text:
Location: Horn of Africa; in what is today Ethiopia. Oromia is approximately located between 3 degree and 15 degree N latitude and 33 degree and 40 degree longitude. Size 375,000 Square Miles, or, 600,000 square kilometers; Larger than France, Italy, Switzerland, Belgium & the Netherlands combined. Population 40 million; 3rd. largest nationality in Africa; single largest nationality in East Africa.
WELCOME TO OROMONET
Gabcast! Gotoota Oromo Haa Yaadannu. #17 - Wallee.
Thursday, July 02, 2009
Shanee dhabamsiifne jachuun Abjuu fi Abdii kutannatti yeroo jijjiiramu – Abjuu kutaa lammaffaa
Jalqaba xalayaa isaa irratti maqaa himachuu diddaa ijoolee ilaalchisee waa jachuus kan barbaade fakkaata. Dubbiin akkuma abjuu taatetti ifa tahuu baatulle akka dafee dammaquuf mee anummaan xumuraaf. Obbaleessoo, maqaa himuu yoo taate deebisaan atiis durumaanu maqaa keetiin barreessutu sirra ture. Yoo maqaa Qalamaan barreessuu filatte fi akka feetetti nama yakku barbaadde ammo kaan maaliif maqaa isaa hin barreessiin jachuu hin dandeessu. Jaldeessi dhallaa ofii hin argu akkuma ja’amu san dubbii nurraa hin godhin. Erga tan ijjoollee kaafteefu ati himachuu baattuus barruu keetirraa guutumatti wanni jachuu barbaadde ifa. Kanaafuu, ati keessa hin jiru yoo jattees akkuma mamaaksa Oromoo tokkotti :”Ijoolleen waan dheengiyyan bulgaati” ja’ama sana taati jachuu dha. Kanaas waanuma ijoolle tuquu keetiifan erga saniin jalqabde ja’ee tuqe.
Gara hundee dubbitti yoo deebine obbaleesso fakkeefadhu. Yoo keessa jiraachuu baatte nama, Oromoo addaan diiguuf warra abjaawu irraa oduu funaanee tuma gadi dhiisu tahuu keeti jachuu dha. Yoo kun tahuu baate ammo, nama diinaa kan Oromoo keessa oduu diinaa facaasu tahuu keeti jachuu dha. Karaa biraaniis, akkama baratetti imimmaan harraageessaa booyuuf nama alaa waa of fakkeessuu yaaluu dha.An garuu akka dhibbaa dhibbatti miccirama taate barruu keetirraa hubadha. Namoonni biroos akka akkasumatti hubatan ni mana. Eegaa kana filmaata sumaaf dhiisa. Qabxii irratti garuu. Si hidhachiisa suuta ykn sirriti dubbisi. Daftee drama fuula (capter) kana irraa akka hin damyne. Yeroo tokko tokko wanni baaraysee nama kaasulleen waan jiruuf ja’e.
Xalayaa barreefamte ilaalchisee Obbo Odaa fi kanneen ati maqaa xureessuuf yaalte abjuu keetiif ykn warra si fakkaataniif deebisaa deebisuun kan irra jiru natti hin fakkaatu – barbaadan garuu mirga isaaniiti. Haatahu malee, namni nama yakke tokko yakka isaa mirkaneessu (prove) gochuun dirqama isaati. Kana faranjiin “Inocent till proven guilty” jattiin. Kana jachuun, kan yakkeetu prove gochuu qaba. An gama kiyyaan Obbo Genati ati xalayaan bira jirtu jattu sana dubbisee hammam takka akka doofaa taatetti koflaa turre – waan hin jirre jachuu dha.
Kan biraa akka lammiiwwan biro dhaaba kana keessaa itti qulqulleesan irratti obbo odaan marihatuun isaa dhugaa yeroo dheeraaf adunyaan hundi haasawaa ture jatte. Abjuu kee keessatti adunyaa hunda gartee? Gama kiyyaan namoota hamma mana movie itti ilaalanu tokko keessa jiran waliin abjuu kana kan ilaalte natty hin fakkaatu. . Kana malees, erga adunyaan hundi waan kana dubbate mee raga isaa as baasi. Moo si duraa wal dhawe. Kanneen akkasitti marihachaa turen si dabalatee ABO keessaa bahani jiru. Waan qabatamaa dhabnaan amma xalayaa tee duraani irratti xalayaa waliif barreessan jatte, amma ammo bara dheeraa hasawame jatta. Dhiiroo kiniina kee liqimsitee arra? Moo human ol kaasisuu si barbaachisa? Gadaan Gadaa jijjiiramaati fi dhaadannoon adda addaa, sanuu waanuma radio fi kana kanarraa dhageessan fuutani itti fiigaa turtan gaaza (shidaa) fixate jannaan kanatti deebitan – miskiin.
Kan biraa erga nama jatte jattee ganda keessaan deemtuu fi hedduu abjuun cinqitu taateefu – Waldhibdeen Obboo A/Caalaa fi obbo Dawud jidduu jiru bara deehraaf si cinqaa jira jachuu dha. KKKKK maali haasaan bacancaraan akkanaa? Mee waan kana karaa lamaan haa ilaallu: Tokkoffaa, yoo jarri kun wal lolani araarri jidduu bu’e arrabaa fi ilkeenu wal dhabaa ati rakkoon kee maali? Silaa jiraateefu jachumaaf. Inumaahu wal dhabii isaan jiddu jiru furachuu dandayuun waan eebbifamu qabu. Kan lammafaa jarri lachuu dhaaba heeraa fi seera qabu keessa jiru. Dhaaba keessatti kan madheen waan biro godhan tahe heeraatu iisaan gaafata. Kana wanni si dhibee fi si galchu hin jiru. Miseensonni ABO toftaa dulloomtuu fi diinni itti dhimma bahuu dadhabeen hin sobaman. Hamma ammaa beeku baachuu keetiif hedduun gadda. Asirratti beeki akkuma nama sammuu kee bane ilaalaa jirutti wanni ati abjaawaa jirtu natti mullachaa jira. Dhugumatti, nama yakkullee fakkeefachu hin beeyne. Karaa biraan ammoo qabxiin Jijiiramni kanatti maaliif yakkama kan jatte waliin qabsiisa. Asmaraa namni USA irraa deemee wal araarsee kan jatte fakkaata. Kana abbaa akkasitti araarse san yeroo dhiheesitetti ykn maqaa nuuf himte itti deebina. Hundaafuu, kun hamma tokko warra jijjiiramaan hafarfamee waan kufe tahuu isaa namuu ni beeka. Kana malees ofiifu otuu akkasitti nama yakkaa jirtanu wal gurrattani baatan. Kun gaa akka siis dabalatu numa beeyta.. Kan isaan US irraa dhaqee araarse kun kanneen dhaaba keessaa bahan maaliif hin araarsin? Kkkk.
Qabxiin as keessatti tuqamu qabdu takka ani nama jijjiiramaaf dhaabbatu akka hin tahiin, dubatuufiis akka hin barbaanne fi siyaasaa Oromoo keessatti ilaalcha bilisa mataa keeti akka qabdutti barreesite. Obbaleessoo, namni ilaalcha bilisa qabu tokko waan hin jirre walitti suphuuf hin yaalu. Ilaalcha bilisa namni qabu tokko qormaata irratti waan hundaawe barreessa. Ilaalcha bilisa namni qabu tokko nama yakkee waan qabatamaa yeroo dhabu kanneen yakkeen isinummaanof prove godhaa hin ja’u. Namni ilaalchaan bilisa tahe tokko yaada madaalawaa fi ilaalcha madaalawaa tahe tokko dhiheessa. Silaa siif tarrisa garuu yeroo hin qabuuf. Garuu adeemsu barruu kanaa keessatti bakkoota akka akkas hin taane garsiisu siif akeeku yaala. Hundaafu, nama multiple personality qabdu waan taateef kan siif galu natti hin fakkaatu.
Hayyee, deebisaa jatte erga jalqabdeen booda fuuluma duraa irratti murni shanee jatte akkumaan si qaabachiisa ja’etti akka nama sammuu bilisa taheen hin jaanne tahuu kee garsiisu keessaa tokko kana – mee kanaa ilaalcha bilisaan qaba kan jatte? .
Dura qabxii A jalatti waan barreesite haa ilaallu. Xinxalli kee ykn hubannaan kee kun guutumatti waanuma duraan barreesite irraa addaa miti. Haala bara 1991 sana tahee fi kan sanboodaas tahe ati amma yoo hirriiba irraa kaatee ykn bayyanatte siti mul’ate malee gariin akka dogoggora tahee dhaabichinu fudhatee jira. Kan Asmaraa ammoo haalaa fi akkaataa itti tahe qaba. ABOn biyya tahe ykn abbaan fedhee gargaarsaaf yoo harka baneef fudhachuu fi dhiisuun kan isaati. Warri amma ati faarsitu kuniis achuma turanii fi ammallee dura deemaan keessan achumaa dura deemaa jira. Kanneen jala deemaa jiran karaa itti deemu waan hin beeyne tahuu isaa rganii jalaa faca’aa jiru malee.
Kanneen qabsoo irratti wareegaman ammoo duraanuu beekani waan itti seenani dha. Qabsoo keessatti kufuu fi ka’uun hiree dha. Lola tokko seenani kan madaawu kan wareegamuu fi kan ammoo nagaan mooratti deebi’u tu jira. Eegaa kan nagaan mooratti deebi’een atiis maaliif rasaasni sirratti hin bu’in jachuun hin dandayamu. Lolli Beydawaa akkaataa itti tahe qaba. Hamman ani xalayaa tana osoon hin barreessin namoota yeroo sana naannoo sana turan (yoo barbaadde akkuma jattetti sammuu walaba tahe qabaatte atuu qorachuu ni dandeessa) hubadhetti, kan hogganni yeroo sanitti mooraa sana ajaju abbaa waraanaa dabalate aangoo irraa bu’aniif kanumaafi.
As irratti bakka heddutti kan utaaltu fakkaata. Mee dhugumatti saahibban kee yoo obbaleessas warra micciramaa keessaa qabaate (akka keessa hin jiru jattutti – kk) gaafadhu. Kanneen ZKB facaasani deeman keessa kan amma Nirobi taa’ee abbaa waraanaa warra micciramaa jattaninillee yoo tahe jachu maafi. Oduun ati ganna tokkoof haasawama jattu kun ganna shanee ariine ittiin jattani labsitan haasawaa jirtaa? Kan yoo tahees eenyuutu hafarsaa ture? Kan gaafa 1991 tahe gaafuma sanuu xumuramee seenaan galmeesite jirti. Kan balleesse fi kan hin balleessin fuuldura seenaan itti gaafachuuf teessi. Kanaafi waan dubbachaa jirruu fi kana wanni walitti laayxuuf hin jiru. Kana duraanuu lalabdani nama isinirra fudhatu dhabdanii jiru. Kanaaf ammas diinatti bobahuu dhiiftani (sanuu yoo dandeeti itti qabaattan) oloola ganda keessaa umtanii hafarsitu. Warra isin jalatti afanfaajawee akka nama waa beeku of gochuuf qicaan isin dabarsitanu waan diinaa osoo hin tahiin olooluma Shaneen asiin baate achiin baate akka tahe namuu ni beeka.
Kan WBO dhihaas haalaa fi akkaataa qaba. Yoo keessa jiraatte hadhaa sana dhamdhamtee jiraate nuuf himuu ni dandeessa. Haalli waraanaa fi akkaatan kufaa ka’iinsaa waan ati biyya alaa kanaa hafarsituu miti. Kan biyya Somaliyaa irraa bahuus akkaataa qaba. Kan nama dhibuu fi kan ati hin tuqin tokko garuu warruma amma isan qaama ol’aanoo jattan keessaa abbaa waraanaa tahee waraana hamma tokko daangaan gahuun yeroo dhukaasni banamu dhiise Somalitti deebi’e. Amma biyya alaa irraa warra isin hogganu keessaa tokko. KKKKKKKK. Hundaafuu, warri ati amma yakkitu kun hanga hafee dirretti galchuu fi baraaruu warra dandeesise. Beeytaa wanni kun silaa Draamaa Abjuu keessanii fuula tokkoffaa irratti waan himamu irra ture. Amma fuula lammafaa irratti fiddee waliin laayxe malee. Dhiifama, moo fuulli duraa kan maqaa xurreessii fi gaaffii hogganoonni keessan Nirobi irraa isin gaafatan xiyyeefannaa isaa (attention isaa) gara birootti maysuu ture.
Kanneen akka obbo Dadafaa faa, osoo waraanatti deemanu kan Somali bazuqaadhaan dhooytte ummatuma isaani waliin wareegame. Mee amma warra Qabsoo bilisummaa irratti wareegaman (gatii ol’aanaa kafalan) akka maletti seenaa isaanii tolchuu fi xureessuuf maa tattaafattu. Jarreen kun warra seenaan faarsuu qabu malee, warra erga lubbuu isaani qaali qabsoo tanaaf kennan boodallee warri akka keesani dhoqee keessa ganagalchuu miti kana beeki. Seenaa hin jirreehu barreefachuuf tattaafachaa jiru. Kanneen University ammo waanuma beeytuu hin jiru. ABOn ammas kumaan qabsootti hirmaachisaa jira. Isaan keessaa kanneen sadarkaa hoggantti kufaa kufisaniis jiru. Kuniis waanuma haasawamaa turee fi jatte jatte jachuun akka irra dabruu barbaaddu ifa. Garuu, jatte jattteen ati qabsaawoota Oromoo maqaa xurreessuuf Wayyaanee dabalate dhimma itti bahaa turtee fi jirtutti dhimma bahaa jirtu kun hammam takka akka murni kee kun diinumatti ciilleefate garsiisa. Wanni beekuun sirra jiru tokko garuu – booyaa oolta malee hin milkooftu. Hoganoota dhaaba kanaa keessaa kanneen kufaa fi kufisaa jiran akka jiran dhiheenyuma kanaahu maqaa akka Obboo Legasaa Waagii faa kan dhageesse natty fakkaata. Dhiifama niin irraanfadhe – isallee isin shaneetu ajjeesse jachaa turtanii mioti – kkkkkkkk. Warra kijiba, haafuura jaallumaa balleessuu fi ummata gandaa fi lagan addaan qoqooduun fedhii keessan guuttachuuf deemtan tahuu erga isinitti dammaqame turee jira.
Amma wanni isin maraachaa jiru fi dawaan isin fudhachaa jirtan humni (doze) isaa isinirraa xiqaachaa jiraachu isaa garsiisaa jirtu. Shaneen isin dhabamsiifne jattan daran sosoohaa jiraachuu, iccitiin isin dhaaba keessaa duraan guurtani diinatti kennitan dhabamuu isaa fi qabsaawoonni isin keessaan diiguuf yaaddan baraarani qabsoo isaani finiinsuun diina irratti fulleefachuu isaati. Jatte jattee fi summiin isin mooraa qabsoo keessatti facaaftan hiddaan buqqaafamu isaati.Karaa biroon ammo akkuma Oromoon “kan hanna bare dooluutu sosooha” jattutti haaluma ABO keessatti oofaa turtaniin ofiifuu wal diigaa jiraachuu keessan qabatamaan mul’achaa dhufuu isaati. Akka keetitti kun abjuu osoo hin tahiin akkuma qabatamaan agarutti kanneen isin sobaa turtan dhugaa argaa dhufurraan kan ka’e gaaffii isin gaafatan deebisuu dhaburraan xalayaan isaani internet irratti faca’uu fi isiniis baqatoota warra biyyaa itti bituun qabsiisuu fi hiraarsuu keessani. Kana malees akkuma amma moraa ABO keessa bakka duraan dhiiftan sana jira jattani bajaawaa jirtanitti ofii ammo murna Kamali fi Lichoo jattani dhukkee walitti kaasuu jalqabuu keessani. Kuniis waan chapter/fuula lammaffaa kee keessatti hin barreefamin tahee osoo jiru qabatamaan arginee dha.
Kanneen OPDO keessaa dhufan ilaalchisee, dhugumatti kanneen roorroon ummata isaani itti dhagayame keessaa bahani mooraa qabsotti dabalaman jiraachuun isaani mamii hin qabu. Akkasumatiis kanneen fedhiin adda addaa irraa tuqamnaan bahaniis akka jiran beekuun barbaachisaa dha. Inni guddaan hubatamuu qabu tokkoo fi klan ati haguuguu barbaadde garuu Wayyaanee fi OPDOn akkasumatti huluuyxee galtuu ergachuu akka dandeessuu fi akka ergitees beekuu dha. An kan jachaa jiru kanneen akkasitti dhaaba kanatti dabalamani, osoo oolee hin buliin ergaa Wayyaanee hujjii irra oolchu jalqabanii dha. Kana gaa gara feetetti sharafachuu ni dandeessa. Garuu, karaa adda addaan ilaalamu ni dandaya. Akka keetitti fuuluma ofii itti bajaawuu barbaaddu qofaan kan ilaalamu miti. Dhugaan garuu ni tura malee mul’achuu hin oolu.
