.
Dr Lewinsohn talaallii haaraan kun iyyama seeraa argatee hojiirra ooluun dura namoota hedduu biyyoota addunyaa garaagaraa irratti yaalamuu qaba jedhan.
Bara 2018 keessaa namoonni miiliyoona 10 dhibee daranyoo sombaatiin qabamaniiru, yeroo dhihoo as lakkoofsi namoota dhibee kanaan qabamanii garuu adda hin baafamanin harka tokko sadaffaa baay'ina uummata addunyaa ta'a jedha Dhaabbati Fayyaa Addunyaa.
Namoonni baakteeriyaan dhibee daranyoo sombaa qaamasaanii keessa dhokatee jiru carraan dhibechaan miidhamuusaanii dhibbeentaa 5 hanga 10ti.
Dhibee daranyoo dawaa dandamatu yookiin kan dawaadhaan walbare fayyaa hawaasa addunyaaf yaaddoo guddaa ta'eera.
Biyyoonni Addunyaa saddeet iddoowwan dhibeen daranyoo sombaa itti mudatan keessaa harka lama sadaffaa qooddatu.
Isaanis: India (27%), China (9%), Indonesia (8%), the Philippines (6%), Pakistan (6%), Nigeria (4%), Bangladesh (4%) fi Afriikaa Kibbaa (3%).
Addunyaarratti Indiyaan dhibee daranyoo Sombaa qabaachuudhaan sadarkaa jalqabaarra jirti.
Waggaatti lammiileen Indiyaa 400,000 dhibee kanaan du'u.


text:
Ale (aanaa)
Aanaan Aallee aanaalee Godina Iluu Abbaa Boor 24 argaman keessaa isa tokko oggaa taatu, aanaan kun kan argamu "magaalaa guddoo" godinichaa kan taate Mattuu irra gara Kibbaatti. Aanaa kana kan daangessan Kaabaan aanaa Mattuu, Kibbaan aanaa Diiduu, Bahaan aanaa Beechoo, Dhihaan aanaa Haaluuti. Baayinni ummata aanichaa akka CSA bara 2007tti 64,251 yoo ta'u kana keessaa dhiirri 32,025, dubartoonni 32,226 dha. Baay'ina ummata kana keessa magaalaa kan jiraatan 9044 oggaa ta'an baadiyyaa keessa kan jiraatan 55,207 dha. Magaalli guddoon aanaa kanaa Goree oggaa ta'uu baay'inni ummata magaalaa kanaa akka ragaa bara 2005tti(CSA)12,708 yoo ta'u kana keessaa dhiirri 6125 dubartootni 6583 dha.
- ↑ "Oromia zone". oromiyaa.gov.et.
- ↑ "sirni hundeeffama Godina Baalee Bahaa". obnoromia.com (in oromo).


text:
Sagantaan Simannaa Jila Ulamaa’ota Biyya Alaa irraa dhufanii Magaalaa Adaamaatti geggeeffame
Jilli Ulamaa’ota biyya keenyaa Sheikh Bashiir Usmaaniin durfamu biyyoota gara garaa irraa walitti dhufuun dhiheenya gara biyyaa dhufuun isaanii ni yaadatama. Jilli kun hawaasa fi qaamolee mootummaa waliin jijjiirama amma biyyatti keessatti argame irratti marii kan godhaa jiru yoo tahu, Alhada har’aa ammoo hawaasni magaalaa Adaamaa Galma Abbaa Gadaatti jila kanaaf simannaa hoo’aa tahe godheefi jira.
Sagantaa simannaa kana irratti, Ulamaa’onni gurguddoon biyya keenyaa, abbootiin qabeenyaa, qondaaltonni mootummaa fi keeysummoonni iddoo gara garaa irraa dhufan argamanii jiru. Hawaasni muslimaa magaalaa Adaamaa fi naannwa isii lakkoofsaan guddaa tahes sagantaa kana irratti kan argame tahuun beekamee jira.


text:
Duraa ta’aan paartii biyya bulchuuf muummichi ministeeraa Itiyoophiyaa Haayilamaariyaam Dassaaleny xalayaa aangoo ittiin gad dhiisan dhiyeessanii torbanneen hanga tokko bood bakka bu’aan isaanii filatamuuf waan dhiyaate fakkaata.
Haa ta’u malee isa dhumaa isaanii kan ta’u wal ga’ii koree hoji raawwachiistuu IHADEG dura teessummaa dhaan hoogganaa jiru.
Wal ga’ii koree hoji raawwachiistuu kana ilaalchisee kan dubbatan itti gaafatamaan waajjira mana maree IHADEG obbo Shifarraa Shugguxee wal ga’iin mana maree xumura torban dhuftuu kan jalqabamu ta’uu ibsaniiru.
Koreen hoji raawwachiistuu dhaabichaa hojii koreewwan sadarkaa adda addaatti hundeessee gamaaggamuu dhaan gabaasa inni koree giddu galeessa IHADEGf dhiyeessu illee kan ilaalamu ta’uu tuqaniiru.
Jalqaba torban dhuftuu wal ga’ii kan jalqabu manni maree IHADEG immoo gabaasa sana erga gamaaggamee booda bakka duwwaa bulchiinsaa kan guutu ta’uu ibsaniiru.
Kanaaf dura ta’aan IHADEG fi muummichi ministeeraa inni itt aanu torban dhuftu kan beekamu ta’uu tuqaniiru.
Miseensa ARENA kan ta’an kana dura miseenso bulchiinsa ol aanaa IHADEG ta’uun tajaajilaniiru. Akka isaan jedhanitti dhaabonni miseensa ta’an arfanuu dura taa’aa itti aanuu fi muummicha ministeeraa biyyattii eenyuun ta’uu qaba isa jedhu walii galuuf kan yaalan wal ga’ii toban dhuftu geggeessamu dura murtaa’a jedhan. .
Egaa kan filatamu achuma mana maree keessatti kan jedhan obbo Gebruun keessumaa haala amma jiruun dursanii walii galteetu barbaachisa. Dhaabolii kana hameetu gidduu isaanii jira. Adda addummaan gidduu isaanii waan jiruuf utuu hin murtaa’in dursanii walii galuu qabu jedhan.
Waliin dubbatanii eenyuun akka filatan walii galanii seenu malee akka duraanii dhuunfaa isaaniin waan filatan hin qaban.
Sababiin isaas eenyutu geggeessaa ta’a inni jedhu yeroo ammaa falmisiisaa dha.
Duraan hoogganaan filatamu beekamaa dha. Amma walii galteen waan hin jirreef dura irratti walii galanii mana maree keessatti sagaleen kennama jedhaniiru.


