text:
Qajeelfamni raawwii piroojeektotaa of danda’ee gama mootummaatiin yoo qophaa’es; maallaqa gama Itoophiyaa fi gargaarsaa fi liqii biyyoota alaa irraa argamuun bu’uraaleen misoomaa jalqabaman wayita gufatan mil’ata.
Piroojeektonni misooma bu’uraalee qophii fi karoorri bal’aan utuu itti hintaasifamin adeemsi gara hojiitti ittiin galan jiraachuu hordofees carraan yeroo qabameef keessatti ittiin hinraawwatamne jiraachuun ni ibsama.
Kanaaf immoo piroojeektonni utuu hinjalqabamin dura yeroo fi bajata qorannoon deeggarame ramaduu dadhabuu; akkasumas maallaqa adeemsa ijaarsichaa itti fufsiisuu fi meeshaalee ijaarsaa adda addaatiif oolu yeroon gadhiifamuu hafuun dabalatatti; sababa hanqina bajataatiin piroojeektonni jalqabaman yeroo qabameef keessatti akka hinxumuramneef gufuu akka ta’an dubbatama.
Madaalliin piroojeektota gurguddaa shoora dinagdee fi hawaasummaa olaanaa qaban irratti raawwiin booda taasifamu faayidaan isaa olaanaa yoo ta’es; piroojeektota xumuramanii fi tajaajila kennuu jalqaban irratti haalli madaalliin raawwii boodaa itti hinraawwatamne akka jirus wayita himamu ni dhaga’ama.
Kana malees; mootummaan raawwii piroojeektotaatiin walqabatee rakkoowwan adda baasuu fi qaulaulleessuun gufuuwwan furuuf hojiiwwan fooyya’insaa gargaaran irratti hojjechuun dirqama isaa akka ta’es ni eerama.
Abbaa taayitaa hayyamaa fi too’annaa ijaarsaa bulchiinsa magaalaa Finfinneetti daarikteerri daayirektoreetii damee misooma bu’uraalee Taammiraat Gabre Masqal Addis Maaledaatti akka himanitti; piroojeektonni baay’een daangaan yeroo ka’ameefii yeroon gara hojiitti galan yoo jiraates sababoota daangaa kabachiisuu, bajataa fi kan biraatiin haalli duubatti ittiin harkifatan jiraachuu ibsu.
Itti dabaluunis pioojeektonni misooma bu’uraalee yeroo ofii isaanii itti jalqabamanuu fi itti xumuramanii fi bajata ofii isaanii qaban yeroo fi bajata isaaniif qabameen akka xumuraman yoo barbaachise gufuuwwan adeemsicha irratti dhiibbaa ni taasisu jedhamanii shakkaman utuu hinjalqabamin dura furuu akka barbaachisu eeraniiru.
Fakkeenyaafis piroojeektota ijaarsa daandiitiin walqabatee yeroo baay’ee duubatti harkifachuu piroojeektotaatiif rakkoon daangaa kabachiisuu akka sababa tokkootti akka eeramuu fi sababa irra-deddeebiin ni mudata jedhamee yaadamu kana rakkoo walfakkaatu akka hinuumneef hojiin utuu hinjalqabamin dura gufuuwwan kana furuun dirqama akka ta’e daarikteerichi dubbataniiru.
Dabalataan rakkoowwan adeemsaan hiikuudhaan dhaabbileen misooma bu’uraalee kamiyyuu qindaa’uu fi wal-dubbisuun hojjechuu akka qaban; akkasumas ka’umsa isaanii hiikuun yoo danda’ame immoo piroojeektota misoomni bu’uraa isaanii harkifatan yeroo isaaniitti xumuruun akka danda’amu hubachiisaniiru.
Piroojeektiin misooma bu’uraa kamiyyuu faayidaa uummataatiif kan ooluu fi ummata bu’ureeffachuun kan raawwataman ta’uu hubachuun gaaffii hawaasaa deebisuuf kanaan olitti kan ka’anii fi rakkoowwan biraa furuun piroojeektota yeroo qabameef keessatti xumuruun barbaachisaa ta’uu daarikteerichi eeraniiru.
Ogeessi dinagdee Dr. Qosxenxinoos Barih Tasfaa akka jedhanutti; piroojeektonni misooma bu’uraalee yeroo qabameef keessatti adeemsi hinxumuramneef ni jira.
Hidhoonni, daandiin baaburaa, toorri humna eleektiriikii, daandiiwwan, gamoowwanii fi bu’uraalee misoomaa kan biraa dabalatee maallaqaa fi bajata liqiidhaan argamuun haalli hojiin ittiin jalqabamuu fi piroojeektonni waggoota baay’eef adeemsi itti harkifatan akka jiru eeran.
Piroojeektonni hedduun karoorri bal’aan utuu hinqabaminiif haalli gara hojiitti itti galan akka jiranis ogeessi dinagdee kun eeraniiru.
Fakkeenyaaf mootummaan naannoo tokkoo naannoo keenya keessatti paarkii induustirii hinqabnu jechuun mirga siyaasaa ta’ee carraan itti ilaalamu waan jiruuf gaaffii kaasuun gaaffiin isaanii deebii akka argatus ibsaniiru.
Qophii bal’aan utuu itti hintaasifamin piroojeektonni gara hojiitti galan waan jiruuf; yeroo qabameef keessatti akka hinxumuramneef dhimmoota gufuu ta’an keessaa tokko ta’ee jalqaba irratti eeruun akka danda’amu dubbataniiru.
Wayita weerarri Kooviid 19 Itoophiyaa keessatti ka’e piroojeektonni addaan citanii fi gufatanis akka turanis ni kaasu.
Ogeessi dinagdee kun ittuma dabaluun piroojeektonni yeroon akka hinxumuramneef kontiraakterootaaf maallaqa kaffaluu hafuun akka sababaatti akka eeramus himaniiru.
Piroojeektiin kamiyyuu jalqabamuun dura waggaa meeqa keessatti akka xumuramanuu fi haalli maallaqa isaa maal fakkaachuu akka qabu ministeerri maallaqaa mirkaneessuu qabas jedhaniiru.
Dabalataan mootummaan piroojeektonni utuu hinjalqabamin dura yeroo qabameef keessatti xumuruuf dursanii murtee kaa’uu fi qaamolee piroojeektota hojjetanii hinxumurre karaa sirriidhaan dhaabbilee itti gaafatamummaa isaanii bahataniif kennamuu akka qaban ogeessichi ibsaniiru.
Ogeessichi ittuma dabaluudhaan mootummaan haala Itoophiyaan yeroo ammaa itti jirtu yaada keessa galchuudhaan piroojeektota dursanii hojjetamuu qabamanii fi kan turfamuu qaban adda baasuudhaan hojii isaanii raawwachiisuuf hojjechuu akka qabu hubachiisaniiru.
Ijaarsota misooma bu’uraalee gidduudhaa ijaarsi isa tokko yoo ta’u; kan yeroo qabamaniifitti hinxumuramne keessaa piroojeektonni daandii fi gamoowwanii ni eeramu.
Kanaaf immoo sababni adda addaa yoo eeramanis gatiin gurgurtaa meeshaalee gamoo dabaluu isaaniitiin ijaarsonni magaalattii keessatti hojjetaman qabbanaa’uu isaaniitiif akka sababaatti akka eeramu abbaan taayitaa hayyamaa fi too’annaa ijaarsaa bulchiinsa magaalaa Finfinnee ni ibsa.
Daarikteerri daayirektoreetii abbaa taayitaa hayyamaa fi too’annaa ijaarsaa bulchiinsa magaalaa Finfinnee Mulugeetaa Ligdii Addis Maaledaatti akka ibsanitti; akkaataa waggaa darbeetiin yoo ilaalamu oomishaalee simmintoo; sibiilota feerroo; qorqorroo fi meeshaalee gamoo kan biraa yookaan tokko tokkoon meeshaa irratti dabalati gatii dhibbeentaa 200 hanga 300 dabalata agarsiisee akka ture kanaan dura eeruun isaanii ni yaadatama.
Daarikteerichi gatiin gurgurtaa meeshaalee gamoo yeroo yeroon qaala’aa dhufuu isaa hordofee hojiiwwan ijaarsa daandii fi gamoowwanii magaalaa Finfinneetti raawwatamanu qabbanaa’aa dhufuu ibsaniiru.
Kanaan alatti dhaabbilee fi namoonni dhuunfaa hojii ijaarsaa raawwatan hanqina maallaqaatiin wal-qabatee hojii isaanii dhaabuuf waan dirqamaniif qabbanaa’uu damee kanaatiif dabalataan akka sababaatti akka eeramu daarikteerichi dubbataniiru.
Dabaluu gatii meeshaalee gamootiif sharafa alaa fi hojmaata seeraan-alaa kan biraa wajjin walqabatee akka sababaatti kan ka’u yoo ta’es; abbaan taayitichaa dhimma kana qorannoo irratti hundaa’uun hojiiwwan hojjete akka hinjirre ibsameera.
iIti gaafatamummaan abaan taayitaa hayyamaa fi too’annaa ijaarsaa magaalaa Finfinnee qabiyyee fi kaartaa qaamolee dhiyeessanuuf hayyama ijaarsaa kennuufiin cinatti hojiiwwan hordoffii fi too’annaa akkasumas adeemsi ijaarsichaa wayita xumuramu akka hojii jalqaban taasisa jedhameera.
Kana irra darbee abbaan taayitichaa hojiiwwan ijaarsaa akka hindhaabbanne dirqisiisuuf itti gaafatamummaa hinqabu kan jedhan daarikteerichi; hojiiwwan ijaarsaa magaalattii keessatti dhaabbatanii fi harkifatan addaan baasuun akka jalqabamee fi sadarkaa kam irratti akka argamanadeemsi odeeffannoo guutuu walitti qabuu jalqabamuu isaanii daarikteerichi ibsaniiru.
Abbaan taayitichaa odeeffannicha walitti qabee erga xumuree booda gabaasa isaa hawaasatti beeksisuu irra darbee bulchiinsa magaalaa Finfinnee wajjin maryachuun kallattii damicha kakaasuuf gargaaru akka kaa’u himameera.
Dabalataan dameen kun akka dadammaquu fi bakka duraan turetti akka deebi’uuf yoo yaadame mootummaan abbootii qabeenyaa wajjin hojjechuudhaan gatiin gurgurtaa meeshaalee ijaarsaa tasgabbeessuuf hojjechuu akka qabu daarikteerichi ibsaniiru.
Mootummaa bira darbees dureeyyotas ta’ee kutaan hawaasaa kamiyyuu tattaaffii damicha dadammaqsuuf taasisan caalaatti; magaalattiitti ijaarsa seeraan alaatiin walqabatee hojiiwwan too’annaa akka raawwatanuu fi abbaa taayitichaatiif eeruu kennuun itti gaafatamummaa isaanii akka bahan gaafatameera.
Daarikteerichi walqabsiisuunis magaalattiitti dhaabbilee fi qaamoleen meeshaalee ijaarsaa daandii irra kaa’an irratti tarkaanfii hanga hayyama isaanii haquutti ga’u fudhachuu akka danda’u ibsan.
Qaamoleen raawwachiistotaa madaallii raawwiin duraa, hordoffii fi too’annaa qophii dursaa piroojeektotaatiif qajeelfamicha hojii irra oolchuu akka qaban ni eerama.
Tokko tokkoon piroojeektota misoomaa mootummaatti kan hirmaatan qaamoleen qooda-fudhattootaa addan baafamuu fi itti gaafatamummaan isaanii ibsamee sanada qorannoo piroojeektii qophiin dura dhiyaatu irratti sirni ittiin dabalan jiraachuun mirkanaa’uu akka qabus ni ibsama.
አዲስ ማለዳ Ogosto 28 2014 No 64


c: text/html

text:
Wal-waraansa gara waggoota lamaa Kaaba Itiyoophiyaatti geggeessame marii araaraan furuuf carraaqqii godhamaa jiru keessatti wal-falmiin abbummaa lafaa naannoo Tigiraay Lixaa dhimma rakkisaa ta’uuf deema, jedhamee yaadama. Naannoon sun yeroo ammaa to’annoo humnoota gama mootummaa federaalaa jala jira. Humnoonni Tigiraay ammmoo mariin araaraa sun fuul-dura deemuu dura, naannoon sun Tigiraayiif deebi’uu qaba, jedhu.
Sagalee Ameerikaa irraa Henrii Wilkinsi naannoo sana deemuudhaan gabaasaa qindeesse caqasaa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
… Namoon isii bira taa’ee mararfata. Maalummaa, eennummaa, jabina, qarummaasii hubata. Laalee waa irraa barata. “Qaama jeequmsa balaa osoo hin taane, qaama furmaataati. Ogummaafi hubannaa qabdi. Kanatu namuudatee isiirraa hin dhageettu. Osoo dhukkubu, osoo kulkulu, dhokfatti,” jedhee beekamtii isiif kenna. “Boruufuu si abdadhe moluu tiyya,’ jedhee mammaaysa hawwii argatuu raaga bira kaayata. ‘Waan waaqaa hin beekanii abbaa waaqoo naan jedhaa,’ jedha. ‘Waan baraa hin beekanii, wal-barannee wal-bira teenna,” jedhee abdii dhuunfatuu isaa ofitti mammaaka. “Haadha laalii intala fuudhi tan jedhaniin saniimii tuni? Jechuufis haadha hin agarre. Wal-arguun hin oolu, isinumatu soddaatii tiyya,” jedhe. Naaniin Naaniidha. Gola icciitii, golloo obsaati. Haaxoo qarree Oromoo, wayyooma intala aayyaa, fuula durba Arsiiti, Oromtittii…
Nimirqaane; isatti tole, nigammade. Guyyaa gaarii, turtii mishaa isaaf ture. Yeroo sagaleesii gurra isaa keessaa taphatu, lapheen isaa hargane. Onnee isaatu hoo’e. Kurkursi qaamasaa socho’ee, qalbiin isaa boora’e. Niyaade, ni araade. Nidharra’e, yaada isaatu isaan rora’e. Galaana yaadaatu isa fudhate, taa’ee garba jaalalaa daake. Bidiruu ce’uumsa tuujii jaalalaa bocatee, mijuu fe’umsa qarqabate bira taa’a. Dhaabatee maratoonii jireenna jaalalaa keessa fiige, garaa isaatu isiif dhiige. Bakka godaanee, isii biraa baqatee birrisee, nafnisaa dhikkisee yoo deebi’u; “ihim ihim ihim” jedhe qufa’ee isii dubbisuuf.
“Sifa sifa, maal taatan?” isaan jette itti as gamtee. Qabuufi, dugda dhayuuf itti haggaamte. Bishaan kornyoon itti qabuuf lafaa oljette, bishaan bira hin jiru.
“Hancufumaa lakki,” jedheen miidhagina sagalee isiirraa qabame.
“Waraabessi jarjaraan gaafa qabata naan jedhittii laata,” jedhe hasaasee.
“Anaan jettanii” jette gungumasaa dhageettee.
“Lakki asumattii, natti dhihaa jiraa,” jedhe dhoyfatee.
“Ihim jedhe, ihim jedhe,” jetti.
“Ahaa ihimii dhiiraa keessi miidee” jette garany’aate.
Namoon waanuma takkuu waa’ee Oromoo dhagahee hin fakkaatu, haasawuma isii dhageeffata jila lixee, dubbiisii ajaba yeroorraa fixee. Isiin haasawaan isa qabde. Haasawa mimmi’aayaa aadaa kanaan isa dhamaafti. Ofii diqqatuu dubbatee, gurraafi carraa isiif kenna. Dharraasaa ofitti hasaasa, gororasaa kokkeesaa obaasa. Kaan fixxu, kaanuma fiddi. Raajii dubbattee, jechama tootee hin fixxu. Fakkeessuun lootee, soba dhugaa gootee bira hin lixxu. Bu’aa dhugaa dubbattee, sababa soba hin gootu. Heeraafi seera dubbii akkaan hubatti, akkuma barnootasii sirnaan qubeessuufi dubbisuuf gubattutti. Namoon kanin dhagayin dhagayee, tanin beeyne bira gaye. Haasawasii jaalatee, qoonqisii hawwatee itti dhiise. Naaniin dhugaa qabdi. Isiin boonnaan duukaa booye, hirqifannaan sossobe.
Naaniin wayyooftee ergarraa waagalee waashoon qororon. Qolaa nama lama tahanii itti godhan. Inni niqaba; isiin gaadiin gaaditee xuunxoo hudhaan geettee elmite. Akka durii girrisiiftee elmuu baattus, cum’itee contee cim’ifti. Waatiin kan hodhee fixu, jalaa haqaamte. Hoo’ituu aananii kurree sabareetti isaaf buufte.
“Namoo aanan mi’ii hoo’ituu kana hoodhuu dhugi,” jette isatti as hiixattee.
“Naanii tiyya afichu mee lakki,” jedheen irraa achi haceeqalee.
“Hoodhu kaa harki nadhukkubee,” jette.
“Maal godha” jedhe Namoonis.
“Narraa fuudhi, dhugikaa,” jette ammas.
“Naanii dhugaa rabbii ani bar,” jedhe mataan gadi jedhee.
“Tole ati bar, ati Oromoo mitiimoo?” jette fuula guurtee.
“Lakki anillee Oromoodha. Garuu aanan mi’ii kana dhuguma kiyya dhugaa rabbii, kana dura hin dhuguu,” jedheen.
“Har’aa nibaratta kaa, ati Qeerroo bar,” jette isatti hiixatte.
Barreessaan: Kadiir Abdullaxiif Hajjii
Asoosama Naanii keessaa fudhatame!


