text:
Diplomaatonni Iran, US, china, Raashiyaa, Germany, Ferensaay, Britain fi gamtaa Awrooppaa marii waggoota dheeraa booda dhumarratti har’a walii galtee irra ga’an.
Falmiin keenya takkaa uummata Iran waliin hin turre. Uggurri nukleraan wal qabate hagam jireenya lammiiwwan Iran akka miidhe ni hubanna. Walii galteetee har’a irra ga’ameef haa tolu malee Iran sagantaa ishee nukleraa ilaalchisee jijjirama guddaa waan gooteef amma jirjjiiramu jalqabu.
Kerryn akka jedhanitti utuu walii galtee irra ga’amuu baatii baatilee haga tokko booda Iran meeshaawwan boombiiwwan 10 oomishuu ishee dandeessisu qabdi turte. Garuu akka walii galtee kanaatti jedhan Kerryn Iran waggaatti boombii tokko hojjechuu danda’uuf kurna tokko ishee fudhata jedhan.
Iran sagantaan ishee nukleraa yeroo mara iyyuu hojii nageenyaaf ta’uu irra deddeebi’uun dubbatti. Iran haala isa kamiinuu keessatti meeshaa nukleraa kamiinuu qabaachuu akka hin feene mirkaneessitee jirti.
Text: Hoogganoonni addunyaa garuu muddamni giddu galeessa keessaa isaan yaaddessa. Yoo Iran meeshaa nukleraa oomishste biyyoota diina ishee ta’an kan akka Saudi Arabia fi Israel gidduu wal amantaa dhabuun jiru tarii walitti bu’iinsa waraanaa kaasa soda jedhu illee qabaachuu isaanii dubbatan.
Salphaa dhumatti ennaa ilaalamu, walii galtee irra ga’uu dhabuu jechuun waraanni itti dabalaa giddu galeessa bahaa keessatti ka’uu jechuu dha. Itti dabaluu dhaanis rakkoon kun karaa nagana furamuu fi dhiisuu isaa yaalii gochuu dhaan waanti nutti hir’atu hin jiru.
Qeeqxaonni US fi Iran keessaa akka jedhanitti walii galteen sun garee isa tokko humna jabeessa. Diplomaatonni walii galtee kana gara biyya ofiitti deebi’anii uummata amansiisuutu isaan eeggata.
Ministriin dhimma alaa Ameerikaa kerryn yaadawwan walii galtee kana ilaalchisee kennama kan akka hamma Tehran sagantaa ishee meeshaa nukleraa ilaalchisee ulaagaa sadarkaan addunyaa kaa’e guuttu-tti uggura irra kaa’ame itti fufuu qaba jedhu. kun immoo abjuu dha jedhan.
Walii galteen kun irra ga’amuun jedhan kan har’a ganama walii galtee sana labsan president Obamaan Theran meeshaa nukleraa akka hin qabaanne gochuu dhaan addunyaa bakka amansiisaa taaisisa.
United States michoota ishee kan sadarkaa addunyaa waliin ta’uu dhaan finciltummaan kurna hedduu kan gochuu hin dandeenyetti milkaa’an. Kunis Iran waliin walii galtee yeroo dheeraa kan akka isheen meeshaa nukleraa hin oomishne ittisu jechuu dha.
President Obamaan walii galteen nukleraa Iran waliin irra ga’uun fakkeenya diplomaacyn Ameerikaa jijjiirama giddu galeessa bahaa keessatti fiduu danda’uu fi faca’ina meeshaa nukleraa dhaabsisuu danda’uu isaa ti jedhan.
President Obamaan tarkaanfii Iran fudhachuun irra jiru tarreessanii jiran kunis oomisha uraniumii dhaabuu, kan boombii oomishuuf gargaaru gabbisa Plutonium addaan kutuu fi meeshaa ittiin uraniumii waliin makaan kan centerfuge jedhamu sadii irraa harka lama gad xiqqeessuuf akkasumas tuullaa uraniumii dhibba irraa harka 98n gad cabsuu dha jedhan.
Qorattoonni tokkummaa mootummootaas keellaalee nukleraa Iran sa’aatii 24 seenanii ilaaluuf karaa argatu, walii galteen kun wal amantaa utuu hin taane qorannaa irratti kan hundaa’e jedhan Obaman.
Qabxiilee ijoo ta’an kana guutuu dhaan Iran uggurri irraa ka’uuf jira jedhaniiru. Yoo garuu Iran walii galtee kana cabsiti ta’e uggurri irraa ka’e deebi’ee kan irra kaa’amu ta’uus president obamaan akeekkachiisaniiru.
Gama birana immoo Israel walii galtee Iranii fi humnootii addunyaa gidduutti irra ga’ame kana balaaleffattee jirti. Muumichi ministeeraa Israel Benjamin Netanyahu labsii har’aa kanaaf battala debii kennuu dhaan Seenaa keessatti dogoggora hamaa dha jedhan.
Yerusaaleem keessatti ibsa kennaniin akka jedhanitti yaaddoon keenya biyyi finxaalessi Islaamummaa meeshaa nukleraa qabaachuuf daandii gabaabaa argate jedhan.
Uggurri kun irra hedduun isaa akka Iran milkaa’ina kana bira hin geenye ittisuuf ture irraa ka’e kan jedhan Netanyahuun itti dabaluunis Iran badhaasa maallaqaa doolaara biliyoonaan laka’amu kan hookkaraa fi shorokaa naannoo fi addunyaa keessatti akka itti fuftu gargaare argatte jedhan.
Angawoonni Israel walii galtee sana mormuu dhaan kun biyya Juushotaaf sodaachisaa dha, sababiin isaas Iran irra deddeebi’uu dhaan israliin barbadeessuu akka feetu dhaadataa turte jedhan.


c: text/html

text:
ODUU BIYYAA
#OROMOREVOLUTION Kibba Dhiha Shaggar magaala Diilallaa barnoonni torbanoota caaluuf akkuma dhaabbatetti jira. Sababni isaa barattoonni mana barnoota qophaayinaa Diilallaa waggaa tokkoffaa hiriyaan isaanii Fincila Diddaa Gabrummaa bara sabre irratte wareegaman ilaalchisee yaadannoo otoo gochaa jiranuu waraanni TPLF kan tahe maqaa Komaand postiin of waamu mooraa barnootaa weerreruun ijoollee waan reebaniif. Ijoollee baayyeeen baqattee ganda gandatti galuun beekameera.
Karaa biraa naannoo kanattis Oromiyaa keessa bakka baayyeetti waraanni Komaand postii dubara humans an gudeeduu itti fufeera. Warrington skuas godhan kun immoo afaan isaanii namaaf hin galu jedhu. Bulii Bantaa
Jawar Mohammed irraa
” Harargee bahaa aanaa #Gursumitti duula halkan edaa liyu polisin banteen daangaa Oromiyaa ceetee tattaaffin magaalaa #Funyan biraa qabachuf taasifte hinmilkoyneef milishaankenya bariidhaan afaan bahee ol’aantummaa irratti fudhate gaddachaase yeroo ammaa kana iddoo #owkabaa jedhamtutti milisha kenyafi Liyu hayli jiddutti dhukaasa guddaatu deemaajira makalakiyaanin akkuma baramesan liyu polisiif tumsudhaaf milishaa gursum irratti madaafan lolaajira. Milishan gursum sodaatakkamalee makalakiyadhan hindeebinu lafa reenyarra jirra jechuudhan tokkummaadhan haleelaa jira ammantana makalakiyafi liyu polisin walintahanii milishaarratti rasaasa roobsaati jiru.”
https://www.facebook.com/plugins/video.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FJawarmd%2Fvideos%2Fvb.215693%2F10102911191680333%2F%3Ftype%3D3&show_text=1&width=560
Oduu gammachiisaa.
kaabaa shawaa sallallee Aanaa yayyaa gullaalee keessatti
halkaan Eddaa sa’atti 3:45 irraatti guyyaa 19/06/2009
basaastota wayyaanee irratti qeerroon tarkaanfii fudhatameen basaastonni Woyyaanee cuupheen wowworaanamanii jiru maqaa basaastotaaganda O1 keessatti cubeedhaan woraananii
1.kidaanee Addaanaa garaa
cubeedhaan qaraddadamee Hopistaala galeejira
2.Fiqiree Girmaa harkaafi ijaa badeejira
3.Barsisaa Birhaanuu Luqqeettuu fi dugda waraanamejira
yeroo ammaa kana polisoonni oliif gadii figaa jiran
injifannoon kan ummata oromooti! Caalaa Hayiluu Abaataa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Prezidaantiin Yunaayitid Isteets – Doonald Traamp --- Muummicha-ministaraa Iraaq – Hayider Al-abaadii, Waayit Haawusitti simachuun haasofsiisanii jiran. Haasaan isaanii – waa’ee magaalaa ijoo Kaabaa Iraaq dhiheenya garee Islaamik Isteet harkaa baafatee qabamtee – waa’ee Mosuul of keessaa qabaachuu mala – jedhama.
Hoogganoonni lameen, baatii dabre keessa, waa’ee haleellaa Islaamik Isteet irratti geggeessamuu telefoonaan haasawa iyyuu kallattiin walga’anii dubbachuun isaanii kun ka duraa ta’uu isaa ti.
Mr. Abbaadiin gara as Waashingtonitti gajeeluu isaanii dura, ISIS fi gareelee isa deggeran injifachuuf duula sadarkaa dhumaa irra gahe haala itti xumuran irratti Prezidaant Traamp waliin dubbachuuf akka fedhii qaban dubbatanii turan.
Humnoonni Iraaq yeroo garee ISIS waraanaa jiran kanatti, deggersa humna qilleensaa garee walta’insa biyyootaa, kan Yunaayitid Isteetsiin hoogganamu irraa argatan.


text:
Taarike 34: Issi Ooratta Qommo Qumaa
ASAY sa'aappe maxiiddi de'iyoy aybakko eray? Hegee suuppa shachcha milatees. Hegee bootta, lee'enne shuqo keena. SHin hegee miyobappe attin shachcha gidenna.
Israa'eeleti Gibxxeppe kiyoosappe mexi issi agina gidiyaagee aadhdhiis. Eti ha''i bazzon de'oosona. Hegan mokkiya kattay keehi laafa gidiyo gishshau, asay zuuzummiiddi: ‘Yihooway nuuni Gibxxen de'ishin nuna woridaakko lo''o shin. Yan nuuni koyido qumaa ubbaa miida’ yaagidosona.
Yaatin Yihooway: ‘Taani qumaa saluwaappe duge bukissana’ yaagiis. Yihooway oottidoykka hegaadaana. Wonttetta gallassi maallado Israa'eeleti saluwaappe wodhdhida he boottabaa be'iddi, issoy issuwaa, ‘Hagee aybee?’ yaagidi oychchidosona.
Muusee: ‘Hagee intte maanaadan Yihooway immido qumaa’ yaagiis. Asay he qumaa ‘MANNAA’ yaagidi xeesiis. I eessaara uukkido lee'e oyttadan mal''ees.
Musee asaayyo: ‘Intte huuphiyan huuphiyan issi uri miyoogaa keenaa xallaa maxite’ yaagiis. Yatiyo gishshau, asay ubba gallassi maallado oottidoy hegaadaana. Hegaappe, away michchiyo wode, sa'an attida mannay seeri aggees.
Muusee gujjidikka ‘Ooninne wonttossi mannaappe ashshoppo’ yaagiis. SHin asaappe issoti issoti azazettennan ixxidosona. Yaatin aybi hanidaakko eray? Wonttetta gallassi maallado eti ashshido mannay guxunidi, xinqqiyoogaa doommiis.
Gidikkokka, saaminttan hara gallassaagaappe naa''u kushe dariya mannaa shiishshanaadan, Yihooway yootido issi gallassay de'ees. Hegee usuppuntta gallassaa. Yihooway laappuntta gallassan ayba manninne wodhdhanaadan oottenna gishshau, usuppuntta gallassi maxidoogaappe kaalliya gallassaayyo ashshanaadan etassi yootiis. Eti laappuntta gallassau mannaappe ashshin, guxunibeennanne xinqqibeenna! Hegee hara maalaalissiyaaba!
Israa'eeleti bazzon de'ido wode ubban, Yihooway eta mannaa miziis.
Kessaabaa 16:1-36; Qoodaabaa 11:7-9; Yaasa 5:10-12.
Oyshata
- Misiliyan, asay sa'aappe maxiiddi de'iyoy aybee? Ayba geetettii?
- Mannaa maxiyo ogiyaa Muusee asaayyo woygidi yootidee?
- Usuppuntta gallassi asay ay oottana mala Yihooway yootidee? Aybissi hegaadan giidee?
- Laappuntta gallassaassi mannaa ashshido wode, Yihooway ayba maalaalissiyaabaa oottidee?
- Yihooway asaa mannaa mizidoy ay keena wodiyaassee?
Gujo oyshata
- Kessaabaa 16:1-36nne Qoodaabaa 11:7-9 nabbaba.
Kiristtaane gubaa'iyan Xoossaa oosuwau aawatettay imettidoogeeta bonchchana bessiyoogaa xeelliyaagan Kessaabaa 16:8y ay bessii? (Ibraawe 13:17)
Israa'eeleti bantta de'oy Yihoowa kushiyaana gidiyoogaa bazzuwan ubba gallassi hassayanaadan oottidabi aybee? (Kessaabaa 16:14-16, 35; Zaarettido Wogaa 8:2, 3)
Mannay malaatiyoobaa Yesuusi waatidi qonccissidee? Nuuni ‘saluwaappe wodhdhida he oyttaappe’ waatidi go'ettana danddayiyoo? (Yohaannisa 6:31-35, 40)
- Yaasa 5:10-12 nabbaba.
Israa'eeleti aappun layttau mannaa miidonaa? Hegan waanidi paacettidonaa? Qassi nuuni he taarikiyaappe ayba timirttiyaa demmiyoo? (Kessaabaa 16:35; Qoodaabaa 11:4-6; 1 Qoronttoosa 10:10, 11)


