text:
Dubbii Iimaana Diigu-Kutaa 11.2
Du’aan booda kaafamun dhugaa shakkii homaatu hin qabneedha. Garuu namoonni baay’een nama du’ee kaafame waan hin argineef du’aan booda kaafamu ni shakku. Rabbiin subhaanahu wa ta’aala shakkii kana oofuf Kitaaba Isaa keessatti bakka adda addaatti ibsee jira. Mee san keessaa tokko haa ilaallu:
Rabbiin tabaaraka wa ta’aalaa ni jedha:
“Yaa ilmaan namaa! Kaafamuu irraa shakkii keessa yoo taatan, dhugumatti Nuti biyyee irraa isin uumne; ergasii copha bishaan saalaa irraa, ergasii dhiiga ititaa irraa, ergasii muraa foonii alanfatamu kan uumama guuttatee fi hin guuttatin irraa isin uumne; [humnaa fi dandeetti Keenya] isiniif ibsuuf [kana goone]. Hanga yeroo murtaa’etti wanta feene gadaamessa keessa teessifna. Ergasii daa’ima goonee isin baafna. Ergasii akka umrii jabinnaa keessan irra geessaniif [isin jiraachifna]. Isin irraas nama du’utu jira. Erga duraan waa beekee akka homaa hin beekneef isin irraas nama gara umrii gadi aanaa deebi’utu jira. Dachiis gogduu taatee agarta. Yeroo Nuti bishaan ishii irratti buufne, ni sochooti, ni iitoftis, akaaku biqiltootaa bareedinna qaban hunda irraas ni biqilchiti.” Suuratu Al-Hajj 22:5
Ibn Al-Qayyim aayah tana ilaalchise ni jedha: Rabbiin subhaanahu ni jedha: Kaafamu irraa shakkii keessa yoo taatan, isin uumamtoota akka taatan hin shakkitan. Hanga du’aatti uumamni keessan haala tokko irraa haala biraatti darbuu hin shakkitan. Kaafamni Ani isiniif waadaa galee fakkaatama uuminsa jalqabaati. Isaan lamaan ta’uu fi argamuu keessatti wal fakkaatu. Du’aan booda uumama haarawaan isin deebisuun akkuma uumama jalqabaa isin hin shakkineeti. Kanaafu, akkamitti uumiinsa lamaan keessaa tokko mormitu, fakkaataa isaa argaa osoo jirtanuu?
Rabbiin subhaanahu hiika kana Kitaaba Isaa keessatti ibsa gabaaban, hundarra ragaa dhiyeessuni fi uzrii muruun deddeebisee jira. Akkuma jecha Rabbii olta’aa:
“Nutu isin uume. Kanaafu, maaliif hin dhugoomsinee? Argitanii wanta dhangalaastan? Isintu isa uuma moo uumaan Nuhi? Nuti isin jidduutti du’a murteessine, Nuti dadhabsiifamoo miti. Fakkaataa keessan bakka buusuu fi wanta isin hin beekne keessatti isin uumuu irratti [dadhaboo miti]. Dhugumatti akkaataa uumama jalqabaa beektani jirtuu, kanaafu maaliif hin yaadannee?” Suuratu Al-Waaqi’ah 56:57-62
(Asitti “Nuti” maq-dhaala guddinna agarsiisuudha. Yaa namoota! Nutu isin uume. Isin uumamuun dura homaa hin turre. Kanaafu, maaliif du’aan booda kaafamu hin dhugoomsinee? Copha bishaan saalaa gadaamessa dubartoota keessanii keessatti dhangalaaftan san argitanii? Copha kana nama gochuun isintu uuma moo Nutu uumaa? (Copha kanarraa isintu daa’ima uuma moo Nutu uumaa?) Nuti isin jidduutti du’a murteessine. Guyyaa Qiyaamaa uumama keessan jijjirree amaloota fi haala isin hin beekne keessatti isin uumuu irraa hin dadhabnu. Dhugumatti, homaayyu kan hin turre taatanii osoo jirtanuu Rabbiin uuminsa jalqabaa akka isin uume beektanii jirtuu. (Garaa haadhaa keessatti uumamuun dura isin homaa hin turre. Lubbuu fi qaamni keessan hin jiru. Ergasii Rabbiin copha xiqqoo irraa isin uumee fi qaama isiniif guutee lubbuu isinitti seensisee.) Kanaafu, lamu isin uumuu irratti Rabbiin danda’aa akka ta’ee maaliif hin yaadannee?[1])
Uuminsa lammataa irratti Uumiinsa jalqaba ragaa isiniif dhiyeesse. Osoo yaadatanii, dandeettin isaan lamaanin wal qabatu keessatti garaagarummaan akka hin jirree ni beeku turan. (I’ilaamul Mawqi’iin 1/140-141)
As-Safraanii ni jedha: Qaamni du’aan booda deebi’uun haqa argamuudha, dhugaa dhugaa ta’eedha. Gabaasni sahiih (sirrii ta’ee) ni agarsiisa. Kanaafu, isatti amanuu fi dhugoomsun dirqama. Sababni isaas, gabaasa sirrii gabaafame keessatti dhufee jira, ummata harka caalu biratti wanti ifaan ifatti hubatamu ni agarsiisa. Innis Rabbiin olta’aan namoota du’an qabrii keessaa ni kaasa. Rabbiin olta’aan ni jedha:
Jedhi “Kan yeroo jalqabaa ishii (lafee) uumetu jiraachisa.” Inni uumama hundaa Beekaadha.” Suuratu Yaasin 36:79
Warri xabaa’iyyuun (naturalists), dahriyyah fi mulhida (atiest) jedhaman du’aan booda kaafamuu mormanii jiru. Kana keessa gabaasa ifaatii fi sammuu sirrii kijibsiisutu jira. Falaasfonni wanta bade mataa isaa deebisuun hin danda’amu yaada jedhu irratti hundaa’un deebiinsa qaama mormanii jiru… kaafamu jechuun deebiinsa qaamati (qaamni deebifamuudha.) Yommuu gadi furamu wanta jalqaba sammuu namaatti dhufuudha. Itti amanuunis dirqama kan ta’e sani. Namni isa mormu ni kafara. (Guyyaa Qiyaama qaamni akka deebifamu amanuun dirqama. Namni qaamni hin deebi’u jedhee mormu ni kafara.)… (Lawaami’ul Anwaar 2/157)
[1] Tafsiiru Muyassar-536


c: text/html

text:
Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: #OromoProtests, #OromoProtests November 2015, Barataan Gazzahinyi Oliiqaa Rasaasa Wayyaaneen Wareegame., Because I Am Oromo: Amnesty International Report, Gazzahinyi Oliiqaa Rasaasa, Gullisoo Keessatti Barattuun Oromoo Caaltuun Gootota Mirga Sabaaf Aarsaa Kafalan Keessaa Tokko, Haromayyaa University
Muddee 2,2015 Haromayaa
on 30 November 2015, Second year Oromo student at Haromayya University, Gazzahinyi Oliiqaa murdered by TPLF/Agazi force.
Gootichi Barataa Yuuniversitii Haromaayyaa Department Cooprative Waggaa 2ffaa Kan Baratu Barataan Gazzahinyi Oliiqaa Rasaasa Wayyaaneen Wareegame.
Barataa Gazzaahiny dhalootaan godina Wallaggaa Horroo Guduruu yeroo ta’u University Haroomayaa keessatti department cooperative wagga 2ffaa barata osoo jiruu sochii warraaqsaa FDG fi didda master pilanii Finfinne mormuuf hiriraa naaga sadaasa 30,2015 saboonta bartoota ilmaan Oromoo ba’aani turaan kessa isaa Tokko Ture .
Barataan gootichi Gazaahinyi rebichaa cimaa humnaa Agazitiin irra ga’een hospitala University Haroomayaatti utuu yalamuu lubbun isaa darbitee hara’aa Muddee 2,2015 reeffi isaa gaara naannoo dhaloota isaa Horroo Guduruutti ergamee jira .
Qabsa’aan ni kufaa qabsoon itti fufaa !
Sabboonti Barattoota Magaalaa Calliyaa Keessaatti Wareegaman
1. Guutuu Abarraa Dheeressaa n
2. Barataa Lilisaa Bantii,
2. Addunyaa Malakuu
Muddee 02, 2015 Godina Wallagga Lixaa Aanaa Gullisoo Magaalaa Calliyaa fi Aanaa Ariyaa keessatti Warraaqsa FDG karaa nagaan uummatni gaaffii Mirga abbaa Biyyummaa fi mormii Master pilaanii Finfinnee irratti gochaa jiru Irratti Mootummaan Abbaa Irree Wayyaanee waraana uummata irratti banuun ‘’Yaakka Duguuginsa sanyii (Genocide) uummata irratti gaggeessuun Ilmaan Oromoo 3 Wareegaman.
Mootummaan Abbaa Irree Fashitii wayyaanee gaaffii mirgaa Barattootni Oromoo fi uummatni Oromoo karaa nagaan dhiiyeeffachuun hiriira mormii abbaa irree wayyaanee irratti uUmmatni harka duwwaan ba’ee sagalee mormii waan dhageesisee fi isi jalatti hin bullu jechuun sirni
bulchiinsa wayyaanee hin fudhannuu, maqaa Master pilaanii finfinnee jidhuu fi Labsii Magaalota Oromiyaa hin fudhannu jechuun Uummatni Oromoo barattootni fi sabboontootni Oromoo FDG kaachisuun Sagalee isaanii Oromiyaa cufatti dhageesisaa kan jiran yoo ta’uu, Guyyaa hardhaas qawwee fi waraanaan dorsifamnee mootummaa gabromsaa jalatti hin bullu jechuun Uummatni Oromoo fi Dargaggootni Barattootni Oromoo Aanaa Gullisoo Magaalaa Calliyaa keessatti FDG karaa nagaa gaggeeffamaa jiru irratti mootummaan Wayyaanee Jibbinsa guddaa ilmaan Oromoo irraa qabuu irraa ka’uun waraana uummata hiriira bahan irratti banuun ilmaan Oromoo nagaan utuu gaffii mirga abbaa biyyummaa fi Oromummaa isaaniif falmanii waraana Wayyaaneen baneen Wareegamuu maddeen keenya gabaasan.
Ilmaan Oromoo yakka waraana Wayyaaneen rawwachaa jiruun wareegaman:
1. Guutuu Abarraa Dheeressaa
2. Barataa Lilisaa Bantii,
2. Addunyaa Malakuu kanneen jedhaman keessatti argaman ilmaan Oromoo yakka genocide wayyaaneedhan ajjeefamuun mootummaan Wayyaanee mootummaa abbaa irree fi sharorkeessan ilmaan Oromoo fixaa jiraachuun ibsame jira. Namootni hedduun rasaasan dhamuu amma illee gabaafama jira dhukaasni Mootummaan Wayyaanee Gullisoo fi Ayiraa irratti har’a bane itti fufinsaan dhukaafamaa jiraachuu madden keenya ibsan.
Uummatni Wareegama fedhee kanfalla malee humnaa fi Qawween jilbeeffannee hin bitamnu jechuun FDG itti fufe jira. Ilmaan Oromoo
bakka jirtan hundaa sagalee FDG jabeessuun mootummaa nu fixaa jiru dura dhaabbannee mirga keenya haa kabachiifnu jechuun sabboontootni
Qeerroon dargaggootni Oromoo dhaamsa dabarfatan.
Muddee 03,2015 Calliyaa
Hiriira barattoota Oromoo guyyaa har’aa Muddee 03,2015 amma itti jiramu irratti Wallagga Aanaa Gullisoo Ganda Calliyaa Keessatti Gooti Barataan Oromoo Karrasaa Caalaa Rasaasa Mootummaa Abbaa Irree Wayyaaneen erga rukutamee booda bayyaannachuu dadhabuu irraan Wareegame.
Dajane Sarbessa, a Grade 10 Oromo student shot dead on protests that held on 3 Dec. 2015 In South West Shoa Zone Tole town in Bantu Secondary School.
Godina Shawaa Kibbs Lixaa Aanaa Tolee Magaalaa Baantuu Mana Barumsaa Sadarkaa 2ffaa guyyaa 3/12/2015 ganama keessa hirriiraa mormii maaster pilaanni mormuun bahame irratti barataan kutaa 10ffaa barataa Dajanee Sarbeessa du’aan kan boqote yoo ta’u barattoonni lama akka malee rasaasaan dhahamanni hospitaala walisoi geeffamanni jiru. Mucaan du’e kuni rukutameePoolisoonni akka namni lafaa hin kasne dhowun reefi isaa erga du’e namni lafa utuu hin kaasiin dhiigni isaa utuu lola’utti sa’aatti 2:00 irratti kan du’e sa’aatti 4:13 irratti reefaa isaa humni darbata walisoo irraa dhufeen lafa kaa’e. Rukkuutees kan ajjeese poolisii Oromiyaa yoo ta’u eenyu akka ta’e yeroof adda hin baane.
Video Shows Federal Police Attack on Oromo Students in Ethiopia
(Direct link to the video on Facebook)
Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: Against Tyranny, Waraana Bilisuummaa Oromoo (WBO), WBO
(SBO – MUDDE 02,2015, Sulultaa) Humni Adda QAANQEE BILISUMMAA Jiddugaleessa Oromiyaatti Paarkii Fi Mana Kitaabaa MALLASAAA Sulultaatti Argamu Guutummaatti Daaresse.
Humni Addaa Qaanqee Bilisummaa Muddee 01 bara 2015 halkan keessaa sa’atii 11:00 irraa eegalee tarkaanfii fudhateen manneen maqaa mataa murna wayyaanee duraanii MALLAS ZEENAAWIItiin naannoo Sulultaatti ijaaraman 5 guutummaatti barbadeessuun humna ibsaa naannoo sanaa erga kutee booda, magaalaa xiqqoo Muloo fi Buraayyuu jidduutti argamtu Guuddoo irratti naannoo sa’aatii 1:00 AMtti Poolisoota eegumsa halkanii irraa jiran irratti tarkaanfii battalaa fudhateen 3 madeessee jira.
Humni Qaanqee Bilisummaa yeroodhuma kanatti tarkaanfii qabeenya shariika harka mirgaa wayyaanee tahe irratti fudhateen, konkolaataa Kubbaaniyyaa Darbaa Tiraanispoort, kan qabeenyummaan isaa kan dureessicha Sheek Al Amuuddii jedhamuu tahe magaalaa Darbaa irraa gara Caancoo deemaa ture fe’umsa isaa guutuu waliin haleeludhaan barbadeessee jira.
Tarkaanfii humni QAANQEE BILISUMMAA fudhatee fi kasaaraa isa mudateen kan baarage gartuun abbaa irree wayyaanee ganama kana, Muddee 02 bara 2015, Helokooptaroota waraanaan naannoo Gaarren Inxooxxoo irra marsaa tureera. Helikoptarri kunis Finfinnee Kutaa magaalaa Eekkaa irraa eegalee gaarren Inxooxxoo gara Dhihaatti marsuudhaan magaalaa Sulultaa irraan, gara Buraayyuutti ammoo gaarren Gullallee irra lafatti gadi dhiyaatee deddeebi’ee naannaweera. Sirnichi dhiphuu jabaa keessa seenuudhaan olii fi gadi fiigaa, ergamtoota isaatis fiigsaa kan jiru yoo tahu, buufataalee Buraayyuu fi Sulultaa irratti sakattaan akkaan jabaan gaggeeffamaa jira.
Oduu tarkaanfii nu dhaqqabe biraatiin humnumti addaa QAANQEE BILISUMMAA Ona Warra-jaarsoo ganda Dhaayee Tuutii keessatti halkan Kiibxata kaleessaa, Muddee 1, 2015 milishaa OPDO diinaan hidhachiifamee ummata dararaa ture Shallamaa Dirribaa jedhamu irratti tarkaanfii fudhateen qawwee fi hidhannoo isaa rasaasa guutuu waliin irraa hiikkateera. Ergamaan diinaan hidhachiifame kun kaleessa waaree booda “Qawwee mootummaa fudhachiifte” jedhamee humnoota mootummaa wayyaaneef amanamoo tahaniin hidhamee jira.
Posted by OromianEconomist in Uncategorized.
Tags: #OromoProtests, #OromoProtests November 2015, KFO’n haala yeroo ammaa Oromiyaa irratti ibsa baase., Kongirasiin Federaalaawaa Oromoo (KFO, SAY NO
(OMN:Oduu Mudde 03,2015): Dhimma Maaster Pilaanii Finfinnee fi Tarkaanffii Mootummaan Barattoota Mormii geggeessaa jiran irratti fudhachaa jiru ilaalchisuun Paartin Kongresii Fedraalistii Oromoo Har’a Ibsa baase.
Obbo Baqalaa Garbaa akka OMNtti himanitti Ibsa har’a Paartiin isaani baase Kana irratti Midiyaaleen biyya keessaaf biyya alaa iratti argamaniiruu jedhan.
Ibsa Paartin Kongresi Fedraalistii Oromoo har’a Sabaa Himaaleef qopheesse kana irratti Midiyaaleen biyya alaa maandhefatan kan akka Raadiyoo Sagalee Ameerikaa, Raadiyoon Jermanii fi akkasumas biyya keessaa ammo Telviziyoona Oromiyaa Dabalatee Midiyaaleen Mootummaa kanneen biroonis kan irratti argaman ta’uu kan nuu himan Obbo Baqalaa Garbaa Mootummaanis bakka buutota isaa ergatee jiraa jedhan.
Oromiyaan yeroo kam caalaattuu haala hamtuu keessa jirti kan jedhan obbo Baqalaan, barataan seeraan barumsa isaa hordofuu hin dandeenyee, qotee bulaan rakkoo hamaa keessa jiraa, abbaan ijoollee duratti, Ijoolleenis maatii duratti reebamaa fi rasaasaan rukutamaa jiruu jedhan. Kaayyoon Ibsa Miidiyaa kanaaf rakkoo hamtuu akka sabaatti nu mudataa jiru kana hawaasa addunyaa akka quba nuu qabaatu barbaannaa jedhan.
Obbo Baqalaa Garbaa akka jedhanitti Miidhaan Yeroo ammaa barattoota Oromoorra ga’aatti jiru kan sabaa himaaleen gabaasaa jiran caala. Mootummaan Mooraa manneen barmootaa keessatti qofa osoo hin taane, daandii irratti akkasumas manneen namootaa cabsee seenee tarkaanfi barbaade fudhataa jiraa jedhu.
Tarkaanfileen Mootummaan barattoota irratti fudhatu haga ammaatti seeraan galmaa’ee mootummoota addunyaatiif dhihaataa akka hin jirre kan nuu himan obo Baqqalaan, hata’uuti garuu miidhaa barattoota kanarra ga’aatti jiruuf ijoo dubbii kan ta’e dhimma Maaster Pilaanii kanaa fi akkasumas barattoota ajjeefaman, mada’anii fi miidhaan garaa garaa irra ga’aatti jiru kana galmeessee seeraan kan hordofu koree tokko akka dhaabani jiraniif koreen kunis hojii isaa akka jalqabee jiru nuu himaniru.
Sochiin amma barattooti itti jiran kun bifa qindaa’een akka geggeeffamaa hin jirre kan nuu himan obbo Baqqalaa Garbaa, barattooti kun miidhaa Mootummaan Maatii isaaniirraan ga’aatti jiru, rakkoo akka barataattis isaan mudataa jirutu dhibee mormii kanaaf isaan kakaase malee qaamni tokkollee kan barattoota kana hoogganaa jiru akka hin jirre dubatu.
Af Yaa’iin Caffee Oromiyaa Obbo Lammaa Magarsaa Yoo uummati Oromoo Maaster Pilaanii kana Morme humnaan hojiirra oolchuun hin danda’amu jechuu isaanii ilaalchisee Obbo Baqalaan yoo yaada nuu laatan, angaa’oti Mootummaa Oromiyaa dhimma kana irratti aangoo tokkoyyuu akka hinqabne erga himaniin booda dhugumaan yoo kan aangoo irratti qabaatan ta’eef, mormii kana qabbaneessuuf ittiin uummata gowoomsuu osoo hintaane labsiin isa raggaasisan deebisanii labsiidhaan haa kaasanii jedhan.
Xumura irrattis barattooti kun kan falmachaatti jiran haqa biyya isaanii waan ta’eef Mootummaan Tarkaanffii barattoota kana irratti fudhatu dhaabee ilaaf ilaameedhaan gaaffii barattoota kanaa hin deebisu yoo ta’e hegeree biyyattiifillee rakkisaa ta’uu dubbatu Obbo Baqqalaan.
Abdii Fiixeetu gabaase.
Related:-
Iyyata Dhiyeessaa Turreef Mootummaan Deebii Kennaa Hin Jiru Jedhu Mormitoonni
VOA AFAAN OROMOO, DEC (MUDDEE) 2, 2015, WASHINGTON, DC—
Kongresiin Federaalistii Oromoo har’a ibsa qabxii 10 of keessaa qabu baaasee jira. Iyyata isaa kanas mootummaatti dhiyeessuun isaa gabaafamee jira. Maastar Plaaniin Finfinnee lafa Oromiyaa waan dhiibbatuuf hojii irra ooluu hin qabu, barattoota mirga qaban fayyadamuun karaa nagaan hiriiran irratti humnootiin mootummaa tarkaanfii humnaa fudhaachuun haa dhaabatuu, qonnaan bultoota sababaa invastmentii Misoomaa jedhuun manaa fi qe’ee irraa godaansisuun haa dhaabatuu akkasumas qabxilee kanneen biroo kan of keessaa qabu ta’uu Obbo Baqqalaa Nagaa ibsanii jiru.
Rakkoo guddaan jiru Bulchitoota Oromiyaa kan sadarkaa adda addaaan wanni dubbatamuu fi kan aangawoonni mootummaa Federaalaa jedhan kan wal faalleessu ta’uu isaa ti kan jedhan Obba Baqqalaan kanneen Oromiyaa bulchan waa murteessuuf aboo hin qaban jedhu. Hidhaa fi ajjechaa Oromiyaa keessatti uumamaa jiruuf mootummaan Itiyoophiyaa itti gaafatamaa ta’uus ibsi kun hubachisee jira.
Gaaffii fi deebii geggeeffame dhaggeeffadhaa
http://www.voaafaanoromoo.com/content/oromo-oppostion-master-plan/3084648.html
DW: የኦሮሞ ፊደራሊስት ኮንግረስ መግለጫ
የኦሮሞ ፊደራል ኮንግረስ የኦሮሞ ሕዝብን ማንነት ለመደፍጠጥ ያለመ ነዉ ያለዉን የአዲስ አበባ አጎራባች የኦሮምያ ማስተር ፕላን መንግሥት እንዲሰርዝ ጠየቀ።
http://www.dw.com/am/%E1%8B%A8%E1%8A%A6%E1%88%AE%E1%88%9E-%E1%8D%8A%E1%8B%B0%E1%88%AB%E1%88%8A%E1%88%B5%E1%89%B5-%E1%8A%AE%E1%8A%95%E1%8C%8D%E1%88%A8%E1%88%B5-%E1%88%98%E1%8C%8D%E1%88%88%E1%8C%AB/a-18889575

