text:
Baga Nagaan dhuftan! Welcome!Herzlich Willkommen!
If you want a copy of Biiftuu Bilisaa contact us through the contact address
In our 10th volume issue 02 Obbo Baqqalaa Tafarraa was our guest and present you his interview as follows:
Gaaffi fi deebii Obbo Baqqalaa Tafarraa miseensa Ijaarsa Mirga Namoomaa fi Gargaarsa Oromoo/OMRHO/ waliin goone
Qophessaa: Gamta Takkalaa Riqitu
Biiftuu Bilisaa: Obbo Baqqala duraan dursee akka isin of beksiftanin isin afeera.
Obbo Baqqalaa: Galatoomaa. Ani Baqqala Tafarraa Ayyaanaa jedhama. Umriin kiyya Bara 50 ergi qaxxaamure bubbulee jira. Fiigicha jiruuf jireenyaa cinaatti Godaanaa fi Liiban (Ijoollee kiyya) waliin Seera Oromootiin bultuu fi hinbulluu irratti wal falmaa bara lakkaawwachaa jirra.
Biiftuu Bilisaa: OMHRO eenyu?
Obbo Baqqalaa: Gaaffii keessan kana yeroon deebisu akka miseensa OMHRO tokkootti wan ta´eef jechonni “ nu”, “ raawwannee jirra” fi kkf argitu. Kana jechuun OMHRO jechuu akka ta´eetti haa hubatamu. OMHROn Jaarmolee Oromoo Mirga Dhala Namaa Waliigalaaf, keessumaa ammo rakkoolee bifa hedduu ummata Oromoo irra gahaa jiruuf, sagalee ta´uu dhaan biyya Alaa kanatti socho´an keessaa tokko dha. Kan inni bu´uureffame bara 2005 yoo ta´u kan inni seeraan galmaaye ammo bara 2006 dha.
Biiftuu Bilisaa: OMHROn Maal hojjeta?
Obbo Baqqalaa: Akkuma Seera OMHRO tti hojiin keenya irracaalaa hujii iyyaannoo ti. Iyyannoon keenya cuunfaatti:
Kaayyoo keenya keessaa tokko gargaarsa(hirpha) kennuu dha. Namoonni keenya biyyaa bahan hedduun reebichaa gosa adda addaatiin qaamaa hir´atanii biyyaa bahu. Ergi biyyaa bahanii booda gargaarsa waan hinqabneef tajaajila fayya hinargatani. OMHROn ammoo humni dinagdee isaa dadhabaa waan ta´eef akka hawwuutti obbolaa keenya bira dhaabbachuu hanqata. Akkasumallee ta´ee obbolaa keenya hanga tokkoof biyyoota jiran keessatti akka hakiimamaniif gargaarsa maallqa godhee jira. Read More
In our 10th volume issue 01 Jawar Mohammed was our guest and present you his interview as follows:
Gaaffif Deebi Obbo Jaawar Muhammad Waliin Godhame
Qophessaa: Gamta Takkalaa Riqitu
Gaaffif deebi Obbo Jaawar Muhammad waliin goone armaan gaditti isiniif dhihessineerra. Haala qabsoon Oromoo yero ammaa keessa jiruf egeree qabsicharratti kanxiyyeffate waan ta'ef barumsa guddaa akka isin irraa argattan abdachaa Obbo Jaawarin maqaa dubbistoota barulee Biiftuu Bilisaatin gudda galateffanna.
Biiftuu Bilisaa; Duran dursee Obbo Jawar Mohammad akka of barsiiftanin isin afeera sochi qabso Oromoo kessattis ta'e hawwasa Oromoo kessatti ga'een keessan ykn hirmannan keessan maalidha?
Obbo Jawaar Muhammad; Jawaar Siraaj Muhammad naan jedhan. Yeroo ammaatti barnoota sadarkaa ol'aantiitin (graduate studies) hordofaan jira. Hojiin teenya garri caalu, waa qorachuudha. Ammaaf wannin qoradhu haariiroo diinagdee tan hawaasaafi mootummaa jidduu jirtu fuulleeffatti. Dhaloonni kiyya naannawa yeroo dheertuudhaaf sochiin qabsoo sabaa keessaatti godhamtu waan ta'eef joollummanin siyaasaa Oromootin walbare. Barnoota sadarkaa duraatirraa kaasee sochii barattootaa keessatti miseensummaafi hoggansaan hirmaachaan ture. Ala kanas ergan dhufe sochii dargaggootaa keessatti waggoota muraasaaf hirmaadhen jira. Yeroo ammaa xiinxala siyaasaatifi gorsa tarsiimoofi tooftaa qabsootiin jaarmayoota gargaaraatif kennutti jira. Hireen argadhetti cunqursaafi hacuuccaa Oromoorra gahu ninbarreessa; dubbadheetis dubbiidhaan nin hima. Kanaas namootaafi jaarmayoota qabsoo oromoo gargaaruu nidanda'an jedhee yaaduttin hima. Wanni namni biyya alaa jiru gochuu dandayuus kanuma..
Biiftu Bilisaa; Obbo Jaarraa Abbaa Gadaan lubbudhan darbusaanitti Oromon hundikenya gadda guddaatu nutti dhaga'ame. kan nama dhibu Oromon walirratti duulaa turelle bakka jiru walbukke dhabachun gadda‘isaa dhagessisaa ture gargaarssalle bayye godhanif. Paltalki irrattile wal arrabsuun hafee afaan tokkoon hasa'a turani. Haata'u male ammas walirratti duulun, maqaa walxuressuun, walccaccabsuun itti deebi'era. Aadaan hololaa kun maal irraa madde jettu isin? Akkamin hafuu danda'a jettu? Read more
In our 9th volume issue 02 Jawar Garasuu Tufa was our guest and present you his interview as follows:
Gaaffif deebi dargagoo Garasuu Tufa waliin qopha’e
Qophessaa: Gamta Takkalaa Riqitu
Erga ummani oromoo kiyyoo gabrummaa jalatti kufee kaasee mootummoonni darban gara hangootti dhufan hundi miidhaa gurguddaa ummata keenyarraan ga’aniiru. Kana baruuf ammoo ummani keenya baroota dheeraf halani keessa darbef hara keessa jiru ilaalun ga’adha. Mootummoota darban keessaa mirga abbaa biyyummaa ummata oromoo kankabaje tokkolee hinture. motumaan wayyanee ha’a hangoo dhuunfatee kanjiru sirna federalisiman ofbulchina jechaa miidhaa daangaa hinqabne ummata keenyarraan ga’aa jira. Haata’u malee caalatti ummata oromoo gabrummaa jala akka jiratu kangodhe inni guddaan tokkummaa dhabinsa. Yeroo ammaa haalli jaarmiyaaleen oromoo keessa jiran yoo ilaalle baayye kan nama qaanessudha, ittu qabsoon oromoo akka laafu godhee jira. Isa kana ilaalchisee haala qabsoon oromoo yeroo amma irra jirurratti gaaffif deebii dargaggoo Garasuu Tufa waliin goone akka armaan gaditti dhihesinera.
Biiftuu Biiliisa: Jalqabarratti gababsitee akka ofbarsiistun sigaafadha ga'eenke yokan hirmaannankee hawaasa yokan qabsoo oromoo kessatti maali?
Garasuu: Ani gidduu galessaa Oromiyaa naannoo Aqaaqittin dhaladhee. Guddinii fi barumsii koo magalaa Aqaaqii kessattii dha. Eegaan barumssa fixee University Finfinnee galee sochii barattoota Oromoo keessatti hirmaataa waanan tureef rakkoon narraa gaheen anaa waggaa 4 barataa jiruu biyyaa bahuuf dirqamee. Eegaa yeroo sanatii waggoota 10n darbe kana kessatti yeroo dheeraaf sochii Oromoo kessatti bifa adda addaatiin hirmaatan jira. Ammaaf kanumaan jedha.
Biiftuu Biiliisa: Maqaa ABO tin dhaabni waamamu yeroo ammaa gara dhaba afurii akka ta'an nibeekama kun ammoo waldhibdee moora qabsoo Oromoo keessatti uumame irraan kanka'edha jedhama mee waldhibdeen uumamee dhaaba kana iddoo afuritti isa hire kun maalidha jetta?
Garasuu: Akkuma ati jette dhaabooti yeroo amma maqaa ABOn socho’an hedduu ta’anii jiu. Qoqqodamuu isaaniitiif waan sababa ta’e hedduu maqaa dhahuun ni danda’ama. Asirratti sababa hunda gutuutti ibsuuf yeroo fi bakka fudhatuu ni mala. Garuu sababoota akka Mulata ifaa(Clear Vision) dhabuu; Tarsimoo fi Toftaa dhugaa-hundessuu(realistic) fi hojjataa(workable) dhabuu; jaarmiyaa sona-qabessa( vibrant organization) dhabuu; toftaa wal-diddaa kessaa ittiin hiikan dhabuu(lack of internal built conflict resolving mechanism); dandeettii fi leenjii dhabuu qabsa’otaa fi hogganootaa; diinaa fi firaa ifaatti addaan baasuu wallaaluu; haala keessaa fi alaa sirritti hubachuu dhabuu(lack of understanding of internal and external environment); fi aadaa siyaasaa bodessaan sochii qabsoo Oromoo kana kessatti dagaaguu dha jedheen amana. Sababiin kunniin hundinuu bifa adda addaatiin laafina sochii qabsoo bilisummaa Oromoo kessa jiru fi qoqqodamiinsa uumame kanaaf gummaachanii jiru. Yaada kiyya sirritti ifa godhuuf qabxiiwwaan akka sababaatti kaasee kanneen kessaa tokko tokko ibsuufan tattafadha. Read More
News and Current Affairs
Political Affairs
Human Rights
Oromo Communities


c: text/html

text:
Kiitetteeddawanttu Oosuwaa int
Geluwaa
Yesuusi kiitteeddawanttu oosuwaa geetettiyaa maxaafay, Luuqaasa mishiraachchuwaa kaalliide xaafetteedda maxaafaa. Aw de7iyaa huuphe qofay koyro Yesuusa kaalleedda asatuu Geeshsha Ayyaanaan kaalesettiide, aabaa odiyaa mishiraachchuwaa qaalaa “Yeerusalaamen, Yihudaa gadiyaa ubbaan, Sammaaryan, sa7aa gaxaa gakkanaw” mishiraachchuwaa qaalaa wooti gadiyaa ubbaa gatheeddentto odanaassa (Kit 1:8). Maxaafay Kiristtinnaa ammanuu Ayihuda asatuwaa giddon doomettiide, kumentha alamiyaan de7iyaa asaa ubbaa ammanuwaa gidana gakkanaw waani aakkeeddentto odiyaa taarikiyaa. Xaafii, ammaniyaa asatuu Roomaa kawutethaa olanaw garssanna maqqettiyaa asaa gidennawaanne Kiristtinnaa ammanuu Ayihudatuwaa ammanuwaa kumentha udiyaawaa gidiyaawaa erissanaw darissi daaburiide ootheedda.
Yesuusi Kiitteeddawanttu Oosuu Yesuusabaa odiyaa mishiraachchuwaa qaalay gakkiyaa sa7ay wodiyaan wodiyaan aakki aakki biyaawaanne woosa golli eqqeeddawaa qonccissiyaawaa heezzu huuphe saan shaakkanaw danddayettee:
1@ Kiristtinnaa ammanuu Yesuusi saluwaa pude bi simmina doometteeddabaa;
2@ Israa7eeliyaa gadiyaa ubbaa gakkeeddabaanne
3@ Roome gujjiide Meediteraaniyaa Abbaa yuushshuwaan de7iyaa gadiyaan aakkeeddawaa odee.
Yesuusi Kiitteeddawanttu Oosuwaa maxaafan daroppe erettowe Geeshsha Ayyaanaa oosuwaa gidishshin, Phenxxeqostte gallassi Yeerusalaamen de7iyaa ammaniyaawanttu bolla wolqqaappe I wodhdheeddawaa, hawaadankka maxaafaa giddon odetteedda oosatuwaa ubbaan beetteeddawaadan, Geeshsha Ayyaanay woosa golliyaanne woosa golliyaa kaalethiyaawantta kaaletheeddawaanne minisseeddawaa gujjiide odee. Beni wode oosettiyaa Kiristtinnaa kiitay dumma dumma odeedda qaalaa giddoppe maxi kessina, qanthaan shiiqeedda. Yesuusi Kiitteeddawanttu Oosuwaa giddon poletteedda kiitatuukka he oosuu ammaniyaa asaa de7uwaaninne ammaniyaawanttu ittippetethaan de7iyaa wolqqay ay keenaa darentto odee.
Shemppatuwaa Ubbatuwassi Imetteedda Qantha Qofatuwaa
Markkatethaw giiguwaa (1:1-26)
Wursethaan Yesuusi immeedda azazuwaanne hidootaa (1:1-14)
Yihudaa kotaa geleeddawaa (1:15-26)
Yeerusalaamen osetteedda markkatethaa (2:1-8:3)
Yihudaaninne Sammariyaan osetteedda markkatethaa (8:4-12:25)
Phawuloosi kiitetteedda oosuwaabaa (13:1-28:31)
Phawuloosi kiitetteedda oosuwaassi koyro hametaa (13:1-14:28)
Yeerusalaame shiiquwaa (15:1-35)
Phawuloosi kiitetteedda oosuwaassi laa7etho hametaa (15:36-18:22)
Phawuloosi kiitetteedda oosuwaassi heezzentho hametaa (18:23-21:16)
Yeerusalaamen, Qeesariyaaninne Roomen haneedda Phawuloosa qashuwaa (21:17-28:31)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Roobii darbe galgala naannoo warshaa Miidrook ti polisiin Federaalaa namoota sadii reebanii siicoo warshichaa keessaa ba’u keessatti gatan jedhu jiraattonni. Isaan sadan keessaa dargaggoo Dastaa Masfin achuuma keessatti du’u fi dargaggoo Abiyot Dhekkamaa fi Yohannis Birbirsaa lubbuun hafanii yeroo ammaa hospitaala keessatti wal’anamaa akka jiran dubbatu.
Bulchaan ganda Reejjii dargaggoon tokko du’e kabiraan yeroo ammaa yaalamaa akka jiru inni sadaffaan garu miliqree ba’u dubbatu.
Gabaasa Guutuu Caqasaa


text:
Help:Contents/Nama Birran Wali-Barressu
Beksisaa: Namaan walii barressu danda'uf nami barressu fi nami barrefamuf accountii qabachuu qaba. Accountii qabachuuf immo e-mailii qabachuu qabdu
- Akkam akka account banaan bekuuf Accounti Ban kan jedhuu bani.
- Fuula fayyadatama kankee akka fedhii ketiit midhagsu ni dandetta, haa ta'u malee namii si baressu akka danda'u tasisuu qabda.
Namaan walii barressun bayee salpha dha. Ergaa accountii kanketiin sentee bodaa dubii kiyya kan jedhuu tuqii. Yoo ergaa homaa hin qabanee ergaan homaa hin mulatuu.
Nama Barressu[edit | Lakkaddaa gulaali]
Nama barressuf maqaa-fayyadatama nama sunii bekuu qabda, akkasumas fuula suni hunda dubisuun bakki kamiin akka barressu dandettu si tasisuu gargari bafachuu qabda. Fakkenaf maqaa-fayyadatama kiyya irratti, anii fuula adda ta'ee barresitotaaf qopheserra. Kanaas ilaluuf accountii kiyya DE kan jedhuu banii, ergaa dubistenni bodaa immoo User talk pagen na barresuf kana bana.... kan jedhutti jiraa. Suni immo gara fuula itti barresu dandetanit isaan gessa.
Ergaa Dubbisuu[edit | Lakkaddaa gulaali]
Yoo ergaa qabatee ergaa kankee dubisuuf salphatti dubii kiyya kan jedhuu tuqxee argachuu ni dandetta.


