text:
- ADMIN
Kaaba Oromiyaa Wallootti Humni Addaa Amaaraa Uummata Irratti Dhukaasa Bane.
[SQ Guraandhala 3/2022]
Kaaba Oromiyaa Godina Walloo keessatti, Humni Addaa naannoo Amaaraa uummata nagaa irratti dhukaasa banuun namoota heedduu qabanii ukkamsaa jiraachuun dhagaa'ame jira.
Kaleessa galgala Ona Arxummaa Fursee kan taate Caffaa Garbootaa keessatti nama tokko battalumatti yoo ajjeessan, gara namoota heedduu ta'an ammoo ukkaamsanii deemuu maddi gamasii argannr ni mul'isa
Naannoo Caffaa Ganda Garboota keessaa namoonni ukkamfamanii as buuteen isaanii dhabame kun kan ammaf maqaan nu dhaqqabees kanneen gaditti tarreeffaman kana:
1. Mahaammad Ahimad
2. Aliyyii Ahimad
3. Ibraahim Aliyyii
4. Suleeymaan kan jedhamuu fu
5. Abduu Ahimad namoota jedhamanidha.
Namoonni qabaman kun heedduu yoo ta'an kan ammaf maqaan nu gahe garuu kanneen tarreessine kana qofa. Namoota maqaan isaanii Usee fi Muhee Huseen jedhaman ammoo meeshaa (AKM-47) irraa akka saaman dubbatu maddeen keenya gabaasa kana nuuf dhaaman .
Ammaan duras humnoonni kun Gandoota kana keessaa loon heedduu saamanii yoo deeman, Oromoonni naannoo kana keessa jiratanis gandicha gadhiisanii akka bahaniif dirqisiifamaa jechuu dubbatu jiraattonni Walloorraa dhaamsa kana nuuf dhaaman.
Wayita ammaa kanas uummanni Oromoo Gandoota akka: Garboota, Wanbee, Bishee Diimtoo Luxee fi kanneen biroo keessa jiraatan hundi, gandoota kanneen dhiisanii akka baqatanillee dhagaa'amee jira.


c: text/html

text:
Boruu Barraaqaatiin
Qeerroon keenya abbaa galataati. Jaratu wareegama baasee Team Lammaa dhalche. Jaratu adda isaanii rasaasaaf kennanii Wayyaanee olaantummaa siyaasaa irraa finqilche. Jaratu lubbuu ofii bakka buutee hin qabne wareegee dhiiga ofii dhangalaasee warraaqsa addunyaan dinqisiifattu kanaan qilleensa abdachiisaa kana fide. Jaratu adda durummaan qabsaahee akka dhaabonni siyaasaa biyya ambaa turan biyyatti galan karaa saaqeef. Kanaafuu dhimma qabsoo kanaa yeroo kaafnu galanni guddaan kan malu Qeerroofi.
Haa tahu malee Qeerroon jijjiirama dhufe kana irraa akka buufatu hanga ammaatti haalli aanja’eef hin jiru. Dhugaa dha, qabsichi hin xumuramne. Ammas Qeerroo irraa dirqamni eegamu hedduu dha. Akkasuu tahee garuu hegeree Qeerroo keenyaa ifaa gochuuf karaa adda addaan haalli aanja’uufii qaba. Kana keessaa tokko akka dinagdeedhaan of dada’an gochuu dha. Mootummaan carraa hojii dinagdee gurguddaa Oromiyaa keessatti banuudhaan akka Qeerroon wal gurmeessee aksiyoonaan dinagdee keessa galu haala mijeessuufii qaba. Warra maallaqa ka’umsaa (capital) hin qabneefis haalli liqii itti argatan mijaahuufii qaba. Kun gargaarsa gama mootummaatiin godhamuufii qabu taha.
Qeerroo irraa hoo, maaltu eegama?
Qeerroon siyaasaa keessa oolee siyaasaa keessa buluu hin qabu. Jireenya isaafis yaaduu qaba. Gama siyaasaatiin wareegama baasee jijjiirama kana fideera, kana booda ammoo akkam godhee akka jireenya mataa isaa utubu yaaduu qaba. Kan barate ogummaa barateen gargaarsa mootummaan godhuuf waliin hojii uumee hojjechuuf of haa qopheessu. Kan daldala hawwu daldalatti haa seenu. Kan qonnaadhaan duroomuu barbaadu qonnaa mechanized tahe keessa galee misooma qonnaa biyyattiif gumaachaa jireenya mataa isaas haa utubu. Qeerroon dinagdeedhaan of danda’e salphaatti qaama siyaasaa kamiifuu hin gowwoomfamu. Dhaabonni siyaasaa maallaqaan Qeerroo bitanii murna siyaasaa biraa irratti kakaasuuf carraa hin qabaatani. Karaan sun tokkummaa Qeerroo isa akka gaachana keenyaatti laallu sana sharafuutti geessa. Kana ofirraa ittifnaan tokkummaan Qeerroo balaa iraa of oolcha.
Qeerroon baratee hojii argachuuf dirqama dhaaba siyaasaa wayii keessatti miseensa tahuun irraa hin eegamu. Yookiis dhaaba siyaasaa tokko jalatti maxxanee durgoo fi mindaa dhaabni sun dantaa isaa oofsifachuuf kafaluufiin buluu jireenya godhachuu hin qabu. Fedhii isaa yoo tahe garuu dhaaba fedhetti miseensummaan seenuu danda’a. Maallaqaaf jedhee dhaaba siyaasaa kamiifuu bitamuun garuu ulfina Qeerroo hin madaalu. Gabaabumatti, dhaabota siyaasaatu ofiif jecha Qeerroo irratti hirkachuu qaban malee Qeerroon dhaabota irraa dantaa kajeelee itti hirkachuun hin taatu. Qeerroon danta jireenyaaf jecha dhaabota irratti hirkata taanaan tokkummaan Qeerroo diigamte jechuu dha. Sababni isaas dhaaba tokkicha osoo hin taane dhaaba sagaltama qabna waan taheef. Akkuma ofii sagaltama tahan Qeerroos bakka sagaltamatti ciruun waan hin oolleef.
Yoo Qeerroon dinagdeedhaan of utube biyyis saffisaan guddatti. Sektera hojii qonnaa (qotiisaa, horsiisa loonii (beeyladaa), horsiisa qurxummii, horsiisa kanniisaa) daldalaa, barnootaa, ogummaa fayyaa, ogummaa teekniikaa, industirii, siiviil serviisii fi kan biroo irrattis Qeerroon bal’inaan bobbaanaan beelatu dhabama. Hiyyummaatu bada. Hannaa fi saamichatu irra aanama. Sirna dhablummaatu dhabamsiifama. Walumaa galatti hawaasa dammaqaa, badhaadhaa, fayyaa, of gahaa fi qaroomaa tahetu jaarama. Kana hundaaf ammoo Qeerrootu bu’uura.
Dhaamsa kana yoo jaalattan share waliif godhaa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Profeesar Yuusuf Al Qardaawii Gara Ganda Aakhiraa Godaanan
INNAA LILLAAHI WA INNAA ILEEYHI RAAJI’UUN
September 26/2022
Nuuralhudaa
Profeesar Sheikh Yuusuf Al Qardaawii yeroo dhihoo asitti dhukkubsatanii waldhaanaamaa kan turan yoo tahu, wixata har’aa umrii isaanii 96tti gara ganda aakhiraa kan godaanan tahuu gabaafame.
Hayyuun Islaamaa guddaan beekumsa, qorannoo, kitaabota barreessuu, barsiisuu fi akkasumas qabsoo irratti nama umrii isaanii guutuu dabarsaniidha. Profeesarichi sochii Islaamummaa jajjabeessuufi hawaasa islaamaa gama hundaan deebisanii ijaaruudhaaf gaggeessaa turaniin, biyyoota Islaamaa hunda keessatti jaalatamummaa fi dhageettii guddaa horatan. Haata’u malee hoggantoonni biyyoota Arabaa hedduun sochiin hayyuu kanaa mootummaadhaaf sodaachisaadha sababa jedhuun, akka gara biyya isaanii hin seenne dhoorkanii turan. Haaluma walfakkaatuun dhibbaa Mootummaa Masriitiin isaan irratti godhamaa ture hordofuun, biyya dhaloota isaanii Masrii irra baqachuun yeroo dheeraaf Qaxar keessa jiraataa turan.


text:
Oromiya Justice Sector Professional’s Training and Legal Research Institute Modules
in service training
Naamusa Ogummaa Abbootii Seeraa fi Abbootii Alangaa (Akka Fooyyaa_etti)
Seerota Bu_uuraa Ilaalchisee Qajeeltoowwanii fi Kallattiiwwan Heerri RDFI Kaa_e.
Ittifayyadamaa fi Bulchinsa Lafa Baadiyyaa
pre-service training
Heera Mootummaa Federaalaawa Dimokraataawa Ripaablika Itoophiyaa
IJAARSA SIRNA DIMOKRAASII KEESSATTI GAHEE MANNEEN MURTII QABAN
International Human Rights Law and Fair Criminal Trial
Invastimentii fi Ga_ee Qaamolee Seera daldalaa Seera qabeenyaa fi heera mootummaa_0
Adeemsa Dhagaha Duraa, Dhagaha Guutuu Barreessa Murtii
special training
DHIMMOOTA MURTIIN XUMURA ARGATAN (RES JUDICATA) FI KEESSA DEEBII MURTII (REVIEW OF JUDGMENT).
Eegumsa Qabeenya Kalaqa Sammuu Seeraa fi Hojimaata
Gocha Daldala Seeraa Alaa To_achuu
Hiikkoo Fi Raawwii Seeroota Farra Malaammaltummaa
Hooggansa Dhangala_a Dhimmootaa
Hundeeffama, Hooggansaa fi Diigamiinsa Waldaa Aksiyoonaa fi waldaa Dhuunfaa Itti Gaafatamummaan isaa murtaa_ee.
ITTI GAAFATAMUMMAA MIIDHAA OTOO WALIIGALTEEN HIN JIRAATIIN QAQQABU, KAN FOOYYA_E.
Manneen Murtii Keessatti Raawwii Mirgootaa Fi Bilisummaawwan Bu_uuraa
Mirgoota Dubartootaa fi Daa_immanii Qixa Sanadoota Idil-Addunyaa fi Seeroota Biyya Keenyaan Mirkanna_anii fi Raawwii isaa
SAAYINSII FOORANSIKII ASHAARAA FI XIIN SAMMUU SHAKKAMAA
Yakkoota Namaan Daldaluu Fi Godaantota Seeraan Ala Daangaa Ceesisuu Ittisuu fi To_achuu
Adeemsa Waliin Qorannoo Yakkaa Gaggeessuu Keessatti Gahee Abbaa Alangaa fi Qorataa Poolisii_0


text:
Keeniyaa gana 24 f ka gaggeessan pirezdentiin Keeniyaa lammaffaa Daani’eel Araap Mooy sirni awwaala isaanii harra gaggeeffamee jira. Prezdenti Mooyi torbee harraa dhalatanii ganna 95 tti hospitaala keessatti lubbuun isaanii du’aan ka dabarte yoo ta’u sirna awwaalaa biyyaalessaa isaaniif harra gaggeeffame kanarratti angawootni mootummaa Keeniyaa, biyyoottan ollaa gaanfa afriikaa argamanii jiru.
Miseensa mana maree kutaa bulchiinsa Baariingoo ka ta’an ilmi Mooyi Geediyoon Mooyi, abbiyyoon isaanii Keeniyaaf bara gaggeessummaa isaanii waan gaarii hojjechuu himanii warra yeroo gaddaa kana isaan cinaa dhaabbate galateeffataniiru.
Paartii mormituu biyyattii keessatti ga’ee gudda ka qaban Raayla Odiingaas wal dhabdee Mooy duuka qaban furatanii waliin heera biyyattii akka yayyaban, ammas tumsa lammilee biyyattii walitti fiduu mootummaan Keeniyaa itti jiru waliin akka bocan dubbatan.
Awaala Mooyirratti ka argaman mootummooleen ollaa Keeniyaa, Mooyi oolmaa nuuf oolaniiru jechuun leellisan. Prezdentiin Sudaan Kibbaa Mooyi bilisummaa keenya akka argannu nu faana nama falme yoo jedhan, Yuweerii Museevenii fi Poowul kaagaameen ammoo Gamtaa Biyyoottan Afriikaa bahaa ijaaruu keessatti Mooyi nama utubaa turan jedhan.
Mootummaa Itiyoophiyaa bakka bu’anii awwaala kanarra ka turan Pirezdenti Saahle Werq Zewdee, "bara Mooyi Itiyoophiyaa fi Keeniyaan ollaa dansaa tura. Yoo mara gahee inni Igaad hundeessuu keessatti taphate, ka inni bara bara gaggeessummaa isaa bara 1986 keessa bahes gonkumaan hin dagaannu; Mooyi harra nubiraa dhabamanus hojii gaarii hojjetanii darban fufnee hojjechuun walitti dhufeenya gaarii Itiyoophiyaa fi Keeniyaa jidduu jiru ittuu cimsina," jedhan.
Keeniyaattaanis gama isaaniitiin Mooyi, bu’uraalee misoomaa biyyaaf diriirsuun ijoollee durbaa barsiisuu fi barnoota sadarkaa tokkoffaa tolan ijoolleen ol adeemtu akka barattu nama taasisan jechaan dubbatan.
Ganna 95 tti ka boqotan Daani’eel Toorooytich Araap Mooy abbaa ijoollee 8 ti.


text:
Luuwii Paaster
Luuwii Paaster (A.L.A Mudde 27, 1822 – Fulbaana 28, 1895) kemistii fi maayikiroobaayoloojistii lammii Firaansi yoo ta'u kan inni ittiin beekkamus argannoowwan talallii, bososuu maayikiroobii fi paasteraayizeeshinii argachuu isaatini. Paaster kan inni ittiin yaaddatamau maaltu dhibee akka fidu fi akkamitti akka ittisuun danada'amu argachuu isaatini, kunis ergasii lubbuu namoota hagana hin jedhamnee du'a oolcheera. Du'a dhibee yeroo da'umsaa nama qabuun dhufu hiirrise, akkasumas talaallii dhukkuba saree maraatuu fi antiraaksii uume. Argannoon Paaster fayyaarratti argate tiyoorii dhibeen jarmiidhan dhufa jedhu kan mirkaneesse yoo ta'u kun immoo fayyaa mana yaalaatti kennamuuf karaa bane. Paaster ummata biratti tooftaa ittiin aannanii fi wayiinii faallama baakteeriyaa irraa dhowwuun danda'amu uummu isaatini, tooftaan kunis paasteraayizeeshinii jedhama. Paaster namoota damee saayinsii baakteeriyooloojii dhaaban sad'ii keessa isa tokko, warri lamaan Fedinaand Koohen fi Rooberti Koochi. Paaster "abbaa maayikiroobaayoloojii" jedhamee beekkama.


text:
Fulbaana 18/2015/TOI/- Lafti qonnaa Asiidawaa ta’uunsaa oomoshtummaa dhibbantaa 50 ol akka hir’isu ministeerri qonnaa beeksise.
Waltajjiin biyyaalessaa seektaroota dhuunfaa itti hirmaatan muuxannoon dhiheessiifi tamsaasni nooraa qonnaa irratti mari’atu magaalaa Adaamaatti Adeemsifamaa jira.
Ministeera qonnaatti hojii raawwachiisaan dhiheessii galtee ob. Mangistuu Wubisheet lafa biyyattii keessatti qotamaa jiru keeessaa dhibbantaa 41 asiidiidhaan miidhamuusaa ibsaniiru.
Lafti qonnaa dhebbantaa 28 asiidawaa olaanaadhaan kan miidhame yoo ta’u, rakkoo kana furuuf hirmaannaan qaamota dhimmi ilaaluu murteessaa ta’uu dubbataniiru.
Kabnaaf dhiheessiifi raabsii nooraa seertara dhuunfaa hirmaachise taasisuun barbaachisaadha jedhaniiru.
Lafti heektaarri miiliyoona 13 tuqaa 5 yeroo ammaa qotamaa akka jiru eeranii, asiidawaa kana lafa qonnaa dhibbantaa 5 tuqaa 5 ol ta’erratti oomishtummaa baay’ee hir’isa jedhaniiru.
“GIZ”tti gorsaan teekiniikaa Pirojektii fooyyessa biyyoo ob Wubisheet Damisee, maasaan qonnaa asiidiidhaan miidhame oomishtummaa dhibbantaa 50 amma 100tti nihir’isa jedhaniiru.
Haala walfakkaatuun xaa’oon bu’a qabeessa akka hin taane gochuudhaan oomishtummaarratti miidhaa olaanaa geessisa.
Qamadii, Garbuu, Boqqoolloofi Baaqilaan asiidawuu biyyootiin akka miidhaman eeranii, nooraadhaan yaaluun yoo danda’ame amma dhibbantaa 71tti guddina oomishaa argachuun akka danda’ame ibsameera.
Qorannaa dhiheenya taasifameen lafa nooraadhaan yaalame irraa heektaararraa qamadii kuntaala 47, Garbuu kuntaala 43, Baaqilaa kuntaala 39 akkasumas Boqqoolloo kuntaala 51 argachuun danda’amuu himaniiru.


