text:
“Waxabajjii 10/2018; Basaasaa Yeroo Dheeraaf Qabsoo Bilisummaa Oromootti gufaa cimaa ta’aa turee fi Sabboontota Oromoo Hiraarsaa ture Namarraa Biraanuu jedhamu WBOn to’annoo jala oolche
1.Namittiin kun baroota hedduudhaaf gantuu taatee wayyaanee fi deeninnatii wayyaanee dhiha kanatti ramadamee WBO dhabamsiisuuf socho’aa ture Shimallis nama jedhamuun ijaaramuun bara 1998 ALH tti sabboontota Oromoo namoota 17 WBO deggeru jaal Laggasaa gargaaru jechuun Godina Qellem Wallaggaa aanaa Gaawoo Qeebbee keessatti namoota kanneen akka
1.Dargaggoo Waajjiraa Abdiisaa Harroojjii irraa
2.,Obbo Taarikuu Raagaa Garjeeda Laaloo Garee irraa
3.Obbo Raggaasaa Doonnoo Ashirraa
4.Obbo Tolinaa Asaffaa Jimmaa Horroo Irraa
5.Efreem nama jedhamu ogeessa fayyaa kan ture Jimmaa Horroo irraa fi namoota hedduu qabsiisuun erga qabsiise immoo ragaa irratti akka baahe.
2.Gantichaa fi basaasticha yeroo darbe Ona Gidaamii kaassatti akkuma isa kana to’annoo WBO jala oole Shuumaa Bazzaabbii kan jedhamuu wajjin Mooraa WBO dhihaa kan rukuchiisan.
3.Sabboontota Oromoo jaal Laggasaa Wagii deggeran basaasuun hedduu isaanii kan hiisisaa fi darsiisaa kan ture.
4.Baroota as dhihoo as waardiyyaa paarkii dhaatii walal ta’uun qacaramee waardiyyaa fakkaatee sochii WBO naannoo sanaa tiksuun hojii basaasummaa hamaa dalagaa akka ture.
5.Naannoo paarkii dhaatii walal kanaa Lafa bosonaa Akka malee safaree uummata gowwoomsuun qarshii hedduutti gurgurachuun uummata Saamaa kan ture
6.Qajeelfama Maadhee ABO tiin miseensa ABOttin isin ijaara akkasumas Waraana ABO ttin isin geessa jechuun qeerroo hedduu waraana qabsiisuun mana hidhaatti guursisaa, dararsiisaa kan ture yammuu ta’u,Walumaa gala Aanaalee Godina Qellem Wallaggaa jala jiran kanneen akka Gaawoo Qeebbee,Jimmaa Horroo,Daalle Waabaraa,Anfilloo, Daalle Sadii,Laaloo Qilee,Haawwaa Galaan,D/Dolloo,Sayyoo,Yamaaloogii Walal,Gidaamii fi Godina biroo keessaallee kaanneen akka aanaa Begii keessa naanna’uun hojii basaasummaa fi gufuu qabsoo bilisummaa Oromoo kan tur
e haqni Oromoo guyyaa saafaa itti dhufee Godina Qellem Wallaggaa aanaa Gaawoo Qeebbeetti harka gooticha waraana bilisummaa oromoo galchee jira.Torbanuma kana godinuma kana aanaa Gidaamii keessatti waayila Namarraa Biraanuu kanaa kan ta’e Shuumaa Bazzaabbii to’annoo WBO jala galuunsaa kan yaadatamuudha.”


c: text/html

text:
Dho’iinsawwan kilabii Ugaandaa kan Rugby jedhamu fi mana nyaataa “Ethiopian village” jedhamu keessatti geggeessaman kanaan kanneen dhuman keessaa garii lammiwwan Itiyoophiyaa fi lammiwwan Ertiraa ti.
Dho’iinsa mana nyaataa "Ethiopian Village" jedhamu sana keessatti raaw'atame kanneen ijaan arganii fi madaawan kessa Oromoonnis ni turan. Kanneen keessaa tokko hojjetaa mana nyaataa sanaa ka tahe Obbo Alamuu Magarsaa ti. "Otuu uummanni taa’ee kubbaa miillaa ilaalaa jiru dho’iinsi guddaan dhaga’ame. Yeroon gad ba’ee ilaalu, namoota wacanii fi wal irratti kukkufan,fi dhiiga akka bishaanii dhangala’un arge. Hiriyoonni koo yeroo xiqqoo dura na dubbisanii dabranii tapha kubbaa sana ilaalaa turan, kanneen madaawanis kanneen du'anis ni jiran" jedha, obbo Alamuun.
"Miilla koo irra miidhaan ga’e" ka jedhu ammoo, ka yeroo dho'insa sanaa mana nyaataa sana keessaa tapha kubbaa miillaa addunyaa daawwataa ture Abdiisaa Furii Waaqoo ti. "Dho'insa akka tasaa dhaga’uu malee eessa irraa akka dhufe hin beekne" ka jedhu, obbo Abdiisaan " yeroo dheeraaf of wallaalee, miilli koo madaa’uu isaa illee boodan of irratti bare," jedha.
Achuma, magaalaa Kampaalaa irraa kan ibsa nuuf kennan, dura-taa'aan hawaasa Oromoo magaalaa Kampaalaa, Obbo Befeqaaduu Jireenyaa "Waa'ee dho'insa sanaa, halkan waarii jala gara sa'aa kudha-tokkootti nama tu bilbilee natti hime, itti-fufee immoo sagantaa televiiziyoona BBC kan Ugaandaa irraan dhaga'e," jechuu dhaan, achii booda qorannaa itti fufanii, hawaasa Oromoo keessaa namoonni sadii balaa sanaan madaa'uu mirkaneeffachuu isaanii nuuf ibsan.
Dho'insi Bombii Ugaandaa Keessaa Lubbuu Nama Hedduu Galaafate
- Namoo Daandii
Dilbata darbe magaalaa galma mootummaa Ugaandaa Kampala keessatti namoonni otuu tapha kubbaa miillaa ka waancaa addunyaa televiiziyoonan daawwachaa jiraanii, dho'insawwan bakka lamatti wal-duraa duuba geggeessaman namoota 74 ajjeesanii 70 ol madeessuu poolisiin Ugaandaa beeksisee jira.
Dho’iinsawwan kilabii Ugaandaa kan Rugby jedhamu fi mana nyaataa “Ethiopian village” jedhamu keessatti geggeessaman kanaan kanneen dhuman keessaa garii lammiwwan Itiyoophiyaa fi lammiwwan Ertiraa ti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sodaani fi Egypt, akkasuma Ethiopia fi Ertirean Lola wal-irratti labsuuf qophaawaa jiran.
Pre/MNO Ob.Lammaa Magarsaa bakka dantaan Ethiopia tuqamtetti dantaa dhuunfaaf dubbachuu hin qabnu jechuudhaan tuffii warraaqsa ummata Oromoof qabu ibse.
———————————————
(Gammadaa Sutee)
(Ammajjii 6/2018.)
=======================
Lola cimaatu Biyya Masrii fi biyya Sodaan akkasuma Ethiopia fi Ertirea jiddutti dhiheenyatti dhoohuuf jiraata jechuutuu bal’inaan dubbatamaa jira.
Maddii Sodaa kanaa Motummaan Sodaan biyya masriitu lafa Halaayibi fi Shilaatiin ja’amuun bekkamtu humna waraanaan dhunfatee narraa harka qaba jechuudhaan himannaa gola Motummota Gamtoomaniitti erga galfatteen boodatti Muddee 25/2017 Galana Diimaa irratti lafa Sawaakin ja’amuun bekkamtu waraana Turkiif kennuuf murteffachuu isiitu garmalee dubbicha hadheyse.
Motummaan Egypt fi Motummaan Emaraat/Dubai gama isaaniitiin oolanii osoo hin buliin waraanni Turkii Galaana Diimaa irra qubachuun kuni danta biyyoota kenyaati miidhaa jechuudhaan Motummaa Ertirea waliin waliif galtee mallatteysanii Mora Linjii waraana Ertirea “Saawaa” ja’amuun bekkamtutti waraana guddaa buufatan.
Waraanni guddaan Motummaan Egypti fi Motummaan Emaraat/Dubai biyya Ertirea keessa qubsiiftan kuni Motummaa Ethiopia fi Motummaa Sodaan biratti yaaddoo fi shakkii guddaa umuu irraan kan ka’een Pre/Sodaan Umer Al-Bashiir Mudde 28/2017 guutuu daangaa Ertirea fi Sudaan irratti keessattu aanaa Kasalaatti Emergency Status Kan labsee jiru tahuun ni hubatama.
Motummaan Ethiopia gara isiitiin waliif galtee waraanaa kan Motummaa Sodaan waliin qabdutti fayyadamuudhaan waraana isii gara magaalaa Kaslaatiin daangaa Ertirea fi Sodaan gubbaa kan qubsiiftee jirtu tahuu isii Gaazexaan Al-Arabii 21 ja’amuun bekkamu mormitoota Sodaan waabeyfachuun gabaasee jira.
Gama kaaniin Gaazexaan Sudan Tribune ja’amun bekkamu Sodaan Magaalaa Khartuum irraa Amajji 5/2018 akka gabaasetti Motummaan Ethiopia waraana isii dabalataan gara daangaa Ethiopia fi Ertirea irratti kan guuraa jirtu tahuu isii gabaasee jira.
Gaazexaan kuni gabaasa isaa itti dabaladhuudhaan Motummaan Ethiopia Sodaa waraana Masriitu haleellaa Ijaarsa laga Abbaay irratti gad-geessuuf deema jechuu irraan kan ka’een waraanaa fi meeshaa lolaa gurguddaa gara daangaatti kan sossoosaa jiran tahuu isaaniillee gaazexaan kuni dabalee addeyse.
Kanumaan wal-qabatee humna waraana Ethiopia fi Egypt wal-cinaa qabuudhaan gabaasa dhiheenya kana biyya Raashiyaatti maxxanfame tokko irraa akka hubachuun dandeyametti waraanni Egypt xaayyaarota lalaa 1300 fi Taankii lolaa kuma 8000 kan qaban tahuudhaafii akkasuma waraanaa lafaa nama milyoona tokko fi kuma dhibba sadii 1,300,000 kan qaban tahuu ibsee, gara Ethiopiatiin ammo Ethiopian Xayyaarota lolaa firii 80 fii Taankii lolaa firii 800 kan qabduufii waraana lafaa nama 160,000 kan qabdu tahuu isii odeessi biyya Raashiyaatti 2017 maxxanffame kuni mirkanessee jira.
Motummaan wayyaanee gama isitiin waraana Masrii fi Ertireatu daangaa Ethiopia cabsee nu weeraruuf deema jechuudhaan ummata biyyattii sossobaa jiraachuu irraan kan ka’een hidhamtoota siyaasaa Oromo fi kanneen biroo mana hidhaa Ma’akalaawii irraa gad-dhiifnee manicha Muziyamatti jijjirra jechuun dubbataa jirti.
Pre/Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Lammaa Magarsaa gama isaatiin E-TV wayta khaan dantaa ummata Oromotii morman jechuudhaan abaaraa ture irratti mul’atuudhaan ibsa amajjii 2/2018 kenne keysatti bakka dantaan Ethiopia tuqamtetti dantaa dhuunfaatiif wal-mormuun hin barbaachisu jechuudhaan warraaqsa Ummata Oromo tuffachuu bira kutee warraaqsa isaanii kana horofatti laaquuf yaaluun Obbo Lammaa Magarsaa kuni tuffii inni ummata Oromotiif qabu kan agarsiisu tahuu xinxaltoonni siyaasaa Oromo hedduun taajjabban.
Galatomaa.
Amajjii 6/2018


text:
Kooriyaan kaabaa torbanneen xiqqoo keessatti ammas misaayila ballistic Missile jedhu furguggisuu ishee Pentagon beeksisee jira.
Dubbi himaan Pentagon ajajaan humna galaanaa Jeff Davis ibsa kennaniin miaaylli kooriyaa kaabaa ka biroon furguggifamuu adda baafanne jedhan. qorannaa geggeessuu dhaan odeeffannoo itti dabalaa kennina jedhaniiru.
Davis akka jedhanitti miaayilli kun har’a ganama saa 10:45 irratti dhukaafame.
Muummichi ministeeraa Japaan Shinzo Abe akka jedhanitti misaayilli sun tarii dachii godinaa daldalaa Jaappan irra bu’uu mala. Deebii kennuuf jecha illee angawoota Jaapan wal ga’ii hatattamaa waamanii jiran.


text:
Saba Oromoo biratti ganna keessa darbuun gara birraatti ce’uun hiika guddaa qaba. Yeroo gannaa fakkenya dukkanaa , hojiin baay’een kan itti baayyatu, keessattuu immoo qonnaan bultoonni kan baay’ee hojiin qaban yeroo kanatti. Haata’u malee yeroo rooba fi qorri sun darbee roobni cimaan sun hundi darbee, qorri akkas jabaatan sun hundi darbee yeroo miira namaa hawwatu ,kan dacheen Oromiyaa hundi magariisa taatu, daraaran bakka hunda aguuge foolin isaa kan nama hawwatu, kannisni nadhii daraara guruuf yeroo hojiin itti baay’atu, sagaleen simbiroo kan miira namaa hawwatu ,fi kkf hundi yeroo birraa kanatti.
Maree egaa isiinis naannoo keessatti akkamitti akka dabarsitani fi akkaataa yeroo birraa kanaan wal-qabatee naannawaa keessanitti maal akka fakkaatu nuuf qooda. Taphoota yeroo birraa kanatti taphataan nuuf barreessa, nutis deebifne , maxxansina.
Fuula ( page ) siifsiin like fi share gochuun hiriyoota keessan qaqqabsiisa.


text:
Gumiin hoogganoota biyyoota Afriikaa 28ffaan Kaleessa waaree booda waajjira haadhoo gamtaa Afriikaa ka Finfinnee jiru keessatti banamee jira.
Wal ga’iin sun ennaa banamu kanneen haasaa dhageessisan keessaa komiishina gamtichaa waggoota 4 fi walakkaaf geggeessaa kan turan Dr. Dilaamini Zuuma tokko turan.
Kan aangoo gad dhiisaa jiran Zuumaan haasaa baga nagaan dhuftanii isaan dhageessisan waluma gala bakka lamatti waan hirame fakkaata. Tokko rakkoo ardittii mudate yoo ta’u kaan immoo ba’ii gaarii argame ture.
Zuman akka jedhanitti barri 2017 Afriikaa qofaa utuu hin taane bubbee addunyaa mara raase kan keessatti ka’e.
Keessumaa prezidaantichi haaraan Ameerikaa Donaald Tiraaump torban darbe ajaja uggura baqattootaa isaan kennan ilaalchisee zuman akka jedhanitti sadarkaa addunyaatti yeroo bubbee hamaan itti ka’e keessa seenuun keenya ifaa dha. Fakkeenyaaf gurgurtaa garbootaa Atlaantikii gamatti geggeessamaa tureen ardii keenya keessaa biyyi lammiiwwan keenya hedduun itti guuraman irraa har’a biyyoota keenya adda addaa irraa kanneen baqatan lammiiwwan Afriikaa deebisuuf murteessitee jirti.
Kana maal gochuu qabna. Kun wal gargaarsaa fi tokkummaa keenya akkaan qormaata keessa kan galchu keessaa tokko jedhan.
Morocco bara 1984 keessa gamtaan Afriikaa Sahara gama dhiyaa kan Moroccon qabiyyee koo ti jechuun falmaa turte walabummaa isheef beekkannaa kennuun miseensa gamtichaa godhee booda Morocoon miseensommaa keessaa baate.
Biyyoota miseensa gamtichaa ta’an 54 keessaa 39 sochii deebi’uu biyyattii simatanii jiran. Falmiin jiru garuu hin furamiin jira.


text:
OdeeyfannooUncategorized
Walgahiin Paarlaamaan Itoophiyaa dhimmaa Finfinnee irratti yaame eega jalqabamee booda addaan cite.
Miseensoonni Mana marii bakka bu’oota ummataa yaa’ii dhimma “faaydaa addaa” Oromiyaan Finfinnee irraa argattu ilaalchisee, ummataa mari’achiisuuf har’a waamamee ture osoo hin osoo hin gaggeeffamin hafe.
Miseensonni paarlaamaa naannoo Oromiyaa irraa bakka bu’an, dhimmaa Faaydaa addaa Finfinnee irraa Oromiyaan argachuu qabdu, ummanni baldhinaan irratti mari’achuu qaba. Dhimma Finfinnee irratti haasawuun duratti ammoo naannoon Oromiyaa nagaya argachuu qaba, kanaafuu dhimmi kun yeroo biraatti akka dabru jechuun mormii dhageessisan.
Haaluma kanaan walgahiin jalqabamee ture addaan cituun, yeroo biraatti kan dabre tahuu gabaasni arganne ni mul’isa.