Karaa biroon qabxiilee B jalatti “HD ABO kan ture Dawud Ibsaa” jatte – hayyee mee kanaas akka ati jachaa jirtutti nama sammuu bilisaan yaaduu fi hin baabsine akkasumas qaama micciramaa hin taanetti waan garsiisaa akka hin taane waan garsiisaa tahuu kanneen barruma kee keessaa akka qabatamatti akeekaa jirutti dabaladhu. Kana jachuun nama sobdu barbaaddadhu jachuumaaf ja’e. HD ABO kan file GS ti kan buusu dandayus qaamuma kana malee walgahii hawaasa Minneapolis irratii miti. Dhiifama – akka isin jattanitti kora sabaa kkkkkkkkk. Gaafas akka tele conference dhaan Milishaan tokko jachaa turetti waraana harka 100 nuutu harkaa qaba. Waraanni Bahaa, kibba bahaa, kibbaa .. wkf hundi kora godhate ari heedha. Kk –mee tu ree? Warra loluu fi lolchiisuu diddeelleen ja’amee jira. Ajaa’iba, yoo kamala daggala seena ree. An duraan yeroo ji’a jahatti isin bilisoomsina jattani dachii dhiittan, waanuma duruu gaara seene sehe. Obbaleessoo, Oromoo ajeesaa fi ajeesisaa turee amma gaara seene mee yoo waa godhe tarii ummanni dhiifama godhaaf ja’ame kan hawwamee fi nutti himamaa turees achumatti bishaan dhuguu irra taree, moraa qabsoo diiguu irratti bobahe. Yakka yakka irratti hojjate jachu dha.
Kanneen diinaan qabamani ilaalchisee, kanas karaa adda addaan ilaaluun akka dandaymu beekuu akkamitti dadhabde. Dhiifama, as irratiis akkuma ilaalcha kee qofaaf waa tolfachaa jiru niin dagadhe. Garuu akkan ani ilaalutti - kan eenyummaa wallaaltee gadi dhiiftee fi kan isaaniif hojjachuuf walii galee biyya ollatti gadi baasaan addaan baafachu yoo dadhabde dhugumatti ilaalchi kee akka jatetti kan ofirratti hirkatu osoo hin tahiin abjuu dhuma diigumsaa keessatti waan xaxamaa ture dha. Kan nama ajaa’ibu Qilxuu Aadaa hoggana keessan ol’aanaa fi warra micciramummaa fide keessaa tokko tahee osoo jiru amma qabsoo irraa ala tahe jachuu keeti. Dhugumatti wal facaasaa jirtu. Ati akka taphatti kanneen biroo waliin maki malee seenaan isaa kaaniin adda. Kunuu fakkeenya waan amma irratti morkaa jirtuu tokko tahuu dandaya. Kanneen ati maqaa dhooyte kaan osoo ammallee qabsoo irra jiranu, kaan ammo (Qilxuun) ammas isin dhiisee Wayyaanetti galuu isaati. Waan dabaa, mee dura of sirreessaa ykn of qulqulleessa.
Firreen OPDO ilaalchisee ati kitaaba oloolaa ja’iin malee hogganootummaan ol’aanaa keessan xalayaa barreesan irratti jarreen Embassy Ethiopia waliin hariiroo cimaa qaban akka caasaa murna Kamaaliin kophatti jaarame keessa jiran saaxilani jiru. Kan biroos hedduu siif lakkaawu dandaya. Ati garuu waan qabatamaan argaa jirru tokko osoo tahee jiru, asumatti toftaa abjuu fiduun oloola shanee jachuu barbaadde. Ammaaf kanneenuma ati maqaa tuyxe irratti waa ja’e malee barbaachisaa taanaan siif tarrisa. Akka keetitti kijjiba tarrisuu osoo hin tahiin gama kiyyaan namni OPDO keessaa fira qabaateef akkas taha ykn moraa qabsoo basaasa jachutti hin amanu. Kanneen akkasitti qabaatani qabsaawoota amanamoo tahan hedduutu jira. Kanaa fi kanneen gaaffii jala galchuun dandayamu addaan baasani ilaaluun sammuu bilisa ati jattu san gaafata. Garuu maal godhu jachuma dhageesse dhimma itti baate malee irraa fagoo jirta.
Kan biraa manni hidhaa TPLF oromoon guuttame akka jiru beekkamaa dha. Garuu isaan keessaa meeqaatu akka ABO hulluuqee seenuu fi isaaniif hojjatu taasifameen gaaffii ani kaase. Ati garuu seenaa warri mirga dhala namaaf falmanii fi maybaasiin adda addaa himaa jirtu himuu yaalta. KKKKKKKK – beekkumsi fi dandeettiin isin itti dhaadattan kanumaa?
Qabxii C jalatti wanneen tuyxe ammo, ammas irra deebi’a sirritti dubbisi. Amma abjuu fuula lammafaa kanarraa damaquu waan dhihaatteef jacha si yaadachiisu barbaade. Kanneen eenyummaa isaani hin qoratamin hedduutu jira. Kun tahuu kan dandayeef kanneen keessa jiran gargaarsifatani akka tahe baramee jira. Obbaleessoo akka taskaaratti ulaagaa malee nama heddumeefachuuf kan walitti guuraa ture eenyu? Kanneen walitti guuraman keessaa ammaahu biyyatti galee kan OPDO hojjachaa jiru meeqa? Achi dhaqee deeb’ia ammallee bakkoota tokko tokkotti bakka bu’aa keessna tahee kan hojjachaa jirulleen akka jiru beekkamaa dha. Nama sobdu barbaadadhu.
Karaa biroon hoggana qaroo jatte kan ati haasoftu ammoo yeroo hedduu dhagaye, warruma qaroo ofiin ja’u sana dabalatee jachuu dha. Duuba amma qarummaa isaani maaltu irraa fudhe? Qarummaan isaani gadillee bahani waanuma ABO keessatti itti hin milkaawiin osoo hojjatanu warruma isaaniin sobame jala deemelle addaan facaasuu dha. Murna Kamal fi Murna Lichoo ykn ammoo murna Sisaay Soneessaa jattani addaan wal baasuu fi biyya ambaa keessatti wal adamsuu dha.loltuu dhiiga ilmaan Oromoon hidhachiifamte moral cabsitani ajajoota sobuun ofitti galchitan waan isin taatan argani diinatti galuu malee maaltu tahe.
Qabxii D jalatti waa’ee xalayaa Nirobi tuyxee jirta – maaltu deebisaa kennuuf yeroo hammana sirraa fixe. Hundaafuu ammas humaamiti abshir. Garuu mee yoo damaxee jiraatteef waa si qaabsisa. Dura garuu, yoo barruu kiyya keessaa lakkaawaa jiraateef wanni ati barreesite kun nama sammuu ofiin dubatu ykn bilisa tahe tokko si hin taasisu kuniis raga tokko. Ammas nama sobdu barbaadadhu gadi bahi. Waan itti amante tokkoof falumuun karaa fedheenu waan dansaa dha. Kar tokkoon micciramaaf hin dubadhu sammuu an bilisa jacha, osoo abjuu tokko hin fixatiin kan biraa keessa of galchuu si duraa taate. Hundaafuu, kan nama raaju, as irratti dhibdee miccirama jidduu jiru heeraa fi seeraan fixate jachuu keetii fi dhibdee obbo Dawidi fi obbo A/Caalaa jidduu jira jattee manaamtee uumtee akka murnatti dhiheessuu keeti. Oballeesso dooktara bira dhaqiiti dawaan naaf kennitan kun humni isaa xiqaate itti naaf dabalaa ja’iin.
Kana irra taree gaduma bahee duadhu of hin dhooysini. Waanuma ati jachaa jirtu irraa akka ati of dhiheesitu akka hin taane qabxii qabxiin waanuma ati barreesitu irraa si garsiisaa jira. Dubbii joolleen erga jalqabdeefuu, ammas waa itti siif dabala.Joolleen waa balleessaa anaamiti jattee waakkatu joollee gadhee dha. Kanaafuu, mee heeraa fi seeruma sanuu yoo qabaattan dubbii tana furaa. Kanneen ariine jattanii heeraa fi seera hin qabnee jattaniifiis hin cinqaminaa. Niis hin booyinaa !!!!!!!!. Hamma ammatti garuu kanneen tanaan dura waa isin gaafatanuu hisiisuu fi hiraarsu akka turtanii dha. Kanaaf, mee heeraa fi seeruma sanuu yoo qabaattan dubbii tana furaa. Hamma ammatti garuu kanneen tanaan dura waa isin gaafatanuu hisiisuu fi hiraarsu akka turtanii dha.
Karaa biroon gaaffii isaani oloola jatte bira dabruu barbaadde. Kan tanaanduraas akkasuma jachaa turtan. Mee akkuma jattetti siif sobamne nama yaada bilisa qabuu fi hin baabsine janneetu yoo si fudhanne waa si gaafadhe - mee malirratti dhaabbattee oloola jachuu dandeesse? Ajaa’iba, nama akka keetitti ofumaa ofitti dhukaasaa deemu takkaa hin agarre. Garuu, wanni maayii irratti jatte Draamaa fuula (chapter) kana fixxee kan damyxe tahe yoo kan jatte taate hedduu bareedaa dha. Ilmaan Oromoo wal nyaachuu fi walirratti bobahuun bu’aa qabu hin jiru. Xiiqqatu akka Oromooti diina irratti xiiyyeefachu irratti walii galuu dandayuuf arraarri barbaachisaa dha. Hunoo wanni irratti walii gallu tokko maayyii irratti argame. Hayyee yoo barbaachisaa tahe hamma fuula (chapter) dhufutti mee dawaan siif dhaame saniis human isaa dabaladhu, hirriibaa damaqi.
Hordofaa Dhugaa
Tuesday, June 30, 2009
Ethiopia: The 16th Most Failed State in the World (Foreign Policy)
Foreign Policy has also revealed that, out of the most failed states in the world, Ethiopia is the 2nd big lobbying spender in Washington, DC; a jaw-dropping $4.4 millions was spent by the Ethiopian government for lobbying lawmakers.
The border dispute between Ethiopia and Eritrea continues to pose dangers ahead, according to Foreign Policy. The Ethiopian government’s clampdown on opposition as well as non-governmental organizations, and the skyrocketing food prices are examples of the characteristics of the failed state in Ethiopia. The border standoff has also led to the proxy war in Somalia between Ethiopia and Eritrea. Somalia is the #1 most failed state in the world, and this proxy war has exacerbated the already fragile situation in Somalia. Eritrea has ranked 36th in this year’s Failed States Index.
Full Story (Foreign Policy)
Shanee dhabamsiifne jachuun Abjuu fi abdii kutannatti yeroo jijjiiramu
Eegaa, yeroo dhuma gabaaduu duratti abalu fannifne abalu ajjeefnee fi abalu ariine jachaa kanneen jijjiirama ofiin ja’an lalabaa turee nu hundi ni yaadanna. Abjuu kana birallee taree ji’oota jaha keessatti Oromoo bilisoomsuu illeen osoo hin hafiin himaamaa ture. Jalqaba iratti WBOn dhibbaa dhibbatti nu harka jira jachuun abjuun adda addaa tarrifamuu isaallee akka arratti argaa turre. Duuba osoo oolee hin buliin kanneen isaan dhabamsiifne, fannifnee fi ajjeefne jachaa turan akka isaan abjaawan akka hin tahiin ifa tahe. Ji’oonni jahan itti bilisoomnuus gannatti jijjiiramee, WBOn dhibbaa dhibbatti dhuunfaa keenya jala jira jachuun Mataa milishaa Wayyaanee duraani kan amma murna micciramee taheen midea, walgahii adda addaa irratti fi karaa tele conference dhaan gurri Oromootaa dude, laftiniis dhiitame waanuma wacaan dhaaba dhiiga ilaan Oromoon as gahe arruma fudhatan itti fakkeesse. Haatahu malee, osoo oolee hin buliin Draamaan isaan wacaan jalqaban dhumni isaa maal tahinna inni ja’u sammuu hedduu keenyaa keessa deemu hin oolle. Akkuma yaadametti garuu barreefama diraamaa kanaa ifatti arguu fi dubbisuu jalqabne..
Kun akkuma nama rifeensa tokkoon nama fannisaa bulee ganama yeroo ka’u humaa of biraa dhabe tahe. Gariin osuma dubbatamaa jiruu waan ifa tahee fi salpahatti mul’atu tahee dhufe. Akkuma amma barruu Roobaa Bultum kanarraa dubbifamaa jiruttis xumurri Draamaa kanaa ABO wacaan fudhachuu fi qabsoo dhiiga ilmaan Oromoo daraaree as gahe kana dhuunfachuuf DRAAMAAn isaani kun mi’eessa adda addaa tiin kan guutame ture. Kana keessaa qabsoon Oromoo hoggana dhabdee warrummaan ofiifuu hoggana turanii moraa qabsoo qancarsuuf karaa adda addaan hojjachaa turani fi dubbiin keessaan tahuufi baannaan gandummaan wal filanii achi bahaniin taphatamu jalqabeen hafarsamu jalqabe.
Dhugaa fakkeesuufiis hogganoota dhaaba ABO birootiin abaluu dadhaboo fi maqaa adda addaa itti kannuun nuutu isin bilisoomsa jachuun kanneen DRAMAA kana taphatan dhaadheefamuu fi dandeetii hin qabne kennuufiin jalqabame. Ammas Oromoon kanneen kana jachaa jirani fi taphatoota draamaa sobaa kana taphachaa jiran xiinxalee salphumatti kanneen WBO facaasani biyya ollatti galan, kanneen dandeetii fi eenyummaan osoo hinbeekkamin sadarkaa ol’aanatti muudaman, kanneen badii adda addaa hojjatanii fi kanneen dandeetii kan biroon yakkan qabaachu isaanii hoggana tahanii hujjiin hin agarsiisiin tahuu bira taree, karaa adda addaan moraa qabsoo bilisummaa Oromoo laamsheessuuf hojjachaa tuan tahuun isaa waan beekkamaa tureef barruu diraamaa isaani kana fuula fuulaan gargaalchani dubbisuun jalqabame.
Kan nama dhinqu qabsoo ofumaa xaxaa turan kanaaf kenneen qulqullumaan hamma dandayan gumaachaa jiran biroo itiin yakkan keessaa harka ol’aana hin qabne wahitti yeroo dibbee dhawan arguu dha. Kanneen bara baraan dhiibbaa adda addaa gochuu fi gandummaan dhaaba keessatti of ijaarani sochii dhaabichaa sakaalu qofa osoo hin tahiin karaa adda addaan sadarkaa diinatti iccitii dhaabaa baasuun akka karoorri lafa kaayame sakaalamu ykn hujjii irra hin oolle taasisaa turan alaa argaa turee fi amma xalayaa bacancaraa kana dubbiseef Draamaan kam akka tahe hubachuu jalqabe. Gaaffiin namni of gaafachaa ture garuu akkuma of tuulaa turanitti waan isaan qabatamaan garsiisan haa ilaallu kan ja’u ture. Gama kiyyaaniis kana hunda osuma argaa fi dhagayaa jiru akkasumas beeku mee carraa kenninee haa ilaallu , waan hunda hujjitu mul’isa isa ja’u filadhe – dogoggora cimaa.
Wayyaanee fi bitamtoonni OPDO jalaa toftaa adda addaan ergamani kanneen keessaan mooraa qabsoo akka rimatti nyaachaa turan gargaarsifachuun dhaabatti dabalaman jachoota akka “boodeesituu” ja’u kan Dargii, fi Wayyaanee irraa baratan qabsaawoota umrii siaani irra guddeessa falmaa qabsoo irratti dabarsanitti mogaasuun osoo jiruu ammas akkuma tahetti na ukkaamse – kuniis dogoggora ture.
Lakkuma deemaa dhufeen garuu, ABO fi WBO biyya keessaa dhiibame ummata isaaf qabsaawuu hanqisan jachuun yakka tarrifame tokkoos barruu draamaa isaani fuula tokko keessatti argamee. Erga akkas tahe mee isaan hujjiitti hiikuu haa jalqaban jachuun ammas bira tare. Kanneen kana jachaa jiran ammo kanneenuma yeroo adda addatti falmaa irratti kaan yeroo boonbii ofitti hiikee wareega qabsoo Oromoo of godhu harka kennatani, firreen isaani kan OPDO keessa jiraniin gargaaramuun deebi’ani kanneen keessa jiraniin akka haalli sun hin qoratamne ukkaamsuun, dhaaba keessatti waltahiinsa Wayyaanee waliin godhanii biyya alatti baafamuun hujjii diiggatti bobahuus ifa tahee osoo jiruu kanas arguu dadhabuun ykn waanuma carraa ja’u saniin ukkaamfamuun ammas dogoggorri guddaan hojjatame.