text:
Jobirri uummata Oromoo ABO’n akka saffisaan kaatuuf qoochoof miilli isaa walii galuu barbaachisa!
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Muddee 16,2021Abdii fi gaachana uummata Oromoo kan ta’e, fuuldurattis naatoof mararteen saba keenya Oromoo ABO’n wayiita ammaa hadiida injifannoo irratti argama. Gudunfaa injifannoo isaa milkeessuuf, saba keenya Oromoo nagaaf nageenya isaa bakkatti deebisuuf qaamoleen ABO’f miilaaf qoochoo ta’anii, Joobira uummata Oromoo ABO utubuun asiin gahan har’as hariiroo dhangi’amaa waliin qaban sana jabeessanii itichuun furmaata fardii ammatti isa barbaachisudha. Akkuma olitti eeruu yaale Addi Bilisummaa Oromoo saba keenya Oromoof Joobira humna guddaaf umurii dheeraa qabudha. Joobirri kun Joobira ta’ee itti fufuuf miilli isaa fayyaa ta’ee jiraachuu qaba. Akkasuma fayyummaan qoochoo Joobira kanaas barbaachisaa akkaan feesisaa ta’uu hubachuun barbaachisaadha.
Qaamoleen ABO’f miila inni ittiin deemuuf, qoochoo inni ittiin balali’u ta’aa turan qaamota gurguddaa afurtu ture afurtus jira. Isaanis: qaama waraanaa (WBO), qaamota miidiyaa arrata dhaabichaa, qaamota siyaasaa dhaabichaa, fi qaamota dinagdee ABO ti. Qaamoleen kun utubaaf wiirtuu dhaabichaa, kuula dhaaba kanaaf qaroo dhaabichaa, addatti ammoo haamilee saba kenya Oromoo tiksuu fi saba keenya walitti fidanii tokkoomsuu irratti dhaaba Oromoon qabu ABO diinaaf firoota diinaa irraa tiksanii asiin gahuu irratti qooda fakkaataa hin qabne bahataniiru.
Kana yeroon jedhu kanneen ABO ta’anii dalagan caasaa arfan kana qofa jechuu kiyya miti. Caasaan dirqama jiraachuuf dhabamuu ABO murteessu isaan arfan olitti kaase ta’uu amannee fudhachuu akka qabnu ibsuu barbaadeeni.
Caasaan kunneen bakka jiraniif sarara qabatanii jiran irratti cimanii hojjechuun milkaa’ina qabsoo bilisummaa Oromoof isa murteessaaf dirqama barbaachisu ta’uu isaa hubachuun fardiidha.
Addi Bilisummaa Oromoo jiraachuun Oromoon jiraachuudha, ABO’n dagaguun boquun saba keenya Oromoo dagaaguudha, mirgi jiruuf jireenyaa mirgi amantaa fedhan waaqeessuu Oromoof akka ragaa’uuf murteesaaf inni olaanaan jiraachuu ABO ta’uu amanee eenyuyyuu fudhachuu qaba.
ABO’n humna waraana Oromooti. ABO’n humna siyaasaa Oromooti. ABO’n humna dingadee Oromoo akkasuma ABO’n humna miidiyaa Oromoo kan sarbama mirga namoomaa saba keenya irra gahu saaxiluuf daangaa sarbama mirgaa qaamolee idil addunyaa waliin itti adeemuu ta’uu amanee fudhachuun dirqama dhalootaati. Qaamoleen arfan adda Bilisummaa Oromoof miilaaf qoochoo isaati. Eenyutu miila, eenyutu qoochoodha jennee addaan baasuu yaaluunis qaamuma tokko lama taasisanii hiika itti kennuu waliin wal fakkaata. Martuu miilas qoochoos ta’ee ABO adeemsisee hadiida injifannoo, hadiida goolaba garbummaa irraan gahee akka jiru namuu amanee fudhachuu qaba.
ABO keessatti caasaa siyaasaa humna waraanaa isaa caalchisanii ilaaluun, humna miidiyaa ABO, humna dinagdee caalchisanii ilaaluun, walumaa gala jaarmiyaalee ABO jala jiran wal madaalchisuu yaaluun akeeka cubbamaaf akeeka wal’aalummaatti akka nu geessuu malu cimsinee hubachuun barbaachisaadha.
Fakkeenya mana galma diinaaf waajjira diinaa ta’ee tokkoo fudhannee haa ilaallu.
Qe’ee Oromoo bakka ta’e tokko keessatti manaaf galmi diinni Oromoo uummatuma keenya irraa kireeffatee keessatti hojii guyyaa gaggeessu jira. Manni sun “waajjira olaanaa humna tika biyyoolessaa” jechuun diinni itti gargaarama ha jennu.
Addi Bilisummaa Oromoo mana kana qorannaa jabaadhaan bira gaha. Kunis caasaan ABO 4 mana kana bira diinummaa dalaguu isaa bira gahan ha jennu. Caasaan ABO 4 galma diinaaf buufata diinaa kana bakka isaa waliin baranii, qabsoodhaan manicha bira gahan achumatti wal argan.
Isaani: caasaa Waraanaa (WBO), caasaa miidiyaa arrata dhaabichaa, caasaa dinagdee fi caasaa siyaasaati ha jennu. Bakka tokkoof guyyaa tokkotti dhimma mana sanaa osoo quba wal hin qabaatin caasaan arfanuu murtii dabarsan.
Wal quba qabaachuu dhabuudhaan, wal dubbisuu dhabuu irraa caasaaleen arfanuu murtii isaan fudhatan miidhaa qabaachuu mala. Wal quba qabiinsaan taanaan yeroo kamuu waan milkaa’aa akka dalagan hubachuun barbaachisaadha.
Egaa akkuman jedhe Caasaan WBO, manicha gubee barbadeessuu murteesse ha jennu. Caasaan miidiyaa ammoo oduu qindeessee uummata Oromoo biraan gahuuf murtii irra gahe. Murtiin caasaa dinagdee ABO ammoo manicha gurguree maallaqa argamsiisuu ture. Akkasuma caasaan siyaasaa ammoo waa’ee mana sanaa qorachuu, abbummaa isaa baruu, qabeenya diinni itti fayyadamu kana yoo akkamiin dhabamsiisuun danda’ame uummata Oromoo biraa ABO’n jaalala horata jedhee qorannoo jalqabe.
Akkuma carraa ta’ee guyyaa qaamoleen kun dhimma mana sanaa irratti murteessanii dabbalootaaf kanneen hojii sana goolaban bobbaasan guyyaa tokko ture. Humni waraanaa akkuma ajajametti mana galma diinaa sana dhaqee gubee barbadeesse. Akka manni sun gubateyyuu addaan osoo hin baafatin caasaan miidiyaa arrata dhaabichaa ammoo miidiyaaf tamsaase. Caasaan siyaasaa qorachuuf hawwaasichatti bobba’e. Caasaan dinagdee ammoo akkaataa qabeenya mana sana keessa jiru galii ABO’f oolchu irratti murteeffatee gaafasuma bobbaa taasisa.
Manni gubate sun kan uummata nagaa kireeffamee jiru malee kan mootummaa waan hin taaneef, gubachuu mana sanaa irratti uummati naannichaa mana uummata nagaa gubate jechuun mufannaa guddaa kaase. Miidiyaan arrata dhaabichaa ammoo manni diinaa sun eessatti akka argamuuf, maal irra akka jiru gabaasaa waan ooleef mana sana kan gube ABO ta’uu ragaa qabatamaa keessaa akka tokkootti yaada kennisiise. Miidiyaan manaaf galma diinaa, waajjira diinaa jedhee miidiyaan dura jaallatan haala kanaan gabaasuutti dabalataan uummati miidiyaa abdataa ture kana irraa akka abdii kutu taasise. Akkamiin waan nuti beeknu, waan nu biraa sobanii akkatti gabaasu, mana namni dafqee ijaarrate barbadeessuun maal jedhama kan jedhu lola guddaa uummataaf ABO gidduutti uume.
Caasaan siyaasaa akkuma dhimmicha qorachuu dhaqeen manichi abbummaan isaa kan uummataa nagaa Oromoo ta’uu dhaga’ee gubachuu mana saanas ergaan takkaa dhaga’e. Uummati mufannaa kaasuu mala jedhees naasuuf aarii keessa seene. Dhagaa as deebi’ee dhaaba isaa irratti darbatamuuf holola qindaa’ee ABO ittiin jibbisiisuu danda’u ulaa diinaaf banan jechuunis mufate. Kanaafis qaama mana sana gube balaaleffachuu murteesse. Osoo sana murteessee jiruu miidiyaan arrata dhaaba isaa dhimma kana gabaasaa akka jirummoo dhaga’e. Daranuu ammas aare. Mana sana gubuu WBO tiif ragaa akka ta’utti miidiyaan gabaasan. Maaf hojiin WBO jibbisiisu, kan ABO tti akka uummati mufatu godhu dalagama jedhees daran aare.
Caasaan dinagdee qabeenya diinaa sana maallaqatti jijjiiruu murteessee yoo achi gahu manichi gubachuu arga. Kanaanis hedduu aare. Qabeenya manni sun utuu gurguramee fiduu danda’u shallagee, qabeenyi sun caasaa ABO waraanas ta’u caasaa siyaasaa hangam jiraachisuu akka danda’u tilmaamee wanti guddaan akka isa darbe xinxalee mufata.
Haalli kun keessoo dhaabaatti mufannaa haala kanaan fiduu akka danda’u akka hubatamuufin fakkeenya olii kaase. Fakkeenya olii keessatti caasaan arfanuu hojii sirrii dirqamni qabsoof, dirqamni irbuu seenuu isaan irraa eegu bahatan.
Rakkoon eessa jiraree? Rakkoon wal dubbisuu dhabuu, wal quba qabaachuu dhabuu fi dursa irratti marii taasisuu dhabuu bira jira. Marii yeroon jedhu caasaan arfanuu waliin dubbachuu waliin hojjechuu dhabuun rakkoof kisaaraa kanaa olii illee fiduu akka danda’u hubachuu barbaachisa.
Kanaaf falli maaliree? Joobira uummata Oromoo kana fuulduratti tarkaanfachiisuuf miilli lamaan walii galuu, qoochoo lamaan wal dubbisuu barbaachisa. Waliin socho’uu wal mari’achuuf jaalalaanf naatoo walii qabaachuun akka barbaachisu hubachiisuu yaaleeni.
Injifannoon uummata Oromoof
Qalbeessaa Dhanga’aatiin
Mudde 16,2021


