text:
Uumaa waa maraa, gurraacha garaa garbaa, tokkicha maqaa dhiibbaa maqaa waaqayyoon nagaankoo hundumaa dursee si haa gahu. Nageenyi koo inni garaakoo irraa madde, kan onneekoo irraa burqe, gaarreen qaxxaamuree, laggeen ce’ee xalayaan yaadaafi yaaddoo hammatte tun haadha too Harmeedhaaf. Harmee… akkam nagaa naaf jirta? Ni tirattaa? Ni jabaattaa? Fayyaan kee sun akkam sitti jira? Naaf wayyoofte moo, akkuma durii sana… kufaa, ka’aa, ciisaa-taa’aa, osoo kofaltuu aadaa, osoo gaddituu gammadaa waa’ee kootiifi obboleeyyan koo isaan sibira jiran, isaan oliifi gadi hiramaniif garaan raafama? Harmee… anaaf baay’ee akka yaaddu nan beeka! Garuu hin yaadda’in, hin cinqamin, Rabbiin galanni haagahuuti, ani fayyaadha. Biyyas bareen jira.
Garuu xinnoo ishee kan narakkisee ture, diilallaafi baay’ina konkolaattota finfinnee kan osoo walirraa hin citin akka nama loon bishaan obaafatuutti karaa cufanii, hiriira galanii, shu! Shu!, shu! Jedhantu xinnoo na sodaachisaa ture malee waan biroo dafeen baredhe. Wanti laalanii hin quufne, kan argee hin beekne hedduun hanga guyyaa har’aatti na ajaa’iban biroos akka jiru osoon sitti hin himin bira hin darbu.
Harmee too… inumaayyuu wantootni akkan ani si yaadu na taasisan lama tokko siyaaduufi hangan siargutti ariifachuu kooti. Lammaffaan wantootan ani biyya keenyatti yommuun sibira jiru argee hin beekne,kanan amma arge, hamman sitti himutti keessa kootu na sarde. Yaa harmee mee hagan qaamaan sibira gahee sitti odeessutti, isuman xalayaa kanaan siif erge kana siif haa dubbisani caqasi. Garuu akka ati nan taajjabne nan beeka.
Wanti isaa maal seete? Waa’een jiruufi jireenya Yunvarsiitii, inni ani yommuun isin bira ture dhagaheefi innin ani amma argaa jiru “waaqaa lafa, fardaafi lafoodha”Al tokko tokko akka gowwaan kophaa koo kolfa. Yoon of yaadadhu immoo namni maal naan jedha? Jedheen saalfadha.
Yookiin immoo ciiseen dinqisiifadha. “wannumti akkana sigodhu maali?” jechuu dandeessa.
Mee waanuma salphaarraa kaasee sitti himuu haa eegalu. Tokko, ani hanga ammaatti kanan arge nuti yommuu waliin jirru, guyyaatti yeroo sadi sooranna, Ganama -Ciree, guyyaa -laaqana, galgala – irbaata mitii? Amma garuu jiruun Yunvarsitii kan eeyyamtu sadanuu si’uma tokko. Sa’aatii 2-3 ciree, 5-7 laaqana, 10-12 irbaata. Sadanuu kan raawwatan ganama sa’aatii 2, hanga galgala sa’aatiin 12tti. Sa’aatiin gidduu kana jiru kan dhumatu dabaree eeggachuu irratti sanaan booda beela’uu mitii osoo xanneen illee sidhoofte, namni waa sitti ulu hin jiru. Harmee sa’aatii dheeraan jidduu waan jiru sitti fakkaata mitii? Lakki! Ciree, laaqana ykn immoo irbaata argachuuf sa’aatii lama hiriiruun dirqama. Nyaachuuf hiriira, dhuguuf hiriira, mana fincaaniif hiriira, mana bunaaf hiriira, ganamni, guyyaan, galgalli hiriira, hiriira, hiriira… dheerinni hiriira isaa jamaadhuma Dirree sheek huseen deemuuf galaa guduunfatee walduraa duubaan shunquu fakkaata. Nama akka koo haarawa dhaqe yoo ta’e male, jarri kuun mi’eessituufi si’eessituu kanneen akka barbaree, soogidda, qocqocaa fi kan ani maqaa hin beekne peestaaliin guduunfee, cum’ee qabatee hiriira nagaa baha.
Harmee… maalan sidhossaa! Wanti biroo immoo kanan sitti himu, hiccitiidha. Gaafan dallicha seene, irraa eegalee haga dubbichi naaf galutti cinqamaan ture… dabareen ani hoolota tiksu yoom nagaha jedheen eegaa ture. Sababni isaa iddoo hoolaa itti horsiisan haa ta’uu, itti gurguran wanti naaf gale hin jiru malee, “bagtaraan” ni jira jedhu. Guyyaa ho’a keessa, halkan qorra keessa bagtaraa dhaabachuun waan salphaa sitti hin fakkaatiin. Baay’een yaadda’ee ture.booda garuu gaafa dubbiin naaf galu, yommuun bagtaraa ijaan argu, shamarran wandaboo muraa jilbaa olitti haftu, kan gartokkee qaama isaanii mul’isu, warra harma isaanii akka harma dharroo teenya yommuu dorrobduu gubbarratti babaasanii agarsiifataniifi dhiira surree hudduurraa buufatee gamaa-gamanatti babargaafachaa deemu achitti argu kuni bagtaraa osoo hin ta’in fiyaltaraa jedhamuu waan qabu natti fakkaate.
Kana Rabbi sitti hin fidin! Shamarran Fifinnee akka dubartoota naannawaa keenyaa uffataaf baasii guddaa waan baasan natti hin fakkaatu. Handhuura irraa ol muranii gudeeda irraa gadi muranii, duubaan ol baqaqsanii akka eegee re’ee ol dachaafatanii na laalaa jechaa oolu. Guntuta dabalatee qomaa ol waan takka irraa hin fuutu. Qulluma yaa’u. Qorri shaggar kan laphee na dhahe torban tokko na ciibse,isaan hin argu.
Silaa ni arga ta’ee nafa isaanii raasaa oolu sana bira hin darbu ture. Yoo kana, hunda isaanii naaffisa jedheen yaada. Kana maal sitti himeen. Maal dhiisa? Bifa fuula isaanii himuun nama rakkisa. Adii, diimaa, boora, bulee, gurraacha… akkuma abbaan barbaadetti kan argaman natti fakkaate. Garuu kanan ani hanga ammaatti hin argine daalacha. Yeroo baay’ee immoo ittoo hundee diimaa nyaatanii osoo afaan hin haxaawwanne waan bahan natti fakkaatu, akka saree qeeraa ooltee galgala galtuu, hidhiifi afaan isaanii hin mul’atu… kana warri godhan immoo shamarran Fifinnee qofa akka sitti hin fakkaanne. Isheen akka Boontuu teenyaa handhuura aadaafi duudhaa oromoo keessatti guddattee dhuftes, jara fakkaachuuf torban lama itti hin fudhatu.
Inni biroo immoo kan baay’ee nagaddisiise, kan garaa na gube, afaan ofiin akka hin dubbanne, waan kakachiisan fakkaata. Yoo dubbatanis lafa namoonni isaan beekan jiran qofatti. Sana booda onneen isaanii kan raabsitu ‘min naw mindinaw” qofa.”Akkuma dur seetee Jaartiin qullaa lafaa kaate” akkuma jedhan, akkuma durse’ee shamarraniifi dardarran naannawaa keenyaa dhufaniin “nagaadha?” yoon jedhu, akka waan nama hin dhageenyee yookaan immoo nan beeknee na baqatu.
Haadhoo… waan ijoollee dhiiraa immoo waaqsinagarsiisin! Surreen isaan godhatan gadi buutee jilba bira oolti. Paantiin handhuura jalatti ramadamti. Surreen gadi, paantiin oli, lamaan isaanii waan wal baqataniifan wallale. Bitaafi mirga qabattoo surree isaanii irratti, sansalanni hidhaa Boorrii keenyaa fakkaatu, itti rarraafamee yoommuu wal- dhahaa deemu, maraataa hospitaalaa Amaanu’eeli baqatee bahe fakkaatu. Faashina haata’uu, rakkoo haa qabaatanii, hin beeku malee yommuu adeemanis akka nama cophxoon qabeetti babargaafatu. Qubni harka isaanii rifeensa mataa isaanii maraa waan ooluuf, yeroodhuma isaan qalama harkaan qabani hin beeku!
Nadhiisi! Yaa haadha too! Kun waan dubbatamee dhumuu miti. Yommuu walwaaman “anchi” “isheen hin jirtuu” malee “inni hin jiruu” waan jedhamu dhagahee hin beeku. Yeroo baay’ee immoo nyaanni isaan filatan baala… baala waan ta’eef, re’oota bakka bu’aniiru. Dhaadannoo isaan qaban immo “Hanga doolcheen takkaa fi ilkaan takka nuuf haftuutti ni qaamna!” isa jedhudha. Ibidduma nyaatanii, ibidduma warri dhuganis, kan ibiddichi ujummoo funyaan isaa dandeesse lakkoofsa hin qabani.
Harmee jedhi kaa! Atis nanuffitaa, anis dadhabuufan jira, garuu waan dhumaa tokko sitti haa himu! Kana booda dargaggoonni dallaa keenyaa waa’een “Aarseefi maanchee” afaan isaanii keessaa hin dhabamu. Yaa Rabbi!,yaa Raabbi!… yaa Rabbi! Yommuu isaan moo’amuufi moo’uu Aarseefi Maanchee irratti waltumani, buxxiidhaan wal bulleessan, dhaaba manaatti wal rukutan,uffata walirratti kukkutan, didichanii waldidissan, ol fuudhanii waldiriirsan… wayyoo…wayyoo, Rabbi isaanitti nama hin fidin.
Yommuu isaan “balaw…balaw…balaw: maanchee, maanchee, maanche… yoo jedhan, teessoorraan walbaasanii foddaarraan wal buusanii wal haleelan, waraanni addunyaa 3ffaa waan aagale fakkaata. Ani inumaayyuu yoon yaadu, mesi fi Roonaaldoon ilmaan wasiila isaanii natti fakkaatu malee, namni fayyaa qabu dhimma isaa dagatee daqiiqaa sagaltamaaf wal reebuun, waan biraati….itti fuffa….


c: text/html

text:
Senataroonni Amerikaa waa’ee ajjechaa gaazexxeessaa lammii Saa’udii Jamal Kaashogii kan ilaaleen ministrii danta alaa Amerikaa Maayik Pompiyoo fi Ministeerri ittisaa Jim Maadas cufataan ibsa kennaafii kan jiran yoo ta’u irra hedduun isaanii gocha rawwatameetti senetaroonni amma iyyu mufannaa qabu.
Walgahii kana dura seera tumtoonni paartilee lameenii daayreekterri CIA Jinaa Haspel ibsa kennu jedhamee karoora ba’e keessaa hafuu isaaniif komee dhageesiisan.
Mootii saudii biraa prezidaant Traamp wanni dhaga’an maal akka ta’e tika nageenya biyyooleessaa ykn CIA irraa nama nuu ibsu feena jechuun Ripaablikaantichii senator Lindsey Graam oduu gabaastotaaf ibsanii jiru.
Daayreekteerri CIA maaliif ibsa nu hin kennan? Jechuun kan gaafatan Demokraatichi senator Kris Koons gaafatan.Gabaasaalee oduu hedduun akka jedhanti mootiin saudii gazexxesichii akka ajjeefamuuf ajajuu isaanii CIA..n beeka. Saudiin garu soba jetti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tafsiira Suuratu Az-Zumar-Kutaa 9
Qomni nama garii Islaamaaf yommuu bal’attu, kan namoota garii immoo ni dhiphatti. Namoonni qomni isaanii Islaamaaf bal’atte gammachuun ajajoota Islaama fudhatu, odeefannoo Rabbiin irraa dhufetti ni amanu. Namoonni qomni isaanii dhiphattu immoo ajajoota kanniin fudhachuun akka gaaraatti itti ulfaata. Mee garee lamaan kanniin suuratu Az-Zumar irraa ayah 22ffaa keessatti haa ilaallu:
“Sila nama Rabbiin qoma isaa Islaamaaf bal’isee kanaafu, inni ifa Gooftaa isaa irraa ta’e irra jiru [akka nama qalbiin isaa gogdeetii?] Namoota qalbiin isaanii zikrii Rabbii irraa gogdeef ee badii isaanii! Isaan sun jallinna ifa bahaa keessa jiru.” Suuratu Az-Zumar 39:22
Kana jechuun sila nama Rabbiin qoma isaa Islaama fudhachuuf, itti buluu fi itti amanuuf bal’ise, akka nama qalbiin isaa gogdee fi haqaa irraa fagaatteeti? Kunniin lamaan wal qixa ta’uu? Mallattoolee qomni Islaamaaf bal’achuu agarsiisan keessaa: odeefannoo Rabbiin irraa dhufee fudhachuu fi itti amanuu, ajajootas fudhachuu fi itti buluu, wantoota dhoowwaman irraa fagaachudha. Nama kana bira shakkii fi duubatti harkifachuun hin jiru. Kanaafu, namni kuni, “ifa Gooftaa isaa irraa ta’e irra jira.” Kana jechuun namni qalbiin isaa Islaamaaf banamtee fi bal’atte qajeelcha Rabbiin irraa ta’e irra jira. Haqaa fi soba addaan baase beeka, hojii hojjachuu fi dhiisu qabu beekuun hojii itti ajajamee ni hojjata, hojii irraa dhoowwame immoo ni dhiisa. Jireenya isaa keessatti garam akka deemaa jiru sirritti beeka. Kanaafu namni kuni fi namni qalbiin isaa Islaama irraa gogde, fudhachuu fi hordofuu didee wal qixaa?
Namni jalqabaa Islaama jaallachuu fi itti gammaduun yommuu hordofu, kan lammataa immoo Islaama jibbuun irraa dheessa. Kan jalqabaa karaa qajeelaa fi ifa Rabbiin irraa dhufe irra yommuu deemu, kan lammataa immoo karaa jallataa fi dukkana keessa raata’a. Namoonni kunniin lamaan wal qixaa? Kan jalqabaa sababa Islaama hordofuun qalbii isaa keessatti gammachuu fi tasgabbii yommuu argatuu, kan lammataa immoo sababa Islaama irraa garagaleen qalbii isaa keessatti dhiphinna, jeequmsaa fi gaddatu itti dhagahama. Namoonni kunniin lamaan wal qixaa?
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Sila namni du’aa turee ergasii isa jiraachifne ifa isaaf goone fi [ifa] saniin namoota keessa deemu, akka nama dukkana keessa jiru kan isa keessaa hin baanee ni ta’aa? Akka kanatti kaafirootaf wanti isaan dalagan miidhagfame.” Suuratu Al-An’aam 6:122
Kuni fakkeenya Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa mu’mina jallinnaa fi dhama’iinsa keessatti du’aa tureef dhiyyeessedha. Ergasii Rabbiin isa jirachise. Kana jechuun qalbii isaa imaanaa fi beekumsaan ni jiraachise. Namoota keessa ifaan kan deemu ta’e. Kana jechuun dhimmoota isaa sirritti kan argu, karaa isaatti kan qajeelfame, kheeyri kan beeku fi filatu, hojii irra kan oolchu fi namoonni biroos hojii irra akka oolchaniif kan carraaqudha. Akkasumas, sharrii kan beeku fi jibbu, sharrii kana dhiisu, ofii fi namoota biroo irraa kaasuf kan carraaqudha. Namni kuni eessarraa ka’ee garam deemaa akka jiru, maaliif addunyaa tana keessa akka jiraatu ifa iimaanaa fi beekumsaatiin beeka. Namni haalli isaa akkana ta’e nama dukkana wallaalummaa, kufrii fi badii keessatti tareen wal-qixxaataa? “Dukkana kana keessaa hin bahu.” Kana jechuun gara karaa ittiin bahuutti hin qajeelfamu, wanta keessa jiru keessaayis hin bahu.
Kanaafu, namni ifa keessa deemuu fi namni dukkana keessa deemu wal-qixxaataa? Gonkumaa wal hin qixxaatan. Akka waan akkana jedhameeti, namni sammuu irraa hubannoo xiqqaallee taatu qabu akkamitti dukkana keessa dhama’aa ta’ee turaa? Akkana jechuunis deebii deebisa: “Akka kanatti kaafirootaf wanti isaan dalagan miidhagfame.” Hanga isaan hojii badaa fi fokkataa akka gaarii fi haqa ta’etti ilaalan gahanitti sheyxaanni hojii isaanii qalbii isaanii keessatti miidhagsu itti fufe. Hojiin badaa fi fokkuun isaan akka gaaritti ilaalan kuni qalbii isaanii keessatti amanti hidda qabatee fi amala isaanitti maxxanee ta’ee jira. Kanaafi, shirkii fi wanta fokkuu keessa jiranitti gammadan. Isaan kunniin dukkana isaanii keessa dhama’u, soba isaanii keessa raata’u.[1]
“Namoota qalbiin isaanii zikrii Rabbii irraa gogdeef ee badii isaanii!” Kana jechuun qalbiin isaanii Kitaabaa Rabbiitiif hin laaftu, keeyyattootaa fi mallatoolee Isaa hin yaadattu, Rabbiin yaadachuu fi faarsuun hin tasgabbooftu. Kana irra qalbiin isaanii tuni Gooftaa ishii irraa tan garagaltee Isaan ala wanta biraatti tan qajeeltedha. Namoonni akkanaa kunniin adabbii cimaa fi sharrii guddaatu isaaniif jira.[2] Namoonni kunniin yommuu maqaan Rabbii kaafamuu ykn aayatni Qur’aanaa qara’amu qalbiin isaanii ni sunturti, daran ni gogdi. Sababni kanaa maalidhaa yoo jedhamee, deebiin isaa, “Rabbii olta’aatti fi wanta Inni beeksisetti amanuu diduu (kufrii), of tuuluu, fedhii lubbuu hordofuu fi kkf dha.”
“Isaan sun jallinna ifa bahaa keessa jiru.” Kana jechuun namoonni qalbiin isaanii zikrii Rabbii irraa gogde, jallinna ifa bahaa keessa jiru.
Namoonni sababa iimaanaa isaaniitiif qomti isaanii Islaamaaf bal’atte, ifa Gooftaa isaanii irraa ta’e irra yommuu jiran, namoonni sababa kufrii fi of tuuluu isaaniitiif qalbiin isaanii zikrii Rabbii irraa gogdee immoo, jallinna ifa bahaa keessa jiru. Aayah keessatti “jallinna ifa bahaa keessa jiru” jedhu keessatti jecha “keessa” jedhu itti haa xinxallinu. Namni zikrii Rabbii irraa qalbiin isaa gogdee fi Islaama irraa garagale haala guutuu ta’een jallinna keessatti lixee jira. Jechi “keessa” jedhu wanti tokko nama marsuu agarsiisa.[3]
Guduunfaa
✏ Namni qoma isaa Rabbiin Islaamaaf bane fi bal’ise, ifa Gooftaa isaa irraa dhufe irra jira. Ifti kunis qajeelcha. Qomti Islaamaaf banamu jechuun Islaamatti gammaduu fi jaallachuu, wanta Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa itti ajaje hojjachuu fi wanta irraa dhoowwe dhiisuudha.
✏Namoonni qalbiin isaanii zikrii Rabbii irraa gogde jallinna fagoo keessa jiru. Sababni isaas, wanta qananii Jannataatti isaan geessuu fi Jahannam irraa isaan baraaru hin hojjatan. Zikriin Rabbii inni guddaan Qur’aana. Namoonni qalbiin isaanii gogde kunniin Qur’aana dhageefachu ykn dubbisuu hin barbaadan, garmalee jibbu. Wanti qananiitti nama geessu fi adabbii jalaa nagaha nama baasu immoo Qur’aana keessa jira.
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Sa’dii- fuula 303-304
[2] Tafsiiru Sa’dii- fuula 849
[3] Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 185


