text:
Jireenya isaa guutuu haala adda addaa keessatti bifa adda addaatiin qabsoo bilisummaa Oromoof Kan gumaachaa ture, J/ Tulluu Urgee Jiruu, sadaasa 25, 2014 boqateera. J/ Tullun Oromummaa dagaaggisee, ummata isaa fi biyya isaa bilisa baasuuf roga hundaan qabsaawee darbeera. Gooti Kun, akuma gootata Oromoo biraa, seenaa fi aadaa ummata isaa badii irraa olchuuf, du’a, rakkina fi hidhaa utuu hin sodaatin qabsaaweera. Qabsoos Kan eegale akka nama tokkootti.
J/ Tulluun barsiisaa ture. Taphataa kubbaa miilaas ture. Kanarraa Kan ka’e bakka barsiisaa turetti garee kubbaa miilaa takka ijaaree Hundee jedhee moggaase. Gareen tun ijoollee fi oromoota jaalala kubbaa miilaa qaban yartuun eegalamte. Osoo olee hin bulin qonnaan bultoota ona Adaabaa ifatti Hundeef tumsa guddaa godhan.
Haalli kun Oromoof gammachuu, diinaaf naasuu uume. Kun haala siyasaatti rigamee, J/ Tullun osoo olee-hin bulin yakkamee mana hidhaa gale. Gaafiin dura dhihaateef waayee Hundee osoo hin ta’in maaliif ilma isa Hunkuraa jedhee akka moggase ture. Garicha maaliif Hundee jedhee akka moggaase fi maaltu akka duuba jiru himuu qaba ture. Jaalleen kun name dandeetti qoosaa fi nama amansiisuu qabu waan ta’eef gaafilee kakka’an hundaa haala qabsoo yeroo saniitti rigee yeroof harkaa bahe.
Kan nama suukaneessu tokko, gaafa inni mana hidhaa ture, haati warraa isa gaafachuu dhaqxee, achumatti ciniinsuun qabdee achii baatee karaa irrati mucaa deesse. Kunnillee sababa tahee abbaan warraa ishii hin hiikamne. Kophaa isii daa’ima dhiiga baattee galte.
J/ Tulluun mana hidhaatii bahee sodaatee harka maratee hin teenye. Qabsaawota tirrisa onnee isaa ho’isanitti dabalamee sochii eegale. Sirna mootummaa gabroofataan Itoophiyaa ummata Oromoo irraan gahaa tureen mormuuf qabsoon Oromoon bilisummaa isaaf godhu akka finiinu murannoodhaan qooda fudhateera. Yeroo sanatti jaallewwan isaa kanneen akka Magarsaa Barii, Waldayohaannis Hundee, Tamaam Hasani fi Ibraahim Jooboo wajjin adda durummaan qabsoo ummata Oromoof gumaata guddaa godheera.
Mootummaan Dargii sodaa sochii ummata Oromoo yeroo san ture irraa qabuun J/ Tulluu Hagayya 14 bara 1978 jaallewwan isaa biroo wajjin qabee mana hidhaa Gobbaatti darbatan. Yeroo gabaabaa boodas achirraa gara mana hidhaa Asallaatti dabarfame.
Jaalle Tulluu reebichaa fi dararama hamaa mana hidhaa keessatti irra gaheen harki mirgaa cabee ture. Bodas murtii tokko malee waggaalee 9 mana hidhaa turee Bitootessa 25 bara 1987 hiikame.
J/ Tulluun yeroo mana hidhaa ture ejjannoo “Barumsi hundee guddinaa fi bilisummaa ti” jedhu qaba ture. Kanaaf, mana barumsaa mana hidhaa keessatti banamee namootni hidhaman akka carraa barumsa-idilee argatan godhu keessatti hanga gaafa hiikamuutti barsiiseera.
Kana malees, mana hidhaa keessatti leenjiin barumsa ogummaa akka kennamu godhuun namootni hidhaman barumsa ogummaa adda addaa akka argatan qooda ol’aanaa gumaacheera.
Bara 1991, baldhinaan qabsootti seenee kutaa Arsiitti gaafatmoota adda addaa fudhatee socho’eera. Miseensa koree Boodrii filannoos ta’ee qooda guddaas gumaacheera. Yoo ABO dorgommii filannoo fi mootummaa keessaa bahuu murteesse, akka bakka bu’aa ABOtti kan median qunnanmtiitin murtee ABO Arsiirraa labse J/ Tulluu ture.
Gaafa ABO mootumaa ce’umsaa keessaa bahes, Finfinnee dhaqee qabsaawota achi jiranitti dabalamee rakkinoota Oromoota irra gahaa turan kara barreefama Gadadoo jedhamuu fi Gaazexaa Urjii saaxil baasuu irratti qooda guddaa kennaa tureera.
J/ Tulluun, Qabsaawaa nyarri diinaa, tumaan, beelli, daarri fi rakkooleen diinni irraan gahaa ture hin jilbifachiisin akka ture Jaallon dhiheenyatti mana hidhaatti isa beekan ragaa bahu. Hojii isaa seenaa qabeessa fi boonsaa kana seenaan qabsoo bilisummaa Oromoo bara baraan yaadata.
J/ Tulluun Abbaa isaa Obbo Urgee Jiruu fi haadha isaa Aadde Caaltuu Ejersaa irraa bara 1947 konyaa Salaalee, ona Wacaalee, Ganda Dubar Qal’aa jedhamutti dhalate. Inni dhalatee gara waggaa lamaa booda warri isaa (abbaa fi haadhaati) bara 1949 gara konyaa Baalee, Ona Adaabbaatti galan (godaanan).
Yeroo umuriin isaa barumsaaf gahu mana barumsaa Miishinii Urunnaa galee bar 1957 hamma 1960tti kutaa 1 hamma 4; bara 1961 hamma 1965tti, Mana Barumsaa Jiddu-galeessa Sadarkaa Lammaffaa Adaabbaatti kutaa 5 hamma 8 barate.
Sana booda bara 1965 hamma 1966tti kutaa 9 hamma 10 mana barumsaa sadarkaa lammaffaa Gobbaatti barate. Bara 1967 hamma 1968tti mana barumsa ol’aanaa Tafarii Makonniinitti kutaa 11 fi 12 xumure.
Bara 1969 Instituutii Leenjii Barsiisotaa Kotobeetti leenjii barsiisummaa erga fudhatee booda barsiisaa ta’ee gara konyaa Baaleetti deebi’ee bara 1970 hamma 1977tti mana barumsa sadarkaa lammaffaa Adaabbaatti barsiise. Bara 1971, aadde Faanayee Abarraa fuudhee ijoollee dhiiraa afuri fi dubara takka irraa argateera.
J/ Tulluun yeroo barsiisaa ture manni barumsaa akka ganda Aloolaa jedhamutti banamu godhee mana barumsaa kanatti daayrektara ta’ee hojjeteera.
Kana malees ijoolleen ummataa caraa barumsaa akka argatan kakaasuun barumsi bu’uuraa akka jalaqabamu fi leenjiin ispoortii akka baballatu godheera.
J/Tulluun bara 1987 mana hidhaatii erga bahee booda mana barumsa sadarkaa lammaffaa ol’aanaa Cilaalootti hanga bara 1992tti barsiiseera. Bara 1993 irraa kaasee Finfinneetti galuun mana barumsaa dhuunfaa Aday Ababaa jehdamutti barsiisummaan hanga bara 1998tti hojjateera.
Bara 1994 haadha manaa isaa kan lammataa fuudhee ijoollee lama irraa argateera.
Bara 1999 irraa kaasee hanaga bara 2002tti Dhaabbata Maayikiroo Faayinaansii (Liqii fi Qusannoo) Buusaa Gonofaa jedhamu keessa magaalaa Mojoo fi Bishooftuutti gaafatamaa dhaabichaa ta’uun hojjete.
Bara 2003 irraa kaasee dhaabbata moo-mit (non-government) jedhamu Hundee keessatti Qindeessaa Piroojektii Damee Baalee ta’ee hanga bara 2008tti hojjeteera.
Bara 2009 irraa kaasee hanga gaafa boqatuutti gara waajjira muummee Hundee magaalaa Finfinneetti deebi’ee kutaa adda addaa keessatti ekispartummaan hojjeteera.
Bara mootummaa Tigree keessa Adoolessa 23, 2008 yoo biiroo bahee gara biqiltuu oomishaniitti deemu basaastotni ukkamsanii ija isaa haguuganii bakka dhokataatti geessan. Bakka dhokataa sanatti dararaa turanii iccitii dhabnaan guyyoota baayyee booda baasanii gatan. Bakka itti gatan sanaa ka’ee gara biiroo yoo deemu hojjettootni eenyummaa isaa dagatan. Uffatni irratti xuraa’eera; areedni guddateera; uqqatee namummaa baheera! Yeroo bakka dhokataa sana turetti ijoolleen Oromo hedduun weelluu qabsoo kan haamilee nama horachiisu weellisaa akka turan hubachuu isaa dubbate.
J/ Tulluun, nama humnaa fi beekumsa isaa hunda qabsoo bilisummaa Oromootiif gumaache, dadhabbii fi nuffii tokko malee hamilee guddaan ummata Oromoo qabsoo bilisummaatiif kakaasaa ture fi kan dantaa fi qananii mataa isaa akka jirutti qabsoo bilisumaa Oromoof oolche. Hojiin inni haala gaaga’ama lubbuu isaa gaafatu hunda keessatti hojjetaa ture fakkeenya guddaa kan ta’u fi yoomiyyuu cululuqee kan mul’atu dha.
J/ Tulluun wanneen ummata Oromoof faayidaa qaban jedhee itti amane irratti hanga gaaga’ama lubbuu isaatti qabsaaweera. Jjireenyi Oromoo akka jijjiiramu dadhabbii fi nuffii tokko malee hanga gaafa lubbuun isaa dabrituutti hojjeteera. Kun immoo Kan jaalleewwani isaa, ummata Oromoo, maatii fi firoottan isaa mara boonsu dha.
J/ Tulluun hojii irratti ramadame sirnaan hojjechaa oduu jirruu tasa dhukkubsatee yaalamuuf mana yaalmaa ol’aanaa Xurunash Dibaabaa seenanee yeroo gabaabduu keessatti Sadaasa 25 bara 2014 dhalatee waggaa 67tti boqate; Sadaasa 26 bara 2014 bakka maatii fi firoottan isaa jiran magaalaa Adaabaatti hirkannaan isaa sirna gadda guddaan raawwateera.


