text:
Poolisoonni Ameerikaa nama ukkaamfamee du'aa jiruutti yoo qoosan argaman
Mana hidhaa Ameerikaa keessatti sirreeffamaan tokko erga qondaalloonni poolisii ukkaamsuun lafatti isa gadi qabaniin booda daqiiqawwaniif erga aadeen booda wixxifachuun du'e. Sirreeffamaan kun; ''afuura baafachuu hin qabaattu'' jedhamuun du'e jedhame.
Waraabbiin viidiyoo biyyattiitti dhaabbata Teeneese jedhamu irraa argamee tokko akka mul'iseetti, sirreeffamaan Wiiliiyem Jeeneete jedhamu kan umuriin waggaa 48 hidhamee lafatti gombiifame ture.
Innis hojjattoota mana sirreessaa Kaawuntii Maarshaaliin ''Maaloo na gargaaraa. Na ajjeessuuf jechaa jiruu'' jechuun kadhataa akka ture mul'isa.
Haata'u malee qondaaltoonni poolisii dugdasaarra gadi qabanii turan irraa ka'u waan didaniif yeroo sadiif afura baafachuu hin dandeenye jechuun kadhatee ture.
Sirriiyyuu poolisoota keessaa isheen tokkoo ''Afura baafachu danda'uun sirra hin jiraatu'' jechuun arabsaa wayita turte ni dhagahama.
Himannaa amma miseesoota poolisii kanneen irratti dhiyaateen, isheen tokko sagalee sirreeffamaa fakkeessuun ''afura baafachuu hin dandeenyee'' jechuun yoo qooftu, inni biraa ammoo wayita kolfu dhagahama.
Haala akkasiitiin daqiiqaawwan afuriif lapheesaatiin lafarratti gadi qabanii turan jedhameera.
Miseensi poolisii tokko garuu lakki ukkaanfamee du'uu waan danda'uuf akka afuura baafatu haa taasifnu wayita jedhu dhagahama.
Himannaan poolisoota kanneen irratti dhiyaate akka mul'isuutti, wayita sirreeffamaa dugdaan garagalchaniitti fuulasaarratti haalluun diimadii mul'achuun qaamniisaa hadoodee ture.
Qorannoon reeffa nama ajjeeffamee kanaa akka mul'iseettis, namni kun qoricha sammu addoochaa fi dhugaatii garmalee fudhachuun of wallaalee akka ture akkasumas malli poolisoonni itti to'annoo jala oolchuuf itti fayyadaman akka ukkaamsu taasisuun isaa maddeen du'aa ta'u kaa'amaniiru.
Sirreeffamaan kun erga du'ee boodas ajjeechaa lammii Ameeriikaa gurraacha ta'ee Joorji Filooyiidiin booda hookkorri cimaan kaasee ture.
Intallii Mr Jeeneete adii kan taatee haala adeemsa seera kabachiisuu kan abbaan ijoollee shanii Caamsaa 6, 2020tti raawwatamee ilaalchiisuun pooliisoota irratti himannaa bantee jirti.
Himannaa kanaanis miseensoonni poolisii torba humna hin barbaachifne fayyadamuun himatamaniiru.
"Inni gaafataa kan duree gargaarsa ta'uulleen kan deebiifameef garuu jibba ture'' jette intallii isaa Caalii Jeeneete wayita miidiyaa biyya keessaa CBSn hidhata qabu WTVF-TV.tti dubbatteetti.
Akka himannaa dhiyaateetti Mr Jeeneete daqiiqaawwan afuriif qondaala poolisiittiin dugdasaaarratti lafatti ukkaamfamuun qabamee turame.
Qondaaltoonnis Mr Jeeneete ''baayyee kan hinajajamne ture' jechuun haala ittiin qaban ofiirraa ittiisuuf yaalaniiru.
Abbaan alangaa bulchiinsichaa baaatiiwwan hedduun dura ture himannichi ajjeechaa ta'u mirkaneessuu kan cufe ture.
Haata'u malee gareen gumii miseensoota hawasaa (jury) dhimmicha irra deebiin ilaaluun akka himannaan yakka ajjeechaan qondaaltoota poolisii irratti hin banamne murteesse.
Osoo sirreeffamaan ukkaamfamuu yeroo sadii itti himuu qondaaltoonni garuu ulfaatiina qaamasaanii dugda isaa irra kaa'uun turan.
Itti aanaan tokko garuu ''Afuura baafachu hin dandeessu, ''gadhee xiqqoo wayi'' jechuun deebiiseefi.
Akka himannaa kanaatti poolisittiin wayiita qooftu miseensii poolisii kan biraa kolfaa ture.
Viidiyicha irratti poolisiin tokkoo tarii Mr Jeeneete ukkaamfamuu waan danda'uuf akka gadi dhiisuu yoo gaafatu ni dhagahama.
"Wayita namni harki hidhamee dhufu fuulaan ol garagalchuu qabu ture'' jedhameera.
Joorji Filooyid: Daqiiqaawwan dhumaa 30 Joorji Filooyid keessatti maaltu umamee ture?
Aangawwoonni Joorji Filooyid taateewwan attamiin akka du'aaf qaqqabee ifa taasisan. Garuu, maal keessa darbe?


c: text/html

text:
Addunyaa irratti Gaazexxesoota walaba ta’an irratti saansurii gochuu, dorsiisuu, hidhuu akkasumas waajiira isaanii cufuun itti fufee jira.Garee Midiyaa Freedam Koaleeshiin jedhamu keessa kan jiran biyyonni 21 dhiyeenya kana akka ibsanti, aangawoonni Hoong Koong fi Chaayinaa miidhaa midiyaa walaba irra ga’aa jiraniin akkaan yaaddeessee jira.
Ministeerri haajaa alaa Yunaaytid Isteetees Antonii Bliinkan uummata addunyaa dhibba keessaa harka 85 kanneen ta’an bara 2016 fi 2021 giddutti bilisummaan preesii gad bu’aa akka jiru ni beekan.Kunis yaaddeessaa dha jedhan.
"Uummanni odeeffannoo akka argatu gochuuf, walabummaan preesii akkaan barbaachisaa dha./ Hogganoota isaanii itti gaafatamoo gochuuf gargaara.Dhimmootii akkaan barbaachisaa ta’an dhiyeessuun hin danda’amu taanana, uummanni hin bariin hafa.Walabummaan preesii hin jiru taanaan, malaamatummaan dagaagee hogganoonni bu’aa ofiif fiigan, aangoo isaaniin gar-malee gargaaramuun sagaleen uummataa akka hin dhaga’amne godhu. "
Yunaaytid Isteets yaada haaraa hedduu akka qabdu kan labsan Bliinkan kunis haala oduu gabaastoonni diinummaan ilaalaman keessatti sagantaa eeguumsa isaan barbaachiisu argachuu, dabalata jedhan.
Kana malees, teeknooloojii jiruun seeraan ala gargaaramuun gaazexxessoota irratti fulleeffachuu ittisuuf akkasumas kabajamuu mirga dhala namaa fi babal’achuu Demookraasii of keessaa kan qabu ta’uun ibsamee jira.
Yaadii dhiyaate kun Teeknoolojii dhiittaa mirga namoomaa hammeessuuf oolan, kunis Gaazexxessoota dararuuf akkasumas, mormiitoota cunqursuuf oolan to’achuu dabalata.
Yunaaytid Isteetes addunyaa irratti odeeffannoo facaasuun akka itti gochuuf akkasumas walabummaan preesii akka kabajamuuf deggersa gootuu kan itti fuuftu ta’u Bliinkan ibsuu isaanii hubachisuun gulaalaan har’a yaada isaa xumuree jira.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Onkololeessa 31, 2016
Abbaa Urjii tiin:
Suu
daawwadhee quufuun dadhabe.
Yaroon laalu mara imimmaan tu
ija na guuta. Imimman kuniis kan
gammachuu fii gaddaan walitti
makame. Burqaan gammachuu
tiyyaa fedhii fii murannoo
ummanni Oromiyaa bilisummaa
isaanii tiif horan suuricharraa
hubachuu dha. Iddoo basaasotaan
dhunfatamte, tan waraanaan
marfamtetti, dhiibbaa sodachisuuf
irratti godhamte hunda injifatanii,
haala mul’atu kanaan harka
qullaa, fuullee du’aa dura dhaabbatanii, “bilisummaa barbaanna!” jachuun onnee onnee olii
qabaachuu dha. Tana arkuu tu imimmaan gammachuu ija keeysaa na yaasa. Ija imimmaan
gammachuu yaaftu tana keeysaan Sheekh Maammad Nuuroo Bayaan tu natti mul’ata. Sheekhni
walakkaa bara 1977-a, qabsoo bilisummaa Oromoo gargaarta ja’amee, qabamee, ganda isaa, Ija
Bunaa, kan Aanaa Baddannoo naannoo Tortora Qallaa jirurraa fuudhamee, magaalaa Moojoo ol
iddoo Funyaan Muxii ja’amtu geeyfame. Achitti, ajjeechaa isaa akka daawwataniif ummata
walitti qabaniif dhaamsa sheenaa akka dabarfatu namichi isa ajjeesuuf deemu, bakka bu’aan
Hizb-dirijjitii Dargii, Radi’eet, gaafate. Sheekhni carraa arkate tanatti dhimma bahuun ummata
naannoo sanii, kan,
“Sheekh Nuuroo Waliyyii, daqqabaa takkattii
Maashoo Rassuulli deemmatuun harkattii,”
je’ee isa faarsu dura dhaabbatee, “Yaa ummatoo! Ka’aa! Onnadhaa! Du’a sodaa nama akka
keessanii-tiif hin gabroominaa. Namni du’a sodaatu Rabbi hin sodaatu. Namni mirga lammii fii
maatii isaa tiif odoo loluu du’u shahiida (wareegama). Abbaa Jannataa ti. Kan lammii fii maatii
isatti odoo diinni roorrisuu calisu, ammoo, booddeen isaa Azaaba.” Je’ee, faallaa fedhii Radi’eet
haasawuun, sodaa malee, qoma isaa qawweef kenne.
Sheekni wareegama isaa tiif nama xiqqollee sheenawee miti. Gama isaa tiin nama waan
ummataan je’e hujirra oolchaa bahe. Darasoota dhibbootaan lakkaawaman kanneen Fiq’hii fii
Tafsiira (seera amantii Islaamaa fii hiikkaa Qur’aanaa) barachuuf bira dhufan nama dammaysaa
ture. San biraan, gaafa Xaaliyaan mootummaa Habashaa fonqolchee biyya teenya qabate,
“Xaaliyaaniin dhufee, Jaanooy siree gadhiisee
Akkanaaf hin taa’u, Nafxanyaan muuxa baasee”
jachuun, Nafxaynoonni Xaaliyaaniin lollaa ja’anii duubbee Gaara Mul’ataa keeysa daddeemaa,
roorroo ummata keenyarraan gayaa turan seenaaf galmeeyse. Gaafa Ingiliz Xaaliyaan biyyaa
baasee Hayle Sillaasee baqarraa fidees,
“Ingiliziin dhufee, Mosoloonii buqqaasee
Osoo sabni jiruu, Haylee siree-rratti deebise,”
jachuun mootummaa Ingiliz tan bulchiinsa gabrummaa Habashaa aangorratti deebifte nama
balaaleeyfate. Sheekni, dura dhaabbii sirna gabrumaa tan haala kanaan ibsaa ture malees,
akkuma shakkametti, gaafa Jaarraa Abbaa Gadaa qawwee takkaan naannoo isaanii dhufe, rashii
lamaa fii Dubaay shaniin nama badhaase. San biratti, qabsoo bilisummaa qacalee qabeenya,
yaada, ogummaa fii ilmaan isaa tiin hidda naqachiise. Kanaa fiin ija imimmaan guutteen
kaa’immna kana keeysaan Sheekha mil’adha.
Haalli imimmaan gaddaa tiin ija na guutu, yaaddoo haala kaa’imman kuni yaroo ammaatti keeysa
jirani. Warra suuraarraa akka gaaritti mul’atan keeysaa, laata kanneen guyyaa san wareegaman
jiruu? Gurbaan fuula-duraa, kan wayaa aadaa uffate; shamarreen hundarraa ol hiixattee, sanacha
dumuceeysitee, tan haala qalbii nama fuudhuun onnattee onnachiiftu hoo numa jirtii? Yo
gaaga’ama gaafasii keeysaa lubbuun baate, arra hoo haala akkam keeysa jirti? Laata mana hidhaa
jiraatinnaa? Je’een if gaafadha. Garuu, gurbaa fii shamarree, akkasumatti ammalee, warra dura
dhaabbatan, kanneen walakkaa fii booda jaajjan, warra suuraarratti mul’atanii fii hin mul’anne,
kaa’imman miliyoona lamaa ol, kanneen sab-boonummaan achitti walitti fidde, fuula tokkoo
isaanii irraa xiqqollee sodaan mul’achaa hin jiru. Wanni irraa mul’atu murannoo bilisummaaf
qabanii fii qophii isiif wareegamuu ti. Kana hubachuun, duuba, gadda kiyya gammachutti
deebisa. Yaroo tana, isaan keeysaan qabsaawota akka Magarsaa Roobaa (Abdii Habiib), Dachaas
Galmoo, Guulaa (Jamaal Muussaa) fii qabsaawonni waliin turan natti mul’atan.
Magarsaa fii Dachaas ji’a Abraashaa (Muddee) tan bara 1976-a keeysa, toora barcaa, odoo Aanaa
Oborraa naannoo Laga Gabaa keeysa qaxxaamuranuu Tiiysitee toora sanii tiin walitti dhufan.
Qabsaawonni, jara agarraan dafanii achii fagaachuuf raaree keeysa faana fuudhan. Tiiysitoonni
ammoo, qabsaawota hidhannoon deeman agarraan hiikachiisuuf, dirmachuu lallabaachaa, faana
sossoohan. Yaroo tana, Qotee Buloonni iyya dirmachuu dhagayan, lallabbii bowwaasaa, ooyrota
hunda keeysaa gama qabsaawotaa yaa’anii, duraa fii duubaan marsan. Magarsaa fii Dachaas
haala warra sardaa jaru jalaa bahuu hin dandeenyerra gayuu hubannaan, warra mancaa fii uleen
hidhannoo hiikkachiisuuf itti deeman qawwee qabaniin ifirraa ittisuu fii arihuu osoo dandayanuu,
“warra bilisummaa isaanii tiif manaa baane hin galaafannu” ja’anii boombii ifitti dhoosuun if
wareegan. Odoo olee hin bulin, ummanni naannoo sanii, haala qabsaawonni mudatan irraa
haalaan gaddan. Gadda isaanitti dhagayame, kaayoo qabsaawonni manaa bahaniif hordofuun
irbuu seenan. Akkasiin, gaafasirraa kaasee, qabsoon bilisummaa tii fii naannoon san walitti
firooman.
Akkasumatti ammallee, dhuma bara 1977-a, magaalaa Watarii ol iddoo Gola ja’amututti,
gaaga’ama fakkaataa tu qabsaawota biraarra gaye. Gaafana, meeshaa waraanaa Dirree Qabsoo
tan Maayaa Qalloo irraa gama Raammis dabarsuuf, qabsaawota imaltuurra jiran tu Tiiysitee
waldaya naannoo sanii tiin walitti bahe. Qabsaawonni hidhannoo jara ittiin injifatan odoo ifirraa
qabanuu, amrii warra qawwee Chikooziin isaan doorsisaniif oggolanii, amanarraa dhaabbatan.
San booda, eenyummaa fii haala isaanii keeysa ibsaniifii hayyama imatuu isaaniitti deebi’uu
gaafatan. Tiiysitoonni gandaa garuu, yaada qabsaawotaa fudhachuu didan. Warri muuxannoo
lolaa hin qabne, kanneen qawwee shan nyaattu hidhatan, qabsaawota kilaashinkoov, baazuuqaa
fii boombii adda-addaa tiin deemmataniin, “hiikkachuu qabdan,” ja’an. Qabsaawonni ifii du’uu
fii jara ajjeesuu keessaa tokko filachuu dirqaman. Tan lubbuu isaanii baayyee hin yaachifne. Kan
isaan rakke, miya hidhannoo kan deemaniini. Miya wareegama qaaliin argame waan taheef irraa
obsuu dadhaban. Isaanii yaaddoo tanaan rakkachaa jiru, Tiiysitoonni dhukaasa itti banan. Yaroo
tana, Guulaa (Jamaal Muussaa), Aammad Yuuyyee, Maammad Aammad, Caalaa Aammad,
Muummee Umar, Maammad Jibroo fii Eliyaas Wayyaal, ummata keenyatti qaataa hin harkifnuu
murteeffatanii, harka isaanii tiin if galaafatan. Seenaan haala kanaa dheertuu taatullee,
gabaabinatti, murtiin qabsaawonni fudhatan akkuma tan Magarsaa faatti seena-qabeeysa taate.
Odoo hedduu hin turin, Tiiysitoota qabsaawotatti dhukaasa banan keeysaa baayyeen isaanii,
kaayoo isaan manaa bahaniif if dura oofuuf murteeyfatanii gama Dirree Qabsoo yaa’an. Miyni
qabsaawonni rakkatanii fiis, haa dhibaawu malee, Dargii jalaa dhooyfamee, akka jirutti, iddoo
karoorfameef geeyfame. Duuba, daawwiin suuraa, yaroo garii, kaa’immaniin arku mara
Magarsaa, Dachaas, Guulaa fii Jaallan waliin turan natti fakkeeysee imimmaan gammachuu tiin
na hudha.
Ummata, haala armaa olii kanatti, miliyoonaan bahee sirna gabrummaa jalatti hin bullu ja’u
kana, Wayyaaneen, humna waraanaa tiin if jalatti bulchuuf tattaafachaa jirti. Wanti hawaasa
biyya sanii keessatti jibirii; tan lafa Oromiyaa keeysatti baayyinni qubaan lakkaawamu; “Ani
Aangoo Dhabuurra Ummanni Oromiyaa Haa Dhabaman!” murteeyfattee jirti. Haala kanaa fiis,
ummata Oromiyaa ijaa-gurra adunyaarraa uggurtee, kumaatamaan ajjeesaa, madeeysaa, mana
hidhaa keessatti araraasaa jirti. Ummata akka suuraarraa arkamutti bilisummaaf muratan, irree
waraanaa tiin if jalatti bulchuuf ijibbaata godhuun taqayyurummaa daangaa hin qabne. Ummata
akkanatti mirga isaa tiif anaannatan, waraana isii kan akkaa-gara hin qabnee mitii, kan adunyaa
maraa tiin galii isaanii irraa hanqisuun hin dandayamu. Kana beekuu dhabuun Wayyaanee,
seenaa adunyaarraa odoo hin taane kanuma Dargii irraa huu wahuu baruu dhaba isii agarsiisa.
Irree waraanaa tiin Faransaayiin – qabsaawota Algeeriyaa; Israa’el – sab-boonota Falasxiin;
Ameerikaan – murattoota Afgaanistaan jilbiiffachiisuu hin dandeenye. Haaluma kanaa waliin,
wanni Wayyaaneen hubachuu dadhabde, bara 25-if aangorra turuu kan dandeeyse, qaruutummaa
fii jabina waraana isii tiin odoo hin taane, humna isii dura dhaabbatu qabaachuu dhaba qofarraa
tahuu dha.
Ee! Kan dhagayuu tu hanqate malee, Wayyaaneen, gaafa angoorratti baaterraa jalqabee, tolaan
akka irraa hin buune himuurraa takka if hin qusanne. Haala kanaa fiis, Tigroota generaalummaa
muudachaa, raayyaa leenjifachaa, miya waraanaa kuusachaa baate. San birattiis, ummatoota
ibiddaa fii citaa walitti godhaa, caasaa basaasummaa tii fii tokko-shanee tiin hawaasa tooyachaa
turte. Duuba, odoo isiin haala saniin barcuma aangoo tottolfattuu, ummanni Oromiyaa bahaa-
dhihaan, kaabaa-kibbaan xiqqaa fii guddaan itti fincilanii, yaroo gabaabduu keeysatti, hafuura itti
kutan. Anaannataa fii muraannoon akka suuraarraa mul’atuu, irree qabsoo hidhannootti
geeddaramee as bahuuf yaroo irraa hin fudhatu. Kaa’imman harka qullaa waraana diinaa dura
dhaabbachuuf onnee horan, yo hidhatan, waraana Wayyaanee kan kan Dargii daran hamileen
buute akkam akka godhan tilmaanuun nama hin dhibu. Garuu, akka haalli kuni hin taanee, diina,
ambaa fii lammii keeysaa hiis warri barbaadan heddu. Diina malees amba keeysa warri kana
fedhan jiraachuun nama hin dinqu. Ajaa’ibni guddaan, diina lolaan malee Oromiyaa keessaa hin
bahu ja’u, kan kanaa fiis xiqqaa fii guddaa halkanii-guyyaa ajjeesaa jiru, qabsoo hidhannoo tiin
dura dhaabbachuun biyyattii akka Suuriyaa fii Soomaaliyaa godha jachuun, kanneen qabsoo
hidhannoorraa lammii hamilee cabsuu barbaadan, arrallee, mooraa qabsoo keeysa jiraachuu dha.
Yaanni arra bifa armaa olii tiin dhihaate, ammaan duraas, haala adda-addaa tiin hujiirra oolee
jira. Bara 1991 dura, kumaatamni qabsoo bilisummaa tiif hidhatan yaada manaa bahaniif akka
hujiirra hin oolchine godhaman. San bira kutee, bara 1992 keeysa, akka beeyladaatti diinaaf
goorannootti naqaman. San boodaas, maqaa Jilaa tiin biyya Noorway magaalaa Bergenitti
“Exploring New Political Alternatives for the Oromo in Ethiopia” (Oromoota Xoophiyaa tiif
Kaayoo Siyaasaa Tan Qabaniin Addaa Soquu) bu’ura ja’uun, teeysumti faallaa qabsoo
bilisummaa gaggeeyfamte. Maqaa Jila kanaa tiin, summii mooraa qabsoo bilisummaa Oromiyaa
keessatti cunfamuuf yaalamte dooyaa internet, https://www.cmi.no/publications/file/3360-
exploring-new-political-alternatives-for-the-oromo.pdf irraa hubachuun ni dandyama. Ammallee,
dhiheenyuma kana, odoo fincilli amma kokkee diinaa hudhe kuni odoo hawaasa keessatti
bilchaachaa jiru, diinatti harka hiixachuun imalli karaa biyyaa taasifame, kan if-tuulummaa
Wayyaanee tiin fashale, ijibbaatuma qabsoo hidhannoo bilisummaa ummata Oromiyaa
laamsheysuuf godhame.
Duuba, arra, qabsoon bilisummaa ummata Oromiyaa shiroota armaa olitti ibsamanii fii kanneen
biroo tiis injifattee, sadarkaa if duuba hin deebine geeysee jirti. Akka olitti ibsametti,
barbaachisaan murannoo kaa’imman Oromiyaa keessaa danfaa jiru gama qabsoo hidhannoo
Riphee Loltummaatti jijjiiruu qofa. Qabsoon bifa saniin qindooyte; tan seenaa armaa olii irraa
baruun dogoggora fakkataarraa if hanqiftu; tan qabsaawota biyya keessaa tiin hoogganamtu,
Wayyaanee jilbiiffachiiftee, hawwii Sheekh Maammad Nuuroo, Magarsaa, Dachaas, Guulaa,
jaallan waliin turanii fii wareegamoota akka isaanii hujiirra oolchuuf yaroo irraa hin fuudhatu.
Oromiyaan ni bilisoomti!
abbaaurjii@gmail.com
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…
NAIROBI, Kenya — Once home to one of Africa's fastest-growing economies, Ethiopia is struggling as…
On September 11, 2022, the Government of Tigray External Affairs Office released a statement indicating their willingness…


