text:
QABAMUU FI AJJEEFAMUU HOGGANTOOTA ADDA BILISUMMAA UUMMATA TIGRAAY (ABUT)
Berhanu Hundee | Guraandhala 07, 2021
Kutaa Sadaffaa
Carraan ABUT kana booda maal ta’a?
Gaafii kana yoon kaasu dhimma keenya dhimma ABOtu sammuu kiyya keessa dhufa. Hoggantootni ABO olaanoo ta’an, bara 1980 keessa shiftoota Somaaliyaatiin guyyaa tokkotti rashamanii bool’a tokkotti gataman. Kanaaf ergasii kaasee guyyaan gootota Oromoo ayyaaneffatamaa jira. Yeroo hoggantootni bakka tokkotti dhuman sana, ABOn balaa sanarraa dandamatee akka jaarmayaatti ni jiraata jedhamee hin yaadamne ture. Garuu jaarmayaan kun kunoo har’allee jira. Osoo jaarmayaan kun badeeyuu uummata Oromootiif afuura waan ta’eef bara baraan jiraata. Dhaloota dhufaa dabrantu isa yaadata. ABUTis akkasuma. Har’a hoggantootni isaa dhumanillee jaarmayaan kun hin badu; baduullee hin danda’u. Yeroodhaaf garuu hanga PPn olaantummaa ishii agarsiisuu yaaltutti ABUT laaffachuu danda’a; gonkumaa baduu garuu hin danda’u. Dhaloota biraatiin yookaanis bifa biraatiin ittifufa ta’a malee baduun isaa waanuma hin yaadamnee dha jedheen amana. Maaltu beeka, waraana kanarraa dandamatanii, deebi’anii cimuu danda’u. Hundumaa arguuf teenya.
Uummatni Tigraay qabamuu fi ajjeefamuu hoggantoota ABUT akkamitti laala? Egereen Tigraay maal ta’uuf deema?
Akkuma baddaatti gabaabinaan ibsame, hanguma fedhan hoggantootni ABUT balleessaa qabaatanillee; hanguma fedhan fedhii saba isaanii dura fedhii dhuunfaa isaanii guuttachaa turanillee, hamma tokko uummata kanaafiis ykn Naannoo kanaaf waa hedduu waan hojjetaniif, uummata Tigraayirraa galata qabu. Karaa biraatiin yoo laalame immoo, ABUT fi hoggantootni isaa uummata Tigraayiif mallattoo bilisummaa ti. Uummatni Tigraay ittin boona. Qabsoo ABUTn durfamu keessatti uummatni Tigraay ilmaan isaa kumaatamootaan lakkaawaman dhabee jira. Haa ta’u malee kan bilisummaa isaa goonfate jaarmayaadhuma kanaani. Kanaafuu, yeroo hoggantootni isaa haala kanaan qabamanii salphatanii fi ajjeefaman lammiileen Tigraayi garaan isaanii gubachuun waan ooluu miti. Ammaaf humna dhabanillee seenaaf galmeeffatan. Gaafa deebi’anii humna horatan, madaa dabre sana yaadatanii xiiqii keessa galan. Salphachuun hoggantoota isaa, salphachuu saba kanaa akka ta’eetti laalu. Uummata seenaa qabu fi seenaa isaatiin boonu waan ta’eef, seenaa boonsaa sana xureessuu hin barbaadan. Kanaafuu PP akka diina saba kanaatti laalu jechuu dha.
Egreen Tigraayi xumura waraan kanaatiin murtaa’a jedheen yaada. Maal jechuu dha? Uummatni kun har’a waraan kana keessatti hedduu miidhamee jira; biyya isaarraa baqatee jira; biyya ofiirratti salphatee jira; ijoolleen isaa dhumanii jiru; qabeenyi isaas saamamee jira. Wanti irra hin gahin hin jiru. Kanaaf kana booda PP wajjin waliigalee nagaan ni jiraata jedhanii yaaduun hin danda’amu. Kana booda keessumaayuu sirna Nafxanyaa jalatti deebi’ee akka qama Itoophiyaatti waan of laalu natti hin fakkaatu. Yeroofis ta’u yoo PPn ykn Nafxanyootni waraan kana injifatanii deebi’an (hubadhaa: waraanni kun garuu hin xumuramu), kana booda Tigraayi nagaa fi tasgabbii argattee hin jiraattu. Dirree jeequmsaa taatee ittifufti jechuu dha. Karaa biraatiin yoo laalame immoo, humnaanis ta’ee akka tasaa; karaadhuma fedheenuu haa ta’uu yoo loltootni Tigraayi waraana kana injifatanii humnaa’anii as bahan, Tigraayi walaba taate ijuuruun filannoo osoo hin taane dirqama ta’a jedheen yaada. Haa ta’u malee, yoo humootni Federaalizimii naannolee hafanii cimanii sirna Nafxanyaa kana hundeen buqqisan, Tigraayi wallaba taate ijaaruun barbaachisaa hin ta’u ta’a?
Waraana kana duras ta’ee isa keessatti dogongorri hojjetame maali?
Akkuma yaadatamu, fakkeessuufis ta’e dhugumatti nagaa barbaadanii ta’uun isaanii beekamuu baatullee, PPn hoggantoota ABUT tti jaarsummaa ergaa turte. Sababa maaliitiin osoo hin milkaa’in akka hafe beekamuu baatuus, ana akka natti fakkaatutti oftuulummaa hoggantoota ABUT irraa kan ka’ee ta’uu mala tilmaama jedhun qaba. Osoo humna isaanii sirriitti hin tilmaamin waan lafumaa ka’anii dhaadachaa turan natti fakkaata. Akkuma seenaa biyya Itoophiyaa tana keessatti beekamu, yeroo hundaa abbootiin irree humna malee dhaadachaa, oftulummaadhaan osoo bokokanuu booda hallayyaatti galu. Hoggantoota ABUTis isuma kanatu isaan qunname natti fakkaata. Yeroo waa hundaa harkaa qabna; meeshaalee waraanaas gurguddoo hedduu qabna jechaa dhaadatan sana, tarii akka PPn humnoota ollaa (kan akka Eertiraa fi Somaaliyaa) daboo ittibaastu hin hubanne ta’a. Kanaaf, waan dogongoran natti fakkaata.
Karaa warra PPtiin yoo laalle immoo, isaaniis yeroodhaaf diina isaanii (ABUT) injifachuuf jedhanii humnoota alaa biyyatti galchuun; keessumaayuu humnootni Eertiraa Itoophiyaa seenanii waraana kanarratti hirmaachuu fi qabeenyas saamuun isaanii akka Addunyaan PP ija fi qalbii keessa galafttu taasise. Kuni immoo balaan isaa amma osoo hin taane booda mul’ata. PPn rakkoo keessaa hin baane keessa galuuf teessi. Kanatti dabalamee immoo qorannoon walaba ta’e akka hin gaggeeffamne PPn dhoowwuun (dhorkuun) ishii xiyyeeffannaa Addunyaa keessa ishii galchee jira. Dhiibbaa wanti kun hunduu qabu suuta suuta mul’achaa jira. Fakkeenyaaf gamtaan Awuroophaa gargaarsa Itoophiyaaf kennamuuf saganteeffame dhaabuun mallattoo isa tokkoo dha. Wanti baddaatti ibsame kun dogongora guddaa PPn hojjettee dha. Ammaaf itti hin fakkaatu malee, booda kisaaraa keessa galuuf deemu jechuu dha. Gochaan ykn dogongorri PP kun karaa diploomaasiitiin ABUTiif bu’aa qaba.
Hawaasotni fi mootummootni Addunyaa waraana kana akkamitti laalu/hubatu?
Hawaasotni fi mootummotni Addunyaa waraana tokko keessatti kan xiyyeeffannaa kennan yoguma namootni qayeerraa buqqa’anii gara baqachuutti deemanii dha. Hanguma lakkoofsi baqattootaa baay’achaa deemu caalaatti xiyyeeffannaa argata. Dhimmi baqattootaa baay’ee isaan yaaddessa. Kanaaf qaamni walaba ta’e tokko biyya seenee akka qorannoo gaggeessu gaafatu. Hoggantootni ABUT osoo waraanni hin calqabin dura araara PPn gaafatte didanillee, yeroo waraaanni qophii keessa jiru fi calqabe booda, akka waan karaa nagaa barbaadaniitti ofdhaadhessaa turan. Gama kanaan Addunyaarraa xinnoo hubannoo akka argatan waan taasise fakkaata. Kuni karaa diploomaasiitiin akka isaan gargaaru tooftaaf ta’ullee, yeroodhaaf garuu bu’aan isaan argatan hin jiru.
Karaa biraatiin immoo, akka miidiyaa hawaasummaarratti mula’chaa ture fi jirutti namootni alaa tokko tokko yeroo isaan PP qeeqantu hubatama. Kan isaan ittiin qeeqaman keessaa inni tokko, PPn daboo barbaaduuf jettee humnoota hidhatan Eertiraa fi Somaaliyaarraa gara naannoo Tigraay akka galchitee dha. Kuni ija Addunyaatiin birmadummaa biyyaa ykn naannoo tokkoo cabsuu waan ta’eef, fudhatama hin qabu. Karaa diploomaasiitiin yoo laalame, dhimmi kun PP dhaaf kisaaraa dha. Gochaan kun hawaasota fi mootummoota Addunyaa tokko tokko waan aarse fakkaata. Akkuma barreeffama kana keessatti bakkee tokkotti tuqame, waraanni PPn gaggeessitu kun sirrii waan hin taaneef, fakkeenyaaf gamtaan Awuroopaa (EU) gargaarsa silaa Itoophiyaadhaaf karoorfame akka dhaabu murteessuu isaa ti.
– Ittifufa –


c: text/html

text:
SBO, Fulbaana 1, 2019; QOPHII SOONA SEENAA; ልዩ ዝግጅት: የሲዳማ ሕዝብ የራስን ማስተዳደር ጥያቄ
Related
Related Posts
- Qophii Sagalee Irbuu, Fulbaana 30, 2019 fi Qimant Press
Qophii Sagalee Irbuu, Fulbaana 30, 2019 fi Qimant Press NAGEENYI BADHAADHAA ? HORDOFTOOTA QOPHI "SAGALEE…
- Qophii Sagalee Irbuu, Adooleessa 17, 2019
Qophii Sagalee Irbuu, Adooleessa 17, 2019 Nageenyi badhaadhaa dhaggeeffatoota "Qophii Sagalee Irbuu" sababaa ammatti ibsuu…
- QOPHII SAGALEE IRBUU, Onkololessa 17, 2019
NAGEENYI BADHAADHAA HORDOFTOOTA QOPHII SAGALEE IRBUU. QOPHII HAR'AA AKKA QALBIIF TOLUTTI QINDEESSINEE KUNOO JABAA JENNEERRAA,…

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
DNA
Deoxyribonucleic Acid yokan DNA kan jedhamu kuni gosa Nucleic Acid yoo ta'u genetic instruction guddina fi jireenya waantoota lubbuu qabaniif fayyadu of keessa qaba. Hojiin guddaan DNA information yeroo dheeraaf of keessatti kuusee qabata. DNA'n Blueprints wajjiin walitti madaalama, kunis DNA'n ajaja akkaataa qophii wantoota seelii keessatti argaman kan biraa akka pirootiinii fi RNA molecules of keessaa waan qabuufi. Kutaan DNA kan odeeffannoo kana qabatan jiinii jedhamu.
Akka keemikaalaatti yoo ilaalan DNA'n Polymer dheeraa yoo ta'u, of keessatti wantoota xixiqqoo Nucleotides jedhaman qabata. Nucleotidotni kun immoo, shukkaara fi "gareewwan foosfeetii Ykn phosphate group"n wallitti qabamani. Shukkaarri hundaa wajjin Baseotta afuurenni kessa tokko walitti qabame argamma.


text:
Utubaa Leeqaan
Haalota biyya keenya Oromiyaa keessatti ta’aa jirru kanneen ijaan argaa jirru hanga nama maraachuutti iddoottis gammaachuun hanga humnaan ol ta’utti hariiroof tarsiimoo hawwasii keenya wal utubee hawwii waggaa dheeraa kan gama garaagaraatiin Tokkummaa jechaa waliif dhaamaa ture,kan utuu “Tokkummaan humna”jedhee utuu dheebuusaa lalabatuu dheebuun darbe,beela bilisummaa akka qabu utuu iyyee lallabuu kan dachee kanarraa godaanee,kan hawwiin kun hin dhugoomu uummanikoo Tokkoomuu dadhabe garbummaatti hafuusaati jechuun abdii of kutee qullaa buusee maraatee karaarraa “Bilisummaa,Walabummaa ,Birmaddummaa” jechaa waggoota dheeraaf karaarraa oolee bulee xinnaaf guddaan rakkoosaa utuu hin hubatin turee ittiin gubata kana dhamdhamaa jiru hedduutu jira.
Har’a sanatu suuqaa as bahe mul’ataa jira.Yeroo itti sanyiin wal iyyaafatee sanyiisaa cina gorutu dhufe.Tokkummaan gaara addunyaan
sodaattee afaan cuqqaallachaa turte diigan,yeroo itti akkuma mar’ataan lafee horii du’ee keessa taa’ee sa’aaf nama,kan lubbuu qabu hunda
riphee ajjeesu,dhibee ittiin du’e sanaan ala akkuma hunduu dhimma dhimmaasaa waan mataasaa xiinxalee kana jedhu,dhumarra qareeyyiin
hubannoon haala naannoo lafee sanaa to’atanii bakkeewwaan sana bol’aaf samii,mukaaf bishaan iddoo dhibee bakka sanatti lubbuu hedduu
galafatu,sana qoroqoranii ejjennoof murannoo jabaa fudhatanii,lubbuu ofiitti murteessanii bakka sana waan jiru argatanii dhumarra lafee
sana keessa mataan mar’ataa dur durii kaasee gootaan ajjeefame achi lafee sana keessa riphee jiraachuu hubatanii abidda itti koratanii
barbadeessan.Dhaloonni qubee waan jajjabduu addunyaallee sammuu xaxaa ture,kanarratti waan hedduu sodaachisu,kan lafee nama du’ee keessa
taa’ee xinnaaf guddaa daguugu sana argatan,argataniis uummata isaanii amansiisuuf hammaam akka dadhabbii qabu,wareegama qabu utuu beekanii duuti kun nuun haa dhaabbatuuf of wareeganii qaama qancaree jiru kan haalota jajjabaan ol adeemaaf hayyoota hedduu buttoo isaatii daguugaa ture kana akka barbadeessuun furmaata ta’u barbadeessuuf Tokkummaan riqicha ta’uu hubatanii sochiif ejjennoo hadhooftuun Jaallan qaqqaalii utuu itti dhabanii kayyoof irbuu walii seenan bakkatti eeggatanii kaayyoo wareegama kaffalchiisa jiru sana gooliisaa gal-chuuf
Warraaqataa jiran irra geenyee jirra.
Kaanaaf wareegamaa gurguddaa kaffaluun nu Qeerroo biyyattiirraa
barbaachise.Eeyyee amma sadarkaa dhumaa irra geessifnee jirra.Kunis
kan nuu mirkanaa’u state emergencyn motummichaan labsamuunsaa ragaa
qabatamaadha.
Kanaafan barruu kanan “Shawwisi eeboo ofirratti ciniinaa du’a”
jedhe.Mootummaan kunis dirqamasaa waan ta’eef hamma du’ee lafa gahutti
waan hojjetuuf waan irraa eegamu hunda bakkatti eegee raawwataan soba
dubbiiti.Kanan dhaga’aa guddadhe tokko Dargiin galgala ibsa gurguddaa
baasaa bulee akka ganama biyya hambaatti baqatedha.Dhugaa dubbachuuf
Mootummoonni buulchiinsa aangootti fayyadamaan yeroo barbadaa’uuf
yoomiyyuu waan labsaniif dubbatan karooraan utuu hin taane itti
dhufee dubbatu.Kunimmoo watwaannaa isaaniif kufaa jiraachuu isaanii
addatti akka irratti baramu taasisa.Tarii namoonni ibsa isaan baasan
kanaan rifattan rifachuu akka hin qabnen isinii eeruu fedha.Akkasuma
Jaallan du’a garmalee gaafa nu cinaa wareegaman imimmaan
garmaleef,gadda sammuu nu miidhu gadduu hin qabnu.Kunis duuti Jaala
keetii du’a mootummichaa saffisiisaa akka jiru baruu qabda.Akkasuma
gaafa mootummaa humna hidhannoo qabu dura socho’aa jirru duuti
jiraachuu murteessinee,hedduun keenya dhumnee akkasuma ga’eessi ykn
Qeerroof Qarreen yoo duune obbolaa nu boodaaf jiruun bilisummaa haa
dhufu jennee itti galuu keenya waadaa gaafa walii seennee sana,lubbuun
wareegamna malee garbummaatti hin hafnu kan waliin jechaa turre yaaduu
qabna.
Eeyyee gaddi nutti dhaga’amuun jiraatullee sammuu keenya itti
hidhuu hin qabnu.Gama ittiin gumaa baafnu,diina biyyaa baafnu
jabeessinee gumeessuu qabna.Wayyaanee du’a ishee waan beektuuf akka
Shawwisi Eeboo ofirratti ciniinu,Dubbii haalaa turte san ifatti
mul’iftee labsite
Utubaa Leeqaan


