text:
Waldaan Maccaafi Tuulamaa deebi’ee hojii jalqabe; waggaa 45ffaa isaas kabajate
Shira mootummaa wayyaaneen waggaa afur dura cufamee kana ture, Waldaan Maccaafi Tuulamaa deebi’ee hojii jalqabe. Waldaan kun yeroo deebi’ee banamettis waggaa 45ffaa isaa kabajatee jira.
Oduun Finfinnee irraa nu gahe akka ibsutti, biiroon WMT fi qabeenya isaa poolisii wayyaaneen bara 2004 keessa saamamee ture amma ammaatti waan hindeebifneef, waldichi biiroo biraa biraa kireeffachuun hojii isaa eegale. Biiroo haaraa kireeffates Dibata darbe,Amajjii 27, 2008 ifaan eebbisiisee hojii jalqabeera. Wayituma kanattis waggaa 45ffaa isaa ayyaaneffatuun sirnichaaf yaadannoo addaa kennuu isaa oduun nu gahe hubachiiseera. Biiroon kunis, seenaa Waldichaa keessatti
Dhaamsi ayyaana kana irratti darbes miseensota waldichaa rakkoofi dhibdee jiruun fagaatanii sirnicharratti argamuu dhabaniif “ ulfinni olaanaa bakka jirtanitti isaan haa ga’u!” jedheera.
Sirni sagantaa gabaabaan milkaa’e kunis, sagantaa bal’aan yeroo biraa walitti deebi'uuf beellamatee akkuma eebbaan banametti eebbaan xumurameera.
Waldaan Maccaafi Tuulamaa shira mootummaa wayyaaneen bara 2004 keessa cufamee ture. Hoggantoota Waldichaa keessaas,ob. Dirribii Damisee, ob Gammachuu Fayyeeraa,ob Sintaayyoo Warqinaafi ad Ayyaluu Ittisaa gara laafina tokko malee mana hidhaatti darbatamii turuun isaanii kan yaadatamuudha. Yeroo ammaallee hoggantoota Waldaa kanaa keessaa gariin biyyaa bahanii, gariin immoo mana hidhaa wayyaanee Qaallittii keessatti dararamaa jiran.
Miseensota Koree Hoji raawwachiiftuu WMT biyyarraa baqatanii biyya ambaatti dararamaa jiran keessaa Ob Gammachuu Fayyeeraa, Ittaanaa Dura Taa’aa, Ob Sintaayyoo Warqinaa Abbaa herregaa, Ob. Naggaa AbbaaFiixaa, Qabduu Maallaqaati. Miseensota boordii WMT baqatanii biyya ambaatti dararamaa jiran keessaa Ob Sisaay Sooressaa, Ob Alamaayyoo Qubee, Ob Fiqaaduu Jireenyaati. Miseensota boordii WMT mana hidhaa Qaallittiitti dararaa argaa jiran keessaa Ob Salamoon Baqqalaa,Ob Tsaggaayee W/Yohaannis, Ob Isheetuu Asaffaa , Ob Taaddasaa Dagafaa, Ob Mangistuu Danstaa Barreessaa WMT ti.
Waldaan Maccaafi Tuulamaa bara 1963 hundeeffamuun seenaa Oromoo keessatti waldaa eenyummaa Oromoo barsiisuufi dammaqsuu keessatti qooda olaanaa bahe, waldaa madda Oromummaati. Waldaan kunis sababa dhimma Oromoo irratti xiyyeeffatee hojjataa tureef hidhaafi gidiraa arguu danda’e. Murtii dabaa Oromoo Finfinnee irraa buqqisuuf mootummaa wayyaaneen Adoolessa 12,2000 labsamee tures kanneen dura dhaabbatanii morman keessaa tokko WMT ture.Adoolessa 12 guyyaa murtiin dabaa sun itti darbes “guyyaa gaddaa” jedhee moggaasuun isaas kan yaadatamuudha.
www.oromoliberationfront.org