text:
Preesiin walabnii fi of danda’ee hojjatu mootummaa itti gaafatamaa gochuu, aangoon seeraan ala gargaaramuu fi malaamaltummaa saaxiluun uummanni odeeffannoo ga’aa argachuu isaa mirkaneesuun gargaara.
Biyyoota akkaan hedduu keessatti Gaazexxessonni gabaasa dhiyeessaniif jecha hokkaraa fi hidhaatu isaan mudata.
Walabummaan yaada ofii ibsachuu isa jedhu irratti hirkachuun hojii gaarii Gaazexxwssonni hojjataniif fudhatama kennuun, badhaasii Nobeel kan baranaa oduu gabaastoota lama jechuun Mariyaa Ressaa biyya Filiipins irraa akkasumas Dimitrii Muraatoov Raashiyaa irraa dadhabbii fi sodaa tokko malee dhugaa jiru faana bu’un waan gabaasaniif badhaafamanii jiran.
Angoon seeraan ala gargaaramuu fi malaamaltummaa gaggeeffamuu hordofuun saaxilanii iftominaan hojjachuun akka jiraatu gaafatan. Midiyaalee walabnii akka jiraataniif jabeessanii kan hojjatan yoo ta’u humna isaaniin afaan qabsisuu barbaadu immo dura dhaabatan.
Ressaa fi Muraatoov akkuuma waahiloota isaanii Gaazexxessoota ta’an ka biroo dhugaa jiru gabaasuuf waadaa seenaniif jecha gatii baasanii jiru.Sodaachiisa dhaabbataa, dararaa fi dorsisii
Akkasumas, Adabbii seeraan alaa kan irratti qiyyaafatee yoo ta’u keessumaa Muraatov waahilonnii isaa ajjeefamanii jiran.
Gazeexxessootaa fi hojjattoonni Midiyaa ooguuma isaanii hojiin waan agarsiisaniif jecha qofa, sodaachiisa, dorsiisaa fi hokkara irratti rawwatamuu Yunaaytid Isteetes ni balaaleeffatti.
Sodaachisii kun kan heddumaatu, mootummoota daangaa isaanii darban, kanneen teeknooloojii dijitaalii jiru gargaaramuun qunnamtii Gaazexxessonni qaban fi eessa akka jiran faana dhahuun akka isaan malaamaltummaa fi cunqursaa mootummonni geesisan akka hin gabaafne danquu.
Miseensoonni preesii waan hojii isaanii hojjataniif jecha, sodaachifamuu, dararamuu fi haleellaan qaamaa ykn hidhaan irra ga’u hin qabu. Gaazexxessoota irratti, midhaa qaamaa geesisuu, dorsiisa marsariitii irraa fi dorsiisanii seera duratti dhiyeessuu akkasumas dhiibbaa dhaabbataa dhaqqabsisuun midiyaa addunyaa afaan qabsisuuf tarkaanfii fudhatamuu, yeroo kamiin iyyu caalaa amma,dura dhaabachuu qabna jedhan dubbii himaan ministrii dantaa alaa Yunaaytid Isteetes Need Praayis .
Miseensoota Midiyaa fi walabummaa preesii dabalatee Walabummaan yaada ofii ibsachuu daangaa tokko malee hojii irra akka ooluuf akkasuams kanneen miidhaa geesisan itti gaafatamuummaatti akka dhiyaatan gama gochuun Yunaaytid Istees hojjachuu kan itti fuuftuu ta’uun ibsameera.
Ressaa fi Muraatov akkasumas Gaazexxessonni akka isaanii kanneen biroon addunyaa irratti bobba/anii jiran, dhugaan akka injifatu gochuuf toora jalqabaa irratti hiriiranii jiru kan jedhan prezidaant Joo Baaydiin, anaa fi uummanni iddoo hundumaa jirru yaadaa fi hojii haaraa gumaachaa jiran ni diinqiisiifanna jechuu isaanii gulaalaan har’a ibsuun yaada isaa xumuree jira.


text:
Majliisni Magaalaa Buraayyuu majliisota magaalota Oromiyaa keessatti, jalqaba deebifamanii majliisa Oromiyaatiin caasaa haarayaan ijaaraman keessaa adda dureedha. Majliisni Magaalaa Buraayyuus akkuma haaromfameen masjiidota 110 ol of jalatti gurmeessuun hojjataa kan ture tahuu ibsame. Haaluma kanaan Guyyaa har’aa masjiidota 110 irraa namoota sadi sadi waamuudhaan Yaa’ii Walii Galaa geggeessaa jira.
Majliisa Oromiyaa irraayis Walitti Qabaan Boordii Ustaaz Gaalii Abbaaboor, Ustaaz Badruu Nuuruu, Ustaaz Badruu Muhammad fi miseensi boordii fi manaajarri majliisa Oromiyaa Muhammad Gaalii Abbaa Fiixaa yaa’icha irratti hirmaataa jiran.
Ajandaaleen yaa’ii kanaa gurguddoon gabaasa raawwii hujii gamaaggamuu fi karoora fuulduraa irratti mari’atanii mirkaneessuu tahuu ibsame.Dabalataanis ijaarsa majliisaa amma masjiidota ga’ee jiru kana, akka ammas gadi fageenyaan ummata keessa seenuun hojjachuuf haala dandeessisu irratti kallattiin kan kaayamu tahuu odeeyfannoon ni addeessa.
Majliisni Magaalaa Buraayyuu majliisota magaalota Oromiyaa keessatti, jalqaba deebifamanii majliisa Oromiyaatiin caasaa haarayaan ijaaraman keessaa adda dureedha. Majliisni Magaalaa Buraayyuus akkuma haaromfameen masjiidota 110 ol of jalatti gurmeessuun hojjataa kan ture tahuu ibsame. Haaluma kanaan Guyyaa har’aa masjiidota 110 irraa namoota sadi sadi waamuudhaan Yaa’ii Walii Galaa geggeessaa jira.


text:
Sadaasa14/2014(TOI)-Naannoon Itoophiyaa Kibba Lixaa godinaalee shaniifi aanaa addaa tokko qabatee sagantaa har’a Magaalaa Boongaatti geggeeffameen naannoo 11fa ta’uun ifatti hundeeffame.
Manni maree naannichaa ergaa naannichii hundeeffame Af-yaa’i mana maree naannichaa taasisuun obbo Wandimmuu Kurtaa muudeera.
Aaddee Gannat Mangashaa immoo itti aantuu Af-yaa’ii naannichaa taasisuun muudeera.
Afaan hojii naannichaas Afaan Amahaaraa akka ta’u manni maree naannoo uummatoota kibba Lixaa Itoophiyaa murteessera


text:
Intalli maarshaal artistii Biruus Lii beenyaa birrii miiliyoona 950 ol gaafatte
Dhaabbanni intala Biruus Liin hoogganamu dhaabbata Chaayinaa nyaata dafee qaqqabu qopheessuuufi suuraa abbaashee maarshaal artiisti beekamaa ta'e fayyadamuu isaatin himachaa jira.
Dhaabbanni nyaata dhiheessuufi Riil Kungufuu jedhamu suuraa abbaa koo eeyyama malee fayyadamee jetteetti Shaanoon Liin.
Kanaafis, dhaabbatichi suuraa abbaa ishee fayyadamaa jiru akka dhaabu gaafatteetti.
Waan hanga yoonaa itti fayyadameefis dolaara miiliyoona 30 [birrii Itoophiyaa miliyoona 950 ol] gaafachuun ishee gabaafameera.
''Mallattoo daldalaa kana qorannoo booda eejansiin biyyaalessaa dhimma kana eeyyamu irraa arganne. Waggoota 15 darbanif fayyadamaa turre,'' jechuun kaampaanichi ibsa baasen himeera.
Waggaa hammana booda gaafatamuun keenya nu ajaa'ibeera jedheera.
Manni nyaataa yookiin restoraantiin bu'uurri isaa Guwaanzhuu ta'e kuni Afaan Mandariinin Zheen Gonfu jedhama. Bara 1990 kan hundaa'e yoo ta'u Chaayinaa keessaa manneen nyaataa 600 qaba.
Intarpiraayiziin Biruus Lii kan intala isaatiin hoogganamu yoo ta'u itti fayyadamaafi gurgurtaa suuraa maarshaal artistii Biruus Lii irratti abbummaa qaba.
Dhiheenyatti mootummaan Chaayinaa mirga abbeentaaf xiyyeeffannoo akka kennu waan ibseef waan amma ta'aa jiru itti dhiheneyaan hordofa jedhame eegama.


text:
Koronaavaayirasii: Kooriyaan Kibbaa koronaavaayirasiirratti of eeggannoo ol'aanaan akka taasifamu labsite
Kooriyaa Kibbaa keessatti lakkofsi namoota koronaavaayirasiidhaan qabamanii dabalaa waan jiruuf of eeggannoon cimaan akka taasifamu ajajje.
Pireezidaant Muun Jaa'iin akka jedhanitti biyyattii "rakkoo guddaan" ishee mudataa jira. Akkasumas guyyoonni itti aanaan kunneen vaayirasicha to'achuuf barbaachisoodha jedhaniiru.
Kooriyaa Kibbaa keessatti namoonni shan yoo dua'n namoonni 600 ol immoo vaayirasichaan qabamaniiru.
Gama biraatiin immoo Xaaliyaanii fi Iraan vaayirasicha to'achuuf tarkaanfii fudhataa jiru.
Kaabaa Xaaliyaanitti magaalonni Miilaanii fi Veenisiitti dhiyaatan to'annaa jala jiru.
Torbee lamaan darban keessatti hayyamaan alatti gara magaalota Veeneetoo fi Loombaardii deemuu fi achii bahuunis hin danda'amu. Naannichatti manneen barnootaa heddus cufamaniiru. Dorgommiiwwan kubbaa miilaa sadarkaa ol'aanoorraa jiranis akka hin taasifamne dhoorkamaniiru.
Xaaliyaan keessatti namoonni lama yoo du'an lakkofsi namoota vaayirasichaan qabamanii 100 ta'eera isaan keessaa namoonni 89 ta'an Loombaardii keessattidha.
Iraan keessatti eega guyyaa Roobiiti asi namoonni shan du'aniiru. Mootummaan namoonni vaayirasichaan qabamani 29 ta'anis qondaaltonni garuu vaayirasichi "magaalota hunda" keessatti tamsa'uu danda'a jechuun akeekkachiisaniiru.
Kutaalee bulchiinsaa Iraan 14 keessatti manneen barnootaa, yuunivarsiitiwwan fi buufataalee aadaa eega gaafa Dilbataatii cufamniiru.
Kooriyaa Kibbaa keessatti maaltu mudataara?
Kooriyaan Kibbaa Chaayinaatti aansee biyya lakkofsi namoota vaayirasichaan qabamanii 76,000 ol ta'uun biyya lammaffaadha. Doonii Jaappan keessattis namoonni vaayirasichaan qabamanii 600 ol ta'eera.
"Guyyoonni itti aanaan baay'ee murteessoodha. Mootummaan of eeggannoo cimaadhaan lakkofsa 'awwaalchaa' ni dabala," jedhaniiru pireezidaantiin biyyattii.
Gaafa Dilbataa Kooriyaan Kaabaatti namoonni 169 ta'an vaayirasichaan qabamaniiru - isaan keessaa 95 kan ta'an Bataskaanaa 'Church of Jesus' waliin hidhata kan qabaniidha.
Gama biraatiin:
- Israa'eel namoota lammii Israa'eel hin taanee daandii qilleensa Kooriyaarraa dhaqan hin hayyamau jetteetti. Biyyattiinis daawwattoota Kooriyaa Kibbaa fi Jaappan irraa garas dhaqaniif hayyama hin kennu jetteetti
- Chaayinaan lakkofsi namoota har'a, 23/02/2020 dua'nii 97 fi walii galatti namoonni du'an 2,442 ga'uusaanii himteetti


