text:
Sammuyyaa Habashaa Bardhibbee 21ffaa Keessaa
Taammanaa Bitimaa irraa*
Akkan barreeffata kana dhiyeessuuf kan sababa naaf tahe, sammuyyaa Habashootaa isa kunoo gara torban sadii irraa kaasee biyyalafaa (addunyaa) tana irratti qullaa of- dhaabee of-muldhisaa jiruu kana. Habashoonni sammuyyaa isaanii isa: wallaalummaa, duubattafummaa, bineensummaa, bisaambisummaa fi doowa (“violence“) irratti dhaabate kan agarsiifatan (“exhibition” godhatan) sababa lama irraa ka’uudhaani. a) obboo Jawaar Mohaammad gaazexeessitootaan gaafatamnaan: “ani dursee Oromoo dha” waan jedheefi. b) Dhaabbata fagomuldhiftuu (telebiijinii) kan biyyalafaa tana keessatti beekamaa fi faarfamaa tahe, Aljaziiraa-n mataduree: “Oromo Seek Justice in Ethiopia” jedhamu jalatti waayee uummata Oromoo waan dhiyeesseefi. Isaan kun lamaan Habashoonni akkuma keenya biyyambaa keessa jiraatan, bututtuu isaanii gatanii akka maraatuu gabaa keessaa tahan isaan godheeti jira. Wanni isaan torban sadan kana keessa Oromoo irratti adeemsisaa jiran, jarri kun namoota ofis, uummata Oromoos kan sirriitti beekan akka isaan hin taane, nutti muldhisee jira. Jarri bakka jiranii fi bara keessa jiranillee wallaalanii jiru. Wallaalummaan kun garuu kan namni wayii isaan aguuggachiise otoo hin taane, kanuma isaan of-aguuggachiisani. Kanaaf, barreeffanni kiyya inni harraa kun sammuyyaa jarreen kanaa irratti kan xiyyeeffame taha.
Mee waan hundaafuu hiikkoo jecha “Sammuyyaa” jedhamuu kanaan durseetoo ibsuuf yaala. Jechi kun jecha Oromoo isa “sammuu” jedhamuu fi manxantuu “-yyaa” jedhamtu irraayyi baafame. Kunis: “summuu + -yyaa > sammuyyaa“. Sammuyyaan jecha Afaan Ingilizii isa “mentality” jedhamuuf kan kenname. Galmeewwan jechootaa kan Afaan Oromootiin bayan keessaa waanan jecha kana barbaadee dhabeefan, amma kanaa gaditti isuma Afaan Ingiliziitiin jiru isiniif qooda. Jechi kun afaan Ingiliziitiin waan hiikkolee lamaa-sadii qabuuf, isan ani ka’eef kan tahu callaan as irra kaaya. “Mentality - a way of thinking; mental inclination or character“. Egaa amma yaadundee (“concept“) jecha sammuyyaa jedhamuu erga qalbeeffannee, mee wajjumaan jala deemnee sammuyyaa Habashoota “keenyaa” kan durii fi kan ammaa haa xiinxallu.
Obboo Jawaar: “ati dursitee Oromoo dha moo nama Toopphiyaati?“, jedhamee gaafatamnaan ani “ani dursee Oromoo dha; Toopphiyummaan kan natti fe’ame“, jechuun deebii dhugaa irratti bu’ureeffame lafa kaaye. Deebiin kun mee waan Toopphiyaa isaanii ishii: dhiiga, lafee fi imimmaan uummata Oromoo fi uummatoota Kibbaatiin hundeeffamtee, ammallee mana hidhaa uummatootaa fi sabootaa taatee jirtuu tana, kan isaan jalaa diiguu miti. Impaayera isaanii ishii bosobbofte tana keessa uummatoota garagaraa, kannneen afaanota garagaraa 76 ol tahe, akka jiran mootummaan isaanii inni duriis inni ammaas hin haalle. Mee akka Oromoonni tokko tokkoo fi jaarmoleen Oromoo lamaa-sadii abjootaa jiranitti, Toopphiyaan dimokiraateffamtee haqnii fi mirgi uummatoota ishii keessaa guutuu-dhumatti eegameefii, fidhee ofiitiin waliin jiraatu haa jennu. Amma Oromoo tokkoof, Afaar tokkoof, Hadiyyaa tokkoof yookaan Somaalee Ogadeeniyaa tokkoof yoo gaafiin kanaa olii sun dhiyaateef: “dursee ani Oromoo dha; dursee ani Afaari; dursee ani Hadiyyaa dha; dursee ani Somaalee Ogadeeniyaa ti” yoo jedhe, maali badiin isaa? Kun waan jiruu fi dhugaa ija banatee lafa taa’u waan taheef, wanni kana irratti nama falmisiisu wayiituu hin argamu. Oromoon yoomumaa Oromoo dha. Impaayerittii keessas jiraatu, Keeniyaa faas jiraatu, Ameerikaas jiraatu kan biraa hafee Maarsii irra bayeellee jiraatu Oromoodhuma. Biyya kam keessayyuu, uummata kam waliinuu jiraatu inni dursee Oromoodhuma. Jiraan isaas, du’aan isaas Oromoo dha. Dhumte dubbiin!
Garuu, kun carraa uummata Oromoo tahee gaafii fi deebiin kun amma otoo hin taane, waggaalee 35 dura ka’uun deebifamee ture. Kan oggaa san gaafate Amaartota Waashingitan Diisii jiraatan yoo tahu: “ani duris Oromoo dha; yoomuu dursee Oromoo dha“, kan jedheetoo deebise jagnicha Oromoo nama maqaa qalamaatiin kitaabee seena-qabeettii “The Kindling Point” jedhamtu baasuyyu, obboo Hordofaa Qabsiisaa Loltuu ture. Hubaddhaa, gaafiin sunis waggaalee 35 keessa tokkollee hin geeddaramnee! Habashoonni fi sammuyyaan isaaniis waggaalee 35 kana keessa tokkollee hin geeddaramnee! Afaan isaanii isa Afaan Amaaraa jedhamu keessa waan “bayyaallabbat rigax” jedhamu tokkotu jira; “bakkuma dhaabbattetti lafa dhiiti” jechuu dha. Jechi kun jecha loltoonni waraanaa ittiin leenjifamani. Kan biraa yoo dhiifne, muummiyyeewwan Amaaraa ammallee, kunoo waggaalee 35 guutuu bakkuma duraan jiran san dhaabatanii lafa dhiitaa jiru jechaa dha. Uggum yaa nama! Uggum yaa bara! Kanaan maal jechuu dandeenya?
Jarri kun Amaartota ta’anii otoo jiranuu, waarroo Toopphiyaa jedhamu jala of-galchuu dhaabbii fi imaammata ofii isa hangafa godhatanii argamu. Aadaa, afaan, polotikaa fi fedhii Amaaraa adeemsisaa otoo jiranuu, “kan Toopphiyaati” jechuun ifumatti nama gowwoomsuuf dhamawu. Maali amma gaafiin obboo Jawaariif dhiyaate sun otoo isaaniif dhiyaachuun: “dursitee ati Amaara moo nama Toopphiyaati” jedhamanii yoo sobuu baatan, “dursee ani Amaara; ittaansee-mmoo ani nama Toopphiyaati” akka jedhan ni beekama. Yoo isaan akkana jedhan kun dubbii dhugaa isa lafa jiru malee, waan biraa miti. Kun impaayera isaanii, ishii faashistichi isaanii kan Minilik jedhamu ijaareef san, kan isaan jalaa mancaasuu miti. Biyyuma kam keessattuu jechuun biyya, biyya sabdanee (“multi-national state“) tahe keessatti namni dursee kan himatu sabumu ofiiti. Dursanii saba ofii himachuun kun gonkumaa waan biyya sabdanee san miidhuu miti. Isaan jaalatanis, jibbanis harra obboo Hordofaa fi obboo Jawaar kophaa isaanii miti. Oromoota kitila (miliyoona) 46-tu isaan wajjin tarree galee: “nuti dursinees Oromoo dha, ammas daballee Oromoo dha!”, jechaa jira.
Gara qabxii isa duraa irraa gara isa lammaffaatti yoo dabarremmoo, “gudii/ guddii” fi salphina muummiyyeewwan Amaaraa kana, ee kan Habashaa haa jennuutii isa kanaa olii caala ifumatti agarra. Dhaabbanni telebiijinaa, Aljaziiraan mataduree: “Oromo Seek Justice in Ethiopia“, jedhamu jalatti waayee hacuuccaa fi roorroo uummata Oromoo irratti yeroo ammaa adeemsifamaa jiruu, akka oduu fi gabaasaatti dabarsuun isaa muummiyyeewwan Amaaraa bakka jiran maratti duula hamaa akka isa irratti oofan taasisee jira. Raajii Waaqaa, safuu namaa jarri kun silaa maal barbaadu? Sammuun isaanii hojii isaa san “yaaduu” dhaabee jira moo? Isaan akka uummanni Oromoo uummatoota Toopphiyaa isaanii keessatti argaman keessaa, isa tokko akka tahe ni beeku. Erga impaayera Toopphiyaa Wayyaanee jalaa baafnee, tokkummaa ishii kan Wayyaaneen mancaase san deebifneetoo ijaarra jedhanii, uummatoota harra kottee warra Wayyaanetiin dhiddhitamaa jiran bira dhaabachuu dha qabu. Ennaa Wayyaanonni uummata Oromoo, uummata Ogadeeniyaa, uummata Sidaamaa, uummata Gambeelaa fi uummatoota Laga Omoo itti-duulanii gandeen barbadeessanii, qeyee onsanii, lafa irraa buqqisanii, kaan ajjeesanii kanimmoo manneen hidhaatti naqan “uummatoota isaanii” kana cinaa dhaabachuu qabu; iyyannoo isaanii biyyoota alaatti dhageessisuufii qabu. Egaa kun nama loojika irratti of-dhaabe fi nama sammuun isaa hojjatuufi. Nama loojikni qeyee isaatti hin argamnee fi nama sammuu fi ijji isaa jibba, dabrees sanyummaa irratti hundeeffameef kan hojjatuu miti. Otoo mee sammuyyaan isaanii sammuyyaa abaabayyuuwwanii fi abbootii isaanii irra wayyaawee, sammuyyaa bardhibbee 21-ffaa keessaa tahee, isaan Aljaaziraa irratti duuluu mitii isaaf badhaasa erguuf ture. Erga isaan uummata Oromoo akka uummata Toopphiyaatti ilaalanii, erga “claim” godhatanii nama uummata isaanitiif dhaabate arrabaa fi shimalaan dura hin dhaabatanii eebbaa fi galtaan bira dhaabatuuyyu. Haatahu malee, muummiyyeewwan Amaaraa fi: loojikni, dhugaan, haqni ilmoo namaa, laga ofii ceyanii yaaduun, akka bardhibbee 19-ffaa yookaan 20-ffaa mitii akka bardhibbee 21-ffaatti yaaduun dugdaa fi garaa dha. Homaa wal hin argatan jechuu kiyya.
Namoonni fi jaarmoleen Oromoo tokko tokko impaayera Toopphiyaa dimokiraatessina nuun jechaati jiru. Nuti impaayeroota hurreeffamanii kosii seenaa keessatti darbataman malee, kanneen dimokiraateffaman ibsaan barbaannee arguu hin dandeenye. Dirqamni keenya, dirqamni dhalawwan Oromoo impaayerittii mana hidhaa hamaa nuuf taate tana, ofirraa darbannee darbachuu dha malee, ishii of irratti supphuu fi wawayyeessuu miti! Mee haa tahuutii, jarri keenya kun Habashoota impaayerittii wajjin nuuf supphan eessaayyi argatu? Biyyoota alaa irraayyi akka meeshaa daldalaatti: Jaappaani fi Shiinaa, Jarmanii fi Ameerikaa faa irraa ol nuuf galchuu? Moo Habashoota keessumaa Amaartota kiniinii wayii kan walqixxummaa fi haqa sabootaa isaan beeksisu kennuufi? Kunoo, dubbiin obboo Jawaari fi dubbiin Aljaziiraa akka muummiyyeewwan Amaaraa homaa hin jijjiiramne ballaq-godhee nutti agarsiisaa jira!
Biyyee fi Biyya Oromoo keessaa Oromiyaan erga mooticha Amaaraa, Minilik saniin duula waggaalee 31 (1868 – 1899) booda dirree waraanaatti cabsamuun qabatamee, kunoo barri sonaan dheeraa tahee jira. Ginni-bittee Hababashaa waggaalee 400 guutuu Oromootti duulaa turullee, oggas isaanis, Oromoonis: eeboo, shootalaa fi gaachana callaan waan lolaa turaniif isaan hamma tokkollee hin milkoofne. Walakkeessa bardhibbee 19-ffaa keessa garuu, isaan maqaa Kiristaanummaatiin meeshaa waraanaa kan ammayyaa humnoota Oroppaa ennasii: Biritaanii Guddoo, Faransaa, Xaaliyaa fi Rusiyaa irraa waan argataniif, san irrattuu leenjiftoota waraanaa, kaarta-qartuu fi riqicha-tolchituu faa waan argataniif uummata Oromoo moyanii koloneeffachuu dandayani. Uummannii fi sabni Oromoo keessumaa Oromoonni daangaa Biyya Habashaatiin timjeeffaman kanneen akka: Oromoo Raayyaa, Oromoo Walloo, Oromoota Oromiyaa Waltajjii (Tuulamaa fi Macca Bahaa) fi Oromoota Wallagga Bihaa (Guduru, Jimma Raaree, Horroo fi Amuuruu) isa akka dallaa sibiilaatti waraana Habashaa ofirraa ittisaa ture moyanii, Oromoota biroos qabatani. Dabraniiyyuu uummatoota Kibbaa qabachuu dandayani. Duula hamaa kana keessa wanni suukkaneessaan weerartoonni Habashaa uummata Oromoo fi uummatoota Kibbaa irratti hin adeemsifne hin jiru. Kanneen keessaa harma-muraa fi harka-muraan Aannolee inni Oromoo Arsii irratti, funyaan-muraa fi morma-muraan gorroo Calanqoo inni Oromoo Barentuu irratti, lafarraa duguuggiin inni Oromoo Gullallee fi Darraa (kaaba Salaalee) irratti, qaama-hormaata dhiiraa cirannaan inni Oromoo Sooddoo fi Walisoo irratti adeemsifame hanga harraattuu uummata keenyaan yaadatamaa jira. Ciibsanii akka hoolotaa nama qaluun inni uummata obbolaa keenyaa Walaayitaa irratti oofame, lafarraa duguuggiin inni uummatoota tiruu Oromoo Kafichoo fi Dimmee irratti adeemsifamauun uummatoota kana dhibbayyaa 70 (“70 %“) fixe homaa hin irraanfatamne; yoomiyyuu hin irraanfatamusi. Eekaa, dhibee namaa fi loonii kan isaan duukaa-dhufee fi waraana isaanii saniin uummanni Oromoo kitilli shan (5 000 000) dhumuun lakkoofsi uummatichaa kitila 10 irraa gara kitila 5-tti gadi bu’e. Kana amlees, lafti lafee Oromoo tahe, dhibbayyaan 70 irraa fudhatamuun uummanni Oromoo guddichi gabbaarii fi ciisii isaanii tahe. Carraan uummatoota Kibbaallee akkuma kan Oromoo kana tahe.