c: text/html

text:
Qabsoo Keenya
Cuunfaa: Jiyaa hundaa fi akka halleen itt duulamuu Oromoon kolonummaa fi jijjiirraa saaf jilbeenfachuu didanii jiru. Amma qabsoon saanii sadarkaa itt dachaasuun hin dandahamne gahee jira. Oromoon hoggansa of irratt hirkataa fi walaba, kan qabsoo sabaa qindeessee fiixaan baasu qofa dharra’aa jira. Kaayyoo sabaawaan Oromoo walabummaa fi birmadummaa dha. Soochii Oromoon gara walabummaatt tolchan keessa seenee borcuu kan yaalu onneen faccifamuu qaba. Kan heera TPLF/EPRDF angoo 39 hin fudhanne fira Oromoo tahuu hin dandahu. Haasaa , barruu, walgahii, hiriira haa tahu mallattoolee kkf mirgi of ifsuu ulfoo dha. Oromiyaa keessatt afaan Oromoo barachuun ijoollee Oromoof mirgaa fi dirqama. Imaammata barumsaa diriirsuun humna dhuunfaa finnaa Oromiyaa tahuu qaba. .Ammas lolli jiru sabboonummaa Oromoo fi koloneessaa Itophiyaa gidduu dha. Gaaffiin too’annaa guutuu Oromiyaa keessatt lafa, afaan fi aadaa irratt qabachuu ammayyuu jalqaba bu’uura irra jira. Abbumaan Finfinnee irratt Oromoon qabu kan dhoofsifamu miti. Dadhabbiin sochi malbulchaa Oromiyaa hirqinfu yerooti. Faarri jiru akka EPRDF jiga gahe. Yoo bulchi cehumsaa ni uumama tahe iddoosota ummati suduudaan kennatuun tahuu qaba. Bulcha gidduun barbaachisuuf ST (UN) afeeruu dha.
Oromoon erga Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) jalatt jalqabaaf qabsoo ijaaramaa eegalanii fagaatee jira.Hardha maqaa saanii kan dhahatan jaarmota hedduu dha. Murnootii fi abba tokkooti yeroon gaafa tolu utaalan keessa gugachuuf riphanis jiru. Isaan keessaa kan kaayyoo sabaa xumuraan gahuuf daaya agarsiisu hin jiru. Haa tahu malee dargaggoon Oromoo bakka hirdhatett guutuuf fulduratt bahaa jiru. Sochooti Oromoo kaasaa dadhabbii ilmoo namaa,yaada halagaa fi keettoo diina luuxee galuun meelachaa dhufe. ABOn Oromoof, Oromoon akeeka qabama Oromiyaa raawwachiisuuf, walabummaan ijaarame.
Sagantaa malbulchaa saafi kan EPRDF ABOn shororkeessituu jedhe labse. Sababa sanaan hamajaajii keessaa fi alaa, kanneen jibba Oromoo qabanii fi walabummaa Oromiyaa hin feenee, sabboonota Oromoo balleessuuf kan irratt xiyyeeffatan. Serri shororkaa ergasii gara gocha malbulchaa fi hawaasomaa hundaa fi mallattoolee sabaattis baballatee jira. Sun tahees Oromoon of ifsuu fi aadaa, dudhaa fi dabaan mormuu shakaluu hin sodaanne. Oromoo gomceen Oromiyaa dhufanii akka ofgochuu qabanii fi waan itt dhagahaman akka itt ifsatan isaanitt himuuf; waan isaan uffachuu qaban, mallatoo akkamii qabachuu akka qaban fi maal faarsuu akka irra jiru want galchuun hin jiru jedhanii amanu. Wayyabaaf sodaan doorsisa koloneeffataa raawwatee jira. Waan ajaja gooftolii kolony fudhachuu fi fudhachuu dhiisuu gidduu, gidiraa namarraa gahuu dandauhuf garagarummaan jiru itt hin mullanne. Ejjennoon kun mormii Oromo 2014 jalqabe hanga hardhaatt itt fufeen ifa bahe. Waggooti ergasii jiran keessa hoggansa lafa jalaan guddataa dhufe. EPRDF humnaa fi labsa yeroo ariitii hamaan hankaasuu yaale. Garuu sodaan dhaalan dhufe waan irraa darbeef itt fufee sochoota bilisummaaf gufuu tahuu hin dandeenye.
Hogganooti dhaabota mormituu amanamtuu tahan hidhamanii, dhaaboti sabboontaa lafa jala jiraachuun, dirree lafaa olii OPDOf qulqulleesse. Haala kanaan taasisaa OPDO kan jedhamu dandahutu dhalate. “Biyya fardi bade harreetu garmaama” jedhama. OPDO fi ANDM diddaan
dargaggoo Oromoo mootummaa koloneeffataa EPRDFiin gaggeeffamu fonqolchaa yaadda’an. Kanaaf waliigalanii ummata saaniitt afaan warraaqsa dubbachuu eegalan. EPRDF keessa rakkina alaa itt dhufaa jiru akka itt furan waliigalteen kan jiru hin fakkaatu. Akasumas jara akka OPDO fi ANDM keessas walii galuu dadhabuun jira. Achittis sararaama EPRD keessa jirutt wal hiruun kan jiru fakkaata. Kanaaf lamaan keessatuu jijjirama hoggansaa tolchan. TPLF sana gochuun yeroo itt fudhate. SEPDM rakkina keessaa agarsiisaa hin jiru. Waldhabdeen EPRDF keessaa TPLF waliin utuu hin tahin kan ilaalcha walii galaatii. OPDO fi deggertooti saa ummata Oromooti sana fakkeessanii dhiheessanii.
Kanaaf hanga dhugaan muldhatutt ummati fakkeessituu waliin dhiichisaa bahe. “Keessi keessaa adurreen bineensaa” jedhama. EPRDF, EPRDFii, maqaa Oromo maxxanfateef Itophiyummaa gad hin dhiisu. Ummati itt dammaquun hunda ija facaasisaa jira. Ababbara keessa waanti hamaa fi gaddhiisaa fakkaatu walcinaa muldhataa jira. Ajjeechaa fi hidhaan ummata Oromoo irra gahu itt jabaataa dhufe. Ummati Oromoo ummata duula Wayyaaneen buqqa’e hadhaadhiyyuun ifaan itt jabaataa jira. Utuu akka duriiti karaafa itt cufaatu eegama. Ammaaf sun kan hin taaneef sirni jeeqamuu agarsiisaa. Haalichi haaraa waan taheef akkaata itt qabu hin karoorfanne. Maaliifuu miirri saa kana irratt akkamitt jijjiirameen, gaafii qormaata gaafatu?
Sun akka fedhe haa tahu, OPDOn Oromo Itophistota irraa deggersa argachuun hololli saboonaa isa fakkeessu gad dhiifamuutt kahe. Yakkooti Hamoon OPDOn kaleessa raawwataman hundi irra ilaalamuu eegalan. Hoggansi OPDO gootummaan farfamuu eegale. Itophisa tahuun saa hedduun irraanfatame hololaan sabboona tahe. Hin turre Abbayya cehanii jaala gamatt eeguun walitt boohuu eegallaan eenyummaan saanii ifaa bahe. Sanaaf sabboonoti yoo irraa dacha’an, Itophistooti harka rukutuufii itt fufan. Akkasitt taasisi OPDO qabsoo walabummaa karaa irraa maqsee xurree EPRDFitt galchuu yaale. Garuu ummati Oromo, mirgaa, walabummaa fi bilisummaa badde utuu hin deeffatin dhumuu taha malee hin dhaabbatu.
Sodaan du’aa, guraaramaa fi hidhaa koloneeffataaf jilbeenfachuuf kaasaa tahuun sich hin jiru. Dabeessa dugugguruu hin qabneef alaabaa diddaa Oromiyaa baasanii muldhisuun, of irratt fincaawuu fi alaabichaa fi ABO, dhaaba eegala goodeen, takka hin agarre jedhee haaluu irraa hin deebi’u. Akka sabaawaa Oromoott saganta ABO irratt yaadaan waliigaluu dhabuun mirga; garuu dibbee du’aa diina waliin itt dillisuun lugnummaa fi gantummaa dha. ABOn qabsoo Oromoo humna lolaa kallacha tahee gaggeessee jira. Sanyi bilisummaa inni walakaa jaarraa dura facaasetu Oromoo Oromiyaa keessaa fi bakka fedhan jiraatan waliin gahe jechuu dha. Sana jechuun dhaaba sabaawaa Oromoo angafa jechuu dha. Isa adabuu tahee badhaasuu abbaawummaa Oromoo malee halagooti irratt hin qabani. Kanaaf waan Oromoo kan tahe hunda irraa hamaa faccisuun waamicha Oromummaa fi deebisuun dirqama sabaawaa Oromoo dhugaatii.
ABOn dhugaa dhaaba walaba, of irratt hirkataa fi boonaa dha. Dinni kaayyoo ganama inni dhaabbateef utuu hin tahin isa cabsuu ni dandaha taha. Sun namoota Oromummaan boonan, keessaayyuu dargaggoon fudhatamee, qabsich yeroo hojiin dhaaba roga dhabellee hin dhaabbanne. Ayyaanni dhaaba kallacha tahe kanaa, dirree bahee hin beeku. Diinni Oromo garaagarummaa hawaasomaa fi malbulchaa xixinnoo qabaniin addaan baasuu yaala. Garuu Oromummaan gara halleen akka fedhanitt gad tumanuu kan hin uramne tahuu raggaasisee jira. Hardha Oromiyaan yoomuu caalaa xiiqii tuffii fi xaxaa diiga diinaa wal irraa hin citneen kan kahe tokkumaa saa cimfatee jira. Nyaaphi meeshaa kuusaa saa keessa jiru hundatt dhimma bahuun yeroo ammaa kana Oromoo gad ciraa jira. Garuu akka nu callisiisu ooffalchamuu hin qabu.
Sagantaan malbulchaa ABO bara 1976 fi 1998 fooyya’e ifatt kaayyoon qabsichaa akka empayera koloneeffataa Itophiyaa diigee ummata achi jalatt sakalame bilisoomsuu; Oromoon mirga hiree sabummaa ofii ofiin muteeffachuu mirkaneeffatee, republika Oromiyaa walaba dhaabuu tahuu lafa kaa’ee ture. Ergasii kaayyoo sana bakkaan gahuuf alaabaa ittisaa, mogge lamaan diimtuu jala hiriiranii kumkumooti lubbuu saanii itt wareegani jiru. Kan abbaa fedhe waliin walqixxumaan haasawuu dandahu, ummata birmaduu, nageenyi duubbee iggitii qabu qofaa. Ummati garbummaa jala jiru waa’ee tokkummaa, nagaa fi araaraa ummatoota biraa waliin dubbachuu hin dandahu. Si’ana garbummaa jechuun akka durii seeraan nammi nama bitee gabaa baasee gurguruu jechuu miti.
Qabeenya ofii, lafa ofii, sochii ofii, afaan ofii irratt abbummaa dhabuu, eenyummaa ofiif fanfanamuun eegalee garbummaa si’anaa keessaa hanga tokko. Gabaabaatt biyya ofii keessatt halagaan akka itt jiraatanii fi bulan namatt himuu fi mirgi ilmoo namaa qoodamu fi seera tumuu saa keessatt qooda hin fudhanneen itt murteeffamuu dha. Qabamsi bara dheeraa, biyyuma ofii keessatt Oromoo ciisanyaa fi garbummaatt geeddaree. Aadaa, dudhaa fi afaan saanii haqamanii seenaan saanii roga dhabsiifame. Ummati al tokko walabaa fi boonaa ture, harka koloneeffataatt tuffatamee fi salphatee jira. Sirni koloneeffataa amma TPLF/EPRDFiin iddoosamee jira. Kanaaf humni muummichi Oromoon fuulleett qabsoo walabummaa ittiin qabaa jiru isa.
Qabsoo bilisummaa irratt humni muummichi Oromoo masaku Oromummaa dha. Kan Oromummaan jalaa laasha’etu galii galaa. Balaa hundi kan isaanitt bu’e, Oromoo, saba Afriikaa Saaraa gaditt wayyaba, qabeenya uumaan dureessa, lafa taadhii fi ummata yaada baldhaa qabu tahuu saaniif. Oromoon saba hedduu cunqurfamaa Itophiyaa irraa gara kibbaatt argamu. Tarkaanfataa haa tahanii duubatt harkistuu, amantee qabeessa haa tahanii, Waaqa hin qabneen, roorroo fi bulcha namummaa baasaa mootummaan saaniin Oromo irratt raawwatamaa ture, takka fulduratt bahanii sagalee dhageessisuun balaaleffatanii hin beekan. Garuu yeroo Oromoon gaaffilee kolonummaan akka hafuu fi walabummaa qabatee kahu, aariin burquqanii gad bahan. Hanga sanaatt waan barabaraan isaan bolqaa jiraatan itt fakkaata ture.
Akkasitt abjuun saanii kolonoota hacuucanii bara baraan jiraachisuu, dhalachuu ABO fi dhaabota bilisummaa kolonota biraan doorsisifamuutt kahe.
Dargiin akka akeekaatt, mirga afaan ofiin barachuu fi dhimma itt bahuu fi bulcha keessaa hanga tokko isiniin beekaa jedhe. Sanaan qabsoo walabummaa irraa isaan maqsuu yaalee ture. Labsa lafaa kan jalqaba “lafti kan ummataati” jedhu utuu hin turin “lafti kan mootummaati” jedhutt jijjiirame baasee. Duratt lafti kan finnaa fi abba lafootaa ture. Labsa kanaan abba tokkeen lafa qabaachuun ni haqame. Ammayyuu sanumatt dhimma bahama. Ummmati lafa hin qabne biyya qaba jechuu hin dandahu. Lafti kan finnaati jechuun finnaa halagaa ummati irratt taahitaa hin qabne yk murtii lafa ilaalu irratt qooda hin fudhannne jechuu dha. Lafti eegalee Oromummaa yk eenyummaa Oromootii. Kan isaan lafa isaanii dhabsiifaman eenyummaa saba biraa akka fudhataniifii. Haalamuu fi dhabsiifamuu sanatu ummati fincilee akka ka’u tolche.
Jaarraa walakkaa darbe keessa Oromoon bu’aa hanga tokko galmeefatanii jiruu; garuu ammallee halagaan bitamu; lafti saaniis kan finnaa empayeraatii; hojii mootummaa koloneeffataa yoo afaan koloneeffataa barreesuu fi dubbachuu hin dandeenye hin argatan. Sun imaammata afaan jara abbaa biyyaa, ABOn 1992 mootummaa Itophiyaa waliin dhoofsiseen wal fincila. Akka saatt waabariin ambaa Oromiyaa keessa jiran hundi afaan Oromoon barsiisu. Gochooti ambaa (public) hundi akkasuma. Dhaaboti Oromoo tokko tokko, baasii Oromoon, sadarkaa afaan Oromoo biyya ofii keessatt itt ilaalamu kan halagaan walqixxeesuun waan garaa nama nyaatu. Badaan sanaa gadii, akka dhagahamutt waabariin ambaa Oromiyaa keessa jiran tokko tokko barataan Oromoo, afaan Oromoo fi Afaan Amaaraa gidduu akka filatu godhama jedhama. Waabariin ambaa Oromiyaa, qabeenya Oromiyaan jiraatu. Kanaaf meeqa itt bahee mirga argame kana dabarsanii kennuun, hamma mirga Oromoon imaammata barumsaa ofii, bifa itt gochuuf qabu irratt dabi tolfameett fudhatama.
Ijoollee kamiifuu afaan ofiin barachuun mirga. Garuu kun Oromiyaa dha; biyya dilormaa guutuun akka afaan ofii hin dubbanne, hin baranne, hin barreessine ukkaamfamee ture. Sabaawoti hundi biyya afaan ofii ijoollee ofii qabeenya ofiin yk gargaarsa gaafatanii itt barsiisan qabu. Oromiyaa keessatt hawaasi hundi waabarii dhuunfaa qabaachuu dandahu; haaloon ukkaamsi Oromoof safuu dha. Yoo waabarii ambaa Oromiyaatt dhimma bahuu fedhan imaammata barumsaa biyyatiin buluu qabu. Waabarooti ambaa Oromiyaa yoo Oromiyaaf anjaa qabaate afaan halagaa akka barnootaatt kennuu dandahu. Warri Oromoof ijoolleen saanii afaan ofiin akka baratan gochuun dirqama.
Gaaffiin afaan ofiin barachuun kaasaa warraaqsa Oromoo sabboonotii itt dhuman keessaa guddicha tokko. Ijoolleef afaan saanii malee akka baratan kolomsiisuun wareegama jaalbiyyooti baasanitt qoosuu fi sabicha irratt yakka raawwachuu dha. Afaan Oromoo dulloota keessaa tokko tahuyyuu, dhimma Oromoo ooluuf dhiheenya carraa argate. Corqaa dhaa; afaanota biraa irraa dorgommeen hin taane akka itt hin dhufne kununsa barbaada. Kanaaf gurguddoon Oromoo akka inni daddafee guddachuun
utuu of hin dandahin duubatt hin deebine gochuuf abbaawummaa qabu. Diinni, irraan rakkoo gurguddaan nu jarjarsee, mirgoota harkaan gahanne akka hin eegganne nu dagaa, jalaan sesseqee nu mulqaa jira. Kana duukaa bu’anii irra faccisuun qooda hayyoota keenya ture. Amma akka agarrutt garuu, hangi tokkoon saanii qabeenyuma Oromoon afaan halagaa irratt guddisaa jiru. Addaababayitt afaan Amaaraa bareechuutt anatu caalaa, anatu caalaa waan wal dorgoman fakkaata. Waant hin beekamu “Shigiggiriin” yoo deebi’ee dhufe ulaagaa ittiin qooda fudhatan taha jedhanii yaadinnu? Kun mirga ummata ofiin, qabeenyaa fi yeroo saan sagaggala beekumsaati. Holola raatessaa saaniin dargaggoo Oromo kan mugsiisan itt fakaatuu, wayyabi guutummaatt dammaqnee jira; akkuma kanaan durraa mirgoota saba ofii irraa hamaa faccisuuf qophee dha. Isaan garuu guyyaan sabichaa yk Waaqa duratt itt gaafataman ni dhufaa.
Qabsoo Oromoo keessatt qabatteen biraa kan sabboonoti qayyabachuuf qayyabachiisuu qaban gaaffii Finfinneett rarra’e jiru. Kanneen ammayyuu sammuu sirna Nafxanyaawaa qaban Oromiyaa keessaa bocanii laaqii tokko baasuun abbaa dhabsiisuu fedhu. Akkuma magaalota gurguddaa kamiiyyuu Finfinneenis jiraattota empayerittii keessaa fi baaqula bakka hallee babbahan qabdi. Jaarmoti sabgidduu keessa jiraatanis hedduu dhaa. Qabama duuba, Finfinneen humna garboota fi qoteebuloota Oromoo fi kolonoota biraa keessaa argamaniin magaalummaatt jijjiiramtee. Masarooti, karooti, galmistaanoti, riqichooti fi dhaaboti garagaraa humna tolaa garbootaa fi qoteebuloota sanaan ijaaraman. Horeen jara saanaa eenyummaa jijjiirratanii hardhallee achuma jiru. Koloneeffataan lafti saanii kan irraa fudhatame, sabi Finfinneen tiyya jechuu dandahu Oromoo malee hin jiru. Lafa handhuura Tuulamaa, gosa Oromoo guddaa tokko kan tahe, keessaayyuu oyiruu fi kaloo qomoota akka Eekkaa, Galaan, Gullalleetii kkf.
Qabama Oromiyaa booda lafti Finfinnee garri caaluu mooraa raayyaa abbaa duulota Habashaa keessaayyuu jara Amaaraaf kenname. Sun 1975 keessa labsa lafaa magaalaan dhumate. Lafti finnaatt yoo darbu qabeenyii mootummaan dhaalame. Kanaaf gaaffiin lafaa Oromoon qabu finnaa empayeraa waliin malee sabaa fi abba tokkee kamiinuu waliin miti. Hardha Finifinnee keessa, jiraattota heeraan murtii kennuu magalichaa keessatt qooda fudhachuuf mirga guutuu qabantu jira. Waliinjiro wayyabummaa himatu yoo jiraate, imaammata magaalattii karoorsuu irraatt dhimma itt baha malee moo’ummaa Oromiyaa didhchiisuuf miti. Finfinneen fedha biyya itt naanna’ee jiruu malee socho’uu akka hin dandeenyes hubachuunis dansa. Qabeenya handhuuraa Oromoo waan taheef, Finfinnee irraa magaalota Oromiyaa biraa irraa addatt bu’aan Oromiyaan gaafatu hin jiru.
Qabsich amma maal irra jira?
ABOn hayyoota Oromo sabboonoo, beekoo dargaggoo tahaniin bu’uurfame. Akka jara xurree sochii baratoota Oromoo Marksiist Leeninist hordofanii utuu hin tahin ilaalcha bilisummaa yk Kaayyoo sabaa akeeka masakaa kan godhatan turan. Yeros, dabballooti olhaanoon ABO
dulluma keessa akeeka kana irraa dheessuuf isa jalqabaa tahu jedhee kan se’ate hin turre. ABOn yoomuu caalaa kan addaan babahuutt kahe 1992 jalqabee yoo tahu bututa qabsoon haa tahuu kaasaan biraa yoo jiraate warraganoo qofatu beekaa. Innasi kan hogganooti saa beekamoon tokko tokko kanneen qabsoof kakaasanii hiriirsan hiree ofiitt dhiisanii mooraa Itophiyanestotaatt cehan. Hogganooti kun isaan lafaa kaasanii ABO ijaaran keessatt argamu. Warana bilisummaa Oromoott (WBO) dargaggoo madaqsanii, lenjisanii bobbaasanii turan. Amma jaarmaa haaraa ijaarratanii Itophiyaa demokraatessuun, Itophiyaanota waliin angoo hirmachuuf kakatanii jiru. Murnooti biraa maqaa ABO irraa addaa fudhatanii yk maqaama sanaan kaayyoo bilisummaa sabaa amanamaa tahanii akka itt fufan labsatan jiru. Qabsoon bilisummaa fi walabummaa ciminaan baballatee jira.
Tokkummaan Oromoo yoomuu caalaa jabaataa jira. Jara biraa, kan mootummaa Itophiyaan cunqurfamuun itt dhagahamu waliin qayyabannoon guyyuu guddataa jira. Jaarraan kun jaarraa Oromiyaa fi kolonoota biraa kan tahu fakkaata. Amaarri biyya ofii jiraatan illee kolonoota waliin hacuuccaa walfakkaatan itt dhagahamaa dhufee jira. Garuu harcaatuun sirna Nafxanyaa durii kan Amaara ofiin jedhan, tumsa dhugaa Oromoo fi Amaara biyya jiran gidduutt uumamuu dandahu roga dhabsiisuun gara fedha ofiitt micciiraa jiru. Jarri kun Oromo warraganoo firoomfatanii waliin waa’ee Oromoon Itophiyaawoo sadarkaa dura tahuu fi empayera ijaaruu irratt miiltoo akka tahan olkaasanii lallabaa jiru. Oromoon garba gamaa dhufan inni jedhamu duubatt dhiibamaa jira jechuu dha. Kanaaf eenyuun hariiroo qabaataa akka jiran of gaafachuun dansaa. Ummatooti cunqurfamoon hariiroo saanii sadarkaa olhaanaatt olkaasuuf rakkina hin qaban. Biyyooti Oromoo fi Habashaa, utuu moototi saanii Oromiyaa fi biyyoota Afriikaa naannaa jiran hin qabatin durattuu olloota bara dheeraaf walbeekan turan. Bilisoomuun Oromoo cunqurfamoota hundaa fi cunqursaaf illee bilisoomuu taha.
