text:
Manni hidhaa tokko yoo diigame malee deebi’anii keessatti hidhamuun hin hafu
Posted by Madda Walaabuu Press on 4/02/2013
Ebla 02, 2013 | Abdii Boruutiin*
Dubbiin akka mata dureetti dhiyaate kun hiikni isaa mormisiisaa ta’uu mala. Maaliif yoo jedhame, manni hidhaa amma jiru tokko yoo diigame, kan biraa haaraan ijaaramuus waan danda’uuf, isa haaraa kana keessattis hidhamuun waan ooluu miti; kanaaf kun hiikkaa hin qabu kan jedhutti waan nama geessuufi. Dhugaa dhas; dubbiin akkuma namni ilaalu fi hubatutti hiikamuu danda’a. Kan ijaaramee jiru keessattis ta’ee kan gara fuulduraatti haaraa ijaaramu keessatti warra hidhamuuf garaagarummaa hin qabu. Bareedee ijaaramullee manni hidhaa manuma hidhaati. Haa ta’u malee, wantan dhimma kana kaaseef sababan qaba. Yeroo baay’ee warri bilisummaa sabootaatiif ykn uummatootaatiif qabsoofna jedhan, “Impaayarri Itoophiyaa tun mana hidhaa sabootaa ti” jedhu. Akkuman dursee ibsuu yaale, imaayarittiin mana hidhaa sabootaa taate tun, hanga diigamtee sabootni achi keessatti hidhamanis walaba hin taanetti; deebitee haaromtee kan ijaaramtullee yoo taate, manni hidhaa manuma hidhaa waan ta’uuf uummatootnis deebi’anii keessatti hidhamuun isaanii hin oolu. Dhugaa kanatu akkan mata duree kana kaasu na taasise.
Maarree, namni waayee mana hidhaa tokkoo beeku, manni hidhaa kan biraa tokko fooyya’ees kan ijaaramu yoo ta’e, warra hidhamuuf jijjiirama akka hin qabne akkamitti hubachuu dagata? Ani akkan ilaalu fi yaadutti, impaayarri Itoophiyaa tun sirna ishii diiguu qofaa otuu hin taane, sirnas ta’ee teessoodhumti ishiituu hundeedhaan yoo diigame malee sabootni achi keessa jiran bilisummaa dhugaa waan argatan natti hin fakkaatu. Uummatni biyya ofii keessatti tuffatamaa; qabeenyi isaa saamamaa; ijoolleen isaa hidhamaa, dararamaa, ajjeefamaa waggaa dhibba tokkoo ol gadi-aantummaa keessa jiraachaa ture fi jirus, akkamitti lammii biyyattii dhiigaan ijaaramte tanaa ta’ee jiraachuu danda’a? Akkamitti eenyummaa ofii dhiisee kan namni biraa ittimaxxansuuf deemu fudhata? Uummatni Oromoo kan har’allee jaarraa 21ffaa keessatti biyya ofii keessatti dararamaa jiru waan irra gaye fi gayaa jirus hundaa hirraanfatee; Oromummaa dhiisee Itoophiyummaa ni fudhata jedhanii yaaduun gamnummaa dha moo ofis uummatas gowwoomsuu dhaa? Har’a yeroo Oromummaa fi Sabboonummaan guddachaa dhufan kanatti uummata keenyaan kana sii wayya jchuun booddeen isa maala akka ta’u hubatuu?
Warri bilisummaa sabootaatiif qabsoofna jedhanii asii fi achi fiigan, beekaniituma xiiqiidhaan yookaanis aangoo qabachuuf hojii sabootaaf jijjiirama hin fidne kan dalagan yoo ta’e malee, dhugumatti manni hidhaa kun otuu hin diigamne sabootni achi keessa jiran bilisa bayuu hin danda’an. Karaa tokkoon, natu sii beeka fi si bulchaan algaa uummata Oromoorraa hafuu qaba jechaa; karaa biraatiin garuu kan siif ta’u nutu beeka; kana siif wayyaa isa fudhadhu jechuun waan walfaallessuu dha. Hiree ofii kan murteeffatu uummaticha bal’aa dha malee, namni tokkooyyuu murteessufii hin danda’u. Ana kan naaf hin galle, warri Itoophiyaa diimookraatessinee; achi keessatti mirgi uummata Oromoo kabajamuu danda’a jedhan, filannoo kana uummata bal’aa Oromoo gaafataniiti moo akkuman duraan jedhe nutu siif murteessa jechuufii? Oromummaa yookaanis lammii Oromiyaa dhiisiitii Itoophiyummaa fudhadhu jechuun isaanii dammaqinsa uummata keenyaa tuffachuu hin fakkaatuu? Sadarkaa bilchinni Oromummaa fi Sabboonummaa har’a irra gaye wallaalaniiti moo numatu beekaa dha, numatu waa siif godhuu danda’a jechuudhaan oftulummaa agarsiisuu dhaa?
Jaarmayootni Oromoo, kan duraan ijaaramanii jiranis ta’ee kan yeroo ammaa haaraa labsame, kan impaayarittii tana diimookraatessinee bilisummaa Oromoo fidna jedhan, hunduu sadarkaa Sabboonummaa uummata keenyaa keessumaayuu kan dhaloota haaraa (dhaloota Qubee) waan hubatan natti hin fakkaatu. Keessumaayuu warri biyya alaa jiran hammuma uummata bal’aa Oromoorraa fagaatanii jiran sana, sammuudhuma bar-kurnee lama duraatiin waan yaadan fakkaatu. Dammaqinsi uummata keenyaa fi guddinni Oromummaa achuma dhaabbatee baakkeedhuma dur sanatti hin hafne. Yaadni fi ilaalchi uummatni keenya qabu kan biraa ti. Har’a warri baratan hafanii kan barumsa hin qabnellee, qonnaan bultootni Oromoollee waan isaan yaadani fi dubbatan baay’ee nama dinqa. Jaarmayaa amma haaraa labsame Adda Diimookraatawa Oromoo (ADO) ilaalchisee, akka yaada fi ilaalcha kiyyaatitti, kun har’a otuu hin taane otuu bara 1991 dura ijaaramee turee, tarii sammuu namootaa jijjiiruu danda’a ture. Har’a laafullee kan sammuu fi onnee Oromoo keessa jiru ABO qofaa dha jedheen amana. Har’a uummatni keenya kan barbaadus akka mooraan QBO cimu malee jaarmayaa haaraan akka ijaaramuu miti.
Akkuman kanaan duras irra deddeebi’ee ibsaa ture, abbaan fedhe karaa itti amanuu fi danda’uun qabsaayee uummata keenya gabrummaa jalaa baasuu kan danda’u yoo ta’e ani akka ilma Oromoo tokkootti kanarraa rakkoo hin qabu. Karaa itti amanuun yoon jedhu garuu tooftaa fi tarsiimoo barbaadutti fayyadamee qabsoo kana cimsuu ni danda’a jechuu kooti malee kaayyoon gootonni keenya itti wareegamaniif dagatamee projektiin hin milkoofne haa yaalamu jechuu kiyyaa miti. Itoophiyaa diimookraatessuu jechuun mana hidhaa jiru diiganii kan biraa haaraa ijaaruu jechuu dha. Hidhamtootaaf (sabootaaf) garuu, hanga walaba ta’anii, waan ofiif barbaadan sana hiree ofii ofumaan murteeffachuu hin dandeenyetti; hanga waan siif ta’u nutu siif beeka jedhanii isaaniif murteessuun yaalamutti; wanti jijjiiramu waan argamu natti hin fakkaatu. Kun ilaalcha fi amantaa kiyya dha. Haa ta’u malee, ammas gaafiin kiyya: Warri Itoophiyaa diimookraatessinee bilisummaa Oromoo argamsiisuu dandeenya jedhan, kaayyoo kana walsaamuu dhiisanii; erga maqaa Oromootiin ijaaramanii fi socha’anitti humna, qabeenya fi dandeettii gara gara hiruurra; humnootni Oromoo ilaacha tokko qaban akka jabaatan maaliif tokkummaa kaayyoo hin ijaarre? kan jedhu dha.
Gaafii walfgakkaataan kun warra walabummaa Oromiyaatiif qabsoofna jedhanis ni ilaala. Isaaniis taanan akkasuma gara garatti hiramanii humna ofii dadhabsiisuurra maaliif tokkummaa kaayyoo hin uumne? Maqaadhuma bareedaa uummatni Oromoo jaalatu qabatanii jijjiirama tokko otuu hin fidin taa’uun isaaniifis ta’ee uummata keenyaaf bu’aan argamu hin jiru. Kanaaf, tokkummaan kaayyoo gama hundaanuu barbaachisaa dha. Yoo kun hin taane; yoo jijjiiramni tokko hin mul’ane, ammasa gara fuulduraatti gareeleen ykn jaarmayootni haaraan uumamuun isaanii waan dhaabbatuu miti. Kun ammoo uummata keenyaaf afaanfaajjii guddaa uuma. Jaarmayaan tokko hojiidhaan kan biraa caalee argamuun barbaachisaa dha; garuu akkuma makmaaksi Oromoo “Namni mana tokko ijaaru citaa wal hin saamu” jedhu, kaayyoo qabanis walsaamuun bu’aa hin qabu. Waan waliin ijaaruu barbaadan sana yoo tumsa waliif ta’anii walumaan ijaaran xumuruu danda’u.
Dhumarratti, jaarmayaa haaraa ijaarame ADO ilaalchisee, gaafii fi deebii Radio Marii Obboo Leencoo Lataa waliin godhe dhaggeeffadheen wanti tokko na dinqe. Akka ilaalcha kiyyaatitti, deebii Obboo Leencoon gaafiilee dhiyaataniif kennan dhugumatti quubsaa miti. Kan nama dinqu dubbii waliin dhayuu isaanii ti. Walabummaan Oromiyaa barbaachisaa miti jechuuf aggaamanii; deebi’anii ofqusachuudhaan “dirqii miti” jechuun ejjannoo sirrii ta’e hin agarsiisu. Erga hin oollee, erga Itoophiyaa diimookraatessuun kaayyoo ifaa isaanii ta’ee, maaliif guutumaa guututti barbaachisaa miti jechuu sodaatan? Ofqusachuu maaltu fide? Warra har’a miseensota Koree Hojii Raawwachiistuu jedhamanii ramadaman keessa warri kanaan dura Adda Walabummaa Oromiyaa (AWO) jedhanii jaarmayaa ofii dhaabbatanii turan, ilaacha fi kaayyoo sana hundaa dhiisaniiti walabummaan Oromiyaa hin barbaachisu ykn dirqii miti jedhuu? “Buddeenni gaariin eeleerratti beekama” jedha Oromoon. Walabummaan Oromiyaa haa hafuu, mee uummata keenyaa gabrummaa jalaa baasuu kan danda’an yoo ta’e, jabaadhaa Waaqni isin haa gargaaru jechuun barbaada. Garuu manni hidhaa tokko akkuma jiruitti yoo diigame malee, haaromees yoo ijaarame deebi’anii keessatti hidhamuun waan oolu natti hin fakkaatu.
Galatoomaa!
*Abdii Boruu: aboruu@gmail.com
Dubbiin akka mata dureetti dhiyaate kun hiikni isaa mormisiisaa ta’uu mala. Maaliif yoo jedhame, manni hidhaa amma jiru tokko yoo diigame, kan biraa haaraan ijaaramuus waan danda’uuf, isa haaraa kana keessattis hidhamuun waan ooluu miti; kanaaf kun hiikkaa hin qabu kan jedhutti waan nama geessuufi. Dhugaa dhas; dubbiin akkuma namni ilaalu fi hubatutti hiikamuu danda’a. Kan ijaaramee jiru keessattis ta’ee kan gara fuulduraatti haaraa ijaaramu keessatti warra hidhamuuf garaagarummaa hin qabu. Bareedee ijaaramullee manni hidhaa manuma hidhaati. Haa ta’u malee, wantan dhimma kana kaaseef sababan qaba. Yeroo baay’ee warri bilisummaa sabootaatiif ykn uummatootaatiif qabsoofna jedhan, “Impaayarri Itoophiyaa tun mana hidhaa sabootaa ti” jedhu. Akkuman dursee ibsuu yaale, imaayarittiin mana hidhaa sabootaa taate tun, hanga diigamtee sabootni achi keessatti hidhamanis walaba hin taanetti; deebitee haaromtee kan ijaaramtullee yoo taate, manni hidhaa manuma hidhaa waan ta’uuf uummatootnis deebi’anii keessatti hidhamuun isaanii hin oolu. Dhugaa kanatu akkan mata duree kana kaasu na taasise.
Maarree, namni waayee mana hidhaa tokkoo beeku, manni hidhaa kan biraa tokko fooyya’ees kan ijaaramu yoo ta’e, warra hidhamuuf jijjiirama akka hin qabne akkamitti hubachuu dagata? Ani akkan ilaalu fi yaadutti, impaayarri Itoophiyaa tun sirna ishii diiguu qofaa otuu hin taane, sirnas ta’ee teessoodhumti ishiituu hundeedhaan yoo diigame malee sabootni achi keessa jiran bilisummaa dhugaa waan argatan natti hin fakkaatu. Uummatni biyya ofii keessatti tuffatamaa; qabeenyi isaa saamamaa; ijoolleen isaa hidhamaa, dararamaa, ajjeefamaa waggaa dhibba tokkoo ol gadi-aantummaa keessa jiraachaa ture fi jirus, akkamitti lammii biyyattii dhiigaan ijaaramte tanaa ta’ee jiraachuu danda’a? Akkamitti eenyummaa ofii dhiisee kan namni biraa ittimaxxansuuf deemu fudhata? Uummatni Oromoo kan har’allee jaarraa 21ffaa keessatti biyya ofii keessatti dararamaa jiru waan irra gaye fi gayaa jirus hundaa hirraanfatee; Oromummaa dhiisee Itoophiyummaa ni fudhata jedhanii yaaduun gamnummaa dha moo ofis uummatas gowwoomsuu dhaa? Har’a yeroo Oromummaa fi Sabboonummaan guddachaa dhufan kanatti uummata keenyaan kana sii wayya jchuun booddeen isa maala akka ta’u hubatuu?
Warri bilisummaa sabootaatiif qabsoofna jedhanii asii fi achi fiigan, beekaniituma xiiqiidhaan yookaanis aangoo qabachuuf hojii sabootaaf jijjiirama hin fidne kan dalagan yoo ta’e malee, dhugumatti manni hidhaa kun otuu hin diigamne sabootni achi keessa jiran bilisa bayuu hin danda’an. Karaa tokkoon, natu sii beeka fi si bulchaan algaa uummata Oromoorraa hafuu qaba jechaa; karaa biraatiin garuu kan siif ta’u nutu beeka; kana siif wayyaa isa fudhadhu jechuun waan walfaallessuu dha. Hiree ofii kan murteeffatu uummaticha bal’aa dha malee, namni tokkooyyuu murteessufii hin danda’u. Ana kan naaf hin galle, warri Itoophiyaa diimookraatessinee; achi keessatti mirgi uummata Oromoo kabajamuu danda’a jedhan, filannoo kana uummata bal’aa Oromoo gaafataniiti moo akkuman duraan jedhe nutu siif murteessa jechuufii? Oromummaa yookaanis lammii Oromiyaa dhiisiitii Itoophiyummaa fudhadhu jechuun isaanii dammaqinsa uummata keenyaa tuffachuu hin fakkaatuu? Sadarkaa bilchinni Oromummaa fi Sabboonummaa har’a irra gaye wallaalaniiti moo numatu beekaa dha, numatu waa siif godhuu danda’a jechuudhaan oftulummaa agarsiisuu dhaa?
