c: text/html

text:
Finfinnee, Onkololeessa 2,2011(FBC)- Soorranni oomeegaa 3n badhaadhe, kaansariin harmaa akka hin babal’anne kan ittisu ta’uu qorannaan muul’ise.
Soorranni albuuda fayyaa keenyaf barbaachisaa ta’e; oomeeggaa 3 gosoota nyaataa addaddaa keessaa argama.
Qorannaan albuuda kanarratti gaggeeffamemmoo babal’achuu kaansarii harmaa kan ittisu ta’uu agarsiisa.
Qorannichis hantuutarratti yaalamee milkaa’aa ta’uun barameera.
Qurxummiin saalmoon jedhamu madda oomeeggaa 3ti.
Faatii asiidiin oomeegaa 3 qurxummii, nyaata galaana keessaa, midhaan dheedhii, zayita qurxummii, zayita biqilootaa, lawzii, nyaata albuuda fayyaaf barbaachisuun qindaa’e keessaa ni argama.
Oomeegaa 3;
1/Mukaa’uu ni ittisa,
2/ Fayyaa onnee ni eega,
3/ Fayyaa sammuu ni cimsa,
4/ Kaansarii harmaa ni ittisa,
5/ Seelonni kaansarii harmaa akka hin facaane ni ittisa,
6/Dhiitoo xannachaa ni ittisa
7/ Dandeettii dhibee ofirraa ittisuu qaama keenyaa ni cimsa,
Qorannaan oomeegaa 3 irratti gaggeeffame kunis barruu Maamaarii Glaand Baayoloojii fi Ne’aaplaasiyaa jedhaman irratti maxxanfamee ba’eera.
Maddi; https://www.medicalnewstoday
Comments
Loading...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gabaasa Qeerroo Finfinnee Caamsaa 31,2013
Diddaan barattoota Oromoo miseensota DH.D.U.O tahan Yuunivarsiitiilee keessatti jabaachaa dhufuun Yuunivarsiitii Jimmaa keessatti miseensotni DH.D.U.O ibsa gamtaa baasuun dhaabni kun dhaaba garbummaa jala jiru tahuu ibsuun gaaffiilee jajjaboo fi qabxii gurguddaa bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa qaban ibsanii jiran.Ibsawwan isaanii keessatti hireen murteeffannaa uummata oromoo kan hin kabajamne tahuu ibsuun gaaffiilee
1. Oromiyaa keessatti mirgi horee murteeffannaa,mirgi namummaa fi Dimokiraasii,Qabeenyi uumamaa fi namtolchee maaliif hin kabajamu?
2. Oromummaan maaliif akka yakkaatti ykn ammo gaaffiin mirgaa oromummaa waliin wal qabatu maaliif yakka tahee lakkaawwamaa?
3. DH.D.U.O barcuma biyyattii keessaa 178 qabatee osoo jiruun aangoon haqa irratti hundaae maaliif akka federaalaatti hiramuu dhabee ilmaan habashaa hundumaa hoogganuu?
4. Barattootni mana barnootaa fi bakkeewwan hojii irraa sababa tokko malee maaliif ABO jedhamanii hidhamuu? Ariiamuu?
Kanneen jedhan gaafatanii jiran.Mootummaan wayyaanees gocha kanaan kan baarage tika Yuunivarsiitiilee keessatti hedduummeessuun keessi keenya burkutaaweera isin maal hojjettu jechuun walii isaanii lolaa jiran.Diddaa wal fakkaataan miseensota OPDO yuunivarsiitii Dirree Dawaan eegalee jira.Dhiibbaan mootummaa wayyaanee kamuu jabaatu Qeerroo cinaa dhaabbachuu miseensotni OPDO ibsatanii jiran.


text:
Free Download Seedha Saadha - Pardhaan.mp3
Download
Seedha Saadha - Pardhaan.mp3
192 KBPS - 4.35 mb
320 KBPS - 7.66 mb
192 KBPS - 4.35 mb
320 KBPS - 7.66 mb
Hits
841
Singer
Category
Related Files
Tags: Seedha Saadha - Pardhaan Mp3 Song Download, Seedha Saadha - Pardhaan Song Download, Seedha Saadha - Pardhaan Mp3 Download, Seedha Saadha - Pardhaan Full Mp3 Song Download, Seedha Saadha - Pardhaan Audio Song Download, Seedha Saadha - Pardhaan Mp3 Song Free Download, Seedha Saadha - Pardhaan Mp3 Song In 320Kbps & 128Kbps, 190Kbps format, Seedha Saadha - Pardhaan Mp3 Song Original CD rip,itunes rip,amazon rip Free Downloads, Seedha Saadha - Pardhaan Ringtone Download, Seedha Saadha - Pardhaan Lyrics, Seedha Saadha - Pardhaan High Quality Mp3 Song, Seedha Saadha - Pardhaan Song Listen Online, Seedha Saadha - Pardhaan Pagalworld DJMaza DJPunjab Mr Jatt Wapking Downloadming Gaana Download


text:
Gara samii deemuun akkamitti gara ga'umsa bara baraa koo amansiisaa ta'uu kan danda'amu?
Gaaffii: Gara samii deemuun akkamitti gara ga'umsa bara baraa koo amansiisaa ta'uu kan danda'amu?
Deebii: Wal'aansoo ittiin qabi. Gara jireenya bara baraa yeroo galuutti kan yaadnu caalaa dhi'oo dha. Yeroo qophoofnu irraa kaasee dhugaa kana beekuutu nurra jiraata, namni hunduu gara mootummaa Waaqayyoo gara samii hin deemu. Akkamitti gara samii deemuu keenya mirkaneeffachuu kan nu dandeenyu? Bara 2000 dura Pheexiroosi fi Yohaannis Wangeela Yesuusin sabaaf Yerusaaleemitti lallabu turan. Pheexiroos hundee guddaa jecha qabu amma yeroo jiruutti illee nama kan hol'achiisu waan danda'u dubbate: "Fayyinnis Yesus Kristoos duwwaadhaan malee, kan biraatiin tokko illee hin jiru, maqaan kan biraa, ittiin fayyuun kan nuuf ta'u, waaqa jalaa ilmaan namootaaf hin kennamne" HoE 4:12
Amma akka yeroo sanaa HoE. 4፡12 bifni siyaasaa sirri miti. Amma akkas jechuun kan baratamee dha: "Namni hunduu gara samii nii deema" "Karaan hunduu gara samiiti geessu" baay'een jedhaniiru Yesus Kristoosiin osoo hin qabaatiin gara samii akka deeman kan yaadan. Ulfina isaa barbaadu ta'us garuu waa'ee fannoo yaaduudhaan dhiphachuu hin barbaadan isa irratti isa du'ee hin kabajan. Baay'een isaanii gara samiitti kan geessuu karaa isaa qofaa Yesus akka ta'e amanuu hin barbaadan, karaa biraa argachuudhaaf murteessaniiru. Yesus garuu karaan kan biraan akka hin jiraannee of-eeggachiiseera dhugaa kana mormuudhaan si'oolitti du'a bara baraatti kan inni geessisu. Nutti himeera:- "Waaqayyo akkasitti tokkicha ilma isaa amma kennuufitti biyya lafaa jaallate; kun immoo isatti kan amanu hundinuu jireenya bara baraa haa qabaatuuf malee ha baduuf miti." (Yoha. 3:16). Yesus Kristoositti amanuun furtuu gara samii deemuuti.
Warri tokko tokkoo wal mormu Waaqayyo garaa samii deemuuf karaa inni qopheesse tokko jedhanii yaaduun dhiphina sammuuti jedhanii yaadu. Garuu ifatti ilaalcha hamaa ijoollee namaatiin karaa hundumaa Waaqayyo gara samiitti akka galuuf qopheeseera jechuun isaaf baay'ee dhiphummaa dha. Firdiin nuuf ta'a garuu akka hin badneef Waaqayyo tokkicha ilma isaa ergee cubbuu keenyaaf akka du'u godhe. Warra tokko tokkoof kun dhiphummaa yoo fakkaatees dhugaa dha. Oduu gaariin Yesus du'ee warra du'an keessas ka'eera, gara samii kan deeman dhugaa kanaa warra fudhatanii dha.
Namoonni baay'een har'a bishaan dhiqee fudhachuu akka danda'uutti dadhabaa kan ta'ee barbaachiisummaa qalbi jijjirannaa kan gate wangeela fudhatani badaniiru. Jaalala kan ta'e kan hin faradne Waaqayyoon waaqeessuu ni barbaada, Waaqayyoo waa'ee cubbuu homaa kan isaan hin dhibne jireenya isaanii keessatti jijjirama homaa akka godhan kan hin barbaadne godhanii lakka'u. Akkas jechuu danda'u" Waaqni koo namoonni gara si'ool erguu hin danda'u". Garu Yesus Kristoos waa'ee samii kan inni dubbate caalaa waa'ee si'ool dubbateera ofii isaas gara samiitti galuuf qophaa isaa fayyisaa akka ta'e dubbateera:- "Ani karaa fi dhugaa jireenyas, anaan ala gara abbaa kan dhufuu hin jiru." (Yoha. 14:6).
Eenyutu gara mootummaa Waaqayyootti galuu danda'a? Gara samii deemuu koo mirkaneeffachuu nan danda'aa? Kitaabni qulqulluun garaagarummaa ifaa ta'e warra qaban fi wara hin qabne giduu kaa'eera: "Namni ilma Waaqayyoo qabaatu jireenyicha qaba; namni ilma Waaqayyo hin qabaanne jireenyicha hin qabu." (1Yoha. 5:12). Yesusiin aarsaa cubbuu isaanii godhanii kan fudhatan fi du'aa ka'uu isaatti kan amanan gara samii ni deemu. Yesus Kristoosiin kan morman hin deeman "Isatti kan amanu itti hin faradamu, kan hin manne garuu maqaa tokkicha Waaqayyootiin waan hin amaneef amma itti faradameera." (Yoha. 3:18).
Yesus Kristoosiin fayyisaa isaanii godhanii warri fudhatan samii bakka ajaa'ibsiisaa isaaniif ta'a si'ool immoo warra mormaniif bakkaa hammaataa ta'a. Namni tokkoo kitaaba qulqulluu xiyaffannoodhaan irra deddeebi'ee dubbisuu osoo hin barbaadiin sararichi jala sararameera. Kitaabni qulqulluun gara samiittti galuun karaan isaa Yesus Kristoos qofa dha jedha. Abboommi Yesus duukaa haa buunu "Yesus, "Karra isa dhiphaadhaan ol gala! Karaan gara badiisaatti geessu boochoo dha, karri isaas bal'aa dha; namoonni ittiin ol galan immoo baay'ee dha. Karaan gara jireenyaatti geessu rakkoo dha, karri isaas dhiphina dha, namoonni isa argatan muraasa". Matt. 7:13? 14).
Gara samii deemuun kan danda'amu Yesus Kristoositti manuudhaan. Warri amanan akka galan amansiisaa dha. Yesusitti ni amantaa?
Sababa waantota bakka kanatti dubbisteef Kiristoosiif waanta murteeffatte qabdaa? kana taanaan, maaloo, kolbaa isa “An har’a Kiristoosiin simadheerra” jedhu tuqi.
English
Gara samii deemuun akkamitti gara ga'umsa bara baraa koo amansiisaa ta'uu kan danda'amu?


text:
Tajaajilli baankii dhala-maleessaa(Interest Free Banking-IFB) Itoophiyaa keessatti kan eegale Onkoloolessa darbe. Erga tajaajilli kun eegalee hanga Waxabajjii 2015’tti namoonni 105,000 Birrii biliyoona 1.5 baankii keessatti kuusachuu danda’aniiru, akka ibsa Baankii Daldala Itoophiyaatti.
Muslimoonni biyyattii heddu dhala dheefaaf jecha tajaajila baankii irraa yeroo dheeraadhaaf fagaatanii turuu isaaniiti mataan damee wolqunnamtii Baankii Daldala Itoophiyaa ob. Efreem Makuriyaa World Bulletinitti kan hime. Muslimoonni %40 ummata itoophiyaa ta’uu isaaniiti kan ragaaleen Istaatistiksii adda addaa agarsiisan.
Itoophiyaa keessatti, biyya ummata miliyoona 95 ol qabdu, namoonni kaardii baankii qaban naannoo miliyoona 20 ti.
Sadarkaa addunyatti dhaabbilee tajaajila baankii dhala-maleessaa laatan 300 oltu jira. Hedduun isaanii kan argaman Maleezhiyaa, Sa’uud Arabiyaa, Bahreen, UAE, Kuweet, Kataar, Suudaan, Iraan, Paakistaan, Masrii, Baanglaadish fi Indooneezhiyaa keessatti.
Tajaajilli baankii Islaamaa (dhala-maleessaa) addunyaa irratti kan eegale bara 1960’n keessa.


text:
Gaala Hatanii Gugguufanii Deemuun Dhokachuu Hin Tahu
(Ibsa ABO – Amajjii 17, 2019)
Waajjirri Muummicha Ministeeraa Ioophiyaa Roobii kaleessaa (16/01/2019) karaa barreessituu isaa Aadde Billanee Siyyum waa’ee haleellaa xayyaaraa Dhiha Oromiyaatti gaggeeffamee haaluuf ibsi miidiyaaleef kenne dhugaa irraa kan fagaate dha. Haleellaan xayyaaraa kun guyyoota lamaaf (Amajjii 12 fi 13) Godina Qellem Wallaggaa Ona Gidaamii magaalaa Qellemii fi naannoo isaa iddoo sadiitti gaggeeffame. Haleellaa sadarkaa kanatti gaggeeffame haaluudhaaf yaaluun nama gaala hatee dhokachuudhaaf gugguufee deemuun wal fakkaata.
Haleellaa xayyaaraa kana malees humni waraana lafoo Ummata nagaa ajjeesuu, manneen Ummataa gubuu fi manneen daldalaa Ummataa cabsee saamuu, akkasumas, namoota hidhuu fi dararuu irratti bobba’ee jira. Haleellaa humna lafoo fi qilleensaatiin Ona Gidaamii keessatti gaggeeffameen hanga ammaatti odeeffannoon qulqullaawee beekame akka mul’isutti lubbuun namoota nagaa (meesha-maleeyyii) 7 dabree jira. Kanneen du’an keessaa takka daa’ima baatii lamaa tan sagalee boombii xayyaaraan qilleensa irraa darbatamuutiin onneen dhaabbattee duute tahuunis mirkanaawee jira. Manneen jireenya Ummataa 8 ibiddaan gubamanii, manneen daldalaa 20 tahanis loltoota EPRDF kanaan caccabsamanii saamamanii jiran. Kun Ona Gidaamii keessa naannoo haleellaan xayyaaraa itti gaggeeffame sana qofatti miidhaa gahe dha. Godinoota afran Wallaggaa kan lolli irratti gaggeeffamaa jiru keessaatti lubbuun namoota nagaa (meesha-maleeyyii) hanga ammaatti loltoota EPRDFiin ajjeefame, manneen gubamanii fi qabeenyi barbadaawan ykn. saamaman hedduu waan tahaniif fuul-duratti addaan baafamanii kan gabaafaman tahuu hubachiisna.
Ibsi Waajjira Muummicha Ministeeraa kun sababaan haleellaa kanaa Waraanni Bilisummaa Oromoo humna farra nagaa tahuudhaan karaa cufuu, baankii saamuu, Ummata miidhuu….kkf yakkoota adda addaa irratti waan bobba’eef tahuu miidiyaatti hime. Himannaan kun dhugaa irraa kan fagaate dha. ABOn sochii karaa nagaa qofaan jijjiirama eegalame kana fiixaan baasuuf hojjechaa osoo jiruu danqaa adda addaa uumuudhaan akka waltahiinsi keenya boorawuu fi hojiitti hiikuun isaa harkifatu kan gochaa turee fi gochaas jiru EPRDF malee ABO miti. EPRDF humna waraanaa maqaa Raayyaa Ittisa Biyyaa jedhuun ijaarratetti dhimma bahuudhaan ABO fi kanneen ilaalcha siyaasaa Addichaa qaban dadhabsiisuuf lola kana gaggeessaa akka jiru hundaan beekamuu qaba.
Addi Bilisummaa Oromoo waliigalteen Mootummaa Itoophiyaa waliin taasifame nagaadhaan hojiitti hiikamee biyyi kunii fi Ummatnis nagaa akka argatuuf lolli kun hatattamaan dhaabbachuu qaba jedhee amana. Itti aansees, balleessaan Mootummaan Itoophiyaa ittiin nu himatuu fi yakki Ummata keenyaa fi nu irratti dalagamaa jiru kan nuti himannus qaama walabaan qoratamee dhugaan akka bahu Addi Bilisummaa Oromoo jabeessee gaafata.
Injifannoo Ummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oromoo
Amajjii 17, 2019


text:
Aalimni beekkamaan Sheikh Dr, Ahmad Al-Ammaari mana hidhaa Sa’uudii keessatti kan du’e tahuu gabaafame
INNAA LILLAAHI WA INNAA ILEEYHI RAAJI’UUN!
Doktor Ahmad Al-Ammaari Yunivarsiitii Madinaa keessaatti hogganaa Kollejjii Qur’aanaa kan ture yoo tahu, Ulamaa’ota August dabre mootummaa biyyattiitiin hidhaman jidduu tokko akka tahe gabaafame. Gareen hidhamtoota Sa’uudiitiif falmu gama Twitter isaatiin akka ibsetti, qondaaltonni Sa’uudii Sheikh Ahmad eega mana hidhaa keessatti dhukkubsateen booda yaala akka hin argane dhoorkan jechuun yakke.
Sirni awwaalcha Sheik Ahmad Al-Ammaari har’a galgala magaalaa Makkah keessatti kan raawwatamu tahuus odeeyfannoon ni addeessa.
#Sauudii #SheikhAhmad_Alammaari


text:
Bakka buutonni Twitter har’a dhimma qorannaa Raashiyaan filannoo US waggaa darbee keessa harka qalfachuu ilaalchisee koree basaasaa kan Senetii waliin mari’achuuf jecha miseensota mana maree kan koree Sanaa waliin wal arguuf jiru.
Wal ga’ii dhumti wal fakkaatu jalqaba baatii kanaa Facebook waliin geggeessamuu dhaan beeksisaawwan dhimmootii hawaasaa fi siyaasaa Raashiyaa waliin wal qabate kum sadii seera tumtootaaf dhiyeessuuf walii galtee irra ga’ameera.
Koreewwan kun oduuwwan kijibaa faca’uu isaa kan qoratuu ta’uun beekamee jira. Gama Twitternis mala odeeffannoon battala ittiin wal ga’uu danda’u kan qoratu ta’uun ibsameera.
Twitteriin adeemsa filannoo geggeessamee kan kabaju ta’uu beeksisee dirreen twitter faallaa kampanii keenyaa kan hojjetamu hojii dharaa kamiinuu dura ni dhaabbata jechuun ibsee jira. Qorannaa geggeessamu waliin illee walii galtee kan agarsiisu ta’uu ibsee jira. Mariin kampanilee teknooloojii kana waliin geggeessamu amaaf uummataaf cufataa yooo ta’u koreewwan mana maree bakka bu’ootaa fi kan koree basaasaa haala filannoo waliin wal qabateen itti fayyadama marsariitii irraa mari’achuuf jiru.


