text:
Tawassula heyyamamaa fii dhoowwamaa
ibsa gabaabaa.
kitaaba kana keessatti tawassulli hayyamamaafii kan dhoowwaa tahes kan akkam akka tahe ragaadhaan (daliilaan) wajji ibsamee jira.
-
1
-
2
addeessa
- Hiika tawassulaa
- Gosoota tawassulaa
- Sababa Muslimoonni waan kana keessatti jallataniif
Tawassula heyyamamaa fii dhoorgamaa
التوسل المشروع والممنوع
بسم الله الرحمن الرحيم
الحمد لله رب العالمين وصلى الله وسلم على نبينا محمد وعلى آله وصحبه أجمعين
Faaruun hunduu kan Rabbii Gooftaa aalamaati. Rahmataafi nageenyi Ergamaa Rabbii xumura nabiyyootaa irra, maatii isaanii, sahaabota isaaniifi namoota hanga Guyyaa Qiyaamaatti isaan maxxanfatan irra haa jiraatu.
Kana booda: Baay'een beektota Ahlassunnaa wal Jamaa'aa tawassulli[1] eeyyamamuu irratti walii galaniiru. Kana irratti aayatootaafi hadiisota ragaa godhatan. Garuu Muslimoonni gariin akkaataan tawassula Qur'aana, hadiisaafi gocha salafa ummata kanaa keessatti dhufee hubatamuufii dide. Isarraa hubannoo dogongora bu'uura Islaamaafi qajeelfama Nabiyyiitiin (saw) wal faallessu hubatan. Sanarratti immoo hadiisa da'iifaafi kijiba namtolchee ragaa godhatan. Sanarra fagooyyuu deemanii keeyyattoota Qur'aanaa waa'ee tawassulaa keessatti dhufe jallisanii hiika hubannoo isaanii dogongora kanaan wal galutti hiikan.
Nuti yeroo hubannoo ragaa Qur'aanaafi hadiisaa keessatti wal dhabne gara hubannoo salafoota gaggaariitti akka deebinu beekamaadha. Sababni isaas isaan yeroon isaanii wahyii lamaan kanatti irra dhihoodha. Isaan warra jaarraa filatamtuu Nabiyyiin (saw) ragaa bahaniifiidha: "caalaan namootaa jaarraa kiyya. Ergasii warra itti aananu. Ergasii warra isaanitti aananu." Bukhaariitu gabaase.
Kanarraa ka'uudhaan Muslima Rabbiifi ergamaa Isaatti amane hundarratti fedhii irraa fagaachuun dirqama ta'a. Inni karaa Rabbii irraa ni jallisa. Waan salafoonni gaggaariin irra turan hordofuutu isarra jira. Haasawa kanarraa ka'een ibsa ishee dubbiin keessatti baay'atee akka warra bida'aafi fedhii isaanii jala deeman irraa argaarru miilli ishee keessatti mucucaatte kana addeessuun barbaade. Rabbiin gargaarsifadheen ragaalee waa'ee tawassulaa keessatti Qur'aanaafi hadiisa keessatti dhufe walitti qabe. Niyyaa keessatti ikhlaasa qabaachuufi yaada keessatti dhugaa qunnamuun Rabbiin kadha. Inni arjaa kabajamaa waan ta'eef.
Hiika tawassulaa
Tawassula jechuun akka lughaa Arabaatti sababa gara kaayyoo wahiitti nama dhaqqabsiisu, gara waan barbaadamuutti dhihaachuu, kajeellaan gara isaatti dhaqqabuuudha. Inni hiika biraas ni qaba: mootii biratti sadarkaafi dhiheenya qabaachuudha.
Tawassulli akka seera sharii'aatti sababa sharii'aadhaan eeyyamamaa gara Rabbiitti nama dhiheessu, ibaadaa ittiin gara jaalala Rabbiittiifi gara waan arraba ergamaa Isaatiin inni karaa godheetti nama dhaqqabsiisu godhachuudha. Kunis sadarkaa ol aanaa Rabbiin biratti argachuu yookiin bu'aa fiduufi miidhaa deebisuudhaan dhimma baasuu, yookiin waan addunyaafi aakhiraatti barbaachisu argachuudhaafi. Gara Rabbiitti tawassula godhachuun (dhiheenya barbaaduun) waan inni eeyyameen malee hin ta'u.
Tawassulli waa sadii irratti ijaarama:
1. Kan gara isaatti dhihaatamu; inni Rabbii guddaadha.
2. Isa dhihaachuuf barbaadu. Inni gabricha dadhabaa haajomaa dhimmi isaa furamuufii barbaaduudha.
3. Waan ittiin dhihaatamu. Inni hojii gaarii ittiin garii Rabbiitti dhihaatamuudha.
Akka tawassulli kun bu'a qabeessa ittiin gara Rabbiitti dhihaachuun argamee dhimmi furamuuf jecha ulaagaleen armaan gadii eegamuun dirqama. Isaanis:
· Gabrichi gara Rabbiitti dhihaachuu barbaadu Mu'umina gaarii ta'uudha. Hojii isaatiinis fuula Rabbii barbaaduu qaba.
· Hojiin inni ittiin gara Rabbiitti dhihaatu waan Rabbiin ittiin gara Isaatti dhihaachuuf eeyyame ta'uu qaba.
· Hojichi waan karaa godhame kan sunnaa Ergamaa Rabbiitiin (saw) wal galu kan isarratti hin ida'amneefi irraa hin hir'fne ta'uu qaba. Yeroofi bakka isaaf daangeffame keessatti malee hin hojjatu.
Kanarraa ka'uudhaan hojiin nama Mu'umina hin taanee gara Rabbiitti nama hin dhiheessu. Akkasumas bida'aan gara Rabbiitti nama hin dhiheessitu.
Gosoota tawassulaa
Beektoleen sunnaa tawassula gosa lamatti qoodan: isaanis tawassula eeyyamamaafi tawassula hin eeyyamamneedha.
1. Tawassula eeyyamamaafi gosoota isaa
Tawassulli eeyyamamaan ibaadaa waajibaafi sunnaadhaan jecha, gocha yookiin amantii ta'us waan Rabbiin jaalatuun gara Rabbiitti dhihaachuudha.
1. Maqoolee Rabbii gaggaariifi sifaata Rabbii ol ta'aadhaan isatti dhihaachuudha. Maqoolee Rabbii gaggaariifi sifaata Rabbii ol aanaadhaan Rabbitti dhihaachuun gosoota tawassulaa keessaa isa irra guddaafi irra gabricha fayyaduudha. Ragaan kanaa immoo jecha Rabbii ol ta'eeti: "Rabbiif maqoolee gaariitu jiraa isheedhaan Isa kadhaa." (Al-a'araaf: 180). Kana jechuun maqaa Isaatiin Isatti dhihaataa Rabbiin kadhaa jechuudha. Kun maqaa maqoolee Rabbiifi sifaata sifata Rabbii irraa ta'een Rabbitti tawassula godhachuun ni ta'aa akeeka. Kun waan Rabbiin isa jaalatuufi fedhu irraayi. Kanaafuu Ergamaan Rabbii (saw) hojiirra oolchaa turan. Waan Ergamaan Rabbii (saw) ittiin du'aa'ii kadhatan ittiin du'aa'ii kadhachuun nuuf eeyyamamaadha. Du'aa'iin sahaabaa, taabi'ootaafi warri isaan hordofaniis akkasuma nuuf eeyyamama.
2. Hojii gaarii namni du'aa'ii kadhatu sun duraan hojjateen Rabbitti dhihaachuudha. Fakkeenyaaf ni jedha: Yaa Rabbi iimaana ani sitti amaneen, jaalalan siif qabuun, hordoffii ani ergamaa Kee (saw) hordofuufi amantii ani isatti amanuun rakkoo kana narraa furi. Akkasumas namni du'aa'ii godhu sun hojii gaarii isaa kan fuula Rabbii qofa barbaachaaf hojjate dubbatee ittiin Rabbiin kadhachuun kanarraayi. Fakkeenyaaf akka Rabbitti amanuu, salaata, sooma, jihaada, Qur'aana qara'uu, zikrii, Nabiyyii (saw) irratti salawaata jechuu, araarama kadhachuu, hojii khayrii hojjate hundaafi hojii hamtuu dhiisee hunda. Ragaan kun karaa godhamuu jecha Rabbii ol ta'eeti: "Isaan warra “Gooftaa keenya! Dhugumatti, nuti amanneerra; kanaaf badii keenya nuuf araarami; adaba ibiddaas nu baraarsi" jedhaniidha." (Aala Imraan: 16). Hadiisa irraa immoo seenaa namoottan sadan holqa seenan nuun duraati. Namoonni sadii holqa seennaan dhagaan isaan irratti cufamte. Hojii isaanii irra gaarii taateen Rabbiin kadhatanii isheedhaan gara Rabbiitti dhihaatan. Rabbiin isaan irraa saaqee rakkoo isaaniis fure. Hadiisicha Bukaariifi Muslimtu gabaasan.
3. Du'aa'ii namoottan gaggaariitiin gara Rabbiitti dhihaachuu (tawassula godhachuudha). Fakkeenyaaf Muslimni tokko rakkoo cimaa keessa seenee ofii isaatiif immoo haqa Rabbii hanqisuu isaa beeka. Achumaan sababa cimaa gara Rabbiitti isa dhiheessu fedhee gara nama gaarii kan sodaa Rabbii, beekumsa Qur'aanaafi hadiisaa qaba jechuu yaadu bira deemee akka inni Rabbii isaa rakkoo irraa kaasuuf du'aa'ii godhuuf irra barbaada. Tawassula gosa kana akka inni eeyyamamaa ta'e ragaa baay'eetu akeeka. Rabbiin ol ta'e ni jedhe: "yaa Rabbii keenya nuufi obboleeyyan keenya warra iimaanaan nu dursaniif araarami." (Alhashr: 10). Ammas Ergamaan Rabbii (saw) ni jedhan: "du'aa'iin Mu'uminni bakka inni hin jirretti obboleessa isaatiif godhu qeebalamtuudha." Muslimtu gabaase. Kana irraa kan biroo immoo waan Anas odeesse: "Umar bin Alkhaxxaab yeroo roobni bade Abbaas bin Abdul Muxxalibiin akka inni rooba Rabbirra isaaniif barbaadu gaafata ture. Ni jedhe: 'yaa Rabbi nuti Nabiyyii keenyaan (saw) sitti dhihaanna ture; nu obaafta ture. Amma immoo wasiila (abbeeraa) Nabiyyii (saw) keenyaatiin gara keetti dhihaannaa nu obaasi.' Kan obaafamu turan." Bukhaariitu gabaase. Hiikti jecha Umar kun 'nuti gara Nabiyyii (saw) keenyaa dhaqnee akka isaan du'aa'ii nuuf godhan irra barbaannee du'aa'ii isaaniitiin gara Rabbiitti dhihaanna. Amma immoo isaan gara Rabbii deemaniiru. Kanaafuu isaan nuuf kadhachuun kana booda hin mijaa'u. Nuti gara wasiila Nabiyyii keenya (saw) Abbaas dhaqnee du'aa'ii nuuf godhuu irraa barbaanna' jechuudha.
Kun gosoota tawassula eeyyamamoo sadi. Tawassulli kanaan ala jiru ragaa hin qabu. Gosoonni sadan kun hukmiin isaanii garaagara. Isaan keessaa kan dirqama ta'utu jira. Fakkeenyaaf maqooleefi sifaata Rabbiitti tawassula ta'uu, iimaanaafi tawhiidaan tawassula ta'uun dirqama. Isaan keessaas kan jaalatamaa ta'utu jira. Fakkeenyaaf hojii ofii gaariidhaan yookiin du'aa'ii nama gaariitiin tawassula ta'uu.
2. Tawassula dhorgamaafi akaakuu isaa
Inni kun jechoota, gochootaafi amantii Rabbiin hin jaalanneen gara Rabbiitti dhihaachuudha.
Tawassulli gosti kun Muslimoota baay'ee tawassula isa jaalatamaa Rabbiin itti kakaase irraa dagatanii irraa garagaluun isa dhorgamaatti yeroo fixanii isa jaalatamaa irraa hoonga'uutti dhaqqabsiise. Hojii isaanii keessatti sababa kanaa hoonga'an.
Amma immoo gara gosoota tawassula dhorgamtuu Muslimootaaf tola yaaduuf, ergaa Islaamaa dhaqqabsiisuufi ishee barsiisuuf jecha dubbanna.
1. Haqa nama tokkootiin yookiin kabajaa isaatiin gara Rabbiitti tawassula ta'uu: tawassula bida'aa irraa tokko kabajaa ummata isaa keessaa nama ta'eetiin Rabbiin kadhachuudha. Fakkeenyaaf namoonni gariin 'yaa Rabbi! Ani kabajaa Nabiyyii kee Muhammadiin (saw) si kadha; yookiin kabajaa gabricha kee abaluutiinin si kadha' jedhu. Yookiin immoo haqa Nabiyyii isaatiin yookiin gabroota isaa irraa nama wahiitiin Rabbiin kadhachuudha. Tawassula gosa kana amantiin Islaamaa hin beeku. Qur'aana Rabbii isa inni waa'ee isaa keessatti "Kitaaba kana keessatti homaa hin hanqifne" jedhe keessattis hin dhufne. Akkasumas hadiisa Ergamaa Rabbii (saw) ishee Abuu Hurayraan waa'ee ishee keessatti "Ergamaan Rabbii (saw) waan hundaa, hanga akka nuti mana fincaaniitti fayyadamnu gahu tokko nu barsiisaniiru" jedhe keessattis hin ibsamne. Gocha sahaabota isaanii keessas hin jiru. Kan Islaamni itti nu ajaje maqooleefi sifaata Rabbiitiin Rabbiin kadhachuudha. Tawassulli bida'aan kun gara shirkii guddaatti dhaqqabsiisuun ni mala. Kunis yoo namichi 'Rabbiin akkuma mootiin tokko waasixaa (waan jidduu deemutti) haajomu itti haajoma' jechuu yaade kufrii ta'a. Sababni isaas Rabbiin uumamatti fakkeessaara. Rabbiin immoo uumama Isaatiin hin madaalamu. Gabricha irraa jaalachuun isaa waan jidduu deemutti hin haajomu. Dallansuu isaa irraas isheen homaa hin fayyaddu.
Uumamni kamuu maleykaa yookiin nabiyyii yookiin ergamaa ta'anus sadarkaan isaa hanga fedhe ga'us Rabbiin isaan madaaluun akka siif hin eyyamamne beeki. Sababni uumamni hunduu uumaa isaaniitti haajomoodha. Rabbiin inni kophaa Isaa uume isa qofatu dureessa waasixaatti hin haajomne. Rabbiin ni jedhe: "Rabbiin ala wantoota samiifi dachii irraa soorata isaaniif hin kennineefi (waan tokko) hin dandeenye gabbaru. Rabbiif fakkeenya hin godhinaa. Dhugumatti, Rabbiin ni beeka; isin hin beektanu." (Annahl: 73-74). Kanaafuu sahaabonni booda Ergamaan Rabbii (saw) du'anii isaaniin tawassula godhachuu dhiisanii akka Abbaas du'aa'ii isaaniif godhu gaafatan. Kana jechuun isaan yeroo Ergamaan Rabbii (saw) lubbuun jiran "yaa Rabbi kabajaa Ergamaa keetiitiin nu obaasi" jedhaa booda isaan du'anii immoo "kabajaa obbaas rooba nuuf kenni" jechuutti goranii miti. Du'aa'ii bida'aa akka kanaa sahaabonni Ergamaa Rabbii (saw) irraa hin baranne. Inni kun kitaaba Rabbii keessatti bu'uura hin qabu. Kanaafuu isa hin hojjanne. Odoo erga namni tokko du'ee isaan tawassula godhachuun kan eeyyamamu ta'ee kan Ergamaa Rabbiitu (saw) caala ture. Tawassulli akka kanaa akka shirkii Mushrikoota Makkaati: "nuti zaqqoo ta'anii gara Rabbiitti nu haa dhiheessanuuf malee isaan hin gabbarre" akka isaan jedhan Rabbiin nutti hime.
Egaa Rabbiin si haa mararfatuu, yeroo uumamaan tawassula godhachuun yookiin kabajaa isaatti tawassula ta'uun jalqabame, sadarkaan isaa hanga fedhe haa ta'uuyyuu, isa waliin bu'aa buusu yookiin miidhaa deebisuu amannaan, kun shirkii guddaa amantii Islaamaa irraa nama baasu ta'uu bari. Rabbiin nu haa tiksu.
2. Waliyyootaafi warra gaggaarii du'aa'ii kadhachuun, isaaniif nazaruufi isaan birmachiifachuu: namoottan gaggaarii odoo isaan du'anii jiranuu kadhachuun, kabajaa isaaniitiin tawassula ta'uuniifi isaaniif nazaruun 'amantii keessa gonkuma hin jiru; inumaayyuu shirkii tawhiida faallessuudha." Fakkeenyaaf 'yaa sayyidii abaluu! Yaa waliyyii abaluu! Harka kiyya qabi. Waan akkanaa naaf ta'i. Waan akkanaa naaf kadhu. Yookiin ani tika kee keessan jira. Ani siifi Rabbiinin jira' jechuu. Kun hunduu jechoolee shirkii irraayyi.
Akkuma kana namoota du'aniif nazaruun tawassula eeyyamamaa miti. Fakkeenyaaf 'yaa sayyidii abaluu yoo Rabbiin waan akkanaa naaf kenne waan akkanaan siif godha; yookiin yoo wanti akkanaa naaf argame waan akkanaan siif kenna' jechuu. Nazriin kun hunduu waan Rabbiin malee jiruuf kennameetti fudhatama. Akkasumas ibaadaa waan Rabbiin malee jiruuf godhameedha. Islaamni kana irraa qulqullaa'aadha. Rabbiin ol ta'e ni jedhe: "Oyruufi beylada inni uumerraa qooda Rabbiif godhaniiti yaaduma isaaniitiin "kun kan Rabbiiti, kun immoo kan gooftolee keenyaati" jedhan. Wanti gabbaramtoota isaaniitiif ta'e gara Rabbiitti hin ga'u; wanni Rabbiif ta'e immoo gara gabbaramtoota isaaniitti ni ga'a. Wanti isaan murteessan waa fokkate!" (Al-an'aam: 136).
Sababni isaas waan Rabbiin malee jiru irratti hirkachuun, isaan kadhachuun, godoo qabrii isaanii irratti ijaaruun, shaamaa irratti qabsiisuun yookiin gochoonni biroo kan wallaaltonni yeroo ammaa hojjatan hunduu qajeelfama Nabiyyii (saw), kan sahaabota isaaniifi hordoftoota isaaniitii miti. Isaan du'aa'iin hunduu Rabbiif godhamuun dirqamaatti amanu. Rabbiin ol ta'e ni jedhe: "Yeroo gabroonni kiyya Ana irraa si gaafatanis “dhugumatti, Ani isaanitti dhihoodha" (jedhiin). Kadhaa kadhataatiif yeroo inni na kadhate nan owwaadha. Akka qajeelaniif jecha naaf haa owwaatanu; nattis haa amananu." (Albaqaraa: 186).
Imaamni abbootii tawhiidaa "du'aa'iin mataa Isaatti ibaadaadha[2]" jechuu isaan barsiisan. Akkamuma du'aa'iin odoo dhuunfaa Rabbii taatee jirtuu waan biraatiif kennamti!
Hojiiwwan kun hunduu jecha tawhiidaa ishee nabiyyoonniifi ergamoonni ittiin ergamaniin wal faallessuu beeki. Inni ibaadaa waan hunda irraa dhabamsiisanii Rabbii tokkicha shariika hin qabneef mirkaneessuudha. Ergamoonni Rabbiin hojii irraa waan gaarii sharii'aan wal galu malee hin qeebaluu ibsan. Rabbiin immoo waan shirkiin ala jiru hundaa ni araarama. Rabbiin ol ta'e ni jedhe: "Dhugumatti Rabbiin Isatti waa qindeeffamuu hin araaramu. Waan sanaa gadii nama fedheef ni araarama. Namni Rabbitti qindeesse dhugumatti cubbuu guddaa uumeera." (Annisaa'i: 48).
3. Ruuhii waliyyootaatiif qaluufi awwaala isaanii irra taa'uu
Wanti akka qabrii waliyyootaa, bakka hadraa isaaniifi naannoo godoo isaanii irratti gorra'uu, dhukkubsataa gara sana geessuu, naannoo ishee irra taa'uu, achi buluu, warra awwaala sana keessa jiru irraa fayyuu barbaaduu, isaan waammachuufi birmachiifachuun gariin wallaalaa Muslimaa hojjatanuufi aadeffatan, kun hunduu bida'aa jalloo Rabbiin karaa hin godhin irraa lakkaa'amti. Inni hojii wallaalota duraaniitiifi Rabbitti waa qindeessuu irraayi. Rabbiin immoo shirkii irraa dhorgeera. Rabbiin ol ta'e ni jedhe: "Rabbiin gabbaraa; homaa Isatti hin qindeessinaa." (Annisaa'i: 36). Ammas ni jedhe: "odoma beektanuu Rabbiif shariika hin taasisinaa." (Albaqaraa: 22). Namni dhara kana irra turuufi isarratti argee mirkaneessu hukmiin isaanii waluma qixa. Innis Rabbitti qindeessuudha.
Ati yeroo wallaaltota baay'ee Islaamatti hirkatan kan isaan tawassula bida'aa kana qabatanii tawassula jaallatamaa irraa garagalanii odoma Qur'aana keessa jiraachuu ishee arganuu itti fayyadamuu dhiisan argite si ajaa'iba. Sana dhiisanii gara du'aa'ii ofii tolchanii kan Rabbiin karaa hin goone, Ergamaan Rabbiis (saw) isheetti hin fayyadamne, salafoota keessaa nama tokkorraawuu hin dhufinitti daban argita.
Yaa obboleewwan Islaamaa! Tawassula bida'aa kana mormuu keessatti nuti kophaa hin baane. Inumaa kun amantii Islaamaa keessatti bu'uura. Bida'aan ishee keessa seente hunduu dhorgamtuudha. Inumaayyuu kun adeemsa sahaabotaa, taabi'ootaa, imaamota afraniifi hordoftoota isaaniiti.
Sababa Muslimoonni waan kana keessatti jallataniif
Sababa tokkoffaa: sababni inni jalqabaa kan Muslimoonni tawassula dhorgamaa kana keessatti jallataniif taqliida (ragaan maleetti namoota hordofuudha). Kana jechuun waan namni tokko jedhe kan ragaa hin qabne hordofuudha. Kun akka sharii'aatti dhorgamaadha. Namni beekaa tokko qofa hordofu kan odoma ragaan faallaa isaa ta'ee ifa galeeyyuu jecha isaa irraa hin baane muqallida jedhama.
Waan kana irraa Rabbiin bakka baay'eetti Qur'aana keessatti dhorgeera. Rabbiin ol ta'e ni jedhe: "Yeroo "waan Rabbiin buusetti amanaa" isaanin jedhames, "Lakkisaa; nuti waan abbootiin keenya hordofaa turan hordofna" jedhu. Sila odoo abbootiin isaanii kan homaa hin beekneefi karaa qajeelaa irra hin jirre ta'anilleemoo?" (Albaqaraa: 170). Beektoleen salafaafi imaamonni ummata kanaa taqliida kana irraa dhorganiiru. Sababni isaas taqliinni sababa wal dhabbiifi hiriira Muslimaa keessatti dadhabina fidduudha. Tokkummaan kan argamu amrii Rabbiifi ergamaa Isaa hordofuufi yeroo wal dhabbii gara isaanii deebi'uudhaani. Kanaafuu sahaabota kan isaan nama tokkollee ragaan malee hordofan hin argitu. Akkuma kana imaamonni afran yaada isaanii irratti hin gogne. Yeroo hadiisni Ergamaa Rabbii (saw) isaanitti dhufe yaada isaanii ni dhiisu turan. Isaan hiika jecha Rabbii armaan gadii ni hubatu turan: "Waan Gooftaa keessan irraa gara keessanitti buufame hordofaa. Jaalallee (biraa) isaa gaditti hin hordofinaa. Xiqqoo qofa gorfamtu." (Al-a'araaf: 3).
Sababa lamaaffaa: Aayatootaafi hadiisota garii dhiisanii garii qofa qabachuu. Kanuma waliin aayatoonni sun kaayyoo isaanii hin akeektu. Yaada isaaniis hin deeggartu. Inumaa isaantu hiika ishee sirrii ta'e hin hubatin yookiin immoo hiika dhugaa irraa fagoo ta'etti jallisanii hiiku. Aayattoota kana keessaa tokko "Yaa warra amantan! Rabbiin sodaadhaa. (Wasiilaa) waan ittiin gara Isaatti dhihaattanus barbaadaa. Akka milkooftaniif jecha karaa Isaa keessattis qabsaa'aa" kan jedhuudha. (Almaa'idaa: 35). Wasiilaan bakka kanatti fedhame hojii khayrii Rabbiin jaalatu hojjachuudhaan Isatti dhihaachuudha. Kun immoo jidduu warra tafsiiraatti wal dhabbiin hin jiru. Inni aayata kana waan Rabbiin malee jiru birmachiifachuudhaaf ragaa godhatan, inni jecha Rabbii bakka isaatiin maleetti hiikuudha. Sababni isaas wasiilaan isheen Rabbiin ajaje hojii gaariidhaan gara Rabbiitti dhihaachuudha malee isa jarri jedhanii miti. Kana keessatti jidduu warra tafsiiraa wal dhabbiin hin jiru.
Ammas hadiisa hiikti isaa isaan irratti wal makate keessaa tokko hadiisa isa Umar Abbaasiin tawassula godhateedha. Akka isaan jedhanitti sababa Abbaas Ergamaa Rabbiitiif (saw) fira ta'eef qaama isaatiin tawassula godhate[3] jedhu. Warra kanaan ni jenna: 'yoo akkas ta'e Yaziid bin Al-aswad Aljarshii inni Mu'aawiyaafi Muslimoonni yeroo sanaa rooba buusuudhaaf isaan tawassula taanaan Yaziid ka'ee du'aa'ii kadhannaan Rabbiin rooba buuse hoo maaliif ree?' Akkuma kana hadiisini namicha jaamaa isa Ergamaa Rabbiitiin (saw) "akka Rabbiin na fayyisu du'aa'ii naaf kadhaa" jennaan Ergamaan Rabbii (saw) "yoo feete siifan kadha; yoo feete immoo ni obsita inni siif caalaadha" jedhan. Innis naaf kadhu jedhe. Achumaan Ergamaan Rabbii (saw) wuduu'achuufi wuduu isaa gaaromsee du'aa'ii kana kadhachuu isa ajajan: "yaa Rabbi ani Nabiyyii kee Muhammadiin nabiyyii rahmataatinin gara keetti dhihaadha. Yaa Muhammad ani jiruu kiyya keessa akka dhimmi kiyya bahuuf siinin gara Rabbii kiyyaatti dhihaadha. Yaa Rabbi magantaa isaa naaf qeebali." Haala ijji isaa argeen deebi'e. Hiikti hadiisicha ifaadha. Inni Ergamaa Rabbii (saw) irraa du'aa'ii kadhachuufii barbaade. Akkasumas akka Rabbiin du'aa'ii Nabiyyiin (saw) isaaf godhanu qeebalu kadhate.
Sababa sadaffaa: hadiisa da'iifaafi mawduu'a isa namni ofii tolche kan bu'uura hin qabneen hojjachuudha. Inumaayyuu yeroo garii bu'uura amantii Islaamaa kan faallessitu taati. Akka fakkeenyaatti hanga ta'e dubbanna.
- (Kabajaa kiyyaan tawassula godhaa; kabajaan kiyya Rabbiin biratti guddaadha.) - (Yeroo Aadam badii hojjatu 'yaa Rabbi haqa Muhammadiinin akka naaf araaramtu si kadha' jedhe. Achumaan Rabbiin 'yaa Aadam odoo ani hin uumin Muhammadiin akkamitti barte?' jedhe. Innis 'yaa Rabbi yeroo ati harka keetiin na uumtee lubbuu kee irraa na keessatti afuuftu mataa kiyyan ol kaase. Achumaan miiloo Arshii irratti 'laa ilaaha illallaah; Muhammadun rasuulullaah' kan jedhu barreeffamee arge. Achumaan akka ati irra jaalatamaa uumama keetii gara maqaa keetiitti hirkifte bare' jedhe. Achumaan Rabbiin "siif araarameera; odoo inni hin jirree siyyuu hin uumun ture" jedhe.) Azzahabiin miizaan keessatti "kun odoo dhara namtolcheedha" jedhe. (namni mana isaa irraa gara salaataa bahee "yaa Rabbi ani haqa warra si kadhataniitiinin si kadha; ammas haqa adeemsa kiyyaatiinin si kadha" jedhe ….) kunis da'iifa. Shaykhul Islaamiifi Azzahabiin da'iifa godhan.
Dhuma irratti wanti gabricha Rabbiin tokkoomsu irratti dirqama ta'u tawassula dhorgamtuu hunda irraawuu fagaachuudha. Sababni isaa isheen gara shirkii guddaa yookiin shirkii xiqqaa yookiin gara bida'aatti dhaqqabsiifti waan ta'eef. Akkuma kana kun du'aa'ii keessatti daangaa taruudha. Kanaafuu qeebalamuu dhiisuuf wabiidha. Sababni isaas Rabbiin waan sharii'aan wal gale malee hin qeebalu waan ta'eef. Akkuma kana mu'umina irraa kan barbaachisu du'aa'ii Qur'aanaafi hadiisa keessa jiru irratti jabaachuutu barbaachisa. Sababni isaas isheen qeebalamuutti irra dhihoodha; akkuma kana du'aa'itti keessa mindaa guddaatu jira.
Kajeellaan… yaa Rabbi maqoolee kee gaggaariifi sifaata kee ol aanaadhaan, iimaana sitti amanneen, jaalalaafi hordoffii nabiyyii kee nabiyyii rahmataatiif qabnuufi hojii keenya ishee fuula kee qofa barbaannee hojjanneen si kadhataa gara keetti dhihaannee gabroota kee warra si tokkoomsanu, karaa kee keessatti waamaa hojjatan nu taasisuu si kadhanna. Akkasumas qajeelfama Nabiyyii keetii (saw) irra nu kaa'uu, haqa irratti gadi nu dhaabuufi diinota keenya irratti nu tumsuu si kadhanna. Ati dhaga'aa du'aa'ii qeebalu waan taateef. Rabbiin nabiyyii keenya Muhammad, maatii isaanii, sahaabota isaaniifi namoota hanga Guyyaa Qiyaamaatti isaan jaalatan irratti rahmataafi nageenya haa buusu.
[1] Tawassula jechuun gabaabinaan waan gara Rabbiitti nama dhiheessanu jechuudha. Akka sharii'aan karaa godhetti wantoonni Rabbitti nama dhiheessan inni jalqabaa Maqooleefi sifaata Rabbiitiin Isa kadhachuudha. Inni lammaffaa immoo hojii gaarii hojjataniin Rabbitti dhihaachuu yoo ta'u inni dhumaa immoo du'aa'ii nama gaarii lubbuun jiru kan isaaf Rabbiin kadhachuu danda'uutiin Rabbitti dhihaachuudha. Kana sadaniin ala wanti ittiin Rabbitti tawassula ta'an sharii'aa keessa hin jiru. Fakkeenyaaf zaata namaatiin, haqa namaatiifi kabajaa namaatiin tawassula ta'uun tasumaayyuu hin jiru. Kana kitaabonni baay'een dubbataniiru.
[2] Tirmiziitu gabaase.
[3] Yaada isaanii kun sirrii akka hin taane beekamaadha. Umar kan inni ittiin tawassula ta'e du'aa'ii Abbaas malee qaama isaatiinii miti. Odoo qaamaan ta'ee maaliif awwaala Ergamaa Rabbii (saw) bira dhaqee tawassula hin ta'u ture? Kanaafuu Abbaasis ka'ee du'aa'ii godhe malee taa'ee zaata isaatiin rooba hin buufne.
tarree:


