text:
Walaloo Guyyaa Gootota Oromoo: Qabsaawaan Ni Kufaa, Qabsoon Itti Fufa!
Irraanfachuu hin qabnuu hogguu haa yaadannuu,
Haa wal yaadachiifnuu namuu haa qaabannuu,
Waan dhaammatan qabuu gootowwan kaleessaa,
Kan haqamuu hin qabne sammuu keenya keessaa. (2)
Gootowwan kaleessaa warri biyyaaf dhabne,
Kan biyya ofiif kennan kennaa daaddaa hin qabne,
Takkittii lubbuu ifii tan jijjiirraa hin qabne. (2)
Warri biyyaaf jedhee ofii biyyee ta’e,
Warri ofii dhabamee qabsoo asiin ga’e,
Warri qabsoon haqaa isaaniin daraare,
Warri lafee isaaniin sab-boonummaa ijaare. (2)
Lubbuu deebii hin qabne sabaaf dabarsanii,
Abdii bilisummaa dhiigaan magarsanii,
Warri ofii du’anii qabsoo jiraachisan,
Lammii abdachiisuun kan diina naasisan,
Seenaa awwalame warri boollaa baasan,
Aadaa tuffatame warri lafaa kaasan,
Warri bilisummaaf gatii lubbuu baasan. (2)
Tokkoo-lamaa mitii hunda yaamnee hin fixnuu,
Kaan fakkiif kakaasnee kaan galmeef haa dhiisnuu.
Taaddasaa fi Baaroo, Bariisoo fi Gammadaa,
Elemoo fi Mul’is, Buruysoo fi Gadaa,
Kan yaadannoon isaanii nutti dhiise madaa.
Gaaddisaa fi Bareentoo, Daddafaa fi Bilaal,
Guutamaa fi Gammachiis, Boruu fi Guutuu Caalii,
Jaallattoota sabaa gootowwan qaqqaalii.
Qees-Guddinaa fi Jigsaa, Habroo fi Goota-bobbaas,
Guddataa fi Iddaa, Badhaasoo fi Wal-taasis,
Alii Garoo fi Baatii, Hambisaa fi Dayyaas,
Babal’achaa jirtii xurreen keessan har’aas. (2)
Magarsaa fi Baalchaa, Caccabsaa fi Waaq-gaarii,
Nuuraddiinii fi Qorkee, Murataa fi Marii,
Nu duraa mul’attan hogguu, dhihaa-barii.
Lalisee fi Juukii, Jamiilaa fi Saartuu,
Aashaa fi Kuulanii, Argannee fi Daraartuu,
Iftuu fi Waarituu, Leensaa fi Ayyaantuu,
Dhiiraa fi dhalaa hin qabuu kan biyyaaf of laatu. (2)
Odaa fi Mohammad-amaan, Godaanaa fi Galmoo,
Jaatanii fi Ifireem, Subii fi Jaarsoo Waaqoo,
Huseen Soraa fi Dursaa, Margaa fi Qallaa Waaqoo,
Insarmuu fi Tottoobaa, Abbaa Xiiqii fi Shaanqoo.
Sab-boontota sabaa jaallewwan warraaqoo.
Irra’aanaa fi Gishuu, Falmataa fi Leenjisaa,
Suleymaanii fi Aadam, Aannannoo fi Beeksisaa.
Goota biyyaaf kufe seenaatu leellisa.
Yohaannisii fi Raayya, Hundumaa fi Abdataa,
Burqaa fi Xuusee Areeroo, Xaasoo fi Jaallataa,
Dhiigni keessan badnaan seenaan nu gaafata. (2)
Solomoonii fi Dahoo, Gabbisaa fi Gurmeessaa,
Kormee Tolaa fi Jiraa, Areeroo fi Lammeessaa,
Maaxiquu fi Abdiisaa, Turee fi Yaaddessaa,
Warra diinaanf summii, Urjii lola keessaa.
Kadir Boruu fi Caalaa, Caannee fi Milkeessaa,
Nadhii fi Miidhegsaa, Libee fi Hurreessaa,
Fayyisaa fi Guulaa, Aaneysoo fi Irreessaa,
Nagaasaa fi Maammoo, Hawaasii fi Addeessaa,
Akka biiftuu iftan galmee seenaa keessaa.
Nagayoo fi Dhaqqabaa, Baroodaa fi Ibsaa,
Mul’ataa fi Abdii, Fayyinaa fi Boonsaa,
Qindeessaa fi Kuuloo, Doorii fi Gootomsaa,
Dhaddachoo fi Tuujii, Baatuu fi Iddoosaa,
Qoodni isin kennitan lammii mara boonsa. (2)
Kanneenii kan biroos hedduudha turanii,
Amna qabsoo keessatti kan nu irraa kufanii,
Seenaa dalaganii gootummaan kufanii,
Lammaffaa hin agarruu, deebi’anii hin dhufanii. (2)
Gaafa lubbuun jiran oggaa waliin turree,
Bu’aa-bahii qabsoo waliin qaxxaamurree,
Guyyaa bilisummaas waliin hawwaa turre. (2)
Qabsoo saba keenyaaf waliin kufnee kaanee,
Hamadayaa fi aduu waliin keessa yaanee,
Ba’aa wal gargaarree, madoo walii baannee,
Caayaa waliif ijaarree, dhibee wal wal’aannee,
Akka haadhaa fi ilmoo toltuu waliif yaadnee,
Waan hin dagatamne hedduu waliif taane. (2)
Caayaa muka hedduu waliin jala teenyee,
Sagantaa fuul-duraas hedduu lafa keenyee,
Waliin nyaannee dhugnee, waliinis agabnee,
Waliin baanee buunee, waliinis taphannee,
Waliinis gammadnee, waliinis gaddinee,
Du’aan gar-gar baanaan waliifis gaddine.
Gaddaan liqimfamnee waan taanu wallaallee,
Aadaa du’aa taanaan qonnee wal awwaalle.
Gootowwan kaleessaa waan tokko dhaammatan,
Oggaa lubbuu kennuun dirqama raaw’atan.
“Qabsaawaan ni kufaa, qabsoon itti fufaa,
Wareegama qofaan bilisummaan dhufaa,
Jaallan nuti kufnee qabsicha itti fufaa,
Bakki keenya hin qaawwin, warri jirtan cufaa! (2)
Nuun hin jalqabamnee gootni biyyaaf kufuun,
Nu irraan tarkaanfadhaa qabsoon itti haa fufuu,
Bilisummaan sabaa akkas malee hin dhufuu.”
Jechaa wareegaman jaallan sun hundumtuu
Eeyyeeeee………. !!
Isaan kufan illee qabsoon haqaa hin kuftuu!
“Bilisummaa yookaan du’aafi kakannee,
Oggaa murteeffannee daandicha qabanne.
Murtii keenya guutnee, egaa nu dabarree,
Bilisummaa caalaa lubbuun nu hin mararree.
Murticha hin diiginaa!, isinis jabaadhaa.
Jabaadhaa!, Jabaadhaa!, Jabaadhaa!
Bilisummaadhaani kabajaan namummaa,
Gabrummaa didadhaa, madda gad-aantummaa.
Qabsoon bilisummaa hanga geessuu galma,
Faajjii keenya kaasaa gumaa keenya falmaa.” (2)
Gootowwan kaleessaa kana nutti dhaammatan,
Oggaa lubbuu kennuun dirqama raaww’atan.
Qoodni barattootaas yoomuu hin dagatamuu,
Seenaa qabsoo keessatti hogguu yaadatamuu.
Finfinnee fi Hawaasaa, Bahr-Daar fi Maqalee,
Amboo fi Dambi Dolloo, Jimmaa fi Nageellee,
Hadaamaa fi Asallaa, Hara-Maayaa fi Ciroo,
Naqamtee fi Roobee, Gimbii bakkeen biroo,
Bakka jiran hundaa qabsoof wal kaasanii,
Gaaffii saba isaanii gamtaan hangaasanii,
Dabtaraa fi qalamaan kan diina raasanii,
Wareegama qaalii haqaaf kan baasanii,
Kabajaan jiraata hogguu seenaan isaanii. (2)
Jaagamaa Badhaanee, Morkataa Iddoosaa,
Aannanee Addaamuu, Malaakuu fi Nuurasaa,
Jamaal Leencoo fi Habiib, Dabalaa fi Fayyisaa,
Alamaayyoo Garbaa, Gaaddisaa Hirphaasaa,
Oromoon hoggayyuu maqaa keessan kaasaa,
Aha..a!
Qabsoof isin dhabne. ……..
Qabsoof isin dhabnee egaa maal abbaa isaa,
Bilisummaa sabaatu gumaa keessan baasa. (2)
Yaa gootowwan keenya!,
Yaa gootowwan keenya, aarsaa walabummaa,
Warraaqxota dhugaa, miciraan gootummaa,
Abukaattoo haqaa, fakkii sab-boonummaa,
Jaallattoota biyyaa, gaachana Oromummaa,
Faaya galmee seenaa, daaw’itii tokkummaa,
Isin hin dagatu Oromoon gonkumaa !! (2)
Seenaan keessan boonsaan hoggayyuu hin moofa’uu,
Jaalalli isin hortan yoom iyyuu hin boora’uu,
Haqamuu hin danda’uu dhiigaan barreeffamee,
Bara baraan taa’aa seenaan galmeeffamee. (2)
Sab-boontota Oromoo murna hawaasaa adda addaa,
Cunqursaa mormanii gammoojjii fi baddaan,
Kan saba ofiif falman lolaa fi haala adda addaan,
Hunda isaanii Oromoon ni yaadata gaddaan. (2)
Kan akka Adam Jiloo fi Alamuu Qixxeessaa,
Generaal Waaqoo Guutuu fi Obbo Siisaay Ibsaa,
Ni yaadata Oromoon qabsaawota ilmaan isaa. (2)
Wal fakkaataa ture hawwiin isaan hundaa,
“Tokkoomaa!” kan jedhu dhaamsi isaanii guddaan.
Sirna bittaa alagaa morman hundi isaanii,
Bilisummaa ture gaaffiin hunda isaanii,
Jannata haa kennuuf jenna lubbuu isaanii. (2)
Injifannoo Ummata Oromoof!
Title: Walaloo Guyyaa Gootota Oromoo: Qabsaawaan Ni Kufaa, Qabsoon Itti Fufa!
Duration: 10:26
Category: Advocacy/Activism
Added on: Ebla/April 13th, 2013


c: text/html

text:
Nonviolent Resistance Guides by Gene Sharp – Qajeelfama Diddaa Gabrummaa Gene Sharpin
Yaadachiisa:
Mootummaan abbaa irree fi gita bittaa bicuu TPLF umami isaa fi tooftaan bittaa/cunqursaa isaa haalaan motummoota cunqursaa addunyaa kanatti mul’atan irraa adda fakkaatullee, amalaa fi gochaan inni bara sirna cunqursaa fi bittaa isaa dheereffachuf dalagaa jiru bu’uuraan sirnoota abbaa irree addunyaa kana irraa waliin wal fakkaata.
Waan kana ta’eef, tooftaalee walii galaa Fincilli Didda Gabrummaa itti geggeeffamuu qabu keeysaa kanneen bu’uura ta’an ummati Oromoo fi qeerroo Oromoo yoo hordofan mootummaa abbaa irree TPLF biyya impaayera Itoophiyaa bitaa jiru kana jilbeenfachiisuun ni dadayama!
Tooftaaleen kun Video armaan gadii kana keessatti kan caqasam yoo ta’u, calatti akka haala impaayera Itoophiyaa keessa jirun wal-simatee fi muuyxannoo FDG Wayyaanee irratti geggeeffamaa turee fi jiruun wal qabsiisuudhaan yaadota akka tooftaa fi tarsiimootti kayamuu dandayan dhiyeenyatti isiniif dhiyeessina.
Categories: English, Fincila Diddaa Gabrummaa (FDG) Oromiyaa Tags:

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Hawaasni Oromoo biyya Suwiidin kan naannoo magaalaa gudditti lammaffaa biiyya Suwiidin Goteborg jiraatuu fii naannoo isiitti argaman guyyaa har'aa jummata caamsaa 9 hiriira mormii diddaa wayyanee bahan, Kan hiriira kanarraa nama gammachiisaan, Oromoonni naannoo kanatti argaman tokko odoo manatti hin hafin, haawwan, shamarraan, manguddoo fii joolleen isiin daa'ima malqa qabdu kan dalagaa qaban guyyaa kana if wareeguudhaan dhaadannoo, gaaffiin barattootaa, gaaffii ummata Oromoo maraati, Finfinneen handhuura Oromiyaati, ajeechaa fii reebichii ummata keenyarraa jaa dhaabbatu, Mootummaan Suwiidin mootummaa abaaramaa kanaaf akka gargaarsa hin kennine kkf qabatanii gaddaa fi tumsa barattootta isaanii kan wayyaneen gara jabinaan rasaan fixxe balaaleeyfatan.


text:
Kaarbon daayi'oksaayidiin kuniin kompaawondii keemikaalaa kan atamii kaarben tokko fi ooksijiinii (oxygen) lama of keessa qaba. Yeroo baayyee foormulaa keemikaalaa isaa CO2 tiin beekkama. Kompaawondiin kuniin atimosfeerii lafaa keessatti xiqqaatee persentii tilmamaan 0.038% ta'uun yoo jirattu, kunii immo giriinhaawos gaaz(greenhouse gas) bayyee barbachisaa dha. Akkatta jajjabo(solid) isaa keessatti cabbii goggaa jedhame beekkama. Innis kutta gudda marsaa kaarbonii ti.
Chemical fi physical propertiesEdit
Kaarbon daayi'oksaayidiin gaazii qalama hin qabne yoo ta'u, yoo bayyinan gara keessatti afuuran fudhatamee (kunis waan hamma ta'e dha sababis rakko asphyxiation fiduu danda'a), dhandhama hamma afaan kessatti fi warranumma funaan fi qoonqo kessatti fiduu danda'a. Kunii immo kan dhufuu yoo gaaziin kuni mucous membrane fi gorora keessatti walitti makame, kaarboniik asidii jajjaba hin tanee ummu dha. Namii tokko dhugatti carbonate ofii kessa qabu (dhugaatii lallaafaa fi bishaan horaa/amboo) dhugee deeffachuu yoo yalle, waani akkana itti dhaqabu danda'a.
Rukkinni(density) gaazii kanaa tempireecharaa fi dhiibaa ummamaa keessatti hanga 1.98 kg/m³ yoo ta'u, kunii immo rukkina qilleensaa harka 1.53ttin caala. Molokiyuuliin Kaarbon daayi'oksaayidii (O=C=O) boondii harka lama lama ofii keessaa qaba, akkasumas fakkiin isaa dagale tokkoon (linear) dha. Dipole elektiriiki hin qabu. Akka ooksidaayizdi (oxidized) ta'etti (ooksijiinii of keessaa qabutti), gaaziin kun waantoota biraa wajjin dafee walitti hin makamu, akkasumas kan gubachu danda'u miti.
Dhiibbaa atmosferra sirrii (1 atm) fi tempireechara −78.5 °C irratti, Kaarbon daayi'oksaayidiin osoo dhangala'ootti hin jijjiramiin akkatta jajjaboo irra gara akkaataa gaaziitti akkataa sablimeeshin(sublimation) jedhamuun yokan gaazii irra gara jajjabootti akkata dippooziishin(deposition) jedhamuun jijjiirama. Akkatan jajjaboo isaa maqaa cabbi goggoga (dry ice) jedhamee beekkama. Kaarbon daayi'oksaayidiin dhangala'oo ta'e kan umamuu yoo dhiibbaan (pressure) 5.1 atm caalu dha. Qabxiin sadii isaa dhibaa 416.7 kPa irratti -56.6 °C yoo ta'u, akkasumas critical point isaa 7821 kPa irratti 31.1 °C dha.