text:
Oromiyaa gama Kibbaatti bokkaa Gannaati, naannolee taanitti ammoo bokkaa Afraasaa jedhaniin.Naannoo Oromiyaa haga tokkoo fi bokkaa dhabanii bonii itti jabaate Itiyoophiyaan hedduutti bokkaatti roobee namaa fi sa’a hedduutti dheebuu baase.
Fulaa hedduu bokkaa gannaa imimmaan guddaa qabutti roobee haraa-danbalaa guute,lafa haga tokkotti diqqaattu guddattuu lagatti jira.
Akka jecha ogeettii Raaga Qilleensa Itoophiyaa aaddee Caalii Dabaleetti bokkaan amma roobuutti jiru kun ammaaf keessumattu naannoo horsiisee bulaatii faaydaa guddaa kenna.
Amma eessa faatti bokkaa argachuutti jira jennaan, “amma bokkaa argachu ka qabanTigraay gama Kaabaa,Oromiyaa gama Kibbaa Tigraay,Baha Amaaraa,Jiddu-Gala Bahaafi,Affaar,Somaalee fi naannoo Kibbaati.Gamii Lixaalleen haga guddaan bokkaa qaba.
Bokkaan Goodeetti roobe guddoo lolaase, Jimma gama tokkoon,Arsi Baalee gama tokkoon roobe.”Walumaa galattuu bokkaa MM 37-47 roobe.”
Bokkaan kun bokkaa hagam abdatan jennaan, “bokkaan kun akkuma durattu jennee xiqqoo turee jalqabe garuu naannoolee hirsiisee bulaatti margaa fi bishaan kennuuf bu’aa guddaa qaba.Gama kaaniin ammoo maasii qopeheffachuu fi boqoolloo facaafachuuf bu’aa guddaa qaba”
Qilleensii naannoo Itoophiyaatii bokkaa fidaa ka Bonaa fi Afraasaalleen gara gara akka jecha aaddee Caaliitti.
Ka Arfaasaa gara Awurooppaatti qilleensa dhiibaa dhufa,Lixaa gara Bahaatti deema.Achii dhiibee dhufee gara Indii fi Ataalantik gahee bokkaa fida.”
Taatullee akka aaddee Caaliitti bokkaa kanaan naannoon tokko tokko bokkaa hanqinna qabaachuu dandahan.
Gama kaaniin ammoo National Weather Center(NWC),jidduu gala raga qilleensa USA.Dhaabii kun dame qilleensa Afrikaa tohatu qaba.Africa Climate prediction Center jedhan.
Itti gaafatmaaan dame tanaa Wassillaa Wassila Thihawu jedhan.Dhaabi isaanii addunyaa keessa waajjira gugurdaa qabaachuu baatullee odeeffannoo qilleensaa walti qabe marsaa interneetii isaanii irra naqa.
Saatelaayitiin NWC qilleensa addunyaatiin tohatu Meteosat.
"Saatelaayitiin teenna haga guddaan waan qilleensii fakkaatu tohatti. Keessattu jiidha qilleensa keessa jiru laaluuf. Saatelaayitiin tun mudhii lafa irraa lafa km 36,000 oli fagaatte jirti.
Akka lafaatti yoo laalan ammoo gara Naayjeiryaa Equwaatooriyaal Giinii,fi Toogoo faatti dhiyaaatti.Saatelaayitii qilleensaan tohatan hedduutti jira.”
Qilleensii bokkaa ka Afrikaa gama Bahaa barana maan fakkaata jennaan bokkaan kun haga fedhanitti waan roobu hin fakkaatu jedha.Adoo roobellee haga bokkaa Ebalaa fi Caamsaa fa hin gahu jedha.
Qilleensa EL NINO jedhan barana maal fakkaata jennaan ammoo, "guddoo laafaa.”
Biyyoti ammaa bokkaa argachuutti jrian biyya Northern Hemisphere ykn ammo mudhii lafaati gararroo jiran.
Afrikaa keessaa Afrikaa gama bahaa, Ugaandaa,Keenyaa Itoophiyaa,Afrikaa gama Dhihaa; seraaliyoon, laaybeeriyaa, Giinii kotidivoori,Gaanaa, Toogoo, Beenin, Naayjeriyaa fi hedduu.Biraazil gama Bahaaleen saati tana bokkaa argatti.