text:
Gabaasnii Hiwumanan Raayitis Waach (HRW) fi koomishiniin Mirga Dhala nama Itoophiyaa, mormiin Oromiyaa irratti midhaa gahe, akkasumaas lakkoofsa namoota ajjeefamanii fi hidhamanii himuu iratti adda adummaa guddaa qaban.
Ministirri dhimmoota koominikeeshinii Itoophiyaa, obboo Getaachoo Raddaa, “dhabni lamaan ammuma techoon wajjira saanii walirraa fagaatan gabaasni isaanis addaan fagaata,” jedhee, gaafi fi deebii gabaasaa Raadiyoo Ameerikaa, Heenook Samagzaabeer wajjin godheen. Getaachoon, Hiwuman Raaytis Waach akkataan itti waan jiru irratti daddabalee dhiheessu duris ammas fudhatama akka hin qabne dubbata.
HRW irraammoo qorataa Itoophiyaa fi Eertiraa han ta’e Fiilix Hoorn, “Koomishiiniin Mirga Dhala Namaa Itoophiyaa, tarkaanfiin humnoota mootummaatin fudhatame madaalawaa dha jechuudhaa waan isaa dandeechise hin beeknu” jedhee, barattoota roorroo fi rakkiina qaban karaa nagahaa dhageechisiifachuu dha karaatti bahan irratti humnoonni mootummaa dhukaasa kallattiidhan banuun madaalawwaa wan ta’ee miti jedha.
Mormii Oromiyaatin wal-qabatee dhimmota HRW irratti xiyyeeffate keessaa han biraan, hidhamuu weellistootaa, gaazexeessotaa fi hoggantootaf miseensota paartii siyaasaa mormiituu, keessumattu kan Kongressi Federaalii Oromooti.
Karaa biraatin ,mootummaan Itoophiyaa namoota qulqulluu mormii Oromiyaa irratti lubbun isaanii badee gadda itti dhagahamu ibsee maatii isaanii jajjabeessuu fi gumaa kaffaluufiidha waadaa galuun isaa hin yaadatama. Qorataan HRW dubbisne garuu, maatii ijoolleen jalaa du’an baayyee dubbisuu isaanii fi motummaan waan kanaa akka isaan hin qunnamne itti himuu dubbata.
Haala Oromiyaa amma akkamitti ibista jennanin, Fiilix “ammas haa xinnatu malee mormin jira” jedhee yeroo amma kana Oromiyaa keessa sodaa guddaan dubbate. Dabaluudhanis, “kuni bu’aa tarkaanfii gara jabinaa mootummaan fudhateeti” han jedhu qorataan HRW kun, Oromiyaan ammas to’annaa human waraanaa jala jiraachuun ishii mirkana jedha.
Gabaasni HRW, biyyoonni alaa mootummaa Itiyoophiyaa karaa adda addaatin qarqaaran yeroo humnoonni nageenyaa mootummaa Oromiyaa keessatti dhiiga nama hedduu dhangalaasan callisanii guddina Itiyoophiyaa dhaadhesan,jedhee, biyyattin akka guddattu hoo barbaadan dura mirgi namaa akka kabajamuu, keessaattu mirga dubbachuu fi warri miidhame haqa akka argatan dhibbaa gahaa gochuutu irraa eegama jedha.


text:
Erga labsii hatattamaa labsamee as miseensoota paartichaa fi kan hogganaa keessaa 23 hidhamanii mooraa leenjii mooyummaan dubbatu eega seenanii booda hangii tokko gadhifamanii amma iyyu 6 hidhaa keessa jiru jedha paartiin kun. Isaan kunis kutaalee biyyaa irraa kan qabaman mooraa leenjii seenan oduun jedhu jiraatuus haga ammaatti eessa akka jiran maatiin kan hin beekne ta’u dura ta’an paartichaa obbo Yeshiiwaas Asaffaa ibsanii jiru.
Miseensoota keenyaan qofa otoo hin taane kanneen Gazexaa fi Barruu paartichaa qopheessaa turan leenjiif hin ergamnee firri hin arguu akkasumas hin gadhiifamiin jiru jedhan. Akka obbo Yashiiwaas jedhanti hidhaa keessatti irraanfatamanii hafan.
Mootummaan yeroo adda addaatti beeksisaa akka jiruutti kanneen labsii yeroo hatattamaan qabaman dhimmi isaanii yeroo gabaabaa keessatti ilaalamee mooraa haaromsaa eega seenanii booda gadhiifamanii hawaasatti makamu. Kanneen yakka rawwachuun shakkaman garu dhimmi isaanii seera duratti kan ilaalamuu ta’u ibsee jira.
Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa


text:
Piroojektii Ramadanaa
Ramadaanni akka lakkoofsa hijriitti ji’a saglaffaa irratti argama. Ramadaanni ji’a kabajamaa Qur’aanni itti bu’ee fi leylat-ul qadr (halkan ji’aa kuma caaltu) of keessaa kan qabudha. Jinni Ramadanaa ji’aa rahmataa, barakaa fi jaalalaati. Ji’a diinni ilma namaa kan ta’ee sheyxaanni itti hidhamuudha. Sheyxaanni waan hidhamuuf namoonni ibaadatti ka’u, wanta gaariitti fiigu.1.Kaayyoo fi Bu’aa soomanaa
Kaayyoon soomanaa inni guddaan namoota beela dheebun miidhuf osoo hin ta’in, taqwaa (sodaa Rabbii) qalbii keessatti facaasu fi magarsuudha.
“Yaa warra amantan! Akka isin Rabbiin sodaattaniif Soomni akkuma warra isin duraa irratti barreefametti (dirqama ta’etti) isin irrattis barreefameera.”
Kanaafu kaayyoon guddaan soomana akka Rabbiin sodaannu nu leenjisufi. Nyaanni yommuu baay’atu, hormonoonni xanna’achoota keessaa maddan fedhii kakaasun wanta badaatti nama dhiibu. Namni karaa haraamatin/dhorqaan fedhii ofii guttachuuf yommuu fiigu ibbida hamaa harkaan qabata. Soomni kanaaf fala isaaf ta’a. tokko hormoonota madda hir’isuun fedhii isaa qabaneessa. Lamaffaa sodaa Rabbii qalbii irratti facaasun badii irraa isa tiiksa.
Faydan sooma kana qofatti kan dhaabbatu osoo hin ta’in qaamafis fayyaadha. Qaamni yeroo hundaa dhangaale baay’ee kan fudhatu yoo ta’ee dhibee sukkaara fi furdinna daangaa hin qabnef saaxilama. Sababoota kanaaf doktoroonni yeroo amma soomatti nama ajajan. Soomni sammuu qara. Nyaanni fi dhugaatin yommuu baay’atu sammuun ni dugulti, gadi faggeessite yaadu hin dandeessu.
Kanaa fi kan kana fakkaatan fayda soomanni qaamaf kennu. Garuu faydan guddaan soomanaa qalbii namaa qulqulleessun sadarkaa horii irraa gara sadarkaa ol’aanu fi kabajamaatti ol kaasudha. Wanta lubbuun feetu daangessun barnoota fi leenji namaaf kenna. Namni yommuu fedhii lubbuu ofii jala deemu bolloo badii keessaa hin baanetti tara. Soomni wantee/gaashaa isaa ta’uun badii kana irraa isa tiiksa. Soomni addunyaa tana qofa keessatti mitii Aakirattis ibbida irraa nama tiiksa. Yommuu dheebun akkasatti nama gubuu warrii addunyaa irratti sooma turee balbala Jannataa Ar-Rayyaan jedhamuun seenun dheebu bahu.
Soomni karaa jaalala Rabbii ittiin argataniidha- namni dhooksan nyaate nan sooma jechuu danda’a. garuu namtichi Rabbii jedhe dhoksaatti wantoota kana irraa yommuu of qabu jaalala Rabbii argata.
2.Garaa fi qaama hormaata qofaa mitii qamoole biroos tiiksu
soomana yommu jedhamu yaanni jalqabaa matatti nu dhufu nyaata fi dhugaati irraa soomudha. soomni fudhatama argatuuf ulaagaalee lama guutu qaba.
a.Wantoota sooma cabsan irraa fagaachu– nyaata, dhugaati fi wal qunnamti saalaa irraa fagaachu. Obboroo irraa jalqabee hanga aduun dhiitutti namni wantoota kana irraa fagaachu qaba. Soomni nyaata, dhugaati fi wal qunnamti saalaa dhiisu qofa irraa kan ijaarrame miti. Qaamota biroos wanta badaa irraa akka sooman leenjisu barbaachisa. Ta’uu baannan beela dheebun of miidhu malee kaayyoo barbaadame galmaan hin gahu.
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ “ مَنْ لَمْ يَدَعْ قَوْلَ الزُّورِ وَالْعَمَلَ بِهِ وَالْجَهْلَ فَلَيْسَ لِلَّهِ حَاجَةٌ أَنْ يَدَعَ طَعَامَهُ وَشَرَابَهُ ”
Abu Hureeyraa(RA) akka gabaasetti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“Namni dubbii sobaa(soba dubbachuu), soba saniin hojii badaa hojjachuu fi jechoota badaa namatti dubbatu hin dhiisin Rabbiin nyaata fi dhugaati dhiisu isaatti haajaa hin qabu.” Sahih Al-Bukhaari
Kanaafu ulaagan jalqabaa soomana keenya irraa ajrii(mindaa) argachuu fi taqwaa horachuuf garaa keenya nyaata dhugaati irraa eegu, qaama hormaata wal qunnamtii saalaa irraa fageessu, arraba keenya dubbii sobaa, jechoota badaa dubbachuu, nama arrabsuu, hama irraa tiiksu, gurraa keenya dubbii sobaa, muuziqaa, fi hama dhageefachuu irraa eegu, harka keenya hatuu, nama miidhu, nama fuudhu/itti heeruma danda’an harka fuudhu (cabbaxu) irraa tiiksu; ija teenya haraama ilaalu kan akka fiilmii, moovi, gaazexaa, inteerneti irraa eegu; luka teenya gara baditti deemu irraa tiiksu. Sooma nyaata dhugaati qofatti yoo daangeessine bu’aan keenya beelaa dheebun of miidhu malee wanta biraa ta’uu hin danda’u. Rabbiin sodaachuun garaa fi qaama hormaata nyaata dhugaati fi wal qunnamtii saalaa irraa tiiksu qofa osoo hin ta’in qaama guutu wanta badaa irraa tiiksu fi wanta gaarii hojjachuudha.
b.Ulaagalan lammaaf ‘Niyyaa’– niyyaan amantii keessatti iddoo guddaa qaba. Niyyaa bu’uura amantiiti. Namni niyyaa irratti hundaa’eti kan adabamuu fi badhaafamu. Niyyaan yoo hin tolin hojii gaariin isaa sun jalaa baddi. Niyyaan yoo tolte immoo hojiin gaarii inni hojjate isaa baay’ifamuun badhaasa guddaa argata. Kanaafu yommuu ibaadah kamuu hojjannu niyyaa keenya tolchuun dirqama.
Namtichi waan doktorri ajajeef sooma soomu danda’a, ulfaatinna qaama hir’isuuf soomu danda’a. Soomni akkanaa Rabbiif jedhee osoo hin ta’iin kaayyoo biraatif waan soomef fudhatama hin argatu. Soomana yommuu soomnu Rabbiif qulqulleessine soomu qabna.
Bakkii niyyaa qalbiidha. Arrabaan akkana godha, akkana hojjadha jedhanii dubbachuun hin barbaachisu. Qalbii keessatti boru Rabbiif jedhe akka soomu niyyachuudha.
Tarkaanfi gara jijjiramaa
Ramadaanni yuniversitii leenjii fi barnoota jechuu dandeenya. Namni yuniversitii kana seene leenjii fi barnoota malee yoo bahe, bu’aan inni argatu maaliree? Jireenya keenya keessatti of jijjiruuf tattaafi adda addaa goona. Tattaafin keenya hundii bu’a-qabeessa ta’uu dhiisu danda’a. waggaa keessatti ji’a tokko yeroo jireenya keenya itti foyyeessinuu fi jijjiruu argachuun carraa guddaa fi lamuu hin deebinedha. Namni carraa kanatti fayyadamuu Insha Allah ni milkaa’a. namni carraa kanatti osoo hin fayyadamiin hafe milkaa’innaa irraa duubatti hafa.
Akkuma duratti jenne kaayyoon sooma qalbii qulqulleessu fi sodaa Rabbii qalbii irratti facaasudha. Qalbii teenye qulqulleessine jireenya keenya foyyeefachuun yeroo hundaa nurratti dirqama. Karaa adda addaatin qalbii teenya xuriiwwan akka shirkii, nifaaqa, shakkii, jibba, waanyu, fi kkf irraa qulqulleessuf ni tattaafanna. Maloota kanniin keessaa soomni iddoo guddaa qaba. Kanaafu akkamitti jireenya keenya Ramadaana keessa fi booda sirreessu dandeenya?
Yeroo sirnaan fayyadamuu– yuniversitii kana keessatti yeroo keenya sirnaa yoo hin fayyadamiin dorgommii ni dhabna. Yeroon bu’uura milkaa’inna addunyaa aakiraati. Akka imaam Ibn Al-Qayyiim jedhanitti namoota bakka saditti qoonne ilaalu dandeenya. Tokko nama Rabbii tolee jedhu fi itti buluudha. Kaayyoo uumameef beekun yeroo isaatti sirnaan fayyadama. Wanta Aakiraa isaa jalaa balleessu yookiin addunyatti fayda isaa hin buusne irratti yeroo ofii hin gubuu. Namni lammaffaan immoo nama Rabbiin irraanfate fi daangaa Isaa darbuudha. Namni kunii kaayyoo uumameef dagachuun addunyaa fi fedhii ofiitif gabra ta’a. Aakira quba hin qabu. Namni sadaffaan immoo nama hojii malee taa’udha. Namni akkana nama waa hundarraa hoonga’eedha. Takkaa addunyaa ofiitif hin carraaqu, takkaa aakiraaf hin dalagatu. Fedhii fi sheyxaanaf nama harka kenneedhe. Yeroo ofii bakkuma argetti guba.
Kanaafu nuti namoota gosoota sadan kanniin keessa gosa tokkoffaa ta’uu qabna. Ramadaanni gosa tokkoffaa keessaa akka taanuf ji’aa fi carraa nu dhufeedha. Ta’uu baannan gosa lammaffaa fi sadaffaa keessaa taana. Osoo itti fayyadamiin nu harkaa miliqa.
Yeroo keenyatti sirnaan fayyadamuun keeyri hanga dandeenyu walitti haa kuufannu. Yeroo keenya wantuma fayda nu hin buusne irratti yoo balleessine ji’aa Ramadaana fi jireenya keenya qisaasessine jedhama. Halkanii guyyaa filmii kan ilaallu, hirriba kan rafnu, yoo taane bu’aan Ramadaan irraa argannu maaliree?
Haala kanaan yeroo keenya sanganteessun bu’a qabeessa ta’uu dandeenya. Hojiiwwan gaggaarii Ramadaan keessa hojjanu fi galmaan gahuu barbaanne tarreessu. Hojiiwwan badaa yeroo keenya guban irraa fagaachuf carraaqi gochuu qabna. Hojii gaarii ta’anii garuu bu’aan isaani hangas mara hin taane yeroo keenya akka hin gubne of eggannoo gochuu qabna. Fakkeenyaf dubartoonni nyaata gosoota baay’ee fi mi’aawa qopheessuf yeroo ofii gubu. Kana irraa of qusachuun nyaata murtaa’a fi gahaa ta’ee qopheessun yeroo ofii qusachu danda’u. Nyaata baay’ee qopheessun tokko israafa (qisaasessu) ta’a, lama yeroo guba. Hanga nyaata san israafa godhanii osoo sadaqaa kennatanii mindaa akkamii argatu! Hanga nyaata gosoota baay’ee qopheessuf carraaqan osoo Qur’aana qara’anii mindaa akkam gaarii argatu! Kanaafu haawwanii fi obboleettiwwan teenya nyaata gahaa fi murtaa’a ta’ee qopheessun yeroo fi qabeenya ofii haa qusatan.
Yeroo geenya saganteessuf torbaan kana keessa maal hojjachuun qaba jenne lafa kaa’achu dandeenya. Yeroo keenya bakka saditti qoodu dandeenya. Tokko yeroo ibaada- sa’aati 24 keessatti yeroo ibaada itti dalagannu murteessu. Lama yeroo galii fi rizqii teenya itti funaannu murteefachu. Sadii yeroo boqonnaa/hara itti galfannu murteessu. Yeroo baay’ee teenya boqonnaa irratti kan ajjeesnu yoo taane, oomisha malee hafna jechuudha. Ji’aa Ramadanaa kan keessa hanga danda’ameen yeroon ibaada irratti dabarsinuu yeroowwan hafan haa caalu. Kana jechuun boqonnaa hin fudhatin, rizqii kee hin funaannatin jechuu miti. Haala kanaan yeroo keenya yoo saganteessine bu’aa qabeessa ta’uu dandeenya.
Wanta hamaan yeroo ammaa yeroo guban keessaa namtichi halkan filmii ilaala yookiin caati qama’aa bulee guyyaa hirribaan dabarsa. Hojiwwaan naafila (dabalataa) hojjachuu dhiisi hojiwwan dirqamaa kan akka salaata osoo hin hojjatin oola.
Gara hojii gaarii fiigu, hojii badaa irraa dheessu
Hojiwwan gaariin hojii badaa haaqa. Akkuma Rabbiin Qur’aana keessatti dubbate:
“Qaccee lamaan guyyaatii fi yeroo halkan irraa ta’ee salaata dhaabi. Toltuwwan hamtuu ni deemsisu (ni haaqu). Kuni warra gorfamaniif gorsa.” Suuratu Huud 11: 114
Abu Hureeyran (RA) akka gabaasanitti Ergamaan Rabbii (Salallahu Aleyh wasallam) akkana jedhu:
الصَّلَوَاتُ الْخَمْسُ وَالْجُمُعَةُ إِلَى الْجُمُعَةِ وَرَمَضَانُ إِلَى رَمَضَانَ مُكَفِّرَاتٌ مَا بَيْنَهُنَّ إِذَا اجْتَنَبَ الْكَبَائِرَ
“Salaanni shanan, Jum’aa irraa jum’atti, Ramadaana irraa Ramadaanatti wanta(cubbuu) isaan jiddu raawwatamaniif kaffaaradha yoo namtichi badii gurguddoo irraa fagaate.” (Sahih Musliim)
Kaffaara-jechuun cubbuu/badii namarraa harcaasu.
Ramadaanni carraa guddaa hojii gaarii itti sassaabatanii fi hojii badaaf araarama Rabbirraa itti kadhataniidha. Ji’oota kudha tokko badiin dabarsan keessaa bahanii jireenya haarawatti ce’uuf Ramadaanni carraa hin argamneedha. Hojiwwan darban kee hanga fedhan badaa haa ta’an, ji’a kana keessa of jijjiruuf tattaafadhu.
Akkamitti jireenya kee jijjiruu fi foyyeessu dandeessa? Hojii gaaritti fiigun, hojii badaa irraa dheessun jireenya kee ni jijjira, ni foyyeessa. Hojiwwan gaggarin baay’etu jiru. Keessaa filadhu hanga humnii kee danda’ee dalaguuf tattaafadhu.
Hojiiwwan gaggaari keessaa salaata baay’isanii salaatu, Qur’aana qara’uu, zikrii gochuu fi beekumsa barachuudha. Salaata taraawi dhabbachuuf tattaafachu. Zikriin guddaan karaa Rabbiin ittiin yaadatan Qur’aana. Qur’aana qara’uun ajrii(mindaa) guddaa argachuu dandeenya. Qur’aanni mindaa argamsiisu qofaa miti jireenya ilma namaa jijjira. Yommuu Qur’aana qaraanu akka gazeexa kan dubbisnu osoo hin ta’in tadabura (xinxalliin) dubbisuuf yaalu qabna. Hiika isaa beekuf taattafachuu qabna.
Ji’a kana keessa Qur’aana qo’achuu, dhageefachuu fi xinxalliin dubbisuun jireenya keenya jijjiruu dandeenya. Amala fi bartee badaa keenya ofirraa baasu dandeenya. Sababni isaas Qur’aanni qalbiif qoricha.
“Yaa ilmaan namaa! Dhugumatti gorsi Gooftaa keesssan irraa taate, waan qoma keessa jiruuf qoricha tan taate, mu’imintootaf qajeelfamaa fi rahmata tan taate isinitti dhufte.” Suurat Yuunus 10:57
Wanti qoma keessa jiru shirkii, shakkii, nifaaqa, jibba, waanyu, wallaalummaa fi kkf dha. Qur’aanni wantoota akkanaa irraa hayyama Rabbiitin nama fayyisa. Namni dhibeewwan kanniin irraa fayyuuf Qur’aanatti gore dhugumatti ni milkaa’a. kan kanaan ala wanta biraatti gore yommiyyuu furmaata hin argatu. Kanaafu Qur’aana barachuun, qo’achuun jireenya keenya jijjiruu fi foyyeessu dandeenya.
Yoo Qur’aana qara’uu hin dandeenye taate bartee kitaaba dubbisuu uummachuuf carraaqi.
Piroojektiin Ramadaana kana qofatti kan dhaabbatu miti. Sadaqaa kennuun balbala haarawa banachuu dandeenya. Sadaqaan hojii badaa haaqxi, qabeenya barakaa itti afuufti, ibidda irraa haguuggi taati. Jaalala namtichi qabeenyaf qabu hir’isuun qalbii qulqulleessiti. Hanga dandeenye harka keenya diriirsuun warroota rakkatan gargaaru dandeenya. Ifxaaraf namoota affeerun mindaa walitti sassaabu dandeenya.
Piroojektiin Ramadaana ammas kanatti kan dhaabbatu miti. Wanta kennan yoo dhaban, Qur’aanas qara’uu yoo dadhaban, qaama ofiitin namoota miidhu irraa eegun piroojektii guddaadha. Arraba ofii hidhuu fi eegun, ija ofii tiiksun, harka badii irraa qabuun, gurraa badii dhageefachuu irraa baraarun piroojekti Ramadaana isaan gurguddoodha.
Nyaata, dhugaati, interneeti fi Tv daangaa isaani murteessu– Piroojektiwwan armaan olii fi kan biroo galmaan gahuu kan dandeenyu wantoota kanniinif yoo daangaa murteessineedha. Yommuu lulluqannu garmalee yoo nyaanne fi dhugne salaata akka hin dhaabbanne gufuu nutti ta’a. Guyyaa guutuu interneeti fi Tv irra yoo oolle keyrii Ramadaanni fide dhabna. Kanaafu wantoota kanniinif daangaa murteessun milkaa’u dandeenya.
Gudunfaa
Ramadaanni ji’a rahmataa, maghfiraa(araaramaa), jaalala fi namoonni ibidda irraa ittiin baraaramaniidha. Ji’a balballii keeyri itti banamtuudha. Namni carraa kanatti fayyadamu milkaa’innaa fi gammachuu argata. Kan carraa kan qisaasesse immoo keyrii osoo hin habbuuqatin harka qullaa hafa. Kanaafu hanga dandeenyun carraa arganetti fayyadamuun warroota milkaa’an keessaa ta’uuf haa tattaafannu. Ramadaanni nyaata dhugaatin kan dabarsinuu osoo hin ta’in hojii gaarii hojjanne mindaa itti argannu haa ta’u.
Kitaabilee wabii:
EssentialsOfRamadhan By Tajuddin B.Shu’aib
Inner dimensions of the prayer By Imaam ıbn Al-Qayyim