text:
Taammanaa Bitimaa irraa
DURADUBBII
Dubbiftoota barreeffa kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, baga nagaa fi nageenyaan naaf turtanii kutaa shanaffaa kana duukaa-buu’uuf dhuftani! Akkuma isin amma gara mandhee tanaa dhuftan mee nagaa fi nageenyi, bilisummaa fi walabummaan Oromiyaa taanyaaf haa dhufu!
Kunoo, erga mandaroota fi magaalaawwan Oromiyaa Finfinnee irraa hamma Amboo fi dabrees hamma Baakkootti argman tokko tokkoon daawwannee, Oromiyaa jiituu fi miidhagduu tana ilaaluun itti-gammannee, boodas gara qeyee keenyatti deebinee bubbullee jirra. Mee ammammoo wanneen karaaf nu barbaachisan hunda qoppheeffachuu fi harkatti qabachuun Fiche dhaquuf, gara Salaaleetti haa qajeellu! Karaa kanaan Oromiyaa dachee abbaa gadaa fi qeyee haadha siiqqee hamma Laga Abbayyaatti ilaaluuf deemna jechaa dha. Waan hundaafuu, mee dursinee naannoo Birbirsaaatti (“Piyaasaatti“) walarginee randa Gooroo Sulultaa olbawuun Shaggar keenya, shaggaa keenya kana of-duuba haa mildhannu! Bakka amma dhaabanne kana irraa gara harka-bitaatti xiqqoo shii yoo deemneInxooxxoo geenya. Minilik koloneeffataa fi abbaan garbaa erga Oromiyaa keessaa isa karaa kanaan jiru, qabatee magaalmataa (“capital city“) kolonii isaa bakka Inxooxxoo jedhamu kanatti hundeeffate. Oggaa sana baddaan Gooroo Sulultaa (M 3292) kun bosonaan kan daran jifaarame ture. Otoo waggaalee kundhanillee hin guutiin Habashoonni Oromoon warra “bulguu makkeenii” jidhuun kun caakkaa gobbuu sana ciranii fixani. Booda waan bobeeffatan dhabnaan asirraa gara Finfinneetti gadi-bu’uun magaalmataa kolonii bu’ureeffatani.
Raajii Waaqaa waggaalee 20 booda bosonni Shaggar guddichaa nyaatamuun: birbirsi, gaattiraan, ejersi, heexoon, qilxuun, harbuun, odaan, somboon, makkanniifni, laaftoon, barooddoon, waddeessi, leemmannii fi qamaxxeen faa meeqaa meeqa lakkoofnee dandeenyaa mitii ciramanii barbadaawuun waan dhumaniif, “bulguuwwan mukkeenii” kun hammas waan bobeeffatan dhabani. Amma Minilik bakka caakkaan Oromoo gobbuun jiru, barbaaduun magaalmataa impaayera isaa Finfinnee irraa gara Ejeree-tti dabarsuuf ka’e. Faranjoonni Oroppaa kanneen waraana irrattis, dagabaafannaa irrattis isa gorsaa turan harkatti didani. Keessumaa namtichi lammii Biyya Iswiis, kan “Alfred Ilg” jedhamu cimsee harkatti diduun, waayee qoraan isaanitiif mala tokko Minilik muka-nyaataa fi nama-gorra’aa san gorse.Baargamoo Biyya Awustiraaliyaa irraa fichisiisuun akka naannoo Shaggaritti heddumminaan dhaabamu gochisiise. Egaa, dhufaatii baargamoo kanatu mukkeen Oromiyaa guutuu qarriffoo bulguu mukkeenii irraa hanga tokko oolche jechaa dha. Otoo tahuu baatee: Shaggar irraa Ejeree, erga achiiyyis mukni dhumee booda: Ambo, Naqamte, Gimbii, Dambi Doolloo, Goree, Jimma, Waliso, Shaashamannee, Adoolaa, Nageellee Booranaa, Gobba, Ciroo, Harar faa deemuun borbadeessuu isaa kana itti-fufaayyu jechaa dha. Oromoon: “lafti miilli Sidaamaa irra ijjate midhaan hin magarsu” kan jedhu sun waan baay’ee nutti hima.
Mee amma dubbii seenaa irraa gara dubbii biyya daawwannaatti deebiyuun Shaggar guddicha haa ilaallu! Kuunnoo, karaa fuula Bishooftuu-tiin gaarri guddichi isinitti muldhatu sun Gaara Ereri. Isa irraa gara harka-bitaatti Qubanni Xayyaaraa, Booleen isinitti muldhata. Isa irraa hammas garuma haraka bitaatiin Qallittii argitu. Kunoo, Oromoonni kuma hedduun kakkaawaman achitti hidhamuun dararamaa jiru. Akkuma jeneraalli warra Wayyaanee jedhe sana: “manneen hidhaa Toopphiyaa Afaan Oromoo dubbatu.” Hammas Qaallittii irraa gara haraka bitaatiin bishaan ciisee calalaquun isintti muldhatu sun,Haroo Aqaaqii ti. Warri nafxanyaa kanas kiristinnaa kaasuun “Abbaa Saamu’eel” jedhuuni. Tulluun dheeraan isatti aanee jiru sun Tulluu Furii ti. Isa irraa immoo gaarri hurriin marfamee garaa waaqaatti ijaajjuun, karaa fuula Walisootiin isinitti muldhatu kun immoo Gaara Hococaa-ti.
QAAMADUBBII
Amma erga Finfinnee finna Oromoo kana ammana daawwannee, karaaa irraa gorre sanatti deebiyuun bakka kaaneef sanatti haa qajeellu! Magaalattii tun Sululta (1) jedhamti. Kana malee, Sululti maqaa naannoo kanaatisi. Sultulti akkuma maqaa isa Salaale, Darraa jedhamuu faa maqaa gosa Oromoo otoo hin taane, maqaa naannoo Biyya Oromoo ti. Gosni Oromoo inni naannoo Sulultaa qubatee jiru, Muloojedhama. Inni ilmaan ilmaan Sadeen Tuulamaa keessaa isa tokko. Ilmi Oromoo kan Abbabaa Biqilaa faa dursuun dhalawwan Oromoo akka miila isaanii qaqallayyoo saniin fiiguu mitii bararanii sadarkaa addunyaatti Toopphiyaa jaraa beeksisaniif kan fakkeenya cimaa tahe, nama naannoo Sulultaa kanaa ti. Waamii Birraatuu jedhama. Goonni Oromoo kan bara Xaaliyaanii fi bara Waldaa Maccaa-Tuulamaa, Mokonnin Wasanuus naannoo kana irraayyi.Magaalattiin mandara Sulultaatti aantee nutti dhuftu tun immoo Caancoo (2) jedhamti. Mandara Caaccoo fi mandara Dubar (3) jidduutti lagni ceenu kun LagaMogori. Lagni Mogor guddichi sun waan naannoo kana irraa Gara Gorfoo jalaa madduuf asitti laga xiqqaa waayii fakkaata. Booda laggeen baddaa Sulultaa, baddaa Salaalee fi baddaa Meettaa irraa itti yaa’aniin gabbatee laga Mogar faarfamaa fi jaalatamaa san taha. Lagni Mogor itti-yaatuu laga Abbayyaa ti. Abbayyaan laggeen baddaa Oromiyaa irraa itti-yaa’aniiniin of-gabbisee laga guddaa laga caalu tahe. Laggeen Oromiyaa isatti yaa’an keessaa waa maqaa dhawuuf: Wancaa, Jamaa, Mogor, Gudar, Fincaawaa, Dhiddheessa, Daabbus fayi.
Kuunnoo, gaarri guddichi karaa fuula Wallootiin isinitti muldhatu sun Gaara Gorfoo jedhama. Maqaatu walitti dhufeefi malee, inni kun Gara Gorfoo isa magaalaa Gudar cinaa jiru sana akka hin taane, waan ifa jiru. Gaara Gorfoo kana dabartanii Oromiyaa Waltajjii keessatti naannoo hedduu faarfamu, Jidda agartu. Isaan duubni immoo naannoo Abbichuu ti. Abbichuun duubni naannoo Oromoo Jirruu ti. Abbichuu fi Jirruun ilmaan ilmaan Jiddaa keessatti ramadamu. Jiddi immoo ilmaan Galaan keessa isa hangafa. Galaan hangafa ilmaan Daaccii Tuulamaa ti. Gosoolii fardeen Oromoo keessaa inni sonaan jaalatamu sun farda Jiddaa jedhama. Naannoo Jiddaa fi Abbichuu kanatti namni akkuma Oromoonni Arsii keenyaa loon kuma hedduu goodaa Gadabitti horsiisan sana namni fardeen dhibba meeqaa meeqa horsiisa. Fakkeenyaaf, biyya Torban Kuttaayee keessaa naannoo: Maatii, Warqaa fi Xuqur, biyya Afran Walisoo keessaa: Dandi, Qaqaldhiin, Daawo fi Maaruun faa fardeen horsiisuun hedduu beekamu. Ammoo, namnoonni Kuttaayee fi Walisoo farda Jiddaa, farda farda caalu san bitachuuf namni kooraa qabatee konkolaataan Shaggar bayee, booda Jidda dhaqee farda bitatee yaabbatee gala. Dur hawwii fi abbaltii ilma Orommo isa cimaa keessaa inni hangafni farda Jiddaa bitachuu dha ture.
Amma kunoo otuma haasofnu Fiche dhaqqaabuufi. Gaara guddichi karaa fuuldura keenyatiin nutti muldhatu sana agartuu? Inni Gaara Dagami. Gaarreen lamatu naannoo Salaalee kanatti hedduu beekama. Dagamii fi Salaale. Gaara Salaale jedhamu kana irraayyi maqaan naannoo biyyaa kan Salaale jedhamuu kun madde. Salaale namni isaas, lafni isaas, fardi isaas daran jaalatamaa fi faarfamaa dha. Namni Salaales, lafti Salaales akkuma nama Baalee fi lafa Baalee nafxanyoota Habashaa humna qawweetiin biyya keenya qabataniif gadi-jedhee hin beeku. Ani gurbaa xiqqaa tahee, abbaan kiyya:”namni Salaale naannoo Bachoo fi Walisootti agartan kun nama nafxanyaa isatti roorrise gombisuun biyya ofiitii baye“, jedheetoo oggaa dubbatun dhagaya ture. Oromoon Salaalee otoo nafxanyaa isatti baace san hin gombisin dursee walaloo Salaalee beekamaa saniin sirba baasa. Kana Oromoo dhiisii Amaarruu waan beekuuf: “fiiyyal ka-qazzana, Salaalee ka-zaffana, mammalashaa yellawum” jedha. “Re’een albaanan, Salaale- mmoo sirbinaan deebii hin qabu” jechaa dha. Akkuma re’een albaate sun du’uu irraa hin oolle, Oromtichi Salaalee miidhamee, miiddhaa isaa sirbaan himate sun otoo bakka garaa isaatiin hin gayin duubatti hin deebiyu. Sirboonni Oromoonni Salaalee waayee kanaa irratti sirban otoo walitti qabamuun akka barrootti bayanii kitaabban hedduu tahu.
Mee sirboota akkanaa keessaan tokko isaa qofa as irratti isiniif kaasa. Sirba kun “Yaa Mootummaa gurraacha Turaa” kan jedhamu. Mootummaa Turaa kun nama beekame, jechuun nama jiraate moo nama Oromoon barreessumsa (“literature“) ofiitiif jecha uummate kan jedhu Oromoota jedduutti irratti haasawamaa ture. “Oromoon nama kana ofumaan uummachuun barreessumsa kana kurfeessuun isaa irra-caalayyuu Oromoon akka raajeffamu kan isa taasisu“, beektonni jedhan jiru. Sirba kana Mootummaa fi haadha isaatu wal-harkaa fuudhuun sirba. Akka sirba kanaatti Mootummaa Turaa nama nafxanyaa isatti roorrise gombisee Humma Mogor seenee, booda loltoota mootummaa Habashaatiin adamfamee qabamuun mana hidhaa jaraa kana hammeenyaan hedduu beekame sana, “Alambaqqaa” keessatti hidhame.
“Yaa Mootummaa gurraacha Turaa
Alambaqqaa buutee na duraa
Alambaqqaa buutee na duraa?
Maalan balleeche yaa ilmakoo
Ilmakoo yaa tokkichakoo
Farda jennaan bulloon sii bitee
Qawwee jennaan beeljoon sii bitee
Lafa jennaan kurmaanan bitee
Niitii jennaan magalan fidee
Maalan balleeche yaa Mootummaa
Yaa Mootummaa gurraacha Turaa
Alambaqqaa buutee na duraa!
“Maalan balleeche yaa haadhatoo
Haayyilee, yaa lubbuutoo
Farda binnaan ganyaa lagaati jedhanii
Niitii finnaan jalee jaraati jedhanii
Qawwee binnaan inni ittiin beeku jedhanii
Lafa binnaan ilma qottuuti jedhanii
Ana garaan na daddhabee
Xiiqiin abbootiis na qabee
Gombiseen bu’e Mogorii
Na qabankaa akka gogorrii
Maalan balleeche yaa haadhatoo
Yaa haadhatoo, yaa lubbuutoo!“
Ee, sirbi seena-qabeessichi kun seenaa nama tokkoo, kan Mootummaa Turaa callaa, seenaa uummata naannoo tokkoo, kan Salaalee callaa kan nutti himuu miti. Kun seenaa Oromoota kitila heedduun lakkaawamanii fi seenaa Oromiyaa guutuu harqoota gabrummaa Habashaa jalatti kuftee kan nutti himu. Hubaddhaa, wasiilli Minilik, Raas Daargeen inni Aannoleetti harma-muraa fi harka-muraa adeemsise sun kan dursee humna meeshaa waraanatiin cabesee qabachuun masaraa isaa itti-ijaarrate handhuura Salaalee, mandara Fichee keessattii! Nafxanyoonni otoo dhiiga Oromoota Arsii hin xuuxxatin, otoo lafee Oromoota Arsii hin halakfatin dursanii dhiiga fi lafee Oromoota Tuulamaa akka dhamdhamatan seenaan Oromoo balaqqeessee nutti agarsiisa.
Kunoo otoo seenaa Oromoo keessaa hamma tokko walitti himaa deemnuu manda Muka Xurii (4) dhaqqabnee jirra. Amma farsoo garbuu baddaa Salaalee habbuuqqachaa, sirba Salaalee kan dhaggeeffatamee hin nuffamne kana dhaggeeffachaa asumatti haara-baafanna. Bullees boru ganamaan karaa keenya qabanna!
Itti-fufa!
============== // =============
Barreeffata kana kutaalee dabran ilaaluuf mee as tuqaa:
1) Kutaa Duraa
2) Kutaa Lammaffaa
3) Kutaa Sadaffaa
4) Kutaa Afraffaa
5) Kutaa Shanaffaa


text:
Oromoon gantootaan ganamee qe’ee isaa irratti salphifamee ajjeefamaa jira. Waajjiraaleen ABO fi KFO hundi cufamanii hooggantootni, miseensotnii fi deeggartootni mana hidhaatti ukkaamfaman. Hidhaa hayyootaa fi lagannaa nyaataa haqaaf jecha taasisaa jiramutti dabballootni PP qoosan. Lammiilee Oromiyaa fi hayyoota diina kokkee qabuun jijjiirama kanaaf gahee leencaa gumaachanitti qoosame. Hedduun immoo mana murtiittuu osoo hin dhiyaatiin ugguraman.Garii manni murtii bilisa jedhee waajjira poolisiitu imaanaa kaa’aman jedhee baasuu dide. Gabaabumatti Lammiileen Oromiyaa ganamne. Jijjiirama dhiigaa fi lubbuun itti wareegame keessatti saphifamne. Garuu,furtuun harka keenya waan jiruuf Guraandhala 15/2013 ALH ykn Guraandhala 22/2021(BOR) irraa eegaluun Oromiyaa guutuu keessatti tarkaanfiin armaan gadii ni fudhatama.
1. Boba’aan Jibuutiidhaa seenu hundi ni cufama. Gatiin boba’aa waan dabalee jiruuf qaala’insaa fi gaaga’ama dinagdee yeroo gabaabaa keessatti ni fidna.Kana malees konkolaataan Oromiyaa keessa darbuun Keeniyaa seenu ni uggurama. Konkolaachisaan uggura kana cabsu tarkaanfii isa irratti fudhatamuuf itti gaafatamaan isuma taha.
2. Dhaabbiilee barnootaa keessatti hiriirri nagaan ni taasifama. Hiriirri kun arrabsoo,jeequmsa hin hammatu. Dhaadannoo ijaarsa Mootummaa Cehumsa Biyyoolessa Oromiyaa fi hiikamuu hidhamtoota siyaasaa, Haqa Artist Haacaaluu Hundeessaa gaafachuu irratti fuulleffatama.
3. Waajjiraalee PP gandaa, Basaastotaa fi dabballoota PP irratti uummatni tarkaanfii ni fudhata.
4. Waajjiraalee fi caasaa boordii filannoo dharaa ni gubamu, meeshaaleen boordii filannoo waajjiraalee keessaa ni saamama. Filannoon fakkeessaa Oromiyaa keessa hin jiraatu.
5. Midhaan nyaataa fi daldalaa kanneen akka bunaa gabaa gidduu galeessaaf hin dhiyaatan. Kana darbuun daldala dhiiga lammiilee Oromiyaa irratti kan daldalu itti gaafatamni kanuma isaa taha.
6. Daandiiwwan salphaan geejiba tohachuun danda’amu adda ni citu.
6. Waraqaaleen dhaadannoo fi akeekkachiisaa bakkeewwan bebbeekamoo irratti ni maxxanfamu, dhaabotnii fi jaarmayaaleen Oromoo ni leellifamu. Miidiyaalee hawaasaa irrattis duulli bifa garaa garaan dhageettii addunyaa harkisuu ni hojjetama.
Bakkuma jirrutti gamtoomnee dirqama keenya haa baanu❗
Ka’i Qeerroo❗
Qeerroo is Power❗
Wabiin lammiilee Oromiyaa Mootummaa cehumsa Biyyoolessa Oromiyaati❗
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Guraandhala 21-2021
Finfinnee, Oromiyaa