c: text/html

text:
Yunivarsitiwwan Itiyophiyaa keessa jiran 22 ilaalchisee xiinxala gaggeefameen, Yunivarsitiin Jimmaa deemsa barnootaa hawaasa naannoo waliin wal qabate kennuun akkasumas qorannaa fi qo’annaa adda addaa gaggeesuun, waggootii walitti aanan lamaaf sadarkaa tokkoffaa argachuun badhaafamee jira.
Badhaasi barana argates waancaa, waraqaa ragaa fi boondii qarshii kuma 22 fi 500 ta’uun beekamee jira.
Yunivarsitiin kun mul’anni gara fuula duraatti qabu sadarkaa biyyaatti dura bu’aa ykn hogganaa, sadarkaa Afrikaatti beekamaa akka addunyaatti immo kabajamaa ta’uu akka ta’e prezidaantiin Yunivarsitii jimmaa Dr. Fiqree Lammeessaa ibsaniiru.
Guutuummaa Gaaffii fi Deebii kanaa MP3 tuquun dhaggefadhaa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Doonaldi Tiraampi,jaarsa ganna 70, pirezidaantii Amerikaa 45essoo.Eegii biyya bulchuu jalqabee amma ji’a sadeessoo keessa jira.
Mootummaa isaa kana waan hedduun himachuutti jiran:akka daarekterii FBI (Federal Bureau of Investigation) seera malee hojjatu gaafate,dhara dubbataa, dhossaa mootummaa Amerikaa Raashiyaatti himee fi waan hedduun himatan.
Akka abbaan alagandaa addaa siyaasaa gama lamaaniituu keessa hin jirre waan Raashiyaa fi bulchiinsii isaa waliin qaban qaratu filamu gaafachuutti jiran.
Gaafa bulchootii Raashiyaa minsitera haajaa alaa biyya sunii Sergey Laavroof faatii White House keessatti Tiraampiin wal mari’atan sun irratti dhossaa mootummaa dhibiin isatti hime Raashiyaatti himee nagaa Amerikaa balaa irra buusee fi waan hedudun himatan.
Daarekterii FBI,dhiyoo hujii irraa gussan James Comey ammoo Tiraampi “akka ani wanjala Maaykil Filiin,gorsaa nagaa biyyoolessaa Amerika ka hujii irraa gussaniin himatan dhiisu na gaafate,” jedhe.
Tiraampi ammoo wannii dhossaa innii Raashiyaatti hime akka hin jirre mormate.Raashiyaalleen tanuma jette.
Pirezidaantiin Russian Vladimir Putin ammoo wannii dhossaa mootummaa Amerikaa ministerii haajaa alaa Raashiyaa Sergei Lavrov Tiraampi waliin dubbate dhossaa hin qabduu ragaa qaban konigireesii Amerikaatti erguuf xalayaa barreesse.
Waan dhiyoo pirezidaantiin himatan gaazexoota Amerikaa New York Times, Washington Postii oduu gara garaatti gadi baase.
Tiraampi dureessa addunyaatti horii biliyoona hedduu qabu.


