text:
Qixxeessaa Lammii | Onkoloolessa 28, 2017
Ummatni Oromoo erga gabrummaa alagaa jalatti kufee jaarraa tokkoo ol laakkawataa jira. Bittaan alagaan bara baraan irra gahu itti hammaachaa deemuu malee irraa fooyyamee hin beeku. Dhukkubni bubbule fira ta’a akkuma jedhamu ummatni gabrummaa irra turee oowwifate gabrummaa bilisummaa seeha. Miidhama qaamatti fudhatee sammuun hadoodee jiruu gadadoo keessummeessuu erga jalqabee asii asii miti. Ijjis baddu iddoon ijaa hin baddu akkuma jedhamu gabrummaa alagaa kan hiriyyaa hin qabne saba keenya irratti bara dheeraaf fe’ame kana sabboontotni goototni Oromoo irraa dhalatan ummata isaanii gidiraa diinaan irratti raawwatamu kana cal’isanii ilaaluu dadhabanii mala dhahutti seenan.
Mormiin gabroomfamuu diddaa fi gabrummaa baachuu dadhabatne jedhu kan bara Oromoon akka sabaatti itti duulamuu jalqabame irraa naannoo Oromiyaa gara garaatti akka gara garaatti adeemsifamee ture doloon’oon ofii nama hin nyaattuu galaana nama nyaatutti nama geessiti akkuma jedhamu dhiibbattee dhiibbattee mormii faffaca’aa irraa gara qabsoo bifa qabuutti of jijjiirte. Akka kanaan ABOn kallachi Oromoo qabsoo ummata isaa tartiiba qabsiisuuf finciloota haala adda addaan bakkoota adda addaatti yeroo adda addaatti alagaa irratti deemsifamaa turame amaanaa ofitti fuudhee karaa qajeelaa irra buuse.
Qabsoo sanatu tiratee har’a sadarkaa amansiisaa fi abdachiisaa kana irra gahee sadarkaa firaa, farraa fi alagaanuu itti irkachuuf itti hajamu kana irra gahe. Nama of falfaluu falli hin jiru akkuma jedhamu yeroo murteessituu tana keessa farreen bara dheeraaf dhaaba kana dura dhaabbachaa turan injifatnoon karaa dhaaba kanaan argamu nu miidhu mala sodaa jedhuun dirree bahanii kallattiin dura dhaabbachuuf carraaqaa jiru. Siyaasaan hijaa hin qabdu. ABOn dhaaba gara bal’eessa. Akka alagaa fi farreen maqaa hin taanee kennaniif sana osoo hin taane dhaaba waan dabre dhiisee waan gara fuula duraa qofa irratti fuulleffatee socho’aa jiruudha. Oromoo ta’ee kan qabsoo saba isaaf galata oolee fi qabsoo saba isaa irratti gadoo ooles ofumaaf malee waan dhaaba kanaaf godhee fi hir’ises hin qabu.
Qabsoon haqaa hamma fedhame dura dhaabbatamullee galii isaa hin hanqattu. Waan dhoorguu ykn hambisuu hin dandeenne dura dhaabbachuu/ittisuu warri kajeelan garuu har’allee numa jiru. Waan murtaa’ee dabre duubatti deebisuu abbaan fedhe hin danda’u. Dheebuu walabummaa fi bilisummaa sabaa fi dacheen huruteef hanqisuun tasa hin danda’amu. Ummatni Oromoo waan beelahe ykn dheebote nyaatee eega qoofe, dhugee eega dheebuu bahe booda waan itti aanu irratti mari’atee murtii isaaf ta’u kennuu fedha. Ilaalchi har’allee qaama gara garaatiin kanatu siif ta’a jedhanii dura qabanii gaaddisa gabrummaa jala tursiisuuf tattaafatamu ummatni Oromoo gurra ittiin caqasuu fi ija ittiin ilaalus hin qabu.
Caasaan OPDO keessaa fi alaas har’allee waan kana aabjotan. Itiyophiyaa fi Oromiyaan tasa waan adda bahan itti hin fakkaatu. Itophiyaan mataan irraa muramee jiraachuu hin dadhabin madhummaan keessaa baheef jiraachuu hin dadhabdu! Mataan muramee fi qaamni gadi hafes kunuu jiraataatuma jiru. Jibuutiin xiqqoon homaa hin qabne kunoo biyya taatee jiraachaa jirti. Kanaaf, kun dhimma baay’ee nama yaachisu miti. Ummatni Oromoo gaafa galma isaa gahe abbaa fedhe waliin walii galee tokkumaa uummatee jiraachuu ni danda’a. Ummata fayyaales yoo tuqamee obsee dabarfatu fi halo bahiinsaaf hin jirjarre gara laafessa kana sababni sabootaa fi sab-lamootni biyyattiis sodaataniif hin jiraatu. Ummata guddaa ummatoota biraa miidhinnaa laata jedhanii sodaatan kan har’a warra silaa ni miidhamaniin shakkamaniin deebi’ee hennaa miidhamuu isaa argan haawaasni addunyaatuu baay’ee raajeffataa jiru.
Dhuguma baay’ina, humna, jabinaa fi waan gara biraa hedduudhaan ummata biyya Itophiyaa jedhamtu tana keessatti hiriira duraa irra jiru kana irra roorroon addaa dacha dachaadhaan hennaa irra gahu waan sodaate warri seehan jiraachuu malu. Sodaa kanas ummatni keenya ibidda baranee waaraan hidhate dura dhaabbatee gootummaa isaa hawaasa addunya duratti mirkaneessaa jira. Ummata du’a sodaa injifate sobaan haa hafuu humnaanuu of duuba deebisuun ijibbaatamee jira. Ufta’uu ykn dhabamuu dhaadatnoo jedhu ummata qabatee gadi ba’e sombaan sobanii manatti ol deebisuun waan hin yaadamne ta’ee jira.
Farreenii fi diinotni har’as abdii hin muratin heeruma dirqii har’allee Oromoo fi Oromiyaa nikaa Itophiyaa fi habashaa jala tursiisuuf dhiibbaa godhaa jiran ni jiru. Dhaabotni, gareeleenii fi namootni dhala Oromoo ta’an saba Oromoof quuqamna jedhani dhama’anii sabas dhamaasuuf cecceehuu irraa of adabuu qabu. Waan isaa ta’uu fi hin taane ummatni Oromoo tolchee beeka. Akka akeekaa fi kaayyoo ABOn ummata Oromoof kallattiin kan barbaachisu walabummaa biyyaa fi bilisummaa sabaati. Sana booda biyya/ummata fedhe waliin deebi’ee jiraachuu fi jiraachuu dhabuu murteeffatuu danda’a. Mirga saba guddaa kanaa mitii mirga nama tokkeetuu dhiibuun yeroo laguu itti ta’e kana keessatti murnootni dhiibbaa hawaasni addunyaa walii galee teedeffate kanatti saba dhiibuuf tattaafachuu hin qaban.
Keessumaa OPDOn hulaa kana ummata isiitti banuu irraa of qusachuu isii barbaachisa. Inumaahuu findhaara dhiiftee dhaabbilee siyaasaa Oromoo biyya keessaa fi alaa wajjiinis hariiroo uummattee karaa ummatni keenya daddafee gadadoo gabrummaa addunyaa irratti hiriyyaa hin qabne kana jalaa itti bahu irratti mala gochuu qabdi. Yeroon yeroo dhalli Oromoo cufti ilaalcha siyaasaatiin itti wal ceeqomsu miti. Diinni Oromoo tokkicha, rakkoon Oromoo tokkicha. Fedhiin Oromoo tokkicha, biyyi Oromoo tokkicha. Kanaaf, Oromootni cufti abaarsa wal irratti haruu dhiisee eebba wal irratti haruu, wal faarsuu, wal jajjabeessuu, wal deeggaruu/harka wal qabuu barbaachisa. Kanaaf, jaalannee jibbinee, QABSOON RARRAGA INJIFATNOO IRRA GEETTE, BACANCARSA FARREENIIN ITTI AGGAAMATAMEEN HIN DHAABBATTU waan ta’eef dhaaba kallacha Oromoo ABO bira dhaabbatnee daraan haa shaffisiisnu.
Injifatnoo FXGf!
Qixxeessaa Lammii.


c: text/html

text:
Dos Santos, pirezidaantota Afrikaa ganna hedduu biyya bulchan keessaa ka Ikuwatooriyaal Giinii,Tedor Obianigitti aanee lammeessoo.
Pirezidaantiin kun waraana Angoolaa dhaabsisee jedhanii faarsanillee biyya sun bara hedduu ufumatti qabaadhatee bulfachaa bahe.
Angoolaan Afrikaa gama Kibbaa jirtii,umamtii isii akka henna bara 2013 miliyoona 21.47.
Bara 1979 asitti isumatti biyya sun bulchuutti jiraa akka filannootti hin deebine ammoo kora paartii isaa ta biyya bulchituu irratti dubbate.
Dos Santoos jaarsa ganna 74.filannoon pirezidaantummaa Angoolaa ji’a torbaan duuba.
Angoolaan ammoo zayitii qabaachuun addunyaa irratti beekamti qabeenna kana isaa fi intala isaa,Izaabel Doz Antositti qabaadhate.
Akka gabaasa barullee Forbes baasetti Izaabellaan doolara biliyoona 3 miliyoona 200 qabdi.
Dubartiin Afrikaa dureettiin beekamte isi akka gabaas barulle Forbisitti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dr.Galma Guyyoo ogeeyyota fayyaa addunya waliin ummata Laaybeeriyaa gargaaruuf Monorooviyaa ji’a sagala caalaa keessaa taa’ee waan asiin olitti barreessine sun jedhee nutti hime.
Laaybeeriyaa keessaa Eboolaan akka dhaabii Fayyaa Addunyaa,WHO jedhutti nama kuma hedduu fixe.
Dr.Galmii ogeeyyota fayyaa Waldaa Afrikaa waliin dhufee umamta sun gargaare.
Rakkoon Laayberiyaa guddoo ogeessa fayyaa hedduu qabaachu dhabuu,waan hedduu biyya alaati fidachuu fi nama barateef hedduu qabaachuu dhabuu.
Taatullee gama Eboolaatiin “dhukkuba kana ufi irraa dhowwuuf qophi jirti akka doktor Galmii jedhutti.
Gaafa Laayberiyaan EBOLA ufi irraa dhowwuuf manneen nyataa-dhugatii, mannene baranootaa, biirolee mootumaatii fi waan hedduu cufatte sunitti ummata keessa yaatanii barsiisuu fi ufiyyuu balaa irraa eeguun maan fakkaatti jennaan “gaafasi laftii akka malee hamtuu maan jennnaan gaafasuu namuu wal irraa ufi eegaa,huji galee jennaan namuu balbala hidhatee, taa’a, waan inni keessa oole hin beettuu namaan walti hin dhiyaattu.Waan haga metiri tokko irraa fagaattee nama dubbifta.”
Nyaataa dhugaati hoo? jennaan ammoo kaan manatti dhaabataa kaan ammoo hoteelii nyaataa jedha.
Yoo EBOLA irratti arganiin wallaan ammmoo wayaa akimii mataa haga miilaa xaxatanii nafa alatti bahuu ufi dhowwanii jiidha nafa namaa ufi hanqisaan ka dhibamee wallaanan jedha.
Dameen barnootaa Epidemiology,waan EBOLA ummata barsiisuu,sanyii dhukkuba sunii qorachuu fa.
Guyyaatti nama hagamiin wallaanta jennaan, ”guyyaatti nama 5-10 wallanaaan nama dhukuuba kana sehataniin cufaan dhufaniin adoo inni qabaachuullee baate guyyaa 21 tursitee achumatti qoratta.”
Tana malee “yoo nama dhiba kana qabu fakkaatu irratti argan namii akka isaa hedduutti jiraachuu dandahaa,namii kun eessa oolee,eessa bulee,eennuun walti dhiyaatee jenneen nama hedduu barbaanna.”
Dr.Galmii bara 2010 gaafa POLIO-n Ugaandaatti baafatte ummata gargaaruuf achi dhaqe egerilleen yoo wannii akkasii dhalatte ummata gargaaruuf qophii jirraa jedha.
Laayberiyaan biyya hiyyeetti Afrikaa gama Dhihaatiin garaba Atlaantik jala qubattu.


text:
#Oromoprotests: UMMATA OROMOO HUMNA WARAANAATIIN CABSUUF MALA MALAME!
OPDOn Haaromsa “gadifageenyaa” godheera jechuun Cufattee walnyaataa erga turtee booda Muktaar kadiiriifii Asteer Maammoo Aangoo irraa kaasuun(Yoo aangoo irraa kaasuuf aangoo kan qabdu taate) bakka isaanii Obbo Lammaa Magarsaa fi Worqinee Gabayyoo buustee jirti.Namoonni amma gara aangootti dhufan kunniin maaliif filatamuu danda’an? Obbo Lammaa Magarsaa kanaan dura nama itti gaafatamaa dhimma nageenyaa Oromiyaa (የጸጥታ ሀላፊ ( ደህንነት) tureefii duubatti of dhoksee Ilmaan Oromoo hiisisaafii tumsiisaa ture akkasumas Obbo Warqinee Gabayyoo Nafxanyaa hojjataa Biiroo dhimma nageenyaa ( ደህንነት) feederaalaa duraan obbo Kinfee G/Madiiniin amma immoo Geetachoo Asaffaatiin hoogganamu keessa nama hojjataa ture booda immoo nama koomishiinara koomishinii poolisii feederaalaa tureedha.Yeroo kanattis Lammiilee nagayaa hedduu keessattuu barattoota tumsiisuun,hiisisuufii ajjeesuun ergamtummaa isaa mamiidhaan alatti woyyaaneef nama mirkaneesseedha. WOYYAANEEN namoota muuxannoo hojii walfakkaataa ( ደህንነት) keessa turan kanniin lamaan yeroo ammaa kanatti maaliif filte gaafii jedhuuf deebiinsaa ifaafii ummata oromootiif ammoo dhaamsa guddaa kan qabuudha.Tarkaanfiin kuni kaayyoon woyyaanee itti aanu maal akka ta’e ifatti kan agarsiisuudha.Namoonni kuni namoota hojii basaastummaafii poolisii keessatti muuxannoo qabaniidha.Kanaaf kaayyoon woyyaanee itti aanu fooyyee fiduu osoo hintaane Oromiyaa qajeellootti Biiroo dhimma nageenyaa ( ደህንነት) Geetaachoo Asaffaatiin hoogganamu jala galchuuf mala malameedha. Kuni kan agarsiisu woyyaaneen hammam maraatuu keessa akka jirtuufii wanta harkaa wol laaqe kana gama humna waraanaatiiniifii Warra biiroo Nageenyaa ( ደህንነት) kanaan fayyadamtee sirreessuuf carraaqaa akka jirtudha.Kuni hammeenni kana caale akka dhufu gochuun dubbii hammeessuun alatti bu’aan inni fidu hinjiru.Ummanni Oromoo rakkoon isaa sirnicha waliin malee hooggantoota (ergamtoota woyyaanee) irraa dantaan inni qabu hinjiru.Kanaaf woyyaaneen ergamtoota isii jijjiiruu dandeessuyyuu kaayyoo Ummata Oromoo jijjiiruu hindandeessuu.Muktaar deemee Lammaan dhufeef ummata Oromootiif jijjiiramni dhufu hinjiru.Wanti guddaan yemmuu isaan mala malatanii humna jabeeffatanii gadi bahuuf yaalan ummanni keeynas mala malatee humnaa fi gamtaan akkuma kanaan dura godhaa turee fi gochaa jirutti qabsoo isaa jabeeffatee ofirraa qolatuuf qophaahuudha!
Qabsoon itti fufa!!
Injifannoon galuun baranuma!!