text:
Hagii tokko bokkaa gannaa dhabe,haga tokko bokkaa hagayyaatti irraa oole.Bonii baranaa Oromiyaa harka 30 caalaan itti dhufe.
Itoophiyaan ummata isii bonii itti jabaate miliyona 5.6 gargaarsa gaafachuutti jirti.
Afrikaanu barana bokkaa silaa argachuu malte hin arganne.Gama hedduu horii dhiisii naminuu jiraachuufuu yaaddoo keessa jira.
Naannoon Somaalee,ummata Kibbaa naannoo Amaaraa,Afaar faatilleen naannolee rakkoo akkanaa kessa jiran keessa tokko.
Godina Baalee keessaa keessattu aanaaleen gammoojjii horiin irraa du’uutti jira.Laftii durii baddaa gurraatti jedhan amma diddiimessa tahuutti jirti jedha warrii Madda-Walaabuutii fi Dalloo-Mannaatii dhubbfine.Horiin yoo qalatan foonii hin qabuu yoo gurgurtan ammoo gati hin qabu jedhan.
Bonnii kun Madda-Walaabuutti ganna lamaa asi akka malee hammaachuu dhufe jedha warrii lafaa namii akka obboo Ahmed faati.
“Horiin jiru maqaatti jiraa malee hin jiru. Qalatan foon hin qabuu gurguratan gabayaa hin qabu.Mataa kiyyattuu gara hori 16 naraa dhume.”
Laftii akkanaa rakkoon tun itti hammaatte jedhan ganda akka:“Hora koree,Bariisaa,Gannaalee Duumee, Odaa Boojjii,Goloo Jawwee, Warree fi Karjuula akka malee miidhamaa jiran.”
Gargaarsii jirulleen diqqaa jedhan.
Gama Dalloo-Mannaa keessaa ammoo ganditii bonaa itti hammaatte jedhan: Barraaqa,naanniga dheeraa,kallee golbaa, waabara,Malkaa Amaanaa,Cirrii gammoojjummaan hammaachuu irraa kana kahe loon hedduutti dhume.
Gargaarsii kennanilleen maati nama 10 fi 20 fa qabu womaanuu hin gahu.Rakkoon akkanaa tun haga guddaan gammoojjii.Gatiin midhaaniilleen qaalii.
Dalloo-Mannaa akka warrii beeku jedhutti durii biyya waan hedduun himan,biyya bunaati.Gama afraniinuun biyya baddaati.Tun cuftii waan duriiti.Amma ammoo guddoo miidhamte.
Mootummaan Itoophiyaa naannolee rakkatan jedhanii gargaarsa kennuutti jiraa jedha.
Akka itti gaaftamaan damee ittisa balaa Itoophiyaa,Mitikkuu torbaan dabre keessa jedhetti mootummaan isaanii rakkoo bonaan faluuf doolara miliyoona afurii baasee ummataan gargaaruutti jira.
Tana maleelleen mootummaan Itoophiyaa gargaarsa doolara miliyona 984 ummata rakkateen gargaaruuf gaafate.
Daarekterii USAID Itoophiyaa, Lesilee Riid ammoo akka addunyaan ardii Afrikaa bonii itti hammaate quba qabaattu gaafate.


text:
BREAKING News : Temesgen Tiruneh! Ethiopia’s New Getachew Assefa ?
Humni Poolisii Addaa Naannoo Amaaraa Tigrai nutu cabse Ethiopia ijaaruuf lubbuu keenya ni laanna dirqama osoo hin taane fedha keenyaan Wallaggatti ni bobbaana jedhan fo’amanii Uffata dambii Waraana biyyattii Uffachuun,adda baafamanii qopha’anii jiru.
Erga Poolisoonni Naannoo Amaaraa fedha isaaniin Wallaggatti bobbahuuf of kennanii kanneen duraan imalchiifamuuf turan Waraanni biyyattii hafanii jiru.Humni amma wallaggatti imalachiifamu kun kanneen Tigraitti
1. Loon,Hoolaa,Harree ooffataa turan
2. Gudeeddaan himatamaa jiran
3. Kanneen bakka injifatanitti Alaabaa Minilik dhaabanii fi
4. Meeshaa Waraanaa ija ajajoota isaanii eeggachuun dhoksanii Uummata Amaaraa hidhachiisaa turaniidha.
Abiy Ahmed garuu isaantu naaf amanama jechuun Guutummaa Wallaggaatti bobba’uuf yeroo ammaa Buufa Waraanaa Bishooftuutti walitti qabamanii jiru!
Oromoon garuu kana quba hin qabu!!!
Mothers of Disinformation !!!!
Hiriyaa cash/maallaqa baate deemu si dhowwatiin “tipping” dhaaf kan ta’u qarshii kan sif liqeesuu.
Yaa Oromoo tan gechew caaluu siti dhufe’!!
“ህወሓት ላይ ጦርነት ተከፈተ ሲባል ህብረተሰቡ ላይ የተፈጠረ ከፍተኛ ስሜትና መነሳሳት የሚገርም ነው። ሱዳን ግዛታችን ገብታ ሰፊ መሬት ስትይዝ ግን ኣንድ ድምፅ ኣይሰማም። ይህ ኢትዮጵያ የመፍረሷ ዋና ምልክት ነው።” ~ ልደቱ አያሌው
ልደቱ ሆይ! አናትህ ይፍረስና ኢትዮጵያ በፍፁም አትፈርስም።
ህወሓት ጦርነቱን በክህደትና በባንዳነት በሰሜን እዝ ላይ ከፍታ፣ ማይካድራ ላይ አማራን ጨፍጭፋ በራሷ ጥጋብ ያመጣችው ጦርነት ነው። የሱዳን ጉዳይ ደግሞ ከኋላው ያለውን የፖለቲካ ሴራ እና የግብፅና የኢትዮጵያ ጠላቶች አላማ ቀጠናዊ ጦርነት በመክፈት ህወሓትን ለማዳን እየተደረገ ያለ ጥረት አካል በመሆኑ ህወሓትን ሲጥ አድርገን የሱዳን ድንበር ጉዳይን እስከወዳኛው መፍትሄ እንሰጠዋለን።
በዲፕሎማሲ ስክነት የተያዘ ጉዳይ በመሆኑ መንግስትና ህዝብ በመናበብ የጠላትን ሴራ ላለማሳካት ነው ፀቡን ያልተጋነነው። ልደቱ የሚባል እንኩቶ ግን ኢትዮጵያ ፈርሳለች ይላል። ፈርሳም!
Related


text:
Mirgi wabii obbo Baqqalaa Garbaa dhorkame
Manni Murtii Waliigalaa Federaalaa dhaddachi afraffaa, gaafa Onkoloolessa 30, mirgi wabii dura taa’aa itti aanaa Kongirasii Federaalistii Oromoo obbo Baqqalaa Garbaa eegamee dhimma isaanii akka alaa hordofan murteessee ture.
(bbcnewsafaanoromoo)– Dhaddachi ijibbaata mana murticha ‘dogoggorri bu’uura seeraa’ jira jechuun mirga wabii kennee ture dhorkuu isaa abukaatoon obbo Baqqalaa, Obbo Abduljabbaar Huseen nutti himaniiru.
Dhaddachi ijibbaataa dogoggorri bu’uura seeraa jira gaafa jedhame, mirga wabii kenname dhorkuu danda’a kan jedhan obbo Abuljabbaar Huseen, ‘dogoggora bu’uura seeraa’ jedhame ammaaf isaanis ta’e maamilli isaanii obbo Baqqalaan argachuu akka hin dandeenye nutti himan.
Qabxiileen obbo Baqqalaan akka mirga wabii hin arganne irratti dhiyaatan lama: Gara biyya alaa bahuu danda’a kan jedhuu fi yoo mana hidhaatii bahe namoota hedduu kakaasuu danda’a kan jedhan yoo ta’an, kunneen ammoo akka ijoo dubbii seeraatti waan ilaalaman miti jedhu.
“Waanta jiru iyyatni isaanii wayita nu qaqqabu ni ilaalla, waa akka jiru shakkii qabna,” jedhu obbo Abduljabbaar.
Dhaddachi ijibbaataa mana murtii waliigalaa Federaalaa dhimma kana A.L.I Sadaasa 14, bara 2010tti beellameera.
Obbo Baqqalaan qarshii kuma 30’n, mirga wabiif akka qabsiisan mana murtiin wiixata darbe ajajaman maatiin isaanii qabsiisaniis bulchiinsi mana sirreessaa qilinxoo dogoggorri lakkofsa galmee jira jechuun obbo Baqqalaa osoo gadi hin lakkisiin tureera.
Wiixata darbe wayita mirgi wabii isaanii eegamee akka bahan murtaa’e, maatiin isaanii qarshii barbaachisuu qopheessaa akka turaniifi ”yoo haalli addaa hin jiraatiin har’uma sa’aatii booda bahuu danda’u,” jechuun obbo Abduljabbaar BBC’tti himanii turan.
Obbo Baqqalaa Garbaa Mudde bara 2015 ture kan to’annaa jala oolan. Jalqaba irratti himannaa shororkeessummaan kan himataman yoo ta’u Adoolessa darbe manni murtii olaanaa Federaalaa himannaa isaanii shororkeessummaa irraa gara himannaa yakkaatti gadi buusuun isaa ni yaadatama.


text:
Dhimmoota 10 ministira muummee haaraa irraa eegaman
Itoophiyaan waggoota sadan darbaniif mormii ummataatiin jeeqamaa turteetti. Paartiin biyya bulchuus mormiiwwan kanneen to'achuuf tarkaanfiiwwan garaa garaa fudhataa turuunsaa ni yaadatama.
Kanneen keessaayis oggantoota paartilee siyaasaa, gaazexessitootaa fi bilogaroota hidhaarraa hiikuun keessatti argamu. Haa ta'u malee, mormiin dhaabachuu waan hindandeenyeef minisitirri mummichaa duraanii Obbo Haayilamaariyaam Dassaalanyi aangoosaanii gadhiisaniiru.
Amma ammoo Dr Abiyi gara aangootti dhufaniiru. Garuu dura taa'aan Adda Dimokraatawa Warraaqsa Ummattoota Itoophiyaa (ADWUI) Dr Abiyi Ahimad, gara aangootti kan dhufan waqtii biyyattiin danqaawwan hedduu keessatti argamtutti. Kanaafuu tibba kanattis isaanii fi paartiisaanii irraa dhimmoota garaa garaa akka eegan, ooggantoonni paartilee siyaasaa mormitootaa fi jiraattoonni Dirree Daawaa, Hawaasaa, Waldiiyaa, Haroomayaa fi Affaar irraa dubbifne nutti himaniiru.
1. Labsii Yeroo Muddamaa kaasuu
Itoophiyaatti waggaa tokkoon dura mormiin eddoowwan garaa garaatti ka'uusaatiin walqabatee badiinsi qabeenyaafi lubbuu namootaa hedduurra qaqqabeera. Kanatti ansuunis labsiin yeroo muddamaa kan labsame yoo ta'u, haalli kan fooyya'e fakkaanaan kaafameera.
Haa ta'u malee, dhiheenya kanas labsichi irra deebiin labsameera. Kana irrattis mormiitoonni mirgoota namoomaa, oggantoonni paartilee siyaasaa dhuunfaa, Imbaasiiwwan biyyoota garaa garaa mormii labsicha irratti qaban ifatti ibsaniiru.
Hayyoonni fi qondaaltoonni siyaasaa nuti dubbifnees labsiin kun barbaachisaa miti jechuun amanu. Erga labsiichi labsamee asiis biyyattii keessatti nageenyaafi tasgabbii osoo hintaane, wayita jeequmsi umamuufi namoonni ajjeefaman mullatee jira kan jedhan qaamooleen kunneen, Ministirri mummee erga mudamanii booda hojiinsaanii jalqabaa labsii kana kaasu akka ta'u jechuun gaafatu.
Kanaafis ragaa yoo eeran, aangoo ministira muummeef kenname labsichi waan daangeessuuf mudamoon kun hojiisaanii haalaan hojachuuf duraan labsicha kaasu qaba jedhu.
2. Sirna Haqaa fooyyessuu
Itoophiyaatti olaantummaan seeraa babal'atee arguuf hundumtuu seera fuulduratti walqixa ta'uunsaanii mirkanaa'uu qabaata kan jedhan hayyoonniifi qondaaltoonni siyaasaa kunneen, kana taasisuuf ammoo manneen murtii, poolisii, manneen sirreessaa akkasumas qaamoleen haqaa kan biroo seeraafi heera mootummaa qofa hordofuun akka hojjatan taasisuu akka qabaatan ni gorsu.
Qaamoleen kunneenis dhimmoota ministira mummee kan irraa eegamu keessaa tokko sirna haqaa fooyyeessudha. Keessattuu manni murtii haalli dandeettii dhiibbaa tokko malee murte itti kennu danda'an umamuu akka qabaatu amanu.
3. Qaamoolee garaagaraa waliin marii taasisuu
Qabxiilee koreen hojii raawwachiftuu ADWUI walgahii guyyoota 17 booda kaa'ee keessaa tokko, waliigaltee biyyaalessaa fi sirna siyaasaa tasgabbaa'aa fooyyeessuuf, paartiilee siyaasaa karaa nagaatiin socho'an waliin mariifi waliigalteef waliin taa'udha.
Kanaafuu mariifi waliigaltee gaggeefamuun akka ce'umsi aangoon karaa nagaa taasisuun biyyattiin rakkina siyaasaa kana fakkaatu keessaa akka hingallee akka gargaaru cimsanii amanu. Cee'umsa gara dimokraasiitti taasifamuunis sirna mariifi kennanii fudhachuun irratti bu'uureffate murteessaa ta'uusaa ni dubbatu.
4. Hidhamtoota siyaasaa gadhiisuu
Itoophiyaa keessatti miseensotaafi ooggantoota paartilee mormituu, gaazexessitoota, bilogarootaafi mormitoota mirgoota namoomaarra hidhaafi dararaan irra deddeebiin yoo raawwatamu mul'achuusaa mormitoonni mirga namoomaa dubbifne ni himu. Kanneen hidhaa jala bahan hedduun ammoo, miidhaa irra gahu baqachuun jireenya godaansaatiin jiraachuuf filataniiru jechuunis ni himu.
Mormitoonni mirga namoomaafi hayyoonnis erga seerri farra shororkessummaa baheen asitti, haala qabiinsa mirga namoomaafi mormitoota mirga namoomaatiif biyyattii keessatti eddoon sochii dhiphachaa dhufuusaa dubbatu.
Kanaafuu hidhamtoota siyaasaafi xinsammuu (prisoners of conscience) guutummaatti gadhiisuun hojiiwwan gurguddoo ministira muummee haaraa eeggatan keessatti argamu jedhu.
5. Fooyya'insa Mirgoota Namoomaafi Dimookraasii
Hayyoonni kunneenis mormiiwwan uummataa waggootaaf taasifamaa turan keessatti gaaffiiwwan kabajamuu mirgoota namoomaafi dimokraasii dhiyaachaa turuu dubbatu.
Kanaafuu, ministirri haaraan gaaffiiwwan ummataan ka'aniif deebii kennuuf waadaa kan galan yoo ta'e, keewwatoota heera mootummaa bilisaan socho'uu paartilee mormitootaafi dhaabbilee sivilii, akkasumas waltajjii yaadni bilisaan itti ibsatamu argachuu deeggaran akka kabajamaniif haala mijeessuun hojii manaa olaanadhas jedhu.
6. Raayyaa ittisaafi tika keessatti ittigaafatamumaa babal'isuu
Angaawoonni paartilee siyaasaafi hayyoonni dubbifne akka jedhanitti dhaabbileen raayyaa ittisa biyyaa, nageenyaafi baraasaa itti gaafatamtummaa isaan heera mootumaafi paarlaamaaf qaban mirkanneessuun akkasumas haaluma heerri motummaa biyyattii ajajuun hirmaannaa saboota dhaabbilee kanneen keessa jiranii mirkanneessuu akkasumas hojii manaa cimaadha jedhu.
7. Heera Mootummaa Kabajuufi Kabachiisuu
Ministirri mummichaa haaraan osoo aadaafi qajeelfamoota ADWUIn hindanqamiin aangoo heerri mootummaa kennuuf osoo itti hindabaliiniifi hin hir'isiin yoo itti fayyadame, jijjiirama fiduun isa hin dhibu kan jedhan hayyoonniifi aangawoonni paartilee siyaasaa, gama aangoo federaalaafi naannoolee ilaaluun sirna haqaa sirreessuuf, mirga namoomaa kabachiisuuf ta'e dhimmoota biraatiif heera mootummaa irratti akka xiyyeeffatuuf hubachisaniiru.
Kana malees biyyattii tasgabbeessuuf, sirni dimokraasii ittiin ogganamtu rakkinaaf waan saaxilee waan ta'eef kana sirreessuunis hojii biraa ta'uu himu.
8. Hirmaannaa Hayyootaa Cimsuu
Dr. Abiyyi kan baratan ta'uunsaanii, hayyoonni dhimma biyya isaanii keessatti kallattiin hirmaattoota akka taasisuu danda'an amanu hayyoonni.
Hayyoota hirmaannaa siyaasaa keessatti hibeekamne kaabineesaaniifi iddoo hirmaachisuun, waliin hojjachuu barbaachisa kan jedhan hayyoonni kunneen, minisitirri muummee haaraan hojiisaanii yoo eegalan waadaa galaniifi tarkaanfiiwwan fudhatan ni agarra jedhanii eegu.
9. Itoophiyaa waltajjii Idil-addunyaatti olkaasuu
Dabalataanis haalawwan ministirri kun ittiin walitti dhufeenya addunyaafi naannawa baha Afriikaa ittii qabatanis karaawwan itti qoraman kan biraatis jedhameera.
Ittaansuunis dura ta'aa haaraan kun hojiiwwan nageenyaafi tasgabbii mirkanneessuu Itoophiyaan biyyoota garaa garaa waliin qabdu mirkanneessuu qabaatu. Dhaggeettiin naannicha keessatti qabduus akka itti fufuuf hojjachuus ni barbaachisas jedhaniiru.
10. Dargaggootaaf carraa hojii babal'isuu
Dargaggoonni naannoolee Oromiyaa, Amaaraafi Uummattoota Kibbaatti argaman akka dubbatanitti, Dr Abiy dargaggotaaf xiyyeeffannaa ni kenna jechuun abdatu. Hojii dhabiinsa biyyattii keessa jiru sirreessuuf tarkaanfii ni fudhatu jechuun eegu.
Hojii dhabiinsa jiru sirreessuuf tarkaanfiiwwan siyaasaa adda addaa akka fudhatan kan eegan dargaggoonni kunneenis, rakkoolee bulchiinsa nagaa, walqixa fayyadamuu, nageenyaafi tasgabbii mirkanneessuun yoo danda'ame hojii dhabummaan salphaatti hir'achuu danda'a jedhu.
Yaada dargaggootaa kana hayyoonnis itti waliigalu.