text:
BB$: Adoolessa 26/2020
Godina Harargee Lixaa Aanaa Doobbaa keessatti maqaa deeggarsa maatii hacaaluu hundeeysaatiif je’uun maallaqa Ummatarraa guuraa jiran je’ame.
Bulchiinsi Aanaa Doobbaa jiraattota Aanichaa dirqamaan, Namoota harka qalleeyyii USAID irraa deeggarsa argachaa jiraanis dirqamsiisaa jiraachutu himame.
Namoota gargaarsa karaa Seeftineetiin maallaqaa fudhatanis Maqaa Gargaarsa Maatii Haacaaluutin qarshii silaa argachuu qaban osoo hin kennamneef, irraa muraa jiran je’u jiraattonni.
Maallaqni Haawaasarraa guuramaa jiru kunis, nama tokkotti Qarshii/Birrii/100 tahuudha maddeen kan gabaasan.
Oromiyaa Kutaalee gara garaa keessatti maqaa Qabeenya Saba Amaaratu gubate, maallaqa kafalaa je’uun, Kaadiroonni Bilxiginnaa hawaasa rakkisaa akka jira kallattii gara garaatin odeessi nu dhaqqabaa jira.
BBS: Bultum Broadcasting Services
BB$: Adoolessa 26/2020
Itti GaafataamaaJaarmayaa fi Siyaasaa ABO obbo Gaashuu Lammeessaa waliin, muddama dhaabni keessa jiru irratti marii kallattiin goonu hordofaa.
Muddama ABO yeroo ammaa keessa jiru.
Waajjira ABO Gullalletti maaltu deemaa jira?
Abiy Ahmed Ali & his friends did not establish a dictatorship in order to safeguard a revolution; they are using the #OromoProtests movement in order to establish a dictatorship. #AbiyMustGo #FreeAllPoliticalPrisoners #OromoRevolution
Akkuma amma dura barreesse waraanni Abiy diigamuutti jira.
“poolisoota Oromiyaa kanneen dhiyoo kana leenjii irraa turan keessa bayyeen isaanii guyyaa hacaaluun du’ee san hokora kaaftan jechuun poolisin feedarala mana hidhaatiti hiraarsa jirti. maatiin polisoota kana yeroo irratti bilbilan bilbili isaanii cufaadha, warreen isaan waliin jiran irratti yeroo bilbile gaafanne “nuti waan isaan balleessan hin beeknu dhufaniiti polisiin feedarala nu bira guurani fudhani kutaniin” nuun jedhan. maatiileen isaanii waan arraa guyyaa tokko hirriba hin rafne. yoo ajjeefamaniis wanti beekamu hin jiru.
bayyeen isaanii guyyaa Arraa Eybifamani jiran,warreen hafan garuu mana hidha keessatti hafan. kanaafuu nuuf iyyaafadha. Adaraa”
Ferhan Abdulselam
Related


text:
Solomoon Araddaa: ‘Manneen murti ajaja kennan dirqisiisanii raawwachiisuu danda’u’ – Aanga’aa Mana Murtii
Manneen murtii seeraa fi heera qofa bu’uura godhachuun dirqama heera mootummaan itti kenname bahachuuf walabummaan hojjetaa jiru jedhan pireezidantiin itti aanaa mana murtii Waliigalaa Obbo Solomoon Araddaa.
(bbcafaanoromoo)–Kana kan jedhan komii adeemsaa fi ajaja mana murtii raawwachiisuu ilaalchisee abukaatota fi maatii namoota ajjeechaa Haacaaluu Hundeessaa booda hidhaman irraa ka’u ilaalchisee gaaffii BBC’n dhiyeesseef yoo deebisanidha.
Ajjeechaa Haacaaluu Hundeessaa hordofuun hokkora uumame, lubbuu badee fi qabeenya barbadaa’een shakkamuun namootni kuma hedduutti lakkaa’aman to’annoo jala oolanii dhimmi isaanii seeraan ilaalamaa jira.
Namoota to’annoo jala oolan ilaalchisee mana murtiitti yeroon dhiyaachuu dhabuu, maatii fi abukaatoowwaniin wal arguu dhorkamuu fi komiiwwan kaanis ni dhagaahamu.
Irra caalaatti kan ogeeyyii seeraa fi maatii hidhamtootaa biratti komii kaasaa jiru garuu namootni manni murtii mirga wabii eegeefi poolisiin gadi dhiisuu diduudha.
Caaltuu Taakkalaa, Gaazexeessaa OMN Mallasaa Dirribsaa, gaazexeessaa lammii Keeniyaa Yaasiin Juumaa fi namoonni biroo galmee Ciibsaa Abdulkariim fi Joombaa Huseen jalatti shakkamanii dhiyaatan kanneen manni murtii mirga wabii eegeefi poolisiin gadi dhiisuu dide keessa jiru.
Gaazexeessaa OMN Mallasaa Dirribsaa Roobii Hagayya 05 manni murtii mirga wabii eegeefi maatiin ulaagaa barbaachisu erga xumuranii booda poolisiin gadi dhiisuu didee galmee biraa jalatti qorannoon duraa akka irratti banamu taasise.
Caaltuu Taakkalaa amma dura koomishinii poolisii magaala Finfinneetti hidhamtee, yakka ittiin shakkamteen manni murtii sadarkaa duraa Araadaa wabii qarshii 4000’tin erga gadhiiseen booda poolisii Oromiyaatiin deebitee too’annoo jala ooluu maatiin BBC’tti himaniiru.
Poolisiin Oromiyaa mana murtii aanaa magaala Sulultaatti dhiyeessee manni murtichaa galmee ishee erga qorateen booda gaaffii poolisiin too’annaa jala akka turtuuf dhiheesse kufaa gochuun mirga wabii duraatiin akka gadhiifamtu irra deebiin ajajeera.
Gaazexeessaa lammii Keeniyaa Yaasiin Juumaa dabalatee namoonni Ciibsaa Abdulkariim fi Joombaa Huseen jalatti shakkamanii dhiyaatan 10 erga manni murtii federaalaa sadarkaa duraa mirga wabiin akka gadi dhiifaman murteessee booda poolisiin gadi dhiisuu didee ol iyyannoo irratti gaafate.
Manni murtii olaanaa federaalaa ol iyyannoo poolisii kuffisuun namootni kunneen mirgi wabii akka eegamuuf irra deebiin murteessee jira.
Namoota manni murtii irra deebiin akka gadi dhiifaman murteesse abukaatonni fi maatiin akka gadi dhiifaman abdiin eegaa akka jiran dubbatu.
Haa ta’u malee ajaja manni murtii kennu fudhatee akkaataa ajajameen hojiirra oolchuuf rincicaa jiraachuun poolisii namootni hedduun sirna haqaa biyyattii irratti gaaffii akka kaasan taasisaa jira.
“Bilisa taanee hojjechuun dirqama keenya”
Pireezidantii Itti Aanaa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa kan ta’an Obbo Solomon Aradda yaada dhimma kanarratti BBC’f kennaniin ‘mirga wabii erga manni murtii kennee booda poolisiin hidhamaa tursiisuu hin danda’u, kuni wanna gaaffii keessa galu miti’ jedhu.
Shakkamaan tokko wanni ittiin himatame mirga wabiin bahee alaa dhimma isaa akka hordofu kan isaaf hayyamu ta’ee manni murtii yoo ajaja kenne poolisiin sana hojiirra oolchuuf dirqama qab jedhu Obbo Solomoon.
Manni murtii ajaja dabarsee murtiin sun kan hin raawwanne yoo ta’e, qaamni murtiin kun naaf hin raawwatamne jedhe mana murtii ajaja kennetti deebi’ee iyyachuu qaba jedhu.
“Ajajni mana murtii naaf hin raawwatamne, cabee jiraa, manni murtii dirqisiisee akka naaf raawwachiisu jedhee iyyata yoo dhiyeeffate ni raawwatamaafi” jedhan.
Manneen murtii ajajni kennan hin raawwatamne yoo ta’e dirqisiisanii akka raawwatamu gochuu ni danda’u jedhan.
Aanga’aan kun dhimman manneen murtii naannoo ilaalchisee komii ka’urratti yaada hin kennine. Darbees galmee namootaa maqaa dhawuun yaada kennuurraa of qusatanii jiru.
Haa ta’u malee akka waliigalaatti bu’uura seeraa fi heeraa qofaan, qaama hoji raawwachiiftuu mootummaa irraa bilisa ta’anii akka socho’an dubbatu.
“Nuti akka mana murtiitti bilisa taanee hojjechuun dirqama keenya, dirqama heerri mootummaan nurra kaa’e. Abbootiin seeraa keenyas seeraa fi heera qofarratti hundaa’anii dhimma kana akka ilaalan dirqama qabu. Kana hubannee hojjechaa jirra.”
Komii manni murtii mirga wabii eegee, poolisiin kabajuu dide jedhamee ol iyyannoon dhiyaatee sanaanis murtii kennamurra uummatni manni murtii seeraa heera irratti hundaa’ee hojjetaa jira moo hin jiru kan jedhu madaaluu ni danda’a jedhu.
Walumaagalatti manneen murtii dirqama heera mootummaan itti kenname bahachuuf bilisa ta’anii socho’aa jiru jedhan.


text:
Godina Wallagga Bahaa, Aanaa Sibuu Siree keessatti, Obbolootni lamaan xayyaara hojjetanii dhiheenya kana balalsiifuuf yaalii gochuu isaanii dubbatan. Obboloonni lameen Biqilaa fi Lalisaa Daani’eel Galataa jedhaman Xiyyaaricha hojjtan maqaa “Oromiyaa” jedhu itti moggaasne, jedhan.
Yunivarsiitiin Wallaggaa obboloota lameeniif Kompiyuutara Laappitooppii kennuudhaan ka jajjabeesse yoo tahu, hojii isaanii uummata biratti simannaa guddaa argachuuf, hojii kalaqaa itti aanuuf kan isaan onnachiise tahuu dubbatu – Biqilaa fi Lalisaan.


text:
Jaarmayaan Fayyaa Addunyaa kana kan gabaasee Dilbata Waxabajjii 21 bara 2020 yoo ta'u weerarrii vaayrasii Koronaa erga jalqabee as kun guyyaatti isa galmaa'aa ture keessaaa guddicha jedhee jira.
Kanneen keessaa 116,000 biyyoota Amerikaa kaabaa, kibbaa fi waaltaa keessatti argamu.Kanneen hafan 16,000 biyyoota addunyaa kanneen biroo keessaa ta'uun ibsamee jiran.
Addunyaa irratti namnii 55,000 kan haaraa Koviidiin jalaa qabamee Braaziil dursaa kan jirtu yoo ta'u Yunaaytid Isteetes kan haaraa qabaman 36,000 qabaachuun lamaffaa Hindiin kan haaraa qabaman 15,000 qabaachuun 3ffaa irra jirti.


text:
Duu’ni Gujii, Borana fi Wallagaa Hadhaabatu – Irreecha Hora Harsadi (Onkolooleessa 6, 2019)
#ኦህዴድ_ተቀውሞ_ገጠማት.
ዘሬ በቢሾፍቱ ተቀውሞ ተጀመረ ሆራ እሬቻ ላይ ።
ኦህዴድ መውረድ አለባት !!
ኮሎኔል አቢይ አህመድ ከስልጣን መውረድ አለበት !!
ኮመንድ ፓስት በአስቸኳይ ከወላጋ እና ከጉጅ በአጠቀላይ በምእራብ አሮሚዬ ይነስ የመሰሰሉት እያተሰመ ነው በመፈክሮቹ ። በአሁኑ ሰአት እናቶቹ እጅግ እያለቀሱ ነው የሉት እና ይህ የሚቆም አይመስለኝም ።
ሳለም #እሬቻ ይሁንልን !!
#Heart_broken_figure
keessi keessan keessa kooti
wajjin eellee akka malee
Boonyi keessan booha kooti
na boossisa akka malee
Kan siif birmatus yoo dhabde
garaa jabatullee firri
Ilmaan shiftootaa jedhamtee
sitti maggafamus shirri
Yoo dhokates bulee dhohaa
Bubbuleema kufa dharri
Obsi obsi yaa tirukoo
siifis bulee dhufa barri!
Dararaa ilmaan Oromoo ona #Gujii fi #Wallaggaa irratti godhamaa jiruuf yaadannoo #Irreecha_Hora_Finfinnee irratti taasifameedha!
#Waloon_Kumaa_Safaraati!


text:
ODUU Hatattama : Galaalchessaan OMN Guyyoo Waariyoo to’annoo jala oole.
#OduuCabsaa-(SQ-ADOOLESSA 17/2020) Galaalchessaan OMN Guyyoo Waariyoo humna waraanaan Finfinnee keessatti ukkaamsuun Maatii isaa afaan Qawween doorsisan.
Artist Hacaaluu Hundeessaa Ajjeefamuu duratti galaalchessaan OMN Guyyoo Waariyoo gaaffii waliin godhuun ni yaadatama.Haadha Alangee Federaalaa Aadde Adaanech Abeebee ibsa miidiyaaleef kennaniin Afgaaffii Guyyoo Waariyoo Artist Hacaaluu Hundeessaa waliin gaggeesse irratti akka qaamni shanee jedhamu Isa doorsisaa jiru dubbatee ture garuu OMN kutee dhiyyeesse jechuun dubbatanii turan. Akkasumas Obbo Shimallis Abdiisaa OMN Hacaaluu qalmaaf dhiyyeesse jechuun waan dubbadhu jedhame dubbatee ture.
Galaalchessaan OMN Guyyoo Waariyoo Afgaaffii BBC afaan Oromoo waliin godheen Artist Hacaaluu Hundeessaa Kan ana waliin gaaffii fi deebii godhe irratti addatti baasee shanee qaamni jedhamu na doorsisaa jira hin jenne Kan akkas jedhus him citne jechuun dhugaa dubbachuu isaa ni yaadatama.
Guyyoo Waariyoo lubbuu isaaf akka sodaatus dubbachaa tureera . sababa isaatti maatiin isaa Negellee Booranaa jiran illee hidhamuu dubbateera.
Guyyaa har’aa humni waraanaan baay’inaan 7 tahanii fi huccuu siviliidhaan tikootni baay’inni isaanii 4 tahan bakka inni jiraatu deemuun qabanii deemaniiru.
Maatiin galaalchessaa Guyyoo Waariyoo eessa geessitu jedhanii yeroo gaafatanitti afaan Qawween maatiin Guyyoo Waariyoo doorsisuun akka Isa fudhatanii deeman odeessi arganne no ifoomsa. Abbaa Irree of irraa gatnu malee Oromoo go Oromiyaan nagaan hin jiraatan.