text:
Imala qabsoo bilisummaaf godhamu keessatti bu’aa fi ba’ii hedduutu nama mudata .kana jechuun galii tokko yoo qabatan illee adeemsa ykn tobtaa irratti wal dhabuu fi yaada garaa garaa qabachuun wanuma jiruu .kun kan Uummata Oromoo qofa mudate miti. Dubbii guddan garuu karaa lafa gahuuf yadan sanan nama gahu sirriitti madalanii isa hin taane dhiisanii isa sirnaan nama geessu qabachu dha.Karaa sirriin isa kam kan jedhus warruma karaa sana irratti wal dhabuun jijjiraa ooluu fi deddebi’e badii wal fakataa dalagufan dhiisa.
Badii badiidhan sirreessuu yaaluun qaroomina mti .Namni hojetu ni balleessa ni dogoggoras garuu irraa barachuun of sirreessuu dadhabun kuffisee nama hanbisa kanaaf kan ani ”Bakka kufte osoo hin taane, bakka mucucaatte barii” jedheef.
Maal ree keessaa iyyuu Oromoon keenya biyya alaa jiru kun seenaa darbe irraa maal barate?Yoo oromoo biyya keessaa jenne guyyuu diinaan kokkee wal qabee Afaan,Aartii, Aadaa Qabeanaa fi Oromiyaan kan Oromoo ti jedhee diina waliin kokkee wal qabee wareegama qaalii kaffalaa jira. Keessaa iyyuu Qeerroon jireenya fi barumsi bilisuummaa booda jechun dhumaa jira .
Nuti Bromoon biyya alaa jirru kun hoo warri guyyuu Dhaaba bixxilluu fi aangoo walii hiraa oollu kana malees gandummaa , amntii fi gareen wal qoodaa oollu kun kan fagoo hafnan seenaa kaleessa MQBO diige irraa waa baratee jiraa?
Kaleessa yammuu jijjiramni ganda tokkittiin wal ijarree, qabeenya saamee uummata oromoo kutaa kudha tokkoon ji’a (6) giddutti jijjiirama fidnaa iyyuu mitii isin bilisomsina jedhe dibbee reebe raatuun duukaa harka tume hedduu dha.
Jarri kun harra bikka meeqatti wal ciranii hayyu duree meeqaa mulqanii, meeqa jijjiirani. Jara kana keessaa kan lukkee diinaa tahee waan kana godhee fi sadoo mataa isaa guutate nama yartuu dha .
Garii ammoo mallaqattiidhuma oromoon gammadee harcase sanaan yeroof duroman malee uummata oromoof jijjiiramni dhufe yoo jiraate MQBO diiganii WBO fi meeshaa dhiigan arkame diinaaf gumachuu duwwaa dha.
Kana malees warri kanaan duru diina waliin wal quunnamaa fi waaroo sabbonummaa uffachuun MQBO keessa dhokatanii ilmaan oromoo diigaa fi afaan fajjessa turan gadi bahuun karaa nagaan oromoo bilsoomsina jedhanii maqaa ODF moggafatuun ilman oromoo irratti shira lammataa dabalan.Amma gaafa milka’uu dhaban yeroof riphanii jiru. bor hoo maal qabatanii gadi bahuuf demu kan jedhu Oromoon hordofaa jiraa? Sanas seenaaf dhiifna.
Kan biraan Oromoon biyya alaa jiru kun sirritti hordofee firaa fi diina isaa maaf adda baafachuu dadhabe kan jedhu nama dhiba. Oromoon biyya keessaa firaa fi diina isaa ni beeka akka bishaan gabatee irraa gara hundatti hin jallatu.Kana malees oromoon amma maqaa diasporan galee Of hatuu fi saba isaa godaansisee diina duukaa saba isaa miidhuuf fiigu kun ”akka sangaan marga malee hallayyaa hi argine jedhan san akka hin taane” wal gorsuun gaarii dha.
Egaa kanneen ani harman olitti tuqe godannisa hin badne fi hin dagatamne dhakaa bu’uraa godhanii darban kun ilmaan Oromoo MQBOf bu’aa buusuu dandahan qaanassanii ykn shenessun akka isaan harka maratanii of dhoksanii qabsoo keessaa galanii tahan godhan ” dhakkaa tokkon shimbira lama akkuma jedhan”. Ammas irra debi’ee maaf kana irraa barachuu dadhabne jechuun gaarii dha.
Keessaa iyyuu murni ODF jedhee kahe kun irra guddaa kan inni diina godhatee of qusatnoo tokko malee irratti hojechaa jiru ABO fi WBO kan walabummaa Oromiyaa fi bilisummaa Oromoof qabsahu ti. Kanaaf sababi guddaan tokko utuu dhaabi kun jiruu Ethiopiummaan sosso’uun waan hin danda’amneef kan biraan ammoo wadaan wayyanen galchite Dhaaba kana diiganii dhaquu dha waan taheef.Dubbiin tun ilmaan Oromoo hedduuf hin galle.
Amma gara xumura barruu kootii Mee jecha wayyanticha tokko dhagahaa MQBO diiguuf karooraa fi tobta lama baafatnetti milkofne jirra .amma isa 3ffaatu hafe jedha . maal ree inni sadaffaa Oromoo Bahaa fi dhihaan walitti naquu dhaa?kana ilmaan Oromoo marafan dhiisa. Akkuma barruu fi Kommentii tokko tokko irraa arkaa jirru murni Bahaa fi Dhihaan Oromoo walitti buusu tokko dhokatee fagoo irraa mullata.Yoo nuti kan darbe irraa hin baratne taheef kun ammoo hagam nu diiguu yaala jettanii yaadduU?
Yaa lammii koo ”foon lafa jiru allattiin muka irraa wal loltii jedhan” kanaaf qabeenya, aangoon fi biyyi tigirootaa ykn wayyanee qofa harka jira. Kan MQBO keessa jiru dirqamaa fi wareegama qofa kanaaf hanga kana hunda harka galfannutti qofa qofaa fiiguun gabrummaa jalatti kuffisee nu hanbisa malee eessanuu nu hin gahu. Wal irratti ololuu ,wal cabsuu fi maqaa wal xueessun beekumsa miti ”qonqoon dabartu maqaa hin dabarre nama irra keessi jedhan”
Diinni keenya Oromoo fi Oromoo walitti naquu fi Oromoo fi saboota biroo walitti naquun wal ficcisiisee umurii isaa dheerefachaa jira.Oromoon kana irra anuu kan dandahu ammoo yoo dantaa fi sadoo mata mataa dhiisee Kan sabaa fi biyya isaa yaade qofa. Ani gallan gabaan wal haa loltuu osoo hin taane kan koo hafee saba koof haa darbuutu tuffii jalaa nu baasa.
Ammaaf kanuma .
Galmee Seenaa.
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
Jireenya hawaasaa fooyyessuufii guddina biyya tokkoo saffisiisuu keessatti lammiileen hundinuu dirqama yoo qabaataniyyuu ga’een hojjettoota waajjiraa kanneen sadarkaa adda addaa irra jiran baay’ee murteessaadha. Gareerraa (tokko-shanee) irraa kaasee hanga federaalaatti akkasuma dhaabbilee miti mootummaa keessatti namoonni ogummaa qabaniin uummataafii biyyaaf akka hojjetaniif amantaa guddaatu irra jira. Dirqamaafii itti gaafatama guddaas qabu. Mootummaafii uummata gidduu akka riqichaatti tajaajilu. Al takka takka ilaalcha dogoggoraa isaaniif qabnurraa kan ka’e akka isaan mootummaaf hojjetaniitti isaan fudhanna. Hojjettoonni waajjiraa kanneen sadarkaa kamirrayyuu jiran hojii uummataa hojjetu uummataafis hojjetu. Immaammanni mootummaan uummataaf baasu hojiirra kan oolu gama hojjettoota waajjira kanaatiini. Gammachuus ta’e gadda; bal’inaafii dhiphina uummataa itti siqeenyaan kan beekan hojjettoota waajjiraati. Mootummaan tokko kufee kaan bakka bu’uu danda’a garuu hojjettoonni gahumsa qabaniin wajjira tokko keessatti qacaraman mootumma haaraa dhufu waliin itii fufanii hojii ogumasaanii hojjetu. Haqni kun Afrikaafii biyyoota boodatti hafoo ta’an keessatti hin jirus; hiin beekamus.
Hojii uummataa kana bareechanii hojjechuuf wantoota isaan barbaachisan hedduu keessaa odeeffannoo ammayyaa qabaachuun isa tokkodha. Addunyaan maal keessa akka jirtuufii wantoota tibbanaa hubachuuf darbees beekumsa qaban gabbifachuuf odeeffannoon ammayyaa murteessaadha. Hojjettoonni waajjiraa tekinooloojii saffisaan fiigaa jiru kana waliin deemuu hin danda’an taanaan hanqina hojmaataa fiduunsaa waan oolu miti.
Mootummaan Itoophiyaas hojjettoonni waajjiraa odeeffannoo ammayyaa akka argataniif xiyyeeffannoo guddaa kennee socho’uu erga jalqabee waggoonni muraasni darbaniiru. Hojjetaan waajjira tokkoo dhuunfaatti moosejjii (kompuutera) xarapheezaa tokko akka argatu/ttu taasiseera. Toorri interneetii tolaan waajjira kamiifuu akka gadhiifamu ta’eera. Kanaaf hojjetaa waajjira tokkoof mooseejjii dhuunfaa kan toora interneetii waliin wal qabate waliin ni kennamaaf. Hojiin gama kanaan hojjetame baay’ee kan nama jajjabeessudha.
‘Waa tolee waa bada; gaariin mudaa hin dhabu’ akkuma jedhan gaaf tokko akka waajjira qo’annoo dhimma seeraafii imaammata addunyaawaatti pirojektii Sabqunnamtiiwwan Hawaasaa Haaraa jedhuuf guyyaa guutuu mooraa kiiloo jaa’aa mana kitaabaa Kenedii keessatti facebook fayyadamaan oole. Wantoota facebook irratti maxxanfaman xiyyeeffannoo itti kenneen ilaalaan ture. Hiriyyoota koo kanneen waajjira adda addaa keessa jiraniifii kanneen biyya alaa jiran dabalatee akkasumas kanneen barnoota irra jiran darbee darbee sarara facebook irratti wal-agarree haasaa waliin gochaan turre. Namootan waliin sarara facebook’n haasa’aa ture baay’ee keessaa kanneen hiriyyoota koo lamaa baay’ee na ajaa’ibe. Lamaan isaanii waliin digirii 1ffaa baranne. Barattoota qaxalee ta’aniifii hojii uummataa haala gaariidhaan hojjechuu ni danda’u jedhamee namoota abdatamanidha. Seexaa biyyaafii kan uummataa qabaachuun hanga eebbifamanii dhaabbilee barnootaa keessaa ba’anitti ta’uusaa amma reefu qalbiin koo hubata.
Hiriyyoonni koo kun ganama saa’atii afurii kaasee hanga waaree booda saa’atii kudha tokkootti sarara facebook irra turan. Anatu gidduutti addaan kutee deeme malee waan hojiif fakkeessanii hanga galgala saa’atii lamaatti toora facebook irra turan natti fakkaata. Waajjira isaan keessaa hojjetaniifii gaheen hojii isaanii gaafan yaadu facebook irra hanga kana turuu miti waan hojii uummataaf jedhanii yeroo laaqanaa qaban hin se’un ture. Anis otoon bakka isaanii buusee of ilaale waanan hojii dhiisee facebook irra oolu natti hin fakkaatu. Hojii uummataa dhiisanii guyyaa guutuu facebook irra oolanii gara manaatti galu. Galgalammoo bilbila dhuunfaa qabanitti fayyadamanii galgala keessa hanga saa’atii ja’aatti ijisaanii facebook irra jira. Kun gaaffii bu’uuraa kaasa. Hojiin uummataaf hojjetamu hin jiruu? Yoo jiraate jarri kun itti gaafatamummaasaanii yoom ba’u? hojjechuu yoo baatan qaamni isaan hordofu hin jiruu? Akka hojjetaa tokkootti odeeffannoodhaaf toora interneetii fayyadamuun ba’eessa. Garuu guyyaa guutuu facebook bananii suura ilaalaafii haasaa miciraan hin qabne haasa’aa ooluun qaroominas miti.
Wanti facebook irra nama oolchus waan miciraan qabu miti. Wanta safuu hawaasaa ciiga’uufii yeroo malee bakka hin taanetti dhaloota haaraa kana ciraa jirudha. fiilmii adda addaa hordofuu; ilaalchota hin taane duukaa bu’uufii wal arrabsuufaatu yeroo hojii uummataaf kenname dhuunfate. Hariiroon hojjettoota waajjiraafii facebook akkuma jirutti yoo ta’e kan obboloota durbaa addadha. Yeroo hin qaban. Dhiira adda addaa waliin dhimma jaalala waliin walfakkaaturratti yeroosaanii dabarsu. Qabeenyi uummataa akkasumaan gubata. Gibira uummanni gabbaruufii maqaa uummata kanaan gargaarsiifii liqaan dhufu moosejjii bituufii baasii interneetiirratti ba’uuf oola. Hojjettoonni waajjiraa garuu isa kana hin hubanne. Keessumaa itti gaafatamummaa uummataafii kan mootummaa amanamummaatiin ba’uu dhiisuun biyyi keenya hiyyumaafii boodatti hafummaa keessatti akka umurii dheereffattu godha.
Waanan taajjabe kanaaf balleessaa guddaa kan qabu eenyu jedheen of gaafachuutti ka’e. Jalqabarratti dogoggora guddaa kan hojjete mootummaadha. Mootummaan waajjira keessatti hojjettoonni hojiisaanii qofa akka dalaganiif to’annaa guddaa gochuutu irra ture. Fakkeenyaaf saa’atii muraasaaf yookaan dhimmoota filatamoo ta’an qofaaf malee toora interneetiitti akka hin fayyadamne dhorkuu qaba. Lammaffaa dhaloota baranneerra jedhee of jaju kanatu balleessaa guddaa qaba. Barachuun uummataaf biyyaaf malee facebook bananii suuraafii fiilmii adda addaa ilaalaa ooluu miti. Tekinooloojii waliin deemuu jechuunis guyyaa guutuu facebooktti fayyadamuu jechuu miti. Teknooloojiin madda qaroominaati malee dhibaa’ummaadhaaf sababa miti. Waajjira kamiyyuu keessatti qaamni olaanaan hojjettoota hojii isaaniitiin madaaluufii to’achuu qaba malee ilaalchaafii ejjennoo isaan dhuunfaasaaniitti qaban irratti hundaa’ee miti. Namni tokko waan barbaade yaaduufii ilaalcha barbaade hordifuuf mirga namoomaafii dimokiraasii qaba garuu dirqamni guddaan waan uummataafii biyyaaf hojjetamuun irra jiraatu hojjechuu qaba/di. Kanaaf hojjettoota facebook’f jedhanii hojii uummataa lafa kaa’aniif; leenjiin hubannoo kennuu yookaan tarkaanfiin seeraa irratti fudhatamuu qaban jedha. Uummannis isa kana hordofee tarkaanfii barbaachisu fudhachuu qaba.
Moonenus Hundarraa Galataatiin: Email: hmonenus@yahoo.com; Phone: +251-910-505-222; Qo’ataa Seeraafii Imaammata Addunyaawaafii Sayinsii Siyaasaa


text:
Mariin sadarkaa ol aanaa US fi Chaayinaa gidduutti geggeessamu kan bulhiinsa Baayiden jalqabaa kamisa kaleessaa marii haala cimaa ta’een kan jalqabe yoo ta’u, qaamotiin lamaan imaammata walii isaanii irratti qeeqa hamaa dhiyeessaa turan.
Angawoonni Ameerikaa michoota Jaappaanii fi kooriyaa kibbaa daawwachuutti aansee Ankoreeg Alaaskaa keessatti mariin geggeessame Washington, ejjennoo cimaa isaa kan mul’isu yoo ta’u Beejiing biraa ibsa ifaa hin ta’intu mul’ate.
Ministriin dhimma alaa Antonii Blinken gita isaanii kan Chaayinaaf haasaa walitti deddeebisaa turaniin, yaaddoo keenya guddaa gocha Chaayinaa ilaalchisee jiru kan Xinjiang, Hong Kong, Taayiwaan, haleellaa interneetii Yunaayitid Isteetis irratti raawwatame, dhiibbaa dinagdee michoota keenya irratti ta’e jedhan kaasaniiru.
"Tarkaanfiin kun tokkoon tokkoon isaa seeraawwan sabatiinsa addunyaa eegsisan balaa irra buusa jedhan.
Bulchiinsi Baayiden amala Chaayinaa ilaalchisee ennaa bulchiinsa prezidaanti Tramp kan duraanii hariiroo akkaan laaffate bakkatti deebisuuf jijjiirama arguu fedha.
Diplomaatiin gameessi Chaayinaa Jang Jiechi haasaa daqiiqaa 15 deebii kennaniin, dimokraasii Ameerikaa dadhabaa dhufe, akkaataa sab xiqqaaleen itti ilaalaman dadhabaa ta’e jedhanii fi imaammataa alaa fi daldalaa kan yunaayitid Isteetis qeeqanii jiran.
.


text:
Los Anjeles keessatti kan jalqabame sagantaan barattootaa kan biqiltuu keemikaalli utuu itti hin makamin uumamaan qofa guddatu barsiisu Yunaayitid Isteetisii fi biyyoota ka biroo 26 wal ga’ee jira.
Biqiltuuwwan kan akka salaaxaa, raafuu fafakkaatan mana barnootaa Inglewood, Kaalifoorniyaa dhaabuun, ijoolleen biqiltuu dhaabuu akka baran gargaara.
“Duruu ijoolleen kun dhoqqee fi biyyoo garaagarummaa jiru baraniiru. Bilituu dhaabameef maal akka goonu akkasumas attamiin ennaa bilchaatu fuduraa fi kuduraalee oomishnu baraniiru. Kanaaf yeroo isaan itti gammadanii dha.
Biyyoon faallaa dhoqqee akkauma ta’e, lubbu qabeeyyii hedduun kan keessa jiraatan yoo ta’u, waan biqiltuuwwan guddisuuf gargaaru of keessaa qaba. Barattoonni kunis ilbiisaawwan biqiltuuwwan miidhan irraa dhorkuu ka danda’an ilbiisaawwan ka biroo illee adda baasuun itti gargaaramuu dhaan mala uumamaan biqiltuu guddisan baratu.
Sagantaan kun “Grades of Green” jedhamu manneen barnootaa ka biroo keessatti waggaa 12 dura jalqabame.