c: text/html

text:
SHEMPPUWAA 13
Kawotettaabaa Yootiyaageeti Bantta Yohuwawu SHilootan Eqqidosona
1, 2. (a) Haymaanootiyaa kaalettiyaageeti sabbakiyo oosuwaara gayttidaagan ay oottidonaa, shin kiitettidaageeti waatidonaa? (b) Sabbakennaadan azazido azazuwaa kiitettidaageeti siyibeennay aybissee?
PHENXXAQOSXXE gallassaappe guuttaa takkidi 33 M.Ln hanidabaa ane beˈoos. Kiristtaane gubaaˈee Yerusalaamen amarida saaminttaappe kase eqqiis. Kiristtaane gubaaˈiyaa bolli denddanawu hegee bessiya wode gidiyoogaa Seexaanay akeekidoogee qoncce. I gubaaˈee minnennan deˈishin xayssanawu koyiis. Sohuwaara, Kawotettaabaa sabbakiyo oosuwaa haymaanootiyaa kaalettiyaageeti teqqana mala Seexaanay ba koyidobaa oottiis. SHin, kiitettidaageeti xalan sabbakido gishshawu, daro attumaasaynne maccaasay ‘Godaa ammaniis.’—Oos. 4:18, 33; 5:14.
2 Morkketi hanqqettidi kiitettidaageetu bolli zaaretti denddidi, eta ubbaa qashissidosona. Gidoppe attin, Yihoowa kiitanchay qammi qasho keettaa penggiyaa dooyin, kiitettidaageeti maallado sabbakiyoogaa doommidosona! Eta zaaretti oyqqidi deriyaa ayssiyaageetu sintti efiidosona; eti sabbakennaadan azazidoogaa kanttideta giidi kiitettidaageeta mootidosona. Kiitettidaageeti xalan, “Nuuni asau azazettanaappe Xoossau azazettanau bessees” yaagidi zaaridosona. Deriyaa haariyaageeti daro yiillotido gishshawu, kiitettidaageeta “woranau qoppidosona.” SHin he iita wodiyan, higgiyaa tamaarissiya daro bonchchettida Gamaaliyaala giyoogee deriyaa ayssiyaageetussi, “Inttena naagite. . . . Ha asatuppe shaahettite; eta bochchoppite” yaagiis. Deriyaa haariyaageeti a zoriyaa ekkidi, kiitettidaageeta birshshi yeddidoogee garamissiyaaba. Yaatin, he ammanettidaageeti ay oottidonaa? Eti yayyennan, “Yesuusi Xoossai tiyido Kiristtoosa gididoogaa tamaarissiyoogaanne yootiyoogaa yaa gujjidosona.”—Oos. 5:17-21, 27-42; Lee. 21:1, 30.
3, 4. (a) Seexaanay Xoossaa asaa qohanawu daro wodiyawu bana maaddida ayba hiillaa goˈettii? (b) Ha shemppuwaaninne kaalliya naaˈˈu shemppotun nuuni ay beˈanee?
3 Beni 33 M.Ln Kiristtaane gubaaˈiyaa higgiyan teqqanawu denttido he mootoy koyroppe attin, wurssetta gidenna. (Oos. 4:5-8; 16:20; 17:6, 7) Nu wodiyankka sabbakiyo oosuwaa teqqana mala, tumu goynuwaa ixxiyaageeti sunttata denttettanaadan Seexaanay oottees. Morkketi Xoossaa asay dumma dummaban higgiyaa kanttiis giidi mootidosona. Hegeetuppe issoy ooshshay kiyanaadan oottoosona giidi nuna mootiyoogaa. Hara naaˈˈu mootoy asay makkalanaadan denttettoosonanne bayzzanawu yuuyoosona yaagiyoogaa. Nu ishantti he moototi worddo gidiyoogee erettanaadan bessiya wodiyan pirdda keetti biidosona. Eti he moototun shatimmidonaa? Unddenna layttaappe kase pirddido pirdday nena ha wodiyan waatidi maaddii? SHilootan pirddido amarida yohoti ‘mishiraachuwawu mootettanawunne i higgiyan minni eqqanaadan oottanawu’ waati maaddidaakko ane pilggoos.—Pili. 1:7, NW.
4 Nuuni koyidoogaadan sabbakiyo maataa nuuppe ekkennaadan waani mootettidaakko ha shemppuwan beˈana. Hagaappe kaalliya naaˈˈu shemppotun nuuni ha saˈaassa gidennan, Xoossaa Kawotettaa maaraa kaallidi deˈanawu pirdda keettan mootettido mootuwaappe amaridaagaa beˈana.
Ooshshay Kiyanaadan oottiyaageeteeyye, Xoossaa Kawotettawu Ammanettidi Exatiyaageetee?
5. Kawotettaabaa yootiyaageeta 1938 heeran aybissi oyqqidonaa, qassi sintta xeera gididi kaalettiyaageeti ay oottanawu qoppidonaa?
5 Amarkkan ubba katamatuuninne biittatun deˈiya sunttati 1938 heeran Yihoowa Markkati bantta haggaazuwawu piqaadiyaa kessanaadan giddanawu koyidosona. SHin nu ishantti piqaadiyaa kessanawu oychibookkona. Piqaadiyaa immidaageeti zaarettidi diggana danddayoosona; qassi Yesuusi Kiristtaaneti Kawotettaa mishiraachuwaa sabbakanaadan azazidoogaa teqqanawu ay kawotettawunne maati baynnaagaa ishantti ammanoosona. (Mar. 13:10) He wode, Kawotettaabaa yootiya darota oyqqidosona. Hegaa gishshawu, dirijjitiyan sintta xeera gididi kaalettiyaageeti pirdda keetti baanawu kuuyidosona. Eti Yihoowa Markkati koyidoogaadan bantta haymaanootiyaa kaallennaadan Kawotettay diggiyoogee likke gidennaagaa qonccissanawu qoppidosona. Qassi 1938n shilootan eqqanaadan oottida gitabay merettiis; hegee hegaa mala harabay merettiyoodekka maaddees. Merettidabay aybee?
6, 7. Kantwela keettaa asay waanidee?
6 Hosppune 26, 1938n, Masqqaynno gallassi maallado, layttay 60 gidido Niwuten Kantweli, a machiyaa Estera, qassi Henra, Rasilanne Jesa giyo eta naati he gallassi Kenetiket giyo sohuwan, Niwu Haven giyo kataman sabbakanawu biidosona; eti ichashaykka dumma aqinye. Eti issi gallassappe daruwaa takkanawu giigettidi biidosona. Aybissi? Hegaappe kase eta darotoo oyqqido gishshawu, haranttuwaakka banttana oyqqana danddayiyoogaa akeekidosona. Gidikkokka, he keettaa asay hegaa qoppidi Kawotettaa mishiraachuwaa sabbakanawu koyiyoogaa aggibeenna. Eti Niwu Haven giyo katamaa naaˈˈu kaamiyan biidosona. Niwuteni Geeshsha Maxaafaa qofay deˈiyo xuufetanne fonograafiyaa caanido so asaa kaamiyaa laaggees, qassi layttay 22 gidido Henri cenggurssaa xoqqissiya miishshaa wottido kaamiyaa laaggees. Eti qoppidoogaadankka, guutta saatiyaappe guyyiyan poliseti eta oyqqidosona.
7 Koyro, layttay 18 gidido Rasila oyqqidosona; hegaappe simmin qassi Niwutenanne Estero oyqqidosona. Layttay 16 gidido Jesi ba aawaa, ba aayyiyoonne ba ishaa poliseti efiyo wode haahuwan eqqidi xeellees. Henri kataman harasan sabbakiyo gishshawu, yelaga Jesi barkka deˈees. Gidikkokka, i ba fonograafiyaa goˈettidi sabbakees. Kaatolike haymaanootiyaa kaalliya naaˈˈu asati Ishaa Razerfordi “Morkketa” giya huuphe yohuwan haasayidoogee duuqettidaagaa sissanaadan Jesa oychidosona. SHin eti haasayaa siyiiddi keehi hanqqettidi, Jesa wadhanawu koyidosona. Jesi eta matappe sirphi giidi biis; shin hegaappe simmin takkennan, issi polisee a oyqqiis. Hegaa gishshawu, Jesikka qashettiis. Poliseti michiyo Estero mootibookkona; shin Ishaa Niwutenanne a naata mootidosona. Gidikkokka, eti he gallassi waasiyaa xeesidi kiyidosona.
8. Pirdda keettay Jesi Kantweli ooshshay kiyanaadan oottees giidi pirddidoy aybissee?
8 Amarida aginaappe guyyiyan, Masqqala 1938n, Kantwela keettaa asay Niwu Havene kataman shilootan eqqiis. Niwuteni, Rasilinne Jesi kawotettaa paqqadissennan miishshaa oychoosona giidi pirddidosona. Kenetiket giyo biittaa Xoqqa Pirdda Keettaa yigibaa oychikkonne, Jesi ooshshay kiyanaadan oottiis giidi pirddidosona. Aybissi? Duuqettidaagaa siyida Kaatolike haymaanootiyaa kaalliya naaˈˈu asati he haasayay bantta haymaanootiyaa sunttaa mooriyo gishshawu banttana yiilloyidoogaa markkattido gishshataassa. Dirijjitiyan aawatettay deˈiyo ishantti he pirddaa eqettidi, yan deˈiya ubba pirdda keettaappe aadhiya Amarkkaa Xoqqa Pirdda Keettaa yigibaa oychidosona.
9, 10. (a) Amarkkaa Xoqqa Pirdda Keettay Kantwela soo asaabaa waati pirddidee? (b) He pirdday ha wodiyan nuna waati maaddii?
9 CHarles E. Hiyuz giyo Waanna Daannaynne aara pirddiya hosppun daannati, Laappune 29, 1940ppe doommidi Yihoowa Markkatussi abukaato gidida Ishaa Heyden Kavingiteni yigibaa oychidobaa yootiyo wode siyidosona. * Kenetiket giyo biittaa aqaabee Yihoowa Markkati ooshshay kiyaanaadan oottiyoogaa bessiyaaba giyoobaa yootiyo wode issi daannay, “Kiristtoos Yesuusi sabbakidobaa he wode asay dosennaagee tuma gidennee?” yaagidi oychiis. He biittaa aqaabee hagaadan giis: “Ee tuma; qassi taani Geeshsha Maxaafay yootiyoobaa loytta hassayikko, Yesuusi sabbakido gishshawu a bolli aybi gakkidaakkokka yootees.” Hegee keehi garamissiya qofa! Aqaabee akeekennan, Yihoowa Markkata Yesuusa bagga, kawotettaa qassi a bolli pirddidaageetu bagga oottiis. Uddufune 20, 1940n Pirdda Keettan ubba daannatikka Yihoowa Markkatussi pirddidosona.
10 He Pirdda Keettay pirddidobay aybin maaddidee? Hegee ayba kawotettinne higgiyaa goˈettidi haymaanootiyaa laˈatettaa teqqennaadan oottido gishshawu, issi uri haymaanootiyaa ba koyidoogaadan kaallanaadan maaddiis. Hegaa bollikka, Pirdda Keettaa daannati Jesa eeshshay ‘ooshshay kiyanaadan oottiyaaba gidennaagaa’ kuuyidosona. Yaatiyo gishshawu, Yihoowa Markkati ooshshay kiyanaadan oottennaagaa he pirdday qonccissiis. Hegee Xoossaa ashkkarati pirdda keettan shatimmido keehi gitaba! Hegee nuna ha wodiyan waati maaddii? Yihoowa Markka gidida issi abukaatoy hagaadan giis: “Nuuni Yihoowa Markkati nu haymaanootiyaa koyidoogaadan kaallennaadan kawotettay teqqees giidi yayyennaagee, ha wodiyan nuuni deˈiyo heeran haratussi Kawotettaa mishiraachuwaa yootanaadan maaddiis.”
Asay Makkalanaadan Denttettiyaageeteeyye Tumaabaa Yootiyaageetee?
11. Nu ishantti Kanaadan zamachan oottidobay aybee, qassi aybissi?
11 Yihoowa Markkata 1940 heeran Kanaadan asay keehi ixxees. Hegaa gishshawu, 1946n, yan deˈiya ishantti Kawotettay goynuwaa laˈatettaa diggidoogaa asay erana mala, Kuwibeks Barning Het for God end Krayst end Fridem Iz zi SHem of Ool Kanada giyo trakttiyaa, 16 gallassi zamachan asawu immidosona. Oyddu sinttay deˈiyo he trakttee qeeseti denttettido ooshshaa, polisetu meqettaa iitatettaanne Kuwibek giyo heeran asay nu ishanttu bolli denddidi eta qohidoogaa qoncciyaa kessiis. He trakttee hagaadan giis: “Yihoowa Markkata coo oyqqiyoogaa haˈˈikka aggibookkona. Greter Montiriyalen Yihoowa Markkatu bolli 800 gidiya mootoy denddiis.”
12. (a) Trakttiyaa zamachan immido gishshawu Yihoowa Markkata ixxiyaageeti waatidonaa? (b) Nu ishantta ay mooridosona giidi mootidonaa? (Tohossa qofaakka xeella.)
12 Kuwibeke biittaa haariya Moris Diyuplesi he trakttee asawu imettido gishshawu Roma Kaatolike Kardinaaliyaa Villineevaara hashetidi Yihoowa Markkatu bolli “qareti baynna olaa” awaajjiis. Mootoy 800ppe naaˈˈu kushe daridi eesuwan 1,600 gidiis. Issi aqinyiyaa, “Nuna polisee darotoo qachiyo gishshawu, aapputoo qashettidaakko erokko” yaagaasu. Trakttiyaa asawu immishin oyqqido Yihoowa Markkata ‘sunttaa mooridi asay makkalanaadan denttettoosona’ giidi mootidosona. *
13. Asay makkalanaadan oottees giidi koyro mootidoogeeti oonee, qassi pirdda keettay oossi pirddidee?
13 Ishaa Emi Bushi, qassi a naati, 18 laytta naˈiyaa Zizelanne 11 laytta naˈiyaa Luˈesila asay makkalanaadan oottidosona giidi 1947n mootido koyroogeeta. Eti Kuwibeke katamaappe tohossa baggan zumbbullan bantta gadee deˈiyo heeran Kuwibeks Barning Het giyo trakttiyaa asawu immidosona; shin eti ooshshay kiyanaadan oottoosona giidi qoppiyoogee metiyaaba. Ishaa Bushi asa bochennan ba guutta gadiyan oottiya ba huuphiyaa kawushshiya ashkke asa; i issi issitoo para gaariyan katamaa bees. SHin, he trakttiyan odettida iitabaappe amaridaagee a soo asaa bolli gakkishin eti danddayidosona. Yihoowa Markkata ixxiya issi daannay Busha soo asay aynne mooribeennaagaa eriiddi hegaa maayibeenna. I aqaabee he trakttee asaa ixxanaadan oottees giidi yootiyoobaa siyidi, Busha soo asaa bolli pirddiis. Hegaa gishshawu, daannaa qofay, “Tumaa yootiyoogee mooroba!” yaagiyoogaa mala. Emanne Zizeli bolli ‘sunttaa mooridi asay makkalanaadan denttettoosona’ giidi pirddidosona; qassi guutta naˈiyo Luˈesilo naaˈˈu gallassawu qachidosona. Ishantti Kanaada biittan ubbaappe aadhiya Xoqqa Pirdda Keettaa yigibaa oychin, daannati siyanawu eeno giidosona.
14. Kuwibeken deˈiya ishantti bantta bolli yedetay gakkido wodiyan waatidonaa?
14 He wode, Kuwibeken deˈiya xala ishanttinne michontti asay eta muletoo asatettan qohikkonne, aggennan Kawotettaa mishiraachuwaa yootidoogee darotoo loˈˈo ayfiyaa ayfiis. Trakttiyaa zamachay 1946n doommoosappe oyddu laytta gakkanaassi, Kuwibeken deˈiya Yihoowa Markkatu qooday 300ppe gujjidi 1,000 gidiis! *
15, 16. (a) Kanaada Xoqqa Pirdda Keettay Busha soo asaa allaalliyaa waati pirddidee? (b) SHatimmidoogee nu ishanttanne hara asaa waati maaddidee?
15 Tamme 1950n, uddufun daannati deˈiyo Kanaada Xoqqa Pirdda Keettay Ema Busha yigibaa siyiis. Usuppun aginappe guyyiyan, Tisaase 18, 1950n, Pirdda Keettay nuussi pirddiis. Aybissi? Yihoowa Markkatu abukaato gidida Ishaa Glen Hawi ‘asay makkalanaadan denttettiyoogee’ kawotettaa bolli denddanaadan oottiyoogaa gidiyoogaa yootin Pirdda Keettay maayidoogaa qonccissiis. SHin he trakttee “hegaadan denttettiyaaba gidennan, higgiyan paqqadettidabaa yootiyaaba.” Ishaa Hawi gujjidikka, “Nuuni shatimmanaadan Yihooway waati maaddidaakko taani beˈaas” yaagiis. *
16 He Xoqqa Pirdda Keettay pirddidobay Xoossaa Kawotettay xoonido gitaba. Hegee ‘sunttaa mooridi asay makkalanaadan denttettoosona’ yaagidi Kuwibeken Yihoowa Markkatu bolli asay denttido, kuuyettibeenna 122 mootoy mela gidanaadan oottiis. Hegaa bollikka, he Pirdda Keettay pirddidobay Birttaaniyaa issippetettaa dichaa maabaran deˈiya Kanaadanne hara biittaa asay kawotettay oottiyoobaara gayttidaagan ba qofaa yayyennan yootanaadan oottiis. Qassi, he pirdday Kuwibeken Kawotettaynne Woosa Keettay maqettidi Yihoowa Markkata naaqqiyoogee attanaadan oottiis. *
Bayzzanawu Yuuyiyaageeteeyye, Xoossaa Kawotettaabaa Mishettidi Yootiyaageetee?
17. Issi issi kawotettati nuuni sabbakiyo oosuwaa waatidi teqqanawu maliyoonaa?
17 Koyro xeetu layttaa Kiristtaaneti ‘Xoossaa qaalaa walakkidi zalˈˈiyaageeta [“bayzzanawu yuuyiyaageeta,” NW] gidokkona’; ha wodiyan deˈiya Yihoowa ashkkaratikka eta mala. (2 Qoronttoosa 2:17 nabbaba.) SHin, issi issi kawotettati eti zalˈˈiyawu kessido higgiyan nu haggaazuwaa teqqanawu maloosona. Yihoowa Markkati bayzzanawu yuuyyiyaageetakko, woy qassi haggaaziyaageetakko kuuyanawu pirdda keettay pirddido naaˈˈu allalleta ane beˈoos.
18, 19. Sunttati Denmarkke biittan sabbakiyo oosuwaa waatidi teqqanawu malidonaa?
18 Denmarkke. Piqaadiyaa kessennan yuuyidi xuufiyaa bayzzennaadan teqqiya higgee Xiqimita 1, 1932n kiyiis. SHin, nu ishantti piqaadiyaa kessanawu oychibookkona. Kaalliya gallassan, aassiyaageetuppe ichashati waanna katamaa Kopenhageneppe arggo baggan 30ppe dariya kilo meetiriyaa haakkidi deˈiya Raskila giyo kataman sabbakiiddi peˈidosona. Omarssi, aassiyaageetuppe issoy Awugust Lemana giyoogee baawa. Piqaadee baynnan xuufiyaa bayzzees giidi a qachidosona.
19 Awugust Lemani Tisaase 19, 1932n shilootan eqqiis. I Geeshsha Maxaafaa qofay deˈiyo xuufiyaa immanawu asaa oychidaba gidikkonne, bayzzanawu yuuyibeennaagaa odiis. Koyro xekka pirdda keettay i yootidobaa maayiis. Maayidi hagaadan giis: “Mootido bitanee . . . baassi koshshiyaabawu gidiya miishshay deˈiyo ura; qassi i bawu goˈettanawu miishshaa asaappe ekkibeenna woy qassi hegaa mala goˈˈaa demmanawu koyibeenna; shin a oosoy i miishsha kessanaadan oottiyaaba.” Pirdda keettay Lemana oosoy “zalˈˈe geetettana” danddayenna giidi Yihoowa Markkatussi pirddiis. Gidoppe attin, morkketi Xoossaa asay he biittan sabbakennaadan digganawu murttidosona. (Isi. 10:1) Aqaabee he biittaa Xoqqa Pirdda Keettaa gakkanaassi yigibaa oychiis. Nu ishantti waatidonaa?
20. Denmarkke Xoqqa Pirdda Keettay woygi pirddidee, qassi nu ishantti waatidonaa?
20 Xoqqa Pirdda Keettay he mootuwaa siyana gakkanaassi deˈiya issi saaminttan, Denmarkke biittan ubbasan Yihoowa Markkati kaseegaappe keehi sabbakidosona. Masqqaynno, Xiqimita 3, 1933n, Xoqqa Pirdda Keettay he mootuwaa pirddiis. Awugust Lemani higgiyaa kanttibeenna giidi koyro xekka pirdda keettay pirddidobaa he pirdda keettaykka maayiis. He pirdday Yihoowa Markkati piqaade oychennan sabbakana danddayiyoogaa qonccissiis. Eti higgiyan shatimmanaadan Yihooway maaddido gishshawu a galatanawu, ishanttinne michontti kaseegaappekka keehi sabbakidosona. He pirdday imettoosappe doommidi, Denmarkken deˈiya ishantti kawotettay aynne diggennan sabbakoosona.
21, 22. Amarkkaa Xoqqa Pirdda Keettay Ishaa Mardaka allaalliyaa woygi pirddidee?
21 Amarkkaa. Woggaa gallassi, Usuppune 25, 1940n Robert Mardak giyo aqinyeenne hara laappun Yihoowa Markkati Penssilveniyaa giyo heeran Pitsberg giyo katamaa matan deˈiya Janet giyo kataman sabbakiiddi qashettidosona. Eti xuufiyaa asawu immanawu piqaadiyaa kessibeenna gishshawu, eta bolli pirddidosona. He allaalliyawu oychido yigibaa Amarkka Xoqqa Pirdda Keettay siyanawu maayiis.