text:
Harmee,! warri ollaa keenyaa maaliif boo’uu?” jettee, Caaltuun haadha ishee gaafatte. Haati Caaltuu-Aadde Guddattuunis, “ Waan gaddaniif ta’uu danda’a “ jettee Caaltuuf deebiste. Haati Caaltuus, daa’ima ollaa ishee duute awwaalanii akka dhufan ilmoo ishee Caaltuutti himuu hin barbaadne.
Yeroo abbaan manaa ishee sirna awwaalcharraa gara mana isaniitti galanis, Guddattuun yaada ishee dhiphise kana irratti abbaa manaa ishee waliin mari’achuu barbaadan. ”Daa’imman ollaa keenyaa marti hanga yoomiitti dhibee garaa kaasaatiin du’an kun na yaaddessa jira. Furmaatni ariifachiisaan yoo itti hin laatamne, daa’imman keenya akka nu jalaa hin galaafannen yaadda’a “ jettee abbaa mana isheetti himte.
Gaaffii kana fakkaatu qabduu ?
Daa’imman hedduun dhalatanii osoo waggaa shan hin guutin du’aa jiru. Hedduun keenya miseensa maatii ykn daa’imman ollaa sadarkaa daa’imummaatti du’aan of-cinaa dhabaa jirra. Kanneen keessaa hedduun isaanii dhibee garaa kaasaatiin hubamanii yeroo gabaabaa keessatti du’aaf saaxilamu.
Diina ija namaan mul’achuu hin dandeenye tokkotu, daa’imman keenya akka dhibeen qabamaniif, dhibichaanis akka du’an gochaa jira. Maqaan isaaniis,’Jarmii(bineensota hedduu xixiqqoo ijaan kan hin argamne)’ yoo jedhaman, xinneenya isaaniirraa kan ka’e ija namaatti hin muul’atan.Egaa jarmoota kunniintu daa’ima keenyaa fi nurrattti dhibee garaa kaasaa fidaa jiru.
Erga jarmooti ija namaatti hin muul’annee kunniin, akka miidhaa nurraan hin geenye akkamitti ofirraa ittisuun danda’amaree ? Saayintistootni/Qorattootni/ mala tokko baasaniiru. Mala isaan baasan kanaan sirriitti yoo itti fayyadamne jarmootni kunniin akka nu hin qabne ofirraa ittisuun ni danda’ama. Uummatni mala salphaa kanaan sirriitti hordofanii hojiirra oolchinaan; dhibee garaa kaasaa kana hir’isuun ni danda’u.Akkasumas da’imman du’a irraa bararuun ni danda’ama.
Tooftaaleen armaan gadiitti adda bahanis baay’ee salphoo fi gatii salphaadhaan kan raawwatamuu danda’aniidha. Tooftaaleen kunniinis kan armaan gadiiti.
Tooftaale e ittiin dhibee fi dhibee garaa kaasaa daa’imman irraa ittisuun danda’amu keessaa:
Yeroo hundaa harka keessan saamunaan sirriitti dhiqadhaa.
Keessumattuu, harka keessan haala armaan gadiitti dhiqadhaa.
Mana Fincaanii booda:
Daa’immaan keessan erga dhiqxanii qolqulleessitan booda, Nyaata kamiiyyuu utuu hin tuqxanii duraa ykn utuu nyaachuu hin jalqabin, harka keessan sirriitti saamunaa fi bishaaniin dhiqachuu qabdu.
Qajeelfamoota arman olitti caqafaman guutumaan guututti hojiirra yoo oolchitan fayyumma mataa keessanii fi daa’imman keessanii egdan jechuu dha.
Kabajamtoota dubbistoota keenyaa! “Fayyaan keessan harka keessan jira.” Akkamitti jechuun kessan hin oolu. Deebii kanaa fi kanneen biroo maxxansa barruu kanaa jildii 9ffaa irratti qabannee dhiyaanna.
Qulqullina Naannoo Jireenyaa Madaalamaa Karaa Mana Fincaanii Arboor Lootiin Itoophiyaatti Beeksisu, Dhaabbata Tajaajila Gargaarsaa Kaatolikii


text:
Saaraa Bernaar
Saaraa Bernaar (Sarah Bernhardt, Firaasiffa: c. 22/23 Onkoloolessa 1844 – 26 Gurraandhala 1923) taatuu waltajjiirraa fi aakterii fiilmii gara jalqabaati. Saaran "aakterii beekkamtuu addunyaa kanaa hunda kan caaltu" jedhamtee beekkamti. Bernaar watajjoota Firansirratti bara 1870n keessa beekkamtii argattte, kunis jalqaba bara Belle Epoqueti. Sana boodas battalumatti Yuurooppi fi Ameerikaa keessatti barbaaddamtuu taate. Saaran taatuu diraamaa cimtuu ta'uudhaan ummata biratti beekkamte, maqaa masoo "Saaraa waaqarra gadbuute" jedhus argatte.


text:
“Godaannisa Sirna nafxenyaa maatii kiyyarrattin ilaalaa guddadhe” jechuun Bitootessa 13, 2013 himannoo isatti banameef jecha waakkii isaa kan kennate Obbo Haamzaa Booranaati.
Manni Murtii Olaanaa Federaalaa Ramaddii Lidataa Dhaddacha 1ffaa Farra Shoorarkeessummaa fi Dhimmoota Heeraa, ‘Galma Haqaa’ Keessatti gaafa Bit.13, 2013 olmaa ooleen, jecha waakkiifi amantaa himatamtoota galmee Obbo Jawaar Mohammad jala jiranii keessaa kan nama shanii dhaggeeffachuunsaa ni yaadatama.
Himatamtoota jecha waakkiifi amantaa kennatan keessaa Obbo Haamzaa Booranaa tokko yoo ta’an, jecha waakkii kennataniin, himannoon isaanitti baname himannaa siyaasaafi himannaa sobaa ta’uu himanii, yakka ittiin himatamanirraa walaba ta’uus mana murtichaaf ibsaniiru.
Obbo Haamzaa Booranaa “Himanni narratti baname kuni himannaa Siyaasaati malee kan ani raawwadhee miti.” jechuun dubbii kan eegalan yoo ta’u, akkaataa tartiiba dubbii isaanii, marsaa Hawaasummaa Gurmuu Abukaattota hidhamtoota siyaasaa Oromoo irraa arganne akkaataa itti aanuun isiniif dhiheessina.
“Himannaa an ittiin yakkame maqaa dha’uun yaada kiyya kennachuu fedha” jechuun, tokkoo tokkoo himannoo isarratti baname ibsuun jecha waakkii dhageessisee jira. Dubbiin isaas kunootti:
” Himannoon ittiin yakkame, 1ffaa. ‘Sabaa fi Saba walitti buusuu’ kan jedhu yoo ta’u, inni 2ffaa ammoo, ‘Ummata Mootummaarratti kakaasuu’ akkasumas himannoon 3ffaa, ‘Ummata Oromoo Saba Amaaraa irratt fi Hordoftoota Amantaa Ortodoksiirratti kakaasuu, 4ffaan, ‘Nafxanyaan nu hin bitu Ummata Oromoo kan fixaa ture Nafxanyaa jettee jirta’ kan jedhu dabalataanis, himannaan 5ffaa ‘Ayyaana ummataa Oromiyaa keessatti kabajaman irratti Alaabaan Mootummaa Federaalaa qabatamee akka hin baane kan qabaturratti tarkaanfiin haa fudhatamu jettee dammaqsitee jirta’ jechuun kan narratti banamedha.
Himannaan inni xumuraa yookaan 6ffaan ‘Sabboontonni Oromoo ajjeefamaa waan jiraniif ummatni hidhatee ka’uu qaba jettee dadammaqsitee jirta’ jechuudhaan Abbaan Alangaa himata anarratti banee jira, Jechuun himannoo Abbaan alangaa Obbo Haamzaa irratti dhiheeffate tokko lamaan mana murtiif erga ibsee booda, “Dhimmoota kanneen irratti Jecha Amantaa/Waakkii kennuu kootiin dura, daqiiqaawwan muraasa fudhadheen waa’ee koo dubbadha” jechuun mana murtichaaf duubee isaa ibsee ture.
“Jireenya koo keessatti yeroon himatamuu fi jecha Amantaa/Waakkii yeroon kennu kuni kan jalqabaati. Biyyoota akka keenyaa dimokiraatawaa hin taane keessatti sirna dimokraatawaa ijaaruuf murannoon hanga hin kaanetti kuni kan dhumaa ta’a jedhee hin amanu. Sobaan himatamuu fi hidhamuun kan raawwatu daandiin siyaasaa haala tarkaanfii isaa yoo sirreesseedha.
Kuni yoo hin taane siyaasa boodatti hafaa shiraa fi hammeenyaan guutame kana keessatti yeroo mara lammiileen qulqulluun saaxilamoo akka ta’anii fi miidhamaan akka miidhaatti, miidhaan immoo akka miidhamaatti laalamuun kan itti fufuu dha. Eeyyee aniis har’a dhaddacha kanarra na dhaabuu kan danda’e siyaasa hammeenyaa fi shiraa kan barootaaf ummata kiyyaa fi abboota qabsaa’ota keenya nyaachaa ture kana dura dhaabbachuufi sirreessuuf qooda koon ba’adha jedhee gara addunyaa siyaasaa kanatti waaniin makameefi. Kanaaf himatamuu fi hidhamuu kiyyatti hin rifanne.
Dursee yeroon gara sarara qabsoo kanaatti dhufu akka abboota kiyyaatti hidhamuu, gidirfamuu fi ajjeefamuu akkaan danda’us bareecheen beeka ture. Sababnis aarsaa barbaachisu kaffaluuf sirritti of qopheesseen itti seene. Nama siyaasaa ta’uu kootiin dura Haqaa fi Wal qixxummaan akka mirkanaa’uuf sirna abbaa irreetiin biyya koo irraa godaansifamee biyya ambaatti waggaa torba dabarseera.
Waggoota torban kana keessatti haala ulfaataa keessatti lammii koo cunqurfamaaf sagalee ta’uuf Miidiyaa Raadiyoo Daandii Haqaa jedhamu hundeessee Dayirektarummaa fi Gaazexeessummaan ummata koo tajaajilaan ture. Raadiyoo kanaaniis Qabsoo ummataa karaa nagayaa fi nagayaa qofaan hogganaa, sagantaa tokko irrattillee ummataa fi ummata garee tokko garee biraa irratti osoon hin kakaasin sirna abbaa irree qofa irratti xiyyeeffachuun hojjachaa kaniin ture ta’uu ummannii fi sagantaaleen yeroo sana darban, odeeffannoowwan ragaadha.
Jalqabarratti wanti ibsamuu qabu, mootummaa abbaa irree ADWUI kan Wayyaanee/Warraaqsa Bilisummaa Ummata Tigraay -WBUT’n durfamu san ummatni aarsaa guddaa itti kaffaleen, Qeerroowwan 5000 ol itti dhabnee injifachuudhaan hooggana jijjiiramaa jedhaman fuulduratti baasuu dandeenyee jirra.
Dhuma irrattis qabsoon keenya milkaa’ee jijjiiramni yeroo dhufu kanneen gara biyyaa galan keessaa tokko ta’uun gara biyya kiyyaa deebi’eera” Jechuun waa’ee isaa erga ibsee hooda, gara qabxiilee himannoo ittiin himatameef jecha waakkii kennachuutti seenuun, himannaa sabaa fi saba walitti buuste” jedhuurraa deebii kennachuun eegale.
“Gara dhimma ijootti seenuun dura, haala guddina kootii ilaalchisee waanan ibsutu jira. Ani dhaladhee kanan guddadhe Oromiyaa Kibbaa, Booranatti. Booranni Naannoo Saboota Kibbaatiin waan wal daangessuuf ani saboota heddu keessatti dhaladhee, waliin guddadhee waliinillee baradhe. Anin nama Sirna Gadaatiin bocamee guddate waanin ta’eef aadaa fi Gadaan qaba. Hammachuu malee takkaa hammeenya qabaadhee hin beeku.
Kan biraa, bu’urumarraa ergan gara biyyaa deebi’es wanti anarratti odeeffamaa ture isa ibsameen faallaa ture. Fakkeenyaf: Saboota gidduutti nageenyi akka bu’u hanga Gaambeellaatti deemuun ummata Gaambeellaa fi Oromoo jiddutti qunnamtiin nagayaa akka jiraatu bakka bu’oota saba lamaanii waliin marii bu’aa qabeessa ta’e goonee jirra. Akkasumas wal dhibdeen Affaar fi Oromoota Walloo jidduu yeroo san ture nagayaan akka hiikamu yaalii godhame keessatti waamichi gama lameen irraa naaf taasifameen qaaman Magaalaa Baatee’tti argamuun gumaacha gama kootii taasiseera.
Dabalataanis ummata Oromoo fi Soomaalee jidduutti walitti bu’iinsa sababa daangaatiin uumameen koonfaransii nageenyaa hoggansi naannoolee lameenii yaaman irratti waamichi naaf godhamee argamuun dirqama koo ba’achuuf yaaleen jira. Haaluma wal fakkaatuun waltajjii marii Oroomaaraa Ambotti godhame irratti afeerraa Pirezdantii Naannoo Oromiyaatiin argamuudhaan qunnamtii saboota lameenii bu’ura jabaa irra gad dhaabuuf yaalii taasifame tumseen jira.
Dhuma irrattiis Yuunivarsitiilee keessatti yeroo walitti bu’iinsi sabummaa bu’ureeffate uumamu aktiivistoota Amaaraa waliin mariin waloo hatattamaan godhamee walitti bu’iinsi sun gara ummataa akka hin babal’anneef tarkaanfiilee fudhatamuu qaban irratti waltajjii irratti mari’annee san qindeessuurratti shoora adda duree taphachuun balaa baay’ee hambisuu danda’eera.>>
Obbo Haamzaan qabxii himannoo isarratti baname keessaa dursa kan sabaafi saba walitti buusu jedhuuf deebii yoo Kennetu, itti fufuunis himannaa itti aanuuf, akka itti aanutti yaada ofii mana murtiif ibsee jira.
“Gara himannaawwan birootti yoon ce’u, Oromoo amantaa Orotoodoksii irratti akkasumas mootummaa irratti kakaaftee jirta kan jedhu haa ilaalluu. Ani bu’urumarraa Amantaan kan dhuunfaati jedhee waaniin amanuuf namni kamuu sababa Amantaa hordofuutiin nama biraatiin walitti bu’uun hiikaa kan qabu natti hin fakkaatu. Yeroon dhaladhu maatii hordofaa amantaa Ortoodoksii ta’een of arge.
Haadhaa fi abbaan koo firoonni kiyya martuu har’as hordoftoota amantaa kanaati. Afaan Amaaraa amma dhaddacha kana irratti dubbadhu kan na barsiiste Bataskaana tana. Hordoftoota Amantaa Orotoodoksii irratti haleellaan akka ga’u yoon kakaase kiilomeetira 600 imaltee dhuftee dhaddacha kana irratti hirmaachaa kan jirtu harmee koo irratti akka du’a murteessuu ta’a. Isheeniis ilma ishee, ajjeesaa ishee laaluuf iddoo kanatti argamuun isiin hin malle ture. Abbaa kiyyaa fi obboleeyyan kiyyaas akkasuma.
Ummata Mootummaa irratti kakaaftee jirta kan jedhu sadarkaalee lamatti qoodeetiin laala.
Gara biyyaa akkaan deebi’een yeroo jijjiiramaa gara jalqaba qacalee sanatti ummanni hoggantoota jijjiiramaa aangoo mootummaa irra jiran akka deeggaru bal’inaan kakaasuu kiyyaaf akka miseensa paartii isaanii godhamee ilaalameen jira. Haalonni jijjiiramaa, Sabboontonni Oromoo hidhamaa, ajjeefamaa ajjeechaan baay’achaa yeroo dhufu baaburri jijjiiramaa hadiida gad dhiisee qabsaa’ota jijjiiramaa dhiibuu yeroo jalqabu angaa’ota ol’aanotti qaamaan dhiyaachuun gorsa kennuun boodas qeeqa dhiyeessuun akka sirraa’an hanga humna kootii ergaan yaale booda namni gurra kennee dhagahu akka hin jirre wayitan hubadhu gara mormii ifaatti seenuuf dirqameen jira.
Sabboontotni Oromoo ajjeefamuun isaanii mamsiisaa miti. Kun raawwatamuun argannoowwan qorannoo Dhaabbilee Mirga Namoomaatiin mirkanaa’eera. Manneen jireenyaa qonnaan bulaa hedduun gubamaniiru. Ofii kan kana haalu jiraa edaa? Warreen ajjeechaa raawwataniif gaafatamuu qaban osoo jiranii, cunqurfamtootaaf baabsee kan iyyu akkamiin gaafatamaa ta’a? Ani nagaaf fedhinnaan qabuun, gidiraan ummata keenya irra dhaqqabaa jiru waaraan akka furamu hawwiin qaburraa ka’ee humnoota angoo of-harkaa qabanii fi kanneen waraanan qabsaa’aa jiran nagaafi sabatiinsa akka fidan Abbootii Gadaa fi Jaarrolii biyyaa waliin guyyoota 12f Godina Booranaatti marii fufiinsa qabu gegeesserra . Akka lammii quuqama qabu tokkootti gahee koo baheera.
Itti aansuun dhimma Alaabaa yoon kaasu, Seeraafi Heerri qajeeltoowwan ani bu’ura irraa itti amanuufi hirkoo taasifadhudha. Alaabaan Heera Biyyattii irratti mirkana tahe jira. Haalluu Magariisa, Keelloo fi Diimaa gidduu irratti Aasxaa Urjii; wal-qixxummaa Saboota, Sablammootaafi Ummattootaa akkasumas kan amantii calaqqisiisuuf raggaasifametu jira. Alaabaan kun eessatti, yoomifi kaayyoo akkamiif akka barbaachisu seeraan tumameera.
Yeroo dhihoo asitti garuu alaabaa kana kan fakkaatu, garuu asxaa maalummaan isaa seeraan beekamtii hin qabne akka kan Itoophiyaa taheetti qabatamuu hin qabu jedhee yaada kenneera. Yaadni ani kenne mirga yaadan itti amanu bilisaan ibsachuu bu’ureeffadhee kanan dubbbadhe dha. Akkuma beekamu ani aangawaa mootummaa miti; waraanni ani taliigu/ajaju hin jiru; seerri yeroo sarbamu argaa yoon dabarfadhe, dirqama lammummaa kiyya bahachuu hanqachuu waan natti ta’uuf, asxaan seer-maleessaa akka hin mirmirfamne barreesseera.
Alaabaa biyya kootitiif kabajni ani qabu gonkumaa kan mamsiisu miti. Kanumaan walqabsiisee ergaan dhumarratti dabarsuu barbaadu, alaabaa yaada qeenxee/leexaa garee takkaa calaqqisu kana artistonni garee kanaa bifa adda addaatiin muuziqaa fi fiilmii keessatti yoo mirmirsan/fannisan nan arga; ani seera cabsuu jechuun kana jedheen amana; amala badaa yaada dhiphoo garee takkaa maqaa Itoophiyummaatiin saboota biroorratti fe’uu kanatu seeran ala” kan jedhu Obbo Haamzaan, himannoo Abbaan Alangaa isarratti dhiheeffate himannoo seeraan alaa ta’uusaa deebii kennee erga ibseen booda, xumurarrattis himannaa ‘Nafxenyaan nun bulchu jette” jedhuuf yaada walii galaa dhaddachaaf ibsuun dubbisaa xumure.
” Ummata Oromoo kan fixaa ture Nafxanyaadha, Nafxanyaan nun bulchu jetteetta jedhamees himannaa dhihaate keessatti yakkameen jira. Himatamaa 2ffaa jedhamuun kan Himataman Obbo Baqqalaa Garbaa jecha waakkiifi amantaa kennan keessatti ibsa isaan tarrisan akka jirutti fudhadhee; anaaf Nafxanyummaan maal akka taheen itti dabala.” jechuun ibsa bal’aa dhaddachaaf kenneen “Godaannisa Sirna nafxenyaa maatii kiyyarrattin ilaalaa guddadhe” jechuun ibsaan dubbisaa eegale.
“Anaaf Sirna Nafxanyaa jechuun, akaakayyuu abbaa koo, Obbo Adaanaa Taayyee, kan ta’e Obbo Dhaanaa Roobaa Gunjoo, lafaafi maatii isaa irraa nafxiidhaan (qawweedhaan) Tuulamaa’rraa buqqisee gara Gujiitti kan godaansise; Maatii haadha haadha tiyyaa (akkoo tiyyaa) Salaale (Kaaba Shawaa) Aanaa Darraa’tti maatii isaanii fixee bifuma walfakkaatuun gara Booranaatti kan godaansise; akaakilee abbaa haadha kootii Obbo Gaayoo Kumsaa Maccaa Shaggar Kibba Lixaa (Shawaa Kibba Lixaa) irraa buqqisiisee gara Booranaatti kan godaansise sirna hamaa ta’uutti beekna.
Ani birkii buqqaatotaafi godaantota kana irraa argamedha. Eeyyeen Ummata Oromoo irratti daguuggii sanyummaa kan raawwate sirna Nafxanyaa kanadha. Sirni kun deebihee akka hin dhufne ijibbaata akkan falmu sababa gahaa kan naaf tahe isa kana. Silaa!, Sirni nama nyaataan kun akka deebihuuf [ani Nafxanyaa dha ofiin jedhee] kan wirriiqu moo, sirni gabroofataan kun irra deebiin akka hin kaane isa falmatutu yakkamaa tahuu qaba? Yericha Nafxanyaan Oromoota Tuulamaa qe’ee abbaa isaanii irraa godaansise sanatti, harka diriirsee simatee, qubsuma fi gaachana taheefii ani siif jira kan jedheen, Oromoo Booranaa, Gujii, Arsii, Baalee fi Ituu-Humbana (Harargee) oolmaan isaanii jecha koon gatiinsaa bahuu baatullee, dhaddacha kana irra ijaajjee galata isaanii Rabbi haa baasuuf osoo hin jedhin darbuun natti ulfaata.
Kabajamaa Mana Murtii, wayita jijjiiramni dhufe gara jalqabaarra Rogeeyyiin Araarrataa duranii, Gaazixeessitootni, Siyaasessitootni gara biyyaatti deebine hedduudha. Jijjiiramichi karaa irraa maqee fiqilaachuu yeroo eegalu, namoonni baayyeen osoo ilaalanii akka hin agarretti, osoo dhagahanii akka hin qalbeeffanneetti lafa ummataa, aangoofi dhiheessii faayidaa bubbuutuun booji’amanii yoo hafan; mirga ummata kootii kabachiisuuf dhaaba siyaasaa dhugaan sabichaaf qabsaahutti yoon dabalame akka ta’e amanee gara Koongirasii Federaalawaa Oromootti (KFO) waanan miseensummaan dabalameef, ilkaan natti ciniinnatamee; anas ta’e gootonni na wajjiin as jiran, akkasumas paartiin keenya KFO’n ummata keenya biratti dhageettii fi fudhatamummaa olaanaa waan qabnuuf, qaamni aangorra jiru filannoorratti yoo hirmanne akka isa moonu innis akka moo’amu dursee waan beekkateef nu hidhe. Wanti kana mirkaneessu ammoo paartiin aangorra jiru nu hunda hidhee paartii keenya KFO dirree filannoo keessaa dhiibee baasee kophaa dorgomee kophaa moo’uuf wirriiqaa jiraachuu isaati.
Kanaafuu, Kabajamaa Mana Murtii, sobaan yakkamee hidhamuu fi himatamuu koo malee, gochi yakkaa ani raawwadhes tahee badiin ani dalage kan hin jirre tahuu kabajaadhaanin ibsa.
Goota keenya Haacaaluu, isa nu jalaa ajjeesanii awwaalcha isaa akka hin deemne, boo’icharratti akka hin argamne shiraa fi sharriidhaan dhorkamne. Eeyyeen, Waahillan koo waliin awwaalchaafi gaggeessaa Goota kanaa osoon deemuu, gadda Haacaaluu irraa jumlaan karaatti ukkaamsamnee ani fi waahiloonni koo hidhamne malee yakkan raawwadhe hin qabu. Galatoomaa!” Jechuun himannoo isatti banameef, jecha waakkii kennuun yaadasaa goolabe.
Abiy ifatti gara Bilxiginnaa damee Amaaraa goree Bilxiginnaa damee Oromiyaa mataa gadi qabachiise. Akka Bilxiginnaan damee Amaaraa arrabsitu godhe. Dhalattootni Oromoo miseensa Bilxiginnaa tahan akkanatti salphina Oromoo baatanii cal jedhanii ergamuun isaanii kun itti dhagayamuu qaba. Bara Wayyaanee ergamtanii ammas erga Qeerroon Wayyaanee jalaa isin baase ergamuun isinitti ulfaachuu qaba. Salphinaan hin du’inaa!
Related