Hidhati EPRDF kan finnaa empayera Itophiyaatt si’ana mataa tahe, guyyuu dadhabaa deemaa jira. Dadhabbii ofii irra haanuuf hamilata “haaromsaa gadi fagoo” jedhuu diriirsee jira. Dadhabina saa kanatt dhimma bahuu kan barbaadan ayyaanlaallatooti saba hunda keessaa maddan jiru. Carraa akka mormituu amanamtuutt mootummaa EPRDFiin fudhatamuu kan dhowwataman tokko tokkos jiru. Isaan kana kan EPRDF bososaa jiruuf filmaata tahuu dandeenya jedhanii embaasota biyyoota alaa irraa kan naannaha jiran. Ayyaanlaallatooti Oromoo fi Amaaraa hangi tokko TPLF fi PDOta saa gidduu shibliqii galchuu kan yaalan jiru. Sanneen akka simbirroo kuukkuu jedhamtu kan buphaa mandhee simbira biraa keesatee hammachiifatuutii. Wuciin kuukku wucii isee hammachiifattee nyaattee mandhicha dhuunfattii. Jarri kunis fira fakkaatanii PDO liqimsuu yaala jiru.
PDOti utuu ummati hin gaafatin maqaa saaniin ummata biraa waliin tumsa uumna jedhanis jiru. Yoo caalaa cimsuu tahe malee duruu ummatanii Oromiyaa seenan. Oromoon kanneen Oromiyaa qabachuu irratt qooda fudhatan hunda waliin hariiroo uumuu dura, madaan dhinuu fi
gaaffii deebii argachuufii qaban hedduutu jira. PDOn ummatee dhiisee dhimma saanii miti. Giti bittuu Habashaa mootota saaniin hogganamanii jaarraa tokkoo oliif Oromoo jireenya gadadoo seensisanii jiru. Moototi sun hojjeteebulaa biyya ofiitiifis gara laafota hin turre. Haa tahu malee, kan itti roorrifameef, mootii roorrisaa fi ummata inni keessaa bahe, gargar baasuun rakkisaa dha.
Moototi hooda fi seenaa hundee hin qabneen ummatoota ofiillee waa’ee Itophiyaa boona sobaa obaasuun joonjessaa jiraatani. Maqaa Itophiyaa si’anaa kan ifaan maqaa biyya Habashaa godhee galmeesse Haayila Sillaasee ture. Isaan dura “Habashaan” wal jijjiiruun waamuun jalqabamee ture. Itophiyaan maqaa masoo ummata gurraachaa Abbayya gad haanuu Grikooti ittiin waaman ture. Afrikaa keessa ummati Itophiyaa ofiin jedhu hin turre. Imaltuu Grikiin himamuun, waa’ee ummata Kush Marowee fi Napataa Nuubiyaa wiirtuu godhatee, kan dubbatanii fi barreessan maqaa dhimma itt bahan ture. Waggooti 3000 Habashaan lakkaawwatu seena Kush sana irraa kaha. Hundeen Habashaa Semawaa malee Kush miti. Kanaaf hoodi Habashaan dhugaa jedhe fudhate seenaa ofii keessa waan hin jirre tahuun ifaa dha. Kan dhimma baasuu dhugaa amma lafa jiru malee hooda darbe yk du’e miti. Yeroo ammaa Habashooti hoduu uuman hedduu fi hayyooti ayyaan laallattuun, seenaa naannichaa roga dhabsiisuun akka waan koloneeffataa fi kolonaawaan; cunqursaa fi cunqurfaman hin jirreett lallabuu eegalaanii jiru. Empayera Itophiyaa ijaaruuf Oromoon qooda bilsa walqixxee qaba ture jedhu. Kun garbooti of garboomsuu irratt gooftolii saanii utuu hin tahin isaantu abbaawummaa qaba jedhanii akkan itt himuuti. Dhuguma, yoo dilii irratt dabsatamuun bu’aa fi ulfina injifannoo hirmachuun gahe jechichi sirrii taha.
Dhugaan jiru, Oromoon akka ummataatt takkaa fedhaan Oromiyaa koloneesuu irratt qooda fudhatanii hin beekan. Yaa’a murtii empayera ijaaruu keessattis takkaa hin hirmannee. Miseensoti raayyaa mo’amee kan moo’ateen madaqfaman jiru. Abba tokkooti maqaa saba Oromoon yk jila isaaniin ergaman utuu hin tahin, dandeettii ofiin bulcha Habashaan foo’amanii sadarkaa olhaanaa gahan jiru. Seenaan Itophiyaa si’anaa Oromoo malee adda tahuu akka dandahu ifaa dha. Haa tahu malee sun Itophiyaaf halagaa tahuu saanii hin geeddaru. Isaan of irratt ijaaruuf humna tolaa dhagalaasan barri gaafatan ni dhufa taha. Oromummaan DNA baayoolojii qabaachuu qofa miti. Oromummaan, seraan bulmaata, birmadummaa fi walabummaa, dudhama malbulchaa fi hawaasomaa qabaachuu dha. Haala sun keessa hin jirrett maqaa Oromoo dhahuun cubbuu dha.
Nugusootii fi goototi Habashaa, akaakkilee Oromoo qabachuun hayyoota qaanii hin qabneen facaafamaa jira. Haayila Sillaasee hanga dhumaatt duubbee dhaloota saa iccitiin eegee; hardha qaccee gad yaasuun maal jijjiiruu dandaha? Maqaan dhalootaa Fitiraarii Habte Gogis fi maqaan abbaa saa eenyu? Maqaan abbaa Dajjaach Baalchaa eenyu? Utuu warraaqsi hin saaxilin maaf amba jalaa dhoffaman? Sirni barumsaa Itophiyaayyuu seenaa sobaa afuufaa yoo oolu
baraattoota barasii sanneen hin barsiisnee. Namoota gurguddaaf hafee kadhattuu Habashaafuu ifaan Oromoott firoomuun yeros qaanessaa ture. Akeeki holola akkasii, qabsoo walabummaa Oromoo, Oromoof hin barbaachifnee fakkeessuufii. Yeroo qabsichi fiixee dacha’uu hin dandeenye gahe kana illee, waa’ee seenaa godinichaa dhugaa bahuu hin fedhanii. Barri ammaa kun bara itt haalan utuu hi tahin badii darbe fudhatanii akkataa itt sirreesan kan itt soqan tahuu qaba ture. Kana malee waanti hin yaadamne gudeeda saanii irratt lafa dhahuu dandaha.
Wal amanteen bakka hin jirrett ibsi dhugaallee mamsiisaa taha, dhugummaan saa mirkanaawuuf dura wal amanteen uumamuu gaafataa. Abba tokkeen Oromoo gadi qabame, koloneeffataa akka lolee fi garbicha/garbbittii manaatt tajaajiluun hin haalamu. Garuu sana akka waan Oromoon irratt waliigaleett dhiheessuun hariiroo egereef tuffatamaa fi hubaa tahaa. Boojuu fi fedhanii askarummaatt kan madqfamanitt dhimma bahuun dudhaa booji’aatii. Miseensoti OPDO ummata ofii akka lolan bobbaafamuuf boojuu jalqabaa miti; namooti akka Qusee Diingadee fi Baalchaa Saafoo isaan dura jiru. Qoodi abbaa duulota Oromoo galtuu, sochii Raayyaa fi Baalee gad qabuu irratt qabaataa turan waan irraanfataman miti. Kanaaf seenaan roga dhabsiifame rakkina harka jiruuf furmaata hin tahu.
Maal akka godhamutu eegamaa?
Oromoon akka sabaatt baraaramuuf qabsaawu. Itophiyaanoti kolonoota saanii irratt olhaantummaa turfachuuf qabsaawaa jiru. Kan qajeeltuu akka ujuutt ilaalan hundaaf walabummaa Oromoof loluun fakkeenya ujuu sanaati. Kanaaf itt gala fedhame utuu hin gahin dhaabbatan ofumaa dhama’uu dha. Sun hanga ammaatt firaa fi hamajaajii Oromoof ifaa hin tahin hin hafne. Galaanni namoota miidhamee waan gad dhiifameef, midhammi sun hanga dhinutt ittisuun hin dandahamu. Bilisummaa fi walabummaa qofatu isa dhinsaa. Hundaaf furmaati gaaffii Oromoo baranii, haala nagaa fi tolaa taheen deebisuu dha. Waan garagalchuun hin dandahamnett dhama’uun yeroo balleesuun badiisa soquu dha. Seenaan gara cunqurfamaa malee cunqursaa waliin hin jiru. Cunqurfamaan aariin ka’ee jira; qooqi gaggaarii fi irbuu konkaan imala warraaqaa saanii irraa hin dhaabuunii. Kanaaf qabanaawanii, qalbii horachuu fi ollaa waliin nagaa buusuun barbaachisaa dha.
Gaaffiin Oromoo salphaa dha; mirga hiree sabummaa saanii kan walabummaa dabalatu ofiin murteeffachuu hojii irra oolchuu dha. Hojii irra oolchuutt yoo ofirra garagalanuu, Tigrooti utuu sana hin beekin sabboonota Oromoo qabbaneesuun sona cehumsaa keessatt waliin qooda fudhachiisuun akka hin dandahamne hubatanii turan. Kanaafi kan isaan heera saanii angoo 39 irratt barreesaniif. Amma akka nutt himamaa jirutt, sana kan tolchan gorsa Isaayyaas Afawarqii didanii ture. Humna Oromoo cabsuu waan gargaareef kan inni jedhu hunda waan fudhatan itt fakkaatee ture. Isaayyaas akka TPLF gorsa saa hojii irra oolchuuf karaa ofii qabu hin barre. Utuu bare angoo heeraa hojii irra hin olle, biyya gabbaarii saa, Itophiyaa keessatt burjaajii uume jedhee komachuu hin dhaqu ture. Kan isa balleessuuf deemu, TPLF irraatt ummatoota
Habashaa biraa irraa tumsa argachuuf jedhee, fedha dansa Oromoo waliin qabu wareeguun saa dogoggora guddaa dha. Utu badii caalaa biyya ofii, Afrikaa fi Baha Gidduu irra hin geessisin Mugaabeen barnoota tahuufii qaba ture.
Afawarqiin jalqabumaa kaasee Itoophiyaa akka gola ofiitt ijaaree yeroo dhuma hin qabneef bolquun akka dandahamu yaadaa qaba ture. Itophiyaa akka martii dhiibbaa ofiitt fudhatee olloota Afrikaanota naannaa jiranitt olhaantummaa mirkaneeffachuu fi Tokkummaa Afrikaa (AU) irratt dhiibbaa gochuu akka dandahu ni amana. Itophiyaan kolonoota see malee fedha halletoo’atummaa saa kana quubsuu hin dandeessuu. Mallas Zeenaawii haa galatu sun gabaabaatt cite. Abjoochuu itt fufuu dandaha, garuu seenaan abjuu saatiin cookkoo hin galtuu. Firummaan barnoota dheeraa Oromoo fi ummati Eertraa waliin qabanii fi qaabannoo dansi warraaqxoti Oromoo dabaankufoota Eertraaf qaban, ofirrummaa abbaa hirree kanaan dhibamuu hin qabu. Faallaa hawwaa isaa, Oromoon qabsoo saanii aara hin galfachiifneen koloneeffataa dirqisiisanii mirga sana fudhachiisanii jiru. Bilisooma Oromiyaa utuu dhalooteen hin kutin, arguuf ni jiraataa jennee haa abdannu.
Murnooti Habashaa biroonis akkuma Isaayyaas mirga hiree murteeffannaa Oromoo yaadaanmalaanu fudhachuuf rincicoo dha. Sagalee Oromoo ukkaamsuuf waggoota dhibbaa oliif yaalanii dadhabani. Oromiyaa biyyi halagaa hafee, dhalootaan qaama saanii tahee dhaalmaan Yohaannisii fi Haayila Sillaasee irraa argatanuu, Tigray Tigirinyiin oolfachuu hin dandeenye. Ammammoo waa’ee walii tumsa Oromoo fi Amaaraa dubbatu. Mirga bu’uuraa kana haala attamitt waa’ee waliin dubbachuu kaasu; murnooti Oromoo tokko tokkos akkamitt fudhataniifii? Diinni hedduu hamaanillee, firummaaf tuqaalee leellifaman ni qabaata. Oromoon kanneen mirgoota saa beekan qofaan dhoofsisuutu irra jira. Murni yk abba tokkeen Oromoo kamuu mirga hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachuu, walabummaa dabalatu dabarsee kennuu hin qabu. Sana dura mirgoota ilmaan namaa fi ummatootaaf maal jechuu akka tahe al lama keessa deebi’ee yaaduu qaba. Keessaayyuu murnooti Oromoo kiyyoo Isaayyaasiin marfamanii jiran gaaffii deebisuu qaban hedduutu jira. Kan Oromoo waliin firoomuu barbaade Wayyaanee Tigray caalaa waan kennuuf qabaachuutu irra jira. Tuffiin abbaa hirroota akka Isaayyaas, waan kolfaa, dharraa fi abjuu hangam duwwaa fi dhugoomuu hin dandeenye akka qaban agarsiisa.
Oromoon humna riphaa fi kutannoo mormii amma itt jiru hamma barbaadame tursuu qaba. Diina Oromoo kalchuun abbaa kalche qofa miidha. Kanaaf yeroo furtuu kana sabaawoti Oromoo hundi, sirrii tahanii dhiisanii ummata ofii waliin dhaabbachuutu eegama. Ummatichi fedha saa bilisummaan ifsachuu kan dandahu dura bilisa tahuu fi duubbee cimaa, falma nakkarii waliin jiruf madaalli akka itt hin dabne eeggachiisuu dandahu qabaachuutu irra jira. Tooftaa fi hojiin malbulchaa kan dhufuu dandahan ummata humnneeffame qofaanii. Tooftaa dhaan qabatanii abba tokkooti
ummatichaan seenuu hin dandahanii. Murnooti hedduun waamichi akka 1991 tahinnaa jechuun riphanii eeggatan jiru. Amma qilleensi malbulchaa isa barasii irraa addaa. Sabootii fi sabaawoti si’ana battala fedha saanii eegsifachuu suduudaan irraa hiriiran qabu. Kanaaf yoo sun tahe murnoota malbulchaa of himataniin utuu hin tahin sonni cehumsaa tokko iddoosota saaniin dhaabbachuu dandaha. Sana mijjeessuuf Sabooti Tokkoman (UN), tibba gidduuf bulcha yeroo gargaaruu dandahu.
Birmadummaan Oromoo kanneen bara “Hirmata Afrikaa” jedhamu isaan waliin kolonumm jalatt kufan waliin walxaxaa dha. Birmadummaan Oromoo kanneen bara “Hirmata Afrikaa” jedhamu isaan waliin kolonumm jalatt kufan waliin walxaxaa dha. Akkuma waliin kufan hireen saanii waliin ka’uu tahuutu irra jira. Egree saanii waliin gooduuf ,wal qayyabannaa waloo fi fedha walii walii walii ulfeessuun waan bira hin darbamne. Gurguddoon haddhaa sirna Nafxanyaan sammuun tuqame harralee yeroo maqaa Itophiyaan dibbee waraanaa dillisan dhagahamu. Habashaa ofiin jedhaa jiraatanuu harcaatuun sirna Nafxanyaa durii Habashaa tahuu dhiisuunu ni mala. Olhaantummaa bakka itt shaakalan biyya adda hin qabanii. Ummatoota biyya itt dhalatanii guddataniin harka wal qabatanii rakkina jiru irra haanuuf tuffii qabuufii.
Hawwiin kanneen haddhaa sirna nafxanyaan tuqamanii, empayerri dandamattee bolola ofittummaa qaban bahachuu malee gad galoo waliin biyya ijaarrachuu miti. Ofittummaa fi ofirrumaa saaniif malee silaa ummatoota dhiigaa fi dafqa saaniin jiraatan bira dhaabbatanii loluutu irra ture. Karaa biraa ummatooti Itophiyaa kallattii bilisummaa, tokkummaa fi eenyummaan saanii akka ummataatt beekamuufii hedduu dharra’uu. Akka kaayyooti ummatooti Afrikaa hundi yoo tokko tahan fedha sanyii gurraachaa fi kanneen guddifatanii fulduratt tarkaanfachiisuuf anjaa qabu. Kun ummatoota Gaanfaa abbaltii dansa qabaniif hariiroo cimaa ummachuun rakkisaa tahuu hin qabu. Garuu kanneen baroota darban haaloo walirraa qabaniif, yaa’a aagii tufsiifatanii garaa qulqulluun walii dhiisuu fi kan darbe irraanfachuu gaafata.
Amma jeeqammi malbulchaa guddaatu Gaanfa Afriikaa keessatt muldhata. “Arfaasaan Arabaa” (Arab Spring) karaa xinxaltooti malbuchaa hedan irra hin deemne. Abbaa hirroota Baha Gidduu fi duuba Garba Diimaa jiran in mancafne. Caalaattuu diigamaa, roorroo mirga ilmoo namaa fi fixaqacee fiddee dhufe. Carraan misoomaa fi tasgabbii dhihoott hin muldhatu. Finnooti hundi, empayera Itoophiyaa fi kan itt marsanii jiran dabalatee bishaan danfaa keessa jiru. Hundi saanii ilmaan namaatt roorrisuu, misaan duubatt hafina fi nagaa fi tasgabbii dhabuun laaqamanii jiru. Hedduu saanii keessatt fixiqaccee deemaa jiraa. Sun calaqee haala addunyaa guutuu keessa jiruutisii. Yoom akka dhoohu kan himuu dandahu hin jiru, garuu qilleensa keessaan kan namatt dhagahamuu akka fagoo hin taane.
Warraaqxota Oromoof dhimmi saanii battalaa, waa’ee gadadoo ummata ofiiti. Kumkumooti guyyuu hidhaatt guuramaa jiru. Kumooti du’aa fi guraarama dheessuuf gara itt gala hin beekamnee, garbichummaa fi dhiyaana qurxummii gabraa fi manyaa tahuun isaan eeggatutt baqataa jiru. Hidhamtoota hiikuuf irbuun seenamuu yeroo bitachuu qofaafii. Namooti dhimma baasan malbulcheesitooti bilchina qabanii fi dargaggoon jajjaboon ammayyuu “Wahinii” keessatt dararamaa jiru. Waamicha mirga ilmoo namaaf utuu hin tahin naannaa irratt ilaaluuf tokko tokkoon gad dhiisuu ni dandahu taha. Akka himamutt, namooti kufaatii Dargii kaasee hidhaman jiru jedhama; keessaayyuu miseensoti ABO. EPRDF demokraatawaa akka hin taane beeku addunyaan fakkeessuu hin qabu. Akka seeran bulmaatatt amanu utuu hin tahin fedha dhipoo saba ofiif deggeraniin nutis beekna isaanis beeku. Deggersa saaniin malee silaa guyyaa tokko hin bulu. Gibira baasota biyyoota hundaa, kanneen nagaa jaallataniif mootummooti saanii akka nama tahan, dhiibbaa irratt godhaniif waamicha haa tolchinuufii.
Waliigalatt empayerri Itophiyaa biyyoota addunyaa hiyyeeyyii gad hanoo keessaa tokko. Yeroo Baankiin Addunyaa fi IMF waa’ee misa nato lamaa GDP (walitt qabaa homisha biyya keessa) dubbatan waa’ee waan hin qabamnee fi lafa irratt hin mullannee fakkaata. Kara deemaanillee kan argu nama beela’e, daare fi da’o hin qabne. Dhugaan jiroo kanaa misoomich eenyuufii? Waan nammi taraan hin qayyabanne fi akka waan gidiraa saaniitt qoosamaa jiruuttuu fudhachuu dandahu. Hamilee mormituu saanii cabsuuf ofaangessootii meeshaa godhataa jiru. Itophiyaa nuti beeknu deegduu fi dhibeen faalamtuu, jireenya fayyaa qabeenyaaf waan barbaachisu hunda hin qabne. Nadheen waraabbachuu kan dandahan bishaan yaa’u qulqulluun dhiheenyatt waan hin jirreef, isa faalameyyuu argachuuf karaa fagoo deemu qabu. Haddhaan qonnaa daldalaa fi warshaa keessaa yaa’u beelladaa fi ummata ajjeesaa, dhalattuu fafeessaa jira.
Bokoki horii callaa (inflation) deettii ariitiin olkaahee Birrii gati hin qabnee gochuun, wayyaba humna waa bittaa dhabsiisaa jira. Gita kam yk murna kam yk korporeeshina kamtu misa camii hin qabne, foolii fi hallu hin qabne kana irraa buufata laata? Oromoon, lakkoofsa saanii fi qabeenya dhalootaa saanii dhabsiifamuu irraan kan kahe ba’aa garri caaluu isaanitt fe’amee. Kun ibidda moormichatt qoraan dabaluun duwwummaa labsa misa diinagdee san saaxiluun waan hin oolle. Yoo GDP waan jedhamu sana mimicciranuu bilisummaan dhalachuu waan hin hafneef faayaa saanii Afrikaa keessaa, EPRDFiin baraarun hin dandahamu.
Xumuruuf, Afriikaa Saaraa gad jirutt Oromiyaan dilormaa, ballina lafaa, fi qabeenya uumaan biyyoota guguddoo keessaa tokko. Garuu Oromoon, durooma qabeenyaa fi dilormaa hoomishaawaa tahanuu, ummata hedduu itt roorrifame, deegaa fi dhukkubi itt baayyatu fi ilmaan namaa moggeeffamanii. Keessummootaa fi kun walfincilaa tahuu ni dandaha, garuu dhugaan kanuma. Birmadummaa saanii kolonummaa saba bucuu anga’oota yerosiin deggeramuun jaarraa 19faa keessa bara Hirmaata Afriikaa dhabe. Of irraa ittisa ijaarame 60moota keessa eegalee hanga hardhaatt itt jira. Amma qabsoon saanii tuqaa olhaanaa gahuun empayera Itophiyaa raasaa jira. Yeroon Gaanfi keessa deebi’amee ijaaramu gahaa jira jechuu dha. Jijjiirammichi nagaan gagg’eeffamuuf fedha dansa saba koloneeffataa, michoota saa garba gamaa fi kolonootaa gaafata. Feedha tokko tokkoon saanii seerawaa walii qayyabatanii rakkina jirufi naannaa diriira dhoofsisaatt furmaata soquuf qophaawuu saanii agarsiisuu qabu. Sun dadhabamnaan nagaan waliin jiraacha barbaaduun karaa dadhabissisaa qabachuuf deema. Bilisummaan Oromoo waan qananii miti; garuu dhimma akka ummataatt ulfinaa fi surraan baraaramuutii. Bara teknoolojiin iyyaatii guddaa mise kanatt, kaasaa Oromoo, seenaa roga dhabsiisuun xiqqeessanii dhiheessuu yaaluun dhimma hin baasuu. Amanamuu fi qulqullommi garaa kan dhimma qaban hunda irraa eegama. Oromoon suduudaan yk karaa iddoosota saanii ofiif dubbachuu ni dandahu. Kanaaf keettoleen diinaa dubbachuufii hin hayyamanii. Dhugaa fi qajeeltuun irra haanu!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Amajjii 2018