Jaarmayootni Oromoo, kan duraan ijaaramanii jiranis ta’ee kan yeroo ammaa haaraa labsame, kan impaayarittii tana diimookraatessinee bilisummaa Oromoo fidna jedhan, hunduu sadarkaa Sabboonummaa uummata keenyaa keessumaayuu kan dhaloota haaraa (dhaloota Qubee) waan hubatan natti hin fakkaatu. Keessumaayuu warri biyya alaa jiran hammuma uummata bal’aa Oromoorraa fagaatanii jiran sana, sammuudhuma bar-kurnee lama duraatiin waan yaadan fakkaatu. Dammaqinsi uummata keenyaa fi guddinni Oromummaa achuma dhaabbatee baakkeedhuma dur sanatti hin hafne. Yaadni fi ilaalchi uummatni keenya qabu kan biraa ti. Har’a warri baratan hafanii kan barumsa hin qabnellee, qonnaan bultootni Oromoollee waan isaan yaadani fi dubbatan baay’ee nama dinqa. Jaarmayaa amma haaraa labsame Adda Diimookraatawa Oromoo (ADO) ilaalchisee, akka yaada fi ilaalcha kiyyaatitti, kun har’a otuu hin taane otuu bara 1991 dura ijaaramee turee, tarii sammuu namootaa jijjiiruu danda’a ture. Har’a laafullee kan sammuu fi onnee Oromoo keessa jiru ABO qofaa dha jedheen amana. Har’a uummatni keenya kan barbaadus akka mooraan QBO cimu malee jaarmayaa haaraan akka ijaaramuu miti.
Akkuman kanaan duras irra deddeebi’ee ibsaa ture, abbaan fedhe karaa itti amanuu fi danda’uun qabsaayee uummata keenya gabrummaa jalaa baasuu kan danda’u yoo ta’e ani akka ilma Oromoo tokkootti kanarraa rakkoo hin qabu. Karaa itti amanuun yoon jedhu garuu tooftaa fi tarsiimoo barbaadutti fayyadamee qabsoo kana cimsuu ni danda’a jechuu kooti malee kaayyoon gootonni keenya itti wareegamaniif dagatamee projektiin hin milkoofne haa yaalamu jechuu kiyyaa miti. Itoophiyaa diimookraatessuu jechuun mana hidhaa jiru diiganii kan biraa haaraa ijaaruu jechuu dha. Hidhamtootaaf (sabootaaf) garuu, hanga walaba ta’anii, waan ofiif barbaadan sana hiree ofii ofumaan murteeffachuu hin dandeenyetti; hanga waan siif ta’u nutu siif beeka jedhanii isaaniif murteessuun yaalamutti; wanti jijjiiramu waan argamu natti hin fakkaatu. Kun ilaalcha fi amantaa kiyya dha. Haa ta’u malee, ammas gaafiin kiyya: Warri Itoophiyaa diimookraatessinee bilisummaa Oromoo argamsiisuu dandeenya jedhan, kaayyoo kana walsaamuu dhiisanii; erga maqaa Oromootiin ijaaramanii fi socha’anitti humna, qabeenya fi dandeettii gara gara hiruurra; humnootni Oromoo ilaacha tokko qaban akka jabaatan maaliif tokkummaa kaayyoo hin ijaarre? kan jedhu dha.
Gaafii walfgakkaataan kun warra walabummaa Oromiyaatiif qabsoofna jedhanis ni ilaala. Isaaniis taanan akkasuma gara garatti hiramanii humna ofii dadhabsiisuurra maaliif tokkummaa kaayyoo hin uumne? Maqaadhuma bareedaa uummatni Oromoo jaalatu qabatanii jijjiirama tokko otuu hin fidin taa’uun isaaniifis ta’ee uummata keenyaaf bu’aan argamu hin jiru. Kanaaf, tokkummaan kaayyoo gama hundaanuu barbaachisaa dha. Yoo kun hin taane; yoo jijjiiramni tokko hin mul’ane, ammasa gara fuulduraatti gareeleen ykn jaarmayootni haaraan uumamuun isaanii waan dhaabbatuu miti. Kun ammoo uummata keenyaaf afaanfaajjii guddaa uuma. Jaarmayaan tokko hojiidhaan kan biraa caalee argamuun barbaachisaa dha; garuu akkuma makmaaksi Oromoo “Namni mana tokko ijaaru citaa wal hin saamu” jedhu, kaayyoo qabanis walsaamuun bu’aa hin qabu. Waan waliin ijaaruu barbaadan sana yoo tumsa waliif ta’anii walumaan ijaaran xumuruu danda’u.
Dhumarratti, jaarmayaa haaraa ijaarame ADO ilaalchisee, gaafii fi deebii Radio Marii Obboo Leencoo Lataa waliin godhe dhaggeeffadheen wanti tokko na dinqe. Akka ilaalcha kiyyaatitti, deebii Obboo Leencoon gaafiilee dhiyaataniif kennan dhugumatti quubsaa miti. Kan nama dinqu dubbii waliin dhayuu isaanii ti. Walabummaan Oromiyaa barbaachisaa miti jechuuf aggaamanii; deebi’anii ofqusachuudhaan “dirqii miti” jechuun ejjannoo sirrii ta’e hin agarsiisu. Erga hin oollee, erga Itoophiyaa diimookraatessuun kaayyoo ifaa isaanii ta’ee, maaliif guutumaa guututti barbaachisaa miti jechuu sodaatan? Ofqusachuu maaltu fide? Warra har’a miseensota Koree Hojii Raawwachiistuu jedhamanii ramadaman keessa warri kanaan dura Adda Walabummaa Oromiyaa (AWO) jedhanii jaarmayaa ofii dhaabbatanii turan, ilaacha fi kaayyoo sana hundaa dhiisaniiti walabummaan Oromiyaa hin barbaachisu ykn dirqii miti jedhuu? “Buddeenni gaariin eeleerratti beekama” jedha Oromoon. Walabummaan Oromiyaa haa hafuu, mee uummata keenyaa gabrummaa jalaa baasuu kan danda’an yoo ta’e, jabaadhaa Waaqni isin haa gargaaru jechuun barbaada. Garuu manni hidhaa tokko akkuma jiruitti yoo diigame malee, haaromees yoo ijaarame deebi’anii keessatti hidhamuun waan oolu natti hin fakkaatu.
Galatoomaa!
*Abdii Boruu: aboruu@gmail.com
Subscribe to: Post Comments (Atom)


c: text/html

text:
Deggarsa Ijaaramuu Qeerroo Idil-Aduunyaa
Ibsa Gabaabaa Qeerroo Bilisummaa
Finfinnee
Jarmayaan “Dhaabbata Deggersa Qeerroo Idil-aduunyaa – International Qeerroo (Youth) Support Group dhabbatuu isaa fi seeraan galmaawee akka socho’u beeksisa bahe yeroo arginu gammachuu guddan nutti dhagahame.
Akeeka eebbifamaa jarmyaa kanaa Oromootni biyya alaa fi keessaa akka cinaa dhaabbatanii fi irratti gargaartan waamicha keenya isiniif dabarsina.
Ummanni Oromoo miga dhalanamaa fi saba cunqurfamaa Oromoof jecha deggersa dandeessan kannaa jirtan martuu waliin hojjatnee waliin rakkina akka sabatti qabnu keessaa akka baanu waamicha keenya.
Dargaggoonni Oromoo fi Ilmaan Oromoo jarmyaa akeeka eebbifamaa Deeggarsa Qeerroo Idil-addunyaa gadi dhaabdan hojii irratti milkii cululuqaa waliif hawwina. Qeeroon akeeka keessan milkaawuuf waan irraa eegamu hunda akka raawwatu gamanumaa mirkaneessina.
Injifatnoo Ummata Oromoof!
Gadaan Gadaa Bilisummaa dha!
Qeerroo Bilisummaa
Finfinnee
Amajjii 01,2015

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“BORU IIDA!” – ASOOSAMA GABAABAA
(Seenaa ijoollummaa irratti kan hundaa’e)
== Kutaa 2ffaa ===
“BUQQEE TIYYA..!”
Fillicni gaaffiin an gaafadheef deebisaa hin laanne. Akka nama hin dhagayiniitti beeyladaan isaas waan biraa fagaataniif jala fiigaa kute. Anniis na sodaachiisuu isaa hubadheen onnee horadhe. Amma xiqqo qalbiin na wayyooyteen akka nama kan torbee guutuu harganuutti qilleensa gara somba kootii ol galfadhe.
“Galooyee galaa gahee,
Aduutu qarree gahee,
Mooraa nurraa humnaayee,
Jabbii marratee booyee….
Way! Galooye…..” jechaa beeyladaa tiyya faarsee kara gala fuula deeffachiise.
Beeyladaleeniis akkuma waan afaan beekanii morma isaanii ol qabanii, gurra dhaabanii gara kiyya mil’atan. Keessattuu ‘Daraniin’ ol godhattee, maala isii dheeraa yoo marga dheeddu akka sijaajaa lafarra shorroqu san raasaa takka ana, takka immoo gara beeyladoota kaanii laaltee mataa lulte. “Haa galluu” jettee waan ajajju fakkattii. Yoo isiin tarkaanfii jalqabdu akka waan “tole” jedhanii faana bu’an fakkaatan.
‘Daranii’n maqaa sa’aa guddaa bifaan diimaa kan loon warri keenya qabu hunda horee dha. Tan daraniin dhaltee ‘Daaloo’nuu jabbii amma golaa qabdu waliin shan horte. Daraniin immoo kudha lama dhaltuus ‘Daaloo’ waliin yoo wal biratti laalan ammallee goromtii fakkaatti. Aanan taatu baaldii elmamti. Isii hin gahin malee horteen isii marti akkasuma. Daraniin immoo amalaaniis, naamusaaniis, bareedinaaniis…. waa hundaan tokkoffaadha. Yoo elman koshoodha, hin finciltu. Keessattuu anaaf isiin walitti jaboo dha. Yoon barbaade mucha isii jidduu seeneen aanan irraa luuga. Yeroo gariis waan bishaan itti gaara geeyfadhuttiin elmadha. Hin dubbattu. Yoo rifeensi na nyanyaateef yayyaameen dura ta’a. Hoggaan isii arrabaan miicee, naaf filte na dhiisa.
Eegaan tiiysuu jalqabe Daraniin guyyaa tokko qofa na aarsitee beeyti. Akkumaan obaaf laga geeysetti, eegaan bishaan obaasee booda hiriyoota kiyya kan bishaan daakan arke. Beeyladaa tiyya dirree baxxallee laga cinaa takkatti achi qabeen aniis uffata firraa yaasee dhagaa tokko irra kaayee bishaan daakuuf itti if darbe. Yeroon bishaan daakee laga keessaa ol bahu Daraniin shamiziin ani firraa baase afaanitti alanfachaa jirti. Saniifuu shamiza eega bitamee hin turin, hoggaasitti isa malee waanin kaayadhu hin qabne nyaachaa jirti. Hoggaan fiigee afaanii fuudhu shamiziin gingilchaa ta’ee, ayaa irraa bahee jira. Yoon laalu uunkaan susuntuuree, shubamee, halluu jijjiirratee addaan dheeratee sabbata cirame fakkaata. Guyyaa san akka malee na aarsite. Akka waan beekaa histiif goote na fakkaata. Eega immoo nadhaaf nyaachuu isiin bare. Shamiziin san ittiin dafqa, yeroo gariin harkoo isaa waaniin funyaan irra if baasuuf harkoon isaa hayxuu furriiti. Dafqaaf furriin dhandhama soogiddaa waan qabaniif isiin nadhaa itti baate edaa!.
Beeyladaan teenya hundi maqaa qaban. Bifa, dheerina, naamusaafi mijjaan isaanii laalamee kan moggaafamuuf yoo tahu, isaan marti maqaa isaanii sirritti beekuun isaanii immoo arrallee waan ajaa’iiba na tahu irraa tokko. Yeroo hunda yoon bobbaasuus tahee yoon galchu Daraniitu dura deema. Daraniin dura buunaan Daaloon, Qulfiin, Ayyaan, Gaarree, Daammii…… jabbileen gama boodaa bu’anii, akkuma waan umriin hiriira seenanii wal faana karaa galaa qajeelan. Tartiiba beeyladaan itti deeman san amma yoon yaadadhu “Loon kabajaafi ulfina namni waliif dhabe, xiqqaan guddaa kabajuu dagate kana ni beekan edaa?” tan jettu na keessatti uumuun hin oolle.
Kaniin duraan hin jerjerfatin amma fuulaan gara manaa qajeellaan yaada lamaatu sammuu na lixe. Ededa xoosinnuu keessaa bahee yoon mataqomaan gad garagalu yaadni shakkii buqqee tiyyaa natti jabaatuus garuu kan salphumatti injifate ol’aantummaa qabate yaada ‘haqal-iid’ ture. Hangaan manatti galuu sammuu kiyya guututti namootaan boru ganamaan ‘haqal-iid’ irraa fudhachuu qabu tilmaammachuun kan qabame ture. “Eessumman kiyya lama, aayyoo tiyya, haboo xiqqoo, adaadaa tiyya, hiriyaa obboleessa kiyya hangafaa….. ” niin tartiibeesse.
Eegaan bara dheengaddaa iida soomanaa gammachuu hir’uun kabajee booda iidni arafaas dilas nan gammachiifne ture. Akkuma amala isaa baranaas kunoo soomanni naanna’ee dhufee iidni gahee jira. “Laata iidni baranaas akkuma kan bara dheengaddaa hir’uu tahinnaa laata?
Yeroo san ji’a soomanaa kan muuxannoofi yaadannoo addaatiin guutame waan taheef baayyeen jaaladha. Yeroo sanitti itti milkaa’uu baadhuus garuu, soomanaas tahee iidni hedduu natti tola. Iidni gahuu dura soomanni seenuutuu naaf iida ture. Gammachuun tiyya soomanni seenuu isaatiin dura qophii simannaa isaatiif maatiin koo godhan irraa jalqaba. Wantiin gammaduuf baayyeedha. Amma gad fageenyaan hubachuu baadhuus yoon tilmaamu garuu jijjiiramoota soomanicha waliin dhufan baayyeen isaanii kan yeroo biraatiin addummaa qabaachuu isaati. San keessaa tokko ibsaa maashooti. Mana keenya qofa osoo hin tahin baadiyyaa naannoo keenyaa guutuu hanga ijaan nutti mul’attu san ibsaan elektiriikii wanti jedhamu hanga ammaa abjuunuu hin jiru. Ani gaafas korrantii isaa ifu guyyaa tokko kan harmeen tiyya fira keenya kan biyya biraa jiruuf suuraa erguuf jecha walitti qabdee magaalaa Qobboo nu geessitee footoo kaane qofaan arkee beeka. (Qis…qis.. qis…! Mudannoo gaafasi taniin ibsaa kaameeraatiin baarage hanga arraa yoon yaadadhu kophaa koon akka maraataa kofla.)