text:
IOM, Dhaabbanni godaantota biyyaa biyyaan deemu Wiixata kaleessaa, lammilee Itiyoophiyaa tahuu kan himame nami saddeet Yemenii ka’anii Jibuutii utuu seenuuf jedhanii bishaan keessatti du’an jedhe.
Dubbi Himtuun dhaabbatichaa Yiivon Indeegee godaantota galaanarratti du’an kanaaf angawootni Jibuutii sirna awwaalaa taasisuufii himte. Warri balaa kanarraa hafe duraan deemsa nama 34 ta’anii akka jalqaban, isaan keessaa 8 bidiruurraa darbatamanii akka lubbuun darban, 26 ammoo lubbuun akka hafan raga bahu.
Dabalatas warri lubbuun hafe, warri bidiruun isaan fuudhee deemaa ture, billaadhaan sodaachisee warra saddeettan du’an sana gara galaanaatti gadi darbachuus himanii jiru.
Amma warri balaa kanarraa hafe 26’n yaala fayyaa fudhachaa akka jiranis yivoon himtee jirti.
IOM garuu dhiyeenyaa as godaantonni hedduun Yemenirraa gara Jibuutiitti Baqataa jiraachuu beeksise. Dhaabbatichi ibsumasaa harraatiin, torbee sadan darban kana qofaa sababa daangaan biyyoota naannoo baha jiddu galeessaa cufaa ta’eef godaantonni kuma lamaa ol Yemenii Jibuutiitti deebiyaniiru jedhe. Garuu warri godaantota kana Galaana diimaa qaxxaamursiisu qarshii isaanirraa buufachuuf jecha hedduu godaantota kana dararas jedhe.
Waa’ee du’aatii godaantota lammiin Itiyoophiyaa kana Embasiin Itiyoophiyaa Jibuutiin jiru akka quba qabu hime. Embaasichatti barreessaa keessaa tokko ka ta’an Obbo Bewqetuu Debaas, warra dhimmi kun ilaalu waliin taanee hordofaa jirra jedhan.
"Nutis bakka bu’oota IOM ka naannoo sana turan duuka mariyanneerra, Embasiinis dhiyootti garasitti nama erga," jedhan Obboo Bewqetuun.
Obbo Bewqetuun dhiyeenya lammilee Itiyoophiyaa dabalatee nami hedduun Yemenii gara Jibuutii deebi’aa jiraachuu himanii, isaan kanaafis mootummaan Jibuutii gargaarsa barbaachisu taasisaafii jiraachuu, Itiyoophiyaanis lammiiwwanshee akka itti ofirra deebifattu Jibuutii waliin mariyataa jirtii jedhan.
Obookitti Warra Harra galaanaan nyaatamee du’e saddeettan keessa dubartoonnillee akka jiran IOM beeksisee jira.


