text:
MASGIIDA FI GAHEE INNI HAWAASA KEESSATTI QABU
Bareessitoonni: Belshaazaari fi Abdeneegoo
Kan Hiike: Islaamummaadhaf Deebii Garee Afaan Oromoo
Duraan Dursa
Kun gabaasa jecha tokko qofa irratti hundaa’edha. Jechi kunis Masgiida (Maskiida) kan jedhu yemmuu ta’u dhaabbata yeroo hundaa oduu sab-qunnamtii gara garaatin dhageenyu kan bakka bu’uudha. Baroota dhihoon booda Masgiidota biyya Ingiliizi fi Awrooppaa keessatti argaman keessatti meeshaalen waraana fi barreeffamoonni shororkeessummaa kakaasan argamanis biyyoota dhihaa biratti dhaabbanni kun akkuma Waldaa Kiristiyaana fi eddoowwan amantaa gara garaa eddoo waaqeffannaa akka ta’etti lakkaawwama. Haata’u malee argannaawwan ifa bahan kunneen gaafilee gara garaa kaasanii jiru. Barreeffamni kunis gaafileedhuma kanneen kan ilaallatuudha. Gaafileen kunneen: “Masgiidni eddoo waaqeffannaa qofaa? Gamoowwan kanneen keessatti sochiiwwan loltummaa taasifamuu kan danda’an Islaamummaa keessatti akka waaqeffannatti kan lakkaa’amu maal yoota’eedha laata? Sochiiwwan kunneen Islaamummaa kan bakka hin buune yoo ta’an abbootin Amantaa Islaamummaa maalif gocha kana hin balaaleffanne?” gaafilee jedhan of keessatti hammatu. Dubbiiwwan dhiifama gaafannaa fi ibsoonni gara garaa taasifamanis wantoonni kana fakkaatan irra deddeebidhaan akka hin raawwatamne ittisuuf humna hin qaban. Osoo dhugumaan wantoota Masgiida keessatti adeemsifamaa jiran kana ittisuu fedhanii maalif Fatwaa yookin ejjennoo seeraa cimaa ta’e baasuu didan?
Gaafilee armaan olitti ka’an kanneen kan fakkaataniidha haala qabatamaa amma jiruu fi ka’umsa wantoota amma ta’aa jiranii agarsiisudhan qorannoo barreessitoonni kunneen taasisan kana barbaachisaa kan taasise.
Haata’u malee qorannoo kanaaf ka’umsa kan ta’e sababni cimaan biraa ni jira. Innis Niiw Haam, baha magaalaa Landan keessatti bara 2012 ganna keessa Olompiikii taasifamuuf hojiin isaa xumuramuudhan tajaajila kennuu akka eegalu kan himamee fi Masgiida isa waaqeffattoota 70,000 keessummeessuu danda’uun balaan ifa ta’e mul’achuu isaati. Hawaasa wanta kanaan hubame keessa namoonni jiraatan haala ifa ta’een akka mul’atutti waa’ee kanaan rifaatuu keessa kan galan yemmuu ta’u gaafilee kanneenif deebii ni barbaadu. Deebii kanas yeroon osoo hin barfatin ammuma argachuu fedhu.
Barreessitoonni qorannoo kanaa fedha isaanitiin Islaamummaa gadi lakkisanii kan bahan yoo ta’an waa’ee barbaachisummaa biyyoota Islaama hin taane keessatti walabummaa filannoo kamuu taasisuudhaf qabnu akkasumas Masgiidni kun (yookin kan biraa) dhiibban inni hawaasa irratti geessisu, keessumattuu Masgiidni Niiwhaam eddoo irratti ijaarramuudhaf karoorfame naannawa hawaasa jiraatan gidduutti balaa geessisuu danda’u dubbachuudhaf gahumsa kan qabaniidha. Gabaasa kana dhiheessun dirqama ta’ee waan argameef Masgiidni kun giddu gala fakkii Islaamummaa akka ta’e akkasumas maddeen Islaamummaa irraa ka’uudhan wantoota yemmuu Masgiida keessatti raawwataman dhiifama argamsiisan ilaalchisee qorannoo gadi fageenya qabu qopheessanii jiru. Islaamummaa amantaadha jennee waamuu iirra caala “karaa jiruu” jennee waamuu filanna. Sababni isaatis bara Muhaammad irraa eegalee seerri shari’aa Islaamaa siyaasaa irraa eegalee hamma diinagdeetti deebii akka qabu irra deddeebi’amee waan dubbatamuu fi irra caala immoo jireenyi Islaamummaadhan ala hiika akka hin qabne waan dubbatamuufi.
Barreessitoonni – beektonni Islaamaa iyyuu wantoota dubbataman hunda faccisuudhaf hamma hin dandeenyetti maddeen Islaamaa fayyadamuudhan wantoota sirritti odeeffannoo dhugaa ta’een deeggaraman qofa fayyadamuudhaf of eeggannoo cimaa taasisanii jiru. Haata’u malee namoonni Dhihaa halicha ilaalcha gaaridhaan ilaaluu fedhanii fi kitaaba xinnoo tana keessatti ilaalcha kaa’ame fudhachuudhaf namoonnii fedha hin qabne odeeffannoowwan kanneen haalli isaan itti busheessan jiraachuu ni mala. Haalota nageenya fi wal danda’iinsa agarsiisan faallatti Islaamummaan inni Masgiida keessatti lallabamu akkuma sab qunnamtiilee gara garaatin dhageenyu ilaalcha shororkeessitootaa, du’anii ajjeesuu, Al qaa’idaa fi kkf of keessaa qaba.
Dura bu’oonni keenya Awrooppaa, Waashingitan, Paaris, Barliin yookin Mooskoo keessatti argaman garaa qulqulluudhan waa’ee amantaa Islaamummaa wantoota gaarii ta’an nutti himanii jiru. Akkasumas dura bu’ootaa fi daldaltoota Musliimaa baay’ee jajanii fi kabajan waliin walitti dhufeenya siyaasa fi dhuunfaa karaa hedduun uumanii jiru. Namoonni Musliima ta’an kunneen tarii warra garaa qulqulluu qaban ta’uu ni dadnda’u haata’u malee namoota waa’ee amantaa isaanii hubannoo gahaa ta’e hin qabaannedha. Haata’u malee baroota dheeran booda jaarrota dabran keessa Islaamummaan akkuma dadammaqe, fakkeenyaf bara 1979 Iraan keessatti warraaqsa Islaamummaa taasifame sana kan fakkaatu yoo adeemsifame namoonni haala isaan ittiin mormuu hin dandeenyen gara Amantaa Islaamummaa cimaatti harkifamuun isaanii hin oolu.
Onnee Musliimota ejjennoo laafaa qaban kanneen keessatti haala lakkoofsi isaa dabalaa dhufeen haaromfama Islaamummaa taasisuuf yaadun ni jira. Yoo qalbeeffannee ilaalle ta’e yeroo ammaa kana ol guddachaa kan jiran sochiiwwan haaromsa Islaamummaa, barummaa, walabummaa dhuunfaa, filannoo amantaa, seerota Islaamummaa cimoo laaffisuu fi kkf sochiilee lallaban ni ilaalla. Wanti akkasii kun dhugumaan kan nama gammachiisu ni fakkaata. Haata’u malee dubbiiwwan yaadachiisoo ta’an muraasa dabaluun nu barbaachisa. Sochiilen akkanaa kunneen seenaa Islaamummaa keessatti ka’uudhan kufanii jiru. Sochiilen haaromsa Islaamummaa hunduu dhuma irratti injifatamanii akka waan faayidaa hin qabneetitti gatamanii jiru. Kanaaf fakkeenya kan ta’u biyya Ispeen, Kordobaa keessatti gubamuu barreeffamoota Ibin Rushdidha. (warra Dhihaa biratti Averoos jedhameet beekkama). Namni kun bulchiinsa mootummaa keessatti qaadii (Abbaa Seeraa) shari’aa ture. Barreeffamoonni isaa “dhugaan” maddeen Islaamummaatin alatti argamuu ni danda’u yaada jedhu kan qaban waan turaniif akka arrabsootti lakkaa’amanii jiru. Namni kun falaasamaa hojiiwwan Aristootil gara Awrooppa fi Addunyaa Islaamaatti nama galcheedha.
Naannawa Addunyaatti akkuma haleellawwan shororkeessummaa dabalaa dhufaniin biyyoota Dhihaa keessatti sab qunnamtiile jiraniin sochiiwwan siyaasa fi loltummaa Masgiidota keessatti ta’aa jiran kunneen gaafin irratti ka’aa ni jira.
Dubbicha haala salphaa ta’een lafa kaa’uf Addunyaan ammaa tun wantoota Islaamummaa keessatti ta’aa jiran kanneenin bitaan ishee galee jira. Uummanni Islaamaa walakkaan, keessumattuu mirga namoomaa, mirga filannoo fi akkasumas Al-Qaa’idaan Islaamummaa bakka nibu’a moo hin bu’u gaafii jedhuun dhiphin keessa akka lixan nan amana. Ani dhuunfaa kootitti Islaamumaa keessatti haaromfamni ni taasifama abdii jedhuun baroota dheeraf eegan ture. Beelshazaari fi Abdanaagoon namni Musliima ta’ee fi hin taane kamuu xiinxaluu hojii qabu nuuf dhiheessanii jiru.
Tarii hojii kana sirritti yoo xiinxaltan haaromfamni akka Kiristiyaanummaa fi Yihuudii keessaatti taasifame maalif Islaamummaa keessatti taasifamuu akka hin dandeenye ni hubattu. Na hin shakkinaa, wantoonni kunneen dhugaa ta’uu isaanii irra ani osoon dogongoree nan filadha ture.
Gide’on
Ebla, 2006
MASGIIDA FI GAHEE INNI HAWAASA KEESSATTI QABU
Bareessitoonni: Belshaazaari fi Abdeneegoo
Kan Hiike: Islaamummaadhaf Deebii Garee Afaan Oromoo
Seensa
Masgiidonni akka addunyaatti eddoo waaqeffannaa ta’uu bira darbanii Fulbaana 9/2000 giddu gala daldala Addunyaa isa Niw York keessatti argamu irratti haleellaa gahe, haleellaa Magaalaa Maadriid kessatti baabura irratti gahe, akkasumas yeroo dhihoo haleellaa Magaalaa Landan keessatti awtoobisii fi baabura lafa keessaa irratti gahe qindeessudhaaf gahee isaan taphatan ilaalchisee dhaabbileen oduu biyyoota Dhihaa barreeffamoota heddu mata duree kana irratti akka dubbisiisan taasisee jira.
Fakkeenyaf gaazexoonni lameen “The Times” fi “The Guardian” Jedhaman waa’ee Masgiida Finisbarii Paark barreessanii jiru. Isaanis kan barreessanii turan waa’ee sochii siyaasa fi loltummaa Musliimotaan isaan keessatti adeemsifamaa turanii yemmuu ta’u Musliimonni kunneenis yeroo booda biyya Yaman keessatti sochii shororkeessummaa irratti hirmaatanii turan. Barreeffamoonni kunneen manneen barnootaa (madrasaawwan) Masgiidota kanneenin wal qabatanii argaman namoota kanneen leenjisuu keessatti shoora isaan qaban irratti gaafii dhiheessanii jiru. Kunis kan agarsiisu akka walii galaatti yaadotaa fi gochaawwan akkanaa kana kakaasuu keessatti shoora madrasoonni qabaniidha.
Yeroo dhihoo keessatti masgiida guddaa tapha olompiikii bara 2012 taasifamuuf baha magaalaa Landan keessatti ijaarramuuf jiru ilaalchisee uummata dhiibban irra gahe gidduutti sodaawwan walfakkaaton daandiwwanii irrattii fi barreeffamoota irraa ni dhagahamu.
Guddinaa fi bareedina gamootin Masgiidonni isa Niiw Haamitti argamu fakkaatan akkuma Addunyaattuu lakkoofsan muraasa. Masgiidni hamma arbaa gahu kun ollaa nagahaan jiraatu maddiitti yemmuu ijaarramu sodaa kakaasun isaa kan hin oolledha. Sodaawwan kunneen (sochii danquu, jeequmsa sagalee, gatii meeshaalee miidhuu fi kkf) Masgiidni kun akka hin ijaarramne dhoorkudhaaf sababa gahaa ta’uu ni danda’uu? Namoonni pirojeektii kana maallaqaan deeggaran faayidaa Masgiidni kun naannoodhaaf akkasumas biyyaaf qabu ibsuudhan “walabummaa amantaa, waaqeffannaa akkasumas yaada bilisaan ibsuu Yunaaytid Kingidam keessatti argamu” caqasanii gabaasa dhiheessanii hojii guddaa hojjechuun isaanii kan hin oolledha.
Masgiidni maal akka ta’e, hojiin isaa, irra caalas walitti dhufeenya hawaasaa ni cimsaa, waliin jireenya nagahaa hawaasa keessatti ol ni guddisaa, waliin jireenya amantaaleef eddoo ni mijeessaa? jedhanii gaafachuu fi qorachuun barbaachisaadha.
Kuni madaallamuu kan danda’u bu’uura amantaa Islaamaa kan ta’an qur’aana fi sunnaan akkasumas kanneen lameen keessaa ba’uudhan kan qindeeffame seerri shari’aa wanta dubbatanii fi adeemsa isaanii qorachuudhani.
Dubbistoonni sochiiwwan siyaasa fi loltummaa Masgiidota keessatti adeemsifaman hubachuu akka danda’an fakkiiwwan taasisan, barreessitoonni Islaamummaa gurguddoon barreeffamoota barreessan akkasumas murtiiwwan seeraa Fatwaa jedhamanii beekkaman barreeffama xinnoo tana keessatti galanii jiru.
Wantoonni guyyaa keessatti raawwataman ulaamadhaan (namoota beekkumsaa fi angoo seera Islaamummaa qabaniin) dhaddacha seera shari’aatin erga calalamanii booda gara Masgiidaatti gadi buufamuudhan sochiiwwan siyaasa fi loltummaa gara garaa hojiitti ni jijjiiramu. Seeronni kunneen cimoo fi gaafiidhaan ala waan ta’aniif miseensota garee gaggeessituutin yaadota dhuunfaa ka’aniif eddoon hoomtuu hin jiru.
Haata’u malee murteen dhumaa Masgiidota keessatti hojii irra oolu kun duraan dursee kan maddu karoorawwan ulaaman irratti murteessun isa barbaachisu, barsiisu fi kkf kan keessaa argaman Masgiidota keessati (Fakkii 3 ilaalaa). Gaggeessitoonni masgiidaa barumsa qaban kunneen gara ulaamatti kan guddatan yemmuu ta’an isaanis gaggeessitoota Masgiidaa, lallabdoota, beektotaa fi gaggeessitoota fatwaa baasaniidha. Murteewwan kanneen qoma isaanitiin ni dubbatu, ni ibsu akka hojii irra oolanis ni taasisu! Seerota qur’aana keessaa ba’an irratti kan hundeeffaman yoo ta’an hoojii irra oolumsi isaanii gaaffii yookin mariidhaf hin dhihaatu.
Dubbistoota keenyaf hiibbowwan kanneen hiikudhaaf yemmuu yaalllutti liphii jalqabaatin jechoota Kiristiyaanotaa fi Yihuudotaatin wal fakkeenya kan qaban jechoota fakkaatan ni ibsina. Jechoonni kunneen wal fakkeenyi isaanii qubee qofaan akka ta’e beekun gamnummaadha. Jechoota duraan beektan kan isinitti fakkaataniif hiika yemmuu kenninu obsaan nu hordofaa.
karaa hawaasummaas ta’ee karaa seeratiin Masgiidonni yeroo kamuu Islaamummaa keessatti giddu gala, jalqabaa fi dhuma waa’ee Islaamummaa ta’uu isaanii hubachiisudhaaf jechoota haarawa (kan akka taqiyyaa) akkasumas jechoota durii (kan akka jihaadaa fi hijiraa) ni ibsina.
MASGIIDA FI GAHEE INNI HAWAASA KEESSATTI QABU
Bareessitoonni: Belshaazaari fi Abdeneegoo
Kan Hiike: Islaamummaadhaf Deebii Garee Afaan Oromoo
Kutaa Tokkoffaa
Ilaalcha Islaamummaan Waa’ee Jireenya fi Amantaatif Qabu
Ilaalchi Islaamummaan waa’ee walitti dhufeenya jireenya fi amantaatif qabu ilaalchota hawaasota biroo irraa baay’ee addadha. Hawaasota Islaama hin taane keessatti jireenya jechuun “amantaa” bira darbee wantoota heddu of keessatti hammata. Dabalataanis amantaa filanne hordofuuf walabummaan qabnu kan kabajamee fi seeranis kan deeggaramuudha.
Jireenya fi Amantaa Islaamummaa keessatti
Yaadni “filannoo” jedhu mataan isaa Islaamummaadhan kan balaaleffame ta’uu bira darbee akka yaada farra Islaamummaatti lakkaawwama. Walabummaan filannoo kan hin jirre ta’uu bira darbee amantaan kan dhuunfatii miti.
Islaamummaa keessatti jireenyi fi amantaan walitti hidhata cimaa kan qabanii fi kan adda hin baanedha. Musliimni tokko amantaa isaa gara amantaa biraatti yoo jijjiire seera Islaamummaatin yakka du’aan isa adabsiisu ta’a.
Kutaan Musliimonni yeroo waa’en walabummaa amantaa ka’e hunda caqasan inni “amantaatti nama dirqisiisun hin jiru” (Suuraa 2:256) jedhu akka barbaachisaa ta’ettii jal’ifamuudhan ni hiikama. Kunii fi kutaalen jalqaba irratti Muhaammadiin dubbataman isaan laafoo ta’an haqamuudhan mul’atoota haarawaan bakka bu’anii jiru. Kunis akka seera tumtoota Islaamummaati fi hiiktota qur’aanaa beekkamoo ta’aniin dubbatamuttidha. (Kan haqame yemmuu ta’u irra deddeebidhaan maalif akka caqafamu beekuu yoo feetan kutaa waa’ee taqiyyaa dubbatu ilaalaa).
Filannoo amantaa irratti dirqisiisun erga hin jiraannee seerri Sa’uudii Arabiyaa Musliimni biyyattii keessa jiraatu amantaa isaa yoo jijjiire akka du’aan adabamu kan murteessuf maalifi? Lammii Afgaanistaan kan ta’ee fi amantaa isaa gara Kiristiyaanummaatti kan jijjiirrate Abdul Rahmaan duuti itti murtaa’ee mana hidhaa keessatti kan dararamaa jiru maalifi? Mahdii Jibaad amantaa isaa gara Kiristiyaanummaatti waan jijjiiref bakka bu’oota mootummaa Iraanin kan ajjeeffameef maalifi? Abbootin angoo Iraan namoota amantaa isaanii gara Bahaa’ii jijjiirratan kan ari’ataniif maalifi?
Addunyaa Islaamaa kam keessattuu namni tokko amantaa isaa ifaan jijjiirrachuu isaa yoo beeksise adda foo’amuu, abbootii seeratiin dararamuu, hidhamuu fi kana bira darbees murtiin du’aa isa ni eeggata.
Namni tokkoo eenyullee mufachiisudhaaf osoo hin yaadin “raajichi Islaamummaa Muhaammad nama qulqulluu hin turre” yookin “Islaamummaan amantaa dhumaatii miti” jedhee yoo dubbate biyya Islaamaa kam keessattuu akka gantuu fi nama Waaqayyo arrabseetti lakkaawwama. Fakkeenyaf seerri akkasii seera adabbii yakkaa Paakistaan lakk. 295 A, B fi D irratti akka himametti hidhaa waggaa kudhanii irraa eegalee hamma umrii guututti yookin immoo du’aan ni adabsiisa.
Kutaalen qur’aanaa armaan gadii fakkaatan “amantaatti nama dirqisiisun hin jiru” isa jedhu kan irra deddeebidhaan dubbatamu sana haqanii jiru:
Suuraa 9:5, 11 “Yeroo ji’oonni kabajaman raawwatanitti mushrikoota (namoota waaqolii biroo waaqa dhugaa waliin waaqeffatan) eddoo argattanitti ajjeesaa. Qabaa, itti marsaa, isaan eeggachuudhafis karaa irra riphaa. Yoo qalbii jijjiirratan, salaatas seera isaa eeganii yoo sagadan, kennaa arjoomaa dirqiitis yoo kennan karaa isaanif gadi dhiisaa. Allaahn dhiifama kan godhuu fi gara laafessa.”
Suuraa 8:38-39 “Namoota hin amannetti akkas jedhii itti himi, amanuu dhiisuu irraa kan deebi’an yoo ta’an inni darbe dhiifama ni godhamaaf. Haata’u malee kan didan yoo ta’an adabbiin warra isaan duraa irra gahe akeekkachiisa isaanif ni ta’a. Badiin tokkollee hamma hin jirree fi amantaan hundinuu kan Allaah hamma ta’utti isaanin lolaa isaanis ajjeesaa.”
Dabalataanis seera baastonni Islaamumma fi shari’aan dubbii “amantaatti nama dirqisiisun hin jiru” jedhu kana kan hiikan Araboonni, Yihuudonni, Kiristiyaanonni akkasumas warri amantaa hin qabne walabummaa gara Islaamummaa dhufuu akka waan qabaniitti malee amantaa isaanii islaamummaa irraa gara biraa jijjiiruu akka danda’anittii miti. Walabummaa kennee jira kan jedhamu yoo ta’e walabummaan inni kenne karaa tokkoon qofadha. Yeroo ammaa kana dursitoonni Islaamaa Addunyaa Dhihaa keessatti argaman Musliimni kamiyyuu amantaa isaa Islaamummaa irra gara birootitti yoo jijjiire akka hin ajjeefamne labsanii jiru haata’u malee kana kan raawwataniif sab qunnamtii qofaaf ta’uu ni danda’a. Dhugumaan onnee isaanii irraa osoo ta’ee fatwaa (labsii seera Islaamaa) isa sirrii ta’e baasudhaan hojii irra akka oolu dhaabbilee isaanii kan akka organization of Islamic Conference, The Muslim World League, The Union of Islamic Ulama, Al Azhar University fi kkf gaafachuu qabu turan.
Fakkiiwwan
