text:
See more of biiroo pablik sarvisii fi misooma humna nama oromiyaa on facebook. Buuura labsii qaamolee raawwachiiftuu mootummaa naannoo oromiyaa irra deebiidhaan. Ittifayyadama lafa baadiyyaa haala guddina misooma. Version date size download copyright 2017 oromia public service and human resource development bureau portal. Labsii angoo fi hojii mana hojii oodiitii olaanaa oromiyaa murteessuudhaaf bahe manni hojii oodiitii olaannaa oromiyaa labsii qaamolee raawwachiiftuu mootum maa naannoo oromiyaa dhaabuuf bahe lakkoofsa 71988 tiin waan hundeef fameef, angoo fi hojii qaama kanaa seeraan mur teessuun barbaachisaa waan taeef, heera mootummaa naannoo oromiyaa. Labsii bulchiinsaa fi ittifayyadama lafa baadiyyaa. See more of oromia communication bureau on facebook.
Toannoo dambiilee fi qajeelfamoota aangoo bakka bu. Hiika akkaataan jechichaa hiika biroo kan kennisiisuuf yoo tae malee labsii kana keessatti. Inistiitiyutiin pilaanii magaalota oromiyaa danbii lakk. Labsiin kun labsii magaalota mootummaa naannoo oromiyaa hundeessuuf bahe lak. Wixinee labsii magaalota mootummaa naannoo oromiyaa hundeessuuf bahe. Labsiin kaffaltii beenyaa 4551997 fooyyae ethipian press agency.
Labsii bulchiinsaa fi ittifayyadama lafa baadiyyaa naannoo oromiyaa lakk. Akkaataa heera mootummaa naannoo oromiyaa fooyyaee bahe labsii. Lammiilee yeroo rakkoo kanatti diinagdeefi beekumsaan of tajaajiluu hin dandeenye. Mata duree gabaaba labsiin kun labsii bulchiinsa invastimentii mootummaa naannoo oromiyaa irra deebiidhaan murteessuuf bahe lak. Magaalota biyyattii addaddaatti lammiilee sababa misoomaan.
Buuruma kanaan mootummaan naannoo oromiyaa dambii lafa magaalaa irratti. Proclamations and regulations of oromia regional state. Caffeen oromiyaatifi godinoonni magaalonni keessatti argaman magaalota ajajuu hin dandaan, mariachiisuu malee. Labsii magaalota mootummaa naannoo oromiyaa irra deebiidhaan hundeessuuf bahe, lak. The national youth movement for freedom and democracy.
Labsiin haaraan magaalota oromiyaaf bahe, buufatawwan yaaddessoo ofkeessaa qaba, xiixalaa labsichaa. Pdf versionlabsii waloo mirgoota namoomaa afaan oromo oromiffa. Labsii lafa magaalaa fooyyaee bae mootummaan misomawaafi. Akka labsii kana keessatti irra deddeebiamee kaayametti magaalota walitti makuun, maqaa jijjiiruun, hogganoota filachuun, imammataafi tarsiimoo magaalaa hundi fedhii fi waliigaltee jiraattota magaalaa irratti hundaaya jedha. Labsiin haaraan magaalota oromiyaaf bahe, buufatawwan.998 1072 43 1149 1009 394 424 566 5 741 1173 412 249 138 1038 1006 307 1237 1064 1275 294 613 1246 449 1322 988 740 1145 784


c: text/html

text:
Paarkii Biyyoolessaa Gaarren Baalee paarkii biyoollessaa Oromiyaa godina Baalee keessa jiru yoo ta’u paarkin kun bidoollee dachee addunyaarra jiru kamiyyuu caalaa bineensota baayyinaan achi jiraatan qabaachuun beekkama. Paarkin kun bara 2009 Tarree Ambaa Addunyaa kan Yeroo keessatti galmaa’eera. Paarkin Baalee ballina tilmaamaan 2,150 km2 ta’u qaba. Paarkin kun bidoollee adda ta’an shanitti qooddama: lafa margaa kaabaa (Sulula Geeysee), lafa mukkeenii kaabaa (bakka itti biiron paarkicha too’atu argamu), lafa margaa Afiroo-alpaayin (pilaatoo Saannatee), Erica Moorlands, fi bosona Harannaa ti.
Paarkin kun iddoo jeedalli fardaa (Canis simensis) fi gadamsa gaarrenii (Tragelaphus buxtoni) lakkoofsaan iddoo kamiyyuu caalaa baayyee ta’an jiraatan ta’uun beekkama. Akkasumas bineensonni iddoo sana qofa jiraachun beekkaman kan akka qamalee Baalee (Chlorocebus djamdjamensis) fi tuqaa guddaan (Tachyoryctes macrocephalus) achi keessa jiraatu. Kan balaa keessa jirtu yayyiin (Lycaon pictus) yeroo tokko paarkii kana keessa jiraacha kan turte yoo ta’u (hooman jeedala kanaa 1990n keessa achitti mul’ataniiru) ammaa garuu, sababa baayyinni ummataa naannoo sanatti dhiibbaa isaanirratti uummef, badaniiru.
Paarkii Biyyoolessaa Gaarren Baalee kibba Itoophiyaa, Finfinneerraa 400km gara kibba-bahaa fagaatee, Shaashamanneerraa ammoo 150km gara bahaatti fagaatee mootummaa Naannoo Oromiyaa keessatti argama. Paarkin kun qaama gaarren Arsii-Baalee ti, kunis lafa olka’aa kibba-bahaatti kutaa dhihaa uuma. Paarkin kun aanaalee shan keessa jira: Adaabbaa (dhiha), Dinshoo (kaaba), Gobba (kaaba-bahaa), Dalloo-Mannaa-Angeetuu fi Harannaa-Bulluq (kibba-bahaa). Guutummaan paarkii kanaa koordineetii 6º29′ – 7º10’N fi 39º28′ – 39º57’E jidduutti argama.
Tempireecharii PBGB bayyee garaagara: pilaatorratti, oo’i guyyaa yeroo baayyee naannoo 10 °C (50 °F) fi buubbee jabaa kana qabudha; Sulula Geeysee keessatti, oo’i guyyaa naannoo 20 °C (68 °F) ti, Bosona Harannaa keessatti ammoo 25 °C (77 °F) ta’a. Haa ta’u malee, qilleensi naannoo baayyee jijjiirrama, yeroo tokkoo tokko battalumatti jijjiirrama. Lafa olka’iinsa 3,000m ol qabutti, qilleensi diilallaa’an alkanii baayyee baramaadha. Bokkaan naannoo kanatti kan roobu ji’a Caamsatii hanga Sadaasaatti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yemeen keessatti hokkaraa fi wal waraansa waggaa tokko caalaaf gaggeeffame jalaa lubbu ofii oolfachuuf jecha baqatoonni waajiira UNHCR magaalaa Sana’aa jiru cinatti huccuu fi laastiika irraa dahannaa tolfachuun baatiilee kudhaniif jiraachaa turan.
Tajaajiila dhala namaaf barbaachisu kam iyyuu akka hin argatiin kan dubbatan baqattoonni kun hangi tokko waraqaa ragaa kan dhaabni baqattootaa isaan itti simate kanneen qaban kaan immo kannen iyyatanii dhimmi isaanii ilaalamaa jiru ta’u dubbatu.Giddu kana garuu, UNHCR iddoo biraatti isin geessina jechuun dirqisisee bakka nuti hin beeknetti nu deemsisaa jira.
Reebichaa fi dararaan adda addaa humna tikaa nageenya Yemeniin kan irratti rawwatanu ta’u kan ibsan baqattonni kun, guyyaa lamaaf nyaata ituu hin nyaatiin waraanaan marfamanii akka jiran dubbatu.
Gama kaaniin Sudaan keessatti dahannaaf iyyataa kan jiru wallisaa Kadir Martuu humnootii tika nagaan Kaartum keessaa qabamee hidhamuu baqattonni dubbatanii jiran.
Kadir biyya keessattis hidhamee ture kan jedhan baqatoonni kun, dabarfamee Itiyoophiyaatti kennama sodaa jedhu qabu.Oduu boodana nu dhaqqabeen immo kadir mana hidhaa Gsmali Ajnbi keessaa eessa akka geeffame hin beekamiin jira.
Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggeefadhaa.


text:
Mucaa haadha hin qabne
Seenaa dhalootuma isaarraa eegala guyyuma inni dhalate haati irraa duute, abbaan isaa fuudhee haboo isaatitti kanne, abbaan baatii 7 taa’eeti jaartii haaraya fuudhee, mucaa xiqqaa amata hin guutin haboo biraa fuudhee jaarti haarayatti kanne,jaartiin tun amata 3 booda joole lama dhalteef jaartii tun mucaa kana arkaa isaatu hin feetu, garuu abbaan mucaa dubbii tana hin beeku,inni guyyaa hujii,galgala eega inni rafe gala.mucaan kun xiqqaadha jaalala haadhaa tan abba tan ollaa barbaada,taphachiisu barbaada garuu dubbiin faalladha, haati manaa yoggaa isa manatti garte sagalee olfuute gurratti iyyiti, nibaaraysiti mucaan guyyaa guutu ala barandaa simintoorra ta,aa oola yookaan mana duuba yoo hirribni qabees achuma simintoorra rafa,nyaata joolleen isii nyaatte irraa hafe fuuteeti hojjattuu manaatti kannitee “hoodhoo mucaa san duratti facaasi”jettiin
Amma mucaa umriin isaa waggaa 4 guyyaan guyyaa iidaati haati manaa hoolaa qaltee firaa fii aalii yaamtee haadhaa fi abbaa isiitis yaamtee guyyaa guutuu nyaatanii dhuganii bashannanaa oolan, mucaan arras manuma duuba kophaa simintoorra ta’aa oole, ruuza adii hojjattuun kannitef nyate beela isaa firraa geddeebise, aduun dhiinaan namuu addaan faca,an biyti biyya baradoo tan haalaan qabbanooytu turte qabbanti tan nama dhiisi bineensa gurguddaahuu ajjeeftu turtee mucaan siminto gubbatti miidhame, osoo hollattuu ilkeen saa waltumtuu achumaan simintoorra rafe abbaan galagala sa’aa 4galee nyaatee siree isaarratti ol bahee akkana ja,e “mucaan kiyya hoo eeysa jira”jennaan akkana jetteen “mana hojjattuun galtu isii bira rafe” jetteen innis firraa rafe osoo rafuu haati mucaa tan duute abjuun itti dhuftee akkana jetten “ ka’i mica laali”innis lafaa utaale jaartiin akkana ja’e “mucaan kiyya eysa jira” isiinis “maal akkana mucaa jechaa oolta bakka jiru siif himee usii rafi” jetteen, nife ammas haati mucaa manaamaan dhuftee “mucaakee laalladhu”jetteen ammaas laffaa fiigee “mucaan kiyya hoo?”jedhe jaartiin aartee gurratti iyyitee “maal abbaa keetii hirriibarra nubaaraysaa oolta mucaa siif himee usii ciisi” jetteen, ammaas ni rafe haati mucaa ammas manaamaan itti dhuftee “mucaan kee deeme”jettee dugda itti galtee biraa kutte ammaas baaragee lafaa figee iyyee marxoo hidhachaa “mucaa kiyya hoooooo?”mana hojjattuu dheqnaan hin jiru mana joollee laallan hin jiru barandaa hin jiru dubbiin jabaannaan warri manaa hundi barbaaduu seenan boodarra mana duuba simintoorra kan qabbanti goggoysite arkan yoo laalanuu lubbuun baatee jirti. innaa lillaah wainna ileehi raaji’uun
Rassuuli (SAW)akkana ja’an “anaafii namni yatiimaaf ifqabe akka qubni kun lamaan walitti aanutti jannata keeysatti walitti aanna”jedhan
Yoo yataamatti tola oolte ilmaan kee hin yataamawan hattaa yoo ati duutellee


text:
Obbo Battee Urgeessaa fi Konkolaachisaa isaanii Obbo Wandasan Abdulqaadir irratti poolisiin yeroo qorannoo dabalataa gaafate.
…
Itti gaafatamaan Sabquunnamtii ABO Obbo Battee Urgeessaa fi konkolaachisaa waajjira dhaabaa Gullallee ta’uun kan tajaajilaa ture Obbo Wamdasan Abdulqaadir guyyaa kaleessaa yeroo duraatiif mana murtiitti dhihaachuu maatiin OMN-tti himan.
Bitootessa 23/2021 poolisiin mana murtii Magaalaa Buraayyuutti akka isaan dhiheessee ture maatiin yoo himan, dhaddacha kaleessaa irrattis poolisiin yeroo beellamaa dabalataa gaafachuusaa dubbatu.
Akka miseensi maatii Obbo Battee OMN dubbise kun himutti, beellama mana murtii guyyaa kaleessaa irratti poolisiin, sababa Obbo Batteefaa to’ataman yeroo mana murtiif ibsu, “Obbo Battee Urgeessaa hidhamtoonni waajjira poolisii Aanaa 3ffaa Buraayyuutti hidhamanii jiran akka jeequmsa kakaasaniif, akkasumas WBO waliin qindaa’uun hidhamtoonni kun akka mana hidhaatii ba’aniif gorsuuf garas dhufe jennee waan shakkineef to’annee” jechuun mana murtiif sababa hidhamuu isaanii himee jira.
Poolisiin yakka ittiin isaan shakke kana mana murtiif himus, himannoo isaatiif ragaafi galmee sichi qindeeffatu akka qabu himuun, yeroon beellama dabalataa akka isaaf kennamu gaafatee ture. Manni murtiichaas yeroo qorannoo dabalataa Poolisiin gaafate hayyamuudhaan, beellama dabalataa torbaan tokko boodatti, yeroo qorannoo guyyaa 9 poolisiif kennuun, Bitootessa 23/2013 tti qabatee jira.
Related