Amma garuu draamaan taa’anii tuma ilaalaa oolan xumura argachuu waan qabuuf kanneen ofiifuu hoggana tahani, amma ala bahuun guyya guyyaan haaluma ABO keessatti diiggaa uumaa itti turanitti ammas ofuma keessatti haaluma akkasii ofaa jiraachuun guyya guyyaan ala bahaa jiru kanaaf carraa kennuun sangaa eelmachuuf tattaafatuun tokko tahuu mul’achaa dhufe. Fakkeefachuunilleen waan jiraati, garuu saalfii wanni ja’amu jachoota isaan beekan keessa akka hin jirre ifatti arguun, qabsoon Oromoo tapha ijoollee warra fakkeessuuf ykn taasisuuf carraaqan kana irratti namuu murtii mataa ofii fudhachuu qaba. Eeyye, kun diraamaa diiggaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo waan taheef sabboontoonni hundi murtii fudhachu qabani fi tan yeroon gaafattuu dha.
As irratti qabxiilee xalayaa Roobaa Bultum barreesse irratti gabaabumatti waajachuu barbaada. Kuniis “Kanneen dhaaba keessatti hubatnoota siyaasaa addunyaa, naannoo fi ogummaa lolaa qaban dhaaba kana jijjiiruu danda'anii fi Oromoonis jala deemuu danda'u maqaa xureessuutti gadi jedhan.” Isa ja’u. Waan qabxii armaan olii kana keessatti tuqame sirrumatti yoo ilaallee Jacha, kanneenuma ogummaa fi dandeetii isaani ofiifuu nu hin garsiisiin irraa madduu isaa ti. Kana malees kannee OPDO irraa dhufani qabsoo kanatti dabalaman akka yaadametti dandeetii fi ogummaa kan qaban osoo hin tahiin kophee wayyaanee dhiquu fi dhiiga ilmaan Oromoo gadi naquun sadarkaa sana gahan malee doofoota, waanuma dubbatanuu fi hojjatan hin beeyne tahuu isaa waan hujjii fi haala qabatamaa taheen mul’achaa jiruu dha.
Kana biraas taree of duuba deebi’iin yeroo ilaalan dhaab ABO keessatti dabalamuu isaanii irraa jalaqbee waanuma lafa jaltti bukeefamaa turetti dhufuun gandummaa leellisuu qabsaawoota wal shakkisiisu iccitii dhaabaa qisaasuu malee wanni isaan agarsiisan hin jiru. Kana anuu ala taa’ee waan arguu dandayu keessaa tokko. Kan nama dhibu kanneen umrii isaani qabsoo kana irratti dabarsuun lolanii lolchiisan akkasumas injifannoolee hin tufatamne Oromoo gonfachiisan arra, kashlabbeen OPDOn alatti barnootaaf ergitee, hiree argachuun dhaaba kana hulluuqanii seenuun sadarkaa ol’aanaa gehani, jara isaan oftuulummaan yakkan kana daran hojjatan jachuun waanuma hin dandayamne tahuu isaati. Akkuma jachaa turetti kuniis abjuu, fi tuffii qabsoo bilisummaa Oromoo irraa kan madde tahuu isaati.
Dhugumatti dandeetiin akkasi yoo jiraate, kanneen waliin hojjachaa jirtan amansiiftani itti dabruun hojjachuu malee, maaltu gandaan dhaaba keessatti of ijaaruu fi wal guurratanii bahuu isin geessise? Dhugumatti ABO diinagdeen sakkaallee, shaneen dhumateef jachuu fi yeroo isinitti damaqamu namoota tokko tokko maqaa dhawuun abalu ganda abaluu irraa nu keessa jira, abalu ganda abaluu keessaa nuun waliin jira jachuun kanneen qubaan lakkooytan tarisuu malee maaltu hojjatame? Mee kanallee bira haatarru.
Hamma tokkoof dhaaboota Oromoo walitti finne erga jijjiiramni dhalate faa jachunieen turee miti ree? Waan ajaa’ibaa, dhaaboonni Oromoo akkamitti akka ULFO jalatti walitti qabaman namuu osoo beekaa jiru, kana faadhaan akka waan waa hojjattani of dhaadheessuun mee tapha joollee fi yaada nama dawaa maraatoof kennamu liqimsu malee eenyurraa eeggama dhiiroo. Akka warruma amma achi bahee jijjiirama ja’u kun ULFO dura dhaabachaa ture anilleen ni beeka. Duuba wanummaan isin jachaa jirtanii fi hojjattan hundi osoo oolee hin buliin akka ifa bahaa Oromoon isinitti kofluu fi taajjabu gochaa jiraachuu isaa namni isinitti himu akkamitti akka dhabame qofaatu deebisaa waan hin arganne tahaa jira.
Kan biraa halkanii guyyaa nuti gandummaa hin qabnu osoo jachaa jiratnu hujjii fi haala qabatamaa taheen garuu/ammo wanni hafarsaa jirtan sanuma tahuu isaati. Mee gabaabumatti barruudhuma ammaan tananaa haa ilaallu: Barruu dhuma taka keessatti “Oromoon akka waliin hin mari'anne gochuuf, Oromoota naannoo bahaa Oromoo Arsii qabsoo isin bara dheeraa irratti dhumaa turtan isin irraa dhunfate, kan dhihaatiin ammoo Oromoon Arsii isin balleessuuf deema jechuun osoo "church" hin hafin qe'ee keessa bobba'anii summii facaasuu fi gandummaan wal gurmeessuu eegalan.” Jatti. Dhiiroo kun akka waan Oromoo ganda tokkotti roorrifame fakkeessuun sobdanii fi sobaa jirtan tahuun isaa yeroo ifa bahetti ammallee wallee dhuma duriin wallisaa jirtu? Kana irratti waan hedduun jachuun ni dandayama. Garuu yeroo biroof haa bulfannu. Waan bulfataniitu yeroo isaa eeggate yoo bahu tola jachumaaf.
Kan hedduu raajji tahee fi akkuma ”kan galaanni fudhate, hoomacha qaqabata” Oromoon jatutti, akkasumas bakka amma dhaabbane irraa qofa kaafnee yoo ilaalle, akka dhaadattani namaa ol of gootanitti hujjii fi dandeetti akkasumas ammoo qaroomina qabsoo dhabuu keessanirraan maqa xureessii eegaluu keessani. Xalayaa Odaan barreesse kan abalu bira gahe gandi abaluu fi gandi abaluu haa wal lolan nuti akkana haa taanu jatti faa jachuu dha. Kuniis gandummaan isin xaxaa turtanii fi ABO keessatti shakkii fi diiggaa uumuuf dhimma itti baatan ammallee kufiiti bira geenyaan jaallan dhaaba isaanitti cichani hafuun gufuulee akka keessani mancaasan dadhabnaan kanaan dhufuu keessani.
Hamman beekutti namooni isin maqaa dhooftan kan akka obbo Odaa faan akka keessanitti reefu dhuftee qabsoo tanaa ykn kanneen dhaaba kana hin beeyne osoo hin tahin kanneen karaa dandayan hundaan of mirkaneessan tahuu bira taree kanneen hulluuyxuu ABO ilmaan Habashatti harka kanachisiisuu fi shiroota adda addaa saaxiluun dura dhhabatan tahuu isaani kan beekkame tahuu isaati.
Mee irra hedduu deebisaa kanaa namoota isin maqaa dhooftaniis asuma jiru isaaniif dhiifna yoo maddaallii isaani guuttaniif. Akka kiyyatti garuu, kanneen isin amma maqaa xureessuuf yaaltanii fi kanneen xurreessuu barbaadaniis waaniin beekuuf jalqabutu mee waanuma biroon kan hamma tokkollee isin tarkaanfachiisu dandayuun koottaa – maaloo. Beekkumsi fi dandeettiin itti ofdhaaddan kanumaa?
Kan biraa amma ammoo gosa irraa gadi deebitani madhee Horroo fi naanno dhuma sanitti bakka biroo tahe dubbachuu jalqabdan. Jarana kun isniifu hin hojjajne. Ofiifuu kanneen sobdan isinitti dammaqani dhukkee walitti kaasaa jirtu. Dheengaduma xalayaa Dura deemaa keessaniif (yoo karuma itti deemu ofiifu beeke) kan brreefame gaddaan dubbise. Ofiifuu wal saaxilaa jirtu. Mooraa qabsoo keessaa garuu dhukkubni bahee naqaa fi tasagabbiin jaalli fi hafurri jaallumaa waaree qabsoon gara fulduratti ilaalaa jirti. Kan nama dhibu hujjiin keessanii fi haasoofni keessan hundi, gandummaa tahuu isaati. Beekkumsi keessanii fi ilaalchi keessanu gandummaa irratti kan hundaawe. Dhiiroo yoomuma gandummaa irraa gara Oromummaatti guddattan.
Ilaalchi armaan olii kun kanneen kanaan dhimma bahani ummata addaan diiguu tattaafatan qofa kan ilaalu malee Oromoota (akka isaan himatanitti ganda isaani) hin ilaalu. Kun jala harriiquudhaan hubatamu akka qabu beeysisa. Kana wanniniin ja’eef ammas deemani akkana naan ja’an ykn haala warruma diigaa kana uume ilaalu irraa maysanii akkana nuun ja’an jachuun booycha isaan namaan soabanitti akka ida’atan waaniin beekuuf ykn draamaa hamma ammaa isaan taphachaa turan irraa ifa waan thaheef qofa.
Kan nama biraa dhugumatti shanees taanaan ariine akkas goone jachaa jirtu, maaluumaaf cinqamtu? Moo dhugumatti ni dhimmitan? Fakkeefadhaa. Kana hunda irra ammoo hujjiin waan jattan garsiisaa irra caalaa. Duraanu qabsaawoota ABO dhukkuba keessan itti dabarsuu dadhabdani keessaa baatani amma ala teessani ni hoojata jattanii yaaduun abjuu keessan isa guddaa taha.
Kan biraa qabsaawoota isin maqaa tuyxan keessattu obbo Odaan nama waan isin ganna tokko keessatti hin hojjanne yeroo gabaa keessatti hojjatu. Nama akka isin jattan osoo hin tahiin waan itti dhagayamuu fi waan itti amanu bakka fedhetti yeroo fedghetti dubbatu. Isan ykn jaallan kaan irratti xiiyyeefachuu itti hin milkooftaqn. Diina irratti hojjadhaa. Isaan kan isiniif yeroo qaban hin fakkaatu.
Ganna meeqa hoggana jattani of yaamaa turtanullee akkaataa hujjiin dhaaba tokko keessatti hojjatumu akkamitti akka hojjatamu beekuu dhabuu keessani.irraan kan ka’e doggora cimaa hojjachuu irra taree abalu asii fudhani abalu achi kaayan jachuunwaan isin hin dhibne laaqachuu tattaafachuu dha. Jarri kaan kaasani kaan achi godhan jattani ofii keessanuma keessatti alanfachaa jirtan. Ibiddi isin sababaa dirqama gara garaa irratti jaallan ramaduu irraa qabate jattani yaaddan waanuma akkumaan duraan ja’etti kiniina mata wareerri osoo hin fudhatin barreefame fakkaata. Hundaafuu, maaltu isin dhibe – isinuu ariine jattani? Dhugumatti dubbiin tun isin yaachiftee? Kkkkkkkkk maali salphinni akkanaa. ABOn yoomiyyuu daran ciminaan kan hojjatu taanaan, iccitiin isin dinatti osoo hin hafin facaasaa turtan kan eeggamu taanaan waanuma jattan ykn waan qabatamaa tahe dhabdane abjaawaa akka jirtan beekkamaa dha. Garuu, mee draamaa abjuuu keessan yoo dhiiftani waanuma fakkaatu abjaawaa.
Gandummaa irra dabree gosummaan isin dhaaba keessatti abaqaaltan dhumateef. Abalu ganda kanaa nuun waliin jira, balu ganda akkanaa keessaa nuun waliin jira jachuun teessani lakkaawadhaa. Oromoon of beeku shira keessaniif kan gowwoomu hin jiru. Kanneen isin akkana nu godhan akkana nu godhan jattani gaqndummaan sobdanilleen isinitti damaqee jira. Kana maleess diigumsi isin ilmaan Oromoo keessatti ammallee uumaa jirtan xalayaa Kenya irraa dhuftuunu saaxilamaa jira. Mee dura ofuma keessan qulqulleessa diina irratti xiiyyeefadhaa. Mana jibbitani keessaa baatan ala teessani waatu hafee jattani him ilaalina. Yoo gaabitan ammkoo hulaan isiniif banaa dha. Kan isin hin beeyne tokko kanneenuama karaa fedheenu Jaallan kun deebi’u qaban ja’ani falmaa jiran tahuu silaa beeytani waanuma silaa fulduraafillee karaa isiniif banu tokko irratti hin xiiyeefattan ture.
Maayyii irratti akka nama nagaa fakkatuus fakkaatu, hayyee naga barbaaduuf ammo waan hinjirre xeenyuun hin tahu. Mee dura dandeetti isin qabdan nu garsiisaa? Hamma ammaa akka garutti hogganoota ABO keessa walguurratani bahan keessaa kaan kolu galtummaa gaafate London jira, kaan dhihoo tana Wayyaneeti harka kennate. Kaan ofiifuu wal dhabee dhukkee walitti kaasaa jira. Dura dadhabina ABO keessatti uumaa turtani alaan bahattan irra aanaa. Kaan itti dhiisaa, abalu akkas tahee ibiddi qabatee fi wkf abjaawu dhiiftani, ibidda isin keessatti qabatee argaa fi dhagyaa jirru dhaamsaa.
Kufanii dhidhiitachuun soloquu malee bu’aa waan hin qabneef, qabsoo namoota maqaa dhawuu hujjii godhachhuu fi dubbii mana bunaa ykn ganda keessaa godhuun sadarkaa keessanitti gadi buuftani hin ilaalinaa. Kun gorsa akka Oromoo tokkotti isiniif kennu. Baatani, jara ariine jattani, humaa hin hojjanne jattani, hin lolan fi wkf. Jattani. Mee kana hunda irra caalaati isin nu bilisoomsaa.!!!!!!!! Akka amma ilaalutti garuu kana irraa fagoo jiraachuu qofa osoo hin tahin yaaduma jalqaba diinaan waa jachuu kan qabdan hin fakkaatu – hujjiin keessan halkanii guyyaa Shanee asiin baate asiin akkas taate dhuma. Halkani guyyaa, ganda kanaa fi kana jachuu qofa. Amma ammo gosaa fi magaalaatillee dabartan. Eegaa, isin tufatani dhiisan malee yoo barbaachisaa tahe karaa barbaachiseen quubsatti deebisaa isiniif kennuuf jaallan isin mqaaa tuyxanu ni dandayu. Garuu akka yeroo kashlabbootaan waliin atakaaroof hin qabne ammo beekkamaa dha. Akka nama gatii qabaatee irraa haasawn wahitti ol hiixachuu dhiisaa – teessan dhumatte. Dawaa/kiniina abjuu irraa ykn wareera irraa isin oolchu yeroon liqimsaa. Silaa tokko tokko yeroo dabarsee gaafa liqimsetti xalayaa akka ammaa kana barreessuun beekkamaa dha. Haatahu malee, nama karaa deemu hundi hoggana ol’aanaa tahe, kan dawaa yeroon liqimsu ykn dawaanu doktoraan hin kennamneef jiraachuun nimal jachumaaf ja’e. Gama kiyyaaniis fulduraaf yeroo akkanumatti dhukkubni isin cinqee waa jattan, yaada kiyya irratti kennadha. Kun ammo yoo dhukkuba dawaan wareeraa huh in dadnayin irratti waa xiqqoo isii dabale dhiifama naaf gootu – kkkkkkkkkkkk. Ammaaf barruun diraamaa isin abjjuun barreesitan hamma tokko ilaalee, mee yoo barbaachisa tahe kan hafe itti deebina.
Hordofaa Dhugaa


c: text/html

text:
Qophiin Ayyaana Irrechaa kan bara 2013 Norway magaala Oslo Fulbaana/September 28, sa’ati 11:00 irra kaasse bakka sogen vann jedhamuti.
Kabajuuf qophii barbaachiissu mara xumuree guyya isaa egaa jira.
