text:
Mummittiin ministeera Briteen Tereesaa May hariiroo addaa biyyi isaanii yunaaytid Isteetes waliin qabdu akka haara’uuf gaafachuuf jiru.
Kunis Briteen gamtaa Awuroopaa gadhiisuuf qophaa’aa yeroo jirtu kanatti akkasumas Traamp prezidaantii Amerikaa ta’uun yeroo hojii jalqabe kanattti jedhu.
Mummittiin ministeera Briteen har’a gara Flaadelfiyaatti kan imalan yoo ta’u kunis Jimaata borii white House ituu hin daw’atiin dura ta’uu isaa ti.
Anagawooti biyya alaa kan Traamp prezidaantii eega ta’anii as Washington keessatti argamuuf jiran ka jalaqabaa ta’uuf jiru.
Kongreessa Amerikaa keessa kan jiran miseensoonni paartii Ripaablikaan har’a Falaadeelfiyaa keessatti sagantaa bashannanaa qabaatan irratti Tereesaa May haasaa dhagesisuuf jiru.
Prezidaant Traamp fi itti aanaan isaanii sagantaa bashannanaa kana irratti kan argaman ta’uun beekamee jira.


c: text/html

text:
Waldaan Qorannoo Oromoo (OSA) Kora isaa waggaa xumura torban darbee irra Adooleessa 29-31 bara 2016 tti Waashiington Dii Sii keessa ka jiru Yunivarsitii Hawaard keessatti gaggeessee jira. Waldaan Qorannoo Oromoo eega hundeeffamee barana waggaa 30 kan guute yoo ta’u, kora baranaa kana irratti mata- dureelee adda addaa irratti hayoonni waraqaa qorannoo dhiyeessan akkuma jiran, kanneen biyya irraa dhufanii itti hirmaatan illee jiru.
Waldaan kun jalqaba yeroo hundeeffame seenaa, adaa, jiruu fi jireenya Oromoo kan ilaaleen barreeffamoota sirrii hin ta’iin maxxanfamanii gabaa irra oolan dura dhaabachuun seenaa sirrii kan maalummaa eenyummaa Oromoo calaqqisu ifa gochuuf akka ta’e hayyoonni gameeyyiin ibsanii jiru.
Dhaloonni borii waan jalqabamee kana irratti hirkatee seenaa jiru gara fuula duraatti gama tarkaanfachisuun itti gaafatamnii guddaan akka irra jirus ibsamee jira. Hayyoonni biyyoota alaa keessa jiran kanneen biyya keessa jiran waliin hariiroo jabeeffachuun akka barbaachisus dubbatamee jira.
Marii gaggeeffame guutummaa isaa caqasaa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jiraattotni magaalittii Faanaa Broodkaastiing Koorporeetitti akka himanitti abbaa dhimmaa deddeebisuu fi hojjattoonni tokko tokko bakka hojiitti argamuu dhiisuun rakkoo bulchiinsa gaarii ammallee mul'ataa jirudha jedhan.
Harkifannaan ijaarsa daandii keessa keessaa, proojaktii bishaan dhugaatii fi kenniinsi tajaajilaa fooyya’uu qabas jedhan.
Kantiibaan magaalittii obbo Isheetee Taarikuun gama isaanitiin, "Komiin jiraattotni kaasan dhugaadhaa; rakkinicha addaan baasnee furmaata keenyerraafis.” jedhan.
Bizu’aalam Beenyaa


text:
Cubbuwwan nama ajjeessan torban maaliidha isaan?
Gaaffii: Cubbuwwan nama ajjeessan torban maaliidha isaan?
Deebii: Cubbuwwan nama ajjeessan torban tarreefamni isaanii ka’umsa irraa faayida irra kan oole barumsa kiristaanaa duriitiin. Duuka buutota barsiisuudhaa fi of eegachiisuuf, nama kufee haala cubbuu nama kufee kan ilaalate. Torban “ajjeessan” cubbuwwan irratti kan jiru hubannoo wal dha’e, isaan cubbuwwan kana Waaqayyo akka dhiifama hin goone dha. kitaabni qulqulluun ifa kan inni godhe, Waaqayyo ifa kan inni godhee cubbun itti fufiinsa kan qabu amanuu dhiisuu dha, sababni isaa inni dhiifamni qofaan isaa karaan inni ittiin argamuu waan hin fudhaneef _Yesus Kristoosi fi bakka isaa du’a fannoo irratti.
Yaadni cubbaawwan nama ajjeessan torbani Kitaaba qulqulluu keessa jiraa? Eeyyees, eeyyees miti, Fakkeenya 6:16-19 ni labsa, “Waaqayyoo kan inni jibbu wantoota jaha dha, torbaffaa immoo lubbuun isaa jabbeesitee ni ciiggaati: 1)Nama waan guddaatti of ilaalu, 2)Arraba sobu, 3)Harka dhiiga nama balleessaa hin qabnee dhangalaasu, 4)Garaa akeeka hamaa yaadee qopheessu, 5)Miila waan hamaa gochuuf ariifatee fiigu , 6)Nama sobaan nama irratti dhugaa ba’uu 7)Nama gargar ba’uu obboloota gidduutti facaasuu dha. ta’us, tarreefama kana namoonni baay’een kan hubatan akka dhimma cubbuu torbaniiti miti.
Akka isa guddaa Abune Girigoritti jaarraa 6ffaatti, cubbuun nama ajjeessan torban warra itti fufani jiranii dha:Of jajuu, doqnummaa gar malee nyaachuu, kajeeluu, dheekamsa, gaabbii, fi dhibbaa’ummaa, ammam illee isaan kun cubbuu ta’uun isaanii yoo hin ganamnees, isaan kitaaba qulqulluu keessatti “cubbuu nama ajjeessan torban” ibsa jedhu isaan hin dhowwatu. Tarreefamni kan baratamee kan cubbuu nama ajjeessan torbanii, kan jiran baay’ee cubbuu adda addaa kan ittii Ramadan karaa ta’ee tajaajilu ni danda’a. madaalin tokkon tokkoon gosa cubbuu ramaddi torban keessaa inni tokko jiraachuu danda’a, baay’ee barbaachiisaa kan inni ta’u, isaan cubbuuwwan torban kana kana boodee “kan nama ajjeessu” ta’uu dhiisuu isaaniiti, cubbuu kan biroo irra kan caale. Cubbuun hundumtuu bu’aan isaa du’a (Roome 6:23). Waaqayyoof ha galatuu, Yesuus Kristoosiin cubbuun keenya hundumtuu, “cubbuu nama ajjeessan torban” dabalatee nuu dhiifamuu danda’a (Mat. 26:28, HoE. 10:43, Efe. 1:7).
English
Cubbuwwan nama ajjeessan torban maaliidha isaan?


text:
Mootummaan TPLF yaroo itti tolu ergamtuu ishee OPDO Finfinnee keessaa ari’uu yaroo mormiin itti xinnoo jabaatu gara Finfinnee fiduu yaroo caalaa itti hammaatu immoo Uummatni Oromoo Finfinnee irraa dhimma qabu jettee olii fi gadi oofuu dha. OPDOn meeshaa dantaa TPLF eeguuf kan ijaaramte malee uummata Oromoof faayidaa tokko baasuuf akka hin ijaaramne xinnaa fi guddaan Oromoo bareechee hubachuu qaba. Gaaffiin uummatni Oromoo Fifninnee irraa qabu gaaffii tokkicha qofa. Gaaffi Abbaa biyyummaa mirkaneefachuu. Gaaffiin kun immoo gaaffii abbaa biyyummaa Oromiyaa adda bahee ilaalamuu hin danda’u.
OPDOs taate namoonni biraa warri gaaffii Finfinnee kana mirmirsaa jiran beekaa qabsoo uummtni Oromoo oofaa jiru irratti danqaraa uumuuf akka tahee adda baafnee hubanna. Finfinnee magaalota Oromiyaa kan akka Matuu, Naqamtee, Jimaa ,Asalaa, Gobaa , Harar fi warra kana fakkaatan irraa maalitu adda godha? Yoo Finfinneen hundhurri Oromiyaa bilisa hin baane magaalli Oromiyaa kam iyyuu bilisa bahuu hin danda’u. Finfinneen akkuma handhuraa Oromiyaa taate kiyyoo garbummaa Uummata Oromofis handhura akka taateejirtu dagatamuu hin qabu.
Kaleessa Mootummaan Miniliki gaafa Oromoo cabsee teessuma Mootummaa isaa Finfinnee godhatuu lafa qulaa gamoojii argatee miti. Hammeenya hiriyyaan hin qabneen ilmaan Oromoo irra qubatanii jiran waraanan irraa dugugee balleessuudhaan nafxanyootaaf qoodamte. Guyyaa gaafasii kaase amma har’a dhiignii fi imimaan Oromoo Finfinnee irratti dhangala’aa jiru qorree hin beeku. Har’a Habashoonni qabeenya isaanii godhatanii kan irratti bashananaa jiran jala lafee akkaakayuu fi abaabayuu keenyaatu jira. Abbaa galuuf haa galuu Uummatni Oromoo waan tokko adda baasee himatee jira. ” Lafni keenya lafee keenya” jedhee ifatti labsatee jira..
Kana booda Uummatni Oromoo lafa isaa irraa taakkuu tokko dabrsee garboofatu Habashaa miti orma biraa kamiifuu kenna jedhee hin yaaduu. Uummatni koo, Uummatni Oromoo, har’a eenyummaa isaa fi humna isaa yaroo dammaqee hubate kanatti yaada ototoraa Uummatni Oromoo Finfinnee irra dhimmi qabu jettee ergamtuun TPLF Uummata Oromoo bira deemtee afarsaa jirtu baayyee kan nama qaanesu dha. Warra OPDO kanaaf gam tokkoon baayyeen gaddaaf. Gooftaa diduu hin dandeenye jala bulaa jiru. Gara uummata isaanii akka hin baqanne jaalala garaa isaanii caalaa ofii fi uummata isaanii irratti amantii gahaa hin qaban. Akkuma qaaman boji’amaa tahan samuu fi onneen isaanii illee boji’amee waan jiruuf abdiin tokko isaanitti hin mul’atu. Yoom iyyuu TPLF ham gootee waan isaan liqimstu waan itti fakkaatuuf gaaffii tokko malee ergaa ishee hojii irra olshuuf wixxifatu. Amma dhumaa TPLF itti gabaranii wajjin baduu malee waa’een jalaa bilisa bahuus itti hin mul’atu.
Akka oduu Sagleen Qeerroo Bilisummaa Oromoo Guraandhala 2, 2018 jedhutti OPDOn magalaa Danbi Doollo keessatti Afaan Amaaraan kan qopha’e dhimmi uummatni Oromoo Finfinnee irraa qabu jedhu uummataaf dhiyeessuu yaaluu dagenye. Mee Afaan Amaaraan uummata Oromoof dhiyaachuu kana irraa maal agarra?
- Yoo Afaan Oromoon hiikamee yaada jenne gara malee hikatanii jirtu jette TPLF akka rakkoo isaanitti hin fidne yaadahuu irraa tahuun ni mala.
- Waan akka atatamaan hojjetamuu qaba jettee TPLF itti keniite kana hiikuuf yaroo gahaa dhabuun ni mala.
- Yoo Afaan Amaaraan tahe namoonni uummatni Oromoo akka mirga isaa hin argane jibinsa qaban akka hubatanii uummata Oromoo dura dhaabbatanii onkora uumuuf ni gargaaraa yaaduun tahuun ni mala.
- Ykn TPLF tuffii uummata Oromoof qabduu agarsiisuu fi har’as nan jira jettee oftulluummaa ishee mul’isuufiis tahuun ni mala.
Warra ergaa TPLF kana baatee Uummata Oromoo bira deemu kun xiyaaraa nama malee balaliitu (drone) irraa adda baafnee ilaaluun nama rakkisa. Waan itti kenname kana baatanii bakka itti ergaman geessuu malee , maaliifan geessuu qaba kan jedhuuf ? deebii hin qaban. Warra kana taa’anii oduu isaanii dhaga’uu irraa shimalaan gobanii ari’uu wayya. Kan diinnii ergaa salphinaa uummata keenya itti ergu caalaa kan ergaa kana uummata keenyaaf fidu warra maqaaf Oromoodha ofiin jedhan yaroo tahan salphinni keenya dacha taha.
Kaleessa Minilki har’a TPLF uummata Oromoo lafa isaa irraa duguganii waan namoota isaanii irra qubsifatanii fi waan qabeenya uummata Keenyaa dhufatanii maaloo xiqqoo irraa nuuf qiccaa jenna? Hammeenya himamee hin dhumne aadaa, Afaan, Seenaa fi qabeenya uummata keenyaa irratti raawwatameef galatooma baga fudhatan jennu? Dhuunfaa hundhura lafa keenya kan taaate Finfinnee irratti uummatni Oromoo eenyu wajjin iyyuu maree hin seenu. Gaafa Oromiyaan bilisoomtu kan hundaa dura bilisoomuu qabu hundhura Oromiyaa kan taate Finfinnee dha. Humni Oromoo kam iyyuu utuu Finfinne hin bilisoomsinee Oromomiyaa bilisoomse jedhee dhaadachuu hin danda’u.
Finfinneen maqaa uummata isheen ykn kan Minilki mogaaseen haa waamamtu har’a magaala guddoo impayeera Itopiyaa keessaa namni baayyeen keessaa jiraatu. Finfinneen gaafa bilisoomtus akkuma kana namni baayyeen keessa jirata. Namni Oromoo hin taane heeraa fi Seeraa Oromoo fudhatee kabajaan uummataOromoo wajjin jiraachuu fedhu hunduu keessa jiraachuu danda’a. Warri heeraa fi seeraa Oromoo hin fudhatnee fi abbaa biyyuummaa Oromoo(Oromo Citizenship) hin qabne gara biyya isaanii darbamu. Abbaa biyyuummaa qabatanii warri heeraa fi seera cabsuu immoo seeran gara mana hidhaa deemu.
Maalumatu egaa Finfinnee akka magaalota Oromoo kaan keessa tokko hin taane ishee dowwaa? Waan ifa jiru amma Oromiyaan harka koloneefata jirtu fakkeessuu fi ittiin uummata burjaajessanii qabsoo bilisummaa uummatni keenyaa oofaa jiru dadhabsiisuu malee afaniin odeessuun rakkina tokko illee hin hiiku. TPLF garuu yaroo bitaa ishee achi dheerefachuu jecha shira hin xanne hin qabdu. Qeerroo fi uummatni Oromoo shira TPLF kana hubatanii harka fashalsiisuudhaan Xummura Qabsoo Bilisummaa jabeessu qaba.
Gadaan Gadaa Bilisumaa Ti!
Injifannoo Uummataf!


text:
Ajeechaa Teksaas: Abbaan qawwee bara 2012'tti 'hosipitaala dhukkubsattoota sammuutii miliqe'
Abbaan qawwee namoota waldaa dhaqan 26 Teeksaasitti ajjeesse bara 2012tti kilinika yaalii dhukkubsattota sammuutii baqachuu isaa gabaasni poolisii mul'ise.
Qondaaltoonni El Paasoo waggoota shaniin dura Keeliin qabanii turan 'ofiisaafi namoota kaaniifu nama hamaa' ta'usaa dubbatan.
Keeliin wayita humna Qilleensaa Ameerikaa keessa jirutti erga haadha warraa isaa kan duraa fi ilma buddeena isaa miidheen booda gara hosipitaalichaatti geefame.
Achiinisa ''ogganaa lolutummaa kallattii isaa irratti gocha ajjeechaa raawwachuuf ture,'' jedha gabaasichi.
Qondaaltoonnis himannaan yaalii ajjeechaa akka qawwee hinqabaane kan isa dhorku ture jedhu.
Bara 2012tti poolisiin El Paasoo buufata awutobisiitti ture kan Keelii qabeen, akka gabaasa poolisii irraa argameetti.
Qoondaaltoonni akka jedhanittis, Keeviin tajaajilawwan fayyaa amalaa Saantaa Terezaa, kan Niwuu Meksiikoo km 160 argamu ni baqate.
Namni akka dhaabbaticha keessa bade dubbatees, Keeliin 'rakkina jeequmsa sammuu' akka qabu poolisiitti hime ture.
Innis 'osoo qaataa qawwee buu'uura Humna Qilleensaa Hollomaan irratti kaasuu qabamu isaa, gabaasichi ni eera.
Dhuma baruma sanaattis, mana murtii loltuutiin haadha warraafi mucaa buddeenaaa isaa ajjeechuuf yaaluusaatiin himatame itti murtaa'e.
Mana hidhaa humna qilleensaa Ameerikaa keessattis waggaa tokkoof hidhame.
Qorataan FBI akka Kibxata jedhanittis, bilbila mobaayilii Keelii saaquuf yaalaa jiru. Kunis maaltu akka ajjeechaa kanaaf isa kakaase baruuf ni gargaara jedhameera.
Akka gaazeexaa Haawustan Kiroonikilitti, osoo ajjeechaan kun hinraawwatiin guyyoota shaniin dura ayyaana waggaa kabajuuf ijoollee isaa waliin waldaa 'First baptist Sutherland Springs dhaqee ture.


