text:
Prezidaantiin Firaans Amanu’eel Makiron wixaata kaleessaa prezidaantii Raashiyaa Bilaadimiir Putiin wajjin ergaa marii taasisanii boodaa ,qibxata har’aa prezidaantii Yuukireen Volodimiir Zeleniskii waliin akka wal arganii dubbatan gabaasameera .
Mooskoo keessatti Prezidaant Putiin wajjin kan marii taasisan Prezidaantiin Fraans marii isaani boodaa , Awurooppaan karaadhaa fi mala barbaachuun Raashaadhaa wajjiin Awuroopaa egerii ijaaruu akka qabdu dubataniiru. Itti dabaluudhaanis,
Lammafaa, Raashaan Awuroopaadha. Kana irratii Prezidaant Putiin wajjin waan walii gallu natti fakkaata. Kan Awuroopaatti amanu Awuroopaadhaa fi Awuroopaawota egeree ijaaruudhaaf akkaataa Raashaadhaa wajjin Ojjatamuu qabu irratti falaa fi karaa barbaachuu qaba. Kun ojii salphaadha? Miti. Garuu akkaataa Awuroopaan itti ijaaramte akkaataa dhukubaqabeesse hin taaneenii? bu’ii battalatti argameenii?
Emanu’eel Makiroon marii Bilaadimiir Putiin waliin taasisan keessatti yaadin hedduun maduu danda’uu isaa dubbachuudhaan alatti addaan baasani wantii himan akka hin jirre gabasameera.


c: text/html

text:
Seenaa Gooticha Ajjjama Irkoo Bultooto Godinaa Shawaa Lxaa Aanaa Jalduu
Barreessaan Tolcha Wegitti
https://www.facebook.com/tolcha.wegi
"Kan humina qabu,nama dhaneet booyicha nama dhoowwa"
jechi jedhu mamaakisa Oromoot.
Dhugaadha ,kalleessas ,ammaas kan Qawwee qabu nama ajjeseeti
fiira, haadha obbolaa, abbaa ,.ilma booyicha dhowwaa.
Photoon argitan kun kan Ajjamaa Irkoo ,Bultoot.
Warra "abbaa Dakaa" warra Walee Bultoo
Warra Garbii Bultoo
Warra Hundee Bultoo
Warraa Raggasaa Bultooti
Meettaa Roobii , Jalduu, Ginddabarat keessatti namini isaan hin beekine hin jiru.
Bara Dargii ,ummani Meettaa robii Kabbadaa Buzuunash waliin
waggoota 6 oliif Dargii rasaa turaniiru.
Ajjamaa Irkoo Umurii darggagummatiin warana Kabbadaa Buzuunashiin hogganamuuti makame.
Bara sana Ummani nannoo Sanaa Jaldu,Ginddabarat,Meettan
waraana Dargii bara fincaan busiisaa ture.
Bara sana namin Dargiidhan lolaa ture yoo qabame,ofii ajjeesuu
osoo danda'anii, ummatatu du'a itti murteesse, akka jedhaniif, ummata nannoo walitti qabanii funduratti dhiyeessu.
Bara sanas Akkuma wayyaneen amma karaa OPDO nama ajjeefitu kana ,bara sanas OPDOn Dargii gutaniiru.
Guyyaa tokko ilma warra Guddicha Bultoo Suufee,
Ajjamaa Irkoo bakka Kabbadaa Buzunash waliin jirataa turan ,
"Goroo Maakoo" irraa nama Alaamayyoo jedhamuu waliin gara
baddaa Meettaa Roobitti ol dhufan.
Mana namaa dhokatanii osoo jiranii warani Dargii dhagayee
itti marsee. Lola banan. Bakki mijataa waan hin turreef Alaamayoon luka irra rukutame.
Ajjamaa fi Alaamayyoon harka Dargii seenaan. waraani Dargii
hin ajjeefine.
Ummata nannoo sanaa walitti qabanii ummatatti dhiyeesan.
Bulichaan anaa Meettaa Roobii yeroo Sanaa, ajajaa dhibbaa
Damisaash Mokonnoon jedhama. (Oromodha) Jarooni kun
Ajjaamaa Irkoo fi Alaamayyoon maal haa ta'an ? jedhee ummata
gafaate.
OPDO Dargii yeroo Sanaa kan ta'e, yeroo ammaa namini
lubbudhan hin jirre, dura ta'aa ganda qotee bulaa "yayya Gurjii "
namini "Gadaa shoroboo "jedhamu ol ka'ee jarooni kun
Farra abiyooti (anti revolution) keenyaa waan ta'aniif
duuni (akka ajjeefamnan) kan jedhu yaada isaa dhiyeefate ta'e.
Bara sana mormuu kan jedhu hin jiru.
Lakkii Ijoolleen kun hin ajjeefamani,namini jedhee yaada dhiyeessu argaminaan,kan isa
eegu farra abiyootii jedhamee ajjeefamudha.
Haa ajjeefaman kan jettan harka ol qabaa? jedhaminaan, sodaa
irraa kan ka'e hunduu harka ol qabe.
Hin ajjeefaman kan jettan ammoo harka basaa? jennaan sodaa
irraa kan ka'e namni harka baasu dhabame.
Ajjaamaa Irkoo Bultoo fi Alaamayyon, jecha Gadaa Shoroboo
jedheen biyyaa isanii Meettaa Roobii keessatti yeroodhuma sana
ummata funduratti rasaasa shan,shanii ajjeefaman.
Firoon isanii fi obbolawwaan isanii hundi achuma jiru.
Namni tokko firri nu jalaa du'e, jedhee osoo hin boonye reenfa
ijoollee isanii fudhatanii deema.
" Kan humina qabu ajjeeseetii booyicha nama dhoowwa"
kan jedhan dhugaa mitree?
.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Itti Aanan Kantiibaa magaala Finfinnee Injinar Taakkalaa Uumaa, simannaa boru hoggantoota ABOtiif godhamaa jiruun walqabatee walitti bu’iinsa uumamaa jiru ilaalchisee guyyaa har’aa ibsa kenneen, “ummata fi ummata walitti buusuufi nageenya magaalichaa booressuuf humna socha’u kamuu bulchiinsi magaalichaa hin obsu” jedhe.
Kanaan dura jiraattootni magaalattii dhaabbilee siyaasaa fi gareewwan heddu karaa nagayaatiin simachaa akkuma ture, hoggantoota ABO miira obbolummaa fi tasgabbiin akka simatan gaafate.
Simannaa fi alaabaa sabaaba godhachuun ummata jidduutti walitti bu’iinsa hin malle warra uumuf socha’an irratti, bulchiinsi magaalattii tarkaanfii seeraa kan fudhatu ta’uu ibse.
Gama biraatiin ammoo ummanni kumaatamaan lakkaahamu nannolee Oromiyaa hundarraa magaalaa Finfinnee kan seenaa jiru yoo tahu, iddoowwan tokko tokkotti jiraattota magaalattii waliin walitti bu’iinsi kan uumame tahuun beekamee jira. Poolisiin Federaalaa Lixa Oromiyaa irraa karaa Burrayyuutiin dargaggoota seenaa turan irratti dhukaasuun, lubbuun dargaggoo tokkoo kan galaafatame tahuu gabaasni arganne ni mul’isa.


text:
Preezidaantiin Yunaaytid Isteetes Joo Baaydin gargaarsa nageenyaaf kan ooluu Doolaara Miliyoona 800 dabalataan Yukreeniif akka kennamu Kamiisa kaleessaa labsan.
Kunis meeshaalee waraanaa gurguddaa, kokolaataa waraanaa fi xayyaara nam-maleeyyii kan waraanaa dabalata jedhamee jira.Raashaan kutaa Daanbaas irratti qiyyaafachuun waraanuu kan feetu ta’uus, Meeshaaleen kun fedhii Yukreen kan deggeran ta’u Baaydin dubbatan.
Moskoon Yukreen gama bahaa keessaan tarkaanfii fudhattu jabeessuuf tooftaa kan jijjiirte yoo ta’u looltoonni Yukreen lakkoobsa isaanii kutaa Luhansk keessaa dabalaa jiru.
Prezidaant Baaydiin waa’ee deggersa kennamuu ennaa dubbatan Yukreen kutaalee Bahaa fi Donbaas keessatti dandeetti qabdu caalaatti jabeessuun akka waraantuuf Doolaara Miliyoona 800 dabalataan kennama
Kunis isa torban dabree akka kennamu labsamee Miliyoona 800tti dabalata.Gargaarsa maallaqaa Yukreeniif ooluu jedhamee dhiyaate Biliyoona 13.6 Baaydiin baatii Bitooteessa dabreee mallatteessuun gara seeraatti jijjiiran.Kana keessaa Biliyoonni 3.25 gargaarsa waraana Yukreeniif yoo ta’u Biliyoona hedduun immo dinagdee , gargaarsa dhala namaa fi gargaarsa nageeyaa kanneen biroof oola.


text:
Gaafiin Oromoo Gaafii Mirga Hiree Murteeyfannaa Abbaa Biyyummaa Oromiyaati.
By Toleeraa Fiqruu Sep 6/2021
(URJII) Bara 2002 ALAtii kaasee sochii Oromoon geggeessaa yoona gahe, keessattiyyuu sochii dargaggoota Oromoo itti siqeenyaan hordofeera. Yeroo kana keessatti kanaan haalan hubadhe gaaffiin Oromoo kan hiree ofii ofiin murteeffannaa ta’uu isaa ti. Gabaabumatti gaaffii abbaa biyyummaa ti. Hangan hubadhetti sochii kun ilaacha paartii siyaasaa irratti kan rarra’e hin turre. Aangoo siyaasaa mirkaneessuu irratti kan xiyyeeffates hin turre. Bifa warraqsa hawaasaantiin (social movement) geggeffamaa bahe. Qabsoo aangoo siyaasaa mirkaneeffachuuf karaa paartii siyaasaa geggeeffamuu fi warraaqsa hawaasaa gaaffii bu’uuraa mirga namoomaa mirkanneeffachuuf adeemsifamu sirriitti adda baasanii hubachuu dhabuun ni mul’ata. Kun ammoo tafjaajii [confusion] yeroo inni uumus argineerra.
Bu’uurri sochii hawaasaa olitti caqafamee ammoo Addi Bilisummaa Oromoo bara 1973 dhalatee, gaaffiin hiree ofii ofiin murteeffannaa Oromoo bifa jaarmiyaa qabatee, sab giddumma gonfatee akka tarkaanfatu taasisuu isaa ti. Kun waan wal nama falmsiisu natti hin fakkaatu. Sababuma kanaan Oromoon sochii haqaa kana deggeru kamiyyuu maqaa jaarmichaatiin hidhamaa, ajjeefamaa, ari’aatamaa bahe. Hata’u malee sochiin kun guyyuu jabaachaa, sabgidummaa hor’achaa adeemee.
Bara 2000 eeglaa keessa [early 2000] sochiin kun bifa jabaatee akka deemuuf, gaheen barattoota Oromoo kan sadarkaa lamaafaatii hanga Yunivarsiitii biyyattii keessa jiranii olaanaa ture. Bara 2004tti yeroo fincilli diddaan barattootaa Ambootti eegalu qaamaan achi deemee gabaasuuf carraa argadheera. Akkaataa gaaffiin barattootaa ittiin qindaawe, kutannoo barattootaa, naamusi sochiichaa kanan tilmaamuu danda’uun ol ture.
Haata’u malee, sochiin barattootaa kun Oromiyaa bakka hundaatii, waldhunfaatee, walfaana deemaa hin turre. Akkuma tooftaan odeeffannoo waliin gahuufi itti fayyadama miidiyaa cimaa deemeen sochiin jabaatee sabgiduummaa hor’achaa adeeme. Kana keessatti gaheen miidiyaa guddaa ture. Ibsa ejjennoo barattoonni Yuniversiitii addaa addda irraa nuuf ergan wal simachiifnee, Afaan Amaaratti jijjirree maxxansaaf dhiyessuuf halkan guutuu irra bulla turre. Barattoonni Yunivarsiitii addaa addaa keessa turan ibsa ejjennoo jajjaboo baasuudhaan gazexaa irratti akka maxxamfamuuf wal dorgommii isaan taasisan sochiin sun daran jabaachaa akka deemuuf shoora guddaa xabateera.
Gama Raadiyootiin Sagaleen Bilisummaa Oromoo (SBO) sochiin kun Oromiyaa kallattii hundaatii walitti hidhatee, wal hubatee akka deemuuf gahee guddaa bahe. Odeeffannoo fi sagantaalee ummata dadammaqsanii fi hubachiisan danuu tamsaasa ture. Osoo dubbannuu SBO wajjin walqabatee osoo hin caqasin kanan bira dabruu hin qabne tokkon yaadadhe. Bara gazexaa qopheessinu sana maddi odeefannoo keenyaa warri gurguddaan lama turan.
Tokkoffaan ripoorteroota kaffaltii malee hojjetan [amateur journalists] godinaalee Oromiyaa danurraa nu faana hojjetan turan. Warra kana keessaa kan akka Useen Bultuum, ijoollee obbo Dhaqqabaa Waaryioo lameen (osoo dubannuu obbo Dhaqqabaa Waariyoo qabsaa’aa gameessa hedduu kabaju. Bara 2004 ALA keessa hidhamtoonni ABO 700 taa’an mana hidhaa [karchallee] Baatuu irraa yeroo gad lakkifaman tooftaa obbo Daqqabaan nuu qopheessetti fayydamnee, kameeraa qabannee mooraa sana keessa seennee waan achi keessa jiru mara suuraa kaafnee gazexaa irratti maxxansinee turre. Suuraa maxxansa kana wajjin dhiyaate gaafas kaane); akkasumas obbo Olbaanaa Leellisaa, Iyoob Baayyisaa fi kan biroo hedduun keessa jiru. Namoota tola ooltummaan nu faana hojjetan hedduu isaanii nutu ofii keenyaan leenjisee bobbaasa ture. Gaaddisa hawaasaa jalatti socho’aa turan. Jaalalli isaan saba isaanii fi ogummichaaf qaban hamilee nutti hor’a ture.
Maddi odeeffannoo keenyaa inni lammaffaan SBO ture. Oduu SBOtiin dabru waraabuudhaan afaan baraachisutti hiiknee barreeffamaan gaazexaa irratti dhiyeessina turre. Bara sana miidiyaan hawaasaa akka har’aa waan hin jirreef Oromoo saboonaan SBO caqasa ture. Sababuma kanaan Wayyaanee/OPDOn SBO irratti xiyyeeffachuudhaan jaam gooti [sagaleen akka hin dhagaa’amneef wavii irratti gad lakkisuun ugurti] turte. Kanaaf namni dhaggeffachuuf carraa argatu muraasa ture. Rakkoo kana irra aanuudhaaf furmaata yaaliidhaan [error and trial] argadhen qaba ture. kanaafiyyuu Raadiyoon kiyya yeroo mara gargar diigamtee teessi turte. Sababni isaas, akkuma Wayyaaneen tamsaasa SBO ugguruuf weevii ishiiiii…ishiiiii…shooo’aa…. jedhu irratti gad lakkisu eegaltuun sagalee qulqulluu argachuuf raadiyoottii diigee tamsaasa barbaadduu [tuner] ishee suuta nanneesuudhaan sagalee SBO qulqulluu argachuuf yaali geggessa. Yeroo danuu naa milkaa’ee, uggura sana irra aannee, odeeffannoo barbaannu dhiyessuuf itti milkaa’aa turre. Mala kana eessaa akkan fide anuu hin beeku. Kana malees, namoonni quuqama sabaa qaban kanneen hordoffii tamsaasa raadiyoo [news broadcasting monitoring] mootummaa keessaa hojjetan, barreeffama [transcript] tamsaasa SBO fi kan biroo nuun gahu turan.
—Itti fufa—–