text:
Muummichi Ministeeraa Ethiopia Meles Zenawii hariiroon United States walin jiiru muddama baatilee hedduu booda xumurameera jedhu.
Hoogganaan Ethiopia Meles Zenawe kaleessa tuuta oduuf ibsa kennaniin hariiroon quqquuqaa qabaachaa ture kan Washington waliin jiru amma waan xumurame fakkaata jedhan. Quqquuqaa nuti baatilee 6-torbaa darban keessa qabaanne jedhan Obbo Meles amma booda keenyati dhiifnee jirra, Dhimmootii angawoonni United States akka cimaa fi akka addaatti ilaalantu jira jedhan.
United Statesiin ilaalchisee dhimmootii nuti akka cimaa fi akka addaatti ilaallus ni jira. Dhimmootii walii hin galin hafne irratti akka walii hin galin walii gallee jirra kan jedhan obbo Meles dantaa waliinii waan ta’e irratti waliin hojjechuuf walii galleerra jedhu. Hariiroon biyyoota lamaanii erga filannoo paarlamaa biyyattii baatii Ebla darbee qabee laafataa adeeme. Gareeleen taajjabdoota US tokko oyyuu hin argamne. Angawoonni Embassy Americaas guyyaa filannoo sanaa wiirutlee filannoo akka hin daawwanne ykn magaalaa Finfinneetii akka hin baane ugguraman.
White Houses jecha cimaa dhaan deebii kenne. Filannoon sun cicha sadarkaa addunyaa hin guutin hafe jechuu dhaan mootummaan Ethiopiaas filannoon walabaa fi haqaatiif haala mijata hin uumin hafe jechuu dhaan qeeqe ibsi sun. Jijjiirraa kana keessaa hagi tokko hojii diplomasummaa haga tokko cufuu fi kanneen biroo Ethiopia waliin michummaa uumuu fedhan banuu dha. Kana keessa Stockholm keessatti embasii cufuun isa duraa ta’a.
Sagantaan wal ta’iinsa misoomaa nutii fi Sweden gidduu hin jiru. Hariiroon daldalaas gidduu keenya hin jiru. Sweden irraa gama Ejthiopia kan dhufu investmentiin cimaa ta’es hin jiru. Brazil keessaa immoo embassy hin qabnu. Brazil biyya guddataa jirtu dha. Yeroo ammaa hariiroo diplomaasummaa addunyaa keessaa qabnu irra deebinee xiinxalaa jirra jedhu Obbo Meles.
Obbo meles akka jedhanitti karoorri dinagdee Ethiopia kan waggoota shan dhufuuf qabdu innii boodanaa ka midhaaan nyaataaf gargaarsa alaa irratti hirkattu xumuraan ga’a. Abdiin keenya waggoota shanan itti aanu keessa ofii keenya kan ga’u qofa utuu hin taane alattis erguu kan dandeenyu oomishuu dha jedhanii jiran. Paartiin obbo Meles IHADEG filannoo ebla darbeetiin barcuma paarlaamaa 547nuu injifatee salphaa dhumatti aangootti deebi’e.


text:
Balaan Makiinaa waan hedduu irraa dhufa;seera malee makiinaa oofuu,caatii,shiishaa,farsoo fi waan hedduun machaahanii oofuu,horii argachuuf jedhanii halkanii fi guyyaa walti oofuu,hammeenna karaa,mirgaa bitaa millatanii makiinaa dura muruu dhabuu fi waan hedduun dhufa.
Akka jarii Finfinnee fi Amboo dubbifne jedhutti warrii akkana makiinaa oofu kun;kaan waadaa abbootii makiinaatii gale,horii guddaa galchuuf oofaa bula,seera malee fahee waan hedduu balleessa.Kaan ammoo dargaggoo ganna 20 faatti makiinaa fi karaa tole kana irra oofee balaa buusa.
Akka Komander Abbebee Leggesee Koomsihii poolsii Oromiyaa irraa jedhutti mootummaan karoora qabuun balaa makiinaa hambisee lubbuu baduu dhowwuuf Agency Geejjbia Oromiyaa jedhee baneen,seera tiraafikii barsiiuu,jara seera kana hujii irraa oolcu bobbaasuu dabalee waan hedduu hojjate.Taatullee ji’a sagallan dabranitti nama 900-1000tti balaa makiinaatiin dhumatee haga 800 cabee baqee nafii isaa irraa hirdhate horii hedduullee balleesse jedhu.
Waggaa 10n dhufaatti akka komander Abbebeetti Oromiyaatti balaa makiinaa gara harka 60tiin gadi buusuuf hojjachuutti jiran.
Woma taateutti ammallee keessumattuu makiinaan Isuzu halkanii fi guyyaa ofoan kun nama hedduu balaa irra buusuutti jira. Makiinaa akkanaa kana kintaala seera malee irra dabarsanii haga 70 fa itti fahanii balaa buusa.
Mee MP3 tana irraa waan balaa makiinaa irratti qopheessine nuu caqasaa


text:
Waggoota jaa’atama keessatti kan hin mul’anne ka jedhamee fi guutummaa biyyootii gaanfa Afrikaa kan haguuge balaa caamaa hordofee beela uumameef balaa hatattamaa kennuuf hawaasi addunyaa qophaa’aa ka jiru ta’uu angawoonni sadarkaa ol aanaa kan ministrii dantaa alaa United States beeksisaniiru.
Angawoonni kun ministrii dantaa alaa keessatti ibsa gaazexeessotaaf kennaniin naannoo gaanfa Afriikaatti namoonni miliyoonni 11 gargaarsa hatattamaa lubbuu baraarsuuf oolu ka barbaadu ta’uu ibsan.
United States gargaarsa kana bakka yaadame akka dhaqqabu irratti hojjetaa jirti.
Akkuma kanaan mootummaan US baatii onkoloolessaa jalqabee uummata 4.4 ta’uuf midhaan nyaataa metrik toonii kuma 348 dabalatee meeshaalee doolaara miliyoona 383tti hedamu gumaachuu ishee Mr. Sttaayinberg beeksianiiru.


text:
Biyya Jarmanii keessa waggoota 32f kan jiraate Gazexxessaa Yaareed Terfaa Dibaabaa dhalatee waggaa 10ti maatii isaa waliin gara Jarmaniitti godaane.Yaared Jarmanii eega seenee booda Oguuma gosa adda addaa barate.
Dura ooguuma bittaa fi gurgurtaa bunaa, itti fufee mana barnootaa diraamaa seenuun taatummaa baratee fiilmii keessatti taatoo qooda gaggabaabaa tahee hojjete, wellisuu fi kanneen faffakaatanis hojjetaa ture.
Yeroo ammaa Televiziyoona biyya Jarmanii NDR jedhamu keessatti sagantaa dhiyeessu qaba. San dura Raadiyoo biyyattiif hojjachu isaa kan ibsu Yaareed Kitaaboota lamas barreessee jira.
Dhiyeenya kanas Televiziyoona biyya Jarmanii tokko irratti nyaata oromoo beeksisuuf carraa argateera. Biyya ofii gadhiifnu iyyu afaanii fi aadaan keenya dagatamuu hin qabu jedha Yaareed.
Gaaffii fi deebii kutaa lamaan dhiyaate MP3 tuquun dhaggefadhaa.


text:
Gurraandhala 22,2017
Sirni abbaa irree Wayyaanee Godina Wallagga bahaa magaalaa Naqamtee keessaa maqaa waraqaa eyyamaa hin qabdan jedhuun dunkaana uummataa humnaan samsaa akka jiru ibsame.
Mootummaan gita bittuu abbaa irree Wayyaanee kan sirnisaa saamichaaf hannaan duroome yero ammaa godina Wallagga bahaa magaalaa Naqamtee keessa oliif gadi adeemuun Dunkaana/Suuqii uummata magaalichaa dirqiin cufsiisaa akka jiru himame.Akka oduun achirra nu qaqqabettis hanga ammaatti Dunkaanni uummata magaalichaa heedduminaan waan cufameef uummanni rakkoo jabaa keessa seenee jiraachuun ibsame.Akka uummanni magaalichaa jedhanittis sirni wayyaanee maqaa eyyama daldalaatiin dunkaanni keenya waan nu jalaa cufameef heeddu rakkachaa jirra jechuun iyyachaa jiraachuun gabaafame.
Uummannis eyyama daldalaa baafachuufis humnaa fi maallaqni ittiin baafannu waan akka malee ol ka,eef rakkoo keessa jirra jechuun himachaa jiran.Gocha diinummaa akkasii kana kan raawwachaa jiranis heeddumminaan ergamtoota wayyaanee fi jaleewwan ishii akka ta,an maddeen qeerroo leeqaa gabaasan.Wayyaaneen guyyaan kufaatii isaa waan dhiyaateef dhiphinaaf yaaddoo keessa seenuudhaan uummata gidirsaa jira.Uummanni oromoos diddaa sirnichaaf qabu goleewwan oromiyaa bakka heedduutti waan jabeesseef wayyaaneen waan qabdee gad lakkistu dhabdee raafamaa jirti.


text:
OMN:Oduu Adol.20,2015 Godina addaa Oromiyaa naannawa Finfinnee bulchiinsa magaalaa Burraayyutti, manneen jiraattotaa diiggamaa jiraachuun himame. Namoota dhibba tokkof shantama gahan, manneen isaan...
OMN Oduu:- Adoles.20,2015 Waldaan hawaasa Oromoo Minnisota tibba kana ibsa baaseen, guyyoota ayyaana torbee diaspora Oromoo jechuun, mootummaan naannoo Oromiyaa kabajachuuf qophaayaa...
OMN:Oduu Adol.20,2015 Hawaasni Oromoo saud Arabiyaa,kutaa Jiizan keessa jiraatan,guyyaa kalessaa magaalaa Beeshitti waliittidhufuun, ayyaana Id Al faxir sababeeffachuun sagantaa deeggarsa OMN qopheessaniin...
OMN:Oduu Adol.20,2015 Minsteeronni ol’anoon IGAD (inter- governmental authority on development) marii magalaa finfinneetti ta’an irratti ,maatiiwwan kumaatamaan lakkawamaniif waabii nyaataa akka ta’e...
OMN:Oduu Adol.20,2015 Prezdantiin Chaad duraanii Hissene Habre bara aangoo irra turan Laammiilee nagaa fixaniiru jedhamuun Seeneegaal keessatti himatni irratti baname. Himatni akkasii...
OMN:Oduu Adol. 20,2015 Kooriyaa Kaabaatti fialnnoo biyyaalleessaa Mootummaan to’ayatamee jiru dilbata kana filatame irartti filatonni dhibeentaa 99.97 ta’an akka hirmaatan kan gabaase...
OMN:Oduu Adol.19,2015 Jiraattoonni Magaalaa Finfinnee hanqina tajaajila geejjibaan rakkachuu erga eegalanii waggooti dheeraa lakka’ameera. Har’a akka salphaatti manaa bahanii bakka dhimma sanii...
Magaaloota Oromiyaa, Finfinnee marsanii argaman, Burraayyuu, Sabbata, Laga Daadhii, Lagaxafoofi Sandafaatti, sababa ijaarsa manneetii seeraan alaa jedhuun diigamniin, namoonni hedduun rakkinaaf saaxilamaniiru....
OMN:Oduu Adol.19,2015 Godina Jimmaatti miseensonnii fi deeggartoonni paartii Kongresii Federaalawaa Oromoo-Madrak, dabballootaa fi bulchiitoota mootummaan gidirfamaa jiru. Miseensa dhaaba DHDUO akka ta’anis dirqisiifamaa...
OMN:Oduu Adole.19,2015 Mootummaan Itoophiyaa Jibuutii keessatti, “torbaan diyaasporaa Oromoo Itoophiyaatti koottaa kabajaa; achumaan lafaafi mana kondominiyeemii argattani” ittii jechuudhaan baqattoota Oromoo biyya...
OMN: GRD – Hiikamuu Hidhamtoota Siyaasaa (LIVE) Amajjii 17, 2018
OMN: Dura Taa’aan KFO Dr. Mararaan Hidhaa Bahan (LIVE) Amajjii 17, 2018
OMN: Gabaasa Addaa lammiilee Oromoo sababa weerara daangaan aanaalee gammoojjii Godina Baalee keessaa buqqifaamanii ( Amajjii 17, 2018)
OMN: ODUU AMAJJII 17, 2017
OMN: የፖለቲካ እስረኞችን በተመለከተ ቆይታ ከአቶ ሀብታሙ አያሌው ጋር ( Jan 16, 2017)
OMN: Oolmaa Oromiyaa (LIVE) Amajjii 15, 2018
OMN: Maaddii Ispoortii (LIVE) Amajjii 15, 2018
OMN: Hundeeffama waggaa 4ffaa OMN Memphis TN (Amajjii 21, 2018)
OMN: Qophii Addaa OMN SEATTLE (Amajjii 14, 2018)
OMN: ODUU (AMAJJI 14, 2018)


text:
SHAAHUWAA 6
Kawotettawu Maaddiyaabaa Oottiyoogaa—Goynuwawu Keettaa Keexxiyoogaanne Daafabay Gakkiyo Wode Maaddiyoogaa
NEENI intte Kawotettaa Addaraashaa geliyo wode, he sohoy kase erennaba milatees. He keettay nena ubbatoo keehi ufayssees. Amarida layttaappe kase hegaa keexxiyo wode neeni maaddido ufayssiya wodiyaa hassayennan aggakka. SHin haˈˈi Kawotettaa Addaraashay guutta wodiyawu daafaban qohettidaageeta maaddiyo soho gidido gishshawu, kaseegaappe aaruwan ufayttadasa. Mata wode abbaa dambbalaa gaasuwan diˈˈida diˈoy intte heeraa qohi simmin, Macara Biiruwaa Konttee he daafaban qohettidaageetussi qumaa, maayuwaa, haattaanne harabaa sohuwaara giigissiis. Qohettidaageeta maaddanawu immidobaa maaran mankkan oyqqidosona. Ishanttinne michontti salppidi banttawu koshshiyaabaa ekkoosona; qassi daroban ufayttidi yeekkidaageeti afuttaa quccoosona.
Yesuusi ba asaa shaakki eranaadan oottiya loˈˈobay eti issoy issuwaa siiqiyoogaa gidiyoogaa yootiis. (Yoh. 13:34, 35) Yihoowa Markkati keettaa keexxiyoogeenne daafabay gakkiyo wode maaddiyoogee eti siiqettiyoogaa waatidi bessiyaakko ha shaahuwan beˈana. Hegaa mala siiqoy nuuni Yesuusi ba Kawotettan haariyo wodiyan deˈiyoogaa loyttidi bessiyaaba.
HA SHAAHUWAN
SHEMPPUWAA 18
Kawotettaa Oosuwawu Miishshaa Waatidi Demmiyoo?
Miishshaa awuppe demmiyoo? Hegaa waati goˈettiyoo?
SHEMPPUWAA 19
Yihoowa Bonchissiya Keettaa Keexxiyoogaa
Goyno sohoti Xoossaa bonchissoosona, shin i hegaappe keehi xoqqu ootti xeelliyoobay haraba.
SHEMPPUWAA 20
Qohettidaageeta Maaddiyoogee Yihoowa Bonchissees
Qohettidaageeta maaddiyoogee nuuni Yihoowawu haggaaziyo geeshsha haggaazuwaara gayttidaba gidiyoogaa aybin eriyoo?


text:
Keenya kun ‘DU’A meeqaa?
Beekan Gulummaa Irranaa irraa
”Rakkataatti rakkina himachuun boo’icha walgargaaruudha’’Jedha Oromoon.
OROMOO! yeroo muddamtuu (cehumsa garbummaarraa gara bilisummaatti) taasisaa jirru kanatti duuti keenya akaakuu hedduu waan qabduuf cimuu qabna!
1. Du’a NAMOOTAA (Guyyaa guyyaatti daddaraaroo keenya, maanguddoowwan keenya, barattoota keenya, qotee bulaa keenya du’a gara jabina Wayyaaneetiin dhabaa jirra).
2. Du’a DINAGDEE (Abbaa biyayafi qabeenya uumaan lafa keenya badhaase danuun utuu jiruu halagaan nusaamee ofii duromee saba keenya ergachuufi hojjetasaa godhatee kadhattuu taasisee jira.
3. Du’a AFAANIIF AADAA (Magaalaa keenya guddittii Oromiyaafi magaalota gurguddoo akka Dirree Dawaafi Jimmaafi kkf keessatti Afaanifi aadaan keenya guddachuu dhabee ..manneen barnootaa Afaan Oromoo gaggaariifi qajeeloo dhabuudhaan Afaaniifi aadaan habashootaa hidda nukeessa yaafatee jira).
4. Du’a HOJII DHABDUMMAA (Yeroo kana keessatti barataan lammummaan Oromoo ta’e Yunivarsiitiifi kolleejjiiwwan Xoophiyaa keessaa eebbifamee hojii dhabee jooraa ta’ee jira..yeroo kanatti qotee bulaan Tigiree kutaa 2 llee hinbaranne Maqalee as galee Invastara ta’uun hojii guyyaatti lammii keenya baratee lafa abbaasaarratti hojii dhabaa ta’eef garboomee tajaajila kennaa jira).
5. Du’a XIINSAMMUU (Hayyoonni keenya Dooktoroonni keenya kabajaa dhabanii nama hinbaranneen oofamaa jiru, hojjettoonni fayyaa hoospitaalaa waan saba isaanii gargaaraniif ariyamaafi tuffatamaa jiru).
Furmaanni Maali?
Beekan Gulummaa Irranaa


text:
Walitti bu’iinsa daangaa naannolee lameenirratti mudate to’achuuf muummeen ministiraa ajaja dabarsaniin, raayyaan ittisaaa fi poolisiin federaalaa humna nageenyaa naannolee lameenii waliin tarkaanfii fudhataniin to’annaa jala ooluusaa ministirri Dhimmoota Koominikeeshinii Mootummaa Federaalaa Dooktar Nagarii Leencoon ibsaniiru.
Poolisiin federaalaa hidhannoo hiikkachiisuun namaa fi qabeenyarra miidhan akka hin qaqqabne to’annaa taasisaa jiras jedhan.
Lafti naaf malaan waldhabbii uumamaa ture hiikuufis, akkaataa waliigaltee naannoleetin, sagaleen uummataa kabajamee akka daangeffamu hojjetamaa jira.
Haata’uutii walitti bu’iinsa toora Mooyyaaletti mudachuuf ture naannoleen lameen qaama federaalaa dhimmi ilaallatu waliin hiikuu danda’aniiru jedhan.
Rakkoon akkanaa irra deebiin akka hin uumamne qindoominaan akka hojjetamus ibsaniiru.
Ministirri Dhimmoota Koominikeeshinii Mootummaa Federaalaa Dooktar Nagarii Leencon, naannolee lameen rakkoo daangarra jiru hiikuuf wayita waliigalteerra ga’anitti kaleessa walitti bu’iinsa uumameen lubbuun namaa darbee, qabeenyarras miidhan qaqqabeera jedhan.
Mootummaan federaalaa hoggansa naannoo waliin hojjechaa akka jiru kan himan Dooktar Nagariin, yeroo ammaa raayyan ittisaa hidhattoota hiikkachiisaa akka jirus ibsaniiru.
Poolisiin federaalaas qaamota namaa fi qabeenyarra miidhaa qaqqabsiisan qulqulleeffachuu fi to’annaa jala oolchuus itti fufuu himan ministirichi.
Koomiishiniin Mirga Namoomaa Ityoophiyaa dhiibbaan mirgaa toorichatti qaqqabe akka qulqullaa’u ajaja dabarseera.
Walitti bu’iinsa uumameen magaalaa Jigjigaa fi Awwadaay keessa lammiilen naannolee lameenii jiraachaa turan 600 buqqa’anii magaalaa Hararitti deeggarsi taasifamaafii jiraachuusaas Dooktar Nagariin himaniiru.