text:
Caamsaa 23/2014(TOI) – Ambaasaaddar Xaafaa Tulluu xalayaa muudama isaanii itti aanaa Pireezidaantii Biraaziil Antooniyoo Hamiltaan Maartinisif caamsaa 20/2014 sirna galma mootummaa Pilaneetootti qophaa’erra dhiheesuufisanii ragaan minsteera dhimma alaarra argame ni mu’isa.
Itti aanaa pireezidantii Biraazilis biyyi isaanii walitti dhufeenya waloo Itoophiyaa waliin qaban cimsuun kan barbaadan ta’uu himuun, ambaasaaddara Itoophiyaafis deeggarsa barbaachisu hundaa kan taasisaniif ta’uu himaniiru.
Ambaasaaddar Xaafaa Tulluu hojii birmadummaa biyyaa kabachiisuuf Mootummaan Itoophiyaa fudha ilaalchisuun ibsa bal’aa laataniifiru.
Walitti dhufeenya biyyoota lamaanii kan waggoota hedduu tureefi seena qabeessa ta’ee cimsuun akka barbaachisuus himaniiru.
Marii biyyaaleessa geggeessuuf komishiiniin hundaa’ufi bakkeewwan walitti bu’insi turetti hojii deebisanii dhaabuun hojjetamaa jirachuus itti aanaa Pireezidanitii Biraaziliif ibsa bal’aa taasusaanii himameera.


text:
Bara kana hojii hidhaa Laga Abbayaa irratti geggeessamu murteessaa tahuu muummichi-ministaraa Abiyyi Ahimad dubbatanii jiran. Hojiin hidhaa sanaa sadarkaan inni amma irra jiru gammachiisaa tahuus eeranii jiran.
Muummichi-ministaraa Abiyyi Ahimed, kan yeroo ammaa daawwannaa hojiif Itiyoophiyaa keessa jiran – prezidaantiin Ertiraa, Isaayyaas Afewarqii waliin har’a hojii Hidhaa Laga Abbayaa guddichaa fi hojii Hidhaa Kooyishaa yokaan Gibee afuraffaa daawwatanii jian.
Televiiziyoonni Itiyoophiyaa gabaasuu isaa eeruun Melleskaachew Ammahaa, Finfinnee irraa akka gabaasetti hidhaan laga Abbayaa bara kana keessa bishaan hamma baachuu danda’u irraa dachaa sadii dabalee baachuuf dandeettii qabaata jedhamee eegama.
Hoogganoonni lameen kaleessa fi har’a ganama, Itiyoophiyaa keessatti proojektiilee misoomaa adda addaa daawwatanii jiran. “Akka qaama daawwannaa proojektiilee misoomaatti, muummichi-ministaraa Abiyyii fi prezidaant Isaayyaas, Madda Annisaa Elektrikii, ka Gibee sadii daawwatan,” jechuun, duraan waajirri muummicha-ministaraa Itiyoophiyaa fuula Faasbuukii isaa baasee jira.


text:
Ani Sh. Mahamd Rashaad akka khiyyatti akkaan isa laalutti khaznnaa Ilmmii Diinii dunyya, khaznnaa funuuna gurgguddaa, Deeraa ogooma waa heddu hanggan hin qabnnee.
Library ulumaa’iin Rabbiin beekoomsaan badhaase beeytootin isa isaan beekamtte waan barnnoota Rabiin isaani hireef hangga dendeyan takka amaanaa irrati walitee yaboote dabarttee.
Kha san hunddi gayuuf dhabee waan duraan qaburraati dabalachuuf Rabbi zidnnii ilmmaa je’ee biyyoota meeqantam kheeyssa baraa barsisiisaa dabeerree kha umrrii isaa Diin Islaam bal’isusf gumaache.
Sanirraa dabrree falmmi haqaa ta ummata inni irraa dhalateetif qooda leencaa waar ABO jaare Mahamd Umar Qaadii Dr. Mahamad Adam, Dr. Mahamad Nuur. Dr. Umaan Qawwee, Abdullaahi Mahamd Adam Billi, Abdallaa Jadiid, Sh. Husseein Suraa, General Waaqo guutu Tuso, Colonel Hussein Bunee Daraaraa, Colonel Mahmudr Rubee, Colonel Umar Rubee, Abdushkur Sh. Ibraahim, faan wal maddii dhaabatee Alaabaa ABO ta Gararreen gurraatii gar jaleen diimttu walkkaan adi’ii buucaafii manccaa irra deeylla galchee karoorse.
Tuuttoo ulamaa’ii tuuttoo falmmatootaa hiryya xiqqaa guddaa Abbaa dubrraa darddaraa, saahiba khiyya, Ramadaan hussein kaliil, Ahmad Abdullahi Ali Muudee, Mahmood Sh. M. Bookhee, Pro. Usmaili Abdulle Adam (Rabishii) Sh. Mahamad Rashaad Khabii Abdullee, bahar ilmmi kha batala yokhaan saahila hin qabnne Rabbiin tokkichi ol hafe rahmata haa gudhuuf.


text:
Hawaasni Oromoo Biyya Kaanaadaa Magaalaa Kaalgaarii rakkoo biyya keessatti Ummata Oromoo mudate irratti mari’achuuf marii hawaasaa qopheessan.
Marii Sanbata borii taa’amu kana irratti tokkummaa Oromoo ormi diiguuf tattaafatu haala jabeessuun danda’amu irrattis kan mari’atamu tahuu Gaafatamaan Hawaasa Oromoo magaalaa Kaalgaarii Obbo Roobeeraa Ofga’aa himaniiru.
Marii geggeeffamu kana irratti dhimma Ummata keenya bifa garaagaraan haleellaan irratti raawwatamaa jiruu, birmannaa Ummata kanaaf taasifamuu qabuu fi akkaataa Tokkummaa Oromoo jabeessuun danda’amu irratti mari’anna jedhan Obbo Roobeeraa Ofga’aa.
Haalonni biyya keessatti Ummata keenya mudataa jiran yeroo hamaa fi ulfaataa keessa jiraachuu keenya mul’isa jedhu bakka bu’aan hawaasa Oromoo magaalaa Kaalgaarii kun.
Ummanni keenya nageenya isaatiif qaama wabii isaaf dhaabbatu dhabeera jedhu.
Ummata keenya haala jiruu ulfaataa keessatti haalota dabalataan isa mudataniin dararaa hamaa keessatti kufee jiruuf yeroon aantummaa keenya mul’ifnu ammadha jedhan.
Hawaasni diyaaspooraa gurmaa’ee gahee gama hojiilee Advokasii fi diinagdeen tumsuutiin isarraa jiru akka bahuufis gaafataniiru.
Dhimma Ummata Godinaalee Wallagga Bahaa fi Horro Guduruu Wallaggaatti Garee Milishaa Faannootiin duguugamaa fi buqqaafamaa jiruu irrattis yaada kan kennan Obbo Roobeeraan, gochi raawwatamaa jiru kan Oromoon marti irratti dammaquu qabu tahuu hubachiisuun, qaamni egereen hawaasichaa isa yaaddessu kamiyyuu sochii hawaasni naannoo yeroo ammaa of ittisuuf taasisaa jiru akka tumsuufis waamicha dhiheessaniiru.
Marii Sanbata borii geggeeffamu kana irratti Ummata haleellaa garee Milishaa Faannoof saaxilamee, qe’ee isaarraa buqqaafamuun dirreerra faca’ee jiru akkaataa dhaqqabuun danda’amu irrattis kan mari’atamu tahuun beekameera.