text:
Caalbaasii Ifaa Lakk .01 /2013
Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Godina Shawaa Oromiyaa Lixaatti Finfinnee irraa KM 102
fagaattee kan argamtu Waajjirri M/W/D Aanaa M/Roobii bara Baajataa 2013 keessa seektaroota Aanacha keessa jiraniif Uffata Seeraa, hojjettootaa Meeshaalee Barreeffamaa, Meeshaalee
Barnootaa, Meeshaalee Qulqullinaa, Meeshaalee adda addaa fi Kitaabolee, Meeshaalee haaromsaa Meeshaalee Dhaabbii biiroo, Gommaa Konkolaataa fi Baatirii konkolaataa dhiyeessitoota Wal-dorgomsiisee caalbaasii ifaadhaan bituu barbaada
Ibsa Bal’inaa
Dhiyeessitoonni Ulaagaalee armaan gadii guuttan guyyaa beeksifin kun Gaazexaa Kallacha Oromiyaa irratti guyyaa maxxanfamee bahe irraa eegalee guyyoota hojii walitti aanan 15f hanga Hagayya 06/12/2012 sa’aatii 11:00tti waa’ee Meeshaalee bitamanii
kan ibsu sanada caalbaasii qophaa’e qarshii hin deebine qarshii 100 kanfaluun Waajjira M/W/D/Aanaa Meetta Roobii biiroo lakk.3 dhufuun bitattanii dorgomuu ni dandeessu.
Ulaagaalee caalbaasii dorgomichaaf barbaachisu
1. Gibira bara kanaa kan kaffalee fi ragaa dhiyeeffachuu kan danda’an
2. Bittaa meeshalee qarshii 100,000 ol kan dorgomu yoo ta’e galmaa’aa taaksii
Dabalata qabeenyaa / VAT kan ta’anii fi ragaa dhiyeeffachuu kan danda’an
3. Tarree dhiyeessitootaa keessatti kan galmaa’anii fi ragaa dhiyeeffachuu kan
danda’an
4. kabachiisa Caalbaasii qarshii 15,000 _dheedhiin ykn CPO baankii daldaalaa
Itoophiyaa ykn baankii Intarnaashinaala Oromiyaa irraa qofaa dhiyeeffachuun
qabsiisuu kan danda’an ta’uu qaba
5. IMX dhaan kan gurmaa’an yoo ta’e qaama ijaare irraa xalayaa kabachiisa caalbaasii
wal-galtee dhiyeeffachuu kan danda’an ta’uu qaba.
6. Moo’ataa ta’ee erga mirkanaa’ee booda walii galtee mallatteessuuf fedha kan qaban
7. Moo’achuun isaanii erga mirkanaa’ee booda guyyoota 20 keessatti wantoota
moo’ate hundumaa dhiyeessu kan danda’an.
8. Guyyoota jedhame keessatti kan hin dhiyeessine yoo ta’e kabachiisa caalbaasii dhaalamuu akka danda’an ifi seeran gaaffatamuu hamananii kan mallatteessan ta’uu qaba.
9. Kabachiisa waliigaltee gatii walii galaa ittiin moo’atan keessaa 10%_ qarshii dheedhiin ykn CPO baankii daldala Itoophiyaa ykn baankii Intarnaashinaala Oromiyaa irraa dhiyeeffachuu kan danda’an ta’uu qaba. Kanaafuu namootn dhuunfaa ykn dhaabbileen dorgomuu barbaadd: guyyaa beeksifni kun Gaazexaa Kallach: Oromiyaairratti maxxanfamee bahe irra:eegalee hanga Hagayya 06/12 /2012 saʼaati 11:00qofa gatii tokkoo ittiin dorgomtan orjinaalaa fi koppii isaa kophaa kophaatti guuttanii gagaadhaa samiidhaan saamsuudhaan saanduqa caalbaasiidhaaf kanaaf qophaa’e keessa galchuu ni dandeessu.
10. Gaafa guyyaa16ffaa Hagayya 07/12/2012 saʼaatii 8: 00irratti saanduqni caalbaasii cufameeguyyaadhuma kana sa’aatii 8:30 irratti saanduqni caalbaasii iddoo dorgomtoonni
ykn bakka bu’oonni isaanii argamanitt W/M/W/D/ Aanaa Meettaa Roobii keessatt ni banama. guyyaa 16ffaan cufaa /Ayyaan: yoo ta’e guyyaa hojii itti-aanu
sa’aati jedhametti saanduqni caalbaasii cufame ni banama Waajjirichi karaa fooyya’a
yoo argate caalbaasicha gar- tokkeedhaa ykn guutumaa guututti haquuf mirga qaba
Odeeffannoo dabalataaf Lakk. bilbila 0921984734, 0912310035, 0112340014
0920024775, 0913098306 Waajjira M/W/D
Aanaa M/Roobi


text:
Dhaabbati sabaa himaa Mooskoo to’atu roobii kaleessaa caasaa oduu Raashiyaa kan VOA kan ugguru ta’uu dhaadatee jira. Qaamni federaalaa ol aanaa Raashiyaa kan sabaa himaa to’atu kan Roskom-naadzoor jedhamu yaadachiisa VOAf ergeen, caasaan afaan Raashiyaa kan VOA, Mooskoon seeraan ala jecha jechu akka haquu ta’uu baannaan sa’aatilee 24 gidduutti ni uggurama jedhee jira.
Daayirikterittiin VOA kan yeroo Yolanda Lopez akka jedhanitti caasaan oduu kun ajaja dhaabbata sabaa himaa to’atu sanaa quba qaba, garuu itti walii hin galu jedhan.
Gaazixeessummaa sirrii fi amanamaa akkasiitu dhaggeeffattoonni keenya Raashiyaa keessaa VOA akka hordofaniif sababaa ta’e. Odeeffannoo walabaa jidduu seenuuf yaaliin ta’u kam iyyuu yaaddessaa ta’ee arginee jirra. Kanaaf, ajaji akkasii safuu hawaasaalee dimokraatawaa waliin kallattii dhaan faallaa dha jechuu dhaan Lopez ibsa kennaniin beeksisaniiru.
Itti dabaluu dhaanis Lopez, uummati Raashiyaa uggura malee presii walabaa argachuu qabu. Kanaaf gaaffii Roskom-naadzoor simachuu hin dandeenyu jedhan.
Marsariitiiwwan VOA Raashiyaan Yukireeniin erga weerartee as booda kanneen Roskom-naadzoor-n ugguraman ykn akka adabaman itti dhaadatame hanga tokko keessaa ti. Qophiin guyyuu kan Radioi Free Europ/Radio fi Radioi Free Europ/Radio Liberty Liberty/ Crimea.Realities jedhamaniii fi VOA waliin ta’uun qophaa’uu dilbata darbe uggurame.
Radioi Free Europ/Radio Liberty fi VOAn caasaaleeo oduu uummata dilaala baasuun deggeramuu fi dhaabbata oduu Yunaayitid Isteetis kan sabaa himaa addunyaatiin hoogganamu.
VOA tajaajilli Afaan Raashiyaa TV sa’aatii 24 guyyaa torba darbuu fi caasa oduu dhaggeeffattoota Raashiyaa bakka sabaa himaan walabaa murtaa’aa ta’eef darbu.


text:
Labsii Yeroo Muddamaa mana mareetiin raggaasifame
Manni maree bakka bu'oota uummataa walgahii ariifachiisaa Bitootessa 2 taa'een, heera biyyattii balaarraa oolchuuf jecha wixinee labsii yeroo muddamaa dhiyaate raggaasiseera.
Akka heeerri Federaalaa keewwanni 93(2a) jedhutti, Labsichi seera ta'ee ragga'uuf miseensota mana marichaa keessaa sagalee deeggarsaa harka 2/3n argachuu qaba.
Haaluma kanaan miseensota mana maree bakka bu'oota uummataa keessaa sagalee deggarsaa 346, sagalee mormii 88 fi callisaa 7'n raggaasifameera.
Haa ta'u melee Obbo Yaaqoob Waldasamaayaat, oggeessi quunnamtii ummataa mana marichaa,''dogogora adeemsa lakkoofsa irratti mudate malee sagaleen deegarsaa 395 dha,'' jedhaniiru.
Obbo Yaaqoob dogoggorri yaa jedhan malees attamiin kun akka mudate ibsuu hindandeenye.
Ragga'uu labsii kanaa miseensota mana marichaa morman keessaa hedduun bakka bu'oota uummataa naannoo Oromiyaa akka ta'an beekameera.
Paarlaamaan biyyattii boordii miseensota 7 of keessaa qabu miseensotaa mana marichaa fi ogeeyyii seeraa irraa hundeesseera.
Boordiin hundeefame kun aangoo fi itti gaafatamummaa namoota sababa labsii yeroo muddamaan hidhaman yeroo ji'a tokkoo keessatti beeksisuufi bakka itti hidhaman ifa gochuu qaba.
Dabalataanis tarkaanfiiwwan yeroo muddamaa kan keessatti fudhataman mirgoota namoomaa kan hin mulqine ta'uu hordofuun kanneen mirga namoomaa mulqan seeratti dhiyeessa.
Ameerikaa dabaltee biyyoonni biroo labsii yeroo muddamaa manni maree Ministirootaa torbee lama dura labse mormuun isaanii ni yaadatama.
Erga labsiin kun ibsamee boodas, hawaasni hedduun labsicha mormuun miseensonni mana maree bakka bu'oota uummatta labsicha akka hin raggaasifneef karaa garaa garaan amansiisuuf duula gochaa turan.
Labsiin yeroo muddamaa amma raggaasifame kun ji'oota jahan dhufaniif kan hojiirra oolu ta'a.


text:
Abdii Boruutiin
Waayee Juneddii Saaddoo ilaalchisee, gaafiin dhiyoo kana akka mata duretti ka’e “Ob. Juneddii Saaddoo eenyu?” kan jedhu gara gaafii biraatti ce’ee “Obboo Abdii Boruu eenyu?” kan jedhutti waan deemu fakkaata. Namni tokko yoo ofjaju waan irraa hin miidhagneef, Abdii Boruu nama akkanaa ti jedhee of beeksisuun gaarii waan hin taaneef, eenyummaa koo warri qaamaan na beekani fi nama akkamii akkan ta’e warri sirriitti hubatan ragaa bahuu danda’u. Amanamus amanamuu baatus, fudhatamus fudhatamuu dhiisus, waan tokko garuu ifa godhuun barbaada. Ani waayeen uummata Oromoo yoo ka’u, boqonnaa fi hirriiba akka na dhoowwu (na dhoorku) nama otuu hin taane Waaqayyo/Rabbi tu beeka. Barruuleen ani hanga har’aatti dhiyeessaa ture hundi isaaniituu qulqullina yaadaa qabu jechuullee baadhu, waan Oromoo addaan fageessan; waan tokkummaa ilmaan Oromoo laaffisan waan of keessaa qaban natti hin fakkaatu. Haa ta’u malee madaala kana dubbistoota fi hordoftoota barruulee kiyyaatiif dhiisuun fedha.
Barreeffama, mata duree “Obboo Juneeddii Saaddoo gara uummata isaatti deebi’uuf fedhii fi carraa qabaa?” jedhuun dhiyeesse irratti qeeqni natti heddoomuu bira dabree; eenyummaa (namummaa) kiyyallee gaafii keessa waan galche fakkaata. Fakkeenyaaf, namootni tokko tokko, akka waan ani deeggaraa OPDO ta’eetti; akka ani Juneddii wajjin ganda tokko ta’ee, gandummaan natti dhagayamee, isa ittisuuf yaalii godhuutti; akka ani miidhaa uummata keenyarra gaye fi gayaas jiru akka salphaatti fudhadheetti; akka waan ani Juneddii dhaaf uummata keenya dhiifama kadhadheetti; akka ani boqonnaa sammuu isaaf hawwetti; akka badii namtichi kun (Juneddiin) uummata keenyarraan gahe xiqqeessee ilaaletti,… hubatamee; keessumaayuu ammoo akka anis Juneddii ta’ee gadi baheetti, takkitumaan mooraa biraa keessa na galchuuf yaalii akka godhanan hubadhe. Yoon barreeffama sana qopheessu, dhimma kana karaa tokkoon qofaa ilaalee, haphinaan ibsuun koo dogoggora yaadaa ta’uu mala. Namootni yaada kiyya karaa biraatiin hubachuu danda’u. Yaada mormaa fi faallessaas qabaachuunis waanuma jiru dha.
Haa ta’u malee, dhimma tokko ibsuurratti yaadni mormisiisaan yoo ka’u, kun marii keessatti waanuma jiru dha. Garuu wannumti tokko karaarraa goreef, eenyummaa namaa gaafii keessa galchuu fi maqaa namaas xureessuun sirrii natti hin fakkaatu. Yoo balleessi jiraate, abbaan fedheeyyuu qeeqamuu akka qabu nan amana. Takkitumaan lafaa ka’anii fira diina godhuun; adii gurraacha godhuun waan fudhatama hin qabnee dha. Mee waan namootni jedhan kanatti deebi’ee waan tokko tokko ibsuun yaala.
Tokkoffaa, ani deeggaraa OPDO ta’uun hafee jiraachuumti jaarmayaa kanaatuu, akka dhaaba maxxannee tokkootti, meeshaa alagaa waan ta’eef, kun kan uummata keenya (uummata Oromoo) gabrummaa keessa tursiisan keessa isa tokko fi guddaa akka ta’en amana.
Lammaffaa, ani gandi ani itti dhaladhee guddadhe, akka teessoo lafaattuu, kan Juneddiirraa baay’ee fagoo dha. Otuma ganda tokkoo taanee, ani nama gandummaa fi naanummaatti amanu waanan hin taaneef, amala fi ilaalcha kiyya wajjinuu hin deemu. Nama akkasii akkan hin taane ammoo, warri sirriitti na beekan ibsuu danda’u. Gandummaa fi naanummaadhaan akkan mormus; akkan waayee kan dura dhaabbdhu, barruuleen ani dhiyeessaa turellee ragaa ta’uu danda’u.
Ani waayee uummata Oromoorratti yaada kiyya barreessuu fi marsaalee intarneetaa irratti dhiyeessuu qofaa otuu hin taane, hawaasa Oromoo keessattillee, nama gara hogganummaatiin tajaajila guddaa kennaa ture fi bu’aa gaariis argamsiise dha. Hawaasa Oromoo keessatti, nama akkamii akkan ta’e; hangam akkan tokkummaa ilaan Oromootiif quuqamu; hangam akkan gandummaa dhaan walqoqqooduu jibbu, namootni ragaa bahuu danda’u. Kanaaf, gandummaadhaan maqaan kiyya xuraayuu hin qabu.
Sadaffaa, badii Juneddii Saaddoo fi kan akka isaa uummata Oromoo irraan gayan, ilma Oromoo saba ofiitiif quuqamu dhiisii, abban fedheeyyuu xiqqeessee ilaaluu hin danda’u. Akkamitti xiqqaatee ilaalmuus danda’a? Kan du’e du’us haadholeen ijoolee Oromoo, kan Juneddiin diinaan ficcisiise, har’allee imimmaan isaanii dhangalaasaa jiraa bar! Imimmaan kun yoomiyyuu akka irraa hin qoorre dagatamuu hin qabu. Akkamittan seenaa badaa kana dagadhee; namticha kanaaf (Juneddiif) morma? Akkamittan dhiifamni haa godhamuuf jedhee uummta keenya kana gaafadha?
Barreeffama kiyya kan mormii kaasise fi qeeqa heddoomse sana keessatti, yaadni ani ibsuu barbaade karaa tokkoon qofa waan ilaalameef; ibsi isaatis waan haphateef, xinnoo afaanfaajjii uumee jira jedheen yaada. Wantin ani achitti ibsuu barbaade garuu, akka namootni tokko tokko yaadani fi na qeeqan otuu hin taane, dhugumatti kaayyoon barreeffama sanaa maaliif namticha kanatti (Juneddiitti) hin fayyadamne; maaliif akka inni gadi bayee badii uummata keenyarratti dalagaa ture sana himee; warri hafan akka irraa baratan hin goone jechuuf ture. Kana jechuun ammoo, innis salpaadhumatti uummata dhiifama gaafatee haa hafu jechuus miti. Dhugumatti boqonnaa sammuus isaaf hawweetii miti. Innumtuu boqonnaa sammuu isaatiif jedhee gadi bayee yoo kan dubbatu ta’e, kun nuuf carraa dha jechuun barbaade; carraa nuti ittifayyadamuu dandeenyu jechuu kooti. Asirratti wanti hubatamuu qabu, otuma namtichi kun gadi bayee dhiifama gaafateyuu, tokkoffaa, kan murteessu uummata bal’aa Oromoo ti. Lammaffaa, dhiifama gaafateef seenaan isaa ni qulqullaaya jechuu miti.
Dhugaa dha, namni dogoggora ofii beekee, kanaafis dhiifama jechuun beekumsa fi aadaa gaarii waan ta’eef, akka barreessaa fi akkasumas ilma Oromoo tokkootti, barreeffama sana keessatti, dhimma kana karaa biraatiin otuu hin ilaalinii fi hin hubatin (karaa tokkoon qofaa ilaaluudhaan jechuu koo ti) jechoota mormisiisaa ta’anitti fayyadamuu kootiif dubbistoota fi uummata kiyyas dhiifama gaafachuun barbaada. Haa ta’u malee, qabxiileen achitti kaase sana hanga danda’ame irra deebi’ee hubachiisuun fedha.
A) Juneddiin gadi bayee dubbachuudhaan mootummaa Wayyaanee haa saaxilu yoon jedhu, ammas irran deebi’a, namootni hafani fi kan Wayyaanee tajaajilaa jiran akka irraa barataniif malee, inni Wayyaanee saaxileef haalli saba keenyaa waan jijjiiramu hin qabu. Kan kana jijjiiruu danda’u tokkummaa fi humna keenya (humna Oromoo) qofaa dha.
B) Gadi bayee badii dalagaa ture ibsuudhaan uummata Oromoos dhiifama gaafachuuf carraa argata yoon jedhu, kan dabre hundumtuu hirraanfatamanii; dhiifamni haa godhamuuf yookaanis dhiifamni godhamuufii ni danda’a jedhee yaadee otuu hin taane, dhiifama gaafachuun isaa kun warra hafaniif barumsa ta’inaa laata yaada jedhuufi. Dhiifama kan godhu uummata Oromoo ta’ullee, gochaan isaa kun kan akka laayyootti ilaalmee, dhiifamaan dabruu danda’uu dha jedhee gonkumaa hin yaadu.
C) Namtich kun gadi bayee dubbatus; ofdhoksee jiraatus karaa seenaatiin yoo ilaalame, badii inni dalage waan seenaa saba Oromoo keessatti galmaayef, dhiifamni godhamuufis godhamuufii baatus, kun hin hirraanfatamu. Garaagarummaan isaa fi Goobana Daaccee jidduu jiru, inni har’a lubbuudhaan jiraachuu dha. Juneddiin garuu badii dalageef gaaf tokko hanga mana murtiitti dhiyaatutti, gara qabsoo bilisummaa Oromootti of deebisee qooda gumaachuuf carraa qabaachuu ykn argachuu danda’a ta’a, waan lubbuun jiruuf jechuu kooti.
Dhumarratti, warra Abdii Boruu Juneddii Saaddoo ta’ee as bayuuf jedhuuf dhaamasa tokko dabarseen barreeffama kiyya xumura. Duraan dursee garuu, otuu hin hubatinis ta’ee, dhimma kana karaa tokkoon qofa ilaaluurraa kan ka’e, wanti biraa hafee, maqaa Juneddii jedhu fi jecha “dhiifama” jedhu wal bukkeetti dhiyeessuu kootiif, dubbistoota fi hordoftoota barruu kiyyaa; keessumaayuu ammoo, warra Juneddiin ijoolee isaanii diinaan irraa ficcisiise; warra har’allee imimmaan isaanii irraa qooruu dadhabe fi garaan isaanii madaa ta’e, dhiifama guddaa gaafachuun barabaada. Warra shakkii narraa qabaniif ammoo, ani Junaddii ta’ee as bayuun kiyya hafee, waan uummata kiyya miidhu hojjechuurra du’ee biyyee keessa seenuu akkan filadhu mirkaneessuun barbaada. Karaa biraatiin ammoo, qawwee qabadhee; bosona Oromiyaa seenee, bilisummaa Oroomootiif qabsaayuu yoon hin dandeenye, karaa biraatiin, karaa beekumsa, qabeenya fi dandeettii kiyyaatiin uummatan irraa dhaladhe kana tajaajiluuf duubatti hin jedhu. Hanga lubbuun na keessa jirtutti, qabsoo kana keessatti qooda kiyya gumaachuurraa hin dhaabbadhu. Gandummaa fi naanummaadhaaf bakka kennee, tokkummaa ilmaan Oromoos hin gaaga’u.
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
LibreOffice 7.3 Help
jijjiirraa Hangul/Hanja dhaaf dirqalee qindeessi..
Galmee hiikaa jechootaa hiikaa fayyadamaa mara tarreessa.sanduuqafilannoo galmee hiikaa jechootaattiaanee jnu kan fayyadamuu bar baaddefili. Sanduuqa filannoo galmeehii kaa jechootaatti aanee jiru han fayyadamuu hin barbaadnehaqi.
Bakka galmee jechootaa haaraa uumuu dandeeddutti,sanduqa qaaqa galmee hiikaa jechaataa haaraa bana.
Galmee jechootaaf maqaa galchi. Galmee hiikaajechoota sanduuqa tarreeGalmee hiikaa jechootaa fayyadamaa keessatti agar siisuuf TOLE cuqaasi.
_Qaaqa Galmee jechoota maamiloogulaali bana iddoo fayyadamaa-hiika galmee jechootaa gulaaluu dandeessu.
Galmee jechoota hiikaa fayyadamaa filatamee haqa.
Dirqaalee dabalataa galmee hiikaa jechootaamaraaq ifteessa.
Arfiilee qubataa dhumaa jechoota koonyaatti yeroo galmee hiikaa jechootaa barbaaddu tuffata.
Yaada dhihaatz kan bakka bu'insaa dhumarratti akka galfata jalqa baatti tarree irratti filte mul'isa.
Jechoota, jecha bakka bu'iinsaa tokko qofa qaban ofumaan bakka buusa.


