text:
Tafsiira Suuratu Ar-Ruum-Kutaa 12
Fuula Rabbii barbaaduun firaaf, Hiyyeessaa fi kara-deemaaf haqa isaa kennu
Namoonni yommuu fira, hiyyeessaa fi kara-deemaa gargaaranii fi sadaqa kennaniif niyyaa adda addaa qabu. Gariin isaanii na argaaf, gariin isaanii faaruu namoota argachuuf (ebalu arjaadha, ebalu akkana haa jedhaniif) fira, hiyyeessaa fi kara-deemaa gargaaru, sadaqa kennu. Gariin isaanii immoo Fuula Rabbii olta’aa qofa barbaadun kana hojjatu. Amma gaafin ka’u: kanniin keessaa eenyutu wanta hojjate kanarratti mindaa (ajrii) argataa? Mee haa ilaalu:
“Kanaafu, firaaf, hiyyeessaa fi kara-deemaaf haqa isaa kenni. Kuni warra Fuula Rabbii barbadaaniif gaariidha. Isaan sun isaanumatu milkaa’oodha.” Suuratu Ar-Ruum 30:38
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa aayah lakkoofsa 37 keessatti nama fedheef rizqii akka bal’isuu fi dhiphisu erga dubbatee booda, galata dureessaa qoruuf nama rizqii bal’iseef rizqii isaa irraa hiyyeessaf akka kennu ajaje.[1] “Kanaafu firaaf, hiyyeessaa fi kara-deemaaf haqa isaa kenni.” Kana jechuun yaa nama amane! Fira keetiif haqa isaa kenni. Haqni kunis wanta shari’aan dirqama godhe ykn itti kakaasedha. Kan akka nafaqaa (baasi ) dirqamaa, sadaqaa, kennaa, tola oolu, firummaa sufuu, nagaha gaafachuu, kabajuu, dogongora isaa irra darbuu fi kkf dha. Firri hundarra namatti dhiyaatu haadha abbaadha. Kanaafu, haqni haadha abbaa isaan kabaju, isaaniif tola oolu fi kkf dha. Haadha abbaatin ala firoonni jiran immoo haqni isaan qaban firummaa sufuu fi yoo rakkatan isaan gargaarudha. Kanaafu, yaa nama Rabbitti amane fira keetiif haqa isaa kenni.
Ammas hiyyeessaf haqa isaa kenni. Haqni hiyyeessaa maalidhaa? Haqni isaa haajaa isaa isaaf guutuudha. Kana jechuun hiyyeessa waan ta’eef wanta isa gahuu isaaf kennuudha. Kan akka isa nyaachisu, obaasu, uwwisuu ykn maallaqa isaaf kennu.[2]
Kara-deemaafis haqa isaa kenni. Kuni nama biyya isaa irraa bahee maallaqa biyya isaa ittiin gahuu dhabeedha. Kanaafu haqni isaa maallaqa biyya isaa ittiin gahu isaaf kennuu ykn sababa ittiin achi gahu isaaf laaffisuudha.[3]
“Kuni warra Fuula Rabbii barbaadaniif gaariidha.” Kana jechuun kennaan kuni warra hojii isaaniitiin Fuula Rabbii barbaadaniif gaariidha. Rabbal aalamiina biratti mindaa (sawaaba) guddaa ittiin argatu. Firaaf, hiyyeessaa fi kara-deemaaf haqa kennuu faaydan isaa namoota birootti waan darbuuf waan gaarii (kheeyri) godhe. Garuu niyyaa qulqulluun malee nama kana hojjateef kheeyri hin ta’u. Osoo ati qarshii tokko ykn uffata namatti sadaqatte, inni itti fayyadama. Garuu ati takkaa itti fayyadamu dandeessa takkaa miidhamu dandeessa takkaa immoo miidhamus itti fayyadamu dhiisus dandeessa. Yoo na argaaf hojii gaarii kana hojjatte, ni miidhamta. Yoo ikhlaasaan hojjatte immoo itti fayyadamta. Amala waan sitti ta’e qofaaf yoo hojjatte itti hin fayyadamtu. (Sababni isaas, hojii gaarii tokkotti fayyadamuuf niyyaan qulqulluun (ikhlaasni) barbaachisaadha.) Kanaafi asitti akkana jedhe, “warra Fuula Rabbii barbaadaniif…” Kanaafu akkana jenna: firaaf, karaa deemaa fi hiyyeessaf haqa isaa kennuun warra fuula Rabbii barbaadaniif malee gaarii hin ta’u. Kuni gama nama kennuuti. Garuu gama nama kennameetiif immoo isaaf kheeyridha. Inumaa osoo kaafirri nama tokkoof maallaqa kenne, namni kuni itti fayyadama, isaaf kheeyri ta’a. Garuu nama arjoome kanaaf kheeyri hin ta’u niyyaan qulqulluu yoo ta’e malee.[4]
Kanaafu, namni yommuu firaaf, hiyyeessaa fi kara-deemaaf haqa isaa kennu niyyaa isaa tolchuu qaba. Sababni isaas, niyyaan isaa Rabbiif yoo ta’e qofa hojii san irratti ajrii (mindaa) argata.
“Isaan sun isaanumatu milkaa’oodha.” Kana jechuun namoonni hojiiwwan kanaa fi kan biroo Rabbiif jedhanii hojjatan, isaan warra mindaa Rabbii argatanii fi adabbii Isaa jalaa nagaha bahaniidha.[5]
“Qabeenya namootaa keessatti akka dhaluuf wanti isin dhala irraa kennitan, Rabbiin biratti homaa hin dhalu. Garuu zakaa irraa Fuula Rabbii barbaadun wanti isin kennitan, [isatu isiniif dhala]. Isaan sun mindaan kan isaaniif baay’atuudha.” Suuratu Ar-Ruum 30:39
Kana jechuun dhala niyyachuu fi liqaan qabeenya namootaa keessatti akka isiniif dabalu barbaadun qabeenya irraa wanti isin akka liqaatti kennitan, Rabbiin biratti hin dabalu. Kana irra, Rabbiin ni balleessa. Garuu Jaalala Rabbii barbaadu fi mindaa Isaa kajeelun wanti isin akka zakaa fi sadaqaatti namoota haajaa qabanii fi rakkataniif kennitan, Rabbiin isiniif baay’isa, mindaa dacha dachaa isiniif godha.[6]
Aayan tuni akkana jechuunis ibsamte: “Namoonni wanta inni kenne caalaa dachaa godhanii akka isaaf deebisan barbaaduun namni kennaa kenne, namni kuni Rabbiin biratti mindaa hin argatu. Sababni isaas, kennaa kana keessatti jaalala Rabbii hin barbaanne.”[7]
Rabbiin ala kan nama uumuu, rizqii namaaf kennu, nafsee fudhatu, ergasii jiraachisuu ni jiraa?
“Rabbiin Kan isin uumee ergasii rizqii isiniif kenne, ergasii isin ajjeesu ergasii isin jiraachisuudha. Shariikota keessan keessaa kana irraa waa kan hojjatuu ni jiraa? Inni wanta isaan itti qindeessan irraa qulqullaa’e, olta’e.” Suuratu Ar-Ruum 30:40 (Rizqii- soorata, qabeenyaa fi wanta biraa namni itti fayyadamuudha.)
Yaa namoota! Rabbiin qofatu isin uumee ergasii jireenya tana keessatti rizqii isiniif kenne. Ergasii ajalli keessan dhumachuun isin ajjeesa. Ergasii qorannoo fi jazaaf qabrii keessaa jiraattota godhee isin kaasa.
“Shariikota keessan keessaa kana irraa waa kan hojjatuu ni jiraa?” Kana jechuun Rabbii gaditti kanneen isin gabbartan keessaa wantoota kanniin irraa waa kan hojjatu ni jiraa? (Wantooni isin Rabbiin alatti gabbartan isin uumuu ykn rizqii isiniif kennu ykn ajjeesu ykn jiraachisuu danda’uu?
Wantoonni isaan waaqeffatan kana irraa homaa hin hojjatan. Kanaafu, wanta waa uumuu ykn rizqii kennu ykn ajjeesu ykn jiraachisuu hin dandeenye akkamitti gabbaruu (waaqefatuu)? Ilma uumuu kan hin dandeenye irraa akkamitti “ilma naaf kenni” jedhanii kadhatuu? Rizqii namaaf kennu kan hin dandeenye irraa akkamitti rizqii kadhatuu?)
“Inni wanta isaan itti qindeessan irraa qulqullaa’e, olta’e.” kana jechuun Rabbiin shariika ykn fakkaataa ykn qixxaataa ykn ilma ykn abbaa qabaachu irraa qulqullaa’e. Kana irra, Inni Tokkicha adda ta’e, Of danda’aa hin dhalle hin dhalanne, Isaaf qixxaataan hin jirreedha.[8]
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiir Qurxubii-16/435
[2] Tafsiir Sa’dii-754
[3] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi-15/163
[4] Tafsiir Qur’aanil Kariim-Suuratu Ar-Ruum, fuula-225-226 [5] Tafsiir Sa’dii-754
[6] Tafsiiru Muyassar-408
[7] Tafsiiru ibn Kasiir-6/97, Tafsiiru Xabarii-18/508
[8]Tafsiir Ibn Kasiir-6/97-98, Tafsiir Muyassar-408


c: text/html

text:
Monthly Archives: December 2021
Jobirri uummata Oromoo ABO’n akka saffisaan kaatuuf qoochoof miilli isaa walii galuu barbaachisa!
Jobirri uummata Oromoo ABO’n akka saffisaan kaatuuf qoochoof miilli isaa walii galuu barbaachisa!
Qalbeessaa Dhangi’aatiin
Muddee 16,2021Abdii fi gaachana uummata Oromoo kan ta’e, fuuldurattis naatoof mararteen saba keenya Oromoo ABO’n wayiita ammaa hadiida injifannoo irratti argama. Gudunfaa injifannoo isaa milkeessuuf, saba keenya Oromoo nagaaf nageenya isaa bakkatti deebisuuf qaamoleen ABO’f miilaaf qoochoo ta’anii, Joobira uummata Oromoo ABO utubuun asiin gahan har’as hariiroo dhangi’amaa waliin qaban sana jabeessanii itichuun furmaata fardii ammatti isa barbaachisudha. Akkuma olitti eeruu yaale Addi Bilisummaa Oromoo saba keenya Oromoof Joobira humna guddaaf umurii dheeraa qabudha. Joobirri kun Joobira ta’ee itti fufuuf miilli isaa fayyaa ta’ee jiraachuu qaba. Akkasuma fayyummaan qoochoo Joobira kanaas barbaachisaa akkaan feesisaa ta’uu hubachuun barbaachisaadha.
Qaamoleen ABO’f miila inni ittiin deemuuf, qoochoo inni ittiin balali’u ta’aa turan qaamota gurguddaa afurtu ture afurtus jira. Isaanis: qaama waraanaa (WBO), qaamota miidiyaa arrata dhaabichaa, qaamota siyaasaa dhaabichaa, fi qaamota dinagdee ABO ti. Qaamoleen kun utubaaf wiirtuu dhaabichaa, kuula dhaaba kanaaf qaroo dhaabichaa, addatti ammoo haamilee saba kenya Oromoo tiksuu fi saba keenya walitti fidanii tokkoomsuu irratti dhaaba Oromoon qabu ABO diinaaf firoota diinaa irraa tiksanii asiin gahuu irratti qooda fakkaataa hin qabne bahataniiru. Continue reading
Ajjeechaan Karrayyuutti Abbooti Gadaa dabalatee jumala uummataa keenyarratti rawwate Duula Oromoofi duudha isaa balleessuuf PP’n rawwatteedha!
Ajjeechaan Karrayyuutti Abbooti Gadaa dabalatee jumala uummataa keenyarratti rawwate Duula Oromoofi duudha isaa balleessuuf PP’n rawwatteedha!
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo!
Sirni Afaan Qawween uummataa Oromoo bulchaa jiru Bilxiginnaan erga angoo biyyatti humnaan qabate agaami inni Oromummaa baleessuuf rawwachaa jiru yeroo yeroon dabalaa akkuma dhufen Uummata Oromoos gatii guddaa kaffalchiisutti argama.
Duudhaafi Aadaa sabaa tokko yoo cabsan salphatti Uummaticha cabsun niidanda’ama PP’nis tooftaa kanaan Uummata Oromoo cabsuuf tarkanfi hadha’a uummaticha irratti fudhachuutti jira.
Uummata Oromoo yeroo adda addatti kutaan gargar qooduuf murni PP waan hin goone hin qabu sanatti milka’uu waan hanqateef Abbooti Oromoo Aadaafi sirna Oromoon qabu dhaloota dhaalchiisutti argaman garaa jabeenya guddaan ajjeessun Duudha , Aadaa Fi Eenyummaa Oromoo balleessuuf akka ta’e Ajjeechaan Karrayyuutti Abbooti Gadaa (Abbaa Bookuu) dabalatee dargaggoota bor Gadaa Micheelle dhaluun Gadaa fudhachuuf abdataman irratti rawwate argisiiftu guddadha.
Sirnoonni yeroo hundaa Oromoo birratti gaddan yaadataman kanneen akka Miniliik, Hayilee Silaasee, Dargii fi EPRDF Duudhaa fi Aadaan Oromoo eenyummaan Oromummaa akka baduuf waan hin goone hin qaban. Continue reading