text:
Oromo Community of Las Vegas
Recent Photos
Upcoming Events
Google +1 Button
Waa'ee Hawaasa Oromoo Las Vegas
Nuti Oromoo dha, ilmaan Gadaa. Oromoon, uumata biyyaa, eenyummaa, aadaa, seenaa, afaan, duudhaa, safuu, sirna fi ilaalcha mataa isaa qabu uumata bal’aa dha. Sirni keenya sirna tokkummaa fi wali-qixxummaa ilma namaa irratti hundaa’e dha. Sirna Gadaa. Aadaan keenyaas safuu, ilaa-fi –ilaamee, kabaja uumaa fi uumaamaa, walii dhiisuu fi waliin jiraachuu, gaddaa fi gammachuu irratti wali faana dhaabbachuu duudhaa fi amala kan godhate dha. Hawaasummaa fi wali ta’uun nuuf waan haaraa miti. Kan keessatti dhalannee guddannee, kan akaakilee cehee nu bira gahe dha malee kan guyyaa keessa akka tasaa itti dhufne ykn nutti dhufe miti. Waliin jiraachuu, waliin kufanii ka’uu, tokkoomuu, kabajaa fi wali qixxummaa mirga dhala namaa saayinsii ammayyaa irraa miti kan barannee. Kan keessatti dhalannee guddanne, kan akaakilee fi abaabilee keenya irraa dhaalle dha malee. Aadaa , sirni, ilaalchi, duudhaa fi afaan keenya baay’inaan haala ammayyaa ta’een barreeffamee, qindaahee yeroo dheeraaf barreefamee osoo hin taa’iin haa hafu malee, sammuu maanguddoo keenyaa keessa kuusaa ta’ee jira. Dhalootaa dhalootattis bifa afoolaatiin darbaa dhufee kunoo nu bira gahe. Oromoon seeraa fi heera mataa isaa ni qaba. Kan ofii kalaqe, kan ofii isaa tume sirna qaba. Haariiroo dhala namaa kan cimsu akkasumas namni fi uumaan gara biraa akkaataa waliin jiraachuu danda’uuf seeraa maata isaa ni qaba. Burqaa, muka dhalattuu, ilmoo bineensaa, kkf safuu ni qaba. Dhalata guddatu ni kabaja, ni kununsa. Nama fi nama gidduutti wali dhibdeen yoo uumames adeemsa, seeraa fi duudhaa ittiin furu ni qaba. Namni yoo wali ajjeesse illee maatiin miidhamaa fi miidhaa daba tokko osoo wali irratti hin raawwatiin, akkataa nageenyaan waliin jiraachuu danda’aniif seeraa walitti araarsuu guddaa ni qaba.
Bara dheeraadhaaf garuu sirna bulchinsa Habashaa irraa kan ka’een waan qabnu kana hundaa dhabuuf dirqamamnee turre, baay’ee isaa dhaabneerras.Kan hafee har’a nu biraa gahes jabina abbootii keenyaaf, cimina sirna isaan ijaarani dha. Sirni keenya sirna cimaa osoo ta’uu dhaa baatee akkasumaaf abbootiin keenya eenyummaa isaanii irrattii laafoo osoo ta’anii raataani, eenyuummaan keenya rakkoo heedduu sana tarkaanfatee har’a gahuun isaa baay’ee shakisiisaa ture. Dhiibbaan kun har’as nu biraa hafeera jennee afaan guunnee dubbachuun nu rakkisa. Goototni keenya sirna keenya cabe, afaan keenya baduuf daandii irra bu’e, eenyumma keenya awwaalamuuf boolla irra gahe kana hambisuuf, sirna keenyaa, biyya keenya, afaan fi aadaa keenya hunda deebisuuf wareegama qaqqaalii haga lubbuu isaanii gaafatu kanfalani, har’as kanfalaa jiru. Dhiibbaa Oromoo irratti akka dhuunfaan ta’e akka gamtaat gahe/gahaas jiru kana hambisuuf tokkommuun murteessaa fi fala guddaa akka ta’e labsan. Dhaaba haawasaa fi siyaasaa adda addaas ijaaran. Artistooni keenya sagalee isaanii oli kaasani, bareechaanii rakkoo keenya labsan. Ittis lubbuu isaanii dhaban, hedduun manaa, maatii fi biyyaa isaanii duubatti dhiisani biyyaa bahani. Cunqursaa waan jibbaniif. Waa’ee saba isaanii sodaa malee waan dubbataniif. Har’a kallattii adda addaatiin Oromoon mirga isaaf iyyaa jira. Ittis miidhamaa, wareegamaa jira.
Nuti haawasni Oromoo Las Vegasi saba kanarra dhallanne, sirna kana keessattis dhalanne, aadaa kanaanis guddanne. Quuqaas qabna, madaa haaraas. Kaayyoon keenyaas Oromummaa irratti kan hundaa’ee laga, amantaa, ilaalchaan siyaasaan adda osoo wali hin qoodni, tokkummaa Oromoo ijaaruu dha. Tokkummaa keenya keessatti aadaa, sirna, duudhaa, afaan, seenaa keenya wali barsiisuu wali irraa baruu dha. Wali qixxummaa aadaa fi sirna keenya, sirna Gadaa, irraa barren wali qajeelchu, wali gaggeessuu darbees dhaloota keenya nu duuba jira barsisuu dha. Hawaasa Oromoo gara biraa jiran faanas dhimma Oromoo irratti marii fi hirmannaa godhuu dha. Walumaa galatti, hawaasni Oromoo Las Vegas, sirna Oromummaa ganamaa irratti kan hundeeffame, wali qixxummaa fi tokkummaa Oromootaa cimsuudhaan, aadaa , duudhaa, sirna, seenaa, afaan , safuu, Oromoo guudiisuufis ta’ee deebisuuf kan dhaabbattee, kan hojjetu dha. Rakkoo Oromoo irratti karaa naannawaan ta’ee kallattiin gahu irratti akkuma Oromoo kaanii dura dhaabbachuu falas barbaadu dha.
Nuti Ilmaan Gadaati. Oromoon sirna Gadaa jalatti tokko. Tokkummaan humna !
........................................................................................................................
Oromo community of Las Vegas is a non-profit community organization registered in the state of Nevada. Our objectives are centering the communication, interaction and mutual support for members and creating a ground for information exchange and joint work with other Oromo Community groups, and encourage our members through education and other social activities, appreciation of the Oromo people for their culture, language and heritage. Our effort is to maintain our unity, love and do all necessary support wherever needed for each and everyone of our Community members. We are also willing to do all vital assistance for all humanitarians whenever necessary as a Community.


text:
Dhaddacha harraa irratti poolisiin hojii qorannoo hojjadhe jedhe mana murtiif dhiheessu an dubbatan garee abukaatoo Obboo Jawaarfaa keessaa Obboo Tuulii Baaiyisaa, poolisoonni yeroo kenname keessatti qorannaa isaanii xumuranii dhiheessuu qaban ture iyyata jedhu Abbaa Alangaaf dhieessuu isaanii ibsan.
Poolisin gama isaatiin yakki Obboo Jawaar ittiin shakkamanii himataman reeffa ugguruu, hogaantoota mootummaa ajjeesuuf yaaluu fi sabaaf sablamoota walitti buusuu waan ta'eef yakkawwan kun walxaxaa fi ballaa waan ta’aniff, yeroo qorannoo dabalataa guyyaa 14 gaafachuu dubbatan, Obboo Tuulin.
Obboo Jawaar Mohammad karaa isaanii, "himannan narratti baname himannaa yakkaa odoo in ta'in ka siyaasaati," jedhanii dhadacha irratti dubbachuu fi biyyattii keessatti nagaha buusuuf hojiiwwan hojjachaa turan akka fakkeenyatti kaasuus dubbatan, abukaatoo Tuulin.
Manni murtii yaada bitaa mirgaan dhihaate erga dhaggeeffatee booda, bellama itti aanuu gaafa Hagayya 8, 2020 ti qabuu abukaatoon Obbo jawaar himaniiru.


text:
Akkaataa Laa İlaah İllallah Hojii irra oolchan-4
Kutaa darbe keessatti laa ilaah illallah’tti amanuun dhimmoota sadii nurraa barbaada jennee jirra. Isaanis: Rabbii Tokkicha gabbaruu, homaa Isatti qindeessu dhiisuu fi Rabbii gaditti gooftolee fi wantoota gabbaramanitti amanuu diduu, mormuu fi irraa fagaachudha. Amma dhimma sadaffaa ni ilaalla:
Akkamitti wantoota Rabbii gaditti gabbaramanitti kafartaa?
Asitti kafaruu jechuun itti amanuu diduu fi mormuudha.
Wantoota Rabbii gaditti gabbaramanitti kafaruun (itti amanuu diduu fi mormuun) ulaagaalee laa ilaah illallah keessaa tokko. (Ilaali suuratu Al-Baqarah 2:256)
Akkaatan gabbaramtoota sobaatti kafaran haala armaan gadiitini:
1ffaa- Rabbii gaditti wantoonni gabbaraman hundi baaxila (soba) ta’uu amanuu, ibaadaan Rabbiin ala wanta biraatif godhamu soba ta’uu amanuu, diinii Rabbiitiin (Islaamaan) ala amantiiwwan jiran hundi soba ta’uu amanuudha.
*Rabbii gaditti wantoonni gabbaraman hundi baaxila (soba) ta’uu ilaalchise Rabbiin subhaanahu wa ta’aala akkana jedha:
“Suni waan Rabbiin [Gabbaramaa] haqaa ta’ee fi wantoonni isaan Isaa gaditti gabbaran soba (baaxila) waan ta’eefi, Ammas Rabbiin Isatu olta’aa, Guddaa ta’eefi.” Suuratu Al-Hajj 22:62
Wantoonni Rabbii gaditti gabbaraman hundi soba. Sababni isaas, uumamtoota uumuu, jiraachisu, miidhaa namarraa deebisuu fi faayda namaaf fidu hin danda’an. Mee ilaali, sanamni ykn taabonni nama fayyadu ykn miidhaa namarraa deebisuu danda’aa? Akkasumas, ilmi namaa samii irraa bishaan buusun nama nyaachisu fi obaasu danda’aa? Kanaafu, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa Gooftaa wantoota hundaa uume, jiraachisu, faayyaduu fi miidhaa namarra deebisu Isa qofa waan ta’eef gabbaramaan haqaa Isa qofa. Isaan ala wantooni gabbaraman immoo soba.
*ibaadaan Rabbiin ala wanta biraatif godhame soba ta’uu ilaalchisee ni jedha:
“Dhugumatti isaan kun wanti isaan keessa jiran mancaafamaadha. Wanti isaan dalagaa turanis baaxila (soba).” Al-A’araaf 7:139
Ilmaan Israa’il Fira’awna jalaa erga bahanii booda namoota sanama gabbaran biraan darban. Ergasi Nabii Muusaan (aleyh salaam) akkana jedhan: Akkuma namoonni kunniin gabbaramaa qaban nufiis gabbaramaa godhi.” Nabii Muusaanis akkana jechuun deebii itti deebise: Namoonni sanama kana gabbaran wanti isaan keessa jiran kan baduudha. Sanamni isaan gabbaran mancaafame ni bada, isaaniis ni badu.[1] Wanti dalagaa turan Rabbii gaditti wanta biraa gabbaruu waan ta’eef baaxila (soba), kan baduu fi faaydaa homaatu hin qabneedha.”
*Islaamaan ala amantin hundi soba ta’uu ilaalchisee:
“Rabbiin biratti amantiin [fudhatama qabu] Islaama qofa.” Suuratu Aali-Imraan 3:19
“Namni Islaaman ala amanti biraa barbaade, isa irraa hin fuudhamu. Inni Aakhiratti warra kasaaran irraayyi.” Suuratu Aali-Imraan 3:85
Namni amanti Islaamaa Rabbiin namootaaf filateen ala amanti biraa barbaade, hojiin isaa isarratti kan deebifamuudha, isarraa hin fuudhamu. Sababni isaas, amantiin Islaamaa Rabbii tokkichaaf qofa harka kennuu, gadi jechuu fi Ergamtoota Isaa hordofuu kan of keessatti qabateedha. Namni amanti kanaan hin dhufne, wanta adabbii Rabbii jalaa nagaha isa baasu fi mindaa Isaa ittiin argatu hin hojjanne.[2] Kanaafu, Aakhiratti Jannata qananiin guuttamte dhabuu fi ibidda seenun warra kasaaran keessaa ta’a. Islaaman ala amantiiwwan jiran hundi baaxila (soba). Sababni isaas, Islaaman ala amantiwwan jiran Rabbiin waliin waan biraa gabbaruu (waaqefachuu) fi seera Isaatiin ala seera biraa hordofu irratti kan hundaa’aniidha. Kanaafu, Rabbiin akkamitti nama Isaan ala wanta biraa gabbaruu fi seera (shari’aa) Isaatin ala seera biraa hordofu hojii isaa irraa fuudhaa?
2ffaa- Rabbii olta’aa gadiitti wantoota gabbaraman hunda gabbaruu irraa fagaachu, qulqullaa’u, bilisoomu fi jibba cimaa jibbu–
*Rabbiin alatti wantoota gabbaraman gabbaruu irraa fagaachu ilaalchisee Qur’aana keessatti ni jedha:
“Isaan xaaghuuta gabbaruu irraa fagaatanii fi gara Rabbii deebi’an, isaaniif oduu gammachiisatu jira. Gabroota gammachiisi.” Suuratu Az-Zumar 39:17
Isaan sheyxaanaaf ajajamuu fi Rabbiin ala wanta biraa gabbaruu irraa fagaatanii fi gara Rabbii ibaadaa fi amanti Isaaf qulqulleessuun deebi’an, isaaniif addunyaa fi Aakhiratti oduu gammachuutu jira.[3] Xaaghuutni sheyxaana, raagdu fi wantoota biroo sobaan gabbaraman of keessatti qabata.
*Wantoota Rabbiin alatti gabbaraman irraa bilisoomu fi qulqullaa’u ilaalchise:
“Yommuu Ibraahim abbaa isaatii fi ummata isaatiin, “Dhugumatti ani wanta isin gabbartan irraa qulqulluudha.” Jedhe, [yaadadhu].” Suuratu Az-Zukhruuf 43:26
Kana jechuun Rabbii gaditti wantoota isin gabbartan irraa ani qulqulluudha, bilisa. Shirkiin yakka guddaa waan ta’eef namni shirkii irraa fagaatu, “Rabbiin ala wanta isin gabbartan irraa ani qulqulluudha” jedhee labsuun wanta isaaf ta’uudha. Namni yakka homaatu hin hojjanne, “Ani qulqulluudha” jedha. Akkasi miti ree? Kanaafu, namni yakka hundarra caalaa badaa ta’e shirkii irraa qulqullaa’u qabaa jechuudha.
*wantoota Rabbii gadiitti gabbaraman jibba cimaa jibbuu ilaalchisee:
“(75)-Innis ni jedhe, “Sila wanta gabbaraa turtan argitanii? (76)-Isinii fi abbootin keessan duraanii? (77)-Gooftaa aalamaa malee dhugumatti isaan anaaf diinota.” Suuratu Ash-Shu’uraa 26:75-77
Nabii Ibraahim (aleyh salaam) ummata isaatiin ni jedhe: Isinii fi abbootiin keessan darban sanamaa homaa hin dhageenye, hin fayyannee fi hin miinee gabbartan sirritti agartanii? Wantoonni isin Rabbii gaditti gabbartan dhugumatti anaaf diinota. Garuu ani Gooftaa wantoota hunda uumee, harka qabuu fi too’atu qofa gabbara.
Akkuma kutaa darbe keessatti jenne Rabbii olta’aa gadiitti wantoonni gabbaraman, kanneen waa hubachuu danda’anii fi hin dandeenye jennee jirra. Kanneen waa hubachuu danda’anis isaan gabbarutti kan gammadanii fi hin gammanne jennee jirra. Asitti kan nutti sirritti jibba cimaa jibbuu qabnu, uumamtoota gabbaramuutti gammadan kan akka sheyxaanaa, moottota abbaa irree, hoggantoota jallinnaa fi wantoota waa hubachuu hin dandeenye kan akka sanama, taabotaa, mukaa fi kkf dha. Warroonni gabbaramuutti hin gammanne kanneen akka malaykota, nabiyyoota, saalihoota wanti isaan balleessan waan hin jirreef isaan hin jibbinu. Kan irra, isaan ni jaallanna, garuu isaan hin gabbarru. Isaan gabbaruu irraa ni fagaanna, nama isaan gabbarus ni jibbina.
Kutaa itti aanu keessatti dhimma 3ffaa ni ilaalla…
[1] Tafsiiru Qurxubii-9/318
[2] Tafsiiru Sa’dii-144
[3] Tafsiiru Muyassar-460
Al-Jaami’ul Mufiid liduruusi ta’allumi tawhiidi-fuula 147-149


text:
Angawaa gameessi gumii naga eegumsa biyyoolessaa White House duraanii qorannaan aangoo irraa kaafamuu prezidaant Doonaald Traamp irratti fuuleffate filannoo US kan bara 2016 gidduu kan seene Raashiyaa utuu hin taan Yukreen ka jedhu sirrii miti jedhan.
Fiyoonaa Hiil koree basaasa mana maree bakka bu’otaa duratti dhiyaachuun dhuga ba’umsi kennan kan yeroo tokko tokkok Raashiyan filannoo US jidduu seenuu hin ooltu jedhan jecha Traamp waliin wal dha’a.
Traamp gam tokkoon prezidaantiin Raashiyaa Vlaadmiir filannoo sana jiduu hin seenne jechuu isaanii simatanii jiran.
Adoolessa 25 ennaa qorannaan aangoo irraa kaafamuu akka jalqabu gaafatame Traamp Prezidaantiin Yukreen Volodymyr Zlenenskii akka nu gargaaran jechuu dhaan mormituun isaanii dimokraatotaa itti aanaa prezidaantii duraanii Joe Biden irratti qorannaan akka geggeessamu gaafatan.
Hill akka jedhanitti dhugaan jiru raashiyaan humnootii alaa keessaa malaan bara 2016 keessa waaltaa keenya dimokraasummaa irratti haleellaa oofte jedhan.


