text:
Dhibeen kooviid 19 bulchiinsaa magaala Dirredawaa keessatii baballachaa deemuu isaa fi jiraattoni tarkaanfii of eeggannoo fudhachaa akka hin jire jiraatton fi hangaa’oonii himan.
Gabaasnii Addis Chekol qindeessee akka jedhutti, mootummaan gargaarsaa dhukubsatoota Kooviidf kennaa ture waan dhaabeef namootiin rakkinaaff saaxilamaa jiru.
Walgahii hubannaa hawaasaa guddisuudhaaf magaalicha keessat tasifamee irratti Itti gaafatamtuun biiroo fayyaa bulchiinsichaa adde Lemlem Bezabih akka jedhanitti, gostii Kooviid 19 Deelta jedhamee waamamu torban lamman darban keessatti tatamsa’insi isaa fi midhaan inni geesisaa jiru harka dhibba dabaleeraa.
Kanaan duraa guyyaatti hanga nama shanii kan ture lakkoofsii namoottan vaayirasiidhaan qabamanii yeroo ammaa garaa nama 40 olitti gudachuu isaa kan dubbatan Adde Lemlem , yemmuu koroonaan jalqabee dhukubsataa tokkoof amma birii 100,000 bulchiisnii ramadee gargaaraa ture. Amma garuu mootummaan waan gargaarsa sana dhaabeef namoonnii koovidiin qabaman ofii isaaniitiif kaffalanii waldhaanamu.
Haala amma jiruttii yoo xinnaate hanaga birri 10,000 fi birri 15,000 kaffaaludhaaf nammii danda’aa hin jiru. Gatiin qorchaa guyyaattii gara birri 3000 fi birri 4000 gahuu danda’a, namoonii qarshii hin qanbe kana eessaa fidee akka kaffalu akka hin beeknee itti gaafatamtuun biiroo fayyaa bulchiinsa Dirredawaa kun dubbataniiru.
Itti dabaluudhaanis jiraattonii baasii maallaqaa guddaa ta’ee fi du’a irraa of eeguudhaaf akka Vaayiresichaan hin qabamne of eeggannoo gochuu haala danda’an irratti mannoottan baruumsaa fi dhaabileen amantaa akka gahee isaanii taphatan waamichaa taasisaniiruu.
Poolisiin magaalaa Bulchiinsa Diredaawaa tarkaanfii yemuu Vaayirasichii jalqabae fudhachaa turan akka jalqabuuf deeman kan ibsee gabaasiin Addis Chekol dhiyeenya kana namoottan 44,265 irratti qorannoon taasifameen, jiraattonii 5,806 Vayiresichaan qabamuun isaanii beekamee, kanneen keessaa lubbuun namootta 91 darbeera.


c: text/html

text:
Boqonna Sammuu kutaa 2ffaa
Kutaa darban keessatti mata duree kana hanga dandeenyun qaaccesuuf yaalle turre. Boqonnaa sammuu argachuuf maloonni namoota hundaa gargar haa ta’uu malee hundii isaani bu’aa qabeessaa fi itti fufinsa kan qabanii miti. Inuma gariin boqonnaa sammuu argachaan jira jedhe haa yaaduyyu malee dhiphinnaa fi rakkoo ofitti akka dabalaa jiru hin hubatu. Fakkeenyaf namoonni hojii tokko dalaganii erga fixanii sammuu keenya bashanansiisna jedhanii fiilmitti ija bobaasu. Sammuun sa’aati 24 hojjachuu hin danda’u boqonna barbaada. Hojii kaaniraa kaanitti yoo darbe ni miidhama. Teknolojiin yeroo amma faaydaa baay’ee haa qabaatuyyu malee miidhan inni sammuu fi jireenya ilma namaa irratti geessaa jiru hangana jedhame hin tilmaamamu. Namoonni Rabbiif gabromu dhiisanii fedhii ofiitif gabroma jiru. Namni Rabbiif gabroome bilisummaa fi nageenya dhugaa argata. Kan fedhii ofiitifi sheyxaanaf gabroome immoo bilisummaa fi nageenya dhugaa dhaba. Sababni isaas Rabbiin wanta ilma namaatiif ta’uu fi nageenyaf gammachuu isaaf argamsiisutti qajeelcha,ajaja. Fedhii fi sheyxaanni immoo wanta ilma namaa balleessanii fi rakkoof gadadoof saaxilanitti nama ajaju.
Akka dabalataatti burqaalen boqonnaa sammuu kanneen armaan gadiiti. Nu waliin turaa.
1. Tawbaa fi Rabbiin araarama kadhachuu- Akkuma kutaa darbee keessatti jenne wantoota boqonnaa sammuu nama dhabsiisan keessaa tokko cubbuudha. Ilmi namaa dadhabaa fi cubbuu irraa kan hin fagaanne, kan dogongoru danda’u ta’ee uumame. Cubbuu fi dogongora ofii beeke gara Rabbiitti akka deebi’u balballi tawbaa(repentance) isaaf banaa ta’e. Tawbaa jechuun cubbuu fi dogongora ofii beekanii gara Rabbitti deebi’uudha,araaramaafi itti warwaachudha. Namni tawbaa godhu ulaagalee armaan gadii guutu qaba. Isaanis:
- Hatamtamaan cubbuu san dhiisu
- Rabbirraa araarama kadhachuu
- Cubbuu san waan hojjataa tureef gaabbiin(nadam) itti dhagahamuu
- Cubbuu sanatti lamuu akka hin deebine murannoo fi kutannoo qabaachu.(Lamuu itti hin deebi’uu jedhe kutannoon cubbuu san dhiisu.)
- Cubbuun inni dalagee namoota irratti yoo ta’e nama sanii wanta jalaa fudhate deebisuufii yookiin araara gaafachu.(kaasaa kafaluufi)
Namni ulaagaale kana guutu dhugumaan gammachu fi boqonnaa sammuu dhugaa ni argata. Jireenya dukkana’aa fi cinqii keessaa gara ifaa fi boqonnaatti bahaa adeema. Namni dhugaan araarama Rabbirraa kadhatuu mirri yakkummaa fi gadi aantummaa irraa saaqamaa fi dhiqamaa adeema. Tawban riqicha hojii badaatirraa gara hojii gaariiti fi namummaa bayeessattii ittiin darbaniidha. Namni riqicha kan yeroon tolfatu insha Allah ni milkaa’a. Kan kana dide immoo isaaf jireenya badiitii fi rakkotu jira. Namni hanga fedhe cubbamaa haa ta’uu gara Rabbii yoo deebi’ee ni qulqullaa’a,badiin isaa irraa haaqamti. Wanti halkanii guyyaa isa cinquu fi sammuu isaa nyanyaatu irraa kufa. Rabbii yommuu tawbatti nu affeeru kunoo akkana jedha:
53.(Yaa Muhammad) jedhi,”Yaa gabroota kiyya kan lubbuu ofii irratti daangaa dabartan! Rahmata Rabbii irraa abdii hin muratinaa(hin kutatinaa). Dhugumatti Rabbiin balleessaa hundaa ni araarama. Inni Araaramaa, Rahmata godhaadha.
54. Gara Rabbii keessanii deebi’a, Isaafis ajajamaa odoo adabbiin isinitti hin dhufiniin duratti. Sana booda hin tumsamtanu. “ Suuraa Az-Zumar 39:53-54
Keeyyata armaan olii isa dhumaa irratti ibnu Kasiir haala kanaan ibsu ,”Tawbaa gochutti ariifadhaa, hojii gaggaari hojjadhaa osoo dallansuun Rabbii isinitti hin dhufiniin duratti.” Takkaa dallansuu fi adabbii Rabbii namattii bunan eenyutu nama gargaara?
Kanaafu rakkoo fi cinqii keessa jirruu fi kan funduratti nu qunnamuu keessaa bahuuf fallii duraa cubbuu fi dogongora keenya amanne gara Rabbii deebi’udha,tawbaa gochuudha, Isaaf ajajamuudha. Kanatu boqonnaa sammuu bu’a qabeessaa fi itti fuufinsa qabu nuu fida. Akka warra dhihaa cubbuu keessa borcamuun gochii koo boqonnaa sammuu naa kennaa jira jedhanii yaadun totorra’uu malee wanta biraa ta’uu hin danda’u. Rabbiin namoota hojii fokkataa irraa gara Isaatti deebi’an haala kanaan gammachisa:
“Isaan warra yeroo waan fokkataa hojjatan yookiin lubbuu ofii miidhan Rabbiin yaadatanii badii/cubbuu isaanitiif araarama gaafataniidha. Rabbii malee eenyutu badii/cubbuu araaramaa? Isaan osoo beekanu waan hojjatanirra (cubbuu ofitirra) kan hin turreedha. Isaan sun mindaan isaanii araarama Gooftaa isaanii biraa ta’ee fi jannata laggeen ishee jala yaatudha. Isaan ishe keessatti hafoodha.Mindaan hojjatootaa (jannata ta’uun) waa tole.” Suuraa Ali Imraan 3:135-136
Kanaafu namni hojii badaa/cubbuu dhiise gara Rabbiitti deebi’ee mindaan isaa xiqqaa miti.
2. Sabrii qabaachu– Jiruu fi jireenya ilma namaa keessatti sabriin utubaa jireenyati. Akkuma manni utubaa hin qabne dhaabbachuu hin dandeenye namni sabrii hin qabnees jireenya gaarii jiraachu hin danda’u. Wanti nu dhiphisuu fi rakkisuu jireenya keessatti nu qunnamu. Kuni akka darbuuf immoo sabrii nu barbaachisa. Wanta barbaanne argachuufis sabrii nu barbaachisa. Ta’uu baannan sammuu keenya ciinqi fi yaaddoon dhoosna. Sabriin/obsii bakka sadiitti qoodamti. Isaanis: wanta Rabbiin itti nama ajajeetti sabriin hojjachuu itti fufu, wanta Inna irraa nama dhoowwerraa dhowwamuu fi balaa nama qunname irratti sabrii gochuudha. Namoonni gosoota sadan irrattu sadarkaa sabrii garagaraa qabu. Gariin isaani wanta Rabbiin itti ajaje hojjachuu irratti obsa qabaatu,wanta irraa dhowwe irratti immoo obsa dhabu. Gariin immoo fuggisoo kanaati. Gariin immoo sadan irrattu sabrii nama dinqisiisu qabu. Kanaafu kaayyoo lubbuu ofii qulqulleessu fi nageenyaf tasgabbii sammuu galmaan gahuuf namni tokko sabrii kanniin qabaachu qaba. Cubbuu irraa fagaachuf lubbuu ofii sabriin gadi qabu qaba.
Sabriin hadhaa gara mi’aatti jijjira. Fakkeenyaf yeroo dargaggummaa fedhii foonii sabriin ukkaamsun ni hadhaawa. Garuu dargaggeessi tokko obsuu dhiise yoo karaa haraamatiin/fafeetin fedhii ofii qabbaneessu barbaade, boqonnaa sammuu dhaba, jireenya mi’ooftu sabriin argachu danda’u dhaba. Hadhaa duraani caalaa jireenyi itti hadhoofti. Namni sabriin hadhaa kana dabarse immoo yoo Rabbii fedhe maatii fi jireenya gaarii hundeessa,kabajamaa fi jaallatamaa ta’a, boqonnaa sammuu argata. Mee naannoo keenyarraa haa xinxallinuu; namoonni obsa dhabanii girlfriend,boyfriend jedhanii hariiroo uuman cinqii akkamii akka jiraatan haa hubannu. Namoonni kanarraa fagaatan immoo jireenya gammachuu jiraatu.
Ammaan booda namoota kannaan gammachuu fi boqonna sammuu argachuu hin danda’an jenne abdii isaani hin dukkaneessinu. Dhugumatti yoo cubbuu ofii dhiisanii gara Rabbii deebi’an gammachuu fi boqonnaa sammuu argachuu akka danda’an isaan abdachiisna. Namoota gaggaari Rabbiin filate keessaa ta’uus akka danda’an isaan onnachisna. (Keenyata Qur’aana armaan olii ilaali).
3.Tawakula/Rabbitti hirkachuu- Namni jiruu fi jireenya isaa keessatti kan darbeefis kan dhufuufis ni cinqima. Boru maal nyaadhen bulaa,hojii dhabuu danda’a,yoo fuudhe rakkachuun danda’a,daldala keessatti kasaarun danda’a fi yaadota kkf sammuu ofii keessa maruun of dhiphisa. Namni Rabbitti hirkatu immoo yaadota kanarraa bilisa jechuu osoo hin ta’in yaadota kanniin garmalee of hin dhiphisu. Kan nyaachisuu fi obaasu Rabbiin ta’uu erga beeke wanta fundura isaatti qunnamuuf yaaddawuu fi itti dhiphatu yeroo hin qabu. Xiyyeefannoon isaa yeroo har’aa keessatti wanta hojjachuu danda’u hojjate ooludha. Namni Rabbitti hirkatu balaallen/rakkinni yoo isa qunname murtii Rabbiitin akka isatti buute fi wanti gaariin akka keessa jirtu beeke obsa. Murtii Rabbiitti hin gaddu.
Kaayyoo tokko bakkaan gahuu yoo barbaade humna ofii osoo hin ta’in Rabbiitti hirkate kaayyoo san bakkaan gahuuf carraaqa. Akka Rabbiin galmaan gahuuf abdii guddaa irra kaa’a. Yoo Rabbiin abdatuu cal’isetummaan taa’ee ani Rabbitti hirkadha hin jedhu. Kana irra hanga humna isaa carraaqe Rabbiin akka gargaaru du’aayi godhata. Osoo homaa hin carraaqin Rabbirraa waan gaarii abdachuun akka lafas osoo hin qotin sanyiis osoo hin facaasin callaa abdachuu ta’a.
“…..Namni Rabbiin sodaatu (Rabbis) karaa bahinsaa isaaf godha. Bakka inni hin yaadin irraayis isa soora. Nama Rabbi irratti hirkatuuf Inni isaaf gahaadha. Dhugumatti Rabbiin dhimma isaa bakkaan gahaadha. Dhugumatti Rabbiin waan hundaafuu hanga sirraawaa taasiseera. “ Suuraa Ax-Xalaaq:2-3
4. Waan qabanitti gammaduu fi galata galchuu– namni yoo waan qabutti gammadee fi Rabbii galata galche Rabbiin ni dabalaaf. Haafa’u dhiise Rabbiin qananii meeqan akka isa qananiise fi namoonni meeqa qananii kana akka dhaban yoo hubatee Rabbii galata galche, bubbeen tasgabbii fi nageenyaa itti bubbisti. Nama dureessa jechuun nama qabeenya baay’e qabu osoo hin ta’iin wanta qabuu irratti gammade nama Rabbii galata galchuudha. Hanga fedhan namoonni addunyaa tanaaf haa dheebotan inni wanta xiqqoon quufa. Namni haafa’u hanga fedhe diinagde osoo kuuse hin quufu,gammachuu fi boqonnaa sammuu hin argatu. Har’a bu’aa tokko yoo argatu takkaa kan biraa dabalata argachuuf haafa’a takka immoo tan qabuu jalaa baddiif cinqima. Maaliree cinqiin akkanaa!!! Osoo Rabbitti hirkatee fi qananii Rabbiin kenneef itti gammade galata galcheefii silaa cinqiin kuni hundii ni dhufaa?
5. Araadota garagaraa irraa fagaachu- araadonni sammuu hadoochanii fi boqonna dhabsiisan baay’etu jiru. Kanniin keessaa alkooli,ashishii,sigaara,chaati, interneeti fi kkf dha. Namoonni araadota kanniin mataa ofii naannessu. Araadonni kunniin sammuu qofarratti osoo hin ta’iin maatii,qabeenya,hawaasa fi biyya irrattis miidhaa guddaa geessu. Namoonni araadan kan qabaman dhiphinna sammuu nurraa oofa jedhanii yaadun jalqabu. Haa ta’uu malee yeroon muraasan booda bowwoo fi dhukkubbii sammuu itti dabala. Yoo isa hin argatiin keessi isaanii akka ibiddaatti wal nyaata. Kanaafu yoo cinqamne ykn aarre araada kanniin fayyadamuu dhiisne yookaa wudu’achuun salaata sagadu yookiin immoo “A’uzubillahi mina sheyxaani rajiim(Sheyxaana abarraama Rabbitti mangafadha)” jechuudha. Yeroo san aariin keenya ni qabanaa’a.
Araadni kan akka alkooli,sigaara baay’ee dubbatamee jiraa mee gara araada interneeti haa seennu. Dhuguma interneetin yoo itti fayyadamaan bu’aa guddaa namaa buusa. Yoo garuu sirnaan itti hin fayyadamiin miidhan isaa hangana hin jedhamu. Hojii tokko akkuma fixneen sammuu boqonnaa kennu dhiisne dafne facebook ykn interneetitti rarraan. Kuni immoo sammuun keenya akka dadhabuu fi laamshayu godha. Chaati jenne guruupi banuu fi messenjarii fayyadamuun wanta hin taane fi nama gaddisiisu caarra. Wanti barreessine boodarra nu gaabbisiisun sammuu keenya cinqa. Kanaafu wanta addunyaa aakiratti nu fayyadu interneeti irraa fudhanne bahuu qabnaa malee wanta nu hin fayyanne waliin yeroo keenya gubuun umrii ofiititti taphachuudha.
6.Yeroo saganteessu- Kutaa tokkofaa keessatti cimanii hojjachuun boqonnaa sammuuti akkuma jenne, saganteessun immoo mala cimanii ittiin hojjataniidha. Akkuma horii wantuma arginee kaayyoo fi sagantaa malee kan hojjannu yoo taane yeroon keenya baay’een osoo homaa hin hojjatiin gubatti. Kana baruuf guyyaa tokko gadi taa’i hojiiwwan sa’aati 24 keessatti dalaguu dandeessi saganteessi. Yeroo san yeroo kee wanta hin taane irratti akka gubataa turee fi sammuun kee hangam akka dhiphataa türe ni barta. Dalagaa ofii guyyaa guyyaan saganteessun hojiin keenya tartiiba fi qulqullina akka qabatanii fi sammuun boqonnaa akka argatu godhu. Har’a boru hojjanna jenne osoo gara funduratti dabarsinuu guyyaa tokko akka ba’aa harree nutti ulfaata. Dhiphinna sammuu fi cinqiif saaxilamna. Saganteessu yommuu jennu sa’aati 24 hojii qofaaf osoo hin ta’iin yeroo boqonnu,rafnu fi hojii itti hojjannu sirnaan tarreessudha. Kanaafu yeroo ofii saganteessuun oomisha gaarii omishuf nama gargara,yeroo gababaa keessatti hojii baay’ee fi qulqullinna qabu hojjatan,yeroon akka hin qisaasofne taasisa,tasgabbii,nageenya,gammachuu fi boqonnaa sammuu namaa laata. Faaydaa kana hunda dhabuu irra yeroo keenya saganteessun maal isinitti fakkaataa?
7.Ispoorti hojjachuu– Jabeenya qaama hojjachuun sammuuf bu’aa guddaa argamsiisa. Ispoortiin dhiikkisa onnee waan ariifachiisuf marsaan dhiigaa sammuu keessa akka ariifatu godha. Kuni immoo sammuun si’ooftu(active) akka taatu godha. Annisaa fi humna, dandeetti yaadu fi xinxallu dabalaaf. Kanaafu guyyatti ispoortii gosa kamiyyuu xiqqaate xiqqaatu daqiiqa 15f hojjachuun qamaaf fayyaa,sammuuf boqonnaa kenna.
Boqonnaa sammuu yoo jennu wanta agatti tanaa asirratti barreesine fixnu miti. Kitaaba isa barbaachisa. Yoo Rabbi fedhe gara funduraatti haala kitaabatin qopheessuf yaadan qaba Rabbiin achii nu haa gahu. Hanga barruu “Qorsa Jaalalaatin” wal agarrutti nageenyi fi Rahmanni Rabbii isiniratti haa jiraatu.
Hiikkan keeyyattoota Qur’aana armaan olii kan fudhataman “Hiika Qur’aana Kabajamaa Afaan Oromootin” fi “Sahih International English translation of the Holy Qur’an” irraayi