text:
Q
– MARSAA LAMMAFFAA – Kutaa Shanaffaa
Berhanu Hundee
Barreeffama kutaa afraffaa keessatti adeemsi ODP fi hojii isaan dalagaa jiran QBO ni gargaara moo gufuu itti ta’aa jira? jedhee gaafii kaasee; asirratti yaada gabaabaa; akkasumas jaarmayaan kun (ODPn) maaliif dhimma Oromootiif dursa fi xiyyeeffannaa akka hin kennine sababaalee adda addaa dhiyeesseen ture. Barreeffama kutaa shanaffaa kana keessatti filmaata biyyoolessaa dhufuuf jiru fi waliigaltee ABO fi Mootummaa jidduutti godhame laalchisee ibsa Koreen Teekiniikaa dhiyoo kana kenne laalchisee yaada koo dhiyeessa.
ABOn loltuu fi humna hidhate bosona keessaa hin qabu jechuun tooftaa siyaasaa ti moo dhugaa dha?
Akka ibsamaa turee fi yaadatamutti, waliigalteen ABO fi Mootummaa Itoophiyaa jiddutti godhame ABOn karaa nagaatiin akka qabsaa’u fi loltootni isaa jechuun miseensotni WBO humna addaa Oromiyaatti dabalamanii nagaa Naannoo kanaa (Oromiyaa) akka eegan akka ta’en hubadha. Haa ta’u malee, waliigaltee kana hojiirra oolchuurratti rakkooleen adda addaa akka uumamanis waanuma himamaa turee dha. Waliigaltee kana hojiirra oolchuu fi akkasumas nagaa fi tasgabbiin akka uumamu jechaaf Koreen Teekiniikaa dhaabbate. Adeemsa kana keessatti miseensotni WBO hangi tokko mooraatti akka deebi’an ni yaadatama. Mooraa kana keessatti garuu rakkooleen adda addaa isaan qunnamaa akka ture miidiyaarraa dhagahamaa ture. Kuni ta’ee osoo jiruu garuu ammallee warri bosonatti hafan akka mooraatti deebi’an irratti hojjetamaa jira fakkaata.
Adeemsi kun waan naaf hingaliniif, dhiyoo kana barreeffama gabaabaa tokko dhiyeesseen ture
http://ayyaantuu.org/waliigaltee-abo-fi-mootummaa-ibsa-koree-teekniikaa-የኦነግና-የመንግስት-ስምምነ/ Barreeffama sana keessatti, ibsa Koree Teekiniikaa laalchisee gaafiilee dhiyeesseen ture. Akkuman mata-dureerratti gaafii dhiyeesse, ibsi ABOn Obboo Daawudiin hogganamu kenne akka yaada kiyyaatitti karaa lamaan laalamuu ni danda’a jedheen yaada.
Tokkoffaa, akkuma hubatamaa jiru ABOn hoggantootni isaa erga biyyatti galan booda dhiibbaalee adda addaatu isaanirra waan jiru fakkaata. Gama mooraa Habashootaatiin akkuma barame ABOtu biyya tana keessatti lola labsee, nagaa booressa jedhanii jaarmayaa kana maqaa xureessaa jiru. OPDO (ODP)nis jaarmayaa kana (ABO) sababa godhattee, Oromiyaa keessatti rakkoolee adda addaa uumaa jirti. Waan ta’eef, ABOn amma komii kana keessaa bahuu fi filmaata dhufuuf jiruufis ofqopheessuuf jecha ani karaa nagaatiin qabsaa’uuf murteeffadhe; loltoota fi hidhattootas hin qabu jechuun tooftaaf ta’uu male jedheen tilmaama.
Lammaffaa, ABOn dhugumatti miseensota WBO amma bosona jiran kana ajajuuf humna waan dhabeef, yookaanis miseensotni kun ABOf waan hin ajajamneef, ABOn immoo waan ta’aa jiruuf ittigaafatama akka hin fudhanneef jecha, dhugumatti murtii kanarra waan gahe fakkaata. Wanti asirratti namaa hin galle garuu ibsa WBOrraa kennamaa jiruu dha. Akka Jaal MARROON ibsaa jirutti WBOn amma bosona jirus qaama ABO akka ta’ee fi kaayyoo jaarmayaa kanaa galiin gahuuf lolaa akka jiru dha. Yoo akkas ta’e immoo, ABOn WBOrraa adda ofbaasuun adeemsa fi kaayyoo jaarmayaa kanaa gaafii keessa galchuu mala.
ABOn karaa nagaatiin qabsaa’ee, filmaataan moo’atee kaayyoo ijaarameef galiidhaan gahuu danda’aa?
Anaaf kun gaafii cimaa dha. Maaliif yoo jedhame, haala amma biyyattii tana keessatti addatti immoo Oromiyaa keesatti mul’achaa jiru yoo laalle, dhugumatti filmaatni dhugaa ta’e godhamee; isa kana keessatti ABOn injifatee; kaayyoo isaas galiidhaan ni gaha jedhanii yaaduun hedduu rakkisaa dha. Namni amala Mootummaa Itoophiyaa fi addatti immoo amala fi shira OPDO beeku, waan kana tilmaamuun waan isa rakkisu natti hin fakkaatu. Yoo lolli Oromiyaa keessatti deemaa jiru kun akkanumatti kan ittifufu ta’e fi nagaa fi tasgabbiin hin uumamne, akkamitti filmaatnuu gaggeeffamuu danda’a? Lolli kun akka dhaabbatu immoo, warra bosona jiru waliin marii dhugaa taasisuun waan filannoo (option) hin qabne ta’a. Gaafii miseensotni WBO kun dhiyeessaa jiran dhageeffachuu fi furmaata waloo barbaaduun barbaachisaa qofaa osoo hin taane hundaafuu murteessaa dha.
Gaafiileen biroo asirratti ka’uu malan, ijoollee bosona jiran (Miseensota WBO) kana duuba qaama biraatu jiraa? Yoo qaamni biraa jiraate, qaamni kun kan fedhii uummata Oromootiif hojjetuu dhaa? Ijoolleen tun gaafiileen isaan dhiyeessaa jiran ykn/fi ibsi isaan baasaa jiran akka mul’isanitti: gaafiin Oromoo debii haa argatu; Abbaabiyyummaan Oromoo haa mirkanaa’u; mirgi hiree murteeffannaa uummata Oromoo haa kabajamu fkk kaasa kan jiran rakkoo maal qabu? Isaan kun gaafiilee uummata bal’aa Oromootii mitii? Ijoolleen tun fakkeessuuf jedhanii lubbuu isaanii wareeguuf lolaa jiruu? Gaafiilee isaan dhiyeessaa jirani fi ibsa isaan baasaa jiran keessa dogongora maaltu jira, dhugaa haa dubbannu yoo jenne?
Asirratti wanti hubatamuu qabu, ani ijoollee kanaaf dubbachuuf osoo hin taane, osoo danda’amee; karaa nagaatiin rakkooleen kun furamuu danda’anii; uummatani keenyas nagaa fi tasgabbii argatee, ani gammachuun kiyya daangaa hin qabu. Ani asirratti yaada koo yoon barreessu, qaama kamiifuu dubbachuuf osoo hin taane, nagaa fi nageenya uummata keenyaatu na yaachise. Barreeffamni kiyya kaayyoos ta’ee dhaamsa biraa hin qabu.
Hanga walitti deebinutti nagaan turaa.


text:
1-soomanni dirqama taha hunda nama muslimaa,qalbiin fayyaa,kanufbaree,kan soomana danda'uu,taa'aa biyyaa kan karaa deemaa hintahin, waan soomana dhoowurraa qulqulluu kantahe hundarratti dirqama.
2-kaafirri soomanuun isaaf hintahu, soomanus irraa hinqeebalamu,
3-joollee xiqqoo soomanni irratti dirqamaa miti, garuu yoo soomanan nitahaaf, inumaa leenjiif jecha soomansiisuun barbaachisaadha.
4-maraataan waan soomanuuf hinqabu, irraayis hinqeebalamu.
5-Dadhabaan akka dhukkuba irraa hinfayyineen qabamee faa, nifura, guyyarraa beelawaa tokko nyaachisa.
6-Dhukkubsataan fayyuun isaa kajeelamu yoo dadhabe nifura, eega fayyee ammo qadaa kafala.
7-Dubartiin ilmoo hoosftuufi tan garaa qabdu yoo soomanni itti ulfaate yookaa ilmoo isiirratti miidhaa fidaa sodaatte nifurti, booda garuu qadaa kafalti.
8-Namni nama halaakamuu deemu -kan bishaan nyaatee fi kan ibiddi gube- dhaqqabee baasuuf deemu yoo furuun isa barbaachise nifura,booda qadaa kafala.
9-Namni karaa deemu yoo fedhe nisoomana yoo fedhe nifura, booda qadaa kafala.
10-Dubartii dhiiyni baatii fi dhiiyni ulmaa itti jiru nifurti, soomanuun isiif hintahu,booda nikafalti.
Ammoo ulaagaaleen soomanni itti fayyaa tahuu.
Ulagaaleen soomanni itti fayyaa tahu kanneeni:-Namni soomanu islaama tahuu, qalbiin fayyaa qabaachuu, joollummarraa bahee waa addaan baafachuu, dhiiga baatiitii fi kan ulmaa irraa qulqullaawuu, soomana niyyaa godhuu dha.


text:
Henrii Mortan Istaanlii
Henrii Mortan Istaanlii, nama 1871tti Liviingistoon argatee akkasumas gargaarsa godheef (jechama "Dr Liviingistoon, natti fakkaata" kan uume), lammata gara Zaanzibaar deemuf 1874 qajeele. Jila abuurraa Afrikaa hunda keessaa haala baayyee yaadatamuun, Istaanliin Viktooriyaa Niyaanza (Haroo Viktooriyaa) fi Haroo Tangaanikaatti geejjiba bishaanirraatti itti naannaa'ee ilaale. Sana darbee lafa naannoo Lu'alabaa qorachuun, Istaanliin laga hanga Garba Atilaantiikitti hordofee deeme - garba kana 1877tti ga'e - lagni kunis Laga Koongoo ta'uu mirkaneesse.


text:
Waraanni Bilisummaa Oromoo humnoota mootummaa irratti tarkaanfii fudhataa akka jiru beeksise.
WBOn Kaaba Lixa Shaggar Salaalee aanaa Warra Jaarsootti ganda Faajjii Ejersaa iddoo addaa Ejersa jedhamutti guyyaa sadii dura haleellaa humnoota mootummaan bobbaase irratti raawwateen ajajoota lamaa fi dhukaastota dishqaa sadii dabalatee loltoota hedduun ajjeesuu WBOn beeksiseeti jira.
Loltoonni mootummaan bobbaase hedduunis madaa’uutu ibsame.
Gama biraatiin WBOn Lixa Shaggar godina Shawaa Lixaa aanaa Jalduu magaalaa Boonii seenuun humnoota mootummaa waliin walwaraanuutu himame.
Lola galgala sa’aatii 11 hanga 2tti tureenis humnoota mootummaa irraan hubaatii cimaa geessisuu WBOn beeksiseera
Bifuma walfakkaatuun WBOn lixa Shaggar godina Shawaa Lixaa aanaa Ilfataatti buufataawwan waraana mootummaa irratti tarkaanfii fudhachuun dhagahame.
Waraanni Bilisummaa Oromoo akka jedhetti tibbana tarkaanfiin kan irratti fudhatame kaampiilee waraanaa Dirree Bareedaa, Kamisaa, Shangannee fi Bitaachaa jedhaman irratti.
Haleellaa kanaan loltoota mootummaa irra hubaatiin gahuu WBOn hime.
Aanaa Tokkee Kuttaayettis humnoota mootummaan bobbaase irratti tarkaanfii fudhatameen humnoota mootummaa irra hubaatiin gahuu beeksiseera.
Aanaa Amboo ganda Xuleetti walwaraansa WBO fi humnoota mootummaa gidduu tureen immoo loltoonni mootummaa 9 ajjeefamuu fi 7 madaa’uu WBOtu hime.
Lola bakkeewwan garaagaraatti WBO waliin taasifame kana ilaalchisuun hanga oduun kun qindaa’etti mootummaan waan jedhe hin qabu.


text:
Harâa hiika walaloo irraa hin dubbannu, hiika barruu seenessa walaloo kanaa ilaalla. Mata dureen walaloo…
Walaloo
-
-
Sila jaalalli kuni, maalumaayyu innumti? Isarraa dubbata, haasawa kitilaafi kumti; Qabee hin ajjeesu, lubbuu ilmaan…
-
Akka isii dhungatuuf, xuxxuuxee;Akka isii hin ganneef, qunxuuxee;Lapheesii hammaatee, sarbaa sukkuuma;Onneesii hawwatee, hidhiisii luqquuma!Dubartoonni durii,Tan…
-
Wal-dorgommii Marsaa 2ffaa, Sirna Gadaa Wal-dorgommii badhaasa qabu marsaa 2ffaa walaloo cimaa Sirna Gadaa irratti…
-
Jedhe Baratichi! – Adeemsi jireennaa, marsaadhaan naannaâaa; Yeroo tokko balâina, yoo tokko rakkina taâaa; Finna…
-
Yoo Oromtittiin hiikkattu, ambaafi diina ililchaa; Oromoon badee hin badu, hireefi haqa biqilchaa; Irraa caamsanii…
-
Badhaasa Wal-dorgommii Marsaa 2ffaa, Dubartoota   Badhaasa wal-dorgommii marsaa 1ffaa walaloo Haacaaluu Hundeessaa irratti wal-dorgomsiisuun…
-
âAni ofii kootiif duâuuf, ijoolleen tiyyas laaftee; âAayyoo koo naaf laadhu,â jette harka baaftee; Homa…
-
Jaalattee Jibbitee! Kabajamnee hin beeynu,Kabajaa irraa hin eeynu,Keenna saaâuu arraba,Bakka tuffiitti nudhiiba,Akka dhoqqeetti miciqanii, lafatti…
-
Ulaagaa Dorgommii âBadhaasa Kadiir Abdullaxiifâ Marsaa 2ffaa Badhaasa wal-dorgommii marsaa 1ffaa walaloo Haacaaluu Hundeessaa irratti…


text:
Egaa zakaa fixrii jechuun sadaqaa yeroo soomana ramadaanaa xumuran dhuma isaarratti keennamtu jechuudha. Faaydaan isiitis dogoggoraafii badii irraa soomana namaaf qulqulleysiti.
Zakaan fixriidhaa muslima hundarratti dirqama.
Isiin midhaan suguda tokkoot (k.g 2 fi giraama 40 yoo kiiloo lamaaf cinaa godhan haalaan gaariidha.) nama tokkorraa baasuu barbaachisa.
Hadiisatti abdallaa ibnu umar (r.a.) akki jedhe
" nabiin (s.a.w.) tokko tokkoo muslimtootaa irratti zakkaa fixii tan ramadaanaa dirqama godhe, hunduma muslimaarratti bilisa tahuu gabra tahuu, dhiira tahuu dubartii tahuu, guddaa tahuu xiqqaa tahuu, suguda (kooboo) takka timirarraa yookaan garburraa nama tokkorraa kafalama jedhe. "
Jecha bukhaarii keessatti nabiin s.a.w. zakaa fixrii dirqama godhe …jedhee hadiisa oofee achi keessatti osoo namni gara salaata iidaa hinbaane duratti akka kennamtu ajaje" jedhe.
Hikmaan (faaydaan) isiin dirqama godhamteeis
1-nama soomane dogoggoraa fii badii irraa qulqulleessiti.ir'ina isaati guutti, bakka jallate diriirsiti.
2-gargaarsa namoota hiyyeeyyiiti taati,guyyaa iidaa kabajamaa kana keessatti kadhaadhaaf hula namaarra deemurraa isaan duroomsiti.akkuma ummanni kuun gammachuun iida godhanitti dhabaanis quufee beela bahee ummata wajji gammachuu iidaa akka himaatu gargaarti.
Yeroo zakaa fixrii.
Yeroon isiin baafamtu akkuma hadiisa abdallaa ibnu umar kan dabre keessatti ibsametti "nabiin s.a.w. osoo ummanni salaata iidaatti hinbaane akka kennamtu ajaje." Jedhe.
Tanaaf irra caalaan yeroo isii kana.
Garuu ammas guyyaa iidaa duratti guyyaa tokko yookaa lama dursanii yoo kenna numa taha. Kanas abdallaa ibnu umar sahaabonni guyyaa lama yookaa tokko iida dursanii fixrii kennan jedhe.
Akkasuma zakaa fixrii salaata iidaa boodatti dabarsuun hintahu.
Kanarrattis ibnu abbaas akki jedhe nabii s.a.w. zakkaa fixrii kafaluu dirqama godhe akka nama soomane qulqulleessituuf, akka hiyyeessaaf gargaarsa taatuuf, namni salaata iidaa dura kafale kennaa qeebalamtuudha, ammo namni salaata booda kenne sadaquma sadaqaa irraa taate isaaf taati.


text:
Mannii murtii waraanaa Somaaliyaa lammiileen biyyaa alaa lama hidhaa wagga 15n akka adabaman murteesse.
Manni murti Moqaadishootti Argamu kun Dhalataa Biyyaa Biriteen kan ta’ee Darreen Antoonii Byreens fi lammii Maalejiyaa kan ta’e Ahmad Mustakim bin Abdula Hamiid irrattii kan murtoo kana dabarsee miseensotaa garee hidhattootaa Al shabaab ta’uudhaan waraansa irrati himaachuu isaanitif.
Abukaatoon himamtootaa Mohamed Warsame Mohamed namoonii sun firaa fi hiryootan isaanii daawwachuu dhufan malee miseensa al shabaab t’uuf mitti jedhanii yoo fedhii himatamtootaa ta’e ol iyyannoo akka gaafatan gabasameera.


text:
Kantakii: Poolisiin nama fardeen 20 ajjeesse adamsaa jira
Poolisiin bulchiinsa Kantakii Ameerikaa nama fardeen 20 "karaa dhala namaarra hin eegamneefi sukkaneessaa" ta'een ajjeesse adamsuutti jiru.
Fardeen ajjeefaman keessaa gariin fardeen rimaa ta'anii fi ilmoolee fardaa kan hanga gannaa tokko qofaa ta'an keessaa jiru jedha Gartuun lubbu baraartoota 'The Dumas' jedhamu.
Nama yakka kana raawwate nama saaxileef badhaasa maallaqaa doolara 20,000 akka kennan beeksiseera.
Fardeen kun meeshaa waranaa xiqqaan ajjeefamanii jedha poolisiin.
Reeffi isaanii lafa bal'aa naannoo hojiin albuuda baasuu itti raawwatamutti kan argame yoo ta'u gartuun Dumas jedhamu kun guyyaatti lafa hektaara 1620 ta'urraa barbaaduun hojjachaa jiru.
Ajjeechaan kun kan jalqaba kan gabaafame Mudde 16 yoo ta'u Dilbata kanammoo reeffi beeyiladoota kanaa jaha argameera.
Namni yakka kana rawwaate yoo xiqqaate himmanaan bineensota irratti hameenya raawwachuun himatamuu danda'a jedha poolisiin bulchiinsa Filooyid Joon Haant.
"Kun wanta dhala namaarra hin eegamneefi kan bayyee sukkaneesa ta'ee nama waan hojjetu dhabeen dalagamedha" jechuun WYMT'tti himaniiru.
Akka poolisiin kun jedhutti fardi tokko yeroo ajjeefame marga dheedaa ture ammallee afaan isatti qabatee jira ture.
Yakkaa sukkaneessaa bineensota irratti rawwatamuu argee keessa kun isa hamaa ta'uu isaa Obbo Haant dubbateera.
Fardeen kun kan abbootii qabeenyaa isaaniin gatamaniidha kan jedhu gartuun Dumas, fardeen kun kan hedduu nama simatanii fi yeroo bayyee miseensota hawaasa naannichaan kan sooramanidha.
Fardeeb kun yerooma tokkotti ajjeefaman jedhamee yaadama. Akka gartuun kun jedhutti fardeen kun kan adamsaman fakkaata.
Yeroo ammaatti gartuun Dumas, fardeen hafan akkaataa naannichaati baasuu barbaadutti jira. Hata'uu malee beeyladooti kun ajjeecha kana booda waan birratanif adeemsikun cimaa ta'a.