text:
Ministeerri Barnootaa yeroo qormaatni biyyoolessaa Kutaa 12ffaa itti kennamu beeksise
Ministeerri Barnootaa qormaata biyyoolessaa bara 2014 Yunivarsitiilee filataman keessatti kennuudhaaf qophaahaa akka jiru ibsee ture. Ministeerichi guyyaa kaleessaa ammoo sagantaa qormaata kutaa 12ffaa marsaa lamaan kennamu ifa godhee jira.
Haaluma kanaan marsaa duraatiin qormaatni barattoota Saayinsii Hawaasaa kan kennamu yoo tahu, Fulbaana 26 hanga 28 /2015tti barattoonni Yuuniversitiiwwan itti ramadaman seenanii, Fulbaana 29/2015tti ammoo orenteeshiniin kan kennamu ta’uu ibsame. Qormaatichi barattoota Saayinsii Hawaasaa kun Fulbaana 30 hanga Onkololeessa 2 / 2015tti akka kennamuu fi yeroo Fulbaana 3 hanga 4 / 2015ttii immoo barattoonni gara qe’ee isaaniitti kan deebi’an tahuu sagantaan bahe ni mullisa.
Marsaa lammataatiin immoo qormaatni Barattoota Saayinsii Uumamaa kan kennamu yoo tahu, Onkololeessa 5 haga 6 /2015tti barattoonni gara Yuunivarsitiiwwan itti ramadaman seenanii, Onkololeessa 7 /2015tti orenteeshiniin kan kennamu tahuu ibsame. Qormaatichi barattoota Saayinsii Umamaa kun Onkololeessa 8 hanga 11/ 2015tti akka kennamuu fi yeroo Onkololeessa 12 hanga 13/ 2015ttii immoo barattoonni gara qe’ee isaaniitti kan deebi’an tahuu ragaan Ministeera barmootaa irraa argame ni addeessa.


text:
Ilmaan Oromoo hedduun daa’immaan guddifachuuf jecha osoo hin fedhin mootummaa kanaan mindeeffamanii hojjachaa jiraachuun ni beekama.Maddi galii isaanii mootummaa waan ta’eef garaan isaanii qabsoo Oromoo bira osoo jiruu ifatti bayanii mormuuf ni rakkatu. Kana jechuun garuu tooftaan osoo hojii ofii hin gaaga’inif hirmaannaan isaanii irratti hin beekamin qabsoo keessatti ittiin hirmaatan hin jiru jechuu miti. Tooftaalee hojjattoonni waajjiroota sirna abbaa irree keessa hojjatan qabsotti hirmaataniin keessaa tokko hojii laaffisuu ( procrastination) dha. Fakkeenyaaf gaafa nagayaa barreessittuun ( secretary) takka waraqaa fuula lamaa barreessitee fixuuf sa’a takka yoo itti fixe amma harkifachuun sa’a lama tursiisuu. Shooferri waajjira mootummaa tokko Finfinneerraa meesha fe’ee Adaabbaa dhaquuf guyyaa tokko yoo itti fudhate, sababa uumee karaa buluun guyyaa lama balleessuudha. Yookin ammoo waan hojjatanirratti dogongoroota hoojii hinqisan uumaa deemuunis tooftaa biraati. Dubbiin isiniif galtee mii?
Kun akkamiin mootummaa miidha seetan. Mootummaa jechuun akka makiinaa fe’iinsaati. Biyya cunqursee bulchuudhaaf goommaan, buloonni, mariin, maarshiin, daaw’itiin hundi akka tolfamanitti hojjachuun dirqama. Biloonni keessaa laaffataa yoo deemu, goommaan yoo uratu, mariin yoo goggogu makiinaan sirnaan deemuu dadhaba, boodas dhhabbata ykn harca’a. Mootummaanis ummata cunqursuuf hojjattooni saffisaafi haala barbaachisaa ta’een dalaguun murteessaadha. Kun ta’uu baatee hojjataan bakkuma jiru waan itti jiru yoo laaffise, humni sirnichi itti biyya cunqurse bulchu laafaa deema.
Tooftaan kun bu’a qebeessa yoo ta’u hirmaattota miidhaaf hin saaxilu ( effective and low risk tact) jedhama.


text:
Sanbata Hagayya 30, bara 2022 Waldaan Barreessitoota Oromiyaa sirna badhaasa hogbarruu “Gaaddisaa LiteraryAward” jedhamu magaalaa Finfinneetti gaggeessee jira. Badhaasi maqaa barreessaa Oromoo angafa dhiheenya du’aan boqotan Gaaddisaa Birruutti moggaasame kun, sagantaa isaa yeroo jalqabaaf gaggeesse kanaan barreessitoota angafa gama asoosamaa, walaloo, walaloo weelloo fi barruulee adda addaan guddina ogbarruu Oromootiif daandii saaqanii fi qooda ol’aanaa gumaachan badhaasee jira.
Galmoo Daawit sirna badhaasichaa irratti argamuun qopheessitoota, badhaafamtootaa fi hirmaattota keessaa dubbisuun qophii qindeesse qaba.


text:
Ripaablikii Demokraatawaa Kongoo keessatti dhukkubii Ibolaa lubbuu nama 19 galaafachuu jaarmayaan fayyaa addunyaa gabaasee jira.
Kutaa biyyatti Kaaba dhiyaa keessatti namnii 39 Ibolaana qabamuu jaarmayaam kun har’a beeksiise.Kanneen keessaa 3 hojjattoota tajaajiila eegumsa fayyaa ti.
Ministriin eegumsa fayyaa Kongoo dhukkubsattonni eessa akka jiran faana dhahuun tallaalii Ibolaa kan yaaliif jecha hojii irra jiru kennaafii jiru.
Jaarmayaan fayyaa adunyaa akka jedhutti talaaliin kun biyya Awuroopaa , Amerikaa, fi Afrikaa keessatti uummanni kuma hedduun fedhii isaaniin fudhatanii jiru.
Kanaaf dhala namaa irratti balaa inni fiduu akka hin jirre baramee jira.
Dhukkubii Iboolaa nama ykn beeleedaa qabame waliin walitti dhufeenya yoo qabaatan akkasumas dhangala’aa qaama nama ykn beeleedaalee dhukkubsatee tuquun daddabru danda’aa.


text:
BAGA GANMMADDAN!!
LAMMEESSAA GACHIISAA LATAA jedhama. Kitaabni kun harka bubbulee ture. Har\a garuu aadaa sabichaan kan bukeeffame,,,,dubbisanis kan hinquufamne….’ASOOSAMA SEENAA…” tokko utuu jireenya barsiisummaarra jiruu…waan naannoosaatti taajjabuufi qeequ mara barruu fuula 150 qabduun hoo’aa nuun jedhe. Jireenya barsiisummaa yeroo kan namaa hinlaanne,…..dhaloota qaruun yeroo kan fudhatu ta’ee utuu jiruu garuummoo aadaa naannoo sana jiru Oromoo hundaan ga’uuf kutatee waan ka’e fakkaata…hanga lammeessaan kan biraa nuuf lammeessutti dhangaa jalqabaasaa kana walsaamaati harkaa bubbutadhaan isiniin jedha… teessoo armaan gadiitiin barreessicha jajjabeessaa yaa Oromoo…dhaloonni barreessuurra jira!!! Bislisummaan jalqabaa sammuu bilchaatee hundaa xiinxalee hubate oomishuudha!!!!
Teessoon:
Mob:0920079741
E-mail: lammiisabaa98@gmail.com


text:
Jarmayaan gargaarsa daa’immanii kan tokkummaa motummootaa lakkoobsi namoota mooraa Dolo Ado kan Itiyoopiyaa keessaa sadarkaa yaaddessaa irra jira jedhe. UNHCR akka jedhetti sababaan du’a kanaa inni ijoon gifiraa fi beela irraan kan ka’e miidhaa hanqinni nyaataa fideen ta’uu kan shakku ta’uu beeksise.
mooraa Dollo Adoo kan Itiyoopiyaa jiru keessa baqattoota Somalia kanneen 118,000 ol ta’antu jiraata. Baqattoota kana keessaa kanneen kuma 78 ta’an hongee fi beela jalaa baqatanii Dollo Ado kan ga’an waggaa kana ture.
Dubbi himaan UNHCR Adrian Edwards akka jedhanitti xiinxala geggeessameen mooraa Dollo Addo keessa jiru afur keessaa tokko keessatti lakkoobsi Namoota du’anii hedduu ol ka’e.
UNHCR Dhimmi Baqattoota Somaliyaa Kanneen Itiyoopiyaa Na Yaaddesse Jedha
Jarmayaan gargaarsa daa’immanii kan tokkummaa motummootaa lakkoobsi namoota mooraa Dolo Ado kan Itiyoopiyaa keessaa sadarkaa yaaddessaa irra jira jedhe. UNHCR akka jedhetti sababaan du’a kanaa inni ijoon gifiraa fi beela irraan kan ka’e miidhaa hanqinni nyaataa fideen ta’uu kan shakku ta’uu beeksise.
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Tamsaasa Guyaadhaa Guyyaa
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
29-11-2022
Komishinni Araaraa Ibsa Baasee Jira
-
-
-
-
-


text:
Waa hunda duraan dursee Nagaya Onneerraaa naburqite isiniif dabarsaa tin itti aansuudhan baqattota Ilmaan Oromoo Somali Land keessatti argaman rakkoo keessa jirru ummanni Oromoo bal’aan akka nuuf hubatee qaama mirga dhala namaa titti nuuf iyyatu fi falli biroo yoo jiratelle qamaa ilaalchisu waliin marihatee akka nuuf dhaqqaban iyyanna.
Dhalli Oromoo kaneen Biyya Ollaa Xoophiyaa Somali Landitti baqatan dhiibbaan gara hedduu dhaan naurra gaehaa jira.
- Gara Mootummaa Wayyaaneetin Namootan Ciccimoon dammaqa qaban. Kanneen silaa waabaran jannee ifdura ansinee dhimma kheenya nuuf raawwachiisan ukkaamsanii fuudhuufaan abdii nukutachiisuuf halkanii fi guyyaa ifaajee godhaa jiran.
- Lammiin Biyyaatis Dammeeyni isaan qaban Aadaa boodatti hafaa tokko tahuu isaatiin of malee sanyii ilma namaa kan biroo namatti hin herregan. Keessaahuu ergaa mootummaa wayyaanee raawwaachisuu keessatti Oromoo akka farra tokkoffaatti ilaalan. Jibbinsa nuufqaban irraa kan ka’een guyyaarraa guyyatti miidhaa gurguddaa nurra geessisaa jiran.
- Gara UNHCR yoo deebines
- Akka waan ergamtoota wayyaane tahanitti Dhimma nama keenyaa irra taa’aniiti Namoonni baqattoonni Oromoo Hedduun gara baqa hamaatti saaxilamanii Bishaanitti dhumaa jiran. Kaanis Gammoojjii keessatti bineessi nyaatee dhumaa jiran.
- Baqattootarraa Kaffaltii haraa fi afaan hingeenne tan isiinuu iimaana nama fuute, akkaa gara nama wallaachise sanumaahuu Muratanii ti baqataan dalagachuu hin dandeenne daran rakkataa jira.
- Manni yaalaa kan Ogeessa fayyaa gayyaa hin qabne, kan meeshaallee qayaa hin qabne kan yoo mataan si dhukkube qoricha yeroon isaa kutte yookaan kan mataa dhiisanii kan garaa sitti kennan tahullee dur walabatti kan itti nu tajaajiluu turan arra nudhoowwaniiti qorichas bitadhaa jedhamnee rakkachaa jirra.
- Joolleen teenyas Akka doofummaadhaan gadigaloo tahanii hafan jechuuf Man-barnoota baqattootaa Nurraa cufan. Man-barnoota Mootummaa dhaqaa baradhaa ja’an. Kuni waan itti yaadamee qorannaan godhamee miti. Joolleen Biyyaa Joollee Oromoo hin fedhan. Akka Cuqunitti Itti ajoofna. Nutuffatan. Sanirraan Resettelment hin qabdan.
- Gara biyyaatti galuu
- Hargeessuma keessa qubattanii jiraachuu jechuu dhan namoota waggoota dheeraa isaan jala ture hunda abdii kutachiisanii gara baqa biraatiif saaxilan.
Yaman Osoo lolli dheemuu dargaggeessi Oromoo itti gadi deemaa jira.
Coordinaatora Man-barnoota Baqattootaa


text:
Kan amma nannoo Anniyyyaa kun haalan badaadha. Nannoo kun akkuma isiin hubatan duubee daandiin konkkoolaata hin jiree dachii Oromon heduun qubattu kan duubee Qabsoo hidhannoo Oromo turee. Amma Wayyanee waraana somaali kan liyyu police ja’amu hidhanno guuutu itti hiitee Oromoota nannoo kanaa balnaan dachii irra buqaasa, nama hiduu ajeessaa, ganda gubaa, qabeenya saamaa jirtti.
Oromoon nannoo kana akka ifirra hin ittifnnee dursitee qawwee waan irra hiikameef waraani Somaalii kan liyyu police ja’an kan wayyaanen deeggaramu akkuma fedhe seene ummata keenya lafaraa fixaa jiraa. Kanaafu Oromon bakka jirutti akkata ummata kana itti gargaaru wal mari’achuu dadafaan barbachisaadha.
- Oromon keenya kan Biyyaa alaa ummata kana akkata itti gargaaramuu dandayamuu irrati daddafiin walitti dhufanii mar’achuun bareedadhaa.
- Oromon biyyaa akasuma qindomaan haala kana mootummaa akka dhaabu dhiiba irrati godhuu fii ummata kanaas akkata ittin bira dhaabatan mijeesun haalan gariidha.
- Ilmaan Oromo sabboontoni mootumaaf keessa hoojatan, polisiin, militarii hunduu Oromota kana gargaarudha dirqama akkasumas toofta wayyaanen ummata keenyaafi saba biraa walitti buusuf xaxxaa jirtuu kana akkataa ittin fashaleesan wal mar’achuun ummata keenya kan dhumaa jiru kana waliin dhaabachuu dirqama lammumaatii hubadhaa.
- Oromon Biyyaa alaa wa’e kana balinatti social media irrati baasunii haasahun information walii dabarsuu adunyaa akka dhageesu gochuun bareedadha.
- Wayyaanen akka Oromoof sabin biraa walitti bu’aniif kana waan gochaa jirtuus xaxxama isaani kana keessa oso hin galee, saba sab-lammoottii olaa keenya waliin oso walitti hin buune akkataa rakko kana itti hiikkanu irratti hoojachuudha.
- Oromon Biyya alaa sabaaf Sab -lammootti olaa keenya kan akka Ogaaden, Afaar fii kan biraa waliin waan kana mar’achuu sadarkaa Komonittiiti waliin mar’achuu, rakkoo jiru kana akka hubatan gochuu, labsa walii galaa (Joint Statement) waliin baasuu yoon danda’amee hirriraa waliin bahudha. Oromoon Biyya keessas akkasumas nannoo keenya olaa saba biraa waliin nagayan irrati hojachuudha.
- Kanaraa kan hafee rakkoolllen dubannu tun hundi mallatoo gabrummaati furman isii kan hundee bilisoomudhaa. Waan kana tahee Oromon dhamaquu, jaaramuu, hooganaa cimaa ifi keesssa baasu, dhaaba cimaa tolfachuu, waraana cimaa jaarachuun furmaata dhumaati.