text:
Qabsoo, Tumsaa fi karaa Bilisummaa
ABOn dhaaba malbulchaa warraaqaa fi amantalaa waggaa 37ti. Akeeki saa sirna kolonummaa hundee buqqisee Oromiyaa ofiinbultu gad dhaabuu dha. Sana bakkaan ammyyuu hin gahin malee, namoota waggoota digdamii torban kana dura of beekaniif jijii qabsoon ummata Oromoo ABOn hoogganamu argamsiise kan eenyuu hin abjonne. Sun tola hin argamne, lubbuu hedduutu itt kaffalame, qabeenya meeqatu barbadaawee, warra meeqatu faca’aee, caba hawaasomaa fi ayyaamii meeqatu uumame. Oromon ummata godinaa keessati baaqeen wayyaba thahe. Kanaaf bilisummaan saa nagaa, walqixummaa, gamtaa, fi tasgabiif naannaaf raggaasaa ta’a jedhamee abdatama. Sirni mootummaa ni jiga, dhalooti ni darba. Ummatii fi lafti irra jiraatan garuu barabaran walbiraa fi walitt ejjanii jiratu. Adeemsa seenaa keessa, darbee darbee nagaan waliin jiraachuu kan booressan murnooti fi abba tokkeen ni dhalatu.
Akkasitti murni empayera Itiyoophiyaa ijaaree fi dhaale Oromiyaa irra diriirfatee bara dhibbaa fi digdamaa ol kan barbadeessaanii jiru. Ummati walii diina miti. Haa tahu malee dibbee kolonii amma illee rukutamaa jiru callisanii ilaaluun isaan hin gaafachiisu jechuu miti. Gocha murnoota sanaan warra dhiigaa ta’anii jiru. Akka aadaa Afrikaati faloo bahanii, gumaa baasanii, ifati kan yakke aagii tufsiifatee araara buusuun jireenya hardhaaf haa tahu egeree ijoollee saaniif ni tola.
Utuu empayerri hin uumamin bulchi Itiyoophiyaa Tigraayii fi Amaraa gidduuti harka wal jijjiiraa ture. Biyyichi laga lagatt hiramee “nugusa nagastiin” olhantummaan darbaa dabarsaan mo’a. Uumama empayer duuba caasaa walfakkaatan diriirfame nugusichi Oromiyaa sududan karaa qondaalota muuduun bulcha ture. Sanaafis Oromiyaan kutaa adda addaati kukkutamte. Yeros sanaaf booqaan “zaranyaa” (sanyeessaa?) itt hin baane ture. Tigrooti amma jijjirama xinnoo fi to’annoo caalaan falcha/formulawalfakaataatt dhimma bahaniiru.
Oromiyaan deebitee walitt caasamte. Bulchaaf Tigirooti qajeelaa fi bilisa hin tahin malee kennata naannaan qondaalota ramadan. Ammaa saboota bira addaan beekuu abbaluun gurguddoo Habashaa hedduu, caalaan Tigreemiti dhaan “zaranyummaatt” fudhatame. Wayyaaneen fedha nama yeros jiru ilaaluun akka laaqama kan isaan duraatt hin deebine eenyummaa ummata kolonootaa baree jedhe.
Jarri kaan utuu dhuguma ummata bira akka Itiyoophiyoo fi walqixxeett fudhatu tahe Qubee keenya malee kan ofii qabaachuun cubbu maaf jedhu? Biyyaa ofii qabaachuu Oromo, Somaalee, Afar, Anyuwak, Wala’ittaa, Kafichoo, Sidamaa kkf maaliif raajeffatu? Kan mataa naannessaa jiru karoorfata Wayyaanee caalaa “zaranymmaa” garaa saanii keessa jiru mitii? Jarri kun oori’i saanii kun maalitt akka geessu beekuu? Jechi federeshina “zaranyaa fi gosaa” jedhu afaan Oromo tabu fi galtuu keessaa yoo bahus ni dhagahama. Wacabbarri federeshina “zaranyaa fi gosaa” jedhu kan dhufe erga sirni tokkeen Itiyophiyaa diigamee kolonootaaf angoon tokkoo tokkoo hiramee jedhamee kaaseetu. Sun xaxaa olhantummaa Habashaa hoodummaa baase. Sammuu saanii keessatt Habashaa fi jarri kaan seenyiin adda addati jechuu dha; akii Afriikaanotaa fi Afriikaamitoota? Sana malee yeroo ummata adda addaa kibbaa walirra goranii itt duudanii fi garboofatan qooqi akkasii afanii hin baane.
Sammuu akkasiitiin kan gurguddoon saanii roorroo abbooliin sanii Oromoo irratt raawwatan akka waan ta’uun irra ture fi kan hin gaabbamne godhanii kan fudhatan. Ammayyuu gaaddisa odaa utuu qabnu gaaddisa alaabaa keenya jalatt gumooftu jedhu. Harma muraa harka muraa, arrab muraa kaaba hanga kibbaati gahef hardhallee akka jannummaatt yoo ittiin dhaadatan Oromoon “Ishooyee!” jedhan hin dhibani. Sana ilaaluun kanneen tuffiin ummata keenya ilaalan akkasii haala duree malee waa waliin gona jechuun dabalanii of tuffachuu dha. Safuu dhas. Kan cunqurfamootaa tumsuu dandahan saboota seenaa kufaatii fi hacuuccaa walfakaataa jala jirani, demokratota addunyaa mirga ilmoo namaaf dhaabbatanii fi yoo jiraatan tarkaanfatoota Itiyoophiyaa ta’uu danda’u. Tarkaanfatota maqaa malee hanga yoonaa sirna empayeraa kan abboolii saanii addatt ilaalan as hin baane. Xiyyeeffannoon saanii qabeenya saa malee guraarama sirnichi namarraan gahu miti. Sanaaf malee gara laafina kan qabani fi kanneen bor hedan waliin Oromiyaa haa tahu biyya Habashaa bilisa baasanii demokratessuun nama hin dhibu ture.
Ummatoonni bulcha Habashaa jala jiraatan hundii bilisa tahanii hin beekan. Mootoli hundi quca namummaa bahaati dhimma bahuun goolaa moo’ani. Hariiroo isaanii fi mootota gidduu jiru akka hiree waaqaa murteeffameeti fudhatanii lubbuu dheeraa kadhataafii bahanii. Bilisummaan Itiyoophiyaa hedduu faarsamu sana. Kana mirkaneeffachuuf hedduu keessaa seenaa Amde Tsion, Teedros, Yohannis IV fi Minilik II ilaalaa. Joonjessaa irra marfameen gad haantummaa saatiin dhaadataa jiraate. Moototi saa yero saboota ollaa qabatan hamaa isa irratt shakalaa turan caalaatt qara baasanii itt bobba’ani. Hamma hardhaatt amala addaa kan agarsiise hin jiru. Oromoon hiree ofii ofiin murteeffachuu gaafachuu akka raajiitt kan fudhatan qofa. Isaaaniif Oromoon saba of dandahe, seenaa fi jireenya ofiin boonu miti. Isaanitt hirkatee akka barbaadanitt luugamanii oofuuf umamee. Rimsammi isaan sabootaa fi sabaawotaaf qaban haromsa cimaa barbaada. Seenaa godinichaa fi Addunyaa keessa debi’anii barachuu isaan barbaachisa. Oromoon, “Akka durii fi harka xuriitt hin hafan” jedha. Sana irra waa baratu laataa?
Kanaaf ummati Habashaa of baree bilsa of baasu malee hirree hacuucca fi duubatt harkiftuu tahee hafa. Ummatota bilisa, mirga walqixxummaa fi obbolummaa ilmoo nama, akkasumas olhantummaa seeraa fudhatan nagaan waliin yk wal cinaa jiraachuun hin dhibu. Ilmoon namaa wal irratt hirkatee jiraataa. Kan tokkoo hin qabne kan biraa qaba. Sirni dhalootaa kan jeeqamu yoo tokkoo gulummaa saa irra darbee hunda dhuunfachuu barbaadu. Sana ummati tole jedhee fudhatu hin jiru.
Kanneen walii tumsuun dandahamu olitt kaafnee jirra. Osoo demokratota dhugaa tahuu saanii hin mirkaneeffatin kan abbaa hirrummaan garaatt hafe waliin fiiguun dhadhaqii nama buusuu dandaha. Oromoon “Eenyutu si dhungannaan hidhii muxxeessita?” jedha. Hanga yoona hedduun ashkarummaaf malee nakkarumaaf Oromoo barbaadaa hin jiranii. Dogoggori abboolii keenyaa Goobana Daaccee kaasee jiru barumsa nuu ta’uu qaba. Isaan yeroo saaniitt jannaa fi gamnas turani. Waliinjiroos birmatuuf of duubaa qabu. Garuu haala yeroon gowwoomanii dagamanii diinaa tumsani. Kanaafi galtuu haafa fi hurraa isaan duuba dhufan hundaaf akka fakkeenyaati kan fudhataman. Jarri ammaa utuu hin dagamin of dagaa jiru. Waldhaaluma, birdhuu, sodaa, luynummaa fi raatessa booji’aatt riqachiisutu itt hammaata. Dogoggori Goobanaafaa sirriitt yoo quwatame akka irra hin deebi’amne gargaara.
Gurmuu guddifachuu waan ilaalutt hunda dura kanneen seenaa kufaatii fi kaasaaa wal fakii qabaniin walii galuun waan eegamu. Yoo waan itt nu shakkan qabaatan hojiin it agarsiisu yaaluu dha. Sanaan milkoofnaan kan cunqurfamoota dura dhaabbatu hin jiru. Sana boodaa demokratota yaada tarkaanfataa qaban mooraa cunqursaa keessa yoo jiraatan hawwachuun kan dandahamu. Kun namoota jireenya nagaa fi gammachuu hundaaf hawwan wayyaba tolcha. Waliin tahanii empayera cabsuun sirna yk sirnoota haaraa fi qajeelaa hundaaf akka fedha saati tolu ijaaruun ni salphataa. Sun hundu naannaa nageenya qabu uumuu carraa kennuuf malee Oromoon bilisoomuuf hirkoo barbaada jechuu miti. Sun qawwisa furtuu hamma yoonaa jalaa miliqaa turte tuquun irra haanama.
Akeeki ABO Repubilika Oromiyaa demokraatoftuu fi ofiin bultun gadi dhaabuu dha jenneerra. Kana bakkaan gahuuf qabsoo hidhannoo fi malbulchaa cunqursaa irratt kan gaggeessu ta’uun himameera. Akeekaa fi malli ABOn dhimma itt bahu yoo sana tahu murtoo inni dhumaa kan saba Oromootii. Sabichaa carraa mirga “hiree sabumaa ofii ofiin murteeffachuu”tt dhimma bahuun kan murteeffate ooffalchi ummataan (referendum) mirkaneessa. ABOn murtii ummataa gaaffii malee fudhata. Mirgi hiree murteeffanaa sabootaa yoomiyyuu kan hin sarbamne.
Sagantaa ABO hanga 1998, kutaa hariiroo sabgidduu jalatt, bakka dandahamutt saboota biraa waliin tokkummaa uumuuf akka hojjetu agarsiifameee ture. Sun akeeka malbulchaa keessatt osoo hin tahin yoo ofiin bulummaan argame kan tahu. “Ofiin bulummaa” fi “hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachuu”n addaa fi gargar kan bahan miti. Ofiin bulummaa kan filatu waan mirga hiree murteeffachuu qabuufi. Koloneeffataan dirqiin yk maalifaan mirga ummati bilisummaaf qaban fudhachiifama. Ummatich waan filatu irba oofalcha ummataa irratt godhuun mirkaneessa.
Hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachuu, ofiin bulummaa, ummata biraan tokkoomun sirna tokkoo keessa jiru. Qabsichi qabsoo hiree murteeffanaati. Murteen Republika ofiin bultu dhaabbachu yk Itiyoophiyaan walitt hafuun hobbaatii sanaati. Kanaaf gargar feca’amee hiree murteeffanaa abaluu, tokkeessoo abaluu, ofinbulummaa abaluu kan jedhamu hin jiru. Akkasiti dhiheessuun beekaa afanfajjii uumuu taha.
Midhaan tokkoo ni nyaatama, garri tokkoo dhiiga taha, garri biraa kosii taha. Sanaaf sirni sifaa sadii hin jedhamu. Kan sabicha ooffalcha ummataan geenyaan dirqama keenya raawwane jedhan yoo jiratan kaayyoo ABO hin calaqqisu. Ammumaa tokkott of dudhuun Oromoo fi halagaa biratt yaada lamaaniin taphachuu nu dadhabsiisa jedhanii ta’aa. Oromoon waan barbaadu hin beeku kan jedhamaa bahef kanuma fa’iifi. ABOn ummatichi irba saatiin waan murteeffate hanga hojiirra oolchutt biraa deebi’uu hin dandahu.
Egaa karaan seeraan ofiin bulummaa haa tahu Itiyoophiyaa akka jiruti tursuuti geessu dura murtee sabichaa jala darbuu qaba. Kaayyoo ABOn ganamaa ka’ee hordofu Republikii Oromiyaa demkratoftuu dhaabee iggiti itt gochuu dha. Sun ooffalcha ummataa gahee akka hin dhaabbanne agarsiisufii. Ummatichi kan filachuun irra jiru gorsuu fi isa duubas gara filatett masakuun qooda dhaabota malbulchaati. ABOn dhaaba isa ofiin bulummaaf nama kakaasuuf ganama murteeffate. Ooffalcha ummataa dura firrisanii saboota biraa waliin tokkummaa uumna jechuun “salaamaawii oneg” fashale nama yaadachiisaa. Inni ammaa kun sana irra adda yoo tahe sirriitt nama qaabachiisuu gaafata.
Empayera waliin hariiroo heera ABO adda tahe uummachaa, tarsiimoo ABO geeddaraa, dhaabota bilisummaa Oromoo hin fudhanneen walii tumsaa, ani ABO ofiin jechuun fakkeessa gowwomsaa karoorfame. ABO bule irraa adda bahuun mirgaa; isaan of himuun garuu madaa ummatichaatt qubaa kaa’uu akka hin taane itt yaaduu dha.
Qabsaawoti hedduun amma ABO tahu himatan hundi heera fi sagantaa ABO 1974 kaasee hanga 1998 fooyyeffamaa dhufe jala kaayyoo tokkichan waliin hiriiraa kan turani. Kaayyoon ABOn hordofu kan gootowwan meeqa itt wareegamanis sanuma. Mooraa bilisummaa keessa kan jiran kaayyoo ganamatt amanan hunda tokkoo kan gochuu dandahus sana. Sana duuba geeddarammi dhufe kan waloon himatan miti. Itt gala adda addaa qabatanii mirga Oromoof qabsoofna kan jedhan jiru. Daayi qabsaawaa hundaa tokkoo tahu hin qabu. Garuu maqaa ABOtt dhimma bahuuf bu’urri irra ka’amu heera hanga 1998 jiru ala hin ta’u. Murnooti jalqaba gargar bahaan, tokkoo mallato waan amma deemaa jiruu dursee arguuni. Murna sadan maqaa ABO dhahatan keessaa lamaan waliin yoo turan aangota heeraa keessaa kan geeddaranii fi foyyessan qabu. Fooyyeffati kun kan sadan waliin qabaataa turaniin walfallessa. Murni sadaffaan kan 1998 waliin foyyessaniin akka masakamu hima. Akeeki malbulchaa mamii malee Repbilik Oromiyaa ofiin bultu gaddhaabuu jedhu isaan biratt hafe jechuu dha. Maqichis isaaniin tola jechuu dha.
ABOn sababa hedduun tokkummaa saa qabatee deemu hin dandeenye. Kanaaf kan achi keessatt walitt qabaman murnaa fi abba tokkeen akka aarii saaniitt wal gumeessanii bahuun maqa fedhan moggaafatu turan. Kaayyoo ganama garuu hin gaddhiifne. Amma kan waliin deemuu dadhaban garuu tarsimicha jijjiiranii maqichas fudhatanii of baasuu yalaa jiru. Maqaan ganama waan baheef qaba. Ulaagaa sana guutu malee homtuu isa hin ta’u. Kanaaf akka jirutt dhiisuun kaayyoo seena qabeessa sanaa fi kanneen sanaaf wareegaman ulfeessuu taha. Maqaa wal harkatt qabuun ammas itt fufa taanaan deebi’anii xaxaa hamaa sanatt galuun hin oolu. Sanaaf gaaddisa halagaa wal dhaabuun akka hin deebine haa abdannuu.
Garagarummaan ilaalchaa amma amaname kun qabsoo walxaxaa baheef furmaata guddaa dha. Akka raajiitt ilaalamuun hafee qabsaawoti osoo hin daddaaqin bakka fedhi saanii jirutt ifatti gumaawuu qabu. Garee lamaan garagarummaa saanii baranii Oromummaan akka hariiroon tasa hin hincinnoofne qayyabannoo uumuu ni dandahu. Sagantaa gadjallaa waan tokkoo tokkoo itt qindeeffatan baafachuu kan isaan dhowwu hin jiru. Duratt kan rakkise garaagarummaa yaadaa ifatt himachuu dadhabuu dha. Yaada adda addaa qabaachuu fudhachuun gara demokrasii qabatamaatt tarkaanfii tokkoo. Dhaaboti Oromoo tokkeessoo hedduu keessaa kan ammaa tokkoo waan taheef ta’ina haaraa miti. Maqaa ABO dhahachuu saa qofatu adda isa godha.
Kaayyoo ganama kan itt cichamu adda tahuuf, saba biraa jibbuuf yk gaara sun dhiibutt nama geessuu fi wareegama inni gaafatu wallalamee mit. Garuu wareegama hamma yoonaa godhame bu’a qabeessa gochuuf malli sana qoofa waan taheefi. Kanneen qaawwaa adda addaatt dhimma bahuun tattaafannaa sabi kun gara eenyummaa saa badde argachuutt godhu hankaaksuuf yaalan jiru. Adeemsa saa keessa daddaaqinaa fi bitintruun jiraannan bakka hamilate hanqachuu irra tuffatamis jira. Uumamuun ABO didhaa sana hunda jala dhaabbatee sochii bilisummaa saba danboobaa fi naga jaallataa kanaa gara xumura boonsaa fi ulfina qabeessatt akka geessuufi.
ABOn kan herragamu humna qabaatee dhabeef, yaratee fi baayyateef miti; kaayyoo ummata saa ulfina gonfachiisutt cichuun hanga injjifannoott qabsoo itt fufaa gochuu dandahuuni. Dhaabota Oromo hedduutu mormituu seeraa tahanii Itiyoophiyaa demokratessuu dhama’aa jiru. Mootummaan akka isaan ol hin laalle qossa’aa bahe. Karaa biraammoo innis hamajaajii biroonis ABOn akka nagaaf tokkummaa hin arganne wanti hin goone hin jiru. Yoo barbaade heera Itiyoophiyaa fudhatee akka mormituutt haa hiriiru jedhu. Sun jechuun akkuma jara kaanii kottuu kolaafami jechuu dha. Maqchiis Itiyoopiyaa ofitt diru malee hin jiratu. Sanaan baduuf deema jechuu dha. Abdiin ummatichi bar tokkoo bilisomeen tarree saboota bilisaa dhaabbadha jedhus bishaan dhugaa. Hardha hanqina jaarmmaa cimaa fi hoogganoota caccisoo fi haala tolaa dhabuun sanaaf kaadhimachiiseenii taha. Gufuu yeroo xiqqoo kanaa jedhe qabsoon Oromoo dhugaa kun darabaa hin galuu. Hanqina dhalooti fi yeroon tokkoo qabu kan biraa itt guutee kaayyoo saba saa fiixaan baasuutu abdatama. Sun qabsoo hardha kutannoo fi dudhamaan jannooti Oromoo gaaraa fi sulula Oromiyaa keessatt Oofaa jiran irraa ni muldhata. ABOn oonee bu’uursota saa tahuun hafee ujuu sabichaa ta’eera.
Gidduu kana ifsooti bahaa jiru. Inni tokkoo Itiyoophiyaa demokratessuuf tarsimoo karoorfate labse. Inni lammaffaan tarsmoo addaaf maqaa ABOtt dhimma bahuu isa tokkoffaa kan balaaleffatu. Sadaffaan waan keessa hin jirreef balaaleffamati dabalamne jedhe kan komatu. Tuqaa haaraan inni jalqabaa dhiheeffate keessaa qabso harka hin dabarre gageessuu, dhaabota mormituu koloneeffataa walii haala duree malee tumsuu, empayera Itiyoophiyaa demokratessuuf hojjechuu kan jedhantu argama. Hooggansi saa eessa taahe akka gaggeesu hin himne. Iyya dabarsii Asmaraa lallabameen ni ka’a jedhamee yoo tahe wanti mamsiisu hedduu dha.
Birraan Arabaa akka ibidda saafaa Mallasaattis ni utala jedhamee yaadamee yoo tahe “guyyaan burquqaa” ballamame ni darbe. Mallas sanaan uttu hin ta’in badiisa biyyatt hojjetuun dira’inumaa ofiin of xaxee kufuun saa waan hin oolle. Dhaabi lammafaan kaayyoo ABO ganamaatti cichee akka jiru himuun, maqaan ABO dabaan dhimma itt bahamuu, manefestoo fi ifsa qabsoo harka hin dabarre baasuu isa tokkoffaa balaaleffate. Kanneen yaada bilisummaa hin jijjiirranne walitt dhufanii akka itt ABO jabeessuuf mari’atan haala hin mijjeessine; Inni sadaffaan ammayyuu gartokkoti dudhama agarsiisaa hin jiru. Waa’ee manefestoo, tumsaa fi qabsoo harka hin dabarree irratt ejjennoo saa himuu dhiisee maqaan koo maa dhahame qofaan ifsa dheekkamsaan as bahe. Garuu warraaqxota Oromoo fi “QC”fis waamicha waliin hojjechuu godheera.
Hunda irra kan eegamu ummata Oromoott dhugaa fi keessaan laalii ta’uudha. Tarsmoon duraa fi kan jijjirame waliin gitamee fi wal bira qabamee agarsiifamuu qaba. Inni haaraan isa durii irra anjaa qaba? Qabsoo bilisummaa irratt dhiibbaa malii qabata? Miseensotaa fi deggertoota ABO ija keessa ilaalanii waan geedarammi kun barbaachiseef it himuu dandahu? Kan deggeranis kan qabsaawanis ilalchi lama jiraachuu beekanii amananii sararaa isaanitt tolu filachuu qabu. Haa tahu malee ammas naannon irratt walii gamtoomuu dandahan jiru. Mallas sochii bilisummaa fi mormitoota Itiyoophiaa irratt cinqaarrii saa jabeessaa jiraa. Oromoon gooltuu jedhamee haleellaa jala waggaa digdamaa ol jiraate. Labsi saa dhiheenyaa gurra biyyoota alafi malee ofii seeraan bulee waan hin beekneef biyya keessaaf tumaan isa hin barbaachisu. Yaadisaa biyyoota alaa dogoggorsee akka isaan kanneen bulcha hamaa jala baqataniif jireenya tolaa hin kennine gochuufi. Bubbisa Wayyaaneeti garaglchuuf malbulchalafqu’o yeroo qayyabachuu yaaluutu malaa.
Dhimma Oromoo qofa ilaalu afaan halagaanis dabarsuun akka miti jedhanii kan barreessaa kana qeeqan jiru. Yeroo kaanimmoo baquleessaa jajanii kan dhiheessan isaanumaa. Akka amma jiruti barreessaan kun waan dhossu hin qabu hundi wajjiroota alaa keessa jira. Yaaliin godhamaa jiru akka sarettii “osoo beeknuu huuba wajjin nyachuu” keenya barsiifachuu dha. Daaya saba keenyaaf qabu eenyuunuu hin dhossu. Wanti maqaa ummataan goonuu fi jedhnu keessaan laalii yk ifaa tahuu qaba. Kan dhaggeeffatu, kan ilaalu fi kan hojjetu maaltu deemaa akka jiru beekee qeequu, yaadaan gabbisuu mormuu dandeessisuun demokratummaa dha. Garlamee fi dhokataa taanaan amanamummaa nama dhabsiisaa. Dubbisooti osoo yaada dhihaate sirriiti hin xiinxalin namicha barreessee fi mata duree qofa ilaaluun waa jechuutt fiigan jiru. Sunimmoo qeeqa jibbaan guutame cufa gadi baasuu dandaha. Nammi lama waabarii yaadaa adda addaa keessa ta’aniif qunnamtiin saanii hamajaajawaa ta’uu hin qabu.
Waanti biraa yeroon keenyaa manguddoon maalumaaf afaan banatu kan jedhu. Jara sanaan bakkaa fi yeroo tokkoo keessa jiraatu. Hamaa fi tolaa uumaa fi namaan dhufu walumaan dhandhamatu. Kanaaf manguddoonis jireenya kana keessa akka mirga fi dirqama qaban irraanfatamuu hin qabu. Sirna Gadaatt hundi akka hiriyaatt qooda qaba ture. Biyya kan bulchan, diina kan irraa ittisan kanneen sanaaf giidoo qabani. Gaheen manguddoo yaada fi gorsa kennuu dha. Brreessan kun hamma qaamaa fi sammuun saa sirriiti hojjetuti yero danuun qabsoo bilisummaa irra gahu callisee ilaaluu hin dandahu. Gab jedhii taa’i jefhamuu hin barsiifanne. Karaa namaa irra waan hin dhaabbanneefis gaddhiis hin jedhamu. Yaada saaf yoo tahe, dargaggoon, yada gidiraa keessa dabarre hedu fi wayyaa tahe, jaarraa walakaa duubati nu hin deebsine hin tahin malee hawaasi gammachuun simata. Ummati manguddoo irraa dhufeen utuu hin tahin wayyaa argadhe jedhee kan barreesicha galmee seenaatt darbata.
Xumuruuf ABOn erga dhaabbatee kan gumaachee fi wareegammi baase salphatt hin laalamu. Bilisummaan Oromoo naannaa sanaf neegeenya akka uumu mamiin hin jiru. Yoo booressituun hin jiraanne ummati ollaa nagaan jiraachuu akka anjaa qabu beeka. Murnooti isaan keessaa biqilan garuu miidhama olloota irraaan abbooliin saanii gaha gaabbisiisummaa saa hin fudhatani. Tuffii sabichaaf qabaniin kan kahe olhantummaan itt fufu abjootu. Nagaan jiraachuuf garuu akka dudhaatt gaabbanii aagii tufsiifachuun isaan irraa eegama. Yoo sana godhanii araara hin buufne garuu warra gumaa tahanii hafu. Kanaaf hammasitt isaaniin firoomun safuu taha. Isaan keessaa sanaaf abbaawummaa kan fudhatan yoo jiraatan hidhata uumuun ni dandahama. Kan walii tumsuun gaaffii hin qabne saboota koloneeffatamanii fi demokraatota addunyaati. Qabsoon bilisummaa mirga hiree ofii ofiin murteeffannaa sabicha beekamee, sagalee kennatuun waan murteeffatuun xumurama.
Walaba tahee of haa bulchu yk saboota biraan tokkummaa haa filatuu irba ooffalcha ummataa irrati kennuun mirkaneesa. Kan hanga sanaatt amanan adda ummachuu ni dandahu. Maqaan ABOs kan sagantaa saa hin geeddare birati hafutu akka. Barri of dhossuu hafee hundi ifa bahee jira. Qabsoon hunda irra akka humna saati gumaacha eega malee sanyii, saalaa fi bara dhalootaan nama hin faanfanu. Bu’aa ummataaf kan hojjetamu golgamuu hin qabu. Marii ummataa fi yaada qeeqaa jajjabeesuun keessaan laalummaa gaafata. Dhaaba malbulchaa warraaqaa irra sanatu eegama. Qayyabannoo akkaa keessaa fi alaan uumuun qabsoon Oromoo Oromummaan hidhate fi kutannoo fi dudhamaan kaayyoott ciche yeroo gabaabduu keessa Bilisummaa harkatt galfachuu ni danda’a.
Jaalbiyyooti kutatanii fi kaayyoo sabaaf dudhama qaban biyyaa saaniif utubaadha.
Qabsoon bilisummaa itt fufa ofiin buluun ni dhufa!
Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu!
Ibsaa Guutama
Caamsaa 2011
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo.
***Yaada, qeeqaa fi arbsoo barruu kiyya “Bilisummaa irra Facisaa”f karaa garagaraa kennamaniif deebiisa akka ta’uuf; kanneen kara fedheen qooda fudhattan hundi galata hin dhabina.