text:
Irreechaa2017-“SAB GANTOOTA JAARRAA 21FFAA KEESSA ALAGAAF BITAMANII HOJII DIINUMMAA SABA OROMOO FI
QOMOO ISAANII IRRATTI YAKKA HOJJECHAA JIRAN MIIDHAA DOOFUMMAA FI GOWWUMMAA KANA OF KEESSAA BAASAA JENNA!
The TPLF mafia regime is accused of kidnapping its OWN citizens who’ve sought refuge abroad. This time through its Ambassador to Kenya Dina Mufti
Ambaasaddeerri Itiyophiyaa Diinaa Muftii Kan Keeniyaatti Ambaasaaderra Ethiyoopiyaa ta’ee jiru. Ummata Oromoo irratti Yakka inni hojjetee fi Shira inni Baqattoota Oromoo Keeniyaa Nib. Jiran irratti hojjete.Waan Seenaan dagatuu miti. Ummatni Oromoo guutuu Addunyaa irra jirus beekuu fi quba qabaachuu qaba.
Ambaasaadder Diinaa Muftii yakka inni Ummata Oromoo irratti hojjete,
1.Irrecha ykn Hulluuqqoo Oromootni Keeniyaa Nib. Keessatti Waggaa waggaan kabajaa Har ‘a Waggaa 20 guutan. Bara 2017 Kan ji ‘a Fulbaanaa kana keessa kabajamuu male akka hin kabajamne dhorke.
2. Mootummaan Keeniyaa Baqattoota Oromoof Hayyama kennee. Baqattootni Waraqaa Hayyamaa baafatanii Yeroo isaan Guyyaa Hulluuqoo Kabajuuf qophaawaa jiranitti Mootummaa Keeniyaatti bilbilee Yoo Oromootni Nib. Keessatti Hulluuqoo kabajatan Hariiroon mootummaa Etiyoophiyaa fi Keeniyaa Addaan cita. Jechuun Doorisaa fi Jecha Sodaachisaa Itti dubbate.
3. Mootummaa Keeniyaa Kan duraan Waraqaa Ayyamaa kennee ture. Oromota waamee sababa jiru, ibseefii Waan Diinaa Muftii jedhe hunda Oromootti himee. Sababa kanaan Hulluuqoo isaanii kabajachuu dhabuun Baqattootni Oromoo Keeniyaa Nib. Keessa jiran Aadaa isaanii fi mirgi eenyumaa isaaniillee biyya baqaa keessattis kabajachuu fi eegamuu dhabuu isaatiis gadda guddaa Itti dhagaa ‘ame ibsataniiru .
4. Ambaasaader Diinaa Muftii Abbo Dabbasaa Guyyoo maanguddoo Waggaa 70 0lii fi Hayyuu beekamaa Aadaa Oromoo Kan Argaa fi Dhageettii Oromoo Barsiisaa fi Addunyaaf Ibsaa ture.
Keeniyaa Nib. Keessaa Ukkaamsisee dhabamse. Ambaasaader Diinaa Muftii Akka harka keessa qabuu fi Inn Dhabamsiise. Namootni keessa beekkan ni dubbatu.
Yeroo Ummatni Oromoo keessaa fi Alaan waliif dirmataa jiruu fi sabni Oromoo Diina jalaa of baasuuf Tokkummaan Mirga Eenyummaa isaa fi Oromummaa isaaf akka sabaatti waliin dhaabbatee tokko ta ‘ee Falmachaa jirutti Sab -Gantootni akka Ambaasaader Diina Muftii Goobanoota Jaarraa 21ffaa kana keessa ummatni Oromoo Of keessaa qulqulleessuu qaba.”
Via Doobbii Doobbii


text:
Laftii leellistummaan Islaamaa itti hammaachuuf jiru Afrikaa dha jechuun dura ta‘anna koree ngeenya biyooleessaa kan Amerikaa Maaykl ichael Toomas Mc kool ka duraa ykn seniyoor ibsanii jiru.
Humnootiin Amerikaan hogganaman Iraaq fi Siriyaa keessa eega seenanii booda biyyoota Islaamaa keessaa godaansii hammaachuun akkasumas garleen leellistootaa miseensoota dabalachuuf giddu galeessa bahaa keessatti jajjabaachuuf yaaliin godhamu yaaddoo uumuun isaa ibsan.
Leellistoonni akkasii naannoo mootummaan hin bulchinee dahoo godhatu kan jedhan miseensii kongreesaa Ripaablikaantichi Maaykil Toomas Mc Kool Afrikaan isa akkasiif mijattuu dha jedhan.Kanas koree hariroo alaa kan mana mree bakka buootaaf ibsan.
Kanaaf jecha hidhattoonni leelistoota Islaamaa eessatti akka dheessan faana dhahuun barbaachisaa akka ta’e ibsamee jira.


text:
Fayyina keessatti olaantummaan Waaqayyooti fi filannoon bilisaa kan namaa akkamiin walii wajjin hojjetaa?
Gaaffii: Fayyina keessatti olaantummaan Waaqayyooti fi filannoon bilisaa kan namaa akkamiin walii wajjin hojjetaa?
Deebii: Walitti dhufeenya olaantummaa Waaqayyoo fi fedhii bilisaa namaa gidduu jiru guutuummaatti hubachuun nuyiif kan danda’amu miti. Karoora fayyisuu isaa keessatti jarri akkamiin akka walii wajjin hojjetanu Waaqayyo duwwaatu beeka. Tarii barumsa kan biraa caalaatti, dhimma kana wajjin, amala Waaqayyoo fi walitti dhufeenya keenya isaa wajjinii guutummaatii hubachuu danda’uudhaaf dandeettii dhabeenya keenya beekuun dubbachuun baay’ee barbaachisaadha. Karaa lamaaniinuu garmalee fageessanii deemuun hubannaan fayyina irratti qabnu akka boora’u taasisa.
Waaqayyo eenyu akka fayyuuf jiru akka beeku caaffanni qulqulaa’oon ifa taasisu (Roomaa 8:29; 1 Pheexroos 1:2). Efesoos 1:4 Waaqayyo “Utuu biyyi lafaa hin uumamin dura” akka nu filate nutti hima. Macaafni Qulqulluun irra deddeebi’uudhaan amantoonni “kan filataman” akka ta’e nutti hima (Roomaa 8:33; 11:5; Efesoos 1:11; Qolasayiis 3:12; 1 Teselonqee 1:4; 1 Pheexroos 1:2; 2:9) fi kan “filatame” (Maatewoos 24:22, 31; Marqoos 13:20, 27; Roomaa 11:7; 1 Ximotewoos 5:21; 2 Ximotewoos 2:10; Titos 1:1; 1 Pheexroos 1:1). Dhugaa amantoonni dursanii murtaa’uu (Roomaa 8:29-30; Efesoos 1:5, 11), fi fayyinaaf filatamuun isaanii ifa (Roomaa 9:11; 11:28; 2 Pheexroos 1:10).
Macaafni Qulqulluun darbees fayyinaaf nuyi akka itti gaafatamummaa qabnu ni dubbata- kan nuyi goonu hundinuu Yesus Kiristos akka fayyisaa keenyaatti amanuu fi fayyuudha (Yohaannis 3:16; Roomaa 10:9-10). Eenyu akka fayyu Waaqayyo beeka, eenyu akka fayyuu Waaqayyo filateera, akka fayyinuudhaaf Kiristoosiin filachuu qabna. Sammuu daanga’aadhaaf dhugaaleen sadan kun akkamiin akka hojjetan sirriitti hubachuun hin danda’amu (Roomaa 11:33-36). Ga’een keenya wangeela biyya lafaa hundumaatiif qaqqabsiisuudha (Maatewoos 28:18-20; Hojii Ergamootaa 1:8). Durasanii beekamuu, filatamuu, dursanii murtaa’uu akka ga’ee Waaqayyotti dhiifnee salphaadhumatti wangeela labsuudhaaf haa abboomamnu.
English
Fayyina keessatti olaantummaan Waaqayyooti fi filannoon bilisaa kan namaa akkamiin walii wajjin hojjetaa? Waaqayyo nama takkaa waa’e Isaa hin dhageenyeetti hin faradaa?


text:
Wal dhabii kun akka bulchiinsa mootummaa naannoo Oromiyaa jedhutti nama kuma dhibba hedduu baqachiise.
Godina Oromiyaan naannoo Soomalee waliin qabdu shananuu Boorana, Gujii, Baalee, Harargee Bahaatii fi Dhiyaatii nama kuma hedduutti wal dhaba kanaan lola duraa gore.
Biyya alaatii fi biyya keessallee jara kanaa horii miliyoona hedduu walti guuruutti jiran.Namuu garuma jiruun baqachuutti jira. Teessoo mootummaa Soomalee,Jijjigaa keessaayyuu nama kuma hedduutti baqatee hagii guddaan Harargee qubate.
Koollejjii Rifti Vaalii Finfinnee,ollaa Gootaraa kampaasa Pepsiitti nama kuma tokko caalutti itti baqate.Jarii ammoo qubaayyuu nu hin qabanii taatullee abbootii qabeenna Oromootti nu gargaaruutti jiraa jedha.
Dr.Abarraa Dheeressaa,qindeessaa koree gargaarsa biyya keessaa fi biyya alaallee walti qabuuti. Nama Finfinneetti baqate kana namii hedduun quba hin qabu taatullee amma hardhaa jalqabanii gargaaruutti jiranii amma mootummaalleen quba qabaa jedha.
Jarii kun ammoo ji’aa duratti koollejjii Rifti Vaalii tanatti qubatee abbuma koollejjii sunii,Obboo Dinquutti dhiyoollee waahela itti argatee gargaaraa bahe.
Warra Harargee Bahaatii fi Hargaree Dhiyaatti baqatellee torbaan lama keessatti koreen tun jara kana eessatti akka qubachiiftu waan tokko irra geetti jedha Dr.Abarraan.
Nama godina dhibii keessatti wal dhaba kanaan baqate akka Dr.Abarraan jedhutti godinaa fi aanaan akka nama naannoo isaaniitii baqate gargaaru koree tanaa fi mootummaalleen itti dhaame.
Maqaa qarqaarsa "lammiin lammiif" jedhuun biyya alaatii fi biyya keessallee Oromoo baqatte tana qarqaarumatti jiran.
Nama kuma hedduu ka baqate kana haga guddaan ka gargaaruu fi qubsiisu, koomishiina ittisa balaa fi qophaahinaa,mootummaa naannoo Oromiyaa damee Ittisa Balaa,damee Fayyaa,damee Qonnaa fi hedduu.
Biirolee fi dhaabbileen tun akka jecha Dr.Abarraatti torbaan lama keessatti waan irra gahan,fulaa baqataa kana qubachiisuu malan koree rakkoo Oromoo baqatte tana faluuf dhaabatetti himaanii achii ammoo fulaa jara kana itti qubsiisan falan.


text:
CUUNFAA LOOMII:- Dr Nuredin Luketiin
CUUNFAA LOOMII:- Dr Nuredin Luketiin
Bu’aan qorannoolee hedduu akka addeessutti cuunfaan loomii:
* Vaayitamiin C dhaan kan badhaadhefi madda Vaayitamiin C isa guddaa ta’uun sirni ittisa qaamaa keenya akka jabaatu godha.
* Nyaata qaaman hin bullofne (Fiber) guddaa waan of keessaa qabuuf gogiinsa garaa hanbisuu, ulfaatinna qaamaa hirdhisuufi fayyummaa mar’umaan guddaa keenyafis gaariidha.
* Hammi PH qaama keenyaa madaalawa akka ta’u gargaara.
* Bullayinsa nyaataa saffisiisufi oomisha hadhooftu(bile) kan bullayinsa Lipiidiif (coomaaf zayitaaf) barbaachisu ni si’eessa.
* Bu’aa wolnyaatissa keemikaala qaamaa ta’anii isaan qamaaf hin barbachifne bulbuluu irrattis gahee qaba
* Dabalataan madda albuudota akka pootashiyeemii, maagniziyeemii, kaalshiyeemii, fosfarasii fa’a ta’uunis ni beekama. Kun ammoo sirna narvii kunuunsuufi dhiibba dhiigaa hirdhisuu irratti gahe gudda qaba.
* Baakteriyootn dhukkuba fidan hedduun akka wol hin horre ittisuu irratti gahee guddaa taphata.
* Dhukkubbi nannoo jilbaa, ciqilee, fi naanno lafeen wolitti dhufu (joint) namatti dhagahamu tokko tokko ni hirdhisa
* Qakkee/uttaalloo (Common Cold) woyyeesuufi fayyisuufis ni tajaajila
* Gubaa laphees haga tokko ni woyyeessa.
* Kormammaa fi gogaan keenyas akka wolitti hin shunturoofne ni godha.
* Fayyummaa ija keenyaafis barbaachisaadha.
Fayyaa ta’aa!
Horaa, bulaa, deebanaa!
©Dr. Nuredin L.
- 49Shares
- Tweet


text:
Wanti kun biyya keenya keessatti hedduus hin baramne. biyyoota gurguddatan keessatti yeroo heddu meeshaa barbaadan intarneetuma irraa bitatan. dhaabbanni Amazon jedhamu akka sadarkaa addunyaatti meeshaa intarneeta irratti gurguruun beekamaadha. Meeshaa tokko bituu yoo barbaaddan, weebsaayitii Amazon bantanii online Ajajjan. mallaqnis intarneetumarratti kafalama. achi booda Amaazoon hojjataa ramadee meeshaa isinii erga. hojjataan ramadames meeshaa fidee hulaa dura kaayee biraa deema. meeshaa Amaazoon haala kanaan fidee hulaa dura namaa kaayu kana, yeroo garii hattutu fudhata. yeroo garii ammoo roobatu itti roobee balleessa. dhaabbanni Amaazoon maamiltoonni isaa haala kanaan rakkannaan, dhiheenya kana furmaataan isinii dhufe jedhe. furmaanni isaatis meeshaa technoolojiiti.
Meeshaan kun Amazon Smart Key jedhama, gatiin isaatis $250. meeshaan kun kaameraan kan deeggaramu yoo tahu, balbala manaa wajji walitti hidhama. hojjataan Amaazoon ka meeshaa akka geessuuf ergame kun, meeshaa fidee eega balbala bira gahee booda, Smart lock kanaan hulaa banee seenee, meeshaa bakka kaayamuu qabu kaayee biraa baha. Akkuma inni hulaa bira gahee baneen, kaameraan dalagaa eegala. sochiin namicha kanaa hundi ni waraabbama. yoo barbaachisaa tahe ammoo, viidiyoo gabaabduu sochii namichaa garsiisu hoggasuma abbaa manaatii erga. namichi meeshaa fide kun yoo waa hatee bahes, Kaameraa kanaan qabama. Namni kun haala kaminuu mana maammilichaa keessa socho’uun hin hayyamamuuf jechuudha.


text:
Waa'ee Caffee
Seenaa Caffee Oromiyaa
Ka’umsa
Ummanni oromoo uummattoota Itoophiyaa keessaa jiraatan keessaa tokko yoo ta’u yeroo dheeraatiif sirna bulchiinsaa dimokraaatawaa ta’e sirna Gadaatiin ofiin of bulchaa ture.
Haata’u malee,weerara sirna Nafxanyaa booda aangoon siyaasaafi dinagdee harka isaa keessa waan hin turreef aadaa,seenaafi afaaan isaa irratti dhibbaa dhaqqabaa ture.
Waan kana ta’eeefis,ummaticha,saba,sablammootaafi ummattoota Itoophiyaa biro wajjin ta’uun waanjooo gabrummaa isarratti fe’ame kana ofirraa kuffisuuf qabsoo hadhaawaa,wareegama guddaa gaafateefi yeroo dheeraa fudhate gaggeessuun mirga ofiin of bulchuu chaartarii yeroo ce’umsaa bara 1983 mirkanaa’een gonfate.Manni marii bakka bu’ootaa chaartarii kanaan hundaayes hundeeffama mootummaa naannolee ilaalchisee labsii tume.
Mootummaan Naannoon Oromiyaa, Naannolee sagal keessaa tokko ta’ee Heera Mootummaa Naannichaa Mootummaa biyyattii Labsii Lak. 1/1987 keewwata 46(1)n hundeeffameera. Heera Mootummaa Naannichaa bara 1987 bakka bu’oota uummataan filatamaniin ragga’e keewwata 46(1) irratti “Qaamni Mootummaa Naannichaa inni seera baasu, qaama abbaa taayitaan ol’aanaa Caffee Naannichaa akka ta’e ni ibsa.
Haata’u malee, akkaataa keewwata 56(2)”Pireezdaantichi caffee Naannichaafi Koree Hojii Raawwachiiftuu bakka bu’a;dura taa’ummaanis ni gaggeesa”.waan jedhuuf,pireezdaantiin mootummaa Naannichaa qaama seera baaftuufi qaama raawwachiiftuu gaggeessaa waan tureef gama aangoo Mootummaatiin keessattuu rakinni walmakiinsa aangoo Mootummaa, keessattuu aangoofi hojiin qaama raawwachiiftuu jidduu jiraachuunsaa hojii irratti rakkoo waan uumeef isa akka ifa ta’uutti fooyyessuun dirqama ta’ee argameera.
Waan kana ta’eefis, rakkinoota walmakiinsa aangoo Mootummaa hundeeffama Caffeerraa kaasee muddatan qorachuun,Caffeen (qaamni seera baaftuu) Mootummaa naannoo Oromiyaa Yaa’ii Ariifachiisaa bara 1994 gaggeesseen akkaataadhuma heera Mootummaa Naannoo Oromiyaa Fooyya’een bahe,Labsii lak.46/1994,Keewwata 46n aangoofi hojii qaamolee Mootummaa,kan qaama seera baaftuufi seera raawwachiiftuu ifatti adda baasun irra deebiidhaan bifa haarawaan akka ijaaraman taasiseera.
Qaamoleen kunis:
A.Caffee (qaama seera baaftuu),
B.Qaama raawwachiiftuufi,
C.Mana Murtii (qaama seera hiiktuu) dha
Qaamni seera baaftuu Mootummaa Naannoo Oromiyaa Caffeen hoggansa mataa ofii akka qabaatu Afyaa’iin filamee gurmaawina,waajjira,human namaafi baajataa qabatee yeroo duraatiif of danda’ee akka hogganamu kan taasifame yeroo kana keessattii.
Maqaa Caffee jedhu kunis,Heerota Naannichi baase isaan duraanii keessatti ,Afaan Ingiliizitiin ‘coucil’ jedhamee kaa’amee kan ture Labsii lak 46/1994 Keewwata 46 irratti Afaan Ingiliziitiin “Caffee” jedhamee akkuma Paarlaamoonni biyyoota tokko tokko maqaa dhuunfaa ittiin waamaman qaban maqaaa Caffee jedhu,qaamni seera baaftuu Naannichaa qofti ittiin waamamu ta’eera.