text:
Finfinnee Amajji, 12/2013 (TOI)- Sirni awwalcha ambaasaadar Dinbaruu Alamuu har’a raawwate. Sirna awwaalchaa kanarraatti ittinaan ministira muummee Itoophiyaa Dammaaqaa Mokoniin, argamaniru.
Ambaasaadar Dimbaruu Alamuun Duba’itti waajjira qonsilaa jeneral Itoophiyaatti dipiloomaatii ta’anii osoo tajaajila jiranii dhukkubsatanii yaalamaa osoo jiranii amajjii 9/2013 boqotan.
Riiffii isaanii Duba’ii kaleessa gara Itoophiyaatti kan galee yoo ta’ee ittanaan pireezidantii naannoo kibbaa Obbo Ristuu Yirdaawu , ambaasadaroonni akkasuma firoonni fi hiryoonni isaanii buufata xiyyaara Idil addunya booleetti argamuun simataniru.
Sirni awwaalcha ambaasaadar Dinbaruu alamuu har’aa bakka awwaalcha musiliimaa Kolfeetti raawwatera. Sirna kanarrattis ittnaan ministiraa muummee Dammaaqaa Mokoniin dabalatee hoggantoonni biroon akkasuma firoonni fi hiryoonni argamaniru.


text:
Gartuun IS Naayijeriyaatti 'Kiristaanota booji'e irraa morma kute'
Gartuun Islaamik Isteet (IS) vidiyoo kiristaanota 11 Naayijeeriyaa keessatti yeroo ajjeessan agarsiisa jedhan gadhiisaniiru.
IS akka jedhutti Siiriyaa keessatti Onkololessa hogganaa fi dubbii himaan isaa ajjeefamuun booda duula 'haaloo ba'uu'' dhiyeenya eegalamee kessa kun tokkodha.
Namooti ajjeefaman kan hundi dhiirota ta'an kun eenyummaan isaani kan adda hin baafamne ta'us, IS garuu bulchiinsa Kaaba-Baha Naayijeeriyaa Boornootii namoota 'torbanoota darban keessatti booji'amanidha' jedha.
Viidiyoo sakaandii 56 dheeratu kun kan qindeeffamu 'dhaabbata oduu' IS Amaq jedhamuuni.
Mudde 26 viidiyoon gadhiifame kun ayyaana 'Christmas' waliin akka walirra dhufuuf kan seeraan karoorfamedha jedhu xinxaltoonni.
Viidiyoon kun dirree ammatti adda hin baafamnee irratti kan waraabame.
Namoota kana keessa inni gidduu ture tokko rasaasaan kan ajjeefame yoo ta'u, 10 ammoo lafatti gad dhiibamanii mormii irra kutamee ajjeefamani.
Hogganaa IS fi dubbi himaan isaa Abu Bakar al-Bagdadi fi Abul-Hasan Al-Muhajir Onkololessaa Siiriyaa keessatti ajjeefamni.
Gara ji'a lamaan booda Mudde 22 irratti, gartuun IS du'a hoggantoota kanaa 'haaloo ba'uu' kan jedhuun duulaa haaraa labseera.
Sana booda biyyooti adda addaatti maqaa duula kanaan halaallee gara garaa taasifameera.
Bokoo Haaraam Naayjiraaya keessaa gartuun tokko amma maqaa 'Islaamik Isteeti Bulchiinsa Lixa Afrikaa' (Islamic State West Africa Province -Iswap) jedhamu jalatti loluutti jiru.
Bara darbe, Iswap ogeessota fayyaa booji'ee lama ajjeessuun isaa ni yaadatama.


text:
Qur’aanni Akkamitti Buufame?-Kutaa 1
Qur’aanni Jecha Rabbii olta’aati. Dhala namaa dukkana keessaa gara ifaatti baasuf Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) jecha Isaa kan ta’e Qur’aana jaarraa 14 dura Nabii Muhammad (SAW) irratti buuse. Namoonni kana ajaa’ibsifachuun Rabbiin akkamitti Nabiyyi irratti kitaaba kana buusee? Sila akka amma arginu kanatti waraqaa irratti barreesse buuse moo akkamitti buufamee? In sha Allah har’a akkaata buufama Qur’aanaa gabaabbinnaan ni ilaalla. Asii gaditti waa’ee wahyii fi buufama isaa ilaalla. Qur’aanni wahyii keessaa tokko waan ta’eef akkataa buufama isa hubachuun nama hin dhibu. Barreefama keessatti “Ergamaa Rabbii (SAW)” yommuu jedhu Nabi Muhammad (SAW) akka ta’e haa hubatamu. SAW jechuun Salallahu Aleyh Wassalam (nageenyi fi rahmanni Rabbii isarratti haa jiraatu) jechuudha.
Qur’aanni Rabbiin irraa buufamu shakkii wayitu hin qabu. Rabbiin ni jedha:
“Buufamuun Kitaabichaa (Qur’aanaa) Rabbii Injifataa, Ogeessa ta’e irraayyi.” Suuratu Az-Zumar 39:1
Akkuma barruu “Seensa Imaanaa kutaa 2ffaa” keessatti jenne, wahyiin karaa wantoota geeybi ittiin beekaniidha.
Wahyii jechuun maal jechuudhaa?
Akka lugaa Arabiffaatti wahyiin hiika baay’ee qaba. Isaan keessaa, wahyii jechuun odeefannoo wayii dhoksaa fi ariitin (daddaffiin) namni tokko akka beekuf sammuu ykn qalbii isaatti darbuudha. Fakkeenyaf sheyxaanni ilma namaa jallisuuf oduu qalbii namaatti darba ykn itti hasaasa. Bifa dhokataa fi aritiin, “Kuni gaariidha akkana godhi.” jechuun wanta badatti nama kakaasa.
Karaa biraatin wahyii jechuun beeksisa, odeefannoo fi ergaa Rabbiin Ergamtoota Isaa keessaa qalbii Ergamaa tokkootti darbuudha. Beeksisni, odefannoo fi ergaan kunniin murtii shari’aa, seenaa ummata darbee, wanta gara fuunduraatti dhufu, amala gaarii, amala jibbamaa dhiisu qaban, haala jireenya ilma namaa fi kan kana fakkaatan ta’uu danda’a. Qur’aanni kana hunda waan qabateef wahyiidha. Wahyiin Qur’aana qofatti kan daangefamu osoo hin ta’in hadiisota sahiihis kan of keessatti qabatuudha. Hadisoonni sahiihin Ergamaa Rabbii (SAW) irraa gabaafaman wahyiidha.
Garuu Rabbiin akkamitti ilma namaa keessaa nama fedhe dubbisaa?
Rabbiin subhaanahu wa ta’aala bifa sadiin ilma namaa keessaa nama fedhe ykn filate akka dubbisu Qur’aana keessatti akkana jechuun nuuf hima:
“Wahyiin yookiin girdoo duubaan yookiin ergamaa ergee hayyama Isaatiin waan fedhe itti buusun yoo ta’e malee Rabbiin isa dubbisuun namaaf kan ta’uu miti. Dhugumatti, Inni Ol’aanaa Ogeessa.” Suuratu Ash-Shuuraa 42:51
Kana jechuun bifa (karaa) sadiin malee bifa biraatin Rabbiin ilma namaa hin dubbisu. Isaanis:
Karaa 1ffaa: Wahyiin- Rabbiin olta’aan wanta fedhe qalbii Ergamaa irratti darbuun nama filate ykn Ergamaa Isaa dubbisa.
Karaa 2ffaa: Girdoo duuban Ergamaa Isaa dubbisuudha. Fakkeenyaf, Rabbiin Nabii Muusatti dubbatee fi waame jira. Garuu Nabii Muusan Rabbiin arguu hin dandeenye. Sababni isaa, ilmi namaa Rabbiin arguu hin danda’u. Ogummaa fi rahmata Rabbitiin ilmaan namaa addunyaa tana keessatti Isa arguu hin danda’an. Osoo Isa arganii, silaa garmalee Isa sodaachu irraa kan ka’e hojiif, nyaata fi dhimmoota birootiif socho’u hin danda’an. Rabbiin ni jedha:
Agartuun (Ijji) Isa hin dhaqqabdu (hin hubattu). Inni immoo agartuu hunda ni arga. Inni Mararfataa, Beekaadha.” (Suuratu Al-An’aam 6:103)
Wantoota dandeetti Rabbii mul’isanii fi mallatoolee Tokkichummaa Isaa agarsiisan ilaalun ilma namaatiif ni gaha.
Karaa 3ffaa: Rabbiin Ergamaa Isaatti ykn nama filatetti Malaaykaa erguudha. Kana jechuun Malaaykan Rabbiin irraa ergaa fuudhun Ergamaa Rabbiitti geessa. Fakkeenyaf, Malaaykan Jibriil (Gabra’eel) ergaa Rabbiin irraa fuudhun Nabii Muhammad (SAW) itti geessa. Malaaykan kuni abbaa iccitiiti; humna cimaa kan qabuu fi amanamaa kan ta’eedha. Amaloonni lamaan kunniin (humni cimaa fi amanamummaan) ergaa geessuf amaloota garmalee barbaachisoo ta’aniidha.
Ergamaan Rabbii (SAW) Malaaykaa Jibriil yeroo garii suuraa inni irratti uumameen isa argu. Yeroo garii Malaaykan Jibriil suuraa namtichaatin gara Ergamaa Rabbiiti dhufa. Yeroo kanatti namoonni Ergamaa Rabbii (SAW) marsanii jiran Jibriilin ni argu, dubbii isaa ni dhagahu. Yeroo garii immoo Jibriil dhoksaan Ergamaa Rabbii irratti bu’a, namoonni achi jiran isa hin argan. Garuu mallattoo wahyii (ergaa inni bu’eenii) ni argu.
Kunniin karaalee sadan Rabbiin namoota keessaa nama filate itti dubbisuudha.
Sadarkaalee Wahyii Ergamaa Rabbitiif (SAW) ta’an
Ergamaa Rabbitiif bifoonni fi sadarkaaleen adda addaa wahyiin (ergaan, beeksisni, odeefannoon dhugaa Rabbiin irraa ittiin bu’uu) isaaf ta’ee jira. Isaanis:
1ffaa-Abjuu dhugaa hirriba keessatti argu– kuni sadarkaa jalqabaa wahyiin gara Ergamaa Rabbiitti (SAW) bu’uu jalqabeedha. Abjuun Nabiyyiin argu hundii dhugaadha. Namoonni abjuu arguu danda’u. Tarii abjuun isaanii dhugaa ta’u danda’a dhugaa ta’uu dhiisus danda’a. Garuu abjuun Nabiyyoota dhugaadha. Sababni isaas, sheyxaanni qalbii nabiyyootatti taphachu hin danda’u. Ijji Nabiyyoota ni rafti, garuu qalbiin isaanii hin raftu. Wanti abjuun argan wanta dhugaan Rabbiin isaanitti buusu fi borumta ykn gara fuunduratti ta’uudha. Fakkeenyaf, Qur’aanni wanta Nabii Ibraahimi fi ilma isaa Ismaa’il jiddutti adeemsifame haala kanaan nuuf hima:
“[Mucaan] yeroma isa waliin deemuu irra gahu [Nabi Ibraahim] ni jedhe, “Yaa ilma kiyya! Ani abjuu keessatti kan si gurra’un arge. Waan sitti mul’atu ilaali.” Ilmis ni jedhe:”Yaa abbaa kiyya! Waan itti ajajamte dalagi. Yoo Rabbiin fedhe obsitoota irraa ta’uu na argita.” Suuratu As-Saaffaat 37:102
Ismaa’il yommuu abbaa isaa Ibraahim waliin deemu ykn fiigu irra gahe, abbaan “Yaa ilma kiyya! Ani abjuu keessatti kan si gurra’un arge. Yaanni kee maali?” jedhee gaafate. Abjuun Nabiyyoota wahyii Rabbiin irraa bu’e waan ta’eef, hojii irra oolchun barbaachisaadha. Ismaa’el, “Wanta itti ajajamte hojjadhu.” jechuun abbaaf yaada kenne.
Gara Nabi Muhammad (SAW) yommuu dhufnu immoo, banamiinsi Makkaa abjuu Ergamaan Rabbii (SAW) argeen bakka gahe. Rabbiin abjuu isaa dhugaa taasiseef. Rabbiin ni jedha:
“Rabbiin Ergamaa Isaatiif abjuu haqaan dhugaa taasisee jira. Yoo Rabbiin fedhe nagayaan mataa keessan haadachaa, [gariinis] gabaabsachaa, osoo hin sodaanne Masjiida kabajamaa [Makkaa] ni seentu.” Suuratu Al-Fat’hi 48:27
Abjuun Ergamaan Rabbii (SAW) mataa haadachuun, akkasumas, namoonni gariin rifeensa gabaabsunii fi osoo hin sodaanne Masjiida Kabajamaa Makkaa seenu arge wahyii haqaa Rabbiin itti buuse fi ergasii dhugaa taasisedha. Kuni sadarkaalee wahyii keessaa sadarkaa jalqabaa wahyiin Ergamaa Rabbitiif dhugaa taasifameedha.
2ffaa- Ergamaan Rabbii (SAW) Malaayka suuraa irratti uumamen argu– Kuni sadarkaa lamaffaa karaa wahyiin ittiin dhufuudha. Qur’aanni si’a lama Ergamaan Rabbii (SAW) suuraa Malaaykan Jibriil irratti uumame akka arge nuuf hima. 1ffaa Suuratu Najm Ayaata 1-11, 2ffaa suuratu Najm armaan olii Aaayat 12-18
Ergamaan Rabbii (SAW) suuraa Jibriil irratti uumame kan argan yeroo wahyiin (Qur’aanni) bu’uu jalqabe irratti. Haati mu’mintoota tan taate Aa’ishaan (Radiyyallahu anhaa) haala kanaan ibsiti:
“Wahyiin gara Ergamaa Rabbiitti bu’uu kan jalqabe abjuu gaarii hirriba keessatti arguuni. Abjuu homaatu hin argu akka guyyaa adii dhugaa yoo taate malee. Ergasii kophatti bahuun isaaf jaallatamaa ta’e. Goda Hiraatti kophaa bahuun gara maatii isaa deebi’uun dura halkan baay’eef achitti Rabbiin gabbaraa ture. Kanaaf galaa (siinqi) fudhataa ture. Ergasii gara Khadiijaa deebi’uun akkuma duraa siinqi fudhata. Hanga guyyaa tokko osoo inni goda Hiraa keessa jiru Haqni tasa isatti dhufuu [haala kanaan itti fufe]. Malaaykan dhufee akkana jedheen, “Iqra’a (dubbisi)” Ergamaan Rabbii (SAW) ni jedhe, “Akkamitti akka dubbisan hin beeku.” Ergamaan Rabbii itti fufuun ni jedhe, “Ergasii Malaaykan sirritti na qabuun hanga dhiphachuu gahuutti na ukkaamse. Ergasi gadi na fure.” Ammas Malaaykan ni jedhe, “Dubbisi!” Ani nan jedhe, “Akkamitti akka dubbisan hin beeku.” Ergasii Malaaykan yeroo lammataaf sirritti na qabuun hanga dhiphachuu gahuutti na ukkaamse. Ergasi gadi na fure, “Dubbisi!” naan jedhe. Anis nan jedhe, “Akkamitti akka dubbisan hin beeku.” Ammas yeroo sadaffaaf sirritti na qabuun hanga dhiphachuu gahuutti na ukkaamse. Ergasi gadi na furee akkana jedhe, “Maqaa Rabbii keeti Kan [waan hunda] uumen dubbisi. Ilma namaa dhiiga ititaa irraa uume. Dubbisi! Gooftaan kee arjaadha. Kan qalamaan [barreessu] barsiise. Nama waan inni hin beekne barsiise.” (Suuratu Al-Alaq 96:1-5)
San booda Ergamaan Rabbii Aayata armaan olii kana fudhachuun osoo qalbiin dhikkistuu fi hollatanuu gara haadha manaa isaanii Khadiijaa deebi’an. Ergasii ni jedhan, “Na haguuga, na haguugaa!” Hanga sodaan irraa deemu ni haguugan. Ergasii Ergamaan Rabbii (SAW) Khadijaan ni jedhe, “Yaa Khadiijaa! Rakkoon kiyya maalii? Lubbuu tiyya irratti sodaadhe.” Wanta malaayka waliin ta’e ishitti hime. Khadijaanis ni jette, “Dhoorgami! Abshir (gammadi), Rabbiin kakadhe! Rabbiin si hin salphisu. Rabbiin kakadhe! Ati dhugumatti, hariiro firummaa sufta (eegda), dhugaa dubbatta, hiyyeessaa fi rakkataa gargaarta, keessumma kabajaa fi arjaan keessumeessita, warra balaan itti bu’e gargaarta.” Ergasi Khadijaan ilma abbeeraa ishii kan ta’e Waraqaa bin Nawfal bira Ergamaa Rabbii fidde. Waraqaa bin Nawfal Ergamaan Rabbii (SAW) ergamuun dura Kiristaana ture. Kitaaba Arabiffaa fi wanta Rabbiin fedhe Injiila Arabiffaan barreessaa ture. Jaarsa dulloomee fi ijji isaa tan badde ture. Khadijaan “Yaa ilma abbeeraa kiyyaa! wanta ilmi obboleessa keeti jedhu dhagahi mee.” jetteen. Waraqaan ni jedhe, “Yaa ilma obboleessa kiyyaa! Maal argite?” Ergamaan Rabbii (SAW) wanta arge isatti hime. Waraqaan ni jedhe, “Kuni [Malaayka Jibriil] kan iccitii eegu Nabii Muusa irratti bu’etu sirrattis bu’e. Maal qaba ani osoo dargageessa ta’ee jiraadhe! Osoo hanga ummanni kee biyyaa si baasanii lubbuun jiraadhe maal qabaa!” Ergamaan Rabbiis ni jedhan, “Isaan biyyaa na baasu?” Innis ni jedhe, “Eeyyen! Namni fakkaataa wanta ati fidde fide namoonni diina isatti ta’u. Osoo hanga guyyaa sani lubbuun jiraadhe silaa deeggarsa cimaan si deeggaraa ture. ” Garuu Waraqaan yeroo muraasan booda ni du’e. Wahyiniis yeroo muraasaf Nabiyyii irratti bu’uu dhiise.” Sahih al-Bukhari 3
Kuni yeroo jalqabaatif Ergamaan Rabbii (SAW) Malaaykaa Jibriil suuraa irratti uumame argan. Malaaykan Jibriil Qur’aana irraa aayata (keeyyata) muraasa yeroo jalqabaatif Rabbiin irraa fuudhe gara Nabi Muhammad (SAW) geesse.
Yeroo lammataa Nabiyyiin suuraa Malaaykan Jibriil irratti uumame halkan Mi’raaja samii ol’aantu Sidratal Muntahaa biratti isa argan. Kuni sadarkaa fi bifa 2ffaa wahyiin Rabbiin irra gara Nabiyyi bu’uudha. Innis Malaayka Jibriil suuraa irratti uumameen arguuni.
3ffaa- Suuraa Namaatin Malaaykaa arguu – Malaaykan Jibriil nama fakkaachun gara Ergamaa Rabbii (SAW) wahyii fide dhufa. Namoonni naannawa san jiran Jibriilin ni argu, wanta inni jedhu ni dhagahu. Ragaan kanaa hadiisa Umar bin al-Khaxxaab dabarseedha. Osoo sahaabonni (hiriyoonni) Nabiyyi fi Nabiyyiin bakka tokko walitti qabamanii taa’anuu, Jibriil suuraa nama hin beekkamneetin dhufe. Ergamaa Rabbii (SAW) fuundura taa’un waa’ee Islaamaa, iimaanaa, ihsaanaa fi Guyyaa Qiyaamaa gaafate. Ergamaan Rabbiis gaafiwwan Jibriil ni deebisaniif. Jibriilis dhugaa dubbatte jechuun mirkaneesse. (Sahiih Musliim-8)
Malaaykan Jibriil akkuma suuraa namaatin gara Ergamaa Rabbii dhufu, osoo nama hin fakkaatinii fi ijaan hin mul’atin gara Nabiyyitti dhufuun wanta “itti geessi” jedhame itti geessa.
Kitaaba wabii
Taarikhu Nuzuulu al-Qur’aan al-Kariim– fuula 9-23, by Mahammad Ra’afat Sa’iid
Akkasumas, www.almaany.com irraayis fayyadame jira