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Abdii Boruutiin
Gaafii akka mata dureetti dhiyaate kanaaf deebii otuu hin barbaadin dura, garaagarummaa fi walfakkeenya sochiilee lamaanii kana hubachuun barbaachisaa dha. Walfakkeenya caalaa garaagarummaan waan heddoomuuf, mee dura walfakkeenya sochiilee kanaa gabaabumaan ilaalla.
Walfakkeenya
Musiliimonni kan gaafachaa turan mirgi amantii keenyaa nuu haa eegamu; mootummaan dhimma kana keessa seenee nuuf murteessuu ykn nurratti murteessuu hin danda’u; namoota nuti barbaadne fi filannetu nu hogganuu qabu; amantii nuti hordofnu otuu jiruu kan biraa alaa dhufee nurratti fe’amuu hin qabu fi kkf yoo ta’u sochiin kun yeroo dheeraa booda jijjiirama tokko otuu hin fidin dhaabbate.
Karaa biraatiin sochii uummata Oromoo yoo ilaalle ammoo, gabaabumatti ka’umsi isaa Maastar Plaanii wajjin walqabatee, yoo xiqqaate mirgi seerri fi heerri biyyattiidhaaf lafa kaayame nuu haa kabajamu kan jedhu ta’ee, kunoo ji’oota sagal keessa jira. Walumaagalatti walfakkeenyi sochiilee lamaaniitu gaafii mirgaa ti jechuu dha. Gaafiin Oromoo garuu kan asitti dhaabbatu qofaa miti. Waayee kanas armaan gaditti ilaalla.Gama deebii Wayyaaneen kennituun yoo ilaalles, namoota reebuu, dararuu fi hidhuun sochiilee lamaan keessattu kan mul’atuu dha. Wayyaaneen akkuma barte sochiilee kana humnaan dhaabuu ykn dhabamsiisuu yaaluu ishii ti.
Garaagarummaa
Garaagarummaan sochiilee lamaan kana jedduu jiru baay’ee bal’aa waan ta’eef, hunda isaatuu kaasuun yoo danda’amuulle baate, qabxiilee gurguddoo tokko tokko kaasuun ni danda’ama.
Tokkofaa, sochiin uummata Oromoo fi gaafiin isaa har’a sadarkaa ol aanaarra haa gahu malee, erga uummatni Oromoo gabrummaa Habashaa jalatti kufee kaasee, hanga har’aatti kan deemaa jiru; gaafii bu’uraa; gaafii eenyummaa; gaafii bilisummaa fi Abbaabiyyummaa waan ta’eef baay’ee bal’aa fi hanga kun guutumaa guutuutti deebii argatutti dhaabbachuu kan hin dandeenye dha.
Lammaffaa, uummata sochiileen kun lamaan hammatan yoo ilaalle, sochiin uummata keenyaa Oromiyaa kaabaa-kibba, bahaa-dhiha akkasumas jiddugaleessa kan kakaase yoo ta’u, walumaagalatti sochii biyyoolessaa ti jechuu ni danda’ama. Sochiin Musiliimotaa garuu harka caalaan magaalota keessatti waan ta’e natti fakkaata.
Sadaffaa, tooftaaleen sochiilee lamaanii garaagarummaa guddaa qabu. Tooftaalee uummatni keenya itti fayyadamani fi ittifayyadamaas jiran, biyyatti sana keessatti kan mul’atee ykn argamee hin beekne yoo ta’u, diinagdee Wayyaanee laaffisuurratti gahee guddaa taphatan.
Afraffaa, gaafiin uummatni Oromoo kaase fi kaasaas jiru ijoon isaa gaafii eenyummaa ykn gaafii jiruu fi jireenyaa ti. Uummatni tokko yoo eenyummaan isaa jiraate fi lafa qabaate bilisummaa fi abbaabiyummaa hawwa. Haalli nuti har’a keessa jiru garuu baay’ee yaaddessaa waan ta’eef uummatni keenya baduurraa of baraaruuf qabsaa’aa jira. Gaafiin/sochiin akkanaa ammoo guutumaa guututti hanag deebii argatutti waan dhaabbatuu miti.
Shanaffaa, sochii Musiliimotaa dhaabuuf Wayyaaneen Poolisoota itti bobbaaftee turte. Kan uummata keenyaa dhaabuuf ykn dhabamsiisuuf garuu har’a kunoo Oromiyaa guutuu waraana ishiitiin bulchaa jirti. Bulchuurra unkuraa jirti jechuu wayya. Lammiileen keenya kan waraanni Agaazii ajjeese lakkofsi isaanii sirriitti hin beekamu. Kan hidhame, ajjeefame fi bakka buuteen isaanii hin beekamnes akkasuma.
Egaa, gara gaafii mata dureetti deebi’uudhaaf, wanti biraallee yo hafe, garaagarummaa asitti tuttuqaman kanaayyuu yoo fudhanne fi ijoo dubbii yoo laalle, sochiin uummata Oromoo waan dhaabbatu hin fakkaatu. Bakkee tokkotti waan qabbanaaye fakkaatee, bakkee biraatti ka’aatuma ittifufa malee hin dhaabbatu jechuu dha. Hangam akka turu fi jijjiiramni inni fidu beekamuu baatullee akka sochii Musiliimotaa sana waan dhaabbatee hafu natti hin fakkaatu; hin ta’as jedhee hin amanu. Haa ta’u malee, gaafiin “Jijjiirama hoo fidaa?” kan jedhu waa baay’eerratti hundaaya.
Inni guddaa fi hangafti garuu tokkummaa uummata keenyaa fi humna keenya jabeessuu dha. Qabsoo kana keessatti hunduu dirqama Oromummaa bahuu dha. Gahee fi qoodni kiyya maali jedhanii ofgaafachuu dha. Waan namarraa eegamu godhuun yeroon isaa har’a malee boruu akka hin taane hubachuu dha.
Sochii uummata Oromoo kana keessatti gaafiilee adda addaatu ka’u. Fakkeenyaaf, uummattootni Itoophiyaa maaliif callisanii taa’u? Maaliif uummata Oromootiif gargaarsa hin goone? Maaliif ka’anii waliin hin sochoone?… Gaafiilee kana kaasuun gaarii dha. Haa ta’u malee, wanti hubachuu qabnu tokko, olola Habashootaatiin baroota dheeraaf keessumaayuu Wayyaanotaan godhama ture fi jiru irraa kan ka’e, uummatni Oromoo bilisummaa fi abbaabiyyummaa isaa deebisee yoo argate, uummattoota biraatiif sodaachisaa akka ta’u waan itti himamaa tureef; kunis sammuulee uummattootaa keessa waan jiruuf; hanag rakkoo walfakkaataan dhaqee balbala isaanii rurrukututti har’a hunduu callisuu filatan. Uummattoota Habashaa dhiisii warrumti akka keenyaatuu warri kibbaa callisuun isaanii waanuma olola kanarraa madde natti fakkaata. Kan ta’es ta’u, Oromoon wal malee gargaarsa biraa akka hin qabne yoomiyyuu caalaa hubachuu qaba. Kanaaf, tokkummaa fi humna Oromoo cimsuu qofaatu furmaata nuuf ta’a.
Tokkumman Oromoo akkamitti cimuu danda’a?
Akkuman kanaan duras barreessaa ture fi har’as irradeebi’ee jechuu fedhu, tokkummaan nuti dhabne ykn bakkeen hir’inni jiru tokkummaa qabsaa’otaa fi jaarmayoota Oromoo bira. Uummatni keenya akka uummataatti tokkummaa qabaachuu isaanii jechaan qofaa otuu hin taane, hojiidhaan lafarratti agarsiisanii jiru. Tokkummaan har’a dhabame tokkummaa jaarmayoota keenyaa ti. Yeroo baay’ee tokkoomne ykn walhubanne jechaatuma as gahanii jiru. Tokkummaan dhugaa garuu jaarmayoota keenya jidduutti mul’atee hin beeku. Kun waan nama gaddisiisu fi qaanessuu dha. Har’a illee yeroo uummatni keenya ijoollee sabiyyii dabalatee diinaan ajjeefamaa jiran kanatti, jaaramayootni Oromoo biyya alaa jiran, gadi bahanii waliigalle jedhanii; sana booda garuu sagaleen isaanii dhabamuun isaanillee qaanessuu qaba. Uummata keenyatti qoosaa jiruyii? Yeroon ammaa yeroo waan jedhan hojiidhaa agarsisan malee, akkuma dur barame, ibsa baasaniituma manatti deebi’anii taa’anii miti!! Kun isaaniifis nuufis qaanii hamma kana hin jedhamnee dha.
Biyyatti deebi’anii, uummata keessatti argamanii waliin qabsaa’uu yoo baatan, tokkummaa dhugaa uumanii sagalee tokko dubbachuunuu uummata biyya keessa jiruuf hamilee ta’aa bar!! Lakkii, kana godhuurra amaluma barame sana ittifufuu filatanii jiru. Isaan tokko tokko mooraa QBO keessatti tokkummaa qabsaa’otaa uummuurra jaarmayoota alagaa biroo wajjin tumsa uumuun bu’aa waan qabu ykn tooftaa gaarii akka ta’e waan yaadan fakkaatu. Tumsa uumuun badaa miti. Keessumaayuu uummattoota akka keenyaa fi hiree walfakkaata qabnu wajjin tumsa uumuun barbaachisaa dha. Humnoota fedhii uummata keenyaa hin qabne fi kaayyoo QBO hin kabajne waliin tumsa yaaduun eessanuu nu hin gahu. Mooraadhuma keenya humneessuu fi cimsuutu furmaata caaluu dha. Keessumaayyuu humnoota kaayyoo fi galii keenya hin barbaadne wajjin maalirratti waliigaluuf jennee ammas yeroo keenya gubna? Isaan kun eenyummaa keenyaa hin fudhatanii bar!! Itoophiyummaa fi alaabaa ishii fudhachiisuuf haal-duree uumuu bar!
Tokkummaan jaarmayootaa kan dhugaa ta’e yoo jiraate wanti qindeeffamu fi hojjetamu hunduu bu’aa agarsiisa. Yoo kun hin jiraanne akkamitti dandeettii, beekumsa fi qabeenya keenya qindeessinee humna uumuu dandeenya? Gara gara faffaca’uun akka bu’aa hin qabne waanu argaa as geenye dha. Aariidhaa (Emotionally) barreessu natti hin ta’inii, jaarmayootni keenya kan biyya alaa jiran kun tokkoomuu kan danda’an, hoggansi jaarmayoota hundaatuu kan amma jiru kun gutumaa guutuutti jijjiiramee, dhaloota haar’aadhaan yoo bakka buufame qofaa dha jedheen yaada. Warri hanga har’aatti asiin gahan gaheen isaanii “gorsa kennuu” otuu ta’ee irra caalaatti jijjiirama tokko fiduu danda’a jedheen amana. Beekumsa, dandeettii fi mooyxannoo qabaniin dhaloota (hoggana) haaraa bira yoo dhaabbatan galiin isaan barbaadanillee bakka gahuu danda’a. Kun isaan achi dhiibuuf otuu hin taane, humna haaraadhaan qabsoo sadarkaa ol aanaarra gahe kana caalaatti finiinsanii gabrummaa xumuruuf gargaarsa ta’a jedheen amana.
Yeroo baay’ee akka haasa’amaa ture fi jirutti, humna waraanaa Oromoo cimsuun filannoo barbaadamaa (Preferred Option) akka ta’e amanama. Haa ta’u malee, waraana ijaaruun jaarmayaa tokko ta’e fi hoggansa cimaa qabu, kan uummata Oromootiin deeggarsa guddaa qabu jalatti yoo ta’e malee waa hundaa qindeessuun rakkisaa ta’a. Uummatni keenya qabeenyaan gargaaruuf hamileedhaan kan ka’u jaarmayaan akkanaa yoo jiraate qofaa dha. Jaarmayaa waa hundaa sossoosuu danda’u (an organization which can mobilize all recourses) yoo hin qabaanne, gargaarsi uummataas laafaa ta’uu danda’a jechuu dha. Egaa, gara xumura barreeffama kiyyaatitti deemuuf, jaarmayootni keenya kan biyya alaatti gargar hiramanii jiran waayee kana ittiyaaduu qabu. Otuu isaan asii fi achi jedhanuu uummatni isaan gatee deemee akka fagaate waan hubatan natti fakkaata. Kanaafuu, silaa isaantu cimee uummata dursa ture; amma garuu uummatatu isaan dursee jira. Uummatatu waan isaan hogganaa jiru fakkaata. Bakkee adda addaatti bibixxilamanii hafuurra, yeroon walitti deebi’anii tokkummaa dhugaa uuman yeroon isaa amma.
Galatoomaa!
Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


