text:
Ibsaa Jireenyaa-Lakk.5
Mana fuudhaa heerumaa (gaa’ila) kee waa lama irratti ijaari. Isaanis: TaqwaAllah (Sodaa Rabbii) fi Ridallah (Jaalala Rabbii). Maal jechuu keeti yoo jettan; Sodaa Rabbiitin wanta mana kee diigu eegda, Jaalala Rabbitiin wanta mana kee ijaaru hojjatta. Wanti guddaan jireenya fuudhaa heeruma diigu “waan badaa hojjachuu fi waan gaarii hojjachuu dhiisudha“. Hiika taqwaa keessaa tokko waan badaa dhiisun adabbii Rabbii irraa of eegudha. Kanaafu, yommuu niitin, dhiirsi fi ijoollen wanta Rabbiin dhoowwe hojjachuu dhiisan, addaan bittinaa’u fi jeequmsa irraa of tiiksu. Akkasumas, Jaalala Rabbii barbaadun yommuu hojii gaggaarii hojjatan, hariiroo fi jaalalli isaan jiddu ni jabaata. Kuni maatii gaarii ijaarudha. Qur’aanni bu’uura jireenya keenya taqwaa fi jaalala Rabbii irratti ijaaru akka qabnu nu jajjabeessa. Haala kanaan fakkeenya nuuf dhiyeessa:
“Sila nama bu’uura ijaarsa isaa sodaa Rabbii irraa ta’ee fi Jaalala [Isaa] irratti bu’uurresse caala moo, nama bu’uura ijaarsa isaa afaan boollaa kan cituu dhiyaate irratti bu’uuressee ergasii ibidda Jahannam keessatti isaan kufetu caalaa?” (Suuratu at-Tawbaa 9:109)
Namni ijaarsa isaa olfageessu barbaade, bu’uura isaa garmalee haa jabeessu. Iimaanni bu’uura, hojiin gaggaariin immoo ijaarsa bu’uura irratti ijaarramuudha. Maatii gaarii ijaaru yoo barbaanne bu’uurri keenya taqwaa fi Jaalala Rabbii irratti ta’uu qaba. Kana jechuun Rabbiin sodaachun wanta badaa ni dhiisna, mana keenya keessaas ni baasna. Akkasumas, Jaalala Rabbii barbaadun hojii gaggaarii ni hojjanna. Haala kanaan maatiin gaariin ni ijaarrama.
Gufuwwan lama of eeggadhu
Adeemsa jireenyaa keessatti yommuu hojii gaarii tokko hojjachuuf ykn kaayyoo tokko galmaan gahuuf kaatu, wantoota (gufuwwan) lama of eeggadhu. Isaanis: Yaada badaa namoota irraa dhufuu fi yaada badaa si keessaa burqu. Namoonni dadhabinnaa fi hanqinna kee ilaalun, “Eessa gahuuf akkanatti carraaqxaa? Uguruu hin geessu..” siin jedhu. Ati morkii fi gootummaan yoo itti hin fufiin, jireenya keessatti jijjirama hin argitu. Ammas, yaanni badaan si keessa jiru yaada namootatiin wal fakkaata. Wanti garagara godhu yaanni kee si waliin tura. Yaada nama gufachisanii fi laamshessan irraa bilisoomuf qabsoo guddaa si barbaachisa. Yaada namootaa nama gufachisu irraa bilisoomuf, namoota hamile namaa cabsan irraa fagaachu ykn yaada isaanii akka morkitti itti fayyadamu. Yaada badaa of keessa jiru irraa fagaachuf yeroo hundaa carraaqu fi wanta kaayyotti nama geessu hojjachuudha. Gonkumaa abdii kutuu dhiisu fi obsu
Yommuu badii raawwattu Qur’aana keessaa suuratu az-Zumar (39) dubbisuun sirritti itti xinxalli. Dhugumatti suuran tuni akkuma suuraalee (boqonnaalee) Qur’aanaa biroo waa lama of keessatti tan hammattedha. Isaaniis, rajaa (abdii) fi khawf (sodaa). “Jedhi,”Yaa gabroottan kiyya kan lubbuu ofii irratti daangaa dabartan! Rahmata Rabbii irraa abdii hin muratinaa. Dhugumatti Rabbiin balleessaa hundaa ni araarama. Inni Araaramaa, Rahmata godhaadha.” jechuun abdii namaaf kenna. “Adabbiin isinitti dhufuun dura gara Rabbii keessanii deebi’aa, Isaafis ajajamaa…” jechuun adabbii irraa akka of eegan nama taasisa. Gara dhumaatti immoo gahuumsa warra ibidda seenu fi Jannataa seenu dubbata. Kuni hundi rahmata Rabbii abdachuu fi adabbii Isaa sodaachun gara Isaa akka fiigan nama taasisa.
Namoonni gariin tola yommuu namatti oolan, nama sanii akkana godheef, akkana godheef jechuun tola san namatti odeessu. Kuni na argaa fi dhaadannaaf yoo ta’e hojii gaarii nama jalaa balleessa. Qur’aana keessatti, “Yaa warra amantan! Sadaqaa keessan dhaadannaa fi nama rakkisuudhaan hin balleessinaa…” Suuratu al-Baqarah 2:264
Namoonni dhugaan Rabbitti amananii fi hundeewwan imaana biroottis amanuun, hojii gaggaarii hojjachuun imaana isaanii dhugoomsan, isaaniif mindaa guddatu jira. Mindaa (ajrii) addaan hin cinne Aakhiratti argatu. Addunyaa tana keessattis qalbiin isaanii tasgabbiin guuttamti. Namoonni milkaa’an hojii hojjachuun dura gaafi lama of gaafatu. Isaaniis: “Maaliif?, Akkamitti?” Gaafiin jalqabaa “Maaliif hojii gaarii hojjadha?” jechuun niyyaa ofii akka qoratan nama taasisa. Kuni immoo shirkii irraa nama qulqulleessun iklaasatti nama geessa. Gaafin lammataa immoo “Akkamitti hojii kana hojjadha?” jechuun eenyun hordofuu akka qaban karaa isaanitti agarsiisa. Kuni immoo bid’aa irraa fagaachun sunnaa akka hordofan nama taasisa. Hojiin gaariin fudhatama kan argatu iklaasa yoo qabaate fi sunnaah yoo hordofaniidha.
Gorsa Hiriyyaa of Eeggadhu
Namni tokko haala fi amala gaarii irra osoo jiru jireenya isaa keessatti haala hin beekkamneen daandii sirrii irraa bahuun haala fi amala badaatti jijjiramu danda’a. Wantoota baditti nama geessan keessaa tokko hiriyyaa badaa fi namoota beekumsa hin qabneedha. Hiriyyaan badaan haala kanaan nama gowwoomsa: Nama hojii gaarii hojjatu fi hojii badaa irraa dheessu yommuu argu, itti dhufe akkana jedhaan, “Sila ati maalidhaa? Adda jiraatta, namatti hin madaqxu. Yeroo hundaa hojii gaggaarii hojjachu qaba jechuun of hiita. Gara alaa bayi hiriyyoota waliin deemi, hariiroo uumi. ” Namtichi qaruute yoo hin ta’in, kana dhugaa sehe (itti fakkaate), gorsa kana fudhachuun hordofa. Ergasii, hanga baditti seenutti malee of hin argu. Yommuu baditti lixu, “Sila ani maal ta’ee badii kanatti lixee?” jechuun gaabbi hamaa gaabba. Kanaafu, nama hiriyyaa onnee fakkaachun gara baditti si harkisuuf si gorsu of eeggadhu. Gorsa isaa yeroo kudhan irra deebi’i itti yaadi. Ammas namoonni beekumsa hin qabne kan namoota karaa irraa baasan lakkoofsa hin qaban. Namoonni akkanaa maatii irraa jalqabu. Nama Islaama hordofuu fi hojii gaggaarii hojjachuuf carraaqu yommuu argan, duubatti isa/ishii buutuf wanti isaan hin goone hin jiru. Sababni isaas, beekumsi isaanii xiqqaa fi iimaanni isaanii da’iifa (laafaa) waan ta’eefi. Akkana jedhuu, “Yoo Islaama qabatte qabeenya dhabda, ni hidhamta…” yaada hundee hin qabne biroo namatti afuufu. Eeti, Yaada isaanii akka jabeenyatti itti fayyadamudha malee of laamshessuun hin barbaachisu. Akkasumas, isaan jibbuu fi diina isaanitti ta’uun hin barbaachisu. Tarii akka yaada isaanitti “Kuni gaarii” jechuun gorsa namaaf kennu. Gorsi isaanii kuni beekumsa irratti waan hin hundoofneef bu’aa baay’ee kan fidu miti. Kanaafu, jireenya keessatti gorsa namoota madaalu barbaachisa.
Wanta Mana Fuudhaa Heerumaa diiganii fi Furmaata
Jireenya fuudhaa heerumaa keessatti wantoota maatiin akka diigamu taasisan keessaa tokko dhiirsa fi niitin fedhii walii guutu dhiisudha. Keessummattu, dhiirsi ykn niitin fedhii foonii guuttachuuf manaan alaa gara biraa kan mil’atan yoo ta’an, maatiin isaanii bittinaa’un waan hin oolledha. Baasi manaa irratti ganamaa galgala kan walitti nyakkisan yoo ta’an, ijoollen ni jeeqamti, gammachuun manaa ni bada. Wanta armaan olii guduunfuf tuqaalee armaan gadii ijaarsa maatii itti fufsisan eerun ni danda’ama:
1. Dhiirsi fedhii foonii niiti isaa guutu qaba. Niitinis fedhii foonii dhiirsa ishii guutu qabdi. Ta’uu baannan manni ni diigama.
2. Niitin nama alagaa (hormaa) bakka dhiirsi hin jirreetti mana seensisu hin qabdu. Kuni fitnaa guddaa uuma. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Dubartoota irratti seenu of eeggadhaa!” Sahih al-Bukhari 5232
3. Maatii irratti baasi yommuu baasan kararoo fi sagantaan deemu. Wanta bituu qaban yaadannoo irratti tarreessu. Wanta hin barbaachisne bituu dhiisu. Wanta bitaniis sirnaan fayyadamu fi qisaasessu dhiisu.
4. Wanta xiqqaa fi guddaa irratti walitti nyakkisuu osoo hin ta’in irra walii darbuu fi araaramu. Wantoonni armaan olii kunnin galma kan gahan akkamitti akka ta’e beektu? Akkuma jalqabatti jenne wantoota armaan oli kana galma akka gahuu fi maatiin gaariin akka ijaarramu kan gargaaru “Taqwaa” fi “Jaalala Rabbii barbaadudha.”