Kanaafu Oromoon magaala Oslo fi naano kana jiraatan, firootan Oromoo,
degartoonif jaalalla aadaa wari qabdan hundi qophii kan irrati akka argamtani kaabbajaa gudaa waliin isiin afera. Irreechan booda beektottaa fi mangudoota aadaa Oromoo beekanin marii addaa YKN seminar ni kenama.
Bakki isaa:
Tåsen Seniorsenter
Tåsenveien 66
0873 Oslo
Sa’ati: 19:00 iraa kaasse Irbaata fi Galgala Adaa
Odeeffano/information
95188081 Seleshi Tolasa
91185127 Hailu Kitaba

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
chaarterii tokkummaa mootummootaa bara 1945 yeroo mallatteeffame biyyoonni Afriikaa harka caalaan koloneeffannaan qabamanii akka turan, erga sanaa as koloneeffannaa harcaatuu jalaa ba’uun gumii kana keessattis heddumminaan jirra jedhan.
Afriikaan hiyymmaa, dhukkubaa fi walitti bu’inisaan beekamti yeroo jedhamaa jiru kanatti jedhan Obbo H/Mariam suuta suutaan jijjiiramni jalqabeera jedhan.
Afriikaan walitti bu’iinsa ardittii qabatee jiru hanqisuu dhaan bulchiinsa demokraatawaa jajjabeessuun guddina dinagdeetiin hiyyummaa faccisaa jirti jedhaniiru.
Guddina waarinsa qabu argamsiisuuf tattaaffiin ta’u hanga kaayyoo mileeniyemii fiixaan baasuu qofa utuu hin taane sana darbees akka ta’e ibsaniiru.
Mata duree gamtaan Afriikaa bara dhufuu jechuun 2014 fudhatee dhiyaatu qonnaa fi wabii nyaataa ta’uu dubbatan.
Gamtaan Afriikaa Tuniisiyaa, Maalii, Somaliyaa, Ripublikii Afriikaa waaltaa, Sudan, Sudanii fi Sudan kibbaa keessatti qooda fudhachuu isaa ibsaniiru.
walitti bu’iinsi Koongoo keessaa kutaa sanaaf yaaddessaa ta’uu isaas ibsanii jiran.
Mana murtii addunyaa kan ilaaleen ennaa dubbatan Akkaataa manni murtii addunyaa itti hojjechaa jiru afriikaaf ilaalcha gaarii hin taane qaba jedhan.
Murtii haqaa fi araara argamsiisuun nagaa fi tasgabbii fiduu mannaa meeshaa siyaasaa afriikaa lammiiwwan ishee irratti qiyyaafate ta’e. Fudhatama hin qabu jedhan.
Balaa shororkeessotaa magaalaa nayroobii keessatti dhaqabee lubbuu namaa galaafatee lubbuu hedduu madeesseef gadda itti dhaga’ame uummataa fi mootummaa Keeniyaa akkasumas maatii namni jalaa miidhameef ibsuun fedha jedhan.


text:
BADHAASA QUBEE
Via: Gammadaa Olaanaa
–
#Share gochuun Ogeessota hirmaachuu barbaadan hundumaaf nuuf geesisaa
Marsariitii armaan gadii fayyadamaa galma’aa
http://qubeegeneration.org/…/galmee-badhaasa-qubeequbee-aw…/
http://gibetube.com/qubee-award/
Gosoota Badhaasa dhiyaatan irratti of galmeessaa
1. Filmii
Barreessaa filmii Cimaa (Best Story Writer)
Daayirekteera filmii Cimaa (Best Director)
Taatoota Cimoo (Best Actor/Actress)
Taatee Durbartii Cimtuu (Best Actress)
Ogeessa kaameeraa Cimaa (Best Cinematographer)
2. Wallee
Wallisaa/weelliftuu Cimtuu (Best Recording Artist)
Albaama muuziqaa Bareedaa (Best Music Album)
Qindeessaa Muuziqaa Cimaa (Best Composer)
Viidiyoo Wallee Bareedaa (Best Music Video)
Daayirekteera Viidiyoo Wallee Cimaa (Best Director of Music Video)
3. Diraamaa
Diraamaa Dheeraa Bareeda (Best Serial Drama)
Daayirekteera Diraamaa Cimaa (Best Director)
Taatoota Cimoo (Best Actor/Actress)
Taatoota Fillannoo Ummataa (People’s Choice Actor/Actress)
Ogeessa Kaameeraa Cimaa (Best Cinematographer)
4. Barreesitoota
Barreessaa/tuu Asoosama Dheeraa Cimaa (Best Novel Writer)
Barreessaa/tuu Kuusaa Walaloo Cimaa (Best Poem Writer)
Barreessaa/tuu Kitaaba Seenaa (Best History Writer)
Barreessaa/tuu walaloo Wallee (Best Music Lyric Writer)
Ogeessa Hiika Afaanii fi Kitaabaa (Best Oromo Translator)
5. Gaazexeessaa
Gaazexessaa Raadiyoo Cimaa (Best Radio Journalist)
Gaazexessaa TV Cimaa (Best TV Journalist)
6. Shubbistoota
Keerogiraafarii Cimaa (Best Choreographer)
Shubbistoota Garee Ciccimoo (Best Group Dancers )
7. Ogeessa Fakkii
Ogeessa Fakkii Cimaa (Best Painter)
Ogeessa Bobocaa Cimaa (Best Sculpture)
8. Ogeessa Suuraa
Gaazexeessa Suuraa Cimaa (Best photojournalist)
Ogeessa Suuraa Midiyaa Hawaasaa (Best Online Photographer)
Gosa badhaasa armaan oliitti tarreefamaan kana jalatti namootni badhaasaaf dorgomuu barbaadan hanga 15/06/2016 tti karaa Fuula Facebook keenyaa Rabador Art Promotion toora keessan hojii ittin dorgomuu barbaaddan tokko qofaa galfachuun badhaasaf of qopheessuu dandeesu. Ogeesota Midiyaa hawaasaa hin qabneef ammoo namootni argitaan hundi itti himuufi gargaaruu hin dagatiinaa!!
Gosa Badhaasa fi akkata filmaataa irratti #Comment gochuu hin dagatiina akkasumaas kan jalqabaa waan taheef hundumaas badhaasuu akka hin dandeenye hubadhaa!!
–
Gaaffii Dabalataaf karaa Lakkoofsa Bilbilaa keenya 0910 87 88 05
Email: gemedaolana@gmail.com nu qunnamuu dandeessu
–
–
Gammadaa Olaanaa
Beekan Erena
Latest posts by Beekan Erena (see all)
- AFOOLA OROMOO KEESSAA: RAACHAA FI MARAATOONII: Tolasaa Raggaasaa - February 4, 2017
- YEROOKEE MALEE HINDU’IIN:BILBILAA HARKAA FI MIDHAA INNI QABU (Smart phone is killing you slowly):Dr.Yona. - February 4, 2017
- MAAL WAYYA - February 3, 2017


text:
Guyyaa Amantootaa
Waldaan Biiftuu Boolee Makaana Yasuus amantoota ishee hundumaa akka isaan ayyaana "Guyyaa Amantootaa" jedhamu kana irratti hirmaataniif waamicha gochaa turteetti. "Guyyaan Amantootaa" Muddee 23,2012 yeroo jalqabaatiif adeemsifama. Saganticha irratti qophiin hawwatoo fi barsiisoon akkasumas bashannansiisoon adda addaa kan dhiyaatan yoo ta'u, Laaqanni achumatti akka qophaa'u himameera. Laaqana boodas yeroo muraasaaf sagantichi itti fufa.
Isinis Muddee 23 Finfinnee keessa jiraattu taanaan akka irratti hirmaattaniif affeeramtaniittu.
Waaqayyo guyyoota hundumaa binnee isa keessatti moo'ichaan akka jiraannu nurraa barbaada. Guyyaan kunis guyyaa itti amantoonni maatii isaanii hundumaa wajjin itti gara waldaa dhaquudhaan amantoota hundumaa wajjin tokkummaa godhan dha.
Waaqayyo sasa isaa Eebbiseera!
Waa'ee Biiftuu Boolee fi hojii isheen hojjettuu bal'inaan baruu yoo barbaaddan fuula kana
(http://www.sdhtek.000space.com/WABiiftuuBooleeMY.htm
) daawwadhaa.


text:
(Xannacha Keeysaa Kan Qabsoo Bilisummaa Oromoo ABOn Hogganamtu Quucarse)
1. Mootumaa Cehumsaa booda Haallen turan
Haala Motummaa Cehumsaa booda turan utuun wa hin jeedhiin hin taru. Gootowwan Oromoo kan lubbuu isaani jijjirraa hin qabnee wareeganii akkasumas gaga’ama jireenya fi gadadoo maati isani irraa gahee hundaaf kabajaa fi mararfannoon isaaniif qaba. Haa ta’uu umurii dheerachuu qabsoo keessatti dogoggora siyaasa isan godhaanif garuu gaafatamuun hin oolu. Seenaa isaanii kan wareegamaa qofaatti isaan hidhaanii dhiisuunis badii dha. Oromoon yeroo maamakuu ”ija lafeettiin firaaf ulfoofti” jedha.
Leenco Lataa Kitaaba isa jalqabaa maxansee ”The Ethiopian State at the Crossroads jedhu keessatti fuula 129 irratti mata duree ”The influence of the Dead on the Living” jedhu jalatti hagam seenaan dhibbaa nama irratti godhu gabaabsee xuqee jira. Nutis gootowwan Oromoo wareegamaan Ebla 15 isaan yaadanna. Warra lubbuun jiran miidhaa isaan irra gahe ilaallee utuu isaan kabajnuu gaafa miidhaan isaan irraa maddu walitti kuufamee sadarkaa Oromummaa balleessu irra gahee jirutti, isaani fi hojii isaanii qeequun cubaama nama gochaa jira. Barreeffamaa kana keessattii gaggeessaa fi qindeessaa ”xannachootaa” Leencoo Lataa waan taheef maqaan isaa irra deddeebitee ka’uun hin hafu. Yeroon kana kaasu garuu, gidraa ijolleen isaa Hurriyyaa Leencoo, Roobalee Leencoo fi Goolii Leencoo abbaa fi hadhaa malee guddachuu keessatti argan natti mul’achuu hanqatee miti. Amansiis Mulugeeta kan Oromoo tahee dhalateef duwwaa haadha isaa Namaat Isaa fi abbaa isaa Mulugeeta Mosisaa waliin mana hidhaa Dargii keessatti dabarsee. Kan Baroo Tumsaa hadhaa fi abba malee guddatan. Kan garii isaanii dubartootni mana hidhaa hin seeniin cichoominaan guddisan. Walii galaa kan tokko tokkoo isaanii eenyuu caalaa waanaan beekuuf hedduu jeechuun danda’aa. Har’as Oromoota miliyoonaan lakkaa’aman irratti gochaan kana fakkaatu ykn kan caalutu raawwatamaa jira. Hunda kana beekan Oromummaan, saboonummaan, dantaan nuti akka uummataatti waliin qabnutuu wa hunda caalaa jedheen amanuuf akka nam tokkeetti waniin hubadhee ibsaa jira.
6.1 Motuumaa Cehumsaa booda Haasaa araaraa ABO fi TPLF gidduu tahaan
Ergaa Mootuummaa Cehumsaa keessaa bahamee Mootummaa EPRDF waliin si’aa afur qaamaan jilli wal arguun haasaan araaraa dubbatamee jira. Isaanis:
1) Asmaratti Sept. 14 bara 1992 bakka Mootummaan Eritrea, Ambasadaroonni UK, Germany, Sweden fi USA jiranitti
2) Carter center Feb. 7-8 bara 1994
3) Congressional Task force kan Congress man Harry Johnston-n gaggeeffamuu Feb.7 bara 1995
4) February 24 and 25, 1997 Bonn- Germany yeroo tahuu
Dhaaba irra addattii Leencoo Lataa Mallassaan waliin yeroo sadihi wal argee jira.
- Oslotti yeroo Mallasaan badhaasa Yara irra fudhaachuuf dhufee, walakkeessaa bara 2005-tti,
- Bonn-tti Onkolooleessaa bara 2005
- Washington DC bara Caamsaa bara 2012, yeroo Mallasaan G8f walga’ii deemee, qaaman wal argee ture.
Akkasumaa Dimaa Nagawoo bara 2011 fi 2012 keessaa ijaarsaa Doroobee jiruu kana dulluma keessa dhalchuuf yoo xiqqatee si’aa lama biyyatti deddeebi’e jira.
Isa Diimaa fi Leencoon akka dhunfaatti quunnamani kana dhiisnee, akka dhaabaatti ka tahee yoo ilaallee hasawaan araaraa kun hundi kan milka’uu dadhabeef, karaa Mallassaa fi gartuu isaa ABOn waan shan akka fudhatu akka haal dureettii wan dhiyeessaniif. Isaniis:-
1) Gaaffiin Oromoo Impayeeraa Itophiya dimokratessu keessatti ilaalamu qaba. Ykn Tokkummaa Itophiya akka dhimma dursa kennamuuf ta’etti fudhatamuu qaba.
2) Qabsoo hidhatnoo lagachuu, kan hidhatee jiruu hikkachuu,
3) Heera Itophiya fudhaachuu,
4) Qaamoolee heera Itophiyaan uttubaman kabajuu fi fudhaachuu,
5) Jaarmayaa sochii bilisummaa jeedhu irra gara Paartiitti of jijjiiruun akka Seera fi Heera Itophiyaatti galma’uu dha.
6.2 Qooda Leenco Lataa Dhimmoota Araaraa fi Qabsoo Hidhannoo Kolaasuu Keessatti:-
Mootummaa cehumsaa itti seenuu fi waraana mooraatti galchuu keessatti qoodni Leencoo fi Diimaa kennan mul’ataa ture. Akkasumaas Mallassaan lamaan isaanii ofitti yaamee biyya gad lakkisaa yeroo jeedhuu nageenya mata isaniif jeecha hunda dura murtee Mallasaa fudhatanii bahuuf murteeffatan isan turani. Diimaa fi Ahmed Husseniin dirree xiyyaaraa booleetti karaa VIP kan gaggeessee Kinfe Gebremedhin ture! Ergaa Mootummaa Cehumsaa keessaa bahamee jiruun Leencoo wa tokkichaa ture, kuniis dhimmaa araara nanneesuu, qabsoo hidhatnoo bisheessu fi innis waraana irraa fagaachuu dha. Isan kanaa hangaa tokko xuquuf:-
a) Yaalii Biyyaa Sudan keessatti tahe:- Akkummaa mootummaa cehumsaa keessaa bahameen Leencoon namoota muraasa Kahrtumitti erguun akka isan Maqaa ”Selamawii Oneg” jeedhuun socho’uuf waa yaalee ture, sunis tahuu didnaan ergamtootni isaa gara biyyaatti deebani.
b) Paris conference:- Leencoon mootummaa cehumsaa keessaa akka baheen qabsoo hidhatnoo jabeessuu fi ijaarsaa itichuu irra ammas dhimma ”Paris conference” naannessuutti bobba’e. Dhimmi kunis Abiyyuu Galataa waliin wal hubannaa isa dhorke. Kanaafuu na gargaraa jedhee kan ofiitti qabate Ibsaa Gutamaa ture. Ibsa Gutamaa jila ABO kan ”peace and Reconciliation Conference” irratti hirmaachuuf biyyatti ergamee gafa 14 Dec. 1993 TPLF qabdee hidhaa galchite. Leencoon ibsaa gafa 23 Dec. 1993 barreesseen akka bakka Ibsaa bu’ee isa hiiksisuuf biyyatti galee himate. Galasaaniis guyyadhumaa kanaa IHD irra isa dhaabee. Leencoon jarmayaaf abboomamuu dhiisuuf, akka fedha isaatti waa dalaguuf yeroo duraaf dhaaba irraa waraaqa ragaa arkate. Kanaan booda Mallasaaf akka Qabsoo Hidhatnoo lagatuu fi lagsiisu Hanga dandeetti isaa ABO irratti hojjeetu mallasaaf waadaa seenee fi mallatteessee biyya alaatti deebi’e. Ibsaa Gutaamaa waliinis kanumaan gargar galan.
c) Karaa Jaarmayaa ”Ploughshares
”:- Erga xalayaa dirqama IHD irraa rarra’uu argteen booda Jaarmaa Disarmament
irratti hojeetuu ploughshares
jeedhamuu keessatti hojii argatee hojechuutti ka’ee. Gabaasa jalqabaa Mata duree “ARMED REBELLION IN THE HORN OF AFRICA” jedhuu
November 1996 fi September 1998 ABO fi Humnoota qabso hidhannoo gaggeessan, kan gaanfa Afrikaa keeysatti sosso’an kan irraa beekuu fi odeessa walitti qabatee gabaasa guutuu dhi’eesse. Hundee ilaalchaa Jarmaa Ploughshare
kana saaquun ilaaluu dandeessuu. http://www.ploughshares.ca/content/vision
Project Ploughshares takes its name and its vision from the ancient biblical vision in the Book of Isaiah in which the material and human wealth consumed by military preparations are transformed into resources for human development, thereby removing the roots of war itself.