text:
Y.G(2005)
Seenaan yoomillee seenaadha. Maqaa Ummata tokkon qabsoo gaggeeffamu mitii, Maqaa dhunfaanuu wanni hojjatani fi dubbatan qalbii Ummataa fi dhalootaa keessaa yoomillee hin badu. Keessattu, dhimma Ummataa irratti wanni dubbatamuu fi hojjatamu seenaan galmeessu hin dhiisu. Waan kaleessaa fi har’aa madaaluun , Ulaagaa waa madaaluu addunyaa keessa jirruuti. Gootoonni keenya kaleessa kan dubbatanii fi hojjatan , bara baraan dhaloota irraa dhalootatti ce’aa kan dhufeef kanaafii . inni kaleessaa kan har’aaf bu’ura kan jedhamus, kana irraa madda . Namni waan kaleessa dubbate fi hojjate dantaa isaaf jedhee kan waliin dhahu yoo ta’e, (akka Mallasaa) dhumni isaa salphina ta’a . kana malees, Ummati ykn dhalooti hin hubatu ykn ni dagata jedhanii wanni har’a xiiqiin ka’anii hojjatan , ammas seenaa keenya keessatti galmaa’un haqa.
Seensa barru kanaa kaasuun kiyya, dhaaba haaraa (ADO) of labsee jiru irratti yaada hegaree isaaniif tolu gumaachufiidha. Kun holola miti. Ilaalcha isaan qabatanii ka’an irraa mormii qabaadhees miti. (murtiin kan ummataaa waan ta’eef). Ilaalcha lama mooraa qabsoo tokko keessatti wal takaalaa turef furmaati jiru , adda ba’anii sochii ofii taasisanii bu’aa Ummata qabsaa’amuuf sana milkeessu danda’udha. Ilaalcha sana garuu ummata fudhachiisuun waan hundaa dursa. Kan ilaalcha biraa qabu , maqaa wal harkatti qabuu dhiisee , maqaa haaraa qabatanii ba’uun dansaadha. Garuu Alaabaa tokko qabatanii ba’uun kun bu’aan isaa maaliif akka isaan fayyadu hin beeku .
Dhaabi haaraa kun, Ilmaan Oromoo Addunyaa kana irra jiraatu maraaf , mata duree marii ta’unsaa hin hafne. Gaaffiilee heddunis ka’anii jiru . shakkiin, mormiin, amma tokko deeggarsisi inuma dhaga’ama. Deeggarsa aarii ykn xiiqii irraa maddu dhiifnee, mormii wayita dhiheessinu garuu , sadarkaa adeemsa siyaasa keenyaa kan salphisu ta’uu hin qabu jedheen amana. Keessattu , aadaa keenya keessaa baanee arrabsoon sadarkaa dhunfaatti gadi bu’u kun , warra nuuti Dimokiraasiif haaraa miti jennee addunyaaf hundee ta’uu keenya himannu irraa kan eegamu natti hin fakkaatu. Abbaan fe’a bor ka’ee akka dhaabaatti of labsu , anaan waan na dhiphisu hin qabu. Maaliif yoo jedhame, Ummata sirnootaa fi goobantoota adda addaa waggoota 150 oliif hubatee jiru waan ta’eef , akka salphaatti gaaffii isaa bu’uraa irraa maqa jedhee waanan hin amanneefii . ragaan yoo barbaachise, dhaloota har’aa irraa hubachuun ga’aa ta’a. waan ofiifu ol ka’ee deebi’ee taa’u arrabsuuf jarjaruun ykn nan salphisaatti waan hundaa jechuun tarii , isa salphate bakka laachisuufi ta’uu danda’a. wanni Ummata irratti hundaa’ee ka’u hin kufu. Kanaaf ammo, seenaa ka’anii kufuu waggaa dheeraaf nu mudatee jiru ilaaluun ragaadha.
Adeemsa “ADO”n amma itti jiruun , qormaata hedduun akka isa mudatu hin shakku. Keessattu dhaloota har’aaf wanni hin liqifamne hedduutu jira . yeroo keessa jirru waliinis waan wal dhahu hedduu qaba. Akka sagantaattis waan wal dhahu hedduu qaba. Ijaaramuun isaa , Ummata Oromoo biyya keessa jiraatu moo , ala jiraatu irratti hundaa’e ? kan jedhunis hanqina hubannoo dhabuu keessattin argaa jira. Akkaataa warri hundeessan walitti dhufanii fi sagantaa siyaasaa keewwatan kan wal fudhatus natti hin fakkaatu. Wanni keessa deebi’anii ilaalanii , bu’aa qabsichaaf socha’u malan illee jiraachuu ni mala. Garuu waan dura ta’uu qabuu fi duuba ta’uu danda’u wal dhahee , akka itti sirraa’uu danda’u kan gufachiisu illee of keessaa qaba. Mee amma tokko haa ilaallu. Wanni akka naaf hubatamu barbaadu garuu , Ilaalchi kun hin jiraatiin jechuuf akka hin taanedha.
Baatii 4 dura barreeffama mata duree “LOON ABBAAN GAANFA CABSEE, ORMI IJA JAAMSA” jedhu jalatti waan waggaa 21 dura dubbatamee har’a haalame tokko kaaseen ture. Abbaa waan sana dubbate gara fuula duraattin ibsa jedheen ture . har’a yeroo isaatii nan ibsa . dura garuu waan sana irra deebi’a.
Bara 1991 baatii dhuma Hagayyaa, akka gi’iizitti bara haaraa 1985 qaammee 6 wal ga’ii ABOn Ummata magaalaa Finfinnee waliin Galma yunivarsitii 4 kilootti gaggeessee ture. bara sana umuriin kiyya waggaa 23n ture. yoo xiqqaate Namoota 3000 ol wal ga’ii kana irratti argamaniiru. Barattoonni Oromoo eebbifamanis turan. Yeroo Xilaahuun Gassasaa Afaan Oromoon Ummata isaa biratti sirbe qofaaf(SIWWIR ONAG) jedhame san . wal ga’ii kana irratti Hogganoota ABO yeroosi keessaa 2 argamanii Ummata mariisisaa turan. Gaaffii ummataafillee deebii laachaa turan. Ammaaf maqaa hin dhahu . garuu gaaffii ummata biraa gaafatame tokko fi deebii laatame dhiheessuun garu dansaadha.
Maanguddoo Baalee dhufantu akkas jedhee gaafate . ABO kan quba qabuutu beeka .dhufu keessaniif gammachuu qabna . garuu jara kana maalitti amantanii waliin hojjachuuf dhuftan ? kaayyoo akkamiitu waliin isin dhaabe ? bor kan nuuti wareegamnetti isiniin hin jedhanii ? ega waliin dhuftanii ykn Oromoof ABOn jiraachuu ega beekanii , isa isaan ijaaranii dhufan kun maalii ?qophii isaan dura boruu isin dhaabu qabduu ? jedhanii gaafatan . deebiin laatame,
“dhugaadha jara kana amma dhumaatti amannee waliin hin dhufne. Akki balballi nutti hin cufamneef miillaa jala keenye jirra. Seenuun keenyas ammuma sana. Ummatuma biratti dhaabni kun jiraachuu hubachiisu dhufne . akka sodaanne odoo hin taane, kunoo galmi kunuu guute jira. Kun nuuf gammachuudha. OPDOn nu biratti fudahtama hin qabdu .kaayyoon itti jirtus Oromoof kan ta’uu miti. Dantaa gita bittootaa tikisuufiidha. odoo diigaa jennuu ijaaran . kana dhorkuu hin dandeenyu . ummatatu filata . garuu wayyaanee hin sodaatiinaa . wayyaaneen kan ofiin dhaabbattee miti. Kan jooniyyaa/keeshaa keessatti ishee naqee Afaan keeshaa kanaa hidheetu jira. Abbaan hidhe kun gaafa hike, bakka itti qaban hin qabdu. Tafkii keeshaa keessatti hidhamee ture , afaan isaa yoo hiikan bakka itti qaban qabaa ? akkasitti ilaalaa . kaayyoo kan jedhame , sirna Fedaraalizimii irratti walii gallee . kanaan ala wanni walitti nu hidhu hin jiru.”jedhame.
Hogganni yeroos deebii kana laatan amma ABO keessa hin jiran . garuu qabsoo amma wal dhimbiibaa jiru keessa jiru . waan waggaa 21 dura jedhame kun , yeroo ammaa kana irraa geeddarumsa qabaa ? deebii kanaa yeroo biraaf bulfanna. Jedheen ture.
Har’a garuu Hoggana yeroosii deebii kana kennan yoon dubbadhe rakkoo hin qabaatu. Seenaadha kaa. Seenaan kaleessaa kan har’aaf bu’ura ta’utti amanu baannaan , rakkoo dhalotaatu nu mudata. Deebiin Ummata 3000 ol harka walitti rukuchiisee kana kan dubbatan , Obbo Leencoo Lataa turan. Waggaa 21 dura.
Seenaa kaleessaa kan har’aa waliin madaaluun umamuma namaa waliin jiraate. Haasaan kun waggaa 21 booda geeddaramee , ilaalcha faallaan asi ba’ee jira.kun dhaloota keessatti maal akka uumu tilmaamuun rakkisaa hin ta’u. kaleessa Bilisummaaf ka’i ! walabummaakeef qabsaa’I ! Itoophiyummaafu sichi marii teenya ! gonkumaa warra kaabaa waliin hojjachuun hin danda’amu ! ….. akka hin jedhamiin , har’a abbaamtu sun deebi’ee faallaa kaleessaa yennaa haasa’u, Ilaalchi har’a baanamu kun barbaachisaadha yoo jedhamellee , waggaa 21 boodas jijjiiramu dhiisu isaaf ragaan jiru maalii ? dhaaba kaleessa ofii hundeessanii gootoota meeqa itti wareegamsiisaa jiraatan , kabajaan itti bu’u dhiisanii waan ofii yaadan sochoosanii dhugaa Ummatichaaf fayyadu hojiin argisiisuu moo , “karaan irra deemaa turre kan nu baasu miti !” jennee dubbachuutu furmaata ummata kanaa asi dhiheessa ?
Kaleessa kaayyoon OPDO Oromoof odoo hin taane, dantaa diinaa tiksuufii ega jennee , ADOn sagantaan Itoophiyaa fakkaatee , Alaabaan Oromoo fakkaachuudhaan dogoggora OPDO sirreessuu ni danda’a ? Wayyaaneen waggaa 21 dura tafkii keeshaa keessatti hidhamee jiruun wal fakkeessanii akka diigamtee baddutti dubbatan sun yoom diigamti ? “wayyaanee hin sodaatiinaa” jedhan sana irraa waggaa 21f irraa fagaatanii , amma qawween alatti itti deemuuf yaaduun, wayyaaneetu akka tafkii keeshaa keessaa gadhiifamuutu ga’eenyaanii laata ? “balballii akka nutti hin cufamneefii ” jedhanii waggaa 21 dura nutti himan, har’a banamee jiraa ? Ummati keenya ABOn wal barsiisuuf, sagantaa keenya barsiisuuf kan jedhan sun hidda yaafatee, Bishaanii fi midhaan Ummataa ta’ee , diinnu waggaa 21 irratti ifaajjee keessaa baasuu kan hin dandeenye, Ilaalchi sun nu hin baasu waan jenneef Ummati kun dhaaba ilmaan isaa itti gabbare irraa waan galagalu fakkaataa ???????????
Ani obbo Leencoo Irraa jibba qabaadhee miti. ADOn hundeeffamu irraas mormii qabaadhee miti. Dhaaboonni Oromoo kana caalaa heddummaachuu danda’u . kun ammo laafina keenyaan ta’a. yoo jabaanne garuu lama irra hin taru. Garuu , waan hojjachaa jirru irraa dhalooti har’aa maal barata ? jennee yoo hin yaadiin, umurii diinaa dheeresuun ala wanni argannu waan hin jirreef , rakkoo caalaa keessa odoo hin seenne , furmaata walii akeekuun dansaadha.
Dhaabni haaraa kun yoo kasaaraan ykn Ummata biratti fudhatama dhabee, sababaan tokkoffaa ta’ee ka’uu danda’u, Nama tokko irraa Afaan lama dhaga’uu keenyadha. Waggaa 40 dura Qabsoo Oromoo bifa dhaabaan hundeessanii , sagantaa siyaasaa baasanii , mirga abbaa Biyyummaa Oromoo karaa itti mirkanaa’u waggaa 40f, yoo xiqqaate dhaloota lama itti guddisanii ka’anii, har’a yoo waan sana faalleessan, dhimmi Ummataa lubbuun namaa itti kafalamaa jiru , akka haala qilleenssaa waliin dhahamu irraa bu’aan argamu ni jiraa ? yoo daddaaqamaniis Ummati waliin daddaaqamu ni jiraa ? asi irratti ejjannoo ani qabu, Ilaalchi kun yoo nu barbaachisa ta’e illee, Namoota hundeessine jedhamuun wixinamu illee , isaaniin deebi’ee ijaaramu hin qabu tureDHA. Mee kan obbo Leencoo Yeroo dheeraa haa dhiifnu. Warri dhaloota isaanitti aanu keessaa waggaa tokko faa’a dura dubbatan yoo kaafne waa hedduu tarrisuu dandeenya. Kana dhalooti har’aa akkamiin fudhata ?
Obbo Leencoon , RAADIYOO SIMBIRTUU irratti kan dubbatanii fi hojiin argisiisan ni jira. Isa kaasuun dura , Isaan Ilaalcha har’a dubbatan kana of keessaa qabu taanaan , waggaa 21f riphanii taa’u maaliif akka barbaadan naaf hin galu. Itoophiyaa Dimokiraateessuu yoo barbaadanis, OBKO FI WFIDO waliin maaliif akka hin dhaabbanne naaf hin galu. Isaanin wayyaaneen hin dhaabne . walabummaa qabu turan. Sababaa biraa akka irratti hin kaafneef. Yoo ilaalcha Ummata kanaaf barbaachisaadha jedhanii itti amanu ta’e, wareegama kaffaluun barbaachisaadha . wareegama kana kafalanii Ummata kana rakkoo keessaa baasuuf yoo barbaachise, Ummatuma keessa ta’anii ykn Biyyuma keessatti dhaaba barbaadan kana ijaaranii deemuutu salphatamoo , alumatti warra dhaaba isaan hundeessan irraa warra ba’e walitti qabanii , wayyaanee eebbisanii galuu isaaniif wayya ?
OBBO LEENCOON simbirtu irratti akkas jedhanii turan. “ Dhaaba keessaa hogganoota har’aatu na ari’e. ummatakoof akka hin qabsoofne na taasisan. Kanaaf gochi isaanii qabsoo ummata koof taasisu irraa akka na hin dhaabne argisiisun barbaade. Xiiqiitu kana na seensise. ” jedhan . xiiqii sanaanis, dura taa’aa ta’an . ADO yoo kufaatiin ykn Ummata biratti fudhatama dhabuun isa mudate , waarruma hunddessetu badii qabaa kana jedhef kan biro , yaada armaan olitti kaaseedha. Ilaalchi Itoophiyaa Dimokiraateessu kun ka’umsa isaanii natti hin fakkaatu. Itoophiyaa dimokiraateessuun akka hin danda’mne waraanni isaan bara sana ijaaran(1992) torban tokkotti galaafatamuun , Dimokiraasii akka hin taane beekuf. Xiiqiin ADO umeera . akka hogganummaatti kan waliin jiranis, Ilaalcha kana gaggeeffachuuf ABO keessaa kan ba’an odoo hin taane, dhaaba keessa hojjachuu dadhabnee , nu sochoosuu didanii jedhanii Micciirama warra umeetu , Obbo Leencoo waliin hoggana ta’ee jira. Micciiramni Ilaalcha kanaan odoo ba’ee jiraate, Maqaa ABO jedhamu saamuu hin yaalu ture. Warri isa keessaa ba’es , Faallaa Leencoo Hin ta’an turan. Gariin isaanii ammo , bu’ura odoo hin qabaatiin , cirracha irratti mana ijaarrachuu hin yaalu ture.
Kufaatii fi kasaaraa ADOf inni hangafaa , waan Ummati itti jiru wallaaluudha. Kana malees yeroo keessa jirru wallaaluudha. Biyyi Itoophiyaa jedhamtu dhaloota har’aa Biyyaa godaansisaa fi ajjeessaa odoo jirtu , maal baasuuf ishee faarsu ? Oromoo garba isaanii bara baraa taasisuuf kumaantamaan mana barmootaa keessaa ari’aa bakka jiranitti , masaanuu keenya akka faarsinu nu afeeruun nagaadhaafii ? Qabeenyaan keenya saamamee , qe’een qonnaan bultoota keenyaa saamamee , ari’amee halagaan keessaa fi alaa nu irra qubatee isa dhumaaf nu dhabasiisuuf hojjachaa warra jiran faarsuun , dhugaa bu’aa argamsiisuufii ? yeroo tokko tokko beekumsi kun …………gama kanaan kan isaan mudatu arguuf teenya. Gubattee hin argine, abiddatti gamtii akka hin taane.
Yaadoota armaan olitti kaase kun , seenaan hangam akka nama beeku hubachiisuufii . yaada kana irra bal’aa kaasuunis ni danda’ama. Garuu yeroo eeggachuun barbaachisaadha. Ilaalchi kun Ummata keessaa haa badu jechuu miti . Garuu Ummata irraa fagaatanii jiraachuu irraa isa wallaalanii , hiree murteeffannaatti amanna jechaa “Oromoon Itoophiyaadha” jedhanii sagantaa siyaasaa ofii keessatti raggaasifachuun , Ummata kana irratti waa itti fe’uuf deemu irraa adda akka hin taane fi kufaatii keenya ofii qotannee akka jirru hubachiisuun barbaada . karaan duraanii nu hin deemsisu jechaa , dhaaboota Oromoo waliin ni hojjannaan akkamiin akka wal simu hin beeku. sagantaan siyaasaa faallaa ABO ta’e, Alaabaa ABOn beekamee qaama Ilmaan Oromoo irratti maxxansamee jiru , alaabaa kiyya jechuun, Ummata kanaaf kabajaa qabaachuu irraa kan yaadame natti hin fakkaatu. Kaleessa Alaabaa ABO jedhan. Har’a kan ADO jedhan . ajaa’iba sammuu nama keenyaa. Muuxannoo maqaa fi alaabaa wal irratti qabaachuun addunyaa irraa nu qofaa ta’u hafnaa laata ?wanni nama gaddisiisu, waggaa 40 boodallee muuxannoo siyaasaa addunyaa kanaa hubachuu dhabuu keenya. Waggaa 150 boodallee qoodamu keenya irraa balaa nurra ga’e hubachuu dhabuu keenya. har’allee , diina irratti tokko ta’u irra , wal irratti wal ijaaru keenya. “MIILA LAMA QABAATANIIF , MUKA LAMA HIN YAABAN/HIN KORAN !” mammaaksa OROMOO jaarraa 19ffaa boodallee lubbuun jiru.
Burqaa430@gmail.com