text:
Topics (16)
-
@Moti 1 year agoSewasewer
-
SewasewerBar-durii, giiftiin biyya bulchitu, maqaan ishee Akko Mannooyyee jedhamtu tokkotu turte. Giiftiin kun uummata garmalee rakkisaa turte. Namni hundum... Read more
-
SewasewerHibboon akaakuu tapha aadaa afaaniin labataa gara labataatti lufaa dhufedha. Hibboon haala gaaffiifi deebiin kan taphatamuufi unka gaggabaaboon ka... Read more
-
SewasewerSaddeeqni tapha aadaa Oromoo keessaa isa tokkodha. Tphni kun yoomessa keessatti taphatamu, adeemsaafi seera ittiin taphatamuus niqaba. Namni mo’ame... Read more
-
SewasewerAadaa Dimookraasi Oromoo keessatti ijoon (Muummeen) aangoo namoota guguddoo, kabajamoo harka hin jiru. Abbooti Gadaa warra biyya bulchan harka hin ... Read more
-
SewasewerHoogganootni Gadaa Biyya irra adeemanii qachaa keessatti qubachuudhan dhimmoota adda addaa fiixan baasu. Dangaa murta’e jiru keessatti bulchiinsa g... Read more
-
SewasewerJaarmiyaa Mootummaa ol’aanaa fi Araaraati. Geggeesitoota Gadaa biratti abbaan Bokkuu kabaja fi ulfina guddaa qaba. Abbaan Bokkuu kan Gadaa dursu dh... Read more
-
SewasewerHoogganoota amantii waaqeffanaatti, namoota safuu waaqaa fi lafaa beekan, warra obsa qabeeyyi, warra kadhatanii waaqaraa argatan, warra laguu eegga... Read more
-
SewasewerAbbootiin Gadaa Oromoo akamiti Hojjatu? Akkuma saboota biraa, mootummaan oromoos haala hoojjaadhaf mijaa’aa ta’een ijaaramee biyya hooggana. Sirni ... Read more
-
SewasewerKeessatuu bara 1270 (bara ka’umsa Yukuno Amlak fi moloksicha Takla Hayimanoot) irraa eegalee hanga dhumaa bar-dhibbee 15ffaa tti Oromoon dhiibbaa f... Read more
Explanations (17)
-
SewasewerSeeri Gadaa dhimmoota adda addaa of keessa qaba, fakk.
Seera namummaa
- Kan dhalatee lafa gahe nama
- kan nama ta’e hundinuu ulfina nameenyaa qaba kkf.
Seera bulchinsaa
Seera qabeenyaa
- Biyyi kan Oromoo hundaa haa ta’u
- Laft kan gosa hundaa haata’u
- Margii fi maddi kan horii hundaa haa ta’u
- Dhaali abbaa ilmaaf haa ta’u
- Hojjatanii nyaachuun kan hundaa haa ta’u
Seera yakkaa
- Horiin namaa ulfina qaba
- Kan qabu kan dhabeef liqeesuun akka
- Kan liqeefatee deebisuun akka
- Kan biyyatti argame horii biyyaatti
- Boojuun kan duultuu hundaatti
Seeri Gadaa fayyidaa fi mirga nama dhuunfaa kabajaa gara mirga gamtaatti guddata.
- Kofoo gosaa saaquun yakka, kan saaqe du’aan adabuun akka
- Abbaa fi haadha rukutuun yakka, kan rukute du’aan adabuun ofkaltiidha
- Horii namaa saamuun yakka
Seera waaqaa
Seera seeraa oliiti. Waaqayyoo kan dacheefi samii uumee, namaa fi biqiltuu maraa uumee, gooftaa hunda caaludha.Ulfinaaf safuus waaqaaf kennuu qabana jedha.
Seera ilkee
Seera ilkee jechhun seeroota guguddoo sirn gadaa qabu jechaa dha, Isaanis Seera waaqqaa, Lafaa, Abbaa fi haadhaatti. Seeroon kun akka madda seeroota xixiqoo hundaati fudhatamu. Wagga sadeet sadeetitti yeroo seerooni xixiqoon tumaman, seerooni Ilkee kun hin jijjiramaanu, hin fooyyaa’anis. Isaan Seeroota dhaabbatoota jechaadha. Haa ta’u malee, guyyaa itti seerooni tumamaan labsaman seerooni ilkees akka seeroota haaraa tumamaaniitti uummataaf labsama.
Seera lafaa
Oromoon lafaaf (dacheef) ulfina guddaa qaba. Dacheen yoo jiraannu nu baatti, kan biqichetee nu nyaachifti, yoo duunes garaa keessa nu keeyyatti. Margaa fi bishaan kenniti, looni fi namni akka lubbuun jiraatan gargaartii. Oromoon qabeenya fi uumama dacheen qabdu ni dinqisiifata, kanaafuu seeri lafaa cimaadha.
Seera Abbaa
Abbaan waaqaa gaditti kan ulfini kennamuufi dha. Sababni isaas dhalchee kunuunsee nu guddisuu qofaa osoo hin tain qabeenya fi lubbuu isaatii ol kan nu jaallatuu dha. Kanaaf seerichi abbaa kee jaalladhu jedha.
Seera Haadhaa
Haatii namaa ji’a sagal gadaameessatti nama baatee, cinqiidhan dhiphatee nama deessi. Xuriifi fincaan jettee osoo hin jibbin, harma hoosistee kan nama guddistuudha. Kanaaf seerii, haati ulfina gudda qabdi jedha. Namni abbaa ykn haadha ofii rukute du’aan adabama.
Seera Rakkoo
Dubartii fi daa’immanii eegumsi akka godhamuf seeri ni dirqisiisa. Abbaan waraa tokko hawaasa keessatti fudhatamaa fi kabaja argachuuf dursee maatii ofii keessatti nama seera maatiif ulfina kennu ta’uu qaba. Namni tokko nama guutuu kan ta’u, yoo namaaf kabaja, waaqaaf ulfina kenne, seera Gadaa yoo guutatee dha. Akka kanaanis haadha manaa seeraa rakkoon fuudhuu fi daa’imman seeran dhalatan horachuutu isa irraa eegama.
Wabii: Saba Oromoo fi Sirna Gadaa
-
Sewasewer
Bar-durii, giiftiin biyya bulchitu, maqaan ishee Akko Mannooyyee jedhamtu tokkotu turte. Giiftiin kun uummata garmalee rakkisaa turte. Namni hundumtuu odaa jalattii walgaa’eeti waaqayyoon galgalaa ganama harka isaanii gara samiitti olkaasanii yoo kadhatan, “yaa waaqi, giiftii gidiramtuu kana nurraa buqqisi” jedhanii kadhatu turan.
Gaaf tokko, uummata walgayii waamtee, “nama gabaabaa ta’e mara akka fixxan” jettee labsii (ajaja) dabarsite. Maaliif jechuun uummanni ishee gaafannaan, “aangookoo keessa galanii waan jeeqaniif meeshaa waranaa qabdan hundaatti fayyadamuun balleessaa” jettee ajaja dabarsite. Uummannis sodaachuun namoota gaggabaabaa fixuun gabaabaa tokkicha qofa odaa jala dhofkatan.
Erga kana raawwachiiftee booda, otoo deemtuu kanniisni ishee hidde. Achuumaan galtee, “gaagurafi kanniisa” lafa kana irra akka balleessitan jettee labsii dabarsite. Uummannis namicha gabaabaa mala akka himuuf dhofkatan san gaafatan. “Mucaa isheetifi isheef damma laadhaa!” jedhee uummata gorse. Uummanni akkuma gorfameetti damma hoggaa ishiif laatu “Gaaguraafi kanniisa hin xuqiinaa” jettee labsii duraan kennite diigde.
Yeroo gabaabaa erga turtee booda, uummata yaa’ii waamte. Uummanni yommuu walga’u, teessoo ishiirraa kaateeti “Manan itti boqodhu samiif ardii gidduutti atattamaan akka naaf ijartan,” jettee uummata akeekkachiifte. Sana booda, uummanni gara lixu dhabe. Niyaadan, nidhiphatan, waan godhan wallaalun namicha gabaabaa san bira dhaquun mala gaafatan. Namichi gabaaban sunis akkas jechuun gorse.
Akka aadaa keenyaatti utubaa abbaatu dhaabbata, kottuu dhabbadhu; isarratti hundoofnee siif ijaarra jedhaniin. Isheenis, utubicha dhaabuuf yaalte, garuu ta’uu dide. Kanaafuu, ajaja kanas diigdee ajaja biroo dabarsite. Ajajni kan biraanis akkana jedha ture: “Tuulluun gamaa sun biyyawwan bulchu ilaaluu waan nadhooweef tullicha diriirsaatii dirree taasisaa!”jettee ajaja dabarsite. Ummaannis gorsa namicha abshaalichaa irratti hundaa’uun yeroo ishee hirribni fudhate balbala cufaatii karaa tulluun hin mullanneen balbala baasan. Barii yeroo kaatu gama ishii yoo laaltu dirreen itti mullannaan, ajajnikoo amma kunoo fiixaan ba’ee jettee gammadde.
Qajeelfamni ishii kun darbee yeroo xiqqoo erga turtee booda, uummata walitti qabdee, “biyyakoo ilaalee waliin ga’uu waan dadhabeef, bineensa gafarsa jedhamu qabaa fidaaatii kooraa itti naaf fe’aa”jettee ajajje. Uummannis mala barbaada nama gabaabaa sana bira dhaqan. Namichi gabaabanis akkas jedheen: “Waaqayyo furmaata isiniif kennuuf” jedheen. “Akkamitti?” jechuun gaafatan. Namichi gabaabanis akkas jedheen,”funyoofi shiboo qopheessaatii gara bosonaa deemaa gafarsa marsaa qabaatii akkuma isheen jettetti kooraa irrattii fe’aafii. Achuumaan ishees irratti jabeessaa hidhaa!” jedheeti uummata gorse. Uummaannis akkaatuma gorfameen gafarsa qabuun irratti ishee hidhe. Daandii isheen irra deemtu irratti darbee darbee boolla waan tureef gafarsichi otumaa deemu boolicha yoo lixu, rifatee utaalee ba’uun Akkoo Manooyyee fudhatee bosona keessa bade. Yeroo kana, ishee kuffisee lafarra harkisee allayyaa buusuun lubbuu ishee dabrse. Uummannis sana booda nagaa argatee jireenya haaraafi gaarii jiraachuu jalqabe jedhama.
Wabii: Seenaa aadaa Oromoo
-
Sewasewer
Hibboon akaakuu tapha aadaa afaaniin labataa gara labataatti lufaa dhufedha. Hibboon haala gaaffiifi deebiin kan taphatamuufi unka gaggabaaboon kan dhiyaatudha. Hibboo keessatti tokko gaafataa yoo ta’u, inni biraan ammoo gaafatamaadha; yeroo baay’ees kan taphatan ijolleedha. Hibboon seera ittiin taphatamu qaba. Kanaafuu, yoomessa aadaa uummatichaa murtaa’aa keessatti kan taphatamudha. Hibboon faayidaa guddaa qaba.
Hibboon seeraafi akkaataa ittiin taphatamu qaba. Namni gaafatu ‘hibboo’ yoo jedhu, kanneen gaafataman immoo ‘hib’ ykn ‘hibib’ ykn ‘hibbaka’ jechuun deebisu. Kan gaafatu qaaffii itti fufee gaafata. Namoonni gaafatamanis deebii hibbichaa kennuuf yaalii taasisu. Yoo hibboo sana deebisuu dadhaban kan gaafatu sun biyya yookaan horii naaf kennaa jechuun gaafata. Kana booda, namni gaafate sun seera aadaa taphichaatiin arrabsee erga eebbifatee booda; ”ani kana caalaa sin arrabsuu waraabessi adda booqaa sihaasalaqsu, ani sin abaru rabbi saasakaalu”, kankoo madaalatti kankee qadaadatti” erga jedhee booda deebii itti hima.
Taphni hibboo yoomessa ofdanda’e qaba. Galgala galgala hanga hirbaanni nyaatamutti kan taphatamudha. Sababni hibboon galgala galgala taphatamuufis tokkoffaa, guyyaa guyyaa ijoolleen hojii dhiisanii akka taphatti hindeebineefidha. Inni lammaffaan, sammuu guyyaa hojiidhaan dadhabee oole bohaarsuufidha. Inni biraan ammoo, ijoolleen osoo hirbaata hinyaatiin akka hinrafne tursiisuuf yaadameeti.
Faayidaaa hibboon jiruufi jireenya dhala namaaf kennu olaanaadha. Hibboon dandeettiin waa yaadachuu yookiin qorachuu ijoollee akka guddatuufi jireenya hawaasaa akka hubatan shaakalsiisuuf gahee guddaa niqaba. Hibboon gaaffii iccitii waan of keessaa qabaatuuf, dubbii dhoksaa sana bira ga’uuf, hubannaafi bilchina sammuu gaafata. Adeemsi kun ammoo yaadni namaa akka gabbatuuf gahee mataasaati niqaba. Haaluma walfakkaatuun, jireenya hawaasummaafi barnootaa keessatti ga’ee hibboon qabu guddaadha. Hibboon gaaffii gaafachuun yookiin mormii dhiheessuun naannawaa barsiisuufi dandeettii sammuu cimsuuf ga’ee guddaa qaba. Dandeettii waa yaadachuufi xiinxaluu namaa cimsuuf, ilaalchaafi akkaataa itti yaaduu namaa gabbisuuf shoorri hibboon qabu guddaadha. Hibboon, amala namaas ta’e kan wantotaa, akkasumas kan beeyilladootaa barsiisuuf ga’ee guddaa qaba.
Wabii: Seenaa tapha aadaa Oromoo
-
Sewasewer
Saddeeqni tapha aadaa Oromoo keessaa isa tokkodha. Tphni kun yoomessa keessatti taphatamu, adeemsaafi seera ittiin taphatamuus niqaba. Namni mo’ame tokkos haala dabareesaaa eeggatee itti taphatu niqaba. Haalumakanaan faayidaan inni jireenya dhala namaa keessatti qabu olaanaadha.
Taphni saddeeqaa yoomessa mataasaa keessatti taphatamu niqaba. Yeroo mara taphni kun dhakaarraatti sa’a guyyaa tapha taphatamudha. Dabalataanis, ijoollonni yeroo hedduu horii tikaafi qarree lafa boolli saddeeqaa jirutti taphatu. Kunis, hojii garee yookaan lama ta’anii taphatamudha. Gosa isaa irratti hundaa’uun gola tokko keessa saddeeqni sadiis afuris namu’uu danda’a. Yeroo baay’ee erga facaasaan midhaanii dhumee yeroo boqonnaa tapha taphatamudhas. Yeroo taphataa turan sana keessatti taphattoonni kan irra caalaa raawwatan jecha caalaa gochaanidha. Jechatti kan fayyadaman yeroo yaadaan wal morman qofadha.
Taphni saddeeqaa adeemsa ittiin taphatamu qaba. Tapha kana keessattii jalqaba saddeeqa afur afur boolla sadeeqqatti naqatu. Itti fufuun gosa tapha taphatanii inni tokko gaafata. Inni faallaan immoo dhalaa jedhee deebisaaf. Sana booda inni jalqaba taphicha eegale boolla saddeeqaa isa duubaan dhumarra jiru keessaa sadeeqa hammaaruun irra firfirsuu eegala. Bakka irratti fixe keessaa hammaarrachaa irra firfirsuun hanga naanna’ee gola qullaa irra ga’utti taphatee boolla qulla irra yommaa ga’u dhaabata. Sana booda inni karaa faallaa isaa taa’ee jiru gola isa dhumaa keessaa hammarratee irra firfirsuu eegala. Sana booda adeemsa gola gola isaanii keessaa yommuu boolli takkaa keessaa hammaaramee deebi’ee afur ta’e fuffudhachaa taphatanii dhumarratti hanga golli isa tokkoo qullaa hafuutti taphatama. Ittuma fufuun, dhuma irratti saddeeqa nyaatan sana boolla boolla isaaniitti naqatani inni tokko gola isa tokkoo keessaa lama kessa seenee naqatee sararaan daangaa gidduu buusa. Itti fufuun inni jalqaba lammata irratti taphate isa kana keessatti immoo baraarii’ (dura bu’aa) ta’ee taphachuu eegala. Haaluma duraan itti fufanii taphicha otoo taphatanii inni tokko gola isa tokkoo keessaa boolla saddeeqa sadii qabu irratti waan fixuuf arfaffaa irra buusee jalaa fudhata. Marsaa sadaffaa irratti immoo boolla hunda irraa waanfudhateef taphichi xumurama.
Tapha saddeeqaa keessatti namni mo’atamee taphni haaraan akkaataa inni itti fufuu qabu jira. Tapha saddeeqaa kana keessatti taphnoonni gareen tokko yoo mo’ame, isa bira taa’ee dabaree eeggatuuf gadhiise ba’a. Isaan kunis gola saddeeqaatti sadeeqa naqatanii caqii taphanna waaliin jechuun eegalu. Inni jalqaba eegale kan isaa keessaa gara gidduutii gola tokko kessaa saddeeqa tokko fuudhee gola isa itti aanu keessaa fuudhee isa itti aanu keessa buusa. Haaluma kanaan, hanga naanna’ee bakka irraa eegale ga’utti itti fufa. Yeroo gola irraa eegale bira ga’u sadeeqa hunda hammaaree itti fufee firfirsa. Tapha kana keessatti yeroo irra firfirsu kan isa faalla isaa keessatti gola sadeeqa lama qabaatee sadaffaa irratti yoo xumure caq’ godheera jedha. Sana booda, golli sun kan namichaati keessatti kuufamaafi. Gareen faalla isaa yoo irratti xumure saddeeqa lama qofa irraa fudhatee gola kan isaa keessaa hammaree irra firfirsa. Haaluma kanaan taphichi itti fufee tapha jalqabaa keessatti inni tokko mana lama qofa hambisaafi. Tapha sadaffaa keessatti immoo ‘dilbii’ taphanna jechuun eegalu. Tapha kana keessatti immoo taphicha keessatti gola isaa keessatti yoo xumure gola isa faallaa isaa keessaa kallachaan toora isa keessatti xumuree keessaa fudhachuun kan nyaatanidha. Yoo kan faallaa isaa keessatti xumure ‘irra bule’ jedhamuu nidanda’a. Mo’ichi isaanii baay’ina gola wal irraa fudhataniitiin murtaa’a.
Taphni saddeeqaa kun faayidaa hedduu dhala namaa gonfachiisa. Inni jalqabaa, ciminaan fageessaanii yaaduu, xiinxaluunfi fagootti tilmaamuun bira ga’uu nama gonfachiisa. Kanaafuu, taphni kun bashannansiisuu cinaatti aadaa hawaasaa, lakkoofsa, tartiibaafi seera barsiisuun dandeettii yaaduufi fagootti xiinxaluufi tilmaamuu akka dagaagfatan taasisa. Dabalataanis, tapha kana keessatti ijoollonni yaadanii eessatti akka xumuran fagootti tilmaamuun waan taphataniif dandeettii xiinxallii isaanii daran dagaagsuu danda’a. Kunis, dorrobaa faalla isaa dhalshiifachuu, rimeessa gurguruu danda’uu qaba jedhamaan. Akkasumas, haala itti dilbii isaa nyaachuu danda’u tilmaamuun fageesseeti yaada. Darbees bakka inni irraa hincorannetti caq godhachuu danda’uu qaba Ademsi kunneenis walitti qabaatti dandeettii bilchina sammuu daran gabbisu jechuun nidanda’ama.
Wabii: Seenaa tapha aadaa Oromoo
-
SewasewerAadaa Dimookraasi Oromoo keessatti ijoon (Muummeen) aangoo namoota guguddoo, kabajamoo harka hin jiru. Abbooti Gadaa warra biyya bulchan harka hin jiru. Ijoon aangoo Gumii uummataa isa wagga saddeet saddeetiin walgahu harka jira, Gumiitu aangoo hunda caalu qaba. Gumiin walgahee seera dabe ni sirreesa, namoota aangoora jiran ni gorsa, yoo balleessaa qabaatan ni adaba. Warra dadhaboo ta’ani fi warra uummata tajaajiluuf fedha hin qabaane immoo ni jijiira, seeroota turan irra deeb’ee in xinxala. Booranatti Gumiin kan waamamu Gadaan tokkoo taayitaa qabate waggoota afur booda. Yeroo Gumiin mari’atu kan Gumii hoogganu jarreen aangoorra jiran miti (isaan ofiifuu waan qeeqamaa jiranuuf). Abbootii Gadaa waara bara afur dura aangoo gad-dhiisanii fi waara isaan duraatu hooggana. Gumiin dubbii kan murteessu sagalee caaladhaan qofaanii miti, yeroo itti baleessee wal-amansiisuu ni yaalaa. Caffee keessatti Abbaan Bokkuu fi Qaalluun sadarkaa walgituurratti argamu.
Wabii: Saba Oromoo fi Sirna Gadaa
-
Sewasewer
Hoogganootni Gadaa Biyya irra adeemanii qachaa keessatti qubachuudhan dhimmoota adda addaa fiixan baasu. Dangaa murta’e jiru keessatti bulchiinsa gaarii tolchuu. Diini dangaa sana akka hin seene ittisuu, fakk. Abbaan Duulaa miseensota sadarkaa Kuusaa (qondaala) leenjisee duulaf qopheesa. Bakka bu’ootni Saba Oromoo kun akka Salgee fi Shaneetti of ijaaranii dhimma Bulchinsaa, Siyaasa fi Diinagdee (Misoomaa) irrati hojjatu.
Hojjaa Abbaa Gadaa Fixee (Muummicha)
- Koree Gadaa ykn Gumii waamuu, walitti qabuu
- Marii, dubbii walgayii irratti godhamu ni hooggana, ni to’atas
- Hundee ijoo dubbii, Gumiin irratti walii-gale gabaabsee miidhassee ibsa
- Haala ilaalee murtee fudhatamaa qabu dhiheessee yaada maruu
- Namoota dubbii fudhachuu didanii mufatan karaa adda addaa itti dhihaatee, eebban, sossobbidhaan araarsuu yaaluu.
Wabii: Saba Oromoo fi Sirna Gadaa
-
SewasewerJaarmiyaa Mootummaa ol’aanaa fi Araaraati. Geggeesitoota Gadaa biratti abbaan Bokkuu kabaja fi ulfina guddaa qaba. Abbaan Bokkuu kan Gadaa dursu dha. Ol’aantummaa (aangoo) dhalootan maati angafaa ta’e (fakk. kan Tuulamaa Daacci keessa gosa Galaan jechaadha) keessa argamudha. Tuulammni Bokkuu shan qaba, shananuu harka warra hangafaati argama.
Walumaagalatti Abbaan Bokkuu Hojjaa kanaa gadii qaba
Wabii: Saba Oromoo fi Sirna Gadaa
- Waliti bu’iinsi uummata gidduutti yoo ka’e tasgabbeesuu, araarsuu.
- Humni diinaa dhufee biyya baleessuf yoo ka’ee Abbaa Gadaa wajjin duula Labsuu (akka uummatni ka’u gochuu).
- Bokkuun amantaan walqabatee qaama siyaasaa Gadaa kan dursuudha. Kanaafuu yeroo walgayiin Chaffee (Gumii) godhamu eebiisee saaqa.
- Yeroo Baalii fudhachuuf Gadaan Raabaa Doorii deemu ni hooggana.
-
Sewasewer
Hoogganoota amantii waaqeffanaatti, namoota safuu waaqaa fi lafaa beekan, warra obsa qabeeyyi, warra kadhatanii waaqaraa argatan, warra laguu eeggatan, warra yeroo ofii amantiidhaf kennan, warra yeroo eebbisan waaqni dhaga’uu kkf., waara ta’anii dha. Jaarmiyaalee Gadaan ijaaree kessaa kan araara irratti hojjatan tokkoo jaarmiyaa warra Qaalluutti. Qaalluun (Ayyaantuun) yeroo gadoomaa Abbaa Gadaa eebisee ni muuda.
Wabii: Saba Oromoo fi Sirna Gadaa
-
SewasewerAbbootiin Gadaa Oromoo akamiti Hojjatu?
Akkuma saboota biraa, mootummaan oromoos haala hoojjaadhaf mijaa’aa ta’een ijaaramee biyya hooggana. Sirni Gadaa Oromoo hojjii fiixan baasuuf, Oromiyaa keessa bakka hedduutti hayyoonni akka hojjii raawwachistuutti dalaga warra gaggeessan, nama sagal sagaliin, Salgan Yaa’ii Booranaa kan jedhamaniin, ijaaramannii hojjatu. Isaanis sadeen Abbootii Gadaa, 1. Abbaa Gadaa fiixee, 2. Abbaa Gadaa Mandhichaa fi 3. Abbaa Gadaa Kontomaa kan jedhaman wara duraa yoo ta’an, akasumas Abbaa Muudaa, Abbaa Seeraa, Abbaa Alangaa, Abbaa Sa’aa, Abbaa Biyyaa fi Abbaan Duulaas miessnsota mana maree ti. Jareen kun hojjii raawwachiistuu damee hojjii (waajira) adda addaa ti. Boorana keessatti warri baay’ee barbaachisaa ta’an lakkofni isaani jaha yoo ta’u, isaanis gosoota lamaan Booranaa (Sabboo fi Goona) keessaa namoota sadi sadii kan filamanii dha. Jarreen kun akka ol’aanaafi gadi aanaa odoo hin tain walqixxummaatti wal kabajaa hojjatu. Murteen sagalee baayy’inaan ykn wal-amansiisuu dhaan murama. Booranatti Abbooti Gadaa sadii (Abbaa Duulaa, Abbaa Sa’aa fi Abbaan Muudaa) yeroo fi bakka
Wabii: Saba Oromoo fi Sirna Gadaa
-
SewasewerKeessatuu bara 1270 (bara ka’umsa Yukuno Amlak fi moloksicha Takla Hayimanoot) irraa eegalee hanga dhumaa bar-dhibbee 15ffaa tti Oromoon dhiibbaa fi roorroo humnoota Kiristaana fi Islaamaa jala akka ture ragooleen hedduun ni jiru. Roorroo kana ittisuurratti gootota fi hayyoota hedduutu wareegame. kanaan kan ka’e sabni Oromoo walakaan (qixxeen) isaa manaa fi biyya abbaa ofii gadi lakkisee waan qabu fudhatee gara kibbaa fi Bahaatti godaane. Achiittis dhiibaan ittuma fufe. Kana booda Oromoon gara waggaa dhiibba tokkootif roorroo kana of-irraa ittisuuf mala dhahaa ture, keessumaa bara Gadaa Gadawwoo Galgaloo 1470s keessa haala karaa lolaattin biyyaa ofii falmanii deebifachuuf akka toluutti of ijaaruun barbaacisaa akka ta’e amanee, hawwaasa umuriin ijaaree, akka umurii isaatti dirqama itti kenne. Gadaan ini calqabaa akka haarati waan ijaarameef “Gadaa mala-haaraa baase ykn Gadaa mala-baase” jedhamee hayyootan moggaafamee, meedhicha hidhate. Maqaan Gadaa kanaa seenaa keessatti Gadaa Melbaa jedhameeti beekama.
Bara Gadaa Melbaa 1522-1530
Gadaan Melbaa jedhamu (1522-4530) Oromoo dhaf Gadaa isa calqabaa miti. Isa duraayyuu bara kuma caaluuf Oromoon Gadaan bulaa akka ture ragaan ni jira. Gadaan Malbaase garuu uummata bara saddeet saddeettin qoodee namoota waggaa 8 olii fi 80 gad jiraniitti dirqama adda addaa kenne. Bara Gadaa kanaa Oromoon calqabaaf Abbaa Duulattiin of ijaaree, akka kana duraa yeroodhuma ormi itti dhufu of irraa ittisuu qofaa dhisee biyya ofii deebifachuuf jecha bakka Habashooni irraa fudhatan dhaqee loluu calqabe. Waraani Oromoo bara sanaa akka waraana qaroomeetti hiriiree loluu calqabe. Gadaan Melbaa Baale deebifachuuf yeroo lolu mooticha Habashaa Faasil jedhamu ajjeese. Gadaan kun lola irratti cimaa akka ture warri habashaatuu (Abbaan Baahireetu) raggaasee ture.
Bara Gadaa Muudanaa 1531-1538
Gadaa Melbaattii aanee aangoo kan qabate Gadaa Muudanaa ti. Bari kun bara warri Kirstaanaa fi Islaamaa (Imaam Ahimadiin hoogganamuu) akka hamaatti wal waraanaa turani. Yeroo kana keessa Oromoon xinnoo afuura argatee akka laayyootti lafa ofii hanga tokko qabate. Waan waaqni diinoota isaa lamaan wal waraansiseef, Gadaa kana waaqatu mirga muude jechuudhan, Gadaa Muudanaa jedhee moggaasee. Gadaan Muudanaa kun seeroota lama daballee tumuudhaan seenaa Gadaa keessatti beekama, isaanis:
1. Lubni hundi akkuma aangoo qabateen akka duulu,
2. Lubni hundi osoo lafa dabalee hin bilisoomsiin meedhacha akka hin hidhaanne kan jedhan ture.
Seerooni kun akka Oromoon jabaatee biyya abbaa isaa deebifatu hedduu gargaare. Gadaa Muudanaatu dura laga Waabee ce’ee lafa qabate jedhe Abbaan Baahire.
Bara Gadaa Kiilolee 1539-1546
Muudanatti aanee kan baalii fudhate, Gadaa kiilolee ti. Bara Gadaa Kiilolee keessa Habashoonni gargaarsa warra Poortugaaliin, Imaam Ahimadiin bara 1543 waan ajjeesaniif qalbii tokkoon Oromoo irratti xiyyeefatanii meeshaa ammayyaa fi human waraanaa Awwroopaa irraa argataniin gargaaramuudhan Oromoo irratti duulani. Mootichi Habashaa (Galaawudoos) Imaam Ahimadiin ida ajjeese booda, waraana guddaa nama Adaal Mabiiraq jedhanuun hoogganamu gara Oromootti bobbaase. Gadaan Kiilolee waraana Habashaa fi Faranjii meeshaa hammayyaa (madfi) hidhate kana bara 1545 of-irraa rukutee, ajajaa waraanaa ari’ee laga Awwash ceesise. Waraani habashaa hedduun harka Gadaa Kiiloleetti baqee dhume jedhe Abbaan Baahire. Humnoota Habashaa fi Faranjii meeshaa hammayyaatti gargaaramanu waan mo’eef, Gadaa dhugaa lole, kan Lole jedhamee seenaa keessati yaadatama. Jechi „kan lole“ jedhu kun bara dheerina keesa „Kiilolee“ jedhamuun beekama. Itti aanee baali kan fudhate Gadaa Biifolee ture.
Bara Gadaa Biifolee 1547-1554
Barri Gadaa Biifolee bara mootiin Habashaa lola warra Islaamaa waliin qabu moo’atee humna isaa mara gara Oromoo qofaatti xiyyeefate ture. Mootichi Habashaa Galaawdos, Adal Mabiraq moo’amuu dhaga’ee humna isaa waliti gurmeesee waraana Portugaal wajjin Oromoo irratti bara 1548 duula guddaa saaqe. Gadaan Biifolee diina itti dhufe qolee, rukuutee moo’uudhan of irraa deebise. Lafa bal’aa dabalee qabachuu dadhabus, humana guddaa kana falmee moo’ee of irraa deebisuu waan danda’eef, waanti hojjate akka gootumaa guddaati fudhatameefii maqaa Bif-oole jedhamu akka argatu ta’e. Bif-oole jechuun odoo hin dabaliin, odoo hin hir’isin akkuma jirutti, bifuma duraan jiruun eegee dabarse jechuu dha. Jechi “Bif-oole” jedhu kun bara dheeraa keessa Biifolee jedhame. Gadaan Biifolee dangaa Oromoo eegee, dirqama ofii raawwatee aangoo gara Gadaa Michilleetti dabarse.
Bara Gadaa Michillee 1554-1562
Miidhaan warra Abashaa fi Islaamaa karaa lamaan jabaatee waan dhufeef Gadaan Michillee seerota sadii baasee labsuudhan hojjaa irra oolchee ture, isaanis:
1. Namni diina hin ajjeefne akka hin fuune, akka rifeensa mataa isaa hin
aaddanne,
2. Namni ganna 8 oli fi 80 gadii lola keessatti qooda akka fudhatan,
3. Waraanni Fardaan lolu hedduun leenjifamee akka bobba’u seera jedhu, kun immoo iddoo fagoo deemee akka lolu isa taasise.
Fardaa fi gaachanaan jabaatee loluu kan calqabe Gadaa Michilleetti. Michillee
waraana Galawudos, Hamalmaaliin hogganamu waraanee moo’e, Faxagariin (Ererii fi Karrayyu) guutuummaatti harka Oromooti galche. Itti dabalees hooggani Islaamaa Amir Nuur mooticha Habashaa Galawudosiin waraanee moo’ee (ajjeesee), gammadee ayyaaneffachaa otoo jiru Michille Harariin qabate. Amir Nuur oduu kana dhaga’ee otoo inni gara Haraaritti deebi’uutti jiruu Michille bakka Tulluu Haazaaloo jedhamutti haxxee hidhatee rukute. Lola kana irratti Oromoon hedduun dhumu’ilee waraanni Amir Nuur moo’ame harka Michilleetti baqee raawwate. Abbaan Baahire akka barreesetti Gadaan 5ffaan Missillee jedhamu biyya waraanee moo’atee idda balleesee booda loon ofii fudhatee itti gale jedha. Oromoon durii biyya waraanee waan barbaade idda godhee booda gara dhufeti deebi’aa jechuu isaattii. Seenaa Oromoo keessatti kan akka Gadaa Michillee diinota, warra habashaa (kan Portugaalin gargaarame) akkasumas Afaar (kan Turkiin gargaarame) haleelee dangaa bal’aa bilisoomse hin jiru. Michillee jechuun, bineensa bara caamsaan hammaatee yeroo haroon qooru bakka bishaan ture keessa bahu, bineensa gurraatti hanga saree xiqoo geessu, kan waraanni hin seenne, kan nama hin soodaanne, kan nama duukaa kaattee nama ciniintu, bineensa hamtuu dha. Gadaan Michillee farda luka afur qabu yaabatee gaachanaan waraana of irraa qolatee waan bakka yaade ga‘eef Gadaa Michillee jedhamee moggaafame.
Bara Gadaa Harmufaa fi Gadaa Hambisaa 1563-1570
Gadaan Michillee dangaa bal’aa waan bilisoomseef dangaa bal’aa kana Gadaa tokkoon hoogganuun rakkisaa waan ta’eef Gadaan duraan Boorana fi Baarentuu irraa ijaaramee hooggana tokkoon walfaana socho’aa ture bakka lamatti qooduun dirqama ta’e.
Baarentuu Gadaa Harmufaa akkasumas Boorani Gadaa Hambisaatiin akka hoogganaman godhame. Harmufni Bageemdir rukutee gosati moggaasee of jala galche, Hambisaan immo duula guddaa mooticha habashaa Minaas Oromoo irratti bobbaase jabinaan falmee, balaa dhufu danda’u hambise. Hambisni akka Harmufaa lafa bal’aa dabalee qabachuu baatuus, kan ture akka jirutti eegee dabarsuu waan danda’eef, Gadaa Harmufaa wajjin meedhicha hidhatanii baali dabarsanii Gadaa Roobaleetti kennan.
Bara Gadaa Roobalee 1571-1578
(Roobalee Baarentuu fi Roobalee Booranaa)
Roobaleen lachuu wal gargaarudhaan Bagamdir fi Wallootti duula guddaa bananii (keessatuu Roobalee inni Booranaa Amaaroota hallayyaa fi holqatti naquudhan) dangaa biyyaa bal’dhisuu danda’anii turan. Wa’ee Gadaa Roobalee Abbaan Baahire akkas jedha, waggaa saddeet booda kan bakka Harmuufaa qabate Roobaleen ilma Gadaa Muudanaa ti, isa kan Shawaa balleessee Gojjaamin rukutee, nama aangoo cimaa qabu Azmaachi Zari Yohannis ajjeese jedhe.
Bara Gadaa Birmajii 1579-1586
(Birmajii Baarentuu fi Birmajii Booranaa)
Gadaan Birmajii Baarentuu habashaa Kaabaa akka malee muddee qabuudhan, Dambiyaa rukutee Abooli fi Baahera Nagaash yeroo ajjeesu, Gadaan Birmajii inni Booranaa maqaa Maccaa fi Tuulamaatiin ijaaramee Amaaroota bakka hundaatii ari’ee, lafa fardi isaa seenuu danda’u hundaa qabate. Amaarris gaaratti, hallayyaatti, holqatti galtee dhokatte. “Utuu gaarrii, hallayyaa fi holqi hin jiru ta’ee namni hafu hin jiru jedhe” barreessaan habashootaa Alaqaa Atsimeen.
Bara Gadaa Muul’ataa 1587-1594
(Muul’ataa Baarentuu fi Muul’ataa Booranaa)
Bara Gadaa Muul’ataa kana Walloo hedduu hin duulle. Yeroo lama qofaa Gondoritti duulee deebi’ee qubate jedhama. Muul’ataa Maccaa fi Tuulamaa garuu duula isaa itti fufee. Bifa lolaa geeddaree Amaara karaa irratti gaadee ajjeesuu calqabe. Gaara gidduu fi saqa dhiphoo ta’an gidduutti eegee ajjeesaa, murataa ture. Bakka farda isaaf mijaa’u mara Goojjaami fi Gondor keessa gulufee, qabatee, basha’ee achi taa’e.
Barreesan yeroo sanaa Abbaa Baahire akka jedhetti, biyyi Gadaa Booranaa jalatti bule, kan hafe tokko lee hin jiru jedhe. Muul’atni baalii Gadaa Duulootti dabarsee kenne. Haala kanaan Abbootin Gadaa injiffannoo ida argatanii booda sabni Oromoo hanga sirni Nafxanyaa jaarraa 19ffaa keessa ka’uutti jaarraa lamaa ol tasgabbaa’ee Gadaa isaa kabajataa nagaa dhan jiraataa ture.
Wabii: Saba Oromoo fi Sirna GadaaOromo Democracy: An Indigenous African Political System by Asmarom Legesse
Comments (3)
Popular topics
ሽፈራው ወይም ሽፈሬ ተክል (Moringa Oleifera)
ያለፉት የኢትዮጵያ ነገስታት ማዕረግ ለምን "ዘእምነገደ ይሁዳ..." የሚለውን ተቀጽላ ያዘ?
የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስትያን የፓትርያርክ ስልጣኗን ለማግኘት ከግብፅ ቤተክርስትያን ጋር ያረ...
የመጀመሪያው የቀዳማዊ ኃይለስላሴ ኦፊሴላዊ የአሜሪካን ጉብኝት (State visit) ምን ይመስል ነበር?
በላይ ዘለቀ ማን ነው? ጀግና ያሠኙት ሥራዎቹ ምንድን ናቸው?
የኢትዮጵያ አየር መንገድ አመሠራረት ምን ይመሥላል?
የካቲት 12 ቀን 1929 ዓ.ም. በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ምን አይነት ቦታ አላት?
የመጀመርያዉ ኢትዮጵያዊ ፓይለት (አዉሮፕላን አብራሪ) ማን ይባላሉ?
ዳግማዊ ዓጼ ምኒልክ ከእንግሊዝ መንግስት ጋር የኢትዮ-ሶማሊያን ድንበር በተመለከተ የተፃፃፏቸው ደብዳቤዎች።