text:
Manni maree bakka bu’oota Uummataa kan dhiyeenya raggaasise labsiin fooyyeessuu magaalaalee Master Plan Finfinne waliin kan wal qabate miti kan jedhan angawoonni naannoo jeequmsa uumameef farreen nageenyaa kan ittin jedhan itti gaafatamoo dha jedhan. ABO fi Ginbot 7s maqaa dha’aniiru.
Sabaa himaa itiyoopiyaan kanneen tuqaman angawoonni Oromiyaa labsiin fooyya’iinsa magaalaa kan caffeen Oromiyaa dhiyeenya raggaasise guddina isaanii kan saffisu.
Labsiin sun ennaa hojii irra oolus magaalaaleen kun ulaagaa sadarkaa addunyaa akka guutan gargaara jedhan. Angawoonni kun akka jedhanitti labsiin sun magaalaaleen kun walii walii isaanii akka deggeran seera godhus of keessaa qaba.
Magaalaaleen sun galii argatan guutummaatti misooma bu’uuraa kan ofii isaanii babal’isuuf akka oolchan kan godhu ta’uu itti gaafatamaan waajjira industirii Oromiyaa obbo Nigusee Mengistuu beeksisaniiru. Kanaaf labsiin Caffee Oromiyaatiin ba’e Master planii Finfinnee waliin kan wal argu miti jedhan.
Heerri biyya keenyaa mul’inatti akka lafa kaa’eetti naannoleen seera ofii isaanii baasu. Seerri kun kan ba’e naannoo Oromiyaa irratti. Labsiin sunis kan inni hojii irra oolu magaalaalee Oromiyaa irratti. Malee Master plani waliin qaruma wal hin argu jedhan.
Labsii sanas ta’e master planiin sun magaalaalee misoomaan wal qabsiisa malee faallaa heeraa akka hin ta’in kan ibsan immoo itti gaafatamaa waajjira kominikeeshinii Oromiyaa obbo Fiqaaduu. Qabiyyeenis haa ta’u akeekaan naannoo mootummaan caaseffame tokko isa kaan waliiin kaayyoo walitti makuu qaruma hin qabu.
Humnoonni kanaaf kakaasanis gocha isaanii irraa akka of qusata mootummaan ni yaadachiisa. Hawaasichis kana hubatee olola humnoonni kun oofan kana duras eenyuun akka ta’an ni beeka waan ta’eef adeemsi baruu fi barsiisuu akka itti fufu akka godhu akka mootummaatti waamicha dabarsina jedhan.
Obbo Fekaaduun ibsa kana irratti magaalaalee Oromiyaa fi waaltaalee barnootaa tokko tokko keessatti jeequmsa uumameef humnootii Iityoopiyaa shorokeessota ittiin jedhan itti gaafatamoo taasisaniiru. Master Palan Finfinnee fi dhiyeenya kan raggaasiasme labsiin fooya’iinsa magaalaalee Oromiyaa uummata naannoo akka miidhu godhanii kan ololan humnootii kana ta’uu ibsaniiru.
Qaamonni siyaasaa adda addaa, humnoonni siyaasaa kanneen farreen nageenyaa ta’an keessaa fi alaa sabaa himaalee adda addaatiin olola kijibaa isaan oofani kun jedhan.
ABO FI Ginbot torba maqaa dha’uu dhaanis ragaa humnoonni kun tamsaasan ulaagaa isa kamiinuu yoo ilaalame hundee kan hin qabaanne jedhan obbo Fiqaaduun. Barattoonni barnoota dhaabanis gara hojii baruu fi barsiisuutti akka deebi’an waajjirri kominikeeshinii mootummaa kan yaadachiise ta’uu gabaasi sabaa himaa Itiyoopiyaa kun beeksiseera.


text:
Lola Milishoota Naannoo Beenishaangul Gumuz – kanneen Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan leenjifamanii fi hidhachiifamaniin – Caamsaa 3, 2021, Ona Mana Sibuu, Ganda Dangii keessatti Uummata Oromoo irratti banameen, Oromtichi tokko ajjeefamuu, dabalataanis, qabeenyi mancaafamuu fi Oromoonni danuun qe’ee isaanii irraa baqachiifamuu.
Dhimma filannoo Mootummaan Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa (Paartiin Badhaadhinaa) geggeessuuf qophii irra jiruu fi dhimma Galma Qabsoo Bilisummaa Oromoo irratti, marii Oromticha tokko waliin taasifame. – Baha Wallaggaa


text:
‘Karoora dhokataafi ijaarsa seeraa alaan Finfinneefi Amaara waltuqsiisuuf hojjetamaa jira’ January 6, 2020Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
trackback
BBC Afaan Oromo
Milkeessaa Miidhagaa (PhD): ‘Karoora dhokataafi ijaarsa seeraa alaan Finfinneefi Amaara waltuqsiisuuf hojjetamaa jira’
Karoora dhokataadhaan, qubsuma seeran alaafi ijaarsa seeran alaatiin Finfinneefi naannoo Amaaraa waltuqsiisuuf warri hojjetan ni jiru, jedhan Hoogganaa Biiroo Bulchiinsaafi Itti-fayyadama Lafaa Oromiyaa Milkeessaa Miidhagaa (PhD).
Ijaarsi seeraan alaa Godina Addaa Oromiyaa Naannawa Finfinneetti haala yaaddessaa ta’een dabalaa dhufeera.
Magaalli Finfinnees Amajjii jalqabarratti manneen seeran alaa aanaalee magaalichaafi naanawasheetti ijaaraman diiguu akka jalqabu ibsee ture.
Dhimma weerara lafaafi ijaarsa seeran alaa Godina Addaa keessatti mul’achaa jiru ilaalchisuun Hogganaan Bulchiinsaafi Itti-fayyadama lafaa Oromiyaa Dr. Milkeessaa Miidhagaa BBC waliin turtii taasisaniin, Ijaarsi seeran alaa Naannawa Finfinnee amma sadarkaa yaaddessaarra gaheera jedhan.
Wanti Godina Addaa keessatti ta’aa jiru kuni fedhii siyaasaarraa kan maddeefi galma lakkoofsa jiraattotaa jijjiiruu kan kaayyefate ta’uus himu.
“Wanti naannawaa Finfinneetti ta’aa jiru kuni siyaasa lakkoofsa jiraattotaa sabaan akka caalamu gochuuti.
Adeemsa keessammoo ‘lafti kun kan eenyuuti?’ kan jedhurratti gaaffiin ka’ee abbummaa dhabamsiisuu, aadaa, afaan duguuganii balleessuu kan kaayyefate,” jedhu.
Oduu kana waliin walqabatan biroo filadhaa:
- ‘Dhimmi isaa namoota buqqisuu osoo hintaane, seera kabachiisuudha’
- Misoomaa fi jiruu qonnaan bultoota naannawa Finfinnee
- Bara Chaarteraa ‘faayidaan addaa’ Oromiyaan Finfinnee irraa argattu tumame maali?
Gochi kun galma siyaasaa qabaachuufi eenyummaa Oromoo dhabamsiisanii kan saba biraatiin bakka buusuu akka kaayyefate Biiroon isaanii qorannoo taasiseen mirkaneefachuus himan.
“Godina Addaatti qaamni ijaarsa seeran alaa irratti bobba’e hiyyeessa miti. Dureessota ergama siyaasaa sana galmaan gahuuf hojjetanitu qarshii guddaa ramadee qubachiisaa, ijaarsisaa jira.
Faddaaltonni ciccimoon ergama seenaa kana raawwachuuf halkaniifi guyyaa hojjetanis jiru,” jedhan.
Ijaarsi kuni erga raawwateen booda namoota rakkatoofi daa’imman qaban itti galchanii yeroo mootumman diigu miidiyaaleerrati iyyuuf akka dhimma itti bahanis himan.
Naannoolee kanneenitti manneen amantaa ijaaruunis karoora weerara lafaa kanaaf qabatanii namoonni kunneen hojjetanis jiru jedhan.
Gochi weerara lafaafi ijaarsa seerana alaa kana keessatti caasaan mootummaa naannoo Oromiyaas faayidaadhaan itti masakamee galma dhokataa diinaa kanaaf tumsuun gocha kana dursanii ittisuu akka hin dandeenyeef danqaa akka ta’es himan.
“Lafti Oromoo hammi kuni yeroo saamamu caasaan mootummaa inuma jira. Taa’etuma ilaala. Caasaa keenyatu keessa galee waliin hojjechaa jira. Kanaaf dhaabuus, dhaabsisuus dadhabne,” jedhan.
Oromiyaa keessa magaalli weerara lafaafi ijaarsa seeran alaa irraa bilisa ta’e akka hin jirres himan.
Manni seeraan alaa si’a torba diigamee ijaarama…
“Namoonni duula ijarsa seeran alaa kanarratti bobba’an ‘manni si’a torba diigamee hin ijaaramne mana miti’ dhaadannoo jedhu qabu. Kanaaf, yeroo diigame deebisanii ijaaru. Si’a torbaffaatti siif mirkanaa’a jedhanii wal onnachiisu. Kuni qorumsa guddaadha” jedhan Dr. Milkeessaan.
Qaama karoora dhoksaa kanaa kan ta’e qubsumni seeraan alaa lafa Oromoo irratti taasifamu kun naannawaa magaalaa Finfinnee qofa osoo hin taane baadiyyaa Oromiyaa keessattis haalaan dabalaa dhufuus eeran.
“Fakkeenyaaf, godina Jimmaa aanaa Sokorruutti tibba kana qubsumni taasifamaa jiru waan hamaadha. Gammoojjii Gibee keessaa Fagoodhaa dhufee namni bayinaan qubachaa jira.
Kana duras lafa Oromoorra qubsiisuun kun Shawaa Lixaa, Horroo Guduruu, Wallagga Bahaa, Iluu Abbaa Booriifi Boorana keessatti baayyee dabaleera,” jedhan.
Naannoo biraarraa qubsummni gara naannoo Oromiyaatti taasifamu kun seera maleessummaa qofa osoo hin taane qubsuma ummataa (Demography) jijjiiraa deema jedhan.
“Bara mootummaa cehumsaa keessa yeroo Taammiraat Laayineeti lafti duwwaan Oromiyaa keessa jiru qoratamee, ummanni gara kaabaa kanarraa dhufee akka irra qubatu gochuun kan eegalame.
Namoonni kunneen bakka bakkatti hidhannoo guutuu waliin qubatu. Bakki itti kana seeratti galchuuf deemamee poolisii keenya ajjeesanifaatu jira,” jedhu.
Waggoota 15 darbe keessa ‘Finfinneen kan Oromoo miti ‘warri jedhanii odeessan karoora dhokataadhaan naannoo Amaaraafi Finfinnee walqunnamsiisuuf hojjechaa jirus jedhan.
“Karoora isaanii ‘Finfinneen kan Oromoo miti’ jedhu sana mirkaneessuuf, qubannaa seeran alaatiin baayina lakkoofsa ummata isaanii dabaluudhan, Godina Addaatti manneen barnootaa Afaan Oromootiin akka hin banamne godhanii Amaaressuudhaan lafa fudhachuuf.
Kanaafimmoo ragaa qabatamaa of harkaa qabna,” jedhan Dr. Milkeessaan.
Karaa Kaaba Baha Finfinneetiin magaalota Lagaxaafoo, Sandaafaa Bakkee, Shanoofi kanneen biroo keessatti ijaarsa seeraan alaafi qubsumaan lafa weeraranii Finfinneefi naannoo Amaaraa waltuqsiisuuf karoora dhoksaan hojjetamu jiraachuus bira geenyeerra jedhan.
“Yoo danda’ameef naannoo Amaaraa Finfinnedhaan waltuqsiisuu kan jedhu Pirojektii jedhu qabu. Waraanni Asaaminoo Tsiggee leenjisaa ture Kanaan dura daangaa Oromiyaa keessa galchee qubachiisuuf yaaleera.
Karaa Kanaan Finfinnee too’anna kan jedhu yaaleera,” jedhan.
Qubannaan karaa kanaan taasifamu ispoonsara godhamee itti yaadamee lafa Oromoo weeraranii Finfinnee kan ofii gochuuf yaadamee pirojektii bocanii hojjechaa turuu ragaa quubsaa argachuu himan Dr. Milkeessaan.
“Lagaxaafoo akkuma darbaniin magaala seeran alaa ‘Arbaa Aratti’ jedhamtu hundeessaniiru. Baadiyyaa keessas akkanumatti itti fufeera.
Caasaan naannoo keenyaammoo waraqaa eenyummaa birriidhaan baasaafii oola. Pirojektiin kun Finfinneedhaa hooggansi siyaasaa kennamaaf.”
“Keessa darbanii lakkoofsa ummataa dabalumaaf yaadamee maallaqni ramadamee ‘Godina Addaatti mana kireefadhaa galaa’ jedhanii hojii demography jijjiruu hojjechaa akka jiran ragaadhaan beekna.
Caasaa Oromiyaammoo malaamaltummaadhaan waan barbaadan goosisu,” jedhan.
Akka angaa’aan kun jedhanitti, halli amma ‘Finfinneen kan keenya’ jechaa ‘aadaafi eenyummaa keenyammoo keessaa dhabneerra’ jennu, waggoota 30 booda Godina Addaattis carraan akkanaa muudachuun waan hin hafnedha jedhan.


text:
Mudde 14,2015 Godina Lixa shaggar Aanaa Meettaa Roobiitti warraaqsii Warraaqsii biyyoolessaa Oromiyaa FDG daran jabaachuun Uummataa,
Dargaggootaa ,Hojjettoota Mootummaa,Barattoota fi Uummata Qonnaan Bultootan jabaachuun itti Fufe jira. Sochiin uummataa kun Aanaa
Guddicha lixa Shaggar Meettaa Roobii keessatti Gandoota 41 fi Magaalota Xixiqqoo hedduu kan Of keessa qabu,keessatti qabsisan.
Uummatni magaalota akka Minaaree, Eelaa fi Goorootti akka waraanni hin seenne ittisan . Erga Waraanniuumataa Oromoo Jalduu karaa nagaan
Jaarsaa biyyaan Bulaa jiru irratti Banamee dhumuu qabna Malee uummata keenya Meeshaa malee dhumaa jiruuf haa dirmannu jechuun warraaqsii
itti fufuun yeroo amma kana Sochiin warraaqsaa uummata haalaan jabaachuun itti fufe. Waraanni Wayyaanee Raayyaan ittisa biyyaa
konkolaataan Oraalii 7tti fe’amee Gara Meettaa Roobiitti geeffamaa jira, daandii uummatni cufeen karaa dabaa dhabuun rakkoo meeqa
keessaan Uummata Oromoo Meettaa Roobii fixuuf adeema jiru, Halli har’an tana gara Meettaa Roobii jiru haalaan yaaddeessadha.
Mudde 14/2015 Godina Kibba Lixa shaggar Aanaa Ammayyaattii Warraaqsii biyyoolessaa Oromiyaa FDG daran jabaachuun Uummataa, Dargaggootaa ,Hojjettoota Mootummaa,Barattoota fi Uummata Qonnaan Bultootan jabaachuun itti Fufe jira. Erga Waraanni Magaalaa walisoo fi aanaawwaan Godina walisoo keessa qubsiifamee jiru Aanaa Ammayyaatti uummata irratti dhukaasaa jira.
Haaluma walfakkaatuun uummatni oromoo Aanaa Wanciis dhaadannoo sagalee jabaan dhageesisa jira. Guutummaan godina Kibba lixa Shaggar
godinni walisoo warraaqsaa guddaa keessa galtee jirti. Waraannis sagalee dhukaasaa meeshaa gurguddaa dhageesisuu itti fufe. Uummatni
daandii Cufuun karaa nagaa sagalee mormii guddaa gochuu fi daandii cufuu itti fufe!!