text:
Baatii tokko dura gara aangoo mootummaa ol aanaatti kan dhufan sochiiwwan muummicha ministeeraa Dr. Abiyi Ahimed itti dhiyeenyaan hordofamuu itti fufaniiru.Dr. Abiyi gara aangoo mootummaa sadarkaa ol aanaa kanatti kan dhufan ennaa biyyattiin muddiinsa keessa jirtutti.
Kanneen abdii irratti gatan hedduun bal’ina rakkoo jiruu irraa ka’uu dhaan jijjiirama eegu.
Kanaaf kanneen abdii irratti gatan, gara itti gaafatama kanaatti dhfuu isaaniif ilaalcha gaarii kanneen qaban lammiiwwan Itiyoopiyaa qaama hawaasa adda addaa yeroo mara yaada kennan qabu.
Gama kanaan sochii ji’a tokkoo kan muummicha ministeerichaa akkamitti akka gabaaggaman ilaalchisuun Iskinder hanga tokko dubbisee jira.
Dura taa’aan paartii semaayaawii obbo Yeshiiwaas Asaffaa akkas jedhu.
Haasawwan isaan dhageessisan fi daawwannaan isaan bakka adda addaati geggeessan gaarii dha. Kana irraa komee hin qabnu. Garuu gaaffiin ariifachiisaan jiru dirqisiisaa waan ta’eef jecha murtiiwwan ariifachisaa, ifaa fi murannoo gaafatan itti hin buune.
Sochiin kun uummata dhaqqabuufii jedhama. Garuu labsiin yeroo muddamaa yoo ka’e, asuma Finfinnee taa’anii dhaqqabuun ni danda’ama.
tokko tokkoon utuu hin taane hidhamtoota siyaasaa mara hiikuu, gaazexeessonnii fi namoonni siyaasaa beekamoon haa hiikamanuu malee, miseensonni semaayawii, kan paartii tokkuummaa fi kan MEAD amma iyyuu hidhamanii jidru.
Kanaaf sochii hojiitti hiikuu ilaalchisee hedduutu hafa. Haa ta’u malee haasaawwanii fi mariiwwan geggeessaman immoo abdachiisoo dha jechanii dubbachuun ni danda’ama.
Muummichi ministeerichaa naannolee adda addaatti argamuu dhaan bakka buutota hawaasaa waliin mari’achuun gaarii dha kan jedhan itti aanaa dura taa’aan paartii Medrek profeeser Beyyenee Peexroosiis dhimmootiin ariifachiisoo ta’an kaanis ni ilaalu jedhanii abdatu.
Miseensi paarlaamaa duraanii fi itti aanaa prezidaantiin Pan Afriikaa paarlaamaa Dr. Ashebbir W/Giyoorgis muummicha ministeeraa kana miseensummaa parlaamaa ta’uu dabalatee isaan beeku.
Yeroo mara nama waa dubbisu. Qophaa’anii dhufu. Sadarkaa kanattin isaan beeka. Gama beekumsaa rakkoo tokko iyyuu hin qaban.
Garuu rakkoo biyyattii attamiin irra aanu, qormaata guddaa dha yaaddoo jedhun qaban ture. Dhugumatti erga aangootti dhufanii qabee dursa kan kennaniif uummaticha tasgabbeessuu, gara tokkummaatti fiduu ture jedhan.


text:
Jarmayaan baqattootaa kan tokkumaa mootummootaa fi gareeleen gargaaa 30 ta’an baqattoota naannoo Tigraay akkasumas biyyoota naannoo baqattoota kana simatan baatilee itti aanan ja’aaf kan oolu gargaarsa doolaara miliyoona $156 gaafateera jechuun Liisaa Shilaayin Jenevaa irraa gabaasteetti.
Hanga ammaa Itiyoopiyaa gama kaabaa Tigraay irraa kanneen baqatan gara biyya hollaa Sudaanitti dheessanii jiru. Haa ta’u malee jarmayaan baqattootaa kan tokkummaa mootumootaa akka jedhetti haalli kun jijjiiramuu mala. Jarmiyichi akka jedhutti baqattoonni Itiyoopiyaa keessaa akka hin bane ittifaman jedhaman gara Jabuutii fi Eertraatti baqachuu malu jedhee jira.
Gargaarsi jaarmolii hedduun kibxata kaleessaa gaafatame kun akeeki isaa mootummoota sadii fi kanneen biroo naannoo sana keessa jiraniif kanneen dahata siyaasaa gaafatanii fi haala mijeessuu akkasumas kanneen qe’ee ofii irraa baqachuuf dirqaman gargaarsa lubbuu oolchuu dhiyeessuuf oola.
Jaarmoliin gargaarsaa lakkoobsi lammiiwwan Itiyoopiyaa biyya hollaa keessatti dahata siyaasaa barbaadanii akkaan gad bu’uu hubachuu isaanii tuqaniiru. Dubbi himaan UNHCR Andreh Mahesik akka jedhanitti lakkoobsi kun walumaa gala yeroo ammaa kuma 52,000.


text:
Kumsaa Walisoo irraa
Akkuma uummanni Oromoo beeku, faashistiin Tigree biyya keenya (Oromiyaa) kan qabatte meeshaa waraanatti fayyadamuu qofa otoo hin taane, loltoota Shaabiyaa, loltoota ABO fi Dh. D.U.O. fi mootummoota warra lixaatti fayyadamteeti. Erga shira addaddaa Shaabiyaa wajjin xaxxee ABO qaama ce’uumsaa keessaa raayyaa lakkoofis isaa 20,000 olitti tilmaamamu akka mooratti dachaasee meeshaa hiikkatu taasiftee, warra siyaasaa hariyattee biyya dhuunfattee dabni (shirri) ishiin uummata Oromoorratti hojjatte jecha kamiinuu barreefamee hin dhumu. “Oromoo Oromoodhumaan qabi.” isa jedhu toftaa Abashoota kaleessatti fayyadamteeti OPDO-tti gargaaramtee qabeenya Oromoo bakka hundaa saamuu calqabde. “Oromoo keessaa hariinu malee magaalli Finfinnee hin qulqullaawu.” jechanii, dabballoota OPDO itti erganii ilmaan Oromoo naannoo Finfinnee jiraatan lafa isaarraa kaasanii, lafa maatii Oromoo, beenyaa tokko malee, irraa hariyanii Tigreef kennani. Yemmuu ilmaan Tigree lafa Oromoo gurgurattee duruumtu, Uummanni Oromoo seenaa isaa keessatti waan hin beekne, waanni haaran itti dhufe. Kadhataa taye. Man dhabaa taye. Salphate.
“Uummata lakkoofsi isaa baay’atu ni xiqqeessina. Warra lakkoofsi xiqqaatu ni baay’ifna.” jedhanii ilmaan Oromoo lafarraa duguugutti calqabani. Kanaafi-
- Uummata ollaa wajjin wal-lolchiisuf warra ollaa fakkaatanii Oromoo waraanani,
- Dargaggoo Oromoo akka mana hin godhanne mana hidhaatti galchani,
- Akka hayyoonni Oromoo hin baay’anne barattoota manneen barumsatii hariyani,
- Akka Oromoon daldalee hin buufanne daldala keessaa baasani,
- Akka dargaggoon hojjatee hin jiraanne toftaan biyyaa baqachiisani,
- Dubaroota Oromoo toftaan irraa dhalchuu calqabani,
- Lafa Oromoo qonnaaf tawu hundaa maqaa inveestimeentitti qabatanii irraa fudhatani,
- Albudaafi waan lafa keessaa qotamu irraa fudhatani,
- Warshaalee hundumaa akka Oromoon hin dhaabbanne dhoowwanii ofiif warra investarootaa wajjin qooddatani,
- Magaallen Oromoo galii qabaatan, kan akka Dirree dhawaa faa dhuunfatani.
- Waan biyya keessatti hojjatamu, waan bu’aa qabu akka namni isaanii (Tigroonni qofti) hojjatan taasisani,
- Mana hojii keessatti yoo Oromoonni waan hojjatan taye, mindaa isaanii irraa dhoksaan (shiraan) kutanii akka Tigrootaf galu ta’e,
- Bosona Oromoo barbadeessuu hojii taasifatani,
- Naannoo Oromiyaa keessatti akka waanni gaggaarin hin hijaaramne (infrastructure development) taasisani.
- Otoo ofii isaanitii qabeenya saammatanuu akka daandin hin baane dhoowwani,(xiyyaara faa dhiibanii kaasuu taye.)
- Akka uummanni Oromoo teeknolojii ammayyaatti hin fayyadamne dhoowwame.
- Otoo Oromiyaan lagoota bishaan akkana baay’atu qabuu, akka uummanni hongeen dhumu taasisani,
- Akka uummanni sodaa keessa jiraatu meeshaa waraanatiin taasisani.
- Toftaan Oromoon akka Oromoorratti ragaa sobaa bawu godhanii Oromoonni akka wal hin amanne taasisani.
- Yeroo filmaataa otoo namni isaan hin filatin sobanii, meeshaa waraanatti fayyadamanii mu’anne jedhanii labsatanii Oromoota mirga ofiitif dubbate mana hidhaatti fixani, kkkf .
Shira akkanaa hojjachaa baraabarummaan jiraachuu waan hin dandeenyef, gara fuulduraatti yoo Oromoon tokkoomee jabaatee haqa ofii falmate rakkoo nutti fiduu dandawu jedhanii toftaa addaddaa yaadanii sagantaalee (plans) baafatani. Sagantaalee isaanii keessaa-
1.(plan A)
Gambeellaa, Lixa Oromiyaa, Beshangulii fi Lexaafi Kaaba Amaaraa kutatanii Tigraayitti dabalatanii biyya isaanii hijaarachuu, kanaaf immoo akka lafa qonnaaf uummata naannoo sanarra jiraatan buqqisanii hariyuu yookaa ajjeesuu yoo tawu, umna electriikatiif akka tawuuf laga Abbayyii maallaqa uummanni Toophiyaa baasun daangaa Sudaan irratti (Beeshaangul keessatti) hudhani. Akka biyyi dubbii hin kaafnee jedhanii toftaan lafa naannoo kana jiru maqaa daangaa sirreessuu jedhuun sobanii Sudaaniif kennine jedhanii parlaamaa Toophiyaa mallateessisuuf yoo yaalan, jarmayaalen addaddaa (ABO, G-7, faa) toftaa kana yoo morman, akkasumas uummanni Amaaraa waayee Walqaayitii fi Xagadeerratti jabaatee yoo lolachuu calqabu, sagantaan kun mamii keessa waan isaan galcheef, sagantaa isa lammaffaatti darbanii, kunoo yaalaa jiru.
2. (plan B)
Wallo (Kaaba Oromiyaa), Affaar, Baya Harargee murattee Ogaadeen (Somaalee)tti dabalattee biyya ijaarrachuuf shara xaxaa jirti. Akkuma hundinuu beeku, bulchiinsi Somaalee(Toophiyaa) obboo Abdii Ilee “Oromoo fi Amaarri ni baayyatuu Tigree wajjin jiraachuu nuuf wayya.’ jedhee uummata Ogaadeen burjaajessuu erga calqabee yeroon dheerateera. Hooggantoonni OPDO- magaalaa Dirree Dhowaa maqaa “kan federaalaati” jedhuun erga kennaniifii bubbuleera.
Tigreen sagantaalee ishii bakkaan ga’achuuf yoo karaa Lixaa itti jabaatte waan Amaaraa fi Oromoo wajjin walitti buutuuf sodaattee, kunoo, Somaalee fi Affaar keessaa nama tokko tokko daddabalattee Oromoo qofarratti duula bantee jirti. Uummanni filachuu baatus, meeshaa waraanatiin Tigroota wajjin walii galanii warri nutu isin bulcha jedhanii uummata Oromoo akka Tigreen rakkina kana hundaaf saaxilte godhan Hooggantoonni OPDO, Piresideentii Toophiyaa tayee kan hojjatu Dr. Mulaatuu Tashoomaa, abbaa dubbii parlaamaa Toophiyaa tayee kan hojjatu Obboo Abbaa Duulaa Gammadaa, minsiteera dhimma alaa tayee kan hojjatu Dr. Warqinaa Gabayyahu, akkasumas hooggantoonni bulchiinsa naannoo Oromiyaati fi miseensonni OPDO (4000000-5000000) rakkina kana hundaaf itti gaafatama qabu.
Tigreen “Uummanni naanno sana (ba’a Oromiyaa) jiraatu refereendamiin haa murteessu.” jette. Eenyummaa ofii eenyutu refereendamiin murteessa? Kun waan nama gaddisiisu. Yemmuu Bulchiinsi naannoo Somaalii Oromiyaa keessa seenee Oromoo dhiisatii Somaalee tayaa jedhee uummata Oromoo sossobu, gantuuf gunaa kennu bulchiinsi naannoo Oromiyaa eessa jira? Waayee filmaata biyya Toophiyaa keessa jiru ammam akka dhugaa hin taanefi bu’aan isaa maal akka taye eenyuyyuu ni beeka. Waayee filmaata darbee, isa 100% arganne jedhanii uummata soban namni hin yaadanne hin jiru.
Kanaafuu, Oromoon rakkina kanarratti taa’ee wal ilaaluu hin qabu. Bakka jiru hundaa tokkummaan ka’ee wal cinaa dhaabachuu qaba.