text:
Voice of Independent Oromia - Podcast page - Sagantaa (Kurfii) RSWO sagalee qofaan
RSWO, SWO, Voice of Independent Oromia. Sagalee Walabummaa Oromiyaa. WBO, Qeerroo, QBO, ABO, OLF, OLA, Independence, Oromo, Podcast, Kurfii sagalee qofaan.
SWOn 1absoo Bilisummaa Oromoo fi Walabummaa Oromiyaaf godhamu dhaadhessa. Odeessaalee wayitawaaf marsariitii keenya daawwadhaa. VIO, RSWO, SWO, Voice of Independent Oromia, Sagalee Walabummaa Oromiyaa, Birmadummaa, Gadaa, WBO, Qeerroo, QBO, ABO, OLF, OLA, Independence, Oromo, News, Oduu SWO, Sagalee Walabummaa Oromiyaa (SWO)
Konyaa Lixa Wallaggaa, Magaalaa Qondaalaa fi Begii dabalatee, Gandeen baadiyyaa Ona Qondaalaa fi Ona Begii jalatti argaman, kanneen baay’inaan torbaatamaa (70) ol ta’an to'annoo WBO jala erga galfamanii baatii tokkoo ol lakkoofsisanii kan jiran ta’uu.
Published: 16 December 2021
Saamichi qabeenyaa fi dararaan Uummata Oromoo irratti, Kibba-Baha Oromiyaa, Konyaa Arsii Lixaa keessatti, aangawoota, milishootaa fi loltoota mootummaa Impaayerattiitiin raawwatamu akkaan hammaachuu. Dabalataanis, Hawaasni Oromoo leenjii 'Gaachana Sirnaa' jedhamuun gidirfama ulfaataa mudachaa jiraachuu.
Published: 14 December 2021
Tarkaanfii WBO’n, Magaalaa Naqamtee fi Onoota Konyaa Baha Wallaggaa keessatti argaman garaagaraa keessatti, Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayerattii irratti, guyyoota sadan darban fudhateen, Loltoonni MKII danuun galaafatamuu.
Published: 12 December 2021
Saamichi qabeenyaa qabata gargaarsa Loltoota Mootummaa Impaayerattiitiin, akkasumas, hidhaa fi dararaan qabata deggersa WBO fi daafii hafiinsa leenjii "Gaachana Sirnaa" jedhamuun, Baha Oromiyaa, Ona Dirree Xiyyaaraa keessatti, Uummata Oromoo irratti raawwatamu hammaatee jiraachuu.
Published: 09 December 2021
Daafii addaan-citiinsa neetorkiin, haala Uummanni Oromoo Walloo keessa jiru ilaalchisuun odeessa qabatamaa bakkasii argachuun dadhabamullee, odeessa dhalattoota Walloo, biyyoota ambaa keessa jiraachaa jiran irraa dhaga'amaa jiruun, haleellaan humna xiyyaaraa fi waraana lafoon Uummata Oromoo Walloo irratti raawwatamu itti-fufee jiraachuu mirkaneeffachuun danda'amee jira.
Published: 07 December 2021
Qaamota Gadaa Karrayyuu, baay’inaan Soddomii-Sagal (39) ta’an, kanneen Roobii Mudde 1, 2021 quubsuma Abbootii Gadaatii butaman keessaa, Abbaa Bokkuu Karrayyuu, Abbaa Gadaa Kadiroo Hawaas Boruu dabalatee, namoonni Kudha-Afur (14), galgaluma gaafasii, gara Ona Booset, iddoo Aanolee jedhamuun waamamuutti geeffamuun, bakka tokkotti, haala suukanneessaan ajjeefamuu.
Published: 05 December 2021
Duguuggaan sanyii qindaawaan, Loltoota MKII fi humnoota finxaaleyyii Amaaraa kanneen bakkas jiraatanii fi kanneen mootummaan leenjisee, hidhachiisee Naannoo Amaaraa irraa gara Oromiyaatti seensiseen, Konyaa Baha Wallaggaa, Ona Giddaa Ayyaanaa keessatti, Uummata Oromoo irratti raawwatamu akkaan hammaatee itti-fufee jiraachuu
Published: 02 December 2021
Haleellaan humna xiyyaaraan, Hawaasa Oromoo hidhanno-maleessa irratti, Konyaa Baha Wallaggaa, Onoota: Giddaa, Limmuu, Kiiramuu fi Jaanjir jedhaman keessatti, Wiixata kaleessaa (Sadaasa 29, 2021) eegale, Kibxata har’aas itti-fufee ooluu.
Published: 30 November 2021
Haleellaan humna xiyyaaraa fi meeshaalee waraanaa gurguddaan raawwatamu jabaatee itti-fufuun wal-qabatee, addaan citiinsa ibsaa fi quunnamtii neetorkii mudateen, Uummanni Oromoo Walloo rakkoo hamaaf saaxilamee jiraachuu.
Published: 28 November 2021
Eebba WBO Zoonii Kibbaa, maqaa Marsaa Bilisummaa ykn Imala gara Finfinnee jedhuun, Roobii kaleessaa (Sadaasa 24, 2021) raawwatamee fi tarkaanfii WBO giddu-gala taasifachuun, marii Dubbi-himaa Cibraa Soddom-Booroo, Jaal Boorataa Abbaa Biyyaa waliin taasifame.
Published: 25 November 2021


text:
Oromoon gantootaan ganamee qe’ee isaa irratti salphifamee ajjeefamaa jira. Waajjiraaleen ABO fi KFO hundi cufamanii hooggantootni, miseensotnii fi deeggartootni mana hidhaatti ukkaamfaman. Hidhaa hayyootaa fi lagannaa nyaataa haqaaf jecha taasisaa jiramutti dabballootni PP qoosan. Lammiilee Oromiyaa fi hayyoota diina kokkee qabuun jijjiirama kanaaf gahee leencaa gumaachanitti qoosame. Hedduun immoo mana murtiittuu osoo hin dhiyaatiin ugguraman.Garii manni murtii bilisa jedhee waajjira poolisiitu imaanaa kaa’aman jedhee baasuu dide. Gabaabumatti Lammiileen Oromiyaa ganamne. Jijjiirama dhiigaa fi lubbuun itti wareegame keessatti saphifamne. Garuu,furtuun harka keenya waan jiruuf Guraandhala 15/2013 ALH ykn Guraandhala 22/2021(BOR) irraa eegaluun Oromiyaa guutuu keessatti tarkaanfiin armaan gadii ni fudhatama. Continue reading
Monthly Archives: February 2021
Humna Hidhate Hiriira Nagaa Ugguruuf Ajjeechaa fi Reebicha Raawwachaa Jiru ABOn ni Balaaleffata.
Haala Yeroo irratti YAADACHIISA Qeerroo Bilisummaa Oromoo irraa kenname.
Ibsa Itti fufa hiriira deeggarsaa MCBO fi Mormii sirna bulchinsa PP ilaachisee kenname.
Ibsa Itti fufa hiriira deeggarsaa MCBO fi Mormii sirna bulchinsa PP ilaachisee kenname.
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Uummatni biyyi isaa hin kabajamne kabajaa hin qabuuf jecha Oromoon qe’ee isaa kabajsiisuuf, irratti murteessuuf, nagaan bahee galuuf qabsoo hadhooftuu gaggeessaa ture; wareegama qaalii gootota kumaatama itti wareeges kaffale. Dhaabotni Oromoo qabsoo Oromoo kana galmaan gahuuf qabsoo Oromoo hoogganaa turan, ABO fi KFOn akkasumas Jaarmayaalee fi Waldaaleen Oromoo sabboonummaa uummatichaa cimsuun lammiileen Oromiyaa hiree isaanii ofiin akka murteeffataniif dammaqsan. Kana irraa ka’uun bara 2011 ALA/2003 ALHtti Jaarmayaan Qeerroo Bilisummaa Oromoo ifaan labsamee namuusaa fi qajeelfama ABO tiksuun qabsoo Oromoo ceesisuu itti fufe. Qabsoon Qeerroo Bilisummaa Oromoo barattoota Yuunivarsiitii, manneen barnootaa sadarkaa lammaffaa fi 1ffaa keessatti eegale artistoota Oromoo hirmaachisuun uummata Oromoo walii gala dhaqqabe. Uummatni Oromoos gamtaan dammaqee wareegama daa’imaa hanga maanguddoo, qarree fi qeerroon itti wareegame kaffaluun Wayyaanee waliin morma wal hudhe.
Guutummaa Oromiyaa keessatti Fincilli Diddaa Gabrummaa Itti Fufee jira.
Guutummaa Oromiyaa keessatti Fincilli Diddaa Gabrummaa Itti Fufee jira. Guyyoota Muraasa as deeman keessas caalaatti jabaatee bifa adda addaan magaalotaa fi Baadiyyaa Oromiyaatti itti fufa.
Godina Horroo Guduruu Magaalaa Shaambuutti FXG itti fufee jira.
Godina Horroo Guduruu Wallaggaa ,Magaalaa Shaambuutti FXG itti fufee jira.


text:
Taphni Kubbaa Miillaa Addunyaa, Sadaasa 20, bara 2022 irraa kaasee hanga Mudde 18, bara 2022’tti biyya Qaataar keessatti taasisama. Qindeesitoonni tapha kanaa doonii akka hoteelaatti gargaaru sadaffaa dhimmuma kaanaaf kireeffatanii jiru.
Sadaasa 20 Bara 2022 jalqabee kan tapaha kubbaa miilaa adduunyaa keessumeesitu Kaataar, hoteelaa keessumoota isheetiif gahaa ta’ee waan hin qabneef doonowwan galaana irraa dhaabatanii tajaajila mana ciisaa fi bakka nyaataa kennan kereeffataa jirti. Wixata dheengaddaa dhaabataa Jeenevaa keessa maandhefatee irraa dooniin kireeffatte kutaalee 1,075 kan qabu akka ta’e maddi oduu Assoosheetid Prees gabaasee jira.
Gatiin mana ciisaa kan halkan tokko ciree dabalatee doolaaraa 470 yemmuu ta’u, tajaajilaa nyaataa biroo warren barbaadan doolaara 87 dabalataan kaffaluu qabu.
Taphi kubbaa miilaa addnyaa baranaa Sadaasaa 20/2022 kaasee amma Muddee 18/ 2022 qopheessuudhaaf kaataar baasii doolaaraa biiliyoonii 220 kan taasiftee yemmuu ta’u, taphichaan walqabatee daawwatootaa Miiyoonii 1.2 eeggachaa jirti.


text:
Fulbaana 18/2015(TOI) – Itoophiyaafi Somaaliyaan qindoomina dhimma waloofi qaxanaarratti qaban caalaatti cimsuuf waliigalan.
Pireezidaantiin Somaaliyaa Hasan Shee Mohaammad daawwannaa hojiif Finfinnee kan jiran yoo ta’u, yeroo isaan dhufan Ministira Muummee FDRI doktar Abiy Ahimad dabalatee hoggantoonni Mootummaa biroon simannaa taasisaniifiru.
Hoggantoonni biyyoota lamaanii qindoominafi walitti dhufeenya dhimma waloo fi qaxanaa cimsuu haala dandeesisurratti mariyataniiru.
Marii hoggantoota biyyoota lameenii hordofaa kan tura deetaan ministira dhimma alaa ambaasaaddar Tasfaayee Yilmaa Itoophiyaafi Somaaliyaan baroota hedduu kan ture walitti dhufeenya uummataan kan utubame michummaa cimaa qabu jedhaniiru.
Hoggantoonni kunneenis walitti dhufeenya biyyoota lameenii haala caalatti cimsuun danda’amurratti mariyachuu ambaasaaddar Tasfaayeen himaniiru.
Humni nagaa eegsisaa Itoophiyaa Somaaliyaatti argamu aarsaa hedduu baasuun nageenyaafi tasgabbii somaaliyaaf gahee olaanaa bahaa jiraachuu himanii, kanaafis Pireezidaanit Hasan Shee Mohaammad Uummata Itoophiyaafi mootummaa galateeffataniiru.
Pireezidaanitichi walitti dhufeenya biyyoota lamaanii caalaatti cimsuuf kan hojjetan ta’uu himuu isaan ambaasaaddar Tasfaayeen himaniiru.
Marii kanaan hoggantoonni kunneen Itoophiyaafi Somaaliyaa qindoomina dhimma nageenyaarratti qaban qofaa osoo hin taane gama siyaasaafi dinagdeen akkasuma nageenya qaxanaarratti qindoominaan waliin hojjechuuf walii galaniiru jedhaniiru.
Keessaattu nageenyi gaanfa Afrikaa akka mirkanaa’uf waliin hojjechuun barbaachisa ta’uu walii galaniiru jedhaniiru.
Waajjira Ministira Muummeettihoggantuum Pirees sekrataraatii Billanee Suyyuum hoggantoonni kunneen qindoomina gama nageenyaan biyyoonni lamaan qaban gama dinagdeenis cimsanii hojjechuuf haala dandeesisuurratti mariyachuu himaniiru.
Ministirri Muummee FDRI doktar Abiy Ahimad walitti dhufeenyi biyyoota lamaanii caalaatti akka cimuuf Itoophiyaan xiyyeeffannoon ni hojjetti jedhaniiru jedhameera.


text:
Afan Oromo Article Commentary Current Affairs Economy Opinion
DHAKAA FI CIRRACHA WALIRRA TUULUU DUWWAAN GUDDINA DINAGDEE HIN FIDUU!
Waggaa shanan tokko fuuldura, barattoota univarsiti eebissuu dhaaf hooggantoonii ODP (enna sana OPDO), bakka addaa addaa ti ergamani turan. Hundii saanii yoo haasaa godhan, waanuma tokko irratii xiyyeeffatan: wal ijaaraatii kobil stoonii dhan daandii tolchaa! Kana turee dhaamsi saanii. Hojjaan haatuffatamu jechuu koo mitii, waan faala waayiin dhaamsa sana keessati Read more…


text:
Gamtaan Afrikaa tarkaanfii yeroo dheeraaf eegamaa ture kan mana murtii yakka waraanaa waadaa gale hundeessuun gocha hammeenyaa yeroo waldhabdee dhiiga dhangalaasisee, kan Sudaan Kibbaa waggoota shanii keessatti raawwatame ilaalu hundeessuuf akka yaalauu Amnestii Intarnaashinaal gaafatee jira.
Namoota hammeenya yeroo waraanaa raawwatamaniif itti gaafatamummaa qaban himachuuf 'mana murtii walmakaa' gamtaa Afrikaan durfamu hundeessuun jalqaba bara 2015tti waliigaltee nagaa tolfate bara 2018 tis irratti waliigalame, garuu gonkumaa hojiirra hin oolle.
Mootummaa fi humnoonni finciltootaa yeroo waraana sivilii saba addunyaa kanaa keessatti namoota kuma 400tti dhiyaatan du'an keessatti gudeeddii garee, ajjeechaa sabaa fi loltoota daa'immanii galmeessuun dabalatee yakka fokkisaa raawwataniin himataman.
Amnesii fi Gareen Hojii Haqaa Ce'umsaa Sudaan Kibbaa, tumsi hawaasa siivilii fi gareewwan amantii irratti hundaa'an, gamtaan Afrikaa mana murtii "yakkoota hamaa ardii kana irratti raawwataman" qorachuuf aangoo kennuu qaba jedhan.
"Mana Murtii Walmakaa hundeessuun dhabuun mootummaan Sudaan Kibbaa namoota yakka ciccimoo, kanneen qondaaltota siyaasaa fi waraanaa olaanoo dabalatee, itti gaafatamummaa guddaa qaban itti gaafatamummaa jala galchuuf fedhii siyaasaa qabu agarsiisa