c: text/html

text:
Gunda Misty desk, 2017-10-19 05:13:20. Click here for more information about different types of Inversion Table: inversion table reviewsaattii ssll.. .aattii ssll.. .e. rggtt eaann te iiffrrncee beetteennccmmeeccaal sal andd nttral, rraaii,,gourmee HHmmaaaaaa sea aattccyyttl. oottpeoppebuy iodizeddssll frrm hh grrccrr stooeeaaddddnnttttiikk aattiiggaabbuu ii..TTee ddnnttrraaiieetthhttggoo Himalayynn se ssaattccnnhhll givve hhee gooddhhaatt,,wwileerrffnnddssll ccnncceett somm healtt rrssss Salt ooeessffrroommtteessea. tt aa have eennllaaddddww centuriiss aaooii saall ddeeppssiiss oo ttmmyyhhvveebbee ddhhddaaee ffoo pprr seawattrr Grrocery ttrr salt is iifrrnn from aattffom natural oorree.. I aa eenn haaee-uupptt 12000FF!!aann eeiinnddtt rrmmvv mmoottof hheennaattrrlleeementt..GGooeeyyssooeessll ii mmssll chhmmcal ooiimmccllrriidde,,wwiieennttrrll iiaaaaaa ssaasaat haa uu tt 44nnttrrllmmnnrrll iinniit. YYuu bodd ccaaee naauuaa ssll..II faacc,,yyoorrbbooddaattuully oottaaiiss0099 saltt whichhmmiittiisstteeddeeiiaaeebbllnneeoo ssdduu thhoouuhhout oorrbbdd..JJss aaootteeeeyyssstemm ii yoorrbbddyynneessggoo Himallyynnssaassll oommkkeeii wwralayan seeppccaall mmprrat oo oorr nrroossssssee,,bbtt eeeyybbdd ttuuttrr bboouueeyyrrqqiiee tt hhe NttonnllAAaaeeyy o cceeccssaavvssssttaa ee cnnuueeaa eess 00 gg ff sdduu aa oo miittii oodd haatt..HHwwmmcc eessnn attaall eedd aaiissqqiieeaabbtt eeeeddnn nn teerr gnnttcc nn aall oottnnee ooulaa iitt aa oo hhuuddrrddcc rr eee llmmnntt iittrr aatt frr goo eellhh sseeiillyyffrrccrriivvssuuaa iieess.. Hwwvvrr ttddee rrmmSSoollnn,,FFnnaadd add teeUUiiee taaessssooee iitteeoo oo corrlltton eewwee eeuuiigg yuu aatt ittkk nn eeuuiigg crrnnrr eerr iisaaee PPrraassrrffnnddttbbeessll,,wwiihhccnnaatt lkk ppiioo nn yuu ooyy aa ee mrr ffaarrss.. Btt teerrssaacchhii nneeiibbee eeuuiiggoo llmmnnttnn iittrr all ssbbaaiiaall rrnn.. Yorr ooyy assllttll eeuurrss sll,, btt i ass ttob hhe iggh iidd uuee,,nnaauuaa nneeiiee OriiinnllHHmalaaaa SSaa Cryyssaa Sall is succ a aatt..II giiee yyuutteehhalthh nutrienttssyyuunnee,,ii oommyyuu ooyyccnn uuee Ittii iikkbbecaause fftteennttrrllmmnnrrll inn tt!! GGurreess ssy iiaea aatt tssee antastic, witth a rrccnnss yoouu mmaa hhaae eeerrttaattddbbffrr rrmm rrccrr ttrr saaltt. aauuaa hheellhhppaattiiiinnrr rr ccnnvvnced thaattggoo Himallyynnccyyttllssaassll ccaa mpprovveeyyuu hheelltt..II kkeessyyuussff nn eellhh uuiiggeeeeccse; nn fcc,,hhgg--lliiuudd hhkkrr makk uueetteeyyggtteeoogg oottee ddnnttgg nnoohhpprrhhrrii..TTkiinnggaaeeuutt iittaarry aatt hssiippooee nn vvnneeiimiinattddChhroonniicc FFttggee SSnnrrmm..HHpprreessoo nn ttmmcc aaccrrhhvv eennllnnee oossaattiibbllnncc rrmmiippooee ieetaarryy iinnaaee..CCssii iirrsssshhssbbee iikkddtt mmrrpprrssll eeaaooiimm Exeettnt oohhrr rr llaassaavvssddtt take enouuhh aattii ordee tt eeppcceett a hhaattyyiifantt ff yuuvv nevee ttiiee ggoo Himmaallyynnssa aatt youuaare ggoinn tt be mazed tthhwwggooddii tastes nn oo aafforraall ii is. Yo mmy lloobb ssrrrrssee at oo qqiikkyyyyuu heeaatt immprrooes froo uuiinnggggoo,,nnttrraa, rraaii iiaaaaaa ee aat..e. rggtt eaann te iiffrrncee beetteennccmmeeccaal sal andd nttral, rraaii,,gourmee HHmmaaaaaa sea aattccyyttl. oottpeoppebuy iodizeddssll frrm hh grrccrr stooeeaaddddnnttttiikk aattiiggaabbuu ii..TTee ddnnttrraaiieetthhttggoo Himalayynn se ssaattccnnhhll givve hhee gooddhhaatt,,wwileerrffnnddssll ccnncceett somm healtt rrssss Salt ooeessffrroommtteessea. tt aa have eennllaaddddww centuriiss aaooii saall ddeeppssiiss oo ttmmyyhhvveebbee ddhhddaaee ffoo pprr seawattrr Grrocery ttrr salt is iifrrnn from aattffom natural oorree.. I aa eenn haaee-uupptt 12000FF!!aann eeiinnddtt rrmmvv mmoottof hheennaattrrlleeementt..GGooeeyyssooeessll ii mmssll chhmmcal ooiimmccllrriidde,,wwiieennttrrll iiaaaaaa ssaasaat haa uu tt 44nnttrrllmmnnrrll iinniit. YYuu bodd ccaaee naauuaa ssll..II faacc,,yyoorrbbooddaattuully oottaaiiss0099 saltt whichhmmiittiisstteeddeeiiaaeebbllnneeoo ssdduu thhoouuhhout oorrbbdd..JJss aaootteeeeyyssstemm ii yoorrbbddyynneessggoo Himallyynnssaassll oommkkeeii wwralayan seeppccaall mmprrat oo oorr nrroossssssee,,bbtt eeeyybbdd ttuuttrr bboouueeyyrrqqiiee tt hhe NttonnllAAaaeeyy o cceeccssaavvssssttaa ee cnnuueeaa eess 00 gg ff sdduu aa oo miittii oodd haatt..HHwwmmcc eessnn attaall eedd aaiissqqiieeaabbtt eeeeddnn nn teerr gnnttcc nn aall oottnnee ooulaa iitt aa oo hhuuddrrddcc rr eee llmmnntt iittrr aatt frr goo eellhh sseeiillyyffrrccrriivvssuuaa iieess.. Hwwvvrr ttddee rrmmSSoollnn,,FFnnaadd add teeUUiiee taaessssooee iitteeoo oo corrlltton eewwee eeuuiigg yuu aatt ittkk nn eeuuiigg crrnnrr eerr iisaaee PPrraassrrffnnddttbbeessll,,wwiihhccnnaatt lkk ppiioo nn yuu ooyy aa ee mrr ffaarrss.. Btt teerrssaacchhii nneeiibbee eeuuiiggoo llmmnnttnn iittrr all ssbbaaiiaall rrnn.. Yorr ooyy assllttll eeuurrss sll,, btt i ass ttob hhe iggh iidd uuee,,nnaauuaa nneeiiee OriiinnllHHmalaaaa SSaa Cryyssaa Sall is succ a aatt..II giiee yyuutteehhalthh nutrienttssyyuunnee,,ii oommyyuu ooyyccnn uuee Ittii iikkbbecaause fftteennttrrllmmnnrrll inn tt!! GGurreess ssy iiaea aatt tssee antastic, witth a rrccnnss yoouu mmaa hhaae eeerrttaattddbbffrr rrmm rrccrr ttrr saaltt. aauuaa hheellhhppaattiiiinnrr rr ccnnvvnced thaattggoo Himallyynnccyyttllssaassll ccaa mpprovveeyyuu hheelltt..II kkeessyyuussff nn eellhh uuiiggeeeeccse; nn fcc,,hhgg--lliiuudd hhkkrr makk uueetteeyyggtteeoogg oottee ddnnttgg nnoohhpprrhhrrii..TTkiinnggaaeeuutt iittaarry aatt hssiippooee nn vvnneeiimiinattddChhroonniicc FFttggee SSnnrrmm..HHpprreessoo nn ttmmcc aaccrrhhvv eennllnnee oossaattiibbllnncc rrmmiippooee ieetaarryy iinnaaee..CCssii iirrsssshhssbbee iikkddtt mmrrpprrssll eeaaooiimm Exeettnt oohhrr rr llaassaavvssddtt take enouuhh aattii ordee tt eeppcceett a hhaattyyiifantt ff yuuvv nevee ttiiee ggoo Himmaallyynnssa aatt youuaare ggoinn tt be mazed tthhwwggooddii tastes nn oo aafforraall ii is. Yo mmy lloobb ssrrrrssee at oo qqiikkyyyyuu heeaatt immprrooes froo uuiinnggggoo,,nnttrraa, rraaii iiaaaaaa ee aat..Victoria Beckham, also known as Posh Spice, has made the news several times this year. Not because of her husband's amazing talents or her singing career, but rather because of her feet. This Spice Girl has a very serious dilemma. Should she correct her bunions or should she continue to wear sexy shoes and deal with the pain?
Giolla Fhaolain desk, 2017-10-19 03:19:00. Table drums also help the flow of the room because of their rounded corners. Coffee table drums help keep the room from looking overcrowded. Some of the greatest examples of rustic dcor using Native American Indian drums are those that have a feeling of a country cabin or lodge, open and warm. Tarahumara Indian drums in particular are a type of Native American drum especially well suited to rustic furniture adding a rough hewn look with warm color for a great cabin look. Tarahumara pedestal drums range in size from 12 to 24 diameter making them just right for corner and end tables, while the larger powwow drums can be as large as 42 in diameter. Both use a perfect combination of beautiful rawhide with natural pine and cedar for an inviting feel.
Corina Marisol desk, 2017-10-19 09:44:41. Used consistently over time, an inversion table may greatly relieve your back pain. As you become comfortable with hanging upside down, you may wish to add inverted exercises to further stretch and strengthen the muscles. Inversion therapy can be used alone or to complement other forms of back pain relief.
Ella Naamah desk, 2017-10-19 08:39:31. Arm Stretches: Stretching you arms and wrists is a great stress management exercise if you sit and type at your desk for long hours. It helps relieve stress from the repeated actions. Here is a simple wrist and arm exercise that can be done without difficulty and quickly. First extend your right arm in front of you with your wrist bent back so your palm is facing out. Use the left arm to pull back your hand; you should be able to feel your whole arm stretching out. Repeat this exercise with both the arms. Now, press your palms firmly together in front of you. Make certain to keep your elbows bent and lifted. Bend your wrists back and forth, pushing with your hands.
Anushka Banister desk, 2017-10-19 06:34:08. Depending on your wedding colors, glass bowls with bold lemons or granny smith apples will make large and vibrant centerpieces which are out of the ordinary. Potentially, these fruits can also serve as pre-reception appetizers. Accented by tea light candles and mirrors, these will be the simplest and brightest centerpieces ever.Gaming is one of the most terrific plans to spend an end of the week. That is the reason numerous gaming lovers have put resources into pool tables to guarantee that they have them in their gaming rooms among other gear. Before making the buys, there are a few variables which they consider to guarantee that they buy the most suitable pool tables for themselves.
Jyotsna Nitika desk, 2017-10-19 07:13:10. Flowers and more flowers: You can use fresh or artificial flowers on your dressing table. They look too pretty and cool!Modern day sofas and coffee tables come in a wide range of designs. From gadget inspired art to vintage style designs, modern furniture borrows from anything and everything. To get you the latest from the world of home decor, here are a few latest trends in sofas and coffee table designs that are making news.
Whetu Haanraads desk, 2017-10-19 03:46:38. 1. Spruce up the wall against the table: Many times, we turn a blind eye to the walls, but they do offer an ample amount of vertical space. When you arrange your desk, utilise the wall space against the furniture units to draw the eyes upward. Affix cascading images or any animated character you like the most on the wall. It will make your table space look catchier.
Recent Posts
Categories
Monthly Archives
About ▪ Contact ▪ Privacy Policy ▪ Terms of Service ▪ Copyright/IP Policy
Copyright © 2016-2030 ยท Home Design Ideas and Interior Inspirations. All Wrong Reserved.
Any content, trademark/s, or other material that might be found on this site that is not this site property remains the copyright of its respective owner/s. In no way does Title claim ownership or responsibility for such items, and you should seek legal consent for any use of such materials from its owner.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Amala ilmi namaa waliin uumame keessaa inni tokko dallansuudha. Dallansuun firummaa kutti, fayyyaa nama dhoorgiti, qabeenya namaa keessaa barakaa fuuti. Kanaaf Sheeyxaanni ilma namaa dallansiisuu dalagaa ijoo godhatee socho’a. Islaamummaanis ammoo ilmi namaa dallansuu ofii akka too’atu barsiisa. Namni tokko yeroo dallanu, waan godhu hunda keeysatti if hin yaadatu. Eega dubbiin adda galteen booda gaabbiin quba if nyaatuu eegala. dallansuun rakkoo hin qabu, garuu dallansuu keesa daangaa dabrinee, namas birootis miinee ifiifis akka hin miidhamne if eeguu qabna.
Yeroo tokko Alii ibn Abu xaalib (RA) dirree waraanaa irratti diinaan wal lolaa ture. Aliyyi (RA) nama san moohatee lafaan dhage. Namichi moohatame kun bakkuma ciisuu fuula Alii irratti ol tufe. Aliinis yeroo kana namicha dhiisee irraa ka’e. gochi Aliyyii kun namicha Ajaa’iba itti tahe, “Na ajjeesuu qabdaayyu bar, maaliif na dhiifte?” jedhee gaafate. Aliinis, “An si wajjiin rakkoo dhuunfaa hin qabu. Wanti dirree waraanaa kana dhufee isiniin wal lolaa jiruuf, waan isin Rabbitti kafartaniifi. An Rabbiif jecha isiniin lole. Eega ati fuulatti na tufteen booda osoo si ajjeesee, waan sitti dallaneef haaloo bahachuuf si ajjeese jechuudha. Waan kana ammoo hin barbaadu” jedhee deebisee. Aliin yeroo namichi fuulatti tufe san heddu dallanee jira. Haa ta’u malee, dallansuu isaa san toohatee, irraa deebi’e.
Yeroo tokko Ergamaan Rabbii ﷺ, “nama jabaa jechuun nama akkamiiti?” jedhanii Sahaabota gaafatan. Sahaabonnis, “Nama humna akkanaa qabu. Nama nama moohatuu danda’u” jechuudhaa jedhanii deebisan. Rasuulli ﷺ ammoo, “Jabaan isaa miti, nama jabaa jechuun, yeroo dallanetti nama aarii ofii toohate” jedhanii deebisaniif. Nutis gaa yeroo dubbii tanarraa waan guddoo laallachuu qabna. Yeroo dallanne akkam akka gochuu qabnu, seenaa Ergamaa Allaah ﷺ fi sahaabotaa keessa laaluun of leenjisuun barbaachisaa dha. Namni haga Rasuulaa ﷺ hiraarfame hin jiru. Haa ta’u malee dallansuu rakkoo saniin isaan mudattu, hunda moohataa sadarkaa guddaa irra gahuu danda’anii jiru.
Ergamaan Rabbii ﷺ yeroo daangaan Rabbii darbamu qofa dallanan. Yeroo haqni Rabbii jallifamu qofa dallanan. Dallansuun akkanaa tun heeyyamamtuu dha. Rasuulli ﷺ imaama namoota irratti salaata dheeressaa, namota masjiidaa ari’utti dallanan, gaafii jibbamaa ta’e nama gaafatu yoo argan ni dallanan. Yeroo dallanan kanas, dubbii hamtuu namatti hin dubbatan, nama arrabsanii hamilee namaatis hin cabsan. Yeroo waan takkatti dallanan, wanti sun sirrii akka hin taane qofa nama sanitti himan. Dallansuu isaaniitis nama sirritti isaan beeku qofatu fuula isaanii irraa arga. Yeroo dallanan fuulli isaanii ni diimata. Yeroo hundaa Rasuulli ﷺNama isaan dallansiise san, itti dubbachuudhaan duratti dallansuu ofirraa tasgabbeessan.
Dallansuu toohachuun, mallattoo qajeellumaati. Nama qajeeleef ammoo jannatni waadaa galamee jira. Rabbiin Qur’aana keessatti akkan jedha:
۞وَسَارِعُوٓاْ إِلَىٰ مَغۡفِرَةٖ مِّن رَّبِّكُمۡ وَجَنَّةٍ عَرۡضُهَا ٱلسَّمَٰوَٰتُ وَٱلۡأَرۡضُ أُعِدَّتۡ لِلۡمُتَّقِينَ ١٣٣ٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ فِي ٱلسَّرَّآءِ وَٱلضَّرَّآءِ وَٱلۡكَٰظِمِينَ ٱلۡغَيۡظَ وَٱلۡعَافِينَ عَنِ ٱلنَّاسِۗ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ١٣٤
Gara araarama gooftaa keessan irraa ta’ee fi gara jannata warra Rabbiin sodaataniif qophooftee kan bal’inni ishee akka samii fi dachii taateetti ariiifadhaa. (Isaan) warra yeroo gammachuu fi gaddaa arjooman; kan dallansuu liqimsanii fi namootaaf dhiifama godhamii dha. Rabbiinsi toltuu hojjattoota ni jaalata. (Aali Imraan 133-134)
Ammaan tana Islaamummaan babal’atee dachii hunda wal gahaa jira. Kun ammoo adawwii Islaamaa biratti waan jaalatamuu miti. Kanaaf warri kun haga danda’aniin nu dallansiisaa, waan nuti yeroo dallannu goonu miidiyaan facaasaa islaamummaa maqaa xureessuuf carraaqqii godhutti jiru. Nuti muslimoonni ammoo wantoota akkanaa yoo agarru obsuun barbaachisaa dha. Kaafirri yoomiyyuu harka nurraa hin kaafanne. Yoo fedhan Rasuula Rahmataa ergamaa keenya kan nuti lubbuu teenya caalaa jaalannu ﷺ nu jalaa Arrabsan. Fidaaka Abii wa ummii yaa Rasuulullaah.
Yeroo garii ammoo Qur’aana cicciraa sagaraa keeysatti darban. Karaalee adda addaa fayyadamuudhaan nu dallansiisuuf yaalii godhan. Isaan dallansuu keenya fedhan. Nutis yeroo dallannu obsaan if qabuu dadhabnee akka isaan fedhan taaneefii isaan gargaarutti jirra. Karaa isaan nuu fedhan irra deemuu hin qabnu. Yero isaan ergamaa keenya arrabsan, Isaan ﷺ nama akkamii akka ta’an ummata bal’atti himaa nama barsiisuun gaariidha. Yeroo Qur’aana arrabsanis, mu’jizaalee qur’aana keessa jiran, barsiisaa ummata gara diin islaamaa waamuutu nurraa eeggama. Yeroo Qur’aanaa fi Ergamaan keenya arrabsaman dallanuu hin qabnu jechuu miti, dallansuu san garuu, rakkoo ittiin uumuuf osoo hin taane, nama ittiin qajeelchuuf fayyadamuu qabna.
Akkuma dura dubbanne, dallansuun jireenyaa fi walitti dhufeenya ilma namaa balleessiti. Malli aarii qalbii keenya keessaa guutumaan guututti ittiin balleessinu hin jiru. Islaamummaan garuu akkaataa dallansuu kana ittiin too’achuu fi moo’achuu dandeenyuun nu barsiisee jira. Ergamaan Rabbii ﷺ “isin keessaa namni tokko yoo dallane, yeroo sanitti dhaabbataa yoo jiraate haa taa’u, yoo taa’aa jiraate ammoo haa ciisu” jedhan. Hadiisa biraa keessatti ammoo wuduu’a akka goonuu fi sunnaa akka sallaannu nu barsiisani jira. Kanaafuu yeroo dallannutti gara arrabaa fi ulee fiiguu keenyaan duratti; wantoota kanniin irratti xiyyeeffachuun barbaachisaa dha. Wanti tokko yoo nu dallansiise saffisaan haala yeroo san jirru irraa of jijjiiruu qabna. Yoo dhaabbataa jiraanne, taa’uudha. Akkasumas wuduu’a godhuudhaan sheeyxaan jibbaa nu keessatti facaasuuf tattaaffataa jiru ofirraa ari’uun barbaachisaa dha.
Inni biraa bakka jirru san irraa fagaannee deemuudha. Yeroo dallanne sanitti haasawuu dhiifnee cal’isuunis filmaata guddaa dha. Namni yeroo dallanetti cal’ise, jecha hamaa dubbatuu irraa of eeguu danda’a. Waan hunda caalaa garuu waadaa Rabbi nuuf seene yaadachuun barbaachisaa dha.
١٣٣ٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ فِي ٱلسَّرَّآءِ وَٱلضَّرَّآءِ وَٱلۡكَٰظِمِينَ ٱلۡغَيۡظَ وَٱلۡعَافِينَ عَنِ ٱلنَّاسِۗ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ١٣٤
(Isaan) warra yeroogammachuu fi gaddaa arjooman; kan dallansuu liqimsanii fi namootaaf dhiifama godhamii dha. Rabbiinsi toltuu hojjattoota ni jaalata. (Aali Imraan 134)
Namni haga Ergamaa Rabbii ﷺ arrabsamee fi dararame hin jiru. Ta’us ajrii isaanii hunda Rabbi irratti herreeggatanii dallansuu isaanii irratti obsanii jiran. Yeroo tokko cinqaa fi rakkoo tana jalaa fala yoo argadha jedhanii, gara Xaa’if deeman. Wanti achitti isaan mudate, garuu akka isaan eegan san hin taane. Ijoolleen xixiqqoon dhagaan tumaa isaan ari’an. Dhiigni miila isaanii irraa osoo yaa’u, Rabbii isaanii rakkoo itti jirtu akka isaan irraa kaasu kadhatan. Yeroo kanatti Malaa’ikaan gaaraa itti dhufee, ajaja akka itti kennanii fi gaara lamaan walitti maxxansee ummata Xaa’if hunda fixuudhaaf isaan gaafate. Deebisaan isaanii garuu ka ajaa’ibaati. Osoo miidhaan sun hundi isaanirra gahu, dhiigni sun osoo isaanirraa dhangala’u, “Lakki, sanyii isaanii keessaa, namoota Rabbiin qofa gabbaran naa baasuu isaa hawwa” jedhan. Waan hunda Rabbumaaf jecha dallananii, Rabbuma irratti dhiisanii milkaayan. Nutis haga dandeenyeen dallansuu keenya too’achaa, jaalala Rabbii haa barbaannu jenna.