“God shall judge between the nations, and shall decide for many peoples; and they shall beat their swords into ploughshares, and spears into pruning hooks; nation shall not lift up sword against nation; neither shall they learn war any more.” Isaiah 2:4
d) Waajjira ABO Nayrobi cufsiisuu:- Leencoon April 1, bara 1996 Diimaa dabalatee namoota dhaabaa kan Keniyaa keeysa jiraatan akka Keniyaa irra bahan yeroo tahuu ofii isaa garuu otuu hin bahiin hafe.
e) Leencoon guyyaa December 23 1993 irraa kaasee gaafatamummaa isaa itti Aanaa HD irraa xalayaan ka’e ture. Sana booda kan inni Itti gafatama dhaaba keessatti fudhachuu eegale konfransii Germany-tti September 1997-tti dha. Leencoon carra gafatamattii deebi’en dhimma bahuun Dr. Tadassatin akka inni Galaasaa bakka bu’e xalayaa gara world lutheran federetionbarreessu ajaje. Qabiyyeen xalayaan gaafa Bitoteessaa 17, bara 1998 world lutheran federeshinifbarreeffame kunsi haal duree araaraa ABUT akka ABOn fudhaatuu lafa kaawe akka ABOn fudhatu kan mirkaneessu ture. Gama biroon Galaasaan kan xalaya kana faalyeessuu April 22 bara 1998-tti World Lutheran Federation-f barreessuun dubichaa cufee.
Ergaan wa’ee konferensi Germeny kaasee calaqqii konfrensichaa kaasuun barbaachisaa dha. Akeekni konfrensiin kanaa araara mootummaa ABUT fi ABO gidduu deemuu kan Ambaassadora Jarmanii kan biyya Itiyophiyaa turen, Dr. Horst Winkelmanin, gaggeeffamuuf haala aanjjessuu dha. Gargaarsi Walgahi kanaa kan argamaa ture karaa Green Partii Jarmanii ti. Hirmaattoonni isaas Miseensoolii Koree Gidduu ABO, Qondaalota, Bakka bu’oota Ijaarsa Uummataa fi Caasa ABO biyya alaa irra ture. Walgahii kana irratti wan sadihii ifaatti mul’atan. Isaniis:
1) Leencoo Lataa Bakkatti deebisuu fi gartuun isaa kan akka Leencoo Baatii jalqabaaf wal ijaaranii walgahii olaana ABO irratti argaamuu.
2) Diimaa Nagawoo Sagantaa siyaasa akka jijjiramuu akka bu’uraatti qabsiiffachuu
3) Garaagarummaan ilaalchaa siyaasa kan Galaas Dilboo qabuu fi Leencoo Lataa qaban ammayyuu ajandaa hin dhumaatiin jiruu tahuu addeesse.
f) Maadheen Leencoo namoota deemsa Leencoof danqaa tahuu jettee yaadde, biyya keessatti maadhee Galaasa waliin hojeetaan jiran namoota Waldaa Macaa fi tulaama, gaggesitoota Waldaa gargarsaa Oromo (WGO), Gazexisitoota, Hojjeetaa mootummaa fi kan kana fakkatan namoota 31 maqaa shororkeessummaan akka yakkamanii manaa hidhaatti darbaman saaxilte. Namoota 31 kanaa keessaa kan biyya keessa jirataniis, tahee kan biyyaa ambaatti bahee hundi isaani gariin deeggartuu QC – ABO ka biroon manaatti galaanii taa’an. Namoota kun hundii qaroo fi ijo kan tahani dha. Maqaa namoota 31 keessaa hanga tokko irra xuquuf Bayan Abdii, Gabbisa Lammeessaa, Tilahun Hirphaasa, Hussein Abdii, Hajii Sahilu Kaftee, Beyene Belissaa, Addisuu Bayana, Solomon Namara, Mooti Biyyaa, Gaaroomaa Baqqalaa, Tesfayee Dhereessa, Gadissaa Bultoosa, Fayeeraa Abdiisaa, Mohammed Wayyuu, Adam Hassan, Adunyaa Fixee, Zewude Camada fi kkf (AI Index:AFR25/20/97 ilaala). Isaan kanaa keessaa Namootni akka Garoomaa Baqqalaa fi Tesfayee Dhereessaa duwwatuu dhimmaa Mirgaa dhalaa namaa falmuu irratti itti cichanii hafaan.
Sochii magalaa keessaa TPLF bifaa kanaan yeroo dhaamsuu yaaltuu badiyyaa keessaa lafa WBOn socho’aa jettee shakkitu uummata qabuun akka WBO hin deeggarre kaksiisuu eegaltee. Haata’uu kun hundi qabsichaa dhaamsuu hin dandeenye.
g) Yeroo haalli akkasii dhalatu Galasaa Dilboo Germany, Holland, Egypt, Yemen achi Somalia deemuun Korrii ABO hatattamaa Caamsa bara 1998 Moqadishooti qopheeysuun Leencoo, Diimaa, Tadassaa fi Xahaa of irraa gaggeesse. Yeroo booda, Leencoon carraa argateen OLF Agenda for Peace to resolve the conflict in Ethiopia Feb 3, 2000 as bahee. Kanaa fanaas wantii namaa sukkaneessuu lama uumamee: 1) Yeroon kunii yeroo Hogganii ABO wayyabnii Moqadishoo irraa gara biyyaa Eritrea-tti godaane ture. Yeroo kanaatti humna ABO Somali keessa jiru humneessee kan biyyatti deebsee bobbaasuuf itti gafataama Olaana kan fudhaatee jiruu J/Mul’is A/Gadaa ture. Namnii kunii hojiitti ciimaa fi haala Somalia keessaa nama keessaatti dhalaatee caala kan beekuu waan taheef akkasumas kaayyoo dhaabaa irratti murataa wan taheef lukkeeleen diinaa Kan madhee Leencoo Lataa fi Leencoo Batiin qabamee jiru karaa Abba Nagaa Jaarraa gaafa Feb. 8, 2000 J/Mul’siin dhiiga dhaglaasani. 2) Dhibdeen biroo jiran irratti dablatee ajendaan peace jedhamu kun foxoqiinsa QCf sababa ta’uun waraana WBO dirree kibbaa jiru wal dura dhaabsise.
Ittii fufa…..


text:
Friday, 20 March 2015
Tiksee Qalbii Argan Hanga Karraatti Har’u!
Jituu Lammii, Bit. 19, 2015
“Akkuma dhufaniin miira tuffiitiin ba’aa isaanii akka baannuu nu ajajan. Golattis ol darbanii dubartoota keenyatti roorrisuu eegalan. Dhugumatti haalichi kan obsa namaaf kennu hin turre. Kana callisanii ilaaluurra hanga du’aatti of irraa loluun dirqama ta’uu hubanne. Kanaaf ‘… wanti keenya jennu tokko hin jiru. Hunduu nurraa fudhatameera. Akka kanatti jiraachuurra du’uu nuuf wayyaatii – jarana kottaa of irraa haa lolluu…!’ waliin jenne. Jedhu maanguddoon Afrikaa tokko hadhaa roorroo gabrummaa yoo yaadatan. Baruma sana loltuun diinaa tokko jara roorroo jibbee akkasiin hadheeffatee bahe ilaaleetu “… haalli isaanii hundi akka leencaa ti. Du’allee hin sodaatani….!” jechuun dinqisiifannoon dhugaa kanaaf ragaa dabalataa kenne.
Warra salphinnii fi roorroon maal akka ta’e fageessee beekutu murtii akkasii fudhata. Du’a lubbuutiin salphina sabarraa ittisuuf yaala. Inni roorroon hadheesse roorrifamaa jiraachuurra hadheeffatee lolachaa du’uu caalchifata. Warra akkasittiin roorroo hadheeffatee bahetu bu’uura seenaa biyya tokkoo duuba jira. Faaruu fi leelloo seenaa kanaatu dhaloota itti aanuuf booree fi barnoota ta’a. Bu’uurri egeree biyyaa achirraa ka’eetu fuulduratti seenaa lakkaawwata.
Faallaa kanaa warri ba’aa itti fe’an baadhatanii hambaa funaanaa jireenya ‘harrittii’ fi ‘sarittii’ jiraatanis seenaa keessaa hin dhibne. Salphina isaan jaalatanii fidantu isaan irra darbee seenaa sabaa xureessa waan ta’eef jaraa fi saba gidduutti waldhabdeetu jiraata.
Madaallii Oromootiin OPDOn ofiifis salphina baadhattee sabattis roorroon erga galtee ganni 25ni. Dhalootumarraa eegalee golli jaraa gola salphinaa ti. Gaafuma gurri dhaloota jaraa dhagahu qalbiin Oromoo jarri dhala farraa ta’uu akeekkate. Kanaaf barri dhaloota isaanii yoo yaadatamu akaakuu salphinaa fi roorroo gola isaanii keessa jirutu dursa sammuu keenyatti dhufa.
Roorroo fi salphina OPDOn itti jirtu hubachuuf raga hedduu tarreessuun akkaan salphaa dha. Haa ta’uutii garuu haala oogganni dhaabichaa keessa darban keessaa hanga tokko ilaaluun dhugaa jiru hubachuuf karaa gabaabsa. Waldhabdeen TPLF keessatti bara 2001 murnoota Mallas – Sibaat fiSiyyee- Tawaldee jechuun wal qoode gidduutti uumame roorroo fi salphina OPDOn duruu ittiin jiraattu caalaatti fuullee baase. Akka kanaan gartuun Mallas masaanuu isaa mo’achuu erga hubatee booda “OPDOn tumsa na dhowwattan…” sababa jedhuun dubbii barbaaduu eegale. Jalqaba Dr.Nagaasoo Gidaadaatu OPDummaa keessaa hari’ame. Itti aansuun Perezedentii bulcinsa naannaa Oromiyaa fi barreessaa OPDO ti kan ofiin jedhu Kumaa Dammaqsaatu qoqqobbii yeroo jala gale. Miseensonni koree gidduu dhaabichaa: Caalaa Hordofaa, Dirribaa Hariqoo, Yaasin Huseenii fi kanneen biraattis sababni barbaadamee OPDummaarraa yeroof ugguraman. Gariin isaanii bubbultii keessa Mallasaa miila dhungatanii salphinaan salphina of oolchaniiru. Gariin isaanii ammoo yeroof afuura dhokfatanii biyyaa baqachuuf dirqamaniiru. Kuni hunduu yoo ta’u jarri akka meeshaa namtolchee bakka kaa’an taa’uu malee akka namaa “…kuni maaf nurratti ta’a…?” jechuuf hamilee hin godhanne. Abbaa hiikkaa roorroo hubatuuf dubbiin kana caalaatti hadhaawu hin jiru ture.
Hari’amuu Dr. Nagaasoo booda OPDO keessatti hidda jabeeffachaa kan dhufe Girmaa Birruu ija warra Mallasaa waan seeneef tooftaa muudama ambaasaaddarummaatiin moggaatti darbatame. Ittaanee dabareen kan Juneeddiin ture. Innis yeeroof Tigroonni waan fuula itti tolan fakkaannaan “ na argaa…!” guddise. Boodarra qarriffaa jaraa orma nyaachaa ture of irratti argee haadha manaa ‘karchallee’ buusee ofii lubbuun baqate. Anga’oonni OPDO kaanii mitii haadha manaa isaaniillee roorroo alagaarraa baraaruuf akka humna hin qabne hubadhaa!
Ammas itti fufna! Warra OPDO keessaa halbaadhessi akka Abbaa Duulaa hin jiru. Hanga fedhan akka fardaa yaabbatan illee dallansuu waan jedhamu hin beeku. Fakkeenyaaf mana inni ijaarrate Tigreen nyaaraan doorsiftee yoo irraa fudhattu balbala banee keessaa bahuu malee hanga nama tokkoollee mormachuu hin dandeenye. Isumaanuu galata hin arganne. Dheekkamsa Mallasaatiin otuma quucaruu Mallasaan du’aan irraa godaane. Ergasiis isaa xinnoo akka mataa ol qabachuu kajeelu ulee dhibii of irratti argee sodaadhaan gugguufuu itti fufe. ‘Harreen ofiifuu hin galtuu looniin galtii!’ dubbiin jedhu warra kanaaf mala.
Hunda caalaa haallii du’aatii Obb. Alamaayyoo Atoomsaa OPDO jechuun maal akka ta’e ifatti dubbata. Har’a yoo isaan kabaja ayyaana dhalachuu isaaniif qe’ee keessa nu deddeebi’an Oromootti ayyaan-dhabdummaa isaaniitu yaadatama. Qaaniif salphina isaan sabattiin galantu ija dura deddeebi’a. Roorroo maqaa isaaniitiin sabaa fi biyyarra gahutu mul’ata. Hunda caalaammoo dhiiga ol adeemtuu keenyaa isaan ajjeesanii fi ajjechisiisantu hadheessee nama kaasa.
Oromoon eessayyuu haa jiraatanii ilmaan isaa roorroo fi roorrisaa of irraa mormaniif kabajaa qaba. Kanaaf ammayyuu taanaan warra gola OPDO keessaa mirga saba isaaniif mormachaa jiraniif tumsa addaa godha. Kanaaf ‘… wanti keenya jennu tokko hin jiru. Hunduu nurraa fudhatameera. Akka kanatti jiraachuurra du’uu nuuf wayyaatii – jarana kottaa of irraa haa lolluu…!’ jedhaanii. Kan kana dide durumaanuu diinaa diina waliin waan isaaf malu fudhata. Kun immoo guyyaan isaa fagoo akka hin taane isaanuu qajeellootti beeku. Oromoof barri bara injiffanno ti!
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
(Madda Oduu ABO/MOA/Fulbaana 1, 2013) Hawaasi Oromoo magaalaa Otta Norway jiran mormii motummaan Wayyaanee sababa adda addaan ummata Oromoo irratti duulee jiru fi sababoota adda adaan Oromoota kumaatamaan lakkaawaman manneen hidhaa ifaa fi dhokataa ta’an keessatti guuree gidirsaa jiraachuun, kaan ammoo lafa isaa irraa buqiftee deegsaa jiraachuu, garii ammoo maqaa amantiin ajjeessaa jirtu balaaleffachuun Hagayya 23, 2013 hiriira mormiin sirna Wayyaanee gahan.
Kana malees biyya Norway dabalatee mootummootiin dhihaa gargaarsaa fi tinnisa sirna diktaatera ta’e Wayyaaneef gargaaraa jiran irraa akka dhaabbatanii fi dhibdee biyyichaa sirnaan akka qoratanii hiikkaa hunde qabeessaaf karaa akka banan gaafachuun ijoo hiriirichaa keessaa isa tokko ture.
Ummanni hiriira ta’e kana irratti argaman Oromoon amantiin gargar bahee hin beeku, ammas gargar hin bahu jedhanii oromon amantii adda addaa qaban uguu rakinni amantii tokko irra gahu kan amanti biraa qabu walii tumsuu akka qaban akka fakkeenyaatti hogganoota ABO jalqabaa nuyi amantiin gargar hin baanu jehaniiboola tokko keessati owwaalaman sana faaji dhiga isaanii qabannee qabsaa’uu qabna kan jedhu Oromootti mullisuuf jecha hiriira mormii gaggeessan.


text:
Gabaasa Qeerroo Finfinnee Adoolessa 09,2015
Aduunyaa Keessoo
Barattoota Oromoo bara darbe Adoolessa 2014 keessa badiin tokkoo maleen Yuuniverstii adda addaa irraa walitti qabuun FDG qindeessitan ykn keessatti hirmaattan sababaa jedhuun mootummaan Wayyaanee hidhaa fi dararaa erga turee yeroo ammmaa ragaa dhabuu irraan akka bilisaan gadhisee jira.
Kanneen gadhiifaman keessaa:-
- Barataa Aduunyaa Keessoo Yunversiitii Saayinsiif Teknooloojii Adaamaatti Dursaa Gumii GAAO kan ture
- BarataaToofik Rashiid Yunversiitii Dirree Dhaawaa irraa,
- Barataa Leenjisaa Alamaayyoo, Yuuniversitii Jimmaa Irraa
- Barataa Abdii Kamaal, barataa mana barumsaa Gudar S/2ffaa qophaayina kutaa 11ffaa
- Barataa Magarsaa Warquu Fayyisaa barataa seeraa wagga 5ffaa Yuuniversitii Haromaayaa.