text:
Gootummaa kutaa 2ffaa
Noolee Buttaatiin
Oromoon gaafa lolaaf ba’u “lafee jedhee “nyaata” waliin nyaata namni nyaata sanatti akka tasaa dhaquyyuu dhiisee galuun qaaniidha…….
Kutaa darbe keessatti Gotummaa irratti gootummaa Oromoon dur qabuu fi har’as gootummaa qabaannee ilaacha warra lixaa fi rakkoolee keessaatiin qabsoon Oromoo keessattuu waggoota 11ffaaf adeemsifamaa jiru gara fuula duraatti Humna Ittisa Uummataa kan tooftaa waraana ammayyaa fi waraana riphe lolaa Gadaatti dhimma bahuu qaba ilaalcha jedhurraa ammas kutaa 2ffaa isaa isinii barreessuuf dirqameen jira.
Gootummaa Oromootiif lammiileen alaafi diinni ollaa Oromoo utuu hin hafin barreessaniiru,ragas ba’aniiru. Kan dhiironni barreessanirraa waan dubartoonni Goojjam dhiira isaaniitin jedhan kun qofti ga’aadha!
አመጣለዉ ብሎ ጆሮ ትልትል በረ
ጮማን ገብቶ ቀረ የጎጃም ገበረ
Bara 1840oota keessa hattootni Goojjam keessaa ka’anii uummata Oromoo saamuuf naannoo Horroo Guduruutti yeroo nam’an waraanni riphe lolaa Gadaa laaqii keessatti eeggatanii haleelanii achitti isaan fixaa turan keessattuu laaqiin Raaree Coomman lola kanaaf mijataa akka ture loltoonni yeroo sanaa filachuu isaanii barrooleen Seenaa Oromoo galmeessaniiru.
Yeroon kun yerootti Abiisheen weerartoota yeroo lamaa ol of irraa qolateefi humnoota akka Qadiidaa Wannabee isa Jimmaa Raaree,Teessoo Qannoo isaAmuru Jaartee fi Soorii Galaa isa Jimmaa Gannatii warra alagaa wajjin Goojam irratti qunnamtii tolfatuun waraana Oromoo naannoo sanaa irratti geggeessuuf utuu jiranii,tokkummaa dhabuu Oromoota Horroo Guduruu kan hubatte Haati Mootii Gudayyaa Dojaa Arbaas akkas jette jedhama.
Manakee maddiitii addaraasha ijaaruu
Kan Maccaan ilaaluu,
Kan aangoo wal saamu obboloota keetii
Kan garaan gubatu Ashkaroota keetii’
Barroon sirna Gadaa Qomoo Maccaa walaloo aadaa kana barriccha irraa fuula 282 irratti ‘Addaraasha ijaaruu kan Maccaan ilaalu’ kan inni mul’isu dhufaatii Nafxanyootaati jedhee jira.Kan aangoo wal saamu’ jechuun immoo Oromoon Nafxanyaa jalatti barasana aangoo argachuuf jedhee wal dhabuu isaati! Wal dhabdeen bara sanaa utuma gootummaas akkuma barasanaa qabnuu ammas nutti deebi’uufi qaaniin Oromoota bara sanaas har’as nu muudachuuf hin jiruu laataa?!
Gootummaan adeemsa fi akkaataa garagaraa itti goota nama jechisiisan qaba kan baratee barnoota isaatiin uummata isaa tajaajilu,kan gaafa rakkoo waammatan,kan gaafa dhukkubaa waammatan fi kan gaafa manni itti duufu waammatan darbees ooolmaa addaa fi hawaasa isaanii tajaajilan,jajjabeessan goota jedhamuu malu.
Haa ta’u malee Gootummaan Oromoon ittiin walfaarsuu fi bakka guddaa kennuuf gootummaa diina injifachuuf kennamudha.Bulchiinsa Gadaa Oromoo keessattis lafti kutaan gosaan hambisamaa nama oolmaa isaaf ooleefi gootaaf Oromoon cabsee kenna!
Gadaan Oromoo bulchiinsummaarraa cabaa,abbootii Gadaa jedhamuunis akka qaama aadaa hawaasaa tiksuufi kanarraa kan hafemmoo alagaan ilmaan Oromoo se’anaa akka bulchiinsa Gadaatiin hin hoogganamne gochuun Bulchiinsa Gadaa cabsuun, gootummaan Oromoo,Amantiin Oromoo fi Hwaasummaan,akkasumas diinagdeen Oromoo akka faana golgolaawu ta’eera!
Kadhannaa Gootummaaf Godhamu!
Oromoon Bulchiinsaa fi Amantaa mataa ofii qabaachaa waan tureef, haala jiruuf jireenya isaa keessatti Amantaa mataa isaatii kana wajjin akkaataa Qaalluun Oromoo fi Heerri Tumaa ajajutti waaqa kadhatuufi kana jechuun namni kamuu Ayyaana Daachee,Ayyaana Abbaa fi Ayyaana Booranaa ni bulfata! Baarentuufi Boorana keessatti kan maqaa adda addaattin ayyaaneffatamu ta’ullee,ayyaanichi Oromoo mara biratti wal fakkaatadha.Kana malees hayyoonni Oromoo fi ilmaan Baarentummaa tokko tokko Ayyaanni Booranaa kun ayyaana Yaa’iti Baarentummaa birattillee ni kabajama jedhu.As irratti waa’ee kabaja Ayyaanaa barreessuuf utuu hi kaane, gara ijoo yaadan ka’eefitti yeroon deebi’u Oromoon bakka maratti ilaalcha tokkoon ayyaana bulfata/wadaaja/bulfata.
Akka Aadaa Oromootti Ateetee irratti yoo ta’e dubartiin hori jettee facaasaa intala ishee heerumte yoo ateetee irratti waaman mataatti biiftee haati lubbuudhaan buna qalaa tuqxeefi hori jettiin.Yoo qarree hin heerumne taate immoo faacasicha lubbuu jala qofatti facaasuufin lubbuu dheeradhu jedhamaafi.
Kan ilmaa garuu akkas miti.Gaafa ayyaana bulfatan, damboobbatanii qalanii dhiiga addaan tuqanii “ADDA” godhu” ( Oromoo Tuulamaa biratti Biluu Bilachuu jedhama.)jedhuuni.Addi kun gootummaadhaafi dhiirri akka onnee godhatu,akka gootummaa leellisuu fi akka diina dura dhaabbatuuf umurii inni keessa jiru kan hanga Qoondaalaatti gootummaa leenjisama,ni faarfama ni leellifama.
Ilmi tokko ga’ee fuudha dhaquudhaaf kan gootummaan adda diinaa deebisuurratti hirmaatee Muratee yoo fudha dhaquu barbaade intala gootaa utuu hinshishin fuudhee gala.Abbaan intalaa goota yoo ta’e, gooti akka intalasaa fuudhuu fi firooma gootaa waan barbaaduuf adda diinaa irratti ilmi tokko gootummaan muratee qabatee yoo dhaqe,intalli maatii biraallee itti gammaduun kennamtiifi
Aadaan boonsaan kun bara 2007 naannoo Arsii Lixaa Gadabasaasaa Aanshaa keessatti raawwateera.Qubattuu fi hambaan Nafxanyaa uummata Oromoo naannoo sanaa yeroo rakkiftetti gootichi Abdallaa jedhamu harcaatuu alagaa uummatasaatti roorriftu,itti ba’ee gorra’ee ishee fixee muratee gale.Yeroo kana Abdallaan hawaasa fi maatii Oromoo irraa dhalate akkuma boonse gaafa inni gale komatu qalameefi.
“caccabsaa cabanii buluu
Caccabduu cabashee du’uu
Maal godhu lajuujee abbaa warraa
Kanaaf cabuun tasumaa farra”
Walaloon aadaa sirba balbala dhowwannaa irratti yeroo dargaggeessi fuudha dhaqu qarreen akkanaan arrabsiti. ‘caccabsaa” yeroo jettu kan ishee to’atuu fi hogganu jechuudha.Caccabduun lugna kan haadha manaa/jaartii isaarraa roorroo hi ittisne kan daldaltee hin fadanne,kan qottee hin galfanne jechuudha.Namni hojii akkasii hin hojjenne kun caccabduu waan taateef haati warraa yeroo hunda maatii jiraachisuu fi mana dhaabuuf jecha caccabdi “caccabduu cabashee du’u” kan jettuufis kanaafi.(means that the Oromoo womens wants to be controlled and managed by their powerful and heroes husband)
Micciirraa/Bitawoo
Faayaan kun yeroo ammaa kan hawaasa Oromoo biratti beekamuurra darbee,diinni Oromoollee qabsaayota basaasuuf jecha hanga ofitti hidhanii deemuutti ga’aniiru.Ta’ullee aadaan gootummaa uummati kalee qabu hafee, har’a diinnillee harka mirgaatti hidhatee deema.Garuu,akka aadaa Oromoo kaleessatti kan harka mirgaatti kaawwatu Goota gootummaansaa beekameefidha.
Lootii lootiin faaya gurratti kaawwatamu yeroo ta’u innis dhiirri gurra bitaatti kaawwata.Gootummaan kanaa ajjeechaa adamsaadhaanis ni keeyyatama.
Konkona/cancala Fardaa waraana ykn guksii fardaa irratti Oromoon diina injifatee,meeshaa diinarraa booji’e ykn waan gootummaa isaa ibsu akka faayaatti farda isaatti hidhatee deemuu danda’a kun immoo gootummaan akka dagaagdu taasisa.
Eeboo Bashir/bode/xeerguuree Namni eeboos ta’u meeshaa ittiin diina ofirraa deebise ni jaallata ni kunuunsa,dhalootattis dabarsa.Abbaan yoo du’ellee ilmisaa eeboo abbaakooti kan inni ittin yeroo akkasii ittiin roorroo ofirraa qolatedha jedhu.Naannolee Shaggariifi Wallaggaatti hamman qoradhetti gaafa gooti boqotu,meeshaalee gootummaa akkasii qabatanii yaadannoo isaatiif boo’uufi kunis gootummaa dhaloota dhaalchisuufi.
Isaan armaan olitti eere kun akkaataa itti Oromoon Gootummaa guddifatu yeroo ta’u,bulchiinsi keenya cabuu isaarraan kan ka’e har’as harka alagaa jala jirra.Jala teenyees daandii itti ba’umsaa wal gaafanna .Rakkolee Qabsoo Oromoo keessaa tokko “gootummaa Oromoo kaleessaa dhabuu “ waan ta’eef isaan kana fooyyefachuu qabna.
- Sabni kamuu akkaataa jireenya mataa ofii waan qabuuf,Oromoonis akkaataa kaleessa Oromoon gotummaa itti leenjisu leenjisuufi isas Waraana ammayyaa waliin walitti fiduun dirqama.
- Oromoon seenaan akka ibsutti dubartii fi daa’imman manatti hambisee lolatti bobba’a malee kan kufe kaasee awwaalaa,darbatee waraanee gumaa baasaa ari’a malee boo’icha illee du’a dhiiraa irratti ofii hin boo’u kan boo’an dubartootaa fi ijoollota yeroo waraanarraa deebi’an jechuudha.Warri jaalli isaanii biraa kufe, fira isaa boossifna hirmii baafachiifna jedhu malee ofii yoo faana boo’ani illlee kan boo’u irra jireessaan warra manatti hafe isaan sun,gumaa baasaniifi utuma gaddanii kaan jajjabeessu!Kanaaf dhiirti Oromoo biyya ambaa keessaa faranjii duratti boo’uu dhiiftee hiriyaa fi qeerroo biyya keessaa wajjin hidhannootti seenun gumaa bahuudha!
- Meehsaaleen waraanaa ammayyaas ta’e kan aadaa of harkaa qabna. Haa ta’u malee mootummaan alagaa biyya keenya irratti qaama mootummaa of taasisee fi biyya keenya irratti nu yakkee jiraachuu waan itti fufuu barbaaduuf Oromoon immoo dugduubaan Ijaarsa Gadaa yoo jabeesse,tooftaa waraana kale dhimma itti baanu yoo fayyadamne irra aanuu dandeenya.
- “Marsaalee hawaasaa irratti boo’uu dhiisuu”dhiirri Oromoo utuu gadduu ciniinnatee obese utuu keessaa boo’I boo’I godhuu obese jaalasaa awwaalee kan adamoo/Baqqoo bu’e yoo ta’ellee galee warra isaa boochisee booya malee boo’ichi iddoo qaba waan ta’eef idduma argetti akka dabeettiitti hin boo’u kanaaf miidiyaalee hawaasaa irratti boo’uun jijjiirama akka hin fidne hubachuu,gaafti nama keenyaafi waliif boonyus amma hin taane hubachuun obsa godhannee tarkaanfii bilisummaa keenyaaf barbaachisaa ta’e dhiyeessuu.
- Oromoon gootummaa himachuu yoo barbaade isa kaan hin hadheessu, Jaal abaluun akkas godhe,jaal isa santu akkana taasises hin jedhu.Yoo diina ajjeesee dhufe ta’e akka aadaan kenniteefitti si dura geerara,yoo yeeyyi ajjeefte itti aanta leenca yoo ta’es itti aanta….akkanaan geeraraa gootummaa ofii ibsatu turan.Gootummaan kun yeroo ibsatamu ta’ii hojii keetii akkanan taasisee akkanaanin akkas taasise jettee geerarta malee olola jibbiinsaa fi tuffii irratti hin ooftu innis atis yeroo himattan hawaasi madaalee kan isa caaluu faarsa.Fkn Ajjeesaa lamatu yeroo Walqeeqan Naannoo Oromiyaa Lixa Wallaggaatti akkana waliin jedhuInni tokko baqqoodhaan dhufe jedhe………..
“Jimma Baqqoo seetanii
Isa rakkoof ceetanii
Buna buutuu AbbaaGaroo
Uffattuu kal’ee raroo
Dhaqaaf gala hin kaanneeree
Masaaqula hin baanneeree…”
Warri akkanaan qeeqaman/mikkiiraman yeroo mikkiiruu kan geerarsa kanaan deebisan
Gom’ituun gomma hin buutuu
Gooommana buuti malee
Gom’itee duuti malee”…..
Kana jechuun Uffattuun kal’ee raroo warri Goojjamee Wallagga qaxxaamuranii Buna bu’uuf Jimma deemu akkuma isaaniti malee isin baqqoo hin dhaqne yeroo jedhuun isaan akkas jedhaman kun immoo gom’ituu ykn kan baay’ee yeelaltuu taate immoo Jimmuma sanayyuu hin dhaqxu jechuun deebisuufi.Hawaasis deebi quubsaa kennamu fi dhugaa,gootummaa kee ilaalee si faarsa jechuudha malee arrabsoo akka bara amma miidiyaa hawaasaa fi gartuu fi gurmuutti ijaaramanii wal hin hadheessani.Kanaafuu gootummaa akka kale qabaannee wal haa jajjabeessinu malee waan salphataa hojjechuu haa dhifnu.
- Kanaan dura Oromoon nama qabsoo isaa irratti gufuu ta’uun,keessaayyuu nama kofa uummataa saaqu/icciitii hawaasaa laatu gabaatti baasee guca itti qabsiisee guba.kun immoo fira fi alagaa hin jedhamu kanaaf Oromoon waliigaltee qaba ture.Har’a immoo gandaafi akkaataa amatiitiin illee wal ijaarree waan adeemnuuf yeroo namni gosaa tokko qeeqamu,dubbii dhugaa dhiifnee dubbii gandaatti dachaana.Kanaaf Oromoon dubbii warri seeexaaf seenaa gate itti jiru kana keessaa ba’uuf gootummaa kale sana qabaachuu qaba.
- Dhumarratti kanin jechuu barbaadu Oromoon gaafa lolaaf ba’u “lafee jedhee “nyaata” waliin nyaata namni nyaata sanatti akka tasaa dhaquyyuu dhiisee galuun qaaniidha.Kun immoo Irbuu/Waadaa jaalleewwaaniiti.Amma namni marsaalee hawaasaa irratti maqaa kan wal balleessu kan irbuu waliin qabus miti.Alagaanuu walitti nama naquuf hojjechuu mala.Frummati walii galaa akkan ilaalutti gootummaa daa’imman Oromoo gama tokkoon Oromoo du’u qofa arganii “Oromoofin du’a” jedhan kana jijjiirree “Oromoofin ajjeesa” jedhanii diina akka gombisaniif Waraana Oromoo bulchiinsa Gadaan hoogganamaa ture sana haa yaadatnun jedha! Yeros waraana Humna Ittisa Uumataa ta’e ijaarrachuu dandeenya!.
Injifannoon Uummata Oromootiif!