text:
Naannoo Benishaangul Gumuz Godina Matakka keessatti qaamolee mootummaan "Farreen Nagaa "jedhee waamu 284 ajjeefamuu Komaand Poostiin Godina Matakkal Ibsuu Sabaa-Himaan Bulchiinsa Naannoo Benishaangul Gumuz beeksisee jira.
Akka Sabaa-himaan kun Gama marsariitii hawaasaatin beeksisetti, namootni gocha Ajjeechaa fi buqqaatii lammiilee nagaa irratti hirmaataniiru jedhamanii shakkaman kuma tokkoo ol tahan qabamaniiru.
Gama biraan, Mootummaan Naannoo Amaaraa har’a Ibsabaaseen, Naannoo Benishaangul Gumuz keessatti balleessaa fi hamminni lammiilee nagaa irratti raawwatamaa jiru hamma baachuun danda’amuu irra darbee, sadarkaa dhumaa irra gaheera jedheera.
Gabaasa Naakoor Malkaa caqasaa


text:
Koongireesiin Federaalawaa Oromoo KFO'n warraanni gaggeeffamaa jiru kaaba Itoophiyaa qofatti otuu hin taane guutuu biyyaatti kallattii garaa garaa keessatti waan taheef mootummaan nageenyaaf dursa kennuu qaba lubbuu lammiilee fi qabeenya biyyattii badii irraa oolchuu tu irraa eegama, jechuun gaafatee jira.
Paartiin Warraaksa Diimokiraasii Amaahaaraa gama isaatiin tarkaanfii mootummaan fudhataa jiru kan deeggaruu ta'uu dubbata. Paartiin “Araanaa Tigraay”jedhamu immoo lolli amma mootummaa federaalaa fi humnoota Adda Bilisummaa Uummaa Tigiraay marsaa 3ffaa eegalan qaamni lamaanuu lammiilee biyyattiif dantaa akka hin qabne mul’isa jechuun qeeqa. Gabaasaa guutuu caqasaa.


text:
Caamsaa 11/2014 (TOI) – Kantiibaan bulchiinsa magaalaa Finfinnee aadde Adaanech Abeebeen sagantaa haaromsa manneen jireenyaa harka qalleeyyii kutaa magaalaa Qiirqoositti eegalchiisaniiru.
Aadde Adaanech kutaa magaalichaa naannoo Carqoositti manneen jireenyaa abbootii warraa 40 deebisanii ijaaruuf guyyaa har’aa ifatti eegalchiisaniiru.
Haalli lammiileen kunneen keessa turan mijataa kan hin turre ta’uu fi deeggartoota misoomaa barbaaduun haaromsuuf hojjetamuu aadde Adaanech saganticharratti ibsaniiru.
Warshaan biiraa Haaynikan hojii haaromsa manneenii kanneen hojjechuuf waadaa seeneera.


text:
#OromoProtests “Halaakaa oolus wadalli harree wareebessa niitii isaarraa hin dhoowwu” jedha mammaksi Oromoo
OPDOn kaleessa akka lammiif naatutti halaakaa oolte, har’a kunoo poolisii isiituu ari’anii Oromoo ajjeesaa, reebaafi hidhaa jiran.
Ambotti lammiin Oromoo akka saree gola hundatti haleelamaa jira.
Yunivarsitii Dirree Dhawaatti daa’imman doormii itti cufanii akka midhaan oogdiirraa tumaa bulan, Shaashamanetti hiriira poolisiin Oromiyaa hayyame federaalli haleelee bittineesse. Haramaayatti qonnaan bulaa keenya ooyruu isaa keessa deemanii adamsaa jiran. Leemmanitti abbaa warraa irraa hidhanii haadhaa intala gudeedaa bulu.
Oromoo kan baasu qabsoo isaa finiinsee ol’aantummaa Tigree cabsee bilisa of baasuudha. Kana ammoo akka gaaritti itti jira, jabaatee fiixa baasuutu isaaf mala.


text:
Filannoon Senetii fi Kongireesii Amerikaa ta baranaa odoo paartii Rippaabilikaan gammachiisaa paartii Democratii ammoo yaadessuu kunoo dhuftee guyyaaa filannoo geette. Paartiin Prezdaanti Obaamaa faa eegii biyya bulchuu jalqabdee ganna lammeessoo keessa jirti, taatullee akka dura yeroo filatamanii ijoollee fi dargaggoo irraa gargaarsa guddaa argachuutti hin jiran.Maalti maal tahe? Barattuun barmusaa siyaasaa Seenaa Jimjimoo illee Chicaagoo irraa kanuma jetti. Maaliif akka tahe illee ibsiti.
Paartii Rippaabilikaanii akka amma deemuutti jirutti mohannaan Senetii fi Kongireesii Amerikaa keessatti sagalee wayyabaa qabaata, tun bulchiinsa prezdaant Obaamaa hagam jijjiirti? ka jedhuuf ka deebii kennan xiinxalaayn siyaasaa Jawaar Mohaammad ammoo "tun mootummaa humna hin qamne uuma" jedha. MP3 tuquun guutmmaa isaa dhaggeeffadhaa.


text:
Caayaan Tokkommaa Baqattota Oromo Biyya Masrii Bitoteysa 24/2015 Kora Konfaranssii xiqqaa jiruu fi jirenya baqattota Oromo Kaayro gamaaggamu irratti misensota Caayaa waliin marii bal’aa godhanii jiru.
Egalliin sirna konfaranssi kanaa akkuma Aadaa Oromotti Eyba Manguddo Obbo Abdusalam , Abbaa Abdii fi Aksiir Nureen kan baname hoggaa tahu , Dura taa’aan Caayaa Tokkommaa Baqattota Oromo biyya Masrii Obbo Abdalla jamaal
haasawa banaminssa gidhanii jiru.
Erga Dura taa`aan Cayyaa Obbo Abdallaa jamaal Haasawa Banamiinssa sirnicha walgayii godhaniin bodatti Obbo Samiir Aammetiin Heerri Ittiin bulmaata Caayaa tokkommaa baqattota Oromo biyya Masrii dubbifamee kora xiqqaa misennsota Cayyaa kanaan .raggaasifamee jira.
Akkasuma koreen Caayaa tokkommaa baqattota Oromo Cairo haawasa bal’aa fula duratti ballama isaanii haaromsanii hawaasaaniis wal
baranii jiru.
Dirqama Huji fi Aango koree H/R/C/T/B/O/B/M
Gara hujii fi dirqama koreetiniis akka armaan gadii kanatti hawaasaaf ibsamee jira.
Obbo Abdallaa jamaal Dura taa’aa , Obbo Hassan Fakkaro itti Aanaa Obbo A/Gumii Barreysaa. Obbo Samiir Qabaa Diinggey.
Obbo Gammachiis Dhimma hawaasummaa fi Qunnamtii.
Obbo Hamzaan Isportii fi Aadaa. Obbo Abdallaa Aliyyi Barnota Dubartii fi Daa’immanii tahudhaan walofii gamtaan hojjatanii hawaasa Caayaa tokkommaa baqattota Oromo Cairo tajaajiluf wa’adaa galanii jiru.
Gara biraan hojjattonni Dhaabbata UNHCR fi Pistiik akkasuma Hojjattonni IOM , Kertaas fi Sanaandaro irraa walduraa dubaan fula ummata duratti dhimma kezii Oromo fi haalaa rakko baqataan Oromo keysatti argamaa jiru irraa hirmmaattota sirnichaaf ibsa bal’aa godhaniifi jiru.
Akkasuma koreen duraan Caayaa tokkommaa baqattota Oromo Cairo yero dheeraaf hogganaa turte Obbo Mohammed Arab Zen fi Obbo
Bayaan Abaadir Haasawa Gabaabaa Hirmmaattota Sirnichaaf godhanii jiru.
Maayyirratti Hogganonni Caayaa Obbo Abdalla , H/fakkaro fi Gumii akkasuma Gammachiis fi Samiir , Hamzaa fi Abdalla Aliyyi
Wal duraa dubaan haasawa dhageysanin ful duratti odeyfanno waljijjirrachaa wal duukaa hojjachuu akka qabanifi hirmmaattotaafiis milkii fi injifanno hawwaniifi jiru.
Gara kaaniin itti gaafatamaan jaarmaya hawaasa fi itti gaafatmaan Baandii Abdii Boru Obb Maammee fi Nasiibon wal dura dubaan haasawa gaggabaabaa hirmmattotaaf godhanii jiru .
Dhumarratti Abbaan waltajjii Obbo Bayaan Muktaar sirna walgayii akkuma sirna eybaatiin egalchisetti akka Eybaan xumuramtu godhuudhaan walgayii milkii fi injifanno bonsaan xumuree jira.