text:
Giddugalli Qorannoo fi Qu’annoo Odeeffannoo Fayyaa Biyyaalessaa Itiyoophiyaatti Baname
FINFINNEE —
Giddugalli Qorannoo fi Qu’annoo Odeeffannoo Fayyaa Biyyaalessaa Itiyoophiyaatti baname kun sababaa fi saaxilamummaa dhukkubootaa adda baasuu fi wal’aanuu, akkasumas odeeffannole madda tokkotti kusuuf ka gargaaru tahuu Ministarri Fayyaa Itiyoophiyaa har’a beeksisee jira. Giddu-galichi deeggarsa maallaqaa doolaara Ameerikaa Miliyoona 12 Dhaabbatni “Bill and Melinda Foundation” jedhamu gumaacheen hundeessame.
Kanaas caqasuu feeta ta'a
-
08-12-2022
Dhukkuba HIV/AIDsii Oromiyaa Keessaa
-
-
-
-
-


text:
Pirezdaantiin Yunaaytid Isteets Doonaald Traamp Yaa’ii Mootummoota Gamtoomanii marsaa 72ffaa Niiw Yoorktti geggeeffamaa jiru yeroo hirmaacha jiran kanatti hoggantoota biyyoota Afrikaa wajjin walgahii laaqanaa geggeessan.
Tramp haasahaa isaanii keessatti guddinaa fi nageenya fiduudhaa dameewwan ballaa ta’an irratti arditti wajjin akka hojjatani fi skororkeesitoota falmuu irratti Afrikaa wajjin hojjachuu ishiitiif Yunaaytid Isteets akka boontu dubbatan.
Karaa biraatin golli nagaha eegumsaa dhabbata mootummoota gamtoomanii kaleessa marii geggeessera.
Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa


text:
As Cophxee keen dhabe!
Ganama barii barraaqan ka’e barbaacha kee. Halkan deemtee fi guyyaa deemtee kee quba hin qabu. Ollaas gaafadhu deebii hin arganne. Hunduu akka durba manatti ulfooftee waa’ee kee na dhoksa. Anoo maali waansaa akka tasaa waa uumamee manatti ulfooftee dhokattee laata jedheen shakkeyyuu. Egaa yoo na dhageesseef xalayaa koo kana qalbiin dubbifadhu. Sababa keettan galaana daaka, bosona cillim jedhe cabsa, awwaarri koomee miilaa na ciree lafee kootti na hambise. Foon maddii na dhumee illeen bishaan hullee sagal na fixa. Hirriba hin qabu qalbiinan jooree jaawwara. Buddeena abjuu natti taatee hirriba keessa budduuksee cuffadhee, duubaa fi fuuldura kee dhungadhee hirribaa haa ta’u maaraatummaa gaafan keessaa dammaqu harka koorra hin jirtu. Maal ta’a abjuun natti dhufuu baattee jedheetan deebi’ee ofitti aara.
Yeroo tokko tokkommoo baguman ishee jaaladhe abjuun arguun kooyyuu carraa qabaachuu kooti jedheetuman of jajjabeessa. Amma amma kophaa koon akka nama ilmaan awwaaleen ofitti odeessaa deema. Dhugaa dha ani waanan hin awwaaliin maalan qabaa? Hundan awwaale, kan hafe ana qofa. Osoo dhuftaa kee eeguu anuu guyyaa awwaala koo lakkaawwachaan jira. Atis daftee bakka baddee deebitee jaarsaanis ta’u jaariin si hin araarfanne, ykn haftee abdii koo kutadhee gara boqonnaa bara baraa kootti hin deemne akkanattan jiraa fi du’aa gidduu deddeema akka ijoollee kajeellaa bartee. Hamiin sehe malee waa hedduun gurra koo keessa ture. Kara deemaa, saree fi sarseen maqaa keen laga meeqa akka ce’aa turee fi jiru. Maqaa kee waammachaa dhangaa, maallaqa hedduu warra keerraa akka nyaachaa jiran.
Mee egaa abbaan dhugaa ana moo isaanii? Kaleessa gaafa anii fi ati dhagaa boraafannee,rakkoo fi gadadoo hedduu waliin dabarsine sana nu barbaadanii beekuu? Moo har’a ati gati qabeettii ta’uu kee baran jennaan hunduu sitti miixachuu fi hiixachuu baay’isanii? Anoo naaf hin galu…. Mee yaa gati qabeettii koo, mi’ooftuu akka dammaa bakka jirtuu takkaa qofa sagalee kee na dhageessisi. Asin jira jedhii garaa na ciibsi. Hin turiin yoo turte galaanatu guuta. Awaash, Gibetu guuta. Guutan daaktuun biyyaa dhumeera. Kaan ni godaane, kaan ni boqote. Kan hafe ana osoon si eeguu anaanis lolaan gannaa na fuudhee galaana ati irra ceetutti na makee du’aa koo akka hin arganne ammumaan laphee fi qalbii kee keessatti galmeessi.
Mee yoo biyya alaas jiraatte naa bilbili. Yoo dadhabdes dhaamsaanis ta’u afuura natti baafadhu. Sumaaf qalbiin na bada. Jiruun hadhaa natti ta’ee afuurri gurraan na bahaa jira. Waa nyaadhu dhiiga naaf hin ta’u, nyaadhus afaan dhiiga dhiiga natti jedha. Akkamittan nyaadhaa? Atoo hin jirtu, ykn daftee hin dhuftu.
Jaalallee koo Bilisummaa (Diimokiraasiif)!!


text:
Hawaasni Oromo fi Mesenssonni Caayaa Tokkommaa Baqattota Oromo Biyya Masrii Magaalaa Cairotti jiraatan ebela 26/2015 kabajaa Ayyaana Gotota Oromo 2015 haala miidhagaa fi bonssaan kabajatanii …Read More »
B/J/ Kamaal Galchuu: “Qabsoon biyya keessaa finiinaa jirti”
Kora guddaa, kora xiqqaa, guyyaa WBO, guyyaa Gootoota jechuun bara baraan wal afeeranii seenaa gootootaa kaleessa wareegamanii wal yayyaadachiisanii lilmee hamilee baraa walii waraananii sabbata …Read More »
“ABO jechuun lafee ummtaa Oromoo jechuudha, faajjii ummata Oromoo jechuudha” eenyuun fakkeessuuf Alaaba Oromoo qabatee habashatti galuufi ODF?
Guyyaan Gootota Oromoo MN USA bara kanaa keessummaa kabajaa taate kan argamte, Gootittii j/ Urjii Dhaabaa miseensa WBO duraanii kan yeroo hedduuf dirree qabsoo irratti …Read More »
GGO: Sabboonummaan Oromoo maali? Eenyutu Sabboonaa ykn Sabboontuu dha?
Abdii Boruutiin Yeroo baay’ee yoo dubbatamu ykn barreeffamu, sabboonummaan Oromoo guddachaa akka dhufe agarsiisa. Dhugaa dhas; galanni qabsoo bilisummaa Oromootiif akkasumas gootota …Read More »
Labsa Guyyaa Gootota Oromoo – Adda Bilisummaa Oromoo
Yaadannoon gootota qabsoo bilisummaa Oromoof osoo qabsawanii wareegamani kan barbaachiseef waan aadeeffatame qofaaf osoo hin taane guyyaa kana seenaa qabsoo dheeraa ummatni Oromoo of dandamachiisuuf …Read More »
Guyyaa Gootota Oromoo 2013, Magaala Bern, Switzerland
Magaala Bern, Switzerland keessa tti sabboontonni Oromoo gaafa 13.04.2013 Guyyaa Gootota Oromoo 2013 yaadatanii oolaniiru. Guyyaa kana qabsaawota Ooromoo mirga uummata Oromoo fi Bilisummaa Oromiyaaf …Read More »
Guyyaa gootota Oromoo Ilaalchisuun, Dhaamsa ABO Irraa Kenname.
Danbaliin Jijjirama ABO, Imaanaa Jaallan Keenya Wareegamniif Galmaan Gaha! Uummati Oromoo maraa fi qabsa’otiin adda bilisummaa Oromoo guyyaa gootota keenyaa kan yaadannu, imaanaa isaanii galmaan …Read More »


text:
Kora sabaa seeraan ala maqaa ABOtiin waajira Mummee ABO Gulalleetti gaggeeffame ni mormina.
Hookkarri gantoota keessaa fi tika mootummaan qindaa’e guddatee guyya Bitootessa 13, 2021 Kora Sabaa Hooggantooti, Miseensotni fi Deggertootni Adda Bilisumma Oromoo kamuu irraa quba hin qabne “Kora Sabaa ABO geggeeffanne” jechuun bifaa Ummata Oromoof arrabsoo ta’een gartuun armaan ol maqaa dha’ame gad ba’u isaa beekameera. Gantootni dantaa fi garaaf of gurguran muraasni maqaa dhaabichaa fi galfata kana dura Kora Sabaa 4ffaa irrattis itti kenname meeshaa godhachuun tika mootummaa PPtti hirkachuun gantummaa dhiifama hin qabne raawwataniiru.
Ammas akkuma kaleessaa shirri keessaa fi alaa dhaaba keenya waliin akka jiru ifatti mul’ataa jira. Bu’aa qabsoo dhaabni keenya galmeessaa as ga’e kana dabarsanii diinaaf kennuu fi boodatti deebisuuf murnoonni maqaa “Hooggana dhaabaa” jedhuun diinatti hirkitanii jeequmsa babal’isaa turan, waajjira ABO muummee Finfinneetti argamu humna tikaa fi poolisaan cabsanii seenuun, darbees isaanumaan eegamaa “Kora Sabaa ABO gaggeeffanna” jedhanii as bahan. Kun hedduu saalfachiisaa fi qaanessaa ta’uu isaa hubanna.
Dhaaba roorroo ummata Oromoo irra jiru irraa qolatee mirga abbaa biyyummaa isaa gonfachisuuf qabsoo bara dheeraa wareegama qaalii itti kaffaluun ABO bakka har’a jiru kana gahe kana diiguuf diinni takkaa aara galfatee hin beeku. Dhaabni Bilisummaa Oromoo ABOn hamma ummanni Oromoo dachii kana irra jiruutti tasa akka hin diigamnes hin dhabamnes shira farreen sirna nafxanyaatti hirkattee bara baraan xaxuu dabalatee diinni hinkaa oromoo dhaabbataa hundi ni beeku. Walgahii maqaa kora sabaa ABOn waamame kana irratti basaasoti PP hedduun akka irratti hirmaatan waan dhoksaa miti. Ummata keenya, hoggantoota, qondaalota, miseensota, deggertoota ABO fi ummata oromoo basaasanii mana hidhaatti guursisaa turanii fi ajjeessisaa jiraatan guuranii fidanii hoggantootaa qondaalota ABOti jedhanii gantummaa fi farrummaa isaanii ifatti agarsiisaniiru.
Nuti misensonni ABO Konyaa Oslo gochaa seerdhablummaa murni diinaan bitaman kun godhan ni balaaleffanna..Ummatni Oromoo kana hubatee akka dura dhaabbatuu fi Injifannoo Dhiigaa fi Lafee itti cabsee argate kunuunfachaa,kaayyoo gootowwan keenya itti wareegaman xumura akka itti godhatu dhaammanna .
Itti fufuunis:
- Adeemsa murna maqaa Hooggana dhaabaan faallaa qabsoo bilisummaa Oromoo deemu kana saaxiluun, ABOn yeroo adda addaa qaamota dhimmi ilaallatuuf ibsa kennaa fi beeksisaa turus deebii dhabuu caalaa ,rakkoolee keessaa fi alaan dhaabicha mudatan furmaata soquuf tattaaffii dhaabni keenya gochaa ture dinqisiifachaa mootummichi qabsoo karaa nagaa irratti walii galame cabsuu fi dirree dimokirasii dhiphisuu isaa hawaasni keenyaa fi qaamni idila-addunyaa akka hubatuu fi mootummaa seer-dhabdee kana irratti dhiibbaa akka godhu
- ABOn Kora Sabaa geggeeffachuuf waggaa darbe Gumii Sabaan murteessee, koree itti hundeessee hojjachaa akka jiru beekamaadha. Haata’u malee murni seeraa fi sirna dhaabaa kun aadaa dimokrasi ABOn qabu kana cabsee Kora Sabaa maqaa dhaabaatiin gaggeessuuf yaale, seera dhaabaa kan cabsee fi sirna dhablummaa kan afeeru ta’uu hubannee jirra; sababa kanaan teessoon murna fincile kanaan godhame kamiyyuu fudhatama hin qabu; duras ni dhaabbanna.
- Murni kun tika murna mootummaa ofiin jedhutti hirkatee hookkara dhaaba keessatti uumamee fakkeessee ololaa oofaa jira. Haa ta’u malee murni kun namoota qubaan lakkaawaman maxxantummaa “Biltsiginnaa” fi mootummaa qabatanii fiixa-ba’insa qabsoo Oromootti gufuu ta’uuf warra deeman ta’uu uummanni keenyaa fi lammiileen Oromiyaa hubatee furmaanni kanaa qaama mirga isaaf falmu, mootummaa ofii dhaabbachuu ta’uu hubatee, deeggertoonnii fi firoottan qabsoo Bilisummaa Oromoo hanga Oromiyaan bilisoomtutti ABO waliin ta’uun haqaaf akka falmatan gaafanna
- Dirree siyaasaa dhiphisanii ABO filmaata keessaa dhiibuun baasuu bira taranii shira xaxuun rakkoo biyyattii wal-xaxaa sana daranuu ammeessuun ummata Oromoo fi ummattoota biyyoolessa Oromiyaa addatti ummata Xophiyaa walii-galatti balaa guddaaf saaxilamee jira. Kanaaf ummati keenyaa fi lammiileen Oromiyaa yaada”Mootummaa Ce’umsaa Biyyooleessaa ” ABOn labsee KFOn deggere milkeessuuf keessaa fi alaan akka hojjennu waamicha keenya dhiheessina
Konyaa ABO Oslo
18.03.2021


text:
Talaallii COVID-19
Talaalliin nama maraaf tola
Kattabachuuf Insurance fayyaa ykn waraqaaragaa sihinbarbaachisu.
COVID-19 vaccine information in Oromo
Connect to your COVID-19 vaccine ykn 833-431-2053 bilbili.
Maqaa klinikiif yeeroo jiruu issaani kanaan argatu:
Baki hojji keesani magaallaa Minneapolis yoo ta’e, mirga yeroo dhukubaa hojii irraa hafuu qabdaniin hayama gaafadhaati, tallaala dhibee COVID-19 nama’irra itiisuu argachuuf beelama qabadhaa. Akasumas, tallaala fudhatani tarii yoo issin dhukube, mirga jiruu irraa hafuu kanat fayadamaa.