text:
Dura-taa’aan Koongiresa Federaalawa Oromoo fi Itti-aanaa dura-taa’aan Gamtaa Paartiilee mormitootaa Medrekii – Dr. Mararaa Guddinaa, akkuma biyya Awurooppaa tii Finfinnee seenanitti qabamanii eega to’annaa poolisii jala galfamanii booda, ifatti uummata duratti mul’achuun isaanii kun ka jalqabaa ti.
Gabaasaan keenya – Melleskaachew Amahaa akka jedhutti, Dr. Mararaan har’a gara galgalaa sa’aa kudhanii fi ruubii irratti mana-murtii federaaraalaa sadarkaa tokkoffaa dhaddacha ramaddii Araadaa ennaa dhaqqabanitti, kanneen naannawa sana turan – dippiloomaatota tokko tokko, gaazzexeessota, miseensota hooggana paartii isaanii fi deggertoota isaanii nagaa-fuudhuuf harka isaanii ol kaasanii raasanii turan.
Kaabbortaa gurraacha dheeraa uggatanii ka dhufan – Dr. Mararaa guddinaa, fuullee irraa fuula isaanii irratti jijjiramni mul’atu akka turre illee dubbate – gabaasaan keenya. Abukaatoolee isaanii tii ala namni ka biraan akka mana-murtii sana seenuu hin danda’iin illee gabaasee jira.
Abukaatoon Dr. Mararaa – Dr. Yaaqoob haala sana ennaa ibsan, gochaalee lamatti shakkamuu isaanii eeran. “Tokkoffaa, dhaabota shororkeessota jedhamanii ramadaman waliin quunnamtii uumee jira. Iaan waliin mari’atee jira. Hiarmaannaa hojiis godhatanii jiru – ka jedhu. Ka Lammataa immoo, labsii yeroo hatattamaa cabsuudhaan, olola kaka’insaa godhee jira. Gochaalee labsii sanaan dhorkaman raaw’atee jira. Dhimmoota lemeen kana irratti ture ka Dr, Mararaan shakkaman” jedhan.
Kana irraa kan hafe, abukaatooleen Dr. Mararaa iyyannaan abbaa-murtiitti dhiheessan, ka shakkiidhaan torbanneen hafuriif Dr. Mararaa qabee kaa’ee jiru – Poolsiin wanna itti shake kanaaf ragaa qabu yokaan ibsa ka biraa toora kanaan qabu akka abbaa-murtiif ibsu, ka jedhuu fi akka mirgi wabii Dr. Mararaaf eegamu, ka jedhu ture. Kan mana-murtii sanaa ala dhaabbatanii eegaa turan – itti-aaanaa Dr. Mararaa – Obbo Mulaatuu Gammachuutti bilbillee haala ture akka buuf ibsan dubbisnee turre.


text:
Fayyaa Sammuu: Daabboo hospitaala dhibamtoonni sammuu yaalamanitti tolchamu
Manni daabboon itti tolchamu kun 'The Crazy Bakery' [jechuunis mana daabboo maraatu hiika jedhu qaba] jedhama.
Kan inni itti argamus biyya Chaayinaa hospitaala warri dhibee sammuu qaban itti wal'aanamaniifi magaalaa Beejing irraa fagaate argamu tokkottidha.
Kun manneen daabboo tolchaa baramanirraa addadha. Kanneen as keessatti daabboo tolchan namoota saddeeti. Saddeetanu garaa garaas ta'u rakkoo fayyaa sammuu ni qabu.
Gaafa Kibxataa, Roobiifi Jimaataa yero hunda daabboo tolchanii gurguru.
'Waan qulqullina qabu hin se'an'
Kanneen daabboo tolchan keessaa tokko kan taate Siyaawo Wuun akka dubbattutti waggaa kudhan dura gara hospitaala kana kan dhufte.
Gara hospitaala osoo hin dhufiin na dhukkuba ture kan jettu Siyaawon, asitti akka itti wayyaa'e himti.
Garuu waan hunduu salphaa hin turre kan jettu wallaanamtuun kun ilaalchi namoonni dhukkubsattoota akkanaaf qabu qormaata ture.
''Jalqabarratti namni daabboo nurraa bituuf fedhii hin qaban turan. Namni tokko erga nurraa bitee booda nutti deebise. Kun baay'ee na gaddisiise,'' jechuun himti.
Gaafa kaan ammoo ''namni biyya alaa tokko daabboo keenya bitee namoota waliin hojjetutti kennee ture. Namoonni kunneen garuu hanga inni biraa deemutti eeganii daabboo inni biteef deebisan.
''Dabboon kun qulqullinaan waan tolchame itti hin fakkaanne,'' jetti Siyaawo Wuun.
Daabboon isaan tolchan manneen barnootaa idil -addunyaafi hawaasa Chaayinaan ala dhufeef gurgurama.
"Asitti daabboo gurguruun baay'ee nama gammachiisa. Keessumaa yeroo maammiltoonni gammachuun daabboo keenya bitan,'' jechuun kan dubbatu immoo Gin Geenidha.
Akkamin hundaa'e
Manni daabboo kuni waggoota 15 dura lammiilee Awurooppaa lamaan hundaa'e.
Kanneen dhukkubsatanii hospitaala seenan gaafa itti wayyaa'e mana daabboo kana seenuun hojjechaa of jiraachisu.
Hospitaalli kuni dhukkubsattoota 100 ol qaba. Baay'een isaaniis rakkoo maallaqaa qabu.
''Takka takka nama dhukkubsa. Keessumaa yero namoonni si hubachuu dhaban. … Akka waan nama biraatti nu ilaalu. Akka nama sammuun dhukkubsateefi qoricha fudhachuu qabuutti nu ilaalu, '' jetti Siyaawon.
Wanti akkanaa hawaasarraa akka qollifatan isaan akka taasisullee himte.
Daabboo isaanii hawaasa hospitaalan ala jirutti gurguruun isaanii garuu namoota kaanittillee akka dhihaatan isaan taasiseera.
Rakkoo maallaqaa qaban immoo hojii daabboo kanaan akka of cimsan isaan gargaareera.


text:
Hidhi Haaromsaa Ityoophiyaanotaaf Ibsaadhas Irbaatas-TKM
Finfinnee, Hagayya 5, 2014 (FBC) – Hidhi Haaromsaa Ityoophiyaanotaaf Ibsaas Irbaatas ta’uuTajaajilli Koominikeeshinii Mootummaa ibse.
Tajaajilichi tarbaayinni 2ffaan Hidha Haaromsaa Guddichi anniisaa maddisuusuu yaadachiisuun gammachuu guddaa ta’uu ibseera.
Dandeettii anniisaa maddisiisuu baatiiwwan dura eegale guddisuun ijaarsa hidhichaa sadarkaa olaanaatti kan ceesisu ta’uu kaaseera.
Faayidaa gama maraa hidhicharraa argamu dhugoomsuuf milkaa’ina guddaa ta’uu eere.
Hidhichi Afrikaa keessaa piroojektii guddaa uummanni Ityoophiyaa deeggarsa biyyoota alaa malee ijaaraa jiran ta’uu ibseera.
Piroojektii danda’uu keenya mul’isu, fedhii misoomuu keenya agarsiisuufi gamtaan milkaa’uu keenya argisiisudha jedheera.
Uummanni biyyattii guyyaa ijaarsi isaa eegalerraa kaasee deeggarsa addaan hin cinne taasisaa jiraachuu ibseera.
Mootummaanis hawaasa qindeessuun, ogeeyyii bobbaasuuniifi sirna hordoffiifi deeggarsaa diriirsuun adeemsa ijaarsa hidhicha %88 olirran gahuu eereera.
Gama dippiloomaasiis biyyoota yaa’aa gadii waliin mari’achuuniifi hojii amansiisuu hojjechuun ijaarsi hidhichaa itti fufsiifamuu ibsameera.
Ogeeyyiin hojii ijaarsaa hojjetan sa’atii 24 gaheee isaanii ba’achaa jiraachuufi seenaa keessatti beekkamtii guddaa kan kennamu; kabaja biyyaalessaa ta’uu addeesseera.
Raayyaan Ittisa Biyyaafi qaamoleen nageenyaa federaalaafi naannolee biroonis naannawaa hidhichaa dammaqinaan eeguun shora olaanaa ba’achaa jiraachuu ibseera.
Haala qilleensaa naannichaaf osoo hin jilbeenfatiin halkaniifi guyyaa waardiyyummaa biyya isaaniif dhaabbachaa waan jiraniif kabajni ni malaaf jedheera.
Gama dippiloomaasii diijitaalaas ijoolleen biyyattii biyya keessaa fi alaa pirooppogaandaa sobaa hidhicharratti oofaman qolachuuniifi ifa baasuun dhugaa Ityoophiyaa addunyaatti beeksisuun ga’ee ba’achaa jiraachuu kaaseera.
Tarbaayiniin hidhichaa 2ffaan anniisaa maddisiisuu eegaluurra kan gahe, Ityoophiyaanonni tokkummaan damee mararratti gahee isaanii ba’achaa waan jiraniif ta’uu eereera.
Hanga ijaarsi hidhichaa xumuramuttis hirmaannaan gama maraa kun akka itti fufu yaadachiiseera.
Ijoolleen Ityoophiyaa tokkummaan waltumsuun ijaarsa hidhichaa xumuruun Afrikaaf fakkeenya ta’uusaanii gochaan akka agarsiisan milka’inni hanga ammaa agarsiistuu guddaa ta’uu addeesseera.
Afrikaan dandeettiisheen misoomuu akka dandeessi piroojektii agarsiise ta’uus ibsameera.
Ityoophiyaan qabeenya uumamaashee fayyadamtee anniisaa elektirikaa wayita maddisiistu lammiilee miiliyoonotaaf gala ta’uurra darbee Afrikaanota biroof kaka’umsa misoomaa kan uumu ta’uu addeessameera.
Dabalataanis haadholiifi shamarran dugdi isaanii qoraan baachuun goopheef ibsaafi irbaata kan ta’u ta’uu kaaseera.
Hidhichi hojii gamtoomeefi kutannoo ijoollee biyyattiin kan xumuramnu ta’uu ibseera.
Odeeffannoowwan waqtaawaa dabalataa argachuuf;
Teelegraama https://t.me/afanoromofana
Yuutyuubii Afaan Oromo: https://bit.ly/3FjfCXR
Marsariitii fanabc.com/afaanoromoo
Twiitara https://twitter.com/fanatelevision nu duukaa bu’aa
Feesbook:https://www.facebook.com/afaanoromoofana/
Yeroo maraa nu waliin waan taataniif isin galateeffanna.