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Finfinnee
Finfinneen magaalaa guddoo mootummaa naannoo Oromiyaa fi Itoophiyaati.
Akka lakkoofsa lakkoofsa ummataa 2007 goddhameetti, Finfinnee keessatti ummanni 3.352.000 ni jiraata. Finfinnee keessatti sabaa fi sab-lammonni baay'een kan jiraatan yoo ta'u, kanneen keessaa Amaarri 47.04%, Oromoon 19.51%, Guraageen 16.34%, Tigree 6.18%, Silxee 2.94%, Gaamoo 1.6803% ta'u.
Wabii[edit | Lakkaddaa gulaali]
fifinnee magalotaa oromiyaa keessaa tokko taatee utuu jirtuu bara minilik irraa kaase bulchinsaa motummaa federala taatee jirtti yeroo ammaa kana ummaannii oromoo mgalaa fifinnee fudhachuuf faalma guddaa geggeessaa jira haa ta'uu garuu motummaan federala gadhisuu hin dandenyeee jirtannoo magala finfinnee bayinaan ummatta oromoo akka ta'ee beekamadha 55%isaa ol kan ta'udhhasabottaa kan biroon 45%kan ta'inidha


text:
Members Area
Recent Photos
Newest Members
Upcoming Events
Recent Videos
Google +1 Button
Waa'ee Hawaasa Oromoo Las Vegas
Nuti Oromoo dha, ilmaan Gadaa. Oromoon, uumata biyyaa, eenyummaa, aadaa, seenaa, afaan, duudhaa, safuu, sirna fi ilaalcha mataa isaa qabu uumata bal’aa dha. Sirni keenya sirna tokkummaa fi wali-qixxummaa ilma namaa irratti hundaa’e dha. Sirna Gadaa. Aadaan keenyaas safuu, ilaa-fi –ilaamee, kabaja uumaa fi uumaamaa, walii dhiisuu fi waliin jiraachuu, gaddaa fi gammachuu irratti wali faana dhaabbachuu duudhaa fi amala kan godhate dha. Hawaasummaa fi wali ta’uun nuuf waan haaraa miti. Kan keessatti dhalannee guddannee, kan akaakilee cehee nu bira gahe dha malee kan guyyaa keessa akka tasaa itti dhufne ykn nutti dhufe miti. Waliin jiraachuu, waliin kufanii ka’uu, tokkoomuu, kabajaa fi wali qixxummaa mirga dhala namaa saayinsii ammayyaa irraa miti kan barannee. Kan keessatti dhalannee guddanne, kan akaakilee fi abaabilee keenya irraa dhaalle dha malee. Aadaa , sirni, ilaalchi, duudhaa fi afaan keenya baay’inaan haala ammayyaa ta’een barreeffamee, qindaahee yeroo dheeraaf barreefamee osoo hin taa’iin haa hafu malee, sammuu maanguddoo keenyaa keessa kuusaa ta’ee jira. Dhalootaa dhalootattis bifa afoolaatiin darbaa dhufee kunoo nu bira gahe. Oromoon seeraa fi heera mataa isaa ni qaba. Kan ofii kalaqe, kan ofii isaa tume sirna qaba. Haariiroo dhala namaa kan cimsu akkasumas namni fi uumaan gara biraa akkaataa waliin jiraachuu danda’uuf seeraa maata isaa ni qaba. Burqaa, muka dhalattuu, ilmoo bineensaa, kkf safuu ni qaba. Dhalata guddatu ni kabaja, ni kununsa. Nama fi nama gidduutti wali dhibdeen yoo uumames adeemsa, seeraa fi duudhaa ittiin furu ni qaba. Namni yoo wali ajjeesse illee maatiin miidhamaa fi miidhaa daba tokko osoo wali irratti hin raawwatiin, akkataa nageenyaan waliin jiraachuu danda’aniif seeraa walitti araarsuu guddaa ni qaba.
Bara dheeraadhaaf garuu sirna bulchinsa Habashaa irraa kan ka’een waan qabnu kana hundaa dhabuuf dirqamamnee turre, baay’ee isaa dhaabneerras.Kan hafee har’a nu biraa gahes jabina abbootii keenyaaf, cimina sirna isaan ijaarani dha. Sirni keenya sirna cimaa osoo ta’uu dhaa baatee akkasumaaf abbootiin keenya eenyummaa isaanii irrattii laafoo osoo ta’anii raataani, eenyuummaan keenya rakkoo heedduu sana tarkaanfatee har’a gahuun isaa baay’ee shakisiisaa ture. Dhiibbaan kun har’as nu biraa hafeera jennee afaan guunnee dubbachuun nu rakkisa. Goototni keenya sirna keenya cabe, afaan keenya baduuf daandii irra bu’e, eenyumma keenya awwaalamuuf boolla irra gahe kana hambisuuf, sirna keenyaa, biyya keenya, afaan fi aadaa keenya hunda deebisuuf wareegama qaqqaalii haga lubbuu isaanii gaafatu kanfalani, har’as kanfalaa jiru. Dhiibbaa Oromoo irratti akka dhuunfaan ta’e akka gamtaat gahe/gahaas jiru kana hambisuuf tokkommuun murteessaa fi fala guddaa akka ta’e labsan. Dhaaba haawasaa fi siyaasaa adda addaas ijaaran. Artistooni keenya sagalee isaanii oli kaasani, bareechaanii rakkoo keenya labsan. Ittis lubbuu isaanii dhaban, hedduun manaa, maatii fi biyyaa isaanii duubatti dhiisani biyyaa bahani. Cunqursaa waan jibbaniif. Waa’ee saba isaanii sodaa malee waan dubbataniif. Har’a kallattii adda addaatiin Oromoon mirga isaaf iyyaa jira. Ittis miidhamaa, wareegamaa jira.
Nuti haawasni Oromoo Las Vegasi saba kanarra dhallanne, sirna kana keessattis dhalanne, aadaa kanaanis guddanne. Quuqaas qabna, madaa haaraas. Kaayyoon keenyaas Oromummaa irratti kan hundaa’ee laga, amantaa, ilaalchaan siyaasaan adda osoo wali hin qoodni, tokkummaa Oromoo ijaaruu dha. Tokkummaa keenya keessatti aadaa, sirna, duudhaa, afaan, seenaa keenya wali barsiisuu wali irraa baruu dha. Wali qixxummaa aadaa fi sirna keenya, sirna Gadaa, irraa barren wali qajeelchu, wali gaggeessuu darbees dhaloota keenya nu duuba jira barsisuu dha. Hawaasa Oromoo gara biraa jiran faanas dhimma Oromoo irratti marii fi hirmannaa godhuu dha. Walumaa galatti, hawaasni Oromoo Las Vegas, sirna Oromummaa ganamaa irratti kan hundeeffame, wali qixxummaa fi tokkummaa Oromootaa cimsuudhaan, aadaa , duudhaa, sirna, seenaa, afaan , safuu, Oromoo guudiisuufis ta’ee deebisuuf kan dhaabbattee, kan hojjetu dha. Rakkoo Oromoo irratti karaa naannawaan ta’ee kallattiin gahu irratti akkuma Oromoo kaanii dura dhaabbachuu falas barbaadu dha.
Nuti Ilmaan Gadaati. Oromoon sirna Gadaa jalatti tokko. Tokkummaan humna !


text:
Mana barnootaa kutaa Flooriidaa keessatti dhukaasa banameen namoonni 17 erga dhumanii booda nammni qawwee bitatu cimsee sadarkaa federaalaatti qorannaan akka irratti geggeessamuuf tattaaffii godhamu prezidaant Doonaald Traamp ka deggeran ta’uu WH beeksisee jira.
Dubbi himtuun White House Saraa Hakabee Sanders akka jedhanitti Traamp seera gam lamaan hirmaachisee kan demokraaticha kutaa kenetikeet kan yeroo dheeraaf farra qawwee qabachuu ta’uun falmaa turan Senator chris Murphy waliin mari’ataniiru jedhan.
Kan umuriin isaa 19 Nikolaz Cruz barattoota 14 fi ga’eessota sadiitti dukaasuu isaa kana amane ta’uu poolisiin beeksisee jira. NIkolaas mana barnootaa keessatti inni namoota galaafate parkland keessaa waggaa darbe erga ari’atamee booda qawwee AR-15 jedhu kan bitate qorannaa geggeessame erga darbee booda.
Washington keessaa seera tumtoonni demokraatotaa qawwee bitachuuf to’annaa cimaan akka geggeessamu yoo gaafatan Repuublikaanonni immoo mormuu dhaan seera heera irra taa’ee jiru kan qawwee qabachuu dhiita jedhan.


text:
Sadarkaa liigichaa 3ffaa fi 5ffaa kan qabatan kilaboonni lameen, waancicharraa fagaachuu dhabuuf taba gaggeessan ta’a jedhameet eegama.
Kilaboonni lameen marsaa jalqabaatin taba istaadiyamii Abbabaa Biqilaa, magaalaa Adaamaarratti taasisaniin, 1 qixa ba’aniit turan.
Taba har’aarraa galiin argamus karaa Buna Ityoophiyaan, biyya alaatti yaalamaa kan jirtuu fi kilabii dubartoota Buna Ityoophiyaa leenjisaa kan turte Iyyarusaaleem Nagaash deeggaruuf oola jedhameera.
Tabni kunis har’a magaalaa Finfinnee istaadiyamii Finfinneetti gaggeeffama.
Liigichaan Dilbata Hawaasaan Daddabiit waliin, Jimmi Dirree Dawaa waliin, Walaayittaan Buna Sidaamaan, Waldiyaan Raayyaa Ittisaa waliin sa’aa walfakkaataa 9rratti tabatu.
Tabni Q/goorgis Faasiil waliin taasisu sababii Q/goorgiis taba deebii chaampiyoons liigii Afrikaa qabuuf, yeroo biraatti darbeera.
Wiixata Ibsaan Baankii Daldalaa waliin, Finfinneen Arbaaminc waliin tabatu.
Liigicha tabni 1 kan isa hafu Goorgiis qabxii 35n 1ffaa, Bunni Sidaamaa 32n 2ffaa, Bunni Ityoophiyaa fi Daddabiit qixa 31n sadarkaa itti aanu qabataniiru.


text:
Malkaatti wayita irreeffatametti
Godina Addaa Oromiyaa Naannawaa Finfinnee, Magaalaa Buraayyuu naannawaa Malkaa Ateeteetti ayyaanni Irreechaa Dilbata darbe kabajameera.
Abbootiin Gadaa, foolleewwan, dabballeewwan, jaarsoliin biyyaa, dargaggoonniifi qaamoleen hawaasaa gara garaa ganama bariirraa eegaluun ayyaanicha kabajuuf bakkichatti argamaniiru. Abbootiin Gadaas sirna galataa, eebbaafi irreeffannaa raawwataniiru.
Bakka ayyaanichi itti geggeffamutti daandiin hanga Malkaa Ateetee geessu haala mijataadhaan sirraa’eera.
Ayyaanni Irreechaa Malkaa Ateeteetti kabajamu waggoota 29 addaan citee erga turee booda Dilbata darbe si’a 10faf kabajameera.
Hirmaattonni tokko tokko Burqaa Oduu Itophiyaatti akka himanitti, ayyaanichi akkuma Bishooftuufi Burraayyuutti naannawawwan Oromiyaa biroottis xiyyeeffannaa argatee kabajamuu qaba.
Irreechi ibsituu ummata Oromoo ta’e duudhaasaa eeggatee dhalootatti akka ce’u gochuuf naannawawwan naannichaa hundatti haala gurmaa’ina qabuun kabajamuu akka qabuudha hirmaattonni yaada kennaniin kan eerani.
Jiraataan Magaalaa Burrayyuu Obbo Hundee Geessaa akka jedhanitti, ayyaanni Irreechaa sirna Oromoon durii kaasee uumaasaatiif galata ittiin dhiyeessu, tokkummaafi eenyummaasaa ittiin calaqqisiifatu waan ta’eef kabajnisaa naannawawwan hundatti cimee ittifufuu qaba.
Source: Bariisaa


text:
Amma garuu kana kan hambisuu danda’u mala qorannoo haaraa irrattiu hundaa’e arganneerra jechaa jiru qorattoonni.
Malli isaanii haaraan kunis hancaqqee alanfatamu yoo ta’u, hancaqqeen kun kaansariin qabamuu fi qabamuu dhiisuu keenya salphaatti adda baasuu kan dandeessisudha jedhameera.
Hancaqqee kana wayita alanfannuttis hancaqqichi makaa keemikaalaa kaansariiwwan gara-garaan gadhiifaman hancufa keenya keessatti argamu (voolataayila) iddoo tokkotti xuuxee qabata.
Hancaqqeen kun daqiiqaa 15 erga alanfatamee booda keemikaalota kanneen of keessaa qabaachuu fi qabaachuu dhiisuunsaanii ni-ilaalama jedhameera.
Qorattoonni Ameerikaa Alaabaamaa jiran akka beeksisanitti, qorannoo kanaaf hancaqqeewwan gara-garaa hojjatamaniiru.
Hancaqqeewwan kunniinis kaansarii maru’ummaanii, sombaa fi harmaa dursanii adda baasuu kan dandeessisan ta’uudha kan himan.
Yaaliin wayita ammaa hancaqqeewwan kanneeniin taasifamaa jiru guutumaan guutuutti yoo milkaa’es qorannoowwan kana dura kaansarii qorachuuf geggeeffamaa turan dhiiga, fincaan fi qaamaa kaan hambisuu akka danda’u qorattoonni kunniin nihimu.
Hancaqqeen kun waggaa dhufu doktarootaa fi dhibamtoota bira akka qaqqabuuf kan hojjatan ta’uu kan beeksisan yoo ta’u, kaansariin ala kan akka TB fi dhibeewwan kaan ittiin adda baasuuf abdii godhataniiru.
Wayita ammaas dhamdhama hancaqqee kanaa irratti hojjataa akka jiran kan beeksisan qorattoonni kunniin, dhibamtoonni dhamdhamaa fi foolii hancaqqichaa akka jaallatanittis qabiyyeewwan akka itti makaman beeksisaniiru.
Madda: www.dailymail.co.uk


text:
Joined: 10 December 2005
Posts: 1778
Very good poems. Faarach chaan aahet!
And very good site created too.
Well done Tushaar.
Keep up the good work done by you.
I appreciated your job.
Even though I am not Marathi, I am grammatically fluent in marathi. So I could read it and very well understand it. those were superb poems.
Joined: 08 January 2006
Posts: 219
Joined: 19 March 2006
Posts: 623
Me paN MaraThi bhaashikach aahe. pharak itakaach kee mee hyderabadechaa mooLachaa raahaNaaraa atta Corvallis naavaachyaa ekaa Ameriketalyaa gavaath raahato va mee tasaa vayask (vaardhakyant aahe mhaNaayalaa harkat naahee). Maajha khara naava aahe Govind Sanjivanrao Deshmukh. Tevhan mee Maharashtrian domecile ne nasen paN MaraThi bhakt aahe aNee MaraThi maatrubhaashikach aahe. mee tginventchyaa chaarahee kavitaa vaachalyaa. Atishay sundar vaaTalyaa. Nihira maajhyaa naateechyaach vayaachee aahe. Tilaa sapoorN yash miLo ashee maajhee praamaaNik icchaa aahe. Nihira ithe Seatle (250 milaavar) yeNaar ase Shantibai (khara naav kaay) kaDoon kaLale hote. divas kaLalaa tar aamhee Portland (Oregon) madhye sudhdha tichaa program karoo. mee tase ithe Suneel KulkarNi mhaNoon aahet. te classical prograam karataat artists naa bolaoon. Tyaannee sponsor koN aahe ase vicharale aahe. te kaLale tar bare hoyeel. Dhanyavaad.
Joined: 10 January 2006
Posts: 3976
Me paN MaraThi bhaashikach aahe. pharak itakaach kee mee hyderabadechaa mooLachaa raahaNaaraa atta Corvallis naavaachyaa ekaa Ameriketalyaa gavaath raahato va mee tasaa vayask (vaardhakyant aahe mhaNaayalaa harkat naahee). Maajha khara naava aahe Govind Sanjivanrao Deshmukh. Tevhan mee Maharashtrian domecile ne nasen paN MaraThi bhakt aahe aNee MaraThi maatrubhaashikach aahe. mee tginventchyaa chaarahee kavitaa vaachalyaa. Atishay sundar vaaTalyaa. Nihira maajhyaa naateechyaach vayaachee aahe. Tilaa sapoorN yash miLo ashee maajhee praamaaNik icchaa aahe. Nihira ithe Seatle (250 milaavar) yeNaar ase Shantibai (khara naav kaay) kaDoon kaLale hote. divas kaLalaa tar aamhee Portland (Oregon) madhye sudhdha tichaa program karoo. mee tase ithe Suneel KulkarNi mhaNoon aahet. te classical prograam karataat artists naa bolaoon. Tyaannee sponsor koN aahe ase vicharale aahe. te kaLale tar bare hoyeel. Dhanyavaad.
Aiyla ekdam jabardast Marathi Govindrao,
Joined: 19 March 2006
Posts: 623
Me paN MaraThi bhaashikach aahe. pharak itakaach kee mee hyderabadechaa mooLachaa raahaNaaraa atta Corvallis naavaachyaa ekaa Ameriketalyaa gavaath raahato va mee tasaa vayask (vaardhakyant aahe mhaNaayalaa harkat naahee). Maajha khara naava aahe Govind Sanjivanrao Deshmukh. Tevhan mee Maharashtrian domecile ne nasen paN MaraThi bhakt aahe aNee MaraThi maatrubhaashikach aahe. mee tginventchyaa chaarahee kavitaa vaachalyaa. Atishay sundar vaaTalyaa. Nihira maajhyaa naateechyaach vayaachee aahe. Tilaa sapoorN yash miLo ashee maajhee praamaaNik icchaa aahe. Nihira ithe Seatle (250 milaavar) yeNaar ase Shantibai (khara naav kaay) kaDoon kaLale hote. divas kaLalaa tar aamhee Portland (Oregon) madhye sudhdha tichaa program karoo. mee tase ithe Suneel KulkarNi mhaNoon aahet. te classical prograam karataat artists naa bolaoon. Tyaannee sponsor koN aahe ase vicharale aahe. te kaLale tar bare hoyeel. Dhanyavaad.
Aiyla ekdam jabardast Marathi Govindrao,
Dhanyavaad. Hyderabadecha jari asalo taree majha shikshaN MaraThitach jhaalaa aahe aNi PuNeri Marathi utkrushth bolataa yeta. Aata Hyderabadee mhaTala tar aamachyaa bhaashent Telugu, Kanadi, Urdu and itar bhaashenchaa suddhaa samaavesh jhaalaa aahe. Tee bhaashaa aamhee ekmekaashee bolataannach vaaparto. Tase amhaalaa 6 bhaashyaa bolataa yetaat. Tyaatach khari majaa aahe. Aamchyaa Hyderabaadechi Hindi bareech prasidhdha ahe. Mehmood aaThavato ka? Aata Angola madhye kasa kaaya vaastavya? Te raahoo dya. AapaN sarva miLoon Nihirachya yashaachi chinta karooya.
Joined: 21 March 2006
Posts: 317
Joined: 31 January 2006
Posts: 4692
Joined: 21 March 2006
Posts: 317