text:
Suuraawwanfi viidiyoowwan yoomifi eessatti akka kaafaman yookin waraabaman akkamiin beekna?
Guyya guyyaan midiyaalee hawaasummaarrattis yaa ta’u televiziyoona irratti suuraawwanfi viidiyoowwan heddu ilaalla.
Haa ta’u malee iddoofi yeroon suurraawwanfi viidiyoowwan kun itti waraabaman akka midiyaa hawaasummaa yookin televiziyoonarratti himametti ta’uu dhiisuu mala.
Kanaafuu Itoophiyaa Cheek ergaa Wiixataa har’aatin marsariitiifi mosaajiiwwan iddoofi yeroo suuraawwanfi viidiyoowwan itti kaafaman/waraabaman beekuuf nugargaaran lama isinif dhiyeessera.
1. Kaartaa Guugil (Google Maps): – marsariitiifi mosaajiin ‘Google Maps’ tajaajilawwan suuraa saatalaayitii (Satelite Images) fi agarsiiftuu daandii (Street View) kan kennu yemmuu ta’u iddoo suuraan tokko itti kaafame yookin iddoo viidiyoon tokko itti waraabame beekuuf nu gargaaru. Kanaafis jalqaba suuraa yookin viidiyoo eessattifi yoom akka kaafame/waraabame beekuu barbaadnu sirriitti ilaaluufi hubachuu qabna. Kunis haala teessuma lafaa (gaarreen, tabbawwan, laggeen, dirreewwanfi kkf), uwwisa biqilootaa, gosoota gamoowwanii (bal’ina, dheerina, halluufi kkf), addabaabayiiwwan, barjaawwan maqaan dhaabbilee irratti barreeffamefi kunneen biroo suuraa yookin viidiyoorra jiran hubachuu qabna. Mallattoolee kunneenis suuraa saatalaayitii Guugil walin walbira qabanii ilaaluun suuraafi viidiyoowwan eessatti akka kaafaman/waraabaman beekuu dandeenya. Agarsiiftuun daandii marsariitii Guugil (Street View) immoo suuraa daandiiwwanfi iddoowwan garaagraa akka waan iddoo sana jirutti fuulleetti kan nutti agarsiisu yemmuu ta’u mallattoolee suuraa/viidiyoo keenyarra jiran walin walbira qabuun iddoo suuraan tokko itti kaafame akkasumas iddoo viidiyoon tokko itti waraabame beekuu nu dandeesisa.
2. Sankaalk (SunCalc): – mosaajiin kun immoo sochii aduurratti hundaa’un guyyaafi sa’aa suuraan itti kaafamefi viidiyoon itti waraabame beekuuf nugargaara. Mosaajichi kallattiifi dheerina gaaddidduu suuraafi viidiyoorra jiru ilaaluun yoom akka kaafaman/waraabaman nutti hima. Mosaajii Sankaalk fayyadamuuf dursa iddoo suuraan sun itti kaafame beekuu qabna.
Odeeffannoowwan birootif marsariitiifi toorawwan midiyaalee hawaasummaa Itoophiyaa Cheek daawwadhaa.
ወቅታዊ መረጃዎችን ቀጥታ በኢሜልዎ ለማግኘት ይመዝገቡ
ያቀረቡትን የግል መረጃ በግላዊ መመሪያችን መሠረት እንጠብቃለን::


text:
Ambaasaaddar Hiruut Bayyanaa Gamtaa Awurooppaatti Ergamaa Addaa Jarmanii fi Faransaay waliin marii’atan
Finfinnee, Onkololeessa 21, 2013 (FBC) –Ambaasaaddar Hiruut Bayyanaa Gamtaa Awurooppaatti Ergamaa Addaa Jarmanii fi Faransaay waliin marii’atan.
Beeljiyaam Biraasalstti Ambaasaaddarri Ityoophiyaa Hiruut Bayyanaa Gamtaa Awurooppaatti Ergamaa Addaa Jarmanii fi Faransaay waliin marii’ataniiru.
Ambaasaaddar Hiruut gamtichatti miseensa koree dhaabbii siyaasaa fi nageenyaa Ambaasaaddar Toomaas Osoowuskii fi Ambaasaaddar Kileeyri Ruwaaliin waliin marii’ataniiru.
Marichaan dhimmoota hariiroo Ityoophiyaa fi Gamtaa Afrikaa cimsuu danda’urratti marii’ataniiru.
Ambaasaaddar Hiruut riifoormii siyaasaa fi diinagdee Ityoophiyaan gaggeessaa jirtu irratti ibsa laataniiru.
Odeeffannoo waqtaawaa argachuuf Teelegraama keenya https://t.me/afanoromofana subiskiraayib godhaa.


text:
Yunaaytid Isteetes fi biyyoonni dimokraatawaa kanneen biroon muummicha ministeeraa Dr.Abiyyi Ahimad fi garee isaan gurmeessaniif dawoo akka ta’an miseensi mana maree bakka bu’oota uummata Ameerikaa Kriis Smiz abdii qaban ibsaniiru.
Lammiwwan Itiyoophiyaa mootummaa sadarkaa addunyaatti adda ta’e argachuu qabu ka jedhan Kris Smiz amma argataniiru jedheen yaada jedhan.Kunis itti fuufiinsa akka qabaatu akkasumas haallii jiruus gaarii akka ta’u dhugaa abdii nu kenneetu jira jedhan.
Itiyoophiyaa keessatti jjjirama argamee kan faarsan Kriis Smiz aangawoota badii dhaqqabeef itti gaafatamoo ta’an aangoo irraa kaasanii ka biraa iddoo busuun muummicha ministeeraa Abiyyi hojii gaariin gaggeessan gama ramaddii humna namaan gara foyya’iinsa biraatti biyyatti ceesiisa jedhu.
Dhimmootii ijoon HR-128 irraa ka’aman keessaa hundee kan ta’an hidhamtoota hiikuu fi bulchiinsa duraanii kan irree waraanaa ta’u xuqanii amma garu namoonni kuma hedduun hidhaa ba’uu fi kanneen badii dhaqqabeef itti gaafatamoo ta’an keessaa hangi tokko aangoo irraa kaafamuu ibsan.
Michoomnii qabsoo keenyaa uummata Itiyoophiyaaf ka jedhan kriis Smiz Amerikaa fi biyyonni demookraatonni ka biroon mummicha ministeeraa Abiyyii fi garee isaanif dawoo akka ta’an abdii qabna jedhan.
Kriis smiz namoota hidhaa keessatti dararaa hamaan irra ga’e kan dubbisan yoo ta’u Dr. Abiyyi Ahmad waliin marii gaggeessanii jiru.


text: Waajjirri A/Alangaa Godina Jimmaa Tajaajila Kennamuu fi Bulchiinsa Keessoo Dabalatee Adeemsawwan jiranu hunda haala yeroon barbaaduu fi galma sadarkaa naannoo fi biyyaatti qabamee jiru Dhugoomsuuf hojiiwwan hunda haala hamayyaawaa ta’een Sooftiweeriin(teekinooloojii) Hoogganuun raakkoo bulchiinsa gaarii fi bu’aa qabeessummaa tajaajila dabaluun tajaajilli kennamu akkaataa fedhii tajaajilamtootaa fi karoora tarsiimowaa biyyattiin qabatee deemaa jirtu bu’uura godhate taasisuun akkasumas rakkoo bulchiinsa gaarii fi Sanada seera qabeessa hin taane (Sobaatiin) wolqabatee gocha yakkaa uummata irra yeroo adda addaatti qaamolee adda addaatiin dhaqqabaa ture guutummaatti hambisuu haala danda’uun hojiin bal’aan hojjetameera, kunis jijjiirama addaa fi sadarkaa naannoo fi biyyatti fakeenya ta’uu danda’ee dha. Bu’uruma kanaan waajjirri kenya tajaajiloota adeemsaalee wajjirichaatin kennaman dhaqqabamaa taasisuufii iftoomina mirkaneessuuf jecha websaayti kana dabalatee teknolojii mosaajii fi teknoloji podcast fm kennun waajjira akka biyyaattis ta’e akka naannoottii isa jalqabaa taasisuun danda’ameera.


text:
Koreen hojii raawwachiistuu ADWUI murtee dabarseen, jeequmsa, shororkeessummaa fi mankaraarsummaa amantaatin namoota himannaan irratti banamee fi adabbiin kan itti murtaa’ef himannaa adda kutuu fi dhiifamaan gadhiisun duraa duuban itti deemamaa turuun ni yaadatama.
OBN odeeffannoo argateen, obbo Baqqalaa Garbaa, Gurmeessaa Ayyaanaa, Addisuu Bullaallaa, Dajanee Xaafaa, Geetuu Gaarumaa, Tasfaayee Liibanii fi Bayyanaa Rudaa hidhaadhaa hiikamaniiru. Himannaan isaanii kaleessa adda cituun isaa ni yaadatama.
Murtiin adabbii “dhaddacha jeequun” kaanirratti waggaa tokkoof, kaanirratti ammoo baatii 6f murtaa’e, boordii dhiifamaatin ilaalamee preezdaantii biyyattiitin ragga’uun, har’a gadhiifamaniiru.
********


text:
Qur’aanni Akkamitti Buufamee?-Kutaa 2
Wahyiin Qur’aanaa fi hadiisota sirrii Ergamaa Rabbii irraa gabaafaman akka of keessatti qabatu kaasne turre. Ergamaan Rabbii (SAW) ofirraa kaasanii waan hin dubbaneef waa’ee amanti ilaalchise wanti dubbatan, hojjatanii fi mirkaneessan wahyii Rabbiin irraa isaanitti bu’eedha. Ragaan kanaa:
“[Nabii Muhammad (SAW)] Fedha lubbuu irraa hin haasawu.
[Wanti inni dubbatu] wahyi buufamu qofa.” (Suuratu Najm 53:3-4)
Akkuma keeyyata (aayata) lamaan armaan olii irraa hubannu Qur’aanni jecha ykn dubbii Nabiyyiin ofirraa kaasanii dubbatan osoo hin ta’in wahyii (ergaa) Rabbiin irraa bu’eedha. Kutaa darbee keessatti sadarkaalee fi karaalee wahyiin itti bu’u ilaalle turre. Ammas dabalataan akkaata wahyiin gara Ergamaa Rabbitti bu’u ni ilaalla.
Haati mu’mintoota tan taate Aa’ishaan (Radiyallahu anhaa) akka gabaastetti, Haaris ibn Hishaam akkana jechuun Ergamaa Rabbii (SAW) gaafate, “Yaa Ergamaa Rabbii! Wahyiin akkamitti sitti dhufaa?” Ergamaan Rabbiis (SAW) ni jedhan: “Yeroo tokko tokko akka qillisa bilbilaa natti dhufa. Kuni hunda caalaa narratti ulfaatadha. Ergasii narraa cita; wanta inni (malaykaan) jedhe nan qabadha. Yeroo garii immoo Malaykaan namticha fakkaatee na dubbisa. Ergasii wanta inni jedhu nan qabadha.” Aa’ishaan (radiyallahu anhaa) ni jetti, dhugumatti wahyiin guyyaa garmalee qorraa osoo isarratti bu’uu argee jira. Wahyiin erga dhumate booda dafqii kallacha isaa irraa coccoba.” Sahih al-Bukhari 2, Sahih al-Bukhari 3215
Asitti bilbila yommuu jedhu telefoona yeroo ammaa harkaa qabnu osoo hin ta’in bilbila sibilaa qillisuudha. Fakkeenyaf, fardoota irraa bilbila qillisu ykn bilbila yeroo durii mana barnootatti itti fayyadaman. Afaan Amaariffaatin isa “dawul” jennuudha.
Hadiisa armaan olii Aaayatni Qur’aanaa ni deeggaru. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) ni jedha:
“Dhugumatti, Qur’aanni buufama Gooftaa addunyaa hundaati.
Ruuhi amanamaa ta’e (Jibriiltu) isaan bu’e (Qur’aana Rabbiin irraa fide).
Akka ati Akeekachisaa irraa taatuf qalbii kee irratti [fide].
Lugaa (qooqa) Arabiffaa ifa ta’een.” Suuratu Ash-Shu’araa 26:192-195
Kana jechuun Qur’aanni Rabbii waan hundaa uumee fi sooru irraa bu’e. Rabbiin akkuma bishaan samii irraa buusun qaama namaatiif jabeenya taasise, Qur’aanas of biraa buusun namootaf qajeelcha fi ifa taasise. Qur’aana Rabbiin irraa gara Nabii Muhammad (SAW) itti kan fide (geesse) Malaayka Jibriili. Yeroo darbe Malaaykan Jibriil bifa sadiin gara Ergamaa Rabbii dhufuun ergaa akka itti geessu ilaalle turre. 1ffaa: Ergamaan Rabbii suuraa dhugaa Jibriil irratti uumame ni argu. 2ffaa: Suuraa namaa fakkaachun itti dhufuun ergaa itti geessa. Yeroo kanatti Ergamaan Rabbii fi namoonni naannawa san jiran Jibriilin ni argu, dubbii isaa ni dhagahu. 3ffaa: Malaaykan Jibriil osoo ijaan hin mul’atin Ergamaa Rabbitti wahyii (erga) Rabbiin irraa fida. Yeroo kanatti, Ergamaan Rabbii yommuu wahyiin isatti bu’u akka sagalee qillisa bilbilaa isatti dhagahama. Haalota wahyiin itti bu’u biroo caalaa haalli kuni isarratti ulfaatadha.
Akka yaadannotti osoo Ergamaan Rabbii (SAW) rafan Qur’aanni abjuudhaan isaanitti hin buune. Wanti abjuun isaanitti bu’e Qur’aanan ala wahyii (ergaa) biraati. Fakkeenyaf, banamiinsa Makkaa fi wantoota gara fuunduraatti dhugaan uumaman biroo abjuun argu. Garuu Qur’aanni osoo isaan of beekanii fi hirraba irraa dammaqanii jiranuu isaan irratti bu’a ture.
Qur’aanni waggaa 23f dhawaata dhawaatan, aayaa aayan (keeyyata keeyyataan), boqonna boqonnaan bu’aa ture. Bu’iinsi kuni faaydaa baay’ee qaba. Isaan keessaa: suuta suutan namoota barsiisuuf, karaa salphaan namoonni sammuu keessatti akka qabatan (haffazaniif), qalbii Ergamaa Rabbii fi sahaabota isaa tasgabbeessuf, warroota gaafi gaafataniif deebii hatamtamaa kennuu fi kkf.
Haala fi akkaata bu’iinsa Qur’aana hubanne jirraa jechuudha. Amma gaafin ka’u kana fakkaata. (1)-Malaaykan Jibriil Qur’aana Rabbiin irraa gara Nabi Muhammad (SAW) erga fide booda Nabiyyiin hin dagatanii? Aayata fi jechoota wal keessa hin dhayanii? (2)- Ergamaan Rabbii (SAW) barreessuu fi dubbisuu hin danda’an. Kanaafu Qur’aanni akkamitti barreefaman hanga ammaa as gahee? Gaafiwwan kanniin mata-duree armaan gadii keessatti ni deebisna.
Akkaataa Qur’aanni Walitti Qabamee
Akkuma beekkamu Qur’aanni addaan ciccituun yeroo adda addaa keessatti buufamaa ture. Haa ta’uu malee Qur’aanni tartiiba isaa eeggatee walitti qabame jira. Walitti qabama fi tartiiba Qur’aanaa bakka lamatti qoonne ilaalu dandeenya. Isaaniis: Qur’aana qomatti qabachuu fi barreefamaan walitti qabuudha. Ammaaf Qur’aanni akkamitti qomatti akka walitti qabame ni ilaalla. Barreefamaan akkamitti akka walitti qabame immoo In sha Allaah kutaa itti aanutti ilaalla.
1.Qur’aana qomatti qabachuu (haffazuu)– kana jechuun osoo homaa itti hin dabalin fi hin hir’isin Qur’aana guutuu sammutti qabachuudha. Adeemsi kuni Ergamaa Rabbii (SAW) irraa kaase hanga ammaatti kan itti fufaa jiruudha. Yommuu Jibriil Qur’aana dubbisu akka jalaa hin bannee fi qomatti qabachuuf Ergamaan Rabbii (SAW) arraba isaanii Malaykaa Jibriil waliin sochoosa turan. Garuu Rabbiin adeemsa kana dhoowwun yommuu Qur’aanni qara’amu (dubbifamu) akka cal’ise dhageefatu ajaje. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) ni jedha:
“Mootiin haqaa Rabbiin ol ta’eera. Osoo buufamni isaa gara kee bu’ee hin xumuramin dura, Qur’aana [dubbisuutti] hin jarjarin. ‘Yaa Rabbii kiyya! Beekumsa naaf dabali’ jedhi.” (Suuratu Xaahaa 20:114)
“Qur’aana [qabachuutti] ariifachuuf jecha arraba kee isa waliin hin sochoosin.”
“Dhugumatti, Qur’aana [qalbii kee keessatti] walitti qabuu fi akka dubbistu gochuun Nurra jira.” (Suuratu Al-Qiyaamaa 75:16-17)
Hubachiisa: Qur’aana keessatti Rabbiin “Nuti, Nu” yommuu jedhu “Guddinna fi kabaja” agarsiisufi malee baay’inna agarsiisufi miti. Arabiffa keessatti of kabajuuf, “Nahnu (Nuti) ykn Innaa (dhugumatti nuti)” namni tokko ni fayyadama. Fakkeenyaf barreessan kitaabaa, “mata-duree kana jalatti nuti kana ibsinee jirra” jedhee yommuu barreessu ni argina. Rabbiin “Nuti” jedhe fayyadamuun immoo wanta garmalee Isaaf maluu jechuudha. Rabbiin Tokkicha fakkaataa hin qabne fi waa hunda uumudha.
Gara mata-duree keenyatti yommuu deebinu, akkuma keeyyata armaan olii irraa hubannutti Rabbiin Qur’aana guutu qalbii Nabi Muhammad (SAW) keessatti akka walitti qabu itti gaafatamummaa fudhatee jira. Rabbiin wanta hundaa irratti danda’aa waan ta’eef, keeyyata (aayaa) fi boqonnaa Qur’aana yeroo adda addaatti bu’an qalbii Nabiyyii keessatti tartiiban walitti qabe. Kanaafu, aayaa (keeyyata) Qur’aanaa boqonnaa (suurah) ishiif maltu keessatti Rabbiin tartiiba qabsiise jira. Haala kanaan Nabiyyiin Qur’aana guutuu qomatti qabatan (haffazan).
Ergamaan Rabbii (SAW) Qur’aana irraa wanta isaanitti bu’e sahaabota (hiriyyoota) isaanii barsiisaa turaniiru. Sahaabonnis Qur’aana haffazanii (qomatti qabatanii) jiru. Isaan keessaa Bukhaarin namoota torba sahiiha keessatti tuqeera. Isaaniis: Mu’aaz bin Jabal, Ubay bin Ka’ab, Zayd bin Saabit, Abdullah bin Mas’uud, Saalim bin Ma’aqil, Abuu Zayd bin Sakanii fi Abu-ddardaa fa’aadha.
Kana jechuun namoonni jireenya Nabiyyi keessatti Qur’aana haffazan kanniin qofa jechuu miti. Garuu warreen Bukhaarin dubbate torban ykn saddeettan kunniin warra Qur’aana qomatti qabatanii (haffazanii) Nabiyyiin qaraati (dubbisa) isaanii isaaniif dhageefachuun beekkamaniidha. Namoota kanniin ala Qur’aana irraa muraasa ykn guutuu isaa kan haffazan baay’etu jiru.
Guduunfaa:
✍Qur’aanni suuta suutan waggaa 23f Rabbiin irraa gara Nabii Muhammad (SAW) itti bu’aa tureera.
✍Malaaykan Jibriil (nageenyi isarratti haa jiraatu) Qur’aana Rabbiin irraa fiduun gara Nabiyyitti geessa. Nabiyyiniis gara namootaatti geessu. Namoonnis Qur’aana isarra barachuun addunyaa guututti geessu. Haala kanaan Qur’aanni addunyaa keessa faca’e.
✍Rabbiin Qur’aana guutuu qalbii Nabiyyii keessatti walitti qabuu itti gaafatamummaa fudhatee jira. Akkasumas, nama Qur’aana qoma keessatti qabachuu fi barachuuf carraaqu Rabbiin akka isa gargaaru fi laaffisuuf waadaa galee jira. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) ni jedha:
“Dhugumatti, Qur’aana hubachuu fi yaadachuuf laaffifne jirra. Namni ittiin gorfamu jiraa?” Suuratu al-Qamar 54:17
✍Kanaafu, Qur’aanni Rabbiin irraa bu’uu keessa shakkiin wayitu hin jiru.
“Addunyaa hundaaf akeekachiisaa akka ta’uuf gabricha Isaa irratti furqaana (Qur’aana) Kan buuse toltuun Isaa baay’atte.” (Suuratu Al-Furqaan 25:1)
Kana jechuun Rabbiin gabricha Isaa Muhammad (SAW) irratti Qur’aana buusun karaa qajeelaa fi jallinnaa, karaa Jannataa fi ibiddatti nama geessu ifa taasise. Dhugumatti toltuun Rabbii baay’atte.
Kitaabban Wabii:
Taarikhu Nuzuulu al-Qur’aan al-Kariim– fuula 26-28, by Mahammad Ra’afat Sa’iid
Hiika Qur’aana Kabajamaa Afaan Oromootiin-Fuula 21-22, Mana Maxxansa Najaashi
Akkasumas, bal’innaan Seenan Buufama Qur’aanaa Ingiliffaan dubbisuuf “History of Qur’anic Text” ilaalun ni danda’ama.