text:
Tuesday, April 26, 2016
ወያኔ የኦሮሞን ሕዝብና ሌሎች ኢትዮጰዉያኖችን ለመግደል ጥይት ሳያንሰው መድሃንትን በአደባባይ መጀመሩ ታወቀ
ልበሏት ያሰቡትን ዶሮ ዥግራ ናት ይሏታል እንደሚባለው ሁሉ፣ የወያኔ መንግስት የኦሮሞ ምሁርና በሀገር ውስጥ የሰላምን ትግል ዋናዉ አማራጪአቸው ያደረጉት የተቆዋሚ የፖሊቲካ መሪዎችና አባላትን የኦነግን ታፔላ ለጥፈውላቸዉ እያንከራተቱዋቸዉ ይገኛሉ። ለህዝብና ለሀገሩ ተቆርቋሪ የሆነዉን ሰዉ፣ ኦሮሞ ከሆነ ኦነግ፣ አማራ ከሆነ ግንቦት 7 ወይም ቅንጂት እያሉ ወያኔና ጃሌዎቹ እራሳቸው አሸባሪ ሆነው በአሸባሪዉ ታፔላ ሀገርን ያሸብራሉ። አብሮ እንዳልታግሉ ሰዉ፣ የኦነግን ስም ጭራቅ በማስመስል ሰዎቹን ለማታለል አየሞከረ ያለዉ የወያኔ መንግስት፣ ብልጥ ብሆን ኖረዉ ህዝቡ ለኦነግ ያለዉ ፍቅር አይቶ መገረምና በመፍራት ደባ መሸረብ ብቻ ሳይሆን ለሀገሩ ዘላቂ ሰላም ሲባል ህዝቡና ኦነግን ማገናኘት ወይም መቶ በመቶ የህዝብን ጥያቄ መመለስ ነበረ። የሰላም ብልጭታ ያላቸው መንገዶች ሁሉ በመዝጋት በዜጎቻችን አእምሮ ውስጥ፣ ወያኔ የሚያዉቀው በጦርነት መንገድ ብቻ ሰዉ እንድመራ እየጋበዘ ነዉ።
ወያኔ ምኑን ይዞ ምኑን መልቀቅ እንዳቃተዉ የሚያሳየን ብዙ ፍንጮች አሉ። መጀመሪያ ላይ የኦሮሞ ተማሪዎች የወያኔን የመሬት ዘረፋንና ግፍ በሰላማዊ መንገድ ሲቃወሙ፣ “ይህ የጥቂቶቹና የዱሪዬዎች ጥያቄ ነዉ፣ምዛን የሚያነሳ አይድለም” አለ። ቀጥሎ፣ “ ጥያቄ የሚያነሱ አንዳንድ የጠላትን አጀንዳ የሚያራምዱ ናቸዉ፣ የኦነግና የግንቦት 7 እጅ አለበት” አለ። አሁንም ቀጥሎ “ህይንን የኦሮሞ ህዝብ የጠራና ያነሳሳብኝ ጋኔንና ጦንቃይ ነው” አለ። በመቀጠል ደግሞ፣ “የሕዝብ ጥያቄ ልክ ነው ችግሩ የመንግስት ነዉ፣ መንግስት ለተጠረው ስህተት ይቅርታ ይጠይቃል፣ ላለፍዉ ለሰው ነብስም ካሳ ይከፍላል” አሉ። ይህ በእንድ እንዳል ሰሞኑ ከተለያዩ ሚዲያዎች የሚንሰማ ነገር ለጆሮ እንኳን የሚሰቀጥጥ ነው። ይቅርታ የጠየቀችው ወያኔ ተመልሳ በኦሮሞ ፌደራልስት ኮንግረንስ ፓርቲ አመራሮች ላይ መንገድ ቅይሳ ክስ ከፈተች። ውሃ የወሰደ ሰው አረፋን ይይዛል እንደሚባለው፣ ወያኔ ከገባችበት ከህዝብ ቁጣ ባህር ውስጥ ለመውጣት አረፋን በመያዝ፣ “ህዝብን ለአመጽ አነሳስታቸኋል፣ከኣኦሮሚያ ሚዲያ ኔትወርክ ጋር ተግናኝታችኋል፣ ኦሮሚያ ሚዲያ ኔትወርክ የኦነግ ልሳን ነው፣ ጃዋር ሞሃመድ የኦነግ መሪ ነዉ፣” ወዘተ በማለትና በመቀባጠር የከሰሱት ሳያንሳቸዉ፣ በቁጥጥራቸው ስር ያሉት የኦሮሞ ፌደራልስት ኮንግረንስ ፓርቲ አመራሮች የሆኑት እነ አቶ በቀሌ ገርባ፣ አቶ ደጀኔ ጣፋ፣ አቶ አዲሱ ቡላላ እና አቶ ጉርሜሳ አያኖ የማያቁት መድሃንት እንድውጡ መታዘዛቸው ደምን ያፈላል! ይህ የሚያሳየው፣ ወያኔ የኦሮሞን ሕዝብና ሌሎች ኢትዮጰዉያኖችን ለመግደል ጥይት ሳያንሰው መድሃንትን በአደባባይ መጀመሩ የሚያሳይ ፍንጭ ነው።
ወያኔ ግን አተርፍ ባይ አጉዳይ እየሆነ እያለ የሚነግር ሰው ጠፍ እንደ? ጆሮ ዳባ ልበስ እያሉ በሰዉ ደም እጃቸዉን ታጥቦ በኋላ ላይ እነርሱን ራሳቸው ተመልሶ የሚበሉዋቸውን መብላት ምን ዋጋ አለዉ? ትርፉ ግን የዘሩትን ቂም በቀል በቅርቡ ያጭዳሉ! አዝመራዉም ደርሰዋል። በዳንኤል ባሪሶ አሬሪ (መያዚያ 18, 2008 ወይም አፕሪል 26, 2016)።
Sunday, April 17, 2016
አባ ገዳ ሳይሆኑ በአባ ገዳ ስምና በሕዝብ ደም መነገድ ደምን ያፈላል፣የፈላ ደም ዋጋ ያስከፍላል!
ደም ይፈላል ይገነፍላልም። ደም ይገላልም፣ይሞታልም። ደም ለደሙ ይደማል፤ ደም ለደሙ ይጎርፋል። ደም ይቆጣል። ደም ይቆማል። ደም ይሄዳለ።ደም ይጮሃል፣ደምመላሽን ይጠራል። ደም ከቆጣና ከገነፈለ በዙ ነገሮችን ያጠፋል፣ያጣራልምም። ወያኔ በግፍ የኦሮሞቹን ደም ሲታፈስ፣የኦሮሞቹ ደም የውሃ ጠብታ በለለበት በረሃ ውስጥ በመፍሰስ የነጻነት መስኖ በመሆን የተስፋ ጭላጭልን አስብቅለዋል። ነገር ግን በሰባአዊነትና በብልህነት ብናስብ የገናሌ፣የዳዋ፣የዋቤ ሼበሌ፣የባሮ፣የሞርሞር፣ የድዴሳ፣ወዘተ ወንዞች እያሉ በሚፈስ በሰው ደም የነጻነትን እህል መዝራት ተገቢ አይደለም።
የኦሮሞቹ ደም በወያኔ ግድያ፣እስራት፣ግርፋት፣አፈና፣ማዳላት፣ፍትህ ማሳጣትና ወዘተ መቆጣቱና መገንፈሉን በቀጠለበት ወቅት፣ ደማቸውን የከዱ የኦሮሞ ካድዎች ከወያኔዎቹ በላይ የኦሮሞቹን ደም በማስቆጣት እንድግንፍል አድርገዋል። ጅብ ሲቆስል የራሱን ቁስል ይበላል እንደሚባል ሁሉ የኦሮሞ ህዝብ በወያኔ ሲቆሲሉ፣ የኦሮሞ ህዝብ ቁስልን የሚበሉ የኦሮሞ ካደዎችም በስልጣን፣ በሀገር ሽማግለነትና በአባ ገዳነት ሽፋን የማይገባቸው የደም ጥቅም ለማግኘት ተፍ ተፍ ሲሉ አይተናል። በመንግስት መዋቅር ውስጥ የሚሰሩ የፊሪፋሪ ስልን ጠመኞቹ ጉዳይ ለጊዜው ወደ ጎን ተወት እናድርግና ለስብስባ ምናምን ተጠርተው የደምን ብር የቀምሱና የጣፈጣቸው፣ ባገር ሽማግለነትና አባ ገዳነት ዳባ ሲሰሩ በኦሮሞ ቄሮዎች እጅ ከፍንጅ ተይዘዋል።
በመላዉ ኦሮሚያ ውስጥ ከቅርብ ጊዜ ውዲህ በመሬቱና በንብረቱ ዙሪይ ይገብኛል በማለት ተቃዉሞ በስፋት መካሄዱና አሁንም እየተካሄደ እያለ እንደሚታወቅ ሁሉ፣ በኦሮሚያ ክልል ብጉጂ ዞን ውስጥም ተካህደዉ የንጹሃኑ ደም ፈስሶበታል። ሼክ መሃመድ ኣላሙዲን ከጉጂ ዞን ከሻኪሶና ከሳካሮ ለ17 ኣመታት በላይ ቀንና ሌሊት፣ ቅዳሜና እሁድ፣ እንድሁም የበኣላት ቀንም ሳይቀር በየኣመቱ 4.5 ቶን ወይም 45 ኩንታል ወርቅ እያመረተ ይግኛል። ይህ መረጃ ከእነርሱ ድርጅት ዌብሳይት ላይ የተገኘ ሲለሆን፣ እውነተኛው ምርት ከዚህ በላይ ልሆን ይችላል። ሼክ መሃመድ ኣላሙዲንና ወያኔዎቹ የከበሩበት አንደኛው ምንጭ ከጉጂ በዘረፉት ወርቅ ነው። ሼክ መሃመድ ኣላሙዲንና ወያኔዎቹ ከለጋደንቢና ከሳካሮ ለ17 ኣመታት የዘረፉት ሳይብቃቸዉ አሁንም ዳዋ ኦኮቴ የሚባል ድንግል ቦታ ወስዶ ለመበዝበዝ ሲዘጋጅ ከህዝቡ ዘንድ ከፍተኛ ተቃውሞና ቁጣን አስነስተዋል። በሚገርሚና በሚያሳዝን ሁኔታ አባ ገዳም ሳይሆኑ ራሳቸዉን አባ ገዳ ያደረጉት አቶ ቦኮ ጋናሌ የሚባለውና ግብር አበሮቻቸው የጉጂ ህዝብ የማያውቀውን ‘የጉጂ ኦሮሞ የአባ ገዳዎች ማህበር’ የሚባልዉን በፊንፊኔ ዉስጥ እንዳቋቋሙት ተደርሰውበታል። ይህ በዚህ እንዳለ በስርአቱ የተመርጡና በመላው ሀገርና በሚዲያ የታውጀለት የጉጂ አባ ገዳ፣ አባ ገዳ ጂሎ ማንዶ እያለ እነኚ ከደም ገባታ መብላት የለመዱ አባ ገዳ ባዮችና ጃሌዎቹ በጉጂ አባ ገዳነት ስም ማህተም በማስቀረጽ አምስት ሚሊዮን ብር መጠያቃቸዉን፣ እነርሱ ራሳቸው በ 15,07,2008 ወደ ምድሮክ ውርቅ ኩባንያ ከጻፉት ደብዳቤ መረዳት ተችለዋል። እነኚ የደም ነጋዴዎች ከህዝብ የወጡና ከዝብ ማምለጥ እንደማይችሉ አውቀዉ የሚበላቸዉን የደም ገንዘብ ከመብላት እንድቆጠቡና ወደ ህዝባቸዉ እንድመልሱ በጣም ጠባብ በር ብቻ እንደቀራቸው ተስተውሏል።
Abbaa Gadaa adoo hin ta’in maqaa abbaa gadaatiifi dhiiga uummataatiin daldaluun dhiiga nama dhaaba; dhiigni nama dhaabatelle gatii nama kafalchiisa.
Dhiigni ni danfa; irraanille ni danbala’a. Dhiigni ni ajjeesa, ni du’alle. Dhiigni dhiigaaf dhiiga; dhiigni dhiigaaf lola’a. Dhiigni ni aara; dhiigni ni dhaabata. Dhiigni ni deema. Dhiigni ni iyya, dhiiga baasaa yookiin gumaa baasaalle ni yaama. Dhiigni yoo dallaneefi yoo danfe waan hedduu balleessa, akkasuma waan hedduu qulqulleessa. Woyyaaneen dabaan dhiiga Oromoota yeroo dhangalaastu, dhiigni Oromootaa gammoojjii cophi bishaanii hin jirre keessatti lola’uun qonna masinoo (jal’isii) ta’uun abdii bilisummaa lachisiiseera. Haa ta’uutii garuu, osoo abshaalummaafi qaroominni jiraate, laggeen akka Gannaalee, Daawwaa, Waabee Shabalee, Baaroo, Mormor, Dhidheessaafi kkf osoo jiranii, dhiiga namaa dhangala’aa jiruun sanyii midhaanii bilisummaaf facaasuun madaalawaa miti.
Dhiigni Oromoo ajjeechaa, hidhaa, dhaanicha, ukkaamsaa, loogii, haqa dhoowwachuufi….. Woyyaaneetiin dallanuufi danfuu woyta itti fufee jiru kanatti, gantoonni (kaadonni) Oromoo dhiiga isaanii ganan, Woyyaanee caalaa dhiigni Oromoo akka dallanuufi danfu taasisaneeran. Woraabessi yoo madaa’u madaa ofiisaa gara galee nyaataa akkuma jedhamu, gantoonni Oromoo, madaa Oromoo keessaa Oromoo nyaatanu, maqaa jaarsummaa biyyaatiifi maqaa abbaa gadummaa sobaatiin faayidaa dhiigaa, kan isaaniif hin malle argachuuf akka imiimii yookiin roobaan jireettiitti kosii itti dhokatan keessaa yaa’uu jalqabuu isaanii agarree jirra. Caasaa ijaarsaa mootummaa keessa kanneen jiraniifi dheebuu angoo harcaatuu jarreen qabanu, yeroodhaaf cinatti dhiisnee, yeroo wolgayii gara garaatiif gara qe’ee mootummaa harka dhiigaatti afeeramanee wamamanutti beesee yookiin maallaqa dhiigaa kanneen dhandhamaneefi mi’eeffatane, maqaa abbaa gadummaatiifi maqaa jaarsaa biyyummaatiin Woyyaanee woliin ta’uudhaan daba uummata irratti yoo hojjatan ragaa qabatamaa woliin Qeerroo Oromootiin qabamaneeran.
Gaafiin abbaa biyyummaatiifi falmii qe’eefi qabeennaa ofiitiif falmachuun dhiheenna kana guutuu Oromiyaa keessatti akka deemamaa tureefi ammalle deemamaa jirachuun akkuma beekamutti, Godina Gujii keessattille mormii karaa nageyaatiin taasifameen lubbuun namoota nageyaa hedduun mootummaa harka dhiigaatiin galaafatameera. Sheek Mohaammad Huseen Allamuddiifi Woyyaanonni, woggootaan 17 oliif, halkaniifi guyyaa, guyyaa hujiitiifi ayyaanaa adoo hin jedhin, nannoo Shaakkisoo Laga Dambiifi Saakarroo qofa keessaa wogga tokkotti worqii toonii 4.5 yookiin kuntaala 45 woggaa tokko tokkotti akka oomishanii saamaa jiranu ragaan toora interneetii isaaniirraa argame ni mul’isa. Akka malee duroommachuun Allaamuddiniifi Woyyaanotaa keessaa tokko kan ta’e saamama worqii Gujiiti. Saamicha Worqii woggoota 17f Laga Dambiitiifi Saakarrootiin kan hin quufin woyyaanonniifi Allaamuddin, lafa worqii ta biraa irraa uummata kaasuuf karooraan gadi bahuun isaanii, mormii guutuu Oromiyaatti finiinaa jiruun walqabatee, uummata naannoo akka malee dallansiisee mormisiiseera.
Mormii uummataa kanaan walqabatee, haala nama gaddisiisuufi nama baasonfachiisuun, abbaa gadaa osoo hin ta’in, abbaa gadaa kan if taasise obboo Bokkoo Gannaalee kan jedhamuufi fakkaattonni isaanii, “Waldaa Abbootii Gadaa Oromoo Gujii” jedhuufi kan uummaanni hin beekni magaalaa Finfinneetti hundeessuun isaanii bira gahameera. Kun kanaan osoo jiru, akka aadaatiifi sirnyaan kan filataman abbaan Gadaa Gujii, Abbaa Gadaa Jiloo Maandhoo osoo jiruu, namni abbaa gadaa ifiin jedhu kuniifi fakkaattonni isaa qorii dhiigaa keessaa nyaachuu kan baratan, maqaa abbummaa gadaa Gujiitiin chaappaa boccisiifatanii maallaqa miliyoona shan kubbaaniyyaa worqii midirookii yookiin Woyyaanee gaafachuu isaanii, xalayuma isaan gaafa 15. 07. 2008. A.L.I.tti barreessanirraa hubachuun danda’ameera. Daldaltoonni dhiigaa kunneen, kan uummata keessa bahaniifi uummata jalaa miliquufi bahuu akka hin dandeenne beekanii, qarshii duubarra isaan nyaattu nyaachuurraa akka if qusatanuufi gara uummataa isaaniitti akka deebi’aniif balballi akka malee dhiphoon isaaniif hafuunsaa barameera.
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Ilmaan Oromoo Walloo wal waamee diina isaa waloon ofirraa qolachaa jira.
Goota Baroodee Ardii suukanneessu, Jechisaa naasisee diinota macheessu!
Meseret Dhaba Kene
fakkeenya qabsoo dubartoota Oromoo bara kanaati. Baga nagaan baate! Isin kun sadan seenaa #OromoYellowMovement keessatti yaadatamaa jiraattu!
አትንኩን ብለን ነበረ አታመልጡንም ሸሽታቹ
የበላይ ዘለቀ ቂልጡን፣የወርቂቱን ልጅ ነክታቹ
በምሽት የኦሮሞ መንደሮችን ለመቆጣጠር ወደ ሀጣዬ ያመራው የጨፍጫፊው አማራ ልዩ ሀይል እንደተለመደው ተገርፏል
Ilmaan Oromoo Walloo wal waamee diina isaa waloon ofirraa qolachaa jira.
Hatattamaan waliif Dabarsaa..!!
Ummata Oromoo Walloofi Liyyuu haylii Amaaraa gidduutti ganama har’aa lolli guddaan deemaa jiraachuun beekkameera…!!
Lolli jabaachuu irraa kan ka’e Network amma adda citeera jadhamaa jira…!!
Ummaatni Oromoo, Qeerroo Oromoo ummata keenya walloof haa dirmannuu…!!
“Share Share Share Share”
Related


text:
Haasaa Qajeelchituu Fiilmii Afaan Oromoo Asaantii Keeriyaat Yuusuuf Waliin Taasfine
Guraandhala 21, 2015 (oromopress) — Tamsaasini Reediyoo Oromiyaa kun haasaa Qajeelchituu (Director) fiilmii Afaan Oromoo Asaantii Keeriyaat Yuusuuf wajjin goone laallata. Keeriyaata teessumma mootummaa fedeeraalaa Ameerikaa kan taate Waashingtan Diisii keessatti Asaantii gaafa Guraandhala 21, 2015 daawwattootaaf banuuf jirti. Asaantii magaalaalee Addunyaa biroorratti illee agarsiisuuf karoora qabidi. Gaaffiifi deebichi waa’ee Asaantiiti. Fiilmii ammayaa Oromoo iskiriptii barreessuurraa eegalee, taphatanii omishuuf rabsuudhaaf maal nama fudhata? Gumaachi fiilmii kanaa oo aartii Oromoof maalfaadha? Gaaffiilee jedhaniif deebii laatti keessummaan keenya Qabjeechituu, taatottifi oomishtuun filmii Asaantii. Itti dhiyaadha.
Source: Oromo Press


text:
[SQ, Bitootessa 27,2019] Nama Raamadan Waltajjii Kormaa jedhamu jiraataa Wallagga Lixaa Aanaa Qondaala ganda Kaasee jedhamu yoo ta’u, waraanni mootummaa manaa baasanii waraanni baayyinaan nama 9 ta’an rasaasaan Kalee isaa bitaarra rukutanii akkasuma Handhuura jala rasaasaan rukutanii, morma isaa irra qalanii ajjeesanii jedhu jiraattonni Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoof yaada laatan.
Akkasumas yeroo dhaqnee reeffa isaa ilaallee qaama saalaa isaa irraa muranii garaa isaarra kaahanii biraa sokkan jedhu.
Gochi kun kamisaa darbe akka lakkoofsa Habashaatti 12,07,2011 akka raawwate Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoof ibsanii jiru.
Obbo Raamadan abbaa ijoollee sagalii fi harka qalleessa ta’uullee dubbatan. Akkasumas dhukkubsatee utuu ciisaa jiruu siree isaarraa fuudhanii akka yakka kana irratti raawwatan nuu himanii jiru.
Qondaala keessatti uummatni Oromoo bakkichaa yakka gudeeddii shamarran umurii 15 gadiirratti raawwataa jiraachuullee nuu gabaasaniiru. Uummatni bakkichaa safuuf waan jedhee himatullee dhabee rakkina mara waliin dabarsaa akka jiru nii gabaasanii jiru.


text:
Amajjii 23,2016. Barattooti Oromoo dargaggoo Solomoon Sobbooqaa fi Dasaaleny Alamaayyoo Loltoota Wayyaaneen Aanaa Jaarsoo Wallaggaa irraa qabamanii bakka buuteen isaanii hin beekamu.
Dasaleeny Alamayyoo namaa yeroo hedduuf mana hiidhaa wayyanettii dararama turedha A.LH ttii bara 2003 magaalaa Jaarsootii alabaan ABO hidhamee ture bara sana dhimaa alabaan wal qabate dararama heddunn irraa ga’a ture jira, ammos FXG Amajjii 23,2016 gaggeefameen wal qabatee loltoota Wayyaaneen qabamee bakka buuteen isaa hin beekamu.


text:
Gamtaan Medrekii fi Paartiin Semaayaawii Marii Siyaasaaf Mootummaan Akka Waamicha Dhiheesseef Dubbatan
WAASHINGITAN, DIISII —(voaafaanoromoo)— Paartiileen Lameenuu marii kana bakka qaamni sadaffaan jirutti paartii mootummaa waliin geggeessuuf qophii tahuu isaanii dubbatu. Dura-taa’aan Koongiressa Federaalawa Oromoo – Dr. Mararaa Guddina, akka Medrekiif mootummaa irraa waamichi dhihaateef kaleessa VOAf ibsan.
“Homaa waannni dhoksamu hin jiru. Akka waliin dubbannu nu gaafatee jira. Kanaaf, Medrek yeroo gabaabaa keessatti mariitti waan seenu natti fakkaata. Waa’ee mootummaa tokkummaa biyyoolessaa hundeessuus yeroo sana mariidhaaf dhiheessina. Akka durii, EHADEG kana nan fudhadha, kana hin fudhadhu – jedhee ka deebisu otuu hin taane, uummata Itiyoophiyaa dhokatee ka geggeessamu otuu hin taane, Medrek maal fudhatee marii keessa gala? Ennaa jedhamu, waan qabatamaa tokko – waan hunee-qabeessa Itiyoophiyaa jijjiiruu danda’u, jijjiirama nagaa – jedhee waan EHADEG halkanii fi guyyaa odeessu kun, jijjiirama dhugaa akka tahu, cehumsa aangoo isa akka muummicha-ministaraa Hayile-maariyaam Dessaalenyi irraa gara Dr. Abiyyi Ahimeditti jijjiruu – jijjiirraa qoosaa otuu hin taane, dhugaatti cehumsi haqaa akka biyya kana keessatti dhufu, galmee qopheessinee akka irratti waliin dubbannu qabannee dhihaanna.” jedhan – Dr. Mararaan.
Akka Dr. Mararaan jedhanitti, mariin kun, bakka qaamni sadaffaan jirutti akka tahu yaada jedhu motummaan ka fudhatu tahuullee dubbatan.
Gamtaa Medrekii ala, dhaabbatni waamichi akkasii dhihaateef, Paartiin Semaayaawiif dura taa’aa ka tahan – Obbo Yeshiwaas Asaffaas, xalayaa waamichaa itti-gaafamtuu waajira muummicha-ministaraan mallatteessame argachuu isaanii VOA-f ibsanii jiran. Eega xalayicha argatanii booda, akkaataa deemsa marichaa irratti mootummaa waliin akka dubbataa jiran kan eeran – Obbo Yeshiwaas Asaffaa, mariin sun paartii tokko waliin qofa qofaatti otuu hin taane paartiilee mara kan hammate akka tahu kan dubbataa jiran tahuulee ibsanii jiran.
Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa


text:
Nama qooda guddaa qabsoo Oromootiif gumaachee, garuu waa’een isaa hin himamin yoo jiraate nama suuraa irratti argitan kana; Mohammad Umar Qaadii jedhama. Mohammad Umar Qaadii nama yeroo duraatiif dizaayina alaabaa ABO kaaye, bara 1968’tti biyya Soomaaliyaa, magaalaa Muqdishootti yoo tahu, maallaqa isaatiin Hindoota biratti maxxansee, Oromoon mallattoo isaa qabatee akka bahu godhee nama qooda guddaa gumaache. Akkasumas nama waggaa shan mana hidhaa mandheeraatti hidhamee miidhaan guddaan irra gaheedha. Jaarraa Abbaa Gadaa waliin warra biyya yaman irraa leenjifananii gama biyyaa seenuuf yaalii osoo godhaa jiranii, biyya Somaaliyaatti qabamanii waggaa 5 guutuu Ziyaad Barreen hidhe keessaa, Mohammad Umar Qaadii nama tokko; umriidhaan hidhamtoota Oromoo san hundarra guddaa yoo ta’u, yeroo sanitti dhukkuba gaastiriikii waan qabuuf hedduu miidhamee nama tureedha.
Dhaloonni isaa Harargee, Dadar yoo tahu, kan dhalate naannawa bara 1918’tti tilmaamama. Lola addunyaa 2ffaa gaafa xaliyaaniin biyya teenya seente baate innis wajjiin biyya Somaaliyaa magaalaa moqadishootti gale. Yeroo ammaa lubbuun hin jiru.
Bifti alaabaa yeroo sanii akka armaan gadiitti walaleeffamee ture.
Moggaan lameen diimtu’uu, magariisaan jiddu’uu
handhurtisii urjji’ii, madanni isii heddu’uu
Abbaan walaloo wallisaa Shantam Shubbisaati.
Barreessaan Ferhan Abdulselam


text:
Naannoo Somaalee keessaa Qaammee dhufu kan geggeessamu filannoo biyyoolessaa fi naannoof kanneen dorgoman paartileen siyaasaa, mana maree gamtaa hundeessuu isaanii dura taa’aan mana maree sanaa obbo Hirsii Dool beeksisaniiru. Paartii dimokraasummaa Somaalee dhiyaa bakka bu’uun miseensa mana marichaa kan to’an obbo Hirsiin, manni maree gamtaa kan paartilee siyaasaa kun filannoon inni itti aanu nagaan akka xumuramuuf gargaara jedhan.
Kana dura paartiin dimokraasummaa dhiya Somaalee fi addi walabummaa biyyoolessaa Ogadeen IZEMA fi akkasumas paartileen morkattootaa kanneen biroon galmeessuu kaadhimamtootaa fi filattootaa akkasumas dhimmootii filannoon wal qabate ka biro irratti komee dhiyeessaa turan.
Boordiin filannoos galmeessuu kaadhimamtootaa ilaalchisee komee jiru dhaggeeffatee kan sirreesse yoo ta’u, galmeessuu kanneen sagalee kennanii ilaalchisee komii dhiyaates jilli itti aanaa dura taa’aa boordii filannoon hoogganame gara naannoo Somaaleetti imalee xiinxala erga geggeessee booda naannolee filannoo hanga tokko booda irras naannoo Somaalee guutummaa keessatti filannoon gara Qaammeetti akka darbu murteessee ture.
Manni maree gamtaa amma hundeeffame keessa paartii badhaadhinaa, adda walabummaaa Ogaadeen, paartii Somaalee dhiyaa fi paartileen walabummaa fi qixxummaa miseensummaan keessatti argamu
Paartiin badhaadhinaa miseensa mana maree sanaa ta’uu isaaf komiin jiru, qalbii dhaan marii dhaan furuun barbaachisaa dha jedhanii kan amanan ta’uu obbo Hirsiin ibsaniiru jedha Addis Chekol Dirre Dhawaa irraa.