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
'TPLF' qabsoo hidhannoo hanga 'Tigiraay biyya of-dandeesse...'
Tibbana Addi Bilisa Baasaa Ummata Tigraayi (TPLF) bara hundeeffama isaa waggaa 45ffaa naannoo Tigiraayitti haala adda addaatiin kabajataa ture.
TPLF erga sirna Dargii kuffisuun aangoo mootummaatti dhufeen as waggoota 27'f biiyyattii bulchaa ture.
Isaan booda ammoo erga waggoota lamaan darbanii as aangoo mootummaa jiddugalaa keessaa bahee naannoo ofii qofaa bulchu irratti xiyyeeffataniiru.
Annga'oonni dhaabichaa 'Tigiraay biyya of-dandeesse' akka taatu fedha qabaachuu waltajjiiwwaan adda addaarratti yaada isaanii calaqqisiisaa turan.
'TPLF' eessa kaa'e?
Dadabiit bakka qabsoo hidhannoo TPLF itti eegaleefi dhiigni dargaggoota kumaatama hedduu itti dhagala'eedha.
Bara sanattis dargaggoonni miidhaafi sarbama mirgaa sirna Dargiitiin irra gahaa ture irratti qabsaa'uuf hedduun lubbuu isaanii dhabaniiru.
Sanadootaafi taateewwan adda addaatiin akkuma himamuu kaayyoon qabsoo adda kanaa inni guddaan sirna Dargii tibba sanatti misoomaafi dimokiraasiif gufuudha jedhee amane kuffiisuun Tigiraay bilisa baasuu ture.
Qabsoon isaanii finiinee naannoo Tigiraay bilisa ergabaasaniin booda Dargii kuffisuun Itoophiyaa guutuu bilisa baasuuf qabsoo itti fufan.
Qabsoo Addi Bilisa Baasaa Eeritiraafi Addi Bilisummaa Oromoo qooda keessatti fudhataniin bara 1991 mootummaa dargii aangoorra erga buusaniin booda aangoo mootummaa jiddugaleessaa Itoophiyaa harkatti galfatan.
Humnoota siyaasaa hedduu kan hirmaachise chaartara dhaabuun mootummaa waloo ijaaruuf yaaliin taasifame milkaa'uu dhabee ABO'n akka biyyaa baqatu erga taasifame booda TPLF dhaabbilee siyaasaa sadii- Dhaabbata Dimokiraasummaa Ummata Oromoo (OPDO), Sochii Dimokiraatawa Ummata Amaaraa, Sochii Dimokraatawa Ummattoota Kibbaa waliin ta'uun ADWUI hundeessanii waliin biyyattii bulchuu eegalan.
Jalqabarrattis motummaa ce'umsaa hundessuun waggoota sadiif hogganan. Itti aansee ammoo ALI bara 1987'tti heerri motummaa haaraan raggaasifamuun biyyattii keessatti boqonnaan siyaasaa haaraan eegalame.
TPLF fi Heera mootummaa
Heerri motummaa Itoophiyaa ALI Sadaasa 29 bara 1987 ragaasifames ummattoota biyyattiif mirgoota addaa isaan dura hin turre akka goonfachise himama.
Heerri kun akka yaadaatti ummattoota mirga aangoo ofiin of bulchuu gonfachiisa. Garuu hojiirra olmaa isaatiin qeeqamaa ture.
Mirgoota namoomaa idil-addunyaa heera kanaan beekkamtiin kennameef keessaa, mirgi afaan ofiitiin barachuu, mirga yaada ofii bilisaan ibsachu, mirgoota walgahuufi mormuu, mirgi ofiin ofi bulchu hanga foxxooquutti fa'i kan hammate ture.
Kana malees adeemsi wixinneessuu kaasee hanga raggaasisuu heera kanaa kan yaada qaamoolee adda addaa hirmaachise ta'unsaa jajamee ture.
Xinxalaa siyaasaa fi waa'ee siyaasa Itoophiyaa itti dhiheenyaan kan hordofan pirofeesar Sheetil Tironvool heerri mootummaa kun kan miira ummataafi haala qabatamaa biyyattii wayita sanaa ibsu ta'uu dubbatu.
Akka oggeessi kun jedhaniitti rakkinni kan jiru heera motummaa biyyattii keessa osoo hin taane qaawwa hojiirra oolchuun wal qabatee jiruudha.
Fiannoo bara 1997 kan ifti dimokiraasii itti calaqee ture
Siyaasa Itoophiyaa keessatti filannoon bara 1997 iddoo olaanaa qaba.
Bara sana keessa waltajjiiwwan mormii paartilee siyaasaa jidduu turan ciccimoo, paartileen waliin ta'uun akka paartii siyaasaatti ijaaramuufi duula na filadhaa turan kan yadatamaniidha.
Keessattuu kutannoon ummanni paartii naaf ta'a jedhe filaachuuf qabu kan yeroo kamuu caalaa jechuun ni danda'ama.
Filannoo isa dura tureen teessoo paarlaamaa 547 ture keessaa ADWUI 481 mo'achuun ture aangoo motumma ce'umsaa irraa kan fudhate.
Bara sanattiis aanga'oonni paartilee mormituu kan akka Dr Mararaa Guddinaa fa'i mana maree keessatti teessoo argachuun yaada isaanii dhageessisuu carraa argatanii turan.
Bara duula na fidhannaa filannoo bara 1997 ammoo dhaabbileen midiyaa fi dhaabbileen sivilii bilisaan socho'uuf carraa argatanii ture.
Tibba sanattis, paartilee mormitootaa waliin ta'uun gamtomanii ADWUI dura dhaabbachuun haala hin eegamneen Finfinneetti mo'achu danda'aniiru.
Haa ta'u malee qabxii filannichaa ADWUI waan hin fudhanneef gara jeequmsaafi hidhaatti geeddaramee ture haallichi filannoon booda.
Hoggantoonni dhaabbilee siyaasaafi gaazexessitoonni himannaa biyya ganuu jedhuun mana hidhaatti darbataman. Kanneen hafan ammoo biyyaa baqatanii ture.
Anga'oonni paartilee siyaasaa sababii sanaan biyyaa bahan kanneen kan yeroo ce'umsaa baqatan kan akka qondaaltoota ABO dabalate amma erga Dr Abiy gara aangootti dhufanii waggoota 27 booda Itoophiyaatti deebii'an.
Haa ta'u malee filannoo bara 1997 boodas haalli ifa dimokiraasii biyyatti keessatti mul'atee ture hir'achuun, seeroonni mirgoota namoommaa sarban kan akka farra shororkessummaa, labsii pireesi fi labsiin dhaabbilee sivilii fa'i raggaasifaman.
Aanga'oota TPLF duraanii keessaa tokko kan ta'an Obbo Gabru Asiraati tarkaanfii tibba sana paartiin biyya bulchu fudhate kan guddina dimokiraasii biyyatti boodatti harkiseedha jechuun ibsaniiru.
Haala adeemsa paartii biyya bulchu qeequun kan beekaman Dr Mararaan tibba tokko "Ummanni waan nyaatu dhabe hogganaa isaa ni nyaata'' jedhanii ture.
Jecha kanas 'Dhumni ADWUI qabsoo ummataa kan biyya keessaa ykn kan biyya alaatiin ta'uun akka danda'u nan beekaa ture'' jechun BBC'tti himanii ture.
Kana malees dhaabbilee mirgoota ummatta ni kabachisuu jedhamanii eegaman kan akka dhaabilee seera baastootaa, seera hiiktootaafi seera raawwachisaniif dhiibbaa mootummaa biyyattii irraa bilisa waan hin taaneef kan irraa eegamu hojjataa akka hin ture qeeqamu.
Dimokiraasii Warraaqsaaatii [Revolutinary Democracy]
Motummaan ADWUI biyya bulchaa ture tibba filannoo bara 1997 irraa kasee tarkaanfiiwwn ciccimoo fudhachuu eegaluun isaa, bu'aa filannootiin nahaniiti kan jedhan jiraatanillee, Obbo Gabru Asiraat garuu kanaan walii hin galan.
Obbo Gabruudhaaf rakkoon addichaa bu'uraa fi inni guddaan kallattii siyaasaa isaa irraa kan maddeedha.
Yaadi-rimeen Dimokiraasii Warraaqsaa heera biyyattii waliin wal morma kan jedhan Obbo Gabruun, ''sirnichi lammiilee hunda wal qixa hin ilaalu. Firaafi diina jechuun lammiilee bakka lamatti qooda,'' jedhu.
Dhimma dhaabichi akka fakkeenyaatti eeru keessaa, ''Hojjataafi qonnaan buulaafan dhaabbadha jedha. Hayyuun yaada murtaa'aa hin qabu jechuun amana,'' jedhu.
Yaadni kun tibba qabsootti ummata sochoosu TPLF fi ADWUI kan fayyadee ture ta'ulleen, erga qabsoon xumuramee gara aangootti dhufameen booda garuu kallattiin kaa'ame akka hin jire himu Obbo Gabruun.
''Attamiin itti haa fufnu kan jedhurratti waliin hin galle'' jedhu.
Ilaalchi dimikraasii warraaqsaa jedhus Obbo Gabruu qofaan osoo hin taanee xinxaltoota dinagdeefi siyaasaa hedduunis yoo qeeqamu ni dhagahama.
Dr Mararan kitaaba isaanii mata duree ''Qormaatawwan seenaa Itoophiyaa fi Abjuuwwan walmorman, siyaasa Sobaa ADWUI'' jedhuun barreessaniin, qeeqaniiru.
Kanas dhaabichi ''aangoon kan dhufu qaataa qawweetiin" jedhee amana. Kunis waadaa heera mootummaa keessatiin wal faalleessa'' jedhu.
Kanaafuu addichi paartileen siyaasaa akka jiraataniif kan barbadu dhimmoota murtessoo ta'an irratti osoo hin taane, itti fakkeessuufi deegartootaaf jechuun kan qeeqaniis jiru.
Murteessitoota sirnichaa
Waggoota gara soddomaaf dura taa'aa ADWUI fi TPLF ta'uun kan tajaajilan Obbo Mallas Zeenaawii waltajjiiwwan idil-addunyaa hedduurrattis jijjiirama dinagdee fidaniin maqaansaanii gaariin ka'ulleen, hidhaafi ajjeechaa lammileetiin baayyee balaalleefatamaa turan.
Booda keessas sababii dhukkubbii mudateen waggaa 57'n du'aan boqataniiru.
Du'a Obbo Mallasiin booda aangoo biyya bulchuu kan fudhatan Obbo Haayilamaariyaam Dasaalanyi ammoo ilaalchuma dura tureen itti fufsiisan.
Haalli hidhaafii dararaa lammiilee cimuun ummattoonni daandiitti bahuun sagalee mormisaanii akka dhageessisaniif ka'umsa ta'e.
Miseensi koree jiuddugala TPLF duraanii Obbo Birhaana Tsigaab kitaaba mata duree ''Imala irraan gadee ADWUI' jedhu du'a Mallasiin booda barreessaniin, "hoggantoonni paartichaa bu'aa ofiisaanii qofa kan eegsiisan ta'aniiru'' jedheera.
Mormiin ummataa keessattuu gama Oromiyaatiin eegales irra jirreessa kan xiyyeeffate TPLF balaalleeffachuurratti ture.
Dhuma Addichaa
Adeemsa TPLF kanatti kan hin gammmadne namoonni akka barsiisaa Yunivarsitii Maqalee Abrihaa Hayilazigii fa'i paarticha keessaa bahuuf baayyee itti hin fudhanne.
''Paartichis uummataaf hooguu keessaa bahuun dantaa namoota dhuunfaatiif wayita itti fayyadaman hubadheera. Paarticha keessa ta'ees bakka qabsaa'uuf na dandeessisu akka hin taane hubadheera,'' jechuun xalayaa galfachuun paarticha keessaa bahuu dubbatu.
Akka Obbo Abirahaatti namni paartii keessa ta'uun mormuuf yaale rakkooleen hojiirraa ari'atamuu, dorsifamuufi kan biroo irra qaqaba ture jedhu.
''Namni gaaffii gaafate akka diinaatti ilaalama. Kana malees jechoota dhiphaa, ofi tultuu jedhuun gadi qabamanii ilaalamu,'' jedha.
Tibba sanattis murtee sirrii akka taasisee kan amanu Obbo Abrihaan, boodaras gamagama gadi fagoo TPLF taasiseen adeemsichi dogongora ta'uu amanee ture jedha.
Haaluma kanaanis walgahii jiddugala koree TPLF bara 2010'tti gaggeesseen mirgoonni heeraa lammiilee cabuufi ukkaamfamuu, sirni farra dimokiraasiifi waliirratti ka'uu kan paartichi ittiin beekamu ta'uu amanuun ummata dhiifama gaafatee ture.
Paartiin TPLF sarara baheef irraa maqeera jedhu Pirofesar Sheetiil Tironvaal.
Dr Mararaan waa'ee ADWUI waan gaarii yaadan yoo jiraate jedhamanii gaafatamanii, ''Sirna Dargi seexana sanarraa bilisa waan nu taasise qofaaf nan galateeffadhaa,'' jedhan.
Erga Dr Abiy gara aangootti dhufanii kaasee ammoo aanga'oonni TPLF motummaa jiddu galaa keessaa dhiibamneera jechuun gara naannoo Tigraayiitti deebii'uun naannoo ofii irratti xiyyaaffachuu eegalaniiru.
Kanneen aangoo motummaa jiddu galaa irraa kaafamanis naannootti muduun aangoo naannichaa kan cimfataa jiran fakkaatu.


text:
Qabsoo FDG walitti fufiinsaan adeemaa ture ABO tiin durfamee gantuus galtuus raasee bakkaa bubbutaa, kaanshee dhabama gochaa gara FXG tti ceene. Ammas qabsoon itti fufeera. Walirraa akka hincinnetti bifa miidhaan uummatarra hingeenyeen danboobee jabaatee dannabsaa jira. Tooruma magaalaalee Oromiyaa mara fakkaatuun Naqamtes yeroo gara yerootti sochii diddaa taasisuun hanga yoonaa didaa as gaheera. Leeqaanis ta’e Oromoon martuu waan godhuuf waan dalagu beeka. Qaama diinaaf fira ta’e addaan dhilee beeka. Yeroo kamuu uummatatu beekadha jenna nuti. Warri uummmata miliyoonarra beekna jedhan ammoo Taankiif Qawweenuu dadhabaa jiru. Qabsoo roga mataasaa dandaa’ateen Labsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo biyya abaasaa keessa ta’ee ABO dhaan durfamee qabsoo taasisaa jiru baase bu’ureeffachuun qabsoo belbelse. Qabsoo Qeerroo Bilisummaa Oromoo bilchaachurra gaheera. Qaama diinaaf fira ta’e addaan dhilee beekuun qabsoo taasisaa dhufe. Oromoo Oromummaasaa qofaaf kabaja laachuun gorsaan galtuu OPDO illee akka sirratan gaafataa ture. Akka Jaarmiyaatti OPDO balaaleffatus sabboontota hedduu OPDO keessaa horateera. Waraana Kora Bittenneessaas ta’e kam keessaayyuu Oromoo kan ta’e kunuunfachuun akka isaan Qawwee isaanii Wayyaanee ykn TPLF tti galagalchan gaafachuun milkiis gonfataa dhufe. Nageenya Qeerroo Bilisummaa Oromoo akka eeganiifis amalaaf jaalalaan gaafatee milkiis gonfataa jira. Kana murkaneeffachuuf Ayyaana Irreechaa Buraayyuu baranaa ilaalaa duuba deebi’aati. Kanaaf har’a Naqamtee maal ciminaan dalagan?
1, Nageenya Foolisa dhalootaan Oromoo ta’anii eegan. Karaa kanaan Nageenyi uummataa eegame. Wareegamni hinbarnaachifne Agaaziin akka hindhufne tika guddaa uummataa akka taasisan dhiibbaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo har’aaf gidduu kana Naqamtetti ta’een milkaa’eera
2, Lagannaa gabaa walii ofii miidhu, haadha iyyeessaa miidhurraa walaba ta’uun yooftaa Labsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo hagayya 11,2018 baaseen irra aanameera. Wali waliitti bitanii gurguruun diina hongeessuutu bilchina uummata magaalatti milkeesse
3, Foollee nageenya magaalattii booressuuf Wayyaanee suphuuf bobbaafaman muraasa qaaneesse.
4, Waldhaga’uuf wal kabajuutu qabsaa’ota isaa Mara leellisuutu, WBO, ABO faarsuun cimina qabsoo isaa raagesse. Kanaaf Leeqaa Naqamtee Nu boonseera


text:
Godinaa Gujii Lixaaa, magaalaa Shaakkisoo keessa ka jiru mana-barnootaa sadarkaa lammaffaa tokkicha jiru keessatti, har’a barnootni dhaabachuu isaa fi barattoonni tokko tokko reebamuu isaanii, namoonni ijaan argan Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsan – jechuun, Eskindir Firew, Finfinnee irraa gabaasee jira.
Barattoonni mana-barnootichaa, namoota magaalaa Moyyaaleetti ajjeesaman – yaadachuuf gaaffiin dhiheessan fudhatama dhabuu irraa kan ka’e haalli kun uumamuu isaa dubbatu – namoonni ijaan argan.
Dhimma kana ilaalchisuun gaaffiin tokko illee hin dhihaanne – ka jeddhan – itti-gaafatamaan dhimma nageenyaa magaalaa Shaakkisoo garuu, barataan reebames tahe hidhame akka hin jirre – gabaasaa keenyaaf ibsan.
Barattoota keessaa tokko Eskindiriif akka ibsitetti, “guyyoota shaniif, jechuun, hanga Jimaata dhufuutti barnootni dhaabatee, halaabaanis gad-butamee fannanisamuun akka namoota Moyyaaleetti ajjeesamaniif gadda keenya ibsannu nuuf haa taasisamu” ka jedhu ture – gaaffiin barattoonni dhiheessan.