text:
Dargaggoo lamaan Google kalaqan
Google amma nuti fayyadamnu kun jalqaba dargaggoota lamaan kan hundeeffamedha. Dargaggoonni kunneen kaadhimamtoota!-->…
Flash disk faayila fudhachuu fi copy gochuu dide sirreessuuf
Flash disk kankee yoo siif hojjachuu dide akkam goota? Ni gatta moo ogeessa bira geessita? Flash disk faayila!-->!-->!-->…
konkolaataa shufeerii malee ofiin deemu – Technology ajaa’ibaa
Konkolaatan konkolaachisaa (shufeerii) malee ofiin deemu akkamiin hojjatamuu danda'e? kun abjuu namatti!-->!-->!-->…
Sarara bilbila keenyaa namni biroon yoo bute maal gochuu qabna?
Akkaataa namni tokko bilbila keenya dhimma itti bahuu danda'uufi Nuti immoo Ofirraa ittisuu dandeenyun. Waa'ee!-->!-->!-->…
Bilbilli ala irraa bilbilamu maalif lakkoofsa biyya keessaa ta’ee dhufa?
Bilbilli biyya alaa irraa bilbilamu akkamiin lakkoofsa biyya keessaa ta'ee dhufa? Maaliif akkas gochuun!-->…
Gosoota/sadarkaa hacker fi akkaataa hacker ta’uun danda’amu
Namoonni baay’een hacker jecha jedhamu kana guutummaa guutuutti gocha gaarii hin taane akka ta’eetti ilaalu. Garuu!-->…
Wantoota dinqisiisoo Google qabu 10
1. Google search irratti jecha 'google' jedhu mirgarraa gara bitaatti galagalchinee yoo barreessinu 'elgooG' ta'a.!-->…
Ethio Telecom osoo hin beekamin kallattii afuriin ummata Itoophiyaa saamaa jira
Ethio Telecom akkam godhee ummata saamaa jira? 1. osoo isin hin beekin guyya guyyaan kaardiin bilbila keessanii!-->!-->!-->…
Credit card maali? Maal faayyada? ATM card wajjin garaagarummaa akkamii qaba?
Kireedit kaardiin akkuma ATM kaardii ta'ee lakkoofsa addaa mataasaa (unique) kan qabu yoo ta'u, akka!-->…
Facebook bakka argama keenyaa fi bakka nuti deemnu hunda to’achuu akka…
Facebook bakka argama keenyaa fi bakka nuti deemnu hunda to’achuu akka danda'u beektuu? warri beektan immoo akka!-->…


text:
Haala Nama Jaalalaan Qabame
Namni jaalalaan qabame akka nama bishaan garmalee dheeboteeti. Namni dheebota hanga bishaan san dhuguu garmalee muddama. Erga bishaan dhuge booda dheebun itti hin dhagahamu. Namni jaalalaan qabamees fedhii ofii guutuf garmalee muddama. Erga fedhii ofii guuttate booda gubaan suni ni qabbanaa’a. Garuu karaan inni fedhii ofii ittiin guuttate murteessadha. Yoo karaa haraamatin (fakkeenyaf,sagaagalumma an) fedhii ofii guutatte gubaan suni irraa hin hir’atu, inuma itti dabala. Fakkeenyi isaa akka nama bishaan sooqida (ashaboo) ykn ho’aa dhugeeti. Yoo karaa fuudhaa heeruman ta’e suni dansaadha (gaariidha). Kuni immoo akka nama bishaan qabbanaa’a dhugeeti. Read more
Barreefamonni gaggabaaboon kunniin fuula Fesbuuki Jireenya Badhaatu irraa walitti funaannaman (Ji’a Muddee 13-20/2016)
Yeroo tokko tokko wanta namoonni siin jedhan ykn badii sirratti raawwatan yaadachuun, madaa onnee teeti ofitti kaasta. Dallansuu darbe hoo’isuun sheyxaanni wanta badaa akka raawwattu itti si kakaasa. Kanaafu, gadoo kuufachuu irra namootaf irra darbi. Yommuu jechoota fi miidhaa isaanii yaadattu, “A’uzubillaahi mina sheyxaani rajiim (Sheyxaana abaarrame Madaa darbee hooqun dhibee ofitti hin kaasin. irraa Rabbiin tiikfama)” jedhi. Jechoota fi miidhaa isaanii irra deddeebiste yaadun madaa qalbii keeti ofitti hin kaasin. Wanti takka darbe duubatti akka hin deebine yaadadhu. Yaada kee gara wanta gaariitti qajeelchuuf tattaafadhu. Fakkeenyaf, beekumsa barbaadu.
Read more
Nama tokko dhugaan yoo jaallatte, isa duuba hin hamatin, bakka inni hin jirretti yommuu maqaan isaa badu ati kabaja isaa eegif. Hanqinna isaa irra darbiif. Dogongora isaa amala gaariin sirreessif. Badii irratti hin gargaarin. Kana irra toltu irratti gargaari. Fakkeenya gaarii ta’iif yookiin isa akka fakkeenya gaaritti fudhu.
Read more
Jireenya kee keessatti kitaabota lama dubbisuu/qo’achuu hin dagatin. Tokkoffaa Jecha Rabbii kan ta’e Qur’aana. Lammaffaan immoo yuniversii nu marsee jiruudha. Yommuu Qur’aana dubbisnu, hubannaa fi xinxalliin dubbisuu qabna. Yommuu kitaaba yuniversii jennu immoo, wantoota Rabbiin uume irratti xinxalluu fi dandeetti Rabbii hubachuudha. Guyyaa guyyaan yommuu uumama samii, dachii, biqiltootaa, bineens
ota fi beeladoota, gaara fi kkf irratti xinxallitu, qalbiin tee ni kakaati, dandeetti Rabbii ni hubatta. Halkan samiin urjiile fi ji’aan akkamitti akka bareechifamte mee ilaali. Ganamas, bulee qulqulluu, qaawwa wayitu tan hin qabne fi aduudhaan akkamitti akka ibsamte mee itti xinxalli. Yoo akkana goote sammuu kee iddoo sirriitti fayyadamaa jirtaa jechuudha. Imaanni kee sii dabala. Read more
Barruun tuni barreefamoota gaggabaabo ji’a Sadaasa (November) 2016 fuula Fesbuuki Jireenya Badhaatu irraa walitti funaannamtedha.
Mallatoole fedhii lubbuu hordofuu agarsiisan keessaa tokko, wanta badaa ta’e garuu gaarii fakkaatu hojjachuuf ni ariifatta. Mirqaanaa fi kokolfaa hojjachuu jalqabda. Sheyxaanni hojii badaa kana garmalee miidhagsa. Haa ta’uu malee, boodarratti gaabbii fi gadda laalessaatu sitti dhagahama. Haalli akkanaa si qunnamee beekaa? Yoo si hin qunnamiin, namoota naannoo kee jiran baditti kan lixan ilaali. Fakkeenyaf, gurbaa fi intalli, mirqaansu fi kokkolfaa karaa haraamatin walitti dhufu. Akkuma yeroon darbuun hariiroon isaan jidduu jiru gaabbii fi gadda akka ibiddaatti nama gubuutti jijjirama adeema. Kanaafu, hojiin badaan gaarii yommuu sitti fakkaatu fi hojjachuu yommuu eegaltu kokolfituu fi kan gammaddu yoo taate, fedhii lubbuu hordofaa akka jirtu yaadadhu, dhumti hojii keeti gaabbii fi gadda hamaa akka ta’u beeki. Nafsee tee faallessi. Obsii. Kuni mallattoo jalqaba dhukkuba fedhii lubbuu hordofuuti. Read more
Barruun tuni barreefamoota gaggabaabo ji’a Onkololeessa (October) 2016 fuula Fesbuuki Jireenya Badhaatu irraa walitti funaannamtedha.
“Wantoota namoota balleessan sadii irraa fagaadhu, wantoota sadan nama baraaran sirritti qabadhu.
Wantoonni nama balleessan sadan: , fedhii duwwaa hordofuu fi o f dinqisifachuu (ujb) . garmalee haafayu
Wantoonni sadan nama baraaran: , Rabbiin iccitii fi ifatti sodaachu , yeroo dallansuu haqa ta’u ta’u.” yeroo durummaa fi hiyyummaa madaallamaa Read more
الصبرُ اليومَ عن معاصي اللَّهِ خير من الصبر على الأغلال ”
“Sansalata irratti obsuu irra har’a Rabbiin faalleessu irraa obsutu caalaa.” jedhe dargaggeessi.
Kana jechuun, boru guyyaa qiyaama sababa cubbuutin sansalataan hidhamanii ibidda keessatti dararamu irra har’a cubbuu raawwachuu irraa obsuu fi Rabbii ajajamutu caala. Read more
Barruun tuni walitti kuufama barreefamoota gaggabaabo Jireenya Badhaatu kan ji’a Hagayya 2016 ti.
karaa irratti rakkoon baay’een si qunnamuu danda’a. Cinqiin, keessi gubachuun, dharra’uun, gadduun, addummeen, hirriba dhabuun fi kkf sitti dhagahamu danda’u. Furmaanni hundarra gaarii nama dhukkuba jaalalaatin qabamee, Rabbiin baay’isanii yaadachuu, hojii gaarii waliin ko’oomu, beekumsa Islaama barbaadu, kaayyoo jireenya yaadachu (Jannataa fi Jahannamii yaadachu), yoo danda’ame fuudhu/heerumu, soomu, haraama ilaalu irraa fagaachu fi kkf. Yommuu sheyxaanni wanta badatti si waswaasuu (kakaasu), Rabbiin yaadadhu, badhaasa fi adabbii Isaa yaadadhu. Laalan jaalala laalaa ibidda jahannamii gadi akka ta’e hubadhu. Laalaa jaalala qabbaneessuf karaa haraamatin kan deemtu yoo taate addunyaa aakhiratti akka salphattu yaadadhu. Laalaa jaalala qabaneessuf zikrii afaani hin buufatin. Osoo dhukkuba jaalalatiif furmaata barbaaddu, Read more
Yeroo tokko tokko daandiin jijjiramaa si dinqisiisa. Daandii kana keessatti guffuwwanii fi wantoonni duubatti si harkisan baay’eedha. Yeroo tokko ni gammada yeroo biraa immoo ni gaddita, yeroo tokko fuula guurta yeroo biraa immoo ni seeqatta, yeroo tokko qalbiin tee ni cabdi yeroo biraa immoo sirroofte dhaabbata (tasgabbi horatta), yeroo tokko jireenyi sitti dukkanoofti yeroo biraa immoo jireenyi
ifa si taati, yeroo tokko ni dhamaata yeroo biraa immoo wanti hunduu ifa si ta’u, yeroo tokko jabeenya dhabda yeroo biraa immoo jabeenya argatta, yeroo tokko tokko gara funduraatti ariitin fiigda yeroo tokko tokko immoo suuta deemta ykn ni harkifatta…. Kunniin hunduu yoo obsa qabaatte fi carraaqxe jireenya kee ijaaru. Yommuu jireenya darbee koo ilaalu, gaabbi fi gammachuun natti dhagahama. Dogongora fi hanqinn kiyyaaf nan gaabba. Bu’aa dogongora kiyyaa irraa baraaramun gara daandii qajeelatti Rabbiin na qajeelchu Isaatif nan gammada. Alhamdulillah! Kanaafu jireenya keessatti abdii hin kutin. Read more
Hanga feete jireenyi tee dukkanooftu fi tana nama dhamaastu yoo taate, abdii hin kutin. Jireenyi addunyaa tanaa takka gara olii, takka gara gadi deemti. Yeroon ati itti gammaddu ni jira. Akkasumas yeroon ati itti gadditus ni jira. Lamaan isaanitu siif gaariidha yoo obsite fi Rabbii galata galchite. Kanaafu yeroo gadditu fi mukooftu obsi,abdii hin kutin. Dukkannii fi dumeessi jireenya yeroo muraasan booda ni darba. Ifni ni dhufa. Yeroo gammadus Rabbiif galata galchi. Haala kanaan jireenyi tee gammachuun guuttamti. Read more


text:
Deggertoonni fi mormiitoonni murtoo mana maree godinaa Guraagee akka tasgabba’an godinichaa Too’achuudhaaf Komaandi Poostin hundeeffamee ibsuu isaa Yoonaatan Zebidiyoos Hawaasaa irraa Ibsee jiraa.
Murtoo dhiheenyaa kan taasifamee isaa bulchiinsii Naannoo Sabaa fi Sab- lammii kibaa Itiyyoophyaa bakka lammatii qooduu fi Hadiyyaa, Silxee, Halaabaa, Kambaataa Xanbaaroo fi Yemiin godina Guraagee Wajjin Naannoo tokko taasisuu mormuudhaan mootummaa naannoo mata isa hundeeffachuu akka barbaadan manni maree godinaa Guraagee guyyaa kaleessaa ibsa baasuu isaa gabaasinii Yoonaatan Zebdiyoos ibsee jira.