Kana caalayyuu uummatoota Laga Omoo, Laga Dhiddheessaa, Laga Abbayyaa fi daangaa Sudaanitti dhiyaatanii jiratan kan nu irras, isaan irraas (Habashoota irras) gurraachawan, garuu akka amantii Oromoo isa Waaqeffannaatti uumaa Waaqaa fi tiruuwwan Oromoo tahan itti-duuluun akka bineensaatti adamsanii qabachuun gabaa biyya keessaa fi gabaa addunyaatti ittiin daldalachaa hamma jaarmayaan addunyaa kan “League of Nations” jedhamu, bara 1922 isaan dhoorkutti ittiin daldalachaa turani. Habashoonni uummatoota kiyya kanaan duris, harras gabra (“baariyaa“) jedhuuni. Harrallee kan akkana jechuun isaan kana waamu Amaartota magaalaawwan Oromiyaa keessa jiranii fi kanneen Gondor faa jiran qofa otoo hin taane, Amaartota amma obboo Jawaar Mohaammadii fi gaazexeessitoota Aljaaziraa fannisuuf: Waashingitan Diisii, London, Torontoo faa keessaa wawwacaa jiranisi. Isaan USAa keessa jiraatan keessaa gariin san bira kutaniiyyuu harrumallee obbolaa keenya, Afroo-Ameerikaanotaan gabroota (“baariyaawooch“) jedhuuni. Ani kanan as irratti kana fideef, nuti uummatoonni impaayerittii isaanii keessatti ammaaf argamunu sammuyyaa akkamii wajjin qalamaanis tahu, qabsoo akkamii akka adeemsisaa jirru jala harriquufi.
Duulli hamaan isaan obboo Jawaar, Aljaziiraa fi achumaan uummataa fi saba Oromoo irratti oofaa jiran raasaa kana (jidduu kana) akka oddo-kabree isaanii san itti-hammaatee malee, kan harra jalqabame otoo hin taane, itti-fufiinsa duriiti. Bara 1992 keessa yommuu mootummaan isaanii kan Wayyaaneen gaggeeffamu qabsoo saba Oromootiin dirqisiifamee, rifoormii waayee afaanii gochuun ijoolleen Oromoo Oromiyaa keessatti Afaan Oromootiin, Qabee Oromootiin barachuu eegalte san duula hamaa fi fokkisaa Oromoo irratti oofuu jalqabani. Ijoolleen isaanii (kan warra Amaaraa) ishiin magaalaawwan Oromiyaa kanneen addaddaa keessa jirtu hiriira bawuun, barsiisonni Amaaraa barsiisuu dhaabuun haqaa fi mirga Oromoo dura ijaajjani. Raajii Waaqaa, namni “afaan kiyyaanan baraddha; afaan kiyya hin miidhinaa” jeedhetoo hiriira baya malee, “isin afaan keessan dhiisatii kan kootiin baraddhaa” jedhee hin bawu. Amman ani beekutti kun addunyaa tana keessatti takkaa tahee hin beeku. Isa duula badaa warri Amaaraa Oromoo fi Oromummaa irratti haaromsanii jalqaban, qeessonnii fi daaqonoonni isaanii kanneen Oromiyaa keessaa: “Qubeen hojii sheexanaati” jechuun dibbegudda rukutanii, shaashara facaasanii, dhaddhaabbata mirmirsanii olka’ani. Kan biraa hafee taabota isaanii kabajamaa sanillee daboo waammachuun laga ximqataa irraa: “taabonni hamma Qubeen sheexanaa kun biyyaa bawutti hin galu jedhe“, jedhani. Oromoon Amboo garuu taabotas, qeesotas achumatti dhiisee bakka Qubeen itti-baratamtutti qajeele. Taabonni isaanii silaa Afaan Oromoo “hin dubbatuu” turjumaannis, abbaan-murtiis (daanyaanis) isaanuma jechaa dha. Waan biyyaa baafamuu kana maaf simaamaloo dharaa taabotatti himuun: taabota, uummata Oromoo fi Waaqa duratti soba dubbatu? San bira kutaniyyuu intala Oromoo tan magaalaa Caancootti (naannoo Sulultaatti) Qubee Oromoo uummata Oromoo barsiisaa turteeyyu, lubbuun ishii jannatatti haa galtuutii ishiin duunaan “bataskaanatti hin awwaalamtu” jedhanii dhoowwani. Bataskaanni sun qabeenya fi humna eenyutiin, biyya eenyuu keessatti, lafa eenyuu irratti akka ijaarame isaan ija cufachuun of-wallaalchisanillee taabonnii fi Waaqni ni beeku. Uummanni Oromoo guddichi kunis sirriitti beeka.
Gara boodaas yeroo mootummaan USAa Waashingitan Diisiitti akka raadiyoon isaanii kan afaanota biyyoota danuutiin dabarfamu, Afaan Oromootiinis akka dabarfamuuf hayyamuun bansiise, ilmaan nafxanyootaa isaan dira (“metropolis“) sanii fi naannoo isaa jiraatan hiriira bawuun dura-dhaabatani. Kan nama dhibu ennaa mootummaan alagaa afaan “biyya isaanii” keessa jiruuf, afaan Afrikaa tokkoof raadiyoo banu, silaa mee otoo sammuun isaanii jibbaa fi sanyummaan cufamuu baatee, “asshuu baga bantaniif!”, jedhaniiti hiriira bawuuyyu! Haatahu malee, sammuun gara sammuu Raas Dargee fi sammuu Minilik faatti of gadi-deebise kana yaadaa-ree? Sammuun akkanaa kunimmoo amma obboo Jawaari fi gaazexeessitoota Aljaziiraa irraatti gocha Aaannolee fi gocha Calanqoo karaatu hin mijoofneef malee, adeemsisuu irraa hin deebiyu. Namni baraa fi sammuu Minilikii fi kan Raas Daargee faatti of gadi-buuse, gocha jarreen kanaa hordofuu irraa of hin qabu. Garuu, barris bara Minilikii fi bara Raas Daargee san miti. Oromoonis Oromoo bara sanii miti; dhaloonni Oromoos kan barasii miti; addunyaanis addunyaa bara sanii miti! Dhugaa, baraa fi haqa ilmoo namaa kan bardhibbee amma keessa jirruu kanaa beekudhaani malee, sheexanni isaan ganamaa-galgala kaasan sun obboo Jawaari fi Aljaziiraa faa isaanitti ergeetii miti! Barris, namnis kan biraa tahuu isaa ammallee isaaniif hin galle jechaa dha.
Waan hundaafuu duulli isaan amma obboo Jawaari fi Aljaziiraa irratti dabrees uummataa fi saba Oromoo irratti adeemsisaa jiran kun bokonnaa (“camp“) Oromoo qulqulleessaa, Oromoo walitti qabaa, humnaa fi irraa Oromoo jajjabeessaa jira. Bokonnaa Oromiyaa bira dabreetuu saboonni fi uummatoonni akkuma Oromoo harqoota gabrummaa Habashaa jalatti argaman: Afaaronni, Somaalonni Ogadeeniyaa, Sidaamonni, uummanni Gaambelaa faa kana irrattis mararfannoon (“solidarity“) akka uummata Oromoo cinaa goran isaan taasisaati jira. Eekaa, “yoo funyaan rukutan ijji boochi” jedha mitiiree mammaaksi Oromoo? Haatahuutii, isaan nutti haa duulanii, nutti haa wacanii mee nuti Oromoonni ammuma irraa kaafnee maal maal faa gochuu qabna? Qabsoon bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa qabsoo salphaa wayii otoo hin taane, qabsoo du’aa fi jireenyaa ti. Qabsoo du’aa-jireenyaa kana galma isaatiin gawuuf, wanneen godhamuu qabantu ija-babbaasanii nu eeggachaa jiru. Egaa wanneen kana akka dubbiin nuu gabaabbatuufan armaan gaditti tokkoo-lamaan lafa kaayuuf yaala:
1) Kan ammaa caala uummanni Oromoo alaa-manaa, gaaraa-dakaa, magaalaa fi baadiyaa irraa karaa addaddaatiin of-ijaaree, walis ijaaruu qaba. Uummata karaa hundaan ofi-jaaree ka’e callaatu waanjoo gabrummaa baatee jiru san caccabseetoo darbachuu dandaya. Of-ijaaruu oggaa jedhamu karuma taliigaa duwwaa-dhaan of-ijaaruu qofa miti. Uummannii fi uumeen keenya kun karaa garagaraatiin ijaaramuu jechaan: dubartoonni, dorgaggoo-shamarran, hojjattoonni, qotee-bultoonni, daldaltoonni, seedattoonni, gaazexeessituuwwan, barreessitoonni, artistoonni, barattoonni, barateeyyiin (“academicians“) faa of-ijaaruu-tu isaanis, uummataa fi biyya isaaniis kan baasu taha.
2) Warri akka irranatti ibsametti of-ijaaree, walis ijaare kun walitti qabamuun gaaddisa Odaa jalatti walgawuun ijaarsa ijaarsotaa tokko gurmeeffachuu qaba. Ijaarsi ijaarsotaa kun jaarmolee malbultii (siyaasaa) fi addoota bilisummaas of-jalatti hammachuutu irra jira.
3) Jaarmoleen taliigaa fi addoonni bilisummaa Oromiyaa kanneen sagantaalee walfafakkaatu qaban, fedhii ofiitiin walitti baquuf qabsaawuutu irraa eegama. Walitti baquun kun daddhabamnaan akka jaarmolee obbolaatti walilaaluun wajjin hojjachuu qabu. Wal-masaaneffachuu fi walirraa qoqollifachun kun kan isaanis, uummata Oromoos eessanuu gawuu miti.
4) Dureewwan Oromoo kanneen ijaarsa kamiyyuu tahan of-sirreessuu fi caala kutannoon ka’uudhaan akkuma dureewwan qabsoo tokkootti nu gaggeessuu qabu. Moggaa moggaatti qoqollifachuu kana dhiisuun uummata ofiitti hiiqanii, uummata ofii oolgatanii deemuutu isaan irraa eegama. Suuta suutas dhaloota haaraa gara oliitti akka siqan gargaaruunis dirqama Oromummaa fi dirqama hogganummaati.
5) Uummannii fi sabni Oromoo inni humna qawweetiin qabamee, ammallee humna qawweetiin bitamaa jiru karaa maraan hidhatee, wal-hidhachiisee olka’uutu galma bilisummaa isa dhaqqabsiisa. Diina hidhatee namatti dhufe hidhatanii ofirraa deebisuun namaanis, Waaqanis kan eebbifame. Namoonni fi jaarmoleen tokko tokko kanneen “qabsoon hindhannoo nu hin baasu” nuun jedhan, kun uummata keenya afaan yeeyyiiwwanii fi qarriffoo majaalee (waraabeyyii hamoo) keessatti hambisuuf waamicha gochuun walqixxee taha. Kanaaf, karaa hundumaa hidhannee, karaa hundumaas uummata keenya hidhachiifnee tarkaanfachuutu karaa nu baasu taha.
6) Tokkummaan Oromoo kan ammaa caala, ee hedduu kana caala jabaatee, dabreeyyuu akka sibiilaatti kan eenyuu dandayee isa hin cabsine nuuf tahee adeemuu qaba. Tokkummaan ani baanu kun tokkummaa addoota bilisummaa fi jaarmolee taliigaa qofa miti. Oromoonni alaa-manaa bakka jiran cufattuu tokkummaan ka’aniitoo tokkummaa isaanii kan jiru jabeeffachaa kan hin jirremmoo ijaarrachuu qabu. Tokkummaan kun warreen, gandeenii fi hawaasota irraa ka’uun jajjabeeffamaa ol-adeemuu-tu irra jira. Ol-adeemee sadarkaa biyyalafaa dhaqqaba jechaa dha. Uummanni Oromoo kan waldhabe araarsee, kan walitti diinome firoomsee, kan wal-ajjeesellee gumaan dubbii raawwachiisee, walitti qabee walitti gumeessuuf muuxannoo tuulamee, tuulamee jiru qaba. Olii-gadi ceccewuu irra gara madda keenyaatti deebinee, irraa waraabbachuun tokkummaa keenya cimsachuutu nu baasa!
7) Oromiyaa tan Oromooti. Haatahuu malee, haqni warra bicuu tahanii guutumatti eegamuu qaba. Kan nu gabroomfate, kan dhiiga keenya xuuxxachaa ture, kan ammallee xuuxxachaa jiru gita-bittee Habashaati malee, uummata Habashaa (uummata Amaaraa fi Tigree) miti. Kana nuti durattis, ammas addumaan baafannee beekna. Kanammoo gara biyyoota biroo adeemnee kan baranne wayii miti. Seenaa uummanni keenya bardhibbee akkaan danuu keessa qaxxaamuree as gaye sanitu manneen barumsaa nuuf taha. Qaroomina (“civilization“) Gadaatu akka gita-bittee Habashaa faa gulantaa bineensummaatti gadi hin buune nu dhoorka. Kanaaf, wacnii fi duulli muummiyyeewwan Amaaraa amma nu irratti oofaa jiran, ilaafii-ilaamee (dimokiraasii) Gadaa isa sirna siyaasaa bira dabree qaama aadaa keenyaa tahe kana gonkumaa nu dagachiisuu hin dandayu.
