text:
Kilabii kubbaa miilaa Koolleejjii Poolisii Oromiyaa tapha liigii Oromiyaa ramaddii “F” Magaalaa Ciroo irratti gaggeeffame irratti taphaan lammaffaa bahuun Meedaaliyaa Meetii fi naamusaan geeba argataniif simannaa taasisuun taphattoota sochii caalmaa agarsiisaniif badhaasni onnachiiftun Daareektara ol'aanaa KPO G/Komishineraa Tolchaa Magarsaatin kennamee jira. Taphattoonnis geeba fi Meedaaliyaa argatan hooggana Koolleejjichaaf kennanii jiru.
Koolleejjin Poolisii Oromiyaa Yuunivarsiitii Saayinsii Fooreensikii Biyyoolessaa biyya Hindii waliin walii galtee michoomaa waliin hojjechuu mallatteesseera.
Haala baruufi barsiisuu ammayyeessuudhaan leenji’aan koollejji poolisii oromiyaa haala qabatamaa ta’een hubaachuudhaan adeemsa qorannoo yakkaa fi murtee haqaa kennisiisaa dhaqqabamaa fi si’aayinaan uummanni waan poolisii irraa bu’aa guddaa galmeessuuf kan gargaaru ta’uu Itt/A/ Komishineraa fi Hogganaan Damee qoraannaa yakkaa fi murtee haqaa kennisiisaa Komishinii Poolisii Oromiyaa Gargaara Komishineraa Girmaa Galaan Sirnicha irratti argamuun hubachiiisaniiru.
Daarikterri Ol’aanaan Koolleejji Poolisii Oromiyaa Gargaara Komishinera Tolchaa Magarsaa erga sirna mallattoo waliigaltee raawwatanii booda erga dabarsaniin Poolisiin Oromiyaa technology waliin adeemuun sirna haqa biyya keenyaa fooyyeessuu keessatti walittii dhufeenyi NFSU (National Forensic Science University) kun gahee ol’aana qaba jedhan.
Gara fuulduraattis Muuxannoo wal jijjiiruu, Leenjii gaggabaaba, Leenjii dheeraa yuunivarsiitichi nuuf kennuu waada nuuf galeera, kanaaf jabaannee carraa argame kanatti poolisin oromiyaa akka fayyadamuuf hojii nurraa eeggamuu hojjachuu qabna jechuun dhaamaniiru daarikterri ol’aanan Yuunivarsiitii NFSU (National Forensic Science University) kan ta’an Vice chaansilarii Dr.J.Myas walii galte kun gara fuulduraattis koolleejji poolisii oromiyaa gargaaruuf kan dandeessisu ta’u ibsuun roga hundaan deeggarsi NFSU (National Forensic Science University) taasisu cimee itti fufa jedhan.
Kolleejjii Poolisii Oromiyaa fi Abbaa Taayitaa Misooma fi Eegumsa Bosonaa Sanada Walii galtee (MOU) Waliin Hojjachuu Malllatteessan
Yakka qabeenya uumama biyya keenyaa irratti raawwatu ittisuuf dhaabbilee Mootummaa waliin Qindominaan Hojjachuun murteessa dha jedhan Daarekterri Ol’aana Kolleejjii Poolisii Oromiyaa Gar/Komishinaraa Tolchaa Magarsaa. kaayyoon Poolisii yakka ittisuu fi ol’aantummaa seera mirkaneessudha. Kanaaf walii galteen waliin hojjachuu Abbaa Taayita Eegumsaa fi Misooma Bosonaa fi Bineeldota Itiyoophiyaa Waliin taasifame kun yakka qabeenya uumamaa irrati gahuu karaa qindoomina qabuun ittisuuf ni gargaara jedhan.
Gara fuuldurattis sirna barnoota keenya keessatti waa’ee bineensa bosonaa, waa’ee yakkoota qabeenya uumamaa irratti raawwatamu bocuun leenjiin Poolisii keenyan ni kennama jedhan.
Daarekterri Ol’aana Abbaa Taayita Eegumsa fi Misooma Bineens Bosona Itiyoophiyaa obbo Kumarraa Waaqjijaraa akka jedhanitti Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa waliin qindoominaan hojjachuun leenjii yeroo tokkoof qofa osoo hin taane waggaa guutuu waliin hojjachuuf qajeelfamoota fi dambiilee eegumsa bineensa bosona hojii irra oolchuf kan nu gargarudha. Gara fuulduraattis Reenjarsoota keenya leenjisuu qofa osoo hin taane iddoo hojiitti hordoffiin barsiisuu Kolleejjiin akka godhan walii galteen ni gargaara jedhan.Gama biraatin sirna kana irratti kan argaman Daarektera ol’aana ILQSO fi miseensa boordii Kolleejjii Poolisii Oromiyaa obbo Tasfaayee Booressaa akka jedhanitti erga akka dhaabbataatti dhaabbatee kaasee hojiilee boonsa hojjachaa turuu isaa kaasun dhaabbata guddaa akka abbaa taayitaa eegumsa fi misooma bineensa bosonaa waliin uumun isaa yakka qabeenya uumamaa irratti raawwataman ittisuuf yoo yakki raawwatames qoratanii qaamota seeratti dhiyeessun hubannoo qabsiisu fi qamoota eegumsa bineensa bosonaa irratti bobba’anis leenjisuuf kan isa cimsu erga jedhani bood walii galticha akka hojitti jijjiirtan jechuun dhaamsa isaani dabarsan.
Birmadummaa Guutuun Boqonnaa Haaratti olka’iinsa Alaabaa Keenyaf
Kolleejjiin Poolisii Oromiyaatti guyyaa ayyaana Alaabaaa akka biyyaatti yeroo 14ffaaf kabajamu ilaalchisee Qodaaltota, miseensota fi barattoota Kolleejjichaatin sirna hoo’aa ta’een kabajame oolee jira.
Alaaban bakka bu’aa biyyaa ta’e agarsiistu yookin calaqqee walabummaa fi birmadummaa biyya tokkooti. Ibsitu mallattoo gootumatis. Biyyi tokko biyya jedhamtee kan beekamtu ummata Mootummaa, daangaa murtaa’ee fi walabummaa yoo qabaattedha. Kanaaf nutis mallattoo biyya kana dhaloota dhalootatti yeroo dabarsinu injifannoo dhan dabalaa akkasumas maalummaa Alaabaa keenyaa egeree boriitif yeroo dabarsinutti jaalala biyyaaf qabnu barsiisun jaalala biyyaa akka qabaatanitti guddisuun nurraa eegama jechuun Daarekterri Ol’aana Kolleejjii Poolisii Oromiyaa Gar/Komishinaraa Tolchaa Magarsaa dhaamani jiru
Baga Booqaa Birraa Bara 2014 tiin siniin gahe
Qondaaltotaa fi Miseensota Koolleejjii Poolisii Oromiyaa, Institiyuutii leenjii Oggummaa poolisii, waltajjii leenjii Poolisii Idilee,Waltajjii Leenjii Tooftaa loltummaa fi Waraanaa,Hojjetoota Siviilii hunda duraan dursee Baga Booruu Gannaa Nagaan Baatanii Booqaa Birraa Bara 2014 tiin Isin Gahe. Barri 2013 akka Koolleejjii Poolisii Oromiyaatti,Bara bu’aa bayii hedduu keessa dabarree dirqamoota gurguddoo Mootummaan nutti kenne karaa guutuu ta’een xumurree bu’aa Milkaa’aa fi cululuqaa itti galmeessisiisneedha.
Argannoon bu’aa cululuqaa kana keessatti Qondaaltonni, Barsiisonni fi Leenjistoonni akkasumas Miseensonni Koolleejjii Poolisii Oromiyaa fi Hojjettoonni Siviilii Tokkummaa, Jaalalaa, fi Qindoomina guddaadhaan walitti Itituun gahee mataa isaaniii osoo humna isaanii hin qusatin karoora koolleejjichi qabate galmaan gahuuf waan mirkaneessaniifi. Kanaaf Hawaasa Mooraa Koolleejjii Poolisii Oromiyaa Hunda Maqaa Kootii fi Maqaa Koolleejjii Poolisii Oromiyaatiin Bu’aa argame kanaaf Galatoomaa jechuun fedha.
Barri Haaraan 2014’n Kun,
- Bara Tokkummaa Fi Jaalalli keenya akka sibiilaatti jabaatee ergamoota gurguddoo Mootummaan nutti kenne kara bilchina qabuun bahuudhaf itti qophoofnu.
- Bara Qindoominni miseensotaa fi qondaaltota koolleejjii keenyaa walitti Ititee akka haphee walqabatee Hojii Boonsaaf itti qophoofnu
- Bara bu’aa cululuqaa Caalmaa galmeessuuf itti karoorfannu.
- Seenaa guddina hawaasaa irraa akka hubatamuu danda’utti sochii hariiroo hawaasaa naga-qabeessa gochuu fi amala namoota dhuunfaa sirreessuuf yeroo adda addaatti mootummaan seerota gara garaa baasee hojiirra oolchaa jiru,humna poolisii hubatee seericha hojiirra oolchu qarree (leenjisnee) baasuuf yeroo itti of qopheessinu,walumaa galatti,Bara Ejjennoon keenya lalisee hiddi isaa latee lafa qabatee, Dirqamoota Mootummaan nutti kenne kamiyyuu karaa caalmaa ta’een itti galmeessinu, Leenjii qulqullina qabu kennuun Naannoo keenya bira darbee sadarkaa biyyaatti humna filatamaa waamichi yoo taasifameef Injiffannoo caalmaa galmeessee Maqaa saba keenyaa waamsisu, Oomishuuf Of haa qopheessinu jechaa, Barri 2014 Kan Nagaa, Gammachuu, fi Jaalalaa kan waan hawwine hunda, galmaan itti geenyu hunda keessaniif Hawwaa, Irra deebi’uun miseensota koolleejjii poolisii Oromiyaa fi komiishinii poolisii Oromiyaatiin,Bariin Birraa kunHunda keenyaaf bara waan dandeenyuu fi karaa dandeenyu hundaan itti milkoofnu hunda keenyaaf yaa ta’u jechaa,Irra deebi’uun Baga Bara Haarawa 2014 Geessan siniin jedha.
Galatoomaa!
G/Komiishinaraa Tolchaa Magarsaa Yaadatee
Daareektara Ol’aanaa Koolleejjii Poolisii Oromiyaa
Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa humna Poolisii leenjisaa ture bakka hooggantoonni ol'aanoon argamanitti sirna hoo’aa ta’een eebbisiisee jira.
Kolleejjichi eebbifamtoota digirii marsaa 2ffaa fi qorannaa yakkaatiin immoo yeroo jalqabaatiif dippiloomadhaan eebbisiisuu isaa Daayireektarri ol'aanaa G/K/TOLCHAA MAGARSAA himaniiru. Itti aansuunis hojii nageenyaa murteessaa ta’e hojjechuu keessatti ga’een humna nageenyaa ol'aanaa ta’uu isaa hubachuun ol'aantummaa seeraa kabachiisuu irratti cimsanii hojjachaa jiraachuu ibsan. Yeroo ammaa kanatti yakkoota garagaraa yeroodhaa gara yerootti mudatu hir’isuuf karaa baratameen ittisuun rakkisaa waan ta’eef leenjii madaalawaa kennuun hundaa ol-barbaachisaa ta’uu Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa waan hubateef ogummaa garagaraa gonfachiisuun eebbisiisaa kan tureef kan jiru ta’uu G/K/TOLCHAA MAGARSAA dubbataniiru. Eebbifamtoonni digirii jalqabaa dhiiraa kudhaniif(10) dubara tokko(1) yoo ta’u qorannaa yakkaa diphiloomaadhaan immoo dhiira soddomii sagaliif(39) dubara tokko(1) , walumaagalatti leenjifamtoonni 51 ogummaa kanaan akka eebbifaman dubbataniiru. Kolleejjichi rakkoo gama nageenyatiin mudatan hambisudhaf gara fuulduraatti ogummaa garagaraatiin hanga digirii 2ffaatti ga’oomsee eebbisiisuuf hojjachaa jiraachuu isaa sirna eebbaa kanaa irratti ibsaniiruuHumna nageenyaa yeroo tokkoo qofa leenjisanii dhiisuun waan hin danda’amneef ogummaa rakkoo furuu danda’u irratti xiyyeeffachuun Kolleejjichi hojjachaa jira. eebbifamtoonni kunniinis ogummaa barataniin rakkoo nageenyaa fi ol'aantummaa seeraa kabachiisuu irratti ga’ee irraa eegamu akka ba’ataniif G/k/TOLCHAA MAGARSAA dubbataniiru.
Sirna eebba kanaa irrattis keessummaa kabajaa bulchiinsa mootummaa Naannoo Oromiyaatti hoogganaa mana hojii abbaa alangaa walii gala Oromiyaa fi itti aanaan walitti qabaa boordii Kolleejjichaa OBBO HUSEEN USMAAN ergaa dabarsaniin hirmaannaa dubartootaa cimsuun ittisa irra darbee yakki yeroo raawwatamu seektara haqaa waliin qindoomuun qorachuun murtee haqaa kennisiisuuf waadaa keessan eegdanii amanamummaan uummata tajaajiluu qabdu. Isin eebbifamtoonni guyyaa har’aa amanamummaa fi I/gaafatamummaa dachaan isinitti kenname kana akka baatan adaraa isiniin jechuun barbaada.
Sirna kana irrattis kan argaman Komishinii Poolisii Oromiyaatti Itt/A/KOMISHINARAA POOLISII IDILEE fi hooganaa dame qorannaa yakkaa fi murtee haqaa kennisiisaa G/komishinaraa GIRMAA GALAAN kenniinsa gulantaa erga kennanii booda jabaannee haqaan haqa uummata keenyaa barbaaduu qabna jedhan. Baratoota qabxii ol'aana galmeessisaaniifis sirni badhaasaa raawwatameera.
Kolleejjii Poolisii Oromiyaa Leenjii Dandeettii Raawwachiisummaa manneen Leenjii hunda dabalatee kennamaa ture Raawwatame jira.
Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa Dandeettii Raawwachiisummaa Qondaaltotaa fi miseensotaa cimsuuf Mata duree Gaggeessummaa( Leadership) fi naamusa Poolisii(Police ethics)Jedhu irrati Ogeessota Yuunivasiiti Arsii irraa dhufaniin kennamee jira. Sirna Leenjii kana hasawa baniinsa kan nuuf saaqan Daarekteera Ol'aanaa Kolleejjii Poolisii Oromiyaa G/Komishiner Tolchaa Magarsaa yeroo, yeroon qondaaltota fi miseensota dhaabbatichaa qaruun akka yeroo waalin of gahoomsan gochuuf gahee Ol'aanaa waan qabuuf Leenjii akka kanaa kun gara fuulduraas kan cimee itti fufuudha jedhan. Qondaaltonni fi miseensonni Kolleejjiichaas Leenjii akka kanaa Haala yeroo eeggatee nuuf kennamuun daran cimee itti fufuu qaba jechuun yaada isaani ibsaaniru.
Kolleejjii Poolisii Oromiyaa Mata Duree Leenjii Haala Yeroo Fi Gahee Poolisii Jedhu Irratti Mariin Gaggeesee.
Daarektera ol’aanaa Kolleejjii Poolisii Oromiyaa Gar/Komishineraa Tolchaa Magarsaa keessummoota baga nagaan dhuftan jechuun sagantaa baniinsa taasisuun Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa Yeroo kamiiyyuu caalaa Nageenya naannoo kabachiisuu irra darbee nageenyi biyya keenya akka galma ga’uuf Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa shoora Ol’aanaa taphataa jira jechuun ibsan.
Itti aansun Barreffama gabaabaa Utubaalee nageenya haala qabatamaa addunyaa fi gahee Poolisii jedhu Gar.Prof. Insp/ol Fiqaaduu Taaffasaatin dhiyaate irratti Pirezadaantii Yuuniversiitii ASTU Dr. Lammii Guutaa fi Bulchaa Bulchiinsa godina Shawaa Bahaa obbo Abbaabbuu Waaqoo barreeffama kana irratti Miseensota Kolleejjii Poolisii Oromiyaa waliin marii bal’aa taasisanii jiru
Gama biraatin immoo Guyyaan har’aa guyyaa addaa ta’ee galma’ee jira. Kunis dhaadannoo harka tokkoon nageenya keenyaa eegachaa harka tokkoon immoo misooma biyya keenyaa ni deeggarra jedhuun bittaan Boondii Marsaa 3ffaa Qarshi 2,164,034 ( Miliyoona lamaa fi kuma dhibba tokkoo fi kuma jaatamii afurii fi soddomii afur) Qondaaltota, miseensota fi hojjeetotaa siivili kolleejjii poolisii oromiyaatin bitamee jira. Daarektari Ol’aana Kolleejji Poolisii Oromiyaas ergaa dabarsaniin Miseensi keenya yeroo kamiiyyuu caalaa yeroo aammaa kanatti gaachana saba isaa ta’ee nageenya naannoo isaatif kan dhaabbataa jiruu dha. Haa ta’uu malee yeroo ammaa kana jala bultii filannoo biyyooleessaa marsaa 6ffaa akka biyyaa keenyatti geggeeffamuuf qophiin xumurametti Bittaa boondii Hidha laga Abbaayaa tiif bituun keessan guyyaa biroo irraa kan adda isa taasisuudha jedhan.