text:
Gabaasa Qeerroo Najjii,Waxabajjii 20,2014, FDG dhahataan itti fufee sadarkaa uumata Oromoo abdachiisuu fi Wayyaanee ammo abdii kutuun gahee jiru irratti humna waraanaa qabu fi ergamtoota mootummaan Wayyaanee qabuun diddaa ukkaamsuuf shira inni Uummata Oromoo irratti hin wixiniin jira hin fakkaatu. Sochii FDG uumata Oromoon qabateen wal qabatee Wallagga,Najjoo keessaa ilmaan Oromoo nagaa 148 mana hidhaa keessatti ugguramaa jiran keessaa 50 kan ta’an haalaan miidhamanii maatiin isaanii yaaddoo keessa galanii akka jiran gabaasi maadheen qeerroo Wayyaanee keessaa addeessa.
Itti fufuun Wayyaaneen TPLF Waxabajjii 20,2014 Oromoota nagaa fi hoggantoota caasaa OPDO aanaa Najjoo 7 guyyaa har’aa manaa fi bakkoota hojii isaanii irraa qabuun mana hidhaatti galchanii akka jiran gabaasi Qeerroo addeessa. Kanneen kunis:-
1.Ijigaayyoo Akumaa-Hojjettu Dhimma Dubartoota Aanaa Najjoo
2.Tafarii Jiraataa-Dura ta’aa gandaa
3.Sooromaa Abbayyaa-Hojjetaa buufata konkolaataa magaalaa Najjoo
4.Malkaamuu Eebbisaa-jiraataa fi qote bulaa magaalaa Najjoo
5.Nigaatuu Dheeressaa-Jiraataa magaalaa Najjoo
6.Abennet Dirribaa-Hojjettuu Dhimma Dubartootaa
7.Dhufeeraa-jiraataa magaalaa Najjoo
Jarreen kun maadhee ABO ti sababa jedhamuun akkuma qabamaniin mana hidhaa keessatti dararaan akka irraan gahame Qeerroon magaalaa Najjoo irraa gabaasee jira.


text:
Gabaasa Qeerroo Lixa Shawaa Waxabajjii 09,2014
Yeroo ammaa kanatti Oromoonni Maqaan Isaanii kanaa gaditti tarreefaman kuniin mana hidhaa godina Lixa Shawaa,Amboo, Waajjira Poolisii Godinaa, Kachallee Amboo,Gamoo Abbabechi jala,Masaraa Mootummaa Magaalaa Amboo, Hoomachoo, fi Sanqallee Keessatti hidhamuun miidhaan reebichaa fi dararaan adda addaa haalaan akka irra gahaa jiru gabaasi Qeerroo Magaalaa Amboo ibsee jira.
A/ Shamarraan Oromoo Amboo irratti hidhamuun dararamaa jiran keessa
- Ayyaantuu Margaa jiraattuu magaalaa Amboo, hojii daldalaa huccuu aadaa Oromoo kan Godinaalee Oromiyaa hundaa walitti qabuun Magaalaa Amboo keessatti kan daldaltee jiraattu
- Misgaanee Tarrafaabarattuu kutaa 8ffaa M/b Carii sadarkaa 1ffaa
- Kumee Lammaa barattuu kutaa 9ffaa M/b Liiban Maccaa Sadarkaa 2ffaa
- BeezaaTarreessaa jiraattuu magaalaa Amboo,
- Gissoo Fufaa barattuukutaa 8ffaa
- Masarat Abarraa kutaa 10ffaa barattuu kutaa 10ffaa m/b sadarkaa 2ffaa fi qopha’inaa Gudar
- Sisayi Baqqalaa dubartii lafarra harkisuun reebaa mana hidhatti geeffamte,
- Taddaluu hojjettuu guyyaa buna jabanaan danfistee gurguruun kan maatiii shee jiraachiftu.
B/ Dargaggoota, Barattoota Ga’eessota, Manguddootaa fi Jiraattoota Magaalaa Amboo fi Naannoo irra qabamuun hidhamanii dararamaa jiran keessa: Manneen Hidhaa Godina Lixa Shawaa Keessatti Oromoonni lakkoofsaan 75 tahan dararaman


text:
Amajjii 26,2012 Finfinnee
Bakkoota Barruuleen Waamicha Qabsoo itti maxxanfamanii fi raabsamaa jiran Video fi suuraalee dhahataan isiniif dhiheessinu irraa ni argattu. Eda Amajjii 25,2012 irraa hanga har’aatti itti fufee jira.
Haala Kanatti kan rifatte mootummaan Wayyaanee human tikee heddumminaan bobbaaftee sochii Qeerroo kana tohachuu hin dandeenye. Hin danda’anis.
Qeerroon Ummata Oromoo dahoo godhatee maru’uummaan Wayyaanee keessa ta’ee mootummicha akka rimmaatti soofee xumura irra geessissee akka jiru beekamaa dha.