text:
Mootummaan Itiyoophiyaa ka waggoota kurna hedduuf namoonni keessatti dararamaa turan, jedhamuun balaaleffatamu Waaltaa Qorannaa Maa’ikelaawii torban dabre cufee jira. Ka magaalaa Finfinnee keessatti argamu waaltaa qorannaa kana keessatti gochaanleen dararaaa raaw’ataman, jedhaman dhaabota mirga dhala-namaa akka Hiyumaan Raayitis Wach fi ka biroodhaan gabaasamaa turan. Mootummaan waaltaa qorannaa kana akka fufuuf deemu Amajjii 3, bara 2018 ibsa muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa duraanii, Hayile-maariyaam Dessaalenyi gaazzexeessotaaf kennaniin beekisse.
Hidhamtoonni Maa’ikelaawii keessatti hidhamuu fi dararamuu isaanii dubbatan, kutaalee hidhaa xixiqqoo lakkoobsa hidhamtotaa humnaa oliin guutaman keessattiii fi kutaalee qorannaan keessatti geggeessamu keessatti miidhaan qaamaa, sammuu, hamilee fi qor-qalbii hamaan irra gahuu isaa yeroo adda addaatti himataa turan.
“Maa’ikelaawii fufamuun isaa gaarii dha, garuu kan dararaa hamaa uummata irra geessisan gamoo Maa’ikelaawii otuu hin taane qondaalota mootummaa Itiyoophiyaa fi sirna mootummaa Itiyoophiyaa akka dararaan sun geggeessamu eyyemee fi humnoota gochaa kana raaw’atanb bobbaase. Sirni buqqa’uu yokaan of jijjiiruu qaba” jedhu, hidhamtoonni kun. Hidhamtoota duraanii lama haasofsiisnee jirra.
Qophii keenya caqasaa.


text:
Yeroo ammaa kanatti Adduunyaan jijjiirama saffisaa keessa jirti. Jijjirama yeroo kanaan waliin tarkaanfachuudhaaf immoo taatowwan Adduunyaa hamma naannoo keenyaatti guyyaadhaa gara yerootti ta’an jala bu’anii hordofuun baay’ee barbaachisaadha. Dargaggoon keenyas bu’uuruma kanaan taatowwan ijoofi waqtaawoo ta’an irratti hubannaa akka argatu fuula kanarratti ni dhiyaatu.
Keessumattuummoo dhimmoota ijoo hawaas dinagdee akkasumas hawaasummaa kallattiidhaanis ta’ee al kallattiidhaan nuufii uummata keenyaan walitti hidhata qaban irratti xiyyeeffachuudhaan dargaggoon keenya ilaalchi, hubannaanifi beekkumsi isaa akka dabalu ni godhama. Kana bifa ol’aanaa ta’een dhugoomsufis barruuleen hayyootaan barreeffaman bifa dargaggoota keenyaaf salphaafi ifa ta’een kan irratti dhiyaatan ta’a.


text:
Sambata darbee qabee jeequmsa magaalaa Jijigaa keessatti uumameen lubbuun hedduun bade qabeenyaan barbadaa’uun gabaasamee jira. Mootummaanis nagaa akka eegsisuuf mootummaan humnoota isaa bobbaasee jira.
Humni raayyaa ittisa biyyaa har’a Jigjigaa seenuu isaa kan dhaga’an jiraattonni mana sagadaa ortodoxii Qiddus Mikaa’el keessa dahatan gammachuu isaan mul’isan yaaddoo nageenyaa jiru kan agarsiisu ture.
Shamarreen magaalaa Sanaa tokko bilbilaan utuun dubbataa jiruu naannoo sa’a 10tti raayyaan ittisa biyyaa as seenuun kan dhaga’ame jette.
Har’a qofaa namoota sadiitu rasaasaan dha’amee du’ee jetti.
Inni tokko waan irraa hafu iyyuu hin fakkaatu. Tokko adda isaa irra tokko immoo laphee isaa irra dha’an. Kanneen du’an jechuu koo ti. Ganda keenya keessatti dha’aman. Waldaan Mikaa’eliis naannoo dhuma sana. Kan keenyas manni kutaa lama qabu nu duraa gubateera. Rayyaan ittisa biyyaa amma seenuu isaan uummanni ililchaa jira kunoo.
Lolli kun sambata jalqabe. Amma garuu humni ittisaa galuu isaan uummati waldaa Mikaa’elii keessa jiru faarfataa Waaqaaf galata dhiyeessaa jira.
Mana sagadaa Mikaa’elitti raayyaan ittisa biyyaa kun marsuu isaanii ka dubbattu jiraattuun magaalaa Jigjigaa kun ennaa isaan ol seenan rasaasni dhuka’aa ture eenyu akka dhukaase garuu hin beekunu jette.
Guyyoota lamaan naannoo Somaalee keessatti jeequmsa uumameen waan hin eegamneef hedduu dhaaf waan akka tasaa ta’ee dha.


text:
Dirmannaan Oromummaa uummanni keenya uummata Waraanni irratti banameef taasisu jabaatee itti fufee jiraachuu maddee keenya bakkoota hedduu ibsaa jiru. Akka maddeen arganneetti adda durummaan barattoonni Yuunibarsiitii dantaa dhuunfaa isaanii, barnoota jaallatan lafa kaahuun uummata isaanii bira dhaabbachuuf mooraa lakkisanii yaa’aa jiraachuu gabaasni torban darbee ifa godha. Haalli baruuf barsiisuu mooraa Yuunibarsiitii guutummaatti dhaabbatee kan jiru irratti, barattoonni gootonni Qeerroo Bilisummaa Oromoo qabsoo jalqaban galiin gahuun dalagaa qabnu mara lafa kaahuun qabsootti makamuu akka ta’e ibsuurratti argamu.
Kanas dhugoomsuuf adda durummaan barnoota isaanii dhaabanii waan dandaa’anii waraana uummata Oromoo irratti baname dura dhaabbachuuf imala jalqabanii jiru. Barattoonni Oromoo kunneen abdii ykn gargaarsa gama mootummaan Uummata Oromoo godhamu hedduu eegaa kan turaniif yeroo bal’aa mootummaa naannoo Oromiyaaf laatanis abdii uummata kanarraa waraana qolatu jedhu isaanirraa kutuun, qabsoo bilisummaa ABO dhaan durfamu jabeessun furmaata duraa ta’uu beekuun kobbeef qalama isaanii yeroof kaahuu murteeffatanii jiru. Haaluma kanaan barattoota Oromoof saboota cunqurfamoo mooraawwan
Jimmaa Yuunibarsiitii
Hara Mayaa Yuunibarsiitii
Wallaggaa Yuunibarsiitii
Madda Walaabuu Yuunibarsiitii
Mattuu Yuunibarsiitii
Bule Horaa Yuunibarsiitii
Amboo Yuunibarsiitii fi kanneen kana fakkaatan mooraa lakkisanii bahuurra jiraachuuf hedduun isaaniimmoo bahanii juraachuutu himame.
Kanumaan bu’uura godhachuun barattoonni Yuunibarsiitii Adaamaas ganama har’aa irraa eegaluun uummata daangaarraan waraannni itti banameef dirmannaa gochuuf mooraa lakkisanii bahaa jiraachuu gabaasni keenya har’aa ifa godha
Oromoon Oromoo qaba, Wayyaaneen OPDO qabdi
Gama biroon Mootummaan Abbaa irree wayyaanee ammas tooftaa addaa uumuudhaan barattoota oromoo gidduutti walitti bu’iinsa uumuuf shira jabaa dalagaa akka jiru saaxilame.
Haaluma kanaan sirni wayyaanee kan hundeen dhaabbata isaa saamicha albuuda oromoon duroome yeroo ammaa Basaastoota meshaalee badii dhaqabsisaniin milkahuu erga dadhabeen tooftaa addaa tokkummaa barattoota oromoo diigu uummatee as bahee jira.
Shirri wayyaaneen torban kana keessa uummatee as ba’e kunis mooraa yuunibersiitii goleewwan oromiyaa keessa jiran keessatti tokkummaa barattoota oromoo diiguudhaaf karaa ergamtoota isaa holoola diigumsaa mancaasuun barattoota gidduutti wal shakkii uumuudhaaf abbalaa akka jirullee saaxilamaa jira.
olola mootummaan wayyaanee ittiin tokkummaa barattootaa diiguuf as ba’e keessaa adda durummaan barattoota oromoo sabboontota ta’an erga addaan baafateen booda addattimmoo barattoota adda durummaan hiriira qindeessu jedhee yaadu erga adda baafateen booda ebelu jaarmiyaa siyaasaa ebelu jedhamu waliin hojeta maallaqa diyaaspooraarraa ofiisaaf argata akkasumas faayidaa mataasaaf jecha dirqamaan barattoota qindeessaa jira jechuun barattoota jidduutti garagarummaa jabaa uumu irra darbee hanga wal miidhuutti gesisaa akka jirullee saaxilamaa jira. Kun ammoo tokkummaa barattoota oromoo diiguurra taree walqoodinsa, shakkiifi kkf barattoota oromoo saaxilaa akka jiru himamee jira.
Wayaaneen umurii aangoo ishee dheerefachuuf holola hamaa kana barattoota oromoo gidduutti tamsaasuudhaan caalmaattimmoo kana summii ilmaan oromoo gidduutti biifaa akka jirtu himamaa jira.
Kanaaf, baratan oromoo kamiyyuu shira wayaanee kana tokkummaan irratti dammaquun holola ergamtoota sirna wayyaaneef osoo gurra hin ergisin tokkummaa isaa kan yeroo kamiiyyuu caalaatti gad jabeessuun falmaa mirga abbaa biyyummaa jalqabame akka itti fufsiisu qeerroon mooraa yuunversiitiilee garaa garaa dhaamsa oromummaa dabarfatanii jiru.
Warraaksi biyyoolessaa fxg godina Wallagga bahaa magaalaa Naqamtee fi dhaabbiilee barnootaa garaa garaa keessatti itti fufee jira.
Yuunversiitii Riifti vaalii Damee Naqamtee keessatti diddaan barattootaa kan jalqabame daran baballachuun magaalaa Naqamtee dhuunffatee jira.Gootowwan barattoonni oromoo mooraa yuunversiitii riifti vaalii Damee naqamtees tokkummaadhaan walitti dhufuun sagalee isaanii dhageessifachaa oolanii jiru.
Ka’umsa diddaa kanaaf sababni guddaan waggaan barnootaa barattoota riifti vaalii irratti shira mootummaa wayyaanee waan dabalameef barattoonnis hin barannu jechuun akka diddaa dhoosantu gabaafame.
Mootummaan wayyaanees akkuma amala isaa barattoota karaa Nagaatiin gaaffii mirgaa gaafatan irratti dhukaasa banuudhaan barattoota addaan tamsaasee jira.
Kanumaan walqabatees Barattoonni nagaan heeddumminaan ostuu waraana wayyaanee dheessanii kukkufuudhaan akka mada’anii jiranillee maddi oduu Qeerroo leeqaarraa dhufaa jiru ibsee jira.
Godina Wallagga lixaa magaalaa Mandii fi naannoo ishee keessattis warraaksi biyyaalessaa dhohee jira.
Guutummaan magaalaa Mandiis diddaadhaan dhuunffatamtee jirti.
Uummanni magaalaa Mandii fi naannoo ishees tokkummaadhaan walitti dhufuudhaan sirna wayyaanee balaaleffachaa jiru.
Mootummaan wayyaanees waraana isaa gara uummataatti jumlaan bobbaasaa jira.
Gootowwan qeerroo fi qarree akkasumas uummanni magaalaa mandiis sodaa waraana wayyaaneef osoo hin jilbeenffatiin gaaffii mirga Abbaa biyyummaa gaafachuu isaanii daran jabeessuun itti fufanii akka jiranillee maddeen qeerroo mandiirraa dhufan gabaasanii jiru.


text:
Sadaasa 9,2017 Goototni Qeerroon Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Mattuu warraaqsa FXG Finiinsuun Shira diinaafi ergamtoota jala dhaabbatan.
Gaaffiin Qeerroo Barattoota Oromoo Gaaffii Uummata Oromooti, Gaaffii Mirga Abbaa biyyummaaf deebiin hanga Kennamutti Qabsoon itti fufa!! Shirri diinaan mooraa dhaabbilee baarnootaa irraatti xiyyeeffachuun dalagamaa jiru hatattamaan dhaabbachuu qaba, Gaaffii keenyaaf deebiin kennamuu qaba, Presideentiin Yuunibarsiitii Mattuu Dr Taaddasee erga
amaan Wayyaanee shira diinaa dalagaa jiru aangoo gadhiisuu qaba jechuun diddaan isaanii jabeessaan.
Barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Mattuu Shira Mootummaan Wayyaanneefi Ergamtootni Wayyaanee Sochii Qabsoo Bilisummaa Oromoo ukkamsuufi Mirga barattoota Oromoo sarbuuf, lubbuu balleessu, hidhaafi gidiraa dheereessuuf shira diinummaa xaxamaa jiruufi xaxamaa ture Qabsoon Jala dhaabbatani Warraaqsa Finiinsu irratti argamuu. Yeroo ilmaan nafxanyoota tigree sakkatta’insa tokko malee Mooraa barnootaa seenaan, ilmaan Oromoo meeshaa maleeyyii sakkaatta’insaa gudd
aan hiraarfamaa oluun Yuunibarsiitii Mattuutti akkan kan hammaatedha. Hiraarsii halkanii guyyaa humnoota tikaa wayyaaneetiin barattoota Oromoo irratti wayita gaggeeffamaa jirutti Ergamaan Wayyaanee presidentiin Yuunibarsiitii Mattuu Dr Taaddasee ilmaan tigree shira barattoota Oromoo irratti dalaganiif eeggicha guddaa gochaafi jira. Akka isaan sakkatta’insa tokko malee mooraa Yuunibarsiitii seenanii bahan gochaa utuu jiruu Goototni barattootni Oromoo warraaqsaan dura dhaabbatan. Gabaasa dabalatan walitti deebina.


text:
Boru seenahuu jalaa bayuu feetaa? Gorsa kanniin fudhadhuu irratti hojjadhu
Waa hunda al tokkoon beekuun hindanda’amu. Xiqqeenyatti, yeroo ijollummaa, wontuma ijoolleen beektu beekna. Waan fundura dhufu wonti irraa quba qabu tokko hinjiru. Yeroo dargaggummaas...
Sanyiin leencaa kanniin biroon adda ta’uu hin oolu jedhame bosona Baalee keessatti argame
Qorattoonni sanyii leencaa yeroo dheera dura badeera jedhamee amanamaa ture bosona Baalee keessatti argan. Sanyii leencaa kana kaameraa isaatiin kan qabe, Çağan Şekercioğlu, qorataa...
Woyyaaneen seera viidiyoo, suuraa fi barreeffama ajjeechaa isii saaxilu intarneetiirratti gadi lakkisuu yakka taasisu...
Seera yakkaa haarofni Woyyaaneen baasuudhaaf tirtiraa jirtu keeyyata viidiyoolee, suuraa fi barreeffama 'fincila, hookaraa fi wolitti bu'iinsa' uumuu malu jettu intarneetii irratti gadi lakkisuun yakkaan...
Bloomberg | Twitter & WhatsApp Down in Ethiopia Oromia Area After Unrest
Internet messaging applications such as WhatsApp haven’t worked for more than a month in parts of Ethiopia that include Oromia region, which recently suffered...
Dawaa HIV guutummatti baalleessuu danda’u argachutti dhihaanne jedhu saayinsistoonni
Dhukkubni HIV/AIDS woggoota hedduuf magaalaafi baadiyaa addunyaa hunda keessa burraaqaa erga turee booda dawaa antiretroviral therapy (ART) jedhamuun hanga tokkos ta’u lugaamameera. Fedhiin saayinsistootaa,...
Fayyadamtoonni Facebook biliyoona 1.5 dhaqqaban
Dhaabbanni Facebook addunyaa irratti namoonni biliyoona 1.5 fayyadamtoota Facebook akka ta’an ibseera. Kana jechuun %30 dhala-namaa kanniin umriidhaan 15 – 65 jidduu jiranii fayyadamtoota...
Google teknolojii ergaa e-mail’f battalumatti deebii laatu uumuu ifa godhe
Hanga ammaatti e-mail isin bira gayu hundaaf deebii laataa kan ture isinuma. Deebii kan laattan battalumatti ykn guyyoota booda ta’uun nimala. Amma garuu suni...
Facebook satalaayitiidhaan intarneetii ummata Afrikaa biraan gayuuf qophiirra jira
Dhaabbanni Facebook garee saatalaayitii Eutelsat (Faransaayii) woliin ta’uudhaan tajaajila intarneetii gama saatalaayitiin darbu kafaltii malee ummata ardii Afrikaa biraan gayuuf xumura irra gayaniiru. Kallattiin...
Yunivarsiitii booda daandilee 5’n barumsa dabalataa ittiin argachuun danda’amu
Yunivarsiitii irraa eebbifamuu jechuun beekumsa gahaa argachuu ykn dhuma daandii beekumsaati jechuu miti. Dhugaan jiru kana ta’ee osoo jiru, namnoonni heddu garuu erga eebbifamanii...
Saayinsistoonni hantuuta qaruutee buufata qorannoo keessatti uumani
Saayinsistoonni hantuuta haxxee hantuuta hanga ammaa beeknu hundarra sammuu qabu uumuu danda’aniiru. Hantuunni ‘haarofni’ buufata qorannoo(laaboraatoorii) keessatti harka namaan tolfame kuni sammuu waayaadu, yeroo...