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Akaam, galatoomi caqasuu dhaaf, kuni Oduu Siouxland Public Miidiyaa Oromiffan Anii Fatiya.
Ifaan MidAmerica Energy Power guyyaa har’aa Sioux City keessati dhiibba uume jira. Dubataan MidAmerican akka jedhetti gama isaatin tajaajila kan kennuu jalqabe ganama seati 10:53 irraayi maamiltoota 1,477 kan kenneedha. Maamiltooni ganama seati 2 p.m irraa Unity Point Health-St. Lukes dhiiba akka godhan yaalu turuu qaban. Post Facebook, ambulance gara biraatti jijjiiranis generators eegumsa akka fayyadamuu jiraniifi “eegumsi dhukubsatoota akka haala bareeda irra jiru himan”.
Jaallalen baratu University Iowa kan tae tokko isaan bara 2018 keessa ukkaamfamte san booda kan cuuben ajjeefamtee akka quba hin qabne wayta san dalagaaf akka biyyaa bahe dua isiitif onneen isaa akka cabde himan. Dalton Jack, jaallale yeroo dheera Mollie Tibbetts kan turee fi inii qulfiidhas warraa raga jalqabaa achiitti argame gafaa ajechaan tokkofa ittii murtahu Cristhian Bahena Rivera, kaa Mexican national murtii ajechaaTibbetts wajjin.
Bakka cinaa barattoota Gov. Kim Reynolds qophii state charter school babal’achuu irrati guyyaa harbaa walii malatteesani jiran. Seerri character school haarawa kan Iowa keessa haarawa baase, gareen qaxitaa gara state Deparmanti Education form center tti akka guutan himan hanga local school board approved godhatanitti.
Repablikaani fi Senatiini mana Iowas keessaa haraa ejjanoo jalqabaa fudhattanii jirrani kaa garaa amending Iowa constitution waa’ee mirgaa egumsaa ulfaa garaa basuu hin egaamne. Warri senataa har’aa mirgaa kennaniif, warii mana amoo kalle galgalla hayaaman. Umanni Demokratii amoo akaa jedhatii mirgaa dubartottaa waraqaa irrati basuu seraa miiti.
Qonnaan bultoonni warra nyaata hin qabneef nyaata kan USDA deegaramu dha , drive-thru dhaan nyaanni kennamu bor ganama seati 10 a.m irraa bakka parki Sunnybrook Community Church, 5601 Sunnybrook Drive kan kennamuudha. Qonnaan bultooni lamaffaan nyaata kan kennan bakka Sunnybrook Church seati 10 a.m May 27 kan kennamu ta’a.


text:
kamal-haasan 20 calidum parum pudici et imaginem
BOLLYWOOD HOLLYWOOD nova Gallery
kamal-haasan
0 Sicut
kamal-haasan
0 Sicut
kamal-haasan
0 Sicut
kamal-haasan
0 Sicut
kamal-haasan
0 Sicut
kamal-haasan
0 Sicut
kamal-haasan
0 Sicut
kamal-haasan
0 Sicut
kamal-haasan
0 Sicut
kamal-haasan
0 Sicut
kamal-haasan
0 Sicut
GDPR Compliance
kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan كمال_حسن kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan কমল_হাসান kamal-haasan kamal-haasan 卡馬爾哈森 kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Haasan Kamal_Haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan कमल_हासन kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan ಕಮಲ್_ಹಾಸನ್ kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Haasan Kamal_Hassan_(pelakon) കമലഹാസൻ kamal-haasan kamal-haasan कमल_हासन kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan Kamal_Hassan kamal-haasan kamal-haasan KaMaл_XacaH kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan கமல்ஹாசன் కమల్_హాసన్ kamal-haasan Kamal_Haasan KaMaл_XacaH کمل_ہاسن kamal-haasan Kamal_Haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan kamal-haasan


text:
Jijjiramni amma mul’atu kun Maaliif Uummata Oromoo garaa ga’uu dide?
Erga tuutni Lamma aangoo Impaayera Itiyoophiyaa qabatee as jijjiramni tokko tokko ni mula’atu. Garuu Jijjiiramni karaa ijoollee Oromoo mul’ate kun Uummata Oromoo caalaa saboota biraa gammachiise. Hojii gareen Lammaa/Abiyyi hojjetaa jiru maaliif Oromoo garaa hanqate?
1. Ijoolleen Oromoo ilaalcha Siyaasaatiin ABO jedhamanii mootummaa ADWUItiin hidhaman namootni 500 oli amma iyyuu hidhaa jiru. Kan saba biraa garuu marti hiikamaniiru.
2. Sabboontootni Oromoo ABO jedhamanii ukkaamfan namootni 300 oli ammayyuu achi buuteen isaanii hin beekamne. Uummatni Oromoo jirachuu fi du’uu ijoollee isaa kanneen hin beeku.
3. Harargee, Baalee fi Booranaa amma iyyuu Oromoon ajjeefamaa, qe’ee fi qabeenya irraa buqqifamaa, gidiraa guddaa keessa jira. Qe’ee Oromoo irraa amma iyyuu boo’ichi hin dhaabbaatne.
4. Ollootni Oromoo Geedoo, Harari (Adaree), Beenishaangul Uummata Oromoo irratti duulanii lafa Oromoo qabataa jiru.
4. Finfinnee, Dirree Dawaa, Waabaraa(Matakkal) fi Walloon ammayyuu fedha isaanii malee Oromiyaa irraa adda ba’anii bulchiinsa alagaa jala
bulchamaa jiru.
Egaan haallawwan gaddisiisoon armaan olitti eeraman osoo saba Oromoo irraa hin ka’in/hin fooyya’in/ jijjiiramni ta’aa jiru sabicha waan garaa ga’u natti hin fakkaatu.
Haala jedhame kana immoo jijjiruun Lammaa fi Abiyyitti waan ulfaatus miti. Jijjiirama bu’uuraa humna isaanii ol ta’e, uummatni Oromoos isaan irraa hin eegne, hin eegus, waan humni danda’u qabxiilee armaan olitti 1-4 eeraman garuu gochuu ni danda’u. Obbo Lammaa fi Dr. Abiyyi, Imimmaan Lammii keessanii ilaalaa irraas haqaa
Dhábasá Wakjira Gemelal
Haasaa Dajanee Xaafaa kallattiin magaalaa Naqamtee irraa
Magaalaa Naqamteetti Qeerroo bilisummaa Oromoo tuta KFO f yoo simannaa godhu,
[SQ,Waxbajjii 8,2018] Tarree Maqaa Ilmaan Oromoo Guyyaa arraa 08/06/2018 Godina Harargee Bahaa Ona Cinaaksen Aradda Qobboo keessat waregaman
1/ Mahammed Nure Addam
2 / Mahammad Ahmad khabira
3 / Yahya Amado ibro
OMN. Haala Yeroo Irratti Yaada Jiraattoota Oromoo Seattle


text:
Goota baruu: Seenaa Jaal Goollicha Dheengee Bonayyaa (Ajajaa WBO Zoonii Kibbaa)
Umuriin isaa barumsaaf yeroo gahutti biyyaa keeniyaa dheeda Obbuutti kan argamu mana barumsaa sadarkaa 1ffaa #Soloolootti barumsaa qaraa eegalan. Soloolon dirree goototati. Utubduu qabsoo sabaati. Teessoo leenca kumataamaati. Sololoo yoo maqaa dhahan hardhallee gantuu fi maltuun hin rifanne hin jirtu yoo jedhuu dhugaa namuu haaluu hin dandeenyeedha. Jaal Goollichii ardaa hardhura qabsoo ta’ee kan keessatti dhalatee barachaa guddate. Barumsaa isaa kutaa olaana fi Qophaa’inna ardaa Saakuutti baratan.
Jaal Goollichii obboleessa hangafaa kan waliin dhalatan tokkochallee qabsoo saba Oromoo kan ABO’n durfamuu irratti dhabe ofiifis xiiqiidhaan manaa bahee qabsoo hidhannootti seenuun mootummaa gabroomsa Itoophiyaa dura dhaabbachuu jalqabe. Umrii isaa kan yeroo ammaa waggaa 47 keessaa waggaa 27 qabsoo hidhannoo irratti dabarse.
Nama yeroo Itoophiyaa fi Shaabiyaan waraana bilisummaa Oromoo dhabsiisuun moonaan kibbaa qofti hafte adda durummaan lolee diinoota salphisuun qabsoo saba dhabama irraa oolcheedha. Nama osoo ani jiru sabni koo moo’amee hin salphatu jedhee adda durummaan lolee madaa’ee qabamee mana hidhaa Keeniyaatti hidhaa waggaa 7’f hidhameedha. Goota bara 2001 gaafa shiraan moonaa qabsoo kibbaa cabuuf waraanii ibsoo adda bahe akeekaa ganamaa irratti cichuun qabsoo Oromoo dhabamuu irraa oolcheedha.
Goota bara 2008 gaafa waraanni QC adda bahuun moonan qabsoo kibbaa cabe akeekaa ganama irratti cichuun qabsoo saba kan dhabama irraa geette deebisee ijaaruun dhabama irraa oolcheedha. Sabaaf jedhee hidhame, sabaaf jedhee waraaname, sabaaf jedhee summii nyaachifame. Eegaa seenaa jaal Goollicha Dheengee himuuf yeroonu nama hin gahu.
Jaal Goollichii
dhiira kaayyoof jecha
Waraanamee obse.
Dhiira sabaaf jecha
Dhiiga ofii cobse.
Dhiira dhugaa haaluun
Arraba hin dabsine.
Dhiira akeekaa qabsoo
Dhugaa irraa hin maksine.
Dhiira qabsoo sabaaf
Lafeen isaa cabe.
Dhiira umrii hedduu
Mana hidhaatti dhabe.
dhiira sabaaf jedhee
Sadoo dhuunfaa dide.
Dhiira yeroo kamiyyuu
Dhugaa sabaa hin haalle.
Dhiira dhugaa malee
Sobaaf bakka hin laanne.
Dhiira haqa ummataa
gurguratee hin nyaanne.
dhiira cichoominaan
Ummata isaa boonse.
Dhiira qabsoo sabaa
Dhabama irraa oolche.
Dhiira hidhaa fi raasasa
diinaa injifate.
Dhiira summii nyaatee
du’arraa dandamate.
dhiira kutaaf gandummaa
qabsoo irraa fageesse.
Dhiira shiraa diinaa
qotee barbaadesse.
dhiira osoo qabuu
garaan isaa beela’e.
dhiira waraanamee
qaamni isaa eela’ee.
dhiira bubbee siyaasaaf
Asii fi achi hin daaqne.
dhiira garaaf jedhee
xuriin seenaa hin faalle.
dhiira oloolaa fi ususiin
Isarraa fagaatu.
dhiira beekaa fi wallaalaa ofii
hundaa obsaan baatu.
Waan Jaal Goollicha Dheengee dubbachuuf jecha ittiin ibsu hin qabu. Jaal Goollichii ajajaa waraana bilisummaa oromoo zoonii kibbaa qofa osoo hin taane nama jaal Marroo leenjisuun zoonii lixaa ijaareedha. Nama jaal Sanyii, jaal Bobbaas fi jaallan qabsoo saba leenjisuun kutaa waraana bilisummaa oromoo deebise ijaaree fi ijaaraa jiruudha.
QABSOON ITTI FUFA
Source: Shagar Media


text:
Rakkoon ABO yaachise, diigamsi biyyattii, guyyaadhaa gara guyyaatti hammaachaa dhufaa jira. Sharafamni Heeraa gara jeequmsa siyaasatti, jeequmsi Siyaasaa gara goolumsa nageenyaatti ce’ee, wal-waraansi(civil war) eegalee jira.
Lolli kun naannoon hingeenye jira, hinfakkaatu. Amaarrifi Tigraay daangaa qofarratti wal-hinlolan. Humni Abiyyiin hogganamu eessa gahee akka dhaabbatu hinbeekamu.
Oromiyaan motummaa ishee hinqabdu, akka sabaatti fedhiifi dantaa Keenya kan calanqisiisu hinjiru, kanaaf yaadaan bittinnoofne. Tokko Abiyyiifi dibbee rukuta, mootummaa Oromooti maqaa jedhuun, kuun Wayyaanef baabsa, jibba sirnichaafi nafxanyaaf qabu herregee.
“Ammatti diinni keenya eebelu, inni haa kufu!”herregni jedhu naaf hinliqifamu.Leencoo Lataa xiinxala akkasiitiin, bara gabrummaa nutti dheeresse. Xiinxalli akkasii gurratti ni tola, Miira xiiqii keessa jiru, ni gammachiisa. Diinni kee yoo macala’u arguun, tooftaa gaarii fakkaata. Garuu, bara dhufaa darbaa filannoon kee diina ammaafi boruu giddutti ta’uu qabaa? Faaruu kee koochodhaan godhuun hanga yoom? Akki kaleessa ture furmaata waaraa erga hinargannee, boru badii kaleessaarraa akka deebi’u Abdii hinqabnu.
Ani ” wal-haa nyaattu maaltu nu dhibe!” Jechaa hinjiru. Maaliif nu hindhibne? Nu nyaatuf, walnyaatu!
Garee lamaanuu sirriitti beekna, Oromoof dhimma hinqaban.”Alagaan maaliif dantaa ofii dursa? Maaliif naaf hindhimmamu?” Jedhanii bu’aa ofii harka ambaarraa eegunuu doofummaadha.
Waan ta’eef,
1, Hundinuu Dantaa Saba qabsaa’uf tiksuuf dhama’a, ati immoo taa’ii copha eegi!
2, Gabrummaa koochon sirra marmaaru, teessee xiinxalaan hinmimmiidhagsin!
3, Lolli jaraa, waan yerooti! Yook walirraa deebi’u, yook walburkiteessu, yookan immoo salphaatti tokko injifata.
4, Kana keessatti, wanti hiikkaa qabu, diigamni biyyattii, goolamni walii-galaa biyyattii qunnamuu isaati.
5, Impaayera, seeraafi heera malee diigamtu keessatti, akkamiin humna keenya waaltessinee, biyya keenyarratti dantaa keenya tikfannatu? Ajandaa keenya ta’uu qaba.
6, Tigraay Waraana waggaa 30f kuufate qaba, akka sabaatti tokkummaa itite qaba. Amaarri caasaa Sirna amma aangoorra jiruutti dhimma baha, jaarmiyaaleefi qabeenya biyyattiitti fayyadama. Nuti hoo? Akkamiin human keenya jabeeffanna? Qabeenya keenya walti fidanna? Of-haa gaafannu!
7, Haqa qabna, kutannoo qabna, saba guddaarraa maddine, qabeenyas hindhabne, hayyuus hinmaseenne, kana hunda gamtoomsinee, injifannootti geeddaruu hanqanne. Sababni, ala ilaalla, alagaarraa eegna!
Kanaaf,
Irree keenya haa gamtoomsinu, ofirratti haa irkannu, tokkummaa keenya haa dhugoomsinu, saba keenya haa dursinu, dantaa mataa keenya irratti haa fuulleffannu, ofirratti amntaa haa horannu, biyya keenya haa ijaarrannu, mootummaa ce’uumsa biyyoolessa Oromiyaa haa dhugoomsinu!
Mormii keenyatti haa fufnu, ajandaa keenya irraa butamuun gaarii hinta’u!
Ashaagrren ossoo hin du’in boola qotachaa turree,Goobani immoo akkaffaa biyyee ittiin raran qopheesseeraa. Garruu eennuttuu bakka ( iddoo) awwaalaa issa geesudhaaf jirraa
A.Qeerro fi Ummata Oromoo
B.TPLF, Sabaa fi sablammoota Ethiopia