text:
Hoogganaan Dhaabbata Basaasaa Yunaayitid Iteets, ka CIA – Maayik Praamihoo, waa’ee sagantaa Meeshaalee Niyuukilaraa Kooriyaa Kaabaa ilaalchisee yeroo aangawoonni basaasaa Yunaayitid Isteets yaaddoo qaban ibsuu itti fufanii jiranitti, qondaalota tika-nagaa Kooriyaa Kibbaatti yaaddoo isaanii ibsuuf, magaalaa Sool jiran.
Haadha warraa isaanii – Suuzaan waliin, xumura torban dabree irra ka magaalaa galma-mootummaa Kooriyaa Kibbaa qubatan – Poompiyoon, hoogganaan dhaabbata basaasaa fi gargaartota prezidaantii biyyattii wal-ga’anii mari’achuun isaanii beekamee jira.
Walga’iin kun geggeessamee sa’aatiilee haga tokkoo booda immoo, Mootummaan Kooriyaa Kaabaa – magaalaa Piyoong-yaang irraa meeshaa dhukaasa Niyuukilaraa ittiin of irraa fashalsiisu hojjechuu kan shaffisiisa cimaan geggeessu ta’uu beeksisee jira.
Kooiryaa Kaabaa, Sanbata dabre kanas, yaalii dhukaasa misaahelaa ka biraa geggeessitee jirti. Yaaliin sun akka hin milkaa’iin dubbatu – Yunaayitid Isteetsii fi Kooriyaa Kibbaa.


text:
Siiriyaa keessatti har’a haleellaa Gaazii Summiitti shakkamuun geggeessameen namoota kurnaan lakkaawaman tu dhume.
To’attoonnii fi hojjetoonni ittisa uummataa akka beeksisanitti, xayyaaronni mootummaa Siiriyaa yokaan ka Raashiyaa magaalaa finciltootaan qabamtee jirtu – Kiyaan Sheekuun irratti haleellaa gaazii summii geggeessuudhaan yoo xiqqaate namoota 65 fixanii, kanneen 350 ol ta’an immoo madeessan.
Halellaan kun, waraansa waggoota ja’an dabran biyyattii keessatti geggeessame keessatti halellaa isa hamaa gita hin qabbne, fixinsa gara-jabinaa rifaasisaa – jechuun balaaleffatan – mormitoonni.
Raashiyaan, akka halellaa sana keessaa gonkumaa qooda hin qabne dubbatte.
Waaltaan Miidiyaa Illib, ka qabsaa’ota mormitootaa vidiyoo fi suuraalee miidhaa halellaa sanaa boodaa interneetii facaasee jira. Namoota haleellaa sanaan akka hamaatti madaawan, namoota ukkaamaman, namoota haqqisanii fi of wallaalan agarsiisa – Viidiyoon sun.


text:
Baankiin Zamzam Magaalaa Finfinneetti Dameewwan lama kan biroo bane
Baankiiwwaan Islaamaa tajaajila sirna Faayinaansii dhala irraa walaba ta’e Keennuuf biyyatti keessatti hundeeffamaa jiran jidduu, ji’a tokko dura hojii jalqabuu kan beeksisee ture, Baankiin Zamzam dameewwan isaa kan biroo lama magaalaa Finfinnee naannawa Markaatootti banuu beeksise.
Sirna baaniinsa baankiichaa guyyaa har’aa geggeeffame irratti hoggantoota majliisaa fi Qondaaltoota Mootummaa dabalatee keessummoonni birootis argamuun qooda fudhatanii jiru.
Baankiin Zamzam waggaa 11 dura tajaajila Faayinaansii dhala irraa walaba ta’e biyyaattiitti jalqabuuf sochii jalqabee ture. Haa tahuu malee sababaa dhiibbaa mootummaan irratti godhamaa ture hordofuun hojiitti hin seenin hafe.


text:
Namichi Briiteenitti Muslimoota Masjiidaa bahaa turan Makiinaa itti buusee ajjeese hidhaa waggaa 43tiin adabame.
Namtichi Daren Osborne jedhamu waggaa dabre ji’a Waxabajjii keessaa, Muslimoota Masjiida Kaaba Landanitti argamutti salaatanii bahaa turan konkolaataa irra oofuun battalumatti nama tokko ajjeessuun namoota heddu ammoo madeessee ture. Mr Osborne eega Konkolaataa namoota irra oofeen booda “ergama kiyya galmaan gaye” jechaa lallabaa akka ture ragoonni Abbaa alangaa mana murtiitiif kan ibsan tahuu gabaasni arganne ni addeessa
Abbaan seeraa Mana murtichaa dhaddacha Jum’aa dabre oolerratti; ” Daren Osborne jibbiinsa Muslimootaa qabu irraa ka’uun balaa ajjeechaa fi saniin duras akkanuma yaalii ajjeechaa hin milkaayin raawwachuun isaa ragaadhaan waan mirkanaayeef, adabbiin hidhaa waggaa 43 itti murtaayee jira” jechuun ibse. Mr Daren Osborne yeroo ammaa umriin isaa 48 tahuu gabaasni kun ni mul’isa.


text:
Waldaan Aksiiyoona Maxxansaa Meelbaa Eebbifame.
Waldaan Aksiiyoona Maxxansaa Meelbaa Birrii Biiliiyoona 1.4 oliin Magaalaa Galaanitti ijaarame eebbifameera.
Sirna eebbaa kanarratti argamuun ergaa Kan dabarsan pireezedantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Shimallis Abdiisaa, MNO rakkoo hawaas-diinagdee Ummataa hiikuuf hojiiwwan garagaraa hojjachaa jira jedhan.
Hojiiwwan waarshaa pilaastikaa, sibilaa, dhaabbilee ijaarsaafi faayinansii hojjachaa dhufeera, kunis hanqina gabaa hiikuufi rakkoowwan jiran furuu keessatti gahee olaanaa gumaachaniiru jedhan. Hojiiwwan inveestimanti Mootummaan Naannoo Oromiyaa irratti xiyyeeffate keessa tookkoo Meelbaa printingiii,pablishingiifi paakeejiingiti jedhan.
Gadaawwaan jiran keessa gadaan Meelbaa, isa tokkoofi yeroo injifannoowwn gurguddoon itti galma’an, ammattis ummanni hawwiisaa bara hedduu kan itti milkeeffatedha, maqaa kanaan moggasuu keessaniif galatooma jedhaniiru.
Injifannoo tokkoo, ijnjifannoo Kan goodhu bu’aa ba’iifi miixuudha,kaanittis milkiin darbuuf cimnee haa hojjannuu jedhaniiru. Meelbaan Barreessitoota barreessaniifi ummataaf carraa guddaa kan banu waan ta’eef haalan itti fayyadamuu qabdus jedhaniiru.
Dhaabbanni waraqaa oomishuus nu barbachisa, kanaaf Oromiyaa Lixaatti dhaabbata waraqaa oomishuu ijaarruuf qophii xumurreerra jedhan pireezadanti Shimallis. Hooggantoonnifi misensoonni Meelbaa akkasumas MNO kana qofaan dhaabbachuu osoo hin taane kan caalutti tattaffachuu nurra jiraatas jedhan.
Qamoolee ijaarsa waldaa Meelbaarratti shoora olaanaa taphataniis galateeffataniiru. Baankiin Misooma Itiyoophiyaa liiqii mijeessuudhan gahee taphateefis galateeffataniiru.
Bara darbee pirookjektoota 6,400 ol eebbisneerra kan jedhan pireezedanti Shimallis, hojiiwwan hojjatamaniifi bu’awwaan argamaniin osoo hin dhaabbatin hunduu jabaatee akka hojjetuuf waamichas dhiyyeessaniiru.
Oromiyaa misoomsun Itiyoophiyaa misoomsudha,hidha haroomsaa fi piroojektoota hafan tokkoo taane waliin haa xumurruus jedhaniiru.


text:
Miseensi Mana-maree Bakka-bu’ootaa Itiyoophiyaa – Dr. Adihaanaa Hayilee, umurii isaanii waggaa toorbaatamaatti du’aan boqochuu isaanii, maatiin isaanii beeksisanii jiran. Dr. Adhaanaan, Minister-Deetaa Ministara Barnootaa tahuudhaanis hojjetanii turan.
Ilmi isaanii, Biruk Adaanaa Hayilee akka jedhetti, Dr. Adhaanaan, otuu miseensonni IHADEG Mana-maree bakka-bu’ootaa keessaa hin ba’iin, dhukkubsatanii wal’aansa irra ka turan yoo tahu, achii boodas fayyaan isaanii hin wayyaa’iin hafee du’aan boqotan. Sirni awwaalcha isaanii Finfinneetti ka geggeessamu tahuunis beekamee jira.


text:
Gabaasni Mootummota Gamtoomanitti dhaabbanni baqattootaa,UNHCR baasee lakkoofsi baqqattootaa fi godaantota Giriisitti dahoo barbaadanii 24,000 gahuu isaatiif kana keessaa 8,500 qarqara Masaadooniyaatti gara dhaqan dhabaanni han jiran ta’uu agarsiisa.
Baayyinni baqattoota kanaammoo hanqinaa nyaataaf dhugaatii, bakka dahoo godhatanii fi rakkoo qulqullinaa eggachuudhan wal-qabatee dhufu hammeeseera jedha, gabaasnni kun.
Viinseenti Kochiteel UNHCRtti geggessaa dhaabbata rakkoo baqqattootaa Awurooppaati. Daangaa Baalkaanitti bayyinnii fi walitti ukkaamamuun keessa darban baqqatootaa fi godaantota kana biratti sodaa guddaa uummera jedha.
Mormiin baqattoonnii fi godaantoonni hojaadura,kaleessaa, daangaa Masaadooniyaatti godhan, poolisiin gaazii imimmaanesuu itti facaasuu isaaniitiin gara jeequmsaatti geedaramee ture. Poolisoonnis han gaaziicha facaasee jara kana dallaa shiboo irraa akka fagaatan gochuufiyyu jedhameera.
Bara kana,2016 qofa namoonni 132,000 galaana Medeteraaniyaanii cehaniiru, hundi isaanis Giriisi seenaniiru jechuu danda’ama han jedhe gabaasnni kun, kana keessa harki walakkaan dubartootaaf ijoollee ta’u mullisa.
Dubbii himaan UNHCR, Eedriiyaan Edwaardis Gamtaan Awrooppaa murtii barrengadda dabarsee, han baqattootaa fi godaantota biyyoota miseensa gamtichaa ta’an 28niif hiranii qubachiisu akka hojjirar olchuu gaafata.
Kana malee,s UNHCR biyyi Giriis daddaftee haala itti namoota baayyinaan garas godaanan kana ofitti fudhaturatti hojjachuudhafi biyyoota miseensaa Gamtaa Awuroopaa 28tanuu wajjiin jara kana qubachiisuratti haala mijeesuu qabdi jechuu isaa gabaasni kun ibseera.


text:
Dhaddachi ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Oromiyaa yakka bosonaa naannicha keessatti raawwatamuun wal qabatee seerri raawwatiinsa qabu Labsii Bosonaa Oromiyaa Lakk.72/1995 kwt 15 (1) moo Labsii Misooma, Eegumsaa fi Itti Fayyadama Bosonaa Mootummaa Federaalaa Lakk. 1065/2010 kwt 26 (1) dha? jedhu ilaalchisee yeroo dheeraaf Manneen Murtii keenya keessatti falmisiisaa ture irratti murtii dirqisiisaa kenneera.
Haaluma kanaan dhaddachichi galmee lakkoofsa 303547 ta’e irratti dhaddacha gaafa 11/02/2012 ooleen heera mootummaa FDRI kwt 51 (5) fi (55) (2) (a) jalatti itti fayyadamaa fi kunuunsa lafaa, fi qabeenya uumamaa (bosona dabalatee) ilaalchisee aangoo seera baasuu kan qabu mootummaa federaalaa ta’uu fi naannooleen bakka seerri mootumaan federaalaa baasu gahaa ta’uu dhabutti seera bulchiinsa lafaa fi qabeenya uumamaa baasuu kan qaban ta’uu ibseera.
Dhimma yakka bosonaatiin wal qabatee Mootummaan Federaalaa fi kan Naannoo Oromiyaa seera kan baasan ta’uu erga xinxaalee booda seera kamtu raawwatiinsa qaba ijoo dubbii jedhuuf fala laateera.
Kanaanis aangoon seera yakkaa baasuu kan mootummaa federaalaa ta’uu heera mootummaatiin aangoon ifatti kennamuu fi kana bu’uureffatees Manni Maree Bakka Bu’oota Uummataa labsii bosonaa olitti caqasamee fi tumaalee yakkaa of keessaa qabu kan baase ta’uu; aangoon mootummaa naannoo seera yakkaa baasuuf qabu dhimma ifatti mootummaa federalaatiin hin haguugamne qofa irratti kan daanga’u ta’uu; dhimma yakk bosonaa falmii kaase kanaan wal qabatee garuu tumaan seeraa mootummaan federaalaa baaseen ifatti haguugamee waan jiruuf tumaan seeraa Naannoo Oromiyaa (Labsiin Naannoo Seera Ofiitiin gochuma sana irra deebiin yakka taasisuu tumuu hin danda’u jechuun tumaan seeraa dhimmciha irratti raawwatiinsa qabaa labsii Bosonaa Federaalaa lakk. 1065/2010 kwt 26 (1) malee Labsii Bosonaa Oromiyaa kwt 15 (1) miti jechuun murteesseera. Murtichi Labsii Bosonaa Oromiyaa guutuu kan ilaallatu osoo hin taane dhimma yakkaa labsicha kwt 15 (1) tumame qofa raawwatiinsa kan dhorku ta’ee dhimmoota biroo labsichaan tumaman kan ilaallatu miti.
Hiikoon seeraa murtii kanaan wal qabatee kennames akkaataa labsii 216/2011 kwt 29 (1) tiin dirqisiisaa waan ta’eef Manneen Murtii sadarkaan jiran dhimma kanaan wal fakkaatu irratti hiikoo seeraa wal fakkaataa hordofuun kan murteessan ta’a.


text:
Komiishnni mirga namaa Itiyoopiyaa UN WOMEN kan jedhamu qaama tokkummaa mootumootaa waliin ta’uu dhaan Muddee 14 bara 2013 qabee Finfinnee keessatti workshop guyyoota afurii jalqabee jira. workshoopn kun kan fuuleffate dubartoonni fiannoo keessatti ykn ennaa filannoo hirmaannaa isaan qaban irratti.
Baatilee hanga tokko dura akkuma ta’e rakkoon hin yaadamne yoo uumame male Itiyoopiyaa keessatti filannoon biyyoolessaa 6ffaan dhuma nuusa waggaa kanaatti geggeessama jedhamee eegama. Filannoo kana keessatti hirmaannaan dubartootaa maali? Dubartoonni sagalee uummata biyyattii walakkaa ta’u qabu. Haa ta’u malee filannoo keessatti hirmaannaas ta’e dhiibbaa isaan fidan hagas akka hin taane beekamaa dha. Kunis gabaabaatti ennaa ibsamu addunyaan kan dhiirotaa ti.
Ennaa tarreessamu garuu qabiyyeen isaa hedduu dha. Komiishinichatti gorsituu gameessa dhimma ijoolleef dubartootaa kan ta’an aadde Zinnaash workshop kana irraa kan nuti eegnu filannoo dhufaa jiruu fi seenaa siyaasa itti aanu keessatti hirmaannaan dubartootaa akka guddatu akkasumas filannoon sun qixxummaa saalaaf deebii kan kenne akka ta’u gochuuf projektii hojjetu tokkummaa mootummootaa waliin wal ta’uu dhaan raawwataa jirra jedhan. kanaanis dhiibbaa gochuuf haala qabatamaa irratti hundaa’uu dhaan milkaa’ina akka argatu gochuuf jecha jedhaniiru.