Fakkiiwwan armaan gadii sirritti qalbeeffachuun ilaalaa. Fakkiin 1 kan mul’isu namoota Islaama hin hordofne biratti amantaan kutaa jireenya gahee murtaa’aa qabu qofa akka ta’eedha.
Fakkii 1. Addunyaa Islaama hin taane keessaatti walitti dhufeenya amantaa fi jireenyaa
Rog afreen inni duraa jireenya yemmuu jedhamu amantaan kutaa jireenyaa xinnaa ta’ee mul’ata. Kana jechuunis namni tokko hammuma fedhe amantaa isaatif kan inaafu yoo ta’eyyuu eessattii fi yoom waaqeffannaa gaggeessuu akka qabu, kadhannaa dhuunfaa isaa yoom gochuu akka qabu, fuula isaa garam garagalchee kadhachuu akka qabu, nyaata nyaatu, eenyu waliin michoomuu akka qabuu fi kkf walabummaa guutudhaan kan murteessu isa jechuudha.
Amma immoo Fakkii 2 xiinxalaatii wal madaalchisaa. Ilaalchi amantaa rektaangilicha kan guute yemmuu ta’u jireenyi immoo kutaa ishee xinnoodha. Akka ilaalcha Islaamummaatti amantaan wanta hundaa ni ta’a jechuudha. Seera qulqullummaa dhuunfaa eeguu irraa eegalee hamma wantoota gurguddoo hawaasa keessatti raawwatamaniitti kan argannu amantaa irraati.
Fakkii 2: walitti dhufeenya amantaa fi jireenyaa Islaamummaa keessatti
Hiika Islaamummaa
Islaamummaan akka namoonni Dhihaa yaadan sanatti amantaa qofa ta’ee kan lakaa’amuu miti. Garuu wanta hundaa kan of keessatti hammateedha. Irra caala hawaasummaa-siyaasaa fi hawaasummaa-amantaadha. Innis hawaasummaa-diinagdee, hawaasummaa-barnootaa, seera tumuu fi seera kabachiisuu yemmuu ta’u jechoota amantaatin kan golgameedha. Kutaa jireenyaa hordoftoota isaa hundumaa, walitti dhufeenya waliin qabanii fi walitti dhufeenya namoota Musliima hin taane waliin qaban hunda kan too’atuudha.
Jireenya hawaasa Musliima fi kutaa jireenya isaanii kamuu too’achuu keessatti shoora ol anaa kan taphatu Masgiida.
Eddoo waaqeffannaa ilaalchisee Islaamummaa fi amantaalen biroo (fakkeenyaf Kiristiyaanota, yihuudota, warra amantaa Hinduu hordofan, kkf) jechi isaan fayyadaman kan wal fakkaatu yemmuu ta’u yaad rimee fi hiikni isaanii karaa qabatamaa ta’een garaagarummaa ni qaba. Jecha biraatin yaadolii Islaamaa, bu’uura amantichaa fi dhaabbilee isaa kanneen amantaalee biroo keessatti argaman waliin wal fakkeessun yookin tokko godhanii lakkaa’un nu hin barbaachisu. Akkas gochuun dogongora balaa fiduu fi kan bitaa nama galchu ta’a.
Qabiyyeewwan Gurguddoo Lameen
Islaamummaan walumaa galatti qabiyyeewwan gurguddoo lama irratti kan hundaa’edha:-
1. Qur’aana :- kitaaba Allaah biraa gara Muhaammad karaa ergamaa Gabri’eelitiin waggoota 23 keessatti suuta suutan akka bu’e himamuudha.
2. Sunnaa:- qixuma qur’aanaa yookin immoo isa caalaa barbaachisaa akka ta’e kan amanamu yemmuu ta’u fakkeenyiwwan Muhaammad kan keessatti sassaabbamaniidha. Wantoota Muhaammad jechaa fi hojiidhan barsiise akkasumas akka godhan wantoota isaan ajaje hunda of keessaa qaba. Sunnaan yookin fakkeenyi raajicha Muhaammad kuni Islaamummaadhaf bakka bu’aa kan hin qabneedha. Sunnaan osoo jiraachuu baatee barmaanni yookin amantiin Islaamummaa kamiyyuu sirritti hubatamuu hin danda’uu. Qur’aanniyyuu hubatamuu hin danda’u.
Uummata Musliimatiif Muhaammad ol aana fi kabajaa guddaadhan akka fakkeenyatti kan ilaalan waan ta’eef isa fakkaachu fi akka barsiisa qur’aanatiin isaaf ajajamuu isaan barbaachisa.
Suuraa 68:4; “Ati (yaa Muhaammad) amala gaarii cimaa irra jirta.”
Suuraa 53:2-5; “Raajin keessan Muhaammad hin dogongorre, hin jal’annes. Ofuma isaa irraa kaases hin dubbanne. Inni dubbiin isaa mul’ata gadi bu’u malee kan biraatii miti. Ergamaa humni isaa cimaa ta’etu isa barsiise.”
Suuraa 33:21; “isin warra Allaah fi guyyaa isa dhumaa barbaaddaniif Alaahdhaafis warra ulfna baay’istanii kennitaniif ergamaa Alaah keessatti fakkeenya gaarii ni argattu.”
Suuraa 4:80; “Namni ergamtichaaf ajajame dhugumaan Allaahdhaaf ajajame. Namni ajaja irraa dheeffes (akka si hin yaadchisne). Isa akka eegduf nuti si hin ergineetii.”
Suuraa 48:8-10; “Nuti ragaa nama ba’u, oduu gaarii nama himuu fi sosodaachisaa goonee si erg9inee jirra. Ergamtichatti (akka amantan), akka isa gargaartan, akka isa kabajjan, (Allaah) ganamaa fi galgala akka faarsitan (isa ergine). Namoonni si waliin waadaa galan Allaah waliin waadaa galan. Harki (humni) Allaah harka isaanitii olidha.Namni waadaa diiges kan diige lubbuu isaa qofa irratti.”
Suuraa 59:7; “Allahn qabeenya namoota magaalotaa keessaa isa gara ergamaa isaatti deebise isin keessaa namoota abbootii qabeenyaa ta’an gidduutti akka hin deddeebine. Allaah fi ergamaa isaatif, firoota isaatif, ijoollee abbaa hin qabneef, hiyyeeyyotaaf, warra karaa adeemaniif (kan kennamuudha).”
Kanaafuu wanta kamiyyuu karaa Islaamummaatin yoo ilaallu kan hubannu abbootin seeraa bu’uurawwan lameen kana irratti hundaa’udhaan kan dubbatanii fi masgiidan kan tamsa’an ta’uu isaaniti.
Hubachiisa Qopheessaa:
Ajajoonni bu’uuraa Islaamummaa kan maddanii fi kan tamsa’an Masgiidota keessayi. Bu’uurri angoo isaanii immoo qur’aana fi sunnaa ta’uu isaanii barreeffamni armaan olii sirritti ni hubachiisa.
Islaamummaan hordoftoota isaa too’annaa cimaa jala kan oolchu akka ta’e beekkamus dhugaa amantichaa irraa akka hubannutti wanta amantaa bira darbe ta’uu isaa irraa kan ka’e guutumaan guututti amantaa qofa akka ta’e dubbachuun rakkisaadha.
Ilmi namaa hundi gaafii bu’uuraa kan ta’ee fi dagachuu kan hin dandeenye ni qaba. Amantaan waaqa biraa dhufe tokko immoo gaaffii guddaa ilama namaa ilaalchisee deebii qabaachuu qaba. Gaafin ilmaan namaa kuni jireenya bara baraa waliin kan wal qabateedha. Ba’aan qopheessitoota fuula kanaa lubbuun Musliimotaa gara fayyisaa isa dhugaa Ilma Waaqayyoo Iyesus Kiristoos akka deebituu fi jireenya bara baraa akka argattu gargaarudha.
Kaayyon kabajamaa ta’e kun akkamitti galma gahuu danda’a? kuni galma gahuu kan danda’u Macaafa qulqulluu garaa qulqulluudhan dubbisuu fi dhugaa Waaqayyoo barbaadudhaaf onnee qopheessanii cubbuu irraa qalbii jijjiirratanii amantiidhan gara Waaqayyoo karaa Iyesus Kiristoosin dhihaatanii dhiifama gaafachuudhani. Waaqayyo isin yaa gargaaru.
Islaamummaadhaf Deebii, Afaan Oromoo, Fuula Duraa
Masgiida fi Gahee Inni Hawaasa Keessatti Qabu
Barreessitoonni: Beelshaazaari fi Abdineegoo
Kutaa Lammaffaa
Hiika Masgiidaa
Arabiffaan inni “Masjid” jedhamee beekkamu jechi kun hundeen isaa Sajiida yookin Suju kan jedhu yemmuu ta’u hiikni isaa waaqeffannaa jechuu akka ta’e yoo yaadneyyuu hiikni isaa inni sirriin garuu “huurudhaan (afaanif funyaanin) gadi kufuu” jechuudha. Islaamummaa keessatti waaqeffannaan seera Allaah isa ifa ta’e (Shari’aa) jabeessanii qabuu fi hojii irra oolchudha.
Islaamummaa keessatti yaad-rimeen walitti dhufeenya namaa fi Allaah gidduutti adeemsifamu gonkumaa hin jiru. Barsiisni Macaafa Qulqulluu inni Waaqayyo akka Abbaa keenya ta’e dubbattu Islaamummaa keessatti gonkumaa hin argamu. Waaqayyo nutti dhihoo akka ta’u kan godhe barsiisni Macaafa Qulqulluu Kiristoos akka nuuf du’e dubbatu sunillee hin argamu.
Barsiisni Macaafa Qulqulluu namoonni fakkii Waaqayyootin akka uummaman dubbatu Musliimota biratti kan balaaleffamuu fi akka Waaqayyoon ganuutti kan lakkaa’amuudha. Kanaafuu jaalalli Waaqayyoo inni Kiristiyaanonni itti gammadan Islaamummaa keessatti gonkumaa hin beekkamu. Islaamummaa keessaatti kaayyon waaqeffannaa garbichi gooftaa isaatif mataa ofii isaa gocha itti dabarsee kennu mul’isuuf kan ooludha. Sahri’aan yookin seerri Allaah ifa ta’e namoonni fedha isaanitiin kan hojii irra oolchan ta’us ta’udhabaatus kan filannoodhaf dhihaatu osoo hin ta’in humnaan kan hojii irra ooludha. Kun ta’uu yoo dhiise jihaadni barbaachisaa ta’ee ni argama jechuudha.
Masgiida Akka Eddoo Walga’iitti (Arabiffaan Jama’aa)
Jechi yeroo bay’ee Masgiida waamudhaaf oolu Arabiffaan jecha jama’aa jedhu yemmuu ta’u hundeen jecha kanaatis walitti qabamuu yookin walga’uu hiika jedhu qaba. Masgiidni hawaasa Musliimatiif akkaataa seera islaamummaa ifa ta’een gahee wiirtuu aangoo kan taphatuu fi amantaa irrattis ta’ee dirqamawwan gara garaatif labsii baasuf eddoo oolu waan ta’eef akkasumas haala qabatamaa jiru waliin walitti dhufeenya qaban ilaalchisee eddoo qajeelcha itti argatan waan ta’eef eddoo isaan itti walgahaniidha.
Akaakuwwan Masgiidotaa Gara Garaa
Masgiidonni hunduu sadarkaa wal qixa ta’e hin qaban. Garaagarummaawwan kunneen sababa barsiisa amantaatin, jechuunis, garaagarummaa Shi’aa fi Sunnii gidduu jiruun yookin immoo garaagarummaa Suufi fi Salafii gidduu jiruun kan uummamee miti. Garee Islaamummaa tokko ta’e keessattiyyuu Masgiidonni barbaachisummaa isaanitiin garaagarummaa ni qabu.
Garaagarummaan kun kan uummamee yeroo Muhaammad “kadhannaan Masgiida biroo keessatti si’a kuma dhibba tokko taasifamu kadhannaa Masgiiga Makkaa (Ka’abaa) keessatti si’a tokko taasifamu waliin walqixa” jedhee itti dubbatetti. Itti fufiinsanis kadhannaan si’a kuma tokko eddoo biraatti taasifamu kadhannaa si’a tokko masgiida isaa kan magaalaa Madiinaa keessatti argamu waliin walqixa akka ta’ee fi kadhannaan si’a dhibba shan Masgiida biroo keessatti taasifamu kadhannaa si’a tokko Masgiida Al Aqsaa Yerusaalem keessatti argamu keessatti taasifamu waliin walqixa akka ta’e dubbatee jira.
Sababa armaan olitti ibsamee fi sababoota walxaxoo ta’an kan biroo irraa kan ka’e Musliimonni faayidaalee seenaa isaani fi kaka’umsa adda ta’een Masgiidota isaanii gulantaalee gara garaatti qoodanii jiru. Kanarraa kan ka’e Masgiidonni lama magaalaa Kaayiroo keessatti xinnoo addaan fagaatanii kan argaaman ta’anis faayidaa amantaadhaf kennan irraa ka’uudhan wal ni caalu jechuudha. Kadhannaan Misr Al Gadiidatti kadhatamu kadhannaa Amiir Ibn Alaas keessatti kadhatamu irra ni xinnaata. Daandiwwan lama ce’ee isa argamu irra Masgiidni Sa’id Zaynab nicaala.
Masgiidni tokko barbaachisaa ta’ee lakkaa’amuudhaf umrii dheeraa qabaachun isa irraa hin eeggamu. Barbaachisummaan isaa kan madaallamu sababoota siyaasa fi amantaa gara garaa irraa ka’uudhan akkasumas barsiisa, lallabaa fi maal akka of keessaa qabu akkasumas eenyu akka ijaare wantoota jedhan irratti hundaa’udhaani. Fakkeenyaf Jama’aat Tabliighii Dhaabni jedhamu wiirtuu isaa gara Landan, Paaris yookin immoo garuma eessatuu yoo jijjiire Masgiidni sun barbaachisumaan karaa amantaa fi siyaasaa uummata Islaamaa gidduutti qabu ni dabala. Kunis ta’uu kan danda’e hundeessitoonni fi miseensonni dhaabichaa Mankaraarsummaa Islaamaa jaarraa 7ffaa jabeessanii waan qabanii fi kanarratti hundaa’uniis misiyoonota leenjisaa waan turaniifidha.
Jama’aat Tabliighin hawaasa Musliimaa keessatti kabajaa fi ulfina argachuu sababni danda’eef kaka’umsa Islaamummaa sadarkaa Addunyaa irratti taasifameef gaheen inni taphate ol’aanaa waan ta’eefi.
Hojii fi Gahee Masgiidotaa
Masgiidonni hunduu ajaja Muhaammadiin Masgiida yeroo jalqabaatif Madiinaa keessatti ijaarrame fakkeenya godhachuudhan kan ijaarramaniidha. Masgiidni inni duraa hawaasa Musliimaa gidduutti gahee inni taphachaa ture osoo hin barin hojiilen Masgiidaa maal akka ta’an baruun rakkisaadha.
Muhaammad adeemsa baqannaa Makkaa irraa gara Madiinaa isa Hijiraa jedhamee beekkamuu fi Islaamummaa keessatti faayidaa hafuura fi siyaasaa guddaa isa qabu yemmuu taasisetti jiraattota Madiinaa keessaa baay’onni isaanii Musliima hin turre. Yihuudonni baay’en, Araboonni amantaa isaanii jijjiirratan, Kiristiyaanonni akkasumas warri amantaa hin qabne Magaalaa Madiinaa keessa jiraachaa turan.
Barbaachisummaan isaa hammam guddaa akka ta’e mul’isuudhaf Muhaammad akkuma Madiinaa gaheen mana isaayyuu osoo hin ijaarin dura Masgiida ijaare.
Seerri Shari’aa madiinaa keessatti yemmuu hojii irra ooletti Masgiidni iddoo barnoonni amantaa itti kennamuun alatti eddoo wantoonni biroo heddu itti adeemsifamu ta’uun isaa ifa ta’e.
1. Mana barnoota Islaamummaa (madrasaa) barsiisni bu’uuraa Islaamummaa itti kennamuu fi gargaartonni Muhaammad jala ta’anii eddoo itti baratan ture.
2. Ajajniwwan hafuuraa eddoo itti darbuu fi dhiibbaa Islaamawaa hin taane jihaadan balaaleffachuudhaf dubbiilen jajjabeessuu eddoo itti kennamu ta’ee tajaajila ture.
3. Bara Muhaammadis ta’ee erga inni du’ee booda hordoftoota isaatin duulonni jihaadaa kan itti labsamanii fi mariidhaf kan itti dhihaatan akkasumas tooftaan kan itti bahuu fi ajajdoonni waraanaa eddoon itti ramadaman Masgiida keessatti ture.
4. Muhaammadiinis ta’ee duuka bu’oota isaatin bakka bu’oonni Islaamaa eddoon itti muudamanii fi ergama fudhatan Masgiida ture.
5. Bakka bu’oonni gosootaa eddoo itti muudaman ture.
6. Gosoonni Arabaa Muhaammadii fi Islaamummaadhaf eddoon itti waadaa galan bakkuma kana ture.
7. Dhimmoonni bulchiinsa Islaamummaa eddoo itti raawwatamanii fi yeroo sanatti wiirtuu mootummaa Islaamaa akkasumas Masgiida ta’ee tajaajila ture.
8. Jihaadni kan labsamuu fi loltoonni Musliimaa addunyaa injifatanii qabachuudhaf kan bobba’an Masgiida keessaa ture.
9. Gargaartonni Muhaammad hojiilee hojjetaniif beekkamtii kan argatanii fi diinota Islaamaa barbadeessudhaaf akkasumas mormiilee cal’isiisudhaaf eddoon itti jajjabeeffaman achuma ture.
10. Muhaammad akkasumas namoonni eddoo isaa bu’an kan akka Abu Bakr, Umar, Usmaan akkasumas Aliin bulchiinsota gara garaatif abbootii seeraa, raayyaa isaanitiif ajajdoota kan itti muudanii fi raayyan jihaadaf qophaa’e gara duulaa kan itti bobba’u akkasumas abbootin angoo gurguddooni fi namoonni qaraxa sassaaban kan ergaman Masgiida keessaa ture.
11. Walii galteewwan gara garaa kan hayyama argatan eddoo kanaa ture.
12. Shari’aan Islaamaa kan labsamuu fi hiiku fi hidhuun, hayyamuu fi dhoorkun kan labsamu Masgiida keessatti.
13. Edduma kanatti ol’aantummaan Musliimotaa fi gad’aantummaan namoota Musliima hin taanee ni labsama.
14. Dhiironni dubartoota irratti ol’aantummaa akka qabanii fi namoonni wal qixa akka hin taane itti labsama.
15. Hunda caalaa kan nama gaddisiisu namoonni Muhaammad gaddisiisan yookin immoo namoonni isa haala gaaridhaan hin dubbisne murtiin du’aa kan itti murtaa’u fi loltoonni inaaftota ta’an adabbii sana hojii irra oolchudhaaf eddoon isaan keessaa bobba’an Masgiidadha.
16. Yakkitoonni diinota Muhaammad barbadeessan raajicha isaanitiin eddoon itti ulfina argatanii fi itti leellisaman Masgiida keessattidha. Kanneen armaan gadiitis fakkeenyota haala kana mul’isaniidha.
A. Asmaa Bint Marwaan daa’ima ishee osuma hoosisaa jirtuu Umayer Bin Al Khatem nama jedhamuun haala sukanneessadhaan kan ajjeeffamte
B. Suufiyaan Bin Kaalid Abdallaa Bin Anis kan ajjeese
C. Namni Yihuudii Abu Afaaq jedhamu Salem Bin Amayeriin kan ajjeeffame
D. Abdallaa Bin Atiiq namni jedhamu nama Yihudii Ibn Abi Haqiiq kan ajjeese
E. Alii Ibn Xaalib nama Nader Ibn Hariit Jedhamu kan ajjeese
17. Dhuma irrattis raayyan loltoota Islaamaa haleellaa geessisuu fi bifa addunyaa jijjiirudhaaf kan Socho’an Masgiida keessaa ture.
Masgiidota Baraa fi Gahee Isaanii
Musliimonni martinuu Muhaammadiif ajajamuu fi dubbii fi hojiidhan isa fakkaachun dirqama isaan irraa eeggamuudha.
Muhaammad tajaajilaan waggoota dabarse digdamii sadeen keessaa kudha sadi’i kan dabarse Makkaa keessatti ture. Waggoota kudha sadeen kanneen keessatti Masgiidni kan hin ijaarramne yoo ta’u gahee Masgiidonni taphatan gonkumaa hin dubbanne.
Kutaa Qur’aanaa isa Makkaa keessatti waa’en kadhannaa kan ka’e yemmuu ta’u kadhannaan Islaamaa har’a Makkaa keessatti beekkamu yeroo sanatti hin beekkamu ture. Kuni hundi kan dhufe kutaa Madiinaa keessattidha.
Haalli kun gaafilee akka gaafannu nu dirqisiisa. Waggootii kudha sadeen jalqabaa seenaa Islaamummaa keessatti Hawaasni Musliimaa kadhachaa kan ture eessattii fi akkamitti ture?
Musliimonni Islaamummaan yeroo Makkaatti jalqabametti waa’ee Masgiida turee homaa hin beekan. Kan beekan yoo ta’es haalichi iccitii guddaa waan ta’eef wanti isaan beekan xinnoo qofa ta’a.
Beektonni Musliimaa sababa Masgiidni hin turreef ibsuuf yemmuu yaalanitti Kaa’abaan Masgiida akka ture, yeroo sanatti garuu Araboota amantaa hin qabneen too’atamaa waan tureef Muhaammadii fi duuka bu’oonni isaa eddoon sun hamma waaqolii tolfamoo irraa qulqullaa’utti irratti kadhachuu akka hin dandeenye ni dubbatu. Yeroo sanatti warroota amantaa hin qabne sana bituudhaf humna siyaasaa yookin loltummaa hin qabu ture. Kanaafuu ilaalcha isaanitiin mul’anni Muhaammad Madiinaa keessatti argate, Masgiida jalqabaa ijaarun isaa, humna loltummaatin angoo siyaasaa argachuun isaa akkasumas Makkaa too’annoo jala oolchun isaa duraa duuban dhufuun isaanii dirqama ture.
Masgiidni jalqabaa Madiinatti ijaarrame waajjira siyaasaa isa jalqabaa ta’uun isaa beekkamaadha. Tajaajilli isaatis bifa lama kan qabu yemmuu ta’u innis kan hawaasummaa-amantaa fi hawaasummaa-siyaasaa ture.
Bu’uura Muhaammad yeroo Masgiida jalqabaa ijaare kaa’e irraa kan ka’e Masgiidonni baraa fakkeenya Masgiida jalqabaa isa Madiinatti ijaarramee hordofuu qabu.