text:
Waaqayyoon dhuunfaatti beekuuf maaltu barbaachisaa? Balaqqeessa bakakkaa? Sirna amantii cimaa? Nama namoota warra kaan caalu taatee argamu? Isaan kuni hundi haal duree ta’uu hin danda’an. Waaqayyoon beekuudhaaf wantoota nama barbaachisan Macaafa qulqulluu irratti ifaaf ifatti nuuf kaa’eera.
Wanti hundi sirnaa fi seera qaba. Wanti namni hojjete hundi akkuma seera nam-tolchee qabu hunda, wanti Waaqayyo uumes akkuma kana sirna uumamaa qaba.
Akkuma kana walitti dhufeenya namni Waaqayyo waliin qabu kan murteessan seerota afuuraa afuritu jira. Qajeelfama jettees fudhachuu dandeessa.
1
Seera jalqabaa
Waaqayyo si JALATA jireenya keetfifis KAROORA dinqisiisaa qaba.
JALAALA WAAQAYYO
“Waaqayyo akkasitti tokkicha ilma isaa hanga kennuufitti biyya lafaa jaalate, kun immoo isatti kan amanu hundinuu jireenya barabaraa haa qabaatuuf malee, haa baduuf miti.” (Yoh. 3:16)
KAROORA WAAQAYYOO
Yesus akkas jedhe,“Ani… holotin jireenya haqabaataniif, irra hafaas haa qabaataniif dhufeera.” (Yoh. 10:10)
Hat’au malee namootni hundumtuu jireenya gammachu hin jiraatan Sababni isaa…
2
Seera lammaffaa
Namni cubbamaadha kanaafu waaqayyo irraas kan adda ba’ee dha, kanaaf jaalala fi karoora waaqayyo beekuu fi shaakalu hin danda’u.
NAMNI CUBBAMAADHAA
“Hundinuu yakkaniiru ulfinni Waaqayyo isaanitti hir’ateera.” (Rom. 3:23)
Namni kan uumame Waaqayyo wajjin michuu akka ta’uufidha. Garuu namni karaa ofii isaatii waan filateef michummaan inni Waaqayyo wajjin qabuu addaan cite. Daandi ofii keenya irra yeroo deemnu Waaqayyof kan hin abbomamne fi kan dhima hinqabne taana. Yaada akkanaa macaafni qulquluun cubbuu jedhee waama.
“Nuyi hundumti keenya akka hoolota karaa irraa badnee turre, adduma addanis kara-karaa in gorre.” (Isaa. 53:6)
NAMNI WAAQA IRRAA ADDAAN BA’EERA
“…beenyaan (mindaan) nama cubbu hojjettu du’a,” [Hafuraan Waaqayyo irraa addaan ba’uu]. (Rom 6:23)
Fakkin kun kan agarsisu Waaqayyo qulqulluu, namni immoo cubbamaa ta’uu isaati. Lamaanuu gargar fagoo jiru. Waaqayyo bira ga’uuf humna ofii isaatiin jireenya irraa hafaa jiraachuuf yaalii namni godhu agarsiisa, kun nama amantii fakkaachuudhaan, warra kaan gargaaruudhaan, kkf, yaaliin kun hundaa garuu kufaa dha.
Serrii sadaffaan rakko kanaaf furmaata ni kenna…
3
Seera sadaffaa
Kaaran inni tokkichi kan nama gara Waaqayyotti geessu Yesus Kristosi dha. Inii qooda Keenya du’e. Namni karaa Yasus Waaqayyon, karoora isaa fi jaalala isaa beekee mi’eeffachuu danda’a.
INNI NUUF JEDHEE DU’E.
“Waaqayyo garuu, utuma nuyi cubbamoota taane jirruu, Kristos nuuf du’uu isaatiin hammam akka nu jaallate ni argisiisa.” (Rom. 5:8)
DU’AA KE’ERA
“…Kristos cubbu keenyaaf du’eera, inni awwaalameera, Caaffanni qulqullaa’oon akka jedhanitti guyyaa sadaffaattis du’aa kaafameera…” (1Qoro. 15:3-5)
INNI KARAA ISA TOKKICHA
Yesuus deebisee, “karichi, dhugaan, jireenyis, ana, anaan yoo ta’e malee eenyu iyyuu gara Abbaa hin dhufu” (Yoh. 14:6).
Fakkin kun kan agarsisuu kan ofii isaatti nu deebisu danda’u Waaqayyo qofaa ta’usatii. Kaanfu Waaqayyo ilma isaa Yesusiin erguudhaan gargar fageenyi ofii isaa fi nu gidduu jiru irratti riiqicha godheera. Yasus Krisitos namaa fi Waaqa gidduu dhaabachuuf du’ee ka’e.
Hata’u malee seerota kana sadan qofa beekuun ga’aa miti…
4
Seera arfaffaa
Tokkoo tokkoon keenya Yesus Kristosiin akka fayyisaa lubbuu keenyaatti fudhachuu malla, yoo kana ta’e jaalala fi karoora inni jireenya keenyaaf qabu beekuu DANDEENYA.
KRISTOSIIN FUDHACHUU MALLA
“Hamma isa simataniif immoo ijollee Waaqayyoo akka ta’aniif haboo isaaniif kenne, isaanis warra maqaa isaatti waamamanidha.” (Yoh 1:12)
AMANTIIDHAAN KRISTOOSIIN FUDHACHUU MALLA
“Isin ayyaana Waaqayyotin karaa amantii fayyifamtan, inni immoo kennaa Waaqayyoti malee, gocha ofii keessanii miti, hojiidhaanis miti, namni tokko illee akka ittiin of hin jajnetti” (Efe. 2:8-9).
JIRREENYA KEENYA KEESSATTI KRISTOOSIIN AFEERUUDHAAN ISA SIMACHUU DANDEENYA
“Kunoo! Ani balbala dura dhaabadhee balbala nan rukuta, namni sagalee koo dhaga’ee yoo balbala naaf bane, ani ol nan lixa, isaa wajjinis maaddiitti nan dhiyaadha, innis anaa wajjin ni nyaata” (Mul. 3:20).
KRISTOSITTI AMANACHUUN QABXII ARMAAN GADII OF KEESSA QABA
FAKKIIWWAN ARMAAN GADII JIREENYA NAMA LAMAA BAKKA BU’UU
JIREENYA ANUMMAA JALA JIRU
Namni kun jireenya isaa offi isaa to’ata. Kristos jireenya isaa keesa hin jiru. Jireenya isaa ofii isaa gaggeesa. Waaqayyo walininis nagaa hin qabu.
JIREENYA KRISTOS JALA JIRU
Jireenya nama kanaa Krisitostu to’ata. Kristos jireenya isaa keesa jira. Kristos jireena isaa akka to’atu hayyameera. Waaqayyo walinis nagaa qaba.
Jireenyi kee fakki isaa kam fakkaata?
Jireenyi kee fakki issa kam akka fakaatuu feetaa?
KRISTOSIN AMMUMA AMMANTIDHAAN GARA JIREENYA KEETTI WAAMMACHUU DANDESSA
Kristos amma gara jireenya kee akka dhufu gaafadhu. Waaqayyo abdiisaa raawwachu akka danada’u amani. Inni jecha afaan kee irra caalaa yaada garaa kee beeka. Kadhachun yoo feedha kee ta’e akkas jette kadhachuu ni dandeessa.
“Yaa Yesus, ani dhunfaakooti si beekuun fedha. Ati waa’ee cubbuukoof fannorratti du’uu keetiif sin glatefedha. Amma jireenya koo banee akka Waaqaa fi goftaa kootiti sin simadha. Cubbu koo hundaaf waan dhifama naaf gotee fi jireenya bara-baraas naaf laatteef sin galateffadha. Jireenya koo dhunfadhu. Nama ati fedha kee ittiin raawwattu na godhi. Amen”.
Kadhanaan kun fedha garaa kee nimulisa?
Ni mull’isa yoo ta'ee, kadhanna arman gadi amuma kadhadhu. Kirstos akkuma kakuu isaatti gara jireenya kee ammuma dhufa.


text:
Tarkaanfi Gara Gammachuu-Kutaa 2
Tarkaanfi 2ffaa: Gochootaan yookiin beekumsa faayda qabuun of ko’oomsu
Karaalee dhiphinnaa fi gadda itti oofan keessaa: gochoota keessaa gocha [gaariin] yookiin beekumsa faayda qabuun of ko’oomsuudha. Sababni isaas, kanniin hojjachuun dhimma qalbii dhiphisu waliin ko’oomu irraa isa garagalcha. Tarii sababa kanaan sababoota yaaddo fi gadda isatti fidan dagata. Nafseen isaa ni gammaddi. Nashaaxan (kaka’uumsi) isaa ni dabala.
Sababa kana keessatti mu’minaa fi kan biraa waliin qooda fudhatu. Garuu mu’minni iimaana isaatiin, ikhlaasaa fi mindaa abdachuu isaatiin adda baha. Beekumsa barachuun ykn barsiisuun, kheeyri hojjachuun yommuu of ko’oomsu [ikhlaasa fi mindaa abdachuun hojjata]. Ibaadaa yoo ta’e suni ibaadadha, hojii addunyaa ykn aadaa yoo ta’e niyyaa gaariin walitti hidha, Rabbiif ajajamuu irratti jabeenya ittiin barbaadun hojjata. Kanaafi, kuni yaaddo, dhiphinnaa fi gadda oofu keessatti bu’aa guddaa qaba. Nama meeqatu yaaddoo fi cinqii turaan qoramee dhibee garagaraa isatti fide. Ergasii dawaan isaa dhiphinnaa fi gaddaaf wanta sababa ta’ee dagachuu fi hojii ofiitiin ko’oomu ta’e. Garuu gochi waliin ko’ooman (biizi ta’an) wanta gaarii nafseen ittiin boohartuu ta’uu qaba. Kuni kaayyoo barbaadame kana argachuf bu’aa guddaa qaba. Rabbiin hundarra beeka.
Wanta yaaddoo fi dhiphinna ittiin oofan keessaa: yaada hunda hojii guyyaa ammaatti xiyyeefachu irratti sassaabu, yeroo fuunduraatti yaaddawu dhiisu fi wanta darbeef gaddu dhiisudha. Kanaafi, Nabiyyiin (sallallahu aleyh wassallam) yaaddoo fi gadda irraa akka eeggamu Rabbiin kadhate. (Akkuma Hadiisa Anas ibn Maalik keessatti dhufe: Nabiyyiin (SAW) akkana jechaa turan: “Yaa Rabbii! Yaaddoo, gadda, dadhabinna, ceem’uu, dabeessummaa, doy’ummaa, ulfaatinna idaa fi dhiirotaan moo’amu irraa Siin eeggama.” Sahiih Al-Bukhaari 6369)
Gaddi dhimmoota darban deebisuu fi dhaqqabuun hin danda’amne irratti ta’a. Yaaddon immoo wanta gara fuunduraatti dhufu sodaachu irraa dhalata. Namni ilma guyyaa isaa ta’a. Guyyaa har’aa fi waqtii ammaa isaa fooyyessuuf carraaqqi fi qabsoo isaa sassaabu qaba. Qalbii isaa kanarratti yoo sassaabe, kuni hojiin akka guuttamuu, yaaddoo fi gadda irraa akka booharu isa taasisa.
Nabiyyiin (sallallahu aleyh wassallam) du’aayi yommuu godhuu ykn ummata isaa du’aayitti qajeelchu, Rabbiin irraa gargaarsa barbaadu fi tola Isaa kajeelutti isaan kakaasa. Kana waliinu wanta barbaadan argachuuf ykn wanti jibbaan isaan irraa deemuf jabaatanii hojjachuu akka qaban isaan kakaasa. Sababni isaas, du’aayi fi hojiin kan walitti hidhamaniidha. Namni amantii fi addunyaa isaa keessatti wanta isa fayyaduuf ni carraaqa. Bu’aa barbaade argachuuf Rabbii isaa kadhata. Kanarratti gargaarsa Isarraa kadhata.
Akkuma Nabiyyiin (sallallahu aleyh wassallam) jedhan: “Wanta si fayyadutti futi, gargaarsa Rabbiin irraa barbaadi. Dadhabaa hin ta’in. Yommuu wanti tokko si qunname [akkana] hin jedhin, “Osoo ani akkas hojjadhe silaa akkas akkas ta’aa ture. ” Garuu [akkana] jedhi, “Rabbiin murteesse, wanta fedhe hojjate.” Dhugumatti, “Osoo” hojii sheyxaanaa banti.” Sahiih Muslim 2664
Hadiisa kana keessatti Nabiyyiin sallallahu aleyh wassallam wantoota lama akka walitti finnu nu gorsu: Tokkoffaa haala hundaa keessatti wanta faaydaa qabuuf carraaqu, gargaarsa Rabbiin irraa barbaaduu fi dadhabinnaaf harka kennu dhiisudha. Lamaffaa: dhimmoota darbaniif harka kennuu fi isa keessatti murtii Rabbii ragaa bahuudha. (Dhimma jaallatamaa nama jala darbeef ykn rakkoo namatti bu’eef “Kuni murtii Rabbiiti” jedhanii harka kennuu fi obsuu barbaachisa. Dhimmichi cubbuu (dilii) hojjatan yoo ta’e immoo tawbachuu fi araarama kadhachuudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Obsi! Dhugumatti waadaan Rabbii dhugaadha. Dilii (cubbuu) keetifis araarama kadhu.” Suuratu Ghaafir 40:55)
Nabiyyiin (sallallahu aleyh wassallam) dhimmoota ramaddi lama godhe:
Ramaddiin tokkoffaan: wanta namni guutumatti ykn muraasa isaa galmaan gahuu, guutumatti ittisuu ykn laaffisuu irratti dandeetti qabuudha. (Ramaddi kana keessatti namni wanta faayda qabu argachuu ykn galmaan gahuu irratti dandeetti qaba ykn miidhaa ittisuu irratti dandeetti qaba.) Kanaafu, namni kana keessatti sirritti carraaqu fi Gooftaa isaa irraa gargaarsa barbaadu qaba.
Ramaddiin lamaffaan: wanta namni dandeetti fi humna irratti hin qabneedha. Kanaaf tasgabbaa’uu, itti gammaduu fi harka kennuu barbaachisa. Shakkii hin qabu hundee kana sirriitti eegun gammachuun akka argamuuf, yaaddoo fi dhiphinni akka deemuuf sababa ta’a.
Tarkaanfi sadaffaa: Zikrii fi Galata galchuu (Shukr)
Qomni bal’achuu fi tasgabbiif sababoota gurguddoo keessaa zikrii Rabbii baay’isuudha. Kuni qomni bal’achuu fi tasgabbiin argamuu, yaaddo fi dhiphinni deemu keessatti bu’aa ajaa’iba qaba. Rabbiin olta’aan ni jedha:
“Isaan warra amananii qalbiin isaani zikrii Rabbiitin tasgabbooftudha. Dhaga’aa! Zikrii Rabbiitin qalbiin tasgabboofti.”(Suuratu Ar-Ra’ad 13:28)
Zikriin wanta addaa barbaadame kana (gammachuu fi tasgabbii) argachuuf bu’aa guddaa qaba.
Haaluma kanaan qananii alaa fi keessaa Rabbiin namarratti oole dubbachuun [sababa gammachuutti nama geessudha]. Sababa qananii kana beekuu fi dubbachuutiin Rabbiin yaaddoo fi dhiphinna oofa. Akkasumas, galata galchuu sadarkaa ol’aanaa qabutti nama kakaasa. Inumaa, namni hiyyummaa ykn dhibee ykn balaa biraa keessa osoo jiraateyyu, yommuu qananii lakkoofsa hin qabne kan Rabbiin isaaf kennee fi rakkoo isa tuqe wal bira qabu, rakkoon isa tuqe garmalee xiqqaa akka ta’etti ilaala.
Inumaa yommuu Rabbiin wanta jibbamaa fi rakkoon nama qoru, gabrichi yoo obse, itti gammadee fi harka kenne, ba’aan rakkoo kanaa ni salphataaf. Akkasumas, namni mindaa abdachuun, Rabbiif jedhe obsuun, itti gammaduu fi harka kennuun isaa rakkoolee hadhaawoo gara mi’aatti jijjira, mi’aan mindaa hadhaa obsaa nama dagachiisa.
Dhimma kana keessatti wanta garmalee faayda qabuu keessaa tokko wanta Nabiyyiin (sallallahu aleyh wassallam) itti qajeelchanitti fayyadamuudha. Wanti kunis: “Nama [qabeenyaan] isinii gadi jiru ilaalaa. Nama [qabeenyaan] isini ol jiru hin ilaalinaa. Suni qananii Rabbii isin irra jiru akka hin tufanne wanta taasisuudha.” Sahiih Muslim 2963
Dhugumatti, namni yommuu barsiisa guddaa kana ija isaa lamaan jidduu kaa’u, haalli isaa hanga fedhe haa gahu, fayyaa fi rizqiidhaan uumamtoota baay’ee akka caalu arga. Cinqiin, yaaddoo fi gaddi isaa isarraa deema. Gammachuun isaaf dabalama.
Akkuma namni qananii keessaa fi alaa, kan addunyaa fi amantii Rabbiin isaaf kenne gadi fageesse itti xinxalluun, Gooftaan isaa waan gaarii baay’ee akka isaaf kennee fi sharrii baay’ee isarraa akka deebise arga. Shakkii hin qabu, kuni yaaddoo fi gadda oofa, mirqaansu fi gammachuu fida.
Madda:
Al-Wasaa’ilul Mufiidati lihayaati Sa’iidati -Fuula 18-22, Sheykh Abdurahmaan ibn Naasir As-Sa’di
Hiikka kitaaba armaan olii Ingliffaan: 8 Steps to Happiness-fuula 25-31


text:
Biilisi paarlaamaa London erga angawoonni balaa dhaqqabe gocha shororkeessummaa ti jedhanii booda danqamee oole.
Namni haleellaa sana raawwate nama ummurii giddu galeessaa yoo ta’u utuu poolisiin itti hin dhukaasin dura angawaa poolsii tokko haalbee beetee tureen waraane.
Angawaan poolisii gameessi tokko
VOAf akka ibsanitti haleellaa sana nama tokko qofaatu raawwate.
Jalqaba irratti konkolaataa isaa riqicha Westminister jedhamu kan biilsa paarlaamaa cina jiru irra oolfa ture. Konkolaataan sunis bakka namni adeemaa turetti maquu dhaan kanneen miillaan deemaa turan hedduu rukute.
Dubbi himaan tajaajila Ambulaansii London akka jedhanitti riqicha sana irratti yoo xiqqaate namoonni 8 madaa’anii jiran. Gabaasi haaraa ba’e akka jedhutti nama riqicha sana irratti rukutame keessaa tokko du’ee jira.


text:
Hoong Koong keessatti dureessa abbaa qabeenyaa Midiyaa kan ta’e Jimmy Lai qabsaa’oota Demookraasii beekamoo 4 waliin har’a hidhaan waggaa tokkoo irratti muramee jira. Kunis hiriira seenaa keessatti guddicha jedhame gama hogganuun gargaartan jedhamee akka ta’e ibsameera.
Qindeessitonni hiriira kanaa akka jedhanti uummanni Miliyoona 1.7 jechuun uummata Hoong Koong keessa jiraatu 4 keessaa harkii tokko kan irratti hirmaatan yoo ta’u hundee hiriirtota biro kan bara 2019 keessa gaggeeffamee magaalatti muddee ta’e jira.
Lai namoota Demookraasii leellisuun duula gaggeessan beekaman 9 keeessaa tokko kan ture yoo ta’u hiriira kana qindeessee itti hirmaate jedhamuun hidhaan itti muramee.Hedduun isaanii waggooota kurna hedduuf duula gaggeessan kana karaa nagaan akka ta’u qabsa’aa turan.
Umriin isaa 73 kan ta’e Lai, adabii hidhaa baatii 12 kan irratti muramee yoo ta’u kanneen duula kana gaggeessan jedhaman ka biroon 4 hidhaa baatii 8 hanga 18 tu irratti muramee.