8) Oromiyaa keessatti afaan biyyaa Afaan Oromoo tahuu eenyumtuu beekuu qaba. Ijoolleen Oromoo manneen barumsaa kam keessattuu, yoo unibasiitotaa fi kolleejota Afaan Ingiliziitiin barsiisan tahe malee, afaan ofiitiin barachuu qabdi. Ammaan tana ijoolleen Oromoo afaan qawween nutti dhufee qawweenis nutti fe’ame san, Afaan Amaaraa wanni barattuuf sababni wayiitu hin jiru. Gayeen gayee dhaa afaan qawwee kun nu irraayyis, Oromiyaa irraayyis ka’uu dha qaba! San bira dabreeyyuu namoonni Oromiyaa keessa akkaa waaraatti jiraatan afaan biyya keessa jiraatanii kana, Afaan Oromoo barachuutu isaan baasa. Kun mee seera biyyoota addunyaatii! San irratti ijoollee Amaaraas tahee, kan warreen biroo bakka tuuta-tuutaan jiraatanitti afaan ofiitiinis barachuun seeruma. Kana irratti warri amma “Oromiyaa nutu bulchaa jira” nuun jedhan, warri OPDO miila isaanii lamaanin dhaabachuun isa jedhame kana hojii irra oolchuutu isaan baasa. Jalakaattummaan Afaan Amaaraas, jalakaattummaan warra Wayyaanees inni isaan adeemsisaa jiran kun eessumaanuu isaan hin gawu! Uummata isaanii, uummata Oromoo galaana Abbayyaa kana wantaa taasifachuun oljechuu qabu! Kana malees, kunoo jidduu kana namoonni akka dureewwan Oromootti of ilaalanii fi waldaaleen tokkoo-lama gara jalakaattuummaa afaan qawweetti, Afaan Amaaraatti ceyaa jiru. Jarri kun qaanii fi salphina kana mataa ofirraa akka darbatan abdii qabna!
9) Harra nuti Oromoonni bineensummaa fi bisaambisummaa mootummaa Habashaa kan durii fi kan ammaa baqachuun garaa waaqa jalatti akka urjii faffacaanee jirra. Kunoo, ardiiwwan (“continents“) ilmoon namaa keessa qubatee jiru jahan keessatti argamna. Ardii Afrikaa teenyaa kana keessayyuu Kaayiroo irraa hamma Keptaawon-itti, Daakaar irraa hamma Maqadisoo-tti faffacaanee muldhanna. Ardiin xiqqattiin sun Awustiraaliyaa-nillee, biyyi xiqqashoon sun Ayerlaandaa-nillee namummaan nu simatanii akka ilmoo namaatti nu ilaalaa jiru. Habashoonni biyyuma keenya keessatti, dacheedhuma teenya irratti bakka ilmaan bineessatti gadi nu buusanillee, biyyoota itti-baqanne gara daran irra caalan keessa akkuma ilmoo namaatti jiraanna. Dhalawwan Oromoo dubartii-dhiirri gariin qurxummii nama-nyaataa, shaarkiin liqimfamanii hafanillee, kaan adaala Sahaaraa faa keessatti cirrachaan awwaalamanillee akkuma Waaqni ganamumaan Oromoo eebbise sanitti bakka deemne maratti wal-horree, hammi tokko ijoollee ijoollee teenyaa-llee agarree jirra. Badhaadhina Waaqni nuuf kenne kana gara badhaadhina uummataa fi biyya keenyaatti jijjiiruuf ka’uu qabna. Bakka jirru maratti akka lamii (ambasaaddara) Oromiyaatti oflaaluun uummataa fi biyya teenya, Oromiyaa beeksifachuu qabna. Gandi keessa jiraannu, manneenii fi unbarsiitiiwwan itti-barannu, bakkoonni itti-hojjannu cufti iddoolee waayee Oromoo fi Oromiyaa itti-beeksifannu tahuu qabu. “Eessaayyi dhufte?”, isa jedhamu yommuu gaafatamnu “Oromiyaa irraayyi” jechuu qabna! Sanumaan biyyaa fi saba keenya barsiifachaa adeemna. Kakuu dha; laguu dha; hoola; hooda: Toopphiyaan yoo waayee Oromoo fi Oromiyaa ibsuuf tahe malee, akka biyya teenyaatti hin himamtu! Toopphiyaan tun akkuma sammuu Dhaloota Qubee keessaa haqamtee calaate san sammuu keenya keessayyiis haqamtee calawuu qabdi! Bakki ishiif malu muuziyema malee, sammuu keenyaa miti.
10) Uummanni Oromoo dagabaafatoota (koloneeffattoota) Habashaatiin kan qabame kophaa isaa hin turre. Harra mana hidhaa Habashootaa kan jirus kophaa isaa miti. Saboota, sablammiiwwanii fi uummatoota baay’eetu isa wajjin ture, ammallee isa wajjin jira. Kanaaf, qabsoon saba Oromoo fi uummatoota Kibbaa akka gaariitti walitti hidhaa qaba. Karchallee wajjin itti-hidhamnee waggaalee 135 turre kana amma harka walqabannee, wajjin olkaanee caccabsuun keessaa bawuu qabna! Ijaarsi Oromoo inni dursee hundee Oromummaa gadi nuuf xirribe sun, jechuun Waldaan Maccaa-Tuulaamaa uummatoota Kibbaa 12 keessaa kanneen akka: Gimiraa, Beenishaangul, Moochaa, Kuulloo-Kontaa, Walaayitaa, Gaamo-Goofaa, Gede’oo, Koonsoo, Sidaamaa, Somaalee Ogadeeniyaa fi Afaar faa miseensota ofii godachuun waliin qabsaawaa ture. Qabsoon ijaarsi seena-qabeessichi kun Dastaa F. Xoonaa, ilma mootii Walaayitaa kan mootummaan Hayila-Sillaasee mijjiriitti (addabayiitti) baasee garafsiisuuf qopphaawaa ture, Waldaan Maccaa-Tuulamaa jalaa fashalsiisuun isaa akka bakkalcha ganamaatti seenaa saba Oromoo fi seenaa saba Walaayitaa dabreetuu seenaa uummatoota Kibbaa keessatti ifaa bara-baraan kan jiraatu. Uummatoota kanneen keessaa gara sonaan irra caalan, warra hortee Kuush tahan waliin walitti guduunfaa: aadaa, seenaa fi afaanii faa qabna. Uummatoonni Kibba Oromiyaa jiran kun: Silxee, Guraagee, Adaree, Hadiyyaa, Kambaataa, Ogadeen, Sidaamaa, Gedewoo, Alaabaa, Goofaa, Dorzee, Hamar, Koonsoo, Walaayitaa, Kuulloo-Kontaa, Gimiraa, Dimmee, Moochaa fi Beenishaangul faa kan Habashootaan qabamanii gabroomfaman erga dallaan sibiilaa kan Oromoo inni kanaa olitti tuqame sun cabee, sabni Oromoo qawwee ibiddaatiin qabamee asiiyyi. Ammas gaafa Oromiyaan teenya humna Oromootiin walaboomtee booda dallaan sibiilaa sun waan haaromfamee caalatti cimeetoo dhaabatuuf, uummatoonni kun cufti bilisaa fi walaba tahu. Garuu, guyyaa bilisummaa san shaffisiisuuf uummatoonni kun ammuma fedhii ofiitiin, fedhii ofiitiif qabsoo isaanii walitti qindeeffachuutu karaa Oromoos, isaanis baasu taha.
Keessumaa yeroo ammaa kana uummatoota Laga Omoo irratti mootummaa Habashoota Wayyaanetiin duula lafarraa isaan duguugutu adeemaa jira. Wayyaaneen waraana ishiitiin uummatoota kana qeyee isaanii irraa buqqisuun mooraa dhumiinsaatti naqaa jirti. Ishiin kan barbaaddu lafa isaaniiti malee, uummatoota kanaa miti. Dur abbootiin ishii fi abbootiin obbolaa ishii, warri Amaaraa uummatoota kana akka bineensaatti adamsanii qabachuun ittiin-daldalchaa turani. Uummatoonni kun waan sanyii duguuggiin inni hamaan irratti adeemsifamaa tureef, harra lakkoofsi isaanii sonaan gadi-xiqqaate. Uummanni Oromoo lafarraa duguuggiin inni hamaan irratti adeemsifamullee, kitilli shan dhumullee waan lakkoofsi isaa guddaa tareef irraa hafuun as gaye. Isaan kun amma kan lakkoofsaan: 3 000; 10 000; 20 000 yookaan 50 000 tahan yoo nuti namummaaf jennee namummaan cinaa isaanii dhaabanne malee, yoo nuti iyyineefii iyya uummatoota Afrikaatti, Afroo-Ameerikaanotattii fi biyyalafaa guutuutti dabarsineef malee, akkuma uummata Awustiraaliyaa durii, akkuma abbaa-biyyootaa kan Ameerikaa durii faa tahuu isaanii-ti. Ammoo, wajjumaan Habashootaan lafarraa nu duguugu malee, abadan isaan kophaatti hin dhiifnu. Kanaaf, ee kanaaf uummatoota Laga Omoos tahe, uummatoota Kibbaa wajjin karaa mara dhaabachuun qabsoo wajjummaa kan jiru cimsachuu, kan hin jirremmoo bu’ureeffachuu qabna! Toopphiyaa mana hidhaa sabootaa taate tana wajjin ofirraa gombifnee achi darbachuutu dirqama seenaa fi dirqama dhalootaa nutti taha!
11) Duula hamaa kunoo amma ginni-bittee Habashaa fi muummiyyeewwan Amaaraa nu irraatti oofaa jiran kana, isa obboo Jawaari fi Aljaziiraa irratti oofaa jiran kana irree tokkoon dura dhaabannee ofirraa faccisuu qabna. Erge isaanuu fidanii Aljaziiraa “keenya” bira dabarree, isa akka fakkeenyaatti fudhannee: BBC, CNN, VOA, DW (Voice of Germany) faatti iyyachuutu nurraa eegama. Luka koo, dugda koo jechuu dhiifnee olka’uun mataa olqabannee addunyaatti iyyachuu fi uummatoota Laga Omoofis iyya dabarsuu qabna. Oromummaan namummaa dhaa; namummaanis Oromummaa dhaa karaa kanaanis Oromummaa fi namummaa keenya haa cimsannu!Biyyoota keessa jirruu fi isaan kaanis jaarmolee namoomaa, gareewwan (paartiiwwan) garagaraa, mootummoota garagaraa, jaarmolee addunyaa fi ardiiwwanii: AI, Human Rights Watch, Eu, Au, UNO, UNESCO faatti waan uummata keenya fi uummatoota Laga Omoo irratti mootummaa Habashaatiin adeemsifamaa jiru itti-himachuu fi itti-iyyachuu qabna. Isaan nu hin dhagayan jenneetoo nuffinee dhiisuu hin qabnu. Hamma gurri isaan dhukkubuuttillee itti-iyyannee dhageessisiifachuu-tu nurraa eegama!
Dubbiftoota barreeffata kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, kunoo kanaa olitti yaadan kana irratti qabu hamma tokko lafa kaayeen jira. Anis, atis, innis (ishiinis), hayyee nuti marti akkka amma deemaa jirru kanatti itti-fufuu hin qabnu. Of-geeddaruu qabna. Biyya teenya harmee Oromiyaa, uummata keenya abbee Oromootiif jecha of-geeddarree waltahuun gara fuulduraatti tarkaanfachuutu dirqama. Dirqamni kun dirqama seenaan nu irratti dhiisee fi dirqama dhalootaa-ti! Dirqama kana eessattuu dhokannee jalaa miliquu hin dandeenyu. Kanaaf, waltahuun alaa-manaa ijaaramnee wal-ijaarree, karaa maraan hindhannee wal-hidhachiifnee, karaa maraan tokkoomnee waltokkoomsinee harqoota gabrummaa Habashaa of-irraayyis, wal-irraayyis caccabsinee haa darbannu! Akkuma jagnichi keenya Jaarraa Abbaa Gadaa jedhe san,bilisummaa fi walabummaan Oromiyaa “akka du’aa waan ooluu mitii” mee haa jabaannu!
============== // ==============
* Taammanaa Bitimaa: gurree@web.de
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
4 Comments
-
Firaol:
Abbee gooftaan dachaan si haa eebisu. diina keenyaaf deebii gaha fi haaqa kenitee. nama boonsa
-
SOLOMOON GAMMADAA KOORSAA:
Tamaam Baati, Galatni shoora taphatteef ta’u yoon barreesse dubbadhes waa himamee dhuma hin fakkaatu. Maqaan OROMUMMAA jedhuuf OROMIYAAN OROMOOF jedhu marti si galateeffa. UUMAAN si kalqe,uume siin boona nus lammiin ke si leellifna waa mara sammuyyaa habashaan awwaalame waaroo mulqisteetta ( bakkeetti qottee baafteetta) jechuu kooti. kanaaf ammas galanni kee guddaadha BADHAASNI KEE OROMIYAA BILISOOMTI ARGI, KEESSA JIRAADHU.
-
SOLOMOON GAMMADAA KOORSAA:
Na oofkalchi maqaake jijjiiree katabeen jiraa.
yoo siif mijate garuu tooruma E-MAIL koo kanaan na quunnami.
kanan jiraadhu kutaa U.S.A keessaa HOUSTON, TEXAS kan jedhamtudha.
-
rabbirraa guutaa:
Galatni kee guddadhaa jabaadhu nutirree cinaakee jirra. Duriiyyuu wantin duubatti nu hanbise qabsoo abbummaan fudhachuu dhisuu keenyaa.