text:
Dhaabbanni Boieng kan ifa taasise Daandiin Xayyaara Itoophiyaa xayyara 6 gosa Boeing 787-8 (Dreamline) jedhamu bituuf woliigaltee irra gayuu isaati. Gatiin xayyaara Dreamliner 6 dimshaashumatti biliyoona $1.3.
Daandiin xayyaara Itoophiyaa xayyaarota kanniin kan bituuf dandeettii imaltoota deeddeebisuu olkaasuufi tajaajila kennu saffisiisuuf ta’uu ibsa. Bittaan xayyaarota kanaa qaama ‘vision 2015’ Daandiin Xayyaara Itoophiyaa baafatee socho’aa jiru ta’uu isaa dubbate ob. Tawoldee Gabramadhiin, mataan hoji raawwachiisaa Daandii Xayyaarichaa.
Bifuma wolfakkaatuun Daandiin Xayyaara Itoophiyaa bittaa motora xayyaaraatiif dhaabbata Rolls-Royce wojjiin woliigaltee miliyoonaa $500 taasiseera.
Daandiin Xayyaara Itoophiyaa Boeing Dream liner (787) jalqabaa dhaabbata Boeing irraa bara 2012 kan bitee harkatti galfate. Ammatti Boeing Dreamliner 13tu daandii Xayaarichaatiif tajaajila laataa jiru.Daandiin Xayyaara Itoophiyaa yeroo kanatti xayyaarota 74 tajaajila irra jiran qaba. Ammoo, xayyaarota 45 bituuf ajaja laatee eeggataa kan jiru ta’uunis beekameera.
Xayyaarri Boeing 787-8 (Dreamliner ) jedhamu %20 gaaza qusata. Yeroo kanatti guutuu addunyaa irraa maamiltoonni 58 xayyaara Boeing 787-8 ykn Dreamliner 1,071 bituuf ajaja dhaabbata Boeing itti laatanii eeggachutti jiru.


text:
Preezdaant Paul Biyaa marsaa 7ffaaf filataman
Finfinnee, Fulbaana 28,2011(FBC)-Preezdaantin Kaameruun Paul Biyaa yeroo 7ffaaf filannoo tibbana gaggeeffame injifatan.
Filannoon gaggeeffamaa ture yeroo ammaa kanatti kan xumurame yoo ta’u, gareen afaan Ingliffaa dubbatan mormii kaasanii turan.
Suuran Paaul Biyaa poostariiwwan gurguddaan dhaadannoo garaa qabatanii daandii magaalaa gubbaatti maxxanafamaniiru.
Ummatni biyyattie Paul Biyaan muuxxannoo qabaniin biyya isaanii hogganuu akka danda’an abdii horataniiru.
Preezdaant Paul Biyaan kanaan dura marsaa Jahaaf waggaa 36 biyyattii kan bulchan yoo ta’u ammas marsaa 7ffaaf filatamaniiru.
Kaameruun biyyoota malaanmaltummaan hundee keessatti fageeffate keessa ishee tokkoodha.
Madda: BBC


text:
Search Videos
Oromo feerdom ifaa.yutub.dhalaa biyaa araba.asbuuniii
Related Search Keywords
Oromo Feerdom Ifaa.yutub.dhalaa Biyaa Araba.asbuuniii Tamil Video, Oromo Feerdom Ifaa.yutub.dhalaa Biyaa Araba.asbuuniii HD Video Song, Oromo Feerdom Ifaa.yutub.dhalaa Biyaa Araba.asbuuniii Tamil Video Songs, Oromo Feerdom Ifaa.yutub.dhalaa Biyaa Araba.asbuuniii Indian Desi, Oromo Feerdom Ifaa.yutub.dhalaa Biyaa Araba.asbuuniii Punjabi, Oromo Feerdom Ifaa.yutub.dhalaa Biyaa Araba.asbuuniii Tamil, Oromo Feerdom Ifaa.yutub.dhalaa Biyaa Araba.asbuuniii Hindi, Oromo Feerdom Ifaa.yutub.dhalaa Biyaa Araba.asbuuniii Bangla, Oromo Feerdom Ifaa.yutub.dhalaa Biyaa Araba.asbuuniii Tamil, Oromo Feerdom Ifaa.yutub.dhalaa Biyaa Araba.asbuuniii Telegu, Oromo Feerdom Ifaa.yutub.dhalaa Biyaa Araba.asbuuniii Youtube Videos, Oromo Feerdom Ifaa.yutub.dhalaa Biyaa Araba.asbuuniii New Hd Songs, Oromo Feerdom Ifaa.yutub.dhalaa Biyaa Araba.asbuuniii New Movies


text:
Kan ilaaltan hundi suuraadha malee viidiyoo miti-sinimaagraafii jechuun isa kana
Ilmi namaa teeknolojitti dhimma bahuudhaan waan haarawa uum. Kan uumames jijiira ykn fooyyessa. Wontoota teeknolojiin uumeefi yeroodhaa yerotti fooyyesseef midhaagese keessaa viidiyoofi suuraan isaan tokko. Suuraafi viidiyoon wolqabatee wonti hedduun keenna beeknu suuramaafi viidiyoodha. Animation addaddaas jiru. Isaanis yeroo heedu bifuma viidiyootiin dhihaatu. Kanaaf hedduun keenna animation akkuma viidiyootti ilaalla, hubanna.
Amma gaaruu, dhalli namaa kan waan haarawa uumuu irraa hinboqanne, daangaa saayinsiifi teeknolojii fundurattii dhiibuu irraa ufhinqusanne, sinimaagraaf (Cinemagraph) waan jedhamu uumeera. Cinemagraph suuraafi viidiyoo wolsimsiisaa akk tokkotti agarssisa. Kuni kan danda’ame qaama suuraa tokkoo animation gara viidiyootti geeddaruudhaan. Jamii Beek uumaa Cinemagraph ti.
Suuronni asii gadii Cinemagraph maal akka ta’e hubachuuf isin gargaaru. Tarii yeroon nutis suurota keenna (kan dur kaanes ta’e kan ammaa) Cinemagraph itti dhimma bayuudhaan rifeensa keenna sochoosnu (shamarran) ykn afaan banaa kolfinu fagoo hinta’u.


text:
Labsiin yeroo muddamaa erga labsamee booda godinaalee Oromiyaa adda addaa keeaatti aangawoota qabanii hidhuun itti fufee jira. Hogganaan poolisii magaalaa Mattuu Komaandar Nagaraa Dhufeeraa toannaa jala erga oolanii guyyaa sadii ta’uu jiraattonnii fi maddeen polisii ibsanii jiru. Sababaan hidhamuu isaanii garuu maal akka ta’e haga ammaatti hin beekamne jedhan.
Gama kaaniin Guraanadhala 27 bara 2018 raadiyoo sagalee Amerikaa waliin gaaffii fi deebii kan gaggeessan itti aanaan itti gaafatamaan waajiira nageenyaa fi bulchiinsaakan godina Qellam Wallaggaa Obbo Xaggaayee Waaqjiraa to’annaa jala ooluu isaanii jiraattonni ibsanii jiru. Obbo Xaggaayeen naannoo keenya eegsisuuf polisiin Oromiyaa ga’aa dha jechuun VOAf ibsanii turan.
Sambata darbee jechuun Guraandhala 3 bara 2018 Raayyaan ittisa biyyaa Amboo keessatti mana Dargaggoo Haacaaluu Taddasaa jedhamu halkan walakkaa humnaan cabsee seenuun hiriiyyoota isaa barattoota yunivarsitii Riift Vaalii ta’an sadii 3 qabee hidhuun beekamee jira. Dargaggoo Haacaaluun akka ibseetti ofii isaa nama miilla lamaan hin qabnee fi harkaan foqooquu ta’e ituu jiruu raayyaan ittisaa haala gara jabinaan gutameen hanga ani of-wallaalee kufuutti na tumanii nan du’e se’anii na dhisanii deeman jedha.
Gama kaaniin godina Qellam wallaggaa keessatti bosonni Walal kaleessa gubachuu isaa fi tarkaanfii hawaasnii naanoo tokkummaan fudhateen to’annaa jala ooluu isaa jiraattonnii fi aangawoonni ibsanii jiru.
Godiina Jimmaa aanaa Omoo Naaddaa magaalaa Sandaaboo keessatti Robii darbee raayyaan ittisa biyyaa sababaa tokko malee uummata irratti dhukaasa baneen nama shan rasaasaan rukutee madeessuu jiraattonni ibsanii jiru. Maddeen hospitaala Naaddaa garuu namni lama rasaasaan mada’anii gara hospitaalichatti eega fidamanii booda wal’ansa sadarkaa olaanaaf Hospitaala Jimmaatti ergamuu dubbatu. Magaalaan Sandaaboo har’a haala nagaa keessa akka jirtu jiraattonni ibsanii jiru.


text:
Keniyaa keessatti bara darbee filannoo gaggeeffame waliin wal qabatee lakkoobsi namoota du’anii 100 ka caaluu ta’u gareen mirga dhala namaaf falmu Hiyumaan Raaytis Waach gabaasee jira.
Gareen kunii fi kanneen biroon kabajamuu mirga dhala namaaf falman akka jedhanti namoonni kun irra jireessi isaanii polisotaan ajjefaman.
Maatiin namoota ajjeefaman kanaa murtiin haqaa akka kennamuuf kan gaafataa jiran ta’uus garu gaaffiin keenya kun dhageettii ni argata ta’e hin beeknu jedhu.
Bitooteessa 9 bara 2018 prezidaant Uhuruu Keenyaattaa fi hogganaan mormituu Raa’ilaa Odinagaa harka wal qabuun fedhii biyyatti irratti hirkachuun adda addummaa keenya irratti hojjanna jedhanii turan.