text:
Waa’ee Coronavirus fi COVID-19
Qophii Dr. Nuredin Luke
I. Coronavirus (KoronaaVaayirasiin) maaliidha?
KoronaaVaayirasiin gartuu vaayirasii keessaa tokko ta’ee irra jireessaan sirna hargansuu namaa kan miidhudha. Vaayirasiin kun bineensota/beeyladoota irraa gara nama daddarba. San booda nama vaayirasichaan qabame irraa gara nama biraatti daddarbuu danda’a.
II. Dhukkubni kun amma dura adunyaa kana irratti muldhatee beekaa?
Eeyyee, ni beeka. Vaayirasiin Koronaa woggaa 18 hardha biyya Chaayinatti dhukkuba sirna hargansuu kan SARS (Severe Acute Respiratory Syndrome) jedhamu fidun du’aati namoota 772f sababa ture. San boodas KoronaaVaayiras woggaa saddeet hardhaa biyya Sawudi Arabiyaatti fi biyyoota Arabaa kan biroo keessatti dhukkaba MERS (Middle East Respiratory Syndrome) jedhuuf sababa ta’uun namoota qabaman keessaa %35 kan ta’an ajjeesee jira. Dhukkubni amma Vaayirasii Koronaatiin adunyaa woliin gahaa jiru ammoo COVID-19 maqaa jedhutu kennameef.
III. COVID-19 maalidha?
VaayirasiinKoronaa amma adunyaa irratti muldhataa jiru kun qacceen sanyii isaa (jiiniin) isaa kan ammaan duraa lamaan irraa xiqqoo adda. Dhukkubootaaf kan maqaa baasu Dhaabbata Fayyaa Adunyaa (WHO – World Health Organization) dha. Dhaabbatni kunis dhukkuba yeroo amma KoronaaVaayirasiin muldhataa jiru kanaaf COVID-19 (Coronavirus Disease 2019) maqaa jedhu kenneefi jira. Kanaaf dhukkubichi maqaa COVID-19 jedhamuun waamama.


text:
Golli naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaa namoota seeraan ala nama deddeebisan kanneen koolu galtoota andaara Liibyaa dabarsanii gurguratan irra uggura sadarkaa addunyaa akka irra kaa’amu murteesse.
Namoonni ja’an kun afur lammiiwwan Liibyaa yoo ta’an lama lammiiwwan Eertraa ti. Kanneen kun caasaa yakkaa diriirsuu dhaan milishoota kanneen kooltu galtoota biyyootii Afriikaa uffee Saaraa gadii dhfuu dhaan galaana Mediteraaniyaan qaxxaamruuu fedhantti gargaaramaa turan.
Uggurri kaa’amu sun kaleessa kan hojii irra oole yoo ta’u herrega baankii isaanii akka hin sossoone akkasumas sadarkaa addunyaatti imala akka isaan hin geggeessine kan dhorku.
Golli naga eegumsaa yeroo jalqabaaf namoota seeraan ala nama deddeebisanii fi caasaa isaanii irratti tarkaanfii fudhate.


text:
Finfinnee, Muddee 5/2013 (TOI) – Abbaan qabeenyaa Riil Isteetii Muular obbo Muluugeetaa Asirasii fi Birgaadeer jeneraal Abrahaam Mawucaan har’a Mana Murtiitti dhiyaataniiru.
Shakkaman galmee abbaa qabeenyaa Riil Isteetii Muular faa jalatti hammatame miiliyoona 81 ol gama Baankii Anbasaan garee finxaaleyyii ABUTtiif deeggarsa taasiisuu ragaan argamuu qorataan Poolisii dadhachaaf ibseera.
Shakkamtoonni kunneen maqaa lafaan waldaan gurmaa’uun Baankii Anbassaan alaa baankoota afuriin garee farreen nageenyaaf maallaqa daddabarsaa turuu isaanii eerrameera.


text:
Xurree Milkaa’innaa fi Gammachuu-Lakk.10
Waan namoonni si miidhaniifi mitii waan ati namoota miitef dhiphadhu. Sababni isaas yommuu namoonni si miidhan ajrii (mindaa) argatta. Namtichi yommuu towbate fi ati araaramtuuf Rabbiin mindaa siif kataba. Namtichi osoo hin toowbatin yoo du’e immoo boru Guyyaa Qiyaama harka kee ni kafalatta. Cunqursaan hin jiru, mizaana haqaatu dhaabbata. Garuu ati yoo nama miite fi osoo hin towbatiin duute adabbii argatta, hojiin gaariin(hasanaanni) tee nama saniif kennamti. Kanaafu arrabaan, harkaan fi karaa adda addaatin nama miite yoo jiraate yeroon towbadhu, araarama gaafadhu.Yoo araarama gaafachuun sitti ulfaate hojii gaggaari baay’isi hojjadhu.
Yoo lubbuu (nafsee) tee injifatte namoota biroo injifachuu dandeessa. Osoo nafsee tee hin injifatin namoota biroo gonkumaa injifachuu hin dandeessu. Nafsee ofii xurii adda addaa kanneen akka shirkii,nifaaqa, of tuulu, fi kkf irraa qulqulleessun waa hundaa dursa.
Yommuu Rabbiin sodaattu fi jaalattu, addummee fi abdii kutuu irraa baraaramta. Tasgabbii fi qabbanni sitti dhagahama.
Wanti ati eegdu fi feetu hundii yoo sii dhufe/argame, kufaatif dhiyoo akka taate beeki. Sababni isaas eeggumsaa fi fedhii kee keessaa kamtu kufaatif kan si geessu hin beektu. Kanaafu yommuu wanti ati feetu fi eegdu hin argamiin, sababa isaa qoradhu Alhamdulillah jedhi,hin dheekkamiin. Sababni isaas Rabbitu wanta si miidhu danda’u sirraa qabe, sirraa deebise.
Namoonni milkaa’oon yommuu dogongora raawwatan yookiin cubbutti kufan, gara araarama Rabbii ariifatu, dogongora ofii irraa ni baratu. Hanga duuti isaanitti dhuftu cubbuu fi dogongora keessatti lixanii hin hafan. Namni hunduu dogongoru akka danda’u garuu irra gaariin isaani nama yeroo hundaa gara Rabbii deebi’u (tawbatu) akka ta’ee ni beeku. Tawbaa fi araarama kadhachuun (istigfaarri) furtuu ba’aa dogongora fi cubbuu jala ittiin bahaniidha.
“فمن صبر ظفر ”
“Kan obse moo’ate ”
Jalqaba irratti cubbuun namtichaaf gammachuu xiqqoo haa kennanii malee boodarratti badii laaleessa keessaa alaa hordofsiisa. Fuggisoo kanaa immoo hojiin gaariin jalqaba irratti kan ulfaatu fi hadhaawa haa ta’uu malee booda irratti gara burqaa gammachutti jijjirama. Kanaafu yeroo lachu obsi. Cubbuu/dillii irraa fagaachu fi hojii gaarii hojjachuu irratti obsi.
Hamni fi wal shakkiin miseesna maatii fi ummaah jiddutti wal dhabbiin akka uumamu fi hariiroon akka dadhabuuf sababa ijoo kan ta’aniidha. Yommuu sheyxaanni wal dhabbii, jeequmsi si fi miseensa maatii keeti yookiin obboleessa/obboleetti Musliima jiddutti akka uumamu barbaadu, shakkii, hama, jibba, basaasu fi kkf darba. Itti qabsaa’u fi dhiisun dirqama sirratti kufeedha.
Yommuu milkaa’innaaf gatii kafaltuu waa baay’ee dhabuu dandeessa. Garuu wantoonni ati dhabdu milkaa’inna kee waliin wal bira yommuu qabamu baay’ee xiqqaadha. Namoonni baay’een bu’aa xumuraa fi guddaa obsa waliin dhufu ilaalu dhiisani kasaara fi bu’aa xiqqaa isaan funduratti mul’atu irratti xiyyeefatu. Wanta ija isaani funduratti argamu ni argu garuu kuusaa fi milkaa’inna ammatti hin mul’anne irraa jaamaa ta’u. Fakkeenyaf, Jannata irraa garagaluun addunyaa gabaabdu fi badduu tana qofa irratti xiyyeefatu, carraaqu. Milkaa’inni guddaan addunyaa dhokataa/hin mul’anne keessatti argamaa beeki.
Yommuu salaata sirnaa fi xiyyeefannoon salaannu, gargaarsa fi qajeelcha Rabbi irraa arganna. Garuu jibbaa fi nuffiidhan kan salaannu yoo ta’e, jireenya ni ulfaatti.
Yoo nafsee tee faarsite fi dinqisiifatte, qarree (daangaa) sodaachisa irra jirta. Garuu hojii keetif nafsee tee yoo ajiifatte (waqqaste) Insha Allah haala gaarii keessa jirta. Fakkeenyaf, yommuu wanta badaa hojjattu yookiin dubbattu yookiin yeroo kee gubdu, of ajiifachun of sirreessuf tattaafatta. Akkana ofiin jetta “Akkamitti fi maaliif kana hojjadhe? Ammaan booda wanta akkana itti hin deebi’u…” Garuu of ajiifachu dhiiste yoo of irraanfatte fi dinqisiifatte waxmadii sheyxaanatti kufte jedhamta. Keessa bahuuf tattaafadhu, warraaqi.
Qur’aana dhiisu keessa tokko isa dhageefachu dhiisani muuziqaa (weeddu) dhageefachuudha. Muuziqaan sagalee sheyxaana malee wanta biraa ta’uu hin danda’u. Muuziqaan qalbiitti laala ykn dhukkubbii fida. Namtichi jalqaba irratti gammachuu xiqqoo argachuu danda’a garuu achi booda laalaan isaa itti dhagahama. Jeequmsa itti fufaa, dhiphinna, nageenya fi tasgabbii dhabuu keessa jiraata. Garuu Qur’aana yeroo dhageefattu fi achi booda qabbanaa fi tasgabbii (sakiina) qalbii siif kenna. Imaam ibn Al-Qayyiim akka jedhanitti “Muuziqaa fi Qur’aanni qalbii takka keessa waliin jiraachu hin danda’an. Isaan keessa tokko qalbii haguuga. Tokko kan biraatif bakka gadii lakkisa.” Namni Qur’aana dhageefatu jaallatu, muuziqa ni jibba, gurra isaa dhukkubsa. Fuggisoon kanaas dhugaadha– kan muuziqaa dhageefachu jaallatu Qur’aana ni jibba. Kanaafu kan jireenya (imaana) siif kennu filadhu. Dhugumatti Qur’aanni qalbiif jireenya kenna. Muuziqaan immoo qalbii ajjeessa, Rabbirraa fageessun qalbii dhiphinna fi rakkootti darba. Artistii muuziqa warri jedhaman dhiphinna irraa kan ka’e meeqatu lubbuu ofii galaafate.
Rabbii irratti sobuun yakka hamaadha. Rabbiin irratti sobuun bifaa adda addaatin dhufu danda’a. Isaan keessaa: akka kiristaanonni, yaahudonni fi kan biroo jedhan Rabbiin ilmo qaba jechu (Rabbiin kana hundarraa qulqullaa’e), haraama halaala gochuu, halaala haraama gochu, beekumsa malee dubbachuu, beekumsa malee fatwaa kennu, Qur’aana beekumsa malee hiiku fi ibsuu, fi kkf. Wanti yeroo ammaa ummaa Musliima keessatti babal’ate argamu beekumsa malee waa’ee Rabbii yookiin Ergamaa isaa dubbachuu, wanta haraama ta’ee halaala gochuu, beekumsa malee fatwaa kennu fi kkf. Kanaafu badii hamaa kanarraa of eegu qabna. Sheyxaanni wanta hin beekne beekumsa malee akka dubbannu nu kakaasa. (Ilaali suura Al-Baqara 168-169). Waa’ee Rabbii yookiin Islaama ilaalchise yoo beekumsa hin qabaatin, “Hin beeku” jedhi. Namoota waliin wanta beekumsa hin qabne irratti nan beeka jette mormuuf hin ka’in. “Hin beeku” jechuun wanta baay’ee irraa si baraara. Beekumsa malee ofii fi namoota biroo jallisuu irraa ni baraaramta. Kanaafu waa’ee Rabbii ilaalchise wanta beekumsa hin qabne irratti hin dubbatin, namoota waliin hin mormiin, tilmaaman hin adeemin.
Dogongorri/dilliin kee Rabbiin irraa araarama akka kadhattu kan si taasisu ta’uu qabaa malee Rabbiin irraa si fageessun Rahmata Isaa keessaa kan si baasu fi abdii si murachiisu hin ta’in. Akkuma dogongora/cubbuu raawwatteen dafii gara Rabbii deebi’i araarama kadhu. Kanatu ba’aa cubbuu keeti sirraa buusa. Hojii gaggaari bakka buusi hojjadhu. Ammaan achi akka itti hin deebine muradhu.
“لا تنظر إلى صغر الخطيئة، ولكن انظر من عصيت”
“Xiqqeenya cubbuu/dillii hin ilaalin garuu Eenyun akka faallessite/fincilte ilaali.”
Kana jechuun xiqqeenya cubbuuti miti Rabbii si uume fi si razzaqaa jiru yaadadhu Isa faalleessu irraa of eegi. Badiin kuni xiqqaadha jette yommuu hojjattu Rabbiin faalleessaa akka jirtu yaadadhu. Wanti ati xiqqaa jette yaadu Rabbiin biratti guddaa ta’uu danda’ati.
Jabeenya dhabuun, dhama’insii fi rakkoon kee zalaalamif hin turan. Hanga miironni kunniin sirraa deemani obsi. Murtii cimaa hin fudhatin boodarra garmalee gaabbitaati. Fakkeenyaf, nama jaalattu kana akka abbaa haadha, obboleessa obbeeletti, niiti, dhiirsa, ollaa, firoota fi kkf waliin yoo waldhabde, hariiro takkamaan addaan kutuuf hin jarjariin. Wanta sheyxaanni sitti hasaasu hin dhagahin. Sheyxaanni shakkii fi jibba onnee kee irratti darbuun hariiro fi funyoo rahiimummaa akka kuttu si taasisa. Ergasii garmalee gaddita, seenofta. Kanaafu yaada babadoo sammuu kee keessaa haaquf carraaqi. Yoo haaqu dadhabde yaadota sanniin hojii irra oolchuf hin carraaqin. Wanta badaan yoo nama gaarii shakkite hin basaasin, nama san duuka bu’uun hin sakatta’in. “Shakkiin dubbii sobaa.” akka ta’ee sammuutti qabadhu.
Imaana dhabuu fi khaatima badaa (haala badaa irratti du’uu) sodaadhu. Hojii gaggaari hojjachuun, beekumsa barbaadun, obsuun, badii,dillii fi cubbuu irraa fagaachun, du’aayi fi zikrii gochuun imaana kee eegi. Imaana kee yoo ati hin kunuunsin eenyulle siif hin kunuunsu. Imaana kee wantoota imaana nama dhabsiisan irraa eegi. Wantoonni imaana nama dhabsiisan; cubbuu hojjachuu itti fufu, tawbachuu fi araarama barbaadu dhiisu, hojii gaggaari hojjachuu dhiisu, beekumsa barbaadu dhiisu, haqaa irraa oftuulu, haqa jibbuu fi waanyu, namarraa gorsa gaarii fudhachuu didu fi itti of tuulu, nafsee ofii qulqulleessu irraanfachuu, addunyaan xamadamuu, aakiraa dagachuu, fi kkf. Kuni immoo khaatima sodaachisaaf nama saaxila. Kanaafu kanniin irraa of eeguf haa carraaqnu.
Wanta qabduun of hin tuulin, guyyaa Rabbiin sirraa fudhatu hin beektuti. Qabeenya baay’ee waan qabduuf namoota biroo hin tufatin, hin xiqqeessin. Meeqa kamtu osoo qabeenyan of tuulu guyyaa tokko harka qullatti hafe. Meeqa kamtu qabeenyan osoo nama cunqursuu fi xiqqeessu ergasii hiyyeessa salphataa ta’e. Kanaafu, qabeenyi tee amaana Rabbiin si bira kaa’e fi guyyaa fedhe fudhachuu akka danda’u beekun, Isaa galata galchi, ittiin of hin tuulin.
“Cubbuun/dilliin ibidda qananiiti. Akkuma ibiddi qoraan nyaatu (cubbuunis) qananii nyaatti” Ni’imaan (qananiin) hundaa caalu imaana.
Wantoota nama shakkisiisan dhiisun, amantii fi kabaja kee tiiksi. Akkuma wantoota shakkisisatti kuftuun akkasuma haraamatti dhiyaacha adeemta. Dhumarratti haraamatti kufta. Fakkeenyaf interneeti irratti saala faallaa fuudhu/itti heerumu dandeessu waliin chaati gochuu yoo dhiiste, amantii fi kabaja kee ni eegda. Faallaa kanaa garuu waliin yoo taphetti badiif saaxilamta.
Akkuma yeroon darbuun mallatoole Guyyaa Qiyaama argaa adeemna. Dhugumatti wantoonni Ergamaan Rabbii (saw) dubbatan ija keenyan argine jirra. Mallatoolleen kunniin imaana keenya fi yaqiina (dhugaan amanu) Aakhiraaf qabnu kan dabalaniidha. Mallatoole Guyyaa Qiyaama mee haa xinxallinuu. Ajjeechaan baay’achuu, zinaan (sagaagalummaan) babal’achu, dubartiin qullaa deemu, kijibaan amanaa ta’ee namni amanamaa fi dhugaa akka sobamaatti fudhatamuu, fi kkf. Kuni hundii garam deemaa jiruu? Mee mallatoma tokko fudhu irratti xinxalli. Dubartii qullaa deemtu fi zinaa irratti mee xinxallii. Dubartiin qullaa yommuu deemtu, zinaan yommuu babal’atu maaltu sitti dhagahama? Guyyaan Qiyaama dhiyaachu sitti hin agarsiisu? Yommuu mallatoole kanniin irratti yeroo fudhatte xinxallitu gara hojii gaaritti fiigda, hojii badaa irraa ni dheessita dhufaatin Guyyaa Qiyaama shakkii waan hin qabneef. Sababni isaas, mallatoole Guyyaa Qiyaama argite jirta. Kanaafu maaltu hafe ree mallatoole gurguddoon dhufuu fi Guyyaan Qiyaama dhaabbachuu malee? Itti haa xinxallinu!!!! Mee Aaya tana dubbisi
“Sila Qiyaaman tasa Isaanitti dhufu malee maal eegu? Mallattooleen ishii dhufaniiru. Yeroo ishiin isaanitti dhufte gorfamuun isaanii akkamitti isaaniif ta’a?” Suurat Muhammad (47):18 dabalataanis suura Al-An’aam (6): 158 ilaali.