text:
Maqaalee Rabbii (Subhaanahu)-Kutaa 4.2
C.Ibsa Aayaata (keeyyattoota) Qur’aanaa muraasa maqaalee kanniin of keessaa qabanii
Kutaa darbe irraa itti fufuun aayaata Qur’aanaa maqaalee Al-Hayy fi Al-Qayyuum of keessaa qaban ni ibsina. Maddi guddaan maqaalee fi sifaata Rabbal aalamiina itti beekan Qur’aana waan ta’eefi. Maqaan Al-Hayy jedhu Qur’aana keessatti si’a shan kan dhufe yommuu ta’u, Al-Qayyuum immoo si’a sadii dhufe. Al-Hayy fi Al-Qayyuum walitti hidhamuun 2:255, 3:2, 20:111 keessatti dhufanii jiru. Addatti Al-Hayy 40:65 fi 25:58 keessatti dhufee jira. Yeroo darbe 2:255 (Aayata Al-Kursiyy) waan ibsineef aaya tana lamu irraa hin deebinu. Amma kan hafan ilaalla.
“Aliif Laam Miim. Allaah, Isa malee haqaan gabbaramaan hin jiru, [Inni] Al-Hayy Al-Qayyuum. Waan isa dura jiru kan dhugoomsu ta’e kitaaba dhugaan sirratti buuse. Tawraati fi Injiliis ni buuse.” Suuratu Aali-Imraan 3:1-3
Rabbiin tabaaraka wa ta’aalaa Tokkichummaan gabbaramuu Isaa beeksisuun jalqabe. Dhugumatti, Isa malee haqaan kan gabbaramu hin jiru. Isaan ala wanti gabbaramu (waaqefatamu) hundi soba (baaxila)[1].
Al-Hayy -Jiraataa jireenya guutuu qabuudha. Jireenyi Rabbii subhaanahu jireenya guutuu taatedha. Inni Jiraataa jalqabaa fi dhuma hin qabneedha. Jireenyi Isaa dhabamuun hin durfamne, badiinsis hin qunnamu. Akkasumas, gara kaminiyyuu hanqinni itti hin seenu. Muguu fi hirribni guutummaa jireenyaa waan hir’isuuf Rabbiin gonkumaa hin rafu, hin mugu. Jireenyi Isaa guutuu hanqinna wayitu hin qabne waan taatef.
Rabbiin subhaanahu Jiraataa gonkumaa hin duunedha. Kanaafi, Inni ilma qabaachu irraa qulqulluudha. Ilmi kan barbaachisuuf nama duutii fi badiinsi qunnamuufi. Namni waan du’uuf sanyiin isaa akka itti fuftuuf ilma barbaada. Garuu Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa yeroo hundaa jiraataa gonkumaa hin duune waan ta’eef ilmatti hin hajamu. Inni kanarraa qulqulluudha.
Al-Qayyuum jechuun immoo Of Danda’aa homattu hin hajamnee fi wantoota Isaan ala jiran hunda kan dhaabudha. Wantoonni Isaan ala jiran hundi argamuuf, dhaabbachuu fi jiraachuuf Isatti hajamu.[2] Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa uumamtoota Isaa too’achuuf, qindeessuu fi sirreessuuf itti gaafatamummaa kan fudhateedha. Qaama, qalbii fi ruuhi isaanii sirreessuf itti gaafatamummaa fudhate. Rooba samii irra buusun biqiltoota lafa keessaa ol biqilcheef. Uumamtoonnis bishaan samii irraa bu’e dhuguu fi soorata lafaa biqilee nyaachuun qaamni isaanii ni sirraa’a. Kanaafu, qaama isaanii kan jiraachisu, sirreessu fi too’atu Rabbii olta’aadha. Osoo roobni samii irraa bu’uu baate silaa du’anii qaamni isaanii tortoree bada.
Ammas, Rabbiin rahmanni Isaa bal’aa ta’ee kitaaba Of biraa buusun ruuhi fi qalbii uumamtootaa sirreesse. Qalbiin dukkana wallaalummaa fi kufrii keessaa gara ifa iimaanaa fi beekumsaatti bahuun ni sirroofti. Bishaan samii bu’uu qaamaaf jireenya ta’a. Kitaabni Isa biraa bu’u immoo ruuhi fi qalbiif jireenya ta’a. Kanaafi, itti aanse ni jedha: “Waan isa dura jiru kan dhugoomsu ta’e kitaaba dhugaan sirratti buuse.”
Kana jechuun Yaa Muhammad! Qur’aana kitaabban isa dura bu’an kan dhugoomsu haqaan sirratti buusee jira. Haqaan sirratti buuse yommuu jedhu: Qur’aanni kuni Rabbiin irraa ta’uu shakkii wayitu hin qabu. Beekumsa Isaatiin buuse.[3] Ammas, wanti Qur’aanni of keessaa qabu hundi haqa ykn dhugaadha.[4] Sobni homaatu keessa hin jiru. Ajajni of keessaa qabu fi odeefannoon beeksisu hundi haqa. Qur’aanni waa’ee ummata darbanii fi waa’ee Jannataa fi Jahannam ni beeksisa. Kunniin hundi dhibbaan dhibbatti dhugaadha. Sababni isaas, Rabbii waan hundaa beeku fi hunda caalaa dhugaa dubbatu irraa bu’e.
Rabbiin Olta’aan ni jedha:“Sobni fuundura isaatiis ta’ee duuba isaatiin itti hin dhufu. Rabbii Ogeessa Faarfamaa ta’e irraa buufame.” (Suuratu al-Fussilat 41:42) Qur’aanatti duraa duuban sobni wanti jedhamu hin dhufu. Kana jechuun beekumsa namaaf dhiyeessu keessatti sobni itti hin dhufu. Seerotaa fi murtiiwwan kaa’e keessatti sobni itti hin dhufu. Seeronni fi murtiwwan isa keessa jiran haqa hin jijjiramneedha. Seenaa durii irraa wanta beeksisu keessatti sobni wanti jedhamu itti hin dhufu. Seenan ummata durii Qur’aanni beeksisu hundi dhugaadha. Wanta gara fuunduraatti uumamu irraa odeefannoon Qur’aanni beeksisu hundii dhugaadha. Sobni wanta jedhamu itti hin dhufu. Sababni isaas Qur’aanni Rabbii waan hundaa beeku irraa waan bu’eefi. “Buufamuun Kitaabichaa (Qur’aanaa) Rabbii Injifataa, Beekaa ta’e irraayyi.” Suuratu Ghaafir 40:2
Qur’aanni kitaabban isa dura bu’an ni dhugoomsa. Dhugoomsun kunis karaa lamaan ta’a[5]:
1ffaa-wanta kitaabban darban gammachiisanii fi beeksiisan ni dhugoomsa ykn ni mirkaneessa. Kitaabban darban kanneen akka Tawraati fi Injiil Nabii Muhammad (SAW) akka ergamuu fi Qur’aanni bu’u beeksisanii turan. Kanaafu, Qur’aanni odeefannoo kana ni mirkaneessa. [6] Akkuma kitaabban darban jedhan Nabii Muhammadis ni ergame, Qur’aannis ni bu’e. Wanta tokko beeksiifte yeroon booda akkuma ati beeksifte yoo ta’e, wanti suni si dhugoomse ykn dhugummaa kee ifatti baase jechuudha. Qur’aannis akkuma kitaabban darban jedhan waan bu’eef dhugaa isaanii ifatti baasa ykn ni dhugoomsa.
2ffaa– Kitaabban darban dhugaa ta’uu irratti murteessa. Kana jechuun Kitaabban isa dura Rabbiin buuse dhugaa ta’uu ragaa baha. Osoo harki namoota itti hin seenin dura kitaabban akka Tawraat, Zabuur, Injiil Rabbiin irraa kan bu’an ta’uu fi wanti of keessaa qaban haqa ta’uu ni mirkaneessa. Kitaabban kanninitti harki namootaa erga seene boodas dhugaa fi soba addaan baasa. Wanti Qur’aanni dhugaadha jedhe dhugaadha. Wanti inni soba jedhe soba. Sababni isaas, Qur’aanni Rabbiin irraa kan bu’ee fi hanga Guyyaa Qiyaamaatti jijjiramuu irraa kan tiikfameedha. Rabbiin ni jedha:
“Dhugumatti, Numatu Qur’aana buuse, dhugumatti Numatu isa tiiksas.” Suuratu Al-Hijr 15:9
Ibsa Aayaata 2ffaa:
Akkuma yeroo darbe jenne Al-Qayyuum dandeettin Rabbii guutuu ta’uu agarsiisa. Wantoota dandeettin Isaa guutuu ta’uu agarsiisan keessaa tokko Guyyaa Qiyaamaa namoota erga du’anii booda kaasun murtiif walitti isaan qabuudha. Aayaata armaan gadii keessatti wantoota Guyyaa Qiyaamaa adeemsifamanii fi Daandeettin Isaa guutuu ta’uu agarsiisan ni dubbata. Mee wanta Guyyaa san nama rifachiisanii fi naasisan akkasumas nama gammachiisan haa ilaallu:
“(105)–Waa’ee gaarreenii si gaafatu. “Gooftaan kiyya faffacaasu isaan faffacaasa.” jedhiin. (106)-Lafa wal qixxaataa biqilaa hin qabne taasisee dachii dhiisa. (107)-Ishii keessattis bu’aa bahii homaa hin agartu. (108)-Guyyaa san Lallabaa hordofu; asi achii isarraa dabuun hin jiru. Sagaleen hunduu Rahmaaniif gadi jetti. Shokoksaa malee homaa hin dhageessu. (109)-Guyyaa san shafa’aan hin fayyaddu, nama Rahmaan isaaf hayyamee fi dubbii isaaf jaallate malee. (110)-Inni (Rabbiin) wanta isaan dura jiruu fi wanta isaan duuba jiru ni beeka. Isaan beekumsaan Isa hin marsan. (111)-[Guyyaa san] fuulli [hundi] Rabbii Al-Hayy Al-Qayyuum ta’eef gadi jedha. Dhugumatti namni zulmii baadhate hoonga’e (kasaare). (112)-Namni mu’mina (kan amane) ta’ee hojii gaggaarii hojjate, zulmii fi hadm hin sodaatu.” Suuraatu Xaahaa 20:105-112
Aayaanni kunniin wanta guyyaa san raawwatamu sammuu keessatti fakkii kaasun namatti himu. “Waa’ee gaarreenii si gaafatu” kana jechuun Rabbiin guyyaa Qiyaamaa gaarreen kana maal godhaa? Haala amma irra jiran kanaan turan moo hin turan? Jedhiin “Gooftaan kiyya faffacaasu isaan faffacaasa.” Kana jechuun bakka isaanitii isaan deemsiisuu fi bubbuqisuun akka jibrii iddamtee ykn akka ashawaa taasisa. Ergasii waliin dhawuun akka awwaara ykn dhukkee bunnisuu godha. San booda gaarreen kunniin badanii dachiin wal qixxeessa. “Dachiis wal-qixxaata biqilaa hin qabnee taasisa.” Yaa nama guyyaa san ilaalu hoo! Bu’aa bayii homaatu dachii keessatti hin argitu. Lafa gadi bu’aa akka sululaa fi boolloo ykn lafa olka’aa akka tuulluu fi gooddaa keessatti hin argitu. Dachiin dirree wal-qixxooftee fi adii taate mul’atti. Uumamtootaaf ni diriirti. Rabbiin olta’aan akka itillee (gogaatti) ishii diriirsa. Namoonnis dhaabbata tokko irra ta’u. Lallabaan sagalee isaan dhageesisa. Kanaafi ni jedha:
“Guyyaa san Lallabaa hordofu” kuni yeroo qabrii isaanii keessaa kaafamanii ka’aniidha. Lallabaan iddoo walitti qabamanitti akka argamanii fi walitti sassaabamaniif isaan waama. Isaanis osoo bitaa fi mirga irraa hin goriin ariitiin isa hordofu. Kallatti hundaan gara sagalee isaatii fi naannawa isaatti qajeelu. “asi achii isarraa dabuun hin jiru”
Erga iddoo wal-gahii gahanii booda, “Sagaleen hunduu Rahmaaniif gadi jetti.” Kana jechuun Guyyaa san sagaleen hundii Rabbiif ni cal’isti. Shokoksaa lukaa ykn hidhii sochoosun hasaasa dhoksaa malee hundi isaanitu ni cal’isan. Murtii Rahmaan isaan irratti dabarsuu eeguuf sodaa fi cal’isuun isaan too’ata. Fuulli isaanii gadi gonbifamee murtii Rabbii guddaa eeggatu. Iddoo wal-gahii guddaa kanatti dureeyyi fi hiyeeyyi, dhiiraa fi dubartii, nama bilisaati fi gabroota, moottotaa fi namoota isaan jalatti bulan kan cal’isanii fi ijji isaanii sodaan guuttamtee fi mormii isaani gadi jedhee argita. Isaan keessaa eenyullee maal akka irratti murteefamu fi isatti hojjatamu hin beeku. Namni hunduu abbaa, obboleessa, hirriyyaa fi jaallatamaa isaa dagatee nafsee fi dhimma ofiitiin ko’ooma. Yeroo sanitti Abbaan Murtii Haqa ta’e isaan irratti murteessa. Nama toltu hojjate tola isaatiin mindaa isaaf kenna. Namni hamtuu (badii) hojjate immoo mindaa guddaa dhabuun jazaa isaaf kafala.[7]
“Guyyaa san shafa’aan hin fayyaddu, nama Rahmaan isaaf hayyamee fi dubbii isaaf jaallate malee.” Shafa’aa jechuun wanta faayda qabuu fiduu fi wanta miidhaa qabu deebisuuf nama tokkoof jiddu-galaa (jaarsummaa) ta’uudha[8]. Jecha biraatin, “Yaa ebalu nama kanaaf kana godhi, yookiin hin adabin” jechuun abbaa aangoo fi sadarkaa qabu kadhachuudha. Nabiyyoonni fi namoonni gaggaariin namoota dhugaan amananii garuu sababa badiin isaanii baay’ateen ibidda seenan, akka ibidda keessaa bahanii fi Jannata seenan Rabbiin biratti shafa’aa ni ta’u. Garuu shafa’aan kuni ulaagaalee lama qaba: 1ffaa- Nama shafa’aa ta’uu fi shafa’aan godhamuuf Rabbiin hayyamu. 2ffaa-dubbii nama shafa’aa ta’uu jaallachuudha. Wanti namni asirraa hubatu, namni hojii gaggaarii abbaan ykn firri isaa hojjateen kan boonu osoo hin ta’in mataa ofiitiin hojii gaggaarii hojjachuu qaba. Abbaan ykn firri isaa hanga fedhan namoota gaggaarii haa ta’an, yoo Rabbiin hin hayyamiin shafa’aa isaaf ta’uu hin danda’an.
“Inni (Rabbiin) wanta isaan dura jiruu fi wanta isaan duuba jiru ni beeka.” Kana jechuun Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa wanta namoonni addunyaa tana keessatti hojjatanii dabarsanii fi gara fuunduraatti wanta isaanitti dhufu hunda ni beeka. Dhimma guddaa gara fuunduraatti isaanitti dhufu keessaa wanta Guyyaa Qiyaamaa raawwatamuudha.[9]
“[Guyyaa san] fuulli [hundi] Rabbii Al-Hayy Al-Qayyuum ta’eef gadi jedha.” Guyyaa san fuulli nama hundaa Rabbii yeroo hundaa Jiraataa gonkumaa hin duune, Of-Danda’aa homattu hin hajamne, Kan uumamtoota hundaa dhaabu, jiraachisuu fi eeguuf gadi jedha. Namoonni hundi fuula isaanii gadi qabanii dhaabbatu.
Guyyaa Qiyaamaa san iddoo walitti qabamaatti namoonni bakka lamatti qoodamu:Qoonni 1ffaan- kufrii fi sharrii isaaniitiin zaalimoota (miidhaa raawwattoota) warra ta’an. Kasaaraa fi dhabiinsa, jahannama keessatti adabbii cimaa fi dallansuu Rabbii malee homtu isaan hin gahu. “Dhugumatti namni zulmii baadhate hoonga’e (kasaare).” Zulmiin (miidhaan) guddaan kufrii fi shirkiidha. Kufrii jechuun haqaa fudhachuu diduu ykn Rabbitti amanuu diduudha. Shirkii jechuun Rabbiin waliin waan biraa gabbaruu ykn uumamtoota Rabbii Tokkichaan wal fakkeessuu fi wal-qixxeessudha. Sababa kufrii fi shirkiitiin hojiin isaan gaariidha jechuun hojjatan hundi jalaa badaa. Homaa isaan hin fayyadu. Kasaaran kana caalu ni jiraa ree?
Qoonni lamaffaan immoo namoota haala itti ajajamaniin amananii fi hojii gaggaarii hojjataniidha. “Namni mu’mina (kan amane) ta’ee hojii gaggaarii hojjate, zulmii fi hadm hin sodaatu.” Asitti zulmii jechuun badii inni hin hojjanne isatti dabalamu ykn badii inni hin hojjanneef isa adabuudha. Hadm jechuun immoo hojii gaggaarii ykn haqa isaa jalaa hir’isuudha. Kanaafu, hiikni “zulmii fi hadm hin sodaatu.” Jedhu, badiin inni hin hojjanne isatti dabalamu hin sodaatu, hojiin gaariin inni hojjate isa jalaa hir’ifamus hin sodaatu.[10]
Namni Rabbitti amanee fi jaalala Isaa barbaadun hojii gaggaarii hojjate, badii inni hin hojjanneef hin adabamu. Ammas, hojii gaggaarii isaa irraa mindaan hin hir’ifamu. Kana irra, badii hojjateef araaramni isaaf godhama, hojiin gaggaariin inni hojjate isaaf baay’ifamuun Jannata qananii seena. Qur’aana keessatti, “Namni Rabbitti amanee fi hojii gaggaarii hojjate, [Rabbiin] hamtuwwan isaa isarraa harcaasee Jannata jala ishii laggeen yaa’an isa seensisa; isaan abadii achi keessa jiraatu. Suni Milkaa’inna Guddaadha.” (Suuratu At-Taghaabun 64:9)
Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa rahmataa fi tola Isaatiin Guyyaa Qiyaamaa warra mindaa fi milkii guddaa kanaan milkaa’u nu haa taasisu.
Kitaabban wabii
[1] Tafsiiru Sa’dii-125
[2] Aali-Imraan, Abdurahman Habanka Hasan, fuula 14
[3] Tafsiiru Ibn Kasiir-2/309
[4] Tafsiiru Sa’dii-fuula 125, Tafsiiru Qur’aanil kariim- Tafsiiru suuratu Aali-Imraan, Ibn Useymiin -fuula 9-10
[5] Madda olii-fuula 9-10
[6] Tafsiir ibn Kasiir 2/309
[7] Tafsiiru Sa’dii-fuula 597-598
[8] Tafsiiru Qur’aanil kariim-Tafsiiru Suuratu Al-Baqarah:255, Ibn Useymiin 252
[9] Ma’aariju Tafakkuri wa daqaa’iqu tadabburi– 8/327-328 , Abdurahmaan Habanka
[10] Tafsiiru Sa’dii-599, Tafsiiru ibn Kasiir 5/311, Madda olii 8/329