c: text/html

text:
-- Anpu Mallikaa Akka Naan Palli Iruthi Vakuppu Padikkireen. Vasathiyillaatha Kudumpamthaan. Aanaal En Diyar Pirandu Nalla Panakkaari. Aval Moolamaakatthaan Aval Veeddil Indrned Parrit Therinthu Kondeen. Mummuramaakap Padippathaaka Solli Viddu Saatthiya Araikkul Naanum Avalum Mundakkaddaiyaaka Udkaarnthu Neddil X Padangal Paartthapadi Maarri Maarri Pundaiyai Nakkik Kolvom. Orutthi Pundaiyil Orutthi Viralai Viddu Kaimuddi Aditthuk Kolvom. Naan Solla Vanthathu Athu Parriyalla. Namathu Valaitthalatthil Silar Etho Naakareekam Munneeriyathaal Thaan Penkal Keddup Povathaakavum Athanaal Thaan Insesd Parriyellaam Peechu Varukirathu Enrum Angalaaytthuk Kolkiraarkal. Akka Naan Vasippathu Oru Seerippakuthi. Amma Veeddu Veelai Seykiraal. Angee Vidinthu Elunthaal Ellaam X Thaan. Neengal Eluthuvathellaam Enna Periya Insesd. Angee Paakkanum. Kaalaiyil Vilitthathum Ammavidam Pees Kadda Panam Veenummaa Enraal Varum Pathil Enna Theriyumaa- Aamaa Neetthuthaan Antha Seeddup Paiyan Ennaip Poddathukku Koduttha Roopaayai Dappaavil Vachiruntheen. Kaalaiyileeyee Ungappan Athai Otthuddup Poyiddaan” Enpaal. Ivining Palliyilirunthu Thirumpi Vanthu Amma Pasikkuthu Kanji Irunthaa Ootthummaa Enraal Amma Kanjikku Engee Porathu Poyi Ungappankiddee Thookkikkaaddu Avan Kanji Ootthuvaan Enpaal. Akkam Pakkatthil Evaludanaavathu Sandai Vanthuviddaal Peesum Peechukkalil Okkarathula Ennenna Irukko Atthanaiyum Katthukkidalaam. “mukkaatthuddukku Moonu Sunniyai Umpinava” “naalanaavukku Naalu Peerai Otthava” “appan Sunniyai Pundaiyila Viddukkiddu Makan Sunniyai Vaayila Viddu Umpinava” Ippaditthaan Ivarkal Peechu Irukkum. Athu Polavee Karpu Kattharikkaay Ellaam Angee Kidaiyaathu. Anru Orunaal En Amma Pakkatthu Veeddukkaarik Kiddee Ennaipparri “intha Manjulaakkuddi Thalathalannu Vanthuddaa. Vaadi Ethaavathu Pangalaavula Veeddu Veelaikku Seetthu Vidareen. Angee Pasaiyulla Pasangalaap Paatthup Pochai Polanthu Kaaddinaa Naama Vasathiyaa Irukkalaamnnu Sonnaa Anthat Theevadiyaa Keekkaamaa Padichu Periya Kalakdaraakap Pora Maathiri Thiriyaraa ennatthai Solrathu-” Appadinnu Sonnaa. Ithai Kavanicheengalaa Akka En Amma Solrathu Maathiri Enthap Panakkaarankiddayaavathu En Pundaiyaik Kaamichu Okka Viddaa Naan Nallava Maaddeennu Sonnaa Theevadiyaa . Enna Kodumai Ithu. Saarikkaa Rompa Poradichiddeen. Naan Solla Vanthathu Ennavenraal Indarneddo Munneerivarum Samuthaayamo Avai Maddumee Engalathu Kaama Unarvukalait Thoondupavai Alla Enpathee. X Enpathu Ellaa Vakaiyilum Entha Samuthaaya Nilaiyilum Iyalpaaka Uruvaakivaruvathee. Enavee Evar Palitthus Sonnaalum Ungalathu Vilippunarvu Alikkum Pakuthi Menmeelum Sirappura Enathu Marrum En Aaruyirt Tholi Senpakaavin Vaaltthukkal. ____________manjulaa. Chinnappen Manjulaa Un Sirantha Kannoddatthaip Paraaddukireen. Aam Manjulaa Thannaichurri Enna Nikalkirathu Enpathai Ariyaamaleeyee Silar Valarnthu Varum Naakareekam Maddum Thaan Itharku Kaaranam Enak Kurram Saaddukiraarkal. Ivarkal Thamathu Thanippadda Vaalkkaiyil Thannidam Porulaathaarat Theevaikkaakap Panipuriya Vanthulla Ilampenkalai Kaddaayappdutthi Olppathaiyo Thannidamthaan Mathippen Tharaveendiya Athikaaram Ullathu Enra Nilaiyil Thannidam Kalvi Karka Vanthulla Maanaviyai Pilaak Meyil Seythu Eeruvathaiyo Veliyil Kaaddik Kolvathu Kidaiyaathu. Enna Seyvathu- SamuThais Soolnilaikalukkaaka Naam Silavarrai Sakitthukkollatthaan Veendum. Sari Manjulaa Nee Un Ammavin Varpurutthalukku Inangidaamal Padippait Thodaraveendum Enra Nilaippaaddai Naan Paaraaddukireen. Nee Unmaiyil Nanraakap Paditthu Oru Uyarntha Nilai Adaiya Veendum. Athanpin Un Amma Solvathai Vida Sirantha Naparkal Un Pundaiyil Okka Varisaiyil Nirpaarkal. Athuvarai Unathu Kaama Unarvukalukku Vadikaalaaka Ithu Varai Seythu Vruvathu Polavee Un Tholi Senpakaavudan X Seythu Inpam Anupavitthuk Kol. Vaaltthukkal. 12 2009 12 30 Majaa Mallikaavidam Keelungal. 2.0 . .
Tamil Sex Stories Tamil kamakathaikal Pundai Mulai devadiyal in tamil language Amma Akka Anni Thambi Annan Maami Mami
Majaa Mallika Kathaigal 75
-- Anpu Mallikaa Akka Naan Palli Iruthi Vakuppu Padikkireen. Vasathiyillaatha Kudumpamthaan. Aanaal En Diyar Pirandu Nalla Panakkaari. Aval Moolamaakatthaan Aval Veeddil Indrned Parrit Therinthu Kondeen. Mummuramaakap Padippathaaka Solli Viddu Saatthiya Araikkul Naanum Avalum Mundakkaddaiyaaka Udkaarnthu Neddil X Padangal Paartthapadi Maarri Maarri Pundaiyai Nakkik Kolvom. Orutthi Pundaiyil Orutthi Viralai Viddu Kaimuddi Aditthuk Kolvom. Naan Solla Vanthathu Athu Parriyalla. Namathu Valaitthalatthil Silar Etho Naakareekam Munneeriyathaal Thaan Penkal Keddup Povathaakavum Athanaal Thaan Insesd Parriyellaam Peechu Varukirathu Enrum Angalaaytthuk Kolkiraarkal. Akka Naan Vasippathu Oru Seerippakuthi. Amma Veeddu Veelai Seykiraal. Angee Vidinthu Elunthaal Ellaam X Thaan. Neengal Eluthuvathellaam Enna Periya Insesd. Angee Paakkanum. Kaalaiyil Vilitthathum Ammavidam Pees Kadda Panam Veenummaa Enraal Varum Pathil Enna Theriyumaa- Aamaa Neetthuthaan Antha Seeddup Paiyan Ennaip Poddathukku Koduttha Roopaayai Dappaavil Vachiruntheen. Kaalaiyileeyee Ungappan Athai Otthuddup Poyiddaan” Enpaal. Ivining Palliyilirunthu Thirumpi Vanthu Amma Pasikkuthu Kanji Irunthaa Ootthummaa Enraal Amma Kanjikku Engee Porathu Poyi Ungappankiddee Thookkikkaaddu Avan Kanji Ootthuvaan Enpaal. Akkam Pakkatthil Evaludanaavathu Sandai Vanthuviddaal Peesum Peechukkalil Okkarathula Ennenna Irukko Atthanaiyum Katthukkidalaam. “mukkaatthuddukku Moonu Sunniyai Umpinava” “naalanaavukku Naalu Peerai Otthava” “appan Sunniyai Pundaiyila Viddukkiddu Makan Sunniyai Vaayila Viddu Umpinava” Ippaditthaan Ivarkal Peechu Irukkum. Athu Polavee Karpu Kattharikkaay Ellaam Angee Kidaiyaathu. Anru Orunaal En Amma Pakkatthu Veeddukkaarik Kiddee Ennaipparri “intha Manjulaakkuddi Thalathalannu Vanthuddaa. Vaadi Ethaavathu Pangalaavula Veeddu Veelaikku Seetthu Vidareen. Angee Pasaiyulla Pasangalaap Paatthup Pochai Polanthu Kaaddinaa Naama Vasathiyaa Irukkalaamnnu Sonnaa Anthat Theevadiyaa Keekkaamaa Padichu Periya Kalakdaraakap Pora Maathiri Thiriyaraa ennatthai Solrathu-” Appadinnu Sonnaa. Ithai Kavanicheengalaa Akka En Amma Solrathu Maathiri Enthap Panakkaarankiddayaavathu En Pundaiyaik Kaamichu Okka Viddaa Naan Nallava Maaddeennu Sonnaa Theevadiyaa . Enna Kodumai Ithu. Saarikkaa Rompa Poradichiddeen. Naan Solla Vanthathu Ennavenraal Indarneddo Munneerivarum Samuthaayamo Avai Maddumee Engalathu Kaama Unarvukalait Thoondupavai Alla Enpathee. X Enpathu Ellaa Vakaiyilum Entha Samuthaaya Nilaiyilum Iyalpaaka Uruvaakivaruvathee. Enavee Evar Palitthus Sonnaalum Ungalathu Vilippunarvu Alikkum Pakuthi Menmeelum Sirappura Enathu Marrum En Aaruyirt Tholi Senpakaavin Vaaltthukkal. ____________manjulaa. Chinnappen Manjulaa Un Sirantha Kannoddatthaip Paraaddukireen. Aam Manjulaa Thannaichurri Enna Nikalkirathu Enpathai Ariyaamaleeyee Silar Valarnthu Varum Naakareekam Maddum Thaan Itharku Kaaranam Enak Kurram Saaddukiraarkal. Ivarkal Thamathu Thanippadda Vaalkkaiyil Thannidam Porulaathaarat Theevaikkaakap Panipuriya Vanthulla Ilampenkalai Kaddaayappdutthi Olppathaiyo Thannidamthaan Mathippen Tharaveendiya Athikaaram Ullathu Enra Nilaiyil Thannidam Kalvi Karka Vanthulla Maanaviyai Pilaak Meyil Seythu Eeruvathaiyo Veliyil Kaaddik Kolvathu Kidaiyaathu. Enna Seyvathu- SamuThais Soolnilaikalukkaaka Naam Silavarrai Sakitthukkollatthaan Veendum. Sari Manjulaa Nee Un Ammavin Varpurutthalukku Inangidaamal Padippait Thodaraveendum Enra Nilaippaaddai Naan Paaraaddukireen. Nee Unmaiyil Nanraakap Paditthu Oru Uyarntha Nilai Adaiya Veendum. Athanpin Un Amma Solvathai Vida Sirantha Naparkal Un Pundaiyil Okka Varisaiyil Nirpaarkal. Athuvarai Unathu Kaama Unarvukalukku Vadikaalaaka Ithu Varai Seythu Vruvathu Polavee Un Tholi Senpakaavudan X Seythu Inpam Anupavitthuk Kol. Vaaltthukkal. 12 2009 12 30 Majaa Mallikaavidam Keelungal. 2.0 . .

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dhugaa Baatonni Yihowaa Amantiiwwan Kaan Ni Kabajuu?
Gorsa Macaafa Qulqulluu isa “
Namoota hundumaaf ulfina kennaa” jedhuuf waan ajajamnuuf, amantiinsaanii maaliyyuu yoo taʼe namoota ni kabajna. (1 Phexros 2:17) Fakkeenyaaf, biyyoota tokko tokko keessatti Dhugaa Baatota Yihowaa kuma hedduutti lakkaaʼamantu argama. Haataʼu malee, namoonni siyaasaa ykn abbootiin seeraa hojii amantii kaanii akka dhorkan gochuuf hin yaallu. Akkasumas, seerawwan ulaagaa amalaafi amantii keenyarratti hundaaʼan akka baafaman dhiibbaa hin goonu. Kanaa mannaa, kabaja nuyi namoota kaanirraa argachuu barbaannu isaanitti argisiisna.—Maatewos 7:12.