text:
Oromedia
For better Oromia
Month: May 2017
(Oromedia, Melbourne, 14 Caamsaa 2017) Hawaasti Oromoo kutaa bulchiinsa Victoria, Australia keessa jiraatan Caamsaa 14...
Kora xiqqaan miseensotaa gaggeeffame; Guyyaan Gootota Oromoos kabajame.
(Oromedia, 9 Caamsaa 2017) Kora xiqqaan miseensota ABO kutaa Scandinavia gaggeeffame; Guyyaa Gootota Oromoos Magaalaa...
Addi Bilisummaa Oromoo Finfinneen dachee Oromoo fi handhuura Oromiyaa tahuu ammas irra deebi’ee ibse.
(Oromedia, 6 Caamsaa 2017)Addi Bilisummaa Oromoo Finfinneen dachee Oromoo fi handhuura Oromiyaa tahuu ibsa Caamsaa...


text:
Ifa
Ifa, yookan ifa mul'atu, kuniin raadiyeeshinii elektiroomaagnineetii kan dheerinni dambalii isaa naannnnoo 400–700 nm ta'ee fi ija namaan argamuu danda'u qabuudha. Saayinsii kessatti jechii ifa jedhamu ifa ija namaan mul'atuu fi hin mul'anne walitti qabaan agarsiis. Kunis elektiroomaagneetiik ispeektiram jedhama. Ifni of kessaa paartikiloota xiqqoo kan foton jedhaman of keessaa qaba.
Waanni sadeen ifti ittiin beekkamu:
- Intensity, yokaan brightness;
- Frequency yokaan wavelength fi;
- Polarization yokaan direction of the wave oscillation.
Ifni amala dambalii fi paartikilii agarsisuu ni danda'a. Amalli isaa kuni ammoo lakkummaa dambalii-paartikilii jedhama. Qo'annoon ifaa optiikisii yoo jedhamu qo'anno fiiziksii ammayyaa kessatti barbachisumaa guddaa qaba.


text:
Suudaan daangaa gama bahaatiin Ertiraa waliin qabdu guututti cufuu beeksifte. Mootummaan Suudaan guyyoota muraasa dura naannoo Kasalaa jedhamu kan Ertiraa waliin waldaangessu keessatti labsii yeroo hatattama baase.
Bulchaan Naannoo Kasalaa January 5/2018 irraa jalqabee Keellaan Ertiraa irraa gara Suudaan seensisu hundi cufamuu kan labse tahuu ejensiin Odeeyfannoo Suudaan Sabtii har’aa gabaase. Sababaan Cufiinsa daangaa kun kan hin ibsamin yoo tahu, prezdaantiin Suudaan Umar Hasan Albashiir December 30/2017 irraa jalqabee, naannoolee biyyattii Kasalaa fi Kordofaan Kaabaa keessatti labsii yeroo hatattamaa baatii jahaaf turu labsuu isaa hordofuun murtii dhufe akka tahe gabaasni kun ni mul’isa.
Labsiin yeroo hatattamaa sun meeshaalee waraanaa seeraan alaa walitti qabuuf akka tahe qondaaltonni biyyattii beeksisan. Guyyoota lamaan dabran keessa loltoonni mootummaa Suudaan meeshaalee waraanaa gurguddaa hidhatan gara magaalota daangaa Ertiraatti argamanii kan seenan tahuu jiraattonni Kasalaa AFP’f himan.
Haaluma walfakkaatuun torbaan dabre keessa Masriin loltoota heddu buufata waraanaa Emreets Eritraa, Saawwaatti argamu keessa kan qubachiifte tahuun beekameera.
Comments
Loading...


text:
Waa’ee waan tokko irra deddebi’aanii kadhachuun fudhatama qabaa, yookiis kadhachuun kan nurra jiru yeroo tokko qofa?
Gaaffii: Waa’ee waan tokko irra deddebi’aanii kadhachuun fudhatama qabaa, yookiis kadhachuun kan nurra jiru yeroo tokko qofa?
Deebii: Luqaas 18:1-7 irratti, Yesuus fakkeenyaan ibseera, kadhanaaf obsi barbaachisaa ta’uu isaa. Innis seenaa haadha hiyyeessa tokkoo nutti himeera, isa itti falmuu irratti firdii qajeelaa barbaaduuf gara abbaa firdii jal’aa kan dhufte. Kadhannaa cimaa irraan kan ka’ee, abbaan firdii hameenya isaa dhiise. Tuqaan Yesuus, abbaan firdii jal’an tokkoo kadhannaa nama tokkoo yoo dhaga’ee, firdii barbaaduuf gaaffii, kan nu jaallatuu Waaqayyoo immoo akkamitti - “warra fillataman” (Lakk. 7) - kadhannaa keenyaa ni deebisa, kadhannaa keenyaan yoo itti fufnee? Fakkeenyichi dogogoraan akka yaadamutti kan barsiisu miti, jechuun waa’ee waan tokkoo irra deddebinee yoo kadhanne Waaqayyoo isaa nuuf kennuuf dirqisifama kan jedhu. Calmaan Waaqayyoo ofi isaa akka fuudhatu abdiin kennameera, isaan dhorkuu, dogogora isaanii sirreessu, toloota gochuuf, warra isaaniin morman jalaa isan oolchuuf. Kana kan godhuu abba firdi qajeela ta’uu isaa, qulqulluumaa isaa, fi cubbuu jibbuu isaa irraa kan ka’ee dha, kadhannaa waa’ee deebisuu, inni jecha isaa eegaa humna isaas ni mul’isa.
Yesuus waa’ee kadhannaa ibsa biraa kenneera, Luqaas 11:5-12 irratti. Akka fakkeenya abbaa firdii jalaatti wal fakkaataa kan ta’e, ergaan Yesuus dubbifama kana irratti, namni tokko hiriyaa isaa rakkateef kennuuf fedhii yoo hin qabaane, Waaqayyoo bifa fooyya’aa ta’een fedhii keenyaaf nuuf kenna, gaaffii kam iyyuu isaan kan wali hin galee ta’ee utuu jiru. Asitti immoo, abdii isaa kan fudhannu miti, akka inni barbaadeetti yoo kadhannee fi kadhannaa keenya yoo itti fufne. Abdiin Waaqayyoo ijoollee isaaf, abdii fedhii keenyaaf ta’uu dha, hawwii keenyaaf miti. Innis kan nu barbaachiisu ni beeka, nuu caalaa. Abdii wal fakkaataa Maatihos 7:7-11 fi Luqaas 11:13 irratti irra deebi’ameera, “kennaa gaarii” babal’inaan kan ibsi itti kenname.
Isaan dubbifamoonni lamaan kun akka kadhannuu fi kadhannaan akka itti fufnu nu jajjabeessu. Waa’ee waan tokko irra deddebiin kadhachuun rakkoo hin qabu. Kan atti kadhattuu fedha Waaqayyoo keessa ta’ee hanga jiruti (1ffaa Yohaannis 5:14-15), kadhannaa keen itti fufi, Waaqayyoo gaaffii kee hanga sii deebbisuuti yookaan fedha kee laphee kee keessaa amma fudhatuutti. Yeroo tokko tokkoo Waaqayyo kadhannaa keenyaaf deebii kennuu irra akka eegnu nu dirqisiisuu danda’a, obsaa fi jabina nu barsiisuuf. Yeroo tokko tokkoo waa;ee waan tokko ni kadhana, yeroon Waaqayyoo jireenya keenya irratti akka hin taanee osoo mirkanaa’ee jiru. Yeroo tokko tokkoo fedha Waaqayyoo jireenya keenya keessatti kan hin taanee ni kadhanna, innis “hin ta’u” jedha. Kadhannaan Waaqayyootti gaaffii keenya kan itti dhi’eesinu qofa miti, inni Waaqayyoo fedha isaa laphee keenya keessa kan ittiin jiraatu dha. Kadhannaa keessan itti fufaa, rurrukutuu keessan itti fufaa, barbaadachuu keessanis itti fufaa, Waaqayyoo gaaffii keessan hanga isini deebissutti yookaan kadhannaa keessan isiniif fedha isaa ta’uu dhiisuu isa hanga isini ibsutti.
English
Waa’ee waan tokko irra deddebi’aanii kadhachuun fudhatama qabaa, yookiis kadhachuun kan nurra jiru yeroo tokko qofa?


text:
Zimbaabwee gama kibbaa fi Kibba dhiyaa keessatti baatiin Muddee erga seenee as lolaan bishaanii guutee lubbuu nama 246 galaafatee kanneen kuma lama ta’an manaan ala gochuu isaa ibsame jira.
Haanqiina maallaqaan rakkataa kan jiru mootummaan Zimbaabwee badii lolaan bishaanii geesise kanaaf hawaaasa addunyaatti gargaarsaaf iyyataa jira.
Angawoonni akka jedhanti daandilee fi riqichii jiran lolaan kan fudhataman yoo ta’u naannoo tokko tokkotti hawaasnii olloota isaa wajjiin wal qunnamuu hin dandeenye.
Zimbaabween caama marsaa lamaan dhaqqabeen erga dhahamtee booda reefu bayyanataa kan jirtu yoo ta’u amma immoo lolaan bishaanii midhaan facaafame barbadeessee jira.
YUNISEEF (UNICEF) waggaa darbee akka jedheetti zimbaabween waggootii darban 15 keessatti haala mul’atee hin beekneen amma da’imman ishee hanqiina nyaataa hamaan gidiramaa jiru.


text:
Dorgommii waancaa kubbaa miilaa nadheen Afrikaa dorgommii ganna lama lamaan taphatan.Ammaan tana biyya saddeetitti dabree Kaameruunitti tapahtti jira.Biyya saddeettan tana; Kaameruun, Naayjeeriyaa, Gaanaa, Afrikaa Kibbaa, Masrii, Keenyaa, Maalii fi Zimbaabuwwee garee lamatti qoodanii taphachuutti jiran.
Waldorgommii waancaa kubbaa miilaa Nadheen Afrikaa guyyaa dheengaddaa jalqabanii itti jiranii biyya 8 Kaameruun keessatti harkaa wal qaba.Garee A keessaa Kaameroonitti qabxii sadiin dura jira.Garee B keessaa Naayjeeriyaa fi Gaanaatti qabxii sadiin walti aanaa.Haga ammaatti goolii 6tti gale.
Kilabii tana maqaa jarii baafateen akka Afaan keennaattti deebifnee yoo yaamne ta Afrikaa Kibbaa Banyaanaa Baynaanaa, ta Masri mootota durii,Gaanaan ammoo Giiftii Gugurraalee jedhaniin,ta Keenyaa Harambee Tokkummaa jechuu ta Naayjeriyaa, Risaa Ciwwisaa, ta Zimbaabuween ammoo korommii humniti hin dhumne fa ufiin jedhan.
Akkuma kanaan kalee Kaameroon Marii 2-0,Afrikaa Kibbaatii fi Zimbaabuwween 0-0,Gaanaan Keenyaa 3-1 moohan.Hardha Kaameroonii fi Afrikaa Kibbaa, Zimbaabuwwee fi Masrii, iftaan ammoo Keenyaa fi Maaliitti taphata Gaanaalleen warra tapahtu keessaa tokko. Dorgommiin tun torbaan lamaan duubatti dhumatti.
FIFA Bara 2018: Federation of International Football Association (FIFA) maqaa federeshiinii kubbbaa miilaa addunyaati. Dorgommii ganna lamaan duubatti Raashiyaatti jalqaban tana biyyaa fi naannoo 210 irratti wal dorgomaa haga ammaatti goolii 1000 olitti galee biyya 32 fialtama.
Dorgommii waancaa kubbaa addunyaa FIFAn bara 2018 Raashiuyaatti qopheessuuf darbuuf biyya hedduutti falachuutti jira.
Ardiin addunyaa torbaanuu: Afrikaa, Eezhiyaa, Antaarkitikaa, Awustiraaliyaa/ Oshiyaanikaa,Norzi Amerikaa,Sawuz Amerikaa fi Awurooppaa garuma jiranitti garee kubbaa miilaa naanoo isaanii wal dorgomsiisanii biyyitii dabarte dorgommii sunii walti hafati.Fkn Afrikaa keessaa biyya shanitti fialtamaa 50 olitti wal dorgomuutti jira.Dorgommii tana Fulbaan dabre jalqabanii Onkololeessa bara 2017 taphatan.Haga kaleetti a marroo 561 taphatnaii goolii 1631 gale.
Zamaaleki Kilabiin Masrii beekamtuun ganna tokko keessatti leenjsiaa jaha qaxaratte
Zamaalek,kilabiin Masriin biyya isii keessatti jabeenna kubbaa miilaatiin beekmatu.Kilabiin tun ganna tokko keessatti leenjisaa jaha qabaattee dhiyoollee nama haaraa Mohamed Salah leenjsiaa tolfattee qaxaratte.Kilabiin tun eegii kilabii biya isii Tantaa jedhan 1-0 mootee jennaan hagasiiyyuu caalaa moohuu maltee jette leenjsiaa isii Momen Solenaanii fi garee isaa cufaa gussite.
Leenjisaan kun eegii hujii jalqabeeyyuu torbaan lama keessa jira.Leenjsitootii kilabi tanaa hagi tokko tohbaan lama,hagii tokko ji’a lamaa fi hagii kaan ji’a sadii fa hojjatan.
IAAF,International association of Athletics Federation
Federeshiiniin waldaan federeshiinii atileetiksii addunyaa atileetota qorsa akka farsoo nama macheessee humnallee namaa kennuu fudhatanii dorgoman jaluma deemee qorachuutti jira.Akkuma kanaan ganna dabree asitti atileetota Olompikii Beejingii fi Londonitti dorgoman keessaa walumattuu atileeota 76 dorgommii irraa dhaabe
Atileetota ganna bara 2008 Olompikii Beejingi irratti dorgoman keessaa 10 qoratee balleessaa irratti arge.Atileeota tana keessaa sagal ta biyya USSR ta durii keessaa dhufan.Taatullee jara 10 kana keessaa ka warqii badhaafame hin jiru.
Waldaan kun atileetota qorsa humna namaa kennu fudhatani ka madaaliyaa hin moohatin ka olompikii irratti hin dorgomanillee adabumatti jira.
Walumattu waldaan kun atileeota olompikii Londnii fi Beejingi irratti dorgoman dhiigaa fi fincaanii isaanii qoratee warra qorsa humna namaa kennuu fudhatee dorgome jedhee 76 dorgommii irraa dhaabe.


text:
Tokkkummaan mootummootaa Yemen keessatti wal waraansa irraan kan ka’e lubbuun namaa darbe kuma kudhan ga’uu sababeeffachuu dhaan jila addaa jarmiyichaa Ismael Uld Sheek Ahmed gamasitti imalaniiu. Uld Check Ahmed baatii Ebla darbee walii galtee mallatteeffametti akka deebi’an gaafachuuf jecha kaleessa presidentii Yemen Abdii Raabuu Mansuur Hadiin dbalatee angawoota biyyattii haasofsiisaniiru.
Hoogganoonni siyaasa Yemen beekamoon uummaticha balaan amma irra ga’e caalu akka irra hin geenye ittisuuf biyyattiif eegumsa gochuu akkasumas furmaata karaa nagaa barbaaduuf itti gaafatamatu irra jira kan jedhan jilli tokkummaa mootummotaa kun haalli siyaasaa yeroo ammaa danqaa waan uumeef jecha guyyaa guyyaatti lubbuun namaa darbaa jira jechuun yaadachiisaniiru.
Dararaan uummata Yemen dhaabachuu kan danda’u gareen martinuu lola dhaabuuf ennaa walii galan qofa jedhan. Uld Sheek Ahmed torban kana bakka bu’oota garee wal fincilan lamaanii haasofiisuf karoorfachuu isaanii beeksisan. Tokkummaan mootummootaa akka beeksisetti waraana yemen keessaan waggoota lama dura Saudii dhaan kan hoogganame haleellaan samii irraan geggeessamee fi duulli lafoo uummata kuma kudhan galaafate.