text:
Prezidaant Doonaald Tramp erga COVID-19 qabamanii akkasumas erga doktoorri isaanii kana booda vaayiresicha ka birootti akka hin dabarsine itti himee booda yeroo jalqabaaf duula filannootti ennaa deebi’an kun turban isa jalqabaa ti.
Filannoon ga’uuf torbanneen sadii hafee ennaa jirutti Trampii fi kaadhimamaan paartii dimokraatotaa Joo Baayiden deggrtoota isaani dadammaqsuuf jecha kutaalee biyyattii wal dorgommiin itti cimu keessa naanna’aa jiran.
Flooridaa qabee hanga Ohiotti deggertoonni kaadhimamtoota isaanii cina hiriiraa jiran. Kutaalee biyyattii wal dorgommiin itti cimu Flooridaa keessatti Tramp erga COVID -19n qabamanii kan geggeessan duula filannoo jalqabaa irratti kanneen hirmaatan ho’i qaama isaanii ilaalamee jira.
Kaadhimamaan prezidaantummaa ka paartii dimokraatotaa Joo Baayiden immoo akkaataa Tramp dhukkuba kana itti qaban qeeqaniiru.


text:
"Namoonni baayeen ani beeku jireenyi maatii isaanii sababa xixiqqoodhaan diigameen arga. Sababni xixiqqoon kun akkamitti jireenya maatii kabajamaa kana akka kanatti diiga jechuun baayee natti dhagaama ture. Sababni isaa maali jechuu yeroon gadi fageenyaan yaadu inni guddaan maatiin sun kan sodaa Rabbii irratti ijaarame tauu dhabuudha. Fakkeenyaaf jalqabuma yeroo gaaila isaaniitiin duraa gurbaafi intalli karaa Rabbiin dhorge baayee irratti wal qunnamu. Yeroo nikaan hidhamus wantoota shariiaa faallessan lakkoofsa hin qabnetu raawwatama. Inni guyyaa cidhaa immoo waan dubbatamee dhumuu miti. Akka Sheekhni tokko jedhanitti shariiaan ummata keenya biratti kan inni hojiirra oolu hanga guyyaan cidhaatiifi duaa dhufutti. Yeroo ciini dhufe ajajni Rabbii hunduu diigamee wanti Rabbiin hin jaallanne hunduu hojjatama. Muuziiqaan, isheen heerumtu qullaa manaa bahuun, marii (miizee) jedhanii warra fira hin taane fira fakkeessanii ajaja Rabbii diiguun, bosona adda addaa deemanii waan Rabbiin jibbu meeqaatama achitti dalaguun, qarshiin hammana hin jedhamne achitti gubamee dhumuun, yaa Allaah isa kamin dubbadhee isa kam dhiisa! Yaa Ummata Islaamaa Rabbiin isinitti haa tau! Garuu silaa yaa ummata keenya yeroo gammachuu Rabbiin yaadannaan Rabbiinis guyyaa rakkoo keenyaa nu yaadata ture. Mee ummanni guyyaa hara wal fuudhu badii heddu irratti wal qunname akkamumatti jireenyi isaa fuulduraa milkaaaa taa? Wallaahii jireenya haara galfiifi boqonnaa tauu hin dandau. Kun tasumaa hin yaadamu. Kun mindaa wal madaaluu miti. Mindaan wal madaalu warra ajaja Rabbii irraa gara gale Rabbiin jireenya dhiphoo isa jiraachisuudha. Yoo irra keessi isaa gaarii fakkaatee mulatellee keessi isaa yoomuu gaarii hin tau. " barressaa kitaabicha. Waluma galattii gorsonni afurtaman mana keenyaa haala sharia'aan Islaama jallatuu fi gargarsa Rabbittiin rakkoolee dangaa Rabii darbuun dhufaan ofirraa maqsuuf nugargaara. Galatani guddaan kan Rabbii tokkichaa yeroo ta'uu barressaa keeny Gaaliis Rabbii si irraa haqebalu jechaa, Islam House fi hunda keenyaaf Du'aii nuuf godha.
Shop your favorite products and we’ll find the best deal with a single click. Designed to make shopping easier.


text:
Gurraandhala 25/2014(TOI) – Mana amantaa Kiristaanaa Taawaadoo Ortodokiisii Itoophiyaatti Paatirayaarikii 4ffaa kan ta’an qulqulluu Abuna Maariqooriwoos boqochuu Dhaabbanni Miidiyaa mana amantichaa waajjira qulqulluu Sinoodoosii wabeeffachuun gabaasera.
Qulqulluu abuna Maariqooriwoos dhukkubsatanii yaalli fayyaa taasifamaafi ture.
Qulqulluu abunee Maariqooriwoos Hagayyaa 29 bara 1980 Mana amantaa Tawaadoo Ortodosii Itoophiyaatti Paatirayaarikii ta’anii kan muudaman yoo ta’u waggoota 34 paatirikii ta’anii tajaajilaniiru.


text:
Lola Oromoo Walloo irratti banamee jiru keessa Loltoonni Eertiraa jiraachuu
Lola duguuggaa sanyii fi babal’ifannaa daangaa Poolisoota Humna Addaa Naannoo Amaaraan Oromoo Walloo irratti adeemsifamaa jiru keessatti, hidhattoota Naannoo Amaaraaf daboo ba’uun qooda-fudhannaa Raayyaa Ittisaa fi Poolisoota Federaalaa Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaatti dabalataan Loltoonni Mootummaa Eertiraas humnoota Naannoo Amaaraa deggeruun Oromoo Walloo waraanaa jiraachuu. – Oromticha Walloo
Suuraaleen eenyummaa Loltoota Mootummaa Eertiraa lola kana keessatti hirmaatanii, Oromoo Walloon ajjeefamanii fi booji’amanii mul’isan muraasni viidiyoo armaan gadii keessatti dhiheeffamanii jiru.
Sochii fi Tarkaanfilee WBO
WBO’n Konyaa Jimmaa keessa sosso’u Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa irratti tarkaanfilee jajjaboo fudhachuun Onoota Konyaa Jimmaa keessatti argaman muraasa dhuunfatee jiraachuu.
WBO diinagdeen humneessuu fi hidhachiisuun galma-gahiinsa Qabsoo Bilisummaa Oromoof shoora gita-maleessa kan qabu waan ta’eef, Uummanni Oromoo waan danda’e hundaan WBO cina dhaabbachuu fi hidhachiisuun akkaan barbaachisaa ta’uu. – Qeerroo Baha Oromiyaa


text:
-
Jamal Muhammad ahmad
QUR’AANA AKKAMITTI QARAANA?
Kitaabni kun sadarkaa daraajaa guddina qur 'aanaati ibsa. Akkasuma barnoota akkaataa qaraatii qur 'aanaa (tajwiidaa) bal' inaan uf keessaa qaba.08/12/2019489
-
Jamal Muhammad ahmad
Sababaa injifannoo
Sagantaan kun waayee sababaa injifannoo waan jedhurratti barnoota gayaa uf keessaa qaba.16/12/2019346
-
Jamal Muhammad ahmad
Barnoota Hajjiifii Umraa (Kutaa 1ffaa)
Sagantaan kun waayee akkaataa hojii umraa itti gaggeeffamu jalqabarraa hanga dhumaatti barnoota gayaa uf keessaa qaba.Sagantaan kun waayee akkaataa ho...16/12/2019354
-
Jamal Muhammad ahmad
Barnoota hajjiifi umraa (kutaa 2ffaa)
Sagantaan kun waayee akkaataa hojii umraa itti gaggeeffamu jalqabarraa hanga dhumaatti barnoota gayaa uf keessaa qaba.Sagantaan kun waayee akkaataa ho...16/12/2019620
-
Jamal Muhammad ahmad
Firummaa Maxxansuu
Sagantaan kun waayee firummaa maxxansuu mata duree jedhurratti barnoota gayaa uf keessaa qaba.16/12/2019474
-
Jamal Muhammad ahmad
Badiilee Gurguddoo 1
Sagantaa kana keessatti badiileen gurguddoon irraa dhoowwamne tarreeyfamteeti jirti, hammeenyi isiitis ibsameeti jira. Akka namni hundi hubatee irraa...16/12/2019458
-
Jamal Muhammad ahmad
Badiilee gurguddoo 2
Sagantaa kana keessatti badiileen gurguddoon irraa dhoowwamne tarreeyfamteeti jirti, hammeenyi isiitis ibsameeti jira. Akka namni hundi hubatee irraa...16/12/2019506
-
Jamal Muhammad ahmad
Sadarkaa ji'a muharrami fii Soomana Aashuuraa -4
Sagantaa kana keessatti barnoota sadarkaa ji’a murramii fii soomanni guyyaa 9ffaa fii10ffaa ji’a kanaa qabu guddaa tahuutu ibsama.dogoggorri ji’a kana...14/01/2020282
-
Jamal Muhammad ahmad
Sadarkaa ji'a muharrami fii Soomana Aashuuraa -2
Sadarkaa ji'a muharrami fii Soomana Aashuuraa -214/01/2020301
-
Jamal Muhammad ahmad
Sadarkaa ji'a muharrami fii Soomana Aashuuraa -1
Sadarkaa ji'a muharrami fii Soomana Aashuuraa -114/01/2020326
-
Jamal Muhammad ahmad
Baatii zulhijjaa kurnan duraa soomanuu
Baatii zulhijjaa kurnan duraa soomanuu.14/01/2020298
-
Jamal Muhammad ahmad
Ramadaana keessa umraa godhuu
sagantaa kana keessatti hojiiwwaniifii jechoota galata gurguddaa qabantu ibsama.tan akka zikrii du'aaiifii sabrii fi kkf.15/01/2020285
-
Jamal Muhammad ahmad
rakaaa lameen fajrii salaatuu
sagantaa kana keessatti hojiiwwaniifii jechoota galata gurguddaa qabantu ibsama.tan akka zikrii du'aaiifii sabrii fi kkf.15/01/2020304
-
Jamal Muhammad ahmad
qunnamtii saalaa dura duaaii godhachuu
sagantaa kana keessatti hojiiwwaniifii jechoota galata gurguddaa qabantu ibsama.tan akka zikrii du'aaiifii sabrii fi kkf.15/01/2020505
-
Jamal Muhammad ahmad
qaama saalaatiifii arraba uf tiiysuu
sagantaa kana keessatti hojiiwwaniifii jechoota galata gurguddaa qabantu ibsama.tan akka zikrii du'aaiifii sabrii fi kkf.15/01/2020312
-
Jamal Muhammad ahmad
namoota gaggaarii jaalachuufii itti saahibuu
sagantaa kana keessatti hojiiwwaniifii jechoota galata gurguddaa qabantu ibsama.tan akka zikrii du'aaiifii sabrii fi kkf.15/01/2020311
-
Jamal Muhammad ahmad
nama ummanni gaariin isa dubbate
sagantaa kana keessatti hojiiwwaniifii jechoota galata gurguddaa qabantu ibsama.tan akka zikrii du'aaiifii sabrii fi kkf.15/01/2020322
-
Jamal Muhammad ahmad
nama salaata fajrii fii ishaa ii jamaa aadhaan sal...
sagantaa kana keessatti hojiiwwaniifii jechoota galata gurguddaa qabantu ibsama.tan akka zikrii du'aaiifii sabrii fi kkf.15/01/2020356
-
Jamal Muhammad ahmad
nama rakkateef irratti laaffisuu
sagantaa kana keessatti hojiiwwaniifii jechoota galata gurguddaa qabantu ibsama.tan akka zikrii du'aaiifii sabrii fi kkf.15/01/2020300
-
Jamal Muhammad ahmad
BARNOOTA DUBARTII MUSLIMAA
kitaabni kun barnoota dubartii muslimaa kan akkaa waayee xahaaraa, dhiiga baatii fi dayuumsaa, barnoota hijaabaa (hagooggii) fi kkf uf kessaa qaba.02/03/2020448


text:
Gabaasota Kuusdeetaa Fayyadamuu fi Gulaaluu
Gabaasa Fayyadamuu
LibreOffice odeeffannoo waa'ee faayilicha kuusdeetaa keessaatti gabaasota uumamanii kuusa.
-
Faayilii - Bani filiitii faayilicha kuusdeetaa filadhu.
-
Foddaa faayilii kuusdeetaa keessaa, sajoo Reports cuqaasi.
-
Gabaasicha banuuf maqoota gabaasaa keessaa tokko lama-cuqaasi.
Geessitoonni kun ufumaan yommuu masaka Gabaasichaan yookiin foddaa Ijaaraa Gabaasaa keessaatti gabaasa haaraa uumtu ida'amu.
Foddaa Ijaaraa Gabaasaa keessatti Gabaasa Uumame Gulaaluu
-
Maqaa gabaasicha foddaa faayilii kuusdeetaa keessaa lama-cuqaasiiti, Gulaali fili.
Foddichi Ijaaraa Gabaasaa odeeffannoo gabaasichaa fe'ame waliin banama.
Kamshaawwanii fi ajajoota baafataa fayyadamiiti gabaasicha gulaaluuf harkisiiti kaa'i akka qajeelfama Ijaaraa Gabaasaa keessatti ibsame.
Galmee gabaasa argame ilaaluuf galmicha hojjoomi.
Gabaasa Masaka Gabaasaatiin Uumame Gulaaluu
-
fuula qaaqa dhumaa masakicha gabasaa irraa, gabaasicha osoo hin fayyadamiin dura qajoojicha gabaasaa gulaaluuf filachuu ni dandeessa.
Akkaataalee fuulaa fuula jalqabaa fi fuulota itti aanan gabasichaatiif akkasumas akkaataalee keewwataa, dhangiiwwan lakkoofsotaa, moggaasa dirree maxxanfame, fi kkf gulaaluu ni dandeessa.
Yoo hubannaa gahinsota gabaasaa kuusdeetaa hin qabdu tahe, himoota SQL hin gulaaliin, maqaa kuusdeetaa, to'annoowwan unkaa dhokatan, yookiin odeeffannoo hidhata qaban gabaasicha irraa.