text:
Abdii Boruutiin | Waxabajjii 12, 2014
Barreeffama kiyya kan isa kana duraa keessatti waayee barbaachisummaa cimina qabsoo hidhannoo kaasee waanan tureef, har’as dhimmuma kana ilaalchisee yoon barreeffama kana dhiyeessu, Abdii Boruu waan barreessu dhabeeti waayeedhuma waraanaa faarsaa jedhanii namootni tokko tokko na qeequu malu yookaanis ammoo dhimmi kun nuffisiisaa isaanitti ta’uu danda’a jedheen...
Guyyaa kaleessaa Godina Iluu Abbaa Booraa Aanaa Deeggaa Mana Barumsaa sadarkaa 2ffaa Lalisaa Sanaagaa fi Sadarkaa 1ffaa fi Giddu Galeessa Sanaagaa Wucaalee irraa baratootin human goolessituu ergamtoota wayyaanee wajjin walitti bu’iinsa uumameen baratootin 5 reebicha hamaa irra gaheen Yaalaaf gara Hospitaala Baddalleeti ergaman. Oolaan guyyaa har’aa akkuma suuraa kana irraa argitanu konkolaataa...
Gabaasa Qeerroo Lixa Shawaa Waxabajjii 12,2014
Waxabajjii 12/2014 Waraannii Mootummaa Wayyaanee Godina Lixaa Shawaa aanaa Gindabarat Magaalaa Kaachiis irra qubatee jiru barattoota irratti waraana banuun barattoota Oromoo kutaa 12ffaa Sadii (3) ajjeese jira. Mootummaan Wayyaanee duula dugugginsa sanyii genocide uummaata Oromoo irraatti banee jiru jabeessuun itti fufe.
Wayyaaneen humna waraanaa of harkaa...
Jawar Mohammed | June 11, 2014
This past Sunday , June 8, 2014 workers clearing land at the former Hameressa military camp stumbled on human skeletons, incidentally unearthing one of the most gruesome mass murder committed against the Oromo people. Pictures and videos of what discovered and public reaction to it has been circulating on the internet. When did the mass killing happen? Who...
Our panellists Temam Bati Head of Foreign Affairs for the Oromo Liberation Front (OLF), Kumsa Burayou (the former Editor-In-Chief of Madda Walabu magazine) and Tsegaye Regassa (the former Senior Lecturer at Addis Ababa University and PhD Candidate at University of Melbourne Law School), talk about the university students protest against the “Integrated Regional Development Plan” (AKA Addis...
Lafeen ilmaan Oromoo bara 1980moota keessa mootummaa Darguutin, baroota 1990moota keessa ammoo Wayyaaneen dhoksaan kaampii waraanaa Hammarreessaa keessatti ajjeefamanii argame.
Ilmaan Oromoo mooraa san keessatti hidhamanii booda ajjeefaman keessa wallisaan beekamaan Musxafaa Harawwee isa tokko. Musxafaa Harawwee wallee qabsoo inni baasaa tureef jecha qabamee yeroo dheeraaf erga hiraarfamee booda...
Abdii Biyyaa | Waxabajjii 8, 2014
Mirga abbaa biyyummaa Oromoon Finfinnee irratti caaseffama sirna federalisimiin walqabatee gaaffii dhiyeessuu erga jalqabee hardha waggoota 23 dabarsinee jirra.
Dhimma finfinneetiin walqabatee lubbuun dargaggota Oromoo hedduun darbeera amma illee darbaa jira. Oromoon hedduun mana hidhaatti du’aniiru amma illee du’aa jiru. Garuu hanga ammaatti gaafii mirgaa kanaaf...
Itoophiyaan mana hidhaa Oromooti; manneen hidhaa isii ammoo, akka warri kun dubbatanitti, azaaba addunyaati.
Kutaa 1ffaa
Kutaa 2ffaa
Abdii Biyyaa| Waxabajjii 7, 2014
Magaalaan Finfinnee heeraa fi seera qabeessaan magaalaa guddoo naannoo Oromiyaa hin taane. Osoo Finfinneen magaalaa guddoo Oromiyaa taatee jiraattee sababa falmii diddaa maastar pilaaniitiin dhiigni ilmaan Oromoo akkasitti hin dhangala’uu ture.
Bulchiifni mootummaa naannoo Oromiyaa finfinnee keeessa jiraataa kan jiru akkuma dhaabilee dhuufnaa ykn embaasii...
Yaadachiisa: haala Nimoonaa Xilaahun ilaalchisee Radion Afuura Biyyaa guyyaa muraasa fuundura gabaasa tokko dhiheessuun ishee niyaadatama. Gabaasa kanas gaafii nuudhihaateen battaluma qilleensa irraa kaasnee turre . Gabaasa keenya yeroo daree keessatti dargaaggoo xubbeen kun miidhaa jabaa manneetii hidhaa wayyaanee keessatti irra ga’een amma guyyaa du’a isaatii eeggachaa akka jiru himnee turre....


text:
Diddaa Qeerroon Oromoo Finiinsaa Jiru Doorsisaan Ukkaamsuun Hin danda’amu
Diddaan Qeerroo fi qaamonni hawaasaa Oromoo biroon Oromiyaa keessatti eegalan diina irratti yaaddoo guddaa akka uumee jiru hubatamaa jira. Akkaataan itti warraaqsi diddaa kun deemaa jiru kan salphaatti hin saaxilamne tahuu tu mootummaa Wayyaanee waan qabuu fi gadhiisu wallaalchisaa jira. Baadiyyaalee keessatti ummanni sirna hamaa kana of irraa kaasuuf jecha dinagdee sirnichaa fi shariikota isaa irratti tarkaanfii fudhachuu jalqabeera. Magaalaalee keessatti ammoo barattoonni, barsiisonnii fi hojjetoonni diddaa karaa nagaadhaan jalqaban babal’isaa jiraachuun beekamaa dha. Warraaqsi diddaa kun magaalaalee fi baadiyyaalee hunda waliin gahaa deemaa akka jiru kan hubate sirni Wayyaanee tarkaanfii hammeenyaatiin warraaqsa kana dhaamsuuf sosso’aa jira.
Odeessi Oromiyaa keessaa bahu akka saaxilutti, sirni Wayyaanee humna tikaa isaatti dhimma bahuudhaan tarkaanfii faashistummaa fudhachuuf qophii irra jira. Qajeelfama biiroo Mallas Zeenaawii irraa kennameen diddaa ummata Oromoo kana dhaamsuuf humni Oromiyaatti bubba’aa jiru kun lammii Tigraayiin kan hogganamu tahuunis bira gahameera. Humni tikaa kun uffannaa siiviilii uffatee ummata nagaadhaan wal fakkaatee meeshaa guutuu hidhachuudhaan tarkaanfii faashistummaa bakka fedhetti akka fudhatu ajajame. Konkolaataa koodii hin qabnetti kan dhimma bahu yoo tahu, bakka fedhetti nama hanga fedhe yoo ajjeese akka itti hin gaafaamne aangeffameera. Qiyaafannoon isaa guddaan warra fincila deemaa jiru keessatti hirmaatu irratti oggaa tahu, ajjeechaa qofa osoo hin taane tarkaanfiilee akka reebichaa, ukkaamsaa, hidhaa fi gudeeddiis akka raaw’atu ajajame. Humni kun leenjii komaandoo, kaaraatee fi tooftaalee lolaa hundumaa akka fudhatu godhamee dalagaa ukkaamsaa lammiileetiif kan qopheeffamee dha. Qaama ‘Humna Nageenyaa fi Odeeffannoo Biyyoolessaa’ jedhamu waliin qindaawee akka sosso’aa jirus bira gahameera.
Hojiin humna kanaa kan biraa mirga wal qunnamtii fi odeessa wal jijjiiruu lammiilee Oromoodhaa sarbuu dha. Lammiileen dhaaba sirna Wayyaanee hin deeggarre eenyu fa’a akka tahanii fi eessa eessa akka jiraatan qoratanii addaan baafachuu fa’a dha. Sarara walqunnamtii telefoonaa fi interneetaa butuudhaan lammiilee kana irratti hordoffii akka taasisu mirgi daangaa hin qabne kennameeraaf. Waan lammiileen kun namoota biroo bakka adda addaa jiraatan waliin haasa’an waraabanii akka ragaatti dhimma bahuudhaan adabsiisuus ni dabalata. Kana qofas miti. Lammiileen sirna aangoo irra jiru hin deeggarre firoota isaanii ala jiraatan irraa yoo horiin ergameef horii sana irraa saamuunis qaama kaayyoo bobbaa kanaa akka tahe hubatameera. Qarshiin ala irraa ergamuuf akka baankiitti duraa qabamu taasisuudhaan saamicha qaanfachiisaa raaw’atu.
Sirni Wayyaanee ummata Oromoo irratti imaammata diinummaa addatti hordofaa jiru hangana qofaan hin daangeffanne. Warraaqsi diddaa deemaa jiru akka ummata mara wal gahee umrii isaa itti hin gabaabsine ittisuuf jecha maloota ukkaamsoo biroottis jabeessee dhimma bahaa jira. Akkuma amma duras beekamu ‘goxii’ fi ‘garee’ jechuudhaan namoota shan shan jaaree gubbaa hanga gadiitti caasaa sirna ukkaamsaa mootummaa abbaa irree umrii dheeressu Oromiyaa keessatti jabeessaa jira. Kunis mirgoota demokraasii fi mirgoota namoomaa ummanni Oromoo qabu ukkaamsee bara baraan bitamaa sirna isaa taasifatee jiraachuuf kan hojjechaa jiru tahuu isaa mul’isa.
Tarkaanfiileen faashistummaa fi abbaa irrummaa eeraman kun hundi ummata Oromoo sodaachisanii qabsoo irraa deebisuufi. Afaan isaa cancalanii harkaa miilla isaa hidhanii callsisiisuufi. Gabaabumatti imaammata bittaa abbaa irrummaa isaanii Oromoo irratti gad jabeessuufi. Ummanni Oromoo sirna hamaa kana gabbaree buluu malee hiree gara biraa akka hin qabne dirqiidhaan amansiisuuf dhama’uu dha. Kun ammoo amaluma abbootii irree hundaa ti. Isaaniif yeroo hundumaa furmaata wanni jedhamu tarkaanfii irree qofa. Mormii bifa hundumaatuu humnaan ukkaamsanii aangoo irra jiraachuu malee wanti isaanitti mul’atu biraa hin jiru. Haa tahu malee kana hundumaa ijibbaatanii bara baraan milkaawuu hin danda’ani. Abbootiin irree hangamuu yoo gooban dambalii warraaqsaa ummataa jalaa of baraaruu hin danda’ani. Kunis seenaa biyyoota addunyaa adda addaa keessatti dur irraa qabee hanga har’aatti kan mul’ataa jiruu dha. Sirni Wayyaanees kana irraa adda tahuu hin danda’u. Sirni Mallas Zeenaawii tarkaanfii ukkaamsaa tu na baasa jedhee hanga itti fufetti harkumaan akka haada mormatti galfachaa jirutti hubachuu qaba.
Ummata Oromoo yoo taheef, cunqursaan, hidhaan, ajjeechaan, ukkaamsaanii fi saamichi isaaf haaraa miti. Bardhibbee tokko caalaaf jireenya hadhaawaa kana fakkaatu jalatti bitamaa har’a gahe. Tarkaanfiin har’a sirni Mallas Zeenaawii ummata kana qabsoo irraa jiilchuuf jecha fudhachaa jiru itti fufa tarkaanfiilee sirnoota nugusaa fi abbaa irree Itoophiyaa kan amma dura dabranii ti. Garaagarummaan mul’atu yoo jiraate Wayyaaneen arraba dhadhaa dibatee waan mirga Oromoo kabaje of fakkeessaatuma ummata kana lafa irraa fixuuf addatti kan karoorfatee deemaa jiru tahuu isaa ti. Mirga afaanii fi aadaa Oromoo kan eehame of fakkeessee dinagdee ummata kanaa itti ejjetee saamee addatti ittiin duroomaa jiraachuu isaa tu adda isa taasisa. Abbootii qabeenyaa biyyoota akka Chaaynaa, Hindii, Saawud Arabiyaa fi kan kana fakkaatan irraa dhufanitti biyya Oromiyaa gurguratee doolaara biiliyoonota heddu baankii alaatti kuuffachaa jiraachuun isaa ifaa dha. Oromoon seenaa gabrummaa hanga har’aantanaa keessatti akka bara Wayyaanee kanatti saamicha hiriyaa hin qabne mudatee hin beeku yoo jedhame dhugaa irraa fagaachuu hin tahu.
Ilmaan Oromoo sochii diddaa sirna kanaa irratti bobba’anii jiran tarkaanfii sirnichi fudhatuun jilbeenfachuun irra hin jiru. Tooftaa sochii isaanii yeroo kamiyyuu caalaa iccitaawaa, qaroomaa fi qindaawaa taasifachuudhaan sirna saba isaanii salphisaa jiru kana hidda jalaa ciranii kufaatii isaa ariifachiisuu ni danda’u. Duula sirna abbaa irree kan Oromoo diinomfatee duulamaa jiru of irraa faccisuuf Oromoon hundinuu dirqama qaba. Akka Oromootti jumlaadhaan diinomfatame waan taheef akka Oromootti gurmaawee dura dhaabbachuun dirqama Oromummaa isaa taha. Kan biraa hafnaan ilmaan Oromoo OPDO keessa jiran duula Wayyaanee kana irraa baraaramoo akka hin tahin of beekuu qabani. Isaan tu fayyaalummaadhaan OPDO keessatti hiriiree sirnichaaf amanamee tajaajilaa jira malee, sirnichi takkaa akka gurmuu ofiitti isaan amanatee hin beeku, amanachuus hin danda’u. Kanaaf ragaa guddaa kan tahuu danda’u waanuma amma mul’ataa jiruu fi amma duras yeroo baay’eef mul’ataa turee dha. Wayta Oromiyaa keessatti fincilli ummataa hammaate Wayyaaneen humna caasaa Federaalaa irraa fidate Oromiyaatti bobbaasee tarkaanfii faashitummaa fudhata. Osoo Poolisni Oormiyaa jiruu Poolisa Federaalaatti dhimma baha. Osoo Milishaan Oromiyaa jiruu Humna Tikaa Federaalaatti gargaarama. Osoo Humni Dafee-Dhaqqabaa Oromiyaa jiruu Humna Dafee-Dhaqqabaa Federaalaa waamee Oromiyaatti gadhiisa. Kun hundi kan agarsiisu, OPDOs yoo tahe illee Oromoo akka Oromootti sodaachuu fi amantaa irraa dhabuu sirna Wayyaanee ti.
Kanaafuu ilmaan Oromoo OPDO keessa jiran dubbii kana dagachuun isaan hin baaftu. Osoo nu jirruu humni sadarkaa Federaalaa irraa dhufe maaliif dhimma naannoo keenyaa keessa seena jedhanii tarkaanfii mataa isaanii fudhachuuf onnee bitachuu qaban. Yeroo humni hidhataan lammii Tigraayiin durfamu Oromiyaa seenee Oromoo lammii isaanii ijuma isaanii duratti ajjeesu, ukkaamsu, reebu, gudeedu callisanii laaluun salphina. Akka dhaaba Oromoo tokkotti of lakkoofnee ofitti amantaadhaan hojjechaa jirra jedhanii yaadu yoo taheef, wayta roorroon sadarkaa akkasii kana geessu ummata isaanii fi ofis salphina irraa oolchuuf qooda gama isaanii gumaachuutu irraa eegama. Kun gaaffii lammii qofa osoo hin taane gaaffii seenaatis.
Diddaan ummanni Oromoo karaa nagaadhaan geggeessaa jiru mirga Oromoo Oromiyaa keessatti kabajsiisuuf waan taheef lammiileen Oromoo OPDO keessa jiranis qabsoo kana keessaa qooda fudhachuuf mirgas dirqamas ni qabani. Qabsoon diddaa kun isaanumaanuu gadi qabaa fi tajaajiltummaa Wayyaanee TPLF jalaa baasuuf gumaacha waan taheef deeggarsa isaanii agarsiisuutu irraa eegama. Wanti isaan beekuu qaban, qabsoon ummanni Oromoo mirga isaatiif taasisu oolee bula malee galii isaa kan hin hanqanne tahuu isaa ti. Diddaan qeerroon Oromoo finiinsaa jirus qaamuma QBO waan taheef tarkaanfii doorsisaatiin ukkaamfamuu hin danda’u.
Injifannoo Ummata Oromoof!
Infoo Deeskii ABO
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
1 Comment
-
Abdurrahmaan:
Yaa barreessitoota barruu kanaa fi kan kana fakkaatu barreessitan, waan gaarii dha jedheen yaada. Ammas barreeffama kana fi nama barreessellee qaama ofiitiif dhukkubsatee dhugaan dubbachutu irraa calanqisa. Maal haa jennu galanni keessan injifannoo haa ta,u jedha an gama kiyyaan.
Haa ta,uuyyu malee “Dubbiin guddateef Fardatti hin fe,an” jedhe makmaakni Oromoo.Barruuwwan garagaraa hedduu isaanii kan ilmaan Oromoo sheenaan yaadatuu fi kakaasu barraa yaniiru. Ammas ida,atumaaan ilmaan Oromoo OPDO keessatti of irraanfatanii kaan immoo du,a jiruu se,anii ilmaan oromoo osoo isaan jiran saba biccuu saamicha Romiyaa fi yoo danda,ameef sanyii oromoo lafaa duguuguu yaadan wajjiin lammii ofii irratti bobba,aa jiran wayyeessuun bira kutee dammaqiinsa gudda akka ta,uuf barreeffamni kun fooyya,iinsa ni argamsiisa jedheen yaada. Nama saba ofii fi hegeree ofiifis waan gaarii yaadu yoo taane.
Kan mammaaka mata duree irra jiruu immoo, “yeeroo hunda dubbachuu irra dhageeffachuu wayya” akkuma jedhamu , ammas ammas borus borus teenyeetuma boohuun addunyaa nutti kofalchiiseera. Akka an yaadutti addunyaa qofa osoo hin taane sabni biccuun tigree biyya bal,oo oromiyaa aanjeffachuun sababa adda addaa itti horuun saba keenya baldhaa kan lammii oromoo ta,e Oromummaa keenyaaf wayyaaneen akka kubbaatti nuun taphachuu bira kuttee, akka baala gogee harca,uu wayyaaneen nu harcaasaarati.
Kanaafan “Dubbiin guddateef Fardatti hin fe,an” jedhe.
saba koo qeerroo bakka jirtuu jabaadhu waljabeessi
ni irra oolla. WBO KOO MAAL JEDHAARTA?WAAN SABA KEETI.