text:
Miseensotaa fi deggertoota ABO biyya Austraaliyaa keessa jiraannuuf du’aan boqochuun hayyuuu keenya J/Jaarraa Abbaa Gadaa gadda guddaa ta’uu ibsachaa
- Hogganoota fi bu’ureessitoota qabsoo bilisummaa Oromoo hangafoota keessaa tokko kan ta’e J/Jaarraa Abbaa Gadaa bu’ureeffamuu qabsoo bilisummaa Oromoo irraa eegalee boqonnaa tokko malee qabsoo ummata keenyaaf qooda guddaa kennaa waan turaniif;
- Bara lubbuun jirantti kaayyoo walabumaa fi bilisummaa Uummata Oromoof jiraanya isaanii guutuu waan of wareeganiif;
- Daddaaqama tokkon malee walabummaa Oromiyaa fi bilisummaa Ummata Oromoo irratti hogganummaa muldhisaa waan turaniif;
Walumaagalatti bu’ureeffamuu qabsoo bilisummaa Oromoo irraa eegalee qoodni isaan qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti bahatan himamee kan hin dhumnee fi dhalootaa dhalootatti seenaan kan diroo dabarsu wareegama qaqqaalii sabaaf kaffaluu isaanii hubannoo keessa galchuun nuti miseensonnii fi degertooti ABO biyya Australia jiraannu akeeka hayyuun keenya Jaarraa Abbaa Gadaa calqaba manaa itti bahaanii wareegama gurguddaa itti kafalan daddaaqama tokko malee bakkaan gahuuf ejjennoo fudhacuu keenya uummata Oromoo fi firoottan Oromoo beekisaa; Ummanni Oromoo martinuu kayyoo walabummaa fi bilisummaa hayyuun keenya kun manaa itti bahe bakkaan gahuuf harka walqabannee akka kaanu waamicha keenya dabarsina.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Qabsaayaan ni kufa; qabsoon itti fufa!
Koree hojii Qindeessituu ABO Kutaa Australia;
Bitootessa 08, 2013


text:
Keniyaa fi Somaaliyaan galaana Hindii kan ilaaleen abbaa qabeenyummaa lafaa irratti wal falmaa jiru.Keniyaan waraana ishee gara naannoo falmii kaasiseetti erguuf sodaachisaa yeroo jirtu kanatti paarlaamaan Somaaliyaa immo barbaachisummaa waraana erganii tarkaanfii Keniyaa dhaabsisuu barbaadaa jira.
Prezidaantiin Keniyaa Uhuuruu Keenyaattaa waraana gara galaana Hindiitti akka erganiif paarlaamaan gaafatee jira.Somaaliyaanis waraana ofii akka ergitu fi Keniyaa dura akka dhaabattu beeksiifte.
Manni murtii haqaa kan tokkummaa mootummotaa falmii kana yakka ilaalchaan akka furamuuf eega murteessee ji’a tokko ituu hin guutiin sodaachisii Keniyaa ken dhaga’ame.
Maraafuu Fulbaana 2 bara 2019 fullee keenyaa ilaaluuf jira. Golli naga eegumsaa fi Gamtaan Afrikaas dhimmi kana itti dhiyeenyaan hordofaa jiru.
Gabaasa guutuu caqasaa


text:
Uumaa waa maraa, gurraacha garaa garbaa, tokkicha maqaa dhiibbaa maqaa waaqayyoon nagaankoo hundumaa dursee si haa gahu. Nageenyi koo inni garaakoo irraa madde, kan onneekoo irraa burqe, gaarreen qaxxaamuree, laggeen ce'ee xalayaan yaadaafi yaaddoo hammatte tun haadha too Harmeedhaaf. Harmee... akkam nagaa naaf jirta? Ni tirattaa? Ni jabaattaa? Fayyaan kee sun akkam sitti jira? Naaf … Continue reading Ajaa’iba Finfinnee, Harmeedhaaf
Month: August 2019
0-8 Dabballee Barataa(qananii) Guduruu 8-16 Ittimakoo (G.Duraa) Barataa ykn Tika(loon) Ulee Qal'oo 16-24 Foollee (G.Lammataa) Sigabaa biyyaa baasa Hofaafii ulee 24-32 Kuusaa (qondaala) Biyya tiksa Eeboo 32-40 Raabaa (doorii) (jiruu qabeenya hora) Ulee 40-48 Gadaa (Luba) Biyya Bulcha Dhugoo 48-56 Luba (yuuba) 1ffaa Gorsuu, araarsuu Dhugoo 56-64 Luba (yuuba) 2ffaa Gorsuu, araarsuu Dhugoo 64-72 Luba … Continue reading Umurii Maqaa Sadarkaa Gadaa
Kan akka ''Harriet Tubman'' jireenyaa maatii isaani fi haala hunda moo'atan! Hir'inaafi hiyyuma mataa isa cabseef kan hin jilbeenfanne,halkaniifi guyyyaa jireenya qabsoo abbaafi haatisaa keessa ce'anii as ga'an homaattuu kan hinlakkoofne sarbeessaan ilma maatii qotee bulaati. Gidiraa ijoollummaan mataa isa cabsaa ture hunda har'a isaaf mudannoo godaannisaa hindagatamnedha.sammuusaan kanatti qabamee mul'ata fuulduraa kan akka abiddaa … Continue reading Albuuda Qabsoon Boodaa
“Galma tokko ga'uuf Kutannoo fi murtoon barbaachisaa dha” Abirahaam Linkooliin Yaalii isaa addaan hin kunne. Abirhaam Liinkooliin, ilma qotee-bulaati. Bakka Hodjeenvillee keentuukii jedhamutti Guraandhala 12,1809 dhalate. Maatiin isaa kan hin baranne yoo ta'an illee inni waggaa tokkoof mana barumsaa galee barachuun jaalala dubbisuu dagaagfateera. Bitootessa, 1830 maatiin Liinkooliin gara Ilinooyisitti jijjiiraman. Qabsoo Jireenyaa Mo'achuuf... Sababa … Continue reading Senaa Abirhaam Linkoolin
Jireenya Qotee bula Tura Tashitee “Ani abba ijoollee 8 ti; shamarran sadii fi dhiira 5. Haadha manaa waliin nama 10. Yeroo sirna Dargii keesssa gara barumsa mootummaatiin diqqoo/xinnoo baradheera. Haati mana kiyyas barattee jirti.” Waan armaan olii kan nuuf ibse Turaa Tashitee jedhama. Qoteebulaa dhalaata Godina Arsi Lixaa, Aanaa Kofalee, Ganda Gormichoo ti. Waa’ee fooyya’uu jiruu … Continue reading Qotee bultootni tooftaa gabaa argachuu baran
Guyyaa tokko jaarsi tokko mucaa saawwan tiksu wayiittii dhufee “ Mucaa kiyya kan eenyuuti ati?” jedhee gaaffate. Mucaan immoo “ Ani abbaa hin qabu” jedheen. Jaarsichi maal ta’e jedheen, Mucichiis in du’e jedhee deebiseef. Jaarsichiis, “ Maali ilma koo abba keetu du’e malee gurraa isaatu du’ee? Jedhee gaaffate. Mucichis, jaarsana narraa deemi, gurra kana beeknee … Continue reading Baacoo
Aadaa Oromoo keessttii geersrsi gosa afoola ta’ee yeroo adda adda tti saba keenya birattii beekkamaa fi jaallatamaadha. Hawaasni keenya miira isaa kan ittin kan itti ibsachaa turee fi ibsachaa jiru dha. Mirrii kennuun gammaachuu, gaddaa, goorummaa fi kunnen birooti. Geerarsa yeroo bayyee kun fayyadamnuuf gootummaa farsuu fi onnee horchiisuuf yemmuu ta’u, dur irraa kaasee hawaasni … Continue reading Geerarsa
Laga Awaash Laga Gibe Laga Baroo Laga Didessaa Laga Wabii Shabalee Laga Calalaq Laga Dabus Laga Muger Laga Omoo Laga Aqaaqii Fi kanneen biroo lakkofne fixuu hin dandeenye heddu jiru. Kennaa uumaman badhaatuu kan taate dacheen Oromiyaa kenna ishee kunnunsuu fi haalan itti fayyadamanuun dhalootaf dabarsuun barbaachisaa dha. Maddi:- Internetii irraa,