text:
Hawaahiin godina US 50n keessaa tokko. Iddoolaa guddoo Amerikaati.Garba Paasifik keessa jirtii Amerikaatti bara tokko Jappaan irraa bite.
Godinii kun akkuma teessuma lafa isaattuu ibidda lafa jalaa tokka’u volcano irra taa'a.
Fulaa ibiddii akkana lafa jalaa tokka’u namii keessa hin qubanne hedduutt jira. Gaara ibiddii lafa jalaa aaru ka irraa fagaatanii qubatanitti jira. Fakkeenna Maunaloa,Maunaloa fi Loihi fa
Fulaan amma ibidda akkanaa amma keessatti himan Malama fi naannoo Leilan fa.Ibiddii kalee lafa jalaa tokka’ee gaazii fi ibidda lafatti facaaselleen tanuma tolchee fulaa 35 gubee lafa fafalaansee bahe.Naannoo Eilani Estates jedhan keessatti lafti fulaa 12n fafallaantee
J.Babb, tohannoo teessuma lafa Amerikaatti qorataa.Bara 1955 asittu woma akkanaa kana keessatti argan.Godinii kun gaafas haga guyyaa 88 ibiddii lafa jalaa yaa’e.
Ibiddii lafa jalaa yaa’u kun yoom akka dhaabatu beekuullee baatan ammaaf namii achii baqachuutti jira.
Godinii kun lfa daawwii itti yaa’an ta Amerikaa guddoo maachanii faarsan. Midhaaguma gaarrenii,balee isii, maddoo bisaan isii, haroolee isii,maansa dotii fi gurraacha fa qaba.
Iddoolaa gugurdoo isiin qabdu 6 keessaa teesso mootummaa isii, Onoluulluutti caala.


text:
Kitaabni qulqulluun kristaanni miseensa loltuu ta’ee hojjeechuuf maal jedha?
Gaaffii: Kitaabni qulqulluun kristaanni miseensa loltuu ta’ee hojjeechuuf maal jedha?
Deebii: Kitaabni miseensa loltuu ta’ee waa’ee tajaajiluu kan dubbatu waan baayeetu jira. Baay’een isaanii waa’ee miseensa loltuu kan isaan dubbatan wal fakkaataa dha, baay’ee gaaffii kanaa wajjin kan wali galanii dha. Kitaabi qulqulluun jechaa jechatti miseensi loltuu tajaajiluu yookaan tajaajiluu dhiisuu hin kaa’uu. Haala wal fakkaataan kiristaanni loltuu ta’uun Kitaaba qulqulluun haala guddaan kan kabajamee akka ta’e guutummaa addunyaatti ilaalcha kitaaba qulqulluun kan itti amanamu akka ta’e amansiisaa ta’uu danda’u.
Fakkeenyi jalqabaa miseensi loltuu tajaajilaa kan argamu kakuu moofaa irratti (uma. 14) mucaan eesuma Abirahaam Looxiin gargaaruuf namoota mana isaatti leenji’an 318 qabatee deemuudhaan Ilmayuuti mo’ate. Kanaa wajjin kan nu ilaalu humnoota hidhatan ergama barbaachiisaa ta’een qabamanii qulqulluloota yeroo oolchan yeroo eegan argina.
Seenaa keessatti sabni Israa’eeliif loltuun dhaabbachuun turanii turan. Warri Israa’eel miseensa loltuu kan ilaalate cimina isaan qaban guddisuuf akka isaan turan kan isaan godhe tarii loltuu hafuuraa Waaqayyoo akka ta’ee fi saba isaa akka eegu hubannaa isaan qabanii dha. Kan warra Israa’eel kan caaseefame miseensa loltuu kan dhufee cimaa kan caasefame sirna siyaasaa Sayoliin Daawitii fi Solomooniin erga dirirfamee booda ture. Saayoliin ture kan jalqabaa miseensa loltuu kan hundeese. (1Sam. 13:2, 24:2, 26:2).
Saayol kan inni jalqabe Daawit itti fufe, miseensa loltuu isaa ni baay’ise, baay’een isaanii isatti kan amanan bittaa kan biroo irraa fidee qaxare (2Sam. 15:19-22) geggeesumaa isaas dura bu’aa loltuu kan ta’een gara Iyo’aabitti naanneesse. Geggeessummaa Daawit jala siyaasa loltuun cimtuu ta’aa dhufte, Aminoon kan fakkaatan firoota wali galan turan (2Sam. 11:1, 1Sen 20:1-3). Daawit garee 12 kan qabu seerrata Mizoor namoota 24000 waggaa keessatti ji’a tokko kan tajaajilan hundeesse. (1Sen. 27). Mootummaa Solomoonii fi kan nagaa ture ofii isaaf loltuu isaa babal’ise fardaa fi konkolaataa fardeenii itti dabale. (1Mot.10:26). Loltuun hundaa’ee kun (garu du’a Solomoon booda mootummicha wajjin qoodate) hanga dhaloota Kristoos duraa bara 586 Isiraa’eel siyaasaa tokkoo jala dhaabbachuu hanga isaan dadhabsiiseetti.
Kakuu haaraatti Yesus kabaja angafa loltuu Roomaa ajaa’ibsifate. Angafni loltichaa waa’ee aangoo hubannaa ifaa qabu Yesus irratti amantii inni qabu itti hime (Matt. 8:5-13). Yesus Kristoos hojii isaa hin mormine. Loltootni baay’een kakuu haaraatti kristaanoota gallateefaman Waaqayyoon kan sodaatan amala gaarii kan qaban ta’anii eeramaniru. (Matt. 8፡5, 27፡54, Mar. 15፡39-45, Luq. 7፡2, 23፡47, HoE. 10:1, 21:32, 28:16).
Bakki isaa fi mata- durichi jijjiramuu danda’a garuu kan keenya humna hidhatan akkuma kitaaba qulqulluu keessatti arginu kan kabajaman ta’uutu isaan irra jira. Aangoon loltootaa kan kabajame ture. Fakkeenyaaf Phaawulos Afiridixosiin ni eera, loltuun kristaanii gooftaa duukaa bu’uu “fellow soldier” (Fil. 2:25), kitaabni qulqulluunis labsii loltummaa gooftaatti kan jabaanne ta’uu ibsuudhaaf meeshawwan waranaa hafuuraa eeruudhaan gonfoo sibilaa gaachana laphee billaa dabalatee hidhadhaa jedha. (Efe. 6:10-20) eeyyee kitaabni qulqulluun waa’ee tajaajiluu loltummaan kallattiidhaan yookaanis karaa biraadhaan ni dubbata. Kiristaana kan ta’an dhiiraa fi dubari biyya isaanii amala gaariidhaan kabajaan ofii isaanii ilaalcha gaarii qabaatanii ulfinaan akka tajaajilan amansisaadha jechuu kan dandeenyu saba isaanii fi tajaajila isaan kennan Waaqayyo kan arguu fi kan kabajamee dha. Kabajaan loltuu keessatti kan tajaajilan kabajaa fi ulfinni isaaniif ni ta’a.
English
Kitaabni qulqulluun kristaanni miseensa loltuu ta’ee hojjeechuuf maal jedha?


text:
Koreen hoji raawwachiistuu ADWUI murtee dabarseen, jeequmsa, shororkeessummaa fi mankaraarsummaa amantaatin namoota himannaan irratti banamee fi adabbiin kan itti murtaa’ef himannaa adda kutuu fi dhiifamaan gadhiisun duraa duuban itti deemamaa turuun ni yaadatama.
Faanaa Broodkaastiing Koorporeet odeeffannoo argateen, obbo Baqqalaa Garbaa, Gurmeessaa Ayyaanaa, Addisuu Bullaallaa, Dajanee Xaafaa, Geetuu Gaarumaa, Tasfaayee Liibanii fi Bayyanaa Rudaa hidhaadhaa hiikamaniiru.
Himannaan isaanii kaleessa adda cituun isaa ni yaadatama.
Murtiin adabbii "dhaddacha jeequun" kaanirratti waggaa tokkoof, kaanirratti ammoo baatii 6f murtaa’e, boordii dhiifamaatin ilaalamee preezdaantii biyyattiitin ragga’uun, har’a gadhiifamaniiru.


text:
Rakkoo rimsama tokkummaa:
keenyaa fi kan saanii
Amma yeroo tsunamiin (bubbisi) malbulchaa fi diingadee lixaa fi bahaa bilisummaa fi jireenya hawaasa Afrikaa dorsisuutti jiru keessatt argamna. Kun isa durii irra addattii fi si’ooman ilaaluu nu gaafata. Ummata Afrikaa hidhaa fudoo-imperialistii dulloomaa keessaa gaddhiisuu mannaa, akka achuma turan gochuun badiisaa fi balaa bubbisooti sun irraan gahuu dandahanitt dhiisuun wal hin caalu. Bubbisooti kan hidheef isa hidhame gargar hin fuudhanii. Hidhamtooti, eegduu fi gooftoliin eegduu hila tokkoo malee waliin mancaafamu. Kanneen wal dhabiisa obbolaa gidduutt ibda tuqatan laboobaa ofumaa uumaniin salqfamu.
Kanaaf beekaan akka itt Afrikaa hamaarraa olchu malee akka itt mancaasee olhantummaa irratt argatuu tolchuun irra hin eegamu. Oromiyaan biyyoota hidhaa kolonommaa keessa jiran keessaa tokkoo. Tuttuqaa naannaa qofa osoo hin tahin badii baaquleessaa dhufaa jiru irra akka addanjiroo tokkootti of irra ittisuuf bilisoomuu qabdii.
Tokkummaan Oromoo tokkeen isee bucuu, warra irra kahee hanga sabaatt ijaaramaa deema. Tokkeen hededa sana gidduu jiran hundi waan olfatanii sadarka olhaanufis kennan qabu. Bu’urri demokrasii Gadaa sana ture. Kan olloota saa kaaban gargar isa godhuus sanuma. Abo hundi bantiitt qabamee mirgi ummataa akka fedhaatt dhiitamaa hin jiratu.
Kan isaan weeraranii seenaan, dudhaan, ilaalcha malbulchaa fi afaaniin adda. Kan empayera Itiyoophiyaa jalatti hafuu qaba jedhu dantaa ofittumaan kan jaame yk kan annisaan qabsoo Oromoo hin galleefi. Moo, dur durii ijoollummaan yero gad ciisan ummata warri gurraachummaa fi garbummaan saanii itt himaa turaniin tuffii horataniin taha laata?
Ummati Oromoo makaa dhalatootaa fi moggaafamootaati. Seenaa yeroo dheeraa keessatt abba tokkeen fi murni fedhaa fi lolaan moo’amuun luka itt kennatan hedduu dha. Akka kanneen biraa tolchan kan moo’ame hin garboofanne. Sirna ilmoo nama, aadaa, nafii, bulcha seeraa fi dudhaa saa fudhatan hunda ofitt qabu dandeessisu qaba ture. Kan miidhame anjaa bulchi seeraa Oromoo halle haammataa tahe, kan mirga binoon illee tissuun golgamuuf, itt baqata ture. Maqaan Oromoo jedhu sana agarsiisa, ummata jechuu dha. Jarri durii Ilmaan Ormaa ofiin jechuutti ni boonu turan.
Egaloonni nafiin hawaasomaa fi malbulchaa Oromoo, hacuuccaa fi gad qabama wagaa dhibbaa jala bahanii harra gahanii jiru. Koloneeffataan akka ambatti ittiin hin dubbatame dhowwullee afaan waloo olfatchuu dandahuun saa gadi fageenya hidda eenyummaa saa agarsiisa. Oromoon erga qabamee qabsoo bilisummaa fi ofiin bulummaa irra cite hin beeku. Sochiin walabummaa saa kan jalqabe addunyaa keessaa bulcha hammeenyaan gita hin qabne jalatt. Abbaan tokkoo hawweef sun afura baafata jechuun waan hin yaadamne. Addunyaan qabsoo mirga dhalootaaf godhaniif mijjaawommi saa walakkaa jaarra dura kan turee gadi miti. Kun yeroo addunyaan sirna haaraa fi qajeelaa godhachuuf ciniinsuu irra jiru; sirna addunyaa, abba tokkee haa tahu murni kam illee mirga namaatt roorrisee jalaa bahuu kan hin dandeenye. Cunqurfamaa fi itt roorrifamaan abdii kanaan hawaasa addunyaa walaba keessatt bakka saanii akkaa qabachuuf fulduratt dhiichaa jiru.
Oromoo tahuu yk Oromiyaa ofiin bultu tahuun abjummaa yk fakkeessummaa hin qabu, mirkanii seenati. Hunda caalaammoo ofiin bulmaata akka barbaadan Oromoon shakkii malee agarsiisaniiru. Sunuu hiree mirga sabummaa ofii hanga ofiin bulumaataatt murteeffachuu argamsiisaaf. Sana dhugoomsuufi kan sochiin bilisummaa oofamee addi bilisummaa sabaa gara jaarraa walakkaan dura kan ijaarame. Hireen saanii isanuma harka jira. Xurree bilisummaa yeros filatan irra eenyuu isaan hin dhaabu.
President Isaayyaas iyya’a Amaraa yaada luccesaniif godheen, empayerri Wayyaanee malee akka turett itt fufu barbaachisa jedha. Kanneen isaaf yaada addaa qaban kun maalalchiiseera taha. Isaayyaas qabsaawaa bilisummaa hafee hin qabne akka ture hin shakkamu. Eertraan bilisummaa fi ofiin bulmaataafi dargaggoo see kumootaan lakkaawaman wareegde. Maalifaa kanaaf nammi lola akkasii keessatt qooda fudhate nafii bilisummaa hin wallaalu jedhamee hedama. Garuu kan dubbiin fi qunnamtii saa durii jalqabanii caqasaniif ejjonnooma walfakkaataa qabaataa dhufe. Hedduun qaabannoo gabaabaa qabu yk yaadachuu hin fedhan taha. Iyya’a saa si’anaa keessa wanti wal rukutu hin jiru. Hubannoo Faanoon ergifachuuf cunqurfamaan yaalootti erraafatas aagii tufas. Tarii sun amantee Presidantichaas taha. Ejjennoon saa deggera empayera Itiyoophiyaa tahuu, taasisa hedduu qabachuu dandahus inni muummichi dantaa saba saa tahuu dandaha. Sun jecha “dhiigi bishaan caalaa furdata” jedhuun cime tahinaa? Hin beeknu. Yoo sun tahe akeeki Oromoo, dorgommee angoo irratt walqaba durbbii irra addaa.
Wareegama Ilmaan Oromoo jaarraa oliif , akkasumas humnooti tarkaanfatoon basaniin “Ango 39” Heera Itiyoophiyaatti sutame. Hedduun gowwummaan Presidentiin Eertiraa yayyaboota angoo kanaa keessaa tokkoo jedhanii fudhatanii turan. Waan cunqurfamootii fi koloneeffatamtootii itt baasani. Presidantichii angoon kun gargar bahumsa dhaabbataa godha jedhee komata., gargar bahinsa addanjiroo inni badii saatiif gadoodu. Keessatt sutamuu saa akka mormee tures ni dubbata. Akka empayeritii waliin gamtaa qoolloo qofti dangaahu fedhus ni hima, garuu osoo moo’ummaan saa hin tuqamin.
Biyyi Habashaa kibba finnaa baasii qaaliin uummate fi Oromiyaa fi ollooti kibba see durooma halagaa gorora coccobsiisu qabu. Oromiyaan hunda keessaa isee soorettii fakkaatti. Kanaafi ollootii kaaba saa kan gargar bahan Obbo Presidenti kan hin hawwannee. Ejjennoon saa nageenya obbolaa saa Afrikaanotaa osoo hin tahin dantaa saba saa irratt hundaawa jechuu dha. Habashaa hardhallee buufata gabraa dhabe lamaan akka gulummaa saatti ilaalu mataa nurraa cite jedhaniif qooqi mararfannoo kamiyyuu hin jajjeebeessuu. Kolonooti saanii qabiyyee saanii tahuu baruufii qofti hin gahu.
Adda bilisummaa Sabaa hafee akka addanjiroo kamiyyuu barabaree hin taane Presidentiin walii gallaa. Gumeessoo kana irra wanti jiru hundii waan cehumsa irra jiru. Addi bilisummaa gola yk golootaa sabaawoon bakka buhuu ni dandahaa garuu jala kaattuu finnaa empayeraan miti. Hedduun keenya ammayyuu kaayyoo tokkummaa Afrikaa akka Kwame Nukurumaafaan himame yaadaa qabna. Oromiyaan akka kanaan dura jedhamaa baate “madbeetii” Habashaa taatee hafti jechuun waliin dhaha kaasaa sabaa fi abjuu birbiriiti lakkaawamuu. Oromoon sana caalaa guddaa yaadu. Bilisummaa saanii gaafatu, isaafis qabsaawu. Ummata Afrikaa mirga saanii dhaban waliinis tokkummaa uummatu. Akeeka fedha saanii walabummaan ifsameen tokkummaa uummachuuf fuldura ilaalaa jiru.
Addunyaa kana keessa biyyi ummata biraa hacuucu ani bilisa ofiin jedhee miseensummaa hawaasa addunyaa walabaa tahee yeroo dheeraa turu hin dandahu. Kan hacuucaman kamuu yoo roorrisaa ofirraa kaasan malee walaba tahuu hin dandahani. Hangana daa’immuu ni qayyabatti. Yeroo hojiin manaa see yk isaa, rarra’ee jiru ummati biraa akka itt qixawan dubbachuun daallummaa dha.
Angoon 39 heera Wayyaanee hawwa qabsaawoti bilisummaa Dargi jigsan lubbuu saanii dabarsaniif yaadanno dha. Hojiitti hin furin malee yoo xinnaatte sana yaadachuuf wayyaaneen haammattii sana seexaa qabachuu agarsiiseera. Sana keessa waan Wayyaanee duuba dhufu keessatt ilaaluu barbaaduun holola irra hin darbu. Abbaan hirree nan kufa jedhee yaadu takkaa hin mullanne. Hojiin saanii akka isaan hankaaksu osoo hin yaadin yeroo hundaa abjuun saanii angoo irratt hafuu dha. Hangasitt waan harka jiru hundaa gargaggalchuun saanii hin oolu. Jechi Amaaraa tokkoo jira, “indaayamaahi xiraawu indaayibalaa gifaawu” (akka si hin hamanne waamii, akka hin nyaanne dhiibii) jedha. Kan 1992 yeroo Obbo Presidant, Presidant Itiyophiyaa waliin michuu turan murnoota Oromoo irra gahe sana. “Anis beekaa atis beektaa, yaa sanbataa sooradhu” jedhaa ture Oromoon.
Kana malee yeroo dhiisanii bahan akka empayerri walitt hin hafne imaammata qopheeffataniiru jechuun uumaa sirna abbaa hirree dagachuu dha. Horee Yohannis 4ffaa hafee, yaadi sirna dullachaa, Presidant Eertiraa gurra qabeessa kanallee garaa nyaataa jira. Kan Wayyaaneen morman hunduu, akka inni empayera afuura baafachuu tasaa irra oolchuuf angoo 39 heeratt galche hubachuu dadhabu. Jiga finnaa empayerittii hin oolle dura, akka isaan of qopheessaniif yeroo afuura itt galfatan murnoota Habashaaf kennuuf ture. Hammasitt mataa Oromoo fi hawaasa sabgidduu unkuruu fi dhugaa micciruun ittuma fufa.
Oromoon durfannoo ofii fi dantaa sabaawaa qabu. Jalqaba yaada saanii bilisummaan ifsachuuf walaboomuu qabu. Garbichi kan finciluu gooftaa waliin dhofsisa nagaa tolchuun waan hin yaadamneefi. Kanaaf of walaboomsuu yk akka bilisoman godhu malee hariiroo akkamiiyyuu goofataa waliin haatahuu ummata bilisa biraa waliin gochuu hin dandahu. Dhimmi qabsoo Oromoo, hiree sabummaa ofii ofiin murteeffachuu sana. Saba haa tahuu abba tokkeen akka itt of ijaaran itt himuuf mirga hin qabu. Kanneen sana irratt fe’uu barbaadan waliin lola irra jiruu; dubbii golee sanaan ilaaluun diina waliin tumsutti fudhatama.
Ummati Afrikaa keessaayyuu kanneen Gaanfaa namoota amma tahitaa irra jiran biraa geedarama hin eeggatu. Hunduu garee haala jeeqama amma jiruuti. Tokko kan biraa dagee angoo malbulchaa fi diinagdee gandaa argachuu yaaluutti fakkaattii baqulaawaa guddicha ilaaluu dadhabu. Afrikaan rakkina amma jirurra haanuuf humni homishaawaan funcaa wallaalinaa fi sabdummaan xaxame gad dhiifamuu qaba. Ummati hoogganootaa fi sirna ofii barbaadan filachuu qabu. Walqixximmaa fi walabummaa sabootaa, sabaawotaa fi amantee mirkaneessuun barbaachisaa malee waan qananii miti.
Bulchooti si’ana jiran hundi humna hidhannoon malee fedhan ummatootatt ol hin baane. Fakmishoon beekan sanuma qofa waan taheef akkasumatt tursuu qabu. Kanaafi kan isaan waldhabdee hunda, fedha waloon osoo hin tahin kan abba tokkeen furuu yaalan. Yoo nambiyyooti mirga seeraan qaban beekuu baatan guddinaa fi tasgabii eeguun hedduu cimaa dha. Seeraan bulmaati hawaasa tasgabii fi nageenya qabu, of dandahaa tahe barbaada. Afrikaan kan gara sanatt masakaniin hoogganoota of kennoo barbaaddi malee abbaa hirrootaa albaadhessootaa fi ofirroota miti. Jarri kun ummata saanii jeejee fi dhibeen faalame sooruu hanqatanii bara baraan baalcha gabra gamaa malee jiraachuu akka hin dandeenye afeerani yk utuu ilaalanii namummaa bahee akka du’u dhiisani.
Oromoon hangammeessa kamiinuu ummata tattaafataa fi naga qabeessoo dha. Yaada malbulchaa saanii naga qabeessa tahe hubachuu dadhabuun kun akka gowwummaatt fudhatamaa jira. Garbooti sirna gasmala jala turan illee akka obsa fixachuu dandhan Garbichicha Romaa durii Spartakus irra baratamuu dandaha. Obsi hundaaf daangaa qaba; waan tahu dandahu hunda ilaaluu dhabuun naannicha qofaaf osoo hin tahin gutummaa Afrikaaf hamaa tahuu dandaha.
Yeroo fedhe fixee, baasii barbaade haa kaffalchiiu malee, Oromoon qabsoo saanii itt fufun waan hin shakkamne. Yeroo halle akka ummataatt nagaa fi durooma orma hundaaf, ollaa fi naannaa uumaati hawwu. Kanaaf hobbaatii tolaan qabsoo saanii, raajaa egeree ifaa Afrikaa fi Gaanfa saa taha. Ilmaan Ormaa akka haqammi eenyummaan saba kamiiyyuu itt fufu yaada hin dhiheessani. Kan Afrikota dhugaa irra eegamus sana.
Nammi Afrikaa kan yeroo gidiraa ummata Gaanfaa, Somalee argu garaan saa hin gubannee kan sammu sutaa qofa. Yoo Somaliyaan gubate Afriikaan bu’aa argatu hin jiru. Kanneen abidda itt tuqatan kanneen barbaran sabootaa fi sabaawota kolonii tahan gadi qabanii jiraachisuu abdii godhani. Sanaafi kan durbiin keenya Somaaloti gubataa jirani. Kaasaan saa isaan keessa qofa osoo hin tahin nu keessas. Hireen ummatoota Gaanfaa wal xaxaa dha; tokkoo furuuf hunduu furamuu qabu. Kutaa nu keessaa dammaqina hin qabneef malee maddi diina keenyaa tokkicha. Nuti kan itt roorrifamee fi kan mirga sarbamne, kanaaf qajeltuun gara keenya jirti. Irra ni haanna.
Dhalooti Oromoo haaraan ilmoo nama kamiinuu tuffatamee jiraachuuf obsa kana caalaa hin qabu. Kanaaf kan tola Oromoo akka gowumaa fi wallaalinaatt fudhatan hunduu gochi saanii akka isanumatti hin deebine keessa deebi’anii itt yaaduu qabu. Sochiin bilisummaa Oromoo ammaaf kan dacha’e haa fakkatu malee yeroo inni deebi’ee itt lola’u fagoo hin tahu. Sun ummatoota Afrikaa akeeka walqixxummaa fi wal amantee waloon akka tokkoman abdii haaraa fudhatee dhufa.
Mirgi hiree murteeffanna, mirga dhala nama sabni cunqurfame kamu qabu kan addunyaan beekeef enyuu gaafa fedhe namaa kenne gaafa fedhe nama irra fudhatu miti. Abba tokkee haa tahu murni, ofirroo fi kan sammuu dhiphoo akka Musolonii faa addunyaatti fincile homaa hin tahin hafu itt fakkaatu yoo hin taane kana haaluu hin dandahu.
Kan empayera Itiyoophiyaa irra baqate deebi’ee akka itt fulduratti jiratu itt himuu yaalun tuffii fi beekaa salphisuu abbaluu irra addati hin laalamu. Oromoon walabummaan yaadanis sabichi ammas kanneen amanuun ganamuu saatu itt dhagahama. Qabsoon Oromoo akeeka nagaan waliin jiraachuu ilmoo namaa osoo hin irraanfatin, fedha walaba sabichaa qofaan masakama. Iyya’a barruu kanaaf sababa tahe malbulchesitooti dhimmi suduudaan ilaalu akkamitt hubatan laata? Dadhabinni amma jiru dhaaba sabaawaa walaba tahe kan kaayyoo fiixaan baasu bakka buufachuun ni darbaa..
Ibsaa Guutama
Waxabajjii 2009
Ibsaa Guutama miseensa dhaloota saganta ABO isa jalqabaa baasan keessaa tokkoo.