text:
Gaaffiilee waa'ee Hafuura QulqulluuHafuurri Qulqulluun eenyu dha?
Yoom/ Akkamiin Hafuura Qulqulluu fudhannaa?
Cuuphaan Hafuura Qulqulluu maalidha?
An akkamiinan Hafuura Qulqulluudhaan guutama?
Hafuura Qulqulluu arbasuun maali?
Kennaan Hafuuraa koo maal akka ta'e akkamiinan beekaa?
Kennaan hafuuraa dinqii hojjechuu har'aafii?
Kennaan hafaan haaraatiin dubbachuu maal?
Waaqayyo akkamitti kennaa hafuuraa hira? Waaqayyo kennaa hafuuraa an gaafadhe naaf kennaa?
Amanaan/tuun tokko Hafuura Qulqlluu miiraan dhaga’uun irra jiraataa?
Keeyyatni filiyook maali?
Iji Hafuura Qulqulluu maaloo dha?
Hafuura gaddisiisuu/dhaamsuu jechuun maal jechuu dha?
Afaan hin beekamneen kadhachuu maali? Afaan hin beekamneen kadhachuun afaan kadhataa amanaa fi Waaqayyo gidduutii?
Ga’een Hafuurri Qulqulluun jireenya keenya keessatti har’a qabu maali?
Hafuuraan wareegamuun (ajjeefamuun) waanta Macaafi Qulqulluu dubbatudhaa?
Hafuurri Qulqulluun tasumaa amanaa/ntuu dhiisee in deemaa?
Gara-garummaan dandeettii addaa fi kennaa Hafuuraa maali?
Afaanota hin beekamneen dubbachuu ragaa Hafuura Qulqulluu qabaachuutii?
Hafuuraan deemuu jechuun maal jechuudha?
Gaaffiilee waa'ee Hafuura Qulqulluu


text:
Omar Dol dhaabbata afaan Somaaleen “Dul Mided” jedhamu kan hiiki isaa “gaaffii haqaa” jedhuuf dura taa’aa dha.
Xumura baatii sadaasa darbee kan hundeeffame dhaabi isaanii prezidaantiin naannoo Sanaa nama isaan gaafatu tokko utuu hin qabaatin uummata naannoo Sanaa irraan miidhaan isaan ga’an akka dhaabatu gochuuf furmaata waariinsaa fiduuf kan yaadame ta’uu dhubbatu.
Nuti kan wal geenyeef, prezidaantii mootummaa naannoo Somaalee Abdii Mohamed Umaariin raawwatamaa kan jiru miidhaa hagas ga’u callisnee ilaaluu hin dandeenye.
Sababaa kanaan wal geenyee, maal gochuu wayya? Attam goonee uummata deggeruu dandeenya jennee ti dhaaba kana kan hundeessine.
Dhaabbata kanas biyyootii adda addaa keessatti hundeessuu dhaan uummanni bulchiinsa naannoo Somaalee keessaa kan yeroo ammaa aangoo irra jiraniin dhiibbaa irra ga’een rakkoo guddaaf saaxilamuun akka dhaabatu tattaafataa ka jiran bu’uursitoonnii fi miseensonni dhaabqa kanaa ibsaniiru.
Torban lama dura kutaa Minisootaa keessatti kan argaman maanguddoonnii fi dardarri Oromoo fi dhalattoonni bulchiisa naannoo Somaalee walitti dhufuu dhaan walitti bu’iinsa daangaa ilaalchisee attamiin furmaanni argamuu akka danda’uuf yaada wal hubannoo irra ga’uu isaanii nuuf ibsaniiru.
Kanneen wal ga’ii sana irratti hirmaatan Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf akka ibsanitti sabi kun lamaan duruu hollummaa fi walii galteen wal wajjiin jiraataa kan ture ennaa ta’u dhiibbaa bulchiinsa naannoo sana jiruun walitti bu’iinsi gidduu isaaniitti uumame jedhan.
Nuti dhalati hawaasaalee lamaanii biyyoota alaa keessa jirrtu walitti dhfuu dhaan jaalalaa fi tokkummaan saba kana gidduu yeroo dheeraaf ture rakkoo namoonni dhuunfaan fedhii isaanii guuttachuuf jecha uumaniin uummatichi miidhaan akka irra hin geenye wal hubatee akkuma kana duraa akka waliin hojjetu tattaaffii gochaa jirra jedhan.
Kanas kanneen hawaasa lamaan irraa walitti dhufan lammiiwwan Oromoo fi Somaalee walitti dhufanii mari’achuun wal hubannaa irra ga’uu isaanii dubbataniiru. Uummati inni biyya jirus akkasitti akka wal hubatu gochuuf gama danda’ame maraan ergaa akka ittiin ga’an illee itti dabaluun beeksisaniiru.


text:
Prezidaaniin US Doonaald Traamp irra deebi’uu dhaan biyya hollaa ishee bakka humnootiin Ameerikaa shorokeessotatti duulan Paakistan shororkeessotaaf dahata kennite jechuun qeeqan.
Ergaa twitter isaanii jalqabaa kan bara 2018n Traamp US gowwummaa dhaan Paakistaaniif gargaarsa doolaara biliyoona 33 ol waggoota 15n darban keessa kennite jedhan.
Isaanis nuyiif kan deebisan kijibaa fi deceit gowoomsaa malee homtuu hin jiru jedhan. Hoogganoota keenya akka gowwaatti yaaduu dhaan shororkeessota nuti Afgaanistaan keessaa deggersa xiqqoo gochuun adamsinuuf dahata ta’an jedhan.
Washington yeroo dheeraa dhaaf Islaamabaadiiin keessumaa waaltaalee naga eegumsaa ishee Taliban Afgaanistaan keessaa fi caasaa Haqqani kan daangaa irratti humnootii Afgaan fi US irratti haleellaa oofu deggera jechuun qeeqaa ture.
Traamp battala Paakistaaniif gargaarsa kennamu kutuu fi dhiisuun waanti beekame garuu hin jiru.


text:
Waraanni Bilisummaa Oromoo Zoonii Dhihaa Haleellaa Isaa Gad Jabeesse
[SQ, bitootessa 18,2018] Gaachanni uummata Oromoo WBO’n tarkaanfii diinarratti fudhatu gadjabeesse jiraachuu Qeerroon onicharraa nuu gabaasan. Akka gabaasaa keenyaatti “guyyaa har’aa jechuun Bitootessa 18, 2018 ganama har’aa WBO agaazii oraalii 2 Gidaamiifi Begii gidduu bakka Laaloo jedhamutti barbadeesse. Waraanni agaazii lakkoofsaan hanga ammaa addaan bahamee lakkoofsaan hanga ammaa baruu baatus, waraanni konkolaataarra turte tokkoyyuu kan hinbaane ta’uuf konkolaataa oraaliin tokko gubatee dhumuuf tokkoommoo hojiin ala ta’ee dhaabbateera” jechuun sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoof gabaasan


text:
Bulchiinsa naannoo Oromiyaa keessatti, namoonni halkan mana isaanii tii qabamanii, bakka hin beekamnetti geessamaa jiran – jechuudhaan, paartiin mormituu – Koiongiresni Federaalawa Oromoo ibsa kennee jira. “Keessumaa, eega hiriirri bal’aan, Hagayya 6, Finfinnee fi Oromiyaa guutuu keessatti geggeessamee booda, namoota kumaan lakkaawaman tu gara mana-hidhaatti guurame” – jedhu, itti-aanaa dura-taa’aan paartichaa – Obbo Mulaatuu Gammachuu. Akka Obbo Mulaatuun jedhanitti, namoonni hedduun gara moraalee leenjii waraanaa akka Awaash 7, Xollaay, Sanqallee, Dhidheessaa fi kannene fakkaatanitti guuraman. Gama biraatiin, hiriirtota mooraa Awaash 7 jedhamu keessatti hidhaman keessaa kanneen kuma tokkoo ol tahan hiikamuu isaanii mirkaneessanii jiran, Obbo Mulaatuun.
Seeraa ala kan hidhamu akka hin jirre ka dubbatu – mootummaan Itiyoophiyaa garuu, ragaa mormitootaan dhihaatu kanaaf fudhatama hin kennu. Waajira Dhimmoota Koomiyunkeeshinii Mootummaa Itiyoophiyaatti, direktorri miidiyaa fi quunnamtii uummataa – Obbo Mohaammed Said ejjennoodhuma mootummaa kana gad-jabeessanii dubbatan.Hiriroonni geggeessaman, hiriirawwan humnoota hookkara oofaniin ka toosisaman ta’uu dubbatu. Kanaaf, waa’ee namoota du’anii, madaawanii fi hidhamanii irratti mootummaa fi mormitoonni ejjennoo wal-faallesuu akkuma qabatanitti itti fufanii jiran. Dhimmi kun akkamitti qoratamee qulqulleeffama? ka jedhu irratti yaada addaan fagoo qabatanii jiran.


text:
Ertiraan dargaggoota sirna awwaalcha Haaji Muusaa Muhammad irratti hirmaatan heddu hiite
Mootummaan Ertiraa dargaggoota sirna awwaalcha Haaji Muusaa Muhammad Nuur irratti hirmaatan heddu kan hiite tahuu BBC’n gabaase.
Haaji Muusaan hooggaanaa mana barnoota Islaamaa Diya’a jedhamuu kan turan yoo tahu, qajeelfama mootummaa didan jechuun mootummaan Ertiraatiin qabamanii mana hidhaa keessatti aakhiramuu isaanii gabaasuun keenna niyaadatama.
Maatiin dargaggootaa BBCf akka himanitti ijoollee qabaman keessaa kanneen umriin isaanii 13 qofa tahan kan keessatti argaman akka tahee fi maatiin ijoollee isaanii gaafachuu waan dhoorkamaniif yaadda’u isaanii himan.


text:
Namootnii yeroo ykn sa’ati jalqabaaf yeroo fayyadamuu jalqabaan enyuu fi akkamitti akka ta’ee beektu? Akka ragaan tokkoo tokko ibsutti yeroo jalqabaaf yeroo ykn sa’atii fayyadamuun kan jalqabamee dhaloota kiriistoos dura bara 1500 yemmu ta’u innis bishaan meeshatti naquun hangaa inni hir’achaa deemuu shallaguun ture. Maree egaa yeroo fayyadamuun waggoota 3000 duraa ta’uus har’a isiin yeroo kessaan akkamitti fayyadamaa jirtu?
Badhaansi “Nobel prize” yeroo jalqabaaf yoom jalqabamee fi eenyutu injifate? Badhaasni kun namoota adduunya kaanaaf bu’aa guddaa buusan jedhan filachuun kan kenamuu yommuu ta’u kan jalqabamee bara 1901. Yeroo kanatti badhaasa dhimmaa nageenyaa kan injifatee, Nama maqaan isaa Henry Dunant jedhamuu yemmuu ta’u hundeessa fannoo diimaa ture.
Maddii :- Internet


text:
Labsa
Hagayya 5, 2018
Tokkummaan Humnoota Bilisummaa Oromiyaa (THBO) walgahii idilee kan woggaa kana kan bakka
bu’ootin dameelewan isaa qooda irraa fudhatan guyyaa lamaaf erga gaggeessen boodatti milkiidhan
xumuratee jira. Walgahiin kuni bu’ura adda addaa irratti marii kan gaggeesse hoo tahu, isaanis: Waayee
haala jaarmiyaan THBO keessa jiru, waayee haala qabsoon bilisummaa saba Oromoo itti jiru, fii walumaa
galattu waayee jijjiirama siyaasaa si’ana Itophiyaa keessa jiru kan ilaalu.
Haala guddina siyaasaa Itoophiyaa keessaatti si’anaa mul’achaa jiru ilaalchisee, miseensonni walgahii irraa
qooda fudhatan wal-hubannoo tokko irra gahanii jiru. Innis, direen siyaasaa biyyatti karaa jijjirama
qabachaa deemuu isaa jaarmiyaa kamiifuu direen qooda siyaasaa itti laatan walqixaahaa deemuttu
hubatama. Kana jechaanis, fedhii fii hawwii abbaa biyyummaa uummanni Oromoo qabu mara hireen
haala bilisaa fii demokraatawaa ta’een ibsachuu dhawataan guddaachaa dhufuu isaatu mul’ataa jira.
Haala kana hubbannoo keessa galchuudhan, walgahiin idilee akka THBO qaawwa siyaasaa argame kanattii
dhimma bahee fedhii saba keenyaa guutu irraatti tarkaanfii barbaachisan mara irratti bobbahuudhaf akka
qophaawu murteessee jira.
Itti aansees, haala qabsoo bilisummaa saba Oromoo har’a irra gahe gadi fageenyan erga gilgaale booda,
walgahiin idilee akka qabsichi daran guddaachaa dhufee hubachuudhan akka akeeka hookin galma isaa
gahu dandahus abdii qabu ibse. Haa tahu malee, waan hanga har’aatti qabsichi galmeessee tikfachuuf
dabreettis kannneen hafan mara hegere galmeeffachuuf akka irratti hojjattamuuf walgahiin idilee akka
yaadatti waan armaa gadii gummaachee jira. Isanis, akka jaarmiyaaleen siyaasaa Oromoo martuu (1)
walgahii waliigalaa kan jarmiyaalee siyaasaa mara hirmaachisu tokko qopheessu, (2) bu’uraalewan
dhimma saba keenyaa laalan mara irratti marii gadifageenya fii bal’inaan gaggeessu, (3) akka jaarmiyoliin
jiran haala haarawatti bifa cimina qabuun jaaraman hookin qixaawan hookin tokkummaan hojjachuu
dandahaniin wal-qindeessan, fii (4) Karoora guddaa (roadmap) akka sabaatti irratti hojjatamuu malu
qopheessu; waltajjiittis irratti hojjatanii akka akeeka qabsoo saba keenyaa bakkan gahu taasisuu dha.
Kanaaf, seena qabsoo bilisummaa saba Oromoo keessatti haali si’anaa kan addaa fii haalan murteessaa
ta’uu isaa hubbannoo keessa galchuudhan, akka yaada armaa ol gummaachame dhaabbonni siyaasaa
Oromoo martti ija gatiitin laalanni hojjiitti hiikuf qophawan THBO waamicha godhaaf. THBO gama isaatin
xurree siyaasaa si’ana Itoophiyaa kessatti uummame dhimma itti bahuudhan, qabsoon bilisummaa
2
Oromoo qindoominaan irree isaa akka cimsatu dabreettis galma isaa kan abbaa biyyummaa akka goonfatu
irratti hojjachuudhaf waada isaa haaromsa.
Tokkummaan humna!
Tokkummaa Humnoota Bilisummaa Oromiyaa (THBO)