text:
Mul’ata
Bara 2012tti Magaalonnii fi Giddu galeessi guddina baadiyyaa naannichaa pilaanii ammayyaa’aan hogganamanii jiruu fi jireenya uummataa fi misoomaaf mijaawwaa ta’anii akka guddatan gochuu dha.
Ergama
Magaalotaa fi Giddu Galeessa guddina Baadiyyaa (GGB) naannichaatiif pilaanii qulqullina qabu qopheessuu fi humna raawwachiisummaa isaanii cimsuun, magaalonni pilaanidhaan hogganamanii misooma ariifachiisaa fi ittifufiinsa qabu akka mirkaneessan gochuu.
Duudhaalee hojii IPMO
1. Iftoomina ( Transparency)
2. Hirmaachisummaa ( Participatory)
3. Jijjiramaaf hojjechuu ( Working for change)
4. Miira gareen hojjechuu (Team sprit)
5. Itti gaafatamummaa (Accountability)
6. Aadaa hojii ammayyeessaa deemuu ( innovative working culture)


text:
Koreen addaa Burkinaa Faasoo Ministera Haajaa Biyya Alaa (MHBA) durii kan ta’e Mikaa’el Kanfaadoo (umrii 72) perezidaantii mootummaa cee’umsaa godhee filate. Kanfaadoon perezidaantii biyyattii ta’ee tura hanga filmaata woliigalaa Sadaasaa bara 2015 jechuudha. Kanfaadoon, MHBA duraanii, kan filatame koree biyyoolessaa nama 23 ufkeessaa qabuun. Koreen kuni bakka bu’oota angawoota woraanaa, dhaabbilee amantaa fi hawaasaa, fi garee mormituu siyaasaa irraa namoota wolitti dhufan irraa kan ijaarameedha.
‘Koreen kuni akka hiree biyyattii yeroodhaaf qajeelchu nafilateera. Kuni anaaf kabajaa guddaadha. Dhimmicha siranaan irratti hojjadha’ jechun Kanfaandoon gaazexessootaafi koree isa filatetti dubbate.
Fonqolchaa perezidaantii Blees Kompaa’oree booda, koloneel Izaak Ziidaa angoo fudhatee, heera biyyattiis diigee ture. San booda angawoota Burkiinaa Faasoo irratti dhiibbaan bifa garagaraa godhamaa ture, akka angoo gara ummataatti deebisaniif jecha. Gamtaan Aafrikaa angawoonni woraana biyyattii yeroo torbaan lama hincaalle keessatti taaytaa ummatatti hindeebisan taanaan qoqobbii akka irratti gatu sodaachisee ture. Egaa dhiibbaa wolirraa hincinne kana MHBA duraanii Kanfaadoon perezidaantii mootummaa cee’umsaa ta’ee akka filatamu kan dandeessise.
Kanfaandoon yeroo addaddaatti mootummaa Blees Kompaa’oree jalatti angoo gurguddaa qabaachaa ture. MHBA biyyattii ta’uun alatti, bakka bu’aa Burkiinaa Faasoo Gmtaa Biyyoota Addunyaa (UN) ta’uudhaan tajaajileera. Kaadhimamaa perezidaantii cee’umsaa ta’uu isaa angawoonni woraana biyyattii mormanii turan.


text:
Finfinnee, Onkolooleessa 1,2011(FBC)-Muummeen ministira Xaaliyaan Juuseppee Koontee daawwii guyyoota Lamaaf har’a Finfinnee galu jedhame.
Juuseppe Koontee affeerraa Muummee Ministiraa Dooktar Abiy Ahmad taasisaniifin gara Ityoophiyaa kan dhufan yoo ta’u, dureewwan lamaan dhimmoota hariiroo biyyoota lamaanii, daldalaa, invastimantii fi nageenya naannichaa irrratti ni mari’atu jedhamee eeggama.
Daawwannaan Juuseppee Koontee hariiroo dippilomaasii biyyoota Awurooppaa waliin cimsuuf iddoo olaanaa qaba.
Koonteen Itti aanaa Komishinara gamtaa Afrikaa Kiwaasii kuwwartey waliin wal argu jedhameera.
Juuseeppee Koonteen daawwii Ityoophiyaa erga xumuranii booda gara Eertiraa ni imalu jedhamee eeggama.
Ityoophiyaa fi Xaaliyaan hariiroo dippilomaasii waggaa 100 ol lakkoofsaiise qabu.
Comments
Loading...


text:
ONN: Oduu Amma Nu Gahe Fi OMN: Oolmaa Oromiyaa fi Haala Calanqoo.
ONN:Oduu Amma Nu Gahe Muddee 11/2017
(SBO/VOL Muddee 11/2017) Godina Harargee Bahaa Aanaa Meettaa Magaalaa Calanqoo lafaa seenaa, Aradaawwaan Dusee fi Garmmaam jedhaman irratti Waraanni Liyyuu hayilii Somaaleefi Makalaakiyaan Wayyaanee Yakkaa Duguginsa Sanyii (Genocide) uummata Oromoo irraatti gaggeeffameen Lubbuun Ilmaan Oromoo hedduun akka wareegame ifa ta’eejira. Mootummaan Abbaa irree Wayyaaneefi Mootummaan Naannoo Somalee Yakka waraanaa uummata Oromoo irratti banaan itti fufinsaan gaggeessuun lubbuu ilmaan Oromoo barbadeessaa, qe’eefi qabeenyaa irraa buqqisaa duula sanyii balleessuu itti fufinsaan gaggeessa jiru.
Mootummaan Naannoo Oromiyaa wayita yakki ulfaataan akkasii kun uummatarraatti gaggeeffamaa jiruu tarkaafii uummatarraa ittisuu fudhachuu hanqachuun isaafi Caalatti iyyuu utuu uummaatni Oromoo ifatti guyyaa Saafaa waraanni irratti banamee dhumaa jiruu warra uummata waraanaan fixaa jiran waliin ayyaana Sabaafi sablammootaa jedhee kabajaa jiraachuun yaakkaa uummata Oromoo irraatti gaggeeffamaa jiruu kanaaf gaafatama jalaa akka hin beene hubachiisa. Guyyaa har’a yakka waraanaa ilmaan Oromoo Harargee Bahaa Calanqoo irratti gaggeeffameen ilmaan Oromoo hedduu Wareegaman keessaa kanneen maqaan adda baafamanii jiran:
1. Haarun Hasan
2. Abdala Isaa
3. Muummee Adamtu
4.Tofiq Abdo
5. Mikaa’el Abdo
6. Abdiisaa Saalii
7. Abbaa Abdi Saalii kanneen jedhama kan keessatti argaman ta’uu ifa ta’ee jira. Yaa uummata Oromoo bakka jirtan hundaa of ittisuufi uummata keenya ittisuuf halkanii guyyaa itti yaadamuu qaba. Uummatni keenya dhumaa jiruuf halkanii guyyaa boqonnaa malee haa dirmannu.
Wareegamtoota keenya Gumaan isaanii Bilisummaa haa ta’u. Maatii fi firoottan isaaniif jajjabina haa kennu,
The following is list of 15 people killed by Agazi in Chalanqo today with their place of birth.
Arra Calanqotti kan wareegaman akka himamutti nama 17 gahuu isaaniiti. Isaan leessaa 15 isaan kana.
Maqaa Wareegamtoota guyyaa arraa Calanqotti wareegaman Ganda itti dhalatan waliin
1, Abdii Saalii Hassan (Duusee)
2, Saalii Hassan Ibroo (Duusee)
3, Abdallaa Isaaq Ibroo (Duusee)
4, Haarun Hassan Ahmed (Duusee)
5, Mikaa’il Abdoo Hassan (Duusee)
6, Muummee Aadam Hassan (Duusee)
7, Toofiq Abdoo Hassan (Duusee)
8, Feesal Isaaq (M/Calanqo) Umrii #10
9, Abdumaalik Ussoo (Gutaa)
10, Saanii Yuuyyaa (Duuyda Elaa)
11, Mohammed Abdallaa (Bakkajjo)
12, Taajuu Yaasuu (Duuyda Elaa)
13, Jaarraa Naasir Aadam (Waleensuu)
14, Mohammed Shaamil shek Mohammed (Duuyda Elaa)
15, Mohammed ykn Awwadaay (Eela habroo)
Namoota Lama yeroodhaaf Maqaan addaan hin baane
OMN: Oolmaa Oromiyaa fi Haala Calanqoo (LIVE) Mud 11, 2017


text:
Yunaaytid Isteetes magaalaan galama mootummaa Israa’eel Jarusaaleem akka ta’uuf murtii goote mormuuf gumiin walii galaa kan Tokkummaa mootummootaa har’atti walgahii hatattamaa waamee jira. Mummichi ministeeraa Israa’eel Benjamin Natanyaahuu immoo Tokkummaan mootummootaa mana warra sobduuti jedhan.
Mootummaan Israa’eel sagaleen kun ituu hin kennamiin dursee guutummaa fudhatama dhabsisee jira KAN jedhan Natanyaahuun
Jerusaaleem magaalaa galama mootummaa keenya kanaafis Embaasilee biyya alaa achitti ijaarra jedhan. Prezidaantiin Amerikaa Donaald.
Traamp imaammata biyyatti kan yeroo dheeraaf ture cabsuun gara jalqaba waggaa kanaatti magaalaan galama mootummaa Isaa’eel Jerusaaleem waan taateef embaasii keenya gara sanatti hojii jijjiruu ni jalqabna jechuun isaanii ni yaadatama.
Wiixata darbee wixinee dhiyaate irratti biyyonni gola naga eegumsaaf miseensa ta’an 15 keessaa 14 yaada Amerikaa kana mormuun sagalee kan kennan ta’uus Amerikaan sagalee Vitoo qabduun murtii kana kuffistee jirti.


text:
Dorgommii waancaa kubbaa miilaa Afrikaa, AFCON 2019 Kaamernuuitti kopheessa.Biyya 48 fulaa 12ti bahee taphachuutti jira ammoo 16 keessaa filatan.
Afurtamii saddeettanuu garee A-J jalatti fulaa afur-afuritti ciran.Biyyiti cuftii marro lama-lama walti marti.Itoophiyaan garee F keessa jirtii Gaanaa, Seraaliyoo fi Keenyaan walti marte.
Yoo Roobii dhuftu Baahir Daaritti Keenyaan waliin taphattuu fi Sanbatuma torbaan sunii Naayroobiitti Keenyumaan walti deebitu akka obboo Solomoon G/Sillaasee Federeshiinii kubbaa miilaa Itoophiyaa keessaa VOA-tti himetti moohuu maltee ykn walqixxee bahuu malte.
Itoophiyaaf taphii kun sadeessoo.Gaafa armaan duratti Gaanaan waliin taphatte 5-0 moo’an isiilleen Seraaliyoona 1-0 moote.
Yoo ta Keenyaa fixatte Gaanaa fi Seraaliyoon walti deebiti.Biyya taphatti jirtu keessaa Maalii, Giinii, Moritaaniyaa fi Tuniziyaatti qabxii 6-6 qaba.
Garee F Itoophiyaan keessa jirtu biyyitii cuftii qabxi 3-3 qabdi taatullee Itoophiyaa idaa goolii 4tti irra jira.Yoo biyyitii cuftii tapha 8n ufii fixatte biyya garee isaanii keessaa 1-2 bahan keessaa filatan.
Itoophiyaan dorgommii kubbaa miilaatiin duruu laaftuu.Akka obboo Solomoon jedhetti waan hedduu Itoophiyaa laaffise keessaa guddoo ijoollee jala oli dhuftu kubbaa miilaa keessatti leenjifachaa hin guddifattu.


text:
Aaddee Biraanee Maammoo lubbuun isaanii kan darbe yoo ta’u kanneen biroo afur mada’anii dargaggeessi tokko garu fayyaa ba’e jarreen mada’an mara gara hospitaalaatti dhaqqabsisuu danda’ee jira.Kanneen mada’an keessaa tokko abbaa warraa aaddee Birhaanee obbo Musxafaa Bashir harmee isaanii aaddee Zaytunaa Birruu akkasumas shofeera bajaajjii kan ture dargaggoo Gammachis hospitaala Dambii Dolloo tajaajilli raajii ykn x-ray waan hin jirreef hospitaala Ayiraatti ergamuu Dr Gaddafaa Gaarii hospitaala Dambii Dolloo irraa ibsanii jiru.
Aaddee Zahaaraa Kadir garu achuuma hospitaala Dambii Dolloo keessatti wal'ansa argataa kan jiran ta'uun ibsamee jira.
Waajirri ittisa yakkaa qajeelcha polisii godina Qellam Wallaggaa akka jedhutti aaddee Biraanee Maammoo du’uun dhugaa ta’u fi eenyu haleellaa kana akka rawwate qoratamaa jira jedha.
Gaaffii fi Deebii Gaggeeffame Caqasaa