text:
Yaadannoo gaggabaaboo Seenaa Saba Oromoo
Saba: (hiikkaa Stalin Soviet Russia itti kenne)- ‘uummata biyya daangaan isaa beekame keessa jiraatu kan afaan,seenaa,aadaa,dinagdee fi hawwii (siyaasaa ,dinagdee fi hawwaasummaa) tokkicha qabu dha’
Seenaa Sabaa
- Qorannoo/barnoota akkaataa uummatni tokko jiraataa turee,waa’ee sanyii saba sanii,haala keessa ture,ogummaa fi aadaa akkamii akka qabaataa ture kan ibsa dha.
- Qorannoo haalaa sanyiin uummata/biyya tokkoo karaa siyaasaa,dinagdee fi hawwaasummaa keessa darbe dha.
Barbaachisummaa Seenaa barachuu
- Badii seenaa deebisanii dalaguu irraa of hambisuuf
- Maqaa ,aadaa fi sabummaa ofii tikfachuuf
- Eenyummaa ofii baruuf
- Firaa fi diina adda baafachuuf
- Sabboonummaa dagaagsuuf
- Saba ofiif beekuu fi yaaduuf
- Dabarsinee barsiisuuf
- Jireenya har’aa hubachuuf
- Madda rakkoo keenya har’aa baruuf
- Rakkinichaaf furmaata argachuuf
- Jireenya boruu yaaduu fi akeekkachuuf
- Daandii qabsoon keenya fudhachuu qabu tolchuu fi tolchinees sirrii ta’uu isaa kan ittiin ilaallu calaqqee waan ta’eef
- Dhiibbaa yaadaa fi ilaalcha keenya irratti ifaan ykn osoo hin mul’anne gahe hubachuuf
- Ofii hubannee sirriitti galmeessinee dhaloota boriif dabarsuuf
- Dirqama lammummaa waan ta’eef.
Madda Seenaa Uummataa
- Seenaa Afaanii(Oral History) fi aadaa
- Isa duraa fi guddaa dha
- Barreessuun otoo hin jalqabamiin kan seenaan dhalootatti ittiin darbudha.
- Jijjiirraa hiikkaa fi ilaalchaa fudhataa deema.
- Waan Galmeeffame/barreeffame
- Nama uummata keessaa dhalateen yoo barreeffame wayya,sunuu yoo dhiibbaa adda addaa irraa qulqulluu ta’e malee muudaa qabaachuu dandaha.
- Ormi jibba,jaalalaa fi dhiibbaa adda addaa irraa kan ka’e badii seenaa namaarratti godha.
HUB:
- Seenaan uummataa barreeffames barreeffamuu dhabes ni jiraata;sabni seenaa hin qabne addunyaarra hin jiru.
- Seenaa Saba Oromoo hanga dhiyootti qubee dhabaa fi dhiibbaan otoo hin barreeffamne ture.
- Himamsa afaanii irratti seenaa afaan keenyaa fi antirooppooloojii(dhala namaa,aadaa,hoodaa fi amantii ,akkaataa jireenyaa kan qoratu) dabaluun qorannoo sirriin seenaa barreessuun ni dandahama.
Namoota Alagaa seenaa Oromoo barreessan:
- Qeesota Habashaa
- Warra Awurooppaa fi
- Warra Arabootaa ti.
- Seenaa barreessitoota/Qeesota Habashaa
(A)Qeesii Habashaa(A/Baahiree) bara 1593 barreesse
- ‘Ye Gaallaa Taarik”
‘Seenaa Gaallaa kanan barreessuu jalqabeef lakkoofsa gosa isaanii,nama ajjeessuuf qophii tahuu isaanii fi amala isaanii kan gara laafina hin qabne beeksisuufi.Seenaa uummata gadhee kanaa maaliif barreessite utuu kan uummata gaarii jiruu jedhee yoo namni na gaafate kitaaba keessa ilaalaa seenaan Mahaammadii fi mootota Isilaamaayyuu barreeffamee jira mitii,,,’ jedhee jalqaba.
- Isa jalqabaa fi qabatamaa dha.
- Isa Muudaa qaba
- Jaarraa 16ffaa bara Oromoon duula lafa isaa falmachuu irra ture waan ta’eef ija ,jibbinsaa/diinummaa,basaasuu/qaruutummaa fi imaammata hordofamuu qabu akeekuuf barreesse
- Dogoggora jalqabaa uumee kanneen isa booda dhufanis sanumarraa fudhachuun seenaa dabsani.
(B)Qees Atsime Giyoorgis=>’Ilmaan sheexanaa,,,’
(c) Alaqaa Taayyee‘Innaastaawwuqaalleen Gaallaa Indeet Kebaahir indewexxaa’
- Qurxummii hin nyaatu,bishaanitti sagada jedha mirkaneessuuf ammoo.
HUB:Erga Oromoo cabsanii koloneeffatanii booda garuu seenaa Oromoo barreessuu ni dhaabani,warra Awurooppaas akka hin barreessine dhiibbaa irratti godhani.
- Seenaa Barreessitoota Awurooppaa
- Warra Amantii babal’isuuf dhufan(muudaa qaba Habashaarraa waan odeeffataniif)
- Biyya dawattootaa fo qorattoota(irra wayyaadha waan kallattiin kan arganii fi dhagahan barreessaniif)
- Seenaa barreessitoota Arabaa
- Muudaa qaba.
Hub:Madda jiran kanneenitti dhimma bahanii seenaa haqaa barreessuuf maddi amansiisaan himamsa afaanii aadaa Oromoo ti.
Seenaa Oromoo fi Qooda Qabsoo ABO
- Qabsoon Seenaa dabee jiru sirreessa,kan dhokate gadbaasa.
- Fedhii alagaan waa’ee uummata Oromoo baruuf godhuu guddisee qormaata irra bal’aaf karaa baneera.
- Dagaagsuu fi guddisuuf gahee guddaa qaba.
Damee dhala namaa Afirikaa
- Haam/kush
a) Beejjaa
b) Berberiinsi
c) Oromoo
d) Somaalii
e) Saboota kibba Itoophiyaa
f) Missiroota
- Seem
- Neegiroo
- Buushmen /Hotentoos fi
- Negirilos dha
Uummata Oromoo:
- Damee dhala namaa afirikaa keessaa kuush/Haam Bahaa keessatti argama,
- Afaan Oromoo dubbata
- Hidda dhalootaa tokkicha qaba(Booranaa fi Baarentuu),
- Lafa daangaan isaa beekame Oromiyaa keessa jiraata,Gaanfa Afrikaa jechuudha.
- Seenaa tokkicha qaba;bara dheeraaf bilisummaan jiraataa turee jr19ffaa keessa gabrummaa jalatti kufe amma waliin dhaabbatee bilisummaa isaaf qabsaahaa jira.
- Akkaataa yaadumsaa walfakkaatu qaba
- Daagaagina seenaa tokko keessa darbe
=>Uummatni Oromoo Saba tokkichadha.
- Baay’inaan saba guddaa Gaanfa Afrikaati,gara ML40tti tilmaama.
- Biyyoota Afrikaa keessaa baay’inaan kan Uummata oromoo caalan afur qofaadha(Naajeriyaa,Missira,DR Koongoo,Afrikaa Kibbaa(ML130,70,55,43 tartiibaan))
Maqaa Jibbinsaa/balfamaa Oromootti Moggaafame,Gaallaa
v Oromoon Ilmaan Ormaa ofiin jedha=>Chaarles T.Beekee 1847
v Namoonni adda addaa yaada adda addaa dhiyeessu garuu kan fakkaatu kan Kaasate Birihaan Tasammaa(Habashaa) guuboo jechootaa keessatti barreesse akka Habashaa(Amaarri) moggaase agarsiisa=>’Gaallaa maalet aramanee.yaal selexxenee,cakkaany.ye amaaraa xalaat’ jedhee barreesse.
Madda Saba Oromoo
Namooti adda addaa akka adda addaatti dhiyeessu:
- Waan Qeesoti Habashaa barreessan
- Dhgaa irraaq fagoodha
- Afirikaa alaa dhufe warra jedhan
- Seenaa mirkanaahaa hin qabu
- Afirikaa keessaa golee tokko lafa kaahuu warra barbaadan
- Qorannoo irra bal’aa barbaada,garuu uummata Afrikaa qulqulluu ta’uu mirkaneessa,isaan kun hedduu ta’anis kan hunda caalaa qorannoo irra bal’aa gochuudhaan uummatni Oromoo Uummata Afirikaa qulqulluu ta’uu isaa addeesse Harbert S.Luwis dha.
=>qorannoon isaa (a)qorannoo afaanota Kush bahaa fi (b) Himamsa aadaa irratti hundaahe.
=>Afaanota kush 47 keessaa 24 qoratee,uummatoota kanneen baay’ee Oromoo wajjin wal fakkaatan qoratee madda Oromoo ibse:’,,,afaan Oromoo fi kan jaraa tokko ture.Booda afaan isaanii adda adda babbahe.Oromoon gara hundaatti socho’e,,,’
=> Lammii tokko turani,adda adda babbahani,Affaarii fi Saahoo dura godaanani kaabatti,Somaalii itti aanee gara bahaa fi kibbaatti socho’e,Oromoon sadaffaa socho’e,kan hafan sabootni kush naannoo duraarraa otoo guddoo hin hiiqne qubatani!
- Himamsa afaanii Oromootaa ti.
- Xaasoo Margaa =>naannoo laga Gannaalee /Baalee akeeka
Hub:Lakk(3) fi (4) Qorannoon namoota garaagaraa fi Himamsi afaanii manguddoota Oromoo kan ibsu Oromoon uummata Afrikaa qulqulluu ta’uusaati;warri Afrikaa alaa dhufe jedhan abbaa biyyummaa Oromoo sarbuuf yaalii godhanidha.
v Xumura:uummatni Oromoo uummata Afirikaa keessaa isa tokko ,damee kush keessatti kan argamu yaroo dheeraa irraa kaasee Kaaba Baha Afirikaa keessa kan jiraate,har’as jiraataa jiru dha.
=>Oromoon baddaa Baalee fi gam tokkoon Sidaamoo keessa
Afaan Oromoo
Afaan
v Meeshaa dhalli namaa ittiin walqunnaman,yaada isaanii ittiin ibsatanii fi dabarfatani dha.
v Afaan hundinuu afaanummaan walqixadha
v Dagaaginnii afaan tokkoo guddina hawwaasichaa fi bilisummaa isaa calaqqisiisa.
Afaan Afirikaa
- Afiroo-Eeshiyaa
a) Barbaaraa
b) Chaadii(Hawusaa,,,)
c) Kuush(A.Oromoo as keessatti argama)
d) Missiraa
e) Oomoo fi
f) Seem(Hibiriwu,Arabikii,Tigirinyaa,Amaarinyaa kkf)
- Niijer-Koongoo
- Naayiloo-Sahaaraa fi
- Kihoosaan dha
Afaan Oromoo
v Afaan kuush keessatti argama(Afaan Oromoo afaan Kush Baha G/Galeessaa keessatti argama.)
v Afaan Afiroo-eeshiyaa addunyaa irratti dubbataman keessatti bal’inaan dubbatamuun sadaffaadha Afaan Hawusaa fi Arabaatti aanee,
v A/Koonsoo waliin %51 sagaleen lamaanii tokkodha.
v A/Somaalii gara %30-40 walfakkaata
v Uummata Oromoo M35 oliin dubbatama
v Dhiibbaa hedduun irra gaheera akka hin dagaagneef.
Afaan Barreeffamaa gochuuf yaalii ta’eeru:
v Warri awurooppaa baroota 1830 ta(1938-1979) qubee Laatiniin yaalaniiru
v Qubee Arabaan A/Joobir kan Jimmaa faaruu amantii Isilaamaa barreesseera
v A/gammachiis Qubee Gi’iziin bara 1984 Kitaaba Qulqulluu barreesse,Laatiniin biyya galchuu waan hin dandeenyeef malee sun aanjaheefii miti
v Sheek bakirii Saaphaloo 1950 keessa Qubee addaa A/Oromoof uumee ture,mootummaan H/sillaasee qabee hidhee achii bahee Somaalii baqannaan jiraataa 1980 boqate.
v Carraaqqii kanneen booda ABOn Qubee Afaan oromoo kan Laatinii moggaasee hojiirra oolche.
v Afaan tarsiimoo ta’ee mootummootni gurguddoon qorataa jiru.
Biyya Oromoo;Oromiyaa
v Lafa uummatni oromoo dhawaataan bara dheeraaf irra jiraate,jiraatu biyya isaati.
v Kaaba Baha Afirikaa(Gaanfa Afirikaa) irratti argama
v Maqaan isaa maqaa uummataa irraa dhimbiibamee baha=>Oromiyaa about itti moggaase.
v NamniJ.Luwiis Kiraaf jedhamu biyya Oromoo ormania jedhee akeeke,
v Kaabaatti 20-120 tti,bahatti 340-440tti argama
v Bal’inaan Km2600,000tti tilmaama
v Badhaadhina uumamaa qabdi(qilleensa,bineensa,beellada,bosona,albuuda,lageen,gaarren,haroo,kkf)
v Indaastirii ,geejibaa fi qunnamtii hanga ta’e qabdi.
Sochii/Godaansa Oromoo Jaarraa 16ffaan duratti
Sababa uummatni tokko godaanuuf dirqamu:
v Haalli qilleensaa geeddaramuun balaa dhufu jalaa dheessuuf
v Lakkoofsi uummata sanaa hedduu dabaluun dhiphina lafaa dhalatu keessaa bahuuf
v Lola Uummatoota ollaa gidduutti dhalatu irraa kan ka’e jalaa dheessuuf kun ammoo lafa bal’ifachuuf ta’uu dandaha.
Kan Oromoo baay’ina uummataarraa lafa loon tikfatu barbaacha babal’ate:
- Oromoon kan godaanuu jalqabe jr16ffaa miti,sana dura dheeraaf suuta suutaan babal’ate,
- Lafti inni itti godaane duuwwaa ture,yaroonsaa haalaan beekamuu baatullee jaarraa 16ffaa dura ta’uu beekama.
- Sirna gadaan duratti wanti beekamu hin jiru,manguddoon buluu hin oolle.
- Hariiroo hangafaa fi quxusuu sirna hangafaan qajeeluun bulaa turani,
- Sadarkaalee jaarmiyaa hawaasa Oromoo (Maatii=>Warra=>Ibidda=>Balbala=>Mana=>Karra=>Gosa=>Saba) hundatti sirni manguddoon qajeelu ni hojjeta.
Akkaataa Bulmaata Oromoo Gadaan duratti
Lola Amantii fi miidhaa isaa Jr(10ffaa-15ffaa)
- Amantiin kiristaanaa Jr4ffaa Afirikaa seenee Amantii mootii Habashaa ta’e
- Amantiin Isilaamaa Jr7ffaa afirikaa seene,jr10 fi 12 babal’achuu jalqabe.
- Affaarotni Amantii Isilaamaa fudhatanii booda kan lolli isaanii fi Oromoo gidduu manguddoon araaramu hafe
- Amantii mootii Isilaamaa ta’e
Hawwii mootmni Isilaamaa qabu:
- Amantii Isilaamaa babal’isuu
- Daandii daldalaa harkatti galfatuu
- Daga/lafa gabbataa qabachuu dha.
- Affaarotni Oromoo dhiibuun lafa bal’ifachuu jalqabani.(Faxagaar,Dawwaaroo,Baallii fi Darraa irraa dhiibani)
- Habashaan babal’achuu Isilaamotaatti inaafuun lolli amantii ka’e
- Lolli amantii 1250-1559 ture.
- Waliisaanii wallolu lafa Oromoo irratti,Oromoon lamaaniinuu lafasaarraa dhiibame
- Bara Amdetsiyoon(1329-32) qubsumni waraanaa Manzi saaqamte,Amaara Gondorirraa citee hafeen.
- Gara boodaatti Habashoonni Isilaamota dabsatanii Oromoo Awwaash gama gara kibbaatti ittisani
- Haa ta’u malee humni Isilaamaa fi Kiristaanaa waldadhabsiisanii jiru
- Aanjahina waldadhabsiisuun isaanii uume Oromoon jr16 lafa isaa deebifachuuf itti dhimma bahe.
Duula Oromoo Jaarraa 16ffaa
- Jaarmiyaa isa tokkeessu dhabuurraa bara Habashaa fi Isilaamotni wallolan hedduu miidhamee lafasaa irraa fudhatame.
- Jr15ffaa walakkeessa 2ffaa keessa(1450ta booda) sirna Gadaan ijaaramee lafa isaa deebifachuuf lubaan hogganamee duule.
- Seenaa barreessitootni duula Oromoo kana akka adda addaatti dhiyeessu
- Dhahicha waaqaati
- Liqimsaa dheessani
- Lafatu jalaa olka’e
- Somaaliitu dhiibe
- Qabeenya laga gamatti argee dharra’ee cehee achitti walhore
- Qorannoo dinagdee fi siyaasa hawaasa Oromoo godhuu feessisaa fi KKF jedhu.
- HUB:Qormaatni barbaachisullee kan hubatamuu qabu Oromoon lafa isaa bara lola amantii irraa fudhatame deebifachuu fi heddummina namaan lafa babal’ifachuuf ture!!
- Duula Oromoo Lubaan hogganamee gaggeesse(1522-1595)
Lola Gurguddoo Jaarraa 16ffaa
- Melbaa(1522-1530)
- Baalliitti duulchise,Amaarri ‘Dawwee/Lamxi’ ittiin jette
- Muudana (1531-1538)
- Seera jajjabaa lama baase(Lubi hundi duuluu qaba;lafa haaraa baase malee meendhicha hin hidhatu)
- Duula itti fufe hanga qarqara laga Awwaashitti
- Kiilolee(1539-1546)
- Dawwaarootti duule(Arsiitti akeekama)
- Biifolee (1547-1554)
- Faxagaar weeraruu jalqabe
- Michille (1555-1562)
- Seera lama baase(Akka niitii hin fuune,akka mataa hin haaddanne)
- Fardaan loluun jalqabame
- Faxagaar dhaabbatee Gaafaat,Daamot salphaatti rukute
- Lola amantii addaan kute
- Duula karaa lamaa(1563-1570)
- Harmuufa———Walloo
- Hambisaa———Maccaa fi Tuulama
- Roobalee (1571-1578)
- Birmajjii(1579-1586)
- Mul’ataa(1587-1595)
- Walumaagala gara ganna 72tiif duula lafasaa deebifachuurra ture Oromoon.
- Jr17ffaa fi 18ffaa lola xixiqqoorraa kan hafe nagaatu bu’e.
HUB: Oromoon sirna Gadaan ijaaramee as bahuun madaala humna Gaanfa afirikaa keessatti jijjiire:
- Lola Amantii dhaabe
- Hawwii babal’ifannoo Habashootaa fi Isilaamotaa dhaabe
- Gaanfa Afirikaarratti nagaa gara Jaarraa 2tiif buuse
- Oromoo kabajamaa fi sodaatamaa taassise
Koloneeffatamuu Oromoo
- Haallen yarosii keessatti koloneeffame(haala Oromoo,Habashaa ,Gaanfa Afirikaa fi Addunyaa)
- Jr14 kaasee warra Awurooppaa waliin hariiroo qabdi
- Jr17ffaa misiyoonota Poortugaalii fi ispeen gargaaran
- Bara Galaawudiwoos(1540-59) gargaarsa Portugaal gaafate
- Suusiniyoos 1604-32 Kaatolikummaa fudhate gargaarsa argate,garuu amantii jijjiirraan itti fincilani masaaffintootni.
- Mootii Manzii(Nagaasii Kiristoos=>Abizee=>Ammahaa Iyyaasuu=>Asfawasan=>Wasan sagged=>Saahile Sillaasee=>Haayile molokot=>Minilik II)
- Tewoodiroos(1855-1868)
- Shiftaa ture
- Gondoriin cabsee tohate
- Sagantaa ittiin lafaa ka’e:
- Habashaa
a) Habashaa tokko taassisuu
b) Oromoo cabsuu
c) Isilaamummaa balleessuu ture.
- Tigiraay,Gondorii fi Goojjam cabsee gonfoo guraandhala 1855 gonfatee Waxabajjii 1855 duula Oromoo Wallootti bane.
- Shawaa seenee Mootii Manzii Haayilamolokot ajjeesee ilma isaa Minilikiin ganna 11tti booji’ee gara Maqadallaatti deebi’e.
- Oromoo Wallootti duulee ilma Warqituu jalaa qabatee waan tureef lolli Warqituun irratti gaggeeffamaa ture,gama biraan Ingiliz waan Tewodiroos meeshaa gaafatee dhabeef namoota ishee jalaa hidhe akka gadhiisuuf lolaa jirti.
- Maqadallaarratti Oromoota morma muree gaddarbannaan Oromoonni Maqadallaatti bahanii tewodiroos madeessanii inni Pistoola/shugguxiisaan of ajjeese.
- Barumsa Habashaan Tewodiroos irraa baratte(Minilik kana hubatee gale bara 1865 gara Manzii):
- Oromoo cabsuuf gargaarsa alaa barbaachisuu
- Gargaarsa alaa argatuuf dippiloomaasii beekuu
- Habashaa tokkoomsuu
- Tewodiroos duunaan Tigirtichi YohaannisIV(Dajjaash Kaasaa)Tigiraay,Gondor fi Manzi cabsee tohatee Mootii Moototaa ofii moggaase.
- Minilik II(Manzii) fi Takilehaaymaanot(Goojjamii) Yohaannis IV jalatti haa bulan malee dorgommiin mootii moototaa ta’uu isaan gidduu ture.
- Qophii MinilikII
- Hariiroo Awurooppaa hanga Jila qindeessee erguutti cimsate
- Gargaarsa meeshaa,qormaata teessuma lafaa.leenjisaa waraana,gorsaa dippiloomaasii,ogeessa fayyaa,waraana fi kkf argate
- Amaara Manzii dadhabbinaa fi jabina Oromoo beektu akka baasaastuutti fayyadame,Oromoo qooduun ofitti hawwate garii.
- Haala Oromoo
- Dheerina yaroo fi bal’ina lafa irra qubatameen:
- Gadaan gosa gosaan caffeetti qoodame
- Qubatanii qotuun dhufe
- Qabeenya dhuunfaa
- Fiwudaalummaa
- Gosaan walloluu
- Amantii haaraa fudhachuu
- Gadaan laafuu
- Hawaasni Oromoo laafuu
- Ijaaramuu mootoma Oromoo
- Sababa ijaaramuu mootoma Oromoo:
- Haala hawaasa oromoo
=>Akkaataa hormaataa jijjiiramuu
=>Gosa gidduutti lolli ka’uu,lolli dheeratuun Gadaa walharkaa fuudhuu dhabuu
- Haala hawaasa Oromoo alaa
=>Saboota Ollaa
=>Daldala
=>Amantii
- Mootoma Oromoo
- Mootoma Oromoo Kaabaa-yejjuu fi Warra Himanoo
- Mootoma Laga Gibee-Geera,Guuma,Gomma,Limmu,Jimma
- Mooroma Leeqaa-Leeqaa Naqamtee fi Leeqaa Qellem
- Oromoota Naannoo Adda Addaa
- Tuulama-fiwudaalummaa eegaleera
- Ituu fi Humbannaa-Isilaamummaa fi qonnaa
- Arsii,Gujii fi Boorana-Gadaan bulaa turan
q Akka waliigalaatti Oromoon haala faffaca’aa keessa ture(jr17-19)(kaan mootoma ijaarrataa otoo hin ititiin,kaan qonnaa,qubatanii horsiisuu,daldala,kaan ammoo sirna gadaan bulaa turan).
- Haala addunyaa Walakkeessa Jr 19ffaa
- Dagaagina indaastirii irraa kan ka’e Afirikaa qircachuuf dorgomaa turan(scramble for Africa)
- Miha dheedhii barbaaduu
- Oomisha gurguratuuf gabaa gahaa barbaaduu
- Daandii galaana irraa dhuunfatuu,daldala
- Suwiz Kaanaal saaqamuu(1869) irraa dorgommichi finiine.
- Afirikaa qircachuu(scramble for Afrikaa)
- Ingiliz-Maddaa fi yaa’a Naayil,Missira,Meeditiraaniyaan,galaana diimaa,Somaalii dhuunfatuu
- Faransaayi-Baha Afirikaa fi kaaba G/Galeessa walitti fullaafachuu feeti
- Xaaliyaan –Somaalii fi Eertiraa walitti baafachuu feeti
=>Fedhiin jra Awurooppaa kanneen waldura dhaabbate
=>Bismark Jarman Barliinitti ‘berlin Conference’ 1884/5 waamee kolonii isaanii akka waliif beekanii karaa nagaa qircatan waliigalan
=>harka lafa jalaan walirratti hojjechuuf saboota lafichaa keessaan walirratti dhiibbaa gochuu itti fufan
q Aanjahina kanatti Habashaa(MinilikII) fayyadameera,konferensichattis nama ergateera jedhama.
- Walumaagala haalli duulli Oromoo koloneeffatuu kan irratti baname:
q Habashaa-tokkoomaa jirtu,gargaarsa bifa adda addaa argatte,
q Oromoo -haala faffaca’aa keessa jiru,
q Addunyaa-fedhiin naannicharratti walkiphuun uummata lafichaa keessaan walirratti hojjechuu
- Aanjahina Habashaaf,dhiibbaa oromoo irratti qabaateera haalli yarosii!!
Duula Oromoo Koloneeffachuuf godhame(1868-1899)
1) Walloo 1868-1875/6/7
- Tewodiroos yaale,Yohaannis IV Minilikiin bakka gahe
2) Shawaa/Tuulama 1872-1875
- Saahile sillaasee miidheera
- Tewodiroos yaaleera
- Minilik II karaa qondaalota isaa Mashashaa,Goobanaa fi Daargee cabse.
- Manzi basaatiif
3) Hara 1875-1887
- Gibxi 1875 Harar gadhiiftee baate(Ra’uuf Paashaa),rakkoo biyyasheetti uumameen
- Amajjii 6,1887 lola Calanqoon W/Gabri’eeltu cabse
4) Gibe shanan 1883-1891
- Jimma-A/Jifaar-1883tti harka kenne,1933 ‘Autonomy’ molqame H/Sillaaseen;kan hafan atokko tokkoon cabsani.
- Guumaa-1885-Tsammaa Naadootu cabse
- Gommaa-1886-Baashaa Abbooyeetu cabse
- Geeraa-1887 –Baashaatu cabse
- Limmu-1891-w/Goorgistu cabse
5) Arsii 1881-1886 Waraana Minilik II Daargeen hogganamuun,
- MinilikII keessatti madaaheera.
- Dhumaatii hedduutu gahe,harma muraa ,harka muraa fi mogolee muraa Aanoleetu raawwatame
6) Wallagga 1881-1889
- T/Haayimaanot Goojjamee Baha Wallaggaatti duulchise karaa Darasuu
- 1881 Waraanni isaa Darasuun hogganamu Horroo-Guduruutti duule,Abiishee gowwomsee ajjeese
- Leeqaa Naqamtee (Morodaa Bakaree) karaa obboleessa isaa Dibaabaa Bakaree harka fuudha ergee harka kenne Darasuutti
- Goobanaan gara Wallaggaa/Jimmaatti ka’e kana dhagahee Minilikiif gabaasuun lafa Oromoo irratti walloluun ka’e
- MinilikII waraana dabalatee Goobanaa waliin Takila haaymaanotis waraana dabalatee Darasuu waliin Guduru keessa bakka Imbaaboo jedhamutti 1882 wallolanii T/H/Maanot mohamee madaahee booji’ame.
- ‘Boruu meedaatti Yohaannis IV lamaanuu(T/H/Maanot fi MinilikII )waamee bara 1878 lafa oromoo akka qabatan qajeelchee ture.
- Fincila Oromoota “walta’insa tolfatanii” itti duulani,Morodaa Bakaree walta’insa kana didee gara Goobanaa gore,garuu bara 1889 dhaamsanii tohatani.
- Qellem-Jootee tulluu
- Darbushootni /Mahaadistooti dhihaan Goobanaan bahaan itti dhufnaan bara 1886 goobanaatti harka kennate.
7) Cabinsa Oromoo Naannoo adda addaa
- I/A/Booraa-1889 –Tasammaa Naadoon
- Oromoo lolaan dadhabnaan dhukkuba itti gadhiisuun waraanno Oromoo erga dhukkubaan laafee itti duulte(genocide)
- Gujii-1895-Li’ul Saggadtu cabse
- Baalee-1895-Daargeetu cabse
- Boorana(Meeggaa qabatan)-1899-F/Habta Giroorgis Dinagdeetu cabse
q Walumaagala Oromoo MinilikII kan cabse 1868-1899tti yoo ta’u ‘mirga ofiin of bulchuu Jimmaa/Autonomy’-A/Jifaar bara 1933 molqe H/Sillaaseen.
q Saba Sidaamaa ,Walaayitaa kan cabsan bara 1893
q Beenshaangul,Ogaaden,Koonsoo,Anyuwaak bara 1897 cabsani,
q Maajii fi gamuugoofaa bara 1900 cabsani,
q Affaarota bara 1903 cabsani
=>Itoophiyaan isheen MinilikII uume egaa bara 1903 as jechuudha.
HUB(A)MinilikII kan Oromoo koloneeffachuu dandahe:
- Gargaarsa Mootota Awurooppaa bifa adda addaan,
- Hawaasni Oromoo jijjiirama sirnaa keessa waan jiruuf jabinni isaa laafetti waan ta’eef,
- Oromoota keessaa Goobanaa fi Morodaanfaa tokkummaa Oromoof dantaa kennuu waan dhiisaniifi.
(B)Motummoota Habashaa kanneen walduraa duuba hanga ammaa turan:
- Tewodiroos (Gondoree/Amaara)1855-1868
- Habashaa tokkoomsee(Tigiree,Gondoree ,Goojjamee fi Manzi tohatee ture),mootii moototaati jechuudha.
- Yohaannis IV (Tigiree)
- 1869-1871
- 1872-1889 Mootii moototaa
- Minilik II (Manzii/Amaara)
- 18865-1889
- 1889-1913 Mootii moototaa
- Zoodituu
- Karaa ‘Lij Iyyaasuu’ 1913-1916
- Karaa Tafarii Mokonnon(Booda kan Haayile sillaasee ofiin jedhe) 1916-1928
- Haayila Siollaasee
- 1916-1928 ‘Mogzitummaa’Zoodituun
- 1928-1974
- Mangistuu H/Maariyaam(darguu) 1974-1991
- Mallas(wayyaanee) 1991-,,,,,
Waan Koloneeffatamuun Uummata Oromoorraan gahe
- Walabummaa biyyaa fi bilisummaa uummataa dhabsiise
- Qabeenya saamame
- Ajjeechaa jimlaa fi adda addaa (marroo takkaatti FKN Sulultaa 4600,Arsii 6000,Guduru 4000 kkf)
- Eenyummaa jijjiiruun Amaaressuu
- Waraanatti ramadanii ficcisiisuu,kaan ijoollummaan booji’anii amaaressanii waraanaaf dhimma itti bahuu(F/Habta Giyoorgis Dinagdee fi Baalchaa A/Nafsoo FKN dha)
- Sirna faallaa ta’e irra diriirsuu(dimokiraasii gadaa hambisuun sirna fiwudaalummaa fi kkf)
- Sirna Gadaa ,Ayyaana,aadaa fi amantii Oromoo dhorkuu fi kkf
Sirna irra diriire
- Oromoo buqqisanii qubsuma waraanaa ‘katamaa’ (War garrison) tolfatuun achirraa Oromoo fi oromiyaa qooduun caasessanii tohachuu
- Garbaa fi gooftaa(slavery system) irra diriirsuun garba godhatee hojjechiisuu fi dabarsee gurguruu
- Baalabbaat-Gabbaarii,Malkanyaa-Gabbaarii
- Balaambaraas
- Giraazmaach
- Qoroo
- Qubattoota habashaa
- Oromoo fi lafa isaa waraana ,qubattuu habashaa fi malkanyaatiif hirmaatanii,kaan dhuunfaatti gurguratani.
- Hudaada qochisiifatani
- Nafxanyaa-Gabbaarii
- Lafa dhuunfaa koloneeffattootaa taassisuu
HUB:
- MinilikII maqaa ‘Aager maaqinaat’ jedhuun Oromoo cabsee gabroomfate,
- H/Sillaasee maqaa ‘Itoophiyaa ammayyeessuu fi dinagdee biyyaa guddisuu’ jedhuun oromoo buqqisuu itti fufe,
- Dargiin maqaa ‘sooshaalizimii fi tokkummaa itoophiyaan’ ilamaan Oromoo rashanaa ture,
- Wayyaaneen maqaa ‘Dimookiraasii fi investimentiin’ Oromoo ajjeesaa fi buqqisaa jirti.
- Bifuma jijjiirattani malee Oromoof hanga ammaa jijjiiramni bu’uraa hin argamneefii!!