text:
Guyyaa har'aa ibsa tuuta oduuf kennameen labsiin sun guyyoota 15 keessatti mana maree bakka bu'oota uummataaf dhiyaatee erga raggaasisamee booda baatilee itti aanan ja'aaf akka turu beekameera. Labsiin sun kutaalee mara keessatti hojii irra akka oolu illee ministrichi dubbataniiru.
Ibsi gaazexeessotaaf kenname "Ibsa mana maree nageenya biyyoolessaa irraa" kenname yoo jedhu ibsa sana kan kennan ministeera ittisaa fi itti gaafatamaa waajjirichaa obbo Siiraaj Fageessaa ti. Labsicha hojii irra oolchuuf illee waaltaan ajajaa ykn komaandi poostii haaraan kan hundeeffamu ta'uu ibsaniiru.
Akka labsichaatti waantota dhorkaman illee tarreessaniiru. "Jeeqamaa kamiinuu geggeessuu dhaan uummata gidduutti shakkiif wal dhibdee kan uumu sochii ifattis ta'e dhoksaatti geggeessuu, barruulee qopheessuu dhaan maxxansiisanii raabsuu, agarsiisa qopheessuu, mallattoo dhaan mormii agarsiisuu ykn mala ka biroo dhaan uummatatti ifaa taasisuu dhorka" jedhan.
Komaandi Poostiin haaraa dhaabatu barbaachisaa ta'uu isaa yoo amane sabaa himaan kami iyyuu akka cufamu ykn akka addaan citu gochuu danda'a. Hiriira nagaa geggeessuu, qindeessuu fi garee dhaan ta'anii socho'uu dhorka jedhan hoogganaan Komaand Poostichaa obbo Siraaj Fageessaa.
Itti dabaluu dhaanis yakki hojjetameera jedhee yoo amane yeroo isa kamiinuu ajaja mana murtiin ala sakatta'uu, dhaabsisee sakatta'a geggeessuu danda'a jedhameera.
Obbo Siiraaj ibsa sana booda gaazexeessota biraa gaaffii dhiyaate kan simatan yoo ta'u gaaffii fi deebii sanaan haalli itti mootummaan fonqolchamuu danda'u hin jiru jedhan.
Qaamotii mootummaan ce'umsaa akka hundaa'u gaafatan ilaalchisee gaaffii dhiyaateef "mootummaan amma aangoo of harkaa qabu uummataan kan filatame waan ta'eef mootummaa ce'umsaa hundeessuun hin barbaachisu" jedhan.
Boordiin qoratu akka hundeeffamu, yeroon uggura sa'aas akka murtaa'u ibsanii "Bal'inni labsichaa qajeelfamaan ba'a" jedhan.
Labsicha irra deebi'uun dheeressuun yoo barbaachise paarlaamaan haala isaa gamaaggamee baatilee afur itti dabalaaf dheeressuu akka danda'u illee beeksisaniiru.