text:
Mootummaan Jaappaan sirna Awwaalchaa Muumee ministiraa duraanii Shiinzoo Abbeetiif Doolaaraa Miiliyoonii 12 ykn maallaqa biyyatti yanii Biiliyoonii 1.65 ramaduu isaa beksisee jira.
Mootummaan Jaappan ji’a hagayyaa keessaa Doolaraa Miiliyoonii 1.7 kan ramadee ture yemmuu ta’u eegumsaa nageenyaa fi namoottan awwalichaa irratti argaman keessumeesuudhaaf gahaa miti jedhamee qeequmsii irratti dhihaatee ture.
Kanuumaan kan ka’e mootummaan irra deebii’ee ilaaluudhaan eegumsaa nageenyaatiif doolaraa Miiliyoonii 5.6 ,namoottan sirna awaalchichaa irratti argamuudhaaf dhaqan keessumeesuuf immoo doolaaraa Miiliyoonii 4.3 ramaduu isaa hogganaan kaabinee nageenyaa biyyatti Hirookaazuu Matsuno ibsaniiru.
Sirna awwaalchaa Sadaasaa 27,2022 raawatamu irratti keessummoonni 6000 ta’antuu akka argaman gabaasameera. Shiinzoo Abee ji’a Adoolesaa darbe keessa ittuu haasaa duula filannoo taasisaa jiranii rasaasaan rukutamanii harka namaatti du’uun isaanii ni yaadatama.


text:
Mararoo misiroon dhaammattu
***********************
Oromoon aadaa, seenaafi eenyummaasaa haala addaddaatiin ibsata. Keessumaa aadaasaa haala bareedaafi hawataa ta’een karaa addaddaatiin ibsata. Aadaa Oromtichaa tarreessuun hanga urjii lakkaa’uu ulfaatullee akka fakkeenyaatti aadaa nyaataa, uffannaa, fuudhaafi heerumaa, ayyaaneeffannaa, walgargaarsaafi kanneen biroo kaasuun ni danda’ama.
Kanneen keessaa aadaa fuudhaafi heerumaa yoo ilaalle hawaasni sabichaa hundi haala walfakkaatuun ga’ilasaa raawwata. Kaan naqataan, kaan hawweedhaan, kaan sabbatamariidhaan kaan ammoo butiidhaan mana dhaabbata(warrooma). Asirratti aadaan Oromitichaa inni jaallatamaafi kabajamaan naqataan walfuuchuu ta’uusaati.
Eegaan akka aadaa Oromootti sirna fuudhaafi heeruma naqataatiin gaa’elli kan raawwatu fedha gurbaafi intalaarratti yookiin fedha maatiisaanirratti ta’uu danda’a. Kana keessattis kennaan barbaachisu intalaafi maatiisheetiif ni kennama. Maatiin lameeniis waliigalanii cidha beellamatu.
Yommuu guyyaan cidhaa torbanitti galus intalli kennamtuu hiriyootashee waliin weedduu eegalti. Kunisa hanga guyyaa cidhaatti galgala galgala ittuma fufa. Haaluma walfakkaatuun karaa gurbaatiinsi hiriyootaafi obbolootasaatiin ni weeddifama. Wedduun cidhaa gama lameenin taasifamu kunis arrabsoo, jajuufi mararoo kan of jalatti qabatu ta’a nutis barreeffama keenya har’aatiin mararoo wayita cidhaa weeddifamu ilaalchisuun barreeffama kitaaba ‘Wiirtuu Jiildii torbaffaa” irraa argannee isiniif dhiheessina.
Mararoon damee afoola Oromoo keessaa isa tokko yoo ta’u, gama dhiiraatiinis ta’e kan dubaraatiin walaloo humna garaa nama raasu kan qabuudha. Haalli dalagaasaas (ittiin sirbamu) ta’e ergaansaa miira namaa kan kakasuufi yaada gaddaa namatti naqee kan nama boosisuudha. Yeroo baay’ee mararoon dubaraa meeshaa aadaa dibbeedhaan waa’ileeffamee waan dhihaatuuf daran miidhagaadha.
Akka irranatti eeruuf yaalametti sirna fuudhaafi heeruma naqataa keessatti intalliifi gurbaan kan walfuudhan fedhii maatiisaaniitiin yookiin fedhii waliisaaniitiin ta’uu danda’a. Yeroo baay’ee garuu keessumaa gama dubaraatiin fedhiinshee eegamaafi hinturre (amma haalonni jijjiramaa jiraatan iyyuu).
Maarree dubarri tokko osoo isheen hinbarbaadin yommuu heerumsiisan komeeshee mararoodhaan ibsatti. Kana garuu kan ibsattu fuulaa fuulatti osoo hintaane guyyaa kennaa hiriyyootashee waliin dhoksaadhaan gara boroo naanna’anii weeddisu. Akka armaan gadiitti:-
Heennaan haama yaa kaloo,
hin afiin ajjeerradhu,
seenaan dhaama yaa haadhakoo,
hinrafiin dhaggeeffadhu,
yoo rafteef qalbeeffadhuu… jechuudhaan quuqqaa garaashee haaloota sadirratti hundaa’uu ibsachuu jalqabdi. Haaloonni quuqqaa kunneenis utuu umrii malee heerumuu, fedhiin ala horiidhaan jijjiiramuufi walcaalchiisu ta’uu danda’a. Mee kanneen tokko tokkoon haa ilaallu.
1. Umurii malee heerumuu:- Dubarri tokko sababa umrii malee ishee heerumsiisaniif akkana jettee komeeshee ibsatti.
A) Harmi koo hinbaanee, ni quuqxe malee,
Yaa aayyoolee koo,
Laanni koo hingeenyee, Yaa aayyoolee koo,
na quufte malee,
ulee geeshee muruu,
maaf na laatta haadha koo, anoo beekee hinbuluu.
B) Yaa abbaayyee koo,yaa aayyolee koo,
Maaltu maal ta’ee, kan badii ta’ee,
Cabaawoo hintuffannee,
Darbaawoo hindubbanne,
Yaa ayyoolee koo iddoo ciisakoo
gumbii dhaabbadhuu
Cabaa irbaatakoo dilbii kaawwadhuu,
Dibaa mataakoo samaa kaawwadhu.
C) Yaa obbolee koo,
Gadi bahaati, gorbatti siiksaa,
Guyyaa kennaa koo torbeetti hiiksaa,
Gaafa torbee koo kurnootti hiiksaa
Gaafa kurnookoo malli funyoo koo. jettee komee maatiisheerraa qabdu ibsatti.
Walaloo kana keessatti intalli akka heerumaaf hingeenye tokkooffaa harmashee waabeeffachuudhaan ibsatti. Aadaa Oromoo keessatti mallattoo ta’uudhaan waan ibsu qaba. Durba tokko “harmishee hin baane” yoo jedhamu xiqqoo ta’uushee agarsiisa. Harmiishee ba’ee qomarraa yoo mul’atu garuu geessuu ta’ushee mul’isa.
2. Fedhiin ala horiidhaan jijjiramuu:-
kanas akka armaan gadiitti ibsatti.
A) Waddeessa qe’ee murmurtuu hinseenee,
Murmurtaniiree guddiftuu ijoollee?
Haasooftuu qe’ee gurgurtu hinseene,
Gurgurtaniiree?
Ani ji’an se’e laftoo halkanii
Ani jiran se’e nattoo maltanii.
B) Yaa ayyooleekoo
Yommuun ani xinnoo, siree dhodhooftee, uruuruu jetta,
Amma maal goonaan, barcuma haaxoftee, qarshii lakkooftee, gurguruu jettaa?
Yommuu na biraa dirribee jettaa,
Dirribiin dhufnaan dirribee gattee
dirrib koo jettee,
Horiidhaaf jettee dhalakee gattaa?
Qarshii qiraacii darbattee keess-
aa, guchuma keessaa,
Dhalli bilaatii ergattee teessaa, dull-uma keessa
Walaloon kun heeruma bittaafi gurgurtaatti fakkeessuun ibsa. Akkuma beekamu gurgurtaa keessatti horiin yookiin meeshaan gurguramu tokko eenyuutti, meeqaaniifi yoom akka gurguramu murteessuuf yaada kennuu hindanda’u. Intalli mararoo kana weddiftuus heerumni kanarraa adda akka hintaane addeessuudhaan warra gurgurtaa gaggeessan sana komatti fedhiin osoo hinta’iin horiif jecha haala kanaan ishee kennuunsaanii gurgurtaarrayyuu darbee du’a akka itti fakkaate himatti.
Haa ta’u malee aadaa Oromoo keessatti dubarri hundi haala kanaan heerumti jechuu miti. Garuu fedhiisheerra qabeenyi dhiiraa akka caalu geeraraan yommuu ibsamu ni mul’ata. Fakkeenyaaf caalmaa abbaa horii mul’isuuf akkanaan geeraru.
Naqamtee Kumsaatu caalaa,
Kumsaa Mooriitu Caalaa,
Naqatee durba fuudhuuf,
Abbaa horiitu caalaa,
Naqamtee Kumsaa Morii,
Na qabde gumjaan horii, jechuun kan geeraran kanumaafi.
Eegaan burqaan komee durba tokko fedhiidhaan ala horiidhaan jijjiramuu yoo ta’u inni sadaffaan ammoo walcaalchiisuudha.
3. Walcaalchiisuu:- Aadaa Oromoo keessatti yeroo hedduu ijoollee dubaraarra dhiira caalsifachuun ni calaqqisa. Yommuu dubartiin tokko dhiira deessuufi dubara deessullee gammachuun namonni mul’isan walqixa miti (amma amma jijjiramoonni jiraatan illee). Yommuu weedduu da’umsaa weeddisan illee akkan armaan gadiitti dhiira caalchisuun weeddisu turan.
Awwaaree jalli awwaara’ee,
Abdiisaa situ ayyaana’e,
Kan mutaan lilma sii ta’e,
Kan mucaan ilma sii ta’e.
Jechaa abbaa mucaatiif gammachuusaanii ibsu. Yommuu dubarrii dhalatte garuu baga ayyaanoofte hinjedhan.
Kana malees dubarrii heerumtee kan ormaa taati, dhiirimmoo yoo fudheellee qe’ee warrasaatti hafa jedhanii waan amananiifis akkana jedhu:-
Haadha farsoo naqxee,
Ilka maa hin naqanne,
Ilki cabee badaa,
Ilma lafee namaa,
Isatu namatti hafaa.
Eegaan dubarri Oromoo walcaalchisa kana waan beekaniif akka armaan gadiitti mararoosaanii dhaammatu.
A) Guduruu sirbuu gemboo daaddisuu,
Nuun duruu jibbuu obboo caalchiisuu
Obboon garaadha nutii halagaadha,
Obboon kan isaanii nummoo maal saanii?
B) Hindaaqqoon dhaltee qooxii jalattoo
Obbolee dhiiroo
Nan suuqqattanii kootii jalattoo
Kootiin kan keetii ani maal keetii? Jechuudhaan dhalootumarraa kaasanii ishee akka lagaatti akka ilaalaniifi obboleeshaa warra dhiiraa ofitti akka aansaa turan dubbatti. Kana malees obbolaan dhiiraas isheef osoo ho’uu dhiisanii heerumaaf dabarsanii kennuusaaniif ni komatti.
Walumaa galatti, haalli dubarri heerumuuf jettuu mararoodhaan yaadashee ibsattu garaagara ta’uullee qabiyyeensaa walirraa fageenya qaba jennee hin amannu.
Dubbistoonni keenyas naannawa keessanitti dubarri naannawaa keessanii heerumuuf jettu akkamiin mararoo akka dhaaaammattu yoo nuf ergitan ni keessummeessina.
*********************************


text:
Sochii guyyoota muraasaaf osoo wolirra hin citin geggeeffameen ummanni godina Arsii Lixaa sadarkaa guutummatti jechuun danda’amuun naannoo isaa harka lukkee Woyyaanee, OPDOtii, baafachuu danda’eera. Yeroo kanatti, angawoonni OPDO heddu ummatatti makamaniiru; kana booda diinaaf hin hojjannu, ummata keennas hin saaxilluuf kakatanii. Kanniin baqatan eessa akka seenan hin beekamu. Waajjiroonni OPDO aanaa Kofalee, Shaashamannee, Kokkossaa, Qoree, Ajjee fi Siraaroo kan magaala fi baadiyaa guutummatti gara cileetti geeddaramaniiru. Yeroo kanatti OPDOn godina Arsii Lixaa hantuuta boolla hin qabne taateerti.
Humni Agaazii fi federaalaa gara Ajjee, Siraaroo fi Shaallaa gadi bu’uuf onnee hin arganne. Daandii Dodolaa fi Adaabbaa irra lammii malee diinni yoo socho’u hin mudhanne. Ummanni godina kanaa ajjeechaan fi dararaan yeroo addaatti irratti raawwatame (Asaasa, Kofale, Adaabbaa fi kb) kan isa hin jilbiiffachiisne ta’uu ifatti argisiiseera.
Daandiin gara magaalota godinichaatti geessan bakka hundatti ummataan (dhagaa, mukaa fi ibiddaan) cufamuun sochii woraanaa mootummaa hedduu danqee jira. Dhaagaa fi mukni ummanni daandii irratti baay’inaan (Shaashamannee hanga Roobeetti, Dodolaa hanga Boqqojjiitti) tarreesse hujii Agaazii dhagaa guuruu fi daandii qulqulleessuu taasise. Tooftaan addaa ummanni godina kanaa dhimma itti bayaa jiru: Agaaziin daandii qulqulleessee haa xumuruu eeganii idoo itti dhokatanii as bayanii ammas irra deebi’aa dandii cufuu isaaniiti. Bifa kanaan guutummatti sochii Agaazii laamshessuun danda’ameera. Ummata gabrummaan nagaye jedhee dhaabate jilbiiffachiisuun tasa hin danda’amu.
Saboonni ollaa godina Arsii Lixaa (ummanni Sidaamaa fi Alaabaa) ummata Arsiif tumsuuf qophii irra jiraachuun himameera. Hanga ammaattis deeggarsa bifa addaddaa laataa turuu isaaniiti kan dhagayame. Woyyaanee jilbiifachiisuuf wolhubannaan akkanaa jajjabeeffamuu qaba.
Godina Arsii Lixaa fi godinoota Oromiyaa biraa keessatti kan ta’e gocha gootummaan abbaa-irree afoo dhaabatanii naannoo ufii bilisoomsuuti. Woyyaanee jilbbiiffachiisuu fi bilisummaa balbala irra jirtu olseensisuuf hunda Oromoo irraa kan eeggamu fakkeenya gaarii Shawaa Lixaa, Gujii, Harargee Lixaa, Wollagga Lixaa fi Arsii Lixaatti ta’e qofa naannoo naannoo keennatti hujii irra ollchuudha. Tokkoo tokkoo keenna dirqama gandaa fi qe’ee keenna bilisoomsuu daqiiqaafis akka qabnu hin dagatinaa.


text:
Kurfii RSWO · Kibxata Onkoloolessa 19, 2021
Hawaasni Oromoo beela hamaaf saaxilamee jiraachuu
Kibba Oromiyaa, Konyaa Gujii Bahaa keessatti daafii dheerachuu hongeen, Uummanni Oromoo beela hamaaf saaxilamuu; horiinis gaaga’amaa jiraachuu.
Dheerachuun hongee, balaa beelaa amma uumameef sababa battalaa haata’u malee, gannoota afran darban irraa qabuun, duulli qabata deggersa WBOn Uummata Oromoo irratti labsamuun, hawaasni Oromoo kun hidhaa, dararaa fi ajjeechaa hamaaf saaxilamee kan turee fi jiru ta'uun;
Dabalataanis, gargaarsi barnoota, fayyaa fi soorata hawaasaaf yaadamee, dhaabbilee mit-mootummaan gamasitti ergamu, qabata deggersa WBOn, Hawaasa Oromoo Konyaa Gujii Bahaa keessa jiraatu irraa muramuu fi aangawoota MKII Konyaa saniin mataa-maramuun gama biraatti maqsamuun ykn maallaqatti jijjiiramuun faayidaa namoota dhuunfaaf oolfamaa jiraachuun, balaa beelaa yeroo ammaa mudatee jiru kanaaf sababoota gurguddaa ta'uu isaaniiti.
Hammaachuu hidhaa fi yaalii Oromoo waliin dhahuuf taasifamuu
Hidhaa fi dararaan Uummata Walloo irratti raawwatamu akka-malee hammaatee kan jiru ta'uu.
Gama biraatiin ammoo, qaama Hawaasa Oromoo keessaa namoota muraasa faayidaan bituun, gariis, barsiisa dogoggorsaa fi jibba WBOn adoochanii dabsachuun, hidhachiisanii qaama isaanii (hawaasa Oromoo nagaya) irratti duulchisuuf, yaaliin qaamota MKIIn taasifamu jabaatee itti-fufee jiraachuu.