text: Baqattoota mooraa Nooreenti–Foontee (biyya Faransaay) jiran keessaa tokkichi, “biyya kiyya nan jaaladha, mootummaan Itoophiyaa garuu mootummaa badaa dha, Oromoo fixaa jira” jechuudhan gazexeessota haala baqattonni kun keessa jiran gabaasuu dhaqanitti maaliif biyyaa akka bahe hime. Baqattoonni kun mooran duraan keessa turan Kaalee jedhamu cufamuu dhaa waan murtaaheef moora amma keessa jiran kana uumuu falatan. Hawwiin bayyeen isaanii qaban garuu biyya Engilizii dhaqanii jireenya haaraa jalqabuudha.


text:
Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Hayila Mariyaam Dassaaleeny Miseensoota Kaabinee haaraa kaleessa beeksisanii jiru. Manni marrii bakka bu’oota uummataa fi manni maree Federeshinii immoo wiixata darbe walgahii gaggeessan irratti prezidaantiin Itiyoophiyaa Dr. Mulatuun Haasawaa dhageesisanii jiru.
Kana ilaalchisee gamtaa MEDREK irraa Dr. Mereraa Guddinaa fi Obbo Baqqalaa ibsa nuu kennanii jiru. Mummichi ministeeraa Haayla Maariyaam muudamuun waan eegamuu ture? gaaffii jedhuuf hoogganoonni paartii mormituu kun deebii kennaniiru.


text:
Marii filannoo tana irratti ministeroota haajaa alaatii fi ministeroota bisaanii biyyoota suniitti Kaartuumitti waliti ti dhufee mari’ate.
Qorannoon teknikaa akka bulchootii Itoophiyaa jedhanitti dhuma Ammajjii dhuftu jalqabdi.
Qrannoon jari kun irratti walii gale gugurdoon haroon hujii hadhaa abbaayaa ganna hagam keessatti bisaan itti guutuu malanii fi hujiin tun biyyoota ollaa sunii gama eegumsa naannootiin,gama hawaasummaa fi diangdeetiin miidhuu dandeettuu jedhani qoratan.
Dhaabilee hujii qorannoo hidhaa abbayaa kontoraataan fudhatan ta Faransaay ‘BRL’ fi ta Nezerlandis ‘Deltarace’ jedhan.
Hujiin tun silaa duraanuu jalqabuu maltee taatullee dhaabbilee huji tana hojjatan lamaanitit walii hin galiniif turte.
Akka walii galtee tanaatti dhaaba hujii qorannoo tana dhaaba Faransaayitti itti gaafatamummaan hojjataa itti aanee ammoo dhaaba Nezerlaandi irraa fuutee ta hojajttu garee Arteliyaa jedhamu dhaaba Faransaayiiti.Akka irratti hojjatan garuu dhaabbilee tanatti walii gala.


text:
TVOMT: Waanan Oromoo Taheef! Gaafiifi Deebi’ii Ob. Gammachiis Naadoo Waliin Goone
Nami na hin beeku jedhanii sobbuun baayyee nama qaanfachiissa.Gammachiisi waa’ee kee siriiti beekina baayyee hin haasa’iin.Qabisoon mana nadheenii irra labbuu miti.Waan atti biyya Sudaan keesati hojjachaa turte seenan guyya tokko ni dubata.Atti akka dhiira guyya tokko yoomi meeshaa qabatee beekita?Oduu dadabarsuuf shira hojjachuu irra kan hafe waan beekitu hin qabidu.Atti waan goote hin qabidu warra nama akka keetiiti dirqama kenetu badii qaba.Isaaniis guyya tokko itti gaafatamun isaani hin ooluu.Atti mee dandeetiima maalii qabida waa ijjaaruuf.Amma osoo afaan qabate teesee wayya.Biyya alaa kana akka biyya olaa siti hin fakkatiin.Kanumiti qabissoo saba Oromoo boodati hambise namoota akka keetiiti.Ani amma maqaa koo jijjireen bareessa jira.Garu guyya tokko immo waltajjii tokko irrati waliti dhufuun keenyaa hin ooluu.Gaafasi immo bakka atti lixuun illala.Nama akka atti shira kana hundaa hojjatu gochaa jirus beeka.Ammaf hin dubadhu.Guyyan itti dubadhu garu ni dhufa.TVn Oromiyyaa qabisaa’aa beekama argadhe jedhe gaafi fi deebii gochuun isaa nama gadisiissa.Osoo waa’ee nama hin beekiin osoo waltajjii kennuu dhiisine gaarii natti fakkata.Gammachiisi waa’ee Laggassaa Waggii illee haasa’u barbada.Goota beekuun goota nama hin taasiisu.Waan baayyee bareesuun ni danda’ama.Isa kaan immo kitaaba irratan bareessa.Namootiin Sudaan turtaniif jirtan waa’ee nama kana beekitan yaada qabidan ibisuu hin dhiisina.Nagaan.


text:
Guddina si'aayaa waggoota 26n darbanitti biyya keenyatti galmaa'een gama dinagdee, hawaasummaafi siyaasaatiin jireenya hawaasichaa qofa otoo hintaane maqaa ummata addunyaa biratti ittiin beekamaa turre foyyesseera.
Naannawawwan biyya keenyaa hundatti keessumaa guddina abbaa dijiitii lamaa haaromsa waggoota 15 as adeemsifameen galmaa'een jireenyi ummataa sadarkaa qabatamaadhaan fooyya'eera.
Omishaafi omishtummaa baadiyyaatti galmaa'een qonnaan bultoota dureeyyii miliyoonotaan lakkaa'aman horachuun danda'ameera. Magaalotatti jijjiiramni misooma manneenii, intarpiraayizoota maakroofi xixiqqaa fa'iin galmaa'e jireenya harka qal'eeyyii hedduu utubeera. Milkaa'inni gama barnootaafi fayyaatiin galmaa'es jireenya lammiilee fooyyessuu keessatti qoodasaa bahataa jira.
Milkaa'inoonni irranatti tarreessine galmaa'uu kan danda'an imaammanni sirriin waan bocameefi nageenyi qabsoo cimaadhaan argame duguugamee misoomarra waan ooleefi.
Kun utuu kanaan jiruu walitti bu'iinsonni naannawawwan adda addaatti mul'ataa turan toora misoomaafi nageenyaa biyyattiin qabattee arreedaa jirtu kan quucarsuudha. Haalitti hoggansi walitti bu'iinsotaafi addummaa mul'ataa turan qabaa tures raafamaati kan ture.
Aadaan qajeelfamaan waldubbisuu yeroodhaa gara yerootti laafaa dhufuun ejjennoo tokko qabachuu dadhabuu bira darbamee kan inni tokko ijaare inni biraan diiguun hubatamaa tureera. Gochoonni akkasii biyyattiin karaa qxxaamuraarra akka dhaabatu taasisaa turaniiru. Hoggansi siyaasaa marti kan dhaabataniif garuu sagantaadhuma tokko raawwachiisuufi.
Rakkoolee ija babaasanii mul'atan kanneen gadifageenyaan kan qorate koreen raawwachiistuu hojii ADWUI tibbana walga'ii taa'een dhimmoota kanneen gadifageenyaan qoratee kallattii kaa'eera. Hanqinoota mul'ataa turaniifis hoggansi gararraa ittigaafatamummaa akka fudhatu ibsameera.
Korichi sadarkaa haaromsi gadifagoon irra jiru, rakkoolee buleeyyiifi wayitii biyyattiitti mul'ataa jiran tokko tokkoon ilaalee addaan baasuun ka'umsaafi furmaatasaarratti tokkummaa yaadaafi walamantaa uumeera. Rakkoolee dhabamsiisuuf kutattummaafi cimina jirurratti waliigaluusaa mirkaneesseera; kallattiis kaa'eera.
Kanaanis yeroo daran gabaabaa ta'e keessatti nageenya mirkaneessuufi ummanni gara jireenya tasgabbaa'aatti akka deebi'uuf ciminaan akka hojjetu mirkaneesseera.
Sochiilee nageenyaafi sochii ummataa jeeqan kamuu ummatuma wajjin ta'ee to'annoo jala oolchuuf mootummaan ittigaafatamummaa guutuu fudhatee akka raawwachiisus murteesseera.
Dhimmi olaantummaa seeraa mirkaneessuus hanga libsuu ijaatiifillee gaafii keessa galuu akka hinqabneefi sarbama seeraa gama kanaan mul'atan to'achuudhaan seeraafi nageenya haala amansiisaa ta'een mirkanaa'uu akka qabu kallattii kaa'eera.
Duutiifi qe'ee ofiirraa buqqa'uun sababoota daangaatiinis ta'e kanneen birootiin mudatan guutummaatti dhaabsisuuf murteesseera. Akkasumas lammiilee sababa walitti bu'iinsa daangaa naannoo Oromiyaafi Somaalee Itoophiyaatiin qe'ee isaaniirraa buqqa'an haala jireenyaa tasgabbaa'aatti akka deebi'aniif haalli akka mijaa'u ibsameera.
Hojiilee riifoormii caasaan mootummaa gaafiilee ummataatiif deebii hatattamaa kennuu akka danda'an gochuuf eegalaman bu'aa qabeeyyii taasisuufi waantonni sirraa'uu qaban sirraa'anii hojii keessa akka galan murteesseera.
Walumaagalatti dhimmoonni xiyyeeffannoo cimaa barbaadaniifi korichaan addaan bahan saddeettanuu dafaniii akka hojiitti hiikamaniif nageenyaafi misooma mirkaneessuu waan ta'eef ciminaafi kutattummaa irratti ni hojjetama. Ummannis kallattiim korichi kaa'e harcaatii tokko malee si'aayinaan akka hojiirra ooluuf deegarsa barbaachisu gochuu qaba.


text:
Har’a ganama gaafa 13/3/2010 A.L.I mooraa yuunibarsiitii keessa humni darbatamaan seenee baratoota afur ammaaf kan maqaan isaanii adda hin baane hidhaatti galchee jira. Dhimma kana homaa namni beeku hin jiru.
Barattootni kunis eessa akka gahanii fi maalirra akka isaan gahan qaamni ibsa kenne hin jiru. Hanga barattootni hidhaman kun hiikaminnitti barumsi itti fufee akka dhabbattu Qeerroon Yuunibarsiitii Jimmaa murtee dabarseera. Kanaaf barattootni Yuunibarsiitii kanaa sagalee tokkoon walfaana ta’uun qabsoo cimaa goonee barumsa dhaabuun barattoota hidhaman kana hidhaadha haa baasnu jechuun Qeerroon waamicha tokkummaa dabarseera.
Qeerroo Yuunibarsiitii Jimmarraa!!!!!!!
Waamicha Barattoota Yuunibarsiitii Jimmaatiif
Har’a ganama gaafa 13/3/2010 A.L.I mooraa yuunibarsiitii keessa humni darbatamaan seenee baratoota afur ammaaf kan maqaan isaanii adda hin baane hidhaatti galchee jira. Dhimma kana homaa namni beeku hin jiru.


text:
(Oromiapress, Ebla 26, 2016) Shawaa Kaabaatti Gaafatmaaan Bulchiinsaa fi Nageenyaa Ona Warra Jaarsoo Humna Addaa WBOn ajjeefame.
Godina Shawaa Kaabaa Ona Warra Jaarsootti gaafatamaan bulchiinsaa fi nageenyaa sirna wayyaanee, kan ummata Oromoo irratti roorrisaa turee fi diina dura bu’uun sochii WBO danquu fi gufuu QBO tahe Baqqalaa Tarrafee jedhamu Ebla 22, 2016 ganda Faajjii Ejersaa jedhamu keessatti tarkaanfii Humni Addaa WBO irratti fudhateen ajjeefamee jira.
Waajjira bulchiinsaa fi nageenyaa Ona Warra Jaarsoo keessatti gaafatamummaan bakka adda addaatti damee milishaa hoogganuu fi ummata fayyaaleyyii maqaa ABO deggertuu fi WBO jajjabeessitu jedhuun hiisisaa, ajjeesisaa fi saamsisaa kan ture ergamtichi wayyaanee Baqqalaa Tarrafee, gocha farrummaa isaa kanaan diinaan badhaafamaa fi faarfamaa akka tures beekuun danda’ameera.
Lukkeen diinaa Baqqalaa Tarrafee tarkaanfii Humna Addaa WBOn Ebla 22, 2016 ajjeefame kun dhiheenya kana waraana wayyaanee dura bu’uun sochii qabsaawota Oromoo sakatta’uu kan jedhuun bakkoota Faajjii Ejersaa, Iliilluu fi Liiban jedhamanitti bobba’uun ummata nagaa irratti miidhaa geessisaa akka tures gabaafameera.
Miliishotni wayyaanee Baqqalaa Tarrafee faana hojii gooltummaaf socho’aa turan wayta tarkaanfiin kun fudhatametti dheessanii akka baqatan hubatameera.
Tarkaanfii Humna Addaa WBOn fudhatametti kana are mootummaan wayyaanee akkuma aadaa isaa waraanaa fi hidhattoota isaa bobbaasee ummata nagaa fi barattoota goolaa fi hidhaatti guuraa jira.
Solomoon Galaalchaa, Adaree Mootii fi Fiqaaduu Baqqalaa kan jedhaman ilmaan Oromoo naannoo tarkaanfiin kun itti fudhatame keessaa qabamanii hidhaman keessatti argaman.
Ergamootni wayyaanee ammas naannoo kana keessa sossohuun ummatni akka hidhamuu fi dararamu godhaa jiran kan saaxilaman oggaa ta’u, Addis Alem Gabbisaa, Mokonnin Bayyanaa fi Taayyee Addunyaa kan jedhaman keessatti argamu.
Ergamtootni diinaa ummata fayyaaleyyii irratti bobba’uun miidhaa jiranii fi gufuu QBO ta’uun dalagaa diinummaatti jiran gocha isaanii kana irraa akka yeroon dhaabbatan Humni Addaa WBO akeekkachiisuun, yo farrummaa kana irraa dhaabbachuu didan hireen Baqqalaa Tarrafee kan isaan mudatu ta’uu hubachiiseera.