text:
Seenaa Gabaabaa Weellisaa Jireenyaa Ayyaanaa
Jireenyaan Abbaasaa Obbo Ayyaanaa Garbaa Barbariifi Haadha isaa Aadde Jaliilee Calqaa irraa Godina Wallaggaa Bahaa Aanaa Giddaa Ayyaanaa Ganda Gabaa Jimaataatti dhalatee guddate. Abbaan isaa balbala Jomottoo keessaa kan argame yommuu ta’u, harmeen isaa Udoo
warra Calliyaa irraa dhalatte. Jireenyaan maatiisaaf ilma angafaa yoo ta’u obboleessa dhiiraa tokko Magarsaa kan jedhamuufi obboloota dubaraa sadii (Ayyaantuu, Xurunee fi Hinkooshee ) Ayyaanaa kan jedhaman qaba.
Ijoollummaa irraa kaasee jireenyaan nama eenyummaasaa iaallatuufii Oromummaasaan boonu ture.Dubbii dabaaf tole kan hin jenne goota ija ibiddaati. Waa’een eenyummaa kan isa quuquu jalqabe gaafa abbaansaa barnoota akka baratuuf gara Qeesii ykn Luba tokkootti isa erguun akka baratu yaalu jalqabe.Akkuma deemeen Jireenyaan Qeesii (barsiisaa) kana waliin walii galuu dadhabe. Kunis lubichi waan Afaan Oromootiin hin barsiifneef maaliif Afaan ani beekuun na hin barsiiftu? Yaada jedhuun Qeesii waliin wal dhabuu jalqabe.
Barsiisaan kunis akkamitti gurbaan hammana geessu kun dubbii akkasii nagaafatti jedhee yeroo hunda Jireenyaa reebuufi jecha hamileesaa
tuquun arrabsuu eegale.Jireenyaanis arrabsoofi reebicha kana obsee barachuu hin dandeenye. Guyyaa tokko barsiisaan kun akkuma amalasaa Jireenyaa ifatee dareedhaa baasuuf yommuu yaalu, Jireenyaa aariidhaan dhagaa lafaa fuudhee mataa barsiisaa sanaa lamatti baasee arrabsamaa barachuurra barnoota dhiisee gale.
Jireenyaan jaalala abbaasaa dhandhamatee utuu hin quufiin abbaansaa tasaa dhukkubsatee ijoollummaatti irraa duunaan Jireenyaan itti gaafatamummaa maatii abbasaa fudhachuun obbolaan guddisuutti ka’e.Hojii garaagaraa hojjechuun haadhasaa gargaaruu itti fufe. Barnoota galee takka dhiisaa takka itti deebi’aa hanga kutaa kudhaniitti baratee xumure. Jireenyaan aadaafi seenaa Oromoo baruufis fedhii guddaa qaba.Kanaaf oolmaansaa jaarsoliifi maanguddoota waliin ture.
Barreessaan barruu kanaa Jireenyaa Ayyaanaaf Jalaala fi kabaaja guddaa qaba. Sababa kanaaf, yeroo adda adda Artistoota Oromoo biyya ambaa jiraan irraa waa’ee isaa qorannaa gochaa ture. Akka kanaan waa’ee Jireenya Ayyaanaa waan tokko lama barreessee kaayuu jalqabe. Akka kanaan guyyaa tokko wellisaa Daagim Mokonnin Finfinnee itti argee turti daqiiqa muraasa waliin godhe.
Yeroo san kessaa itti waa’ee Jireenyaa Ayyaanaa nama akkami akka ta’e irraa iyyaafate. Waan har’aa beekuu baatuus, yeroo duraa santti Jireenyaan qaama waldaa Maccaa fi Tuulamaa kan ta’e Baandii Gadaa jedhamu keessa hojjachaa ture.wallistooti inni waliin hojjataa tures, kan akka Zarihuun Wadaajoo, Ebbisaa Addunyaa, Geetuu Lammii, Zeenuu Mohammad, Umar Sueeman , Yooseef Gammachuu, Abaabaa Abbishuu, Tottoobaa Taddasaa, Aadam Haruun, Abdii Qophee, Rayyaa, Abbaa Maccaa, Shaabee Sheekoo, Shoolee Tafarii, Jawwee Booraa, Birratuu Lammaa, Mulgeetaa Garramuu, Ilfineesh Qannoo, Muktaar Usmaan, Daawwite Mokonnin, Alii Shaboo, Adinaan Mohammaad, Addisuu Furggasaa, Halloo Dawwee, Usmaayyoo Musaa, Haayiluu kitaaba, Biqilaa Guyyootaa, Hirphaa Ganfurree, akkasumaas addaati yeroo adda addaa sirbaa waliin sirbu irrati kan waliin beekamaan ture.
Wallee Jireenyaa keessaa kan akka Gooti barroodee lagaan jedhani kan wal jala qabuun sirbaan, sirba cidhaa fi wallee Waaraqsaa kan waliin itti beekam har’aa lammaan isaani waliin kaaseti baasuun Ummata isaan gumaachani garuu karaa naannawaas ta’e karaa cinaa gala (directly or indirectly) kan sabaaf lubbu kennaan ture. Wallisooti gariin har’a lubbuu dhaan hawwaasa isaani waliin jiraachuu baatanillee, seenaan isaan yaadata; hojiin isanis kan dagatamuu miti. Wallistooti gariin raasaasa dinaan kan nyaataman ture; fakkeenyaaf kana akka Wallistuu Zeenuu Mokonnin bakki dhaloota ishee Jireenya waliin bakka tokko kan ta’e yaadachuu dandeneya.
Sirboota ishe kessaa muraasa akka armaan gadii dha.
Gooti baroode lagaan ×2
Badaa Finfinnee galuuf gooti Oromoo
Xoboora baate kunoo ol arreedaa
————–
Sirba bira
WBO raasaa dagalaa
qolaate bahuufii
ABOn garaa kessaa qalatee bahuuf..
Jettu sagalee kiilolee fi na dhaggeffadhu na dhaggeffadhu jettu sanaan waliin akka turee akkasumas barreessitu, Wallistuu fi Qabsootu kan taate Wallistuu Maaramee Harqaa kaasaa, barreessitu kitaaba Gundoo Booree
Sirba ishee kessaa
Alaabaan wabii Oromoo
Janoo kulaa diidimaa
Siin bilbile siin Umee
Eenyu lubbuu si dhabaa
Qernsoota kaleessa darbatu nuuf dabarse
Kayyoon kessan yo caabde
Lafeen kessan na ha quuquu Awwaala
Kessaan caabsee……..
Sirba bira
Ya Bishooftuu horaa irreecha
Finfinnee eenyuti gad- dhisa
……
Maqaa kaasettii ishee dagaadhe jira garuu Zeenuu waliin kaasetiiti sirba waliin qabu. Yeroo sana manni Maaramee kun naannoo Dooqaa Booraa turee mucaa tokko akka qabdu dhageen jira, garuu mala godha dinnii keenya mana hidhaa Gidduu galessa qorannaa Yakka Feederaalaa (Maa’ikelaawwii), Aleem baqaanyi, fi kkf kessaati daraara guddan irra gahee isheenis mana ishee galte jiraachu hin dandeenye dhukkuba cimaan booda lubbuun ishee akka darbe dubbatu carraan warraa wal jallataan kan du’aa taate kan Jireenya garuu……
—————————–
Jireenyaa Ayyaanaa sagalee kiilolee uumaan
kenneefitti fayyadamuun sirboota aadaa
ijoollummaarraa kaasee sirbuu eegale.
Du’a abbaasaa booda jireenyaan hiriyyoota
abbaasaa waliin maabara abbaasaa dhugaa
hiriyoota abbaasaarraa aadaafi seenaa hedduu
barate.Yommuu namoonni nyaatanii dhuganii
maabara kanarratti geeraran, Jireenyaan
akkuma warra gurguddaa dabareesaa eeggatee
geeraruun abbaafi lammiisaa faarfatee namoota
garaa raasaa ture.
Booda sababa cunqursaa mootummaa Dargiitiin
jireenyi ulfaataa dhufnaan Jireenyaan qe’ee
warrasaa dhiisee hojiif gara Gimbiitti sokke.Haa
ta’u malee haalli achiis isaa mijachuu dinnaan
Finfinnee ijoollee Wasiillan isaa bira deemee
hojii daldalaa hojjechuu jalqabe.
Kufaatii mootummaa Dargii booda Jireenyaan
gara qabsoo bilisummaatti makamee gara
bakka dhalootasaatti deebi’ee hojii uummata
dadammaksuu itti fufe.
Haa ta’u malee kufaatii mootummaa ce’umsaa
booda rakkoo uumameen humna Wayyaanee
basaastota bobbaasuun isa ajjeesuuf yaallaan
ammas gara Finfinneetti deebi’ee hojii aartii itti
fufuun sirboota aadaa, seenaa,qabsoo,
gootummaafi sirboota cidhaa Albeema lama
hojjechuun gurra uummataan ga’ee jaalala
guddaa horateera.
Yeroo Finfinnee turetti Jireenyaan Diraamaa
“Dukkanaan Duuba” jedhamu kan Dhaabaa
Wayyeessaan barreeffame irratti hirmaachuun
ciminasaa mulliseera.
Sirboota isa kessa kan aadaa inni ittiin beekamu
1) sirbaa ayyaana Masqalaatti Iyooshee daraaree… Iyooshee…. Daraaree..
Emoo ya gurraaleewo kan jedhamu garuu har’aa namni baay’ee itti sirba jiru
Sirbaa isa kessaa
Ya waaqa Oromoota
Nuuf haaraamtaa laataa?
Darbaa maali dhaaqaxee?
Sa’ati waati hoongisee?
Soreeti soora Gadaa
Darbaa maali dhaaqaxee?
. ……………………
Fardaa Oromoo kan jedhamu,
Chechee ya Fardaa
Fardaa Oromoo durii
Kan Goobanaa Diiri
Obciin dakkuu hin didnee
Waqaara dhoksaanii
Du’aa Goota Oromoo garaan aaruu hin dhifne
Bekkaani dhoksaani
Che! … chee ya Fardaa…….
Karaa Baleen bu’ee Roobaan dinaa Sardaa
Abba Fardaa balee
…………….
Sirba biraa
Aleele barri keenya
Cooraa bobeesitii barri keenya
Silumaa barrii keenya.
Jirti yaartuun nama silumaa barri keenya……
Gooti baroode lagaan ×2
Badaa Finfinnee galuuf gooti Oromoo
Xoboora baate kunoo ol arreedaa
————–
Sirba bira
WBO raasaa dagalaa
qolaate bahuufii
ABOn garaa kessaa qalatee bahuuf..
Jettu sagalee kiilolee fi na dhaggeffadhu na dhaggeffadhu jettu sanaan waliin akka turee akkasumas barreessitu, Wallistuu fi Qabsootu kan taate Wallistuu Maaramee Harqaa kaasaa, barreessitu kitaaba Gundoo Booree
Sirba ishee kessaa
Alaabaan wabii Oromoo
Janoo kulaa diidimaa
Siin bilbile siin Umee
Eenyu lubbuu si dhabaa
Qernsoota kaleessa darbatu nuuf dabarse
Kayyoon kessan yo caabde
Lafeen kessan na ha quuquu Awwaala
Kessaan caabsee……..
Sirba bira
Ya Bishooftuu horaa irreecha
Finfinnee eenyuti gad- dhisa
……
Maqaa kaasettii ishee dagaadhe jira garuu Zeenuu waliin kaasetiiti sirba waliin qabu.
Yeroo sana manni Maaramee kun naannoo Dooqaa Booraa turee mucaa tokko akka qabdu dhageen jira, garuu mala godha dinnii keenya mana hidhaa Gidduu galessa qorannaa Yakka Feederaalaa (Maa’ikelaawwii), Aleem baqaanyi, fi kkf kessaati daraara guddan irra gahee isheenis mana ishee galte jiraachu hin dandeenye dhukkuba cimaan booda lubbuun ishee akka darbe dubbatu carraan warraa wal jallataan kan du’aa taate kan Jireenya garuu……
—————————–
Jireenyaa Ayyaanaa sagalee kiilolee uumaan
kenneefitti fayyadamuun sirboota aadaa
ijoollummaarraa kaasee sirbuu eegale.
Du’a abbaasaa booda jireenyaan hiriyyoota
abbaasaa waliin maabara abbaasaa dhugaa
hiriyoota abbaasaarraa aadaafi seenaa hedduu
barate.Yommuu namoonni nyaatanii dhuganii
maabara kanarratti geeraran, Jireenyaan
akkuma warra gurguddaa dabareesaa eeggatee
geeraruun abbaafi lammiisaa faarfatee namoota
garaa raasaa ture.
Booda sababa cunqursaa mootummaa Dargiitiin
jireenyi ulfaataa dhufnaan Jireenyaan qe’ee
warrasaa dhiisee hojiif gara Gimbiitti sokke.Haa
ta’u malee haalli achiis isaa mijachuu dinnaan
Finfinnee ijoollee Wasiillan isaa bira deemee
hojii daldalaa hojjechuu jalqabe.
Kufaatii mootummaa Dargii booda Jireenyaan
gara qabsoo bilisummaatti makamee gara
bakka dhalootasaatti deebi’ee hojii uummata
dadammaksuu itti fufe.
Haa ta’u malee kufaatii mootummaa ce’umsaa
booda rakkoo uumameen humna Wayyaanee
basaastota bobbaasuun isa ajjeesuuf yaallaan
ammas gara Finfinneetti deebi’ee hojii aartii itti
fufuun sirboota aadaa, seenaa,qabsoo,
gootummaafi sirboota cidhaa Albeema lama
hojjechuun gurra uummataan ga’ee jaalala
guddaa horateera.
Yeroo Finfinnee turetti Jireenyaan Diraamaa
“Dukkanaan Duuba” jedhamu kan Dhaabaa
Wayyeessaan barreeffame irratti hirmaachuun
ciminasaa mulliseera.
Sirboota isa kessa kan aadaa inni ittiin beekamu
1) sirbaa ayyaana Masqalaatti Iyooshee daraaree… Iyooshee…. Daraaree……
Emoo ya gurraaleewo kan jedhamu garuu har’aa namni baay’ee itti sirba jiru
Sirbaa isa kessaa
Ya waaqa Oromoota
Nuuf haaraamtaa laataa?
Darbaa maali dhaaqaxee?
Sa’ati waati hoongisee?
Soreeti soora Gadaa
Darbaa maali dhaaqaxee?
. ……………………
Fardaa Oromoo kan jedhamu,
Chechee ya Fardaa
Fardaa Oromoo durii
Kan Goobanaa Diiri
Obciin dakkuu hin didnee
Waqaara dhoksaanii
Du’aa Goota Oromoo garaan aaruu hin dhifne
Bekkaani dhoksaani
Che! … chee ya Fardaa…….
Karaa Baleen bu’ee Roobaan dinaa Sardaa
Abba Fardaa balee
…………….
Sirba biraa
Aleele barri keenya
Cooraa bobeesitii barri keenya
Silumaa barrii keenya.
Jirti yaartuun nama silumaa barri keenya……
Gama qabsoo bilisummaatiinis Jireenyaan hojii
gudda hojjeteera.Sirbootasaatiin hacuuccaa
sabasaarra jiru ifatti waan mormeef
xiyyeeffannoo humna tikaa keessa galuun bara
1996 humna tikaa mootummaa Wayyaaneetiin
ukkaamfamee achi buuteen isaa dhabame.Erga
gaafa sanaatii du’eef jiraan isaa utuu hin
beekamiin waggaan meeqa darbeera.
Jireenyaan saba isaatiin hojii gudda hojjeteera. Sirbootasaatiin hacuuccaa sabasaarra jiru ifatti waan mormeef xiyyeeffannoo humna tikaa keessa galuun bara 1992 humna tikaa mootummaa Wayyaaneetiin ukkaamfamee achi buuteen isaa dhabame. Erga gaafa sanaatii du’eef jiraan isaa utuu hin beekamiin waggaan meeqa darbeera.
Itti dabala Madda ragaa:
Bayyanaa Biiftuu.


text:
Muummichi ministeeraa Itiyoophiyaa Abiy Ahemed Dawwannaa as US keessatti geggeessaniin kaleessa jechuun Adoolessa 30 bara 2008 kutaa MN magaalaa Minniapolis keessatti uummataaf haasaa dhageessisaniiru.
Muummichi ministeeraa Dr. Abiy Ahmed galma magaalaa Minneapolis galma “Target Center” jedhamutti waltajjiitti ennaa ol ba’an alaabaalee adda addaa, uummattoota biyyattii, Oromoo, Amaara Somaalee Hararii fi kanneen biroo akkasitti arguun akkam nama gammachiisa jechuun ajaa’ifannaa isaanii ibsaniiru.
Galma sana keessatti heddumminaan kan argaman lammiiwwan Oromoo alaabaa eenyummaa isaanii mul’isu qabachuu dhaan lammiiwwan ka biroonis alaabaalee Itiyoophiyaa qabatanii gammachuun simannaa godhaniiruuf.
Abboonni amantii qophii Sanaa irratti kadhannaa fi eebbaan jalqabaniiru. Hawisoon dargaggootaa illee sirboota aadaa biyyattii garaagaraa dhiyeessuu dhaan uummata galma sana keessatti argame buhaarsaniiru. Prezidaan Lammaa Magarsaa illee agarsiisa ijoollee kanaa ajaa’iffatanii akkam yoo biyya isaanii irraa fagaatan illee qalbiin isaanii biyyuma ofii jira ittiin jedhan.
Prezidaantiin bulchiinsa naannoo Oromiyaa obbo Lammaa magarsaa illee haasaa hawaasa MNf dhageessisaniin hundi keenya guyyaa kana akka arginuuf wareegama isin, nuti kaffalaa turre bu’aa inni argamsiise waan ta’eef gammachuu guddaatu nutti dhaga’ama jedhan.


text:
Diraama Dheebuu Kutaa 81ffaa hin jiru!
Diraama Dheebuu televishiini Oromiyaa irra kan darbaa ture torbaan darbe kutaa 80ffaa irratti xumuramuunsaa dhaabbatni Raadiyoo fi Televishiini Oromiyaa nuuf gabaasaniiru. Diraama Dheebuu Yaadannoo taatee jirti jechuu dhan televishiina irratti dabarsanii turan. Hordoftoota fi daawwatootni diraamicha gadda saani gama midiyaa hawaasa irratti ibsachaa jiru. Diraamichii utuu galma hin gahiin rarra’e hafuunsaa namoota heddu mufachiise jira. Kutaa 80ffa irratti haati Gudda namoota hin beekamneen butamtee turte, isheen eessa geefamte laata? Funyeen hoo, ulfa garaa ishii sana maal ta’e laata? Jaarran hoo? Niiti argateeta laata moo Gaaddisee qofa fuudhu barbaada? Nagawoon maatisaa sana maal godhe laata? Diraamichi yeroo kutaa 1ffaa irra jalqabu Nagawoon haadha manaa fi ijoolle lama qabaacha ture. Osoo haadha manaa qabu Gaaddisee waliin jaalala wajjiin dabarsaa ture. Inni hoo maatisaa sana eessa geesse? Gachanoo yaadattu laata? Haati mana obboleessa isaa sagaagalumma hojjettii jedhee ture. Inni kun hammam dhugaa dha? Gaachano kana qorannoo malee akkamitti jala sararuu danda’a?
Nutii akkuma daawwatootni biroos gaaffilee deebii hin qabneetu sammuu keenya nujeeqa jira. Diraama Dheebuu utuu hin xumuramiin kararra hafuunsaa baayye nugaddisiisa!!
Hundumaafu yaadannoo Diraamaa Dheebuu as jalattii isiniif maxxansinee jirra daawwadha! Youtube Keenya Subscribe gochuu hin dagatina.


text:
Kokolaataan waraana gamtaa Afrikaa (AMISOM) somaaliyaa keessatti mini baasiin tokkotti rukutameei yoo xiqqaate namnii 9 ajjefamuu fi kanneen 15 ta’an madaa’uu aangawoonni fi namoonni ijaana argan dubbatanii jiru.
Kunis Dilbata kaleessaa galgala handaara magaalaa Moqdishootti ta’uu ibsamee jira.Konkolaataan waraana gamtaa Afrikaa lubbuu nama hedduu galaafachuun kun ka duraati jedhamee jira. Iddoon isaas Moqdishoo irraa gara kibba dhiyaatti fageenya kiloo meetra 19 ta’u irratti ta’u ibsamee jira.
Konkolaataan AMISOM moqdishoo irraa ka’uun ituu gara Afgooyyeetti qajeelaa ituu jiru balaa kana geesise.Nama 5 ajjesee kanneen yoo xiqqaatan 8 ta’an madeesse jedha AMISOM.
Angawoonni AMISOM bulchiinsa nannoof akka ibsanti shoofeerri kokolaataa waraanaa minii Baasii sivilootaatti ituu hin rukutamiin dura to’annaa isaan ala ta’u hubachisan.


text:
Dragon
dragoniin bineensa lubbu qabu kan yaddan ni jirra jedhame yadattamu, akkasumas gudda fi serpent jabba yokan reptile "magic" yokan "spirit" (afura) qabbu jedhame yaddatama. Bineensotti yaddan qoffa bekkamani kan ammalla fi fakki dragonii qaban bayyetti jirru.
Gossa dragonotta yaddan ni jirru jedhamani kan bekkamani
- Azhi Dahaka kan sexana matta sadii qabu akka dragon jirra jedhame yadda Zoroastrianii persiaatti argamanamaniin amanamu dha.
- yadda Ugariticitt immo serpentiin matta torbaa qabu kan bishaan kessatti argamu kan Lotan jedhamu dha.
- Akka yadda Hydra Greekitt matta bayye kan qabuu kan jabbena qabba jedhame yaddatamu jirra. Yoo tokko ijjefame, kan lamma bakka isatti ba'u dha. Akkasumas bishaan kessatti argama. Dragoniin kun Heraclesif dubrii isaanin ajjefamani dhumatan.
- Smok wawelski kan jedhamu dragon polish kessatti argamu yoo ta'e "middle ages"itt garra Krakow marsani argamani dha.
- Y Ddraig Goch symbolii wales yoo ta'u kan dimmatani argaman yoo ta'an kunis seena Mabinogion Lludd fi Llevelys irratti himamu.
- Nidhogg, dragon Norse mythology kessati argamu yoo ta'u, bakka dukkana' laffa jallatti argamutti jiratta jedhame yaddatama. Kunis Ragnarok eeguf. yerro sunitti immo hikamme lafa kana cuffa hin ballessa jedhame yaddatama.
- Orochi, serpent matta sadetti qabu kan Japanese mythology kessatti Susanootti ijjesse jedhame kan yaddatamu dha.