- Barataa Bilisummaa Daammanaa Barataa Yuuniverstiii AdaamaaAccounting wagga 3ffaa
Nimona ykn Abebe Urgessa Fakansa
Kanneen jedhaman himata tokko jala jiran yeroo gadiisan isaan keessaa himatuma barattoota kanaa irra kan jiru barataa Nimona ykn Abebe Urgessa Fakansa barataa Yuuniverstii Haromaayaa damee engineering waggaa 2ffaa kan baratuu keessatti argama. Nimona (Abebe) Urgessa Fakansa kan dhalatee guddatee maatii qonnaan bulaa irra Godina kibba lixa Shagar Aanaa Iluu yoo ta’uu badii tokko malee mana hidha dukkanaa maikalawii, qilinxoo fi qaalittiti hidhama kan ture ragaa sobaa irratti dhiheessaa akka turan ni yaadatama. Ammas hiriyoota isaa galmee tokko irratti hidhaman ergaa daraara guddaa irraan gahanii yeroo gadiinsan barataa Nimoonaan ykn Abebe Urgeessaan sababaa tokko malee mana hidhaa keessatti hafuu Qeerroon gabaase.
Kana malees wagga darbe barattooti dhibbaatamaan lakkaawaman manneen hidhaa Wayyaanee adda addaa keessatti hidhaman himati isaanii akka gara garaatti galmaayee jiru,shamarranii fi dargaggoota hedduu dabalatee amma illee mana hidhaa keessatti dararamaa jiraachuun beekama. Walumaa galatti hidhamuu barattoota Oromoo bara darbanii ilaalchisee galmee fi seenaa barattootaa Qeerroon baasaa ture akka armaa gadiitti jira.
Baratoota Oromoo Ilaalchisee Ibsaa fi Galmeelee Qeerroo Bilisummaa Oromoo Bara 2014 Keessaa Hamma tokko:-
- Ibsaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo Hagayya 27,2014
- List of Oromos killed and detained compiled July 05 2014 compiled by Qeerroo List of Oromos killed and detained compiled July 05 2014 compiled by QeerrooContinued Arrest and Conviction of Oromo Students from Various Zones of Oromia
- List of Oromos killed and detained compiled July 05 2014 compiled by Qeerroo
- Galmee Oromoota FDG Irratti Wareegamanii fi hidhamanii ykn madaawanii.pdf 12Galmee Qeerroo Bilisummaa Oromoo Irraa Barattoota Oromoo Ebla fi Caamsaa 2014 FDG keessa hidhamanii ilaala
- Barattoota Oromoo Yuuniversitii Dirree Dawaa Ilaalchisee Ibsa Qeerroo Irraa Kenname Barattoota Yuuniversitii Jimmaa Irraa Badii Tokko Malee Arihaman
- Continued Arrest and Conviction of Oromo Students from Various Zones of Oromia
- http://qeerroo.org/?s=Bilisummaa+Daammanaa&submit=Search


text:
Sadaasa 19/2013 Godina wallaggaa Bahaatti Gootichi humni addaa WBO haxxee hidhuun diina haleelee waraana diinaa irraa 2 ajjeesee 6 ol madeessuu ajaji Godinaa Wallagga Bahaa beeksise.
Tarkaanfii humna addaa WBO Godinaa Wallaggaa Bahaa Ona Giddaa bakka Doroo Birraa jedhamutti fudhatame kanaan qondaalota tikaa Wayyaanee
- Zamadaw Abbabaa fi
- Gelaww Danye kan jedhaman oggaa ajjeefaman,
1. Mogos Gannatii,
2 .Taffasaa Taaxaq,
3. Tammana Tsehay,
4. Zallaqaa Baayyuu fi kan biro maqaan isaanii hin beekamiin madeeffamuu hubachiisa ibsi humna addaa WBO Godinaa wallagga Bahaa irraa baafame.Ibsi humni addaa WBO dabalees humni diinaa WBOn haleelame kun WBO nyaachiftan, of keessatti dhoksitan jechuun kan ummata naannoo dararaa turee fi abbaa qabeenyaa Oromoo Tafarraa Abeetuu Sorii jedhamu WBO gargaarta jechuun kan ajjeese tahuu irraa kan ummatni aarii irraa qabu ture. Ummatni naannoos tarkaanfii fudhatame kanaan gammachuu itti dhaga'ame ifatti WBOf ibsee diinota irratti tarkaanfiin fakkaataa itti fufiinsaan akka fudhatamuuf kan isaaf danda'ame hunda
I.U.Of!!


text:
WASHINGTON, DC — Wal ta’iinsi Ejensii biyya Britin Itiyoopiyaa dhaaf deggersa yeroo kennu imaammata mirga namaa waliin bifa wal giteen ta’uu fi dhiisuu isaa akka xiinxalu manni murtii biyya Britain tokko murteessuu isaa gareen mirga namaaf falmu HW simatee jira.
“Itiyoopiyaaf gargaasi kennamuu dura dhiittaan mirga namaa qoratamuu qaba”
Posted by Madda Walaabuu Press on 7/16/2014
Adoolessa 16, 2014 | VOA Afaan Oromoo
WASHINGTON, DC — Wal ta’iinsi Ejensii biyya Britin Itiyoopiyaa dhaaf deggersa yeroo kennu imaammata mirga namaa waliin bifa wal giteen ta’uu fi dhiisuu isaa akka xiinxalu manni murtii biyya Britain tokko murteessuu isaa gareen mirga namaaf falmu HW simatee jira.
WASHINGTON, DC — Wal ta’iinsi Ejensii biyya Britin Itiyoopiyaa dhaaf deggersa yeroo kennu imaammata mirga namaa waliin bifa wal giteen ta’uu fi dhiisuu isaa akka xiinxalu manni murtii biyya Britain tokko murteessuu isaa gareen mirga namaaf falmu HW simatee jira.
Manni murti ol aanaa biyya Britain kaleessa jechuunis Adoolessa 14 bara 2014 murtii dabarseen waajjirri wal ta’iinsa sadarkaa addunyaa sun Itiyoopiyaa dhaaf deggersa yeroo kennu ragaalee dhiittaa mirga namaa agarsiisan sirriitti hin xiinxalu jechuun himannaa irratti dhiyaati qorannaa guutuu kan mana murtii barbaada jechuu isaa Margaret Bashir NY irraa gabaastee jirti.
Human Rights watch-tti itti aantuun directorri dhimmootii Afriikaa Laslii Leefkoo ibsa VOAf kennaniin murtiin mana murtii Britain tarkaanfii isa jalqabaaf ajaa’ibsiisamuu qabu jedhan.
Waa’ee gargaarsa Britain kan dubbatan Lefkoon DFID maqaa jedhamuun kan waamamu waajjirri ministeera misooma sadarkaa addunyaa gargaarsa kennu mara kan ittiin qindeessu imaammata kan qabu ta’uu isaa ibsanii imaammati kun Britain biyyoota ka biroo waliin kan qabdu hariiroon gargaarsaa mirgi namaa eegamuu isaa kan ittiin qoratuu fi mirkaneessu ta’uu ibsaniiru.
Kanaaf jecha murtiichi mana murtii kaleessaa HRW Gambeela keessatti raawwatamuu isaa quba qaba galmeesseera kan ittiin jedhu dhiitamuu mirga dhala namaa hamaa qorachuu kan dandeessisu ta’uu Lefkoon beeksisaniiru.
Dhimmi kun waajjirri misoomaa kan sadarkaa addunyaa Gameela keessatti raawwatameera kan jedhame iyyannaan dhiitamiinisa mirga namaaf akka ta’utti deebii kennuu dhabuu dhaan imaammatuma ofii isaa irra daddarbe yoo ta’u gad fageessee kan qoratu. Kun tarkaanfii isa jalqabaa maleeti. Murtii isa xumraa miti jedhan Lefkoon.
DFIDn gocha imaammata ofii isaa faallessu dalageera jechuun gaaffiin yeroo dhiyaatu kun isa jalqabaa ta’uu kan ibsan Ms Lefkown kanaaf jecha murtiin mana murtii barbaachisaa kan ta’eef jechan.
Tarkaanfii isa jalqabaa kana ni ajaaiffanna. Sababiin isaas waggoota darban keessa Gambeelaa fi naannolee ka biroo keessati imaammatqa gandeen hundeessuu waliin kan wal qabateen himannaaleen dhiittaan mirga namaa raawwatamuu isaa ibsan hedduun dhaga’amanii jiru.
Nutis akka nama mirga namaaf falmuutti dhiitamiinisi mirgaa kun haala ga’aa ta’een hordoffii dhabuun isaa nu yaaddessaa ture jedhan.
Gama biraatiin dhiyeenya kana as Washington DC keessa kan jiru waaltaa Wilson-tti qophaa’ee kan ture waltajjii marii tokko irratti argamanii kan turan Amerikaatti dubbi himaan Embassy Itiyoopiyaa obbo Wahde Belay Itiyooopiyaa keessatti ijaarsi gandeenii humnaan ijaarama kan jedhu haalanii jiran.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Gaddi yommuu baay’atu, jireenyi yommuu dukkanooftu, haalli keessa jirtu xaxamaa yommuu ta’u, wanta tokko yaadde yommuu sii ta’uu dhiisu, nama fuudhu ykn itti heerumu feetu yoom akka walitti dhuftan yommuu yaaddu, gaafi ‘Yoomi Laata?’ jedhu of gaafatta. Yoomi laata?? Yoomi laata? Read more
Aaqilli/qaroon namaa tokko gafa tokko mucaa ofiitin akkana jedhe,”Ilma koo yommuu balaan sitti bu’uu garmalee aarte abdii hin kütin. Kuni dhugumatti Rabbii ofii ilaalchise yaada badaa qabaachutin wal qixxaata. Akkasumas diinaf gammachuu kenna. Namoota birootti hin baacin/itti of hin jajin. Dhugumatti yeroo maraa ani nama tokkotti baacu namni biraas akkasuma natti baaca. Addunyaa tana keessatti namni galte(target) xiyyoota wal duraa duban itti dhufaniiti. Read more


text:
Sunday, April 17, 2016
Baha Wallaggaa Magaalaa Qassootti Fincilli Xumura Garbummaa Fininee jira
Ebla 17,2016
Mirga abbaa biyyummaa deebifachuf Daran sochiin uummati taasisaa jiru bakkeewwan hedduutti finiinfamaa jiraachuu odeessi Qeerroo tibbanaa nii ifoomsa Haaluma kanaan Magaalaa Qassoo keessatti jala bultii yaadannoo Gootota wareegamanii gummacha gootonni keenya Shinigaatti kaffalan yaadachuuf jala bultiirraa kaasee magaalattii keessatti mandheen Qanaa’aa Janaa bifa gaariin yaadate ooleera.guyya kana dursuun sochiin magaalattii keessatti barattootaan eebila 13,2016 irraa egalee dhohe hanga haraatti itti fufee jira.Guyyaa sanas dhaadannoof Kakuu
gurguddaan barattoonni mana Barumsaa Qassoo sadarkaa 2ffaa fi 2ffaa akkasuma hawwasni magaalattiif naannooshee kan eegalan yoo ta’u
sirboonni warraaqsas gaafas guutummaa magaalattii hanga sochoosuuf ka’utti Gobii Lamaan wallifamaa turuu qeerroon achii dubbata,barattoonnis hanga har’atti mana barumsaa addaan kutanii akka jiran dubbatamaa jira.Kunis murna bichuu waayyaaneef ergamtushee OPDO sodaaf rifaatuu guddaa keessa galchun hidhaatti fulleefachaa jiraachuu Qeerroon achii gabasaa isaan ifoomsa.Barataan Nagaasaa Beekumaa Qabamee bakki geeffames wal’alamee jiraachuu,Barataa kana erga sochiin magaalaa sanaa eegalee adamoo guddaa keessa turuusaa akkasumas yeroo gara yerootti dararamaa erga turee qabamee amma argansaa dhabamee jirachuun ittuu sochiin magaalattii Uummataan makatee daran akka hin dhabbanne taasisaa jiraachuu dhaga’amaa jira
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Chaayinaa
Chaayinaan, maqaa guutuu Riippabiliika Ummataa Chaayina(中文:中华人民共和国) jedhamuun waammamti, biyya Eshiyaa bahaatti argamtu. Chaayinaan biyya baayyina uummataatin addunyaarraa tokkoffaarra jirtu yoo taatu baayyinni uummata ishees biliyoona 1.35 ol ta'a. Magaalaan guddoon Chaayinaa Beejiingi. Chaayinaan kutaa bulchiinsaa 22, naannolee ofiin of bulchan 5, bulchiinsa magaalaa 4 (Beejiingi, Tiyaanjiin, Shaangaayi, fi Choonkiing), fi naannolee addaa kan ofiin of bulchan 2 (Hoongi Koongi fi Makkaa'uu) qabdi. Dabalataanis Chaayinaan Taayiwaan kutaa bulchiinsaa 23ffaa akka taatetti kan dhiyeessitu yoo ta'u Taayiwaan garuu akka biyya tokkootti of ilaalun ofiin of bulchaa jirti


text:
The Gujii have well developed entertainment activities practised by both sexes and all age groups. Their oral literature is diverse and complex.
Songs related to domestic animals
Weedduu (songs of praise)
Weedduu loonii
Weedduu korma
Weedduu sanga
Weedduu yabbi’ii
Weedduu re’e’ee
Weedduu fardo’oo
Weedduu gaaguraa
Yaamuu
Songs related to farming activities
Songs related to farming activities
Gelelee
Hindayyoo
Duwii duwoo
Huwwee
Cultural songs
Qeexala
Serbicha
Kooreyyoo
Arjooyyee
Goonii or geerarrissa
Romantic songs
Welloo jaalalaa
Bar songs
Layyee
Memory games
Kubeelle
Hiibboo and hiibboo xarree
Stories
Oduu durii
Proverbs/sayings
Mammaassa
Poem recital
Dirasii
Examples of Proverbs/sayings (to be translated into English)
A Aaddurree eegeen(biriin) bineenssa. Abaa'atti ifi mara jedhe bofi.. Abiguddoon miila, miille jallameessa. Adoo beennuu huubaan nyaanna jette sareen jedhani. Adoo yaraan yaasu ilmeen gaafa baachi. Adoo yaraan yaasuu ilmeen gaafa baachi. Aka abbaan yaadu gugaati hin yaa’u. Akka baraa bulan male akka baratan hin bulanu. Anaa gaafaa booyuu gurra narraa muran jette harreeni. Arbi biyya oolee fakkaataa. B Buutii ta lafa buute, dhaga’aa kalafa guutee, malli booqqichi ka abbaan dhowate jedhe hilleensi. Battii hin nyaatanu, nyaatan gadha'aan geyatani. Beekaan kadho'oon beekaa, areedo gorsi hin dand'uu. Beekaan kadho'oon beekkaa, areedoo gorsi hin deebisuu. Baddu baddi male saree ila hin dhiqanu??? Ballaan midhuu hin ijibaatuu. Bara hamaa fuguggo'oon darrani. Baraan bakkaafan. Baratti kennee sonbi ka sare?ee ti. Beekaan dhaloota beekaa, areedoo gorsi hin deebisuu. C Cadhi cadhi aka worra bido qalatu. Ciqileen gurra hin geettu. D Dhaddoon boolla hin baddu. Dhagaan ifi darbaa? abbaan ifi dhaggaa. Dhagaan ifi darbuu abbaan ifi dhaggaa. Dhagaan ifi hin darbu abaan ifi hin dhagguu. Dhala hin dhaggin ____________ gooree jaare.(gowwa??, ballaa???) Dhalee ajaaye jette Halaku Ajo. Dheetee jaba'aa tiif daara dureessaa hin kollanu Dhirsaan mufatte mixaarra teete. Didaan dammaa dida. Diqaan keeti hin guddatu, guddaa keeti hin dubbatu, ati qachuma udaan Dubbiin dubbii fuutee; qophiin diddiga fuutee. Dubbiin dubbii fuuti; qophiin diddiga fuuti. Dubbiin dubii fuutee, qophiini diddiga fuutee. Dubbiin mammaassa hin qanne sangaa. Dubbiin manyee mudhifatte, ammaa dhalatti. Duruu bixe'ee, bixeen sulle gubattee. Duuba dhalatanii dura mudhatani. E Ee bad looni jedhe neenqi/woraabessi (??) moonaa godduu seenee. Ee bushaa soddaa bona dhufee. Eega dholooti hin oolin duuti hin ooltu. F Farra worra falata ormi gumaata erga. Fuula Waaqatti namaa midhassa ijjata abba’att midhafata jedhe jalddeesi. (Tuni ta Booranaati???) G Gaabbii fardi hin dhaqqabu. Gaafa dhalatani du'ani. Gaafa maqaa balleessu reeffa dhuufissaa. Gaala bade barbaassi okkotee harka keye. Gara dhaqu jedhe ka mukarraa dhaqe. Gara garaan jiru gadhafaan jira. Gowwaan abbaa worraa eelee cadde kola. Gowwaan gudisa nama hin dhibin, gudatu nama dhiba. Gowwaan obboleessa horii obboleessa silmii irraa hin kutuu, gaafa dhaala dooma dhaalaa. Guddaan keesan kami jennaan kama mataa cumaa kanaa jedhee woraabessi. (Guddaa namaa tamataa arrii odoo hin tain kagaraa arriitii nuut maraa qanna haajabaannuut) Guufataa dhalfatanii waan saani nama tolchu.