text:
Rakkoon namoomaa ka biroon kan Itiyoophiyaa keessaa kan haalli gama kaaba biyyattii mudataa jiru tilmaamuun kan hin danda’amnee fi hammataa adeemee jira jechuu dhaan dubbi himaan muummicha barreessaa tokkummaa mootummootaa Stephane Dujarrik beeksisaniiru.
Michoonni keenya gargaarsa namoomaa torban kana Maqalee irratti kan raawwatame haleellaa samii irraanii dabalee, walitti bu’iinsi sun hammaachuu isaaf wal waraansa dhiyeenyaan naannoo Amaaraa keessaa nmoonni hedduun qe’ee ofii irraa buqa’uun gabaasmeera jedhan.
Ammas irra deebi’uu dhaan qaamotiin martinuu kanneen walitti bu’iinsa sana keessatti hirmaatan akka seera gargaarsa namoomaa ka sadarkaa addunyaa siivilootaa fi caasaalee siviliif eegumsa godhuutti dirqama isaanii ba’uu qabu jedhaniiru.
Tigryaa keessaa haalli namoomaa sababaa deddeebiin gargaarsaa murtaa’aa ta’eef gad adeemaa deemej.
Onkoloolessa 13 fi Onkoloolessa 19 gidduu yeroo jirutti konkolaataan gargaarsa fe’ate 215 Tigraayitti ennaa ergamu, kan torban duraa irra xiqqoo dabalee jira. Konkolaataan 1,111 ta’u erga Adoolessa 12 qabee Tigraayiin kan seene yoo ta’u, kan naannoo sana seenuuf barbaachisu dhibba irraa harka 15 qofa. Akkuma beekamu guyyaatti konkolaataa gargaarsa fe’ate 100tu Tigraayiin seenuu qaba jedhan.
Torban darbe, namoonni 52,000 gargaarsa midhaan nyaataa yoo argatan, walakkaan isaanii gosa nyaataa tokko ykn lama qofaa agatan. Yoo xiqqaate namoonni 870,000 torban tokkootti gargaarsa midhaan nyaataa argachuu qabu jedhan.
Erga baatii Hagayyaa qabee michoonni keenya uummata 807,000 naannoo Amaaraa fi 76,000 ol immoo kanneen Affaar keessaa qe’ee ofii irraa buqqa’aniif midhaan nyaataa raabsanii jiru jechuu dhaan dubbi himaan kun beeksisaniiru.


text:
Gamtaan Dhaabbatoota Polotikaa sadii dhiheenya hundeeffamee fi kan Jeneraal Kamaal Galchuun hoogganamu, Gareen ABO as Waashington DC keessatti walga’ii uummataa waamanii turan.
Kaayyoo ABO Jijjiiruu Keenya Beeksisuuf Hawaasota Itiyoophiyaa Biyyoota Alaaf Ibsa Kennaa Jirra, jechuun Gurmuun ABO torban dabre Dirree Dimookiraasii irratti ibsa nuuf kennee ture.
Gareen ABO kaan, kan Obbo Dhugaasaa Bakakkoon hoogganamu immoo ejjennoo sana jabeessee balaaleffachuun ibsa baasee ture. Miseensi koree gidduu garee ABO kanaa, Obbo Dani’eel Disaasaa, uummatni Oromoo waa’ee uummata Itiyoophiyaa waliin jiraachuu dubbachuu dura bilisummaa Oromiyaa mirkaneeffatuu qaba, jedhu.
Waa’een sagantaa jijjiiruu Wararaa irratti tahe malee uummata oromoon akka hin fudhatamne sagantaa guutuu qabaachuu isaanii dubbatu.
Guutummaa gaaffii fi deebii kanaa MP3 tuquun dhaggeeffadhaa


text:
Arraba Kee Eeguf- Kutaa 1ffaa
Arrabni foon diimtu baay’ee laaftu, akka feete sochuuti fi dubbiif bu’uura tan taatedha. Arrabni meeshaa dubbiti. Arrabaan ala jechoota sagaleen baasun ni ulfaata. Haasofti arrabaan uumamu nama dubbatu irratti hundaa’e gariin isaani gaarii, gariin isaani immoo badaadha. Waa’ee badii arrabaa ilaalchise wanti baay’ee jedhame, wanti baay’een barreefame garuu dubbii fi barreefamonni sunniin hundii badii arraba keenya dhowwuu danda’aniiru? Eeti badii arraba keenya barreefamni yookiin dubbii namoota biraa kan dhowwuu osoo hin ta’iin matama keenyatu badii arrabaa dhowwuu qaba, matama keenyan arraba keenya lugaamu danda’a. Dubbii fi barreefamni namoota biroo qajeelcha fi akeekachisa nu kennuu malee arraba keenya lugaamu hin danda’an. Qajeelfamaa fi akeekachisa san fudhate arraba keenya bakka sirrii ta’eetti fayyadamu kan danda’u nuyi matama keenya.
Miidhaa Arrabaan Dhufu
Akkuma jedhamu arraba sirnaan yoo itti hin fayyadamin akka bineensa bosonaa miidhaa baay’ee geessa. Bineensa bosonaa yoo irraa hin dheessin yookiin yoo ofirraa hin deebisin miidhan isaa guddaadha. Haaluma kanaan arrabas yoo hin too’atin miidhan isaa kan bineensa bosonaa caala.
“Yaa ilma namaa arraba kee tiksi
Akka si hin ciniinne of eegi.
Dhugumatti inni bofa
Namoota meeqatu qabrii keessa jiru kan arraba isaanitin ajjeefaman
Namni Guyyaa Qiyaama qunnamti Rabbii sodaatee fi arraba ofii tiikse inni dhugumatti goota.”
Sababa arraba too’achuu dhiisutin hariiroon namoota ni miidhama. Lolli fi wal dhabbiin baay’een sababa arrabaatin burqu. Dhiigni namoota ni jiga, qabeenyi ni barbadaa’a. kana hundarra immoo dhuma namaatu nama gaddisa. Guyyaa Qiyaama sababa arrabaatin ibiddatti darbama.
Abu Hureeyran akka gabaasanitti Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
“ إِنَّ الْعَبْدَ لَيَتَكَلَّمُ بِالْكَلِمَةِ مِنْ رِضْوَانِ اللَّهِ لاَ يُلْقِي لَهَا بَالاً، يَرْفَعُ اللَّهُ بِهَا دَرَجَاتٍ، وَإِنَّ الْعَبْدَ لَيَتَكَلَّمُ بِالْكَلِمَةِ مِنْ سَخَطِ اللَّهِ لاَ يُلْقِي لَهَا بَالاً يَهْوِي بِهَا فِي جَهَنَّمَ “.
“Dhugumatti gabrichi tokko jecha Rabbiin gammachiistu ni dubbata xiyyeefannoo osoo itti hin kenniin. Sababa saniin Rabbiin sadarkatti isa olkaasa. Dhugumatti gabrichi tokko jecha Rabbiin dallansiistu ni dubbata osoo xiyyeefannoo itti hin kenniin. Sababa saniin Jahannamitti darbama.” Sahih Al-Bukhaari
Meeqa keenyatu xiyyeefannoo osoo itti hin kenniin jechoota badaa haasawaa oolla.
Ergamaan Rabbii (SAW) dhaamsa kana nuu dhaamu:
وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَسْكُتْ
“Namni Rabbii fi Guyyaa dhumaatti (Guyyaa Qiyaamatti) amane waan gaarii haa dubbatu yookiin haa cal’isu.” (Sahih Al-Bukhaari, MUslim)
Hadiisni kuni wanta gaarii malee dubbachuu akka hin qabne nutti agarsiisa. Namni tokko dubbachuu kan qabuu yoo dubbiin isaa baay’een waan gaarii fi bu’aa of keessaa qabaatedha. Garuu dubbiin isaa gaarii fi badaan kan wal qixxaatu yookiin badaan gaarii kan caalu yoo ta’e cal’isutu caala. Sababni isaas, boodarra suuta suutan gara baditti nama oofa. Gara biraatin namni tokko dubbii isaa keessa badiin jiraachu yoo shakke haa cal’isu.
Imaamu Ash-Shaafi’i (Rabbii rahmata isaa haa godhu) akkana jedha: “Namni tokko yommuu haasawu fedhe, dubbachuun dura itti yaadu qaba. Wanta dubbachu hedu keessa yoo wanti gaariin jiraate haa dubbatu. Garuu wanta haasawu hedu keessa yoo shakkii qabaate cal’isu qaba, hanga dubbii isaa bareechisun shakkii ofii qulqulleessuti.”1
Wanta afaanitti dhufe hundaa yoo gadi furan arraabni miidhaa baay’ee geessa. Miidha arrabni fidu keessaa muraasa isaani mee haa ilaallu.
1.Dhiphinna– wanta afaanitti nu dhufe hundaa yommuu dubbannu boodarra dhiphinnaa fi rakkoo baay’eef saaxilamna. Wanta nuti dubbannu namoota gammachisuu fi kolfiisisuuf ta’a garuu dubbiin keenya miira nama sanii miidha. Namtichi nuti itti dubbanne nutti muufachuun hariiroo addaan kuta.
Dhiphinni karaa arrabaatin dhufu hangana hin jedhamu. Wanta tokko ni dubbatta ergasii gaabbi fi dhiphinni mataa kee guba. Jireenya koo keessatti dogongorri guddaan ani hojjadhe dogongora arrabaan raawwadheedha. Dhiphinnaa fi gaabbi hamaa sababa kanaan dhandhame jira.
Namoota meeqatu sababa kanaan rakkoo fi gaabbi hamaa dhandhamaa jiru! Yeroo teknolojiin akkanatti babal’ate kanatti jecha meeqa osoo hin hubatinii fi xiyyeefanno itti hin kenniin hafarsinaa. Chaati jenne halkanii guyyaa yommuu walitti quunu sammuun fi hariiron keenya hangam miidhamaa akka jiru hubanne jirraa? Wanti haasofnu fi barreessinu hundii galmee hojii keenyaa irratti galmaa’a akka jiru hubanne jirraa?
2.Wal jibbaa fi wal diiggaa– sababa arrabaatin wal jibbaa fi wal diiggan maatii, hawaasa fi biyya jiddutti uumama. Jecha takka xiyyeefannoo osoo itti hin kenniin dubbanna. Ergasii ibiddi jibbaa fi wal diigga boba’u eegala. Kanaafi Rabbiin akkana jechuun nuu dhaame:
“Gabroottan Kiyya jecha hundarra gaarii taate akka dubbatan itti himi. Dhugumatti sheyxaanni gidduu isaani balleessa. Dhugumatti sheyxaanni ilma namaatif diina ifa bahaadha.” Suura Al-Israa 17:53
Sheyxaanni jechoota badaa akka dubbatan isaan gochuun wal dhabbii fi wal diigga isaan jiddutti facaasa. Kanaafu jecha gaarii dubbachuun yookiin cal’isuun badii kana hunda irraa nama tiiksa.
Wanta faaydi hin qabne dubbachuun maatii meeqatu diigame, lubbu meeqatu darbe. Seena fi manni haa lakkaa’u. Osoo itti hin yaadin jecha takka ni dubbatta ergasii manni fi hariiron kee ni diigama. Kana irraa baraaramuuf arraba ofii lugaamudha.
Sababoota dubbii akka baay’isan nama taasisan
Namoota gammachiisuu fi kolfisiisuuf– namoota gammachiisu fi kolfiisisuuf dubbii meeqa dubbannaa! Namoonni nu haa jajan jenne soba meeqa dhangalaasna. Ergamaan Rabbii (SAW) nama kolfiisisuuf jedhe nama soba dubbatu haala kanaan nu akeekachisu:
“ وَيْلٌ لِلَّذِي يُحَدِّثُ فَيَكْذِبُ لِيُضْحِكَ بِهِ الْقَوْمَ وَيْلٌ لَهُ وَيْلٌ لَهُ ”
“Ee badii isaa kan namoota ittiin kolfiisisuuf jedhe dubbii isaa keessatti kijiba (soba) dubbatu. Ee badii isaa! Ee badii isaa!” (Sunan Abu Dawuud)
Namoota kolfiisisuuf jenne interneeti irratti waa meeqa barreessaa oolla. Garuu bu’aan nuti argannu yeroo keenya gubuu, dhiphinna, gaabbi fi cubbuun nurratti barraa’udha. Namoota kolfiisisuuf jenne yommuu haasofnu, dubbiin keenya fokkataa ta’a, miira namaa hin hawwatu. Kanaafu namoota kolfiisisuuf jenne dubbii sobaa fi faaydi hin qabne fayyadamuu irraa arraba keenya haa eegnu. Wanta namoonni gadheen hojjatan akkeessu irraa haa fagaannu. Boruu gaabbi malee wanta biraa ta’uu hin danda’u.
Namoota kolfiisisuuf jenne kabaja nama meeqa dhiinnaa. Nama tokkorratti hanqinna wayii arginaan “ewwaa arganne wanta irratti kolfinuu”. Hanqinna keenya irraanfanne kan namoota irratti kolfina. Karaa biraatin namoonni nuu haa jajanii fi kolfan jenne wanta nu bira hin jirre odeessuf carraaqna. Kunis baditti nama geessa.Kanaafu guyyaa har’aa gaabbi fi dhiphinnaan, Guyyaa Qiyaama immoo ibiddaan gaggabuu irra har’a osoo arraba keenya tiikfanne maal isinitti fakkaata?
Wanta dhagahan hundaa hafarsuu– wanta dhagahan hundaa osoo hin guutattin fi hin hubatin namoota birootti dabarsuun badii baay’ee fida. Akkuma wanta dhageettu hundaa namatti dabarsuuf jarjartuun kijibaa jedhamaa adeemta. Namoonni si amanuu dhiisu, si jibbu. Kanaafu wanta gurratti nu bubbisuu hundaa dabarsuun dura gadi dhaabbanne itti haa xinxallunu. “Wanti inni natti hime kuni dhugaadha moo soba? Yoo soba ta’ee namoota birootti dabarsuun miidhaa malee maal fiida? Yoo dhugaa ta’ee immoo namoota birootti dabarsuu keessa fayda isaati moo miidhaa isaatu caalaa?” jenne of haa gafannu.
Dallansuu– maddi biraa dubbii akka baay’isnu nu taasisu dallansuudha. Yommuu dallannu wanta dubbannu hin beeknu. Aarii keenya qabbaneessuf wantuma afaanitti nu dhufee dhangalaasna. Dubbiin keenya miidha baay’ee erga geessen booda gaabbii fi dhiphinnatti tarra. Baay’inni dubbii yeroo dallansuu miidha malee wanta tokko jijjiruu akka hin dandeenye beekudha. Yeroo dallansuu cal’isuun summii arrabaa irraa tiikfamuudha.
Shakkii- karaa biraatin yommuu nama shakkinuu sheyxaanni jechoota baay’ee sammuu keenya keessatti oomisha. Wanta gonkumaa ta’uu hin dandeenye guutu ta’uu akka danda’u godhee nutti agarsiisa. Ergasii yaada fi shakkii keenyan wanta nutti dhufee haasofna. San booda summii arrabaatin faalamna. Insha Allah shakkii bal’innaan ni ilaalla.
Hama– hamni madda badiiti. Madda dubbiin baay’ee fi sobni irraa burquudha. Hamni mata duree xiqqaa waan hin taanef Insha Allah guyyaa biraa itti deebina.
Har’aaf asirratti nu gaha. Torbaan hanga kutaa itti aanun hanga walitti deebinutti Assalamu aleykum wa rahmatullahi wabarakaatuh
Kitaaba wabii
1.Guarding the Tongue (Golden Advice series- Darussalam Publishers)