text:
Biyyootii sadeen hujii hidhaa abbayaa irratti wal mari’atan hardhalee minsiteroota haajaa alaa isaaniitii fi ministeroota bisaan biyya isaanii itti yaammatanii kora irra jiran.
Bulchooti tun marii ji’a shaniin duratti irratti walii galuu dadhabanii gargar bahanitti deebi’anii wal dubbachuutti jiran.
Hujii hidhaa abbayaa eegii jalqabanii amma ganna torba keessa jiran.
Biyyootii tun sadeen hujii hidha laga abbayaa malee gama misoomaalleen akka karaa baaburaa fi hujii misoomaa hedduu walin qabaachuu dandahan iratti waliin mari’atan jedha ministerii haajaa alaa Itoophiyaa obboo Melles Alem


text:
LibreOffice 7.2 Help
Xiyyoota kamshaa, bakka sararawwan qajeeloo sararawwan Xiyyoota waliinii fi sararawwan gara islaayidii ammee yookiin fuula bana.
Yoo barbaadde, dhangii - sarara filachuudhaan erga sarara kaafteen booda xiyya ida'uu ni dandeessa, booda haalata xiyyaa sanduuqa haalata irraa filachuu.
Bakka galmee ammee keessatti ati harkistutti sarara qajeelaa kaasa. Sarara digirii 45tti dirqamsiisuuf, jijjiirraa gaqqabi wayita harkistu.
Sarara
Sarara qajeelaa geengoodhaan xumuuramu bakka galmee ammee kaassatti harkiftu kaasa. Sarara digirii 45tti. dirqamsiisuuf jijjiirraa gaqqabi wayita harkistu.
Sarara xiyyaan xumuuramu
Sarara qajeelaa geengoodhaan xumuuramu bakka galmee ammee kaassatti harkiftu kaasa. Sara gara digirii 45tti dirqamsiisuuf jijjiirraa gaqqabi wayita harkistu.
Sarara xiyya/Geengoo waliinii
Sarara qajeelaa xiyyaan jalqabuu fi rog-arfeedhaan xumuuru kan bakka galmee ammee keessatti harkiftu kaasa. Sarara gara digirii 45tti dirqamsiisuuf jijjiirraa gaqqabi wayita harkiftu.
Sarara xiyya/Rog-arfee waliinii
Sarara qajeelaa gara rogawwaniin gara digirii 45tti dirqisifamu kaasa.
Sarara (45°)
Sarara qajeelaa xiyyaan jalqabu kan bakka galmee ammee keessatti harkiftu kaasa. Sarara gara digirii 45tti dirqisiisuudhaaf , jijjiirraa gaqqabi wayita harkiftiu.
Sarara xiyyaan Jalqabu
Sarara qajeelaa geengoodhaan jalqabuu fi xiyyaan xumuuru kan galmee ammee keessatti harkiftu kaasa. Sarara gara digirii 45tti dirqisiisuuf, jijjiirraa gaqqabi wayita harkiftu.
Sarara Geengoo/xiyya waliinii
Sarara dheerinaa fi bal'na qajeelchaan marfame kaasa. Dheerinaa fi bal'inaa sararawwanii ofumaan dheerina fi bal'ina sorooroo kan shalluu fiagarsiisuudha. Dheerinaa fi bal'ina sararaa kaasuuf, kamshaa xiyyootaa bariitii, sajoo Dheerinaa fi bal'ina sararaacuqaasi. Qaree kee bakka sararri jalqabu fi dheerinaa fi bal'ina sarara kaasuf harkisi gadhiisii yoo xumurte.
Sarara Rog-arfee/Xiyya waliinii
Sarara dheerinaa fi bal'na qajeelchaan marfame kaasa. Dheerinaa fi bal'inaa sararawwanii ofumaan dheerina fi bal'ina sorooroo kan shallaguu fi agarsiisuudha. Dheerinaa fi bal'ina sararaa kaasuuf, kamshaa Xiyyootaa bariitii, sajoo Dheerinaa fi bal'ina sararaa cuqaasi. Qaree kee bakka sararri jalqabu fi dheerinaa fi bal'ina sarara kaasuf harkisi gadhiisii yoo xumurte.
Bal'inni fi dheerinni sarara dheerina wanta cinaa wajjiin akka walfakkaatu yoo barbaadde, furtuu Ajaja Ctrlgaqqabi wayita harkifamu. Dheerinaa fi bal'ina sarara gara digirii 45tti dirqisiisuuf furtuu jijjiirraa gaqqabi wayita harkifamu.
In LibreOffice Draw, a dimension line is always inserted on the layer called Dimension Lines. If you set that layer to invisible, you will not see any dimension line in your drawing.
Dheerinaa fi balina sararaa
Sarara qajeelaa xiyyoota waliini dhuma lameenitti kan bakka galmee ammee keessatti harkiftu kaasa. Sarara gara digirii 45tti dirqamsiisuuf jijjiirraa gaqqabi wayita harkiftu.
Sarara xiyyoota waliinii


text:
Keeniyaatti Manni Murtii Wajiir Lammilee Itiyoophiyaa 35 seeraan ala gara Keeniyaa seenani jedhe irratti hidhaa ji’a tokkoo yookaan adabbii qarshii Shiilingii Keeniyaa kuma Shantama irratti dabarseera.
[Taanzaaniyaan Godaantota Itiyoophiyaa 84 hidhaa waggaa 3’rratti murteessite]
Lammileen itiyoophiyaa kun jimaata darbe eeruu jiraattota naannoon to’annoo jela ka oolan yoo ta’u, walitti bu’iinsa daangaa Naannoo Oromiyaa fi ka naannoo Somaalee Itiyoophiyaa jiru baqa akka gara Keeniyaa dhufanis dhaddacha harra itti dhiyaataniif himaniiru.
Galmoo Daawit gabaasa isaa qopheesseera
[Lammiwwan Yeroo Ammaa Yemenitti Baqatan Keessaa 98% Oromoo Dha]


text:
Minisootaa ‘Little Oromiyaa’ akka warrii qopheesse jedhetti nama kuma hedduutti itti yaahuutti jira fakkaata.
Torbaan Oromoo,guyyaa gannuma gannaan bulchiinsii Amerikaa Oromoo kennee qopheessu.
OSFNA,Federeshiiniin Waldaa Ispoortii Oromoo barana waliin marroo 24 waldorgommii ispoortii Oromoo ardii North America qopheessa.
Akka Tishoo Tafarraa,koree OSFNA keessaa jedhetti barana kilaboota kubbaa miilaa Oromoo 26 dorgommii tanaa dhufa,tana keessaa 2 ijoollee dubraati.
Kanaadaa keessallee kilabii lamatti dhufaa karaa jira.
Dorogmmii OSFNAn qopheesse keessaa
Fiigicha,kubbaa saaphannaa…
Qophii bashannanaa keessaa
Fiilmii Oromoo ‘Xiiqi’
Taphaa fi kobla Oromoo:Oromo Comedy
Agarsiisa dizaayina Oromoo,Moo’ii Xilahun agarsiiftu fi Halkan bashannanaa
Tana malee ogeeyyotii fayyaa Oromoo torbaan Oromoo sun keesatti achitti tolaan namaan wallaanan.
Dorogmmiin baranaa Istaadiyoomii Mana Barumsa Sadarkaa Lammeessoo Maple Wood keessa
9800 Fernbrook Ln N, Maple Grove, MN 55369


text:
Dr.,Chikaagee Oba-Smitdt(Dr.Lookoo Duubaa)dhalootaan nama Jappaaniiti. Barmusa qorannoo jireenna ilmee namaa(Anthropology)barattee barumsa PhD qabdi.
Bara 2005 keessa aadaa Gadaa Booranaa barachuuf Jappaanii dhufte. Booranuma waliin jiraachaa aadaa isaalleen barattee kitaaba fuula 800 qabu barreessite, Dr.,Lookoon.
Yoo kora OSA(Oromo studies association)Waldaaa Qorannoo Oromoo 29essoo bara 2015 Yuniversitii Howarditti taahe irratti waan barreessite dubbachuuf yaamanillee mataa- duree The Raaga, its social and historical roles among the Boorana in Southern Ethiop Jedha.
Kitaabii isiin barreessitee Muddee bara 2015 keessaa bahuuf deemu ammoo“The oral chronicle of Borana in the southern Ethiopia,” jedha.
Dr.Chikaageen maqaa Jappaanitti baasaniif.Chikaagee jechuun afaan Jappaaniitin gaaddisa jechuu jetti. Boorannii ammoo Lookoo Duubaa jedhee moggaase.
Yoom dhuftee afaanii fi aadaa barattee kitaaba barreessite jennaan,“qaraa Dubuluq,booda Gaayo achi baaddiyaa taahee jiraadhee jireenna Booranaa baradhe.Akka namii bisaan dhaqu,qoraan dhaqu,okhaa dhaqu, gabayaa deemuu fi afaanillee baradhee aadaallee baradhe.Qaraa akka Booranii dubbatu barachuu fedhaa jedhee baradhe.”
Achii lafa hedduu deemtee ganna tokko achi teettee waan achii baratteen digrii lammeessoo Master degree aragatte. Achii ammoo Dirree,Dubuluq, Dilloo, Meegga , Dhaas,Waacille, Borbor, Areeroo, Yaaballoo fi Liiban dhaqee aadaa baradhe jetti.
Lafa tana cufa keessaa deemee jaarolee argaa dhageettii, jaarrolee himnaa 46 wa gaafatte barreessite.Waan gaafatte ammoo akkuma jarii afaaniin itti himeen adoo womaallee hin jijjiirre kitaaba irratti deebifte.
Waan barreessite kana fuulii 500 irratti fuula 300 irratti waan haga Boorana keessa jiraattee argitee fi waan dhageette irratti yaada ufi itti dabaltee barreessite Dr.Lookoon.Fkn akkana fa jettee ufi gaafatte,”Booranii bara qubeen hin barreessinetti akkamitti afaanumaan seenaa dabarsuu dandahe?”
Kitaabii fuula 800 kun haga guddaan waan Gadaa,Himna Raaga Booranaa, maqa-baasa ijoollee Booranaa, Raaga Booranaa,jabaa fi janna Booranaa, Geerarsa Booranaa, Jeemuu fi Goba faa keessatti barreessan.
Yoo waan seenaa abootii Gadaa barreesstie ammoo abbootii gadaa cufaa 70nuu,Gadayoo Galgaloo(abbaa Gadaa Booranaa ka qaraa)tii haga Guyyoo Gobbaa(abbaa Gadaa Booranaa ka ammaa)tti maqaa barreessitee waan bara sun keessa tahe hamtuu-toltuullee walumaan barreessite.
Jbaa-Janna Booranaa isiin barreessite keessaa ka durii Diidoo Gaawwalee, Saalaa Annaa,Waaqolee Booraa, Mardaayyee Dooyyoo Boosoo, Diidoo Saddeetii.
Raaga Booranaa ka durii ka isiin barreessite ammoo Morowwaa Uchumaa, Alii Boddee,Waariyoo Udatee, Boruu Jiloo-Walee, Areeroo Boosaroo,Kibboo Abbaa-Hareetii fi Waariyoo Baabboo fa.
Kitaabii Dr.Lookoon kun 2015 keessa Jermen keessatti bahuuf deema.Dr. Lookoon hujii Booranatti hojjate fixannaan aadaa Oromoo Arsii fi Raayyaa barachuuf deemti.
Maaf akkana aadaa Oromoo jaalatta jennaan“Fedhii..fedhiin tun eessa adhufte yo jette waaqatti naa kenne.Ka warra Oormo kun guddo aadaa dansaa qaba. Maanguddon Oromoo mataa keessaa haasaa dansaa qabdi.Akka malee kana jaaldha.”
Waan aadaa Oromoo akkana jaalattu tana maan jettee fkn warra Jappaan faatti himta jennaan ammoo…
Kutaa lammataa torbaan itti deebina.


text:
Amneestii Internaashinaal Poolisiin Oromiyaa Angawoota ABO fi Gaazexeessitoota ‘Seera Malee Hidhaman’ Akka Hiiku Gaafate
NAYIROOBII (VOA Afaan Oromoo) — Akka Amneestii Internaashinaal ibsetti angawootni ABO sadan jechaan Baatii Filayee, Bilisummaa Araarsaa fi Gadaa Gabbisaa akkasumas gaazexeessitoonni Oromia News Network lama Dassuu Duulaa fi Waaqoo Noolee tibba angawi ABO olaanaa Abdii Raggaasaa hidhaman suura kaaftanii hookkaraaf karaa bantan jechaan to’annaa poolisii jela oolfaman.
Namootni kun sana booda himanni irratti banamee mana murtiif ka dhiyaatan yoo ta’an, torbeen dura dhaddachi isaan irratti dhiyaatan gochi kun yakka miti jechaan bilisaan isaan gad dhiisus garuu anagwootni ABO fi gaazexessitootni kun haga yoonaa hin hiikamne. Fissehaa Teklee Amneestii Internaashinaal Waajjira Gaanfa fi Kibba Afrikaatti qorataan qabiinsa mirga namoomaa ka Itiyoophiyaa dhaabbnni isaanii gocha kana balaaleffachuu dubbatan.Obbo Fissehaan, qaamoleen nageenyaa namoota kana sababa adda addaa isaanirratti uumaan hidhaa keessa isaan tursaa akka jiranis dubbatan. Alii eenyummeessaan keessan rakkoo qaba jedhuu, alii mmoo Koomishinii Poolisii Oromiyaatu isin barbaada jedhuu, amma yoonaa Buufata poolisii Buraayyuu keessa akka jirani odeeffannoo kan qabnu jechuunis dabalataan dubbatan. Itti aansuunis waanti kun baratamaa dhufaati jira jedhu Obbo Fissehaan. Akka ragaattis kanaan dura Obbo Abdii Raggaasaa akkasuma qabamanii hidhamanii mana murtiif dhiyaatanii galmeen cufamee, amma eessa akka jiran waanti beekamu hin jiruu jedhan Haalli kun Amajjii kaaseetu akka kan itti fufaa jiru, Gaazexeessitoota ONN fi angawoota ABO qofaarrattis akka hintaane eeranii ,dhiyeenyas dubreen Eelzaabet jedhamtu naannoo Harariitti hidhamuushee, naannoo Amaaraattis waanumti wal fakkaatu mullataa akka jiru dubbatan. Kanaaf filannoon as siquun wal qabatee, miseensota paartii mormituu fi gaazexeessitoota mootummaa qeeqan hidhuun baayyataa jira, kun dhaabbachuu qaba jenna nuti jechuunis dubbatan.
Dookter Tokkummaa Dhaabaa abukaatoo namoota seeraan ala toa’annaa poolisii jela jiru jedhameeti. Himatni jalqabaa erga cufamee kaan isaanirratti akka hin banamne dubbatan.
Dookter Tokkummaan namoota seeraan hidhaman kana ilaalchisee qaamolee bulchiinsa sadarkaa gadii akkasumas Koomishineri Poolisii Oromiyaallee gaafannee deebii dhabnee jedhan. Dabalatas achi buutee Obbo Abdiis nama gaafannu dhabnee hibboo keessa jirra jedhu.
Waa’ee angawoota ABO fi gaazexeessitoota hidhaman jedhame kanaa dubbi himaa Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Oromiyaa obbo Geetaachew Baalchaa gaafannee dhimma kana Poolisiin Oromiyaa harkaa akka qabu nuuf akeekan. Koomishinera Poolisii Oromiyaa Araarsaa Mardaasaaf namootni kun erga manni murtii haa hiikaman jedhee maaf hidhaa tursiifaman jennaan ani hidhamuu namoota kanaa odeeffannoo hin qabu jedhan. Ibsa Dhaabbata Amnesty ilaalchisuunis, Dhaabbatichi ibsa baasuun dura nurraa adda baafachuutu irra turee jedhan.
Mootummaan naannoo Oromiyaa akka beeksisetti kaleessa Pirezdentiin naannichaa Obbo Shiimellis Abdiisaa sirreeffamtoota seeraa 13,321’f dhiifama taasisanii jiru. Isaan waliin garuu angawootni ABO fi gaazexeessitoonni ONN lameen seeraan ala hidhamanii jiru jedhaman akka hin hiikamne himamee jira.


text:
Maqaa ABOtin ibsaa kennuuf Bilxiginaan gantootaf mijeesite
Guyyaa boruu jechuun Hagayya 10/2020 Ibsi miidiyaaleef Hilton Hotel keessatti kennama jedhamuun maqaa ABOn gaazexeessitootaaf waamichi godhame Kan dhaabni ABO hin beeknee fi hoggansi dhaabichaa quban qabne tahuu Qaruuxeen Qeerroo Bilisummaa Oromoo mirkaneeffateera.
Ummatni Oromoo biyya keessaa fi alaa maqaa dhaaba Isaa akka qaroo ija isaatti ilaalu ABO dhaan boru sa’aa 9:00 local time(3:00 PM), Hilton Hotel ti gaazexeessitoota Biyya keessaaf ibsi akka kennamuuf waamanii jiru jedhamu Kan beekamtii dhaabaan ala Shira mootummaa tahuu akka hubattan isin beeksifna.
Uummatni keenyas kana hubachuun burjaajjii tokko malee hojii idilee dhaabni keessan ABOn isinitti kenne karaa nagaa dirqama keessan akka bahattan isin hubachiisna.