text:
Mihirat Tuffaa irraa | Bitootessa 21, 2014
“list-of-political-prisoners-amharic”
Akkam nagaa jirtanii yaa ummata oromoo baka jirtan maratti warri biyya keessa jirtanis warri biyya alaa jirtanis,Guyyaa har’a maalifan waan kana barreessuf ka’e yoo naan jettan ummata keenyaa ummata oromoo biyya isaa keessa jiraatuu dadhabee cinaan du’ee,cinaan biyyaa bahee biyya ormaa(baqarratti) rakkachaa jira,kan hafe immoo biyyuma ofii keessatti mana hidhaa adda adda kan beekkamoo ta’aniif kan hin beekkamne keessatti rakkinni adda addaa hanga du’aatti irratti raawwachaa jira.
Anis kanaafan waa’ee ummata keenyaa mana hidhaa adda adda keestti wayyaannefi ergamtootni wayyannee itti taphachaa jiran kana waa xiqqoo jedhuuf,
Linkii kana”list-of-political-prisoners-amharic”jedhu kana kopi gootanii yoo laaltani,hagam tokko akka nama ajaa’ibu argitan.Namoota achiiratti maqaan isaanii xuqamee keessaa meeqa isaanii oromoo akka ta’an achirattuu argitan.kun kan ta’e mana hidhaa beekamoo Afur(4) qofa keessatti.Garuu mee yeroo tokko dhaabadhatoo xinxalaamee,manoota hidhaa meeqattu naannoo oromiyaa keessa jira?Ganda irraa jalqabee,Aanaa jedhee godina jedhee,hanga naannoo fi motummaa federalattii, akkasumas kampii waraana fi bakkoota dhokataa ta’an meeqatu jira??bakkoota kana mara keessatti kan rakkachaa,ajjeefamaa,toorchii godhamaa,du’aa,reebamaa,dhukkubsataa,arrabsamaa fi tufatamaa jiru:manguddoo,barataa,dubartii,ijoollee,jarsa fi walitti qabaa ummata oromoo maratu mootummaa abbaa irree wayyaanetin irraatti ademsifama jira.
ummanni oromoo rakkachaa jiru kun oboleewwan,abbootti,ijoollee fi haawwotii keenya.Nu marti keenyaa osoo ilmi keenya yookan obboleessi keenya yookaa abbaan keenyaa mana hidhaa wayyaannee keessatti nu jalaa du’ee akkamitti gadinna???ammas kan illaaluu qabnu akka obboleessa wajjin dhalaneetii yookin akka mucaa nu dhalleetti madaan isaa nutti dhagahamuu qaba.fakkeenyaf kan isin martuu beektan obboleessi keenya Inginer Tasfahuun Camadaa biyya ollaatii dabarsamee kennamee mana hidhaa keessati akkamitti akka du’e nu martuu ni beekna.Baratee biyya ofii irratti hojachuu dadhabee biyya alattis baqatu basaasttonni wayyaanee biyya ollaa irraa qabanii hidhan.
Wanti nu beekuu qabnu sabaa fi sablamoonni biyya san keessa jiraatan yoo sabni isaanii namni lamaa hidhame ganamaaf galgala iyyan.Nu’i hanga yoomitti callifnaa??mee kan darbe dhiifnee harka wal qabannee,namummaan nutti dhagahamee garaa kutannoodhan haa kanu.
Injifannoo Ummata Oromootiif!!!
Kan barreesse: Mihirat Tuffaa
Posted by mihirattuffa at 5:04 AM