text:
Aakhiratti amanuu-kutaa 3ffaa
Dhalli namaa guyyaa guyyaan ni du’u, akkasumas, ni dhalatu. Namoonni dhibbaatamatti lakkaawaman gara addunyaa yommuu dhufan, namoonni biroo immoo bakka isaanii gadi furuun gara Barzakh godaanu. Barzakh jechuun maal jechuudhaa? Barzakh jechuun wanta addunyaa tanaa fi Qiyaamaa jidduu jiruudha. Akka lugaatti barzakh jechuun girdoo (cufaa) wantoota lama addaan baasudha. Kanaafu, namoonni erga du’anii booda qabrii (awwaalcha) keessatti awwaalamu. Qabriin tuni barzakh isaaniif taati. Hanga Qiyaamaan dhaabbattu namoonni du’an gara addunyaa akka hin deebine isaan dhoowwiti. Qur’aana keessatti waa’ee barzakha akkana jechuun dubbata:
“Yeroo tokkoon isaaniitti duuti dhuftu ni jedha, “Gooftaa kiyya! Na deebisi. Waaniin dhiise keessatti hojii gaarii hojjachuun kajeela.” Lakki! Ishiin kuni jecha inni jedhu qofa. Hanga guyyaa kaafamaniitti isaan duuba barzakha (cufaatu) jira.” Suuratu Al-Mu’minuun23:99-100
Kana jechuun nama daangaa darbee fi Rabbiif ajajamuu dide yommuu duuti isatti/ishitti dhuftu, akkana jedha,“Rabbii kiyya gara addunyaa na deebisi. Hojii gaggaarii duraan hojjachuu dhiise hojjadhaati.” Rabbiinis ni jedha, “Lakki!” Kana jechuun gara addunyaa deebi’uun hin jiru. Jechi inni “Rabbii kiyya na deebisi” jedhu kuni, jecha inni arrabaan jedhu qofa, faayda homaatu hin qabdu. Gaabbi fi gadda malee homaa hin dabaltuuf. Hanga qiyaamaan dhaabbattu isaan duubaa fi fuundura barzakha jira. Barzakh kana keessa tursifamu. Barzakha kana keessatti gariin ni qanani’u, gariin ni azzabamu (ni adabamu). 654
Du’aan booda wantoota taasifaminitti amanuun wanta Aakhiratti amanuun wal qabatuudha. Ilmaan namaa hunduu ni du’u. Kuni Murtii Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa murteessedha. Garuu hanga Qiyaamaan dhaabbattu qabrii (awwaalcha) keessa ni tursifamu. Yeroo qabrii keessa turan adabbii ykn qananii wayii ni dhandhamu. Adabbii Kanaan azaabul qabr jennaan. Qananiin immoo ni’matul qabr jennaan. Namni adabamuun ykn qananii dhandhamuun dura fitnaan (qormaanni) isa qunnama. Mee amma sadan kanniin haala armaan gadiitiin haa ilaallu:
1-Fitnatul qabr (qormaata qabrii)
kuni namni erga awwaalameen booda gaafi malaykoonni gaafataniidha.“Man Rabbuka (Gooftaan kee eenyu)?, Maa diinuka (Amantiin kee maaliidha)?, Namticha isin keessatti ergamee ilaalchise maal jettaa?” Jechuun isa gaafatu. Rabbiin namoota amananii fi hojii gaggaarii hojjataa turan ni jabeessa. Gooftaan kiyyaa Rabbii (Allah) dha, amantiin kiyya Islaama, Nabiyyiin kiyya Muhammad (SAW) jedha. Kaafirri, “Haa haa! Laa adrii (Haa, haa hin beeku)” Munaafiqa ykn nama shakkuu yoo ta’e immoo: Hin beeku, namoonni wanta tokko kan jedhan dhagahe,anis ni jedhe.
2-Azaabul Qabr (Adabbii qabrii)
Kuni adabbii kaafirootaa fi munaafiqoota irraa zaalimootaaf ta’uudha. Rabbiin ni jedha:
“Yeroo miidhaa hojjattoonni (zaalimoonni) haguuggi du’aa keessa ta’anii malaykoonni harka isaanii diriirsuun “Lubbuu keessan baasaa; Rabbiin irratti dhugaan ala wanta biraa waan dubbataa turtanii fi keeyyattoota isaa irraa [waan] boonaa turtaniif har’a jazaan keessan adabbii salphisaa ta’a.” jedhan osoo argite, [wanta rifachiisaa argitaa turte].” Suuratu Al-An’aam 6:93
Kana jechuun machaa fi rakkoon du’aa zaalimootatti yommuu dhuftu, malaaykonni harka isaanii diriirsuun rukuttaa cimaa rukutu. Akkuma malaykota kanniin ijaan hin agarre, yommuu nama kana rukutaniis hin agarru. Kuni wanta geeybi (ijaan hin mul’anneeti). Rukuttaa cimaa rukutaa “Lubbuu keessan baasaa; Rabbiin irratti dhugaan ala wanta biraa waan dubbataa turtanii fi keeyyattoota isaa irraa [waan] boonaa turtaniif har’a jazaan keessan adabbii salphisaa ta’a.” jedhuun. Zaalimooni kunniin, “Rabbiin ilma qaba; wanta akka Rabbiin buuse anillee nan buusa” jechuun Rabbiin irratti dhugaan ala kijiba dubbataa turan. Ammas, keeyyattoota fi Ergamtoota Isaatti ni boonan. Kana jechuun itti hin bulan, hin masakamaniif. (295) ibn-kasiir 3/302
Kuni raga cimaa adabbii qabrii agarsiisudha. Adabbiin qabrii qabrii qofa keessatti osoo hin ta’in, battalaa du’aa irraa jalqabuun qabrii keessattis hanga Rabbiin fedhetti adabbii itti fufuudha. Ragaan lammataa adabbii qabrii agarsiisu, waa’ee Fira’awn fi hordoftoota isaa ilaalchisee Rabbiin akkana jedha:
“Ibidda ganamaa fi galgala ishii irratti fidamantu [isaan marsee]. Guyyaa Qiyaamaan dhaabbattu, “Ummata Fira’awna adabbii akkaan cimaa seensisaa.” [jedhama].” Suuratu Ghaafir 40:46
Ruuhin ykn nafseen isaanii ibidda irratti fidamuun ni azzabamti (ni adabamti). Guyyaa Qiyaamaa ruuhi fi qaamni walitti seenun, “Ummata Fira’awna adabbii akkaan cimaa seensisaa.” Jedhama.
Ammas, Hadiisa sahiih ta’an keessatti azaaba qabrii Ergamaan Rabbii (SAW) ni dubbatu.
Zayd ibn Saabit akkana jedha, “Ganda Bani Najjaar keessa Ergamaan Rabbii (SAW) gaangee yaabbatanii osoo deemanu gaangeen isaan utaalun kufisutti yommuu dhiyaattu nuti isa waliin turre. Ganda san keessatti qabrii jaha, shan ykn afur arge. Ergamaan Rabbis (SAW) ni jedhan, “Namoota qabriwwan tanniin keessatti awwaalaman eenyutu beekaa?” Namtichi tokko ni jedhe, “Ana” Ergamaan Rabbiis ni jedhan, “Isaan kun yoom du’an?” Innis ni jedhe, “Osoo Rabbiin waliin wanta biraa gabbaranuu du’an.” Ergamaan Rabbis ni jedhan, “Namoonni kunniin qabrii isaanii keessatti qoramaa jiru. Sababa azaaba qabrii dhagahuun wal awwaalu kan hin dhiisne osoo ta’ee, silaa azaaba qabrii ani dhagahu akka isin dhageessisu Rabbiin nan kadhaa ture.” Ergasi fuula isaatin nutti garagalee akkana jedhe, “Azaaba qabrii irraa Rabbiin tiikfamaa.” Isaanis ni jedhan,“Azaaba qabrii irraa Rabbiin tiikfamna.” Innis ni jedhe, “Fitnaa irraa waan ifa bahee fi waan dhokataa Rabbiin tiikfamaa.” Isaanis ni jedhan, “Fitnaa (qormaata cimaa) irraa waan ifa bahee fi waan dhokataa Rabbiin tiikfamna.” Innis ni jedhe, “Fitnaa Dajjaal irraa Rabbiin tiikfamaa.” Isaanis, “Fitnaa Dajjaal irraa Rabbiin tiikfamna.” Jedhan.” SahiihMuslim 2867
Dabalaatan Hadiisni biraa azaaba qabrii ni mirkaneessa: Ibn Abbaas akka gabaasetti, Ergamaan Rabbii (SAW) qabriiwwan lama bira darban. Ergamaa Rabbii (SAW) ni jedhan, “Isaan lamaan kunniin azzabamaa jiru, [dhiisuf] wanta guddaaf kan azzabamanii miti. Tokkoffaan jettee jettee ol gadiin deema, lamaffaan, fincaan irraa of hin eegu.” Sahiih Al-Bukhaari fi Sahiih Muslim
3- Qananii qabrii
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa warroota dhugaan amanan yommuu du’aan akkana jechuun isaan gammachiisa:
“Dhugumatti, isaan “Gooftaan keenya Allaah dha” jedhanii, ergasii achirratti gadi dhaabbatan, [yeroo isaan du’an] Malaaykonni isaan irratti bubbu’uun “Hin sodaatinaa, hin gaddinaas; Jannata waadaa isiniif galameen gammadaa.” [jedhuun]” suuratu al-Fussilat 41:30
Ammas, haala nama du’uu fi du’aan booda wanta isa eeggatu haala armaan gadiitin ibsa:
“Yeroo [nafseen] kokkee geessu,[maaliif hin deebifnee?]
Yeroo san isin kan ilaaltan taatanii osoo jirtanuu
Isin hin argitanii malee Nuti isin caalaa gara isaatti dhiyoodha.
Yoo [kaafamtanii] kan galata hin galfamne taatan [nafsee san deebisaa]
Yoo kan dhugaa dubbattan taatan maaliif hin deebifnee?” SuuratuAl-Waaqi’a 56:83-87
Kana jechuun yeroo namni tokko du’u yommuu nafseen bahuuf kokkee geessu, isin osoo ilaaltanii fi bira jirtanuu maaliif nafsee san qaama keessatti hin deebisnee? “Nuti Guyyaa Qiyaamaa hin kaafamnu, hin qoratamnu, hin mindeefamnu” jettanii kan yaaddan yoo taatan, nafsee tana maaliif hin deebifnee? Hiikni isaa “Gooftaa Guyyaa Qiyaamaa isin kaasee isin qoratu fi jazaa (mindaa ykn adabbii) isiniif kafalu itti amanuu yoo diddan, nafsee tana maaliif hin deebisne? Yoo kan hin deebisne ta’e, dhimmi harka keessan osoo hin ta’in harka Rabbii akka jiru beekaa. Akkuma nafsee teessan baasu, Guyyaa Qiyaamas qaamatti akka deebisu beekaa. (1394)
Namni “Kan na too’atu, na ajjeesu, na kaasu hin jiru” jedhee kan yaadu yoo ta’e, mee yeroo duuti itti dhuftu san nafsee ofii qaamatti haa deebisu. Gonkumaa deebisu hin danda’u. Kanaafu, Kan isa too’atu, ajjeessu, kaasu, ajaju fi dhoowwu jiraachu qabu. Innis Rabbii olta’aadha. Yeroo fedhetti ni ajjeessa, yeroo fedhetti ni kaasa. Kanaafu, namni Rabbii isa uumee isa ajjeessu, Guyyaa Qiyaamaas isa kaasuf haa ajajamu.
Yeroo duuti dhuftu namoonni bakka saditti qoodamu:
Yoo namni du’u suni namoota Rabbitti dhiyeefaman irraa ta’e
[Isaaf] haara galfii, gammachuu fi Jannata qananiitu jira.
Yoo inni warra mirgaa irraa ta’e immoo
Warra mirgaa irraa waan taateef nageenyi siif haa ta’u.” [isaan jedhama].
Yoo [namni du’u] sobsiftoota jallattoota irraa ta’e immoo
[Isaaf] affeerraa bishaan danfaa irraa ta’etu jira.
Jahiim (Ibidda) seenutu isaaf jira.
Dhugumatti inni kuni haqa mirkanaa’adha.” Suuratu Al-Waaqi’a56:88-95
Guduunfaa
➡Ilmi namaa dur irraa kaasee hanga guyyaa qiyaamatti dhalachuu fi du’uu itti fufu.
➡Namni erga du’ee Barzakh seena. Barzakh jechuun girdoo ykn cufaa addunyaa tanaa fi Qiyaamaa addaan baasudha.
➡”Dur irraa kaase namni du’e tokkochu hin deebine. Kanaafu, Qiyaaman hin jirtu.” warra jedhaniif kuni deebii gahaa ta’aaf. Namni Barzakh keessa seennan hanga Guyyaa Qiyaamaa addunyaa tanatti hin deebi’u. Kuni murtii Rabbiin murteessedha. Osoo addunyaa tanatti kan deebi’an ta’e silaa dachiin tuni isaan hin geessu.
➡Yommuu Qiyaamaan dhaabbattu dachii keessaa falafalamanii ol yaa’u.
➡Namni qabrii keessatti awwaalamee dhiise, galaana keessatti bade, bineensi isa nyaatee, azaabni ykn qananiin qabrii isa qunnama. Azabul qabr ykn ni’matul qabr kan jedhameef namoonni du’an irra caalaan qabrii keessatti waan awwaalamaniifi.
➡Qabrii keessatti qananiin ykn adabbiin kuni ruuhi fi qaama isaa ni dhaqqaba. Ruuhin (nafseen) erga qaaman addaan baate booda tan qananiifamtu ykn azzabamtu taate ni turti. Garuu yeroo garii ruuhin qaaman wal qunnamuun qananiin ykn adabbiin isaan lamaanu dhaqqabu danda’a. Guyyaa Qiyaamaa guutumaan guututti ruuhin gara qaamaa deebi’uun qabrii keessaa kaafamu. [2]
➡Namni qabrii keessatti yommuu adabamuu ilmi namaa arguu fi dhagahu hin danda’u.
➡Rabbiin sababa garagaraatif namoota irraa adabbii qabrii dhokse. Isaan keessaa;
(A) Osoo namoonni adabbii kana dhagahanii silaa naasu fi sodaa irraa kan ka’e wal hin awwaalan.
(B)Osoo adabbiin nama du’ee dhagahamee silaa warri isaa ni salphatu, halkanii guyyaa dhiphinna keessa jiraatu.
(C)Iimaana namootaa qoru-adabbiin qabrii geeybi irraa waan ta’eef eenyutu amanaaf hin amanuu addaan baasuf.
In sha Allaah azaaba fi qananii qabrii ilaalchise shubahaata (fafakeessa fi shakkii) namoota irratti darbamu gara fuunduraatti ni ilaalla. wa billahi tawfiiq
Kitaabban Wabii
Sharih Usuuli salaasa Fuula103-104 Ibn Useymiin
Taysirul Kariimil Rahmaani fii tafsiiri Kalaamil Mannaani–Fuula 654, 295 Abdurahmaan Naasir Sa’dii
Tafsiir bn-kasiir 3/302
Zaadil masiir-Ibn Jawzi-fuula 1394-Daru Ibn Hazm
[2] Kitaabu Ruuh-Imaamu ibn al-Qayyim fuula 149