text:
Mootummaan Paartii Bilxginnaa Hidhamtootaa fi Maatii Hidhamtootaa Qaamaa fi Qalbiin Hiraarsuu Dhaabuu qaba!
Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo
Mootummaan Itiyoophiyaa, kan paartii Bilxiginnaa (PP)’n hogganamu, mormitoota siyaasaa, addatti miseensotaa fi deeggartoota Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) hiraarsuu jabeessee itti fufee jira. Caasaan nageenyaa PP hoggantoota ol’aanoo fi miseensota ABO seeraan ala hidhuun fi manneen hidhaa keessatti adeemsa seeraa tokko malee dararaa jira. Buufataalee poolisii fi manneen nama itti ugguran (detention centers) gara garaa keessatti hidhuun, maatii fi firoottan isaanii jalaa ugguree jira.
Mootummaan PP Manneen hidhaa seerawaa fi seerawaa hin taane adda addaa keessatti hidhamtoota irratti sarbamiisna mirga dhala namaa gaggeessaa jira. Manni hidhaa Buraayyuu, giddugalawwan hidhamtootni itti dararamanii fi tajaajila wayiituu itti hin arganne keessaa isa tokko. Haala qabiinsaa badaa kana mormuunis, hoggantootni ol’aanoon ABO yeroo dheeraadhaaf nyaata lagatanii jiru. Kaleessa mana hidhaa Galaan irraa Burayyuutti kan dabarfaman Jaal Mikaa’el Booran, Kennasaa Ayyaanaa, Daawit Abdataa, Lammii Beenyaa, Gadaa Gabbisaa, fi Battee Urgeessaa fa’a kanneen nyaata lagatan keessatti argamu. Sababa kanaanis, fayyyummaa fi haalli qaamaa fi qalbii waliigalaa hoggantoota ol’aanoo kanneenii guyyaadhaa gara guyyaatti hammaachaa jira. Maatiin miseensota ol’aanoo kanneenis isaan daawwachuu kan dhorkaman yommuu ta’u isaanis dararamaa jiru.
Koloneel Gammachuu Ayyaanaa yeroo dheeraaf beellama mana murtii dhuma hin qabne hordofaa ture. Kaleessa manni murtii galmee isaa cufee bilisa tahuun itti ture, Koloneel Gammachuu Ayyaanaa ammallee Mana Hidhaa Poolisii Meeksikootti argamutti dararamaa jira.
Hoggantoota ol’aanoo fi miseensota ABO hedduu mootummaa PP’tiin mana hidhaa tursiifaman gidduudhaa, 30 kanneen ta’an Buufata Poolisii Sabbataatti hidhamanii jiru. Gabaasni dhiyoo kana bahe akka mul’isutti, hidhamtootni siyaasaa kunneen tajaajila nyaataa, bishaan, fi fedhiiwwan bu’uuraa namoomaa dhabanii rakkachaa jiru. Dargaggoo Dachaasaa Wiirtuu, Gaazexeessaa Biqilaa Amanuu, fi Gaazexeessaa Dassuu Duulaa fa’a kanneen nyaatni isaaniif hin hayyamamnee fi hin dhiyaanneef dha. Hogganaa Buufata Poolisii Sabbataa kan ta’e, Saajin Dajanee Kabbadaa jedhamu, nyaata maatii fi firoottan hidhamtootaa gara buufatichaa fidanii dhufan akka balfaatti laffatti jalaa gateeraa.
Walumaa gala Lammiilee fi hoggantootni kunneen seeraan ala hidhamuun fi fedhii bu’uuraa namootaa jiraachuuf isaan barbaachisu dhorkatamuun kun maatii, firoottan, ABO, fi Uummata Oromoo hedduu gaddisiisee jira.
Mootummaan PP sarbama mirga namoomaa lammiilee irratti itti fufiinsaan raawwatu arguun nama dhukkubsa. Faallaa kanaanis, mootummaan PP sarbama mirga dhala namaa akka gaggeessu hayyamni waan kennameef fakkaata.
Ibsa kana wayita barreessinu kanatti, haalli qaamaa, qalbii, fi fayyummaa hoggantootaa fi miseensota ABO kumaatamootaan lakkaawaman mannen hidhaa hiraarsaa PP lakkaa’anii fixuu hin dandeenye, kanneen guutuu Oromiyaa keessatti argamanii guddoo nama yaaddessa. Hoggantootaa fi maatiin isaanii
kunneen mootummaa PP’tiin kan dararamaa jiran sababuma ejjennoo siyaasaa isaaniitiin qofa. Haalli kun naannolee biroo biyya Itiyoophiyaa keessattis garaa garummaa homaatuu hin qabu.
Kanaafuu, Hawaasni idil addunyaa, addatti, Jaarmiyaaleen Mirga Namoomaa, hidhamtoota siyaasaa sagalee hin qabne kanneen cina akka dhaabbatan ABO’n waamicha ni taasisa. Akkasumas, uummatni Oromoo fayyummaa hoggantoota kanneenii itti dhiyeenyaan hordofuun, hidhamtoota kanneenii fi maatii isaanii bira akka dhaabbatan daballee ni gaafanna.
Injifannoon Uummata Bal’aaf!
Adda Bilisummaa Oromoo
Guraandhala 10, 2022
Finfinnee


text:
Bulchiinsa naannoo Amaaraa keessatti torban tokkotti Bosonnii Godiinaalee 3 keessatti ibiddaan gubachuu waajirri waa'ee Bosonaa fi beeleedaa kan naannoo snaa beeksisee jira.
Ballaa Ibiddaa kanaan laftii Heektaara 1100 irra Bosonni jiru gubachuu fi miidhaan dhaqqabuun ibsamee jira.Ittiin ka'uumsii balaa kanaa qoratamaa akka jiru aangawoonni ibsanii jiran.
Anaalee godiina Shawaa Kaabaa keessaa kan gubatee aanaa Menz Geeraa Midiir yoo ta'u iddoon biraa immo Walloo Kibbaa aanaa Dalaantaa ta'uun ibsamee jira.
Paarkiin biyooleessaa kan gaarreen Kaabaa torban dabree balaan ibiddaa isa mudachuun ni yaadatama.


text:
Lakkoofsi namoota Koronaavaayrasiin qabamanii Shan gahuun erga beekamee booda, muummeen Ministiraa Itoophiyaa Dr. Abiyyi Ahimad Wiixata harraa ibsa kennaniin manneen barboota torban lamaaf cufamuu ibsaniiru.
Manneeneen barnootaa, sagantaawwaan ispoortii fi qophiiwwaan namoota hedduu hirmaachisan Wiixata harraatii qabee guyyoota 15 dhufaniif akka dhaabbatan murteeffamu an beeksisan muummeen ministira Itoophiyaa Dr. Abiyyi Ahimad, barattoonni Yunvarsiitii garuu ammaaf mooraa jiran keessa akka turan dubbatanii achumattii haala ittin of eegan irratti hojjachuuf waliigalteerra gahamuu eeran.