text:
Miseensota ABO
Hogganootaa fi Miseensota akkasumas deggertoota ABO kanneen mana hidhaa jirtaniif
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Ummata Oromoo Bal’aa
Deggertoota QBO
Firoottan QBOf
Hunda dura baga bara haaraa 2021 nagaan geenye jechaa hawwii qabu maqaa hogganoota ABO, miseensotaa fi hogganootaa fi miseensota ABO mana hidhaa jiraniin isinii dabarsa. Barri haaraan kun ummta Oromoof keessa isaatti bara nagaa fi tasgabbii, bara milkii fi injifannoo, bara haqii fi dhugaan ummata Oromoo bakka argatee ummanni keenya dararaa jalaa bahu, bara sabni keenya mataan ol jedhu akka nuuf tahu hawwii qabu dabarsa.
Barri tokko yeroo darbu, barri ittaanee dhufu abdii fi yaaddoo walcina qabatee dhufa. Yeroo kamiyyuu abdii keenya guddifachuu fi yaaddoo keenya xiqqeessuuf yeroon itti irbuu keenya haaromsannu seensa bara haaraawaa irratti ta’uun beekamaa dha. Barri dabarsine, barri 2020 waan hedduu ulfaataa ta’an bate darbuutti jira. Bara kana keessa dhukkubni hamaa addnuyaa yaaddessee ture, Koronaan yeroo itti waah alle daangesse, lubbuu namoota hedduus galaafatee amma ilele bakka hedduutti galaafataa jiruu dha. Yeroo kana keessatti ogeessota fayyaa, hojjattoota hawaasaa fi qaamota dhibeen kun akka hin babal’anneef hojiilee ciccimaa hojjachaa jiran akka dhaabaattis akka hawaasa Oromoo bala’aattis galateeffachuu barbaanna. Ummanni keenysa dhaamsota ogeessota fayyaa hordofuun akka dhibeen kun hin babal’anne godhee jira; kanaafis hedduu galateeffan. Keessattuu, miidiyaa Oromoo biyya keessaa fi alaa irraa barnootaa fi odeeffannoo babal’inaan dhibee kanaa ittiin daangessan ummataaf dabarsaa jiran jabeessinee galateeffanna.
Bara 2020 keessa hoggantoonni dhaaba keenyaa ABO fi dhaabotii siyaasaa qabsoo karaa gaggeesan hedduun yeroo itti hidhamnii jiranii dha; waajjiroonni keenya hedduus sababa tokko malee yeroo itti guutummaan cufamnii dha. Miseensonni keenyaa fi deegagrtoonni keenya kumootaan lakkaayamni yeroo itti haqa dhabanii hidhaa keessatti akka dararaman godhamaa jiranii dha.
Artistoota Oromoo akka qaroo ija keenyaatti ilaallu Hacaaluu Hundasaa, Daadhii galaan guyyaa saafaa yeroo itti dhabnee jirruu dha. Artistooti Kanneen kaanis kan itti hidhamanii reebamani dha. Ammas ilmaan Oromoo Oromiyaa mara keessatti yeroo humnoota mootummaan ajajuun hidhamaa, ajjeefamaa fi gidirfamaa jiran keessatti argaman. Ummanni keenya bahee galuuf yeroon itti wabii dhabe yoo jiraate bara dabarsaa jirru kana keessatti ta’uun ifaa dha.
Ummanni Oromoo addattii fi ummatootni kaanis qe’ee isaa irratti nagaan jiraachuu dhabee bakka maratti ajjeefamaa fi gidirfamuun naannoo isaa irraa godaanee biyya alaa fi biyya keessatti baqattummaa fi buqaatummaan jiraachaa yeroo jiru dha. Oromiyaas ta’e biyya Ethiopia keessatti manni murti bilisan hojjachuun dhibee godinoota hunda keessatti rakkoon fi yaaddoon nageenyaa ummata irra jiru haalaan yeroo yaaddessu keessa jirra.
Dhaabni keenya yeroo qabsootti seenu, qormaanni akkanaa akka isa mudate hubatee ti. Gatii qabsoon gaafatu mara baafnee kaayyoo Oromoo, dimokraasii fi mirga Oromoo milkeessuuf akkuma qabsootti seennetti, ammas dararaa yerotiif otuu hin jilbeeffanne human keenya walitti qindeessinee hojajchuun nagaan kenya kan itti fufu ta’uu irra deebinee hubachiisuu barbaanna.
Kanneen mrga Oromoo danquu murteeffatan amma illee taanaan Oromoo laaffisuu fi cabsuu irraa duubatti akak hin deebine jabeessinee beekuun barbaachisaa dha. Keessattuu, bara keessa bane kana kan hubanne, kanneen nu danqan humnaa fi dandeettii dhaaba keenyaa cabsuuf waantoota sehan armaan gadii irratti xiyyeefatanii hojjachaa akka jiran argaa jirra. Xiyyeeffannoon isaanii hogganoota Oromoo dadhabsiisuu, injifannoolee Oromoon qabsoo isaatiin goontfate duubatti deebisuu, tokkummaa Oromoo cabsuu, sabboonummaa Oromoo balleessuu fi jaarmiyoota walabaa Oromoo balleessuu fi laaffisuu dha.
Dhugaadha, qabsaa’onni Oromoo duula karaa hedduun Oromoo irratti banamee jiru kana karaa hundaan ofirraa facciaa jiru. Ummanni keenyas xiyyeeffannoo mirga Oromoo cabsuuf godhamu kana hubachuun wareegama jajabaa baasaa jira. Halleen kunneen amma illee dirmannaa fi jaatanii olaanaa barbaadu; karooraa fi hojii guyyuu hojjatnu mara keessatti sadarkaa duraatti xiyyeeffannoo barbaadu. Bara 2021 seenuuf jira kana keessattis hojiin keenya qabsoo Oromoo jabeessuu daran jabaatee itti fufuu qaba.
Ummanni Oromoo barootaaf kan cunqursaa keessatti dararamaa ture, hogganoota qabsoo gaggeessan baafachuu waan hanqateef ture. Kun qabsoo Oromoon baroota 50n darban keessa gaggeesseen hiikkoo argataa dhufeera. Haata’utii, kannneen mirga Oromoo danqan hogganoota keenya karaa addaddaan cabsuu fi dadhabsiisuuf shiroota wali irraa hin cinne gaggeessuu hin dhiifne. Umamnni keenya haala kana huabchuun duula hogganoota qabsoo bilisummaa Oromoo irartti gaggeeffamu karaa hundaan akka faccisu hubachiisna. Ummanii hoggana isaa tikfatu, jalaan horataa deemuu injifannoo waaraa galmeessa.
Ummanni keenya yeroo kamiyyuu keessatti waan keessa darbaa dhufe dagachuu hin qabu. Keessayyuu, qabsoo gootata Oromootiin injifannooleen haga yoonaatti galmeeffame kan laayyootti ilaalamu miti. Kannen mirga Oromoo danquu barbaadan injifannoolee qabsaa’onni Oromoo galmeessan busheessee, Oromoo of duuba deebisuuf halkaniifi guyyaa hojjachaa jira. Kuna abadan akka hin taaneef sabni keenya injifannoolee haga yoonaatti galmeeffaman kunuunfachaa kan hafeef tarkaanfachuun barbaachisaa dha. Kana yeroo jennuu injifatnoo maaltu jira jedhanii kan qoosuu yaalan akka jiran akka gaariitti hubatna. Oromoon ijifatnoo hedduu harka galfatee kan hafeef qarqara xumuraa akka gahee jiru shakkii malee dubbtna. Qabsoon keenya kaayyoo dhaaba keenyaa milkeessuu waan ta’eef, karaa dandeenyu maraan qabsoo keenya jabeessuun barbaachisaa dha.
Humni Oromoon qabu tokko tokkummaa ummata Oromoo ti. Sabni guddaa kun gaafa tokkummaan socho’e raajii hojjachuu akka dnada’u waan beekaniif meeshaalee qaban maraan tokkummaa Oromoo diiguu fi laaffisuu irratti ijibbaata gochaa jiran. Haala kana hubachuun, ummanni keenya karaa hundaan tokkummaa saba keenyaa eeguu fi jabeessuu irratti akka hojjatu dhaammanna.
Kanneen galii qabsoo Oromoo gufachiisuu barbaadan waan irratti xiyyeeffatan keessaa kan biros sabboonummaa Oromoo ti. Sabboonummaan Oromoo saba Oromoof falmuu fi saba Oromoof quuqamuu dha. Kun akka yakkaatti ilaalamee yeroo sabboonummaa Oromoo diiguuf ifaajeen godhamu argaa jirra. Sabboonummaan Oromoo dantaa saba Oromoo fi lammiilee Oromiyaa mara tiksuun ala akeeka biraa hin qabu. Kana ummata keenays ta’ee halagaa ololaan akka malee hubachiifaman barsiisuun hojii keenya bara kana irratti xiyyeeffannu ta’a. Kana biraan, sabboonummaan Oromoo akka guddatuu fi jabaatuuf sagantaalee jiran mara keessatti hammatamee akka irratti hojjatamu dhaammanna.
Ummanni Oromoo kana bakka kaayyeefate gahu jaarmiyaa jabaa yoo qabaatee dha. Kanneen dantaa Oromoo dura dhaabbatan kana waan beekaniif jaarmiyaalee hawaasaa, siyaasaa, aadaa, dinagdee, namoomaa, marabbaa fi ogummaa laaffisuu fi balleessuu irratti akeekkatanii hojjachaa jiran. Ummanni keenya dhugaa kana waan hubateef, jaarmiyaalee Oromoo baroota 50n darban ijaaraman eeggachaa jira. Kun daran jabaatee itti fufuu qaba. Jaarmiyaalee Oromoo mara irraa haleellaa irraa eeguu fi jaarmiyaaleen Oromoo akka daran jabaatan karaa hundaan utubuun barbaachisaa dha. Beekumsaa fi ogummaa qabnuun jaarmiyaalee Oromoo yoo jabeeffanne, bakka yaadne gahuu waanti nu dhorku hin jiraatu.
Walumaan yeroo ummata Oromoof qormaata ta’e bara 2020 xumurree bara 2021 itti seenaa waan jirruuf ABO barri 2021 keessa ummanni keenya Oromoon tokkummaa isaa kan duraanii irra cimsuun roorroo bifa kamiinuu itti rorrifamaa jiru qabsoo karaa nagaan of irraa jilbeefachiisuuf qalbii haaraa fi yaada haaraan of qopheessuun murteessaa dha jenna. Ummatni hin ijaaramne humna tahuu hin danda’u. Humna tahan malee ammoo kaayyoo ka’aniif galmaan gahun hin danda’amu. Akeeka kaaneef galmaan gahuuf ijaaramuun ammas ijaaramuun caalaatti murteessaa dha. Humna yoo hin qabaanne ammoo akeeka hawwan bakkaan gahuun hin danda’amu. QBO haga ammaatti injifannoolee galmeessuu kan danda’e waan ABO jalatti ijaaramee tokkummaan qabsoo godheefi. Gaafa qabsoon kun lafaa ka’uu jalqabee jaarmayaa keenya laaffisuuf shirri keessaa fi alaa hedduun nu danqaa turan ummta keenya bal’aaf ifaa dha. ABO garuu jaaramuun humna tahuu waan beekuuf jaarmaa isaa tikfataa fi jabeessaa har’a gahe. Baroottan dabran qabsoo keenyaa fi jarmaayaa keenya ABO dadhabsiisuu fi dhabamsiisuuf shira xaxame maseensaa keessa baanee as geenye.
Injifannoolee haga ammaatti QBO galmeesse jabeeffataa kan nu hafan harkaa gahachuuf, qabsoo bilisummaa Oromoo daran humna amansiisaa tahuu isaa mirkaneessuuf jabaannee socho’uu nu barbaachisa. Kana godhuuf ammoo qabsoon daran finiinsuu fi of qopheessuutu nurraa eegama. Bara 2021 keessa dirqamni ulfaataan nu eeggatu jaarmayaa harkaa qabnu cimsataa fi jabeessaa, ummatni keenya daran akka ijaaramuu fi mirga isaa harka galfatuuf yoom illee caalaa onneen akka socho’u hojjachuun dha.
Injifannoolee haga ammaatti QBO galmeesse jabeeffataa kan nu hafan harkaa gahachuuf, qabsoo bilisummaa Oromoo daran humna amansiisaa tahuu isaa mirkaneessuuf jabaannee socho’uu nu barbaachisa. Kana godhuuf ammoo qabsoon daran finiinsuu fi of qopheessuutu nurraa eegama. Bara 2021 keessa dirqamni ulfaataan nu eeggatu jaarmayaa harkaa qabnu cimsataa fi jabeessaa, ummatni keenya daran akka ijaaramuu fi mirga isaa harka galfatuuf yoom illee caalaa onneen akka socho’u hojjachuun dha.
Haalli Oromiyaa fi waliigala Ethiopia rakkoo diinagdee, hawaasummaa, siyaasaa fi nageenyaan yeroo kamuu caalaa yaaddeessaa ta’ee waan jiruuf, filmaati karaa nagaa dorgomanii dimokraasiin sagalee ummataa dhugoomsuun abdachiisaa waan hin taaneef lammiileen Oromiyaa mootummaa Cee’umsa biyyooleessa Oromiyaaf qabsaawuun Oromiyaa irratti mootummaan cee‘umsaa nageenya amansiisaa buusuu daddaffiin ijaaramee nagaa fi qabanni dursa ummataaf argamsiisuun dhaabotiin siyaasaa gara filmaata haqaatti deemuun murteessaa ta’uu ABOn itti amana kanaafis ni qabsaaya
Dhaabni keessan ABOn qabsoo karaa nagaa gaggeeffamu keessatti qooda fudhachuun Oromiyaa fi ummattoota Oromiyaa keessa jiraatan walaba baasuun nagaa fi dimokiraasii guutuu biyyachatti fiduuf qabsoo haqaa itti fufuuf mootummaan cee’umsaa biyyoolessa Oromiyaa akka ijaaramuuf lammiilee Oromiyaa mara mirga dhabee qabsaawaa jiruuf dhaamsa dabarsa.
Qabsoon bilisummaa Oromoo milkaawee galii isaa gahuuf ummatni Oromoo tokkummaa isaa qabsoo irratti waliin wareegamuun, dantaa saba isaa waliin tikfatuun fi ijaarsa isaa ABO waliin cimsatee keessatti qooda lammummaa isaa jabeeffatuun murteessaa dha.
Nuti lammiileen Oromiyaa jireenya dhorkamnee, baqannee biyyaa baanee nagaa dhorkatamnee, lafti keenya barba baraan nu irraa sarbamee gurguramee lafa dhablee taanee, barannee hojii dhablee taanee waan jirruf furmaati nuuf jiru qabso keenya finiinsinee nagaa fi dimokiraasii akkasumsa walqixxummaa haqaa lammiilee Oromiyaa fi sabootaaf qabsaawuuf tokkummaan akka sossoonu waamicha kiyya gad jabeessee haaromsa.
Sabooti cunqurfamoon, dhaabotni mirkanaawuu mirga ummatootaaf qabsoo irra jirtan, humnooti dimokraasii fi kabajamuu mirga dhala namaaf dhaabbatan hundi garaa garummaa nu gidduu jiru waliif beeknee fi walii dandeenyee dimokrasii mirkaneessuu fi mirga ummataa dhugoomsuuf qabsoo irratti akka wal tumsinu ABO waamicha isinii dabarsa.
Bara 2021 keessa Hundi keenya kanaaf kaanee fuula duratti haa sochoonu.
Barri bara milkii fi bara injifatnoo isinii haa ta’u.
Injifatnoon Ummata Bal’aaf!!
HD ABO
Finfinnee Oromiyaa
Amajjii 2021