text:
Seensa
Tarkaanfii Jalqabaa barruun jedhu kun duuka buutuu Kristos ta’uun maal akka ta’e akka hubatanii fi itti guddatan kan gargaarudha. Kutaaleen kun hundeen Kristos duukaa bu’uu maal akka ta’e akka hubannuu fi akkamitti hojiirra oolchuu akka akka dandeenyu fi warra kaaniifis akka hirru nu gargaaru.
Keessa Deebii
- Torbee kana akka galateeffattu kan si godhan maal fa’aa?
- Waanti si rakkise maalidha? Akkamittiin si gargaaruu dandeenya?
- Hawaasa/Mooraa/mana baruumsaa keenya keessatti maaltu barbaachisa jettee yaadda?
Wantoota barbaachisan kana hundumaa irratti walii walii keenyaaf kadhachuun gaariidha.
Xiyyeeffannoo
Qabxii 1: Waaqayyo si jaallata, dhuunfaa keetti akka isa beektus in barbaada.
Qabxii 2: Cubbuu keenyarraa kan ka’e nuti Waaqayyorraa gargar baaneerra; Kanaaf Waaqayyoon beekuu, jaalala isaas mi’eeffachuu hin dandeenyu.
Qabxii 3: Furmaatni cubbuu keenyaaf Waaqayyo kenne Yesuus qofaadha. Karaa isaa qofaadha Waaqayyoon beekuu, jaalalaa fi araara isaa argachuu kan dandeenyu.
Qabxii 4: Nuti hundi dhuunfaa keenyatti Yesuusiif deebii kennuu qabna, Fayyisaa fi Gooftaa keenya goonee amanuudhaan. Yoo kana goone duwwaa Waaqayyoon dhuunfaa keenyatti beekuu dandeenya.
Dhugaa ba’uumsa koo
- Jireenya koo osoon Yesuusiin hin amaniin dura
- Akkaataan ittiin Yesuus amane
- Ergan Yesuus amanee akka jireenyi koo itti jijjiirame
Hojiirra Oolchuu (Raawwachuu)
Wanti baay’ee barbaachisaan isa baranne akkamitti akka hojiirra oolchinudha. Kana raawwachuudhaaf tokko tokkoon keenya wal gargaaruu qabna. Gaaffileen kun nu fayyaduu danda’u:
Download outline to print
firststepswithgod.com/gaz/print/1


text:
Gabaasi Qeerroo akka addeessuttu, Ebla 25,2015 irraa eegalee Wallagga aanaa Haroo Limmuu keessatti uumataa fi bulchitoota aanaa jidduutti rakkoo uumameen kan ka’e,uummanni Oromoo naannichaa walgahii Wayyaanotaa guutummaatti lagachuun diddaa waan itti kaasaniif jecha kaabinoonni humna poolisaa qabachuun uumata naannichaa fi dargaggoota hedduu mana hidhaatti geessuu beekame.
Haaluma kanaan daraggoo Lalisaa Asaffaa jedhamu ammaan dura diddaa naannoo sanatti dhalateen wal qabatee uummata nurratti kurfeessita sababaa jedhuun waggoota muraasa hidhamee kan bahe yeroo ta’u,ammos Kaabinooti Wayyaanee sababuma fakkaataa itti funaanuun mana hidhaatti dabanii jiru.
Kanuma waliin kanneen hidhaman keessaa Obbo,Gammachuu Tamsgeen qonnaan bulaa fi daldalaa Margaa Lammii kanneen jedhaman uummata baadiyaa fi gadoota keessaa mootummaa irratti kakaaftan sababaa jedhuun wattadara Wayyaaneen qabamanii hidhamuu Qeerroon gabaasa.


text:
Hijaaba:Mallattoo Kabajaa-kutaa1
Qananii lakkoofsa hin qabne kan Rabbiin ilma namaa irratti oole keessaa tokko uffatadha. Kaayyoon uffata qaama ilma namaa haguugun ho’a, qorra fi miidha adda addaa irraa eegudha, qaama namaa faayudha. uffanni kan nama faayu fi nama fokkisutu jira. Namni sababa uffataatiin ni kabajama yookiin ni xiqqeefama.
Uffata nama faayanii fi kabaja namatti uwwisan keessa tokko hijaaba. Dubartiin uffataan miidhagdi. Uffanni hundi immoo dubartii hin miidhagsu. ‘Qullaa deemun miidhaginna, uffata uffachuun fokkinnaa fi duubatti haftummaadha’ jetti gariin tan sheyxaanni dhamaase. “Miidhaginni ilma namaa uffata (haguugidha) miidhagini horii immoo qullaadha.”
Hijaabni amala horii irraa gara kabaja namummaatti ilma namaa olkaasa. Dubartiin yommuu hijaaba sirrii uffattu bareeddi, kabaja fi qulqullinna ofi tiiksiti. Qaama ofi namuma argiteetti hin gurgurtu. Ofii fi namoota biroo gara baditti hin harkistu. Hijaabni hayaa (qaani) dubartitti uwwisa. Hayaan damee imaanati. Namni haya qabu ni kabajama. Wanta fafee fi fokkuu hin raawwatu. Rabbiin nama hayaa qabu ni jaallata.
Rabbiin haala kanaan hijaabatti nu ajaja:
“Yaa Nabiyyicha niitolii keetiin, shamarran keetii fi dubartoota mu’umintootaniis jilbaaba(hijaaba) isaanii qaama isaanii irratti akka gadii buusan itti himi. Akka beekkamanii fi hin rakkifamnee kanatu irra dhiyoodha. Rabbiin Araarama, Rahmata godhaa ta’eera.” Suuraa Al-Ahzab 33:59
Dubartiin yommuu hijaaban faayamtu dhaabbannaa fi haalan ishii tola. Namni ni kabaja. Kan haalan isaa bade malee namni kabaja isii tuquuf kan deemu hin jiru. Ni saalfatu. Dubartiin hijaaba uffattu ofitti amanummaa horatti. Namuma argiteef tapha hin taatu. Meeshaa beeksisa fi gurgurtaa hin taatu. Qulqulummaa ofii eegun jireenya gammachuu jiraatti.
Dubartiin hijaaba hin uffanne immoo qaani waan hin qabneef akka feete taati. Sheyxaanni itti taphata. Taphaa dhiira taati. Kabaja fi ulfinna hin qabdu. Meeshaa beeksisaa fi gurgurtaa taati. Qaama ofii namuma argiteetti gurgurti. Ofii fi namoota biroo baditti harkiisti. Uffadhe jettii garuu qullaa deemti. Qullaa deemun faashina fi qaroominna jetti. Qaama qullaa ofii yommuu addunyatti agarsiistu gammachuu fi tasgabbii dhabdi. Tokko duuban hordofuun miidhaa hamaa irraan gaha. Miidhan hijaaba malee deemu himame hin dhumu.
Diinni ilma namaa kan ta’ee sheyxaanni ilma namaa qullaa oofun baditti isaan harkisuu barbaada. Yeroo ammaa hijaaba uffachuun akka yakkaatti qullaa deemun immoo akka qaroominnaatti gochuun ilma nama jaanjessa. Diinni Islaama keessattu Tsiyoononni uffata kabajamaa kana namarraa baasanii horiin ilma namaa wal qixxeessu barbaadu. Wanta fokkuu fi gadhee babal’isuun addunyaa too’achu barbaadu. Dubarti qullaa ofuun sanyii ilma nama balleessu fedhu. Ilmi nama karaa sirrii irraa jallatee yommuu bolloo jaahilummaatti (walaalummati) lixu uffata uffachuu dhiise qullaa deemu filata.
Faaydaa hijaaba
1.Badii irraa nama tiiksa- dubartoonni lama tan hijaaba uffattu fi iskartiin deemtu waliin karaa dheeraa osoo deemanu dhiirri osoo itti dhufe, tamtu jalqaba salphatti gudeedama? Tan iskartii uffattu mitii? Karaa dheeraa dhiisati hawaasa keessattu dubartoonni qullaa deeman gudeedda fi rakkoole biroof salphatti saaxilamu. Qormaanni guddaan yeroo amma dargoogata hadoocha jiru qormaata dubartii irraayyi. Sababni isaas dubartiin yommuu qullaa deemtu dhiirri ija itti bobaasun keessa isaa miidha. Dubartiin qullaa deemtu tuni gara baditti isa harkiisti.
Suuraa fi vidiyoon halkanii guyyaa miidiyaa irratti gadi furaman waraana caalaa sammuu nama hadoocha jiru. Osoo dubartiin hundii hijaaba uffatte silaa zinaa fi wantoonni fokkuun garagaraa akkanatti ni babal’ataa? Yaa obboleetti tiyya yommuu hijaaba uffattu mataa keeti fi obboleeyan kee badii irraa tiiksa jirta. Namni baditti nama harkiisa baditu isa eeggata. Nama badii irraa nama baraaru immoo tola fi gaarummatu isa eeggata. Warroota maraatanii qullaa deeman akkeessun uffata kabajama hijaaba ofirraa hin mulqin kabaja dhabdaati. Faashina jette surree fi uffata qonxee fi maxxanne ofitti hin dirin ni salphattaati.
Hijaaba ofirraa mulquu jechuun kabaja ofirraa mulquu jechuudha.
Yommuu hijaaba uffattu dhiirri akkuma argee si waliin ta’uu irraa ni salfaata.
2.Faaya qaamati– dubartiin hijaaba uffattu garmalee miidhagdi. Yommuu hijaaba ofirraa mulqitu qaamni ishii ifatti baha. Yeroo san ni fokkatti. Rifeensa qullaa yommuu ol dhaabde deemtu akkam fokkatti, yommuu hijaaban haguugdu immoo akkam miidhagdi! Mee ilaali yaa obboletti surree fi uffanni qonxeen akkamitti akka dubartii fokkisu. Yommuu hijaaba uffattu immoo lu’ula’a(lul) galaana keessa baate fakkaatti (fakkii irratti kan agartu kana), garmalee miidhagdi. Sheyxaanni fi deggartoonni isaa miidhaginna kana namarraa baasun qullaa nama oofu barbaadu. Kanaafu yaa obboleetti tiyya sheyxaana fi deeggartoota isaa tolee jechuun qullaa hin deemin qaamni kee ni fokkataati. Warraa faashina jedhanii baditti nama waaman akkessuu fi hordofuun galaana salphinaatti hin lixin. Dubartii meeqatu salphate hijaaba ofirraa baaste qaama ofii osoo gurgurtuu!
3.Faaya sammuuti fi qalbiiti- warroonni ‘Hijaaba uffachuun duubatti haftummaadha, qullaa deemun qaroominna’ jedhan warroota galaana wallaalummaa fi baditti lixaniidha. Sammuun isaani sodaa Rabbii irraa qullaadha. “Yommuu namtichi taqwaa horatu, qullaa sammuuti fi qaama ofii haguuga.” Akkuma Qur’aana keessatti eerame uffanni hundaa caalu uffata taqwaati (7:26). Yommuu taqwaan qalbii keessatti hidda qabatuu, namtichi cubbuu raawwachuu fi qullaa deemu irraa ni saalfata (ni saalfatti). Abdurahman Ibn Aslam akka jedhanitti,’Namtichi yommuu Rabbiin sodaatu, qullaa ofii ni uwwisa(haguuga). Kanaafu uffata taqwaatin of haguuga.” Yommuu sammuun taqwaa irraa qullaa taatu, qaamni akkamitti haguugamaa? Sheyxaanni fi deeggartoonni isaa taqwaa (sodaa Rabbii) qalbii irraa haaqun, ilma namaa akka hori taasisu fedhan.
Dubartiin yommuu qaama ofii hijaaban haguugdu, sammuu fi qalbii ofii immoo taqwaan faaytu dhiirri dhibee fedhiitin hin dhukkubsatu. Dubartiin yommuu qullaa deemtu sammuu fi qalbiin ishii akka ona/duwwaa ta’etti itti dhagahama. Cubbutti waan harkifamtuuf sammuu fi qalbiin tasgabbii fi gammachuu hin argatan. Qaama ofii addunyatti agarsiisun namoonni akka dinqisifatan waan barbaadduf eenyulle yoo ishii hin dinqisifatin aarii fi jeequmsan sammuu ofi gubdi. Jeequmsi, gaddii, cubbuu fi aariin dandeetti xinxallu fi yaadu ajjeesu. Ati yommuu hijaaba uffattu badii kanniin irraa baraaramun dandeetti yaadu fi xinxallu kee ni gabbifatta.
Seenaa keessatti dubartoota Islaamaf gummacha guddaa gumaachan ilaali mee! Aalimonni fi Imaamonni gurguddoon harka dubartootatti guddatanii addunyaa jijjiran. Yeroo amma kanattis dubartoonni gummacha guddaa taasisa jiran lakkoofsa hin qaban. Fakkeenyaf hiika Qur’aana afaan ingilizi “Sahih International” jedhamu kan qopheessan dubartoota. Hiikni kuni baay’ee salphaa fi addunyaa irratti fudhatamaa guddaa kan argateedha. Kanaafu hijaaba uffachuun sammuu kee qara, qalbii tee faaya,qaroominna ijaara. Hijaaba ofirraa hin mulqin dhalootatu badaa.
4.Burqaa gammachuuti- cubbuu fi badiin burqaa gaddaa fi jeequmsaati. Gaarummaa fi naamusni immoo burqaa gammachuu fi milkaa’innaati. Dubartiin hijaaba yommuu uffattu qaani horatti, akkuma argite hin taatu. Cubbuu irraa of qabdi. Hijaaba uffachuun zinaa, gudeedda fi wantoota fokkuu irraa baraaramti. Kunii immoo gammachutti ishii geessa. Kanaafu hijaaba uffachuun badii irraa si baraarun gammachuu fi milkaa’inna dhugaa argatta.
5.Garmalee barbaadamta- dhugumatti dubartoonni hijaaba uffatanii fi namuusa ofii eegan garmalee barbaadamu. Fuudhaf kan dhufu lakkoofsa hin qabu. Yommuu ati ala kee hijaaban, keessa kee immoo taqwaan of faaytu, namni hunduu ‘Ah osoo dubartiin tunii harka kiyyatti galte.” Jedhe sitti dharra’a. Ati uffataa hijaabati fi taqwaa uffannaan dubartiin akka teeti qaalin(wuddiin) hin jirtu. Garuu ati hijaaba ofirraa mulqite akkuma argite yoo taate namuu si hin barbaadu, kabaja fi gatii dhabda. Dhiirri si jaallate osoo hin ta’iin qabeenya kee jaallate sitti deema. Ergasii qabeenyi kee yoo dhume sirraa dheessa.
Alhamdulillah Rabil Aalamin. Kutaa 1ffaan asirratti xumurama. Insha Allah torbaan hanga kutaa 2ffaan walitti deebinutti Assalamu Aleykum wa rahmatullahi wa barakatuh.
Like and share https://www.facebook.com/jireenyabadhaatu/