text:
Qeerroon Maal Jedha?
Dhalooti Oromoo guyyaa mirgi abbaa biyyumaa isaanii irraa mulqamee eegalee, diddaa inni yeroo adda addaan taasisu jabaataa deemuun isaa seenaan nu yaadachiisa. Qabsoo bilisummaaf godhamu kana keessatti hirmaannaan barattoota Oromoo bara 1970 eegale, gara humana jabaatti jijjiramuun Jaarmiyaa siayaasaa guddaa uummata Oromoo biratti kabajamaafi jaalatamaa ABO gad dhaabuun qabsoo hidhannoo finiinsuutti seene. Jaarmiyaan siyaasaa kun dhibbaan dhibbatti milkaahuu baatus bu’aalee gurguddaa ijaan argamanis tahe kan hin argamne saba isaaf gumaachee jira. San keesssa tokko dhaloota amma jiru, kan eenyummaa isaa irratti dammaqe, an diinaaf hin bitamu jedhu; Dhaloota fincilaa dhalchee dabre.
Anis waan haaraa barreessuuf odoo hin taane, akka barataa Oromoo tokkootti shoorri barattonni Oromoo Fincila diddaa gabrummaa bara 2000 irraa eegalee keessatti taphatan wal yaadachiisuun dirqama taatee natti mul’atte jennaan qalama koo ol qabe. Fincila diddaa gabrummaa barattoonni Oromoo taasisan san keessatti qooda fudhadhee dabruun koo akka an obboleeyyan Oromoo waliin barnootaaf manaa bane, warreen Oromummaaf jecha wareegaman, kan qaamni irraa hir’ate kan hidhaatti dabramee fi kan bakka isaan jiran hin beekamnetu sammuu keessaa na belbelee boqonnaa na dhorke.
Sochii gootonni barattoonni Oromoo qabsoo bilisummaa saba isaaniif taasisan bara 2000 irraa eegalee golee Oromiyaa mara keessatti akka malee finiinuun diina meeshaa waraanaa hidhate waliin hudhee wal qabe. Kana keessatti guyyaa Fincilla diddaa gabrummaa Saadasa 09/2005 Uummata Oromoof waamicha godhame keessatti hirmaannaan baratoota Oromoo akkam ture ? Wareegamuufi qaamaa hir’achuu gootota baratoota Oromoo meeqan keenyatu quba qaba? Meeqan keenyatu yaadata?
Fincila diddaa gabrummaa barattoonni Oromoo bara 2005 taasisan kan adda isa taasisu, barattooni Oromoo diina meeshaa hidhatee jiru waliin harka qullaa soda tokko malee hudhanii wal qabuu isaaniiti. Fincilli kun Oromiyaa mara kan hammate yoo tahu, wal quunnamtiifi tokkommaa barataan Oromoo bakka cufatti qabu kan diina rifachiise ture. Diinnis akka malee rifachuun Waraana harkaa qabu, Oromiyaa keessatti facaasuun gootota barattoota Oromoo sodaachisuuf yaale. Dargaggoon Oromoo kaabaaf kibbaa, bahaaf dhihaa waliif dirmachuun fincila finiinse.
Gaaffiilee barattooni Oromoo dheeheessa turan keessaa inni gurguddaan, Mirgi abbaa biyyummaa Oromoo haa kabajamu, Mirgi Hiree ofii Ofiin murteeffachuu Uummata Oromoo haa mirkanaahu, Hidhamtoonni siyaasaa Oromummaan yakkaman gad haa lakkifaman, ABOn nu haa bulchu, fi kan biro ture. Gaaffii barattootaa kanaaf deebii diinni qopheesse, gara laafina tokko malee baratoota harkaa qullaa jiran irratti Rasaasa gad roobsuu ture. Kanaafis Ragaa kan tahu, wareegamuu baratoota Oromoo sadarkaa 2ffaa Amboo, barataa Jagamaa Badhaaneefi Kabbadaa Badhaasaa ti. Barattooni kun lameen hiriira nagayaa guyyaa san gudhamaa jiru irraa qooda fudhachaa odoo jiranii tarkaanfiin gara jabinaa battalumatti irratti fudhatame. Tarkaanfiin diinni guyyaa san fudhate sochii Oromiyaa fincilaa keessatti eegale sodaachisuuf haata’u iyyuu malee, gootonni barattoota Oromoo caalatti bakka maraa fincila finiinsuun Mootummaa biyyatti rifaasisuun Magaalaafi baadiyyaa Oromiyaa gara dirree lolaatti jijjiire.
Fincili diddaa gabrummaa kun babal’achuun, wareegamuun barattoota Oromoo bakka adda addaatti daddabalaa deeme. Kaan mana hidhaatti dabree reebicha gara jabinaa irratti gaggeessuun, barataa waggaa 4ffaa Yuuniversitii Finfinnee kan tahe barataa Gaaddisaa Hirphasaa du’aaf akka inni saaxilamu godhan. Achuma barataa moraa Yuuniversitii Finfinnee bartataa Alamaayyo Garbaa uumamaan qaama hir’uu ta’e mana hidhaa keessa baduuf jedhe jechuun rasaasan tumanii ajjeessan. Diddaa barattooni eegalan kun Oromiyaan ala baratoota barnoota Olaanaa baarachaa jiran birattis deggersa guddaan itti fufe. Baarataan Oromoo Impaayera biyyatti keessatti tarkaanfiin adda addaa akka fudhatamuuf wal quunnamtiin baratoota Oromoo caalaatti akka jabaatu taasise. Addunyaa birattis dhageettii guddaa argate.Bakkootii adda addaattis Alabaan ABO guyyaa murtaahef gad dhaabbuun akka balali’u gochuu irra dabree Qabsoo bilisummaaf godhamu dhugaa ta’uu isaa mul’ise. Ilmi Oromoo barnootaaf manaa bahe reeffi isaa yeroo maatii issaf deebi’u, eenyutu rafee haa buluree? Kanatu baratoota baratoota Oromoo bakka jiran maraa wal faana hiriisuun tokkummaan gaaffii mirgaa akka kaasan taasise.
Wareegamuu, qaamaa hir’achuu, barnoota irraa adabamuu fi mana hidhaatti dabramuun barataa Oromoo yeroo sanii, meeqan keenyatu yaadata? Meeqan keenyatu immoo kaayyoo isaan irratti wareegaman san galmaan gahuuf bakka jirru maraa waan dandeenyuun dirqama lammummaa bahaa jirra? Moo gaaffii barattonni Oromoo gaafataa turan sun deebii argattee jirti?
Dhugaa dha, bara 2008 irraa eegalee haalli mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti dhalate sochii siyaasaa haa laaffisu malee waan har’aa taa’aa jiru san duubatti dhiifannee , meeqan keenyatu daandii gootonni Oromoo bilisummaa saba isaaniif eegalan san galmaan gahuuf dalaguutti jira.? Gaaffiin kun kan dargaggoo Oromoo ilaallattu taati. Yaa ilmaan biyyaa, nuti dhallotni har’a waan warri nu afoo turan tolchan ykn balleessan komachuun yeroo keenya gubaa jiraanna yoo tahe, dhalootni nutti aanee jiru immoo waahee keenya maal dubbata laata? Of gaafadhaa. Waa maraafuu Torbeen fuuldura keenya jirtu kun waqtii/ waktii baratoota Oromoo fincila diddaa gabrummaa irratti wareegaman itti yaadannu waan taheef waliin haa yaadannun jedha.
Seenaa Qabsoo Barattoota Oromoo: //www.youtube.com/watch?v=AHG90sf_kAw&feature=player_embedded]
Bakka jirru maraa waan bilisummaa saba keenyaaf ta’u irratti haa dalagnu!!
Seenaan haaraa wareegama Qeerroottin ni dalagama!


text:
Muummichi ministeraa Itiyoophiyaa Dr. Abiyyi Ahimed walii galtee daangaa Itiyoophiyaa fi Ertiraa Aljeers irratti mallatteessamee ture akka guutummaatti fudhatu beeksisanii jiran.Kana malees kaampaanilee tajaajiila uummataa gurguddoo kennan harka caalaan mootummaan hanga tokko immoo namoota dhunfaan akka qabamauuf jiran ibsamee jira.
Angawoota waraanaa kan sadarkaa olaanaa fi itti gaafatamaa waajiira odeeffannoo fi tika nagaa guutuu biyyaa kan ilaaleen aangawoonni haaraan kaleessa muudamuu fi kan akka Abba Dulaa Gammadaa, Obbo Girmaa Birruu fi Janaraal Saamoraa Yanuus soorata ba’uun ibsamee jira.
Kana irratti Hayyuu Seeraa kan ta’an Dr. Awwol Qaasim Aloo Yunivarsitii kiil irraa waliin marii gaggeeffame caqasaa


text:
Duulli duguuginsa Shanyii Oromiyaa Bahaa itti fufaa jira
- Details
- Category: Oduu
- Published on Saturday, 03 August 2013 14:49
HUBACHIISA!!
Barruun asii gadii osoo hin gulaalamin maxxanfamte. Barruun tuni akkuma Oromiyaa Bahaa Qumbiirraa nu dhaaqbdetti, gulaallii tokkoon maletti waan maxxanfamte tahuu isin hubachiifna.
_____________________________________
Humna adda (Liyuu Police) kan ja'amuu fii waraanni bulchinsa naannoo Soomalii, ammaas haarayatti lafa Oromoo Anniyyaa Qumbii fii Mayyuu keeysatti weerara finiinsaa jiru
Humni Wayyaaneefii Killiliin 5( shanii) Oromoota lafa isaanirraa buqqisanii Soomaloota qabsiisuuf qopheeyfame kun, torbaan 3 sadihii ol Ona Qumbii fii Mayyuu keeysatti weerara hamaa geggeeysuudhaan balaa gurguddaa lubbuu fii qabeenya Oromootirraan gayanii jiru
.Akka kanaan 6/23/13- 6/24/13 Qumbii naannoo Minotti guyyaa lama guutuu weerara oofuu dhaan Oromoo sadi (3) ajjeesanii lama madeeysan.
7/9/2013 Ona Mayyuu Gaara Walloo bakka ja'amtutti Ganda nagayaan qubatee taa'u ka quba hin qabne bariisaa weeraruudhaan nama 5 (shan) ajjeeesani lama madeesan.
7/14/13-7/21/13 tti osoo adda hin dhaabin lafoota maqaan akka armaa gadi i kanatti himamurratti tarkaanfii suukanneeysaa raawwatanii jiru.
Calloo, Qilee, Waldaya Mojoo fii culul, Muluqqee,Carfii fii Dagattu bakka ja'amaniiidha
Weerarri Shannyii duguuginsa Oromoo fii Lafa Oromoo Soomalii qabachiisuuf Wayyaaneen geggeeyfamaa jiru kun ,July 9/2013 Jalqabee osoo guyyaa tokko jidduu hin oolin hanga ar'a August 3, 2013 tti deemaa jira Weerara kana keeysatti nama 25 ajjeesanii nama lakkooysi hin beekkamin madeeysanii jiran
Namoota ajjeefaman kanneen keeysaa namoonni shan (5) ajjeesaa haalaan nama suukanneeysuun ajjeefaman. Aliyyii jugoo jaarsa umriin 85 qabanii hidhanii hanga ruuhiin keessaa baatutti uleen osoo tuman ajjeesan.2, Siraaj Rashiid Calloo fii darg agoota 2 (lama) akka beeyladatti ciibsanii billawaan gorra'an. 3, waggaa (bara) 80 mana keeysatti alaan itti cufanii ibiddaan guban. Maraata tokko ka ala galuu qabanii kuusa boqqolloo keeysatti darbanii ibiddaan gubanii ajjeesan.
Mucaa xiqqaa ganna lamaafii baatii 4 yeroo isaan gadda weeraran kan haadhaan adda bahe, qabanii ibidaa bobeeysanii keeysatti darban.garuu osoo inni hin du'in namni biraa dhaqqabee keeysaa fuudhe.amma mucaan sun hospitaala magaalaa Harar geeysanii achi jira.
Nammoonni rasaasaan ajjeefaman bakka fii guyyaan akka asitti aanu kana:
7/9/2013 Muhammad Yuusuf Guuled Gaara Walloo
7/9/2013 2, Ibraahim Heenoo Gaara Walloo
7/9/2013 3, Ahmad Jiillee sheek Muusaa Gaara Walloo
7/13/13 4, Rashiid Iimaan Yuuddo
7/24/ 13 5,Abdulwaajib Idiris Waldaya Mojoo fii Culul
7/24/ 13 6, Abdii Yuusuf Baatii Araddaa QILEE
7/24/ 13 7,Abdii Jibraa'il Alii Araddaa QILEE
7/24/ 13 8, Ahmad Yaasin Jibraa'il Alii Araddaa Qilee
Wanni nama Gaddisiisu guddaan jarri lamaan kun Obboleeyyan.
7/28/13 9, Ibraahim Ahmad Muhammad Waldaya Mojoo fii Culul
7/28/13 10, Hassan Bayaan Kaliif Waldaya Mojoo fii Culul
7/28/13 11, Mahmuud Habiib Alii Waldaya Mojoo fii Culul
7/28/13 12,Ahmad Aadam Tuquraa Wadaya Mojoo fii Culul
7/28/13 13, Muhammad Abdullaa Ibraahim Waldayaa Mojoo fii Culul
7/31/13 14, Aliyyii Jugoo Miidhagaa Lolaa
7/131/13 15,Siraaj Rshiid Calloo Miidhagaa Lolaa
08/01/13 16, Abdalla Muhsin Dura taa'aa Araddaa Gabiibdaa Gabiibdaa
08/01/13 17, Mahmuud Xayyib Gabiibdaa
08/01/13 18, Aiyyii Xayyib jarri lamaan kuniis obboleeyyani Gabiibdaa
08/01/ 13 19, Usmaa'il Misbaah Gabiibdaa
20, Haawaa Abdii Bareento Dullattii mana keeysatti guban Waldya Mojoo fii Cul
Nama 6 maqaa isaanii hin argamne.
hictera ku, ma hedduu irraa midhaan ummanni keenya oomishate kuusa hedduu guban . Beeyladaa Gaala,Loon, Re'ee fii Harree, a'an(adhan), (saaman)
Karaa biraatiin Ummanni keenya Kan Ona Mayyuu 7/19/13 hiriira diddaa gocha wayyaaneefii Soomalii kana bahuudhaan aarii ( aaraa) fii jibbbanna isaanitti dhagayame ibsatanii jiru
Soomalii ( warra killilii 5) ka qopheeysee qindeeysee isaanirratti bobbaasaa jiru wayyaanee tahuu
Bulchinsi Oromiyaa (warri killilii 4 ) gocha kana diduu, dura dhaabbatuuu falfatuuf mirga kan qabne tahuu.
Gaafiilee armaa gadii tana dhiheeysanii jiru:
Soomaloonni magaalaa tana taa'anii isaanii basaasaniifii logistic waraana kanaaf erguuf haala mijjjeeysanf akka nurraa bahan.
Daangaa keenya akka nuuf haa kabajamu
Qawween xixiqqaa fii gurguddaan, Rasaasnii fii Logistic iin akka soomaliif kennamutti haa nuuf kennamu.
Soomaliin daangaa keenya caphsitee lafa teenyarraa nu buqqisaa jirtu hatattamaan akka biyya teenya keeysaa baatu.
Nuti daddaffiidhaan qubsuma teenyatti deebinee eeggomsi barbaachisu akka nuuf godhamu bulchinsa Oromiyaatiifii mootummaa fidraalaa gaafanna.
Konkolaataan tokkolleen isaan keeysa deemee Liyuu police fii waraana killilii 5 ( shanii)tiif waa geeysuu akka hin dandeenye.


text:
Biyya Siwiizerlaanditti filannoon geggeeffamee ture; dhimma laakkofsa baqattoota gara biyya saniitti koolugaltummaa gaafatan daangessuu irratti. Yaanni filannoof dhihaate woggaa woggatti baqataan gara Siwiizerlaand seenan 0.2% ummata biyyattii caaluu qaba moo hinqabu isa jedhu irratti ture.
Yaaliin laakkofsa koolugatoota woggatti seenan 0.2% tti daangessuuf godhame fashalee jira. Gareen baqataan heddu akka Siwiizerlaand hinseenne fedhan moo’atan osoo ta’ee laakkofsi baqataa biyya san woggatti seenu 80,000 (yeroo amma) irraa gara 16,000 gadi bu’a ture. Jiraattota Siwiizerlaand keessaa 16% namoota dhalootaan biyya biraa irraa dhufaniidha.
Yaaliin laakkofsa baqataa daangessuuf godhame sagalee filattootaa 74% kufe. Kunis hedduuf raajii hinturre. Sababni isaas guyyaa filmaataa dura yaanni xiinxallitootaa fi qorannoon addaddaas kanuma akeekaa waan tureef. Deeggartoonni yaada kanaa kanniin shakkii fi sodaa biyyattiin koolugaltootaan dhiphachuuf deemti jedhu qabaniidha.Yaanni kuni rakkoo jibbaa sanyii fi rakkoo diinagdee ufkessaa qaba jechuudhaan paartileen siyaasaa biyyattii gurguddoon hunduu mormanii jiru.


text:
Muummichi ministeeraa Abiy Ahimed Staadiyeemii Gondaritti argamuun uummataaf haasaa dhageesisaniiru.
Fakkeenya tokkummaa fi hammayyummaa, bu’uura hammayyummaa walakkeessa jaarraa fi masaalaalii ol aanaa kan biyya keenyaa chaapaa aadaa fi hambaa seenaa keenya bareedaa, bareeddina Itiyoophiyaa ishee hammayyoomtee fi haadha ijoollee qaxalee kuusaa seenaa Itiyoophiaa fi dachii uummata boonaa ta’ee bu’uura har’aa keenya Gonderitti argamee ergaa dabarsuu dada’uu koof gammachuutu natti dhaga’ame ibsuun barbaada jedhan.
Muummichi ministeeraa Abiy itti aansuu dhaan Gonder seenaa Itiyoophiyaa keessatti qooda ol aanaa qabdi jedhanii mana mootummaa Atsee Faasil akka fakkeenyaatti tuquu dhaan illee ijoolleen ishee oguma ijaarsa isaaniitti fayydamanii bakka seena qabeessa isaan ol nuu kaa’an kanaan hanga yoonaa itti boonna jedhaniiru.
Gama biraan muummichi ministeeraa Abiy Gonderitti kan argamu hoteela Gohaa jedhamu keessatti qaama hawaasaa irraa lammiiwwan walitti dhufan waliin marii geggeessanii jiran.
Kanneen marii kana irratti hirmaatan keessaa miseensonni koree eenyummaa uummata Walqaayit kan keessatti argaman ennaa ta’u muummichi ministeerichaa wal ga’iin uummataa erga xumuramee booda miseenosta koree kanaa waliin dhuunfaatti wal arganii kan mari’atan ta’uu Iskindir Frew Finfinnee irraa gabaaseera.


text:
Muummichi ministeeraa torbee dabre namoonni maallaqa biyya alaa harkaa qaban hatattamaan Baankiitti yoo kan hin galchine ta’e mootummaan kan dhaalu tahuu akeekkachiisuun isaa ni yaadatama. Kanuma hordofuun guyyoota dabran keessa duula geggeeffameen Doolaarri miliyoona 10 ta’u qabamuu Poolisiin Federaalaa beeksise.
Hoogganaan Poolisii Federaal Komishinara Jeneraal Zeeynuu Jamaal FBCtti akka himetti, qorannoo irrratti hundaa’uun poolisiin federaalaa Oromiyaa fi Finfinnee keessatti duula geggeesseen maallaqani biyya alaa kun qabamuu hime.
Dabalataanis meeshaalen waraanaa Shugguxii, Kilaashinkoovii fi Matarayyasii dabalatee, kanneen baay’inni kuma tokkoo ol tahu rasaasa kuma 80 waliin duula kanaan qabameera. Meeshaaleen waraanaa kunniin seeraan ala Suudaan fi Jibuutin kan seenan akka tahee fi biyyi itti hojjetamanis Tuurkiyaa ta’uu komishinarichi beeksise.
Namoonni maallaqaa fi meeshaalee waraanaa kana waliin qabaman too’annoo jala oolanii qoratamaa akka jiran ibsun, dabalataanis iddoowwan biroo qoratamanii hordoffii jala jiran irratti dhiheenyatti duulli kan jalqabamu tahuu Komishiinar Jeneraal Zeeyinuu Jamaal beeksise.