text:
Haala Minsteeraa
Ditigafatummaa murtesuu
I-mootumman Itoophiya kun tattaaffi guddaa gochuu jirenya Itoophiya salaphadhan jirachuuf,kanf wabii hintanuu 100 % kan odeeffannon kan barbachisuu fuula kanarrat sirra'a fi ammaya'adha,hanga odeeffannon fi tartibiin jijiramaniitti fi kessa debii abba dhimmatin.
Nutii ciminan yoo nubekisisan odeeffanno sirri hintanee ykn tartibin isaa kan jijiramee yojiratee sirritt isiin siman .kessa debinee ilaldhaf fi sirresudhaf kuta kana bu'a namoota lammi biratifis,qama mootummoota,hojjeetoota daldaltoota fi dawwatoota Itoophiya


text:
Oromiyaa: Daandii Bilisummaa fi Walabummaa
Qabsoon hawaasa tokkoo kan murtawu waan isa kakaase, uumaa malbulcha saa fi ijoo akeeka inni dhugoomfachuuf qabatee ka’eeni. Bara mancaasi bala’amaan, guraarammi fi mirgi ilmaan nama akka hin jirrett ilaalamu kana, jechoota garbummaa, kolonummaa fi fixiisa nama salphaatti furanii ilaalcha dimimmidaawaa dhiheessuun ummata gaaga’amoo naannaa addunyaa irratt dhiibbaa barbadeessaa geessisan dhossuufii.
Ummatootaa hawaasa koloneeffame fi garboomfamee qabannoo jala jiraataniif laalaan jiru dhugaa, ba’aan saa gidiraa kan qabu, ulfaataa fi salphisaa, gadadoon saa dhuma hin qabne dha. Akka seenaa keessatti deddeebi’ee mullatetti yeroo sabi tokkoo qabannoo jala oolu ulfina nama fi bilisummaan filmaata biraa waan hin qabneef humna qabannoo ofirraa faccisuun waan uumaatii.
Ummati Oromo kan bulchooti koloneeffatoon Itiyoophia darabeen itt dadarban jalati naasuu, mancaafama, barbaadaawa fi abdii kutannaa muuxatee adda hin tahu. Oromoon jaarraa 19ffaa kaasee koloneeffataa Itiyoophiyaa kan akeeki saa waan inni qabu dhabsiisee hammeenyaan gad qabuun lafaa fi madda qabeenya saanii akka fedhe samu ofirraa faccisuu dhaabanii hin beekan.
Sochii bilisummaa saanii hammam ukkamsuu haa yaalu malee Oromoon olhantummaa Habashaa biyya saanii irratt takkaa akka hin beekneef mirkanii seenaati. Caalaattuu tibba colonommaa kana hunda fi hardhaas diddaa walirraa hin ciinne gaggeessuu irra hin dhaabbane.
Kufaatii Dargii bara 1991 duuba bulcha Amaaraa baroota darbanii mootummaa Tigray yaroo diriirsuun bakka bu’ee empaayericha akka dhaaluufi tattaaffii ABUT (Adda Bilisummaa Ummata Tigray) godhe Amerikaa fi humnooti Lixaa gargaarsa gumaachanii turani. Seenaan, Tigrooti Amaaraa empayera kolonii dhandhoonee waliin akka miltoo quxusuutti bu’aa kolonummaan fideen hundaan basha’aniiru.
Bu’uura itt fufa kolonummaa hordofuun ABUT empayericha humna hamaa fi saboota fi sabummaa hunda jalqaba shororkaa loltuun, duula diinagdeen, too’annaa hawasomaatii fi qaamaan dhabsiisa filate..
Yakkoota hamma hin qabne Habashooti isaan duraa saba Oromoo irraan jaarraa tokkoo oliif gahanitti dabbalee naannaa duula saa baballisuun dhuunfachuu fi saamicha irra darbee uummata Oromoo fixuu irratt aggammatee jira. ABUT bulcha goolii fi fixa nama Oromiyaa irrati fe’ee jira.
Akeeka qabannoo jabeeffachuu, deegsuu, samuu fi qaamaan gaaga’amtoota saa balleessuun achumaan akkaataa itt baraaraman dhabsiisuuf fixi nama gochi waraanaa namoota ofirraa ittisuu hin dandeenye irratt raawatamu isa dhumaati.
Asi irratti haamilata fixiisa nama fi haquu lammii ABUT Oromiyaa, Ogaadenii fi kibba empayerittiif qabu galmeen jiran tokkoo tokkoo kaasuun barbaachisaa dha.
Bosona Oromiyaa 2000 keessa gubuun mamii tokkoo malee fixii nama meeshaa malbulchaa mootummaa Tigree ta’uu mirkaneessa. Akeeka hundee hawaasoma diinagdee fi malbulchaa fi qabannoo kolonummaa Oromiyaa irratt jabeeffachuuf ABUT golee Oromiyaa hundatt ABOn keessaa yaasa jedhee ibidda itt qabsiise badiisa qaamaa fi diinaddee hamma hin qabne geessisuun lubbuu Oromoo kumootaan lakkawaman Oromiyaa bakka hundatti mancaase. Bosonooti Oromiyaa bineeesota hedduuf, mukootaa dagaagoo, baala qoricha beekamoo fi madda laggeen, doloolloo fi yaa’aa hedduuf mandhee dha. Binoo badiisa irra jiranii fi simbira fi allaatti bakka buusa hin qabnee fi hin argamnefis mana. Ibdi bosona keessatti sansakkaan bona keessa qabsiifamuun oyiruu, beellada, bineensa, manneetii fi ija muka fi biqilnyaa akka barbadeessuf gocha fixaa nama itt yaadamee karoorfame ture.
Gochi hamaa ibidda itt kaa’uu goolii buusuuf beekaa ABUTn tolfamee fi hamaan kun naannaa sanati badiisa yaaduun nama rakkisu goga, haqammi biyyoo, kan darbee jeeqama nyaata, beela, dhukkuba, fi du’a nama fi binoo hedduu fiddee ture.
Oromiyaan altokko gombisaa daabboo naannaa jedhamaa turte beela, dhukkubaa fi deegaan haleelamte. Laftii waan halleen guutamtuu turte kun akkas tahuu arguun nama rifachiisa.
Gaaffiin fedha irra madde baratoota universitii fi waabaroota ol haanoo abiddicha dhaamsuuf dhihaate cufa didamuun aarii kaasee hiriirri Oromiyaa bakka halletti gaggeeffame. Bulchichi faashistii haaloo bahachuuf loltuu saa dhiiga dheebatan caccabsanii akka callisiisan barsiisota, baratoota fi amba ballaatti gad dhiise. Haleellaan kun bakka yartu dha’uun yoo barbaachise Walisoo, Amboo, Walloo, Harargee fi Dambii Dollootti tahe.
Barattooti Oromoo mirga sabummaa saanii gaafachuun kumootaan hidhamuu, guraaramuu fi ajjeechaatu dabaan irra gahe. Haala walfakkaataa sababfachuun ABUT bosonoota finnoota godinaa Ogaadenii fi Sidaamaatti yerooma sana ibidda suuquun badii walfakkaataa Oromiyaati dhaqabaa jiru nama, binoo fi waatattaa irraan gahe. Kun hunduu olhantummaa koloummaa dhaabbataa tolchuufi.
Oromoo xabuu: Mootummaan Tigree kan dhiiga, lafa fi qabeenya Oromoo dheebote qabeenya irra quncisuu qofa osoo hin tahin malaan qamaa fi bu’uura hawasoma saa barbadeessee Oromiyaa dhaabbataatti qabiyyee Tigrayi gochuuf tattaafata jira. Yaa’a sana shaffisiisuuf bulchi nama nyaataan Mallas Zeenaawii milishiyoota finnaa Benii Shangulii fi Gumuz kakaasuu, ijaaruu fi hidhachiisuun lola barbadeessaa itti yaadame ummata Oromoo irratti bane.
Gara jabinaan cagadamuu Oromoo bara 2008, kan namoota hin ijaaramne fi hin hidhane Oromiyaa lixaa keessatt itt ajjeefaman gocha jibbisiisaa fixa namaa fi qulqulleessa lammii ifaan hawaasa Oromoo irratt gaggeeffame biraati. Cagadii guyyaa hedduu fudhate yeroo miliishiyan Gumuz ganda guutuu Baha Wallaggaa itti marse Caamsaa 17, 2008 ganama eegale. Oromoo hedduun, meeshaa otomaatik, cinaa otomaatik fi AK47n gombifaman. Garri kaan ni hubaman, kan harkaa fi lukatu irra cite. Misaan dhiiraa muramee ambatti mullifame. Reeffi nama fi beelladaa raqa nyaattuuf bakkeetti dhiisame. Kumooti qe’ee saaniitii buqqa’an. Araddaa ballaa fi manneetiin nama yeroo dhumiisa nama kana barbadaawaniiru.
ABUT gargaarsa alaa fi galtuu keessaa yoo hin qabaanne, olloota walitti diruun yoo hin taane Oromiyaa nagaan bulchuu akka hin dandeenye dursee beeka. Yeroo hanga tokkoo asi imaammata gargar baasii moo’i jedhuun gartokkoon Somalee, Geedi’oo, Sidama kan fakkaatan, gara kaaniin Oromoo gidduuti jibba uumuutti dhimma bahaa jira. Jaarrotaaf ummati Oromoo olloota saa wiliin atoomaa fi qunnamtii hawaasomaa hundaa bu’aa qabu gaggeeffataa turan.
Haala suukessaa yakka ilmoo nama irrati raawatee biran bara 2004 bulchi mallas gara jabinaan ummata hin hidhatin Anyuwaak buqqisee lafa saanii daldaloota alaa albuuda qoratanii kennu jedhee loltuu saa itt gad dhiisee dhumiisa irraan gahe. Annuwakoti hedduu guraarammi lubbuu fi qee buqa’uutu irra gahe.
Imaammata barumsaa ABUT: Oromoo doofummati hambisuuf jedhe golli dhumiisaa, ABUT barumsa ilmaan Oromoo kutaa kudhanitt danga’ee jira. Imaammati kolonii ABUT kan Apartaayid Afrikaa Kibbaa gachisiisu. Kan yayyabame sammuu fi qaama dardarreen Oromoo too’atee barumsa malee hanbisuu dha. Ilmaan Oromoo dhaabbataati wallaalaa fi garboota akka meeshaatti dhimma itti bahu godhee hambisuu yaala.
Kun ummata danuutti saaxiluun samichaa fi roorroo diinaa qabeenyaa fi egeree saanii mancaasuu aggaammatetti saaxilee jira. Kanaan sammuu Oromoo hundaa takaalee ofitti boona, fulduratti tarkaanfacha fi misa dhaloota egereefi gocha gufuu ta’e uume.
Barumsi mirga bu’uuraa ilmoo nama hundaati. Garuu kun bulcha roorrisaa Tigree jalatti hin taane. Bulchi kun barumsa Oromiyaatti luugama tolchuun Oromoo hojii garbummaatti gadi buusee jira. Karaa biraas bulchi Mallas duula bitameelolaa fakkaatuun Eertira fi Somaaleetti yoo bobba’u Oromoon dhukaa madfii loltoota saa irra qabaneessuun akka tajaajilan dirqisiisee ture.
Ibsaa Guutama, beekaan Oromoo tokkoo barruu saa “Ayyaana Barumsa Oromoo Bara Hedduuf itt Dabame” jedhu keessatti “Beekumsa Oromoo, bilisummaa … danga’uun waan tasaa osoo hin ta’in qaama qaccee sirna kolonii kan duraa jalqabee walitt fufaa dhufe. Hanga hiree saanii harka ofiiti galfatanitt tajaajila wayyaa fi saaqaa beekumsatt baasu argachuuf gaaffiin Oromiyootaa walirraa hin citu. Kolloneeffataan sirna barumsaa ijoollee Oromiyaa eegee tartiiba empayeraa godhuuf waabarota yayyabuu ittuma fufa” jedha.
Gurguddoo Tigireef waan Oromoon barbaadu utuu hin ta’in kan dhimma baasu waan isaan ta’uu malan irratti xiyyeeffachuu dha. Barumsi juujessaan ABUT ijoolleen utuu waabarii sadarkaa jalqabaa hin gahin sammu ijoollee balleessa. Hooggana sochii noola Amerikaa kan tahe Fredrick Dooglaas akka barreessett “Nammi tokkollee kan seenaan saa yaada, suukana, fi gocha kan biraa irratti hirkatu bilisa hin ta’u.” Hooggansi Oromoo dardaroota si’anaa akka saba Oromoo guutummaatti qabannoo jala baasanii egeree wayyaa argamsiisaniif kana barsiisuufi abbaawuumaa qabu.