Daarekterri ol’aanaa instiyuutii leenjii qaamolee haqaa fi qorannaa seera Oromiyaa fi miseensa boordii Kolleejjii Poolisii Oromiyaa Obbo Tasfaayee Booressaa gaheen Pooliisii akkuma biyyaa tokkoof ol’aana ta’ee mariin kunis murteessa fi gara fulduraattis cime itti fufuun hojiittii hiikamuu qaba jedhan. Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa hojii nageenya cinaatti hidha laga Abbaayaaf bittaa boondii gochuun keessan hojii nama boonsuu fi akka biyaatti fakkeenyummaa gaarii qabuudha jedhan.
Dhuma irrattis Daarekterri ol’aana Kolleejjii Poolisii Oromiyaa raagaa boondii kana waajjira hidha haaromsa laga Abbaayaa damee Oromiyaa tif Aaddee Qonjiiti Baqqalaatti kennamee jira.
Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa gabaasa raawwi kurmaana 3ffaa fi karoora tarsiimoo’aa wagga 10nii boordif dhiyeessun irratti mar’atanii jiru. Raawwin Kolleejjichaas kan nama boonsu ta’uu isaa Itt/A/walitti qabaa Boordii Kolleejjii Poolisii Oromiyaa fi Abbaa alangaa walii gala Oromiyaa Obboo Huseen Usmaan hubachiisun Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa dirqamaa fi imaana ummataa Oromoo fi Mootummaa Naannichatin itti kenname karoora guutuu ta’een bahachuuf barumsaa fi leenjii qulqullina qabu kennuun humna nageenya wabii ummata Oromoo ta’e daran oomishuu qaba jedhan. Waltajjii kana irratti kan argaman Kom/Jeneraala Poolisii Oromiyaa Araarsaa Mardaasaa Kolleejjii Poolisii Oromiyaa sadarkaa isaa guddisuuf yeroo kamiiyyuu caalaa komishiniin Poolisii oromiyaa deeggarsa isaa irraa barbaadamu kan godhu ta’uu isaani ibsanii jiru.
Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa Dhaabbattoota Afur Wajjiin Sanada Waliigaltee Michooma Waliin Hojjechuu Mallatteessee
Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa Sanada Waliigaltee (MOU) Institiiyuuti Leenjii qaamolee haqaa fi qorannaa seera Oromiyaa, Yuunivarsiiti Naannoo Oromiyaa, Qajeelcha Poolisii Godina shawaa Bahaa fi Qajeelcha Poolisii Magaalaa Adaamaa waliin Sanada Waliigaltee waliin hojjechuu waliif mallatteesani jiru.
Sirna kana irratti Daarektara Ol'aana kolleejjii Poolisii Oromiyaa kan ta’an Ga/komishineraa Tolchaa Magarsaa Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa yeroodha yerootti humna dandeetti raawwachisummaa isaa guddisuuf dhaabbilee garaagara waliin hojjechuun murteessadha. Jechuun dhaabbattoota kana waliin sanada waadaa waliin hojjechuu waliif mallatteessaniruu. Yeroo ammaa kana biyyi tokko akka guddattu kan taasisu keessaa inni tokko yoo qaamni nageenyaa kun guddina biyyaaf wabii ta'uu yoo danda'e qofa. Guddina kanaaf immoo Wabii ta'uu kan danda’u haalli jijjiirama Addunyaan keessa jirtu waliin deemudhaaf keessumattuu dhaabbilee barnoota ol'aanoo xiyyeeffannoo guddaa argate akka biyyaattis ta'ee akka gaanfa Afirikaatti dorgomaa ta'ee biyya kana sadarkaa barbaadamuun ga'udhaaf qajeelcoota Bu/ma/ Adaamaa fi Shawaa Bahaa Hojiimaataa Poolisiitiin Moodeela taasiisne /centreof excellency/ taasiisuun muuxxannoowwan gaggaarii argaman babl’isuun akka nu gargaaruuf waliigalteen har’a waliiif mallatteesinu kun barbaachisaa ta'ee argame jira.
Obbo Tasfayee Booreessaa Daarektara ol’aanaa Instituyuti Leenjii qaamolee haaqa fi qo rannaa seeraa Oromiyaa Duraan dursee sagantaa kana qopheessuu keessaniif galata qabdu jechuudhan yeroo kamiiyyuu caalaa waliin ta'anii ,waliin mari'tanii hojjechuu caalaa wanti nama gammachiisu hin jiru. Kanaafuu Kolleejjin Poolisii Oromiyaa fakkeenyumaa , wabii sabaa ta'uusaa hojiin kan agarsiisaa jiru waan ta'eef nutis qaama kana waliin hojjechuuf har’a Sanada waliigaltee waliif mallatteessuu keenyaaf heddu gammanneera jedhan. Gara fuladuraattis deeggarsa barbaachisuu hunda taasisuuf waadaa galaniruu.
Itti /Pireezidaantii Yuunivarsiiti Naannoo Oromiyaa Dr. Kokab Dammaqaa Sagantaan kun Kolleejjii Poolisii Oromiyaatiin Qophaa’u isaa Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa Akka dhaabbata barnoota Ol’aannoo tokkootti barumsaa fi leenjii, qu’annoo fi qoraannoo akkasumas kenna tajaajila hawaasummaa keessatti adeemsifamuuf gahee isaa akka bahuu isa kan dandeesisuu ta’uu fi waliin hojjechuun caalamaatti galam akka biyyaattiis ta’e akka naannootti qabamee yeroo gabaaba keessatti galmaan gahuuf kan nu dandeessisuudha.
Daarektara Qa/ Poolisii Bu/ma/Adaamaa Kom/ Mangistuu Ijaaraa fi Itti/Daareektara qorannaa yakkaa Qa/Poo/ Go/Sh/Bahaa Kom/ Gazahany Ayyaaleew kan ta’an akka jedhaniitti qabeenya poolisii Oromiyaa waliin qabu keessa kolleejjjin Poolisii Oromiyaa tokko waan ta’eef deeggarsa nurraa eeggamuu hunda taasiisnee waliin hojjenne biyyaa fi naannoo keenya akkasumas Godinaa fi Magaalaa keenya sodaa yakkaa kamiyyuu irraa bilisa goone waliin hojjechuuf qophiidha jedhaniruu.
Saganta kana irrattis Itti /A/Darektara ol'aana Akkaadaamii Koolleejjii Poolisii Oromiyaa kan ta’an kom/Asaamminoo Abdiisatiin hojjiwwan gurgudoo Kolleejjii poolisii Oromiyaatiin raawwatamani fi waa’e guddinna Kolleejjii Poolisii Oromiyaa sadarkaa kam irra akka jiru barreeffama gabaabaa dhiyeessaniru.
KPO (Caamsaa 01,2013 )Koolleejjiin Poolisii Oromiyaa poolisoota Humna Addaa Oromiyaa yeroo 31ffaaf leenjiisaanii ture Wiirtuu leenjii Poolisii Bulbulaatti har'a eebbiseera.Sirna eebbichaarratti pireezedaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa obbo Shimalliis Abdisaa dabalatee, hoggaantoonni olaanoo naannichaa argamaniiru.
Hordoftoota Amantaa kiristaanaa Hundaaf
Baga Ayyaana sooma hiikkaa (Faasikaa) Bara 2013 ttin isiin gahee!! Koolleejjiin Poolisii Oromiyaa nageenya Naannoo keenyaa mirkaneessuf miseensota Poolisii lammii isaaf wabii fi Gaachan ta'ani nageenya Ummaata isaaf halkani fi guyya hojjatan yeroo yeroon barsiisee leenjisee hojiiti boobbasa kan jirudha.Miseensota Poolisii Oromiyaa Bakka adda addati argamuun Dirqama Mootummaan isinitti kenne bahaa jirtan Bakka jirtaniti baga geessan jecha Miseensota koolleejji keenyaa, Hojjetoota siviili, Baga jala bulti Ayyaana soma hikaatin isiin gahee .Ayyaana kana yeroo kabajinuti dhukkuba Adunyaa raasaa jiru Vaayrasii koronaa (Covid-19) irraa ofi fi Uummata keenya baraaruun of eegganoo cima gochun Ayyaana kana akka dabarsitan ergaa isiniif dabarsaa.
Irraa deebi'uun baga geessan!!
Gar/komishinar Tolchaa Magarsaa
Daarektera Ol'aanaa kolleejjii Poolisii Oromiyaa.
Kolleejjii Poolisii Oromiyaatti, waltajjii Leenjii tooftaa Loltummaa miseensota leenjii Haromsaaf Komishiinii Poolisii Oromiyaa irra simatee leenjisaa ture bakka qondaaltonni ol'aanoo komishiini Poolisii Oromiyaa fi kolleejjii Poolisii Oromiyaa argamanitti eebbisiise jira.
Koolleejjii Poolisii Oromiyaa leenjii hojjettoota miseensa eegumsa dhaabbata eegumsa Bineensa fi Bosona Itiyoophiyaa Naannolee biyyatti hunda keessaa dhufanii baay'inni isaani 100 ta'aniif leenjii baatii tokkoof fudhataa turan xumuruun guyyaa har'aa bakka qondaaltoni federaala fi Oromiyaa jiranitti eebbifaman
Leenjin cimsannaa hooggansaa kennamaa ture xumurame.
Kolleejjii Poolisii Oromiyaatti Waltajjiin Leenjii tooftaa loltummaa Poolisii Awash-Bishoollati qondaaltota fi miseensota Koomishinii Poolisii Oromiyaa irra simate Leenjii cimsannaa hoogganummaadhan Leenjisa ture guyyaa har'aa sirna hoo'adhaan eebbise jira.
Leenjin kana kennuun kan barbaachiseef hooggansa kamiyyuu bakka jirutti Uummataa fi Mootummaa isaa akka tajaajiluuf leenjiidhan Hooggansa ga'eessuu barbaachisaa ta'ee argame jira jedhan Darekteerri Ol'aanaa Kolleejjii Poolisii Oromiyaa G/komishinaraa Tolchaa Magarsaa .Itti dabaluunis eebbifamantonni guyyaa har'aa eebbifamtan leenjii waltajjii leenjitti fudhatan kana gara hojii qabatamaatti jijjiirudhaan Ol'aantummaa seeraa kabachiisudhaan gaachana Uummata Oromoo ta'uu keessan hojiidhan agarsiisuu qabdu jedhan.
Sirna kanarratti keessummaa kabajaa ta'uudhan kan argaman It/A/Komishinii Hu/Addaa Poolisii Oromiyaa fi hoogganaan damee leenjii G/komiishinara Gannanoo Xibabuu qajeelfama hojii dabarsaniin akkuma gootummaa abbootii keenya Jen.Taaddasaa Birruu, Jen.Waaqoo Guutuu,Abishee Garbaa fa'a irraa dhaalle bu'uura godhachuun Ol'aantummaa seeraa mirkaneessitanii Naannoo keenya fi biyya keenya tasgabbooftuu taasisuun Imaanaa Mootummaa fi Uummanni isinitti kenne karaa bilchina qabuun Miseensota hooggansa qajeellotiin akka tajaajiltan ergama dachaa kan qabdan ta'uu dhaaman .
Hoogganaa waltajjichaa kan ta'an kom Damissee Laggasaa gabaasa leenjii dhiyeessaniin Leenjifamtoonni mata duree adda adda irratti kan leenji'aa turanii fi keessumattuu qaaman ,sammuu fi naamusaan kan fudhachaa turaniidha jedhan. Dhumarrattis leenjifamtoota qabxii ol'aanaa fidaniifis waraqaan ragaa laatameraaf.
Kolleejjiii Poolisii Oromiyaa Poolisoota Humna addaa gargaarsa yaala fayyaa duraatin leenjisaa ture eebbisiisee jira.
Leenjifamtoonni kunis ergama dachaa qabaachuu isaanii Daarekterri ol’aanan Kolleejjii Poolsii Oromiyaa Gargaaraa KomoshineraaTolchaa Magarsaa eebbifamtootaf ergaa dabrsaniin, ogummaa dabalataa fudhattan kana amanamummaa fi naamusa hojii kun barbaadun miseensa fi ummata keessan tajaajiluun dirqama dachaa kana bahuu qabdan jedhan.
Keessummaa kabajaa ta’anii sirnicha irratti kan argaman Itt/A/ Komishineraa komishinii Poolisii humna addaa Oromiyaa fi Hoogganaan damee leenjii G/Komishineraa Gannanoo Xibabuu qajeelfama hojii kennaniin Poolisiin ol’aantummaa seeraa fi nageenya naannoo mirkaanessuf dursa fayya qabeessaa ta’uu qaba. Isinis eebbifamtoonni guyyaa har’aa hanqina gama ogeessatiin qabnu furuun miseensota keenyaa tajaajila gahaa akka kennitan jechuun dhaaman. Dhuma irrattis leenjifamtoota qabxii ol’aanaa galmeessisaniif badhaasni kenname jira.
Inistitiyuutii Leenjii idilee fi Ogummaa Poolisii Too'attoota nageenya tiraafika sirna hoo'aa ta'een eebbisisee jira.
Inistitiyuutii Leenjii idilee fi Ogummaa Poolisii Sanqaleetti komishiniin Poolisi Oromiyaati fi Kolleejiin Poolisii Oromiyaa waliin ta'uun miseensota Poolisii 692 Ogummaa too'attoota nageenya tiraafika guyyaa har’aa sirna hoo'aa ta'een eebbisisee jira. Daariikteerri ol’aanan Koolleejjii Poolisii Oromiyaa G/Komiishinaraa Tolchaa Magarsaa balaa tiraafikaa yeroo dhaa gara yerootti dabalaa lubbuu lammiilee gaaga’aa jiru hambisuuf ‘too’attoota sochii tiraafikaa irraa hojii guddaan akka eegamu ibsan. Isiniis kanuma hubachudhan leenjii isinii kenname gara hojitti jijjiirudhaan gaachana ummata Oromiyaa ta’uu keessan irra deebidhaan akka mirkaneessitan abdi guddaa isin irra qabna jedhan.
Keessummaan kabajaa guyyaa har’aa komishini Poolisii Oromiyaatti komishinarri komishini Poolisi idilee Itt/A/ Komiishinara Jeneraalaa fi Komiishinarri, komiishinii Poolisii idilee Oromiyaa Musxafaa Kadir eebba kana irratti argamuun erga dabarsaniin, Balaa tiraafikii guyyaa irraa guyyaatti dabalaa lubbuu,qaamaa fi qabeenyaa qaqqabsiisaa jiru kana hambisuuf hanqinootaa fi harcaatii yeroo ammaa hojii irratti mul’achaa jiru fooyyeessuudhan miidhaa ga’aa jru kana karaa guutuu ta’een qolachuu qabdu jedhan.
Kilabii kubbaa miilaa Koolleejjii Poolisii Oromiyaa tapha liigii Oromiyaa ramaddii “F” Magaalaa Ciroo irratti gaggeeffame irratti taphaan lammaffaa bahuun Meedaaliyaa Meetii fi naamusaan geeba argataniif simannaa taasisuun taphattoota sochii caalmaa agarsiisaniif badhaasni onnachiiftun Daareektara ol'aanaa KPO G/Komishineraa Tolchaa Magarsaatin kennamee jira. Taphattoonnis geeba fi Meedaaliyaa argatan hooggana Koolleejjichaaf kennanii jiru.
Koolleejjin Poolisii Oromiyaa Yuunivarsiitii Saayinsii Fooreensikii Biyyoolessaa biyya Hindii waliin walii galtee michoomaa waliin hojjechuu mallatteesseera.
Haala baruufi barsiisuu ammayyeessuudhaan leenji’aan koollejji poolisii oromiyaa haala qabatamaa ta’een hubaachuudhaan adeemsa qorannoo yakkaa fi murtee haqaa kennisiisaa dhaqqabamaa fi si’aayinaan uummanni waan poolisii irraa bu’aa guddaa galmeessuuf kan gargaaru ta’uu Itt/A/ Komishineraa fi Hogganaan Damee qoraannaa yakkaa fi murtee haqaa kennisiisaa Komishinii Poolisii Oromiyaa Gargaara Komishineraa Girmaa Galaan Sirnicha irratti argamuun hubachiiisaniiru.