text:
Somaaliyaa gama kibbaa ganda Lug Habare jedhamtu cinatti Ajajaan waraanaa kan Somaaliyaa fi waardiyyonni isaa 3 al-shabaabiin eega butamanii booda ajjefamuu aangawonni ibsanii jiru.
Letenaa Koloneel Abdurahman Abrone kokolaataa har’a akka lakkobsa biyyatitti walakkaa guyyaa irratti ajjefaman.Angawoonni akka jedhanti hidhattonni haleellaa kana geesisan dhukaatoota Rokeetaan darbaman fi meeshaalee gurguddoo gargaaraman.Sana booda humnootii waraanaa mootummaa wajjiin wal waraanana.
Moqadishoo irraa gara gama kibba dhiyaatti kiloo meetra 180 irratti magaalaa argamtuu Burhakaba jedhamtu keessa waraana jiraniif Abroneen ajajaa kutaa turan.Maddeen akka jedhanti Abrooneen akka hamaatti eega madaa’ee booda hidhattoota qabatanii ajjesan.


text:
Yaa’iin Waldaa Qorannoo Oromoo (OSA) waggoota 33 booda Finfinneetti eegale
Yaa’iin Waldaa Qorannoo Oromoo (OSA) 33ffaa Magaalaa Finfinneetti bakka hayyuulee fi qondaaltoonni motummaa olaanoo argamanitti Yunivarsiitii Rifti Vaaliitti eegale.
(bbcafaanoromoo)—Dhaabbanni seenaa fi aadaa Oromoo qorachuuf hundaa’e kuni magaalaa Finfinneetti yaa’ii yeroo taa’u waggoota 33 keessatti kun kan duraati.
Yaa’ii kana irratti haasaa baninsaa kan taasisan pirezidantiin waldichaa Aadde Kuulanii Jaalataa ammaan dura seenaa dogoggoraa namoonni seenaa Itoophiyaa barreessaa fi himaa turan sirreessuu keessatti OSA qooda guddaa baheera jedhaniiru.
Dabalataanis, seenaafi aadaa Oromoo qofa osoo hin taane waldaan kuni addunyaan seenaa saboota kaan kan akka Hadiyyaa, Walaayittaafi kk akka hubatu gargaareera jedhan.
Pireezidantiin Itti – aanaa Naannoo Oromiyaa Obbo Shimallis Abdiisaa sagantaa kana irratti kan argaman yoo ta’u hojii dhabbati OSA’n hojjataa tureef galata argachuu qaba jedhaniiru.
Haala siyaasaa Itoophiyaa keessa tureen dirqamee biyya alaatii hojii qorannoofi barnootaa kan hojjetaa ture OSA fi michoonni isaa injifataniiru jedhaniiru.
Ummata Oromoo maraan baga ijoolleen keessan biyyatti isiniif galan jedhan jechuunis Oromoo harka fuudhan.
”Osooma mortuun mortuu hortuun horti, iniifannoon Oromoo itti fufa!” kan jedhan Obbo Shimallis, dhaloonni amma jiru duudhaa sirna gadaa abbootii isaa cimsatee akka deemuuf qo’annoo fi qorannoo taasisu cimsuu akka qabu dhaamaniiru.
Obbo Shimallis itti dabaluunis, keessummaa tajaajilli lammummaa amma mootummaan naannoo Oromiyaa eegalee akka hojiirra oolu gochuuf akka deeggaran hirmaattota gaafataniiru.
Aaddee Kuulanii Jaalata pirezidaantiin waldichaa gama isaanitiin, OSA seenaa fi aadaa deebiisanii dagaagsuu qofa osoo hintaane dirqama ‘roadmap’ dhalootatti agarsiisuu qaba jedhan.
Hayyoonni fi beektonni Oromoo injifannoo Oromoo fi ummanni Itoophiyaa argate akka itti fufu gochuu keessatti gahee guddaa bahuu qabna jedhaniiru.
Yaa’ii guyyoota sadiif gaggeeffamu kana irratti hayyoonni Oromoo fi Prof Asmaroom Laggasaa dabalatee qorattoonni seenaa Oromoo fi jaallattoonni Oromoo hedduun biyya keessaa fi biyya alaa irraa hirmaataniiru.
Qorannoo akkamiitu dhihaate?
Pirofeesar Baqalaa Guutamaa waraqaa qu’annoo mata dure ‘Federalism and Identity’ jedhu jalatti dhiyeessaniin, ‘Itoophiyaan yeroo ammaatti sirrni federaalaa akka hojjatu taasisuun alatti fala biraa hinqabdu’ jedhaniiru.
Mootummaan yeroo ammaa biyya Itoophiyaa bulchaa jiru sirna Federaalizimii bu’uuressullee ofumaan naannolee olaantummaadhaan bulchaa waan tureef federaalizimii dirqamaan saboota walitti fide jedhamee komatama.
Biyya akka Itoophiyaa sab-daneessa taate kana keessatti Federaalizimiin saboota walitti fidu dirqama ta’uu kan dubbatan Pirofeesar Baqqaleen namoonni sirni federaalizimii qoodiinsa uuma, biyya diiga jedhan sirrii akka hin taane dubbatan.
Federaalizimii sabdaneessaa dhugaadhaan bu’uuressuuf sirni dimokiraasii jiraachuun dirqama kan jedhan hayyuun kuni paartii fi mootummaan adda ba’anii hojiisaanii hojjechuu dhabuun rakkoo hamaaf sirna kana saaxiluu dubbatan.
Federaalizimii dhugaan garuu aadaa fi seenaan akkasumas duudhaan naannolee hundaa yoo beekamee fi kabajamedha.
Sirna Federaalizimii sab-daneessaa hin hordoftu taanaan Itoophiyaan baay’inaa fi garaagarummaa Saboota keessa jiru hooggantee deemuun hin yaadamus jedhan.
Mirga dhuunfaa kabajuu fi mirga gareef beekamtii kennuun utubaa sirna federaalizimii ta’uu qabas jedhan.
Eenyummaa ofii qabatanii Itoophiyaa ta’anii jiraachuun utuu danda’amuu sabummaa kee gatii Itoophiyaa ta’i yaadi jedhu balaa sirna federaalizimiiti jedhan.
Furmaata rakkoo keetii anatu siif beekaa osoo hin taane hirmaachisuudhaan namni hunduu rakkoo isaaf qaama furmaataa akka ta’u haala mijeessuutu nu baasas jedhan.
Gama biraatiin mata duree ‘Aangoo Diinagdee fi Siyaasaa mootummaa giddu galeessaan qabame’ jedhurratti waraqaa qoranno kan dhiyeessan Dr. Ammayyuu Godessoo Itoophiyaa keessatti rakkoo guddaa kan ta’e mootummaan federaalaa aangoo mootummaa naannolee keessa seenuun sarbuu isaati jedhan.
Mootummoota naannoleef aangoo qooduu dhabuu, saboota hundaaf beekamtii kennuu dhabuu fi qoqqoodanii bulchuuf yaaluun sirna federaalizimii biyyattiirraan dhiibbaa ga’eera jedhan.
Haala jiruu fi jireenya hawaasa daangaa Oromiyaa fi Beenishaangul Gumuz irratti waraqaa qorannoo digirii sadaffaa(PhD) isaanii kan hojjetan Dr.Ammayyuun waldhabdee saboota gidduutti yeroo sana uumamaa tureef Ministira Dhimmoota Federaalaa yeroo sanaa komatan.
Ammas taanaan sirna hunda walqixa tajaajiluu fi ummata Itoophiyaa hundaaf ta’u fiduuf Paartileen Siyaasaa waliin mari’achuu akka qaban dhaamaniiru.
Hayyoonni lameen erga waraqaa qoranno dhiyeessanii booda gaaffilee ka’aniif deebii kennaniiru.
Gaaffilee ka’an keessaa mootummaan Itoophiyaa amma bulchaa jiru akkaataan dhufiinsa isaa gama humna waraanaatiini, akkamiin sirna dimokiraasii mariirratti hundaa’e bu’uuressuu danda’a jedhuuf paartileen siyaasaa Oromoo kanarratti dirqama akka qabantu himame.
Gaaffii walitti dhufanii sirna federaalizimii uumuun haala Itoophiyaan amma keessa jirtuun dhuguma furmaata ta’aa jedhuuf waldanda’uun dhimma ijoo ta’uutu himame.
”Lammiileen Itoophiyaa hunduu aadaa fi duudhaa, eenyummaa isaanii qabatanii walitti dhufanii waldanda’uudhaan waliin jiraachuu danda’u, yoo tokko balleesse, inni kaan danda’aa, akkasiin waliin jiraachuutu furmaata ta’a” jedhan Pirofeesar Baqqaleen.


text:
OMN: (Hagayya 28, 2020) Gaazexxeessaa OMN Mahaammad Siraaj mana hidhaatii wabiin hiikamuunm barame.
Manni murtii Federalaa amma ammatti yakki Gaazexxeessaa Mahaammad Siraaj irratti dhihaate tokko illee hin jiru jechuun wabiin akka hiikamu murteesse.
Abbaa alangaa gama isaatiin Gaazexxeessaa Mahaammad Siraaj galmee Jawar Mahaamad faa jalattiin himachuu barbaada jedhee guyyaa qorannoo dabalataa gaafate.
Manni murtii gaaffi abbaa alangaa fudhachuu kuffisuun Mahaammad waabiin akka wabiin hiikamu murteesse.
Injiner Simenyew Bekele akkamitti ajjeefame?
Guyyaa du’a isaa guyyaa sadi dura Abiy Ahmad waajjiratti waamee dhimma hiddaasee giddibii irratti dubbatan. Raawwii hojii irrattis waliif hin galle. Injinarichi gaazexeessitoota qabadhee gara Giddibiin jiru deema jedheen. Abiy dideen. Kana booda waayee hiddaase goddibii kanaa irratti miidiyaaf ibsa hin kenniin jedheeni. Ibsa kennuu Kan danda’u komunikeeshinii mootummaa Obbo Ahmed Shideeti malee si miti jedheeni. Ati rakkoo hiddaasee giddibii kana ni dhoksita waan taheef jedheen.
Injinarichis erga mootummaan murteessee hin dubbadhu ani hojii kiyya hojjedha galatoomaa jedhee masaraa bahee gale. Guyyaa itti aanutti miidiyaan dhimma hiddaasee giddibii kana gaafachuuf itti bilbillaan akka hin dubbanne na dhorkaniiru warra ministeera komunikeshinii mootummaa gaafadhaa jedheeni. Fakkenyaaf BBC Amharic waliin gaaffiif deebii isaa caqasaa. Kana gidduutti Abiy hiriyoota isaa qabatee gara Ameerikaa deeme.
Ameerikaa taa’ee ajaja dabarse. Gareen basaasaa warra Ertiraa dhufan kan amma Republican Guard keessa jiran waliin walta’uun Injinerichi akka ajjeesaniif kadhimaman. Injinar Simmanyew ganama hirribaa ka’ee ciree nyaatee, buna dhugee huccuu isaa qopheeffatee shaanxaatti naqatee gara hojii deemuuf yoo jedhu namni deeninnatii irra hojjetu kan isattis dhiyaatu tokko bilbileefii gadi waame. Nan deebi’a ilmaan isaan jedhee konkolaataa isaatiin bahe. Ganamuma san Addabaabayii masqalaatti konkolaataa isaa keessatti ajjeefamee reeffi isaa argame.
Poolisiin Federallaa ganama gaafas namatu konkolaataa keesaatti ajjeese jedhee gabaase. Erga Abiy Ameerikaa galee booda qorannoo jedhanii of ajjeese jedhanii waan soba ta’e bu’aa qorannoo dhiyeessan.Namni bakka hojii deemuuf qophaa’e, ganamaan bilbilanii gadi waamanii akkeesanii of ajjeese jechuun dhara. Hojii Abiy kana hunduu haa baru!
Poolisii Oromiyaa gaantaa waajjira Dhaabaa galata qabu.
-Guyyaa reeffi Hacaaluu waajjira dhaabaa dhufe sana akka Jawar ajjeefamuuf dhiibbaa guddaatu ture. Komaandoon Abiyyi erge kallattiin inni ajaju dhufanii rukutuuf barbaadaa turani.
Poolisoonni Oromiyaa achi turan garuu akka Jawar irra balaan hin geenye wareegama gurguddaa kaffalani. Guyyaa sana akka ta’an ta’anii lubbuu Jawar oolchaniiru.
Sababa kanaan Hoggansi poolisii Oromiyaa gantaa waajjira dhaabaa amma hojiirraa ariyamee jira. Amma hojii malee mana taa’aa jira. Sababni ittiin qoratame Jawaar irratti tarkaanfii fidhachiisuu didde Kan jedhuun hojiirraa ariyame.
Kan biroo ammoo ijoollee gaafas Jawar irratti tarkaanfiin du’aa hin fudhatamu jedhan hundi achii baasamanii bakka fagootti ramadamani. Gujii, Dambi Doolloo, Naqamtee fa’itti ariyatamaniiru. Seenaan ni baasa. Poolisoonni hoggansi bilxiginnaa waamtee sobaan Jawar irratti ragaa bahaa jennaan didanii amma mana hidhaa jiranis jiru.


text:
Ajjeechaa suukanneessaa, Konyaa Lixa Wallaggaa Ona Najjoo Ganda Guutee Diillaa, iddoo addaa Ka’ii jedhamutti, Oromoota Warqee shooxxatan irratti LMKII’n raawwatameen, Oromoonni 20 ol ta’an boolla warqeen keessaa baafamu keessatti battalumatti ajjeefamuu. Oromoota ajjeefaman keessaa kan argame reeffa Oromoota sagalii qofa yommuu ta’u, kanneen kaan reeffi isaanii akka hin argamneef biyyoon irra deebifamuu; kanneen dhibbaan lakkaa'amanis achi-buutee dhabamuu.
Barsiisaan Damisee Nageessaa Mokonnaa jedhamuu fi Dargaggoon Oromoo Mallicha Goshee jedhamu, Sanbata Eebila 24, 2021, Konyaa Gujii Bahaa Ona Gooroo Doolaa Ganda Adaadii keessatti; akkasumas, Dargaggoonni Oromoo Kottoolaa Kureessaa fi Mallichoo Baanataa jedhaman Konyaa Booranaa Ona Areeroo Gandeen Halluu fi Dirree gidduutti, LMKII’n ajjeefamuu.
Dargoonni Oromoo, Koorsaa Waaq-gaarii fi Eermiyaas Zawudee jedhaman, Ona Boojjii Birmajjii, seensa Magaalaa Biilaa irratti, Eebila 23, 2021 galgala toora sa’aa 4:00’tti LMKII’n ajjeefamuu.