text:
Gabasaa Qeerroo Gurraan dhala 7,2012
Goototni barattoota mana baruumsaa Aanaa Gindabarat mana baruumsaa Sad. 2ffaa Culluxxee fi mana baruumsa sad. 1ffaa kaachis waraqaa waamichaa Warraaqsa labsamee halkan har’aa (Gurraandhala 6, 2012)
mooraa manneen baruumsaa lameen kanneeni fi magaalota lameen kanneen keessatti addabaabaayii ummataa hundatti alaabaa ABO waliin maxxansudhaan seenaa hojjatan. Waraqaan labsii kun ganama hanga sa’aatii 10:00 AM tti akkuma maxxanfameen turee sa’aa kana booda garuu bulchitoonni fi polisonni magaalee kanneenii ummata itti tuutta’ee dubbisaa ture irraa ari’udhaan ciranii guuraa turun gabaafame.
Karaa biraa har’a ganama poolisoonni magaalaa barattoota gara mana barnootaa deemaa turan “har’aa fi bor walga’ii ariifachiisan waan jiruuf” jechuun barattoota gara mana isaaniitti akka deebisanii fi manneen baruumsaa lameenis cufani jiru. Kanumaan walqabatee guyyuma kana gara sa’aatii 11:00AM tti waraanni fi poolisiin Federaalaa konkolaataa 10 ol ta’u magaalota kanneen qubachuu gabaafameera.
Qabsoon itti fufa! Gabrummaan ni kufa!


text:
Daily Archives: July 6, 2014
FDG Tumsitan Sababa Jedhuun Mootummaa Abbaa Irree EPRDF Poolisoota Dhalootaan Oromoo Ta’an Irratti Qormaata Gaggeessaa Jira.
Gabaasaa: Adoolessaa 5,2014 Godina Jimmaa magaalaa Jimmaa keessatti FDG Qeerroo ykn dargaggootaa fi barattoota Oromoo Yuunivarsiitii Jimmaan gaggeeffama jiru daran jabaachuun gara mooraa waraanaa fi Poolisootatti tarkaanfachaa jira.
Ilmaan Oromoo mooraa waraanaa Wayyaanee magaalaa Jimmaa keessatti argamuu kan kutaa 12ffaa (Asira 12nya kifile xoor’ jedhamee beekamuu fi buufata waaraanni eegumsa godhina dhiha biyyattii jedhamee beekamuu keessatti FDG eegaleen humnooti waraanaa ajaja mootummaa irraa gadi darbu fudhachuu diduun gaaffii kakaasaa jiraachuun isaanii beekame.
Haala kanaan kan baarage mootummaan Wayyaanee humna qorattaa addaa jechuun kallattiin dhalootaan Oromoo kanneen ta’an warreen ta’an qoratamaa akka jiran beekame. Ajajootni Waraana TPLF/EPRDF aangoo waraanaa ofiin dhunfachuun Oromoo fi saboota biroo maxxantuu fi ergamtuu godhachuun itti fayyadamaa jiraachuu irraan mormiin mooraa waraanaa kana keessatti dhalatee jiruu ilmaan Oromoo qorannoo guddaaf saaxilee jira.
Poolisootni dhalootaan Oromoo ta’anii fi Oromummaa isanitti amanan maqaa sochii FDG barattootni Oromoo Yuuniversiitii Jimmaa gaggeessa jiran keessa harka qabdu, dargaggoota barattoota Oromoo Yuuniversiitii Jimmaatu isin ijaaree, miseensa Qeerroo ta’uun ijaaramtanii jirtu fi gaaffiilee kanneen fakkaatan dhiheessuun qormaataan akka cinqaa jiran gabaasi keessa moorichaa qeerroo dhaqabe addeessa.
Yeroo amma kanattui Poolisootni haala kanaan dararamaa jiran:
- Poolisii Dabaloo Dassalee Godina Baha Wallaggaa aanaa Kiiraamutti kan dhalate yeroo Qeerroon dargaggootni barattootni Oromoo Yuuniversiitii Jimmaa FDG mootummaa irratti gaggeessan, Qawwee fudhattee gara Godina dhaloota kee Kiiraamuu deemuun uummata FDG kakastee, fincala baha Wallaaggaa keessatti gaggeeffame keessa harka qabda jechuun sobaan yakkamee wajjira Poolisii Godina Jimmatti hidhamuun dararama jira.
- Poolisiin Daani’eel jedhamus maamila poolisii Dabaloo Dassaleetti Qeerrootti ijaaramtanii FDG gaggeeffama jiru keessa qooda guddaa qabdu, Ajaja fudhachuu diddaan, Barattoota Oromoo Yuuniversitii Jimmaa fi Koolleejjii barsiisota Jimmaa waliin hariiroo qabdu, barattoota qaba hidha jechuun ajajamtanii barattootni akka hin hidhamne mootummaa dura dhaabbatan jedhamuun kanneen hidhamanii dararama jiran keessatti kan ramadaman ta’u.
Qindeessitooti FDG Oromoo ilmaan Oromoo kun Oromoo ta’uu qofaan balleessa tokko utuu hin qabaatiin dararamaa waan jiraniif Polisootni Oromiyaa dhalootan Oromoo ta’an bakka jiranii dammaquun roorroo saba isaanii irraa akka ittisaniif wamicha caasaa keessaan akka dabarsaa jiru addeesee jira.


text:
Dhaamsa Galateeffannaa HD ABO: “Obsee akka haadha manaattis, akka jaalattis dhabe”
(Oromedia, 28 Onkoloolessa 2013) HD GS ABO Jaal Dawuds Ibsaa namoota isaan jajjabeessaniif xalaya galataa Onkoloolessa15, 2013 barreessan keessatti rifaatuu balaa tasaa mudateen tuqamanis, hirmaannaa fi birmannaa seexessaa golee Oromiyaa fi addunyaa mara irraa isaanif darbeen akka jajjabaatan dhaaman.
Hayyu Dureen Gumii Sabaa ABO dhaamsa galateeffannaa kana keessatti Aadde Obsee Taddese Margoo, hadha warraa isaanii waliin Mudde 2002 irraa jalqabee waliin akka turan ibsanii, “yeroo turti gabaabaa kana keessatti jireenyi keenya jireenya gammachuu kan hadha manaa fi abbaa manaa qofa osoo hin taane jireenya jaala qabsoo ti,” jechuun kan namooti kaan dubbachaa jiraniif ragaa eda’annoo kaahan.
“Obseen hanga waliin jiraannetti kan miseensotaa fi ummata keenya naannoo Asmaraa jiraataniin beekamtu akka dirmattuu rakkina namaa, kanneen dhukkubsatan biraa kan hin dhabamne, dubartoota Oromoo naannoo sana turan rakkina naannoo sanaa waliin akka irra aananiif walitti qabuu fi rakkina isaanii bira dhaabbatuun qooddatuu, bakka gaddaa fi gammachuutti waliin argamuu dhaan dha,” kan jedhe dhaamsi Ob Daawud Ibsaa kun, addatti ammoo dubartoota rakkina jireenyaa fi maatii qaban biraa dhabamtee akka hin beeknes mirkanneessee jira.
“Obseen kana kan gooteef akeeka biraaf osoo hin taane amaluma qabduu fi qalbii irraa fi onnee irraa rakkina nama waliin qoodatuu umamaan qabdu irraa akka tahe ragaan kanneen waliin turn tahuttiin amana,” jedha dhaamsi Ob Daawud kun.
“Hariiroo Obseen nama waliin qabdu garaagarummaan siyaasaa hin daangessu,” kan jedhe kun, “nama hunda waliin hariiroon ishee kun diriiraa dha.”
Obseen sirnaan barnoota fudhatuun miseesummaa ABO guttee dirqama ishee bahaa akka turte kan ibse xalayaan kun, ”erga Norway seentees hanga lubbuun ishee darbu Konyaa ABO Bergen keessatti dirqama miseensummaa ishee bahaa turuun beeka. Kanaaf Obsee akka haadha manaattis akka jaalattis dhabe.”
Mudde 2012 obbolaa ishee kan waggaa 10f adda bahan wal arguuf gara Norway sochootee kan turte Aadde Obseen obbolaa ishee waliin wal arguun dandeessus, bobbaa ishii yeroon xumurattee otuu gara duubbee qabsootti hin deebi’iin “akka tasaa gaafa 09-10-2013 akka hamaatti dhukkubsatte Hospitala seentee gaafa 11-10-2013 dadhabuu ishee dhagahuun hagam akka ulfaataa tahe ibsuunuu rakkisaa dha, kan jedhe xalayaan kun, ammoo tahe kunoo qalbiin amanuu rakkattuus dhugaa dha,” jedheera.
“Obseen balaa tasaa nu mudate kanaan nu irraa dadhabuu irraa kanneen gadda keessan ibisitan, maatii jajjabeessitan fi ibsataa jiratan hundaaf galata guddaa kabajaa waliinii isiniif haa tahu,” ka jedhan Ob Daawud, waan rifachiisaa fi garaa nama gubu akkasii irraa illee akka Oromoo mara baraaru hawwii isaanii dabarsanii jiru.
Ob Daawud dhaamsa isaanii yeroo xumuran, qaamota hawaasa isaan jajjabeessan tarreessun yeroo galateeffatan,”hogganoota ABO hunda, konyaalee ABO, miseensota mataa mataan gadda keessan E-mailiin naaf ergitan, miseensota, qondaalota ABO fi hogganootaa ABO kan turtanii fi ejjennaa siyaasaan adda bane jirruu keessaa kanneen gadda keessan e-mailiin kallattiinii fi karaa namaas natti dhaamtanii fi dhaamaa jirtan mara, kanneen gadda keessan mata mataan karaa nama, telefoonaan fi e-mailiin naaf ergitan, kanneen karaa dhaamsa ergitan rakkattan maraaf, walumatti, hunda keessaniif galata guddaan ibsadha; hunda keessaniif kabajaa guddaan qabu maqaa koo fi obbolaa Obseen ibsadha,” jedhanjiru.
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
Comments are closed.