text:
Caamsaa 31,2013 Finfinnee
Godina Wallaggaa Naqamte ,Camsaa 20 Ilaalchiisuun Oromiyaa bakkota garaagarattii, Ummaannii mormii sirna abbaa irree Wayyaaneef qabuu bifa garaagaraan
agarsiisuun, diddaa isaa mul’ifachaa jira. Haaluma kanaan Mootummaan Wayyaanee karaa ergamtootaa isaa ayyaanaa Caamsaa 20, Oromiyaa Magaalaa Neqemteetti kabajachuuf akkuma karoorfateen kabajuuf socho’aa jirtutti mormiin bifa garaagaraan isa mudachuun beekame.
Ergamtootni Wayyaanee hoggaantotni OPDO jilli Alamaayyoo Atoomsaa, Abbaa Duulaa Gammadaa fi Asteer Maammootiin hogganamuu Ayyaanaa Caamsaa 20 kabajuuf humnotaa waraanaa Wayyaanee Agaazota of fuulduraa qabuun Magaalaa Neqemtee Seenuun Simannaa Ummataa nama tokkoo illee dhabuun Uummaanni akka farra Oromiyaa ergamaa diinaa ta’uu isaanii hubachuu hanaga Yaa Goobanaa suma nyaata leenyi bosonaa jechuun irratti sirbaa turan.
Jalbultii Ayyaana Wayyaanotaa kana sababeeffaachuun sabboontotni Qeerroon barsiisotaa fi baratootni Oromoo Yuunivarsiitii Wallaaggaa barruulee warraaqsaa kan gaffii mirgaa hiree murteeffaannaa Uummataa Oromoo of irraa qabuu, Mooraa Yuunivarsiitii Wallaaggaa fi magaalaa Neqemtee keessaatti maxxanfamuu fi uummataa dursanii rabsuun akka uummaanii kabaja guyyaa dhalotaa OPDO kanaafi ayyaana Wayyaanotaa kana irraatti hin argamne taasisee jira.Hala kana irraa diddaan guddaan uummata irraa isaan mudachuun Wayyaanonni salphifamanii jiru. yeroo ammaa kana Magaalaan Neqemtee humna waraana Agaazii wayyaanotaan marfamtee egaamaa jiraachuu fi Mooraa Yuunivarsiitii Wallaggaa fi Magaalaa Neqemteetti Sakkata’insaa cimaatu gaggeeffaama jira.
Godina Iluu Abbaa Booraa bakkotaa garaagaraatti guyyaa ayyaana Wayyaanotaa Caamsaa 20 kana sabbontotni ilmaan Oromoo madhee garaagaraa jalatti ijaaramani jiran waliitti dhufuun haala qabsoo bilisummaa Oromoo irraatti marii gochaa olanii jiru, Ummaannii Oromoo godinichas ayyaanichaa ilaalchiisuun walgaga’ii karaa lukkeelee Wayyaanee darba ture hin fudhannuu nu hin ilaallatuu jechuun walga’ii Wayyaanotaa lagachuun guyyiichaa gaddaa guddaan dabarsuu sabboontotni Oromoo gabaasu.
Godina Jimmaa keessatti warraaqsii FDG qeerroon gaggeeffaamaa jiruu fi tokkummaan dargaggotaa baratootaa fi barsiistota Oromoo daran
jabaachuun ilmaan Oromoo diinaa jala fiigan illee ofiitti hawwaachuun mootummaa abbaa irree yaaddoo keessaa galchee jira, godina jImmaatti Sodaa Sochii warraaqsaa Qeerroo ykn Baratootaa Oromoo Yuunivarsiitii Jimmaa fi sochii ummataa irraa ka’uun Wayyaaneen Camsaa 20 utuu hin kabajatiin olanii jiru. Kana malees baratootni Oromoo Yuunivarsiitii Jimmaa miseensonnii OPDO guyyaa ayyaanaa wayyaanotaa fi dhalotaa OPDO’kana ibsa qabxii shan of keessaa qabuu baafachuun guutummaatti miseensuummaa OPDO dhabuun, gara sochii warraaqsaa Qeerroo bilisummaatti makamuu beeksifachuun wayyanotaa garaa kutaanii OPDO immoo dugda kutaanii jiru. Ammas Qeerroon sochii tokkummaa uummataa Oromoo jabeessuun Ilmaan Oromoo gaaddisaa tokkoo jalatti walittii qabuun FDG egalamee jiruu jabeessuun itti fufee jira.
Godina Lixaa Shawaa keessattitti Mootummaan Wayyaanee Caamsaa 20 sababbeeffaachuun , sodaan guutamtee Aanotaa garaagaraa keessaatti poolisotaa ishee bobbaasuun eeggichaa fi sakkata’insa gaggeessuun gabafamee jira. haala kanaan caamsaa 27/2013 magaalaan Amboo humna waraanaa Wayyaaneen egaama kan turtee ta’uun gabaafamee jira, Aanota akka Calliiyaa Geedoo, Midaa Qaanyii, Ijaajjii, Bakkoo, Daannoo, Xiiquur Hinciinii, Gudar, Jalduu, Meettaa Roobii, Giincii, Gindaberat fa’itti uummatuma karaa deemuu wayyaaneen dhaabdee sakkata’aa kan turtee ta’uu odeessii nu qaqqaba jiruu ifaa godhee jira. Ummaannii Oromoos guyyaan kun nuf guyyaa gaddaati malee guyyaa gammaachuu miti, bara dargiin 1ffaa nurraa bu’ee dargiin dargii caaluu dargiin abbaan irree lammafaa biyyaa nurraa fudhatee, ilmaan keenyaa mana barumsaatti miidhuun,kan barnotaa irraa arii’ee, qe’ee irraa qabee nu hidhee, qabeenyaa keenyaa lafaa qee’ee keenyaa irraa nu buqqisee faranjotaatti gurguruun jiruu fi jireenya gadadoo keessaatti nu kuffisee, ilmaan Oromoo kan biyyaa irraa arii’atee,fi bara afaan qawweetiin bitamnee ta’uu seenaan hin dagatuu, jechuun guyyaa kanaa uummaannii hala walfakkatuun gaddaa fi Arii fi jibbinsaa wayyaanee irraa qabuu mul’ifachuuf walga’ii wayyaanotaa gutummaatti lagaachuun mormii Wayyaaneef qaban mul’ifatanii jiraachuu gabaasaan keenyaa bakkotaa garaagaraa nu qaqqaban ibsanii jiru.
Godina Harargee, Haromaayaa keessatti guyyaa Caamsaa 20, diddaa gaaffii mirga lafaa fi eenyummaa ummanni kaaseen wal qabatee ayyaanni Wayyaanotaa akka barbaadanitti kabajamuu hanqachuun milishoota gandaa fi dabballoota OPDO kan garaa gube ta’uu gabaasaan qeerroo naannichaa irraa nu gahe addeessa.
Gabaasaa godinoota gara garaa kaanii akka nu dhaqabeen dabarsina.


text:
Mootummaan somaaliyaa tarkaanfii haleelaa garee Al shaba irratti fudhaateen hidhatootaa garichaa 49 ajjeesuu isaa maddi oduu Rooyiters gabaaseera.
Mootummaan somaaliyaa bakkawan garee hidhatootaa Al shabaabin qabamani jiran bilisoomsuudhaa duulaa taasisaa jirachuu isaa kan ibsee gabaasin Rooyiters, umnoottan mootummaa, milishoonni gosaawwanii fi waraanni gamtaa Afrikaa direewwan adda addaa irratti loltootaa Al shabaabi wajjin ji’ootan sadan darbanif wal lolaa akka jiran beekiseera.
Jiraattonni aanaa Afgooyyee moqaadishoo irraa kiloomeetirii 25 fagaatanii jiran qibxata deengaddaa galgalaa sagalee dhukaasaa gurguddaa dhagahuu isaanii himanii, dhoohiinsaa boobii xiyyaaraa sanaan midhaan qaqqabe ammam akka ta’e akka hin beeknee dubbatanii jiru.
Waraanni yuunaayitid Isteets haleellawan xiyyaaraa Somaaliyaa keessatti kan taasisaa turee yemmuu ta’u haleellaa gaafa Qibxataa taasifamee irratti garuu akka hin hirmaanne Rooyiters ibsera.


text:
Gumii Gaayoo (Borana Gada Assembly) kora Booranaa guddaa abbaan gadaa eegii baallii fuudhee ganna afreessoo irrati yaamee dhiphuu fi balinna gosaa irratti mari’atu.
Laafinna gadaa jabeessee jabeenna isiillee guddifachuuf mari’ata. Korii kun Gumii Gaayoo kun 41essoo ganna 328 asi ittuma jiran.
Korii baranaa kun ka Abbaa Gadaa Kuraa Jaaroo,abbaa gadaa 71essoo. Koronaan nama dhowwullee kora baranaa Dirree Dirra Liibanii, Waasoo fi fulaa hedduu itti dhufe.
Gumii Gaayoo durii ji’a tokkollee hinma taa’anii barana ammoo torbaan sadii Dhaas ardaa Gaayootti taa’an. Kora kana ardaa fi madda cufaa itti dhufan.
Warrii kora dhufe miiloo,aanaa,balbalaa fi akkuma gosaan walti dhiyaatuun waan gosa isaa,dhiphuu fi bal’inna mari’ata.
Dubbii raabaa gadaan,garbaa fi meedhichii dadhabellee gaaddisuma Gumii Gaayoo kanatti muran.
Korii Gumii Gaayoo kora seera Booranaa baasee lallabu.Booranatti wannii cufii seera mataa ufii qabdi. Bineesa baddaati haga loon moonaa cuftii seera mataa ufii qabdi.
Akka Dr Borbor Bulee jaarrolee irraa dhageenne jedhe jedhetti Booranii seera buluun 100 oli qaba.
Wannii lafa Booranaa irra jiraa cuftii seera bultuun qabdi.Dubarti,abbaa warraa, haatii warraa, haroo, eela,gaalaa, gaangee,nama fi sa’a,wannii cuftii seera ufii qabdi.
Seera cufa seera nadheeniitti dura jira, seera fardaati itti aana.Nadheen ykn dubartiin uumama waan cufaa jedha seerii Booranaa.Nadheen wayyuu,qaalluu ufinna qabdi jedha.
Fardii akka durii duulaa adamoo qofaa mitii geejjiballee, abbaa gadaa baata,raabaa fi gammee,hayyuu baata.
Akka seera Gadaatti bisaanii fi marra diqqaallee qaraa fardatti argata. Harreellee akkuma namaatti laalan jedha seerii Gadaa.
Harreen galata qabdii.”Namii harree hate loon soddomaa baasa, ”jedha seerii Booranaa.
Loon seera mataa ufii qaban.Kormii korree faaya looniiti namii korma loonii hate loon 10 baasa jedhe seerii gadaa.
Seera hoolaa:Namii hoolaa korma hate ykn ammoo dabse loon 30 baasa jedha seerii gadaa.
Namii dubra bira gahe haraamuu.Haraamuu gosa keessaa balleessan. Dubartii yoo dhiirtii itti jallatte(waliin rafe) itti iyyuu qabdi. Itti iyyuu baattee jennaan balleessaan ta isiiti isi fi innilleen jarii lachuu haraamuu(outcast).
Seera Gumii Gaayoo bineensa badaa ijjeesuun seera male jedha.
Afaan lufuu lagachuu(foul language)
Gadaan afaan hin lufinaa jettee seeratti. Namii afaan lufee haadha namaa arrabase seera gadaatiin adabama.Adabbiin loon 10.
Nama nadheen himatte naqaashii itti hin barbaadanii akka aadaatti gaaddisatti yaamanii himatan.
Maatii intala isaanii tohachuu baannaan itti gaafatama
Dubrartii ulfinna qabdi. Dubra ganna 18 gadi fuudhuun seera malee.
Dubartiin beekumsa maati malee gara feete deemuu hin dandeettu. Gara feetee deemee waan hamtuu taatee jennaan maatiitti itti gaafatama.
Namii dubartii waliin rafe haraamuu fi caphana.Dubartiin nama isiitti jallate itti iyyuu qabdi. Iyyuu baannaan balleessaan ta isiiti.
Dubartii kadhatanii buna kennatan abbaa sun jalaa fuudhuu akkuma nama niitii abbaa qabdu fuudheetti laalan.Dubra dhaqanqabaa qabuun seera malee
Barumsa
Maatiin ijoollee isaanii dhiiraa fi dubrallee walqixxee barsiisuu qaba.Ijoollee barsiisuu dhabuun akkuma nama guddisa dideetti laalan jedha seerii gadaa.
Amantii jedhani aadaa lakkisanii akkuma fedhan walfuudhuun hin taatu seeratti dhowwaa.
Dubartii gargachesse haraamouu kophuu. Namii haadh nafa saalaa arrabsuu loon 10 baasa.
Kora Gumii Gaayoo irratti seera yoo himan abbootii seeraa qofatti hima. Abbaan seeraa Booranaa ka duraa Diimaa Areerooti.Gosaa Koonnituu.Adii Jaleessaalleen fi Jiloo Aagaa faatillee abbootii seeraati.
Qorattuun Jappaan Chikaatee, ykn Dr Lookoo Duubaa kora Gumii Gaayoo irratit kitaaba isii ganna afur qorachaa baate kora sun irratti yuniverstii Booranaatii kennite.
Pirezidaantiin Oromiyaa Shimellis Abdiisaa kora Gumii Gaayoo dhufee biyyaan wal mari’ate.
Gadaan bu’aa sammuu namaati waggaa 3,000 duratti sirna akkanaa qabaachuf yaaduun hin dandahamne jedha.
“Oromoon waggaa 40 qopheesse waggaa 8 qofaaf hangoo kennaaf.Waggaa afraffaa irratti ammoo laafinnaa fi jabinna gadaa qorachiisa.”
Qaroomii Amerikaan himattu akka obboo Shimallis jedhutti ganna 200 oli Gadaan Oromoo korii Gumii Gaayoo qoftinuu ganna 328 oli.Kanaafuu Gadaan Oromoon qarooma Oromoon cuftii itti boonu qabu jedha.


text:
WASHINGTON DC—
Dargageessa lammii Ertraa kan gara Israa’eeltti godaanee jiru polisoonni biyyatti dogoggoraan ajjesne jedhan. Kunis buufa Awutoobusitti Barsheebaa jedhamutti namni tokko looltuu Israa’eel tokko ajjesee kanneen biroo 10 eega madeessee booda nama badii kana geesisee se’anii lammii Ertraa kana polisoonni ajjesan.
Polisiin akka jedhutti dargageessi Habtom Walda Mikaa’eel Zerom jedhamu kun Dilbata darbe shakkamaa isa lammataa se’uun ajjesan.
Vidiyoon namoota naannoo sana turaniin waraabame akka agarsiisuutti Buufata Awutoobusii Barsheebaa kan Israa’eel gama kibbaa keessatti nama madaa’ee lafa irra kufee dhiigaan laaqame kana namoonni achii turan tumaa turan.
Mummichi ministeera Israa’eel Benjamin Natanyaahuu sodaa fi bir’uu jiru irratti akeekkachiisa kan kennan yoo ta’u eenyu iyyuu seeraan gaafatamuu jalaa hin miliquu jedhan.
Doktoorri Israa’eel kan Dargageessa Ertraa wal’anuuf yaalan akka jedhantti madaa hamaan qoma isaa fi mar’imaan isaa mudateetu jira. Akkan yaaduutti madaa hamaan lubbuu isaa galaafate isa rasaasaan haleelamee dha jedhanii haleellaa Kanaan kan ka’e hedduu dhiiguu isaatu lubbuu isaa oolchuuf yaalii ta’u danqe jedhan.


text:
Dargaggoo lamaan Google kalaqan
Google amma nuti fayyadamnu kun jalqaba dargaggoota lamaan kan hundeeffamedha. Dargaggoonni kunneen kaadhimamtoota barnoota PhD kan ta’an maqaan isaanii Larry Page fi Sergey Brin jedhamu.
Akkamiin gara hojii kanaatti dhufan?
Barattoonni kunneen waraqaa eebba isaanii (PhD dissertion) gosa barnoota saayinsii kompiitaraaf mata duree osoo barbaadanii, waa’ee ‘page rank’ (Algorizimii marsariitii wal dorgomsiisee isa gaarii fi kan gaafatame dhiyeessu) irratti hojjachuuf waliigalan.
Haaluma kanaan yeroo jalqabaaf bara 1996 marsaariitii waa barbaadu (search engine) maqaan isaa ‘BackRub’ jedhamu maddisiisan.
BackRub kanarratti waan barbaadan argachuuf guutummaa website isaa barreessuun dirqama. Fakkeenyaaf odeeffannoo waa’ee Itiyoo Telekoom argachuuf liinkii website isaanii beekuu fi barreessuun dirqama ta’a. Ta’ullee akka yeroo sanaatti kun argannoo guddaadha.
Haaluma kanaan dandeettii isaanii ilaaluun kaampaanii gurguddoon garaagaraa hojii kanarratti isaan bobbaasuuf kaffaltii waggaatti hamma doolaara miliyoona tokkoo dhiyeessaniif. Dargaggoon kun lamaan garuu kaampaanii hunda didanii maallaqa baankii irraa liqeeffachuun kompiitara barbaachisaa ta’e bitatanii qorannoo isaanii babal’isuu eegalan.
Osoo kanaan jiranii waggaa tokko keessatti domain name Google.com jedhamu bitatan. Maqaa kana kan kenneef hiriyaa isaanii ture. Jechi Google jedhu “Gogol” jecha jedhurraa kan dhufe yoo ta’u hiikkaan isaa “Lakkoofsa duwwaa 100 qabu” jechuudha.
Akka waliigalaatti hojiin google.com odeeffannoo website addunyaa irra jiru sassaabuudha. yeroo ammaa kana google’n fayyadamtoota teknoolojiif madda odeeffannoo fi beekumsaa guddaa ta’ee tajaajiluu irratti argama.
Google’n namoota lamaan bu’uureffame kun yeroo ammaa hojjattoota dhaabbataa kuma 88 ol kan qabuu fi waggaatti galii doolaara biliyoona 16 ol kan argatuudha.