text:
Tasfaye Daba Kumsaatiin
Akkuma ammaan kana argaamaa fi muldhataa jiru ummatni Oromoo waliigalaa keessatuu Qeerroon Oromoo biyya keessaa gabrummaa diduun qabsoo hadhaawaa diina hamma funyaaniitti hidhate irratti harka qullaa deemsisaa jira.
Ummatich qabsoo eegaluun isaa baatiiwwaniin kan lakkaawwamu osoo hin taane; Jaarraa tokko irra kan taree fi edda biyyi abbaa isaa kolonii Habashaa jalatti kufee kaasee kan deemaa jiru ta’u illee; al tokko ho’aa, al tokko qabbana‘aa, altokko diina raasuu irra taree bifa kamiinuu ta’u jigsaa; garuu galii kaayyoo isaatii osoo hin ga’in diinichi akka bofaa muuxachaa kufaatii irraa damdamachuun as ga’uun isaa kan namuu irra guddaan beekuu fi seenaan dhugaa ba’u dha.
Kanneen keessaa bara weeraraa Minilike eegale 1880-mman keessa ittisa biyya abbaa isaa irratti dura dhaabbanaa ummaanii Oromoo godhe yoo yaadanne; qabsoon ummati Arsii, Harar, jimmaa, wallagga , shawaa fi kanneen biraa keessatti qabsoo ta’e irratti wareegama sabi keenya kafalee fi injifalloolee diina irratti galmeesse; garuu diinni tooftaan deebi’ee irra aanee as ga’e kaasuun yaadannoo seenaaf ga’eessa dha.
Qabsoowwan Oromoon diina waliin hanga ammaatti godhaa as ga’e yoo ilaalle diinni Oromoo gootummaan ykn heddoominaan ummata Oromoo caaluun osoo hin taane ; heeddoomina hidhata meeshaa hammayaan Oromoo caaluu fi tooftan diinaa Oromoo irra caaluun ta’uun isaa waan seenaa keessati mul’ate dha. Akkasis ta’ee Oromoon qabsoo haala wal qabataa fi walitti ejjaa ta’een deemsisuu baatus; qabsoon addaan citee akka hin beekne seenaan ragaa ba’a.
Kanneen keessaas haga tokko yoo eeruuf jedhame kanneen akka qabsoo baalee, qabsoo maccaa fi tuulamaa, sociiwwan afran Qalloo, kanneen kana fafakkaatan beebbeekamoo eerun ni danda’ama.
Egaa kun kan nu hubachiisu qabsoon sabni Oromoo gochaa ture akkuma haalaa fi yeroo isaatti utuu addaan hin citin deemaa kan turee fi rakkoowwanii fi dadhabina garaagaraa qabaatus tattaaffiin ta’aa ture laayyoo akka hin turree fi yeroo dhaa yerootti ol guddachaa dhufuu argina.
Sadarkaa Qabsichi gulantaa addaatti qaxxaamure tokko bara 1970-mman yoo ta’u; bara kana qabsoo deemaa ture saboontota ilmaan Oromoon haala walii galaa qabsoo ta’aa ture xiinxaluun fala akeekuun gulantaa addaatti ce’ame dha. Qabsichi bifa faffaca’ee deemaa ture irraa, bifa qiindoomina qabaate tokkoonii fi haala caalaa walitti ejjaa ta’een oofuun barbaachisumaa isaa hubachuun isaa hubtame.
Qabsichi bifa haaraa fi ayinaa addaan qindoomuun barbaacisummaa isaa kanneen hubatan yoggusii eegala 1970-mman keessa ABO bu’ureessuun qabsoo uummatichaa gulantaa addaatti ceesisuun qaabsicha bifa qabachiisuun irra kaayyoo xaliila ta’e tokko bifa Bareeffamaan lafa godhachuun eegalee injifannoowwan cuccululuqoo namuu haaluu hin dandeenyee fi amman kana argaa jirru galmeessuun danda’amee jira.
Bara 1970-mman keessa Gulantaan qabsoon Oromoo irra ga’e sadarkaa ol’aanaa fi bu’ura seenaa kaleessaa keessatii daawwatamuun danda’uu fi egerefis mul’ata daawitii ta’uu akkasumas walumaa gala furtuu fi akeektuu galaii xumuraa qabsoo sabiichaati jedhamee lafa kaayuun ni danda’ama.
Dhugaan kun kan wal nama hin gaafachiifnee fi ifa cululuqee mul’atu dha. Waayeen qabsoo Oromoo yoo ka’u kan itti akka kaayyoo bu’ura qabootti itti masakamnu eegala kana ta’uuns hubatamaa dha. Milkoominaa fi kufaatii, ciminaa fi dadhabina qabsoo Oromoo keessatti ta’anii fi jiranis maldaalanii ilaaluu fi xiinxaluunis as irratti hundaa’uun ta’uun gatii fi daafii qaba.
Egaa qabsoo uumatichaa deemaa turee fi jiru keessatti haalawwan keessa darbamee fi itti jiramu dhaabbatanii ilaaluu ni fi xiinxaluun, laafinaa fi cimina qaban beekuun, laafina ofii fooyyeffachuun, cimina qaban akka kununfamuuf qoodi inni gumaachu kan wal nama gaafachiisu hin ta’u.
Dheerinni baroota qabsoon kun fudhatee fi amma illee itti jiru Oromoo osoo abdiin hin kutachiisin, abbaa dhalatti dabrsaa qancee qabsichaa fufaa asiin ga’uun fi qabsichi haalaanis ayinaanis cimaa fi dagaagaa deemuun gulantaa kana ga’uun cimina qabsoo sabichaa yoo ta’u; akka barbaadamuttii fi eegamutti galii kaayyeffatee qabsichi eegalame guuttachuun hanqachuun mudaa ykn qaama laafin ofii ta’uun amananii fudhachuunis dirqama haqaati.
Ciminni eerame qabsichi yeroon dheeratus addaan osoo hin citin deemuun waanta akeekuu fi hamilee qabsoo har’a itti jiramuuf ta’uun fayidaa ykn gatii guddaa qaba. Qabsichi abbaa ilmatti darbee haala fedheenuu as ga’uun; bu’urri qabsichaa ykn kaayyoon qabsichaa kan haqa irraatti hundaayee fi gaaffiin qabsichi qabatee ka’a hanga yoonaatti akka hin deebi’in kan raggaasisu ta’a. Kunis kan akeeku haala fedheenuu kaayyoo ykn gaaffiin qabsichi itti eegalame deebi’u malee bifa kamiinuu haala kamiinuu qabsoon eegalame dhaabachuu ykn dhaamuu fi dhibamuu akka tasa hin dandeenye agarsiisuun hamiilee uummatichatti horuun dhaarraa ykn abjuu diinaa doomsa.
Dheerini yeroon qabsichi fudhatee akka qaama laafina qabsichaatti ilaaluun kan malu yoo ta’u; kanaaf daafii kanaatis waliin ilaaluun dirqama. Ijoon kun irra guddaa barbaachisaa fi muteessa dha.
Dheerina qabsichaaf kanneen qooda gumaachan keessaa tokko tokkoon tuquun barbaachisoo dha.
1 Meeshaa lolaan hidhannoon wal gitu dhabuu
Bara Oromootti duulee Oromoo beeyi’ina hidhata meeshaa hammayyaan caaluun edda cabsee kaasee diinni Oromoo hanga har’aattillee olaantummaa hidhata meeshaa hammayyaa qabaachuun haqa lafa jiru dha. Kun ka’umsa irraa Oroomoon durfamuu fi akkasumas diinni sabichaa kan of hin dagannee fi yoomuu meeshaa isaa kan of harkaa hin buusne yoomuu qophaawaa ta’uu akeeka.
Kunu dadhabina ummatichaa fi ummatichi uume osoo hin taane; eegala irraa kaasee diinni waan dursee itti qophaawuun godhee fi edda injifannoo Oromoo irratti galmeessee kolonii jala galchatee meeshaa argachuu fi qabachuu dhorkuun Oromoon akka carraa meeshaa hin arganne gochuu danda’uu isaati. Empayeratti keessatti seerri meeshaa mirga meeshaa waraanaa qabachuu Oromoo kan dhorgu yoo ta’u; kanneen biroof akka mirgaatti eyyamamee durii hanga ammaatti akkasumaan jira.
- Qabeenyaan uummatichi caalamuu
Empayerttii keessatti lafti Oromoo qabeenyaan badhaatuu taatu illee waan bittaa Kolonii jala galtee jirtuuf qabeenya isheetti kan abboomuu fi itti tajaajilamaa as ga’ee fi ammas itti jiru diinota Oromoo eegalaa hanga ammaatti tartiibaan wal geddaraa bitaa jiraniiti. Oromoo qaabeenya ga’eessa dhabuun, waan qabsoo isaaf isa barbaachisu akka bifa kamiinuu guuttachuu hin dandeenye ugguruu ykn daangessuu irra taree; diinni Oromoo sabichaa keessaa kanneen dantaaf bitaman sabphaatti argachuu fii itti tajaajilamuf gargaaree jira.
Falli furtuu kanaa Oromoon waan qabu kamuu irraa waloon qabsoo saba isaaf akka ramaduun gumaachu ta’uu. Qabeenya Oromoo diinni itti fayyadamu gogsuu, dhorguu fi saamuun ofiif dhiimma itti ba’uu dha.
Ummati Oromoo biyya ambaa irra faffaca’ee qubatee jiru qooda duddaa qaba. Sagalee uummatichaa ta’uun gidiraa diinni Saba Oromoo irratti geessisaa jiru saaxiluun isa tokko ta’ee osoo dhiibbaa diina irrati godhuun madda deeggarsa dinagdee diinaaf ta’u goosuu irras taree gargaars dinagdee wal irra hin cinnee qabsoof gumaachuu fi argamsiisuun dirqama isa guddaa dha. Dinagdeen qabsoo tokkoof lafee dugdaati.
2 Tooftaa
Tooftaa diinni Oromoo ittiin cabsee fi ittiin of jalatti tursuuf tattaafate akkasumas yeenaa kufus ittii deebi’ee bayyanate Oromoota bifa adda addaan gowwoomsee ofitti qabuun ture.
Qaamni dadhabinaa kun isa guddaa fii dheerina qabsiif daafii guddaa dha. Akkuma seenaa irraa hubatamu bara Minilk Oromootti duule biyya Oromoo kan qabachuu danda’e Oromoota tooftaa diinaa kana hubannoo dhabuun ykn dantaa dhuunfaa ofii qofa ilaaluun humna diinaa waliin dhaabbatanii saba isaanii cabsaniin akka ta’e ifa dha.
Edda cabsees diinni tooftaa Oromoo Oromoon cabsuu fi Oromoon Oromoo gowwaamsuu haala itti fufeen itti fayyadamuun as ga’ee jira.
Qa’aa kana duuchuuf falli ummata Oromoo akka inni seenaa isaa haqaa kan darbee fi jiru gadi fageenyaan barsiisuun damqasuun akka sabboonummaan isaa ititu gochuun fardii dha. Kanneen saba ofii dantaaf jecha jalee diinaa ta’an irratti tarkaanfii adaba ta’uu malu gochuun dirama dha. Fakkeenyaaf qooduu, lagachuun kophxeessuu, du’aa fi gaa’ela isaa diduu fi kanneen kana fafakkaatan dhiibbaa irraan ga’uun jalee diinaa ta’uu guutuutti dhibamsiisuu baatus ni xiqqeessa.
3 Beektotti irra wayyabni qasoo irratti gutuu guutuutti qooda fudhachuu dhabuu.
Qabsoo ummatichaa keessatti akkums hubtamu irra wayyabni beektota Oromoo qabsoo godhamaa as ga’e keessatti heddoominaan seenuun jaaramuun aarsaa kafalchiisuu malu guutuutti hojiin argarsiisaa hin jiru.
Beektotti qabsoo keessatti qooda hogganuummaan gumaachuu malan guddaa fi barbaachisaa ta’uun haqa cululuqaa dha. Kun utuu beekamuu irra wayyabni beektotaa itti of kennuun guutumaatti qabsootti makamanii dirqama fudhachuu yoo dheessan argaa as geenye.
Kanneen idlee barnootaa bifa addaa addaan Ogeessa ta’an rogaan qabsootti makamuun jaarmiyaatti miseensa ta’uun kaayyoon masakamanii dura bu’ummaan geggeessuu irra akka gorsituu qofaatti of dhiiheessanii ta’uun mudaa guddaa dha. Ijaarsa komuniitii ykn afooshaa keessatti of kaayanii taa’uun beektoa keenyaa baroota qabsoo kana keessatti walitti ejjaan kan mul’ataa as ga’ame yoo ta’u; ammas itti fufee jiraachuun mudaa guddaa dha.
Fakkeenyaa bara 1980-mman keessa sadarbaa barmoota hammayyaa sadarkaa gurguddaa kan ga’an qabsoo sabichaa keessatti kallatiin qooda fudhachuu irra akka gorsituu ykn Activist qofa of gochuun deemaa akka turanii fi akka haalaa fi amala kamuu dhalatu keessati gegeddaramaa deemuun dhuma ira jireenya ofiitti deebi’uu deddeebi’ee waan muldhatee fi ayyaan laallatuummaa ta’uun dhugaa jala arriiqamee himamuu qabu dha.
Bara1992 boodas waanuma wal fakkaatutu mul’ate. Ammaan kanas beektoti hedduun dalaga siyaasaa yeroo hambaa isaanii qofa akka itti tolee fi itti fakkaatetti hojjechuu irra taree ijaaramuun qooda ga’eessa taphataa akka hin jirre argaa jirra. Akka Ogeessatti qorannootaa fi gorsa irratti qooda fudhachuun gaarii ta’ee osoo jiruu; qabsoo ta’u keessatti bakka amanan keessatti ijaaramuun kaayyoo amanan fudhachuun itti masakamanii qooda gumaachuun bu’aan isaa ifaa dha.
Ammaan kana keessattuu biyya alaa keessatii human nama baratee hedduu Oromoon kan qabu ta’uun kan nama gammachiisuu fi abdachiisu yoo ta’u; irra guddaa nama baratee dhuunfaan akka itti toletti waa gumaachaa jiraachuu irra taree ijaaramee qabsootti qooda fudhachaa hin jiru.
Qabsoon kaayyoon masakamuu gaafata. Kaayyoo amana irrattis cichoomina qabaachuu fi aarsaa baasuus gaafata. Kaayyoon yoo masakaman immoo heeraa fi seeraan waan daangeffanii fi dirqamaniif sirnaa akka ta’an godha. Kanaaf bu’aa ijoa qabeessa qabsoo keessatti gumaachuu fi milkoomina arguuf hayyoonni keessatuu beektonni oguma kamiituu jaarmiyaa qabsootti jiran keessati miseensa ta’uun ijaaramuun barbaachisaa dha.
Galatoomaa
Tefaye daba Kumsa


text:
Haala hidhamtoonni Oromoo keessa jiran
Haala hidhamtoonni Oromoo yeroo ammaa kana manneen hidhaa Impaayera Itoophiyaa adda addaa keessatti hidhamanii jiran mudachaa jiran ilaalchisuun, marii Qeerroo Boonsaa Haayiluu, Miseensa Qeerroo Bilisummaa Oromoo, kan yeroo dheeraaf manneen hidhaa Impaayerattii garaagaraa keessatti hidhamuun gidirfamaa turee dhiheenya kana baafate, waliin taasifame.
Dhimma lola HIT fi PP, fi Haala Oromoon Walloo keessa jiru
Wal-waraansi Humna Ittisaa Tigiraay fi Humna PP (Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa) gidduutti adeemsifamu itti-fufee jiraachuu.
Lola HIT fi PP gidduutti geggeeffamaa jiru kanaan wal-qabatees, Oromoon Walloo loltootaa fi milishoota Naannoo Amaaraa akka sooruu fi gargaaru; darbees, waardiyyaa dhaabbatee akka tiksu taasifamuun rakkoolee garaagaraa mudachaa jiraachuu.