text:
OLF Info Desk: Our Country – Oromiyaa; Our Nation – Oromo; Our Objective – Liberation … Today and Tomorrow!
The following is an article from the Oromo Liberation Front’s Info Desk.
——————-
The article in Amharic:
- Click here to read the article in Amharic
——————
Harás Borus Biyti Teenya Oromiyaa, Ummanni Keenya Oromoo, Kaayyoon Keenyas Bilisummaa dha!
Qabsoon bilisummaa Oromoo ABOdhaan hogganamu waggoota afurtamman dabran gargaarsa tokkoon maleetti fi duula diinota qabsoo kana dhabamsiisuuf irratti faraqaan bobba’an lakkoobsaan hedduu fi dandeetti guddaa qaban irra aanee hundee sabboonummaa hin buqqaane gad dhaabuu danda’ee jira. Hundeen sabboonummaa kunis Oromummaa fi hawwii (aspiration) bilisummaa Oromiyaa ti. Har’a barri itti Oromoodhaan ati Oromoo dha, biyti tee Oromiyaa dha jedhanii barsiisan dabarteetti. Akkasumas faallaa kanaan afaan alagaa tahanii Oromootti gadi bahuun, ati Itoophiyaawii dha, biyti tees Itoophiyaa dha jechuun kan qabsoo Oromoo dura dhaabbatanii maqaa Oromoo dhawatuun lallaban deddeebi’anii mul’atan illee mul’atni isaanii fudhatama hin arganne; har’as fudhatama hin qabaatu. Galanni jaallan hundee Oromummaa jabaa kana akka hin buqqaanetti gad dhaabuuf jecha wareegama qaalii baasanii fi har’s kaayyoo kanatti cichanii baasaa jiraniif haa tahuutii, har’a Oromoon eenyummaa saba isaa fi biyya isaa baruu bira dabree waan isaaf tahu murteeffachuuf illee gahummaa dammaqinsa siyaasaa amansiisaa horatee argama. Kun injifannoo hangafaa fi bu’uuraa kan milkaawina qabsichaaf akka furtuutti ilaalamuu dha.
Sabboonummaan Oromoo har’a bakkayyuu daraare diinnan Oromoo yoo yaaddessu lammiif ammoo abdii ol’aanaa dha. Sochiin diddaa gabrummaa barattoonni Oromoo yuniversiitiilee, kooleejotaa fi manneen barnoota sadarkaa adda addaa keessatti taasisaa jiran kanaaf ragaa hangafaa taha. Har’a ‘Dhaloota Qubee’ jechuun kan beekamu dhaloonni jalaa ol dhufaa jiru injifannoolee hangafootaan galmeeffame dhaalee tiksuu fi injifannoolee dabalataa galmeessuuf Oromiyaa mara keessaa of qopheessuu irratti argama. Dhaloota hangafaa kan qabsoo baroota dheeraatiin hundee sabboonummaa hin daddaaqamne kana gad dhaabeef kabajaa fi mararfannoo guddaa kan qabu dhaloonni Oromoo haaraan, tarkaanfiin itti aanu hoo maali, jedhee wal gaafachuu fi mariyachuutti jira. Sabboonummaan Oromoo kaayyoo bilisummaa Oromiyaa mirkaneessuu irratti jaarame akkamitti dhugooma kan jedhu irratti dhaloonni haaraan dirqama seenaan isa irra keesse bahachuuf sochiitti seenee akka argamus ifa galaa dha. Diinni deemsa QBO bifa abdachiisaa kanaan deemaa jiru doomsuuf ijibaachuu irraa wayta itti duubatti jedhe hin qabu. Tarkaanfii humnaa fi haxxummaatiin sabboonummaa Oromoo kolaasuu carraaquu irraa dhaabbatee hin beeku. Tarkaanfii humnaa fudhatee lubbuu qabsaayota hedduu gaaga’eera, qaama hir’iseera. Kumoota hidheera, kumoota biyya irraa baqachiiseera. Tarkaanfii haxxummaa fudhateenis dargaggootaa fi sabboontota Oromoo baay’ee kaayyoo QBO ABOdhaan durfamuu irraa maqsuuf jecha doorsisaanis tahee gowwoomsaadhaan miseensummaa dhaaba bixxillee isaa OPDO guuchifateera. QBO keessattis lukkeelee qabsicha keessaan diigan kumaan kadhimmatee jeequmsa ulfaataa mooraa QBO keessatti gaggeessaa bahee jira. Tarkaanfiileen humnaas tahee haxxummaa kun marti garuu daranuu sochii sabboonummaa fi falmaa mirga Oromummaa finiinsisan malee duubatti deebisuu hin dandeenye; gonkumaas hin dandayani. Diinas tahe kanneen bitamanii shiroota kana irratti itti fufinsaan bobba’an kana akka gaariitti beeku.
Jijjiiramni mirgoota aadaa, afaanii fi ‘ofiin of bulchuu’ kan mootummaan Wayyaanee gurra guddisee lallabatu keessi isaa maal akka fakkaatu eenyu illee caalaatti dubbachuuf kan hamilee itti qabu ummata Oromoo biyya keessaa isa abidda cunqursaa Wayyaanee jala jiru dha. ‘Laalaa madaa ibiddaa isa gubatee beeku tu beeka’ akkuma jedhamu, haalli siyaasummaa, dinagdee fi hawaasummaa ummata keenyaa maal akka fakkaatu ummatichummaan haa dubbatu. Haala sirna siyaasaa cubbamaa impaayera Itoophiyaa keessatti kan affeelamaa jiru Oromoon Itoophiyaa irraa takkaa kabajas tahee galata argatee beeku hin qabu. Kaleessaa hanga har’aatti Itoophiyummaa dirqiitiin dabaa fi cunqursaa guutee dhangala’e keessumsiisuu irraa kan hafe guyyaa takkaaf illee akka lammii biyyaatti mirga siyaasaa abbaa biyyummaa gonfatee oolee hin beeku. Warri kaleessa impaayera tana jaaree fi har’as impaayerattii dhaalee bulchaa jiru lakkoofsaan wayyaboomuu fi dinagdeedhaan lafee dugdaa tahuu Oromoo osoma itti hadhaawuu liqimsuuf haa dirqaman malee, takkaa mirga siyaasaa fi kabajaa saba guddaa fi murteessaa kanaaf malu Oromoof deebisuu yaadanii hin beekani.
Har’a bara itti Oromoon xiqqaa guddaan of baree dabaa fi shira mootummoota Itoophiyaa A hanga Ztti gingilchee hubate kanatti kan Oromoo Itoophiyummaaf kaadhimu yoo jiraate, humni akkasii dura dursoo ummata Oromootiinuu sirriitti waan wal beeka hin fakkaatu ykn osoo beekuu dantaa ummta Oromoo gurguratuuf kan gabaa of baase qofa dha. Yeroo keessa jirru kanatti, dantaa ofiif jedhee Oromoo jilbatti kufee ‘badii kaleessaaf dhiifama nuuf godhii, maaloo si waliin akka bullu nuu eehami’ jedhee kadhachuun kan irraa eegamu, warra jaarraa tokko caalaaf saba kana cunqursaa fi madeessaa bahe malee, Oromoo isa cunqursaa seenaan hin daganneen madaa yoomuu hin fayyine madeeffamaa yoona gahe miti. Oromoo irraa kan eegamu humna isaa kurfeeffatee waaroo ulfinaa ofitti deebisuuf qabsaawee wareegama hanga har’aatti itti baase galiin gahuu dha malee, warra waaroo ulfinaa irraa mulqee waaroo salphinaa itti aguugeef jilbeenfatee kadhachuu miti.
Humnoonni siyaasaa Itoophiyaa kan kaleessa aangoo irra turanis tahee kan har’a aangoo harkatti galfatan Oromoodhaaf tuffii sodaan guutame qabaachaa turan. Tuffiin isaanii kun har’as akkuma jabaatee itti fufetti jira. Oromoon hangamuu baay’atu, hangamuu baratu, hangamuu dachii dinagdee murteessaadhaan badhaadhe irra jiraatu toyannaa keenyaan ala bahuu hin danda’u jedhanii of amansiisanii jiru. Kayyoon qabsoo Oromoo bilisummaa sabaa fi walabummaa Oromiyaa akeekkates isaan biratti “abjuu” dha. Kun amaluma cunqursitootaa ti. Hanga dirqamanitti ummata cunqursaa isaanii jala jiruuf beekkamtii gaaffii mirgaa hin kennani. Qabsaayichi Hindii Mahatma Gandhi amala cunqursitootaa kana jechoota gabaaboodhaan lafa kaaéera. “First they ignore you, then they laugh at you, then they fight you, then you win.” [Jalqaba gurra si dhowwatu, itti aansuun sitti kolfu, itti aansuun siin lolu, itti aansuun ni mootaan.] Dhugaa kana irraa wanni hubatamu diinni yoomuu kadhaa fi magantaadhaan kan hin injifatamne tahuu isaa ti. Kadhaa fi magantaan hafnaan osoma muratanii qabsaayaniiyyuu hanga humni namaa jabaatee isa raasutti kan nama tuf°fatu tahuu isaa jechi Gandhi kun illee ragaa baha. Diinni eenyummaa ofii lakkisanii eenyummaa isaa ergifachuudhaanis garaa namaaf hin laafu. Sun daranuu akka diinni nama tuffattu gumaachuu irraa kan hafe akka matayyaattis tahee akka sabaatti ulfina namaaf hin kennisiisu. Eenyummaa fi kaayyoo ofiitti cichanii karaa hundaan muddanii yoo qaban malee diinni hanga namaa beekuu hin dandeessu.
Humnoonni siyaasaa tokko tokko kan har’as jaarraa kanatti bifa kanaan of gowwoomsanii ummata Oromoos gowwoomsuu barbaadan maaliif seenaa ofiifuu nama barsiisaa turan irraa barachuu akka dadhaban namaaf hin galu. Sadarkaa dammaqiinsi Oromoo har’a irra gahee argamus beekaa ija itti dunuunfatan. Har’a hafnaan kaleessa bara dukkanaa sanayyuu yaaliin walfakkaataan akkasii kun Oromoo gowwoomsee kaayyoo qabsoo ABOdhaan hogganamuu irraa maqsuu hin dandeenye. ABOn gaafa jalqaba dhalatee lafaa ol ka’us didhaalee fakkaatoo keessatti of arge. Garuu didhaalee sana mara irra aanee dhawaatumaan jabaataa yoona gahe. Har’as didhaan kun irraa hin hafne. Haa tahu malee har’aa fi kaleessi tokko miti. Kaleessa ABOn harka tokkoon Oromoo Oromummaa isaa barsiisaa harka kaaniin ammoo diinota bifdaneeyyii lolataa bahe. Har’a garuu yoo xiqqaate Oromoo Oromummaa isaa barsiisuutti milkaawee jira waan taheef didhaalee akkasii kana irra aanuun hanga kaleessaa san ulfaataa hin tahu. Waan hunda caalaa ummanni Oromoo dammaqe cinaa isaa jira waan taheef ummatichiyyuu sochii qabsoo isaa danquu fi duubatti harkisu argaa hin callisu. Qabsichi kan isaa tahuu waan hubateef isumatu qabsaayata. Kun ammoo waggootii 20 darban keessatti deddeebi’ee mula’atee jira.
Ummanni Oromoo bara keessa jirru kanatti anatu-siif-beekaa humnoota siyaasaa alagaas tahee kanneen Oromoo keessaa dhalataniituma dogoggoranii saba dogoggorsuu hawwaniif akka murtee hatattamaa kennuu danda’u fakkeenyonni ragaa tahan baay’ee dha. Akka fakkeenya guddaa tokkootti waan jalqaba bara 2012 keessa tahe yaadachiisuun ni danda’ama. Murni dhaaba irraa bahe tokko maqaa ‘ABO’ jedhu ofitti maxxanfatee ‘Bara haaraatti mul’ata haaraa! Har’a irraa qabee kaayyoo ABO jijjiireetin jira, kana booda kaayyoon ABO Itoophiyummaa malee Oromiyummaa miti …’ jechuun labsatee humnoota siyaasaa tokkummaa Itoophiyaaf dhaabatan gammachuudhaan burraaqsisuun isaa yaadannoo yeroo dhihoo ti. Kanaanis humna siyaasaa Itoophiyaa kan kufaatii ABO arguu hawwuuf onnee dabalee ABO irratti dhadachiisuunis waan dagatamu miti. Miidiyaaleen Afaan Amaaraa kan mormituus tahee kan idil addunyaa humna kanaaf yeroo qilleensaa gadhiisii kennanii akka garaa isaa akka of beeksifatu gargaaranii turan. Haa tahu malee ummanni Oromoo humna akkasitti kaayyoo bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa gurguratee galma diinaatti gale akkasiif deebii hatattamaa kenne. Didichaan miidiyaalee alagootaas hamilee Oromoo cabsuu hin dandeenye. Akkasitti humni sun galaana sabboonummaa Oromummaa biyya keessaa fi alaa keessaa tufame. Qurxummii bahaara keessaa baate tahe. Maayyiin isaas akkuma hanga yeroo dhihootti garre dhabama seenaa tahee hafe. Diinni murna kana dogoggorsee burraaqsisee waliin burraaqaa bahes amma wal fudhatanii mukukkula bishaan bu’e tahan. Cal calammii tahe!
Namas tahee murni qalbii qabu tokko kana irraa waan guddaa barata. Oromoon maal akka barbaadu dhugaa kanaa fi kana fakkaatan irraa ifee mul’ata. Oromoon kan barbaadu ABO kaayyoo isaa haqaa jabeeffatee irree gurmaaween diina irratti bobba’u arguu dha malee dhaaba irraa cabanii deemanii faaruu kaayyoo siyaasaa diinaa jajjabeessu diina waliin faarfachuu miti. Diina dagaaginni sabboonummaa Oromiyaa yeroo irraa gara yerootti jabaataa deemuu argee abdii murachuudhaan akka soogiddaa baqaa jirutti dhaqanii, ‘Itoophiyoomneerra, gammadi’ jedhanii abdii itti horuun kaayyoo fi fedhii ummata Oromoo akka hin taane ifa galaa dha. Kun Oromoo qalbii Oromummaa guutuudhaan walabummaan yaadu qofa osoo hin taane, Oromoo isa OPDO keessatti jaaramee mooraa Wayyaanee keessa jiruufuu kan liqimfamu hin tahu. Heerri Wayyaanee kan keeyyata 39ffaa jalatti maqaafuu tahu kaa’ameyyuu deemsa keessa gaaf tokko waliin jiraachuun yoo rakkoo tahe gargar galuun akka jiraatu kaa’uu isaatiin warra ifatti labsatee of Itoophiyoomse caalaa akeeka qabsoo Oromootti dhihoo dha yoo jedhame dhugaa irraa fagaachuu hin tahu.
Sagantaan ABO bara 1976 keessa bahe namoota akka Goobanaa Daaccee gantummaadhaan lafa kaa’eera. Goobana gantuu jedhamee kan ibsameef fedhii ummata Oromoon alatti Minilikiif tumsee walabummaa biyya Oromoo humnaan cabsisiisee Itoophiyaatti dabalchiisuu isaatiif akka tahe hin haalamu. Namoonni wayta sanitti sagantaa siyaasaa kana wixinanii fi har’a ABO irraa adda bahan dhugaa kanatti ni amanu jedhamee yaadama. Goobanaa jagnummaa loltummaa malee dammaqiinsa siyaasaa homaatuu hin qabaatin sanaanuu ‘gantuu’ dha eega jennee bara har’a qaroome kana keessatti kanneen dammaqiinsa siyaasaa osoma horatanii jiranii ilaalcha faayidaa ummata Oromoo miidhee kan warra kaanii guutuf dursa kennaniin hoo maal jenna ree?
Addi Bilisummaa Oromoo harás borus biyti teenya Oromiyaa, ummanni keenya Oromoo, kaayyoon keenyas bilisummaa dha jedhee amana. Warra kaayyoon isa fakkaatu waliinii fi kanneen dimokrasii dhugaa fi mirga hiree murteeffanaa ummtootaa fudhatan waliin tumsa jaarratee qabsaayaa ture, ammas ni qabsaaya. Warra kaayyoo isaa dura dhaabbatanii fi kaayyoon isa hin fakkaanneef jilbeeffatuun garuu salphina tahuutti hubata. Qabsoon addunyaa kana irratti tahaniis kanuma keessa darbanii akeeka isaanii bakkaan gahan. ‘Akka abaluuttin sirbaan morma nama jal’isa’ akkuma jedhamu, bara jireenya ofii dheeraa Oromiyaaf qabsaayanii galgala keessa Oromiyaa hallayyatti darbanii Itoophiyaa mirga Oromoo beekuufii diddee guyyuu ummata qabsaawaa jiru mana hidhaatti guurtuu fi ajjeessaa jirtuuf dursa kennuun akkeessaa fuggisoo fi abaaramaa tahuu isaa jala muruu feena. ABOn mirga warra kaanii eeguuf jecha mirga haqaa ummata Oromoo irraa muree waan kennuuf hin qabu; mirga warra kaanii tiksuuf jecha mirga siyaasaa Oromoo sharafuun barbaachisaa tahees hin dhihaatu. Yeroma mirga saba ofiif falmatanitti mirga warra kaaniifis dhaabbachuun akka danda’amu ifa galaa waan taheef, mana waloo ollootaa jaaruuf jecha mana maatii ofii of irratti diiguu ABOn ni morma. Sochii mana Oromoo diiguuf wixxifatamus qabsoon maseensa. Mirga ummta Oromoo guutuu kan bilisummaa fi walabummaa jedhu argamsiisuuf akkuma kaleessaa har’as murannoo irra daran belbeleen ni qabsaawa. Kana hundi akka hubatu irra deebiin ibsata. Ummatni Oromoos dhaaba isaa fi qabsoo isaaf kan durii caalaa wardiyyaa dhaabbatee tikfachaa qabsoo isaa ni finiinsa.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Infoo Deeskii ABO
Bitootessa 31, bara 2013
——————-
- Click here for the above article in PDF format (Afan Oromo)
——————-
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
15 Comments
-
M.Dh:
Dhugaa kan ture, kan amma illee jiru, gara fuula duraatti illee jiraatu kunoo kana.
Harás Borus Biyti Teenya Oromiyaa, Ummanni Keenya Oromoo, Kaayyoon Keenyas Bilisummaa dha!
Ilaalcha eebbifamaa, haqaa fu dhugaa hammatee tarkaanfatu wan ta’eef tokkummaa Oromoo tiksuun itti kitimna!!!!!!!!!!!11
-
Kormee:
What a stupid article this is? The so called ABO has lost all hope in the Oromo struggle and in fact failed to defend anything. Welcome to the new reality, a struggle that could be waged effectively without the acronym “OLF”.
I say, this is a new dawn for the Oromo!
Join me in congratulating ODF for the bold move.
Cheers!
Kormee
-
nani:
kun dhugaadha,kanaafis biyyaa baanee ‘finishing’ isaa guddisee isinitti ulfaatee jira,nuti illee biyya keessaa kan jirruu abdii kana dhabuudhaan OPDO,jala hiriirree jirra,kanaaf angafa qabsicha kan ta’e LEENCOO LATAA argannee jennaan wayyaanee harkaa aangoo fudhachuun nidanda’ama ,ta’uu baatus qabsichi bifa biraatti jijjiiramuun isaa hin-ooluu,isin garuu akkuma hodeessitanitti haftu jennee yaanna
-
warra guduruu:
Warri Shanee ofiin jettanii Asmaraa teessan Oromoo diiguu irratti ibsa dhuma hin qabne baaftan xiqqoo hin qaanoftanii. mee gaaffii tokkon gaafadha murta Dawudi Ibsaa, eega murni kee gargaarsa warra shaabiyaan aangoo qabsoo oromoo butee siif kennee jeequmsa mooraa ABO keessatti dhalte ni beektaa? yoo xiqaate waggaatti altokko namni murna kee jibbee, abaree sirraa baha. maalqaba Oromoo Arrabsuu irra yoo wayyaaneetti onnee godhatte. Eritrea biyya of dandeesse malee yeroo hunda waanta bobaa jalatti sikunuunsitee oromoo ittiin diigdu sitti fakkaataa?
Dawudi ibsaa maaloo dargaggoon oromoo biyya keessaa waanta siin jedhani dhaghi
-
Qanquree:
“ADF” akka Adda Daldaltuu Oromiyaa. Bu`aaf utuu fugdanii kisaaraa matan isan dhabamsiisu seentu. Wal-arguuf teenya. Warri ODF ofiin jetu kun Oromiyaa deemuu dhisii olaa oromiyaayuu hin geesu. Kanaafuu utuu Keniyaa, Djibuutii fi Sudaan hin dhaqni, Austaraliyaa deemanii qana`anii dacha`ani.
-
tuqee:
This is the most stupid and undemocratic statement I have ever expected from OLF. It is so shame to read and see this low level stuff from OLF. this is just a clear indication of Dictatorship!trying to monopolize every political ideology, party and machine that dresses the Oromo issues!. Shame on U!!!!!!
-
nure kero:
baayee namaa dhibaa dhigii dhangaalaa tuuree fi lubuu daarbeif it gafaataman enyuu taaufi deema. Bilisummaa orommo yoomuu inaftuu dhigaa dhngalaaufi demuu it gafataman enyuu akaataee orommo ni beekaa. Injifannoo Ummata Oromoof
-
Bati:
Hey! OLF is sleeping dead,it is not functioning, the current leaders are prison in Asmera,the old program is not working any more
Obo lencho Leta is bold move We will stand with you.
-
Eenyuu dinii:
Yaa warra Shanee, dinii Oromoo ODFdha moo Wayyaneedhaa? Osoo dhaaba Oromotti xiyyeefachuu dhistanii diinatti xiyyeefatanii wayya. Warri jijjirama ni baqan jetan,isinoo maloo? Maliif hogganotii keessan sadarka SH- GSABO sadii Itti Aanaa HD dabalatee Asmara irra baqatanii biyya alaatti bahuuf haala mijeefachaa jiruu? Gaafa quba tokko namatti qabdan akka arfanuun gara keessanitti qabamu hin dagatina. Kan Oromoon barbaadu dalagaadha. Dalagaan irra tara nu agarsiisa walabumaa fi bilisummaan banatan kana.
Waaqayyoon surii fi haqilii isiniif haa kennu.
-
Jajjabe:
Our country is Oromia and out goal will remain liberation, and sovereignty for Oromos and Oromia. We have sacrificed countless souls of our heroes and heroins! I daily bear excruciating pains for demanding the universal right for my nation. We paid our resources including manpower, money and time and we will never look back nor kneel down to our enemies. Oromia is not inferior to those who acquired freedom.
Warri afaan keessan sireerra ciisaa, hojii keessan dalagachaa warra qabsoorra jiranitti harraba baddan kosii seenaa ta’uu keessa hin dagatina.
Ofiif biyya gudatte maqaa ABOtiin kooluu gaafattanii warra bakka mijaterra taa’anii hojii biyyaa hojjetan maqaa xureessuu ituu dhiiftan gaarii dha.
Mee ADO n dhaqee filannootti hirmaatee wayyaaneef hamaamota ta’a moo akkamiin humna harka galfachuuf qophaa’e laa? Wayyaaneen ishee ofiin bixxilte OPDO iyyuu amantee aangoo walaba ta’e tokko itti hin laatne haga harraa. Warri filatnootti dhihaates inni kaan ni ajjeefame, inni kaan mana hidhaatti guurame, inni kaan biyyaa baafame. Isiniin maaltu adda godhalaa? Moo humna alaatu fuudheema dhaqee tahitaarra isin kaa’a laa?
Uummanni Oromoo wareegama hedduu bilisummaa isaaf baasee jira. Uummanni Oromoo harka hin laatne, lolachaa jira. Barattootni Oromoo, kunoo kumaatamaan Yunversiitii keessatti dararamaa jiru, ariyatamaa jiru. Maaliif kun kan ta’e? Gabaabaadhumatti Itiyoophiyaan diina innikkaa Oromooti, Oromoonis akkasuma. Hamma habashaa irraa adda baanutti akka adaamii ollaa qoraattii dhiigaa, salphachaa jiraanna.
Kun raawwachuu qaba. Kan inni raawwatummoo bilisummaa fi walabummaa dhaan malee garboomfataa kadhachuun miti.
Dhaabbilee jiraachuun mataa saan rakkina miti. Fkn warri Filisxeem, Hizbolla, fi Hamas jedhanii dhaabbolee yoo xinnaate lama qabu. Jarri kun gaafa Isiraa’elii wajjin wal lolan Israa’elirratti tokko ta’u. Gama tokko ta’anii lolu.
Gaafa mootummaa biyyatti deebi’an waliin dorgomu.
Harra dhaabbileen Oromoo dhalachaa buluurra, booda deebi’uurra, harka kennuurra, abdii kutuun burjaaja’anii uummata burjaajessuurra–tokko ta’uutu filatama. Oromoon alaaf keessaan walitti dhufaa jira. WFDO fi KBO(OPC) n tokkummaa uumanii jiru. ABOn tokkommaa labsee jira. Qaamonni biraan dhiifama wal gaafachuun wal gula hiriiruurra asii fi achiin uummata luqqisuun qabsoo haphisuuf socho’uun seenaan nama gaafachiisa.
Kan nuti goota keenya Jaarraa Abbaa Gadaaf boonyee, garaan nu mooga’e kutataa waan ta’eef hamma darbetti uummta kanaaf kabajaa fi jaalala waan qabuuf. Waarri ABOtu qabsoo keessaa na baase jechuun dhaaba biraa uuman kabajii fi jaalalli uummati isiniif qabu ofirraa mulqaa jiraachuu hin dagatinaa.
Yoomiyyuu Oromiyaa, Oromoo, ABO/WBO!!!
Oromia shall be free!
-
Roorroo Hinsarmuu:
Ibsa OLF Info.Desk baase nama sabboonummaa Oromummaa qabuuf sirrii dha. Warra Oromummaa caalaa Itophiyummaaf adoodaniif ammoo sirrii tahuu dhiisuu danda’a. Maqaa ABOn hogganummaa warri amma ADOf ofiin jedhan kunuu keessaa qabaniin ganna 40 guutuu Oromiyaan ni Bilisoomti! jedhanii ilmaan Oromoo kumaatamaan lakkaawaman wareegsma qaamaa fi lubbuu itti baasaa har’a gahanitti bishaan naqanii “Itophiyaa dimokraatessuun” eessaa reef dhufa? Kanaaf warri ADO ofiin jwedhanis tahe, kanneen isaan jala hiriiranii bilisummaa Oromiyaa morman gaafatama seenaa jalaa bahuu hin danda’ani. Qabsoon Bilisummaa Oromoo jaallatanis jibanis itti fufa.b Oromiyaan ni bilisoomti! Diinni bilisummaa Oromoo ni dhabamu!
IUOf!
Roorroo Hinsarmuu
-
Ganamee:
This is absolutely the most articulated article I ever read. This is what your people (the Oromos) expected of you! No more mercy for GANTU.
Freedom can be realized only thru those who stand shoulder to shoulder and fight until the end us they promised each other on the battlefield. (nan ganin sin ganu).
Job well done ABO!
-
Ganamee:
This is absolutely the most articulated article I ever read. This is what your people (the Oromos) expected of you! No more mercy for GANTU.
Freedom can be realized only thru those who stand shoulder to shoulder together and fight until the end us they promised each other on battlefield (nan ganin sin ganu).
Job well done ABO!
-
Dabbasoo:
Leencoon “ethiopia” guyya-guyyaan nu ajjeesaa jirtu ilkaan ishii nuf qaruutti jira. Duraanu abjuun isaa kanuma “abjuun garbitti qoraanuma” jedhama mitiiree. Keenya abjuun bilisummaadha innis ni dhugooma!
-
freedom for free natoin:
lenicho you donot cheat oromo people for the third time
you are getting old pls do good thing as oromo elders