text:
Daandiin baaburaa dheerina km 34 qabu kan magaalaa Finfinnee guutummaatti ennaa hojii jalqabu rakkoo geejjiba magaalattii attamiin hanqisuu akka danda’u itti gaafatamaan quunnamtii korporeeshinii daandii baabura Itiyoopiyaa Obbo Derejjee Teferraa ibsanii jiran. Baaburri kun ennaa hojii jalqabutti imaltoota kuma 60 yeroo tokko fe’ata. Kan jiran baabra 41. Baaburri tokko hanga namoota 317tti fe’uuf dandeettii qaba.
Baaburri 41n yeroo tokkicha kallattii arfaniin ennaa sosso’an imaltoota kuma 60 deddeebisuu danda’u jechuu dha. Kunis sa’aatii tokko keessatti. Baaurri tokko tokkoon isaa daqiiqaa ja’a ja’a turee akka dhufe ta’uun qophaa’e. amma yeroo jalqabnu daqiiqaa ja’a ta’uu dhiisuu mala. Gara fuula duraatti garuu baaburri adda addummaa daqiiqaa ja’aatiin dhufa jedhan.
Imaltoonni baaburri inni duraa jala ba’e isa itti aanu daqiiqaa ja’atti kan argatu ta’uu ka ibsan itti gaafatamaan kun yaalii gochaa akkuma adeemneen immoo sirreessaa deemna jedhan. Bakki baaburri kun akka irra deemu filatame bakka imaltoonni hedduun irra deddeebi’an ta’uu ibsanii rakkoo geejjiba magaalaa Finfinnee kan hiiku kan qofaa miti jedhan.
Geejjiba uummataa ennaa jennu atoobisiiwwan saffisaan adeeman Finfinnee akka seenan taasisamu. Karoorri qabamee jira. Kun martinuu ennaa ida’aman rakkoon geejjiba magaalaa Finfinnee ni hanqata jechuu dha. Kana qofaa utuu hin taane kutaa lammataa kan karoora guddinaa fi transformation-tti kan ijaaramus jira. Daandii baaburaa ka birootu Finfinnee keessatti diriirsama, ni bal’ata jechuu dha.
Mootummaan Itiyoopiyaa Karoora guddinaa fi transformation Itiyoopiyaa kutaa lammataa waggaa haaraatti beeksisee jira. Karoorri kun immoo waggaa shaniif kan ture si’a ta’u yeroo kana keessatti daandiin baaburaa km hagamii akka diriirfamu obbo Dereje Tefera gaafatamanii:
Hanga km 72 hojjetama jedhamee eegama. Isa ammaa utuu hin dabalatin. Kanneen kun immoo lafa jala kan diriirfaman ta’u jechuu dha. Ijaarsi daandii baaburaa kutaa lammataa irratti kan dhaabatu hin ta’u. kutaa 3ffaa 4ffaa jechuun akka dandeettii keenyaatti iti fufee caasaa geejjiba magaalattii waliin kan wal qabatu ta’uu qaba jedhan.
Rakkoon geejjiba magaalattii furamuu kan danda’u tajaajila geejjibaa xixiqqoo kanneen kennan konkolaattonni xixqqoon gandeen keessaa namoota funaanuu dhaan gara daandii gurguddootti geessu. Daandii gurguddaa irratti ennaa ba’an immoo baaburri kun uummata deddeebsa jechuu dha jedhan obbo Dejejjeen.
Atoobisiiwwan fuula duratti dhufaniif gatiin geejjiba baabura kanaa humna namaa kan gitu ta’a, tjaajilli isaan Kannan kan jabanaa fi teeknooljii yeroo ammaa kan qabaatan ta’u jedhaniiru. Gaaffii namoota baay’ee kan ta’eef baabura salphaa inni jedhu maal akka ta’e obbo Derejjeen ennaa ibsan:
Baaburri kun salphaa waanti jedhameef tokkoffaa geejjiba qofaaf malee mi’a fe’uuf hin oolu. Lammaffaan immoo fageenya inni adeemu. Baay’ee gabaabaa dha.
Fakkeenyaaf kan Jibuutii yoo ilaalte, Finfinnee qabee hanga daangaa Jibuutii Dawalleetti km 656. Achii immoo hamma Jibuutiitti km 100. Walumaa gala km 756 kanaaf baabura salphaa ittiin jechuun hin danda’amu. Baaburri akkasii imaltootaafis mi’a fe’uufis ni oola jedhaniiru.
Baaburri akkasii egaa fe’umsa qooraa fi dhangala’aa, beeladaalee kkf fe’u. baaburri daandii sana irra deemu ka biroonis hanga km 1118 deemu.
Babura Finfinnee salphaa ta’e garuu furgoo isaa tokko hanga nama 64 kan qabu si’a ta’u guutummaan baaburichaa garuu hanga namoota 317 fe’uu danda’a jedhan obbo Derejjeen.
Irra hedduu namoonni baabura kana keessaa daandii gabaabaa waan deemaniif jecha dhaabatanii adeemu. Jibuutii ennaa dhaqxu garuu namni km 756 dhaabatee deemuu hin danda’u. kanaaf kan isa magaalaa Finfinnee fageenya gabaabaa waan deemuuf salphaa jedhame jedhan.
Waa’ee qulqullinaa gama ilaaleen walumaa gala hadiiddi baaburichaa haala inni itti diriirfame Biyyoota ka biroo keessatti kan geggeeffaman ijaarsa daandii baaburaa waliin wal bira qabamee ennaa ilaalamu maal fakkaata? Issa jedhuuf obbo Derejjee Teferraan ennaa deebsian:
Baaruraawwan Itiyyoopiyaa keessatti hojjetaman ulaagaa sadarkaa addunyaa kan eegani. Ulaagaa sadarkaatu jira. 1.46 kan jedhamu. Sana kan eege dha. Baaburri salphaan Finfinnee kun isa kan Jibuutii waliin wal arga. Kan Awash, Weldiya Meqelee waliin wal arga. Finfinneen qofaa dallaa ofitti ijaartee hin teessu.
Uummati Finfinnee dhaa ka’ee karaa buufata Sabbataa gara Jibuutii, Dirre Dhawaa Me’isoo fi gara kutaa gama bahaa bakka barbaade dhaquu danda’a.
Kun egaa kutaa lammataa kan karoora jiruu irratti hojii irra kan oolu ennaa ta’u baaburri Finfinnee dhaa ka’e sabbataa erga ga’ee booda achii itti fufa. Gama dhiya biyyattiis kan dhaqu Sabbataa irraa ka’ee gara Amboo Ijaajjii, Jimmaa, Beddellee, qabee hanga Sudan kibbaatti ka deemu ta’uu itti gaafatamaan quunnamtii uummata korporeshinii daandii baabura Itiyoopiyaa ibsanii jiran.
Ulaagaan kun egaa Itiyoopiyaa keessa qofaa utuu hin taane caasaa geejjiba biyyootii hollaa waliin wal qabsiisuu illee qabaachuu dubbataniiru itti gaafatamaan kun.
Kanaaf qulqullinni furgoo baaburaawwan kanaa kan jabanaa fi teeknoloojii hammayyaa kan hordofan ta’uu dubbatan. Baaburri kun waraqaa ragaa ykn mirkanuu argataniiru? Isa jedhuuf obbo Teferran yoo ibsan gaaffilee kuma sadii dhiyaatan keessaa kan hin guutne 40 qofa jedhan. 40n kunis hedduu salphaaf guyyoota lamaa fi sadii keessatti dhumatu jedhaniiru. Waraqaa ragaa kanas kampanii SHENZEN jedhamuuf ulaagaa sadarkaa addunyaa eegeen kennama jedhan.
Kutaalee biyyattii kanneen biroo keessattis projektiin daandiin baaburaa ijaarmaa akka jiru beekamaa dha. Kanneen keessaa naannolee Itiyoopiyaa ka biroo isa kaan waliin kan wal agarsiisuuf dhiyootti tajaajila kennuu kan jalqabu yoo jiraate gaafatamanii obbo Derejjeen akka jedhanitti:
Projektiin Finfinnee dhaa qabee, Sabbataa Me’issootti hamma Dawwallee jibuutii-tti jiru hojiin hadiida diriirsuu baatii Caamsaa keessa xumurameera. Kallattii lamaanuutiin. Gama Jibuutii-tiinis baatii Adoolessaa keessa hanga buufata NEGEHAD jedhamutti xumurameera. Amma furgoowwan baaburaaf oolan dhufaa jiru. Ijaarsi isaas Onkoloolessa keessa xumurama jeennee eegna jedhan
Daandiiwwan elektrikii diriirsuuf utubaawwan dhaabamanii hojiin isaa geggeessamaa jira. Biyyattiin kan hordoftu tarsiimoo misooma magariisaa waan hordoftuuf jecha Itiyoopiyaa keessatti kan hojjetan baaburaawwan martinuu humna elektrikiin hojjetu jechuu dhaan itti gaafatamaan quunnamtii uummataa korporeshinii daandii baabura Itiyoopiyaa obbo Deereje Tefera VOAf ibsaniiru.


text:
Obsa:Furtuu Milkaa’innaa fi Gammachuu-Kutaa 1ffaa
Obsa yommuu jedhamuu wanta salphaa namatti fakkaata. Garuu obsii wanta jechaan dubbatamu yookiin sammuu qofaan yaadamu osoo hin ta’in wanta gochaan agarsiifamuudha. Obsii jireenya fi qaama ilma namaa guuta kan tuquudha. Bakka obsi hin jirretti jireenyi hin jiru osoo jedhame dhugaa irraa hin fagaatu. Namoonni garmalee yommuu gaddanii fi dhiphatan yoo obsa hin qabaatin of galaafatuun jireenya ofi balleessu. Mee har’aa waa’ee obsaa ilaalchise barreefama gabaaba armaan gadii kitaabota adda addaa irraa funaanne waliin haa ilaallu.
Yaadrimee obsa (sabrii)
Jechi Arabiffaa sabr jedhu jechoota ‘Hidhuu, of qusachuu fi dhaabu’ jedhan irraa kan dhufeedha. Walumaagalatti obsa ykn sabrii jechuun mataa keenya yeroo gaddaa fi cinqii abdii kutuu fi garmalee gadduu irraa of eegu, arraba keenya komii dhiyeessu (shakwa) irraa tiksu, harka keenya fuula rukutuu fi uffata tarsaasu irraa eegudha. 1 Obsa jechuun wanta ajajamne hanga galmaan geenyu itti hidhachuu yookiin qabachuu fakkeenyaf ibaada Rabbii irratti obsuu. Akkasumas obsa jechuun wanta irraa dhowwamne hojjachuu irraa of qusachuudha.
Gara biraatin obsii hadiisa keessatti ‘Diyaa’a’ yommuu jedhamu salaanni immoo nuura jedhame jira. Diyaa’a jechuun kan ifa kennu fi madda ifaa kan ta’eedha. Fakkeenyaf aduun madda ifaa waan taatef diyaa’a jedhamti. Jiinni immoo ifa mataa ofiiti waan hin qabneef nuura jedhama. Diyaa’an ho’a irraa kan ka’ee nama gubuu danda’a. nuurri garuu ho’aa waan hin qabneef namatti tola, nama hin gubu. Haaluma Kanaan obsa qabaachuun wanta akka aduutti nama gubuu danda’uudha. Garuu dhumni isaa ifa fi gara daandii qajeelatti kan nama qajeelchudha. Namtichi yeroo rakkoo fi daraara san yoo obsa qabaate dhumarratti ifa obsa ni argata. Akkuma jedhamu yommuu lafti bari’uuf taatu dukkanni ni jabaata. Haaluma kanaan namatti yommuu rakkoon jabaatu yoo obsa qabaate duuban ifa guddatu isaaf dhufa.2
Aalimni tokko akkana jedhe “ Namni tokko obsa qaba kan jedhamu yoo miirri namaa gara wanta gaaritti nama akeeku fi kaka’uumsi amantii, kaka’uumsa fedhii fi hawwii caaledha.” Uumaman namni gara fedhii fi hawwii ofitti daba. Garuu fedhiiwwan san kan daangeessu miira waligalaa fi kaka’uumsa amantiiti. Kaka’uumsi amantii fi fedhiin yeroo hundaa wal lollu. Yeroo tokko tokko kaka’uumsa amatiitu moo’ata, yeroo biraa immoo fedhiitu injifata. Dirreen waraana qalbii namtichaati.” Fakkeenyaaf dargaggeessi tokko fedhii ofii guuttachuuf hawwe haa jennu. Yoo hin fuudhin fedhii isaa kana maaltu daangeessu qabaa? Islaamni karaa halaala (hayyamaama) ta’ee qofaan akka guutatu ajaja, karaa haraamatin yoo deeme ni adabama. Akkasumas hawaasa fi lubbuu isaa keessatti zinaa (sagaagalummaa) raawwachuu fokkuu akka ta’e ni beeka. Garuu fedhiin isaa kuni guddaa yoo ta’ee ifa sabrii ni dhaamsa. Gara biraatin immoo imaanni (amantiin) isaa cimaa yoo ta’ee ifa sabrii qabsiisun fedhii ofii moo’ata. Kanaafi obsa qabaachu jechuun kaka’uumsi amantii fi miira namumaa, kaka’uumsa fedhii caalu qaba kan jedhame.
“Akkuma qaamaf mataan barbaachisu imaanafis sabriin ni barbaachisa. Yoo mataan nama murame qaamni homaa hin fayyadu. Haaluma Kanaan namni obsa hin qabnes imaana hin qabu. “ Ali ibn Abi Xaalib
Sabrun Jamiil (Obsa bareeddu fi namaa maltuu)3
Obsi namaa maltuu jechuun wanta Rabbiin namaa murtesse osoo namootatti komii hin dhiyeessin fudhachuudha. Namni tokko sabrun jamiil qaba jechuuf wantoota sadii guutuu qaba. Isaanis:
- Nafsee dallansuu, dheekkamsa (bisiciti), iyyuu fi kkf, irraa eegu
- Arraba namootatti komii dhiyeessu irraa eegu. Fakkeenyaf wanta takka darbeef isatu akkas na godhee, daafaan kuni sababa isaatin, balaan kuni hundi eessaa natti dhufee, Yaa Rabbii kiyya hoo maal si godhee?, fi kkf jechuu irraa arraba tiksuu. (Garuu Rabbitti komii dhiyeessun sabrun jamiil hin faallessu. Fakkenyaf Nabi Yaaqub (AS) ijjoolle isaa yommuu dhabuu, “Ani yaaddo fi gadda kiyyas Rabbuma qofatti himadha.” jedhe (Yuusuf 12:86)
- Wanta Rabbiin hin jaalanne fi Isa dallansuu raawwachuu irraa qaama ofii tiiksu. Fakkeenyaf, qaama ofii fi kan namoota biro rukutu, uffata ofii tarsaasu, dubartiin yeroo dhiirsi ishii du’uu mataa haadachuu, nama du’ee irratti garmalee boo’u fi faarsu, laphee ofii rukutu fi kkf qaaman hojjachuu irraa tiiksudha.
Sadarkaalee garagaraa Obsaa
Obsa fedhii lubbuu fi hawwii qullaa ittisuu irratti hundaa’e bakka sadiitti qoodu dandeenya:
1.Kaka’uumsi amantii fedhii fi hawwii qullaa too’achuu fi moo’achuu keessatti garmalee guddaadha. Namtichi imaanni isaa cimaa ta’uu irraa kan ka’ee fedhii of hin hordofuu. Fedhii ofii ni too’ata, injifannoo horata. Sadarkaan too’annaa kana galma kan gahuu obsa itti fufaa qabaachuni. Namoonni sadarkaa kana ga’an addunyaa fi Aakhiratti injifatoodha. Isaan hanga duuti isaanitti dhuftuu warra “Gooftaan keenya Allaahadha.” Jedhaniidha. (suura Fussilat (41):30). Warrii kunniin warroota yommuu duuti isaanitti dhuftu, malaaykonni akkana jedhaniin “ Hin sodaatinaa; hin gaddinaas; Jannata waadaa isiniif galameen gammadaa. Nuti jiruu duniyaa keessatti jaalallo keessan turre; Aakhirattis akkasuma. Isiniif ishee (jannata) keessa waan lubbuun teessan feetutu jira. Isiniif ishee keessa waan barbaaddantu jira.” Fussilât 41:30-31”
Isaan kunniin warroota Rabbiin waliin jiruu fi karaa Isaa irratti qabsaa’aniidha. Fedhii ofiiti fi sheyxaanaf hin bitaman.
2.Sadarkaan lamaffaa immoo yommuu kaka’uumsi fedhii fi hawwiin guddaa ta’u kaka’umsii amantii ni hir’ata. Namni bade sheyxaana fi humnoota isaatiif harka kenna. Gara fedhanitti isa qajeelchu. Hariiroon inni sheyxaanota waliin qabu carraa lama keessaa tokko ta’a. Yookaa hordoftoota fi loltuu sheyxaanota keessa tokko ta’a. kuni nama dadhabaaf ta’a. fakkeenyaf nama karaa Rabbii dhiise karaa hoggantoota jallinnaa hordofuu.
Yookaa immoo sheyxaanni isaaf meeshaa waraana ta’a. kuni nama cimaa Rabbitti fincileedha. Warroonni akkanaa hoggantoota jallinnaati. Aangoo fi qabeenyatti fayyadamanii namoota daandii haqaa irraa jallisu.
Warroonni lamaan armaan olii kunniin warroota milkiin isaani baddeedha. Aakhiraa dhiisanii addunyaa gabaabdu tana waan filataniif. Sababni guddaan dhuma gaddisiisatti isaan geessu sabrii waan fixataniifi. Amaloonni namoota kanniini ni sobu, ni gowwomsuu, hawwii sobaa fi of dinqisifachuu keessa bololi’u, hojii gaarii duubatti harkisuu, bu’aa aakhiraa yeroo dheeraaf turtu dhiisanii bu’aa duniyaa yoosu dhumattu filatu.
Namoonni milkiin isaani badde gosoota baay’eedha. Gariin isaanii Rabbii fi Ergamaa Isaatti waraana labsuu, wanta Ergamaan Rabbii (SAW) fide balleessuf carraaqu, karaa Rabbii irraa namoota jallisuu, dachii irratti badii fi wantoota fokkuu babal’isu. Gariin immoo bu’aa isaanii qofa barbaadu. Gariin isaanii immoo munaafiqoota fuula lamaati. Nama kamittu maxxananii haala kamiyyuu keessatti bu’aa argachuu barbaadu. Amantii fi namoonni biro miidhamanii dhiisanii haajaa hin qaban. Gariin isaani immoo zinaaf (sagaagalummaaf) harka kennan. Jireenya isaani guutu fedhii foonii guuttachuuf karaa hundaa hordofuu, haraama ta’ee halaala ta’ee haajaa hin qaban.
Gariin immoo yommuu akeekachiifaman “Garmalee tawbachuu nan barbaada, garuu haramalee natti ulfaate, carraa hin qabu.”jedhu. Gariin immoo “Rabbiin salaata fi sooma keenya hin barbaadu, maal irraa godha, Isa hin fayyadu, hojii keenyan najaa hin baanu; Rabbiin garmalee Rahmata godhaadha” jechuun of gowwomsu. Adaba Isaa dagatanii rahmataa Isaa irratti hirkatan; Rabbiin akkana jedhee osoo jiru
“Ani Dhugumatti Anatu araaramaa, rahmataa godhaadha.” jechuun gabroota kiyyatti beeksisi. “Adabni kiyyas isatu adaba laaleessadha.” (jechuunis itti himi)” Suurat al-Hijr 15:49-50
Gariin immoo “Badii kana hunda erga raawwadhe booda ibaadan kiyya maal na fayyada?” jedhu. Gariin immoo yommuu duuti isaanitti dhiyaatte ni tawbanna jedhu.
Gariin immoo ‘fedhii fi hawwiin sobaa yaada keenya too’ate jira.” Jedhanii sababeefachuun karaa fedhii ofii ittiin guuttatan barbaadu.
3.Sadarkaan sadaffaa immoo kaka’uumsa amantii fi kaka’uumsa fedhii jidduu waraana ho’aa fi itti fufaatu jira. Yeroo garii kaka’uumsi amantii ni caalaa yookiin ni moo’ata; yeroo garii immoo kaka’uumsi fedhii kaka’uumsa amantii ni caalaa. Adeemsi injifannoo gara lamaanu garagara. Sadarkaan sadaffaan kuni Muslimoota baay’ee hojii badaa fi gaarii walitti makaniif ta’a. yeroo garii fedhiin isaani isaan moo’achuun wanta badaa rawwatuu, yeroo garii immoo imaanni isaani jabaa ta’uun fedhii ofii moo’atu. Namoonni sadarkaa kana irra jiran yoo sirritti carraaqan gara sadarkaa guddaatti ol bahuu danda’u.
Dhumni namoota jireenya booda (aakhiraa) haala armaan olii sadaniin kan wal qabateedha. Gariin isaanii Ibiddaa Jahannam osoo hin seeniin gara Jannata qajeello seenu. Gariin immoo ibidda jahannami seenu gonkumaa Jannata hin seenan. Gariin immoo cubbuu isaanitiif ibidda keessatti erga adabamanii booda gara Jannataa seenu.
Firiwwaan (bu’aawwan) Obsa irraa argaman
Jalqaba irratti Rabbiin obsa akka qabaannu iddoo baay’ee Qur’aana keessatti itti nu ajaja. Akka Imaam Ahmad jedhanitti obsii yeroo sagaltama Qur’aana keessatti maqaan dhayame.
1Milkaa’innaa fi badhaadhinnaaf obsa Rabbiin haal dure taasise. Namni obsa hin qabne hin milkaa’us gammachuu fi badhaadhinnas hin qabu.
“Yaa warra amantan! Obsaa, obsaan (diinota keessan) injifadhaa. Karaa Rabbii keessattis of hidhaa (sirrittii qabadhaa). Akka milkooftaniif jecha Rabbiin sodaadha.” Suura Ali-Imraan:200
2.Warri obsan mindaan isaani dacha dachaa ta’a, lakkoofsa malee kennamaaf.
“…Warri obsan mindaan isaanii kan isaaniif kennamu lakkoofsa maleedha.” Suura Az-Zumar 39:10 kanaafu yommuu rakkoon nu tuqxu yookiin wanta hamtuu irraa obsinuu yookiin ibaada hojjachuu irratti obsinuu, mindaa akkanaa yaadachuu hin qabnu ree? Suleeyman ibn Qaasim akkana jedhe “Mindaa hojii biro ni beekkama, mindaa sabrii malee. Mindaan sabrii akka bookkaa cimaati.”
3.Obsii fi imaanni hogantummaa amantii keessatti haal duree jalqabaati. Namni obsaa fi imaana hin qabne haala gaariin namoota karaa sirriitti qajeelchu hin danda’u. wanta hojjatuu fi jedhutti yaqiina (dhugaan onnee irraa amanuu) yoo hin qabaatin, eenyutu isa hordofaa? Akkuma bishaan qarsaa (dhagaa) irra yaa’e darbuu jechii isaas qalbii namoota irra bu’aa tokko malee yaate darbiti. Wanti namoonni isaan jedhaniifi miidhaa isaanitiif yoo obsa hin qabaatin ergaa amantii galmaan hin gahu.
“Yerooma isaan obsanii Aayatoota (mallatoole, keeyyatoota, ragaa, barnoota..) keenya dhugaan itti amanan, isaan irraa imaamota (hoggantoota) ajaja keenyan namoota qajeelchan taasifne.” Suura As-Sajda 32:24
4.Obsii karaa Rabbiin waliin ta’uu (ma’iyyaa) itti argataniidha. Rabbiin warroota amanan, obsanii fi hojii gaarii hojjatan waliin jira, isaan gargaara.
“...Dhugumatti Rabbiin obsitoota wajjiin jira.” Suura Al-Anfaal 8:46
Abu Ali Ad-Daqaaq akkana jedhe,”Warroonni obsan addunyaa fi aakhiratti injifattoota, Rabbiin isaan waliin waan jiruuf.”
5.Warroonni obsan mindaa sadii badhaafamu. Isaaniis: salawaata( tola, badhaadhinna), rahmataa fi qajeelcha
“… warra obsan gammachiisi. Isaan warra yeroo balaan isaan tuqee “Dhugumatti nuti kan Rabbiiti, gara Isaatti deebi’oodha (Innaa lillaahi wa innaa ileyh raaji’uun)” jedhaniidha.
Isaan warraa salawaata fi rahmanni Gooftaa isaanii irraa ta’e isaan irra jiruudha. Warri suni isaanumatu qajeelfamoodha.” Suura Al-Baqaraa 2:155-157
Jecha salawaata jedhuu aalimoonni hiika baay’ee itti kennaani jiru. Isaan keessa filatamoon faaruu, tola Rabbiin irraa argachuudha. Dhugumatti namni obsa qabuu badhaadhinnaa fi tola jireenya isaa keessatti argata. Wanti kana hundaa caalee immoo araarama Rabbiin irraa argachuu fi gara daandii haqaatti qajeelfamudha. Salafa tokko yommuu namoonni balaa itti bu’eef jajjabeessuuf bira dhaqan akkana jedhe,” Maaliif hin obsinee osoo Rabbiin warroota obsaniif miindaa sadii waadaa galee jiruu. Sadan isaanitu addunyaa tanaa fi wanta ishii keessa jiru caalu.”
6.Obsii karaa gargaarsa Rabbii itti barbaadaniidha–
“Obsaa fi salaatan gargaarsa Rabbii barbaada. Dhugumatti isheen warri Rabbiin sodaatan irratti malee ulfaattudha.”Suura Al-Baqaraa 2:45 Kanaafu namni obsa hin qabne gargaarsa hin argatu jechuudha.
7.Obsii fi taqwaan shira diinota irraa nama eega.
“Yoo toltuun wahii isin tuqe, Isaan gaddisiisa. Yoo hamtuun isiin tuqe immoo ishetti gammadu. Yoo isin obsitanii fi Rabbiin sodaattan mallii (shirri) isaanii homaa isin hin miidhu. Dhugumatti Rabbiin waan isaan dalagan (beekumsa Isaatiin) marsaadha.” Suura Ali-İmraan 3:120
8.Dhumni warroota amananii, hojii gaarii hojjatanii fi obsanii Jannata. Malaaykonni warroota obsan nagaya gaafatu.
“Isheen jannata qubsumaa kan isaan ishee seenaniidha. Abbootii isaanii, niitiwwan isaanii, ilmaan isaani irraas namni gaarii hojjate (ishee seenaa). Maleeykonnis balbala hundaan isaanitti seenu. “Waan obsitaniif nageenyi isin irratti haa jiraatu. Gandi boodaa waa tole!” jedhu. Suura Ar-Ra’ad 13:23-24
Gosoota fi firiwwan obsaa hin xumurre. Yoo obsa qabaattan Insha Allah torbaan itti fufna. Hangasi Assalaamu aleykum wr wb.
Kitaabile wabii
- Patience and Gratitude- By Imaam Ibn Al-Qayyiim (Barreefamoonni harkii caalu kitaaba kana irraa fudhatame
- Commentary on the Forty Hadith of An-Nawawi jildii 2 fuula 732
- Al-Imaanu haqiiqatuh, khawaarimuh, nawaaqiduh inda ahli sunnati wal jama’a.” (Fuula 455, Abdullah ibn AbdulHamid Al-Asari,)