text:
Gaaffii Oromoo Afaan Qawweetiin Ukkaamsuun Kaleessas Hin Danda’amne, Har’as Hin Danda’mu !
(Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo – Adoolessa 05, 2018)
Akkuma dhiheenya kana karaa Sagalee Bilisummaa Oromoo fi miidiyaalee adda addaatiin ummata keenyaaf ibsaa turretti duulli waraanaa mootummaa Itoophiyaatiin karoorfame sochii ABO fi waliigala Qabsoo Bilisummaa Oromoo irratti haaromfamee bobbaan eegalamee jira. Akka kanaan karaa Dhiha Oromiyaa guutummaa Dhihaa fi Baha Wallaggaa, akkasumas Godina Qellem Wallaggaa keessatti “Sochii Waraana Bilisummaa Oromoo maaliif deggertan?” jechuudhaan ummata Oromoo irratti tarkaanfii hammeenyaa fudhatanii jiilchuuf humni waraanaa guddaan dirqama fudhatee lafoota olitti ibsaman keessatti bobbaa eegaluun beekamee jira.
Duulli kun ajajaa fi quba qabeenya Pirezdaantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa (Obbo Lammaa Magarsaa) fi duulchistummaa kallattii kan Jeneraal Gabiree Diillaa fi Jeneraal Biraanuu Julaatiin kan geggeeffamu tahuunis beekamee jira. Generaal Gabiree Diillaa dhalataa Tigray oggaa tahu lola karaa Baha Oromiyaa humna Liyyuu Hayil Naannoo Somaalee ijaaruu fi hidhachiisuudhaan Oromoo irratti geggeeffamaa turee fi har’a illee itti fufee jiru hanga dhihoo kanaatti kan hoogganaa ture tahuun beekamaa dha. Akkuma namuu argaa fi dhagahaa jirutti yeroo dhihoo as lolli karaa Baha Oromiyaa humna Liyyuu Hayil Somaaleetiin Oromoo irratti geggeeffamu haaromfamee haala hedduu suukanneessaa taheen hanga namaa fi horiin ummata keenyaa ibiddaan gubamuutti naannoo Baabbilee fi Cinaaksan irraan belbeluutti jira. Gama mootummaa Itoophiyaa,Mootummaa Naannoo Oromiyaas tahe gama OPDOtiin lola kana ummata keenyaa irraa ittisuun haa hafuu hanga ammaatti dhimma kana akkuma rakkoottuu fudhatanii irraa dubbachaa hin jiran.
Bulchiinsi Lammaa Magarsaa fi Dhaabni OPDO gama tokkoon waa’ee jijjiiramaa fi haaromsaa odeessaa fi TPLF waan komatan fakkatanii Oromootti dhihaachaa, gama kaaniin qondaalota TPLF kan lola shanyi-duguuginsaa (Genocide War) ifatti Oromoo irratti geggeessaa turan kan akka Jeneraal Gabiree Diillaaf aangoo guutuu kennanii Oromoo irratti bobbaasaa jiru. Maqaa haaromsaa fi jijjiiramaatiin namootni har’a Mootummaa Naannoo Oromiyaas tahe Mootummaa Federaalaa hoogganan akka aangootti dhufan kan gargaare wareegama Addi Bilisummaa Oromoo fi waraanni isaa (WBOn), Qeerroon Bilisummaa Oromoo fi ilmaan Oromoo waliigalatti Bahaa-Dhihatti, Kaabaa-Kibbatti wal faana ka’uudhaan Bilisummaa ofiif baasan tahuun dhugaa eenyu illee haaluu hin dandeenye tahee osoo jiruu jarreen kun har’as Qabsoo Bilisummaa Oromoo fi ABO qofa osoo hin taane jireenyuma ummata Oromoo irratti diinummaa ol’aanaa raaw’achuu itti fufuun isaanii hedduu gaddisiisaa fi qaanfachiisaa dha.
Miseensotaa fi deggertootni ABO hundi, Waraanni Bilisummaa Oromoo, Qeerroon Bilisummaa Oromoo, Sab-boontotni ilmaan Oromoo caasaa waraanaa, tikaa, poolisaa fi bulchiinsaa, akkasumas hojii ogummaa adda addaa Mootummaa Itoophiyaa, Mootummaa Naannoo Oromiyaa fi Dhaaba OPDO keessa jirtanii fi ummatni bal’aan Oromoo waliigalatti dhugaa kana hubachuudhaan murannoo ol’aanaadhaan duula kana dura dhaabbachuun gaaffii belbeltuu yeroo fi dirqama seenaa ol’aanaa dha. Duula akka Sabaatti nu irratti geggeeffamaa yoona gahee fi har’as nu irratti haaromfamee itti fufaa jiru kana bakka jirru hundaa waliif dirmachuudhaan fashalsinee Bilisummaa keenya harkatti galfachuuf kan yeroo kamuu caalaatti xiiqeffannee sossohuun mala filmaata biraa hin qabne tahuu Addi Bilisummaa Oromoo gadi jabeessee dhaama.
Gadaan Gadaa Xumura Gabrummaa ti !
Injifannoo Ummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oromoo
Adoolessa 05, 2018


text:
Kaayyoo ABO
Addi Bilisummaa Oromoo (ABO) jaarmayaa siyaasaa kiyyoo kolonii Habashoota jalaa bilisa bahuuf qabsoo bilisummaa ummatni Oromoo gaggeessu hogganuuf sabbontootaan bara 1973 keessa ijaaramee dha. ABO ijaaramuun hawwi ummata Oromoo jaarraa tokkoo kan qabsoo cimaa fi waaltaawe qabaachuu dhugoomse.
Akeeki hundee QBO mirga hiree murteeffannaa ummata Oromoo kan uumaman qabu mirkaneessuu dha. Mirgi hiree murteeffanna kun mirkanawuun cunqursaa fi saaminsa jaarraa tokkootti xumura godhee yoo danda’ame waltahiinsa siyaasaa walqixxummaa fi fedhii irratti hundaawe ummatoota kaan wajjin utubuu dha.
Mirga hiree isaa murteeffachuuf qabsoon ummatni Oromoo gaggeessu qabsoo haqaa fi mirgaa ti. Mirga bu’uraa isaanii deebifachuuf qabsoon ummatooti godhan chaartara Mootummoota Waltahanii keessatti kan barraawee dha. ABO kan qabsoo godhaa jiru cunqursaa jaarraa tokko dhabamsiisee ummatni Oromoo akka mirga kana gonfatu godhuu dha. Kaayyoo kana bakkaan gahuuf tattaafachuun ABO akeeka dimokraasii irratti kan bu’ura godhatee dha. Kunis ummatni Oromoo walabummaa gosa fedheen jiraachuu ykn ummatoota kaan wajjin tokkummaa siyaasaa ijaarrachuu keessaa murteeffachuuf mirga uumaman qabuu dha.
Bara 1991 aangoon biyya Itophiyaa bulchuu gita bittuu Amaaraa irraa Tigirooti fudhachuun mirgi ummata Oromoo fi ummatoota kaan akka kabajamu hin goone. Jijjiirran tahe kan kabeebsaa, qabsoo bilisummaa qabbaneessuuf kan godhamee dha. Qabsoo bilisummaaf ummatni Oromoo gaggeessu sirna cunqursaa mootummaa irratti kan xiyyeeffate malee ummata kam iyyuu kan hin ilaalle tahuu ABO irra deebi’ee mirkaneessa. Fedhii irratti hundaawanii, bu’ura ummatooti bilisa tahan tokkummaa siyaasaa ummachuuf godhan ijaaruuf ABO fi ummatni Oromoo murteeffatanii jiru.
Adda Bilisummaa Oromoo
L. S. Bosxaa 73247
Washington,DC 20056
Bil: (202) 462-5477


text:
OMN:Oduu Hagayya 23,2015 Godina Harargee Lixaa, aanaa Daaroo Labuutti, sababa hanqina roobaatiin ummata beelaaf saaxilameef gargaarsi muraasni dhaabbilee gargaarsaa mitmootummaatiin kennamu, ummata beelaan dararamu otoo hindhaqqabiin qaamolee bulchitoota mootummaa Itoophiyaatiin jumlaadhaan gurgurtaarratti akka argamuufi ummatichi daran beelaan lubbuun galaafatamaa akka jiru jiraattonni Oromiyaa Midiyaa Networkitti himan.
Hanqina roobaa mul’ateen ummata Oromoo balaa beelaatiin rakkachaa jiruuf gargaarsi mootummaa Itoophiyaatiin godhamu dhabamee wayita jiru yeroo kanatti, gargaarsa muraasa dhaabbileen mit-mootummaa, ummata beela’e afaan jiisuuf ergan qaamoleen mootummaa gurgurtaarra oolchanii dantaa dhuunfaatiif oolchaa akka jiran himame.
Godina Harargee Lixaatti jiraataan aanaa Daaroo Labuu tokko OMNitti akka himanitti, ummanni aanichaa beela’e waan nyaatu dhabee wayita du’aan galaafatamaa jiruufi qe’eesaarraa godaanuuf dirqamaa jiru kanatti, qaamoleen mootummaa Itoophiyaa midhaan gargaarsaa dhaabbilee mitmootummaarraa argame, qoonqoo namoota beelaaf saaxilamaniirraa fudhatanii gurgurachaa akka jiran dubbatanii, gara jabummaasaanii hadheeffatanii ibsan.
Midhaan nyaataa dhaabbileen gargaarsaa kan akka ‘Food program’ kennan kunniin, bulchitooonni aanaa Daaroo Labuu hojjattoota qonnaa waliin raabsuuf itti gaafatamummaa fudhataniillee, ummata jalaa gurgurachuuf waliigaluudhaan hojjataa waajjira qonnaa tokkoo kan Abdulhakiim jedhamutti dhimmi bahuudhaan jumlaan daldaltoota Magaalaa Machaaraatti gurgursiisaa akka turan kan himan namni kun, dhumarratti icciitiin jalaa bahuusaatiin fakkeessaaf hojjaticha yeroo muraasaaf to’annaa jala oolchanii murtii tokko malee akka gadhiisan saaxilan.
Dabballoonni mootummaa, bulchitoonni sadarkaa aanaafi gandaa jiran, akkasumas hojjattoonni kaabinee harka keessaa waan qabaniif dhimmichi xiyyeeffannaa akka hinarganneef yaalii gochaa akka turan namni kun dubbatanii, ummatichi afaanii baasee akka hindubbanneefi ragaa hinbaaneef sodaachisaafi hidhaa akka turanillee himaniiru.
Balaan beelaa, aanichatti daran hammaatee akka jiruufi guyyoota afur dura ganda tokko keessatti qofa guyyaa tokkotti haati ijoollee sadii waliin lubbuun galaafatamuusaanillee dubbataniiru.
Gargaarsa mootummaa dhabame ilaalchisee, mootummaan ummaticha quba akka hinqabaanne namni kun mul’isanii, bulchitoonni gandaafi aanaa rakkina ummataa mul’achaa jiruuf furmaata kennuuf daran akka hindhiphanneefi ummataaf hojjachaa akka hinjirre ifa godhaniiru.
Balaa beelaa yeroo kanatti ummanni ittiin dararamaa jiru ilaalchisee, ummanni Oromoo naannawa Harargee Bahaafi Dhiyaa, Arsiifi Baalee, akkasumas Karrayyuu beelaaf saaxilame waan nyaatu dhabee qe’eesaarraa godaanaa jiraachuusaa maddiittii, beelaydoonnisaa jalaa dhumusaaniifi lubbuudhaanillee galaafatamaa akka jiru gabaasawwan Oromiyaa Midiyaa Networki armaan duraatiin isiniif dhiheessuun keenya ni yaadatama.
Gabaasaan Tasfaayee Laggasaa ti.


text:
Guyyoota muraasa dura qeerroon Oromiyaa keessatti yaamicha mormii gochuun niyaadatama. Haaluma kanaa keessattuu Baha fi kibba akkasumas jiddu gala keessatti karaa cufuuf sochii diinagdee ugguruu eegalamee jira. Idoowwan kaanittis suuta walgahaa jira.
Mootummaan waraana Tigray irratti labseen humna qabu hunda gara kaabaa qajeelchee jira. Kuni humna waraanaf diinagdeetis jechuudha.
Yeroo biyyattiin rakkoo adda addaatin hudhamtee jirtu kanatti mormii dhaabun ulfaatadha. Dabalataanis diinagdeen biyyattii salphaattii burkutaahuu danda’a jedhu hayyoonni diinagdee.
Yeroo ammaa Oromiyaa keessatti iddoo hedduu caasan mootummaa kan diigamaa jiru hoo ta’u ummanni gibiraaf qaraxa mootummaan hinjiru jedhee kaffaluu didaa jira. Hojjettoonni mootummaatis carraa argataniin saamaa jiru.
Oromiyaan diinagdee Itiyoophiyaa harka 70 kan maddisiiftu waan ta’eef mormiin Oromiyaa keessatti deemu kuni dinagdee biyyaa dugda kuta jedhu ogeessonni. Jmmannis waan as deemuu waan hinbeeknef waan harkaa qabu gabaa baasuu dhiisaa jira jedhame.


text:
Oromoon yeroo ammaa kana humnoota waraanaa sadi jabeeffachuu dirqama isaati.humnoota waraanaa mootummaa abbaa irree kana gufachiisuu dandaa’an keessaa tokko. . . .
– Miidiyaa OMN tumsee tamsaasa isaa qilleensatti deebisuudha.sagaleen OMN takka rasaasa kuma akka caaaltee firii argamsiiste arginee jirra.
Humni waraanaa lammaffaan Oromoon tumsuufii qabu
– Ijaarsa qeerroo Oromootif gumaacha isaa gochuu yoo ta’u qeerroon jabaatee caasaa isaa bifa hin masakamneen akka socho’uuf tumsi qeerroo Oromootif dirqama barbaachisaadha
Sadaffaan humni waraanaa Oromoon tumsuufii qabu keessaa humna hidhannoo riphee lolaa WBO ti. WBO n haa xiqqaattus haa guddattus amantus amanuu baattus dhiibbaan gama riphee lolummaatin humna waraana abiyyi dadhabsiisuufi gufachiisuu irratti tarkaanfin fudhachaa jiru kan durii caalaa daraan kan jabaatedha.
Kanaaf yaa Oromoo yaa hawaasa koo addunyaa mararra jirtan gumaachi keessan gosoota waraanaa sadan kanaaf ni barbaachisaatii hamma dandeenyun bira haa dhaabannun jedha.


text:
Waraanni naafxanyaa pp uummataa oromoo ajeessuufi manaf qabeenya isaa barbadeessuu akkuma itti fufetti jira.
Waraanni naafxanyaa pp uummataa oromoo ajeessuufi manaf qabeenya isaa barbadeessuu akkuma itti fufetti jira.
Halumaa Kanan guyyaa har’aa godinaa wallagaa lixaa onaa gulisoo bakka Adda #moggaa_kobbara
jedhamuu nama maqaan isaa #Boonaa_Tammiruu_Tucho
jedhamu akka ilmoo bineensatti adamsanni qabun gaaraa guutee bakka jedhamutti darara hedduu booda akka suuraa isaanii arginu kanatti rasaasan ergaa ajeessanni bakketti gattun demte jirti. Amman kana hawaasni reeffaa isaa kaasee awaluuf yaa’aa jira. Uummanni oromoo naannoo Sana kabajaa namummaa waliif kennun akka awaltaan kabajaan isiiniif dhaamna.
Gumaa isaa du’ee isaa jirutu baasa.
Mana maatii qabsaa’otaa gubuu fi maatii dararuun Mootummaa PP itti fufeera.
Lixa shaggar Ona Midaa Qanyii ganda Baaroo Bidaaruutti kan argaman Maatii Jaal Jireenyaa Itti Aanaa Ajaja WBO Zoonii Gidduugala Oromiyaa kan ta’e mana jireenyaa sadii kan maatii isaa humnoonni Waraana Mootummaa PP patrol 7 dhaqanii boombii itti darbuun maatii irraan miidhaa qaamaa yoo geessisan, namni lama miidhamuu ummanni naannoo ibsaa jiru. Yakki ulfaataan Uummata Oromoo qutee bulaa nagaan mana isaa jiraatu irratti rawwaatamu kun gaafatama Seeraafi Seenaa Jalaa isin hin baasu. Maatiin kun bara bittaa Mootummaa EPRDF(TPLF)fis hiraarsaafi gidiraa guddaan dararamaa kan turanidha. Bara Bulchiinsa mootummaa PP(EPRDF) Abiyi Ahmediin durfamus qe’ee isaanitti rasaasan reebama jiru, kun galmee seenaaf galmaa’uu qaba, boruu kan itti gaafatamu jira.
Ummanni naannos reebicha ulfaataan daramaa jiraachuutu himamaa jira.
PPn ammaa kun, dargii bara 1970moota keessaa, Wayyaanee bara 1990moota keessaan walfakkaatti. Kan ittiin mormu ajjeesuutti jirti.
Goolii Diimaa Oromoo irratti gaggeeffamaa jiruuf, Abiy mataa dha; Shimallis lukkee dha. Bakka iyyuutti jalaa hin bahan!!
Related


text:
siiqqota taattoo gulaaluu
Siiqqota taattoo ati saagde sana gulaaluuf:
-
Taattoocha irratti lama cuqaasi.
Handaarri fajajaan naannoo taattoochaatti mul'atee kabalaan baafatichaa amma ajajoota wantoota taattoocha keessaa gulaaluuf of keessaa qaba.
-
Dhangii - Siiqqee filitii, siiqqee (yookiin siiqqota)gulaaluu feete sana filadhu. Qaaqni ni mul'ata.
-
Kutaalee jireessa keessaa filadhuutii jijjiirraa barbaachisu hojjedhu(fakkeenyaaf, safara siiqqeechaa fooyyessuu yoo barbaadde caancalaaSafara filadhu).
-
TOLE cuqaasi. Galmee ke keessaa, haalataa taattoo gulaaluu keessaa bahuuf taattoocha alatti cuqaasi.