text:
WALGA’II SADARKAA GOODINATTI (GODINAA BOORANA) PAARTI BILXIGINNAATIIN GEGGEEFAME.
Iddoon; Galma Walga’ii Magaala Yaaballoo.
Qindeesitoota fi Haala Mijeesitotaa Walgahii:
1. Oromiyaa irraa namoota bakka bu’an dhufan
2. Koree Qindeessituu Goodinna Boorana.
Hirmaatota Walgahii:
1. Miseensa PP irraa, aanaa hunda irraa namoota 3
2. Mitmiseensa fi partii Morkattuu; Aanaa hunda irraa namoota 10.
Ajandaa:
1. Karoora fi Tarsimoo Partii Badhaadhinnaa dhiyeessuu
2. Ce’umsii Itophiyaa Kun akkamiin milkawuu danda’a? Ga’een Mootummaa ykn Paartii Morkattuu maalii? Nuu hoo maaltii nurraa eegama?
3. Gaafii, Yaadaa fi Koomii Ummata Goodinna Boorana, Oromiyaa fi Itoophiyaa.
Dhimmoota Ijoo dhiyaate;
1. Seena qabsoo oromoo= Waggaa 150.
2. Qabsoo Oromoo maaltuu Milka’u dhowwaa ture.
3. Rakkoo Nageenya Oromiyaa fi Biyyattii mudacha jiru.
Gaafiwwan ijoo ka’aniifi kan deebi hin argatin
1. Daangaan Oromiyaa kibbaan bara baraan saamama jiru maaf furmaata hin arganne? Mooyalee keessa alaabaan Naannoo 2(lama) maaf dhaabbata? Akkamiin magaali tokko Mootummaa 2n bula? Qoottii Naannoo Soomalee ta dhiyeenna Camuqittii qubattee, Mootummaan argeera? Yoo argee eentuu qubsiisee? Dhimmi Kun walti bu’iinsaaf kara hinsaaqu? Mootummaan maaf calleessa filate?
2. Gootota danga irattii wareegamanii, miidhamanii fi maatii isaanitiif deegarsii godhamee ga’a dha? Deegarsummaan xiqqaan sunu maatii bira hingeenne, sababii maalii? Qarshiin eessa jira? Fuulduraaf maaltii yaadame? Oromoonu maaf akka gootattii hin fudhatini/hinfaarsini?
3. Daawwaa Zooniin eessaa hanga eessaattii?
4. Godinnii Boorana Liiban maaf hundeefamuu dadhabe? Deebiin Gaadisa Gumii Gaayo irratti Shimallis deebise uummata Boorana mufachiisera, kun maaf ta’u danda’e? Isin qaamni biyyaa bulchu wa’ee kana gaafachu dandeessu? Maaf ummata dura dhaabattu?
5. Saamicha lafa kana mootummaan maaf too’achuu dadhabe? Moo ufiiyyuu arka keessa qaba? Keessumatti magala yaaballootiif aanaa yaaballoo.
6. Dhalatootii goodinna kana maaf lafa mana jireenna argachu hindandeenne? Miindaan hoogansa garaaykn nyaata irraa hafe akkamiin yeeroo gabaabdu keessatti Miliyoona oliin mana ijaaratu?
7. Paartiin badhaadhinnaa paartii haara jettan akkamiin? Ibsaa irrattii nuu kennaa. OPDO=ODP=PP, nama tokkoo, sirnaa tokko, wanti addaa maali?
8. Iccittiin hundeessan keessan obboo Lammaa Magarsaa partii keessan keessa ba’eef maali? Hawaasaaf ifa ta’u danda’a?
9. Jijjiramii isan jettan Kun waan gufachuutti jiruu fakkaata, akka hingufannee isan yaa hubattani?
10. PP’n TPLF irraa ni goomtuu jettani yaadduu?
11. Raanchii Dambalaa Waaccuu Mootummaan arkaa keessa keeyyatee, Abbooti qabeenna muraasan walii galuun, hawaasa irratti dhiibba cima geggeessa jira jedha hawaasi naanoo suni. Mootummaan waan kana irratti maaljedha? Fuulduraaf hoo maalti yaadamee? Bineensota bosona achi keessatti dararama jiraniif hoo maaltu yaadame?
12. Sirnaa fi Tarsimoon Horsiisee bulaa maaf addattii hin qophoofne? Maaf tarsiimoo Qonnaaf bocameen horsiisee bulaan dararama?
13. Diinagdee horsiisee bulaa guddisuuf, hammayoomsuuf maaltii hojjatamaa jira? Kontorbandiin daanga irraa KM 200 ni heeyyamama, asitti hoo maaf dhorgame? Daldalii horii kaa biyyaa Keeniyaa waliin ture maaf addaan kuttame? Horsiisee bulaan horii isaa qabsiisee maaf mallaqaa liqeefachu hindandeenne? Horsiisee bulaa akka inni import fi export daldalaa keessa seenu hallii maaf hin mijjoofneef?
14. Haqqumma fi walqixxumaan (Equality and Equity) bu’uraalee misooma fi kenninsa tajaajila hiruu keesatti horsiisee bultootaaf maaf carraan addaa hin kennamneef? Waan warrii sirnaa darbe keessatti moggatti qabamee miidhameef.
15. Qaamni Nageenna maaf seermalleessumma baay’isaa? Manguddoo daa’immaan fi haadholee dhaanuu, arrabsuu, ajjeesuu fi reeffa gubuu fi kkf. akkamittii laaltani? Mana hidhaa keessa baasan bakketti ajjeessan nama gatuu fi kkf.
16. Yoo nami tokko bosonatti galee maatii isaani ijjeesuu, daraaruu fi qabeenna saamuun bu’ura seera niqaba? Qaamni waan kana gocha jiru olaa’antumma seera eega jira moo cabsa jira? Nama ganni isa 18 ol ta’e tokko yakka inni raawwateef qaamii bira/maatiin itti ni gaafatama?
17. Dargaggoonnii IMX’n jaaraman maaf pirojeektii hin arganneef abbootiin qabeenna qofti argattii?
18. Barattoota Yuuniversitii Naannoo Amaaraa baratan nageennaa isaan eeguu maaltii hojjatamee? Qaama duraan barattoota kana ijjeesee hoo tarkaanfii malti irratti fudhatamee?
19. Qarshii qawween bituufa ummata irra guurtan essaa jirtii? Bittaan Qawwee maaf harkifattee?
20. Qarshiin Mil 22 Galma abbaa Gadaa jaaruuf guuramtee essaa jirtii? Eenyuu arka jirtii? Galmiisa yoom ijaaramaa?
21. PP’n walqixxummaa partiittii nii ammantii? FKN Paartiin Morkattoota akka keessan kana hawaasa walti yaamtee mariyachiisuu ni dandettii?
22. Tplf filannoo isi waan xummuratteef filannoo dhufu keessatti nii hirmaattii? Haalaa kamiin?
23. Qarshii fi Meeshaan waraana yeeroo hunda bakka adda addaatti too’anno jala oolee jedhamee gabaafama. Qaamnii yakka kana hojjatuu beekkama? Yoo beekkame maaf hawaasaf ifa hintaane?
24. Caasaan ganda hundi maaf nama hinbaratiniif kaadiree durii qofa?
25. Jaarsaa fi jaartiin kora dhuftuu ykn yaaman maaf tama bara dargii taan qofa? Jaarsa bira hinqabnuu jechuu?
26. Paarlaama, mana maree fi caffee nami isan bakka buuftan dhugumaan ummataa bakka ni bu’a?
27. Siida Minilik masaara Mootumma keessatti dhaabuun tuffii Oromoo hin garsiisuu?
28. Ijjoolleen bara kana baracha jiran baay’een barreessuu, dubbisuu hin beekan, sababaa fi furmaati maali?
29. Qaalahiinsa jireenna hawaasa darara jiruu sirreessuuf akka mootummaattii maalti yaadame?
30. Mootummaan tikaa fi qaamota seera irraa odeefannoo fudhachu adoo danda’u, maaliif warra garaacha waa odeessuu gulaa fiigee hawaasa dararaa?
31. Fardaa Magaala yaaballoo keessa gaarii harkisuu maaf hin dhoorkamne? Murtiin Gaadisa Gumii Gaayo Magaala keessatti hojjii irraa nii oolaa?
32. Gaafii Misooma:
a. Pirojeekti Bishaan Biliqqoo
b. Ijaarsa kolejjii barsiisota
c. Hospitaala Rifeerala.
d. Ijaarsa Hospitaalota aanaalee fkn Taltallee
e. Ibsaa aanaa taltallee, Areeroo fi Dilloo
f. Ijaarsa galmaa Abbaa Gadaa Yaaballoo fi Gaayoo
g. Asphaaltii Bokkuu miyoo
h. Asphaaltii yaaballoo Areeroo
i. Asphaaltii Saabbaa Taltallee
j. Bishaan Magaala Yaaballoo fi Dubluqii
k. Dirree Xiyaara Boorana
l. Warshaa gogaa fi omishaa foon orii Boorana
m. Asphaaltii Yaaballoo Dilloo fi kkf
33. Fuulbana 30 bara 2013 booda Mootummaan seera qabeessa ta’e waan hinjirreef biyyitti eentuu gaggeessaa? PP aangoo nii qabdii? Biyyattiin rakkoo Nageenyaaf saaxilamu hindandeessuu?
34. Mootummaan Filannoo akka geggeessuu murteessee jira. Garu Miseensii Paartii Morkattuu irraa caalaan hidha jiru. Kanaafuu a. guyyaan filannoo yoomii? b. Mootummaan eennuu waliin dorgomaa? C. haala kana keessatti filannoon dimokiraatawa godhamu ni danda’a?
35. Filannoon sababa dhibee COVID-19 jecha dura siqee ture, amma koroona bade moo akkamiin eeyyamamu danda’ee? Boordiin filannoo biyyoolessaa neutral ta’e murteessuu nidanda’a?


text:
Jawar Mohammed kan dhalate bara 1985A.L.A Godina Arsii gara Daangaa Harargeedhaan waldaangessu magaalaa xiqqoo Dhummuugaa jedhamtutti dhalate. Naannoo Dhummuugaa kan jiraatu ummanni gara dhibbeentaa 90(90%) hordoftoota Amantii Musliimaa yommuu ta’an, dhibbeentaan 10 hafe immoo hordoftoota amantii garagaraati. Haa tahuu malee Dargaggeessi qaroon Oromoo kun Maatii amantiidhaan walmakaa(Abbaadhaan Musliimaafi haadha Kiristaana) irraa dhalate.
Haalli kun Dargaggeessi gameessi kun umrii dargaggummaasaatti muudannoo jireenya hawaasummaa adda addaa kan itti qorame akka tahe dubbata. Akkasumas, haalli sun; Jawar, Hariiroo walitti dhufeenyaafi waliin jiraanya hawaasa maatii amantiiwwan garagaraa hubaachuu keessatti carraa guddaa akka uumeef, akkasumas yeroo fudhatee yeroo adda addaatti amantii dhuunfaasaatiyyuu murteessuuf karaa qabsiisuuf akka yaadeefi kunis waliin jireenya dhuunfaasaafi hawaasummaatiif, akkasumas obsa horachuuf hangam akka isa gargaare hima.
Jawar hanga umriin isaa barnootaaf gahuufi asuma Magaalaa Dhummuugaa jiraate.
Umrii dargaggummaan Dhummuugaa jiraate keessatti akkuma dargaggoota kaawwanii Hangafootaafi maanguddoota waliin kan dabarsu akka taheefi sababni dargaggootni naannoo dhummuugaa Hangafootaafi Manguddoota waliin yeroo dheeraa dabarsaniif Beekumsa irraa argachuufi bilchina hangafootaa dhaaluuf akka tahe dubbata Leencichi Jawar Mohammed.
Haaluma walfakkaatuun Dargaggoon Jawaris Seenaa, Seera, Aadaafi Duudhaa, Safuufi Siyaasa Akaakayyuu(Abbaa abbaa isaa) irraa fi hangafootasaa irraa akka barate dubbata. Haala kanaan Dargaggeessi gameessi Jawar akka jedhutti, Hubannoofi Muuxannoo Abbaafi Akaakoo isaa waliin madaalee, Akaakoon abbaa isaa immoo isaan kanneen caala akka dargaggoo gorsuufi gahoomsuu danda’an tilmaama isaa kaaya.
haaluma walfakkaatuun; hayyuun gameessi Jawar, akka jedhutti “Dhaaloota baroota jahaatamootafi torbaatamoota keessa turaniif DINQISIIFANNAAfi KABAJA Guddaa akka qabuufi, Ummanni sun ummata tattaafataa, ofittoo kan hin taaneefi itti gaafatamummaadhaan kan socho’an” akka ta’an akka amanu dubbata.
Yommuu Umriin isaa barnootaaf gahu, Barnoota Sad.1ffaa achuma Dhummuugatti barnoota kan eegale yoo ta’u, garuu Jawar osoo barnoota M/B sad.1ffaa hin xumurin barnoota addaan kutee akka deemu ergaan jedhu itti himame Mana barumsichaa irraa. Kun taatee osoo isaafi maatiin isaa itti hin yaadin yoo tahellee, Dargaggeessi gameessi Jawar Mohammed Carraa M/B waan hundaan M/Barumsicha duraan keessa turee caalutti akka baratu carraa saaqeef.
Kunis; Gara Magaalaa Asallaatti akka imaluufi Barnoota isaa M/B Kaatoolikitti akka eegalu taasifamuu isaati. Sana M/B kaatoolikii jedhamutti waggaa 1 erga baratee booda, waggaa itti aanu gara M/B Cilaalootti jijjiirate, hanga gara Magaalaa Adaamaatti imalutti. Imalli Dargaggeessa gameessa kanaa itti aanu Magaalaa Adaamaa ta’e. Haala Kanaan Qormaata ce’umsa biyyoolessaa magaalaa Adaamatti fudhachuudhaan xumure.
Yeroon kun yeroo Leenci umrii dargaggummaa keessa itti seenuu eegaleefi QBO(Qabsoo Bilisummaa Oromoo) keessatti qabatamaan hirmaachuu eegalee dha. Baruma Qormaata fudhatu sanaadha,
~ “Alaabaa ABO qabattee deemta”
~ “Dargaggoota jeequmsaaf kakaasaa jirta” jedhamee kan hidhaa wayyaanetti darbatamee tures.
Bara 2003, Dargaggeessi Qaroon kun, barattoota Umrii xiqqeenyaatiin Qabxii hin yaadaminiifi fakkeenyummaa olaanaa qabu fide tahe argame, kanumaanis Carraa addaa kan barnootaa Koollejii qabeenya gahaa qabu kan biyya Singapore ” United World College of South East Asia” jedhamu argate. Imalli isaa inni itti aanu gara Singapore ta’e.
As, Koollejjii United World jedhamu kana erga seenee booda Hayyuun gameessi umrii dargaggummaatti bilchaate kun haala mijataa argate tokko tokkotti dhimma bahuu eegale. Umrii ijoollummaa oftahee seenaafi aadaa, eenyummaa isaa hangaftootasaa, keessumaayyuu akaakoosaarraa barachaa guddate sana hojitti hiikuuf tattaaffii tokko tokko eegale. Barnoota Afaan Oromoos asumatti barattoota hiriyyoota kutaasaa waliin barachuu eegale.
Jawar, turtii waggaa 2, biyya Singapore keessatti barattoota biyyoota 60 ol keessaa dhufaniifi afaanota 100 ol dubbatan waliin walitti makamee dabarse. Haala kanaan Dargaggeessi gameessi Jawar, ilaalcha addaa, duudhaafi seenaa Magaalaa xiqqoo keessatti beeku sana, baldhifatee, guutumatti ilaalcha addunyaawa, Aadaafi Afaan hedduuminaan fayyadamuu hubate, muuxannoo guddaas godhee fudhatee jireenya isaa ammaa keessatti akka hedduu isa qarqaare dubbata.
Haata’uu malee Imala Hayyuu gameessa Jawar Mohammed keessatti, gufuufi rakkoon osoo hin mudatin as gahe jechuu miti. Imala isaa gufachiisuuf yaaliin M/B Sad.1ffaa barnoota irraa dhaabuun kan eegalte yommuu tahu, Hidhaafi dararaa mootummaa, Rakkoo jireenyaafi kkf hedduu keessa darbuu dubbata.
Dargaggeessi gameessi Jawar mohammed akka jedhutti, rakkooleefi gufuu yeroo adda addaatti na mudattu akka carraatti fayyadamuudhaan, Xiyyeeffannoo koo hunda, inumaayyuu daraan cimsee gama danda’uun Barnootatti kennuufi carraa argame kamuu akka nahin milindhe carraaquudha jedha. Kanumaan walqabatee, Koollejiin United World sagantaalee imala ykn daawwannaa barnoota iddoowwan seena qabeeyyii adda addaa, dhaabbilee adda addaatiin muuxannoo tola ooltummaa wal jijjiiruu fi koonfiransii dargaggoota gahoomsu qindeessuudhaan kan qopheessuu waan taheef, carraa kanaan fayyadamee carraa biyyoota addaa addaa kanneen akka Ameerikaa kaabaa, Eeshiyaa fi Awurooppaa daawwachuuf carroomuu dubbata Jawar.
Muuxannoo asitti argate kanneen keessaa Hedduumina addaa addunyaan qabdu, uumama addunyaa qabdu sirritti hubachuufi kan biyya ofii keessaa bahe ‘Itiyoopiyaa’dhaan walcinaa qabee madaalchisuun rakkoo biyyasaa mudachaa jiruufi dhugaa lafa jiru walcinatti akka madaaluuf carraa naaf uume jedha.
Bara 2005 erga barnootasaa turtii waggaa lamaa magaalaa Singapore xumuree booda, Haala qabatamaa biyya keessa jiru hubachuudhaan, Jawar imala isaa itti aanu gara biyya Ameerikaa kutaa kaalifoorniyaa taasifate.
Erga Biyya Kaalifoorniyaa galees, hin teenye leencichi; Barnoota isaa Digrii-1ffaa Yuunivarsitii guddaafi beekkamaa Yuunivarsitii Istaanfoordi kan handhuura magaalittii kibba Kaalifoorniyaa-Silconn Valley, naannoo mijataa kaampaaniiwwan gurguddaan akka Googler, yahoofikkf itti argamutti eegale. Amma haalli daraan mijataa, iddoo ciisichaa(Dorm) isaa dabalatee hojiilee inni booda eegale kan akka ittifayyadama marsaalee hawasaatiif haala kan mijeesseef ture. Kunis, Hayyuu gameessa kana gara addunyaa saayinsawaatti dhiyeessuu bira darbee ogeessa gameessa marsaalee hawaasaa sirnaan fayyadamu akka tahuufi riqicha qunnamtii akka babaldhifatuuf haala mijeesseef.
Haaluma kana keessa osoo jiru Dargaggeessa gameessa kana Bara 2009 taateewwan lama walfaana mudataniin. Isaanis: 1ffaan Fuudha Haadha manaasaa heddu Jaalatu ‘Arfaasee Gammadaa’ yoo tahu, ta’iin 2ffaan immoo Barnoota Saayinsii Siyaasaatiin Digrii 1ffaasaa fudhate.
Yeroo kana Dargaggeessi lafaa dhufaan kun Hirmaanna Siyaasaa, Qeeqa dhaabolee Siyaasaa, Qeeqa Mootummaa Itoopiyaafi kanneen biroo keessatti hirmaannaa argarsiisuu jalqabee jira.
Barnoota Saayinsii Siyaasaa erga Istaanfoordirraa erga xumuree booda, Hojii Shaakalaa(Internship) argatee imalasaa gara Kutaa Magaalaa Washingiton DC godhate. Hayyuun hardha Saffisnisaa namoota heddu ajaa’isiise kun yeroo kanaa eegalee qorannoo dhuunfaa irratti xiyyeeffannoo guddaa kenne, waan hedduus barreesse/hojjate hanga barnoota Digrii-2ffaasaa qo’achuuf deemutti.
Barnootasaa Digrii-2ffaa ammas Yuunivarsitii beekkamaa biraa filachuudhaan Yuunivarsitii olaanaa Kolombiyaa, kan magaalaa New Yorkitti argamutti jalqabe. Yuunivarsitichi hayyootaafi beektota qorannoo garagaraa gaggeessaniif hedduu mijataa kan taheefi Qorattoota jajjabeessuufi kunuunsuun kan beekkamuudha.
Haala kanaan Hayyuun dargaggeessi erga digrii-1ffaa isaa xumuree mumuldhachuu eegale kun deebi’ee achi buutee tahe. Xiyyeeffannoo isaa hunda gara barnootatti deebise.
Bara 2012, Qorannoofi barnootni inni Yuunivarsitii kanatti argate, hubannoofi muuxannoo Filoosoofawaafi seenessaa akka isa horachiise ibsuun, Yuunivarsitii Kolombiyaa, Graduate School gadi lakkisuuf murteesse.
Hojii Xiinxala Siyaasaafi Aktiivistummaa Hayyuu Dargaggeessaa Jawar Mohaammed Kutaa 2ffaatti ilaalla.
Maddi: Gaaffiif Deebiifi Barreeffamoota miidiyaalee fi marsaaleen hawaasaa Jawar wajjiin taasisan.
Kan Gulaale Ani Abdiisaa Bancaa Jaarraa
HORAA BULAA DEEBANAA