text:
Buqqqaatonni Naannoo Benishaangul Gumuz, Aanaa Baloo Jagamfooyitti deebi’an gargaarsa midhaan nyaataa argachaa hin jirru, jechuun komatan.
Mootummaan meeshaalee qotiisaa fi sanyii facaafamu akka nuuf kennu ka waadaa galee ture tahus hanga yoonaa nuuf hin kennine jechuun VOAtti himan. Gama biraatiin, namootni gara Ganda Angar Shonkoraa jedhamutti deebi’anii turan olaantummaan seeraa waan kabajamaa hin jirreef, deebinee bahuuf dirqamneerra, jedhan.
Itti gaafatamaan Waajjira Hooggansa Sodaa Balaa Benishaangul Gumuz garuu, gargaarsi midhaan nyaataa gandoota aanaa Baloo Jagamfoyii lama irraan kanneen hafan kaaniif yeroo lama raabsamee jira, jedhu. Sanyii qonnaan-bultootni facaafatan kennuurratti harkifannaan jira jedhanii, “sanyii Boobee kennuuf jirra” jedhu.Uummatni nagaa isaa haa eeggatuu; yeroo rakkoon isa quunnamu ammoo qaama nagaa eegsisutti haa himatu, jedhanii jiru – aangawaan kun.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
Caamsaa_31-2019: Labs_Ajaja_Ol_aanaa_Waraana_ABO
Nuti Miseensonni ABO qaama Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) kan taanee falmaa qabsoo hidhatnoof jecha kaayyoo ummata Oromoof qabannee jirru, Hooganoota ABO Finfinnee jiran wajjin shira diinni xaxeen qunnamtiin keenya cituu irraa kan ka’e hojii guyya guyyaa irratti wal taliguu fi waliif taligamuun waan hanqateef of dandeenyee sochohuuf akka tahutti qaama hoogganaa “AJAJA OL’AANAA WARAANAA ABO” utubannee sanaan geggeeffamuu jalqabuu keenya
ibsinee turuun ni yaadatama. Haatahu malee, nuti qabsoo karaa nagaa hin laganne. Hooggana keenyas hin waakkanne. Karaa fi sirni milkeessaan haa hordofamu jechuun qabsoo haqaatti fi yaada Injifataa qabannee jirra. Miseensotni hoogganaa walakkaan Finfinneetti argaman kanneen nuti hin haalinii fi daandii nageenyaa hordofuu isaanii osoo hin balaaleffatin har’a akkuma barametti dirqamuun ykn fedhiin jireenya WARAANA BILISUMMAA OROMOO haaluu midiyaa irraa dhageenye. Kuniis, sababaa gara garaan tahuu akka danda’u nuuf gala. Qaamni hidhaa jiraatu waanuma fedhe jechisiifamuu
danda’a.Ergaan ibsichaa (kan dhimmichi ilaaluu fi hin ilaalle illee nu irratti jedhame) kan bakka walii hin buune tahuu eeruu yoo tahe malee jireenya WBO fi hoogganoota waliin dhaabbatanii hawwumaan haquu kan danda’u miti. Dhugaa jiru amananii wal-qunnamtiin waan citeef dhuunfata WBO irratti akka hin qabnee fi gaafata itti qabaachuu dhabuu ibsachuu duwwaan utuu gahuu “WBOn hin jiru ykn hin beeknu;keenya miti ”jechuun diqamaan malee fedhii irraa kan dhufe hin fakkaatu. ABO fi WBO wanti adda baasuu dandahu hin jiru. Hoogganni mirgaa fi tabaroo itti qabus walgahee sirnaan waan hin murteessiniif tinnisa heeraa fi seera ABO kan qabu miti. Akkuma dura ibsine WBOn miseensa fi hogganoota ABO kanneen kora sabaa fi heera
ABO irratti sagalee olaanaa qabanii fi sirna bulmaataa keessattis qaama ABO ol aanaa waan ta’aniif hogganni kamiinuu WBO waakkatee miseensummaa ABO irraa kaasu akka hin jirre beeksifna. WBO kan dhalche roorroo saba Oromoo mudatee fi gaaffii furmaata barbaadu.Deebifamuu gaaffii sanaatu barbaachisummaa WBO hambisa. Diinni guyyuu kokkee walqabaa jirruhuu jiraachuu keenya tolchee beeka. Eenyu illee calaamoo nuti waan of beeknuuf, jireenya keenyaaf ragaa ykn hayyama abbaa fedheeyyuu hin barbaadnu. Hoogganni keenyas kan karaa haqaa fi milkeessaa irratti nu geggeessu qofa.
Qabsoon saba Oromoo kan kallachummaa ABOn geggeeffamaa as gahe gonkumaa dhiibbaa haala yeroo fi afanfaajjii gosa kamiinuu of-duuba hin deebi’u. Akkuma duraanii WBOn hoogganoota sadarkaa gadii hanga oliitti argaman kan humnicha waliin dhaabbataniin geggeeffamaa murannoo fi gootummaan qabsaawuun itti fufa. Marii waltahiinsaa ABO fi mootummaa Itiyoophiyaa wajjin godhame keessatti dhimmi WBO ilaalu karaa mootummaatiin akka waliigalametti hojii irra ooluu waan hanqateef WBOn harki guddaan hin galin hafe. Hujjiin mootummaa waan waliif galameen faallaa waan waliif WBO mooraatti galfamee ture irra miidhaa fi balaa geessifame hundatu beeka. Akkuma yakkamtootatti kanneen mooraatti naqamni hidhan, doorsisan, beelaan waadan, dararan, dhukkubaa fi summiin dhumuu manna utuu lolluu ajjeefnee bilisummaa saba keenyaaf wareegamuu
filanne. Qabeenyi kanaaf baafamu kanuma saba keenyaa tahee utuu jiruu Jaallan keenya nu dura galfaman keessaa eenyutu Humna Ittisa Oromiyaatti sirnaa fi kabajaan dabalame? Enyutu bahiin barbaachisu kennameefii qubachiifame? WBO hidhannoo lakkisee galuun wal-faana kan deemuun irra ture qabsoo karaa nagaa bilisummaan geggeessuun utuu hin hayyamamin “WBOn galuu dide” jechuun kan nu komatu diina mirga Oromoo ykn wallaalaa dhugaa fi dhara adda hin beekne qofa. Nuti tarkaanfii fudhataa jirrutti gonkumaa gaabbii hin qabnu. Wareega fedhe gaafatuus, karaan qabsichaa hanga fedhe dheeratus hanga walabummaatti of-duuba mil’achuun hin jiru.
Falmaa bifa fedheef murannoo akkuma qabnutti furmaata karaa haqaa fi nagaafis jaalala malee jibbaa akka hin qabne kanuma waliin ifa goona. Kanaafis, ummanni keenya xiqaa guddaan Qabsoo ABOn as gahee kana akka fiixaan baafnu akka nu bira dhaabbatan abdii guutuu qabna.Yeroo ammaatti diinni karaa tokkoon waan waltahiinsaa dubbachaa karaa kaaniin duula duraanuu itti ture cimsee WBO kophxoomsee loluuf ijibbaata gochaa jira.Hanga fedhe sagantaa duulaa baasanii bobbahanis WBO balleessuun abjuu hojiitti hin hiikamneef tahuu hubachuun ummata keenyaan walitti nu busuu fi waldura nu dhaabuuf cecehaa jiru.Kanattis bayyanannee shira diinaa haa hongeessinu. Injifatnoo Ummata Oromoof !
Ajaja Ol’aanaa Waraana ABO
Caasmsaa 31, 2019”


text:
Siiraa (Seenaa Nabii Muhammad (SAW))-Seensa
Dhugumatti Faaruun hundi kan Rabbiiti. Isa ni faarsina, ni gargaarsifanna, araarama Isa kadhanna. Sharriwwan nafsee teenyaa fi hamtuwwan hojiiwwan keenyaa irraa Rabbiin eeggamna. Nama Rabbiin qajeelche kan isa jallisu hin jiru. Nama Rabbiin jallinna keessatti dhiise kan isa qajeelchu hin jiru. Rabbii Tokkicha shariika hin qabne malee dhugaan gabbaramaan akka hin jirre ragaa nan baha. Akkasumas, Muhammad gabrichaa fi Ergamaa Isaa ta’uu ragaa nan baha.
“Yaa warra amantan! Sodaa dhugaa Rabbiin sodaadhaa. Muslimoota taatanii malee hin du’inaa.” Suuratu Aali-Imraan 3:102
Qajeelcha [fi seenaa] nabiyyi barachuun Muslimoota hundaaf dhimma garmalee barbaachisaa ta’eedha. Kaayyoolee baay’ee galmaan gaha. Isaan keessaa ijoon: Namummaa Ergamaa Rabbii (SAW), hojiwwan isaa, dubbiwwan isaa fi wantoota inni mirkaneesse beekun Isatti hidhachuu. Muslimni akka nabiyyi (SAW) jaallatu taasisu. Nuti yeroo Nabiyyiin Qureeshotatti daaw’a godhuu bira hin jirru. Kanaafu, akkamitti osoo isa hin beekin isa jaallachuu dandeenyaa? Kanaafu, karaan tokkichi nabiyyi (SAW) itti jaallatanii fi hordofan seenaa isaa (siiraa) barachuudha.
Seenaa Nabiyyii barachuu fi qo’achuu keessa, Nabiyyiin abbaa manaa akkami, hogganaa akkamii, bulchaa akkamii, barsiisaa akkamii, abbaa murtii akkamii, daa’i akkami, Zaahida akkamii akka ture beekna. Haala fi eenyummaa keenya osoo adda hin baasin hundi keenyayu seena Nabiyyii qo’achuu irraa faaydaa guddaa arganna. Daa’in (namni gara Islaamatti namoota waamu) maloota, marsaalee daaw’aa, marsaalee hundaaf karaa sirrii hordofuu qabu seenaa Nabiyyii (SAW) keessatti ni argata. Seenaa kanarraa wanti daa’in fayyadamu: namootaan akkamitti akka wal qunnamuu fi Islaamatti waamu, Nabiyyiin (SAW) jecha Rabbii oltaasisuuf humna guddaa akka baase itti dhagahamu, gufuwwanii fi rakkoolee isa qunname akkamitti akka too’ate, rakkoolee cimaa fi fitnaa fuundura dhaabbanni sirriin maal akka ta’e ni barata.
Barsiisaan-manatti ykn mana barnootatti ijoollee barsiisus seenaa Nabiyyii (SAW) keessatti nabiyyiin dhaloota hawaasa Musliima seenaa guddaa hojjatan akkamitt akka barsiise fi guddise ni barata. Dhaloonni jalqabaa harka nabiyyii irratti baratanii fi guddatan dhaloota hundarra gaarii ta’anii fi seenaa eenyullee hin hojjatin hojjatanii kan darbaniidha. Bahaa dhiya addunyaa keessatti adli (haqummaa) babal’isan.
Hogganaan waraanaas seenaa Nabiyyii keessatti (SAW) sirna jabaa wal qabate, tooftaa garmalee gadi fagoo fi cimaa ta’e, loltuu fi ummata karaa adda addaatin hogganu ni argata. Nabiyyiin (SAW) akkamitti haqaan akka hojjatu, ummata muslimaa tokko godhe fi hawaasa keessatti namoota gadhee akka munaafiqota waliin akkamitti akka jiraate ni barata.
Ammas aalimman (hayyoonni), Qur’aana hubachuuf seenaa nabiyyii (siiraa) qo’achuu qabu. Sababni isaas, seenaan Nabiyyii wanta Qur’aana keessa jiru hojiin agarsiisa, sababa aayan itti buute ibsa, aayata baay’ee ifa godha. Kanaafu, kuni hundi Qur’aana hubachuu, murtiwwanii fi barnoota isa keessaa baasuu irratti isaan gargaara.
Ammas, daldalaan siiraa irraa kaayyoo daldalaa, karaa fi sirna itti daldalan barata. Namoonni rakkoolee fi qormaata adda addaan qoramaniis obsaa fi gadi dhaabbannaa guddaa sadarkaa ol’aanaa baratu. Karaa daaw’a Islaamaa keessatti jabeenyi isaanii ni jabaata, Rabbiin irratti hirkachuun isaanii ni guddata, xumurri gaariin warroota taqwaa qabaniif akka ta’e ni mirkaneefatu.
Ummanni siiraa keessatti adaba (naamusa) ol’aanaa, amaloota faarfamoo, amantii qulqulluu, ibaadaa sirrii, qulqullinna qalbii, karaa Rabbii keessatti qabsoo jaallachuu, karaa Isaa keessatti shahiidummaa (wareegamaa) barbaadu fi kan biroo baratu. Kanaafi, Ali bin Husseen (Rahimahullahu) akkana jedha: “Akkuma Qur’aana irraa suurah (boqonnaa) barannu duula Nabiyyis (SAW) barachaa turre.” Ammas, Ismaa’il bin Muhammad bin Sa’d bin Abi Waqqaas akkana jedha: “Abbaan kiyya duulaa Ergamaa Rabbii (SAW) nu barsiisaa fi nutti lakkaa’a ture. Akkanas jedha: tuni hambaa abbooti keessaniiti, kanaafu yaadannoo ishii hin gatinaa.” (Bidaayata wa nihaaya-2/242-Ibn Kasiir)
Siiraa nabiyyii barachuun ummata barsiisu fi motummaa ijaaru keessatti karaa Islaama fi Muslimoota ittiin jabeessan beekuuf hayyoota, hoggantoota fi abboota murtii ni gargaara. Guddinnaa fi kufaatiif wantoota sababa ta’an baru. Nabiyyiin akkamitti hawaasa Musliima akka ijaaranii fi tokko taasisan, mushrikoota fi kaafirotatti akkamitti akka duulee, Makkah gara Madiinah Hijraa (godaansa) tooftaa sirrii akkamitti akka baase ni barata. Kuni hundi diinatti akkamitti akka duulanii fi akkamitti diina jalaa akka bahan nama barsiisa. Siiraa keessaa barnoota himame hin dhumneetu jira.
Gabaabumatti ummata Muslima kanaaf dachii keessatti haala mijeessun, injifannoo fi jabeenyi isaaniif deebi’uu kan danda’uu qajeelcha Nabiyyii (SAW) yoo hordofaniidha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
“Jedhi, “Rabbiif ajajamaa, Ergamaafis ajajamaa. Yoo garagaltan, isarra wanta baachifame qofatu jira, isin irras wanta baachifamtantu jira. Yoo isaaf ajajamtan, ni qajeeltu. Ergamaa irra itti geessu ifa ta’e malee homtu hin jiru.” Suuratu An-Nuur 24:54
Kana jechuun wanta Rabbiin subhaanahu wa ta’aala itti isin ajaju hojjadhaa, wanta Inni irraa isin dhoowwu irraa fagaadhaa. Akkasumas, wanta Ergamaan Rabbii (SAW) itti isin ajaju hojjadhaa, wanta inni irraa dhoowwu irraa fagaadhaa. Kana keessa qooda guddaa fi gammachuuf milkaa’inna keessantu jira. Garuu Rabbii fi Ergamaa Isaatiif ajajamuu yoo diddanii fi irraa garagaltan, “isarra wanta baachifame qofatu jira.” Kana jechuun itti gaafatamummaa fi dirqamni Ergamaa irra kaa’ame ergaa Rabbii ummatatti geessu qofa. “isin irras wanta baachifamtantu jira” kana jechuun ergaa kana fudhachuu, ulfeessu (ol-guddisuu) fi akka inni ajajuutti hojjachuudha. (Tafsiir ibn Kasiir 5/560)
“Yoo isaaf ajajamtan, ni qajeeltu.” Kana jechuun Ergamaa Rabbiif yoo ajajamtan hojii fi dubbiin gara daandii qajeelatti ni qajeeltu. Isaaf ajajamu malee karaan biraa qajeelinnatti isin geesu hin jiru. Kanaan alatti qajeelinna argachuun waan hin danda’ameedha. “Ergamaa irra itti geessu ifa ta’e malee homtu hin jiru.” Kana jechuun itti gaafatamummaan Ergamaa Rabbii irra jiru haala ifa ta’een ummatatti ergaa Rabbii (Subhaanahu wa ta’aalaa) geessudha.
Aayanni armaani olii milkaa’inni nabiyyi (SAW) hordofuu keessa akka jiru ifa gooti. Muslimoonni guddinna, badhaadhinnaa fi tasgabbii galmaan gahuuf yoo dharra’an aayanni armaan gadi lamaan ulaagaalee muraasaa isaan guutuu qaban dubbatu.
“Isin keessaa kanneen amananii fi hojii gaggaarii hojjatan, akkuma warroota isaan dura darban bakka buuse dachii keessatti bakka isaan buusuu, amanti isaaniif jaallatte isaaniif mijeessu fi sodaa isaanii booda nageenyatti isaaniif jijjiruu Rabbiin waadaa galee jira. Isaan Ana gabbaru, homaa Natti hin shaarrakan (hin qindeessan). Sana booda namoonni kafaran, warri suni isaanumatu finciltoota. Akka rahmanni isiniif godhamuuf salaata sirnaan salaataa, zakaas kennaa, Ergamaafis ajajamaa.” Suuratu An-Nuur 24:55-56
“amanti isaaniif jaallatte isaaniif mijeessu” jechuun Islaama isaaniif jaallate amanti hundaa ol gochuu fi ifa baasudha. Ergamaan Rabbii fi sahaabonni isaa ulaagaalee dachii keessatti jabeenyaa fi humna argachuu guutanii jiru. Ulaagaaleen kunniin: haala sirrii ta’een amananii jiru, gosoota hojii gaggaarii kamiyyuu hojjatan, jireenya isaanii guutuu keessatti Rabbiin qofa gabbaran, gosa shirkii kamiyyuu itti duulanii jiru.
Yommuu isaan ulaagaalee kanniin guutan, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Nabiyyii fi sahaabota dura akkuma Fira’awna balleessuun banii Israa’il dachii keessatti bakka buuse, Nabiyyii fi hordoftoota isaas, dachii keessatti bakka buuse jira. Magaalaa Makkaa harka Mushrikootati buusun Nabiyyi irratti moosise. Nabiyyi booda sahaabonni biyyoota adda addaa banuun Islaama babal’isan. Yeroo jalqabaaf Islaamni Makkaan keessatti yommuu labsamu Muslimoonni lakkoofsan baay’ee xiqqoo waan ta’aniif sodaa guddaa keessa turan. Rabbiin sodaa kana isaan irraa oofun nageenya isaaniif kenne. Yommuu isaan ulaagaalee isaan irraa barbaadamu guutan, Rabbiin waadaa Isaa ni guuteef. Haaluma kanaan, hanga Qiyaamatti namoota ulaagaalee kanniin guutan, Rabbiin waadaa kana ni guutaaf.
Muslimoonni yeroo ammaa saboota addunyaa hogganuu irraa wanti duubatti isaan hanbise, ergaa Rabbii isaanii waan dagatanii fi bakka isaatii waan gadi buusaniifi. Beekumsaa fi hojiidhaan akka horofaa saamunaa ta’an. Dadhabbinni iimaanaa, gogiinsi ruuhi, jigiinsi yaadaa, dhiphinni nafsee, jeeqamuun sammuu fi kufaatin amalaa (akhlaaqaa) Muslimoota muudate kuni sababa bakki duwwaan Qur’aana kabajamaa, qajeelcha nabiyyii, Kalifoota qajeelfamanii fi ummata jidduutti uumameeni.
Gabaabumatti kallattii jireenyaa kamiiniyyuu Nabiiyyiin (SAW) fakkeenya hundarra gaarii (best role model) namaaf ta’u. Jecha keenyarra jechi Qur’aanaa kana caalaa ibsa:
“Dhugumatti nama Rabbii fi Guyyaa Aakhiraa kajeeluf ammas Rabbiin baay’isee yaadatuuf Ergamaa Rabbii keessa hidhannaa (fakkeenya) gaariitu isiniif jira.” Suuratu Al-Ahzaab 33:21
Ergamaa Rabbii (SAW) tti hidhachuuf seenaa isaanii (siiraa) beekun garmalee barbaachisaadha. Umriin ijoollummaa nabiyyii, ijoolleef fakkeenya gaarii ta’a. Umriin dargaggummaas dargaggootaaf fakkeenya gaaridha. Marsaalee umrii kamirrayyuu namoota jiraniif fakkeenya gaariidha. Siiraan Nabiyyii (SAW) Arabiffaan baay’ee barreefame jira. Ingiliffaa fi Afaanota addunyaa birootinis barreefame jira. Garuu gara afaan keenyaatti yommuu dhufnu siiraan Afaan Oromootiin haa barraa’u malee dubbistootaaf wanta barbaadamu kennuufi hin danda’u. Kuni isaan ajiifachuu fi ifaaje isaanii tufachuufi miti. Barreesitoonni siiraa Afaan Oromootin barreessan hanga danda’an ifaajani jiru. Jazaakumullahu kheyran jennaan. In sha Allah wanta hanqatee itti guutuu fi barnoota siiraa irraa baratamu kutaa kutaan qoodun hanga danda’ame seenaa warqii kana kitaabban beekkamo fudhatama argatan irraa ni dhiyeessina. Seenaa kana bakka afuritti qoonne ilaalla.
1ffaa- Nabiyyin ergamuun dura jaarraa 6ffaa keessa haala addunyaa (Zamana Wallaalumma (Jaahiliyyah))
2ffaa- Dhaloota Nabiyyii dura wantoota adeemsifaman
3ffaa- Dhaloota booda: Daa’imummaa irraa hanga Nabiyummaatti
4ffaa- Nabiyummaa irraa hanga du’aatti
Laa hawla walaa quwwata illaa billah
Kitaaba wabii seensi kuni irraa fudhatame
As-Siiratu Nabawiyyati–fuula 5-9, Alii Muhammad Sallaabi [Arabic]
Noble Life of The Prophet [English]