text:
Bulbulaa Tufaa
Seenaan akka nuu ibsutti, bardhibbee 13ffaa keessa, Habashaa keessaa warri, “Nuti Gosa Yuhudaa, qaccee Solomon (Nagade Juda, Ye Solomon zer)” ofiin jedhan maqaa “Amhara” jedhamu qabatanii kaaba irraa gara kibbaatti shiftummaan (banditry) babal’achaa dhufan. Gaaraa fi hallayyaa, Manjee (booda Manz jedhamee waamame), keessatti dhokatanii waggootii dheeraaf jiraachaa turan. Dhuma bardhibbee13ffaa keessa namni Yukuno Amlak jedhamu hoogganaa shiftoota kanaa ta’ee, Agaw irratti duula hamaa bane. Mooti Agaw, nama “Za-Ilmaknun?” jedhamu eegga ajjeesee booda, “mootummaan sanyii Solomon natti deebite“ jedhee labse.
Bardhibbee 16ffaa keessa sirna bulchiisa Gadaa jalatti gurmaayee kan jiraachaa ture/jiru uummanni Oromoo, shiftoota babal’achaa deemaa jiran kana irratti haleellaa cimaa fudhate. Hamma dhuma bardhibbee 17ffaa ttii qilee Manjee keessaa gara baddaa Oromoon bal’inaan jiraatutti ol bahuu hin dandeenye. Maqaan Showa jedhamus isaanuma wajjiin qilee Manjee keessa ture.
Sanyii Warra Nagasii fi babal’ina (expansion) Showaa
Calqaba bardhibbee 18ffaa keessa, gareen “Sanyii Solomoon” ofiin jedhu kun, Manjee keessa bal’inaan sosocho’aa dhufe. Isaan keessaa, namni Nagasikiristos Waradeqaaljedhamu, kan bakka Angacha jedhamutti dhalte, uummata Angachaaf akka “baalabbaataatti” hoogganuu eegale. Gosootaa Oromoo naannoo sana jiraatan keessaa kan akka Laaloo, Mammaa fi Geeraa irratti duula saamichaa banee of jala galchuu danda’e. Naannoon kunis, “Manjee” jedhama turee jedhama. Booda keessa, gara “Manz” jedhutti jijjiirani. Du’a Nagasii boodas, ijoolleen isaa daangaa Manz kana babal’isuu isaanii itti fufan..
Du’a Nagaasii Kiritos Booda
Du’a Nagaasikiristos booda ilmi isaa Sabastynos (Sabastiye) kan jedhamu eeboo fi barcuma abbaa isaa dhaale. Sabastyanos yeroo isaa caalaatti kan dabarse obboloota isaa wajjin taayita irratti wallolaa waan tureef, otoo guutuummaatti taayitaa hin dhuunfatiin bara 1729-tti du’e. Du’a isaa booda ilmi isaa Abbiye (Abbuye) kan jedhamu hoogganaa Manze ta’ee eeboo fi barcuma abbaa isaa dhaale bulchaa fi hoogganaa waraanaa ta’ee itti fufe.
Bara Abbiye ture, warri “Sanyii Nagaasii” ofiin jechuu eegaalan kun, fagaatanii deemuudhaan Oromoota naannoo sana jiraatan irratti bal’inaan lola bananii kan saamuu calqaban. Waggaa 20 eegga ture booda, Abbiyen bara 1745-tti Oromoo Karrayyuu irratti duula banee otoo saamaa jiruu achumatti haalbee Karrayyuuf hirbaata ta’ee hafe.
Showa Du’a Abbiyye Booda
Eegga Abbiyen du’ee booda ilmi isaa Amhaa Iyyaasuu kan jedhamu barcuma fi eeboo abbaa isaa dhaale. Yeroo sanatti Gondor-tti nugusa isaanii kan ture Iyyaasuu 2ffaa kan jedhamu ture. Gargaarsa Iyaasuu 2ffaa irraa argachuuf jecha, Amhaa Iyyaasuu gara Gondor ka’ee deeme. Waan waraanaan saamee argatu irraa Iyaasuuf gibira galchuuf waadaa galee deebi’ee gale. Warri Gondoris, yeroo sanatti hammayyaa kan ta’e, meeshaa waraanaa matchlock jedhamu badhaasanii galchan. Meeshaa hammayyaa kana qabatee, du’a abbaa isaa gumaa bahuuf jecha Oromoo Karrayyu irratti duule. Qeesiin Habashaa tokko, Atseme Giyorgis kan jedhamu, Afaan Amaaraatiin kan barreesse, namni Bahiru Tafla jedhamu akka Afaan Ingliziitti hiikeetti, ”After defeating the Karrayu of the tribe of Bortuma, Amha Iyasu began to fight the Tuloma of Borana.”, Jedha.
Akkuma baalabbaatota Habashoota biroo, Amhaa Iyyaasuus, lafa lolaan qaqbate hunda irratti katamaa (military outpost) fi bataskaana (churches) dhaabuu itti fufe. Babal’achaa deemuudhaan, gammoojjii Manjee keessaa yeroo duraaf baddaa Oromoon Galaanii fi Abbichuun bal’inaan jiraatan, bakka “Ankobar” jedhanii moggaasan kana dhufee qubate. Maqaan “Showa” jedhamus gammoojjii Manze keessaa ol’bahee naannoo “Ankobar fi Angolalaatii yeroo duraaf dhagayamuu calqabe.
Amha Iyaasuu duraan “Merid Azmach Amhaa Iyaasuu” jedhamee waamamaa ture. Eegga naannoo Ankobar dhufee qabatee booda “Ras Amhaa Iyaasuu” jedhaa na waamaa jedhee ajaja dabasse. Nama “Ras” jedhee na waamuu dide, dhiira ‘dhaqna’ isaa, dubartii harma ishiin irraa cira jedhee “awwaaja” baasee labse.
Gabaabumatti yoo ilaalle, maqaan “Showa” jedhamu kan Oromoo irratti ijaaramuu danda’e, “harma muraa fi ‘dhaqna’ ciraa” Oromoo Tuulamaa tiin. Yeroo keessa, Showan Impaayera ijaaree, gara Toophiyaatti of jijjiirre. Naannoo har’a “Showa” jedhamee beekamu kana keessaa, warri Aymallel Guraage jedhaman, Sahile Sellasef lafa jala basaastuu ta’anii hojjechaa turanii jedhu, manguddoonni oolanii bulan tokko tokko. Showa jala galuufis gammachuu malee jibba akka hin qabne irraa dubbatu.
Warrii Amhara Iyaasuu, akkuma lafa qabachaa, katamaa ijaarrachaa, bataskaana dhaabbachaa deeman, maqaan “Showa” jedhus isaanuma wajjin babal’achaa deeme. Biyyi Maccaa-Tuulamaas [Boorana Booroo] maqaa “Showa” jedhamuun dhaalamaa dhufe.
Showaan maqaa biyyaa, maqaa lagaa, yookiin maqaa gosa tokkoo otoo ta’ee jiraate, Kaartaa kanaa olitti kaayame kana keessatti qubee “Shewa, ykn Shoa, ykn Showa, ynk Schoua” jedhamee barreeffamee argama ture.
Showa Du’a Amha Iyyaasuu Booda
Amha Iyyaasuu eegga du’ee booda, ilmi isaa Asfa Wasan kan jedhamu barcuma abbaa isaa dhaale. Inni ammoo Efraataa fi Gishee biyya jedhaman waraanee qabate. Bara Asfa Wasan ture, maqaan “Showa” jedhamu bal’inaan kan waamamuu calqabe. Yeroo sanatti,Ifat, Ankober, Manz fi Marabete turan kan iddoo tokkotti walitti qabamanii “Showa” jedhamanii waamamuu eegalan.
Naannoleen kun: Ifat, Ankober, Manz fi Marabete maqaa “Showa” jalatti haa galan malee, Asfa Wasan, hamma illee taanaan, maqaa Showatiin iddoo tokkotti walitti qabee bulchuu hin dandeenye.
Showa Du’a Asfa Wasan Booda
Asfa Wasan bara 1808-tti du’e. Du’a isa booda ilmi isaa, Wasan Saggad kan jedhamu “Ras” jedhamee, Ifat, Ankober, Manz fi Marabete maqa Showa-tiin walitti qabee bulchuu calqabe. Wasan Saggadis akkuma abbootii isaa duraanii Oromoota irratti duula adeemsisuu isaa itti fufe. Haa ta’u malee, namni kun lolaan qabachuu irra diploomaasiin (diplomacy) qabachuutti hedduu amanaa turee jedhama. Tooftaa diplomaasii jedhamu kanaan fayyadamaa yeroo duraaf, gosota Oromoo kan akka Waayyuu, Abbichuu fi Galaan wajjiin ‘nagaa’ buusee jiraachuuf fedhii akka agarsiise dubbatama. Saboota amantaa Islaamaa hordofan kan akka Ifaatii fi Affaar wajjin ‘nagaa’ buusee, isaanumti isa gabbaraa akka of bulchan gochuu calqabe.
Haa ta’u malee, ‘Nagaa’ Wasan Saggad barbaadu kun, qeesotaa fi dabtaroota Habashaa biratti akka hamaatti jibbamaa dhufe. Isa ajjeesisuuf irratti malame. Yeroof malli kun fashalu illee, wagga shan booda bara 1815 keessa akka maluma kanaan ajjeefametti himama.
Bara Wasan Saggad, Showaan soorummaan guddatee, humna waraanaa horachuun mootota Habashaa warra Gondorii fi Tigree bulchan caaltee argamte. Kun ammoo baalabbaatota Tigree, (nutis sanyii Solomon warra ofiin jedhan) hedduu waan aarseef fuuldureen isaanii “Showa” wajjin nagaa ta’uu akka hin dandeenye tilmaamee lafa kaaye.
Showa Du’a Wasan Sagad Booda
Du’a Wasan Saggad booda ilmi isaa Sahle Sellase kan jedhamu barcumaa fi eeboo abbaa isaa dhaalee ka’e. Maqaa Abbaan isaa ittiin waamamaa ture “Ras” fudhatee Ankobar-tti muudame. Akka manguddoota durii tokko tokko irraa dhagahuu dandeenyetti, Sahle Sellaseen gorsa abbaa isaa irraa argateen ajajamaa, Oromoota wajjin diplomaasii cimsee “soddummaa” illee uumuu danda’ee jedhama.
Haa ta’u malee, “soddummaan” jedhamu kun, soddummaa dhugaa otoo hin ta’iin, soddummaa sharrii-polotikaa ittiin hojjetan ture. Yeroo sanatti garuu, Oromoonni sharriif ta’uu isaa waan baran hin fakkaatan. Maaliif itti hin fakkaanne? gaafiin jedhu ka’uu ni mala. Deebiin isaa gabaabumatti, aadaa Oromoo keessatti, gaayilummaan firummaa jabeessuuf uumama malee sharrii walirratti ittiin hojjachuu fi diina walitti ta’uuf hin uumamu. Habashoonni garuu siyaasa ittiin hojjechuuf Oromoo wajjin “fudhaa fi heeruma” uumu. Showa heddumminaan, sobaa fi gowwomsaan kan babal’isee ijaare keessaa “soddummaan” isa tokko.(Marriage as a political weapon) Amaarri fuudhaa fi heeruma akka meeshaa waraanaatti fudhatee Oromoo irratti dhimma bahuu isaati. Intala isaanii dhiirri Oromoo akka fuudhu irratti caalaa hojjetu.
Meeshaa waraanaa irratti dabalame, Showa bal’isanii Toophiyaa ijaaruu irratti, polotikaan karaa dubartoota Amaaraa dhiira Oromoo irratti godhamaa ture shoora of keessaa guddaa qaba. Qabxii kana irratti wabii hedduu dhiyeessuun ni danda’ama.
Sahle Sellaseen karaa tokko Oromoo wajjin “fira” fakkaatee innaa “soddummaa” uumu, karaa biraa ammoo Oromoota kan ittiin waraanee balleessu meeshaa waraanaa faranjoota isa bira dhufan irraa argachaa ture. Fakkeenyaaf, meeshaa waraanaa (pistol, matchlock, musket) Inglizootaa fi Faransaayota irraa karaa namoota akka Krapf, Rochet d’Hericourt, fi Harris jedhaman argachaa ture. Meeshaan ammayaa kun, “Showa” bal’isee ijaaruu irratti shoora ol’aanaa agarsiise. Warri Manzee, waraana Oromoo isa eeboo fi gaachanaan lolu sana irratti, ol’aantummaa akka argatan taasise.
Bara 1840 keessa meeshaa hammayyaa qabaachuu fi lotltu hamma 50,000tti horachuun naannoo Sanaa Showan isa duraa ta’ee Awuroophaa biratti beekame. Kana booda, Sahile Sellasen onnee guutuun Gondor irraa of kutee “Ye Shewa Nugus” jedhee Ankobarti muudame. Sanyii Nagasi keessaa Sahile Sellasen “Nugusa” jedhamee beekamuuf isaa duraa ta’ee argame. Bara Sahle Sellase, Shawaan isa duraa irra harka lama ol caalee bal’ate.
Oromoo Maccaa-Tulamaa karaa tokko Meeshaa waraanaa Awurophaa irraa argameen, karaa biraa ammoo siyaasaa fuudhaa fi heerumaan mo’amee Showa jalatti hacuuccaan buluun dirqama itti taate. Qee fi araddaan isaaniis Showan dhaalamaa dhufee, Axee Minilik II bira gahe.
Du’a Sahile Sellase Booda: Showa, Minilik fi Ethiopia
Du’a Sahile Sellase booda (1813-1847), ilmi ilmaa isaa, Minilik Haiyle Melekot, bara 1886-tti, burqaa Finfinnee human qawween dhufee qabatee masaraa ijaarrate. Lammiiwwan Oromoo kan ta’an kan akka Gullallee, Eekka, Galaan achi irraa buqqisee ari’e. Ajajaan waraanaa isaa (hoogganaa naxanyootaa) nama Dejazmach Mashasha Seyifu jedhamu ture. Mashashaan Oromoota Finfinnee fi naannoo Finfinnee jiraatan mancaasee kaase. (Mashasha Seyifu ilma Seyifu Sahile Sellase yoo ta’u, Seyifun ammoo Obboleessa Abbaa Minilik, Hayile Melekot.)
Bara Nugus Minilik, Showan of guddisuu bira dabree, impaayera Toophiyaa ijaaruu danda’e. Minilik ammoo nugusa Showa ta’uu irra dabree “Ye Itiyoophiyaa Nuguse-Negest (Emperor of Ethiopia) jedhamee bara 1889-tti Finfinnee-tti muudame. Bara 1907 ti du’ee jedhama. Haa ta’u malee, duuni isaa ifa kan godhame bara 1913-tti.
Hayile Sellasee fi Showa
Bara Nugus Hayile Sellasee(1892-1975), Showan laga Awaashiin cehee, Riift Vaalii keessa kutee Arsii irraa lafa guddaa ofti dabalate. Itti aannsee biyya Hadiya fi Kambaataa Showa jalatti galchee, Ye-Showa “Xaqilaay Gizaat” (Showa Governorate General) jedhee daangesseee kaaye. Bakka isaa ta’ee kan bulchu, “inderaase” jedhee moggaafate.
Daangaan Showa, karaa bahaa hamma laga Awaash-tti. Karaa Lixaa, hamma laga Gibee-tti, karaa Kibbaa, Shashamannee dabre hamma laga Guraachatti, karaa Kibba-dhihaa (northeast) hamma laga Abbayyaa-tti, karaa Kibbaa hamma dangaa Wallo-tti diriiree ijaarame. Isuma kana ammoo, mootummaan Mangistuu Hayile Maariyaam (Dargii) maqaa Showa otoo hin jijjiiriin naannolee shanitti hiree seenaa isaanii balleesse.
Mangistu Hayile Maaryaam Fi Showa
Bara Dargii ammoo duraan “Ye Showa xaqilaay Gizaat” kan jedhamaa ture, gara “Ye Showa Kifle Hager” jedhamutti jijiiramee, zoonii shanitti hirame. Naannooleen maqaa seena-qabeessa duriin waamamaa turan, ni haqaman. Fakeenyaaf duraan:
- Jibaati-Macca [Ambo] jedhamee kan waamamaa ture, Mi’iraab Showa jedhame.
- Eerer-Karrayyuu [Adaamaa] kan ture, Misraaqi Showa jedhame.
- Salaale [ Fiichee] kan jedhamaa ture: Sameen Showa jedhame
- Hayiqochinnaa Buttaajira: kanmaqoolee Shashamannee, Nageellee Arsii, Adaamii Tulluu, Bulbulaa kkf of keessa qabu, Debuub Showa [Haroo Dambal] (Zaay) jedhame.
- Caboo fi Guraagee[ Waliso] Debuub-Mi’irab Showa jedhame.
Xummuura
Oromoon Maccaa-Tuulama [Boorana Booroo] yeroo yeroon lafa seena-qabeessa isaa dhabaa, araddaan isaa Showan mulluqamaa dhufe. Waraanni Oromoo yeroo sanaa, kan sirna Gadaa jalatti abbaa duulaan hoogganamu, falmii cimaa godhu illee, diina meeshaa hammayyaa hidhatee lolaa jiru sana injifachuu hin dandeenye. Kun dhugaa ta’uu isaa kan mirkaneessu keessaa barreessaan tokko akkana jedha:
“The king’s [ Minilik’s] army fought against tribes [Oromo tribes] who have no other weapons but a lance a knife and shield, while the Amahras always have in their army several thousand rifles, pistols and often a couple of cannon.”
Biyyi Maccaa-Tuulama [Boorana Booroo] keessumaa waggaa 130 asii kaasee, maqaa “Showa” jedhamuun dhaalamee waamamaa jira. Maqaan kun, maqaa daangaa cabsee, seenaa dabsee, lubbuu baase (ajjeesee) ilmaan Macaa-Tuulama [Boorana Boroo] irratti fe’amee jira. Seenaa dhalootaa, seenaa lammummaa, seenaa firummaa, seenaa jaalalaa yookiin seenaa abbaa biyyummaa Oromummaa wajjin hin qabu.
Akkuma gosoota Oromoo biraa, Maccaa-Tuulamni eegga garbummaa jalatti kufe irraa kaasee, biyyi isaa “Showa” jedhamee, maqaan isaas “Ye Showaa Gaallaa” jedhamee akka waamamu sirna nafxanyootaa ta’ee argame. Waamamuu duwwaas otoo hin ta’iin,baruma baraan araddaa akaakilee isaa irraa buqa’ee ari’amuun carraa isaa ta’ee argame.
Sirni nafxanyaa durii, kan Manzee Amaaraan hoogganama ture,“Showa Master Plan ”baafatee Gullelee, Eekka, Galaan kkf buqqisee Addis Ababa irratti ijaare. Bar-dhibbee 21ffaa kana keessa ammoo, sirni nafxanya Wayyaanee-Tigray warra hafan irratti murtii ‘du’aa’ maqaa “Addis Ababa Master Plan” jedhamuun dabarse irratti hojjechaa jira.
Egaa, maal ta’uu qaba? Qabsoo Oromoon “Master Killer” Wayyanee wajjin gochaa jiru kun, Showas addaan baasee waan ilaaluuf hin qabu. “Showa” jechuu, mancaasi!, ajjeesi!, saamii-saamsisi! jechuu irraa kan hafe hiikaa biraa qabaachuu hin danda’u. Showan, “Master killer”, bardhibbee 19ffaa keessa, sirni Nafxanyaa Amaaraa ittiin Oromoo mancaase fixe dha. Waan ta’eefis, keessuumaa Oromoo Maccaa-Tuulama irraa manca’ee baduu qaba.