Korrentiin ani beeku kan ifu osoo hin tahin muka korrantii kan magaalaa Calanqoo fi Qobboo jidduu diriiree jiru kan hamashaa sadi wal irraa jalaan qabu, hamashaa sadeenuu gubbaa macariin furdoon diriirtee jirtuu sani. Muka korrantii jennaan. Muka korrentii kanaahu gaara dabaa bakka beeyladaa tiksaa oolluttiin beeka. Mukni korrentii kun karaa adii (konkolaataa) irra deemaa dhufee karra irreessaa xiqqo as dabree meeyxuu Aw-Usmaaniin gad maqee gaara dabaa kan nuti beeyladaa tiksaa oollu kana keessaan ganda Haajiifi roobaa gad bu’ee achumaan ganda Erer’iin gara magaalaa Qobboo qaxxaamura. Bifuma muka korrentii saniin utubaa muka korrantii irra gabaabaa, kan macariin tan korrantii irra qal’oo afur wal tarree gubbaa irra diriirtuu yoo tahu inniis muka silkii jedhamuun beekna. Silkii jecha jedhu kanaas macarii kan jedhutti malee kan bilbila ittiin bilbilaniif fayyadu tahuu isaa yeroo san hin beeku ture. Kanaaf waan macarii tahe hunda maqaa ‘silkii’ jennee yaamna ture. Kana qofaa miti karaan naannoo saniituu karaa silkii jedhamuun beekkama.
Kanaaf ganda keenya korrentiin waan hin jirreef ji’a soomanaa guutuu maashoo ibsatan. Yoo soomanni bahu immoo lambatti deebi’uun waan hin oolleef silaa waggaa guutuu ifaa maashoo adii ‘faa..!’ jedhee mixii lafa deemtullee mul’isu san waliin turee gammachuun koo guddoodha. Aniis kanuma irraa maashoon qabsiifamuu kana waaniin baayyee jaaladhuuf, soomanni seenuuf guyyoota muraasa durfamee yoo gaaziin ykn boba’aan maashoo jarkaaniin liitira 10 bitamu irraa gammachuun kiyyaas jalqaba ture. Gammachuun kiyya kan biraa ‘atoorara’. Ani atooraree osoo hin taane namoonni gandaa mana keenyatti walitti dhufanii yoo atooraran baayyee natti tola. ‘Atoorara’ jechuun sirna abboottiin keenya halkan walitti dhufanii waliin jimaa qama’aa, rabbi kadhataniidha. ‘Atoo-raraa fi Axee-raraa’ waan jedhamuutu jira. Sirna ‘atoo’ fi ‘aaxee’ itti ofirraa darbuuf rabbi itti kadhatanii dha.
Yeroo atooraran kana maashoon qabsiifamtee, ‘manzuumaan’ teephiin yoo didichu, dabree hiraabni yoo gahu hedduu natti tola. Soomana kana duraa guutuu soomanee hin beeku. Kan baranaa immoo guutuun soomanetti maatiin na beekan. Keessattuu harmeen tiyya akkaan soomanu waan feetuuf guutumattiin soomanetti na beekti. Garuu ani….! “Niin hima moo dhiisu?” Waaniin irra dabreefi yaadannoo ijoollummaa waan taheef rakkoon qabu, niin hima. Ani soomanniin soomane yoo guyyaa kudhan tahe ni guddate. Yoon galu immoo soomanaan oolu kiyya na beekan. Dubbiin akkana.
Ani hiraaba nyaadheen hoggaa bari’e kara mana baruumsaa deema. Achii galeen beeyladaa gaaratti bobbaasa. Asrii yeroon galcheen zeeytuna ooyruu teenya keessaa jiru galgala hoggaa soomana fureen nyaadha jedhee guuree taguuga gola keessa jiru duubatti dhooysee kaaya. Isaan arra kaaye boru hoggaan beeyladaa bobbaasu fudhadhee waytaan mana irraa fagaadhe nyaadha. Yookaa immoo gaafaan akka carraa hin guurratin fiiltuu mixaaxis (lafa bara dheengaddaa mixaaxis irraa gara galchan mixaaxis lafa keessatti hafe irraa tan biqiltu) qonnee nyaanna. Galgala yoon galu hidhii tiyya riigee goggoosseen gala. Soomana jechuun yoo hidhiin nama goggooyde qofa natti fakkaata ture. Kanaaf yoo hidhiin jiituu na taate waan hin soomanne naan jedhan natti fakkaata ture. Kanaaf gaafa garii biyyee itti rigeen goggooysa ture. Kana mara maaltu si cinqe naan hin jettaniiree? Yoon soomanuu baadhe waa baayyeen dhaba. Kan duraa, wayta maatiin walitti galtee bakka takkaa ‘hafxiran’ san ergaatu natti baayy’ata. “Ati hin soomannee miti, mee booda nyaattaa waan san fidi, tana as kenni…..” joolleen narra xiqqoo marti na ergachuu feeti. Aniis akkana hin jaaladhu. Guutumattuu kabajaa hin argadhu. Tana dheefaan aniis mal’aa takkattillee taatu soomana oolchuu kiyya galmeessisa. Tan biraa ammaas waan soomana itti furan kan akka shorbaa, timiraa, hulbaafi kkf carraan argachuu kootii dhiphaadha. Gaafa iidaas yoon soomane waan iidaa ‘haqal-iid’ wayyaan argadha. Kanaaf soomanuu qofa osoo hin taane soomanuu kiyyaas beeksisuuf tooftaa adda addaattin fayyadama. Isa keessaa tokko halkan yoon hiraabbadhu harmee tiyyatti himeen “Soomana naaf hidhi” jedhee soomanuu kiyya beeksifadha. Galgalaas naamusa horeen adabaan akka nama soomanni laaffiseetti ta’a.
Iida baranaa wanti adda godhu yoo jiraate anaafi hiriyoonni kiyya lama magaalatti godhuuf karoorfannee jirra. Magaalaa Calanqoo dilas hin jedhamin malee xiqqo nurraa fagoo dha. Keessattuu yeroo sanitti magaalaan Calanqo irra guddoo waan Addunyaa irra jirtu nattin fakkaatu. “Namni moormoor hin arkin cuuncuuna dinqisiifata” jedhanii mitiiree? Kanaaf magaalaa Calanqootti iida godhuuf baasii nu barbaachisa. Waliigala baasii nu danda’u yoo tilmaamaan shaleeynu tokkoon tokkoon keenya qarshii 10 fi irraa ol qabaachuu qabna. Baadiyyaan ani itti dhaladhe san qilleensi magaalaa waan irra bahuuf xiqqo foolii baadiyyaa gurraattii san hin qabdu. Fooliin maagaalaa tan akkam akka taateefi garaagarummaa foolii baadiyyaa irraa qabdu immoo tan akkami? Ani hin beeku. Haatahuu malee yeroo sanitti magaalaan akka waan burqaa qaroomaa taateetti waaniin hubadhuuf foolii urgooftuu waan qabdu natti fakkaata ture. Yoon guddadhee carraa magaalaa sirritti baruu argadhu immoo akkaan ani sammuu ijoollummaa saniin yaadaa ture irraa faallaadha. Fooliin magaalaa keessattuu magaalaan teenya, Calanqo’ ajjooftuu, xirooftuu….. foolii wal makaa tan qilleensi isii waan danuun faalameefi funyaaniifuu maal akka taate addaan hin beekkamne tahuu eegasiin bare. “Tortora muxii, ajaa Calanqoo..” jechuu dhageessanii beeytuu? Anaafi hiriyoonni kiyyaas akka waan guddaatti yaannee yeroo jalqabaaf magaalaatti Iida godhuuf hamilee addaatiin karoora cimaa qabanne barana.
Fooliin baadiyyaa qilleensa qulqulluu funyaaniif akka xiibaa urgaa’u, kan sombi harganee hin quufne, qilleensa foolii danuu, wal makaa foolii habaaboolee adda addaa, foolii baalaafi hiddoota mukaa hedduu walitti makamee funyaaniif si’aa’ina addaa gumaachu tahuufi filatamummaa isaa eegaan magaalaa bare boodaan qooda kaayeef malee duraan gatii keessa hin galchine ture. Baadiyyaa akkasii tan roga maraan gaarrenii fi tulluuwwaniin marfamte keessatti dhaladheen umrii gammee gurguddaa keessatti argama. Gaara luxuu, dabaa, ededa xoossinuu, Irreessa, Dirree Shaggooyyee….. mara keessaatti taphachaa, utaalaa, foolii adda addaa suufaan beeylada tiksaa as gahe. Arrallee beeylada gaara oolcheen gara manaa galchaa jira.
Beeyladoonni kiyya tarree galanii hiriiraa karaa konkolaataa kan akaafaan tolchan irra ya’aa uuda bira gahan. Dirreen uudaa lafa hin qotamne bal’ina giddu galaa qabdu fuullee mana keenyaatti argamtu yoo tahu walakkaa ganda teessee tarree gamaa, tarree gamanaatti addaan moggaafteefi jirtuudha. Nuuf akka dirree kubbaa, gaantiraan moggaa uudaa jirtu guddoon immoo akka caayaa afooshaatti, gaafa oomisha galchan midhaan itti calleeysuuf, galgala galgala wal geettii dubraaf dardaraa…. tajaajiloota baayyeef oolti. Yoon uuda bira gahu Finiin’iin wal afaan dhufne,
“Jiisaa…!” Jedhee isaatu dursee na dubbise. Maqaan maatiin koo naaf baasan Abdataa dha. Mana keenya keessaas tahee ijoollee gandaa keessaa kan hoggaa muran jiisaa dammaa nyaatu ana qofa waan taheef, naan yaaman. Kan narraa hafu immoo Daraniitu nyaata, sa’aa keenya guddaa. Abbaan kiyya hoggaa gaagura ule hunda “jiisaan gaariidha, humna namaaf kenna nyaadhu” naan ja’a ture. Aniis ijoollee hunda qabsoo irratti kuffifachuu waaniin fedhuuf niin nyaadha. Yoo qabsoo wal qabnee kuffifadhu aniis jiisaan san akka waan na gargaarettiin yaada ture. Jiisaan kun Fillica irratti na gargaaruu dhabuun isaa na mufachiisuus kan biraa hunda moohadhee waan jiruuf homaa miti jedheen if jajjabeessa. Iccitii kana hiriyaa kiyya maqaa maasoo namaaf moggaasuun beekkamu tokko akka carraa tahee mana keenyatti dhaga’ee achuma irraa natti maxxanse.
“Milkee..!” Jedheen yaame aniis, maqaan isaa Milkeessaa dha. Yoo inni Jiisaa jedhee maasoon na yaamu aniis Finiin jedhee yaamuu niin danda’a ture. Garuu ani maquma isaatiin sababaan yaameefiin qaba. Iidni keenya kan boru magaalatti godhuuf karoorfanne isarratti hundaa’a waan taheef haaluma kamiinuu of eeggannoo godhuun qaba yaada jedhuun ture.
“Iidni boruu miti?” Jedhee gaafadhe.
“Ee..! Boru tahuun beekkamaadha” naan jedhe inniis.
Milkeessaan hiriyaa kiyya yoo tahu irra baayyee maqaa maasoo Finiin jedhuun yaamna. Umriin nu caalu baatuus jireenya bakka hedduu beeka. Keessattuu haala magaalaa sirritti nurra caalaa waan hubatuuf gaggeessummaa isaatiin magaalatti iida dabarsuuf kan karoorsinees. Fiinin magaalaa Calanqoo sirritti beekuu isaa ni hubanna. Nu martiis itti amanna. Sababniis adeera manaafi dukkaana guddaa magaalaa Calanqootii qabu waan jiruuf inniis yeroo baayyee iida achitti dabarsa. Guyyaa lamaaf sadi gaafa turee dhufu waa’ee magaalaa waan shorrooysee fidee nu dura bal’isee nutti mul’isaa jiru nutti fakkaata.
“Garuu…. sa’aa meeqatti yaana?” naatu gaafata. Inniis xiqqo akka nama itti yaaduutti dhibaa’eeti osoo sagaleen hin dubbatin dura qubbeen isaa wal bira qabee eega laale booda,
“Sa’aa 4:00 ….” jedhe qubbeen isaas abbaguddoo irraa gad qabee.
“Ni taati..” jedheen akka nama waa yaadatuutti xiqqo yaadee,
“… Nama tokkotti hin himin numa sadeen qofaa deema” jedhen sababoota namni biraa dhaga’uu hin qabneef lamaan sammuu yeroo sanii tan asqaaxilaa hin geenye san keessatti tartiibeessaa.
“Tole..! Silaahiis eenyuutu dhaga’a, akka nuti waliin yaanu namni beeku hin jiru” jedhe Fiiniin harka isaa kan yeroo hunda dhoqqee hin dhabne fi biyyee faa hin dhabne san waliin rigaa. Yoo inni deemuuf jedhu,
“Galgala kana Mahammadaaf walitti dhufna kaa?”
“Beekkamaadha mitii san!” Jedhee kara deemutti qaceele Finiin.
Yoo inni na bira dabru beeyladoonni kiyya xurree mana keenyatti ol goru bira gahanii jiran. Fiigichaan hanga liphuutti dhaqqabeen “Loon duraa waan ala jiru guuraa…!” jedheen ajaja kiyya yeroo maraa labse. Beeyladaa yoon galchu miidhaan, joolleen, fi kkf yoo ala jiraatan akka duraa fuudhaniif lallabuun qaba.
Eegaan manatti gale beeyladaa narraa hidhan booda yaanni buqqee tiyya laaluu na keessa xilamuus garuu ani ifiin dhoorkaa jira. Garuu naaf hin mijjooyne. Duraaniis dhooyseen kaaye waan taheef dhoorsee qofaan keessaa baafachuu danda’a. Yoo argan waa lamaatu uumama. Kan duraa maallaqniin ani achi keessatti kuufadhe kanumaan mana keessaa, deebisaan waa bitee hafte, bakka baarreetifi kkf walitti qabe waan taheef guututti saamamuun mala. Saamamuu qofa osoo hin taane adabamuus mala. Abbaan alagaa, abbaan seeraafi poolisiiniis harmuma tiyya waan taateef adabbii yakkaa guddaan na mudachuu mala. Kan biraa immoo maallaqni hangi duraan iidaaf naa kennamuus dhoorkamuun mala. Kanaaf akkaan kanaaf hin saaxilamne of eeggannaa guddaa godhuu na barbaachisa.