text:
Kolleejji Qo’annaa Misoomaa
Kolleejjiin Qo’annaa Misoomaa Yunivaristii Naanno Oromiyaa akkaatuma caseeffamaa yunivaariistii keessatti hojii kenna barnootaa, qo’annoo fi qorannoo gaggeessuu fi tajaajila hawaasaa kennuuf kan hundeeffamedha. Itti dabalaan kolleejjiin kun dandeetti raawwachisummaa gaggeesitootaa fi hojjeettoota mootummaa cimsuuf leenjiwwan gagaabaaboo, leenjii hubannoo fi dadammaqinsa uumuu ni kenna.
Walumaagalatti kolleejjiin kun, hojiiwwan idlee fi al-idilee, fedhii fi barbaachisummaa isaa ilaaluun, mummewwan haarawa banuu, mujula barnootaa haaromsuu/barreessuu, sirna barnootaa (kaarikulemii) fooyyessuu fi sirni baruu fi barsiisu yunivarsitii kessatti akka milka’u taasisuuf hojjechaa kan jirudha.
Caaseffamni Kolleejjiin Qo’annaa Misoomaa muummeewwan barnootaa jaha (Muummee Barnoota Qonnaa fi Qabeenya Uumamaa, Muummee Barnoota Hoggansa Magaalaa, Agricultural Business and Value Chain Management, Muumee Barnoota Hojiiwwan Haawaasummaa, Muumee Barnoota Misooma Baadiyyaa, Muumee Barnoota Hooggansa Guddinnaa, Muumee Barnoota Ikoonomiksii) ni qaba.
Mul’ata (Vision):
Bara 2022tti pablik sarvantii/hojjataa gahumsa barbaachisaa (beekumsa, ogummaa fi naamusa) goonfateefi raawwiin hojii isaa ol’aanaa ta’e; hoggansa haala sirnaawaafi tarsiimowaa ta’een hogganuufi bu’aa qabatamaa fiduu danda’u; jaarmiyaalee jijjiirama waliin deemuu danda’anfi ergama itti kenname gahumsaan galmaan gahuu danda’an Naannoo Oromiyaa keessatti dhugoome arguu.
Duudhaalee
Kaayyoo,tarsiimoo haala walitti hidhamiinsa qabuu fi safaramuu danda’uun galmaan ga’uu keessatti duudhaalee fi amantaa cimaa qabaachuun barbaachisaa dha.Haaluma kanaan, Yunivarsiitiin Naannoo Oromiyaa ergama isaa galman gahuu keessatti duudhaalee fi namusoota armaan gadii giddu-galeessa godhatee socha’a. Isaanis:
- Beekumsa bu’ureeffachuu (knowledge-based)
- Jijjiiramaaf qophaa’uu (Change-orientated)
- Walta’iinsaan hojjechuu (Working in Synergy)
- Kutannoo (Commitment)
- Madaallii hojii fi hariiroo eeguu (Relactional approach)
- Tajaajiltummaa fi miira gaafatamummaa (Service orientation & sense of accountability)
- Hirmaachisummaa fi Iftoomina (participation and transparency)
v
We are committed to enable the servants, guide the leaders & transform the institutions!


text:
Haasaan Muummichi Ministeeraa Abiy Ahmad dhimma sabboonummaa Oromoo irratti kaase waan laaftutti laallee bira dabarru miti. Dogongora jechaas miti. Amma duras haasaya sabboonummaa Oromoo xiqqeessan haasayaa ture…irra dabarreef malee. Sabbonummaan ( nationalism) Oromoo ni miidhe moo ni fayyade waan jedhu garuu gadi buunee irra deebinee mari’achuun akka barbaachisaa ta’a agarra. Kanaafu armaan gaditti waan jedha.
1. Sabboonummaan maali? Gabaabatti aadaa seenaafi eenyummaa saba ofiitin boonu, akkasumas aadaa, seenaa, eenyummaafi mirga saba sanaa miidhaa irraa eeguuf quuqamuudha. Sabbonummaan Oromos kanuma.
2. Ummanni cunqurfame tokko roorroo jalaa bahuuf waliin qabsaa’uun ( collective action) murteessaadha. Kan gitaan ( class) cunqurfame gitaan jaaramee falma ( class struggle). Fakkeenyaaf waldaa hojjattootaa. Kan koorniyaan ( gender) conqurfame akkasuma. Warri sabaan roorrifames sabaan gurmaa’a. Cunqursaa sabaa jalaa bahuuf sabaan gurmaa’uun dirqiidha. Sabaan gurmaa’uuf ammoo sabboonummaa ijaaruufi cimsuun dirmaqa. kanaafiidha sabboonummaan gaaza qabsooti kan jennuuf.
3.”Sabboonummaan Oromoo saba guddaa xiqqeessitee gandatti deebifte” jedhe Abiy. Kun madaallii dogongoraati. Sabbonummaan Oromoo ganda keessaa baafte malee gandatti hin deebifne. Sabbonummaan Oromoo baroota 1960moota keessa jaaramuun duratti diinni Oromoo ganda gandatti qoodee wal wallaalchisee ture. Har’a daangaa daangatti akka sabaatti walbeekuu bira dabarree kan waliif hadoodnuufi diinnarratti bakka takkaa kaanuuf sababa sabbonummaan cimeefi. Sabboonummaa jechuun ummanni bal’aan tokko osoo ollummaa lafaatifi fira foonii hin ta’in, sadarkaa sammuutti nuti tokko jedhee socho’uu jechuudha. Kanaafuu sabboonummaan Oromoo diinni malkaafi gaaraan qoode tokko godhee, waloon qabsaa’anii salphina keessaa bahanii kabajaa har’aa kana akka goonfatan godhe. Sabbonummaan Oromoo hin xiqqeessine, ni guddise. Gandatti hin deebifne humna itti horeet addunyaatti beeksise.
4. Sabbonummaan rakkoo hin qabu jechuu miti. Sabboonummaa akka humna nuukulaaraatti fudhannee laaluu dandeenya. Humni nuukulaaraa yoo dhooye dhumaatii guddaa akka fidu beekkamaadha. Kanaaf sodaatamas. Gara biraan ammoo nuuklaarri madda annisaa ( source of energy) guddaadha. Humna ittisaa ( defense) biyya tokkoo isaa amansiisaadhas. Maarree balaa nuuklaarri yoo tasa dhoohe uumuu malu sodaatanii Ameerikaan faan ummata isaanii ibsaa dhoorkanii dukkana keessa jiraachisaa jiruu? Ni dhooyaaf sodaatanii qawweee nuuklaaraa hiikkatanii? Lakki. Balaa akka hin uumneef of eeggannoo cimaa gochaa irraa fayyadamaa jiru. Nus sabboonummaa miidhaa inni fiduu malu irraa eeggachaa itti fayyadamaa deemna malee busheessinee of kasaarsuu hin qabnu.
5. Siyaasaa Oromoo keessatti Itoophiyaa tana jijjirree saba biraa waliin jiraachuu wayya moo biyya walabaa dhaabbachuu nuuf wayya yaadni jedhu dhalootuma qabsoo tanaa waliin dhufee as gahe. Garuu karaa lachuunuu bakka gahuuf sabbonummaa Oromoo cimsuu malee busheessuun hin fayyadu. Akkuma amma dura jechaa turreefi amma argaa jirru Itoophiyaa dimokraatessu kan danda’u ummata Oromooti. Ummanni Oromoo kana gochuuf ammoo akka sabaatti jabaa ta’ee gurmaa’ee siyaasaa biyyattii dhuunfachuu qaba. Gurmuu akkasiitiif ammoo sabbonummaa malee wanti humna kennuuf hin jiru. Haaluma kanaan Oromiyaa walabaa jaaruuf yoo deemnes sabbonummaa malee gaazni biraa hin jiru. Kanaafuu Itoophiyaa Oromoofi saba biraatiif taatu jaaruuf sabboonummaa Oromoo xureessuu osoo hin taane daranuu cimsuun humna horachuu malee busheessuun akeekuma sanuu hanqisa.
6. Muumichi Ministeeraa Itoophiyaa tokko taate namni itti waliif galee jiraatu jaaruu akka barbaadu dubbata. Kana gochuuf ammoo sabbonummaan Oromoo akkuma taaytaatti isa baafte amma boodas humna itti hortee akeeka isaa galmaan gahuuf gargaarti malee hin gufachiiftu. Sabbonummaan Oromoo Itoophiyaa haaraya sabaafi sablammiin walqixxummaafi jaalalaaan keessa jiraatan uumuuf humna guddaadha malee balaa miti. Itoophiyaan sabboonummaa Oromoo hin fudhanneefi hin hammenne dimokraatawuu dhiisaatii akka biyyaattuu ittin fufuu hin dandeessu. Sabboonummaan Oromoo bakka ukkaamsan bira dabree jira, ukkamsuuf yaaluun dhoohinsa guddaa uuma.
7. Warri ummata Oromoo cunqursaa Oromiyaa saamuu fedhan gaafuma sabboonummaan Oromoo dagaaguu eegalerraa olola jibbaa oofaa turan. Yeroo tokko fottoqxuu ( secessionist) yeroo kaan dhiphoo jechuun kolaasuuf yaalaa turan. Sabboonummaan Oromoo garuu olola isaanii baruma baraan cabsaa kunoo har’a harka kennisiiftee jirti. Warri sabboonummaa Oromoo xiqqeessaa ture bu’aa argame hubachuudhaan har’a sabbonummaa saba ofii jaaraa jira. Yeroo injifannoo akkanaa keessatti nama qabsoon tun olbaafteefi dhaaba Oromoo hogganu irraa ilaalcha farra sabboonummaa Oromoo dhagayuun hedduu kanaaf nama gaddisiisa.
8. Sabbonummaa Oromoo xureessuun dhaabas ta’ee nama siyaasaa Oromoo keessatti milkaayuu barbaaduuf balaa hamaadha. Dhaaba siyaasaa Oromoo hogganaa sabboonummaa Oromoo tuquun akka awutoobuusii yaabbatanii deemuu barbaadan takka taankara gaazaa ishii uruuf yaaluuti. Uruufis hin milkooftu. Imaltoonni kaan sitti hin dhiisan. Yoo milkooftee urte ammoo konkolaataan sun gaazni waan jiguuf fagoo hin deemu.
9. Lammaa Magarsaa OPDO ummanni xireeffatu akka hiree ammaa kana argattu gochuu kan danda’e sabbonummaa Oromoo ofitti fudhatee humna waan godhateefi. OPDOn akkuma dur ‘ dhiphummaa’ jechaa turte sabbonummaa Oromoo xureessutti yoo deebite halkan tokkotti sabaan xireeffamti. Ofii jedhii mi’aayi!!
10. Muumichi Ministeeraa dhugaadha Itoophiyaa guutuu hoggana; saba cufa walqixa tajaajila. Garuu siyaasaa keessatti milkaayuuf hundee ofii jabeeffachuu malee muufachiisuun kasaaraa guddaa qaba ( never loose your base) Itoophiyaa bulchuuf of ta’uu dhiisuun hin barbaachisu. Inumaatuu sabbonummaafi Oromummaa cimaa qabatanii dhaquutu biyya saniifi faaydaa qaba. Ilaalchonni warra kaanii yaalamanii kufanii jiran. Amma dabareen kan Oromummaan yaaluuti.
11. Ilaalchi Abiy kan isaa qofa natti hin fakkaatu. Waanuma akka jaarmaayyi dhiibaa jirantu muldhata. OPDO fi EPRDF dhaabbilee sabummaa irratti jaaramanirraa gara biraatti cehuuf akka yaalaa jiran ni beekna. Kora Hagayya dhufu taa’amurratti EPRDF adda ta’uu irraa gara paartii jijjiramuuf ( from front to party) akka karoorfate Shifarraa Shugguxee dhiheenya kana dubbatee jira. San dura Sibahaat Naggas dubbachaa ture. Ibsa ejjannoo Koreen Jiddu Galeessaa OPDO baase keessattis wanti kun calaqiisee jira. Itoophiyaa keessa cunqursaa gitaa ( class exploitation) malee kan sabaa hin jiru waan jedhu kaayan. Kuni soba qofa osoo hin taane tarsiimoo siyaasaa dogongoraati. Itoophiyaa keessa cunqursaafi loogin sabaa kaleessas ture har’as hammatee itti fufee jira. Hin dogongorinaa! Gara fuulduras sirnuma dimokraatawaa keessattuu siyaasaa biyya akka Itoophiyaa sabummaa irratti kan hundaaye ta’eeti itti fufa. Wayyaaneen yaada kana kan ooftuuf warra ishii waan sirritti diinaggeen humna itti jaarteefi jirtuuf of dhoksuufi. Sabni keenya garuu walqixxummaa fiduuf har’a qofa osoo hin taane borus itti qabsoo itti fufuu qaba. Kanaaf ammoo sabboonummaa isaa laaffisuu osoo hin taane daran cimsachaa deemuun barbaachisaadha.
12. Tooftaa qabsoo amma godhamaa jiru keessa tokko OPDO wayyaanee jalaa bilisoomsuun meeshaa qabsootti jijjiiruudha. Hojii tooftaan tun gaafattu keessaa tokko OPDO keessaa jallaa dhabamsiisuu takka jallisuun, kan jabaa ammoo ajjabeessuudha. Kun caasaa isaanii jalaa hamma gubbaatti itti fufa. Kanaafuu warreen jechaafi gochaanis qabsoo Oromoo faalleessan irratti qabsaa’uun cimee itti fufuu qaba.
13. Muumichi Ministeeraa kun wanti Baahir Daaritti haasaye akka waan dogongora arrabaa ta’eetti warri fudhatan jiru. Miti. Ilaalchuma isaatu sani. Waan kana akeeku akka hudeddutti dubbataa ture. Ilaalchi dogongoraa kan isas saba kanas miidhu waan ta’eef sirreeffachuu qaba! Alagaa gammachiisanii firoomfachuuf saba ofii muufachiisuun kasaaraa siyaasaa qaba. Alagaan hamma fedhe har’a harka siif dhawu bor xiqqoma muufachiifnaan sitti garagala. Kana ammoo torbaanuma dabres agarree jirra. Tarsiimoon sirri saba ofii jabeeffachaa kunuunsaa ormas kabajaan itti dhihaachuudha. Yoo constituency kee jabeeffatte orma birattis kabjaa dhugaafi yeroo dheeraa argatta. Mummichi ministeeraa saboota biyyatti walitti dhiheessuuf akka yaalu naaf gala. Garuu ammoo sabbonummaa Oromoo busheessuufi warra kalee ummata keenya lafarraa duguugaa ture faarsuun tokkummaa inni yaadu san hin fidu; daranuu madaa dur tuttuqee ummata walitti buusa
14. Akkuma Lammaan jedhe sabboonummaan Oromoo nuuf bu’ura waa hundaati. Motora sochii cufaati. Ummanni keenya humna waraanaa hin qabu. Fira biyya alaa hin qabu. Oromoon waluma qaba. Of ta’ee akka sabaatti galma ga’uuf ammoo sabboonummaa isa barbaachisa. Aggaammiin sabboonummaa isaa irratti godhamtu aggaammii saba kana laaffisuufi diiguuf xiyyeeffatteedha. Ofirraa haleeluu qaba. Wanni fedhes dhufu Oromoon sabboonummaa isaa gonkumaa laaffisuu hin qabnu.
15. Dhumnarratti Muummichi Ministeeraa kun akka alaa faarfamu kana osoo hin taane mudaa hedduu qaba. ( mudaalee san tarreessuu hin fedhu; jaallan isaa ni beekan garii ammoo duruu mumul’achuu eegalan). Mudaan isaa sun saba keenyaafi biyya san akka hin miine dammaqinaan hordofuu; warri itti dhiyaattan dhugaadhaan gorsuu, nuti warri irraa fagoo ammoo cimsinee qeequun barbaachisaadha. Warri itti dhiyaatu osoo beekanii caldhisanii faarsinaan, nuti warri fagoos mirqaana yeroo cabsuu diddaaf afaan qabannaan walfudhannee qilee dhaqna.
Waliigalatti maddi humna qabsoo Oromoo tokkicha. Sunis tokkummaa isaati. Hapheen tokkummaa kanaafi gaazni isa oofu ammoo sabboonummaadha. Kanaafuu namni ija takka qabu cirrachaan hin taphatu akkuma jedhan, Oromoonis warra sabboonummaa isaa laaffisuu fedhan cimsee dura dhaabbachuun fashalsuu qaba.