text:
Zumaa Afrikaa Kibbaa: Manni maatii soreeyyii polisiin marfame
Kutaan poolisii Afrikaa Kibbaa haalauma qorannoo gaggeefamaa jiruun walqabateen miseensota maatii soreeyyii (Guptaa), maatii Pirezedaantii Jaakoob Zumaa waliin walitti dhufeenya qabu jedhaman qabuun isaa gabaafameera.
Kunis kan raawwatame yeroo biyyattiin akka paartiisaaniitiin ajajamaniin Zumaan aangoo gadi dhiisu jedhamee eegaa jirtutti. Gabaasaan keenya Andiriiwu Haardiingi Johaannisbargi mana Guptaarraa gabaaseera.
Poolisoonni hidhatan ganama har'aa dhufanii mana jireenyaa Guptaa buufatan. Namoota qabuuf akka dhufanii turan; miidiyaaleen biyyattiis obboleessa Guptaa tokkoofi kan inni waliin daldalu akka qabamaniifi miseensonni maatii kanaa biroon ammo poolisiitti arka kennuu akka danda'an gabaasaa jiru.
Shakkamtoota qabuun kun qorannoo himannaa malaammaltummaa misooma annanii Afirikaa Kibbaa- kan kachachala ballinaan "state capture" jedhamuun beekamu waliin akka walqabatu amanama.
Guptaan Pirezedaanti Zumaa waliin hiriyyaa dhiyoofi ilma isaanii Duduzaan hojii qacaraniiru.
Yeroo kun yeroo Obbo Zumaan akka aangoo gadi-dhiisuuf dhiibbaan cimaa irra taasifaa jiru waan ta'eef baayyee murteessaadha.
Tarkaanfiin poolisiin kunis sodaa Guptaan biyyaa baqachuu danda'a jedhamee kan fudhatame ta'uufi dhiisu ifa hintaane.
Qabuun lammiileen Afirikaa Kibbaa bebbeekamoo biroo itti fufa ta'uufii dhiisaa, akkasumas Obbo Zumaan akka paartiin biyya bulachaa jiru, ANCn, attattamaan aangoo gadi dhiisuuf gaafate hojiirra oolchuufi dhiisuu isaanii dhiyeenyaan hordofaa jiru.


text:
Hoogganaan Kooriyaa Kaabaa Kim Jong Un sagantaan nuklera biyya isaanii kan dhugaa ta’uu isaa Ameerikaan beekuu qabdi jedhan.
Haasaa waggaa dhageessisaniin Kim, nuklera kan ittiin dhukaasan fuullee ofii kan qaban ta’uu akeekkachiisan. Odolli US guutummaan bakka nukilerri keenya dhaqqabuu danda’u US anaa fi biyya koo irratti qaruma waraana hin bantu jedhan.
Hoogganaan Kooriyaa Kaabaa akka jedhanitti biyyi isaanii doorsisa Nukleraa US irraa dhaqqabu kamiinuu dura dhaabachuu ni dandeessi, humna Nukleraa kan Ameerikaan akka ibiddaan hin taphanne dhorku of harkaa qabna.
US-s kun dhugaa ta’uu beekuu qabdi jedhan. Biyyi isaanii yoo doorsisi irratti aggaamameen hala haleellaa hin geggeessitu jedhaniiru. Kooriyaa Kibbaa waliinis araaraaf qophee ta’uu isaanii ibsuu dhaan mariif balballi isaanii banaa ta’uu dubbatan.


text:
Mummichi Ministeera Itiyoophiyaa Dr.Abiyy Ahmad gara dhuma torban darbee irra gara biyyoota giddu galeessa baatti imalanii turan.Imaltuu jalqabaan Riyaad seenanii mootii biyyatti waliin kan mari’atan yoo ta’u walii galtee irra ga’ameen lammiwwan Itiyoophiyaa Riyaad keessatti hidhaman keessaa 1085 gadhiifamanii guyyoota darban lama keessaatti Finfinnee seenanii jiru.
Kana malees haadha ilmii ishee dogoggoora wal’ansa fayyaa biyya sana keessatti irra ga’een waggootii kudha lamaaf of-wallaalee hospitaala keessa jiru daw’atan.Yaada firmaataa irra ga’amees ibsanii jiran.
Dr. Abiyyi imaltuu isaanii itti fufuun gara biyya tokkummaa araboota Imeereetootaatti imalanii Abudaabii keessatti mootii biyya Sanaa waliin Turizimii fi wal’ansa fayyaa akkasumas dhimmotii adda addaa irratti dubbatanii jiru.Kana malees namoota hawaa Itiyoophiyaa irraa ta’an waliin dubbatanii jiru.
Kan mummicha ministeeraa waliin gamasitti imalee ture Oduu gabaasaa OBN Gazexxeessaa Efreem Tafarraa waliin gaaffii fi deebii gaggeeffamee caqasaa.


text:
Humni jajjabee (Koomaandoon) ABOn eebbisiise kun qaama WBO Oromiyaa qarriffaa diinaa jalaa baasuuf qopheeffamee dha.
Eebbifamtootni kunis bakka qondaalonni ABO olaanoon argamanitti, gahumsa waraana jajjabee fudhatan agarsiisaniiru.…
Humni kun qaama waraanaan Oromoo egeree biyyattii keessatti irree uummata isaanii ta’uun garboonfataafi saamtota sirreessuuf leenji’an ta’uu ABO’n beeksiseera.
Addi Bilisummaa Oromoo biyyasaa Oromiyaa waraanaan cabde, bilisoonsee ijaaruuf sochii walirraa hin cinne waggoottaan dheeraaf itti fufee jiraachuun beekamaa dha.


text:
Filannoo Ameerikaa kan guyyaa har’aa geggeessamuuf lammiiwwan biyyattii sagalee kennaanii jiru. Kanneen keessaa garee lamaan jechuun Repaablikaanii fi demokraatotaaf kanneen sagalee kennan lammiiwwan Ameerikaa yaada isaanii nuuf hiranii jiran.
Adeemsa filannoo kana asuma Washington DC ganda Shaaw jedhutti kanneen argaman keessaa kaadhimamtoota lamaan utuu hin taane kan dorgommii kana itti hin milkaa’in hafan senator Sandersiin kaardii isaanii irratti kanneen barreeffatan illee turan.
Maatii tokko keessaa abbaan warraa fi haati warraa paartii adda addaa deggeran keessaa kan har’aaf keessummaa godhanne qabna.
Waggootii 23f walakkaa dhaaf qondaala humna galaanaa US ka turanii fi barnoota “Chemistry” kan qaban obbo Amaanuel Bayyanaa Badhaasoo Taampaa Filooridaa irraa ti. Paartii Repaablikaanii irraa ta’an iyyuu barana sagalee koo demokraatotaafan kenna jedhu.


text:
Mootummaan Itoophiyaa lafa qonnaa yeroo hin murtoofneef ‘abbootii qabeenyaatiif’ hiruu dhaabuu isaa ifa godhe. Labsiin kuni kan dhufe ummanni lafa isaa irraa hedduminaan buqqa’us, namoonni maqaa investimentiin lafa qonnaa saaman garuu lafa fudhatan misoomuu dadhabuun isaanii waan mirkanaayeef. Akka fakkeenyaatti, dhaabbanni biyya alaa tokko lafa heektaara 100,000 woggaa torba dura fudhate keessaa hanga ammaatti kan qotuu danda’e lafa heektaara 1,200 qofa.
Sababni mootummaan ifatti laate investaroonni lafa misoomsuu diduu ykn dadhabuu kan jedhu ta’us, hiriira mormii maaster pilaanii Finfinnee hordofee Oromoon osoo addaan hin kutin geggeesse mootummaan irra deebiée imaammata lafa gurguruu, yeroofis taú, akka xiinxalu isa dirquu hin oolle kanniin jedhan jiru. Hanga yeroo qabsoon Oromoo cimaan isa mudateetti, imaammata lafaa kana akka jijjiiruuf waamicha isaaf godhamaa ture mootummaan Woyyaanee tuffiin bira dabraati kan ture.
Mootummaan Itoophiyaa woggoottan muraasa dabran keessatti lafa qonnaa heektaara miliyoona 3.6 kan ‘abbootii qabeenyaa’ biyyaa fi biyya-alaa 5700 kan laate. Heektaaratti qarshii 20 kaffalaati kan lafa saaman.
Mootummaan Itoophiyaa ummata lafa irraa buqqisaa abbootii qabeenyaatiif heektaara miliyoona heddu kan raabse abdii omisha guddisuu fi sharafa biyya-alaa argamsiisuu jedhuu. Kuni hundi akka hin taane, aabjuu taúu isaa, jalqabumaa dubbatamaa ture.
Imaammanni lafa gurguruu kuni qotee-bulaa buqqisuu, biyya hiyyoomsuu fi qabeenya uumamaa mancaasuun alatti faaydaa tokko akka hin qabne jalqabumaa mootummaa Woyyaaneetti himamaa ture; qaamota biyya keessaa fi kanniin biyya alaatiinis. Woyyaaneen gurra gorsa hayyootaa fi xiinxallitootaa ittiin dhageettu hin qabdu ture. Inumaa hedduu nammota imaammata kana mormanii kan mudate ajjeefamuu, hidhamuu fi doorsisamuudha. Dhimma saamicha lafaan wolqabatee balaan Oromomiyaa fi Gambeellatti lammii irra gaye hedduu cimaa ture.
Saamicha lafaan wolqabtee badiin ummata irratti raawwatame heddu. Kana boooda fala kan taúu qabu lafa ummataaf deebisuudha. Yakka lafa irraa buqqaúu, jireenya dhabuu, ajeefamuu fi hidhamuuf ummata mudateefis beenyaan kaffalauudha qaba. Tankaarfiin kanaa gadii kamu tooftaa mootummaan rakkoo amma isa mudate kana keessaa itttiin bayuuf tolfate malee tankaarfii rakkoo ykn dogoggora uumame sirreessuuf fudhatame taúu hin dandaú.
Barreessaa j-guddee@gmail.com qunnamuu dandeettan.


text:
Waggaa 10 dura yeroo to’annaa jala olteetti Ofii ishee du’aa adabamuu fi abba warraa ishee Girmaa Raggaasaa hidhaa umrii guutuutu muteeffame akka ture kan dubbattu Urgee Abbabaa yeroo sana daa’iima waan qabduuf waliin hidhamnee jette.
Mucaan umriin ishee yeroos waggaa tokko ture Dibooraa Girmaa Raggaasaa haadha waliin waggaa lamaaf mana hidhaa keessa eega turtee booda dhaabatti daa’imman guddisu akka fudhatu ta’e. Yeroo ammaa umriin ishee 13 akka ta’e kan dubbattu Urgeen ammaan booda fudhee guddisuuf hin danda’uu jetti.
Sababiin isaas hidhaa waggaa kudhanii booda reefuu baatee lafa jireenyaas ta’e waan ittiin jireenya gaggeessitu hin qabdu. Abbaa manaa ishee Girmaa Raggaasaa hidhaa keessatti waan hafeef jecha jireenyii kana boodaa salphaa hin ta’u jetti.
Gama kaaniin waggaa 11 dura kan hidhamte Baaccuu Margaa Fayyisaa hidhaan waggaa kudha saddeeti kan irratti muramee ta’uus gidduu kana gadhiifamtee jirti.Dhuka’aa ykn Fanjii qabattee argamtee jedhamuun himatamtuus an garu quba hin qabu jetti.Hidhaa keessaa ba’u koon qilleesa haaraa argachuu yoo ta’e malee bilisummaa naa argamsisee hin qabu.
Waa’ee namoota waliin hidhamanii achii keessaa hin ba’iin hafan waan jiraniif gammaachuun koo guutuu ta’u baatus Qeerroon kanneen mana hidhaa keessatti hafan akka baasan nana abadadha jetti.