text:
Akka gabaasni konfiraansii daldalaafi misooma mootummoota gamtoomanii /'UNCTAD'/ ALA bara 2017 ibsutti addunyaarraa biyya keenya dabalatee biyyootni 47 sadarkaa guddinaa gadaanaarratti argamu.
Haaluma kanaan biyyootni 33 ardii Afrikaatti, biyyootni sagal ardii Eeshiyaatti yommuu ta’an biyyootni shan ammoo Paasfikiifi Kaariibiyaa keessatti argamu. Biyyoota kunneenitti hanqinni annisaa elektiri sadarkaa yaaddessaa keessa jira.
Dhimma kana ilaalchise dhiyeenya kana mariin Finfineetti taasifamee ture. Mariin taasifame kunis gabaasa dhaabbatichi baaserratti xiyyeeffata. Obbo Jihoovaanii Vaalensiis, offiisara dhimmoota dinagdee dhaabbatichaati. Akka isaan jedhanitti, biyyoota guddinaan sadarkaa gadaanaarra jiranitti ummatni miliyoona 577 anniisaa elektirikiitti fayyadamaa hinjiran.
Akka waliigalaatti biyyoota addunyaa uwwisa humna elektirikii hinarganne keessaa dhibbantaan 54 biyyoota guddinaan sadarkaa gadaanaarra jiranitti argamu. Biyyoota kunneenitti harki walakkaan meeshaalee anniisaa elektirikii maddisiisuuf oolan alarraa galchuuf waan dirqamaniif baasii kanaaf oolu argachuufis daran danqamu.
Madda anniisaa garaagaraattis fayyadamuuf fedhiifi kutannoon qaban gadaanaadha. Kanaafuu yeroo baay’ee madda anniisaa gosa tokko qofa fayyadamuuf mul’ata bal’aa qabatanii socho’aa jiru.
Sababa kanaan hojiin investimentii dhibbantaan 42 hanqina humna ibsaan hojii ala ta’a. Kun ammoo duula hiyyummaafi hoji dhabdummaa hir’isuuf taasifamu akka hinmilkoofneef dhiibbaa guddaa uumaa jira. Biyyoota kunneenitti uwwisa humna ibsaa waliigalaa /'universal electric access'/ dhugoomsuuf baasii doolaara Ameerikaa biliyoona 12 hanga 40 barbaachisa.
Akkuma olitti ibsame biyyi keenyas biyyoota rakkoo kanaan xaxaman keessatti ramadamti. Biyyi keenya hanqina anniisaa elektiriikii hamaa keessaa bahuuf carraaqqii jabaa taasisaa jirti.
Haaluma kanaan yeroo dhiyoo as lageenshee dukkanashee akka ibsaniif sochii taasisaa jirtuun milkaa’aa jirti. Baay’eensaanii wayita anniisaa maddisiisuu eegalan, hanqina anniisaa biyyattii bal’inaan fura jedhamee kan eegamu ijaarsi hidhaa guddichi haaromsaa gara xumraatti jira.
Daarektarri Sagantaa, Inistituutii Qorannoo Misooma Itoophiyaa Doktar Gabrahiwoot Agabbaa akka dubbatanitti, uwwisni humna elektirikii Itoophiyaa baadiyyaatti dhibbantaa 10 yommuu ta’u, magaalaatti ammoo dhibbantaa 15 ta’uun sochii investimentiirratti dhiibbaa mataasaa uumaa jira.
Maddi anniisaa kunis dhibbantaan 96 bishaan /'hydroelectirici, dhibbantaan sadii qilleensa/bubbeera yommuu ta’u, dhibbantaa tokkoo gad hurka lafa keessaarraayi.
Akka ibsasaaniitti, uwwisni humna ibsaa gadaanaa ta’us akka biyyoota biroo faalama qilleensaaf kan hammeessu miti. Anniisaa qulqulluu qilleensa faaluurraa bilisa ta’eedha malee. Haaluma kanaan investeroota madda anniisaa qilleensa faalurraa bilisa ta’erratti bobba’an ni jajjabeessiti.
Keessumaa, investeroota alaa ce’umsa tekinooloojiin biyyattii deggersan karra saaqxee gammachuun simatti. Ta’us investeroonni alaa damee kanarratti bobba’uu barbaadan baay’eensaanii fedhii mataa ofii malee kan biyyattiif dantaa akka hinqabnee ta’uun bira ga’amee kanneen karri itti cufames akka jiranis hubachuun barbaachisaadha. Kanneen osoo fedhii dhiyeessaa biyya keenyaa hinfuramiin biyya alaatti erguuf carraaqanis ni jiru.
Daarektarichi akkana haa jedhan malee gabaasichi garuu biyyattiin maddawwan anniisaa gara garaa gabbisuun hanqina humna ibsaa hamaa keessaa akka baatu qeeqeera. Walumaagalatti, hanqina anniisaa elektirikii biyyoota guddinaan sadarkaa gadaanaarra jiranii furuun dhimma xiyyeeffannoo olaanaa barbaaduudha.
Waaqshuum Fiqaaduutiin


text:
by Gishe Abdi Wako
Seenaa Oromo keessatii qabso akka baraa dhaloota qubee tokkumman dinaa durra dhabachuu biyyaa Ethiopia kessatii takka ta,aamee hin bekku. umaan kennaa laakofsaan hedduu weergamee Oromiyya guttu irraa ,lubbuu nama hedduu dhabnee borrus dhabuuf demnaa jechii bilisumman dhigaa mallee hin dhuftuu jedhuu kanumaa nuuf mirkanessa .
dhumatti umata kennaa hanbisuuf qabsoo kennaa dinaa irrati fulefachuu qaba jedhee amana. dhabaa mirgaa umataa Oromoof falmuu hundamaa kabjuun dirqama Oromoo hundatti. .media umata ijja oromoo rakkoo sabaa kennaa dubattuu hundaa kabajuunis dirqamaa .
yoo kayyoon kenna mirgaa umataa kennaf dhabana ta,ee maalif dhaba Oromo fi mediyaa Oromo irratii duulun hojji ta,ee argamee? kuni dhabachuu qabaa,kessatuu dhaba ABO irrati ta,uu hin qabuu, Oromiyyaa bilissaa bassuf woranaa Addaa bilsummaa oromo jabessun murtessa, Addi bilisumma oromo dhabaa umataa Oromoo hundattii ,laffee umataa oromon ijaramee kabajaa argachuu qaba
namni oromof guyyaa tokkos qabsayee galata qaba umataa birra, .qeeroo biyyaa kessaa qabso mirgaa abbaa biyyumaa ABO debisaa jedha jirru,yerroo kana jedhuu Oromoon dirqamaa dhaba siyassa tokko qofaa jalatti hirirru qaba jechu kiyyaa mitti ,woliratti duulu dhisuu qabaa jechuu kooti mallee kalattii hundanuu dinaa kennaa irrati qabsoo jabessu qabna hangaa mirgaa hirree murtefanna arganutti,
Mottumman woyanee yerroo biyyaa kennaa qabatuu humna woranaa jabba ijaratetti.toftaa hundumaa fayadamteti umataa kennaa qabatee, sabbontoon Oromoos lubbuu jijiraa hin qabnee latani qabsoo tanaa assin gahaani kanaffi dhaba barbadani jallatii hirirra garuu wolli durraa hin dhabatinaa dinaa irratii xiyyefadhaa galatoma!
together we fight together we winn!!!


text:
Sochii barattoota Oromoo hanga har’aatti godhamee keessatti guyyaan akka har’a guyyaa ajjeechaa fi dhiiga dhangalaasaa kan ta’e hin fakkaatu. Odeeffannoon kallattii garagaraa nudhaqqaban kan agarsiisutti jiran barattoonni Oromoo heddu magaalaa Baabbichaa, Geedoo fi Inaagotti dhumuu isaaniiti. Baabbichitti barattoonni 4, Geedoo 2, Inangootti (Baha Wollaggaa) ammoo barattonni 3 fi Dodola irraas barattoonni 2 woreegamuun isaanii bal’inaan gabaafamaa jira. Kanniin madaayan baay’eedha. Hospitaalli Wolisoo fi Amboo barattoota madaayaniin kan guutame; dhiigaanis macaqame. Reeffi barattoota Geedoo fi Inaangotti ajjeefamanii sa’aa dheeraadhaaf daandii irra turuu isaa kanniin ijaan argan VOA’tti himaniiru.
Baabbichitti kanniin ajjeefaman keessaa Darajjee Gaaddiisaa fi Guddataa Baayyisaa kannin ammatti maqan beekameedha.
Shoroorkaan magaalaa Wolisoos daangaa hanga daangaatti sochoosaa ooleera. Mormii guyyaa har’aa geggeeffameen daandiin Finfinnee gara Jimmaa geessus guutummatti cufamutu dubbatama.
Sochii barattootaa daangaa hanga daangaatti babal’atuu irraa kan ka’e, hir’inni konkolaataa mootummaa waan mudateef, nannoo tokko tokkotti woraanni konkolaattota dhuunfaa/daldalaatti dhimma baayaa kan jiran ta’uunis kanniin ijaan argan raga bayaniiru.
Barattoota ajjeefamanitti biyyoon haa laafu. maatiifi firoottan isaaniif obsa haa laatu jenna.


text:
Dorgommii tana biyya Afrikaa 40 caalanitti ispoortii gosa 20 oliin Mapuutoo, Mozaambikitti wal dorgomuutti jira.
Atileetota haga 5000 tahanitti addunyaa walti dhufe.Namuu jabeenna bara hedduu itti qophaahaa bahe wal agarsiifachuuf wal gaha.
Dorgommiin baranaa tun marroo 10eessoo. Torbaan tokkoon duubatti dhumatti.Biyya Afrikaa gama gaafaa keessaa Itoophiyaa, Keenyaa,Jibuutii,Somaaliyaa Eeritaa fi dabalee walumattuu biyya Afrikaa 48 tana irratti wal dorgoma.
Dorgommii haga ammaatti itti jiraniin Afrikaa Kibbaatti warqii 30 caalaa argate. Masrii Tunisiyaan,Aljerinaa,Nijeeriyaa fi Keeniyana Senegalilleen warqii argachumatti jiran.
Mee qophii tana MP3 irraa nuu caqasaa.


text:
Bitootessa 3/2017 Gidduugaleessa Oromiyaa Godina Lixa Shaggaar Aanaa Aadaa’aa Bargaa Mogoriitti Mootummaan Wayyaanee Maqaa Humna Aaddaa hidhatee Socho’uu dhoksitan jedhuun Waraana koomandii Poostii bobbaasuun Uummata Oromoo jiraattoota naannoo hidhaafi reebichaan hiraarsaa jiraachuu maddeen Qeerroo Moogor gabaasan.
Haalaa kanaan Uummatni Oromoo Aanaa Aada’aa Bargaa naannawaa Moogor Araddaalee Darroo Bmbii, Darroo xaaxeessaa, Dirree, Libaan jedhaaman keessaatti addatti humna waraana Koomandii Poostii humnaa ol irra qubsiisuun uummata shororkeessa jiraachuun ibsameera. Qeerroon Bilisummaa Oromoo Moogoor yakka shororkeessaan Waraanni koomandii Poostii Wayyaanee uummata Oromoo irratti rawwataa jiruuf hin jilbeeffannuu darannuu qabsoof hiriirra jechuun dhaamsa dabarsa


text:
Qixxeessaa Lammii | Amajjii 10, 2018 Sirna cunqursaa bara 27f ummattoota biyyattii addatti ummata Oromoo irratti fe’atte ittiin hacuucaa turte ammallee irra deebitee haarahoomfattee bara 18f itti fufuuf akka murteeffattee gadiin baate labsiin baafte ragaa dha. Taayitaa qawween qabatan qawween… Read More »
SBO Sagalee Bilisummaa Oromo, Amajjii 10, 2018 SBO Amajjii 10,2018. Oduu, Ijoo Dubbii ABO fi Gabaasa sirna kabaja Guyyaa WBO Amajjii 1/2018 Jiddugala Mooraa Leenjii WBOtti kabajamee ilaallatuu fi SBO Sagantaa Afaan Amaaraa.
SQ Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromo, Amajjii 9, 2018
ILKAAN SOCHA’EE, BUQQISUUTU FURMAATA !!! SEENAA Y.G (2005) kutaa 2ffaa fi xumuraa. Previous kutaa 1ffaa Ilkaan socha’ee buqqisuutuu furmaata !! jedhee katabbii kiyya kutaa 2ffaa osoo qopheessaa jiru, wayyaaneen Ibsa haaraa baafatte. Innis QEERROO qorachuu fi tarkaanfii irratti fudhachuuf haala… Read More »
Sirna Kabaja Ayyaana Guyyaa WBO fi Seensa Bara Haaraa Kan 2018 WBO Zoonii Kibbaatiin Sirni Kabaja Ayyaana Guyyaa WBO fi Seensa Bara Haaraa Kan 2018 (Amajjiin 01/2018) Addunyaa hunda irratti iddoo gara garaatti miseensotaa fi deggertoota Adda Bilisummaa Oromootiin gaafa… Read More »
Oromo Voice Radio (OVR) Broadcast – 8 January 2018
(BBC Afaan Oromoo) — “Waaqni dhala namaa waan hedduu barsiisee biraa deeme. Akkatti tulaa qotan barsiise. Iddoon wanta kana itti barsiises Dubluq jedhama” Obbo Jaatanii Diidaa. Akka waaqaa sii roobe akka haadhaa si tooye Akka abboo keetii yaame dur-gollise Akka… Read More »
ፌዴራላዊ አስተዳደርና የብሄር ጥያቄ በኢትዮጵያ፣ ከባይሳ ዋቅ-ወያ (ለውይይት መቋጫ) ***** በቅርቡ ካንዳንድ ባብዛኛው በዲያስፖራ ከሚገኙ እንደምገምተው ከሆነ፣ የአንፋፋው ትውልድ አባላት፣ ወያኔ በኢትዮጵያ የደነገገው ፌዴራላዊ አስተዳደርና በህገ መንግሥቱ ውስጥም ያካተተው አንቀጽ 39 ለኢትዮጵያ የግዛትም ሆነ የህዝቦቿ አንድነት ጠር ነው በማለት በተደጋጋሚ… Read More »
DW, አፍሪቃ | January 07, 2018 ሱዳን ከኤርትራ ጋር የሚያዋስናትን ድንበር ዘጋች ሱዳን በምስራቃዊው የሀገሪቱ ክፍል ከኤርትራ ጋር የሚያዋስናትን ድንበር ዘጋች፡፡ የድንበር መዝጋቱ እርምጃ የተሰማው ፕሬዝዳንት ኦማር ሀሰን አልበሽር ከኤርትራ ጋር በምትዋሰነው የከሰላ ግዛት የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ከደነገጉ ከሳምንት በኋላ… Read More »


text:
Amajjii 19,2017
Godina Wallagga bahaa magaalota kanneen akka kiiramuu,Giddaa ayyaanaa ,Limmuu galiilaa,Nuunnuu qumbaa,Hadaree,Shaambuu, fi Ebantuu keessatti ,hojjettoinni waajjira mootummaa wayyaanee keessa ta,anii uummata oromoo godinoota kanneen keessa jiraatan gidirsaa fi doorsisaa turan ofuma saaniifiyyuu Wayyaaneedhaan shakkamuun mana hidhaatti guuramaa jiraachuu qeerroo achirraa ibsan.
Akka odeessi naannoo sanarraarraa dhufaa jirutti hojjeettoonni mootummaa fi kaabinoonni sirna nama nyaataa abbaa irree qayyaaneef amanamuudhaan waajjira mootummaa waayyaanee keessa hojjechaa kanneen turan yeroo ammaa maqaa kiraa sassaabdummaa jedhuun wayyaaneen isaanumatti galagalee shakkuudhaan mana hidhaatti isaan guuraa jiraachu qeerroon naannichaa gabaasee jira.Kaabinoonni heedduunis hanga ammaatti godinoota wallagga bahaa jala jiran keessaa wayyaaneen isaanumatti garagalee hojii keessaa isaan konkolaachisaa akka jirullee himamaa jira.Hanga ammaattis kaabinoonni mootummaa Wayyaanee bukkeetti akka qaroo ijaatti ilaalaman 17 godinoota wallaggaa bahaa jalaa maqaa kiraa sassaabdummaa jedhuun mana hidhaa wayyaanee keessatti guuramanii jiru.
.
Oromoon yeroo kadhatu horiin kan abbaa horee haa ta,u dhugaan kan abbaa dhugaa haa ta,u jedhee kadhata.Wayyaaneen kaleessas har,as uummata oromoof gara laafina tokko akka inni hin qabne eenyuufuu gaaffii miti.Garuu heedduun keenya maalummaa wayyaanee budaa ta,uushee otuu hin hubatin oliif gadi bobaashee jala fiignee isheef gugguufnee hojjennuyyuu wayyaanee biratti amanamanii hafuun hin jiru.Yeroof akka garaasheetti nutti fayyadamtee borimoo numatti garagaltee akka qodaa cabaatti nu gatti.