text:
Baha Oromiyaa magaalaa Harariif naannawaa isaatti kan argamu Uummanni Oromoo dararama ulfaataa keessa jiraachuu fi FXG Jimaata darbe dhoofamuuf sababoota kanneen ta’an Qeerron gabaase.
[SQ, Waxabajji 20, 2018] Naannoon Hararii akkuma beekamu erga TPLF aangoo biyyattii dhuunfattee, ummata heddiminni isaanii kuma tokko (1000) hincaalle ummata Arabaa Turkiif mootummaan naannoo kenname.
Naannoon Hararii magaalaa Harar fi baadiyyaa naannawa ishee jiru, yoo xiqqaate kallattii hundaan kiilomertira kudha shan (15km) of jalatti qabatee lafuma Oromoon irra jiraatu gita bittaa warra Araba Turkii yeroo dhiyoo dhufeef kenname.
Ummanni Hararii/Adaree/ArabTurkii kun mooraa Jogel qofa keessa jiraatu.
Mooraa san keessattis dhibbentaan shantamni 50% Oromoo fi saboota birooti.
Ummata kanaaf jecha MOOTUMMAA NAANNOO jedhanii erga bulchiinsa OROMIYAA jalaa baasanii, magaalittii kaambiiwwan humna waraanaa TPLF godhan.
MISRAAQ IIZ dabalatee magaalittii keessa mooraa buufata waraanaa (Hammarreessa, Humna Ibsaa, Aboker, Betemengistii fi MisraaqIiz) tu jira.
Dabalataan LiyyuuPoolisii Naannoo Harariitu hidhannoo jajjabaan naannittii weeraree akka fedha JENERAALOTA wayyaaneetti bulfata.
Waggoota 28 ummata Oromoo magaalaa Harar keessaa dhiibanii baasanii baadiyyaatti erga galchanii waggoota dhiyoo as immoo ummata Oromoo baadiyyaa naannawaa magaalittiitti darban.
Manneen ummanni keenya keessa jiraatuu fi daldala keessatti geggeeffatu hunda “mana seeraan alaa fi maqaa misooma magaalaatiin” diiganii ummata ArabTurkii/Adareef ykn ammoo JENETAALOTA tigreef gamoo irratti ijaaru.
Haaluma kanaan ummata Oromoo magaalittii keessaa dhiibanii baasanii baadiyyaatti galchan.
Dubartootni keenya karaarra taayanii jimaa fi saambusaa gurgarachuu hindandeenye.
Qawweef dullaadhaan dhawanii achii kaasu.
Ajjeechaa fi hidhaadhaan taphaan ala godhan. Achirra darbanii bulchiinsa baadiyyaa fi kutaalee magaalaa moggaa jiranitti weeraraafii saamicha cimsan.
Baruma kana kutaa magaalaa Dakkar fi naannoo SOOFIItti mana seeraan ala ijaartan jechuun manneen Ummanni keenya keessa jiraatu diiganii “ummata diyaaspooraaf mana ijaarra” jechuun gamoowwanii fi manneen adda addaa afaan qawweetiin bira dhaabbatanii eeguudhaan ijaaraa turan.
ARAATTANYAAttis mana ummanni keenya daabboo itti bilcheessee gurguru “abbootiin qabeenyaa irratti haa misoomsan” jechuun diiganii lafuma Oromoo irratti mana daabboo jeneraalota wayyaanee banan.
San bira darbanii bulchiinsa baadiyyaa araddaa GALMASHIIR jalatti kan argamtu qarqara magaalaa Harar irraa ooyiruu Qote bulaa OROMOO humna waraanaa tplf fi humna liyyuu poolisii naannoo Harariitiin saamanii lafa hektaara hedduu irratti qawweedhaan waardiyyaa dhaabbatanii eeguudhaan dallaa qorqoorroo itti naannessaa turan. Naannawuma kana bakka addaa HAAKIM jedhamutti lafa QOTEBULAA keenyaa saamuun HAKIM_LODGE_AND_TOURIST kan jedhamu HOTEELA ABBAA URJII SHANII kan abbummaan isaa hin beekamneef ijaaran.
Hoteela kana irra caalaatti Tuuristoota alaa fi jeneraalota TPLF , akkasumas kaabinoota jajjabootu fayyadama.
Gatiin seensaa qofti Qarshii 500 dha.
…….
Haalota cunqursaa fi saamicha addaa kana falmachaa kan ture QEERROOn BILISUMMAA OROMOO
naannawaa sanii
JIMAATA_WAXABAJJI_08_2018
Ganama obboroodhaan QOTEBULAA naannawaa saniitti dammaqfachuun, hiriira mormii gaggeesse. Qaamni hinbeekamnes HAKIM_LODGE_and_TOURIST dabalatee manneenii fi dhaabbilee gabroomfattootaa guggubuun hojiin ala godhaniiru.
Mana pirezidaantii naannoo Hararii kan MURAADIS gubaniiru.
Uummanni naannichaa Lafa Qotee Bulaarratti kan ijaarame dallaa araddaa GALMASHIIR fi kan ARAATTANYAA hundas cicciranii diiganii caccabaa isaatiin karaa cufanii oolaniiru.
Waraanni TPLF fi LIYYUUPOILISIIn naannoo HARARII QEERROO BILUSUMMAA fi QOTEBULAA mirga isaaf falmatu dhukaasa banuun namoota 12 irratti miidhaa gurgudaa geessisteetti.
Kanneen keessaa namootni hedduun
-HOSPITAALA_DIRRE_DHAWAA,
-HIWOOT_FAANAA-HARAR fi
-XUQUR_AMBASSAA-FINFINNEETTI waldhaanamaa jiru.
Namootni hedduunis hidhamanii jiru.
Godinni HARARGEE_BAHAA magaalaa HARAR keessaa akka IMBAASIItti waajjiraalee qofa qaba.
Saboonni SEEM bashannanii mirga guutuudhaan keessa jiraatu.
Ummanni Oromoo manni irraa diigamee hiyyoommatee/miskiinomee karaarra buluufillee mirga dhabee jira.
Ummata karaarra buluu fi maraataa hunda qabanii hidhaatti guuraa oolu.
Qabsoon hanga mirga ABBAA BIYYUMMAA mirkaneeffannutti itti fufa.
I.U.O’f.
GGB ti.
Qeerroo Bilisummaa Oromoo Baha Oromiyaa irraa.


text:
Lammileen Itoophiyaa Sa’uuditti hidhaman rakkachuu himan
Mootummaan Sa’uudii sababa dhukkuba Koroonaa-vaayrasiif ji’oota muraasa dura lammiilee biyyoota garagaraa hayyama jireenyaa hin qabne biyya isaaniitti kan deebisu tahuu ibsee ture.
Kanuma hordofuun magaalota biyyattii garagaraatti Itiyoophiyaanoonni hedduun qabamanii mana hidhaatti dararfamaa jiraatuun dhagahame.
Akka namni Sa’uudii magaalaa Riyaad irraa dubbisne tokko ibsetti, tarkaanfiin kun Sa’uudii magaaloota hunda keessatti fudhatamaa jira. Garuu duraan nama hayyama jireenyaa hin qabne qofa irratti tarkaanfiin kun fudhatama ture. Amma ammoo nama lammii Itoophiyaa waraqaa hayyama jireenyaa qabuuf hin qabnees daandii irratti yoo argame tarkaanfiin kun kan irratti fudhatamu tahuu hime.
Itti ida’uun namni kun “duraan namoota waraqaa hayyama jireenyaa hin qabne qabanii biyyatti deebisuun baratamaadha. Haa ta’uu malee kan ammaa kun adda. Amma sababa kanaan manneen hidhaa gurguddoon magaalaa Riyaad keessatti argaman guutamanii namoonni hedduun alatti hidhamaa jiran” jedhe.
Hidhamtoonni hedduun haala fayyaa isaaniitif yaaddeessaa tahe keessa jiraachuus kaase.
Sababa mootummaan Itoophiyaa dhimma isaanii lafarra harkisee biyyatti isaan deebisuu dagateef manneen hidhaa kana keessa tursiifamaa jiraachuus dubbatan.
Odeeyfannoo walfakkaatuun Lammiileen Itoophiyaa ji’oota 3 dura Biyya Yaman keessaa Mootummaa Yamaniin Magaalaa Algahhaar, sa’aadaa fi Atiiq keessaa baafamanii daangarratti facaafaman Sa’uudii Mana hidhaa Jiizaan keessatti rakkoo cimaaf saaxilamaa jiraachuu gabaafame.
Baqattoonni kunneen gaafa daangaa Su’uudii irratti poolisoota Sa’uuditiin too’ataman namoonni muraasni yoo ajjeefaman, namoonni gariin madaa’anii, namoonni hedduun immoo saamamuu dubbatu. warreen too’atamanii yeroo ammaa mana hidhaa Jiizaan keessatti argaman.
Hidhamtoonni mana hidhaa Jiizaan keessatti argaman gara namoota 4000 tti kan tilmaamaman yoo tahu, mana tokko keessa Namoota 380 – 400 tahantu jiraata.
Lammiileen kunneen mana hidhaa kana keessatti rakkoo midhaan nyaataa, bishaan dhugaatii fi dhibee adda addaatiif saaxilamaa kan jiran yoommuu tahu, hoo’a dandamachuu dadhabuun sammuu tuqaman hedduun jiraachuus addeessaniiru. Kanneen qaamni isaanii laamshayee dhaabbachuu hin dandeenyes hedduudha.
Yeroo Koroonaa Vaayrasiin addunyaa weeraree Lubbuu namoota baay’ee galaafachaa jiru kanatti, nuti hidhamtoonni mana tokko keessa Namoota 400 ol ta’aniin jiraachun, dhukkubichi akka salphatti nu miidhuu dandaha sodaa jedhu kan qaban tahuu ibsatanii jiru.
Ji’oota muraasa dura Lammiileen kanneen Yeroo daangaa irratti harcaafaman Humnoota Mootummaa yeman Huutii fi Waraana Sa’uudi Arabiyaa jiddutti miidhamuun, Kanneen madaayan osoo yaala hin argatin mana hidhaa Jiizaan keessatti rakkoo hamaa kanaaf saaxilaman.
Lammiileen kun yeroo gara garaatti mootummaan itiyoophiyaa dirmateefi karaa Imbaasii Itiyoophiyaa Sa’uuditti argamuun akka gara biyyaa isaan deebisu iyyatanis hanga ammaatti qaamni isaanif dirmate kan hin jirre tahuu himan.


text:
Uncategorized
Dhaabbanni gamtaa biyyoota Arabaa walgahii ariifachiisaa magaalaa Kaayiroo keessatti jalqabe.
Dhaabbanni gamtaa biyyoota Arabaa Alhada hardhaa walgahii ariifachiisaa ta’e magaalaa Kaayiroo keessatti kan jalqabe yoo tahu, walgahii kana irratti ministeeronni haajaa alaa biyyoota miseensa gamtichaa kan hirmaataa jiran tahuun beekkameera.
Walgahiin ariifachisaan kun gaafii Sa’udiin dhiheessiteen kan yaamame yoo tahu, Bahreeyn, U.A.E fi Jibuutiinis waamicha walgahii kanaa kan deeggaran tahuu gabaasni arganne ni mul’isa.
Xiyyeeffannoon guddaan walgahii kanaa, Iiraan dhimma biyyoota Arabaa keessa harka galfachuu isii balaaleffachuu fi dhiibbaa Iiraan kana afoo dhaabbachuudhaaf, biyyoonni miseensa gamtichaa tahan dhimmicha irratti ijjannoo tokko irra gayuudhaaf yaadamee akka ta’e gabaasni kun ni ibsa.
Waldhabdeen siyaasaa yeroo dheeraadhaaf Sa’udii fi Iiraan jidduu ture dhiheenya kana hammaachaa kan dhufe yoo tahu, Iiraan hidhattoota akka Hizbollah fi Huusiitti fayyadamuun naannicha jeeqaa jirti jechuun Sa’udiin himatti.
Dhaabbanni gamtaa biyyoota Arabaa, biyyota miseensa gamtichaa ta’an 22 kan qabu yoo tahu, Jibuutiin yeroo ammaa durataa’ummaa gamtichaa kan harkaa qabdu ta’uun ni beekkama. Walgahii guyyaa har’aa jalqabame kana irratti Qaxarii fi Lubnaan kan hin hirmaatin tahuunis beekameera.