text:
Waliigalteen kun hojiitti kan hiikamu ji’a keessa jirru kanaa jalqabee yoo ta’u, maamiltoonni daandii xiyyaarichaa tikeetii tokkoon akka imalan dandeessisa.
Sagantaan kunis hariiroo daandilee xiyyaaraa lamaan gidduu jiru cimsuu, humna balalii guddisuu fi maamiltoota sarara Afriikaa Lixaa fi Ameerikaa irra imalan keessuummeessuu dandeessisa.
Akka waliigaltee kanaatti imaltoonni Afriikaa Lixaa keessumaa Gaanaa - Akiraa, Beeniin - Kotoonuu, Toogoo - Loomee fi Naayijeeriyaa - Leegoosii ka’an Daandii Xiyyaaraa Kotidivuwaatriin imalanii, balalii kalattii Daandiin Xiyyaaraa Itiyoophiyaa Magaalaa Guddittii Kotidivuwaar-Abijaanii gara Ameerikaa Bulchiinsa Niwjeersii Magaalaa Niw-Yorkitti imalu fayyadamuun hidhata saffisaa uumuu danda’u.
Hoji-geggeessaan Daandii Xiyyaaraa Itiyoophiyaa Obbo Tawalde Gabramaariyaam daandilee xiyyaraa Afriikaa obbolaa waliin waliigaltee akkanaa irra qaqqabuun qaawwaa rakkoon buufata balalii Ardii Afriikaa keessaa uume furuun gabaa damichaa keessaa gahee argachuu dandeessisa jedhaniiru.
Balaliin daandiin xiyyaarichaa karaa Abijaan gara Niw-Yoorkitti balali’u haaraan kun imala magaalaa Guddoo Toogoo- Lomeedhaa gara Niw-Yoorkitti raawwatamu waliin kan wal-deggaru ta’uus Obbo Tawalden himaniiru.
Hoji-geggeessaan Daandii Xiyyaa Kotidivuwaar(Air Cote d'Ivoire) Miistar Neere Dekure gamasaaniin “Daandii Xiyyaaraa Itiyoophiyaa waliin michummaa cimsuu keenyatti gammanneerra” jedhaniiru.
Waliigalteen kun jalqabbii tumsa yeroo dheeraa daandilee xiyyaaraa lamaanii akka ta’ee fi balaliin kun imaltoonni Afriikaa Awurooppaa qaxxaamuranii gara Ameerikaa akka imalan gochuun daandilee xiyyaaraa lamaan fayyadamoo akka taasisu ibsaniiru.
Daandiin Xiyyaaraa Itiyoophiyaa buufataalee balalii Afriikaa keessaa 58, akkasumas sadarkaa idil-addunyaatti 112 ol qaba.
Madda: Tajaajila Oduu Itiyoophiyaa


text:
Nama hubatuuf haala cunqursaa mootummaa WAYYAANEE hubachuun salphaa dha! Kan hin hubatneef ammo rabbi sammuu itti haa deebisu malee dalagaa jala deemtotni mootummaaa wayyaanee OPDO’n yuuniversiitii Haramaayaa keessatti dalagaa jirtu waan addaati. Kunis kitaaba “MATERIALS FOR THE STUDY OF PENAL LAW OF ETHIOPIA” jedhu kan maqaa saba oromoo fuula 267 irraa “GAALLAA” jedhu barattoota seeraa kan waggaa lammaffaaf raabsuuni. Waanti nama ajaa’ibu ammoo barattoota oromoo ta’aniif iddoo jecha kanaa dhangala’aa dibuun yoommuu irraa balleessan barattoota saba biraaf ammoo otoo irraa hin balleessiin kennuu isaaniiti.Kitaaba kanas kuusaa kitaabaatii baasuuf itti aanaan prezedaantii yuuniversiitii kanaa bara darbe waadaa galu illee ammas akka rabsamu taasisuudhaan jibbinsa inni barattootaa fi saba oromoo irraa qabu salphaatti saaxilameera.
Haaluma wal fakkaatuun barsiisaa muummee afaan oromoo kan ta’an barsiisaa Katamaa Gammachuu kan jedhamu ijoollee sabboontotaaf qabxii dabaltee miseensota OPDO irraa ammo qabxii murteetta jechuun yakkanii hojii irraa arii’aniiru. Haala kana guutummaan guutuutti sabboontotni oromoo yuuniversiitii kanaa mormuun marii cimaa adeemsisuun maandheen wal ijaaraa jiru.maandheelee kana keessaas maandheen GAADDISA ODAA BULLUQ JALAA waadaa ishee haaromsachuudhaan barattoota barattoota sabboontata armaan gadiin marii gaggeessunun ibsa ejjennoo baasatteetti.
1. Abbaa biyyaa Moosisaa
2. Abdii Borii
3. Yoomiyyuu Dhugaasaa
4. Finiinsaa Qabsoo
5. Balaa diinaa Horroo
6. Urjii Bilisummaa fi
7. Murmur Bosonaa ti
IBSAWWAN EJJENNOO
1. Waadaa walii galle hanga bilisummaa fi bilisummaa booda itti fufna.
2. Gootota wareegaman ni yaadatna. Gumaa isaaniis ni baasna.
3. Arrabsoo,hidhaa,hacuuccaa fi cunqursaa uummata oromoo irra ga’u ni mormina.
4. Oromiyaan biyya of dandeessee fi alaabaa mataa ishee qabdu waan taateef alagaan bulchuuf mirga hin qabu.
5. ABOn kallacha qabsoo uummata oromooti.
6. Ayyaanota oromoo fi dhaaba keenya ilaallatu ni ayyaaneffatna. Kan wayyaanee fi lukeewwan ishee garuu ni fashaleessitna.
7. Dhaaba keenya ABO wajjiin hanga dhumaatti waadaa fi amanamummaadhaan hanga dhumaatti wajjiin taanaa fi k.k.f baafachuudhaan ture.
Kanaaf dhaamssi keenya dalagaan akkasii fi arrabsoon akkanaa karaa mootummaa Habashaa dhufee fi jala deemtuu ishee OPDO dhaan caalaa dhufe haamilee keenya waan tuquuf sabnni Oromoo marti qotee bulaa, baratoota Yuuniversiitii fi koleejjii, hawaasnni Oromoo marti kan biyya keessa fi biyya alaa sagalee keenya akka dhageessinuun dhaamssa keenya!!
Bomba Horroo
Yuniverziitii Haroomaayaa irraa


text:
Akka maddi oduu qeerroo leeqaarraa gabaasee jirutti lukkeewwan diinaaf amanamoo ta’an torban kana keessa magaalicha keessatti akka bobba’anii turanii fi kanneen magaalicha keessatti boba’an keessaa heedduun isaanii saaxilamanii jiru.Hanga ammaattis basaastota dhiiga ilmaan oromoo magaalaa Naqamtee keessatti dhangalaasaa turan keessaa adda durummaan kanneen qeerroo fi qarreedhaan akka sumas poolisoota oromiyaadhaan saaxilaman keessaa
1.Malkaamuu gebrekidan kan jedhamu naannoo mooraa yuunversiitii wallaggaa taahuudhaan baratootaa fi ilmaan oromoo heedduu kan hiisisaa,ajjeesisaa fi reebsisaa kan xure torban kana keessa qeerroodhaan saaxilamuun mana hidhaatti darbatamee jira.
2,Deeninnatii sirna wayyaaneef amanamtuu taatee kan yeroo heedduu magaalaa Naqamtee keessa Mootoraan deemtu maqaan ishii Ithiyoopiyaa kan jedhamtu tohannaa qeerroo fi hordoffii poolisoota oromiyaatiin yeroo ammaa mana hidhaa seentee jirti.
3,Gabruu kan jedhamus deeninnatii sirna wayyaanee kan tahe innis baatiwwan darban keessa ilmaan oromoo magaalaa Naqamtee keessa jiran hiisisaa fi ajjeesisaa kan ture yemmuu tahu hordoffii qeerrootiin tohannaa jala seenuun hidhamee jira.
Addattimmoo Lukkeewwan diinaa kun torban kana keessa Ayyaana irreechaa dilbata dhufu onkoloolessa 19 bara 2017 magaalaa Naqamtee keessatti kabajamuuf deemaa jiru gufachiisuuf lukkeewwan heedduu leenjisuudhaan ayyaana irreessaa kana gufachiisuuf abbalaa osoo jiran saaxilamanii jiru.
Basaastonni kun torban darbe yeroo hiriirri ta’ee tures ofuma isaaniitiin Alaabaa ABO hojjetatanii magaalaa Naqamtee keessa oliif gadi adeemuudhaan qeerrootti daddarbatanii gaafa qeerroon fuudhanii ittiin sirban Viidiyoo fi suura erga kaasaniin booda,qeerroo ittiin mana hidhaatti guuraa akka turantu himame.
Godina Wallagga bahaa magaalaa Naqamtee keessatti basaastonni ayyaana irreessaa gufachiisuuf bobbaafaman saaxilaman .
Akka maddi oduu qeerroo leeqaarraa gabaasee jirutti lukkeewwan diinaaf amanamoo ta’an torban kana keessa magaalicha keessatti akka bobba’anii turanii fi kanneen magaalicha keessatti boba’an keessaa heedduun isaanii saaxilamanii jiru.Hanga ammaattis basaastota dhiiga ilmaan oromoo magaalaa Naqamtee keessatti dhangalaasaa turan keessaa adda durummaan kanneen qeerroo fi qarreedhaan akka sumas poolisoota oromiyaadhaan saaxilaman keessaa