22 Uddufune 3, 1943n Xoqqa Pirdda Keettay Yihoowa Markkatussi pirddidoogaa qonccissiis. Piqaadiyaa kessanaadan oottiyoogee “Pederaale Kawotettaa Higgiyan imettida maataa goˈettanawu miishshaa qanxxanaadan” giddiyoogaa mala gidiyo gishshawu, hegaadan oottana bessennaagaa he Pirdda Keettay yootiis. He Pirdda Keettay katamaa sunttati azazido azazuwaa ‘issi uri haymaanootiyaa ba koyidoogaadan kaallennaadaaninne xuufiyan ba qofaa yootennaadan diggiyaaba’ giidi shaariis. Daannaa Wiliyam O. Daglasi Yihoowa Markkatu oosoy, “Sabbakiyoogaa xalla woy haymaanootiyaa xuufiyaa asawu immiyoogaa xalla gidennan, he naaˈˈubaa issippe oottiyoogaa” yaagidi, he shilootan uttida daro daannatu qofaa yootiis. I gujjidikka hagaadan giis: “Haymaanootiyaara gayttida he oosoy . . . woosa keettan goynniyoogaa keenanne madirakiyaa kiyidi sabbakiyoogaa keenaa keehi gitaba.”
23. Pirdda keettan 1943n shatimmidobay ha wodiyan nuussi keehi koshshiyaaba gidiyoy aybissee?
23 Ha Xoqqa Pirdda Keettay pirddidobay Xoossaa asay shatimmidoban keehi gitaba. Hegee nuuni Xoossawu haggaaziya Kiristtaaneppe attin, zalˈˈancha gidennaagaa qonccissiis. Hassayana koshshiyo he gallassi 1943n, Yihoowa Markkati Mardaka allaalliyaa gujjin, 13 mootuwaappe 12 Xoqqa Pirdda Keettan shatimmidosona. Morkketi nuuni dabaabaaninne sooppe soo biidi Kawotettaa mishiraachuwaa yootiyo maataa digganawu ha wodiyan mootiyo mootuwawu he pirddati keehi maaddidosona.
“Nuuni Asau Azazettanaappe Xoossau Azazettanau Bessees”
24. Kawotettay nuuni sabbakennaadan diggiyo wode waatiyoo?
24 Nuuni Yihoowa ashkkarati Kawotettaa mishiraachuwaa ooninne diggennan yootanaadan kawotettati nuussi maataa immiyo wode keehi nashshoos. SHin issi kawotettay nuuni sabbakennaadan diggiyo wode, sabbakiyo hiillaa laammidi danddayettida oge ubban sabbakiyoogaa aggokko. Kiitettidaageetudan, “nuuni asau azazettanaappe Xoossau azazettanau bessees.” (Oos. 5:29; Maa. 28:19, 20) Qassi kawotettay nu oosuwaa teqqiyoogaa agganaadan pirdda keettaa yigibaa oychoos. Naaˈˈu leemisota ane beˈoos.
25, 26. Nikaraaguwaa biittan Xoqqa Pirdda Keettay pirddana mala oychanaadan oottidabay aybee, qassi pirddidobay aybee?
25 Nikaraaguwaa. Misoonaawenne macaraa biiruwawu haggaaziyaagaa gidida Donovan Manstarmani Hidaare 19, 1952n he biittaa waanna katamaa Managuwan deˈiya Immigreshiniyaa Biiruwaa biis. I he biiruwaa alaafiyaa Arnoldo Garsiya giyo SHambbaliyaakko baanaadan azazidosona. He shambbalee Donovanawu Nikaraaguwaa biittan deˈiya ubba Yihoowa Markkati “bantta haymaanootiyaa timirttiyaa sabbakananne shiiquwaakka shiiqana danddayennaagaa” yootiis. Aybissakko oychin, SHambbalee Garsee kawotettay Yihoowa Markkati haggaazanaadan paqadibeennaagaanne eta koministte giidi asay mootiyoogaa yootiis. Nuna mootiyaageeti oonee? Roma Kaatolikke haymaanootiyaa kaalettiyaageeta.
26 Ishaa Manstarmani sohuwaara Haymaanootiyaa Minstteriyaa Anastasiyo Somosa Garsiya giyo Pirezddanttiyaa yigibaa oychin, eti siyibookkona. Yaatiyo gishshawu, ishantti sabbakiyo hiillaa laammidosona. Eti Kawotettaa Addaraashan shiiqiyoogaa aggidi, citan citan shiiqiyoogaa doommidosona; qassi ogiyan markkattana xayikkonne, Kawotettaa mishiraachuwaa yootiyoogaa aggibookkona. He wode, eti kawotettay nu oosuwaa teqqidoogaa Nikaraaguwaa Xoqqa Pirdda Keettay shaaranaadan yigibaa oychidosona. Nu oosuwaa teqqidoogeenne nuuni yigibaa oychidoogee gaazeexatun darobay kiyiis; qassi Xoqqa Pirdda Keettay he yigibaa siyanawu maayiis. Yaatin waanidee? Tamme 19, 1953n Xoqqa Pirdda Keettaa daannati issi wozanan Yihoowa Markkatussi pirddidosona. Kawotettay nu oosuwaa teqqidoogee haasayiyoobaara, kahaaranne ammanuwaara gayttidaagan kawotettaa higgee yootiyo laˈatettaa diggiyaaba gidiyoogaa pirdda keettay kuuyiis. Nikaraaguwaa kawotettay Yihoowa Markkata kaseegaadan xeellanaadankka he pirdda keettay azaziis.
27. Nikaraaguwaa biittaa asay Pirdda Keettay kuuyidoban garamettidoy aybissee, qassi ishantti shatimmidoogaa aybidan xeellidonaa?
27 Nikaraaguwaa biittaa asay Xoqqa Pirdda Keettay Yihoowa Markkatussi pirddido gishshawu garamettiis. He wode gakkanaashin, qeeseti keehi wayssiyo gishshawu, Pirdda Keettay etaara walaqettana koyenna. Qassi kawotettaa sunttatussi gita maatay deˈiyo gishshawu, Pirdda Keettay eti kuuyidobaa darotoo laammenna. Nu ishantti he yohuwaa shatimmidoy bantta Kawoy naagido gishshataassa gidiyoogaa ammanettidi sabbakiyoogaa aggibookkona.—Oos. 1:8.
28, 29. Zayiren 1985 heeran qoppennan laamettidabay aybee?
28 Zayire. Ha wodiyan Kongo Dimokiratik Repablik geetettiya Zayiren, 1985 heeran 35,000 gidiya Yihoowa Markkati deˈoosona. He biittan keehi dicciiddi deˈiya Kawotettaa oosuwawu, macara biiroy he wode ooratta keettaa keexxees. Tisaase 1985n waanna katamaa Kinshaasan, daro biittaappe yiida 32,000 imattatuura issippe shiiqiyo awuraajjaa shiiquwaa ishantti isttaadeemiyaa kumidi shiiqidosona. SHin hegaappe simmin, Yihoowa ashkkaratussi hanotay laamettiyoogaa doommiis. Aybi hanidee?
29 Kanaada biittan Kuwibek giyo heeraappe yiida, Diyuplesa haaruwaa wode yedetay gakkido Ishaa Marssel Pilto giyo misoonaawee he wode Zayiren haggaazees. I hanidabaa hagaadan giis: “Laappune 12, 1986n, Zayiren deˈiya Yihoowa Markkatu maabaraa higgiyan teqqidoogaa qonccissiya dabddaabbiyaa aawatettay deˈiyo ishanttussi immidosona.” He biittaa Pirezddanttee Mobutu Sese Sekoy he dabddaabbiyan paramiis.
30. Macara Biiruwaa Konttee ay kuuyana koshshidee, qassi ay kuuyidee?
30 Wonttetta gallassi he biittaa eraadooniyan, “Nuuni hannippe guyye [Zayiren] Yihoowa Markkatubaa siyokko” yaagidosona. Sohuwaara Yihoowa Markkatu bolli yedettay denddiis. Kawotettaa Addaraashata laalidosona; qassi nu ishanttu aquwaa bonqqidosona, eta oyqqidi qachidosonanne bukkidosona. Yihoowa Markkatu naatakka qachidosona. Xiqimita 12, 1988n kawotettay dirijjitiyaa aquwaa wotti ekkin, macara biiruwaa Sivil Gard giyo wotaaddarati oyqqidosona. Aawatettay deˈiyo ishantti banttabaa pirddanaadan Pirezddanttiyaa Mobuta oychidosona; shin eti zaaro demmibookkona. He wode, Macara Biiruwaa Konttee “Xoqqa Pirdda Keettaa yigibaa oychana koshshiyaakko woy naagishshana koshshiyaakko” kuuyana bessees. He wode Macara Biiruwaa Konttiyaa shiishshiya Timati Holmes giyo Misoonawee, “Yihooway kaalettanaadaaninne aadhida eraa immanaadan woossida” yaagiis. Konttee woossidinne wotti dentti qoppidi, he wode yigibaa oychana koshshennaagaa kuuyiis. Eti ishanttussi koshshiyaabaa kunttanawunne ubbatoo sabbakiyo ogiyaa koyanawu baaxetidosona.
“Yihooway hanotaa waatidi laammana danddayiyaakko he mootuwaa wode beˈida”
31, 32. Zayire Xoqqa Pirdda Keettay pirddido maalaalissiyaabay aybee, qassi hegee nu ishantti waananaadan oottidee?
31 Yaatishin amarida layttay aadhiis. Yihoowa Markkatu bolli gakkiya naaqoy kaseegaa keena gidenna; qassi he biittan asaa maataa kaseegaappe keehi bonchiyoogaa doommidosona. Macara Biiruwaa Konttee kawotettay oosuwaa teqqidoogaa Zayire Xoqqa Pirdda Keettay shaaranaadan he wode yigibaa oychana koshshiyoogaa kuuyiis. Xoqqa Pirdda Keettay he allaalliyaa siyanawu maayidoogee garamissiyaaba. Guyyeppe, Pirezddanttee nu oosuwaa teqqanawu azazoosappe laappun laytta gidiya wodee aadhi simmin, Ichashe 8, 1993n kawotettay Yihoowa Markkatu oosuwaa eqettiyoogee bessennaba gidiyoogaa Pirdda Keettay pirddin, nu oosuwaa teqqiyoogee attiis. Hegaa qoppiyo wode garamissiyaaba! Daannati bantta shemppuwawu yayyennan he biittaa Pirezddanttiyaa azazuwaa shaaridosona. Ishaa Holmesi, “Yihooway hanotaa waatidi laammana danddayiyaakko he mootuwaa wode beˈida” yaagiis. (Dane. 2:21) He allaalliyan shatimmidoogee nu ishanttu ammanoy minnanaadan oottiis. Kawoy Yesuusi ba asay awude, qassi waatidi oottanaakko eranaadan kaalettiyoogaa eti akeekidosona.
32 Nu oosuwaa teqqiyoogee attin, macara biiroy misonaaweta ehaanaadan, macara biiruwaassi ooratta keettaa keexxanaadaaninne Geeshsha Maxaafaa qofay deˈiyo xuufiyaa gelissanaadan paqqadettiis. * Kumetta saˈan Xoossaa ashkkarati Yihooway ba asaa ayyaanaaban naagiyoogaa beˈidi keehi ufayttidosona!—Isi. 52:10.
Yihooway “Tana Maaddiyaagaa”
33. Nuuni beˈido amarida mootuwaappe ay tamaariyoo?
33 Nuuni beˈido higgiyan shatimmidobay Yesuusi, “Intte morkketuppe ooninne inttenaara eqettanaunne palamettanau danddayenna haasayaa minotettaanne aadhdhida eratettaa taani inttessi immana” yaagidi qaalaa gelidobaa polidoogaa qonccissees. (Luqaasa 21:12-15 nabbaba.) Yihooway issi issitoo ha wodiyan ba asaa naaganawu Gamaaliyaala mala asata denttidoogee woy xala daannatinne abukaatoti suure pirddanaadan oottidoogee qoncce. Yihooway nu morkketu olaa miishshay doomanaadan oottiis. (Isiyaasa 54:17 nabbaba.) Eqettiyoogee Xoossaa oosuwaa teqqana danddayenna.
34. Nuuni shatimmidobay keehi garamissiyaaba gidiyoy aybissee, qassi hegee ay qonccissii? (“ Kawotettaabaa Sabbakiyoogan Maaddida, Xoqqa Pirdda Keettan SHatimmido Maalaalissiyaabaa” giya saaxiniyaakka xeella.)
34 Nuuni higgiyan shatimmidobay keehi garamissiyaaba gidiyoy aybissee? Ane hagaa qoppa: Yihoowa Markkati keehi hayttatida asa gidokkona. Nuuni polotikaara gayttidaagan sunttata doorokko, woy eta denttettanawu malokko woykko eta zamachan exatokko. Hegaa bollikka, nu giddoppe xoqqa pirdda keettan eqqida daroti asay “tamaaribeenna coo asa” giidi qoppiyoogeeta. (Oos. 4:13) Yaatiyo gishshawu, asa qofaadan gidiyaakko, pirdda keettay haymaanootiyaaninne polotikan wolqqaama gidida nu morkketa eqettidi nuussi pirddanaadan oottiyaabi baawa. SHin pirdda keettay darotoo nuussi pirddiis! Nuuni pirdda keettan shatimmidobay nuuni ‘Xoossaa sinttan Kiristtoosaara’ hemettiyoogaa qonccissees. (2 Qor. 2:17) Hegaa gishshawu, nuuni PHawuloosaagaadan, “Godai tana maaddiyaagaa; taani yayyikke” yaagoos.—Ibr. 13:6.
^ MENT. 9 Kantwel v. Istet of Kenetiket giyo ha mootoy Ishaa Heyden Kavingiteni nu ishanttussi abukaato gididi Amarkkaa Xoqqa Pirdda Keettan mootettido 43 mootuwaappe koyroogaa. I, 1978n hayqqiis. Amˈˈe gidida a machiyaa Dorota iyyo 92 laytta gidin 2015n hayqqana gakkanaashin ammanettada Yihoowawu oottaasu.
^ MENT. 12 He mootuwawu gaaso gididay 1606n kiyida higgiyaa. He higgee issi uri yootiyoobay tuma gidikkokka, daannati hegee ooyettanaadan oottees giidi qoppikko, he ura bolli pirddanaadan paqqadees.
^ MENT. 14 Banttana wolqqaama yedetay gakkanawu deˈiyoogaa eriiddi bantta dosan oottanawu eeno giida, Giiliyaaden tamaarida 63ta gujjin, Kuwibeken 1950n, kumetta wodiyaa haggaaziyaageeti 164.
^ MENT. 15 Ishaa Glen Hawi Kanadaaninne hara biittan 1943ppe 2003 gakkanaassi, xeetan qoodettiya mootuwaa Yihoowa Markkatussi mootettida goobanne xala abukaato.
^ MENT. 16 Ha mootuwaabaa loyttada eranawu, Hosppune 22, 2000, Beegottite! (Inggilizettuwaa) maxeetiyan sinttaa 18-24n deˈiya “Olay Xoossaagaappe Attin, Intteegaa Gidenna” giya huuphe yohuwaa xeella.
^ MENT. 32 Sivil Gard giyo wotaaddarati macara biiruwaappe aggidi biidosona; shin harasan ooratta macara biiroy keexettiis.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qoricha fakkeeffame: ‘Namoonni guyyaa guyyaan du’aa jiru’
Daa'imni kee busaa, dhukkuba daa'imman ajjeesuudhaan addunyaarratti sadarkaa duraarratti argamuun rakkaataa osoo jiruu/tuu arguu yaadimee. Mallattoon isaa gubaa/o'a qaamaa cimaa, haqqee/didiksaafi hollachiisaadha.
Garuu dukkana qorichaa naannootti argamurraa qoricha dhukkubicha yaalu danda'a jettu argachuun danda'a jette waan yaadduuf homaa miti.
Ammas qorichi ati daa'ima koo naaf fayyisa jettee yaaddu yeroo daa'ima kee si jalaa ajjeesu waan sitti dhagaahamuu danda'u yaadimee.
Daldalli qoricha fakkeefamanii dolaara biiliyoona hedduun gara jabinaan addunyaarratti gaggeeffamaa jira.
Akka ibsa Dhaabbata Fayyaa Addunyaatti Afrikaa keessatti namoonni 120,000 ol ta'an qoricha busaa fakkeefamee hojjetame fudhaachuun lubbun isaanii darba. Sababiinsaas qorichoonni kun sadarkaadhaan gadii ykn qabiyyee dawaa of keessaa kan hin qabne wan ta'aniifi.
Qorichoonni sadarkaadhaan gadi ta'an fii qabiyyee dawaa of keessaa hin qabne du'aaf nama saaxiluu danda'u. Keesumaa dhukkuboonni akka busaafi daranyoo sombaa qoricha akka dandamatan taasisuun dhukkubsattoota balaa hamaaf saaxila.
Tilmaman, qorichoonni busaa biyyooti Afirikaa sahaaraa gadii ta'an keessatti raabsaman tokko sadaffan kanneen fakkeefamanii hojjetamanii dha.
Qorichoonni fakkeefaman karaa dukkana qorichaa, kilinikaafi daldala daandiin, ykn karaa toora marsariitii to'annaa hin qabnee gurgurtaaf dhiyaatu.
Haata'u malee warreen hojii kanatti seenaa jiran tekinooloojii fayyadamuudhaan rakkoo kana xiqqeessuuf carraaqaa jiru.
'Salphaa fi rakasa'
Kampaaniin Ispirooksiil jedhamu mala namoonni bitatan qoricha sirriifi kan fakkeefame ta'uu ittiin adda baafatan ykn wiirtuu hojjetoonni sa'aatii 24 guyyaa toorbanuu hojjetanitti bilbiluun mirkaneeffachuu dandessisu dhiyeessan. Ispirooziil warra fayyadamaniif jajjabina akka ta'uuf badhaasa akka kaardii mobaayilii guutaafii beeksisaa jira.
Kaampaaniiwwan qorichaa sadarkaa addunyaatti hojjetan 70 ta'an warra akka 'GlaxoSmitKline' fi 'Novartis' dabalatee tajaajila kana argachuuf galmaa'aniiru. Erga tajaajilli kun bara 2009tti jalqabee mirkaneeffannoowwan miliyoona 28 ta'an akka addunyaatti hojiirra oolaniiru, jedhu dubbi himaan Ispirooziil Toluloop Gebamolayuun.
"Ejjennoo of eeggannoo salphaafi baasiin isaa gadi aanaa ta'edha'', jedhu Obbo Gebamolayuun.
Afirikaa keesaatti saganaan kun Keenyaa, Gaanaa, Naayijeeriyaa, Taanzaaniyaafi yeroo dhiyoo kanatti ammoo Maaliitti hojiirra olaa jira.
"Haata'u malee dame keenya biyyoota Afirikaa hunda keessatti baballisuu yaalaa jirra," jedhan.
Fakeessitoota qabuu
Dureessi beekamaa Biraayiti Simoonsi sirna walfakkaatu "mobaayiliin mirkaneeffadhu" Neetiwoorkii 'mPedigree' jedhamu waggaa 10 dura hundeesse.
Waraqaan koodii qabduufi istiikariin itti maxxantu dhabbata tekinooloojii guddaa Ameerikaa kan ta'e 'Hewlett-Packard' waliin ta'uudhaan akka maamiltoonni sirrummaa qorichaa wiirtuu daataabeezii waliin mirkaneessaniif gargaaru hojjetan.
"kana gochuuf garuu deemsa qoricha kanaa warshaa hanga itti fayydamaa bira gahutti jiru hordofuun barbaachisaa dha," jechuun BBC tti himan Simoon. "Apilikeeshiniin maamiltootaa itti fayyadamuuf salphaadha haata'u malee jalqabaa hanga dhumaatti hordofuun rakkisaadha."
Akka Simoon tilmaamanitti namoonni miliyoona 75 ta'an qoricha fakkeefamaa Afirikaa keessatti qabamanirraa fayyadamaniiru. Amma 'mPedigree' guutummaa Afirikaafi Eezhiiyaa keessatti biyyoota 12 keessatti hojjeta.
Industiriiwwan qoricha omishan qoricha sobaa to'achuudhaaf tekinooloojiiwwan biroo hedduu gargaaramu.
'Namoonni du'aa jiru'
Osoodhuma teeknooloojiin fala dhaahuutti jiruu maaliif sababa qorichootaa fakkeefamaniin lubbuun namootaa darbaa kaanis dararamaa jira laata?
"Qorichoonni sobaa baayyeen isanii Eezhiyaa keessatti omishamanii Afrikaatti ergamu," jedhu Simoon. " Daldalli qorichoota fakkeefaman kanaa guddaa dha, rakkina inni fidaa jiru wajjin wal bira qabamee yeroo madaalamu ammoo wanti nuti hojjechaa jirru muraasa.
"Kaampaaniwwan gurguddoon addunyaarratti qorichaa oomishan baayyee of qaboodha-toorarra galuudhaaf yeroo baayyee isaanitti fudhate," jedha. "Teekinooloojiiwwan haarofni hojiitti galaa jiran ofii isaaniitiin rakkooo kana furuun isaanitti cima."
Obbo Gebamolayuun "Abbootii qabeenyaafi maamiltoota guutummaa adduunyaarra jiraniif hubannoo uumuu fii oduu gammachiisaa kana biraan ga'uu barbaanna, garuu namoota hedduu caalmaatti barsiisuu qabna," jedhan.
"Qoricha fakkeefamee hojjetame ammallee rakkoo guddaadha namoonni guyyaa guyyaadhaan du'aa jiru."
Malaanmaltummaanis sababa biraati akka Obbo Simoon jedhutti. Ministeeroonni qoricha deeggarsa mootummaan galan hatanii gatii ol ka'aadhaan dhuunfaatti gurguru; warri sakkata'aniis matta'aa fudhatanii yeroo qorichi fakkeefamaan fe'amee biyya seenu arganii akka hin argine fakkaatu.