text:
Waa’ee yaalii dhukaasa Misaahela “Intercontinental Ballistic Missile” yokaan ICBM jedhamuu geggeessamuu malu irratti wal-muddinsi Yunaayitid Isteetsii fi Kooriyaa Kaabaa gidduutti mul’ataa jiru, biyyoota Eeshiyaa gama Bahaa irraa deebii cimaa kakaase hin qabu.
Kooriyaa Kabbaa, yaalii dhukaasa Misaahela “ICBM” jedhamuu, yeroo feetetti bakka feete irraa geggeessuu akka maltu, kaleessa dubbachuu ishee – dhaabbatni oduu KCNA, dubbi-himaa ministrii dhimma alaa biyyattii maqaa-dha’uun dubbatee jira.
Ministarri Ittisaa Yunaayitid Isteets – Aash Kaarter deebii kennaniin, dhukaasni yaalii “ICBM” Kooriyaa Kaabaa geggeessuuf dhaadattu kun, “doorsisa cimaa dha” jechuudhaan, yoo dhukaasni sun daangaa Yunaayitid Isteetsii fi michoota isheetti ka ce’u yoo tahe, misaahelicha haleeltee kuffisuuf tarkaanfii waraanaa fudhachuu akka maltu illee akeekkachiisan.


text:
Ajjeechaa Wallagga Lixaa Magaalaa Gullisoo fi SBO Fulbaana 28/2019
Ajjeechaan Gullisoo irraa hin dhaabbanne. Gabaasni nu qaqqabaa jiruufi suuraan keessaan nuuf ergame kun akka ibsutti godina Wallaggaa Lixaa magaalaa Gullisootti guyyaa kaleessaa jechuun Fulbaana 27/2019 ummata ayyaana gubaa(masqalaa) ayyaaneffatee galaa jiru irratti waraanni mootummaa dhukaasa banuun namootni ammaaf lakkoofsa isaanii hin qulqulleeffatiin ajjeefamanii kaanis madaa’anii du’aaf jireenya gidduutti argamu.
Kanneen ajjeefaman keessatti abbaa fi ilma kan tahan:
1) Obbo Jijoo Tolaa
2) Dargaggoo Abdii Jijoo
kan argaman yammuu ta’u
3) Obbo Habtaamuu Addaamuu
Madaa’ee du’aaf jireenya gidduutti akka argamu gabaafameera.


text:
Mee garaagarummaa saree haalaallu.sareen biyya teenyaa ala galtii aluma sanitti warri isiin tajaajiltu hambaa nyaataa khan isaan irraa hafee darbaniif gaafa irraanfataniis dikhee gandaatirra deddeemteetuma waan ittiin ooltu saroobbatti ykn funnattii. Garuu mana warra galtuu ykn Abbaa isii guddisee irraa hinfagaatu hujii isiitiis hindagattu eegumsa irra warri barbaaduus nibeeyti namaafii bineensa idduu waan warra isii guddise san miidhu hunda ni ittifti haaluma khanaan jireenya isii gaggeeyfatti.
Sareen biyya faranjii akkasiimiti fallaa saree biyyateenyaati namaa wajjiin mana galtii inumaahuu siree irra rafti wantii guddisaniifiis garaa garummaa qabdi akka isiin mana ykn qe’ee eeyduuf osoon taane ittiin booharuufi waahela godhachuufi saree maalqaan bitatanii afaan isaanii barsiifachaa guddisu.sareeniis akkuma waan isii guddisaniif beeytuuti dirqama abaa isii qabuu fudhattee hujii irra oolchiti namaafii beeyladaa takkallee hintuyxu garuu sareen biyya faranjii walhindhiiftu akkuma deendeeytii shurufkaa wahii tan fagoo irra wahiin arkuu dandayaan saniin shurufkaa walii arkaniin afaan beekhaniin walitti dhaadatanii lolanii lafa balleeysu.
Haatahuutii wantii gaariin saree biyya faranjii afaan Abbaa guddisee beekhuufii dhagahuudha warri gudisees saree isaanii adabadhuu khun bar obboleeysa kheetii jechuun lolaniin yeroo tana sareen ifitti qaanfatteeti eegee wixwixi godhuun dhugaa jirtu tana fudhatti.
Amma mee tan saree nama miila lamaan deemuu haa laallu namni kheenya rakkoo haala jireenyaatiifii amaloota garaa garaa khan wallaalummaa irra maddeefii muxannoo dhabaatiin firaafii aalii isaarra jalqabee ummata kheeysaa bahee diinaa wajjiin tahuun miidha boru maaltu tahuuf taa’a je’ee hin yaadu. Wanti nama dhibu eega biyya rakkoon itti isa dirqitee diinaa wajjiin akka foon isaa nyaatu isa goote kheeysaa baheetiis akkuma saree faranjii tan walnyaachuuf walitti gamtuu san tahuudha.akka waan qabsaawaan isa malee hijirree tokkotti qabsoon inni godhuus diina irratti osoontaane fira isaa khan dhiigaa khan lafee takkaati yaadaan gargar bahuun akka jartu beekhuu dadhabuun sarara intarneetitiifii paltalk khanneen akka fb faa irratti qabsoo diina kheenya khan waloo irratti hingooneefii dendeeytii itti qabne irrati akkuma sareeti gooftolii isaanii gammachiisuuf manatti dutu tanaafuu sareen saruma garaa garummaa hinqabdu yoo mana galuufii ala galuu taate malee saroonni kheenya khannama fakkaataniis qaamaan biyya jijiiratan malee sammuu hinjijiirrane tanaaf bakkuma seenan hundaa nama gammachiisuuf foon isaaniitii dutan wuf wuf wuf hangafeete duttuus sareen saruma paltalk fb irrattiis sareen saruma gltm eega dubbiftanii sheer godhaa warri dhiiga saree ifkeeysaa qabdan sar!!!


text:
Sochii guyyoota muraasaaf osoo wolirra hin citin geggeeffameen ummanni godina Arsii Lixaa sadarkaa guutummatti jechuun danda’amuun naannoo isaa harka lukkee Woyyaanee, OPDOtii, baafachuu danda’eera. Yeroo kanatti, angawoonni OPDO heddu ummatatti makamaniiru; kana booda diinaaf hin hojjannu, ummata keennas hin saaxilluuf kakatanii. Kanniin baqatan eessa akka seenan hin beekamu. Waajjiroonni OPDO aanaa Kofalee, Shaashamannee, Kokkossaa, Qoree, Ajjee fi Siraaroo kan magaala fi baadiyaa guutummatti gara cileetti geeddaramaniiru. Yeroo kanatti OPDOn godina Arsii Lixaa hantuuta boolla hin qabne taateerti.
Humni Agaazii fi federaalaa gara Ajjee, Siraaroo fi Shaallaa gadi bu’uuf onnee hin arganne. Daandii Dodolaa fi Adaabbaa irra lammii malee diinni yoo socho’u hin mudhanne. Ummanni godina kanaa ajjeechaan fi dararaan yeroo addaatti irratti raawwatame (Asaasa, Kofale, Adaabbaa fi kb) kan isa hin jilbiiffachiisne ta’uu ifatti argisiiseera.
Daandiin gara magaalota godinichaatti geessan bakka hundatti ummataan (dhagaa, mukaa fi ibiddaan) cufamuun sochii woraanaa mootummaa hedduu danqee jira. Dhaagaa fi mukni ummanni daandii irratti baay’inaan (Shaashamannee hanga Roobeetti, Dodolaa hanga Boqqojjiitti) tarreesse hujii Agaazii dhagaa guuruu fi daandii qulqulleessuu taasise. Tooftaan addaa ummanni godina kanaa dhimma itti bayaa jiru: Agaaziin daandii qulqulleessee haa xumuruu eeganii idoo itti dhokatanii as bayanii ammas irra deebi’aa dandii cufuu isaaniiti. Bifa kanaan guutummatti sochii Agaazii laamshessuun danda’ameera. Ummata gabrummaan nagaye jedhee dhaabate jilbiiffachiisuun tasa hin danda’amu.
Saboonni ollaa godina Arsii Lixaa (ummanni Sidaamaa fi Alaabaa) ummata Arsiif tumsuuf qophii irra jiraachuun himameera. Hanga ammaattis deeggarsa bifa addaddaa laataa turuu isaaniiti kan dhagayame. Woyyaanee jilbiifachiisuuf wolhubannaan akkanaa jajjabeeffamuu qaba.
Godina Arsii Lixaa fi godinoota Oromiyaa biraa keessatti kan ta’e gocha gootummaan abbaa-irree afoo dhaabatanii naannoo ufii bilisoomsuuti. Woyyaanee jilbbiiffachiisuu fi bilisummaa balbala irra jirtu olseensisuuf hunda Oromoo irraa kan eeggamu fakkeenya gaarii Shawaa Lixaa, Gujii, Harargee Lixaa, Wollagga Lixaa fi Arsii Lixaatti ta’e qofa naannoo naannoo keennatti hujii irra ollchuudha. Tokkoo tokkoo keenna dirqama gandaa fi qe’ee keenna bilisoomsuu daqiiqaafis akka qabnu hin dagatinaa.


text:
Sagantaa - Kibxata Adoolessa 20, 2021
Uummanni Oromoo beelaaf saaxilamaa jiraachuu
Ona Najjoo Lixa Oromiyaa, keessattuu, Konyaa Lixa Wallaggaa fi Qeellem Wallaggaa keessatti, Uummanni Oromoo LMKII'n dirqisiifamuun, yeroo dheeraaf akka midhaan hin oomishanne taasifamaa; oomisha ooyiruu irraa qabus akka hin galfanneef, ooyiruu irratti jalaa gubamaa turuun wal-qabatee, yeroo ammaatti Uummanni Oromoo Ona Najjoo keessa jiru beelaaf saaxilamee jiraachuu.
Ajjeechaa fi hidhaa Oromoorratti raawwatamaa jiru
Matakkal Maanguddoon Oromoo, Obbo Dhinsaa Goobanaa jedhaman, Kamisa Adoolessa 15, 2021, Konyaa Matakkal, Ganda Goongoo jedhamuun waamamu keessatti, ooyiruu isaanii irraa gara manaatti osoo galaa jiranii, Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan karaatti qabamuun, mana isaanii fuul-duratti geeffamuun, sa'aa lamaa oliif mukatti hidhamuun erga turfamanii booda rasaasaan ajjeefamuu; haati warraa isaaniis LMKII'n akka malee dhaanamuun miidhaa qaamaa irra ga'eef hanga har'aatti wal-aansa fayyaa tokkollee hin argatin jiraachuu.


text:
ODUU Hatattama Bilxiginana Qeerroo fixa jirti wallooti bellii hammate lola Tigiraay |Moha Oromo
Dhugaan Jirtuu Tanumaa Ijoleen Oromo Bilxiginan Salpiftee Waranii Harkaa Kenachu fi Ciminaa WBO Irat
ODDUU OWITUU Gotichii Waranii Bilisumaa Oromo Tarkanfi Lalesa Fudhaten Sirnaa Na*Fxii OPDO Burkutesu
Oduu Fulbaana 16,2021|| Miidhaa ilman Oromoo Huursootti Waraana tahu morman keessa jiranifi Murte UN
Oduu Fulbaana 16,2021|| Ajjeecha Waraanni Mootummaa Lixa Shagaritti raawwate fi Miidhaa Maatii WBO
ODUU AMMEE Oduuwwan jajjaboo Oolmaa Oromiyaa fi Ethiopia Oduu BBC Guyyaa Har’aa |GAMTAA MEDIA
ODUU SIMBIRTUU ||INJIFANOO WBO lixaa fi Zoonii kibba oduu guyyaa hara’a Afaan Oromoo |GAMTAA MEDIA
Ergaa Hatattamaa Dinquu Dayyaas Waa’ee Jawari fi Qabsoo Oromoo Ilaalchisee Ummata Oromoof Dabarse


text:
OdeeyfannooUncategorized
Qondaaltonni OPDO ragaa ittisaa Hooggantootaa Paartii Kongrasii Federaalistii Oromoo ta’uun mana murtiitti dhiyaachuuf qophii tahuu beeksisan
Qondaaltonni naannoo Oromiyaa ragaa ittisaa hooggantoota Paartii KFO ta’uun mana murtiitti dhiyaachuuf kan qophaa’an tahuun beekame. Abukaatoon himatamtootaa Obbo Abduljabbaar Huseen dhaddacha guyyaa har’aa ooleef akka himetti, “qondaaltonni OPDO ragaa ittisaatiif waamaman guyyaa kaleessatii fi har’aa haala hujii irraa kan ka’een mana murtiitti dhiyaachuu akka hin danda’inii fi guyyaa boruu garuu dhihaachuudhaaf kan qophaayan tahuu naaf mirkaneessanii jiru” jedhe.
Qondaaltonni guyyaa boruu mana Murtiitti ni dhiyaatu jedhaman,Obbo Abbaa Duulaa Gammadaa, Obbo Lammaa Magarsaa, Obbo Abbiyyi Ahmad, Aadde Caaltuu Saanii tahuun beekamera.
Haaluma walfakkaatuun Waajjirri Muummicha ministeeraa guyyaa kaleessaa xalayaa mana murtiitiif barreesseen, Obbo Hayilamaariyaam Dassaaleny sababa dalagaan itti baay’ateef mana murtiitti dhiyaachuu akan hin danda’in tahuu eega beeksissen booda, Obbo Baqqalaa Garbaa “Hayila Maariyaam kan yaamame akka nama dhuunfaatti waan taheef waajjirri xalayaa barreessuu mirga hinqabu; kanaafuu Hayilamaariyam Dassaleny poolisiin qabamee nuuf haadhiyaatu” jechuun gaafate. Manni murtichaatis Obbo Hayilamaariyaam guyyaa boruutti kan hindhiyaanne yoo tahe ilaallee murtii kennina jechuu isaa gabaasni arganne ni ibsa.


text:
Mootummaa abbaa irree aangoo isaa Dheereffatuuf jechaa Dhiyeenya kana Biyyoottan Alaa keessatti Salphini Guddaan kan isa Mudate ta’uun isaa ifatti kan Muldhatu yoo ta’u TVn Etiopia ykn TV Oromiyaa kan jedhan waan Abbaa Duulaan Biyya Alaa Deeme irraa yoo Kijiba Nyaara Haadate Salphina isa Mudate Dhoysee itti Milkaaye jedhee yoo ummataaf Dabarsu Kijibuu isaa irraa hangam takka Ummani TV san akka jibbu isinumaaf dhiisa .
Asi irratti wonti jechuu Barbaadu Mootummaan Woyyaanee Kufiinsaaf akka Rirmeen Midhaan nyaatee dhama keesaa fixxu san nyaatamee kufuuf Afaan Qarree waan jiruuf Hanguma hafte san kufutti isaa tindhisuuf jechaa dhidhiitatuun isaa ifa gala ta’uu namuu hubadhaa.
Waan taheef Wayyaaneen salphina ergamtoota isaa Awrooppaa fi Ameerikaa keessatti bobbaafate irra gahe irraa barachuu hanqatee Baqattoota Oromoo Afriikaa biyyoota gara garaa keessatti argaman irratti karoora bal’aa baasuun akka sossobanii biyyatti deebisaniif, dadhabame ammoo mootummoota of gargaarsisuun biyyatti deebisuu irratti akka hojjataniif ergamtoota isaa bobbaasee jira.
Baqattoota Oromoo, Sudaan Kaabaa fi Kibbaa, Kenyaa, Ugaandaa, Jibuutii fi biyyoota birootti argaman fi Kuuwwanis waadaan kijibaa kan isaan tarreeffatan isa kana fakkaata !!
1,Lafa mana irratti ijaarratan magaala Finfinneetii argattu.
2,Manni koondominemii isiniif kennama;
3,“Garee business “ jedhuun Embaasii jalattii yoo ijaaramtan Embaasiin deeggarsa addaa isiniif godha kan jedhanutu argamu.
Ergaan bobbaa diinaa kanaan duuba jiru garuu, waldaalee maqaa baqattoota Oromoon ijaaraman diiguun waldaa Itophiyaa jala galchuu, suuraa fi vidiyoolee baqattootaa midiyaa isaanii irratti agarsiifatuun hamilee ummataa biyya keessaa qabsoo irratti finiinsaa jiru cabsuu, baqataa gowwoomsuun biyyatti akka deebi’u taasisuun kanneen hafan galuu danda’u, rakkoon homaatuu irra hin gahu, jechuun Koola Baqattummaa UNHCR irraa argatan akka dhaban taasisuu,
Sochii Baqattoota Oromoo hordoffii fi to’annoo embaasii Itoophiyaa jala galchuu, Baqatoota fakkaatanii Baqatoota Baroottan dheeraa Mootummaa Woyyaanee Baqatanii Biyyaraa Bahan keessatti ijaaruun Maalaqa isaaniitiin Duuba dhaabatanii Mana hidhaa Biyyoottan Baqatoon keessa jiran keessatti Yakka isaan hin Qabne itti Maxxansanii hiisisuun Harka Mootummaa Woyyaanee akka Seenan Gochuufi, ajjeechaa isaanii jalaa kanneen baafatan biyyatti deebisuun mana hidhaatti darbuu kan akeekkate ta’uu Sabin Oromoo tif Ummani Sirnaa Woyyaanee Mormitan kamuu akka Hubatan.
Dhaamsi isiniif Qabu Baqatoon Biyya hundaa keessa jirtan Namoottan Xalayaa Namoota Qaama Woyyaanee ta’an irraa Fuudhanii Baqatoota keessaan Deddeemanii Baqatoota gama Misseensummaa Woyyaaneeti harkisan kan isin keessa jiraatan gama Tokkoon Mootummaa Woyyaanee Woliin Hojjataa Gama Tokkoon ani Baqata ufiin jedhaa HNHCR jalatti galmaayee Baqatootaaf Qaama UNHCR irratti Diraamaa Mootummaa Ethiopia woliin hojjataa jiru gama Qaama UNHCR tif Qaama Barbaachisu kamtuu akka Godhamu tattaafiin Cimaan Godhamuu akka qabu Hubadhaa Kori Hatattamaa Godhamee Baqatoon Biyya kamuu keessa jirtan Hiriira nagayaa Bayuu yoo Dadhabdanis jaleewwan Diina jala Deemtu ufrraa Saaxiluuf ijjanoon Cimaan akka Godhamu Hubadhaa .
Diinni yoomlee hin Milkaayuu