text:
Jaarraan amma keessa jirru jaarraa qalama malee seenaa dhiigaan itti barreessanidha. Sababnisaas seenaan dhiigaan barreeffame ija waan godhatuufi. Arrabni qoraattiifi sammuu joonja’aan jaarraa 21ffaa keessatti bakka hinqaban. Sababnisaas dubbii hadhaayaa afaanii waan nama baasaniif. Warreen abashaa impaayera nuti jiraannu keessatti jaarraa tokkoo oliif seenaa Kuushiin akka hinjirre godhanii balleessuudhaan madaa hinfayyine nurratti uumaniiru.
Seenaa isaanii malee kan warra seenaan isaanii Seemeetik hinta’iinii hedduu burjaajessaniiru. Keessumaayyuu Oromoo jiraataa biyya Itiyoophiyaa ta’uusaa utma beekanii, alaa galee, amantiifi biyya hinqabu jedhanii eenyummaa isaatti akkanni qaanawu taasisaa turaniiru. Har’as taanaan ilmaansaanii jijjiirama sammuu fiduu dadhabuudhaan dhimmi Itiyoophiyaa isaan malee Oromoo akka hinilaallanne godhanii qaanii tokko malee odeessu. Seenaan Itiyoophiyaa seenaa Kuushiifi seenaa Oromoo akka ta’etti tasa hin amanan.
Seenaan Nafxanyootaa bara Minilikii, bara Hayilesillaaseefi Dargii guyyaa guyyaaatti rakkina uumaa jiru; nutu caalaa Nafxanyootaati malee maalummaafi seenaa Oromoo wajjin waan wal qabate miti. Har’as taanaan hololli nutu caalaa yookiin Nafxanyoonni kun egaa har’a kan isaan barbaadan Itiyoophiyaa barbaadan dhaabbachuudha. Jarreen kun egaa Oromoos ta’e uummata kibbaa qabeenya isaanii malee isaaniin hinbarbaadan. Shirri Nafxanyootaa kana qooqa ittiin ibsinutu nurakkisa. Yeroo Oromoon cunqursamee lafti isaa irraa fudhatamee aadaansaa wanjoo jala gale, akkasumas seenaa sobaa irratti fe’ame jalaa bilisa ba’uuf ofiikootiinan ofbulcha jedhee yeroonni ka’u, ‘Gaallaan maalta’eetu’ jedhanii arrabsoon mogolee isa buusu.
Biyya bulchuun nuuf kenname isinimmoo nujalatti bitamuudha; carraan keessani jechuun Waaqa wajjin walloluudha jechuun akka waan Oromoon Waaqa malee uumameetti soba guyyaa saafaa amantii isaaniin da’ate sanaan sammuu nu hadoochaa turaniiru. Itiyoopiyaan qomoo kanaan haabitamtuun seera Waaqarraa dhufe utuu ta’ee nutis warri lafattiirra jiraannu beekuu qabna turre. Kanaafuu jarreen warra nutu caalaa kanaaf goonkumaa hinmijatu. Ummanni bittaa kana jala jiru cunqursamuusaa akkanni hin hubanne gochuudhaan biyya, aadaafi afaan boonsaa utuu qabuu mataa buusee jiraachuusaa ilaalee dhalooti hincallisne hindhibamu. Ammas ta’e durattis qabsoo eenyummaa Oromootiif goototni qabsaa’an lakkoofsi bira hinga’u.
Haaluma wal fakkaatuun uummata Oromoofi sab lammoota Itiyoophiyaa keessa jiraatan irra cunqursaa qaqqabu ilaaluu jibbuudhaan bittootaafi miiltoosaanii wajjin wal falmuudhaan saba isaaniif jedhanii kan wareegaman hedduudha. Barreefamni kun seenaa nama uummatasaa cunqursaafi bittaa jalaa baasuuf dhimmaa ture garuu waa’een isaa hedduu hindhagayamin irratti xiyyeefata. Namni kunis Baaaroo Tumsaa jedhamuun beekama. Innis seenaasaafi seenaa uummata balla’aa Oromoo dhiiga isaatiin katabee darbe. Baaroo Tumsaa bara 1942 lixa Oromiyaa godina Wallaga lixaa naannoo Gimbii ganda Karkarroo jedhamtu keessatti abbaasaa Obbo Tumsaa silgaafi harmeesaa Aadde Naasisee Ciratoo jedhaman irraa dhalate.
Abbaan isaafi harmeen isaa walitti aansuun du’aan irraa adda baanaan Baaroon obboloota isaa lamaan Raaheelfi Nagaasaa Tumsaa wajjin mana duwwaa keessatti hafe. Yeroo sanatti obboleessi isaa Obbo Guddinaa Tumsaa hojiidhaan magaalaa Naqamtee keessa jiraachaa waan turaniif, qophummaa obboleessa isaanii jibbuudhaan dhaqanii bakka jiraatan magaalaa Naqamteetti gatiittiitti baatanii isa fidan. Baaroon barumsa isaa sadarkaa tokkoffaafi 2ffaa achuma magaalaa Naqamteetti erga xumuree booda, barumsasaa sadarkaa olaanaammoo Kolleejjii Waldaa Makaane Yesuus Bishooftuutti argamurraa xumure.
Itti aansuudhaan Yuunivarsiitii Haayile Sillaasee 1ffaa jedhamuun beekamurraa barnoota Faarmaasiistiin digirii jalqabaa bara 1966tti fudhate. Itti fuufuudhaan utuu hinturiin Yunivarsiitichumarraa seeraan digiriisaa jaaalqabaa fudhate. Baaroon egaa turtiisaa Yunivarsiitii keessatti barattoota jijjiirama barbaadanii wajjin waliigaluudhaan sochii cimaa taasisaa ture. Barattoota kutannoodhaan saba isaaniif qabsaa’aa turanis sadarkaa garaagaraatti ijaaraa ture. Ijoolleen Oromoo muummee barnoota addaa addaarrtti ramadamtee akka biyyaasheef hojjechuu qabduttillee gurmeessaa ture. Bara 1964-1965 Waldaa Yunivarsiitii Kolleejjii Finfinnee irratti pireezedaantii ta’uudhaan hojjete. Bara 1966 immoo Waldaa Waliigaltee Yunivarsiitii Finfinneerratti barreessaa ta’uudhan hojetaa ture.
Baroota kana keessatti baay’inni barattoota Oromoo Yuunivarsiitii keessatti haaxiqatu iyyuu malee, arruma jiran kanaa wajjin wal arguudhaan mirga uummata Oromoo kabachiisuurratti maree taasisaa tureera. Wal’aansoon barattoota Yunivarsiitiin jalqabame kun utuu hinturiin ifatti ba’uudhaan namoota hedduu sochooseera. Sochiin kunis kana qofaaf utuu hintaane, uummanni Oromoo akka inni mirgasaaf falmatuuf karaa baaseera. Baaroon itti fufuudhaan namoota paarlaamaa keessa hojjetanii wajjin wal argee mariyachuun warra akka Maammoo Mazammirfaa wajjin ta’uun Waldaa Walgargaarsa Maccaafi Tuulamaa keessatti mormii fiyuudalizimii baadiyyaa keessattis baballisuun sochii mormii bara 1966 keessa turerratti haala mijeessuun shoora olaanaa taphatera.
Finfinneefi magaalota kanbiroo keessatti yaada ‘Lafti Qoteebulaaf’ jedhu irratti dargaggoota hedduu gurmeessuudhaan bittaan warra Nafxanyootaa akka gabaabbatu taasisuuratti gumaacha guddaa taasiseera. Wallaansoon bara 1966 ka’e kun duula guddina waliin jedhu uumee keessumaayyuu naannoo Oromiyaa keessatti fudhatama argateera. Fudhatama argachuusaatiif sababnisaa Baaroo Tumsaa ture. Goota humna dargaggootaa ijaaruun sirna Nafxanyootaa barbadeessuuf kutatee ka’e.
Jijjiiramni inni fides Oromoo qofaaf utuu hinta’iin, bittaa warra abbaa lafaa jala turan hundaaf akka ta’e seenaan ni dhugoomsa. Baaroon bara 1966 barnootasaa erga xumuree booda biiroo eegumsa fayyaatti miindefamee hojjechuu jalqabe. Waajjira kana keessa amma turetti loogii bara dheeraaf ana hojii sana keessaa ture qorachuudhaan qajeelfama ture sana jijjiiree namoota hedduudhaaf bu’aa ta’eera. Sobdootaafi warreen malaamaltummaadhaan jiraatanis qaanessaa tureera.
Haalli Baaroofi garee hojjetootaa kanaa namootni itti hintolin Baaroo hojiirraa ariyaniiru. Miindaasaarra ariyatamuun cinatti akka shororkeessituu addaatti fudhatamee tureera. Haata’u malee dabni irratti raawwate kun Baaroon wallaansoosaatti akkanni cimu isa taasise malee dugda duubatti isa hindeebifne. Yeroo mara mootummaan bara sanaa Oromoorrti miidhaa dhoksaa waan taasisuuf, akka sabni Oromoo walitti dhufanii mariyatan waan hinbarbadneef Waldaan Maccaafi Tuulamaa akka cufamu taasisaniiru. Kun kan isa gaddisiise Baaroon ummanni Oromoo bakka maree akka hindhabneef ‘Waldaa Dhaaba Dhidheessaa’ jedhu uume. Mul’anni Baaroo keessaa finiinaa ture sun boqonnaa waan isaaf hinlaanneefiif yoo isaan karaa tokko cufan inni ammoo karaa biraan mala dhaha malee sodaachisiifamuu abashaa kanaaf goota hinjilbeenfanne ture. Faayidaalee yeroo qabsoo bilisummaa Oromoof jedhee dhabes homaa tokkottuu hinlakkoofne.
Baaroo Tumsaa sochii hedduu taasise cinatti bara 1964 Aadde Warqinash Bultoo wajjin bultii ijaarrate. Aadde Warqinash Bultoo obboleettii Jeneraal Demisee Bultoo yommuu ta’an, abbaan isaanii Obbo Bultoo Ejersaammoo Waldaa Maccaafi Tuulamaa keessatti miseensa turani. Cidhi Baaroo Tumsaa Oromoota sadarkaa hojii adda addaarra bakka adda addaarra jiran hundaa biratti haala ho’aadhaan waan kabajameef diina biratti akka sochii siyaasaatti fudhatamee isaan sodaachisaa ture. Dargaggeessi lammiisaatiif akka guddaatti inaaffaa garbummaa hunkuteessuuf qabatee ka’e kun tarkaanfii diinaa kan itti caalchisaa deemeefi akka malee sodaachisee gara isa dhabamsiisuuf ka’ame sochii bara 1966 ka’e akkanni karaattti hafuuf gumaacha taasisera. Amma ammaatti saba Oromoo hedduu biratti akka gaariitti kan dubbifamuufi jaallatamu (The Oromo Voice Against Tyranny Document 1971) kan jedhu garee hojjetootasaa wajjin namoota hedduu bira akka ga’u taasiseera.
Barreeffamni kun gara afaan Amaaraattillee hiikamee dubbifamaa ture. Kan inni barruu kana raabsaa tureefimmoo waan Waldaan Maccaafi Tuulamaa cufameef Oromoota jajjabeessuuf qofaa utuu hintaane, baroota dheeraadhaaf cunqursaafi dabaa saba Oromoorra ga’aa ture barruun kun ofkeessatti waan qabattee jirtuufidha. Dararfamaafi cunqursaa tureef jiru saba Oromoo ittiin bariisuuf jedheetu. Baaroon bara 1972 tti Afaan Oromoo akka qubee laatiiniin barreeffamuuf Hayilee Fidaa wajjin qo’atee yeroodhaaf gaazeexaan ‘Bariisaa’ jedhamu qubee saabaatiin akka maxxanfamu taasisaniiru. Garuu utuu hinturiin mootummaan dargii itti inaafuudhaan fuudhee ministeera beeksisaa jala galche.
Har’a gaazeexaan Bariisaa faayidaa siyaasaatiif jedhamee kan qophaawu malee faayidaa eenyummaa saba Oromootiif jedhee miti. Baay’inaan waa’ee eenyummaa Oromoo irrattis kan hojjetaa jiru miti. Maqaa kana qabatee gaazexaan bahaa jiru garuu ammayyuu biyya Oromiyaa keessa jira. Qubee Afaan Oromoo har’a sabni Oromoo itti fayyadamu Baaroo Tumsaafi Hayilee Fidaafaatu bara lubbuun jiran qopheessani. Bara 1973 qabsoon Oromoo akka inni sadarkaa olaanaarra ga’uuf kaayyoo balla’aa baasuudhaan wiirtuu Qaama Qindoominaa yookaan ‘Central Coordinating Body’ dhaaba jedhu hundeesseera. Kunis immoo turee dhaaba Adda Bilisummaa Oromoo jedhutti jijjiirameera.
Bara 1974 daba mootummaan Hayile Sillaaseefi jaleensaa uummaatarratti geessisaa turan qaamni qoratu hundaa’e. Kana keessattis Baaroon miseensa ta’ee akka hojjetu erga taasifameen booda namoota Oromoo hinta’iniin rakkoo keessa galafamuuf tureera. Garuu rakkoo isaan Baaroorratti qopheessan kana namoota miseensa Dargii turaniin karaatti hafeera. Baaroon dhaabbata siyaasaa bara sana keessatti hundeeffaman hunda dhiisee saba bara mootummaa Haayile Sillaasee cunqrsaan irra ga’aa ture hundaa kan ofitti haammatu dhaaba Wala’ansoo saba balla’a unqursamoota Itiyoophiyaa ‘Ye Itoophiyaa Ciqunooch Abiyootawwii Tigil’jedhu hundeesse.
Dhaabni kunis saba Oromoofi sabaafi sablammoota cunqurfamoota byyattii kan ofkeessatti haammate ture. Isaan booda Dargiin yeroo jabaachaa deemu oftuulummaasaa dabalaa deemuun dargiin dhaaba ‘EMALEDHI” jdhaman diiguutti kaanaan Oromoonni baay’een gara qabsootti seenuu jalqaban. Bara 1974 tti hundaa’ee baha Oromiyaa keessatti soch’aa kan ture Dhaabbati Bilisummaa Oromoo qabsaa’ota hedduu horachuu danda’ee ture. Baaroonis qabsoo kanatti seeenuudhaan gara bahaatti deemee geggeessummaan hojjetaa utuu jiruu bara 1977 tti lubbuunsaa darbe. Duutii Baaroo umurii gabaabaafi akka tasaa dhaaba Adda Bilissummaa Oromoofi uummata Oromoo akka malee naasiseera; miidheeras. Dargaggeessi umurii waggaa 35 tti diinaan ajjeeffame kun bara hundumaa godaannisa hindagatamne saba Oromoo irratti maxxansee jira. Diinni oldeemtota Oromoo karaatti hambisuun isa duras ta’ee isaa asitti kan itti fufaa turedha.
Akkaataa du’asaa ilaalchisee saba Oromootiif odeeffannoon hinkennamne. Haata’u malee, du’a Baaroo Tumsaan booda namootni yeroo sana turan geggeessummaarratti dandeettii dhabuu qofaa utuu hintaane, ejjennoo dhabuusaaniirraan kanka’e dhaabasaaniitiifis ta’e uummatasaaniitiif ta’uu dadhabuudhaan ummata qaanessaniiru. Kaayyoo inniifi kan isa fakkaatan itti wareegamaniif xiyyeeffannoo guddaan hinkennamne. Har’a sammuufi dandeettiin uummata Oromoo yeroo kamirrayyuu caalaa akka malee guddachaa jira. Dargaggoonni Baaroo Tumsaa bakka bu’an Oromiyaa keessaa biqilanii jiru. Dhiigi Baaroo Tumsaa, Guddinaa Tumsaa, Magarsaa Barii, Jaagamaa Badhaaneefi dhiigi goototni Oromoo hedduun bilisummaafi dagaaginaan guutuummaa Oromiyaa keessa walgayee jira. Seenaan gootota Oromoo sirna diddaa garbummaatiif qabsaa’aa turanii bara baraan gabatee seenaarra hindhabamu. Dhiigni dargaggoota Oromoo harka diinaatiin dhangalaafame bilisummaa goolee bantii lafaa hundarratti finiinu argamsiisuu akka danda’u firaafi diinni Oromoos wallaala natti hinfakkaatu.
Nama cimaa kan turaniif Waldaa Maccaafi Tuulamaa keessatti geggeessummaan hojjetaa utuu jiranii Mootummaa Hayile Sillaaseetiin hidhamanii rukkuttaan gidirfamanii lubbuun isaanii waxabajjii bara 1962 umurii waggaa 58tti kan darbe seenaafi ergaa Obbo Hayile Maariyaam Gammadaatiinan barreeffamakoo kana xumura. Utuu lubbuun isaanii hindarbiin dura hiriyoota isaanii mana hidhaa keessa jiran wajjin turaniin, an kanaan booda fayyee isinii wajjin jiraachuu akkan hindandeenye beeka; garuu kun ergaakoo isa xumuraati jechuun dubbiisaani akka arman gadiitti dubbtan. Jechi Maccaafi Tuulamaa jedhu akka ‘Bofa garaa namaa keessa galeeti; nuuf bofti sun ba’us ba’uu dhiisus summiisaa waan facaaseef, summiin sun nama keessaa ba’uu hindanda’u; nutis akkuma kana inni nukeessa seene kun nukeessaa ba’uu hindanda’u; qabsoon nuti amma jalqabne kunimmoo dhala dhala keenyaan bakka ga’a malee karaati hinhafu jedhanii torban kana dubbatanitti lubbuun isaanii darbite. Har’a kunoo guutummaa Oromiyaa keessatti dhalataan Oromoo barate seenaasaa akka qoratuufi ifa godhu akkasumas utuu akka jabaa diinaan oofamuu lafasaa qabatee akka jiraatu kan taasise dhiiga ilmaan Oromoo kaleessa dhangala’e sanadha. Bittaa abbaa lafaa jalaa baanee bittaa siyaasaa jala hin seennu. Qabsoon walharkaa fuudhii waan ta’eef, har’arra bori akka wayyu dagachuun nurra hinjiraatu. Warreen har’a carraa argannee lubbuun lafa kanarra jirru qabsoo barnootaa, siyaasaa, dinagdee barreessuu keessatti qooda nurraa eegamu fudhachuu yoo baanne dhiigniifi lafeen isaanii dhangalaes ta’e caccabe sun boqonnaa nu dhowwata. Seenaanis duuba deebi’ee nutaajjaba. Qabsoon itti fufa, garboomfataan nikufa akkuma jedhamutti garbummaan wallaalummaafi of wallaaluu akkasumas garbummaan hiyyuma gama hundaa nurraa haa hunkutaa’u jechuudhaanan barreeffamaakoo kana ammaaf xumura!
Galatoomaa!
* Beekan Guluma Erena: PhD Student at the Addis Ababa University – Documentary Linguistics and Culture Department; Email: beekanguluma@gmail.com