text:
Jireenya keessatti namoonni yeroo toltuu fi rakkoo garmalee yommuu cinqaman ni mul’atu. Kan rakkoo qabu dhiphachuun isaa wanta jiru. Kan toltuu keessa jiru hoo maaliif dhiphitaa? Inuma kan toltuu keessa jiruu kan rakkoo keessa jiru caalaa yeroo dhiphatu ni mul’ata. Sababni isaa maal ta’inna ree? Dhiphinna ofirraa kaasuf qabeenya barbaadan. Garuu qabeenya yommuu argatan dhiphinni kan duraa caalaa isaanitti dabalame. Kanaafu, Rabbii olta’aatti amanuu fi murtii Isaatiif harka kennuun, dhiphinna hangana hin jedhamne jalaa nama baasa. Qadaratti amanuun addunyaa irraa wanta nama jala darbeef akka hin gaddine, wanta dhufuuf immoo akka sodaannee fi hin dhiphanne nama taasisa. Kanaaf Ergamaan Rabbii (SAW) ibn Abbaasin akkana jedhan:
Dabalata Dubbisi
Yeroo darbe Qadaa fi Qadarri maal akka ta’an ilaalle turre. Qadaa fi qadarri wal keessa waan seenaniif “Qadaratti amanuu” jechuun fayyadamu dandeenya. Qadara jechuun wanti hundi raawwatamuun ykn uumamuun dura murtii Rabbiin murteesse fi katabeedha. Murtiin kuni ajaja (amrii), hamma, amala, yeroo, bakkaa fi kkf of keessaa qaba. Wanti tokkoo uumamuun dura amala akkami akka qabaatu, eessa fi yoom akka adeemsifamu Rabbiin olta’aan murteesse fi katabee jira. Fakkeenyaf, Rabbiin namni tokko amalli isaa maal akka ta’u, eessatti akka dhalatu, yoom akka dhalatuu fi du’u beekee fi murteesse jira. Qadaratti amanuu jechuun Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wantoota umama keessatti adeemsifaman hunda beekumsaa Isaa turaa fi ogummaa Isaatiin murteessee akka kaa’e amanuudha.[1]
Dabalata Dubbisi
Qadaa fi Qadaratti amanuu -Kutaa 1ffaa
Dabalata dubbisi
Samii, dachii fi wantoota isaan keessa jiran yommuu ilaallu, sirna (tartiiba) isaanii kan eeggatanniidha. Aduun, jiiyni, urjileen, samiin ol fuudhamuun, dachiin diriiruun jireenya lubbuu qabeenyitiif mijaa’un, gaarreen akka shikaali dachii keessatti suuqamu, fi kkf sirna isaanii kannen eeggataniidha. Mee aduu fi ji’a haa ilaallu. Aduu fi jiiyni sa’aati fi sakkandii isaani eeggatanii orbiiti isaanii irra naanna’u. Tokko tokkootti hin bu’u. Wal faalleessun hin jiru. Halkanii guyyaanis akkanuma. Kanaafu, wantoonni kunniin hundii hangaan, amalaan, yeroo fi bakkaan kan murteefamanii fi daangeefamanii jechuudha.


text:
Ani maqaan koo Jamaal Abbaa Waajjiin jedhama. Kanan dhaladhee guddadhe Godina Iluu Abbaa Booraa, Aaanaa Baddaalleetti yommuu ta’u baadiyyaasaa keessa gara daqiiqaa 30 kan deemsisu ganda Qotee Bulaa xiqqoo tokko keessatti.
Egaa mana barnootaa koos kan sadarkaa 1ffaa achuma ganda keenya sanatti baradhe. Yeroo booda akkan kutaa 8 fixeen booda mana barumsaa ol aanu barachuuf gara Magaala Baddallee deemuun dirqama koo ture.
Kun kan ta’e bara 2000 A.L.I dha. Bara sana ani barataa kutaa 9ffaa dha. Mana kireeffannee ijoollee hiriyyaa koo faana jiraachuu eegalle. Ji’oota muraasa booda barnootni afaan ingilizii kun natti jabaataa dhufte. Jiruun koos dhiphinaan guutamte. Anis hiriyyoota kootiin barnoota kana naaf ta’aa hin jirtu anoo galeen buna hundee 5 yoon dhaabe jireenya koo nan jijjiiradha jedheen. Isaanis yaada adda addaa naaf dhiyeessan.
Tokko lakki hin galiin baradhu si gargaarra naan jedha. Kaanimmoo gali maal abbaashee dararamta jedhee garaa na kuta. Silaas hundi hiriyyaa dhugaa dha jettaaniituu? Otuman Kanaan jiru qormaatni giddu galeessaa(mid-exam) nutti gahee dhiphinni koo hedduu dabale. Sanarrattuu barnootni pilaazimaadhaan waan tureef hedduu dhiphadhee ture. Amma ijoollee faana dubbisuuf jennee dabtaraa fi kitaaba guurrannee gara bosonaa deemuuf kaane. Hiriyyoota koo faana yeroo jalqabaaf waliin deemuu kooti egaa. Isaan edaa waan amaleeffatan qabu. Otuma manaa baanee deemaa jirruu mana suuqaa namicha Shamsuu jedhamuu kan jimaa daldalu tokkootti na biraa goran. Anis dhaabadheen ijoolleen kun maal godhuuf deemu jedheetan eega ture.
Yeroo dhufan inni tokko Jimaa hidhaa guddaa tokko akka nama daa’ima hammatuutti hammatee dhufe. Inni tokkommoo Jimaa bobaa jala kaawwatee achii as natti deebi’an. Nan nahe ani takkaa isaanii Jimaa gaafa ganda jirru qaamu argee hin beeku anis Jimaa ofitti butee hin beeku.
Yeroo as natti deebi’an ‘’Haa deemnu maal siif binnu?’’ naan jedhan. Anis homaa hin barbaadu budduuksee bishaanii qabadheeran jedheen. ‘’Har’a egaa barnootni si dide kun akkamitti akka siif galu si agarsiifna’’ naan jedhan. Animmoo garaa kootti Muu otoo mana barumsaasaa narratti ijaartaniiyyuu naaf hin galu jechaan ture.
Yeroo muka baargamoo naannoo Magaala Baddallee keessa geenyu asuma teenyee qayyabanna jedhanii muka guddaa qabbana qabu jala tetteenye. Isaanis Jimaa isaanii lafa kakkaawwatanii miila wal jala dabarsanii ofirra quxuuxxatanii taa’an. Anis kitaaba Baayoloojii baadheen ture isa baneen dubbisuuf yaalaa ture.
Jarri lamaanuu hamma kana kitaaba isaanii hin saaqne.’’Jamaal kan keenyarraa sii qoodna mee kana yaali barnootni siif gala’’ naan jedhan. Anis garaan koo akka barnootni naaf galtu waanan barbaaduuf toolen jedheen. Isaanis irraa qoodanii naaf kennan. Anis nan jalqabe. Otuman jedhuu natti tolaa dhufe. Qaamni kun natti ho’ee gogaan qaama koo qola waan biraa natti fakkaataa dhufe. Dur haasaan jaaladha ture gaafan daqiiqaa 30 afaan keessa kaawwadhee luqquumuu eegalu afaan na sakaalame. Ijoolleen wal ilaalanii natti kolfu. Erga gara sa’a 2 tureen booda hidhii kee kutii gati naan jechuutti ka’e. Jimaa ijoolleen naaf kennan ofirraa fixeen kan isaaniittin ce’e. Isaanis’’miseensi heddummate’’ jedhanii qama’i hanga feete jedhanii ofiin natti butuu eegalan.
Kanumaan achi ture yeroon lafaa ka’u lafti gooba baasee natti mul’ata. Addunyaan kun hundi to’annoo koo harka waan seente natti fakkaate. Kitaaba Baayoloojii baneen fuula 90 akka bubbeettin keessa fiige. Calliseen gaggaragalchaa jiraam. Nan gammade naaf gale egaa jedheen. Edaa jimaan sammuu hin ta’u gowwummaa kooti malee. Xinno turree aduun dhihee horiin warra magaalaa muka baargamoo keessa yaa’ee nutti dhufnaan kaanee jalaa gara manaa qajeelle. Otuman deemuu funyaan koo kun dheerachaa natti dhufe. Nama hundaa gaafa natti adeemaa dhufu maaloo na jalaa turaa funyaan koo isin rukuta jechaan deema.
Barsiisaan keenya kan baay’ee nama sodaachisu barsiisaa Ispoortii natti dhufe jennaan Jimaa akkan qaame narratti baraa laata jedheen lafa dhokadhu barbaade. Akka tasaa kobbee kiisa koo keessaa baasee yommuun ilaalu kobbeen hamma tulluu natti gahe.
Maalifan kobbee koo jala hin dhokadhu jedheen of fuuldura qabee dhaabadhe hamma barsiisaan sun darbutti. Innis dhaabatee na ilaale. Hiriyyoonni koo warran faana oole kitaabaa fi dabtara isaanii bakkeerra facaasanii lafarra gangalatanii fincaan fixatu. Waan deemaa jiru hundi naaf hin galle.
Barsiisaan deemaa dhufee “maal taate?’’ naan jedhe ani garuu maaloo barsiisa gaara kanatti buutu,yoo gaara kana dabartanis funyaan koo isin hin horeessu,ni duutu narraa fagaadhaa jedhee iyyuuttann ka’e. Innis nahee’’mucaan kun sammuusaatu butamee? Maaliif itti kolfitu mana yaalaa haa geessinu’’ jedhe. Anis akkuma sanattan dhaabadhe. Hiriyyoonni koos ‘’takka takka akkas ta’a gaggabdoo qaba yoo fuunee gallee bishaan qorraa itti naqne ni dhiisaan ‘’jedhan. ‘’Toole yoosoo amma fuudhaa deemaa karaarra dhaabdanii nama hin agarsiisiinaa’’ ittiin jedhee deeme. Akka inni nu bira darbeen nutis karaa keessoon qajeelle.
Otoo deemnuu karaa guddaa Asfaaltii Magaalaa Naqamtee gara Jimmaa geessutti baane. Karaan sun galaana guddaa fakkaatee natti mul’ate. Ijoollee hiriyyoota kootiin maaloo hin seeniinaa bishaan isin nyaata. ADARAA RABBII jechaa iyyuun eegale. Namni karaarraa koflaan dhumuuf deema. Uffata koo baasuun eegale daakee cehuuf. Ayii yaa guyyaa Sanaa otoo kaameeraan jiraatee waraabameera ta’ee fiilmii akkamii ta’a seetan. Namoonni dhufanii na sossobanii gara manaa na geessan.
Mana yommuun gahu balbala kana dandahee ol hin seenu ani jedhee jeequuttan ka’e qaamni koo kun hektaara caalaa natti bal’ate.
Ijoolleen humnaan na qabanii manatti ol na galchan. Gaafan seenu ammas manni na jibbisiise. Qaamni koo kun kan wal caale natti fakkaate. Hiriyyoota kootiin maaloo gara miila koo kanatu ulfaate mataan natti salphate jedheen itti hime. Inni tokko akkas goota naan jedhe. ‘’Mataa keetiin dhaabadhuutii isa gara miilaa dhaqe gara mataatti dachaasi.Sana booda nagaa argatta’’. Anis akkan mataan dhaabadhettan bule. Ganamasaa eenyu ol jedhee haa deemu. Safuu waanan gaafas ta’emoo? Sana booda anii fi jimaan waliif toobbata taane.Itti hin deebine. Ijoolleen hamma har’aatti ‘’funyaan koo isin rukuta ‘’jedhe Jamaal jedhanii natti qoosaa hafan. Egaa waan takkaa goonee hin beekne raawwachuun waan takkaa hin beeknellee nu hojjechiisa yaa jamaa. Barnoota koollee nan baradhe.Amma hojjetaa fayyaa ta’een dalagaa jira.
Galatoomaa!


text:
President Barack Obamaan, haleellaa mana sirbaa halkanii jaalalleewwan saala wal fakkaataa ka magaalaa Orlaando, kutaa Floorida irratti namni ajjeechaa jamaa raawwate garee finxaaleyyii alaattii kallattiin hidhata qabaachuu isaaf ragaa qabatamaan hin jiru jedhan.
Namni kun odeeffannoo finxalessummaa marsariitii irratti faca’uun kaka’e jechuu dhaan Obaman White House keessatti tuuta oduuf ibsanii jiru.
Kan umuriin waggaa 29 waardiyyaa fi maatii Afgaanistaan irraa dhalate lammiin Ameerikaa Omar Mateen mana sirbaa halka’nii Orlando Florida keessatti dhukaasa jamaa walitti-qabame yeroo tokko fixeen lubbuu namoota 50 ta’uu yoo galaafatu kanneen 50 ol ta’an immoo madeessee jira. Omar dhukaasa poolisii waliin geggeessameen du’e.
Dhukaasa lubbuu hedduu galaafate kana yeroo xiqqoo dura – daandii telefoonaa yeroo rakkoo hatattamaatti bilbiluudhaan - Hoogganaa garee Islaamik Isteets – Abubaka Al-baagdaadii hordofuuf akka waadaa seene kamn dubbate – namni haleellaa sana geggeesse – Omaar Maatiin, akka waan sammuu fi qalbiidhaan tasgabbaawaa hin ta’iinitti dubbatamaa ture.
Garuu, abbaan isaa – Sediiq Matiin, Kaleessa madda-oduu Televiiziyonaa NBC-n gaafatamee deebii kenneen akka ibsetti, haleellaan ilma isaatiin geggeessame – fiinxaalessummaa amantii waliin kan hidhata hin qabne ta’uu dubbatee ture.
Dhabbbanni Tika Nagaa Federaalaa, kan Yunaayitid Isteets – FBI -- garuu, bara 2013 fi 2014 keessa nama amma haleellaa geggeesse – Omaar Matiiniin, waa’ee of-wareegaa Syria keessatti halelelaa Boombii geggeesse tokko waliin hidhata qabaachuu fi dhiisuu isaa ka qorate tahuu dubbata. Garuu, si’a lamaanuu, walaba gad-lakkisame – jedha. Prezidaantiin Yunaayitid Isteets – Baaraak Obaamaa, haasawa isaanii madda-oduun tamsaasameen, haleellaa kana – akka gochaa shorokeessummaa fi jibbinsaatti balaaleffatan.
“Sanyii, saba-lammummaa, amantii yokaan akaakuu saalaa fedhe iyyu tahe, haleellaan lammii Ameerikaa tokko irratti geggeessame haleellaa hunda keenya irratti geggeessame akka tahe nu hubachiisa kun. Safuu bu’uraa fi kabajaa akka biyyatti qabnu irratti haleellaan shororkeessummaa fi jibbinsaa kam iyyuu geggeessamu safuu keenya hin jijjiiru – jedhan – Prezidaant Obaamaan.”
Haleellaan kun, caasaa shororkeessotaa Addunyaa irraatiin ijaaramee ka geggeessame otuu hin taane, shororkeessummaa biyya keessatti guddatee ka’e – jechchuun kan hubachiisan Prezidaant Obaamaan – Omaar Saadiqii Matiin, nama odeeffanbnoo shororkeessummaa Interneetiin tamsaasamuun kaka’ee haleellaa kana raaw’ate ta’uu eeran.
Halellaa kanaa booda, rifaatuu fi balaaleffanaan --- Prezidantii Afghaanistaan – Ashiraaf Gaanii, Muummicha-ministaraa Israa’el – Benjaamin Netaanyaahuu, Hoogganicha Kaatoolika Roomaa – Poop Fraansis, Mootittii Briteen – Elizaabeetii fi Hoogganoota Musliimaa Ameerikaa dabalee hoogganoota Addunyaa irraa dhaga’amee jira.


text:
Paartiin taayitaa mootummaa harkaa qabu, kan Angoolaa filannoo dheengadda biyyattii keessatti geggeessame injifachuudhaan, akkuma taayitaa qabatetti itti fufee jira. Kun immoo, ka paarticha bakka-bu’uun dorgoman – ministarri ittisaa biyyattii duraanii Zyuwaa Loorensuu akka prezidaantummaa fudhatan raggaasiseefii jira.
Akka Komishinni filannoo biyyoolessaa jedhutti, Sagalee filannoo biyyoolessaa lakkaawameen, paartichi mootummaa – MPLAn, sagalee dhibba keessaa harka jaatamii ol injifate. Paartiin mormituu – UNITAn, dhibba keessaa harka 26 fi qabxii toorba argachuun lammaffaa tahe.
“Sagaleen kenname guutummaatti lakkaawamee jira, jechuun ni danda’ama” jedhu – dubbi-himaan Koomishinbicha filannoo.
Jalaqaba irratti yeroo ba’iin sagalee labsamu mormii isaa ka dhageessisee ture – paartiin mormituu ijoon, UNITA-n, lakkoobsa walabaa gama isaatiin geggeeffateen lakkobsi sagalee inni argate kan labsame san aka caalu ta’uu dubbatee ture. Garuu, dhimma kana gara mana-murtiitti geessuu fi dhiisuu ilaalchisee waan dubbate hin turre.
Zyuwaa Looreensuu, akka prezidaanticha waggoota 38 biyyattii bulchan – Hosee Edwaardoo Dos Saantos irraa itti fufanii biyyattii hoogganan ka filate – paarticha mootummaa – MPLA dha.
MPLA-n filannoo sana injifate iyyuu, ba’iin sagalee inni argatee ka filannoolee durii irraa baay’ee gad-bu’aa akka tahe beekamee jira.