Yero kanatti hamilati fixiisa nama bulchi faashistii Mallas qabu isa addunyaan kan yaadu fakkaatu caalaa hamaa dha. Saamichi lafa ummataa mootummootaa fi korporeeshinoota alaati maqaa gurgurtaa fi “lease” jedhuun hiramaa jiru ifatti furmaata baasa Naazii “isa dhumaa”; Oromoo lafa irra duguuguuf seenaa keessa Oromiyaa jiraachuu haaluu ifsaa. Afeerraan Mallas “investeroota” alaa, Araba, Asiyaa, Awuropaa, fi Afrikaa gara birooti lafa Oromoo akka bitan yk “lease” godhan tolche gocha mallattoo shira lola fixiisa nama namummaa bahe tahe hawaasa Oromoo irratti Oofaa jira.
Maqaa misomaatinii kan bulchi sanyii loogu Mallas Zeenaawii kan yaa’a duguugaa fi haqa Oromoo shaffisiisaa jiru. Sunis kan yayyabame Oromoo lafa abaabilee saarratti abbaa ta’uu hanqisanii gara “ciisanyaa” fi hojjettuu guyyuu Tigroota amma duroomanii fi dhibantoota kolnooma saanitt jijjiira jiru. Oromoo kumkumooti lafa dhalootaa dhalootaan keessa jiraatan irra humnaan buqqifamaa jiru. Lafa saanii taadhiif lalisaa irra kaa’famanii mootummootaa fi kubaniyoota dureeyyii alaatti gurguruun akkasumas gara kaan immoo Habashoota irra qubachiisuuf jabeessaa jiru.
Mallasiif akeeki saa Oromoo balleesse Oromiyaa guutummaatt too’achuutu dha. Halagaa qabannoo koloneeffataa kanaaf tumsaniif akeeki saanii gadadoo fi badiisa hawaasa Oromoo irra bu’aa guddaa argachuu danda’uu dha.
Oromoo gaga’amoo sadoo fixa nama ta’aniif abbummaa lafa saanii dhabuun hamma waanti qaban hundi harkaa bu’uutii. Walirra gora angota loltuu fi diinagdee baqula Lixaa fi bulcha faashistiin mirgi lafa qotachuu, hoomishanii dhimma itt bahuu irra fudhatameera; hawwi saanii seerawaa tahe burkutaawee jira. Kun Oromoo lafti saanii fi lubbuun saanii garagarummaa hin qabne filmaata tokkoo qofatti hambisa, ka’annii bilisummaaf wareegama isa dhumaa baasuu.
Bu’uurri barbadeessaa fi fixa nama ABUT iccitummaa hin qabu, garuu kan nama dhibuu miseensoti Dhaaba Demokratummaa Ummata Oromoo (DhDUO/OPDO) gudeedama saba keenyaaf meeshaa ta’uu dha. Kun seenaa ammayyaa keessatti waan fokku fi qaanii gocha gantummaati. OPDOn kan ijaarame Oromoo adda bislisummaa ummata Eertraan (EPLF) boji’amanii duuba waliigaltee jijjiirra mirga Oromiyaatti karaa lixan argachuuf ABUTitti dabarsanii kennani, achumaanis qabannoo fi saamicha qabeenya saba Oromott kan gumaachu tahe.
Haala seenaa Oromoo keessatti laalessaa tahe kana jalatti filmaati Oromoon qabu tokkoo qofa. Innis kaayyoo Oromoo jalatti gumaawuun ka’anii bilisummaa, qajeeltuu fi walabummaaf garagarummaa amma qaban osoo hin laalin lolachuu dha. ABUT of oolchuuf olhantummaa kolonii Oromiyaa irra diriirsanii hambisuuf dandeetti Oromoo balleessani lafa saa dhuunfachuu qabaachuu akka tahe amana. ABUT dhaabota yk abba tokkoota osoo hin ta’in jalqabaa ka’ee Oromummaa balleessuu irratti kan xiyyeeffate ta’uun ifaa dha.
Jornala ifaan kan ABUT tahe Hizbaawii Adaraa” jedhamu keessatti kan itti haanutu mullata; “Rakkina keenyaaf furmaata dhumaa argamsiisuuf … sabbonummaa dhiphoo Oromiyaa keessatti cabsuu qabna … akkaata murteessaa tahe hundaan haleelu. Haala sabboonummaa dhipho balleesinu irra jiraachuun barbaachisaa dha.” Kanaaf didhaa Oromoo irra jiru bahachuuf kan darbe yk xiinxala malbulchaa bulchoota Habashaa darbanii irratt yeroo balleessuun barbaachisaa miti. Akka mirkanii jirutt egeree saanii irratti akka murteessani kan barbaachisu kanneen bilisummaa Oromiyaati amanan hundaaf waamicha gochuu dha. Oromoon karaa dandahamu hundaan hamajaajii ofirraa faccisuu fi ittisuun fedha sabummaa saanii kabachiisuuf mirga qabu.
Ummata Oromoo gadadamaa jiru ajjeechaa garmalee, lafti irra fudhatamuu, fi mancaa qabeenya uumaa akkasumas guraarama, gudeedamaa fi haqa lammii irra oolchuuf yeroon arsaa bilisummaa fi walabummaa itti baasan amma.
Amanuun rakkisaa haa tahu malee Oromoo wayyabii waliigalatti qarqara ijaajjanii yeroo diinni Oromiyaa barbadeessaa jiru kana itti haaneewoo maltu dhufinna laata jechuu yk garalaafinna Mallasaa irraa arganna taha jedhanii gurra qeensaa ooluuti jiru. Gaaffii guddaan yoo Oromoon mirga fi ulfina saaniif lolachuu hin murteeffane eenyutu eegamaree? Dhimma Oromoof dantaa dhabuu caalaa of ajjeechaan hin jiru.
Abbaa hirree koloneeffatoon miira saanii cokkessuun yk fooyyessanii, yeroon fedhaanii aangoo gadi dhiisaniif ragaan seenaa jiraatee hin beeku. Waan hin fakkaanne yaaduun wallaalina jara harka kennate irra, galtoota kaayyoo Oromoo gananii akka waan diinatti galuun bilisummaan argamuuti dhihaataa jiranii fi “ Itiyoophia demokratessuu” hololaa jiran irra madda. Hodhoba akkasii irrati yeroo balleesuun gowwumaa dha. Hobbaatiin harka kennachaa qaanii, salphina fi garbooma barabaraati. Wanti kanneen lafa keenya qabatan waliin dhoofsisan hin qayyabatin sana. Bilisummaan ummata Oromoo kan ittiin dhoofsisan yk waan walii dhiisan miti.
Dardarreen Oromoo, barattootii fi sabboonoti guraaramaa, caccabsamaa, fi kumootaan ajjeefamaa jiru. Itiyoophiyaa keessatti dila mana hidhaa ciisuu keessaa 98% fi wayyabi du’aa fi hidhaa dheeraan itti murame Oromoo tahuun saanii waan nama jeequ. Maaliif? Gaaffii kana akka hundi deebisaniifin dhiisa.
Hardha Itiyoophiyaa keessati fashistummaan mataa ol qabataa jira. Akeekii diinagdee fi lolaa wayyaaneen Oromiyaaf qabu waan dhokataa hin qabu. Mootummichi abaltii Oromoo buqqisee qabannoo saa mirkaneeffachuuf qabeenya uumaa naannaa sanaa haxawee hawaasicha caalaatti dadhabaa taasisuun ittisa malee hambisuu murteeffatee jira.
Hala hamaa akkasii keessatt fedha jarjarsaa humna waloo kan mirga sabummaa Oromoo eegu fi waan fudhate haa fudhatu, hooggansa caalaati daaya qabu Oromiyaa bilisoomsuu guddifachuuf kan hojjetu ijaaruun barbaachisaa dha. Tarkaanffiin akkasii hawaasa Oromoo oolchuuf kan irra hin darbamne. Dhuma irratti humni qabannoo ofirraa darbatu ummaticha qofa keessaa ba’a. Gadadoo, salphina, ajjeechaa, fi dimshaashatti duguugamuu kana itti fufanii obsaanii jiraachuu yk hanga bilisummaatti ofirraa facisuu keessaa filachuu qabu. ofirraa ittisa diinaa itti cichame qofatu bilisummaa dhugaa, walabummaa fi ulfina ilmoo nama argamsiisa.
COMMENTS
RULES FOR COMMENTING:
Gadaa.com values your inputs, and to maintain a positive environment of discussion, the following rules will be enforced for comments. When you click SUBMIT COMMENT below, you are agreeing to abide by the following rules.
1. Apply common-sense respect and courtesy. Feel free to express your thoughts within the limits of civility.
2. Personal attacks, offensive language and unsubstantiated allegations are not allowed.
3. By submitting your comments, you take all the responsibility, legal or otherwise, for your comments.
4. Comments are naturally short. Long comments may be removed; for long comments, feel free to submit them as articles to be posted on their own.
5. Gadaa.com reserves the right to remove comments that do not follow the rules stated here.
6. Frequent offenders of the above rules will lose future posting privileges.
How to Use the New Comment Section
1. One can sign in using social networking services (if using this, click on "Sign In With your preferred social networking service")
2. One can also comment as "Guest" (no log-in required; for this, click on "Pick A Name" AND check the "I'd rather post as guest" button.)
(ONLY NAME and EMAIL are required; no password needed if commenting as Guest.)
3. To SUBMIT comments for moderation, click on the "Arrow" sign.
Disclaimer: Opinions expressed in comments do not reflected the views of Gadaa.com unless explicitly stated otherwise by Gadaa.com; Gadaa.com IS NOT accountable for any thought and content of comments.
1 Comment
-
soolan:
Namasaa Adabba,
Seenaan keenya edda bara kololeefatamnneeti waan nama gammachisu waa baayye hin qabu. Kanaafi waan ati harkka beekumsaafi sammuu hubataan gadi fageesite tarsimoo ogummaa qabuuni haala seenaa amma irra jirru kana sammun keenya akka deebi’e yaadatufi gaddaafi fala gadda sana gara fincilaafi fincilli suni qabsso hadhaawwaa hin olle fide abbaa mirggumma qabenya keenya irratti nugonfachiisu akka yaadnnu deebise nu gochuun isaa hin olu jedhen amana.
Waan xuqame keessaa maqaa ummata keenyaani saamee saamsiisaa ta’e kan biyya keessatti beekamu diinaan dhalate diinaafi ergamaa jiru sana dhiifnne amma warra galani nagaani mootummaa kololeefataa amma aangorra jiruun wajjinis ta’e, kan si’achi dhufu wajjin haqa ummata keenyaa karaa demokraatawaa ta’eni argamsiisu dandenya jedhani, guyyaa saafaani abjuu barabaraa bira gahuuni hin danda’amnne keessa jirano attam goonu kan jedhu gaafii guddaa ta’u qaba! Isaanitti kan mullataa jiru yoo isaan dhaqani humnna aangoo qabu wajjin aangoo hirmaatani Finfinne ta’uni lakobssa guutani oromoo walabaafi bilisaa ati jette argate itti fakkaata. Tigireen yoo achii deebite humnni gara biraa-, / nuwi silaa walii galle wantta akkasi yaadun hin fakannu,/ dhufe aangootti deebi’e dhimma oromoo isatu nuuf hiiku dandda’a jedhani yaadu, kanaafisi dafani humnna iddo bu’a jedhani yaadaniin wajjin araaraafi maree attamitti goonudha jiruun gagabssaan isaan Aroophaafi Ameerkaa keessa naana’ani warra abddi kutate dachaasani afaafajessaa olani bulani.
Hundaafu haalli keenya hammam cimaa hata’u, humnni keenya yeroofi hammam laafaafi fafaca’waa haffakaatu hamma namooti murannoofi seexaa, dhaabolliin akeeka bilisummaa oromoo ganamaafi amma humnna hafe kana walitti dabaluufi waliin hiriirame, akkasumasi dargagoonnifi ummatichi waan hunddaa dhabaa jiru suni lafarra jiranitti akka salphannefi mataa gadi qabanne kanatti takkuma hin hafnnu!
Bilisummaan ormii akka keenya dhiibamefi dhiitame argate nuduwaa bira gahe hin dhaabbatu!
Nusi ni gonffanna gaaaf tokko!
Oromiyaan ni bilisomtti!!!!!