text:
Addi dimokraatawaa Oromoo ykn ADOn mootummaa Itiyoophiyaa waliin karaa nagaa hojjechuuf gara biyyaatti deebi’uuf murteessuu isaa ibsa torban darbe baaseen beeksisee jira. Mootummaanis adda kana waliin marii eegaluu isaaf kanneen karaa nagaa adeesa siyaasa geggeessuu fedhan waliin hojjechuu kan barbaadu ta’uu beeksisee jira.
Dubbi himaan Adda Dimokraatawaa Oromoo Dr. Beyaan Asoobaa ibsa nuuf kennaniin yoo nuti gara biyyaatti adeemnu kanneen biroo dhaaf fakkeenya ta’uu dandeenyaa, uummati keenyas nu simata jennee abdii qabna jedhan.
Mootummaa waliin marii eegaluu isaanii fi torban lama yeroo hin guutne keessatti jilli dhaaba isaanii gara biyyaatti deemuuf kan jiru ta’uu illee dubbatanii jiran.
Dhaabolii siyaasaa qabsoo hidhannootti amanan kan akka Ginboot 7 waliin walii galteen hojjetaa ka turan dhiisan yoo ta’e illee gaafatamanii nuti duraanis taanaan sagantaa keenya siyaasaa kanneen karaa nagaa qabsoofna jennu jijjiirree utuu hin taane ejjennoo keenya qabannee waliin hojjetaa jirra. Ammas taanaan wal hubannoon ni jiraata jennee abdanna jedhan Dr. Beyaan.


text:
Shakkii Qiyaamaa Qulqulleessuf-Kutaa 2
Jireenya keessatti sababni guddaan namoonni yeroo baay’ee gammachuu fi milkaa’inna itti dhaban maal akka ta’ee beektu? Tarii qarshii dhabuu, namni jaallatan du’uu, qabeenyi barbadaa’u fi kan biroo jechuu dandeessu. Eeti, kunniin sababa ta’uu danda’u. Garuu sababa guddaa ta’uu danda’u? Sababa guddaa ta’uu hin danda’an. Dhugumatti, sababni guddaan jireenya keessatti gammachuu fi milkaa’inna itti dhaban, Guyyaa Qiyaamatti kafaruu ykn shakkuudha. Jireenya kiyya keessatti yommuu gammachuu fi tasgabbii dhabu, maaltu keessa kiyya quuqa jedhee of gaafachaa ture. Ergasii, Guyyaa Qiyaamaa shakkuun gammachuu fi milkaa’inna akka nama dhabsiisu naaf galte. Guyyaa Qiyaamatti dhugaan amanuu fi guyyaa kanaaf hojii gaggaari hojjachuun tasgabbii qalbii akka fidu nan hubadhe. Yeroo tokko tokko yommuu shakkiin natti dhagahamu, shakkii kanaaf SABABA kan ta’e maalidhaa? Qorichi isaa hoo maali? Jechuun qorachuu eegale. Adeemsa keessa sababoonni shakkii namatti naqan, badii hojjachuu, addunyaa jaallachuu, beekumsa sirrii barbaadu dhiisu fi niyyaa Rabbiif qulqulleessu dhiisu akka ta’an naaf galan.
Sababa qofa beekanii qoricha osoo itti hin barbaadin taa’un namaaf hin maluu miti ree? Kanaafu, qoricha kanaa yommuu qorannu haala armaan gadiitin tarreessu dandeenya.
1.Salaata sirnaan salaatu– dhugumatti milkaa’inni fi gammachuun addunyaa fi aakhiraa salaata keessa jira. Salaanni gara Rabbitti nama kaleessun eeggumsaa, gargaarsa fi tiika Isaa akka argatan nama taasisa. Karaan addunyaa irraa eegalee hanga aakhiraa dheeratu daandii dheeraa gargaarsa fi eeggumsa gaafatuudha. Sheyxaanni daandii kana irraa nama jallisuun ibiddatti akka seenan sababa ta’a. Kanaafu, daandii dheeraa fi diriiraa kana irraa sheyxaanni akka nama hin jallisne yeroo hundaa eeggumsa, gargaarsa, qajeelcha fi tiika Rabbii barbaachisaa miti ree? Karaan kanniin hunda ittiin argannu salaata sirnaan salaatuni. Rabbiin ni jedha:
“Yaa warra amantan! Obsaa fi salaataan gargaarsa barbaadaa. Dhugumatti Rabbiin warra obsan waliin jira.” Suuraa Al-Baqaraa 2:153
Yeroo tokko tokko yommuu sheyxaanni shakkii namatti darbu, falli gaariin salaata sirnaan salaatuf tattaafachuudha. Itti aansun;
2.Tawbachuu (gara Rabbii deebi’u) fi Istighfaara (Rabbiin irraa araarama kadhachuu) baay’isuu– akkuma kutaa darbe keessatti jenne, shakkii Guyyaa Qiyaamatiif ykn hundeewwan imaanaa keessaa tokkoof sababa guddaa kan ta’an keessaa cubbuu ykn badii hojjachuudha. Badii hojjachuun balbala bal’aa karaa sheyxaanni ittiin seenu namatti bana. Namtichi yommuu badii hojjatu, sheyxaanni hasaasa badaa adda addaa itti darba. Namni Guyyaa Qiyaamatti amanuu kan diduuf ragaalee fi mallatooleen dhabamanii osoo hin ta’in badii inni hojjatutu haqa akka hin hubanne qalbii isaa oggore. Baditti yoo lixan haqa akka jibbanii fi hin argine nama taasisa. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) ni jedha:
“Isaan ajaja isaa (Nabiyyi) faallessan fitnaan (rakkoon) wayii isaan tuquu yookiin adabbiin laalessaan isaan tuqu irraa of haa eegan.” Suuratu an-Nuur 24:62
Ajaja nabiyyii yommuu jedhu sunnaa isaa, shari’aa Islaamaa fi kkf. Fitnaan immoo kufrii, shakkii, nifaaqa, bid’aa fi kkf. Adabbiin immoo ajjeechaa, hidhaa fi kkf. (Tafsiir ibn Kasiir)
Namni yommuu ajaja Nabiyyii (SAW) faallessu takkaa fitnaan qalbii isaa tuqa takkaa immoo wantoota adda addaatin adabama. Wanta Nabiyyiin itti ajaje hojjachuu dhiisu fi wanta inni irraa dhoowwe hojjachun ajaja isaa faallessudha. Kanaafu, karaan bal’aan fitnaan shakkii, kufrii fi kkf ittiin dhufu ajaja Nabiyyi faallessudha.
Karaan kana jalaa ittiin bahanii haqa itti argan immoo gara Rabbii deebi’uu fi araarama Isa kadhachuudha. Ergasi wanta itti ajajaman hojjachuu fi wanta irraa dhoowwaman dhiisudha. Sababni isaas, Ergamaa Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“Yommuu namni Mu’minaa (dhugaan amane) badii hojjatu, qalbii isaa irratti tuqaan gurraattin ni mul’atti. Yoo gara Rabbii deebi’e, [cubbuu irraa] buqqa’ee fi araarama Rabbiin kadhate, qalbiin isaa ni cululuqxi (ni addaatti). [Cubbuu hojjachuu] yoo itti dabalee (itti fufee), tuqaan gurraattinis ni guddatti. Suni “Ar-Raana” Rabbiin kitaaba Isaa keessatti dubbateedha.“Haa dhorgamu! Wanti isaan hojjataa turan onnee isaanii haguuge. (raana alaa quluubihim)” Al-Muxaffifin 83:14 Sunan Ibn Majah
Salaata sirnaan salaatanii erga xumuranii booda, fitnaa shakkii jalaa bahuuf Rabbiin hidda onnee jalaa araarama kadhachuun furmaata guddaadha. Shakkiin qalbii waan jeequf, araarama yommuu kadhatan shakkii kana oofun tasgabbii namaaf fida. Kanaafi, Rabbiin (Qulqullaa’an olta’e) Qur’aana keessatti irra deddeebi’uun, “Gooftaa keessan araarama kadhaa, dhugumatti Inni yeroo hundaa araaramaadha.” (71:10), “Gooftaa keessan araarama kadhaa, ergasii gara Isaa deebi’aa” (11:52,90)” jedha.
Kanaafu, furmaanni cimaan shakkii itti oofan cubbuu irraa buqqa’uun gara Rabbii deebi’uu fi yeroo hundaa araarama kadhachuudha. Salaata booda mee du’aayi tana bartee haa godhannu:
Rabbanaa faghfir lanaa zunuubanaa wa kaffir ‘annaa sayyi’aatinaa wa tawaffanaa ma’al-abraar.
“Gooftaa keenya! badii keenya nuuf araarami; hamtuwwan keenyas nurraa harcaasi; warra qulqulluu wajjinis nu ajjeesi.“ Suura Ali-Imraan: 193
Hiika jechootaa: Rabbanaa (Gooftaa keenya), faghfir (araarami), lanaa (nuuf), zunuubanaa (badii keenya), kaffir (harcaasi), ‘annaa (nurraa), sayyi’aatinaa (hamtuwwan keenya), tawaffanaa (nu ajjeessi), ma’a (wajjiin), al-abraar (warra qulqulluu)
Dhugumatti halkan gara dhumaatti ka’uun salaata hanga danda’an salaatu fi istighfaara baay’isuun fitnaa shakkii ni balleessa.
3.Sheyxaana Rabbitti maganfachuu-Maganfachuu jechuun wanta nama miidhu irraa gara wanta nama eegutti fiigun eeggumsa isaa barbaadudha. Sheyxaanni nama jallisuuf shakkii qalbii irratti darba. Dhugaa soba, soba dhugaa fakkeessa. Ragaa ifa jiru kana akka hin fudhanne namatti hasaasa. Rabbiin (Azza wa Jalla) ni jedha:
“Yoo garagalchaan (hasaasni badaan) sheyxaana irraa sitti dhufe, Rabbitti maganfadhu. Dhugumatti Inni Dhagahaa, Argaadha.” Suuratu Al-A’araaf 7:200
Akka muxannootti yommuu sheyxaanni imaana kiyya shakkiin hurgufu, falli kiyya gara Rabbii fiigudha. Irra deddebi’ee, “A’uzu billahi mina sheyxaani rajiim (Sheyxaana abaarrame irraa Rabbiin tiikfama)” jechuu ykn “Rabbi a’uuzu bika min hamazaati shayaaxiin wa a’uuzu bika rabbi an yahduruun)” jedha.
Hiikni isaa: (Gooftaa kiyya, ani hasaasa sheyxaanotaa irraa Sittiin maganfadha.Gooftaa kiyyaa isaan natti dhufuu irraa sitti maganfadha.) Suuraa al-Mu’minuun:97-98
Yookiin immoo suuratu An-Naas (114) irra deddeebi’e qara’a (dubbisa).
Yeroo kanatti obsa guddaa barbaachisa. Dhugumatti qormaanni (fitnaan) guddaan qabeenyi nama jalaa barbadaa’u ykn namni nama jalaa du’uu osoo hin ta’in imaana dhabuun kufritti seenudha. Namni kafaree kufrii irratti yoo du’e zalaalami ibidda keessa jiraata. Kanaafu fitnaa kamtu guddaa fi badaadha ree? Sheyxaanni nama kafarsiisuf wanti inni fi namoota irraa gargaartonni isaa hin hojjanne hin jiru. Tarkaanfin kufritti nama seensisuuf fayyadamu kana.
Shakkii qalbitti naquu— dallansiisuu— salaata akka dhiisu taasisu— baditti daran akka lixu gochuu— haqa jibbisisuu—kafarsiisu—osoo hin tawbatin yoo du’e—gahuumsi namticha ibidda ta’uu.
Yommuu shakkiin qalbii keessa seenu, namtichi, “Kuni maaliif ta’e? Rabbiin maaliif kana hojjata?” jechuun inuma Rabbitti dallana. Akka waan Rabbiin miidhu salaata dhiisa. San booda tarkaanfi tarkaanfin sheyxaanni Islaama keessaa isa baasa. Kanaafu, shakkiin yommuu nutti dhagahamu dafne gara Rabbii fiigu qabna. Hanga shakkiin kuni darbuu obsuu fi salaata irratti jabaachu qabnaa malee, dallanuu fi salaata dhiisu hin qabnu. Rabbiin, “Yaa warra amantan! Obsaa fi salaataan gargaarsa barbaadaa. Dhugumatti Rabbiin warra obsan waliin jira.” Waan jedheef.
Dabalataan barruu Sheyxaana irraa of tiiksuf jettu dubbisuun ni danda’ama.
4.Rafuu– dhugumatti fitnaan shakkii kuni qalbii irratti jabaachun yeroo nama dhamaasutu jira. Yeroo kanatti yoo danda’ame sa’aati muraasaf jalaa rafuun qalbii irraa hanga tokko ni hir’isa.
5.Obsuu– Dhugumatti, qormaata hanga shakkii jireenya keessatti jabaatu arge hin beeku. Namoonni baay’een qormaata kana kufuun jireenya gadadoo jiraatu. Ammas, qormaata kana darbuun gara sadarkaa olitti ol nama kaasa. Kanaafi Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) amantii keessatti hoggantummaa dhugaa obsaa fi yaqiina ulaagaalee (haal-duree guuttamuu qaban) taasise. Rabbiin ni jedha:
“Yerooma isaan obsanii fi Aayaata (mallatoole, keeyyatoota, ragaalee, barnoota) Keenya dhugaan itti amanan (yuuqinuun) , isaan irraa imaamota (hoggantoota) ajaja Keenyan namoota qajeelchan taasifne.” Suura As-Sajda 32:24
Yommuu hasaasni badaan sheyxaana irraa namatti dhufu QORMAATA akka ta’e beekun obsuu fi yaada badaa san irraa garagaluun imaanni namaaf akka jabaatu taasisa.
6.Soomu – nyaanni yommuu garaa guutu, nafseen namaa tuni quufun of tuulti. Rabbiif of gadi qabuu fi Isaaf ajajamuun itti ulfaata. Namoonni yeroo baay’ee Ergamtoota kijibsisanii fi haqa hin fudhanne, warroota qabeenya qabaniidha. Qabeenya isaanitiin of tuulun haqa irraa jaamaa ta’u. San booda adabbi badaa asi fi aakhiratti dhandhamu. Kanaafu, nafseen teenya tuni qabeenyan akka of hin tuulle yeroo tokko tokko beelessuun gaariidha. Guyyaa Wiyxataa fi Kamisaa hanga danda’ameen soomun hidda dhiigaa sheyxaanatti dhiphisa.
Guduunfaa
✉ Namoonni baay’een Qiyaamatti kan amanuu didaniif ragaaleen dhabamanii osoo hin ta’in qalbiin isaanii badiin waan haguugamtef ragaalee ifa bahan arguu hin danda’an.
✉ Karaan irra gaariin Qiyaamaa ykn hundeewwan imaanaa keessaa tokko shakkuu jalaa itti bahan salaata sirnaan yeroo hundaa salaatu fi araarama Rabbiin kadhachuu (istighfaara) baay’isuudha. Akkasumas, hojii gaggaarii dabalata hojjachuudha.
✉ Cubbuu /badii dhiisu fi gaabbiin namatti dhagahamuun wantoota armaan olii akka hojjatan nama taasisa.
✉ Yommuu hasaasni badaan sheyxaana irraa namatti dhufu, sheyxaana Rabbitti maganfachuu fi suuratu An-Naas irra deddebi’anii dubbisuun (qara’uun) furmaata guddaadha.
✉ Soomun fedhii lubbuu cabsuun haqa akka hubatanii fi fudhatan nama taasisa.