text:
Waxabajjii 02/2011 Qormaata bara kana kennamu kan kutaa 8ffaa, 10ffaa fi 12ffaa yeroo qabameefitti akka kennamuuf qophiin taasifamuu isaa hogganaan biiroo barnoota Oromiyaa Doktar Tolaa Bariisoo beeksisaniiru.
Qorumsi biyyaalessaa kun naannoo Oromiyaa iddoo hunda ga’u isaa kan himan Doktar Tolaan, Walumaa galatti bara kana barattoonni miiliyoona 1 fi kuma 300 fi 155 buufataalee kuma 10 fi 12 keessatti qormaata akka fudhatanis eerameera.
Humni namaa hojii qormaata Kanaaf bobbaafamanis namoota kuma 42 fi 327 akka ta’anis beeksisaniiru.
Barattoota qaroo dhabeeyyiifis barsiisonni qorumsa kana dubbisan qophii ta’uu isaaniis himaniiru.
Bara kana naannoo Oromiyaatti haalli baruu barsiisuu haala gahumsa qabuun kennamaa tureera jechuunis dubbataniiru.
Naannichatti rakkoon nageenyaa ture keessumattuu Godina Gujii fi Qellam Wallaggaatti yeroo muraasaaf muudatullee yeroo boqonnaa dabalachuun barnoonni akka bakka buufamu taasifameera.
Qormaata kana irratti rakkoon nageenyaa akka hin mudanneef koreen ummata, qamoolee nageenyaa fi maatii barattootaa irraa dhaabatee hojjechaa jiraachuu doktar Tolaan himanii jiru.
Haaluma kanaan sagantaa qormaataa biyyaalessaa ba’een barattoonni kutaa 10 waxabajjii 3-5, Kutaa 12 Waxabajjii 6-11 fi kutaa 8ffaa Waxabajjii 12-14/2011 geggeeffama jedhaniiru.


text:
Gabaasa Qeerroo Caamsaa 15,2015 Naqamte
Caamsaa 14,2015 galgala Barattooti Oromoo diddaa sirna Wayyaaneen kaasaniin wal qabatee loltootii fi tikoonni mootummaa abbaa irree EPRDF Wayyaaneef ergaman mooraa Yuuniverstitii seenuun barattoota Oromoo reebaa turan,barattooti hedduun haa reebaman malee kanneen keessaa afur haala hamaan miidhamanii akka jiran Qeerroon gabaase.
- Rabbumaa Badhaasaa economics Waggaa 3ffaa
- Darajjee Fayisaa accounting Waggaa 3ffaa
- Guddataa Waaqshumaa banking wagga 3ffaa
- Barataa Taammiraat
Kanneen jedhaman haalaan reebamuu fi qabeenyi isaaniin loltoota Federaalaan samamee jiraachuun beekame.
Kana malees aanaa Mettaa Roobii magaalaa Eelaa keessaa Oromoota nagaa FDG gaggeessuuf qindaawaa jirtu sabaaa jedhuun hidhaatti guuraa akka jiran gabaasi nu gahe addeessa,kanneen keessaa Oromoota mana hidhaa magaalaa Eelaa keessatti dararamaa jiran keessaa muraasni
- Shifarraa Nagarii
- Biraanuu Zawudee
- Giroo Guutamaa
- Abarraa Ayyalaa fi kanneen biroo maqaan hin qaqqabin dararama jiraachuun maddeen keenya gabaasan.