text:
Yunaayitid Isteets gargaarsa Itiyoophiyaa irraa dhaabde, wal-falmii biyyattiin waaa’ee hidha laga Abbayaa ilaalchisee Masrii waliin qabdu irraa adda-baastee ilaaluuf murteessitee jirti.
Ministririin Yunaayitid Isteetis ibsa har’a kenneen akka addeessetti, kana jechuun garuu, gargaarsi naga-eegumsaa fi misoomaa Yunaayitid Isteetis Itiyoophiyaa irraa dhaabdee turte kan gara Miliyoona dhibba lamaa fi miliyoona toorbaatamii lamaatti shallagamu, battalkatti gad-dhiifamaaf jechuu miti.
Gad-dhiifamuu fi dhiiisuun gargaarsa kanaa, haalawwan dhiheenya biyyattii keessatti mul’atan, kallattiitti wal-dhibdee Tigiraay keessaa irratti akka hundaa’u himamee jira.
Gargaarsi namoomaa kennamu, gargaarsa rarraasame sana keessa akka hin jirre ka dubbate – Ministarri Dhimma-alaa Yunaayitid Isteetis, ejjennoo Yunaayitid Isteetis kana mootummaa Itiyoophiyaa quba qabaachisuus beeksisee jira.
Dubbi-himtuun Muummicha-ministaraa Itiyoophiyaa – Abiyyi Ahimed, waa’ee kanaa gaafatamanii ammaaf akka deebii hin kenniin, Asoosheetid Press gabaasee jira.


text:
Namoonni lama Vaayresii Koronaan qabamuu angawoonni eegumsa fayyaa Meeksikoo har’a beeksisanii jiru.
Namni dhiyeenya Xaaliyaanii daawwatee gara magaalaa Meeksikootti deebi’e tokko har’a vaayiresiin kun keessatti argamuutu gabaasame. Dhukkusataa ka biroon immoo Siinaaloolaa kan jedhamtu kutaa biyyattii gama kaabaa keessaa ta’uun ibsameera.
Biyya Laatiin Ameerikaa keessaa biyyi ka biraan vaayiresiin Koroonaa keessatti mul’ate Braazil qofaa dha. Har’a qofaa yoo xiqqaate biyyoota ka biroo shan keessatti vaayiresiin kun mul’tee jira. kanneen kunis Azerbajaan, Beelaaruus, Litweeniyaa fi Niwziilaandii fi Naayjeeriaa dha.


text:
Oromia (Wanbara): Systematic discriminations, cultural Genocide against Oromo people in Wenbara Zone. Naannoo Benishangul godina Matakkal keessa Oromoo 200,000 ta’utu mirga afaan ofiitiin barachuufi hojjachuu akkasumas of bulchuu dhoowwamee jiraata jira. August 31, 2017Posted by OromianEconomist in #OromoProtests, Because I am Oromo, Uncategorized.
Tags: #OromoProtests, Africa, Genocide against the Oromo, Metekele, Oromia, Oromo, Wanbara Oromo
trackback
Naannoo Benishangul godina Matakkal keessa Oromoo 200,000 ta’utu mirga afaan ofiitiin barachuufi hojjachuu akkasumas of bulchuu dhoowwamee jiraata. Warri gaafi kana kaasan heddutu Maakkalawwi, Qilinxoofi Qaallittiitti hidhamee hiraarfamaa jira. Waayee Wanbaraa guutuutti dubbisuuf as tuqaa.
Wanbaraa
QEERROO: Eenyuumaa Oromoota Godina Matakkal Bulchiinsa Gumuz Jala Jiraatan Balleessuuf Jecha Dhibbaa Mootummaan Wayyaanee Taasisaa Jiru
Comments»
- 1. Oromia: #OromoProtests:#OromoRevolution: Gabaasa Fincila Xumura Garbummaa (FXG) Oromiyaa 2017 (August) | OromianEconomist - September 1, 2017
-
[…] Oromia (Wanbara): Systematic discriminations, cultural Genocide against Oromo people in Wenbara Zone… […]


text:
Oromiyaan kutaalee Itoophiyaa kurnan keessaa tokkodha. Ballina lafa bahaa hanga kibba-dhihaa biyya keessatti 353,632 km² ta'e qabaatee, baayyina uummataa bara 2002 tilmamee hanga miliyoona digdamii-afurii qabdi, kunis ballina lafaa fi baay'ina ummataan biyyaa keessaa tokkofaa ishee tasisaa. Isheenis kan ofii keessa qabduu: kutaa Arsii, Baalee, Harargee, Iluu Abbaa Booraa, Kafaa, Shawaa, Sidaamoo fi Wallagga of keessaa qabdi, Booranaa fi Gujiin Sidaamoo jalatti walitti qabama turan. Magaalaan guddoon Oromiyaa durii Finfinnee yoo taatu, kan ammaa garuu Adaamaadha. Bara booda gaaffii mirgaa sabni Oromoo gaafateen booda gara Finfinneetti deebbite. Magaallan gugguddoon biraa Oromiyaa keessatti argaman Adaamaa, Amboo, Asallaa, Bishooftuu, Dambidoolloo, Fiichee, Gimbii, Gobbaa, magaalaa Jimmaa, Mattuu, Nagallee Booranaa, Naqamtee, Shaashamannee fi Walisoo dha.
Poortaalii
Wiikipiidiyaa Afaanota Afrikaa kan Biraatin


text:
Go to GoFundMe to donate.
Walitti-dhukaasa LMKII gidduutti banameen loltoonni 3 ajjeefamuu
Walitti-dhukaasa Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa, kanneen dhiigaa fi quuqama Oromummaa qabanii fi garee sirnicha tiksuuf dhaabbatan ykn mootummaa isaan bobbaaseef amanamoo ta’an gidduutti, Konyaa Baha Wallaggaa, Ona Guutoo Giddaa, Magaalaa Ukkee keessatti geggeeffameen miseensonni loltoota MKII sadii galaafatamuu.
Konkolaataaleen waraanaa fi meeshaalee waraanaan deeman 8 barbadeeffamuu
Tarkaanfii WBOn Giddu-gala Oromiyaa keessa sosso’u, Lixa Shaggar iddoo Taraaraa jedhamuun waamamutti fudhateen, konkolaataalee waraanaa 6 fi konkolaataalee qabeenya dhuunfaa ta’an, kanneen dirqamsiifamuun meeshaalee waraanaa fi loojistiksii fe’atanii imalaa turan 2 dabalatee, waliigalatti konkolaataaleen saddeet barbadeeffamuu.
Sochii WBO fi haala Uummanni Oromoo keessa jiru: Mana Sibuu
Hidhaa fi dararaan Konyaa Lixa Wallaggaa Ona Mana Sibuu keessatti, Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaan Uummata Oromoo irratti raawwatamu akka-malee hammaatee jiraachuu. WBOn tarkaanfii LMKII irratti fudhatu jabeessee itti-fufuun Onootaa fi Magaalota Konyaa Lixa Wallaggaa keessatti argaman danuu dhuunfachaa jiraachuu.
Onni Gidaamii guutumaa guutuutti WBO’n dhuunfatamee jiraachuu
Magaalaa Gidaamii dabalatee, Onni Gidaamii guutumaa guutuutti to’annoo WBO jala galfamee jiraachuu. Dhukaasa galgala edaa (Sadaasa 1, 2021), Ona Guutoo Giddaa Ganda Ukkee jedhamuun waamamu keessatti, hawaasa Oromoo Faannoon buqqifaman irratti LMKIIn banameen, Oromoonni sadii battala lubbuun darbuu, kanneen kudhanitti tilmaamaman ammoo madeeffamuu.
Magaalonni Konyaa Walloo keessatti argaman danuun WBOn dhuunfatamuu
Tarkaanfilee Waraanni Bilisummaa Oromoo (WBO), Qeerroon Bilisummaa Oromoo fi Hawaasni Oromoo Walloo qindoominaan, guyyoota lamaan kana humnoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa irratti fudhataniin, magaalonnii fi gandeen Konyaa Walloo keessatti argaman, kanneen akka: Borkennaa, Qal’oo, Booraa fi Haroo jedhaman WBOn dhuunfatamuu.
Dhiibbaa dawoo amantaa fi Gadaan Oromoo Walloo irra gahaa jiru
Loltoota Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa (PP) tumsuun Humna Ittisaa Tigiraay akka waraanuuf jecha, dhiibbaan namoota dawoo amantaa fi Gadaan bobbaafamaniin Oromoo Walloo irratti taasifamu jabaatee itti-fufuu. Dhiibbaa fi doorsisni karaa adda addaan taasifamu, akkasumas, shirri xaxamu bifa jijjiirrachaa bubbuluun ni yaadatama.
Gargaarsi hawaasa beela’eef ergame dantaa dhuunfaaf oolfamaa jiraachuu
Gargaarsi dhaabbilee mit-mootummaa garaagaraa irraa hawaasa Oromoo beela’eef gara Gujii Bahaatti ergamu, aangawwoota MKII konyaa saniin mataa maramuun, kaayyoo ergameef hanqifamuun, dantaa dhuunfaa isaaniif oolfamaa jiraachuu. Hawaasni gargaarsi maleef ammallee rakkoo wal-fakkaataa keessa kan jiru ta'uu.
Lola HIT fi PP: Kaaba Oromiyaa Konyaa Walloo keessatti
Lolli Humna Ittisaa Tigiraay fi Mootummaa Koloneeffataa Impaayera Itoophiyaa gidduutti adeemsifamu, Kaaba Oromiyaa Konyaa Walloo keessatti itti-fufee jiraachuu. Gama loltoota PP goruun humna HIT akka waraanuuf jechas, duulli ololaa Uummata Oromoo Walloo irratti geggeeffamu jabaatee itti-fufee jiraachuu.
Page 3 of 87


text:
Alabaamaan godina Amerikaa 50n keessaa tokko.Godina qabsoon bilisummaa Amerikaa itti jalqabde beekamti.
Karaan guddaan mana amantii Kiristaana Baptisti magaalaa Birmingham jala bahu ka amma muuziyeemii tahe bara 1960 keessa waajjira qabsoo Martin Luther King fa’a.
Godina kana haga guddaan paartii Rippaabilikaan faatti bulchaa bahe.Akka tun harkaa hin baane ammoo paartiin Rippaabilikaan faatii kalee woma hedduun falatan.
Taatullee eda galgala akka warrii fedhu hin taaneef.Miilota pirezidaanti Tiraampi fa ammoo eda galgala lafatti itti chocho’e.
Hujii tana nama lamatti irratti wal dorgome.Roy Moore(abbaa seeraa mana murtii walii galaa godina Alabaamaa ka durii) fi Doug Jones(abbaa alangaa addaa godina Alabaamaa ka durii)ti.
Alabaamaa keessaa senetera tahanii filamuun siyaasaa Amerikaa waan hedudun jijjiira.Filannoo tana irratti pirezidaantii Obaamaan akka ummatii bahee Jones filatu gaafate. “Tun waan itti callisanii miti,” jedhe.
Pirezidaanti Tiraampi ammoo akka Moore filatan ummata kadhate.”Bahaa Moore filadhaa.”
Fulaa amma irratti wal dorgoman tana Jeff Sessions, ka amma abbaa alangaa addaa Amerikaa tahetti keessaa oli guddate.
Moore,namichii paartiin Rippaabilikaan dorgommii tanaaf dhiyeeffatte nama waan hedduun himatan.
Gaafa gannii isaa 30 intala dubraa ganna 14 waliin rafuuf kadhatee fi walumattu nadheen torba taatutti Moore itti gaafatama mootummaa ka qabuu jedhee akka isa waliin rafan gaafate jedhanii himatan.Namii akkanaa biyya bulchuu hin dandahu jedhanii akka qoratan gaafachaa bahan.
Tanuma keessaa pirezidaanti Tiraampi akka ummatii bahee isa filatu ummata gaafate.Kun ammoo Tiraampii fi bulchiisa isaatuu maqaa hamaa tahe.
“Nama ijoolleen qahee baqattu akkamitti biyya bulcha?” jedhaniin.Woma taateefuu paartiin filannoo kalee ta akkasii keessatti Jones moo’e.
"Maruma martee dorgommiin tun ulfinnaa fi kabajatti deebiti.Maruma martee filannoon tun olnaatummaa seeraatiif dorgoman.Akka namii Alabaamaa cutii Alabaamaa keessaa qooda qabaatu tolchuuf,” jedhe moo’atee jennaan.
Jones harka 49-9 argatee moo’e.Ammajii dhuftu hujii jalqaba.Akkana jechuun barcuma Senetii Amerikaa haga guddaan harka paartii Rippaabilikaan hin jiraatu.
Akka kanaan Rippaabilikaan Senetii Aemrikaa keessaa nama 51 Demokiraati ammoo nama 49 qabaatti.
Akkana jechuun paartiin Tiraampi faati akkuma durii kaan akka feete seera guddaa ufumatti hin buufatattu.
Demokiraati Senetii Alabaamaa moo’uun ammoo bulchiinsa pirezidaanti Tiraampitti lafa gara galche.Jonesii fi paartii Demokiraati faatii ammoo “hujiin guddoon kunoo amma jalqabde,” jedhan


text:
audios
-
Islam House
Gorsa Barbaachisaa 1
Sagantaa kana keessatti gorsi adda addaa kan qur’aanaa fii hadiisarraa walitti qindaawe dhihaatee jira. Sagantaan kun qooda 2 qaba.16/12/2019598
-
Jamal Muhammad ahmad
Badiilee gurguddoo 2
Sagantaa kana keessatti badiileen gurguddoon irraa dhoowwamne tarreeyfamteeti jirti, hammeenyi isiitis ibsameeti jira. Akka namni hundi hubatee irraa...16/12/2019500
-
Jamal Muhammad ahmad
Badiilee Gurguddoo 1
Sagantaa kana keessatti badiileen gurguddoon irraa dhoowwamne tarreeyfamteeti jirti, hammeenyi isiitis ibsameeti jira. Akka namni hundi hubatee irraa...16/12/2019447
-
Jamal Muhammad ahmad
Firummaa Maxxansuu
Sagantaan kun waayee firummaa maxxansuu mata duree jedhurratti barnoota gayaa uf keessaa qaba.16/12/2019468
-
Jamal Muhammad ahmad
Barnoota hajjiifi umraa (kutaa 2ffaa)
Sagantaan kun waayee akkaataa hojii umraa itti gaggeeffamu jalqabarraa hanga dhumaatti barnoota gayaa uf keessaa qaba.Sagantaan kun waayee akkaataa ho...16/12/2019608
-
Jamal Muhammad ahmad
Barnoota Hajjiifii Umraa (Kutaa 1ffaa)
Sagantaan kun waayee akkaataa hojii umraa itti gaggeeffamu jalqabarraa hanga dhumaatti barnoota gayaa uf keessaa qaba.Sagantaan kun waayee akkaataa ho...16/12/2019349
-
Jamal Muhammad ahmad
Sababaa injifannoo
Sagantaan kun waayee sababaa injifannoo waan jedhurratti barnoota gayaa uf keessaa qaba.16/12/2019341
-
Islam House
Milkii Fii Hobbahuu
Sagantaan kun waayee milkii fii hobbahuu mata duree jedhurratti barnoota gayaa uf keessaa qaba.16/12/2019381
-
Muhammad Rashad
Hiikkaa Quraana Kabajamaa 3ffa_020
Qophiin kun hiikkaa tafsiira qur’aanaa guutuu uf keessaa qaba waan taheef haalaan filatamaadha.29/07/2019456
-
Muhammad Rashad
Hiikkaa Quraana Kabajamaa 3ffa_019
Qophiin kun hiikkaa tafsiira qur’aanaa guutuu uf keessaa qaba waan taheef haalaan filatamaadha.29/07/2019441
-
Muhammad Rashad
Hiikkaa Quraana Kabajamaa 3ffa_018
Qophiin kun hiikkaa tafsiira qur’aanaa guutuu uf keessaa qaba waan taheef haalaan filatamaadha.29/07/2019444
-
Muhammad Rashad
Hiikkaa Quraana Kabajamaa 3ffa_017
Qophiin kun hiikkaa tafsiira qur’aanaa guutuu uf keessaa qaba waan taheef haalaan filatamaadha.29/07/2019456