Arra waa’ee uffata iidaa hin yaadu. Duruu waa hundaan ofitti laallee kaayyadhe waan taheef kun nan yaadeessu. Garuu amma qarshii kudhanii ol akkamittiin argachuu qabaa dha yaaddoon tiyya. Dura immoo waaniin buqqee keessaa qabu yoon laale malee hangam akka naa hafu hin beeku. Osoo hin azaanne dura buqqee tiyya bakkaan an kaaye jiraachuu isii mirkaneeffachuun qaba. Yoo azaanan namuu walitti dhufa waan taheef laaluun naaf hin mijjaa-u. Qalbiin na dhaabbatte. Suuta jedheen osoon hin shokomsin miila kiyya fuudhaa deeraa keessa ol seene. Kutaa walakkaa mana jidduu waan taheef qaawa tokko kan ifni ittiin ol seenu hin qabu. Dukkana cilmaa dha. Hoggaa biraa deeraa san ifaa qabadheetuu ol seenuu niin sodaadha. Hantuunni waan jiruuf niin sodaadha. Osumaan miila kiyya takka suuta kaasaa suuta lafa kaayaa harkaan immoo dhaaba manaa qabachaa deemuun barmeelii sanduuqni irra taa’u tokko mataan dummucee kolkolee takka walitti qababse. Mataan na laalatuus yeroo jalqabaa nahee ‘waay’ jedhe malee sanduuqa yaadannaan hin dubbanne. Adda tiyya rigichaan dhaaba manaatti maxxanee xiqqo riphisee nama waa dudubbatu dhabnaan bakkaan sanduuqa itti dhawe irraa xiqqo gamas siqee akkuma reefuutti tarkaanfachuu jalqabe. Barmeela irraa maquuf harkaan dhaaba manaa gad lakkisuun qaba. Dhaaba gad lakkisee deemuu jalqabnaan ammaas madaallii eeggachuu hin dandeenye. Harkaan lafa qabadheen jilbaan deemaa taguuga duuba bakkaan buqqee tiyya kaaye tilmaaman dhaqee qaqqabadhe. Hin jirtu. Abdii hin murre. Itti naannaween harkaan maasasaa sakatta’e. Baabbuu… humaa hin agarre.
“Uuff…!” Maaltu fuudhe gaa?” Bakkumaan jiru taateen mataa qabadhee xiqqo taa’ee yaade. Ammaas harka kiyya kallattiin silaa kaayeen taguuga duubaan achi loosee qaqqabadhe. Onneen dhibba na rukutti. Dukkanaan duraan sodaa daqiiqaa tokko keessa hin teenye amma sodaa malee keessa taa’uuf dirqame. Hoggaan xiqqo achi siqee qaqqabadhu subbiin buqqee irratti haguuge ni jira. Dafeen achi siqee harkaan irra cehee qaqqabadhe. Humaa hin jiran….
“Allaahu akber…” azaanni dhagayame. Namuu soomana furuuf deema. Kanaaf aniis asii bahuun qaba, na yaamuun isaanii hin oolu waan taheef. Fuula haxaawwachaan suuta gad bahee kara mana kaanii seene. Namuu akkuma tokkotti fuula keessa na laalaa bakka takkaa natti koflan. Aniis rifadheen ija hiruu jalqabe. Abbaan kiyya bakka yeroo hunda taa’ee hafxiru ala hulaa dura, barandaa ta’aa jira. Mana keessa ijoollee teenya qofaatu jira. Fuula keessa na laalaa irra deddeebi’anij anumatti koflan. Niin aaree, niin rifadhees. Fuula isaan na laalaa natti koflan waan narra jiraa laata? Jedheen harka koo lamaaniinu yoon haxaa’u daranuu kofla natti dabalan. Aniis daran rifadheen battisaa harka koo laale. Yoon ifatti achi qabee laalu daaraa qofa. Edaanuu nooraa soomanaaf mana dibanii hafte takkaatuu deeraa keessatti gad naqamee jira. Aniis tana agarraan sardameen uffaatan ofirraa qabu ol qabee fuula kiyya haxaa’ee gad bahee harkaaf fuula dhiqadhee, soomana fure. Qalbiin tiyya ammallee deeraa keessa jirti. Nyaataan duraan akka wahiitti nyaadhu arra hamilee isaa hin qabu. Silaa nyaata kana itti dhiisee buqqee tiyya argadheen gammada ture. Malaan itti ibsaan laalladhu yaadaan nyaataas hamilee yartuu takkaan moggaan qiqimmiixaa geessine.
Eega hafxirree booda mala tokkootu naaf dhufe. Kallattiin gara siree abbaa kiyyaa deemeen dhaaba manaa fi firaasha jidduu harka loosee laale. Ni jira baatriin abbaa kiyyaa. Fuudheen osoo namni nan agarre halaw jedhee deeraa seene. Ibseen olii gadiin fiigee barbaade. Ol hiidhadheen taguuga keessa baatrii gad ibsee laale. Ija tiyyaan amanuu dadhabe. Buqqeen tiyya cabxee taguuga keessa teeysi. Kanaa ol obsaan dhabe. Baankiin isaa cabphee, saamamtee eenyuutu obsa qabaree?”
Uuuuuuyyyy…! Way buqqee tiyya!” takka eegumaan iyyeensa keessaa fuudheen ammaas of yadadhe. Baankiin hannaan ijaaran yoo hannaan saamamte eenyu irratti himannaa banan laata? Ardii tanaatu na dhiphate. Mataa qabadheen eenyu akka kana godhuu danda’u yaade. Harmeen tiyya osoo agartee hoggaan dhufeen fuula isii irraa beeka ture. Silaa takka jechoota isiin natti furgiftuuniin beeka.
“Duuba eenyuree?” Xiqqo itti yaaduuf yaaluus sammuun tiyya akka waan hojii dhaabdeetti argachuu hin dandeenye.
====== Itti Fufa ======
Barreessaan: Saphaloo Kadiir | Abdulbasit
Adooleessa, 2016
Email: ak23873@gmail.com
saphalookedir@gmail.com
Facebook: www.facebook.com/saphaloo
*Hubachiisa: ‘share’ malee ‘copy paste’ godhuun dhoorkaa dha!!
Beekan Erena
Latest posts by Beekan Erena (see all)
- MAAL WAYYA - February 3, 2017
- XIMQATAA KUMARRAA (WALOOFI BARREESSAA KITAABA AFAAN OROMOO) Kutaa 1ffaa - January 30, 2017
- Jechoota mana Jireenyaa dhala namaa fi gola bineeldotaa Waliin wal qabatan muraasa:Abdiisaa Guuttataa’tiin - January 29, 2017


text:
Asoosama gabaabaa
“DHEEBUU JAALALAA”
Kutaa 1ffaa
Caalaan barataa yuniversiitii Amboo dipaartimentii keemistrii barata. Innis bara 2008 yuniversiitii kana galee jiruu fi jireenya yuniversiitii tokko jedhee eegale. Innis maatii harka qaldheessa irraa dhalate. Yeroo gara Amboo dhufutti gorsaa fi waadaa hedduu qabatee dhufe. Innis yeroo dhufu jiruun yuniversiitii isaaf waan haaraa ture. Yeroo as dhufus waan hedduu argaa oola. Yeroo tokko jaalalaan maraatee hiriyyoota isaanin gorfaman, yeroo durbi soqolattee qaama ishii goodatti gattee olii gad jettu, yeroo inni dhiira surree(kofoo) isaa gadi buuse mataa ciraaroo godhe olii gadi deeman arga.
Innis keessa isaatti taajjabuu hin oolle. Maali namni maal ta’e namni gorsu hin jiruu? Ijoolleen maal taate Aadaan bade maalii? Him! Jedhe taajjaba. Barnoonni semisteeraa egalee jira. Barattonni hunduu daree itti barataan daree irra naanna’anii , olii gadi kaacha barbaaddatu. Caalaanis daree itti baratu barbaaddatee argate. Yeroo gara daree kana ol seenu, imtala tokko arge. Intalli kunis magaala bareedduu, mataa dheeraa, dheerinni ishii meetira 1.65 taati.
Caalaan akkuma ol seeneen intala kana argee onneen isaa bakka lamatti dhohee dhaabate. O! O! O! Maalin ta’ee? Ih! Maali ani imaana haadha koo adaraa abbaa koo jalqabaan gatuuf moo? Lakki sitti haa hafu dhiisi me garaa koo jedhe bakka barbaaddatee taa’e guyyichi guyyaa jalqabaa waan ta’eef barsiirsaan hin dhufne ture. Hunduu gara Doormii isaanitti galani. Caalaanis jaalalaaf bakka hin laadhu nan qaqqaba yeroon asii bahe jedhee yeroo hunda of amansiisa. Amma barnoonni eegalee qormaannis tokko jedhee eegale jira. Caalaan namni hin beekneef malee inni ture, erga intala sana argee kaasee ganamaa galgala ishee yaada. Intalli kunis barattuu cimtuu fakkaatti daree isheetti gaaffiin barsiisota rakkifti.
Guyyaa tokko barsiisaan tokko rakkannan “ati maqaan kee eenyu?” yoo jedhe gaafatu. “sorry teacher min malet new?” jettee deebiste. Caalaan achi taa’ee MUU BADDUU MUU RAATOFTUU MEE OF ILAALI MEE, MUU! Kanatti garaan si nahee maal ati jedhee yaadan of tajjabaa yaadan bade. Achii yeroo bin jedhee ka’u, barsiisaan “what is your name?” jedhe gaafatu “am Eden” jette yoo deebistu.
Caalaan bakka taa’uu ol ka’ee “Eden” “Eden” jedhee ol ka’e gad taa’e. Inni suutan dubbadhe of se’e garuu daree guututu dhagahe. Hunduu garagalanii Caalaa ilaalanii. Inni dhaabachaa jira. Dareen hunddu itti kolfani. Innis akka dhaabate of argee gad deebi’e taa’e. Naasuu kanaan illee lamaanin dafqi akka nama busaan qabame irraa yaa’a. Osoo akka nama eleektiriikin qabame osoo hoolkatu barumsa sana barate bahe.
Mucaan doormii isaa tolasaa jedhamu tokko waliin hiriyaa wal godhatani waliin deemu osoo gara doormii deema jirani “Caalaa hardha maal taate nagaadhumaan maqaa intala ol kaaste yaamte?” jedhe akka itti kolfu ta’e. Caalaanis ” ani akkan waame kanin arge ergan dhaabacha jiraachu koo of bareeti” ani intala kana akkum dhufne daree kana galleen waan ittiin na dhoofte hin beeku garaan isheetti na nahe maaliin beeka yoona waa qabdimalee namni nama arge nahaa?” jedhe hiriyaa isaatti deebise hime. Dhiisi yoona jaalala si qabe kanumatu akkas si godha jedhe ammas deebise itti kolfe. Caalaanis ” jaalalli ana yoomu hangan asii Eebbifame bahutti na hin qabu tole!” jedhe hiriyaa isaa waliin gara doormii deemani. Doormiis barullee isaani erga kaawwatanii kaaffee nyaachuf wal qabatani gara kaaffeetti deemani.
–
Kutaa 2ffaan itti fufa
–
Beekan Gulummaa Irranaa


text:
WASHINGTON, DC (VOA Afaan Oromoo) —
Oromiyaa keessatti bakkawwan har’a hiriirri itti geggeessame keessaa tokko – Harargee Lixaa, aanaa Doobbaa, magaalaa Biyyoo-Karaabaa ti.Hiriirichi, waaree sa’aa ja’a irraa jalqabee haga waaree booda sa’aa sagalii fi walakkaatti geggeessamuu isaa ka nuuf ibse – hirmaataan hiriirichaa fi jiraataan magaalaa Doobbaa – qonnaan-bultoota kumaan lakkaawaman tu hiriirichatti jedha.
Hiriicha bittimsuudhaaf, jalqaba poolisoonni araddaa namoota reebuu fi rasaasa dhukaasuu isaanii, booda immoo humna dabalataa – poolisoota Oromiyaa fi ka Federaalaa waammachuu isaanii dubbata – jiraataan magaalaa Biyyoo Karabaa kun.Himannaa jiraattota aanaa Doobbaa, magaalaa Biyyoo-Karabaa kanaaf deebii argachuuf – aangawoota Godinaa Harargee Lixaa fi kan aanaa Doobbaatti deddeebisnee deebii argachuu hin dandeenye.
Gama biraatiin godina Gujii aanaa Gooroo-Doolaa magaalaa Har-Qalloo keessatti baratonni har’a hiriira mormii dhageesisanii jiru.Gaaffiin barattoota kanaas hojii warqee qotanii baasuu kan Sheek Alaamuddiin gaggeessan haa dhaabatuu, kanneen hidhaman haa hikaman, gaaffiin keenya deebii haa argatu, kanneen jedhanii fi kanneen biroo ta’uu barattonni ibsanii jiru.
Maanguddoota barattoota waliin hiriiruun gaaffii isaanii aangawootaaf ibsuuf turan aangawoonni “wal geenya” jechuun erga barattoota irraa adda baasanii booda humna Federaalaa nutti waamuun nu reebsiisan jedhu barattonni. Mgaalaa Har-Qalloo eegumsaa fi muddamsa jabaa jala kan jiru ta’uunis ibsamee jira.
Hiriira kana ilaalchisee, aangawoota Mootummaa Godinaa Gujii dubbisuuf carraaqqii goone iyyuu, haga ammaa hin arganne.
Gama biraatiin, jiraattonni Godinaa Shawaa Lixaa, magaalaa Jalduu akka jedhanitti – “Haga barattoonni fi Oromoonni kaan hidhaman hiikamanitti, haga kanneen ajjeesamaniif gumaan ba’utti hin barannu” jechuudhaan kanneen kamisa dabre kana hiriira mormii bahanii turan – barattoonni manneen barnootaa sadarkaa tokkoffaa fi lammaffaa magaalattii keessaa, Har’a illee “gaaffiileen keenya deebii hin arganne” jechuudhaan, manneen barnootaa isaanii gad-lakkisanii bahan.
Barattooti tun Gurrandhalaa,7,2016 walgahanii mana barnoota isaaniitti himan. Manii barumsaa deebii kenna jedhullee deebii quubsaa hin kennine jedhan jiraattotii tun.
Rakkoon jedhaman deebii argachuu dhabnaan hardha mana barumsaa dhiisanii bahan.Tana irratti gama bulchiinsa naannoo deebii argachuu hin dandeennee.
Gama bulchoota aanaa Jalduu keessaa bulchiinsa mana barumsaa fi bulchiinsa poolisii aanaa irraa deebuu argachuuf yaallee hin taane.