text:
Magaalaa Moqdishoo, aangaa Waajir keessatti haleellaa har’a geggeessame kanaaf garee Al-shabaab tu abbummaa labsate.
Magaalaa galma-mootummaa Somaaliyaa – Moqdishoo keessatti, haleellaan Boombiin of-wareegdotaa konkolaataa irraa dhoosame yoo xiqqaate namoota 10 ajjeesee, 18 madeesse – jedhu – namoonni ijaan arganii fi aangawoonni naannoo.
Magaalaa Moqdishoo, aangaa Waajir keessatti haleellaa har’a geggeessame kanaaf garee Al-shabaab tu abbummaa labsate.
Namoonni ijaan argaman akka jedhanitti, Mini-baasiin dhoka’aan guutame, guyyaa waree booda sa’aa kudha-lamaa fi daqiiqaa afurtama irratti, gamoo waajira bulchiinsa naannoo, ka qabsaa’onni - dargaggoonnii fi dubartoonni keessatti walga’anii jiranitti, ulaa cabsee seenee dho’insa guddaa dhageessise – jedhu – namoonni ijaan argan.
Namni konkolaataa sana keessa ture tokko ta’uu ka dubbatan – Koomishinarri Itti-aanaan aanaa sanaa Abbukaar Sheek-Ahmed, “namoota baay’ee tu nu jalaa dhume. Irra-jireessi isaanii, dargaggota qabsaa’ota” jedyhan.
Hooggantoon waldaa dubartootaa, Koomishinarra aanaa sanaa – Omar Abdullaahii Hasan, Hoogganaan gurmuu dargaggootaa fi barreessaan bulchiinsa aanaa sanaa illee haleellaa sanaan madaawan – jedhama.
Gareeleen baraarsaa, namoota lubbuun hafanii fi reeffa kanneen dhumanii barbaacha, Buldoozeriidhaan caccabaa gamoo sanaa gargaggalchaa jiran.
Al-shabaab, waggaa kana keessa, magaalaa galma-mootummaa Somaaliyaa – Moqdishoo keessatti, haleellaa hammeessee jira.
Gareen Al-qaa’idaatti hidhata qabu kun, mootummaa biyyoolessaa Somaaliyaa buqqisee, mootummaa Islaamummaa gad-dhaa


text:
(Oromedia, Jimmaa, 5 Caamsaa 2012) Ayyaanni Irreechaa kan Arfaasaa Ebla 29, 2012 Godina Jimmaa, qarqara magaala Jimmaa, Tulluu Beekii irratti yeroo 4ffaa dhaaf sirna oo’adhaan kabajame.
Gabaasaan keenya Jimmaa irraa akka ibsetti, ayyaana kana irratti namoonni gara 10,000(kuma kudhan) olii ta’an kan irratti argaman yoo ta’u, sirna kana qindeessuu irratti barattoonni Yunivaristii Jimmaa fi Koollejjii Barsiisota Jimmaa dadammaqiinsa guddaa taasisaniiru.
Namoonni Ayyaana kana irratti argaman barattoota dabalatee jiraattonni naannoo fi hojjattonni mootummmaa hedduun irratti hirmaatanii akka jirn illee beekamee jira.
Ayyaanni Irreechaa Arfaasaa sirna hoo’aadhaan kabajame kun sirna Irreechaa kan Arfaasaa hanga ammaatti deebi’ee kabajamaa jiru keessaa haamilee uummataa fi baay’ina namoota hirmaataniin Oromiyaa keessatti kan jalqabaa akka ta’e illee kanneen ijaan argan tilmaamanii jiru.
Ayyaanni kun ganama sa’aatii 7:00(AM) jalqabee hanga 11:00(AM)tti kan kabajame yoo ta’u, sirna eebbaa angafaa-quxusuudhaan gaggeeffame dabalatee Waaqeffannaa ilaalchisee sagantaan walirraa baruutis gaggeeffameera.
Sirni akka sirnaa fi amantii Oromootti Faaruu Waaqaatiin kabajamaa oole kun, akkuma aadaa Oromootti sirboota aadaa Oromootiin dabaalamee haala miidhagaadhan xumuramuun illee hubatamee jira.
Haata’uutii, sirni akkas guddaa ta’e kun gurra ummataa akka hin geenyeef dhiibbaan karaa addaaddaa akka ture odeessi keenya ni mirkaneessa. “Ayyaana guddaa kana himuu kan lagatan, otuu kan saba warra aangoo qabuu ta’ee, waanuma xiqqoodhaan gurra nu duuchu ture. Garuu, kan Oromoo guddatus, miidhagus, akka sagaleen hin dhagayamne godhama,” kan jedhe Boonaa Milkii, “dhiibbaa fi roorroo kamuu qabsoon keessaa baana,” jedhee jira.
Itti dabaluunis, “sagaleen keenya akka ummata keenya bira gahuuf sabaa-himaawwan akka VOA fi kan birootti nuuf dhaama; yeroo fedhan namoota sirna kana qindeessan haasofsiisuun waan isaa beekuu fi beeksisuu danda’u,” jechuun dhaamsa isaa dabarfatee jira.
Akkuma beekamu sirni ayyaana Irreechaa kan kabajamu waggaatti yeroo lama; Birrraa fi Arfaasaa dha. Irreechi Birraa Oromiyaa fi biyya alaa iddoo baayyetti sirritti babal’atee kabajamaa jira. Ayyaanni Irreechaa kan Arfaasaas waggootii dhiyoo as iddoo tokko tokkotti deebi’ee kabajamuu jalqabeera.


text:
Tokkummaan Mootummootaa dabalee dhaabbilee akka akkaa nama Afrikaa gama Gaafaatti rakkate waan hedduun gargaaruutti jiran.
Ufi qarqaaruu qofaa mitii akka addunyaalleen itti dabalamtu gaafachumatti jiran.Bulchootii biyya akka akkaalleen akkanuma.
Akkuma kanaan Manneen amantii Islaamaa damee MN,Waldaa Amantii Kiristaana Oromoo Addunyaatii fi waldaan waaqeffannaa Noorweeyilleen waan dandahaniin nama biyyatti beelahe qarqaaruuf qophii jirraa jedhan.
Sheck Husseen Ahmed,itti gaafatamtoota masjida MN,Minniyaapoolisii fi Sayinti Pool keessaa tokkko.
“Gaafa Ramdaanaa keessaa nama biyyatti beelahee gargaaruuf $60,000 walti guurree…namii keenna Booranaa fi naannoo sun jirutti baayyee beelahee dhageenne… Somaaleelleen dhuftee gargaarsa gaafattee haga $10,000 walti qabaniif.”
Obbo Hundasaa Waaqawayyaa barreessaa gumii waaqefannaa Noorwey gama keessaniin nama biyyatti beelahe kana akkamitti gargaaruuf itti jirtan jennaan.”Gaafa ayyaanii waaqeffannaa kabajamu Onkololeessa lamatti gargaarsa walti qabuuf qophii jirraa jedhu.”
Luba Gammachuu Olaanaa,prezdaantii Waldaa Kirstaana Oromoo warra Wangalaati.“Waldaan keennalleen torbaa lamaa haga sadiitti $20,000 walti qabuuf qophaahuutti jirraa.” Jedhu.
Hawaasii Oromoo akka akkaalleen nama biyyatti rakkate gargaaruuf hojjachuutti jiraachuu nutti himan.Isanillee waan nama biyyatti rakkateen gargaartan ykn waan jechuu feetan qabaattan isan eeganaa nutti himaa.


text:
Jaallatammoo fi kabajammo Ilmaan Oromoo ardii Awuroopaa keessa Jirtaattan hundaaf/maraaf!Hunda duraan dursee Waldaan Hawaasa Oromoo Awuroopaa (WHOA)/ Oromo Community Association in Europe (OCAE) e.V (Inc.) nagaan Waaqaa/Rabbi isin haagahu jedha. Ashamaa ilmaan Oromoo kann ardii Awuroopaa keessa jiraattan, obboleewwan keenya dhiira fi dubartiin, baga ayyaana Irreechaa bara 2016 walumaan jala geenye. Ayaanni irreechaa jila (festival) waga/bara haaraatti cee‘uumsaatti. WHOA/OCAE e.V. (Inc.) baga nagaan booqa (ifa) birraatiin isin gahe jechudaan hawwii gaarii ummata Oromoof qabu mirkaneesa.
WAAMICHA QOPHII AYYAANA IRREECHAA MALKAA YKN BIRRAA BARA 2016 KAN BIYYA JARMANII KEESSATTI KABAJAMUUF QOPAA’EE – FRANKFURT AM MAIN, GERMANY (GUYYA GAAFA FULBAANA (SEPTEMBER) 17, 2016)
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 6/28/2016
Waxabajjii 28, 2016 | Koree Qindeessituu Ayyaana Irreechaa fi Bashannanaa (KQAIB) bara 2016
The success of Brexit (British exit) campaign has made the dream of Oromia exit (Orexit) from Ethiopian Empire more valid and justified: Objective championed by the OLF
Posted by MADDA WALAABUU PRESS on 6/25/2016
June 25, 2016 | By Leelloo Sabaa
Because of life time decision that the British people had to make and the fall out of that decision around Europe, for Europeans in general and British people in particular, the last several months were rather very difficult. The campaign temperature for “leave” European Union (Brexit) led by personalities like the leader of UK independence Party Nigel Farage, former London mayor Boris Johnson and his ally Michael Gove from the Conservative Party led by Prime Minister Cameroon in one hand and the campaign for “remain” in European Union led by the British Prime Minister Cameroon himself went so high and even led to the assassination of remain campaigner and British law maker Jo Cox. Emotion did run high, insult were hurled and accusation and counter accusations were rampant. While the Brexit or pro “leave” campaigners argued the exit from European Union is to take back control, sovereignty, pride, and independence of British from European Union, the “remain” campaigners argued that British is better off in European Union. The pro “remain “ campaigners argued that tackling economic problems, fighting terrorism and tacking immigration problems would be easy when British is in European Union. The pro “leave” campaigners, chanted, “Bring back British sovereignty and independence!” They even argued that United Kingdom is shackled to the corps of European Union. While these campaigns were running, majority of British: pundits, political analysts, medial personalities and those who conduct opinion poll were forecasting the win for remain campaigners.
DHAAMSA OROMUMMAA GABAABDUU ONNEE KIYYA IRRAA TAATE, DARGAGGOO OROMOOF BIYYA OROMIYAA GUDDITTI KEESSA JIRTAN HUNDAAF
Waxabajjii 23, 2016 | Milkeessaa Haayiluu Irraa
Akkuma baayyeen keessan hubattan yeroon fi barri amma keessa jirru kun haala heddu walxaxaa, qaxxaamuraa fi jijjiiramaa keessa jiraachuun keenyi hunda keenyaaf ifa galaa natti fakkaata. Haala ulfaataa fi jijjiiramaa ta'e kana immoo gara ofii keenya feenutti jijjiiruuf gara bilisummaa keenyaatti geessuuf kan beekumsa, dandeettii, humnaa fi hiree seenaa kan itti qabu isin dargaggoo oromoo (Qeerroo oromoo) Oromiyaa keessa jirtanii ti. Seenaan qabsoo ummata oromoo bara dheeraa suuta adeemee deemee dhufee harra irra gahee hiree ummata bal,aa oromoo harka keessan galchee akka jiru waan hubattanii dursitani beektanii dirqama seenaan isinitti keenne kana bakkaan galiidhaan gahuuf qabsoo hadhooftuu harka qullaa keessan morma diina jalatti diina waliin kookkee walqabaa akka jirtan diinnis firris ni beeka. Haata,uutii jireenyi gabrummaa, ummata bilisummaa hin qabnee bifa kamiinuu taanaan ulfaataa fi gadadoo akka ta'e ifaadhaa
Akkuma baayyeen keessan hubattan yeroon fi barri amma keessa jirru kun haala heddu walxaxaa, qaxxaamuraa fi jijjiiramaa keessa jiraachuun keenyi hunda keenyaaf ifa galaa natti fakkaata. Haala ulfaataa fi jijjiiramaa ta'e kana immoo gara ofii keenya feenutti jijjiiruuf gara bilisummaa keenyaatti geessuuf kan beekumsa, dandeettii, humnaa fi hiree seenaa kan itti qabu isin dargaggoo oromoo (Qeerroo oromoo) Oromiyaa keessa jirtanii ti. Seenaan qabsoo ummata oromoo bara dheeraa suuta adeemee deemee dhufee harra irra gahee hiree ummata bal,aa oromoo harka keessan galchee akka jiru waan hubattanii dursitani beektanii dirqama seenaan isinitti keenne kana bakkaan galiidhaan gahuuf qabsoo hadhooftuu harka qullaa keessan morma diina jalatti diina waliin kookkee walqabaa akka jirtan diinnis firris ni beeka. Haata,uutii jireenyi gabrummaa, ummata bilisummaa hin qabnee bifa kamiinuu taanaan ulfaataa fi gadadoo akka ta'e ifaadhaa
Atileetonni Oromoo kabajaa fi tumsa qabsoo Oromoof qaban agarisiisan.
Waxabajjii 23, 2016 | Oromia Media Network (OMN): Oduu Waxb. 22, 2016
Afrikaa Kibbaa magaalaa Darbanitti wal dorggommii olompikii geggeeffamaa jiru irratti dhalattoonni Oromoo alaabaa ABO qabachuun daawwattoota hunda qalbii hawatan.
Dhalatoonni Oromoo Afrikaa kibbaa magaalaa Darban keessa jiraatan alaabaa ABO qabachuun dirree wal dorggommii olompikii keessatti argamuun dhiichisaa oolan.
Ilmaan Oromoo Sabboontota Caasaa OPDO Sadarkaa Garaagaraa Irrati Argamtan Hundaaf: Addatti Ammoo Bulchiinsaa Magaaloota Addaa Naannawaa Finfinnee Keessatti kanneen Argamtaniif
Waxabajjii 08, 2016 | Waamicha Hatattamaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Mootummaan abbaa irree EPRDF/TPLF lukkeelee isaa ulee diinaa kan taate OPDO fi ergamtoota diinaaf amanamoo ta’an itti dhimma ba’uun isin balleessuuf akkuma karoorfatanii fi dhaadachaa turan itti Sabboontoota Ilmaan Oromoo bulchiinsa Magaaloota addaa Naannawaa Finfinnee keessatti hooggantoota, kaabinootaa fi Ogeessoota Professionally ta’uun uummata tajaajilanii fi kanneen dhugaan roorrifamuun Oromoo isiniif galee Shira uummata Oromoo irratti gaggeeffama jiru fudhachuu diduun Oromummaan keessan isinitti dhaga’amaa jiruu fi uummata keessan cina dhaabbachaa jirtan hundi diinni shira ulfaataa kan ittin mana hidhaatti isin guuree isin rakkisuu, lubbuu keessan Balleessuuf karoorfateefi Biyya irraa isin arii’achuuf karoorfate hojiitti hiikaa jiraachuu fi haalawalii galaan rakkoo ulfaataa diinaan uummata keenyarratti dalagamuu fi rakkoo waliigalaatti furmaata gochuu akka dandeenyuuf dhaamsa armaan gadii saffisaan isiniif dabarsuuf dirqamnee jirra.
Ethiopians speak out against their regime
June 04, 2016 | Deutsche Welle | James Shimanyula in Nairobi contributed to this report
Over five hundred Ethiopians of different ethnic groups gathered in Nairobi to discuss the human rights violations in their country. The discussions coincided with 25th anniversary of the fall of Mengistu regime.
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Naannoo Dollo Adootti kan argamu mooraa baqatootaa Kobee keessatti, lakkofsi ijoollee dhukkuba Gifiraan dhumanii dabalaa kan jiru ta’uu, dhaabni baqattootaa UNHCR beeksisee jira.Guyyaa guyyaatti kan du'an 10 ta'u jedha jaarmayaan kun.
Du’a kana ittisuuf jecha dullii talaalii farra Gifiraa guyyoota Afuriif kennamuu isaa Itiyoophiyaatti dubbi himtuun UNHCR Malesett Mutulii ibsanii jiran.
Mooraalee baqatootaa keessatti dhukkubii du’a hammeessan sadii ta’uu kan ibsan Mutuliin, isaaniis garaa baasaa ykn yaasaa, dhukkuba qaama afuura baafatu isa ol aanaa ykn "upper respiratory track infection" akkasumas hanqiina nyaataa hamaa ta’uu ibsan.
Keeniyaa gama kaabaa keessatti immoo caamaan akka hamaatti kan miidhaman horsisee bulaa Turkaanaa ta’uun ibsameera.
MP3 tuquun guutuummaan dhaggefadhaa