text:
Rabbi Maaliif Dhufee Rakkoo Dachii Tanaa Hin Furre?
Gaachana Islaamaa
Gaafataa: Hayee! Akkam oolte Dr Zaakir Naayik. akkasumas hundi keessanuu? Maqaan kiyya Shurinil Paatlii jedhama. Biyya kanatti Reestoraantii maatii qabna. Gaafiin kiyya, akkuma Nuti hundinuu beeknutti, Rabbiin tokkichaa fi Ol aanaadha. Inni…Dhiifama…Isa ykn Isii je’ee Rabbiif Saala kennuu hin barbaadu. Yoo Rabbiin akkaan humna qaba jenne, Maaliif ofii isaatii gad bu’ee, hamtuu/cubbuu addunyaa tanarra jirtu hunda hin qulqulleessine. Maaliif lafa tana qulqulleeysee bakka jireenyaaf haalaan mijooytuu nuuf taasisuu dhabe. Maaliif yeroo dheertuu tana hunda itti fudhate. Akkuma nuti hundi beeknutti Jannataa fi Azabniniis ni jira. Namoonni waan gaarii hojjatan jannata seenan, warri hamtuu dalagan ammoo Azaaba seenan. Inni nu qormaatutti jira. Rabbiin nu qormaatuudhaf maaliif yeroon dheeraan kun, waggaan 6000 maaf isa barbaachise.
Dr Zakir: Obboleessi keenya gaafii gaarii gaafate. Rabbiin ol aane humna guddoo jabduu waan qabuuf, Maaliif humna isaatitti fayyadamee, gara dachii dhufee ilaalchota dogongoraa/wal dhabdee tanneen cufaahuu hin furre. Maaliif nu qormatuudhaaf Waggaan 6000 ol isa barbaachise? Je’ee gaafate, Gaafii bareedduudha.
Qur’aanni akkana jedha, “Rabbiin osoo barbaadee, nama dachiirra jiru hundaahuu Muslima godhuu danda’a” jedha. Qur’aanni waan kana bakka heddutti dubbatee jira. Kana jechuun, yoo fedhe, namni hundinuu akka Rabbii ol’aanetti amanan godhuu dandaha jechuudha. Garuu Qur’aanni suuraa 67ffaa Suratul Mulk, aayata 2rratti akkana jedha;
“(Rabbiin) isa du’aa fii jireenya uume, isinirraa eenyu akka toltuu dalagu laaluuf/isin qoruuf …” Ja’a.
Wanti ati amma jechutti jirtu kun maal seete; “nuti mana baruumsaa dhaynee barachuutti jirraa, Waggaa 10 booda qormaata biyyooleeysaa, SSE board, CBSE, IGCSE waan qoramnuuf, maaliif barsiisoonni amma nu qormaatan? Maalif nama hundaahuu qoruumsa hin dabarsine?” Akka nama je’uuti fakkaata. Yoo barsiisaan nama hundaahuu dabarse, namoonni hundinuu koolleejjii fayyaatti galmaawanii, san booda namuu Doktora taha. kana booda bakka silaa nama fayyisuu qaban nama ajjeesuu eegalan jechuudha. Qoruumsi fayyaa maalif barbaachise ykn, Maalif barsiisonni keenya kan fayyaa nu kuffisan jechuu dandeeysa. Wanti nu kuffisaniif, dhukkubsataa wal’anuuf dandeeytii ni qabna moo hin qabnu waan je’u adda baafachuudhaafi. Haaluma wal fakkaatuun Rabbiin ol’aane ilma namaa uumeeti, san booda ilma namaatiif filmaata bilisaa kenne. Uumamaaleen biroo kan dachii tanarra jiran hundinuu filmaata bilisaa hin qaban. Ilma namaatii fii Jinnii qofaatu filmaata bilisaa qaba. Malaaykaaniis filmaata bilisaa hin qaban. Waanuma Rabbiin isaan ajaje qofa dhibbaa dhibbatti jala deemuudha. Garuu Ilmi namaa, Maleeykotarra uumama filatamaadha/uumama Malaaykaarra caalu. Eega Rabbiin olaane. filmaata bilisaa nuuf kenne booda, yoo ajaja Rabbii guunnee kan itti dalagnu taate, dalagaa saniin Nuti Malaaykotarra ni caalla. Yoo ajaja isaa kan hin guunne taate ammoo, nuti Malaaykootaa gad taana jechuudha. Tanaafuu Rabbiin ol’aane amma filmaata bilisaa nuuf kennee jira.
Ammaas osoo nuti gara dachii addunyaa tana hin dhufin dura Rabbiin ol aane “eenyuutu ilma namaa tahuu barbaada” je’ee nu gaafatee jira. Yoo yeroo san ilma namaa tahuu hin barbaadinii uumama ilma namaatiin ala jiru tahuu filatte hogguus qoruumsa san dabartee jirta. Yoo feete gaara tahu filatta, isaanis Muslima, feetu muka taata isaaniis Muslima, feetu bineensota/beeyladoota taata isaaniis Muslima, feetu malaaykoota taata isaaniis Muslima. Muslima jechuun fedhinnaa ifii cufa Rabbii ol aaneef kennuudha. Bineensootaa fi beeyladoonni cufti Muslima. Urjiileen cufti Islaamaa, Biqiltoonni hundi Islaama, Malaaykoonni hundiniis muslima. Ilmi namaa ammoo uumama addaati. Uumama Rabbii kheeysaa irra gaarii/dansaa uumamaati. Tanaafuu Rabbiitu “eenyutu ilma namaa tahuu fedha” je’ee gaafate. Nuti ilmi namaa gowwaa waan taaneef ilma namaa tahuu barbaanna jennee nama tahuu kana filanne. Kana jechuun silaa akkas jechuu baanne hogguus dabarree jirra. Yoo ilma namaa taate tarii hundaa ol caaluu malta. Nu hundinuu akka waa hunda caalluutu nutti dhagayame, Eegas booda dubbiin jajjaba tahuu hubanne malee. Nuti amma filmaata bilisaa kennamnee jirra. Tanaaf hanga ammaatti qormaatumarra jirra. Yoo Rabbiin ol aane nama hundaahuu ka dabarsu taate, Rabbiin ol aane (SW) haqa hin dalagne jechuu dandahan. Yoo Rabbiin ol aane nama hundaahuu jannata naqe; gaafa guyyaa qiyaamaa Rabbii kiyya dura dhaabbadhee, an nama gaarii akkanaati, an nama hin saamne/hatne, an nama dhugaa ture. Garuu namni sun nama saamee jira, gudeedee jira, inninuu kunoo jannata na wajjiin jira je’ee Rabbii ol aaneen mormuu dandaha. Maalif namicha kana jannata nayxa jechuunii dandaha.
Tanaaf Rabbiin ol aane Qur’aana kheeysatti, suuraa 4ffaa Suuratun-Nisaa’a, aayata 40rratti akkana je’a: “Dhugumatti Rabbiin hanga firii raafuu/hanga atamii takkallee nama hin miidhu” je’a. Tanaaf Rabbiin ol aane waan akkaan tola nuuf oolee garaa nuuf laafuuf, carraa nuuf kennee nuuf araarama. Garuu akkasuma xumuurri isaatis haqa jechuudha. Waan kanarratti hundaa’uudhaan qormaatarra jirra. tanaaf jiruun amma jiraachutti jirru tun guyyaa boruutiif qormaata jechuudha. Uumama Rabbii ol aanee keeysaa nuti uumama addaati. Akeekni uumama kanaatiis akkuma Rabbiin Qur’aana keeysatti Suuraa 51ffaa Suuratuz-Zaariyaat, aayata 56rratti dubbatetti, “wamaa Khalaqtul Jinna wal Insa Illaa liya’buduun…Rabbiin ol aane jinnii fi ilma namaa wanti uumeef akka isa gabbaraniif” ja’e. Isa gabbaruu jechuun waan inni itti ajaje dalaguudha, yoo waan inni itti si ajaje dalayde qormaata kana dabartee jirta. yoo hin taane ammoo akkuma Qur’aanni je’e sani. Rabbiin osoo fedhee ilma namaa hundaahuu Muslima godhuu dandaha. kun isaaf waan laafaadha. Garuu nuti uumama hundarra caalu, uumama addaa waan taaneef, eega filmaanni bilisaa nuuf kannamee kana booda yoo isaaf kan ajajamnu taate, uumama biraa hundarraahuu caallee jirra jechuudha. Gaafii tee siif deebise je’eetiin abdadha.
Qophii: Abuu Ibtisaam


text:
Ummanni magaalaa Dirree Dhawaa deeggarsa muummicha ministeeratiif qabu ibsachuuf hiriira nagahaa geggeesse
Ummanni Magaalaa Dirree Dhawaa jijjiirama hooggansa muummicha ministeeraatiin dhufaa jiru deeggaruun, ganama har’aa Istaadiyoomii magaalattii keessatti hiriira nagahaa geggeesse. Namoonni Bombii qabatanii gara magaalattii seenaa turan keellaa irratti too’annoo jala kan oolan tahuu gabaasni arganne ni ibsa.Haata’u malee hiiriirri geggeefame rakkoo tokko malee nagahaan kan xumurame tahuun beekamee jira.
Gama biraatiin ammoo guyyaa kaleessaa hiriira magaalaa Finfinnee irratti namoota haleellaa boombiitiin miidhamanii hospitaala seenan jiddu, namni lammataa halkan edaa kan du’e tahuu ministeerri Fayyaa Dr Amiir Amaan beeksise.


text:
Kutaa wal falmisiisaa ta’e Kaashmir irratti tarkaanfii mootummaan Hindii fudhateef gola naga eegumsaa kan tokkummaa mootummotaa dabalatee qaamonni addunyaa irra jiran dhaqqabuu qabna jechuun Mummichi ministeera Paakistaan Imran Khan dhaadatanii jiru.
Kunis Mootuummaan Hindii mirga addaa kutaa Kaashmiriif kennemee ture irraa mulqamuu isaan ture.
Hindiin bara 1949 kutaa Jammu fi Kaashmir akka of bulchan , heera ofii fi alaabaa addaa akka qabaatan akkasumas dhimmi haajaa alaa, kan ministeera ittisaa fi kan qunnamtiin ala kan hin dabalannee ta’u labasa.
Jarreen Hinduu kan keessatti heddumaatan mootummaan Hindii seera mirga heerri Kaashmiriif kennee ture kana wiixata kaleessaa haqee jira.
Mummichi ministeera paakistaan Imran Khan paarlaamaa ofii walgahii hatattamaa waamuun tarkaanfiin Hindii kun lootee seentummaa kutaa musleemonni itti heddumaatan kan kaashmir keessaa hammeessa jedhan.
Muddamnii uumamuuf jiru biyyoota Nukleera qaban Hindii fi Paakistaan giddutti waraana biroo kaasisuu mala jedhan.Walitti bu’iinsii uumamuuf jiru dhuma irratti biyyoota lameen gara meeshaa Nukleeraan walitti ba’u waan fiduuf jecha addunyaan waan hamaa akkasii arguuf qophiidhaa jechuun gaafatan.


text:
Kora Waldaa Oromoo isa baranaa irratti matadureelee dhiyaatan keessaa dhittaa mirga namomaa dhaqqaban ragaan deggeranii seenaaf ka’uu, kan jedhu fi Faalama qilleensaa Oromiyaa keessaa uummanni dursee hubachuun akka of eeggannoo barbaachisuu dammaqsuuf raadiyoo FM qabaachuun qooda guddaa qaba, kan jedhu of keessaa qaba.
Oromoon ragaalee qabu Afaaniin dubbachu bira taree, akka galmeetti qophessee ka’uu irratti muxannoo ga’aa hin qabu, kan jedhu Dargaggoo Haabtaamuu Dhugoo, dhittaa mirga dhala namaa Oromiyaa keessatti dhaqqau barrefama, Suuraa,Vidiyoo fi kanneen biroon deggeramee kaayamuun wanna akka adunyaan nuuf beeku itti iyyataa jirru dhugoomsa, jedha. Gama kaaniin rakkoo biyya keessa jiru sabaa-himaan biyya alaa adda addaa akka hubatan carraaquniis, mala biraati kan jedhu Dargaggoo Habtaamuun, yeroo adda addaatti wareegama uummanni Oromoo baasee callisanii hidhii xuxuun bira darbuu mannaa galmee akka qabatu gochuun itti gafatama nama hundaati jedhan.
Carraan Raadiyoo FMtti gargaaramuu biyya keessatti otuu babal’atee, keessumaa faalama qillensaa, lageenii fi kanneen biroo lubbu uummataa galaafataa jiran akka uummanni dursee hubachuun, of eeggannoo barbaachisu godhu gargaara kan jedhan Aadde Araggaash Dheeressaa ti. Gama kaaniin jijjirama qillensaa faccisuuf gargaarsi haawaasi addunyaa kennaa jiru, kallattiin akeeka yaadameef ooluun isaa, hordofamuu qaba, kan jedhan Aaddee Araggaash
Sabaa-himaan biyya alaa gama kanaan qooda akka fudhatan carraaquun hedduu gargaara, jedhu. Guutuummaa gaaffi fi deebii kanaa MP3 tuquun dhaggefadhaa.


text:
Angawoonni naga eegumsa Masrii sabaa himaa biyyattii maqaa dha’uun akka gabaasanitti shakkamtoonni leellistoota Islaamummaa majiida namaan guutame kan odola Sinai gama kaabaa irratti haleellaa raawwataniin namoota 235 galaafatan.
Gabaasaan dhaaba oduu mootummaa MENAn akka gabaasetti leellistoonni masjiida al-Rawdah kan magaalaa Bir al-Abed irratti fuuleffatan.
Kanneen ijaan argan akka jedhanitti ambulaansiin namoota haleellaan irratti raawwate naannoo Sanaa kaasuun gara hospitaalaatti geessaa turan.
Biyyi hollaa Israael haleellaa sanaan booda gadd itti dhaga’ame Masriif ergitee jirti. Israaelii fi iMasriin bara 1979 walii galtee nageenyaa mallatteessuu dhaan wal ta’iinsa naga eegumsaa walitti dhiyoo tolfatan.
Humnootiin naga eegumsaa Masrii waggoota sadii oliif Sinai kaabaa bakka isaan poolisootaa fi loltoota dhibbaan laka’aman galaafatan keessaa garee IS waliin wal waraanaa jiran.


text:
Membership is open to all who wish to support Koodee's effort to promote Oromo Language and Culture. Members are the bedrock of Koodee. You say. We listen. Membership is 100 USD per year.
Afaan fi aadaa Oromoo guddisuuf , dhaloota haarawa qaruuf, wal gurmeessuu fi humna walii tahuun murteessaa dha. Miseena fi maatii Koodee tahuun namoota afaan fi aadaa Oromoo guddisuuf fedhii qaban hundaaf banaa dha. Miseensota keenya waliin dhiheenyatti wajjin hojjanna, gorsaa fi yaada isaaniitiin hojii keenya qajeelfanna.


text:
Bu’uruma kanaa ➡#1ffaa Obbo Lammaa Magarsaa- Pireezidaantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa ➡#2ffaa-Obbo Isheetuu Dassee Af-yaa’ii Caffee Oromiyaa Ta’uun yoo mudaman Pireezidaantiin Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Lammaa …Read More »
Quuftee Of-wallaalte..!
Gaaditee hin elmattuu Tola siif dhaabbataa Sodaa takka malee Elmattee ol-kaataa Harmeen haati loonii Manni isii gu’ee Tokkichattii hin baatuu Qe’een itti bonee Saawwaan harkaa …Read More »
Adeemsa bulchinsa haqaa dhabeesaa sirna wayyaane
Sirna bulchinsa motumma Ethiopian ittin gaggeefama jiru yoo illaale keyyata duraa irratti jecha bareeda akkana jedhu arkannaa . sirna bulchinsa gaarii irratti kan hundaa`e mirgi …Read More »
Ethiopian Journalist Arrested Over Article About Former PM’s Wife
May 16, 2013, ADDIS ABABA, ETHIOPIA (VOA News) — An Ethiopian journalist has been arrested and interrogated for writing an article about the wife of late prime …Read More »
Balaa Anniyya, Jaarsoo fii Mi’eeysorratti wayyaneedhaan baname.
Waraannii naannoo Soomalii, Oromoo daangaa Soomaletti dhihaattu ammaas weeyrare, namni kumaan lakkaawamu balaa haarayaaf Saaxilaman. Gabaasaan Mayyu (ona Anniyyaa) irraa nu dhaqqabe akka mirkaneeysutti Waraannii …Read More »