text:
Jireenya Qotee bula Tura Tashitee
“Ani abba ijoollee 8 ti; shamarran sadii fi dhiira 5. Haadha manaa waliin nama 10. Yeroo sirna Dargii keesssa gara barumsa mootummaatiin diqqoo/xinnoo baradheera. Haati mana kiyyas barattee jirti.”
Waan armaan olii kan nuuf ibse Turaa Tashitee jedhama. Qoteebulaa dhalaata Godina Arsi Lixaa, Aanaa Kofalee, Ganda Gormichoo ti. Waa’ee fooyya’uu jiruu fi jireenya isaa fi qotee bultoota inni qindeessuu haamilee cimaadhaan dubbata. Waan inni gadi fageessee dubbate keessaa tokko qotee bulaan hagam akka oomisha isaatiif gabaa argate ilaallata. Akkas jedhe: “Qotee bultootni keenya ooomisha isaaniif gabaa akka itti argatan hubatanii jiru.”
Fooyyee jiruu fi jireenya isaa irratti akkana jedhe: “Lafa qonnaa bakka lamaa hektaara hanga 7 qaba. Yeroo ammaa dinnicha hanga konkolaataa 4 gurguradheera. Konkolaataa tokko irraa gara Qar. 22,000.00 – 23,000.00 argadhe. Garbuu fi qamadii gara kuntaala 40 – 50 argadheera. Garbu “traveler” akkasuma oomishee gara kuntaala 200 nan argadha. Kun kan dursaa irraa bayyee kan caaludha. Qotee bultootni biroo na duukaa jiranis mana citaa irraa gara qorqorrootti jjiiramaniiru; loowwan biyyaa irraa gara faranjiitti jijjiirratanii jiru.”
Haala gabaa duratti ture ilaalchisee akkas jedhe: “Duratti qotee bulaan keenya gabaa garii hin argatu. Miidhamaa tureera. Miidhama kanaaf garuma itti iyyannu dhabnee hurriin nu fuutee deemte. Garbuu kuntaala tokko gara Qar. 600.00, 700.00 800.00 tti gurgurra.”
Haala jireenya dura ture immoo akkasiin yaadata: “Armaan dura jireenyi kiyyas ta’e kan warra biroo misha hin turre. Qotee bultootni bifa ammayyaa’een hin qotnu. Bifa dhalootni duraanii qotaniin qonna ture. Duratti hektaara tokko irraa kuntaala 8 ykn kuntaala 10 yoo baayyate 20 argatna. Osoo Heineken fi ECCORD gara keenna hin dhufin wanti nu argannu jireenyaaf gahaa hin turre. Daldalaan madaala qabatee taa’ee qotee bulaa saama. Bu’aa gara walakkaa oomisha qotee bulaa kan argatu daldalticha. Qotee bulaan bu’aa dafqa isaa ganna tokkoo hin argatu”
Fooyya’insa dhufaatii Heineken boodaas akkas jedhe: “Heinneken haga dhufee asitti nuti akkaata garbuu ittiin guguran barre. Kana bira lufnee akkaataa kudraa fi mudraan ittiin gurguramu hubanne. Gabaa fooyyee barbaacha asiin gara Adaamaa deemnee akkaataa qamaadiin ittiin gurguramu ilaalla; Diilla deemnee akkaataa ittiin gurguramu iyyaafanna; Waraabe deemnee gaafanna; Habashaa biiraa dhaqnee gatii isaan ittiin bitan ni qoranna.”
Itti dabalees, “Fooyyeen guddaan Heinekenii fi ECCORDiin argame tasgabbii gabaa ti. Qotee bulaan miidhamuu duraanii jalaa bayyee har’a bilisaan saatii barbaade hanga fedhe gugurata. Kuntaala 1 haa ta’u kuntaala 50 ykn kuntaala 100 gurgurata. Waan ofii abbaatu gurguraata. Akkamitti akka gurguratu; eessatti akka gurguaratu (waldaa moo daldalaa gabaa taa’ee saamutti) isa jedhu qoteebulaan baree jira.”
Fooyya’insi armaan olitti eerame argamuuf deggersi gumaacha leenjii fi barnootni adda addaa dhaabbilee lameenii ta’uu ifa taasisaniiru Ob. Turaan. Cuunfaan isaa wantoota armaan gadii ti.
Leenjii fi oggummaa: Leenjii illachisee, “ECCORD fi HEINEKEN waliin hojii kan jalqabne bara 2006 ture. Ergasii as garbuu traveler fi grace jedhamu gara biyya keenyaa seensisan. Isaan dura garbuun ture sanyii bara dheeraa isa moofaa ture. Sanyii haaraa kanaan wal-qabatee HEINKEN fi ECCORD barumsa adda addaa nuu kennan. Sararaan qotuu; kemikaala itti biifuu; hektaara tokkoof qorichi hagam akka gahu beekuu; miidhaa kemikaalli fidu akka hin uumamnetti of eeggannoo (nageenya ‘Safety’) gochuu; fi itti fayyadama qorichoota adda addaa irratti barumsa nuu kennan. Hubannoo kana irraa argadheen ani illee akkataa galii fi baasii itti qabadhu; akkamitti akka jireenyi maatii fooyya’u; akkamitti akka akkawuntii banatan hunda maatii kiyyatti nin himaa.”
Gama birootiin barumsa argate irratti hundaa’ee tajaajila qotee bultootaaf kennaa jira: Sanyii filatamaa ni dhiheessa; kemikaala ni dhiheessa; kan rakkateef maallaqa ni liqqeessa; xaa’oo bitachuu fi itti fayaydama isaa irratti nin gorsa jedhe. Kana malees gara araddaa isaanii dhaqee tooftaa sararaan facaasan itti agarsiisa; kemikaala itti biifan agarsiisa. Kemikaalli hagam akka midhaa fidu itti hima. Si’a facaasiitiin durattis ta’e sana booda leenjii kennaaf. Guyyaa waltajjii (Field Day) kan jedhaniin araddaa irratti barumsi ni kennama. Qotee bultootni na duukaa jiran yeroo ammaa sanyiin facaafamu qorra jalaa ykn waagii jalaa akka damdamatu; yeroo kam rooba ykn caama akka damdamatu; akkaataa itti fayyadama xaa’oo (aturiyaa, yuriyaa fi daappii) hubanne, jedhe.
Tooftaa Heineken liqaa ittiin kenne: Ob. Turaan tooftaa liqaa kenname irratti akkas jedhe: “HEINEKEN yeroo garbuu biiraa traveler fi grace fide dursa liqiin qotee bulaa kenne. Yeroo midhaan gahu liqaa sana deebisa qotee bulaan. Itti aansee %50 liqii kennee % 50 of biratti hambisee yeroo midhaan gahuuf. Sadeessoo irratti of danda’aa jedhee qotee bultootaan. Ani illee HEINEKEN bira dhaqeen bakka sanyiin filatamaan jiru irraa fideetiniin qotee bultoota na duuba jiran 200f kenne.”
Deggersa dargaggootaaf godhame: Gama deggersa dargaggootaaf kenname irratti yoo dubbatu ACCORD waliin hojjechuun dargaggootni gandaa lafa goobee irraa hektaara 100 kan ta’u akka argatan taasifame jedhe. Isaan dura qotee bultoota maallaqa hin qabne haga aanaa (Kofalee) fi godinaa (Shashamannee) deemee gargaaraa ture. Akkuma kanaan baasii geejjibaa fi nyaataa (shiroo) kenne. Qotee bultootni 100 kun qotatanii bara dhufuuf illee garbuu traveler akka itti fufan ta’uu dubbateera.
Deggersa qaama midhamtootaaf godhame: Ob. Turaan haala qaama midhamtootaa irratti akkas jedhe: “Nama deemee bakkaa bakka gahuu hin dandeenyetu jira. Kaan gaarii dhaan deemu. Kan biroo bakka taa’etti mana kaa’anii nyaata soorata. Ka ija ofiitiin hin arginetu jira. Kan gurraan hin dhageenyetu jira. Kan akkasumaan callisee ilaallanii dhiyaana qofa kennaniiftu jira. Qaama miidhamaa ganda kana EUCRD irraa barumsa argadheen gadi bu’ee qotee bulaa namoota 32 gurmeesse. Kanas qaama olaanaa godina fi aanaatti beeksiseen jira. Ayyama ofii argataniiru. Mootummaanis waan isaan barbaachisu gaafachuu irratti jiru. Heinekenis gargaarsa godhaa jira.”
Deggersa dubartootaaf godhame: Akka Ob. Turaan jedhetti waldaan aananii dubartoota miseensota 25 qabu gurmeeffameera. Waldaan aananii kun gabaa soqataa jira. Mootummaa dhaanis gabaa nuu soqii jedha. Akkasumas gurmuu kanaan waldaalee bira dhaqanii deggersa soqaa jiraachuu isaanii ifa godheera.
Dhiibbaa Dhuunfaa: Akkuma ibsameetti, Turaan kan guddate maatii qonnaan bultootaa keessattii , rakkoo hedduu dabarsuudhani. Qonna irraa bu’aan argamuu xiqqaachuu, sanyii filatamaan jiraachuu dhiisun, oomishaaf gabaan fi beekumsi ga’an hin jiru. Kun immoo waggaa dha waggaatti rakkoodha. Obbo Turaan nannawwaa sanatti qonnaan bulaa yeroo jalqabaaf dhaabbata EUCORD waliin hojjachuu jalqabee yemmuu ta’u, yeroo sana kaasee, qonnaan bulaa modeelii ta’udhaan, jireenya qonnaan bultoota nannoo isaa jiraani foyyeessuu keessatti ga’ee guddaa taphate. Beekumsaa gabaa foyya’ee argachuu fi leenjii fudhachuun, sanyii filatamaa, investimentii xa’ootiin,fi mala qonnaa amayyaa ta’e fayyadamuun, inni fi namoonni biro jireenya isaani jijjiruu fi ilaalcha ijoollee isaani jijjiruu danda’aniiru. Amma inni boruuf abdii qaba. Hojii qonnaa gama adda adaattin babal’isuu fi investimentii hojjachuuf rakkoon fayinaansii jira..
Dhaamsa: Ergaan qabu qaamni mootummaa qaama miidhamtootas ta’e qotee bultoota deemee jajjabeessuu qaba. Baadiyyaa kana keessa gadi bu’anii kana arguu barbaachisa. Gama kanaan hanqinni jira. Qaama miidhamtootni dhaabbilee adda addaa irraa gargaarsa barbaadu. Ergaan guddaan mootummaa fi Heinkeniif qabu mootumaan gadi bu’ee waan kana akka ilaalu kan jedhu dha. Qaama midhamtota gurmeessanii akkaataa isaan hojjechuu danda’anitti dalagaa ykn kan biroo akka argatan gochuu; bal’ina hojii irratti akka hiramaatanii fi furmaatni argamuttin isaaniif hawwa. Deggarsa dargaggootaaf gochuu irratti Heinkeniin ykn ACCORD leenjii adda addaa kennuufii fi mootummataan hordoffii gochuu barbaachisa.


text:
Finfinnee, Caamsaa 25/2014 (TOI) – Jilli Ministira Muummee FDRI doktar Abiy Ahimadiin durfamu magaalaa Baalee Roobeetti daawwannaa hojii gaggeessaa jiraachuu ibsameera.
Pireezdaantii naannoo Oromiyaa obbo Shimallis Abdiisaa dabalatee hoggantoonni mootummaa federaalaa, naannolee, Ministira muummee FDRI duraanii obbo Hayilamaariyaam Dassaaleenyi, Itoophiyaatti bakka bu’aan Baankii Addunyaa Usmaan Diyoon, ergamaan addaa gamtaa Afrikaa fi Pireezidaantiin duraanii Naayijeeriyaa Oliiseegoo Obaasaanjoon fi qaamoleen biroo daawwannaa hojiif gara Baalee Roobee imalaniiru jedhame.
Jilichi hojiilee misooma qonnaa Godina Baaleetti hojjetamaa jiru naanna’uun ni daawwataan kan eegamu ta’uu himameera.


text:
Ministaroota miseensota kaabinee 28 keessaa 18 bakkuma jiranitti kan itti fufan yokaan hojii biraatti itti gaafatama wal fakkaataaf ka muudaman tahuun beekamee jira. Muudama kaabinee kana keessatti jijjiirraan guddaan akka hin mul’atiin ka dubbatan hoogganoonni paartiilee mormtootaa garuu, “jijjiirraa kaabinee otuu hin taane, gaaffii uummatni biyyattii dheessaa jiruuf ka deebii qabatamaa kennuu fi jijjiirama fidu, marii paartiilee hunda hirmaachise eegaa jirra” jedhu.
Tajaajiila kennamuu qabu hanqisuun uummata mufachisuunii fi gochaa malaammaaltummaa kan irra darbamuu hin dandeenye sarara diimaa tahuu hubachiisuun muudama kana mirkaneessina, jedhan Dr. Abiyyi.
Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa Dr. Abiyyi Ahimed, eega itti-gaafatamaa hojii kanatti dhufanii, torban sadi’ii booda, taayitaatti muuduu fi taayitaa irraa kaasuu kaabine isa jalqabaa kana geggeessuu isaanii ti. Muummichi-ministaraa Abiyyi, miseensota paarlamaaf akka ibsanitti, muudaa fi taayitaa irraa kaasuun miseensota kaabinee kun, hojii gamaaggamaa mootummaa fi ADWUIn geggeessan irratti hundaa’uudhaan ka raaw’atame.
Sababaan lammataa immoo, hirmaannaa dubartootaa mirkaneessuun barbaachisaa waan taheef tahuu dubbatan. Muuda ministaroota kaabinee isaanii kana ennaa raggaasisanitti, aangawoonni muudaman kun – yeroo hojii irra turanitti kan irra cehuun irra hin jirre sararri diimaan jiraachuu hubachiisanii jiran. Rakkoo tajaajila hojii fi malaammaltummaa.
“Kanneen irra cehuun hin danda’amne – dhimmoota ijoo tahan lama tu jira. Tokkoffaa, isa uummatni mootummaa irratti mufannaa dhiheessu – dhimma kenninsa tajaajilaa ilaalchisee, kenninsa tajaajila jijjiiruun dirqamaa fi sarara diimaa tahuun fedha. Uummatni tajaajila addaa hin gaafatu. Akka Warqee hafnuuf hin gaafatu. Waraqaa eenyummaa baafachuuf, horii dabalataa baasuu kan isa hin barbaachisne, firaa bilbilsiisuu kan hin barbaachisne - lammii biyyaa tahuu barbaada. Kana mirkaneessuu, kanneen mudaman irraas, kanneen taayitaa isaanii itti fufan irraas mootummaan ka barbaadu tahuu hubachiisuun fedha. Lammaffaan kan akka sarara diimaatti ilaalamu, wal-ijaaruun ka geggeessamuu fi otuu wal hin ijaariin ka geggeessamu – dhimma malaammaltummaa ti. Ofii keenyaa itti hirmaachuu dhabuu qofa otuu hin taane, haalawwan, yeroo, maallaqaa fi qabeenyaa barbadeessan kana irratti hordoffii cimaa geggeessamu hoogganuun dirqama tahauu hubachiisuun fedha” jedhan – Dr. Abiyyi.
Akka muudamaa fi jijjiirraa kanaatti,
- Obbo Shifarraw Shigguxee – ministara qonnaa fi qabeenyaa baayladaa,
- Obbo Siraaj Fageessaa – ministara geejjibaa,
- Dr. Hiruut W/Maariyaam – ministara dhimma hojjetootaa fi hawaasummaa,
- Ambaasadder Teshoomee Toogaa – ministara dhaabbatootaa misoomaa mootummaa,
- Obbo Umarr Huseen – sadarkaa ministaraatti, daarektara ol’aanaa abbaa-taayitaa galiiwwanii fi gumrukii,
- Aadde Ubaa Mohammed – ministara quunnamtii fi odeeffannoo,
- Dr. Ambaachew Mekonnin – Ministara Industrii,
- Obbo Mootummaa Maqaasaa – Ministara Ittisaa,
- Aadde Fooziyaa Amiin – Ministara Aadaa fi Tuuriizimii,
- Obbo Ahimed Shidee – Ministara Itti-gaafatamaa waajira dhimmoota koomiyunikeeshinii mootummaa,
- Obbo Shaanxiraar Abbaay – ministara misooma magaalaa fi manneenii,
- Obbo Mellesee Alamuu – Ministara Albuudaa fi Inerjii
- Obbo Birhaanuu Tseggaayee – Abbaa-alangaa muummicha,
- Aadde Yaalem Tseggaayee – ministara dubartootaa fi daa’immanii,
- Obbo Melaakuu Aallebel – Ministara daldalaa fi
- Dr. Amiir Amaan – ministara fayyaa ta’uun muudamanii jiran. -
Ministaroota digdamii saddeet keessaa 12 hojii isaanii duraan itti-fufuun isaanis beekamee jira. Walumaa-galatti, muummichi-ministaraa biyyattii, ministaroota ja’a iddoo isaanii jijjiiruun, ministaroota 10 immoo haarawa muuduudhaan, har’a mana-maree bakka-bu’ootaatti dhiheessanii raggaasisan.
Gama biraatiin, muummichi-ministaraa – Dr. Abiyyi Ahimed, itti-gaafatamtoota hojii mootummaa federaalaa sagal muuduu isaaniis maddeen-oduu mootummicha beeksisanii jiran.
Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa


text:
Tafsiira Suuratu Yuusuf-Kutaa 21
Kutaa darbe keessatti Yuusuf tooftaa baasun obboleessa isaa of biratti hanbisuu barbaade. Tooftaan kunis dhoksaadhaan safartuu (quccubaluu) qalqalloo obboleessa isaa keessa kaa’udha. Obboleeyyan Yuusuf fe’aa isaanii erga fe’atanii booda tajaajiltoonni Yuusuf duubaan isaanitti dhufuun, “Quccubaluu mootii dhabne” jedhaniin. Ergasii meeshaan isaanii ni sakatta’ame. Sakatta’iinsi kunis akkana ture:
“Qalqalloo obboleessa isaatiin dura qalqalloo isaanii [sakatta’uun] jalqabe. Ergasii qalqalloo obboleessa isaa keessaa baase. Akka kanatti Yuusufiif tooftaa baafne. Yoo Rabbiin fedhe malee seera mootichaatiin obboleessa isaa fudhachuu hin danda’uu ture. Nama feene sadarkaaleen olkaasna, nama beekumsa qabu hundaa olitti isa caala beekaa kan ta’etu jira.” Suuratu Yuusuf 12: 76
Tajaajiltoonni, obboleeyyan Yuusuf gara Yuusuf ni fidan. Yuusufis qalqalloo (kuntaala) isaanii sakatta’u (fattashuu) jalqabe. Qalqalloo obboleessa isaa, Biniyaaminii, dura qalqalloo obboleeyyan isaa biroo sakatta’uun jalqabe. Kunis beekaa achi keessa godhame jedhamee akka hin shakkamneef jalqaba qalqalloo isaanii sakatta’uu eegale. Yommuu qalqalloo isaanii keessaa meeshaa safaraa (xaasaa) dhabuu qalqalloo obboleessa isaa keessaa baase. Yeroo kanatti wanti Yuusuf barbaade isaaf guuttame. Wanti kunis haala obboleeyyan isaa kurnan hin hubanneen obboleessa isaa kan garaan tokkoo ta’an of biratti hanbisuudha. Yuusuf tooftaa kana akka baasu Kan taasise Rabbii olta’aadha. Kanaaf ni jedha: “Akka kanatti Yuusufiif tooftaa baafne.”
Tooftaan kuni: obboleessaa isaa of biratti hanbisuuf safartuu qalqalloo obboleessa isaa keessa kaa’u, seera nama hate ittiin adaban obboleeyyan isaa kurnan gaafachu, qalqalloo isaa dura qalqalloo isaanii sakatta’u, erga safartuu qalqalloo isaa keessaa baase seera obboleeyyan isaa himan hojii irra oolchu. Tooftaa kana hundatti akka fayyadamu kan taasise Rabbii olta’aadha.
Yuusuf tooftaa kanatti fayyadamu dhiisee osoo seeraa mootii Misiritti fayyadame silaa obboleessa isaa of biratti qabuu hin danda’u ture. Sababni isaas, akka seera mootii Misiritti adabbiin nama hatee reebamuu fi gatii meeshaa hatee kafaluudha. Wagga tokkoof nama hate gabricha godhachuun seera mootii keessa hin jiru. Kanaafi ni jedhe: “Yoo Rabbiin fedhe malee seera mootichaatiin obboleessa isaa fudhachuu hin danda’uu ture.”
Kana jechuun yoo Rabbiin fedhe malee seeraa mootiin biyya Misir ittiin bulchu keessatti Yuusuf obboleessa isaa of biratti qabuun isaaf hin hayyamamu. Haa ta’uu malee osoo Rabbiin fedhe Yuusuf obboleessa isaa of biratti qabuu danda’a. Fakkeenyaf, Rabbiin Yuusufin mootii biyya Misir gochuun muuda. Yeroo kanatti Yuusuf seera mootii hordofuun isa irratti dirqamaa miti.[1]
Ni jedhan, ‘Yoo inni hate, kana dura obboleessi isaa hatee jira.’ Yuusuf nafsee isaa keessatti ishii dhokse, isaaniif ifa hin goone. Ni jedhe: Isin sadarkaa badaa keessa jirtu, Rabbiin wanta isin jettan hundarra beeka.” Suuratu Yuusuf 12:77
Obboleeyyan Yuusuf yommuu safartuun fe’aa Biniyaamin keessaa bahu argan, yakka hannaa ofirraa fageessuuf akkana jedhan: “Yoo Biniyaamin hate, dhugumatti kana dura obboleessi isaa Yuusuf hate jira.”
Hanni isaan jedhan kana ilaalchise gabaasni adda addaa dhufee jira. Isaan keessaa wanta Ibn Kasiir jedhe asitti haa kaasnu:
Adaadaan Yuusuf ilmaan Is’haaq keessaa intala hangafaa turte. Qabattoon Is’haaq ishii bira ture. Qabattoo kana hangafummaan walirraa dhaalu turan. Yommuu Yuusuf dhalatu adaadaan isaa tuni harma isa hoosifte kunuunsite. Garmalee isa jaallatte. Hanga isa jaallattee nama biraa hin jaalanne. Yommuu Yuusuf guddatee lukaan deemu jalqabu, abbaan isaa Ya’quub isa yaade. Gara adaadaa Yuusuf dhufuun akkana jedheen: “Yaa obboleetti tiyya! Yuusufin naaf kenni. Sa’aati tokkoof fuula kiyya duraa isa dhabuu hin danda’u.” Ishiinis akkana jette, “Ani isa gadi dhiisu hin danda’u. Kanaafu, guyyoota muraasaaf na biratti isa dhiisi, gara isaa nan ilaala, isatti boohara.” Yommuu obboleessi ishii Ya’quub ishii biraa bahu gara qabattoo Is’haaq qajeeluun uffata isaa jalaan Yuusufitti marte. Ergasii akkana jette, qabattoo abbaa kiyyaa Is’haaq dhabe. Eenyu akka fuudhe ilaalaa.
Qabattoon ni barbaadame, argamuu hin dandeenye. Ergasii ni jette: maatii manaa sakattaa’a. namoonnis sakatta’anii Yuusufin biratti argatan. Ergasii ni jette, “Rabbiitti kakadhe, inni booji’amaa kiyya ta’a. Wanta fedhe itti hojjadha.” Ya’quubis ishitti ni dhufe. Oduu isatti ni himte. Innis ishiin ni jedhe: Yoo inni dhuguma san hojjate inni booji’ama (hidhamaa) keeti. Kanaan ala wanta biraa gochuu hin danda’u.” Sababa kanaan adaadaan Yuusufin of biratti isa qabde. Hanga ishiin duututti Ya’quub Yuusufin fudhachuu hin dandeenye.
Akkuma mul’atu kuni Yuusufin of biratti hanbisuufi tooftaa adaadaan isaa hojjatteedha. Hanna Yuusuf raawwate miti. Obboleeyyan isaa kanatti akeekuun isaaniif hin malu. Garuu waanyun isaan Yuusuf fi obboleessaa isaa Biniyaaminiif qaban nafsee isaanii keessaa hin banne.[2]
“Yuusuf nafsee isaa keessatti ishii dhokse, isaaniif ifa hin goone. Ni jedhe: Isin sadarkaa badaa keessa jirtu, Rabbiin wanta isin jettan hundarra beeka.”
Yuusuf wanta isaan irraa dhagahee of keessatti ni dhokse, eenyummaa isaa ifatti hin baasne, osoo sagalee olkaase hin dubbatin nafsee isaa keessatti akkana jedhe: Isin sadarkaa badaa keessa jirtu, Rabbiin wanta isin jettan hundarra beeka.” Kana jechuun yommuu obboleessa Biniyaamin (Yuusufin) tana dura abbaa isaa jalaa hatuun eelatti darbitanii fi amma immoo hannaan isa yakkitan Biniyaamin caalaa sadarkaa gadi aanaa keessa jirtu.[3] Rabbiin wanta isin jettan hunda caalaa beeka. Wanti isin jettan dhugaa ykn soba ta’u nama hunda caalaa sirritti beeka.’ Yuusuf jecha tana of keessatti ni dhokse, ifa baase hin dubbanne.
Obboleeyyan kurnan kunniin ministeerri diinagde isaan dura dhaabbatu Yuusuf ta’uu kan hin beekne ta’anii osoo jiranu, Yuusuf yakkaa fokkuu isarratti raawwatan sirritti beeka. Kanaafu, osoo isaan yakka tokkoon Biniyaamin yakkanu, Yuusuf yakka san caalaa badaa akka hojjatan dhoksaan ni akeeke.[4] Yakki kunis tana dura eelatti isa darbuudha. Kanaaf, “Isin sadarkaa badaa keessa jirtu,” jedhe. Kana jechuun sadarkaa fi haalli keessan haala Biniyaamini fi obboleessa isaa caalaa badaadha. Sababni isaas, isaan lamaan wanta isin ittiin yakkitan irraa qulqulluudha. Isin eelatti obboleessa isaa darbuu fi amma sobaan isaan yakkuun isaan lamaan irratti daangaa darbitanii jirtu.[5]
Isaanis ni jedhan, “Yaa Aziiz! Dhugumatti inni abbaa jaarsa maanguddoo qaba. Bakka isaa tokkoo keenya fudhadhu. Dhugumatti, toltuu hojjattoota keessaa akka taatetti si ilaalla.” Suuratu Yuusuf 12:78
Amma obboleeyyan Yuusuf rakkoo cimaa keessa akka jiran ni hubatan. Biniyaaminini akka eeganii fi deebisanii akka fidan abbaa isaanitiif kakuu cimaa kennani turan. Jireenyi fuundura Biniyaamiin gabrummaaf tan qophoofte fakkaatti. Gadda abbaa isaanii sodaachuun, akka Biniyaamin gadi dhiifamu garmalee kadhatan.
Akkana jechuun kadhatan “Yaa Aziiz!…” Kana jechuun yaa bulchaa! Biniyaamini abbaan isaa jaarsa maanguddoo ta’ee nuuf kenni. Qalbiin abbaa isaa isatti tan rarraatedha. Yoo nu waliin hin deebi’in, tarii gaddi isa ajjeessu isatti bu’uu danda’a. Adabuun kee dirqama yoo ta’e, isa gadi nuuf dhiisii bakka isaa nu keessaa nama tokko fudhadhu. Nuti warra tola oolan keessa akka taatetti si argina. Si’a lama midhaan safara guutuun nuuf safarte, maallaqa nuuf deebisuun tola nutti oolte.[6]
Obboleeyyan waa lamaan Yuusufitti warwaatan:
1ffaa-Mararfannaa-kana akkana jechuun ibsan: abbaan Biniyaamiin jaarsa guddaa umriin deemedha. Garmalee Biniyaaminin jaallata, isa irraa addaan yoo bahe gadda isa ajjeesu gadduu danda’a. Kanaafu, isaaf mararfadhuu Biniyaaminin gadi dhiisi. Akkuma beekkamu jaarsi guddaan umriin deeme, nama mararfannaa fi kunuunsa barbaadudha. Kanaafu, obbeeyyan tooftaa kanatti fayyadamuun Biniyaaminin gadi fursiisu barbaadan.
2ffaa- Tola ooltummaan Yuusufin faarsu– ‘dhugumatti ati warra tola oolan ykn hojjatan keessa akka taatetti si ilaalla. Kanaafu isa gadi dhiisun tola nutti ooli.’ jechuun isatti warwaatan.
Ni jedhe, “Nama meeshaa keenya biratti arganne malee nama biraa fudhachuu irraa Rabbiin eeggamna. Yoo akkas goone, dhugumatti nuti zaalimota irraa taana.” Suuratu Yuusuf 12:79
Kana jechuun Yuusuf akkana jedhe: nama meeshaa keenya biratti arganneen ala nama biraa fudhachuu irraa Rabbiidhaan tiikfamna. Yoo nama meeshaa keenya biratti arganneen ala nama biraa fudhanne, adabbii bakka isaatiin ala bakka biraa waan kenneef miidhaa raawwattota (zaalimota) keessaa taana.[7] Zulmii jechuun wanta tokko bakka isaaf hin mallee kaa’udha. Akkasumas, zulmii jechuun daangaa darbuudha. Zaalimoota jechuun namoota zulmii hojjataniidha.
Guduunfaa
✐Nama beekumsa qabu hunda caalaa beekaan isa caalu ni jira. Namni hanga fedhe beekaa haa ta’uu, beekaan isa caalu ni jira. Beekaan beektota hunda caalu Rabbiidha. “Nama feene sadarkaaleen olkaasna, nama beekumsa qabu hundaa olitti isa caala beekaa kan ta’etu jira.” Kanaafu, isa caalaa beekaa kan ta’e waan jiruuf namni “ani beekadha” jedhee of tuulu hin qabu.
✐Sadarkaan ilma namaa baay’inna qabeenyaatin ykn miidhaginnaan osoo hin ta’in beekumsaa fi iimaanan safarama. Kunoo Yuusuf nama iimaanaa fi beekumsa qabuudha. Kanaafi Rabbiin nama fedhe sadarkaaleen olkaasutti aanse beekumsa dubbate. Suurah biraa keessatti: “Isin keessaa warra amananii fi warra beekumsi kennameef Rabbiin sadarkaa baay’ee isaan olkaasa. Rabbiin wanta isin hojjattan keessa Beekaadha.” Suuratu Al-Mujaadala 58:11
✐Yeroo hundaa kabaja ofii eegsiisuuf mormachuun dirqamaa miti. Yuusuf (aleyh salaam) yommuu sagaagalummaan yakkamu, “Ishiitu wanta badaa kanatti na waame” jechuun kabaja ofii eegsiisuuf falmate. Garuu amma yommuu obboleeyyan isaa “Kana dura obboleessi isaa, kana jechuun Yuusuf, hatee jira.” jedhan, Yuusuf kabaja ofii eegsiisuuf sagalee olkaase hin dubbanne. Osoo dubbate silaa wanta yaade kana hin argatu. Yeroo sagaagalummaan yakkamu miidhaan guddaan isarra gahuu waan danda’uuf kabaja ofiitiif ni falmate. Asitti immoo miidhaan homaatu isarraa waan hin geenyef inumaa faaydan yaade waan isa jala darbuuf ni cal’ise. Kanaafu, namni kabaja ofiitiif yommuu falmatu kanniin lamaan wal madaalchisu qaba: miidhaa fi faayda. Miidhaan guddaan isarra kan gahu yoo ta’e, kabaja ofiitiif falmachu. Miidhaan homaatu kan isarra hin geenye yoo ta’e inumaa kan faaydan isa jala darbu yoo ta’e cal’isuu isaaf wayya.
✐Yuusuf soba irraa of eeguuf “nama hateen ala nama biraa fudhachuu irraa Rabbiin eeggamna” hin jenne. Kana irra, “nama meeshaa keenya biratti arganneen ala nama biraa fudhachuu irraa Rabbiin eeggamna” jedhe. Sababni isaas, Biniyaamin hin hanne. Amalli Yuusuf yeroo rakkooyyu sobuun akka hin hayyamamne nutti agarsiisa.
[1] Tafsiir Sa’dii, Ma’ariju Tafakkur wa daqaa’iqu tadabbur-10/716 [2] Tafsiir Ibn Kasiir, Tafsiir Sa’dii, Ma’ariju Tafakkur wa daqaa’iqu tadabbur-10/717-718 [3] Tafsiir Sa’dii, Ma’ariju Tafakkur wa daqaa’iqu tadabbur-10/718, Tafsiir Muyassar [4] Lesson from Suurah Yuusuf, Yaasir Qaadi [5] Tafsiir Tahriir wa tanwiir, [6] Ma’ariju Tafakkur wa daqaa’iqu tadabbur-10/719 [7] Tafsiir Sa’adii, Tafsiir Muyassar


text:
Prezidaant Doonaald Taamp kan jalqaba torban kanaa aangoo irraa kaasan gorsaa naga eegumsaaf falmuu dhaan Michel Flynn haasaa isaan ambaasaaddera Raashiyaa waliin mari’atan kan dhaabi basaasaa seeraan ala ifa taasiseef saaxilaman jedhan.
Flynn guyyoota 24f aangoo irra erga turanii booda Traamp maaliif aangoo akka gad dhiisan dhiibbaa godhaniif garuu hin dubbanne.
White House akka jedhetti prezidaantichi tarkaanfii kana kan fudhataniif jeneraalicha duraanii irraa amantaan jiru waan nyaatamaa adeemeefi.
Akka hamaatti ilaalamuun isaa nama gaddisiisa jedhan Traamp. Odeeffannoon dhaaba basaasaa biraa biliqee ba’e. kun immoo tarkaanfii yakkaa ti. Ana duras hojjetamaa ture kan ammas itti fufee jiru jedhan.