text:
Mohaammad Diksiisoo Gaafachuun Maalif Yakka Ta’e?
Jimaata Kaleessa Gaafa 3/7/2023 ALH’tti barataan Yuunivarsiitii Jimmaa tokko Mohaammad Diksisoodha laaqana geessuf gara Waajjira Poolisii Aanaa 2ffaa Magaalaa Jimmaa deemee ture.
Sana booda Poolisiin baraticha tursiisuudhaan kaninni ittiin jedhe,
1. Eenyutu si erge?
2. Maallaqa eessaa fuute?
3. Ati maal isaati?
4. Maaliif nyaata geessitaaf?
5. Atiifi dhalataa [(naannoo sanaa)….jecha Poolisichi fayyadame fokkataa waan taheef akka cuftuu keessa jirutti gulalameera] fi Caasaa Jawaari” Jechuun Waajjira Poolisiitirraa gara Waajjira Poolisii Mooraa Yuunivarsiitii Jimmaa fidanii hiraarsaa oolani.
Bilbila harkaa barataan kun qabatee ture harkaa fuudhanii ni qoranna jechuun ajaja Mana Mutiin isaan angessu tokko osoo hin qabaatin heeyyama isaatiin ala mirga dhuunfaa (the right to privacy) isaa sarbuun keessa seenanii sakatta’aa erga oolanii booda, bilbila keessaa waan barbaadan dhabanii hanga halkan keessaa sa’aatii 2:00’tti tursiisanii gad-dhiisani.
Mirga hidhamaan tokko firaa fi aanteedhaan daawwatamuufi nyaata argachuu dhorkuunis seer-maleessummaa abbootiin irree calaqqisiisani dha. Mohaammad Diksiisoo gaafachuun maalif yakka ta’e? Akeeka siyaatiif jecha seeran ala waan hidhameefi. Sababni biraa hin jiru. Mohaammad mataa isaa, hidhamtoota siyaasaa hiikaa, Jawaar Mohaammad’faa hiikaa, haqni Haacaaluu haa bahu jedhee mirgasaatti fayyadamee waan dubbateef hidhame.
Ergaan nuti Poolisoota kanneenif qabnu, yeroo darbuuf jettanii hammeenyummaa yeroon hin daangofne raawwachuun seenaa borii keessan hin balleessinaa jenna.
Leencoo Lataa Adaamaa galamaa hootelaa Ayu jedhamu keessatti seenaa Itoophiyaa barsiisa jira! Nama waaqni qaqaa irraa diggaate! Dhabbati “I for Change ” jalqaba irraa kaasne hordofaa akka tureeti kana qabsoo bilisummaa Oromoo diguun mooraa qabsoo itoophiyaaf hundeessaan ta’u dhageenye jira.
Related


text:
Iran Yuraaniyemii gabbistu ulaagaa sadarkaan addunyaa lafa ka’e irra dabarsuun ishee ibiddaan taphachuu dha jechuu dhaan prezidaant Doonaald Traamp dubbatanii jiran.
Waan godhanis beekuu, waan ittiin taphataa jiranis beeku jechuu dhaan Traamp kaleessa White House keessatti tuuta oduuf ibsa kennaniiru.
Ibsi barii White House irraa kenname Yunaayitid Isteetis Iraan qaruma meeshaa waraanaa akka oomishitu hin eeyamtu ka jedhu irra deebi’uun beeksise.
Ministeerri dhimma alaa Iraan Mohaammad Javaad Zariif dhaabbata oduu biyyattiif ibsa kennaniin Iran kan oomishuun irra ture Yuraaniyemee kg 300 irra dabarteetti jedhan
Jarmayaan tokkummaa mootummootaa kan dhimmootii atoomikii to’atu Iraan walii galtee jiru irra darbuu ishee kaleessa mirkaneessee jira.


text:
LibreOffice 7.2 Help
kiiboordii fayyadamuun kaafama wantootaa uumuufi gulaaluu ni dandessa.
F6 dhiibuudhaan kabala Drawingtti deemi.
Furtuu xiyyaa Mirgadhiibi,haamma kamashaa sajoo meeshaa kaafamuu bira geessuutti.
yoo xiyyi sajootti aanee jiraate,kaafamuun meeshaa hir'uu(walakkaa kamshaa bana. Dhiibii OLYookiinGadihir'uu(walakkaa kamshaa banuuf furtuu xuyyaa, itti aansuun dhiibi MirgaYookiinBitafurtuu sajoo filuudhaaf.
Press CommandCtrl+Enter.
wantanni gidduu galmee ammatti uumama.
To return to the document, press CommandCtrl+F6.
Wanta iddoo barbaadde qubachiisuuf furtuuwwaan xiyya fayyadamuu ni dandessa.Ajaja ibsa haalata irraa wantoodhaaf filuudhaaf,Jijjirraa +F10.
Press CommandCtrl+F6 to enter the document.
Hamma wanta filuu barbaadde geessuutti Caancala dhiibi.


text:
Itoophiyaa fi Eertiraa waraanii ganna lamaa daarii lafaa irratti wal dhabsiisee wal aasisee nama kuma kurnya hedduu wal irraa ficcisiisetti walti hadheessee ganna 18 caalaa wal seerachiisee wal hanqise.
Bara 2000 bulchootii biyya lamaanii Melles Zeenaawiitii fi pirezidaanti Isaayyaas Afewaqrii kora daarii biyya lamaani irrati Aljeersitti taahe irratti walti dhufan malee takkma akka marii fi araaraa wal bira hin geenne.
Yoo muummeen minsitera Itoophiyaa hardha imaltuuf seenaa qabeettii jedhaniif Asmaraa gahe saleenii diimtuu ulfinnaa namaa afan afanii Pirezidaanti Isaayyaas,bulchoota mootummaa isaa,ummata itti dabalee diida xuyyuuraatti bahee simate.
Itoophiyaa fi Eeritaan asii achi waan guddinnaatii fi jaalalaa malee waan waraana hin dubbatanii jedhe Dr., Abiy.
“Akka daandileen qilleensaa hujiitti deebi’an,akka buufatii doonilee hujiitti deebi’an,akka ummatii biyya lamaanii walti yaa’u,akka embaasiin biyya lamaani banamuu fi nulleen guyyaa boqonnaa maatii teenna guurrannee biyya teenna lammeesoo,Eritaa keessatti bashannanuu fi anaa fi kabajama pirezidaanti Isaayyaasa Afewarqii walii galle.”
Jaalala ummata Eertiraa keessattu ka Asmaraa ka durii kitaabaa fi muuvii keessatti arginee dubbifne kaan hardha asitti argine jedhe Dr. Abiy yoo waan ummati biyya sunii dubbate.
Akka gabaasaa VOA Eertiraa jiru oduu nuu erge keessatti jedhetti ummatii Asmaraa ganamaanuu bahee karaa km 10 irratti bahee pirezidaanti Isaayyaasii fi muummee ministera Itoophiyaa makiinaan magaalaa keessa qaxxaamuran simate.
Kaan hubbaara footoo bulchoota lamaanii qabu naqatee,kaan meexxii guurratee bulchoota lamaan faarse.
Akka ministerii odeeffannoo Eertiraa Yemaanee G/Mesqel jedhetti muummee ministera Itoophiyaatii fi pirezidaantiin Eertiraa marii nagaatii fi araaraatiif akkana waltu dhufuun waan seenaa qabeessa.
Wannii Itoophiyaa fi Eeritaan armaa achi feetu akka Dr., Abiy jedhetti jaalalaa fi guddinna malee waan waraanaatii miti.
“Asii achi waan waraana sunii hin odeessinu. Asii achi humna hujiin hojjachuu dandeennu fi waan nagaa dubbachaa,waan ummata biyya lamaanii argachuu male hojjanneefii waan warrii dhabe deebifneefii hariyummaa biyya lamaanii oli guddisuuf waadaa galla.”
Nagaa biyya lamaaniituu deebisuuf akka muummee ministeraa jedhetti akka biyyaatuu wal ulfeessaa qalbii diriirtuun wal barbaadaa waliin jiraachuutti asi aana. Jaalaltii waan misaayilalle caala humna qabdi jedha.
“Misyaayila,kilaashii,bireeniin nafa namaa booji’anii,onnee namaa baaji’uu ammoo hin dandeene dhiifnee waan waaqii nuu kenne,ka barbaadaafillee Raashiyaa ykn Chaaynaa hin itti dhandheef,jaalalaan, dallaa jibbaa jissine,” jedhe.
Wannii guddoon muummeen ministera Itoophiyaa jechuu fedhe jaalaluma.
“Ergaan tiyya guddoon haa walti dabalamnuu. Jibbia dhiifnee jaalalaan haa walti dabalamnu. Akkuma na jaalattan gosa…jaaladhaa.”
Akka muummeen ministeraa jedhetti asii achi Itoophiyaa fi Eertiraa jidduu jaalala, ulfinnaa fi waliin guddachuu malee womaa hin jiran.


text:
Manni-maree bakka-bu’ootaa Yunaayitid Isteetis, har’a, baajeta gargaarsa miidhama Vaayirasii Koronaa, Doolaara Triliyoona tokkoo fi qabxii sagal, kan galii namoota dhuunfaa fi daldaltoota Ameerikaa tumsuuf karoorfame ni raggaasisu jedhamee eegama.
Manni-maree Sagalee kennuu isaa dura – Afan-yaa’iin Mana-marichaa – Naansii Peloosii, ibsa kennaniin, qiyyaafatni baajetichaa “jireenyaa fi jiruu uummataa baraaruu fi abdii egeree uummatichaaf kennuuf “ jedhan.
Irra-jireessii miseensota Mana-maree Dinmookiraatota waan tahaniif baajetichi akka raggaasisamullee amantaa guutuu qaban.