text:
Yunaayitid Isteetis fi Kooriyaan Kaabaa sababaa yaaddoo nukleraan kan ka’e gara walitti bu’iinsaatti siqanii ennaa jiran kanatti yeroo ammaa Kooriyaa Kaabaa kessatti hidhamanii kanneen jiran lammiiwwan Ameerikaa sadii yeroo dhiyootti waan hiikaman hin fakkaatu.
Kiim Saang Duuk kan jedhaman lammiin Ameerikaa hiddi dhalata Kooriyaa Kaabaa nama hidhame sadaffaa ta’aniiru. Biyyattii keessaa ba’uu utuu yaalanii buufata xayyaara Piyoongyaang irratti sanbata darbe qabaman.
Kan umuriin waggaa 58 Kiim Yunivarsitii Saayinsii fi Teeknooloojii Piyoongyaang keessaa barnoota Akkaawuntiingii barsiisaa turan Kiim.


text:
Baawobaab
Muka Kana Beeytuu?
MUKA KANA BEEYTUU?
Sanyiin Muka kanaa sagaltu jira. Inni jahaa Maadaagaaskaar qofa keessatti argama. Lama dachii Afriikaa Kibbaa fi Arabiyaa keessatti Argamu. Inni tokko ammoo Ardii Awustraaliyaa keessatti argama. Mukni kun dachii goggogaa fi Rooba hin qabne keessatti guddata. Garuu furdinaa fi guddina isaa yeroo ilaaltan muka gammoojjii keessaa hin fakkaatu. Mukni kun Muka ajaa’ibaati. Gabaabaan isaa Meetira 5 lafarraa kan ol dheeratu yoo ta’u, inni dheeraan ammoo haga meetira 30 dheerata. Muka umrii dheeraa jiraatu keessaallee isa tokko. Akka Qorannoon garagaraa mul’isutti, Sanyiin Muka kanaa Hedduun isaa waggaa 3000 ol jiraatuu danda’a.
Ajaa’ibni muka kanaa Jirmaa fi baala isaa irratti argama. Jirmi isaa akkaan furdaa fi dheeraadha. Jirmi muka kanaa haga meetira 20 dheerata. Kana jechuun baalli isaa Meetira 20’n booda argama jechuudha. Baalli isaa kun yeroo gogiinsi akkaan jabaatutti waan irraa harca’uuf, baalli isaa lafatti harca’e hidda mukaa fakkaata. Sababa kanaaf ‘upside-down tree’ ykn ammoo Muka mataan gombifamee biqile jedhanii waaman. Jirmi isaa haga meetira 20 dheerata isiniin jedhee jira. Kanaaf yoo fageenyarraa laalan, barmeela guddaa fakkaata. Sababa kanaafis ‘bottle tree’ ykn ammoo ‘Muka qaruuraa fakkaatu’ jedhameetis ni waamama.
- · Sanyiin muka kanaa 9 qofatu jira. 6 Maadagaaskaar, lama Afriikaa fi Arabiyaa tokko ammoo Awustraaliyaa keessatti argama.
- · Sanyiin muka kanaa gariin haga Meetira 30 lafaa ol kan dheeratu yoo ta’u, gubbaa irratti damee fi baalli isaa haga meetira 20 bal’atu ni argama.
- · Jirmi muka kanaa bishaan leetira 100,000 ol kuusuu danda’a.
- · Jirmi isaa kun bal’aa waan ta’eef, akka eddoo jireenyaatti tajaajiluu danda’a.
- · Baalli isaa dawoomaaf oola, firiin isaatis ni nyaattama.
- · Qunceen isaatis faaydaa heddu qaba, daakuun quuncee isaa irraa argamus haphee waa ittiin maxxansan hojjachuudhaaf tajaajila.
VIIDIYOO DAAWWADHU


text:
(SBO/VOL – Waxabajjii 11,2018) Waxabajjii 05, 08 fi 09, 2018 gidduutti WBOn Godina Dhihaa tarkaanfii bakkoota adda addaatti Humna Diinaa irratti fudhateen loltoota 167 ol hojiin ala gochuu Ajaji WBO Godina Dhihaa beeksise.
Ajajaan WBO Godina Dhihaa Jaal Kumsaa Dirribaa gaaffii fi deebii SBO waliin godhan keessatti gootichi WBO Godina Dhihaa Waxabajjii 08,2018 halkan keessaa sa’aa 4:30tti qubsuma waraana wayyaanee magaalaa Gimbiitti argamu weeraruudhaan diina irraa 17 ajjeesuun 12 ol ammoo madoo taasisuu ifa godhan.
Gootichi WBO tarkaanfii isaa itti fufuun borumtaa isaa Waxabajjii 09,2018 ganama keessaa waraana wayyaanee konkolaataa waraanaa ORAL lama, Autobusii tokkoo fi konkolaataa xiqqaa 3F jedhamtuun sossohaa turan bakka addaa Waloo Yatii jedhamutti haxiidhaan haleelee miidhaa guddaa akka irraan gahe ifa godhaniiru.
Tarkaanfii haxii kanaanis loltootni wayyaanee ORAL lama irra turan lakkoobsaan 120 ta’an guutuutti barbadaa’uu fi kaanis madeeffamuu Ajajaan WBO Godina Dhihaa Jaal Kumsaa Dirribaa gaaffii fi deebii SBO waliin godhan keessatti beeksisaniiru.
Waxabajjii 05,2018ttis Gootichi WBO Godina Dhihaa Gaara Abbaa Seenaa bakka addaa Qorkaa jedhamutti waraana Agaazii haleeluudhaan 7 ajjeesee 11 ol ammoo madeessuu Ajajaan WBO Godina Dhihaa Jaal Kumsaan hubachiisaniiru.
Dhaggeeffattoota/hordoftoota SBO gaaffii fi deebii Jaal Kumsaa Dirribaa waliin goone sagantaa keenya guyyaa Roobii keessatti qabannee kan dhihaatnu ta’uu beeksisna.
Oduu Tarkaanfii Gooticha WBO;
(SBO/VOL – Waxabajjii 11,2018) Waxabajjii 05, 08 fi 09, 2018 gidduutti WBOn Godina Dhihaa tarkaanfii bakkoota adda addaatti Humna Diinaa irratti fudhateen loltoota 167 ol hojiin ala gochuu Ajaji WBO Godina Dhihaa beeksise.


text:
Manguddoti Gadaa jilatti osoo jiranii ajjeefamuun caalaa waan nama gadiisisu hin jiru kaan ammoo achi buuteen dhabamsiifaman jedhama odeeffanoo kaleessaa Mudde 2, 2021, Godina Shaggar Bahaa aanaa Fantaallee ganda Aayaa Boolee keessatti Abbaa Bokkuu dabalatee hayyoonni gadaa sirna baallii wal harka fuudhinsa baallii bara dhufu geggeeffamuuf osoo jila gadaa geggeeffataa jiranii waraanni murna bilxiginnaa jila kanatti marsuun hunda isaanii qabanii ganda Nyafuroo geessuun namoota 14 achitti ajjeesanii namoota 25 ammoo qabanii deemuun achi buutee isaanii dhabamsiisanii abbaan qe’ee, qe’eesa irratti Salphina akkasi arguun daba namoota ajjeefaman kana keessaa abbaan Gadaa Karrayyuu kan bara dhufu baallii kennuuf deemuu fi maatii tokko keessaa abbaa fi ilmi akkasumas obboleeyyan lameen keessatti argamu jedhama
Namooota ajjeefaman keessaa kan maqaan isaanii beekamee guyyaa har’aa sirni awwaalcha isaanii geggeeffame.
1. Kadiiroo Hawaas Boruu (Abbaa Bokkuu)
2. Jiloo Diidoo Fantaallee
3. Odaa Carcar Odaa
4. Boruu Fantaallee Jiloo
5. Bulaa Fantaallee Hawaas
6. Bulgaa Fantaallee Hawaas (Obboleeyyan)
7. Jiloo Dhaddoo
8. Fantoo Waaqayyoo Dagalee
9. Hawee Roobaa Hawaas
10. Fantaallee Boruu Galaasoo (abbaa)
11. Boruu Fantaallee Boruu (ilma)
12. Boruu Godaanaa Boruu fi
13. Qumbii Gurraacha Boruu ti.
Kanneen wareegaman seenaan barabaraan isaan haa yaadatu.


text:
Haaji Huseen Haaji Muhammad gara ganda aakhiraa godaanan
INNAA LILLAAHI WA INNAA ILEYHI RAAJI’UUN!
Aalimni guddaan biyya keenyaa Haaji Huseen Haaji Muhammad biyyoota adda addaa keessatti ilmii baratuun gara biyya isaanii deebi’anii hawaasa Muslimaa kan tajaajilaa turan yoo tahu, Arba’aa dheengaddaa salaata Fajrii booda gara ganda aakhiraa godaananii jiru. Sirni awwaalcha isaaniitis guyyaa kaleessaa November 15, 2018 Godina Arsii Aanaa Roobee keessatti, bakka ulamaa’onni gurguddoo fi hawaasni muslimaa lakkoofsaan heddu tahe argametti raawwatamee jira.
Sheekha keenya Rabbiin Jannataan haa qananiisu. Maatii isaaniitiifi hawaasa isaan dhabeefis jajjabina hawwina.


text:
Baqattonni Oromoo kanneen mooraa baqattootaa Al-Karaz kan Yemen keessa waggoota 14 caalaaf jiraataa turan, yeroo ammaa sodaa nageenyaa guddaa keessa jiraachuun isaanii beekamee jira. Moraa kana keessa hedduminaan kan jiraatan baqattoota Somaliyaa yoo ta’an kanneen hafan Oromoo dha.
Baqatoonni kun akka jedhanitti, hidhattoota naannootu baqattoota Oromoo addatti baasuun gadhisaa deemaa jechuun bellamaa guyyaa kenne.
Dhimma baqatoota kanaa harkaa kan qabu waajiiri UNHCR sana’aa irra deebii kenneen, haalli kun muddee 19 bara 2010 kaasee mudachuu isaa amanuun, dhimma kana kan nageenya guutuu biyyaa eegsisuuf itti gaafatamni irra jiru mootummaa Yemeenti gabaasnee jirra jedha.
Akka hubannaa waajiira keenyaatti jedha UNHCR Sana’aa haga ammaatti, mooraa sana keessattis ta’e alatti jeeqamni ka’e hin jiru.Kana malees, mooraa Al Karaz keessas ta’e naannoo isaa gareen hidhate tokko iyyuu hin jiru jedheera.
Gaaffii fi Deebii guutuu MP3 tuquun dhaggeffadhaa.


text:
Prezidaant Laurent Gbagboo erga tokkummaan mootummootaa mormituu isaanii Alassan Ouattara filannoo presidentummaa injifachuu isaanii beekkannaa kennee booda hojii jarmiychi gamasii qabu akka dhaabu dhiibbaa gochaa jiran.
Tokkummaan mootummootaa garu aangoo Mr. Gbagboon qabaniif ammaan booda beekkannaa waan hin kenniniif jecha hojii gamasii qabu addaan kutuu dide.
Humnootiin naga eegumsaas hoteela Mr. Wataaran keessa maadheffatanii jiranii fi loltoonni Gbagbo itti marsanii jiraniif eegumsa gochaa jiran.
Humnootii naga eegumsa mootummaa fi finciltoota deggetoota Mr. Wataara daangaa Laaybeeriaa cinatti walitti bu’iinsi uumame torbanneen lammaffaa qabateera.
Mootummaan Mr. Gbaagboo tokkummaa mootummootaa diina uummata Ivory Coast jechuun duula oofaa jira.
Muummichi barreessaan tokkummaa mootummootaa Ban ki-Moon Mr. Gbaagboon seera uggura meeshaa waraanaa sadarkaa addunyaa cabsuu dhaan helikoptera waraanaa Belarusii galchan jechuun qeeqan dubbi himaan Gbagbo Ahoua Don Mello immoo kijiba jechuu dhaan kun kan tokkummaa mootummootaa faallaa deggertoota Gbagbo guruuf taasisee jedhan.
Mootummaan Ivory Coast Siiviilota Hidhachiise
Oduu
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
28-11-2022
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
-
-
-
-
-
25-11-2022
Hoggantoonnii Marii Araaraa Tigraay Deeman


text:
Bulchiinsa Mootummaa Itiyoophiyaa keessatti naannoo 11faa hundeessuudhaaf sirnii filannoo uummatootaa lixa kibba Itiyoophiyaa taasifame.
Filanichii zoonii 5 fi aanaa addaa tokko keessatti kan taasifamee yemmuu ta’u, naannoo uummatoota kibbaa keessatti bakkewwan filannoon feederaala marsaa 6faan itti hin taasifamnatiis filannoon taasifamuu isaa gabaasa kana irraa beekun danda’ameeraa.
Gama biraatiin Mootummaa naannoo Sidaamaa mootummaa haaraa hundeesudhaan obbo Dastaa leendaamoo prezidaantii taasisee muuduun isaa gabaasaan VOA Yoonataan Zebdiyoos Boongaa irraa gabaaseera.


text:
Kaarbon daayi'oksaayidii
Kaarbon daayi'oksaayidiin kuniin kompaawondii keemikaalaa kan atamii kaarben tokko fi ooksijiinii (oxygen) lama of keessa qaba. Yeroo baayyee foormulaa keemikaalaa isaa CO2 tiin beekkama. Kompaawondiin kuniin atimosfeerii lafaa keessatti xiqqaatee persentii tilmamaan 0.038% ta'uun yoo jirattu, kunii immo giriinhaawos gaaz(greenhouse gas) bayyee barbachisaa dha. Akkatta jajjabo(solid) isaa keessatti cabbii goggaa jedhame beekkama. Innis kutta gudda marsaa kaarbonii ti.
Chemical fi physical propertiesEdit
Kaarbon daayi'oksaayidiin gaazii qalama hin qabne yoo ta'u, yoo bayyinan gara keessatti afuuran fudhatamee (kunis waan hamma ta'e dha sababis rakko asphyxiation fiduu danda'a), dhandhama hamma afaan kessatti fi warranumma funaan fi qoonqo kessatti fiduu danda'a. Kunii immo kan dhufuu yoo gaaziin kuni mucous membrane fi gorora keessatti walitti makame, kaarboniik asidii jajjaba hin tanee ummu dha. Namii tokko dhugatti carbonate ofii kessa qabu (dhugaatii lallaafaa fi bishaan horaa/amboo) dhugee deeffachuu yoo yalle, waani akkana itti dhaqabu danda'a.
Rukkinni(density) gaazii kanaa tempireecharaa fi dhiibaa ummamaa keessatti hanga 1.98 kg/m³ yoo ta'u, kunii immo rukkina qilleensaa harka 1.53ttin caala. Molokiyuuliin Kaarbon daayi'oksaayidii (O=C=O) boondii harka lama lama ofii keessaa qaba, akkasumas fakkiin isaa dagale tokkoon (linear) dha. Dipole elektiriiki hin qabu. Akka ooksidaayizdi (oxidized) ta'etti (ooksijiinii of keessaa qabutti), gaaziin kun waantoota biraa wajjin dafee walitti hin makamu, akkasumas kan gubachu danda'u miti.
Dhiibbaa atmosferra sirrii (1 atm) fi tempireechara −78.5 °C irratti, Kaarbon daayi'oksaayidiin osoo dhangala'ootti hin jijjiramiin akkatta jajjaboo irra gara akkaataa gaaziitti akkataa sablimeeshin(sublimation) jedhamuun yokan gaazii irra gara jajjabootti akkata dippooziishin(deposition) jedhamuun jijjiirama. Akkatan jajjaboo isaa maqaa cabbi goggoga (dry ice) jedhamee beekkama. Kaarbon daayi'oksaayidiin dhangala'oo ta'e kan umamuu yoo dhiibbaan (pressure) 5.1 atm caalu dha. Qabxiin sadii isaa dhibaa 416.7 kPa irratti -56.6 °C yoo ta'u, akkasumas critical point isaa 7821 kPa irratti 31.1 °C dha.