text:
Tuesday, June 9, 2015
Nama tuffatan saree jalatti dhaanan: barbaachisummaan OPDO hanga Woyyaaneen Oromiyaa seentee hiddaan lafa qabattu qofaaf ture: erga hidda gadi fageessafatanii, Woyyaaneen OPDO iyyuu balleessuuf waan maqaa Oromoo qaburratti duulli banameera.
Oduu Oromiyaa Miidiyaa Neetworkiin guyyaa kaleessaa (8.6.2015) gabaaseen, balaa ibiddaa magaalaa Finfinnee, markaattoo iddoo Sharaa Taraa jedhamutti tibbana ka’e ture gabaasuuf, ogeessi kaameraa, konkolaachisaafi rippoorterri dhaabbata Raadiyoofi TV Oromiyaa miidiyaalee biyya keessaa kan biro wajjiin achitti argaman. Haa ta’u, malee gaazexeessitoonni kunneen, waan namni hin yaadneefi isaan hin shakkinetti isaan mudate. Poolisoonni Federaala, gaazexeessitoota Raadiyoofi TV Oromiyaa gaazexeessitoota biraa addaan baasuun qabanii reebanii(tumanii), keessumattuu ogeessi kaameraa Obboo Leellisaa Nagarii hospitaala Paawuloos akka seenan gabaafameera.
Wanti nama ajaa’iba, opdon gogaa Oromo’oo, akka tolee sa’a harkuutti uffattee jirti malee, dantaa Oromootiif akka hojjataa hin jirree Oromoo dhiisaatii ormille ni beeka. Haa ta’uutii garuu, habashootaafi Woyyaanotatti maqaan ‘Oromoo’ jedhamu alaarjikii itti ta’uudhaan mataa dhukkubsuu irra dabree, dhaabuma ofii ijaaran shakkan. Haati hattittiin ilmoo ishee hin amantu akkuma jedhamu, woyyaaneefi habashoonnille gocha isaanii waan beekanuufi opdo misikiina shakuun bir’atan.
Waa’iloonni koo yeroo ani Dhaabbata Raadiyoofi TV Oromiyaa keessa hojjataa ture waliin hojjachaa turre hedduun dhaabata san keessaa dhiibbaafi cunqursaa hedduun ari’amaneeran. Akka carraa ta’ee isaan keessaa anille, namoota ajaja woyyaaneetiifi mallatoo opdo tiin ari’ame keessa nama tokko. Dhaabbata san keessatti, marsa duraatiifi gara gaazexeessitoota torbaa bara 2011 anaan dabalatee ari’ane. Yeruma san, ammoo gaazexeessitootaa Oromoo qulqulluu ta’an, Oromummaa isaanii qofaaf hedduu isaanii achuma dhaabbata san keessati mana kitaabaa, kutaa meeshaa, kutaa taa’anii yaada uummataa bilbilaan fuudhaniifi kkf ramaduun hamilee isaanii caccabsanii irra deeman.
Bara dhegendaa (2014), ammoo dubbii maaster pilaanii ka’een wal-qabatee, Oromoo qulqulluu qofa ta’uu isaaniitiif gaazexeessitoonni 17 dhaabbata Raadiyoofi TV Oromiyaa keessaa ari’amaneeran. Ariisaa gaazexeessitoota Oromoo guyyaa tokkotti namni 17 oli miidiya tokko keessaa ari’amuu isaaniitiif addunyaarratti rikeerdii ta’ee galma’ee. Dhaabbanni mirga gaazexeessitoota biyya lafaatiifi falmu CPJ (Committee to Protect Journalists) dhimma gaazexxeessitoota Oromorratti raawwatame kana faana dhahuun gabaseera.
Mudannoo kan biraa, miidiyaalee Itoophiyaa irraa adda baasanii, dhiibbaa gaazexeessitoota Dhaabbata Raadiyoofi TV Oromiyaarran gahan isinitti haa himuuti. Barri isaa bara dhengeeddaa (2014), yeroo ayyaanni saboota, sabi-lammootaafi uummattoota Itoophiyaa naannoo Somaalee magaalaa Jigjigaatti kabajamee turetti, garoota jilaa naannoolee sagalii Itoophiyaa hunda keessaa dhufaniifi jala bultii ayyaana sanaarratti magaalaa Harar keessatti simmannaan taasifameef. Miidiyaaleen biyya Itoophiyaa hundinuu ayyaana gabaasuuf achitti argamuun asiifi achi fiiguun aadaa sabaafi sab-lammootaa hedduu waraabaa gabaasaa turan. Guyyaa sanatti, ammas dubbiin akka Obboo Leellisaa mudatee, gaazexeessitoota Dhaabata Raadiyoo TV Oromiyaa (DhRTO) wanti isaan sirumaa hin yaadin isaaniin mudate.
Sunille: Gaazexeessitoonni DhRTO kunneen, garee jila saboota Itoophiyaa hedduu bakka bu’uun, ayyaanarratti argamuuf dhufan garii isaanii akkuma isaan wal-duraafi dubaan magaalaa Hararii gahanii qubataniin dubbisaa turan. Yeroo garuu, gareen jila naannoo Tigiraay dhufan, gaazexeessitoonni DhRTO, mooraa imaltoonni garee jila naannoo Tigiraayii itti boqatan seenanii warabanii oduu hojjachuuf yaalanitti, seensefamuu dhoowwaman. Gaazexeessitoonni, waraqaa eenyummaa baasanii Tigirootatti muldhisan…ammalle numa dhoowwan. Garee biroo waraabaa akka turan amansiisuuf yaalanille, gonkumaa gaazexeessitoonni Oromiyaa mooraa imaltoonni garee jila Tigiraay irraa dhufan seenuu akka hin dandeenne jala sararanii itti himan.
Gaazexeessitoonnille akka saree dhufteetti eegee saabatan dhiisanii deeman. Yaa OPDO, erbeen siin qaban haa baddu! Woyyaaneen maqaa Oromootiin, Oromiyaa ittiin saamuuf si ijaartee, akka farda gaariitiifi akka kondomiitti sitti gargaaramuun dhuma keeti boolla kosii keessa buusuuf yeroo deemamu garaan kee si hin aaruu? Maqaa keetiin yoo uummata Oromoo fixan sitti hin dhaga’amuu? Yaa OPDO, maqaa Oromootiin suma yoo wayyaaneen hudduu keessa si dhiittu, Oromoon siif garaa hin gubatuu? Yaa OPDO, aangoo lubbuu qabdulle sitti hin kennanuu aangoo harcaatuu malee; ati erguu hin dandeettu ergamuu male. Silaa biyya keetiratti namni jara erguun male siidha; garuu erguun osoo sirra jiraatuu hanga yoomiitti ergamtaa? Awwaalli siif qotamaa jiru yoom sitti mul’ataa? Qaanii maqaa keessaniin Oromoorra gahaa jiru yoom isinitti dhaga’amaa…?
Woyyaaneen akkuma garaafi lafa Oromoo baraa dhufteen, kallattii hedduudhaan kabajaan isiin OPDOfi Oromoof qabdulle gadi bu’aa dhufe. OPDO kan ijaaraniif, duraan Oromiyaa ittiin seenuuf. Woyyaanonni erga Oromiyaa seenanii qabataniin booda, barbaachisuummaan OPDO gadi bu’aa dhufeera. Ofumaa isaaniitiif OPDO lammeessoo ta’aniiran. Kanaafuu OPDO, isin balleessuuf isinitti deemaa jiran. OPDO yoom siif galaa? Bishaan dhangala’e dhaqqabanii hin waraabanu lakkii OPDO? OPDOnis qabsoo uummataa Oromootti yeroo isaan itti dabalaman amma ta'uu qaba...! Sanaa miti jennaan isheedhumaa dhabamsiisuuf deemamaa jira. Namoonni dogongoraan OPDOn tarii aangoo olaanaa argattee mirga Oromoo kabachiisuu malti jedhanii yaadanille, OPDOn mataa isheetuu akka garbaatti itti dhaadachaa akka jiran, dhaaduu miilana Abbay Tsahayyee irraa agarree jirra.
Woyyaaneen qabeenna Oromoo saamtee galuuf dhufte; amma ammoo lafuma keenarratti waggaa dhibba akkuma Nafxanyootaa nu gabroomsuuf karooraa maaster pilaanii baafattee magaalota naannoo Finfinnee jiran fuchadhuun “…ni misoomsinaa; Oromoon gadi haa dhiisuu…” jedhan. silaayyuu Woyyaanumatti biyya bulchaa jiraa, maaster pilaaniin kun bulchiinsuma OPDO jalatti maaliif haa misoomuu jedhuu dhiisanee? Yoo xiqqaate afaan hojii OPDO afaan Oromooti…kunuu Habashootaafi Woyyaanotaaf mataa dhukkubbiidha. Dubbiin maaster pilaanii kanaan akkana jechuun isaanii, “…kana booda hin barbaachiftanii, biyya barree jirraa… akka feenee keessa deemna, tokkoon kee yoo dubbatte ‘likki yigaal’, qorsa siif qonneerra…” jechuun kanumaaf. Yaa OPDO yoom siif galaa…?
Gama biraatiin akkuma OPDOfi Oromoolle tuffataa dhufaniin, sagantaa Afaan Oromoo Dhaabbata Raadiyoofi TV Itoophiyaa keessaa ni cufane; hojjatootta sagantaa Afaan Oromoorra hojjatan gara 60 gahan diiganii bittineessane. “yoo barbaaddan gara naannoo, Oromiyaatti galaa afaan Oromootiin hojjadha; sanii miti jennaan afaan Amaaraatiin hojjadhaa..” jedhaman gaazexeessitoonni Oromoo Televeshiiniifi Raadiyoo Itoophiyaa keessa hojjatan. Gariin isaanii Adaamaa gara Dhaabbata Raadiyoofi TV Oromiyaa dhufan. Gariin isaanii ammoo ni faffaca’an. Kuun isaanii ammoo afaan Amaaraatiin hojjachuuf dirqamanii gadi itti taa’an. Gaazexeessitoonni gara Adaamaa dhufan, haalli achi ture isaan simachuu dide. DhRTO Adaamatti argamulle, miidiya maqaa Oromoo uffateeru malee, hojiin isaanii kanuma Raadiyoofi TV Itoophiyaa san caalaa hamaadha.
Dhaabbanni Raadiyoofi TV Oromiyaalle, dhaabbata habashoonni Afaan Oromoo danda’an keessatti of ijaaranii, gaazexeessitoota Oromoo qulqulluu ta’anitti, haadha masaanuu (haadha buddeenaa) ta’uudhaan iddoo itti dararaman ta’ee argame. Oromoon haadha ofiirraa adda baafamee, haadha buddeenaatiin hanga yoomii rakkataa? Oromummaan qofti maaliif badii ta’aa? Kun yoom OPDOtti mul’ataa? OPDO Oromoo qulqulluu ta’an maaliif warra gumaa Oromotti ta’uuf deemanii? Maaliif waamicha qomoo isaanii isaaniif godhamaa jiru didanii orma dhaga’aa jiru….? “Mucaan nyaanyaa jedhe nyaachuu hin oolu” jedha mammaaksi Oromoo. “Xiqqoo turra malee, numa urra jette booombiin...”
Monday, June 8, 2015
Afaan hojii Woyyaaneetiifi isiin dhageettu, afaan qawweeti; Oromoolle afaan qawwee qofaan Woyyaanetti haasawuun dirqama.
Yaa Oromoo, qabsoo bilisummaa biyya tokkoo keessatti gargaarsi biyyoota alaa ni barbaachisaadha yoo jennee of gaafannee, deebiin jiruu eetii (eeyyee) ta’a; garuu eenyurraa, akkamiin, yoom, fi ani maali biyya sanirraa barbaadaa, biyyi sun ammoo maal anarraa barbaaddi waan jedhaa dagachuu hin qabnu. Ani akka nama lafaa dhufaa tokkotti waan tajjabe qaba. Nuuti, biyyi faranjii dimookitaawa waan taateef akkuma biyya isaanii dimookiraasii dhugaa waan nuuf hawwituufi waan nu badhaastu natti fakkaata ture. Garuu, sana booda faranjoonni faayidaa isaaniitiif yoo hojjaan (dhaabbii) isaanii gabaabaa ta’ee, nuuti duunee isaan reeffaa keenna gubbatti bahanii hojjaa dheereffatanii faayidaa isaanii fagotti argan ta’e, akka nuuti ajjeefamnee tuulamnuuf feeti.
Namni uumamaan ofittoodha-of jaalata. Daa’ini xiqqaan afaan hin beeknelle, waan itti calalaqeefi itti bareedee hundumaa ofitti harkisa, namni biraa akka irraa tuqu hin fedhu ni booha. Gama biraatiin, biyyi kamiiyyuu faayidaa biyya isii dursiti. Biyyi faranjiille akkasuma. Yoo nuuti of hin bilisoomsin, faranjiin nu hin bilisoomsitu. Faranjiin nama humnaafi tokkummaa hin qabne hin feetu yookiin hin jaalattu. Faranjiin nama humna qabu, kan isaan walii galuun faayidaa isaanii eeksisuuf barbaaddi. Diinni keenna nurra humna kan qabuufi faranjiin michoomeera yoo ta’e, faranjiin dantaa isii eegachuufi, akkasuma faayidaa dabalataa tarii boru nurraa feetuuf jecha, yookiin akka maqaan isaanii hin badneef yookiin nulle isaanirratti beekkannee akka isaan hin jibbineef, afaaniin diina keenna san nu wajjiin abaaraa, garuu faayidaa isii eegsifachuuf jecha harka lafa jalaatiin diina keenna cimsiti.
Kanumaan wal-qabatee, dimookiraasii sobaa biyya Itoophiyaa keessa akka jiruufi dimookiraasiin dhugaa akka hin jirre fanjiin ni beekti. Gaafa Dargiin kufelle, Tigiroonni Tigirayiifi Erteraalle, akkuma Oromoo qabsoo godhaa turan bilisoomane, bilisummaan Oromoo ammoo gufatte duubatti deebite. Oromoon silaa bilisoomuu kan irra ture, faranjoonni lixaa gaafa (ganfa) Afrikaa, keessumattuu Itoophiyaa irratti Raashiyaa jalaa bilisoomte…biyya faranjiitti, mootummaan karaa sirrii ta’een uummataan filaatamulle, yeroo tokkoo tokko mootummaanis fedhii uummataatiin ala bahee ifaa ifatti hojjachuu ni sodaata, harka lafa jalaatiin male. Maaliif jennaan, maddi galii diinaagdeefi aangoo mootummaa kanneen uummata waan ta’eef. Kanaafuu, yeroo hedduu mootummaan faranjiille, ifaa ifatti waan hedduu hojjata osoo hin taane, dhaaba basaasaa hedduu dhaabuudhaan waan uummanni isaanii hin beekne, mootummoonni silaa nuuti akka fakkeennaatti fudhannulle sadarkaa waan uummanni isaanii hinfeeneefi hinbeeknee hojjatanirralle genyeerra.
Akka fakkeennaatti, biyya Itoophiyaa keessa dimookiraasiin akka hin jirre mootummoonni lixaa dhiibaafi dhibbatti, ykn guutumaa guututti beekan. Garuu mootummoonni alaa kunneen dantaa isaanii biyya Itoophiyaa keessattifi naannoo gaafa Afrikaa sanitti eegachuuf, Itoophiyaa qabachuu waan barbaadaniif, yeroo garaa garaatti maallaqa guddaa Itoophiyaaf kennaniifii gargaaraa jiran. Filannoon sirriin akka Itoophiyaa keessatti gaggeeffamee hin beekin, faranjoonni numa beeku. Garuu warri lixaa dantaa isaanii dhabuurraa, akkasuma uummanni biyya isaaniille, “maallaqa nuuti kiisaa keenyaa gibira baasnee kenninuun abbootiin irree maaliif gargaartaanii?” akka hin jenneen filannoon fakkeessii kun akka adeemamuuf barbaadan…
Oromoon hedduun filannoofi woyyaanuma wajjiin hojjachuun akka hin danda’amne duraanuu barane. Garuu namoonni itti fakkaatee marsa shaniif ykn waggootaan 25f jaannan (curruuqan)ille, barumsa waan fudhatan natti fakkaata. Shan Oromoo biratti hiikaaf kabaja addaa qaba. Baalliin Gadaa Oromoolle shan…marsa shaniin oli maqaa filannoo sobaatiin sobamuun gahee, falliifi malli biraa itti soqamuu qaba. Filannoo Itoophiyaa keessatti bara 2015 keessa filatame akka fakkeenyaatti yoo ilaalle, dargaggeessi dhalataan qubee cunqursaa woyyaanee keessatti dhalatee abbaa malee guddate, yeroo kamiiyyuu caalaa hadheeffate irra caalatti woyyaanee kuffisuuf paartii KFO (Kongireensii Federaalawa Oromoo) duukaa hiriiruudhaan guutuu Oromiyaa keessatti Woyyaanee rifachiisan. Woyyaaneen, filannoo sobaa fakkeessiif gootu, tarii osoo fakkeessuu saree of hin nyaachisu jechuudhaan, miseensota, kaadhimamtoota, dorgomtootaafi taajabdoota paartii KFO ajjeesuu, hidhuufi doorsiisurraa darbanii sagalee uummataa loltuufi milishoota itti bobbaasuu akka saamaa turan ragaan uummata bal’aadha.
Sada duraayyuu, gaafa duulaa nu filadhaatiif uummanni, keessumattuu dargaggeessi iddoo garaa garaatti bahee paartii Koongireensi Federaalawa Oromootiif deegarsa kenne, uummata raajechiisee, woyyaanee rifachiise. Uummanni deegarsa paartii kanaatiif, Amboo, Shashamanneefi Bulee Horaatti bahee riikeerdii ykn sadarkaa guddaan galmaa’e. Akka ragaa uummata biraa aragannetti, kallattii Oromiyaa hunda keessatti saamichi sagalee uummataa, hidhaan, doorsifniifi kkf guutuu biyyaa keessatti Oromootaafi mormitootarratti raawwatamaa ture. Guyyaa jalabultiifi gaafa filannoon adeemsifametti garuu, waan faallattu mul’achuu eegale. diraamaa Woyyaaneen maqaa filannootii hojjatte tokko akka fakkeenyatti kaasuu fedha: naannoon sun Godinaan Boorana jedhama; uummanni garuu Gujii Lixaati. Magaalaan Bulee Horaa jedhama.
Akka ragaan qabataamaan keessa beektotarraa argame mul’isutti, msagaalaa Bulee Horaa kana keessaa Buufata filannoo saddeetti ture; achi keessaatti, qaamoleen mootummaa osoo filanoon hin gayin duratti, buufata filannoo hundumaratti sagalee kuma tokko tokko (1,000x8=8,000) qopheessan. Sagalee uummanni kenne soogidda bishaan ergan taa’e, sagaleen qophoofte kunneen laakka’amte. Bifuma wal-fakkaatuun, Aanaa Bulee horaa keessatti kan argaman gadoota baadiyyaa 38 keessatti, bifuma wal-fakkaatuun sagaleen kumni tokko tokko (1,000x38=38,000) hiramee filannootti seename. Gandoota Filannoo sadi keessatti uummanni opdo dura dhaabbachuun sagalee sirriin keennatanii, booda immoo jalaa baleessan malee, gandoota 35 keessatti hannii opdo gufuun tokko osoo isaan hin mudatiin hojiirra oole.
Gandoota aanaa Bulee Horaa 38 keessaa, ganda Dibbisaa Oggoo jedhamurratti uummanni ija jabaatee opdo dura dhaabbachuudhaan sagalee isaanii eegatane keessatti, namoonni opdo file, namoota 73 qofa ture. ganda biraa aanaa Bulee Horaa jalatti, uummanni gandoota Toomaa Meexxii fi Maaxee Boosoo keessatti opdo dura dhaabachuudhaan sagalee isaanii to’annoon eegatanii,ganda Meexxii Toomaa keessatti opdo’n sagalee 37 qofa argatte. Ganda Dibbisaa Oggoo keessatti immoo, opdo-woyyaaneen sagalee 73 qofaa argatte. Ganda Maaxee Boosoo irratti sagalee 110 qofa aragatte opdo’n. Aanuma Bulee Horaa jalatti kan argamu, ganda Cabbii Magaadaa keessatti, sagalee kuma tokkoo kan opdo qopheeffatteen alatti, paartiin Madirek-kongireensiin Federaalawa Oromoo sagalee 321 caalmaa argamsiisee waan tureef, qodaalli opdo filannoo hachisiisuuf gubbaarraa dhufe, opdo ganda san bulchaniin, “isin hiina, sagalee madirekii kana dabalaa milikita itti godhaatii hojiin alaa taasisaa...” jechuudhaan ajaja itti kenne.
Kaadiroonni opdo gandaas ajaja fudhachuudhaan sagalee KFO-madireke aragate 873 dabalanii milikita itti godhuudhaan hojii ala godhan. Saamicha sagalee, uummataatiin alattille, aanuma kana, ganda Roophii Magaadaa keessatti, kaabiineen mootummaa tokko dargaggeessa tokko rasaasa shuggixiitiin dhahee madeesse. Haalli, yunivarsiitoota Itoophiyaa keessattis raawwatamelle, kanuma fakkaata; yunivarsiitii Bulee Horaatiifi Jigjigaa keessatti barattoonni Oromoo filannoo fakkeessii san dura dhaabachuu yaalanii turan, garuu dumarratti barattootumatti miidhame. Fakkeenni kun, guutuu biyya Itoophiyaa bakka bu’uu dande’a. Osoo filannoon hin jalqabinuu, woyyaaneen gandoota hunda keessatti dhibeentaa 85 (%85) oliin, hannaanis ta’e moo, waliin dhahuun akka injifachuun irra jiraatu, durattu akka karoorfatanii turan keessa beektonni baasanii saaxilan.
Guyyaa filannoolle sanu agarre. Anille, bara 2010tti yeroo gaazexeessaa ta’ee gabaasa dhibee natti uumee gabaasuuf dirree filannootti bobba’elle kanuma arge. Finalloon bara 2015 kunille, akkasuma ta’e. kan nama gaddisuu garuu, filannoo hatuu qofa osoo hin taane, hidhaafi ajjeechaan filannoon dura turelle, mootummaan erga filannoo saamee injifachuusaa labsateen duuba, iddoo baay’etti deeggartoota, miseesotaa, taajjabdootaafi dorgomtootaa paartii Kongireensii Federaalawa Oromoo-Madirek adamsuudhaan doorsisuu irra darbee, hidhuufi ajjeesutti jira. Abbootii qabeenyaa paartiile mormituu deeggaraa turan addamsuudhaan achi buuteen isaanii dhabamaa jira.
Akka fakkenyaatti, loltoonni mootummaa gaafaa 6.6.2015 godina Shawaa Lixaa naannoo Incinniitti, dargagoo Baatiruu Sorraa yoo ajjeessan, dargaggoo hedduu ammoo ukkaamsuudhaan achi buuteen isaanii dhabamaa jira. Uummanni ammoo, “namni nuuti filannee nu haa bulchuu; dargagoon keenna nuuf haa deebi’anii...” jechuudhaa iddoo garaa garaatti dheekmasiifi mufiin uummataa akka dabale himameera. Wallagaa Bahaatti namni Magaalaa Naqqamteetti paartii Kongireensii Federaalistii Oromoo bakka bu’uun dorgomee ture, Obboo Taarikuu Dassalenyi Dabaalaa, doorsiniifi mana kireeffatee keessa jiraatu keessaa, mootummaan namoota isaaf mana kireessaniif doorsisuun hanga dhiibame baafamuuttifi hedduu doorsifamaan sodaachaa akka jiru, yaada inni gaafa 7.6.2015 Oromiyaa Miidiyaa Neetiworkiif kennerraa hubachuun danda’ameera. Achuma godina Wallaga Bahaa keessatti, magaalaa Siree keessatti paartii Kongireensii Federaalistii Oromoo bakka bu’ee kan dorgome, barsiisaa Qanaasaa Ragaasaa manaa isaa irratti diiguudhaan baqatee iddoo biraa akka jiru, bakka bu’aan paartii Kongireensii Federaalistii Oromoo Wallagaa bahaafi dorgomaan Magaalaa Naqqamtee Obboo Taarikuu Dassalenyi Dabaalaa dubbateera.