text:
Sammuu Kee Qaruuf
Torbaan darbee wantoota sammuu doomsanii fi hadoochan ilaalle turre. Yaadachisaaf wantoonni sammuu hadoochanii fi doomsan cubbuu keessatti lixu keessummaayyu shirkii, zinaa, maastarbeshiin, hamii fi kkf. Akkasumas araadonni akka fiilmi, alkooli, sigaara, caati fi kkf sammuu hadoochu fi qawwasiisu keessatti bakka ol’aanaa qabatu. Sammuun qabeenya qaalii takkaa hojiin ala taanan deebisuun garmalee ulfaatudha. Sammuu keenya badii irraa eeguf maal gochuu qabnaa? Sammuun keenya yoo doome akkamitti qaruu dandeenyaa? Mee har’a karaalee sammuu keenya itti qarruu muraasa isaanii haa ilaallu.1.Istighfaara baay’isuu
Akkuma torbaan darbee jenne cubbuun sammuu doomsu fi hadoochu keessatti tarree tokkoffaa qabata. Cubbuun summii sammuuti. Karaan tokkichi summii kana ittiin fayyisan tawbaa fi istighfaara. Tawbaa jechuun maal jechuudhaa? Akka lugaa Arabifaatti tawbaa jechuun badii irraa deebi’uu yoo ta’u akka shari’aatti immoo “Ajaja Rabbiitti buluu diduu fi daangaa Isaa darbuu irraa gara Isaa ajajamuutti, ajaja Isaatti buluu, qajeelcha Isaa qabachuu, araarama Isaa kajeelu, jaalala Isaa barbaadutti deebi’uudha.”
Tawbaa jechuun mooraa sheyxaanaa badii, cinqii, jeequmsa fi kan kana fakkaataniin guuttame erga seenanii booda gara mooraa Rabbii kan nageenya, tasgabbii fi gammachuun guuttame keessa seenudha. Kanaafu mooraa nageenya fi tasgabbiin guuttame keessa seenu eenyutu dida ree?
“Rabbiin gara mana nageenyaatti waama. Nama fedhes gara karaa qajeelatti qajeelcha.” Suura Yuunus 10:25
Istighfaari- jechuun immoo “Rabbiin irraa araarama barbaadu, Rabbiin cubbuu darbee akka namaa dhoksuu ykn haguugu fi haaqu kadhachuudha. Sababa cubbuu saniin akka nama hin adabne itti warwaachudha.”
Sababa cubbuutin adabbiin cimaan namni tokko addunyaa tana keessatti dhandhamu qalbiin isaa cufamu fi sammuun isaa hadoodudhu. Kanaafu, adabbii kana akka namarraa deebisuu Rabbiin araarama kadhachuun hin barbaachisu ree? Yeroo hundaa gara Rabbii deebi’uu fi istighfaara kadhachuun dukkana cubbuu saaqun sammuu fi qalbii irratti ifa imaana ibsa. Sammuu fi qaamni jabeenya horatu, humna irratti humna dabalaaf. Qabeenyaanis akka jabaatan nama taasisa. Ragaan kanaa kunoo Aaya Qur’aanati:
“Yaa Ummata kiyya Gooftaa keessan araarama kadhaa, ergasii gara Isaatti tawbaan deebi’aa. Bokkaa walitti dhaabbataa godhee isiniif ergaa. Humna keessan irrattis humna isiniif dabalaa. Yakkamtoota taatanii irraa hin garagalinaa.” (Suuratu Huud 11:52)
Yeroo baay’ee istighfaara yommuu jedhamu arrabaan qofaan ‘Astaghfirullah’ jechuun akka gahaa ta’eetti ilaallama. İstighfaarri karaalee sadiin kan adeemsifamuudha. Tokko qalbiin badii hojjatte amanuun Rabbiif of salphisuu fi of gadi qabuu. Lamaffaan immoo arrabaan Rabbiin irraa araarama kadhachuu yoo ta’u sadaffaan immoo qaaman hojii gaggaarii hojjachuudha. Yommuu qalbii tee Rabbiin funduratti gadi cabsitee (gadi of qabdee) araarama Isa kadhattu, dukkanni jireenyaa sirraa saaqamaa adeema, hurriin sammuu kee keessatti xaxamee bittinaa’u eegala. Cubbuu kee yaadatte yommuu imimmaan kee dhangala’u akka waan ba’aan wayii sirraa hir’ate sitti dhagahama. Mee yeroo hundaa du’aayi tanaan araarama Rabbiin irraa kadhachuu hin dagatin.
رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ
Rabbanaa faghfir lanaa zunuubanaa wa kaffir ‘annaa sayyi’aatinaa wa tawaffanaa ma’al-abraar.
“Gooftaa keenya! badii keenya nuuf araarami; hamtuwwan keenyas nurraa harcaasi; warra qulqulluu wajjinis nu ajjeesi.“ Suura Ali-Imraan: 193
Hiika jechootaa: Rabbanaa (Gooftaa keenya), faghfir (araarami), lanaa (nuuf), zunuubanaa (badii keenya), kaffir (harcaasi), ‘annaa (nurraa), sayyi’aatinaa (hamtuwwan keenya), tawaffanaa (nu ajjeessi), ma’a (wajjiin), al-abraar (warra qulqulluu), asitti waliqabsiistu Arabiffaa ‘wa’ maxxantuu ‘-s’ hiiktonni Qur’aana fayyadamaniiru. (fkn, keenyas, wajjiinis)
2.Halkan salaatu – Salaata fardii (dirqamaa) booda salaanni hanga salaata halkanii nama fayyadu hin jiru. Salaata halkanii ilaalchisee Al-Hasan (rahimahu Allahu)akkana jedha: “Salaanni halkanii kabaja mu’imintootati, wanta harka namoota jiru irraa quufuu irraa humna isaaniti. (wanta harka namoota jiruuf hin haafayan jechuu isaati.)” Hayatu salaaf 176
Axaa’a al-Khuraasanii akkana jedha: ‘Akkana jedhamaa ture, ‘Salaanni halkanii qaamaf jireenyaa fi humna ta’a, qalbii keessatti immoo ifa (nuura), argitu keessatti immoo ifa cimaadha (diyaa’a). Namtichi halkan irraa salaata halkanii yoo dhaabbate, gammadaa ta’ee bariisifata. Sababa salaata halkanitiin gammachuu qalbii isaa keessatti argata. Garuu ijji isa moo’atte yoo rafaa bule, kan gaddu fi qalbiin isaa cabdee bariisifata. Akka waan wanta tokko gatee itti fakkaata. Dhugumatti eeti, dhimma isaa keessa garmalee kan isa fayyadu gatee jira.” (Madda olii)
Wahb ibn Munabbih ni jedha, “Salaata halkaniitin namni gadi aanan ni kabajama, namni salphataan ni jabeeffama. Soomni guyyaa immoo abbicha irraa fedhii lubbuu mura…” (Madda olii) Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jechuun amaloota namoota gaggaarii irraa dubbata:
“Obsitoota, dhugaa dubbattoota, (Rabbiif) ajajamtoota, [sadaqaa] kennattootaa fi warra obboroo keessa araarama kadhataniidha.” (Suuratu Ali-Imraan 3:17)
Salafoota irraa hanga kana yoo dhageenne salaanni halkanii faaydaa guddaa akka qabu ni barra. Hasan akkana jedha: Halkan irraa salaata salaataa osoo hanga elmu hoolaa ta’eeyyu.” Kana jechuun ‘osoo raka’a tokkoyyu, sadiyyuu, shaniyyuu ta’ee salaataa’ jechuu isaati. Raka’aa 11 ykn 13 salaatun dirqamaa miti. Hanga humna keeti lama lama gochuun dhumarratti tokko itti dabaluun salaatu dandeessa. Dhugumatti salaanni halkanii sammuu garmalee jabeessa, shakkii fi yaada badaa namarraa dhiqa.
3.Sammuu hojjachiisu– akkuma Turkoonni jedhan “Çalışan Demir pas tutmaz”- Hiikni isaa ‘Hadiidni hojjatu hin daandi’aa’u’ Kana jechuun namni osoo hin dhaabbatin yoo hojjate qaamaniis, sammuunis, ruuhinis ni jabaata, gara olii ol deema. Garuu namni sammuu ofii yoo hin hojjachisiin, akkuma sibiilli hojii malee yoo ta’ee daandi’aa’u, sammuunis ni daandi’oofti, hojiin ala taati. Sammuu keenya hojjachisuuf maloota adda addaatti fayyadamu dandeenya. Isaan keessaa; lugaa haarawa barachuu, Qur’aana sammutti qabachuuf tattaafachu, kitaabban adda addaa dubbisuu, software haarawa barachuu, walaloo fi barreefamoota adda addaa burqisiisu fi kkf hojjachuudha. Sammuu hojjachiisuun yeroo jalqabaa ulfaachu danda’a. Garuu osoo daangaa hin darbinii fi of hin miidhin sa’aati muraasaf guyyaa guyyaan yoo hojjachiiste, sammuun kee qaramaa fi banamaa adeema.
4.Dallansuu fi dhiphinna too’achuu– wanti sammuu dugulchuu fi doomsu garmalee dallanuu fi dhiphachuudha. Dallansuu fi dhiphinni keenya hanga nu balleessitu hanga gahuu hayyamuufi hin qabnu. Jalqaba wanta dallannuu fi dhiphannuuf haa ilaallu. Wanta takka darbeef yoo ta’ee duubatti akka hin deebine beeku. Kan dhufuuf yoo ta’e immoo duuti teenyaa yoom akka dhuftu waan hin beeknef, dhimma keenya guuta Rabbitti dhiisne amma sirritti cimne hojjachuudha. Amma kan dallantu fi dhiphattu yoo taate immoo irra deddeebi’uun, ‘A’uzu billahi mina sheyxaani rajiim.’ Jedhi. Gara Ar-Rahmaan dheessi.
“Gara Rabbii baqadhaa. Ani (Nabii Muhammad (SAW)) Isa irraa isiniif akakeechisaa ifa bahaadha.” Suuratu az-Zaariyat 51:50
5.Seeqachuu– yeroo hundaa fuula guuru fi aarun sammuu hadoocha, jireenya dhiphisa. Akkasumas, garmalee kolfuun qalbii gogsa. Garuu seeqachuun fuula ibsa, sammuuf boqonnaa ta’a. Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan:
لاَ تَحْقِرَنَّ مِنَ الْمَعْرُوفِ شَيْئًا وَلَوْ أَنْ تَلْقَى أَخَاكَ بِوَجْهٍ طَلْقٍ ”
“Hojii gaarii irraa wanta tokkoyyuu gadi hin xiqqeessin, osoo obboleessa kee fuula bashaashatin (ifaatin) qunnamteeyyu.” (Sahiih Musliim)
Yommuu obboleessa Musliimaa kee fuula ifaa fi seeqachuun qunnamtu, gammachuun sii fi isa keessa ni facaa’a, jaalalli fi hariiron keessan ni jabaata. Fuula guurun immoo sammuu namaa dhiphisa. Kanaafu, yeroo hundaa seeqachun sammuu keenya qaruu dandeenya. Namoonni seeqatan yeroo baay’ee hojii isaanii nashaaxan (kakka’umsa) guddaan hojjatu.
6.Jabeenya qaamaa hojjachuu– guyyaa guyyaan jabeenyaa qaama hojjachuun dandeetti hubannaa fi qalbeefannaa akka jabeessu ogeeyyin fayyaa nuuf dhaamu.
7.Hirribaa madaallamaa rafuu fi dhangaale nyaataa madaallamoo nyaachu- hirribaa fi nyaata baay’isuun qaama butucha, sammuu hurrii itti buusa. Akkasumas, nyaata fi hirriba xiqqeessun sammuu jeeqa, qaama laamshessa. Hirriba madaallamaa rafuuf salaata ishaa’itiin booda hojii yoo hin qabaatin dafanii rafuun halkan salaata leyliitiif (halkaniitiif) ka’uudha. Salaata halkaniitiif ka’uu yoo dadhaban salaata Fajriitiif yeroon ka’uudha. Namni salaata fajrii (subii) osoo hin salaatin oolu guyyaan isaa guyyaa akkami akka ta’u ani hin beeku. Salaata halkanii fi fajrii sirnaan salaatuf halkan filmii fi interneeti gorogoru irraa fagaachudha. Sababni isaas, cubbuun ba’aa waan namatti ta’uuf halkan ykn ganama barraaqan akka hin kaane nama taasisa.
Nyaata maaddalamaa nyaachun immoo dhangaalee sukaara qaban garmalee nyaachu irraa fagaachudha. Baay’inni sukaaraa sammuu akka laamshessu qorannoon ni agarsiisa. Nyaata sukaara baay’ee hin qabne kanneen akka salaaxaa, kaaroti, qoosxaa fi kkf nyaachun sammuu jabeessa. Akkasumas, damma nyaachun sammuu qara.
Gudunfaa
Wanta kanneen armaan olii hundaa of keessatti hammachuun sammuu jabeessu isinitti himuu? Maal seetu? kanneen armaan olii hundaa of keessatti qabachuun sammuu kan qaru ‘Qalbii of qulqulleessudha.’ Dhugumatti qalbii ofii qulqulleessuf tattaafachun sammuu qaruudha. Yommuu ati qalbii tee qulqulleessuf tattaafattu, Rabbiin sammuu fi qalbii tee siif bana. Seenaa keessatti namoota sammuun isaanii garmalee qara taate mee ilaali. Cubbuu irraa fi dhukkuboota qalbii kanneen akka oftuulu, waanyu, jibba, shirkii fi kkf irraa of qulqulleessuf waan tattaafataniif sammuun isaanii akkasitti qara taate.
dabalataan wantoota sammuu dugulchan linki kana irraa argachuu dandeessu: http://www.sammubani.com/2017/04/15/farra-sammuu/