text:
Abbichuu [Mucaa]
–
Abbichuun kan dhalate godina Shawaa Kaabaa, Aanaa Warra Jaarsoo naannoo Dhaayee Sillaasee jedhamutti bara 1912 ture. Gosti Abbichuu ilmaan Tuulamaa sadeen kessaa Daaccii jalatti argama; Ilmaan Daaccii jalaa Galan; Ilmaan Galaan jalaa ammoo kan Warra Jaarsati. Abbaan isaa Bayyanaa Qorichoo dursaa lolee Warra Jaarsoo ture. Weerarri Xaaliyaanii bara 1929 akkuma jala gaheen ture kan dhukkubsatee addunyaa kana irraa boqate. Kaayyoo abbaa isaanii itti fufsiisuf Obbolowwan lameen (Angafoonni Abbichuu) lolee Warra Jaarsoo cimdiidhan dursuu eegalan.
Bayyanaa Qorichoo yeroo sanatti Abbichuu mana barumsa ammayyaa Finfinneetti argamutti erganii barsiisaa turani. Abbichuun sadarkaa oolanaafis Awurooppaa biyya Faransaay deemee barachuuf utuu qophiirra jiruutti Xaaliyaaniin Itoophiyaa Weerarte. Abbichuunis Obbolaawwan isaa gara dirree waraanatti deeman biraa hin hafu jechuun imala barumsa isaa adda kute. Haati Abbichuu yeroo sanatti mucaan xiqqaan kun akka jalaa hin deemnef kadhachaa turtus, Abbichuun garuu yaada harmee isaa didee faallesse. Yeroo sanatti Abbichuun umuriidhan waggaa 16 hin caalu.
Haati Abbichuus Dajjaazmach Abarraa (Dursaa olaanaa lolee Salaalee) tti mucaa xiqqaa kana imaanaa laatte geggeessite. Garaan ishee didee raasnan akkana jettee sirbiteefi
“Abbichuu nagaa nagaa, ijakoorra hin maarmaarinii
Achittuu nagaa nagaa, qoreen si hin waraninii”
Lola Dabra Ambaatti taasifameen Abbichuun Obbolaawwan isaa lameen of biraa dhabe. Tokko reeffaa isaa argatee Qilxuu wayii jalatti awwaalus, isa tokko garuu bakka buutee isaa argachuu hin dandeenye. Gaddi kun kan daran garaa jabeesse Abbichuun, Dajjaazmaach Abarraadhan walii galuun lolee Warra Jaarsoo dursuu eegale.
Abbichuun tooftaa riphee loluutin hedduu beekama ture; kanaanis, injifannoo loltoota Xaaliyaanii laamshessu hedduu goonfateera. Yeroo sanatti Mootichi fi Raasonni Xaaliyaanii tarkaanfii Abbichuun fudhututti aaranii irratti xiyyeeffatanis qabuu hin dandeenye. Gaarreen Taanben irraa xiqqoo siqee dawoo Xaaliyaanoota kan ibidda itti qabsiisee, aaran ukkaamsun rasaasan waadde illee Abbichuu ture. Cimina Abbichuu kan beekan miseensi raayyaa Raas – Kaasaa, Ras Siyyum Mangashaa fi Dajjaazmaach Abarraa gananii garee Abbichuutti makaman. Lola Maycaw irrattis injifannoon lolee garee Abbichuu olaanaadha…
Yeroo booda loltoonni Abbichuu gara Warra Jaarsotti kan deebi’an yoo ta’u, Abbichuunis duubarra deebi’e. Abbichuun garuu weerara Xaaliyaanii qolachuu erga gara Warra Jaarsotti deebi’ee illee hin dhiisne…dhuma irratti garuu Abbichuun eessa buuten isaa ni dhabame…
–
“Abbichuu Darraa Darraa” Jedhamee Amariffaanis sirbameefi ture!
Wabii;
» Ye Habesha Jabduu, Tacaanaa Joobiree (1989; 131) Adoolf Paarlasaak wabeeffatee kan barreesse
» Seenaa Gootota Oromoo fi Kaan, Shallamaa Kabbee Jimaa, Maxxansa 2ffaa, 2009 (Kan fooyya’e), Finfinnee


text:
Mootummaa Wayyanee sababa rakkoon ishii muudateen qabeenyaa biyyaatiin qabdu hundaa walitti qabidde garguruudhaan samaa akka jirtuuf akka ture beekamaadha. Amma hardhaati Warshaaleen biyya keessa jiran tokko utuu hin afiin Invastaroota biyya alaaf akka gurguramaa turan ni yaadatama. Haa ta´uu malee yeroo amma kana keessatis rakkoon ammana hin jedhaminne karaa jijiirtaa maalaqa alaa ykn dollarii (Foreing Currency Exchange Rate Crisis) balaa guddaa keessa galichee jira.
Meeshaa adda addaa Warshaalotaafii Kaamphaanii toko tokkoof alaa ol galfachuu hin dandeenyee. Akkasumas Maalaqa Bankii Adunyaa irraa fi China irraa liqeefachaa turan deebisuu hin dandeenyee. Gutuumaan guutuutii Kamphaaniifii nagadinnii biyyatii keessati ta´aa ture harka Wayyanee TPLF fi Kaardoota isanii waan ta´eef haallii amma isaan keessa jiran itti cimee waan isaan hoorissa jiruuf maalaqa isaanii Baankii Dubai fi Switzreland akkasumas Baaknolii biroo keessati kuufamaa jira.
Kana hundaa irraa kan ka´ee ittuma yaadameefii qabiyyee biyyatiin qabduu saamuuf jechaa Waajjirri Ethiopian AirLines Kun harkii Parsentiin Afurtaminni (40 %) Mootummaa biyya Gambia dhaaf gurguramaa jira. Egaa Warishaaleen biyya keessa jiran hundaa erga gurguramanii dhumatee booda biyyatiidhumaayyuu kan bituu China ta´uun ishii waan hin oollee dhaa.
Maalaqaa Maqaa karaa fi Investimeentii babalidhsuu jedhuun China irraa fi Baankii Adunyaa irraa liqqeefatanii ofiin Baankii Alaa keessati maqaa Maatiifii Sanyii isaanitiif kuufachaa jiru. Garuu yoo moo akka itti hin gaafataminnee fakkeesuufi jechaa Projaktii daandii hojjachuuf jechaa qalqabuu. Kontraatonnis hatuudhuma akka isanii waan ta´anii isaniif kennama. Karaan ykn daandiin isaan jedhan sun ijaaramee ji´a otuu hin guutiin Lolaa fi sababa adda addaatin yeroo cabuu akkasumas hojii ala ta´uu argaa jirra.
Kanaafuu hardhaa Wajira kanaafi kkf hundaa Mootummaan Naannoo Oromia fi dhimmi kun ilaalatuu tarkaanfii tokko akka fudhachuu qabuufi Saamicha keessumaayyuu Warishaalota Naannoo Oromia keessa jiran hundaa akka eegumissi gudaadhan godhamuu barbachisaadha.
Keessayyuu Waajiri Xiiyyaarri Itiyyophiyya ( Ethiopian Air Lines) Kun bakka yeroo ammaa kanati Mootummaan Naannoo Oromia cimee harka isaa keessa galfachuu qabauudha. Sababiin isaa moo Qabiyyeen ammuma xiqqoo afeyyuu tohachuufii akkasumas namoonni warri TPLF Kontroobaandii, Maalaqaa, Warqii albuudota garagaraa biyyatiin qabduu hindaa tohachuun jecha akkasumas bahuufii galuu Kaadrooni TPLF akka isaani barbadanitti fe´achuu kana dhaabisiisuun dirqama ta´aa. Kana irrati maqaadhaaf akka Boordiitii namoonni Oromoo ta´an waan jiraniif karaa kanaan dhiibbaa gochuu yoo danda´amees irrati hojjachuun barbachisaadha.
Nadhani