text:
KAAYYOO ABO
-
Rakkoo Siyaasaa Itophiyaa Karaa Nagaa Furuu Ilaalchisee Maddi rakkoo siyaasaa impaayera Itophiyaa mirga hiree murteeffannaa sabootaa kabajamuu dhabuu dhaan cunqursaa sabaa mootummaan gaggeessuu dha. Mootummaa Itophiyaa amma aangoo irra jiru heera biyyaa keessatti mirga hiree [Read More]
-
Kaayyoo ABO Addi Bilisummaa Oromoo (ABO) jaarmayaa siyaasaa kiyyoo kolonii Habashoota jalaa bilisa bahuuf qabsoo bilisummaa ummatni Oromoo gaggeessu hogganuuf sabbontootaan bara 1973 keessa ijaaramee dha. ABO ijaaramuun hawwi ummata Oromoo jaarraa tokkoo kan qabsoo [Read More]
-
Seensa Akeekni barruu kanaa cuunfaatti waa’ee ummata Oromoo, biyya isaa, aadaa, qaroomina fi seenaa isaa barsiisuu dha. Akkasumas haala sabni Oromoo kiyyoo bulchiinsa kolonii Abasiiniya jalatti itti jiraatee fi qabsoo inni bilisummaa, dimokraasii, dinagdee fi [Read More]


text:
Afaan Afiroo-Eeshiyaatikii
Afaan Afiroo-Eeshiyaatikii maatii afaanii guddaa, kan afaanota walitti dhiyaatanii fi loqodoota dhibba baayyetti lakkaawwamu of keessaa qabu dha. Akka tilmaama Etinoloogii bara 2009tti, afaani fi loqoda amma dubbatamaa jiran naannoo 300 ta'utu maatii afaanii kana keessa jira. Afiroo-Eeshiyaatikiin baayyinaan afaanota naannoo Giddugala Bahaa, Kaaba Afrikaa, Gaanfa Afrikaa, fi nannoo Sahil keessati dubbatamani of keessatti qabata. Maatin Afiroo-Eeshiyaatikii damee seenaa qorannoo afaaniitiif barbaachisaa dha, kunis seenaa dheeraa galmeeffame maatii afaanii kamiyyuu caalu waan qabuu fi.


text:
Hubataa Dubbii tiin
Qabsoo qeerroo fi qarreen Oromoo bara 2014 jalqabanii geggeessaniin dhiibamtee kufuu ofii beeknan, Wayyaanen bara 2018 aangoo gara OPDO dabarsite. Kana gidduutti gareen Team Lammaa jedhe of moggaase, OPDO keessaa aangotti dhufe. Kunis abdii guddaa, kan Oromoon nagaan mirgasaa argachuuf abdii waan qabu kan fakkeessu, garuu abdii sobaa, abdii mirkanaa’uu hin danndeenye, ummata keenya fi addunyaatti uume.
Carraa argame fi Dogoggora hojjetame
Jijjiiramin aangoo dhihaachuu arginaan, rogeeyyiin (activists) Oromoo tokko-tokko marii tokko malee, jijjiirama kana OPDOn akka hoggantu lallaban. Gareen “Team Lammaa” jedhe of moggaase, OPDO keessaa aango akka qabatu deggersa kennaniif. Oromoon “dhaaba siyaasa cimaa waan hinqabneef,” filannoon jirus “kana qofa” jedhanii ummata amansiisutti bobba’an. Dhimma kana irratti mariiyachuuf carraa osoo hinargatin, ummatinis, hoy-hoyiidhan, OPDO waggaa 27f ummata Oromoo yakkaa fi saamaa turtte, aangootti ol baase. Akkasiin, OPDOn, qabsoo baroota 27 diina itti taatee dhaamsuu dadhabde, mataa-martee, mataa itti taatee, balleessuu yaaluuf carraa argatte.
Gaaffii ABOn “qaama sadaffaan mootummaa wajjin nu mariisisuu qaba” jedhee dhiheessees OPDOf rogeeyyiin kunneen itti qoosan; itti koflanii, ummata itti kofalchiisuu yalan. ABO xiqqeessanii akka inni waliigaltee gahaa malee galu godhame. WBOnis akka hiikkatee galu tooftaa hedduutu oomishame; carraaqii heddutu taasifame.
OPDOn sodaa “dhaaboliin siyaasaa Oromoo aangoo narraa fudhatan” jedhuun dhaabota kana balaaleffachuu eegalte. KFOn, osoo ummata caasadhaan sirriitti hinijaarin, hojii rogeeyyummaan, Oromiyaa bahatif jiddu galaa naanna’anii ummata kakaasan. Ummannis dimbiliqee bayee isaan simate. Kun ammoo caalatti OPDO rifachiise. ABO nis, abdii kennuu malee, biyya keessatti ummata hinijaarre ture. Sanitti aansee, OPDOn, malli jiru dhaabolii Oromoo kana balleessuu qofa akka ta’e murteeffattee, hidhaaf ajjeechatti garagalte.
Kufaatii dhufe
Marii “Gaaddisa Hoggansa Oromoo”(GHO) jedhamu dhiibbaa ummata Oromoon jalqabamee ture ofittummaa dhaabolii siyaasaa Oromoo, kanneen mormitoota ta’an, fi shira OPDOtiin, osoo homarraa hingayin bittinnaaye. Kan GHO hooganuuf filamees, Lammaa Magarsaa, nama OPDO, durumayyuu sabboontota Oromoo ajjeesisaa, hiisisaa fi gidrsaa kan turee dha. Osoo hin turin hoogganis GHO Abiyy Ahmaditti dabre. Innis GHO ajjeesee, awwaalee dhiise.
Lammaa Magarsaa Ministeera Ittisaa Itiyoophiyaa ta’ee WBO irratti lola geggeessuu eegale.
Kunis, “araaran haadhumatu” jedhanii jaarsonni yaalii godhan. Garuu shira OPDOn araarichi osoo hinmilkaayin hafe.
Rogeeyyiin Oromoo tokko-tokko, OPDO cina hiriiranii, WBO hiikkachiisuuf hedduu dhama’an. Hamma tokko hiikkachiisan malee, gonkumaa hin milkoofne. Mootummaan OPDO (booda PP) Oromoo jajjaboo ajjeesuu, hidhuu, fi dhabamsiisuu itti fufe. Hacaaluus galaafate. Filannoo biyyoolessaa dhihaachaa tures akka injifatuuf hoggontoota Oromoo hidhuu itti fufe. Waajjira dhaabota siyaasaa Oromoo cufisiise. Mirga oliif-gad deemanii duula “na filaa” geggessuu dhorkate.
Nafxanyoonni, sodaa OPDOn Oromoorraa qabdu kanatti fayyadamanii, malaan aangoo gama ofiitti deebisan. San booda, Oromoo hidhuu fi ajjeesuun, biyyaa buqqisuun, hojii isaanii isa angafa ta’e. Ummata Oromoo ganda, amantii fi siyyaasaan gargar hiranii tokkummaasaa jequu tooftaa godhatan. Fakkeenyaaf, hidhamtoota KFO qofaa hiikanii, kan ABO mana hidaa tursuun, Oromoo adda qooduf ta’e jedhamee kan karoorfamedha. Akkasumas, kan hiikkaman kuni waan mootummaan fedhu akka hojjetaniif akka qabata ittiin dorsisaa (bargaining chip) itti fayyadamuuf “yoo waan nuti jennu godhuu baattan deebifnee isin hiina” jechuun dorsisan.
Maal irraa baranna?
1. Qaamni baroota hedduuf QBO dhaamsuuf hojjechaa ture tokko, halkan tokkotti sabboonummmaa horachuu hin danda’u. Ilmaan Oromoo diinaaf hojjechaa turan, QBO yeroo makaman nu gammachisa. As deebi’uunsaanii, milkoomina hojii sabboontotaa waan ta’eef nu boonsa. Ha ta’u malee, dhugumaan as deebi’an moo shiraaf dhufan jedhanii qorachuun fardii dha. Yeroo gahaan kennameefii, dhugumaan qabsoo gargaaruuf as deebi’uunsaanii, ragaa qabatamaan, hamma mirkaneeffamutti, QBO hooggannuuf amantaan irraa kaayyamuu hin qabu. Badii abdii Oromoon Lammaa Magarsaa, Abiy Ahmad fi kittillayyootasaanii irraa kaayaytee ture fide hin irraanfannu!
2. Mirga Oromoo kadhaadhan hinargannu; irreen malee. Eenyumtuu tolaan aangoo dabarsee namaaf hinkennu. Ummatin irree cimaa hin qabne, kabaja hin qabu. Duguggaa sanyiitu isa qunnama; daangaasaatu dhiibama. Ummata tokkoof irreen isaa waraanasaati. Irreen ummata Oromoo WBO dha. Warra WBO hiikkachiisuuf hojjetan of irraa qolachuu qabna. WBO dagaagsuun wabii milkii QBO ti.
3. Ummanni Oromoo marii taasisee, yaada jiddu gala biyyaalessaa (national consensus) irra yoo gahe malee, nam-tokkee fi murna-tokeedhan hiree ummatichaa ilaalchisee murtii fudhachuun gatii guddaa ummata keenya kaffalchiisa. Walgatanii fiigun balaa biyyaaf ummatatti fida. Akka ummataatti Oromoon maal akka barbaaduf akkamitti akka argatu mariidhan irratti waliigalamee qabsoo waloo gaggeessun murteessaa dha.
Sabboonaan Oromoo ykn jaarmayaan siyaasaa Oromoo, kan carraa bara 2018 argame fi dogoggora godhamerraa qabxiilee asii olitti tarreeffaman hin baratin, kan dunuunfatanii deeman ykn kan beeka wallaalan jechuun ni danda’ama.
Horaa Bulaa!
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Naannoo Benishaangul Gumuz Godina Matakkal aanolee garaa garaa keessatti, namoota Waraana Bilisummaa Oromoo waliin deggersa gootu jechuun baatiiwwan hedduuf murtoo mana murtii tokko malee hidhamuu, maatiin hidhamtootaa keessaa hagi tokko ibsan.
Komishiniin Poolisii Naannoo Benishaangul Gumuz gama isaan, Godina Matakkal keessaa namoonni murtoo malee hidhamanii jiran 1137 tahuu ibsee, ragaa Qindeessuun mana murtiitti dhiyeessuuf haal nageenya godinaa keessaatu danqaa tahe jedha.
Hidhattoota Mootummaan ABO Shanee jedhee waamu deggeruun wal qabatee namoonni hidhamanis jiru jechuun Komishinarri Itti Aanaa Komishinii Poolisii Naannoo Benishaangul Gumuz Komaandar Misgaanaaw Injifataa ibsanii jiru.
Gabaasa Guutuu Caqasaa.


text:
''Abbaan koo ijji jaamee, haati koos dulloomteetun argadheen''
Dhalataa Godina Wallagga Lixaa Aanaa Laaloo Assaabii kan ta'ee Faqqadaa Waariyoo ALA bara 1983 qee'ee maatii isaatii erga bahee waggoota 21 booda maatiitti makame.
Innis akka BBC'tti himeetti, erga maatii isaatti nagaa dhaammatee bahee waggoota 7'f miseensa raayyaa ittisa biyyaa ta'uun tajaajilaa ture.
''Achuma (raayyaa ittisa biyyaa) keessatti of ijaarree, bara 1998 Janaraal Kamaal Galchuu wajjin baanee Eertiraa seenne'' jedha Faqqadaan.
Erga Eertiraa galee maatii isaa takkaa dubbisee hin beeku. Haati, abbaa fi firoottan isaas jiraaf du'aa isaa hin beekan.
Ijji abbaa fi haadhaa ala ilaalaa barri baraan bakka bu'e. Turtii waggaa 12 Eertiraa booda waggaa lama dura Finfinnee gale.
''Bara 2016ttin dirqama fudhadhee gara biyyattin deebi'e. Biyyatti as deebi'ee akkuman Finfinnee gaheen qabame. Ma'aakalaawii qormaataaf ji'a shan tureen, shororkeessaadha ati miseensa waraana ABO jedhamee himatameen gara Qilinxoo deeme''
Faqqadaa Waariyoo turtii waggaa lamaa manneen hidhaa Ma'aakalaawii fi Qilinxoo booda Caamsaa 31 bara 2018 tasa himatni shorokeessummaa isaa adda citee hidhaa bahe.
Guyyoota sadi booda gara qe'ee maatii isaa aanaa laaloo assaabi wayita gahu ijji abbaa isaa barootaaf ala eegaa ture argaadhabee fi harmee isaa jireenya rakkisaa jiraachaa jirtuun wal arge.
''Abbaan kiyya ijji isaa jaamee na eege. Haatii koos dulloomte qansiraa hojjettee isheedha nyaachisaa jirun itti gale. Hin amanne yeroon galu dhuguma itti hin fakkaanne. Namni baayyeen nama du'etu gale jedhee ajaa'ibsiifate,'' jechuun haala ture yaadata.
Rakkoon warra koorra gahe bayyee na gaddisiiseet ture. Haata'u malee gargaarsi uummataa naaf godhame na gammachiiseras jedha Faqqadaan.
''Namoonni achi buuteen isaanii dhibe essa akka jiran beekuu baadhu kan lubbuun jiru gaafa tokko akkuma koo galuu hin oolan''jedha.


text:
Walaloo Gamteessaa Sabaa
OBBOLEESSOO RAAJI BAASAA!!
Jedhuu jaaarsonni
Woyta mammaakani!
Jawweenuu waa na liqimsee
Maaltu lootuu afaan bansiise
Miila afaan kaawwatee sanaa ol dabarsee
Haganumatti anis afaan albeen baqaqsee
Garaa isaas addumaan tarsaase
Akkanatti lafatti hambisee
Darbadhee ajjeese!
Gooftaan na gargaaree anis waa callisee
Alahamdulillaah jedhee Rabbii kiyya faarse!!
Obboleessoo raaji baasaa
Yaa dilbaasaa
Raajii akka kanaa
Argitanii barana!
Diinnis mammaraatee
Firris jajjabaatee
Nyaapha injifate!
Hashuu jedhee anillee
Rabbuma na falee
Tolchite jedhee sabnillee!!!!
Kan sobaan fiige olii gadi qabee
Hunduu kunoo amma gaabbee
Odeessanii kijiba Rabbi jibbe!!!!
Hiyyummaaf nu koofee
Meeqa daldalaaf nu dhufe
Ofumallee kufee
Kufeetuma hafee!
Hojii Rabbi jabaa
Hiyyeessi edaa Rabbi qaba!!
Kana ta’e malee
Hiyyuun yoom of fale.
Kun kolonii bilisoomsa jenna
Sun kolonii bilisoomsa jenna
Koloniif dhuftii haaraa tattaafannaa
Maali dubbiin faallaan baranaa!! (2)
“Gabrummaa hiddumaan buqqifnaa
Dadhabnu ilma itti guddifna!”
Jedhee Waaqoo Guutuu
Dargaggeessi gabrummaa xoosii haa gatuu
Jabaatee Rabbis haa kadhatuu
Harkas haa baldhifatuu!!
Zarraaf (3)
Anatu barbadeessaa
Gabroomfataa harraagessa!
Zarraaf (3)
Anatu barbadeessaa
Gabroomfataa fokkisaa!!
Fight (struggle) to collapse slavery at any place, time and condition.
Fst Acce
Freedom is not a gift given or property of certain individuals to be begged but it is a beautiful gold that you earn by sacrifice of life.
Finag Acce
Victory belongs to the most persevering
Napoleon Bonaparte
No one can make you feel inferior without your permission.
Eleanon Roosevelt
Success is the progressive realization of a worthy goal.
Earl Nightingale
WANTA XIQQOO DUBBADHAA
Wanta xiqqoo dubbadhaa (2)
Qalbitti naaf qabadhaa
Dirqamas fudhadhaa (2)
Waan jechaa ni jedhaa sabni haa dhagayuu
Gaarii taananis walilleen haa gayuu
Ka’ee kunoo geerrarsaa
Saba koo deeggarsaa
Wallaalaa jarjaraa
Akka nama yaraa
Gaangeen koo zinnaaraa (2)
Anis harka bayaa
Sabni naaf dhagayaa!!
Ka garaa haadhaatti ilkee baase
Kan da’umsattuu haadha mankaraarse
Farra saba baldhaa kan ijallee jaamse!! (2)
Ilmoolee qeerransaa
Qeerransaa qeerransaa qeerransaa!!
Itti himaa geerrarsa
Jabaadhaa guddisaa
Isi gumaa baasaa
Isi nu bilisoomsaa
Isi abdachiisaa.
Ijoollee lafaa dhufaa
Abdiin isimarrattuu kufaa (2)
“Gabrummaa hiddaan buqqifnaa
Dadhabnu ilma itti guddifna!”
Jedhee Waaqoo Guutuu
Bilisummaanis waa hin haftuu
Gaafni sabni gabrummaa darbatu
Gaafni ofirraan marsee xoosii gatuu (2)
ODUU MAGAALA ASALAA
Dhiiroo wanta magaala Asallaatti arge isin taphachiisuu barbaade! Magaalli Asallaa akkuma beekamu magaalaa guddoo godina Arsiiti. Magaalli tun maddii gaara cilaaloo naannoo ol ka’a 2000m sirrii galaanaa irraatti argamti. Egaa wanti an isin taphachiisuu barbaadu waa’ee balfa magaala kanaa kan amma sardamiinsaan furmaata barbaaduuti. Balfi toonii hedduu kan magaalattii nam’u yeroo ammaa kana nama magaalattii akkanumas irra caalaa warra irraan gadi magaalaatti argamu gar malee dararaa jira. Kunis laggeen Shan tahan tuu magaalaa kana keessa darbu; yeroo darbanis balfa toonii hedduu erga itti darbameeti!! Hamma ammaatti namoonni garmalee miidhamaniiru keessattuu warri irraan gadee lagaa(Down stream) ta’an
Laggeen shaman kun( Bolkeessaa, Goondee, Aarduu,…kkf) magaalaa keessaa erga yaa’anii booda laga kataaraatti makamu; kana booda wal guuranii hara Zuwaayitti galu. Rabbiin isin haa agarsiisu mee hubadhaa; magaala Asallaa bayanii kosii haratanii uummata baadiyyaa faalu!! Ummanni irraan gadee ganda 20-30 ta’a kana keessa tokkoon tokkoon gandaa osoo uummata 5000 qabaatee; uummanni 125,000 faalame jechaadha!! Bineensotaa fi bineeldotas hubadhaa!! Qurxummiilee hara Zuwaayis ilaalcha keessa galchaa!! Kana kunuunsuuf salphamatti hirmaannaa uummataatin ta’uu danda’a!! Qarshii miliyoona 2-3 jecha miidhaa gayu!! Kanaaf jecha nabseen baadiyyaa miidhama!!
FOTOO ISAALLEE ILAALAA!!
WALALOO
Shamaa akka kanaa
Argitan maal jettuu jaranaa?
Magaalli lagatti kana gad yaasaa
Baadiyyaa kunoo kanatu mancaasaa!!
Balfaaf worri magaalaa waa eeggataa
Homa arge fuudhee laga gataa!!
Worri irraa gadii waa garaa isa nyaataa
Kan magaalaatii mijaayee, mijaayee
Waan uummata maaltu isa gaye!!
Maaf callisaa mootummaan
Uummanni kunoo akkanatti miidhamaa!!
GUYYAAN HARDHAA JUM’ATAA
Guyyaan hardhaa jum’ataa
Kan beeku Rabbiin kadhataa
Rabbumas waa abdataa
Nu loosif rakkoo hammaataa (2)
Rakkoon xiqqoonuu madaa
Nu oolchii balaa hundaa
Yaa Allaah Rabbii guddaa (2)
Rakkoon kumaa maa nu kumaa?
Yaa Rabbi uumtee hundumaa
Gooftaa keenna abdiin simaa
Nu hoffolchii balaa cimaa
Guyyaan kun guyyaa eebbifamaa
Gaarii argadheef Alhamdulillaah jedhee:
Si’a lamaa,
Si’a diiddamaa,
Si’a dhibbalamaa…!!!