text:
Haasaa Hayyuu Duree ABO, Jaal Dawud Ibasa, Fulbaana 15, 2018 Finfinnee
- Kabajamoo Bulchinsaa Magalaa Finfinnee Engineer Taakkalee Uumaa
- Kabajamtoota Qondaalota Mootummaa Federaala Ityophiyaa,
- Kabajamtoota bakka bu‘ootii Bulchiinsaa nannoolee,
- Kabajamtoota bakka bu‘ootii dhaabolee Siyaasaa, Waldayaa Hojjeetootaa fi Ogummaa,”
- Kabaajamtoota Miseensota, Deggartootaa ABO, WBO fi Qeerroo Bilisummaa Oromoo,
- Kabajamtoota gaggesitootaa fi Abbootii Amantii Kan galfata Gudinaa Tumsaa Sheek Bakari Saphaloo, Sheek Mohammed Rashad fi kkf of harkaa qabdan,
- Kabajamtoota Abbotii Gadaa kan galfatni Abba Gadaa Boruu Guyyoo fi Obbo Dabassaa Guyyoo isin harkaa jirtu,
- Kabajamtoota Haadholii Oromoo kan dhaamsa warra gadameessa isaanitti biqiltuu dhalaa namaa utuu baatanii gara jabinaan rasaasa irratti banameen ciniinsuu isaani dahuu utuu hintahiin kan du‘a lubbu itti tahe,
- Kabajamtoota Manguddoota Oromoo kan galfatni Dararaa Kafanii, Abicho Haji Mohammed, Haji Mohammed Musa, Jafar Ibrahim Utto fi kkf isin harka jirtu,
- Kabajamtoota Oromoo dhiiraa dhalaa, dargaggoo fi manguddoo “dhiphoo”, “jeeqxota”, “shororkeesitoota” „ biyyaa digdootaa“, “shakamtoota” fi kkf isinitti moggaafame, murtee du’aa, umurii gutuu, ganaa heedduu fi hiraarsaa qixaa hinqabnee mana hidhaa ifa fi dhoksaatti leexaan ykn maatiin dararamni isin irra gahee,
- Kabajamtoota daa’imman Oromoo kan qe’ee keessan irratti al tokkotti haadhaa fi abba dhabdanii addunyaa isinitti dukkaneessan, kan jaalala abba fi hadhaa ykn firaa malee mana hidhaa keessatti akka Boontuu Girma kan haatii murtee du’aa abban umurii guutuu itti murta’uu ba’aa kana baattanii guddatan, akkasumaas abba ykn harmeen keessan bakkii buuteen isanii dhabame akka Ijoollee Nadhii Gamadaa, Lameessaa Boruu, Baqqalaa Dawwanoo, Yosef Ayele Batii fi kkf karaa ilalaa jirtan,
- Kabajamtoota Oromoo biyaa ambaa keessatti adamsamuun dangaa tarkanfatee kan akka Bosassoo, Dhadhaab, Jaboutii, Nairobiitti lammii kessan of biraa dhabdan akkasumaas balaa galaana diimaa fi medetraniyyaa irra haftan,
- Hayyoota Oromoo utuu beektanii kan akka Wallaalati fudhatamtan sagalee fi beekumsi keessan ukkaamamee, kan warra Afaan Oromoo fi seena barsiistan jedhamanii ajjeefamanii, ykn tajajilaa fayyaa ykn seeraa ummataaf gochuu isaniif lubbuun darbe,
- Kabajamtoota Artistootaa fi Gazexisitootaa Oromoo kan galfataa Abdi Qophee Abdullahi Arsi, Ayub Abubaker, Abubaker Musa, Mustafa Abdi, Ahmed Kebira, Ayantu Borana, Hime Yusuf, Kulani Boru, Sabontu Barentu, Bonsiso Challa, Hordofa Barento , Jirenya Ayana, Ebbisa Addunya fi Usmayu Musa fi kkf uttu hin dagatiin, hiraarsaa mana hidhaaf uttu hinjilbeeffatiin kan tokkummaa ummataa keessan, aadaa, dhibdee hawaasaa keessanii walleedhaan, walaloo fi yedaloodhaan guyyuu hamilee qabsoo hidhachiisaa turtan fi itti jirtan marti,
- Kabajamtoota Artistootaa fi Gazexisitootaa kan Oromoo hin taane, kan mirga ilma namaaf otoo quuqamtanii falmitanii Maikelawwii fi mana hidhaa adda addaatti gidiraa argitan,
- Kabajamtoota Atileetota Oromoo kan akka Fayisaa Leellisaa, Firaa’ol Ebbisaa fi Tamiru Demissiee warra miidhaa ummata keessanii gootummaadhaan addunyaatti ibsitan,
- Kabajamtoota gaggesitoota Jaarmolee mirga dhala namaaf falmitan kan akka Oromia Support Group(OSG), Human Rights League for Horn of Africa (HRLHA), Ethiopian Human Rights Council (EHRCO), Amnesty International (AI), Human Rights Watch (HRW) fi kkf,
- Kabajamtoota mirmirsitoota ibsituu dukkanaa (Alaabaa) kan galfata aadde Qamaria Haaji Shabbuu Roobee Baalee irraa Ebla bara 1996 kooboo bifa alaabaan qopheeffachuu isheetiif lubbuu itti dhabde ykn dargaggoota Gaasaraa fi Oromiyaa bakkoota adda addaa irraa harka isaanii irratti ABO jedhanii tumachuu isaniif lubuu dhaabanii fi warra akka isanii,
- Kabajamtoota Sabaa fi Sab-lammoota biyya kanaa dheebuun mirgaa, bilisummaa, nagaa fi guddinaa hawwuu fi lubbuu itti dhabuu malee arguun isinitti ulfaatee fi dheeratee jiru,
- Kabajamtoota miseensotaa fi deggertoota Dhaaba keenyaa kanneen Godinaalee Oromiyaa hunda irraa, akkasumas, biyyoota ollaa fi biyyoota alaa fagoo irraa simannaa kanaaf har’a asitti argamtanii fi Koree simannaa kana bifa kanaan nuuf qopheessan hundaa maqaa Dhaaba keenyaatiin guddiseen galateeffadha
Walumaagala, kabajamtootaa fi jaalatamtoota ummatoota Ityophiyaa hunda dhiiraa, dhalaa, dardaraa fi manguddoo asitti argamtanii fi biyya alaa fi bakkoota adda addaa irraa meeshaa ammayyaan nu faana jirtan maqaa Hoggana ABO, WBO, Qeerroo Bilisummaa Oromoo, mieensotaa fi deggartoota ABOn, baga nagaan kanaan nu gaheen jeedha.
Kan kanaan nu gahe Waaqa galatni guddaan haa gahun jedha. Biyyaa hacuuccaa fi dhiittaan mirga dhala nama hafee wal-qixummaa fi wal-kabajaan sirni demokratawaa kan olaantummaan seeraa fi sagaleen ummataa kabaja itti argatu akka tahuuf lubbuu isaanii jijjirraa hin qabne itti baasanii kan haala har’a keessa jirru kana fiduuf wareegama baasun kanaaf kan nuun gahan hunda yaadachuuf daqiiqa muraasaaf akka ol kaanee dhaabbachuudhaan yaadannoo goonun kabajaan isin gaafadha.
Har’allee kan lubbuun jirtan: WBO, Qeerroo Bilisummaa Oromoo, miseensota, qabsa’otaa maraa fi ummatni keenya guddichi kan seenaa hin dagatamne kana hojjeettani marti galatni keessan bilisummaa tahe, seenaan bara baraan isin haa faarsun jedha. Hundi keenya kanaaf gahuu keenyaaf ammas irra deebi’een baga gammaddan, baga gamadne jedha.
Kanuma waliin dhaaba keenya ABO kan nuuf bu’uressanii fi bara dukkana sana keessa daandii qabsoo bilisummaa Oromoo fi dimokrasii kan taraaran, Jallan General Taddasaa Birruu, Elemoo Qilxuu, Baaroo Tumsaa, Bariisoo Waabee, Abboomaa Mitikkuu, Yiggazuu Bantii, Gadaa Gammadaa, Muhee Abdoo fi kanneen isaan waliin wareegamanii Dhaaba keenya ABO nuuf kennan galatni isaanii Bilisummaa tahee seenaan bara baraan isaan haa yaadatun jedha. Akkasumas bilisummaa Oromoof bara sanatti bifa addaan kan qabsoo adda addaa taheef hooggana turan General Waaqoo Guutuu, Adam Jiloo, Jarraa Abbaa Gadaa fi kaanis gootota keenya qaqqaalii hunda seenaan bara baraan isaan haa yaadatun jedha.
Akkasumaas mootummaan Ityophiyaa hoggansa Muummicha Ministeeraa Dr Abiyi Ahmed‘n gaggeefamu kun dhibdeeleen jiran hundi karaa nagaa akka furamaniif haala mijeessuuf waliigaltee nu waliin uumuun asiin nu gahuu isaatiif galata guddoo qaba. Waltahiinsi keenya kan miillanaa kan bara 1991 irraa adda taha kan jedhu amannee ummatni keenyas kana waan deggareef waliin milkaawina isaaf ofitti fudhatnee kunoo Finfinneetti argamna. Waltahinsi kun akka milkaawus fedhi ABO fi ummata keenyaa ti. Miseensotni ABO, WBO fi Qeerroo Bilisummaa Oromoo itti wareegamaa bahan kunoo galfata isaa kana booda qofaa baachu irraa ummata keenyaan geenyee jirra. Hoogganni kun ammaan booda dirqama galfata kana baachuu fi tiksee galmaan gahuu ummata keenya waliin qabna.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota maraa;
Dursa kabajaa fi jaalala guddaa isiniif qabnu ibsachaa, Haa dheeratu malee, Aduun dhiitee ni bariiti, dukkanni gurracha’e ni ifa, bulee oolee gidiraa dheeraan nama quunnamuus ni salphatas ni darbas. Gidiraan jiru salphatee kanaaf nu gahee immo gutummattis darbee nagaa fi tasgabiin wabii jireenyaa akka argannu mamii hin qabnu. Namniis mootummaaniis ni jijjiirama. Kan iddoo isaatti hafu yoo jiraate, Waaqa nu uummee, fi dhugaa duwwa dha.
Addunyaa keenya kana keessatti dhugaa fi kijibni, gaarii fi hamminni, jibbaa fi jaalalli, bilisummaa fi gabrummaan, walqixummaa fi ol-antummaan wal-falmaa fi wal-mormaa kan keessa jiraatan yeroo tahu garuu deemsa keessa dhugaan, gaarummaan, jaalalli, bilisummaa fi wal-qixummaan ni injifaatu. Kun seera uumamaati. Sabni, namni, dhaabnii fi biyyi kamuu adeemsa seera kana falleessuu wan hin dandeenyeef keenyas shira mootumman EPRDF hogganamuu nu dhabamsiisuuf ifaaje hunda irra aanuun kanaaf gahun keenya kana irra adda hin tahu.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota maraa;
Guyyaan har’aa seenaa uummatoota biyyatti kana keessatti boqonna isa guddaa dha. Kunis haasaan nagaa fi waliigaltee Kabajaa fi jaalalaan ABO fi geggeesitoota motumma Itiophiyaa waliin jalqabamee bifa bu‘aan isa hundaaf giddu galeessa tahen as gahe jira. Waliigalteen kuni daran itti fufee haala amansiisaan hojiitti hiikamee nagaa fi tasgabbiin biyyattii kessatti akka dhalatee guddatu tika gamtaa gochuun, gugeen nagaa qilleensa biyya kana irra akka balaliituuf obsaa fi murannoon akka wal-faana dhabbannu carraa kanaan hundaaf waamicha goona. ABO qulqullummaan qooda isaa akka bahatu isniif mirkaneessina.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota maraa;
Ummatni hacuucaa didee bilisummaaf fincile yoom iyyuu deebiin haqa isaa oolee bula malee hin dhabu. Xumraa Jarraa 19ffaa irratti Oromoon humna qawween erga cabee guyyaa tokko tole jedhee fudhatee hin beekuu. Finciloota akka Rayyaa fi Azabo (1928-30), Dawwee (1947), Konfedresii Oromoota dhihaa (1936), baddaa Harargee (1943 fi 1948), kan Kibbaa Oromiyaa keessatti yeroo adda addaatti ka‘ee deebi’ee dhaamaa ture, tattaffiin Waldaa Macaa fi Tulamaa Oromoo wal-barsiisuuf godhee, Sochii Kibbaa Oromia fi Falmii mana Barumsaa University Finfinnee keessaatti bara 60-ota keessa tahaniin sochiin uummata Oromoo gara sadarkaa biyyooleessaatti akka bifa qabaatu taasise.
Deemsi kun Oromoon cabee waggaa dhibba booda akka ABOn bara 1973 waaltummaan mul’ata siyaasaan mirga isaa falmachuuf kan isaaf tahu akkasumas hogganaa fi jarmiyaan akka dhalatu godhee. Akeekni fi Sagantaan Siyaasa ABO mirga Hiree ofii ofiin Murteeffachuu ummata Oromoo dhugoomsuu dha. Kun, humnaa fi fedhii biyyaa, saba Oromoo harkatti deebisa.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota maraa;
ABOn Jaarmaya falammii sochiilee adda addaa armaan olitti tuqaman keessaa dhalatee, kan falammii keessatti guddatee, har’as falammii keessa jiru dha. Bu’aa-bahiin qabsoo kunis kabajaa fi salphina, firii fi kasaara, ganamuu fi tumsamuu, jibbaa fi mararfannoo fi akkasumas dhimmoota waliif faallaa ta’an heedduu keessummeessaa bakka har’a jiru gahe jira. Barottan 40 ol lakkoofsise kana keessatti dhibdee fi didhaa nu mudate tarreesanii fixuun hin danda’amu. Qabsoon Bilisummaa Oromoo kan dhalli Oromoo miliyoonaan har’a irratti hirmataa jiru kun hadhaa qabsoo keessatti hooggana of keessaa horataa deemuun guca qabsoo bilisummaa ummata Oromoo tahuu isa firaa fi halagaan ragaa baha.
Akkuma Oromoon “Bishingaa dura bilchaate simbirrootu nyaata” jedhu, deemsa kana keessattis ABOn wareegama hogganoota ol’aanoo fi ulfaatoo tahan lakkoobsaan danuu itti baasee jira. Sirnichi gaaffii karaa nagaa dhihateef deebii humnaa itti keennuun gaggeesitoota Waldaa Macaa fi Tulamaa garii ajjechaa, garii hidhaa bara dheeraa fi mirga tajaajila lamummaan argachuu malan sarbuun murtee dabarse.
Kana keessatti warra ijoo turan General Tadassaa Biru hidhaa Umurii gutuu, Ajajaa dhibbaa Mamoo Mazamir Fannifamee akka du’uu fi Hailemariam Gammada summii fi hiraarsaa mana hidhaatti akka lubbun darbu tahe. Wareegamni kun utuu kanaan hin dhaabbatiin ABO bu’ureffamee warregamni J/Elemoo Qilxuu, J/Taddasaa Birruu, J/Baaroo Tumsaafaa – Dhaabicha mudate. Wareegamni rifachiisaa kan J/Magarsaa Barii, Gadaa Gammadaa, Abboomaa Mitikkuu, Fafam Doyyoo, Doorii Barihamoo, Irra’aanaa Qacalee, Omar Ismaa’el Galmoofaa, hogganootni ol‘aanoon Shinniggaatti bakka tokkotti wareegamuun, karaa Dhihaa Gidaamii Girayitti sumii diinni nyaachiseen jaallan filamoon torba bakka tokkotti dhumun of maddiitii isaan dhabne; Wareegama utuu mootummaa cehumsaa keessa jiraamuu fi mootummaa cehumsaan booda hanga guyyaa har’aatti hoggantoonni qabsoo irratti kufan kan akka J/Gamachiis Dhaaba, J/ Jatanii Alii, J/ Buruysoo Boruu, J/Gutamaa Hawaas, J/Mul’is Gadaa, Guddataa Gurmuu fi kkf seenaa dhabicha keessatti kan hin dagatamne dha.
Wareegamni gootaa tokko kumaatamaan goota biroo waan dhaluuf goototni barattoota Oromoo kan harqoota gabrummaa saba Oromoo irraa buusuuf jecha Kayyoo ABO fudhatan mormii FDG humna mootummaa dura dhaabbachuun mormii gaggeessaa bakkaa fi haala adda addaatiin lubbuu isaanii qaalii dabarsani. Daandii haqaa barbaacha irratti hanga guyyaa har’aatti kan wareegamaa jiran lakkawaamee hin dhumu. Hanga tokko maqaa dhayyuuf: Almaayyoo Garbaa, Gaaddisaa Hirphaasaa, Simee Tarrafaa, Jaagamaa Badhaanee, Kabbadaa Badhaasaa, Darribee Jifaar, Yaasiin Mahaammad, Alamuu Tasfaayee, Ayisha Ali, Tesfahun Camadaa fi kanneen biroo baay’ee hanga dhiheenya kanaatti wareegamaa turan hunda seenaan hin irranfatu.
Hirmaanna ummatnii Oromoo qabsicha keessatti godhuu riffachiisuuf ajeechaa Jumlaa Oromoo irraan gahamee keessaa wareegama hanga tokko xuquuf:
• Bitootessa bara 1992 magaala Water baha Harrargetti,
• Guraandhala 5 bara1995 Surree fi Kiyyoo Dadar baha Oromiyatti,
• Bitotessaa bara 1995 Sigmo fi Gattiraa,
• Ebla bara 1995 ganda Babboo Gambeel, Dhiha Wallagaatti,
• FDG bara 2005/2006 bakkota garaa gariitti,
• Guraandhala bara 2007 Gaara Suufiitti,
• Muslimootaa Oromoo Ebla fi Hagayaa bara 2013 Asasa fi Kofeleetti ajeeffaman,
• Liyu Police warra jedhamaniin Baha, Kibbaa fi Kibba-Baha Oromiyaatti bara 2013 eegalee hanga ammatti rawwatamu,
• Sochii Qeerroo bara 2011 hanga 2018 keesatti,
• Irrecha Har-sadii Onkoloolessaa 2 bara 2016 kan akka fakiittiti maqaa dhayyamani dha.
• Dogoggora odeeffannoo jeechuun Bitooteessaa bara 2018 qaama mootummaa kan Labsii Yeroo Muddamaa kan tahe “Command post”dhaan kan ummataa keenya naannoo Moyaalee irratti raawwatamee fi kkf
Akka nama tokko tokkoonis hawaasa Oromoo toora hunda keessaa haala sukkaneessaan ajeefamee jira. Haa tahu malee kaayyoon qabsoo bilisummaa Oromoo kan bu’ureessitootni qabsoo kanaa irratti wareegaman dachaa dachaan goota horachaa firiin isa golaa hundaa rukutee kunoo har’a asitti walitti nu qabee jira. Fuula duraafis wareegamni isaanii lafatti akka hin hafne fi qabsoo bifa haaraan itti seenne nagaan bakkaan gahuun itti gafatamni isaa kan dhaloota har’aa tahuu wal yaadachisna.
Kabajamtoota Qoondaloota mootummaa fi ummatoota Ityophiyaa maraaf;
Waggoota 27n darban kana keessatti, ABO fi Jaarmoolee siyaasaa biroos dabalatee sirna nagaa keessatti qabsoo karaa nagaa akka hin gaggeeffamne gochuu irraan kan kahe badiin seena rawwatame.
Namni Falasamaa tokko “Kan seenaa irraa barannu, seenaa irra baraachuu dadhaabuu keenya dha.” jedhe, Har’a garuu nuti kan as jirru seenaa irraa barachuu dadhabnee utuu hin tahin seenaatti of hiinee badii seena hin hojjennu jennee ti. Caalaatti ammoo qoodaa fi sadarkaa muraannoo har’a ummatni keenya mirga isaa falmachuuf Qabsoo bilisummaa isaa keessatti qabuu fi hundee of irratti amantiin nuti ilaalcha nagaaf Dimokraasiif dursinu wal dhuunfachiisnee ilaaluudhaani.
Waan sirna Gadaa irratti biqilleef, jaalalaaf kabaja dorgommii karaa demokraasiif qabna. Har’a qabsa’oonni Oromoo jaalalaaf kabaja demokraasi kanaaf aarsaa baasuu irratti akka sodaa hin qabne ofii olittin amana. Kunis tahee aadaan keenya olla waliin nageenyan buluutti amana. Yoo ofitti qaban leenca irraa rifeensa buqqasu jedhu; kanaafuu kan mul’ataan nu fakkaatus tahe kan mul’ata addaa qabu waliin haal duree tokko malee waliin hojjeechuun walitti dhiyyeenyaa fi wal-ammantaa fida jennee amanna. Kun amantaa hunda keenyaa akka tahuu abdanna.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota maraa;
Har’a haala amma itti jirrutti hubannoon nuti qabnu qaamni biyya ityophiyaa irratti dantaa qaba jedhu hundi ol’aantummaa seeraa kan mootummaan fi jaarmoleen siyaasaa hundi ittiin abboomaman fudhatee, sadarkaa itti aanutti tarkaanfachuun akka dirqama tahe dha. Mirgi ummataa fi demokrasii hunda keenyaan faarfamuu fi lallabamu hojitti hiikama kan jedhu waliigaltee mootummaa waliin kan lafa kawwane dha. Kana hojiitti hiikuun dirqama hunda keenyaati jennee amanna.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota Jaarmoolee Siyaasaa walii fi Partii Motummaa dorgomtan;
Fuul-duree biyyichaafis tahe hariiroo nagaa kan waaraa ummatoota giddutti buusuuf ABOn seenaa isaa keessatti dhabbii dhabbataa fi ilaalchi inni qabu; Jaarmooleen siyaasaa dhimma Ityophiyaa irraa dantaa qabna jedhaan hundi adeemsa gara sirna dimokiraasiitti riqicha cehumsaa tahu keessaa haalli itti hirmaachuu danda’an mariidhaan jiraachuu qaba jedha. Amma bakka geenye kana irrattis haal-duree tokko malee Dhaaba siyaasa kamuu wajjin yaada Dhaaba siyaasaa fi namaa hunda kabajaa Dhaabotni siyaasaas yaada keenya kabajaa, kan keenya qabannee waliin hojjechuudhaan murtee maayyii ummataaf dhiisuutti amanna. Jijjiiramni amma eegalame kunis qabsoo fi wareegama hunda keenyaatiin argame jennee amanna. Waan taheef, mootummaa fi humnoota siyaasaa jiran hunda waliin marii itti fufiinsa qabu gochuudhaan jijjiiramni eegalame kun itti fufee akka fiixa bahuuf hojjenna. Kana gochuufis gaafatama keenya naamusa haalli yeroo jijjiiramaa kun gaafatuun bahachuudhaan dhiibbaa ijaaraa gochuu kan itti fufnu tahuu hundaaf ifa gochuu barbaadna.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota Jaarmoolee Siyaasaa Oromoo addatti;
Jaarmooleen siyaasaa Oromoo haala keessatti dhalatanii mirga ummata Oromoof falmanii fi falmaa jirra jedhan ni qabu. Haalli keessatti falmii gaggeesinu gara tokkotti yoo nannawwee wal-hubatnoo demokratawaa tokko tolfatanii waliin hojjechuun murteessaa dha. ABOn moora qabsoo bilisummaa oromoo ittichuuf jeechaa yeroo heedduu yaalii adda addaa godhee jira. Bu’an argamees hintuffatamuu. Ammas tattafiin keenyaa kun dacha dachaan itti fuufaa. Haa tahu malee tokkummaan ummatni keenya irra guddaan hawwuu fi barbaadu jaarmooleen kayyoo isaanii dhiissanii tokkoo fi tokko akka tahani dha. Kuni kayyoo bilisummaa ummata keenyaa kabajchiisuu irratti utuu tahe dansaa, yoo kuni hanqate garuu garaagarummaa qaban waliif beekanii fi walii kabajanii wanta walitti isaan fidu irratti ciminaan hojjeechaa bakka maraatti dantaa Oromoo dura aansuu fi akkataa ummani Oromoo sabaa fi sab-lamoota biro waliin nagaan jiraatu irratti hubanno gahaa waliin qabaachuun dirqama dhalootaa taha.
Bakka garaagarummaan jiratuttii safuu aada fi seeraa biyyattiin karaa nagayaan xumurachuu aadeeffachuu dha. Oromoon safuu cabdee raada qalee sirreeffata, nutis Oromummaa handhura hariiroo keenya yoo godhaannee dhibee fi waldiddaa maraa karaa nagaa waan hikkachuu hin dandeenyeef hin jru. Kanaafuu ammaan boodaa fi har’a irraa jalqabee warra wal-diineffatu utuu hin tahin warra abdii waliif tahu akka taanu abdanna. Godaannisa seenaa hooquu irraa bilisoomuun fedhii ummata keenyaa dursinee cichominaan sadarkaa hundatti akka ummata keenya tajaajilu carraa kanaan waamicha kiyyan dabarsa. Yoo kana guuttanne ummatoota biro waliin hariiroo sirreeffachuu dandeenya; dhaabota siyaasaa kaan waliin nagaa fi dimokraasiif tattaafata tahu keessatti qoodni keenya guddaa fi ijaaraa taha. Kana kanneen guuttatnu akka taanuu waamicha keenya siniif dabarsina.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota Dubartoota
Haati dhala deessee guddifattee qaruu fi maatii tajaajiluu qofa utu hin tahin addunyaa keenya har’aa keessatti dubaartoonni sadarkaa mataa biyyaa, mummittii minsteeraa, qormaataa, bulchinsaa fi tikaa biyya isanii keessatti sadarkaa ol’aana irratti hojeechuu qofaa utuu hin taanee bakkoota heddu irratti filatamoo taha jiru. Bakka nagaan hin jirree cunqursaan sirnaa fi aadaa jirutti garuu hundaa olitti midha’an dangaa hinqabne kan irra gahu dubartoota irratti dha.
Baroota darban kana keessa seena biyya kanaatti murteen du’aa kan irratti murtaawe dubartoota keenya kan akka Asli Oromoo, Diribee Itana fi Urgee Abebe seenaa keessatti wan adda dha. Waligalaa abba manaa, obboleessaa ykn dhalaa kee fidi jechuun salphina, qorqalbii caabsuu fi hiraar dubartoota Oromoo irra gahe keessaa kan warra akka Urjii Dhaaba fi biroon lakkawamee hin dhumu. Hirphii fi hadhadhyaan kanaaf tahu yoo mirga guutu argatan duwwadha. Kanaafuu akkumaa qabsoo hidhannoo keessatti warrii akka Juukii Bareentoo, Qananii Yusuuf, Ayyantuu Dagaa, Saartuu Bonnayya, Daraartuu Boonsaa, Dawwii Ayyaansaa fi kannen biro gootumman seena hojjetanii darban isinis qabsoo karaa nagaa gaggeessuuf itti seenee kanatti utubaa nagaa taatanii humna qabsoo kanaa tahuu bulchiinsa gaarii dubartiin itti aangomtu fiduu keessatti qooda keessan akka argisiistan waamicha kiyya dabarsa. Kan darbe keessatti aarsaa guddaa baaftaniif galatni keessan bilisummaa dha, qooda keessan darbe ammoo seenaan bara baraan haa yaadatu. ABO keessatti qoodni keessan guddaa fi bakki keessan ol aanaa akka tahuu hawwii keenya. Isa kana mirkaneessuuf waliin akka hojjatnu waamicha keenya isiniif haaromsina.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota qotee bulaa fi horsiissee bulaa;
Jiraataan biyya kanaa dhibbantaadhaan harki saddeetamni jireenyi isaa qonna irratti kan hunda’e dha. Hawaasni qotee bulaa fi horsiisee bulaa kun kan wayyaba keenya guddisee barsiisee ol baasee dha. Haa tahu malee bara dhufee darbu, mootummaa dhufee darbu keessatti kan ittiin oomishatu gindii fi qanbarriin kanuma durii sani. Wabiin Qotee bulaan Oromoo fi ummatootiin garii abba qabeenyummaa fi jireenya lafa irratti qabu bara sirnaa “ciissenyaan”, barri ijaarsaa gandaa (Mender Misretaa) ykn qubsuumman (safaraa) gidiraa argaa bahe. As dhihoo immo qirccannaa lafaa (land grabbing) maqaa investiment-n abbootii qabeenyaaf keennamuun beenyaa hin madalleen lafa isaa irraa buqqisuun maatiin irratti digamee jireenya gadadoof saxilamuun dhugaa diida jiru dha.
Uumaan nannoos Keemikaalaa abbootiin qabeenyaa kun eegannoo fi to’annoo malee itti fayyadamaniin summaawuu irraa kan ka’e qotee bulaa fi loon isaa dhukubaaf saxilamuun mirga jireenyaa dhabuun fincilaatti isa geessee jira. Caalaatti diddaa gadadoo kanaa mormii ilmaan qotee bulaa gaggesaniin dhala barsiiffadhee jireenya koo foyyeessa jedhee yaadee bobaa isaa jalatti haala sukkaneessan ilmaan isaa ajjeeffamuun isa muddatee jira. ABOn qabeenyi uumamaa inni lafarraa, lafti, akkasumas qabeenyi lafa-keessaa hundumtuu qabeenya gamtaa ummataati jechutti amana. Kanaafuu dantaa dhaloota ammaa fi kan hegeree ilaaluudhaan, akkaataa qabeenya isaatti dhimma bahamu ummatichatu karaa bakka bu’oota isaa bilisaan filatee qofaan sirna murteessuu keesatti aangoo ol’aanaa qaba jedha. Imaammata dhimma bahiinsa lafaa (Land use policy) kan hoggeeyyiin qoratamee dhiyyateen kan bu’aa ummataa waalteffate tahun yoo mirkaana argate duwwaa hojii irra oola jedha. Kana hojiitti hiikuufis qabsofna.
Oromoon ofiin hiree isaa murteefatuu qaba kan jeennuuf sagalee kennatuun bulchiinsa gaarii isa bulchu muuddachuu tajaajila hawaasa karaa dinagdee, siyaasaa, fayyaa, hawwaasummaa fi misooma imaammatootaa dantaa ummataa tiksuu irratti hunda’an kan isaaf tolchu akka qabaatuufi dha. Ummatoota Itoophiyaa kaaniifis kanuma hawwina. Akkasitti aangoon siyaasaa ummata harka yoo seene rakkinoota qotee bulaa fi lafa isaa jaarraa tokkoo fi walakkaa ol gidiraaf saaxilan keessaa baana jennee amanna.
Kabajamtoota Daldaltoota;
Waggoota darban keessa biyya loogii fi malaamaltummaan dhuunfatame keessa waan jiraattaniif qabeenyaa fi oggummaan daldalaa qabdan tuffatamee, projeektii kan keessan boodatti hambisaa, meeshaa ittiin sochootan Gumruk keessatti hidhamaa wahiloonni abba irree akka gabaa qabatan taasifamuun jireenya harkaa afaan hin darbineen qofa jiraachuun keessan waan yaadatamu dha. Afoollummaan miidhaan inni guddina daldaltoota seeraan hojjatanii fi dinagdee biyya tokkoo irratti geessisu salphaa miti. Har’a haala kana gara guddina dhunfaa fi biyyatti jijjiruuf waliin hojjechuun keenya murteessaa tahu hubattanii akka nu waliin dhabbattan maqaa ABOtiin kabajaadhaan waamicha isiniif godha. Fuuldurri keenya kan dhugaan seeraan hojjatnuu fi sina tiksee daldalaan dafqa isaatiin qabeenya horatu tahuu qabatti amanna. Kana hojitti hiikuuf hundi socho’uu qaba.
Kabajamtootaa hojeetootaa mootummaa fi hojii ogummaa adda addaa;
Mootummaan bulchiinsa gaarii qabu guddina biyyattii milkeessuuf jecha Imaammatootaa fi tarsiimoo misoomaa adda addaa qopheessee, kaayyoo kana galmaan gahuuf manneen hojii ittti gaafatamummaan kana raawwachiisan, hojjettoota waan kana milkeessuu danda’an beekumsa gahaa qaban, miraa uummataa tajaajiluu qabuu fi amantummaadhaan kan oggummaa isanii raawaatan ijaaruun barbaachisaa. Haa tahu malee biyyaa demokrasiin hin jirree keessatti ramaddiin hojjettootaa hoggana ol’aana irraa hanga sadarkaa gadhiitti gahumsaa fi ulaagaalee dandeettiiwwan barbaadaman bu’uura godhachuun hafee amantuummaa paartiif bakka taheetti misoomnii karoorfamuus bakkan hin gahu; guddinni saayinsii muxxannoo keessaa dhalatuus ni quucara. Kanaafuu jijjirama sirna siyaasa biyyaa kanaa keessatti dhufuu malu murna hawaasa biro irraa utuu hin eegiin isinis akka gumaachi keessan guddatu cimseen dhammadha. Kun sirna cehumsaa itti deemamu keessatti sadarkaa mootummaa naannoottis tahe sadarkaa mootummaa gidduu galaatti lafa qabatuu yoo jalqabe qofa fuuldurri keenya ifuu jalaqaba jennee amanna.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota Qeerroo fi Qarree Oromoo, waliigaalatti dargaggoota biyya kanaa
Biyya ummatni bal’aan hacuuccaa fi cunqursaa jala jiru keessatti dargaggoon humna jijjirraa hawaasaa gara gaariitti fiduuf hawwii qaban keessaa qaama isa guddaa dha. Kana irraa kan ka’e dura bu’anii of keennuudhaan mirga ummataa, namoomaa fi demokraasii jallate qajeelchuuf guca warraaqasaa kan tahan isaani. Biyya kana keessatti jijjirama bu’uraa karaa nagaa fiduuf kayyoo adda addaa jalaatti aarsaan lubbuu dargaggootni baasan tarreeffamee hin dhumu. Haa tahu malee aada siyaasa biyya kanaa keessatti “Aangoon afaan qawwee keessaa madda” kan jedhu amantaa bu’uraa tahee hordofamaa turuun deemsa qabsoo dargaggoon haala nagaatiin mirga isaa deeffachuuf taasisu irratti gufuu guddaa tahee yoona gahe. Kan hidhatee jiru firii qabsoo dargaggootaa kan injifannoo dorrobee fi jabaatee deemaa jiru aangoo biyyaa fedhii dhuunfaaf of harkatti galfachuuf humna qawweetiin harka butuun gara uummata shoororkeessuutti jijjiira. Kanaaf gaaga’amni dargaggoota biyya kana keessaa 1960-moota irraa kaasee hanga har’aatti irra gahe safara hin qabu. Guddaa fi suukannessaas ture.
Bara keessa jirru kana keessa Qeerroo fi Qarreen Oromoo guca jijjiiramaa kanatti bifa haaraa fi caasaa haaraa itti tolchuun injifannoo har’aaf geessisani jiru. Injifannoon firii qabsoo hadhaawaa ti. Injifannoo fi milkiin kun obsaa fi murannoodhaan aarsaa guddoon kan itti baafame dha. Abbaan Qerroo fi Qarree har’a bakka jirru kanaan nu gahee, Adda Bilisummaa Oromoo ti. Injifannoo keessaniin hafuura hanga tokko hundi argate kanaaf hundi keenya ittiin boonna. Galata guddaa fi abdii guddaa fuula keenya duraaf isiniin waan qabnuf fuuldura keenya ifatu mul’ata.
Hirmannaan Qeerroo fi Qarreen siyaasa keessatti fi imaammatoota tolfaman keessatti qaban murteessoo dha. Akkasumaas Internet fi meeshaaleen quunamtii ammayyaa mirga demokrasiin bilisa tahani akka dorgommii adunyaan qabdu keessa Qeerroo fi Qarreen seenan taasisuun murteessaa taha. Kanaafuu bilisummaa fi mirga demokraasiif karaa nagaa falmuu keessan daran jabeeffachuun barbaachisaa dha. Jijjiirama sirnaa kan mirga ummatootaa fi dimokraasii biyyicha keessatti dhugoomsuuf tattafannu keesatti dhaloota har’aafiis tahe dhaloota booriif qoodni keessan murteessaa tahuu ciimsinee yaadachiisna. Kanaaf, caasaa qabsoo kan Qeerroo fi Qarree hirmaachisaa wareegama basisaa ture gara nagaan mul’ata keessan hojitti jijiiruu, naamusaa fi seeraan hirmaachisuu irratti waliin akka hojjennu wamicha waliin qabnu haromsina.
Kabajamtoota Sabaa fi Sab-lammoota Itoophiyaa;
Ummanii Oromoo sabaa fi sablammoota saddetamaa ol tahan biyya Ityophiyaa keessa jiran keessaa shantamii-jahaa ol kan tahan waliin daangaan ykn of keessatti waliin jiraachuun hariiroo seenaa fi uumamaa qaba. Kana keessaatti hamaa fi gaarii, balaa uumaa fi badhadhiinaa, aada walirraa qodachuun jiraatee ammas jiraataa jira. Qabsoon bilisummaa Oromoo mirga ummata Oromoo kabajchiisuuf falmuu xiyyeeffannan isa sirna cunqursaa Oromoo gabrummatti sakaalee hambise of irraa jijjiiruu irratti malee saba ykn sablaamii kamuu irratti xiyyeeffatnaa hin qabuu. Qabsoo bilisummaa waggaa 45 ol fixe keessattis saba kamuu akka sabummaa isaatti qabsoon kun kan miidhama irraan gahe hin qabu. Kana afaan guutnee himachuu dandeenya.
Saba fi sablammmii hundaaf kabajaa qabaatuu qabsoo kanaa ragaan saboota keessa socho’aa turre dha. Sirni mootummaa ni jiga, dhalootni ni darba, ummatnii fi lafti irra jiraatan garuu bara baraan waliin hafa. Balaa uumaa kan dursee waliiif dirmatuu fi rakkina isaa kan waliin qoodatu ummataa waliin jiraatu dha. Adeemsa seena keessaa darbee darbee nagaan waliin jiraachuu kan booreessan murnootii fi nam-tokken ni dhalatu, mootootni adda addaan nama qoodanii bituu fedhaan qurramaa namummaa jirtu kanaan dhimma bahuun madda goolii godhaatu. Kanaaf aadaa boonsaa waldhibdee ittiin hiikkataa turre hordofuun obbolummaa fi ollummaa kan kabajaa irratti hunda’ee wal amantaan guuddifachaa gara jijjiirama sirna siyaasaa, dinagdee fi hawaasummaa dantaa hundaa fi mirga hundaa kabaju irratti akka hojjetnu carraa kanaan cimsinee dhammanna.
Jaarmoolee siyaasaa sirna dimokrasitti amanan sabaa fi sablammiin kamuu keessaa biqilan hunda wajjin haal duree tokko malee akka hojjenu kan seenaan raga bahu yeroo tahu ammas kanuma hojiin kan kabajnu tahuu hundaaf mirkaneessina. Fuuldurattis dhimma guddina biyyaas haatahu, dhibdee ka’uu malan hatattamaan dhaamsuuf akka toluuf ABOn jaarsolii yookiin bakka bu’oota sabaa fi sablammootaa waliin haasawuuf karri isaa yoomiyyu banaa dha.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota maraa;
Har’a Magaalaa Finfinnee bakka gamoo babbareedaa fi dhedheeroon heddumminaan itti ijaaramanii fi ijaramuuf deeman, kan akka magaala Ardii Afrikaatti ilaalamtu, New York fi Geneva-tti aanuun jaarmooleen idil-adunyaa keessatti qubsuma qaban keessatti walgeenyee jira. Magaala akkasii qabaachuun hundaafis tahe Oromiyaaf bu’ura misoomaa keessaa tokko. Finfinneen yoo bulchiinsa gaariidhaan Oromyaa keessatti dhuunfatamte seenaa fi haqa gosoota Oromoo (Gulale, Eekka, Galan fi Abbichu) bara kumaatamaaf irratti jiraatanii mul’isuu qabaatti amanna. Baroota darban keessa dhibdee qubsumaa Finfinnee fi as dhihoo ammoo “Integerated Master Plan” irratti dabalata qircannaa lafaa, sababa balfi/xurii ya’uu (waste water), xurii goggogaa (solid waste) fi kemikaalii warshalee keessaa badiyaalee nannoo Finifinnee irratti dhiibbaa jireenyaa uumuu irraan kan ka’e sababaa gadadoo ummata abbaa lafaa fi jeequmsaa tahun ni yadataama. Kanaafuu Finfinneen abbummaa, seenaa, jiruu fi jireenya hundeen jiraattota gosoota Oromoo fi naannoo ishee wal simsiistee fi madaala eegdee akka jiraattutti dhimmi Finfinnee sirreeffamuu akka qabu amanaa.
Kabajamtootaa fi Jaalatamtoota maraa;
Waa’een Alaabaa, fi seenaa tokkummaa Itoophiyaa humnoota siyaasaa fi ummatoota gidduutti falamsiisoo tahanii yoona gahuun waan hin haalamne dha. Falammii fi garaagarummaa dhimmoota kanneen irratti jiruunis qabsoon wareegama hedduu baasise geggeeffamaa yoona gahe. Maddi rakkoo kanaa sirni dimokiraasii dhugaa kan dhimmootni akkasii sagalee ummatootaan furmaata itti argatan dhabamuu dha jennee amanna. ABOn falammii fi garaagarummaan dhimmoota kana irratti jiru humnaan ykn. inni tokko isa kaan irratti yaada isaa fe’uudhaan furmaata argachuu akka hin dandeenye jabeessee amana. Boqonnaa adeemsa jijjiiramaa amma itti seenne kana keessatti hirmaannaa fi sagalee humnoota siyaasaa fi ummatoota biyyattii hundaatiin dhimmootni falamsiisoo tahan akkasii hundi nagaadhaan furmaata waaraa akka argataniif nu hundi gaafatama keenya akka bahannu yaamicha goona.
Kabajamtoota mootummoota ollaa fi saboota biyyoota kanneen keessa jiraattan;
Ertra, Kenya, Sudan, Uganda, Somalia, Jibuuti, fi kan hafan hundi, baqattoota keenya ganna hedduuf tiksitanii, waan dandeessaniin tajaajila jireenyaaf feesisan hunda gootanii asiin gahuu keessaniif galata guddaa kan hin irraanfatamne qabdu. Addatti ammoo, mootummaa fi ummatni Eritrea baqattoota keenya gargaaruutti dabalee tin’isni isin Qabsoo Bilisummaa Oromoof gootan seenaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti kan sadarkaa olaanaatti galma’uu dha. Gochi keessan kun hariiroo jalaalaa fi kabajaa ummata Oromoo, ummatoota Itophiyaa fi ummata Eritrea gidduutti bara baraan kan jiraatu tahee, warra amma kana godhaniif galatni keenya akkaan guddaa tahuu gadi jabeessinee ibsina.
Kabajamtootaa Mootumootii fi Jaarmolee idil-addunyaa waahiloota biyya kanaa mara;
Biyyi kun hariiroo daldalaa, diplomasii, nagaa fi tasgabii Gaanfa Afrikaa keessatti qooda taphatu ni qaba. Jijjiirama karaa siyaasa, dinagdee fi hawaasummaa biyya kana keessatti tahuuf murteessan ummatoota biyya kana keessa jiraatan tahuun beekamaa dha. Haa tahu malee biyyii kun jeequmsaa irraa walaba tahee bifa amansiisaa fi dhaabbataan bifa ijaaraa taheen akka qooda isaa kan naannoo fi idil-addunyaa keessatti qabu gahummaadhaan kennu taasisuun barbaachisaa dha. Kana dhugoomsuuf ammoo warra irreedhaan aangoo fudhatee mirga ummatootaa sarbu wajjin dhaabbachuu fi utubuu dhiisanii karaa nagaa fi dimokraasiin hundee itti jabeeffatu irratti gargaaruun hundaaf bu’a-qabeessa taha jeennee amanna. Kanaafis akka waliin hojjennu hiree kanaan waamicha keenya dabarfannaa.
Kabajamtootaa fi Jaallatamtoota;
Walumaagalatti Qabsoon bilisummaa ummata tokkoon adeemsifamu humna isa dura dhaabbatu duwwaa osoo hin taane rakkoon uumamaa bu’aa-bahii, beelaa fi dhukkuba, didhaa (challenges) hedduu of keessatti qaba. Gufuulee deemsa siyaasaa fi nageenya naannoo, godinaa Gaanfa Afriikaa fi idil-addunyaa irra aanuuf aarsaa qabsoon gaafatu hunda baasuudhaan mirga ummataa dhugoomsuu irratti qabsaa’a. Ilmaan Oromoo murna hawaasa gara garaa keessatti argaman lubbuu isaanii kennaniiru. Oromootni hedduun qabeenyaa fi qe’ee isaanii itti dhabaniiru. Akka biyyaatti biyyi kun rakkoo giddu galeessa tahan kan akka shaffisaan guddina ummataa (population growth), wabii nyaataa (food security), hoji-dhabdummaa dargaggoo (youth unemployment), nagaa fi tasgabbii nannoo, jijjirama qilleensaa irraan hongee fi beela dhufuu fi sadarkaa guddinaa, sirna dimokraasii ijaarratuu dhabuu fi mootummaa (state) dhugaatti ummata tajaajilu dhabuu irraa kan ka’e, biyyattii irratti dhibdeeleen maddan hanga tokko dha.
Dhibdeelee kana hunda halkan tokkoo fi furmaata tokkittiin yoo irra aanamuu baatame illee biyyattii keessatti karaa nagaa sirni dimokraasii yoo gadi utubame, nagaan biyya kana keessatti yoo uumame, rakkoo siyaasaa, dinagdee fi hawaasummaa jiran dhawaataan irra aanuun ni danda’ama jennee amanna. Kana keessattii Qaroo (elite), hayyuun siyaasaa fi seenaa, ummatootni biyya kanaa hundi bifa ijaaraa taheen qooda isaanii kennuu qabu. Gama keenyaan dhufaatiin keenya amma kun akka bara 1991 dhiibamnee bahuuf utuu hin tahin dhibdeelee jiran irratti qaama furmaataa tahuun hanga xumuraatti hiree gaariis tahe hamaa jiru hunda dhiibbaa abba tokkoof illee utuu hiree hin kennin karaa nagaa falmachuu itti fufuu irraa kan hafe dhiisnee eessattuu akka hin deemne hundaaf mirkaneessuu feena.
Waan na dhaggeeffattaniif Galatoomaa !
Nagaa, Badhaadhina, Bilisummaa fi Injifatnoo Umamta Oromoof !
Nagaa fi Badhaadhina ummatoota Itoophiyaa hundaaf !
Fulbaana 15, 2018
Finfinnee