text:
Waamichaa ADO Ummataa Oromoo fi Humnoota Oromoo Maraaf
Weeyraraa “Liyuu Poolisiin” Mootummaa Naannoo Somaalee Biyyaa Oromoo fi Ummataa Oromoo irraatti Geessisaa Jiru Daddaffiin Dhaabuf Waamichaa ADO Ummataa Oromoo fi Humnoota Oromoo Maraaf:
Bara sadeen dabaran kana keessa akka argaa jirrutti abjuun Somaaliyaa Guddittii (Greater Somalia) dhugoomsuu ykn daangaa naannoo Somalia baldhifachuu, gargaarsa mootummaa TPLFn hogganamuun dhugoomaa akka jiru ifaa dha. Akka beekamutti imammaanni lafaa Somalee baldhifachu mootummaa Ziyaad Barreen eegale. Abjuun Somaaliyaa Guddittii kun yaada ummata Afaan Somaalee dubbatu, kan Itoophiyaa, Kenyaa fi Jibuutii keessa jiraatan hunda mootummaa Somaaliyaa Guddittii keessatti walitti qabuu fi lafaa naannoo sana dhuunfachuu ture.
Abjuun kun imaammata Oromoota Kutaalee Harargee Bahaa fi Dhihaa, Baalee, Arsii, Gujii fi Booranaa lafa isaanii wajjiin humna waraanaatiin weeyraruun qabatee, Somaaliyaa Gudditti ti dabaluun ummatoota Oromoo kanneeniif maqaa Somaalee Abboo jedhuu baasuun Somaalessuu fi gabroomsuu ture. Loolli bara 1977 keessa Somaleen Itoophiyaa irratti bantee ture, loola abjuu kana dhugoomsuuf jalqabame ture. Loolli kun injifannoo Mootummaa Itoophiyaa yeroo saniin hobba’e. Lollii sun diigamiinsa biyya Somaalyaaf hanga tokko sababaas ture. Somaaliyaan biyya Oromoo kutachuun gabbachuu fi bal’achuu barbaaddee lola ofii kaafteen moohamnaan ofiif walitti gargaltee wal diigde.
Lolli mootummaa Somaaliyaa fi Itoophiyaa gidduuti ture sun, lola Oromoo fi mootummaa Ziyaad Barree jidduu ittis tahe ture. Qabsaawoonni Oromoo, hooggantotaa fi miseensota turan, weeyrara lafaa babal’fachuu fi Oromoo Somaalessuun/gabroomsuu san kutannoon dura dhaabbatan. Dhiiga qabsaawota Oromoo hedduutu biyyaaf, kabajaa fi mirga Oromoo weeyraartuu Somaliyaa irraa tiksuutti dhangala’e. Fashaluu weeyrara Somaaliyaa bara 1977 saniif qabsaawonni Oromoo qooda seenaan hin irraanfanne gumaachan.
Lafaa ummata Oromoo kutanii Somaaliyaaf dabaluun ammallee bifa jijjiiratee eergamtoota TPLFn itti fufe jira. Weeyrara/lola tokkummaa ummata Oromoo fi lafaa Oromoo irratti xiyyaafatee deemaa jiru kana Oromoon hundi tokkummaan dura dhaabbachuu fi fashalsuu qaban. Wareegama bilisummaa fi kabajaan Oromoo, tokkummaan lafaa Oromoo gaafatu hunda kafallee dura dhaabachuun abjuu Somaaliyaa Giddittii bifa harayaa kana hoongessuu qabna. Abbaan dhimmaa Oromoo dha, dhimma waloo fi jireenyaa kana irratti waliin dhaabachuun dirqama lammummaa ti. Hubannoo kana irraa ka’uun ADO waamichaa qabsoo kanaa gadii ummataa fi humnoota qabsoo bilisummaa hundaa fi saba Oromoof goodha:
1. Jaarmayoonni siyaasaa fi Hawaasummaa ummataa (civic) Oromoo hatattamaan walgeenye weeyrara namaa fi lafaa Oromoo irratti baname kana dhaabuuf marii fi murtiilee babrbaachisuu irraa akka geenyu waamicha lammummaa isiniif goona. Yoo dhimma bilisumaa fi tokkummaa lafa Oromoo weeyrara irraa tiksuu irratti waliif hin galle, maal irratti waliif galla? Yoo amma waliif hin galle; yoom waliif galla?
2. Jaarmayni siyaasaa fi Hawaassa kan mootummaa Itoophiyaa/TPLFn hogganamuu wajjiin hojjachaa jirtan, humna ummataa Oromoo weeyrarsiisaa fi lafa Oromoo alagaaf dabarsee kennuuf Oormoon lolaa jiru wajjiin hojjachaa jirachuu keessan beekaa. Humna dhiiga Oromoo dhangalaasaa fi dhangalaasisaa jiru wajjiin hojjachaa jirtu. Goochi kun gaaftama seena jala isin hin baassu. Yoo midhaan fi dararaan sabaa Oormoo irraa gahaa jiru kan isinitti dhagayaamu tahe, Caafeen Oromiyaa, OPDOn fi Humani warraana Mootumaa Naannoo Oromiyaa tarkaanfi hattamaa fudhachuun, weeyrara ummataa fi lafaa Oromoo irratti baname kana fashalsuun, bilisummaa Oromoo fi tokkummaa lafaa Oromoo tiksuun, ummata keessan bira karaa hundaan akka dhaabbatan waamicha isiniif goona.
3. Oromoonni humna waraanaa, humna tikaa fi humnoota adda addaa mootummaa TPLF keessa jirtan hundi akka ummata Oromoo bira dhaabbattanii fi bilisummaa Oromoo fi tokkumaa lafaa Oromootif loltan waamicha isiniif goona.
4. Yaa ummata Oromoo! Akka ummatoota adunyaa hunddatti, biyyaa fi lafaa kee irratti bilisummaa, kabajaa fi nagayaan jiraachuuf mirga guutuu qabda. Diinni sitti heddumaatu fi roorroon sitti jabaattulee, booddee injnifannoon kee akka tahu hin shakkin. Tokkummaan mirgootaa fi kabajaa namoomaa keeti fi Oromiyaarraa diina kaassuf waan qabdu hundaan ka’u malee malii biraa akka hin jirre hubattee, qabsoo bilisummaa, kabajaa namoomaa, fi mirga abbaa biyyummaa kee deeffachuuf itti jirtu caalaa akka fininsitu waamicha siif goona. Qabsoon kee qabsoo haqaati; hamma bilisummaatti itti fufi!
5. Ummatoota Itoophiyaa hundaaf: Weeyrarii gargaarsa mootummaa TPLFn Oromiyaa fi Oromoo irratti baname kun, weeyrara Itoophiyaa fi saboota biyyaattii hunda irratti baname tahu hubadhu. Weeyrarii ar’a Oromoo irraatti baname kun sirraattis akka banaame hubattee ummataa Oromoo waliin ka’un weeyrara Somaaliyaa Gudditti ijaaruuf deemu kana dura dhaabachuun, wabii bilisummaa keetii fi biyya keetiif dhaabachuu qabda. Guyyaa rakkoo waliin dhaabbachuun hegeree keenya hundaa tolcha waan taheef, Oromoof dirmadhu; mirgaa fi kabajaa keetiif, biyaaf dirmadhu waamicha jedhu isiniif goona.
6. Hundeen ykn maddii rakoo ummatootaa biyya Itoophiyaa hundaa mootummaa cunqursaa TPLF ti. Hanga mootummaan TPLF aango mootummaa Itoophiyaa dhunfatee jirutti, rakkoon ummata hunda hudhee jiru kun fala hin argatu. Tanaaf jecha, weeyrara “Liyuu Poolisii” Mootummaa Naannoo Somaalee fashalsuu fi mootummaa TPLF hiddaan buqqisuuf ummatoonni hundi tokkummaan harka walqabatanii akka fincilan waamicha seenaa goona.
Bilisummaa fi Haqani Hundaaf!
Adda Demokaraatawaa Oromoo (ADO)
August 22, 2017


text:
As Yunaayitid Isteets, kutaa Joorjiyaa, magaalaa Atilaantaa keessatti mariin “Yaa’ii Hoogganoota Oromoo” jedhame, Har’a jalqabamee jira. Lammiwwan Oromoo Ameerikaa Kaabaa keessa jiraatan, kanneen jaarmayaalee hawaasaa, siyaasaa, amantii fi dhaabota ka biroo keessa jiraatan tu walitti-dhufuun waa’ee hegeree Oromoo irratti mari’achuf walga’e – jedhu – Qindeessitoonni yaa’ihcaa. Koree Qindeessituu yaa’ichaa keessatti itti-gaafatamaa sab-quunnamtii ta’uun kan hojjetan – barreessaa Waldaa Hawaasa Oromoo Minisootaa – Dr. Obsaa Hasanitti bilbiluun waa’ee marii kanaa haasofsiisnee jirra.
Xumura Walga’ii “Yaa’ii Hooggantoota Oromo” Jedhamee Atlaantaatti Geggeeffamee


text:
Mu’jizaa Mu’jizaa Caale, Qur’aana Rabbii, Sheikh Ahmad Diidaat Kutaa 1ffaa
Dura taa’aa qophii kanaa, Obboleewwan kiyya jaalatamoo. Mata dureen irraa haasawu, Al Qur’aan, Mu’jizaa Mu’jizaa caalu jedha. Aayaa Qur’aanaa takka isiniif qara’ee jira. Adaduma saganataa keessaa gad seenaa deemnuun, waan Rabbiin dhimma Mu’jizaa irraa aayaa san keessatti dubbate isiniif ibsa. Garuu mee, Mu’jizaa jechuun maal akka ta’e isiniif haa himu. Mu’jizaan Maali? Mu’jizaa jechuun waan amanuun nama dhibu, waan aqliin ilma namaa fudhatuun itti ulfaatu. Waan ilma namaatii ol jiru jechuudha.
Fakkeenyaaf, osoma walgahiin kun geggeeffamaa jiru, nu keessaa namni tokko gaggabee lafa dhahee, achumaan du’e haa jennu. doktorri waamamee yoo laalu, namichi du’uu isaa mirkaneesse. Dooktorri biraatis waamamee yaada akka kennu gaafatamnaan, innis du’a namichaa mirkaneesse. Janaazaa isaa fuudhaa deemaa, awwaala isaa qopheessaa jedhe. Garuu namni Rabbitti amanu tokko dhufee, nama du’ee lafa ciisu kana argee, ‘Hayyama Rabbiitiin dhaabbadhu!’ jedhee ajaje. “Maqaa Rabbiitiin Dammaqi, lafa ka’i!” jedhe. Namichis lubbuun itti deebite ol ka’e. Fayyaan isaatis sirraayee jira. Nuti wanta kanaan Mu’jizaa jenna. Sababni isaa, kun waan amanuun nama dhibu. Doktoroonni lama du’a nama sanii mirkaneessanii jiran, haa ta’u malee namicha lubbuun itti deebite jirti. Kun mu’jizaadha.
Ammas namni tokko du’ee, guyyaa sadihiif bakka reeffa tursiisan keessa kaayamee jira haa jennu. Itti aansuun namni qalbiin isaa akkaan jajjaba ta’e tokko dhufee, Maqaa Rabbiitiin dhaabbadhu! Jedhee ajaje. Reeffi sunis ka’ee dhaabbate. Isa kanas Mu’jizaa guddaa jenna. Sababani isaa, carraan ta’uu dhabuu waan kanaa akkaan guddaadha.
Ammas namni tokko eega du’ee, awwaalameen booda. Eega lafeen isaa bittannooftee adda baateen booda, namni tokko dhufee, maqaa Rabbiitiin dhaabbadhu jedhee Rabitti booye. Namichis ka’ee dhaabbate. Qaamni isaatis qulqulluu ta’ee hafuuras fudhatuu jalqabe. Isa kanas Mu’jizaa akkan guddaa ta’e jenna. Hiikkaan Mu’jizaa amma isiniif kenne, nama hundaaf ifa natti fakkaata. Hubachuudhaafis nama hin dhibu.
Haaluma kanaan Qur’aanni Mu’ijizaa dubbiiti. Ummata duraan turaniif Nabiyyoonni garagaraa ergamaa turan. Ilmi namaa yeroo san tures, namni sun Nabiyyii ta’uu isaatif, ragaa sammuu ilma namaatii ol ta’e irraa arguu fedhan. Nabiyyallaah Muusaan (AS), Mu’jizaa Maajikiin walfakkaatutu isaaf kenname. Yeroo sanitti biyya Misraa keessatti namoota Ajaa’iba dalaguudhaan beekkaman keessaa inni isa tokko. Kanaafuu inni warra Sihrii dalaguudhaan yeroo sanitti beekkaman waliin wal dorgomuu qaba. Rabbilleen Mu’jizaa namoota yeroo sanitti Sihrii dalaguun beekkaman irra caalu isaaf kenne.
Mootichi jallataan Fir’oown, Nabi Muusaa Nama Sihrii dalagu seehe, kanaaf warra isaa kan Sihrii dalaguudhaan beekkaman fidee akka wal dorgoman godhe. Warri Sihrii dalagan kunniin ulee gabaabduu waan kana ittiin dalagan qaban. Yeroo ulee tana lafatti darban, uleen isaanii sun gara bofa xixiqqatti jijjiirame.
Yeroo Nabi Muusaan (AS) gaara irra ture san, Rabbiin (SW) ulee takka isaaf kennee ture. Nabi Muusaanis yeroo kanatti Waan godhu waan beekeef, ulee isaa san darbe. Uleen isaa sunis gara bofaatti jijjiirame. Bofni kun ammoo bofa xixiqqoo warra sihrii dalaguu san hunda liqimse. Nabi Muusaan (AS) yeroo bofa san ol fuudhu, gara uleetti jijjiirame. Warri Misraa kan Sihrii dalagan sunniin, wanti kun Sihrii ta’uu akka hin dandeenye yeroma san baran. Kun fakkeessuudhaamiti, ija namaa of wallaalchisuu miti. Ija namaatti waa fakkeessu jechuun, waan hin jirre tokko ija isaa duratti fakkeessitee mul’isuu jechuudha. Ulee darbitee falfalatti fayyadamtee bofa akka fakkaatu godhuu dandeetta. Waan namatti fakkeessite san ammoo deebistee gara ulee deebisuu qabda. Akkas akka hin goone ammoo uleeleen sunniin dhabamanii jiru. Uleen sunniin hundi ulee Muusaa keessa seenanii jiran, garuu uleen muusaa furdina isaa hin daballe. Kanaafuu kun Mu’jizaa guddaadha. Warri Sihrii dalagu sunniin, wanti Muusaan dalage Sihrii akka hin taane ragaa bahan. Kun waan Sihrii irra caalu jedhan. Kun Mu’jizaadha. Falfala osoo hin taane, Mu’jizaadha.
Rabbiin (SW) akkaataa ummanni sun itti barbaaduu fi hubatuu danda’utti Mu’jizaa kenna. Namoota sammuun isaanii Sihriin guutameef, Sihrii dhugaa san caaluun itti dhufuu qabda. Nabiyyallaah Iisaan AS yeroo ergame san, ummata dawaa biyya Giriik kennuun beekkaman keessatti dhufe. Dawaa garagaraa fayyadamuudhaan waan ajaa’ibaa dalagaa turan. Kanaafuu Rabbillee humna waa fayyisuu isaaf kenne. Namoota ijaan arguu hin dandeenye fayyise. Namni sababa dhukkuba adda addaatiin ija isaa dhabe, nama jalqabuma gaafa dhalatu irraa kaasee qaroo isaa dhabee dhalate waliin wal hin fakkaatu. Rabbiin (SW) aangoo namoota qaroo dhabeeyyii ta’an ittiin fayyisu isaaf kenne. Namoota Barasa gogaa qaban fayyise. Namoota du’an du’aa kaase. Kun hundi heeyyama Rabbiitiin ta’e. Kunis namoota Amansiisuudhaaf Mu’jizaa kenname ture.
Nabiin keenya jaalatamaan ﷺ ummata seerlugaan of jaju jiddutti ergaman. Wanti isaan ittiin of jajan dandeettii Afaanii ture. Dubbii irratti ummata Ajaa’ibaati. Walalooodhaanis ni beekkaman. Nuti ummata Sirritti dubbii beeku. Nuti ummata Arabaati jechaa of dhaadu. Ummanni nuun ala jiru ammoo ajama, ummata dubbii hin beekne jedhan. Akkasitti of jajan. Isin warri ajamaa, Afaan keessaniin, jecha tokkoof jecha wal fakkaataa kan biraa hagam qabdu jedhanii isin gaafatan. Jaha jettanii deebisuu dandeettan. Isaan ammoo nuti 100 isiniif kennuu dandeenya jedhan. Jecha Seeyfii jedhuuf afaan keessaniin jecha wal fakkaataa hagam qabdu jedhanii gaafatan. Namuu jecha 6 qabna jedhee deebisuu mala. Namni Arabaa tokko ammoo argitee, an ammoo Afaan kiyyaan jechoota 100 siif kennuu danda’a siin jedha. Nuti warra dubbii beekuu, isin ammoo warra dubbii hin beekne, ajama isiniin jedhan.
Yeroo ummata haala akkanaa qabu keessatti ergaman sanitti, mu’jizaan guddaan isaan fiduu danda’an Qur’aana. Dubbiin Qur’aana keessa jiru wanti jalqaba godhe, namoota moohachuudha. Kana booda namoonni Qur’aana argan, wanti kun walaloodhaamiti, wanti kun asoosamaa miti, wanti kun waan amantii keenyaa ol jiru, jechuudhaan amantii san fudhatan.
Mee waan namoonni Muslima hin ta’in waa’ee qur’aanaa dubbatan isiniif haa himu. A J Arberry, lammii Ingiliiziiti, nama Qur’aana gara Afaan Ingiliffatti hiike keessaa isa tokko. Seensa kitaaba isaa irratti akkana jedhe, inni Arabaa miti, Afaan Arabii ni barate malee, Afaan dhaloota isaatii miti. ‘yeroo qur’aanni dubbifamu, (haala gaariin yeroo qara’amu jechuu isaati), Akka waan wallee dhaggeeffataa jiruu natti fakkaata. Yeedaloo yaa’u hunda keessatti, yeroo hunda wanti rukuttaa dibbee fakkaatu wahii ni jira. Kunis akka waan onnee kiyya na dhahaa jiruttii natti dhagahama. Yeroo qur’aanni qara’amu humna si sochoosu kan ati ofirraa dhoorkuu hin dandeenyetu jira” jedhe.
Misiyoonara Kiristaanaa kan ta’e Reverend Bosworth Smith namni jedhamu, Kitaaba, Muhammad and Muhammadinism jedhamu barreesse. Kitaaba isaa keessatti, waa’ee Nabii keenya jaalatamaa ﷺ fi waa’ee Qur’aanaa dubbatee ture. ‘Namni waa hin baratin, ummiyy, namni dubbisuu fi barreessuu hin dandeenye, barreessaa kitaabaa ta’ee jira (yaada kanaan nuti walii hin gallu. Jedhe. Nabi Muhammad ﷺ barreessaa kitaaba kanaatii miti. Akka namichi kun jedhetti, akka amantii isaatti, akka hubannoo isaatti Nabi Muhammad ﷺ barreessaa kitaaba kanaati….) Barreessaa kitaaba kanaati. Walaloo of keessaa qaba, seera bulmaataa of keessaa qaba, kitaaba du’aa’iiti, kitaaba ququlluudha. Waan hunda of keessatti qabatee jira” jedhe.
Sanyiiwwan ilma namaa gurguddoo 6n jiraniin hanga har’aatis akka Mu’jizaatti kabajama. Akka Mu’jizaatti kabajama. Qulqullinni barreeffama isaa, ogummaa fi dhugaan isa keessa jiru, Mu’jizaa tokko kan karaa Muhammadiin dhufe, Innis Mu’jizaa dhaabbataa jedhee isa waame. Dhugumatti inni kun Mu’jizaadha” jedhe. Shakkiin maletti Mu’jizaadha. Inni kun dhugumatti Mu’jizaa ta’uu namuu ragaa baha.