text:
Finfinnee – Naannoo Oromiyaa keessatti ajjeechaa jumlaa fi haleellaa qilleensaa gaggeeffameen namoota nagaa irratti miidhaan akka qaqqabe gabaasaalee mul’isan bahaa jiru. Mootummaan Naannoo Oromiyaa Waraana Bilisummaa Oromoo ( WBO) fi humnoota finxaaleeyyii irrattti tarkaanfii fudhachuuf waadaa erga galee booda namootni nagaa humnoota mootummaatin haleellamuun itti fufeera. Namootni Addis Standard dubbise akka ibsanitti, hidhattoonni mootummaa waraana hidhannoo mootummaa fi WBO giddutti adeemsifamaa jiruun erga injifatamanii booda haaloo bahuuf tarkaanfii ajjeechaa, saamicha fi manneen gubuu raawwatu.
Jiraataan Godina Shawaa Kaabaa, Aanaa Warra Jaarsoo tokko “Ajjeechichi kan hogganamaa ture ilma miseensa Poolisii maqaan isaa Kaasaa Rattaa jedhamu fi kan waraana irratti ajjeefameeni” jedhe. “Guyyoota muraasa dura Bustiiloo Dheeraa keessatti humnoota mootummaa fi WBO gidduu waraanni guddaa gaggeeffamaa ture” jechuun kan yaadachiise Umar (maqaan isaa nageenyaaf jecha kan jijjiirame), “Itti aansuun Aanicha keessatti tarkaanfiin warreen Afaan Oromoo dubbatan irratti fudhatamuu hammaateera, namni Afaan Oromoo dubbatu kamuu WBO waliin walqabsiifame ilaalama” jedhe.
Namootni sun kan fudhataman sagantaawwan cidhaa garagaraa bakkeewwan lamaanitti gaggeeffaman irraa ta’uu hime, Umar. Akka Umar jedhutti, guyyaa Dilbata, Caamsaa 1, 2022, namootni 3 ganda Jimjimalaa irraa, akkasumas namootni 15 ammoo Wiixata Caamsaa 2 ganda Awwaaree Goljee irraa, walumaagalatti namootni 18 fudhataman. Hidhamtoota kunneen keessaa maanguddootni illee argamu kan jedhe Umar, Milishootan akka fudhataman hima. “Erga qabamanii guyyaa tokko booda ajjeeffaman,” jedhe.
Caamsaa 2, Biiroon Kominikeeshinii Aanaa Warra Jaarsoo miseensota WBO(kan mootummaan shanee jedhee waamu) 18 to’annoo jala oolchu beeksiseera. Biirichi akka beeksiseetti, miseensota 15 ganda Awwaaree Goljee irraa yemmuu ta’an, 3 ammoo ganda Jimjimalaa irraati. Waliigalaan meeshaalee waraanaa 6 to’annoo jala ooluu aanichi beeksiseera.
Namoota 6 meeshaa waraanaa qabatan ala miidhamtootni hundu namoota nagaa hin hidhannee akka ta’an Umar cimsee dubbateera. Bulchiinsi Aanichaa tarkaanfii namoota kana irratti fudhatame ilaalchisee waan dubbate hin jiru. Umar itti dabaluun, “Reeffi namootni ajjeeffaman ammallee hin kaafamne. Maatii kanneen ajjeefaman reeffa kaasuuf yaalan hidhamaniiru. Reeffi boolla keessa jira” jedhe.
Dhuma baatii Ebla darbe keessatti gabaasaalee suukkanneessaa kanaan walfakkaatan Godina Shawaa Lixaa, Aanaa Ada’aa Bargaatti hidhattootni mootummaa tarkaanfii uummata nagaarratti fudhatan ibsan mul’ataniiru. Adam (maqaan isaa nageenyaan jecha jijjiirameera) Addis Standardiif akka himeetti, Ebla 26, 2022, hidhattootni mootummaa guyyaa gabaa irratti dhukaasa uummata nagaa irratti bananiin maanguddoota dabalatee namootni 20 ajjeefamaniiru. Haleellichi magaalaa Jimaata jedhamutti kan raawwatame yoo ta’u, yeroo namoota gandoota Tulii Dassee fi Booroo, akkasumas ganda Caancoo irraa dhufanii gabaaf sassaabamanitti akka gaggeeffame dubbate, Adam.
Bulchaan Aanichaa, yeroo lammiilee nagaa hidhannoo hin qabne irratti dhukaasni jalqabamu, manni saamamu, manni gubamuu fi midhaan barbadaa’uu humnootni nageenyaa mootummaa miseensota bulchiinsichaa bakkicharraa akka fageessan gargaaruu hime. “Guyyaa Jimaata namoota 13 bakka tokkotti awwaalaniiru” kan jedhe Adam, guyyaa Sanbata boobbii humnoota nageenyaa itti fufuu fi dargaggoota reeffa fudhachuuf yaalan to’annoo jala oolchu hime. “Kanneen biroos dararaa sodaacha gonda ollaa Boorootti awwaalamaniiru” jedhe.
Haala yeroo Aanaa Ada’aa Bargaa ilaalchisee yeroo dubbatu, “Shororkaa’eera” jedhe. Uummatni sodaa lubbuu irraan kan ka’e gara mana isaanitti deebi’uuf akka sodaatan ibse. “Manneen isaani gubataniiru, qabeenyi barbadaa’eera, bakka itti deebi’an hin qaban” jedhe.
Torban kana keessa Godina Shawaa Lixaa Aanaa biraatti haleellaan dirooniin rukutameera. Jiraataan Abunaa Gindabarat tokko BBC Afaan Oromoof akka dubbateetti, Aanichatti Ebla 22, 2022 haleellaa diroonii gaggeeffameera. “Namootni gara bosonaatti baqachaa jiru. Haleellaa kanaan gara namoota 20 yoo ajjeefaman, namootni 7 ammoo haleellaa kana baqachuuf wayita yaalan boolla keessa seenuun lubbuun isaani darbeera” jedhe.
Jiraataan magaalichaa BBC Afaan Oromoo dubbisaa biroos namootni baay’ee yeroo baqachuuf yalan du’u isaani ibsuun, “Wanti uumame suukkanneessaa ture. Namootni boolla keessa kufanii du’an. Dubartootni shan bosona keessa dahanii nyaatallee argachu hin dandeenye” jedhe.
Paartilee moormitoota Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) fi Kongiresii Federaalawaa Oromoo (KFO) haleellaa lammiilee nagaa irratti gaggeeffamu balaaleeffataniiru. Paartileen lamaanu gochoota suukkanneessaa naannicha keessatti raawwataman tarreessuun paartiin biyya bulchaa jiru uummata Oromoo irratti waraana baneera jechuun himatan.
Jalqaba baatii Bitootessa yaa’ii Caffee Oromiyaa irratti Pirezidaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa Shimallis Abdiisaa, “yeroo humnootni TPLF gara Finfinnee imalaa turanitti humnootni Shanee waan danda’an godhaniiru. Seera kabachiisuu fi unuun as nu dhaabuuf jecha milishoota, poolisoota fi humnoota addaa jumlaan wareegaman galateeffanna.” jedhe. Diinotni eenyummaan isaani hin beekamne WBOf meeshaa waraanaa akka dhiyeessan ibsuun, humna nageenyaa cisuun barbaachisaa akka ta’e hubachiiseera. Dhimmichi karaa waraanaan qofa akka hin hiikamne fi furmaata siyaasaa akka barbaachisuus eereera.
Pirezidaanti Shimallis “adeemsa riphee loltoota fashaleessuuf qajeelfamni qophaa’eera. Baatilee dhufanitti jijjiirama guddaa akka argannu abdanna” jechuun mana marichaaf mirkaneesse. Bal’inaan osoo hin ibsiin waa’ee deeggarsa mootummaa Federaala irraa godhamaa jirus eereera. AS


text:
Daandiin Haqaa kami laata?-kutaa 1ffaa
Dhalli nama ka’uumsa tokko irraa ka’ee gahuumsa isaa gahuuf daandii irra adeemu qaba. Daandiin irra deemu kun tarii waan gaarii fi milkaa’innatti isa geessa yookiin immoo badii fi kufaatitti isa geessa. Kanaafu dhalli nama daandii lama irra adeemaa jira jechuudha. Tokkoffaan daandii milkaa’inna fi gammachutti isa geessu, lamaffaan immoo daandii kufaati fi baditti isa geessudha.
Namni daandii lamaan kanniin keessaa tokko sirritti addaan baafate irra deemu dhabuu isaatin, jireenya dukkanaa fi dhama’iinsa hordofa. Yeroo sobni akkanatti baay’ate kanatti daandii haqaa addaan baafatanii irra adeemun tarii ulfaata ta’uu danda’a. Dhugumatti kan Rabbii gargaare fi qajeelche daandii haqaa addaan baafachu fi isarra deemun itti hin ulfaatu. Insha Allah har’a daandii haqaa kam akka ta’ee ragaa waliin irratti mari’anna.
Daandii Haqaa jechuun maal jechuudha?
Jalqaba irratti daandii jechuun karaa namni tokko ka’uumsa irraa ka’ee gahuumsa ofii itti gahuudha. Haqaa jechuun immoo wanta sobaa, jallinnaa fi dhara irraa bilisa ta’eedha. Jechoota lamaan kanniin yommuu walitti sufnu(finnu) daandii haqaa jechuun karaa qajeelaa wantoota fi yaadota sobaa, jallinnaa fi dhara irraa bilisa ta’ee namni tokko ka’uumsa irraa ka’ee gahuumsa ofii gahuuf karaa hordofuudha. Daandii haqaa kana irraa yoo jallate, namtichi ni badaa jechuudha. Kufaati fi dukkanatti kufa.
Namni hunduu akka yaada fi fedhii isaatti daandiin jireenya ani hordofu daandii haqaati jechuu danda’a. Addunyaa keessatti dhimma tokko irratti gonkuma haqni lama hin jirtu. Haaluma kanaan addunyaa keessa daandiin haqaa lama jiraachu hin danda’u, tokko qofatu jira jechuudha. Daandiin haqa tokko garuu daandiin sobaa baay’edha.
Amantii jechuun maal jechuudha?
Amanti jechuun haala, mala fi karaa jireenya namni tokko hordofuudha. Kanaafu amantiin daandii jireenyati jechuu dandeenya. Addunyaa keessatti namni hunduu wayitti amane bula. Amanti adda addaa qabachuu fi hordofuun jireenya ofi gaggeessa. Yookiin immoo wanta amanti jedhamu irraa fagaachun jireenya mataa ofii hordofa. Kanaafu namoota amanti irratti hundoofne bakka saditti qoodu dandeenya. Isaanis: Amanti haqaa kan hordofan, amanti haqa irra jallate kan hordofan, guutumaan guututti amanti irraa kan fagaatan ykn garagalan. Sadiin kanniin bal’innaan irratti marinna. Kanarraa mee haa jalqabnu.
Guutumaan guututti amanti irraa kan fagaatan
Warroonni kunniin warroota jireenya keessatti amantiin gonkumaa hin barbaachisu, Uumaa wanti jedhamu hin jiru, dachii, samii fi wanti isaan jiddu jiruu akkanumatti tasa argame jedhanii warra mormaniidha. Warra kanaan etist jennaan. Amanti balleessuf wanti isaani hin hojjanne hin jiru. Daandiin isaan hordofan kuni daandii sobaa jalatti ramanna. Wanta aqliin (sammuun) namaa hin fudhanne odeessu. Teknoloojin of tuulun wallaalummaa hangana hin jedhamnetti lixani jiru. Mushrikoonni (namoonni Rabbitti waa qindeessan) Gooftaa tokkicha ardii samii kan uume Rabbiin ta’u ni amanu. Rakkinni mushrikoota garuu Rabbiin ala kan biraa gabbaruudha. Etiistin ammaa immoo kana hunda irra fokkachuu fi qilee wallaalumaatti lixuun Rabbiin hin jiru jedhu. Lilmoonu ofiin of uumu akka hin dandeenye osoo beekanu akkamitti dachii fi samiin hangana guddatan ofiin uumaman yookiin tasa argamanii? Kuni wanta sammuun namaa fudhatu sila? Dachii fi samii Rabbiin ala kan biraa eenyutu uumu danda’aa? Mormii fi falmiin warra jaanja’e kanaa uumamni fi sammuun namaa wanta fudhatu miti yoo sammuu fi qalbiin nama sanii hin cufamin.
Jireenyi warra eetisti hordofan jireenya dukkanaa fi dhiphinnaati. Jireenya horitiin kan wal qixxaatudha. Namni akka fedhetti fedhii fooni fi garaa guuttatu danda’a jedhanii lallabu. Dhiira fi dubarti akka horii walitti makamuun wanta fedhan hojjachuu danda’u jedhu. Hamilee, kabaja fi nageenya namaa diigun ilma namaa irratti ba’aa guddaa fidan. Warri kuni dhama’uun jireenyi tuni kaayyoo malee uumamte jedhu. Rabbiin haala kanaan deebii isaani deebisaf:
“Samii,dachii fi wantoota giddu lamaan isaanii jiran taphaaf hin uumne. Sun hubannoo warra kafaraniiti. Warra kafaraniif ibidda irraa laga hamaa ta’etu isaanif jira.” Suuratu saad:27
Kaayyoon jireenya waan harkaa badeef akkanumatti du’anii waan badan itti fakkaata. Taphaaf waan uumaman se’an. Kuni jireenya isaani jireenya dhiphinnaa fi gadadoo godha. Rabbiin(waa hunda irraa Qulqullaa’e fi ol ta’e) akkana jedha:
“Sila Nuti taphumaaf waan isin uumnee seetu (yaaddu)? Ammas isin gara Keenyatti deebifamu dhabuu yaaddu?” (Suuraa Al-Mu’uminuuna:115)
Dhimmichi akka warri kafaran yaadani miti. Ilmi namaa kaayyoo guddaa tokkoof uumame. Ka’uumsa irraa ka’ee gahuumsa itti deemutti qaba. Namni gahuumsa itti deemu yoo sirritti beeke kaayyon jireenya maal akka taate beeka. Ta’uu baannan jireenya taphaaf uumamte jedha, dhama’iinsa fi dukkanatti lixa. Kaayyoon jireenya isaa ‘Rabbiin haqaan gabbaruu’, gahuumsi isaas du’ee kan hafu osoo hin ta’in madaalli haqaa akka dhaabbatuuf Guyyaa Qiyaama ni kaafama. Kuni sammuu namaa keessatti yoo bocame jireenyi isaaf ifa taati. Wanta oli gadi raata’u fi jaanja’uuf hin qabu. Eessarraa ka’ee garam deemaa akka jiruu fi kaayyoo jireenya ofii ni beeka. Namni daandii kana irraa yoo jallate kufaati fi badii malee wanti isa eeggatu hin jiru.
Ammas warri etistii jedhaman kunniin wanta geybii(wanta fagoo ijaan hin mul’annetti) hin amannu jedhu. Addunyaa irratti baay’innaan wanta ijaan agarru moo ijaan hin agarretu caalaa? Seenaa namoota darbanii ijaan ni agarraa? Wanta boru dhufu ijaan ni agarraa? Wanta namni biraa dukkanaa fi nurraa fagaate hojjatuu ijaan ni agarraa? Fakkeenya kanaan wal bira qabuu dandeenya. Wanti ijaan agarru odola galaana irratti argamuun yommuu wal fakkaatu, wanti ijaan hin agarre immoo galaana odola (daseeti) kana marseen wal fakkaata. Yaanni kunii isini galee miti? Wanti ijaan arginu baay’ee xiqqaa akka lafa gogdu galaana jiddutti argamtuuti. Wanti ijaan hin agarre immoo garmalee baay’ee ta’uun akka galaanati. Wanta hundaa ijaan argine mirkaneefachu qabna yoo jedhan dhugaa ykn haqaa baay’ee irraa garagalu ykn didu jechuudha. Geybitti amanuu fi dhiisun dhugaa jiru hin jijjiru.Wanti fagoo jenne yaannu guyyaa tokko ni dhufa. Beekumsa addunyaa tanaa qofatti of daangeessun aakhiraa irraa of dagatoo ta’an.
“Isaan jireenya duniyaa irraa gubbama(zaahira) beeku. Isaan Aakhiraa irraa immoo daguu keessa jiru.” Suurat Ar-Ruum:7
Namni namumaan isaa kan tolu yoo geybitti amaneedha. Mallatoolen meeqa isaan fundura osoo ciistu irraa garagalan.
“Mallatoole meeqa samii fi dachii keessa irraa kan garagalan ta’anii ishii irra taranii(bira darbanii). “ Suura Yuusuf:105
Mee haa xinxallinuu mallatoole dachii fi samii keessa jiran. Aduu fi ji’a yommuu ilaallu gara Rabbii akeeku. Ampuulin mataa ofiitinu ifee hin dhaamu. Kan duubaa ibse dhaamsutu jira. Aduu fi jiiynis ajaja Rabbitiin adeeman. Samii utubaa malee dhaabbattu, tan cabaa fi qaawwa wayitu hin qabne mee haa ilaallu. Urjii samii keessatti bittinoofte faaya taatuf mee haa ilaallu. Kana hunda Eenyutu akkanatti tartiiba qabsiise? Yommuu mallatoole kanniin ilaalle xinxallinuu, ‘ajiiib! Rabbiin waan hundaa irraa qulqullaa’e” jenne Rabbitti amanuu fi gabbaruu malee filannoo biraa hin qabnu.
“(Rabbiin) Isa samii torba wal jalaa gubbaan uumedha. Uumaa(kalqii) Ar-Rahmaan keessatti wal dhabbii homaatu hin agartu. Mee agartuu(ija) tee gara samii deebisi. Dhoohaa(baqaqiinsa) wayii ni argitaa?” Suura Al-Mulk:3
“Sila gara samii gubbaa isaanii jirtu, tan uraa homaatu hin qabne, akkamitti akka ishee ijaarre fi miidhagsinee hin ilaalle? Dachii diriirsinee gaarren dhaabbatoo ishee keessatti gadi suuqne, akaaku biqiltoota babbareedoo hunda irraa ishee keessatti magarsine. Gabricha tawbatuuf hubannaa fi gorsa akka ta’uuf (kana goone).” Suura Qaaf:6-8
“Yaa ilmaan namaa! Ni’imaa(qananii) Rabbii ofirratti yaadadhaa. Sila Rabbiin ala uumaan (Khaaliqni) biraa kan samii fi dachii irraa soorata isiniif kennu ni jiraa? Isa malee gabbaramaan haqaa hin jiru. Kanaafu akkamitti Isa irraa garagaltu?” Suura faaxir(35):3
Mallatoole kana hunda osoo arguu namni akkamitti Rabbiin didaa, irraa garagalaa? Kanaafi adabbiin nama Rabbitti kafaree adabbii hundaa caaludha. Rabbiin samii irraa bishaan buuse, dachii keessatti biqiltoota gosa adda addaa biqilcheefi yommuu nyaachisu, ilmi namaa immoo galata galchuufi dide yommuu Rabbitti kafaruu, adabbiin namoota kanniini hangam guddaa akka ta’ee yaadun hin ulfaatu.
Ammas warrii daangaa darbee kuni Guyyaa Qiyaama garmalee didu, itti hin amanan. Warri kuni ka’uumsa ofii beekanii gahuumsa ofii wallaalan. Sababa kanarraa kan ka’ee garri itti deeman itti dukkanaa’e. Dhalli namaa seenaa keessatti hangam akka wal cunqursan ni dhageenya, ni agarra, ragaa baha jirra. Kan hacuuces, kan hacuucames haqa fi murtii sirrii osoo hin argatin addunyaa irraa godaanu. Kanaafu Guyyaa fi bakki madaalli fi murtiin haqaa itti dhaabbatu hin barbaachisu ree? Garmalee, garmalee barbaachisaadha malee. Guyyaan madaalli fi murtiin haqaa itti dhaabbatu suni Guyyaa Qiyaamati.
Warroonni Guyyaa Qiyaamatti hin amanne namni erga du’ee daaraa ta’ee booda akkamitti lamuu deebifama jedhanii mormu. Gara Qur’aana yommuu deebinu deebi gahaa isaanif kenna.
“Ni jedhu: “Sila nuti erga duunee lafee fi bututaa(tortoraa) taanee booda uumama haarawa taane ni kaafamnaa?” (Yaa Muhammad) jedhiin “Dhagaa yookiin sibila ta’aa. Yookiin uumama qoma keessan keessatti kaafamuun guddatu ta’aa (kaafamuun keessan hin hafu).” Ergasi “Eenyutu nu deebisa?” Jedhu. “Isa yeroo jalqabaa isin uumedha.”jedhiin. Mataa isaanii sitti raasu. Ni jedhus “Inni suni yoomi ree?” “Dhiyoo ta’uun mirkanaa’adha.”jedhiin.” (Suura Al-Isra:49-51)
“Dhugumatti Qiyaaman dhuftuudha;ishee keessa shakkiin wayitu hin jiru. Dhugumatti Rabbiin namoota awwaala keessa jiran hundaa ni kaasa.” Suuraa Al-hajj:7
“Uumamni keessani fi kaafamni keessan akka lubbuu tokkitii malee hin taane. Dhugumatti Rabbiin Dhaga’aa, Argaadha.” Suura Luqmaan:28
“Sila namni lafee isaa walitti hin qabnu yaadaa? Eeyyen [walitti ni qabna]. [Nuti] qubbeen isaatu akka turanitti deebifne sirreessu irratti danda’oodha.” Suura Al-Qiyaama:3-4
“Sila namni akkanumaan dhiifamu yaadaa? Sila inni bishaan saalaa kan dhangalaafamu irraa hin turre? Ergasii dhiiga ititaa ta’ee, [achi nama godhee] uumee guute. Isa irraas cimdii lama dhiiraa fi dhalaa taasise. Sila [Rabbiin akkas godhe sun] du’aa jiraachisu irratti danda’aa mitii?“Suura Al-Qiyaama:36-40
Namoota kanniin hundaa uumu fi lamu kaasun wanta Rabbitti ulfaatu miti. Samii fi dachii uumunu itti hin ulfaanne nama kaasutu itti ulfaataa? Isaan uumu fi kaasun akka lubbu takka uumu fi kaasuti. Rabbiin wanta tokkoon “Ta’ii” jennaan yeroma san ta’ee argama. Kanaafu erga du’aniin booda kaafamun wanta shakkii wayitu qabu miti.
Aayatoonni waa’ee guyyaa Qiyaama dubbatan lakkoofsi isaani baay’edha. Kanaafu warrii eetisti fedhii ofi jala deemanii fi kanneen biroo Guyyaa Qiyaamatti amanuu irraa akka nu hin jallisne. Rabbiin(subhaanahu wa ta’aala) haala kanaan nuu dhaama:
“Dhugumatti Qiyaaman dhufaa jirti. Akka lubbuun hundii waan hojjatte mindeefamtuuf jecha ishee dhoksuuttin dhihaadha.Namni isheetti hin amaniin, kan fedhii isaa hordofe ishee irraa si hin garagalchin! (Yoo isa hordofte) ni baddaa.” Suuraa xaahaa:15-16
Akkuma yeroon darbuun mallatoole Guyyaa Qiyaama argaa adeemna. Dhugumatti wanta Ergamaan Rabbii (saw) dubbatan ija keenyan argine jirra. Mallatoolleen kunniin imaana keenya fi yaqiina (dhugaan amanu) Aakhiraaf qabnu kan dabalaniidha. Mallatoole Guyyaa Qiyaama mee haa xinxallinuu. Ajjeechaa baay’achuu, zinaan (sagaagalummaan) babal’achu, dubartiin qullaa deemu, kijibaan amanaa ta’ee namni amanamaa fi dhugaa akka sobamaatti fudhatamuu, fi kkf. Kuni hundii garam deemaa jiruu? Yommuu mallatoole kanniin irratti yeroo fudhatte xinxallitu gara hojii gaaritti fiigda, hojii badaa irraa ni dheessita dhufaatin Guyyaa Qiyaama shakkii waan hin qabneef. Sababni isaas, mallatoole Guyyaa Qiyaama argite jirta. Kanaafu maaltu hafe ree mallatoole gurguddoon dhufuu fi Guyyaan Qiyaama dhaabbachuu malee? Itti xinxallii!!!! Mee Aaya tana dubbisi
“Sila Qiyaaman tasa Isaanitti dhufu malee maal eegu? Mallattooleen ishii dhufaniiru. Yeroo ishiin isaanitti dhufte gorfamuun isaanii akkamitti isaaniif ta’a?” Suura Muhammad (47):18 dabalataanis suura Al-An’aam (6): 158 ilaali
Guyyaa Qiyaama kijibsiisuun (itti amanuu diduun) badii hamaaf addunyaa fi aakiratti nama saaxila. Namni guyyaa Qiyaamatti yoo hin amaniin addunyaa keessatti akka fedhe ta’uun of balleessa. Yaanni “Boru kaafame hojii kootif adabama yookiin badhaafama”jedhu sammuu isaa keessa waan hin jirreef, akka fedhetti badii hojjachuun jireenya isa dhiphisa, gaddaa fi aaritti of darba. Rakkoo addunyaa tana keessatti isa muudatuuf garmalee aarun abdi kuta Guyyaa Qiyaama mindaa sabrii waan hin abdanneef. Hawwii fi abdii ofii meeshama addunyaa tanatti gabaabsa, wanti inni ijaan hin argine baay’ee fi gudddaa akka ta’ee gadi fageesse hin yaadu. Wantuma ijaan arguu qofa irratti xiyyeefata. Aakiraa immoo ni dida.
Namni guyyaa Qiyaamatti amanu immoo tasgabbii fi nageenyi itti dhagahama. Rakkoo fi daraara addunyaa tana keessatti yommuu muudatu mindaa sabrii fi adabbii Guyyaa Qiyaama yaadata. Daraaran addunyaa tanaa adabbii guyyaa Qiyaamatin wal bira yommuu qabamuu baay’ee xiqqaadha. Kanaafu daraara addunyaa tanaa irratti sabbaruun itti hin ulfaatu. Hojii gaariis yommuu hojjatuu mindaan guddaan boru akka isa eeggatu ni abdata. Hojii badaa irraas qaamota ofii eega boruu waan itti gaafatamuuf. Kuni hundii jireenya isaa gammachuu fi tasgabbii itti facaasu.
Gudunfaa
Yeroo amma akkuma guyyaan darbuun wantoonni imaana keenya sochoosani fi hurgufan akkasuma baay’ata adeemu. Sheyxaanni fi gargaartonni isaa daandii haqaa irraa ilma namaa jallisuun addunyaa fi aakiratti akka dararamaan isaan gochuudha. Wanta fokkuu babal’isuun ilma namaatti bareechisanii mul’isuu. “Amantii hordofuun si hin barbaachisu, guddinna irraa duubatti si harkisa, gara keenya koottu.” Jedhanii lallabu. Daandii qajeela fi haqaa irraa gara daandii jallataa fi sobaatti ilma namaa ceesisu. Namni daandii haqaa fi qajeela kana hordofuu dhiise daandii jallataa isaani hordofe badii malee wanti isa eeggatu tokkolle hin jiru. Kutaa kana Jecha Rabbitin gudunfa.
“Namni yaadannoo (Qur’aana) Kiyya irraa garagale- dhugumatti jireenya dhiphotu/rakkotu isaaf jira. Guyyaa Qiyaama ballaa/jaamaa goone isa kaafna.” Suura Xaahaa:124
Torbaan hanga kutaa 2ffaa wal deebinutti assalaamu aleykum wr wb