text:
Naannolee kanatti galgala sa’a 12 hanga ganama barii sa’a 12tti uggurri sa’aa kaa’ame kaafamee jira. Uggura kaafame keessaa tokko uggura sa’aa ta’uu obbo Siraaj Fageessaa beeksisaniiru.
Ennaa uggurri kaa’ame irra darbamu tarkaanfilee fudhataman keessaa kan kaafaman jiraachuu illee dubbataniiru.
Tarkaanfilee hambisaman keessaa tokkoffaan ajaja mana murtii malee nama to’annaa jala oolchuun akka hafu ta’eera.
Labsiin kun ennaa hojii irra oolee jirutti namni hidhame “Command Post” bakka murteesse akka turu gochuun ni danda’ama inni jedhus kaafameera.
Barnoota haaromsamaa kennanii kan gad dhiisamu gad dhiisanii kan murtiitti dhiyaachuu qabu dhiyeessuu kan jedhu, akkasumas yeroo kamiinuu taanaan ajaja mana murtiin ala uummata naannoo fi poolii waliin ta’uu dhaan meeshaalee yakki ittiin hojjetame to’annaa jala oolchuu, ykn bakka jiranii akka hin sochoone ugguruu kan jedhus hafeera.


text:
OMN:Oduu Muddee 05,2015 Jaarmiyaan Hawaasa Oromoo Ameerikaa Kaabaa Mudde 10 bara 2015 Miidhaa Mootummaan Itiyoophiyaa Barattoota Oromoo Irraan ga’aatti jiran Mormuuf Washington...
OMN:Oduu Onk.01,2015 Mootummaan naannoo Oromiyaa labsii master Pilaanii Finfinnee, ummanni Oromoo baldhinaan mormaa jiruu fi wareegama itti kanfalaa ture irra diddibee Caffee...
OMN:Oduu Fulb.18,2015 Irreecha bara kana Hora Harsaditti kabajamuuf jiru irraa, Aartisotoonni Oromoo tokko tokko qooda akka hin fudhanne, biiroon aadaa fi turiiziimii...
OMN:Oduu Fulb.15,2015 Irreechi Oromoo sirna hambaalee seenaa kan sadarkaa addunyaa ykn UNESCO jalatti akka galmaahuuf, irratti hojjatamaa jiraachuun himame. Akkasumas bara kana,...
OMN:Oduu Fulb.14,2015 Daandiin Oromoo ykn ‘’Oromo street’’jechuun, magaalaa Minniyaapoolis keessatti akka moggaafamuuf, murtii mana maree kutaa biyya Minnesootaan ragga’ee ture, tibba kana...
Fiilmiin Amaanaa jedhamu, kan Afaana Oromootiin hojjatamee ture, tibba dhufu, hawaasa Oromoo Ameerikaa kaabaa kutalee biyyatti hedduu keessa jiraatan biratti, daawwatamuuf qophaahamaa...
OMN:Oduu Fulb.13,2015 Ayyaana Irreechaa Fulbaana baranaa Hora Harsadeetti kabajamuuf deemurratti Misirroowwan 80 ta’an gahilasaanii akka godhatan gargaaruuf jecha kafaltii malee tajaajiluuf qophaa’ee...


text:
Yaadannoon Gootota Oromoo Hirmaannaa Sabboontotaa Dabaluun Kabajame!
Madda Oduu ABO-MOA/ Perth 20 Ebla / 2010) Saamicha, Hidhaa, fi ajjeechaa ummata Oromoo irratti raawwatamaa jiru hundeen buqqisuuf kaayyoo bilisummaa Oromoof ummati Oromoo marti kutatee akka qabsaa’u dhaamame.
Kun kan dhaamame ayyaana guyyaa Gootota Oromoo Australia dhihaa magaalaa Perth keessatti dilbata darbe, 18/04/2010, kabajamee oole irratti ta’uu MOAn gabaasee jira.
Sirna ayyaanichaa akka aadaa Oromootti eebba maanguddoon eegalame kana irratti barreessaan koree ABO konyaa Austiraaliyaa dhiha J/Tulluu Kabbadaa guyyaa kana ilaalchisuun haasaa bal’aa fi hamileessaa ummataaf godhee keessatti, wareegama Gootota Oromootiin injifannooleen galmeessamanis olaanaa ta’uu eeree jira.
“Jaallan keenya lubbuu isaanii jijjiirraa hin qabne wareeguun akka nuti har’a Oromoo dha ofiin jennu nutaasisanii jiru,” kan jedhe Jaal Tulluun, “kaayyoon isaan wareegamaniif ammayyuu galii isaa waan hin gayin jiruuf tokkummaa keenya cimsinee wareegama bilisummaan gaafatu baafnee akka galii keenya geenyuuf jabaannee hojjachuu qabna,” jedhee jira.
Jaal Tulluun gochaa hamaa Wayyaaneen ummata Oromoo irratti raawwataa jirtus yoo tarreessu, “yeroo ammaa kana diinni keenya qabsoo keenya ABOn hogganamu yoo danda’e ball’eessuuf ykn gufachiisuuf karaa baayyee dhokataa ta’ee fi hin taaneen dalagaa jira. Ummata keenyas hamilee keessatti ajjeesuuf badii tokko malee maqaa ABO deeggertan jedhuun mana hidhaatti guuree gidirsaa jira; qabeenyi keenyas saamamaa akkasumas ‘ABO bal’eessuuf Oromoo deegsu’ kan jedhu sagantaa isaa fiixaan baafachuuf lafa Oromoo alagaatti gurguruun akka Oromoon deegu taasisaa jiru.,” jedheera.
Haala kana keessatti, “Oromoo kan taane hundi qarqara dhaabbannee hidhii xuuxuu dhiifnee kaayyoo dhaaba keenya ABO jala hiriiruun faajjii gootowwan keenyaa kaafnee kaayyoo isaan wareegamaniif galiin geenyee abbaa biyyaa ta’uu qana,” jechuun waamicha isaa dabarsee jira.
Itti gaafatamaan jaarmiyaa ummataa koree ABO PERTH J/Mahaamud Jamaal jaarmiyaa ummataa ilaalchisee haasaa godhan keessatti mootummaan Wayyaanee yeroo ammaa kana Oromoo fi Oromiyaa dhabamsiisuuf halkanii fi guyyaa dalagaa akka jirtu ibsee, “dhibdee kanatti fala gochuuf ummati keenya ilaalcha siyaasaa, kutaa fi amantiin utuu wal hin qoodiin Oromummaan ijaaramnee badiisa jalaa of dandamachiisuu qaba,” jedhee jira.
Jaal Mahaamud itt dabaluunis, ilmaan keenya biyya ambaatti dhalatanii fi guddatan, afaan, seenaa, aadaa fi safuu Oromoon guddisuun dirqama Oromummaa ta’uu hubachiisee, “kun kan dhugoomu yoo ijaaramne qofa waan ta’eef, hundi jaarmiyaaf dursa kennuu qaba,” jedhee jira.
Yeroo kana keessatti ijaaramanii dhimma saba Oromoo irratti hojjachuu hanqachuun immoo garbummaa lammataa ta’uu kan hubachiiise gaafatamaan jaarmiyaa ABO konyaa Australia Dhiyaa kun, “yoo kana gochuu hanqanne garuu ilmaan keenya gabrummaa dhaalchisuuf akka dirqamnu hundi beekuu qaba,” jechuun haasaa saa xumuree jira.
Itti aansuun kan haasaa xumuraa godhan J/Gammachuu Dambalii dura taa’aa konyaa ABO dhiha Austiraaliyaa dhiyaa yoo ta’an isaanis, haasaa isaanii keessatti “bu’aan wareegama jaallan keenyaan argame xiqqaa ta’uu baatullee, Oromiyaan ammallee gabrummaa jala jiraachuun ishee bilisummaa keenya dhugoomsuuf amma illee wareegamni olaanaa kan nurra eegamu ta’uu nutty mul’isa,” jedhaniiru.
“wareegama jaallawan keenyaan bu’aan argame kan nama boonsuu fi gammachiisu ta’us, jaallan keenya of-biraa dhabuu keenya gama tokkoo gaddisiisaadha,” kan jedhan Jaal Gammachuun “Oromoofi Oromiyaa badiinsa irraa kan oolche waan ta’eef ittiin boonna,” jedhaniiru.
“Oromiyaan ammayyuu gabrummaa jala jirti. Roorroon alagaan ummata keenya irraan gahaa jirus daran itti hammaachaa jira.,” kan jedhan dura taa’aan Konyaa Australia Dhiyaa, “qorichi roorroofi dhibdee kanaa qabsoo qofa waan ta’eef, bakka jirrutti wal ijaarree WBO waanta barbaachiseen bira dhaabbannee Oromiyaa bilisoomsannee akka sabaatti mataa ol-qabannee deemuu danda’uu qabna,” dhaamsa dabarsanii jiru.
Sirna kana irratti Qabeen halluu alaabaa Oromoon faayamee dhangaa aadaa Oromoo waliin hojjatamee akka caal baasiif dhiyaatee galiin isaa dhaabaaf galu Aadde Burtukaaniin gumaachamee caal-baasiif dhiyaatee gurguramee jira. Akkasumas Alaabaan Oromoo J/Mahaamud Jamaaliin dhiyaatee caal-baasiin gurguramees dhaabaaf galee ta’ee jira.
Ayyaana Yaadannoo Guyyaa Gootota Oromoo konyaa ABO Australia Dhiyaa, magaalaa Perth keessatti kabajamee oole kana irratti gumaata battalumatti sab-boontonni Oromoon walitti qabanii fi caalbasii dhiyate irraa galiin doolara Australia 1850 dhimma qabsoof arjoomamuu isaa Maddi Oduu ABO gabaaseera.
MOA


text:
Waamich Dirmannaa Xumura Fincila Garbummaa fi
Tumsa Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi WBO!
Haala yeroo irratti MGS-ABO fi itti gaafatamaa Birkii Diplmasii biyya alaa J/Dr.Shigux Galataa, Miseensa hoggana WBO Zoonii Kibbaa fi J/Seenaa Dhugaa miseensa hoggana Qeerroo Bilisumaa irra ibsaa ni kennama. Akksumsas haala qabsoo kenyaa irraa jiruu fi egereen qabsoo keenyaa irraatti marii bal’aan ni taasifama.
Kutaa ABO Scandinavia (Iskandiinaviaya) Guuyyaa Yaadannoo FDG wagga 11ffa bara kana bifa addaan yaadachuuf karoorfatee jira. Haala qabatamaan biyya keessatti raawwatamaa jiruu fi sadarkaa qabsoo keenya irra jiru xiyyeefanna keessa galchuun; wareegama ilamaan Oromoo kaffalaa jiran galmaan ga’uun dirqama Oromoota hundaa ti.
Kanaaf Miseensonni, Deegartoonnii QBO fi Oromoon sabboonummaa Oromummaa qabnu hundi gumaacha qabsoo nugaafatu keessa; addatti Tinnisa diingdee fi yaadaa gumaachuun yaadannoo guyyaa FDG bara kana akka kabajaan isni afeerra.
Akkasumsa Artistoonni Oromoo Kanneen akka Hirphaa Ganfuree, Tottobaa Taddasaa fi Dangaa Hayile- Iyessuus sirboota qabsoo fi warraaqsaan hirmaattota walga’ii kan bohaarsuuf qopha’anii jiru.
Oromoon hundi Wareegama Oromoonni qabsoo Abbaa biyyummaa fi Bilisummaa isaanii baasa jiran galamaan ga’uuf gumaacha qabsoon nugaafatu ba’uuf koottaa waliin Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi WBO bira waliin haa dhaabbannu!
IUO!
Kotaa ABO Scandinavia!


text:
Fulbaana 29,2016 Dargaggoon kun maqaan isaa guutuun Galataa baayyisaa jedhama.
Dhaloonni isaa godina Wallaggaa lixaa Gullusoo bakka jedhamtutti dhalatee guddate. Hojiinsaa idileen magaalaa Naqamtee keessaa kophee qulquleessee jireenya isaa nama ittiin of jiraachisuudha. Galataan kanaan duras kopheema qulqulleessuun Asoosama maqaan isaa ” UDDEELLAA ” Jedhamu barreessee nama uummata isaaf gumaache akka ta’e jiraattonni tokko tokko nuuf eeranii jiru.
Haata’uutii Dargaggoon Galataa Baayyisaa Gidduu kana Osoo magaalaa Naqamtee keessaa kophee qulqulleessaa jiruu bakka hojii isaatii deeninnatoota magaalaa Naqamtee keessa jiraniin butamee achi buuteen isaa dhabamee jira. Yeroo qabamee deemes harki isaa sansalataan boodatti hodhamuun konkolaataa sireeffii jedhamu keessatti xaxamee hidhamuun magaalaa naqamtee keessaa butamee akka dhabame bira ga’amee jira.