text:
Akkaataa Laa İlaah İllallah Hojii irra oolchan-Seensa
Akkuma yeroo darbe jenne Islaama keessa kan nama seensisu tawhiidul uluuhiyyah dha. Tawhiinni kunis: Rabbii olta’aa Tokkicha gabbaruu, homaa Isatti hin qindeessin, wantoota Rabbii gaditti gabbaraman hundatti amanuu diduu fi irraa fagaachudha.
Ammas, Islaamni karaa Rabbii qajeelaa Muslimni hanga Rabbiin azza wa jalla wal qunnamutti daangaalee Isaa qabachuun irra deemudha jennee jirra. Islaamni tooftaa bultii guutuu ta’ee akka Rabbiin azza wa jalla barbaadutti jireenya sirnaa fi karaa sirrii qabsiisuudha. Hariiroo gabrichi Gooftaa isaa waliin qabu qofarratti kan daangefamee miti. Kana irra, sirna guutuu roga jireenyaa hunda of keessatti hammatuudha. Namoonni wanta ijaan hin mul’annetti amanuu fi mallatoolee ibaadaa irratti Islaama daangeessanii fi jireenya biroo irraa haaqan, Islaama hin hubanne, hordofaas hin jiran. Kana irra, dhugaadhaan isaan seekulaarizimitti bulan, Islaama ni didan. Namni dhugaadhaan Islaama hubatee fi itti bulu, nama akkuma Rabbiin daangaa Islaamaa murteessetti hubatuu fi akkuma Rabbiin (azza wa jalla) barbaadutti buluudha. Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa ni jedha:
Jedhi, “Dhugumatti Gooftaan kiyya gara karaa qajeelaa, amantii sirrii karaa Ibraahim haniifa ta’etti na qajeelchee jira. Inni mushrikoota irraa hin turre. Jedhi, “Dhugumatti, salaanni kiyya, qalmi kiyya, jireenyi tiyyaa fi duuti tiyya Rabbii Gooftaa aalamaa hundaatifi. Shariikni Isaaf hin jiru. Isuma kanatti ajajame, ani jalqaba Muslimootaati. Jedhi, “Inni Gooftaa wanta hundaa ta’ee osoo jiru ani Rabbiin ala gooftaa biraa nan barbaadaa?” suurat Al-An’aam 6:161-164
Warroota Rabbiin waliin waan biraa gabbaraniin (waaqefataniin) akkana jedhi: Dhugumatti Rabbiin kiyya karaa qajeelaa Jannata Isaatti nama geessutti na qajeelche. Karaan qajeelaan kunis amanti Islaamaa dhimma addunyaa fi Aakhiraatiin dhaabbateedha. Amanti tawhiidaa amanti Ibraahim (aleyh salaam) kan ta’eedha. Haniifa jechuun shirkii irraa gara tawhiidaatti kan dabeedha. Jecha biraatin, Rabbiin waliin waan biraa gabbaruu irraa gara Rabbiin qofa gabbarutti kan qajeeledha. Nabii Ibraahim wantoota Rabbii olta’aan alatti gabbaraman dhiisun Rabbii tokkicha waan gabbaraa tureef mushrikoota irraa hin turre. Mushrikoota jechuun namoota Rabbiin waliin waan biraa kadhatan, sagadaniif, qalma qalanii fi ibaadaa biroo hojjataniidha.
“Dhugumatti sagadni kiyya, qalmi kiyya Rabbii qofaafi. Sagadni fi qalmi kiyya sanamaaf (siidaaf), taabotaaf, namoota du’aniif, jinniif fi wanta biraatifi miti. Jireenyi fi duuti tiyyas Rabbi qofaafi. Hojiin ani jireenya keessatti hojjadhu Rabbii qofaafi. Yoo du’es Rabbii qofaaf du’a. Gabaabumatti, haalli fi hojiin kiyya hundi Rabbii Gooftaa aalamaa ta’ee qofaafi.” isaaniin jedhi.
Aalamaa jechuun uumamtoota hunda. Samii, dachii fi uumamtoonni isaan keessa jiran hundi aalama.
“Gooftaa aalamaa” sifata (amala) Rabbii sababa hojiin hundi wanta biraatiif osoo hin ta’in Isaaf qofa ta’uu akka qabu agarsiisuudha. Sababni isaas, Rabbiin ala wanti biraa uumamtoota irratti qananii isaan argamsiisu hin qabu. Kana jechuun Rabbiin ala uumamtoota kan uume, jiraachisu, nyaachisu, obaasu fi qananii adda addaa kennuuf hin jiru. Kanaafu, ibaadan hundi kan nama uumee, jiraachisu, nyaachisu, obaasu fi qananiisuf qofa ta’uu qaba. Akkasi miti ree? “Shariikni Isaaf hin jiru.” Akkuma uumamtoota uumuu fi bulchuu keessatti Isa waliin qooda kan fudhatu hin jirre, Isa gabbaruu keessattis shariikni hin jiru.
Shariika jechuun hirmaataa, qooda kan fudhatu. Ingiliffaan, partner, Amaariffaan ተጋሪ jechuun hiikan. Inni Tokkicha waan ta’eef Rabbiin waliin gabbaramaan hin jiru.
“Isuma kanatti ajajame” kana jechuun salaata, qalma, ibaadaa, jireenyaa fi du’a kiyya Rabbii qofaaf gochuutti ajajame. Isaa qofaaf akka sagadu, qalma qalu, hojii ibaada biroo hojjadhu Rabbiin kiyya na ajaje. Aayah keessatti jecha nusk jedhu mufassiroonni hiika “ibaadaa” jedhuunis hiikanii jiru.
“ani jalqaba Muslimootaati.” Nabii Muhammad (SAW) ummata isaatti ergaa Rabbii kan geessu waan ta’eef, ummata kana keessaa nama jalqabaa Rabbiif harka kennu fi buluudha.[1] Muslima jechuun nama Rabbiif harka kenne, gadi jedhuu fi ajajamuudha. Namni wanta tokkootti namoota waamu jalqaba kan ofii hojjatu ta’uu qaba. Ergamaan Rabbii (SAW), “akkuma ajajametti ani jalqaba Rabbiif bulee fi Isa qofa gabbaraa jira. Kanaafu, namoota biroos akka Isa qofa gabbaranii fi Isaaf ajajaman nan waama.” jechuun mushrikootatti labsa.
Jedhi“Inni Gooftaa wanta hundaa ta’ee osoo jiru ani Rabbiin ala gooftaa biraa nan barbaadaa?”
Rabbiin Gooftaa wantoota hunda uumee, bulchuu fi qindeessu ta’ee osoo jiru, Isaan ala gooftaa biraa sagaduuf, kadhadhuu fi irratti hirkadhuu nan barbaadaa? Kanaafu, Rabbiin malee homaa irratti hin hirkadhu, gara Isaa malee homattu hin deebi’u (hin dheessu). Sababni isaas, Rabbiin Gooftaa fi Mootii waan hundaati. Uumuu fi ajajuun kan Isaati.[2]
Wantoonni Rabbiin ala jiran hundi uumamtoota Isatti hajamaniidha. Argamuuf, lubbuun jiraachuuf Isatti hajamu. Uumamtoonni nama biraa fayyadu dhiisiti mataa ofiitifu of danda’anii jiraachu hin danda’an. Kanaafu, wanta ofiyyuu hin dandeenye akkamitti sagadaaf, irratti hirkadhaa, faaydaa akka naaf fidu fi miidhaa akka narraa deebisuu akkamitti kadhadhaa? Rabbiin immoo Of danda’aa wanta hundaa uume, too’atu, waan barbaadan namaaf fidu, rakkoo namarraa oofudha. Kanaafu, Kan ani sagaduufi qabu, irratti hirkachuu fi waan barbaadu irraa kadhachuu qabu Rabbii Tokkicha.
Kanarraa ka’uun, namoonni dhagaa, muka, qabrii kadhatan, sagadaniif, qalma qalaniif badii guddaa hojjatanii jiru. Akkasumas, namoonni Nabii Iisaa (aleyh salaam), haadha isaa Mariyam, Malaykoota, awliyaa’otaaf sagadanii fi kadhatan karaa qajeelaa irraa jallatanii fi badii guddaatti kufanii jiru. Sababni isaas, uumamtoonni isaan sagadanii fi kadhatan kunniin homaa isaaniif gochuu hin danda’an. Isaan gargaaru dhiisi kadhaa fi sagada isaanitu hin dhagahan. Namni sammuu qabu akkamitti wanta isa hin dhageenye fi haala isaa hin beekne kadhataa? Rabbii isa uumee, haala isaa hunda sirritti beekuu fi dubbii isaa dhagayu dhiisee akkamitti wanta isa hin dhageenye fi haala isaa hin beekne kadhataa?
Barnoota keenya kana keessatti dhugaa jireenyaa keessatti akkamitti tawhiida hojii irra akka oolchanii fi qabatan gargaarsa Rabbiitiin ni ilaalla.
Tawhiida galmaan gahuun (mirkanessuun) dhimmoota sadii: “Rabbiin malee homaa hin gabbarru, homaa Isatti hin qindeessinu, wantoota Isaa gaditti gabbaaraman hunda ni dinna, ni mormina” jedhan irratti waan hundaa’uf, haasofti keenya ammaa dhimmoota jalqabaa lama irratti ta’a. Rabbiin malee homaa akka hin gabbarree, homaa Isatti akka hin qindeessinedha. In sha Allah barnoota dhumaa irratti dhimma sadaffaa ni ilaalla.
Akkaataa dhimoota lamaan kanniin hojii irra oolchan beekuuf jalqaba, ibaadan Rabbiif malee eenyufillee hin malle kuni maalidhaa? Gosoonni isaa hoo? In sha Allah kutaa itti aanu keessatti ni ilaalla…
Kitaabban wabii:
[1] Tafsiiru Muyyassar-150, Tafsiir Sa’dii-317, Ma’aariju Tafakkuri-11/494-495, Tafsiir Tahriir wa tanwiir 8/203, Zaadul Masiir-481
[2] Maddoota olii sadan jalqabaa fi tafsiir ibn Kasiir-3/655
al-Jaami’ul Mufiid liduruusi ta’allumi tawhiidi-fuula 97


text:
Irreecha fi PP ….!! Yeroo ammas PP’n sodaa irraa kan ka’e daba hedduu karoorsitee hojiittis hiikaa jirti.
Finfinnee fi Naannoo Finfinneetti xiyyeeffannoo danqa Sabboontota Irreecha irraa hambisuu itti fufeera. Manneen maxxansa Oromoo fi kan biroo kanneen galteewwan bareedina Irreechaa dabaalan maxxansan hedduun cufamaa jiru.
Gama biraatin Irreecha irraatti deeggarsa pp fi mormiin qaamolee faallaa pp,miseensota fi deeggartoota PP’n akka gaggeeffamuuf hojjetamaa jira. T-shirt fi baayinara pp ..pp urga’uu kan Suuraa Dr.Abiy fi RIB dabaalamee akka qopha’uu irraatti hojjechaa jiru. Kana qofa miti, torbee dhufuu eegalee, beeksisoonni baayinara gurguddaa hanga xixiqqaatti Kutaalee Bulchiinsa Magaala Finfinnee hunda keessa jiran hedduun kaafamuun, kan Sirna pp faarsuun bakka akka buufamu kallattiin ka’ameera. Wanri karaa Abbooti Gadaatin Irreechi banaa dha jedhamees siyaasaa PP’f akka toluuf malee qabiyyeen sirna gaggeeffama isaa kan affeeru Caasaa pp ti. Hundaa arguuf jirra. Kun hundi bilaasha. Irreechi siyaasaa irraa bilisa jechaa Abbaa sirna irraa dhorkanii ofii irraa garmaamun har’af taatus boru garu qaani dha. Hundafuu Iccitii Keessoo PP ti Kan Baranne ,Irreechi Haqas ,Gadaan Haqaas,Hireen Ofiin Murteeffannaa Oromoo Gaafa Mirkana’e Qofa. Sanaaf qabsootu nu fala.
Via: Girmaa Nagaasaa
Oduu Fulbaana 25,2021- PPn Aartistoota Oromoo Warra bitu dadhabde Ukkaamsuu fi Injifannoo WBO
Ethiopia Tigray : Hermela Aregawi CBS News – Afar forces Tigray – Fuel supplies to Tigray
Related


text:
Ilmaan Oromoo bahaa-dhiha, kaabaa-kibba dhimmi isaan walitti hidhee jiru Oromummaa fi Oromiyaa dha. Wanta hunda dursuu kan qabu, dhaabbileen maqaa Oromoon ijaaraman, faaydaa nama dhuunfaa fi garee keessaa bilisa ta’anii wanta akka sagantaatti baafatanii jiran gara hojiitti jijjiiruun dirqama yeroo ti. Maqaa qabsoo Oromoon dhaabbileen ijaaramanii jiran yoo ilaalle, bifa barruun sagantaan isaan waraqaa irraa qaban, Oromoo abbaa biyyaa gochuu fi bilisummaa sabaa dhugoomsuuf akka ta’e, barruu irraa ni dubbifama. Hoogganootii fi miseensi dhaabbilee siyaasa garuu, wanta akka sagantaa siyaasaa irratti maxxanfatanii fi baafatan hojiitti hiikamaa akka hin jirre tolchanii beeku. Wanti akka sagantaatti wixinatanii jiranii fi wanti hojiin muldhisaa jiran faallaa sagantaa isaanii ti.
Oromoo ta’ee qabsoon keenya maaliif dadhabe kan hin jenne jira hin se’u. Falaa fi malas namni hin akeekne hin jiru. Hoogganootiin qabsoo Oromoo hoogganaa jiran, midiyaa fi waltajjii ummataa gara garaa irratti yoo dhihaatan, waadaan isaan galanii ummatatti lallaban yoo jiraate, qabsoo sabaa jabeessuuf hunda dura Oromummaa fi tokkummaa mooraa qabsoo Oromoof akka hojjatan dhaammatu. Qabatamaatti garuu faallaa kanaatu muldhata.
Rakkoon kun amma iyyuu hin dhaabbanne. Rakkoon kun ummata Oromoo ykn miseensa dhaabbilee siyaasa Oromoo bira hin jiru. Rakkoon hamtuu fi ijoon kan jirtu hooggantoota dhaabbilee siyaasaa bira jira. Kanaaf hooggantootiin dhaabbilee siyaasaa rakkoo amma harkaa nuqabdu kana hiikkachuuf of irratti murteessuu qabu. Dubbii dandahuudhaan, waliin dhahuudhaan, fakkeessuudhaan, natu caalaadhaan, maqaa hin taane waliif kennuudhaan. Kana booda ummata Oromoo joonjessuu fi ofiifis joonja’anii mooraa alagaa yeroo itti jabeessan dhaabbachuun dirqama ta’a.
Karaa biraatiin rakkoo mooraa qabsoo Oromoo keessa jiru yoo ilaalle, dhaabbileen siyaasa Oromoo, dhimmoota irratti garaa garummaa qabanii fi wantoota irratti waliin hojjachuu danda’an adda baafatanii mataa isaaniitiin beekuu dadhabuu dha. Xiinxala guddaa otoo hin gaafatin sagantaa siyaasaa dhaabbilee Oromoo amma yoonaa jiran (nama tokkos haa qabaatanii nama lama) harka saddeetama kan ta’u dhimmoota waloon isaan hojachiisuu danda’an qabu. Garaagarummaan isaanii harka 20 hin caalu. Garuu hooggantootiin dhaabbilee siyaasa Oromoo, dhimma sagantaa siyaasaa qaban ilaalanii waliin hojachuuf fedha horachuu irra, isa harka 20 hin caalleef dursa kennuudhaan akkaataa waldhibdee isaanii furatan irratti danqaa ta’u. Bifuma wal fakkaatuun bilchinaa fi dandeettii hoogganummaa akkasuma, siyaasaa dhabuudhaan haaloo walbahuuf kulkulfatanii hojjatu. Kun dadhabbina keenya isa guddaadha.
Yaanni namni tokko dhiheessu, gaariis ta’ee hamaa yaada irratti xiyyeefachuu irra eenyutu jedhe (Tolasaa moo Mohaammadi) bifa jedhuun namaan nama danquutu dursa argata. Garaa garummaan dhaabbilee siyaasaa Oromoo harka 20 hin caalle kun, yoo diriirsinee ilaalle, harka 10 kan ta’u hoogganni mataa isaanii walitti dhufanii kan fala itti kennuu danda’anii fi rakkoo isaan dhalchanii dha. Harka 5 kan ta’u, waliin waldhaggeefatanii waliin mari’achuu irraa kan madduu dha. Harka shan kan ta’u ammoo kan ummatni Oromoo akka sabaatti boru murteeffatuu fi aangoo ummata Oromoo ta’ee osoo jiruu dhaabbileen Oromoo dursanii murteessuufiidhaan madda danqaa godhanii argamu. Danqaaleen kun hunduu kan fala argatu yoo ilaa fi ilaameedhaan jibbiinsa siyaasaa keessaa bahee egeree sabaaf jecha waliin dubbachuu fi rakkoo Oromoo furuuf ofirratti murteessine duwwaa dha.
Akka sadaffaatti kan kaasamuu danda’u, collummaa wal gowwoomsuu keessaa baanee, dhaabbileen siyaasaa gaggeessaa jirru rakkoo hedduun xaxamee kan jiruu fi fala kan barbaadu ta’uu isaa ofitti himuu qabna. Keessi dhaaba siyaasa keenyaa rakkoon xaxamee otoo jiruu rakkoo jiru ifatti baafnee fala itti kennuu irra, fayyaa jirra jennee ummatatti dubbachuun, ummata gowwoomsina otoo hin taane, wallaalaa ta’uu keenya ummataaf labsina. Rakkoo jiru irra dibaa tokko malee ifatti dubbannee fala itti kennuutu beekumsaa fi ulfina namaaf kennisiisa. Kanaaf collummaan arrabaan dubbachuu dhaabbachuu qaba. Rakkoo keenya akka sabaattis ta’ee akka dhaaba siyaasaa Oromootti qabnu hiikkachuuf ifatti dubbannee daboo itti kadhachuu qabna. Kun aarsaa nama gaafatu qaba. Kana kaffaluuf qophii ta’uutu qabsa’aa nama jechisiisa.
Hoogganni dhaabbilee siyaasaa guddinaa fi sochii ummata Oromoo fi addunyaa wajjiin of ammayyeesaa fi of jabeessaa deemuun murteessaa dha. Qabsoo sabaa galmaan gahuuf haala waltajjii tokkoo keessatti toftaa fi kallattiin qabsoo maddisiifame haala waltajjii biraa keessatti ammoo dhimmi wal simuu fi sirraa’uu qabu, ykn akka yaadameeti yoo deemuu baate, sirreessuu fi badii yoo ta’es badiidha jedhanii balfachuun beekkumsa. Hoogganni dhaabbilee siyaasa keenyaa harki caalu kanaaf of kennaa miti. Kun qabsoo keenya heddu miidhe. Siyaasa karaa cabeen haa yaasuu keessaa baanee, dhimma hojiin muldhachuu danda’u irratti waliin deemuun murteessaa dha. Kanaaf kaleessa kanatu ture hardha ammoo haala biraatu jira, kana keessatti of madaksaa fi qabsoo gara fuulduratti haala tarkaanfachiisu uumaa deemuun bilchina hoogganaa gaafata.
Badiin otoo jiruu sobanii wal faarsaa fi wal jajaa waliin deemuun qabsoo sabaa duwwaa otoo hin taane, gareedhuma abbaa dhimmaatu dhuma irratti hallayyaa buusa. Kanaaf nama si faarsuu fi sijaju irra nama siqeequu fi nama yaada haarawaa siif gumaachu ofitti qabuun aadaa hoogganoota dhaabbilee siyaasaa ta’uu qaba. Namni yeroo hunda sifaarsuu fi dadhabbina otoo qabduu sijaju, diina kee beekamaa caala gara badiitti si oofaa jira.
Dhuma irratti mooraa qabsoo Oromoo tasgabbeessuuf, akkasuma tokkummaa qabsaa’otaa jabeessuuf hunda caalaa dursa kennuufii qabna. Aldureen wal xaxuu irra, ilaa fi ilaameedhaan dhimmoota waloon qabnuu fi garaa garummaa jiru dubbannee dhuma irratti fedhii fi hawwii Oromoof abboomamnee tokkummaa sabaa cimsuu qabna. Kun salphaa miti. Aarsaa gaafatu qaba. Isa kaffaluuf qophii ta’uun murteessaa dha. Siyaasa jibbiinsaa fi haaloo wal bahuu irraa fagaannee fedhii fi hawwii saba keenyaaf abboomamuun murteessaa dha. As irratti wanti dagatamuu hin qabne, siyaasa jibbiinsaa fi haaloo wal bahuudhaan kan injifatu dhaabbileen siyaasaa kamuu akka hin jirre beekuun gaarii ta’a. Qophaa injifachuuf yaaluu irra waloon dhimma waloon injifachuuf qophii ta’uun gahumsa hooggana siyaasaa muldhisa. Garaa garummaa faarsuun yeroo hundaa of jiraachisuu fi ni jirra jechuuf dhama’uu irra murtee siyaasaa kan hawwii ummata Oromoo fi saba keenyaa gitu fudhachuun murteessaa dha.
Barreessaa mahdiidris@yahoo.com qunnamuu dandeettan.