text:
Zimbabwee, biyya ummata miliyoona 14 caalaa qabdu tun Afrikaa gama Kibbaatiin Laga Zaabeezii fi Limpooppoo jidduu jirti.
Bara 1965 Biritish jalaa baatee bara 1980 keessaa bilisummaa tana mirkansaniif. Hagasii achii Rooberti Gabriheel Mugaabeetti bulchuutti jira.
Mugaabeen biyya tana kophumatti baasee rigee bulchaa bahe.Jireennii biyya isaa gaduma deemaa ka maatii isaa oluma deema.
Kalee ammoo waan namii takkuma hin eeginitti tahe.Waraanii biyya sunii taanikii guurratee teessoo mootummaa isii Haraareetti baafate.
Pirezidaantiin Zimbaawee Rooberti Mugaabee haga ganna 40 biyya isaa bulchaa bahee ganna 93 gahee jennaan jaartii ufii, Grace Mugaabee dhaalchifachuuf itti aanaa isaa hujii irraa gusse.
Dhirsaa fi niitii pirezidantumaa walii dhaaltu tanatti ammoo barana dubbiin hin itti kasanne.Guyyaa kun hinuma dhufaa jedhee namuu quba hin qabaanne amma ammoo namuu argumatti jira.
Jireennii zimbaabuwwee ganna kurnya hedduutii asitti gaduma deema, caasaan fayyaa isii gargar haharcahe,filannoon isii abbaa dhabde, guddinnii isiilleen maquma bara 1980 isiin bilisoomtee jalatti hafe.
Dhiyoo tana keessaa namii garuma jabaatee hiriraaf karaatti yaa’e malee waan akkasiituu irra hin bahan.Gazexesitotallee afaan qaban.
Namii biyya isii isii miliyoonii hedduulleen biyyuma ufii keessatti ormaa tahee kaan biyya itti aanutti baqate.
Tun cuftii mootummaa pirezidaanti Mugabee diqqumallee hin munyuussine fuluma ufii jira.
Mugaabeen niitii ufii namilleen guddoo hin jaalannee Grace Mugaabee pirezidaantii tolfatee ufi dhaalchisuuf jedhee itti aanaa isaa irraa gussee jennaan hajajaan waraana biyya isaa Zimbaabuwee seeratti deebisuuf itti seene.
Piers Pigou, dhaaba mirga namaa qoratu, International Crisis Group keessa hojjata.Mootummaa Mugaabee fittee irra ejja jedha.
"Torbaan dabree fi dhiyoo tana keessaa wa jabaatanii jennaan wannii tahuu male taate.Itti seenaa jedhe jennaan namii woma akka taphaa sehe.Itti seenu dhiisii waan xeerraa isii bahuu hin seene.Dubbiin tun haga guddaan ammallee harkuma Mugaabe isaa jirti.”
Kalee qaraa taanikilee waraanaatti karaa gugurdoo teesso mootummaa Zimbaabuwwee Haraareetti baafate.Miilallee hin dhaabannee oduu himaan waraanaa zimbaabuwwee Major Genereal SB Moyo akkan jedhee namii waa jedhu dhabee afaan qabate.
"R.G Mugabe fi warrii isaalleen namaa qabaa tun waan sodaatan hin qabdu.Warra isa marsee wajala hojjachuun beekanitti wa yakke.Jara kanatti jireenna biyyaa qilee buuse.Warra kana seeraan himanna,” jedha.
Paartiin Mugaabee faatinuu itti aanaan pirezidaantii hujii irraa gussanii biyyaa bahe Mnangagwa akkuma seerilleen jedhu hujii ufiitti deebihuu hin dandahaa jedhee sabqunnamti hawaasaa irratti barreessite.
Taatullee akka ogeessii dhaaba International Crisis Group, Pigou jedhutti bulchiinsii jijjiiramuun qoftii ufumaan jireenna Zibmaabuwwee hin jijjiirtu.
"Wannii hagii guddoon harka paartii mootummaa kanatti bulchitu irra jirti. Itti aanaan pirezidaantii hujiitti hinuma deebi’aa jennee eeganna.Tun ammoo akka siyaasaa keessaa namii qooda qabaatu tolcha.Tun ammoo jireenna biyya tanaa karaa akka akkaatiin wayyeessuu dandeetti.
Jireenna biyya tanaa ganna hedduuf dhukkaahe mimmidhaassuuf waan hedduutti tahu male jedhaMugaabeen fi jaartiin isaa yo akkanaa maan tahahan re?Namilleen tanuma jechuutti jira.
Ogeessii siyaasaa yuniversitii Kent, Alex Magahisaa ammoo jaallan Zimbaabuwee jaala isaani kana bara jabaa akkanaatti lafumatti biraa hin yaa’an jedha.
"Wal dhaba bulchiinsa irratti wal dhadhabanii jaraayyuu dhibuu dandeettu tana dhiisuuf jedhanii biyyaa bahuu fa dandahan. Warrii maatii Mugaabeetiin harka wal keessa qabutti ammoo dubbiin jabaachuu hin dhabdu.”
Biyya tanatti wannii namii jechaa bahee ‘eeyee Mugaaeen dhuguma baanee’ warra tana dide ammoo ulee fi arraabaa hidhaatti guuran.Amma ammoo akkasii miti.Jabaan kaan adoo womaa hin beekin lafumaa kahee ‘baphi’ jedhee lafa dhahe.
‘Ta dabartu dabartee ta harkaa qabdan jabeeffadhaa ta dhuftu waliin eegannaa,’ baanan taan fakkaatti.