text:
Grand Canyon
Grand Canyon kan qallamu qabu, kan qarqari isaa bayye dagalfate (kan olii dhabatte) kan kessa isaa immo Colorado River kan United States state Arizona kessatti argamu dha. Kan bayyinan argamu Grand Canyon National Park kessa yoo ta'u, Parkiin kuni parki biyya hunda duraa kan baname dha. Bakka Grand Canyon kana presidantiin America Theodore Roosevelt bayye jallata, akkasumas bayye morkaf ture, innis yerro bayye bineensota qabu fi bakka suni ilallu ni demma turee.
Dhoqqi kuni kan Colorado Riveriin midhafame yoo ta'u, lagi kun channel bara million 6 olii kan kutte yoo ta'u, dheriini isaa 277 miles (446 km) yoo ta'u dherinni dagalee (width)n isaa immo 4 hanga 18 miles (0.4 hanga 24 kilometers) yoo ta'u, dhoqaa gara kessa hanga mile tokko callu (1.6km) ta'u qaba.
Ilalchii Grand Canyon kan yerro duraaf godhame bara 1540t yoo ta'u kunis namicha Spain, Europe irra dhufee kan Garcia Lopez de Cardenas jedhamun ture.
Grand Canyon hanga U.S. Civil War dhumattu hunda bayyinan hin bekkamu ture. Bara 1869t, Major John Wesley Powell kan harka tokko qabu kan "Civil war" kessatti yerro bayyef hojjattef kan fedhii Science fi waan harra argu qabu, laga Colorado irran Grand Canyon irratti ademme ilalcha godhee. Isaa fi namotti isaa wajjin jiraan sagal wajjin ta'e jalqabulle, isaan kessa ja'a qofaat demma xumure. Isaaf namotti isaa wajjin ademman kuni namotta yerro duraaf demma akkana godhani dha. Powellin Sedimentary rock dhoqaa kana kessatti argee "leaves in a great story book" (balla kittaba seena gudda kessa) jedhe wamme. Ture suniin dura bakki suni Native Americansiin qabame ture, isaanis bakka jirenya fi washa bayye dhoqaa suni kessatti ijarani turaan.


text:
#OromoProtests Waliso irraa :Waraqaan guyyaa sanbata dura irra eegalee hanga har’atti faca’aa ture har’a ganama garuu barattoonni Mana barnootaa Garasuu Dhukii Sadarkaa 2ffaa fi Mana barnootaa 2ffaa Biiftuu qoruumsa hin qoramnu hanga dhiigni ilmaan Oromoo dhangala’aa jiruu fi hidhaan Oromoo irraa dhaabbatuti jedhani dhaadannoodhan bahan barata kutaa 10ffaa Mokonin /Qeerraansoo jedhamu baayee rebame.
Barattoonnii Waliso kunneen dhaamsa barattoota hiriyoota isaanii Kan Bachoo, Sooddoo, Ammayyaa fi Oromoo guutuuf illee ka’aa qabsoon keenya itti fufa hanga Mirgii Oromoo kabajamutti kan jedhan dabarfatan jedha oduun Waliso irraa nu dhaqqabde.


text:
Abbaa!” jedhe Ifaa xinnichi.Itti fufees “Maaliif boolla kana qottaa?Guyyoota baayi’ee dabraniif kanuma qotaa turte,Akkan si argutti baayi’ee kan dadhabde natti fakkaata”
Abbaan Ifaa akaafaasaa lafa kaa’ee,bishaan ilmisaa qaruuraadhaan fideef irraa habbuuqqatee gadi taa’e.”Ilmakoo! mee oduu durii tokkon sitti hima”Jedhee jalqabe.
“Bara durii qonnaan bultooti lama biyya hirdhinni bishaanii keessa jiru keessa jiraataa turan;Tokko maqaan isaa Abdii jedhama, inni kaanimmoo Caalaa jedhama.Gaaf tokko mootiin biyya sanaa biyya isaan jiran dhufee ‘jireenya keessan keessatti waan hawwitan sadi-sadii natti himadhaa’jedhee isaan gaafate. Isaanis deebii walfakkaatu deebisaniif.’Yaa gooftaa beeyiledoota keenyaaf bishaan barbaadna. Midhaan facaasnees,oomishannee, galfannee, kaan immoo gurgurannee, yaaddoo malee jiraachuu barbaadna.Kana malees mootii keenya duratti ulfinans argachuu feena.’ Ittiin jedhan. Mootichis ‘lamaan keessaniyyuu gaaffii gaarii gaafattan ‘jedhe. Ammas mootichi deebisee;’Gaaffiifi hawwiin keessan isiniif guutama.Gruu yoom deebi’ee dhufee gaaffii keessaniif deebii akkan kennu hinbeeku.’ Jedhee waadaa galeefii deeme.
Abdiin baayi’ee gammadee gara mana isaatti galee, boqote.Sana booda waadaa mootichi seeneef yeroo gabaabduu keessatti akka ga’u utuu waa waan tokko hinhojjetin abdiidhaan eeguu jalqabe.
Caalaan garuu akka Abdii hinteenye.Yaaduu jalqabe.’Abjuunkoo inni guddaan kana ta’a jedhee hinbeeku.Akka dhugaa yoo ta’e,hawwiinkoo inni duraa, mootichi deebi’ee dhufee, waadaa nuugale sana hamma nuu dhugoomsutti, taa’ee eeguun narra hinjiru .Boolla bishaanii mataakoo qotachuun qaba.Mootichi yoom akka dhufu hinbeeku.’Jedhe.
Haala kanaan boolla bishaanii qotuu itti fufe.Hojii dadhabsiisaa kana utuu gidduutti hindhaabin hamilee cimaadhaan itti fufe.Namooti ganda sanaafi Abdiin utuu hinhafin itti qoosu turan.’Maali hojii bu’aa tokko hinqabne kun?Mootichi dhufee waan hunda siif gochuuf waadaa sii galeera.Maarree ati maaliif ofumaa of dadhabsiistaa? Maaliif boqonnaa fudhattee abdiidhaan isa hineegduu?’ittiin jedhu.
Caalaan garuu utuu deebii hinkenniniif ‘hamma ani bishaan argadhutte, boolla qotuukoo ittin fufa’ jedhee boolla bishaanii sana akka barbaadamutti gadi qotee bishaan erga argatee booda ijaarsaaf meeshaa barbaachisu bituuf jedhee re’ee gurguree beeyiledaan akka keessa hinseenneef itti naannessee dallaa ijaare.
Kunoo amma maatiinsaafi beeyiledootisaa bishaan gahaa argatani.Kana booda maatiifi beeyiledootisaa bishaan barbaacha karaa fagoo hindeemani.Amma inniifi maatiinsaa maasii qonnaa isaaf bishaan barbaacha biyya fagoo deemuudhaan yeroo hinballeessani.Masii qonnaa isaanii irratti hojiidhaaf yeroo gahaa argatanii jiru.Yoo roobni yeroosaa eegee roobuu dide,qonnaa isaaniif bishaan boollaatiin fayyadamu.Amma maatiin,beeyiledootiisaafi maasiin qonnaasaa bishaan hamma isaan barbaachisu argataniiru. Sababii kanaan omishi isaa gaarii ta’eef. Hamma mana keessaaf isa barbaachisu itti fayyadamee kan isarraa hafemmoo gabaatti baasee gurguruudhaan bu’a qabeessa ta’e.
Abdiin garuu akka Caalaa hinhojjenne.Roobis roobuu dide.Mootichis deebi’ee hindhufne.Calluma jedhee, harka maratee, taa’ee mooticha eega ture.Booda garuu maatiin Abdii waan nyaatan dhaban.Kanaaf beeyiledoota isaa gurgruun dirqama itti ta’e.Horiisaa gurguree fixee booda irratti ganda sana dhiisee, ba’ee, magaalaatti galee, Lootorii naanessee gurguruutti ka’e.
Waggaa tokko booda Mootichi qonnaan bultoota kunniin lamaan daawwachuuf ganda isaanii dhufe.Caalaa qofa argate.Abdii hinargine.
Yeroo kana mootichi,’hiriyaankee eessa dhaqee? maal ta’ee? ‘jedhee Caalaa gaafate.Innis sababii Abdiin biyyaa bade itti hime.Mootichi hojii Caalaa argee gammade.Akkasis ittiin jedhe.’Ati deggeersakoo malee hawwiikee isaan lamaa fiixaan baafatteetta. Ati dhuguma kabajamuu qabda.’Ittiin jedhe.Kanumaan mootichi Caalaa bulchaa ganda sanaa godhee isa muude.Kana booda lafa qonnaa kana dura qaburratti dabalee lafa baldhaa kenneef.Kana malees boolla bishaanii isaas haala gaariin cimse ijaarsiseef.’
Abbaan isaa oduu durii kana isatti himee yeroo xummuuru, Ifaan fuullisaa ni’ife.Akkas jedhe.”Abbaa kun oduu durii lafumaa kaasanii odeessamudha malee waan dhugaa miti.Maaliif yoo jette amma mootiin hinjiru.”jedhe.Abbaan isaas “dhuguma jette ilmakoo.Gruu oduun kun ammayyuu dhugaadha.Namooti akka Abdiifi Caalaa ammayyuu jiru” ittiin jedhe.
Hardhas namoonni baayi’een akka Caalaa hojiitti jaboo ta’aniifi akka Abdii hojiitti dadhaboo ta’an jiru.Namoonni akka Abdii haala rakkina isaanirra ga’utti gumgumaa deggeersa nama garabiraa eeggatan jiru.Dhuguma namooti akka Abdii utuu hincarraaqiin harka maratanii jireenya isaanii fooyyeffachuuf gargaarsa mootummaa ykn dhaabbata miti mootummaa eeggatan jiru. Utuu hin hojjetin, mootummaan ykn dhaabbati miti mootummaa ykn Waaqi dhufee jirreenya isaanii akka jijjiiru eegu.Garuu deggeersa nama garabiraa eeguurra utuu jabaatanii hojjetanii of geeddaruu danda’u.
Warri akka Caalaafaammoo dhuguma waan hundumaa ofii isaaniitiin jijjiirama fiduu akka hindandeenye beeku.Garuu waan ofiin hojjechuu danda’an dhibaa’ina tokko malee hojjetanii of jijjiiruuf utuu abdii hinkutatin carraaqii godhu.Kanumaan milkaa’ina argatu.
Hojiin hojjetan dadhabsiisaa haata’u malee garuu, bu’aa argachuuf yeroo dheeraa itti hinfudhatu.
“Ilaali yaa ilmakoo!” jedhe abbaan Ifaa “boolla bishaanii mataa keenyaa qotachuu akkan danda’u baradheera.Dhuguma boolla bishaanii ammaayyaa akka dhaabbati gargaarsaa qotee qopheessu ta’uu yoo baatellee, boolla bishaanii qabaachuun keenya warra hinqabne akka caallu nu dandeessiseera.Ifaanis dubbii abbaasnsaa dubbate isaaf gallaan mataa raase.Gammachuudhaan ol-utaalaa quruphise(burraaqe).Akkas jedhe; “Abbaa! akaafaa kana natti kenni hojiin sigargaara”ittiin jedhe.
Mootummaafi dhaabbileen gargaarsaa biyya Itoophiyaa keessa jiran boolla bishaanii haaraa qotanii,kan duraan qotamanis fooyyessanii, uummati akka itti tajaajilamu gochaa jiru.Haata’ullee malee uummati tajaajila bishaanii dhihootti akka argatuuf karoora baasuudhaan galmaan ga’uuf waggoota dheeraa fudhachuu danda’a.
Yeroo kana keessatti garuu qonnaan bultooti boolla bishaanii mataa isaanii haaraa qotachuufis ta’e,kan kana dura qotan akkaataa itti fooyyessuu danda’an karaa baayi’eetu jira.
Jildii barruu kanaa itti aanu keesatti qonnaan bultooti haala boolla bishaanii haaraa itti qotuu danda’aniifi kan kana dura qotame haala itti fooyyeffachuu danda’an agarsiifna.
Yoo akka Caalaa taatan hanga barruun 12ffaa ba’utti hineeginaa! Ammuma waajjira bishaanii aanaa keessanii quunnamaa.Dhaabbati miti mootummaa aanaa keessan keessatti bishaaniifi haayijinii (qulqullina naannoo) irratti hojjetan,dhaabbiilee CRS waliin ta’anii hojjetan kan akka Maqii Kaatoliik Sekiteriyaat,Harargee Kaatolik Sekiteriyaat,Hope 2020 fi kkf gorsaafi barumsa kennuudhaan isin gargaaruu danda’u.Isin ofii keessaniin waan baayi’ee hojjechuu dandeessu.


text:
JeneraalTsa’areen akka amala nama dhunfaatti nama naamuusa ofii eegu, nama hundumaa wajjiin walii galu turan jedhu Jeneraal Haayluu Gonfaa.
Akka nama miseensa waraanaatti immo waraana leenjisuu, qopheessuu,dirree waraanaatti bobba’uun waraansisuu fi waraana booda rakkoo jiru furuu irratti ooguma guddaa qabu.
Kana malees nama jajjabeessuu fi diina qoratanii hubachuu irratti nama hubannaa fi muxannoo ga’aa qaban turan jedhan Jeneraal Haaylu.
Kanaaf yeroo nagaa, lolaa fi loola boodas nama waan gochuu akka qabu beeku, nama yoo maal godhan maaltu akka uumuu sirritti xinxalee hubatu jechuun Jeneraal Tsa’aree Makonneen ta’u Ibsan.
Gaaffii fi deebii gggeeffame caqasaa


text:
Waliigalteen ogeeyyii fayyaaf carraa hojii uumuu Emireetota Araba Gamtoomaniitti waliin mallattaa’e
Finfinnee, Fulbaana 20, 2014 (FBC)- Waliigalteen Ogeeyyii fayyaa Ityoophiyaaf carraa hojii uumuu Emireetoota Araba Gamtoomanii waliin mallattaa’eera. Komishinii carraa hojii uumuu,…
Dhaabbanni USAID deeggarsa meeshaalee garaagaraa Birrii miiliyoona 6.4tti tilmamamu naannoo…
Finfinnee, Fulbaana 20, 2014 (FBC)- Dhaabbanni USAID deeggarsa meeshaalee garaagaraa Birrii miiliyoona 6.4tti tilmamamu naannoo Oromiyaaf laateera. Dhaabbanni kun deeggarsa meeshaalee…
Laabraatooriin ammayyaa lama eebbifaman
Finfinnee, Fulbaana 18, 2014 (FBC) – Hospitaala Qidduus Phaawuloos Koolleejjii Meedikaalaa Barkumeetti Laabraatooriin ammayyaa lama eebbifamaniiru. Inistiityuutii Fayyaa Hawaasaa…
Dhaabbilee fayyaa garee Shororkeessaa ABUT’iin barbadaa’an hojiitti deebisuuf hojjetamaa jira-…
Finfinnee, Fulbaana 16, 2014 (FBC)- Dhaabbilee fayyaa garee Shororkeessaa ABUT’iin barbadaa’an hojiitti deebisuuf hojjetamaa jiraachuu Dooktar Liyaa Taaddasaa ibsaniiru. Dhaabbilee fayyaa…
Ministeerichi haala fayyaa lammiilee iddoo tursa yeroo jiranii daawwate
Finfinnee, Fulbaana 13, 2014 (FBC)- Hooggantoonni Ministeera Fayyaa haalaa fayyaa lammiileen iddoo tursa yeroo Walloo jiran daawwachuu ibsameera. Dhaabbilee fayyaa garee shororkeessaa…
Ameerikaan talaallii Covid -19 Doozii kuma dhibba 4 fi kuma 53 ol Ityoophiyaaf deeggarsa taasiifte
Finfinnee, Fulbaana 13, 2014 (FBC) – Ameerikaan talaallii Covid -19 Joonsan and Joonsan jedhamu Doozii kuma dhibba 4 fi kuma 53 ol Ityoophiyaaf deeggarsa taasiifteerti.…
Dhaabbanni Mootummoota Gamtoomanii Doolaara kuma dhibba 5 fi kuma 59 ministeera Fayyaaf laate
Finfinnee, Fulbaana 12, 2014 (FBC) – Dhaabbanni Mootummoota Gamtoomanii meeshaalee yaala Fayyaa Doolaara kuma dhibba 5 fi kuma 59 baasu ministeera Fayyaaf laachuu ibsameera.…
Magaalaa Jimmaatti qorichi seeraan ala kuufame to’nnoo jala oole
Finfinnee, Fulbaana 12, 2014 (FBC) – Magaalaa Jimmaatti qorichi seeraan ala kuufame to'nnoo jala ooluu ibsame. Qorichichi hoteela Jeenevaa kutaawwan lafaa gadii fi lafaa olitti…
Magaalaa Dirree Dawaatti Vaayrasiin Koroonaa saffisaan tatamsa’aa jiraachuun ibsame
Finfinnee, Fulbaana 12, 2014 (FBC) – Magaalaa Dirree Dawaatti weerarri Vaayrasii Koroonaa saffisaan tatamsa’aa jiraachuun Biiroon Eeggumsa Fayyaa magaalichaa beeksiise.…
Hospitaalli Waliigala Haramaayaa tajaajila bilisa Birrii miiliyoona walakkatti tilmaamamu laate
Finfinnee, Fulbaana 10, 2014 (FBC)- Hospitaalli Waliigala Haramaayaa tajaajila bilisa Birrii miiliyoona walakkatti tilmaamamu laateera. Hospiitalichi dhukkabsattootaa bu’uu gadameessaan…