text:
Dargaggeessa Karaan Jalaa Badee
Dhugumatti yeroo ammaa rakkoo fi fitnaa guddaa keessa jirra. Galaana fitnaa kana keessatti gosoonni namoota jalqaba nyaataman dargaggoota fi dubartoota. Dhugumatti dargaggoonni yeroo ammaa garam akka deeman malli harkaa bade, dukkanni jireenyaa isaan marse jira. Akkuma haati yoo ilma ofii dhabde raatoftu, dargaggoo fi shamarran ammaas kallattiin jireenya yommuu harkaa badu raata’aa jiru. Haati hanga daa’ima ofii argatutti hirriba gaarii ni raftii? Dargaggoon ammaas hirribaa gaarii ni rafu? Boqonnaa gaarii ni argatu? Sababni raata’u fi dukkana jireenya keessatti baduu maal ta’inna laata? Of gaafanne beeknaa? Maaliif jireenyi natti dukkanoofte jennee beeknaa?
Dhugumatti jireenyi isaaniif nuffiin tan guuttamte fi hiika tan hin qabne taate jirti? Gubaa fi wal nyaatinsa keessatti adeemsifamu qabbaneessun kan ulfaatudha. Dukkana gara hundaan isaan marsetu jira keessaa bahuun kan itti ulfaatu. Sababni kana hundaa maaliidhaa? “Eessarraa akka dhufan, maaliif akka jiraatan, eessa deemaa akka jiran” deebii quubsaa hin arganne sila? Gaafiwwan sadan kanaaf deebii quubsaa osoo argatanii jireenyi isaanii tan ifaan guuttamte hin taatu sila? Garuu dargaggoonni ammaa maaliif karaan jalaa badee? Maaliif dhama’iinsa fi dukkana jireenyaa keessatti kufanii? Sababni kanaa baay’ee haa ta’uyyu malee mee ijoo kan ta’an muraasa isaanii haa ilaallu.
Hubachiisa: Ayaata(keeyyatoota) Qur’aana armaan gadii keessatti Rabbiin ‘Nuu,Keenya’ yeroo jedhu baay’inna agarsiisuf osoo hin taane kabaja fi guddinna Isaaf malu agarsiisufi. Rabbii guddaa dhiisati mootiin biyya tokko bulchuu, ‘Nuti akkas goone…’ jedhe maqdhaala baay’inna fayyadama. Hatta Barreessan tokko kitaaba ofii keessatti,’Mata duree kana bal’innaan ibsinee jirra,ni ibsina..’ ofiin jedha. Kanaafu bakka kanatti ‘Nuu fi Keenya’ maqdhaala baay’inna osoo hin ta’iin kan kabajaa fi guddinaati. Rabbiin Tokkicha, fakkaataa fi dorgomaa hin qabneedha. “Rabbiinis, ‘gabbaramoota lama hin godhatinaa. Dhugumatti, Inni Gooftaa tokko qofa. Anuma qofa sodaadhaa.’jedhe.” (Suura An-Nahl 16:51) Kanaafu, sheyxaanni (seexaanni) wanta badaa qalbii keessanitti akka hin darbine of eeggadhaa. Sababoota karaan akka jalaa badu taasisan keessaa:
1.Maaliif akka jiraatan ni dagatan yookiin ni wallaalan- kunii sababa hangafaati fi jalqabaa karaan akka isaan jalaa badu taasisedha. Namni maaliif akka jiraatu yoo hin beekin akkamitti jireenya gaarii gaggeessaa? Namoonni baay’een maaliif akka jiraatan yommuu gaafataman, deebiin isaanii,”Hojii gaarii argachuu, bakka gaarii tokko gahuu, fuudhu ykn heerumu, ijjoolle gaarii argachuu. Ergasii du’uu.” Ilmi namaa hawwii isaa wanta bineensoonnis raawwatan qofatti yoo gabaabse dhugumatti bineensota caalaa dukkana jireenyaa keessatti bada. İlma namaa kabajamaa kanaaf kaayyoo murtaa’a fi ol’aanaa ta’e jiraachu qaba. Kaayyoo kana yommuu beeku fi galmaan gahuuf yeroo hundaa carraaqu, sadarkaan isaa kan dabaluu, jireenyi isaa kan keessatti iftu kaayyoon ol’aanaan (ultimate goal) jiraachu qaba. Kaayyoo kana irraa dabnaan wanti isa eeggatu dukkana, gaabbi, dallansuu, gaddaa, rakkoo fi kkf dha. Kanaafu, kaayyoon ilma namaa guutu maaliidhaa?
Kaayyoo ilma namaa guutu Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) haala kanaan keenyata takkaan guduunfa:
“Jinnii fi ilma namaa akka Ana qofa gabbaraniif malee hin uumne.” Suurat Az-Zaariyaat 51:56
Dhugumatti namni yommuu ibaadaa (gabbarrii) Rabbii irraa fottoquu jireenyi isaa dukkanaa fi dhiphinnaan tan guuttamte taati. ibaada yoo jennu afaan oromotti yoo deebisnu Rabbiin gabbaruu yoo ta’uu hiikni isaa bal’aan jaalala Rabbii barbaadun wanta Rabbiin irraa nama dhowwe irraa dhowwamuu fi wanta itti nama ajajee hojjachuudha. Karaa biraatin Rabbii harka kennu jechuudha. Salaanni, zikriin, du’aayin, soomni, zakaan, hajjiin ibaadadha. Garuu ibaadan kanniin qofatti kan daangeefamee miti. Hiika fi yaadrimee bal’aa kan of keessatti hammateedha.
Osoo kaayyoon keenya kana ta’ee hoo?
Jedhi, “Dhugumatti, salaanni kiyya, qalmi kiyya, jireenyi tiyyaa fi duuti tiyya Rabbii Gooftaa aalamaa (addunyaa) hundaatifii.” Al-Qur’aan suurat Al-An’aam 6:162
Salaanni, qalmii (wareegni), jireenyi fi duuti teenya guutun yoo Rabbiif taate, maaltu nu dhiphisa? Halkanii guyyaa kan dhiphannuuf bar, hojiin keenya Rabbiin ala wanta biraatiif yommuu ta’uudha. Rabbiif jiraachu dhiisne yommuu wanta biraa jala fiignu mucucaanne kufna. Kanaafu, salaanni, ibaadan kamiyyuu, yoo Rabbiif ta’ee yeroo san ni milkoofna. Yoo Rabbii jenne jaalanne, yoo Rabbii jenne jibbine, Rabbiin na arga jenne wanta fokkuu irraa yoo fagaanne, Rabbiif jenne wanta gaarii yoo hojjanne ykn dubbanne, Rabbiif jenne yoo cal’isne, rakkoo nu qunnameef Rabbii jennee yoo obsine, jireenyi teenya milkaa’innaa fi gammachuun guuttamti. Kanaafu wanta biraatif jiraachu fi du’uu dhiisne Rabbiif jenne haa jiraannu, haa duunu.
Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) daandii qajeela fi ifaa yommuu nutti agarsiisu ammas akkana jedha:
أَلَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يَا بَنِي آدَمَ أَن لَّا تَعْبُدُوا الشَّيْطَانَ ۖ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِينٌ
وَأَنِ اعْبُدُونِي ۚ هَٰذَا صِرَاطٌ مُّسْتَقِيمٌ
“Yaa ilmaan Aadam! Sheyxaana hin gabbarinaa, inni isiniif diina ifa ba’aadha.”jechuun waadaa gara keessanitti hin dabarsinee?
“Ana gabbaraa, kanatu karaa qajeeladha.” (Isiniin hin jennee?) Suuratu Yaasin 36:60-61
Ilmi namaa yoo Rabbiin qofa hin gabbarin, wantoonni inni gabbaru lakkoofsa hin qaban. Fedhiin isaa, sheyxaanni, ilmii namaa fi kkf gabraa fi tajaajilaa isa godhatu. Harqoota gabrummaa isaanii jalatti kufuun jireenya daraaraa fi dhiphinnaa jiraata. Rabbiin qofa gabbaruun, Isaaf qofa jedhanii jiraachun immoo bilisummaa fi gammachuu dhugaa nama goonfachiisa. Nama ibaada Rabbii dhandhametu bilisummaa fi gammachuu dhugaa kana beeka. Kanaafu, sababni guddaan dargaggoota jalaa karaan akka baduu fi jireenyi akka itti dukkanooftu taasise, kaayyoo uumamaniif wallaalu, sheyxaana hordofuu fi Rabbiin gabbaruu (ajajamuu) irraa garagaluudha.
Sababni kanaa guddaan immoo
2.Ifa irraa garagalan– manni yoo ifa hin qabaatin hangam akka dukkanaa’u ni beekna. Mana kana keessaa haala salphaan deemanii waa hojjachuun ni ulfaata. Haaluma kanaan, namni jireenyi isaa dukkana taate, haala salphaan ishii keessa deeme wanta isa fayyadu hojjachuu fi wanta isa miidhu irraa dheessun itti ulfaata. Akkuma manaaf ampuulin ibsaa barbaachisu, jireenyaafis ifni ni barbaachisa. Ifni suni maaliidhaa? Rabbiin (subhaanahu wa ta’aala) akkana jedha:
“Yaa ilmaan namaa! Dhugumatti ragaan Gooftaa keessan irraa ta’e isinitti dhufee jira. Ifa mul’ataa taasifnees gara keessanitti buufne jirra. “ Suura An-Nisaa 4:174
Ifni kunis Qur’aana.
“Alif,Laam, Raa.(Yaa Muhammad) [Kuni] Kitaaba akka ati ilma namaa dukkana keessaa gara ifa [Islaamatti] hayyama Gooftaa isaanitiin gara karaa [Rabbii] injifataa, faarfamaa ta’e baaftuuf gara keetti buufnedha.” (Suura Ibraahim 14:1)
Kanaafu, ilmi namaa Qur’aanatti yoo gore hayyama Rabbiitin dukkana cillimii keessaa gara ifaatti baha. Qur’aana irraa yoo gore immoo jireenya rakkoo fi danqaa (cinqii) jiraata.
قَالَ اهْبِطَا مِنْهَا جَمِيعًا ۖ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ ۖ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَىٰ
وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكًا وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَىٰ
“(Rabbiin) ni jedhe ‘Gariin keessan gariif diina ta’aatii, isin lamaanu walumaan ishee (jannata) keessaa (gara dachiitti) gadi bu’aa. Ergasii Ana irraa qajeelfamni yoo isinitti dhufe, namni qajeelfama Kiyya hordofe (addunyaa tana keessatti) hin jallatus, (Aakhirattis) hin rakkatu.
Garuu namni yaadanno (Qur’aana) Kiyya irraa garagale- dhugumatti jireenya dhiphoo ta’etu isaaf jira. Guyyaa Qiyaamas jaamaa goonee isa Kaafna” Suura Xaahaa 20:123-124
‘Namni qajeelfama Kiyya hordofe (addunyaa tana keessatti) hin jallatus, (Aakhirattis) hin rakkatu (hin dararamu).’ Ilmi namaa yommuu qajeelfama Rabbii hordofuu, addunyaa tana keessatti jallatuu fi Aakhiratti immoo dararamu irraa ni baraarama. Jallachuu fi dararamuun kan jiruudha. Garuu Rabbiin gabroottan Isaa kanneen qajeelchaa Isaa hordofan badii kanarraa ni eega. Dararaan kan dhalatu yommuu jallinna hordofaniidha. Namnitichi hanga fedhe wanta addunyaan isaa kennitu osoo qabaateyyu, yoo jallinna irra jiraate, isaaf addunyaa fi aakhiratti dararaa fi rakkinnatu jira. Qananii dhowwamaa hunda irraa kan dhalatu laalaa fi dhuma badaadha. Yommuu ilmaan namaa qajeelcha Rabbii irraa jallatan, dhiphinna, dhama’iinsa fi tasgabbii dhabuu keessatti lixu. Asi achi warraaqu, oli gadi battisu. Dararaan dhiphinni fi dhama’iinsi kanarraa kan dhalatuudha, namtichi osoo hanga fedhe qananii addunyaa tanaa kuufateyyu. Dararaan guddaa fi hamaan hundarra caalu dararaa aakhiraati (jireenya boodati). Garuu warroonni qajeelcha Rabbii hordofan jallinnaa fi dararaa kana irraa nagaha bahu. “
Yommuu ilmi namaa hariiroo isaa fi Rabbiin jiddu jiru addaan kutu fi rahmata Isaa bal’aa dhabu, namni ni dhiphata, ni gidirama osoo hanga fedhe qananii addunyaatin dureessa ta’eeyyu. Inuma qananiin tuni madda dararaa fi dhiphinnaa itti taati. Gosoota dhiphinnaa keessaa dhiphinni badaan dhiphinna Rabbii fi rahmata Isaa irraa fagaachu irraa dhalatuudha. Yaaddo, shakkii fi dhama’iinsa keessatti dhiphinni ifatti of mul’isa. Wanta qabutti garmalee dhiphachuun sirritti itti rakkatee qabata, tasa kasaaru sodaata.(Wanta takka jalaa badeef garmalee gadda, jireenya isaa funduraatif garmalee dhiphata.) Yeroo hundaa jireenya toltuu fi qananii kamu dharra’a, hawwii addaan hin cinne of keessatti gabbisa. (Kuni hundi bokkaa dhiphinnaa fi dararaa itti roobsa). Namoonni gonkumaa tasgabbii dhugaa argachuu hin danda’an hanga isaan amantaa isaanii guutu Rabbiin irra godhanii fi funyoo (Qur’aana) Isaa sirritti qabatan malee. (Yommuu isaan Rabbiin irratti hirkatanii fi Qur’aana Isaa sirritti qabatan, tasgabbii dhugaa argatu, nageenyi qalbii isaani keessa diriira.Wanta isaan jala darbeefis gadduu osoo hin ta’in obsuun mindaa Rabbiin irraa eeggatu, jireenya funduraa isaanitiif Rabbiin abdachuun ba’aa yaaddo ofirraa kaasu.Namni Rabbiin irratti hin hirkanne immoo gammachuu fi tasgabbii akkanaa eessaa argataa?) Namni kana irraa fottoqe yeroo hundaa jireenya dhiphinnaa fi dararaa jiraata. Namni ergaa Rabbii irraa duubatti deebi’e dhugumatti daangaa darbee jira. Qananii hundarra guddaa fi ergaa garmalee qaalii ta’e kan Ergamaan Rabbii itti fide irraa garagaluun gara duubatti deema. (Akkuma inni addunya tana keessatti Ergaa Rabbii irraa jaamaa ta’e Guyyaa Qiyaamas jaamaa (ballaa) ta’ee kaafama.)“ In The Shade of The Qur’an Volume 11 (fuula 365) irraa fudhatame.
Kanaafu sababni guddaan lamaffaan dargaggoonni akka karaan jalaa badu taasise, ‘Ifa (Ergaa) Rabbii irraa garagalan.’ Yookaa gadi taa’ani hin baratan yookiin hin qo’atan. Osoma fedhii lubbuu jala deemanii fi addunyaa ari’anu Qur’aana irraa garagaluun jireenyi itti dukkanoofte. Kitaaba meeqa dubbisu, interneeti irratti sa’aati meeqa gubu garuu Qur’aana banatanii jireenya isaanii foyyeefachuun isaan jibbisiisa. Sababni kanaa maaliidhaa?
3.Cubbuu hojjachuu itti fufuu fi gara Rabbii deebi’uu dhiisudha. Uumamaan ilmi namaa ni dogongora. Garuu dogongora san keessa turuun jireenya isaa dukkaneessun wanta isaaf maluu miti. Dhugumatti cubbuun ba’aa guddaa namatti ta’a. Yommuu cubbuu raawwattu wanti guddaan tokko akka sitti fe’amee fi sammuu keessatti dhiphinna sirraa hin kaanetu sitti dhagahama. Ba’aa kana ofirraa buusuf karaan hundarra caalu gara Rabbii deebi’anii araarama Isa kadhachuudha. Yommuu araarama Isa kadhattu, ba’aa kana sirraa kaasun jireenya tasgabbii fi nageenyaa jiraatta. Sammuun tee ni banamti, ijji tee wanta gaarii argiti. Hubannoo fi gamnummaa horatta. Kanaafu, sababni sadaffaan jireenya ilma namaa guutu namatti dukkaneessu cubbuu raawwachuu fi erga raawwatanii gara Rabbii deebi’uu dhiisudha. Yommuu namtichi cubbuu erga raawwate booda gara Rabbii deebi’uun araarama kadhachuu dhiisu, cubbu irratti cubbuu dabalun daran galaana cubbuutti lixa. Kanaafu, dogongoraa fi cubbuu erga raawwanne booda dafne gara Rabbii haa deebinu.
Har’aaf asirratti nu gaha. Insha Allah, torbaan furmaata isaa ni ilaalla. Hin badina, deebi’a. Turtii gaarii.