text:
Humnoonni badii kanneen garee shororkeessaa Ginboot 7 fi ABO irraa egama shororkeessummaa qabataniiti gara Ityoophiyaa seenaa turan jechuun Faanaa Broodkaastiing Koorporeetitti kan himan itti aanaa bulchaa fi itti gaafatamaan dhimma nageenyaa godinichaa obbo Takiyuu Matakooti.
Humnoonni kanneenis raayyaa ittisaa fi jiraattota naannichaatin hordoffii taasifamaa tureen akka to’annoo jala oolanis eeraniiru.
98n keessaa 15 torbee darbe gara biyya jiddugaleessaatti seenuuf osoo socho’aniiyi to’annaa jala kan oolfaman.
Dhaabbilee diinagdee fi hawaasummaa biyyattiirratti miidhaa qaqqabsiisuuf akka ture irra ga’ameeras jedhan obbo Takiyuun.


text:
Samantaa Power,Tokkummaa Mootummootaatti ambaasaaddera Amerikaati. Dubbii tana yoo garee Nagaa fi Araaraa Tokkummaa Mootumootaa waliin Suudan Kibbaa Juubaatti imaltuu dhuftee rakkoo naannoo sunuu dubbatan rakkoo Itoophiyaa gaazexeessitotii gaafataniif deebii kennite.
Amerikaan akka ambaasaadder Samntaatti humna haga dabra nama hiriira bahettiin dhufan akka malee yaaddofti jette.
Gareen Samatnaa Poower tun faati hardha bulchoota Afrikaalleen wal dubbachuuf Finfinnee dhaxxi.
Akka jecha ambaasaadder Samantaatti jeequmsii Itoophiyaa keessaa waan akka malee hamaati,qaamii haqaa fi dhugaa fi dubbii tana qorachuu male.
Amerikaan akka ambaasaadder Samantatti akka mootummaan Itoophiyaa nama nagaan hirraa bahuu eeyyamu gaafate.
Itoophiyaatti ji’a hedduu asitti namii hiriira bahee rakkoo himachumatti jiraa nama hedduutti lubbuu dhabe.


text:
Baatii Fulbaana dabree keessa qofa, Itiyoophiyaa irraa namoota kuma tokkoo fi dhibba ja’aa fi soddomii lama, Somaaliyaa irraa namoota 32 tu biyya Yemen seene – jechuun gabaasame, marsariitii Tokkummaa Mootummootaa dhimmi rakkinaa fi gargaarsa namoomaa irratti gabaasamu, kan “Relief Web” jedhamu irratti. Lakkoobsi baqattoota Yemen seenanii kan walii-galaa ka baatii Hagayyaa irraa gad-bu’e iyyuu, lakkoobsi godaantotaa fi baqattoota Itiyoophiyaa irraa Yemen seenanii dhibba irraa harka afurtamaan dabale – jedha – gabaasaan kun.
Yeroo ammaa baqattoota fi godaantota Itiyoophiyaa irraa Yemen seenan kana keessaa dhibba irraa harki sagaltamii saddeet dhalatoota Oromoo ta’uu isaaniis gabaasaan Tokkummaa Mootummootaa marsariitti “Relief WeB” irratti bahe gabaasee jira. Baqattoonni kun sababaa adda addaatiin akka Itiyoophiyaa irraa ba’an kan dubbatu – gabaasaan kun, gariin isaanii, mormii barattootaan biyyattii keessatti jalqabame wajjiin haala wal-qabateen, akkasumas “miseensota Adda Bilisummaa Oromoo ti” shakkii jedhuun mootummaa Itiyoophiyaatiin hidhamuu isanii himantan – jedha.
Baqattoota Oromoo yeroo ammaa Yemen seenan kana ilaalchisee, Yemen irraa hoogganaa hawaasa baqattootaa fi baqattuu haarawa seente tokko haasofsiisnee jirra.


text:
Itoophiyaan bulchiinsa sirna dimokraatawaa ammaa kana osoo hinargiin baroota dheeraaf mirgi namummaafi dimokraasii lammiilee dhiitamaa sirna bittaa nama nyaataa hedduu dabarsiteetti.
Sirnoota darban keessa qajeelfamaafi labsii mootichi ykn sirni abbaa irree baaseen alatti mormuufi falmii taasisuun dhorkaa ta’ee tureera.
Kana malees labsiin karaa mootichaa ummataaf darbu yoo jiraate dibbee rukuchuun hojiitti akka hiikamu taasifamaa turuusaatiin baroota dheeraaf sagaleen ummataa akka ukkaamfamu ta’eera.
Kun ta’us qabsoon diddaa ummataa hammaachaa dhufuusaatiin fakkeenyummaa Biriteeniin bara mooticha Hayilasillaasee (Onkoloolessa 19 bara 1924) seera paarlaamaatiin akka bultuuf yaaliin jalqabaa taasifame.
Yaaliin taasifame kun maqaaf malee dhiitamuu mirgaa namummaafi mirga dimokraasii hambisuu kan hindandeenye akka ture kan dubbatan barreessaa akkasumas, Itoophiyaatti Ogeessa Inistitiyuutii Qorannoo Tarsiimoofi Hariiroo Alaa, Onno Melaakuu Mulaalami.
Bakka itti olaantummaan saba tokkoo, afaan tokkoofi amantii tokkoo lallabamutti waa’ee dimokraasii dubbachuu mitiitii jechi isaayyuu osoo hinbeekamiin baroota lakkoofsiseera kan jedhan barreessichi, hammaachuu qabsoo diddaa ummataatiin sirnoonni balaafamoon sun dhabamsiifamuusaanii eeru.
Barri itti dibbee rukuchuun labsii dabarsaniif dhiittaan mirgaa darbee si'ana ummatni aara galfachuun bakka bu’aasaa filachuun mirgasaa kabachiifatee dimokraasii reefu biqilu kana dhandhamaafi guddisaa akka jiru dubbatu.
Sirna dimokraasii kana keessattis bakka bu’aan ummataa seerota mana hojichaa bareechee beekee gaaffiin ummataa akka deebihuuf hojjechuu qaba kan jedhan barreessichi, isaanis kanuma cimsuuf mataduree, “Paarlaamaa, Seenaa, Dimokraasiifi Dippiloomaasii” jedhuun kitaaba barreessuusaanii himu.
Sirna eebba kitaabasaanii Guraandhala bara 2009 Galma Muuziyeemii Itoophiyaatti bakka qaamonni mootummaa gara garaa argamanitti raawwatamerratti akka jedhanitti, kitaabichi namoota mana maree keessa hojjetan, paartiilee siyaasaa, ogeessota siyaasaa maraaf akka cuuphataattifayyada.
Mana Marii Bakka Bu'oota Ummataarraa sirnicharratti kan argaman Obbo Tasfaayee Dhaabaa akka jedhanitti, kitaabichi falmii paartiilee siyaasaa gidduutti taasifamu kallattii qabsiisuu keessatti shoora olaanaa qabaata. Miseensota manneen maree sadarkaalee adda addaatti argamaniifis wabiidha.
Kitaabichi ogeessota seeraatiin, barreessitootaan akkasumas mana maree keessaa babahaniin kan deeggarame waan ta'eef namoonni marti waa’ee paarlaamaa, mirgaa, dimokraasiifi dippiloomaasii akka beekaniif ni gargaara jedhu.
Keessumaa namoonni gahumsaafi bilchina siyaasaa isaanii guddifachuun falmii taasisuu fedhan marti kitaaba kana dubbisuu akka qaban kan himan Obbo Tasfaayeen, fuulduratti rakkoolee kanaan dura mudachaa turan maqsuuf kitaabichi wabii ta'uu eeru.
Walumaagalatti mirgaafi dirqama namni tokko Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataa keessatti qabu beekuuf, falmii paartiilee siyaasaa keessatti qooda fudhachuuf, filachuuf, mormuuf qajeelfamootaafi seerota barraahan beekuun barbaachisaa waan ta'eef kitaaba maalummaa Paarlaamaa, Seenaa, Dimokraasiifi Dippiloomaasii seenessu kun ammoo ka'umsa waan ta'uuf ittifayyadamuun gamnummaadha.
Waasihuun Takleetiin


text:
Sagantaan Deferred Action for Childhood Arrivals DACA jedhan kun bara 2012 keessaa bulchiinsii pirezidaanti Obaamaa baase.
Ijoollee seera malee maatiin isaanii diqqeennaa Amerikaan dhufaniinii asumatti guddatanii fi ijoollee maatiin isaanii VISA argatee Amerikaa dhufee galuu dideen gafgaaran.
Amerikaan qaraa nama miliyoona 10 caalutti seera malee keessa jiraata. Maatiin kun ijoollee guurratee dhufeen.
Amma nama 800,000 sagantaa kanaan gargaarsa argachuutti jira.Tanumaaf jedhanii biyyaa hin baasinillee.Jarii kun ganna lama lamaan waraqata eennummaa haareffatee hujii hojjata.
Ammallee akka dansaa hin galmoomne malee nama haga miliyoona 1 tahutti sagantaa kana keessa jiraachuu dandaha.Ijoollee tana haga tokko gaafa gannii isaanii 6 fa Amerikaan dhufan.
Bulchiinsii Tiraampi ammoo sagantaa kana dhaabuuf hajaje.Akka kongireesiin Ameirkaa ijoollee tana biyyaa hin baamne feenaan ji’a 6 seera haaraa baasee faluuu dandha jedha.
Bulchiinsii Tiraampi ammaaf iyyannoo sagantaa DACA kana nama irraa hin fuudhu.
Haga ji’a 6 keessatti asuma Amerikaa keessa jiran.Achiin duubatti nama sagatnaan kun nama galmeessuu dhaaba.Warrii sagantaa kana ganna 2f mallatesaniif haga gannii isaanii lamaan dhumatutti hinuma taa’a.
Hajaja bulchiinsii Tiraampi DACA dhaabuuf baase kana abbaa alangaa addaa Amerikaa, Jeff Session faatti labse.
Pirezidaanti Tiraampi eegii murtii tana labseen duubatti “ijoollee diqqeennaan asi dhufani amma nama guddaa tahan adabuu hin beenuu Amerikaan biyya carraa qabduu taatullee biyya seeraan bultu,” jedha.
Pirezidaantiin Amerikaa ka durii Baraak Obaamaa bulchiinsii Tiraampi ijoollee carraa tanaan Amerikaa dhufan "abdii borii" sagantaa kana irraa cufuun murtii siyaasaati," jedhe.
Sagantaa DACA kana ammoo “karuma seeraa qabu, karuma garaa naasuu qabuun falla,” jedhe Tiraampi.Sagatanaan DACA kana hambisuun Amerikaatti dubbii siyaasaa guddoo tahe.
Haga Ebala dabreetti nama 1,586,657 tahutti Amerikaa keessaa tanaan carraa argate. Jara kana keessaa hagii guddaan Kaalifoorniyaa,Teksasii fi Ilinoohi.
Ijoolleen tun haga tokko yuniversitii baratanii hagii tokko sadarakaa tokkeessoo hagii kaan fulaa akka akkaa jiran.
Kongireesiilleen eeyee jedhee jennaan nama kuma 800 durii maatiin isaanii seera malee Amerikaan dhufe jedhan hedduu biyyaa baasan.