text:
“Ol Kaayan Malee Ol Ka’anii Hin Fuudhan”
Waaqoo Nooleetiin
Biyya lafaa kana irratti ilmi namaa akka Oddolaatti marfamee hin jiraatu, “No man is an Island”. Addunyaan keessaa jiraannuu fi irra jiraannu tun rakkinnaa fi gufuun kan itti baay’atu addunyaa milkaa’inni hagoon keessaan argamu addunyaa Qabsoo jajjaba feetuudha. Ilmi namaa Jireenya akaakuu kamuu keessatti, Hawaasummaa, Diinagdee, Siyaasaa fi kan biroottis itti gala Kaayyoo isaa Milkii fi injifannoo taasisuuf Qabsoo gaggeessuu isa feesisa. Qabsoo sadrkaa nam-tokkee fi jaarmiyaas ta’ee sanaa olitti gaggeessu keessattii dadhabbii, ifaajee wal irraa hin cinnee, gufuu hin buqqaaneen danqamuu, beelayuu, dheebochuu, Qorraa fi hoo’aan dhaanamuu, Milkiin tureen firaan hifatamuu, Alagaan jibbamuu fi walumaa galatti bu’aa bahii jireenyaa keessatti Hadhaa Qabsoo habbuuqachuun alattii, kan milkaayuu fi injfannoo cululuqaa gonfatu hin jiru; hin jiraatus. kan bu’aa bahii tokkoon alatti milkaayuu isaa qofaan of dhaaduu yoo jiraate Hattuu fi Saamtuu duwwaadha.
Akka kanaanis, Ilmi namaa jireenya fedha, Jireenya Bilisaa kan mirga guutuun keessa jiraatu fedha, Jireenyi ammoo Qabsoo fedha, Qabsoonis Qabsaawaa barbaaddi. Qabsawaan Qabsoo roga kamiinuu gaggeessu keessatti Hamilee, Cichoominnaa, Obsaa fi murannoo jabaa qabaachuu isa feesisa. Ofoola isaatiin Oromoon oggaa haasawu,”Torba deeganii Torba Duroomu, Torba kufanii Torba ka’u” jedha. Qabsoon ilmi namaa sadrkaa fedhetti gaggeessu kamuu afoola Oromoo kanaan addaa miti.
Ilmi namaa qabsoo gaggeessu keesstti kufaatii, Rakkinnoota fi gufuu isa mudutu cufa irraa muuyxannoo horata; muuxannoo horatuu ammoo hojitti jijjiiruun milkii argamsiisa. Kun loojikii dhugaa kan yoomuu hin haalamneedha. Kanneen kana mormanii fi “ammumaa raasnee ammuma baasna” jechuun geerraran yoo jiraatan, kanneen akka mammaka Dullacha kufee lafaa ka’uu dadhabeeti. Dullacha sa’aa Bona Hoongeen lafee seenuun eegessitetuu , “akkuma kan Ganni laaffise Bonni maqaa fuudha” jedhan, Ganna miidhama Bonaa dandamachuu dadhabuun Qabbanaan laafee kufe; Abbaan sa’aa sa’attii lafaa kaasuuf jecha Nama Shan(5) ittii kadhatee shananuu lafaa kaasuu dadhabnaan, “Dullacha koo namni shan lafaa kaasuu hin dadhabnee kan keessaan gadi harkisituu jira” jedhe. Kanaaf kanneen QBO laamshessuuf jecha qabsoo fi Qabsaawota qabsotti jiran ajiifatan cufti isaaniituu warra “Fardi Sangaan hatattamaan Buddeena Bita” jechuun abjotan Ololtootaa fi Bololtoota samaraa/mul’ata hin qabne qofa.
Sabni Gabroome kamuu Harqoota gabrummaa of irraa fonqolchuuf Qabsoo wal irraa hin cinne gageessuu isa feesia. Akka kanaanis Ummanni Oromoo dhiibbaa fi dhiittaa diinaatiin hiraarfamuu fi miidhamuu keessatti muuyxannoo horateen, Dhaaba Bilisummaa sabaa fi Walabummaa Biyyaatiif mormu Kallacha QBO, ABO of keessaa maddisiise. ABOn muuyxannoo Qabsoo Oromoo keessatti horateen Jaallawwan qaqqaalii qarayyoo sabaa itti dhabuun, dhiigaa fi lafee isaaniitiin Abdii fi Gaachina Ummata Oromoo kan ta’e Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) fi Qeerroo Bilisummaa Oromoo itti hore.
Dhugaan dirree baatee osoo jirtuu kannee QBOttii daandullee maruuf dhama’an bara dabre jechuun Bara 2016 keessa waan raajii qabatanii as bahaniin, Yeroo ABO fi Ummanni Oromoo bal’aan keessaa fi alaan Sadaasa 9 guyyaa Yaadannoo FDG waggaa 11ffaa kabajanitti, Guyyaa yaadannoo waggaa 1ffaa jechuun kabajuuf dhama’aa turan. Waan hin jirre jiraachisuun maqaa argachuuf jecha Dhugaa maseensanii Soba dhalchiisuuf burjaaja’uun, safuu uumaa fi uumamaan ala bahuun adda miti. Kanaaf kan “Ol Kaayan Malee ol ka’anii Hin Fuudhan” jedheefis.
Walumaa galatti ilmaan Oromoo keessaa fi alaan jirtan, addatti ammoo Qeerroon dargaggoonni/Barattootni Oromoo bobaa diinaa jala taa’uun diinaan kokkee wal qabdanii falmaa hadhaawaa gaggeessaa jirtan, Sadaasa 9 guyyaa yaadannoo FDG waggaa 12 ffaa wayta kabajannutti quuqaa fi quuqama qabnuun jaallan wareegamaniif gadda keenya ibsachaa, xiiqii fi hamilee horachuun Gumaa isanii Bilisummaa sabaa fi Walabummaa Biyyaatiin haa mirkaneessinuun dhaamsa kooti.


text:
Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Obbo Mallas Zenaawwii, waggoota shanan dhufaniif aangoo irra turuuf, kakatanii aangoo qabatan.
Sirna paarlaamaa biyyattii keessatti gaggeefame kanaan, paarlaamaa haaraan hojiin isaa ifatti kan jalqabe yoo ta’u,
Obbo Mallas addunyaa irratti nama beekamaa fi mirga Afrikaa eegsisuuf heddu kan qabsa’an ta’uun ibsamee jira.
Hojii Obbo Mallas ilaalcha duraa itti kennan, mootummaa isaanii bifa haaraan gurmeessuu ta’a jedhama.
Qooddannaa aangoo sadarkaa olaanaa ilaalchisee, warruumti mootummaa keessa beekan iyyuu, dhuma irratti baru waan ta’eef preesii fi sabaa himaan biyyattii keessaa tilmaama isaanii dubbachuu danda’an xiqqoo dha.
Barcuma paarlaamaa lama irraa kan hafe hunduma isaa iyyuu IHADIG injifachuun ni yaadatama. Paarlaamaa isa durii keessatti garuu barcuma 150 caalaan mormitootaan qabamee kan ture ta’uun ni yaadatama.


text:
(Ijoo Dubbii ABO)
Hawaasni addunyaa Itophiyaa empaayera ummatootni beelaan keessatti dhuman tahuutti eerga hubatee dhaloota tokko ol lakkoobsisee jira. Hundaan olitti ammoo beelli Kaaba Itophiyaa bara 1974 mul’ate, hawaasa addunyaa mara rifaasise. Ummatoota Itophiyaa dheekkamsiisee sirna Nugusummaa irratti kakaase. Barattootaa fi hojjattootas fincilsiise.
Beela bara 1974 sanaanis namootni kuma kudhanootaan akka baala mukaatti harca’an. Daa’imman harma haadha duutee osoo hodhanii addunyaan daawwate. Kumoota dhibbaan qe’ee dhiisanii baqatuun mudate. Kun hundi oggaa tahu kanneen “Ummata keenya nu jaallatuu fi jaallannu” jechuun empaayeritti walakkaa jaarraaf bitan, rakkoo ummatootaa furuuf tattaafatuu irra beelli ummatoota harcaasaa jiru addunyaa biratti akka hin dhaga’amnee fi hin mul’atneef ukkaamsuuf tattaafataa turan.
Mootummaan barcuma nugusummaa dhaalee empaayera Itophiyaa jijjiirraa kabeebsaan jireessuuf aangootti ol bahes, mootummaa isa dura ture dhumiinsa sababa hongeen dhaqqabeef abaaruu fi balaaleffatuun aangoo humnaan argate ittiin jabeeffatuuf itti gargaarame malee furmaatni argamsiise hin mul’atne.
Mootummaan Dargiis mirgi ummatootaa kabajamuu, mirgi lammiileen walabummaan hojjatanii jiraatuu tikfamuu irraa dantaa waan hin qabneef empaayerittii keessaa beela dhabamsiisuu hin dandeenye. Waan taheef bara Dargiis beela xiqqaatu marroo lama mudateen ummatootni miidhamuu jalaa hin baraaramne. Sababa beelaan biyya ollaatti baqaan godaanuun itti fufe.
Kufaatii mootummaa Dargiin boodas ummatootni Itophiyaa hiree ofiin of bulchuu, mootummaa ofiif filatan jalatti buluu fi mirgoota dimokraasii gonfachuuf hiree hin arganne. Mootummaa murna bicuu dantaa naannoo keessaa dhalatee qofaaf dursa kennu, saamichaa fi hacuuccaa akeeka godhateen bittaan abbaa irrummaa itti fufuun rakkoon ummatootaa furamuu irra akka hammaatu taasise.
Har’as ummatootni Itophiyaa beelaa fi hiyyummaa jalatti hiraaruu irratti argamu. Hongee bakka adda addaatti yeroo garagaraatti mudataa tureen lammiilee fi qabeenyi ummataa miidhamaa ture. Waggoota 24 dabraniif lammiileen miliyoona afurii olii gargaarsa biyyoota alaa irraa argamuun lubbuu isaanii turfatan. Kun kan tahaa turee fi jiru biyya guddina dijitii lamaa galmeessaa jirti jedhamee ololamuu fi mootummaa dirmokraatawaa fi dantaa ummatootaan dursaa jira jedhee lallabataa jiru keessatti.
Hongee yeroo ammaa naannoolee empaayera Itophiyaa adda addaa keessatti mul’atee jiru kanaan daa’imman hubamaa, ummatootni baqataa fi beeyladni dhumaa jiraachuu ragaleen mul’isan hedduu dha. Haa tahu malee dhumiinsa dhaqqabaa jiru kanaaf mootummaan Wayyaanee ilaalcha gahaa kennuu irra beelli kan hin jirre fakkeessuuf isaa xiqqeessee ibsa kennutu dhaga’ama. Kun ammoo amalaa fi aadaa bittoota Itophiyaa bara dheeraa ti.
Mootummootni Itophiyaa beela ifatti mul’atu addunyaa fi ummatoota irraa dhoksuuf yaalan. Mootummaan ummatoota “guyyaatti marroo sadii akka nyaatan taasisa” jechuun dhaadataa ture kan miliyoonotaan lakkaa’aman wayta nyaata dhabuu irraa gaaga’amanii fi biyyoota ollaatti godaanaa jiran kanatti maqaa isaa tikfatuuf jecha yaaliin dhoksuuf godhu kan gaafachiisuu dha. Lubbuu ummatootaa irraa maqaa fi aangoof dursa kennuun yakka ol aanaa dha.
Sababni beelli empaayera Itophiyaa keessatti deddeedi’ee mul’atuuf beekamaa dha. Mootummaan ummatootaaf dhimmu dhibamuun sababa isa duraa ti. Mootummootni Itophiyaa dantaa kanneen aangoo irra jiranii qofa kan dursan tahuu, ummatni beela’e dandeettii mootummaa dura dhaabbatuu waan hin qabaanneef bittaa isaanii itti fufsiisuuf aanjawaa dha jedhanii waan yaadaniif beela dhabamsiisuu irratti kan hin bobbaane tahuu fi akka madda galiitti kan itti gargaaraman tahuu irraa ummatootni Itophiyaa fi beelli waliin jiraatan.
Rakkoo fi beelli empaayera Itophiyaa keessaa kan dhabamu wayta ummatootni walabummaa fi bilisummaa isaanii gonfatan qofa. Beelli dhabamuuf mootummaan dantaa ummatootaa irra kan murnaa fi matayyaa dursu dhabamuu qaba. Waan taheef rakkoon empaayera Itophiyaa, ummata rakkoo beelaan qabamee jiru beelaa baasuu qofaan osoo hin taane, gabrummaa fi hacuuccaa jalaa walaboomsuun hongee fi beela deddeebi’ee mul’atu hanqisuuf furmaata isa maayyii ti.


text:
WASHINGTON,DC —
Godinni Kiriimiyaa (CRIMEA)
ka godina Raashiyaa kun godina duruu seenaa hedduun beekamu.Bara hedduu keessaa biyya akkaa jala turte. Ukreyin gama Kibbaa gara garba BLACK SEA jedhanii jirti.
Godinii Ukreyin(biyya Raashiyaa irraa citte) kun haga guddaan ufumaan ufi bulcha.Wal dhaba dhiyoo tana bulchoota Ukreeyinii ummata walti kaasetti dubbii Krimiyaa kanallee oowwise.
Godina kana haga guddaan ummata Raashiyaatti keessa jiraataa dhiyoo tana Raashiyaatti dabalamuuf murteeffate.Perzdanatiin Raashiyaa Vilaadmir Puutinilleen eegii seneta isaaniitii fi miseensii mana marii isaanii 'CRIMEA'
dabalachuuf walii galaniin duubatti godina kana ufitti dabaluuf mallatteesse.
USA fi biyyitii Awurooppaa hedduun Raashiyaan seera malee godina kana 'CRIMEA'
Ukreyin irraa fudhatte jedhanii biyya suni adabuutti jiran.
Perzdaantiin Amerikaa,Baraak Obaamaatti akka Raashiyaan haga qaraallee caalaa adabamuu malte labse.Raashiyaa adabuu jechuun dhaabbilee haga tokkoo akka isaan biyya sun waliin woma ahin hojjanne dhowwanii humna isii laaffisuu fa. Taatullee Raashiyaan ammatti USA adabuu hin feene jetti.
Kirimiyaa (Crimea)namii akkana irratti wal dhabuu tun bara 1900 keessa jalqbdee biyya akka akkaa jala turte.Bara 1917 Raashiyaa jalaa baatee,1991 Ukreeyin jalatti deebite, 2014 ammoo Raashiyaa jalatti deebite.Umamti isii akka lakkoofsa bara 2007 miliyoona lamatti dhiyaata


text:
Barsiisaa Dinqeessaa Caalaa Guutamaa kan dhalatee guddatee godina Shaggar Lixaa Aanaa Dandii ti. Barnoota isaas hanga sadarkaa 2ffaa ti achuma Aanaa Dandii magaala Giincitti kan baratee yoo ta’uu sadarkaa Olaanaa Kolleejjii Barsiisota Jimmatti damee saayinsii Hawaasaa (social science) baratee bara 2009 Jimma irraa qabxii Olaanaan eebbifame barsiisaa ta’uun godina Shaggar lixaa aanaa Jibaati fi akkasuma Shaggar lixaa Ejereeti kan barsiisaa ture yoo ta’uu hanga yeroo dhihoo ji’oota muraasa duraa daraara fi dhiibbaan dabballoota wayyaanee itti hammaate dalagaa dhaabuuti. Dinqeessaan ilmaa sabaaf uumame qaroo Qeerroo oromoo addaa dureen dirqama oromummaa isaa raawwata tureedha.
Dinqeessaan sochii diddaa barattoota Oromoo kan 2001,2004 fi 2005 Shaggar Lixaa keessatti ta’aa turee addaa dureen hirmaataa akka ture seenaan ragaa baha. Jimmatti illee miseensa koree Tokkummaa barattoota Oromoo Yuuniversitii fi kolleejjii Jimma keessatti shooraa ijaarsaa fi sabboonummaa Oromoo irratti gahee guddaa taphataa ture. Akkasuma Koree Aadaa fi aartii Oromoo kolleejjii barsiisota Oromoo hanga cufamutti miseensa irraa ka’ee dirqama ooganummaa garaagaraa ti dirqama isaa bahaa ture. Dinqeessaan nama barnoota isaan jabaa fi amala qabeessa fakkeenyaa dargaggoo oromoo ta’eedha. Goota miseensa qeerroo Dinqeessan osoo guyyaa tokko duubatti hin deebi’iin Osoo falmuu gaafa guyyaa 16/12/2015 waraana agaazii wayyaaneen Magaala Ginci ti wareegame. Goonnii kun hiriyaa isaa Jaagamaa Badhaanee ti makamee gumaa koo baasaa jedhe.


text:
Waxabajjii 7,2017 Duulli karaa ergamtuu diinaa OPDO uummatarratti dalagamu itti fufuun, guyyaa torbaa oliif magaalaa jimmaa keessatti gibira kaffaluu diddan jedhamuun aangoo seeraan alaa fayyadamuun mana daldalaa uummatarratti cufuun itti fufe. Haalaa kana keessatti daldaltoonni danuun hanqina maallaqaaf jecha akka malee miidhamaa jiraachuun dubbatame.
Bakkeewwaan magaalicha keessaa irratti xiyyeffatamee cufamaa jiru Qocii, Ajiippii, Naannoo Ginjoo Guduruu, Jireen, Kuulloo Barrii fi kanneen kaan keessattillee duullu mana daldalaa samsuu cimee itti fufee jira
Magaalaa Jimmaa Keessatti Galii Gibiraa Kaffaluu diddan jedhamuun Uummatarratti Mana Cufuun Itti Fufe.
Waxabajjii 7,2017 Duulli karaa ergamtuu diinaa OPDO uummatarratti dalagamu itti fufuun, guyyaa torbaa oliif magaalaa jimmaa keessatti gibira kaffaluu diddan jedhamuun aangoo seeraan alaa fayyadamuun mana daldalaa uummatarratti cufuun itti fufe. Haalaa kana keessatti daldaltoonni danuun hanqina maallaqaaf jecha akka malee miidhamaa jiraachuun dubbatame.