text:
en Amma Paarvathi(46 ) Veeddilthaan Iruppaar. Naan Avarkalukku Oree Makan. En Ammavukku Neenda Naadkalaakavee Padai Arippu Irukkirathu, Eppothu Paartthaalum Thodaiyaiyo, Pinpakkatthaiyo, Muthukaiyo Sorinthu Kondee Iruppaal. Nalla Thadittha Uruvam, Karuppaaka Iruppaal, Irandu Theengaay Saisu Mulaikal, Thoppai Vayiru, Perutthu Pona Sootthu, Akalamaana Mukam, Vaayil Eppothum Vetthilai Poddu Kuthappikondee Iruppaal. Sonthamaana Oru Siriya Odduveedu Enpathaal Entha Pirachanaiyum Illai. Nakaratthirku Pakkatthil Ulla Kiraamam. Ammavin Pakkatthilthaan Naan Paduppeen.
ippadi Amma Sorinthu Kolvathu Neendanaadkalaaka Irukkirathu, Aanaal Naan Athuparri Ethuvum Keeddathillai. Oru Naal Iravu Ammavukku Kadumaiyaana Arippu. Valakkamaaka Sorinthu Kolla Vilakkamaaru Edutthu Athan Adippaakatthil Vaitthu Muthukai Sorinthukolvaal, Anraikkum Appaditthaan Sorinthaal. En Kaathukku Aval Sorinthu Kolvathu Varukku Varukku Enru Keeddathu. Intha Sattham Eppothum Varuvathuthaan. Sila Neerangalil Pudavaiyai Thookkividdu Thodaiyai Sorivaal, Vilakku Anaitthu Iruppathaal Aval Udkaarnthu Kondu Pudavaiyai Thookki Than Irandu Kaikalaalum Sorivaal. Iruddaaka Iruppathaal Enakku Sattham Varum, Naan Ethaiyum Paarppathillai Naan Thoongividuveen.
aanaal Inraikku Amma Sorinthukondu Ayyo Setthu Poyidalaam Pola Irukkuthee Enru Aluthaal. Amma Aluvathu Therinthathum Naan Elunthu Ennammaa Seyyuthu Enreen, Arippu Thaangaladaa Enraal Leesaaka Aluthukondee, Naan Udanee Vilakkaipoddeen. Amma.. Vidu Engu Arikkuthu? Naan Sorinthuvidukireen Enreen.. Muthukula Arikkuthudaa Kai Edda Maaddeenguthu Enraal. Amma Jocketdai Kaladdu Enreen Ammavum Jocketdai Kaladdinaal. Ammavin Muthukai Paarkkavee Payangaramaaka Irunthathu, Angaangee Sirusiru Koppalangal, Saampal Poottha Maathiri , Veerkkuru Maathiri Muthuku Pooraavum Irunthathu.
Amma Braa Poddu Irunthaal. Ammavin Muthuku Braavil Paartthapothu Mikavum Kavarchiyaaka Irunthathu, Eemmaa Braaveera Poddu Irukkee Enravaaru Braa Buttonai KaladTVddeen Ammavin Muthuku Pakkathil Thaan Iruntheen Amma Braavai KaladTVddu Pudavaiyaal Mulaiyai Maraitthukondu Akalamaana Muthukaaddikondu Udkaarnthu Irunthaal. Ammavin Muthukai Nanraaka Sorinthuviddeen. Amma Engu Soriya Solkiraalo Angu Sorintheen. Amma Aval Kaiyaal Thodai Idukkai Sorinthaal. Angeeyum Arikkuthaammaa Enreen. Aamaandaa Udampu Pooraavum Arikkuthudaa Enravaaru Verru Muthukai Kaaddiyavaaru Kuppura Padutthaal.
Amma Ippadi Kuppura Padutthu Irukkupothu Muthukai Sorinthuviddapadiyee Ammavin Sootthai Paarttheen. Eppaa Enna Akalamaana Sootthu , Ammavin Sootthu Maddum Uppikondu Iruntha Sootthu, Ammavin Iduppu Madippu En Sunniyai Kilappi Viddathu. Amma Aval Kaiyai Aval Sootthu Pilavil Vaitthu Sorinthaal. Pudavai Kaddi Irunthaalum Pudavaiyil Meeleeyee Sorinthaal. Naan Udanee Amma Sorintha Idatthil Kaiyai Vaitthu Sorintheen, Antha Pilavil Soriyumpothu Amma Ethuvum Sollaa Viddaalum Amma Nelinthaal. Amma Pudavaiyai Kaladdaddumaa Enreen. Ammavudanee Padutthavaaru Pudvaiyum Pavadaiyaiyum Seertthu Thodaivarai Thookkinaal. Naan Appadiyee Ammavin Muthukil Poddu Viddeen. Amma Ippothu Nirvaana Sootthai Kaaddikondu Padutthu Irunthaal.
en Irandu Kaiyai Poddu Ammavin Meedupallangal Muluvathu Sorintheen. Piraku Ammavin Sootthai Pilanthu Sootthu Oddaiyai Paarttheen, Karuppaaka Kolakolavenru Irunthathu Oru Viralaal Athai Thudaitthu Mukarnthu Paarttheen Pee Naarram Aditthathu. Amma Ennadaa Panree Sorinju Vidudaa Enraal. Sootthu Oddaiyil En Viralaal Sorintheen. En Sunni Thookkikondu Ennay Padaatha Paadu Paditthiyathu.Ammavin Kaalai Leesaa Virintheen Ammavin Mudiyum Pundaiyum Therinthathu Naan Enkaiyai Kaiyai Meelirunthu Kilee Idukkil Irukkum Ammavin Pundaikku Kondu Senreen. Valakkampola Angeeyum Ammavin Mudikal Adarntha Pundaiyil Sorintheen. Avvappothu Ammavin Pundai Pilavil Kileerunthu Meelaaka Iluppathumaaka Iruntheen.
Ammavai Mallaakka Padukka Sonneen Amma Mukatthil Viyartthu Irunthathu , Maaraappai Edutthu Amma Mulaiyai Muddi Kondaal. Naan Udanee Amma Pudavaiyum Pavadaiyum Aviltthu Vidummaa Enreen. Amma Adivayirril Soruki Iruntha Kosuvatthai Ilutthu, Pavadai Naadaavaiyum Aviltthaal. Naan Udanee Ammavin Pavadaiyum, Pudavaiyum Seertthu Kaal Valiyaaka Avilttheen. Amma En Munnaal Nirvaanamaaka Padutthu Kidanthaal. Kailiyai Koodaaram Vatthu Iruntha En Sunniyai Amma Paartthuviddu Ennadaa Athu Un Sunniyaa Ivvalavu Needdaaka Irukkuthee Enraal Siritthukondee. Naan Summaa Irummaa Enreen. Ammavo En Kailiyai Aviltthuviddu En Sunniyai Piditthuviddaal. Amma En Sunniyai Piditthathum Thannivarumpola Irunthathu. Amma Thanni Varumpol Irukkummaa Enreen. Amma Vidavillai, Amma Elunthukondu Ennai Kaddipiditthu Kondaal. Naan Ammavai Kaddipiditthu Kondeen.
etthanai Naal Kanavu Inraikku Niraiveerukirathu Enru Ninaitthu Kondeen. Kurippaaka Amma Kulikkumpothu Ammavin Kuliyal Tharisanatthai Paartthu Paartthu Enakku Ammavin Meel Kaamaveriyai ThoonTVddathu. Inraikkutthaan Atharku Vidivukaalam Vanthu Ullathu Enru Ninaitthu Kondu En Sunniyai Ammavin Pundaiyil Vaitthu Alutthineen. En 10 Ins Sunni Muluvathum Ammavin Pundaiyil Senrathu. Ammavin Pundai Jil Enru Irunthathu Amma Leesaaka Munakinaal Aaaaaa Mmmm Ssssssssssss . Naan Methuvaaka En Sootthai Thookkithookki Kuttha Aarampittheen. En Ovvoru Kutthukkum Amma Munakikondu Irunthaal. Naan Ammavin Pundaiyil Veekamaaka Kuttha Aarampittheen.
Ammavin Sattham Athikamaaka Aarampitthathu . Thannivarumpola Irunthathu Veekaveekamaaka Alutthi Aalamaaka Kuttha Kutthakuttha Thanni Amma Pundaiyil Paaychi Adittheen. Ammavin Pundaiyil En Vinthuvai Paaychi Aditthuviddu Ammavin Meelee Irunthu Vilaki Paduttheen. Amma Antha Pakkam Thirumpi Kaalkalai Madakkikondu Padutthaal. Ammavin Pundai Nanraaraaka Therinthathu. Udanee En Sunniyai Ammavin Pinnaalirunthu Aval Periya Pundaiyil Vaitthu Alutthineen Amma Athirchiyaaki Eey Ennenvo Panriyeedaa Enraal. Ammavai Anaitthu Kondee En Sunniyai Ammavin Pundaiyil Kutthi Kutthi Iluttheen Ammavin Irandu Mulaikalaiyum Pisainthukondee Kuttha Aarampittheen. Amma Munakikondee Irunthaal Mukkunaal, Uss Uss Enru Vaayaal Oothinaal.
Ammavin Kalutthai Irukkipiditthaavaaru Veekamaaka Sunniyai Viddu Kutthukutthi Olutthu Mudittheen . Kanvilitthu Paartthaal Vidinthu Viddathu. Aanaal Amma Nirvaanamaakavee Padutthu Irunthaal. Naan Ammavai Eluppi Muddi Podavaitthu Ammavin Sootthil En Viraittha Sunniyai Alutthineen. Amma Valiyaal Thuditthaal. Naan Vidavillai En Sunniyai Muluvathumaaka Viddu Olutthu Mudittheen.Ammavin Meel Iruntha Kaamaveri Theertthu Kondeen. Atharku Piraku Ammavai Nalla Tholviyaathi Daakdaridam Alaitthu Senru Ammavin Padai Arippai Kunappadutthineen. Enakku Ammathaan Kaama Theevathai, Ammavukku Pundaiyil Arippu Enakku Sunniyil Arippu.
rameesh Passil Irunthu Irangi Thanathu Veeddai Nokki Nadanthaan. Avan Oru Kanani Injiniyar. Rameesh Thinamum Thanathu Veeddirku Leeddaakatthaan Varuvaan Aanaal Inru Thanathu Veelaikalai Seekkiramee Mudinthuviddathaal Seekkiramee Veeddirku Kilampividdaan. Avanathu Thanthai Eppothum Oorai Surrum Oru Pisinas Meen. Inrum Avar Thanathu Manaiviyai Veeddil Thaniyaaka Vidduviddu Eetho Oorukku Senruviddirunthaar.
rameesh Thanathu Veeddai Nerungiyavudan Thaan Thanathu Veeddil Oru Moddaarsaikkil Nirpathai Kavanitthaan.athaik Kongsam Nerungi Paartthathil Athu Thanathu Mama Vengaddin Moddaarsaikkil Enpathu Therinthathu. Vengad Rameesh Thanthaiyin Uyir Nanpar. Thanathu Thanthai Illaatha Neeratthil Mama Vengad Angee Iruppathu Avanukku Aacharyamaaka Irunthathu.
rameesh Thanathu Veeddin Pinpura Vaasal Valiyaaka Ullee Nulainthaan. Avanathu Veedu Valakkatthirku Maaraaka Amaithiyaaka Irunthathu. Thideerenru Oru Munangal Oli Avanathu Perrorin Araiyillirunthu Keeddathu Adanee Rameesh Antha Araiyin Jannalil Ulla Virisalvaliyaaka Oru Kannai Vaitthu Paartthaan. Angee Padukkaiyil Avanathu Ammavum Mamavum Nirvaanamaaka Otthuk Kondirunthanar. Avanathu Amma Nirmalaa Thanathu Kaalkal Irandaiyum Uyaree Thookkiviritthu Vengad Oppatharku Vasathiyaaka Vaitthuk Kondirunthaal. Vengad Thanathu 8 Inja? Sunniyai Ilutthu Ilutthu Otthuk Kondirunthaar Avarathu Kaikal Irandum Nirmalaavin Mulaikalai Piditthu Kasakkik Kondirunthathu. Intha 42 Vayathilum Nirmalaa Thanathu Udalai Oru Paruvappennirku Idaaka Vaitthirunthaal. Aaranju Pala Alavil Irandu Mulaikalum Irandu Manpaanaikalai Kaviltthathu Ponra Avalathu Kundikalum Paarppavarkalai Veri Kollas Seyyum.
avalathu Alakil Vengad Mayangavillai Enraal Thaan Aacharyam. Vengaddum Leesupadda Aalillai Avanathu Akanra Maarpum 8 Inja? Sunniyum Entha Oru Pennaiyum Pudavaiyai Meelee Eerri Kaalai Virikkat Thoondum. Rameesh Muthanmuthalaaka Irandupeer Oppathai Neeril Paartthuk Kondirunthaan. Athuvum Thanathu Thaayum Thanathu Mamavum Seyvathaip Paartthu Avanathu Sunni Aaddam Podat Thuvangiyathu . Athai Thanathu Oru Kaiyaal Thadavik Kondee Angee Nadappathai Kavanikkat Thuvanginaan.
avan Ithuvarai Thanathu Thaayai Oru X Kannoddatthudan Paarppathu Ithuvee Muthal Murai. Aanaal Ithuvee Kadaisiyaaka Irukkak Koodaathu Enru Avanathu Ul Manam Eengiyathu. Atharku Eethuvaaka Avanathu Manathil Oru Thiddam Uruvaanathu. Athai Udanee Seyalpaduttha Virainthu Iyanginaan. Thanathu Araikkuchenru Thanathu Veediyo Kaamiraavai Edutthu Vanthu Angiruntha Jannalai Leesaakat Thiranthu Angee Nadkkum Kaadsikalai Thanathu Veediyovil Pathivu Seyyat Thodanginaan. Ippothu Vengad Kilee Padutthapadi Irukka Nirmalaa Avarathu Meelee Eeri Theengaay Uritthuk Kondirunthaal. Rameesh Thanathu Kaamiraavai Avaikalathu Sunniyum Pundaiyum Sangamikkum Idatthil ·pokas Seythaan. Vengaddin Thadi Nirmalaavin Kukaikkul Veekaveekamaaka Senruvanthathu Kaamiraavin View Finder Valiyaaka Thelivaaka Therinthathu. Vengaddin Kaikal Nirmalaavin Mulaikalai Parrikkondu Kasakkik Kondirunthathu. Nirmalaa Ovvorumurai Empi Kuthikkum Pothum Avalathu Kundi Athirnthu Aadiyathaip Paarkka Paarkka Rameeshin Sunni Avanathu Jattiyai Iramaakkiyathu. Avanathu Sunniyai Alutthiyapadiyee Avanathu Ammavin Ol Pajanaiyai Padam Piditthuk Kondaan Rameesh.
vengad Uchakkaddatthai Nerunguvathu Avan Thanathu Ammavai Ilutthu Anaitthuk Kondu Munanguvathai Paartthathil Therinthu Konda Rameesh Kaamiraavai Avarkal Iruvarathu Mukatthai Nokki Focus Seythaan Appadiyee Zoom Out Seythu Avarkal Iruvaraiyum Motthamaaka Padam Piditthuk Kondaan. Vengad Thanathu Soodaana Vinthinai Nirmalaavin Koothikkul Paaythuviddu Thanthu Surungiya Sunniyai Veliyee Uruvikkondu Elunthaan. Itharku Meel Irunthaal Aapatthu Enru Rameesh Antha Idatthai Viddu Veekamaaka Veliyeerinaan.
marunaal Kaalai Valakkam Pol Kulitthu Viddu Oru Melliya Naiddiyai Aninthu Kondu Poojai Araikkul Senru Poojaiyai Muditthu Viddu Vanthu Rameeshai Eluppinaal Nirmalaa. Neerru Pachait Theevadiyaal Pola Mamavudan Aaddam Podda Ammavaa Ippadi Mangalakaramaaka Irukkiraal Enru Rameesh Aacharyappaddaan.