text:
Labsii Hojjettoota Mootummaa Naannoo Oromiyaa Lak. 61/1994 (Akka Fooyya’etti) Irra Deebiidhaan Fooyyessuuf Bahe
CAFFEE- 28/1/2011:
__________ // _________
Sirna fo’annoofi filannoo manneen hojii mootummaa keessatti gaggeeffamu bu’uuraan jijjiiruun akka naannootti hojimaata mirkaneeffannaa ga’umsa ogummaafi hojii diriirsuun akkasumas pabliik sarvaantii ilaalcha tajaajiltummaafi aantummaa ummataa gonfateefi guddina misoomaa naannichi galmeessisaa jiru itti fufsiisuu danda’uijaaruudhaaf hojimaata hojjettoota mootummaa bifa walfakkaatuun beekumsaafi dandeettii isaanii irratti hundaa’uun hoogganuu dandeessisu diriirsuun barbaachisaadha jedhan.
Gama biraan, Labsiiwwan hojiirra turan keessatti qaawwa seeraa mul’atu cufuun kiraa-sassaabdummaafi rakkoowwan bulchiinsa gaarii pabliik sarvaantii keessatti mul’atu wixineen haaraa qophaaye kun dhabamsiisuu kan dandeessisu ta’uu Kabajamoo Obbo Tasfaayee Gashoo walitti qabaa Koree Dhaabbii Dhimma Qabeenya Misooma Namaa Caffee Oromiyaa ibsaniiru. Labsiin Hojjettoota Mootummaa Naannoo Oromiyaa Lak. 61/1994, Lak. 79/1996, Lak. 104/1997 fi Lak. 123/1999 Labsii kanaan haqamaniiru.
Ragaa barnootaa sobaan walqabatee hojiin hojjetamaa ture gaarii ta'uufi hanga ammaatti hojjettoota kuma 15 ta'antu saaxilamee jira kan jedhan Hoog. Biiroo Paablik Sarvisiifi Misooma Qabeenya Namaa kan ta'an Dr. Biqilaa Hurrisaa dhimmi ragaa sobaa itti fufiinsaan kan raawwatamu ta'uu ibsan. Kana keessatti gaheen Miseensota Caffee olaanaa ta'uu ibsan. Misooma Qabeenya Namaa keenyaas karaa tarsimaa'aa ta’een gahoomsaafi cimsaa deemuun barbaachisaa ta'uu Dr. Biqilaan ibsaniiru.
Dhumarrattis Labsii hojjettoota Mootummaa Naannoo Oromiyaa Lak.61/1994 akka foyya’etti irra deebiidhaan foyyeessuuf bahe marii bal’aan erga irratti taasifameen booda Caaffeen wixinicha raggaasee jira. Kab. Obbo Isheetuu Dassees Labsii Lak. 215/2011 ta’ee kan hojiirra oolu ta’uu beeksisan.