text:
WASHINGTON,DC —
Obboo Waaqoo Roobaatii fi maatiin isaa ganna kurnya tokkoon duratti biyyaa bahan,eegii bahanii biyya dhaqanii laalanii waan dandeennuu ummata keessaa baane gargaaruuttijiraa jedhan Rakkataa loonii fi re’ee qoodaa,kutaalee barnootaa fi manneen kitaabaa jaaraa,ijoollee koollejjii baratan gargaaraa , haawwan barsiisaa waan hedduu hojjachuutti jiran.
Kutaalee barnootaa 10 caalaa,mana kitaabaa tokko jaaranii,loonii fi re’ee 90 caalaa bitanii ummataa qoodan.Hujii tana akka itti gaafatamaa dhaaba Roba Developemnt Fund
Obboo Waaqoo Roobaatti maatii isaanii fi hariyaa waliin hojjtan.
Hujii haga ganna 10 keessatti hojjatan tanaaf akka jecha obboo Waaqootti doolara Amerikaa kuma 200 caalaa itti baasan.”Waan dandeennuun ummata keenna barsiisuuf tana hojjanne,” jedhu.
“Ijoollee baaddiyaa guurree barsiisne keessaa tokko digri MA barachuutti jira,tokko yuniversitii Samaratti eebifamee hujiitti jira,lama BA baratanii eebbifaman.. walumattuu ijoollee 37 barsiifineleenjii kenninaa waan akkanaa kana hojjanna.”
Obboo Roobaan faan akka namii biyya alaa jiraatullee hujii haga dandahuu ummataa hojjatu fedhan.
“Muka tokko dhaabdee,mucaa tokko barsiiftee mucaan sun nama tahee ufi gargaaree matii ufii gargaaree biyya sunii qorsa taha.”
Maatiin kun hujii tana ganda aanalee Siraaroo ka akka Sambatee Siinqee, Kattaa Siifoo,Kattaa Shirkanoo fi Lokkee Qacaa faatti hojjata.
Maatiin kun Norwey,Istaavengeri jiraataa biyya dhaqee hujii hojjata.”Haga jirru waan tokko ummataa hojjannee yoo dabarre wayyaa jedha.”


text:
(Oromedia, 10 Ebla 2012) Ob Taayyee T Guumaa har’a lubbuun hin jiran; garuu seenaa fi fakkenyummaan isaan qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti dhiisanii darban faandhahii qabsoo Bilisummaa Oromoo ta’uun bara baraan yaadatamaa jira.
Seenaa gabaabaa obbo Taayyee Tafarraa Guumaa
Obbo Taayyee Tafarraa, abbaa isaa Obbo Tafarraa Guumaa fi harmee isaa adde Caaltuu Birru irraa, Onkoloolessa 15, bara 1948 koonyaa Waajetii Suphee, aanaa Gimbii, Oromiyaa lixaa keessati dhalatee. Obbo Taayyeen Tafarraa Obbolaa afur qabu. Isaaniis: obbo Biraasaa Tafarraa, obbo Gizaawu Taasisaa, adde Tsahaayi Taasisaa fi addee Zawudituu Taasisaa ti.
Mana barnootaa kutaa duraa, Harrojjii Hagamsaatti jalqabee, Aqaaqii Advetist Missionitti, bara 1964 tti raawwate. Barnoota isaa kutaa ol’aanaas, Aqaaqiidhaa fi Kuyyeeraa Advetist Seveth day Mission High School ti raawatee, bara 1968 eebifame.
Mana barnoota kutaa ol’aanaa erga raawwatee booda, obbo Taayyeen ministeera community development keessaat social worker ta’e hojjetaa ture. Akkasumaas Hospitaala Zawudituu, John Hanson fi Coesfeld pharmaceautical company keessa hojjeteera. Hojiidhuma issa kana waliin mana barnoota galgalaa Haile Selasse University seenudhaan bara1970 diploma social work tiin ebifame.
Obbo Taayyeen yeroodhuma mana barnoota ol’aanaa ture sana cunqursaa mootummaan abisiniyaa Ummata Oromorraan ga’aa jirurratti dammaquudhaan bara 1968 dhaba Maccaa fi Tuulamaa keessatti miseensa ta’e. Yeroodhuma sanas sochii barattoota Haile Selassee university baalallee (leaflets) mormii sirna abba lafaa fi imperial monarchy maxxansuu fi facaasuu irratti gargaaraa ture. Kunis kufaatii Haile Selasetii fi dhidhima sirnasaatiif kan qooda buusan keessaa tokko. Qabsoonsaa kunis akka inni basaastota (security)habashaatiin qabamee akka hidhamu isa godheera.
Bara 1971 akkuma mana hidhaatii baheen biyyaa baqatee guyyaa saddet milaan deemee Sudaaniin erga ga’ee booda hanga bara 1972 akka baqataatti achi jiraate. Yeroodhuma kana keessa university Khartoumiin seenee ture. Bara 1972 Pan African Movement university Khartoumitti miseensa ta’e. Akkuma kanaan duraa qabsaawaa ta’uun isaa mootummaa Sudaani itti kaase. Haalli kun waan hammachaa adeemeef Sudaaniin dhiisee kooluu gafachuuf gara Bulgaria deeme.
Dirree Xiyyaraa magaalaa Sofia hugguu inni ga’u securitiin meeshaa isaa barruqaba(document) hunda waliin irra fudhatanii, mootummaan Bulgaria fira mootummaa Ethiopia kanta’ee kooluu galchuu didee karaa Kairo dirqiin(deport) Sudanitti deebiseen. Sudaaniniis gara Kairoti deebise, mootumaan Egypt ammoo halkanuuma sana gara Syriatti darbateen.Mootummaan Syrias gara Sweden (Stockolmitti) dabarseen achiis gara Berlin Bahatti ergame. Borumtasa halkaniin Barlin lixxaa buusan. Namni gara Diakonie Morgenlandische Missioniitti geesseenii achiitti baka bultiif waan nyaataa argachuudhaf mana qulquleesaa ture. Yeruma kana keessa kooluu gaafatee bara 1973 akka baqataatti fudhatame.
Afaan Germanii erga baratee booda bara 1973-1974 Krone and Albrecht KG keessa hojjete. Bara 1975 American university of Maryland Berlin keessatti criminology barate.Baruma sanaa keessa aadde Atster Gammadaa wajjin wal fuudhan. Abbaa manaaf haadha manaa hedduu wal jaalatan irra darbee qabsoo Oromoo kan bilisummaa keessatti garee jabaa ta’an. Wali wajjiniis intala durbaa Waajetii dhaafii ilma isaanii Abbichuu godhatan.
Obbo Taayyeen baqataa ta’ee Berliniin guyyaa seenee jalqabee utuu of hin qusatin walqixxummaa, haqa dhala namaa fi mirga sabasaatiif (Oromoof) hojjetaa ture. Waan kanasbakkaan gahudhaaf kutanoodhan jireenya isaa kenne.
Obbo Taayyeen karaa namoota beekuu fi firoota isaa warra mediyaa, ijaarsolii(Partiilee)) politika keessa jiranii fi political activistii biyya German keessumaayyuu warra MagaalaaBerlin jiraniin waa’ee qabsoo bilisummaa Oromoo akka addunyaan beektu warra taasisan keessaa tokko ture. Waldootii amantii fi garee politikaa wajjin hojjechuudhaan haalli baqataa Oromoo akka hubannoo argatu tasiise.
Bara 1974-1976 Obbo Taayyeen hammina mootummaa abbaa irree dergii Ethiopia saaxil baasuudhaaf sochii barattoota Ethiopia waliin hojjechaa ture. Bara 1977 keessa warra Tokkummaa Barattoota Oromoo Awurooppaa(TBOA) dhaaban keessaa obbo Taayyeen tokko ture. Akka miseensa TBOAttis adda bilissummaa Oromoo kan mootuumma dargii lolaa ture, deggeeraa fi waliin hojjechaa turan. Kana malees ammoo yeroo jalqabaatiif warra pan African movement dhaaban keessa ture.
Bara 1978 obbo Taayyeen namoota akka aadde Briggitte, Axel Klapoth, Dr. Thomas Zittelmann fi frotasaa Germaniif Oromoo ta’an waliin “Oromo Human rights organization” dhaban. Bara 1979 waldaan gargaarsa Oromoo (ORA) Khartoum/Sudaan keessatti yeroo dhaabate deggeeraas waliin hojjechaas ture.
Baruma kana keessaas hiriira adda addaa qindeesuudhan namoonii Oromoo mana hidhaa keessa turan warra akka Qees Guddinaa Tumsaa, aadde Tsehaayi Tolasaa fi Naimat Iisaa akka hiikaman gaafacha turan. Maraa hedduu guyyaa ayyana waldaa kristaanaa Germanii irratti namoota argamanirraa malateessa kumaan lakkaawamu funaananii waajjira Mangistuu fi Embasy adda addaatti erguudhaan namoonni hidhaa jiran akka hiikamaniif gaafachaa turan.
Obbo Taayyeen namoota haccuuccaa mootuummaa Ethiopia fi biyyoota kara baha Awurooppaa jala baqatan gargaaraa ture. Hojiisaa kana irraan kan ka’e mootummaa Ethiopia irratti, sodaa guddaa waan uumeef, bitootessa 21 bara 1982 obbo Taayyee fi Rev. Dr. Gunnar Hasselblatt, nama mirga saba Oromoof keessumaayyuu baqattootaaf falmaa, warra haqa dhala namaa irra ejjetan dura dhaabacha ture, ajjeesuuf motuummaan sun bliqistoota (assassination commando) magaalaa Berliniitti itti erge.
Bilqisitooti kun kara Berlin bahaa seenanii baka awutobusiin dhaabatu, mana obbo Taayyeefaa bira shugguxii sagalee hin qabne hidhatanii eegan. Battala sanatti obbo Taayyee, warra manaa isaa fi ijoollee isaa lamaan ta’anii hugguu dhufan, bilqisituun isatti dhukaasuuf ajajamee ofiis abba ijoolee waan ta’eef, ijoollee obbo Taayyee argee yaada jijjirrate.Borumtaasaas embassiin Ethiopia gara Berliner Missionswerk lafa waajjiri obbo Taayyee jirutti boombii erguudhaan ajjeesisuu murteese. Bilqisitoot lamaan bombiisaanii hotela Damus jedhamu keessati qophefatanii adeemuuf uggaa jedhan bombiin harka lafa dhoftee dhuka’uudhaan isa tokko ajjeeste. Inni lammaffaan guddoo madaa’ee ijji jaamee, naafatee lubbun kan hafee bara 1992 televisionii Ethiopia irratti ergama(mission) isaanii sana guutumaatti himee ture.
Kunis kan agarsiisuu Berlner Missionswerk fi Barreessaan isa kan gaafaa Afrika Dr. Hasselblatt, mootummaa dargiitiin hammam akka sodaatamaa fi jibbamaa tureedha.
Bara 1984 obbo Taayyeen geggessitoota TBOA warra akka Makuriyaa Bulchaa, Aster Gammadaa, Tasfaayee Alamuu, Fissahaa Gannatii fi Kuulanii Guddinaa waliin ayyaana waggaa kurnaaffa TBOA Qopheesan. Baruma sana warra Somalia, Sudan fi Ethiopia keessatti beelaan gaaga’amaniif horii buusii (DM 34.000) walti qabanii ORAf ergan.
Akkasumas obbo Taayyeen tajaajila(service) Baqattootaaf hedduu barbaachisaa ta’an kennuudhaaf Nomoota akka Dr. Gunnar Hasselblatt, Mr. Peter Niggli, Mr. Manfred Voegele, Mr. Fredrich Grün, Frau Fraucke Hoyer, Mr. Tom fi Ms. Ritta Venste, Rev. Gerd Decke, Dr. Rheinhard Kees fi Ms. John (itti gaafatamtuu waayee nama alagaa waliin hojjechaa ture. Warra African council Berlin keessatti ijaaran keessa tokko ta’uudhan obbo Taayyeen namoota alaa(migrants) magaalaa Berlin jiran giddutti waldhagetti uumuudhaaf koree migrants(Migrationsrat), koree baqattootaa(Flüchtlingsrat) waliin hojjecha ture. Ijaarsaa barattootaa Technische Universität, Freie Universität fi akka miseensaattis wara Socialdemocratic party(SPD) waliin hojjecha ture. Warra isa gargaaranii fi jajjabesanii hojiisaa kan akka inni fiixaan baasuu taasisan yeeroo hundumaa galata galchaaf ture.
Bara 1984/1985 TBOAn dhaba Caayaa ABO waan ta’eef obbo Taayyeen Oromoota hundumaa waliin hariiroo cimaadhaan hojjetee qabsoo saba Oromoo akka jabaatu tatafachaa ture. Akka miseensa Adda Bilisumma Oromoottis sagalee bilisumma Oromoo(SBO) hojii isa erga jalqabe kaasee achi keessaa hojjechaa ture.
Gargaarsa mootummaa Magaalaa Berlin(Senate) fi Berliner Missionswerkiitiin Oromoo Horn of Afrika center Berlin keesaat dhaabe. Waltajjiin kunis wagga 20 oliif bakka itti baqattootni da’oo fi gorsa argatan ta’e. Bara 1989 mana bunaa Olyaanaa Oromo Cafe jedhamu Ali Ahmed ( Ali Olyaanaa ) irra fudhee baka namoonii biyyaa adda addaa itti wal argan gegeessaa tureera.
Bara 1990 yeroo jibbi nama alaa irratti bayyachaa adeeme, obbo Taayyeen racismii fi miidhaan mormuudhaaf murteefate. Bara 1995 kaasee, Ijoollee xixiqqoo mana barnootaa jiran, irra deemee sababa namootni biyyaa baqatanii as galaniif, jibbaa fi miidhaa isaan irra gahu barsiisaa turee. Bara 1998 jalqabee, mana barnoota police keessati kana irrati hojjetaa ture.
Hojii guddaa inni hojjetaa ture keesaa tokko, jibba gosumaa warra adeemsisan dura dhaabachuu turee. Garee kubbaa milaa fi warra taxi oofan waliin hojechuudhaan, isaanif namoota alaa gidduti wal’dhageetiin akka argamu carraaqaa ture.
Bara 2004/5 miseensa koree gegesituu Migration Kommittee fi miseensa koree Afrika ture. Obbo Taayyee Tafarraa, nama nandadhabe osoo hinjedhin, halkanii fi guyyaa hojjetuudha. Waan fuulleeffatetti humna isaa qusatee hinbeeku.
Dhuma Guraandhal 2008 dhukkubsatee dadhabbiin itti dhagahamuutti kahe. Bitootessa (March) 10, hospitaala seenee yaalii guddaa warri haakimaa godhaniif. Dhukkubnisaa waan itti cimeef obbo Taayyee Tafarraa Ebla 04, 2008 addunyaa kanarraa du’aan boqote.
Obbo Taayyee Tafarraa jireenya qabsaawaa waggaa 40 irra diriiruun jiratee, namoota kumaatamaan lakkaawamaniif jijjiirama hedduu fideera. Namoota isa waliin hojjetaniifis humna ta’uudhaan dhaloota dhufuufis fakeenya gaarii dhiisee darbe. Akkuma jedhamu qabsaawaan ni darba qabsoon itti fufa.
Sirna awwaalcha obbo Taayyee Tafarraa biyya Jarmanii magaalaa Barlinitti Ebla 12, 2008, bakka maatiin isaa firoottansaa, hiriyonni fi ummatni dhibba heddutti laakkaawaman argamanitti raawwate.