text:
Uncategorized
Muhammad Bin Salaman Isra’eel akka daawwatu Ministeerri Basaasa Isra’eel affeere
Ministeerri basaasa Isra’eel Yisra’el Katz gaaffii fi deebisaa Weebsayitii Odeeyfannoo Sa’udii waliin godhe irratti Muhammad Bin Salman Isra’eel akka daaw’atuuf affeere.
Ministeerichi affeerra kana dabarsuu isaa guyyaa kaleessaa gaazexaa Isra’eel tokkoof kan mirkaneesse yoo tahu, “Sa’udiin biyyoota Arabaa hundaaf hoggaantuudha,marii Isra’elii fi Falasxiin jiddutti godhamu irratti hirmaachuu qabdi”jedhe.
Donaald Traamp torbee dabre keessa Alqudsi/Jerusalem magaalaa guddoo Isra’eel jechuun eega labsee booda, Malikni Sa’udi gama isaatiin Alqudsi magaalaa guddoo Falasxiin jechuun dubbate. Haata’u malee Walgahii ariifachiisaa Gamtaan Biyyoota Islaamaa guyyaa kaleessaa Istaanbul keessatti geggeesse irratti, Sa’udiin qondaaltota sadarkaa gad aanaatiin hirmaatte.
Yeroo dhihoo asitti Sa’udii, Emireet fi Maasrii hariiroo Isra’eel waliin qaban kan cimsan yoo tahu, dhimma Falasxiin irratti ammoo Turkiyaa, Qaxarii fi Iraan adda durummaan kan falmaa jiran tahuu gabaasni Aljaziiraa ni mul’isa.


text:
Finfinnee, Onkololeessa 20, 2013 (TOI) – Hidha Haaromsaa guddicha laga abbayyaa irratti hojjetamaa jiru kuufama biyyee irraa hambisuuf yaa’a laga Abbayyaatti Leemmana gammoojjii oomishuuf waliigalteen mallattaa’e.
Waliigalticha Komishinii Eggumsa Naannoo fi Jijjiirama Qilleensaa, Inistiitiyuutii Qorannoo Naannoo fi Bosonaa, Yuunivarsiitii Dabra Maarqoosii fi Yuunivarsiitii Salaalee mallatteessaniiru.
Marsaa jalqabaan misooma Leemmana gammoojjiif kan yaadame naannawwa Qarree Goyaa fi Dajanidha.
Hanga ammaatti biqiltoota kuma 10 baayisuun kan eere inistiitiyuutichi fuula duratti kuma 500 baayisuuf karoorsuu ibseera.


text:
Fulbaana 05/2014(TOI)- Bulchiinsi Magaalaa Finfinnee naannooo Amahaaratti lammilee sababaa garee shororkeessaa ABUT qe’ee fi qabeenya isaanirraa buqqa’aniif deeggrasa maallaqaafi bifiyyeen Birri miliyoona 300fi Miliyoona 85fi kuma 100 oli tahu taasise.
Bulchiinsi Magaalaa Finfinnee deeggrsi kenne maallaqaan Birri miliyoona 300fi miliyoona 50 yoo tahu deeggarsa bifaan ammoo Birri miliyoona 35fi kuma 100fi kuma 34fi 128tti tilmaamamu tahuus ibsameera.
Deeggarsichaas Kantiibaa Itti Aantuun Magaalaa Finfinnee Aadde Adaanach Habeebeefi Pireezidaantin Naannoo Amaaraa Obbo Aganyahuu Tashaagar walharkaa fudhiinsa taasisaniru.


text:
Otoo mukti gogaan jiruu jidhaan hin muriin,yoo gogaa dhabdemmoo otoo jallaan jiruu sorooroo hin muriin “ Oromoon mukaaf kabaja guddaa qaba akka ilmoo isaatii ilaala “ Ilma olguddatuu fi muka olguddaatu hin xuqiin”waliin jedha. Muka/bosan maalee jireenyi akka hin mijanne tolcheet beeka. Kanaaf ni leellifata. ni kunnunsa ni mararfata ,muka sababa gahaa tokko maalee hin muru.
Muruuf yoo dirqamellee otoo mukti gogaan jiruu jiidhaa hin muru. Yoo jiidhaan dhabemmoo otoo jallaan jiruu sorooroo mureete hin balleessiin . Sorooroo muruuf gaafa dirqamettee sorooroon akka isaa dacha ta’e e deebi’ee akka latu godheet mura malee hin barbadeessu.
Mukti gaaddisa,gaaddisa namaa fi sa’aa. Oromoo biratti uumamnis uumamnis safuu mataa isaanii qabu,
Mukti safuu qaba,ilmi namaa safuu qaba, malkaan safuu qaba,tulluun safuu qaba,Haroon safuu qaba,qarree safuu qaba.dubri qarree safuu qabdi haatii fi abbaan safuu qabu. Lagdi safuu qaba. Caffeen safuu qaba. Waanti hundi safuu qaba.
Safuu qabaachuun kabaja qabaachuudha.kabaja qabachuun immoo jaalala qabachuudha,jaalala qabaachuun kunuunsa qabaachuudha.kunuunsa qabaachuun guutinsa yookin badhaadhina hir’ina hin qabne fida.kun egaa waan hundaaf safuu qabaachuu fi kabaja qabaachuun bu’aa guddaa akka qabu nama hubachiisa.
Wanta tokko gaafa bakka kennineefii ulfeessinee kunuunsine bu’aa isaa barra.kun ergaa hammam uummanni kun bosonaafis ta’ee uumama birootiif kabaja guddaa akka qabu kan argarsiisudha.
Naannoo jaarraa 16ffaa keessa abbootiin gadaa Oromoo seera tokko tuman jedhama. Tumaan kunis waa’ee bosonaa kan ilaallatu yoo ta’u oromoon yeroo sirna ittiin bulmaataa isaa tumate waa’ee qabeenya uumamaa otoo hin tuqne yookiin waa’ee qabeenya uumamaa otoo hin ilaalin bira akka hin dabarre afoolli Orommoo ni ibsa. Jaarraa 16ffaa keessa Oromoon waa’ee sirna isaa yeroo tumatu waa’ee bosonaa/mukaa akkana jedhe tume jedhaana. “Otoo mukti gogaan jiruu jiidhaan akka hin muramne,yoo gogaan dhabamemmoo otoo jallaan jiruu sorooroon akka hin muramne,kunis yoo hin taanemmoo mukti murame dacha ta’ee deebi’ee akka latee guddatutti akka muramu kan jedhu akka tumetti dubbatama. Kana irraa wanti barannu tokko uummanni durii otoo hin baratiin qaroome kun akkamittiin waa’ee miidhaa fi faayidaa bosonaa /qabeenya uumamaa baruu danda’ee kan jedhu akka walgaafannu kan nugodhu ta’uu isaati.
Warri kun waa’ee saayinsii qabeenya uumamaa (environment and ecology) barataniitimoo yookiin yeroo sanatti faalamni qilleensaa (enviroment pollotion) uumameeti turee’ Gaaffii jedhuuf gabaabumaatti deebii kennuun yoo barbaachise yeroo sanatti faalamni qilleensaas ta’ee hir’inni/qaaliin mukaas waan tureef otoo hin taane hawaasichi aadaa fi duudhaa isaa ganamaa ittiin dhalate keessatti qabeenya uumamaa naannoo isaa jiru hundaaf kabajaa fi jaalala guddaa waan qabuufidha. Hawaasni bal’aan kaleessaa kun bosonas ta’ee lubbu qabeeyyii isa keessa jiraatan ni kabaja seeraan ala daangaa itti hin darbu kanammoo saayiinsii uumamaan (duudhaan isaa kan isa barsiisedha. Madaalliin addunyaa kanaa eegamee lubbuqabeeyyii akkaataa uumamaa isaaniitiin) hiree isaaniitiin akka jiraatan kan godhu madaalliin uumamaa kun eegamee yoo fulla’e ta’uu dursanii hubatan.
Tokko baduun kan biroos akka balleessu ni beeku kanaaf mukaaf ni sassatu, Har’a lageen kaleessa bo’oo isaanii guutanii utaalan humni isaanii hir’atee ganna qofaa bo’oo isaanii guutanii kan deeman yoo ta’u bona garuu goganii hawaasichis ta’ee lubbuqabeeyyiin biroo rakkoof saaxilamuuf gahaniiru. Bosonni laga haguguuge bishaan keessa jidduu bosona dhangala’u safuun isaa irraa mulqamee goodaatti hafe ededni kaleessa bishaan keessa yaa’u walitti dhiphatee hanga duuduutti kan ga’aa jiru sababa bosonni kabajaa fi marartee dhabeef ta’uun isaa kan nama shakkisiisu miti. Abbootiin kaleessa uumama isaaniitiin saayinsii madaallii uumamaa tolchanii hubatan sun ammuma lubbuun darbaa dhufan dhaloonni haaraan itti fufe kabajaa fi mararte bosonaa caala bu’aa yerootiif bakka kannuun hubannoo gahaas dhabuun bosona ibiddaa fi qottaan barbadeessuun addunyaan qullaatti hafuuf kan deemaa jirtu fakkaata.
Hojii yeroo ammaa idiladdunyaa(World wide) fi biyya keenya keessattis bosona deebisanii gabbisuu irratti hojjatamaa jiru kan jajjabeeffamuu qabu ta’ullee gahaa fi qofaa isaa kan sirna baasu ta’ee natti hin mul’atu. Sababni isaas bosona dhume bakka buusuuf biqiltuu dhaabuun alatti jaalalli dhaloonni ammaa mukaf/bosonaaf qabu baay’ee xiqqaa ta’uu isaa irraa kan ka’edha. Yoo jaalalli jiraate kunuunsi gahaan godhama, yoo jaalalli jiraate muruu fi gubuu irraa of qusanna. Kanaaf biqiltuu dhaabuu jaalachuu irra biqiltuu mataa isaaf jaalala qabaachuun faayidaa guddaa qaba. Isa jiru balleessanii(mancaasanii) gaafa rakkoon dhufe dhaabuuf kaachuu qofaa otoo hin taane isa jiruuf kabajaa fi jaalala yoo qabaanne biyya keenyaa fi addunyaa badii jalaa baraaruu ni dandeenya.
Tulluuwwan safuun isaanii irraa soqolamee aduu fi bokkaaf saaxilaman safuu isaaniitti deebisanii wayyaa isaanii itti huwwisuun yeroon isa kan barfate yoo ta’e malee kan hariifate jechuun hin danda’amu. Hojiin sulula bosonaa yeroo ammaa hojjatamaa jiru quubsaa ta’uu baatus kan itti fufuu qabuu fi lafa bokkaa, aduu fi bubbeen dhiqamee nyaatamee dhumetti lubbuu kan deebisu ta’ulleen hunda caala dursuu kan aqbu hawaasti kun akka warra kaleessaatti bosonaaf jaalalaa fi marartee dhugaa akka horatu hojiin hubannoo guddisuu dursee irratti hojjatamuu kan qabudha. Sababni isaas kan amma ajajaan hojjetan caalaatti gaafa hubatanii seenaa isaanii kaleessaa yaadatan caalatti kaka’umsa ofiitiin waan caalu hojjiachuu waan danda’aniifi. Bosona dhaabuun cinaatti bu’aa fi fayidaa isaa barsiisuun hubannoo qonnaan bulaa fi hawaasa baadiyyaa gabbisuun yeroon kan kennamuufii miti. Kunimmoon aadaa fi duudhaa waliin yoo walqabsiisan caalatti fudhatamaa fi hubannoo hawaasaatiif ni dhiyaata jedheen amana. Bosonni jireenya ,Bosonni lubbuudha, Bosonni qabeenya, bosonni waan hunda bosona kan barbadeessu lubbuu ilmaan namaa fi wantoota lubbu-qabeeyyii miliyoonaan lakkaa’amanii akka barbadeessatti ilaalamuu qaba.
Boggaalaa Moosisaa
+25191190916


text:
Seenaan Magaala Ambo kan barreffamee dhumu ta’uu baatus mee hanga tokko isiinif qooda. Ambo magaalaa Oromiyaa gara dhihaatti aanaa Amboo keessatti argamtu. Magaalaan Amboo naannoo Oromiyaa godina Shawaa Dhihaa kessatti argamti. Magaalaan kun Finfinneerra gara dhihaattii Kiilomeetira 125 fagaattee argaamti. Ol ka’iinsi lafaa naannoo Amboo meetira 2101 yeroo ta’u laatiitiyuudii fi loongitiyuudiin ishii 8059’N 37051’E ta'a. Ambo waan baayyedhaan beekkamti. Kana keessa tokko hora (mineral water) … Continue reading Magaalaa Amboo
Month: June 2019
Garasuu Dhukii abbaa isaa Dhukii Gulummaa fi haadha isaa Warqee Elemoorraa Caamsaa 1905 dhalate. Bakki dhaloota isaa karaa Finfinneeraa gara magaalaa Walisootti geessu cinaatti kan argamu iddoo Maaruu jedhamutti ture. Umuriin isaa barumsaaf akka ga'een, maatiin isaa waldaa amantii Orotodoksii Maaruu Mikaa'el jedhamurraa barsiisaa mindeessuun obbolaa isaa wajjin barumsa mana amantichaa akka hordofu taasisan. Tapha Garasuun jaalatu keessaa inni guddaan fardaan … Continue reading Seenaa Goota Oromoo Garasuu Dhukii Kutaa Tokkoffaa
1. Bishaan yoo nama nyaatu nama kofalchiisatiini. 2. Bishaan lagaa wal hin eegu 3. Bitaan korii mirgaan korii walgeettiin koora dha 4.Wama qalte qalii tirumaan naaf gali jette jaartiin 5. Biyya FARDI hin jirre HARREEN garmaamti/saggaarti 6. Biyya ofiitti Lukkuun korma 7. Sangaan biyya ofiitti baroodu biyya ambaatti ni mar’ata 8. Biyya abbaa kootiiiti jedhee … Continue reading Ergaam Makmaasa kunneeni maali?
Naqamte magaalaa Oromiyaa dhihaatti argamtu keesaa ishee tokkodha. Magaalaan Naqamte naannoo Oromiyaa Godina Wallagga Bahaa kessatti argamti. Iddon itti argama ishee ol ka’iinsa lafaa meetira 2,088 kan qabu yoo ta’u latitude fi longitude 905’N 36033E qaba. Naqamte aanaa Guutoo Waayyuu keessatti argamti. Naqamte magaalaa guddoo Kutaa Bulchiinsaa Wallaggaa kan durii kan turte yoo ta’u amma immoo magaalaa guddoo godina Wallagga Bahaati. Akka lakkoofsa uummata bara … Continue reading Magaala Naqamten wal-baraa!
Ifee as qaari’ee Turee turee ifni ba’ee Gaariin dhufee tole je’ee Aduun barii bahee hoo’ee Dhiibee dhiibee dhdhiibee Kan hoollatu harka qabee Sobni dhufus dhugaan yoom dhabee Kan inaaftu harki cabee Ta’ee ta’ee dubbatamee Booruuf qarruuun wal makamee Otoo taa’uu bulbulamee Nibari’e unkuramee Tulluun lafaa ol-fagaatee Barii dhoowwuf karoorfatee Tabba tabbaan wal- filatee Nibari’e injifatee … Continue reading Bari’e
Beekumsi karaa adda addaatiin ilaalama. Kaan akka waan hubatamee itti jiraatamumaraatti fudhata. Gariin ammoo, adeemsa saayinsa waan wal-qabsiisa. Namoonni bu’uura ogummaati jedhanis jiru. Marti isaan iyyuu tajaajila isaarratti xiyyeeffatan. Hiikni kennamu hamma fedhe baay’atulle, kal-heddee (multidimensional) ta’uu fi jireenya hawaasaatiif gumaachuun isaa hubatamuu qaba. Maddi beekumsa kanaa maali? Gaaffiin jedhu garuu deebii barbaada. Maddi … Continue reading Beekumsa
Yuunivarsiitii kessaa Yeroo waliin turre Waan gaggaarii malee Waan biraa hinagarre. Akka haadhaataatee Ofitti naqabatte; Akka jaalalleettis Na kunuunsifatte. Sirra boraafadhee Dadhabbii boqodhe; Jaalala irreefadhee Nagaa facaafadhe; Dheebodhee unadheeBeela’ee sooradhe; Abjuu dhugeeffadhee Dhugaa dhamdhamadhe. KitaabaKutaa : 12 irraakan fudhame