text:
Join the Tom Lantos Human Rights Commission for a briefing on the current human rights situation in Ethiopia April 13, 2016Posted by OromianEconomist in #OromoProtests, Africa, Oromia, Oromo.
Tags: #OromoProtests, Africa, Freeze military and economic aid to Ethiopia until Ethiopia respects human rights!, Oromia, Oromo, the Tom Lantos Human Rights Commission for a briefing on the current human rights situation in Ethiopia, Three members of the US Congress urge Secretary of State to take action against Ethiopian regime.
1 comment so far
Human Rights in Ethiopia – An Update
Announcement
Please join the Tom Lantos Human Rights Commission for a briefing on the current human rights situation in Ethiopia.
Home to the Oromo, Ethiopia’s largest ethnic group, the region of Oromia was witness to mostly peaceful student protests in November of 2015 against the Ethiopian Government’s plan to take over territory to expand the nation’s capital. However, this spontaneous outcry has developed into the country’s longest and most widespread protest movement since the ruling party took power in 1991. The government has since ceased border expansion plans, but the discontent has proven to transcend land rights and to extend beyond any one particular ethnic group. The government’s authoritarian structure and tight controls on the media have led many to feel that they have no voice. Peaceful opposition is frequently met with arrest and detention (using the country’s draconian anti-terrorist law) and police brutality too often results in death. Human Rights Watch has received reports of over 200 people killed and several thousand arrested (including many whose whereabouts are unknown), since protests began. Although the documented turmoil threatens to disrupt Ethiopia’s fragile political stability, Ethiopia’s strategic state partners have been relatively quiet.
This briefing will examine Ethiopia’s current human rights situation in light of the recent events in Oromia. Speakers will provide an overview of the human rights situation and challenges, including how Ethiopia’s anti-terrorism law is misused to stifle dissent, and will make recommendations as to what role the U.S. government can play in promoting stabilization by advancing and protecting human rights.
This briefing will be open to members of Congress, congressional staff, the interested public and the media. For any questions, please contact David Howell (for Rep. McGovern) at 202-225-3599 orDavid.Howell@mail.house.gov or Isaac Six (for Rep. Pitts) at 202-225-2411 orIsaac.Six@mail.house.gov.
Hosted by:
Co-Chairman, TLHRC
Co-Chairman, TLHRC
Participants
Panelists
-
Anuradha Mittal , Founder and Executive Director of the Oakland Institute
-
Mohammed Ademo, Journalist formally with Al Jazeera America
-
Adotei Akwei, Managing Director, Amnesty International USA
Moderator
-
Lauren Ploch Blanchard, African Affairs Specialist, Congressional Research Service
Opening Remarks
-
Rep. Keith Ellison, Executive Committee Member, Tom Lantos Human Rights Commissio
Bios [PDF]
Oromia: Guyyaa Gootota Oromoo kan Bara 2016 Ilalachisee Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) April 13, 2016Posted by OromianEconomist in Oromia, Oromo Art.
Tags: ABO, Guyyaa Yaadannoo Gootota Oromo, Guyyaan Gootota (Wareegamtoota) Oromoo Ebla 15, Oromia, Oromo, Oromo Martyrs Memorial Day- Guyyaa goototaa Oromo
1 comment so far
Ebla (April) 15: Oromo Martyrs Memorial Day- Guyyaa goototaa Oromo
Guyyaa Gootota Oromoo kan Bara 2016 Ilalachisee Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo (ABO)
Guyyaan Gootota (Wareegamtoota) Oromoo Ebla 15, 1980 irraa eegalee waggaa waggaan kabajamaa fi yaadatamaa yoona gahe. Gootota gaafa alagaan biyya Oromoo cabsuuf itti duule diina biyya ofii irraa ittisuuf jecha diddaa gabrummaa irratti wareegaman dabalatee qabsaawoti bilisummaa Oromoo bifa adda addaan hanga har’aatti wareegama baasan hunda guyyaa kana yaadatna. Kana waliin, guyyaan wareegamtoota Oromoo, guyyaa miseensoti Adda Bilisummaa Oromoo, deggertootaa fi uummati Oromoo bal’aan kaayyoo sab-boontoti Oromoo dabran wareegamaniif galmaan gahuuf waadaa seenan itti haaromsani dha.
Seenaa Oromoo keessatti Ebla 15, guyyoota kaan irraa wanni adda taasisu bara 1980 keessa guyyaa kana hoogganooti siyaasaa Adda Bilisummaa Oromoo akka qaroo ija Oromootti ilaalaman kiristaana Islaama utuu hin jedhin jumulaan wareegamanii tokkummaa saba Oromoo dhiiga isaaniin mirkaneessan ta’uu irraa ti. Sanaa asittis hoogganootaa fi miseensoti Adda Bilisummaa Oromoo, deggertootaa fi ummati Oromoo, qabsaawotni bilisummaa bifa adda addaan qabsoo keessatti qooda qaban walumaa gala sab-boontoti Oromoo xurree hoogganooti ABO gaafa duraa saaqan irra bu’anii mirga abbaa biyyummaa Oromoof osoo falmaa irra jiranii wareegaman kuma hedduutti lakka’amu. Har’as Waraanni Bilisummaa Oromoo, miseensotaa fi deggertooti qabsoo, addatti ammo qerroon (barataa fi dargaggooti Oromoo) walumaa gala uummati Oromoo bal’aan bilisummaa Oromoo mirkaneessuuf wareegama ulfaataa baasaa jiru.
Guyyaa Wareegamtoota Oromoo kan bara kanaa wanni adda taasisu haala Warraaqsi bilisummaa Oromoo sirna gabrummaatti xumura gochuuf golee Oromiyaa hunda keessatti akka ibidda saafaa boba’aa jiru keessatti ayyaaneffatamaa jiraachuu isaa ti. Uummati Oromoo bakka hundaa kan yeroo kamii caalaa shiraa fi daba diinaatti dammaqee daangaa hanga daangaatti harka wal qabatee diddaa isaa mootummaa Wayyaaneetti agarsiisaa jira. Yeroon kun yeroo qabsoon bilisummaa Oromoo sadarkaa ol aanaatti tarkaanfatee jiru dha. Yeroo uummati Oromoo ammaan booda cunqursaa, saamichaa fi hacuuccaa alagaa baachuu hin danda’u! na gahe! jedhee sirna roorriftuu alagaa of irraa dabruuf harka duwwaa diina meeshaa lolaa baranee hidhate dura dhaabbatee murannoon wareegama barbaachisu baasaa jirutti yaadatama. Oromoon bilisummaa yookaan du’a! jechuun laphee dhiibee du’atti adeemuudhaan seenaa haaraa galmeessuu irratti argama. . Oromoon akka sabaatti uummata hundaaf kabajaa qabu, goota, jagnaa fi uummata guddaa tokkummaa qabu ta’uu hawaasa addunyatti agarsiiseera, agarsiisaas jira. Tarkaanfii fi diddaa uummati Oromoo tokkummaan ka’ee agarsiisaa jiru kunis hawaasa addunyaa kan raajee fi diina rifaasise dha.
Kana malees qabsoon bilisummaa Oromoo karaa diplomaasii murna wayyaanee kopxeesuu fi deggersa qabsoo Oromoo horachuu irratti injifannoo galmeessaa jira. Sirni Wayyaanee uummata Oromoo siyaasaa fi dinagdee biyyattii keessaa alatti dhiibee akka moggeesse hawaasa addunyaaf ifa ta’eera. Kanaaf gaaffiin Oromoo gaaffii haqaa fi mirgaa ta’uun har’a eessatti iyyuu hubatnaa argataa jira. Akkasumas qabsoon Oromoo tumsa uummatoota ollaa horachuudhaan Tumsi Bilisummaa fi Dimokraasii Uummatootaa kan Addi Bilisummaa Oromoo qooda gahaa keessatti qabu mirkanaa’uun isaas injifannoo siyaasaa fi diplomaasii galmaa’an keessaa isa tokko. Gabaabaatti qabsoon bilisummaa Oromoo shaffisaan fuul-duratti tarkaanfaataa jira.
Gama kaaniin, har’a oggaa mooraan qabsoo Oromoo tasgabbaa’aa fi cimaa jiru kanatti mooraan diinaa unkuramaa fi hundeen raafamaa akka jiru ifatti mul’ata. Tarkaanfiin abdii kutannaa irraa fudhatu caalaatti hammaatee fi qabaan mirga namoomaa fi dimokraasiis dhiphifamee, lammiileen akka hin dubbannee fi hin sossooneef cancalamanii fi gaadi’amanii jiran. Hidhaa fi ajjeechaan daangaa dhabee biyyattiin biyya gaddaaa tatee jirti. Hallii keessa jirru haala GOOLII DIIMAA BARA DARGII waliin wal fakkata.
Mootummaan abbaa irree TPLF/EPRDF, qabsoo bilisummaa Oromoo finiiinaa jiruun baarragee tarkaanfii abdii kutannaa fudhachuu irratti argama. Daa’ima umurii waggaa 8 hanga maangudoo waggaa 70 dabalatee Oromoota 500 ol ji’a 4 keessatti ajjeese; Oromoota lakkoobsaan kuma hedduutti lakka’aman mana hidhaa /Xollayi, Hursoo, Dhedheessaa, Tigiray fi bakka adda tti guuree dararaa jira. Qe’ee fi biyya Oromoo gooluun tarkaanfii abdii kutannaa fudhachuu irratti argama. Daa’imaa fi dubartoota ulfa , jaarsaa fi jaartii utuu hin jedhin jumulaan uummata nagaa ajjeesee bakkeetti gatuu, hidhuu fi reebee naaffisuu, walumaa gala gocha faashistummaa seenaa biyyattii keessatti hiriyaa hin qabne Oromoo irratti raawwata. Gaaffii uummati Oromoo karaa nagaa dhiheesseef deebii inni kenne akka bineensaatti itti dhukaasee ajjeesuu qofa ta’e. Walumaa gala murni Wayyaanee ammaan booda uummata Oromoos ta’e biyyattii bulchuu akka hin dandeenye hunda biratti hubatamaa dhufeera. Caasaa mootummaa sirni Wayyaanee Oromiyaa keessatti diriirfate gadii hanga oliitti laamsha’eera. Oromiyaa suduudaan bulchiinsa waraanaa jala galchuudhaan uummata Oomoo seera waraanaatiin bulchuuf dhama’uun kufaatii siyaasaa guddaa keessa seenuu hubachiisa. Murni alagaa sab-bicuu keessaa dhufe uummata guddaa akka saba Oromoo dhiitee, reebee, caccabsee, ajjeesee fi hidhee bara baraan akkan barbaadetti bita jedhee yaadu kun murna shiftaa har’a ajjeesee saamuu malee kan fuula duraa hin yaadne dha. Uummati Oromoo tarkaanfii hammeenyaa alagaan irratti raawwataa jiruuf tasa hin jilbeenfatu. Gochaan faashistummaa sirna wayyaanees umurii bittaa sirnichaa gabaabsa malee hin dheeressu.
Addi Bilisummaa Ummata Tigraayi, TPLF, gaafa dhalate Tigraayiin bilisoomsuu fi dantaa Tigraay tiksuuf uumame hanga har’aatti maqaa fi bifa jijjiirratee fedhii murnaa fi ummatan dhaabbadheef jedhu guutuuf saamicha, cunqursaa fi hacuuccaa daangaa hin qabne uummatoota kaan irratti raawwata. Dimookraasii, sirna paartii-danuu, qabsoo karaa nagaafi kkf afaaniin lallabaa biyyattii ol aantummaa paartii tokkoo jalatti irreen bulchuu erga murteeffatee waggaa 25 caalee jira. Sirna gama tokkoon dimokraasii fi federaalummaa maqaaf heera ofii tume irra kaa’ee gama biraan ilaalcha dimokraasii warraaqaa fi maqaa mootummaa misoomaa jedhu of labsuun gubbaa irraa hanga gadiitti paartii TPLF/EPRDF qofti bulchiinsaa fi dinagdee empaayerattii akka to’atu taasise dha. Humnoota siyaasaa walaba karaa nagaa qabsoofna jedhan hunda humna waraanaa fi tikaatti gargaaramuun sochii isaanii ugguree biyyattii dhuunfaa ofii taasifate. Filmaata kijibaa geggeessuun qaanii tokko malee dhibbaa dhibba injifadhe jedhee labsate. Mootummaan Wayyaanee mootummaa dinagdee biyyattii waggaa waggaan lakkoobsa cimdiin guddisaan jira jedhee hawaasa addunyaa sobaa bahee dha. Imaaammata saamichaa hordofuun uummatoota qe’ee fi lafa isaanii irraa buqqisee beelaa fi iyuummaaf saaxile. Har’a ummati miliyoona 18 ta’u beela’ee waan nyaatu dhabee harka biyya alaa eeggataa jira; kaan lubbuun darbaa jira. Beelladi akka baala bonaa harca’aa jira. Walumaa gala rakkoo dinagdee fi hawaasummaa dhuma hin qabnetu uummatoota biyyattii keessaahuu uummata Oromoo qabatee jira . Mootummaan wayyaanee gargaarsa midhaan nyaataaf biyyoota alaa irraa argamu illee dantaa siyaasaa fi dhuunfaa ofiif oolfataa akka jiru ifatti mul’ata.
Addi Bilisummaa Oromoo mootummaan Wayyaanee karaa nagaa aangoo gadi dhiisa jedhee hin amanu. Uummati Oromoos mootmmaan abbaa irree mirga isaa beekee fi kabajeefii hojiitti hiikaa irraa hin eegu. Waan taheef murna ummatoota qawween ukkaamsee bitaa jiru of irraa darbuuf qabsoo bifa kamuu geggeesuun mirga, Murni Wayyaanee qawween aangootti dhufe humna uummataa fi qabsoo qofaan aangoo irraa bu’a. Kanaaf uummati Oromoo qonnaan bulaan, hojjetaan, Qeerroon (Daragaggoon) barataan, daldalaan walumaa gala murnooti hawaasa Oromoo hundi qabsoo bilisummaa Adda Bilisummaa Oromoo jalatti hoogganummaa jiru bifa qindaa’een daran cimsitanii akka itti fuftanii fi kufaatii sirna cunqursaa wayyaaneetti xumura goodhan waamicha dabarsa. Addi Bilisummaa Oromoo qabsoo hidhannoo, siyaasaa fi diplomaasii walitti qindeessee hoogganaa jiru daran cimsee kan itti fufuu fi sochii diddaa gabrummaa Oromoof hooggana barbaachisu akka kennus irra deebi’ee mirkaneessa. Addi Bilisummaa Oromoo sirna Wayyaanee hundeen buqqisee gatuuf kan yeroo kamii caalaa qabsoo hidhannoo akka finiinsu gadi jabeessee uummata Oromoof mirkaneessa.
Sochiin bilisummaa Oromoo sochii biyoolessaa saba Oromoo ti. Akeeka sabboontoti Oromoo kumaatamaan itti wareegaman galmaan gahuuf ittisaa fi qabsoo bilisummaa biyya ofii keessatti qooda fudhachuun mirgaa fi dirqama seenaa lammiiiwwan Oromoo hundaa ti.
Hanga ammaatti dhugaan dirrettii mul’ataa jiru Oromoon gargaarsa alagaan malee diina lolaa jira. Amantii , gosa, kutaa fi ilaalcha siyaasaan osoo wal hin qoodin wal maddii dhaabbatee sagalee isaa dhageessisaa fi jabina isaa diinatti agarsiisuu irratti argama. Kanaaf tokkummaan qabsoo finiinsuu saba Oromoo daran jabaatee akka itti fufu Addi Bilisummaa Oromoo irratti hojjeta. Addi Bilisummaa Oromoo dantaa biyyoolessaa Oromoo giddu galeessa taasifachuun mooraa qabsoo Oromoo gabbisuufis ni hojjeta. Murnoota siyaasaa Oromoo walaba tahan sirna wayyaanee morman, akka ilmaan biyya tokkootti mooraa Oromoo tasagabeessuuf waliin hojjechuu caarraaqqii isaa itti fufa.
Addi bilisummaa Oromoo waggootii dheeraaf wahillummaan dhaabota cunqurfamtootaa hedduu waliin hojjataa fi wal tumsaa bahe. Har’a Tumsa Ummatootaa Bilisummaa fi Demokrasii waliiin ijaaruun waliin hojjatuu kana sadarkaa ol aanatti ceesisee jira. Tumsa kana bal’isuu fi nagaa waaraa, bilisummaa fi demokrasii naannoo keenyatti argamsisuuf jabaatee hojjata.
Gama biraanis dhaaboti siyaasaa biro biyya keessaa fi alatti mirgoota dimokraasii, mirga hiree murteeffannaa fi kabajamuu mirgoota dhala namaaf qabsaa’an hundi qabsoo haqaa uummati Oromoo finiinsaa jiru cinaa akka dhabbatan Addi Bilisummaa Oromoo waamicha dabarsa. Kabajamuun mirga Oromoo kabajamuu mirga uummatoota kaaniif wabii tahuu hiree kanaan hubachiisuu barbaada. Kanaaf uummatooti ollaa Oromoo moggaa dhaabbatanii sochii Oromoo daawwachaa jiran sochii Oromootti makamanii kufaatii sirna Wayyaanee akka ariifachiisan dhaamsa isaa dabarsaaf.
Dhuma irratti mootummooti aanga’oon biyya lafaa gaaffiin saba Oromoo gaaffii haqaa ta’uu osoo beekanii sirna abbaa irree wayyaanee maallaqa, dipplomaasii fi waraanaan gargaaraa jiran imaammata isaanii keessa deebi’anii akka sakatta’an, mootummaa abbaa irree gargaaruun dantaa uummatoota cunqurfamoo kan miidhu tahuu hubatuun komii seenaa jalaa akka of baasan ABOn gadi jabeessee gaafata. Hidhaa fi ajjeechaa mootummaan wayyaanee uummata Oromoo irratti raawwatu akka balaaleffatanii fi gochaan farra namoomaa kun akka dhaabbatuuf dhiibbaa barbaachisu akka taasisan hubachiisa.
Maayii irratti uummati Oromoo mirga politikaa, dinagdee fi hawaasummaa humna qawween irraa sabarbame wareegama barbaachisu baasee of harka galfachuuf dandeettii kan qabu tahuu hawaasa addunyaa hubachiiisuu barbaada.
Wareegamtooti bilisummaa Oromoo bara baraan yaadatamu!
Injifannoo Ummata Oromoof!
Adda Bilisummaa Oromoo
Foreign Policy In Focus: Deafening Silence from Ethiopia:The Ethiopian government is cracking down on journalists and NGOs. Where’s the outrage from the international community? April 13, 2016Posted by OromianEconomist in #OromoProtests, Africa.
Tags: #OromoProtests, Deafening Silence from Ethiopia, Foreign Policy In Focus, HRW, Oromia, Oromo, The Ethiopian government is cracking down on journalists and NGOs. Where's the outrage from the international community?
3 comments
Deafening Silence from Ethiopia
The Ethiopian government is cracking down on journalists and NGOs. Where’s the outrage from the international community?
Since November, state security forces have killed hundreds of protesters and arrested thousands in Oromia, Ethiopia’s largest region. It’s the biggest political crisis to hit the country since the 2005 election but has barely registered internationally. And with the protests now in their fifth month, there is an almost complete information blackout.
A teacher arrested in December told me, “In Oromia the world doesn’t know what happens for months, years or ever. No one ever comes to speak to us, and we don’t know where to find those who will listen to our stories.”
Part of the problem is the government’s draconian restrictions on news reporting, human rights monitoring, and access to information imposed over the past decade. But restrictions have worsened in the last month. Some social media sites have been blocked, and in early March security officials detained two international journalists overnight while they were trying to report on the protests. As one foreign diplomat told me, “It’s like a black hole, we have no idea what is happening. We get very little credible information.”
With difficulty, Human Rights Watch interviewed nearly 100 protesters. They described security forces firing randomly into crowds, children as young as nine being arrested, and Oromo students being tortured in detention. But the Ethiopian media aren’t telling these stories. It’s not their fault. Ethiopian journalists have to choose between self-censorship, prison, or exile. Ethiopia is one of the leading jailers of journalists on the continent. In 2014 at least 30 journalists fled the country and six independent publications closed down. The government intimidates and harasses printers, distributors, and sources.
International journalists also face challenges. Some do not even try to go because of the personal risks for them, their translators, and their sources. And when they do go, many Ethiopians fear speaking out against government policies—there are plenty of cases of people being arrested after being interviewed.
Diaspora-run television stations have helped fill the gap, including the U.S.-based Oromia Media Network (OMN). Many students in Oromia told me that OMN was one way they were able to learn what was happening in other parts of the region during the protests. But since OMN began broadcasting in March 2014 it has been jammed 15 times for varying periods. Radio broadcasts are also jammed–as international broadcasters like Voice of America and Deutsche Welle have experienced intermittently for years.
In December OMN began transmitting on a satellite that is virtually impenetrable to jamming. But security forces then began destroying private satellite dishes on people’s homes. Eventually the government applied pressure on the satellite company to drop OMN, which has now been off the air for over two months.
Social media has partially helped fill the information gap. Photos of injured students and videos of protests have been posted to Facebook, particularly in the early days of the protests. But in some locations the authorities have targeted people who filmed the protests on their phones. At various times in the last month, there have been reports of social media and file-sharing sites being blocked in Oromia, including Facebook, Twitter, and Dropbox. Website-blocking has been documented before – in 2013, at least 37 websites with information from Ethiopia were blocked. Most of the sites were operated by Ethiopians in the diaspora.
Independent non-governmental organizations that might be reporting what is happening face similar restrictions. The government’s Charities and Societies Proclamation of 2009 virtually gutted domestic nongovernmental organizations that work on human rights issues. The independent Human Rights Council released a report on the protests in March. It was a breath of fresh air, but the council released it at great risk. As the first report from Ethiopian civil society on an issue of great political significance, it was a damning indictment of the limits of freedom of expression in Africa’s second-largest country, with a population of 100 million.
The government may believe that by strangling the flow of information coming out of Oromia it can limit international concern and pressure. And so far the response from countries that support Ethiopia’s development has been muted. The deaths of hundreds, including many children, have largely escaped condemnation.
Yet the government’s brutally repressive tactics cannot be contained behind Ethiopia’s information firewall for long. The sooner the government recognizes this and acts to stop the mass arrests and excessive use of force, the better the outlook for the government and the affected communities.
The government—with the assistance of its allies and partners—needs to support an independent investigation of the events in Oromia, commit to accountability and justice for the victims, and start dismantling the legislative and security apparatus that has made Ethiopia one of the most hostile places for free expression on the continent. What’s happening in Oromia has long-term implications for Ethiopia’s stability and economic progress, and Ethiopians and the world need to know what is happening.