text:
Bilisummaa
- Details
- Created on Friday, 19 August 2016 04:25
Bilisummaa
Maaltu deemu jira maaltu nu mudate
Dhalli Oromoo eega gaafa dhalatee
Akka nyaataa dhugaatii bilisummaaf dheebote
gabroomne jiraachuun hin malle nuti
Akkatti waan haftuu gaaf takka ni bariitii
Inumaa dubbiin daran nutti taatii
Nuuf galuu didde tun waan ajaa'ibaatii
Durirraa eegalee kunoo hanga ammaa
Baadhanneeti jirraa harqoota gabrummaa
Hundaa nu wal dabraa Yaa rabbi maalumaa
Gahee nurraa guuti Yaa rabbi jabaan sumaa
Gaafiin saba oromoo waan biraatii mitii
Dur irraa eegalee kunoo hanga arraatti
Kaaba fi kibbaan, bahaa fi dhihatti
Gaafiin ilmaan oromoo bar gaaffii bilisummaati
Kana qofa kunoo Hin qabnu waan biraatii
Kabajaa fi nagayaan haqa keenya gaafanne
Badii takka malee hiriira nagayaa baane
Namuu osoo Hin miidhin lafa teenya falmanne
Mirga uumamaan rabbirraa arkanne
Lafa Oromiyaa tan irratti dhalannee irrtti guddanne
Tan arraan tana wayyaaneen saamamne
Akka nurraa deeman Oromoon isaan jibbee
Haa ta'u malee waan Nama ajaa'ibsiisu
Deebisaan keenya tahe ilmaan keenya ajjeesuu
Kaanis mirga dhoorkanii ilmaan Oromo cunqursuu
Ulee, hidhaa fi ajjeechaan dhala Oromo doorsisuu
Barattoota keenyas barumsarraa shoorarkeeysuu
Haga yoomiiti akka salphannee jiraachuun??
Sabni Oromo rakkatee lubbuu bakkaan dhabne
Biyya Teenya keeysa nagayaan jiraachuu dadhabne
Xiqqaanne kunoo Akka alagaatti laalamne
Barattoonni abdii boruu barumsarraa ari'amne
Aayyoo fi aabboonis waa nagaya Hin arkanne
Dhiiroo biyti tun teenyumaa Inumaa shakkine
Yaa rabbi nu gargaari nuti dadhabanne
Obsaa Yaa lammii too waa akkatti Hin haftuu
Dukkanti gabrummaa barihuu Hin ooltu
Aduun bilisummaa dhihotti Ka baatu
Namuu bakkuma jiruu Mee haa tattaafatu
Kan xiqqaafi guddaa harka wal haa qabatu
Tokkummaadhaan Yoo kaane Hin hafu injifatuun
Wanti deemaa jiru Keeysaafuu dhiheenya kana
Je'amee hin dubbatamu akkasiifi akkana
Ilmaan Oromo hedduun kan tahan ilmaan seenaa
Badii takka maletti seenanii mana hidhaa
Dhandhamaati jiran dila adabbiidhaa
Isaan wallaalchise halkanii guyyaadhaa
Garaan Na gubatee Maal je'een dubbadha
Rasaasni wayyaanee meeqa nyaate dhala Oromodhaa
Yaa rabbi dirmadhuuf sumaa dandayaadha
Gabroofataa garre kun kan Ajaa'ibaa
Lafarraa nu haquuf qawween nu dhaadataa
Fedhii isaa guuttannaan yoom yaadata du’a saa
Fedhii ummataa dura tan isaa dursaa
Ummata nagayaa dirqiin shoorarkeeysaa
Kaanis tumee kaanis ajjeesaa
Hiyyummaa fokkottuun ummata agabsaa
Sanuu Hin qaanfatu je'eeti odeeysaa
Biyyi Teenya misoomtuu rakkinni Eeysa jira sa??
Jechuun kijiba akkanaa addunyaaf labsa
Yaa rabbi nurraa kaasi kana mootummaa gabroomsaa
Abshiir dhala Koo warri hidhaa jirtan bahuuf jiraattanii
Ifaa bilisummaatis bar numa agartanii
Jiraachumaaf teeysan hedduu gammaddanii
Lafa teeysanirratti abbaa biyyaa taataniii
Abshiir warri du'es bilaash Hin taatanii
Wareegama guddaa lammiif kafaltanii
Halkanii guyyaa isin yaadata seenaanii
Walalo Tiyya Niin dhaaba kunoo asirratti
Dogongorri jiraatus naaf irra dabraatii
Ani deeme kunoo namuu nagayatti
Wal argaan keenya haa tahu dirree bilisummaatti
Oromiyaa balloo biyya teenya gubbatti
Tan isiniin jettu Biiftuu Bilisummaa ti


text:
Berhanu Hundee
Gaafiilee uummatni Oromoo gaafachaa jiran keessaa inni tokko hidhamtootni siyaasaa akka gadi lakkifaman ta’ullee, shirri Wayyaaneen uummata gowwoomsuuf xaxaa jirtu akka jijjiirama siyaasaatti laalamuu hin qabu. Impaayarri Itoophiyaa tun matumti ishiituu mana hidhaa sabootaa waan taateef, mannii hidhaa guddaan kun diigamee; sirni walqixxummaa sabootaa, sab-lammootaa fi uummattootaa mirkaneessu hanga hin uumamnetti manoota hidhaa diiguudhaan jijjiiramni bu’uraa dhufuu hin danda’au. Mana hidhaa Maa’ikalaawii diignee muuziyeemiitti jijjiira jechuun Wayyaanotaa: tokkoffaa, faranjoota fi mootummoota warra dhihaa akkasumas haawaasota Addunyaa gowwoomsuuf; lammaffaa, shira kana keessa yeroo bitachuuf, mala biraa barbaaduuf umurii bittaa isaanii hanga danda’ame dheeresuufi.
Maa’ikalaawiin mana hidhaa namootni keessatti dararaman keessaa isa hangafa ta’ullee, manneen hidhaa biroo baay’eetu jiru. Bakkeen namootni keessumaayyuu ilmaan Oromoo keessatti dararamaa jiran Oromiyaa keessa hedduutu jiru. Isaan kun maaliif hin diigamne? Hidhamtootni siyaasaa gadi lakkifamu yoo jedhan kan Maa’ikalaawiitti hidhaman qofaa dhaa? Kan mooraa waraanaatti hidhaman, kan manaoota barumsaa keessattillee hidhamanii jiran, kan bakka buuteen isaanii hin beekamne hunduu sababa siyaasaatiin waan ta’eef, hanga lubbuun jiranitti hunduu bilisa bahuu qabu. Hidhamttotni siyaasaa ni hiikamu yoo jedame, asirratti haaldureen jiraachuu hin qabu. Haa ta’u malee, oduma kuni hundumtuu ta’uu danda’ee, gaafiin uummattootaa isa kanaan deebii argachuu hin danda’u. Gaafiileen uummattootaa keessumaayuu kan Oromoo isa kana qofaa miti.
Gaafiin uummata Oromoo ifaa dha. Innis gabaabumatti “ABBAABIYYUMMAA ISAA MIRKANEEFFACHUU” dha. Abbaabiyyummaan Oromoo yoo mirkanaa’e, gaafiileen biroos, kan akka ofiin ofbulchuu, gaafiin siyaasaa, kan diinagdee fi hawwaasummaa hunduu kana keessatti deebii argatu jechuu dha. Hanga abbaabiyyummaan saba Oromoo mirkanaawuu hin dandeenyetti gaafiin Oromoo kamiiyyuu deebii argachuu hin danda’u. Dhugaan kun firaafis ta’ee diinaaf hundaafuu ifa ta’uu qaba. Abbaabiyyummaan Oromoo mirkanaa’u malee Oromoon nagaa argatee biyya isaa fi qayee isaa keessa jiraachuu hin danda’u; beela fi gadadoo keessaa bahee, diinagdeen guddachuu hin danda’u; saamicha diinaa fi alagaa jala bahuus hin danda’u. Kuni hunduu irraa hafuu kan danda’an immoo sirna nama-nyaataa Wayyaanee kana hundeedhaan buqqisee biyya isaa Oromiyaa yoo dhuunfate qofaa dha.
Sana booda uummattoota, saboota fi sab-lammoota biyyattii sana waliin waa hundaa qooddatee jiraachuus ta’ee mootummaa birmadummaa isaa ijaarratee akka saba walabaatti jiraachuuf dhiibbaa fi gorsa tokko malee ofii isaatiif waan isaaf tolu murteeffachuu danda’uu qaba. Asirratti asii fi achi jechuun hin jiru. Tooftaa fi tarsiimoofiis haa ta’u sababa kamiinuu uummatni keenya afaanfaajjii keessa galuu hin qabu. Kan itti dhiigaa, itti du’aa, biyyaa baqachaa, dararamaa, ilmaan isaa meeqa ittidhabe uummata Oromoo waan ta’eef, namni ykn humni kamuu isaaf karaa baasuu; kana siif wayya jedhee gorsuu ykn ajajuu; kanaa mitii sana siif wayya jechuunii mirgas ta’ee hamilee hin qabu. Mana eenyu itti dadhabee ijaaretti eenyu itti galuuf deema? Qabsoo hadhooftuu eenyu godhetti kan biraa injifannoo ittiargachuuf deema? Qabsoos ta’ee injifannoon; fedhiis ta’ee murtiin kan uummata bal’aa ti malee, kan namoota muraasaa ykn gareelee tii miti.
Jaarmayoota Oromoos ta’ee Aktivistootni mirga uummata kanaatiif hojjetan akka qaama uummata Oromoo bal’aatti gahee isaanii taphachuu fi qooda isaanii gumaachuu malee uummata kanaaf murteessuu hin danda’an. Injifannoos ta’ee murtiin xumuraa kan uummata bal’aa ti. Namni tokko hanga fedhe barataas haa ta’u, beekaas haa ta’u, xiinxalaas haa ta’u, qabsaa’aa dhugaas haa ta’u, akka lammii Oromoo tokkootti waan irraa eegamu dalaga malee, ani barumsa olaanaa, dandeettii fi beekumsa addaan qaba jedhee uummata bal’aadhaaf anatu sii beeka; kan ani jedhu fudhadhu, karaa ani sitti agarsuisu deemi jechuu gonkumaa hin danda’u. Yeroon anatu siif beekaa dabruu qaba. Hiree ofii ofiif/ofiin murteeffachuun mirga saba guddaa fi uummata bal’aa ti. Jaalatamus, jibbamus, fudhatamus dhiifamus kun dhugaa jijjiiramuu hin dandeenye dha.
Gara dhimma matadureetti deebi’uudhaaf, gaafiin uummata Oromoos ta’ee kan uummattoota biroo mana hidhaa Maa’ikalaawii diiguun hin deebi’u. Sirna Wayyaanee kana keessatti jijjiiramni kamiiyyuu yoo godhame, bu’aa isaaniitiif yoo ta’e malee, jijjiiramni dhugaa kan uummattootni barbaadan waan hin milkoofneef, kanarratti yeroo, qabeenya, beekumsa fi dandeettii balleessuun hiika hin qabu. Sirni kun hundeedhaa buqqa’uu qaba. Sirni Wayyaanee baduu qaba. Hamma sirni kun jirutti jijjiiramni kamiiyyuu yoo yaalame, bu’aa hin fidu. Yoo dhugumatti biyyattii sana keessatti jijjiirama bu’uraa tokko fiduuf kan hojjetamu ta’e, xinnaatee yoo xinnaate tarkaanfiileen armaan gadii kun hojiin mul’achuu qabu:
- Humna Agaazii fi hidhattoota Federaalaa naannolee hundaa keessaa baasuu;
- Humna Liyyuu Pooliis jedhamu hiikkachiisuu;
- Nagaan uummattootaa Poolisoota uummataaf amanamoo ta’aniin akka eegamu godhuu;
- Hidhamtootni siyaasaa hunduu haal-duree tokko malee akka hiikaman godhuu;
- Dhaabbatni sirna Wayyaanee tajaajilan hunduu akka diigaman godhuu;
- Paarlaamaas ta’ee mootummaan Wayyaanee akka diigamu godhuu;
- Yoo barbaachisaa ta’e, raayyaa ittisa biyyaa kan yeroo, kan saboota hunda keessaa bahan ijaaruu; kan Wayyaanee diiguu
- Humnoota siyaasaas ta’ee kan biroo warra kaayyoos ta’ee galii adda addaa qaban hundaa dhiibbaa fi haal-duree tokko malee Confaransii Biyyoolessaa (National Conference) tokkorratti akka hirmaatan taasisuu;
- Mootummaa ce’umsaa kan yeroo ijaaruu;
- Filmaatni biyyoolessaa (National Election) akka qophaawu godhuu ykn akka barbaachisaa ta’ettii hiree ofii/ofiin murteeffachuun uummatootaa mirkanaa’ee hireen biyyattii sanaa yeroo xumuraatiif akka murteeffamu taasisuu.
Jijjiiramni bu’uraa tokko mul’achuu kan danda’u fi nagaa fi tasgabbiin uumamuu kan danda’u yoo tarkaanfiileen armaan olii kun hojiirra oolan qofaa dha. Yoo kun hin taane, filannoon biraa waan hin jirreef, hanga xumuratti qabsoo hadhooftuu tana ittifufuu ala furmaatni biraa waan jiru natti hin fakkaatu. Wayyaaneerraa jijjiirama eeguun ofgowwoomsu fi isaaniif immoo yeroo bittaa isaanii dheeressuu ta’a malee wanti argamu hin jiru. Qabsoon haqaa akka injifattu shakkiin hin jiru. Injifannoon xumuraa kan uummata bal’aa ti.
Ulfaadhaa!


text:
Bara durii Itoophiyaatti baankiin maallaqa itti qusatan magaalaa Finfinnee keessatti qofa argama ture. Namoonni dhuunfaanis ta’e afooshaaleen gara garaa maallaqa erga walitti qabatanii booda kutaalee biyyattii fagoorraa gara Finfinneetti imaluun Baankii Daldala Itoophiyaatti ol kaawwachaa turaniiru.
Baruma sana keessa afooshaaleen Wallagga Bahaa maallaqa walitti qabachuun Baankii Daldala Itoophiyaa galfachuuf nama geessu tokko gara magaalaa Finfinneetti akka ergan himama. Namni ergame kunis maallaqa kana baatee baankii gaggaafachaa osoo adeemuu dargaggeessa tokkotti dhufee gaafate. Dargaggeessichis hanga namichaa erga hubatee ilaalee booda nan siif galcha jechuun maallaqicha harkaa fudhachuun harka duwwaa gaggeessa.
Namtichis nagahee tokko malee maallaqa afooshaalee manneen amantii hadaraan isatti kenname hattuuf kennee gara naannawasaatti deebi’e. Akkuma achi gaheenis nagahee maallaqaa ittiin baankii galche wayita gaafatamu, “Showaan nagahee hinlaatu akkanumaan qarshii namarraa fuudha” jedhee deebisa. Kanaanis yoosuma bakka bu’oota afooshaalee sanaan qabamee kan hidhame yoo ta’u, qabeenyasaa hunda tilmaamsisuun maallaqa ummataa akka deebisu taasifameera jedhama.
Dhimmi kun maaliif ka’e jechuun hinoolu. Tibbuma kana Godina Horroo Guduruu Wallaggaa Aanaa Guduruu magaalaa Kombolchaarraa gara Finfinneetti imaluuf buufata konkolaataa magaalichaatti namoonni eegan waan walgahii jamaa taa’an fakkaatu.
Baay’inni namoota konkolaataa eeganii garaagarummaa daqiiqaa muraasaa gidduutti kan dabalaa deemu yoo ta’u, tikeetiin awutoobisiif muramu hanga guyyaa sadii itti fudhateera.
Guyyaa sadii guutuu achi taa’anii eeguurra konkolaataa akka tasaa argameen socho’uun dirqama ta’ee waan argameef, konkolaataa xiqqoo nama 12 feetu (minibaasii) namoota 20 taanee koruun imala gara Finfinnee eegalle. Kombolchi Finfinneerraa kiiloomeetira 214 fagaatti.
Akkuma imala keenya eegalleen gargaaraan konkolaachisaa qarshii sassaabuu kan eegale yoo ta’u, martuu qarshii dhibba sadii akka kaffalluuf gaafatamne. Kunimmoo taarifaa ol dacha lama waan ta'eef, imaltootaafi kokolaachisaa gidduutti walitti bu’insi uumame.
Imaltoota keessaa gariin kaffallee deemna, kaan ammoo saamicha waan ta'eef hinkaffallu jechaa osoo jiranii jaarsi tokko ol jedhanii, “Dhaba mannaa jedhee galaa akaayii guduunfate” akkuma jedhamu rakkachuurra ni kaffalla garuu nagahee nuuf kennaa jedhan.
“Takkaan ukkaamamnee konkolaataa nama kudha lamaaf eeyyamame keessa 20 taanee teenya, takkaan yoo feetan bu’aa jedhamna! kuni maali?” jechuun jaarsi konkolaachisaa gaafatan. Wayita kana konkolaachisichi, “Karaan kombolchaa hanga Geedoo caccabaadha, dhaabbatni ijaarsa daandichaa eegale kiraa sassaabaa waan ta’eef, kunoo hojii ijaarsa daandii eegale addaan kutee hawaasaaf konkolaachisaa walitti buusaa jira” jedhe.
Maanguddoon kunis, “Kontiraaktarri saamtuu, konkolaachisaan saamtuu, nuti mirga keenya dhiibamnee mootummaa waliin waraana banaa hanga yoomii bara lakkoofna? gubannaatti dhalannee gubachaa dulloomna?” jechuun aaranii marfatasaanii mataarra fudhatan.
Pirojektiin ijaarsa kontiraaktaroota garagaraan fudhatamu hedduun isaanii yeroo qabame keessatti qulqullinaan xumuramaa hinjirani. Angawootnis kontiraaktaroota waliin waliigaluun nagahee seeraa malee qabeenya mootummaa kaaznaa ofiitti naanneffachuu waan baraniif, konkolaachisichillee nagahee akka hinkennineedha, kan dubbatu.
Dhimmichi kun ariitiin furamuu baannaan ittuma cimaa deema malee waan salphatu hinfakkatu. Kunimmoo adeemsa keessa gara mormiitti jijjiiramuun abdii hawaasni mootummaarraa qabu haalaan akka hir’atu taasisa jechuudha.
Hawaasni dafqasaan bulu seeraan ala saamamaa jiru mirgasaa wayita gaafatutti deebiin walwalitti qabachuun fagoo deemsisa jechuun rakkisaadha. Sababnisaas hawaasni mirgisaafi fayyadamummaan isaa jalaa hubame gaafa dallanu araarfachuun ulfaataadha; gatii guddaas kan baasisudha.
“Biyyi namatti jiguurra tulluun namatti jiguu wayya” akkuma jedhamu mootummaanis ta’e angawootni fedhii hawaasa bal’aa giddu galeeffatanii hanga hindeemnetti ummata bakka bu’anii itti fufuunsaanii sobadha.
Imaltootni nagahee gaafatan kun takkaan ukkaamamanii lammeessoo ammoo taariifaan ol dachaan akka kaffalaniif dirqisiisuun hedduu kan nama qaanessudha. Kun ammoo sirreeffamuu waan qabuuf, to’attootni tiraafikaa fedhiisaanii guuttachuu dhiisanii ummatasaanii sirnaan ykn amanamummaan tajaajiluun isaanirraa eegama.
Qonnaan bultootni bittaafi gurgurtaa raawatamu keessatti taarifaan ol akka hinkaffalleef nagaheen barbaachisaa ta’uusaa hubannaa qabu; bilchina gahaa ta’ellee waan qabaniif wayita si’anaa gowwoomsuun kan hindanda’amneedha. Kana ammoo qaamoleen hojii mootummaa raawwachiisanis ta’e namootni dhuunfaa beekanii gocha hintaanerraa of qusachuu qabu.
Tiraafikoonni seera kabachiisuuf daandiirra oolan faayidaa abbaa qabeenyaa eegsisuufi dhangaa harka wayyaa jalaan baran hawaasa qallaba afaan ijoolleessarraa fuudhuun gurguree jireenyasaa fooyyeffachuuf sosocho’u mufachiisuun seeraan kan hindeeggaramne waan ta’eef, aantummaa ummataaf waardiyyaa dhaabachuun barbaachisaadha.
Walumaagalatti, nagahee fudhachuunis ta’e laachuun qaamota bittaafi gurgurtaa raawwatan seera qabeessa kan taasisu yoo ta’u, kaffaltii humnaan oliifi nagahee hinqabneen hawaasa burjaajessuun hojmaata badaafi rakkoo bulchiinsa gaarii babal’isuurra darbee dinagdee biyyattii kan miidhudha.
Qaamni dhimmisaa ilaallatus aantummaa hawaasaafis ta’e mootummaaf qabu qabatamaan agarsiisuuf of kennee hojjechuun irra jiraata.
Ummatni namatti jiguurra tulluun namatti jiguu wayya jehama mitiiree?! Sanas ta'e kana dhugaan kan eenyuuti laata; Ittigaafatamummaafi furmaannisaa hoo?! Aariin ummataa bobaanaan kan deebisu hinjiruutii ittiyaadamuu qaba.
Waasihuun Takleetiin