text:
Yihooway ‘Tamaarissiyoobawu’ Asay Giigettanaadan Maaddiyoogaa
“Deriyaa haariyaagee . . . Godai tamaarissiyoogan garamettidi ammaniis.”—OOS. 13:12.
1-3. Mishiraachuwaa “sa7a ubban” yootanawu, Yesuusi erissiyo ashkkaratussi xube gidiyaabi aybee?
YESUUS KIRISTTOOSI bana kaalliyaageetussi gita aawatettaa immiis. I eta, “Biidi, asa ubbaa tana kaalliyaageeta oottite” yaagidi azaziis. Eti he oosuwaa oottin, takkidi, “asa ubbau markka gidana mala, kawotettaa wonggeliyaa mishiraachchoi sa7a ubban odettana.”—Maa. 24:14; 28:19.
2 Erissiyo ashkkarati Yesuusa siiqoosona, mishiraachuwaakka dosoosona. Gidikkokka, eti nuussi imettida oosuwaa waati polanddoniishsha giidi qoppennan aggokkona. Eta qooday guutta. Qassi i Xoossaa Naˈaa gidiyoogaa eti yootido Yesuusa asay woriis. A erissiyo ashkkaratakka asay “tamaaribeenna coo asa” oottidi xeellees. (Oos 4:13) SHin eti yootiyoobay daro wodiyaa gamˈˈida wogaa tamaarida, bonchettida haymaanootiyaa asttamaaretu timirttiyaa phalqqiyaaba. Erissiyo ashkkarati bantta biittan bonchettokkona. Qassi Rooma biittaa gita Kawotettaara geeddarssiyo wode Israaˈeela biittay keehi laafa.
3 Hegaa bollikka, Yesuusi ba erissiyo ashkkarata asay ixxanaagaanne yedettanaagaa, ubbakka issota issota woranaagaa yootiis. (Luq. 21:16, 17) Kaddidaageeta, wordduwaa hananabaa yootiyaageetanne dari dari biya makkalaa eti eqettana koshshees. (Maa. 24:10-12) Asay eti yootiyoobaa ubbasan siyiyaakkokka, eti waatidi hegaa “sa7aa gaxaa” gattana danddayiyoonaa? (Oos. 1:8) He ubba metoy eti xooniyooba milatenna!
4. Koyro xeetu layttaa erissiyo ashkkarati waatidi loytti sabbakidonaa?
4 Erissiyo ashkkarata aybi qofisikkonne, eti Yerusalaamenne Samaariyaa biitta xallan gidennan, he wode ubbasan mishiraachuwaa yootidosona. Eta ayba metoy gakkikkonne, 30 layttan mishiraachoy “sa7an de7iya mereta ubbaa matan odettiis,” qassi ‘biitta ubban anjjuwaa ehiisinne ubbasan aakkiis.’ (Qol. 1:6, 23) Leemisuwawu: Kiitettida PHawuloosi Qophiroosa haruuruwan yootidobaappenne oottidobaappe denddidaagan, deriyaa haariya Sarggiyoosa PHawuloosi “Godai tamaarissiyoogan garamettidi ammaniis.”—Oosuwaa 13:6-12 nabbaba.
5. (a) Yesuusi ba erissiyo ashkkarata woygidi minttettidee? (b) Koyro xeetu layttaa hanotaa qoppidi issoti issoti woygidi kuuyidonaa?
5 Yesuusi erissiyo ashkkarati mishiraachuwaa yootiyo oosuwaa banttarkka polana danddayennaagaa eroosona. Yesuusi i etaara deˈanaagaanne geeshsha ayyaanay eta maaddanaagaa yootiis. (Maa. 28:20) He wode alamiyan deˈiya hanotay Kawotettaabaa sabbakanawu issi issi ogetun injjetennan waayi aggana. Taarikiyaa qonccissiya issi maxaafay hagaadan giis: “Gacino naˈa mala gidida Woosa Keettay tamaarissiyoobaa ekkanawu alamiyaa taarikiyan koyro xeetu layttaa ML mala injjetiya wodee waayi deˈana . . . Naaˈˈantto xeetu layttan Kiristtaaneti . . . Kiristtaane haymaanootiyaa doomettawu alamiyaa giigissiday Xoossaa gidiyoogaa haasayiyoogaa doommidosona.”
6. (a) Ha huuphe yohuwan ay pilgganee? (b) Kaalliya huuphe yohuwan shin?
6 Aahuwan sabbakanaadan oottanawu, koyro xeetu layttan deˈida hanotaa Xoossay ay keena giigissidaakko Geeshsha Maxaafay yootenna. SHin issibay qoncce: Yihooway mishiraachoy sabbakettanaadan koyiis; Seexaanay qassi koyibeenna. Asi deˈido hara wodiyaappe aaruwan koyro xeetu layttay mishiraachuwaa sabbakanawu injjetennan waayi aggana gaanaadan oottiya amaridabaa ha huuphe yohuwan beˈana. Kaalliya huuphe yohuwan, ha wodiyan hanida issi issibay nuuni mishiraachuwaa saˈaa gaxaa gakkanaashin yootanawu waati maaddidaakko beˈana.
ROOMA KAWOTETTAA SAROTETTAA
7. Rooma Kawotettaa Sarotettaa giyoobay aybee, qassi he wodee hara wodiyaappe dummatiyoy aybiinee?
7 Koyro xeetu layttan Rooma haaruwan deˈiya sarotettay Kiristtaaneti mishiraachuwaa yootanaadan maaddiis. Hegee Rooma Kawotettaa Sarotettaa geetettees. Rooma Kawotettay ba haaruwan asay woppu giidi deˈanaadan oottiis. Yesuusi kasetidi yootidoogaadan, issi issitoo ‘olaynne olaa odoy’ deˈiyoogee qoncce. (Maa. 24:6) Rooma olanchati 70 M.Ln Yerusalaame xayssidosona; qassi he kawotettan gaxattiya heeran kobay denddiis. SHin, Yesuusa wodeppe doommin 200 laytta gakkanaassi, Meediteraaniyaa heeran oli baawa. Issi xuufee hagaadan giis: “Asi deˈido wodiyan hegaa keena adussa wodiyawu woppi deˈi erenna, qassi hegaa keena daro asay hegaappe simmin he wodeegaadan ubbatoo woppu giidi deˈenna.”
8. Koyro xeetu layttan deˈiya sarotettan Kiristtaaneti waanidi goˈettidonaa?
8 Heezzanatto xeetu layttan deˈida Oriijen giyo haymaanootiyaa eranchay hagaadan giidi ba qofaa yootiis: “Daro kawotettati deˈiyaaba gidiyaakko, hegee Yesuusa timirttee kumetta saˈaa gakkennaadan diggana . . . ayssi giikko, asay wotaaddara gididi ba biittawu olettanaadan kawotettati ubbasan wolqqanttana. . . . Yaatiyo gishshawu, Yesuusi yiyo wode alamiyan ubbasan hanotay laamettidi woppu geennaakko, sarotettaabaa sabbakiyoonne ubba qassi asay ba morkkiyaa bollikka halo kiyennaadan teqqiyo a timirttee waanidi aakkanee?” Rooma haaruwan Kawotettaabaa awaajjiyaageeta yedetay gakkees; shin eti saro asa, qassi he wode deˈiya sarotettan eti goˈettidoogee erettidaagaa.—Roome 12:18-21 nabbaba.
ISSISAAPPE HARASAA WAAYETTENNAN BIYOOGAA
9, 10. Rooma Kawotettan issisaappe harasaa biyoogee erissiyo ashkkaratussi injjetiyaaba gididoy aybissee?
9 Kiristtaaneti Rooma kawotettan deˈiya ogiyaa loytti goˈettidosona. Rooma kawotettay ba wolqqaama olanchatu baggaara ba haaruwan deˈiyaageeta ba koyidoogaadan haarees. Olanchati eesuwan baanaadan loˈˈo ogee deˈana koshshees; Roomati qassi ogiyaa kessiyoogan qara. Rooma biittaa manddiiseti ubba heeraa issuwaa issuwaara gattiya 80,000 kilo meetire ogiyaa kessidosona. He ogeti woraara, bazzuwaaranne deriyaara kanttissidi efoosona.
10 Roomati markkabiyankka issisaappe harasaa boosona. Eti markkabeta xeetan qoodettiya abbaa doona katamatuura gattiya 900 gidiya abbaa bolla ogiyan laaggoosona. Hegaa gishshawu, Kiristtaaneti Rooma kawotettan ubbasaa baana danddayoosona. Metiyaabay deˈikkokka, kiitettida PHawuloosinne harati kare biitti gelanawu paqqadanaadan oychana koshshennan, he biittan ubbasaa laˈatettan baana danddayoosona. Bonqqiyaageeti Rooma kawotettaa qixaatiyaa yayyiyo gishshawu, ogiyan yashshiyaabi baawa. Rooma olanchatu markkabeti naagiyo gishshawu, abban biyo wodekka bonqqiyaabi deˈenna. PHawuloosi biishin darotoo markkabee meˈˈidabanne abbay a yashshidaba gidikkokka, abbaa bolli a bonqqiday deˈiyoogaa Geeshsha Maxaafay yootenna.—2 Qor. 11:25, 26.
GIRIIKETTOY MAADDIIS
11. Erissiyo ashkkarati Giriikettuwaa goˈettidoy aybissee?
11 Koyne giyo ubba asay haasayiyo Giriikettoy Kiristtaane gubaaˈiyaa issippetettawunne Kiristtaaneti issoy issuwaara gayttanawu maaddiis. Gita Iskkinddiri daro biittaa xoonido gishshawu, daro biittan asay Giriike qaalaa haasayees. Hegaa gishshawu, Xoossaa ashkkarati ubba asaara haasayana danddayoosona, hegee qassi mishiraachoy daro biittaa gakkanaadan maaddiis. Hegaa bollikka, Gibxxen deˈiya Ayhudati Ibraawetto Geeshsha Maxaafaa Giriikettuwan birshshidosona. Asay Septujent giyo he birshshettaa eriyo gishshawu, beni wode Kiristtoosa kaalliyaageeti he birshshettaappe yootoosona. Kiristtaanetikka Giriikettuwan xaafiyoogee daro loˈˈo gidiyoogaa akeekidosona. Giriikettoy daro qaalati deˈiyoonne ayyaanaabaa asawu qonccissanawu keehi maaddiya doona.
12. (a) Kodekisee aybee, qassi i xaatta maxaafaappe aybin kehee? (b) Kiristtaaneti kodekisiyaa ubbasan goˈettidoy awudee?
12 Kiristtaaneti haggaazuwan Geeshsha Maxaafaa waatidi goˈettana danddayiyoonaa? Xaatta maxaafay xaaxananne birshshana koshiyaabanne darotoo issi bagga xallan xaafettidaba gidiyo gishshawu, keehi wayssees. Maatiyoosa Wonggelee issi xaatta maxaafan xaafettiis. Hegaappe simmin, ha wodiyaa maxaafawu koyro qommo gidida kodekisee giigiis. Hegee daro sinttaa issippe gattidoogaa. Nabbabiya uri kodekisiyaa dooyidi xiqisiyaa kessanawu metootenna. Kiristtaaneti kodekisiyaa goˈettiyoogaa awude doommidaakko erettennaba gidikkokka, issi xuufee hagaadan gees: “Kiristtaaneti naaˈˈantto xeetu layttan ubbasan kodekisiyaa goˈettiyo gishshawu, hegee 100 M.Lppe daro wodiyaa kaseti doommidaba gidana.”
ROOMA HIGGEE MAADDIIS
13, 14. (a) PHawuloosi Roome asa gidiyo maatan waani goˈettidee? (b) Rooma higgee Kiristtaaneta waatidi maaddidee?
13 Rooma higgee he biittan ubbasan bonchettees; qassi issi uri Rooma asa gidiyoogan demmiyo maataynne goˈˈay alˈˈoba. Darotoo, PHawuloosi Rooma biittaa asa gidiyo maatan goˈettiis. Yerusalaamen wotaaddarati wadhana hanido wode, PHawuloosi Rooma olanchatu halaqaa, “Roome katamaa asa pirddi bainnan wadhdhiyoogee inttessi higgee?” yaagidi oychiis. Hegee higge gidenna. PHawuloosi yelettoosappe doommidi Rooma asa gidiyoogaa yootido gishshawu, “PHauloosa qoranau qoppidaageeti sohuwaara appe shaahetti aggidosona. SHaalaqaikka PHauloosi Roome asa gididoogaa erido wode yayyiis; aissi giikko, sanssalatan a qashissi wottiis.”—Oos. 22:25-29.
14 PHawuloosi Rooma biittaa asa gidiyoogaappe denddidaagan Piliphisiyuusan qashuwaappe birshshettiis. (Oos. 16:35-40) Efisoona katamaa xaafee hanqqettida asaa coˈˈu oottidi, etawu Rooma higgiyaa yootiis. (Oos. 19:35-41) PHawuloosi Qiisaariyaa kataman yigibaa oychidoogee i Qeesaara sinttan ba ammanuwawu exatanaadan maaddiis. (Oos. 25:8-12) Yaatiyo gishshawu, Rooma higgee ‘wonggeliyawu mootettanaadaaninne wonggeliyaa mintti essanaadan maaddiis.’—Pili. 1:7.
AYHUDATI LAALETTIDOOGEE MAADDIIS
15. Koyro xeetu layttan Ayhudati ay keena sohuwan deˈiyoonaa?
15 Ayhudati Rooma biittan ubbasan laalettidoogee Kiristtaaneti metootennan sabbakanaadan amarida hanotan maaddennan aggenna. Daro xeetu layttappe kase Asooreti, guyyeppe qassi Baabilooneti Ayhudata eta biittaappe omooddidi efiidosona. Ayhudati ichashantto xeetu layttan K.K. Parsse haaruwaa garssan deˈiya 127 biittan deˈoosona. (Ast. 9: 30) Yesuusi saˈan deˈiyo wode, Ayhudati Qeeri Isiyan, Gibxxen, Giriiken, Masphexoomiyaaninne Huuphessa Afirkkan deˈoosona. Rooma Kawotettan deˈiya 60,000,000 gidiya asaa giddon, 14 asaappe issoy Ayhuda. Ayhudati awu biikkonne, bantta haymaanootiyaa kaalloosona.—Maa. 23:15.
16, 17. (a) Ayhudati laalettidoogee Ayhuda gidenna darota ayba ogiyan maaddidee? (b) Erissiyo ashkkarati Ayhudatu leemisuwaa kaallidi ay oottidonaa?
16 Ayhudati daro biittan laalettido gishshawu, Ayhuda gidenna daro asay Ibraawetto Geeshsha Maxaafaa tamaariis. Eti issi tumu Xoossay deˈiyoogaanne ayyo goynniyaageeti xoqqa kandduwaa maaraa kaalliyoogaa eridosona. Hegaa bollikka, Ibraawetto Geeshsha Maxaafay Masiyaara gayttidaagan daro hiraagaa yootees. (Luq. 24:44) Ibraawetto Geeshsha Maxaafay ayyaanaa kaaletuwan xaafettida Xoossaa Qaala gidiyoogaa Ayhudatikka Kiristtaanetikka eroosona; hegee bantta wozanan geeshshatettaa dosiyaageeti PHawuloosi yootiyoobaa ufayttidi siyanaadan maaddiis. Yaatiyo gishshawu, PHawuloosi darotoo Ayhuda woosa keettaa biidi etawu Geeshsha Maxaafaappe yootees.—Oosuwaa 17:1, 2 nabbaba.
17 Ayhudati goynuwaa wogaa essidosona. Eti Ayhuda woosa keettan woy dembban ubbatoo shiiqoosona. Eti mazamuriyaa yexxoosona, woossoosonanne Geeshsha Maxaafaappe tobboosona. Ha wodiyan gubaaˈe shiiquwankka hegaadan oottoos.
ETI SABBAKANAADAN YIHOOWAY MAADDIIS
18, 19. (a) Koyro xeetu layttan hanidabay aybiyyo maaddidee? (b) Hanno gakkanawu beˈidobay Yihoowa xeelliyaagan neessi aybi siyettanaadan oottii?
18 Issi issi hanotati mishiraachuwaa loytti yootanaadan maaddidosona. Rooma Kawotettaa Sarotettay, waayettennan issisaappe harasaa biyoogee, ubbasan issi qaalaa haasayiyoogee, Rooma higgeenne Ayhudati laalettidoogee Yesuusi erissiyo ashkkarati Xoossay banttassi immido, mishiraachuwaa sabbakiyo oosuwaa polanaadan maaddiis.
19 Yesuusi saˈaa yaanaappe 400 layttaa kasetidi, Plato giyo Giriike biittaa eranchay medhi ekkidi issi bitanee hagaadan giidobadan xaafiis: “Saluwaanne saˈaa medhida aawaa eranaagee keehi wayssiyaaba; qassi nu a eriyaakkonne, abaa ubba asawu yootana danddayokko.” SHin Yesuusi, “Asau danddayettennabai Xoossau danddayettees” yaagiis. (Luq. 18:27) Ubbabaa Medhidaagee asay bana koyanaadaaninne eranaadan koyees. Qassi Yesuusi bana kaalliyaageetussi, “Asa ubbaa tana kaalliyaageeta oottite” yaagiis. (Maa. 28:19) Xoossaa Yihooway maaddin, he oosuwaa polana danddayoos. Kaalliya huuphe yohoy ha wodiyan he oosoy waani oosettiyaakko qonccissees.