text:
Nama qooda guddaa qabsoo Oromootiif gumaachee, garuu waa’een isaa hin himamin yoo jiraate nama suuraa irratti argitan kana; Mohammad Umar Qaadii jedhama. Mohammad Umar Qaadii nama yeroo duraatiif dizaayina alaabaa ABO kaaye, bara 1968’tti biyya Soomaaliyaa, magaalaa Muqdishootti yoo tahu, maallaqa isaatiin Hindoota biratti maxxansee, Oromoon mallattoo isaa qabatee akka bahu godhee nama qooda guddaa gumaache. Akkasumas nama waggaa shan mana hidhaa mandheeraatti hidhamee miidhaan guddaan irra gaheedha. Jaarraa Abbaa Gadaa waliin warra biyya yaman irraa leenjifananii gama biyyaa seenuuf yaalii osoo godhaa jiranii, biyya Somaaliyaatti qabamanii waggaa 5 guutuu Ziyaad Barreen hidhe keessaa, Mohammad Umar Qaadii nama tokko; umriidhaan hidhamtoota Oromoo san hundarra guddaa yoo ta’u, yeroo sanitti dhukkuba gaastiriikii waan qabuuf hedduu miidhamee nama tureedha.
Dhaloonni isaa Harargee, Dadar yoo tahu, kan dhalate naannawa bara 1918’tti tilmaamama. Lola addunyaa 2ffaa gaafa xaliyaaniin biyya teenya seente baate innis wajjiin biyya Somaaliyaa magaalaa moqadishootti gale. Yeroo ammaa lubbuun hin jiru.
Bifti alaabaa yeroo sanii akka armaan gadiitti walaleeffamee ture.
Moggaan lameen diimtu’uu, magariisaan jiddu’uu
handhurtisii urjji’ii, madanni isii heddu’uu
Abbaan walaloo wallisaa Shantam Shubbisaati.
Barreessaan Ferhan Abdulselam


text:
Hawi Anole ~ Mud/2017
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Jaallewwankoo👇🏻
Cunqursaa waggoota hedduuf uummata keenyarra gahaa tureef qaamoleen itti gaafatamummaa qaban danuudha. Erga sirni ADWUI biyyattii qabatee as garuu gaheen DHDUOn uummata keenya alagaadhaan gabroomsuuf qabu baay’ee ol’aanaadha. Alagaa Afaaniif lafa keenya hin beekne gandaa hanga gandaatti masakuurraa kaasee Lammii Oromoo Oromummaa isaaf dhukkubsatee dubbate hunda kan eeree hisiisaa, tumsiisaafi ajjeesisaa baye DHDUOdha. San hundarras dabree Oromoo diinaan ajjeefameef gadduufi nahuu dhiisee alagaa rasaasaan guyyaa adiidhan nu ajjeese hoggansi galateemfachaa ture akka dabres waanuma hundi keenya beeknudha. Gama kanaan waan hedduu waan beektaniif dubbii bal’isuun faaydaa hin qabu.
Aangawoonni DHDUO har’aa yeroo haasaa jijjiiramaa eegalan, yeroo waan tokkummaa Uummata keenyaa faarsan, yeroo Uummata keenya malee homtuu nu hin ajaju, Ammaan achi kan nu masaku uummata keenya yeroo jedhan hedduun keenya itti qoosaa, ija shakiitiin ilaalaa turre. Irra deddebinees isaan madaalle. Madaallii keenyaan hundi keenya akka dhuunfaa dhuunfaa keenyaatti waan itti amanne uummata keenyaaf qooduu eegalle. Anis gama kootiin, hanguma fedhe shakkii qabaadhus, hoggansi DHDUO yeroo ammaa isa duriirra harka dhibbaan akka caalu ifatti dubbadhe. Kana jechuudhaaf immoo waan ragaadha jedhe hunda dhiheesseen ture. As biratti wanti hubachuu qabnu jijjiirama hoggansa siiviiliifii hoomaa waraanaa jidduu garaagarummaan guddaa jiraachuu isaati.
Ajjeechaan kaleessa Calanqootti raawwatame kan hunda keenya gubeedha. Gamtokkoon duuti ilmaan teenyaa yoo garaa nu nyaatu gam birootiin immoo haalli gabaasa dubbichaa kan hunda keenya gaddisiise ture. As biratti namoonni hedduun aaridhaan DHDUO abaaruu, hoggansas akkuma dur arrabsuutti ka’an. Kuni waanuma eegamuudha. Dhiigatu dhiigaaf rifataaf lammii keenyaaf rifatee namni hundi waan jedhu jedha. Ta’us garuu haqa jiru eegaa adeemuun egeree keenyaaf faaydaan inni qabu guddaadha. Diinni keenya har’as, kalees ifuma jira. Tarsiimoon dur ittiin nu dhahaa turan nu qoqqooduu ture. Qoqqoodamiinsi suni ‘hirribaa dammaqiinsa’ Aangawoota DHDUOtiin hamma tokko laaffataa dhufee Tokkummaan keenya sadarkaa gaarii irra gahuu danda’eera. Diinni ammas qaawwa kamiyyuu fayyadamee adeemsa kana dhawuu barbaada. Tarsiimoo kana keessaa inni tokko immoo Uummataafi hoggansa eddoo duritti deebisee wal nyaachisuudha. As biratti nuti qarummaadhaan diina dursinee argamuun dirqama nutti ta’a. Hammuma feene gaddinus, diinaaf qaawwa banuun nurra hin jiraatu. Tarii kan akka koo kompiyuutara/ bilbilarra taa’ee barreessuuf eenyunuu arrabsuun, kallattii qabsoo lafa kaa’un, gorsuun, ajaja dabarsuun salphaa ta’uun isaa ni mala. Garuu abidda biyyaa belbelu sana keessa dhaabatanii falmuun garuu waan biraati. Inni qamaan keessa taa’anii qabsaa’an aarsaa, gootummaafii kutannoo jajjaba gafata. Kanaafuu, hundi keenyayyuu hamma dandeenyeen obsa dabalachaa adeemuu malee shira diinaatiin butamnee akka ofduuba hin furguggaanne amaanaa isinitti dhamachuun barbaada.
Kanuma
Keenyas Oluma
#HawiAnole


text:
Pirezdent Keeniyaattaan anagawoota mootummaa isaanii waliin kaleessa haala tatamsa’ina dhibee Kooronaa biyya isaaniirratti maree gaggeessanii jiru.
Maree isaanii kana gubbaatti Keeniyaattaan dhibeen kun walii galaan Keeniyaaa keessatti lubbuu namoota hedduu galaafachuu dhabuunsaa eeggannoo mootummaa tiin ykn sababa maal akka ta’e akka qoratamu ajajanii jiru.
Keeniyaattaan lammileen biyyattii tatamsa’ina dhibee kanaa akka eeggatan akeekakchiisanii, Ministeerrii Fayyaa Keeniyaas baasii dhibee kanaan wal qabatee baasu kamuu Fuula Interneetiirratti bifa ifaa fi bilisa ta’een akka maxxansu ajajanii jiru. Dhiyeenya kana Ministeerri Fayyaa keeniyaa maallaqa dhibee kana ittisuuf jedhame seeraan ala balleesseera jechaan ka qeeqamaa ture yoo tahu; anagawi olaanaa Waajjira Ministeerichaas Koree miseensota paarlaamaa duratti dhiyaatanii qarshii bade jedhame waansaa akka ibsan gaafatamaniiru.
Kaayl Makaarter; Keeniyaatti Ambaasaadderri US ajaja Keeniyaattaa kana jajan. Ambaasaadder Makaarter, ajaji kun iftoominaaf, lammilee biyyattii maras fayyadamoo taasisuuf dansa jedhan.
Ganna sadii dura Caamsa bara 2017, Yuunaaytid Isteetis gargaarsa doolaara miiliyeena 21 ka Keeniyaaf kennuuf turte sababa malaammaltummaa haquunshee ni yaadatama.


text:
Abstract:
Qorannoon kun mata-duree’Xiinxala Adeemsa Sirna Gaa’elaa haasa’annaa Godina Jimmaa Aanaa Qarsaa jedhuun geggeeffame. Kaayyoon qorannoo kanaa aadaa gaa’elaa haasa’annaan Godina Jimmaa Aannaa Qarsaa xiinxaluu ta’ee, kaayyoo kana galmaan gahuuf qorataan mala akkamtaatti dhimma bahee jira. Qorannoo kanaafodeeffannoon madda ragaa tokkooffaafi madda ragaa lammaffaa yemmuu ta’u, maddi raga tokkoffaa manguddoota dhimmoota gaa’ela aadaa irratti hubannoofi muuxannoo qaban mala iddatteessuu miti-carraa keessaa mala iddatteessuu darbaa dabarsaatiin filatamaniiru. Maddi raga lammaffaammoo barreeffamoota sirna gaa’elaatiin walqabatanii barreeffamaniifi qorannoowwan walfakii dhimma kana irratti barreeffaman ta’u. Odeeffannoo qorannichaaf barbaachisan meeshaalee funaansa ragaalee keessaa afgaaffii, marii garee, daawwannaa fi sakatta’a harshammeen walitti qabuun danda’ameera. Ragaaleen odeefkennitoota irraa walitti qabaman mala ibsaatiin yookiin akkamtaan jechaan ibsamuun qaacceffamaniiru. Qaaccessa kana irraa sirni gaa’elaa haasa’annaa adeemsa sirna guyyaa cidhaatiin duraa ta’u, guyyaa cidhaafi guyyaa cidhaatiin boodaa keessatti raawwiiwwan adda addaa ofkeessatti qabatee kan geggeeffamu ta’uusaatu mul’ata. Haalota kana keessatti fakkoommiiwwan garaa garaa hawaasicha biratti akka gaariifi akka hoodaatti ilaalaman, faayidaafi miidhaa gama hawaas-diinagdeetiin sirnichi qabuufi sababoota adda addaatiin walqabatee itti fufiinsiifi jijjiiramni sirnicha keessa jiraachuun hubatamee jira. Dhuma irrattis argannoo kana irratti hundaa’uun yaadni furmaataa kennameera. Isaanis: Abootiin amantaa, hawaasni, abbootiin gadaa gahee isaanii osoo bahatanii. Akkasumas manneen barnootaa gumii mana barumsaa keessatti dhaabbamee jiru cimsuufi itti dhimma bahuunfaayidaa sirni kun gama hawaas-diinagdeetiin qabu bal’inaan xiinxaluun hojiin hawaasa keessatti hubannoo uumuufi barreeffamaanis olkaa’uu, itti fufaatii jiru jajjabeessuufi kanneen jijjiiraman bakkatti deebisuuf otuu irratti hojjatamee gaarii ta’a.


text:
Waa’ee jijjiiramaa dubbachuun ykn jalqabuun, “jijjiiramni tahe” jechuu miti : Itiyoophiyaatti Ambaasddarri Gamtaa Awurooppaa,Yuwaan Garbistaan
Haalli qabinsa mirga dhala-namaa, yeroo fi iddoo kamitti iyyuu, hariiroo Gamtaan Awurooppaa qabaatuuf hundee tahuu isaallee dubbatan.
Dhiheenya waa’ee dhaabbatoota Siivilii Cimoo Itiyoophiyaa keessatti ijaaruu ilaalchisee konferensii sadarkaa Addunyaa dhiheenya kana Itiyoophiyaa keessatti geggeessamee booda gaaffii fi deebii Raadiyoo Sagalee Amerikaa waliin geggeessaniin kana dubbatan.
Gabaasaa Guutuu Caqasaa


text:
Finfinnee, Adoolessa 4, 2014 Haalli qilleensaa magaalaa Finfinnee hurriin haguugamuu isaatiin balaliin xiyyaaraa harkifachuu Daandiin Qilleensaa Ityoophiyaa beeksise.
Daandichi harkifannaafi dhamaatii uumameef dhiifama gaafateera.
Maamiltoonnis ragaa daandichi dhimmicharratti dhiyeessu akka hordofan gaafachuu ragaan Daandii Qilleensaa Ityoophiyaarraa argame ni mul’isa.
Hurree cimaan kan uwwifamte magaalattiin haalli qilleensa ishee inni olaanaan digirii seelichiyeesii 16 yoo ta’u gadi aanaan digirii seelishiyeesii 13 ta’uu ragaan Raaga Haala Qilleensaa Biyyaalessaarraa argame ni mul’isa.
Addis Abeba – Protests erupted in many towns and cities, including schools and university compounds,…
Shabboo Miidiya: Seenaa amaarsaa fii gara jabeenya isaanii. https://www.youtube.com/watch?v=MjL1acJzXgc
Gocha suukkanneessaa sirni nafxnyaa Oromoo irratti gidduu kana raawwachaa jiran balaaleffachuun Barattoonni Oromoo godina addaa…
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…


text:
Hayyuu meeqa kan biyyaaf abdatame,
Du’aa jala bu’ee humnaan nurraa saamee,
Diinaatu aagibeeysee ifaan saanii dhaamee,
Guyyaa akka malee addunyaa irraa deeme.
Goota murtii dhugaa kan akka usmaayyoo,
Diinaatu dhidhimse obboleessa ilma aayyoo,
Abdii sabaa yaa agartuu too qarayyoo,
Jannataan haa qananiisu waaqayyo.
Yartuun namaan quune, nu beeysite ijaa,
Usmee koo abshir kee ni baafanna hijaa,
Kafalanna qofa nuti gumaa keessan mara,
Akkuma isaan isin godhan nutiis goona jara,
Naasuu nuun qabanii hin dheeysine yeyyii,
Dhiiga kee cunfatte jarattiin sanyii bineeyyii.
“Sodaa lubbuu tiyyaaf ja’ee,
Biyyaa ba’ee, garba ce’ee,
Hin jiraadhu kan bir ta’ee,
Biyyaafi biyyee too irratti,
Sabaafi aanaa koo keessatti,
Haqa falmachuu naaf murti,”
Akkuma jatte murtii kee dhugaa goote,
Nuuf jatteeti fedhii lubbuu teetii foote,
Leenca leenca caalu kan waan ja’en dhiifne,
Suma qofaan arke kan ja’ee murtiin diiyne.
Sodaaf bir-bir jattee biyyarraa hin baanee,
Garba ceetee ati ambaaf wandaqan taane,
“Gabrummaa takkarraa tan biraattin ce’u,
Biyyi too badhaadha mirgi kankoo ta’uu.”
Jatte bar dhaadannoo dhugaatiin ammallee,
“Haa cilaawuu daaraa ta’e” jatte sodaa malee,
Diinni gara jabeessi mana siif godhe gaashiree,
Guggubanii, si cafaqaniis murtii tee hin jijjiirre.
——————————-
Silaa akkuma keetitti murtii qabaatee namuu,
Silaa bara dhufaa dabraa diinni nutti hin gamu,
Lubbuu tee jannataan badhaasinna waaqayyo,
Goota murtii dhugaa, leenca keenya usmaayyo.
#Saphaloo_Kadiir/ Abdulbasit K.
Waxabajjii, 2015


text:
Teenyee hin ilaalluu; ka’I hin lollaa aabbee
Dur yeroo abbaan koo qabu mootummaa
Yeroo gadaan bulluu ; isa hundee dimokraasii
Lammiin koo quufee ormaaf laataa
Garuu Yoon keessa deemee ilaalu yeroo ammaa
Yeroo wayyaaneen(ormaan) bulluu; osoo qabnuu gaarii maasii
Dhabame waan tokkoo
Kunoo lammiin koo qooree gubataa garaansaa
ammagaa maalan obsaa
ka’een jajjabee kakaasaa
dhiiga diinaan dhangalaasaa
ajjeeseen gumaa gootaa baasaa
kanneen akka gumaa Eebbisaa
kanneen akka gumaa Adam Diimaa
dhaloota qubee keessaa
fuudhanii ka’an biyyee keessaa
mee ka’een bobbooreessaa
atis ka’I ya obboleettii obboleessaa
hamma yoomii teessaa atis dargaggeessaa
haadha keenyaa boossu callstee teessaa
waliin taanee gumaa baasnaa
ishee nutti madaa qubaa sanaa
ka’I ka’I malee jajjabee jajjabeessinaa
gadaa keenya deebisnaa
oromiyaa walaboomsinaa
harmee bilisomsinaa
Harmeen iyyitee ; jajjabee iyyaafattee
Teenyee hin ilaalluu; ka’I hin lollaa aabbee
Oromoon tuqamee
Obese dadhabee
Jijjiiramas dhabee
Gadadama malee
Garaan koos na mormee
Taa’ee ilaaluu
Teenyee hin ilaalluu : ka’I hin lollaa aabbee
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…
Sagantaan yaadannoo Artist Usmaayyoo Muussaa magaalaa Finfinnee Hoteela ILILI INTERNATIONAL tti torbaan dhufu ni qophaawa.…
Taammanaa Bitimaa irraa Jaalatamoo fi kabajamoo yaa dubbiftoota barreeffama kanaa, mee kunoo hardha irraa kaaseen:…
Dhumaatiin ummataa Oromiyaa keessatti geggeeffamaa jiru irratti maaf hin dubbanne komiin jedhu hedduutu dhufa. Gama…


text:
WASHINGTON DC — VOA
Hirrirri mormii gara torbanneen sadiif Oromiyaa keessatti geggeessamaa ture Har’as godina Harargee Bahaa fi Dhihaa keessatti itti fufee ooluu isaa jiraattonni ibsaniiru.
Fkn qonnaan bultoonnii godina Harargee Bahaa aanaa Hara-Maayaa kallattii afuriin hiriira bahanii garuu magalaaa Haraa-Maayaa keessatti hiriifu yaalanis waraanni mootummaatiin itti famu isaanii dubbatan.
Harargee Dhihaatti ammoo barattoonnii hardhas hiriira mormii geggeessan.
Gama biraatiin ammoo magaalaalee godina Oromiyaa adda addaa waraanii mootummaa tohataa waan jiruuf bahanii galuunis akka hin dandahamne jiraattonni dubbachuutti jiran. jiru.Gaaafii fi deebii geggeefame caqasaa.
Gaafii fi deebii kana dhaggeeffadhaa… Guutuu waayanee kanaa caqasuuf as tuqi
His Excellency, Olusegun Obasanjo, former President of the Federal Republic of Nigeria and AU High…
By Daniel Behailu Overview of Ethiopian Politics Africans have always complained that their resources are looted…
Akkuma beekkamu baroota dabran keeysa gaafa mootummaa EPRDF sanitti hoggansa amantiin isaa islaama tahe irra…
Sagantaan yaadannoo Artist Usmaayyoo Muussaa magaalaa Finfinnee Hoteela ILILI INTERNATIONAL tti torbaan dhufu ni qophaawa.…
Taammanaa Bitimaa irraa Jaalatamoo fi kabajamoo yaa dubbiftoota barreeffama kanaa, mee kunoo hardha irraa kaaseen:…
Dhumaatiin ummataa Oromiyaa keessatti geggeeffamaa jiru irratti maaf hin dubbanne komiin jedhu hedduutu dhufa. Gama…