text:
Magaalaa Arbaa Mincii keessatti bakkeen Gurbaa jedhamu bulchinsa mootummaa durii tiin bakkee buufata waraanaa ta’uuf akka yaaddametti himama.
Haata’uuti garuu, erga mootummaan Woyyaanee angoo dhunfattee booda jiraattonni karaa seeraatiin manneen jireenyaa irratti ijaarrachaa ass ga’aniiru.
Jiraattonni woggoota 20n darban keessatti maatii warraa kuma 4 oli ta’an kara seeraatiin manneen jireenyaa ijaarratuun ibsaafii bishaaniis seeraan galafatnii baasii baasaa jiraachaa jiru.
Bulchinsi gandaa fii magaalaa manneen ijaaraman kun seeraan ala ta’uu otuu jiraattotatti waa takkallee hin ibsin manneen akka diiggaman murteeffamuun rakkoof akka isaan saaxiluu jiraattonni miira cimaan dubbataniiru.
Bulchinsi magaalaa manneen seeran ala ijaaraman ittiin jedhan diigaa jechuu malee bakkee biro kan mana itti ijaarratan tokkoolee akka jiraattotaaf hin qopheeysiniif jiraattonni ibsanii jiru.
Jiraattota akka naannoo dhiisanii deeman gochuuf bulchinsi dhiibbaa guddaa taasisuun ibsaa fii bishaan iraa kutamee jiraachuu odeeffannoon ESAT dhaqqabee jira.
Jiraattotni garuu manneen isaanii keessaa deemuu waan didaniif jecha humna manneen diigu Poolisa Federaalaa fii loltoota raayyaa ittisa biyya tiin deeggaruun bakkee ganada Gurbaa jedhamutti bobbaasuun barameera.
Humniti manneen diigu halkan otuu jiraattonni manneen keeysa ciisaa jiranii manneen irratti waan diiganiif mormiin jalqabee jira.
Jirattonni halkan keeysa dhagaalee fii waan argatan maraan humna manneen diigu ofirraa ittisuuf mormii waan taasisaniif poolisoonni mormii qabbaneeysuuf rasaasa ummata irratti dhukaasaa akka turan himame.
Mormii kanaan wal-qabatee jiraattonni 20 oli akka madaa’an barame.
Gochi maatii warra kuma 4 oli ta’an halkan tokko keessatti manneen jireenyaa dhoorge kun ummata magaalaa Arbaa Mincii waan dallansiisiif mormiin geggeeyfamaa jiraachuun himamee jira.
Ummatni Magaalaa Arbaa Mincii buqqaafamuun jiraattota ganda Gurbaa akka dhaabbatuuf mare geggeeysaa jirachuun barame.
Haala kana hubachuuf tattaaffiin ESAT hooggantoota bulchinsa magaalaa qunnamuuf tasisan hin milkoofne.
Daandiin gara ganda Gurbaa deemu guutumaan guututti cufamuun Poolisiin Federaalaa fii humni raayyaa naannoo dhufatanii jiraachuun baramee jira.


text:
Ministarri Ittisaa, ka Yunaayitid Isteets – Jim Maatis, biyyi isaanii, tarkaanfii waraanaa Siiriyaa irratti fudhachuu akka filannoo ishee keessaa hin haqiin dubbatan.
Prezidaantiin Yunaayitid Isteets – Donaald Traamp, “haleellaa keemikaalaa gara-jabinaan Sanbata dabre” Siiriyaa keessatti balaaleffachudhaan, “kun gatii guddaa baasisu qaba” jechuudhaan eega dubbatanii booda – hogganichi Pentaagoon kan kana dubbatan.
“Gaaffiin jalqabaa, Raashiyaan meeshaalee Niyuukilaraa guutummaatti biyya sana keessaa baasuuf, otuu waadaa seentee jirtuu akkamitti ammallee meehsaa sanatti fayyadamaa jiru? – ka jedhu,” jedhan – Mr. Maatis.
Yunaayitid Isteets, waahiloota ishee fi michoota ishee ka NATO waliin akka dubbataa jirtu kan eeran – Maatis, dhimma kanaaf deebiin akkamii akka kennamu ka yeroo dheeraatti beeksisan tahuu dubbatu.
Kaleessa gara galgalaa, Waayit Haawus, Doonaald Traampii fi prezidaantiin Farasaay – Emaanu’eel Maakroon haleellaa Keemikaalaa Siiriyaa keessatti geggeessame.