c: text/html

text:
Sireen namoottan sirna amantaa kabajuuf yemuu bakka sana dhaqan irraa ciisan gobifamee jira. Hoteela Kilif Eej keessatii gola nyaanii itti qophaa’utti dhiiga lafa irratii cocophetu mul’ata.
Hoteela namoonii bakkaa qulqulluu amantaa Kirstaanaa magaa Laalibalaa , daawwachuuf deemaan keesumeesaa ture lakkoofsa 18 keessa suuraan lubaa gooroo caccabe irrati fanifamee jira.
Bakkii amantichaa inni dhagaa tokko irraa soofamee tolfame bara 1978 jalqabee aduunyaa irratii beekama argatee bakka hordoftootaa amantaa Kirstaanaatiif barbaachisaa ta’eedha.
Magaalichiif jiraattonii sodaa walwaraansi mootummaa fi hidhatoonii garee Tigraay giduutti taasifamaa ture uumee irraa reefuu dandamachaa jiru.
“yemmuu haalaa gaarii duraan ture yaadduu fi waan amma caccabee lafa irraa jiruu Yemmuu ilaaltu jechaa ittiin ibsitu dhabda. Hoteelichii akka jirutti manca’eera.” jedhan Melaak Alebel hoji gageessaan hoteelichaa.
Isaan qofa miti. Hogganaan biiroo Industirii fi Inveestimentii Laalibalaa Diyaaqon Addisee Demissee hoteelonni 20 ol akka saamamani fi manca’an dubbatan.
“Televijiinii 64, firaashii 174, Ansoolaa, uffata qorraa , golgaadhaaf wanneen braa fudhataniiru” jedhan Itti gaafatamaan dhimma humna namaa hoteelaa Rohaa Birhaanu Geetuu.
Lollii mootummaa fi Umnootaa Tigraay gidduutti kan jalqabame Sadaasa bara 2020. Umnoonni Tigraayi daangaa isaanii ce’anii naannoo Amaaraa akka seenuudhaan Hagayya 5 magaala Laalibalaa too’atan.
Mudde 1 loltoonii mootummaa fi wareen isaan waliin dhaabbatan magaalicha deebisanii qabatan. ittuu yeroo dhumaatiif dhiibamanii hin ba’in loltoonii Tigraay Muddee 12 deebisanii too’atan.
Sodaan waraanaa bakka hunda jira. Magaalli badhaatuu turtee ammaa tajaajila ibsaa hin qabdu. Gamooleen hedduun saamamanii,caccabanii karaa irrati argamu.
Maatiwwaan madaa garaa isani keessatti qabatanii jiru. Turungoo Ambaayee andaara magaalaa Laalibalaa jiraatti. Loltoonni Tigraay Muddee 13 mana ishee cabsanii seenanii mucaa ishee gudeedanii, ajjeesaniiru. “qawwee garaa koo irrati akeekee , ilaali haadholiin keenyaa fi obboleewaan keenyaa du’aa jiru” naan jedhe jetti nammii wagga 37 suuqii keessa dalagdu.
Yemuu hidhatichii ishee gudeeduuf jedhu “dhukuba HIVn qaba” jetten. Isee dhiisee mucaa ishee fudhatee bahe. Maatiin bahanii duukaa bu’anii turan. Garuu moggaa karaa irratti reenfa ishee argatan. Intallii isaanii ajeefamuu ishee haati fi abbaan mirkaneessuu isaanii poolisiin himeera.
Himannaa kana irraatii maddii oduu Rooyiters deebii umnoottan Tigraay argachuu hin dandeenye. Dubbi himaan TPLF Geetachoo Raddaa , dursanii yaada kennanin, bakkeewan too’annoo isaanii jala jiran keessatti loltoonni isaanii akka siviilota irratti miidhaa hin geesisinne himanii turan.
Himannaa dirqiin gudeeduu Kanaan durattis akka jedhantti, waan akkanaa laayyootti akka hin ilaalee fi qorannaa bilisa ta’ee gaggeesuudhaaf fedhii akka qaban dubbatanii turan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Meseret ganna lamaa asi dhiba jilbaa himatti.Tanumaaf fiigihca Gurrandhalaa bara 2018 Tookiyoollee lakkifte.
Maratoonii km 23 Rock ‘n’Roll kalee Amerikaa magaalaa Sandiyeegootti km 23 tana Meseret 1:08:27 moote. Dorgommii tana dhiiraan Keenyantti galaten. Fayyisaa Leellisaatti itti aane.
Gama kaaniin ammoo dorgommii Teensii addunyaa French Opening Faransaayitti itti jiran atileetiin Amerikaa, Serenaa Wailiyaamsi tapha Mariyaa Shaproovaa waliin taphattu abreesso irratiti dhiba ribuu gurmuutiin keessaa baate.
Serenaan dorgommii teensii adudnyaa maroo 23 dabasatte tun dhiyoo uulmaa baatee taphatti deebite.
Gurmuu mirgittiin akkana na dhibaa dhaqee laalladhaaa jette Serenaan,haatii ijoollee ta ganna 36 tun.