text:
Dhaha jechuun guyyoottan baatii keessatti argaman jechuudha. Dhaha (Calendar) jechuun faana buutuu Gadaa Oromoo jechuudha.
Oromoon yoo bara lakkaayu akka biyyoota biroo Aduu dhiitee bariitu qofa irratti hundaa’a osoo hin taane sochii Ji’aa(baatii) fi Urjii irratti illee kan hundaa’e dha.kunis Dhaha Urjii ykn” Guided by Stars” jedhama.Akka Kalaandarii Oromootti Ji’a tokko ykn Baatii Tokko kan jedhamu Guyyoota digdamii sagalii fi Walakkaa (29.5) of keessaa qaba.”Guyyaan Walakkaa jedhamu eessaa ba’e?” jettanii gaafachuu dandeessu. Oromoon cal’isee Aduu baatee seentuun Guyyaa tokko hin jedhu. warra aduu baatee galtuun guyyaa tokko jedhan illee qorattoonni dhimma kana irratti qorannoo adeemsisan yeroo tokko tokko Guyyaan dheeratee halkan waan gabaabbatuuf yeroo mara guyyaa fi halkan akka tokko hin taane bira ga’uu dhaan dhimma kana fashaleessaniiru.Oromoon garuu kana osoo qorattoonni kaleessa dhalatte hin dhalatin waan beekuuf Aduu dhiitee bariituun Guyyaa tokko jedhee hin fudhatu.kanaaf Ji’a Ilaaluu dhaan guyyaa murteessa.akka Ayyaantonni Oromoo jedhanitti Ji’i gaafa baatu keessa isheetti sarara Geengoo ykn Marfata qabdi jedhu.”Ayyaantota” jechuun warra Ji’a Ilaalanii guyyaa murteessan jechuu dha.Ji’a kan Ilaalan meeshaa dhaan osoo hin taane kennaa Waaqni ganama kenneefitti dhimma ba’uu dhaan qaroo ykn Ija isaanii qofaan Ilaalu. Ayyaantonni kun Sirna Gadaa keessattis ta’e uummata Oromoo biratti kabajaa fi Iddoo guddaa qabu.
Ji’i tokko baatee gaafa Goobantu dhuma irratti Sararri Geengoo(marfati) ji’a kana keessaa mul’atu Guutuu 29 fi Walakkaa dha.sararri Geengoo ji’a kana keessaa mul’attu tokkoon ishee naannoftee gaafa wal quunnamtu Guyyaa tokko jedhamti.Ji’i kun garuu jalqaba gaafa baatu walakkaa qofatu ba’a.kanaaf sararri dhuma irratti Ji’a tokko keessaa mul’atu 29 fi walakkaa ta’a.kanaafuu ALOtti Ji’i tokko Guyyaa 29 fi walakkaa qabdi jechuu dha.akka Kalaandarii Addunyaan kun itti bultutti Ji’i Onkololeessaa(February) jedhamtu kan murtoofte miti. Fknf bara 2012 guyyaa 29’n dhumte.bara(2013,2014,2015) immoo guyyaa 28’n dhumti.deebitee 2016 guyyaa 29’n dhumti.Ji’i February ykn Onkololeessa jedhamtu kun Guyyaa 28’n haa beekamtu malee waggaa afuritti si’a tokko 29 taati.habashoonnis kalaandarii isaanii kan addunyaa waliin wal qixxeessuuf ji’a 13ffaa Qaammee ykn Phaagumee kan jedhamtu waggaa afuritti si’a tokko kan Guyyaa shan turte Ja’a taati.kanaaf sababa yoo gaafattan kalaandariin Addunyaas ta’e kan Habashaa deebii quubsaa ta’e isiniif hin laatu.kalaandariin keessan kalaandariin Oromoo garuu kanaaf sababa quubsaa ta’e qaba.akka kalaandarii Oromootti ji’i tokko guyyaa 29 fi Walakkaa haa qabaatu malee waggaa afuritti si’a tokko Ji’i Onkololeessaa guyyaa soddoma taati.Guyyaa kana akkuma Ji’aa, Urjiiwwan Oromoon guyyaa murteessuuf itti dhimma ba’u kanneen (Lamii,Buusan,Bakkalcha,Algaajimaa,Arba,Gaadduu fi Wallaa) kanneen jedhaman torban osoo sarara isaanii irra naanna’anii waggaa afuritti si’a tokko sararri isaanii wal argee Guyyaa kana wal irra oolu. baatiin Urjiiwwan kunneen wal irra oolan baatii itti ji’i Onkololeessaa baatu dha.yeroo kanas ji’i kanaan dura jalqaba walakkaa qofa taatee baatu Guutuu taatee jalqabdi.kanaaf dhuma irratti sararri Geengoo(marfati) ji’a kana keessaa mul’atu Guutuu soddama taati.Guyyaan Ji’a kana keessa lakkaa’amus Soddoma ta’a.akka sirna Gadaatti guyyaan kun guyyaa itti Abbaan Gadaa Aangoo qabatee jiru bara hojii isaa itti walakkeeffatu dha.guyyaa kanas hojiin inni waggaa afran darban keessatti raawwate sakatta’amee wantoonni sirrachuu qaban waggaa Afran dhufan keessatti akka sirrataniif yeroo itti Gabaasni Abbaa Gadaatiif dhiyaatu jedhamee beekama. akkuma kanaan olitti ibsame Kalaandarii Oromoo keessatti Guyyoonni ji’a tokko keessatti argaman walitti Ida’amanii Ji’oota waggaa tokko keessatti mul’atan Kudha Lamaan yoo baayyifaman Guyyoota 354 ta’u (29.5*12=354).kalaandariin Addunyaa garuu guyyoonni waggaa tokko keessa jiran 365 dha jedha.dhimma kana irratti Kalaandariin Oromoo sababa quubsaa ta’e dhiyeessuu dhaan kansaa sirrii ta’uu mirkaneessa malee akka Kalaandarii Habashootaa Addunyaa waliin wal qixxeeffachuu dhaaf Ji’a dabalataa ykn Qaammee(Phaagumee) uumee waan hin jirre hin dalagu.sababni Oromoon dhimma kana irratti dhiyeessu maali laata? Akka Kalaandarii Oromootti guyyaan barri haaraa itti wal jijjiiru yoomi?
Akka Kalaandarii Oromootti Guyyoonni Waggaa tokko keessa jiran 354 dha.Kalandariin Addunyaa immoo Guyyoonni waggaa tokko keessa jiran 365 dha jedha.Kamtu sirrii akka ta’e mirkaneeffachuuf dhufaatii Kalandarii Addunyaan kun ittiin bultu(Gregorian Calender) haa ilaallu.
Kaalaandariin Girigooriyaa Bara 1582 nama “Pop Gregory XIII” jedhamuun dalagame.isa dura Addunyaan kun Kaalendarii Roomaa “Julian Calender” jedhamuun fayyadamaa turte.Kalaandariin warra Roomaa kun waggaa tokkotti sekoondii 10.3 boodatti hafaa ture jechuu dhaan sababa Pop Gregory dhiyeesse irratti wal mormii guddaan uumamu illee Addunyaan kun kaalendarii haala teessuma biyyoota Addunyaa hunda giddu galeeffate Kaalendarii Girigooriyaa fudhachuuf dirqamte.gaafa Gregorian calender hojii irra oole akka warra Julianitti oct/4/1582 ture.Kalaandariin Girigooriyaa garuu kanaan dura guyyaan boodatti hafe jira jedhee waan amanuuf Oct/15/1582 jedhee jalqabe.guyyaa 11tu itti dabalame jechuu dha.dhimma kana irrattis faransay,spain fi Portugal yeroo dhaaf mormii dhiyeessani fudhachuu baatanis kalaandarii mataa isaanii waan hin qabneef waggaa muraasa booda fudhataniiru.warri Roomaa garuu hanga har’aatti garaa garummaan guyyaa 11 waan gidduutti uumameef Kalaandariin Girigooriyaa guyyaa 11 hateera jedhanii falmu.fakkeenyaaf Turkii yoo fudhanne kalaandariin Girigooriyaa kun guyyaa 11 seeraan ala itti dabaleera jettee osoo falmituu dhuma irratti kalaandarii dhuunfaa ishee waan hin qabneef jan/01/1927 fudhachuu dandeesseetti.Oromoonis hanga har’aatti Kalaandarii fi eenyummaan isaa hin ukkaamfane osoo ta’ee akkuma biyyoota kanaa Kalaandariin Girigooriyaa guyyaa 11 hateera jedhee warra dubbatu ture.sababni isaas kalaandariin Girigooriyaa waggaa keessa guyyaa 365’tu jira jechaa jira kan Oromoo garuu 354’tu jira jechaa jirti.kana gidduu garaa garummaa guyyaa 11tu jira.haa ta’u malee Pop Gregory gaafa kalaandarii kana uume biyyoonni Addunyaa irra jiran kaalendarii mataa isaanii akka hin uumne hin daangessine.Kaalendariin inni uume kun kan Biyyoota hunda Giddugaleeffate dha jedhe malee biyyoota hunda sirriitti bakka bu’u hin jenne.kanaaf Kalaandariin Oromiyaa sababa quubsaa waan qabuuf akka teessuma lafa Oromiyaatti Guyyoonni waggaa tokko keessa jiran 354 dha jedhee yoo dhiyeeffate namni Lakkii 365 dha jedhee isa mormu hin jiru.sababni isaas inni 365 jedhu kan biyyoota hunda Giddugaleeffate waan ta’eef.Habashoonnis akka kaalendarii isaaniitti Ji’i hundi guyyaa 30 qaba jedhanii waan amananiif kudha Lamaan baayyisanii waggaa tokko keessa guyyoota 360’tu jira jechuu ni danda’u turan.garuu ragaa waan hin qabneef akkasumas haalli lakkoofsa isaanii maal irratti akka hundaa’e waan hin beekamneef gara kan Addunyaatti siqsiisuuf dirqaman. kanaafis ji’a 13ffaa uumuu dhaan guyyaa shan itti dabalanii kan addunyaa waliin wal qixxeessan.kun immo kalaandariin habashootaa kun soba irratti akka hundaa’e agarsiisa!!!fakkeenya biroo yoo kaasne biyyoonni hedduu December/mudde 25 “chirismass day” jechuu dhaan bara haaraa simatu.akkasumas warri Almerian jedhaman “old chrismass” kan jedhamu Jan/06 kabajuu dhaan bara haaraa simatu.kana gidduus yoo ilaalle garaa garummaa guyyaa 11tu jira.walumaa gala yeroo kaleendariin Julian cufamee Gregorian banamu guyyaan 11 itti dabalamte sun biyyoota baayyee biratti rakkoo uumtee jirti.kalaandarii Oromoos kan mudate kanuma.malee kalaandariin Oromoo dhugaa irratti kan hundaa’e dha!!
Dhimmi Ijoo keenya inni Lammaffaan “Oroomoon Guyyaa Kam Bara haaraa simata?” kan jedhu dha.Oromoon waa’ee bara haaraa waan beektu hin qabdu.Oromoon kan beektu bara haaraa osoo hin taane Gadaa Haaraa dha.Oromoo biratti bara haaraa ykn Gadaa Haaraa kan jedhamu gaafa Abbaan Gadaa Aangoo irra jiru Abbaa Gadaa isa itti aanuuf Aangoo dabarsu dha.Guyyaa kana wanti hundumtuu ni haareffama.kanaaf Gadaa Haaraa ykn Bara Haaraa jedhama.
Fknf Intala ykn Ilma Oromoo tokkon “bara kam dhalatte?” jettee hin gaafattu.”Gadaa kam dhalatte?” jettee gaafatta malee.isheenis “Gadaa Ebeluun dhaladhe” jettee siif deebisti.malee Oromoo biratti wanti sirna Gadaan ala ta’ee Bara Haaraa jedhamu hin jiru.bara Haaraa ykn Gadaa Haaraa kan jedhamu gaafa Oromoon Aangoo waliif dabarsistu dha!!!
Bara lakkaahuun yoo barbaachisèmmo oromoon amma bara 6411 keessa kan jiru yoo ta’u bara haaraa kan simatu ji’a muddee fixee amajjii gara jalqabaati.
Akka dhaha Oromootti waggaan tokko baatiiwwan kudha lama qaba.
Guyyoonni ji’a keessa jiran hundumtuu maqaafi hiika mataa isaanii qabu jedhama.
Guyyoota ji’a keessatti argaman:-
- Innika
-
Soonsa
-
Alkaajima
-
Arba
-
Walqaa
-
Basaa duraa
-
Basaa boodaa
-
Carraa
-
Dureettii
-
Dullattii duraa
-
Dullattii boodaa
-
Salbaana duraa
-
Salbaana jidduu
-
Salbaana boodaa
-
Gardaaduma
-
Waata
-
Ruuruma
-
Lumaasaa
-
Gidaadaa
-
Ruuda
-
Areerii duraa
-
Areerii boodaa
-
Aduulaa duraa
-
Aduulaa boodaa
-
Garba duraa
-
Garba jidduu
-
Garba boodaa
-
Bitaa
Guyyoonni ji’aa armaan olitti ibsaman hundi isaanii hiikaafi milkii mataa isaanii qabu.
Kanamalees, guyyoonni torban keessatti argaman hiikaafi milkii mataa isaanii qabu.
Isaanis;
Wixata ~ guyyaa ekeraa
kibxata ~ guyyaa biqilaa
Roobii ~ guyyaa cagginoo
Kamisa ~ guyyaa ateetee
Jimaata ~ Jimuu dhiigaa
Sambata ~ Dhaabaa lakkuu
Dilbata ~ Dhaabaa lakkuuti.
Walumaa galatti, aadaa uummanni Oromoo ittiin beekamu keessaa kan baay’ee nama ajaa’ibsiisu lakkoofsa guyyaafi kan waggaa ofiisaa qabaachuu isaati.
Maddi waantotan gamaa gamanaa dubbiserraa!!!


text:
Sirna demoktaatawaa sirni mirga namaa kabajuu fi sirni federaalaa dhugaan utuu jiraatee dhukkubini hoogganaa biyyaa icitii dhaan hin qabamu jechuu dhaan barreessaan warraaqsa Federaalisitii oromoo obbo Baqqalaa nagaa hubachiisanii jiran.
Haalli fayyummaa fi dhabamuu isaanii saba isaan mindeessee hojjechiisutti himamuu qaba ture jedhan. Kana irraan kan ka’e biyyatii keessatti yeroo ammaa olola adda addaatu oofamaa jira, kaan du’aniiru yoo jedhan kaan, fayyaa dha jedha mootummaan immoo nagaa dha dhukkuba xiqqoo dha jedhu jedhaniiru.
Yeroo Obbo meles Zenawi hojii irra hin jirretti eenyutu biyya bulcha eenyu ajajaan waraanaa isa jedhuuf hedduu nu rakkisa jedhu obbo Baqqalaan.
Itti aanaa muummicha ministeeraatu biyya hooggana isa jedhu amanuun nu rakkisa sababiin isaas Ihaadeeg namoota taayitaa irra jiran ofumaa moggaasa malee kanneen hojjetan qabsaa’ota biroo dha jedhan. Yreoo ammaa obbo Meles eessa akka jiran haalli isaanii attam akka ta’e haalli isaa icitii waan ta’eef odeeffanno hin qabnu jedhan.
Gabaasa guutuu MP3 tuquu n dhaga’aa
Haalli Fayyummaa Hoogganaa Biyyaa Uummata Jalaa Dhokachuu Hin Qabu Jedhu Mormitoonni
Sirna demoktaatawaa sirni mirga namaa kabajuu fi sirni federaalaa dhugaan utuu jiraatee dhukkubini hoogganaa biyyaa icitii dhaan hin qabamu jechuu dhaan barreessaan warraaqsa Federaalisitii oromoo obbo Baqqalaa nagaa hubachiisanii jiran.