"rameesh Elunthirudaa Kannaa Time Aachudaa Aapees Pokanum Illa" Enra Padiyee Avan Kaikalai Parri Ulukkinaal.
rameesh Kankalai Kasakkik Kondee "Amma Neenga Innaikku Rompa Alakaa Irukkinga" Enrapadiyee Thanathu Ammavai Irukki Anaitthaan.
antha Anaippu Valakkatthirku Maaraaka Irunthathai Nirmalaa Unarnthaal.
"vidudaa Eppavum Unakku Vilaiyaaddutthaan" Enrapadiyee Avanathu Pidiyil Irunthu Vidupaddaal.
rameesh Thanathu Thiddatthai Seyalpaduttha Ithuvee Sariyaana Tharunam Enru Enniyapadiyee
"Amma Naan Ungalukku Oru Padam Kaaddap Poreen. Athaippaartthu Neenga Rompa Aacharyappadapporeenga" Enru Koorik Kondee Muthalnaal Eduttha Veediyo Padatthinai Poddaan. Muthal Kaadsiyaip Paartthathum Nirmalaavukku Thaanga Mudiyaatha Kopam Vanthathu.
"deey Unakku Enna Paitthiyam Pudichirukkaa? Intha Maathiri Padatthai Ellaam Ammavum Makanumaa Paarppaanga?" Enrapadiyee Veediyovai Anaikkap Ponaal.
atharkul Rameesh Odivanthu "avasarappadaatheemmaa Inimee Thaan Visayamee Irukku" Enrapadiyee Nirmalaavai Alaitthuvanthu Sofavil Amaravaitthaan. Sirithu Neeratthirku Piraku Thaan Avalukku Antha Padatthil Iruppathu Thaanum Vengaddum Enpathu Uraitthathu. Avalathu Mukatthil Athirchi Appaddamaaka Therinthathu.
athai Rasitthukkondee "ennammaa Padam Eppadi Irukku? Ithai Appa Paartthaarnaa Rompa Santhoshappaduvaar" Enraan Rameesh.
udanee Nirmalaa "deey Antha Maathiri Ethuvum Pannidaathadaa" Enrapadiyee Alat Thodanginaal.
"sarisari Alaathammaa, Naan Appakkidda Ithaikkaaddamaaddeen, Aanaa Nee Enakku Orukaariyam Pannanumee " Enra Padiyee Avalathu Tholkalaipparri Thookkinaan.
nirmalaavum "sollu Rameesh Enna Pannanum?" Enrapadiyee Avanathu Mukatthai Nokkinaal.
"onnum Perusaa Illai Nee Vengaddirku Panninathu Pola Enkoodavum Pannanum." Enraan Rameesh.
ithaikkeedda Nirmalaa "deey Ithu Periya Paavamdaa, Entha Ammavum Than Makan Kooda *** Vaichukkavee Maaddaal. Thayavu Seythu Veera Ethaavathu Keeludaa " Enrapadiyee Meelum Alat Thodanginaal.
aanaal Rameesho "veera Valiyee Illai. Engooda Padu. Illaaddi Appa Kidda Ithak Kaaddiduveen. Ithuthaan En Iruthiyaana Mudivu" Enrapadiyee Thanathu Araikkul Nulainthu Kondaan. Nirmalaa Thanathu Vithiyai Nonthapadiyee Thanathu Kanavanai Eemaarriyatharku Thanakku Sariyaana Thandanai Kidaitthu Viddathaaka Pulampinaal. Aanaalum Thanakku Veeru Vali Illai Enpathai Unarnthu Kondu Rameeshin Araikkul Nulainthaal. Rameesha¤m Thanathu Amma Veeru Vali Illaamal Thannidam Vanthuthaan Aakaveendum Enpathai Arinthu Avalai Ethirpaartthu Kaatthirunthaan. Thanathu Arai Kathavai Thiranthukondu Ammavaruvathai Paartthu Avanathu Manam Makilnthathu.
"ennammaa Enna Mudivu Pannirukkee? Nalla Mudivuthaanee?" Enru Keeddaan.
nirmalaavum Veeru Valiyillaamal Sammatham Enru Thalai Asaitthaal. "yaaha¥" Enru Santhoshatthil Thullikkuthitthu Appadiyee Thanathu Ammavai Anait Thuk Kondaan Rameesh. Appadiyee Thanathu Pidiyai Irukki Meelum Thanathu Ammavai Anaitthukkondu Avalathu Ithalkalil Mutthamiddaan.
pin Mella Kilee Irangi Avalathu Kanikalai Parri Pisaintthapadiyee Thuniyudan Seertthu Sappinaan.nirmalaavukko Orupakkam Kurra Unarchi Marupakkam Kaamasukam Irandin Poraaddatthil Iruthiyil Kaamasukamee Venrathu. Rameeshin Anaippukku Avalathu Udal Adi Paniyat Thodangiyathu. Thanathu Thaayin Behaviourl Eerpadum Maarratthinai Unarnthu Ini Thanakku Amma Entha Ethirppum Kaaddamaaddaal Enpathai Purinthukondaan Rameesh.
"Amma Namakku Intha Dressveenumaa Enna?" Enru Keeddapadiyee Aval Aninthiruntha Naiddiyai Kalarri Veesinaan. Avanum Thanathu Udaikalai Kalarri Erinthaan. Thanathu Makanin 7" Sunniyaip Paarttha Udan Avalukku Naavil Echil Ooriyathu. Irunthaalum Adakkik Kondaal. Avalathu Aasaiyai Purinthu Konda Rameesh "Amma Vaa Kaddilukku Poyiduvom Athu Thaan Namakku Vasathi" Enru Koori Kannaditthaan.padukkaiyil Rameesh Thanathu Thadittha Sunniyai Avalathu Vaayarukee Kondu Senru "Amma M Umpumaa Unakkutthaan Umpurathunnaa Rompa Pidikkumee" Enrapadiyee Thanathu Sunniyai Avalathu Vaaykkul Nulaikka Muyanraan.
appothu Nirmalaavo "aamaa Enakku Umpurathu Pidikkumnu Unakku Eppadi Theriyum?" Enru Keeddaal.
"ithukku Enna Cbivisaaranaiyaa Vaippaanga En Sunniyap Paartthathumee Unakku Echil Oora Aarampichathai Naan Kavanichukkiddutthaan Iruntheen" Ena Koorik Kondee Meelum Ullee Alutthinaan.
avalum Ippothu Sarru Thelinthavalaaka Thanathu Makanin Poolai Ayspurud Pola Sooppinaal Nirmalaa.
rameesh Ippothu 69nilaiyil Thanathu Thaayin Meel Padutthukondu Avalin Kaalkalai Viritthu Avalathu Mayirkaladarntha Pundai Meeddinai Thanathu Naavinaal Varudinaan. Thanathu Makanin Naavilaiyaaddaal Nirmalaavin Udal Silirtthathu.rameesh Kaikalaal Avalathu Koothi Uthadukalai Viritthu Thanathu Naavinai Meelum Alutthi Ullee Selutthi Meelum Kilumaaka Aaddinaan.nirmalaavirku Ippothu Sorkatthin Ullee Iruppathu Ponra Unarvu Eerpaddathu. Athanaal Aval Meelum Avanathu Thandinai Nanraaka Sooppinaal.
"Amma Mmmmmmmmmm Unga Koothi Thanni Rompa Nallaa Irukkumaa" Enrapadiyee Meelum Nanraaka Nakkinaan.
nirmalaavo "nee Vantha Vali Thandaa Athu Athanaalathaan Rusiyaa Irukku" Enraal.
sirithu Neeratthirku Piraku Iruvarum Thangalathu Nilaikalai Maarrikkondanar Ippothu Nirmalaa Naayaippola Kuninthu Ninrukondaal Rameesh Thanathu Sunniyai Uruvividdapadiyee " Amma Enathu Aasai Niraiveerap Pokuthu, Naan Vantha Valiyileeyee En Sunni Pokappokuthu" Enru Koorikkondee Thanathu Sunniyai Veekamaaka Nirmalaavin Koothikkullee Viddaan. Eerkkanavee Iruvarin Sunnikalai Ullee Vaangi Irunthaalum Thanathu Makanin Pool Thanathu Kanavar Marrum Vengad Iruvarin Thadikalai Vida Melithaanathu Enpathu Avanathu Sunni Avalathu Koothiyai Viritthukkondu Sellum Pothu Avalukku Therinthathu. Rameesh Nirmalaavin Mulaikalai Parrikkondu Nithaanamaana Veekatthil Munnum Pinnum Ilutthu Ilutthu Okka AaramPitthaan. Nirmalaavin Koothi Eerkanavee Suranthirunthathaalavanathu Oddam Oru Rayilaippola Seeraana Veekatthil Irunthathu. Ippothu Nirmalaavirkkum Unarchi Athikamaaki Thanathu Pundai Ithalkalaal Than Makanin Poolai Irukkippiditthaal Avvaaru Irukkip Piditthathu Rameeshirku Meelum Inpatthait Thanthathu. Rameesh Thanathu Uchatthai Nerungikkondiruppathai Unarnthu Thanathu Veekatthai Meelum Athikamaakkinaan. Nirmalaavum Uchatthai Nerunginaal.iruthiyaaka Rameesha¤m Nirmalaavumonraaka Ucha Nilaiyai Adainthanar. Thanathu Vinthinai Thanathu Thaayin Koothikkul Selutthi Thalarnthu Appadiyee Nirmalaa Meel Padutthukkondaan.
angee Oru Puthiya Uravu Malarnthathu.


text:
Yeroo darbee daandii jijjiramaa tuttuquuf yaalle turre. Ka’uumsa daandii jijjirama eerre/ibsinee turre. Amma ka’uumsa sanirraa kaane imala keenya jalqabuufi. Haa ta’uu malee daandiin imalaa kunii asphaalti osoo hin ta’iin dhoqqee,qoree fi gufuudhan kan guuttameedha. Amma gufuwwaan kanniini fi akkamitti akka of funduraa kaasan qoranna. Dhoqee,qoree fi gufuwwaan kunniin maal fa’a ta’ina laata? Read more
Jijjirama yeroo jennu amala tokkorraa gara amala biraatti darbuu jechuudha. Daandii yeroo jennu immoo karaa irra adeemanii bakka ga’uumsa gahaniidha. Namni daandii qajeela irra yoo hin deemin kallatiin bakka ga’uumsa waan jalaa baduuf karaa bada, bakka deemu hin beeku. Ilmi namaa amala jijjirama qaba. Badaa irraa gara gaaritti yookin immoo gaarii irraa gara badatti jijjiramutu jira. Namoonni akkanumaan cal’isanii jijjirama kana hin adeemsiisan. Sababa tokkotu isaan jijjira. Gariin isaanii wanta badaa osoo hojjataa jiranuu balaan itti bu’ee ergasii balaa sanirra barnoota fudhachuun jireenya ofii sirreessan. Read more
Yeroo darbee keessatti qorsa jaalala waliin mari’achuuf yaalle turre. Kunoo kutaa lammafa itti fufun qabadhe isin dhihaadhe jira.
6. Qabsoo– Qabsoon/ jihaadni cimaan qabsoo lubbuu ofii waliin adeemsisaniidha. Qabsoo kana moo’atuu fi kufuutu jira. Akkuma ibn Kasiira tafsiira isaani keessatti jedhan,”Mu’iminnii(Namni Rabbitti amanee) yommuu diinan ajjeefame shahiida(martyr) ta’a. Yommuu diina keessaa kan ta’ee sheyxaanan moo’atame immoo shiftaa(bandit) ta’a. Dabalatee mu’iminni diina ifaatin moo’atamee ajrii(mindaa) argata. Kan diina keessaatiin moo’ataman immoo cubbuu keessattii irbamuu fi jallatoota ta’an. Read more
Yeroo darban keessa baruulee jaalala barreessun keenya ni yaadatama. Barrulee kanniin keessatti hiika jalaala waliin mari’achuuf yaalle turre. Jaalalli fayyaas dhiibes. Yoo obbolaa lamaan ykn haadha fi abbaa manaa jiddu jaalalli dhugaa uumame walitti nyakkisuu,wal jibbuu,wal waanyu,wal sobuu fi kkf jidduu isaaniti ni ka’a. Sababa jaalalaatin walitti dhufeenya namoota lamaani ni cima. Qaroomini sababa jaalalaatin ijjaarrama. Tokkumaan hawaasaa kan ijjaaramu jaalalaani. Bakka jaalalli hin jirretti qaroominni,obbolummaan,tokkummaan jiraachu hin danda’an. Read more
Kutaa darban keessatti mata duree kana hanga dandeenyun qaaccesuuf yaalle turre. Boqonnaa sammuu argachuuf maloonni namoota hundaa gargar haa ta’uu malee hundii isaani bu’aa qabeessaa fi itti fufinsa kan qabanii miti. Inuma gariin boqonnaa sammuu argachaan jira jedhe haa yaaduyyu malee dhiphinnaa fi rakkoo ofitti akka dabalaa jiru hin hubatu. Fakkeenyaf namoonni hojii tokko dalaganii erga fixanii sammuu keenya bashanansiisna jedhanii fiilmitti ija bobaasu. Sammuun sa’aati 24 hojjachuu hin danda’u boqonna barbaada. Read more


text:
Friday, 17 January 2014
GOOTUMMAA QOFAATU BILISUMMAA MIRKANEESSA !!!!
SEENAA Y.G (2005) | Amajji 17, 2014
Ummati Afriikaa Kibbaa Maandeellaaf kabajaa qabu sagalee tokkon kan mirkaneesseef, Gootummaa isaan ta’uun mamii hin qabu. Gootummaan Maandeellaa har’a Onnee tokkon tokko lammiilee Afriikaa Kibbaa keessa jiraachuu haasaa fi sochii dhaloota har’aa irraa hubachuun nama hin rakkisu. Gootummaa Maandeellaaf hundeedha kanan jedhu, Ejjannoo fi cichoomina isaati. Ejjaannoo fi cichoomiina isaaf bu’urri ykn Ejjannoo fi Cichoomiina isaaf bu’ura kan ta’e waa lama dursee hubachuu fi murteeffachuu isaati. 1. Daandin Bilisummaatti nama geessu dheeraa ta’uu , 2. Appaartaayidii dhabmsiisuuf yeroo dheeraa ykn adeemsa dheeraa akka barbaadudha. Gaaffiin Ummata Afriikaa Kibbaa waan ifa jiruudha. Gaaffiin isaanii kun garuu deebii akka argatu taasisuuf, yaadi Maandeellaa kun lameen bu’uradha jedheen amana.