text:
Guyyaa Qiyaamaa-Kutaa 1ffaa
Yeroo darbee keessa mallatolee Guyyaan Qiyaamaa dhiyaachu agarsiisanii fi akka Guyyaa kanatti amanne of qopheessinuuf nu gargaaran ilaalle jirra. Mallatoolee Guyyaa Qiyaamaa xixxiqoo hafanii fi Mallatolee Gurguddoo ilaaluf yeroo fi bakki nutti gabaabbata. Akkasumas, dubbistoota baay’ee hin argine akkuma kutaa lamaffaa irraa hubatametti. Garuu bakka kanaa qabxiilee baay’ee ijoo fi jireenya keessatti baay’ee barbaachisoo ta’an ilaalla. Qabxilee kanniin xiqqaate xiqqaatu bakka torbatti qoode jira. Isaanis: Qiyaaman Maaliif barbaachise? Ragaaleen Qiyaamaa maal fa’a? Seenaa irraa namoonni fi uumamtoonni biroo erga du’anii booda kaafamanii jiruu? Guyyaan Qiyaamaa yoomii? Wantoonni Guyyaa Qiyaamaa keessa adeemsifaman maal fa’aa? Badhaasa nama Qiyaamatti amane fi adabbii nama itti kafare maal ta’aa? Shakkii sheyxaanaa jalaa bahuuf maal gochuu qabnaa?
1.Qiyaaman Maaliif barbaachisee?
Akkuma yeroo darbe jenne Guyyaa Qiyaamaa jechuun Guyyaa namoonni awwaalcha isaanii keessaa bahuun murtii haqaa argachuuf Rabbiin fuundura itti dhaabbataniidha. Guyyaan Qiyaamaa maaliif barbaachise yoo jedhame, deebiin isaa addunyaa tana keessatti namni gaarii hojjatu gaarummaa isaatiif mindaa guutu hin argatu. Akkasumas, namni badii ykn yakka hojjatu yakka isaatiif adabbii isaaf malu hin adabamu. Dabalatan, namoonni haqa malee cunqurfaman addunyaa tana keessatti haqa guutu hin argatan. Kanaafu, ilmi namaa addunyaa tana keessatti haqa guutu yoo hin argatin, “Guyyaan haqa guutuu itti argatu hin barbaachisu ree?” Sirritti barbaachisa. Guyyaan haqa guutu itti argatu suni “Guyyaa Qiyaamaa” jennaan. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha.
“Deebiin hunda keessanu gara Isaa (Rabbiiti). [Kuni] waadaa Rabbii haqa [kan ta’eedha]. Dhugumatti, Inni uumuu ni jalqaba, ergasiis ni deebisa. [Kana kan godhuuf] warroota amananii fi hojii gaggaarii hojjatan haqaan mindaa isaaniif kennuufi. Garuu warroota kafaran waan kafaraniif jecha isaaniif dhugaatii bishaan danfaa irraa ta’ee fi adabbii laaleessaatu jira.” Suuratu Yuunus 10:4
Aaya biraa keessattis akkana jedha:
“Lubbuun hundi du’a ni dhandhamti. Mindaawwan keessanis guutumaatti kan argattan Guyyaa Qiyaamati. Namni ibidda irraa fageeffamee Jannata seensifame, dhugumatti milkaa’eera. Jireenyi duniyaas meeshaa gowwoomsaa qofa.” (Suuratu Ali-Imraan 3:185)
Kanaafu, mindaa guutuu fi adabbiin yakkamaaf maluu kan ta’uu Guyyaa Qiyaamati jechuudha. Namni kana yoo beeke Guyyaa Kanaaf qophii gahaa gochuu qabaa jechuudha. Qophii gahaa gochuuf dhugaan amanuun hojii gaggaarii ni hojjata, hojii badaa irraa immoo ni dheessa.
2.Ragaaleen Qiyaaman jiraachu agarsiisan maal fa’aa?
Namoonni Guyyaa Qiyaama mormuun “Namni akkamitti erga biyyee ta’ee booda kaafama?” jedhu. Ragaaleen namoota kanniinii fi warroota shakkaniif dhiyeessinu bakka saditti qoodu dandeenya. Isaanis: shari’iyyi (shari’aadhaan), aqliyyi (sammuuni) fi hissiyyi (miiran).
Ragaa tokkoffaa: shari’iyyi (shari’aa)
Kuni ragaa Qur’aana fi hadiisa keessatti dhufeedha. Akka fakkeenyatti Rabbiin akkana jedha:
“Isaan kafaran [erga duunee booda] hin kaafamnu jechuun odeessan. Jedhi, “Eeyyen! Gooftaa kiyyatti kakadhe! Dhugumatti isin ni kaafamtu; ergasii wanti dalagdan hundi isinitti himama. Sunis Rabbiin irratti laafadha.” (Suuratu at-Taghaabun 64:7)
Asitti mirkaneefannaa (tawkiida) sadiin Guyyaan Qiyaamaa jiraachu mirkaneessa. Tokkoffaa kakuu (warabbii (Gooftaa kiyyaan kakadhe)), 2ffaa qubee arabiffaa “Laam” jalqaba “Latub’asunna fi latunabba’unna” jedhu irratti dhufte. Sadaffaan immoo qubee Arabiffaa “Nuun” xumuraa jechoota armaan olii irratti dhufteedha. Gara afaan keenyatti yoo hiiknu, “Dhugumatti, dhugumatti ni kaafamtu, Dhugumatti, dhugumatti isinitti himama” ta’a. Keeyyata armaan olii keessatti akka dubbistoota hin dhamaasnef jecha, “Dhugumatti” jettu si’a tokko fayyadamne.
Kanaafu, Guyyaa Qiyaamaa keessa shakkiin hin jiru jechuudha.
Ragaa 2ffaa: Aqliyy (sammuu)
Ragaan kuni karaa sadiin ilaalu dandeenya.
1ffaa: Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) samii fi dachii akkasumas wantoota isaan jidduu jiran jalqabarraa kaase kan uumedha. Mee of haa gaafannu, “Jalqaba irratti uumuu kan danda’u akkamitti deebisuun Isa dhibaa?” Akka sammuu keenyatti, wanta tokko jalqaba uumutu irra salphaadha moo kan bade deebisanii ijaarutu irra salphaadhaa? Dhugumatti, kan bade deebisanii ijaaru fi uumutu irra salphaadha. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha:
“Inni [Rabbiin] uuminsa kan jalqabuu; san boodas kan deebisuudha. Kuni Isa irratti baay’ee salphaadha.” (Suuratu ar-Ruum 30:27)
2ffaa: Uumama ofii ilaalu. Namni wanta irraa uumame yoo ilaale, Guyyaa Qiyaamatti amanuu irraa wanti isa dhoowwu hin jiru. Kuni raga cimaa Rabbiin Qur’aanaa keessatti deddeebise kaasudha.
“Yaa ilmaan namaa! Yoo kaafamuu irraa shakkii keessa jiraattan, dhugumatti Nuti biyyee irraa isin uumnee; ergasii copha bishaan saalaa irraa, dhiiga ititaa irraa, ergasii foon alalfatamu kan uumama guuttatee fi hin guuttatin irraa isin uumne; [humnaa fi dandeetti Keenya] isiniif ibsuuf [kana goone]…” (Al-Qur’aan, Suuratu al-Hajj 22:5)
Guyyaa Qiyaamaa (Kaafamuu) ilaalchise shakkii keessa yoo jiraattan uumama keessan irratti xinxallaa nun jechaa jira. “Nuti” yommuu jedhu “Guddinna fi kabaja” agarsiisufi malee baay’inna agarsiisufi miti. Arabiffa keessatti of kabajuuf, “Nahnu (Nuti) ykn Innaa (dhugumatti nuti)” namni tokko ni fayyadama. Fakkeenyaf barreessan kitaabaa, “mata-duree kana jalatti nuti kana ibsinee jirra” jedhe yommuu barreessu ni argina. Rabbiin “Nuti” jedhe fayyadamuun immoo wanta garmalee Isaaf maluudha jechuudha. Rabbiin Tokkicha fakkaataa hin qabne fi waa hunda uumudha.
Gara mata duree keenyatti yommuu deebinu, Abbaan ilma namaa kan ta’e Aadam (nageenyi isarratti haa jiraatu) biyyee irraa uumame. Ergasii sanyiin isaa copha bishaanii irraa uumaman. Tolee, Rabbiin Nabii Aadamin biyyee irraa kan uumee, ilma namaa biyyee erga ta’anii booda isaan deebisu ni dadhabaa? Biyyee irraa akkuma uume biyyee irraa deebisuun Isa dhibaa? Ammas ilmaan Aadam copha bishaanii irraa kan uume, lamu isaan deebisu ni dadhabaa?
Gonkumaa hin dadhabu! Kanaafu, Guyyaan Qiyaamaa jiraachun shakkii hin qabu jechuudha.
3ffaa: Dachiin tuni yeroo bonaa gogduu fi duutee biqiltoonni magariisni irra hin jirre taate argina. Yommuu Rabbiin rooba itti roobsu, ni sochooti. Akaakuwwan biqiltoota magariisa garagaraa ni magarsiti. Dachii erga duute kan jiraachisu Rabbiin namoota du’anis jiraachisu irratti Danda’aadha.
Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha:
“Ati dachii gogduu taate arguun mallatoolee Isaa irraayyi. Ergasii, yeroo Nuti ishee irratti bishaan [roobaa] buufne ni sochooti, ni tullooftis. Dhugumatti, Inni ishee jiraachise warra du’es ni jiraachisa. Dhugumatti, Inni waan hundaa irratti Danda’aadha.” (Suuratu Fussilat (41):39)
Mee bona haa ilaallu lafti akkamitti daaraa fi biqiltoota tan ofirraa hin qabne akka taatu. Yeroma Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) rooba itti roobsu, biqiltoota magariisan uwwifamti. Namni du’es haaluma Kanaan yommuu lafeen isaa bututte daaraa taatu, Rabbiin lamu ni jiraachisa. Akkamitti?
Deebiin isaa Aaya (keeyyata) Qur’aanaa armaan gadi keessa jira.
“Ajajni Isaa yoo waan tokko fedhe, “Ta’i” jechuma qofa; yoosu ta’a.” Suuraa Yaasin 36: 82
Rabbiin Qulqullaa’an olta’e wanta tokko uumu ykn hojjachuu yoo fedhe, fedhii Isaa wanti jalaa kuffisu tokkollee hin jiru. ‘Ta’i’ jennaan yeroma san ta’ee argama.
Kanaafu, Rabbiin ilma namaa kaasu yoo fedhi, “Ta’i” jedhan. Yeroma san “Ta’e” argama.
Ragaa 3ffaa-Hissiyy (Qaamolee miiratiin mul’achuu fi dhagahamu kan danda’an)
Ragaa kana qabxii itti aanu jalatti ilaalla.
3. Seenaa irraa namoonni fi uumamtoonni biroo erga du’anii booda kanneen kaafaman ni jiruu?
Eeti, seenaa keessatti namoonni erga du’anii booda kaafaman ni jiru. Tarii naannoo keenya irraa akka oduutti dhagahuun keenya ni mala. Suni dhugaa yoo ta’e,waa tole. Soba yoo ta’es wanti itti nu dhiphisu hin jiru. Garuu Qur’aanaa Rabbii kan sobni itti hin seenne irraa namoota fi uumamtota biroo erga du’anii booda kaafaman muraasa isaanii ni ilaalla.
Seenaa 1ffaa:
“Yookiin namticha ganda [manneen ishii] mataa ishii irratti kukkuftee osoo jirtuu irra darbee, “Du’a ishiitin booda akkamumatti Rabbiin tana jiraachisaa?” jedhe, [hin ilaallee?]. Rabbiinis waggaa dhibba isa ajjeesee isa kaasun, “Hangam turte?” jedheen. Innis, “Guyyaa tokko yookiin garii guyyaa (guyyaa tokko kan hin guunne) ture.” Jedhe. [Rabbiinis] ni jedhe, “Ati waggaa dhibba turte. Mee gara nyaataa fi dhugaati keeti ilaali; hin jijjiramne. Gara harree keetis ilaali. Namootaaf mallatoo si taasisuuf [kana goone]. Gara lafees ilaali akkamitti akka walitti qabnu fi ergasii foon itti uwwifnu.” Yeroma ifa isaaf ta’u, “Rabbiin waan hundaa irratti Danda’aa ta’uu nan beeka.” Jedhe.” (Suuratu Al-Baqarah 2:259)
Jechi Qariyata (ganda)-jedhu manneeni fi jiraattota kan of keessattu hammatuudha. Ganda [manneen ishii] mataa ishii irratti kukkuftee” yommuu jedhu akka yeroo waraanaa manneen walirratti kukkufuun badaniitti xaaraa fi dhaabni manaa walirratti kukkufuudha. Akkasumas, jiraattonnis xaaraa fi dhaaba manaa jalatti kufuun du’uudha. Namtichi “Rabbiin jiraattota du’an kanniin akkamitti jiraachisa?” jechuun gaafate. Ergasii Rabbiin isa ajjeessun waggaa dhibba tursiise. Waggaa dhibba kana keessatti, nyaanni fi dhugaatin isaa hin jijjiramne. Garuu harreen isaa lafee ta’uun addaan bittinoofte. Rabbiin waggaa dhibba booda namticha kana kaasun mallatoolee sadii isaa fi namoota birootti agarsiise. 1ffaa: namticha mataa isaa waggaa dhibba erga tursiise booda kaasu. 2ffaa, nyaanni fi dhugaatin osoo homaa hin jijjiramiin akkasumatti tursiisu. Kuni Qudraa (Dandeetti) Rabbii (Subhaanahu wa ta’aala) agarsiisa. 3ffaa: Harree duute fi lafeen ishii bittinoofte fuula namtichaa fuunduratti kaasu. “Akkamitti akka walitti qabnuu fi ergasii foon itti uwwifnu gara lafee ilaali” Jedheen. Dhumarratti wanta jedhe itti haa xinxallinu. “Rabbiin waan hundaa irratti Danda’aa ta’uu nan beeka” Kanaafu, Rabbiin nyaata fi dhugaati osoo hin jijjiramin tursiisu fi lafee bututte deebise kaasu irratti danda’aadha. Wantoota hundaa irrattis danda’aadha.
Kanaafu Guyyaan Qiyaamaa namoota jiraachisu kanarraa ni hubannaa jechuudha.
Seenaa 2ffaa:
“Yeroo Ibraahiim “Gooftaa kiyya! Akkamitti du’aa akka kaaftu natti agarsiisi.” Jedhe [yaadadhu]. [Rabbiinis] “Sila hin amanne?” jedheen. [Ibraahimis], “Lakkii! [amaneera]. Garuu akka qalbiin tiyya tasgabbooftufi.” Jedhe. [Rabbis] ni jedhe “Sinbira afur fuudhii gara keetti maqsi [ergasii isaan qaluun kukkuti]. San booda qooda wayii gaara hundarra kaa’i. Ergasii isaan waami; fiigaa sitti dhufu. Rabbiin Injifata ogeessa ta’uus beeki.” (Suuratu Al-Baqarah 2:260)
Asitti Nabii Ibraahim “Guyyaa Qiyaamaa kaafama namootaa” shakkee osoo hin ta’in “Akkamitti Rabbiin du’aa akka kaasu.” arguu barbaadeti. Sababa Kanaan qalbiin isaa haa tasgabbooftufi. Akkuma ajajame Nabi Ibraahim (aleyh salaam) sinbira afur qaqqalee fi erga butiche booda walitti make. San booda makaa kana addaan qoqoduun gaara (tulluu) adda addaa irra kaa’e. Ergasii ofitti waame. Yoosu fiigaa itti dhufan.
Wanti asirraa barannu qaamni ilma namaas ta’e kan biroo hanga fedhe addaan haa bittinaa’u, wanta biraatinis walitti haa makamu, Rabbiin walitti qabuun ni kaasa. Rabbiin wanta hundaa irratti Danda’aa waan ta’eef. Ammas Injifataa fi Ogeessa waan ta’eef.
Kunis raga cimaa Guyyaa Qiyamaa agarsiisudha. Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) ni jedha:
“Dhugumatti Qiyaaman dhuftuudha; ishee keessa shakkiin wayitu hin jiru. Dhugumatti Rabbiin namoota awwaala (qabrii) keessa jiran hundaa ni kaasa.” Suuraa Al-hajj (22):7
In sha Allah torbaan itti fufna…
Kitaaba wabii
Fataawaa al-mar’atal Muslimah-1/fuula 116-119, Daaru ibn Hazm,
Dabalataan “Sharih aqiidatil waasixiyyah-2/130-132 ilaalun ni danda’ama


text:
Bitootessa 4, 2013
Dhaamsa Gadda – KY ABO Irra
Hangafa fi bu’uresa qabsoo bilisummaa Oromoo kan ture gooticha Oromoon qabaacha turte Kabajamoo Soreesi Jaaraa Abbaa Gadaa aduyaa kanaraa du’an darbun isa KY ABO fi miseensota keenya birati gadda guddadhan yaadatama. Jaaraa Abbaa Gadaa bilisummaa ummata Oromoo mirkaneesuf nama of kenee jireenya isa guutuu qabsoo hadhooftu kesa ture darbeedha. Gootichi Jaaraa Abbaa Gadaa qabsoo bara dheera gageesa turen ummani Oromoo injifannoo gurgudoo akka galmeesu fakki tahun gahe isa gumaache jira. Bara ummani Oromoo dukkana, gabrumma fi hacuuca hama keesa jiru mirga ummata kabachisuf jaalan qaqqali wajiiin qabsoo hidhanoo wara jalqabe injifannoo ummani Oromoo har’a ittin boonu kana argamsiisan keesa Jaaraa Abbaa Gadaa gahe ol’ana qaba.
Jaaraa Abbaa Gadaa jireenya isaa guutuu yeroo humnna qaban dagala Oromiyyaa keessa bara haali itti hammaate amo biyoota hola keesan qabsoo gageese fakki qabsawa haqa tahe seena bonsa galmeese darbee jira. Duuti ilma namaatif waan hin olee tahulee, du’atin gootichaa fi hayu akka Jaaraa Abbaa Gadaa ummata Oromoo fi qabsaa’ota bilisummaa Oromoo keesati hirdhina gudda qaba. Kanaaf, ummani Oromoo fi qabsaa’on Oromoo har’a gadda gudda keessa jiru.
Qabsaa’on amma qabso bilisummaa Oromootti jiran fakkenya Jaaraa Abbaa Gadaa fudhachuun kaayoo ini jalqabe akka galmaan gahan Jaarmayaan keenya abdi qaba. Qabsawan ni kufaa qabsoon itti fufa akkuma jedhamu qabsoo jaalan qaqqalin itti wareegaman galmaan gahuun dirqamaa fi gahe qabsaa’ota hafaniitti. Kanaaf, qabsoon keenya daran jabaate akka itti fufu gaafachaa, maatti Jaaraa Abbaa Gadaa akkasumas firootani fi miseensota qabsoo bilisummaa Oromoo hundaaf Waaqayo obsa fi jajabina isini haa kenu jenee maqa miseenota fi jaarmayaa keenyan gadda keenya isini ibsina.
Oromiyaan ni Bilisoomti!
KY ABO