text:
Shiftaa #Gooticha_Tolcha_Wagi_Irraa.
★★★★★★★★
Sirna fi haccucaa bulchiinsa empayeera Itoophiyaa jalaa, of baasuuf kanneen Qawwee qabatan
falmaa turan hundi isaanii ፣ hoggantootafi deeggartoota isaanii biratti ” Shiftaa ” jedhaame kan maqaan itti hin moggaafamiin hin jiru.
Agaarii Tulluu
^^^^^^^^^^^^^^^
Miseensa WMT kan ture, Agaarii Tulluu raayyaa waraana mootchaa keessaa, Qawwee fudhaatee mirga
Oromoof falmaa yeroo ture, amma harka isaanii bu’ee obboolaa isaa lamaan, Jimaa Tulluu fi Irkoo Tulluu waliin fannifaame ajjefaamuutti maqaadhuma ” Shiftaa ” jedhamu kanaan wamaa turan.
Qabsoo Baalee
^^^^^^^^^^^^^^^^^
Bara Qabsa’ooni Baalee Sirna Nafixaannyaa of irraa darbuuf lolaa turaan maqaan kennaameef,maqaa
biraa hin turre. ” የባሌ ሽፍቶች ” jechaa turan.
Hasan Amee
^^^^^^^^^^^^^^
Finciilli Oromoota Walloo፣ naannoo Dawweetti hogganummaa Hasan Ameetiin gaggefaame, mootchatti
yaaddoo waan itti ta’eef akkuma amaala isaanii, jaarsummaa Hajii Dullaattiitiin ፣ harka kennisisaanii Wadaaroodhan ፣amma fannifamaanii ajjefamaanitti maqaadhuma ” Shiftaa ” jedhu kanaan wamaa turan.
General Taddasaa Birruu
Koloneel Hailuu Raggasaa
Daj. Kabbadaa Buzunaash
Mejer.Abbabaa G/Marian
Obbo Takilluu Tasammaa
Qabsa’ooni maqaan isaanii armaan ol jiran kun hundi isaanii, mirga fi abbaa biyyummaa ummata oromoo
dhugoomsuuf bosona Meetta Roobiitti yeroo bahan maqaan kennameef maqaadhuma ” Shiftaa” jedhamu kana ture.
OPDO
^^^^^^
OPDO fi dabbalooni isaanii kanneen isaan dura ፣ aangoo irra turan jechaa turan ፣ irraa deebi’aanii jechuun salphiina yoo ta’e malee kabajaa isaanitti hin horu.
Hawwii Ithoophiyaa ijaaruuf jecha Qabsa’oota sabaatiin “Shiftaa ” jechuun doofummaa dha.


text:
Waraanni Bilisummaa Oromoo tarkaanfii fudhatu jabeessee itti fufe
Keelloo: Fulbaana 23,2021
Waraanni Bilisummaa Oromoo injifannoo galmeessaa jiru cimsee itti fufuu beeksise. Haala kanaan WBO GG Oromiyaa Kaabaa fi Kaaba lixaa Shagar keessatti dheengadda Fulbaana 20, 2021 tarkaanfii diina irratti fudhateen injifannoo galmeessuu isaa beeksise.
Tarkaanfii kanaanis konyaa Salaalee aanaa Kuyyuu ganda Uyyuu Cabaree bakka addaa Biyyoo jedhamutti waraana mootummaa aanaa Dagami, aanaa Yaayyaa Gullallee walitti dhufe irratti lola waaree sa’aa 6:30 irratti jalqaban hanga sa’aa 11 : 00 (local time ) ganda Uyyoo Cabaree irraa buqisee hanga ganda Akaalee bakka gabaa roobii (magaalaa Garba guraacharraa km jedhamutti tarkaanfii waraana mootummaa qulqulleessuu fudhateen loltuu mootummaa 72 ajjeesee 60 ol madoo taasiisuun lolituu kudhanoota lamaa oli booji’uun, qawwee Akm 35 rasaasa hidhannoo fi mi’oota waraana adda addaa irraa booji’uun galii qabsoo bilisummaa oromoo taasiisuun injifannoo boonsaa galmeessee jiraachuu beeksiseera.
Haala tarkaanfii fudhatamuu waraanni Bilisummaa Oromoo gabaasu kanaa ilaalchisuun, qaamoleen mootummaa deebii laatan hin qaban.


text:
Sadaasa 30,2015 Qeellam
Godina Qellem Wallaggaa aanaa Jimmaa Horroo keessatti halkan edaa dargaggootni goototni Oromoo dhaadannoo dhageesisaa fi waraqaa qabsoo adda addaa maxxansaniin FDG qonnaan bulaa, hojjetaa fi maanguddoota osoo hin jenne saamicha lafaa fi karoora Maaster Pilaanii dura dhaabbannee fesheleessuu mirkaneessu qabna jechuun diddaa taasifamaa buleen har’a itti fufee jira. akka maddi odeessa nu gahe ibsutti kaleesa sadaasa 29/2015 manneen uummataa keesattuu dargaggoota mana qaban sakatta’aa ooluun gabaafamee jira. sakatta’iinsi taasifame kunis diddaa kan itti jabeesseedha. Halkan edaa mirga keenyaaf ni falmanna, oromiyaaf ni wareegamna jechuun barattootni godina Qellem aanaa garagaraa keessatti waraqaa maxxansanii buluun kan beekame yoommu tahu har’a akka odeessi nugahetti aanaa Jimmaa Horroo keessatti FDGn finiinaa jiruun dargaggootni fi barattootni humna waraana wayyaaneen ukkaamfamaa jiru. Humni waraanaa magaala Jimma Horroo keessa buufatee dirree waraanaa fakkeessanii jiru. Dhaadannoon barattootaa itti fufe. Qonnan bulaan, xiqqaadhaa hanga guddatti, milishootni fi deggertootni QBO hunduu FDGtti hirmaatanii jiru. Ganama kanaaf isin FDG qindeessitu jedhamee kanneen ukkaamfaman keessaa dargaggoota muraasa maqaan nu qaqqabee jiru
- Saamu’eel Masgabaauu –barataa
- Abbushaa Buzaayyoo- barataa
- Raamataa Tashoomee
- Raamataa Solomoon
- Milkiyaas Addisuu fi
- Saamsoon Solomoon
Kanneen jedhaman sabboontotaa fi Qeerroo oromoo magaalaa Jimmaa Horroo keessaa har’a lafa barii sa’a 12:00tti ijoolleen kunneen waraanan qabamanii bakka buuteen isaanii dhabame.


text:
Adda Bilisummaa Oromoo (ABO)
Damee jaarmaa fi Siyasaa biyya Ambaa
Gaafa:Fuulbaana 20. 2021
Adeemsa qabsoo kan bu’aa-bahiin guutame keesatti namni hifatuun,mufatuun fi sobamuun dirree qabsoo lakkisee diinatti galuun irra deddeebiin mudateera.Kun kan dhaabbatu gaafa qabsichi xumuramu duwwaa taha. Goollichi Dheengee kan Ajajaa WBO Zoonii Kibbaa Oromiyaa ture ganee diinatti galeera.Gochaa isaa kanaanis kabajaa fi jaalala qabsaawotaa fi ummatni Oromoo qabaniin of irraa mulqee seenaa isaa xureesseera. Gantummaaf tasumaa sababaan jiraachuu hin danda’u. Adeemsa qabsoo keessatti rakkoon bifa adda addaa mudachuu akka dandahu beekamaa dha.Namni dhugaan qabsoof gadi bahe rakkoolee mudatan dhaaba keessatti ilaa-fi-ilaameen fixachuuf obsaa fi bilchina qabaachuu qaba.
Qabsaawaan kaayyotti amanu seeraa fi heera dhaabaatti amanuu fi buluu qaba. Seeraa fi heera Dhaabaa hordofnaan rakkoon furmaata hin qabne hin jiraatu. Maqaa “Nutu siif yaadaa fi sitti aanaa”tiin fira fakkaatanii qilee kanatti kanneen oofan bitamtootaa fi ergamtootni nyaaphaa harka keessaa qabaachuun beekkamaadha. Jarreen kanatti isa dhiiban gaafatama seeraa fi seenaa jalaa hin bahan. Yoomiyyuu aangoo xixinnoo fi dantaa mataa bubuutuun bitamanii gochaa sabaaf hin tolle irratti kanneen bobbahan qaana’uu fi salphachuuf jiraatu.
Adda bilisummaa Oromoo keessatti hoggana irraa haamma miseensootaatti, deegagrtoota irraa hammaa sabboontootaatti qabsoo bilisummaa fi kaayoo ABOtti cichuun wareegama sadarkaa olaanaa kafalaa kaayyoo kana asiin gahan. Goochaa gantootaan utuu qalbiin keenya hin butamin, miseensoonni ABO caasaa mara keessa jirtan, Waraanni Bilisummaa Oromoo dirree keessatti aarsaa kafalaa jirtanii fi Qeerroo Bilisummaa Oromoo akeekaa fi kaayyoo kana milkeessuuf tiokkummaa jaarmaya ABO jabeessuu fi mooraa QBO tiiksuuf cichoominaan akka hojjanuuf yaamicha gochaa ummanni Oromoos gantootaa fi ayyan-laallatoota irraa of eeggannoo akka gootan dhaammanna.
Injifatnoo Ummata Oromoof!
Fuulbaana 20,2021
Hoggana ABO Biyya Alaa


text:
LibreOffice 7.2 Help
Yeroo agarsiisa islaayidii yommuu wantichii filatamee akkamitti amala akka agarsisuu hika.
Yeroo agarsisa islaayidii yomuu wanticha filatamee cuqaastuu. gochiicha adeemsifamuu murteessa.
Gochii hin uumamuu.
Agarsiisa islaayidii keessa islaayidii tokko gara boodaatti siqsa.
Agarsiisa islaayidii keessa islaayidii tokkoo gara duuraatti sochoosa.
Agarsiisa islaaidii keessa gara islaayidiicha duuraatti utaala.
Agarsiisa islaaidii keessa gara islaayidiicha maayyiitti utaala.
Gara islaayidiitti yookin wantoota maqeeffamani islaayidii keessa jiraniti utaala.
Islaayidoota fi wantoota itti akeekachuu dandeessuu tarressa.
Maqaa islaayidiichaa yookin wantichaa ilaaluu barbaaduu galchii.
Islaayidicha yookin wantichaa ilaaluu barbaaduu galchii.
Yeroo agarsiisa islaayidii faayiliitti bana yookin agarsisa. Yoo faayiliiLibreOffice akka galmee akeekaati yomuu filatee fuula bantuu ilee murteessuu dandeessa.
Iddoo galmee akeekaa hiiki.
Faayilii banuu barbaaduutti xurree galchii ykn faayiliicha hundeessuf Iyyaafataa cuqaasi.
Faayiliicha banuu barbaaduu agarsiisii.
Plays an audio file.
Define the location of the audio file.
Enter a path to the audio file you want to open, or click Browse to locate the file.
Locate the audio file you want to play.
If you did not install audio files with LibreOffice, you can run the LibreOffice Setup program again and select Modify.
Plays the selected audio file.
Yeroo agarsiisa islaayidii sagantaa jalqaba.
Sagantaa jalqabuu barbaaduutti xurree galchii, yookin saganticha hundeessuuf Iyyaafataacuqaasi.
Sagantaa jalqabuu barbaaduu hundeessi.
Yeroo agarsiisa islaayidii maakiroo hojjata.
Maakricha hojjachuu barbaadduuf xurree galichii, yookiin maakricha hundeessuuf Iyyaafata cuqaasi.
Maakricha hojjachuu barbaaduu agarsiisi.
Dhiheessa fixa.
"Gocha wantoota jalqaba" OLE saagamaniif galfaticha filachuu dandeesa.
Wanticha haalata guulaalaatin bana.


text:
Ilmi namaa hundi uumaan nama tahuu isaanii, akkasumas mirgoota walqixaafi adda qoodamu hindandeenye kan qabaatan tahuu isaanii beekanii fudhachuun bilisummaa, haqaafi nageenya addunyaatiif bu’ura waan ta’eef;
Mirgoota namoomaa dhimmu dhisuuni fi tuffachuun hojii hammenyummaa sammuu ilma namaa cinqee waan fideefi, fedhiin guddaan namootaa addunyaa ilmi namaa hundi bilisumma haasawaafi amantii itti gonfatan akkasumas sodaafi rakkoo keessaa bilisummaa itti bahan uumuudha jedhamee waan labsameef;
Sirna bulchiinsa cunqursaa fi hacuuccaa dhabamsiisuuf namoonni filmaata isa maayii godhatanii fudhachuuf akka hin dirqamne mirgoonni namoomaa seeraan akka kabajaman gochuun barbaachisaa waan ta’eef;
Biyyootaafi ummatoota gidduutti walitti dhufeenyi obbolummaa akka babal’atu gochuun barbaachisaa waan ta’eef;
Ummattoonni Biyyoota Miseensa Motummoota Gamtoomanii mirgoota bu’uraawoo dhala namoomaa irratti, kabajaafi ulfina ilma namaatiif dhiiraafi dhalaan mirga walqixaa kan qaban tahuu amantaa isaanii ciminaan keessa deebi’anii waan mirkaneessaniifii jireenya hawaasummaatiifi sadarkaa jiruu fooyyoftee haala bilisummaa baldhina qabuun tarkaanfachiisuuf waan murteessaniif
Mootummoota Gamtooman waliin tahuun biyyoonni miseensotaaa hundi mirgoonni dhala namoomaatiifi bilisummaawawan bu’uraawaoon guutuu addunyaa keessatti akka kabajamaniifi hojiirra akka oolan gochuuf waadaa waan seenaniif;
Waadaan kun guutummaa guutuutti akka galma gahuuf waa’ee mirgoota fi bilisummaawwan kanneeniitiifi hubannoon walfakkaataan akka jiraatu taasisuun baayyee barbaachisaa waan ta’eef;
Tokko tokkoon namaatiifi tokkoon tokkoon kutaa hawaasaa Labsii kana yeroo hunda yaadachuudhaan barsiisuudhaaniifi beekuudhaan mirgoonni fi bilisummaawwan kunneen akka kabajaman biyya keessaafi sadarkaa idil addunyaattiis akka beekamaniifi hojiirra akka oolan; Biyyoota Miseensotaas ta’ee kutaalee to’annoo isaanii jala jiran keessa ummattoota jiraatan biratti sadarkaa sadarkaan akka beekamaniifi hojiitti akka hiikaman tattaaffii akka godhu;
Yaa’iin Waliigala Mootummoota Gamtoomanii Labsii Mirgoota Namooma Guutu Addunyaa kana biyyootaafi ummattoota hundaaf qajeelfama gamtaa akka tahu labseera.
Keewwata – 1
Namoonni hundi uumamaan kabajaafi mirgoota walqixaa qabaatanii bilisa tahaniiti uumaman. Dandeettii yaaduutiifii dubbii walbira qabanii madaaluu uumamaan waan argataniif akka obboleeyyaniitti wal ilaaluutu irra jiraata.
Keewwata – 2
Namoonni hundi, sanyiin, bifaan, qooqaan, amantiidhaan, siyaasaan ykn yaada birootiin, madda hawaasummaatiin, qabeenyaan, dhalootaan ykn sababa ejjannoo birootiin garaagarummaan tokkolleen osoo hin taasifamne mirgootaafi bilisummaawwan Labsii kana keessatti eeramanitti fayyadamuuf mirga qaba.
Kana malees, namni tokko, biyya bilisa taate ykn biyya bulchiinsi imaanaa itti kennameen bulaa jirtu jala ykn biyya bilisa hin tahin ykn biyya birmadummaan isii daangeeffame keessa jiraata jechuudhaan aangoon naannoo, kutaa, siyaasaa biyya isaa, ykn ejjannoo idil addunyummaa isaa sababeeffachuudhaan garaagarummaan tokkollee irratti hin godhamu.
Itti fuffaa……..