text:
Koronaa Vaayras (COVID-19)
Wanta addunyaa tana keessatti uumamu hunduu sababa qabaachu waliin murtii Rabbii olta’aatiin adeemsifama. Yeroo amma kanatti dhibeen koronaa jedhamu addunyaa keessatti saffisaan babal’ataa jira. Ummanni addunyaa du’a, dhibee fi sodaa keessatti liqimfamaa jiru. Falli kanaa maali laata? Jalqaba furmaata wanta tokko barbaadun dura sababa isaa beekun karaa laaffisa. “Sababni dhibeen kuni itti jalqabame maalidhaa?” gaafi jedhuuf qorannoon adeemsifamaa jira. Sababa qorattoonni dhiyeessan keessaa tokko sinbira halkanii irraa karaa jiddu-galeessatin gara namaatti darbe. Kana akka sababa tokkootti dhiyeessu dandeenya. Sababni lammataa: badii ykn ma’asiyaa ilmi namaa hojjatuudha.Itti Haa fufnu


text:
Waa’ee Gaa’ilaa ilaalchisee barruuleen addaan ciccituun ji’a lamaaf dhiyaataa turan kunoo haala kitaabatin walitti qabamanii jiru.
Jireenya tana keessatti lubbuu qabeenyin yommuu cimdiin walitti dhufan wal horu. Osoo cimdiin kuni jiraachu baate silaa wal hormaanni hin adeemsifamu ture. Dhalli namaa uumamtoota biroo irraa adda ta’uun karaa kabajamaa fi jaallatamaa ta’een akka wal horan Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) seera ka’e. Kuni kan agarsiisu kabaja Rabbiin ilma namaatiif kenneedha. Akka horii walitti dhufuun akkuma argan hin ta’an. Karaan seera-qabeessa isaan walitti dhufan karaa gaa’ilaatin ykn fuudhaa heerumatin. Jechoonni gaa’ila, fuudhaa heeruma, nikaah fi kkf yommuu gurra irra bu’an, dargaggoonni fi shamarran ni mirqaanu. Sababni isaas, fedhii uumamaa keessa isaanii jiru karaa ittiin guuttataniidha. Gaa’illi seera mataa ofii qaba. Akkanumatti lafa olka’anii kan itti deemanii miti. Kitaaba kana keessatti, waa’een gaa’ila (fuudhaa heeruma) Qur’aanaa fi hadiisa wabii godhachuun haala salphaan ibsame jira. Linkii kana tuquun buusu dandeessu: https://sammubani.files.wordpress.com/2019/03/gaaila-islaamaa.pdf
Niiti Tee Akkamitti Filattaa?-Kutaa 3ffaa
Dabalata Dubbisi
Adeemsa jireenyaa keessatti namni marsaa dargaggummaa irra yommuu gahuu humni guddaan keessa isaatti dhooya. Humni kunis humna gara fuudhaa heerumaatti isa dhiibudha. Fedhii uumamaa guuttachuuf karaan sirriin fuudhaa heeruma akka ta’e ni amana. Garuu dhimmichi fedhii foonii guuttachu qofa osoo hin ta’in kaayyoo guddaa san caalu qaba. Sanyii gaarii horuun maatii gaarii ijaaru fi gandoota lamaanitti milkaa’udha. Dhimmi yoo akkana ta’e, dargaggeessi fuudhaaf yaadu, “Dubartii akkamii yoo fuudhe, galma yaade gahaa?” jechuun yaada. Torbaan darbee keessatti amaloota gaggaarii dubartii kaayyoo guddaa kana galma akka gahuuf dhiira gargaartu ilaalle jirra. Har’as itti fufuun amaloota hafan ilaalla.
Niiti Tee Akkamitti Filattaa? -Kutaa 2ffaa
Dabalata Dubbisi
Kutaa darbee keessatti kaayyoo niiti itti fuudhaniif murteessine turre. Ammas, namni adeemsa jireenyaa keessatti milkaa’uf hiika jechoota sadanii kanniin beeku qaba. Isaaniis, kaayyoo, sababaa fi milkaa’inna. Jechoonni kunniin galmee jireenyaa keessatti hiika ol’aanaa qaban. Kaayyoo jechuun bakka gahuumsaa ykn xumura namni tokko gahuuf yaadudha. Sababa jechuun immoo wanta gahuumsa ykn kaayyoo san gahuuf nama gargaaraniidha. Milkaa’inna jechuun immoo wanta jibban irraa nagaha bahuu fi gahuumsa erga gahanii booda wanta jaallatan argachuudha.
Niiti Tee Akkamitti Filattaa?-Kutaa 1
Dabalata Dubbisi
Jireenya keessatti dhiirri kamuu dubartii isaaf maltu filachuun jireenya gammachuu jiraachu barbaada. Sababa adda addaa irraa kan ka’e dubartii tana filata. Tarii waan bareedduuf bareedamuuf ishii filata. Tarii qabeenya waan qabduuf qabeenya ishiitti fayyadamuf ishii filata. Tarii sadarkaa waan qabduu fi sanyii gaarii irraa waan taateef ishiitti boonuf ishii filata. Tarii nuura (ifa) iimaanatiin waan faayamteef “Harka wal qabannee Daaru Salaam (Ganda nageenya-Jannata) geenya” jechuun ishii filata. Eeti namni hunduu fedhii adda addaa qaba. Garuu wanti inni fedhe hundi galma waan hin geenyef akkaataa hiriyyaa jireenya isaa tan taate niiti isaa itti filatu karaa itti akeekun dirqama obbolummaa nurra jiruudha. Tarii dubartii bareeddu fi sanyii qabduu filatee boodarraa jireenyi isatti fokkatu fi bushaayu dandeessi. Ishii waliin jireenya ibiddaa jiraachu danda’a. Kanaafu, kana hunda akka hin dhandhamneef akkaata niiti itti filatu tooftaa walitti haa akeeknu.
An-Nikaahul Faasid (Fuudhaa Heeruma Bade)
Dabalata Dubbisi
Fuudhaa Heeruma badee (faasida) jechuun gaa’ila ulaagaalee fi rogoota fuudhaa heerumaa hin guunnedha[1]. Fakkeenyaf, waliyyi malee fuudhu fi kkf. Namoonni gaa’ila akkanaa raawwatan gaa’illi isaanii sirrii (guutuu) hin ta’u. Fuudhaa heerumni akkanaa kan dhoowwameedha. Mee gosoota gaa’ila kanaa haa tarreessinu:
Muharramaat-(Dubartoota Fuudhun Haraama ta’an)-kutaa-3ffaa
Dabalata Dubbisi
Kutaa dabre keessatti dubartoota soddummaan yeroo hundaa haraama ta’anii fi dubartoota yeroo murtaa’af haraama ta’an ilaalle turre. Har’as itti fufuun rammaddi dubartoota yeroo murtaa’af haraama ta’an ni ilaalla. Akka dubbistootaaf salphatuuf wanti hanga ammaa ilaalle gabateen qophaa’e jira. Linkii gara dhumaa jiru tuquun buusun ni danda’ama. Mee itti haa fufnu kutaa darbee irraa…
Muharramaat-(Dubartoota Fuudhun Haraama ta’an)-kutaa-2ffaa
Dabalata dubbisi
Kutaa darbe keessatti dubartoota fuudhun haraama ta’an bakka gurguddaa lamatti qoonne turre. Isaanis; yeroo hundaa fuudhun haraama kan ta’anii fi yeroo muraasaaf (murtaa’aaf) haraamaa kan ta’aniidha. Yeroo hundaa fuudhun haraama kan ta’an hariiroo isaanii irratti hundaa’un bakka saditti ramadamu. Isaaniis, dhiigan haraama kan ta’an, hoosisuun haraama kan ta’anii fi soddummaan haraama kan ta’an. Lamaan jalqabaa waan ilaallef har’a In sha Allah soddummaa fi yeroo muraasaf haraamaa kan ta’an ilaalla.
Jireenya tana keessatti lubbuu qabeenyin yommuu cimdiin walitti dhufan wal horu. Osoo cimdiin kuni jiraachu baate silaa wal hormaanni hin adeemsifamu ture. Dhalli namaa uumamtoota biroo irraa adda ta’uun karaa kabajamaa fi jaallatamaa ta’een akka wal horan Rabbiin (subhaanahu wa ta’aalaa) seera ka’e. Kuni kan agarsiisu kabaja Rabbiin ilma namaatiif kenneedha. Akka horii walitti dhufuun akkuma argan hin ta’an. Karaan seera-qabeessa isaan walitti dhufan karaa gaa’ilaatin. Jechoonni gaa’ila, fuudhaa heeruma, nikaah fi kkf yommuu gurra irra bu’an, dargaggoonni fi shamarran ni mirqaanu. Sababni isaas, fedhii uumamaa keessa isaanii jiru karaa ittiin guuttataniidha. Gaa’illi seera mataa ofii qaba. Akkanumatti lafa olka’anii kan itti deemanii miti. In sha Allah, mata duree gaa’ila Islaamaa jedhu jalatti, hiikni gaa’ilaa, nikaha, aqd, murtii fi seerri isaa maal akka ta’an kan ilaallu ta’a. Hanga xumuraatti akka waliin turru fi barnoota guddaa irraa argannu abdii qabna.
Dabalata dubbisi
6. Sobuu fi wal amanuu dhiisu – Wal amanuu fi iftoominni bu’uura maatii tokkoti. Maatii tokko keessatti wal amanuu fi iftoominni yoo dhabamee, walitti bu’iinsaa fi addaan bittinaa’utu dhufa. Haadhaa fi abbaan yoo kan wal soban ta’an,ijjolleenis sobaa isaanirraa barachuun hawaasaa fi biyya irratti miidhaa guddaa dhaqabsiisu. Sobaan qabeenya ummataa saamu. Kana dhiisati qabeenya abbaa fi haadha ofii sobaan hatu. Read more
Kaayyoon fuudha heeruma fedhii fooni guutu qofa osoo hin ta’in sanyii horachuu fi jireenya namaa itti fufsiisudha.Fuudhaa heerumni dhaabbata guddaa maatii, hawaasni,biyyi fi addunyaan ittiin ijaaramaniidha. Hundeen dhaabbata kanaa yoo hin tolin,maatii qofa osoo hin ta’in hawaasni fi biyyi ni diigama. Ijoolle fi dubartoonni rakkoo garagaraatif saaxilamu. Wantoota dhaabbata kana diigan mee muraasa isaani haa ilaallu: Read more


text:
Gaazii
Gaazin haala wantootaa kan bu'uuraa afur keessaa tokko (isaan kaan jajjaboo, dhangala'oo fi pilaazmaa dha). Gaazii qulqulluun, atamoota dhuunfarraa (fkn gaazii luujii) kan uummame, molokiyuulii elementii kan atamii tokkorraa uummame (fkn ooksijiinii), ykn molokiyuulii kampaawondii atamoota adda addaarraa hojjatame (fkn kaarbon daayi'oksaayidii) ta'uu dnada'a. Wal makaan gaazii, akkuma qilleensaa, gaazota qulqulluu adda addaa of keessaa qabaachuu danda'a. Wanti gaazii jajjaboo fi dhangala'oorraa adda baasuu tokko fageenya guddaa paartikilii gaazii gidduu jirudha. Addaan fageenyi kun gaazin halluu maleessa ta'e namatti akka hin mullane godha. Bakka elektrikii fi giraaviitin jirutti, walii qunnamtiin paartikiloota gaazii gidduu jiru baayyee xiqqaa dha.
WabiiEdit
- Draper, John William (1861). A textbook on chemistry. New York: Harper and Sons. p. 178.
- John S. Hutchinson (2008). Concept Development Studies in Chemistry. p. 67.
- J. Clerk Maxwell (1904). Theory of Heat. Mineola: Dover Publications. pp. 319–20.ISBN 0-486-41735-2.


text:
Mana murtii UK: 'Sheek Mohaammad ijoollee isaa ukkaamsuun haadha warraa isaa dorsiisee'
Bulchaan Dubaay Sheek Mohaammad ijoollee isaa dubaraa lamaa fi haadha warraa isaa baqattee irratti gocha ukkaamsuu, dirqiin biyyatti debiisuuf yaaluu, akkasumas dorsiisuu raawwateera jechuun Manni murtii UK beeksiise.
Mana Murtii Olaanaa UK himannaa haati warraa duraanii Sheek Mohaammad Bin Raashiid Al- Maaktum, Giiftii Haayaa Bint Al- Huseen, dhiyeessite turte erga qorataa tureen booda himmanaan dhihaate dhugaa ta'u akka adda baasee guyyaa Kamisaa murtee dabarseera.
Himannaa qondaala olaanoo baatii saddeettiin dura eegalame kana hordofees, manni murtichaa Murtee Haqa barbaachuu (Fact Finding Judgement) giiftii Haayaa bara darbee ijoollee ishee lama waliin biyyaa baqqatteef murteesseera.
Isheenis wayita biyyaa baateetti lubbuu isheetiif akka soddaattu hiriyoottatti himte turte. Sheek Mohaammad adeemsa murtichaa ummataaf ifa akka hintaaneef yaaliin ol iyyannoo dhiyeessuun taasisan osoo hin milkaa'iniif hafeera. ''Bulchaan Dubaayi mana murtiif iftoomaa fi amanamaa hintaane,'' jedheera manni murtichi.
Ibsa murtichi erga maxxanfameen booda Sheekh Mohaammad ibsa baasaniin, ''Akka duree motummaatti adeemsa haqa barbaaduu mana murtee keessatti hirmaachu hin dandeenye. Kanaan kan ka'e murteen seenaa gamtokkee qofa himu bahuu danda'eera,'' jedhaniiru.
Akkasumas dhimmichi dhimma dhunfaati jechuun mormanii ture. ''Midiyaan iccitii ijoollee keenyaa akka kabajuu fi UK keessatti jireenya keenya keessa akka hingalleef gaafadheera,'' jedhaniiru.
'Shamarree bilisummaa dhorkamte'
Manni murtii erga yeroo dheeraaf walitti fufiinsaan ragaa dhaggeeffateen booda, Sheek Mohaammad ijoolleensaa dubartii lama humnaan ukkaamsamanii gaa'ila biraa irraa deebiifamuuf itti gaafatamaa ta'u bareera.
- Sheekaa Shaamsaa bara 2000 keessa maatii biraa baqattee turte. Garuu boodarra ergamtoota Sheek Mohaammadiin qabamuun gara Dubaayiitti deebiifamte.
- Akkasumas Sheekaa Laatifaa mana maatii ishee baqachuuf yaaliiwwan bara 2002 fi 2018'tti taasifte lamaanu hinmikaa'iniif hafeera. Yaalii jalqabaatiin booda waggaa sadii oliif abbaa isheen hidhamte jirti.
Abbaan seeraas Sheek Mohaammad ''bulchiinsa ijoolleen shamarranii kunneen lamaan bilisummaa isaanii itti dhaban akka itti fufu taasisaa jiraachu,'' hubateera.
Umriin giiftii Haayaa waggaa 45 yoo ta'u, Joordaan irraa intala Mootii duraanii Hussaaniiti.
Isheenis bara 2004'tti duree Dubaayi Sheek Mohaammad kan umuriin waggaa 70'tti heerumte. Isheenis haadha warraa 16ffaafi umuriin dargaggeettidha. Ijoollee lama kan waggaa torbaafi 11 waliin argataniiru.
Jalqaba ibsa inni ijoollee isaa lamaan akka balaa jalaa baraaraman itti hime amantee turte. Booda keessa garuu jalqaba bara 2019 irraa kaaftee shakkiin waan itti dhagahameef yaaddoo ishee ibsachuu eegalte Giiftii Haayaan.
'Salphina guddaa'
Ebla bara 2019 Giftii Haayaan ijollee ishee lamaan qabachuun gara Biriteniitti baqatte. Manni murtiis dorsiisa Sheek Mohaammadiin lubbu isheetiif sodaattee baqachuu ishee hubate.
Akkasumas ijoolleen ishee dirqiin ukkaamfamanii gara Dubaayiitti akka hindeebifaneef sodaataa jiraachu ibsite.
Caamsaa bara 2019 keessa ''Atiifi ijoolleen kee Inglaandiitti gonkumaa nagaan hinjiraattan'' akka jedheen himte.
Manni murtichaas Sheek Mohaammad attamiin waa'ee Giiftii Haayaa waan hammeenyaa kan ''gutummaan sirrii hintaane'' tatamsaasuuf quunnamtiiwwan midiyaatti akka fayyadame dhaggeeffateera.
Murteen kuniifi himannaawwan dhiyaatan kunneenis Sheek Mohaammad Al- Maaktumif dhuunfaatti qaanii olaanaadha. Gareewwan seeraa isaas dhimmichi gurra hawaasaa akka hin geenyeef carraaqan illeen ta'u dhabuun dinqiidha.
Ibsa isaa dhiheenyaatiin: ''Iyyannichi fedhiifi nageenya daa'immanii eegsisuuf kan taasifameedha. Murteen murtaa'e ijoollee kiyya xiyyeeffannaa midiyaa irraa hin ittisu,'' jedheera.
Haatii warraa isaa duraanii Giiftii Haayaan badaa hinbeekamtu. Sheek Mohaammad garuu duree biyyaa ta'un alatti kanneen dorgommii gugsii fardaa addunyaa hordofan biratti baay'ee beekama.
Kana malees, Jiddu gala Bahaa keessatti Dubaayi gara jiddu gala turizimii, bashannanaa fi daldalaatti jijjiruun maqaansaa dursaan eerama.
Bulchiinsi isaas leelliftoota mirga namoomaatiin hamminaan hin ka'u.