text:
Dilbata kaleessaa jechuun Sadaasa 25 naannoo Tigraay magaalaalee adda addaa keessatti hiriirtonni dhaadannoo qabatanii waltajjiitti ba’an keessaa sabaa fi sablammoonni Itiyoophiyaa nageenyaaf wal ta’iinsa akka agarsiisan kan gaafatu ibsa itti aanaa prezidaantiin naannoo Sanaa Dr. Debretsiyoon Gebremikaa’el kennan kan deggeru ture.
Hiriirri sun geggeessamuu isaa guyyaa tokko dura Allaamaaxaa bakka sadiitti boombiin dho’ee ture. Bulchaan magaalatti obbo Haftoom Werreetaa dho’iinsi sun hiriira sana gufachiisuuf kan akeekame ta’uu dubbatan.
Hiriirri sun dursee uummatichi qophee irra akka ture ni beekama. Haaromsa cimaa waggaa darbe kan geggeessameen gara hojiitti seenu keenya kan itti labsinuu fi gama kaaniin immoo nagaa fi misooma keenya humni gufachiisu akka hin jiraanne kan itti beeksisne ture jedhan.
Uummatichi akka jeeqamu, yaada isaa akka hin ibsine, hiriira akka hin bane gochuuf humnoonni sochii jeequmsaa oofan dheengadaa naannoo sa’aatii 3 boombii dhoosaniiru. Haa ta’u malee hawaasichi humnootii nagaa eegsisan waliin ta’uu dhaan namoonni sadii to’annaa jala akka oolan ta’eera jedhaniiru.


text:
Ijaarsi manneenii Israa’el dachii Falasxiin keessatti raawwattu kamiyyuu seera addunyaa kan cabsu tahuu ibsame
Ameerikaan kanaan dura ijaarsa Israa’el dachii Falasxiin keessatti raawwattu akka ijaarsa seeraan alaatti kan ilaala turte tahus, ministeerri haajaa alaa Maayik Pompiyoo wixata kleessa ibsa kenneen “Ameerikaan kana booda ijaarsa Israa’el West Bank keessatti raawwattu akka ijaarsa seeraan alaatti hin ilaaltu” jedhe.
Kanuma hordofuun UN dabalatee dhaabbileen idil addunyaa fi biyyoonni heddu labsii Ameerikaa kana balaaleffataa jiran. Haaluma kanaan UN’tti dubbi himaan Dhaabbata Mirga Namoomaa Rupert Colville ibsa Kiibxata har’aa miidiyaaleef kenneen, “Ijaarsi qubsumaa Israa’el dachii Falasxiin keessatti raawwattu kamiyyuu seera addunyaa kan cabsu; Ameerikaan dhimmicha irratti ilaalcha isii jijjiiruun seeraa idil Addunyaa kan jijjiiruu miti” jedhe.
Haaluma wal fakkaatuun Biyyoonni addunyaa heddu “labsiin Ameerikaa kun seera addunyaa kan faallessu” jechuun balaaleffataa jiran. Biyyoota kanneen jidduu Turkiyaa, Raashiyaa, Indoneezhiyaa, Jarman fi Paakistaan keessatti argamu.
Israa’el bara 1967 dachii Falasxiinotaa humnaan eeg qabattee booda, manneen seeraan alaa naannolee 100 ol keessatti ijaaruun, lammiilee isii 650,000 ol kan qubsiiste tahuu odeeyfannoon ni addeessa. Akka seera addunyaatti qubsumni Yahuudotaa naannawa West Bank fi Al-Qudsi keessatti ijaaraman hundi seeraan ala.


text:
LibreOffice 7.3 Help
Gabatee tokko galmee barruu keessaa, gabateecuqootiin ykn hantuutteedhaan filuu nidandeessa.
Gabateecuqootiin gabatee tokko filachuuf, qaree gabaticha keessatti siqsiitii, kana booda hanga man'eewwanii marii filatamanitti Ajaja Ctrl+A gad dhiibi.
Hantuuteedhaan gabatee tokko filachuuf, qaree hantuuttee gara qubannoo gubbaa fi bitaa gabatichaatti siqsi. Qareen hantuuttee xiyya shafaaxaa taha. Gabaticha filachuuf cuqaasi.
Tarree ykn tarjaa hantuutteedhaan filachuuf, gara qubannoo bitaa tarreetti ykn tarjaa gara oliitti xiyyeefadgu. Qareen hantuuttee xiyya taha. Tarree ykn tarjaa filachuuf cuqaasi.


text:
Monthly Archives
May 2022
Finfinnee, Caamsaa 23, 2014 (FBC) – Koreen nageenyaa naannoo Somaalee dhimmoota Waqtaawaa adda addaarratti mari’achuun murtoo dabarseera. Korichi bakka Preezidaantiin…
Ityoophiyaan Baha Afrikaatti yakka galaanarratti raawwatamu ittisuuf kan hojjettu ta’uu ibsite
Finfinnee, Caamsaa 23, 2014 (FBC) – Ityoophiyaan Inisheetiivii Galaana Diimaa keessatti adda durummaan qooda fudhachuun Afrikaa Bahaa keessatti yakka galaanarratti raawwatamu…
Manni Maree Daldalaa Eemireetoota Araba Gamtoomanii hariiroo daldalaa Ityoophiyaa waliin qabu…
Finfinnee, Caamsaa 23, 2014 (FBC) - Manni Maree Daldalaa Eemireetoota Araba Gamtoomanii hariiroo daldalaa Ityoophiyaa waliin qabu cimsuuf qophii ta’uu mirkaneesseera.…
Dhaabbileen Idil addunyaa lammiilee kutaalee biyyattii garaagaraatti rakkoof saaxilamaniif walqixa…
Finfinnee, Caamsaa 23, 2014 (FBC) – Itti Aanaan Muummee Ministiraa fi Ministirri Ministeera Dhimma Alaa obbo Dammaqaa Makonniin dhaabbileen Idil addunyaa lammiilee kutaalee…
Dooktar Injiinar Habtaamuu Ittafaan proojektii bishaan dhugaatii Boongaa daawwatan
Finfinnee, Caamsaa 23, 2014 (FBC) - Ministirri Ministeera Bishaanii fi Inarjii Dooktar Injiinar Habtaamuu Ittafaan, Naannoo Ummattoota Kibbaa Lixa Ityoophiyaa Magaalaa Boongaatti…
Kalaqxoota jalqabaa deeggaruuf Labsiin qophaa’aa jira
Finfinnee, Caamsaa 23, 2014 (FBC) - Labsiin abbummaa kalaqxoota jalqabaa deeggaruu fi jajjabeessuuf dandeessisu qophaa’aa jiraachuu Ministeerri Innooveeshinii fi Teeknooloojii…
Dhiyeessii tajaajiloota bu’uuraarratti qindoominaan hojjechuun barbaachisaadha jedhame
Finfinnee, Caamsaa 23, 2014 (FBC) - Ityoophiyaan deeggartoota misoomaa waliin ta’uun lammiilee caalaatti fayyadamtoota taasisuuf dhiyeessii taajaajiloota bu’uuraa waliin ga’uuf…
Kilabni Kubbaa Miilaa Sokorruu Shaampiyoonaa liigii Olaanoo Oromiyaa ta’e
Finfinnee, Caamsaa 23, 2014 (FBC) - Tapha liigii Olaanoo Oromiyaa Magaalaa Jimmaatti kilaboota 26 hirmachisuun gaggeeffamaa tureen kilabni kubbaa miilaa Magaalaa Sokorruu Shaampiyoonaa…
Koreen dhaabbichaa aanaa Sinaanaatti kenna tajaajila seektaraalee mootummaa fi ijaarsa proojektootaa…
Finfinnee, Caamsaa 23, 2014 (FBC) -Jilli miseensoota koree dhaabbii Caffee Oromiyaa Aadde Mastaawat Fayyisaan durfamu, kenna tajaajila sektaraalee mootummaa fi proojektoota…
Magaalota 11’f bu’uuraalee misoomaa elektirikaa ammayyaa’aa diriirsuuf qophiin taasifama jira…
Finfinnee, Caamsaa 23, 2014 (FBC) - Magaalota 11’f bu’uuraalee misoomaa elektirika ammayyaa’aa diriirsuuf qophiin taasifamaa jiraachuu Tajaajilli Elektirikaa Ityoophiyaa beeksiseera.…


text:
Senetiin US kan Obamacare jedhamuun beekamu seera insuraansii fayyaa waggoota torba dura hojii irra oole keessaa hanga tokko haquuf har’a ganama barii wal ga’uun itti hin milkaa’in hafe.
Seera tumtoonni Ripaablikaanotaa sadii kan kutaa Arizoonaa John McCain, kan kutaa Alaaskaa Lisa Murkowski fi kan kutaa Main Susan Collins dimokraatota cina hiriiruu dhaan tattaaffii Repablikaanonni seera kana haquuf godhan kuffisaniiru.
Prezidaant Doonaald Traamp ergaa Twitter sagalee kennuu sana booda maxxansaniin ripaablikaanota kanneen demokraatotaaf baabsan qeeqan.
Republikaanota sadii fi demokraata 48ttu uummata Ameerikaa jalaa didan jedhan.
Insuraansii fayyaa Obamacare jedhamuun lammiiwwan Ameerikaa miliyoona 20 ta’antu fayyadmoo dha. Akka qorannaa geggeessameetti seerri ripaablikaanonni dhiyeessan kan “skinny repeal” jedhu utuu darbe ta’ee lammiiwwan Ameerikaa miliyoona 16 taantu insuraansii fayyaa dhabu.


text:
og barruu
-
Tafakkur
Oselot
Qophii Abu Ibtisam Bineensi barruu tana keessatti ilaallu sanyii adurree yoo tahu, maqaan isaatis [cm_tooltip_parse][/cm_tooltip_parse]Oselot jedhama. Oselot baay’inaan bosona biyyoota…Guutuu dubbisi...
-
Tana Quba Qabduu
Fly Traps
Qophii Abu Ibtisam Dachii tanarra biqiltuuwwan heddu akka jiran ni beekama. Gariin isaanii dawoomaaf faaydaa guddaa kennu. Bara durii irraa…Guutuu dubbisi...
-
Og-Barruu
Simbira halkanii
Qophii Abu Ibtisam Simbirri halkanii qaama ajaa’ibaa qaba. Koolli isaa fiixee miila isaatirraa kaasee hanga ceekuutti argama. Simbirroonni hedduun isaanii…Guutuu dubbisi...
-
Og-Barruu
Afaan (Lugaa)
Qophii Abu Ibtisam Afaan meeshaa wal qunnamtiiti. Kennaa ajaa’ibaa Rabbiin guddaan ilma naatiif arjoome keessaa tokko afaani. Ilmi namaa afaaniin…Guutuu dubbisi...
-
Og-Barruu
Dhaabbilee gurguddoo gabaa addunyaa toohachuu turan
Qophii: Abu Ibtisam Addunyaan tun addunyaa dalagaati. Kan jabaatee hojjate bu’aa bahii jireenyaa haala salpaan moohachuu dandaya. Inni dalagaa jibbee…Guutuu dubbisi...
-
Og-Barruu
Namoota yeroo dheeraaf aangoorra turan
Aangoon dubbii laaftuu miti. Ummata miliyonaan lakkaawamu bulchuu mitii, hawaasuma ganda tokkootuu bulchuun dubbii jajjabduudha. Namni aangoo qabate hirriiba nagayaa…Guutuu dubbisi...
-
Og-Barruu
Gaarreen Himaaliyaa
Qophii: Abu Ibtisaam Addunyaa kanarra bakkeewwan ajaa’ibaa qalbii ilma namaa hawatan heddutu jiru. Barruu tanaan uumamaalee dachii tanarratti ajaa’iba ta’an…Guutuu dubbisi...
-
Og-Barruu
Seeliin Qaama keenya keessatti argamu waggaa kudhan keessatti al tokko kan jijjiiramu tahuu quba qabduu?
Qaamni keenya seeliiwwan tiriiliyoonaan laakkawaman of keessaa qaba. Seeliiwwan kunniin hundi dalagaa garagaraa dalagu. Seeliiwwan qaama keenya keessa jiran keessaa…Guutuu dubbisi...
-
Og-Barruu
RISAA
RISAAN Allaattiiwwan gurguddoo keessaa isa tokko. Allaatiin kun naannoo tokko tokkotti Culullee jedhama. Naannoo garitti immoo Joobira jedhama. Risaan Allaattii…Guutuu dubbisi...


text:
Koree giddu galeessaaf Miseensa kan ta’an Obbo Kaasaahuun Gofee akka ibsanti yaa’ii dhaabattummaa ODP 9ffaan magaalaa Jimmaatti gaggeeffame irratti dura ta’an dhaabatichaa riformiin akka barbaachisu ibsuu isaanii dubbatan.
Yaa’ii arifachisaan guyyaa lamaaf Adaamaa keessatti gaggeeffame paartii haaraa hundaa’uu badhaadhina dambii ittiin bulmaataa fi sagantaa paartichii ittiin hogganamu irratti kalleessa mariin eega gaggeffame booda hirmaattonni yaaddoo qaban ibsanii ibsii bal’aa kennamuu dubbatan.
Walgahii har’a kan gaggeessan dura ta’aa ODP Dr. Abiyyi Ahmad ta’u fi hirmaattonni argaman sagalee guutuun walitti baquu isaa fudhachuu beeksisanii jiru.


text:
Judy Murray
Judy Murray ta'aa jirtii eenyu? Judy Murray ta'aa jirtii nama. Ishee ta'aa jiraa dubartii. Jireeny
Ogummaa 13:1
Yoo ati fo'aa jirtaa ogummaa ergasii ati ni jiraattaa gaarii.
Qaroo
Cimina fi Qaroo
Nyamfowa 3:32
Ogummaa kennaa jirtii nagaa barbaadaa jirtaa ogummaa.
Oromoo Numbers Zero To 20
Oromo: Count From Zero To Twenty lakkoofsa Oromoo 0 duwwaa 1-10 1 - tokko 2 - lama 3 - sa
Barack Obama
Barack Obama ta'aa jiraa eenyu? Barack Obama ta'aa jiraa nama. Inni ta'aa jiraa nama. Barack Obama t
Bara
Add "bara" in Oromo to your vocabulary. bara, nom.1.2 /bara/ Examples of bara Indefinite article:
Nyame Ndwom
absaala bataskaana achitti weellischuu Afaan: Akaaniffaa Asaase nyina ntow ndwom mma Awurade #absaal


text:
Ameerikaan Kaampaaniiwwan Chaayinaa meeshaalee basaasaa omishan irra qoqqobbii keette
Ameerikaan dararaa mootummaan Chaayinaa Muslimoota Wiigar dabalatee gareewwan biroo lakkoofsaan xinnaa tahan irratti raawwatu mormuun, dhaabbilee basaasa Chaayinaa fi Kaampaaniiwwan biyyattii meeshaalee basaasaa omishan irra qoqqobbii kaayuu beeksiste. Waajjirri Daldala Ameerikaa ibsa baseen, ejansiiwwan basaasaa mootummaa Chaayinaa 20 fi kaampaaniiwwan meeshaalee basaasaa omishan 6 galmee dhaabbilee sarbamiinsa dhala namaa keessatti hirmaatan irratti kan galmeesse tahuu ibse.
Dhaabbilee mootummaa Chaayinaa qoqqobbiin irra kaahame jiddu, Waajjirri Odeeyfannoo fi Tikaa Bulchiinsa Naannoo Wiigar, Waajjiraalee Poolisii fi Ejansiiwwan Basaasa Naannichaa 19, akksumas dhaabbileen daldalaa heddu kan keessatti argaman tahuu odeeyfannoon ni addeessa. Ibsi mootummaa Ameerikaa kun akka jedhutti, dhaabbileen basaasaa fi daldalaa kunniin dararaa mootummaan Chaayinaa Muslimoota Wiigar, Khazaak fi kanneen biroo irratti raawwataa jiru kallattiin kan deeggaraa jiran yoo tahu, Kaampaaniiwwan teeknolojii meeshaalee basaasaa omishuun mootummaa Chaayinaatiif kan dhiheessaa jiran akka taheefi, ejensiiwwan basaasaa ammoo meeshaalee kanneenitti fayyadamuun dararaa raaawataa jiran.
Labsiin Ameerikaa kun kaampaaniwwan qoqqobbiin irraa kaahame, dhaabbilee Ameerikaa waliin hariiroo tokkollee akka hin qabaanne, keessummattuu meeshaalee omishaaf isaan barbaachisu Ameerikaa irraa akka hin bittanne uggura.
Mootummaan Chaayinaa Murtii Ameerikaa kana ilaalchisee ibsa baaseen, labsichi wal dhabbii daldalaa biyyoota lamaan jiddutti hammaataa dhufe furuuf, marii torbee dhuftu Washington DC keessatti karoorfame irratti dhiibbaa godhuuf tahuu ibsuun, Ameerikaan dhimmicha hatattamaan sirreessuu qabdi jedhe.