text:
Jiraattotii godinaalee Oromiyaa guyyaa Cuuphaa,Ximqataa sababeeffatanii hiriira bahanii akka isaan jedhanitti gaafii seeraa qabeessaa gaafachumatti jiran.Taatullee walti bu’iinsa isaanii fi waraana mootummaa jidduutti dhalateen nama hedduutti miidhame.
Horroo Guduruu Wallaggaa aanaa Raaree:Godina Horroo Guduruu walaggaa aanaa Jimmaa Raaree magaalaa Goban keessatti har’a, Ammajii 21, 2016 uummanni ayyaana Cuuphaaf wayita ba’ee jirutti walitti bu’iinsa humnootii mootummaa fi uummata gidduutti ka’een lubbuun nama tokkoo darbuuf kaan madaa’uu jiraattonni magaalattii nuuf ibsanii jiran.
Shawaa Lixaa magaalaa Guder:Godina Shawaa Dhiyaa aanaa Guderitti ammoo akka jiraattotii jedhanitti hiriira kaleessa ummatii gaafii gaafachuuf bahe irratti namii tokko rasaasaan dhahamee hospitaala Finfinneetti ergamee wallaansaatti jira.
Reeffa nama tokkoo ammoo baddaa keessatti gatamee argan.Nama hedduutti hidhames jedhan.Har’a ammoo akka jiraattotii jedhanitti waraanii mootummaa mana irra deemee nama hedduu hidhuutti jira.Tana irratti deebii mootummaa argachuu hin dandeenne.
Harargee Lixaa aanaa Mi’eessaa:Akka jiraattotii godina Harargee Dhihaa,aanaa Mi’eessoo jedhanitti ummatii aanaa fi mgaalaa isaanii hardhallee bahee gaafii ‘seeraa’ gaafachuutti jira.
Keessattuu guyyaa gabayaa magaalaa Asabaaboot hardhaa irratti akka jiraattotii jedhanitti namii baaddiyaallee itti dabalamee akka mootummaan deebii isaan asiin duratti gaafatan djhiyeeffatullee waraanii federaalaa poolisii naannollee dabalatee ummata dhaanee,kaan hidhee jedhan.
“Nama afuritti rasaasaan dhahame.Lama harkarra dhahame,tokko dubartiin garaa irraa dhahamte,namii lama baaddiyaa dhufe.”
Jiraattotii tun waraanii magaalaa isaanii keessa jiru erga ummata gaafii gaafachuuf bahe bittinneessuuf humnaan itti dhufu qofaa mitii bulchaa aanaa Asabooti,Toofik Aliyyii isaa dhibamee ciisu tumaa makiinaatti fehatee deema jedhu.
Garuu itti aanaan bulchaa aanaa Mi’eessoo,Mohaammad Jamaal namii karaa seeraa fi heeraatiin hiriira bahuuf gaafate hin jiru.Farrootii nagaa,karoora isaanii itti qophaahanii baafatanis,karoorri sun isaaniifuu hin gallee itti milkaahuuf oobjuu dharaa oobjatu jedhu.”
Bulchaan magaalaa Asabooti kan waraanaanii tumamee makiinaa waraanaatti fa’amee geeffame eddo innii jiru hin beekamu jedhames dharaa hojii irra jiraa jedha.
Shawaa Lixaa magaalaa Amboo:Gama kaaniin jiraattotii magaalaa Amboos magaalaa isaanii waraanaan guutamtetti ummatii akka fedhe ayyaana Cuuphaa,Ximqata bahuu kalee fi hardhallee akka hin baane jedhanii “taabota ganamaan baasan” jedhan.Waraanii federaalaa magaalaa keessa deemee nama karaa irratti arge tumaa jedhan.
Hiriirii Oromiyaa master pilaanii mormuun jalqabe ji’a lama caaluutti jira.Paartiin Oromiyaa bulchitu Dh.D.U.O master pilaaniin guutumaa guutuutti dhaabbate jedhullee ummatii ammallee gaafii hedduu nuu hin deebihinitti jiraa jedhee itti jira.
Mootummaan garuu gaafii seera-qabeettii gaafachuun rakkinna hin qabuu garuu farroota nagaatti gaafii ummataa fakkeessee nagaa booressuutti jiraa jedha.


text:
(Updated) The public meeting convened by Oromo Federalist Congress (OFC) in Finfinne Sunday, October 18, 2015
(Oromia Press) — The public meeting convened by Oromo Federalist Congress (OFC) in Finfinne Sunday, October 18, to discuss the so-called Addis Ababa and Oromia Special Zone Integrated Development Master Plan has ended adopting a 9-point resolution expected to be announced by OFC in an official press release. Sources say the meeting concluded that the Master Plan is a land grab policy disguised as a development plan and called on Ethiopian authorities to halt it, and on the public to continue rejecting it.
____
Walgayiin ummataa Kongreseii Federaalawaa Oromootiin Finfinneetti har’a (Dilbata, 18/10/15) geggeeffamee ture ejjennoo qabxii 9 qabu irratti waliigaleetee uummachuun xumurameera. Ejjennoon qabxii 9 qabu sun ibsa KFOn baasuun ummatatti beeksifama. Walgayichi maqaa Maastar Pilaan jedhuun karoorri mootummaan Itoophiyaa Finfinnee fi Godiina Addaa Oromiyaa keessatti hojiirra oolchuuf qophaawaa jiru karoora saamicha lafaa akka ta’e hubachiisee hatattamaan akka dhaabu gaafateera. Ummatis mormii isaa akka itti fufu dhaamsa dabarseera. Hirmaattonnis haamilee nama onnachiisuun abdii walkeessatti horaa oolaniiru. Yaadolee ka’an keessaa:
- Oromoo fi Oromiyaan rakkoo keessa jiru, jechuun mirgi Oromoo Oromiyaa irratti qabu kabajamaa hin jiru.
- Lafti Oromoo saamamaa jira
- Ajjeefamuu fi hidhamuun akkasumas dararamuun, lafa ofiirraa buqqaafamuun Oromoo yaaddoo Oromoo maraa tahuun ifa.mirga uummatasaa waan gaafateef Barnootarraa ari’amuu barataa Oromoo, doorsifamuu, reebamuu,hidhamuu, dararamuun fi kkf.
Hojii manaan Hirmaattonni walii kennani maali?
- Mirga Oromoof yeroo kamuu caalaa walta’uun falmachuu
- Saamamuu ykn koloneeffatamuu lafa Oromoo (land grabbing) walta’uun dura dhaabbachuu
- siyaasaan, amantiin, gandaan, bifaan, haala kamiinuu keessumaa siyaasaan otoo adda wal hin basin, OROMUMMAAN, wal qabachuun olaantummaa Oromoon eenyummaasaa fi qabeenyasaarratti qabu fiixa baasuu fi kkf.
Bakka jirutti Oromoon Oromummaasaaf maal gochaa jira? mee gaaffiilee armaan gadii ofuma haagaafannu.
- Qabsoo Oromoo keessatti maalan gumaache?
- Ammaan kana karaa dandahamu maraan Eenyummaa, qabeenya, mirga, kabaja,Oromoo badinsa(balaa) irraa eegaan jiraa?
- waan Oromummaa fuulduratti tarkaanfachiisu irratti xiyyeeffachaan jiraa moo waa’ee abaluu odeessuuttin gad taa’ee jira? hamii nama biraamoo ani maalan hojjedha jechaa jirra?
- Kan Oromoo fakkaatee walitti nubuusuuf yaalurratti dafnee dammaqna moo waliin dibbee rukkutna?
- Karaa Oromummaa cimsu maraan wal ijaaraa jirra moo oduu qofaan ykn otoo Oromoon hidhamaa, reebamaa, dararamaa, du’aa, hojii fi barnootarraa ari’amaa jiruu “nuyi jaqna” ofiin jenna?
- Guyyaa wal arginee sirbuu fi ragaduu akkasumas diina Oromoo abaaruu qofa moo mana mana keenyatti waan Oromoon keessaa jiru nu yaaddeessaa? yoo kan yaaddonu tahe furmaata akka dhuunfaatti barbaadaa jirraa ? waliin hoo?
MEE GUMAACHA OROMUMMAAF QABNU OF HAA GAAFANNU, mudaa nama biraa barbaachaaf yeroo keenya otoo hin gubnu tahe.CALQABA QABSOO OROMOO KEESSATTI GUMAACHIKO BILISOOMUU OROMOOF BAAY’EE BARBAACHISAADHA JENNEE WAADAA OFIIF HAASEENNU .ITTI AANSINEE ANI MAALAN HOJJEDHE? HOJJECHAA JIRA? FUULDURATTIHOO? JENNEE OF HAAGAAFANNU?
::::::::::::::::::::OROMUMMAAN WAL QABANNEE LAFA OROMOO, OROMOOF, HAA BILISOOMSINUU!:::::


text:
SIIRAA > KUTAA 8FFAA HAYAATU-SOHABAA >ABU BAKAR -SADIQ KUTAA 2FFAA FAZAKIR> HUNDEEWAAN AQIDAA
HAYAATU-SOHABAA >ABU BAKAR -SADIQ KUTAA 1FFAA SIIRAA – KUTAA 6FFAA KEESSUMMAA ALIF = (KHAALIS USMA’IL) KUAA XUMURAA
FAZAKKIR= HAQA HAADHAA FII ABBAA SIIRAA – KUTAA 5FFAA KEESSUMMAA ALIF = (KHAALIS USMA’IL) ku2
SIIRAA – KUTAA 4FFAA HAYAATU-SOHABAA =KHADIIJJAA KUTAA 3FFAA KEESSUMMAA ALIF = (KHAALIS USMA'IL)
SIIRAA - KUTAA 2FFAA HAYAATU-SOHABAA =KHADIIJJAA KUTAA 2FFAA ICCITII HAJJII- KEESSUMMAA ADDAA
FAZAKIR- WAGGAA HAARAYAA SIRAA - KUTAA 1FFAA KEESSUMMAA ALIF- MUNASHID ABDULJAWAAD ( KUTAA XUMURAA)
12Page 1 of 2


text:
Hanqinni roobaa walitti fufee uumame rakkoo caamaa hamaa amma nu mudateef gumaache, kanneen jedhan jiraattottonni Godinaa Arsii Dhihaa yeroo ammaa gargaarsa fudhataa jiran. Mootummaa Itiyoophiyaatu Dhaabbata Misooma Sadarkaa Addunyaa, ka Yunaayitid Isteetsii,USAID fi dhaabbatoota gargaarsaa ka biroo waliin wal-gargaaruu dhaan gargaarsaa kana kennaa jira. Godinaa Arsii Dhihaa, aanaa Shaalaa, magaalaa xiqqoo Hajjee jedhamutu, bakka gargaarsi itti raabsamaa jirutti Korojoolee mallattoon "USAID" jedhu irraa mul'atuu fi qorqoorroolee zayitaa mallattoon USA irra jiru tarreessamee mul'ata, jedha gabaasaan keennya.
Waajjira Ittisa Balaa, ka Mootummaa bakka-bu'uudhaan ka gargaarsicha raabsaa turte, Caaltuu Taaddesee akka jettutti, midhaan gargaarsaa ka dhiheessu daabbata gargaarsaa Waldaa Kaatolikii, ka Catholic Relief Services jedhamu yoo tahu ka gargaarsicha raabsu ammoo Dhaabbata Misooma Sadarkaa Addunyaa Yunitid Isteets, USAID dha.
Roobni dhabamuu irraa loon silaa gurgurree nyaata ittiin bitachuu malle illee nu jalaa dhuman. ka jedhan, gargaaramtoota sana keessaa maanguddoon Sheekkattoo Qashur jedhaman, loon digdamii-saddeet qaban keessaa lama qofti harkatti hafuu dubbatu. Gargaaramtoonni ka biroon illee waan jedhan qaban. Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa.


text:
Itiyoophiyaatti daayrekteriin Jaarmayaa gargaarsa misoomaa Ameerikaa kan USAID Leslii Riid hongeen baranaa kutaalee Ardii Afriikaa hedduu miidhe jira jedhan.
Deebiin hongee kana ilaalchisee jirus kana yaada keessa galchuun ta’uu akka qabu daayrekteriin kun ibsaniiru.
Hongeen kunmiidhaa kan jiru Itiyoopiyaa qofaa miti. Ugaandaa miidhaa jira. Kutaa Keeniyaa gama kaabaa illee miidhaa jira. Sudaan Kibbaas akkasuma. Taanzaaniyaa keessaa rakkoo wabii nyaataatu jira. Maadagaaskaar reefuu hongee irraa dandammataa jirti jedhan.
Itiyoopiyaa naannoo horsiisee bulaa keessaa lammiiwwan miliyoona 5.6 gargaarsa yeroo hatattamaa eeggataa kan jiran ta’uu Leslii Riid beeksisaniiru.


text:
Sagantaa Raadiyoo
Raadiyoon Sagalee Ameerikaa Sagantaan Afaan Oromoo Wixataa haga Jimaataatti Sagantaa Raadiyoo daqiiqaa soddomaa tamsaasa. Qophiileen isaa oduuwwan angafa guyyaa sanaan jalqabee, dhimmoota barbaachisoo irratti gaaffii fi deebii geggeessuu fi qophiilee qindeessu itti fufa.
Wiixata: Ameerikaaf Uummata Ishee, fi Ispoortii
Kibxata: Waa’ee Uummata Oromoo Kana Beektuu Laataa?
Roobii: Dirree Dimookiraasii
Kamisa: Qophii Fayyaa
Jimaata: Misoomaa, fi Ka Dhageenyeef Ka Dubbisne Irraa
Firiikuweensiilee Raadiyoo
Raadiyoon Sagalee Ameerikaa, sagantaan Afaan Oromoo galgala keessaa sa’aa 2:30 jalqabee haga sa’aa 3:00-tti:
MEETIRBAANDII 19, yokaan Kiiloo-herzii 15,180 15,630 15, 700 fi 15, 785 irratti,
MEETIRBAANDII 22, yokaan kiiloo-herzii 13,860 irratti, akkasumas,
MEETIRBAANDII 25, yokaan Kiiloo-herzii 12,110, 12,130 fi 12,140 irratti Wixataa haga Jimaataatti tamsaasama.
Warra sagantaa keenya Naayilsaat irratti hordoftaniif : Saatatalaayitittin Yutelsaat 7 – digirii 7 gama Lixaatti/ digirii 353 gama Bahaatti argamti


text:
Tanzaaniyaa
Tanzaaniyaan seeran United Republic Of Tanzania (Afaan Iswahiliin Jamhuri ya Muungano wa Tanzania) kan jedhamtu biyya baha Afrikaatti argamtuu dha. Kaaban Keeniyaa fi Yugaandaan, dhihaan Ruwaandaa, Buruundii fi Democratic Republic Of the Congon, kibbaan Zaambiyaa, Malaawwii fi Moozambiikn fi bahaan immo Garba Indiyaatin marfamtee argamti.
Maqaan Tanzaaniyaa jedhamu kunii kan ba'eef maqaa Tangaanikaa kan kutaa lafaa ishee tateffi fi maqaa Zanziibaar lafaa ishe kan bishaniin marfamtee, dangaa bahan argamtu irra dhufee. Bara 1964, Tangaanikaan Zanziibaar wajjin tokko tate "United Republic Of Tanganyika and Zanzibar" ergaa jedhamte bodaa, barumma sunitti maqaa "United Republic Of Tanzania" jedhamu argatte.
Bara 1996 biroon motumma Daree Salaam irra Dodomaa tti jijjiramun, Dodoman magaalaa guddoo Tanzaaniyaa taate. Daree Salaam immoo "anna" dinagdee gudditti tatte.
Jamhuri ya Muungano wa Tanzania United Republic Of Tanzania
Jecha Ummata Tanzania "Uhuru na Umoja" - "Billisuma fi Tokkumma"
Sirbaa Allaba - Mungu ibariki Afrika- "Waqqii Africa haa Ebbisuu"
Magaalaa guddoo -
Magaalaa ballina gudda qabdu - Daree Salaam
Afaan tokkoffan -
Motummaa -
Pirezidaantii - Jakaya Mrisho Kikwete
Muummicha ministeeraa - Edward Lowassa
Billisumma - United Kingdom irra argatte
Ballinaa lafa - 945,087 km square ykn 364,898 mile square
Parsentii bishaanii - 6.2%
Bayyina Ummattaa - tilmaama Nov 2006, 37,849,133; lakkoofsa bar 2002, 34,443,603
Density 41/square km ykn 106/square mile
GDP (PPP) 2005 estimate
- Total $27.12 billion (99th)
- Per capita $723 (178th)
Gini? (2000–01) 34.6 (medium) HDI (2004) 0.430 (low) (162nd) Currency Tanzanian shilling (TZS) Time zone EAT (UTC+3)
- Summer (DST) not observed (UTC+3)
Internet TLD .tz
Koodii bilbilaa: +2552


text:
Onkoloolessa 16,2016, Godina Arsii bahaa aanotni shan Aanaa Roobee Diida’aa Aanaa Balee gasgaar Aanaa Amiinyaa Aanaa suudee Aanaa Xannaa baadiyyaaf magaalaanis caasaa mootummaatin ala jaarsolii biyyaatin bulaa jiru Aanaa Roobee Magaalaa Roobee diida’aa keessatti namni maqaan isaa Saadiqoo Kiyaaroo Jedhamu manguddummaaf ummataaf mootummaa walitti araarsa jechuun ummataaf mootummaa jidduu deemee waan ummanni hin barbaanne dalaguurratti bobba’ee jira.
Aanuma kana keessatti basaastonniifi milishoonni ganda Jiddaa Roobee KAN Maqaan isaanii Baahmud Ahmad fi Bunee Amaan jedhaman FXG tibba kana naannawa sanatti godhamaa jirurratti ummanni meeshaa irraa hiikkatee ture. haata’u malee jarri kun ammas gocha isaanii itti fufuun waraana agaazii magaalaa keessaa yaasanii uf jalaan deemun dargaggoota guursisaa jiraachunis dhagayameera Daandii Adaamarraa Roobee Diida’aa deemu laggeen Roobe fi Moorxuxaa jedhamanitti riqichi isaa ummataan addaan citee tures akkasumatti jira Agaazii ilikopteran gadi fidaa jiru