text:
Karoora Kabajaa Bara 50ffaa Sossooha Afran Qalloo – Sagantaa Seenaa
[gpslideshow exclude="" caption="on"]
Hundee:
Mootummaan Habashaa hundi saba Oromoo adda bittinneessuu fii eenymmaa isaa dhabamsiisuuf tattaafachuu takkaa hin dhiifne. Karaan yaada kana hujiirra oolchuuf itti ijibbaatan keessaa tokko, afaanii fii aadaa Oromoo ajeesuu dha. Tattaaffii shira kanaaf godhaniin, baroota shantam dura, hawaasa keenya, keessaa huu kaa’imman, afaan isaanii tuffachiisuu bira dabranii, hamma ittiin dubbachuu qaanfata-niin gayan.
Milkiin diinaa kuni, sossoohinsa aadaa, kan bara 1962, naannoo Dirree Dhawaa-tti, kaa’immaniin jalqabameen laam’shaawe. Sossoohinsi aadaa kuni, afaanii fii aadaa Oromoo kan gaggaba keessa ture-tti arreera qabe. Akkasiin fedhii diinaa hoongeeysee, hawaasa mataa ol qabachiise. San bira tarkaanfatee, wallee afaan Oromoo tiif daandii haaraya saaqe. Aadaa Oromoo haala ammaayyaa-tiin if dura tarkaanfachiise.
Warri qabsoo dhal-lamada aadaa Oromoo irraa qooda fudhatanii fedhii diinaa hoongeeysan, gocha isaanii tiif mootummaa Habashaa tan gaafasii tiin yakkaman. Aadaa fii afaan isaanii-tti kabajaa waan godhaniif, dhibdee adda addaa mudatan. Gariin, itti hidhaman; itti araraafaman. Gariiniis joollummaan firaa fii aalii dhiisanii biyya-rraa baqachuu mudatan.
Arra, warra sossoohinsa gaafasii-rraa qooda fudhatan keessaa, kanneen Rahmanni kadhatamuuf heddu. Warri umrii dheertuu badhaafamanii lubbuun jiraniis, Oromiyaa malees, adunyaa keessa faffaca’anii jiran. Sab-boonooni, bara shantam dura, sossoohinsa afaanii fii aadaa Oromoo keessatti qooda guddaa gummaachan kuni, yoomiyyuu irraanfatamuu hin qaban. Faaruu fii ililbeen isaanii ammaa-amma lallabamu qabdi.
Galii:
Miseensota Hawwisoo Urjii Bakklachaa, Hiriyaa Jaalalaa, Biiftuu Ganamaa, Maskoob, Arsalee fii Suuqal-Ilaaq, keessaa warra lubbuun jiran, hamma dandayamu, walitti fiduu,
Qooda guddina afaanii fii aadaa Oromoo tiif gumaataniif galatoomfachuu,
Haala gaafasii seenaaf galmeessu.
Gaafni itti kabajamu: Waxabajjii (June) 30, bara 2012
Iddoon itti kabajamu:
Ace Place: Banquet & Concert Hall
821 Runnymed Road
Toronto, Ontario. Canada
Ayyaana seena qabeessa tahe kana gaggeessuuf deeggarsi horii barbaachisa. Koreen yaada kana hujiirra oolchuuf marxifatte, akeeka ka’ameef fiixa baasuuf tin’ifni hawaasa keessa jiru guddaa dha, abdii ja’uuni.
Gargaarsi ergamu maqaa, teessoo fii lakkooysa akkaawintii armaa gadiitti taha
Oromiyan Heritage Centre, 94 Kenhar Dr. Toronto, ON. M9L 1M7
Kabajaa Bara 50ffaa Sossooha Afran Qalloo
Account number: 0654-5257481
TD Canada Trust
3140 Dufferin Street
Toronto, ON. M6A 2T1
Branch # 1993
CAALAA HUBACHUUF
Canada: 647-710-7098
US: 972-896-2161
Europe: 49 30 9225-2403
Australia: 616 2167-9368
Dr. Mahammad Hassan: Lola Calanqoo tii fii gaaga’ama hawaasa Oromoo irratti fide.
Obbo Mahdii Haamid Muudee: Sossooha Afran Qalloo – Diddaa gabrummaa Misraa fii Habashaa.
Obbo Usmaa’il Muummad: Seenaa Hawwisoo Afran Qalloo, keessaa-huu kan Urjii Bakkalchaa – Haala jaaramuu hawwisoo dura hawaasa Oromoo keessa turee fii jijjiirama eegas arkame.
Dr. Ismaa’il Abdullaahii: Qooda Harraambeen sossooha Afran Qalloo keessatti qabaatte.
Obbo Shantam Shubbisaa: Sossooha afaanii fii aadaa Oromoo kan biyya Soomaalee keessaatti godhame – Imaltuu hidhannoof godhamtee fii seenaa Qeeyroo Ganamaa.
Obbo Yuusuf Bakhar: Sossooha Afran Qalloo tii fii qabsoo hidhannoo bilisumnmaa Oromiyaa – Sossooha Darmii Gooroo-rraa hammaa Laga Xirroo.
Dr. Gammachuu Magarsaa: Qooda sossoohinsi Afran Qalloo guddina afaanii fii aadaa Oromoo tiif Gumaache.
Obbo Ibraahim Haaji Alii Boruu: Akkaataa Hawwisoon Afran Qalloo walleelee afaan Oromoo itti ammayyeessite.
Obbo Abdurashiid Abdurahmaan: Seenaa Ayyub Abuubakar fii Abuubakar Muussaa – Qooda guddina aadaa fii afaan Oromoo tiif gumaachan.
Obbo Araarsoo Boruu (Ahmad Muussaa): Sossoha Afran Qalloo kan Bara 50maa.
RELATED:
Picture of the Week – May 26, 2012
Afran Qalloo Golden Jubilee – June 30, 2012 – Toronto
OROMIA WEEK 2012 – Toronto, Canada
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
2 Comments
-
obsaa:
Aboo galatooma. Oromoon jeyna adda waraanaa qofa utuu hintaane aartii keessatti, ispoortii keessatti, saayinsii fi tekinoloojii keessatti,… baay’inaan horachuu qaba. Jarreen Afran Qalloo dhaaban jeynota oromoo ti. Seenaan bara baraan isaan yaadata.
-
Dr Qanno:
Hedduu yaada bareedaadha. Osoo daranuu ayyaana kana kan oromoo fakkeesitanii hayyootas ta’ee namoota seenaalle oromoo hundarraa gootanii . Osoo dubbiin dubbii Oromoo taa’un isaa dhugaa ta’ee jiruu ayyaanichi ammoo xinnoo Afoosha fakkaata warri qopheesitan itti yaada. Tattaaffii keessaniiifi Galatooma. Artiin oromoo hardha Sadatkaa waldayaa mataa isaa qabaa kunille guddinnumma irraa Dhufee kanalle afeera.
Dr. Qanno