Ejjannoon isaa lameen kun, hanga lubbuun jirutti murannoon akka hojjatuu qabu isa akeeke. Kanaaf ammoo, cichoomina hin daddaaqamne, akka sibiilaa waa hundaa dandamatee akka tarkaanfatuuf isa gargaaru murteeffachuu isaatu kabajaa har’aa, Addunyaan itti hinaaftu isa goonfachiise. Nuutis Goota keenya irraa baratee Gootummaa addunyaatti mul’isu kana maaf deeffachuu dadhabne? jennee keessa keenyatti akka of gaafannu nu taasise. Nurraa baratee jennee dubbachuuf nutti salphatu, qabatamaatti argisiisuuf nutti ulfaatu taane argamuun keenya, falmii seenaa dubbachuu keessatti nu hanbisee jira. Nuuti Gootummaa Abbootii keenyaa ni dubbanna. Garuu hin kabachiifne. Diinni nu bitu garuu, seenaa Bittaa abootii isaanii akka isaaniif ta’utti dabareen kabachiifataa jiran. Kun haqa. Maandeellaan Daandiin Bilisummaa dheerachuu fi Appaartaayidii dhabamsiisuuf yeroo gaafata kan jedhu kana ofitti fudhannee ilaaluun barbaachisaadha.
1. DAANDIIN BILISUMMAA DHEERAADHA !!!!!!!!
Daandiin Bilisummaa dheeraa ta’utti amanuu dhabuun, laafachuu fi kaleessa kana dhaadatu , har’a kan Ummata ganu ykn nuffanii maraamartoo salphinaa keessatti nama gatu akka danda’u hin shakkisiisu. Dheerachuu daandii keessa waa hedduu jiraachuu akka malu nama akeeka. Daandii Bilisummaa keessa imaluu eegallaan, Miila lama qabaataniif muka lama hin yaabaniin akka dansaatti akka hojjatu hubachuu nama feesisa.sochiin Bilisummaaf taasifamu kan wal irraa hin cinne, miidhaan kamiyyuu yoo dhaqabe, cichoominaan keessa ba’uu akka barbaachisu nama akeeka. Kanaaf maandeellaa hidhaan waggaa 27 isa dhaabu dide. hidhamuun , ajjeefamuun, hiraarfamuun, wal ganuun, dabarsanii wal laachuun, gufachuun, beela’uun, namummaa keessa ba’uun kkf daandii bilisummaa dheeressuu ykn daandii Bilisummaa dheeraa kana keessa jiraachuu dursanii hubatanii , kana keessa dabruuf ammo cichoomiina barbaachisu gamanumaa itti amanuun murteessaa ta’uu nu hubchiisa. Murannoon kun Biyyoota hedduu ykn saboota addunyaa keenyaa hedduu Bilisummaa goonfachiisee jira. Gootummaan ejjannoo kana qabaachuu, Ummata isaanii biratti faarfamaa akka jiraatan isaan taasise. Gootummaan kun kan wareegamees, kaayyoo bakkaan ga’uuf kan of kennes ni ilaallata.
Gama kanaan yoo of ilaalle, seenaa hedduu keessa dabarree jirra. Ummati Afriikaa Kibbbaa ijoollee hanga jaarsaa fi dhiiraa dhalaan kan muratanii ka’anii gootummaa raawwatan, cichoomiina Maandeellaa kana irraa barachuu fi kan keessa dabran irraa barachuun, dhaabbatanii deemuun namummaa mitii !!!!!!!!!jedhanii murteeffachuu isaaniitu kabajaa har’aan isaan ga’e. Maandeellaa fi jaalleewwan isaa “Daandiin Bilisummaa dheeraadha” jechuun isaanii maaliif akka ta’e huabchuun cichoomiinaan wareegama barbaachisu gootummaan kafaluutu , Bilisummaa isaanii mirkaneesse. Hunda irra akeeka Maandeellaa faa’aa, dhalooti manneen barnootaa sadarkaa lammaffaa keessa jiran illee hubatanii, Gootummaan ala, Bilisummaan akka hin jirre qalbeeffatanii , daandiin kun dheerattus, cichoomiinaan keessa baana jechuun, Fincila wal irraa hin cinnee fi keessa deebii hin qabne qabsiisuun diina Afuura kutanii haqa isaanii fudahchiisanii , humna Ingilizii addunyaan harka jiruu cabsan. Kun gootummaa ol aanaadha. Seenaa gootummaa Barattoota Afriikaa kibbaa kana addunyaan irraa hin dubbanne. Warra abbaa dhimmaa qofaatu dubbata. Addunyaan dantaa ofiif fiigdu seenaa nama boonsu kana maaliif akka hin dhaadhessine, warra Gabrummaa keessa jiruutu hubata.seenaan sun Fiilmii lamaa fi sadii irraa hojjatanii kan dhaaban hin turre.
Daandii Bilisummaa kan dheeressu, diina waliin falmiinu qofaa odoo hin taane,shariikoonni isaanii gaffii Ummata tokko ukkaamsanii yeroo dheeressuu keeaa harka qaban. Addunyaan kan humna qabuuti. Maandeellaanis Ummati isaa hanga humna ta’ee asi ba’utti daandiin Bilisummaa dheerachuu akka malu illee ni hubata. Humnoonni dantaaf dhaabbatan, shariikummaa Ingiliziif jedhanii, Qabsoon Afriikaa Kibbaa Maandeellaan durfamu, kan Ashabbaarii jedhanii qoqqobbii addaa irraan ga’aa turan. Kun Bilisummaa achi dhiiba.nuutis wayyaaneen akkasuma jedhamaa jirra. Addunyaan maandeellaan Ashabbaarii jettee ajjeesisuuf itti duulaa turte, har’a akkas isa dhaadheessuun isaanii yennaa ilaallu, warri dhihaa kun haqa jiru odoo huabtanii akka nama qabanii fi yeroo barbaadanitti michuu akka nama taasifataniidha.
Kun nuuf barnoota ta’uu qaba. Daandiin Bilisummaa dheerachuu hubachuu dhabuu irraa waan miidhamne hin qabnuu ? qabna . Daandiin kun dheerachuun kan hin hafne ega ta’ee, kan kaleessaa irraa barannee adeemsa keenyaa fi waan diina irratti yaannu wal irraa akka hin cinnee taasisuuf hojjachaa jirraa ? dhalooti har’aa Biyya keessaa wayyaanee waan danda’een dura dhaabbataa jiru, kana irraa maal barachuu qabu ? warra daandii dheeraa qaxxaa muranii Ummata isaanii Bilisummaa goonfachiisan irraa maal baranna? Keenya maaf takkaa ho’ee , deebi’ee qabbanaa’a ? Maaf waggootaaf itti fufu dadhabe ? Ashabbaarii wayyaaneen nu irratti holaltu soda meeqan keenyatu mataa gadi qabatee jiraachaa jira ? yoo jenne, deebiin isaa Daandiin Bilisummaa dheerachuu huabtanii kan fagoo fi dhihoo adda baasanii qophaa’uu dhabuutti nu geessa.
2. APPAARTAAYIDII DHABAMSIISUUF ADEEMSA DHEERAA GAAFATA :
Maandeellaan, diinni Ummata isaa gabroomsaa jiru , miidhaa maalii irraan ga’aa akka jiru hubachuun , jecha dhalooti wal harkaa fuudhee irratti hojjachuu qabu akeekeera. Appaartaayidii akka sirnaatti kuffisuun waa tokko.waan inni awwaalee dabre ammoo Hawaasa keessaa dhabamsiisuun waa biraati. Dhaamsi kun bara qabsoo keessa jiranis ta’ee , Bilisummaan booda maal irratti hojjachuuf akka akeekkatan nama hubachiisa. Ingilizoonni yennaa nama gabroomsan humnaan nama cabsuu qofaa miti. Eenyummaa fi maalummaa Ummata tokko harkaa gatanii , akka isaaniin irreeffate bulu taasisu. Keessattu dhaloota giddutti qaawwaa hin duudne uumanii nama qilleensa irra jiraatu yk of wallaalee dhiiguma isaa dabarsee kannu uuamanii , walii isaanii akka wal-nyaatan taasisaa ofii aara galfatanii jiraachuu akka yaadan kan hubate maandeellaan, Qabsoo yeroo sanatti gaggeeffamu cinaan, waan Bilisummaan booda hojjatan karoorfachaa turu isaanii nu ibsa.
Afriikaan Kibbaa har’a dhaloota Biyya dhaalu ummachaa jiraachuun alatti ,aadaa ormaa, jiruu fi jireenya ormaa gabrummaa keessa itti dhufe dhaloota irraa kutuuf hojjachaa jiraachuun ni dubbatama. Akeeki maandeellaa inni guddaan, Haawaasa Appaartaayidi buburreesse dhaabuuf, tarkaanfiin inni guddaan, dhaloota Appaartaayidi hin xuxuqne ummachuudhaa jedhanii irratti hojjachuutu dubbatama. Kanaan mikaa’uun ni himama. Ta’us ammllee duulli Bara Qabsoo eegalame, itti fufee jiraachuu lammiileen Biyyatti bifa gara garaan ibsaa jiran. Ingilizoonni summiin Ummata Afriikaa Kibbaa keessatti facaasan kan dafee dhabamuu miti. bifa sirbaan, shubbisaan, Amantiin, jireenya hawaasummaan, Fiilmiin, Viidiyoon sammuu lammiilee xureessuuf,kkf shirri irratti hojjatame kan dubbatame dhumu miti.
Deezmoon Tuuttuun kana ilaalchisanii kan dubbatan yoomillee kan dagatamu miti. Deezimoon Tuuttun Luba Amntii Addunyaan kabajduudha . garuu waan Amantiin qabsiifamee Ummata isaanii irratti hojjatamaa ture , ibsa gabaabaan addunyaaf ibsan. Akkas jedhan, “Ol jedhaa waaqa kadhaa ! nuun jedhan. ol jennee waaqa yennaa kadhannu, isaan gadi jedhanii Lafa keenya fudhatan ”jedhan. Akeeka maandeellaa bara qabsoo sanaas haala qabatamaa Biyyattii keessan ibsuun ni danda’ama. Yeroo Maandeellaan hiikamu,Maarshi Baandiin Afriikaa Kibbaa gurraacha tokkon alatti hundi isaanii warra adii turan. Har’a garuu adiin keessa jiraachuu waaqatu beeka. waa tokko fageessanii yaadanii irratti hojjachuun yeroo dheeraaf diina injifachuuf nama gargaara.
Qabxiilee, Daandiin Bilisummaa dheeraadhaa jedhuu fi Appaartaayidi dhabamsiisuuf adeemsa dheeraa gaafataa, kana keessaa maal baranna ? qabxiilee lamaan kun akkamiin nu ibsan ? maal nu qeeqanii maal nu barsiisan? Waan wal irraa citu hin qabne yoo cite miidhaa maalii qaba ? Biyyoonni Arbaa kaaba Afriikaa fi giddu galeessa bahaa waggaa lama dura eegalame fi adeemsa Maandeellaa kanaan akkamiin wal fakkaatan ? waan wal irraa hin cinnee akka Gibtsootaa gaggeessinee, furmaatatti butachuu maaf dadhabne ? gidduu kana Biyyi Gidduu gala Afriikaa a jedhmtu keessatti kan ta’e maal nu akeeka ? waan addunyaa irratti ta’u kana hanga yoomitti odoo akkas taanee jennee hawwina ? dhugaan tokko Maddi hawwii kana hundaa Gootummaan Taaddasaa faa’aa MAANDEELLAA kabajaa goonfachiise, nu keessaa dhibuudhaa laata?
kutaa 2ffaan itti fufa.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Friday, January 22, 2016
Addi Bilisummaa Oromoo(ABOn) Tarkaanfii Hammeenyaa Ilmaan Oromoo Hiriira Bahan irratti Fudhatame Mormuun Murtii Paarlaamaan Awrooppaa Fudhate Ni Dinqisiifata Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo
Oromo Liberation Front Press Release
On 21st of January all party Groups of European Parliament debated and passed a resolution on the current political situation in Oromia, Ethiopia. Since mid-November 2015 another round of enormous wave of mass protests that started over respect for the right of Oromo People in general and against the expansion of the capital Finfinnee (Addis Ababa) that triggered more to be demanded on the basic fundamental and democratic rights that have been supressed for the last century and half. Instead of looking for the solution the Tigrean People’s Liberation Front (TPLF/EPRDF) led Ethiopian government declared war on the Oromo people and deployed its terrorizing special force (Agazi), the military and the federal police against peaceful Oromo demonstrators and the public at large. In doing so, it put Oromia under martial law tantamount to declaration of a state of emergency. The deployed forces have wantonly killed more than 180 people and wounded hundreds and detained thousands of Oromo farmers, students, teachers, merchants and government employees, including the medical staff trying to treat the overwhelming numbers of the brutalized mass.
Today Oromo nationals from all walks of life – farmers, students, teachers, business persons, entrepreneurs, government employees, engineers, medical doctors, youths, elderly, men, women, children etc. all over Oromia are indiscriminately subjected to brutal tortures, ill treatments and very harsh prison situations by the TPLF/EPRDF government of Ethiopia. Despite all these, the protest and popular defiance is still on-going demanding the fundamental Oromo right to self-determination to be respected and its occupation force to leave Oromia.
Oromo Liberation Front appreciates that the EU parliamentarian for its resolution condemning the TPLF government’s use of violence by the security forces and the increased number of cases of human rights violations in Ethiopia. It also called for a credible, transparent and independent investigation into the killings. However those voices cannot be encapsulated in a single resolution until it results to a meaningful policy change on aid and diplomacy of European Union and its member states to Ethiopia.
The EU has called on the government to stop the harassment of the people, opposition and civil society organizations, and to carry out a permanent and inclusive dialogue with the opposition to implement democratic provisions in practice. Here we note that there is still a missing voice what the protestors are demanding the regime to hand over the state power to peoples in Ethiopia and for a mechanism that ends century old brutal system. The majority of Ethiopian peoples and the Oromo in particular have been living in fear under a very harsh suppression with little hope of freedom and stable life in the near future. For most peoples in Ethiopia, the country has literally been turned into unofficial and open prison. People from all walks of life, age group and gender have been victimized. Although the victims have been multiple and various, the pretext in all cases has been one and the same – to be suspected of being either a member or a supporter of liberation organisations, opposition political parties and simply for not supporting its policies. Consequently change of the government and working for transitional order that respects the right of peoples and democratic rights is not a choice but indispensable.
OLF calls for EU and its member states with other democratic governments to play important role at the national, regional and international levels, in the promotion and protection of human rights by assisting the demand of the Oromo People and other peoples in Ethiopia for fundamental change.
The OLF also reminds the Oromo to step up their struggle for end to century old oppressive system and also call other peoples too to join the Oromo protest for fundamental change.
Victory to the Oromo People !
Oromo Liberation Front
January 22, 2016
Addi Bilisummaa Oromoo(ABOn) Tarkaanfii Hammeenyaa Ilmaan Oromoo Hiriira Bahan irratti Fudhatame Mormuun Murtii Paarlaamaan Awrooppaa Fudhate Ni Dinqisiifata
Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo
Gareeleen Paarlaamaa Awrooppaa hundumtuu Amajjii 21 haala siyaasaa Oromiyaa, Itoophiyaa keessaa irratti erga mari’atanii booda murtii dabarsanii jiru.