text:
BBC-AO: Irreechi Tulluu kabajamaa jira
Duudhaalee Sirna Gadaa Oromoo keessaa Irreessi/Irreechi iddoo olaanaa qaba. Oromoon kadhaa waaqaa fi galata galchuuf jecha tulluufi malkaatti ba’ee irreeffata.
Wayita arfaasaa tulluutti ba’uun roobaafi nagaa akkasumas badhaadhina waaqa kadhata Oromoon, ganni ba’ee wayita birraan bari’u ammoo waaqa bacaqii gannaarraa booqaa birraatti nu ceesisteef galata hoodhu jedhu.
Egaan waqtii ammaas arfaasaan waan dhufee jiruuf Irreechi Tulluu kutaalee Oromiyaa garagaraa keessatti kabajamaatti jira.
Torban darbe keessa Irreechi Tulluu ykn Arfaasaa Godina Jimmaa Tulluu Beegiitti kabajameera.
READ MORE: BBC Afaan Oromoo
—- RELATED: Photos of Irreecha Tulluu from Social Media:
IRREECHI TULLUU BEEGGII bara 2018:
IRREECHI TULLUU FURII bara 2018:
More Photos:
Adaamii Tulluu:


text: Baqattoota mooraa Nooreenti–Foontee (biyya Faransaay) jiran keessaa tokkichi, “biyya kiyya nan jaaladha, mootummaan Itoophiyaa garuu mootummaa badaa dha, Oromoo fixaa jira” jechuudhan gazexeessota haala baqattonni kun keessa jiran gabaasuu dhaqanitti maaliif biyyaa akka bahe hime. Baqattoonni kun mooran duraan keessa turan Kaalee jedhamu cufamuu dhaa waan murtaaheef moora amma keessa jiran kana uumuu falatan. Hawwiin bayyeen isaanii qaban garuu biyya Engilizii dhaqanii jireenya haaraa jalqabuudha.


text:
Koreen waliigalaa jijjiirama dhaabbata muslimoota Ityoophiyaa kan dhimma hawaasa muslimaa irratti qorannoo geggeessuun, rakkoo hawaasa muslimaatiif furmaata akka kaahuuf muummicha ministeeraatiin hundeeffame sanada walii galtee fi tokkummaa qopheessee hawaasa muslimaatiif dhiheessuuf tahuu ibsame.
Sanadni tokkummaafi wali galtee kun seera ittiin bulmaata majliisa fi mana maree Ulamaa’otaa fuulduraaf hundeeffamuu yoo tahu, dhaabbileen kunniin tokkummaa hawaasa muslimaa eegsisuuf akkasumas kan ilaalcha hunda hammatu akka tahe beekameera.
Yeroo dhiyotti sanada kana irratti akka yaada kennaniif Ulamaa’ota kutaa biyyattii hunda keessa jiraniif kan dhiyaatu tahuu gabaafame.


text:
Magaalan Dere Dawwa Waraqaale dhaadannoo Qabsoo adda addaatin bareede bulte. ድሬዳዋ የተቃውሞ ፅሁፍ በያዙ ወረቀቶች ደምቃ አሸብርቃ አደረች #RDH ረቡእ የካቲት 2/2008 #RDH Roobi Guraandhala 2/ 2008 Qabsoo Hawaasin Muslimaa mirga ofi kabajisiisuf jalqabe waggaa 4 ffaa sababeeyfachuudhan Galgala guyyaa hardhaa Magaalan Dire Dawaa Waraqaale dhaaddanoo adda addaatin bareede kan bulte tahuun beekamme .
የሙስሊሙ ህብረተሰብ መብቱን ለማስከበር ትግል የጀመረበትን አራተኛ ዓመት : ምክንያት በማድረግ ዛሬ ለሊቱን ድሬዳዋ ከተማ የተቃውሞ ፅሁፍ በያዙ ወረቀቶች ደምቃ አሸብርቃ ተጥለቅልቃ ማደሯ ታወቀ ።
Woraqaalen bitinaa’an fi facaa’an kuniin Adeemsa seeran alaa Mootummaan Abba irree deema jiru kan balaaleyfatu yommu tahu ,Dhaadanowwan guyaa galgalaa maxaanfaman keeysaa Cunqursaan Biyyoolessaa Haa Dhaabbatu , Koreen keenya Haa Hiikkaman ,Maastar Pilaanii hin fudhannu ,Ajeechaan Ilmaan Oromoo Haa dhaabbatu ,Sagaleen keenya Haa dhagayamu ,Kan Hidhaman haa hiikkaman ,Diraamaan Sobaa Haa dhaabbatu ,EBC Hattuudha,Hawaasa Oromoo Ajeessuun Haa Dhaabbatu ,Murtee Abbootii irree hin fudhannu kan keeysati argaman tahuu bekkameera .
ምሽቱን በየቦታው የተፃፋና የተበተኑ ወረቀቶች መንግስትን የሚቃወሙና መብትን የሚጠይቁ የተለያዩ ፅሁፎችን የያዙ መሆናቸው የታወቀ ሲሆን : ከእነዚህ በየግድግዳውና ቦርዶች ላይ ከተለጠፋ ፅሁፎች መካከል ድምፃችን ይሰማ ፣ ትግሉ ይቀጥላል ፣ የኦሮሞን ህዝብ መግደል ይቁም ፣ የታሰሩት ይፈቱ ፣ ኢቢሲ ሌባ ፣ ብሔራዊ ጭቆና ይቁም ፣ ህዝብ ያልተቀበለው ማስተር ፕላን ተግባራዊ አይሆንም ፣ ውሸት በቃን ፣ ኮሚቴው ይፈታ ፣ አምባገነናዊ ፍርድን አንቀበልምና ሌሎችም የተለያዩ መፈክሮች እንደሚገኙባቸው ታውቋል ።
Waraqaalen Mormii kuniin Magaala Dire Dawaa kutaale magaalit adda addaa keeysati kan maxanfame fi harcaafame yommu tahu , qaamon mootumaa kan akkaan rifataniif wolit sasaaba jiran tahu madden keenya nanawwa irra nuf gabasaniiru .


text:
Prezidaant Doonaald Traamp ministriin dhimma alaa Rex Tillerson takkaa hojii gad dhiisuuf fedha hin qaban jechuu dhaan kan sabaa himaaleen muddama namoota kana lamaan jiru gabaasan oduu kijibaa ti ittiin jedhan.
Traamp ergaa twitter har’a ganama maxxansaniin dhaabbata oduu NBC qeequu dhaan gabaasi NBC dhiyeesse kan Tillerson jalqaba waggaa kanaa hojii gad dhiisuu ga’anii turen jedhu balaaleffatan. Akka gabaasa sanaatti muddamni baatilee hedduuf prezidaanticha waliin jiraachuu isaaf itti aanaa prezidaantii Mike Pence sababa gaafatan qofaaf hojii irra turan jedha.
Gabaasi NBC itti dabaluu dhaan Tillerson angawoota Pentagon waliin baatii Adoolessaa keessa erga mari’atanii booda Traamp nama sammuu hin qabne ittiin jedhan jedha.
Roobii kaleessaa Tillerson hojii gad dhiisuuf jiru oduu jedhu haalanii jiran.
Nama sammuu hin qabna isa jedhu gaafatamanii Tillerson kana jechuu isaanii hin haalle, garuu dhimmootii xixiqqoo irratti yeroo hin gubu jechuu dhaan Traamp fi imaammata isaanii alaa galateeffataniiru.
Dubbi himtuun ministrii dhimma alaa Heather Nauert Tillerson prezidaantichaan jecha akkasii hin jedhan jechuun haalan.


text:
Hayyuu Seeraa: Mariin Araaraa Gumii Abboota Gadaatiin Geggeessamuun Milkaa’ina Guddaa Dha
WASHINGTON,DC —
(voaafaanoromoo)——Gumiin Tokkummaa Abbootii Gadaa kaleessa hooggantoota ABO fi ODP walitti fiduun marii araaraa geggeessaniin, qabxiilee furmaataa araara buusu irratti waliigalanii jiran.
Koree teeknikaa kan waliigaltee Asmaraatti ABO fi Mootummaa giddhuutti tolfame hojii irra oolfamuu hordofu, kan Abbootii gadaa fi haadhota siinqee, hayyuulee fi bakka bu’oota dhaabbilee lamaanii of keessatti qabate fi miseensoota waliigalaa 71 qabus hundeessanii jiran.
Araara Abboota Gadaan dursamee fi hojii irra oolfama isaa ilaalchisuudhaan, as kutaa Verjiiniyaa ka jiru – Yunivarsitii Waashinton fi Lii, kutaa Barnoota Seeraatti barsiisaa ka tahan – Dr. Henook Gabbisaa dubbisnee jirra. Gaaffii fi deebii geggeessine caqasaa.
OPDOn laalaa waan jettu. Murtii Abbooti Gadaa hin fudhannu yaa jedhan me!
የኦሮሞ ነፃነት ግንባር /ኦነግ/ የሰራዊቴንና የትጥቁን ጉዳይ ለአባ ገዳዎች እተዋለሁ ማለቱ ለተፈጠረው ችግር ሁነኛ መፍትሄ እንዲገኝ ፍላጎት እንደሌለው ያሳያል ሲል የኦሮሞ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ (ኦዴፓ) ዕወቁልኝ አለ፡፡
የንጋቱ ረጋሣን ዘገባ ያዳምጡ
Jechaa #pro_Dr_mararaa Budaan siyaasaa Ethiopian keesaaati Enyuu ? Hkhkhkh jecha Dr_Mararaan jedhaan sun. shagar FM irrat qabamee!
Kunootikaa inni sodaanne hin oolle! Kanaa booda warri ABOtu balleesse jettan dhaabaa!
👇👇👇👇👇👇👇👇👇👇👇👇👇
Dhimma WBO abbootii Gadaa fi ummataaf dhiisnerra jechuun fedhii araara dhabuu ABO muul’isa jedhan itti gaafatamaan Waajjira Giddugaleessaa ODP Dr Alamuu Simee.
Dooktar Alemu Sime kaleessa paartin isaanii yaada araaraa abbootiin Gadaa Oromoo dhiyeessaniin waliigaluu ibsaniit turan.
Har’a ibsa laataniin garuu abbootiin Gadaa dhimmicharratti akka mari’annuu fi walmorminu carraa nuuf hin laanne jedhaniiru.
Hayyu dureen ABO obbo Daawud Ibsaan kaleessa dhimma WBO abbootiin Gadaa fi ummata Oromoof dhiisnerra, isiniif kennine jechuun isaanii ni yaadatama.
Dooktar Alamuun dubbiin obbo Daawud fedhii dhimmicha hiikuu dhabuu muul’isa jedhaniiru.
Dooktar Alamuun ibsa har’a Shaggariif laataniin abbootiin Gadaa jaarsa ta’anii araarsuu malee hidhannoo hiikkachiisanii waraana kaampii galchuu hin danda’an jedhaniiru.
Abbootiin Gadaa waraana hiikkachiisanii mooraa galchuun walabummaa isaanii shakkii keessa galchas jedhaniiru.
Mootummaan olaantummaa seeraa eegsisuuf namoota hidhe seeratti dhiyeessuun akka itti gaafataman godha; kan biroos yoo shakke ni to’ata jedhan ibsa isaanitiin.
Waldhabbii ABO fi mootummaa hiikuuf waltajjii kaleessa magaalaa Finfinnee Giddugala Aadaa Oromootti gaggeessummaa Gumii Abbootii Gadaatin qophaa’erratti koreen dubbii fixxuu miseensota 71 qabu hundaa’un ni yaadatama.


text:
Shaampiyoonaa Dargaggoota Addunyaan atileetonni Ityoophiyaa qabxii gaarii galmeessisan
Finfinnee, Onkololeessa 2,2011(FBC)-Dorgommii Shaampiyoonaa Dargaggoota Addunyaa 3ffaa Boonas Ayirasitti gaggeeffamaa jiruun atileetonni Ityoophiyaa qabxii gaarii galmeessisaniiru.
Fiigicha meetira 800 dubartootan atileetin Ityoophiyaa Hiruut Mashashaa 1ffaan yommuu xumurtu,meetira kuma 3 dhiirotaan atileet Barihuu Aragawii 2ffaan xumuree jira.
Dorgommii meetira kuma 3 dubartootan ammoo atileet Abarraash Minsaw 3ffaan xumurtee jirti.
Hojimaata haaraa shaampiyoonaa dargaggoota addunyaa 3ffaa irratti hojiirra oolun, atileetonni qabxii olaanaa galmeesisan dorgommii qaxxaamura biyyaa kiloomeetira 4 irratti hirmaachun qabxii dorgommii lamaan irraa argataniin sadarkaan isaanii murtaa’a jedhameera.


text:
Riyaal Maadiriid waldorgommii Chaampiyoon Liigii Aworooppaan ala ta’e
Finfinnee, Gurraandhala 27, 2011 (FBC)- Tapha deebii chaampiyoon liigii Aworooppaa kaleessa galgala taasifameen ijifataan geebichaa bara darbee Riyaal Maadiriid dirree isaarratti kilaba Ayaask Amiisteerdaamiin 4 fi 1 moo’atamuun taphichaan ala ta’e.
Tapha calqabaa kilaboonni lamaan Nizeerlaanditti gaggeessaniin Riyaal Maadiriid 2 fi 1n kan moo’ate yoo ta’u, ida’ama waliigalaan Riyaal Maadiriid 5 fi 3 taphichaan ala ta’eera.
Taphichaan taphatoonni goolii galchan Ayaask Amiisteerdaamiif Zaayiich, Niyaariis, Taadichii fi Sikoonee yoo ta’an, goolii Riyaal Madiriid moo’atamuu jalaa hin bararre immoo kan galche Asinsiyoodha.
Tapha kanaaniis Ayaask Amiisteerdaam waggaa 22 booda yeroo calqabaaf gara tapha nuusa moo’atanii darbuutti ce’uun isaa beekameera.
Maddi; BBC


text:
Muummichi Ministeeraa Dr Abiy Ahmad Lammiilee Ityoophiyaa biyyoota Awuroppaa keessa jiraatan waliin mari’ate
Dr Abiy Ahmad daawwannaa hojii biyyoota Awurooppaa keessatti geggeessaa jiruun guyyaa har’aa Jarman magaalaa Frankfurt Istaadiyoomii Komersi Bank Arena jedhamu keessatti, lammiilee Ityoophiyaa kumaatamaan lakkaahaman kanneen biyyoota Awuroppaa garagara irraa dhufaniif haasaya godhee jira.
Lammiileen Ityoophiyaa biyyoota adda addaa irraa walitti dhufanis haala hoo’aa taheen deeggarsa muummicha ministeeraa Dr Abiy Ahmadiif qaban ibsatanii jiru.


text:
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf daldala garbaa mormitee akka dhaabbatu kan goote biyya – Ispeenidha
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf adabbiin du’aa (death penality) akka hafu kan labsite biyya – Venezuweelaadha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf qarshii waraqaa irratti maxxansiifte biyya – chayinaa (song dynasty)
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf Teembira poostaa (post stamp) kan eegalte,biyya – Ingiliziidha.Maqaan Teembira kanaas “Penny Black” jedhama.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf humna ibsaa bishaan’rraa madduu kan eegalte – Noorweeyidha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf dubartootaaf mirga filuu kan kennite – Niwzilaand dha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf bara 1954 gibira “VAT” (Value Added tax) eegalte – Faransaay dha..
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf bara1990 gurgurtaa kaarbonii (Carbon Tax) kan jalqabde – Finlandidha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf sirna bulchiinsa dimookraatawaa eegalte Giriikiidha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf warraaqsa warshaa (Industrial revolution) jalqabde- Ingiliziidha
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf alaabaa biyyoolessaa mataa ishee maxxansuu eegalte – Denmarkidha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf Teknooloojii 3G beeksifte Jaapaani dha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf karoora qusanaa maatii hojii irra oolchite – Indiyaa dha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf daandii baaburaa eegalte Ingiliziidha.
-
Biyyi addunyaa irraa yeroo jalqabaaf bara 1957 saatalaayitii nam-tolchee gara baldheensa waaqaatti (hawaatti) furguggiste-Ruusiyaadha.Maqaan saatalaayitii sanaa Sputnik-1 -GK- jedhamti .