text:
Dargaggoonni biyyoota Afrikaa gara hoogganummaatti guddataa jiran dhibba hedduun kora guyyoota sadi’iif Har’a Waashington keessatti walga’anii jiran.
Har’a kan as WASHINGTON DC jiru - Hoteela Homnii Shooraam keessatti Ministarri Dhimma alaa Yunaayitid Isteets – Joon Keerii fi prezidaantiin Yunaayitid Isteets – Baaraak duraa booda haasawa dhageessisanii jiran. Waa’elli keenya – Tujubee Horaa bakka walga’ichi itti geggeeffamaa ture – Hoteela Omnii Shoraam irraa deemsa walga’ichaa Namoo Daandiif ibsitee jirtii.
Dargaggoota Afrikaa boor hoogganoota ta’an dhibba shan as Waashintonitti afeeruun kun hariiroo Yunaayitid Isteetsii fi Afrikaa cimsuu qofa otuu hin taane dargaggoota biyyoota Afrikaaf hoogganoota boorii ta’an wal-barsiisuu fi hariiroo sanaa cimsuuf bu’ura ta’a jedhamee jira.


text:
Jiilli Pireezidaantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Lammaa Magarsaan fi Ministeera Dhimma Alaa Dr Warqineh Gabayyoon durfamu, jila Adda Bilisummaa Oromoo Obbo Daawud Ibsaan hoogganamu wajjiin walga’anii mari’achuuf har’a Asmaraatti imalanii jiran.
Mariin sun har’a jalqabama, jedhamee akka eegamu ka dubbatan – maddeen oduu mootummaa Itiyoophiyaa, jilli hooggana ol’aanaa Itiyoophiyaa kun, hoogganaa ABO – Obbo Daawud Ibsaa wajjiin walga’ee akka mari’atu kan eegamu tahuus beeksisee jira.
Prezidaantiin bulchiisa naannoo Oromiyaa – Obbo Lammaa Magarsaa fi Ministarri Dhimma-alaa Itiyoophiyaa – Dr. Warqineh Gabayyoo, akkasumas, jilli isaan hooggananii imalan, har’a ganama, sirree xayyaaraa sadarkaa Addunyaa Asmaraa ennaa qubatanitti, ministara dhima-alaa Ertiraa – Usmaan Saaleh fi aangawoota biyyattii ol’aanoodhaan simatamuun isaaniis gabaasamee jira.
Obbo Lammaa Magarsaa fi Dr. Warqineh gabayyoon jillii hoogganamu har’a gama gara Ertiraatti imaluu isaa ka beeksisan – itti-gaafatamaa Waajira Dhimmoota Koomiyunikeeshinii Mootummaa Naannoo Oromiyaa – Dr. Nagarii Leencoo ti, jedhu – meddeen oduu mootummaa.
Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa - Dr. Abiyyi Ahimed, dhiheenya, yeroo as Yunaayitid Iteetis dhufanii turanitti, magaalaa Miniyaapolis keessatti marii uummata waliin geggeessan irratti, dhimma araaraa kana ilaalchisee gaaffii uummata irraa dhihaateef ennaa deebii kennanitti, hayyu-duree Adda Bilisummaa Oromoo – Obbo Daawud Ibsaa wajjiin wal arganii dubbachuu isaanii fi marii itti aanuuf beellama qabachuu isaanii himanii, sanaafis, torban amma keessa jirru keessa, jilli mootummaa isaanii gara Asmaraatti kan imalu tahuu beeksisanii turan.


text:
National Basket Ball Association(NBA) Waldorgommii Waldaa Kubbaa Kaachoo Amerikaati.
Lakers ganna 10n duratti shaampiyoona taate.Gaafas garee Boston,Celti mootee shaampiyoona taate. MVP taphataan beekamaan gaafasii Kober Bryant.
Tapha sun irratti taphataan jajjabaan MVP LeBron James goolii 28 galfate. Lakers ganna 10 asitti takkuma waancaaf asi hin geenne.
Shaampiyoonaa NBA baranaa koronaatti nama wal hanqise malee silaa ji’a dabre keessaa taphatan.
Lakers kilabii Kobe Bryant,taphataa beekamaa barana intala isaa waliin balaa xuyyuuraatiin lubbuu dhabeeti.
Eastern Conference fi Western Conference jedhanii lamatti baasanii garee taphaan.Gama lamaanuu keessaa abbaa moohetti filatama.
NBA kilabi 30 qabdi. Lakers tapha kalee irratti garee Miami Heats 106-93 moote shaamiyoona taate.
Los Angeles Lakers Western Conference jala jirtii Miami Heats ammoo Eastern Conference jala jirti.


text:
Magaalaa Sulultaa keessatti waraqaawwan waamicha duguuggaa sanyii Oromoo irratti labsan bittinfamuun ibsame.
Waraqaawwan finxaaleyyii Amaaraan bittinfaman kunneen Oromoo jumlaan fixuuf waamicha godhu.
Waamichi akkanaa balaa hamaa akka baatuu fi xiyyeeffannoo kan barbaadu ta’uu hayyoonni himanii jiru.
Waggoota muraasaa as finxaaleyyiin kunneen waamicha wal fakkaataa Oromoo balleessuu gochaa akka turan yaadachiisan.
Ajandaan kun qondaalota mootummaa, dureeyyii, miidiyaa fi paartilee Finfinnee fi magaalota Oromiyaa maadheffataniin deeggarama iedhame.
Bulchiinsi magaalaa Sulultaas ta’ee kan naannoo Oromiyaa waraqaawwan duguuggaa sanyii kanarratti waan jedhan hin qaban.


text:
Ityoophiyaa keessatti lakkoofsi namoota vaayirasii koroonaatiin qabamuu mirkanaahe 187 gahe
Ministeerri Fayyaa Ityoophiyaa ibsa har’a baaseen, sa’aatii 24 darbe keessatti qorannoo laabratoorii 1,843 geggeesseen, nama 25 irratti vaayirasiin koroonaa argamuu beeksise. Haaluma kanaan biyyattii keessatti lakkoofsi namoota vayirasichaan qabamuu mirkanaayee 187 gahee jira.
Namoota 25 kanneen jidduu 24 dhiira; takka dubartii akka taateefi, umriin isaanii ammoo 17-65 tahuu ibsame. Iddoon jireenna namoota kanneenii ammoo 21 jiraattota magaalaa Finfinnee, 2 jiraattota naannoo kibbaa Zoonii Hadiyyaa fi Kambaataa yoo tahan, namni tookko jiraata Godina Boranaa tokko ammoo Jiraataa Godina Addaa Naannawa Finfinnee tahuu ibsi ministeerichaa ni addeessa.
Namoota guyyaa har’aa Vayirasichi irratti argamuu ibsame jidduu 19 seenaa imala biyya alaatis tahee, nama vaayirasichaan qabame kan biroo waliinis wal qunnamtii namoota hin qabne tahuu gabaasichi ni mul’isa. Gama biraatiin ammoo namoonni sadi imala biyya alaa irraa kan deebi’an yoo tahan, sadi ammoo namoota kanaan dura Vaayirasichaan qabaman waliin wal qunnamtii qabaachuu gabaafame.
Haaluma walfakkaatuun guyyaa kaleessaatis vaayirasichi namoota 17 irratti argamuu ibsamee ture.
Itoophiyaan lakkoofsa namoota qorattuu guyyaa guyyaan dabalaa kan jirtu yoo ta’u, gama biraatiin ammoo lokkoofsi namoota Vayirasichaan qabamuun mirkanaahee akkasuma saffisaan dabalaa jira. Walumaa galatti hanga guyyaa har’aatti qorannoon labraatorii 28,360 kan gaggeeffame tahuu odeeyfannoon ni addeessa.
Dabalataanis lakkoofsi namoota vayirasicha irraa bayyanataniitis 93 akka gaheefi, hanga ammaatti namoonni 4 vaayirasichaan du’uu ibsame.


text:
Dilbata darbe hidhattoonni Argoobbaa gara Aanaa Fantaalleetti cehanii namoota lamaa ajjeesuu jiraattonni dubbatan. Jiraattonni, namootni lameen kun ka ajjeefaman rasaasaan rukutamanii akka ta’e himanii bulchiinsi aanaas tahe mootummaan ajjeefamuu namoota kanaa sirnaan qorachuu baannaan nageenyi naannoo sanaa balaarra bu’uu sodaa qaban kan himan. Hooggannaan Waajjira Dhimma Nageenyaa ka Aanaa Fantaallee Obbo Hawaas Carcar Waajjirri isaanii dhimma kana qorataa jiraachuu himaniiru.
Gama birootiin ammas kaleessa Godina Gujii Aanaa Sabbaa Booruutti Raayyaan Ittisaa nama tokko ajjeesee tokko madeessuusaa jiraattonni Raadiyoonii VOA’f himaniiru, Galmoo Daawit dabalatasaa qopheesseera.


text:
Wal waraansa Itiyoophiyaa gama kaabaa keessatti gaggeeffamu kan ilaaleen riphxee looltoonni Tigraay yaada dhukaasa dhaabiinsa haal duree irratti hirkate dhiyeessuu isaanii dubbii himaa kan ta’an Geetaachoo Raddaa har’a ibsanii jiru.XalayaaRoobii dabree barreffamee barreessaa duree Tokkummaa Mootummootaa Antoniyoo Gatarreesitti ergame Kanaan, hogganaan TPLF Dr Dabra Tsiyoon Gabra Masqal wal waraansii gama hundaan hammaatee yeroo jiru kanatti, dhukaas dhaabinsii haal duree qabu akka hojii irra oolu gaafatan.
Xalayaa garagalchiin isaa dhaabata oduu Ajaans Fraans Preesi argee fi Obbo Geetaachoo Raddaa mirkaneessan kun akka jedhutti, Dr. Dabra tsiyoonkan gaafatan, dhukaasii dhaabinsii tolfamu gargaarsii dhala dhorkaa tokko malee Tigraay akka seenu akkasumas tajaajilli barbaachisaa ta’an Tigraay keessatti deebi’ee banamuu dabalatee haala duree 4 qabaata.
Kutaaleen Itiyoophiyaa gama kaabaa irra hedduun hanqiina nyaataa hamaan rakkataa kan jiru yoo ta’u, eleektrikaa qunnamtii fi Baankii dabalatee dabalatee tajaajila bu’uuraa hin qaban.Dhukaasa dhaabinsii tolfamee ture, kokolaataan gargaarsa fe’ani erga baatii Muddee as yeroo duraaf Tigraay akka seenan kan dandeesisee ta’uus, garu Robii dabree gabaasnii Tokkummaan Mootummootaa baasee akka jedhutti sababaa wal waraansii haaraan jalqabameef jecha, gama balaliinis ta’e ka biroon hojiin gargaarsa Tigraay geessuu dhaabatee jira jedhe.Kana malees bulchiinsa nananoo Amaaraatti gargaarsa geessuun hin dandaa’amnee jedha.
Maddeen Diploomaatotaa fi kan biyyoota alaa dhaabta oduu kamiisa kaleessaa AFPf akka ibsanti,
Tigraay kaabaa keessatti wal waraansii kan hammaatee yoo ta’u, humnootiin mootummaa deggeranii fi looltonni Ertraa kanneen waraans Itiyoophiyaa tumsan maadheelee riphxee looltoota TPLF irratti qiyyaafatanii jiru.


text:
Magaalaa Naqamteetti Jimaata dabre kana humnootni naga-eegumsaa Mootummaa dargaggoota nagaa afur bakka tokkotti ajjeesan, jechuun maatiifi namoota argine jedhan keessaa dubbatan.
Reeffi dargaggoota kanaa osoo hin awwaalamin guyyaa tokkoof bule, jechuunillee komii dhageessisanii jiran.
Hoogganaan Humna Addaa Poolisii Oromiyaa Reejimantii Naqamtee Komaandar Girmaa Abdiisaa, "Namootni qaama nageenyaan tarkaanfiin irratti fudhatame miseensota 'Abbaa Torbee' ti,” jedhan. Gara fuulduraattis olaantummaa seeraa kabajchiisuuf jecha tarkaanfii fudhachuun akka itti fufu dubbatan.
Gabaasaa guutuu caqasaa


text:
Waamaa Haagalootti Waraanni Bilxiginnaa dararaa addaaddaa uummata nagayaa irraan gahaa jira.
Godina Wallagga Bahaa aanaa Waamaa Haagalootti Waraanni Bilxiginnaa dararaa addaaddaa uummata nagayaa irratti raawwataa jiraachuun dhagayame.
Ajjeechaa, hidhaa, reebichaa fi saamicha dabalatee dararaawwan garaagaraatu nurratti raawwaramaa jira jedhan jiraattonni.
Maqaa oppireeshinii farra riphee lolaa jedhuun Oromiyaa guutuu keessa bobbaafamee kan jiru Waraanni Bilxiginnaa tibbana godina Wallagga Bahaa aanaa Waamaa Haagalootti uummata nagaa ajjeesuu, reebuu, qabeenya isaa saamuu fi jumlaadhaan hidhaatti guuraa jiraachuu jiraattonni himan.
Jiraattonni OMNf yaada kennan, qabata WBO gargaartan jedhuun waraanni mootummaa ummata nagayaa manneen isaanii gubuu fi qabeenya saamuu akkasuma ajjeechaa raawwachaa jiraachuu dubbataniiru.
Humnoonni kun tibbana immoo hawaasa gandoota aanichaa 11 keessa jiraataan badii takka malee jaarsaa fi daa’imman osoo hin jenne jumlaadhaan guuranii reebicha irratti raawwachuun hidhaa jiruu jedhan.
Mannen hidhaa aanicha keessa jiran guutee manneen barnootaa fi iddoowwan birootti namoonni hidhamaa jiraachuu himanii jiru.
Maatiin nama hidhame ilaaluuf dhaqan achumaan hafuu kan jedhan jiraattonni haalli qabiinsa manneen hidhichaa akkaan hammaataa tahuu himaniiru.
Dargaggoonni hedduun reebichi itti hammaachuu irraa kan ka’e qaama miidhamanii jiraachuu dubbatu.
Kana malees waraanni mootummaa duraan namoota hidhuun duuba mana cabsee saamaa turuu eeranii, guyyaa dheengaddaa fi kaleessa garuu ganda keessa bobba’uun ummata irraa birrii sassaabaa jiraachuu ibsaniiru.
Yeroo addaaddaatti mootummaan neetworkii bilbilaa balleessaa waan jiruuf hawaasni rakkoo isaa ibsachuu hin dandeenyee jedhan jiraattonni.
Namoonni humna qaban dararaa irra gahu kana dheefa baqachaa jiraachuu himaniiru.
Haalli ummanni naannichaa keessa jiru akkaan hammaataa tahuu dubbataniiru warri yaada nuuf kenne.