text:
Addisu Aregga
(Gareeb maqaa qabsootiin bara 28 Asmaraarra kora guddaa, kora xiqqaa, guyyaa WBO jechuun hawaasa Oromoo diigaa baate yeroo ammaa biyya keessatti dargaa qindeessite amala sii oofa jirtu jedhu)
Olola jibbiinsaa dhuunfaadhaan tibbana narratti oofamaa jiru tuffadhee bira darbuu yaadeen ture. Ta’us ololli narratti oofamaa jiru karaa qindaa’een waan itti fufee jiruuf yaada gabaabaa kennuun barbaada.
Anaaf Oromummaan Oromoorraa dhalatanii, Oromoodhaaf waan tolu hunda hanga humni ofii danda’een gumaachanii, Oromoodhaaf afaaniin otuu hintaane gochaan waa gumaachanii darbuudha! Oromummaa olola sobaatiini namaaf kenuus ta’e namarraa mulquun hindanda’amu. Gareen tokko ka’ee olola feesbuukiitiin “sartifikeetii Oromummaa” namaaf kennuus ta’e namarraa mulquuf aangoo hinqabu. Nama garaagarummaa yaadaa waliin qaban yaada isaa yaada caaluun falmuu malee olola sobaa qinda’aa banuun olola jibbiinsaa oofuun duubatti hafummaaadha.


text:
All Afican Games dorgommii Afrikaa ganna afur afuriin wal dorgomutu amma guyyaa 8essoo keessa jiranii dorgommiin tun 12essoo.
Atileetota 6,000 Raabat,Morookootti yaa'ee wal wal dhahuutti jira. Dorgommii 26 itti jrian keessaa ispoortiin 17 Olompikii bara 2020 nama qopheessitu.
Masriin medaaliyaa 86 argattee tokeessoo kana keessaa warqii 27 argattee tokkeessoo jirti.
Afrikaan Kibbaa madaaliyaa 51 kana keessaa warqii 23 lammeessoo jirti.
Morookoon amma haga kaleetti medaaliyaa 41 guurrattee, warqii 13,meetii 17 saldaqaa 17 argattee sadeessoo jirti.
Dorgommii tana Hagayya 19 jalqabanii Hagayya 31 dhumattii. Akka komaander Toleeraa Dinqaa jedhetti Itoophiyaan fiigicha M800 -km 21 waliin ispoortii hedduu irratti dorgomti.
Itoophiyaan akka qilleensa lafaa barataniif jettee atileetota fulaa lamatti qooddee ergite.
Koloneel Daraartuu Tulluu kalee atileetota 13 fuutee achiin dabartee jarii kun Jimaata dorgoma.
Dorgommii All Africa Games jedhan tanaan Olompikii Afrikaa jedhaniiyyuu. Baranallee biyya Afirkaa 51tti irratti wal dorgomuutti jira.Waann hardha irrtti dorgomte keessaa tokko fiigihca dhiiraa metirii 10,000.


text:
Waxabajjii 5/2011Hojjettoota mootummaa hojii wal fakkaataa irratti bobba’aniif bara bajataa itti aanutti sirni kafaltii mindaa wal fakkaataa jalqabamuuf ta’uusaa ministeerri maallaqaa beeksise.
Biyyattiittii kafaltii mindaa hojjettootaa ilaalchisee hojmaanni wal fakkaataan akka hin jirree fi hojjettoonni hojii wal qixaa fi wal fakkaataarra jiran kafaltii wal qixa akka hin qabne ni beekama.
Mootummaan rakkoo kana hiikuuf bara 2008 jalqabee sirna hojii wal qixaaf kafaltii wal qixaa hojiirra oolchuuf qorannoo jalqabuunsaa ni yaadatama.
Ministirichi obbo Ahimad Shidee akka jedhanitti hojii wal qixaaf kafaltii wal qixaa hojiirra oolchuuf waggootii hedduu kan fudhate yoo ta’u, jalqaba bara dhufuutti hojiirra ni oola.
Hojiirra kan oolus hojjettoota mindaa xiqqaa qabanirratti yoo ta’u, kanaanis hojjettoonni kafaltii fooyya’aa fi wal fakkaataa akka argatan yaada keessa galchuuni jedhaniiru.
Sirni kafaltii mindaa hojiirra kan oolu sadarkaa sadarkaadhaani kan jedhan ministirichi, kunis kan ta’u galiin biyyattii ilaalamee sadarkaa mindaa hundarratti hojiirra oolchuuf akka hojjetamu dubbataniiru.


text:
ዕለታዊ መረጃ | ኬሎ ሚዲያ (AUGUST 19, 2021)
Waraanni Bilisummaa Oromoo tarkaanfii fudhatuun bakkoota hedduu tohachuu itti fufe.
Keelloo: Hagayya 19,2021
Waraanni Bilisummaa Oromoo tarkaanfii waraana mootummaa irratti fudhataa jiruun injifannoo argachuu itti fufee akka jiru hime.
Adda lolaa bakkoota hedduu irrattis injifannoo galmeessuun bakkoota hedduu tohataa akka jiru himeera.
Guyyaa kaleessaa Hagayya 18,2021 tarkaanfii fudhateen Lixa Shaggar aanaa Ilfataa ganda Ittisaa bakka Yaadal jedhamuutti haleellaa humnoota waraanaa mootummaa irratti fudhachuun kanneen 22 ta’an ajjeesuun, 15 madoo taasisuu isaa himeera.
Lolli kun halkan edaa gaggeeffamuu kan himu WBO’n lola sanaan waraanni mootummaa faffaca’uu ishee himuudhaan, kanneen lubbuun irraa haftee bulte ganama irraa kaasee adamsee ajjeesaa jiraachuu ibseera.
Guyyuma kaleessaa Shaggar Lixaa Ginciitti Waraanni Bilisummaa Oromoo WBO’n tarkaanfii waraana mootummaa Oraalii guutuun adeemaa turan irratti fudhateen hedduu isaanii ajjeesuun gabaafameera. Haleellaa sanaan kasaaraa guddaan waraana mootummaa irra qaqqabuun himame.
Giddugala Oromiyaa Lixa Shaggar Midaa qanyi keessatti guyyaa lama dura tarkaanfii Waraanni Bilisummaa Oromoo WBO’n waraana mootummaa irratti fudhateen battalatti 15 yoo ajjeesu 20 kan ta’an ammoo madoon adabuu gabaafamee jira.
Akkasuma Lixa Shaggar Abunaa Gindabarat keessattis guyyaa lama dura tarkaanfii fudhateen waraanni Bilisummaa Oromoo diina irraan miidhaa guddaa geessisuu gabaaseera. Akkasuma folisii mootummaa namoota 8 guyyaa lama dura tohannaa isaa jala galchuun beekamee jira.
Ona Lixa Shaggar keessaa hedduu isaanii dhuunfachuun hawwaasaaf hubannaa kennaa akka jirus beekame.
Guyyaa har’aa ammoo Wallagga Bahaa Qelloo kaambii waraana mootummaa haleeluun tohachuu waraana Bilisummaa Oromoo gabaafamaa jira.
Waraanni Bilisummaa Oromoo erga Hagayya 8,2021 qabee duula bobbaa lolaa bifa addaan gaggeessuu beeksisee as bakkoota hedduu tohataa akka jiru ibsa. Uummatni hedduunis WBO’n Oromiyaa aanaaleef gandoota hedduu tohataa jiraachuu ragaa bahaaf.
Gama isaan mootummaan dhimma tarkaanfii WBO fi lafoota tohachuu isaa ifatti wanti dubbatame jiraachuu baatus, qaamolee mootummaa keessaa kanneen BBC tti tibba darbe kana Kibba Oromiyaa Godina Gujii Bahaa irraa yaada laatan WBO’n aanaalee Gumii Eldalloo fi Aanaa Liiban qabachuu isaa amananiiru.
Ta’us bulchaan godinichaa yaada kana BBC’n gaafatee haalanii jiran.
Suura: WBO’n wayiita hawaasa haasofsiisu kan agarsiisu.


text:
Fulbaana 7 irra jalqabee vidiyoon naana’u tokko Fuula Fesbuukii hordooftoota 35,000 ol qabu maxxanfame “Gootni Affaari fi RIB waliin ABUT yeroo Afaar keessaa basan agarsiisu nu gahe..” jadhee ture. Maxxansichi hanga barruun kun maxxanfamutti 3800 ol qoodameera.
Haata’u malee Vidiyoon kun akka fuula fesbuukii kanarratti maxxanfametti lola Affaar keessa jiru waan hin agarsiisneef HaqCheck soba Jedheera.
Mootumma Fedaralaa Itoophiyaa fi Adda Bilisummaa Ummata Tigiray (ABUT ) jedduu Onkololeessa 2013 ALI irraa jalqabee hanga amatti looli itti fufe jira. Loollis kan jalqabe erga Mootummaan Federalaa ABUT Ajaja bahaa raayaa ittisa biyaa miidhuun yakee waraana itti bane booda.
Mootuummaan Federalas Magaalaa ijoo Maqalee Sadaasa 28,2020 too’atee ture. Garuu Mootuummaan naannicha haa too’atu malee naannichi hin qabbanoofne ture. Ji’oottan Sadeet booda Mootuummaan Fedaralaa Dhukaasa-dhaabbi gartokkee labsuu isaa gabaasameera. Dhukaasa-dhaabbi booda RIBI Tigraay keessa bahe. Kana boodas loolli Tigray keessa gara naanoo Amaraafi Affar bal’atuun isaa ni bekkama.
Postiin Feesbuukiin kunis haala kana keessatti naana’e.
Haata’u malee Barbaadaan duuba-deebi Fakkii Screenshot viidiyoo irraa ka’e qorannaan vidiyoon kun Itoophiyaa keessaa akka hin warabbane fi yeroo dhiyoo kana akka hin maxxanfamnes Dhugomsamera. Waraabbin duraas lola Swudii fi Yaman jedduu tureen Jizaan Akisiis keessaa Eebla 29 ALF ka maxxanfamedha.
Kanaafuu gaafatamni “Vidiyoon kun Affaar keessa” jadhu Soba ta’uun isaa mirkana’era.


text:
Dhugaa kanna liqiimsii
“Eessatii beektii lukkuun lafaa joobirri oolu!
Dr Abiy rabbii gaditti waan itiyoophiyaa fi gaanfa afrikaa kanarra jiru hundaahuu ni bulcha.ana qofaa miti kitaaballeetu dubbate.kan isa jibbu jibbamaadha.
keessattuu warreen oromoo taatanii biyyaa keessaa fi biyyaa alaa tessaanii Alulaa salamoon walin juuntaa waliin walitii firoomtanii
halkanii guyyaa olola digaa biyyaa keenyaa oofaa ooltan kunneen nama ajaa’ibdu mataa Zaanyaa hundaa .
Nama jibbanis dhugaa hin jibban waan taheef.osoo warra mataan yaadu taatanii arrabaa fi jibba dhiiftaniit jaalalaa fi guddina ummata keenyaa akkamitti ummanni keenya carraa argame kanaan fayyadamaa taha
jettaniit yaaddu ture.Sammuun diiggaa barte ijaaruu wanti jedhamu isiif dhukkuba sammuuti waan taheef mee ijaaruu jecha jedhamu kana irra deebi’aa baradhaa warrii Bilasah Jorraa Dispooraa gaafas waliif galla sirrittii
Barruun tun namoota Daanayoo, Jaamaa, tokoo tokkof galuu dhabu maltti akkasumas Kanneen dhukkuba Kanaan faalaman aarsuu, mufachiisu fi dallansiisu dandeessi.
Tahulle yaada fi qeeqa
kennamuuf karri-banaadha.
Mootummaan itoophiyaa jaalatanis jibiitanis juuntaa fi fakkaattoota isaani hundaa likkiitii galchee biyyaa kabajamtuu tatee akka ijaruu isinitiib hadha’uus Liqiimsa!!


text:
Keessumaa kutaalee looltooota mootummaa gananiin to’atamanii turan Jonglii fi yunitii keessatti saamiinsa, humnaan gudeeddii fi ajjeechaa hamaan dhaqqabuun ibsamee jira.
Dubbi himaan ministrii dantaa alaa Itiyoophiyaa Ambaasaaddar Diinaa Muftii lammiwwan Itiyoophiyaa sudaan kibbaa keessaa baasuuf yaaliin itti fufuu isaa ibsanii obsaan dabaree eeggachuun akkaan barbaachisaa ta’uu hubachiisan.
Odeeffannoo barbaachisuu kannee kennuu fedhan immoo Embaasii Itiyoophiyaa Jubaa keessa jiru qunnamuu danda’u jedhan.


text:
Barsiiftonni magaalaa Finfinneetti argamantalaalli Covid-19nittu hin fudhatiin hojii irratti argamuuhindanda’anjedhame
Barsiiftonnii manneetii barmootaadhuunfaafii mootummaa magaalaa Finfinneetti argamanhuundaatalaalliiCovid -19 yoo fudhatan malee hojii irratti argamuu akka hindandenyee ibsame.
Biiroon barnootaa Bulchiinsa Magaalaa Finfinnee xalayaagaafa 25 12 13 barresseenbarsiiftootamanneetii barnootaa motummaatiif dhuunfaa bulchiinsa magaalaa Finfinneetti argamanhundaaf Hagayyaa 25 amma Qaam’ee 5 2013tti duulaan talaallichii kan kennamee ta’uu ibseeakkaataama kanaanmanneetii barnootaa motummaafii dhuunfaa hundaa keessatti barsiiftonniifi hojjattonni hojjetan talaallii kana talallifamanniwaraqaamirkanneessaa yoo dhiyyessubaatan gara hojii isaaniittigalu hin danda’an jachuudhaan akkekachiisa.
Addis Maaladaan akka hubatteettixalayiichiibiirooleebarnootaakuutaalee magaalaafi Aanaalee hundaafkanergamee yammu ta’u qabiyyeenxalayiichaasbarsiisaantalaallichahinfudhannee kamiyyuu gara dhaabbilee barnootaaatti tajajilakennufseenuu kan hindandeenye ta’u kan ibsuu akka ta’ee mirkaneefattetti.dhimmicha irratti Addis Maaladaan kan dubbifteenItti Gaafatamaan Biiroo Fayyaa Bulchiinsa Magaalaa Finfinnee Dr. Yohannis Caalaa.biiroo barnootaa magaalaa Finfinnee waliin marii’achuudhaanwaltajjiitalaalliikooviid 19 haaraa kaa’uudhaanbarsiiftonniifhojjatonnimagaalattitargamanhundi talaallicha akka fudhatan walii galtterraga’amuuisaaeeraniiru.Kessumaa amma vayiirasiinDeltaa haaraa uumameebaliinaantamsa’aa kan jiruufiidarggaggotalle kan hubu ta’uu isaatiintalaallichabarsiiftootaafiihojjattotamaneetiibarnootaakessa hojjetan hundaafkennuuf hojjetamaa jiraachuu dubbataniiru.
Dr. Yohannismagaalattitbarsiifttonni kuma 60 ol akka jiraniifiiammalli hojii isaanii immo barattoota heddu waliin kan walitti isaan fidu ta’uu isaatiintalallichafudhachuun isaanii barbaachiisaa ta’uu isaaeeraniivaayirasii koronaa haaraa amma ariitiidhaandaddarbaajiruu dargaggoota hedduhubaajiruuTattamsa’inaisaahiriisuudhaaf hojjetamaa jiraachuu ibsaniiru.
Xalayiichiibarsiisaas ta’ee hojjataanmaneetii barnootaa magaala Finfinnee kessahojjatuu kamiyyuu talaalli fudhachuuisaawaraqaa ragaa agarsiisuuqabatu malee tajaajiilakennudhaafseenuu akka hin dandenyeefiitalaallichafudhachuun dirqama ta’uu isaa kan akkekachiisuu ta’uu isaa irratti Addis Maaladaangaaffii ittiigaafatamaabiiroo fayyaa
magalattifdhiyeesiiteentalaallichakennuudhaafeyyamnnibarsiiftootaa gaafatamtuu hin qabu kunis kan ta’ee yaachiifttummaavayirasichaa irraa ka’eetu.Kanaaniis Itiyoophiyaa keessatti wareerawwan garaa garaa yeroo garaa garaatti kan ka’an ta’uustalaalliinkalattidhaanwareerichaittisuudhaafargame seenaa ishee keessatti hinturree.Kanaafuulammiileen haala kana hubachuudhaan talaalicha akka fuudhatan carraa isaanii miijatefayadamuu qabu malee komee kaasuun sirrii miti jachuudhaan Kessumaa barsiifttonni fayyaa barattoota isaanii eeguudhaafiwareericha irraa of ittisuudhaafjachatalaaliichafudhachuun gaarii akka ta’e dubbataniiru.
Barsiiftonnifii hojjattonni talaallichadirqamaan akka fudhatan itti himamegama isaaniitiin talallichadirqamaanittu hin ta’iinfeedhiidhaanfudhachuu akka qaban Addis Maaladaatti himaniiru. Kanaafiis akka sababbitti kan himan barsiiftootaafiihojjatootakessa kanneen dhuukubabiraa qaban ijaa jiran talaalliinCovid -19immorakko isaanii ijjaa itti heddummeesuu ta’uu himu.Xalayaanergameeyyamahundaafii rakkoolee walqabatoo kan giddu gala hin taasiifannee waan ta’eef komee akka isaannitti uume barsiifttonnikuun Addis Maaladaatti himaniiru.
Addis Maaladaankomeebarsiiftootaafiihojjattootaa kana qabattedhimiichabiiroo barnootaa magaalaa finfinneefdhiyeesuudhaafibiiruchiiijjannodhimmicha irratti qabuufi komeeka’ee irratti deebii kennu argachuudhaafyaalii yoo taasifteesittu hin milkaa’iinhafeera.
አዲስ ማለዳ 29 Fulbaana 2014 No 11