text:
Monthly Archives: July 2018
SQ-Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo Qophii Adoolessa 31,2018.
Aside
Nutis Biyya Qabna!! Oromoon MN Eenyummaa fi Kaayyoo Isaanii Akkasitti Ibsatan.
Aside
Kora Gamtaa ABO Amerikaa Kaabaa Adoolessa 24 – 27, 2018.
Aside
Kora Gamtaa ABO Amerikaa Kaabaa Adoolessa 24 – 27, 2018.
Murti ejjannoo fi kutannoolee
Nuti miseensonni Adda Bilisummaa Oromoo biyya USA fi Kanada keessatti argamnu Kora Gamtaa ABO kan bara 2018 irratti hirmaatne dhimmoota siyaasa, jarmiya dinagdee fi haala waligalaa yero ammaa belbeltuu taate irratti maree ballaa fi dheera erga godhanneen booda milkaa’ina Qabsoo Bilisummaa Oromoo ABOn durfammu shaffisiisuuf murtii ejjennoo fi kutannoolee asiin gaditti tarreeffaman dabarfanne.
- Bilisummaa Ummata Oromoo dhugoomsuuf karaa siyaasaa, diplomasi fi waranaa ABOn geggeeffama as ga’e hanga xumuratti itti fufsiisuuf deggersa barbaachisu hunda dacha dachaan gummaachuuf murteeffanne.
- Addi Bilisummaa Oromoo rakkoo siyaasaa motummaa Itophiya waliin qabu karaa nagaa furuuf tattaaffi inni itti jiru akka milkaa’uuf deggersa guutu kennuufiif murteeffanne.
- Warraanni Bilisummaa Oromoo, WBOn, wabii qabsoo bilisummaa Oromoo ta’uun yeroo kamuu caala yeroo dhugooma jirutti deggersa bifa hundaan barbaachisu shaffissaan dhiheessuuf murteeffanne. Continue reading
Oromoon maal keessa jirra? Maaltu nutti dhufuuf jedhaa?
Aside
Qalbeessaa Dhangi’aan
Adooleessa 30,2018
Finfinnee Oromiyaa
(Hubachiisa: Barruu kana Ilma Oromoo maraf naa ergaa! Share gochuun, karaa keessaa message inbox waliif ergaa! OPDO n illee akka dubbisan!)
Barruu kana barreessuuf wantoota ta’aa jirantu na kakaase. Barreeffamne kun yoo wal dhageenyeef qoricha barbaaduuf yoo akkuma kanaan itti fufnemmoo kan rakkoo nutti fidu ta’uuf durfamee dubbatameera jechuuf akka oolitti qophaa’e.
Seensa.
Qabsoon Oromoon gaggeessaa ture qaxxaamuramaa turuuf saamamaa turuusaa eenyumtuu cimsee beeka. Qabsoon Oromoo kaleessa bara barnootni haala ammaan danatee hinjirretti hatamaa turee har’as hatamuuf akka jedhuuf gariin hatamuusaa himuu barbaanna. Qabsoon keenya hatuuf kan munyuuqaa jiru halagaa akkuma ta’e diinni Oromoo arcaatota baabura qabsoo Oromoo qabatee marroo dabalataa Oromoon akka hinkaaneetti cabsuuf adeemaa jira. Wayiita qabsoon Oromoo afaan boola’aarra jirtu ta’uu himaa yeroo kanatti ammoo dammaqiinsi uummata laaffataa jiraachuusaa asumaan dubbachuun barbaada. Continue reading