text:
Seenaa saba keenya Oromoo tiksinee qabsoo bilisummaatti xumura goona!
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Gurraandhala 26,2020
Uummati seenaa hinqabne biyya hinqabu. Seenaan uummata tokkoo tikfamuun kan barbaachiseef ragaa abbummaa biyyichaa sabichi qabu kan of keessaa qabuu fi godaannisa halagaan irraan gahaa ture Dhalootni baratee roorroon wal fakkaataan saba isaatti akka hin dhufne qophaa’uu akka qabuuf seenaan saba tokkoo dhalootaa dhalootatti darba. Qaamni seenaa uummata tokkoo haaluu fi soba fakkeessee lallabu qaama biyya sana saamuu barbaadudha. Biyyicha dhabamsiisuuf mallattoolee eenyummaa saba achirraa calaqqisiisan balleessuu, maqaa lafaa jijjiiruu fi seenaa uumatichaa dhabamsiisuun eegalama.
Qaamni seenaa uummataa haalu isa uummaaticha dhabamsiisuuf abbalu ta’uu hubachuun barbaachisaadha. Nuti Qeerroon Bilisummaa Oromoo seenaan lubbuu qaba jenna. Seenaan ni dubbata, ni lallaba. Seenaa uummata keenya Oromoo caalaa kan nu mararus hinjiru. Sabni keenya seenaa suukanneessaa, seenaa gootummaa fi seenaa ogummaa garaagaraa lafa kaahee darbeera; sana nutu tiksa. Seenaan Oromoo kaleessaa har’a dhalootaan baratamuu fi dhalootaan qoratamuu qaba jennee kan amannu nuti Qeerroon, seenaa suukanneessaa giti bittaa Habashaa nurraan gahaa ture kan qorannoon galmaa’ee jiru tikfamee kan ammallee uummaticha keessa jiru barreeffamee akka ol taa’uuf hojjenna.
Jechootiin dhimma Siidaa Aanolee fi calanqoon wal qabsiifamee nam-qeenxee fi qaamolee mootummaa afarsaniin, seenaa dhugaa uummata keenya irratti ta’e haalanii “Sheekkoo fi durdurii” fakkeessuutti hojii jiramu cimsinee balaaleffanna. Gochaan akkanaa saamicha seenaa fi saamicha biyyaati jenna akkasidhas. Uummata keenya tilmaama waggaa 100 dura harma isaa dhabee fi miila isaa dhabaa ture, dhugaa uummata keenya irratti Minilikiin raawwatame haaluun ‘gochaa sana fakkaatu Oromoo irratti deebifna!’ Kan jedhu ergaa dabarsuudha. Abadan sun Oromoo irratti deebi’ee raawwachuu hin danda’u. Kana haalanii uummata keenya duraa dhugaa isaa awwaalaa, seenaaf eenyummaa saba keenyaa ukkaamsaa bakki gahan yoo jiraate saba keenya keessaa of baasuu qofa.
Qaamni seenaaf eenyummaa Oromoo awwaaluu irratti dalagu diina saba keenyaa ta’uutti amanna nuyi Qeerroon Bilisummaa Oromoo
Gocha Minilik saalfachiisaa seenaa isaa barreeffamaniis ta’ee namootiin baras jiran waan uummata gochaa ture dhalootatti himaa as gahame, gochaa gara jabinaa Minilikiin raawwatamaa ture soba jedhanii irra deddeebiin dubbii Muummichi Ministeera biyyattii dubbataa jiran hedduutti nu dallanse.
Nu dallansuu qofas utuu hin taane wareegama kaffallu kaffallee seenaa suukanneessaa saba keenya irratti raawwatame kana tiksuuf kutannoon qabsoo gochuu akka qabnu nu hubachiisee jira.
Seenaan uummata keenyaa Sirna Impaayeraa Xoophiyaa kana keessatti balfamaa, ceepha’amaa fi seenaan dhugaan Oromoo akka hin barreeffamne danqamaa as gahe. Seenaa qofas utuu hintaane, eenyummaa uummata keenyaaf biyya keenya kanneen ibsan mallattooleef maqaalee lafa keenyaa jijjiiraa akka maqaaleen durumaa ittiin waamamee turee fakkeessanii giti Habashaa maqaa lafa Oromoo illee jijjiiree moggaasaa as gahan. Gochaan sun hanga har’aatti kan Oromoo irratti ta’aa jiru yoo ta’u, kanatti daangaa gochuuf nu Qeerroo Bilisummaa Oromootti dirqamni seenaaf dirqamni biyya keenya Oromiyaa nutti laatamee jiraachuu himuu feena.
Hundaa olitti nuti Qeerroo Bilisummaa Oromoo maqaalee lafaa Oromoo duraa barbadaa’an deebisuudhaan Seenaa saba keenya Oromoo awwaalamee baafnee barreessuudhaan kan barreeffame tiksinee qabsoo bilisummaatti xumura goona! Humnoota seenaa uummata keenyaa haaluu irratti bobbaa’anii jiran daddaffiin gochaa saalfachiisaa fi qaanfachiisaa jibba saba keenyaa irratti fuulleffatee hojjetamaa jiru kana akka dhaaban gaafanna.
Qaama didee seenaaf eenyummaa keenya Oromummaa haaluu irratti fuulleffatu qabsoo keenyaan of irraa dinninna.
Injifannoon uummata Oromoof
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoof
Gurraandhala 26,2020


text:
Awustiraaliyaan barana qofa lafa hektaara miliyoona hedduutti gubate manneen 2,500 barbadaahe nama 19 dhumate horii fi muka biliyoona hedduutti bade jedhan
Baddaan biyya tanaa duruu hinuma gubatti ammoo ta akka barana kanaa takkumaa hin arigne.Sadaasaa bara 2019 jalqabee godina AKKA North South Wales fi Viktooriyaa faatti akkana gubachuutti jira.
Laftii sun amma dogrii sentigirade 40 caalaa oowwiti. Akka raagii qilleensaa jedhutti yoo laftii oowwaa deemte mukii ufumaan ufi gubee fulaa 200 caalaatti laftii gubachuu dandeetti.
Muummeen ministera Awustiraaliyaa Scott Morrison biyya akka dansaa gargaaruuf kurfoo jirra jedha.
Amma Viktooriyaa aanaa Gippsland keessaa xuyyuuraa fi bidiruun biyya baqachiisuutti jiran.
New South Wales,Viktoriyaa fi Queenslanad fa keessaa nama bassuutti jiran.Nama 18 tanaan lubbu dhabee manneen 1,3200 gubate.
Awustiraaliyaan barana akka malee oowwitii mukkeen wal riganii wal gubanii fulaa hedduu ibiddatti mullata manneen hedduuttti gurbate kuma hedduutti baqaaf karaa jira.


text:
Doniin fe'umsaa bo'oo Suwiiz ( suez Canal) keessa darbuuf ituu jettuu Doniin danqamtee turte eega Wiixata darbe baatee boota, doniiwwan torban tokkoof karaa itti darban dhabanii danqaman dabarsuuf guyyaa 4 kan fudhatu ta'u aangawoonni ibsanii jiru.
Misooma daldalaa kan ilaaleen aangawoonni Swiiz Kaanaal fi Tokkummaan Mootummootaa xiinxala gaggeessan irratti ture guyyaan 4 akka barbaachiisu kan ibsame.
Kiibxata har'a Doniiwwan 140tu darba jedhamee eegama.Doniin fe'umsaa dheeriin meetra 400 qabdu Bitooteessa 23 bara 2021 bubbee qilleensaattu akka dalga naannooftu gochuun karaa ittiin darban cufee ture


text:
Ulaagaalee
man'ee(wwaan) filatamoof seera gitaa'insa ifteessi.
Menu Data - Validity - Criteria tab.
Fakkeenyaaf,ulaagaalee kan akka:"Lakkoofsota 1 fi 10 giddu" ykn "Barrruuwwaan arfiilee 20 olii hin qabne" hiiku dandessa.
Heyyami
man'ee(wwaan) filatamoof dirqaqla gitaa'insa cuqaasi.
Ulaagaaleen armaan gadii ni jiru
Man'eewwaan duwwaa hayyami
Wal qabsiisuu Meeshaalee-Argama-Deetaa fashaala'ee mallatteessi, kunis man'eeewwaan duwwaan akkaa deetaa fashalaaweetti(dhaamsameetti) ykn (dandeessifamee)miti.
Tarree filannoo agarsiisi
Shows a list of all valid strings or values to select from. The list can also be opened by selecting the cell and pressing Command+DCtrl+D.
Galti oliin tartiiba qabsiisi
Tarree filannoo oliin tartiiba qabsiisi akkasumas tarree keessa gingiilchuun baay'isi.Yoo hin mirkaannoofne,tartiiba madda deetaa fudhana.
Madda
Man'ee hangii gatii gita'aa ykn barruu qabate galchi.
Galinsa
Gatinsaa gatii gita'aa ykn diraa barruu qabate galchi.
Deetaa
Select the comparative operator that you want to use. The available operators depend on what you selected in the Allow box. If you select "between" or "not between", the Minimum and Maximum input boxes appear. Otherwise, only the Minimum, the Maximum, or the Value input boxes appear.
Gatii
SanduuqaHeyyami keessaa isa filatte gati gata'insaa deetaa dirqalaaf galchi.
Gad'aantoo
Dirqaala gitaa'insaa deeta sanduuqa Heyyamii keessatti filatteef gatii gad'aantoo galchi.
Gad'aantoo
Dirqaala gitaa'insaa deeta sanduuqa Heyyami keessatti filatteef gatii ol'aantoo galchi.


text:
Filannoo prezidaantii keniyaa keessatti mormitoota bakka bu’un kan dorgoman Raa’ilaa Odingaa har’a akka ibsantti caasaa kompuutara komishiina filannoo Keniyaa iccitiin seenanii sagalee uummataa dogoggorsuuf shirri guddaa fi wal irraa hin cinne gaggeeffamaa jira.
Odingaan dorgomaa isaanii ka ta’an prezidaant Uhuruu keenyaattaatti aananii sagalee kan argatan gochuuf jedhan. Marsariitii Komishinii walabaa irraa akka mul’atuutti Robii har’aa walakeessa guyyaa irra sagaleen uummataan kennamee keessaa harkii 94 kan lakka’ame yoo ta’u keenyaattaan harka 54 fi 45 ta’een Odingaa dursaa akka jiran agarsiisa.
Dura ta’an Komishiina kanaa Wafula Chebukati caasaan Kompuutara waajiira isaanii hatameera jechuu hin dandeenyu kan qoratamu ta’a jedhan. Prezidaantichi akka injifatan gochuu irratti fulleeffate jedhan Odingaan.
Komishinni filannoo ba’ii filmaatichaa har’a labsuuf karoora hin qabnu jechuun beeksisee jira. Gama kaaniin gareen mirga dhala namaaf falmuu Amnestii International ibsa baaseen polisiin Keniyaa tarii mormiin filannoo waliin wal qabatee ka’u yoo mudateef to’annaa jala oolchuuf jecha humna barbaachisaa hin taane gargaaramuu hin qabu jedhee jira.
Kanas kan beeksisee ba’ii filannoo duraan ba’e mormituun eega fudhatama dhabsiisanii booda sodaa fi waan ta’u maluu beekuu dhaba irraa akka ta’e beeksiise.
Jiraataan magaalaa Naayroobii tokko akka nuuf ibsanitti haalli magaalattii keessaa yaaddessaa ta'aa deemeera. Uummati tarii hookkarri ka'uu mala sodaa jedhuun muddamni jiru illee hammaateera jedhaniiru.


text:
Yaaballoo: Warraaqsa Barattoota M/B Qophaa’inaa Kum. Jaatanii Aliin geggeeffameen wal-qabatee: Barataan Oromoo tokko wareegamuu; 10’nii ol kanneen ta’anis rasaasaan madaa'uu; Barsiisonni Yuunbarsitii, Hayyoonnii seenaa, akkasumas, Oromoonni danuun hidhamuu;
Taltallee: Rakkoo hongee sababa caamaatiin Konyaa Booranaa, Onoota: Taltallee, Mi'oo, Eel-wayyaa fi kanneen biroo keessatti dhalateen, Ona Taltallee keessatti lubbuun Oromoota afurii galaafatamuu, beeladnis gaaga'amaa jiraachuu; Ta'us, aangawoonni Paartii Badhaadhinaa Konyaa sanii rakkoo kana waakkachaa jiraachuu;
Gindhiir fi Naqamtee: Warraaqsi Galaana Uummataa itti-fufee jiraachuu


text:
Dargaggootni Magaalaa Amboo keessa jiraatan sadii waa’ee araadaa fi dargaggummaa irratti marii Raadiyoo Sagalee Ameerikaa wajjin taasisaniin, haala itti gara araada jimaa fi tambootti dhufan ennaa dubbatan, “dhiibbaa hiriyaa, hojii dhabuu fi bakka oolan dhabuu tu kanatti nu galche,” jedhan.
Dargaggootni sadeen araada Jimaa fi tamboo dhaabuudhaaf tattaaffii gochaa jiran dubbatanii, miidhaa araadni fidu ilaalchisee, muuxannoo qaban irraa ka’uun dargaggootaa fi qaamota hawaasaa kaaniif illee dhaamsa qaban. Naakoor Malkaa tu mariisisee, caqasaa.


text:
Haleellaa har’a Kaabuul Afgaanistaan keessatti raawwateen loltoonni lammiiwwan Ameerikaa fi Romaaniyaa ajjeefamuun lakkoobsa waraana Yunaayitid Istaaetis waggaa kana du’anii 16n ga’uu gamtaan waltaatota waraanaa kan NATOn hoogganamu beeksisee jira.
Kun kan dhaga’ame Talibaan boombii of wareegaa konkolaataa irratti raawwachuu isaaf itti gaafatama fudhatee sa’aatilee hanga tokko booda ture.
Dubbi himaan ministerii dhimma biyyaa Afgaanistaan Nasraat Rahimii dho’iinsi sun yoo xiqqaate namoota 10 yoo galaafatu kanneen biroo 42 madeessuu mirkaneessanii jiru.
Dho’iinsi boombii sun kan raawwate naannoo magaalaa Kaabul bakka waajjirri haadhoo NATO, embaasii Yunaayitid Isteetsii fi waajjirri dhaaba basaasa Afgaan itti argamutti. Dho’iinsi dun konkolaataa hedduu fi suuqilee naannoo jiran mancaasee jira.