text:
Noolee Buttaatiin
Yeroon kun yeroo itti diinaan wal aansoo wal qabaa jirrudha.Haa ta’u malee adeemsi fi matabowwuun karaa miidiyaa hawaasaa deemaa jiru kan diinni nu godherra kan nuti wal godhuuf deemnutuu fi kan kalees dukkanatti nu naqe caalaatti ammammoo hallayyaa qilee gadi fagoo taatetti Oromoo naquuf jedha!
Yaa Oromoo barreeffama yeroo darbee tokko irratti Oromoon bara Gadaa wal arrabsoo qaba wal arrabsoon kun garuu abbaan fedhe utuu hin taane, walaannaa ykn Foolleetu mirga kana qaba.Kunis hanga Gadaan sun sagal bulee Korma moosisutti ta’uu yaada kana dhiyeesseen ture.
Amma arrabsoo fi jette jetteen kun namoota muraasaan deemaa kan ture ta’ullee,hayyoota namoota qaroo kan ofiin jechaa turan itti dbalamaa jru.Kana kan fide kana sana,obsa walii qabaadhaa,irra walii darbaa,alagaatu kana godha abalutu sana godha jechaas turreerra.Garuu hawaasi keenya keessumaa kan biyya hambaa jiraattan maaltu akkas isin godhe?
Tarii namooti bu’uura waan kanaa oomishan ergamtoota diinaa fi ta’uu baatus, dhaga’ama mataa ofii kan barbaadan fedhii dhuunfaa ofii kan dursanii fi namooti inaaffaan guutaman waan kana oomishanii hawaasa keenya Uummata Oromoo waliin diruutti jiru.
Gurmuun kun dursee hanga hawaasa harkisuufi dhageetti barbaadu horatutti akka bofa afaa keessatti mataa milikfatee maqaa ABOtiin,Qeerrootiin daldalaa ture.Yeroo ammaa garuu,yeroo itti sagantaa ABO uummata jibbisiisee uummata kallatii harkaa dhahee qileetti naquuf jedhu qabatee socho’urra ga’ee waan jiruuf, biyyoota hambaa keessatti gartuu bobbaasuun sum’ii,hadha’aa bofaatiin haamilee hawaasaa hiddaa fi busheessuuf dhama’aa jira!
Gartuun kun yeroo mara maqaa Adda Bilisummaa Oromoo dhahuun, ABO jedhee waamaa kan ture amma maqaa Shanee jedhu kenneefii jira.Haa ta’u malee Addi Bilisummaa Oromoo maqaa Shanee jedhu hin qabu hin beekus! Ergan kana jedhee garuu jechi Shanee jedhu ergamtoota diinni Bilisummaa,Walabummaa fi Birmadummaa uummataa Oromoo jibbuun bobbaase kun maalif jecha SHANEE jedhu jibbee irra deddeebiin maqaa dhawaa?
SHANEE/SHANACHA
Gadaa Oromoo keessatti Shaneen/Shanachi kan dambii haqaa fi wal qixxummaa akkasumas mirgi dhala namaa malaammaltummaa fi loogi malee ittiin kennamu kan sadarkaa Salgee gaditti uummatatti dhiyoo jiru ta’uun beekamadha.Shanachi/Shaneen murtii haqaa Gadaa Oromoo keessatti akka kennaa turee har’ayyuu itti jiru beekuun barbaachisaadha.
Shaneen Gadaa Oromoo, haqa ilaaluun, gosa,amantii,firooma,qabeenyaa fi namxinnummaa yookin namguddummaa utuu hin ilaalin kan murtii haqaa laattudha.
CAFFEEN GADAA OROMOO
SHANEE/SALGEE
ADUULA GADAA FI
QAALLUU of keessatti hammata.
Egaa Shanee/Salgeen Oromoo inni jalqabaa shamarran umurii 9-24 of keessatti qabata itti aansuun,Shanee/Salgeen lammaaffaa dhiira umurii 9-24 qabata/isaan kana jechuun QARREE FI QEERROO yeroo t’an, ittin aansuun Suubboo fi dubartii deessuu keessaas ofi tti dabalata sadarkaa itti aanutti immoo dubartii marabbeessaa afuriifi suubboo 4 ofitti dabala.As irratti baay’inni kan warra duraa sagal sagalidha.
Namooti Shanee kana keessa jiran hawaasatti dhiyeenyaan kan jiruuf jireenya hawaasaa wal dhibdee hawaasa isaanii furaniifi namoota qaroo t’an,kan beekumsa qaban,kan gootummaa qaban akkasumas namoota iftooma qaban malee namoota akka bofa afaa jalaa hawaasa waliin diran miti.Egaa anis waamalee waa’ee SHANEE hin kaafne ABO SHANEE jechuun yoos Akkuma barreessaan Habashootaa Aatsimeen seerri Shanachaa nuun kiristaanota warra ofiin jennu (Amaarota ilaala)tti uummata Oromoo geggeessa jechuun dhugaa ba’ee jira.Kanaafuu,Maqaan kun ABO daran hagam akka uummta isaatti aanu,uummata isaa keessa jiru yoo ibse malee waan xiqqeessu miti.
Har’a diinonni Oromoo kun, hadha’aa baatanii isaan Oromoo gidduutti facaasaniin Qeerroo fi Qarreen miira ta’anii qabsoo FINCILA XUMURA GARBUMMAA adeemsifamu dhiisanii akka wal komatan akka wal dhaban taasisanii Oromoo facaasuufi taatus Oromoon isaan jalatti gurmaayee dhiiga ilmaan Oromoo biyya keessatti dhangala’uun beekamtii fi dhageettii siyyaasaa horachuuf jibbinsaa fi olola ABO fi miseensota ABO irratti oofu!
TOOFTAALEE DIINOTA OROMOO
1 GODINAAN BOBBA’UU
Isaan kun dhimma godina itti dhalataniin, uffannaa akkaataa haasawaa akkaataa jiruuf jireenya godina ofii faarsuun kaan immoo arrabsuu,gantuun tokko qabsoo sabaa ABOn masakamu keessaa yoo baate maqaa nama sanaan qabataniillee Oromoo godina biraa arrabsuu fi oromummaa hin qabdu jedhanii arrabsuu kunis warri arrabsamu godinaan ka’ee kaan akka dhawu taasisuu bu’aan isaas wal dhabdee Oromoo gidduutti uumanii Oromoo yeroo dheeraaf akka garaan isaa gargar fagaatu taasisuufidha
2 Amantaa
Oromoon amantaan kamuu utuu itti hin dhufin amantaa mataa ofii qaba.Haa ta’u malee akkuma fageenya fi bal’ina akkasumas hawaasummaa Oromoon walirraa fagaatee jiraachaa tureen, haalli naannoo,siyyaasaa fi hawaasummaa amantaa garagaraa akka inni hordofu ta’eera.Har’a namni kamuu amantaa kootu sirrii waliin jedha malee kan kee sirridha jedhee sifaana bu’uu dhiisu mala.Egaa murni alagaan bobbaase kun Oromoon dhimma amantiin wal gaareffatee barri bilisummaa isaa akka dheerattuuf shira inni kaayedha.Akkuman olittuu jedhe gar tokkeen isaanii maaliif tokkummaa Oromootti inaafu yoo jenne, barnoota faranjii waan baranneef feesbuukiin biyya bilisoomsinaABOn hooggansa illee nutti haa kennu akka jechuuti.Kana ta’uu baate Oromoon akka hin bilisoomne namoota garraamii miidyaa hawaasaa irratti walitti bobbaasuun Oromoo addaan fo’uudha.
Baranne warri Ofiin jedhan kun, biyya kessattis olola gargaraa oofuun beekamu.Nama maqaa QEERROO BLISUMMAA OROMOO hin beekneen inni gartuu akkasiiti jechuun karaa warra shira faranjii isa kokkolfaa boolla walii qotanii baratanii baranne jedhanee akka maxxansamu taasisu.isaan biyya keessaa kun illee baay’een isaanii BIIROLEE MOOTUMMAA WAYYAANEE KAN FEDERAALAA FI NAANNOO keessa hojjetu.Qeerrolee yoo argan ija inaaffaan ilaalu.Kunis tokko beekamtii barbaachaaf,inni biraammoo maqaa qabsootiin diinagdee daldaluufi yeroo tokko tokko yoo ijoolleetti dhiyaatan nuti FINFINNEE,ADAMAA,BISHOOFTUU keessatti jireenya dadhabne kanafuu, OPDO illee taatu waliin horfinee jeeqnee waa horii argachuu qabna jedhanii kolfanii wal kofalchiisu. Isaan kun warra qaanii buuse waara gartuu barate ofiin jedhu wajjin walitti hidhatee biyya keessaa icciitii qabsoo Oromoollee gurguree itti jiraatudha.
Namootumti kun, har’a icciittii OPDO yoo sitti gurgurran bor immoo icciitii kee OPDOtti taayitaa argannaan ni gurguratu.Atiin waamichaa fi beellama isaan si dirqisiisan hafnaan yookin miseensa OPDO ta’e tika ta’e jedhanii maqaa si xureessu yoo waliin nyaatte dhugde baay’ee si faarsu.Guyyoota lama sadii booda hiriyootikee miseensa QEERROO BILISUMMAA OROMOO ta’an marti tika dhiisii nufaana hiriiri jedhu guyyaa itti aanutti “ABOn HARKA KENNATEE WAYYAANEE WALIIN JIRA” siin jedhu.
Adeemsa maqaa ABO xureessuu kanas karaa bektota fi hayyoota isaanii marsaalee hawaasummaatti facaasaa oolanii bulu.Hawaasi yoo dhaga’uu baate hanga ani ganda keettan dhaladhe,ani fi atiin amantaa takka hordofnaatii na hordofi jedhutti deemu.
3 SADARKAA BARNOOTAA
Gartuun kun Oromoota sirni alagaa cunqurse, barattoota gootummaa fi Oromummaa isaaniif wayyaaneen barnoota dhorkitee jireenyi isaanii harkaa bocoocate akka ila Oromoottuu hin ilaalani.Miidiyaa hawaasaatti ba’uun walii isaaniif beeksisa advert waliif taasisu.
Diinummaa ABOf qaban hanga maqaa ABOtiin beekkamtii gonfatanitti ifaan hin dubbatani namoota kaayyoo fi namuusa ABO ittiin masakamu keeysaa bayan waliin walitti gurmaa’uu fi walii galuun isaan hin dhibu.Barnooti isaanii namuu dinqisiifachuu qabu yeroo mara lafa jalaan hawaasni Oromoo ABO akka jibbuuf barsiisaa deemu malee ifaan itti hin bu’ani hawaasi akka isaan hi jibbinee fi laphee hawaasaa hanga fudhatanitti mataa milikfatanii socho’u.
Diinagdee maqaa hawaasa miidhameen walitti qabu,ilman Oromoo biyya keessaa miidhamnis ni gaggaarra jedhanii maqaa isaanii fi bilbila isaanii fudhatu.kunis akka ragaatti dhimma itti bahuufi namoota bicuu FINFINNEE keessaa qaban ittiin biyya keessatti jibbiinsa ABO oomishuf bobbaasaniif qofa kennama.
Diinagdeen isaanii kunis akka jaleewwan isaanii jedhanitti erga humna ABO diiganii hawaasa ittiin qabachuuf nu gargaara jedhu.Gaafa fedhanis biyya keesaafi alatti utuu hin hafin Hayyu Dureen ABO Daawud Ibsaan Waraana Ertiriyaa jiru beelaan fixaa jira, WBOtu dhaammate jedhanii diinagdee dhuunfaa isaanii walitti qabatu.
Oromiyaa bilisoomtu keessatti situ akkasiin hooggana ani akkasiin jedhanii saalfi malee “re’ee rimaatti funyoo fo’u”!
Walumaa galatti diinumaan ABOf qabamu kun inni guddaan aangoof boli’uu, diinagdee barbaacha (yeroo darbe maaliif gartuu hayyoota warri ofiin jedhu ABO jibba jennee yeroo haasofnu hiriyaan koo tokko jireenyi FINFINNEE waan ulfaateefi” jedhee qoosaan xumure.Kanaafuu Oromoon rakkoo qabsoo isaa muudachaa jiru hubachuun, qabsoo isaatti firii gochuuf wal tumsuu qaba.Warra dheebuu faayidaa biroof jecha dhaabaa fi dhaaba uummataatti aggaamus dhugaa kana baree qabsoo isaa tikfachuu qaba.
Uummati Oromoo fi Addi Bilisummaa Oromoo kana gochuun irra jirus, dhaabi dhaaba uummataa akkuama ta’e qabxilee armaan gadii kana irratti hawaasaaf hubannoo akka ta’utti yeroo yeroon wal hubachiisaa deemun gaaridha jedheen abdadha.
1 QABSOOF DIINAGDEE
“Qabsootu horii/diinagdee barbaada malee qabsaawaan akka horii hin barbaanne beekamaadha.Haa ta’u malee qabsoo saba tokkoo mitiitii jireenyi nama dhuunfaayyuu baasii akkamii akka barbaachisu jireenya keenya keessatti argaa oolla.Kanaafuu, Diinagdeen ABO wayyeessanii daran diinarra kallattii maraan ejjechuuf hawaasa waliin dhimma diinagdee irratti hubannoo gahaa waliii kennuun barbaachisaadha.
2 ADEEMSA BILISUMMAA
Wanti hundumtuu akeeka kaayyoo ka’umsaa fi galma gahiinsa mataa ofii qaba.Adeemsi kunis LEENJII WARAANAA, QABSOO UUMMATAA FI XIINSAMMUUN utubamuu feesisa.Kana irratti hawaasi diinagdeen wal utubaa adeemsa bilisummaa isaa akka saffisiisu waltajjiiwwan marii,yaadaa kan itti hawaasa wajjiin karaa tasgabbii namuusaa fi dhaaba uummataa ijaaruuf malee diiguuf hin taaneen qopheessanii irratti hojjechuu.
3 ADEEMSA WARRAAKSAA
Akkuman qabxii 2ffaa irra kaayuu yaaletti adeemsa hawwataa,jajjabeessaa fi ogeeyyii waraanaa ogeeyyii siyyaasaan qo’atamee sochii warraaksaa godhamu keessatti duraa fi fuuldurri isaa ilaalamee jechuun ogummaadhaan dammaqqii hawaasaa wajjin itti bahiinsi keenya bilisummaa,Walabummaa fi Birmadummaa ta’uu mala.
Kabajamtoota ilmaan Oromoo isaan armaan olii kun yaada dhuunfaa kooti.Adeemsi ABO hanga har’aa suuta karooraa fi akkaataa saganteeffameen deemee jira Bilisummaa qaqqabuu baannuyyu.Haata’u malee, bilisummaa barbaannu arguuf immoo duula dhimmoota qaanessoo ta’an irraa oomishamurraa,duula Oromoo raawwatee addaan hiruuf socho’urraa,duula qabsaayota saphisuuf oomishamurraa of qusannee marii fi yaada tasgabbii qabuun wal hubatnee, adeemsa bilisummaa hanga Warraaksaatti gabdummaatti xumura gochuuf geenye haa mirkaneessinun isiniin jedha.
Akkuma beektan Wayyaaneen biyya keessaa interneettii gadi gadhiiiftee jirti ololli isin wali keessanii walitti bantan amma Qeerroo biyya keessaas dabalachuu mala.Kun immoo carraa biraa Wayyaneef ta’innaa?! Maaloo fuuldura keenya haa ilaallu!
Dhaamsikoo inni dhumaa Oromoon jaarsa jaartii beekaaf xinnaa qaba.Inni biyya keessaa ofiifuu garbummaa waliin lolaa jira malee wal lolaa hin jiru yoos biyya hambaa kana jaarsi hin jiruu? Moo hunduu wal qixxaattan!? Yeroo amantaan wal loltan hiriyuma keessan Oromoo amantaa biraa hordofu hin beektanii? Hiriyaa isa sanaaf jettanii hin saalfattanii?
Yoo Godina isa tokkoo maqaa balleechitan hiriyaa godina sanatti dhalate ilaaltanii wal hin dhiiftanii? Waan miidiyaatti ba’uu hin qabnes achumatti hin fixxanii? Paartii hundeessitanii qabsaawuuf taanaanis maaliif ABO qofa irratti xiyyeeffachuu isin barbaachise kaan utuu hin tuqin kan mataa keessanii ijaartanii jijjiirama fiduu hin dandeessanii?
Kanaafuu Ayyaana Oromoo, Ayyaana Saddeeta Lubaa Ayyaana Hooda Oromoo sodaadhaa.Walii keenya ergama alagaa fi ergama inaaffaan wal nyaachuu fi wal loluu dhiifnee akka Wayyaaneetti fuula deebifnu!
Diinni keenya isheen guddoon nurraa gallaan aangoon barbaannu ni jira,biyyi barbaannu ni jira,hojii barbaadne bilisa taanee hojjennee jiraachuuf carraa arganna kanaafuu MAALIIF WAL SAKAALLAA? Kottaa walii gallee alaa gallaa!
WAAQAYYO AYYAANNI OROMOO OROMIYAA HAA BILISOOMSU!