text:
Gaaffii fi Deebii Obbo Huseen Hammuu fi Dargaggoo Haruun Hasan Waliin Taasifame(Ebla 13/2018)
OMN:Oduu Fulb.24,2015 Saa’ud Arabiyaa Magaalaa Miinaa keessatti Namooti Sirna Hajjiif dhaqan Muddama uummataa uumameen 700 ol yoo du’an, 800 ol ammoo balaa...
OMN:Oduu Fulb.24,2015 Iraan lammiilee ishee 43 utuu haajji irra jiranii Suud Arabiyatti dhumaniif Mootummaa biyaytti himatte. Itti aanaan ministira dhimma alaa Iraan...
OMN:Oduu Fulb.23,2015 Hoogantonni Baankii Hojii Gamtaa Oromiyaa Pirezdantii Baankichaa dabalatee namoonni shan ajajaa Baankii Biyyaaleesattin hojii irra ugguraman. Gaazexxaan Addis Foorchuun Oduu...
OMN:Oduu Fulb.Bulchiinsa Magaalaa Sabbataatti, manni barumsaa qaroo dhabeeyyii nurraa cufamuu hin qabu jechuun, barattoonni mormii qaban yoomuu dhageesisanitti, jeequmsa kaaftaniirtu jechuun, poolisoonni...
Ilu Abbaa Booraatti namni Ibirahim Mohammed jedhamu rasaasaan rukutame . OMN:Oduu Fulb.23,2015 Godina Iluu Abbaa Booraa aanaa Cooraa magaalaa Qumbabetti, kontirobaandii seeraan...
OMN:Oduu Fulb.23,2015 Mootummaan Itoophiyaa Himata shrorokesummaa namicha baankii addunyaaf afaan hiika ture Pastor Omot Agwa, fi falmitoota mirga namaa lama irratti bane...
OMN:Oduu Fulb.22,2015 Burki Nafaasootti, Hoogannaan garee Fonqolchaa Mootummaa gaggeessan Jeneraal Gilbert Dinderee Fedha Isaaniitiin akka aangoo gadi dhisaniif kan humni waraanaa biyyattii...
OMN:Oduu Fulbaana 23,2015 Hoogganaan Amantii Kaatooliki Roomaa, Pope Fraansis har’a haasaa waayiit Haawus keesatti taasisaniin Jijjirama qilleensaa irratti akka xiyeefannaan laatamu gaafatan....
OMN: Haala 1991 fi Ammaa Ilaalchisee turtii Obbo Maatiyaas Guddinaa wajjin (LIVE) Caamsaa 26, 2018
OMN: IMALA AARTII, Ayyuub Abuubakar Eenyu? (Caamsaa 26, 2018)
OMN: Weera Baatee, Wallo ( Caamsaa 26, 2018)
OMN: Oduu Caamsaa 26, 2018
OMN: ODUU Amma Nu Gahee (Caamsaa 25, 2018)
OMN: ODUU Amma Nu Gahee (Caamsaa 25, 2018)
OMN: Xiinxala Haala yeroo Irratti (LIVE) Caamsaa 25, 2018
OMN: ODUU (Caamsaa 25, 2018)
OMN: WEERARA DAANGAA OROMIYAA FI DEEGGARSA LAMMIILEE (caamsaa 25, 2018)
OMN: Oduu amma nu gahe (Lola Walloo) cammasaa 24, 2018)


text:
Koolu galtoonni kuma 40 ta’an erga Israa’el doolaara 3500 gatii tikeetii xayyaaraa kennuufii dhaan guyyoota 60 keessatti gara Rwaandaatti akka imalan ykn hidhaan akka isaan eeggatu beeksistee booda egereen isaanii waan beekamu hin qabu.
Koolu galtoonni kun irra hedduun biyya waraanaan bututan Sudaanii fi Ertraa irraa kurna tokko dura Israaliin kan seenan seeraan ala ture. Hedduun isaanii gara Afriikaatti deebi’uun filannoo keenya miti, kanaaf filannoo hamtuu kenname lamaan keessaa kan salphaa ta’e filanna jedhu.
Mana hidhaa Israa’elin seena jedha kan Daarfuur irraa gamas dhaqe Katir Abdullah. Rwaandaan biyya isaa miti. gamasitti kan isa eeggatu daraeraa, hoji dhabiinsaa fi hiyyummaa dha jedhe.
Israael erga Rwaandaan biyya amansiisaa dinagdeen ishee guddataa jiru ta’uu qorattee booda koolu galtoota gamasitti erguuf murteessiti. Rwaandaan immoo kan Israael koolu galtoota simatti jetti haaltee jirti.
Lammiin sudaan Adam Ahmad uummati biyya kee akka gad dhiisaniif maallaqa kennuufiin gantummaa dha jedha.
Uummati Israa’el uummata Afriikaa ykn lammiiwwan Afriikaa dahata siyaasaa gaafatan gurguraaf dhiyeessuun kan nama gaddisuusu.
Israael lammiiwwan Afriikaaf dahata siyaasaa kennuu diduu dhaan koolu galtoota jireenya wayyaawaa barbaada dhufan malee gaqattoota miti ittiin jette. Angawoonni akka jedhanitti uummata Juushotaaf bakka qubsumaa ta’uuf uumamte malee jamaa hiyyummaa Afriikaa keessaa baqateef miti jedhan.
Minsiteera dhimma biyya keessaa kan ta’an Aryeh Deri akka jedhanitti dirqamni Israael inni jalqabaa uummata isaafi.
Lammiiwwan Afriikaa lootee seentota kanneen yakkaa fi daandiiwwan Tel Aviv kibbaa irratti rakkoo uumani jedhan.
Qabsaa’onni mirga namaa gamasii akka jedhanitti garuu Israa’el ofii ishee iyyuu baqattoota Juushotaa kanneen fixiinsa Naazii jalaa miliqaniin ijaaramte waan ta’eef lammiiwwan Afriikaa gargaaruuf kan jalqabaa ta’uu qabdi.
Colette Avital dhaabbata warra fixiinsa Naazii irraa oolan kan Israa’el keessaa hoogganu.
Ennaaa waraan addunyaa 2ffaa addunyaan callqisuu isaa hubannee jirra. Israa’el immoo callisuu akka hin qabaanne akeekkachiisuu dhaan jedhan Avital kanneen gargaarsa barbaadaniif dhaqqabuu qabdi.


text:
Kitaabni qulqulluun waa’ee gaa’ilaa maal jedha?
Gaaffii: Kitaabni qulqulluun waa’ee gaa’ilaa maal jedha?
Deebii: Uumamuun gaa’ilaa Um 2:23-24 irratti galmeefamera, “Addaamis jedhee, ‘lafeen kun lafee kooti, foon kunis foon koo irraati, isheen dhiira irraa argamteetihoo “namee” ha jedhamtu.’ Kanaaf namni abbaa isaa fi haadha isaa ni dhiisa haadha manaa isaatis ni maxxana, lammanuu foon tokko ta’u.” Waaqayyo nama uume, achi irraas dubartii uume, isa ha gargaartuuf. Gaa’ela Waaqayyo “kan uume” dha, “namni qophaa ta’uun isaa gaarii miti” dhugaan jedhuu, (Um. 2:18).
“Gargaartuu” jechi jedhuu Hewaaniin ibsuudhaaf Um. 2:20 irratti faayidaa irra kan oolee hiiki isaa “itti maruu, dhorkuu yookaan gargaaruu, gargaaruu dha” dha. Hewaan kan uumamtee Addaam cina akka taatuuf akka “walakkaa” qaama isaa, gargaartuu isaatii fi utubduu isaa akka taatuuf. Dhiiraa fi dubartiin yeroo wal fuudhan “foon tokko” ta’u. tokkummaan kun guutumaatti kan inni ibsuu qunamtii saalaatiin tokko ta’uu dha. Kakuu haaraan tokkummaa kana kan ilaalate of eegachiisa itti dabala. “Kanaaf kana booda isaan lama miti, tokko malee. Kanaaf Waaqayyo kan walitti hidhee namni gargar hin baasiin” (Mat. 19:6).
Ergamaan Phaawulos ergaa baay’ee barreeseera, gaa’ila kan argisiisani fi amantootni walitti dhufeenya gaa’ilaa keessatti akkamitti deddeebi’uun akka isaan irra jiru. Dubbifamni inni ‘tokkoffaan 1Qor. 7 fi kan biraa Efe. 5:22-33ti. Wali wajjin yeroo qayyabataman, dubbifamni lamaan kun qajeelfama macaafa qulqulluu laatu, kunis Waaqayyoon kan gammachiisu bifa walitti dhufeenya gaa’ilaa kan tolchan.
Dubbifamni Efesoon keessumatti kan dhi’aatee kan milkaa’ee gaa’ila kitaaba qulqulluu eeruudhaaf. “Haadhi manaa, akkuma gooftaadhaaf bitamtan abbaa manaa keessaniif bitamaa, Kristoos immoo mataa waldaa kristaanaa akka ta’ee innis qaama isaa kan fayyisu akka ta’ee abbaan manaa mataa haadha manaati (Efe. 5:22-23). “Abbaan manoonni Kristoos waldaa kristaanaa akka jaallatee haadha manaa keessan jaalladhaa” (Efe. 5:25). “Akkasumas abbaan manoonni akka qaama isaanitti godhanii haadha manoota isaanii jaallachuutu irra jiraata. Haadha manaa isaa kan jaallatu of jaallata, eenyu iyyuu foon isaa kan jibbu tokko illee hin jiru. Ha ta’u malee, Kristoos immoo waldaa kristaanaatiif akka godheef, ni nyaachisaa, ni kunuunsa” (Efe. 5:8-29). “Kanaaf namni abbaa isaa fi haadha isaa ni dhiisaa haadha manaa isaa wajjin wali gala lammanuu foon tokko ta’u” (Efe. 5:31).
Abbaan manaa amannee fi haati manaa amantee qajeelfama Waaqayyoo yeroo duukaa bu’an, bu’aan isaa gaa’ila kitaaba qulqulluu ta’a. Gaa’illi kitaaba qulqulluu irratti hundaa’ee kan madaalchiisuu dha, Kristoosi akka mataa dhiiraatti fi haadha manaa wajjinis. Yaad-rimeen gaa’ila kitaaba qulqulluu namoota dhuunfaa lama gidduutti tokkummaa ta’uu dha, sunis Kristoosiif waldaan Kristaanaa tokko ta’uu isaanii kan argisiisu.
English
Kitaabni qulqulluun waa’ee gaa’ilaa maal jedha?


text:
Ilmi namaa jiruu fi jireenya isaa keessatti rakkoo adda addaa waliin wal’aanso baha. Takkaa rakkoon tuni isa kuffisti takkaa immoo isatu rakkoo tana kuffisa. Haalli fi dandeettin namoota gargar waan ta’eef dandeettin rakkoo irraa dandamachu garagara. Namoonni gariin yommuu rakkoon xiqqoon isaan tuqxu kan garmalee iyyanii fi obsa hin qabnetu jiru. Faallaa kanaa immoo namoonni gariin rakkoon gurguddoon yommuu itti roobu obsa ajaa’ibsiisa kan qabanii fi cal’isantu jiru. Namoonni jalqabaa rakkoon yommuu isaan tuqxu nama kanattis, kaanittis ni himatu garuu furmaata quubsa hin argatan. Inuma rakkoo irratti obsa dhabanii yommuu iyyan, rakkoon isaani itti abaasa. Read more
Torbaan darbee waa’ee niyyaa tuttuquuf yaalle turre. Yaadachisaf, hojiin kamiyyuu niyyaa irratti kan ijaarrameedha. Sababa namoonni niyyaa garagaraa qabaniif milkaa’inni fi gammachuun isaani garagara. Hojiima walfakkaatu osoo hojjatun niyyaan isaanii garagara waan ta’eef milkaa’inni fi bu’aan isaan buusan akka ardii fi samii addaan fagaata. Iccitiin kanaa niyyaa ofii qulqulleessu fi qulqulleessu dhiisu irratti hundaa’a. Nama waggaa kudhaan keessatti garmalee osoo hojjatu bu’aa gaarii hin buusne fi nama waggaa shan ykn sanii gadi keessatti bu’aa hangana hin jedhamne yommuu buusu yeroo argite si hin dinqisiisin. Read more
Torbaan darbee shakkii bakka lamatti erga qoonne booda shakkii gosa tokkoffaa ilaalle turre. Har’a In sha Allaah shakkii gosa lamattaa ilaalla. Innis shakkii namoota jiddu, shakkii dhiirsa fi niiti jiddutti uumamu. Shakkiin namoota jiddutti uumamu yoo daangaa hin qabaatin miidhaa guddaa fidu danda’a. Akkuma torbaan darbee kaasne shakkiin dhibee qalbii waan ta’eef sababa fi dawaa qaba. Namtichi sababaa fi dawaa beeke dhibee kana wal’aanu qaba. Read more
Wanta jibbituu fi badaa sadaqaa hin kenniin. Osoo wanti sun siif kenname, ijaan duununfatte malee hin fudhattu. Wanta gaarii Rabbiin irraa eegaa akkamitti wanta jibbituu fi badaa sadaqaa kennitaa? Namoonni gariin midhaan irraa yommuu sadaqaa kennaan, kan gatiin isaa gadii bu’aa fi qulqullinna hin qabne namaa kennu. Rabbiin waan gaarii akka sadaqaa kenninu itti nu ajaja. Read more


text:
WAAMICHA YAADAANNOO GUYYAA GOOTOTAA KOREE
ABO-KONYA KIBBA KALIFORNIA
Guyyaan Gootota Oromoo baatii kana keessa bakka Konyaaleen Adda Bilisumma Oromoo jiran hundatti Adduunya maratti Kabajamuuf qophiileen wal duraa duubaan beeksifamaa jiru. Konyaan ABO-Kibba Kalifornias akkasumma haawaasa Oromoo, deggertootaa fi Miseesnsota Addaa bilisummaa oromoo waliin ta'uu dhaan qophii yaaddannoo Guyyaa Goototaa kana Xumuraa jira.
Kanaaf Ummatni Oromoo hundi kan naannawa Kibba Kalifornia (Los Angeles) qubattan Ayyaana kana irratti argamuu dhaan Guyyaa Yaadannoo Jaallan kufani akka kabajjaniif Koreen Hoji Geggeessituu ABO-Konya Kibba Kalifornia waamicha Lammummaa isniif dabarsiti.
Sirna kana irratti bakka bu'ooti ABO sadarka addaa adda kan argaman yeroo ta'u Hoogganootaa olaanoo keessa kan argaman Miseensa GS-ABO fi Dubbataa Dhaaba kan ta'an J/Bayaan Asooba dha. Itti dabalees bakka bu'ooti Koree Kutaa ABO-USA sirna kana irratti argamuu dhaan sochii Konyaalee ABO-USA miseensotaa fi Deggertoota ABOf ibsu.
Guyaa: Ebla 25, 2009 (April 25, 2009)
Bakka: Rogers Park
400 W Beach Ave
Inglewood, CA 90302
Sa'aa: 6:00 Wb (6:00 Pm Pacific Time)
Saganta kana Caalatti miidhagsuu dhaf Qophiin Bashannanaa Galgala Kana qophaa'e jira. Artistooti Oromoo bebbeekamoon kan irratti argaman qophiin bashannaa kun Hawaasni Oromoo galgala kana akka waliin dabasuuf kan qophaa'e dha.Kanaaf jecha Galgala Oromoo kana haala miidhaga ta'en akka waliin dabarsitaniif Koreen Qindeesssituu kabajaan isin afeertee jirti.
Dabalata odeeffatnoo wa'ee qophii kana kannen barbaaddan bilbila asiin gadii bilbiluudhaan addeeffachuu ni dandeessu.
310-462-7523.
Injifatnoo Ummata Oromoof!
Gadaan Gadaa Bilisummaati!