text:
Angawoonni Somaaliyaa gama dinagdee fi caasaa dhaabbattoota addaan jijjirama erga argamsisanii booda biyyattii irraa liqaa akka ka’uuf kan guuttee ta’u Boordiin walii gala kan Dhaabata Maallaqa Addunyaa ykn IMF fi Baankiin Addunyaa kaleessa labsanii jiru.
Biyya alaa irraa Somaaliyaaf liqaan dhaabatoota adda addaa irraa kenname Doolaara Biliyoona shan caalaatti kan shallagamuu ta’uun ibsamee jira.
Biyyi qofaa ishee Somaaliyaa irraa liqaa guddaa qabdu Amerikaa ta’u fi innis Dolaara Biliyoona tokko ta’uun ibsamee jira.Bordiin walii gala kan dhaabbattoota maallaqa addunyaa lameen eega walgahii gaggeessee booda ibsa Guraandhala 12 fi 13 baaseen biyyoota hiyeeyyii kanneen liqaa guddaan irra jiru fi akka dhiifamuuf ulaagaa guutan keessaa Somaaliyaan tokko ta’u beeksisee jira.


text:
3
1 Hewaa diraw, nuussi genccanaw danddayettennan ixxeedda wode, Ateenaa giya katamaan nuurekka attanaw qofaa qachcheeddo.
2 Hinttena zoranaadaaninne hinttenttu ammanuwan hinttena minissanaadan, Xoossaw oothiyaa nu ishaa, nuunanna ittippe Kiristtoosa mishiraachchuwaa qaalaa odiyaa Ximootoosa hinttekko kiitteeddo.
3 Ha waayyiyaa gaasuwan hintteppe ooninne guyye simmenna mala, A kiitteeddo. Nuuni hewoo dooretteeddawaa hinttenttu hinttenttu huuphew eriita.
4 Ayissi gooppe, nuuni hinttenanna de7iidde, nuuni waayyettanawaa kasetiide hinttenttoo odeeddo; qassi hinttenttu eriyaawaadankka kase hewaadan haneedda.
5 Hewaa diraw, qassi genccanaw taw danddayettennan ixxeedda wode, “Ooni eri xalahiyaa kaappuu hinttena paaccennan aggenna. Nu daaburayikka mela gidennaan aggenna” yaagaade hinttenttu ammanuwaa eranaw Ximootoosa hinttekko kiittaaddi.
6 Shin ha77i Ximootoosi hinttenttu matappe nuukko yiide, hinttenttu ammanuwaabaanne hinttenttu siiquwaabaa hinttenttoo mishiraachchu giide nuussi odeedda. Qassi nuuni hinttena be7anaw laamotiyaawaadan hinttekka nuuna be7anaw laamotiidde, ubba wode nuussi lo77obaa qoppiyaawaa I odeedda.
7 Hewaa diraw, nuunaadan Xoossaa kaalliyaawantto, nu waayyiyaaninne nu tuggaan ubbaan hinttenttu ammanuwaa bagganna hinttewan nu minetteeddo.
8 Godan minniide hinttenttu de7ooppe, nuunikka ha77i de7eetto.
9 Ayissi gooppe, nuuni hinttebaw Xoossaa galateeto. Nuuni nu Xoossaa sinthan hinttenttu diraw de7iya nashechchaa ubbaw A daro galateeto.
10 Nuuni hinttena be7anawunne hinttenttu ammanoo pacceeddawaa kunthanaw, qammanne gallassi nu kumentha wozanaappe Xoossaa woosseetto.
11 Nu Aawuu, nu Xoossay bare huuphew, qassi nu Goday Yesuusi Kiristtoosi nuuni hinttekko biya ogiyaa nuussi giigisso.
12 Nuuni hinttena loythi siiqiyaawaadan, Goday hinttenttu ittuu ittuwaa siiqiyaa siiquwaanne qassi asaa ubbaa siiqiyaa siiquwaa hinttenttoo darissonne gujjo.
13 Nu Goday Yesuusi bare geeshshatuwaa ubbaanna yiyaa wode, nu Xoossaa, nu aawuwaa sinthan hintte wozanay geeshshanne pokkuu baynnawaa udiide, hinttena I menthetho.