text:
Dhaabbanni Baqataa UNHCR name Miiliyoona 68 ol qe’ee isaa irraa buqqa’ee akka jiru beeksise. Yaadannoo guyyaa baqattoota ka idil addunyaa ilaalchisuun harra ibsa baaseen dhaabbtichi, Mootummooleen Addunyaa wanna kanaaf fala barbaaduu baannaan rakkoon kun ittuu itti caaluu danda’a jechuun soda qabu himeera.
Harra Sagantaa Yaadannnoo Guyyaa Baqattootaa Keeniyaa Naayiroobiitti qophaaye irratti, baqattoonni hedduun ka hirmaatan yoo tahu, isaanis ‘Addunyaan baqataarraa fuula garagalfatteettii hedduun baqataas abdii malee jiraataa jira’ jechuun dubbatan.


text:
Haala turtii qabsoo Bilisummaa Oromoo erga hogganni ABO biyya galee as, hanqinaaf cimina qabsoof gufuulee mudatan
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Hagayya 26,2019
Hogganni adda Bilisummaa Oromoo Fulbaana 15,2018 erga biyya galee as maaltu adeemaa jira, maaltu raawwate? Maaltu milkaa’ee? Maaltu hanqate? Kan jedhu wal hubachiisaa adeemuuf jecha barruu qophaa’e.
Addi Bilisummaa Oromoo hogganni isaa biyya alaatii qabsoo karaa nagaatti amanuutii biyya isaa Oromiyaatti galuun isaa nii yaadatama. ABO’n biyyatti kan galeef ija Oromummaan wal ilaaluutiin mootummaa kana waliin wal ta’iinsa siyyaasaa kan hanqate waliin guutuuf, qabsaa’ota waggaa 28 dura dhabaman wal ta’iinsaan barbaadanii arguu yaada jedhuu fi siyyaasa karaa nagaa gaggeessuuf filannoon wal dorgomna ejjennoo jedhu qabatee hogganni olaanaan biyya isaa Oromiyaa gale.
Halli kun wayiita ta’utti gammachuu fi abdiin Oromoo danbalaa ta’uudhaan nagaa fi tasgabbii uummata Oromoof hawwamuun uummatni bakka maraa gammachuu araara taasifame kanaa dhageessifataa tureera. Akeeka Oromoon jaarraa tokkoof walakkaaf itti bitimaa ture marti galma gahas jedhamee abjootamuudhaan, nagaan Oromoo bakkatti deebi’ee bilisummaan Oromoo nii dhugoona ejjennoo jedhu qabatuun kutaalee Oromiyaa mara keessaa Oromoon waliigaltee ABO fi mootummaa gidduutti taasifameef gammachuu walii qoodaa ture.
Haala kana keessatti hogganni olaanaa dhaaba keenya ABO Fulbaana 15,2018 biyya isaa Oromiyaa seene. Simannaan ajaa’ibas dhaaba Oromoo ABO dhaaf taasifame. Haalli simannaa ABO kun addunyaa ajab jechisiisuudhaan, nageenyi biyyattii fi tasgabbiin gaanfa Afrikaa ABO harka jiraachuu qaamota maraaf dhugoomse. Simannaa ABO irratti aarsaan lubbuu ilmaan Oromoon kaffalamuun isaas nii yaadatama. Kun ammoo diina Oromoo maratti abdii kutannaa waan naqeef, uummatni bahee akka hinsimanne shira karaa Mootummaa fi qaamota gufuu qabsoo Bilisummaa ta’anii dhalachuu isaanii ta’uu hubanna.
ABO’n eessatti ganame?
Simannaan ABO erga uummata miliyoona 5 oliin simatamee booda, ABO ganuun karaa qaama mootummaa mataa mataan isaa mumul’achuu eegale. Kunis waadaa dhimma simannaa irratti ABO’f gale haaluu mootummaa dabalatee, wantoonni hedduu mallattoon ganamuu ABO agarsiisan guyyuma simannaa ABO sana qaamolee mootummaa irraa argamuu eegalan.
Adeemsa kana obsaaf kutannoon ilaaluudhaan, hogganni ABO olii irraa hanga gadiitti quba wal qabsiisuun miseensaaf deggaraa isaa maraafiis karaa keessoos karaa miidiyaas ganamuu ABO dudubatamuudhaan obsaan nii sirrata adeemsa jedhamuun eegame.
Haala walii galtee ABO ilaalchisee Addi Bilisummaa Oromoo ABO’n gaafa qabsoo karaa nagaatti amanu, nageenya saba isaa Oromoo tiksuuf kan dandeessisu mootummaa waliin ta’ee humna waraanaa siyyaasa irraa walaba ta’e waraana addaa Oromoof akka ijaaramu waadaan galamee ture. Haala kana keessatti miseensotiin WBO mooraa guddicha Eertiraa turan amantoo guutuudhaan kumaaf dhibba sadii kan ta’an mootummaatti hoggana ABO tiin laataman.
Mootummaanis miseensota WBO kana mooraa Ardaayitaa keessatti Leenjiin akka laatamuuf waadaa galuudhaan humna waraanaa Oromoo fi Oromiyaa tiksu ittiin ijaaruuf waadaa gale hojiirra oolchuuf Ardaayitaa keessatti akka Leenjii fudhatan hojiin eegalame. Haala kana keessatti, nageenya Oromoof kan abdataman waraanni kun baatii muraasa gidduutti Leenjii isaanii xumuranii akka bahan waadaana galamee, guyyaan Leenjii xumuranis himamee hojiin itti seename.
Kana keessatti akka hogganni ABO yeroo dubbisuu barbaadu dubbisuu qabu waadaan galame diigamee akka hogganni ABO waraana WBO kana hindubbifne danqaan eegale. Adeemsi kun akka sirratuuf amala ittiin beekamu amala obsaa sanaan hogganni ABO mootummaa kadhataa turuu isaa miidiyaalee garaagaraaf hayyu Dureen ABO Jaal Daawud Ibsaa fi Dubbi Himaa ABO dabalatee hogganoonni olaanoon hedduun ibsa laataa turaniiru.
Mootummaan rakkoo dhalchaa jiru kana daddaffiin akka furuuf karaa nagaan gaafatamus itti fufee waadaa ABO dhaaf gale irraa jalaan haaluu eegale.
Akka walii galtee ABO fi mootummaan Magaalaa Asmaraatti haasa’anitti qabeenyaan dhaaba keenya ABO mootummaan saamamaa ture marti nii deebifama, waajjirri ABO Oromiyaa mara keessatti nii banama kan jedhu ture. Kun hafee Waajjira ABO Gullallee illee guutuun guutuutti kennuufii didee rakkoo dhalchuu itti fufe. Dabalataan qabeenyaa ABO kan waggoota 28 duraa qabee saamame mootummaan isinii laanna jedhee Asmaraa magaalaa Guddoo Eertiraatti waadaa gale sanas haale.
Kun ta’ee wayiita jirutti waraana Bosona Oromiyaa keessa jiru karaa Teknikaan galchuuf waadaa ABO fi mootummaan walii galan sunis fashalaa’uudhaan, Waraana WBO bosona jiran irratti humni waraanaa guddaan mootummaadhaan itti bobbaafame. Kana keessatti waraana WBO Zoonii Lixaa jiran irratti lolli hammaataan mootummaan baname. Haala kanaan waraanni Oraalii 100 tilmaamamu karaa lamaan, Lixaa Wallaggaa fi Wallagga Bahaa daarii Amaaraa irraan Oraaliin 50, 50 ta’u WBO tti bobba’e.
Adeemsi kun abdii karaa nagaa ABO’n qabatee biyya gale cabsuu keessatti gahee olaanaa bahateera. Kana maleea abdii fi hawwii nagaaf tasgabbiin nuuf uumame jedhee Oromoon abdataa hawwaa ture bishaaniitti naquu danda’e.
Rakkoo dhalche kana mootummaan akka furuuf hogganni dhaaba keenya ABO irra deddeebiin kadhataa turanii jiru. Mootummaan waraana WBO tti bobbaase kana akka dhaabsisuuf guutuun guutuutti wal waraansi akka dhaabbatu dhaabni keenya ABO ibsa ejjennoo dabalatee karaa miidiyaalee biyyattii gaafataa tureera.
Kun kanaan utuu jiruu, karaa waraanaa WBO cabsuu dadhabuudhaan akka WBO cabsuuf deemanitti humnoonni mootummaa kasaaraa siyyaasaa fi kasaaraa dinagdee guddaan erga dhugamanii booda karaa shiraa WBO bosona Oromiyaa keessaa balleessuuf karoora qabatanii hojiitti seenan.
Haalli shiraa kunis akka hinmul’anneef namoota ijoo jedhaman kan uummatni nii dhagaa’aaf jedhanii yaadan qopheessuudhaan, qaamolee kanaaf maallaqa guddaa fandi erga godhaniin booda akka waan ABO’n nagaa hinbarbaannee fakkeessanii miidiyaan holola qopheessuuf dursanii Abbootii Gadaa fi qaamoleen siyyaasaa walitti dhufanii koreen Teknikaa dhaabbatee WBO haa galchu yaadni jedhu dhalate. Yaadni kun irra keessoo miidhagee shira guddaa qabsoo Bilisummaa Oromoo laamshessuuf qophaa’e ta’uu kan hubate hogganaa fi caasaa ABO qofa ture.
Haala kana keessatti dhaaba keenya ABO fi waraana isaa dabalatee uummata wal dhabsiisuuf akka dhaabni WBO’n akka galuuf ibsa baasu dirqisiisuu yaalan. Haala kana keessatti hogganni dhaaba keenya ABO karaa nagaatti amanee waan galeef akka WBO’n abbootii Gadaa fi Koree teknikaa waliin haasa’ee galuuf ibsa baase.
Kana keessatti hololli jibbiinsaa WBO irratti adeemuudhaan erga hogganni isaa bosonaa bahaa jedhee maaliif bosonatti hafe yaada jedhu dhalchanii akka waan WBO’n nagaa jibbuu fakkeessanii diinummaa guddaadhaan waraana bilisummaa Oromoo irratti holola banan. Akeekni holola kanaa WBO fi hoggana ABO wal dhabsiisanii bu’aa siyyaasaa funaannachuu ture.
Kun ta’ee WBO’n dhibba saddeetii ol maqaa koree Teknikaan bosonaa galan. Waraanni kun gaafa bosonaa galan qabsoo bilisummaa Oromoo karaa nagaan bakkaan gahuuf, karaa nagaa qabsaa’uuf akeekkatanii leenjii fudhatanii humna nagaa Oromoof Oromiyaa tiksu ta’uuf haa abdatan malee, guyyuma sana bulanii akka WBO’n mooraa mana hidhaa Xoollay dhaqu himame. Kana keessatti waraanni bosonaa karaa araaraa galan kun mooraa mana hiraarsaa Xoollaay keessatti dararamuuf dirqaman.
Qaamni mootummaa akkuma abdate ta’eefii waraana kana mooraa mana hiraarsaa Xoollay keessatti nyaata dhorkatuun kan dararu bira darbee summii laateef akka waraanni kun mooricha keessatti mulluu ta’ee wal faana dhumu hojii guddaa hojjete. Haala kana keessatti waraanni 400 tti tilmaaman summiidhaan miidhaan guddaaf salphaan irra gahuu danda’e.
Adeemsa adeemame keessatti Waajjirri Adda Bilisummaa Oromoo cufamuu eegale. Waajjirri ABO fi hogganni ABO godinaa hanga aanaatti diriirfatuuf nageenyi isaa akka eegamu mootummaan hojii hojjenna jedhee waadaa gales haqe. Kuni ganamuu ABO keessaa isa ilaanaa ta’e. Haala kana keessatti waajjirri ABO bakkoota hedduudhaa cufamuudhaan, har’a waajjira Gullallee qofatti galee hafe. Hogganni fi miseensi ABO’s hedduun hidhamanii har’a illee mana hidhaa keessatti dararamaa jiru. Uummatni Oromoo kitilaan lakkaa’amus deggaraa ABO jedhamuun manni irratti gubatee kaan ammoo jumulaan hidhamaanii mana hiraarsaa Sanqallee, Xoollaay fi Huursoo keessatti dararaa argaa jiru.
Shira maqa balleessi ABO irratti adeemsifamaa ture!
Haalonni olii akkuma jiranitti ta’anii, uummataa fi ABO wal dhabsiisuudhaaf maqaa garaagaraa ABO tti maxxansuun eegale. Karaa WBO haalli mootummaan itti adeemaa jiru, humnaan harka kennaadhaa kan jedhu erga fakkaachuu eegalee booda Waraanni Bilisummaa Oromoo bosonatti hafan, akka hoggana ABO tiin taliigamuu fi hogganamaa hinjirre labsatan. Kanaaf bu’uura olaanaa kan ta’e immoo mootummaan humnaan itti adeemuu fi quunnamtii hoggana ABO fi WBO adda kutuu mootummaa ture. Haala kana keessa dhaabbatee hogganni ABO’s dirqama waraanaa Oromoo fi abbootii gadaatti kennuu itti dabalees taliigaaf hogganaa akka hinjirre beeksise.
Adeemsa kana keessatti WBO’dhaan shiftaadha jechuu eegalan, akkasumas akka waan WBO’n Baankuu hatee fakkeessuuf waraanni mootummaa wal ijaaranii baankii hedduu Lixa Oromiyaa keessaa saamuu danda’an. Kana ragaa isaa tika mootummaa kan ta’e Obbo Kamaal Galchuu waraqaan waajjira OPDO irraa barreeffamee baankii hataa kan jedhu caasaa mootummaaf laatamuu LTV irratti dubbatee jira.
Kana malees WBO fakkeessanii ajjeechaa suukanneessaa bakkoota garaagaraatti raawwachuu yaalan. Kana malees ABO akka waan nagaa jibbuu fakkeessuudhaan, kana malees maqaa ABO jijjiiruudhaan “Shanee” jecha jedhu caasaa hoggansa ABO tiin waamuun eegalame. Haala kana keessatti nageenya miseensa ABO fi ABO, nageenyi Oromoof Oromiyaa hedduu gaaga’ama keessa seene.
Shira ABO balleessuuf baafame kan dhiyeenyaa
Shirri ABO irratti xaxamu hedduu ta’ullee kan an utuu hinxuqin hindabarre, maqaa fi caasaa ABO akka jirutti galagalachuudhaan Copy taasisuudhaan Sodaree keessatti gantootaa fi kanneen qabsoo Oromoo ulfaataa sana dadhabanii keessaa bahan walitti qabuudhaan maqaa ABO tiin as baasan. Jarri kunis soodareetti erga walutti funaanamanii booda, Kaadiree OPDO ofitti makanii maqaa ABO tiin waltajjii ho’ifatan.
Haalli kun akka ABO’n filannootti galmaa’uuf danqamuuf yaadamee kan godhame ture. Adeemsa kana ABO hubannaaf obsaan ilaaluu filate. Hololli miidiyaalees mootummaa tumsuudhaan akka waan ABO’n lama ta’eetti lallabuu eegalan. Kun hundi erga ta’ee booda, hogganoonni Boordii filannoo utuu jiranii nama biraa miidiyaatti baasanii ABO lamatu galmeef dhiyaate kan jedhu akkuma biyyattiitti balballoomsuun eegale. Rakkoo kana mara kan obsaa jiru ABO’n karaa hoggana isaa Hayyu Duree ABO jaal Daawud Ibsaa “ABO’n lama hinjiru, ABO’n kan nutis uummatnis beeku tokko qofa” jechuun miidiyaaleef yaada laatan.
Yaaduma hayyu duree kana Copy taasisuudhaan maqaa ABO tiin qaamni of ijaate dhaadannoo taasifatanii jecha hayyu duree ABO barreeffatanii waltajjii ta’an. Shirri kun shira olaanaa ABO balleessuuf xaxame ta’uu hubanna.
Cimina ABO bara kanaa
Rakkoowwan nu ABO irratti aggamamaa bahan,akka lamuu hinkaanetti kan nu facaasuuf qophaa’an turan. Rakkoo ulfaataa dhabama lubbuu, gaaga’ama qabeenyaa fi manca’iinsa araddaa mara damdamatee caasaan dhaabaa bakka jirutti of ittisuu irratti hojii guddaa hojjeteen hanga har’aa jabaa akkuma kaleessaa sanaa ol jabaa ta’ee jira. Akkasuma uummatni Oromoo shira ABO irratti bara kana xaxamaa baheen akka jibbu taasifamaa ture garuu rakkoo jiru obsaan keessa dabarsaa hanga har’aa Oromoon ABO waliin hiriiree jira. Kun cimina Oromoo raageessa. Kana keessatti ABO’n filannoo keessaa baafamee dhageenyaan Oromoon wal waamee dheengadda jechuun Hagayya 22,2019 Gulalleetti hayyu Duree dhaabichaaf dhaaba isaa maal keessa akka jiru yaa’ee gaafateera. Kun ka duraa ol of laannee akka sabaaf hojjennu nu si’eessa.
Injifannoon Uummata Oromoof
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Hagayya 26,2019