text:
Bitootessa 04,2012 Jimma
Barattoota Oromoo Yuunivarsiitii Jimmaa mootummaan Wayyaanee mana hidhaatti hambisuuf fala falte.Barattoota ilmaan qetee bultoota Oromoo tahan wabii qarshii 32,000(kuma soddomii lamaa)barattoota hidhamanitti afuritti muruun barattootni kunneen waan kaffalan dhabanii mana hidhaa Wayyaanee keessatti rakkachuu irratti argamu.Barattoota Mooraa Yuunivarsiitii Jimmaa kan tahan kanneen armaan gadii kana garboomfattuun mootummaa tokko tokkoo isaaniitti wabii qarshii 8,000 muruun mana hidhaatti hambistee warri isaanii akka hin argine dhorkuun mana hidhaa mootummaa Wayyaanee Jimmaa keessatti rakkisuu irratti argama.
Inspector Kaalib Abbaa Tamaam yuunivarsiitii Jimmaa keessatti barattoota Oromoo ija diinaan ilaalaa jiraachuu fi halkanii fi guyyaa qeerroo dhokatee jiraachuus qeerroon gabaasaan ifa godhee jira.Haala yeroo ammaa Oromiyaa keessatti tahaa jiru irratti dirqama Oromummaa akka bahanis qeerroon Jimmaa dhaammatanii jiru.
Maqaa Barattoota Wabii qarshii 8,000 jedhamuun mana hidhaatti rakkachaa jiran
Walumaa galatti shirri diinni xaxxu tokkummaa fi kutannoo ilmaan Oromoon waan cabuuf sabboontoti Oromoo cufti tokkummaan gumaata barbaachisaa qeerroo cinaa dhaabbachuun akka baatan waamicha dabarfanna!
Qabsoon itti fufa! Gabrummaan ni kufa!


text:
(Qeerroo.org – Adoolessa 17, 2014 – D. Dawaa) – Mootummaan Wayyaanee Impaayera Itoophiyaa keessatti Uummata nagaa walitti buusaa jiraachuu akeeka kan godhatee fi kan ittiin as gahe ammas daran itti fufuun sabaa fi sablammoota biyyattii keessaa sababa daangaadhaan walitti buusaa jira. Godina Harargee lixaa Mi’eessoo ganda Faayoo bakka Bakka Gaara Soofii jedhamutti lafti Kun Sumaalotaaf tahuu qaba jechuudhaan mootummaan wayyaanee Uummata Oromoo fi Sumaalee walitti buusaa jira. Haala kanaanis Ilmaan Oromoo sadii kan lubbuun isaanii bahe yoommuu tahu Sheik Mohaammed Ziyaad Maanguddoon waggaa 70 keessatti argamu. Wayyaaneen sabaa fi sablammoota walitti buusuun umrii isaa dheereffachuuf jedhcha waan tattaafataa ture ammas itti jira, Uummatni Oromoo aadaa nama waliin jiraachuu fi Kabaja Saba kamuufuu jabeeffachuun xiyyeeffannoo mootummaa Wayyaanee irratti akka taasisu dhaamsa dabarfanna.
Mootummaan Wayyaanee Shira Sabaa fi Sablammootaa Walitti Buusuu Mala Jireenyaa Godhatee Itti Fufe
Posted: Adoolessa/July 18, 2014 · Finfinne Tribune | Gadaa.com | Comments
Gadaa.com delivers information on Oromia and the Horn of African region: top news stories and analyses, politics, and culture, arts & entertainment, and more.


text: Aadamum aadai Album (chorus) Director endrendrum (F) kaavaeri Lyricist Lyrics (M) neeyum poomaeni poongaathrum Singer Song yaaridhai : aadai aadhaamum Aadhaamum aadi aaga aagaadhu aagaayam aagum aah... aanandham Album Arunmozhi, baaram bhoomikaendrae cholli (chorus) dhaagam dhaan Director endrae endrendrum engaengO (F) gaanangal Ilaiyaraaja indrae ingae ingaedhu ittaal ittu Janaki kaanal kaaNbOmae kaanum kaavaeri katti kOlam koLvOmaa kondaal konjam kooraadhu Lyricist Lyrics (M) maegaththil maelaadai maraiyaadhu Marudhu meedhu meththai mmm... mOgam mOgaththil moodik muththam naam naan naanaaga naanum neer neeraada neeyaaga neeyum nirvaaNak noolaadai oonjal oorum paalaadai Paandi paarppOmaa paNNaadhu pOdhum pOla Pola pongaadhu poo poomaeni poongaathrum poovaadai rusiyum S saeraayO saeraththaan selvOmaa sindhi Singer sollich Song soodaaga sorgam thaalattum thaduppaarO... thaedum theeraadhae theerppOmaa thOL vaanaththil vaanil vaaraayO vaazhum vaendaam vaendaamae vasiyam yaaridhai yaevaaLum Yaevaalum


text:
September 29, 2013 at 12:51 am · Gadaa.com
Dhugaasaa D. Goobanaa irraa
Boorana - Baarentumaa - saba dameen dagaage
Hangafaa fi quxisuu - hidda horootu nuu raage
Qomoon lammii hin qoodu – firri hin ta’u halagaa
"Halagaan gaafa kolfaaf" – seenaatu ibsa dhugaa
"Qomoo fi lammiin gaafa golfaaf" – abdii egeree
"Kan hojii ofii nyaatuun" - gorsa makmaaksi soore
Gurmuun saba Oromoo - hiriiran xiinnaa fi guddaan
Roorroo dukkana gannaa – nagaa qabsoon argatan
Birraa lalisee daraaru – kuusaa egereef abdatan
Aadaa eenyummaa ibsuuf – malkaa buune irressaan.
Aadaa koofan aada, akka huummoo, eelaaf miti
Eenyummaatu nu dirqe - itti fakkeesuuf miti
Hangisa jiruu fi jireenyaa – kan bule seenaa abbootii
Qorxii amantee fi siyaassaa - siidaa nu hundaati
Seeraa fi safuu ateetee ...
July 19, 2013 at 11:03 am · Gadaa.com
Dhugaasaa D. Gobanaa irraa | (Gumii.org | 2002)
Anniisaa Oromoo yaa Oromummaa,
Aadaa tokkummaa akkaataa yaadaa,
Ibsituu seenaa hundee sabbonummaa,
Raagaa bilisummaa wabii birmadummaa,
Madda eenyummaa kan hidda dhiigaa,
Mallattoon kee maali, maaltu si ibsaa?
Afaan Oromummaa maaliin dubbannee?
Sammuu Oromummaan akkammiin yaadnee?
Ija dubbii fi cuunfaa akkammiin himnee?
Cubbuu fi safuu Oromoo akkammiin egnee?
Qomoon Oromoo hundi waltanee,
Akkammiin ha boonyuu gaafa gaddinee?
Akkammiin ha cooknuu gaafa gammadnee?
Anniisaa Oromummaa yaa guraamalee,
Yaada moo yookiin kuusaa amantee?
Maaltu si ibsaa, ati maaliree?
Kutaan moo gandaan maaliin si waamnu?
Achii dhufaan kee essa siin jedhnu?
Madda Walabuu moo Qellam jiraattaa?
Gama warra Hiluu moo Gursuumiin bobbataa?
Yoo aduun dhiitu eessa qubattaa?
Gama Moccaa moo gandaa Walbaraa?
Amboo moo baabillee bishaan maal dhugdaa?
Bunnoo Baddallee ...


text:
Barumsa 11
Walgaʼii Gurguddaarratti Kan Argamnu Maaliifi?
Namoonni kun akkas kan gammadan maaliifi? Walgaʼii keenya tokkorratti hirmaachaa waan jiraniifidha. Akkuma tajaajiltoonni Waaqayyoo bara durii waggaatti al sadii akka walgaʼan ajajamanii turan, nuyis yeroo itti walgaʼii gurguddaa goonu hawwiidhaan eegganna. (Keessa Deebii 16:16) Waggaatti walgaʼii sadii jechuunis, guyyaa tokkoof walgaʼii addaa, guyyaa lamaaf walgaʼii aanaa, akkasumas guyyaa sadiif walgaʼii koonyaa goona. Walgaʼiiwwan kanarraa faayidaa argachuu kan dandeenyu akkamitti?
Obbolummaa Kiristiyaanaa keenya nuuf cimsu. Akkuma Israaʼeloonni ‘walgaʼii keessatti’ Yihowaa faarsuudhaan gammadan, nutis yeroo adda taʼan kanatti isa waaqeffachuun nu gammachiisa. (Faarfannaa 26:12; 111:1) Walgaʼiiwwan kun Dhugaa Baatota gumii kan biraa jiran ykn biyya kan biraatii dhufanii wajjin wal baruufi yeroo gaarii dabarsuuf carraa nuu banu. Saʼaatii laaqanaatti, bakka walgaʼichaatti nyaata waliin nyaachuun, walgaʼicharraa gammachuu akka argannuuf gumaacha guddaa godha. (Hojii Ergamootaa 2:42) Walgaʼiiwwan kanarratti jaalala “obbolummaa amantootaa” addunyaa maratti tokko nu godhe arguu dandeenya.—1 Phexros 2:17.
Guddina hafuuraa gochuuf nu gargaaru. Israaʼeloonni wanta Caaffata Qulqullaaʼoorraa ‘dubbifamee’ isaaniif ibsame “waan hubataniif” faayidaa argatanii turan. (Nahimiyaa 8:8, 12) Nutis barumsa Macaafa Qulqulluu walgaʼiiwwan kanarraa argannu ni dinqisiifanna. Sagantaansaa hundi caqasa Macaafa Qulqulluu tokko tokkorratti kan hundaaʼedha. Haasaan, simpooziyemiiniifi hojiin argisiisni dhihaatan, fedha Waaqayyoo akkamitti jireenya keenya keessatti hojiirra oolchuu akka dandeenyu nu barsiisu. Muuxannoo obboloonni keenya yeroo rakkisaa haala gaariitiin moʼan dubbatan yommuu dhageenyu ni jajjabaanna. Walgaʼii koonyaarratti, diraamaan uffata namoota bara durii uffachuudhaan dhihaatu seenaansaa akka nuuf dhugoomu kan godhu taʼuusaarrayyuu, barumsa hojiirra ooluu dandaʼu nuuf dabarsa. Walgaʼii gurguddaa hundarratti, namoonni Waaqayyoof of murteessuusaanii argisiisuu barbaadan ni cuuphamu.
Walgaʼii gurguddaan yeroo nama gammachiisu kan taʼe maaliifi?
Walgaʼii gurguddaarratti argamuudhaan faayidaa argachuu kan dandeessu akkamitti?


text:
WASHINGTON, DC — Hiriiraawwan mormii magaalaalee Oromiyaa adda addaa keessatti geggeessaman itti fufanii jiru. Akkuma kanaan guyyaa kaleessaa jechuunis Caamsaa 6 bara 2014 ijoolleen barattootaa mana barnootaa sadarkaa lammaffaa Qellem mormii isaanii dhageessisanii jiran.
Haa ta'u malee humnootiin mootummaa dallaa keessaa akka hin baane waan dhorkaniif jecha dhakaa darbuu yeroo jalqabanitti humnootiin nageenyaa dhukaasa bananiin durbee kutaa 11ffaa barattu tokko rasaasaan harka ishee irra rukutuu isaanii barattonni dubbatanii jrian.
Gaazii imimmaansuttis gargaaramuu dhaan hiriirri isaanii utuu hin geggeessamin humna poolisaan bittannaa'eera jedhu barattoonni kun.
Gama biraan immoo mgaalaalee Chanqaa, Giddaa ayyaanaa, Chaliyaa fi bakka birootti illee hiriirri kan geggeessaman si'a ta'u bakka kaanitti nagaan geggeessamee kan xumurame si'a ta'u bakka ka birootti immoo humnootii mootummaan ittisamaniiru. Universitiiwwan hanga tokko keessatti barnoonni kan itti fufee jiru si'a ta'u kanneen akka Univesitii Haromaayaa fi Wallaggaa keessatti barnoonni amma iyyuu utuu hin jalqabamiin kan jiru ta'uu jiraattonni naannnoo fi barattoonni nuuf ibsanii jiru.


text: Manasil Ulla aayiram Alaaram Anubavi dhinamum hei.... idhai idhuthaan ilamai ilamaiyin Ippoadhu iruppaai kaadhal Kala kanaavum Kannoadu laalal Laalal magizhchi Manasathuvaithida Mansil minsaaram nadadaa nadhiyil Nadhiyil Natpoadu Nilaavai Oru oththukkollu pugundhu Saela siri sogaththa sollu sooriyan Tharaiyil theekkuchi Uppukkallu uyirai vaa Valaiveesi Variyaa vilaippesi aala aasaigal aayiram adithaal adiththum Alaaram anaigal andha anubavi Anubavi boy, dhinamum eppoadhum ettithalla ezhumey gudhi gudhikka gudhippoam hei.... idhai idhu idhuthaan ilamai ilamaiyin illanaa ippoadhu Ippoadhu iruppaai izhuthukka joadhiyil jolippu kaadhal kaattalaam kala Kala kalappaai kalappoam kanaakkal kanaavai kanaavum Kannoadu karuppu kavalaikkellaam kidaitha kittippulla kooda kouboy kudikka kulippoam laalal Laalal Life-la maatri magizhchi manadhiley manadhu manadhum Manasathuvaithida manasu Mansil mazhuppu minsaaram mugilum muttithalla nadadaa nadhiyil Nadhiyil Natpoadu nee neettalaam Nilaavai nodi oppittabozhudhu Oru oththukkollu para parandhida parappaai parappu perugida play poala poalathaan podhuviley pugundhu rendaiyum saela Saela seiyudhey semi sezhippaai sira siragadi siri sirippaai sirippu sogaththa sollu sooriyan suvaithida taatta Tharaiyil thazhuvudhey theekkuchi thirandhida ulagil ulagiley ulla Uppukkallu urakkangal urasudhey uravai uyirai vaa vaanam vaangu vairakkallu Valaiveesi variyaa Variyaa vayasai veenaiyaaga veliyil veliyila vilaippesi viragaikkooda viritha vizhaamal vizhikkum yaa yaai yaai... yaavum ye yedho yei yei... yei....


text:
5 thoughts on “Utuba Fina Bulti Borana (UFIBUB)”
-
borena is eldest of oromo cush family
-
borana is royal family
-
Boranii Hangafa Oromooti
-
mee obboleeyaan tiyyaa waan anii isatii dhamadhu ., kanaa laafe jabeesa , kan rafe damasa , kan hin beene barsiisa, harka wal qabadhaa waan boorana jabeesa
-
yaa waaqa warra dhugaan mirga ofi falmatu bira dhaabadhu.waanti an jechu barbaadu warootan baratani sadarka yakka midhaasa dhaqabdan hundinuu waan lafa boorana dhibuujira kanaaf kara barbaachisa ta,ee hundaanu akka furmaata laatan jedha.akkasumas ummata keena ka barumsa hin qabnee kanas akka damaqsitan,isaniin jedha waan hundaaf jabaadha.