text:
Finfinnee irraa xayyaaraan Asoosaa ga’uu isaaniif Asoosaa dhaa immoo gara ittisa “Hiddaasee”tti atoobisii dhaan deemuu isaanii kan ibsite Maarteen balaliin xayyaarichaa daqiiqaa 15 atoobisii dhaan immoo sa’aatii Afru deemne jette.
Bakka ittisa sanaa sa’aatii shanii hanga ja’aa turuun daawwannaa goshaniiru maartee faan. Asoosaa attamitti argite Maartee
Asoosaan magaalaa xiqqoo dha jette Maarteen. Qilleensa irraan asii gadi yeroo ilaaltu ni argita. Dirre xayyaarri irraa ka’u irra hagas hin caaltu. Maagaalattii keessa takka turre, magaalattii dhaas ala baanee daawwannee jirra.
Hedduu miidhagdi. Naannoon ishee magariisa. Keessummaa bakka awwaara uffate naannoo Finfinnee waliin yeroo madaalamu naannoo qilleensa qulqulluu qabduu dha.
Yeroo roobaa waan tureef jechas daandiin isaa sirriitti waan hin qulqulloofneef dhoqqee ture. Maraafuu naannoo akkasii arguu kootti gammadeera jetti.
Benishangul Gumuziin hagas waanan hin beekneef jetti Maarteen Asoosaan kutaa sanaaf magaalaa guddoo ta’uun gaarii haa ta’uuf dhiisuu isaa dubbachuu hin danda’u.
Haa ta’u malee suuta guddataa jiraachuu isaa argita. Hoteelonni gaarii ta’an tokko lama jiru. Dhugumatti bakka ati dhaqxee bashannanuu dandeessu hedduun hin jiran. Daandiin isaas hagas mijata miti. Magaalaa guddoo jechuu irra magaalaa xiqqoo kan Yoo jenne wayya. Quunnamtiin marsariitii garuu kan Finfinnee irra wayya.
Lakkoobsi nama itti fayyadamuu hagas hedduu waan hin ta’iniif.


text:
“O R O M O F I R S T”
Berhanu Hundee
Kutaa Shanaffaa
Hubachiisa:
Mata duree akka gaafiitti dhihaachaa ture isa hangafa “Oromo First akkamitti calqabe? Maalirraa madde? Eessaa ka’ee eessa gahe? Har’a eessa jira? Boru hoo maal ta’uuf deema?” jedhu jalatti barruulee adda addaa kutaalee afuriin dhiyeessee jira. Kutaa shanaffaa kanarraa eegalee garuu gaafii isa kana irra deebi’ee hin kaasu. Mata duree adda addaatiin dhimmoota gara garaan dhiyeessuuf deema. “Mata dureen guddichi “OROMO FIRST” jedhu garuu akkuma jirutti itti fufa. Maaliif yoo jedhame, akkuman beeksisaa ture, Oromo First ykn “Dura Oromoo”n sochii waggoota muraasa dura ta’e sana qofaa osoo hin taane, duuba ykn keessa isaa dhimmootni Oromoo fi Oromiyaa laallatan baay’een waan jiraniif mata duree kanaan ittifufuun barbaada.
Barreeffama kutaa afraffaa keessatti, mata duree “OROMO FIRST (DURA OROMOO)n EGEREEN ISAA MAAL TA’UUF DEEMA?” jedhuun dhimmoota egeree Oromummaa irratti dhiibbaa qabaachuu danda’an kaasee ibsuu yaaleen ture. Barreeffama sana keessatti, waayeen Itoophiyummaa calaqqisuu ykn/fi yaaliin Itoophiyaaf dursa kennuu, akka haala amma ykn har’a keessa jirru kanatti bu’aa isaa caalaa miidhaa inni fiduu danda’u hubachuun barbaachisaa akka ta’e yaada koo cuunfee ibsuu yaaleen ture. Barreeffama kutaa shanaffaa kana keessatti jijjiirama biyyattii sana keessatti ta’uuf ykn godhamuuf deemuuf haalli keenya hangam mijataa akka ta’e ilaalcha fi yaada qabun ibsuu yaala.
Qabsoo bilisummaa fi haqaa biyyattii sana keessatti godhamaa ture fi jiru keessatti gahee fi qoodni uummata Oromoo baay’ee ol-aanaa dha. Wareegama kana keessatti kaffalames yoo laalle, kan Oromootu baay’ee guddaa fi caalaa dha yoon jedhe dhugaarraa fagaachuu hin ta’u. Warraaqsa bara 1974 ta’eef bu’urri qabsoo uummata Oromoo ti. Oromootu caalaatti ittwareegamee; warraaqsi sun akka dhufu taasise. Haa ta’u malee, jijjiirama bu’uraa fi kan gaafiilee sabootaa /uummattootaa deebisuu danda’utu uumama jedhamee osoo eegamaa fi abdatamaa jiruu, xumurri isaa bu’aa caalaa balaa kan fidu ta’e. Mootummaan Darguu yeroo calqabaa waan uummattoota cunqurfamaniif jijjiirama fidu of fakkeessee dhiyaatee; booda garuu harka isaa dhiiga uummattootaatiin dhiqachaa turee booda ofiifuu bade. Dhaadannoo “Yaala minim dam Itoophiyaa tiqidam – ያለ ምንም ደም ኢትዮጵያ ትቅደም” jedhuun balaa guddaa biyyattii tanarraan gahe. Kan Oromoorra gahe immoo hamma kana hin jedhamu. Kanaaf immoo seenaatu ragaa ta’a.
Bara 1991 yeroo Darguun kufee sirni Wayyaanee bakka isaa bu’uuf deemu, ammas jijjiiramni sabootaa fi uummattootaaf ta’u ni dhufa jedhamee hawwii guddaadhaan eegame. Yeroo sana, keessumaayuu seenaa biyyattii sanaa keessatti jaarmayaan seeraa fi sirnaan ijaaramee uummata Oromootiif qabsaa’u – Addi Bilisummaa Oromoo (ABOn) waan tureef, amma dhugumatti jijjiirama guddaatu Oromoof dhufa jedhamee yaadamaa ture. Humni ABOn yeroo sana qabu akkuma jirutti ta’ee, shiroota adda addaatiin (shiroota keessaa fi alaatiin) jijjiiramni eegamaa ture sun dukkanaayee wanti hunduu harka Wayyaanee seenee kunoo hanga har’aatitti dararamuun, reebamuun, ajjeefamuu fi qabeenyi saamamuun carraa ykn hiree uummata Oromoo ta’ee hafe. Kana qofaadhaan hin dhaabbanne; kan caalu dhufee sanyiin Oromoo akka duguugamu duulli bifa adda addaa nurratti labsamee jira.
Kan nama gaddisiisu garuu namootni keenya har’allee kan dabrerraa, seenaarraa barachuu dadhabanii; dhimmi Itooophiyaa dursuu kun balaa nutti fidaa akka as gahe fi kan caaluus nutti fiduuf deemuu akka danda’u hubachuu dhiisanii; waayee ofiitiif dursa kennuu dagatanii; projektii hin milkoofneef beekumsa, dandeettii, yeroo fi qabeenya isaanii kanarratti balleessuu dha. Akkuman kanaan dura ibsaa ture, Oromoon bilisummaa fi abbaabiyummaa isaatiif caalaa Itoophiyaa isaaf MANA HIDHAA taate tana jiraachisuuf wareegama ulfaataa kaffalaa as gahe. Bu’aan inni argate garuu maal akka ta’e, abaa fedhe jalaayuu waan dhokatu natti hin fakkaatu. Dhugaa jiru fudhachuu yoo didne malee jechuu kooti. Osoo waliigaltee fi tokkummaa dhugaa uumnee; kaayyoo fi galii tokkos qabaannee; Itoophiyaa dura Oromiyaaf wareegama guddaa kan kaffallu ta’ee, silaa qaata ofiifis abbaa biyyaa taanee, ormaafillee gargaarsa guddaa ta’uu dandeenye turre.
Wanti tokko kan sirriitti hubachuu qabnu, yoo Oromoon ykn uummatni Oromoo humna cimaa fi abdachiisaa hin qabaatne; humnootni siyaasaa keenyas waliigaltee hin uumne, yoo mooraan Oromoo hin humnoofne; yoo dhimmootni Oromummaarratti gaaga’ama fidan asii fi achitti mul’atan, Oromoon ofis hin bilisoomsu, akka amma jedhamaa jirutti biyyattii tanas takka godhee, nagaan jiraatee jiraachisuun waan danda’amu natti hin fakkaatu. Humni hin yaadamne fi hin eegamne tasa as bahee; carraa amma qabnu kanas jallisuu akka danda’u hubachuun barbaachisaa dha. Balaa namtti deemaa jiru alaalatti arganii ofirraa ittisuu danda’uun beekumsa guddaa dha. Haala keessa jiran dagachuu fi diina tuffachuun injifatamuu isa duraa ti. Wanti mirqaanaan ta’u hundee hin qabaatu. Kan nu baasu tokkummaa keenya qofaa dha. Tokkummaan dhugaa kan uumamu immoo “Dura Oromoo”n xiyyeeffannaa yoo argate qofaa dha.
Barreeffama kutaa kanaa xumuruuf, gaafiin akka mata-dureetti ka’e kun akka laayyootti laalamuu hin qabu. Ani dhiyeesseef osoo hin taane, Oromoon kamiiyyuu waan of gaafachuu qabuu dha jedheen amana. Projektii “Dura Oromoo” irratti haa hojjennu; isa kanaaf dursa fi xiyyeeffannaa haa kenninu; dura mana keennya haa ijaarrannu; kan qabnus haa qulqulleeffannu; humna Oromoo jabaa fi abdachiisaa haa uumnu; humna Oromoo cimaa qofaatu egeree keenyaaf wabii ta’a. Itoophiyaa hundaaf taatu ijaaruun kan barbaadamullee yoo ta’e, dura kan ishii ijaaruuf hawwii qabu sun cimuu qabaa bar!!
Hunda caalaa barbaachisaa fi murteessaan garuu Oromiyaan dura rakkoo keessaa baatee, harka ilmaan ishiitti galuu qabdi; qabeenyi ishii kan Waaqni/Rabbi uumaan badhaase kan uummata Oromoo ta’uu qaba. Dhalli Oromoo tokko ta’uu qaba; Oromummaan dagaagee hundaa hammachuu qaba. Sabboonummaan Oromoo caalaatti guddachuu qaba. Wabiin keenya guddaan isa kana. Humnootni siyaasaas ta’ee kan Oromoon qabdu hunduu waliigaltee uumuu qabu. Yoo kun hin taane, jijjiirama dhufuuf sirriitti of hinqopheessine jechuu dha. Yoo itti hin qophaa’in immoo ammas carraan biraa yeroo sadaffaadhaaf nu dabruuf deem jechuu dha. OROMOO DAMMAQI HAALA KEESSA JIRTU HUBADHU!! Mooraa keenya keessatti nagaa fi tasgabbii uumuuf; uummata keenya aangessuuf; humna Oromoo cimaa fi abdachiisaa uumuuf; Oromummaan caalaatti akka dagaagu taasisuuf maal godhuu qabna? Barreeffama Kutaa Jahaffaa hordofaa.
Hanga walitti deebinutti nagaatti.
Ulfaadhaa!
Barreessaa qonnamuu yoo barbaaddan: cilaaloo@hotmail.com


text:
Yuunaaytid Steetes Waajiira postaa Fedeeks jedhamu keessatti namoonni 8 ajjeefamuu polisiin Indiiyaanaa poliis beeksisee jira. Namnii namoota kana ajjeesees dhuma irratti of-ajjeesuun isaa ibsamee jira.
Dubbii himaan polisii achii akka jedhanti haleellaa Kamiisa kaleessaa gaggeeffamee Kanaan namoonni ka biro hedduun mada’uu ibsan. yoo ta’u yoo xiqqaate 4 hospiitaala ciisanii jiru.Kanneen biroon lama achuuma lafa rukutamaniitti wal’ansa fayyaa eega argatanii booda mana ofiitti deebi’anii jiran.
Eenyummaan nama haleellaa kana geesisee hin ibsamiin jira.


text:
WASHINGTON, DC — Hokkarri Saa’udii Arabiyaa keessatti lammiwwan biyya alaa irratti qiyyaafate hammaachuu isaa irraan kan ka’e biyya ofiitti deebi’uuf carraaqaa kan jiran ta’uus hatattamaan kan milka’uu hin taane jedhu kanneen yaaddoo guddaa keessatti kufanii jiran.
Feedhiin galmaa’aatii biyya irraa dhuftaniitti isin deebifana jechuun eega nu galmeessanii booda lafa guyyaa ho’isaa nama gubuu halkan qorri isaa nama kotteessutti geessanii nu gatan jedhu kanneen raadiyoon sagalee Amerikaa haasoofsisee.
Humnaan gudeeddii hamaa dubartootaa fi shamarran irratti rawwatame dheessuun kanneen biyya ofiitti deebi’uuf harka kennataniis du’aa fi jireenya gidduu jirra jedhu.
Dubartoonni ulfaa kanneen da’anii baatii lama hin guunne akkasumas ijoollee kan qaban gaaga’ama kana keessa jiru. Gama kaaniin Embaasiin Itiyoophiyaa Riyaad jiru kan humnii ehamee maraan carraaqqii gochaa jiru akka itti fufeera jiru ibseera
Embaasiin kun Polisoota saa’uudii wajjin ta’uun lammiwwan Itiyoophiyaa lafa jiraaniitti dhaqqabuuf irratti hojjachaa kan jiran ta’u kan ibsan Obbo Ahmaad Xalahaa
Obsaan eeggatanii gara biyya ofiitti nagaan deebi’uun akkaan barbaachisaa ta’uu hubachisan. Hokkara Saa’udii keessatti giddu kana uumameen waluumaa gala lammiwwan Itiyoophiyaa sadii ajjefamuu Obbo Ahmaad ibsanii jiru.
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…


text:
Teknoolojiin Qorannoon Dhiyaatu Guddina Qonnaaf Murteessaadha
Qonni utubaa dinagdeefi jireenya hawaasa Oromiyaafi Itiyoophiyaati. Haata’u malee, jiruufi jireenyi qotee/horsiisee bulaa jijjiiramuu hin dandeenye. Kunis sababa qonni teknoolojiin deeggaramee hojjatamaa hin turreefidha. Ta’us waggoottan muraasaa asitti teknoolojii qorannoon argame fayyadamuun jijjiiramni qonna irratti mul’ataa dhufeera.
Haaluma kanaan Inistiitiyuutiin Qorannoo Qonnaa Oromiyaas teknoolojii hedduu burqisiisuu, madaksuu fi raabsuun jijjiirama olaanaa fideera. Akkasumas; jallisiin omishanii jijjiiramuun akka danda’amus agarsiisuun qonnaan bultoota hedduu fayyadamoo taasiseera. Keessumattuu omisha qamadii jallisiin omishamu godinaalee Oromiyaa adda addaa keessatti qorannoon deeggaruun qonnaan bultoota fayyadamoo taaisuu bira darbee al-ergifillee omishni gahaan akka omishamuu taasisuu keesstti shoora irraa eegamuu bahachaa jira.
Ammas qorannoo geggeessaa jiruun teknoolojii baay’inaan qotee/horsiisee bulaa naannoo Oromiyaatiif dhiyeessuuf kutannoon hojjataa jira. Hojiin qorannoo geggeeffamu kunis fedhii hawaasaa kan giddugaleessa godhate waan ta’eef rakkoo gama hanqina dhiyeessii teknoolojii qonnaan mul’atu furuu keessatti qooda olaanaa qaba.


text:
Waxabajjii, 22/2014(TOI) – Pirezidaantiin naannoo Oromiyaa obbo Shimallis Abdiisaa magaalaa Roobeetti Pirojetoota B’URALEE misoomaa birrii miliyoona 300 ijaaraman eebbisan.
Bu’uuraalee misoomaa eebbifaman keessaa manneen barnootaafi dhaabbileen fayyaa deeggarsa Gamataan Immireetoota Arabaarra argame birrii miliyoona 200’n ijaaraman keessatti argamu.
Gamoon bulchiinsa Godinichaa birrii miliyoona 100’n ijaarameefi Siidaan gooticha Oromoo jeneraal Waaqoo Guutuu magaalaa Roobeetti ijaarame kanneen guyyaa har’a eebbifaman keessatti argamu.
Jiddugalli yaala fayyaa guyyaa har’aa eebbifamee , Bakka dahumsaa haadholii, yaala fayyaa daa’imman reefuu dhalatanii, yaala fayyaa gadameessaafi kutaa hordoffii yaala fayya adda addaa dabalate kutaawwan baqaqsanii hodhuu 3, mana yaaliifi qorichaa kan of keessatti qabudha.Jiddugalichaaf baasii meeshaalee yaala fayyaa barbaachisan hundaa kan baasee Gamtaa Immireetoota Arabaa ta’uun himameera.
Pirezidaanit Shimallis Abdiisaa mana barnootaa sadarkaa lammaaffaa jeneraal Waaqoo Guutuu magaalaa Roobeetti ijaraamees kan eebbisan yoo ta’u, baasii manni barnootaa kun ittiin ijaarames baasii kan godhee Gamataa Immireetota Arabaa akka ta’e himameera.
Ebba Pirojeektoota kanaan boodas Obbo Shimallisiifi Gamtaa Immireetoota Arabaatti barreessaa waldaa baatii diimaa idil addunyaa obbo Sa’aad Abidurhamaan bin Sulxaan fi hoggantoonni mootummaa sirna kanarratti hirmaatan biqiltuu dhaabaniiru.
Godina Baaleetti pirojeetoonni 187 dhiheenyaatti hojiin isaanii xumuramee tajaajilaaf akka gahaan ni eeggama.