Daarikterri Ol’aanaan Koolleejji Poolisii Oromiyaa Gargaara Komishinera Tolchaa Magarsaa erga sirna mallattoo waliigaltee raawwatanii booda erga dabarsaniin Poolisiin Oromiyaa technology waliin adeemuun sirna haqa biyya keenyaa fooyyeessuu keessatti walittii dhufeenyi NFSU (National Forensic Science University) kun gahee ol’aana qaba jedhan.
Gara fuulduraattis Muuxannoo wal jijjiiruu, Leenjii gaggabaaba, Leenjii dheeraa yuunivarsiitichi nuuf kennuu waada nuuf galeera, kanaaf jabaannee carraa argame kanatti poolisin oromiyaa akka fayyadamuuf hojii nurraa eeggamuu hojjachuu qabna jechuun dhaamaniiru daarikterri ol’aanan Yuunivarsiitii NFSU (National Forensic Science University) kan ta’an Vice chaansilarii Dr.J.Myas walii galte kun gara fuulduraattis koolleejji poolisii oromiyaa gargaaruuf kan dandeessisu ta’u ibsuun roga hundaan deeggarsi NFSU (National Forensic Science University) taasisu cimee itti fufa jedhan.
Kolleejjii Poolisii Oromiyaa fi Abbaa Taayitaa Misooma fi Eegumsa Bosonaa Sanada Walii galtee (MOU) Waliin Hojjachuu Malllatteessan
Yakka qabeenya uumama biyya keenyaa irratti raawwatu ittisuuf dhaabbilee Mootummaa waliin Qindominaan Hojjachuun murteessa dha jedhan Daarekterri Ol’aana Kolleejjii Poolisii Oromiyaa Gar/Komishinaraa Tolchaa Magarsaa. kaayyoon Poolisii yakka ittisuu fi ol’aantummaa seera mirkaneessudha. Kanaaf walii galteen waliin hojjachuu Abbaa Taayita Eegumsaa fi Misooma Bosonaa fi Bineeldota Itiyoophiyaa Waliin taasifame kun yakka qabeenya uumamaa irrati gahuu karaa qindoomina qabuun ittisuuf ni gargaara jedhan.
Gara fuuldurattis sirna barnoota keenya keessatti waa’ee bineensa bosonaa, waa’ee yakkoota qabeenya uumamaa irratti raawwatamu bocuun leenjiin Poolisii keenyan ni kennama jedhan.
Daarekterri Ol’aana Abbaa Taayita Eegumsa fi Misooma Bineens Bosona Itiyoophiyaa obbo Kumarraa Waaqjijaraa akka jedhanitti Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa waliin qindoominaan hojjachuun leenjii yeroo tokkoof qofa osoo hin taane waggaa guutuu waliin hojjachuuf qajeelfamoota fi dambiilee eegumsa bineensa bosona hojii irra oolchuf kan nu gargarudha. Gara fuulduraattis Reenjarsoota keenya leenjisuu qofa osoo hin taane iddoo hojiitti hordoffiin barsiisuu Kolleejjiin akka godhan walii galteen ni gargaara jedhan.Gama biraatin sirna kana irratti kan argaman Daarektera ol’aana ILQSO fi miseensa boordii Kolleejjii Poolisii Oromiyaa obbo Tasfaayee Booressaa akka jedhanitti erga akka dhaabbataatti dhaabbatee kaasee hojiilee boonsa hojjachaa turuu isaa kaasun dhaabbata guddaa akka abbaa taayitaa eegumsa fi misooma bineensa bosonaa waliin uumun isaa yakka qabeenya uumamaa irratti raawwataman ittisuuf yoo yakki raawwatames qoratanii qaamota seeratti dhiyeessun hubannoo qabsiisu fi qamoota eegumsa bineensa bosonaa irratti bobba’anis leenjisuuf kan isa cimsu erga jedhani bood walii galticha akka hojitti jijjiirtan jechuun dhaamsa isaani dabarsan.
Birmadummaa Guutuun Boqonnaa Haaratti olka’iinsa Alaabaa Keenyaf
Kolleejjiin Poolisii Oromiyaatti guyyaa ayyaana Alaabaaa akka biyyaatti yeroo 14ffaaf kabajamu ilaalchisee Qodaaltota, miseensota fi barattoota Kolleejjichaatin sirna hoo’aa ta’een kabajame oolee jira.
Alaaban bakka bu’aa biyyaa ta’e agarsiistu yookin calaqqee walabummaa fi birmadummaa biyya tokkooti. Ibsitu mallattoo gootumatis. Biyyi tokko biyya jedhamtee kan beekamtu ummata Mootummaa, daangaa murtaa’ee fi walabummaa yoo qabaattedha. Kanaaf nutis mallattoo biyya kana dhaloota dhalootatti yeroo dabarsinu injifannoo dhan dabalaa akkasumas maalummaa Alaabaa keenyaa egeree boriitif yeroo dabarsinutti jaalala biyyaaf qabnu barsiisun jaalala biyyaa akka qabaatanitti guddisuun nurraa eegama jechuun Daarekterri Ol’aana Kolleejjii Poolisii Oromiyaa Gar/Komishinaraa Tolchaa Magarsaa dhaamani jiru
Baga Booqaa Birraa Bara 2014 tiin siniin gahe
Qondaaltotaa fi Miseensota Koolleejjii Poolisii Oromiyaa, Institiyuutii leenjii Oggummaa poolisii, waltajjii leenjii Poolisii Idilee,Waltajjii Leenjii Tooftaa loltummaa fi Waraanaa,Hojjetoota Siviilii hunda duraan dursee Baga Booruu Gannaa Nagaan Baatanii Booqaa Birraa Bara 2014 tiin Isin Gahe. Barri 2013 akka Koolleejjii Poolisii Oromiyaatti,Bara bu’aa bayii hedduu keessa dabarree dirqamoota gurguddoo Mootummaan nutti kenne karaa guutuu ta’een xumurree bu’aa Milkaa’aa fi cululuqaa itti galmeessisiisneedha.
Argannoon bu’aa cululuqaa kana keessatti Qondaaltonni, Barsiisonni fi Leenjistoonni akkasumas Miseensonni Koolleejjii Poolisii Oromiyaa fi Hojjettoonni Siviilii Tokkummaa, Jaalalaa, fi Qindoomina guddaadhaan walitti Itituun gahee mataa isaaniii osoo humna isaanii hin qusatin karoora koolleejjichi qabate galmaan gahuuf waan mirkaneessaniifi. Kanaaf Hawaasa Mooraa Koolleejjii Poolisii Oromiyaa Hunda Maqaa Kootii fi Maqaa Koolleejjii Poolisii Oromiyaatiin Bu’aa argame kanaaf Galatoomaa jechuun fedha.
Barri Haaraan 2014’n Kun,
- Bara Tokkummaa Fi Jaalalli keenya akka sibiilaatti jabaatee ergamoota gurguddoo Mootummaan nutti kenne kara bilchina qabuun bahuudhaf itti qophoofnu.
- Bara Qindoominni miseensotaa fi qondaaltota koolleejjii keenyaa walitti Ititee akka haphee walqabatee Hojii Boonsaaf itti qophoofnu
- Bara bu’aa cululuqaa Caalmaa galmeessuuf itti karoorfannu.
- Seenaa guddina hawaasaa irraa akka hubatamuu danda’utti sochii hariiroo hawaasaa naga-qabeessa gochuu fi amala namoota dhuunfaa sirreessuuf yeroo adda addaatti mootummaan seerota gara garaa baasee hojiirra oolchaa jiru,humna poolisii hubatee seericha hojiirra oolchu qarree (leenjisnee) baasuuf yeroo itti of qopheessinu,walumaa galatti,Bara Ejjennoon keenya lalisee hiddi isaa latee lafa qabatee, Dirqamoota Mootummaan nutti kenne kamiyyuu karaa caalmaa ta’een itti galmeessinu, Leenjii qulqullina qabu kennuun Naannoo keenya bira darbee sadarkaa biyyaatti humna filatamaa waamichi yoo taasifameef Injiffannoo caalmaa galmeessee Maqaa saba keenyaa waamsisu, Oomishuuf Of haa qopheessinu jechaa, Barri 2014 Kan Nagaa, Gammachuu, fi Jaalalaa kan waan hawwine hunda, galmaan itti geenyu hunda keessaniif Hawwaa, Irra deebi’uun miseensota koolleejjii poolisii Oromiyaa fi komiishinii poolisii Oromiyaatiin,Bariin Birraa kunHunda keenyaaf bara waan dandeenyuu fi karaa dandeenyu hundaan itti milkoofnu hunda keenyaaf yaa ta’u jechaa,Irra deebi’uun Baga Bara Haarawa 2014 Geessan siniin jedha.
Galatoomaa!
G/Komiishinaraa Tolchaa Magarsaa Yaadatee
Daareektara Ol’aanaa Koolleejjii Poolisii Oromiyaa
Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa humna Poolisii leenjisaa ture bakka hooggantoonni ol'aanoon argamanitti sirna hoo’aa ta’een eebbisiisee jira.
Kolleejjichi eebbifamtoota digirii marsaa 2ffaa fi qorannaa yakkaatiin immoo yeroo jalqabaatiif dippiloomadhaan eebbisiisuu isaa Daayireektarri ol'aanaa G/K/TOLCHAA MAGARSAA himaniiru. Itti aansuunis hojii nageenyaa murteessaa ta’e hojjechuu keessatti ga’een humna nageenyaa ol'aanaa ta’uu isaa hubachuun ol'aantummaa seeraa kabachiisuu irratti cimsanii hojjachaa jiraachuu ibsan. Yeroo ammaa kanatti yakkoota garagaraa yeroodhaa gara yerootti mudatu hir’isuuf karaa baratameen ittisuun rakkisaa waan ta’eef leenjii madaalawaa kennuun hundaa ol-barbaachisaa ta’uu Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa waan hubateef ogummaa garagaraa gonfachiisuun eebbisiisaa kan tureef kan jiru ta’uu G/K/TOLCHAA MAGARSAA dubbataniiru. Eebbifamtoonni digirii jalqabaa dhiiraa kudhaniif(10) dubara tokko(1) yoo ta’u qorannaa yakkaa diphiloomaadhaan immoo dhiira soddomii sagaliif(39) dubara tokko(1) , walumaagalatti leenjifamtoonni 51 ogummaa kanaan akka eebbifaman dubbataniiru. Kolleejjichi rakkoo gama nageenyatiin mudatan hambisudhaf gara fuulduraatti ogummaa garagaraatiin hanga digirii 2ffaatti ga’oomsee eebbisiisuuf hojjachaa jiraachuu isaa sirna eebbaa kanaa irratti ibsaniiruuHumna nageenyaa yeroo tokkoo qofa leenjisanii dhiisuun waan hin danda’amneef ogummaa rakkoo furuu danda’u irratti xiyyeeffachuun Kolleejjichi hojjachaa jira. eebbifamtoonni kunniinis ogummaa barataniin rakkoo nageenyaa fi ol'aantummaa seeraa kabachiisuu irratti ga’ee irraa eegamu akka ba’ataniif G/k/TOLCHAA MAGARSAA dubbataniiru.
Sirna eebba kanaa irrattis keessummaa kabajaa bulchiinsa mootummaa Naannoo Oromiyaatti hoogganaa mana hojii abbaa alangaa walii gala Oromiyaa fi itti aanaan walitti qabaa boordii Kolleejjichaa OBBO HUSEEN USMAAN ergaa dabarsaniin hirmaannaa dubartootaa cimsuun ittisa irra darbee yakki yeroo raawwatamu seektara haqaa waliin qindoomuun qorachuun murtee haqaa kennisiisuuf waadaa keessan eegdanii amanamummaan uummata tajaajiluu qabdu. Isin eebbifamtoonni guyyaa har’aa amanamummaa fi I/gaafatamummaa dachaan isinitti kenname kana akka baatan adaraa isiniin jechuun barbaada.
Sirna kana irrattis kan argaman Komishinii Poolisii Oromiyaatti Itt/A/KOMISHINARAA POOLISII IDILEE fi hooganaa dame qorannaa yakkaa fi murtee haqaa kennisiisaa G/komishinaraa GIRMAA GALAAN kenniinsa gulantaa erga kennanii booda jabaannee haqaan haqa uummata keenyaa barbaaduu qabna jedhan. Baratoota qabxii ol'aana galmeessisaaniifis sirni badhaasaa raawwatameera.
Kolleejjii Poolisii Oromiyaa Leenjii Dandeettii Raawwachiisummaa manneen Leenjii hunda dabalatee kennamaa ture Raawwatame jira.
Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa Dandeettii Raawwachiisummaa Qondaaltotaa fi miseensotaa cimsuuf Mata duree Gaggeessummaa( Leadership) fi naamusa Poolisii(Police ethics)Jedhu irrati Ogeessota Yuunivasiiti Arsii irraa dhufaniin kennamee jira. Sirna Leenjii kana hasawa baniinsa kan nuuf saaqan Daarekteera Ol'aanaa Kolleejjii Poolisii Oromiyaa G/Komishiner Tolchaa Magarsaa yeroo, yeroon qondaaltota fi miseensota dhaabbatichaa qaruun akka yeroo waalin of gahoomsan gochuuf gahee Ol'aanaa waan qabuuf Leenjii akka kanaa kun gara fuulduraas kan cimee itti fufuudha jedhan. Qondaaltonni fi miseensonni Kolleejjiichaas Leenjii akka kanaa Haala yeroo eeggatee nuuf kennamuun daran cimee itti fufuu qaba jechuun yaada isaani ibsaaniru.
Kolleejjii Poolisii Oromiyaa Mata Duree Leenjii Haala Yeroo Fi Gahee Poolisii Jedhu Irratti Mariin Gaggeesee.
Daarektera ol’aanaa Kolleejjii Poolisii Oromiyaa Gar/Komishineraa Tolchaa Magarsaa keessummoota baga nagaan dhuftan jechuun sagantaa baniinsa taasisuun Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa Yeroo kamiiyyuu caalaa Nageenya naannoo kabachiisuu irra darbee nageenyi biyya keenya akka galma ga’uuf Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa shoora Ol’aanaa taphataa jira jechuun ibsan.
Itti aansun Barreffama gabaabaa Utubaalee nageenya haala qabatamaa addunyaa fi gahee Poolisii jedhu Gar.Prof. Insp/ol Fiqaaduu Taaffasaatin dhiyaate irratti Pirezadaantii Yuuniversiitii ASTU Dr. Lammii Guutaa fi Bulchaa Bulchiinsa godina Shawaa Bahaa obbo Abbaabbuu Waaqoo barreeffama kana irratti Miseensota Kolleejjii Poolisii Oromiyaa waliin marii bal’aa taasisanii jiru
Gama biraatin immoo Guyyaan har’aa guyyaa addaa ta’ee galma’ee jira. Kunis dhaadannoo harka tokkoon nageenya keenyaa eegachaa harka tokkoon immoo misooma biyya keenyaa ni deeggarra jedhuun bittaan Boondii Marsaa 3ffaa Qarshi 2,164,034 ( Miliyoona lamaa fi kuma dhibba tokkoo fi kuma jaatamii afurii fi soddomii afur) Qondaaltota, miseensota fi hojjeetotaa siivili kolleejjii poolisii oromiyaatin bitamee jira. Daarektari Ol’aana Kolleejji Poolisii Oromiyaas ergaa dabarsaniin Miseensi keenya yeroo kamiiyyuu caalaa yeroo aammaa kanatti gaachana saba isaa ta’ee nageenya naannoo isaatif kan dhaabbataa jiruu dha. Haa ta’uu malee yeroo ammaa kana jala bultii filannoo biyyooleessaa marsaa 6ffaa akka biyyaa keenyatti geggeeffamuuf qophiin xumurametti Bittaa boondii Hidha laga Abbaayaa tiif bituun keessan guyyaa biroo irraa kan adda isa taasisuudha jedhan.
Daarekterri ol’aanaa instiyuutii leenjii qaamolee haqaa fi qorannaa seera Oromiyaa fi miseensa boordii Kolleejjii Poolisii Oromiyaa Obbo Tasfaayee Booressaa gaheen Pooliisii akkuma biyyaa tokkoof ol’aana ta’ee mariin kunis murteessa fi gara fulduraattis cime itti fufuun hojiittii hiikamuu qaba jedhan. Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa hojii nageenya cinaatti hidha laga Abbaayaaf bittaa boondii gochuun keessan hojii nama boonsuu fi akka biyaatti fakkeenyummaa gaarii qabuudha jedhan.
Dhuma irrattis Daarekterri ol’aana Kolleejjii Poolisii Oromiyaa raagaa boondii kana waajjira hidha haaromsa laga Abbaayaa damee Oromiyaa tif Aaddee Qonjiiti Baqqalaatti kennamee jira.
Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa gabaasa raawwi kurmaana 3ffaa fi karoora tarsiimoo’aa wagga 10nii boordif dhiyeessun irratti mar’atanii jiru. Raawwin Kolleejjichaas kan nama boonsu ta’uu isaa Itt/A/walitti qabaa Boordii Kolleejjii Poolisii Oromiyaa fi Abbaa alangaa walii gala Oromiyaa Obboo Huseen Usmaan hubachiisun Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa dirqamaa fi imaana ummataa Oromoo fi Mootummaa Naannichatin itti kenname karoora guutuu ta’een bahachuuf barumsaa fi leenjii qulqullina qabu kennuun humna nageenya wabii ummata Oromoo ta’e daran oomishuu qaba jedhan. Waltajjii kana irratti kan argaman Kom/Jeneraala Poolisii Oromiyaa Araarsaa Mardaasaa Kolleejjii Poolisii Oromiyaa sadarkaa isaa guddisuuf yeroo kamiiyyuu caalaa komishiniin Poolisii oromiyaa deeggarsa isaa irraa barbaadamu kan godhu ta’uu isaani ibsanii jiru.
Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa Dhaabbattoota Afur Wajjiin Sanada Waliigaltee Michooma Waliin Hojjechuu Mallatteessee
Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa Sanada Waliigaltee (MOU) Institiiyuuti Leenjii qaamolee haqaa fi qorannaa seera Oromiyaa, Yuunivarsiiti Naannoo Oromiyaa, Qajeelcha Poolisii Godina shawaa Bahaa fi Qajeelcha Poolisii Magaalaa Adaamaa waliin Sanada Waliigaltee waliin hojjechuu waliif mallatteesani jiru.
Sirna kana irratti Daarektara Ol'aana kolleejjii Poolisii Oromiyaa kan ta’an Ga/komishineraa Tolchaa Magarsaa Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa yeroodha yerootti humna dandeetti raawwachisummaa isaa guddisuuf dhaabbilee garaagara waliin hojjechuun murteessadha. Jechuun dhaabbattoota kana waliin sanada waadaa waliin hojjechuu waliif mallatteessaniruu. Yeroo ammaa kana biyyi tokko akka guddattu kan taasisu keessaa inni tokko yoo qaamni nageenyaa kun guddina biyyaaf wabii ta'uu yoo danda'e qofa. Guddina kanaaf immoo Wabii ta'uu kan danda’u haalli jijjiirama Addunyaan keessa jirtu waliin deemudhaaf keessumattuu dhaabbilee barnoota ol'aanoo xiyyeeffannoo guddaa argate akka biyyaattis ta'ee akka gaanfa Afirikaatti dorgomaa ta'ee biyya kana sadarkaa barbaadamuun ga'udhaaf qajeelcoota Bu/ma/ Adaamaa fi Shawaa Bahaa Hojiimaataa Poolisiitiin Moodeela taasiisne /centreof excellency/ taasiisuun muuxxannoowwan gaggaarii argaman babl’isuun akka nu gargaaruuf waliigalteen har’a waliiif mallatteesinu kun barbaachisaa ta'ee argame jira.
Obbo Tasfayee Booreessaa Daarektara ol’aanaa Instituyuti Leenjii qaamolee haaqa fi qo rannaa seeraa Oromiyaa Duraan dursee sagantaa kana qopheessuu keessaniif galata qabdu jechuudhan yeroo kamiiyyuu caalaa waliin ta'anii ,waliin mari'tanii hojjechuu caalaa wanti nama gammachiisu hin jiru. Kanaafuu Kolleejjin Poolisii Oromiyaa fakkeenyumaa , wabii sabaa ta'uusaa hojiin kan agarsiisaa jiru waan ta'eef nutis qaama kana waliin hojjechuuf har’a Sanada waliigaltee waliif mallatteessuu keenyaaf heddu gammanneera jedhan. Gara fuladuraattis deeggarsa barbaachisuu hunda taasisuuf waadaa galaniruu.
Itti /Pireezidaantii Yuunivarsiiti Naannoo Oromiyaa Dr. Kokab Dammaqaa Sagantaan kun Kolleejjii Poolisii Oromiyaatiin Qophaa’u isaa Kolleejjiin Poolisii Oromiyaa Akka dhaabbata barnoota Ol’aannoo tokkootti barumsaa fi leenjii, qu’annoo fi qoraannoo akkasumas kenna tajaajila hawaasummaa keessatti adeemsifamuuf gahee isaa akka bahuu isa kan dandeesisuu ta’uu fi waliin hojjechuun caalamaatti galam akka biyyaattiis ta’e akka naannootti qabamee yeroo gabaaba keessatti galmaan gahuuf kan nu dandeessisuudha.
Daarektara Qa/ Poolisii Bu/ma/Adaamaa Kom/ Mangistuu Ijaaraa fi Itti/Daareektara qorannaa yakkaa Qa/Poo/ Go/Sh/Bahaa Kom/ Gazahany Ayyaaleew kan ta’an akka jedhaniitti qabeenya poolisii Oromiyaa waliin qabu keessa kolleejjjin Poolisii Oromiyaa tokko waan ta’eef deeggarsa nurraa eeggamuu hunda taasiisnee waliin hojjenne biyyaa fi naannoo keenya akkasumas Godinaa fi Magaalaa keenya sodaa yakkaa kamiyyuu irraa bilisa goone waliin hojjechuuf qophiidha jedhaniruu.
Saganta kana irrattis Itti /A/Darektara ol'aana Akkaadaamii Koolleejjii Poolisii Oromiyaa kan ta’an kom/Asaamminoo Abdiisatiin hojjiwwan gurgudoo Kolleejjii poolisii Oromiyaatiin raawwatamani fi waa’e guddinna Kolleejjii Poolisii Oromiyaa sadarkaa kam irra akka jiru barreeffama gabaabaa dhiyeessaniru.
KPO (Caamsaa 01,2013 )Koolleejjiin Poolisii Oromiyaa poolisoota Humna Addaa Oromiyaa yeroo 31ffaaf leenjiisaanii ture Wiirtuu leenjii Poolisii Bulbulaatti har'a eebbiseera.Sirna eebbichaarratti pireezedaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa obbo Shimalliis Abdisaa dabalatee, hoggaantoonni olaanoo naannichaa argamaniiru.
Hordoftoota Amantaa kiristaanaa Hundaaf
Baga Ayyaana sooma hiikkaa (Faasikaa) Bara 2013 ttin isiin gahee!! Koolleejjiin Poolisii Oromiyaa nageenya Naannoo keenyaa mirkaneessuf miseensota Poolisii lammii isaaf wabii fi Gaachan ta'ani nageenya Ummaata isaaf halkani fi guyya hojjatan yeroo yeroon barsiisee leenjisee hojiiti boobbasa kan jirudha.Miseensota Poolisii Oromiyaa Bakka adda addati argamuun Dirqama Mootummaan isinitti kenne bahaa jirtan Bakka jirtaniti baga geessan jecha Miseensota koolleejji keenyaa, Hojjetoota siviili, Baga jala bulti Ayyaana soma hikaatin isiin gahee .Ayyaana kana yeroo kabajinuti dhukkuba Adunyaa raasaa jiru Vaayrasii koronaa (Covid-19) irraa ofi fi Uummata keenya baraaruun of eegganoo cima gochun Ayyaana kana akka dabarsitan ergaa isiniif dabarsaa.
Irraa deebi'uun baga geessan!!
Gar/komishinar Tolchaa Magarsaa
Daarektera Ol'aanaa kolleejjii Poolisii Oromiyaa.
Kolleejjii Poolisii Oromiyaatti, waltajjii Leenjii tooftaa Loltummaa miseensota leenjii Haromsaaf Komishiinii Poolisii Oromiyaa irra simatee leenjisaa ture bakka qondaaltonni ol'aanoo komishiini Poolisii Oromiyaa fi kolleejjii Poolisii Oromiyaa argamanitti eebbisiise jira.
Koolleejjii Poolisii Oromiyaa leenjii hojjettoota miseensa eegumsa dhaabbata eegumsa Bineensa fi Bosona Itiyoophiyaa Naannolee biyyatti hunda keessaa dhufanii baay'inni isaani 100 ta'aniif leenjii baatii tokkoof fudhataa turan xumuruun guyyaa har'aa bakka qondaaltoni federaala fi Oromiyaa jiranitti eebbifaman
Leenjin cimsannaa hooggansaa kennamaa ture xumurame.
Kolleejjii Poolisii Oromiyaatti Waltajjiin Leenjii tooftaa loltummaa Poolisii Awash-Bishoollati qondaaltota fi miseensota Koomishinii Poolisii Oromiyaa irra simate Leenjii cimsannaa hoogganummaadhan Leenjisa ture guyyaa har'aa sirna hoo'adhaan eebbise jira.
Leenjin kana kennuun kan barbaachiseef hooggansa kamiyyuu bakka jirutti Uummataa fi Mootummaa isaa akka tajaajiluuf leenjiidhan Hooggansa ga'eessuu barbaachisaa ta'ee argame jira jedhan Darekteerri Ol'aanaa Kolleejjii Poolisii Oromiyaa G/komishinaraa Tolchaa Magarsaa .Itti dabaluunis eebbifamantonni guyyaa har'aa eebbifamtan leenjii waltajjii leenjitti fudhatan kana gara hojii qabatamaatti jijjiirudhaan Ol'aantummaa seeraa kabachiisudhaan gaachana Uummata Oromoo ta'uu keessan hojiidhan agarsiisuu qabdu jedhan.
Sirna kanarratti keessummaa kabajaa ta'uudhan kan argaman It/A/Komishinii Hu/Addaa Poolisii Oromiyaa fi hoogganaan damee leenjii G/komiishinara Gannanoo Xibabuu qajeelfama hojii dabarsaniin akkuma gootummaa abbootii keenya Jen.Taaddasaa Birruu, Jen.Waaqoo Guutuu,Abishee Garbaa fa'a irraa dhaalle bu'uura godhachuun Ol'aantummaa seeraa mirkaneessitanii Naannoo keenya fi biyya keenya tasgabbooftuu taasisuun Imaanaa Mootummaa fi Uummanni isinitti kenne karaa bilchina qabuun Miseensota hooggansa qajeellotiin akka tajaajiltan ergama dachaa kan qabdan ta'uu dhaaman .
Hoogganaa waltajjichaa kan ta'an kom Damissee Laggasaa gabaasa leenjii dhiyeessaniin Leenjifamtoonni mata duree adda adda irratti kan leenji'aa turanii fi keessumattuu qaaman ,sammuu fi naamusaan kan fudhachaa turaniidha jedhan. Dhumarrattis leenjifamtoota qabxii ol'aanaa fidaniifis waraqaan ragaa laatameraaf.
Kolleejjiii Poolisii Oromiyaa Poolisoota Humna addaa gargaarsa yaala fayyaa duraatin leenjisaa ture eebbisiisee jira.
Leenjifamtoonni kunis ergama dachaa qabaachuu isaanii Daarekterri ol’aanan Kolleejjii Poolsii Oromiyaa Gargaaraa KomoshineraaTolchaa Magarsaa eebbifamtootaf ergaa dabrsaniin, ogummaa dabalataa fudhattan kana amanamummaa fi naamusa hojii kun barbaadun miseensa fi ummata keessan tajaajiluun dirqama dachaa kana bahuu qabdan jedhan.
Keessummaa kabajaa ta’anii sirnicha irratti kan argaman Itt/A/ Komishineraa komishinii Poolisii humna addaa Oromiyaa fi Hoogganaan damee leenjii G/Komishineraa Gannanoo Xibabuu qajeelfama hojii kennaniin Poolisiin ol’aantummaa seeraa fi nageenya naannoo mirkaanessuf dursa fayya qabeessaa ta’uu qaba. Isinis eebbifamtoonni guyyaa har’aa hanqina gama ogeessatiin qabnu furuun miseensota keenyaa tajaajila gahaa akka kennitan jechuun dhaaman. Dhuma irrattis leenjifamtoota qabxii ol’aanaa galmeessisaniif badhaasni kenname jira.
Inistitiyuutii Leenjii idilee fi Ogummaa Poolisii Too'attoota nageenya tiraafika sirna hoo'aa ta'een eebbisisee jira.
Inistitiyuutii Leenjii idilee fi Ogummaa Poolisii Sanqaleetti komishiniin Poolisi Oromiyaati fi Kolleejiin Poolisii Oromiyaa waliin ta'uun miseensota Poolisii 692 Ogummaa too'attoota nageenya tiraafika guyyaa har’aa sirna hoo'aa ta'een eebbisisee jira. Daariikteerri ol’aanan Koolleejjii Poolisii Oromiyaa G/Komiishinaraa Tolchaa Magarsaa balaa tiraafikaa yeroo dhaa gara yerootti dabalaa lubbuu lammiilee gaaga’aa jiru hambisuuf ‘too’attoota sochii tiraafikaa irraa hojii guddaan akka eegamu ibsan. Isiniis kanuma hubachudhan leenjii isinii kenname gara hojitti jijjiirudhaan gaachana ummata Oromiyaa ta’uu keessan irra deebidhaan akka mirkaneessitan abdi guddaa isin irra qabna jedhan.
Keessummaan kabajaa guyyaa har’aa komishini Poolisii Oromiyaatti komishinarri komishini Poolisi idilee Itt/A/ Komiishinara Jeneraalaa fi Komiishinarri, komiishinii Poolisii idilee Oromiyaa Musxafaa Kadir eebba kana irratti argamuun erga dabarsaniin, Balaa tiraafikii guyyaa irraa guyyaatti dabalaa lubbuu,qaamaa fi qabeenyaa qaqqabsiisaa jiru kana hambisuuf hanqinootaa fi harcaatii yeroo ammaa hojii irratti mul’achaa jiru fooyyeessuudhan miidhaa ga’aa jru kana karaa guutuu ta’een qolachuu qabdu jedhan.
Deeggarsa Qondaaltota, Miseensotaa fi Hojjattoota Siivilii Koolleejjii Poolisii OromiyaatinTaasifame.
Miseensotnii fi qondaaltotni koolleejjii Poolisii Oromiyaa, quuqamaa fi miira aantummaa Uummaataa qabuun, Uummata Naannoo Oromiyaa kanaan dura sababa Hongeetin rakkoo keessa tureef, mindaa guutuu ji’aan argatan irraa 5% qarshii 55,702.27 deeggarsa kan godhan yoo ta’u, yeroo ammaa kanattis, Uummata Oromoo rakkoo nam-tolcheetiin qe’ee isaa irraa buqqa’ee, maatiin isaa bittinnaa’ee rakkina keessa jiru kanaaf, mindaa ji’a tokko guutuu (100%) qarshii 1,215,932.13 deeggarsa gochuuf murteessanii jiru. Walumaagalatti rakkoowwan lamaan Uummata keenya quunname kanaaf qarshiin 1,271,634.40 deeggarsa taasifamee jira.
Koolleejjichi dhaabbata barnoota ol’aanaa ta’ee hundaa’uu isaatiin ergamawwan gurguddoo mootummaadhaan itti kenname keessaa tokko barnoota sadarkaa ol’aanaa kennuudha. Haaluma kanaan barumsa sagantaa Dippiloomaa saayinsii poolisii kennaa jiru akkuma jirutti ta’ee, bara 2010tti sagantaa barumsaa digirii jalqabaa saayinsii poolisitiin jalqabuuf haalduree hunda xumuree qophii ta’uu isaatiin baga gammaddan baga gammadne isiniin jechuun barbaada.
Irra deebi’uun baga bara haarawaa 2010tin geenye isiniin jedha.
kaadhimamaa Qondaalaa leenjii Sartifikeettii ol`aanaa marsaa 2ffaa duraan duursee bu’aa bahii baayyee keecha dabartanii guyyaa eebba keechaniitiin bagaa isiin gahe. Isin miseensota yeroo dheeraaf tajaajila kennaa turtan waan taataniif , gumaachaa fi tattaafi mataa keechanii itti dabalamee gulantaa gara gadii jirurraa gara gulantaa qondaalummaatti yoo ceetan seeraa fi turmaata raayyaa Pooliisii Keechattii qabadan gar guddina gulantaa ce’umsaa qondaalummatti darbuu duwwaa otuu hin ta’iin, seenaa ta-naan dura dabarsitanii fi itti- gaafatamummaa bahaa turtanii oli- sadarkaa fi guddinni gulantaa qondaalummaa irraa geechaan, kabajnii fi faayidaa gulantaa kanarraa argattanii olitti itt-gaf-fatamummaan isin eeggatuu fi gaheen bahuu qabdan kan kanaan duraa olitti dacha ta’uu isaa dagachuu hin qabdaan .Dabalataa
Eebba Websaayitii kolleejjii poolisii Oromiyaa
Weebsaayitiin deeskii odeeffannoo dhaabbataati. Kanaaf weebsaayitiin dhaabbata tokkoof baay’ee murteessaa dha. Odeeffannoo fi ragaa gahaa ta’e tokko qaamota dhimmi ilaaluuf dabarsuuf jiraachuun websaayitii gahee guddaa taphata. Akkasumas qaama biraa waliin hariiroo uumuufis ta’ee waliin hojjachuuf websaayitiin murteessaa dha. Dhabbatni tokko eessaa akka ka’ee fi eessarra akka ga’e ragaa quubsaa kennuuf websaayiitiin akka deeskii odeeffannootti gargaara.