text:
Adabbiin Dura Gara Gooftaa Keessanii Deebi’aa
TAFSIIRA SUURATU AZ-ZUMAR-KUTAA 17
Kutaa kana keessatti seerota Rabbii olta’aa keessaa seera tokko ni baranna. Innis, namni adabbiin Rabbii bu’uun dura badii irraa buqqa’uun gara Isaatti deebi’ee fi Isaaf ajajame, adabbii jalaa ni baha. Namni didee badii isaa itti fufe immoo adabbiin yommuu dhufu, nama isa gargaaree adabbii jalaa isa baasu hin argatu. Keeyyattoonni (aayaatni) armaan gadi dhugaa kana ifa godhu:
“Adabbiin isinitti dhufuun dura gara Gooftaa keessanii deebi’aa, Isaafis harka kennaa. Sana booda hin tumsamtanu.” Suuratu Az-Zumar 39:54
“Adabbiin isinitti dhufuun dura gara Gooftaa keessanii deebi’aa,” Kana jechuun yaa namoota! addunyaa keessatti adabbiin isinitti bu’uun dura shirkii fi badii irraa buqqa’uun gara Gooftaa isin uumee fi isin qananiisutti deebi’aa. Isarraa fagaachu irraa gara Isatti dhiyaachuutti deebi’aa. “Isaafis harka kennaa.” Kana jechuun hojii qulqulleessuun Gooftaa keessaniif masakamaa, gadi jedhaa, ajajamaa. Al-Inaabah (deebi’uun) kuni qalbiin ta’a. Harka kennuun immoo qaamoleen ta’an.[1] Namni jalqaba qalbiin gara Rabbii deebi’a. Kaafira yoo ta’e qalbiin amanuun isarra jira. Ergasii hojii isarraa eeggamu hojjachuun Rabbiif ajajama. Kan akka salaata, soomaa fi kkf hojjachuu. Kanniin lamaan (hojii qalbii fi qaamaa) keessatti ikhlaasni barbaachisaadha.
“Sana booda hin tumsamtanu.” Kana jechuun osoo isin gara Rabbii hin deebi’inii fi Isaaf hin ajajamiin adabbiin yoo isinitti dhufe, kan isin gargaaru fi adabbii kana irraa isin baraaru hin jiru. [2] Sababni isaas, namoonni sababa badii isaanitiin adabbiin Rabbiin irraa yoo isaanitti dhufe, kan isaan irraa deebisu hin jiru. Qur’aana keessatti, “Yeroo Rabbiin namootatti hamtuu fedhe, isaaf deebisaan hin jiru. Isaan ala tiiksaan isaaniif hin jiru.” (Suuratu Ar-Ra’ad 13:11) Kana jechuun adabbii, rakkoo fi wanta isaan jibban yoo isaan irratti buusu fedhe, eenyullee deebisu hin danda’u. “Isaan ala tiiksaan isaaniif hin jiru.” Rabbiin ala wanta badaa isaan jibban irraa kan isaan eegu fi waan gaarii isaan jaallatan kan isaaniif fidu hin jiru. Kanaafu, badii hojjachuu itti fufuu irraa of haa qusatan.[3]
“Osoo isin hin beekin tasa adabbiin isinitti dhufuun dura irra gaarii waan Gooftaa keessan irraa gara keessanitti bu’e hordofaa.” Suuratu Az-Zumar 39:55
Yaa namoota! Osoo isin hin beekin tasa adabbiin isinitti dhufuun dura wanta hundarra gaarii Gooftaa keessan irraa gara keessanitti bu’e hordofaa. Wanti hundarra gaarii ta’e kuni Qur’aana. Wanti isa keessa jiru hundi gaariidha. Akkaataan Qur’aana kana itti hordofan immoo: Wanta Gooftaan keessan Qur’aana keessatti ajaje hojjachuu fi wanta dhoowwe irraa fagaachudha.[4]
Gaabbuun dura gara Gooftaa keessanii osoo deebitanii?
“Lubbuun [takka] “Gama Rabbiitiin wanta hanqiseef yaa gaabbi kiyya! Dhugumatti, ani warra qishnan irraa ture.” akka hin jenneef. Yookiin “Osoo Rabbiin na qajeelchee, silaa muttaqoota irraa nan ta’aa ture” [akka hin] jenneef. Yookiin yommuu adabbii argitu, “Osoo carraa [gara addunyaatti deebi’uu] tokko qabaadhee toltuu hojjattoota keessaa ta’ee maal qabaa!” [akka hin] jenneef [gara Gooftaa keessanii deebi’aa, Isaaf ajajamaa].” Suuratu Az-Zumar 39:56-58
Addunyaa keessatti wanta nama qunnamu irraa erga akeekachisee booda aayaata (keeyyattoota) tanniin keessatti wanta Aakhiratti nama qunnamu irraa akeekachiisa. Namni gaflaa keessatti taree yoo Gooftaa isaa dagatee fi Qur’aana Isarraa bu’ee hordofuu didee, Guyyaa Murtii akkana jedha:
“Gama Rabbiitiin wanta hanqiseef yaa gaabbi kiyya! Dhugumatti, ani warra qishnan irraa ture.”
Asitti Gama Rabbiitiin jechuun haqa Rabbii fi shari’aa Isaa.[5]
Kana booda ibsi aayah: Guyyaa Murtii nafseen takka gaabbuun “Addunyaa keessatti wanta Rabbiin itti ajaje hojjachuu dhiisuu kootiif, Isaaf ajajamuu fi haqa Isaa keessatti waan hanqiseef yaa gaabbii koo! Addunyaa keessatti ajaja Rabbii, Kitaaba Isaa, Ergamaa Isaatii fi namoota Isatti amananiitti qoosaa fi baacaa ture.” akka hin jenneef Gooftaa keessaniif ajajamaa, gara Isaatti deebi’aa.[6]
Namni kuni wanta Rabbiin subhaanahu itti ajaje hojjachuu dhiisuu qofa irratti hin dhaabbanne. Kana irra, Ergamaatti, Qur’aanaa fi warroota amananiitti baacaa fi qoosaa ture. Oduu du’aan booda kaafamutti ni qoosa. As keessa namoota Rabbii olta’aaf ajajamuu didanii fi shari’aa Isaatti qoosaniif akeekachiisa cimaatu jira. Guyyaa Qiyaamaa gocha isaanii kanaaf garmalee gaabbu.
Yookiin “Osoo Rabbiin na qajeelchee, silaa muttaqoota irraa nan ta’aa ture” [akka hin] jenneef. Yookiin yommuu adabbii argitu, “Osoo carraa [gara addunyaatti deebi’uu] tokko qabaadhee toltuu hojjattoota keessaa ta’ee maal qabaa!” [akka hin] jenneef [gara Gooftaa keessanii deebi’aa, Isaaf ajajamaa].
Yaa namoota! Guyyaa Qiyaamaa nafseen: “Ajaja Rabbii keessatti wanta dhiiseef yaa gaabbii koo!” Ammas nafseen biraas, “Osoo Rabbiin haqatti na qajeelchee, silaa Isaaf ajajamuu fi jaalala Isaa barbaaduun namoota Isa sodaatan (muttaqoota) keessaa nan ta’aa ture.” Yookiin tan biraa yommuu adabbii Rabbii argitu, “Osoo carraan addunyaatti deebi’uu naaf jiraatee warroota toltuu hojjatan keessaa ta’ee maal qabaa!” akka hin jenneef gara Gooftaa keessanii deebi’aa, Isaaf ajajamaa.[7]
Nafseen tuni wanta feete jechuun haa gaabbitu, dhumarratti deebii akkanaatu ishiif kennama:
“Lakki! Dhugumatti Aayaanni Kiyya sitti dhufanii jiru. Garuu ati isaan kijibsiifte, of tuulte, kaafiroota irraas taate.” Suuratu Az-Zumar 39:59
Kana jechuun: dubbiin akka ati jettuu miti. Keeyyattoonnii fi mallatooleen ifaa Kiyya haqa agarsiisan sitti dhufanii jiru. Garuu ati ni kijibsiifte, isaan fudhachuu fi hordofuu irraa of tuulte. Rabbii fi Ergamtoota Isaatti warra kafaran keessaa taate.[8]
Asitti kijibsiisuu fi of tuuluu jidduu garaagarummaa maaltu jiraa? Deebiin isaa akkana:
Jalqaba kijibsiisuu jechuun wanta tokko soba akka ta’etti ilaaluudha. Of tuuluu jechuun immoo “Ani guddaa fi kabajamaadha” ofiin jechuun haqa fudhachuu ykn itti buluu diduudha. Kanaafu kijibsiisuun odeefannoon wal qabata. Of tuulun immoo murtiiwwan ajajaa fi dhoowwutiin wal qabata.
Namni Guyyaa Qiyaamaa gaabbi cimaa gaabbuu fi hawwii sobaa hawwuu kuni, odeefannoo Ergamtoonni itti beeksisan ykn kitaaba Rabbii keessatti dhufe ni kijibsiisa. Fkn, du’aan booda kaafamu ni kijibsiisa. “Du’aan booda kaafamanii qoratamuun ni jira” yommuu isaan jedhamu, “kuni soba” jechuun yaada. Ammas, wanta Rabbiin itti ajaje hojjachuu fi wanta Inni dhoowwe dhiisu irraa of tuula. Fkn, salaata salaatu irraa of tuula. Ajajoota biroottis buluu irraa of tuula.
Kanaafu, sababa odeefannoo dhugaa Rabbiin irraa dhufe kijibsiisee fi ajajoota Isaatti buluu irraa of tuulef kaafirota keessaa ta’e.[9]
Guduunfaa
Jireenyi addunyaa iddoo qormaataa waan taateef namoota hundaafu yeroon qormaata isaanii murtaa’adha. Kana keessatti namoonni bakka lamatti qoodamu:
1ffaa-Namoota addunyaan tuni iddoo qormaata ta’uu hin beeknedha. Wanti gaarii fi badaan isaan qunnamu wanta baratame waan ta’ef homattu hin lakkaa’an. Gooftaa isaanitiif hin ajajaman. Yaanni isaanii guutuun addunyaa tana qofa. Namoota akkanaa: “Adabbiin isinitti dhufuun dura gara Gooftaa keessanii deebi’aa, Isaafis harka kennaa (ajajamaa). Osoo isin gara Rabbii hin deebi’inii fi Isaaf hin ajajamiin adabbiin yoo isinitti dhufee, gargaarsa hin argattan” jechuun affeerun wanta maluudha.
2ffaa-Namoota addunyaan iddoo qormaata akka taate beekun wanta isaan irraa barbaadamu hojjataniidha. Yeroon qormaata namaa, takkaa du’aan takkaa immoo adabbiin tasa dhufuun akka xumuramu waan beekaniif, yeroo hundaa of eeggannoo godhu. Of eeggannoon kunis: wanta Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa itti ajaje hojjachuu fi wanta Inni dhoowwe dhiisudha. Kuni warra milkaa’udha.
Kitaabban wabii:
[1] Zaadul Masiir-1233, Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 386-387 (Ibn Useymiin) [2] Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 387, Tafsiiru Xabarii-20/232[3] Tafsiiru Sa’dii-fuula 479[4] Tafsiiru Muyassar-464, Tafsiiru Xabarii-20/232[5] Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 399[6] Tafsiiru Muyassar-464[7] Tafsiiru Xabarii-20/235-236[8] Tafsiiru Muyassar-465[9] Tafsiiru Qur’aanil kariim-Suuratu Zumar-fuula 416


text:
Lammiwwan Burundii kanneen har’a sagalee kennuuf ba’an gaaffiin dhiyaateef heera bara 2005 ba’e ni fudhattu moo fudhatama dhabsiiftu kan jedhu.
Kunis prezidaantii biyyatti waggaa shanii hanga torbaa aangoo irra akka turan gochuuf fi biyyattiin aangoo mummicha ministeeraa akka qabaattu akkasumas seera tumaan filatamee seera fi heera biyyatti yoo cabse akka paartiin biyyatti bulchaa jiru aangoo irraa ari’uuf ehama kenna.
Kunis raggaasifamnaan jijjiramnii dhufu prezidaantiin biyyattii amma aangoo irra jiran marsaa biraaf akka dorgoman carraa kenna.
Nikurizizaan biyyatti erga bulchuu jalqabanii waggaa 13 kan guutan yoo ta’u baa’iin sagalee har’a kennamee sambata dhufu labsama.


text:
Shamarreen kamiyyuu addunyaa hokkara saalaa fi loogii irraa bilisa ta’e, carraa barnoota gaarii, kunuunsa fayyaa fi gara fuula duraatti carraa hojii argattu keessa jiraachuutu malaaf,” jedhan tokkummaa mootummootaatti Ambaasaaddarri U.S. Liindaa Toomaas Giriinfiild.
Dhugumatti, kun mirga namoomaa shamarree hundaati. Mirgoonni kun akka kabajaman gochuun hiyyummaa hamaa dhaabuuf akkasumas, badhaadhina hawaasa ykn biyya kamiyyuu waliin qaban guddisuuf murteessaadha.
Investimentiin barnoota shamarranii irratti hirmaatan shamarran dhuunfaan qofa osoo hin taane, hawaasa isaaniis ni fayyada. Akka Baankii Addunyaa jedhutti shamarran barnoota sadarkaa lammaffaa qaban booda irra gara dubartoota waa’ee ooguuma nyaata madaalamaa fi kunuunsa fayyaa ilaalchisee caalaatti odeeffannoo qaban ta’uutti guddatu.
Umurii isaanii waggaa 18 ituu hin guutiin dura herumuun isaanii xiqqaadha, ijoollees lakkobsaan xiqqaa qabaatu. Kana malees manaa ba’anii hojjechuu fi galii olaanaa argachuuf carraan isaanii guddaadha. Kana irraa kan ka’e, ijoollee fayya qabeessa, fi barnoota fooyya’aa qaban qabaachuun, ijjoolleen isaanis barnoota gaarii kan argatanii fi fayya buleessa ta’u.
Kanas ta’e sana, biyyoota baay’ee keessatti shamarran barnoota isaanii xumuruuf danqaa isaan mudatu. Baankiin Addunyaa akka akeekkachiiseetti, hawaasaleen shamarran barnoota waggaa 12 akka hin xumurre dhorkan, oomishtummaa fi galii umurii isaanii guutuu kan Doolaara tiriliyoona 15 hanga triliyoona 30 gidduu ta’u dhaban.
Danqaawwan shamarran mudatan, dandeettii isaan barachuu fi ga’umsa gaarii argachuuf malan irratti kallattiin dhiibbaa akka qabu hubachuun barbaachisaa dha. Tokkoffaa, shamarran yeroo baay’ee mana barumsaa keessatti akkasumas mana barumsaa ennaa deemanis ta’e deebi’aan soda qabu.
Hokkarri saalaa sababa barnoota isaanii xumuruu irraa isaan ittisuu keessaa isa tokko dha. Daree keessatti loogiin saalaa jiru rakkoo biraati. Ilaalchi saalaa irratti hirkatee kun immo ofitti amanamummaa fi ga’umsa barnootaa shamarranii, akkasumas filannoo damee barnootaa isaanii irratti dhiibbaa hamaa kan yeroo dheeraa qaba.
Shamarran sadarkaa barnootaa hunda akka xumuran, akkasumas ogummaa dorgommii gabaa hojii keessatti barbaachisu akka baratan carraan kennamuufii qaba. Waa’ee jireenya ofii murtoo akka murteessan, akkasumas hawaasaa fi biyyoota isaaniif gumaacha akka taasisan hayyamamuu qaba.
Yunaaytid Isteetis mirga namoomaa shamarranii fi dubartoota aalfii hunda guddisuu fi eegsiuuf cicha qabdu itti fuuftee jirti kan jedhan Ambaasaaddar Giriinfiild. Shamarran nyaataa fi bishaan fayyaaf toluu, , barnoota, kunuunsa fayyaa fi talaallii akka argatan, akkasumas, mirgi namoomaa qaban kabajamee sana keessatti hokkara irraa walaba akka ta’an gochuuf addunyaan michoomaan mu cina haa dhaaabtu jechuun gaafatan.
Shamarran haasawa addunyaa keessatti bilisaa ta’anii hirmaannaa guutuu qabaachuu yeroo danda’an, haallii akka fooyya’u hundi keenya ni beekna jechuun Ambaasaadar Lindaa Thomaas Griin fiild dubbachuu isaanii ibsuun gulaalaan har’a yaada isaa xumuree jira.