text:
Obbo —
Daayirekteera
- Bil: 011-124-7876
- Fax: 011-124-7876
Daayirektoreetiin Hojii Karooraa, Baajata, Hordoffii fi Gamaaggamaa Mana Murtii Waliigalaa hojiiwwan kenniinsa tajaajila abbaa seerummaan Manneen Murtii Oromiyaa uummataaf kennan deggeruuf Daayirektoreetiiwwan gurmaa’an keessaa tokko dha. Haaluma kanaan hojii qophii karooraa fi baajata Manneen Murtii naannichaa qindeessuu fi qajeelchuu ni hojjeta.
Kana malees raawwii karoora Manneen Murtii Naannichaa hordofuu fi gamaaggamuu ykn akka hordofamuu fi gamaaggamamu hojjechuu fi qindeessuu; gabaasa raawwii hojii Manneen Murtii qindeessuu; duub-deebiiwwan hordoffii, gamaaggamaa fi gabaasa dhi’aatu irraa argaman qindeessuun galtee karooraa fi tarsiimoo itti aanuu akka ta’an qindeessuu fi hojjechuu ga’ee hojii isaati.
Obbo Gammadaa Guddataa
Daayirektara
- Bil: 0912162324
- E-mail:- singitangemeda@gmail.com
Daayirektoreetiin TQO Manneen Murtii Oromiyaa teekinoolojii ammayyaan deeggaramanii tajaajila abbaa seerummaa si’aawaa fi dhaqqabamaa ta’e qulqullinaan akka kennan gochuuf kan hojjatuu dha.
Haaluma kanaan Daayirektoreetichi hojiwwan “Court Case Management system”, “E-filing System”, “Court SMS System”, “Website and webmail system”, “Video conferencing System”, “Court Touch Screen System” fi “CCTV System” ilaallatan irratti bal’inaan ni hojjata.
Kana malees fuula dura koraaraan deeggaramee hojjiiwwaan gama TQO’n kenniinsa tajaajila abbaa seerummaa (KTAS) fooyyeessuu danda’an qorachuun Manneen Murtii naannichaa fooyyessuu irratti xiyyeeffate ni hojjata.
Obbo Mokonnin Raggaasaa
Itti Gaafatamaa
- Bil:0912251199
- E-mail:-mokeregassa2001@gmail.com
Waajjirri Gumii qaama Gumii Bulchiinsa Abbootii Seeraa ta’ee labsiin kan hundaa’e dha.
Waajjirichi aangoo fi gahee hojii itti aanuun dhiyaatan ni qabaata.
- Murtiiwwan Gumii ni raawwachiisa;
- Gumii Naannoo, Garee Gumii Waliigalaa fi Waajjira Naamusaa fi Inispeekshiniif haala hojii ni mijeessa, galmee fi sanadoota isaanii ni gurmeessa;
- Garee Gumii fi Garee Naamusaa fi Inispeekshinii Godinaaleef deeggarsa ni taasisa;
- Raawwii hojii qaamolee Gumii ilaalchisee odeeffannooowwan
Aadde Shawaayyee Disaasaa
Daayirekteera
- Bil: 011-123-4429
- Fax: 011-123-4429
- E-mail:-
Daayirektoreetiin Bittaa fi Bulchiinsa Faayinaansii Mana Murtii Waliiagaalaa kenniinsa tajaajila abbaa seerummaa deeggaruu keessatti gahee guddaa kan qabuu dha. Haaluma kanaanis bittaa meeshaalee, tajaajila gorsaa fi ijaarsa gaggeessuun deeggarsa kennuu akkasumas galii abbaa seerummaa walitti qabame sassaabuun tireezyarii mootummaatti dhangalaasuu fi baajata mana murtichaaf ramadame seeraa fi qajeelfama faayinaansii irratti hundaa’uun kaffaltii addaa addaa raawwachuun gahee isaa taphachuu irratti argama. Daayirektoreetichi gahee isaa gahuumsaan akka bahatu Gare Bittaa fi Garee Faayinaansii akka qabaatu ta’ee kan caaseffamee dha.
Obbo Dachaasaa Kabbadaa
Itti Gaafatamaa
- Bil: 0912018882
- E-mail:-dechmesku@gmail.com
Waajjirri Naamusaa fi Inispeekshinii Labsii Gumii Bulchiinsa Abbootii Seeraa Oromiyaa hundeessuuf baheen kan dhaabbate ta’ee aangoo fi gahee hojii armaan gadii ni qabaata.
- Naamusa hawaasaa Manneen Murtii Oromiyaa dagaagsuu;
- Iyyannoowwan kenniinsa tajaajila abbaa seerummaa Manneen Murtii naannichaa irratti dhiyaatan simatee qorachuun furmaata kennuu;
- Rakkoowwan naamusaatiif waantota madda ta’an qoratee kallattii furmaataa wajjin Gumii Waliigalaatiif dhiyeessuu;
- Sakatta’iinsa waliigalaa raawwannaa hojii abbaa seerummaa Manneen Murtii Oromiyaa yeroodhaa yerootti gaggeessuu, rakkoowwan jiraniifis yaada furmaataa qaamolee Gumiitiif dhiyeessuu fi
- Hojiiwwan biroo Gumii Waliigalaatiin ykn Walittiqabaa Gumichaan kennamaniif raawwachuu dha.
Obbo Gonfaa Atoomaa
Daayireektara
- Bil: 0911523332
- E-mail:-gonfaatoma@gmail.com
Daayirektoreetiin Dhimma Komunikeeshinii Mana Murtii hojii fi hojimaata Manneen Murtii Oromiyaa ilaalchisee odeeffannoo wayitaawaa ta’e qaamolee qooda fudhattootaa, abbootii hirtaa, abbootii dhimmaa fi uummata bal’aa biraan gahuun Manneen Murtii qixa sirrii ta’een akka hubataman gochuuf kan hojjatuu dha.
Haaluma kanaanis miidiyaalee adda addaa wajjin hojjachuun akkasumas miidiyaalee hawaasaa fi weebisaayitii fayyadamuun odeeffannoowwan Manneen Murtii Oromiyaa ilaallatan haala bu’a qabeessa ta’een uummatatti beeksisuun Manneen Murtii amantaa uummataa akka horatan gochuu keessatti shoora ol’aanaa irraa eegamu bahachuuf ciminaan hojjachaa jira.
Obbo Tacaan Margaa
Daayirekteera
- Bil:0916585225
- E-mail:- techuatland@yahoo.com
Daayirektoreetiin kun qorannoo saayinsaawaa fi bilchina qabu rakkoo hojii fi hojimaata Manneen Murtii Oromiyaa haala tarsiimawaa ta’een hiikuu fi taajaajila Manneen Murtii naannichaa sadarkaa fooyyee qabutti ceesisuu irratti fuulleffate fi fooyya’iinsa sirna haqaa naannichaatiif gumaachu gaggeessuu fi kallattii furmaataa fi fuula duraa akeekuuf ni hojjeta. Qorannoowwan akkaataa kanaan hojjetaman irratti hundaa’udhaanis kallattiiwwan furmaataa akeekaman giddu-galeessa godhachuudhaan akkuma barbaachisummaa isaatti hojiin sirna diriirsuu, leenjii kennuu fi hubannoo uumuu hojilee Daayirektoreetiin kun hojjetu keessatti ramadamu.
Daayirektoreetichi adeemsa qorannoo gaggeessuu, sirna diriirsuu fi hojimaata haara’a diriirsuu fi hojiirra oolchuu keessatti qaamolee dhimmi ilaallatu waliin atoomina barbaachisaa taasisuudhaan bu’a-qabeessummaa tajaajila Manneen Murtii naannichaa dhugoomsuuf sochii hunda-gala ta’e ni taasisa.
Obbo Saamu’eel H/Maariyaam
Daayirekteera
- Bil:011-123-4433
- E-mail:- samhhoma1@yahoo.com
Adeemsi hojii odiitiin keessaa Sadarkaa M.M.W.Oromiyaa fi Manneetii Murtii Ol’aanaatti kan caaseeffamee fi hojiirra kan jiru yoo ta’u, kaayyoolee gurguddoo lama irratti xiyyeeffatee kan hojjatu dha.
Kunis,
1. Bulchiinsa (maaneejimantii) fi hojjattootni mana hojii itti-gaafatamummaa isaanii ga’umsaan akka ba’an sirna too’annoo keessaa diriire bu’ureeffachuun seerootaa fi sirnoota hojii irra jiraniin hojiiwwan raawwatamuu isaanii odiitii gochuudhaan mirkaneessuu fi,
2. Adeemsa raawwannaa odiitii hammayya’aa hordofuudhaan hojimaataa fi sirna too’annoo keessaa mana hojichaa gamaaggamuudhaa fi sodaa sakatta’uudhaan mana hojichaatiif bu’aa dabalataa kan uumu tooftaa hojii bu’aa qabeessa itti raawwatamuu danda’uu fi maaneejimantiidhaaf gorsa kennuudhaan kaayyoon mana hojichaa akka milkaa’u gumaachuudha.
Obbo Sanbataa Abdataa
Itti Gaafatamaa
- Bil:0921836844
- E-mail:sanbetaabdeta74@gmail.com
Biiroon Deeggarsaa fi Hubannoo seeraa Mana Murtii Waliigala Oromiyaa waggottan darban akka waajjiraatti otoo hin taane gurmaa`iinsi isaa akka garee Abukaatoo ittisaatti turuun isaa ni yaadatama.
Haa ta’u malee, jijjirama gurguddoo manneen murtii Oromiyaa keessatti gaggeeffamaa jiru irra kan madde kanaan dura adeemsa KTAS jalatti Abukaatoo ittisaa jedhamuun kan waamama ture caasaa haaraa hojjetamen gurmaa`iinsa isaa gara waajjiraatti ol guddisuudhan waajjira deeggarsaa fi hubannoo seera akka ta’u taasifameera.
Waajjiri kunis yammuu haala kanaan hundaa’un isaa mirga himatamaan Heera Federaalaa fi Naannoo irratti keewwata 20[5] jalatti tumame kabachiisuun falmii madaalawaa taasisuudhaan qulqulina tajaajilaa dhugoomsuun ol’aantummaa seeraa mirkaneessuudhaan amantaa uummanni mana murti irratti qabu akka dabalu taasisuu irra darbee, dhaqqabamummaa, si’omina, bu’a Qabeessumaa, madaalamummaa fi haqa qabessummaan kenniisa tajaajila Abbaa seerummaa akka mirkanaa’uu gochuuf yaadameeti.
Waajjiri kun akkuma maqaa isaa irraa hubachuun danda’amutti tajaajila kanaan dura kennaa ture bal’isuudhaan daran dhaqqabamaa ta’uuf kan hojjetu ta’a. Kunis falmii idilee Abukaatoo ittisaatiin dhaddacha irratti gaggeessuu qofa irratti otoo hin daanga’in deeggarsa hubannoo seeraa fi tajaajila gorsa seeraa bilisaan kennuuf kan hundaa’edha.
Bu’uura Labsii Manneen Murtii Mootummaa Naannoo Oromiyaa Lakk. 216/2011 Keewwata 39tiin:
- Namni kamiyyuu abukaatoo seeraa dhaabbachuudhaan deeggarsa seeraa argachuuf mirga ni qabaata.
- Nama yakka hidhaa cimaa waggaa 5 gadi hin taaneen adabsiisuun himatamee fi abukaatoo dhaabbachuu hin dandeenyeef manni murtii baasii mootummaatiin tajaajila abukaatoo ittisaa yookiin bilisaan deeggarsa seeraa akka argatu ni taasisa.
- Kan keewwata kana keewwata xiqqaa (2) jalatti tumame akkuma eegametti ta’ee, nama abukaatoo dhaabbachuu hin dandeenyee fi yakka hidhaa waggaa 5 gadi himatameef, haqni ni daba jedhee yoo amane manni murtii baasii mootummaatiin abukaatoo ittisaa yookiin tajaajila deeggarsa seeraa bilisaan akka argatu taasisuu ni danda’a.
- Manni Murtii Waliigalaa tajaajilli abukaatoo ittisaa, deeggarsi seeraa bilisaa manneen murtii naannichaa fi hubannoo seeraa sadarkaa hundaa keessatti akka kennamu caaseffamaa fi sirna barbaachisu ni diriirsa.
Qaamolee dhimmi ilaalu biro waliin qindoominaa fi atoominaan ni hojjata.
Kanaafuu aangoo seeraan kenname kana irratti hundaa’udhaan waajjirri deeggarsaa fi hubannoo seeraa namoota harka qaleeyyii ta’an, dubartoota, daa`immanii, manguddootaa fi qaama midhamtoota tajaajila deeggarsa seeraa barbaadaniif deeggarsa tajaajila bilisaa kennaa tureera. Abukaatoo ittisaa jiraniinis gorsa kennuu, iyyannoo qopheessuu, falmii dhadacha irratti falmuu fi komii oliyyannoo qapheessuudhaan tajaajila bilisaa kennaa tureera.
Haaluma kanaan kurmaana 1ffaa bara 2011 kana keessa deeggarsa seeraa bilisaa Sadarkaa Mana Murtii Aanaa, Mana Murtii Ol’aanaa fi Mana Murtii Waligalaa irratti dhiira 643 ,dubartii 139 waliigalatti namoota 782`f tajaajila kennuudhaan baasii qarshii tilmaamni isaa mil . 2,055,500 ta’u namoota harka qalleyyii ta’an irraa hambisneera.
Gama birootiin, hubannoo seeraa kennuu ilaalchisee haala keessummessa tajaajila mana murtii, , akkaataa itti falmii itti qophaa’an, qulqullina dhiyeessii dhimmootaa, ragaa sobaa hambisuu fi saaxiluun seeratti dhiyeessuu, Naamusa qajeelfama sirna dhaddachaa irratti, Itti fayyadaama kutaa odeeffannoo fi Meeshaalee teekinooloojii ,Labsiilee haaraa mana murtii bara kana bahe labsii lakk. 216/2011fi 217/2011 k.k.f irratti torbeetti guyyaa lama A/dhimmaa gara mana murtii dhufan kurmaana 1ffaa keessa Dhiira 1073 ,Dubartii 847 waliigala namoota 1920 tif hubannoon seeraa kennameera. Gara fuula duraattis karoora bu’aa irratti xiyyeeffate qopheeffannee bara 2011 hubannoo seeraa namoota 75,000’f deeggarsa seera bilisaa namoota 50,000 kennuuf Abukaatoo dhuunfaa waliin wal qabatees sa’aa 50 ol tajaajila tola kennuu akka qaban Abbaa Alangaa Waliigalaa naannoo keenyaa waliin hojjechuuf karoorfatamee kan jiru ta’uusaa fi Yuuniveersiitiiwwan naannoo oromiyaatti argaman 17 waliin ogeessota yuuniveersiitiin taajaajila seeraa akka kennaniif ramadaman waliin atoomuun hojjechuuf akka MMWO tti maallattoo sanada wal hubannoo kan mallatteessinee hojiitti kan galle ta’uu hubatamee namoonni harka qaleeyyii ta’an, dubartoota, daa’immaan, maanguddootaa fi qaama midhamtootaaf hubannoo seeraa fi deeggarsa seeraa barbaadan Mana Murtii sadarkaan jiran keessatti Abukaatoo ittisaa mootummaa fi giddu galeessa wiirtuu tajaajila deeggarsaa seeraa bilisaa yuuniveersiitiwwanii dhaquudhaan tajaajila gorsaa fi deeggarsa seeraa kan argatan ta’uu isin yaadachiisna.
Dabalataan odeeffannoo gorsaa fi deggarsa seeraa bilisaa argachuuf
Lakk bilbilaa kan waajjiira deeggersaa fi hubannoo seeraa MMWO lakk..0111261804 tii nu quunnamuu dandeessu .


text:
Kolleejjii Imaamu Shaafi’ii gara Yunivarsitiitti guddisuuf dhagaan bu’uraa kaayame
Kolleejjiin Islaamaa Imaamu Shaafi’ii kan magaalaa Adaamaatti argamu, waggoota dura hojiitti kan seene yoo tahu, guyyaa har’aa gara Yuunivarsitiitti guddisuuf dhagaan bu’uraa kaayamu gabaafame.
Sirna dhagaa bu’uuraa kaayu hardha geggeeffame kana irratti, bu’ureessaa Kolleejjiichaa fi prezdaantii mana Marii Dhimmoota Islaamaa Naannoo Oromiyaa kan tahan Sheikh Hajjii Ibrahim, Kantiibaa magaalaa Adaamaa Assaggid Geetaachaw, hoggantoota majlisa magaalaa Adaamaa fi Abbootiin qabeenyaa argamanii jiru.
Kolleejjii kana gara Yuunivarsitiitti guddisuuf birriin miliyoona afurtama fi kuma dhibba tokko fi Afurtamii afuri (40,144,000) kan barbaachisu tahus ibsame.


text:
አዋሽ ባንክ ነባሮቹን የብር ኖቶች በአዲሶቹ የመቀየር አገልግሎት በቅርንጫፎች ከመስጠቱ ጎን ለጎን በኤትኤም (ATM) አገልግሎቱን ማቅረብ ጀመሯል፡፡ በመሆኑም ደንበኞቻችን አዳዲሶቹን የብር ኖቶች በኤትኤም (ATM) ማሽኖቻችን አማካኝነት በቅርበት ማግኘት የምትችሉ መሆኑን ለማሳወቅ እንወዳለን፡፡
Baankiin Awaash Nootiiwwan Birrii Haarawoo ATM dhaan Kaffaluu eegale
Baankiin Awaash jijjiirraa Nootiiwwan Birrii Haarawoo Dameewwan isaa hundaatti kennuun cinaatti Maamiltoonni isaa Nootiiwwan Birrii Haarawoo Karaa Maashinii ATM akka argataniif ATM dhaan Kaffaluu eegaleera. Kanaafuu Maamiltoonni keenya karaa ATM dhiyeenya keessanitti argamaniin Nootiiwwan Birrii Haarawoo argachuu kan dandeessan ta’uu isin beeksifna.