Poolisiin Oromiyaa kufaatii mootummaa Dargii bara 1983 tiin booda labsii hundeeffama Poolisii Lakk 8/1984 mootummaa yeroo cee'umsaatiin bahee irratti hundaa'ee, bara 1985 sadarkaa komishiiniitti caasaalee poolisii Godinalee 12, Aanaalee 223 fi manneen leenjii Poolisii yeroof turan lama (Adaamaa fi Jimma )qabatee kan hundeeffame yoo ta'u, Leenjiiwwan sadarkaa sartafikeetii ogummaa adda addaa humna poolisii leenjiisuun horachuun gahee waltajjii Leenjisa Poolisii Oromiyaa Sanqalleen (Amboo) iddoo ol'aanaa qaba. Dabalataa
Ergama (Mission) Koolleejjii Poolisii Oromiyaa
Barumsa fi Leenjii Ga’umsaa Ol’aanaa gonfachisu kennuudhaan Humna Poolisii Uummataa Hirmaachisee Nageenya Naannichaa Mirkaneessuu, Heeraa fi Seera kabajee kabaachisuu baay’inaanii fi Qulqullinaan horachuu, Xinxaala fi Qu’annoo gaggeessuudhaanYaadota haaraa burqisisuun ga’umsa fi Hojmaata Poolisii ittifufinsaan akka guddatuu taasisuu dha. Dabalataa


c: text/html

text:
Prezidaantiin Kaameroon, Pool Biyyaa, filannoon naanoo fi ka Paarlaamaa biyyoolessaa baatii Guraandhalaa keessa akka geggeeffamu eega beeksisanii booda, yaada wal-makaa tu irratti dhihaataa jira.
Guyyaan filannoo labsame kun, guyyaa silaa filannoon geggeessamuu male irraa baatiilee 18 boodatti harkifamee ka qabame yoo tahu, mormitoonni garuu, haalli nageenya biyyattii yaaddessaa waan ta’eef jecha, filannoo geggeessuuniyyuu amansiisaa akka hin ta’iin dubbatu.
Mootummaan immoo, naannoolee rakkoon itti uumame hedduutti waraanni bobba’ee nageenya buusee jira – jechuun falma.
Gama biraatiin, waraanni Caameroon har’a magaalaalee Kaaba-Lixaa biyyattii – Baamendaa fi Misaajee, akkasumas, magaalaalee Kibba Lixaa – Kumbaa, Manfee fi Nuyukaa keesssatti humnoota adda-baatotaa wajjiin walitti-bu’uu isaa beeksisee jira. Walitti-bu’insa kana keessatti lubbuun dhabamee fi miidhaan ka biraan dhaqqabe ka sirnaan himame hin jiru. Midiyaaleen biyya keessaa garuu, yoo xiqqaate reeffi namoota sagalii, siivilootaan laga keessatti argame – jedhu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qananiisaa Baqqalaa
Qananiisaa Baqqalaa atileetii Itoophiyaa kan fiigicha dheeraa fiigun beekkamuu yoo ta'u yeroo ammaa kana riikardii addunyaa fi riikardii olompiikii kan meetira 5,000 fi meetira 10,000 qabatee jira. Olompiikii Gannaa 2008tti dheerina lamaaninuu (5,000 fi 10,000n) madaaliyaa lama kan nyaate yoo ta'u bara 2004tti meetira 10,000n Olompiikiirratti warqii nyaate.
Qananiisaan seenaa Shaampiyoonaa Qaxxaamura Biyyaa Addunyaa IAAFn keessatti atileetii kan morkataa hin qabnedha; shaampiyoonaa kanarratti kiilomeetira 12n (long course) si'a ja'a wayita moo'atu kiilomeetira 4n(short course) ammoo si'a afur moo'ateera. Shaampiyoonaa Atileetikisii Addunyaa irratti Qananiisaan meetira 10,000n bara 2003 amma 2009tti si'a afur moo'ateera; kanaanis riikardii Hayilee Gabrasillaasetiin wal qixxaate. Qananiisaan dorgommii meetira 10,000 bara 2003 amma 2011tti dorgome hunduma keessatti moo'amee hin beeku; bara 2011tti garuu Shaampiyoonaa Addunyaa dorgommii dhumaarratti fiigicha addaan kutee ba'e.
Shaampiyoonaa Atileetikisii Addunyaa kan 2009tti, Qananiisaan meetira 5,000 fi 10,000niin shaampiyoonaa tokkorratti moo'achudhaan nama jalqabaa ta'e. Fiigicha meetira 5000tin, madaaliyaa naasii olompiikiraatti (2004), madaaliyaa meetii Shaampiyoonaa Addunyaarratti (2003), madaaliyaa warqii Shaampiyoonaa Aafrikaarratti, fi madaaliyaa warqii Dorgommii Guutuu-Aafrikarratti argateera.
Qananiisaan atileetii fiigicha dheeradhaan amma harraatti dhufan keessaa kan isaan morku kan hin jirre yoo ta'u riikardii addunyaa baayyee fi madaaliyaa hedduun kan faayyamedha. Gaafa Ebla 6, 2014tti, Qananiisaan sa'aatii maraatoonii saffisaan ja'affaa ta'e, 2:05:04, galmeessuun Maraatoonii Paarisirratti moo'ate; sa'aatin kunis riikardii iddoo sanaa ture. Qananiisaan obboleessa quxusuu kan Taarikuu Baqqalaa jedhamu, kan akkumasaa fiigichaan beekkamu qaba.
Milkiisaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Qananiisaan bara 1982tti naannoo Oromiyaa hjjBoqojjiitti dhalate. Boqojjiin iddoo dhaalota atileetoa beekkamoo baayyee yoo taatu kana keessaa ijoollee Dibaabaa(Ijjigaayyoo, Xurunashii fi Ganzabee) fi durbii isaanii Daraartuu Tulluuti.
Hagayya 2001tti, Qananiisaan meetira 3000 kan ol adeemtotaarratti riikardii haaraa, daqiiqaa 7:30.67 Biraaselsitti galmeesse. Riikardiin Qananiisaa kun waggaa sadi'ii fi walakka ture; kan riikardii Qananiisaa kana cabses Augustine Choge daqiiqa 7:28.78 kaachudhaani.
Waggaa shaniif walitti aansee, 2002 amma 2006tti, Qananiisaan fiigichaa gabaabaa (4km) fi fiigicha dheeraa (12km) Shaampiyoonaa Qaxxaamura Biyyaa Addunyaa IAAFn irratti moo'ate, kana namni kana dura gochuu danda'e hin turre, tokkollee. Bara 2004tti, Qananiisaan riikardii addunyaa kan 5000m mana-keessaa, 5000m kan mana-alaa, fi 10,000m kan mana-alaa cabse.
Qananiisaan dandeetti dhuma fiigicha dheeraarratti gara dhummaatti furguffamee ba'ee xumuruuf qabuun beekkama; Waxabajjii 2003 Oslootti, Qananiisaan lammii Keeniyaa Abrahaam Cheebii hordofuun yeroo fiigu meetira 400 kan dhumaa sekendii 54.64tti fiigudhaan walumatti 12:52.26tti xumuree moo'ate. Lammatas Adoolessa 1, 2003 Luuzaanitti, Qananiisaan meetira 200 kan dhumaa sekendii 24tti, meetira 100 kan dhumaammoo sekendii 12tti, marsaa kan dhumaa (meetira 400) walumatti 52.63tti fiigee xumure.
Qananiisaan gorsaa isaa Hayilee Gabrasillaasee wajjin dorgommii karaarraatti si'a lama, qaxxaamura biyyaarratti si'a tokko fi tiraakirratti si'a ja'a wajjin dorgome. Kana keessaa Hayileen tiraakirratti bara 2000 Nuurenbergitti meetira 5000n, bara 2001 Fiigicha Guddaa Itoophiyaa kan 10 km, fi "Cross de l'Acier" irratti Mudde 2001tti Qananiisaa yoo moo'atu Qananiisaan ammoo Hengiloorratti bara 2003 meetira 10,000n (26:53 to 26:54), Room bara 2003 meetira 5000n (12:57 to 13:00), Paaris bara 2003 Shaampiyoonaa Addunyaa meetira 10,000n (26:49 fi 26:50), Ateensi bara 2004 Taba Olompiikiirratti (27:05 fi 27:27), meetira 10,000n Beejiingitti bara 2008 Taba Olompiikirratti (27:01 fi 27:06), fi the Great North Run maratoonii walakkaadhan Fulbaana 2013 (60:09 fi 60:41) Hayilee moo'ate.
Dorgommii Bara 2005[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Gaafa Amajjii 4, 2005, Kaadhimni Qananiisaa kan waggaa 18 turte Alam Tachaalee duute; sababiin du'a ishiis dhibee onnee yoo ta'u yeroo sana isa wajjin shaakallii hojjachaa turte. Jalqabarratti qorannoon reeffaa hin godhamne jedhamuyyuu, manaajeriin Qananiisaa fi Alam Joos Hermeens akka boodarra jedhetti qorannoon reeffaa sababa maalin akka Alam duute deebii quubsaa hin kennine jedhe. Alam bara Shampiyoonaa Dargaggootaa Addunyaa 2003 kan moo'attee fi fayyumaatu itti dhaga'ama ture.
Du'a kaadhimasaatti Qananiisaan torban baayyee gadda keessa ture. Dorgommii deebi'ee gaafa Amajjii 29 kan itti fufe yoo ta'u, meetira 3000 mana-keessaa lammii Aayerlaandi Alistair Craggn moo'atame; achirratti Qananiisaan odoo marsaan tokkoo fi walakkaan hafuu marsaa walakkaatu hafa jedhee yaadudhaan dafee fiigee waan ba'eef humnasaa fixatee moo'ame. Dogoggorri kunis gadda du'aa kaadhimasaan kana ta'uu hin oolle jedhamee tilmaamama. Torban muraasa booddee, Maarqos Gannatiitin fiigicha maayilii 2rratti moo'ame.
Ji'a Bitootessaatti, Qananiisaa qormaanni fiigichaa jabaan isa eeggate. Gaddi isa muudatuu fi tiraakirratti walitti aansee moo'amuyyuu, Qananiisaan fiigicha gabaabaa fi dheera kan Shaampiyoonaa Qaxxaamura Biyyaa Addunyaa IAAF kan 2005 irratti hirmaachuuf murteesse. Haala diraamaa fakkaatuun, Qananiisaan fiigicha gabaabaarratti, lammiin Qaataar Saif Saaeed Shaheen saffisa fiigichaa ariifachiisuuf dhama'uyyuu, moo'ate. Guyyaa itti aanus, lammii eertiraa Zarasannaay Taaddasaa fi lammii Keeniyaa Eliyuud Kipchoogee dursuudhaan fiigicha dheeraarratti moo'ate.
Hagayya 8, 2005tti, Qananiisaan madaaliyaa warqee meetira 10,000n Shaampiyoonaa Addunyaa 2005 kan Heelsiinkiitti geggeeffamertatti irratti moo'ate; meetira 200 kan dhumaa saffisa olaanadhaan xumure.
Hagayya 26, 2005tti, Qananiisaan rikardii meetira 10,000, daqiiqaa 26:17.53tti fiigudhaan qabate, rikardiin kun amma ammaatti isumaan qabamee jira; kunis Yaadannoo Vaan Daam 29ffaa kan Biraaselsitti geggeeffamerrati ture. Fiigicha kanarratti Qananiisaan riikardii isumaan qabame ture kan 26:20.31 ture sekendii 3 fooyyesse; meetira 5000 ammoo daqiiqaa 13:09 fi 13:08tti xumure. Dhuma bara 2005tti, Qananiisaan yeroo lammaffaadhaaf atileetii waggaa jedhamuun Tiraak Inda Niwuus Magaaziniin (Track & Field News magazine) filatame.
Bara 2006–2007[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Bara 2006, Qananiisaan meetira 3000 Shaampiyoonaa Mana-keessaa Addunyaa IAAF kan Mooskootti geggeeffamerratti moo'ate, kanaanis seenaa atileetiksii keessatti nama jalqaba Olompiikii moo'ate, Shaampiyoona Tiraakii Mana-alaa Addunyaa kan moo'ate, Shaampiyoona Tiraakii Mana-keessaa Addunyaa moo'ate fi qaxxaamura biyyaa addunyaa kan moo'ate ta'ee galmaa'e.
Bara 2006tti, Qananiisaan dorgommii Goolden Liigii IAAAF kan meetira 5000 ja'a keessaa shan moo'achudhaan badhaasa $83,333 argate.
Bitootessa 17, 2007, riikardii mana-keessaa addunyaa kan meetira 2000 cabse; kunis Birmiingaamitti yoo ta'u sa'aatin inni galmeessises 4:49.99. Meetira 300 kan dhumaa saffisni inni ittiin fiige kanaaf isa gargaare, saffisni kun dorgommii mana-alaatifillee baayyee bayyeessa kan jedhamu ture.
Bitootessa 24, 2007tti garuu, Qananiisaan Shaampiyoonaa Qaxxaamura Biyyaa IAAF 2007 kan Mombaasaatti geggeeffamerrati ho'aa fi jiidha(humidity) isaarraan kan ka'e dorgommii addaan kutee bahe. Kunis walitti aanse haala ajaa'ibsiisaa ta'een fiigicha 27 kan moo'ate Qananisaaf (sana duraa kan inni moo'amee beeku Mudde 2001tti ture) moo'ichasaa addaan jalaa kute. Fiigicha Mombaasaa kana kan moo'ate Zarasannaay Taaddasa ture. Fiigicha kanarratti hoo'aa fi jiidha isaarraan kan ka'e atileetota harka ja'a keessaa harki tokko (1/6) dorgommii addaan kutee bahe.
Qananiisaan moo'amuu Mombaasaatti isarra ga'eerraa bayyanatee Shaampiyoonaa Addunyaa IAAF 2007 kan Osaakaatti geggeeffamerratti meetira 10,000n nama biyyasaa Silashii Sihiin moo'achuudhaan tokkoffaa ba'e. Yeroo dorgommii kanaa, Qananiisaan meetira 800 kan dhumaarratti waan gatamuuf jiru fakkaata ture, garuu meetirri 150 yeroo hafu sanarra bayyanachuudhaan Silashii Sihiin dhaqqabee bira darbuun yeroo sadaffaaf walitti aansee shaampiyoonaa addunyaarratti moo'ate.
Sadaasa 18, 2007tti, Qananiisaa taatuu fiilmii kan taate Daanaawwiit Gabraigzaaber hoteela Sharaaten Addisitti, Finfinneetti fuudhe.
Olomppiikii Beejiingi fi Shaampiyoonaa Addunyaa Kan Barliin[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Bitootessa 30 2008 Edenbiraatti, Qananiisaan madaaliyaa warqee Qaxxaamura Biyyaa Addunyaa ja'affaasaa nyaate(12km). Kanaanis riikardii duraan Pool Tirgaat, fi Joon Nigugi wajjiin madaaliyaa warqee shan nyaachuun qooddachaa ture cabsee riikardii haaraa galmeessisiise. Moo'icha kanaan, Qananiisaan seenaa Shaampiyoonaa Qaxxaamura Biyyaa Addunyaa IAAF keessatti atileetii madaaliyaan atileetii kamuu caala faayyame ta'ee galmaa'e. Qananiisaan, kiilomeetira 12n (karaa dheera jedhama) medaaliyaa warqii 6, kiilomeetira 4n (karaa gabaabaa) medaaliyaa warqii 5, dorgommii ol-adeemtotaatin medaaliyaa warqii 1, fi medaaliyaa warqii 4 gareedhaan nyaachuun walumaagalatti medaaliyaa warqee 16 nyaate. Medaaliyaan Qananiisaan nyaate walumaa galatti yoo lakkaawwamu (kan dhuunfaas garees dabalate) medaaliyaa 27 ta'a: warqee 16, meetii 9, fi naasii 2 nyaate.
Hagayya 17, 2008, Olompiikii Beejiingirratti, Qananiisaan meetira 10,000 sa'aatii 27:01.17 galmeesisuun moo'ate; sa'atiin kun riikardii haaraadha. Dorgommii kanarratti namoonni 20 gufuu daqiiqaa 28 cabsanii sana gaditti kan kaatan yoo ta'u namoonni 4 ammoo riikardii Qananiisaa kan Olompiikii 2004 27:05.10 gaddin xumuran. Qananiisaanis dorgommii kana moo'achuuf furguffama ittiin beekkamu sanatti fayyadamuun dirqama ture, meetira 400 sekendii 53.42n xumure (kunis Olompiikii Ateensirratti warqee nyaachuuf meetira 400 sekendii 53.02 kan fiige wajjin wal fakkataa).