text:
WAAN QALBII NAMA CABSU Yoo jiraachuu baate qaamni dhimmi kun ilaallatu maaliif haala mijjeeysee joollee tana akka baratan godhuu dhabe? “Ijoolleen kun ilmaan Jaarsoo Dagaa …Read More »
#OromoProtests, Hospitaala Hiwoot faana Harar keessatti tajaajiltoonni fayyaa doktoroonni fi narsoonni wal gayuun mormii isaani gaggeessaa jiran
#OromoProtests, yeroo ammaa kana hospitaala Hiwoot faana Harar keessatti tajaajiltoonni fayyaa doktoroonni narsoonni wal gahuun mormii isaani gaggeessaa jirani kunoo daawwadhaaRead More »
Baha Oromiyaa; Aanaa Mulluqee mayyuuti namooni kuma heddutti lakkaawan lafa saanirraa buqqifaman
Balaan waayyaaneen Oromoota Harargee bahaa ona anniyyaa irraan geese hammaachaa dhufaa jira. Hamma ammaati furmaani argame tokkolleen hin jiru. Aanaa Mulluqee mayyuuti namooni lafa isaani …Read More »


text:
Tokkummaan Oromoo hunda dursu akka qabuu fi daandiin qabsoo bilisummaa Oromoo galmaan gahuu danda’u tokkummaa Oromoo jabeessuu duwwaa akka ta’e beektotti Oromoo waggaa dheeraaf …Read More »
Tokkummaa Jaarmayoolee fi Gurmuulee ABO
Bilisummaa fi Abbaa Biyyummaa Oromoo Dhugoomsuuf Tokkummaan Dhaabbilee Siyaasa Oromoo Murteessaa dha. Qabsoon hadhooftuu bara dheeraa dhaloota irraa dhalootatti darbaa turte, wareegama qaqqaalii gaafatus , …Read More »
BARRI KUN BARA OROMOO HAA TAHU
Taammanaa Bitimaa irraa Dubbiftoota barreeffama kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, waan …Read More »
Baga geeysan, Baga ittiin nugahe
Injifannoo dhiigaafii lafee jaallan wareegamaniitiin lafaafii mirga hagoo irratti argame, wareegamaan tiyfachuun abdiifii dambooba hegeree walabummaa Oromiyaati!!! xumura bara 2014 seensa seensa bara 2015 ilaalchisee …Read More »
Gurmeessuun namoonni akka waa waliin hojjatan walitti fiduudha…….
GURMEESSUU YKN IJAARUU ( ORGANIZING ) Humni namoota hedduu yoo wal ta’ee hojjate jijjirraa fiduudhaf gahaa yoo ta’u namni tokko garuu waa xiqqoo hojjachuu danda’a……. …Read More »
Gabaasa Kabajaa Ayyaana Waggaa 50ffaa Waldaa Meccaa-Tuulamaa fi Ayyaana Irrecha Magaala Nürnberg biyyaa Jarmaniitti kabjame
Onkoloolessa 19, 2014 Ayyaana Irrechaa yeroo jalqabaaf gaafa 18.10.2014tti Magaala Nürnbergtti kan Kabajame ole yemmu ta’u Seena Ayyaanicha maal akka ta‘e fi akkasumas Ayyaanni kuni …Read More »
Ibsaa Obboo Ibraahim Muummee fii Obboo Odaa Xasee
Ibsa Walii galtee garee Koree Yeroo ABO tan Obboo Ibraahim Muummeetiin gad geeyfamtuu fii garee Shanee ABO ….laalchisee..Ibsaa fii gaafiif deebisaa Obboo Odaa Xaseetii fii obboo Ibraahim …Read More »
Tokkummaan Oromummaa kan bilisummaa dhaaf ijaaramu, tokkummaa sobaa ta’uu hin danda’u
Abdii Boruutiin Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBO) akka galii hin geenye gufuu itti ta’uu dhaaf; yoo danda’ame sirumaa dhabamsiisuu dhaaf, diinni keenya …Read More »
Yeroon tokkummaa dhugaa barbaadan yoomiyyuu caalaa amma
Abdii Boruutiin Bara gabrummaa jalatti kufee kaasee uummanni Oromoo qabsoo bilisummaa hadhaawaa otuu hin godhin dabree hin beeku. Ba’aa bu’ii hamma kana hin …Read More »
Tokkummaan jaarmayoota fi qabsaa’ota Oromoo akkamitti ijaaramuu danda’a?
Abdii Boruutiin Kutaa shanaffaa – WTT (Waa Taa Taa?) Quboonni sadeen kun maaliif dhaabbatu? Maal agarsiisu, maal jechuu dha?Waa Taa Taa?– Waa ta’ittaa laata jechuu ta’inaa? W T …Read More »


text:
Sudaanii fi Sudaan Kibbaa Kaleessa marii yeroo dheeraa tii booda dhimmoota gidduu isaaniitti wal-falmsiisoo tahan sadii keessaa lama irratti marii furmaataa geggeessuuf walii-galtee sadarkaa duraa mallatteessanii jiran.
Wal-balaaleffannaa fi walitti-wacuu guddaan gam-lameenii ennaa gara gab jechuu fi yaada ofii keessa-deebi’uutti dhufe, jalqaba baatii kanaa irra Finfinnee keessatti eegalame mariin Sudaanii fi Sudaan Kibbaa gidduu kun. Jiloonni Kaartumii fi Jubaa irraa walitti-dhufan dhimmoota wal-falmsiisoo akka dhimma daangaa fi dhimma lammummaa biyyoota lameen gidduu furachuuf, mala itti waliin hojjetan lafa kaayyatan.
Ka caalaa wal-falmsiisaa tahe dhimmi zayita boba’aa, haga dhimmoota daangaa fi lammummaa irratti walii-galteeleen tolfamanii mallatteessamanitti akka lafa hin kaasamne taasisame. Prezidaantiin Sudaan Omar Hasan Al-Bashir walii-galticha mallatteessuuf ennaa gara Sudaan Kibbaa deeman, eega gaafa ayyaana Walabummaa Sudaan Kibbaa tii as, ka jalqabaa tahuuf jira. Guyyaan isaa hin beekamne, garuu torbanneen dhihoo fuul-duraa kana keessa taha - jedhu - aangawoonni.
Gamtaa Afrikaa bakka-bu’uun ka biyyoota lameen araara dubbachiisan Prezidaantiin Afrikaa-kibbaa duraanii Taaboo Imbeekii eega biyyoonni lameen jecha jajjaboo walitti dadarbachuu dhaabanii booda marii geggeessameen walii-galtee kana irra gahamuu dubbatu.
Gabaasaa isaa MP3 tuquun dhaggeeffadhaa


text:
Tokkummaan Mootummootaa, baqattoota Sudaan Kibbaaf gargaarsa gaafatu dabaluudhaan --- tajaajila nyaataa, bishaanii fi fayyaa kennuudhaaf yoo xiqqaate maallaqa doolaara miliyoona tokkoo fi kuma dhibba afur barbaachisa – jedha.
Walitti-bu’insi hamammaatee, haalli jireenya dhala-namaa Sudaan Kibbaa keessatti hammaachuun isaa akka lakkoobsi namoota qehee fi mana ofii irraa buqqa’anii hatattamaan dabalu taasise – jedha – Tokkummaan Mootummootaa.
Jarmayichi Addunyaa har’a akka ibsa baasetti, ijoollee miliyoona tokko ta’an dabalatee – laookkobsi baqattoota Sudaan Kibbaa daddafee dabaluun Addunyaa irratti isa ol’aanaa ta’ee milyoona tokko fi kuma dhibba saddeetii ol tahee jira.
Wal-wwaraansi biyyattii keessatti waggoota afuriif geggeessame, yoo xiqqaate lammiwwan ishee miliyoona tokkoo fi kuma dhibba saddeet manaa fi qehee irraa buqqise.
Lakkoobsi gargaarantootaa duraan Tokkummaan Mootummotoaa gabaase kuma tokkoo fi dhibba lama qofa ture.


text:
Haleellaa Gamtaan Waraana Arabaa Mana Hidhaa Yaman irratti raawwateen yoo xiqqaate namoonni 60 ajjeefamuu ibsame
Haleellaa xiyyaaronni gamtaa waraana Arabaa Sa’uudiin hogganamuu halkan edaa mana hidhaa Kibba-Lixa Yaman, magaalaa Zamaar keessatti argamu irratti raawwataniin, yoo xiqqaate namoonni 60 kan ajjeefaman tahuu gabaafame. Gareen Huusii mana hidhaa kana too’ataa ture ibsa baaseen, xiyyaaronni gamtichaa Sabtii halkan yeroo torba deddeebi’uun gamoolee mana hidhaa boombiin haleelaa turan jedhe.
Gamtaan Waraana Arabaa gama isaatiin iddoon rukutame wiirtuu gareen Huusii droonii fi misaa’elaa keessatti oomishuu tahuu beeksise. Dubbi himaan waraana gamtichaa Koloneel Turki Al-Maliki ibsa kenneen, “gamtichi haleellaa raawwatameen namoota nagayaa irra balaan akka hin dhaqqabneef of eggannoo cimaa godhee jira”jedhe.
Hogganaan Dhaabbata Baatii Diimaa damee Yaman Franz Rauchenstein Twitter isaa irratti, “Wiirtuun rukutame mana hidhaa tahuun ni beekna, dhiheenya kanas daaw’annee turre. Har’a ammoo balaa dhaqqabe kana ilaaluuf gamasitti imalaa jirra”jechuun barreesse.


text:
Firefox
Mozilla firefox (dur kan maqaa Phoenix jedhamuun beekkamaa ture) software Internet harkisu kan fandii Mozilla corporation fi namoota dhuunfaa hedduun kan ijaarame.
Fandiin Mozillaa akka kaayyoo isaatitti Firefox "web browser" diqqaa, saffisaa, salphaa fi dhifamuu kan danda'u godhuuf carraaqa. Yeroo ammaatitti "Internet Explorer" kan Microsoft'n ijaarametti aanee addunyaa irratti sadarkaa 2ffaa irra jira. Namoonni hedduun sababa firefox caba garagaraa hin qabneef isa filatu. Nageenni isaan Operatti aanee sadarkaa lammaffaatti ka argamu Firefox jedhamee tilmaamama.


text:
Baqattoonni Beengaazii keessaa guramuun handaara galanaatti geessamanii turan Dilbata darbe galgalaa qabee gara mooraa magaalaa Beengaaziitti dhiyeenya qabu tokkotti geessamuu isaanii ibsamee jira.
Baqattoota biyyoota gaanfa Afrikaa irraa ta'an kana kokolaataan gara moraa haaraatti kan gesse fannoo dimaa ta'uun kan ibsame yoo ta'u, magaalaatti dhiyoo ta'uun isaa sodaa nutti uume jedhu baqatoonni.
koreen fannoo dimaa kan sadarkaa adunyaa garuu mooraan keessa kaa'aman kun waardiyyaan eegama, namni biraa seenee ba'uu hin danda'u, dhiraa fi dubartoota adda adda baasanii kaa'uuf mijataa dha jedha. Handaarri galaanaa garuu sochii hedduun waan jiruuf, baqatonni balaaf saaxilamu sodaa jedhu kan qabu ta'uus ibsee jira.