text:
Barreessaan Kitaaba 'Yoomilan' jedhamuu, Amaanu'eel Balaay magaalaa Naqamteetti osoo kitaaba isaa eebbisiisuuf keessummoota simataa jiruu galma hoteelaa qophichi itti geggeessamu keessaa poolisiin qabamee fudhatamuu abbaan isaa VOAtti himan.
Gama biraan, maatiin jiraattota magaalaa Naqamtee obbo Abbaba fi obbo Solomon Dheeressaa namoonni isaanii lamaan eega qabamanii fudhatamanii torbanoonni xiqqon darbanillee akka mana-murtiitti hin dhiheessamiin dubbatu.
Gama biraatiin immoo, achuma Wallagga Bahaa, aanaa Eebantuu keessatti barsiisota akka Raggaasaa Wiirtuu, Gammachuu Gannatii, Gammachuu Itichaa fi Alii Bayyanaa dabalee namoonni hedduun qabamanii hidhamuu jiraattonni VOAtti himanii jiran. Bakka bu'aan Waajjira ABO magaalaa Amboo Kaayyoo Fufaa jedhaman, Ambo irraa akkasumas kan ammaan dura kitaaba kuusaa walaloolee maxxansitee turte Lalisee Mekokonnen magaalaa Finfinnee irraa qabamuu isaanii hiriyyoonnii fi waahiloonni isaanii dubbatanii jiran.
Hidhaa bakka garaa garaatti raawwate jedhame kana ilaalchisee akka deebii anga'oota Mootummaa sadarkaa addaa irraa deebii gahaa argachuuf carraaqqii hedduu godheyyuu, haga ammaatti ka quubsaatti deebii naaf kenne hin arganne jedha, gabaasaan VOA Naakoor Malkaa.
Gabaasaa guutuu caqasaa.


text:
Prezidaant Doonaald Tramp sirna walii galtee hariiroo Israa’el, Tokkummaa Emireetota Arabaa fi Bahreen gidduu fooyyessuuf hra’a White House keessatti mallatteffamu keessimmeessuuf jiran.
Muummichi ministeeraa Beenjamiin Natanyaahuu, ministeerri dhimmootii alaa kan Tokkummaa Emireetota Arabaa Abdullaah bin Zayeed fi ministeerri haajaa alaa Baahireen Abdullaatiif Rashiid al Zayanii walii galtee sana White House keessatti mallatteessuuf jiran.
Israa’elii fi Tokkummaa Emireetota Arabaa jalqaba Hagayya 31 walii galtee irra kan ga’an yoo ta’u, kan biyya Juushotaaf walii galteen sirnaan beekkannaa kennu Baahireeniin kan mallatteeffame Jimaata darbe ture.
Akka walii galtee kanaatti muummichi ministeeraa Natanyaahuun West bankiin hanga koo dhuunfachuuf karoora jiru hambisuuf walii galaniiru. Taajjabdoonni akka jedhanitti garuu walii galteen kun mallattoo daran haala giddu galeessa bahaa keessaa jijjiiruu yoo ta’u, biyyoonni Arabaa itti dabalaa akkuma Israa’elitti siqaa deemaniin Faalisxiinonni moggaatti qoodamaa deemu jedhan.
Bulchiinsi dhaan filannoon prezidaantummaa Sadaasa sadii ga’uuf baatiin lama ennaa hafee jiru kanatti Tramp walii galteen Israa’el, Tokkummaa Emireetota Arabaa fi Baahireen gidduutti irra gaa’amuun akka injifannoo imaammata alaa argachuu ti jedhee jira.
Dimokraatichi mormituun Tramp Itti aanaa prezidaantiin duraanii Joo Baayiden akka jedhanitti gaaffii VOA dhiyeenyaaf deebii kennaniin biyyoonni itti dabalaa Israa’el waliin hariiroo qaban cimsuu kan deggeran yoo ta’u, Israa’el furmaata dhugaa kan biyyoota lamaa Faalisxiin waliin argamsiisuuf hojjechuu qabdi jedhan.


text:
Ebla 18/2014(TOI) – Ambaasaaddar Malaakuu Laggaasaa Ministira Qonnaa fi misooma baadiyaa Giinii Bisaawu Marsiyaanoo Silivaa Barbeeroo waliin daamee qonnaarratti qindoomina waloon haala hojjechuun danda’amurratti mari’atan.
Ambaasaaddar Malaakuun hojii Itoophiyaan midhaan nyaataan of danda’uuf qonnaa fi misooma baadiyaarratti hojjechaa jirturratti ibsa kennaniifiru.
Bu’uurri dinagdee biyyoota lamaanii qonna waan ta’eef muuxannoo wal jijjiruun obbolummaa isaanii cimsuun barbaachisa akka ta’e eeraniiru.
Ministirri Qonnaa fi misooma Baadiyyaa Giinii Bisaawu biyyi isaanii Itoophiyaarra muuxannoo ijaarsa dandeetti qooddachuu akka barbaaddu himaniiru.


text:
Bulchiinsa naannoo Somaalee, mana hidhaa “Ogaaden” jedhamu keessatti, namoonni seeraa-ala qabamanii hidhaman gidirfamaa jiru, jechuudhaan gareen mirga dhala-namaaf falmu – Hiyuumaan Raayits Waach, gabaasaa har’a baaseen beeksisee jira. Dararaa raaw’aame kana keessaa qaamonni mootummaa akka harka qaban illee gabaasaan kun eeree jira.
Hiyuumaan Raayits Wachitti, qorataan dhimma Gaanfa Afrikaa – Felix Horn, haalli hidhaa bulchiinsa naannoo Somaalee keessaa, ka bakka kaanii irraa adda tahuu dubbatu.
“Haalli naannoo Somaalee keessaa haga tokko adda dhaf. Ol’aantummaan seeraa keessa hin jiru. Hidhamotoota duraanii toorbaatama haasofsiisne keessaa, namoota afur qofa tu mana-murtiitti dhihaate,” jedhan.
Qaamoonni itti gaafatamtoota mana-hidhaa Ogaaden tahan, gidiraa hamaa achi keessatti geggeessamuuf itti gaafatamtoota tahuu ennaa ibsanis, “namoonni dararaa mana hidhaa Ogaaden fi bal’eensa bulchiinsa naannoo Somaalee keessatti raaw’atameef geggeeffamoo tahan, sadarkaa gadii irraa ka’uu hanga sadarkaa ol’aanaatti deema. Hoogganaa Liyyuu Poolsii irraa jalqabee, hanga prezidaantii Bulchiinsa naannoo Somaalee – Abdii Illeetti,” jedhu.
Kanaaf muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa – Dr. Abiyyi Ahimed, Koomishina dhaabuudhaan, miidhaalee mirga dhala-namaa suukanneessuu kana irratti akka qorannaa jalqabsiisu gaafanna,” jedhanii jiu.
Dhaggeeffadhaa.


text:
Prezdaant Traamp fi haati manaa isaa Melaaniyaa Traamp, ayyaana bara haarayaa sababeefachuun halkan edaa gara Iraaq imaluun, loltoota Ameerikaa biyyattii keessa jiran waliin kan mari’ate tahuu ibsi ganama har’aa Waayit Haawus irraa bahe ni mul’isa.
Qondaaltonni mootummaa Iraaq fi hoggantoonni Siyaasaa biyyattii heddu daaw’annaa Traamp dhoksaan biyya isaanii keessatti geggeesse kana, “gocha birmadummaa Iraaq cabse” jechuun kan balaaleffatan tahuu gabaafame. Haa ta’u malee Traamp muummicha ministeeraa Iraaq Aadil Abdul Mahdi telefoonaan dubbisuun, muummichi ministeeraa Washington akka daaw’atu kan affeere tahuus gabaasni arganne ni ibsa.
Ameerikaan loltoota kuma 5 Iraaq keessaa kan qabdu yoo tahu, prezdaant Traamp loltoota kanneen biyyattii keessaa baasuudhaaf kan karoorsaa jiru tahuu torbee darbe miidiyaaleen heddu gabaasan.


text:
Labsiin yeroo muddamaa mirgoota hedduu daangesse: Hiiyuman Raayits waach
Erga labsamee torbee tokkoo ol kan ta'e labsiin yeroo muddamaa hiree sochiin siyaasaa nagaan biyyattii keessatti qabu daranuu daangessuu akka danda'u Hiiyuman Raayits waach gabaasa isaan addeesseera.
Mootummaan labsii mirgoota sadarkaa idil addunyaatti eegumsi godhamuuf akka yaada ofii bilisaan ibsachuu fi mirga walitti qabamuu dhoorku kana atattamaan akka hambisu ykn ammoo fooya'iinsa akka iraatti taasisu gaafateera.
Dhaabbatichi Labsii yeroo muddamaa waggaa tokko dura labsamee fi ji'oota kudhaniif ture keessatti, mootummaan namoota kuma 20 ol hidhuu fi sarbamiinsa mirga namoomaa hedduu raawwachuusaa eereera.
Labsiin kun barreefamootaa fi odeeffannoolee labsii kana qeeqan dhorkuun dabalatatti, qaama raawwii labsii kanaa hordofu, sekreeteriyaatii Komaand poostiif aangoo dhaabbilee sabaa himaa cufuu isa dandeesisu kenneefi jira.
Kunis Sabaa himaalee biyyattii keessa jiraniifi itti fayyadama miidiyaalee hawaasummaa cimaa dhufe irratti yaaddoo uumeera jedha gabaasni dhaabbatichaa.
Akka gabaasa dhaabbatichaatti jechoonni Labsii kana keessatti hojiiirra oolan hiika garaa garaa itti kennuuf banaa ta'uun isaanii mootummaan ejjennoo itti tole fudhachuu akka danda'uuf haala mijaawaa uumaaf.
Jechoonni akka 'qaamolee farra nageenyaa wajjin wal qunnamuun', 'warreen wal danda'uu fi tokkumaa jeeqan' fi kanneen biroon hiikni isaanii inni sirriin hin barreeffamne kunis sarbamiinsa mirgootaaf karaa saaqa jedha Hiiyuman Raayits waach.
Gabaasichi haala siyaasaa mootummaan gaaffilee itti dhiyaatan humnaan deebisu keessatti, jechoonni hiika walfalmisiisaa akka kanaa jiraachuun humnoota nageenyaa biyyattiif aangoo daangaa hin qabne kennas jedha.
Qamni labsichaa rakkoo guddaa qabu inni biroon, qaamoleen nageenyaa jeequmsa dhaabsisuuf hayyama eenyuunuu ala dhaabbilee barnootaa seenuu fi hidhuu akka danda'an isa eeruudha jedha Hiiyuman Raayits waach.
Keewwatni kun qaamolee nageenyaaf aangoo hayyama eenyuuniyyuu ala manneen jireenyaa sakkata'uu danda'an kennaf. Dabalataanis duula mana ooluu, manneen daldalaa cufuu, daandii cufuufi moormii karaa nagaa kamuu ni dhorka.
Namni Labsii kana sarbe kamuu ajaja koomaand poostiin ala hidhamuu danda'a. Leenjii haaromsaa akka fudhatus taasifama.
Dararaafii seeraan ala nama hidhuun Itoophiyaatti rakkoo guddaa akka ta'es Hiiyuman Raayits waach gabaasa isaa kanaan eereera.


text:
Amajjii 24/2016 Godina Kaaba Shaggar(Godina Salaaleetti) Warraaqsii FXG daran jabaachuun Itti fufe , Uummatni Aanoota Hidhabuu Abootee, Dagam, Sulultaa, Mukaa Xurii , Diddaan uummataa jabaachuun itti Fufuun Qeerroon Dargaggootn Salaalee gamtaan wallee Warraaqsaa fi dhaadannoo dHageesisuun ABO fi qabsoo bilisummaa Oromoo faarsuun kanaan booda Oromiyaa TPLF/EPRDF FI OPDO ergamtuun wayyaanee hin bulchitu Ofiin of bulchina jechuun murtii dabarfatan. Uummatnis Walii galee kanfaltii gibraa fi buusiiwwaan galii mootummaa abbaa irree wayyaanee bifa kamin iyyuu akka hin kanfallee murtii dabarfachuun , warraaqsaa jabeessuun itti fufuu madden keenya gabaasaan, Akkasumas Dandiiwwaan bakkoota hedduutti uummataan Cufamee loltootni wayyaanee banuuf rakkachaa jiraachuu fi haalaa nuffisiisaa sochii uummataa karaa nagaa gaggeeffamuu irratti mootummaan wayyaanee waraana ajajuun adeemsii kun kan wal hin madaallee waan ta’eef uummataa harkaa meeshaa tokko iyyuu hin qabnee irraatti dhukaasuun nu nuffisiisee jechuun loltootni wayyaanee psychologically dhiphinaa fi Of jibbaa jiraachuu ibsatan.
1 thought on “Godina Salaallee Keessatti FXG Haalaan Jabaatee Itti Fufe, Mootummaan garboomsaa Dhiphina Ulfaataa Seenee jira.”
-
Pingback: Oromia: #OromoProtests: Gabaasa Fincila Xumura Garbummaa (FXG) Oromiyaa 2016 | OromianEconomist


text:
Poolisiin Gibxii sakatta'iinsa gaggeessee hidhattota 40 ol ajjeese
Poolisiin Gibxii sakatta'insa gaggeessuun hidhattota 40 ol ajjeesuu Ministirri Dhimma Biyya Keessaa beeksise.
Sakatta'insichaan naannoo Giizaa fi Kaaba Siinaatti ''shororkeessitootni 40'' ol ajjefamaniiru akka ibsa ministirichaatti.
Hidhattotni kunneen bakkeewwan hawwata turizimii, manneen amantaa fi humnoota nageenyaa irratti haleellaa gaggeesuuf karoorsanii socho'aa akka turan himaniiru.
Jimaata haleellaa turistoota irratti dhaqqabeen lammiileen Veetnaam sadii fi daawwachiisan Gibxi tokko ajjefamaniiru.
Qaamni haleellicha duuba jiru eenyu akka ta'e beekamuu baatus yeroo dhiyoodhaan as garuu hidhattotni IS turistoota irratti xiyyeefachuun haleellaa gaggeessuuf hojjechaa turan jedhama.
Sakata'insa gaggeefamanis poolisiin Gibtsii hidhattota 30 Giizaatti 10 ammoo EL Arish magaala Kaaba Siinaatti ajjeese.
Shororkeessitootni kunneen dhaabbilee mootummaa gurguddoo, bakkeewwan sochii dinagdee cimaan jiruu fi manneen amantaa Kiristaanaa rukutuuf qophii irra akka turan himan.
Akkasumas meeshaalee boombii hojjechuuf gargaaranii fi meeshaalee waraanaa gurguddoon to'atamaniiru.
Eegumsi Gibxii keessa haalaan cimee kan jiru yoo tahu tibbana ayyaana Qillee fi daawwattotni hedduun yeroo biyyittii seenan waliin wal qabatee balaan akka hin uumamneef xiyyeeffannoon hojjetamaa jira.
Turizimiin utubaa dinagdee Gibxiidha. Bara 2010 waggaatti namootni miiliyoona 14 tahan Gibxii daawwatanii ture.
Haa tahu malee siyaasa biyyota Arabaa hordofee gadi bu'aa dhufe. Bara 2017 keessa miiliyona 8.5 kan tahan daawwannaaf akka biyiittii seenan Baankiin Adunyaa ifoomseera.