Keessumattuu, erga dubbii maaster pilaanii kaatee Oromoon ka’uun qeeramsaa woyyaane’ee eegee qabee gadi dhiisee asi, woyyaaneen Oromoo kan durii caalaa rifattee woreerte. Amma duuba, woyyaaneen namootaa isaan rifaachiiseefi itti aarte hundumaa tokko tokkoon guurtee dhabamsiisuuf deemti. Keessummattuu namoonni isaan quba itti qabanii turan, amma tokko tokkoon adamsan. Oromoon isaan mormeen alaayyuu, warruma dantaa wayyaanee keessatti hojjatu opdo Abbay Tsahaayyeen itti dhaadatelle dhumni isaanii amma waan ta’eef waliin Oromoo waliin qabsoof ka’uu qaban. Nama dammaqe jalaa fuudhanii fuudhanee qalan waan ta’eef, Oromoon dammaqe dalla woyyaaneen itti ijaartee keessaa fuutee ayyaana ayyaanaan qalattu keessaa bahuu qaba. Woyyaaneen balleessaa isiin balleessitee hamaa ta’uu waan beektuuf, akkasuma qabeenyaa ijaaratte saniifille akka sareen dhalte ilmaan isheerratti nama nyaattuufi, akkasuma aangoon isi’ii haarkaa baanaan wabii waan hin qabneef, woyaaneen gonkumaa (Abadan, ijjimaa) aangoo qawwee malee gadi hin dhiistu; dimookiraasiifi wal-qixxummaatti hin amantuu.
Kanaafuu, yaada qofaan afaanfaajja’uun tunkinee gara itti goran wallaalanii taa’uu hin haada ofiin rarraasan lubbutti of dhahuudha. Wareegama bilaashaa kafaaluufi taa’anii qalamuun hin ta’u. Uummannille ka’uu qaba, dudduubeen uummatalle of sirreessee ka’uu qabu. Uummanni baay’innaan miliyoona 45, uummata miliyoona 6 tiin akkamiin gagroomaa? Kun akka addunyaattuu qaanii guddaadha. Uummataa Itoophiyaa sabaafi sab-lammootaa 80 olii keessaa nuuti wal’akkaan ol yoo jennu, akkuma keessi Oromoo boonu, uummanni baay’inaan miliyoonaa 45, akkamiin miliyoona jahaan gabroomaa, jechuun ormi yoo gaaffii gaafatu, keessi Oromoo xiiqeffatee aaruu qaba.
Tokko ergee namarraa eeguu hin qabu. Namni hundinuu kallattii adda addaatiin qabsoof lafaa ka’uu qaba. Teenyee nama eeguu hin qabnu. Mirga keenyalle namarraa eeguun nurra hin jiraatu. Lafa qonnaa roobaa gannaa keessa, dura abbaa maasitu (fichaattuu) maxarisee bahee qotatee, birraa yeroo aduu taa’ee asheeta nyaata. Garuu gaafuma qonna gannaa, yoo abbaan qotee bulaa cimaa ta’eefi namoota wajjiin walitti dhufeennaafi jaalala gaarii horate, ormille daboo ykn goottalee itti bobba’uun ni gargaara. Abbaan maasii (fichaa) garuu, yoo mana taa’ee afaan qofaan daboo yoo gaafate, eenyutti itti dhufaa? Qotee bulaa masiluufa (baaldhabaa)fi dadhabaa eenyutti jaalataa?
Mirga keenna faranjiifi dhaabbilee mirga namuummaa biyyota faranjii irraa eeguu hin qabnu. Faranjiin dantaa mootummaa isii eegachuuf jecha, biyyuma ofii isaaniitii bulchaa jiraaniifu yeroo tokkoofi tokko ifa miti. Gaafa waxabajjii 6,2015 gabaasaa oduu Oromiyaa Miidiyaa Neetworkiif hojjachuuf osoo odeeffannoo miidiyaalee keessa abuuraa jiruu, oduu ana ajaa’ibsiise tokko gaazeexaa beekamaa biyya Ingilizii ‘the Telegraph’ jedhamu toora interneetiirratti argee; afaan Ingilizii irraa gara afaan Oromootti hiikee hojjadhe. Odeeffannoon achirra ture: “haleelaallaa shororkeessitoonni fulbaana 2011, Ameerikaa irraatti raawwatan, biyyi Saa’ud Arabiyaa maallaqaan deeggaruun harka keessaa qabdi; dhimma kanarratti, bulchiinsi Buushiifi Obaamaalle qorannoo walitti fufaa gaggeessaniin gabaasa waraqaa qorannoo iccittii fuula 28 harkaa qaban. Haa ta’uu malee, dantaa mootummoota Ameerikaafi Saa’uud Arabiyaa eguuf jecha iccitii kana uummata Ameerikaatiif ifa osoo hin godhin dhoksanii irra taa’anii waan jiraniif, gaabaasni qorannoo kun uummata Ameerikaatiif akka ifa taasifamuuf dhiibbaan bulchiinsaa Buushii irratti dhihaataa jira…” jedha. http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/september-11-attacks/11653706/US-report-claiming-Saudi-Arabia-financed-911-attack-redacted-by-Bush.html liinkii yookiin hidhata kanarraa ka’uudhaan oduun Oromiyaa Miidiyaa Neetworkiif hojjadhe kan armaan gadiiti:
Haleelaallaa shororkeessitoonni fulbaana 2011, Ameerikaa irraatti raawwatan Saa’ud Arabiyaan harka keessaa qabdi jedhame. Haleellaa raawwatame san Saa’ud Arabiyaan maallaqaan deeggaruu ishii gabaasa waraqaa qorannoo icciittii bulchiinsii Obaamaa ifaa akka godhuuf dhiibbaan itti dhihaachaa akka jiru himame.
Ji’a Fulbaanaa bara 2011 akka laakkosfa faranjootaatti, haleellaa shororkeessitoonni ganama Kibxataa gamoowwaan wiirtuu daldala Addunyaafi Ameerikaarratti raawwaataniin qabeenyi guddaan maallaqaa doolarri biliyoona kudhanii barbadaa’ee, lubbuun namoota 2,996 galafatameera.
Haleellaa garee shorkeessitootaa Alqaa’idaa Osaamaa Billaadiniitiin qindeeffamee raawwatame jedhame sanirratti, shorkeessitoonni xiyyaarota (rophiloota) imalaa hedduu danqanii butanii gamoon (fooqiin) walitti buusuun guggubuun xiyyaarota akka meeshaa waraanaatti itti gargaaraman. Xiyyaaronni butamanii gamoo ykn fooqiin walitti busuun akka boombiitti namaafi qabeenya itti gubuun fixan sunille, Xiyyaarota[1] Ameerikaati. Haleellaa shororkeessitootaa raawwatame saniif hoogganaan Alqaa’idaa yeroo sanii Osaamaa Billaadiin itti gaafatamummaa fudhaachuun akka labsee turelle ni yaadatama.
Gaazeexaan beekaamaan biyya Ingilizii ‘the telegraph’ jedhamu maxxansaa isaa kaleessaatiin, shororkeessitoonni xiyyaarota Ameerikaa danqanii butuudhaan akka boombiitti itti gargaaramanii namoota kumaatamootaafi qabeenna biliyoonota galaafatan 19, biyya Saa’uud Arabiyaa irraa akka dhufanii turan gabaaseera.
Ameerikaanille bara 2012 irraa eegaltee qorannoo iccittii taasisaa turte kan fuula 28 qabu akka of harkaa qabduufi, ifa akka hin taasisin gabaasni kun himeera. Saa’ud Arabiyaan haleellaa Shororkeessitoota san keessaa akka harka qabduufi, bulchiinsii Buushiifi Obaamaa ille dantaa walitti dhufeenna mootummoota Saa’ud Arabiyaafi Ameerikaa qofa eeguuf jecha iccittii kana dhoksaa akka turan gareen haleellaa shorkeessitootaa kanaan miidhaan irra gahe hedduun amantii qaban jechuun ‘the telegraph’ addeesseera.
Akka gabaasaa ‘the telegraph’ kanaatti, haleelaallaa shororkeessitoonni fulbaana 2011, Ameerikaa irraatti raawwatan Saa’ud Arabiyaan Haleellaa kana maallaqaan deegaruun akka harka keessaa qabduufi gabaasa waraqaa qorannoo icciittii fuula 28 qabu, bulchiinsii Obaamaa ifaa akka godhuuf dhiibbaan itti dhihaachaa akka jiru gazeexaan kun gabaaseera.
Maatii haleellaa shorkeessitoota Fulbaana 2011 miidhaan irra gaheef gorsaa kan ta’aniifi, akkasuma dura bu’aa dhaabaa Gamtaa Haqaafi Farra Shorkeessummaa jedhamu, Terry Stranda akka jedhanitti, “Saa’uud Arabiyaan haleellaa shorkeessummaa Ameerikaarratti raawwatame kana maallaqaan gargaaruu isiiti miti kan nama dinqisiisu” jedhan. Akka yaada Terry Stranda tti, kan isaan ajaa’ibsiisee, “deeggarsa maallaqaa Saa’uud Arabiyaan Shorokeessitoota Ameerikaa haleelaaniif goote adoo hin ta’in, maallaqni hidda dhiigaa shororkeessitooti” jedhan. Osoo maallaqa guddaan deeggaramuu dhabaatanee, shorkeessitoonni haleellaa Fulbaana 2011 ykn 9/11 jedhamu kana Ameerikaarratti danda’anii hin raawwatan turan” jedhaneeran.
Yaa Oromoo, ani duraan ilaalcha dogongoraa qaba ture; amma garuu of sirreesseera. Yaadni dogongoraa ani duraan qabu ture sunille: akkuma gaafaa nuuti ijoollummatti namni humnaan nu caalu yoo nu miidhe dhufnee abbaa, haadhaa, bobboleessaafi obboleettii angafatti himannutti, waan woyyaaneen uummata Oromoo goote, yoo faranjitti himanne, faranjiin waan woyyaanee adabdu natti fakkaata ture. Akkasuma, dhaabbonni mirgoota ilmaan namaatiif dhaabbataniifi, miidiyaan biyya alaa yeroo rakkina Oromoo dabarsanu, faranjiin ganamasaa Woyyaaneerratti waan tarkaanfii fudhattu natti fakkaaka ture. Garuu akkasii moti.
Faranjiin namni dantaa isii eegeefii jennaan, sirumaayyuu dantaa isii saniif jecha irree nama sanii ni cimsiti. Garuu nuuti, cimnee of ijaarree osoo nama isiin qabatte san raasne, faranjiin dantaa isii eegsiisuuf jecha gara keenya deebi’uudhaan, “maal isinii goonaa? Maal isin gargaaraa?” jechuudhaan kan haala nuuf mijeessuu isheedha. Nama laafaa ormaa dhiisaatii haati deettee (deesse) iyyuu hin jaalattu. Iddoo baay’etti, yaada yeroo hedduu Dr. Mararaa Guddinaa jedhan sammuu koo keessa deddeema: “Faranjiifi waaqni nama jajjabaa ofiisaa gargaare qofa gargaaran…” kan jedhuudha. “yoo abbaan hin iyyatin ormi namaaf hin birmatu” jedha Oromoon.
Yaa Oromoo dhaga’i, fiixinsaa sanyii Oromoorratti qiyyaate kan Abisiniyaanotaa (Habashootaa), Minilikiin duraafi duubaalle dandamanne; kan Woyyaane hardhaa immoo san caalaa beeka! kan Woyyaanee hardhaa, akka vaayirasii eedsii (HIV-AIDS) dhaabbitti nu fixaa jiraa beeka. Woyyaaneen, bifa ammayyawaatiin nu fixaa jirti. Nama ijaan arginu nurraa ijeessanee hin dhiisne, habashoonni eenyummaafi afaan keenya nurraa ajjeessaa jira. Gaafa Awuroppaanonni, keessumattu abuurtichi lammii Xaaliyaanii Kiristoofer Kolomboos (Christopher Columbus) jaarraa shan dura biyya Ameerikaa dhaqee argee koloneeffattoota Awuroppaa itti hin yaaminiin dura, lammiin durii dulloo lafa biyya Ameerikaa hardhaa irra jiraachaa turan, Hindoota Diimaa (Red Indians) jedhaman miliyootaan jiraataa turan, amma akka bosana ciramee badee, baduun dhabamuutti jiran.
Hindoota Diimaa (Red Indians) kunneen biyya isaairraa dhabamsiifamaneran yoo jennu,baduun ajjeefamanii baduu qofa osoo hin taane, eenyummaa, afaan, aadaa, amanta, lafaa…isaanii dhabuu of keessaa qaba. Mee nama Oromoo kan, “Ani Finfinneetti dhaladhe waan ta’eef Afaan Oromoo hin beeku...” jedhu yaadadha. Osoo Oromoon nama san qofa ta’ee jiraatee, Oromoon lafarraa bade jechuudha; akkuma Hindoota Diimaa Ameerikaa durii dulloo kana. Jaarraa tokkoo oliif wanti habashoonni nurratti raawwataa jiranille kanuma. Diinummaa kana kan nutti fidee, tokkooffaa lafaafi qabeenna keenna. Yoo seeraan hin qabatin, qabeenni keeti diina sitti bita.
Hanga gadaan keenya qawwee Awuroppaatiin cabee asitti, baay’inni keenna diina nuuf bite malee takka nu hin fayyadne. Ormi baay’ina keenna kana akka sa’a boroochuu leencaa dhaga’ee dhaabbitti fincaan keessaa yaa’utti, habashoonni baay’ina Oromoo kana akkasitti ilaalanii nu fixaa turan; hardhalle ittuma jiran. Yoo nuu hin jabaanne ta’e, borulle ittuma fufan. Tigireen dhufaatiin isii duraan qabeennuma saamtee, “hanga waggaa 30 tti yoo saamne nu gahaati, sana booda of dandeennaa, dhagaan keennalle warshatti jijjiirama…” ilaalcha jedhan san amma hanga hamma keenya arganii jijjiiranii, eenyummaa keenna lafarraa balleessuun, higa bara baraatti nu bituuf akka karoorfatan, karoora maaster pilaanii isaan Oromiyaa iddoo adda addaatti ciciruuf baasaaniifi indaastiriifi kampaanota daldalaa isaan duraan Maqaleefi Tigraay qofa keessatti ijaaraa turanii, amma ammoo gara jidduu gala biyyaa keessaatti babal’ifachaa jiranirraa hubachuun ni danda’ama.
Gama biraatiin, filannoo woyyaaneen fakkeessite dhiheessitu kun dhugaa nutti fakkaatee, yoo uummanni girrisee ka’u, “dhugaa isinitti hin fakkaatin. Nuuti aangoo kana dhiigaan fidne waan ta’eef, dhiiga malee hin kenninu. Yoo dhiira taatan akka nuuti lollee dhiigaan arganne lolaa dhiigaan argadha...” jedhaa jiran. Maaliif jennaan, woyyaaneen nu’uun walii walii keenna walirratti ijaartee jirti. Loltuulle taanaan, kan miilaan lole fanjirraa ijjatee kaasee du’uufi, kan Tigireef jecha qoma yookiin laphee isaa rasaasaaf kennu irra jireessi loltuun Oromoodha. Yoo itti malachuu dabaanne, kan du’ulle Oromoo ta’a, kan ajjeesulle Oromoo ta’a…
Ana kan na gaddisiisu, waan isaan jedhaa jiran dhaga’anii, Oromoonni karaa opdo tiin Tigiree wajjiin hiriree, dhaaduma Woyyaaneen dhaadattu san uummata Oromootti gara galanii dhaadatan. Waan nama gaddisiisa garuu, Woyyaaneen dhaaba opdo kan mataa ofiitiifuu uumte ni sodaatti; opdo sodaatti osoo hin taane, maquma Oromoo jedhu san, duuba opdo tti sodaatti. Woyyaaneen, opdo daandii isaanitti muldhisee saamsisu malee, opdo mirga Oromootiif dubbatuufi, opdo aantummaa Oromoo qabu hin fedhanu. Woyyaaneen, opdo akkuma farda gaariitti itti fayyadamtee, gaafaa inni humna fixate of keessaa baastee darbiti. Yaa Opdo, iddoo olaanurra iddoo bulanutti caala, akkuma general Taaddasaa Birruu galgala keessan miidhakfadha.
Yaa Oromoo warri opdo taatan, Juuneeddii Saaddoo ammaa irraa baradha; seena Goobana Daacee yaadadha, akka inni itti du’e ammoo qoradha… Yaa opdo, woyyaaneen fixeensa qofaan si buufatti; akka kondomiitti dhibeen Oromoo akka isaan hin ajjeesneef isinitti gargaaramtee, booddee boolla kositti isin darbiti. Faayidaa isaan yeroof isinitti darbatan sani hin ilaalila. Asi irratti, waa yaadadhe. Duri haati tiyya yeroo harkuu elmattu beeka. Harkuu jechuun saanni dhalee yoo waatiin jalaa duute, haati sa’aa hanga saanni deebi’e korma argate dhalutti, aanaan hin dhabu jechuudhaan, waatii san qaltee foon keessaa baastee gogaa san marga goggogaa itti naquudhaan waatii fakkeessitee sa’a dura keetti.
Gogaan jabbii haraan yookiin margi itti seekkame naqame sun tolee jedhama. Saanni harkuu elmamu sun, akka tolee waatii fakkaatuu san hin shakkineef, tolee san boolee (amoolee), ashaboo ykn soogidaa irratti firfirsan. Toleen jabbii sun, tokkeessoo waatii fakkaatti. Lammeessoo, saanni amoolee tolee waatii fakkaattu iirraa arraabaa jira. Sadeessoo, haati sa’aa aannan elmachaa jirti. Garuu haqiifi dhugaan jirtu, saannille yeroodhaafi waan arraabu saniin gowwoomeera; toleen sun dhala taateef sanyii sa’aaf hin dabarsituuf. Bifuma walfakkaatuu, yaa opdo, woyyaaneen karaa keessaniin faayidaan isiin Oromoof buustu tokko natti hin mul’atu. Faayidaa adda addaa kan yeroo qofa isiniin dura qabuun, isinuma mataa keessanu nama cimina qabu, akka horii tokko tokkoon isin qalti; gaafa isin sodaatteefi gaafa sin shakkitu. Namoonni hedduun ammoo, faayidaa yeroo san jibbeeti miti, kan woyyaanee irraa baqatee falmuun; hidhamuun, ajjeefaamuufi kan biyyaa baqataniif; jarri kun hegeree boruu tan Oromootiif farra waan ta’aniif, hardha irra dhaabachuun balaa boru sabarratti raawwatamaa jiruufi aggaamamee jiru waan arganiif.
Yaa opdo, gaarii mana ormaarraa godoo (gosee) mana ofii wayya. Tolaa nama ormaarraa hamaa nama ofii wayya. Bareedduu haadha ormaarraa fokkiftuu haadha ofii wayya. Yaa Oromoo, kana booda kan nu baasu, Oromoon kamiiyyuu wal-balaaleffatuu osoo hin taane, wal-gorfachuun wal-jajjabeeffatee, kan dogongorelle tiirsinee badii amma duraa caalaa hin balleessineef, gorsinee ofitti qabachuun humna waliif ta’uu qabna. Nuutinu yoo teenyee wal-madeessinu taane, ormi ammoo naqarsa ta’e, madaa keenna keessa bu’ee dhukkuba nutti ta’uun yoo inni nu ajjeesu hin argannu. Kana booda, maqaa Oromummaafi dantaa Oromiyaa qofaan waliin ka’utti nurra jiraata.
Filannoo soballe argine, nama afaan qawweetiin namatti haasawu, afaan qubaatiin itti haasawanii hin danda’anu. Yaa Oromoo, mana barumsa qawwee galuun barbaachisaadha. Namni mana barumsa qawwee galee, afaan qawweetiin nu doorsisuufi nu gurguratti jiru, kan nurraa dhaabatu yoo nuuti ilmaan keenna mana barumsa qawwee galfanne qofaadha. Kan iyyannoofi xalayaan keenna nurraa fudhatamee dubbifamuun rakkinni keenna furmaata hataattamaa argatu, afaan hojii saniin xalayaa yoo barreessine qofaadha. San malee, yeroo gubuufi qabeenya qisaasuu ta’a; akkasuma, “ana nyaataa cal’isi…” mammaaksa gowwaa mammaakuun osoo arginuu dhaabbitti nyaatamuudha.
Afaan hojii Woyyaanee, afaan qawweeti. Kanaafu dhimmi keenna akka nuuf raawwatamu yoo barbaanne, dirqama afaan qawwee barree, afaan qawweetiin itti haasawuufi xalayaa itti barreessuu qabna. Nama afaan qawwee malee, afaan Abbaa Gadaa hin beekne, afaan Oromootiin itti haasawuun hin taatu, afaan qawwee male. Faranjiille ‘simaabaloo’f woyyaaneetti ergannaalle, woyyaaneen afaan qawwee malee afaan ‘simaabaloo’ faranjiille hin beeknu jette. Kanaafuu, xabaqaa afaan qawwee beekulle, itti bituudhaan guddaafi xiqqaan keennalle jalaafi irraan afaan qawwee barsiisuudhaan dhimmi keenna hataattamaan akka nuuf raawwatamuuf afaan qawweetiin, namoota afaan qawweetiin hojii hojjatutti wacuu qabna; sani malee wayyaaneen afaan Oromoo hin beektu hin dhageettulle, dhage’uufille ta’ee barachuuf fedha hin qabdu…
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Mootummaan Kuweeyti Lammiileen biyya alaa hayyama jireenyaa hin qabne akka bahan akeekkachiise
Ministeerri biyya keessaa Kuweeyt ibsa guyyaa kaleessaa baaseen lammiileen biyyoota adda addaa kan hayyama jireenyaa hin qabne, January 29 irraa kaasee hanga February 22/2018 yeroo jiru keessatti adabbii tokkoon alatti biyyattii lakkisanii akka bahan jechuun yeroo dhiifamaa guyyoota 23 kenne. Dabalataanis namoonni yeroo dhiifamaa kana keessatti hin baane kan adabaman tahuu akeekkachiise
Labsiin yeroo dhiifamaa kun lammiilee biyya alaa kan hayyama jireenyaa hin qabneef carraa lama kan kenne yoo tahu:
- lammiileen biyyoota adda addaa kanneen Karaa seeraan alaatiin Kuweeyt seenan ykn kan hayyama jireenyaa hin qabne kunniin yeroo kenname keessatti hatattamaan akka bahan kan jedhuu fi
- Namoonni hayyama jireenyaa hin qabne kunniin kafaltii isaan irraa eeggamu hunda kafaluun Sakkata’iinsi osoo hin jalqabaminiin dura hayyama jireenya akka haroomsan kan jedhuudha.
Namoonni yeroo dhiifamaa kenname keessatti bahan, gara biyya isaanii deebi’uun hayyama haroomfatanii yoo fedhii qabaatan gara Kuweeyt deebi’uun kan kan hayyamamuuf akka ta’ee fi namoonni yeroo kenname kanatti hin bahin ammoo, adabbii hidhaa booda gara biyya isaaniitti kan darbaman akka ta’e, akkasumas kana booda yoo gara Kuweeyt deebi’uu barabaadanis kan hin hayyamamneef tahuun ibsameera.