text:
Fuula Dura3
Intro
Afaan Oromoo beektaa?
Wikipedia ka jedhamu kuni kuusa beekumsaa tolaan warra tajajilamuun baarreessamu dha. Kan hanga amma barrefaman ilalluf link Kana bani. Barresu jalqabu fi akkasumas akkam akka barresan illaluf kutta Qarqarsa jedhu kan bitta fuula kanatti argamu bani yokan kana -> [1] bani. Dictionary Oromo guddisuf yokan ilalluf Oromo Dictionary bani. Enyuni mani akka barrese ilalluf "Jijjirama Dhiho" kan jedhu yokan kana --> [2] bani.
Oduu May 17
- Buffalo Sabresn Ottawa Senators tapha afuurafa Stanley Cup playoffs kessatti qabxi 3:2n mo'achu dandettera.
- Morkitotti Iraq kessa bomb konkollata chemical fayyadamani nama yoo diqatte 32 ta'an ajjesani, nama yoo diqatte 50 ta'a madessu danda'anirra. Kunis kan ta'e kibxata Diyala Province, anna Abu Saydah kessatti dha. Gabbasi akka ibsutti konkollatan kanaaf fayyadatame gabbaya durra ejja ture.
- Astronomersiin Europe fi United States akka jedhanit “extrasolar planet”iin dhi’otti argamte kuni akka lafa kenya irra hin fagane fi akka gallana fi laga bishaan ho’a qabu akka ofii kessa qabdus iffa godhanirra.
- Dhi’otti “cyber attack” (kan Internet) Estoniat ta’e websitotta biyya barbachisa ta’an hunda kan ballese kuni egamsa (security) biyyaf bayye akka dhibba ta’e Estonian Minister of Defenseiin iffa godherra. Kuni immo NATOllen akka kessa ilallatan isaan tolcherra, kunis waan Estonian isaan kessa tokko tattef.
- Wagga 56 kessatti yerro durraf, baburi nama lama danga North Korea fi South Korea jiddu qaxxamuru danda’anirra. Kanan durra, ergaa Korean Wariin bakka lamatti isaan qodde bodda, baburi tokkolen kabba fi kibba Korea jiddutti dabree hin bekku turre.
- Executive Directoriin World Bank dubbi godhe kessatti Paul Wolfowitziin akka presidantma World Bank Group kessa June 30, 2007 akka dhisee ba’u iffa godherra. Akkasumas wal-ga’iin borii geggefame akka walii-galteen ta’u akka godhamu iffa godherra.
- Robii, marbleiin kilogram 115 ta’u foqi First Canadian Place hanga 51ffa irra kuffu danda’erra. Foqiin kun kan argammu 100 King Street West yoo ta’u kunis jiddu “Toronto Business district” argama.
- New York Mets dirre (stadiomi) issani Shea Stadiumit Chicago Cubs wajjin bakka Flushing, New York jedhamutti taphatani, yerro gara “ninth inning” osoo demma jirrani “five runs” dudduba turani, haa ta’u malle gara dhumatti mo’achu danda’anirra.
- Israeliin gara sa’a 2:15p.m local time irratti qillensa kessanni Gaza City dha’uu dandettera. Kunis akka nami afur du’e, 40 akka mada’an isaan godherra.
Oduu May 16
- Taj Mahal kan jedhamu monumentii India bekkamo kessa tokko kan ta’e, kana akkasumas Marble adii isattin bekkamu osoo hin bekkamin akka garra kellotti jijjiramu jirru himama jirra. particulate matteriin Air pollution wajjin wal-qabatte akka Taj Mahal irratti kuffama turee amma immo fakki kello akka keneef amanama.
- New York City Mayor kan ta’e Michael Bloomberg qarshii ofii kan hanga U.S dollar billiona tokko ta’u fillano White House 2008 akka bassu “Washington Times” report godherra.
- Prince Harry, kan maqqa [[|Prince Harry|Prince Henry of Wales]] jedhamuni bekkamu, dhi’otti “wataderotta” isaa wajjin kan gara Iraq demmuf qopha’a jirru akka hin demne dhowamerra. Chief of the General Staff (Head of the British Army) kan ta’e General Sir Richard Dannatt waantotta Prince Harry irratti dhaqabu danda’u irratti hunda’un akka inni hin demne dhowwerra.
- Akka USGS jabbena hanga 6.3 kan qabu earthquakiin akka anna Laos kan Luang Namtha jedhamtu dha’e iffa godherra. Kunis kan ta’e tilmamatti sa’a 3:56 p.m. local time [4:56 a.m. eastern time] itt yoo ta’u, chocho’I lafa kun hanga Bangkok ni dhaga’amma ture.
Akka presidantii hara Franceitt Nicolas Sarkozyiin Élysée Palace (fakki ilalli) kessatti “ceremony” gamachu godhaniraf . 21-gun salute bakka sunitti godhameraf. Innis presidantumma kan fudhatte presidantii dura Jacques Chirac irratti.
Oduu May 15
- 5:00 pm EDT bodda diqqo turre Monday, babburri northbound R6 SEPTA Regional Rail babbura northbound R5 wajjin wal-rukkutu danda’erra. Kunnis kan ta’e kutta Center City kan Philadelphia, Pennsylvaniatti argamutti. Bakki itti ta’ees Market East Station Philadelphia darbe, dhihoo 9th and Vine Streets irratti. Namonni 30 hanga 40 ta’an fi baburren laman bayye dha’amanirru, kessattu namonni babburra R6 durra ta’u jirran. Haa ta’u malee nami tokkoleen akka lubbu hiin jirru.
- Muccan tokko kan Aizuwakamatsu, Japan (kabba Tokyo) jirattu achii ka’e hanga “polis xabya” millan demme “sport bag” matta hadha isaa ofii kessa qabu harka polisitti kennu danda’erra. Polisiin akka jettutti, muccaan umrii 17 kuni akka hadha issaa “Monday” galgala kobba ajjesse polisitti himmerra. Achiin bodda matta irra kuttun “sport bag” kessa ka’e polisitti dabarse.
- “Monday” bombiin tokka’e nama lama ajjesse, kudhaan maddessu danda’erra. Kunis kan ta’e biyya guddo kabba-baha India kan “state” Assam kessatti argamtu kessatti.
- “Websaitiin” (Internet Website) yerro duraaf fayyadamtotta life insurance akka internet kessan bitaan godhuu ba’erra. Websaitiin kunis kan ba’ef namotta New Zealandersiif.
Oduu May 14
- Lübeck, kan jedhamtu jelban German navy osoo hin bekkin ofii irratti misaella tokkosu danda’erra. Kunis yerro isaan qarqarra British dhihoo Plymouth irratti osoo yalli tolcha jirranutti.
- MuchMusiciin filamtotta “MMVA Peoples’s Choice Awards”iif filatamani hardhaa iffa godherra. Barotta 18n MuchMusic Video Awards (MMVAs) fillano kenna ba’e kessatti yerroo hunda akka ummatti fillu bana godhaa ture. Simple Plan warri jedhamu yeroo afuri “People’s Choice” fudhachuun “record” ii qabu.
- Dilbatta dabartee (May 12) stormiin state Uttar Pradesh kan India kessatti argamtu dha’u danda’erra. Stormiin kuni namotta 27 ajjesse bayye isaaani madessera. Namonni bayyen kan midhaman mukaa mana isaani irratti jiggu irra kan ka’een.
* Prime Ministeriin Australia John Howard jedhamu national cricket team iin Australia Zimbabwe akka hin demne mottumman akka dhowee iffaa godhee.
- Dhi’otti warehouse complex guddan kan yoo diqqatte foqi shan qabu, ibbidan qabachu danda’erra. Kunis Buffalo, New York on 111 Tonawanda Street, irratti argama. Ibbiddi hanga mile 40 irra ni mullata.
- Cruise ship (jelba) Alaska kan ta’e "Empress of the North" sa’a 2 a.m Alaska Time irratti namonni kessa jiranni dhisanii akka ba’an himame turee. Kunis ergaa jelbichi cabbi bishaan jalla jirrun wal-dhahee bodda. Namoonni kessa jiranni 281 fi kan jelbicha kessa hojjatani 29 homma osoo hin ta’in ba’u danda’anirra.
- Yallin dhabii warrana “group” ( Palestinianii Fatah fi Hamas jiduu godhame sa’a tokkon bodda dhabatterra. Haa ta’u malle Interior Minister Hani Qawasmi akka hojji dhisee ba’u issa godherra.
* Montreal, Québec Canada kessatti dilbatta irratti polisiin Royal Canadian Mounted Police (RCMP) fi Montreal Police Service irra dhufanni, FBI's "Ten Most Wanted" fugitives kan ta’e Richard Golberg qabu dandanirru.
- Wal-dhabii guyya lammafi Karachi, Pakistan kessatti godhame du’a nama 41 fi yoo diqatte 150 bayye kan midhamanif sababa ta’efii warrani anna sunii irratti akka banamu wamamerra. Wal-dhabii kun kan ka’e guffame kan turre Chief of Justicen Iftikhar Muhammad Chaudhry anna sunii senne osoo nama isaa fillatu barbadutti.
Oduu May 13
- 2007 FIA formula one Spanish Grand Prix circuit de catalunya, Barcelona, Spainitti godhame kessatti kan Ferrari offa turee Felipe Massan mo'achu danda'erra.
- Fillanoo lakka'ame percentii 99% bodda Iceland's ruling coalitioniin barcumma parliamentii tokkonni fillano dursaa jirra.a
- Anna kibba Baghdaditt argamtu kan Mahmoudiyah jedhamtutti wetaderonni United States shan akka du'anii kan mirkana'e yoo ta'u, sadii immo bakka jirran hanga amma hin bekkamu.
- Torbaan dabartee RAF Leuchars Fifetti argamu kan UKtti argamu, jetotta Russia bomb battanni dhuffani kan Tornado F3 jedhamani qabu danda'erra. Kunis radariin bomb warri qabatte Tupolev Tu-142 Bear ergaa bekke bodda.
- Mullah Dadullah, akkasumas Mullah Dadullah Akhund,kan jedhamu bulchan Taliban, radical Islamic cleric fi military commander kan ta’e kibba Afghanistanitt ergaa warrana Afghan fi ‘’Allied Forces’’ wajjin walitti dhufee bodda ajjefamu danda’erra.
- Fillano bulcha Parti Québécois (PQ) ce’uffi ergaa iffa godhee guyya tokkon bodda, Gilles Duceppe (kan bulcha Bloc Québécois (BQ) turee) dilbatta fillano kessa ba’u issa iffa tolcherra.
- Italian Geographic Society (Società Geografica Italiana) wagga 140ffa issa hardha ‘‘celebrate’’ godherra. Barri itti dhabatte bara 1867tti.
Oduu May 12
- Chief justicen supreme court Pakistan Iftikhar Muhammad Chaudhry ergaa Karachi, Pakistan warra issaa fillani barbadu demme osoo dubbi gochuu jirru, ummatni achii jirranii iyyansa kassu danda'anniru. Reportiin tokko tokko akka ibsutti namni hanga 18 ta'an du'anirru.
- World Fair Trade Day Belgium kessatti godhame irratti wanbarrin buna dherrinan tokkoffa ta'e akka symbolitti fayyadamnirru.
- Tanya Dumstrey-Soos kan jedhamtu nittin ganna 32 parkii binensotta British Columbia, Canada kessatti argamu kan Siberian Magic jedhamu kessatti gossa qerramsa Bengal Tiger jedhamu kan maqqani issaa Gangus Jedhamuni nyatamte. Ijollen lama bakka sunitti argamani akka isheen nyatamte ijjanii akka arganni ibsannira.
- Democratic Advocate Syria kan ta'e Kamal Labwanin wagga 12f hidhame.
Oduu May 11
* NASAn telescope harra Hubble Space Telescope callu kan James Webb Space Telescope jedhamu iffa godhee.
- U.S. Army General kan Diyala Pronvice, Iraqitti argamu wataderotta bayyee akka isaa barbachisanni ifaa godhee.
- Namichii qawwe qabatte kan Uzbekii dhufee nama sadetti (ambassadorichalle wajjin) Russian Embassy Costa Ricatti argamu kessatti hostage (nama mana kessatti qabe) jirra.
- Adunya kessa planetii ho'a planetotta hunda callu qabu dhihotti argame. Planetii kunis
HD 149026b jedhamaa.
FIFA
Kubba Milla (Soccer)
- England - Chelsean stadiomii isaani harratti Manchester United 1-0 mo’achun FA Cup fudhachu dandettera. Kunis kan ta’e deqiqa 116ffa irrat Didier Drogban penalty argatte fayyadamudhan waan “goal”ii galcheffi. Deqiqan dhumachuf haffe afur qofa turre.
- France – Sanbatta tapha St Etienne geggefametti Marseillen St Etienne 2-1 mo’atte. Taphi kunis Ligue 1ffa yoo ta’u, akka Marseillen gara UEFA Champions league kessatti lammaffa ta’aan isaan tolcherra. Marseillen itti antotta Lens fi Bordeaux qabxii afuriin callu dandettera akkasumas “European football’s showcase competition”tif dabru akka dandettu mirkaneffamerra.
- Spain – Joaquiniin taphii ergaa jalqabee ture (89th minute) irratti tokko galchuun Valencian Real Mallorca 1-0 akka mo’attu tasiserra. Taphi Real Mallorcatti kan geggefame yoo ta’u, Valencian “striker”ii Fernando Morientes (tapha durra irratti midhame) malle taphatte. Kuni immo Valencian La Liga kessatti akka sadaffa irra tatu ishe godherra.
- Real Madrid-Pt. 66
- Barcelona-Pt. 66
- Valencia-Pt. 65
- Sevilla-Pt. 64
- Crotia – Champion Crotia kan ta’an Dinamo Zagreb sanbatta Hajduk Split wajjin taphattani 3-0 mo’achu danda’anirra. Kuni immo buduni itti annu irra qabxii 20 akka callan isaan godherra. Crotian derby kessatti dhallata Brazil kan ta’e strikeriin Eduardo da Silvan qabxii 34 taphatta qabxii gudda qabu tokkoffa ta’u danda’erra.
(source [3])
FIFA.COM LINKS
- Tapha kubba milla dhi’otti geggefamu (UEFA Euro 2008 Prel. Comp, Copa Paz del Chaco 2007, Friendly 2007…) yomii akka geggefamu ilalluf http://fifa.com/en/mens/fixtures/index.html
- Tapha kubba milla dhi’otti geggefame dabre (UEFA Euro 2008 Prel. Comp, Copa Paz del Chaco 2007, Friendly 2007…) qabxii ilaluf http://fifa.com/en/mens/results/index.html
- Ji’a kana 2007 FIFAn biyyotta tapha gubba millan sadarka gudda irratti argaman qabxiin gargari basee jirra. (FIFA/Coca-Cola World Ranking) ilalluf http://fifa.com/en/mens/statistics/index.html
- League adunya ilalluf immo kana http://fifa.com/en/WorldLeagues/index.html bani achiin immo World Leagues kan jedhu birra dhaqqi ‘zone’ fettu filladhu (fakkena African Zone) achiin immo kara gaditti biyya barbadu birra dhaqii, yoo taphi dhi’otti geggefamu yommi fi essatti akka geggefamu ilalluf ‘F’ tuqi, tapha taphatame dabre jirru qabxi ilaluf ‘R’ tuqi, sadarka budunotti irra jirrani ilalluf immo ‘T’ tuqi.
Kan Hanga amma Barrefamani
A-B
B
This subdomain is reserved for the creation of a Wikipedia in the Oromo language.
Number of articles: 1,099
If you speak Oromifaa, go ahead and start working on the encyclopedia!
For more information, see the English Wikipedia.
Ce lieu est reservé pour la création d'un Wikipédia en langue oromo.
Si vous parlez Oromifaa, modifiez le texte et commencez à écrire dans l'encyclopédie !
Pour d'autres informations, voir le Wikipédia francophone.
هذا الموقع مختص لكتابة موسوعة حرة "ويكيبيديا" بالكانورية..
إذا يعجب الفكرة، فاكتبها! إضغط عبلى edit وترجم هذا النص إلى الكانورية أو ابدأ أن تكتب مقالات.
لمعلومات أحرى ومساعدة بالعربية إضغط هنا.
Este subdominio está reservado para la creación de una Wikipedia en lengua Oromo.
Si usted habla Oromifaa, modifique el texto y comience a trabajar en la enciclopedia.
Para mayor información, visite la Wikipedia en español.
Diese Subdomain ist für die Erstellung einer Wikipedia in der Oromo-Sprache reserviert.
Wenn du diese Sprache sprichst, fang gleich an, an der Enzyklopädie zu arbeiten!
Weitere Informationen befinden sich auf der Deutsche Wikipedia.
Other wikis
Meta-Wikimedia – Wiktionary – Wikibooks – Wikiquote – Wikisource – Wikinews
Other small Wikipedias in African languages:
Afar · Afrikaans · Akan · አማርኛ · Bamanankan · Chi-Chewa · chiShona · chiTumbuka · Ɛʋɛ · Fulfude · Gĩkũyũ · هَوُسَ · Ìgbo · isiXhosa · isiZulu · Kanuri · Kinyarwanda · Kirundi · Kiswahili · Kongo · Kuanyama · Lingala · Luganda · Malagasy · Malti · Oshiwambo · Otsiherero · Sängö · seSotho · Setswana · SiSwati · Soomaaliga · ትግርኛ · Tshivenda · Twi · Wolof · Xitsonga · Yorùbá · (For other large Wikipedias, look into the side-bar.)


text:
LibreOffice 7.4 Help
Mataduree taattoo kanneen ati galmee LibreOffice keessa saagde gulaaluuf:
Taattoocha irratti lama cuqaasi.
Handaarri fajajaan naannoo taattoochaatti mul'atee kabalaan baafatichaa amma ajajoota wantoota taattoocha keessaa gulaaluuf of keessaa qaba.
Barruu mataduree jiraataa irratti lama cuqaasi. Handaarri fajajaan naannoo barruuchaatti mul'atee amma jijjiirraa gochuu ni dandeessa. Sarara haaraa uumuuf furtuu Enter dhiibi.
If no title text exists, choose Insert - Titles to enter the text in a dialog.
Cuqasni qeenxeen mataduree irrattii hantuutee fayyadamtee akka ati isa siiqsitu eeyyama.
Dhangeessuu mataduree guddaa jijjiiruu yoo barbaadde, Dhangii - Mataduree - Mataduree Guddaa fili. Kuni qaaqa Matadureechaa bana.
Fooyya'insa gochuuf caancalootaa qaaqicha keessa jiran keessaa tokko fili.
TOLE cuqaasi. Galmee ke keessaa, haalataa taattoo gulaaluu keessaa bahuuf taattoocha alatti cuqaasi.


text:
Itiyoophiyaan lola waggoota digdamaatii booda hariiroon ishee Ertiraa hatattamaan fooyyawaa dhufeen har’a Embaasii ishee Asmaraa keessatti sirnaan banattee jirti.
Sirna har’a Asmaraa keessatti geggeessame kana irratti argamuun kan Embaasicha banan Muummicha ministaraa Itiyoophiyaa Dr. Abiyyi Ahimad yoo tahan Prezidaantiin Ertiraa Obbo Isaayyaas Afewarqiis sirna kana irratti argamanii jiran.
Gama Kaaniin koreen ministeeroota haajaa alaa Ertraa Itiyoophiyaa fi Somaaliyaa of keessaa qabu har’a Jabuutii seenee jira.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
Grand #OromoProtests farmers arriving in Dadar, East Hararge
#OromoProtests, Huge rally in Ambo
Grand #OromoProtests at Haramaya University
Godina Boorana magaalaa bulee Horaatiis bifa kanaan itti fufe jia.
#Oromoprotest, kibba lixaa magaalaa Walisoo
Mormii Awwaday keessatti ka’e irri waraanni Agaazii dhukaasuumn yoo xiqqaate namoonni 4 ajjeefaman
#OromoProtests; Arsi University, Staff of Asalla Teaching and Referral Hospital.
Godina Harargee Bahaa magaala Awwadaayitti walgahii galgala kana gaggeeffamterratti qaadhimamtoota filannoo boruu jadhamee warri beekkame
1. Sheek Qamar ka gaafa dargii masjiida biiroo godhaate biiroo sheek qamar ja’aniin soomana qaalii mootummaa godhuun waajiba jadhee biyya fursiisee ture 2. Yuusuuf Qoophe …Read More »


text:
Waxabajjii 8/2014(TOI) – Yuunivarsitiin Haramaayaa Qonnaan Bultoota Naannawwaatiif deeggarsa sanyii filatamaa birrii miiliyoona 2.5 ol baasuu taasise.
Itti aanaan dhimma Qorannoo Yuunivarsiiticha Dr.Tasfaayee akka himanitti yuunivarsiitichi Qonnaan bultoota sababa hanqina roobaatiin sanyiin facaasan jalaa bade 500f sanyii Dinnichaa, Boqqolloo fi Atoo yaroo Gabaabaa keessatti Oomisha kennuu danda’u fi Caama dandamachuu danda’u Kuntaala 700 Qonnaan Bultoota Naannawaatiif deeggarsaan kennuufi hiamniiru. Kan Kennan tahu dubbataniiru.
Jiraattonni Aanaa Haramaayaa fi Kombolchaa Sanyiin facaasan sababa hanqina roobaatiin jalaa manca’uu himuun deeggarsa Sanyii filatamaa Yuunivarsitiin Haramaayaa godheefitti akka gammadan dubbataniiru.