text:
MAGANU QAALI GIDDO NOO JIRO | ERMIYAASI 12-16
Israeele Yihowa Habbino
Yihowa Ermiyaasi, booˈnaleeyyenna hajajamannokkiha Yihudahonna Yerusaalamete heeˈranno manna hunate murciˈrinota lawishshunni kulanno gede hajajinosi; tenne kula shota looso diˈˈikkitino.
Ermiyaasi shalaalate qawatto hidhino
13:1, 2, NW
Halloho qawatto qodha, Israeelete dagara Yihowa ledo noonsaha muli jaalooma leellishshanno
Ermiyaasi qawatto haaˈre Efiraaxisi Laga haˈrino
13:3-5, NW
Qawatto kinchu dadhamme giddo maaxe Yerusaalame agure higino
Ermiyaasi qawatto abbara galagale Efiraaxisi Laga haˈrino
13:6, 7, NW
Qawatto tattaˈino
Yihowa Ermiyaasi loososi loose gudi gedensaanni coye xawise kulinosi
13:8-11, NW
Ermiyaasi assinori tidhinokkire lawirono, isi Yihowara giddosinni hajajamasi, Yihowa mannisi hajajamanno gede assate sharramino sharrora kaaˈlanno gede assitinosi


text:
SEENAA Y.G(2005) kutaa 2ffaa.
Yaada koo har’aa , yk kutaa 2ffaa, qabxiilee lama, kan kutaa 1ffaa keessatti itti fayyadameenin eegala. “Tokkummaan nu barbaachisu maal irratti ? Tokkummaa nuuti barbaannu,tokkummaa maaliitii ? Tokkummaa Bara Abbaa Biyyaa turreeti ? Tokkummaa Bara Gadaan tureetii ? Tokkummaa Dhiigaatii ? Tokkummaa Siyaasaatii ? Tokkummaa Ummataati ? Tokkummaa Dhaabbilee Siyaasaatii ? Tokkummaa Sabummaatii ? Tokkummaa yaadaatii ? Tokkummaa ejjannoo Siyaasaatii ? Tokkummaa Qabsootii ? Tokkummaa Ilaalchaatii? ? Tokkummaa jireenya hawaasummaatii ? Tokkummaa Amantii fi Gandummaa dhiifnee waliin jiraannudhaa ? Tokkummaa maalii barbaanna ? Tokkummaa Bilisummaa dura Qabsoo keenyaaf barbaachisu moo, kan Bilisummaan boodaati ?,,,,,,,,,,,”(kutaa 1ffaa keessaa ka fudhatame)
Egaa tokkummaan nuuti barbaannu kana hundaa kan hammatu ykn garii isaa fudhatee isa kaan dhiisu, ykn amma kan nu barbaachisu tokkummaa isa kanadha ! jennee yaada mataa keenyaa tarrisuu dandeenya ta’a. mee tokkummaa nuuti hawwinu kana waliin, Lammiilee keenya addunyaa kana keessa hanga jiraatanitti, Amallis, beekumsis, qalbiinis, jabinnis , laafinnis kkf horachuun isaanii waan hin hafne. Kan Umamaa amala gara garaa badhaafamees akkasuma. Namoota armaan gadii (kutaa 1ffaa keessaa kan fudhe) yaada, ilaalcha, fedhii fi amala adda addaa qaban kunniin, akka hawaasaatti Tokko taasifna yoo jenne ni ta’aa ? bara falmaa diddaa gabrummaa gaggeessinu kana keessa kana hundaa Ummta keessatti tasgabbeessuu dandeenyaa ? yoo ni yaalla jennee ni milkoofnaa ? namoota amala adda addaa qaban kana ammoo, gara Qabsootti galchaatii xiinxalaa . Mooraa qabsoo keessatti maal uumu?? Tokkummaa hawwiinun ala, kakuu lafeen gootawwanii naa haa waraanuu san ni dhugeessuu ? Tokummaa wareegama barbaadu nu goonfachiisuu ? haalli kun nu hin mudannee ? miidhaa maalii nu irraan ga’e ? irra deebi’ukootti hin nuffinaati irra deebi’aa dubbisaa xiinxalaa.
TOKKUMMAAN DHAADANNOO FI HAWWIIN HIN DHUGOOMU !!!! kutaa 2ffaa.docx


text:
Mummichi-ministeera Itiyoophiyaa Mallas Zenaawii kora waggaa walii-gala kan Tokkummaa Mootummootaaf haasawaa dhageessisaniin, karoora miliniyeemii haga bara 2015nii keessaa ka waggaa shanii lafa kaa'ame irratti waadaan gargaarsaaf seenamee eegame milka’iina fida, jennee dubbachuuf haalli isaa ifaa miti, jedhan.
Afrikaa keessatti guddinni argame wal qixxee ta’uu baatuus, rakkoon dinagdee adunyaa mudatee fi haalli qillensa naannoo iddoodhaa iddotti jijjiramuun dhiibbaa gessisuu isaa obbo Mallas Ibsanii jiran. Karoora miliniyeemii lafa ka’ame bakkaan ga’uuf, Itriyoophiyaan waggoota darban 7 keessatti guddiina dinagdee 100 keessaa 11.6 argamsiisuu ka dubbatan Obbo Mallas, guddiina argame kana irratti hirkannee karoora waggaa shanii lafa ka’anne, jedhu.
"Kanas hojii irra oolchuuf gargaarsi alaa barbaachisaa dha,jennee iyyannus, haga humni keenya danda’e carraaquuf cicha qabna" jedhanii jiruu Obbo Mallas Zenawii.


text:
Abbaan seeraa Mana Murtii Walii Galaa amma filame kun Merrick Garland, abbaa seeraa Mana Murti Walii Gala Amerikaa ji’a dabre lubbuu dhabe, Antoninon Scalia fulaa bu’ee hojjachuuf dandaha jedhe hardha file.
Perezidaanti Obaamaan filannoo tana hardha White House,bulchiinsa mootummaa Amerikaa keesastti labse.Garlandi nama qalbii seera beettu jabduu qabuu fi hujii tana seeraan hojjachuuf itti ciniinnate jedhee faarse Obaamaan.
Garlandi nama ganna 63 abbaa seeraa mana murtii oli iyyannaa Waashingiton, DC-ti.Obaamaan yoo nama kana filu abbaa seeraa wa sadii guutachuu malee jedha;nama ufumatti hirkatu,dandeettiin hujii isaa shakkii hin qamnee fi akka dansaa seera beeku.
Akka jarii(Senetiin Amerikaa,Garlandi “hujii ragaasee hujii innii ummata Amerikaatii hojjatu jalqabsiisu gaafaddha.”
Nama amma filan kana seneterii Amerikaa fedhu fudhate fedhu ammoo dida. Amerikaan abbootii seeraa Mana Mmurtii Walii Galaa 9 qabdi.Yoo fkn murtii kennuu irratti namii 4 gama tokko bahee 4 ammo gama dhibii bahe akka namii 5essoo gama tokko tahee dubbii muruu dandahuuf 9 tolchan.


text:
Kanaadaa
Kanaadaan biyya bayyinan kabba Ameerikaa Kaabaa qabatte dha. Adunya kessa Kanaadaan ballina lafaa ishee yoo walitti qabanni ilallani lammaffa irratti argamtii. Kanaadaan Garba Atilaantiik irra kastee hanga Garba Paasifiik yoo balattu, kabban immo hanga Garba Arkitiik fagatti. Kibba fi kabba dhihaan Canadan United Statesiin dangefamti. Jiratotni Kanaadaa ummatta aboriginal (Indians, Metis fi Inuit) jedhamani dha. Kanaadaan bara 1867tti akka British Coloniesitt dhabatte. Haa ta'u male Kanaadaa kessa bakki tokko tokko French Colonies turrani. Kanaadaan Yunaayitid Kingidem irra kopha kan batte bara 1982tti. Haa ta'u malee Kanaadaan akka Commonwealth Countritt bekkamti, akkasumas Queen Elizabeth 2n, head of state Kanaadaatti.
Kanaadaan Federal Constitutional Monarchy yoo tatu kan ittin bultu immo Parliamentay Democracy dha. Province kudhani fi Territory sadi qabdi. Akka Federalatti Kanaadaa kessatti afaan akka biyyatti fudhatamu English fi French dha.


text:
Itiyoophiyaa keessatti waggaa kana keessa uummanni gargaarsa nyaata kan hatattamaa barbaadu miliyoona 2.8 kan ta’u mootummaan tilmaamee jra. Lakkofsii namoota hanqiina nyaataan rakkatanii kan bara darbee miliyoona 5.2 ture, barana gara miliyoona 2.8tti gad cabuun oduu gammachisaa dha.
Ministerri qonnaa kan Itiyoophiyaa Mitikuu Kaasaa fooyya’iinsa argame kanaaf, waan lama galateffatan.Kunis haallii qillensaa gaarii ta’uu isaa fi gargaarsi argamuu.
Garuu, Itiyoophiyaatti qindeessaan gargaarsa dhala namaa kan Tokkumaa mootummootaa Eugene Owusu akka jedhantti, lakkofsi miliyoona 2.8 jedhu kun seenaa jiru keessaa hanga tokko qofa ibsa.Kanneen biroon kuma 900 fi kuma dhibba 56 ta’an immo nyaata dabalataa eeggatu.
Ijoolleen kuma 100 fi kumii torba hanqiina nyaataa hamaa keessa waan jiraniif wal’ansa itti fufiinsa qabu argachuu qabu jedhan.Uummanni miliyoona 3.3 immoo jedhau Mr.Owusuun, nyaata wal qixxaataa fi vaaytaamiin A argachu qabu yoo ta’e ilaalmuu qabu.
Owusuun akka jedhantti, lammiwwan Itiyoophiyaa miliyoona hedduun dhukkuba Busaa, Gifiira akkasumas Haqqisaa fi garaa baasaa arifachisaan kan iddoo biraatti koleeraa jedhamee waamamuuf saxiilamoo dha.
Gabaasnii mootummaa Itiyophiyaa akka agarsisuuti, hanqina nyaataa mudate jedhame kun harki 40ni, bulchiinsa naannoo somaalee keessatti ta'uu ibsee jira.Garuu naannoo kana keessa kan jiraatu, uummata Itiyoophiyaa keessaa harka 6 gadi.waraanni mootummaa Itiyoophiyaa naannoo kana keessatti, waraana Adda Bilisummaa Biyyoleessa Ogaadeen waliin wal waraanaa jira.
Gareen kun dhaamsa e-meeliin ergeen, mootummaan naannoo sana keessatti duguugamiinsa sanyii gaggeessaa, gargaarsa nyaataa gamasitti ergamu ittisa jechuun himata.
Mootummaan Itiyophiyaa garuu himata kana haaluu dhaan, sochiin riphxee looltootaa kun du’aa jira jedha.Garu gareen gargaarsa arjooman kannen raabsa gargaarsaa ilaaluu fedhan, gamas akka hin sennee ittisee jira.
Ministeerri qonnaa kan Itiyoophiyaa Mitikkuu kaasaa akka jedhantti, bulchiinsa naannoo somaalee keessatti, aanaalee jiran keessaa kan seenuuf ehama aangawootaa barbaachisuu aanaa 9 qofa.
Qindeessaan waa’ee gargaarsaa kan Tokkummaa Mootummotaa Owusuun Finfinnee irraa akka ibsantti garuu, aanaalee nagaa qaban keessa seenanii hojjachuuf gaaffii hojjatonni gargaarsaa dhiyessan aangawonni ni didu.
Itiyoophiyaatti sagantaa misooma sadarkaa adunyaa kan mootummaa Briteeniif hogganaa kan ta’an Howard Taylor gargaarsi nyaataa kennamuu kallattiin kanneen ergameef dhaqqabu isaa ilaalchisee, jaarmayonni gargaarsaa sodaa qabu jedhu.
Gabaasaa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa.