text:
Hundasaa Waaqwayyaatiin
Sadaasa guyyaa 3, bara 1992 guyyaa dhaabonni Oromoo ( ABO, OPDO, IFLO fi ABUO ) yeroo jalqabaa fi isa dhumaaf, galma tokko keessatti walgahuun, Qubeen har’a itti fayyadamnu afaan hojii Oromiyaa akka ta’u kan murteessan guyyaa Seenaa guddaa qabudha. Haa ta’u malee guyyaan kun akka qoosaatti dagatame. Torban darbe garuu marsaaleen Gadaa.com fi Ayyaantuu.com waan nu yaadachiisaniif galata guddaa qaban. Seenaa kana mee xiqqoo duubatti deebinee yaadachuun haala har’a keessa jirru haa xiinxallu.
Saba tokko saba biraa irraa kan adda baasan keessaa tokko afaanii fi aadaa isaati. Afaan meeshaa sabni tokko aadaa, duudhaa, safuu fi seeda isaa ittiin ibsatu, mallattoo eenyummaa isaati. Afaan yoo ittiin hin baramnee fi hin hojjetamne suuta suuta laafee gara du’aa fi dhabamuutti deemuu danda’a jedhu warri dhimma afaanii irratti qoratanii fi hojjetan.
Afaan Oromoo afaan uummata miliyoonota hedduun dubbatamu ta’ee osoo jiruu hacuuccaa fi cunqursaa waggoota danuu oliif humna koloneeffatootaan irra gaheen, akka ittiin hin baratamnee fi hin hojjetamne godhamee akka baduu fi afaan amaaraan akka liqimfamu gochuuf warra yaalamaa ture keessaa isa tokkodha. Haata’u malee qabsoo ummati oromoo fi ilmaan cunqurfamoo kan biroo waloon godhanii fi injifannoo bara 1991 argameen afaan oromoo, Oromiyaa keessatti afaan barumsaa fi hojii akka ta’uuf carraa ykn hiree argate.
Bara 1991 yeroo ABOn handhuura Oromiyaa, Finfinnee seene irraa kaasee Qubee Afaan oromoo barachuu fi barsiisuun duula guddaatu godhamee ture. Qubee laatiniin hojjechuuf dhaaboliin Oromoo yeroo sana mootummaa cehumsaa keessa turan akka fudhataniif Sadaasa guyyaa 3, bara 1992 walgahii guddaa tokko qopheessuun, Qubeen kun afaan keenya ittiin barreessuuf fidala gi’iizii fi kan Arabaa caala filatamaa ta’uu hayyoonni afaanii amansiisuun dhaaboliin Oromoo hundi sagalee tokkoon fudhachuu murteessan. Kun seenaa yeroo kamuu dagatamuu hin qabnee fi bara baraan kan yaadatamuu fi kabajamuu qabu dha.
Yeroo sana irraa eegalee, afaan oromoo barachuuf oromoo qofa osoo hin taane warri afaan oromoo hin beeknellee qooda guddaa fudhatan. Erga ABOn Chaartera keessaa bahee boodallee manneetii barumsa magaalaa Finfinnee keessatti argaman hedduu keessatti dhuunfaan galgala barsiifamaa ture. Fedhii fi hirmaannaan yeroo sana namooti baruu fi barsiisuuf duula godhan hedduu guddaa ture. Kitaabonni barumsaa kuma hedduun maxxanfamee manneetii barumsaa Oromiyaa keessa jiraniif raabsaman. Barruulee fi gaaxexoonni danuun bahuu jalqaban. Barruulee yeroo sana dhalatanii fi maxxanfamuun ummata bira gahaa turan keessaa hanga tokko yaadachuuf Qabee, Innikka, Madda Walaabuu, Gadaa, Ichima fi Biiftuun kan yaadataman yoo ta’u, gaazexoota yeroo sana turan keessaa ammoo kan akka Bakkalcha Oromiyaa, Madda Walaabuu, Urjii, Coqorsa, Seyfe nebelbaal, Risaa fi Irreecha kan jedhaman ni yaadatamu.
Kaasetoonnii fi kitaaboti bahaa turanis hedduu turan. Fiilmiin afaan oromoon soneeffamanii fi ummata oromoo biratti seenaa guddaan yaadataman, kan akka Dukkanaan Duuba, Fuula dhokatee fi Jilbeebbii kan jedhaman yoo ta’u boodarra kan bahan Qaanqee, Hadhaa, Qoraattii Gadameessaa, Eelaa fi kan kana fakkaatanii fi maqaa isaanii kan hin yaadanne hanga baroota dhiheenyaatti hedduutu burqan. Keessattuu Fiilmiin Dukkanaan Duuba jedhamu, kan obbo Dhaabaa Wayyeessaan qophaa’ee, dararaa fi hacuuccaa ummata keenya irra gahaa ture kan ibsu yoo tahu, seenaan isaa kan hin dagatamne hojii guddaa ture. Haa ta’u malee barruulee, fiilmii fi gaazexoonni kunniin akka jalqabanitti itti fufanii guddachuu fi babl’achuu hin dandeenye. Hidhaa fi dararama mootummaan wayyaanee namoota waan kana hojjetan irraan gaheen qopheessitoonni barruulee fi gaazexoota kanaa hojii isaanii itti fufuu hin dandeenye. Artisoonni hedduun kan yeroo sana burqanii fi mul’atan , gariin ni ajjeefaman, hedduun ammoo biyyaa bahan. Kanneen booda kana mumul’anii fi ummata biratti jaalatama argataa dhufan, akka eegamanitti guddachuu hin dandeenye. Barruulee fi gaazexooti biyya keessatti bahaa turan guutummaatti gabaa irraa kan dhabaman yoo ta’u, biyya alaatti Barruuleen Burqaa jedhamtu kan obbo Daraaraa Maatiin qophaawaa turte hanga tokko deemtee har’a isheenuu lubbuu dheerachuu hin dandeenye. Gaazexaan Urjiis akkasuma biyya Canadaatti maxxanfamuu eegaltee turte, garuu fagoo hin deemne. Gargaarsa ykn hirmaannaa ummata keenyaa dhabuun duute. Yeroo ammaa barruuleen ykn gaazexaan walabaa kan Afaan Oromoon dhimma Oromoo fi Oromiyaa irraa dubbatu, biyya keessattis ta’e, biyya alaatti kan barreeffamaa fi maxxanfamaa jiru hin mul’atu. Haa ta’u malee kan reefu bahuu jalqaban barruulee Gadaa fi SIIF SIIN kan jedhaman akka jiran dhageenya. Isaan kunis yoo nuti itti hin dirmannee fi hin gargaarre carraan isaanii akkuma warra kanaan duraa ta’uu hin oolu.
Barruulee fi gaazexooti kunniin gabaa irraa dhabamuun ykn xiqqaachuun dhiibbaa mootummaa wayyaanee qofaan miti. Namooti keenya aadaa dubbisuu fi muuxannoo Qubee Afaan Oromoo dubbisuu dhabuunis ni jira. Barruulee fi gaazexaan dhabamullee , Dhaloota Qubeetiin kitaabota hedduutu yeroo yeroon bahaa jiran. Isaan kunis nama bituu fi dubbisu dhabuun kisaaraarra akka bu’anii fi iyyataa akka jiran dhageenya. Kaaseti, CD fi VCDn artistoota keenyaan bahanis akkasuma.
Rakkoon kun akkasiin itti fufee afaan keenya Ogbarruu fi Aartiin du’a, moo furmaata barbaaduu qabna?. Gaaffii kana Oromoon hundi kan walgaafachuu qabuu fi afaan keenya guddisuuf ani maalan gumaacha jennee ofi gaafachuu qabna.
Gaaffii kana deebisuuf malli tokko dhahamuu qaba. Malli kunis iyyanii, iyya dabarsuudha. Iyya kanaaf ammoo namni ani Oromoodha ofiin jedhu hundi dirmachuu qaba. Afaan keenya karaa Ogbarruu fi Aartiin guddisuuf duula bahuudha. Duula kana irratti hirmaachuun dirqama Oromummaa fi Eenyummaa ta’uu qaba. Warri Seera Qubee kana afaan oromoof tolchan lubbuu isaanii itti wareeganii seenaa hojjetanii darbanii jiru. Nuti ammoo seenaa isaanii kana dhaloonni har’a lubbuun jiru kunuunfachuu fi guddifachuu yoo dadhabne Ekeraan isaanii nu gaafata.
Gaaffii Seenaa kana jalaa bahuu fi duula guddina Ogbarruu kana hojiirra oolchuuf, warri barreessan akka jabaatanii hojjetan, warri qabeenya qaban akka maxxansiisan, hawaasni bal’aan ammoo akka irraa bitu Tumee-Seera labsuudha. Hawaasni keenya kanneen Waldaa Hawaasaa, Waldaa amantii fi Afoosha ykn Golobeen ijaaramanii jiran marti dirqama kana bahuuf haala itti maxxansaaleen Oromoo hundi nama Oromoo jedhamu mara bira gahuu qabu irratti koree dhimma kana hordofu ijaaruu fi hordofuu qabu.
Duula kana qindeessuu fi bobbaasuuf adda durummaan kan irraa eegamu midiyaalee Oromoo kanneen akka TV, Radio fi Marsaalee ( webiste) ti. Isaan maxxansaalee bahan kana duukaa bu’anii yoo beeksisan, abbootii maxxansan yoo dubbisan, hayyoota oguma kana qaban yoo mariisisan hawaasni hubannoo irraa argata. Yoo hubate ammoo duula kana keessatti fedhiin hirmaata. Rakkoon Ogbarruu fi Aartii keenya mudate haala kanaan furmaata argatee guddata jedheen yaada. Dhamma kanaaf deebiin keessan murteessaadha.


text:
Ummatoota Sobaa Jiraachuun Dhaabamuu Qaba! Ummatoota Sobaa Jiraachuun Dhaabamuu Qaba! Ibsa ABO ABOn gaaffiin ummata Oromoo deebii bu’uraa hanga hin argannetti rakkoolee mirgaan gadii irratti xiyyeeffatuun barbaachisaa akka hin tahiin hubachiisa. Mootummaan Wayyaanee/IHADG ajandaa malaammaltummaa kan kaasee jiru dhugumaan furmaata itti gochuuf osoo hin taane…
Nagaa Waaraan Madda Rakkoo Dhabamsiisuun Argama (Ibsa ABO) Madda rakkoo hundaa kan tahe sirna gabrummaa dhaalee kan waggaa 26 ol ummata fixaa fi wal ficcisiisaa jiru Wayyaaneen hanga aangoo irraa hin buufamnetti walitti bu’insi ummatotoaa kan itti fufu tahuu qalbifatuu feesisa. Nagaa booressuun of jireessuun…
Gibiraa fi Qaraxni Bittoota Irroomsu Mormamuu Qaba (Ibsa ABO) Addi Bilisummaa Oromoo (ABO)n Gibiraa fi qaraxa humnaa olii, loogummaa irratti hunda’e bifa duulaan daldaltootaa irratti fe’amaa jiru ni balaaleffata. Addatti ammoo gibirri humnaa olii kun haa tahu jedhamee daldaltoota saboota biroo daldalaa ala gochuu fi…
Ummanni Oromoo Karoora Maastar Pilaanii Finfinnee Toftaa Jijjiirratee Hojiirra Oolfamuuf Jiru Gonkumaa Hin Eyyamu
Ummanni Oromoo Karoora Maastar Pilaanii Finfinnee Toftaa Jijjiirratee Hojiirra Oolfamuuf Jiru Gonkumaa Hin Eyyamu! Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo Jidduu kana Mootummaan Wayyaanee karaa “Kaabinee Ministirootaa” baanuun wixinee labsii faayidaa addaa Oromiyaan Finfinneerraa qabdu jedhu baaseera. Akka ibsa gartuu faashistii kanaan baheetti wixineen labsii kanaa raggaafamuudhaaf…
Ummatoota Sobaa Jiraachuun Dhaabamuu Qaba!
Ummatoota Sobaa Jiraachuun Dhaabamuu Qaba! Ummatoota Sobaa Jiraachuun Dhaabamuu Qaba! Ibsa ABO ABOn gaaffiin ummata Oromoo deebii bu’uraa hanga hin…
Nagaa Waaraan Madda Rakkoo Dhabamsiisuun Argama
Nagaa Waaraan Madda Rakkoo Dhabamsiisuun Argama (Ibsa ABO) Madda rakkoo hundaa kan tahe sirna gabrummaa dhaalee kan waggaa 26 ol…
Gibiraa fi Qaraxni Bittoota Irroomsu Mormamuu Qaba (Ibsa ABO)
Gibiraa fi Qaraxni Bittoota Irroomsu Mormamuu Qaba (Ibsa ABO) Addi Bilisummaa Oromoo (ABO)n Gibiraa fi qaraxa humnaa olii, loogummaa irratti…
Ummanni Oromoo Karoora Maastar Pilaanii Finfinnee Toftaa Jijjiirratee Hojiirra Oolfamuuf Jiru Gonkumaa Hin Eyyamu
Ummanni Oromoo Karoora Maastar Pilaanii Finfinnee Toftaa Jijjiirratee Hojiirra Oolfamuuf Jiru Gonkumaa Hin Eyyamu! Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo Jidduu kana…
Human Rights: Ummatootiin Cunqurfaamoo Mana Maarii Scotland keessattii Konfransii fi Walgahii Maarii adda adda gaggeeffatan
Qubee Qabsoon Argame Qabsoon Tikfama
Ibsa ABO: Finfinneen Lafa Oromoo ti!
Killee Bofa Irraa Wucii Lukkuu hin Eegan (Ibsa ABO)
Ibsa Tarkaanfii Waraanaa ABO
Humni Mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo ABOn hoogganamutti dabalame ummata waliin ta’uudhaan waraana qubattuu wayyaanee ummata Oromoo shororkeessaa jiru irratti tarkaanfii…
Ibsa Tarkaanfii Waraanaa ABO; የኦነግ ወታደራዊ መግለጫ
ABOn ilmaan Oromoo Humnoota Waraanaa fi tikaa mootummaa keessa jiranii fi bifa adda addaatin diinaan hidhachiifaman gara mooraa qabsoo bilisummaa…
Oduu Tarkaanfii fi Gocha Diinummaa Wayyaanee
Adoolessa 13, 2016 Gootichi Humna Addaa WBO Kibba Baha Oromiyaa, Godina Baalee Keessa Sossohu Waraana Qubattuu Wayyaanee Haleeluun Injifannoo Cululuqaa…
Gootichi Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO) loltoota diinaa 71 ol hojiin ala godhe
(SBO/VOL – Bitootessa 17, 2016) Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO)n… Kibba-Baha Oromiyaa Godina Baalee Keessa Sossohu Kasaaraa Guddaa Waraana Wayyaanee Irraan…


text:
Oromedia
For better Oromia
(Oromedia, 9 Caamsaa 2017) Kora xiqqaan miseensota ABO kutaa Scandinavia gaggeeffame; Guyyaa Gootota Oromoos Magaalaa Oslo keessatti kabajame.
Kora kana irratti gabaasa hojii walii galaa dhiyaate, miseensotaan caqafamee, mirkaneeffamuunii fi dhimmoota jaarmiyaa irratti mariin bal’aan gaggeeffamee jira.
Kora kan irratti I/H ABO J/Dhugaasaa Bakakkoo bilbilaan ibsaa bal’aa haala qabsoon bilisummaa Oromoo ABOn gaggeefamaa jiru, haala gaanfa Afirkaa keessatti jijjiraa jiru, rakkinoota uumatni keenyi keessa jiru miseensotaaf ibsa gadifageenyaan kennani jiru.
Ibsa kenname irratti hunda’uun gaafii hedduun miseensotaan irraa dhiyaatee, deebbii quubsaa kennameen miseensota kan haamlachiise fi miseensonni cichoominaan qabsoo itti jiran daran akka cimsan kan kakaase dha.
Haaluma walfakkaatuun, Guyyaan Gootota Oromoo kan bara 2017 Oromoota Oromiyaa fi hawaasa Oromoo addunyaa mara keessa jiraataniin kabajamu, Ebla 29, 2017 haala oowwaa taheen bakka Hogganooti, Qondaalotii, Miseensoonni ABO, deeggartootni fi hawaasni Oromoo hedduminaan argamanitti magala Oslo keessatti yaadatamee oole.
Kabajaan Guyyaa Goototaa kun yaadannoo Goototaaf taasisuun kan eegale yeroo ta’u, faaruu Alaabaa fi Faaruu Goototaas faarsuun itti fufe. Itti aansee akkuma aadaa Oromootti eebba maanguddoo itti aansuun walga’iin Dr.Dhugaasaa Namee, Dura ta’aa Kutaa ABO Scandinavia tiin sirnaan baname.
Itti fufuun MGS-ABO fi gaaftamaan Damee Siyaasaa fi Jaarmiyaa J/Jabeessaa Gabbisaa duubbee seenaa guyyaa yaadannoo Goototaa; akkamitti akka egale fi maaliif akka kabajamu bal’inaan erga ibsee booda, Guyyaan kana kan yaadannuu Oromoota bilisummaa fi mirga abbaa biyuummaa isaaniif falmaan kan gariin maqaa beekaman gariin kan maqaan isaani hin beekamne hunda akka ta’e ibsanii jiru. Akeeka jaallan keenyaa fi ilmaan Oromoo irratti wareegamaa jiran galmaan ga’uuf Oromoon yeroo kamuu caalaa ijaaramuun falmachuu akka qabu waamicha dhiyeessani jiru.
Itti aansuun J/Lammii Beenyaa Akeeka Gootoonni Oromoo wareegaman galamaan ga’uuf sochiin Qeerroon Oromoon maal irra akka jiru fi akkasumas haala yeroo ammaa itti fufiinsi Qabsoo wareegamni qeerroo Oromoo QBO sadarkaa maal irra akka gahe yaadaachiise jira. Wareegamni Qeerroo godhaa jiru ilaalchisee haasaa nama onnachisuu fi haala QBO keessa jirtu bal’iinaan hawaasaf dabarsee jira.
Akkasumas itti fufuun Dr.Rundaasa Isheetee Oromoon biyya alaa keessa jiru afaan fajjii fi burjaajja’uu siyaasaa keessa ba’ee akka akeeka ilmaan Oromoo wargamaniif maal gochuu akka qaban muyxannoo qaban irraa ibsa bal’aa kennani jiru. Dr. Rundaasaan dhaamsa isaanii keessatti ilmaan Oromoo dhaabbii isaanii sirreefachuu, jette jettee fi quba namati qabuu irraa of eegachuu akka qaban gadifageessanii dhaamani jiru. Walgahii Guyyaa seena qabeessa kana irratti hirmaattootni walgahichaa gaaffii, yaada QBO fuldura tarkaanfachiisu walduraa duban dhaamatanii jiru.
Itti dabalee Guyyaa Yaadannoo kana irratti J/Elemoo Ali Canda irraa kan argamaniif akeeka jaallanii fi dhaloonni Oromoo biyyaa keessa wareegamaa jiraniif galmaan ga’uuf sochii WBO gochaa jiru ibsuun Oromoon waan danda’uun qabsoo isaa cinaa akka dhaabbatan waamicha taasisee jira.
Waamicha J/Elemoo irratti hunda’uun gumaachi addaa Hawisoo WBO kan oolu taasifamee jira. Gootota keenya yaadachuuf qophii galgala aadaa qophaa’ee irratti Artistoonni Oromoo: Elemoo Ali, Ilfeenshe Qannoo, Bohaarstuu, Haayiluu Kitaabaa, Tottobaa Taddasee, Joon Abatee, Danga Hayileyesus argamuun Hawaasa bashanansiisa bulaniiru.