text:
Barreeffama seenaa mataa duree armaan olii kana keessatti, lolli Qotee bulaa gootota Jalduun geggefamu: biyya keenya irraatti morma keenya gad-cabsinee, sirna gita-bittotatiin salphanee jirachuu manna (irraa), du'a filachudhan, namonni murtawaan onnee fi murannoo qabanin Motummaa Dargii ammam rasaa akka turan kutallewaan darbe keessatti hanga tokko ibsuu yaaleera.
Dargiin (ibidda) lola Qotee bulaa Jalduu irratti bane humnaan dhaamsuu (dhaabuu) akka hindandeenyee amanudhan toftaa abbootiin isaa jeecha "Lafee Arbaa, waliin rukutanii cabsuu" jedhutti gargaramudhan, of-eeggannoo cimaan gadii fageenyan irraatti hojachudhan namoota heddu erga harka kennachsaniin booda, kanneen osoo harka hinkennatiin hafan irraatti namoonni harka kennatani gara qe'ee isanitti galan kun akka de'bi’anii duulan ijaranii gurmeesaniru.
Waraanni Dargii isaani fi hummata gurmesse of-funduura qabee duluuf qinda’aa fii qophaaha turera.
Adooleessa 27, 1978
Baatii Adolessaa keessa Dargii fi waranni isaa namota armaan dura waliin Dargii lolaa turani fi Dargitti nagaan harka kennatan hunda dabalatanii, gara Ofu fi Diggootti gadi duulaniiru.
Duulli Dargii kun gama sadiin tuure. Karaa Dirree, Karaa Ofuu, fi Karaa Diggoo ta'u isaati.
Humni isanii irraa calaan karaa (daandii) gara Diggootti nama geessun hiriiree waan ta'eef, Ulaan Rujjan falmii ta'uuf adeemu (jiru) kanaaf of-qopheesiteerti.
Lollii gama (roga) sadeninuu ganama keessa sa'a 8:00 AM banamee. Lola sa'aa jaha (6) booda ammas loltonni Dargii ummataa qabatanii dhufan waliin lola isaa marsaa calqabaa Ulaa Rujjan itti godhame kanaan rukutamanii duubatti debi’an.
Humna isanii walitti jabeessanii gama sadiin dhufuu dhisanii (jijjiranii), karuma tokkon karaa Ulaa Rujjan cabsanii darbuuf guyyaa lammataa dhufaan. Lollii kun lola ulfaataa ture. Ammas Dargiin waaroo salphinaa uffatee, reenfa isaa funaannatee gara dhufeetti deb'e. Lolli guyyaa lameenuu injifannoon xumuuramera.
Ofuu, Diggo, Dirree, Labuu, Konichaa, Qamaxee, Diggoo-Daadaa, Diggoo-Maccaa, Rujaan, Wiree fi nannowaan biroo ammaaf maqaa isanii yadachuu hindandeenyee, dirree bilisomte eerga tahatee bubbulte jirti.
Torban tokkoo booda, Obbo Mulataa Fayyiso fi Obbo Wagii Sattoo Diggoo irraa gara nannoo Qoftuu ( magalaa Jalduu irraa kilo-metra 10 irraatti kan argamitu fin nanno Qe’ee Obbo Mulataa Fayyiso ture), hidhannoo adda- addaa guttachuuf baddaa Qoftuu qubatan. ‘Geography’ nannichaa xiqqoo ibsuf: Diggon magalaa Jalduu irraa gara dhihaatti fageenyaan gara kilomeetra 40 (40km) yommu argamtu, Qoftun immo magalaa jalduu irraa kilometra 10 fagaattee kara boroo- bahaa ( North –East) irratti argamti.
Waraanni Dargii fi Ummatonni armaan duura gara Diggotti nutti duulan deba'ani gara mana isanitti osoo hingalin magala Jalduu keessa waan turanif, achii (qoftu) jirachuu keenya dhaga'udhan wal-gurani gara Qooftuutti dhufuu isanii Tulluu irraa jirru guubbaa teenyee Teleskophadhan agarre.
Osoo isaan lagaa Qooftuu hince'in laga kana irraatti dhukasni baname. Yeroon isaa ganna waan ta'eef lagdi kun gutee, galaanni isaa danbali’aa ture. Walitti ce'uuf homtuu hinyaadu ture. Kan mo'ees, kan mohatamees hin turre guyyaa sana. Hunda-iyyuu galgalli (dukkanni) addan baase.
Harka kennisisuu isa Marsaa lammataa
Hangga ammaatti lolli xixiqqaa fi gurguddaan magala fi baadiyyaa Oromiyaa keesaatti ta'a tureera. Hogantonni Dargii gama lola kanatin bu'an isaan argamsisan tokko- illee akka hinjirre hubataniiru.
Bu'aa kan argamisisee, toftaa karaa nagaantiin harkaa keennachisuu waan ta'eef gootonni lola kana irratti qooda guddaa qaban, namoota isaan waliin jiran waliin harka keenisisudhaan, ammas kanneen hafan akka harka isanii keennatan irraatti akka ciminaan hojjatan Jarsolii armaan duraa fi Jarsolii biroo dabalatani, lola dhabanii akka deba'ani nagaan galan gochuun, sagantaa qopheefatan dirirsaniiru.
Oromoota Dargii raasaa jiran kana, firoota fi Maatii isanii amansisuun yoo irratti hojjatan, bu'a fiduu akka danda'u hubachudhan, gad- fageenyan, namoota ummataa biratti dhageetti qabu jedhamaan hunda ramadaniru.
Gama Jarsolii biyyatiin toftaan Dargiin qopheesse milka'ee, namonni heeddun harka isanii keenataniiru.
Namoota marsaa isaa lammataa kana keessatti harka isanii keenatani gara Qe'ee isanitti de'ban keessa : Obbo Dirribaa Korjoo, Obbo Dirribsaa Damee, Obbo Raggasaa Bayyan, Obbo Tolasaa Raggasaa, Obbo Raggasa Gamaa, fi kan biroo yoo tahan, ilmi Obbo Mulataa Fayyisoo, Alamuu Mulataa fi Soddaan isanii Obbo Urgessaa Abbabaa, harka hinkenninu jedhani biyyaa badani (bahani), eessa-butanin isanii wallaallamera (dhabameera).
Harka keennachisuu isa marsaa lammtaa kanaan, Dargiin heedduu itti mlika'eera. Obbo Mulataa Fayyisoo, Wagii Sattoo, Raggasaa Fayyisaa, Tilinitii Fayyisaa (Obboleessa Raggasaa), Atomsaa Urgee, Guddisaa Itichaa, Baqqalaa Urgee, Faanaa Ayyanoo, Dirribsaa Wagii, Jaalataa Ababaa, Kaasaa Tafarii Urgessaa Amantee fi Mokonnon harka osoo hinkennin didaniru.
Dargiin namoota qubaan lakkawamaan nagaan harka kennachu didan (hafan) kana barbadeessuu akka qabu amanudhan humna qabu irraatti ummata Qotee bulaa Jalduu maraa kanneen Qawwee qaban hunda kumoota heeddun kan lakkawamaan garaa Diggootti gadii duulichisera. Telsekophidhan heeddumina isanii yoo ilaalamu bay’ee nama sodachisaa ture.
Ajjeefamuu Obbo Katamaa Bultum
Obbo Katamaa Bultum, nama Rorroo halagaaf sarmu hinturree. Obbo Katamaa Bultum, Goota hafee (mudoo) hinqabnee fi jirataa Digooti ture. Katamaa Bultum eenyuu-illee nama sodaatu miti!, Hawasni Diggoo isa jalatu, innis isaan jalata. Motummaa H/Sillase fiis ta'ee Dargiif mataa gad-cabsatee bulee hinbeekuu ture. Ummanni Diggoo, Obbo Katamaa Bultum akka hogganaa isanitti fudhataniru ture. Obbo Katamaa Bultum lola amma ammaatti magalaa fi baadiyyaa keessaatti godhamaa ture irraatti gotummaan goota lola ture dha.
Dargii fi Waraanni isaa dhufani, bakka nannoo Diggoo Maccaa jeedhamu qubataniru. Obbo Katamaa Bultum osoo lola kana irra nuwaliin jiiru dhoksadhaan Jarsoliin akka isa quunnamani harkaa keenachisuf amansisuu yaalan, innis akka harka kennachuf murteesse namuu hinbeeku (quba hinqabuu) ture.
Garuu, lola Dargii waliin godhamu irraatti qophawamaa osoo jiramuu, Katamaa Bultum jechi isaa, namoota hunda rifasise: Jarsolii hirriyyoota isaa maqaa dhawudhaan, Coqorsa fi Marga isaan guduunfanii itti ergaan, Kiisii isaa keessaa gadi guuree, “kun kan Diroo Birqiti” , “kun ammoo kan Bajiroo Yaddeesati”.....jechudhaan maqaa Jarsolii nannoo Coobii jiratan margaa isaanii waliin tarreese.
Akuman asin olitti ibsuuf yaale, gootni Oromoo Katamaa Bultum, nama eenyuu jalatti iyyuu buulee hinbeekine, haala kanaan akka inni harkaa kennatu fi kiyyoo Dargiin qopheseef keessa akka lixuu amansisaniiru. Murtiin isaa harka keenachuu waan ta'eef, akka dhaquu qabu hime. Obbo Mulataa Fayyisoo dabalatee namonni jiran hundi-iyyuu Obbo Katamaa Bultum dhaqee harka kennachun akka irraa hinjirre itti himan, gorsan.
Obbo Katamaa Bultum akkana jechun yaada isaa ibstate: “Jarsoliin Marga fi Coqorsa guuranii, kakatanii waan natti dhaamaniif, sammuu koo amansise wanaan jiruuf ….” , harka keennuu akka qabu ammas dabalee mirkaneesse. Obbo Mulataa Fayyisoo "Katamaa, hima didda malee, du'a hindidduu!, egaa nagaatti kana irraa (ammaan booda) wal-hinagarru” jedheen. Obbo Katamaan ilmaa isaa Dargaggoo Dhugumaa Katamaa waliin hidhannoo isanii gutuu waliin harka keenachuuf bakka nuti jirru irraa gara warra Dargiitti qajeelan (adeeman).
Bakka Waraanni Dargiin duulchise qabatee fi bakka nuti jirru, fageenya kilomeetra lamaa (2) tu’u tu nugidduu jiraa ture. Gamaa fi gamana teenyeetti wal-ilaalla. Katamaa Bultum kiyyoo gama Jarsolitiin Dargiin qopheeseefitti sororee itti lixe.
Katamaa akkuma achii ga'een ilmaa isaa waliin Qawwee irraa hiikanii, harka dubatti hidhanii, battalumatti ajjeesan. Alagaan kakattet nama ganti jechun kanuma!. Jarsoliin hoogantota Dargitiin gowwofamanii obbo Katamaa harka kennachsanis homaa gochuufi hindandeenye.
Gochan kun hundii yeroo raawwatamu, fageenya kilometra lama irraa Telesckopidhaan ni arginaa ture. Goonni Oromoo Katamaa Bultum bifa akkanatiin ilmaa isaa darggaggoo waggaa 25 Dhugumaa Katamaa, waliin ajjeesanii booll’a tokkotti galchanii biyyee irra gargalchan.
Gorsa gaafa sana Katamaan gorfamee fi de'bii inni deebise akka haphee ta'e sammuu kiyya keessatti maxanfamee jira.
Dargiin ajjeechaa Katamaa Bultumiin booda, humna isaa jabeessee, bakka nannoo Xaranxar jeedhamutti lola banuuf dhufe. Akkumaa barame ammas rukutamee gara dhufeetti deebi'uu dirqame. Lola kana irraatti waraanni Dargii funduraatti osoo hinbane, Oromoota marsaa funduura irraatti hirirsudhaan ofi duuba ta'ani namoota heedduu ficcisisaniiru. Oromonni, namonni akka Obbo Fufaa Bashudee faa lola kan irraatti du'aniiru.
Dargiin loola amma ammaatti godhe kana keessatti guyyaa tokko-illee osoo hinmo'iin baronni lakkwamaniiru. Kun ammoo isaniif salphina guddaa ta'eera.
Lola kanaan booda, Dargiin tofta ittin hogantoota waraana kanaa (Obbo Mulataa fi Obbo Wagii) ittin dhabamsisuu (galaafachuu) danda'u irraatti haala gadii fageenyaan kiyyoo qopheesuu eegale. Namni kam-iyyuu osoo quba hinqabaatin, bitamtoota qarshidhaan bitudhaan akka summidhan ajjeesan irraatti waligalaniiru, wixinee qophesuu irratti bobba’aniru.
Arfasaa Bara 1979: Summiin Hoggantoota warana keenyaf Qophawe
Hoggantoonni Dargii fulaaf-fulatti lolanii mo'achuu dadhabuu isaanii irraaa kan ka'een namoota akka Obbo Mulataa Fayyisoo fi Obbo Wagii Sattoo gama Summitiin dhabamsisuuf, nama Obbo Mulataa Fayyisoo biratti amanama ta'e argataniiru. Innis maqaan isaa nama Safaraa jedhamu. Safaraan jirataa Diggoo Daadaa yommu ta'u yeroo hedduu nuwaliin dabarsaa ture. Dargiin gara Diggootti yeroo duulu nuwaliin Dargii lolaa ture. Bara sana namonni lola Dargii waliin godhamu kan irratti hirmatan hundi isanii-iyyuu, "Sibilli fi Dhirrii Qulqqulluu wayya"jeecha jedhutti amanu ture.
Lola kana irratti guyyaa tokko rasasa Dargitiin kufuu dandeenya jedhamee waan amanamuuf, torbanitti ykn torban lamaatti Qoricha Heexoo(Kosoo) dhuguun akka dirqamatti fudhatameera. Namni Foon Jiidhaa nyatee warana dhaqee, rasasan yommu rukutame, foon mummuran inni liqimsee sun, karaa afaniin waan gadii debu'uuf, namnii Heexxoon (Tapeworm) garaa keessa jiirtu ammoo, yoo rasasiin garaa rukutte, kara rasasiin rukute sanaan Rammoon garaa keessa jiirtu, achiin waan ol' batuuf, kana of- irraa eeguuf, nannoo sanatti namni hundi-iyyuu kan itti gargaramnu, firii Haanquu fi Waggarti dha ture. Heexoo ykn Rammoo garaa namaa keessa jirtu kana, battalummatti kan balleessu, Benzila(Benzene or C6H6) dha. Benzila akka salphatti yeroo sana argachuun hindanda'mu ture. Darbee-darbee garuu magalaa Jalduutti nama ergachudhaan inuma argamaa ture.
Hoggantonni Dargii kan Jalduu fi magalaa Amboo jiran oddefannoo kana waan qabaniif Benzila Summii waliin makaa battalumaatti gubee nama ajjeesuu danda'u qophessaniiru. Nama dirqama kana fudhatee, hojii irraa olchuu danda'uus gantuu Safaraa argataniiru.
Safaraan mana jireenyaa mataa isaa qabatuu iyyuu, yeroo hedduu nuwaliin dabarsaa ture. Obbo Mulataa Fayyisoo tiin fira ykn gosa aanteeti waliin jedhu ture. Yeroo hedduu Benzila Obbo Mulataa dha bichisisera. Safaraan namoota nuwaliin jiran biratti amanama dha ture. Osoo nuwaliin jiiru, karaa kamin akka inni Jalduu dhaqee, Qarshidhaan bitamee, Summidhaan hoggantoota waraana Obbo Mulataa Fayyisoo fi Obbo Wagii Sattoo ajjeesee badhafamuuf akka qophawee, namni beeku tokko-illee hinjiiru ture.
Galgaala gaafa tokkoo, bakka hundi keenya jirrutti, bitamtichii kun Safaraan, bakka jireenya keenyaa dhufuun ergaa nuwaliin asawaa oleen booda Obbo Mulataa Fayyisoo fi Obbo Wagii Sattotiin "Benzila nama lamaaf ta'u nan qaba koottaa dhugaa jedheen." Wagii Satto fi Mulataa Fayyisoo summii Dargiin Benzila waliin makee qopheeseef dhuganii, gubatanii du'uuf, “ barii ganama dhufnee dhugnaa, manatti nu'eegi!” jeechun ganiticha Safaraa waliin beellama qabataniiru.
Mulataa Fayyisoo fi Wagii Sattoo Summii kanaan du'ani moo hafaniiru?
Kutaa 7ffaan itti fufa.