text:
(Finfinnee, Eebla 28/2019) Qeerroon Bilisummaa oromoo haala yeroo irratti marii godhuun akka armaan gadiin ibsa baasuun xumure.
Qeerroon Bilisummaa Oromoo baroota hadhooftuu irraa jalqabee hanga ammaatti qabsoo gabroomfataa of irraa fonqolchuuf godhu sochii karaa nagaa ABO dhaan hogganamnee gochaa ture itti fufuun kan yeroo kamii caalaa akka hojjetaa jiru beeksisuun yeroo ammaa kanatti taateewaan biyya keenya Oromiyaa keessatti deemamaa jiru jala bu’ee akka hordofaa jiruu fi kanas haal duree tokko malee waan Oromoo fi Oromiyaaf hin taaneef qabsoo hadhooftuu gochuun akka qabsaa’uu qabu waliif galeera.
Qabsoo Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi Qabsaa’onni haqaa waliin tahuun asiin gahan murni muraasni akka waan OPDO’n qabsooftee qabsoo asiin nuuf geesseetti fudhatanii qabsoon xumuramtee jirti bilisoomneerra warri jedhan akka jiran illee argaa dhagahaa jirra jedha ibsichi.
Haqni jiru garuu qabsoon ABO’n gaggeeffamaa ture ammas gaggeeffamaa jiru bitaa fi mirgaan Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi WBO ijaaruun qabsoo hadhooftuu fi wareegama guddaa erga kaffalee ifa xiqqoo argaa jirru kana akka arginuuf xurree nutti argisiisee akka jiru eenyuyyuu hin haalu.
Ammas qabsoon Adda Bilisummaa oromoon dursamu hanga galma gahutti nuyi Qeerroon Bilisummaa Oromoo kan yeroo kamuu caalaa wal utubnee qabsoo hadhooftuu gaggeessuun hidhaa fi ajjeechaa yeroo ammaa sirna kanaan nurratti gaggeeffamaa jiru dura dhaabbannee falmachuun dirqama jennee amanna. Kana gochuuf immoo olola nurratti gaggeessaa jiru dura dhaabbannee dhugaa fi jaalala jaallaniin wal qabannee yoo deemne dhagaan nuyi hin buqqisne hin jiraatu.
Kanaaf Qeerroon Bilisummaa Oromoo bakka jiruu quba wal qabaachuun qabsoo as geesse xumura itti gochuun Oromoo fi Oromiyaa walaba taate keessatti namuu akka bilisaan jiraatu arguuf haalduree tokko malee qabsoo keenya gara fuulduraatti Adda Bilisummaa Oromoo waliin akka galma geessu homaa shakkiin qabnu waan taheef qabsoo hafteef wal utubuun haa mirkaneessinu jenna. Yeroo kana jennuttis tahe qabsoo gaggeessinu keessatti olola diinni nurratti oofuun hojii manaa nutti kennu kamuu of irraa fonqolchuun akka tahe baramuu qaba.
Akka kanaan Eebla 26/2019 maxxansi obboleettii keenya Mooneet Badhaasaa irratti barreeffamee maxxane kan dhugaa irraa fagaatee fi yaada namoota dhuunfaa tahuu Qeerroo Bilisummaa Oromoo qorannoo godheen mirkaneesseera.
Maxxansi yeroo sana maxxanes namoota jibba dhuunfaa oofaniin akka tahe ilaalchi achi irratti maxxane kan Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) Zoonii Lixaa bakkan buune tahuu Qaama dhimmi ilaalu irraa mirkaneeffannee jirra.
Kanaaf namoonni olola akkasii maxxansitan WBO ykn Qeerroo Bilisunnaa Oromoo akka bakka hin buune waan taheef namuu akkasiin hubatee wal shakkii gidduu keenyatti diinni uumuuf carraaqu karaatti hanbisuun qabsoo keenya akkuma kanaan duraa elaa fi elaameen wal dhageenyee haa goolabnu jenna. Holola hadheessii facaasuun WBO fi Qeerroo gidduutti wal hubannoo maseensuuf aggaammii aggaamamaa jiru qolachuuf dirqama keenya haa bahannu!
Ololli obboleettii keenya Mooneet Badhaasaa irratti gaggeeffame akka fakkeenyaatti kaasne malee namoota biroo irratti illee wal shakkiin akka uumamuuf sobaan namootni diinota qabsoo keenya irraa dirqama fudhachuun olola diigumsaa gaggeessaa jiran waan jiraniif isaan kanas of irraa qolachaa gochaa isaanii immoo ummataaf saaxilaa deemuun dirqama jennee amanna.
Ammaf namoota olola sobaa gaggeessuun qabsoo Qeerroo Bilisummaa Oromoo gaggeessaa jiru harka diinaa galchuuf wal walirratti shakkii uumuuf namoota hojjetaa jiranis Qeerroon Bilisummaa Oromoo bira gahee waan jiruuf karaa gorsamuun danda’amuun akka gorsaman godhamaa jira . Naamusa qabsichaa akka tiksaniif kabaja qabsoo keenya qabsoo Oromootiin gaafanna!
Qabsoon keenya ABO’n dursamu WBO fi Qeerroo Bilisummaa Oromoo (QBO) qabatee Oromiyaa fi Oromoo walabaan jiraatu arguudha.
Gadaan Gadaa Bilisummaa haa tahu!
Injifannoon Ummata Oromoof
Qeerroo Bilisummaa oromoo eebla 28/2019
Finfinnee, Oromiyaa


text:
Posts
isaa galii biraa hin qabneef… qabiyyee lafa baadiyyaa kennaadhaan dabarsuu ni danda’a. Labsii 130/1999, keewt. 5(5), 9(5), dambii 151/2005 kewt. 10(1), Dhaalaan Namni tokko mirga abbaa qabiyyummaa qabu miseensa maatii isaaf dhaalchisuuf mirga qaba. Miseensi maatii eenyu faadha? Ijoollee abbaa qabiyyee irraa dhalatan Namoota biroo galii biraa hin qabnee fi abbaa qabiyyee faana dhaabbataan jiraatan jechuudha. Miseensotni maatii mirga dursa dhaalmaa argachuu qaban eenyu faa? Miseensoota maatii keessaa kannee qonnaan bulaa, horsiisee bulaa ykn gamisa horsiisee bulaa tahan, Dhaaltoota galii lafa sana irraa argamuun kan bulan ykn lafa san malee madda galii biraa kanneen hin qabne dha. Namoota mirga dhaalaatiin dursa qabaniif gaheen nama tokko lafa midhaanii heektaara tokko, lafa jallisii heektaara 0.25 fi qabeenya dhaabbataa heektaara 0.25 kan hin caalle kennameefii kan hafu irratti miseensa maatii biraa waliin mirgi dhaalaa ni eeggamaaf. Mootummaa Irraa Hirtaan Adeemsa… Namni ganda ke
HasBlog
- Get link
- Other Apps
Gumee Qo'annaa Teknolojifi seera.
- Get link
- Other Apps
Proposaalii Qo’annaa Hojimaata Garee Komniksehini MHAAGJ Si’awaa tasaisuuf Qophaahee. Leave a Comment / beksisaaf , Pdf / By hasen Teknolojii fi interneetii fayyadamun haawasa gahomsuufi qaromsuu kessattii gahee qaamoolee seeraa; Barruu xiyyeffannoo addaa MHAAGJ irrattii taasifamee. Qophessaan : Hasen Mh. Hassen. Barruu garee komnikeshinii mana hojii abbaa alangaa Godina Jimmaatin qophaa’ee. Camsaa 2013 Jimmaa, Oromiyaa Abstract — yadrimee waligalaa jarraa 21 ffaa amma kessa jirruu kuni jaarraa qarominaafi jarraa adunyaan gara tokkomuuttii kan ittii dhuftee. kanaaf immoo shorii interneetiin taphatuu ol’anaadhaa. guddina hawaas dinagdee biyya tokkoo kessattis shorri interneetiin taphatuu shora isa hangafaa ta’u isaa qorannoon adda addaa ni mul’isuu. as irrattii platformiwwan karaa interneetiidhaan dhufan hawaasa tokkof bu’ura qarominaa ta’u bira darbuun bu’ura dinagdee ofii ittii guddifahuun galii adda ta’ee kan itti umuu danda’amuu ta’un isaa iccitii ifattii mul’atuuhaa.. akk
Waa'ee Waajjira AA Godina Jimmaa
- Get link
- Other Apps
Waa’ee Waajjira Abbaa Alangaa Godina Jimmaa Haammam Beektuu? Waajjirrii Abbaa Alangaa Godina Jimmaa Bu’ura Labsii Mana Hojii Abbaa Alangaa waligalaa Oromiyaa Hundessuuf Bahee bu’ura godhachuun sadarkaa godinaattii kan hundaa’ee yommuu ta’u, dirqama seeraa Tajaajila ogummaa abbaa alangummaa iftoominaafi itti gaafatamummaa qabu kennuun godinni Jimmaas Godina olantummaan Heeraa fii seeraa ittii mirkanaahee akka ta’uuf, hoojii tajaajila abbaa alangummaa si’ataa ta’e hawaasaaf kennuuf waajjira hundaa’eedha Waajjirrii Abbaa Alangaa Godina Jimmaa Bu’ura Labsii Mana Hojii Abbaa Alangaa waligalaa Oromiyaa Hundessuuf Bahee bu’ura godhachuun sadarkaa godinaattii kan hundaa’ee yommuu ta’u, dirqama seeraa Tajaajila ogummaa abbaa alangummaa iftoominaafi itti gaafatamummaa qabu kennuun godinni Jimmaas Godina olantummaan Heeraa fii seeraa ittii mirkanaahee akka ta’uuf, hoojii tajaajila abbaa alangummaa si’ataa ta’e hawaasaaf kennuuf waajjira hundaa’eedha. Bu’uruma Kanaan waajjirrii kenya dirqam
Visit jimmaa zone attorney website
- Get link
- Other Apps


text:
Hawaasnii addunyaa siviiloota Yaman miliyoona hedduu jireenya rakkisaa obsuun hin danda’amne keessatti dhiise jechuun hayyonni mirga dhala namaa kan Tokkummaa Mootummootaa qeeqanii jiran.
Kunis kan jedhame wal waraansii siviilootaa irratti gaggeeffamaa jiru waggaa 7ffaa seenuuf yeroo jedhu kanatti.
Erga bara 2015 wal waraansii biyyattii keessatti jalqabee as, namoonni ajjeefaman kuma 20 ol ta’u u fi lakkoobsii kun, kanneen barana ajjeefaman 1200 otuu hin dabalatiin akka tahe dubbatan qorattonni.
Baqataa sodaa nageenyaaf jecha maqaan isaa guutuu akka hin ibsamnee gaafate kan Abdii jedhamu Jaallanneen sana'aa irra haasofsiiftee jirti caqasaa.