Hagayya 23, 2008, Olompiikii Beejiingirratti, Qananiisaan dorgomtoota isaa gatuun meetira 5000 moo'ate; dorgommii kanarratti riikardii olompiikii duraan Saïd Aouitan qabamee ture cabsuun riikardii haaraa sa'aatii 12:57.82 galmeesse. Dorgommii kana yaaddatamaa kan isa godhu akkaata itti Qananiisaan jalqaba saffisa dorgomichaa dabalaa adeemee dhumarratti ammoo furguffamuun, akkuma yeroo kaan godhu, dorgommii kana xumure: meetira 3000 kan dhumaa xumuruuf daqiiqaa 7:35.53, meetira 2000 kan dhumaa daqiiqaa 4:56.97, meetira 1600 kan dhumaa daqiiqaa 3:57.01, fi marsaa dhumaa ammoo sekendii 53.87tti fixe.
Olompiikii Beejiingirratti, Qananiisaan dorgommii meetira 10,000 fi 5,000n warqee lama nyaachuun tarree atileetota warra ciccimmoo kan akka Hannes Kolehmainen (1912), Emil Zátopek (1952), Vilaadimiir Kuutsi (1956), Lasse Virén (si'a lama, in 1972 fi 1976), Miruuts Yifxar (1980), fi Mahaammad Faaraah (2012) taa'e.
Qananiisaan Shaampiyoonaa Atileetiksii Addunyaa 2009 kan Barliinitti geggeeffamerratti medaaliyaa warqee lama moo'ate. Moo'ichi lamaan kan 5000 m (13:17.09) fi 10,000 m (26:46.31 – riikardii Shaampiyoonaa Addunyaati) kanaan nama jalqaba fageenyaa lamaaniin warqee Shaampiyoonaa Addunyaa tokkorratti nyaate ta'ee galmaa'e. Kennaan saffisaa fi jabinaa Qananiisaan qaburraan kan ka'e yeroo inni ga'umsa gaarirra jiru isa moo'un gonkumaa kan hin yaaddamne. Fiigicha meetira 10,000 irraati Qananiisaan Zarasannaay Taaddasaa duuba fiiga ture, gaazzexeessaan fiigicha sana dabarsu "Dhumeera, sirumayyuu fiigichi kun akkuma jalqabeen dhume" jedhe akkuma marsaan dhumaa jalqabeen. Qananiisaanis dorgommii walitti dhiyaataa fakkaachaa duraan ture marsaa dhumaarratti tokkichumaan saffisaan ba'uun salphaatti moo'ate. Beeksiisaan IAAF "Namni kun atileetii fiigicha dheeraa cimaa ijji keenya argite, tarii gara fuulduraattis nama cimaa akkanaa hin arginu ta'a" jedhe dinqisiifannasaa ibse. Moo'icha gita hin qabne kana hunda argatuyyuu, Qananiisaan akka Hayilee Garbrasillaasee fi namoota kaanii fudhatama guddaa hin arganne. Qananiisaan callisaa ta'unsaa fi gaaffiif deebii miidiyaa adda addaa wajjin gochuuf fedhii kan hin qabne ta'uunsaa biyyoota dhihaa keessatti fudhatamaa baayyee hin arganne. Akkuma Qananiisaa riikardii qabatee kan jiru Yuseeyin Boolti akka jedhetti milkiin Qananiisaan argate guddaa ta'ee odoo jiruu fudhatama isaaf malu hin arganne jedhe.
Injuries[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Qanaaniisaan waggaa haaraatti jalqabbii yaraadhan jalqabe, kunis Qaxxaamura Biyyaalessaa Edenbiraa ka ni moo'ata jedhamee eeggamerratti arfaffaa ba'e - atileetonni Keeniyaa sadi'itu marsaa dhumaarratti itti wal furaa isa dadhabsiise ture. Sana booda Qananiisaan waggaa guutuu miidhama hirree mogolee lukaatin dorgommiirraa fagaate.
Qananiisaan miidhama jilbaarraa fayyee ji'a Bitootessaa 2011 keessa shaakallii jalqabe. Erga bara 2009 tiraakirratti dorgommii tokkoyyuu kan hin godhin Qananiisaan, Shaampiyoonaa Addunyaarratti dorgommiitti deebi'e. Haa ta'u malee meetira 10,000 irratti odoo marsaan 10 isa hafuu dorgommii addaan kutee baye. Meetira 5000 kaachuu dhiisuu murteesse. Qananiisaan dorgommiitti kan deebi'e Daayimendi Ligii Ivo Van Damme Memorial kan Biraaselsi irratti yoo ta'u achirratti sa'aatii addunyarratti saffisa ta'e galmeessee moo'ate, bara 2011tti. Bara 2012tti akka gaariitti hin jalqabne, Qaxxaamura Biyyaa Edenbiraarratti sadarkaa 11ffaadhaan xumure. Ji'a Eblaa keessa, dorgommii Fiigicha Aayerlaandi Guddaa moo'achuun ga'umsasaa deebisee kan argate fakkate; dorgomicharratti sa'aatii gaarii ta'e 27:49 galmeesisiise riikardii iddoo sanaas sekendii 46n fooyyesse. Taba Olompiikii Landan 2012 irratti, meetira 10,000 warra fuuldura jiran wajjiin fiigaa turuyyuu meetira 150 kn dhumaarratti isaan wajjin itti fufuu dadhabee duubatti hafee arfaffaa ta'ee xumure, sa'aatinsaas 27:32.44 yoo ta'u obboleessa isaa kan sadaffaa ba'ee Taarikuu biraa sekendii 1.01 duubatti hafe.
Dorgommii bara 2013tti godheen Qananiisaan Fiigicha Aayerlaandi Guddaa (Great Ireland Run) yeroo lammaffaaf moo'ate. Itti aansee Fiigicha Kaabaa Guddaarratti (Great North Run) maraatoonii walakkaadhaan sa'aatii 60:09 galmeessisuun moo'e; dorgommii kanarratti Faaraa sekendii 1n dursee fixe.
Maraatoonii Paaris, Ebla 6, 2014[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Qananiisaan, dorgommiin maraatoonii jalqaba godheen baayyee milkaa'e; dorgommii Maraatoonii Paaris kanarratti Qanaaniisaan rikardii iddoo sana cabsuun sa'aatii atileetonni ciccimoon kan akka Hayilee Gabrasillaasee, Pool Tirgaat, Saamu'eel Waanjiruu duraan achitti galmeessan cabsee sa'aatii 2:05:04 galmeessisiisee bara 2014tti moo'ate.
Dorgommii Inni Godhe[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Qananiisaan bara 1982tti naannoo Oromiyaa Boqojjiitti dhalate. Boqojjiin iddoo dhaalota atileetoa beekkamoo baayyee yoo taatu kana keessaa ijoollee Dibaabaa(Ijjigaayyoo, Xurunashii fi Ganzabee) fi durbii isaanii Daraartuu Tulluuti.
Istaatistiiksii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Sa'aatiisaa Ba'eessa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Fooyya'insa Waggaa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Riikardii Dorgommii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
World Grand Prix Finals[gulaali | lakkaddaa gulaali]
Circuit honours[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- IAAF Golden League jackpot winner: 2006, 2009
- Montferland Run 15K: 2000, 2001
- Giro al Sas 11K: 2001
- Memorial Peppe Greco 10K: 2003
- Moo'icha Qaxxaamura Biyyaa
- Tilburg Warandeloop: 2000
- Cinque Mulini: 2002
- Lotto Cross Cup Brussels: 2002
- Oeiras International Cross Country: 2002, 2003
- Campaccio: 2002, 2004
- Cross Internacional Juan Muguerza: 2003
- Trofeo Alasport: 2003
- Cross Internacional de Itálica: 2003, 2004, 2007
- Cross Internacional de Venta de Baños: 2004
- Great Edinburgh International Cross Country: 2006, 2007, 2008
Badhaasa[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- Atileetii Waggaa Addunyaa IAAF: 2004, 2005
- Atileetii Waggaa Track & Field News: 2004, 2005
- Nama Waggaa kan Itoophiyaa: 2007/2008
Wabii[gulaali | lakkaddaa gulaali]
- "Kenenisa Bekele". bbc.com. BBC Sport. Retrieved 9 February 2014.
- "Kenenisa Bekele". iaaf.org. International Association of Athletics Federations. Retrieved 9 February 2014.
- "Kenenisa Bekele". sports-reference.com. Sports Reference LLC. Retrieved 9 February 2014.
- IAAF. "Athlete profile for Kenenisa Bekele".
- IAAF, 17 November 2009: World Records ratified
- 2005 World Championships 10000 m final[dead link]
- Bekele 10000 m world record – IAAF
- Bekele 10000 m world record – YouTube video
- "Bekele follows Campbell down marriage path". iaaf.org.
- BBC Sports http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/athletics/latest_results/default.stm
- Jörg Wenig (2009-08-23). Bekele conquers another superlative. IAAF. Retrieved on 24 August 2009.
- Ethiopia Kenenisa vs Eritrea Zersenay tadesse
- Chadband, Ian (2009-09-01). Kenenisa Bekele is the Usain Bolt of distance running. The Daily Telegraph. Retrieved on 1 September 2009.
- "Bekele back in training, hopeful for London 2012 | Athletics Weekly - the best coverage of the No.1 Olympic sport". Athletics Weekly.
- "World Athletics Championships 2011: Kenenisa Bekele is big unknown quantity for favourite Mo Farah". Telegraph.
- "World Athletics 2011: Mo Farah settles for 10,000m silver in Daegu | Mail Online". Dailymail.co.uk. 30 August 2011.
- "Farah won't face Bekele in 5,000m as the Ethiopian returns home | Athletics". insidethegames.biz. 31 August 2011.
- "Bekele sets season best in 10,000m - The Times of India". Timesofindia.indiatimes.com. 17 September 2011.
- IAAF.org (15 September 2011). "Brussels offers Bekele the chance to bounce back – Samsung Diamond League". iaaf.org.
- Wenig, Jorg (2012-01-07). Kiprop triumphs in race of champions, Bekele a distant 11th – Edinburgh XC report. IAAF. Retrieved on 8 January 2012.
- Cole, Brendan (2012-04-15). Bekele wins Great Ireland Run in stunning style. RTE. Retrieved on 15 April 2012.
- Mulkeen, Jon (2012-08-04). Ennis, Farah and Rutherford take gold for Britain on 'Super Saturday' - London 2012 Day Two Report. IAAF. Retrieved on 4 August 2012.
- Martin, David (2013-04-14). Bekele retains title, Howarth takes honours in Dublin. IAAF. Retrieved on 2013-04-18.
- "Kenenisa Bekele Runs 2:05:03 in Marathon Debut – Breaks course record and smahes debut times of past legends Gebrselassie, Tergat and Wanjiru". 6 April 2014. Retrieved 6 April 2014.


text:
Amerikaa tun nama biyya ormaatii itti dhufe miliyoona hedduu qabdi.Fkn godina Minisootaa (MN) keessaa akka hawaasii Oromoo jedhutti Oromoo 40,000tti keessa qubataa.
Oromoon Minisootaa keesaa karaa maqaa isitiin moggaasan qabdi.Manneen nyaataa dhugaatii Oromoo hedduutti jira. Lafa sunitti namii guddoo wal hore.
Minisootaa keessatti Adoolessa 29-31,2017 “Torbaan Oromoo jedhanii baranallee labsan.Torbaan Oromoo Amerikaa ,Kanaadaa fi biyya akka akkaatii walti dhuftee dorgommi ispoortii,OSFNA,marii hawaasaa,qophii bashannanaa fi waan hedduu walti dhufu.
Maanguddoo Oromoo qophii sun dhufan keessaa hedduu dubbifne.
Biyya guddatte tanatti ijoollee akkamiin guddifachuu malan? Amantiin ijoollee maan maan barsiisuu malte jennee wa gagaafanne.
Abdurahiman Amad Minisootaa keessatti Imaama masjida tokkooti.Ijoolleen amma taphattu tun ijoollee ani leenjisu keessaa tokko jedha.
“Bakka badduu irraa akka isaan fagaatan,hiriyaa badaa irraa akka isaan fagaatan.Aadaa ufii akka horodfan.Amantii ufis akka hordoafan,barsiifna.”
Tana maleellee akka jecha “tapha kubbaa keessattis luyiti teesaan dabuu hin qabdu jehaa.Barumsaa keessatti tokkoffaa.Waan dalaydan keessatti tokkofffaa tahaa jennee barsiifna.Fuuldurii hawaasa keennaa abdii qaba,” jedha.
Aabba Jaaroo Nuuraa Minisootaa magaalaa St.Paul qubata. "Ijoollee akka isiin lafa tanallee jiraatan aadaa lafa ufii,jireenna lafa ufiillee hin deemne itti himna. Fulaa feete jiraattullee eennuummaa ufii dedhuun,diqqeessuun waan tahuu hin malle.”
Tun cuftii akka aabba Jaarso jedhutti gaafa guddaatte afaan kun diqqoo sirraa mimmiliqanillee wannii diqqeennaan baratte si harkifti,tanaafuu eennummaa keetillee hin deetu,”jedha.
Obboo Sayid Zamaan godina Iowa magaalaa Siisitti itti gaafatamaa hawaasa Oromooti. Hawaasa isaanii waan hedduun galateeffata.
“Ijoolleen oromoo IOWA keessatti dhalatanii guddatan akka nama Oromiyaa keesstti dhalatee guddatee dhalatee afaan Oromoo beekan.Magaala jirru keessatti Oromoon maan akka tahee, ummata seera qabu akka tahee,nagaa akka jaalatu namoota achi keessa jiranii fi kan biraatiifis fkn akka tahan gorsina.”
Oromoon baruma baraaan gannatti qophii Torbaan Oromootiif walti dhufti. Obboo Jamaal Tufee hujii raawwachiisaa hawaasa Oromoo Minisootaati.
Qophii OSFNA tanaan hawaasii faaydaa hedduu irraa argataa jedha "Qophiin namni waggaa tokko guutuu wal hin argin yoo walti dhufu yaada hedduu wal jijjiirata.Waan hedduu wal mari’ata.Daldalii Oromoo hin guddataa,kitaabaa fi waa hedduu waayee Oromoo dubbatan wal irraa bitaa wal gargaara,ijoolleefisa wal barnootaa gaarii taha”jedha.
Guddinnii aartii Oromoo eessa jiraa maanti qajeeluu male?
Ijoollee Oromoo fiilmii barreessuu fi hojjachuun beekaman,Gammadoo Jamaalii fi Guuttamaa Buttaa dorgommii OSFNA irratti arginee dubbifne.Jamaal fiilmii mormii hiriira Oromootiif baasan keessaa tokko. Fiilmii isaa lamaan
- Amaanaa
- Cabsaa
Fiilmii Guuttamaan beekaniin keesaa;
- Madaa Kukkule
- Agartuu Barraaqaa
- Imimmaan Dhiiraa
Fiilmiin isaalleen waan biyyitii keessa jirtuu fi waan jaalaatii fi waan jibbii nama tolchu dubbata.
Akka Guuttamaan jedhutti fiilmii Oromoo jalqabe malee asi gahee hin jedahnii deemumatti jira.
“Ummata bal’inna haganaa qabaannee baayinnaa hagasii qabaannee waan saba suni gadi tahee hojjachuun nurra hin jiru.Anaaf aartiin qabsoodha.”
Yaadii Jamaalilleen kanuma.Yoo fiilmii hojjattu maan laalaa ykn ammoo maan qalbii keessaa qabaachaa hojjatta jennaan “Hawasa miliyoona 40 sun ilaala hawasa bakka bu’a jedhee ummta sun taahee ilaalaa hojjadha.Hanqina hawaasa kana keessa jiru ilaalaa hojjadha.”
Jarii lamaanuu akka ummatii aartii Oromoo ilaalaa waan qajeeluu male isaan gorsaa wal jajjabeessaa yaadhan dhaamata.
“Wal haa jabeessinuu gaafa nu kaane ummatii Oromoos kahaa,kanaafuu ha wal jajjabeessinu.” jedha Gammadoon.


text:
Kan dhiyeenya mana hidhaatii gad dhiisaman Iskinder Naggaa, Temesgeen Dessaaleny, Anduaalem Arraagee fi Bekfeqaaduu Xilaahuun dabalatee namoonni 12 kaleessa gara galgalaa to’annaa poolisii jala oolaniiru.