Addhaa dhaalee adhaa dhaanee?
Adoo elmanille’ee haga hooteetuu; adooo erganille’ee haga
ooleetuu.
Aka abbaan jiru reefi ciisaa.
Achittuu jette sareen diidaa.
Baraan banqaaqanii.
Bareeda halkanii bariitu dhaganii.
Hoo’o hoo’oo worra gowwa’aa ideentu’utti kara’aa dhage’a.
Dhalti woli hin baddu
kiyyaa jette qarchoon dhaka'aan.
Dubbiin mammaassa hin qanne sangaa? ??
Gabaabaan faddee ifiitii toowa.
Gali jennaan erbeen kosi’itti galte.
Gara dhaqu jette jaartiin boolla buutee.
Gara’aa dhawanii hunnaa jigan.
Gowwaan abbaa worraa eele cadde kolla.
A
Aaddurree eegeen(biriin) bineenssa.
Abaa'atti ifi mara jedhe bofi..
Abiguddoon miila, miille jallameessa.
Adoo beennuu huubaan nyaanna jette sareen jedhani.
Adoo yaraan yaasu ilmeen gaafa baachi.
Adoo yaraan yaasuu ilmeen gaafa baachi.
Aka abbaan yaadu gugaati hin yaa’u.
Akka baraa bulan male akka baratan hin bulanu.
Anaa gaafaa booyuu gurra narraa muran jette harreeni.
Arbi biyya oolee fakkaataa.
B
Buutii ta lafa buute, dhaga’aa kalafa guutee, malli booqqichi ka abbaan dhowate jedhe hilleensi.
Battii hin nyaatanu, nyaatan gadha'aan geyatani.
Beekaan kadho'oon beekaa, areedo gorsi hin dand'uu.
Beekaan kadho'oon beekkaa, areedoo gorsi hin deebisuu.
Baddu baddi male saree ila hin dhiqanu???
Ballaan midhuu hin ijibaatuu.
Bara hamaa fuguggo'oon darrani.
Baraan bakkaafan.
Baratti kennee sonbi ka sare?ee ti.
Beekaan dhaloota beekaa, areedoo gorsi hin deebisuu.
C
Cadhi cadhi aka worra bido qalatu.
Ciqileen gurra hin geettu.
D
Dhaddoon boolla hin baddu.
Dhagaan ifi darbaa? abbaan ifi dhaggaa.
Dhagaan ifi darbuu abbaan ifi dhaggaa.
Dhagaan ifi hin darbu abaan ifi hin dhagguu.
Dhala hin dhaggin ____________ gooree jaare.(gowwa??, ballaa???)
Dhalee ajaaye jette Halaku Ajo.
Dheetee jaba'aa tiif daara dureessaa hin kollanu
Dhirsaan mufatte mixaarra teete.
Didaan dammaa dida.
Diqaan keeti hin guddatu, guddaa keeti hin dubbatu, ati qachuma udaan
Dubbiin dubbii fuutee; qophiin diddiga fuutee.
Dubbiin dubbii fuuti; qophiin diddiga fuuti.
Dubbiin dubii fuutee, qophiini diddiga fuutee.
Dubbiin mammaassa hin qanne sangaa.
Dubbiin manyee mudhifatte, ammaa dhalatti.
Duruu bixe'ee, bixeen sulle gubattee.
Duuba dhalatanii dura mudhatani.
E
Ee bad looni jedhe neenqi/woraabessi (??) moonaa godduu seenee.
Ee bushaa soddaa bona dhufee.
Eega dholooti hin oolin duuti hin ooltu.
F
Farra worra falata ormi gumaata erga.
Fuula Waaqatti namaa midhassa ijjata abba’att midhafata jedhe jalddeesi. (Tuni ta Booranaati???)
G
Gaabbii fardi hin dhaqqabu.
Gaafa dhalatani du'ani.
Gaafa maqaa balleessu reeffa dhuufissaa.
Gaala bade barbaassi okkotee harka keye.
Gara dhaqu jedhe ka mukarraa dhaqe.
Gara garaan jiru gadhafaan jira.
Gowwaan abbaa worraa eelee cadde kola.
Gowwaan gudisa nama hin dhibin, gudatu nama dhiba.
Gowwaan obboleessa horii obboleessa silmii irraa hin kutuu, gaafa dhaala dooma dhaalaa.
Guddaan keesan kami jennaan kama mataa cumaa kanaa jedhee woraabessi. (Guddaa namaa tamataa arrii odoo hin tain kagaraa arriitii nuut maraa qanna haajabaannuut)
Guufataa dhalfatanii waan saani nama tolchu.
H
Ha haati baateefi ha haati duutelle aka tokkocha booyaa????
Ha tiyyaa te baddu jette ta mataa mura'a
Haadhattu haadha qabaa, intalti akkoo qaddi.
Haasawi fakkane'eefi gaalatti hin fe'anuu.
Haati baate booya ijoolle’ee hin dhageettu.
Hadhaa unanu garaa guutatu.
Haga hunni teeti sii guuttutti nama nama kee ijjeeselle harka hin lagatin.
Haga ila tiyyaa maanti naa kajeela jette sareen.
Harki marroo wol dhiqa.
Hidda mo xandhachatti irra dhiiga.
Hin bariitu seetee udaan balbalatti hadde.
Hin duute male haga kiyya dhibantee jette masaanuun..........??
Hinbakkis’aafi batti’ii, hinlakkisa’aafi dhalti’ii jedhe ka sareen finqilte.
Hiyyeessaa coratuu jennaan, cormi'itti hiiqe.
Hoola jedhee hoolee natta qale.
Horii abbaan gaafa cassee, ormi ila balleessa.
Huqqataa gabbatanii waan barri nama tolchu
Huqqittii hudduu ifiirra tee'anii, huqqoo haadha ifiitiin dhaadatanii.
I Ifii dutaa worraa duta jette sareen. Ijaara jennaan galee dhoffate. Ijoollen worra ooluutii fi ta worra godaanuu takka’aa moti. Ilma gudisaa maqaan hin dhokatu. Ilmee bineessaa mataan gara badda’aati. Ilti dhugaan bootte imimmaan hin dhabdu! Am - Ke lib kaa leqesuu inba ayi gedbm. Isaan taree maroodaa nuu reebaa jedhe nami bara cinnaa. Isii fardi fayya'ayyu jedhe woraabessi farda ari'ee dadhabee. Isiinuu shole jedhe ka burii qote. Itti gore akka goreessi bonko’otti gore??? J Jabaa abba’atti qabata. Jabaafa foon mana gumatti hin dhagganu. Jannaafi aarri karaa bayu hin dhabu. Jarjjaraan re’ee hin horuu. Jiruu deegaa jiruu seetaa; raafuu nyaatee rafuu dide. Jaba jennaan mucaan ila baase.
I
Ifii dutaa worraa duta jette sareen.
Ijaara jennaan galee dhoffate.
Ijoollen worra ooluutii fi ta worra godaanuu takka’aa moti.
Ilma gudisaa maqaan hin dhokatu.
Ilmee bineessaa mataan gara badda’aati.
Ilti dhugaan bootte imimmaan hin dhabdu! Am - Ke lib kaa leqesuu inba ayi gedbm.
Isaan taree maroodaa nuu reebaa jedhe nami bara cinnaa.
Isii fardi fayya'ayyu jedhe woraabessi farda ari'ee dadhabee.
Isiinuu shole jedhe ka burii qote.
Itti gore akka goreessi bonko’otti gore???
J
Jabaa abba’atti qabata.
Jabaafa foon mana gumatti hin dhagganu.
Jannaafi aarri karaa bayu hin dhabu.
Jarjjaraan re’ee hin horuu.
Jiruu deegaa jiruu seetaa; raafuu nyaatee rafuu dide.
Jaba jennaan mucaan ila baase.
K
Ka duri mi’oottu bushoottee jedhe worqii bisaaniin unate.
Ka garaa buletti ka abba'aa jette qalameen.
Ka oole garaan gula oole/ka baye garaan gula baye?
Ka qabutti qabatee fincaawa.
Ka shan hin horini, shantami hin horu.
Ka tee'ee laaluuf abbaayaan dhiyo'oo.
Kaleen guma ijoolluma'aa.
Keenna’aan tissanii kiyya’aan elmatan.
Kennaan kennaa hin suudhunsitu.??
Korma dhugaan boorate biyyeen ila hin buutu
Korma dhugaan boorate biyyeen ila hin buutu, ilti dhugaan bootte imimmaan hin dhabdu! Am - Ke lib kaa leqesuu inba ayi gedbm.
Kormi biyya takkatti barooduu biyya takkatti hin madhataa.
Kormii biyyaa ifiitti baroodu, biyya ormaatti hin madhata.
L
Laafaa reebi jannaan, jaartiin tiruu reedde.?????
Lafa duuti hin jirre dhaqa'aratti, lafa awwalli hin jirre dhaqe.
Lafa hin dhaqqanne itti hin hiixatanu
Lafalle hin ulatanu lafeelle hin fudhatanu.
Loon ebeluu ebeluu dhabaafi tokkocha kiyya nyaataa jedhe hiyyeessi ka
tokkocha isaatuu nyaate.
M Mandi’ee si dhageessisee, balaqqisee/hanga’ee si dhagarsiisee yartuu mana sitta kabaaree jedhe Waaqi. Maraa dhaxxee allaatti duuti lafuma. Marqaalle ooltu qolaan loon keetii hin ooltu. Mataa jirurratti qarree haadan. Morkaa dhawanii, hunnaa jigan. Mucaa eessaan jiru yabbiin irra ijjatte.
M
Mandi’ee si dhageessisee, balaqqisee/hanga’ee si dhagarsiisee yartuu mana sitta kabaaree jedhe Waaqi.
Maraa dhaxxee allaatti duuti lafuma.
Marqaalle ooltu qolaan loon keetii hin ooltu.
Mataa jirurratti qarree haadan.
Morkaa dhawanii, hunnaa jigan.
Mucaa eessaan jiru yabbiin irra ijjatte.
N
Na qaqaddee bisaan qaddaa jette oggoddiini.
Nama biratti dubadhuu saree biratti diddigi.
Nama hin qannu’uuf si’uu qannaa; mana nuu eegi’iif si’uu eeganna.
Nama ifi addatetti saffara jaala qabata.
Nama rafe garaan gula rafe.
Nami aagguu hin dhaggatin, dhawichalle hin dhaggatu.
Nami gaangee koorse gala kooraa baata.
Nami galaani fudhate hoomacha qabata.
Nami lafa beeku si hin ari’in, nami worra keeti beeku si hin arrassin.
Nami qodaa namaatti nyaatu hin arraabatu.
Nami taa'ee hin mudhatin, ol ka'ulle hin mudhatu.
Nyaata quussu eelerratti beekani.
O
Oo'i gara’aa sagalee hin bilcheesu.
P
Q
Qeeransa eegee in qabanu, qaban gadi hin dhiisanu.
Qubi tokkochi fuula hin dhiqu.
Qaroo haadha finna ifii dhuutte, funnaan qabati.
Qaroo qaroo sobu gowwaan dhugaa seya.
R
Raaddi jibicha woliin ooltee a'ii barattii.
S
Sirbaa dhufanii ila hin lufanuu.
Sobi bule holaa te'a.
Soora quussu eelerra beekan
T Ta lafaa fudhaarratti ta ukataa buute. Tarrii haga ifii dorroddi. Tokkoch goduu hin goodu. Tuffe raada dhale. Tuffetti raadadhalu’uu jira. V
Tolaa kiyyaafuu dhabee aabbo maan sii godharee jette jedhani.
U
T
Ta lafaa fudhaarratti ta ukataa buute.
Tarrii haga ifii dorroddi.
Tokkoch goduu hin goodu.
Tuffe raada dhale.
Tuffetti raadadhalu’uu jira.
V
W Waan dhufe irban; waan ture jibban. Waan garaa na jiraatti dudda na barreesse jette buutiin. Waan hin dhaginiif mucaan ibidda gama. Waan lafa jiraatiifi allaattiin waaqarratti wol aati (???) Waan lafa jiraatiifi allaattiin waaqarratti wol aati. Waan nama muka guba’aa dhibe, nami lafa jiru hin beekuu. Waan qaabu yo darbatee, yaraa hin jedhamuu. Wattuu jiraa Wottichi boroo jira.
W
Waan dhufe irban; waan ture jibban.
Waan garaa na jiraatti dudda na barreesse jette buutiin.
Waan hin dhaginiif mucaan ibidda gama.
Waan lafa jiraatiifi allaattiin waaqarratti wol aati (???)
Waan lafa jiraatiifi allaattiin waaqarratti wol aati.
Waan nama muka guba’aa dhibe, nami lafa jiru hin beekuu.
Waan qaabu yo darbatee, yaraa hin jedhamuu.
Wattuu jiraa Wottichi boroo jira.
Wolii galan alaa galan. Wonni nama malchaa, woyaafi worra. Wonni nami tokko namaan jedhuu, waan nami suni namaa qabuu, wonni namihedduun namaan jedhu waan abbichi suni qabuu. Worra biyyaatti karaa roobi dhufu beeka.
Wolii galan alaa galan.
Wonni nama malchaa, woyaafi worra.
Wonni nami tokko namaan jedhuu, waan nami suni namaa qabuu, wonni namihedduun namaan jedhu waan abbichi suni qabuu.
Worra biyyaatti karaa roobi dhufu beeka.
Worra bule irraa ibidda fudhatani
Worra dagate kophe'een ori'ani.
Worra dhage'e nyaaphi hin lolu.
Worra du'a hin beenne, hogoogguun isaa dharra.
Worri du'aa dibbee hin hindhage'atuu.
Worri mari'iin bule jibcha baase, worri marii male bule raada baase.
Wottuu jiraa buudaan sikka’atti jiraa.
X
Y
Yo dhaabatani dubbiin nama dura dhaabatti.
Z


text:
Tokkummaan Jiraatnaan Injifatnoon Jira!! Hojii Boonsaa Gamtaa Barattoota Oromoo Yuuniversitiin Jimmaa !!Ebla 17/2014 Goototni Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Jimmaa gaaffii mirga kabajamuu mirga saba Oromoo fi falmii mirga abbaa biyyummaa Oromoo kanneen akka gaaffii Magaalawaan Oromiyaa gurguddoo fi nannaawaa Finfinnee Adeemsii Finfinnee fi Federaalaa jala galchuun to’achuuf Mootummaan EPRDF shira uummata keenya irratti hojjechaa jiru uummata keenya irraa dhaabbachuu qaba, mirgii uummata keenyaa sarbamaa jiru kabajamuu qaba jechuun gaaffii mirgaa iyyaannoo isanii irratti dhiyeeffachuun bulchiinsa Yuunibarsiitii Jimmaatti dhiyeeffachuun Ebla 11/2014 hanga Ebla 12/2014tti bara FDG kaasuun ni yaadatama.
Gaaffii mirgaa barattooti kaasaniin wal qabatee guyyaa mormiin bahame sanitti sagalee keessan kaaftanii dhadannoo dhageessiftaniittu,mootummaa irratti hiriira qindeessitaniittu sababoota waraanni mootummaa Wayyaanee fi poolisii mooraa Yuunibarsiitii Jimmaa keessatti argamuun barattootni Oromoo nagaan kudhan (10) kudhan qabanii hidhuun buufata Poolisa Yuuniversitii Jimmaa keessatti hidhan.Godhchaan Wayyaanotaa kun sirrii akka hin taanee fi daba Oromoo irratti raawwachuu ta’uu kana aarse gootonni barattooti Oromoo Yuniversitii Jimmaa tokkummaa isaanii cimsuun gamtaan harka walqabachuun Waajjiraa poolisii Yuunibarsiitii Jimmaa keessa jiru marsuun barattootni keenyaa gaaffii keenya gaafatan malee yakka tokko illee hin qaban gadhiifamuu qabu, gaaffiin gaaffii waliigalaa hunda keenyaati amma hatattamaan baratootni keenya gadhiifamuu qabu jechuun sagalee mormii guddaa dhageesisuun baratoota Oromoo tohannaa loltoota Wayyaanee jala galan harka eegdotaa irraa gadi lakkisiisuun fudhatanii deebi’uun dhaadannoon tokkummaa fi eenyummaa isaanii diinatti argisiisuun eenyummaa isaanii
kabachiifatan.