text:
1. Odaan Maali?
Oromoo fi Oromummaa yoggu kaafnu, miidiyaalee addaddaa irrattis sagantaan Afaan Oromoo yoggu saaqamu, dhimmootni Naannayaa Oromiyaa ilaallatan yoggu dubbataman kan dafee sammuu keenya keessatti dhufus ta’e ija keenya keessa seenu keessaa inni adda-durummaan beekamu #Odaa dha. Dhaloota biratti Odaan asxaa saba Oromoo ta’uun beekameera.
Odaan muka jirma tokkoon lafaa biqilee yoggu ol siiqu garuu dameewwan hedduu qabu dha. Haaluma kanaan, mallattoo eenyummaa fi tokkummaa Oromoon fakkeeffama: Oromoonis jirmi (maddi) isaa tokko ta’eetu latiinsa addaddaan baay’ateeraati.
2. Faayidaan Odaa Maali?
Akka mukaatti Odaan gaaddisa ta’uudhaan dorgomaa hin qabu. Oromoon Odaa jala taa’ee waa hunda marii’atee hiika; kan wal-lolan Odaa kana jala jaarsummaa taa’uun ni araarsa. Odaa jala teenyaan gubaatiin aduu nama hin dhaqqabu; kan namni wacee (sagalee guddaan) dubbatu ammoo fagootti bahee nama hin jeequ.
Qorataan Seenaa Dereje Hinew jedhamu barreeffama isaa “Historical Significances of Odaa with Special Reference to Walaabuu” jedhu keessatti faayidaa Odaan akka gaaddisaatti qabu kana jecha “Gadaa” jedhu waliin wal-qabsiisa: “Gadaa is derived from the term gaaddisa (shelter or shade that protects from the heat of the sun)” jechuudhaan (Science, Technology and Arts Research Journal April-June 2012, 1(2):81-90). Kanaafuu, Odaan madda nagaa fi mallattoo araaraa ti.
Odaan “mallattoo nagaati” yoggu jedhamu qabatamaan maal jechuu akka ta’e BBC’n hayyuu waa’ee Ilaalcha Oromoo barreessuun beekaman, Obbo Dirribii Damussee, dubbisee waa sadii caqaseera: Odaa jalatti waraanni hin qubatu; waanti hamaan hin hojjetamu; adabbii du’aa hin dabarfamu, hin raawwatamus.
Odaan dameewwansaa akka kaattuu afamee bal’ateen namootaaf gaaddisa ta’uurra darbee mukeen biroofillee qabbana kennuu fi haguuggii eegumsaa ta’un tajaajila. Sababa kanaaf jecha, odaan muka ofiif qofa jiraatu miti; mukeen kaaniifillee akka haadhaa ta’ee kunuunsa.
Akka gaaddisaatti qofa osoo hin taane, sirna Gadaa fi seenaa sabichaa keessatti Oromoo fi odaan hidhata addaa qabu. Keessumattuu, Galmi Abbaa Muudaa fi teessoon Abbootii Gadaa Odaa jalatti waan ijaaramuuf, bakka itti ayyaanni muudaa raawwatamu fi ce’umsi sirna Gadaa (walharkaa-fuudhinsi aangoo) itti raawwatamu dha. Seerotni addaddaa odaa kana jalatti tumamu; yaa’ii (walgahiileen) hedduunis bakka itti gaggeeffaman dha. Barreessaan Seenaa Oromoo beekamaan “the #sacred meeting place” [=bakka walgahii qulqullaa’aa] jechuun moggaaseera (Baxter, Being and Becoming Oromo, 1996:6).
Walumaagalatti, Sirna Gadaa Oromoo keessatti Odaan Galma Heeraa fi Seeraa waan ta’eef, Odaa jalatti: dhugaatu dubbatama; seeratu murama, tumama, lallabama; nageenya fi roobatu kadhatama; dhibeetu ofirraa falatama/balaaleffatama; caasaa sirna Gadaatu diriirfama; haala jiruu fi jireenya hawwaasaatu marii’atama (Biiroo Aadaa fi Turiizimii Oromiyaa, Sirna Gadaa Oromoo, Sirna Walharkaa Fuudhiinsa Baallii Gadaa Sikko Mandoo, 2010:4).
3. Mukeen Kaanirraa Odaa Maaltu Adda Taasisa?
Odaan yoggu ijaan ilaalamu muka; garuu akka mukaa kaanii “muka qofa” miti. Namni hundi maqaa “nama: jedhuun waamamuun fi qaama addaddaa qabaachuudhaan tokko ta’uu (walfakkaachuu) malullee hundi garuu “nama” ta’uu dhiisuu mala: akka namaatti yaaduu, akka namaatti jiraachuu fi akka namaatti safuu hawaasaa eeganii guddachuudhaan namni wal-caala. Akkasuma, odaan “muka” jennullee mukeen irraa adda. Qorattootni Seenaa tokko tokko Odaa kana “the #holy sycamore tree in Gadaa System” jechuun caqasu (Dereje Hinew, 2012:82).
Saba Oromoo biratti Odaan akka mukoota biroo miti. Sababiin isaas wantootni odaa adda taasisantu jiruuyiti:
- Hunda caalaa Odaan bakka itti Seerri Waaqaa kenname jedhameetu amanama. Kanaafuu, Odaan maanguddoota biratti “bakka Waaqni hariiroo isaa nama waliin qabu itti haaromsate” jedhameetu ibsama (Kitaaba ‘Sirna Gadaa, Siyaasa Oromoo Tuulamaa’ jiildii 1ffaa” jedhu caqasuun Gaazexaan Bariisaa, Sadaasa 2006 akka gabaasetti).
- Sirni aadaa, hawwaasummaa, amantaa fi siyaasaa hedduun isa jalatti waan raawwatamuuf, mukeen hunda keessaa filatamee addatti kabajamaa fi eebbifamaadha.
- Odaan mukummaa irra darbee aadaa fi sirna hawwaasummaa ibsuun (expression of socio-cultural concepts), mallattoo eenyummaa sabaa calaqqisiisuun (representing identity), akkasumas akka wiirtuu amantaa fi siyaasaatti tajaajiluun (center for religious rituals and political reorganization) beekameera.
- Odaan akka mukeen biroo cal’isee hojjaa (dheerina) qofaan ol hin fiigu; xiqqoo akka ol siiqeen dalga dagaaga malee. Kanaafuu, isumatu deebi’ee akka manaa fi galmaa ta’a.
- Bonaa ganna lalisaa dha; caamsaan dheeratullee gonkumaa hin gogu. Kanaaf jecha Odaan Oromoo biratti akka “mallattoo badhaadhinaa fi milkii gaarii” jedhamee ilaalama. Afoola Oromoo durii keessattis, bara caamsaan dheera ture tokko mukeen keessaa Odaan, burqaawwan keessaammoo Walaabu qofaan osoo hin gogiin akka hafan ni eerama.
- Umuriin isaas haga malee dheeraa dha.
- Odaan bakka hundatti hin margu; mallattoo jiidhinsaa waan ta’eef bakka odaan margee jiru akka bishaan jiru mallattoo dha.
- Odaan adda waan ta’eefuu, jirmasaa muranii jigsuun, dameesaa foxxoqsanii gogsuun, hiddasaa buqqisanii balleessuun fi baalasaa harcaasuun safuu dha; garuu qabanasaa jala taa’uun, lafasaa qotatanii nyaachuu fi horii dheechifachuun eeyyamameera.
Walumaagalatti, Odaan akka mukaatti yaa biqiluyyuu malee Oromoo biratti mukeen ol kan ta’e, akka waaqaa ta’uu dhiisullee akka namaatti kabaja kan qabu dha jechuuf ni dandeenya. “Uumama akka mukaatti biqilee akka namaatti kabajamu” kan jenneefiis kanaaf. Oromoon Odaaf kabaja addaa qaba jechuun garuu Odaa jala taa’ee Waaqa Odaa uume galateeffata malee Odaas ta’e bineensa Odaatti galuu malu waaqeffata jechuu miti. Ejjennoon Oromoo “uumamaan Uumaa galateeffachuu” dha: odaa qabbanasaaf jala taa’ee, malkaa jiidhasaaf facaafatee, tulluu dheerinasaaf itti naanna’ee Waaqa uumamtoota kanaa dinqisiifata.
Nu Ofkalchaa!


text:
Waltajjiin gamaaggamaa, marii fi leenjii miseensota Garee Naamusaa fi Inispeekshinii Mannneen Murtii Ol’aanaa, Koree Naamusaa Hojjattoota Mootummaa Mana Murtii Waliigalaa Oromiyaa, Walitti Qabdoota Koree Naamusaa hojjattoota mootummaa Manneen Murtii Ol’aanaa fi Ofisaroota Naamusaa Manneen Murtii Aanaaleef qophaa’e Onkoloolessa 20 fi 21/2013 Magaalaa Adaamaatti gaggeeffame.
Waltajjicha haasawa baniinsaan kan jalqabsiisan kabajamoo Obbo Guyyoo Waariyoo, Piredaantii Itti Aanaa Mana Murtii Waliigalaa Oromiyaa, yammuu ta’an haasawa isaanii keessattis bara hojii kana keessa dhimma naamusaa irratti xiyyeeffannoo ol’aanaadhaan akka hojjetamu ibsanii; jalqabarratti ofii fakkeenya ta’anii argamuun ilaalcha hawaasa mana murtii irratti hojjechuun jijjiiruu hojimaattota naamusa badaaf qaawwaa banan qorannoo irratti hundaa’uun akka duuduu fi maksamu akeekuu, darbees hanqinni naamusaa raawwatamee yammuu argametti hojii itti gaafatamummaa mirkaneessuu hojjachuun kan irraa eegamu ta’uu hubachiisaniiru.
Akka hoggansa ol’aanoo Mana Murtii Waliigalaattis ta’ee Gumiin Bulchiinsa Abbootii Seeraa Oromiyaa galma ga’iinsa hojii kanaatiif deeggarsa kan taasisan ta’uu hubachiisuun marii kana irraa kan eegamu hanqinoota turan kaasuun irratti mari’achuu fi muuxannoo wal jijjiiruun milkaa’ina hojichaa yeroo itti aanuuf galtee taasifachuudhas jedhaniiru.
Waltajjicha irratti gabaasni Gareelee Naamusaa fi Inispeekshinii Manneen Murtii Ol’aanaa saddeetii (GAONF, Iluu Abbaa Boor, Arsii, Shawaa Kaabaa, Wallagga Lixaa, Shawaa Kibba Lixaa, H/Bahaa,Gujii) fi kan Waajjira Naamusaa fi Inispeekshinii) dhiyaatee irratti mari’atameera.
Gamaaggama gaggeeffame irrattis Itti Gaafatamaa Waajjira Naamusaa fi Inispeekshinii Mana Murtii Waliigalaa Oromiyaa,Obbo Dachaasaa Kabbadaa, kurmaanni 1ffaan irra caalaa yeroo boqonnaa qophii ta’uun akkuma jirutti ta’ee, godinaaleen hedduu karoora qopheeffachuu alatti hojii hojjachuu qaban sadarkaa barbaadamuun kan hin hojjatamne ta’uu fi kurmaana itti aanutti hojiiwwan dagaagina naamusaa fi ittisa irratti xiyyeeffachuun akka hojjatan hubachiisanii hojii itti gaafatamummaa mirkaneessuu bu’a qabeessa ta’es akka hojjatan dhaamaniiru. Dabalataanis koreen naamusaa hojjattootaa dhimmoota dhiyaataniif si’aayinaa fi qulqullinaan furmaata itti laachuun barbaachisaadha jedhaniiru.
Gamaaggama gaggeeffametti aansuun mata dureewwan sadii irratti barreeffamni dhiyaatee mariin irratti gaggeeffameera.
Bu’uuruma kanaan hanqinoota hojii itti gaafatamummaa mirkaneessuu caasaalee naamusaa fi inispeekshinii fi koree naamusaa hojjattootaa biratti mul’atan irratti karaa inispeektara MMWO, Obbo Dabalee Xilaahun barreeffamni dhiyaatee kan irratti mari’atame yammuu ta’u; barreeffamicha keessatti qaawwa seeraa ejjannoo wal fakkaataa irratti qabachuun duuchuun irra jiraatuu fi hanqinaalee raawwii keessatti mul’atan kaasaniiru.
Obbo Guddataa Qajeelaa, Dursaa Garee Odiitii Galmee Murtii Boodaa, hanqinoota odiitii galmee murtii boodaa keessatti mul’atan irratti barreeffama kan dhiyeessan yammuu ta’u, hanqinaalee gama kanaan mul’atan kaasuun mariin gadi fageenyaan irratti gaggeeffameera.
Akkasumas Tarsiimoo Dagaagina Naamusaa fi Ittisa hojimaata badaa/ malaammaltummaa/, dhimmoota xiyyeeffannoo barbaadan jedhu irratti Dursaa Garee Dagaagina Naamusaa kan ta’an Obbo Fayyeeraa Hayiluu barreeffama dhiyeessaniiru. Bu’uuruma kanaan tooftaawwan dagaagina naamusaa fi ittisa malaammaltummaa irratti hubannoon uumameera. Gama birootiin kallattii xiyyeeffannoo bara kana keessaa tokko kan ta’uu qabu hanqina naamusaa itti fayyadama miidiyaa hawaasummaatiin wal qabatee jiru ta’uu akka qabu kaasanii Abbootiim seeraa fi hawaasni manneen murtii tokko tokko miidiyaa hawaasummaatti yammuu fayyadaman duudhaalee naamusaa cabsuun bilisummaa fi al loogummaa abbaa seerummaa fi manneen murtii miidhaa akka jiran fakkeenyota qabatamaan dabaaluun agarsiisaniiru.
Gama kanaan hojiin hubannoo uumuu sadarkaa MMWOtti hojjatamaa kan jiru ta’uu fi sadarkaa manneen murtii ol’aanaattis hojiin hubannoo uumuu bal’aan hojjatamuu akka qabuu fi hojiin itti gaafatamummaa mirkaneessuu hojjatamuu kan jalqabamee fi cimee itti fufuu kan qabu ta’uus hubachiisaniiru.
Dhuma waltajjichaa irrattis Itti Gaafatamaa Waajjira Gumii fi Qabeenya Humna Namaa Mana Murtii Waliigalaa Oromiyaa, Obbo Makkonnin Raggaasaa, dhaamsa dhaamaniin Inispeektaroonni Manneen Murtii fi Ofiisaroonni naamusaa hojii naamusa dagaagsuu fi itti gaafatamummaa mirkaneessuu bu’a qabeessa ta’e ciminaan akka hojjatan hubachiisanii caasaadhaan wal qabatee gaafiiwwan fi yaada ka’an deebi’anii akka xiinxalan waadaa galaniiruu.
Hirmaattonni waltajjichaas leenjiin hubannoo kennuu fi mariin akkanaa kun cimee itti fufuu akka qabu dhaamaniiru.