text:
SABABA FI FURMAATA WALIIN ODUU WARRA DUUBATTI DEEBI’ANII-KUTAA 12.2
Kutaa darbe keessatti sababoota erga Islaama qabatanii booda duubatti nama deebisan keessaa tokko godaansa dhiisu akka ta’e ilaalle jirra.
Hijraa (Godaansa) ilaalchisee dubbii warra beekumsa qabanii:
Biyya kufrii keessaa gara biyya Islaamatti godaanuun dirqama ta’uun isaa Qur’aanaa fi sunnaan kan mirkanaa’edha. Ijmaa’a (wali-galte Muslimoota) ilaalchisee immoo hafiz ibn Kasiir yommuu aayah 97ffaa Suuratu An-Nisaa fassaru (ibsuu) dubbate jira.
Ibn Al-Qayyim kitaaba isaa Az-Zaad jedhamu keessatti akkana jedhe: Muslimni godaanu yoo danda’e mushrikoota jidduu turuu irraa Ergamaan Rabbii (SAW) dhoowwanii jiru.
Ibn Hajar ni jedha: Jalqaba Islaamaa irratti hijraan nama sallame (Islaamatti seenu) irratti dirqama ture. Sababni isaas, Madiinaa keessatti baay’inni Muslimootaa xiqqaa waan tureef bakka tokkotti walitti qabamuun ni barbaachise. Yommuu Makkaan banamtu, namoonni diinii Rabbii keessa garee gareen ni seenan. Kanaafu, dirqamni Makkaa irraa gara Madiinaatti godaanu ni hafe. Garuu qabsoon (jihaanni) fi niyyaan nama isaan dhaabbatee ykn diinni isatti dhufe irratti dirqama ta’uu itti fufee jira. Iccitiin nama sallame irratti godaansi dirqama ta’uu keessa jiru, kaafira isa rakkisu jalaa nagaha akka bahuufi. Kaafironni isaan keessaa nama Islaamatti seene akka amanti isaaniitti deebi’uuf ni rakkisuu turan. Namoota akkanaa ilaalchisee jechi Rabbii olta’aa kuni bu’e: “Dhugumatti warri osoo of miidhanu lubbuu isaanii malaykoonni fudhatan…”
Godaansi kuni nama biyya kufrii keessatti Islaamatti seenee fi achi keessaa bahu danda’u irratti murtiin isaa dirqama ta’uun itti fufa.
Ibn Arabiin ni jedha: Hijraa (godaansa) jechuun biyya lolaa (kufrii) keessaa gara biyya Islaamaatti bahuudha. Gadaa Nabiyyii (SAW) keessa fardii (dirqama) ture. Isa boodas nama nafsee ofii irratti sodaatef godaansi itti fufe. Godaansi addaan cite bakka Nabiyyiin (SAW) jiru deemuuf niyyachuudha. (Nabiyyiin (SAW) waan du’aniif isaan bira deemuuf godaanun dhaabbate jira. Garuu amantii fi nafsee ofii irratti yoo sodaatan gara biyya biraatti godaanun dirqama ta’ee itti fufa.)
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa namoota godaanan faarsee jira:
“Namni karaa Rabbii keessatti godaane, dachii keessatti iddoo godaansaa baay’ee fi bal’inna argata. Namni mana isaa keessaa gara Rabbii fi Ergamaa Isaatti godaanuuf bahee ergasii duuti isa dhaqqabde, mindaan isaa Rabbiin biratti mirkanaa’e jira. Rabbiin Araaramaa, Rahmataa godhaadha.” Suuratu An-Nisaa 4:100
Karaa Rabbii keessatti godaanu jechuun diinii (amantii) Rabbiitiif jedhanii godaanudha.[1] Karaa Rabbii keessatti godaanuun waa lama of keessatti qabata: Ikhlaasaa fi shari’aa hordofuu. Sababni isaas, namni Rabbiin ala wanta biraa niyyate, karaa Rabbii keessatti godaanaa hin jiru. Itti aanse, akkaataa shari’aan ajajuun godaanu qaba. Wanta shari’aa faallessu hojjachuu hin qabu.
“dachii keessatti iddoo godaansaa baay’ee fi bal’inna argata.” Kana jechuun dachii keessatti iddoo itti deemuu fi jijjiramuu baay’ee argata. Akkasumas, rizqii bal’oo, iddoo bal’aa amanti isaa nagahaan itti gaggeessuu fi qomni isaa itti bal’atu argata. Yommuu Muslimni kaafirotaan hacuucamu, wanti hundi isatti dhiphata. Yommuu godaanu immoo wanti hunduu isaaf bal’ata. Kanaafu, namni karaa Rabbii keessatti godaanu, “Ani biyya kiyya gadi lakkisee eessaa nyaadhee dhugaa?” jechuu hin qabu. Bakka deemutti rizqiin isaaf bal’atti waan ta’eef. Ammas yommuu godaanu amanti keessatti bal’inna argata. Sababni isaas, bakka godaanetti eenyullee isa fuundara dhaabbachuun amanti isaa keessatti isarratti hin dhiphisu. Qomni isaas ni bal’ata. Sababni isaas, yommuu biyya shirkii keessa jiru san kan hudhamu fi itti dhiphifamu ture. Amma immoo bilisoomee fi gadi furame jira.
“Namni mana isaa keessaa gara Rabbii fi Ergamaa Isaatti godaanuuf bahee…” gara Rabbii ikhlaasan godaana, gara Ergamaa immoo hordofuun godaana. Gara Rabbii godaanu kan barbaaduuf shari’aa Isaa gadi dhaabuufi. Gara Ergamaa Isaa (SAW) immoo isa hordofuuf, akkasumas isa gargaaruuf godaana.[2]
Ibn Kasiir ni jedha: Aayah tana keessa mushrikoota irraa addaan bahuun godaanutti kakaasutu jira. Mu’minni bakka kamiyyu deemu iddoo baqanna ittiin of eegu ni argata.
Hubachiisaa garmalee barbaachisaa ta’ee:
Aayaan tuni biyya ofii keessaa bahuun biyya amanti ofii nagahaan itti gaggeessanitti bahuu tan kakaastu erga taate, kana caalaa namni maatii isaatiin rakkifamee amanti isaa hordofuu hin dandeenye, mana gadi lakkisee isaan irraa jijjiramu qaba.
Nama warri isaa akka Islaama hin hordofneef wanta hunda godhan nan beeka. Isaan waliin jiraachuun karaa ittiin duubatti deebi’u ta’e. Inni kana hunda waliinu isaan irratti dhiibbaa kan hin geessine ta’uu isaa osoo beeku isaan irraa addaan bahuu ni dida. Inumaa Islaama hordofuu itti fufuu hin dandeenye. Kuni akkamitti ta’a! osoo dhimmichi kana caalaa cimaa ta’ee hoo maal godhaa? Dhimmi cimaan kunis qabeenyaa fi maatii ofii wareeganii biyya ofii gadi lakkisuudha. Yaa Rabbii, Gooftaa aalamaa taate hoo! Jecha gadi dhaabbattuun gadi nu dhaabi.
[1] Tafsiir Tahriir wa Tanwiir-5/180
[2] Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu An-Nisaa, jiildi-2, fuula 124-126, Ibn Useymiin
Min Akhbaaril Muntakisiina ma’al asbaabi wal ilaaji-fuula 109-112


text:
Hiika Laa İlaah İllallah-kutaa 4
Kutaa darbe keessatti akkuma Rabbiin barbaadutti namni Rabbiif harka kennuu fi Laa ilaah illallah’ tti amanuu barbaade, kana gochuun isarraa eeggama jennee jirra:
- Rabbii Tokkicha gabbaruu
- Homaa Isatti hin qindeessin
- Rabbii gaditti gooftolee fi wantoota gabbaraman (waaqefataman) hundatti amanu diduu, dhiisu fi mormuudha.
Ragaalee kana agarsiisan Qur’aana irraa dhiyeessinee jirra. Akka dabalataatti namni kana mirkaneefachu barbaadu, Qur’aana irraa 1:5, 3:64, 4:36, 2:256, 16:36, 39:17 haa ilaalu.
Sunnah fi seenaa Nabiyyii (SAW) irraa ragaa wantoota armaan olii agarsiisu
Da’awaan (waamichi) Nabiyyii (SAW) addunyaa guutuuf ergaa wali galaa kan ta’eedha. Waamicha ergamtoota isa dura dhufanii kan faallessu hin turre. Dhugumatti, amanti Ibraahim (aleyh salaam) kan hordofu ta’ee karaa isaanii hordofa. Ummanni isaa Rabbiin qofa akka gabbaran, homaa Isatti akka hin qindeessinee fi Rabbii gaditti wanta abbootin isaanii gabbaraa turan akka dhiisan isaan waamaa ture. Wantoota kanniin hunda jecha laa ilaah illallah’tin ibsa.
Mushrikoonnis wanta gabbaran dhiisun isaan irraa akka eeggamu ni beekan. Isaan ilaalchise Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Sila nuti walaleessaa maraataa ta’eef jennee gabbaramtoota keenya ni dhiifnaa?” jedhu.” Suuratu Al-Saaffaat 37:36
Wanta jennee ilaalchise hadiisa irraa kunoo ragaalee haa dhiyeessinu:
Ragaan 1ffaan-Hadiisa sahiih ta’e keessatti hadiisa Sa’iid ibn Musayyab abbaa isaa irraa gabaasedha:
Yommuu duuti Abu Xaalibitti dhuftu, Ergamaan Rabbii (SAW) ni dhufan. Isa birattis Abu Jahli fi Abdullah ibn Abi Umayyah ibn Al-Mughiirah arge. Nabiyyinis (SAW) Abu Xaalibin ni jedhan: Yaa Abbeeraa koo! Laa ilaah illallah jedhi, jecha tanaan Rabbiin biratti ragaa siif baha.” Abu Jahli fi Abdullah ibn Abi Umayyah ni jedhan, “Amanti Abdul Muxxalib ni dhiistaa?…” Sahiih Al-Bukhaari-1360, Sahiih Muslim 24
Sheykh Abdurahmaan ibn Hasan (rahimahullahu) ni jedha: Hadiisa kana keessa, isaan lamaan (Abu Jahli fi Abdullah ibn Abi Umayyah) hiika laa ilaah illallah kan beekan ta’uu ragaa agarsiisutu jira. Sababni isaas, osoo Abu Xaalib jecha tana jedhee silaa amanti Abdul Muxxalib irraa qulqulluu akka ta’u ni beekan. Amantin Abdulmuxxalib ibaadaa keessatti Rabbiin waliin waan biraa gabbaruu (shirkii) dha.” Fatih al-majiid sharih kitaabi tawhiid-fuula 402
Hadiisa sahiih ta’uun isaa irratti wali galame kana keessatti, eenyullee laa ilaah illallah hin jedhu nama amanti hunda hundeen isaa shirkii ta’ee irraa qulqullaa’e malee. Kana jechuun namni laa ilaah illallah jedhu amanti hundeen isaa shirkii ta’e dhiisuu fi irraa qulqullaa’u qaba. Wanti Ergamaan Rabbiin (SAW) jecha laa ilaah illallah’tiin isaan irraa barbaade dubbii qofa akka hin taanee mushrikoonni beekanii jiru. Kana irra, dubbii, amanuu fi hojiidha. Jechi laa ilaah illallah amanti abbooti isaanii shirkii irratti hundaa’e irraa guutumaan guututti akka qulqullaa’anii fi dhiisan isaan irraa barbaaddi.
Ragaa 2ffaa-Nabiyyiin kuni maalitti akka waamu yommuu Hiraql, Abu Sufiyaanin gaafatu, Abu Sufaayinis wanta waamicha (da’awaa) Nabiyyi irraa hubate ni deebise. Hadiisni sahiih keessatti kan mirkanaa’edha. Hiraql ni jedhe: Maalitti isin ajajaa? Ani (Abu Sufiyaan) ni jedhe: inni (Nabiyyiin) ‘Rabbii tokkicha gabbaraa, homaa Isatti hin qindeessinaa, wanta abbootin keessan jedhan dhiisaa.’ Jedha.” Sahiih Al-Bukhaari 7
Ibn Hajar (rahimahullahu) ni jedha: jechi isaa, “wanta abbootin keessan jedhan dhiisaa” jettu, yeroo wallaalummaa (jaahiliyyah) keessatti wanta irra turan hunda akka dhiisaniif, jecha wali galaati.” Fatih Al-Baarih Sharih Sahiih Al-Bukhaari (1/36)
Gabaasa sahiih ta’e kana keessatti ifa akka aduu ife itti xinxalli:
- Rabbii Tokkicha gabbaraa
- Homaa Isatti hin qindeessinaa (wanta biraa Isa waliin hin gabbarinaa (hin waaqefatinaa))
- Wanta abbootin keessan jedhan dhiisaa (kuni wanta mushrikoonni akka amantiitti qabatanitti amanuu diduu fi mormuudha.)
Kuni Islaama Ergamaan Rabbii (Sallallahu aleyh wassalam) itti waamaa turedha.
Ragaan 3ffaan-Sahiih Muslim keessatti hadiisa Amr ibn Abasata As-Sulmiyy gabaasedha:
Amr ibn Abasata ni jedha: Ani yeroo wallaalummaa namoonni jallinna keessa akka jiranii fi homaa irra akka hin jirre godhee yaadaa ture. Isaan sanama (siidaa harkaan bocan) gabbaruu. Makkaan keessatti namticha oduu wayii himuu dhagayee. Anis geejjiba kiyya irra taa’e isatti dhufe. Yeroo sanitti Ergamaan Rabbii (sallallahu aleyh wassallam) jireenya waan itti jabeessaniif ummata isaa irraa dhokataa ture. Hanga Makkaan keessatti isatti seenutti suuta jedhe. Anis isaan ni jedhe, “Ati eenyudhaa?” Innis ni jedhe, “Ani Nabiyyiidha.” Anis ni jedhe, “Nabiyyin maalii?” Innis ni jedhe, “Rabbiitu na erge.” Anis, “Maaliidhaan si erge?” jedheen. Innis, “Rahimummaa akka sufuun, sanama akka caccabsu, Rabbiin akka tokkichoofamuun, homtu Isatti akka hin qindeefamneen na erge” Sahiih Muslim 832
Hadiisa kana keessattis itti xinxallaa:
- Rabbiin akka tokkichoofamuun
- homtu Isatti akka hin qindeefamneen
- sanama caccabsuu
Kuni waamicha Ergamtoonni hundi irratti waligalaniidha. Waamicha kanaan uummata isaanii faalleessan, isaan jidduutti sababa kanaan diinummaan uumame. Namoonni warra amananii Rabbiin tokkichoomsanii (muwahhidiin) fi warra kafaranii Rabbiin tokkichoomsu didan (mushrikiin) ta’uun garee lamatti qoodaman.
Namni Muslimootaa keessaa ta’uu barbaadu, amanti isaanii keessa balbala isaan ittiin seenaniin haa seenu. Rabbiin malee haqaan gabbaramaan akka hin jirree fi Muhammad Ergamaa Rabbii ta’uu ragaa haa bahu.
Shahaadan (ragaa bahuun) isaa ragaa dhugaa ta’uu qabdi. Kunis kan ta’u, hiika wanta ragaa bahanii yoo beekanii fi dubbii fi hojiin yoo hojjatan qofaadha. Rabbiin malee homaa hin gabbaru, shari’aa Isaatin qofa Isa gabbara, Isatti homaa hin qindeessu, wantoota Rabbiin alatti gabbaraman hundatti hin amanu, ni morma, isaan gabbaruu irraas ni fagaata. Kuni hiika Rabbiin malee haqaan gabbaramaan akka hin jirree fi Muhammad Ergamaa Rabbii ta’uu ragaa nan baha jedhuudha.
Namni “laa ilaah illallah (Rabbiin malee haqaan gabbaramaan hin jiru)” jedhee ragaa bahuu, “Rabbiin qofa gabbara, wanta biraa Isa waliin hin gabbaru (hin waaqefadhu), wantoota Rabbii gaditti gabbaramanitti hin amanu, isaan gabbaruu irraa nan fagaadha, nan morma.” jechaa akka jiru haa yaadatu. Ammas, “Muhammadan Rasuulullah (Muhammad Ergamaa Rabbiiti)” jedhe yommuu ragaa bahu, wanta Nabii Muhammad (SAW) ittiin dhufeen Rabbii olta’aa gabbara. Nabiyyiin (SAW) seera ibaadaa ittiin hojjatan, ibaadaa akkami hojjachu akka qaban Rabbii olta’aa irraa fide jira. Kanaafu, namni ibaadaa akkaataa fedhii lubbuutin kan hojjatu osoo hin ta’in akkaataa Rabbiin ajajeen hojjata. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
مَا مِنْ
أَحَدٍ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ
اللَّهِ صِدْقًا مِنْ قَلْبِهِ إِلاَّ حَرَّمَهُ اللَّهُ عَلَى النَّارِ
“Eenyullee ‘Rabbiin malee haqaan gabbaramaan hin jiru, Muhammad Ergamaa Isaati’ jedhee dhugaadhaan qalbii isaa irraa ragaa bahu hin jiru Rabbiin ibidda irraa kan isa baraaru yoo ta’e malee.” Sahiih Al-Bukhaari-128
Kana jechuun namni kamiyyuu dhugaadhaan qalbii isaatiin itti amanuun “Rabbiin malee haqaan gabbaramaan hin jiru, Muhammad Ergamaa Isaati” jedhee ragaa bahe, Rabbiin ibidda irraa isa eega.
Rabbiin warra Laa ilaah illallah qabatan keessaa nu haa taasisu
Kitaaba wabii:
al-Jaami’ul Mufiid liduruusi ta’allumi tawhiidi-fuula 87-89


text:
Imimmaan dhanquu jigu,
Mar’imaan danqaa mirgu,
Nuti dhaloonni qubee, hafteen Leenjisoo Diigaa;
Laayyoon har’an geenne, hiddi onnee nudhiigaa;
Harmi Aayyoo muramee, rooca akkoo dulloo unne;
Harki aabboo muramee, gocha sanyiin nu dunne!
Lafatti nu harcaafte,
Dhiiga dhangalaafte,
Itoophiyaan hin kaatu, hin utaaltu akka Bosonuufi Kuruphee;
Leenjisoo Diigaafi Roobaa Buttaatu cokoon dur dirra suphee;
Kunoo lafatti dabartee, gadii sanii oloo haatatti;
Dhugaa dubbattee hin leetu, cubbuu dhiigaa baatti!
–
Kedir Abdulatif Haji


text:
Bara xumuramaa jiru kan jechuun bara 2010 kan Itiyoophiyaa hojii diplomaasummaa adda addaa Milkaa’inni kan itti argame ta’uu ministriin dantaa alaa Itiyoophiyaa beeksisee jira.
Nagaa Eertraa fi Itiyoophiyaa gidduutti bu’e akkasumas lammiiwwan Itiyoophiyaa fi kanneen hidda dhalata Itiyoophiyaa biyya alaa keessa jiraatan waliin mariin geggeessames akka ragaa ta’ee dhiyaateera.
Kanas kan beeksisan dubbi himaa haajaa alaa Itiyoophiyaa Mallas Alam turan. Seneteroota Ameerikaa gara Itiyoophiyaatti imalaa jiran kan ilaaleenis dubbatanii jiru obbo Mallas Alam.