Baratootni Oromoo poolisotaan dararaman kunis:-
1.Barataa Galaanaa Abbabaa, mummee Governance and Developmental
studies, waggaa 3ffaa,
2.Barataa Abdii Turaa, mummee seeraa waggaa 5ffaa
3.Barataa Zabbanaa Tamasgeen, muummee afaan Oromoo Folklore waggaa 3ffaa
4.Barataa Mo’iiboon Baqqalaa , mummee health officer waggaa 2ffaa
5.Barataa Israa’eel Haptamuu
6.Barataa Ibsa(Girma) Nagaasaa, Mummee Governance and developmental
studies waggaa 2ffaa
7.Barataa Darajjee , Mummee Chemistry waggaa 3ffaa,
8.Barataa Falmataa Bayechaa, Mummee Medicine waggaa 4ffaa
9.Barataa Gadaa Hubataa, Mummee Economics and Business waggaa 3ffaa
10 Barataa Bariisoo ,Mummee Afaan Oromoo Folklore waggaa 3ffaa
Yeroo tahan kanneen kaan bakka isaan mooraa Yuuniversitii keessa hin jirretti bilbilaan warri doorsifaman barattooti lama haala kanaan rakkoo keessa jiraachuu beekame. Kanneen kunis
1.Barataa Sanyii Iddoosaa , Mummee medicine waggaa 5ffaa bakka inni internship dhaaf ba’ee jiruutti bilbila irratti bilbiluun kan doorsifama jirudha.
2.Barataa Guutasaa Jaalataa , Muummee Medicine waggaa 5ffaa akkasuma bakka inni interniship dhaaf ba’ee jiruutti bilbiluudhaan kanneen dorsifamaa jiran kessa tokko ta’uun beekamadha. Hallii tarkaanfiin abbaa irruummaa dabbaloota wayyanee gootota baratoota Oromoo irratti rawwachaa jiran daran kan fincila diddaa garbummaa qabsiisa jiru ta’uu hubatamee jira, kanuma irraa ka’uun baratootni Oromoo nuti gaaffii karaa nagaa dhiyeeffanneef baratootni keenyaa hidhamuu doorsifamuu hin
qaban warren barattoota keenyaa doorsisa jiran seeraatti nuf dhiyaachuu qabu jechuun gaaffii isanii jabeessuu irratti argamu. Kana malees Yuunibarsiitii Jimmaatti gamtaan tokkummaan baratoota Oromoo haalaan jabaachuun seenaa qabsoo Oromoo keessatti bakka olaanaa qabachaa kan jiru ta’uun hubatame jira. Haalli kun mootummaa abbaa irreetti yaaddoo fi dhiphina guddaa yoo ta’u, uummata Oromoo fi sabboontota Oromoof abdii guddaa ta’uun beekame jira.


text:
Wednesday, December 18, 2013
Walgahiin Ummataa Magaala Phoenix tti Gaggeessame Milkii Guuddaan Xumurame!!
Mudde 18, 2013
Walgahiin ummataa guyyaa 12/08/2013 magaala Phoenix, Arizona tti taa’ame injifannoo guddaan xumurameera. Walgahiin kuun kan qophaahe dargaggoota oromoo Phoenix jiraataniin yeroo ta’u kaayyoon isaas Haawaasa Oromoo haala adda addaan faca’ee turee deebisani ijaarudha. Walgahi kana irratti ummatni heeddumminaan bahee qooda kan irraa fuudhate yeroo ta’u senaa haawaasa Oromoo naannoo kanaa keesatti qophiin guuddaa akkasi qophaahuun waggaa heedduun booda isa jalqabaa ta’u hirmaattoonni sagantichaa ibsani jiru. Ummata walgahi kanarratti argameef keessuummaa kabajaa ta’udhaan kan haasaa goodhan Obboo kediro Amme fi Dr. Warquu Buurraayyuu tuuran. Obboo Kediroon xiinxala taasisan keessatti tokkummaan Oromoo bara duri haagam jabaa akka turee fi duula bal’aa gabroonfattoonni haabashaa irratti banan irraan kan ka’e laafina inni amma keessa jiruufi, tokkummaa Oromoo laafatee jiru kana deebisani ijaaruun egeree ummata Oromoof haagam barbaachisaa akka ta’e bal’inaan ibsaniiru.
Kanatti ansuun Dr. Warquu Burraayyuun jabiina, laaffinaa fi carraa haawaasni oromo naannoo Phoenix qabu irratti ummata dukaa mari bal’aa gaggeessaniru. Walgahii seenaa qabeessa kanarratti hirmaattoonni walgahichaa tuta tutaan hiiramani jabinaa fi laaffina haawaasa Oromoo Phoenix akka marihatan kan taasisame yeroo ta’u sana booda bakka bu’aan tuuta (group) cuunfaa maree taasisame akka ummataaf ibsan taasisameera. Sana booda Dr. Warquun cunfaa tuuta huundaan dhiyaate walitti qabani eerga manaaf ibsaniin booda carraa jiruu ilaalchise ummata marihachisaniru.
Akka marii taasisame kanarraa hubatameetti hirmaattoonni walgahi kanaa deebi’ee ijaaramuu haawaasa phoenix irratti yaada tookkoon kan waligalan yeroo ta’u ijaarsi kuun akkammiin ta’uu akka qabu irratti gaaffi fi yaaddoon mana keessaa ka’ee erga irratti marihatameen booda koreen haarayaa ummata keessaa akka fiilamu fi koreen filamu kuniis kooree community duraani waliin gamtaan akka hoojjetu sagalee tokkoon irratti wali galameera. Haala kanaan koreen haarayaa nama ja’a of keessaa qabu kan filame yeroo ta’u koreen lameen kuun (kan duri fi kan haarayaa) akka kooree qindeessituutti waliin dalagu. Dirqamni koree qindeessitu kanaaf keennamees:
1. Seera buulmaataa (By law) haawaasa Oromoo Phoenix barreessu.
2. Walgahi ummataa biraa yaamudhaan seera kana raggaasisu.
3. Koore haarayaa kan haawaasa Oromoo Phoenix gaggeessu filachisu ta’a.
Wali galan alaa galan!!
Waldaa Dargaggoota Oromoo Phoenix
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Sunday, July 28, 2013
Oduu gammachiisaa !!
Oduu gammachiisaa !! Dilbata Darbe Paartiin “Oromo Federal Congress” Jedhamu Magaalaa Adaamaa Keessatti Walgahii guddaa Uummata gidduutti gageesse. Beeksisa Uummataaf Magaala keessatti godhameen OPDOn Galma walgahii dhorkituyyuu, Galma kan biraa free argachuun walgahii guddaa Dargaggoofi shamarroota waliin gaggeesse jira. Walgahii kanarratti Dargaggootni muuxannoo guddaa horatanne jedhu. Walgahiin guddaan kun Tokkoomsuu fi Muuxannoo Horachiisuu Dargaggoota Oromoo irratti Xiyyeffate Kun Magaaalota Oromiyaa hunda keessatti kan godhamu ta'uusaa Dr Mararaan dubbatan. Kanaafuu Lammiin Oromoo kamiyyuu dargageessa, shamarra,jaarsa,jaartii,Daldala,Qotee bulaa,barataafi Hojjetaa hundi akka irratta argamana labsii haa dabarsinu jedhu Akkasumas, barumsaafi Muxannoo uummataaf kennamu kanarratti nu duukaa akka dhaabattan jedhu. Wal haa qarqaarru; Hojjetaan,daldaalaan fi kanneen biroos qabeenyaan, humnaan fi konkolaata ergisuun waan hundaan duukaa haa dhaabannu. Kanneen biroo immoo uummataaf beeksisa haa dabarsinu. ‘I proud of OFC’ Koottaa keessaaf alaan hundi Walduukaa haa dhaabannu, Wal haa jajjabeessinu. 'Share' please.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Tuesday, July 23, 2013
Duulli Sabboontota Oromoorratti godhamu, QBO dhaabuu hin danda’u
Abdii Boruutiin | Adoolessa 22, 2013
Erga TV Aljaziraa irratti Sabboontota Oromoo sadi (Dr. Fidoo Eebbaa, Obboo Jawaar Mohaammad fi Obboo Mohaammad Adamoo) waliin waayee saba Oromoorratti mariin godhame fi keessumayuu Sabboonaan Oromoo Obboo Jawaar Mohaammad gaafii isaaf dhiyaatef “Ani dura Oromoo dha…” jedhee deebii kenne booda, Habashootni gamaa gamanaa wacaa akka jiran hubatamaa jira. Habashootni, dhimma kanarratti maaliif akkanatti maraatanii, hucuu gatuuf akkana ta’u? Jawaar ilma Oromoo akka ta’e duraan otuu hin beekin hafaniitii moo maaliif akkanatti dubbataatu isaan aarse?Sabboontotni Oromoo, nuti dura Oromoo dha akka jedhan har’a itti mul’atee? Moo dhimmi Oromoo yeroo duraatiif sabaa-himaa Addunyaarratti dubbatamuu isaatu garaa isaanii gubee; isa kanaan aaruudhaan Sabboonaa keenya kanarratti abaarsa fi olola akka rooban isaan taasise laata?Sana booda hoo Sabboonaa keenya Dargaggoo Abdii Fiixee akka reeban kan isaan taasise maali? Asirratti gaafiilee baay’eetu ka’uu danda’u. Haa ta’u malee, dhimma kana karaa adda addaatiin ilaaluudhaan, akka yaada kiyyaatitti sababoota adda addaa tilmaamuun yaala.
Akka natti fakkaatutti, Jawaar ani dura Itoophiyaawii dha jechuu dhiisee ani dura Oromoo dha jechuu isaa akka yakkaatti kan fudhataniif sababootni adda addaa jiraachuu danda’anillee, ololli Habashootaa kun kaayyoo gurguddoo afur qaba jedheen yaada.
Tokkoffaa, sochii musiliimota Itoophiyaa kana keessatti, Obboo Jawaar xiinxala bal’aa godhuu birallee dabree akka hogganaa tokkotti ilaalamaa waan jiruuf; jaalala fi kabajas argachaa waan dhufeef, inni kunoo dhiphina qaba; kaayyoo saba tokkootiif (Oromootiif) qofaa dhaabbata; musiliimota Itoophiyaatiif dubbachuu hin danda’u jedhanii akka inni shakkamu fi jibbamu godhuuf, olola wal shakkisiisuu oofu.
Lammaffaa, akkuma dur baran, akkuma yeroo hundaa dubbatan, waayeen dhimma Oromoo yoo ka’u, isa kana akka dhipinaatti waan ilaalaniif; kaayyoo QBOs akka fottoqinsaatti qofaa waan fudhataniif, carraa amma uumame kanatti fayyadamanii; kunoo Oromoon Itoophiyaa hin barbaadu jechuudhaan saba Oromootti diina baay’isuuf olola akkanaa afarsu. Kuni ammoo Oromoo fi Sabaa fi Sab-Lammoota impaayarittii sana keessa jiran jiduutti wal shakkiin uumamee, uummata Oromootti akka diinni heddoomu taasisuufi.
Sadaffaa, akkuma makmaaksi Oromoo “Sa’a abbaan gaafa cabse, ormi ija jaamsa” jedhu, mooraa keenya keessaa namootni ykn gareeleen tokko tokko akka dhuunfaattis ta’ee akka jaarmayaatti gadi bayanii waayee Itoophiyaa diimookraatessuu fi haaraa ijaaruu waan leellisaniif; sababa kanaan ammoo Oromummaarratti dhiibbaa waan fidaniif; Oromoon tokko ani dura Oromoo dha yoo jedhu, projaktii jara kanaa faallessuu akka danda’u olola oofuudhaan ilmaan Oromoo jidduuttillee wal shakkii fi jibbinsi akka uumamu taasisuufi.
Afraffaa, Yeroo ammaa, yoomiyyuu caalaa kaayyoon mooraa Oromoo bakkee lamatti bayee (Itoophiyaa diimookraatessuu fi Oromiyaa walaboomsuu) waan mula’teef, kan Itoophiyaa diimookraatessina jedhan ofitti qabanii; warra kaan achi baasanii dadhabsiisuuf jecha maqaa Itoophiyaa dursuutiin Sabboontota Oromummaaf dursa kennan irratti olola oofu.
Egaa qabxiileen ani armaan olitti gaggabaabsee akka tilmaamaatti kaase kun, uummata ykn saba Oromoo miidhuuf kaayyoo olola Habashootaa haa ta’an malee, sabani isaan akkanatti maraataniif garuu kana qofaa miti. Maaliif Sabboontota keenyarratti akka dhuunfaatti olola oofu? yookaanis lubbuu isaaniillee galaafachuuf isaan adamsu ykn reebu? jennee yoo gaafii kaasne, kunis akkasuma tilmaama gara birattii nu geessuu danda’a. Isa kana keessaayis tokko tokko tuquudhaaf:
A) Oromummaa fi Sabboonummaan Oromoo yeroodhaa gara yerootti babal’achaa fi guddachaa waan dhufeef; keessumaayuu ammoo dhalootni haaraan (Dhalootni Qubee) dhaloota duraanii caalaa sabboonummaan isaanii Habashoota waan sodaachisuuf, Sabboontota akkanaa kanatti xiyyeeffatu
B) Yeroo ammaa jaarmayaan Oromoo ABOllee dabalatee kan humna cimaa fi abdachiisaa qabu fi Habshoota sodaachisu mul’achuullee baatu, gama dammaqinsa fi sochii uummataatiin qabsoon cimaa dhufee; Habashoota waan hirriiba isaan dhoowwuuf (dhoorkuuf) Sabboontota uummata kakaasuu danda’an dafanii mataa gadi qabachiisuuf olola danda’amu hundaa isaanirratti oofu; kana birallee dabranii lubbuu isaanii gaaga’u
C) Obboo Jawaar yoo fudhanne, Habashootni akkuma dur baran fi tooftaa siyaasaa isaanii ta’e, Oromoota ciccimoo fi kan dandeettii addaa qaban ofitti qabanii maqaa Itoophiyaatiin kaayyoo isaanii bakkaan gayachuuf yaalii godhanii; garuu Obboo Jawaar karaa kanaan isaaniif qabamuu dinnaan itti garagalanii duula irratti banu.
Wanti hubatamuu qabu, namni tokko “Ani dura kana…” jedhee eenyummaa ofii ibseef ykn isaaf dursa kenneef yakkamuu hin qabu. Kan Oromoo garuu wanti adda godhamee akkanatti irratti duulamuuf, dhuguma Itoophiyaa tanaaf quuqamanii otuu hin taane, carraa argame kanatti fayyadamanii Oromummaatti xiyyeeffachuu fi qabsoo bilisummaa Oromoos dadhabsiisuuf malee, mee fakkeenyaaf otuu namni biraa Sabaa fi Sab-Lammiilee impaayara tanaa keessaa ka’ee “Ani dura….” jedhee dubbatee, kun waan akkanatti raajessamu natti hin fakkaatu. Maarree, kan Oromoo maaliif adda ta’e? Deebii gabaabaan gaafii kanaa, Oromoon waan sodaatamaa jiruuf, sababa kanaan uummata kanatti diina heddoomsuuf shira godhama jiruu dha.
Kan ta’es ta’u, warra kompiitara duuba taa’anii wacaa oolan dhiisii yookaanis ammoo cuubee (albee) qabatanii Sabboonota keenya miidhuu yaalan dhiisii; warri meeshaa waraanaa hammayyaa hamma funyaaniitti hidhatanuu (Wayyaanotnuu) uummata keenya sodaachisanis, hidhanis, ajjeesanis garuu qabsoo bilisummaa keenyaa dhaabuu hin dandeenye, dhaabuus hin danda’an. Haa turu haa daddafu malee, qabsoon akka ibiddaa boba’aa jiru kun gaaf tokko diinota keenya gubee akka isaan barbadeessu yookaanis akka galaanaa akka isaanirra garagalee isaan fudhatee deemu mamiin ykn shakkiin hin jiru. Sodaa kanatu har’a isaan maraachaa jira. Haa ta’u malee, “Kan sodaatanis, kan hin hafnes du’a” jedhamaa mitiiree! Hammasitti garuu bakkee hundattuu, biyya keessattis ta’ee biyya alaatti, qabsoo hadhaawaan kun karaa hundaanuu ittifufa. Injifannoon xumuraa kan uummata Oromoo akka ta’u shakkiin hin jiru. Oromummaatu dursa!
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com
Subscribe to: Post Comments (Atom)