text:
Malkaa Caffee
TV-n OMN (Oromia Media Network) erga hundeeffamee tamsaasa isaa jalqabee waggaa 1 guutuuf guyyoota muraasatu isa hafa. Hundeeffamni TV kanaa Media Walaba kan dhiibbaa alagaas tahe qaama/jaarmaya siyaasaa Oromoo kamuu irraa bilisa tahee Dantaa Saba Oromoo kan waliigalaaf tajaajiluu danda‟u Oromoon akka qabaatuuf yaadamee akka tahetti hubatama. Umrii isaa tan hanga yoonaa keessatti jaalalaa fi deggersi, akkasumas, dhageeytiin guddaan inni Oromoo irraa argates amantii fi hubannoo kana irratti kan hudaawee dha.
Akkuma hawwamee fi gammachuu guddaadhaan simatametti, yeroo gabaabduu tana keessatti bu‟aan inni buuses akkaan guddaa dha. Kun sab-boontota ilmaan Oromoo Media kana hundeessuu fi asiin gahuu keessatti bifa gara garaatiin gahee ofii bahachaa turanii fi jiran hunda kan galateeffachiisuu fi quudhisiisuuf tahuutti dabalee akkuma waliigalaattuu Oromoo waa‟ee eenyummaa ifii sirriitti hubatu mara kan boonsee dha jechuutu danda‟ama. Kun hubannoo sab-boontota Oromoo hedduu natti fakkaata.
Osoo akkasii, OMN maaliif umrii isaa reefuu waggaa tokko guutaa jirtu tana keessatti dubbiin/yaa‟iin deddeebitee irra mammarti gaaffiin jettus gaaffii namoota hedduu tahaa dhuftee jirti. Hundeeffamuu OMN irraa kaasee yeroo fi bakka adda addaatti yaadota bifa komii, qeeqaa, shakkii fi gungummiitiin daddarbataman (kan barreeffamanii fi dubbataman) dabree dabree argaa fi dhagahaa turus hundi isaanii guddoo qalbii tiyya harkisuu hin dandeenye. Sababni isaa, OMN akkuma sab-boontota Oromoo hedduudhaan abdatamee fi hubatame sanatti Dantaa Oromummaa (Oromo National Interest) tajaajiluuf dhaabbate yaada jedhu akkan shakku waan na taasisu arguus dhagahuus waanin hin feeneefi. Dubbuma shakkii fi gungummii akkasiitiin wal qabsiisuudhaan ibsi dhiheenyuma kana miseensota Boordii OMN irraa kennames abdii fi hawwii kiyyaa fi kan Oromoota hedduu kan tahe “OMN Dantaa Oromummaa (Oromo National Interest) tajajaajiluuf dhaabbate.” yaada jedhu kan gadi cimsu ture.
Haa tahu malee, osoo hin turin ammaas, jalqaba baatii kanaa irra bobbaa ergamtoota Wayyaanee (Abbaa Duulaa Gammadaafaa) kan Minesootaatiin wal qabatee suuraan tokko kan gaazexeessitoota OMN fi Abbaa Duulaafaan gabatee tokko irratti akka waan waliin soorachaa jiraniititti agarsiisu internet irratti maxxanfamuun amantii fi abdii OMN irratti sab-boontotni Oromoo qabaachaa turan kan hundeedhaan raasu tahee as bahe.
Namootni duraanuu adeemsa OMN irraa shakkii qabaachaa turan dubbii suuraa sanaa booda ammoo inumaa OMN akka waan OPDO waliin qaama tokko taheetti hadheeffatanii dubbachuutti waan cehan fakkaata. Kanneen duraan OMN irratti amantii guutuu qabaachaa turanis ammaan tana shakkii namoota hagoo biraa mumul‟achaa turte sana gara qooddachuutti tarkaanfachuutu mul‟ate. Kana irraa ka‟uudhaan “Maaltu maal tahe?” Waan jedhu irratti akkuma dhihoo oggaa rakkoon dhimma bulchiinsaatiin wal qabatti jedhamte OMN keessatti mudatte godhan sanatti hoogganootni dhimmi ilaalu ammas ibsa ni kennu taha abdiin jettu waan hedduun namaa gurra qeensee eegaa jiru fakkaatti.
Barreeffamni gabaabduun dhimma kanaan wal qabatee Jawaar Mohaammad (nama OMN hundeessuu keessatti qooda ol‟aanaa qaba jedhamu) irraa Amaarinyaadhaan dhihaatte tan Gadaa.com fi website dhuunfaa isaa irratti mata-duree “ግልገል ነፍጠኞችን ምንድነው የሚያንጫጫቸው?” jedhuun maxxansamtes ammoo waanuma dubbii tanaaf ibsa ykn. deebisaa akka taatuuf yaadamtee dhihaatte fakkaatti. Haa tahu malee barreeffamni sun haala mudate sanaaf deebisaa quubsaa tahuu dandeesse/dandeessi hin fakkaattu.
Inumaa iyyuu waan OMN keessatti mudate sana irratti barreeffamni Jawaar kun oggaa dabalamtu gaaffii natti bulche (kaniin calleessaan bira kutuu dadhabe)tu akkaan barreeffama gabaabduu tana barreessu na dirqisiise. Gaaffiin tuni ammoo dhimma tokkummaa ilaalchaa mooraa QBO keessatti barbaachistuu jedhee ani amanuu wajji tan wal qabattu malee dhimma nama dhuunfaa ykn. OMN qofaan tan wal qabattu akka hin taane jabeessee dubbistoota hubachiisuun fedha.
Innis:
- Abbaa Duulaa Gammadaa fi fakkaattotni isaa ergamtoota TPLF tahuudhaan akka „robot‟ ykn. akka bineensota mana galan gariitti waan itti ajajaman (tolchuus tahe balleessuu) raaw‟achuu irraa kan hafe akka Oromootti of danda‟anii kan dhaabbatan akka hin tahinii fi aangoo ittiin dantaa Oromummaa tarkaanfachiisan akka hin qabne hundaan beekamaa dha. Kana waan taheef sab-boontota Oromoo biratti jarreen kun Wayyaanee irraa addaan baafamanii hin ilaalaman. Dhiheenyuma kana mirga abbaa biyyummaa Saba Oromoo falmuu irratti (hiriira mormii dhimma Master-Plan Finfinneetiin wal qabateen) lubbuun ilmaan Oromoo danuun (daa‟ima ganna 8 irraa hanga jaarsa ganna 80tti) Wayyaaneedhaan galaafatame. Abbaa Duulaa Gammadaa nama wal-tajjii irratti bahee wareegamtoota sanaan “Warri ajjeefaman sun kashilabboota.” jedhee arrabsee dha.
Akka barreeffamni Jawaar sun himtutti gaazexeessitootni OMN nama Abbaa Duulaa Gammadaa jedhamu kana wajji gaaffii fi deebii gaggeessuuf gaafachaa turaniiti osoo sanatti milkaawuuf tattaafatanii suuraan sun quba qabeenya isaaniitiin maleetti kaafamte. Egaan, namticha yakkamaa harki isaa dhiiga ilmaan Oromootiin faalame akkanaa kanatu OMN irratti dhihaatee akka dubbatuuf kabajaadhaan afeerame jechuu dha. Barreeffama Jawaar keessatti “…የኦሮሞ ጋዜጠኖች ከአንድ የኦሮሞ ባለስልጣን ጋር ፎቶ ላይ ታዩ ብለው…” dubbiin jettus sab-boontota Oromoo biratti ergaa addaa tan dabarsituu fi shakkii babal‟istuu dha. Sababni isaa, OMN akka dhaabbata (institution) tokkootti, namootni achi keessa jiranis akka dhuunfaatti qaama QBO akka tahanitti ykn. mooraa QBO keessa akka jiranitti hubatamu. Mooraa QBO yeroo jennu Jaarmayoota/Dhaabotaa fi murnoota irraa hanga nam-tokkeetti kanneen kabajamuu mirga bilisummaa fi abbaa-biyyummaa Oromoof dhugaadhaan dhaabbatan/qabsaawan hundi kan keessatti hammataman marsaa ykn. circle sab-boontotaa fi qabsaawota Oromoo jechuu keenya. Kanneen mooraa kana keessa jiran yoo xiqqaatee xiqqaate, dhiiga lammii isaanii dabaan dhangalaafamuu fi lubbuu lammii isaanii akka bineensaatti adamsamee ajjeefamu waan ilaalu irratti ejjennoo wal fakkaataa qabaachuun barbaachisaa dha. Kun Safuu ykn. „ethics‟ Sabummaa ti. Mooraa QBO keessatti hanqina tokkummaa isa ilaalcha siyaasaa, ilaalcha amantii fi ilaalcha gosummaa ykn. gandummaatiin mudatu caalaa Hanqina Tokkummaa Ilaalchaa isa dhiiga lammii keenyaa gar-maleetti dabaan dhangalaafamu irratti ejjennoo wal fakkaataa dhabuudhaan mudatu akkanaatu caalaatti irratti hojjetamee irra aanamuu qaba.
- Osoo Abbaan Duulaa afeerraa gaaffii fi deebii/„interview‟ OMN dhiheesseef sana sirnaan simatee, gaazexeessitootni OMN bifa barbaadaniin TV OMN irratti nuuf dhiheessanii waan itti qophaawan mara gaafatanii hoo maaltu taha? OMN Abbaa Duulaa irratti qorannoo yakkaa/„criminal investigation‟ gaggeessuuf akka hin yaaminii fi sana gochuus akka hin dandeenye beekamaa hanga tahetti Abbaan Duulaa OMN irratti kabajaadhaan afeeramee dubbbachuuf carraa argate sanatti dhimma bahee waan barbaade dubbatee nagaadhaan galuuf mirga qaba ykn. gochuu danda‟a ture. Akka kanaan osoo silaa dhihaatee waanuma wal-tajjiilee biroo irratti jechaa bahe sana irra deebi‟ee (“Kashilabbummaa ilmaan Oromoo isaaniin ajjeefamanii” OMN irrattis yoo nutti hime) bu‟aan siyaasaa kana irraa argamu Dantaa Oromummaa (Oromo National Interest) isa akeeka bu‟uraa OMN tahe sanaaf moo OPDO-dhaaf caalaatti gargaara ture? Walabummaan OMN gantootaa fi yakkamtoota harka dhiigaa kanneen akkasiitiifis waltajjii isaa banaa hanga taasisuutti deemuufaa hunda hammataa?
OPDOn (Jaarmayni gantootaa kan Abbaan Duulaa itti miseensa tahe) akka jaarmayaatti diina Ummata Oromoo mitii? Gufuu/farra QBO tahuudhaan faallaa „Oromo National Interest‟ warra dhaabbatan mitii? Abbaan Duulaas tahe miseensi OPDO kamuu hanga Jaarmaya Wayyaanee sana lagatee keessaa hin bahinitti OMN irrattis tahe waltajjii kamuu irratti gochaa gantummaa fi diinummaa Ummata Oromoo irratti hojjechaa jiran sana akka waan gaarii hojjechaa jiranitti (akkuma TV Adaamaa fi Finfinnee irratti ololachaa jiran sanitti) ololachuuf carraa argatanitti dhimma bahu malee dhugaan isaan OMN irratti nuuf himuu danda‟an jirtii? OMN irratti dhihaachuun isaaniif yoo fayyade malee „Oromo National Interest‟ isa OMN tajaajiluuf dhaabbate jedhamee abdatamuuf waan fayyadu ni qabaataa?
Xumura:
Oromoon akka Sabaatti waanjoo gabrummaa (sirna bittaa alagaa) jala jirra. Waanjoo gabrummaa kana of irraa buusuuf/darbuufis akka Sabaatti qabsoo gochaa jirra. Gufuulee QBO keessaa guddaan tokko gantummaa dha. Meeshaa guddaan humnootni gabroomfattuu ittiin cabsanii nu gabroomfatanii fi hanga ammaa gabrummaa jalatti ittiin nu turfachaa jiran tokko gantootaa fi gantummaa dha. Sanaaf ragaan guddaan Goobanaa Daaccii fi fakkaattota isaa kanneen bara Minilikii fi OPDO (akka qaamaatti) kanneen bara ammaa (bara Wayyaanee) ti. Kanaaf jecha, Oromummaan dhiiga tahus Ilmaan Oromoo kanneen hiriira gantummaatti hiriiranii gabroomfattoota wajjin dhiiga lammii isaanii dhangalaasisan mooraa Oromummaa keessatti ramaduunii fi akka Oromootti isaan ilaaluun rakkisaa dha. Isaan faallaa Dantaa Oromummaa warra dhaabbatan waan tahaniif dantaan Oromummaa fi kan isaanii (akka jaarmayaatti) waliin tajaajilamuu ykn. wal tumsuu hin danda‟u.
Media-n kamuu (kanneen media walaba jedhamanis tahe kaan hundi) akeeka dhaabbataniif fi abbaa akeeka sanaaf jecha isaan tolfte qabu. Akeeka sana irratti hundaawuudhaan milkaawinsa akeekichaa irratti abbaa akeeka sanaa tajaajilu. Kana jechuun, yaadaa fi dhimma faallaa akeeka sanaa tahe hin tajaajilan jechuu akka tahe beekamaa dha. Gabaabaatti bal‟inni isaa haa wal caalu malee hundumtuu akeeka dhaabbataniif irratti hundaawuudhaan sarara keessatti daangeffaman ni qabaatu. “Lakkii akkanaa mitii, Media Walaba jechuun akka ifa Biiftuu ykn. akka ‘oxygen’ nama hundaaf wal qixa dhimma baasuu warra danda’an jechuu dha.” Yaadni jedhu yoo jiraate (media akkasii addunyaa tana irra jiru yoo jiraate akka fakkeenyaatti maqaa waliif dhawanii) wal barsiisuu fi wal irraa barachuun garuu ni danda‟ama.
Kanaaf OMN akka itti hubatamaa fi abdatamaa yoona gahetti Kaayyoon isaa guddaan Dantaa Saba Oromoo (Oromo National Interest) tajaajiluu yoo tahe wanneen faallaa kanaa tahan irraa akkaataa itti of eegee bilchinaan socho‟u falachuu qaba. Oromoonis osoo waan xixiqqoodhaan gammaduudhaanis tahe mufachuudhaan hin dogoggorre yeroo waan hamtuu ykn. dogoggora argu qeeqa ijaaraadhaan itti duulaa, yeroo waan gaarii fi jajjabina argus daran jabeessuuf waan danda‟uun birmachaafii (akkuma hanga ammaa gochaa jiru kanatti) OMN Media dhugumaan Dantaa Oromummaa tajaajilu tahee akka daran jabaatee itti fufu taasisiuuf qooda lammummaa ifii namuu bahachuu qaba. Na Hoofkalchaa !
Malkaa Caffee
Gurraandhala 14, 2015


text:
Maqaa ABO itti moggaasanii muudama kennuu dandahu; kaayyoo fi akeeka ABO dhugaa garuu uummata irraa hanqisuu hin dandahan!
Ibsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Murni PP tibbana ‘mootummaa haaraa hundeessina’ jechuun harcaatota mooraan qabsoo dadhabe maqaa ABOtiin aangoo kennus dhaaba dhiigaa fi lafeen jiraatee as gahe ammas jiraataa jiru ABO fi ummata Oromoo akkasumas Qeerroo Bilisummaa Oromoo bakka hin bu’an.
Qeerroon Bilisummaa Oromoo kaayyoo fi akeeka ABO jalatti heeraa fi seera ABOn taliigamee Oromiyaa walaba ijaaruu, ummatni Oromoo biyya abbaa isaa Oromiyaa irratti hiree isaa mataa isaan akka murteeffatuuf kan irbuu seenee qabsootti jiru malee Itoophiyaa goototaa fi hayyoota Oromoo dabalatee dhaloota kichuu kumaatamaan galaafatte ammas galaafachaa jirtu ijaaruuf miti.
Mooraa Qabsoo Oromoo keessatti namootni faayidaa fi fedhii dhuunfaaf jecha qabsoo qabsaa’otni kumaa kitilli itti kufan ammas kufaa jiran irra tarkaanfatanii hiree fi sadoo isaaniif qabsicha ganan yoomillee qabsoo Oromoo ABOn durfamu akka bakka hin buune gadi jabeessinee ibsaa akkuma turre ammas ni ibsina.
Muudama paartiin PP tibbana harcaatota qabsoo keessaa bahanii ummatnis jibbee Qeerroon Bilisummaa Oromoos balaaleffate, gantoota mooraan Qabsoo Bilisummaa Oromoo baachuu dadhabee harcaase paarlaamaa gogaa waraabessaan ijaarame keessatti kan Dr Abiy maqaa ABOn muudama kenne dhaaba keenya ABO kan bakka hin buunee ta’uu uummannia tolchee hubata jennee amanna. Gocha PPn seerawaa fi dimokiraatawaa of fakkeessuuf maqaa ABO fayyadame Qeerroon Bilisummaa Oromoo cimsee kan balaaleffatudha.
Ummatni Oromoos tahe addatti immoo Qeerroon Bilisummaa Oromoo yeroo ammaa kanatti namas tahe mootummaa filatee bakka buufate hin qabu. Mootummaa ummataan filamee ummataaf dhaabbatu ijaarratee Oromiyaa walabaa gadi dhaabee dimokiraasii dhugaa diriirsuuf immoo qabsoo isaa kallattii hundaan Qeerroon Bilisummaa Oromoo kaayyoo fi akeeka ABO jalatti heeraa fi seera ABOn masakamee qabsoo gaggeessaa wareegama qaalii kaffalaa jira. Murni amma filannoo Impaayera Itiyoophiyaa keessatti beekamtii fi ulaagaa Idil Addunyaa hin guutneen akkasumas dhaabbileen Oromoo ABO fi KFOn filannoo keessaa dhiibamanii bahaniin seerawaa of gochuuf watwaatee ‘mootummaan ijaara’ jedhu keessaa ummatni Oromoos Qeerroon Bilisummaa Oromoos bakka bu’aa hin qabu.
Dhuma irratti, Qeerroon Bilisummaa Oromoo Dhaabni keenya ABO kan filannoo keessaa dhiibamee bahee hoggantootni fi Qondaaltotni dhaabichaa manneen hidhaa adda addaatti dararamaa wayita jiran, waajjiraaleen ABO muummicha Gullallee dabalatee ugguramee wayita jirutti maqaa ABOn daldala siyaasaa oofuuf PPn muudama hoggantoota ABOf kennine jettu kan Ummata Oromoo fi Qeerroo Bilisummaa Oromoo bakka hin buune tahuu hubachuun ummatni keenya har’as akkuma kaleessaa qabsoo keenya dhaaba Keenya ABO jalatti gurmoofnee qabsoo Bilisummaaf godhamuuf xurree qabsaa’otni keenya nuuf baasanii wareegaman irraa osoo hin maqiin akeekaa fi kaayyoo wareegamtootaa galmaan akka geenyu dhaammanna. Mootummaa mataa keenyaa ijaarrachuudhaan biyya keenya dhuunfachuuf qabsoo keenya itti haa fufnu jechaa, murna afaan qawween aangoo isaa tiksachuuf maqaa ABOn daldalu hunda dura dhaabbachuun dirqama qabsoon gaafattu akka ta’e Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi uummata keenya hubachiisna.
Qeerroo Bilisummaa Oromoo
Onkoloolessa 9/2021
Finfinnee Oromiyaa


text:
Ibsa Godina Addaa Naannoo Finfinnee magaalaa Sabbataa irraa kenname: Adoolessa 20, 2021
Waajjirri keenya mirga lamilee Oromiyaa tiksuu fi walabummaa heeraa Oromiyaatiin mirkanaa’e dhugoomsuuf jecha rakkoolee arman dura ummatni keessa seenee xinxaluun murtii Mootummaa Cehumsaa Biyyoolessaa Naannoo Oromiyaa (MCBNO) akka dhaabbatu taasifame guutummaatti ni deggeera. Haala kanaan Bulchinsi Godina keenyaa (waajjirri keenya) geggeesitoota MCBNOtiin kan dhunfatamee fi armaan booda itti waamamni Godina (waajjira) keenyaa caasaa mootummaa cehumsaatiin diriirfameef ta’u isaa gammachuun ibsina. MCBNO kun bilisummaa lammiileen Oromiyaa bara dheeraa itti wareegamaa ture kan dhugoomsuu fi dantaa lammiilee tiksuuf kan hojjatu ta’u isaa gadi fageenyaan isin hubachiifna.
Gama birootiin, caasaan armaan dura mootummaa Paartii Badhaadhinaa (PP) ergamaa dantaa ummata keenyaa dabarsee ormaaf kennaa tureen diriirfame diigamu isaa hubachiifna. Waajjirri keenyaa dantaa ummata keenyaa guutummaatti dhugoomsuu; tajaajila qulqulluu kennuu, rakkoolee dhalatan hiikuu fi misooma ummataa saffisiisu kennuf haamilee haaraan dandeetti guutuu qabuun hojjachuu murteeffachuu keenya mirkaneessina. Akka kanaan ummatni Godina Addaa Naannoo Finfinnee Sabbataa keenyaa jijjirama kana hubachuun MCBNOtiif deggersa barbaachisu akka kennuu fi caasaa mootummaan cehumsaa kun diriirse jala hiriiru jabeessinee gaafanna.
Mootummaa Cehumsaa Biyyoolessaa Naannoo Oromiyaa
Godina Addaa Naannoo Finfinnee
Magaalaa Sabbataa
Related