Waa’illi keenya Solomon Abaatee kaleessa Finfinneetti bilbiluu dhaan oboleessa obboleessa Temesgeen Dassaaleny Taarikuu Dassalenyiin haasofsiisee ture. Haala isaa ennaa ibsu har’a mana keenya jechuun mana harmee keenyaa bakka Jamoo jedhamu qopheetu ture. Kaayyoon qophee sanaas dargaggoonni murtaa’an kanneen kana dura hidhamanii ba’aniif sagantaa galateeffachuu fi kennaa qopheessuu qopheessanii turan.
Kanneen galateeffamuun kennaan kennameefii keessaa Temesgen Dessaaleny, Anduaalem Arraagee, Naatinaa’el Mekkonnin, Olbaanaa Leellisaa, Abbebe Qeftoo, Immaawwaayish Zewdu turan.
[Obbo Taayyee Danda’aa Eessatti Akka Hidhaman Barbaannee Dhabne: Maatii]
Sgantaan kun geggeessamaa utuu jiruu gara dhumaa irratti poolisiin dhufee nu marse. Namoonnis bittinnaa’uu jalqaban. Radio dhaan erga dudubbatanii booda karra ittiin ol galan cufan.
Sagantaan sun xumuramaa waan tureef kaan deemaniiru. Dhuma irratti warra hafan itti marsanii socho’uu hin dandeessan jedhanii konkolaataan poolisii dhufee Temesgen Dessaaleny, Anduaaleem Arraagee, Iskindir Neggaa, Maahelet Faantaahuun, Befeqaaduu BeHaailuu, Woyinisheet Mollaa, Zelaalem Werqaagenyeehu, Addisu Geetinnet, Yidneqaachew Addisuu, Sintayehu Chekol, Teferraa Tesfaayee konkolaataa seensisanii qajeelfama poolisii Jamoott argamutti geessan.
Galgaluma kaleessaa gara mana hidhaa isaan keessa turanitti itti bilbiluu dhaan Solomoon Temesgen Desaleny, Befeqaaduu Hailuu fi Eskinder Neggaa haasofsiisee ture. Iskindir Neggaa gaaffii poolisiin isaaniif dhiyeesseen sababaan hidhaa isaanii maal akka ta’e ennaa dubbatu alaabaa Itiyoophiyaa mallattoo urjii of irraa hin qabaanne fannistan nuun jedhan jedha.
Bakka birootti sagantaan akkasii qophaa’ee of eeggannoo fi icitii guddaa dhaan ture. Biyyattii keessatti karaan itti socho’aan tokko illee hin jiru jedha Iskindir Naggaa.


text:
Manni hidhaa Qilinxoo gubachuu isaan kan ka’e hidhamtoonni 23 du’uu mootummaan Itiyoophiyaa eega beeksisee kan bubbulee ta’us hanga har’atti maqaan isaanii hin ibsamin jira.
Paartiin mormituu Kongrasiin Federaala Oromoo akka jedhutti Obbo Kabbadaa Fayisaa Sanbatoo godina Shawaa Lixaa Jalduu irraa, Obbo Dhaabasaa Galataa godina Shawaa Lixaa Baabbichi irraa akkasumas Obbo Dabalee Abarrraa Godina Shawaa Lixaa Adaa Bargaa irraa kan ta’an reeffi isaanii maatiif kennamu beeksisee jira.
Kamiisa Fulbaana 15 bara 2016 Godiina Wallaggaa Lixaa aanaa Najjoo magaalaa Warra Jirruu irraa kan ta’an Barsiisaa Abdisaa Bokaa sirni awwalcha isaanii firaa fi maatiin lafa argamaniitti gaggeffamee jira. Maatiwwan reeffa argachuuf yeroo dheeraa joruu isaanii fi gadda guddaa keessa akka jiran dubbatu.
Maatiin lameenuu reeffi argamee kan rasaasaan rukutame ta’uudubbatu.
Gaaffii fi deebii gaggeeffame armaa gadiitti caqasaa.


text:
Dr., Abiy eegii biyya bulchuu jalqabe amma ganna tokko yaayyuu caale.Waan hujii isaa irratti waan hedduu VOAn wal dubbate.
Bara kanaa fi bara dabre walti ilaaluun nama dhibi jedha.“Demokirastiin hardhaa fi gaafasii waan hedduun gargar jirti.Gama miidiyaatiin,mala jireennaatiin biyya rakkoo hamtuu jirtutti amma mataa oli qabachuutti jira.”
Jireenna hardhaa fi kalee wal bira qabuu qofa adoo hin tahin boriif jiraachuu wayyaa jedha.
Akka jecha Dr Abiyitti hardhaa qilleensa nagaatti jira,namii ya foorfate.“Jireenna kana miila gadi dhaabanii akka innii nama cufa gahu guddisuutti asi aana.”
Itoophiyaa jiguu geette,waraanaatiin bultu bulchufu maanti onnee sii kenne jennaan…
“Dhugumaa itti gaafatama kana fudhachuuf waan nama sodaachisaatti jiraa jedha.Ha taatuutii ammoo...
“Ani wa sadii abadadhe.Tokko waaqa uumaa, namuu akkuma amanti ufiitit yaammatu turullee Itoophiyaa irraa hafaa jedhee hin herrgu.Ka lammeessoo biyya abadadhe.Namii biyya hin jibbaatu.Midhaaguma biyya ormaa keessa jiraattullee yaadaa fi qalbiin biyya te si jirti.Kun herrega kiyya qofaa hin sehu.Wanni sadeessoo ani abdadhe ammoo ummata.Keessattu namii ummataa Itoophiyaa irraa abdii hin kutatu.”
Akka Dr Abiy jedhutti egerillee waan kana sadeen irraa abdii qabaachaa deemaa jedha.
Gaafii maaf ammallee EHADEG qoftii biyya bulchitu jennaan fkn nama wal fuudheetiin deebii kenne.
“Fuudhii gammachuu fi jarjarsuu hedudu keessa dhufe maruma maree jaalalaa fi wal dandeetti warra wal fuudhee irratti hafa.”
Jijjiiramii miila gadi dhaabachuuf yoo warrii jijjiiramaan dhufe hujii durattiin nama deemtu hojjate qofa jedha.
Warrii wal fuudhe gaafa fuudha isaanii lakkoofsa nama dhufee heduu qofaa mitii mitii dhiphuu fi bal’inna hedduu keessa dabaranii yo fulaa jabduu gahan qofa fuudhii lubbuu bula jedha
Akka Dr.Abiy jedhetti jijjiirama biyyitii keessa jirtu namii cuftii qooda keessaa qabaachuun barbaachsaa.”Tana caala jabeessuu qamna.”
Bulchiinsa yuniverstii keessa paartileen mormituulleen hinuma jiran.
“Taatullee akka namuu jijjiirama keessaa qooda qabaatu wal mari’achaa,wal gaafachaa yaa’uutti caala.”


text:
Daandin guddichi magaala Najjoo irraa gara Beneshangul fudhatu Qeerroodhaan cufame. Wallagga lixaatti eda halkan caamsaa 8/2016 Qeerroo aanichaan daandii guddaan gara naannoo Beneshangul geessu cufamee jiraachuu har’a Qeeroon gabaasee jira. Daandiin cufame turtii guyyaa tokkoo booda humna waraana wayyaaneetiin akka banamu tahe.
Akkasuma godina wallagga bahaa magaala Naqamteettii Alaabaan keenya (ABO) fannifamee halkan edaa buleera. Akkasuma waraqaaleen adda addaa haluu alaabaa irraa qophaaween fi mukarraas hojjetame magaala magaala Naqamtee keessa faca’uu Qeerroon gabaasee jira. Wayita kana
barattootni manneen barnootaa keessatti dhaadannowwan
– BILISUMMAAN GEESSETTI
– YAA OROMOO MAALIIF TEESSA KA’I BILISUMMAAKEE GONFADHU
– QABSOON KEENYA YOOMILLEE HIN DHAABBATU
Jedhanii guyyaa guyyatti sa’a mana barnootaa seenanitti gurraa uummataa dhageesisuudhan kaasuu fi diina dura dhaabbatanii FXG kana galmaan gahuuf cichoominaan barataan murteeffatee itti jiraatuu odeessaan Qeerroo addeessa. Wallagga bahaa fi wallagga lixaatti daandiiwan konkolaataa garagaraa cufamuudhaan kara darbaa diina dhorkataa jiraatuun uummataa fi Qeerroo gabaafamaa jira. har’as haaluma kana fakkaatuu fi jabeessuun itti fufuun gabaafame. Naannoo Amaaratti godina kaaba Gondoritti naannowwan adda addaatti tarkaanfii waraana wayyaanee irratti fudhatuu fi uummannis mootummaa wayyanee hin barbaannu jechuun walgahii fi gibira kaffaluu dhaabaniiru.
Hidhattootni mootummaas yeroodhaa yerootti naannoo Amaaratti tarkaanfiin irratti fudhatamuun FXG oromiyaa keessatti adeemsifamaa
jiru fakkeenya fudhachuun naannoo Amaaraas ji’ootaan kan lakkaawan itti fufanii jiru.
OROMIYAA GODINA HUNDAATTI FXG WAAN ITTI FUFAA JIRUUF WARAANNI WAYYAANEE MEESHAA GURGUDDAADHAAN OROMIYAA KEESSSA AKKA SAREE MARAATUU TAATEE OFLII FI GADI FIIGAA JIRTI INJIFANNOON QEERROON GALMEESSAA JIRU
HANGA BILISUMMAATTI KAN JABAATEE ITTI FUFU TAHUUN SHAKKII HIN QABU.
Wallagga Lixaa, Najjoo fi Gumuz Beneshangul Gidduutti Daandiin Guddichi Cufame, Naqamtetti Alaabaan Fannifamee Bule,Naannoo Amaaratti Fincilli Uummatichaan Itti Fufe
Daandin guddichi magaala Najjoo irraa gara Beneshangul fudhatu Qeerroodhaan cufame. Wallagga lixaatti eda halkan caamsaa 8/2016 Qeerroo aanichaan daandii guddaan gara naannoo Beneshangul geessu cufamee jiraachuu har’a Qeeroon gabaasee jira. Daandiin cufame turtii guyyaa tokkoo booda humna waraana wayyaaneetiin akka banamu tahe.


text:
Seensa:
Afaan Oromoo Afaanota Kuush bahaa keessaa tokko. Afaan Oromoo barreessuuf, dubbisuuf Qubeen Laatiinii (Roman script) filatamee hojii irra oolee jira. Biyya oromoo keessatti barmootni idillee akkasuma waajjirri adda addaa afaan oromootiin hojii isaanii dalagu.
Qubeen laatiinii maaliif Qubeen saabaa irra afaan oromoof filatame?
Dubbifamaa fi dubbachiiftuun adda bahanii waan beekkamaniif
Sagalee dherraa fi gabaabaa waan qabuuf waldhawiinsa hiika jechootaa hin qabu
sagalee jabaa fi laafaa waan qabaniif jijjirama laafinaa fi jabinaa waan hin qabneef
Jijjiiraa qubee laatiin Afaan Ingilizii keessatti dubbachiifuun argisiistuu hin qabu.
Lakkoobsaan muraasa waan ta’eef salphaatti qayyabatama.
Bakka sagaleen jecha tokkoo addaan citutti hudhaa galchuun waan adda baafatamuuf.
Dubbifamaa fi dubbachiiftuun walitti ida’amanii sagalee kennu.Qubeen Afaan Oromoo lakkoobsaan 32 ta’u. Guguddaa fi xixiqqaa qabu:
Qubee Afaan Oromoo guguddaa:
A B C CH D DH E F G H I J K L M N NY O P PH Q R S SH T TS U V W X Y Z
Qubee Afaan Oromoo Xixiqqaa
a b c ch d dh e f g h I j k l m n ny o p ph q r s sh t ts u v w x y z
Afaan Oromoo keessatti Qubeewaan lama ta'anii wal faana katabaman Qubee Cimdii jedhanii (warreen kanaan ala barreeffaman al tokko tokko qubee qeentee jedhanii waamamu) beekamu. Isaanis:
ch, dh, ny, ph, sh (CH, DH, NY, PH, SH).
Qubeewwan P , V fi Z n sagalee afaan Oromo isa qulqullu keessatti hin mul'atani. Isaanis qubee ergisaati.
Qubeen Afaan Oromoo bakka lamatti qoodama
a) Dubbifamaa
B C CH D DH F G H J K L M N NY P PH Q R S SH T TS V W X Y Z (b c ch d dh f g h j k l m n ny p ph q r s sh t ts v w x y z)
b) Dubbachiiftuu
A E I O U (a e i o u)
Akkaataa Afaan Oromoo itti barreessanii fi Dubbisan
I. Seera jalqabaa
Dubbifamaan ofii sagalee hin qabu, Yoo dubbachiiftuu of biraa qabaate malee
Dubbifamaa fi dubbachiiftuun walitti ida’amanii sagalee kennu.
Dubbachiiftu + Dubbifamaa = Sagalee
Fknf: B + O = BO
B + U = BU
L + O = LO
Sagalee fi sagaleen ammoo walitti idaa’amanii jecha ta’u.
Sagalee + Sagalee = Jecha
Bu + Na = Buna
Ma + Na = Mana
II. Seera dheerinaa fi gabaabbina
Sagaleen jecha tokkoo dheeraa ykn gabaabaa ta’uu danda’a. Kanas kan murteessu qubee dubbachiftuuti.
Sagalee gabaabaa: Sagalee gabaabaan dubbachiiftuu tokko qofa qaba
fknf: a e i o u
Ba Be Bi Bo Bu
Ca Ce Ci Co Cu
. . . . .
. . . . .
Za Ze Zi Zo Zu
Sagalee dheeraa: Sagalee dheeraan dubbachiiftuun gosti tokko lama ta’anii walitti aananii oggaa galanii dha.
aa ee ii oo uu
Baa Bee Bii Boo Buu
. . . . .
Laa Lee Lii Loo Luu
. . . . .
III. Jecha
Jechi sagalee lama ykn lamaa ol irraa hundeeffama. Sagaleen jecha tokkoo dheeraa ykn gabaabaa ta’uu, ykn. ammoo jabaa yookaan laafaa ta’uu danda’a. Tibba tibba immoo wal makee illeejiraachuu ni danda'a.
a) Jechoota sagalee gabaabaa leexaa
Kana jechuun sagaleen gama duraa fi gama boodaa gaggabaaboo oggaa ta’anii dha.
Fknf: Bofa,bona, Bara, Buna, Dhala, dhuma, Fafa, Laga, Mana
b) Jechoota sagalee dheeraa leexaa
Dheeraa leexaa jechuun sagaleen jecha tokko gama duraa fi boodaan dhedheeroo oggaa ta’anii dha.
Fknf: Aanjaa, Aadaa, Eelee, Aagii, Oolaa, Uumaa,Daadhii, Gaarii, kuulii, Nyaataa, Waadaa, Laaqii, Xaafii, Raatuu
c) Jechoota sagalee laafaa
Sagalee laafaan dubbifamaa tokko qofa qaba
Fknf: Buna, Bifa, Fura, Laga, Lama, shora, dhara, gara, qara, quba, ala, eda,
d) Jechoota sagalee jabaa
Sagalee jabaa jechuun dubbifamaan gosti tokko lama ta’anii walityti aananii oggaa galanii dha.
Fknf; Akka, Adda, Bakka, Damma, Amma, irra, Warra, Gurra
Hub: Jabinnii fi laafinni sagalee dubbifamaa irra hundaa’a.
Jalqaba irratti dubbifamaan cimdii ta’ee hin barreeffamu.
IV) Hima
Hima jechuun tuuta jechootaa. Jechootni walitti ijaaramanii hima ta’u.
Jecha + Jecha = Hima
Bishaan + dhuga = Bishaan dhuga
Jimaa + Qama'a = Jimaa qama'a
Buddeena + Nyaata = Buddeena nyaata
V) Irra buta
Jechoota tokko tokko keessatti dubbifamaan gosti lama walitti aananii utuu dubbachiiftuun gidduu hin galiin yeroo barreeffaman irra buta jedhamani yaamamu.
Fknf: arba, harka, galma, galgala, ilma, boombii, dilbii, fuunfachuu, kkf.
Hub: Dubbifamaan sadii ta'ee walitti aanee hin katabamu.
VI) Hudhaa (')
Afaan Oromoo keessatti oggaa dubbisnu, bakka afuurrii sonba irraa ka’ee gara laagaa dhufu sagaleewwaan jecha tokkoo addaankututti hudhaan (’) gala.
Fknf: Re'ee, qe'ee, har’a, baay’ee, hir’uu, xaa’oo, mi’a, bal’aa, qu’uu, waa’ee, kkf.