text:
wedding. Sunday , August 27th , 2017 - 10:55:29 AM
Nothing can make your reception party more refreshing than fresh flowers. They have always been the most sought after decorative accessories. But, when its your wedding reception, you would surely want to try out something different. Combine the dazzling beauty of flowers with the glorious water lanterns to add more drama to the surroundings. The combination of these two items would make for a magnificent centerpiece.
Lighting the actual ceremony comes down to personal preference. Don't assume that since you're outdoors, you don't need to add some fill flash. Even in a bright sun situation, popping in a little light can make for a more pleasing photo. However, I typically don't bother unless I'm up in the aisle a little. If you're too far away, it won't even look like you've added flash.
hhppyyrryyaa oouull rr ee ootteetteekkoo nnFFiiaa uuyy222211 nnaaccvvllccremmny nntteePPllcc,,nnaa hh aahhddaa hhrr rrnneeAAbbrr'' oohhrr--HHllyyooddaatteess rraaee eell aarree rricc aannee ii 9966 ccaattaauulliiggMMnnaacc ttoo tthh ooll'' ttentioo..br> Neaall wwnnyyyyars ee eeiirr rrnneeAAbbrr aa hh aauuaa ii ooffHHoollyyooddggaaoouu thhoogg hhiiss mmottee nn uuooeennrryyllyyttrruuhhhhssffttee,, nn eeaaeeMMnncc'' oo ooaa ffoolllloowwiinggthhee eett ffhhssffttee rrnnee aannee,,wwoo ttooookh Pricc rrmmaasseepp uuooeenneeccaaeetto wwoollwwdd llmmuu nn iiaaccaa aa aaee uuiigghhssrriinn br> AAddPPiicc lleettii eellkkoonnffrr ampaigning nneevvrrnneettlliissee tthhgg eeeessoo ooeenneenntt, rraasinn ssuussaaddppssiiggttee pptteeaaeedd ffiipprraacc..WWiieeppooll ighh ssooiitt ii rrnniiaaiiyyppiiaaiiyywwtt llmmur nn hh ooaaoobbnnss tt ii aass lleaaiiggtteeccmmaagg oo xxmmll oobbnntteeffssiiggoo nnaaggrrddbbuuffnnttnn n tthhee eeiittrrrraaeennbrr hhll ssoomm iihh eessrrrrssddaa uutthhww uchce lleettccrrssaaootttteeeevvrrnneett ttwwll rrbbbbyyccmm ssllss ffaassrrrrss oollaannttaa ooaaooppooeett sstteemmss xpensive nntteewwrrdd--hhggllggttee rreeeennttyywwee hh aaddyy BBoohhrr ooddtteerraaaatteett or ver 00 iilloo uuoo..bb>>bb>>GGvvnnttaa 11ccrr aaeeaaoonn tt tteett vvrr ay, ttmmggttssee ttaagg ii,,bbttttaa'' hh oo ffMMnnaaccoo -- eeddrrii nniioommeennttaa ssuussbbuuttssiillaabbll ttoohhvv hh llmmouu ffssmmeeoo tteewwrrddss eetthhttll,,ccaaiioo aa uuuuyyyyccttssoo nn hh ooaaooGGaaddPPii wwhhiihhii hh hhiigghhiihhtt oo tthh 11sseessnn
About ▪ Contact ▪ Privacy Policy ▪ Terms of Service ▪ Copyright/IP Policy
Copyright © 2016-2030 ยท Home Design Ideas and Interior Inspirations. All Wrong Reserved.
Any content, trademark/s, or other material that might be found on this site that is not this site property remains the copyright of its respective owner/s. In no way does Title claim ownership or responsibility for such items, and you should seek legal consent for any use of such materials from its owner.


text:
Posted: Bitootessa/March 27, 2014
Tokkummaa Ilmaan Oromoo bakkayyutti hawwanii fi Tokkummaan addunyaan itti jirtu, hiikkaansaa tokko moo, garaagarummaa qaba laata ? Adeemsa Qabsoo Biyyootaa fi saboota addunyaa keenya irra jiranii, Tokkummaan Qabsoo isaaniif hawwaa turan/jiranii fi nuuti amma bakka marattu akka dhaadannotti itti dhimma ba’aa jirru , tokko moo walii faallaadha ? gaaffii kana kaasuuf kan dirqisiise, Qabsoo Oromoo hudhee kan takaalee jiru, tokkummaa dhabuu keenyadha !! namoonni jedhan heddummaachuu fi hawwii tokkummaaf qaban, bakka hundatti akka dhaadannotti, akka yaadaatti ,akka hawwiitti, wal ga’ii irratti, hiriira irratti, Intarneeta irratti aarii fi gaddaan guutamanii yennaa dubbatanii fi kataban arguu fi dhaga’uu koo irraati. Akka kiyyatti Tokkummaan yaada walii galaa of keessaa qabu Ummata tokkof barbaachisaa ta’us, Qabsoo keenyaaf dhibeen tokkummaa nuuti hawwinu odoo hin taanee, yk Tokkummaa yaada Ilmaan Oromoo keessa jiru odoo hin taane, Tokkummaa yeroo qabsoo nu barbaachisu wallaaluu keenyadhaan jedha. Tokkummaan amma hawwaa jirru, Tokkummaa Bilisummaan booda ittiin jiraannu malee, kan yeroo Qabsoo keenya kanaatti nu barbaachisu miti. Miti kanan jedheef dhugeessuun hedduu ulfaataa ta’uu isaa irraati. Qalbiin haa wal hubannu. Gadi fageessinee haa yaannu. Miira ho’aan odoo hin taanee, miira tasgabbaa’een itti haa yaannu. Kun waan salphaa miti. Waan Ummati tokko irratti wal hubachuu qabudha. Bakka dhibee yk dhibee jiru adda yoo hin baasiin dawaan hin argamu waan ta’eef.
Tokkummaan nu barbaachisu maal irratti ? Tokkummaa nuuti barbaannu isa kam? Tokkummaa Bara Abbaa Biyyaa turreeti ? Tokkummaa Bara Gadaan tureetii ? Tokkummaa Dhiigaatii ? Tokkummaa Siyaasaatii ? Tokkummaa Ummataati ? Tokkummaa Dhaabbilee Siyaasaatii ? Tokkummaa Sabummaatii ? Tokkummaa yaadaatii ? Tokkummaa ejjannoo Siyaasaatii ? Tokkummaa Qabsootii ? Tokkummaa Ilaalchaatii? ? Tokkummaa jireenya hawaasummaatii ? Tokkummaa Amantii fi Gandummaa dhiifnee waliin jiraannudhaa ? Tokkummaa maalii barbaanna ? Tokkummaa Bilisummaa dura Qabsoo keenyaaf barbaachisu moo, kan Bilisummaan boodaati ? Tokkummaa hawaasa alaati moo Biyya keessaati. Isa kamtu tokkummaa dhabe ? maaliif dhabe ? Biyya keessatti diinni waan itti jabaateefi ? Biyya alaa dhaqee , jireenyaaf fiigu irraati ?Tokkummaa kana eenyutu dhugoomsa ? eenyu irraa eegala ? yoom eegalama ? maaf hanga har’atti furmaata dhabe ? Tokkummaa nuuti hawwiinuu fi addunyaan itti jirtu maaliin adda ta’anii, isaan itti milkaa’anii nuuti hankaaknee hafne ? gaaffii hedduu tarrisuutu danda’ama. Tokkumuu keenya irraa maal arganna ? tokkummaadhaan maal raawwanna ?? qabsootti galagallaa ? ……Tokkummaan garaagarummaa maalii qabaa ? jechuun keessan hin hafu.ykn kan jedhee gaaffii kaasu hin dhibu. Ani garuu gadi jabeessee kan dubbachuu barbaadu garaagarummaa guddaa qabaachuu isaati. Kana ragaa fi muuxannoo Addunyaa keenya irraa fi kanneen biroon wal bira qabnee ilaalla.
Akka kiyyatti , yeroo Gabrummaa jala jirru ykn Qabsoo keessa jirru kanatti, tokkummaan nu barbaachisu isa kam akka ta’ee yoo hin hubatiin, tarii tokkummaa dhabuu keenya itti fufsiifna malee , furmaata hin argamsiifnun jedha. Waan Tokkummaa keenya diigu akka gaaraatti mana nu keessatti ijaarratee odoo jiru, waan amma gaaraa ga’u kun ammo , hawwii fi dhaadannoon gonkumaa baduu akka hin dandeenye argaa jirra. Dhalooti tokko yk lama waan itti gaddaa jiraatee fi inni har’aas keessa gangalataa jiruudha. Kanaafii, Tokkummaa nu barbaachisu adda baafannee irratti yoo hin hojjatiin, waan dura hojjatamuu qabuu fi duuba hojjatamu adda odoo hin baafannee sochiin taasifnu, dadhabbii bara gabrummaa keessa dabarree dabaluu qofaa ta’a kanan jedheef. Akkaataa Tokkummaa itti deeffachuuf tattaaffachaa jirru, Tokkummaa Uruursaa jirra malee, dhibee keessaa baasaa hin jirru. Tokkummaa dhibeen hin qabamne, garuu dhibee qabsiifnee Uruursaa jirra. Kan dhibee qabu, warra tokkummaa hawwuu fi dhaadannoon yaadatu malee, Tokkummaan hawwinu dhibee qabaatee miti. Hiikkaan tokkummaa bara gadaa ture, har’as hin jallanne. Tokkummaan nuuti feenu kan addunyaa irraa adda isa taasisu tokko isa kana. Waan namoonni keenya irra jireessi hin hubatiin, bakka Tokkummaa nu hin barbaachifnetti Tokkummaaf iyyinee yoo waamne, bu’aa isaa irra balaan isaa hammaataa ta’uu fi injifannoo booda deeffachuu waan dandeenyutti yeroo gabuu keenya hubachuu dhabuu isaaniiti. Siyaasa keessatti tokkummaa dhabuun bakka itti nama gargaaru jira. Yoo xiqqaate miidhaa tokkummaa dhabuu ittiin wal barsiisuuf nama gargaara. Ummati tokkummaa dhabuu irraa maal akka miidhaman hubachiisuuf yeroo laachuun dansaadha. Kana jechuun beekaa kana hojjatu jechuu miti. Haalumatuu kana uuma. Yaada kana irratti yeroo biraa itti deebina.
TOKKUMMAA NUUTI BARBAANNU ISA KAM ??
Akka Ummataatti yoo ilaallee , Ummata miliyoona 45 waa hundaan tokko haa ta’u jadhanii yaaduun mataa isaa madda rakkooti. Tokkummaa bara Abbaa Biyyaa turre ykn Bara Gadaan jiraatamaa ture hawwiina yoo ta’ee, kun yeroo isaa miti. Kana deeffachuuf dhaloota akka Bara Gadaa sanaatti guddisan malee, waan ta’u hin fakaatu. Waan qabatamaa irratti haasofnaa hubadhaa . waan hawwiinu miti. Kun tarii Bilisummaa booda waan feene akka feenetti wayita gaggeessinu ta’a. warruma har’a Hafteen gadaa keessatti mul’ataa jiran, Booranni, Warri Maccaa , Tuulamaa fi kkf. Gadaan bulaa jiranillee, walitti deemaa hin jiran. Dhalootaaf akka dabru garuu tattaaffii mataa isaanii gochaa jiru. beektoonni keenya garuu Gadaa kana dubbachuu malee , Gadaan kun sirna/bara hammayyaa kana keessa akkamiin akka ol guddatee Muuxannoo addunyaa horatee, Ummata isaa akka jiraachiisuu fi ummatis itti jiraatu danda’u irratti hojjachaa kan jiran natti hin fakkaatu. Har’allee Gadaan Ameerikaa addunyaa irraa Hangafa ishee taasise, Hayyoota keenyaa fi Abbootii gadaa keenya, Uffata aadaa Uffatanii bakkayyuutti Afeeramuun alatti, akka yaadaa fi sirnaatti akka socha’an gargaaramaa hin jiran. Tokkummaan bara Sanaa har’a irra dhaabbannee hawwuun bu’aa hin qabu. Deeffachuufis waan humnaa oliti. gabaabaatti, lafa qotanii odoo hin meesiin, midhaan hin facaasan. Mana utubaa fi dagalee malee hin ijaaran waan ta’eef.
kana booda kan jiru yoo ilaallee, Bara Gabrummaatii . Bara Gabrummaa kana keessa, utubaa Tokkummaa keenyaa kannen ta’an dhabneerra. Aadaa, safuu , hooda , jiruu fi jireenya kkf hundee Tokkummaa Ummata keenyaa kanneen ta’an akka malee dhabneerra. Har’a kan keessa jirruu fi nu keessa jiru, keenyaa miti. Jiruu fi jireenyi keenya hundumtuu waan halgaan nu diiguuf nu keessa kaa’eedha. Tokkummaa keenyaaf summii inni guddaa isa kana. Summii guddaa kana odoo of keessaa hin baasiin Tokkummaa hawwiinu, dhaadannoon irra deddeebinu, gonkumaa dhugoomsuu hin dandeenyu. Hawaasi keenya har’a waan inni keessa jiru, waan xaxamaadha. Waan wal keessa laaqamee miillaa fi mataa isaa illee adda baasuuf nama rakkisuudha. Sababaa kanaan Oromoon har’a bakka meeqa dhaabbatee jira ? Oromoo yaadaa fi ilaalchaan bakka dhibba dhaabbatee jiru kanaaf, Tokkummaan amma waaqaa irraa fagaata. Aadaan jiruu fi jireenyaa, keessa jirru walii keenya giddutti summii kan facaasu malee, kan waliin nu jiraachisuu miti. Jiruu fi jireenyi addunyaa keenyaa fi warri addunyaa kana tu’achuuf tattaafatan Ummata addunyaa kana raatessanii akka waa tokkoo hin yaanneef ofittummaan cuubanii itti taphachaa bakka jiranitti, Tokkummaa habjuu keessaa waliif hawwuun wal gawwamsuu natti fakkaata. Hawaasa yk nama maraammartoo kana keessa jiru akkamiin Tokkummaa labsaniif ? waan wal xaxaa kana keessa isaaf labsuumoo, isa hubate qabatanii diina dhaanuutu yeroo nu gabaabsa ? Tokkummaa dhalli Oromoo keessa isaatti hawwu yeroon isaa fagoodha.
Sirnoonni gabrummaa keessa nu jiraachisan, Tokkummaa nu keessa jiru nu keessaa duguuganii baasutti milkaa’aniiru. Tokkummaa wareegama ykn of kennuu barbaachisu nu keessaa fuudhanii , kan dantaan gegeddaramu nu keessa kaa’aniin sochaa’a jirra. Kanaaf ragaan, hanga har’atti tokkummaatti mikaa’uu dhabuu keenyadha. kanaafan, Tokkummaan keessa keenya jiru dhibee qabsoo kanaa ykn qabsoo takaalee kan qabe mitii kanan jedheef. Tokkummaa bara qabsoo keessa nu barbaachisu wallaaluun keenya nu miidhaa jira. Keessi keenya Tokkummaa dhugeessuuf, Ulaagaa Tokkummaan barbaaduuf qophiidhaa ? Tokkummaan ofittummaaf diina. Ofittummaanis Tokkummaaf diina. Of-tuulummaan Tokkummaaf diina . Tokkummaanis of- tuulummaaf diinadha. Waan waliif faallaa ta’e kanaan bulaa tokkummaa isa durii miti , isa yaadaan wal ta’uu illee dhugeessuu hin dandeenyu. Kana irratti gadi jabeessinee hojjachuu qabna. Kanaaf akka hiriyyaa wal hin amannee malkaa buunetti wal kaksiifna . kun jiraannaan Tokkummaan abadanii !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
Mee fakkeenyaan haa ilaallu . mee, Nama Sirna Gadaa akka gaaritti beeku, Nama Aadaa Oromoo akka dansaatti beeku, Nama Seenaa Oromoo beeku malee ittin hin jiraanne tokko, beektoota waan Oromoon qabuun Faranjiin isa eebbisee tokko, Nama jireenya isaaf akka malee fiigu tokko, Qabsaa’aa Qabsootti jiru tokko, Namoota Amantii leellisan keessaa tokko, Nama Amantii isaa jaallatuu fi dhimma Oromoof dursa kennu tokko, Nama waan Amantiin addunyaa isa barsiiftu itti amanee dhufaatii saba isaayyuu galaana ceesisu tokko, dhaloota qubee tokko, Daldalaa tokko , Sooressa tokko, Abbaa Qabeenyaa bara kana keessa tujaare tokko , Oromoo Angoon isa moote wayyaanee waliin jiru tokko , Nama waa’een siyaasaa hin galleef tokko, nama waan addunyaa kanaaf dhimma hin qabaanne tokko, har’a jiraachuun isaa fi guyyaa har’aa buluun isaaf Bilisummaa itti fakkaatu tokko , qotee bulaa tokko, nama waggaa dheeraa Biyya alaa jiraate, Nama waan hundaatti of eegannoo fi sagantaan deemu tokko akkasumas, nama bakka itti dhiheetti buluu fi waan hundaaf dantaa hin qabne, nama jireenya isaa fi maatii isaan ala jiraniif naasu hin qabne, Nama barnootaan guddaa fi dhimma addunyaa keessatti qooda qabu, Nama Biyyoota gurguddatan keessatti qooda ol aanaa qabu, Nama Siyaasa addunyaa fi Biyyoota adda addaa keessatti qooda qaban, Nama sadarkaan beekumsa isaa yunivarsitii addunyaa keenya irraa bebbeekamoo keessa jiru, Nama guyyuu dhimma ummata isaaf ifaajju yk Ummata isaa addunyaatti beeksisuuf gama hundaan tattaafatu, Nama Qabsoo keessaa gane, kan Angoof bololu, basaastuu diinaa , Qabsaa’aa kan fakkaatu, Sabboonaa fi fakkeessa ………..kkf. walitti fidaatii,, mee Waan TOKKUMMAA yaadaa . Maaliin tokko ta’uu danda’u ? waan Oromoon keessa jiru kana irra hedduu bal’aadha.
Tokkummaan asi keessatti isaaniif hawwinu isa kam ? Oromoo ta’uu isaaniitii ? amma har’aatti Oromoo sabummaa isaa ganee, halagattii of himatu argee hin beeku. kan diina jala goru jira. Tokkummaa amma nu barbaachisuuf akkamiin jara kana wal faana akka dhaabbatan taasisuu dandeenya ? Tokkummaa keessa keenyattii hawwinuuf haalli keessa jiran ni mijataa ? haalli keessa jiran Tokkummaa nuuti barbaannuuf gufuu taanaan, filannoon keenya maal ta’uu qaba?? ati kana dhiisii asi kottu. Ati ammo kanatti deebi’i. maaloo kana godhaa jennee imimmaan cobsinaafii ? keessa keenyaa itti gadduu ibsinaafii ?kkf akkamiin isaan tokkomsuu dandeenya ? gubbaatti akkuman kaase, Tokkummaa bara GADAA Namoota kana giddutti deebifna jechuun habjuudha. Isa Bilisummaa boodaa dhiifnee waan keessa jirruuf yaa yaannutii, Qabsoo keenyaaf Tokkummaa nu barbaachisa yoo jennu , jara kana akkamiin hiriirfachuu dandeenya ? amma isaaniif galutti eegnaa ? isaan tokkummaa kana keessatti makaman malee Bilisummaan hin jirutti fudhannaa ?akkam goona ?
Tokko jennee Tokkomsuuf aadaa barsiifnaa ? Oromummaa barsiifnaa ? …Amantii isa danqe dhiisifnaa ? Ofittummaa baqaqisinee keessaa fuunaa ? diina biraa ba’ii jennaanii ? akka walii galaatti mraammartoo akkasiin lammiin keenya adda fagaatee jiraa akkamiin Tokkummaa keessa keenyaa dhugeessina ? kun gaaffii guddaa, qorannoo bal’aa kan barbaaduudha. Qorannoo qofaa odoo hin taanee, furmaata isaallee qopheessanii kan irratti hojjatanii Ummata Ofii furaniidha. Wanni amma keessa jirru kanaan tokko . kana ta’uutu hawwiin qofaa dhaadannoo nu dhageesisa. Fuullee waliitti dubbannee karaa wareegamaan asi ga’e, kaayyoo har’allee jireenyi fi lubbuun itti badaa jiru karaa irra haa buufnu. Ummata miliyoona 45 Tokkomee malee Bilisummaan hin jiru jennee, hamilee wal buufana yoo ta’ee ,, addunyaan akkamiin qabsaa’oota muratoo muraasaan Bilisummaa isaanii labsatan ? Afriikaa Kibbaa kan kanaan ga’ee ANCn gaaffii akkasiin takaalameeraa ? Sudaan Kibaa woo ? Ertiraanoo ? bara qabsoo isaanii Mormitoonni har’a jiran bara sanas ni jiru. tokkummaa dhabuu isaaniin Bilisummaa dhabaniiru ? akkamiin rakkoo wal fakkaataa kana irra aanan ? KUTAA 2FFAATTI itti deebina . HORAA BULAA!!!!!!!!!!