text:
Qabsoon karaa nagaa adeemaa jiru akaamiin itii fufuu akka danda’u ilaalchisee yaadawwan adda adaa:
- Hiriirri nagaa godhamaa jiru karaa ada addaa hamma danda’ame ittii haafufu
- Artiistoonni keenya waatokko odoo hinsodaatiin funyaan diinaa jala taa’ani wanti isaan godhan kan seenaan Oromo hinirraanfannee dha. Sirboonni qabsoo kunis walitti qabamanii CD dhaan qabsoof akka faca’an gochuun barbaachisaa dha
- Hamma danda’amuun wayyaaneen bilisaan biyya keessatti akka hinsochoone daandii itti cufuu. Diinagdee kan jarittiin ittiin nu ajjeestu daaraa gochuun bu’aa qaba
- Jarittiin yartuun kun kan ittiin nuajjeeftu, kan ittiin nubittu diinagdeedhuma Oromotiin; kanaaf Oromiyaarraa wanti tokko gara diinagdee fashisti TPLF tti hindabarre gochuu
- Qotee bulaan, hojjetaan hundi gibira kaffaluu diduu
- Hojjetaan iddoo jirutti hojii dhaabu
- Kaampaaniiwwan wayyaanee iirraa waatokko bituu dhiisu
- Warshaaleen jarittii akka hinhojjanne fi akka achi irraa galii hinarganne karaa adda addaatiin dhorkuu
- Akkuma wayyaaneen sabaaf sablammoota waliin walitti naquuf hojjachaa jirtu, Oromoniis jariti kophaatti baasurratti hojjachuu qaba
- Gargaarsa saba Oromo Raayaa Azaboo argachuurratti hojjachuu
- Hiriirri fi qabsoon Finfiinnee keessattis babal’atee humnaa jarittii akka faffaca’u gochuun baay’ee barbaachisaa dha
- Qabsoon Oromo mirga isaatiif qe’ee isaarrati abaa biyyummaa isaa dhugoomsuuf malee saba kamiyyuu jibbuuf miidhuf akka hintaane sabaa fi sablammoota kabirooi barsiisuu
- Warri OPDO gara saba isaaniitti akka debi’ani abdii odoo hinkutatiin barsiisuu fi qabsoo Oromotti akka makaman ofittii qabuu
- Oromo fi saboota biroo humnaa waraanaa keessa jiran barsiisuu. Yoo danda’ame akka qabso saba Oromo cinaa dhaabbatan yookaan ammoo akka meesha isaanii saba Oromo irratti hingargalchinee gochuu
Qabsoon nageenyaa amma godhama jiru qabsoo sibiilaan ofirraa haleeluu waliin adeemuu qaba: ilmaan keenya akka bineensaatti adamsamanii ennaa ajeeffaman ofiratti callisanii ilaaluun fudhatamaa miti. Yartuun yoo callisan nama hinulfeessitu bakkashii yoo qabsiisan malee.
- Kan beekamuu qabu sabni Oromo Tigray hin weerarre. Biyya namaa fudhachuuf hinkaane, mirga namaas xuquuf qabsaa’aa hinjiru. Qe’ee isaarratti dhufanii ajjeesaa jiru. Qe’ee ofiitti ammoo hattuun ennaa dhuftee nama jeeqxu ofi eeggachuu fi ofirraa ittiisuun kan abbaati. Kanaaf, sabni Oromo karaa hundaanuu ofi qopheessee diina qe’ee isaa dhufee isa dararaa jiru ofirraa dhowwuuf mirga qaba.
- OPDO keessa taa’ani diina karaa itti agarsiisaa saba keenya kan saamsisan fi kan ajjeechisan ofeeggannoo dhumaa itti kennuu dha. Yoo kana irraa ofqusachuu baatan tarkaanfii barbaachisu fudhachuu dha.
- Kanaafis sabnii Oromo bakka hundatti (ganda gandaan) ofqindeessee akkuma abbootin keenya daggala galanii fashistii Xaaliyaanii biyyaa baasan qabsoo riphee lolaa (defensive guerrilla resistance movement) gochuun barbaachisaa dha. Kana malee filannoon biraa hinjiru.
- Riphanii loluuf kana meeshaan eessaa dhufa kan jedhuuf furmaatni isaafii riphanii loluun akamiin adeemu dandahaa:
- Wayyaaneen saba keenya fixuuf meeshaa baattee deemtu irraa fudhatanii isumatti garagalchuu
- Oromon uleen, billaan, goraadeen, gaachana isaa fi qawwee qabuun ka’ee deeppoo fi mana poolisii isaani cabsee meeshaa argachuu danda’a, walumaanis namoota hidhaman bilisa baasee qabsootti makaachuu danda’a
- Mana baankii cabsee horii argaatu qabsoo fi saba isaa ittiin garagaaruuf fayyadamuu danda’a
- Manootaa loltuu ittii leenjisan fi manoota poolisii, riphee lolaan weeraree meeshaa argamu qabsoo Oromof hojii irra oolchuu danda’a
- Biyya keenya kan weeraree ijoollee keenya gudeedaa kan jiru waraanni wayyaanee teessuma fi taa’uumsa akka dhabuu sumii fi wanna adda addaan bakka jirutti akka dhumu mala itii barbaachuu dha
- Qabsoon riphee lolaa cimee itii fufuu fi maallaqni barbaachisu hundi Oromorraa akka walitti qabamu irratti hojjachuu
- Finfinnee handhuurra Oromiyyaa keessatti tarkaanfiin riphee lolaa fudhatamuu qaba
- Diinagdee fashistii TPLF irratti tarkaanfiin fudhatamuu qaba. Warshaalee fi kampaaniiwwa wayyaanee barbadeessanii akka Oromiyaarraa galii hinarganne gochuu dha. Meeshaa ittiin saba keenya fixaa jirtu kan wayyaaneen bitatte galii albuuda fi buna Oromorraa ta’uun nibeekama. Kanaaf, madda galii kana irraa dhaabuun diraqama
- Kanuma waliin, maqaa invastarootaan qabsoo Oromoo to’achuuf caaka Oromoo kanguuban hatatamaan akka dhaabanii tarkaanfii barbaacisu hunda godhani huumma Rabii Oromiyaaf kenne eeguudha
- Qabsoon riphee lolaa saba Oromo kan xiyyeeffatee mootummaa wayyaanee irratti fi kittilayyoota ishii irratti qofa ta’uu isaa fi saboota miidhuuf akka hintaane hojiin agarsiisuu.
- Qabsoon riphee lolaa Oromiyaa guutuu keessatti bakka adda addaatti godhamu akka waliin qindaa’uu irratti hojachuu.
Qabsoo alaa (diasporaan godhamu)
- Ilamaan Oromo biyya alaa jiran qabsoo saba keenya biyya keessa jiru gargaruu irratti qooda guddaa qabu. Kanaaf:
- Miidiyaalee adda addaa dhaabuu dhaan gumaachi godhamaa jiru baay’ee kan nama gammachiisu fi kan nama boonsu dha. Keessattuu OMN biyya keesatti faca’ee, bu’aan inni kennaa jiru nuhunda kan boonsu dha. Isaan kaanis, karaa TV fi raadiyo wantii gochaa jiran baay’ee nama boonsa, itii cimaa guddadhaa jennaan. Saba Oromo bara dheeraaf sagalee dhabee dukkana keessa akka turu kan godhame amma ilmaan isaatin sagaleen isaa akka dhagahamu godhamee jira. Kunis hammam fashistii TPLF/EPRDF akka bowwoo mataa ittii ta’ee beekamaa dha. Hanga ammaatti yeroo 13 OMN ugguruuf yaaluun ishii miidiyaa Oromof soda guddaa akka qabdu ragaa guddaa dha. Keessa darbanii dishii saatalaaytii mana namaarraa deemanii buqqisuu eegalaniiru. Kun ammoo dhugaa ukkaamsanii akkuma duriitti saba keenya gadi qabanii bituudhaaf akka carraaqaa jiran nutti agarsiisa.
- Debiin kanaas OMN fi miidiyaalee Oromo kabiroo maallaqa fii wanna danda’amuun jabeessuu fi gargaaruu dha. Miidiyaaleen Oromo jiran hamma qabsoo Oromo gargaaruuf hojjetanitti OMN isaaniif carraa kennee fi walabummaa maxxansaa (editorial independence) qabaatanii akka biyyatti dabarsuu danda’an yoo godhe baay’ee bayeessa. Kun ammoo OMN yeroo guutuu kan itti hinfayyadamne dandeettii (capacity) irraa hafe yoo qabaate jechuu dha.
- Uggura wayyaanee jalaa bahuuf saatalaaytii adda addaa qabaachun barbaachisaa dha. Karaa raadiyo (short wave) fi karaa biraa OMN akka guddatee saba isaat daran tajaajilu tattaafachuun barbaachisaa dha.
- Ilmaan Oromo biyyaa alaa jiran sagalee saba Oromo ta’uu dhaan dhumaatiin ummata keenya irra gahaa jiru akka saaxilamee addunyaan baru gochuu irratti qooda guddaa taphachaa jiru. Mootummoota fi dhaabbattootni addunyaa sirna wayyaanee deeggaraa jiran roorroo saba keenya irra gahaa jiru akka beekan daran tattaafachuu qabna. Gargaarsi biyya alaa akka irraa dhaabbatu dhiibbaa gochuuf yaaliin godhamu itti fufuu qaba. Hanga ammaatti hojiin dalagamaa jiru baay’ee boonsaa dha. Qindoomna bilchaataa ta’een itti fufuu qaba.
- Yoo danda’ame sabni keenya hiriira nagaa bahee ennaa ajjeefamu, kan du’e awwaallachuu ennaa dhowwamu, fi ajeeffamee renfisaa goodaatti walitti qabamee ennaa gatamuu hunda vidiyoon waraabanii CD irrati garagalchanii addunyaa keessatti yoofacaee mayii bahuu dandahaa. Xalayaan mootummoota fi dhaabbattoota adda addaatti ennaa kennamu CD kana waliin dhiyaachuu danda’a. Kana irratti dabalee marsaan intarneeta gootota keenya wareegaman yaadachuuf kophaatti osoo qophaahe bayeessa natti fakaata. Suuraawwan fi seenaan gootota keenya wareegaman fi kan wareegamaa jiran marsaa kanarratti maxxanfamu ni danda’a. Ajjeechaa isaanii waliin kan walqabate ragaan jiru marsicha irratti maxxanfamee akka addunyaan ilaaluu gochuun ni danda’ama.
- Oromota biyyatti miidhaman gargaaruuf fi qabsoo diina ofirraa humnaan ittisuuf godhamuuf hamma danda’ame maallaqni walitti guuramee ergamuu qaba.
- Jaarmiyoleen bilisummaa Oromotiif qabsaa’an akka tokkooman fi waliigalteen akka uumamu gochuun dirqama lammummaa Oromo hundaati.
- Kanaan olitti akka jedhame ajjeechaa fi miidhaa saba keenya irratti godhamu ragaa CD waliin qabanii mana murtii Yakka addunyaatti (International Criminal Court at the Hague) akka dhiyaatu gochuun barbaachisaa dha.
Saba fi sablammoota biro waliin qabsoo qindeessuun hedduu barbaachisaa dha. Akkuma beekamu Fashisti TPLF hamma ammaatti angoorra kan turte saboota hunda add adda qooddee akka walnyaatan gochuu dhaani. Kanaaf, Oromon itti beekee diina ofirraa xiqqeessuu fi yeroo jarittiin nurraa baddu gabaabsuuf malaan adeemaa irra aanuu qaba.
Xumura irratti, qabsoon saba Oromo akka galmaan gahu sabni ofi ijaaree humna waraanasaa jabeessuun barbaachisaa dha. Saboota hunda waliin kabaja fi walqixxummaan jiraachuuf abaa biyyummaasa mirkaneessee ofi qopheessuu qaba.


text:
Hidhaa ji’ootaniin booda kan hiikame, Mahammad Deksiisoo sagantaa eebba barattoota Yuunivarsiitii Jimmaa irratti “Haqni Haacaaluu Hundeessaatif. Jawaar Mahhamad hidhaadhaa haa hiikamu,“ jechuun eega sagalee dhagessisee booda hdhamee dhimma isaa kan mana murtii hordofuun gabaasaan turuun keenya ni yaadatama.
Mahhamad Deksiisoo yeroo lamaaf mana murtii aanaa magaalaa Jimmaatin mirgi wabii eegameefii akka gad-lakkisamu eega ajajamee booda ajajichi mana murtii otuu hin raawwatamiin hafee humna addaa Oromiyaatin fudhatamee gara Finfinnee geessamuun Finfinnee, Galaan fi Awaash Malkaasaatti hidhamaa akka turee fi Adoolessa 3 bara 2013 hidhaadhaa akka hiikame dubbatan – Abukaatoon isaa.


text:
Berhanu Hundee tiin
Akkuma beekamu amma maqaa jijjiirratee ODP jedhamee as haa bahu malee OPDOn duraanii dantaa Wayyaanotaa eegsisuuf akkasumas kaayyoo isaanii milkeessuuf kan dhaabbate waan ta’eef, dhaaba Oromiyaa keessatti Wayyaanota bakka bu’u ta’ee hojjechaa ture malee dhaaba kaayyoo uummata Oromoo qabatee ijaaramee miti. Asirratti wanti hubatamuu qabu, sagantaan dhaaba kanaa, akka waraqaarratti barreeffametti, waan uummata Oromootiif tolu fakkaachuu mala. Hojiidhaan wanti lafarratti mul’achaa ture garuu dhabni kun meeshaa diinaa ta’ee uummata keenya miidhaa akka turee dha. Haa ta’u malee, dhiibbaa sochiin uummata Oromoo isaanirratti godheen, namootni Sabboonummaa Oromoo qaban dhaaba kana keessaa as bahu danda’anii jiru. Hoggantootni haaraan kun Sabboonummaa Oromoo haa leellisan malee dhugumatti fedhii biyyoolessaa Oromoo (Oromo National Interest) eegsisuuf hojjechaa jiruu? gaafiin jedhu mormisiisaa dha.
Akka waliigalatti, kaleessi kaleessa, kan dabre seenaaf haa taa’u; dhaabni kun hanga ofjijiire jedhee as bahetti deeggaramuu qaba yaadni jedhu ka’uu mala. Haa ta’u malee, gafiilee yaada kana wajjin walqabatanii ka’an: 1) Dhaabni kun dhugumatti jijjiiramee jiraa? 2) Maqaa qofaatu jijjiirame moo kaayyoon isaas qulqullaa’ee jira? 3) Namoota Oromoof quuqaman muraasa ta’antu as bahaa jiru moo dhaabni kun dhugumatti keessi isaa haaromee jira? 4) Dhaabni kun dhimma Oromootiif dursa kennee, gaafiileen Oromoo akka deebii argatan godhuuf fedhii fi humna qabaa? fi kkf laaluun barbaachisaa dha.
Dhaabni kun dhugumatti jijjiiramee jiraa?
Dhaabni tokko hoggansa haaraa waan filateef akkasumas maqaa moofaarraa gara haaraatti waan jijjiirrateef, jijjiiramni bu’uraa godhame jechuun hin danda’amu. Jijjiiramni jaarmayaa tokkoo kan madaalamu yoo kaayyon, sagantaan, mul’atni fi caasaan isaa guutumaa guutuutti haarome qofaa dha. OPDO yoo laalle garuu maqaa fi hoggansatu jijjiirame malee, sagantaan, kaayyoon akkasumas caasaan isaa jijjiiramu wanti agarsiisu hin jiru. Namootni Oromoof quuqaman dhaaba kana keessa jiraatanillee, akkasuma karaa faallaa ta’een kan fedhii fi dantaa dhuunfaatiif jedhanii diina ykn alagaa tajaajilan ammallee dhaaba kana keessa dhokatanii akka jiran ragaaleen adda addaa ni mul’isu. Namootni akkanaa kun immoo kallattiidhaanis ta’ee, al-kallattiidhaan waan fedhii saba Oromoo faallessu hojjechaa; iccitii dhaabichaallee diinatti beeksisaa akka jiran odeeffannoon gara garaa ni agarsiisu. Warra dhaaba kana keessatti karaa dhugaatiin hojjechuu barbaadanitti gufuu fi danqaraa ta’aa jiru jechuu dha. Kana birallee darbanii tokkummaa uummata Oromoo gaaga’aa jiru.
Gaafiileen Oromoo akka deebii argatan taasissuf dhaabni kun fedhii fi humnas qabaa?
Yeroo dhiibbaan sochii uummata Oromoo itti cimu fi akka hirriibarraa dammaqan isaan taasise sana, hooggantootni dhaaba kanaa haaraan Sabboonummaa Oromoo faarsuu qofaa osoo hin taane, gooftaan keenya uummata Oromoo ti jechaa akka turan ni yaadatama. Yeroo akkanatti haasa’an sana waanuma yeroo gabaabaa keessatti gaafii Oromoo deebisuuf kutatanii ka’an fakkaata ture. Wanti nama gaddisiisu garuu, erga dhiibbaa sana jalaa dandamatanii, afuura galfatan booda, hoognatooni dhaaba kanaa afaanuma Sabboonummaa Oromoo leellisaa turan sanaan deebi’anii “Itoophiyummaan Araada” jechuu jalqaban. Gaafiilee uummatni Oromoo kaasaa turan takkallee deebii hin arganne. Deebii argachuun hafee, siriidhaa uummatni Oromoo jumlaadhaan kan qayee fi qabeenya isaaniirraa buqqa’an erga jijjiiramni kun calqabee as waan ta’eef, jijjiirama dhaaba kanaa wajjin walqabatee, bu’aan uummatni Oromoo argate hin jiru.
Akka miseensa AWDUI fi dhaaba biyya bulchuu tokkoti dura biyya tasgabbeessuuf hojjechuun waanuma hubatamu qabuu dha. Haa ta’u malee, yeroo isaan Itoophiyaa fi dabrees Aafrikkaa Bahaa tasgabbeessuuf halkanii guyyaa dhama’aa jiranitti, uummatni Oromoo kan isaan maqaa isaa qabatanii siif dhaabbanna jedhan nagaa fi tasgabbii argachuu dadhabee, har’allee akkuma yeroo Wayyaanotaa sana rakkoo cimaa keessa jira. Karaa nagaa fi tasgabbiitiin wanti Oromoof fooyya’e hijn jiru yoo jedhame, dhara hin ta’u. Gaafiilee uummatni Oromoo kaasaa turan keessaa muraasa tokko akka fakkeenyaatti kaasuuf: Afaan Oromoo Afaan hojii Federaalaa haa ta’u; Dhimmi Finfinnee furmaata haa argatu fi kkf. osoo dafanii deebii argachuu qabanuu hanga har’aatti rarra’anii jiru. OPDOn isaan kana deebisuuf carraa argattee turte. Garuu carraa sanatti hin fayyadamne. Kanaaf, dhaabni kun fedhii fi/ykn humna hin qabu nama jiechisiisa.
Uummata Oromoo biratti deeggarsa akka argatu dhaabni kun maal godhuu qaba?
Dhugaa haa dubbannu yoo jedhame, hanga Oromiyaa bulchaa jirutti dhaabni kun deeggarsa uummata Oromoo argachuuf carraa qaba. Haa ta’u malee, deeggarsa argachuu yoo barbaade, dura keessa ofii qulqulleessee; caasaa isaa baddaadhaa hanga jalaatti haaromsee; jaarmayaa fedhii uummata bal’aa Oromootiif onneedhaan hojjetu ta’ee argamuu qaba. Yoo ayidoolojiidhuma dur san qabatee fi akkaatuma dur bare sanaan kan hojjetu ta’e, deeggarsa argachuun hafee, badii isaatiif bu’ura cimsaa deema. Jaarmayaan Oromoo kan fedhii biyyoolessaa Oromoo hin guutne kamuu booddeen ykn fulldurri isa dukkana. Dhugaan kun hubatamuu qaba. Keessa ofii qulqulleessuu yoo jedhamu kun waan baay’ee ofkeessaa qaba. Qabxiilee muraasa ta’an tokko tokko kaasuuf:
Egaa, kan asitti tarreeffaman kun qabxiilee muraasa fi ijoo ta’anii dha malee, dhaabni kun dhugumatti dhaaba Oromoo bakka bu’u fi haqaan hojjetee, deeggarsa uummata bal’aa Oromoo argachuu yoo barbaade wanti irraa eegaman baay’ee dha. Yaa soogidda ofiif jedhii mi’aawi yookan dhagaa dha jedhanii achi si darbu.
Falls Church, Virginia (09/20/2022) – As previously reported by OLLAA, on August 30, 2022, an attack was perpetrated by Amhara…
Mekfira Hussein told Sahan Journal in early 2022 that her experience with hunger as a…
Baruumsi bu'ura jireenya ilma namaati. Barnoonni bu'ura waa hundaati. Manni barnootaa naannoo kee jiraachuu jechuun…
The Conflict Testing Ethiopia’s Nobel-Winning Leader
For several months, Ethiopia has witnessed an escalation of threats on various fronts, both internal…
In a sign of growing concern in Washington about the Civil War in Ethiopia, the…