Walakkeessa baatii Sadaasaa 2015 irraa kaasee hiriirri mormii bal’aa fi jabaan akka waliigalaatti kabajamuu mirga ummata Oromootiif addatti ammoo Karoora Maaster Pilaanii Finfinnee dura dhaabbachuudhaan gaggeeffamee mirga hiree murteeffannaa Oromoo bu’uuraa fi dimokraasii ummanni Oromoo jaarraa tokkoo fi walakkaa oliif sarbame gaafatu adeemaa jira.
Mootummaan Itoophiyaa Adda Bilisummaa Ummata Tigraay (TPLF/EPRDF)’n durfamu furmaata barbaaduu mannaa, ummata Oromoorratti lola labsuudhaanii fi humna addaa shoororkeessaa tahe (Agaazii jedhuun), waraanaa fi poolisa federaalaa Oromoota hiriira bahanii fi waligalaa ummta irratti bobbaase. Akkanaanis Oromiyaa seera bulchiinsa waraanaa kan labsii yeroo hatattamaatiin qixa tahe jala galche. Humnoonni mootummaadhaan bobbaafamanis gara-jabinaan lammiilee 180 ol ajjeesuun kan dhibbootaan lakkaawaman ammoo madeessan. Kana malees ilmaan Oromoo qonnaan-bultoota, barattoota, barsiisota, daldaltootaa fi ogeeyyii fayyaa ummata miidhaaf saaxilame waldhaanuuf yaalan dabalatee hojjettoota mootummaa kumoota hedduu hidhaatti guuran.
Har’aan tana lammiileen Oromoo kutaalee hawaasaa hunda irraa tahan qotattoonni, barattoonni, barsiisonni, daldaltoonni, abbootiin qabeenyaa, hojjettoonni mootummaa, Injiinaroonni, ogeeyyiin fayyaa, ka’imman, maguddoonni, dhiiraa-dubartoonni, daa’immanii fi kkf. hundi isaanii guutummaa Oromiyaa keessatti mootummaa Itoophiyaa TPLF/EPDRFn, toorcharii hamaa, dhiittaan mirgaa suukanneessaa fi dararaan gara-jabinaa mana hidhaa keessatti irra gahaa jira.
Kuni hundumtuu raawwatamus hiriirri mormii fi sochiin diddaa ummataa mirgi bu’uuraa ummanni Oromoo hiree isaa murteeffachuudhaaf qabu akka kabajamuu fi humnoonni weerartoota mootummaa dachii Oromiyaa gadi dhiisanii akka bahan gaafatu ammallee itti fufee gaggeeffamaa jira.
Addi Bilisummaa Oromoo tarkaanfii humnoota tikaatiin mootummaan TPLF fudhatee fi dhiittaa mirgoota namoomaa Itoophiyaa keessaa akkaan dabalaa jiru balaaleffachuudhaan murtii Paarlaamaan Awrooppaa dabarse ni dinqisiifata. Murtiin Paarlaamaa Awrooppaa kun, ajjeechaa lammiilee irratti raawwatame irratti qorannoon bilisaa fi qabatamaan qaama walaba taheen akka gaggeeffamus gaafata. Haa tahu malee sagaleen mormii ummataa kun hanga imaammanni gamtaan Awrooppaa fi miseensonni gamtichaa dhimma gargaarsaa fi hariiroo dippiloomaasii irratti Itoophiyaa waliin qaban bifa hiika-qabeessa taheen hin jijjiiraminitti murtii dabarfamu tokkichaa akkasiitiin guduunfaa hin argatu.
Gamtaan Awrooppaa mootummaan Itoophiyaa ummatoota biyyattii, mormitootaa fi dhaabbilee hawaasa siviilii hiraarsuu akka dhaabu, dimokraasii dhugaa qabatamaan hojii irra oolchuu fi mormitoota waliin marii dhaabbataa fi hunda hirmaachise akka gaggeessu gaafateera. As irratti wanti hubachiisuu barbaadnu amma iyyuu dhageettii waakkatamee jiraachuu yoo tahu, gaaffiin lammiileen hiriira bahuudhaan gaafataa jiran sirnichi aangoo isaa Ummatoota Itoophiyaatti dabarsee akka kennuu fi sirna hacuuccaa jaarraa lakkoofsisetti xumura gochuu mirkaneessuu dha.
Ummatni Itoophiyaa harki guddeessi, addatti ammoo ummanni Oromoo haala hacuuccaa hamaa fi suukanneessaa jalatti sodaadhaan liqimfamee abdii bilisummaa fi hegeree jireenya tasgabbaawaa akkaan dhiphaa tahe jala jiraataa ture. Ummatoota Itoophiyaatiif biyyattiin mana hidhaa sirnaan hin beekkamnee fi banaa tahetti jijjiiramteetti. Ummanni roga jireenyaa hunda irraa, umrii fi saalaan odoo hin daangeffamne dararaaf saaxilamaa jiran.
Warreen miidhaaf saaxilaman murnoota hawaasaa adda addaa irraa fi hedduu tahanis himatni hunda irrattuu dhiyaatu wal fakkaataa fi tokkichuma: Deeggartummaa Dhaabbilee Bilisummaaf qabsaawaniitin yookaan Dhaabbilee mormitootaan shakkamuu fi gabaabaadhumatti imaammata mootummaa deeggaruu dhabuu dha.
Waan taheef Itoophiyaa keessatti jijjiirraa mootummaatii fi sirna cehumsaa mirgootni ummatootaa fi dimokraasii keessatti kabajamu argamsiisuuf hojjechuun filmaata odoo hin taane dirqama.
Addi Bilisummaa Oromoo Gamtaan Awrooppaa fi biyyoonni miseensota tahan biyyoota dimokraatawoo biroo waliin tahuun sadarkaa biyyaalessaa, naannoo fi idil-addunyaatti shoora guddaa fi hiika-qabeessa taphachuudhaan Itoophiyaa keessatti jijjiiramni bu’uuraa akka argamuuf gaaffii ummata Oromoo fi ummatoota Itoophiyaa keessaa biroo deggeruudhaan dagaaginaa fi kabajamuu mirgoota namoomaaf akka hojjetan waamicha isaa dhiyeessa.
Ummanni Oromoo sirna cunqursaa jaarraa lakkoofsisetti xumura gochuudhaaf qabsoo itti jiru akka daran finiinsuu fi ummatootni birootis sochii ummanni Oromoo jijjiirama bu’uuraa fiduudhaaf taasisaa jirutti akka dabalaman ABOn hireedhuma kanaan waamicha dabarsa.
Injifannoo Ummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oromoo
Amajjii 22, 2016
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Saturday, July 5, 2014
Walitti Bu’iinsa Hdhattoota Wayyaanee fi Humna Hin Beekamne Jidduutti Ta’een Magaalli Jimmaa Raafama Keessa Seente.
Adoolessaa 4,2014 Guyyaa har’aa godina Jimmaa Magaalaa Jimmaa keesatti Poolisootni sirna Wayyaanee Kora bittinneessaa Jedhamuun beekaman humna hin beekamneen haleelaman.Haala kanaan Nammotni hedduun Madaa’uun Poolisiin sirna Wayyaanee tokkos battalatti ajjeefamera Polisootni sirna Wayyaanee tajaajilan maqaa kora bittinneessaa jedhamuun beekaman magaalaa Jimmaa naanna’uun sodaa fi yaaddoo mootuummaan Wayyaanee keessa lixee jiruun poolisootaa hafanii fi uummata naannichaa keessatti soda guddaa galchaa jiru.
Haalli kun itti fufee sochii barattoota Oromoo fi qonnaan bultoota Oromooti sababaa jedhuun keellaalee ykn ittisa bahaa fi galma magaalaa irratti uumata nagaan deemu mara sakatta’a cimaan akka deemsisaa jiran gabaasi qeerroo godinichaa addeessa.
Kana malees Polisoota Kora bittinneessaa Wayyaanee daandii Finfinnee irran Magaalaa Jimmaatti seensisuu irratti ramadamanii jiran irraatti humni hin beekamnee tarkaanfii haleellaa Fudhateen poolisoota Wayyaanee haleeluun tokko irra battalatti ajjeesuun kannee kan sadii immoo akka malee madeeffamuun gabaafama.Walitti dhukaasa sa’atii muraasaaf tureen namootni hedduun akka madaa’an beekamee jira.
Humni hin beekamne kun guyyaa har’a ganama keessaa sa’aatii 9:30WD irratti galma Magaalaa Jimmaa kellaa guddicha Magaalaa Jimmaa seensa irratti argamu irratti kan fudhatame ta’us haala kana irraa ka’uun yeroo amma kanatti magaalaan Jimmaa raafama guddaa keessa seentee jiraachuu qeerroon gabaasa isaan addeessa.
Haalli kun itti fufee sochii barattoota Oromoo fi qonnaan bultoota Oromooti sababaa jedhuun keellaalee ykn ittisa bahaa fi galma magaalaa irratti uumata nagaan deemu mara sakatta’a cimaan akka deemsisaa jiran gabaasi qeerroo godinichaa addeessa.
Kana malees Polisoota Kora bittinneessaa Wayyaanee daandii Finfinnee irran Magaalaa Jimmaatti seensisuu irratti ramadamanii jiran irraatti humni hin beekamnee tarkaanfii haleellaa Fudhateen poolisoota Wayyaanee haleeluun tokko irra battalatti ajjeesuun kannee kan sadii immoo akka malee madeeffamuun gabaafama.Walitti dhukaasa sa’atii muraasaaf tureen namootni hedduun akka madaa’an beekamee jira.
Humni hin beekamne kun guyyaa har’a ganama keessaa sa’aatii 9:30WD irratti galma Magaalaa Jimmaa kellaa guddicha Magaalaa Jimmaa seensa irratti argamu irratti kan fudhatame ta’us haala kana irraa ka’uun yeroo amma kanatti magaalaan Jimmaa raafama guddaa keessa seentee jiraachuu qeerroon gabaasa isaan addeessa.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Walga’iin Wayyaanee kun Sabaabaa Warraaqsaa Biyyoolessaa oromiyaan Barnootni semisteera tokkoffaa Ugguramuun walqabatee Ammas Mormiin Guddaan kan Wayyaaneetti Xumura godhee darbuu danda’uu finiinaa jiraachuu irraa harka tokkoon Waraanaa nannawaa Manneen Barnootya qubsiisaa harka tokkoon immoo sossobbii barsiisotaatti fuulleeffachuun Warrraaqsa dura dhaabbachuun Olola sobaa TVO, ETV FI Medialee of harkaa qabduun olola kijibaa uummatatti afuufuuf jettee maqaa walga’ii barsiisotaa jedhuun barsiisotaa duraan miseensota OPDO turanii fi Dabballoota ergamtuu Wayyaanee kanneen ta’anii Oromiyaa keessa jiran Godinaalee Oromiyaa garaagaraa keessatti walitti qabuun kijiba ofaa jiraachuu irraa Mormiin guddaa fi Gaaffiin barsiistaan Waan Deebisaan dhabuun bifa kadhaa fakkeessuun Sossobbii dabballootni Wayyaanee guyyaa lamaaf godhaniin barsiisotni Oromoo nuti isin Waliin hin dubbannuu isin Hirmii uummata oromootii jechuun mormii isaanii hanga dhumaatti callisaan dhageesisuun ergamtoota diinaa qaanessaan. Godinoota Oromiyaa Walga’iin kun irratti Xiyyeeffatee keessaa :
1.Godina Lixa Shaggar Amboo
2.Godina Kibba lixa shaggar Walisoo
3. Godina Wallagga Lixaa Gimbii
4.godina Wallaggaa Bahaa Naqemtee
5. Godina arsii lixaa Shaashaamannee
6.Godina Shawaa kaabaa Shaggar(Salaalee) Fiichee
7. Bulchiinsaa Magaalaa burraayyuu irratti kan xiyyeffachuun ergamtootni diinaa loltootaa fi humnoota tikaan Marfamanii olola afaan fajjii ofuuf kan gaggeessan diddaa barsiisotaan xummurame.
Sochiin Warraaqsaa FXG daran jabaachaa adeemuun Walqabatee Manneen Barnootaa godinoota kanneen keessatti itti Fufinsaan Cumamanii jiraachuun Dhaadannoon Branootni Bilisummaa Booda (BBB) jedhuu Daran jabaatee itti Fufee jira.


text:
Tuesday, December 31, 2013
Dhaamsa Bara Haraa 2014
Ummanni Oromoo fi Qabsaawoti Oromiyaa Bakkoota Adda Addaa Jirtan Baga Nagaan Waggaa Haraa 2014n Isin Gahe.
Baroota Jaarraa tokkoo ol lakkoofsisan dhufaa darbaa keessatti waanjoon gabrummaa akkaanii uumata keenya irratti fe’amuu irraan dararaan biyya fi uumata keenya irra gahe gita hin qabu. Kanuma cinaattis ummanni keenya diddaa gabrummaaf jecha wareega inni hin baasiin tasa hin jiru. Qabsaawotii fi jaallootiin biyyaa hanga har’aa wareega luubbuu fi qabeenya akkasumas jireenyaa itti kitimanii diddaa waanjoo gabrummaa gaggeessaa kunoo 2014n nu gahanii jiru.
Firii ijaarsaa fi wareega qabsaawota keenyaa bilisummaa fi walabuummaa keenyaan bakkaan gahuuf jecha uummanni Oromoo walii gallii fi keessattuu Qeerroon Bilisummaa biyya alaa fi Oromiyaa keessa jirtan ciccoomina qabsoon FDG gaggeessuun bara 2014 kan milkie fi injifatnoo akka taasifnu dhaamsa keenya dabarsina.
Barri 2013 gochaa farrummaa mootummaan Wayyaanee uumata keenya irratti gaggeesu irratti dabalee duulli akkaanii ilmaan sirna nafxanyaa ammaan dura Oromiyaa dukkanatti galchaniin amma illee Oromoo irratti banana dha. Addatti baatii muraasakana keessatti duula farrummaa Oromoo gaggeessaa jiraachuu isaanii ni agarra. Faarsaa mooticha habashaa Mililiiin qabanii jibbiinsaa fi diinummaa Uummata Oromoof qaban muldhisaa jiru. Haalli kun ammo madaa saba Oromoo irratti gubaa dabaluu waan ta’eef bara 2014 kanatti gochaa farrummaa kana irraa akka dhaabbatan dhaamsa dabarsina.
Qeerroon Bilisummaa sochii diinummaa sirni nafxanyaa fi Wayyaaneen karaa lachuu ummata keenya irratti gaggeessaa jiran gama hundaan of irraa qolataa qabsoo bilisummaa gaggeessuun Oromiyaa fi uummata Oromoo tiksuuf kan yoomii irra qophii ta’uu keenya ni mirkaneessina.
Barri kan bilisummaa fi badhaadhinaa nuuf haa ta’u.
Injifannoon Ummata Oromoof!!
Qeerroo Bilisummaa
Finfinnee Oromiyaa.
Muddee 31.2013
Afaan Oromoon:- Dhaamsa Qeerroo Bilisummaa Bara Haaraa 2014
Afaan Amaariffaan:-Ibsa Qeerroo bara Haaraa 2014 Amaariffaan
Subscribe to: Post Comments (Atom)