text:
Waa’ee Qotee bultoota Oromoo handhuura Oromiyaa irra buqqisuu, qabeenya isa saamuu, ajechaa fi hidhaa barattoota Oromoo irra gahaa jiru mormachuuf jecha, hawaasotni Oromooo biyyoota Awuroppaa jirru gamtaadhaan Hiriira Mormii bahuuf murteesinee jirra.
Haaluma kanaan, qaamotni dhimmi kun nu ilaala jettan hundi yeroo murtessaa kanatti hiriira mormii gamtaa kana irratti argamuun aantummaa saba keessanii akka agarsiiftan kabajaan gaafanna.
Arihatama, saamichaa fi ajechaa sukanessaa saba Oromoo irra gahaa jiru handhuura Awuroppaa kana taate Belgium, magaala Brussels ti argamuun Parlamaa fi angawoota kanatti akka iyyannu karoorfamera.
Kotta saba keenyaaf sagalee haa taanu !!!
Guyyaa: Waxabajjii 20, 2014 (Jimaata) ykn (Friday, June 20, 2014)
Sa’aa: 11:00–13:00
Bakka ka’umsaa: Parlamaa Awuroppa Fuldura
European Parliament, Brussels, Luxemburgplein, 1050 Elsene, Belgium
Koree Qiindesitu Hiriira Mormii Hawaasa Oromoo Awuropaa
Brussels, Belgium
Email: oromoeuprotest@gmail.com
Twitter: @oromoeuprotest
Mobile:
+32 489 367 123 – Mootummaa
+32 466 418 066 – Solan
Tokkummaan Humna!


text:
Haromaayaatti Barattooti Fincilan
(Oduu Qeerroo, Haromayaa, Ebla 12, 2011) Barattooti Oromoo Yunivarsitii Haromayaa keessa baratan guyyaa kaleessaa mooraa isaanii keessatti hiriira bahuun barattooti ukkaamsamani akka gad-lakkifamn gaafatan.
Barattooti Oromoo kunneen hiriira nagaa godhan kana irratti barattooti humna tikaatiin ukkaamfamanii hidhaman akka gadhifaman kan gaafatan yoo ta’u, barattooti kunneen hin gadhiifaman taanaan garuu barnoota dhabnee gara warra keenyatti galla; qabsoo Oromummaas itti fufna” jedhanii jiru.
Wayituma kana barsisonni illee gaaffii barattootaa kana kan deeggaran yoo ta’u, haalli akkanaa kun yoo fala hin argatiin sirni baruu fi barsiisuu gufachuu akka malu hubachiisanii jiru.
Warri gaaffiin itti dhiyaate, presedantiin Yuniversitichaas, “nutis mootummaa gaafannee jirra; hamma Jimaatatti isiniif himna,” ittiin jechuun deebii kenni iyyuu barattooti garuu “amma jimaataatti hin obsinu; har’uma bakki isaan jiran nuuf haahimamu; yoo ta’uu baate mormii keenya hin dhaabnu,” jedhanii jiru.
Yeroo ammaa kanas humnooti tikaa fi basaasaa barattoota hordofaa kan jiran yoo ta’u mooraan Yunivarsitichaan hidhattoota wayyaanee hedduudhaan eegamaa jira.
Kana malees, network kan telfona fi internate illee balleessanii waan jiraniif akka salphaatti qunamtii gochuun hin jiru. Barattooti garuu gama hundaan qunnamtii isaanii jabeeffachaa fi diddaa karaa nagaatiin godhamuuf of-qopheessaa jiru.
Oduu Qeerroo


text:
Ergaa Gulaalaa Imaammata ADO Ibsu
Addi Demokiratawaa Oromoo ibsa waggaa haaraa bara 2014 baase keessatti bara
Kana hojii gurguddaa lama akka isa eeggatu ibse, kunneenis haala ummata isaa keessatti qaamaan argamee qabsoo bilisummaa ittiin finiinsu mijeessuu fi dirree saboota biroo
wajjiin qabsoo ittiin qindeeffatu anjeessuu akka ta’e addeesse. Itti dabaluunis Addi Dimokiratawaa Oromoo mul’ata isaa kana fiixaan baasuuf qaama kamuu kan rakkoo biyya sanii furee biyya sana biyya saboota hundaa akka taatu barbaadu wajjiin hojjechuufis ta’e waliigaltee uumuuf qopha’aa tahuu ibse.Addi Democratwaa Oromoo, yeroo ibsaa fi hawwii bara haaraa baase kana, bara haaraa kana “waa jennu malee akkasumaan hin callifnu” jechuun numarraa ha bahuuf dhaamsa dhaammate utuu hin tahiin, Saganataa fi ibsa bu’uuraa akka dhaabaatti lafa kaawwatee fi karoora yeroo dheeraa fi gabaabaa baafate irraatti wanneen irraa dubaa fi tartiibaan kaawwate hojiitti fasaruu irraa ti.
Pirezdantiin Adda Demokiratawaa Oromoo Jaal Leencoo Lataas Amajjii 13 bara 2014 Radio Garman DW (Doche Veelee) sagantaa afaan Amaaraa waliin gaaffii fi deebii gaggeessan keessatti isa kana cimsanii ibsan. Ibsa isaanii keessatti; Imaammanni ADO Ethiopia tokkummaa kijibaaa irraa gara tokkuummaa dhugaatti jijjiruu fi bifa impayerummaa hanga ammaatti qabattee deemaa jirtu irraa gara biyya saba hundaa kan mootummaa federala dimokiratawaa sabdaneessaa ta’een bakka buusuuf yaada jirus itti dabalanii ibsan.
Gaaffii fi deebiin gabaabaa J. Leencoo Lataa Doche veelee irratt taasisan kana hundee godhachuun media len Ethiopia kan biyya keessaa fi biyya ambaa maadheffatan gaaffii fi deebii kanatti hiika mataa isaanii kennuun afaan faajjii tokko tokko uumuuf yeroo isaan carraaqantu mul’ata. Irra darbees sabqunnamtii ummataa kan akka Paltok fi radion olola boriif hin tolle yeroo dabarsantu mul’ata. Akkasumas namoonni murnoota siyaasaa adda addaa keessatti hammatamanii jiran adda addaas sodaa fi yaaddoo itti dhaga’amu irraa ka’anii waan dhaaba kanaaf hin malle yeroo dubbatantu dhaga’ama.
Murnootni kaleessaa fi har’allee gaaffii qabsoo Oromoo gatii dhabsiisuu yaalan kun, har’a akka nama mirga Oromoof dhaabbateetti “osoo biyya keessaa Oromoon miidhamaa, hidhamaa fi ajjeefamaa jiruu ADO akkamiin biyyatti galuuf saganteesse” jechuun olola oofan kun eenyu jennee yoo ilaalle
1) Warra eegala qabsoo keenya irraa kaasanii haga har’aatti qabsoo Oromoon mirga isaa deeffachuuf gaggeessaa jiru dura dhaabatanii fi sirna kaleessaa deebisuuf carraaqan, murna seenaa irraa hin barannee fi murna of booda malee of dura ilaaluu hin dandeenye ta’uu isaanii agarra.
Itti dabalees isaan kun warra yeroo hunda gaaffiin Oromoo bifa kamiinuu deebii argatee, Oromoon biyya isaa irratti abbaa, qabenya isaa irratti abboomaa, jireenya isaa irratti murteessaa ta’ee akka hin jiraanneef, Oromoon akka Oromootti biyya tokko, saba tokkoo fi hiree tokko qabaatee jiraachuu isaa arguu jibbanii fi isa kana hanqisuu fi bifaa fi haala adda addaan carraaqaa turanii dha.
2) Murni biraan kan ijaaraaramuu fi deemsa ADO irraa sodaa qaban, kanneen mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti maqaan isaanii xuqamu, garuu qabsoo sabaa kana bakkaan ga’uuf mul’ata tokkollee hin qabne, ykn mul’ata qaban fiixaan baasuuf karaan jalaa wal rukutee jiru ta’u isaa ilaalla. Itti dabalees namoota ykn murnoota yeroo adda addaatti humnoota fedhii oromoo dura dhaabbatan waliin ijaaramanii deemsa qabsoo saba kanaa irratti dhagaa darbachaa turanii fi jiran ta’uu hubata. Murnoota kana hundaa irraa waan hubatamu sodaa akkamii akka isaan deemsa ADO irraa qaban qofa dha.
Sababni isaas, murnootni Oromoon saba guddaa, kan aadaa, seenaa fi biyya mataa isaa qabu, akkasumas qabsoo inni gaggeessaa jiru kan haqaa ta’uu isaa hin fudhanne kun halkanuma tokkotti galagalanii isin caalaa nutu isinii beeka jechuun waan hiun danda’amneef.
ADO sagantaan fi imaammatni itiin masakamu Oromoo fi saboota Ethiopia hundaaf daandii qajeelaadha jedhee amana. Kana hojiitti hiikuufis ciminaan hojjetaa jira. ADOn qabsicha biyyatti galchee saba ofii keessatti gad dhaabuuf yeroo deemuttis, kun gatii akkamii akka baasisu sirriitti hubata. Gatii kana baasuufis qophee of taasiseera . Qabsoon wareegamaa fi aarsaa malee akka hin dhufne waan hubatuuf. Ummata ofii keessatti argamanii waliin hojjechuu, waliin qabsa’uun, waliin hidhamuu fi yoo barbaachisaa ta’ees aarsaa barbaachisaa hunda waliin fudhachuuf of qopheessa.
Kanaafis Addi Demokiratawaa Oromoo ADOn olola gartuuleen; ADO biyyatti deebi’uun akka waan qabsoon Oromoo harka kennattetti lakkaawauun ”utuu Oromoon hidhamuu fi ajjefamuu” biyyatti galuun, sana irrayyuu darbee Oromoo isa hafe hidhaatti naquuf kan jedhamee ololamuuf sana kan gatii dhabsiisuuf.
Waggoota 20 darban keessatti hidhamuu fi ajjeefamuun Oromoo yeroo dhaa yerootti yoo itti caalaa dhufe malee gad xiqqaatee hin beeku. Kanarraa kan hubannu ammoo Oromoon dammaqee, kana booda alagaaf bitamuu akka hin qabne hubatee, utuu lubbuun jiruu gabroomuu irra ani hidhamee, itti du’ee dhaloota boriif ha darbu kan jedhurraa ta’uu isaatu hubatama.
Ummanni Oromoo yeroo ammaatti mirgi kiyya maaf tuqamee falamataa jira malee ABO ykn ADO ykn ammoo oggana isaatu kakaase miti. Bifa gabaabaatiin kan jennu, Oromoon hanga gaafa mirgi abbaa biyyummaa isaa mirkanaa’ufitti waan bitamuu diduuf hidhamuu fi gidiramuun isaa waan hin ollee dha. Jecha ifaa taheen kan Oromoon hidhamuu fi ajjeefamuun hafu gaafa biyya isaa irratti abbaa biyyaa ta’ee, mirgi ambummaa isaa guutuutti eegameef qofa. Hamma kun mirkana’utti ogganni fi miseensi ADO miidhaa ummata isaa irra gahu irraas qooddataa, ummata isaa waliin qabsoo godhuuf of irratti murteesse.
ADOn akka dhaabaatti sagantaa inni qabatee ka’e ummata biyya Ethiopia keessa jiran hundaaf furmaata dhugaa, egeree biyyattiifis nagaa waaraa fi tokkummaa dhugaa fida jedhee amana. Olola bu’ura hin qabne wali irratti oofuunis, waan nuti hawwinuu fi argachuu barbaannu sana nuuf hin fidu. Kan bu’aa qabu bakka jirru dhaabbannee rakkoo biyya sana kaleessaa fi har’a hudhee jiru maal jennee, isa kana furuuf ammoo ilaa fi ilaameen yoo tarkanafanne qofa. Isa kanaafis balballi ADO yeroo hunda banaa dha.
Sagantaan ADO kan ololaan wixinamee ragga’e miti. Ololaanis hin raafamu, ADOn hanga waan aggammate bakkaan gahutti of duuba deebi’uuf hin jiru, gurra kana ittiin dhagus hin qabu, kaayyoo fi akeekni keenya kan of dura nu tarkaanfachiisu malee kan of duuba nu millachiisu miti. Kan nu waliin of dura tarkaanfatuu barbaadu waliin yoomuu tarkaanfii keenya fuula duratti fuudhuuf qophee dha jechuun ergaan gulaalaa imaammata ADO ibsu yaada isaa gudunfa.