text:
Ibsa Hogganoota ABO Biyya Alaa
Addi Bilisummaa Oromoo(ABO)n erga duree fi kallacha qabsoo Oromoo ta’ee dantaa saba Oromoo fi saboota cunqurfamoof falmaa hadhooftuu gaggeessuu eegalee waggoota 40 ol lakkoofsisee jira. Baroota kana keessatti ummata Oromoo gabrummaa akkaan hadhaawaa keessaa baasee ifatti muldhisuu fi tarree saba adduunyaa galchuuf wareegama ulfaataa baasaa asiin gahe. Sabni Oromoo dhiittaa fi cunqursaa akka malee keessatti kan kufee ture falmuuf jacha qabsaawotii fi sabboontoti Oromoo ABO jalatti wal gurmeessuun qabsoo karaa hedduu gaggeessaa injifatnoo irraa jalaan ummata Oromoo ifatti baasaa fi jireenya sabaa mul’isaa dhufee asiin gahee jira.
Haala kana keessatti qabsoo Oromoo ABOn gaggeeffamu danquufis ta’e doomsanii karaatti hambisuuf jecha diinonni farra qabsoo Oromoo fi gabroomfattooti shira keessa ABO itti xaxuun dhaabicha diiguuf baroota dheeraa irratti hojjechaa asiin gahan. Lola ifatti kallattiin irratti gaggeefamu injifachuu fi eenyummaa Oromoo aduunyaa biratti dhageettii argate duubatti deebisuu yeroo dadhaban humna diinagdee, humna tikkaa fi waraana qabaniin bobba’anii loote seentota ABO keessatti ergachuu fi gariis kan dantaa sabaa irra dantaa dhoksaa keessaaf dhaabbate kaadhimachuun shiroota adda addaa xaxaa asiin gahanii jiru. Shiroota ABO diiguuf irratti xaxamee aggaammiin baroota adda addaa keessatti kan eegale yeroo ta’u,gantootnii fi ayyaan laallattooti dhaabicha diiganiis ta’u bakka lamatti baasanii harka diinaa galchuu yaalan hundi tokkoon isaaniituu kan milkaa’an hin jiran, gareenis ijaaramanii akka dhuunfaatti diinatti galanii duula ABO fi hoggana isaa irratti yoo banan iyyuu milkaayanii ABO diiguu hin dandeenye.
ABOn dhiigaa fi lafee qabsaawotaan ijaaramee dhugaa fi haqa ummata Oromoof kan qabsaa’u waan ta’eef, qabsaawotaa fi hogganoota jajjaboo of wareeganii ummata isaaniif dhaabbatan waan qabuuf, ABOn kaayyoo eenyummaa Oromoo irratti hundaaye hiddi isaa gadi jabaa waan ta’eef akka dhaaba kamiinuu waan gantuun gareen wal ijaartee salphaatti diigamu akka hin taane seenaan isaa dhufaa darbaa ni mul’isa. Yeroo ammaa kanaas shiroota TPLF/EPRDF irraa barataniin gareen PP fi harcaatuun sirna nafxanyaa leelliftu ABO fi Oromoo irratti shira xaxuun qabsoo ummata Oromoo irraa duubatti deebisuu fi filmaata biyyooleessaa kan 2021 irraa hanqisuuf ergamtoota ABO itti duulchisanii akka ABOn diigamee bakka lamatti bahe fakkeessuuf dabballooti PP dhiichisaa jiran argina. Haalli akkasii sirna dhablummaan heera dhaabaan alatti gareen dantaaf bitame wal ijaaree maqaa hoggana jijjiruu fi dhaabicha haaromsina jedhuun ammaan duraas marraa lama sadii dhaaba kana keessatti ta’ee marti isaaniituu diina harkatti kufanii hafan.
Gareen ammaas PP fi laliftoota sirna nafxanyaa duraaniin gaggeefaman kun hoggana dhaabaa namoota 45 keessaa kan namoota lakkooysaan Sadeeti (8) hin taaneetu waajjira ABO muumicha, Gullallee humna waraanaa, tikaa fi poolisaan dhuunfatanii hoggana dhaabaa haarawa filanne jedhanii dabballootni PPn labsan sirna dhablootaa fi gantoota qabsoo ta’uu isaanii guutummatti mirkaneessina. ABO dhiigaa fi lafee qabsaawota Oromoon waan ijaarameef hundeen isaa gadi fagoo waan ta’eef shirraa fi duulla kamuu kan itti dhufe qabsaawota fi hogganoota of irraa qolatanii ABO jiraachisaa qabsicha injifannoon geessan hundi dhaaba kan keessatti biqile. Shirri fedhehuu yeroo fedhetti ABO diiguu akka hin dandeenye dabballootaa PP fi laliftoota sirna nafxanyaaf dhaamna.
Walumaa galatti,haala kana hubachuun ummanni keenya, firoottan QBO fi qabsaawoonni hundi bakka jirtanitti wabii dhaaba keessanii ta’un haala kana dura dhaabbachuu keessaniif isin galateeffachaa, fuulduraafiis akeeka diinaa fi farreenii fashalsuuf tokkummaan dhaaba keessan ABO akka qaroo ija keessanitti tiikfattan dhaammanna.
Injifannoon Ummata Oromoof!
Miseensota Hogganoota ABO Biyya Alaa
Bitootessa 17,2021


text:
Poolisiin Sawudii intala gaaltama soqolee keeyyattee muuziyeemii nama heddun daawwatu keessa deemaa viidiyoo kaaftee interneetii irratti dabarsitu tokko qabdee hiite.
Akka oduu TV Al Ekhbariyaatti inaltii tun lafa namii itti gobbatee wa daawwatu hedduu heddun bahee daawwatuu fi seenaa hedduu qabaachuun beekamtu Ushaiqer keessa soqolee dachaafattee wayaa harkaa gabaabattu t-shirt diqqoo tokko ufi irra buufatte deemti.
Viidiyoo sunillee Snap chat irratti maqaa ‘Model Khulood’ jedhu irratti baafte.
Dhaabii YouTube faati achi irraa fudhatanii addunyaan achumaan wal irraa fuutee waliin geette.
Namii hagii tokko Sawudiitti nadheen akkana taatee mirga ufii deeffattu malee hin taatuuyyuu jedhaa.
Hagii tokko ammoo warri akkana yaahu kun ka ceeraa fi fokko dhabee aadaa Islaamaallee balleessu jedhaan.


text:
Loltoonni Itiyoophiyaa fi Somaaliyaa torban kana keessaa ka maadhee AL-SHABAAB jabduu turte magaalaa Baaydo'aa keessaa humnoota leellistootaa AL-SHABAAB baasuudhaan, magaalattii dhuunfatanii jiran.
Kanneen waraana Mootummaa Cehumsaa Somaaliyaa gargaaranii loluuf bobba’an humnoonni Itiyoophiyaa, magaalaa Baaydo'aa qabachuuf ennaa tarkaanfatan dura-dhaabbannaan karaa irratti isaan mudate baay’ee xiqqoo dha
Injifannoon Baaydo'aaA irratti argame magaalaa afaan Galaanaa harka AL-SHABAAB jirtuu fi ulaa inni qawwee fi maallaqa ittiin galfatu taate KISMAAYYOO qabachuufis karaa saaqa jedhama.
“Magaalaa Baaydo'aa qabachuun injifannoo guddaa dha.” ka jedhan xiinxalaan siyaasaa Gaanfa Afrikaa RASHIID ABDII garuu, hojiin dhumate jechuu akka hin ta’iin hubachiisu.
Amma harka Mootummaa Cehumsaa jala galuun ishee injifannoo guddaa dha, garuu rakkoon guddaan akkamitti bulchiinsa seera-qabeessaa amanamaa, kan uumata biratti fudhatamaa tahe Baaydo'aa keessatti uumuun danda’ama? ka jedhu. Akka ani yaadutti kun injifannoo humna waraanaatiin argame caalaa, dhimma barbaachisaa natti fakkaata jedhu RASHIID ABDII.
Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


text:
Matakkal: Oromootni afur (4) kanneen Jimaata darbe ajjeefaman hanga har'aatti awwaalcha dhorkamanii jiraachuu; Akkasumas, Konyaa Matakkal keessaa gandeen hedduun to'annoo WBO jala galanii jiraachuu
Lola babal'ifannaa daangaa Oromoo Karrayyuu irratti
Karrayyuu: Lolli babal'ifannaa daangaa Milishoota/Hidhattoota Naannoo Amaaraan Oromoo Karrayyuu irratti guyyoota lamaan kana baname itti-fufuun adeemsifamaa jiraachuu
Konyaa Arsii Lixaa, Magaalota adda addaa keessatti, alaabaan sirna Nafxanyaa, da'annoo ayyaana amantaan akka hin mirmirfamneef, Qeerroo Bilisummaa Oromoon iggitamuu


text:
Grażyna Stasińska
Observatoire de Paris, Faransaay
Giraaziinaan Faransaay keessatti maatii Poolaandi irraa dhalattee,yeroo dheeraaf Paaris keessa jiraachaa turte.Hayyuu Astiroofiiziksii fi miseensa Buufata Qorannoo Hawaa Paarisii ti. Gadi fageenyaan kan isheen qo’atte, waa’ee nebulaa fi gaalaaksotaa ti. Baay’inaan hayyoota Astiroofiiziksii Poolaandi, Meksiikoo,Biraazilii fi Ispeen waliin hojjechaa turtee, boodarra baay’ee michooman.Yeroo boqonnaa isheetti wantoota hedduu hojjetti:kanneen akka afaanota barachuu ykn nyaata kutaalee addunyaa maraa hojjechuu. Akkasumas kitaabota dubbisuu fi muuziqaa kutaalee addunyaa maraa dhaggeefachuu jaallatti. Abbaan warraa ishee hayyuu Astiroofiiziksii ti. Mucaa dubaraa tokko, akkawoo dhiiraa lama (mucaa, mucaa isaanii) fi adurreewwan sadii qabu.