text:
Barattoonni shan Kibba Taanzaaniyaatti ulfaa'anii jennaan hidhamanii turan hin himatan jedhame
Barattoonni Kaaba Taanzaaniyaa, bakka Tandahimbaa jedhamutti ajaja komishinara bulchiinsa bakkasiin maatii isaanii waliin hidhamanii turan booda garuu wabiin hiikamaniiru.
Rogeeyyiin mirga daa'immanii hidhaa barattootaafi maatii isaanii dhuma torban darbe Taanzaaniyaatti ta'e qeeqaniiru.
Rogeeyyiin akka jedhanitti jarreen dhiiraa barattoota ulfeessan malee dubartoota ulfaa'an hidhuun sirri miti.
Umuriin osoo hin guddatiin ulfaa'uun Kaaba Taanzaaniyaatti baay'ee waan barame. Ragaan mootummaa akka agarsiisutti barattoonni hedduun sababa kanaan barumsa addaan kutu.
Qondaaltonni naannawa sanii isa barattoonni ulfaa'an to'achuuf yaadanii hidhuu isaanii himaniiru.
Himatamuu malu jedhame eegamuus abbootiin taayitaa Taanzaaniyaa barattoonni shan hidhamanii turan hin himatan jechuun dubbataniiru.
Komishinarri naannoo Mitwaaraa Kibba Taanzaaniyaa argamtu Galaasiyuus Biyaakuwaa BBC'tti akka dubbatanitti barattoota irrattis ta'e maatii isaanii irratti himanni waan hin banamneef namni mana murtii geeffamu hin jiru.
Haa ta'u malee, bulchiinsi naannoo sanii isa barattoonni ulfaa'an hambisuuf waan fala ta'u qaba jedhan gochuuf mirga qabu jedhan.
''Furmaanni isaa maatii gaafachuun rakkoon kuni hangam hawaasa keessa akka jiru hubachuun fala waaraa ta'e kennuudha.''
Akka dhaabbata mirga namoomaa HRW'tti Taanzaaniyaa keessatti waggaa waggaan shamarreen 15, 000 ta'an sababa ulfaan barumsa dhaabu.
Akka qorannoo fayyaa fi ummataa Taanzaaniyatti immoo dubartoonni umuriin isaanii 15 - 19 jiran keessaa dhibbantaa 27 kan ta'an yookiin ulfaa'aniiru ykn immoo mucaa jalqabaa isaanii godhataniiru.
Waggaa darbe pirezidantiin biyyattii Joon Maagufulii buchiinsi isaanii barattoota ijoollummaattii mucaa godhatan mana barumsaatti akka hin deebisne dubbatani ture.
Yeroos dhaabbileen mirga daa'immaniifi koorniyaa yaada isaanii balaaleeffataniiru.


text:
Ministirri Haajaa Allaa Yunaaytid Isteets, Joon Keeriin ibsa harra kenneen gochi garee Aysiis (ISIS) gocha duguuggaa sanyiiti jedheera.
Keeriin, Itti dabaluudhaanis, gareen kun yakka duguuggaa sanyii fi namoomaa irratti hojateef itti gaafatama jedhe, murtii kanarra han gahees hojii basaasaa Ministirri Haajaa Alla Yunaaytid Isteets fi dhabbonni kaan hojjatan irrattti hundahee ta’uu isa beeksise. ISIS ajjeechaa, dirqiidhan gudeeduu fi amantaa namaa irratti hundaahudhan namoota bayyinaan fixuu isaas tarreesera.
Koongiresiin biyyitti, bulchiinsi Obaamaa hojii sukkaneessaa Aysiis amantii fi saba adda addaa irratti Iraaqii fi Siiriyaa keessatti gochaa jiru irratti dhaaba qabuu akka beeksiisu guyyaan harraa dhuma ture. Ibsii Keerii kunis san dhaqqabsiisera.


text:
SINTTA HUUPHE YOHUWAA | AYBIPPENNEAADHIYA XOOSSAA IMOTAA EKKUUTEE?
Xoossaa Gita Imotay Nena Aybawu Denttettii?
‘Kiristtoosa siiqoy nuna godatees [denttettees]. Paxa deˈiyaageeti bantta gishshawu hayqqidaagaayyo deˈanaappe attin, sinttappe bantta huupheyyo deˈenna mala, i asa ubbaa gishshawu hayqqiis.’—2 Qoronttoosa 5:14, 15.
KEEHIPPE gita imotay hegaa immida uraa nuuni galatanaadan denttettana bessees. Yesuusi he wode xalee baynna wolqqaama harggiyaa harggida tammu asata patti simmidi, galatiyoogee koshshiyoogaa yootiis. He tammu asatuppe issoy “ba qaalaa xoqqu oottidi, Xoossaa galatiiddi simmiis.” Yaatin Yesuusi, “Inchchirichchaappe paxidaageeti tamma gidokkonaa? Yaatin uddufunati awan de7iyoonaa?” yaagiis. (Luqaasa 17:12-17) Hegee harati nuussi oottido loˈˈobaa nuuni sohuwaara dogana danddayiyoogaa bessees!
Wozoy hara ay imotaappekka keehi dumma. Qassi awudenne imettida imotaappekka keehi gita. Yaatin, Xoossay neessi oottidobay nena aybawu denttettana bessii?
Immidaagaa era. Wozoy ubba asay merinaa deˈuwaa demmi agganaadan oottenna. Yesuusi Xoossaakko woossiiddi, “Asai nena issi Xoossaa gididaagaa erana malanne, qassi neeni kiittido Yesuus Kiristtoosa erana mala, hagee merinaa de7o” yaagiis. (Yohaannisa 17:3) Issi uri naatettan ne shemppuwaa ashshidoogaa hara uri neeyyo yootikko, he izaawubaa, qassi i nena aybissi ashshidaakko eranawu koyikkii? SHemppo ashshiya wozuwaa imotaa immida Xoossaa Yihooway neeni a eranaadan xalla gidennan, ayyo mata dabbo gidanaadankka koyees. Geeshsha Maxaafay, “Xoossaakko shiiqite; ikka inttekko shiiqana” yaagees.—Yaaqooba 4:8.
Wozuwaa ammaniyoogaa bessa. “Na7aa ammaniya urau merinaa de7oi de7ees.” (Yohaannisa 3:36) Wozuwaa ammaniyoogee oosuwan bessana koshshiyaaba. Ammanoy oosuwan qonccana bessees. (Yaaqooba 2:17) Hegee ay mala oosoo? Issibaa demmanawu baaxetana bessees. Yaatiyo gishshawu, wozuwaa demmanawukka neeni hegaadan baaxetana koshshees. Waanada? Xoossay neeni waana deˈanaadan koyiyaakko erada hegaadan deˈa. * Ne nagaraa atto gaanaadaaninne geeshsha kahaa neeyyo immanaadan Xoossaa woossa. Wozoy an ammaniya ubbawu sarotettan, woppatettaaninne duretettan deˈiyo merinaa deˈuwaa demissiyoogaa ammanettada Xoossaakko shiiqa!—Ibraawe 11:1.
Godaa Kahuwaa bonchanawu shiiqa. Nuuni layttan layttan wozuwaa imotaa hassayanaadan maaddiya baalaa Yesuusi essiis. I he baalaa xeelliyaagan, “Hagan tana hassayite” yaagiis. (Luqaasa 22:19) Yihoowa Markkati Yesuusa hayquwaa Masqqaynno, Hosppune 3, 2009n (Hosppune 11, 2017) away wulli simmin bonchana. Issi saate gidiyaagaa takkiya he shiiquwan Yesuusa hayqoy ay keena koshshiyaabakko, qassi ha wodiyaaninne sinttappe nuna waati goˈˈiyaakko qonccissiya haasayay deˈana. Zillaytti kumetta saˈan Godaa Kahuwaa bonchanawu 20 miiloone gidiya asay shiiqiis. Xoossay immido gita imotaa nashshada nunaara he shiiquwaa shiiqanaadan nena minttettoos.
^ MENT. 7 Xoossaa eranawunne akko shiiqanawu maaddiya waanna ogee a Qaalaa, Geeshsha Maxaafaa xannaˈiyoogaa. Neeni waata xannaˈanaakko eranawu Yihoowa Markkatuppe issuwaa oycha woy www.jw.org/wal giyo nu weybsaytiyaa xomoosa.


text:
Amajjii 18,2017
Godina Qellemm Wallaggaa magaalaa Dambi Doolloo keessatti diddaan uummataa daran jabaachuurraan kan ka,e humni waraana komaandi poostii uummata magaalaa danbidoolloo goolaa jiraachuun ibsamaa jira.Magaalattii keessattis erga tarkaanffiin basaastuuykn deeninnatii akkaan jabaa fi akka guutummaa oromiyaatti beekamaa kan ta,e yeroo heedduu dhiiga ilmaan oromoo magaalaa danbi doolloo keessa oliif gadi deemuun dhangalaasaa kan ture magaalicha keessatti humna ittisa uummataatiin kutaa magaalaa danbidoolloo 02 keessatti halkan keessaa naannoo sa,a 6:30 irratti akka ajjeefamee bo,oo lolaa keessatti argame.
Ajjeechaa lukkee diinaa kan magaalaa dambidolloo keessatti yeroo darbe humna ittisa uummataa magaalaa dambidoollootiin tarkaanffiin kan irratti fudhatame kan maqaan saa Adisuu Tarraffaa jedhamu erga du,een boodas guutummaa magaalaa dambidoolloo fi naannoo ishee keessatti reebichaa fi sakata,iinsi uumatarratti hammaatee jira.Kanumaan wal qabatees diddaan uummataa akkaan jabaachuurraan kan ka,e mootummaan abbaa irree wayyaanee muddama jabaa keessa seenee akka jiru maddeen achirraa gabaasan.Tarkaanffii uummanni magaalaa d.doolloo fudhate kanaan wal qabatees shakkiin guddaan waraana wayyaanee sanyiidhaan Oromoo ta,anii fi tigiree ta,an gidduutti uumamee akka jirullee ibsamee jira.Yeroo ammaas loltoonni heedduun wal gaareffachaa akka jiran himamee jira.
.
Mootummaan abbaa irree wayyaanees yeroo ammaan kana tarkaanffii humni ittisa uummata lukkee diinaa kana irratti fudhateen wal qabatee rifaatuu fi hoolannaa keessa seenuudhaan torban kana keessas guutummaa magaalattii keessa oliif gadi deemuudhaan maqaa ABO,tu mana keessan keessa jira jedhuun uummata magaalaa dambi doollootti mana cabsuun sakata,iinsa jabaa geggeessaa akka jiru maddeen qeerroo achirraa nu qaqqaban ibsan.Hidhaa ,dararaa fi ajjeechaanis magaalaa dambidoolloo fi naannoo ishee keessatti daran jabaattee itti fufee jiraachuu maddeen achirraa gabaasan.