Cuunfaa barumsa kutaa 1
Itti fufa------------------


text:
Guyyaa hiriira guddicha seena qabeessa san keeysatti aanaa Haramayaa Araddaa Karroo Dirree qabsoo keeysatti namni afur haala sukaneeysaan du’uun isaanii ni yadatama. Ammas hidhaafii ummata nagayaa warreen hiriira bahe fidaa jedhanii ummata nagayaa uleen tumanii gara mana hidhatti guuraa jiran yeroo ammaa kana haalli jiruuf jireenyaa baayyee nama yaaddessa.”
Check Also
Univarsitii Haroomayaa ummata keenya ni fayyadde moo itti fayyadamte?
Baruumsi bu’ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu’ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun …


text:
Muddde 17,2015 ,
Godina Kibba lixa Shaggar aanaa Daawoo gandoota baadiyyaa kan akka Boombii Musguree fi Daalachaa keessatti Mormiin uummata itti itti fufee jira.
Ummatni gamtaan malakata afuufe sirba yaa’a halkan Edaa (17/12/2015)hidhataa gandaa tokko osoo bira hin dabarre qawwee irrs gurrachaa jiru. Amma halkan illee imala isaanii itti fufan jedhan. qaamni motummaas polisiin sodaatte caluma jetti. Agaazin waan wal hanqate fakkata hanga amma irra hin dhaqabne. ummatnis ykn hidhattonni erga humni motumman laafee nu dhaqabuu dide jedhanii lubbu isaani sodaf jecha mormi tokko malee hidhannoo isaani hikatani kennaa jiru.


text:
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Adooleessa 16,2019
Finfinnee Oromiyaa
Qabsoo haqa qabeessa, fi qabsoo fakkeenya guddaa addunyaaf ta’u karaa nagaa gaggeesseen humna waraana isaa addunyaan sodaatu EPRDF’n roqomaasee raafama irratti gaggeesseen abidda qabatee dhaamuu hindandeenye diinoota dimokiraasii fi nageenya uummata Oromoof fi saboota cunqurfamoo impaayeera biyyattii sirna EPRDF tti qabsiise.
Abiddi warraaqsaa dargaggoota Oromoon EPRDF qabate kunis fakkeenya abidda guutuu mana citaa qabatee ta’uutiin, hanga barbadeessutti suuta suuta gubee balleessuutti adeemeen, qaamuma isaa paartilee EPRDF tti abidda qabsiiseen gubee mukukkula taasiisuun wal akka nyaatullee taasise. Kunis sababa bu’uura isaaniirraa abbaa irrummaa irratti ijaaramaniif amala dimokiraasii wal’aaluu isaanii irraa maddee, gartuun abbaa irreetti amanuuf dimokiraasitti amanu sirnicha keessatti walii galuu dadhabuun wal dhabbii uumaniiru jennee amanna.
Sochii biyyattii keessatti har’a taasifamaa jiru, jijjiiramaa fi abdii eegamuuf hawwamu dabalatee qabsichi bu’uura qabsoo Qeerroo Bilisummaa Oromoo ta’uuf aarsaa uummatni Oromoo akka sabaatti kaffaleen ta’uu eenyu duraa dhokataa miti.
Sirnichi humna dargaggoota Oromoo kana waggoota 28 guutuuf dararaa turee, sochii ABO dhaan hogganamee Qeerroon taasiseen irratti yaaddoo guddaa keessaa bahuuf hindandeenyeef siyyaasa walxaxaaf ulfaataa keessa gale. Humna qabsoo Oromoo dhaamsuu dadhabuutiin waggoottan arfan darban mukaa jirmatti of buusaa tureera. Sirni EPRDF rakkoo isaa akka ta’e amanee, qabsoon Qeerroo Bilisummaa Oromoo ABO dhaan hogganamu morma isaa hudhuutiin akka gadi taa’ee of gamagamu dirqama taasise.
Dirqama sanaanis jijjiirama barcumaa keessoo isaatti taasiseen, kaan ammoo waadaa hinqabamne uummataa galuutiin akkasuma jijjiirama hundee hinqabne fakkeessaa, jijjiirama kanneen akka qaamota siyyaasaa adamsuu dhiisuu waadaa galeen sochiin akka yeroof nyaru/tasgabbaa’u taasise.
Tasgabbaa’uu sochii Qeerroo Bilisummaa Oromoo kana keessatti gantootaa fi ayyaan ilaallattoota ofitti hammatee humna jabaa ijaarrachuu itti fakkaachuudhaan EPRDF haaloo bahannaa nu Qeerroo Bilisummaa Oromoo irratti gaggeessuu eegaleen shira dabaa nutti xaxaa waggaa tokkoo guutuuf deema.
Haaluma kanaan maatii dargaggoota jijjiirama baanamu/lallabamu kanaaf bu’uura ta’anii dararuu, manneen uummata Oromoo gubuu, ilmaan Oromoo ajjeesuutti fuulleffatee hojjetaa jira. Erga addi Bilisummaa Oromoo ABO’n biyya galee hojii suukanneessaa seenaan hindagannee nu Oromoo irratti hojjetaa jira.
Hojiin isaa kunis akka hinsaaxilamne miidiyaalee qabsoo dabalatee miidiyaalee biyyattii fi namoota beekamoo (Public Figure) ta’an ofitti hammachuun rakkoon saba keenya Oromoo irra biyya abbaa isaa Oromiyaa keessatti raawwataa jiru akka hinsaaxilamne hojjete.
Gocha suukanneessaa haalo baafannaa nu Oromoo irratti raawwateen Godinaalee Oromiyaa tokko keessaa manneen 200 ol waraana isaa raayyaa ittisa biyyaa bobbaase gubaa jira. Manneen 200 ol Godina tokko qofa keessatti miseensota ABO jalaa akkasuma uummata Oromoo jalaa gaafa gubatu reeshoon guutuu Oromiyaa keessaa meeqa akka ta’u tilmaamuun nii danda’aama ejjennoo jedhu qabna.
Haaluma wal fakkaatuun ajjeechaan ilmaan Oromoo maanguddaa, daraggeessa, dargaggeettii, Misirroo fi obbolaa lamaan wal faana ajjeesuu dabalatee baatii tokko keessatti yoo xiqqaate namoota 150 oltu ajjeefamaa jira. Erga hogganni dhaaba keenya ABO biyya galee as, baatii kudha tokko keessatti namootni ajjeefaman reeshoon gabaabsinee 150 X 11 = 1650 ol ajjeefamaniiru. Kun qorannaa mataa isaa dandaa’ate qaama walaba ta’een, namootni nagaan waraana irraa walaba ta’an ajjeefamu kan qoratu daddaffiin dhaabbatee akka rakkoo nu Oromoo irra gahaa jirutti daangaa taasisu gaafanna.
Itti dabaluudhaan hidhaan ilmaan Oromoo irraa nii dhaabbata, Oromoo boqonnaa nii argata jennee yeroo eegnetti ilmaan Oromoo qabsoo waggoottan arfan darban kana keessatti gahee olaanaa aarsaa gurguddaa kaffaluun qabsaa’aa turan har’as dararaan irraa dhaabbachuu hafee torban tokko keessatti guutuu Oromiyaa irraa tilmaamaan namoota 300 oltu hidhamaa jira. Haala kana keessatti reeshoon baatii tokko keessatti 300 X 4 = 1200 namoota kuma tokkoof dhibba lamaa oltu hidhamaa jira. Kana jechuun baatii 11 keessatti yoo xiqqaate 1200 X 11 = 13,200 namni kuma kudha sadiif dhibbi Lama hidhamaniiru jennee fudhanna.
Humni haala kanaan jumulaan hidhamaa jiru kun seeraaf heera biyyattiin eegeen gaafatamaa kan hinjirre, kanneen waraanni Mootummaa EPRDF olaantummaa seeraa cabsuudhaan badii tokkoon alatti waan miseensa ABO ta’an qofaaf, akkasuma waan miseensa KFO ta’an qofaaf hidhaa kan jiru yoo ta’u, miidiyaaleedhaaf ibsa laataa jiraniin qaamoleen mootummaa akka waan olaantummaa seeraa kabachiisaa jiraniitti utuu haasa’aa jiranii waan qaanii dhagaa’aa argaa jirra.
Akka ejjennoo Qeerroo Bilisummaa Oromootti mormitootaa ofii ajjeesuun, hidhuun mana isaanii gubuudhaan nagaan nii argama, ykn Olaantummaan seeraa nii mirkanaa’a ejjennoo jedhu hinqabnu. Biyya keenya keessatti kan ta’aa jiru faallaa kanaa, mormitootaa ofii hiraarsuuf dararuun olaantummaa seeraa kabachiifna ilaalcha jedhu ilaalcha dogoggoraaf fokkuu gufuu dimokiraasii ta’an qabatanii socho’uutu jira. Gochaawwan dabaa fi ilaalcha mormitootaa ofii daguugaanii ajjeesuu jedhuun hojiin hojjetamu diigaminsaa fi barbadaa’insa dimokiraasii, dimokiraasiin baduun ammoo biyyattii jeequmsa hinfeesifneef saaxiluu fida waan ta’eef gocha badaa akkanaa cimsinee balaaleffanna.
Mirgoota namoomaa fi dimokiraasii mormitootaa irraa molqanii qaamota mootummaa olaantummaa seeraa cabsuudhaan manneen uummata keenya gubanii, imaan Oromoo ajjeesaa jiran seeraaf akka dhiyaatan kabajaan gaafanna! Akka sabaatti jaarraa hedduuf cunqurfamaa kan ture uummatni Oromoo mirgi lubbuun jiraachuu isaa fi mirgooleen dimokiraasii heeraaf seera biyyattiin mirkanaa’anii laatamaniif akka kabajamuuf qabsoo gochaa turre ka duraa olitti hanga hundeen nageenya biyyattii gadi dhaabnutti, olaantummaan seeraa mirkanaa’ee qaamota waraana mootummaa fi basaastota waraanaa kanneen nama ajjeesaa, mana uummataa gubaa jiran seeratti akka dhiyaatan gaafataa Oromoon jabaatee ammallee hamiilee isaa utuu hincabin qabsoo isaa akka itti fufu gaafanna!
Walumaa galatti Gochaan Oromoo irratti EPRDF’n bara kana raawwataa jiru haaloo bahannaa qabsoo sabichaa baroottan darbeeti! Kana waan ta’eef Oromoon jabaatee nu Qeerroo Bilisummaa Oromoo cina dhaabbatee akka of kabachiisuuf, rakkoo saba keenya Oromoo irra gahaa jiru kun daddaffiin qaama walabaan qoratamee yakkamootni akka seeratti dhiyaatanif qabsoo jabeessinee akka itti fufnu uummata keenyaafis diina uummata keenyaaf ibsina!
Injifannoon Uummata Oromoof
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Adooleessa 16,2019


text:
Ministeera qonnaa Itiyoopiyaatti dameen ittisa balaa fi qophaa’inaa fi kan wabii nyaataa tuuta oduuf ibsa kenneen gareen qoranna mootummaan hoogganamu tokko Amajjii darbee qabee baatilee ja’an itti aananiif uummati Itiyoopiyaa miliyoonni 2.8 gargaarsa yeroo hatattamaa eeggatu jedhee jira.
Kunis hanga baatii waxabajjii darbeetti lakkoobsa namoota gargaarsa eeggatan waliin yeroo ilaalamu gad bu’ee jirachuu isaa ibsi barreeffamaan raabsame beeksisee jira.
Minister dee’itaan ministeera qonnaatti dameen ittisa balaa fi qophaa’inaa fi kan wabii nyaataa obb Mitikkuu Kaasaa akka jedhanitti rakkoon dhabamuu rooba kanaa kan hammaate immoo naannoo Somalee keessatti.
Tokkummaa mootummootaatti qindeessaan gargaarsa namoomaa Eiwzeen oosuu rakaa obbo Mitikkun dhiyeessan irraa xiqqoo adda kan ta’e qabu.Ministeerichi akka jedhanitti dhorkaa guddaan kan keessa jiru sodaan nageenyaa hamaan naannolee keessa jiru jedhamu aanaalee sagal keessa. Yaadi koo kan ministeericha irraa adda kanan ta’u garuu aanaalee ka biroo keessas dhorkaatu jira.
Baatilee itti aanan ja’a keessa lammiiwwan ishee gargaarsa fedhan dhaqqabuuf doolaara miliyoona 226 fi miliyoona 540 fi 551 arjoomtota biraa eegdi. Kanneen gargaarsa yeroo hatattamaa eeggatan kun dhibba irraa harki 39 naannoo Somalee harki 21 Oromiyaa fi harki 14 immoo kanneen naannoo Amaaraa keessa jiratan yoo ta’u kanneen dhibba irraa harka 16 ta’an immoo naannolee biyyattii ka biroo keessa jiraatu.
Baatilee itti aanan ja’a keessa lammiiwwan ishee gargaarsa fedhan dhaqqabuuf doolaara miliyoona 226 fi miliyoona 540 fi 551 arjoomtota biraa eegdi. Kanneen gargaarsa yeroo hatattamaa eeggatan kun dhibba irraa harki 39 naannoo Somalee harki 21 Oromiyaa fi harki 14 immoo kanneen naannoo Amaaraa keessa jiratan yoo ta’u kanneen dhibba irraa harka 16 ta’an immoo naannolee biyyattii ka biroo keessa jiraatu.
MP3 tuquun guutuu gabaasa kanaa dhaga'aa


text:
Kuma tokkoo fi halkan tokkoRead More »
Galmee seenaarraa: Jeneraal Taaddasaa Birruu
Ganaraal taddassaa Birruu bara 1941 G.C. Oromo Graphya Keessa, loltoota British, warra Ganaraal wingatiin hogganamuu wajjiin tahuun loltoota finfinnee walaba baasan keessaa nama tokko ture. …Read More »
Haxxishoo! Guddadhu!
Amaan Kamsareetiin Waan Mootummaa Bilxiginnaa Buqqiftee Aangoo Oromiyaa Fudhachuu Dubbadhu! Seenaa fi maalummaa riphee-lolaa ilaalchisee ammaan dura gulantaalee guddinna loltuu walabummaa babbay’suun kiyya ni yaadatama. …Read More »
SEENAA FI HOJII SHEEK BAKRII SAPHALOO(ABUUBAKAR USMAAN ODAA) KUTAA 2FFAA
SEENAA FI HOJII SHEEK BAKRII SAPHALOO(ABUUBAKAR USMAAN ODAA) KUTAA 2ffaa SOCHII SHEEK BAKRII HAALA SIYAASAA FI HAWAASUMMAA OROMOO KEESSAATTI QABAACHAA TURE. Barreessaan :- Saphaloo …Read More »
Seenaa gabaabaa obboo Bakar waaree: “Bada Bakar Waaree yaa ba’eessa nama, Osoo si deessee haatee marraa lama” …
SEENAA BAKAR WAAREE Lolli Calanqoo lolaa ittisa imala gabroomfattoota nafxanyaa ture. Lolli kun Amajjii 6 bara 1887 humna Minilikiin hogganamuufi ummata Oromoo, Oromiyaa bahaa jiraatan …Read More »
Oromiyaa fii Algeeriyaa Madaala Seenaa Gabrummaa fii Wal’aansoo Bilisuummaa
Haalli dhiheenya kana Oromiyaa keessatti deemaa jiru onnee ummataa keessatti abdii bilisummaa tan Wayyaanee keessatti naasuu guddoo uumee jira. fincilli diddaa gabrummaa tiif kaabaa-kibbaan, …Read More »
GOLA SEENAA KEESSAA …..
Namoota seenaa Uummata Oromoo keessatti seenaa dalaganii darban kaasanii mariyachuun bu’aansaa waa hedduudha… Har’aaf ….. SEENAA GABAABAA SHAALAQAA GARBII BULTOO…qabadhee dhiyaadheera…kaanis irrumaa jalaan itti fufu… …Read More »
Kitaabni ‘Qabsaawaa Seenaan Dagate’ dhihotti magaalaarra ooluufi
Kitaabni ifaajee waggoota dheeraa nagaafate, ‘Qabsaawaa Seenaan Dagate’ mata-duree jedhu jalatti maxxanfamee, Hagayya (August) 1, bara 2015, Minnesotaa, Magaalaalee Lakkuu keesssatti eebbifamee harka dubbiftoota seenuuf …Read More »
Seenaa darbe irraa maal baratne? Keessaa iyyuu kan MQBO. Keessatti Oromoo mudate
Imala qabsoo bilisummaaf godhamu keessatti bu’aa fi ba’ii hedduutu nama mudata .kana jechuun galii tokko yoo qabatan illee adeemsa ykn tobtaa irratti wal dhabuu …Read More »
Jen. Huseen Bunee Daraaraa (1906-2009)
Ferhan Abdulselam Abbaa isaa obbo Daraaraa Godaanaa fi haadha isaa aadde Hawwaa Badhaasoo irraa bara 1906 Kibba Oromiyaatti, Baale keessaa naannoo Sawweena jedhamtutti dhalate. …Read More »