text:
Afan Oromo Article Commentary Current Affairs Economy Opinion
DHAKAA FI CIRRACHA WALIRRA TUULUU DUWWAAN GUDDINA DINAGDEE HIN FIDUU!
Waggaa shanan tokko fuuldura, barattoota univarsiti eebissuu dhaaf hooggantoonii ODP (enna sana OPDO), bakka addaa addaa ti ergamani turan. Hundii saanii yoo haasaa godhan, waanuma tokko irratii xiyyeeffatan: wal ijaaraatii kobil stoonii dhan daandii tolchaa! Kana turee dhaamsi saanii. Hojjaan haatuffatamu jechuu koo mitii, waan faala waayiin dhaamsa sana keessati Read more…


text:
Lubbuu Namaa fi Qabeenya Gar-malee Baduuf Itti Gaafatamni Jiraachuu Qaba !
(Ibsa ABO – Onkoloolessa 30, 2018)
Addi Bilisummaa Oromoo fi Mootummaan Itoophiyaa waltahiinsa keenyaa fi jijjiirama qabsoo ummataatiin argame haala amansiisaa taheen lafa qabsiisaa deemuu irratti kan hojjettu Koree Waloo wal gidduutti dhaabbannee qabna. Koree kana keessaanis haala dhaabbataa taheen yeroo yerootti wal qunnamnee mari’achuudhaan waliin hojjechaa jirra.
Deemsa kana bifa wareegama lubbuu hin gaafanneen, dinagdee/qabeenya biyyaa fi ummataa irra miidhaa hin geesisneen, akkasumas, haala sardama hin qabneen yeroo gahaan kennameefii ilaa fi ilaameedhaan mari’atamee fi waliin hojjetamee fiixaan baasuun akka danda’amu amantii fi ejjennoo ABO ti.
Haa tahu malee, shirootni daangaa hin qabnee fi ololli diigaan dhaabbattummaadhaan namootnii fi qaamotni Mootummaa garii fi Paartiin EPRDF geggeessan deemsa nagaa biyyaa fi ummataa kan miidhan tahuun waan ifatti mul’achaa turee fi jiruu dha. Waan taheefis, Addi Bilisummaa Oromoo shiraa fi ololli akkasii kunniin qaamota dhimmi ilaaluun akka dhaabsifamanii fi tohataman yeroo yeroon hubachiisaa yoona geenye. Kana gochuun keenya deemsa karaa nagaa fi araaraa irratti wal taanee waliin itti seenne milkeessuudhaaf akka gargaaruufi. Kunis nageenya biyyaa fi ummataaf yaaduu irraahi.
Kun akka kanaan osoo jiruu haala sababaa isaa hubachuun rakkisaa fi ulfaataa taheen Mootummaan Itoophiyaa humna waraana isaa guddaa meeshaa waliin ummata keessa bobbaasuudhaan lubbuu ummata nagaa balleessuu fi qabeenya isaanii saamuun har’as akkuma itti fufetti jira. Guyyoota lamaan dabran irraa kaasee Godina Qellem Wallaggaa fi Gujii keessatti wanti tahaa jiru kanaaf ragaa dha. Haalli kun ammoo nagaa fi tasgabbiin akka dhabamu, lubbuun namaa gar-maleetti akka badu, akkasumas, qabeenyi biyyaa fi ummataa akka miidhamu, dabreetis, ummatni yaaddoo, shakkii fi sodaa keessa akka jiraatu taasisaa jira.
Haala amma jiru keessatti lolaa fi tarkaanfii humnaatiin rakkoon furamuu fi bu’aan achi keessaa ummataa fi biyyaaf argamus akka hin jirre ABOn jabeessee amana. Haalli gaddisiisaan jijjiirama qabsoo fi wareegama ilmaan ummataatiin argame kanatti gufuu tahuu danda’uu fi abdii ummataa dukkaneessu kun hatattamaan akka dhaabbatus gaafata. Balaa haalli amma deemaa jiru kun hordofsiisuun lubbuu namaa, akkasumas qabeenya biyyaa fi ummataa irra miidhaa gahuuf itti gaafatamni (‘Accountability’) jiraachuu akka qabus ABOn jabeessee hubachiisa.
Injifannoo Ummata Oromoof !
Adda Bilisummaa Oromoo !
Onkoloolessa 30, 2018


text:
QABSOO KEENYA, Kutaa 1faa
Caalaa Abbaa Waadaa tin, 2019-09-25
Waan kaane fi keessa jirru beeknee qabsoo galmaan gahun dirqi dha.
Ummati Oromoo erga sirna gabroomfataa Habashaa jalattii humna qawween kufee kaasee yeroon inni itti qabsoo bilisummaa fi walabumma taasisuu dhaabe hin jiru. Yeroo uummati addunyaa kana keessa jiraatu hundi, biyyoota ollaa keenyaa jiran kan akka biyya Jibuuti, Eriteriya, Sudaan kibbaa dabalatee, bilisummaa ofiif qabsaawan itti milkaa’anii bilisaan jiratan, sabi Oromoo kan baayyiinni gara milyoona 50 olitti shallagamu sirnaa haaccucaa Nafteenya fi wakiloota Nafteenya( Gobaanoota haaraa, OPDO fi warra faayidaa biyyoota lixaa irraa argatan) jaalatti guyyaa guyyaan ajjeefamaa jiraachun fafa guddaadha.
Sabni hanga kana gahu qe’ee isaa irraa buqqa’aa, mana hidhaa keessati hirarfamaa, beelatti saaxilamaa, lafa abba isaa irraa buqqa’aa, akka bineensaa lafa hundatti ajjeeffamaa faayidaa murna yartuu aangoo harkaa qabduu tiksuuf callisuunis gaabbii fi gaafatma seenaa akka nutti tahuu dagachuu hin qabnu. Inni keessaa turre hanqannaan, yeroo ammaa Oromiyaa iddoolee garagaraa keessatti gochaan suukaneessaa silaa dhala namaa irraa namaa fakkisaatirra ni geessifama jedhamee hin tilmamamne dhala Oromoorratti raawwatamu, Oromoon callisee laaluu caalaa kan nama dhukkubsu hin jiru.
Oromoon yeroo hunda qabsoo godhee godhee, akkuma jaal Marrroo Dirriba jeedhe “yeroo diinaa isaa injjfachuf taakkun tokko isa hafu, inni garuu deeubatti deebi’uun mana isaatti yeroo galu, yeroo hunda diinni kan inni injifatetti abbaa ta’ee debii’ee ofi ijaarun warra afaan Oromoo dubbatu of dura buuse qe’ee isaatti isa dhiitee waan barbaadee godhee uummaat keenya garuu hambaasaa eeggachiisa.’’ Kanarraa kahuun sabni keenya rakkoo ture keesssaa bahuuf osoo hawwuu carraaquu, wareegama hadhooftuu kaffaluu, garuummoo deebi’eetuma rakkoo duraanii caalaa hammataa fi gadadoof uummata keenya saaxilaa asi gahee jira. Osoo Oromoon dogongora ofii irraa baratee biyya isaa bilisoomsee, akka armaan olittti ibsame kanatti biyya abbaa keenyaa keessatti alagaan akka sareeti nun ajjeestu ture.
Seenaan keenyas erga bareeffamuu jalqabee kanaef furmata arguu hin dandeenye. Kunis kan tahe kaayyoo bilisummaa fi walabumma amma fiixaan baasnuti itti cichuu hanqachuun, gantoota of keessaa qulqulleessuu hanqaachun, diina keessaa irraa of tiksuu dhadhaabuun, biyya walaba taate ijaarrachuf mirga akka qabnu beekuu dhadhabuun, of ijaarun kaayyoo tokko jalatti socho’uu dhadhabuun, olola diinaf jilbeenfannee dibbee rukkutaa ooluu irraa of baraaruu hin dandeenye. Waan as olitti ibsuu yaalame kun seenaa baratootaa fi hooggantoota qaraa kan qabsoo baroota 70oota keessa akka kaasnu nu taasisa.
Mee seenaa Qabsoo keenyaa gabaabatti baroota 1970ootaa irraa jalqabnee haa ilaallu.
Qabsoon Oromoo xumura argachuu qaba.
Sochii Bara 1970oota keessa barattoota sadarkaa 2ffaa fi warri Yunibarsiitii biyyatti keessa turan ni yaadatu jetne abdana. Qabsoo sirna abbaa Irree gonfoo (fewudaala Hayilee Sillaasee fi sirna Naafxanyaa irratti dura bu’uun kan hoogganaa turan sabboontotaa fi qareeyyii ilmaan Oromoo turan. Isaan kana keessaa warra yaadanu yoo kaafne keessatu Finfinnee keessatti, finciila sirna Hayile Selaase irratti geegeeffama ture addaa durummaan kan hoogganaa turan ilmaan Oromoo ti. Isaan keessaa manneen barnootaa Finfinnee keessa turan fakkeenyaaf Mana barumsa Tafarii Makkoneen keessaa:- Abboomaa Mitikkuu, Hawweetu Nageessoo, mana barumsa Li’uul Makkonnen keessaa:- Makkonnen Baayyisa, mana barumsaa Shimalis Habte keessaa:- Taayyee Morodaa, Gammachuu Magarsaa fi kanneen biroo hedduu turan. Gaaffin lafa ajaanda yeroo sanaa haa tahu maale gaaffin Oromoo, gaaffii afaan ofiitin barachu, faakkeenyaf Zaamechaa yeroo sanaa akka ilmaan Oromoo hin hirmaanne dhiibbaa uumuu fi dhoowwuu( booykoot), afaan Amaaratiin hin barsiisfnu kan jedhu ajaandalee ijoo eenyumaa Oromoo qabatee adeemaa ture keessaa muraasa. Qabsoon gaaffii lafaas akkuma jirutti gaaffii Oromoo fi kan uummata kibbaafi kanneen cunqurfamtootaa ture.
Adeemsa qabsoo kana keessatti barattooti Oromoo keessaa kan akka Waalellny Makkonnen(dhalataan Torban Walloo) faa lubbu ofi itti dhabanii ture. Beela uummata Walloo irra gahe dabalatee Fincila Ijoollen Oromoo geeggessaa turanii fi wareegama ilmaan Oromoo taasisaniin sirni Fewudaala Hayilee Sillaasee yeroo qabsoodhaan keessaa fi alaan burkutahu, sirnaan kan of ijaaree jaarmayan Siyaasa waan hin turreef waraanni maqaa Dargii ofitti mooggaasee dhufe angoo qabate. Qabsoo kana kan dugda duuban sochoosaa turan adda durummaan Baroo Tumsa faa ture.
Akkuma yeroo hunda qabsawooti Oromoo godhan, barattooti tokkummaan sirna fewudaalii mormaa turan hedduun isaanii jaarmiyaa Habashootaa kan akka Me’isoon, EPRP, ESAPA fi ECAT, kessati waal hirun diinaa walitt tahun asi bahan. Jaarmoolen yeroo sana dhaalatan maaqa Itoophiyaan asi bahan kun hunda ECAT malee hundi isaanii farra qabsoo Oromoo turan. Guyya guyyaa tokkummaa fi walqixxumma saba dubbachaa galgala- galgala immoo ol-aantummaa Amhaaraa waliin leellisaa turan. Keessattu, Mei’sson fi EPRP giddutti lola turerraan ilmaan Oromoo dhimma isaan hin ilaalle keessa seenun hedduutu wareegame. Oromoon ofiisaa fakkaachuu irra diina isaa waliin hiriirun kan dhume isa qabsoo Oromoof jecha wareeggame irra caala. Kun rakkoo qabsoo Oromoo bilisummaa fi walabumma tahee argina. Kanas tahee Oromoon yeroo hunda mirga saba ofiif haqa saba Oromoof qabsoo gochuu dhiisee hin beeku. Haa ta’u malee kaayyoo isaa itti wareega baase fiixan baasuu hin dandeenye. Kanafis sababaa inni cimaan tokko warra afaan qabsoo haasa’uun qabsoo Oromoo hijack godhan, gantoota sabaa, diiqaloota Oromoo keessaa fi ilmaan nafxanyaa afaan Oromoo baratanii fi kanneen leellistoota harcaatuu fakkii Itoophiya Mei’sson , EPRP faa akka tahe Oromoon beekuu qaba.
Ilmaan qaroo Oromoon qabdu dammaqiinsa gaha horatanii 1974, kaayyoo gaaffi Oromoof madaalu lafa nuuf kaa’un qabsoo bilisummaa fi walabummaa osoo geegessanii kan lubbu isaanii itti dabarsan kumaatamaan lakkaa’amu. Isaan keessaa taayitaa Olaana diinnii kenneef moggaatti dhiisuun kan saba keenyaf qabsaahuudhaan wareegaman hedduu keessaa kan akka General Taaddasaa Birruu,Maammoo Mazammir, Baaroo Tumsaa, HaylamaaramGammada fi Elemoo Qiilxuu( abbaa qabeenyaa) fi kanneen biroo akka fakkeenyatti kaasuu ni dandeenya.
Hoogganoota kanniin malees kan kaayyoo kanaaf jeecha dirree falmaa irrati lubbun isaanii wareegame kan beekamanif hin beekamne hedduu dha. Kan mana hidhaa diinaa keessati ajjeechan bifa adda addaan irrati raawwatame maatii duwwaatu beeka. Fakkeenyafi Injiiner Taasfahun Chaamada qareeyyii baroota dhiiroo qaanqee FDG qabsiisanii booddee hiraarfama guddaan mana hidhaa keessatti wareegaman kaasun ni gaha. Gaaffii guddaan garuu jaallan keenya kaleessaa, hangafoonni qabsoo fi hooggantoonni kaayyoo QBO maalif wareegamanii? Maal argachuuf qabsoon Oromoo jalqabee jedhee dhalli Oromoo hunduu of gaafachuu qaba.
Qabsoo kanaaf jecha ilmaan Oromoo biyya abbaa isaanirraa humnaan dhiibamanii osoo mooraa baqataa biyya ollaa keessa jiranii kanneen wareegamanii fi as buuten dhabaman kannenimmoo har’as biyya ollaa keessatti rakkoon jiraatan hoonga hin qaban.
Ammaa kan itti xiyyeffanu, maddi rakkoo uummati Oromoo miliyoona 50 olitti herreegamu yeroo hunda qabsaa’uun, qabsoosaa galmaan gahu haqqachun jaarraa 21ffaa keessa ammalle gabroomee akka jiraatnu kan nu taasisan maal faa dha laata? gaaffii jedhuufii kan biraa irratti xiyyeeffachuun furmaata itti waliin akka barbaadnu dirqamna.
Maal gochuutu Oromoota kaayyoo bilisummaa fi walabummaaf qabsaawan irraa eeggamaa?
- Ilmaan Oromoo warri kaayyoo jaallan kana fiixaan baasnee saba keenya gadadoo jalaa baasnee gabrummaatti xummura goona jettan osoo oollee hin bulin bakka hundaa of ijaaru barbaachisa.
- ABO’n kaayyoo qabsoo irra jiru akka jabaatuufi iddoo hundatti dirqama keenya raawwachuu qabna.
- Firii wareegamtootaatti iggitii gochuufimmoo waan qabsoofnef beeknee, gatii itti kanfalaneef waan itti kaffalameef malee shrafa siyaasaa fi waan bubbuutuun of sobuurraa dhaabbachuu qabna.
Xummuraa:
Qabsoon ABOni waggaa 40 ol wareegama karaa hunda itti bahe amma yeroof waan butamee (hijacked) tahe fakkaata. Kaayyoo Qabsoo keenyaa kumaatamni itti kitimame kan amma hijacked tahe kana waan baasnu baafnee, Oromoon ammas akka Oromootti sirnaan warri kaayyoo tokkoofio dhaabaate of ijaarun qabsoo waraanaa , siyaasaa, dinagdee, hawaasuma fi diplomacy itti fufee jiru cimsuutu nurra eeggama. Amma kaayyon Bilisummaa fi walabummaa galma hin gahinittii fi mirgi abba biyyummaa isaa hin mirkanaahinitti ilmaan Oromoo bilisummaaf qabsoo gochaa turee fi jiru of duuba akka hin deebine qaruuxummaan itti fufsiissun dirqama dhala Oromoo hundaati.
Kutaan 2ffaan Itti fufa…
AG fi C H