text:
Wayyaaneen labsii sodaa maalif labsite? Akkamiin irra aanna?
Wayyaaneen lansii sodaa ( state of emergency) wanni labsiteef sababa gurguddaa sadi qaba:
1) Caasaan bulchiinsa OPDO guutumaan guututti waan laamshayeef akka dur ummata Oromoo cunqursitee bulchuufi hin dandeenye. Kanaafuu duubaan osoo hin taane kallattiidhaan bulchuuf dirqamteeti. Kana jechuun sirna bulchiinsa naannoo Oromiyaa kan amma dura itti fayyadamuuf jaarte faaydaa isaarra miidhaan waan hammaateef diiguun kallattiidhaan jiddugaleessa (center) irraa bulchuuf murteessite.
2) Tarkaanfii diinaggee ishii laamshessuuf fudhatameen maallqa biliyoona 120 ol kasaartee jirti. Maallaqni invastimantii alaa seenuu erga dhaabe tureera. Ammaa warri alaafi dureeyyiin biyyaatuu maallaqa saffisaan baafachaa jiru. Kanaafu biyyatti humna waraanaa jala galchinee tasfgabbeessuuf deemna jechuun invastaroota abdachiisuu barbaadu.
3) Labsiin kun tarkaanfii itti aananii fudhachuu hedaniif haala mijeessuf kan godhameedha. Tarkaanfiin itti aanu haalli daran hammachaa yoo deeme sirnicha baraaruuf fonqolcha waraanaa (military coup) godhuudha. Kanas waraannifi dameen tikaa wal ta’uun hoggansa siyaasaa aangorraa buusanii ofii qabachuudha. Kana ammoo waan dhoksaan godhan osoo hin taane kanuma Tigroonni wal mari’atanii bilcheessanii jirani. Jeneraala tokko ol baasu, hogganoota siyaasaa fakkeessaaf aangorraa buusanii hidhu. Bifa kanaan haleellaa humnaa hamaa fudhachuun ummata jiilchanii of jalatti deebisuu yaadu.
Kuni qabsoo ummata keenyaatiif injifannoo guddaadha. Bu’a tarsiimoo isaatis ta’uun hubatamuu qaba. Diinaggee ishee laamshessuunifi caasaa bulchiinsa OPDO diigun sirnachi mataa irratti akka afaanfajaawu godhee jira. Labsiin kun ummata keenyarraa miidhaa amma dura hin jirre wanni fidu hin jiru. Waggaa 25 wayyaaneen humnaan malee seeraan hin bulchine. ‘Command Post’ har’a dhaabne jedhan kana Oromiyaa ittiin bulchuu kan eegalan ji’a Muddee 2015 irraa eegaleeti malee haaraa miti. Inumaatuu faaydaa qaba. Faaydaan tokko shira dhoksaan ummata keenya irratti raaw’ataa turan ifatti seera baasanii addunyaatti himuun qabsoo diplomaasii keenya ni gargaara. Kan lammaffaa labsiin kun invastarootaaf abdii kennee kan tasgabbeessuu osoo hin taane kan daranuu abdii kutacheesee biyyaa baasu waan taheef tarsiimoo diinaggee ishii laamshessuu san daran gargaara.
Miidhaa isiin labsii kanaan waraana biyya keenya keessa gadi lakkiftee ummata itti miitu irra aanuudhaafi kufaatii Wayyaanee saffisiisuuf tooftaalee qabsoo amma duraa dabalatee tarkaanfilee sirna ishii laamshessu fudhachuun barbaachisa. Kanneen keessaa
1) Ummanni keenya karaa hundaan dhuunfaafi waloon hidhannoo harkatti galfachuu jabeessee itti fufuu qaba.
2) Tarkaanfiin diinaggee ishii daran laamshessuu daldala biyya alaatti erguufi galchuu ( import & export) dhaabsisuu irratti fuulleffachuu qaba.
3) Sochii waraanni ishii godhu ugguruufi diinaggees daran haleeluuf dhiheessii boba’aa ( gaazaa) alaa galu kallattii hundaan hanqisii qabna. Bootteen jaraa alaa galaa Oromiyaa keessa darbe loltoota isaaniitiif gaaza guutuu dhoowwuu barbaachisa.
Kuni akkamitti hojiirraa oolaa, qabsaa’otaaf dhiifna. Waraanaa humnaan isin caalu kallattiin dura hin dhabbatinaa. Daguu fi riphuun irraa aanaa. Isaan qawween isin caalan, isin lafaafi ummata keessan isaanirra baaktan. Qorannoo gahaa godhaa, sirritti itti qophaayaa, gaaga’ama isinirra gahu hirdhisaa, balaa diina mudatu guddisaa.
Dhugaan teessani,
Tokkummaan bobba’aa
Injiffannoon galaa!!


text: Hai friends im aryan storiloki vaddamm nenu na pedammani aaa tarwatha pedamma help tho ma amma ni ala gengaanoo meeku ippudu chepabothunanu ma oka china paletoooru ma intloo nenu nana amma chelli untaaam ma pakintlooone na andaaala a]devatha ma pedamma untundhiii ma pedamma chalaaa andamgaaa untundhiii 36-34-38 sizelatho pichekkisthundhiii ma pedanana akka untaaru nenu okadinena roomlooo untaaanu amma chelli okarooomlooo untaaru nana matram meda paina padukuntaadu oka roju akka ki vere oooru velli exam rayaaali ante daddy pedanana velthaaanu anaaru amma chelli kudaaa aaa ooorulooo manaku chuttalu unaaru memu kudaa vastaamu ante daddy ok anaadu ite nenu raaanu ani chepa pedamma polam panuluu chudaaaniki pedanana undipomaadu tarwaatharoju andaru erly morningtrainki vellipoyaaru nenu nidra lechi chusesariki yevaru leru pedammaki cal chesa polamlooo unaaa tabel painaa tiffen undhi frewsh innnakka polamlooki raaa andhii vachetappudu phone chesi raaa andhii alagey pedamma ani petesaa phone nenu brush chessi tiffen tinesi kasepu trv chusi suddengaaa pedamma polaanki rammana vishayam gurthochi bike teeesukuni velaanu bike road paina unchiii polamlooki nadichi vella pedamma kanapadaleddu yekadaaa anivethukuthundaaagaaa naaku oka drushyam kanapadindhiii nenju shock nenu alaaane chustooo unaa pedamma polamlloo pani chese ramaiha ane okadu yevarinooo oka avidanu opngooo betti gudha denguthunaaa ade timeki peedamma cal chesi yekadiki poyaaav nenu ne bike dagara unaa twaraaagaa raaandhiii nenu vellipoyaanu pedamma yekadiki vellipoyaav andii ninu vethukuntooo alla paaka dagaraku vela sare podaambandi teey andhiibike yekina pedamma gudda naaaku tagilindhi yedolaa undhii adi chusinappattti nunchiiiintiki vellipoyaaa nenu directgaaa bathrooomloki pedamma intloo vellipoyaaa dooor vesukunaa kaani lock veyaledu nenu kalllu moooosukunin na sulllanu kotukuntunaaa ha haa antunaaa anthalonee nuniu laagiptti kottindhii pedamma nenui matlaadakundaaa akdinundii vellipoyaa roomlooo kurchunaaa pedamma vachindhiii alaa chetti thooo kotukokudadhu naraalu balaheena padipotaae yevarinainaa ameni chusukovachugaa naaku amme lu nacharu anna marri yevaru nachuthaaru nnneku andfhii neeelanti aunty luu nachuthaaru anaa anti andhi avunu pedaamma ne neee……………………….body bagvubtaadhiii ne neeee gudhalyu baaaguntaae ne soluuu inkaa inkaa bagunataae ananuuu kangaarugaa pedamma nijamgaaanaa voicelllo base maaarindhiii rey neeku naaku korikalu yekuve raaa andhi nenu avunu pedamma naaaku nee meeeda chaalaa korikaaa ne paalu tagaaali ne poookuni dengaali ne gidha dengaaali ani ananu pedamma kudaaa naaaku neee lantiii kane kurraadithoookuminchukpooovaalani undhiii mari aim chedaaam ana yevariki chepanu ante na korikaa nuvu neee korikaa nenu teerustaaa andhii pedamma nijamgaanaaa ani gaatttiga kougilinchukunna pedammani bed meeda paduko betti mudhulathoo modalu petta pedamma kudaaa naaku yeduru muduli istundhiii pedaamaa na talaanu gattugaa patukuni mudulu pedduthundhiii nenu cheeranu paiki lepesaa na moddanu bayataku tteeesaaa poookuni tadimi poookuloooo petta poookulooopettti lonaki bayataku teeesthiu pedutguuuu dengadaam start chesaaa tarawwata padammanu ongooo betti gudhanu bagaaa vidadeeesi gudhalooo modda petti denguthundhiii pedamma haaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,hu……………hummmmmmmmmmmmmmm antrooo moooluguthundhiiii aaaaa soundkiiiii nenu inkaaa ooopu andukuniii denguthunaaaaaaa tarawaatahaaa pedammmanu padukooo bettti kaaalurendu vedadeeesipoookulooo peddttttiii denguthunte pedammma kuralanjakodakaaaa dengu bagaaa denguuu ne amma kudaa ilagweyyy denguthaaava aaaa maata naaaku kothagaaa anipichindhioii neunu kudurutrhundaaa alaaagaa anaa kuduruthaadhirraaa andhi aade ooopulooo pedammma nuu rendu rooundluuu veaaa idaram kalisi snanam chesi bojanme chesi inko round vesi padukunaa evening lechiii malli inkooo roundu vesukunaam nightki andaru vachesaaaruuu…


text:
Caamsaa 5/2014 (TOI) – Naannoon Gaambeellaa baatiiwwan 10 darbanitti Warqee kiiloo giraama kuma 1 fi 151 Baankii Biyyaalessaatti galii taasisuu Ejensiin Misooma Albuudaa fi Inarjii naannichaa beeksise.
Ejensichi raawwii karoora baatiiwwan 10 darbanii bakka Pireezdaantiin naaanichaa obbo Umad Ujuluu fi hoggantoonni olaanoon naanichaa argamanitti gamaaggameera.
Naannichatti warqee kiiloo giraama kuma 1 fi 330 Baankii Biyyaalessaatti galii taasisuuf karoorfatamee, warqee kiiloo giraama kuma 1 fi 151 ol galii taasisuu danda’uu ibsameera.
Warqeen baatiiwwan kurnan darbanitti argaman kan bara darbee yeroo walfakkaatuun walbira qabamee yoo ilaalamu kiiloo giraama 211 caalmaa kan qabu ta’uu eerameera.
Oomisha warqee Baankii Biyyaalessaatti galii ta’erraa sharafni alaa Doolaarri miiliyoonni 54 fi kumni dhibbi 4 ni argamaan kan eegamu ta’uu ibsameera.


text:
Haalli ummata Oromoo kan arra bahaa-dhihaa fii kaabaa-kibba Oromiyaa keessatti xiqqaa fii guddaa – dhiiraa fii dhalaa lammii qabsoof onnachiisee wareegama bilisummaa tiif harka qullaa waraana gantootaa dura dhaabaa jiru, bara shantam dura, faallaa kanaa keessa ture.
Gaafni san gaafa gabrummaan Amaaraa Oromiyaa keessatti sirritti hidda gadi jabeeffatte. Gaafa nafxanyaan “hadaraa Hayle Sillaasee!” qofaan, hawaasa Oromoo bobbaasee galchu. Gaafa tooftaan Oromoo adda qoqqooduu karaa itti qabatee fii lammiin maqaa adda addaa tiin if yaamu. San biratti, gaafa Ammaarummaan Xophiyummaan hagoogamte a’oo Oromoota hedduu seentee eenyummaa ifii wallaalchifte. Gaafa kan if beeku miira gad-aantummaan weeraramee maalummaa ifii dhooysuuf ijibbaata cimaa keessa ture. Sanirraan gaafni san gaafa, lammii Oromiyaa keessaa irra hedduun, “harqoota mootummaa Habashaa jalaa bahuun hin dandayamu,” je’anii, gabroomsaaf oggolani.
Hawaasaa haala akkanaa keessa jiru, jeeynoonni 36 kanneen qabsoo hidhannoo bilisummaa Oromiyaa keeysatti maqaa Qeeyroo Ganamaa tiin beekkamuuf jiraatan, daggala bulchiinsa gabrummaa Habashaatti (Amaaraatti) qaanqee qabsoo bilisummaa ummata Oromoo qabsiisuuf, Onkololeessa 17, bara 1970, Soomaalee keessaan cabsanii Oromiyaa seenuuf, biyya Yaman magaalaa Adanirraa dooniin karaa seenan.
Hawwiin Qeeyroo Ganamaa mootummaa Soomaalee tiin gufachiifamtu-llee, galiin ka’aniif, fii murannoon isaanii seena-qabeeysa waan taateef yaadatamuu fii kabajamuu qabdi. Bu’urri karoora qophii yaadannoo tanaa tiis kana.
Yaroo hidhannoon qabsoo ummata Oromoo tiif yoomiyyuu caalaa barbaachituu taatee itti arkamaa jirtu tana keessatti, guyyaa kana hawaasni walitti dhufee kabajaa isaan malteen yaadachuun barbaachisaa ture. Garuu, jeeqama Koovid-19 adunyaa keessatti uumaa jiru-rraan kan ka’e, iddoo takkatti walitti dhufuun rakkisaa waan taheef, carraa gama dooyaa sab-qunnamtiin jirtutti dhimma bahuun, Onkololeessa 17, 2020, haala sadarkaa adunyaatti qooda irraa fudhachuun dandayamutti, sarara Zuumiin kabajuuf saganteeffamaa jira.
Guyyaa kana namoonni dandayan marti karaa sab-qunnamtiilee if dura ibsamuuf jiraataniin qophii yaadannoo seena-qabeessa taate tanarraa akka qooda fudhaatan kabajaan afeerra. Akkasumattillee, TV-lee fii sab-qummantiileen Oromoo jal-builtii ayyaanichaa-rraa kaasee kabajaa yaadannoo seenichaa tiif xiyyeeffannaa barbaachiftu akka kennan asumaan dhaamsa dabarfanna.
Oromiyaan haa bilisoomtu!
Koree Qopheessituu Yaadannoo.
Addis Abeba – Protests erupted in many towns and cities, including schools and university compounds,…
Shabboo Miidiya: Seenaa amaarsaa fii gara jabeenya isaanii. https://www.youtube.com/watch?v=MjL1acJzXgc
Gocha suukkanneessaa sirni nafxnyaa Oromoo irratti gidduu kana raawwachaa jiran balaaleffachuun Barattoonni Oromoo godina addaa…
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…


text:
Oromoon namni nama sadiif tola oole bu’aa guddaa argata; namni nama sadiif tola oole ammo faallaa saniiti jedha:- Sadan tola oolan bu’aa guddaa argatan 1/Gamnaaf dubbiin yoo tumsite 2/Gootaf onneen yoo tumsite 3/ Arjaaf qabeenya yoo kennite
Sadan faallaa dhaabatan ammo:- 1/Gowwaaf haasawaan yoo tumsite 2/Dabeessaaf onneen yoo tumsite 3/ Dondhaaf qabeenya yoo tumsite Akka mammaaysa Oromootitti!!
Eebada tola akka deebitu beekanii
Ooyruu abbaa shanii
Irra osoo sima facaasanii
Oolte moo bultaa
Moo daftee muldhattaa!!!!
Akkas jedha oromoon
Arjaaf tola oolaa
Gootaaf tola oolaa
Gamnaaf tola oolaa
Qajeelaaf tola oolaa
Haxiif tola oolaa
Itti fufaa…


text:
Iraan keessatii bakka addaa addaatii dhukaasa qawwee banameen milishoota mootummaa lama dabalatee nomoonni Torba ajjeefamuun isaanii Assosheetid Prees gabaasee jira.
Asoosheetid press dhaabataa televijiinii mootummaa Iraan waabefachuudhaan akka gabaasetti Roobii kaleessaa kibbaa-lixa Iraan magaalaa Izeeh keessatti bakka baazaariin geggeesamaa jiruutti dhukaasaa qawee banameeni mucaa durbaa tokko dabalatee namoonni Shan du’anii miseensonii naga eegdootaa fi siviilonni 10 madaa’aniiru.
Karaa biraatin, magaalaa walakkeessaa Isfahan jedahmu keessatti dhukaasaa banameen miseensonni milishaa mootummaa “Baasiij” jedhamee beekamu lama ajjeefamuu isaani kan ibse dhaabbanni oduu mootummaa IRNAn, Namoonii haleellaa lammannuu raawwataan biskileetaa mootaraa akka fayyadaman gabaaseera.
Roobii kaleessaa magaalaa Izeeh bakkaawaan adda addaatii mormiitoonni mootummaa hedduun walti qabamanii dhaadannoo mootummaa balaaleffaatu dhageesisaa, poolisootaa gaazi nama imimaanesu dhukaasan irratti dhakaa darbachaa akka turan kan ibsee dhaabanii Televijiinii mootummaa, nammi tokkoo bakka amantaa garee She’aat irratti adidda qabsiisuu isaa gabaasee jiraa.
Iraan keessatti Ji’oottan lamman darbani fi mormiin itti fufee kan jiruu yemmuu ta’u tarkaanfiin ajjechaa kaleessaa raawatame sun mormii taasifamaa jiruun kan walqabatee ta’uuf dhiisuun isaa addaan hin baanee.
Asosheetid prees rogeeyyota mirgaa namoomaa waabefachuudhaa akka gabaasetti mormii dhiheenyaa kana taasifamaa jiruun walqabatee tarkaanfii umnoottan mootummaa Iraan fudhattaniin namoonni 362 ta’an du’anii namoonni kuma 16 fi 33 ta’an immoo hidhamaniiru.