text:
“Gannii ke hagam jennaan” tapha fakkeessee “Weellisaa ganna hin gaafatan Alii Birraatti mufataa,” jedhullee abbaa ijoollee lamaati.
Addisuun bara 2003 keessaa sirbuuf afaan baqaffate.Jireenna Oromoo karrayyuu sirbaan agarsiisuuf sirba isaan horiin faarsan Karrayyuu jedhee baase.Achumaan Addisu Karrayyu jehdan malee abbaan isa dhale Mengistuu.
Adoo akkanuma sirbuu CD afur baase CD afreessoo irratti ammoo ulfinnaa fuudhaa sirbaan agarsiisuuf “Laga tokkoo waraabee, jedhee fuudhaa fi ulfinna isaa faarse.
Addisuu yoo qophii sirbaa dhaabii Minnoshewa Entertainment jedhuu Amerikaa godina Amerikaa akka akkaa irra maranii sirbaniif yaame dhufetti istuudiyoo keennalleetti goree waan sirba isaa nutti hime.
“Ani ijoollumma kiyyaa jalqabee gara wallee kana hin jaaladhaa, haatii kiyyas ni weellistii kanaaf maatiidhuma irraa waan dhufe fakkaataa” jedha.
Sirba CD afranuu keessatti sirbeen Oromiyaa waliin gahe. Addisuun yoo jaalalaa fi goota faarse Geelloo maqaa sirbaa baase.
Wallaggatti wallee aadaa akka itti weeddisan 3-4 jira. Gimbiitti akka biraatti weesslisaanii..gara Horrootti akka biraattii.Dambii-Doolloo fi Najjoo akka biraatti weellisan jedhee.
“Leeqaa kormee bookkisaa Borxaan nama hin ceesisuu sanyiin Abdiisaa jiraa yaaddoon diina hin raffisuu …Mandii godaan daabbusii Gidaami Jooteetti caalaa…Sayyootii Oliiqaa Dingil…Horroo Habishee naa yaamaa. Dhedheessaatti dhaammannee Coomman nama hin ceesisuu garaan waan ufii baree ormaa nama hin boossisu” jedha.
Jaalala irratti namaan wal dhabee jennaan ammoo Ati hin taatu been jedhe, “adoo sin hin beekin si jaalachuun koo na gube marrimaan koo----ufumaafin rafee ufumaafin kahee.”
Yoo saba isaa faarsau ammoo Nin fedhaa ani Oromoo fedha jedhe. "Barreessaan walaloo fi yadallo kanaa Umer Alii Faaraati. Oromoon na feetii anis nin fedhaa dhiigaa fi lafeen fooniin walitti hidhaa saba jaalallii isaa hin cinne keessayin dhaladhee.”
Artiin maan jennaan,aartiin jireennaa oolmaa bultiiti keessaa oollee bulluuti “waan na fakkaata faarsaa.”
Rakkoo Master Pilaanii Finfinnee irratti dhalatee dubbachuuf ammoo “Ujummmoo isaa diimaa maal gootaa diidaa achittuu wa dhalateeraa,” jedhe.
Addisuun abbaa ijoollee lamaati, kabajaa fi ulfinnaa Cidhaa dubbachuuf …”hora bulaa jennee nuyis isan eebbifmnee,” jedhee waan hedduun eebbise.
Ilma ufii ammoo akkanaa jedhee faarse,”Dhala koo milkeessaa humna humna kiyya cabsee bahe keesaa baga naa dhalatte anatti qananiisee guddisee si boonaa.”
Addisuu Karrayyuu waan jireenna ufii,waan olmaa fi bulti ufi biratti arguutii fi waan heddyy faarsee Oromiyaa waliin gahee jedha.
Aartiin jireenna saba tokkoo waan hedduun himti ummatii aartiin waan hedduun gargaaruu malee jedha Addisuu Karrayyuu.
Waan hafe torbaan dhufu itti deebina.


text:
Hoggantoonni NATO fi gareen torbaa walgahii hatattamaa Kibxata ganama geggeessan irratti dho’iinsa baha Poolaanditti dhaqqabe kan Warsawn misaa’ela Raashiyaa keessatti hojjjetamuu mala jedhe waraana Raashiyaan Yukireen irratti geggeessitu hammeessuu mala jedhee jira.
Qorannoo dho’iinsa ganda fagoo baadiyyaa Poolaandi naannoo daangaa Yukireen irratti mudate Poolaand akka qorattu walii gallee jirra jechuun Pirezidaantiin Yunaayitid Isteetis Joo Baayiden walgahii booda gaazexeessitootatti himaniiru. Ani immoo waan ta’e sirriitti adda baasuu keenya nan mirkaneeffadha jedhan.
Wal ga’ii ariifachiisaa ariitiin qophaa’een, Pirezidaantiin Joo Baayiden dho’iinsa kana hordofuun hoggantoota Kanaadaa, Komishina Awurooppaa, Mana Maree Awurooppaa, Faransaay, Jarman, Xaaliyaanii, Jaappaan, Nezerlaand, Ispeen, Yunaayitid Kingidam walitti qabuun mariisisaniiru
Baayiden yeroo kanatti misaa'elli kun Raashiyaa irraa dhukaafame ta'uu dhiisuu mala jedhan.


text:
Dubartii mana lammii Eertiraa imaanaan waggaa 20'f eegan kirreessaa waliin haadha manaaf kennuufi
Aadde Shaashituu Nigusee jiraattuu magaalaa Gondariiti. Jalqabarratti Gondar ganda sadi keessa jiraataa kan turan yoo ta'u, boodarra garuu mana bitatanii gara ganda biraa jijjiirratan. Yeroo sanitti hojjattuu mana murtii turan.
Yeroos qabduu qarshii hoteelaa kan turan lammiin Eertiraa Aadde Migib Tamasgeen duraan ganda afur keessa kan jiraatan yoo ta'u, boodarraa garuu lafa argataniin gara ganda Dabir Berhaan Sillaaseetti mana ijaarratan. Ollummaan dubartoota lameenii achitti jalqabe.
''Yeroo mana haaraatti galan namnis gandis haaraa namatti ta'us, dhimmoota hawaasummaa keenya waliin raawwachuun waan baratamedha,'' jedhu Aadde Migib.
Ollummaasaanii osoo haalaan hin jabaatiin siyaasni Itoophiyaa fi Ertiraa jiddutti ture akkasaan gargara bahaniif sababa ta'e. Aadde Migib mannisaan ijoollee sadi keessatti dahanii itti guddisanii, ollootasaanii waan gaarii fi hamaa waliin dabarsan dhiisanii deemuun ulfaataa akka ture dubbatu.
Aadde Migib Gondar keessatti waggoota 20'f jiraataniiru. Itoophiyaatti dahanii haadha ijoollee ta'aniiru. Haala siyaasaa yeroo sanitti tureen dirqamanii lammiileen Eertiraa gara biyya keessanii galaa waan jedhamaniif qabeenyasaanii dhiisanii gara biyyasaaniitti deebi'an.
Yeroo Adde Migib ganda sadi jiraatan san baay'ee walitti dhiyaanna ture jedhu Adde Shaashituun. Yeroo ganda afur jiraatanis namoonni kabajanii fi jaalatan heddu turan.
Ta'us garuu tasa iddoo jiraatan gad dhiisanii akka gara biyyasaanii deeman taasifaman qabeenyasaanii ollaasaanitti adaraa jedhanii yeroo deeman dhiyeenyatti kan beekan Adde Shaashituu turan.
Yeroon sun rakkisaa waan tureef Aadde Migib qabeenya kiyya osoo hin jedhin ture kan deeman waan ta'eef meeshaaleesaanii haalaa ol kaa'uun itti gaafatamummaa Aadde Shaashituu ture.
Meeshaaleen manaa muraasni gurguramanii muraasni immoo obboleettiisaanii Finfinnee jiranii fi ijoolleesaanii Itoophiyaatti hafaniif akka kennamu dhaamanii turan Aadde Migib.
Hirbuusaanii eeguun Adde Shaashituun itti gaafatamummaasaanii haalaan eeguu dubbatu.
Yeroo Aadde Migib gara biyyasaaniitti deebi'an hojjattaa mana murtii hawaasummaa akka waadaasaanii argu godhanii turan.
Walitti dhufeenyisaanii ollummaarra kan darbe ta'uu baatus Aadde Shaashituun waadaa Aadde Migib'f galan eeguun har'a ga'aniiru.
Meeshaalee muraasa immoo ollaasaniif akka kennamu gaafatanii turan waan ta'eef akkuma gaaffiisaanii ollaadhaaf akka kennamu godhameera. Mannisaanii lafa kaaree meetira 200 irratti kan qubate dubbatu.
Ijaarsi manasaanii yeroo sanitti 'Amooraa Kinfi' jedhamee beekamuu kun kutaalee kiraadhaaf ta'an biroo lama qaba jedhu.
Aadde Shaashituun yeroo sanirraa jalqabee maallaqa kaa'uuf ture. Dabir Berhaan Sillaaseetti kiraan manaa mi'aa miti.
Ta'us garuu maallaqa mana kiraa maqaa ilmasaanii Itoophiyaatti argamuun kaa'uu dubbatu. Yeroo isaan gara Itoophiyaa dhufanitti maallaqa san itti kennuusaanii dubbatu.
Haala kanas akka yaadatan Adde Migib BBC'f mirkaneesaniiru.
Baasiin mana ilaallatu, gibira waggaa kaffalanii, bishaan Aadde Migib galfachuuf galmaa'anii deeman Adde Shaashituun akka galchaniif ni dubbatu.
Maallaqa kiraa manaa yeroodhaa gara yerootti kennan dabalatee hamma ammaatti qarshii kuma 60 kaa'uusaanii dubbatu Aadde Shaashituun.
Aadde Migib yeroo tokko dhaqanii manasaanii ilaalanii turan. Yeroo manasaanii dhiisnaii deeman deebi'ee mana kiyya argadha jedhee yaadanii akka hin beekne dubbatu.
Asiin duras manasaanii fi ollaasnii du'arraa hafan yeroo arganitti gammachuu yeroos ture hin dagatan. Mannisaanii osoo hin gurguramin jiraachuusaattiin gammachuunsaanii daangaa akka hin qabne dubbatu.
"Waadaa lafarratti natti kennan eegee akka deebisu Rabbiin kadhadha ture," jedhan Aadde Shaashituun.
Aadde Migib manasaanii fudhatanii jireenyasaanii jiraachuu akka barbaadan dubbatu. Ijoolleensaanii manasaani itti dhalatan haatisanaii jiraacahuuf karoora qabaachuusaanii yeroo dhagahan yaadasaanii akka deeggaran dubbatu.
Isaan ijoolleesaanii gaafachuuf yeroo gara Ameerikaa deeman san manasaanii akka eeganiif ollaasaaniif adaraa jedhan deemaniif mana Adde Migibis bakka bu'ummaa kennaniif deemuusaanii ni yaadatu.
Adde Shaashituun itti gaafatamummaa itti kenname san haalan eeganii asiin gahuuf bu'aa bayii heddu keessa akka darban dubbatu.
Lamaansaaniituyyuu ijoolleesaanii gaafachuuf isheen takka Minisootaa isheen biroo immoo Daalaas jiraataniis bakkasaanii jiran deemanii wal gaafachuusaanii nutti himaniiru.


text:
Erga Torbee darbee Afriikaa Kibbaa keessatti lammilee Afriikaa kaan irratti aggaammiin qabeenya saamuu fi reebichaa dhaqqabuu jalqabe sodaa keessa jirraa jedhu baqattoonni Oromoo.
Biyya Afriikaa Kibbaa magaalaa Darban, darbees naannoo Aleksaanderiyaatti jiraattonni jecha gaggeessitoota dhaabbilee siyaasaan dahatanii balaa dhaqqabsiisuus dubbatanii jiru.
Gaggeessaan hawaasa baqattoota Oromoo haga dandeenye mootummaa biyyatiitiif waan jiru himaa jirra jedhaa, Galmoo Daawit dabalata isaa qopheesseera.


text:
Waxabajjii 11,2014 Gabaasa Qeerroo
Hidhaa fi ajjechaa mootummaa Wayyaanee jalaa dheessee gara Bosaassootti socho’aa kan ture barataan Oromoo tokko rasaasaan rukutamuun isaa gabaafame.
Oduun Qeerroo dhaqqqabe akka hubachiisutti Yunversitii Haramaayaatti barataa Saayinsii Polotikaa kan ture barataa Huseen Sa’id Haajii jedhamu FDG barattoota Oromoo Yunversitichaan geggeeffamu keessaa harka qabda jedhamee hordoffii hidhaa fi ajjechaa mootummaa Wayyaanee jalaa baqatee gara Bosaassoo Puntlanditti osoo socho’aa jiruu, tikootni Wayyaanee isa hordofuun barataan kun kellaa magaalaa Qardhuu jedhamutti loltoota Puntlandiin akka rukutamu taasisanii jiran.
Barataa Huseen Sa’id Haajii yeroo ammaa kana gargaarsaa fi waldhaansa ga’aa tokkoon maleetti Hospitaala Bosaassoo ciisee kan jiru oggaa ta’u, bakki dhaloota isaas Godina Baalee Ona Agaarfaa irraa ta’uun
gabaafameera.


text:
Namoota odeeffannoo kennaniif eegumsi ni godhamaa?
Unki odeeffannoo itti laataniin iccitoomafi maqadhableedha. Kanas mikaneessuuf jecha maqaa namoota unkicha guutanii gaafiin gaafatan hinjiran. Unkicha wayta guuttan odeeffannoo enyummaa keessan adda baasuuf fayyaduu danda’u akka hinlaanne isin gaafanna.
Fuula odeeffannoon itti kennamu kana ilaaluu fi unkichas guutuu koo hojjetoota Kaka’uumsa Walsimsiisa Adunyaa (KWA) dabalatee namootni biraa beekuu danda’an jiru?
Kaadimaan interneetii KWA teessoo addaa kompitara isa daawwatanii sassaaba. Teessoon addaa kuni (magaalaafi biyya dabalatee) meeshaalee interneetii fayyadamaa jiran kan adda baasuufi gabaasees ittiin kuusudha. Teessoon kuni qaama tajaajila interneetii kaffalus kan dabalatuudha. Kana waan ta’eef odeeffannoo nageegnya nyaataa kan kennitan koompitara dhuunfaa keessaniin yoo ta’e, koopitarri keessan dhimma kanaaf ooluun isaa irra gahama ta’a, garuu eenyu akka itti fayyadame hinagarsiisu. Kana waan ta’eef kompitara yookin bilbila dhuunfaa keessan dhimma kanaaf fayadamuu osoo dhiifatanii koompitaroota waloo kan akka kaaffee interneetiitti argamanii fa’atti haajaa bahuutu filatama. Itti dabalataanis koompitara dhuunfaa keessanirattis mantagoo ykn cindaa fagoo (abjataatti) (Virtual private network (VPN)) fayyadamuu yoo dandeessan gaariidha. Kunis mosaajjii fayyadamaa yoo ta’u yeroo interneetiitti fayyadamtan teessoo addaa kompitara keessani toora biraatti naannesuun nageenya fooyyaa’aatiin eenyummaan keessan osoo hinbaramiin akka turtan isin dandeessisa.
Dhaabni na qacare toora interneetii odeeffannoo rakkoo nyaataa ittiin kennamuu kana daawachuu kiyyafi unkichas guutee erguu kiyya beekuu ni danda’aa?
Dhaabbileen gargariin kompitaroota isaanii keessa inni kum toora interneetii rakkoo nyaataa ittiin gabaafamuu kana akka seenaniifii eenyus akka itti fayyadamu irra gahuu danda’u. Kana waan ta’eef yeroo rakkoo nageegna nyaataa gabaastan ofeeggannoowwan barbaachisan akka armaan gadiitti isiniif dhiheessina. Sirriitti ilaalaa:
- Bilbila ykn kompitara bakka hojii (kan qacartoota) keessaniitti hinfayadaminaa
- Interneetii bakka hojiiiit hinfayyadamina
- Caancalaa dhuunfaa (private tab) ykn foddaa eenyummaa hinargisiifnee (incognito) qofa osoo fayyadamtanii seenaa iyyaafannoo keessatti akka hinkuufamne gargaara.
- Chrome: Window, Linux ykn Chrome OS yommuu fayyadamtan: Ctrl + Shift + n dhiibaa (tuqaa); Mac: yoo fayyadamtan immoo ⌘ + Shift + n waluma faana dhiibaa (tuqaa).
- Firefox: Window, Linux ykn Chrome OS yommuu fayyadamtan: Ctrl + Shift + p dhiibaa (tuqaa); Akkasumas Mac: keessatti ⌘ + Shift + p tuqaa.
- Safari: Mac irratti wayta fayyadamtanis ⌘ + Shift + n waluma faana dhiibaa
- Edge: Window fi, Linux: irratti yommu fayyadamtan Ctrl + Shift + p tuqaa, Mac: irratti ⌘ + Shift + n dhiibaa
Ofeeggannowwan kanniin yoo siirriitti gootan unka raakkoo nageenya nyaataa kana guutuufi erguu keessan namuu beekuu hindanda’u.
Unki odeeffannoo rakkoo nageenya nyaataa itti kennamuun kuni kuukiitti fayyadamaa? Anallee maqeessuu danda’uu?
Toorri interneetii dhimma kanaaf qophaa’e kuni kuukiitti hinfayyadamu
Odeeffannoon ani unka kanarratti guutu kunniin qama sadaffaatiin butamuu ni danda’aa?
Odeeffannoon interneetirratti butamuu kan danda’u yeroo muraasa qofaaf yoo ta’u odeeffannoon keessan woyta kaadimaa keenyatti ergamu, qabiyyeen unkichaa battalumatti HTTPSdhaan icciteessamee kuufama waan ta’eefi yeroo hattoonni butuuf yaalanirree qabiyyicha gara jechootatti jijjiiruu hindanda’ani.
Unkichi gara KWAtti erga dabarfamee booda kophaatti baafamee eenyummaafi teessoo namootafi kompitaroota erganii irraa bilisa ta’ee kaadimaa addaatti aangoo Gamtaa Awuroopaa fi seerota isaanii jalatti waan kuufamuuf, odeeffanoon kuni enyumaafi teessoon haalli itti walqabatu hinjiraatu.
Odeeffannoon ani ergu akkamitti tajaajilarra oola?
Odeffanoon maqadhablee kuni garee ogeeyyii nageegna nyaataa KWA muuduun madaalaman. Ogeeyyiin kuni rakkoon kuni haalan qoratamuu qaba murti jedhurra gaafa gahan angawoota biyya dhimmi ilaallatuutti qorannoon akka taasifamu dhaamsi dammaqsuu ni ergamaafi.