text:
Popularne rymy do
zycie
mnie
czas
jest
ciebie
dzień
zawsze
wszystko
świecie
życia
świat
wiele
się
siebie
oczy
razem
inie
będzie
serce
serca
słowa
domu
Tobie
urodziny
miłości
marzenia
świata
lat
miłość
głowie
Rymy do ekonomii
adynamii, afemii, agamii, akademii, alchemii, alogamii, amii, amimii, anatomii, anemii, anomii, anosmii, apogamii, armii, arytmii, aspermii, atymii, bigamii, bionomii, Bohemii, bulimii, chemii, cholemii, dystymii, ekonomii, endemii, epidemii, epigamii, Eufemii, eukomii, eurytmii, eutymii, formii, glikemii, infamii, ischemii, izogamii, izonomii, kalmii, ketmii, kollomii, lamii, Lamii, leukemii, lipemii, miotomii, mumii, oftalmii, oogamii, oronimii, pandemii, paremii, parosmii, premii, ramii, sodomii, stomii, surmii, syngamii, termii, toksemii, uraemii, uremii, Warmii, wiremii, zamii, Ziemii, zoogamii, zootomii, żmii
adynamii afemii agamii akademii alchemii alogamii amii amimii anatomii anemii anomii anosmii apogamii armii arytmii aspermii atymii bigamii bionomii Bohemii bulimii chemii cholemii dystymii ekonomii endemii epidemii epigamii Eufemii eukomii eurytmii eutymii formii glikemii infamii
ischemii izogamii izonomii kalmii ketmii kollomii lamii Lamii leukemii lipemii miotomii mumii oftalmii oogamii oronimii pandemii paremii parosmii premii ramii sodomii stomii surmii syngamii termii toksemii uraemii uremii Warmii wiremii zamii Ziemii zoogamii zootomii żmii
adynamii, afemii, agamii, akademii, alchemii, alogamii, amii, amimii, anatomii, anemii, anomii, anosmii, apogamii, armii, arytmii, aspermii, atymii, bigamii, bionomii, Bohemii, bulimii, chemii, cholemii, dystymii, ekonomii, endemii, epidemii, epigamii, Eufemii, eukomii, eurytmii, eutymii, formii, glikemii, infamii, ischemii, izogamii, izonomii, kalmii, ketmii, kollomii, lamii, Lamii, leukemii, lipemii, miotomii, mumii, oftalmii, oogamii, oronimii, pandemii, paremii, parosmii, premii, ramii, sodomii, stomii, surmii, syngamii, termii, toksemii, uraemii, uremii, Warmii, wiremii, zamii, Ziemii, zoogamii, zootomii, żmii


text:
Waa’ee jaalalaan qabamuu/waa’ee hiriyaa gaa’ilaa barbaaduu kitaabni qulqulluun maal jedhaa?
Gaaffii: Waa’ee jaalalaan qabamuu/waa’ee hiriyaa gaa’ilaa barbaaduu kitaabni qulqulluun maal jedhaa?
Deebii: Ammam illee “gaa’ila barbaaduudhaan” fi “Jaallachuu” kitaaba qulqulluu keessatti yoo argamuu baatees, qajeelfamni tokko tokkoo laatameera, Kristaanoonni gaa’ila dura yeroo jiru kan ittiin deeman. Inni jalqabaa waa’ee jaallachuu kan ta’ee ilaalcha biyya lafaa irraa dirqamatti adda ba’uutu nurra jiraata, sababni isaa karaan Waaqayyoo biyya lafaa wajjin waan wal faallesuusuuf (2Phex. 2:20). Ilaalchi biyya lafaa ta’uu kan qabuu nu akka feenuutti akka jaallannuu dha, wanti faayidaa qabu amala namichaa beekuudha, murtoo kam iyyuu gochuu keenya fuul dura, isaaf yookaan isheedhaaf. Namni dhuunfaan sun hafuura Kristoosiin lamaffaa dhalachuu beeku qabna (Yoha. 3:3-8) akkasuma inni yookaan isheen Kristoosiin gara fakkaachuutti fedhi wal fakkaataa ta’e kan qoodatan yoo ta’e (Fil. 2:5). Jaallachuu yookaan hiriyaa gaa’ilaa barbaaduu galma isa dhumaa kan jireenyaa hiriyaa guutuu barbaaduu dha.
Kitaabni qulqulluun nutti hima, akka kristaanootaatti ishee hin amannee raawwannee akka hin fuune (2Qor. 6:14-15) sababni isaa kun Kristoos wajjin walitti dhufeenya nu qabnu waan dhadabsiisuuf mooraalli keenyaaf ejjennoo keenya waan gadi buusuuf. Inni tokko walitti dhufeenya yeroo raawwatuu, jaallachuus ta’ee wali galtee gaa’ilaa yaadachuun faayida qabeessa kan ta’u gooftaa hundumaa caalaa jaallachuu dha (Mat. 10:37). Jechuus ta’ee amanuus, namni biraan “hundumaati” jedhee yookaan jireenya isa tokkoo keessatti baay’ee wanti faayida qabeessi akka ta’ee, ejjuudha, innis cubbuu (Gal. 5:20, Qol. 3:5). Akkasumas immoo, qaama keenya xurreesuun nurra hin jiraatu, gaa’ila dura ejja gochuun (1Qor. 6:9, 13, 2Xim. 2:22). Ejji safu-maleessi Waaqayyo irratti qofa cubbuu godhamu miti garuu immoo qaama ofi keenyaa irratti malee (1Qoro. 6:18). Kan biro jaallachuu fi kabajuutu nurra jiraata, akkuma ofi keenya jaallanu (Rom. 12:9-10), kunis dhugumatti dhugaadha, wali galuu gaa’ilaatiin yookaan wal qunamtii jaalalaatiin. Jaallachuus ta’ee wali galuu jaalalaatiin, qajeelfama kitaaba qulqulluu kana duukaa bu’ani deemuun karaa baay’ee wayyuu dha hundeen gaa’ilaa fayyina eeguu dha. Hunduma irra baay’ee kan caaluu murtoo dha, nu kan goonuu, sababni isaa namoonni lamaa yeroo wal fuudhan, wali wali isaanitti maxananii foon tokko waan ta’aniif, Waaqayyo akka barbaaduutti kan cimee fi kan hin diigamne ta’uu isaatiin (Uma. 2:24, Mat. 19:5).
English
Waa’ee jaalalaan qabamuu/waa’ee hiriyaa gaa’ilaa barbaaduu kitaabni qulqulluun maal jedhaa?


text:
Sagantaa Irbaataa ADO Marsaa ADO MN’n Qophaawe
Sagantaa Irbaataa ADO Marsaa ADO MN’n Qophaawe Bitootessa/March 22 bara 2014 Qophiin Galgala Irbaataa ADO Marsaa ADO Minnesotaan gaafa Bitootessa (March) 22, 2014 magaalaa lakkuu (Minneapolis- Saint Paul) keessatti qohaa`e milkiin xumuramee jira. Qophii irbaataa kana irratti kan argaman miseensootaa fi deeggartoota ADO afeeramanii fi dhibbaan lakkaawaman ture. Qophiin kun akka aadaa Oromootti eebba maanguddootaa fi abbootii amantiin baname. Itti aanusuudhaan wal-gahii kana irratti bakka buutuun Waajjira Senator Minnesota Al Franken jedhamu irraa argamte Aadde Ayianna Kennerly dhaamsaa fi nagaa Waajirra Senaotor Al Franken irra fidde dhiyeesitee jirti. Dhaamsa ishee keessattis Waajjirri isaanii ilmaan Oromoo Minnesotaa keessatti argaman karaa barbaachisaa…
RBO – February 2014
Here you will find Radio Bilisummaa Oromoo programming for the month of February, 2014.


text:
Raadiyoo Adda Demokiratawaa Oromoo (ADO)
Raadiyoo Bilisummaa Oromoo (RBO) jedhamee kan moggaafame Raadiyoon Adda Dimokiratawaa Oromoo harra Caamsaa 15 bara 2013 irraa jalqabee qilleensarra ooluuf jira.
Raadiyoon Bilisummaa Oromoo(RBO)n Adda Demokiratawaa Oromoon qophaawee ammaaf torbanitti guyyaa tokko, guyyaa Roobii sa’a tokkoof afaan Oromoon tamsaasa isaa jalqabuuf jiru RBOn, hawaasa Oromoo adunyaa guutuu keessa jiraataniif sagantaa isaa dhiheessa. Raadiyoon Bilisummaa Oromoo sagantaa isaa kana keessatti sochii Addi Demoikraatawaa Oromoo gaggeessuu fi walii gala qabsoo sabani Oromoo mirga isaa deeffachuuf taasisu irratti kan xiyyaafatu yoo ta’u, itti dabalees, aadaa, seenaa fi ogbarruu Oromoo irratti gad fageenyaan hojjeta. Tamsaasi Raadiyoo Bilisummaa Oromoo ammaaf kara marsaa interneetii Adda Demokiraatawaa Oromoo http://oromodemocraticfront.org yaaliif jalqabee jiru kun fuula durattis dhaggeeffattoota isaa Oromiyaa fi biyya Ethiopia keessa jiraaniif afaan adda addaan kalaltiin dabarsuuf irratti hojjechaa jira. Kanaafuu dhaggeeffattootni keenya hundi yaada, qeeqaa fi gaaffii qaban hunda kara marsaa ADO oromodemocraticfront@gmail.com akka nuuf erganii fi irraa qooda fudhatan kabajaan afeerra.
Kun beeksisa gabaabaa Raadiyoo Bilisummaa Oromoo dhaahessuuf dhihaatee dha.
May 15, 2013
ADO
Waltajjiin Marii Oromoo gara Adda Dimokraatawaa Oromootti Jijjiirame
Baatiwwan kurnan darbaniif deemsa qabsoo bilisummaa Oromookaleessaa, kan har’aa fi borii irratti hawaasa Oromoo waliin maree gaggeessaakan ture WMO Bitootessa 25-27 bara 2013tti kora gaggeeffateen gara dhaabaattijijjiiramuu isaa Ibsa Labsaa isaa keessatti addeessee jira.
Kora bu’ureessaa kana irrattis jiilotaa fi bakka bu’ootniWaltajjii Marii Oromoo biyyoota adda addaa irraa dhufani, bakka bu’oonnicaayaalee hawaasaa fi abbootii amantii, akkasumas beektotaa fi namootamuuxannoo qabsoo bara dheeraa qaban qabsaa’onni Oromoo irratti afeeramuun korribu’ureessaa kun sirna ho’aan gaggeeffame.


text:
Oliviyer Tebiilii: Kubbaa miilaa irraa gara oomisha wayinii
Taphattoonni kubbaa miilaa hedduun deeggartoota isaanii ilaaluun hamilee argatu. Oliviyer Tebiliin garuu deeggartoota isaa osoo hin ta'iin, fuuldura isaatti oyruu wayinii isaa ilaala ture.
Soorama booda taphatoonni baay'een leenjisaa tahu, yookaan ammoo waanuma kubbaa miilaa ilaallatu dalagu. Taphataan kun garuu guutumaa guutuutti feedhiisaa isa lammataa irratti xiyyeeffateera.
Taphataan sarara ittisaa Barminghaam Siitii Oliviyer Tebiliin dhugaatii alkoolii omisha.
Dhugaatiin alkoolii inni oomishu Konyaak jedhamu, qulqullinnisaa daran olaanaadha.
Taphataan umurii 41 kun akka warri kaan godhan qarshii kubbaa miilaarraa argate hin qisaasu. Oyruusaa jalqabaa kan bite ijoollummaa isaatiini.
''Kontiraata koo isa jalqabaa akkan mallateesseen, hektaara laman bite,'' jechuun oyruusaa kibba-dhiha Firaans, magaalaa Saal Dogilitti argamurraa BBCtti himeera.
''Ofi kootti waantin hime yoon miidhamee kubbaa dhaabe, waan jireenya koo itti fufsiisu qaba.''
''Waanin kana godheef ammoo, yeroon as turetti oyruu kana irraa maallaqa dabalataa argachuuf nan hojjedhan ture waan ta'efi.''
Tebiliin bara 1993tti kilabii Firaans Niyoor jedhamuuf mallatteese. Maatiin isaas ijoollummaa isaatti Abijaan, Ayivoorii Koostirraa gara naannoo kanaatti godaanan.
Tebiliin yeroo muraasaaf kilabiiwwan Shaataruu fi Sheefild Yunaayitid jedhamaniif taphate. Waancaa Afriikaa kan bara 2000ttis hirmaateera. Ergasiis bara 2001 kilabii Iskootlaand bara tokkotti waancaa sadi waliin kaase waliin, akkasumas waggoota afuriif Pirimeer Liigii keessatti Barminghaam waliin taphateera.
Kilabii Kaanaadaa kan tahe Toroontoo FC waliin erga mallatteessee booda miidhaa irra gaheen, waliigaltee addaan kutuun gara oyruu wayiniisaatti deebi'e.
Murtee kanaan booda garuu rakkoon tokko isa mudate.
Magaalaa Konyaak keessatti lafti qaalii fi yeroo hedduu waan argamu miti. Tebiliin ammoo maallaqa gahaa tahe hin qabu.
Filannoon isaa manneen nyaataa lama keessa hojjachuu ture. Waggoota jahan boodas ollaa isaaniitii ilmi tokkichi namicha qonnaan bulaa oyruu wayinii qabuu tokko du'e.
Qonnaan bulaan sunis oyruusaa kana eenyuutti akka gurguru murteessuun irra ture.
''Ilmi isaa hiriyaa koo ture, moggoo kootis. Kanaaf taha abbaan isaa kan ana filatee natti gurgure,'' jedha Tebiliin.
Qonnaan bulaa Zhaan Misheel Lapin gamasaatiin, ''Naannoo kanatti oomishtoonni wayinii hunduu namoota wal fakkaatani.''
''Kubbaa miilaa nan jaaladha, akkasumas Oliviyer yeroo rakkoo keessatti nama na gargaaredha. Maaliifin qabeenya koo nama gurraacha tahee fi taphataa kubbaa miilaatti hin dabarsu jedheen murteesse.''
''Namoonni baay'een na dhaabsisuu yaalanii turan, an garuu yaada koo hin jijjiirre,'' jedha Zhaan Misheel.
Waliigaltee daldalaa kanaan namoonni naannichaa baay'een hin gammanne. Kun ta'us, dhalataa biyya Ayivoorii Koost kan tahee fi oomishaan Konyaakii Afriikaa jalqabaa, oyruu hektaara 22 gahu qabaachuusaatti baay'ee gammada.
Oyruu wayinii dabalatee Tebiliin abbaa qabeenyaa warshaa dhugaatii Konyaakii oomishuuti. Zhaan Misheelis akkaataa Konyaakii bareedaan itti omishamu barsiisaa jira.
''Hawaasni naannichaa taphataan Afriikaa tokko hojii isaanii hojjachuunsaa isaan dhibee ture,'' jedha Tebiliin.
''An garuu Wiixataa kaasee haga dilbataatti hojiikoo irrattin argama. Baay'een isaanii hojiin kun cimaa waan ta'eef ni hojjata jedhanii hin yaanne.''
''Namoota gammachiisuuf miti kanin hojjedhu. Hojii koo baay'een jaalladha,'' jechuun gammachuu hojicharraa argatu ibsa.
Akka qonnaan bultoota naannoo Konyaak kaanitti, Tebiliinis oomisha isaa %90 tahu kaampaaniiwwan gurguddootti gurgura. Kan hafe garuu ofiif olkaa'ata.
Konyaakii isaa kan jalqabaa bara 2013tti oomishe. Ammaaf manneen daldalaa naannichaaf haa gurguru malee, gara fuulduraatti Afriikaatti qofa daldaluu barbaada.
''Abjuun koo isa,'' jedha. ''Gara Ayivoorii Koostitti gurguruu jalqabeera. Jalqabbii isaattis gammadeera.''
Achiin boodas akka qonnaan bultoota Konyaak birootti, soorama bahee ijoolleesaa dhaalchisuu barbaada.
Hammasitti garuu nama Afriikaa, Konyaakii beekamaa oomishu jedhama.
''Hedduu hedduun itti gammada. Kanaaf anis haga naa danda'amuun kanin tattaafadhu. Akkan kubbaa miilaa jaalladhuttin kanas jaaladha.''


text:
Lammilee Oromoo bakka buuteen isaanii dhabame, maatiin isaanii haga ammmaatti akka barbaadaa jiran – Raadiyoo Sagalee Ameerikaa – VOAf ibsan. Keessumaa bara mootummaa cehumsaa Itiyoophiyaa ka jalqaba bara 1990mootaa keessa humnoota mootummaa Itiyoophiyaatiin qabaman dhabaman achi buutee isaanii baruuf eenyuun akka gaafatan dhabanii kan gidiramaa jiran tahuu dubbatu – maatiileen kun.
Obbo Baqqalaa Abbabaa bara 1997 ka dhabaman yoo tahu, mucaan isaanii Alemtsehay Baqqalaa – achi-buutee abbaa ishee baruuf bakka hedduutti iyyattee, qaama mootummaa irraas tahe dhaabota mootummaa irraa birmannaa dhabuu ishee dubbatti
Bara 1993 irraa jalqabee haga ammaatti ka dhabamanii jiran miseensi koree giddu-galeessa ABO duraanii - obbo Nadhii Gammadaas kanneen keessaa tokko. Obboleessi isaanii obbo Xahaa Usmaan “yeroo adda addaatti yeroo bakka inni bu’e qorachuuf yoo achi-bbutee isaa yaallu’ humnoota mootummaatiin doorsisamna jedhu” jechuun gabaasaa keenyaaf ibsan.
Tokkummaa Mootummootaatti, Koomishinarri Ol’aanaan Mirga Dhala-namaa, gabaasa isaa ka bara 1996 keessatti, bara 1991– bara 1994 gidduutti lammileen Itiyoophiyaa 102 ol ta’an dhabamanii, achi buuteen isaanii akka hin beekamne eeruudhaan, Mootummaan Itiyoophiyaa garuu namoota eessa buuteen isaanii dhabame kana ilaalchisee akka deebii guutuu hin laatiin eeree ture.
Dhaabbata Amnesty International’tti qo’ataa dhimma Itiyoophiyaa ka ta’an obbo Fissehaa Teklee immoo, maatiiwwan kun otuu abdii hin kutatiin firoottan isaanii kana akka iyyaafatan hubachisan.