text:
Worqqaappe Keehi Aadhiyaabaa Koya
Mulumuqqe worqqaa demma eray? Hegaa demmida asati keehi guutta. Gidoppe attin, miilooniyan qoodettiya asay hegaappe keehi aadhiyaabaa demmiis. Hegee “worqqan . . . shamettenna” Xoossaa aadhida eratettaa.—Iyy. 28:12, 15.
WOZANAPPE Geeshsha Maxaafaa xannaˈiyaageeti issi issiban worqqaa koyiya asaa mala. He asati laggetiyaabi baynna he aadhida eratettaa demmanawu minnidi oottananne Geeshsha Maxaafaa ubbatoo loytti pilggana koshshees. Geeshsha Maxaafaa xannaˈiya nuuni, asay worqqaa koyiyo heezzu ogeta akeekiyoogan ay tamaarana danddayiyoo?
MULUMUQQE WORQQAA DEMMAASA!
SHaafaa doonan hemettaydda awan phaphalqqi giya mulumuqqe shucha milatiya guuttabaa beˈaasa giidi qoppoos. Hokkada beˈiyo wode mulumuqqe worqqaa demmido gishshawu ufayttaasa. Hegee kibriitiyaa xeeraappe guuxxees, qassi almaaziyaa giyo alˈˈo shuchaa demmanawu hegaa keenaa wayssenna. Hegaa mala haraykka deˈiyaakkonne gaada yuushsha aattada koyaasa.
Hegaadankka, guutta wodeppe kase, issi dogettenna gallassi issi Yihoowa Markkay ne soo biidi Geeshsha Maxaafan deˈiya hidootaabaa neeyyo yootennan waayi aggana. Neeni ayyaanaaban mulumuqqe worqqa malabaa koyro demmido wodiyaa loytta hassayennan aggakka. Hegee hanidoy neeni Xoossaa sunttay Yihoowa gidiyoogaa Geeshsha Maxaafan koyro beˈido wode gidennan waayi aggana. (Maz. 83:18, NW) Woy qassi neeni Yihoowa dabbo gidana danddayiyoogaa tamaarido wode gidennan aggenna. (Yaaq. 2:23) Neeni worqqaappe aadhiyaabaa demmidoogaa sohuwaara eradasa! Qassi ayyaanaaban mulumuqqe worqqa mala harabaa demmanawu keehi koyennan aggakka.
HARABAAKKA DEMMAASA!
Suuppa worqqay darotoo shaafaaninne zanggaaran dagattees. Hegaadan dagattido sohuwaappe, worqqaa koyiya mino oosanchati daro tammu shaˈu Amarkkaa dolaare kessiya worqqaa demmana danddayoosona.
Neeni issi Yihoowa Markkaara Geeshsha Maxaafaa xannaˈiyoogaa doommiyo wode, biittaappe kessido guufe worqqaa harqqiya uraagaadan neeyyo siyettennan waayi aggana. Geeshsha Maxaafaa xiqiseta darota wotta dentta qoppidoogee ne eraa gujjennan aggenna; hegee neeni ayyaanaaban minnanaadan oottiis. Neeni he alˈˈo Geeshsha Maxaafaa tumaa wotta dentta qoppaydda, Yihoowakko waanada shiiqanaakkonne merinaa deˈuwaa naagaydda waanada a siiquwan deˈanaakko tamaaradasa.—Yaaq. 4:8; Yih. 20, 21.
Worqqaa koyiya uri biitta giddoppe alˈˈo worqqaa demmanawu koyiyoogaadan, neenikka ayyaanaaban alˈˈo aquwaa demmanawu minnada koyennan aggakka. Geeshsha Maxaafan deˈiya waannatiya tumaa tamaara simmada, nena Yihoowawu geppanawunne xammaqettanawu oottana bessiyaabaa oottennan aggakka.—Maa. 28:19, 20.
KOYIYOOGAA AGGOPPA!
Worqqaa koyiya uri shuchaa gomppaappe guutta worqqaa demmana danddayees. Hegaa mala issi issi shuchan a menttidi kessana danddayiyo daro worqqay deˈana danddayees. He shuchaa giddon worqqay sohuwaara waayi beettana. Ayssi giikko, keehi loˈˈo giyo tammu shaˈu kilograame deexxiya hegaa mala shuchaappe 10 giraame worqqa xallay beettiyo gishshataassa! Gidikkokka, worqqaa koyiya uri hegaa bookki kessees.
Issi uri “Kiristtoosa timirttiyaa biron doommiyaagaa” tamaari simmidikka minnidi xannaˈna koshshees. (Ibr. 6:1, 2) Neeni Geeshsha Maxaafaappe ooratta qofaanne goˈettana danddayiyoobaa tamaaranawu minnada xannaˈana bessees. Hegaa gishshawu, neeni daro layttawu xannaˈidaba gidikkokka, ne Geeshsha Maxaafaa xinaatee ubbatoo goˈˈiyaaba gidanaadan ay oottana danddayay?
Tamaaranawu ubbatoo yeemotta. Aahuwan odettida ubbabaa loytta akeeka. Neeni minnada baaxetiyoogaa aggana xayikko, Geeshsha Maxaafaappe Xoossaa aadhida eratettaynne kaaletoy deˈiyo alˈˈo buquraa demmana. (Roo. 11:33) Geeshsha Maxaafaa loyttada eranawu ne qaalan giigida pilgganawu maaddiya xuufiyaa loytta goˈetta. Neessi koshshiya kaaletuwaanne Geeshsha Maxaafay tamaarissiyoobaa xeelliyaagan neeni oychiyoobaa zaaruwaa demmanawu danddayan koya. Harati keehi maaddiyaaba gidiyoogaa akeekido xiqisetinne huuphe yohoti awugeetakko oycha. Neeni Xoossaa Qaalaa xannaˈaydda akeekido ufayssiya qofaa haratussi yoota.
Ne halchoy era gujjana xallaassa gidennaagee tuma. Kiitettida PHawuloosi ‘eray otorssiyoogaa’ yootiis. (1 Qor. 8:1) Yaatiyo gishshawu, ubbatoo ne huuphiyaa kawushshanawunne ammanuwan minnanawu baaxeta. Neeni so asaa goynuwaa ubbatoo goynniyoogeenne nerkka Geeshsha Maxaafaa aggennan xannaˈiyoogee Yihoowa maaraadan deˈanawu nena maaddana, qassi harata maaddanaadan denttettana. Ubbabaappekka aaruwan, neeni worqqaappe keehi aadhiyaabaa demmido gishshawu ufayttana.—Lee. 3:13, 14.


text:
Abunichi kaatolika Roomaa Pope fransis kaleessa galgala as Washington keessatti ennaa simatamanitti sagaleen bilbilaawwan manneen sagadaa dhaadannoowwan dhaga’amaa ture.
Uummati kumaan laka’amu simannaa fi lallaba isaanii dhaga’uuf waldicha kaatolika Roomaa Ameerikaa fuulleetti wal ga’ee turan.
Pope francis haasaa dhageessisaniin waldooliin Amerikaa keessaa maatiiwwan gargaarsa barbaadaniif dhaabachuuf cicha qaban nan galateeffadha jedhan.
Sirna kaleessa mana sagadaa kaatolika Roomaa guddicha Ameerikaatti geggeessameen akka amantii waldattiitti abuunii qulqulluu Junipero Serra muudanii jiran.


text: Waggootii dhufan shaniif aangoo mummicha Ministeerummaan akka Itiyoophiyaa hogganan kan muudaman Haayle Maariyaam kaabinee isaanii har’a muudanii jiru. Miseensoota Kaabinee 26 keessaa irra hedduun aangoo ministeeraa duraan irra turaniin itti fufu. Gama kaaniin ministeeroonni duraanii kan aangoon jijjirameef kan keessa jiran yoo ta’u kanneen maqaan isaanii keessa hin jirre kan akka ministeera Bishanii Jallisii fi Eneerjii kan turan Obba Alamaayyoo Taganuu , ministeera maallaqaa fi misooma dinagdee obbo Sufiyaan Ahmed gonkumaa keessa hin jiran. Iddoo Obbo Alamaayyoo Taganuu Obbo Mootummaa Maqasaa muudamanii jiru. Kan haaraa aangoo ministeerummaaf muudaman kan akka Obbo Abdul Azizi Muhammad bulchiinsa naannoo Oromiyaa irraa Ministeera maallaqaa fi walta’iinsa dinagdee ta’uun muudamanii jiru. Kan waajirri haaraan banamee ministeerummaa duraan irra turan irraa kaafamuun ministeera Dargaggootaa fi Ispoortii ta’an Obbo Reedwaan Huseen ta’anii jiran.


text:
QABEENYI OROMIYAA OROMOO QOFAAF OOLUU QABA..
Dhagaaleen suuraa irratti agartan kun qabeenya Oromiyaa keessatti argamu keessaa tokko yoo tahu inniis Bahaa Harargee Baabbile keessatti kan argamu dhaga albudaati. Babile keessatti kuufamni dhagaa albudaa fi dhagaa ijaarsaa gosoota baayyee kan argaman yoo tahu isaan keessaa ‘Granite, isa tokkoo dha. Dhagaaleen suuraa irratti agartan kun waggoota 27 ol Alamuddiniin samamaa kan turee fi ammaa kafaltii fi bu’aa tokko malee saamamaa kan jiruu dha.
Alaamuddiin malee wayta ammaa dhaabbanni lama kan warra wayyaanee itti dabalamuun sadi tahanii halkanii guyyaa guuraa jiran. Dhagaalee albudaa fi ijaarsaa kun waan baayyeef kan oolu yoo tahu Oromiyaafiis tahee ummata Baabbileetiif rakkoo dhiqamiinsa biyyee dabaluun ala bu’aa buusaa kan hin jirre tahuu isaa namuutu beeka. Dhagaan kun sadarkaa addunyaatti meeshaaleen akka burcuqqoo, siinii fi daawwitii kan irraa hojjatamu, akkasuma ijaarsi boca adda addaa faayuuf, bobbocaa fi faaydaa danuuf oola waan taheef sadarkaa addunyaatti beekkamaa dha. Qeerroon Oromoo Aanaa Baabbilee qabeenya saamamaa jiran kana akkamitti dhoorkachuu qaban kan ja’u isaanumaafin dhiisa.


text:
Ijaarsawwan daandii haaraafi bara darbe eegalaman xumursiisuuf haalli mijaawaan akka jiru ibsame
Ilaalchotaafi gochaa kiraa sassaabdummaa, eeggattummaa fi hojichaaf xiyyeeffannoo kennuu dhabuu maqsuun bara kana daandiiwwan haaraa fi bulan km.7280 hojjechuuf karoorfachuusaa Abbaan Taayitaa Daandiiwwan Oromiyaa beeksise.
Ilaalchonni eeggattummaa hojiin daandiin maashinaan hojjetamu malee daandii miti,qulqullinas hin qabaatu jedhanii shakkuun hawaasaafi hoggansa bira jiraachuufi hoggantoonni Abbaa Taayitichaa dandeettiidhaa ogeessa daandii ta'uu dabuun rakkoon qulqullina daandii mudataa akka ture Abbaan Adeemsa Hojii Dhimmoota Kominikeeshinii Abbaa Taayitichaa Ad. Ummii Abbaajamaal ibsaniiru.
Kanamalees,ilaalchaafi gochi kiraa sassaabdummaa itti fayyadama meeshaalee maashinaa waliin wal-qabatuufi hojichaaf xiyyeeffannoo kennuu dhabuu akka hanqinaatti qorannoo bara darbee keessatti mul'ataniiru kan jedhan Add. Ummiin,hanqinoota turan sirreessuuf,hoggantoota,hawaasaafi ogeessotaaf yeroo ammaa leenjiin ilaalcha dogoggoraa sirreessuufi dandeettii cimsu kennamaa jira.
Akka Ad.Ummiin jedhanitti,rakkoo dandeettii ogummaa waliin wal qabatu furuudhaaf sadarkaa hoggansaatti itti aantonni ogeessota akka ta'an ta'ee,aanaarrattis injiinaroota BA qaban tokko tokko ramaduuf qacaraa jiru. Dhiyeessiiwwan meeshaalee ilaalchisees,rakkoon akka hin jirre dubbataniiru.
Abbaan adeemsaa kun akka ibsanitti, kana ka'umsa godhachuudhaan,bara kana piroojektoota otoo hin xumuramiin bulan xumursiisuufi ijaarsisaafi qorannoo daandiiwwan haaraa dabalatee daandiiwwan km. 7280 ta’u bajata kaappitaalaa, federaalaa (MDG)fi hirmaannaa ummanni %50 taasisuun hojjechuudhaaf karoorri qabameera
Bajata birrii miil. 1.3 fi MDG birrii biiliyoona 3.9 irratti hirmaannaa hawaasaa, qooda fudhattootaafi bajata aanaatiin ,akkasumas hudhaalee gama ilaalchaafi dandeettiin mul'atan kana maqsuudhaan karoorri bara kanaa akka milkaa'u Ad. Ummiin ibsaniiru


text:
BY IBRAHIM ALI | Bitootessa 17, 2014
Mootummaan abbaa irree Itoophiyaa waggaa 23 guutuu bakka barbaachisutti humnaan, bakka kaanitti immoo mala adda addaa fayyadamuudhaan hanga hardhaa gahee jira. Ani hardha kan irratti xiyyeeffachuu barbaade mala mootumman abbaa irree ITOOPHIYAA itti fayyadamu keessaa kan yeroo ammaa akka ummati wal basaasuuf meeshaa guddaa taheefi jiru TOKKO SHANEE kan jedhamuu dha. TOKKO SHANEEn OROMIYAA keessatti erga hujirra oolee kan bubbule yoo tahu amma immoo diyaaspooraa keessattis jalqabuuf qophii kan fixatan tahuu himamaa jira, sababi irratti na xiyyeefachises kanuma dha.
TOKKO SHANEEn maal? Tokko shanee jechuun namoota shan bakka tokkotti ijaaranii , shanan keessaa nami tokko hoogganaa tahee filatama. Namooti shanan kun bakki jireenya isaanii tokko tahuu qaba, akka hordoffiif isaanii tolutti waan ijaaraniif namoota shanan kana wanti jireenya guyya guyyaatti waliiti isaan fidaa jiraachuu qaba, fakkeenyaaf qotee bulaan kan ijaaramu qotee bulaa ganda isaatti dhihaatu waliin,daldalaanis daldalaa waliin ,hojjataa mootummaatis nama shan kan biiroo tokko keessa waliin hojjatan waliin, dargaggootis dargaggota waliin, dubartootis dubartoota waliin, barataanis kan sadarkaa lammaffaa baratu irraa jalqabee hanga koolleejii fi unbaristiitti akka akaakuu barnooti isaanii wal fakkaatuun ijaaramu.
Faayidaan TOKKO SHANEE maal? Mootummaan abbaa irree Itoophiyaa “ TOKKO SHANEE MISOOMAA” jedhee waama, garuu wanti malli kun uumamef misooma osoo hin taane basaasummaa dha, nami tokko yeroo gareen isaa walgahii qabdu gaafii mirgaa yookin waan sirrii hin taane kan mootumman abbaa irree uummata irratti godhu kan arge yoo gaafate ati farra misoomaati jedhamee hordofama, ni qoratama, hujii fi baruumsa irraas ari’ama, mana hidhaattis darbatama, abbaan manaa tokko dhimma dhunnfaatiif karaa deemuu yoo barbaade haaadha manaa isaa dura hoogganaa garee isaa hayyamsiifata, maalif akka deemu, eessa akka deemu, yoom akka deebi’u hooganaa garee isaatif gabaasa. Akka uummata biratti fudhatama qaban fakkeessuufis tokko shanee kanatti fayyadamu, fakkeenyaaf yeroo MALLAS ZENAWIN du’e uummati fedhii isaatin ala bakka boohichaa naannawa isaatitti qophaahe dhaqee akka boohu, qarshii boohichaaf tahu akka baasu karaa gareetin dirqisiisaa turan , yeroo uummati amantii islaamaa hordofan gaafii mirgaa kaase karaa koomitee filateen gaafataa turetti erga koomitee hidheen booda, akka uummati komitee san nuti hin filanne , bakka nu hin bu’an , koomiteen shororkeessitoota jedhanii hiriira bahan karuma tokko shaneetiin dirqisiisa ture, namni hin bahu jedhe ati shororkeessitoota deeggarta jedhamee farrajama.keesattuu uummati OROMOO mirga isaa kan jaarraa tokkoo ol sarbamee deebifachuuf yeroon inni itti ciisee bule hin jiru, bifa adda addaatin hanga hardhaatti fincilaa jira, fincila uummati oromoo bilisummaf godhu kana dura dhaabachuf mala bahe dha.
Tokko shanee gara biyya ormaatti diriirsanii diyasporaa addaan qooduufi sochii mootuummaa abbaa irree Itoophiyaa balaaleffachu yeroo gara garaa biyyaa adda addaatti bifa hiriiraati fi walgahiitin godhamaa turee fi jiru laaffisuuf qophii fixatanii akka hujiitti galan gidduu kana himamaa jira . Diyasporaa mirga saba isaanii dura faayidaa dhunfaa dursan adda baasuudhaan lafa invastimantii kennuufii, liqaa baankii mijeessuufii, kondominiyemii 40/60 jedhamu irratti dursa kennuufi fi kkf itti fayyadamuu dhaan tokko shanee diyaasporaa keesatti ijaaruu fi babaldhisuu dha. Diyaspora hanga hardhaa rakkinna uummata isaa irra gahu sagalee taheef kara adda addaatin mootummoota addunyaatif akkasumas uummata adduunyaatif dhaggeessisaa ture dadhabsiisuf shira xaxanii jiran.
Dhuma irratti ani dhaamsa lama qaba, dhaamsi kiyya ka duraa uummati oromoo kan oromiyaa keessa jiraatu shira mootummaan abbaa irree xaxee, tokko shanee misooma jedhee basaasummaaf itti fayyadamu kana beeknee garee uumame kana finciloota biyya keesatti ka’an cimsuu fi qabsoo bilisummaa oromoo deeggaruf akka itti fayyadamnu jedha. Dhaamsi lammeesso Uummata oromoo kan biyya ormaa keessa jiraatuf yoo tahu balaa mootumman abbaa irree Itoophiyaa nu keesatti uumuf deemu kana gurra qeensinee ofirraa eeguu fi dura dhaabbachuu qabna, tokkummaa keenya daran cimsinee humna, beekkumsaa fi qabeenya keenya qabsoo bilisummaa oromoo galmaan gahuuf haa oolchinu jedha.
Barreessaa qunnamuuf : ibrahimbale13@gmail.com