text:
Waldaan Orthodox masrii keessaa haleelamee yoo xiqqaate namoonni 44 erga du’anii booda biyyattiin labsii yeroo hatattamaa baatilee sadii labsitee jirti.
Prezidaantiin biyyattii El sisin ibsa TV biyyattii irratti darbeen akka jedhanitti labsiin yeroo hatattamaa baatilee sadiif turu kun kan labsame tarkaanfissan seeraa fi heeraa erga ilaalamee booda jedhan.
Dho’iinsi inni jalqabaa magaalaa gama Kaaba Masrii Tanta bakka dho’iinsi guddaan sagada dilbata waldaa kirstiyaanaa St. George raasee namoota 27 galaafachuun 78 madeesse ta’uu TV biyyattii gabaasee jira. Dhuka’aan sun teessuma galma mana sagadaa guddicha jala awwaalamuu illee beeksisee jira.
Utuu xiqqoo hin turin haleellaa of wareegaa man asagadaa Orthodox Alexandria jiru St. Mark cinatti raawwateen immoo yoo xiqqaate namoonni 17 yoo du’an kanneen 41 ta’an ka biroon madaa’anii jiru.
Haleellaan sun kan raawwate abunichi kaatolika Roomaa Masrii daawwachuuf toranneen hangi tokko erga hafanii booda. Haleellaa sana balaaleffachuu dhaan gadda itti dhaga’ame ibsaniiru.
Haleellaa sanaaf garee IStu itti gaafatama fudhate.
Prezidaantiin US Donaald Traamp dilbata kaleessaa prezidaanti El Sisi dhaaf bilbiluu dhaan maatiiwwan firoottan isaanii duraa du’aniif gadda itti dhaga’ame ibsaniiru.


text:
Arsii Asallaatti dhiyoo tana keessummaa hedduutti walti dhufe.Barattootii godina Oromiyaa cufa keessaa dorgommii Shaampiyoona manneen barnoota sadarkaa lammeessoo Oromiyaatiif walti dhufanii ispoortii gosa torbaatiin dorgommuutti jiran.
Akka jecha obbo Addunyaa Barii biiroo Ispoortii fi Daragaggoo Oromiyaatti dorgommiin akkanaa akka dargaggootii amala midhaaffatanii araadaa fi waan akka akkaa irraa ufi eegan tolchuuf.
“Tana malee akka isaan qooqaa fi aadaa wal irraa baratan tolchuuf,”jedhu.
Walumattuu akka jecha obbo Addunyaatti nama haga 2000 tahutti naannolee gara garaatii dorgommii tanaaf dhufe. Tana malee dorgommiin akkanaa tun akka ispoortiin manneen barnootaatti yayyaba argattee guddattu tolchuuf akka obbo Addunyaatti.
Dargaggootii tun dorgommii tana guyyaa kudhaniif dorgomanii abbaan moohate badhaasa argata.


text:
Mootummaan Itoophiyaa Yakka Waraanaa Ummata Nagaa Irratti Raaw’achaa Jiruuf Gaafatama Seeraa Jalaa Hin bahu
(Ibsa ABO Ajjeechaa Moyaalee Irratti)
Ajjeechaan jumlaa Moyaalee (Moyaalee Massacre) guyyaa kaleessa (Bitootessa 10, 2018) Mootummaan Itoophiyaa kan murna bicuu TPLFiin hoogganamu loltoota isaa Ummata keenya nagaa irratti bobbaasuudhaan Kibba Oromiyaa Magaalaa Moyaalee keessatti geggeesse yakka waraanaa (War Crime) ol’aanaa dha. Odeessa hanga ammaatti adda baheen ajjeechaa jumlaa kanaan namootni nagaa (meesha-maleeyyiin) 10 kan irra hedduun isaanii dargaggoota tahan ajjeefamuu fi lakkoofsi hin beekamne (hedduun) madaawuun beekamee jira.
Qaamni mootummaan Itoophiyaa mirga ajjeechaa guutuu kenneefii maqaaf Itoophiyaa guutuu jechaa hojiidhaan Oromiyaa qofa irratti aangesse kan maqaa ‘Command Post’ jedhuun socho’ee Oromiyaa guutuu keessatti Ummata meesha-maleeyyii (Civilians) fixaa jiru ajjeechaa jumlaa Mooyaaleetti raaw’ate kana booda waa’ee ajjeechaa kanaa ibsa baasee ture. Ibsi Command Post Wayyaanee kun Mootummaan Itoophiyaa tarkaanfii waraanaa kan Addi Bilisummaa Oromoo Zoonii sana keessatti fudhachuu eegale of irraa ittisuuf jecha tarkaanfii kana kan fudhate tahuu isaa ibsee itti gaafatama seeraa jalaa miliquuf ammoo tarkaanfii suukanneessaa yakka waraanaa (War Crime) ol’aanaa tahe kana jecha “Dogoggora” jedhuun xiqqeessee bira dabruuf yaalee jira.
Bakki ajjeechaan jumlaa kun loltoota Wayyaaneetiin itti geggeeffame bosona yookaan naannoo Dahannoon Waraana Bilisummaa Oromoo itti shakkamu miti. Magaalaa Mooyaalee keessa guyyaa saafaa manneen jireenyaa fi manneen daldalaa namoota dhuunfaa irra deemuudhaan ture ajjeechaan kun dargaggoota Oromoo (Qeerroo Bilisummaa Oromoo) irratti qiyyaafatee diinummaa ol’aanaadhaan kan raaw’atame. Waan taheef Waraana Bilisummaa Oromoo of irraa loluu keessatti dogoggorree kana goone jechuudhaan kan Mootummaan Itoophiyaa himachuuf yaale gonkumaa fudhatama kan hin qabnee fi dhugaa irraa kan fagaate dha.
Inni kaleessa Moyaaleetti raaw’atame caalaatti suukanneessaa haa tahu malee Mootummaan Itoophiyaa erga maqaa Labsii Yeroo Muddamaa/State of Emergency jedhuun Ummata Oromoo fi Oromiyaa irratti labsii lolaa haaromsee jalqabee Naqamte, Dambi Doolloo, Ambo, Awwadaay, Gudar, Jimmaa fi walumaagala guutuu Oromiyaa keessatti Ummata nagaa (meesha-maleeyyii) badii tokko malee haala suukanneessaa taheen ajjeesuutti akka jiru marsaaleen sab-qunnamtii hawaasaa fi miidiyaaleen Addunyaa hedduun guyya-guyyaan gabaasaa jiru.
Ummatoota Impaayera Itoophiyaa hundaa biratti (keessattuu ammoo Ummata Oromoo biratti) guutummaatti kan tufame murni TPLF/EPRDF dirqii afaan qawweetiin Ummata kana irratti umrii aangoo isaa dheereffachuuf yakki waraanaa inni Oromiyaa keessatti dalagaa jiru kun hawaasa Addunyaa hundumaan balaaleffatamuu fi hatattamaan dhaabbachuu baannaan balaan ykn. gaaga’amni naannoo Gaanfa Afriikaa kanatti sababa kanaan mudachuuf deemu kan salphaatti keessaa bahamu tahuuf akka hin jirre Addi Bilisummaa Oromoo gadi jabeessee hawaasa Addunyaa hundaa hubachiisa.
Addi Bilisummaa Oromoo yakka waraanaa Mootummaa Itoophiyaatiin Ummata Oromoo irratti geggeeffamaa jiru ittisuuf fi xiqqeessuuf Ummaticha wajjin tahee wareegama feesisu hunda baasuudhaan akeekni qabsoo Ummatichaa (Gaaffiin Bilisummaa Saba Oromoo) akka deebisaa argatuuf fi sanaanis wal qabatee Bilisummaa fi nageenyi waaraan Ummatoota naannoo kanaa hundumaaf akka mirkanaawuuf qabsoo itti jiru finiinsuudhaan alatti filmaata biraa kan hin qabne tahuu hundumaaf mirkaneessa.
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaa ti !
Injifannoo Ummata Oromof !
Adda Bilisummaa Oromoo
Bitootessa 11, 2018