text:
Adda Bilisummaa Oromoo (ABO)
Oromo Liberation Front (OLF)
Lakk/NO. ABO/02/2015
Guyyaa: 12/14 /2015
OPE N L ETT ER/ XA LA YA BANAA
Qabsoo Ummata Oromoo galiin gahuuf hanqinoota mooraa qabsoo keenya mudatanii jiran keessaa, inni guddaan
tokkummaa dhabiinsa qabsaawotaa akka ta’etti hubanna. Rakkoo kana kan dhalche sababootiin heddun jiraataniis inni
guddaan garuu wal danda’anii, walitti dhufanii mari’achuuf qophii tahuu dhabuudha. Kun akka mooraa qabsoo Oromoo
miidhee fi qabsaawotaafi deeggartoota hamilee cabse hundi keenya wal qixa hubanna. Ammas aadaa waliin mari’annee
furmaata waloo fiduun dheebuu bilisummaa fi abbaa biyyummaa Oromoo dhugoomsuu irraa dhiboofnaan ykn
qoollifannaan ammas diina keenya of irratti goobsuu taati.
Wajjin mari’achuu dhabuu irraa kan madde rakkoo akka salphaatti fala itti argachuu dandeenyu qancarsinee jirra.
Adeemsi akkanaa kun kana booda mooraa Oromoo keessatti seenaa ta’ee afuu qaba. Haalli amma keessa jirru isa gara
fuulduraa fi hegeree qabsoo Sabaaf akka yaannu nu dirqisiisa rakkoolee xixiqqoo keessa keenyaas akka madditti
dhiifnuuf nu yeroon amma. Haala kaleessa turee fi garaaragummaa keenya yeroo itti faarsaa fi isa babaldhisaa deemnu
miti. Lubbuu, Dhiigaa fi lafeen ilmaan Oromiyaa yeroo ammaa wayyaaneen dhangala’a fi caccabaa jiru jaarmiyaaleen
Oromoo tokko ta’uuf alduree yeroo waliif tarreessinu miti. Dhugaa dubbachuuf dargaggoon Oromiyaa dachee Oromiyaa
keessatti falmatti jiran ,yeroo jaarmiyaaleen Oromiyaa garaagarummaa xixiqqoo qabnu furachuu dadhabnee jirrutti
qabsoo Sabaa ofitti fuudhanii gaggeessaa jiru, Kun barumsa gahaa nuuf ta’uu qaba.
Addi Bilisummaa Oromoo yeroo gara garaa mooraan qabsoo Oromoo akka jabaattu waamicha gara garaa taasisaa ture,
waamicha ABOn taasisaa turee fi ilmaan Oromiyaa mara irra deddeebi’anii dhaammachaa turan fudhachuudhaan
jaarmiyaaleen siyaasaa hedduun tokkummaa uumannee jirra. Haata’u malee ammas dhaabbileen siyaasaa waamicha
tokkummaa mooraa qabsaawotaaf owwaachuu diduudhaan ykn lafa irra harkisuudhaan as geenye, haala adeemsa
qabsoo harkifachiisu keessaa bahuudhaan akka ammas mooraa tokkummaa qabsaawotaa wajjin gabbifnu irra deebinee
waamicha goona. Akka Adda Bilisummaa Oromootti, waamicha tokkummaa kana dhaabbilee siyaasaa maqaa Oromoo
qaban hundaaf ergamee ture, warra waamicha ilmaan Oromoof owwaatan galateeffachaa ammas dhaabbilee siyaasaa
tokkummaa mooraa qabsaawotaa daddaffiin hojiirra oolchuuf harkifachaa jiran xalayaa banaa kanaan ammas irra
deebinee waamicha Oromummaa isiniif goona.
Dhuma irratti, jaarmayooleen hawaasaa, jaarsolii fi beektotiin Oromoo akka jaarmayoolee siyaasaa tokkummaaf
abboomamuu irraa qoollifatan irratti dhiibbaa gochuun akka mooraan qabsaawotaa jabaattee qabsoon bilisummaa fi
abbbaa biyyummaa Oromiyaa dhugoomuuf dhiibbaa akka irratti gootan gaafanna. Carraadhuma kanaan Addi
Bilisummaa Oromoo tokkummaa jaarmayaalee Oromoo dhugoomsuuf, alduree tokko malee kan hojannu ta’uu keenya
dhugoomsina. Waamicha ilmaan Oromoof owwaachuudhaan jaarmayaaleen Oromoo afur tokkummaa ummannee jirru
ammas irra deebinee jaarmayaalee siyaasaa Oromoo tokkummaa kana keessatti hin hirmaanneef irra deebinee waamcha
goona.
Adda Bilisummaa Oromoo
Injifannoon Ummata Oromoof!
Muddee 14, 2015
======================================================================================
Qunnamtiif: abosperson@gmail.com, Tel: 651-808-8774, Website: http://www.oromo-liberationfront.org


text:
::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::;;;;;
Finfinneen qaama Oromiyaa akkuma taate hunda bulchinsa Oromiyaa jala turte.
Ilmaan Oromoo weerara Minilikiin dura Finfinnee Bulchaa Turan kessaa akka
fakkeenyaati:
Caffee Tuulamaa : kan bulchaa ture gooticha Oromoo-Tufaa Munaa.
Birbirsa fi Mana Gullallee : kan bulchaa ture -Qajeelaa Dooyyo
Teechoo/Teessoo :kan bulchaa ture -Guddataa Araddoo
Boolee: Kan bulchaa ture -Shubbuu Ejersaa
Boolee Bulbulaa: kan bulchaa ture- Soraa Lomee
Kolfee /Qaraniyoo/: bulchaa ture -Axalee Jaatanii
Daalattii kan bulchaa ture- Jamo Dabalee
Jarsaye kan bulchaa ture -Galatee Ashate
Ekkaa kan bulchaa ture- Abeebee Tufa
ii. Karra Shanan Finfinnee
Finfinneen karra ykn qarmammeettii shan qabdi ture.Shana isaaniituu maqaa
maqaa ofii qabu. Isaanis :
Karra Qirxii – karaa gara kaaba geessu
Karra Qoree – karaa Jimmatti geessu
Karra Allo- Karaa Walloo/Daseetti nama geessu
Karra Qaalluu/Qaallitti- karaa Bishooftuutti nama geessu
Karra Gafarsaa- Gara dhiyaatti kan geessu
iii. Bulchiinsota duraanii keessatti akkaataa Onoota caasaa bulchiinsa
Finfinnee fi maqaleen naannolee akka armaan gadii fakkaata.
A. Ona Caffee Tumaa
Finfinnee :– Hora saawwan Gullallee fi Galaan arraabaa turan amma bakka
“Filwuha” jedhamu
Hurufa Doobbii:- Bakka maqaan ammaa Jaan Meedaa, Embaasi Egypt, Hospitaala
Minilik, bakka qubtuma waraanaa isaanii godhatani dha.
Dirree Caffee Araaraa- Bakka amma Yuniversity kiiloo jaha/sidist kilo/, Hospitaala
Yakkaatiti 12 jedhamu dabalatee fi naannoo isaa jiru dha.
Dhummuugaa: – bakka amma Ginfillee jedhamu ture.
Keelloo Masqalaa- Bakka amma yuniversity kiiloo Afur jiruu, parlaamaa,
Bataskaana Qiddist Maramii, fi Qiddisit Sillasee, bakka amma Baasha waldachilot
jedhamu, fi bakka amma xiyyit beet jedhamu.
Tulluu Heexoo Diimtuu: – bakka amma masaraan mootummoota habashaa jiru,
taaboti Gabrelii jiruu, buufata polisaa Keessa fi bakka Baahitaa jedhamu.
Dhakaa Araaraa: – Bakka amma Fit barri, bakka poolis garaaj jedhamu, bakka
amma hooteelli Sharaatan jiru, bakka Iteegee maski jedhamu, fi bakka amma
hoteelli Hilton jiru.
Qarsaa:- kun ammoo bakka amma kasanchis jedhamu irraa kaasee haga xiyyit bet
jedhamu ammata.
Awwaaroo:- bakkuma amma Awwaaree jedhamu dha.
Hulluuqoo korma:- bakka amma bataskaanni Isxifaanos jedhamu jiru, bakka amma
Masqal addababay jedhamu, fi bakka amma Raas Birruu safar jedhamu ammata.
Hora finfinnee:- bakka amma Fil wuha jedhamee beekamu, bakka mana masaraa
mootummaa isa lammaffaa fi awwaaree dabalata.
Dolloo Biddeena: – bakka amma Baqloo beet, Gootaraa fi Walloo safar jedhamu
Dabbasoo: – bakka amma lagahar mashulakiyaa jedhamu.
Haada Amma – bakka amma Teelee Garaji, bataskaana Carqos jedhaman
B. Ona Birbirsa yaa´ii Gooroo
Waddeessa: – bakka amma piyaassaa, Charchar godaanaa, fi Araadaa Goorgis
jedhamu
Maarama Birbirsaa: – bakka amma bataskaanni Gorgis jiru
C. Ona Qarsaa
Hurufa Raaree :– bakka amma buufati konkolaataa dhaabbatu, bakka amma raas
Ganamee safar jedhamu fi Addisuu Mikaa’êl jedhamu dabalata.
Sokorruu :– Bakka amma hospitaala Amanu´el jiru, bakka amma dhaabba midhanii
(ihiil barandaa), massaalamiyaa, fi kowaas meedaa jedhamu ammata.
Sulula Garbii :– Bakka amma Taklahaymaanotii fi Cid taraa jedhamee beekamu
ture,
Garbii: – bakka amma Sangaa tara fi Ambaxxaa makkalakayaa jedhamudha.
Qarsaa: – bakka amma Markaatoo, Ameerikaan gibbii, fi masgiida Anuwaar isa
gudda fi naannoo isaa dabalata.
Baro Kormaa: – bakka amma Gollaa Mikaa´el, Raas Tasammaa safar, hospitaala
Xiqur Ambassaa, fi bakka waajirrii dhimma daangaa cehuu (imegrashin) jedhamu
ammata.
Dachee Golbaa:– bakka amma Addis katamaa jedhamu kana.
D. Ona Gullallee ykn mana Gullallee
Adaamii:- bakka amma bataskaanni Rufaa´el jedhamu jiru, Sameen mazagajaa, fi
Sameen Total jedhamanii fi naannoo ishee hammata
Diddiimtuu – bakka amma Shogolee jedhamee beekamu ammata.
Qaallee:– Bakka amma Askoo jedhamu
Fiichee:– Bakka amma dahannoo Xaliyaani ykn Xaliyaan mishig jedhamu.
Kattaa:– ammas kattaa jedhama
Burayyuu:– Bakka amma burrayyuu, fi Gafarsa jedhamu
Harbuu Irreechaa: – bakka amma Raas Hayiluu safar jedhamu
E. Ona Abbichu
Burqaa Ejeree:– Bakka amma Inxooxxoo Kidana mirat jedhamu, fi bakka amma
Imbasiin Faransaay irra qubatee fi naannoo isaa.
Baddaa Ejersaa :– Bakka amma Iyyasuus, Raas kaasaa safar jedhamu
Hurruma: – Bakka amma Imbaasiin Faransaay, Xaliyaani fi bataskaanni Abboo
jedhamu jiru ammata
F. Ona xiixaa (Inxooxxoo)
Haxxee laalii:– bakka amma Shiroo meedaa fi Inxooxxoo Maaramiin jiranii fi
naannoo isaa ammata
Muujjaa:– bakka amma Shiroo meedaa jiru keessattuu itti waamama.
Waayyuu: – bakka amma Qacanee Madanalam jedhamu ture
Karaa Qorxii: – bakka amma Balaay Zallaqaa mangad jedhamuu fi Samen bar
jedhamu ammata.
G. Ona Ekkaa.
Burqaa Qorichaa:– Bakka amma Yakkaa Mikaa´el xabal, laga Qabbannaa, fi laga
Daadhii jiran dabalata.
Karaa alloo riqicha:– Bakka amma Imbasiin Ingilizii, Imbasiin Jarmanii, fi Imbasiin
Raashaa jiran dabalata.
Harbuu:– bakka amma Gurdi shoolaa jedhamu dha.
Kotabee:– Ammas Kotabee jedhama
Doqaa Booraa: – Bakka amma Hayaa hulatti maazoriyaa jedhamu dabalata
H. Ona Boolee
Garjii:– Ammas garjii dhumaan beekama
Bulbulaa:– Ammas Bulbulaa dhan beekama
Warra ganuu:– Ammas warra ganuun beekama
I. Ona Teechoo/Teessoo
Golboo:– bakka amma Marqos, warshaa qadaaddi (qorkii), Qaallitti, Qeeraa,
Goofaa jedhaman ammata.
Lumee:– bakka amma bataskaana Yooseef jiru kana dabalata Laaftoo Tumtuu –
bakka ammaa Bunnaanaa boordii jedhamu ammata
Jaajaa:– bakka amma Biheere Tsiggee jedhamu ammata
Tulluu Ejersaa:– bakka amma Haannaa Maariyaam jedhamu ammata
Tulluu dheertuu – bakka amma Goofaa beetamangist jedhamu ammata
Baaboo:– bakka amma Addisuu Qeeraa jedhamu dabalata
Sammuu Gullallee:– bakka amma Meettaa darichaa jedhamu ammata
J. Ona Caffee Aannanii
Caffee Muudaa: – Bakka amma manni murtii ol aanaa jiru (lidataa) ammata
Harbuu: – Bakka amma Meksikoo, mana barnoota tagbaara’id jiru, mana adabaa
Finfinnee, bakka Saar bet jedhamu, bakka Geejjaa safar jedhamu, mana barnootaa
Dajjaa Baalchaa, bakka oomisha dhugaatii wayin xajji, bakka oomisha kookaa
kollaa dabalata,
Harawaa:– bakka amma oomishini haadaa jiru ( qaaccaa fabrika) jedhamu
dabalata.
K.Ona Jaarsayu
Calcalli:– bakka amma Sar bet jedhamu dabalata
Mardee: – bakka amma “Arogee Awuropilan marefiya, Midir Xoor”, ganda Tolasaa,
fi Raphii jedhaman ammata.
Bakkanniisa: – bakka amma Makkaanisaa jedhamee waamamu dha.
L. Ona Kolfee
Daalattii:– bakka amma Qaraaniyoo jedhamee waamamu,
Labu:– bakka amma Siga meeda, Taaxaq Xor safar jedhamu ammata
Xaro :– bakka amma Axaanaa Taraa fi Faxino darash jedhamu ammata.
Wabii
Barruu “Duudhaa” jedhamuu
Seenaa Oromoo hanga jaarraa 16ffa
Via Xiinxala Jiruu