text:
KUTAA DABALATAA
Kiristiyaanonni Dhugaa, Waaqeffannaasaanii Keessatti Fannoodhaan Kan Hin Gargaaramne Maaliifi?
NAMOONNI miliyoonaan lakkaa’aman fannoodhaaf jaalala guddaa qabaachuusaaniirrayyuu, ulfina guddaa kennu. Za Insaaykilooppidiyaa Biriitaanikaan fannoon “mallattoo amantii Kiristiyaanaatti” jechuudhaan dubbateera. Haata’u malee, Kiristiyaanonni dhugaan waaqeffannaa isaaniitiif fannoo hin gargaaraman. Maaliifi?
Sababiinsaanii inni guddaan Yesus Kiristos fannoorratti waan hin duuneefidha. Jechi afaan Giriikiitiin istaawuroos jedhamu “fannoo” jedhamee hiikama. Jechi kun kallattiidhaan yeroo hiikamu “muka solooloo” jechuudha. Kitaabni Za Kompaaniyen Baayibil jedhamu akkas jechuudhaan ibseera: Jechi “[Istaawuroos] jedhamu gonkumaa mukoota arfii lamaan wal qaxxamuran hin argisiisu…[Kakuu Haaraa] afaan Giriikiitiin barreeffame keessatti odeeffannoon mukoota lama argisiisu hin argamu.”
Barreessitoonni Macaafa Qulqulluu baay’een wanta Yesus irratti du’e argisiisuuf jecha garabiraadhaan gargaaramaniiru. Jechi kunis jecha zaayiloon jedhamudha. (Hojii Ergamootaa 5:30; 10:39; 13:29; Galaatiyaa 3:13; 1 Phexros 2:24) Gabaabaadhumatti jechi kun “laaxaa [utubaa]” ykn “ulee, bokkuu, ykn muka” jechuudha.
Kitaabni (Fannoofi Fannifamuu) Daas Kirooyitis unduu dii Kirooyisigung jedhamuufi nama Hermaan Fuldaa jedhamuun qophaa’ee, yeroo baay’ee namoota du’aan adabuuf sababii muka solooloodhaan itti gargaaraman akkas jechuudhaan ibseera: “Namoonni bakka namoonni jiranitti akka ajjeefamaniif itti faradametti mukti baay’inaan hin argamu ture. Kanaafuu mukti tokko lafa keessa akka dhaabamu godhama ture. Yeroo baay’ee, namoonni seeraa ala ta’an harkisaanii ol miillisaaniimmoo gad harkifamee hidhama ykn mismaaraan rukutama.”
Haata’u malee, ragaan caalaatti amansiisaa ta’e kan argamu Sagalee Waaqayyoo keessattidha. Phaawulos akkas jechuudhaan barreesseera: “Kristos immoo nuuf jedhee abaaramaa ta’uudhaan, abaarsa isa seerichi nutti fidu jalaa nu fureera; akkuma caafame, ‘Namni mukatti rarraafame abaaramaa dha.’” (Galaatiyaa 3:13) Asirratti Phaawulos kan caqase Keessa Deebii 21:22, 23, yeroo ta’u, caqasni kunimmoo kan dubbatu waa’ee muka solooloo malee waa’ee fannoo akka hin taane ifaadha. Adabni akkasiimmoo nama sana ‘kan abaarame’ waan isa taasisuuf, Kiristiyaanonni fakkiiwwan Kiristos mukarratti fannifamuusaa argisiisaniin manasaanii miidhagsuunsaanii sirrii miti.
Kiristos erga du’ee booda waggoota 300 as turanitti, namoonni Kiristiyaanota ofiin jedhan, fannoo waaqeffannaadhaaf akka gargaaramaa turan odeeffannoon argisiisu hin jiru. Haata’u malee, jaarraa arfaffaatti mootii saboota waaqa tolfamaa waaqeffatanii kan ture Qosxanxinoos amantiisaa jijjiiruudhaan miseensa Kiristiyaanota gantootaa ta’uudhaan fannoon mallattoo Kiristiyaanaa akka ta’u godhe. Kaayyoon Qosxanxinoos maaliyyuu yoo ta’e, fannoon Yesus Kiristoosii wajjin walitti dhufeenya tokkoyyuu hin qabu ture. Kanaa mannaa fannoon namoota waaqa tolfamaa waaqeffatanirraa kan maddedha. Niwuu Kaatolik Insaaykilooppiidiyaan akkas jechuudhaan amaneera: “Fannoon utuu Kiristiyaanummaan hin hundeeffaminis ta’e aadaawwan Kiristiyaanummaa ala ta’an keessa waan turedha.” Barruulee maddisaanii amanamoo ta’an garabiraanis, fannoon uumama waaqeffachuufi waaqeffannaa sirna hormaataa namoota waaqolii tolfamoo waaqeffatanii wajjin akka walitti dhufeenya qabu ibsu.
Mallattoon namoota waaqa tolfamaa waaqeffatanii kun kan babal’ate maaliifiree? Namoonni waaqolii tolfaman waaqeffatan salphaadhumatti “Kiristiyaanummaa” akka fudhatan gochuuf utuu hin ta’in hin hafu. Haata’u malee, Macaafni Qulqulluun mallattoowwan namoota waaqolii tolfamoo waaqeffatanii waaqeffachuu ni balaaleffata. (2 Qorontos 6:14-18) Kana malees Caaffanni Qulqullaa’aan waaqolii tolfamoo kamiyyuu akka hin waaqeffanne nu dhowwa. (Ba’uu 20:4, 5; 1 Qorontos 10:14) Kanaafuu, Kiristiyaanonni dhugaan fannoo waaqeffannaadhaaf gargaaramuurraa fagaachuuf sababii ga’aa qabu.*
* Fannoo ilaalchisee yaada bal’aa argachuuf kitaaba Caaffata Qulqullaa’oorraa Ragaa Dhiheessuu jedhamuufi Dhugaa Baatota Yihowaatiin qophaa’ee fuula 87-91 ilaali.


text:
Yaalii Araarra Mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo Keessatti Ta’aa Jiru Ilaalchisee, Ibsa Deeggarsaa Waldaa Artistoota Oromoo (WAO)
Ummanni Oromoo erga gaafa waanjoo garbummaa Habashaatti kufee ka’ee; mirga humnaan sarbame, humnaan deebisee gonfachuu fi biyya isaa irrratti abbaa biyyummaa isaa mirkaneeffachuuf baroota dheeraaf qabsoo gaggeessaa ture har’allee daran itti jabeessuun falma keessatti argama. Qabsoo waggoota baayyee deemaa jiru kana keessattis goototni Oromoo ija qaroo qabsichaa ta’an baayyeen itti wareegamaniiru, qabeenyi baayyeen barbadaweera, sabni keenya baayyeen qee isaa waliin gurguramee, weerartoota kanaaf garba ta’ee jiraachaa tureera. Maatii baayyeen diigamee, lammatta akka deebi’ee wal hin agarretti adda ba’eera. Akkasuma ta’ees, tarkaanfiin werartootni kun gara jabina hammeenyaan guuteenii fi abdii kutannaan ummata keenya irratti fudhachaa turan sun ummata keenya daranuu qabsootti isa jabeesse malee, takkaa abdii murachiisee boodatti hin deebifne. Itti caalaayyuu ummanni keenya akka sabaatti deebi’ee of ijaaree dhaabaa fi hoggana isa gaggeessu akka qabaatuuf isa taasise.
2 Comments
-
Daandii Qajeelaa said,
Bravo WAO!
Ibsa kanarra dabartanii artii keessaniin, harka wal qabattanii:
Tokkummaa, tokkummaa,
Tokkummaa, tokkummaa,
Yaa ilmaan Oromoo tokkummaa………
jettanii farfachuudhaan akka saba faffaca’e kana walitti fiddanii wal hammachiiftan dhaamsa koo Oromummaan isiniif dabarsa.
Yaalii eebbifamaa kana akka milkaa’u kan gootan isinii fi dhaloota haarawaa (qubee generation) dha. Kanaafuu harka wal qabadhaa ka’aa. Hubadhaa, qoqqoodamuu kanaan isinillee hojii keessan akka itti sabatti agarsiiftan dhabdanii hubamtanii.
-
abdi oromo said,
it is very good news for us i hope evry thing be came ok that is the best way ttanks viva Waldaa Artistoota Oromoo (WAO)


text:
WASHINGTON,DC — Haala qabinsa mirga dhala-namaa biyyyoota Addunyaa iratti gabaasaan Yunaayitid Isteets waggaa waggaatti baastu ka marsaa ammaa dhiheenya ifa bahe.
Mootumooni biyyoota Addunyaa hedduun, mirgawwan dhala-namaa irra dhiibbaa kaayaa jiru, jedha gabaasaan kun. Biyyoonni dhiittaa mirga dhala-namaa geggeessuutti qeeqaman kunis, kanneen sabatiinsa siyaasaa hin qabnee fi sirna mootummaa abbaa irree jalatti qabamanii jirani – jedha – gabaasaan kun.
Waggaan dabarsine kun, jechuun, barri 2013 bara fixiinsi fi dhiittaan mirga dhala-namaa hamaan itti geggeessaman ta’uu ka dubbatu, gabaasaan Ministirii Dhimma Alaa Yunaayitid Isteets kun, Sooriyaa, Ripublikii Afrikaa Waaltaa, Maalii, Somaaliyaa fi naannoolee ka biroon waraansa keessatti lubbuu dhabaa, hariyatamaa, mirga isaanii mulqamaa lubbuu isaanii dabarsan – jedha.
Addunyaa kana irrati biyya haalli qabinsa mirga dhala-namaa baay’ee keessatti hammaataa dhufe - Sooriyaa keesatti, ka bara dabre mormii fi qabsoon hidhannoo jeeqe – Mootummaan Bashaar Alasaad, lammiwwan biyya isaa irratti Gaazii Saariin ka dhala-namaa jimlaatti fixurri gargaaramee jira – ka jedhu, gabaasaan mirga dhala-namaa Ministrii Dhimma-alaa Yunaayitid Isteetsiiin bahe, haleellaa sanaan, ijoollee 426 dabalee lammiwwan biyyattii kumni tokkoo fi dhibbi afur dhumuu isaanii dubbata.
Ministarri Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets, Joon Keerii, biyyoonni dhiittaa mirga dhala- namaa geggeesan dhimmicha kallattiidhaan ilaaluu irra, waa’ee dantaa Yunaayitid Isteets dursanii dubbachuu tu itti miijaaaf jechuun qeeqan.
Biyyoota Gaanfa Afrikaatti ennaa fuuleffannu immoo, Itiyoophiyaa, Ertiraa fi Somaaliyaan akkasumas ka gar-tokkeen ishee godinaa sana keessaa jiru – Sudaan Kibbaa dhiittaa mirga dhala-namaa gegeessuun isaanii galmeessamee jira.
Mootummaan Itiyophiyaa, bulchiisa naannoo keessatti ajjeechaa seeraa-alaa geggeessuu isaa fi hordoftoonni amantii Islaamaa fi mormitoonni siyaasaa seeraa-ala hidhaman keessaa mana hidhaa keessatti du’uu isaanii ka galmeessee qabu ta’uu dubbata – gabaaasaan mirga dhala-namaa Yunaayitid Isteets kun.
Lammiwwan Itiyoophiyaa bakka-buuteen isaanii hin beekamu, kan jedhu – gabaasaan mirga dhala-namaa – Ministirii Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets kun, baatii Amajjii dabre keessa, bulchiisa naannoo Tigiraay, magaalaa Alaa-maaxaa keessatti manneen-seeraa ala diigamuu namoonni morman achi-buuteen isaani akka hin beekamne dubbata.
Itiyophiyaa keessatti namoonni seeraa-ala qabamanii hidhaman heddummaachaa deemuu, haalli mana-hidhaa keessaas hamaa tahuu ka dubbatu – gabaasaan kun, mana-hidhaa keessatti tajaajilawwan bu’uraa dhala-namaaf guutamuu qaban, kanneen akka qulqullinaa, dahoo fi nyaataa hin guutamne. Mannneen hidhaa keessa wal-muddinsa namaa guddaa tu jira.
Hidhamaa tokkoof – nyaata isaa, bishaan, qulqullinaa fi dahoo isaa, akkasumas wal’aansa fayyaa isaa dabalee baajetni guyyaa tokkotti ramadamuuf qarshii saddeet ta’uu illee beeksisee jira.
Mirga yaada ofii dubbachuu, mirga mormii polotikaa gegeessuu fi mirga dhuunfaa ilaalchisuunis haalawwan hedduu irratti Mootummaa Itiyoophiyaa qeeqee jira – gabaaasaan mirga dhala-namaa ministirii Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets.
Manneen-murtii dhiibbaa motummaa irraa walaba ta’anii hojjechuun isaan rakkisa yeroo jedhamutti hidhamtoonni polotikaa akka baay’achaa deeman dubbata.
Bara kuma lamaa fi kudhan keessa,Koreen Farra-Dararaa ka Rokkummaa Mootummootaa yaaddoo guddaa qabaachuu isaa ibsuun akka beeksisetti --- Poolisoonni qorannaa geggeessanii fi qondaalonni basaasaa, akkasumas miseensonni waraanaa -- wanna gaafatan hidhamtoota amansiisuuf jecha, waaltaa Boofata qorannaa yakkaa FINFINNEE jiru ka MAA’IKELAAWII jedhamu keessatti dararaa qaamaa irratti geggeessan.
Kanneen dararaan kun irratti geggeessamu mormitoota siyaasaa fi miseensota dhaabota mormituu, barattoota, kanneen shororkeessummaatti shakkamanii fi kenneen miseensota dhaabota mormitootaa lola qawwee geggeessan - akka Adda Bilisummaa Biyyolessaa Ogaadenii fi Adda Bilisummaa Oromootti shakkamani.
Gochaaleen dararaa akkanaa walii-galtee qondaalotaaa fi itti-gaafatamtoota buufatoota poolisii, ka manneen hidhaa fi ka waraanaa gidduu jiruun geggeessama. Gochaaleen akkanaa, bara dabre kana illee ittuma fufee jira - jedha - gabaasaan mirga dhala-namaa ka Ministirii Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets.
Manni-murtii Muummichi,ka Federaalaa -- bara 2012 keessa, murtii yakkaa, “Motummaa gargalchuu yaaluu fi uummata hookkaraaf kakaasuu” - jedhuun -- hoogganoota paartiilee polotikaa Oromoo bebbeekamoo lama - Obbo BEQQELEE GARBAA fi Obbo OLBAANAA LEELLISAA irratti, Mana-murti ol’aanaan dabarsamee ture irraa hin kaasiin hafe - ka jedhu - gabaasaan kun, garuu yeroo hidhaa ka BEQQELEE GARBAA waggaa saddeeti irraa gara waggaa sadiitti, kan OLBAANAA LEELLISAA immoo waggaa 13 irraa gara waggaa 11-tti gad-buusuu isaa dubbate.
Akkasumas -- Manni-murtii ETHIOPIA --- “Daangaa abbaa-biyyummaa ka siyaasaa fi lafaa diiguuf shirtan” - jechuudhaan, bara 2011, dhaddacha ka biroo irratti -- miseensota paartiilee mormituu Oromoo 69 irratti yakka muruu dubbata.
Baara dabre, baatii AMAJJII keessatti lammiwwan Oromoo fi SOMAALEE gidduutti waa’ee daangaa fi abbummaa lafaa irratti walitti-bu’insa uumame irraa kan ka’e -- aanaalee Oromiyaa akka Gursum, Mayyuu, Qumbiifi Cinaaqsan irraa namoota kuma shantamii shan tu manaa fi qehee isaanii irraa buqqa’ee haga ammaatti illee otuu hin deebisamiin jira - jedha - gabaasaan Mirga dhala-namaa Ministrii Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets kun. Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa.