text:
Marii Kurii
Marii Skiwoodofiskaa Kurii (Maria Salomea Skłodowska-Curie) (Sadaasa 7 1867 - Adoolessa 4 1934) fiizisistii fi kemistii beekkamtuu yoo taatu namoota qoraannoo wa'ee raadiyoo'aktiviitii irratti godhan keessaa kan jalqaba fi adda duree turte. Mariin dhalootaan lammii Poolaandi yoo taatu boodarra garuu lamummaa Firaansi argate. Mariin Badhaasa Noobelii argachuun dubartii jalqabaa yoo taatu, nama badhaasa kana si'a lama argate kan jalqabaa (dubartii keessaa kan qofaa) ti, nama saayinsii adda addaatin badhaasa kana si'a lama argate kan qofaa, fi maatii Kurii kan Badhaasa Noobelii shan argate keessaa nama tokko turte. Mariin Yuunivarsiitii Paarisitti dubartii pirofeesara taate kan jalqabaa yoo taatu bara 1995 dubartii jalqabaa kan hojii mataa ishiitin Paaris keessatti awwalcha namoota kabajamoof addatti qophaa'e keessati awwaalamte dha.
Mariin Waarsawu, kan yeroo sana Mootummaa Poolaandi jedhamu fi kutaa Impaayera Raashiyaa ta'e keessatti Mariyaa Saloomiyaa Skiwoodofiskaa taatee dhalatte. Mariin dhoksaan socho’u Yuunivarsiitii Filootingi (Floating University) Waarsawu keessatti barattee leenjii saayinisii hojiirrattii Waarsawu keessatti jalqabde. Bara 1891tti, umurii 24tti, obboleettii ishii angafaa hordofuun barnootaaf Paaris deemte. Paarisitti digirii ishii kan argate yoo ta'u hojiiwwan saayinsii hojjatte hundas Paaris keessatti hojjatte. Badhaasa Noobleii kan 1903 abbaa manaashii Piyeer Kurii fi fiizisisti Henrii Baakireel wajjin kan addaan qooddatte Mariin bara 1911tti ammoo Badhaasa Noobelii kan Kemistirii dhuunfaa ishiitti argatee jirti.
Argannoo Marii keessaa raadiyoo'aktiiviitii (jecha kana kan uume ishii dha), toofta ittiin ayissotooppota raadiyoo'aktiivii addaan baasanii fi elementoota haara lama kan polooniyeemii fi reediyeemii jedhaman kaasun ni danda'ama. Qajeelfama Mariitin, ayissotooppota raadiyoo'aktiivii ta'anitti fayyadamuun, qorannoon jalqabaa kan akkataa ittiin neoplasmas yaalanii fayyisuun danda'amu irratti xiyyeeffatu godhame. Mariin dhaaba Inistiitiyuutii Kurii jedhamu Paarisii fi Waarsawu keessatti kan dhaabdee yoo ta'u dhaabni hanga ammaatti giddugala qorannoo fayyaa ta'ee argama. Yeroo Waraana Addunyaa I, giddugala raadiyooloojii dirree waraanaa kan jalqaba dhaabde.
Lammii Firaansi yoo taateyyuu, Marii Skiwoodofiskaa Kurii (maqaa maatii lamaanuu ni fayyadamti) eenyummaa kan Poolish ta'uushii hin daganne. Ijoollee ishii kan durbaa lamaanuu Poolaandiffa kan barsiifte yoo ta'u akka daawwataniifis gara Poolaandi yeroo baayyee isaan geessitee jirti. Elementii jalqaba argate – Polooniyeemii kan jalqaba bara 1889 adda baafte – maqaa biyya dhaloota ishiin polooniyeemi jettee moggaafte.
Mariin bara 1934 Hospitaala Sanselomuuz (Sancellemoz - Haute-Savoie), Firaansi keessatii duute, sababiin du'a ishiis apilaastiik animiyaa yoo ta'u kunis kan dhufe raadiyeeshiniidhaaf saaxilamuu isheetin ture - kan saaxilamtes yeroo qorannoo teesti tuubii reediyeemii kiisii keessatti waan baachaa turtee fi tajaajila eksi-reyii yeroo waraanaa kenniteen ture.
Contents
Seenaa Jireenyaa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Ijoollumaa Ishii[edit | Lakkaddaa gulaali]
Marii Skiwoodofiskaa Waarsawu, kutaa Poolaandi kan Impaayera Raashiyaa jala ture keessatti Sadaasa 7 1867 dhalatte. Mariin ilmoo shanaffaa fi kan dhumaa Birooniswaa, fi Waadiswaa Skiwoodofiskaa ti. Obbleeyyan Marii kan angafa ishii ta'an Zoofiyaa (1862 dhalate), Yoozeef (1863), Birooniiswaa (1865) fi Heleenaa (1866).
Karaa abbaas ta'ee karaa haadhaa, maatiin Marii qabeenyaa isaanii fincila bilisummaa Poolaandiif jecha godhaniin (kan dhiyoo sana ka'e Fincila Amajjii kan 1863-65) dhaban. Kunis dhaloota itti aane dhufu, Marii dabalatee, obboleeyyanshii kan durbaa fi obbleessa ishii, rakkina qabeenyaa fi jireenya moo'achuuf qabsoo keessa akka seenan godhe.
Akaakayyuun Marii kan karaa abbaa, Yoozeef Skiwoodofiskaa, Lubliin keessatti barsiisaa kabajamaa ture, achittiis Boleswaa Piruus kan seenaa ogbarruu Poolaandi keessatti nama guddaa ta'e yeroo ijoollummaasaa barsiisee ture. Abbaan ishii, Władysław Skłodowski, herregaa fi fiiziksii barsiisa ture, barnoota boodarraa Mariin ; akkasumas geggeessaa jiminaaziyemii dhiirotaa ture. Erga qondaaltonni Raashiyaa ajaja akkaata fayyadama laabiraatorii ibsu mana barumsaa Poolaandi kessaa balleessanii booda, abbaan ishii meeshaalee laabiraatorii baayyee kan manasaatti fide, akkasumas akkamitti akka fayyadaman ijoollee isaa barsiise.
Abbaan ishii boodarra qondaaltota Raashiyaatin deeggarsaa bilisummaa Poolandiif qaburraan kan ka'e hojiirraa ari'ame, kanarraan kan ka'e hojii miindaansaa xiqqoo ta'e hojjachuuf dirqame; kana malees, maatin Marii investimeentii godhaniin qarshii dhaban, kanaafuu galii argachuuf jecha dargaggoota mana isaanii akka bulan eeyyaman. Haatii Marii Bronisława mana barumsa fi jireenya dubartoota (boarding school) keessaa hojjatti turte, ergaa Mariin dhalattee hojii kana gadi lakkifte. Yeroo Mariin waggaa 10, Bronisławan dhibee tuubarkiloosisiin duute. Waggaa sadi'i dura, obboleettiin Marii Zoofiyaan, dhibee taayifesii kan mana barumsaatii ishii qabeen duute.
Abbaan Marii nama waaqatti amanu hin turre (atheist), haati ishii garuu Kaatolikii cimtuu turte. Duuti haadhaa fi obboleettii sihii Mariin amantii Kaatolikii dhiiftee aginoostikii taate.
Yeroo Mariin waggaa 10, mana barumsaa fi jireenyaa J. Sikorska galtee barachuu jalqabde; itti aansee jiminaaziyeemii dubartootaa kan baratte yoo ta'u gaafa Waxabajjii 12 1983 madaaliya warqeetin eebbifamte. Erga gaggabdee kuftee booda, tarii dippireeshiniidhaan ta'uu hin oolu, waggaa itti aanu sana baadiyyaa keessatti fira abbaa ishii biratti dabarsite. Wagga itti aanu ammoo Waarsawu keessatti abbaashii biratti nama qayyabachiisaa dabarsite. Barnoota sadarkaa olaanaa sababii dubartii taateef galuu waan hin dandeenyeef, ishiini fi obboleettiin ishii Bronisławan yuunivarsiitii dhoksaan hojjatu kan Yuunivarsiitii Filootingi jedhamu, dhaabbata barnoota olaanaa bilisummaa Poolandi deeggaruu fi kan dubartoota fudhatu, galan.
Mariin obboleettii ishii Bronisława wajjin waliigaltee uumte, kunis yeroo Bronisławan Paarisitti medisinii barattu gargaaruuf, waggaa lama boodammoo Bronisławan akkasuma Marii akka gargaartu ture. Kana wajjin wal qabatee, Mariin hojii maatii namaa wajiin jiraattee ijoollee isaanii barsiisuu (governess) jalqabde: jalqaba manaa ishiitii deddeebi'uun qayyabachiisu, achii booda waggaa lamaaf maatii wayii wajiin jiraattee ijoollee isaanii barsiisuu jalqabde; kunis iddoo Ischukii (Szczuki) jedhamu yoo ta'u maatin kunis kan Żorawskis jedhaman fira abbaa ishii turan. Yeroo maatii kanaaf jirtutti, ilma isaani Kazimierz Żorawski, kan sana booda herregaa beekkama ta'e, jaalatte. Maatin isaa garuu Mariin kan saantima cabduu hin qabne fuudhuun akka hin danda'amne itti himan, innis kan maatin isaa dura dhaabachuu hin dandeenye. Haala kanaan addaan ba'uun isaani jara lamaanifuu ulfaataa ture. Sana booda odoo hin turin Kazimierz Żorawski dafee doktireetii isaa argate, akka barsiisaa herreegaattis hojii jalqabe, Yuunivarsiitii Kirakoov keessatti pirofeesaraa fi dura ta'aa ta'e. Erga dulloomee booda, pirofeesara herregaa Waarsawu Pooliiteekniik (Warsaw Polytechnic) ta'e yeroo jirutti, siidaa Marii kan bara 1935tti Inistiitiyuutii Reediyeemii kan Mariin bara 1932 dhaabde fuuldura jiru jala taa'ee baayyee yaadan bada ture.
Jalqaba bara 1890tti, Bronisława — kan ji'a muraasa dura, kan doktarii fi qabsaawaa mirga namaa Poolaandi ta'e Kazimierz Dłuskitti heerumte — Mariin gara Paaris akka dhuftuuf ishii affeerte. Kaffaltii yuunivarsiitii waan hin dandeenyeef, Mariin affeerraa kana hin didde; qarshii ishii barbaachisu walitti qabuuf, waggaa tokkoo fi walakkaa ishiitti itti fudhate. Abbaanshii kan deebi'ee hojii mindaa guddaa qabu aragate, ishii gargaare. Yeroo kana hunda Mariin of barsiisuu itti fufte, kitaaba dubbisuu, xalayaa babarreesuun, fi tutooriyaalii (tutor) fudhacuun barachaa turte. Jalqaba bara 1889, Mariin Waarsawutti gara mana abbaashiitti deebite. Achittiis ijoolee namaa barsiisu ittuma fufte, hanga 1991ttis achuma turte. Mariin tuutooriyaalii ni kenniti, Yuunivarsiitii Filootingitti ni baratti, akkasumas leenjii saayinsii shaakalaan deeggarame laabiraatorii keemikaalaa keessatti jalqabde; laabiraatoriin kunis Godambaa Industirii fi Qonnaa keessatti, bakka Krakowskie Przedmieście 66 jedhamutti Waarsawu dulloomaa keessatti argama. Laabiraatoriin kun wasiilashii Józef Boguskin, kan kemistii Raashiyaa Dimiitirii Mendeleeviif gargaaraa ta'ee Seenti Petersibergi keessatti hojjachaa ture, kan hoogganamu ture.
Jireenya Ishii Kan Paarisi[edit | Lakkaddaa gulaali]
Gara dhuma 1891 keessaa Mariin Poolaandi gadi lakkiftee gara Paaris deemte. Paarisitti, hanga mana yuunivarsiitiitti dhiyaatu kan Latin Quarter jedhamu kireeffatutti, Mariin obboleettii ishii abbaa manaa obboleettii ishii bira quabatte. Bara 1891tti, Mariin Yuunivarsiitii Paarisitti galmooftee fiiziksii, kemistirii, fi herrega barachuu jalqabde. Mariin qabeenya xiqqo qabdutti fayyadamtee jiraatte, qora bonaa hamaadhan waaddamaa fi yeroo tokko tokko ammoo beelarraa kan ka'e gaggabdee kufaa turte.
Mariin guyyaa guyyaa barachaa alkan alkan ammoo qo'achiisaa turte, ittiin jirachuuf garuu ga'aa hin turre. Bara 1893tti, Mariin fiiziksiidhan digirii fudhatee laabiraatorii pirofeesara Gabriel Lippmann kessatti hojii jalqabe. Bukketti ammoo barnoota ishii kan Yuunivarsiitii Paaris ittuma fufte, carraa gargaarsa barnootaa argatteen, bara 1894tti digirii lammaffaa fudhatte.
Mariin ogummaa saayinsiishii isa dheeraa Paarisi keessatti amala maagineetawaa sibiila adda addaa qorachuun jalqabde, kan ishee hojjachiisiises Société d'encouragement pour l'industrie nationale ture. Baruma kana keessa Piyeer Kuriin jireenya ishii keessa seene; fedhii guddaan saayinsiif isaan lamaanu qaban walitti isaan harkise. Piyeer Mana barumsa Fiiziksii fi Kemistirii, École supérieure de physique et de chimie industrielles de la ville de Paris (ESPCI), keessatti barsiisaa ture. Kan wal isaan barsiises fiizisistii Poolaandi pirofeesara Józef Kowalski-Wierusz ture; kunis Mariin laabiraatorii guddaa akka barbaaddu waan bareef, kanammoo Piyeer qabaachuu danda'a yaada jedhuun ture. Piyeer laabiraatorii guddaa yoo qabaachuu baateyyuu, Mariif iddoo wayii qopheesseefii ishiinis achitti hojii jalqabde.
Jaalala guddaan lamaanuu saayinsiif qaban irra caala walitti akka isaan dhiyaachaa deeman gode, boodarras jaallalli keessa isaanitti biqile. Kana booda Piyeer gaa'ilaaf Marii gaafate; jalqabarratti Mariin kana hin fudhanne, sababinsaas gara biyya ishiitti deebi'uu barbaaddi ture. Piyeer garuu, ishii wajjin gara Poolaandi deemuf qophaa'aa ta'usaa itti hime, yoma kana jechuun saayinsii jaalatu dhiis hojii xiqqaa akka Firaansiffa qofa barsiisuu hojjachuuf ta'elle. Gidduu kanatti, boqonnaa gannaa 1894tti Mariin gara Waarsawutti deebi'te warrashii dubbifte. Amallee Mariin saayinsii isa jaalattu Poolaandi keessatti hojjachuu nan danda'a jettee yaaddi ture, garuu Yuunivarsiitii Kiraakoov keessatti sababii ishiin dubartii taateef iddoo dhowwatan. Xalayaan Piyeer ergeef gara Paarisitti deebitee PhD akka itti fuftu ishii amansiise. Jajjaabeessaa Mariitin, Piyeer qorannoo maagineetizimii irratti godheen bara 1895 PhD argate; mana barumsaasaa keessattis gara pirofeesaraatti guddate. Namoonni waa'ee Marii yeroo dubbatan "argannoo guddaa Piyeer" jedhu ture. Gaafa Adoolessa 26 1895 Suu (Sene) keessatti gaa'ila isaanii raawwatan; lamaanuu sirna ga'ilaa kan amantii hin barbaadne ture. Uffata aruzaa dhiiftee, uffata gurrracha cuquliisni Mariin gaafa gaa'ilaa sana uffatte, sana boodallee yeroo laabiraatorii keessa hojjachu baayyee ishii tajaajile. Jarri laamaanuu yeroo boqonnaa isaanii kan ittiin dabarsan waa lama qabu: karaa dheeraa saayikilii hoofuu, fi biyya alaa daawwachuu ture, kunis irra caala akka isaan walitti dhiyaatan godhe. Piyeer keessatti, Mariin jaalalaa haaraa, gargaaraa, fi nama saayinsii waliin hojjattu kan guutummaan itti abdachuu dandeessu argatte.
Elementii Haaraa[edit | Lakkaddaa gulaali]
Bara 1895tti Viilheelmi Roontigan jiraachuu eksi-reyii (x-rays) argate, garuu akkaataa uummama isaanii irratti hubannoo ga'aan hin turre. Bara 1896 Henirii Baakireel ashaboon Yuraaniyemiin carallaa akka maddisiisuu fi carallaan kunis humna waantoota keessa seenuu danda'uu isaatin eksi-reyii akka fakkaatu argate. Baakireel raadiyeeshiniin kun, akka fosfaraseensii madda anniisaa alaarraa kan dhufe odoo hin taane yuraaniyemichuma irraa kan burqaa jiru akka fakkaatu agarsiise. Argannoo gurguddaa lamaan kanaan dhiibbamuun, Mariin qorannoo PhD ishii carallaa yuraaniyemii kana irratti akka gootu murteessite.
Saampiloota qorachuufis tooftaa haaraatti fayyadamte. Waggaa kudha-shan dura, abbaan manaashii Piyeerii fi obboleessi isaa elektiromeetirii hojjataan, kunis meeshaa siyaa'aa chaarjii elektirikii safaruuf gargaaru ture. Elektiromeetirii Piyeer kanatti fayyadamuun, carallaan yuraaniyemii qilleensi naannoo yuraaniyemii sanaa jiru elektirikii akka dabarsu kan godhu ta'u argatte. Tooftaa kanatti fayyadamuun, hojiin kampaawondii yuraaniyemii sanaa baayyina yuraaniyemii achi keessa jiruu irratti akka hundaa'u argatte. Raadiyeeshiniin kun walnyaatinsa molokiyuulotaa ta'urraan kan dhufu odoo hin taane atamiirraa kan dhufu jettee yaada dhiyeessite. Yaadni kunis yaada durii kan atamiin waan addaan cabuu hin dandeenye jedhu kuffise.
Bara 1897 intalshii Ayiriin deesse. Maatii ishii gargaarufis, Mariin Ikool Noormaal Supperiyeertti (École normale supérieure) barsiisuu jalqabde. Kuriiwwan (Piyeerii fi Mariin jechuudha) laabiraatorii hojii saayinsiif hojjatame hin qaban turan; hojiisaanii baayyee gamoo Mana Barumsa Fiiziksii fi Kemistirii bukkee jiru gara laabiraatoriitti jijjiiranii ittti fayyadamaa turan. Gamoon kun, kan duraan kutaa baqaqsanii yaaluu barnoota fayyaa ta'ee tajaajilaa ture, kan qilleensa seeran hin galchinee fi kan bishaan dhowwuuyyuu hin dandeenye turre. Jarri lamaanuu miidhaa hamaa raadiyeeshiniidhaaf saaxilamuun namarraan ga'uu waan hin beekneef ittisa wayiituu odoo hin fayyadamin wantoota raadiyoo'aaktiivii irratti hojjachaa turan. Manni barumsaashhii, Mariidhaa qorannoo kanaaf fandii wayiituu hin kennineefi, garuu kaampaanota sibiilaa fi albuuda baasuu irraa fi dhaabotaa adda addaa fi mootummootarra deeggarsa maalaqaa (subsidy) ni argatti ture.
Qorannoon tooftawaan Mariin geggeessite albuuda yuraaniyemii lama irratti ture, pitchblende fi torbernite (chalcolite ni jedhama). Elektiroomeetiriin pitchblenden yuraaniyemii dachaa afuriin akka caalu agarsiise, chalcolite ammoo dachaa lamaan akka caalu. Yoo yaadni ishii kan duraanii, kan raadiyoo'aktiiviitiin kampaawondii tokkoo baayyina yuraaniyemii irratti hundaa'a jedhu dhugaa ta'e, albuudonni lamaan sun wanta bira kan yuraaniyemii caalaa raadiyoo'aktiivii ta'e akka of keessaa qaban hubatte. Haala tooftawaa ta'eenis wantoota biraa kan carallaa burqisiisan barbaaduu jalqabde, bara 1998 elementiin tooriyeem raadiyoo'aktiivii akka ta'e argatte.
Piyeeris hojii ishii kanaan baayyee booji'ame. Bara 1898 walakkeessa keessa hojiishii kana keessatti baayyee harkifamuurraan kan ka'e qorannoo kan matasaa kan kiristaala irratti hojjachaa ture dhiise Marii wajjin hojjachuu jalqabe.
Yaadni qorannoo sanaa kan mataa ishii ti [Reyid yoo barreessu]; namni kamiyyuu mata duree kana filachuuf ishii hin gargarre, yoo abbaa manashiitti yaada isarraa fudhachuuf itti himteyyuu daftee abbumaa mataduree sanaa fudhatte. Boodarra seenaa jireenyaa abbaa manaashii keessatti si'a lama galmeessitee jriti, wanti ifa hin ta'in tokkoyyuu akka hin jiraanneef. Seenaa ogummaashii kan saayinsii kana gara jalqabaa irratti saayintistoonni baayyen dubartiin yaada qorannoo haaraa akkanaa kan ishiin irratti hojjachaa jirtu kana ni burqisiifti jedhanii amanuuf rakkachuu akka danda'an hubachuu hin oolle.
Mariin argannoo ishii kana maxxansiisuun murteessaa akka ta'e waan barteef dursa kennuufif murteessite. Waggaa lama dura, Baakireel odoo argannoosaa waa'ee raadiyo'aktiviitii Académie des Sciences dhaaf guyyaa lama booda dhiyeesseera ta'e kabajni nama raadiyoo'aaktiviitii argate jedhuu fi Badhaasni Noobelii Silvaanus Toomsaniif kennama ture. Mariinis mala argannoo ittiin maxxansan kan ariifataa ta'e filatte. Barruun ishii, kan hojii ishii gabaabsee fi salphisee ibsu, Académiedhaaf gaafa 12 Ebla 1898 pirofeesarashii kan duraanii Gabriyeel Liipmaan dhiyaateef. Sanayyuu ta'ee, akkuma Toomsan Baakireelin durfame, argannoo Marii kan tooriyeem akkuma yuraaniyemii carallaa burqisiisa jedhu akka Mariin argatteefitti hin galmoofneef; sanan ji'a lama dura, Geerhaardi Kaarli Shimiit Barliin keessatti argannoo kana maxxansiiseera ture.
Yeroo sanatti, addunyaarraa namni fiiziksii kamiyyuu waa'ee hima Mariin yaadannoo ishiirratti barreessite hin beeku, kunis pitchblende fi chalcolite yuraaniyemii caalaa ammam akka raadiyoo'aktiivii ta'an ibsa: "dhugaan kun baayyee adda, kanaafuu albuudonni kun elementii yuraaniyemii caala raadiyoo'aktiivii ta'an qabaachuu danda'u amantii jedhutti nama geessa". Boodarra yaadattee waan ishiitti dhaga'ame yoo dubbattu "yaada kana ariitidhaan mirkaneessuuf fedhii cimaatu na keessa ture" jette. Ebla 14 1898, Kuriiwwan (Piyeeri fi Mariin) piichibileendii (pitchblende) giraama 100 madaalanii fudhachuun mooyyee keessatti tumuu jalqaban. Yeroo sanatti wanti isaan barbaadan kun kan baayyee xiqqatee argamu waan ta'eef boodarra oorii tooniidhaan lakkaawwamu hujeessuu akka qaban battala sanatti hin hubanne ture.
Adoolessa 1898, Mariini fi abbaan manaashii barruu elementii haaraa argachuu isaanii isbu walii wajjin maxxansan, elementii haara kanas "polooniyeemii" jechuun kabaja biyya Marii Poolaanditti moggaasan, Poolaandi sana boodallee gara waggaa digdamaaf impaayera sadi'iin addaan qoqqoodamtee turte. Gaafa Mudde 26 1898, Kuriiwwan elementii haraa kan biraa argachuu isaanii beeksisan, elementii kana jecha Laatinii kan "radius" (carallaa) jedhurraa "reediyeemi" jechuun moggaasan. Qorannoosaanii kana keessattis, jecha "raadiyoo'aktiiviitii" jedhu uuman.
Argannoo isaanii kana shakkii tokko malee mrikaneessuuf, Kuriiwwan polooniyeemii fi reediyeemii qulqulluu baasuu barbaadan. Pitchblenden albuuda xaxamaa waan ta'eef ruuqoleesaa adda baasun ulfaataa ture. Polooniyeemii argachuun amma tokko salphaa ture; amalli keemikaalaasaa bismazii fakkaata, wanti oorii san keessaa bismazii fakkatu polooniyeemii qofa ture. Reediyeemiin garuu, argachuuf baayyee ulfaataa ture; amalli keemikaalaasaa baariyeemii kan fakkatu yoo ta'u bismazin lamaan isaanituu of keessaa qaba. Bara 1898 Kuriiwwan reediyeemii xiqqoo argatan, garuu reediyeemii baayyinaan jabaa ta'e, kan baariyeemin hin faalamne argachuun kan bira hin ga'amne ta'e. Kuriiwwan hojii ulfaataa ashaboo reediyeemii mala diferenshiyaal kiristaalaayizeeshiniidhan addaan baasuu jalqaban. Pitchblende toonii tokko keessaa, bara 1902tti reediyeem kilooraayidii kan amma giraamii tokko bakka kudhanitti qoodamtee ga'u adda baasan. Bara 1910tti Marii Kurii sibiila reediyeemii qulqulluu adda baafte. Mariin polooniyeemii, kan jireenya-walakka guyyaa 138 qofa qabu, adda baasurratti hin milkoofne.
Bara 1898 hanga 1902 gidduuttii, Kuriiwwan walii wajjin ykn dhuunfadhaan barruu saayinsii 32 maxxansiisan, kana keessaa tokko seelonnii xannachaa fidan yoo reediyeemitti saaxilaman seelota fayyaa caala dafanii du'u kan jedhu ture.
Bara 1900, Mariin miseensa faakaltii École Normale Supérieure ta'uun dubartii kan jalqabaa taate, abbaan manaashii ammoo faakaltii Yuunivarsiitii Paarisi gale. Bara 1902 sababa du'a abbaa ishiitin gara Poolaandi deemte.
Adoolessa 1903tti, Gabriel Lippmannin gorfamuun, Mariin dokitireeti ishii Yuunivarsiitii Paarisirraa argatte. Ji'uma sana keessa, Marii fi Piyeer Royaal Inistitushinii Landanittin waa'ee raadiyoo'aktiiviitii haasaa akka godhaniif affeeraman; Mariin akka hin dubbanne dhorkamte, Piyeer qofatu dubbate. Yeruma kana keessa, indastirii haaran reediyeemii irratti hundaa'e guddachuu jalqabe. Kuriiwwan argannoo isaanii kanaaf paatentii hin fudhanne, kanaafis bu'aan isaan bizinesii guddachaa jiru kanarraa argatan gadaanaa ture.
Badhaasa Noobelii[edit | Lakkaddaa gulaali]
Mudde bara 1903, Akkaadaamiin Saayinsii Iswiidin Piyeer Kurii, Marii Kurii fi Henrii Baakireel Badhaasa Noobelii kan Fiiziksii kenneef, kunis "yaadannoo tajaajila olaana isaan qorannoo wal faana raadiyeeshinii Pirofeesar Henrii Baakireel argate irratti godhaniin kennaniif beekkamtii kennuuf". Jalqaba irratti, koreen kun badhaasa kana Piyeerii fi Baakireelif qofa kennuuf yaade, garuu miseensa koree kanaa fi deeggaraa saayintistoota dubarti ta'n kan ture Herregaa Iswiidin Maagnus Jostaa Mittaag-Leefler dhimma kana Piyeeritti hime. Piyeer erga komii dhiyeessee booda, maqaan Marii filannoo kana keessa gale. Mariin Badhaasa Noobelii argachuudhaan dubartii jalqabaa ti.
Kurii fi abbaan manaashee qaaman Istookoolmi deemanii badhaasa fudhachuu hin didan; hojiitti baayyee qabamanii turan, Piyeeris yeroodhaa gara yerootti dhukkubsachaa ture, Piyeer ayyaneffata bakka ummanni walitti qabametti godhamu hin jaalatu ture. Looretiin Noobelii barnoota gabaabaa (lecture) kennuu waan qabuuf, Kuriiwwan bara 1905 gara sana deeman. Maallaqni badhaasa kanarraa argatan, Piyeerii fi Marii gargaartuu laabiraatorii kan jalqabaa akka qacaratan isaan dandeessise. Badhaasa Noobelii argachuutti aane, akkasumas affeerraa Yuunivarsiitiin Jeneevaa iddoo kennuufiif godhe, Yuunivarsiitin Paaris Piyeerif sadarkaa piroofeesarummaa kenneef, dura bu'aa fiiziksiis godhee muude. Kuriiwwan laabiraatorii seeran hojjatamellee hin qaban turan yeroo sana. Hiyyannoo Piyeer irraa ka'uun, Yuunivarsiitin Paaris laabiraatorii haaraa ijaaruu fi meeshaa itti guutuuf walii galan, garuu hanga bara 1906tti hin xumuramne ture.
Muddee 1904, Kuriin intalashii lammaffaa Iivi deesse. Mariin boodarraa nama afaan dhalootashee Poolaandiffa ijoollee ishii barsiisu mindeessiteefi, ijoollee ishiis Poolaandi akka daawwataniif ni ergiti, ofiifis fuuteet deemti ture.
Ebla 19 1906tti, Piyeer balaa karaarraatin du'e. Kuriin du'a abbaa manashee kanaan guyyatu itti dukkanaa'e. Caamsaa 13 1906tti, dippaartimentii fiiziksii Yuunivarsiitii Paaris dura ta'ummaa Piyeerif kennee ture Mariif kennuuf murteesse. Mariinis affeerraa kana laaboraatorii cimaa hojjachuudhaan yaadanoo Piyeerif oolchuf na gargaara jettee fudhatte. Mariin Yuunivarsiitii Paarisitti pirofeesara ta'udhaan dubartii jalqabaa taate.
Hawwiin Mariin laabiraatorii cimaa ijaaruf qabdu garuu Yuunivarsiitii Paarisitti hin xumuramne. Gara dhuma jireenyaa ishii keessa, Mariin Inistiitiyuutii Reediyemii (Institut du radium, amma Inistiitiyuutii Kurii, Institut Curie) hoogganaa turte, kunis laabiraatorii raadiyoo'aktiiviitii Yuunivarsiitii Paarisii fi Inistiitiyuutii Paasteriin ishiidhaaf hojjatame ture. Yaadni Inistiitiyuutii Reediyemii uumuu kan dhufe bara 1909 hoogganaa Inistiitiyuutii Paaster kan ture Piyeer Pool Emiila Ruudhaan ture. Piyeer Pool Emiila Ruun Yuunivarsiitiin Paaris Mariif laabiraatorii seeran hojjatamee kennuufii daddhabuu isaatiin baayyee gaddee gara Inistiitiyuutii Paaster akka dhuftu yaada dhiyeesse. Sana booda, Marii gadi lakkifti sodaa jedhuun, Yuunivarsiitiin Paaris kan duraan dide yaada jijjiiruun, gamoon Kurii, waliigaltee Yuunivarsiitii Paarisii fi Inistiitiyuutii Paasteriin ijaarrame.
Bara 1910tti Mariin reediyeemii addaan baafte; akkasumas sadarkaa addunyaalessaa madda raadiyoo'aaktivii kan kabaja ishii fi Piyeeriif kurii jedhamee moggaafame uumte. Haa ta'u malee, bara 1911 Akkaadaamiin Saayinsii Firaansi miseensa akka taatu harka tokko ykn lamaa jecha odoo hin filatamin hafe. Bakka ishiitti kan filame Iduwaardi Biroonii, kalaqaa Gulyeelmoo Maarkoonii telegiraafii wadaroo-maleessaa akka hojjatuuf gargaare, ture. Dubartiin Kurii jalattii doktireetii barattu, Maargariit Pereeyi, dubartii jalqaba miseensa akkaadaamii kanaa taatee filatamte - kunis walakkaa jaarraa tokkoo booda, bara 1962tti ture. Mariin saayintistii beekkamtuu Firaansif hojjattu ta'ee oduma jiruu, ilaalchi uummataa garuu gara nama biyya alaa ta'uu ishiitin gara jibbuutti deema - qisaasa Direeyfus irrattis mul'ateera - kunis oduun sobaa Mariin sanyii Yihudaa ti jedhu akka odeeffamu godhe. Yeroo filannoo Akkaadaamiin Saayinsii Firaansi geggeefamu, gaazexaa kaachoo mirgaa (right wing press) saba nama biyya ormaa taatee fi nama waaqatti hin amanne taateefi balaleffatanii maqaa ishii xureessan. Intalli ishii booda wa'ee kanaa yoo dubbattu gaazexoonni Firaansi yeroo Mariin badhaasa Firaansi keessatti kennamuuf filatamtu akka nama biyaa ormaa gatii hin qabneetti ishii dhiyeessu, yeroo badhaasa biyya alaa kan akka Badhaasa Noobelii fudhattu ammoo akka goota lammii Firaansi taatetti barreessu jechuun of tuulummaa isaani ibsite.
Mariin bara 1910-11tti walqunnamtii jaalalaa waggaa tokkoof fiizisistii Pool Loonzyevaa, kan duraan barataa Piyeer ture, wajjin akka qabdu bara 1911tti ifa ta'e. Namni kun nama fuudhee yoo ta'u garuu haadha manaasaa wajjin jiraachaa hin turre. Kunis qisaasa maxxansaalee gaazexoota fide, warri karaa hojii mormitoota ishii ta'an kanatti fayyadman. Kuriin (umuriin wagga 40n walakeessa kan turte) umuriidhaan Loonzyevaa waggaa shaniin caalti turte, gazeexootarrattis akka nama ormaa sanyii Yihuudi gaa'ila namaa diigdutti ibsamte. Yeroo qisaasni kuni jalqabu, Mariin Beeljiyeem turte; yeroo deebitu, uummata aaretu karra ishiirratti ishii eege, ishiinii fi ijoollenshii durbaa lamaan hiriyaashii biratti baqatanii turuun dirqama itti ta'e.
Beekkamtiin hojiishii sadarkaa addunyaalessaatti ol gudhachaa dhufe, Akkaadaamiin Saayinsii Iswiidinis mormii qisaasa Loonzyevaa irraa ka'ee dhufe bukkeetti qabuun, yeroo lammaffaatiif, Badhaasa Noobelii kan Kemistirii kan bara 1911 kenneef. Badhaasni kun "yaadannoo tajaajila ishiin guddina kemistiriitif elementii reediyemii fi polooniyemii argachuun, reediyemii adda baasun, fi qorannoo ummamaa fi kompaawondoota elementii addaa kanaa irratti gooten gumaachiteef beekkamtii kennuuf" jedhameeti kennameef. Mariin Badhaasa Noobelii lama moo'un ykn qooddachuun nama jalqabaa turte, namni badhaasa kana damee saayinsii adda addaatin argate lama qofa yoo ta'u kunis Marii fi Laayinas Poolin qofa. Jilli beektota biyya Poolaandi, barreessaa asoosamaa Henriik Shinkeeviichin durfamuun Mariin gara biyya ishiitti deebite qorannoo ishii akka achitti itti fuftu gaafatan. Badhaasni Noobelii inni lammataa Mariin mootummaa Firaansi Inistiitiyuutii Reediyemii akka deeggarana amansiisuuf ishii gargaare. Inistiitiyuutin kunis bara 1914tti kan hijaarrame yoo ta'u achi keessatti qorannoo kemistirii, fiiziksii, fi fayyaatu godhama ture. Badhaasa Noobelii kan bara 1911 erga fudhattee ji'a tokkoon booda, Mariin dippireeshinii (depression) fi dhukkuba kaleetin hospitaala seente. Bara 1912 baayyeesaa, Mariin jireenya ummataa dhiiftee garuu Ingilaandi keessa hiriyaashii fiizisistii Heertaa Ayirtan biratti dabariste. Laabiraatorii ishiitti kan deebite ji'a Muddee keessa yoo ta'u kunis ji'a 14 booda ture.
Bara 1912tti, Hawaasni Saayinsii Waarsawu aangoo hoogganummaa laabiraatorii haaraa Waarsawu keessa jiruu kennuufiff affeere, garuu Mariin ni didde, sababiinsaas Inistiitiyuutii Reediyemii kan Hagayya 1914tti xumurame irrattii fi karaa haaraa Gaabine Piyeer-Kurii jedhamee moggaafame irratti xiyyeeffachuu barbaadde. Mariin bara 1913tti Poolandi yoo deemtu Waarsawuttis simannaan godhameef garuu angaawonni Raashiyaa iddoo hin kennineefi. Guddinni Inistiitiyuutiichaa waraana dhufeen addaan cite, qorattoonni Firaansi baayyen Loltuu Firaansitti makamuuf dirqaman, inistiitiyuutichis hojiisaa bara 1919 deebi'ee jalqabe.
Wabii[edit | Lakkaddaa gulaali]
- "Marie Curie – Biography". Nobelprize.org. 4 July 1934. Retrieved 1 August 2012.
- "She had given a whole new area of physics its name." "The Genius of Marie Curie: The Woman Who Lit Up the World" on YouTube (a 2013 BBC documentary).
- See her signature, "M. Skłodowska Curie", in the infobox.
- Her 1911 Nobel Prize in Chemistry was granted to "Marie Sklodowska Curie"
- Barbara Goldsmith (2005). Obsessive Genius: The Inner World of Marie Curie. W. W. Norton & Company. p. 149. ISBN 978-0-393-05137-7.
- "The Genius of Marie Curie: The Woman Who Lit Up the World" on YouTube (a 2013BBC documentary).
- Tadeusz Estreicher (1938). "Curie, Maria ze Skłodowskich". Polski słownik biograficzny, vol. 4 (in Polish). p. 111.
- "Marie Curie – Polish Girlhood (1867–1891) Part 1". American Institute of Physics. Retrieved 7 November 2011.
- Wojciech A. Wierzewski (21 June 2008). "Mazowieckie korzenie Marii" [Maria's Mazowsze Roots]. Gwiazda Polarna 100 (13): 16–17. Retrieved 10 September 2012.
- Robert William Reid (1974). Marie Curie. New American Library. p. 12.ISBN 0002115395.


c: text/html

text:
(A4O, 28 Fulbaana 2013) Ayyaanni Irreecha ayyaana galateeffannaa waggaatti altokko Oromoon yeroo birraa walitti dhufee kan darbee itti galateeffatu; ka dhufu immoo itti kadhatuu dha.
Ayyaanni kun seenaa Oromoo waliin hidhata jabaa fi fulla’aa qaba. Gadaa Mormor bara 6400 caalaa fulla’ee fi Gadaa Odaa Nabee bara 1800 ol itti fufee jiru irraa adda bahee kan hin beekne, Ireechaan Oromoo, bara Oromoon nagaa fi bilisummaan jiraataa tures, bara Oromoon dhibdee fi garbummaa keessa jiraataa jirus otuu walirraa hin citiin, jabina abbootii keenyaan baroota kuma jahaa fi dhibba afurii oliif ka fulla’ee dha.
Dhalooti har’aas seenaa fi aadaa boonsaa abbootii keenya irraa dhaalan, Irreeffannaa, sadarkaa olaanaatti ol guddisuuf tattaaffii guddaatti jiran. Sababa kanaan, Irreechan, guyyaa aadaa Oromoo ta’uun akka sabaa fi biyyaalessaatti beekamaa jira. Kana malees, Irreechan, Oromoota eenyummaa fi aadaa saba keenyaaf quuqamaniif guyyaa galateeffannaa callaa miti; karaa itti waan aadaa fi eenyummaa Oromoo itti deebisanii guddisanii dha.
Irreechan guyyaa itti akka sabaatti gamtaan walarganii dhimma har’a itti jiran waliif himan, waan egeree immoo waliin qindeeffatan, guyyaa walooma Oromoo ti. Gamtaan bahanii Irreecha irratti aadaa fi eenyummaa ofii agarsiisuunis mallattoo sabboonummaa ti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
YAMEESA
Yameesafa daráanimariasa ákara rúmannimaqanau.
1
1 Ánutuna áiku ásauku máaqa máaqa daráaniqa máriasa qinée Yameesasa ínni nímandaidaqa. Qinée Ánutuna eedóo qíra rumbara saikara foora márunna fasiqausa máridaqa. Ásauku mundírana Yísuna maasá karaambáiqa miná faqa eedóo qíra rumbara ainainira fasiqara foora máridaqa nímandaidaqa.
Nimaníra ainaina faqa íriranara innaaruqírana faqa mi-ufána qímaqoona.
2-3 Qiní qíkaqaafasaauaqa óosana óosana ummaara ainaina nimanamásee qáfarafa ínnisaa áqufinaqa sía minára máparaaíaqa dúfi dúfi qímasee Ánutufa sía minánnai dárídanoo, afeekaikámaqimaqaidanoo qímidanoo fee qímasee asasiaqa. Mi-nimanira ainaináfa ínni firaaqóo nárínaqa ínni Ánutuna saqárikirafa káqi kai márinanoo ínni mi-saqarikiráfa mifá ínniki sabéenara foora afeekaikámasee máriaqeera máriannoo. 4 Ínnee miqíqa máridaqa Ánutuna ufamau kísaaqasaa fímarifanoo ínni márirafa nírafa múduka káqi máriaqa sía káqikaaqo sía amanaikíaqa káqi amana kái múduka márianifeera miqíqa máriaqa. 5 Ínniki akaqáusa írirafa sía amanaikínausa Ánutunai innaaru qífanoo nímiani. Ánutufa páapaa ímarifa ámiqimasee írirana káqi nímimarifa máridanoo.
6 Ínnee íriranara innaaru qídaqa sía óonumafi qaara irira íriaqa, óonumafi qaara irira írimariasa úfaira foora úqimariafanoo. 7-8 Miqínna fasiqausa sía karaambáiqaindaraana aundurái dadaaqírana máreefaranoo misá yáifee fuanau yáifee fuanau qínausa sía moo áinaina máreefaranoo.
Aináina faqaasara faqa kudifasiqauqara faqa qímaqoo úfafa.
9 Ínnee Yísuna ufara suqímariasaki Ánutuna saqáriki máriafanoo ínnikinaana kudi fasiqauqa nisaurímariasa Ánutufa ínni mara uqéerasee innarúnai fuaqée qímaqainara nóori uqéerasee asasiaqa. Ínniki aináina faqaasa kookúna qaqamara foora úfai fuaqá áqusainaqa taikáfifaranoo. 10-11 Súani qéenoo firaaqóo aiqaiqínanoo kookúna aadánusinanoo áfufeenaarirana kakasínanoo áfu qáfainanoo ámiqi ámiqirafa taikáfuannoo. Miqí kai ínoo aináina faqaasa óonauqee aní áuqee ídaqa miqídaqa dóo taikéefaranoo. Miqúnara Ánutufa aináina faqaasa sandáaqaindaraana maréeqee maqásaa quqásainaqa misá faqa kudifasiqauqá faqa asasiaqa.
Nimaníranaki andeeqásee káqikai fímariasara qímaqoo úfafa.
12 Faiqí akaqáusa nimanamásee qáfee marí ainainafa kísaaqasaa nárímarifaqa Ánutuna faqa káqikai fídaqa miqímaria fasiqa anaaseesa ámiqiranaki máriasa máriadaqa. Miqínna fasiqa anaaseesa mi-nimanirána taikásaifanoo Ánutufa óoqai qíma afeekaikíra feefauru náaru márirana nímiannoo narí Ánutunara rímariasa kai nímiannoo. 13 Nimaníra ainaina fannoo faiqí ánaasee moó nífaaqasáa áqufinanoo sía Ánutunaindari maa-mandainaináfa ániannoo fee qímasee óonumafi íriannoo. Mandáinaina fannoo sía amana Ánutuna amanamásee qáfaannoo Ánutufa faqa sía moo mándainainannai nimanamásee qáfaannoo, sía miqídanoo. 14 Faiqí ánaasee nári mandáinainara nídirafa nári rarisámeeqeenoo nári ufaanakí náridanoo. 15 Nári mi-manda nidiráfa innooqéenoo radíqififanóo mandóosana kambíqaidanoo. Mandóosana kambíqeenoo innoqáfinoo kúqiranaki áqufidanoo.
16-17 Óo qiní qíkaqaafasaa maa-maqa maaqánaki máriasa, sía Sadannafa níkaru qínnana íriaqa. Aiqáma ámiqira nímira ainaina idaaqírana káqi nimira afeeka ainaina innaarúnaindari qúmidanoo. Ánutufa innaarúnaindaraa qóomauqaindi áuquqoofáuqa mindári mi-amiqira ainainaúsa qúmidanoo. Ánutufa sía súani quqoonará foora óonuree anirée ifa moodáamau kai fímarifa. 18 Ánutufa narí íriranannai kai narí ánoona ufannai kai maasá narí fúkasaa ánaaqi ánaaqikiranaki quqáqiséenoo maasá narí ufini aandáu aiqáma ainaina úriqararausaikámafi máriaqeera áuquqisanau.
Ánutuna ufa sía náaqoo kai íriaqa nísaukunnoo qumáraaqa.
19 Óo qiní dídimarí qikaqaafasaauqá maa-ufána náaqoonnoo íriaqa. Ínnee dauní moónufa irisée kásooqaqee aneenná ufa qiaqa, sía qúsufa qímasee áanooqiaqa. 20 Faiqí ánaasee áanooqirafa sía Ánutuna andeeqára oosana dadaaqí uqéeraidanoo. 21 Ínnee ínneeqa aiqáma mandá kudimakira oosana faqa mandá nira oosana faqa fatíka áqusee máriaqa. Ínnee ínneeqa afeeka minnísee Ánutuna áramandunnai madoodoonaqá máriaqa, máridaqa Ánutufa narí ufa ínni nímuqusaki quqéemarina máraaqa. Mi-ufánanoo ínni asumu máraannoo.
22 Sía ánutuna ufa náaqoo kai irisée minnísee óo qinée. Ánutuna ufa írimarunausee qiaqa. Miqí qídaqa náriqa níkaru qídaqa. Náaqoo iriséeqa nísaukukoo qumáraaqa. 23-24 Ánutuna ufa irisée sía qumáree marífa tánukaki qáfee marí fasiqafara foora máridanoo moodáannai qáfamaseenoo quándaki óori káqinni ubeekáidanoo narí óori qáfai óosanara aunímarifa. Ánutuna ufa irisée sía qumáree marífa miqírafa máridanoo. 25 Ánutuna idaaqíra aaquqíra ufa faiqí nifaaqa idukírafa máridanoo. Faiqí ánaasee moó fannoo maqee maqee ámiqimmandee minakí qáfee marífa sía káqi fífau irisée aunímarifa irisée qumáree marífa mi-fasiqáfa nána ainainee áuqainanoo Ánutufa dadaaqínoo ámiqi ámiqimmiannoo.
26 Faiqí ánaasee moó fannoo naríara Ánutuna ufa írimarunausee qímasaidanoo sía narí áfauruara ámaakiriara óonumafi íridanoo káqi óosana óosana mandufa úrirara kai qímarifa mi-fasiqáfa Ánutuna saqárikirafa sía máridanoo káqi fífau márifa máridanoo narí áfauru fannoo narí ákaru qídanoo. 27 Maasá qíkoofa Ánutufa maa-qaaramoo ainaináusa máraanara kúqaa ánoona qiní saqárikirausammiafoo qídanoo. Moo óosana fíaiqi faiqi rakísirana faqa moo óosana adeedaana ánaaseeuqa náriqa aupúraranaki máriasa rakísirafa faqa moo óosana maa-manda maqa maaqánakina mandóosanauqa qifaaqaí áqufuandoo qímasee eeráirinafa faqa mi-ainainna namúna máree maríasara kúqaa ánoona qiní saqáriki maríasee qídanoo.


text:
Thursday, July 10, 2014
Wallagga, Qellem Dambi Dolloo Keessatti Miseensotiin OPDO fi Hojjettooti Mootummaa Aangawoota EPRDFn Qormaataan Muddamaa Jiru
Qeerroo DD Adoolessa 09,2014
Gabaasa Qeerroo magaalaa Dambi Dolloo irraa,Adoolessa 09 akka addeessutti, FDG Oromiyaa keessatti dhalate bifa ittiin dhabamsiisan marihachuuf jechaa fi madda isaa isaa adda baafachuudhaaf jecha aangawoonni mootummaan Wayyaanee barattoota koollejjii Dambi Dolloo walgayii yaamuudhaan qorannoo guyyaa 5nf gaggeessaa tureera. Kun torbaan darbe yeroo ta’u, ammas dabalataan magaalaa Dambi Dolloo irra hojjetootaa fi miseensota OPDO kanneen ta’an qorannoo sochii barattootaa adda baafachuudhaaf walgayii muddisiisaa yaamanii akka jiran gabaasi naannicha irraa nu gahe addeessa.
Kaayyoon walgahii kanaa gara fuula duratti sochiin barattootaa fi Qeerroo Oromiyaa keessatti qabatee jiru mootummaan akkaataa itti dura dhaabbatuu fi dandayus ukkaamsuu kan jedhuu fi uu, FDG kun ammas deebi’ee Oromiyaa keessaa godina kana irratti kan dhalatu yoo tahe isinuma hojjettoota mootummaa fi bulchitoota OPDOtu shakkama, toohatama jechuudhaan akkasuma yeroo ammaa barattootni gara qe’ee isaanitti galaatu jiru,kanaaf ammo hordoffii gochuu fi barattoota walgayi garagaraatiin qabuu qabdu jechuun hojjetoota isaa godina Qellem Dambi Doolloo irra jiranitti dhaamsa dhaammataa akka jiru Qeerroon gabaasee jira. Itti fufee humni waraana wayyaanee dabalataan naannicha buufatee kan jiru tahuu isaa gabaasni nu gahe addeessa.
Gabaasa Qeerroo magaalaa Dambi Dolloo irraa,Adoolessa 09 akka addeessutti, FDG Oromiyaa keessatti dhalate bifa ittiin dhabamsiisan marihachuuf jechaa fi madda isaa isaa adda baafachuudhaaf jecha aangawoonni mootummaan Wayyaanee barattoota koollejjii Dambi Dolloo walgayii yaamuudhaan qorannoo guyyaa 5nf gaggeessaa tureera. Kun torbaan darbe yeroo ta’u, ammas dabalataan magaalaa Dambi Dolloo irra hojjetootaa fi miseensota OPDO kanneen ta’an qorannoo sochii barattootaa adda baafachuudhaaf walgayii muddisiisaa yaamanii akka jiran gabaasi naannicha irraa nu gahe addeessa.
Kaayyoon walgahii kanaa gara fuula duratti sochiin barattootaa fi Qeerroo Oromiyaa keessatti qabatee jiru mootummaan akkaataa itti dura dhaabbatuu fi dandayus ukkaamsuu kan jedhuu fi uu, FDG kun ammas deebi’ee Oromiyaa keessaa godina kana irratti kan dhalatu yoo tahe isinuma hojjettoota mootummaa fi bulchitoota OPDOtu shakkama, toohatama jechuudhaan akkasuma yeroo ammaa barattootni gara qe’ee isaanitti galaatu jiru,kanaaf ammo hordoffii gochuu fi barattoota walgayi garagaraatiin qabuu qabdu jechuun hojjetoota isaa godina Qellem Dambi Doolloo irra jiranitti dhaamsa dhaammataa akka jiru Qeerroon gabaasee jira. Itti fufee humni waraana wayyaanee dabalataan naannicha buufatee kan jiru tahuu isaa gabaasni nu gahe addeessa.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Friday, April 10, 2015
“DIRAAMAA” FINCILA DIDDAA GARBUMMAA
Asoosesee kan seenessu—-Kumsaa dha
Kaayyon isaa —————– Uummata Oromoo tokkoomsufi. Sabboonummaa fi absoo bilisummaa jajjabeesufi. Rakkina ilmaan Oromoo gad baasufi falli isaa tokkummaan kanee lolachuu akka taye ibsuufi.
Yaadannoon isaa————-Ilmaan Oromoo qabsoo irratti, mana hidhaatti, otoo biyyaa baqachaa deemanuu karaatti dhumaniif haa tawu.
Qabiyyee – rakkinni ilmaan Oromoorra jiru waan eexoo caala adhaa’aa deemef, gaafa barattoonni Ambotti hiriira nagaa bayanii sagantaa diinni dhala Oromoo lafarraa balleessuf baafate “Maastar pilaanii” balaleeffatan yoo waraana itti erganii fixan barataan umbarsittii Finfinnee birmatee dhaqee yoo tumsuuf qabanii mana hidhaa Qaallittiitti hidhani.
Sababiin rakkina ilmaan Oromoo “Tokkummaa” dhabuu akka tayee waan beekuf, uummata akkana baay’atu tokkoomsun dirqama kiyya tawuu qaba jedhee kutatee ka’e.
Yaada isaa sabboontota Oromootti erginaan sabboontonni jajjabeessanii, uummata Oromoo bakka hundaa, kabaa amma kibbaatti, bayaa amma lixaatti, biyya keessaa amma biyya ambaatti tokkummaan kaasani.
Walgayii “Fincila diddaa garbummaa” magaala Oromiyaa, Finfinnee, Hurufa Boonbitti waame.
Hawaasni Oromoo biyya jiran hundaa, bayaa amma lixaatti kaabaa amma kibbaatti biyyoolessa keessa jiraatanitti addabaabayiitti bayaniiti Hurufa Boonbitti “sikaaypiin” wal qunnaamaa, yaada isaanii uummataaf dabarsaa, isa biyyaa darbu doowwachaa oolani.
Waan Hurufa Boonbitii dabarsaa jiran uummanni TV fi raadiyoonin ordofa.
Rakkinni ilmaan Oromoo maal maal akka taye irratti dubbatani.
Uummanni Oromoo tokkummaatti amanee of bilisoomsuf murteesse.
————————————————————————————–
Kabajamtootaa, waanan kitaaban kitabe isin hundaan gawuu hin dandeenyef, akka “diraamatti” qopheessee isinii tamsaasuf dirqameera. Gabaabsee dhiyeessuf yaaden ture. Garuu, yoon kana caala gabaabse ergaan isinii dabarsuuf yaade guututti dabarsuu hin dandeenye. Kanaafuu, naaf obsaa, akkuma yeroo argattanitti akka naaf dhaggeeffatan isinin afeera. Yaada yoo naa kennitanis gara fuulduraatti akkan itti jabaadhu na gargaara.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Dhiibbaan mootummaa Wayyaanee ilmaan Oromoo irraan gahu jabaachaa kan dhufe tahus diddaan Uummataa fi Ilmaan Oromoo Godina Gujii aanaa Shaakkisoo mana barumsaa Shaakkisoo sadarkaa lammaffaa fi qophaa’inaa keessatti jabaatee itti fufe. Mootummaan wayyaanee gaaffii Uummataa fi barattoota Oromoo saaminsi warqee haa dhaabbatu, Ilmaan oromoo qabeenya isaanii irraa fayyadamtoota haa tahan malee miidhamtoota tahuu hin qaban kan jedhu dura dhaabbachuuf wayyaaneen barattootaa fi Uummata rasaasaan tume. Ilmaan Oromo rasaasa mootummaa wayyaaneen rukkutamanis
2. Dargaggoo Dastaa Waaree
Barattootni baay’inaan shantamaa ol tahan mana hidhaa mootummaa Wayyaanee keessatti kan ukkaamsaman yoommuu tahu, kanneen keessaa
1.Barataa Caarii Caanaa
2. Barataa Ahmed Waariyoo
3. Barataa Booruu Duubee
4. Barataa Nageessoo Geedoo
5. Barataa Geetachoo Damissee
6. Barataa Wandimmuu Areerii
7. Barataa Gammachiis Biluu
8. Barataa Jamaal Aagaa
9. Barataa Bayyanaa Jaarsoo
10. Barattuu Falmattuu Galgaloo
11. Barataa Balii Caaccuu
12. Barataa Bunoo Shaggoolaa
13. Barataa Shaambal Galchuu
14. Barataa Kiflee Areerii
15. Barataa Waaree Kottollaa
16. Barataa Badhaadhaa Jamaal
17. Barataa Kiflee Jiisoo
18. Barataa Hoteessaa Sooree
19. Barattuu Caaltuu Birbirsaa
20. Barataa Guyyoo Bakkalchaa
21. Barataa Tamasgeen Addunyaa
22. Barataa Sanyii Dinqaa
23. Barataa Bakkalchaa Oddoo
Keessatti argamu. Mootumman wayyaanee diddaa gaggeeffamaa jiru dura dhaabbachuuf duula hidhaa Jumlaan gaggeessitus diddaa jabaatee itti fufuun mootummaa wayyaanee dhiphina keessa seensisee jira. Mootummaa wayyaanee butute harka wal qabannee dhuma itti haa goonuun dhaamsa qeerroo Godina Gujiiti.
Mormiin Sirna Mootummaa Wayyaanee Qabsiifame Gootota Barattoota Oromoo Yuuniversitii Jimmaan Itti Fufe Jira.
farsan, Walleelee warraqsaa kan dhiyeenyaa kana artistootni Oromoo lama sirban, kan Artist Shukurii ” Miniliik nuf diinaa yaa Teedii maal baacaa” jechuun sirbee fi kan artisti Qamar Yosuuf wallisee” Miniliiki binensa” jechuun wallisee Mooraa Yuunivarsiitii Jimmaa keessa nanna’uun dhiichisanii sirbuun uummataaf barnoota guddaa dabarsuun, diinota Oromoo fi habashaa miniliikiin dhaadattutti eenyummaa dargaggoota Oromoo fi uummata Oromoo ifatti diinatti soda tokkoo malee agarsiisan. Goototni ilmaan Oromoo kun lafeen lammiiwwaan koo bakka jirtuu iyyitee jechuun habashaan nurratti hin dhiichiiftuu, kanaan boodaa abbaan irree nu hin bulchituu, minilikii nuf diinaa gocha isaa ni beekna, hashaan habadhuma, Oromoon lamuu hin gowwominaa jechuun diina garaa guban, sochii sabboontota Qeerroo dargaggoota Oromoo kanatti wayyaaneen rifachuun humna poolisaa humna ol halkaniin
doorsisaaf mooraa yuunivarsiitiitti ol haa galchu iyyuu malee goototni baratootni Oromoo sodaa tokkoo malee Oromummaa , sabboonummaa fi eenyummaa Oromoo dabaree dabaree walleewwaan kanneen farsuun diinatti mul’isan.
seenuun humna waraanaa qabuu fi poolisoota qabu magaalaa Jimmaa fi Yuunivarsiitii Jimmaa keessatti bobbaasuun eeggicha cimaa taasisaa jira.


text:
Monday, August 31, 2015
Maal Baasuuf Dhama Raasuu??
OPDO’n DARRAA keessattan hundaaye jettee maaliif Uummata Sobaa turtee?
Boojuu waraana Darguu kan wayyaaneen walitti qabdee AADEET Tigraay keessatti hundeessite, Dhaabbanni OPDO kan hundeeffame KAABA SHAWWAA DARRAA keessattidha jechuun, Waggoota 24 oliif kan biyya sobaa turte itti fakkaattee OPDO’n of sobaa tute.
Haata’uutii isaan waan uummata sobne sehanii haa qabaxxaran malee isaanis namnis eessatti akka isaan hundaayaniifi maaliif akka hundaayan ni beeka. Waan gabaan odeessu gowwaan galee niitii dhoksa akkkuma jedhan waan hin jirre fakkeessuuf yaaluun mataa isaanii sobaa turaniiru.
Boojuun Tigirootaa kun tigirticha Taayyee Tekle Haymaanot kan Kumaa Dammaksaa ofiin jechuun of moggaase kanaan hogganamaa akkuma Oromiyaa seeneen qabsaayaa Oromoo of fakkeessuuf diraamaa gara garaa taasisaa turullee irraa hin milkoofne.
Keessaafuu, hammi beekaa Oromoo eenyummaa isaanii waan sirriitti beekuuf iyyaalota tokko tokko qarshiin mooksanii ufitti qabuun miseensota horachuuf yaalaniiru.
Garuu erga uumamte irraa kaatee namni beekaan tokko illee keessa seenuu dhabuu irraan kan ka’e kan qaaniin itti dhagahame OPDO’n iyyaalotuma walitti qabde kunneeniif Digiriifi Maastireetii badhaasaa koolleejjii ‘Civil service’ kaayyooma kanaaf hundeeffame irraa rabsaa kennuufiin gaawonii uffachiiftee suuraa kaasaa turte.Maal Baasuuf Dhama Raasuu
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Thursday, April 30, 2015
Breaking News:- Oromiyaa Bakkoota Garaa Garaa Keessatti Barattooti Manneen Barnootaa Dhaabuun Oromoota FDG 2014 Irratti Wareegamanii fi Lammiilee Liibiyaatti Dhumaniif Uccuu Gaddaa Uffachuun Yaadachaa Jiru.
Ebla 30, 2015 Finfinnee
Har’a dhaabbileen barnootaa barumsa dhaabuudhaan hucuu gaddaa uffatanii barattoota waggaa darbe wareegaman yaadachuu fi akkasuma addatti uummata Oromootiin yaadannoon gaddaa dhiyoo biyya Liibiyatti namoota ajjeefaman kan lammiin Oromoo keessa jiru irratti ta’e gaddaa jirama.
Ebla 30,2015 har’a Yuuniversitiileen kanneen akka Adaamaa, Amboo, Wallaggaa, Mattuu, Dirre Dawaa, Bulee Horaa, Madda Walaabuu, Hawaasa fi Jimmaa barumsa dhaabuun hucuu gaddaa uffatuudhaan daandii bahanii yaadannoo taasifamaa akka jiru gabaasi nu gahe addeessa. Manneen barnootaa sadarka garagaraa lixa Shaggar keessatti argaman Amboo, Calliyaa,Baabbichoo, Miidaqany, Xiqur Incinnii sadarkaa 1ffaa irraa kaasee hanga oliitti barumsi dhaabbatee daandiitti bahuudhaan barattootani yaadannoon gadda mootummaa Wayyaanee balaaleffatuun agarsiisaa jiru. Alaabaan manneen barnootaa keessa jirus kan Oromiyaas gadi butuudhaan, Akka walii galaatti dhabbileen barnootaa barumsa dhaabuu fi itti fufuudhanis Warraaqsi Bilisummaa itti fufaa jira.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Friday, 17 October 2014
Diimaa Nagawo Finfinnee Gale
(Oduu, Oromedia, 17 Okoloolessa 2014) — Yeroo garaa garaatti Itoophiyaa haarosuuf fedhii akka qabu ibsaa kan jiru, Dr Diimaa Nagoo, torbee kana keessa Finfinnee deemuun dhagayam.
Maddi keenya Finfinnee irraa akka gabaasetti, Dr Diimaan Finfinnee erga gahee booda qondaltoti OPDO waliin walarguun beekame.
Turtii haga ammaa keessatti namoota hagoo isaanitti dhiyaatan waliin dhimma qabsoo Oromoo biyyatti deebisuu fi karaa nagaa hojjachuu irratti haasaáa jiran.
Mariin ammaaf ifatti himame jiraachuu baatus, warri dhimmicha quba qaban akak ibsanitti, Dr Diimaan haala ummati Oromoo keessatti argamu hubannaa gahaa hin qaban.
Yeroo mootummaan Itoophiyaa filannoo bara dhufuuf qophiitti jiru kana, Dr Diimaan Finfinnee deemuun isaa paartii dhiyeenya kana tolfatan ODF galmeessisuuf akka taétti dubbatamaa jira.
Oduun gara biraa ODF filannoo bara dhufu Itoophiya akeessatti gaggeeffamu irratti hirmaachuuf iyyannoo galfatu illee haga yoonaatti boordii filannoo irraa deebii hina rgatiin akaka jiru amdeen gabaasan.
ODF galee akak dorgomuuf fedhii guddaa qabaatu iyyuu, warri TPLF garuu shakkii waan irraa qabaniif hayyama kennuun dura ODF qorachuu fi duubbee isaanii xiinxaluutti akak jiran keessa beektoti Oromidaf ibsanii jiru.
Oduun walqabatee nu gahe akak ibsutti, Dr Diimaan Finfinnee kan deeme sirna awwaalcha amaatii isaa kan Aadde Tsahaay Tolasa irratti argamuuf jedhameera.
Seenaa qabsoo Oromoo keessatti waantita faallessaa dhiyeenyatti yaadataman keessaa tokko Dr Diimaan “ABOn kan hundeeffame warra Itoophiyaa irraa adda taúuf malee walabummaa Oromiyaaf hin turre,” jedhan.Hunda caala kana anma dhibu immoo, Ob Leencoo Lataa bara 1990moota gara jalqabaa keessa Ob Ibsaa Guutamaan hiiksisa’ jedhanii Finfinneen bahuu dha. Yeroos ana keessatti immoo waraanni ABO kuma 20 manneen hidhaa keessatti gidirfama jiraachuun kana yaadatamuudha.
Source: Oromedia
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Caamsaa 24, 2016 | Qeerroo.org
Dhaamsa Arifachiisaa Barattoota Oromoo Qorumsa Naannoo fi Biyyoolessaa Bara 2016 Fudhachuuf Jiran Maraaf Gamtaa Barattoota Oromoo (GBO) irraa kenname!!
Akkuma beekkamu Sochiin Warraaqsa Biyyoolessaa Sadaasa 12,2016 Godina Shawaa Lixaatti goototni barattootni keenyaa Qeerroon barattootni keenyaa Dandii Mana Barnootaa Aanaa Giincii Sad.2ffaatti eegale oolee osoo hin bulin akka ibidda saafaaatti laboobee goleewwan Oromiyaa mara walgahuudhaan mana tokkoon tokkoo ummata Oromoo seenuu dandaeera. Sochiin eegalame Oromoo idil addunyaa jiran mara dammaqsuudhaan sagaleen Oromoo addunyaatti akka dhagaamuu fi sochii sabaa himaalee addunyaa hawwate taee argameera. Mootummaan Abbaa Irree Wayyaanee mormii ummata Oromootti kan rifate ummata harka qullaa mirga isaaf falmatu shororkeessaadha jechuun ifaan ifatti waraana irratti labsee guyyaa adiidhaan dhiiga ummata keenyaa dhangalaasaa ture, ittumas jira. Yaa tau malee, ummatni Oromoo roorroo bara dheeraa waan jibbeef afaan qawwee fuuldura dhaabbachuudhaan FDG gaggeeffamaa ture jalqaba bara 2016 irratti gara FXGtti tarkaanfachisee jira. Mootummaan wayyaanees abdii kutachuudhaan waraana daangaa irraa qabu gara Oromiyaa deebisuun Oromiyaa bulchiinsa waraanaa jala galcheera. Waraanni mootummaa wayyaanees ummata Oromoo ajjeesuu, madeessuu, hidhuu fi dararuu, dubartoota gudeeduu fi qabeenya ummataa saamuu irratti bobbaee argama. Bakkeewwan tajaajila ummataa hundi (manneen barnootaa, buufataaleen fayyaa, hospitaalotni, lafti gabaa, waajjiraaleenii fi kkf) bakka qubsuma waraanaa tauudhaan tajaajilaa jiru.
Egaa sochiin ummatni Oromoo gaggeessaa jiru baatiiwwan jaa lakkoofsisaa jira. Baatiwwan jaan kana keessatti barattootni fi barsiisotni Oromoo waraana agaaziitiin ajjeefamaa, madeeffamaa, hidhamaa, dararamaa fi baqachaa jiru. Iddoo taiiwwan akkana raawwatanii fi manneen barnootaa qubsuma waraana agaazii taanitti nagaan taaanii barachuun tasuma waan yaadamuu miti. Mee obbolaa keessan teessoo tokkorra waliin teessanii barachaa turtan of cinaatti ilaalaa! Kuun wareegamaniiru, kaan immoo hidhaatti dararamaa jiru, kanneen biroo qaama hiruu taanii manneen yaalaatti argamu. Warreen hafanimmoo lubbuu ofii oolfachuuf baqataniiru. Mee akkasuma barsiisaa keessanis of fuulduratti ilaalaa! Aarsaa walfakkaatu kanfalanii jiru. Kanfalaas jiru. Mootummaan wayyaanee rakkoowwan muudatan maraayyuu rakkoo bulchiinsa gaariiti, rakkoo keenya, gaaffiin ummataa sirriidha jedhee miidiyaa dharaa irraa osuma ololuu gochaawwan walfakkaataa ummata keenyarratti raawwachuu irraa tasumaa of hin qusanne. Waraanaan bulaa nagaan barachuun yaa hafuutii jiraachuunuu hin yaadamu. Kanaaf, mootummaan wayyaanee haala yeroo qorumsaa ilaalchisee yeroon akka dheeratu gaafatamus diddaa agarsiisuudhaan guyyaa qorumsi itti kennamu murteesseera. Haaluma kanaan;
- Qormaatni kutaa 12ffaa Caamsaa 30, 2016 ( Caamsaa 22, 2008) fi
- Qormaatni kutaa 10ffaa Waxabajjii 6, 2016 (Caamsaa 29, 2008) akka eegalu murteesseera.
Sababa kanaan mootummaan wayyaanee mormii cimaatu kauu dandaa jechuudhaan waraana qabu dabalataan gara Oromiyaatti feaa jira. Qorumsi kan kennamu humna waraanaan eeggamanii akka taus tilmaamuun nama hin dhibu.
Kanaafuu, barattootni Oromoo lafa jirtanii quba walqabaachuudhaan tokkummaan kaatanii diddaa agarsiisuun dirqama taa. Mootummaan wayyaanees barataan Oromoo sadarkaa itti aanutti akka hin tarkaanfanne godhuuf tattaafachaa kan jiru tahuu ifumatti hubannee irree tokkoon diina fuuldura dhaabbannee diddaa keenya mulisuu qabna.
Gamanumaan dhaamsi ummata Oromoof qabnu yeroo mootummaan wayyaanee Caamsaa 20 ALH guyyaa injifannoo jechuudhaan dhiiga ilmaan Oromoo dhangalaasaa lafa dhiitaa jirutti bara bara kufaatii mootummichaa taasisuuf harka walqabannee kauun dirqama taati. Kanaafuu, Oromoon kamuu Caamsaa 20 ALHtti sochii FXG marsaa 5ffaa haalaan finiinee jiru kana daran jabeessuudhaan guyyaa kufaatii mootummaa wayyaanee akka taasifnu dhaamsa isiniif dabarsina.
Kanneen, ummata Oromoo irraa dhalattanii diina tumsudhaan ummata keenya gidirsaa jirtaniif immoo akeekkachiisa dhumaa isiniif dhaamna. Diinni boru ni gala. Isintu ummata kana waliin hafa. Kanaafuu, uumata keessaa dhalattan cinaa dhaabbachuu yoo dadhabdan gochaawwan badii ummataa fi barattoota keenyarratti raawwattan irraa of qusadhaa! Mootummaa hundeen buqqaee kufuuf raafamaa jiru gonkuma kufaatii irraa oolchuu hin dandeessan. Mootummaa waa maraan kufe deebisanii kaasuun, nama duee awwaallame kaasanii lubbuu itti horuu waliin wal fakkaata. Kana hin taane taanaan garuu, tarkaanfii qabeenyaa fi maatii keessan irratti fudhatamu maraaf itti gaafatamummaan kan keessani.
-Oromoon bara hunda ajjeefamuu, hidhamuu fi baqachuu hin qabu!
-Oromoon qabeenya saamamuu fi lafa isaarraa buqqauu hin qabu!
-Harmeen Oromoo bara hunda boossee imimmaan facaastee, harka balistee reeffa ijoollee ishee fudhachuun dhaabbachuu qaba!
-Gaaffiin abbaa biyyummaa Oromoo deebiuu qaba!
-Oromiyaan bulchiinsa alagaa fi waraanaa jalaa bahuu qabdi!
-Gumaan wareegamtoota keenyaa bahuu qaba!
-Hidhamtootni keenya hiikamuu qabu!
-Mootummaan ceumsaa hundeeffamuu qaba!
-Kanneen Ummata Orommoorratti waraana labsanii fi fakkaattotni isaanii seeratti dhiyaachuu qabu!
KANAAFUU, DHAAMSA KANA QALBEEFFACHUUDHAAN SOCHII FXG MARSAA 5FFAA KANA DARAN JABEESSUUN MOOTUMMAA WAYYAANEETTI DHUMA HAA GOONUN WAAMICHA KEENYA!
GAMTAA BARATTOOTA OROMOO (GBO) IRRAA!!


text:
Friday, September 12, 2014
Wallagga,Najjoo Keessa Sochiin Diddaa Uummata Dabalaa Dhufe.
Gabaasa Qeerroo Wallagga Najjoo,Fulbaana 10/2014
Akkuma dura gabaasaa jirrutti lixa Oromiyaa Wallagga aana Najjoo keessatti fincilli kan itti fufaa jiruudha, odeessa ganama nu qaqqabe irraan halkan edaa magaalaa Naqamtee keessatti uummanni sakattaamaa buleera,namni daandii gubbaatti qabamee waan qabuu fi baatee deemu hunda sakattaaamuudhaan waraanni wayyaanee uummata goolaa jiraachuutu dhagayama. Ammas akka odeeffannoon nu qaqqabaa jirutti magaalaa Najjoo keessatti akkuma naannolee biroo sakattauudhaaf humni waraanaa gara sanatti ergamee jiru uummatatti bobbahee jira, kaayyoon isaanii uummata keessa humni WBO galee kan jiruu fi akkasuma sochiin uummata gidduutti gaggeeffamu haal
isaan sodaachisa jiru waan taeef jiraataan magaalaa Najjoo naannolee dabalatee sakattaamuu qaba kan jedhu humni waraanaa achirratti ramadamee kan jiru yoo tahu uummanni aanichaa humna waraana wayyaanee kana dura dhaabbachuun diddaa isaa mulisaa kan jiru tahuutu gabaasni Qeerroo addeessa. Akkasuma kan mootummicha yaaddessu naannolee adda addaa irratti tarkaanfiin fudhatamaa kan jiru kan akka shawaa lixaa Amboo keessatti gaggeeffamaa jiruudha, jaleewwan mootummaa wayyaanee kan uummata hiraarsuu fi diinaaf saaxiluu irratti argamanii jiran irratti tarkaanfiin fudhatamaa jira, kunis mootummaa wayyaaneetti yaaddoo guddaa taee kan jirudha, toohachuu kan hin dandeenye,mootummaan wayyaanee waraana isaa humnatti fayadamuudhaan uummata keessa bobbaasee kan jiruudha, gocha isaa irrattis uummanni Oromoo balaalefachuudhaan waraqaa garagaraa fi sochii qabsoo kan agarsiisa jiraniidha, sochiin uummataa fi barataa aanaa Najjoo keessa jiru yeroo ammaa mootummicha kan yaaddessaa jiru tahuu isaa gabaasni Qeerroo nu gahaa jira.
Akkuma dura gabaasaa jirrutti lixa Oromiyaa Wallagga aana Najjoo keessatti fincilli kan itti fufaa jiruudha, odeessa ganama nu qaqqabe irraan halkan edaa magaalaa Naqamtee keessatti uummanni sakattaamaa buleera,namni daandii gubbaatti qabamee waan qabuu fi baatee deemu hunda sakattaaamuudhaan waraanni wayyaanee uummata goolaa jiraachuutu dhagayama. Ammas akka odeeffannoon nu qaqqabaa jirutti magaalaa Najjoo keessatti akkuma naannolee biroo sakattauudhaaf humni waraanaa gara sanatti ergamee jiru uummatatti bobbahee jira, kaayyoon isaanii uummata keessa humni WBO galee kan jiruu fi akkasuma sochiin uummata gidduutti gaggeeffamu haal
isaan sodaachisa jiru waan taeef jiraataan magaalaa Najjoo naannolee dabalatee sakattaamuu qaba kan jedhu humni waraanaa achirratti ramadamee kan jiru yoo tahu uummanni aanichaa humna waraana wayyaanee kana dura dhaabbachuun diddaa isaa mulisaa kan jiru tahuutu gabaasni Qeerroo addeessa. Akkasuma kan mootummicha yaaddessu naannolee adda addaa irratti tarkaanfiin fudhatamaa kan jiru kan akka shawaa lixaa Amboo keessatti gaggeeffamaa jiruudha, jaleewwan mootummaa wayyaanee kan uummata hiraarsuu fi diinaaf saaxiluu irratti argamanii jiran irratti tarkaanfiin fudhatamaa jira, kunis mootummaa wayyaaneetti yaaddoo guddaa taee kan jirudha, toohachuu kan hin dandeenye,mootummaan wayyaanee waraana isaa humnatti fayadamuudhaan uummata keessa bobbaasee kan jiruudha, gocha isaa irrattis uummanni Oromoo balaalefachuudhaan waraqaa garagaraa fi sochii qabsoo kan agarsiisa jiraniidha, sochiin uummataa fi barataa aanaa Najjoo keessa jiru yeroo ammaa mootummicha kan yaaddessaa jiru tahuu isaa gabaasni Qeerroo nu gahaa jira.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Oromiyaan Uttuu Durreettii taattee Jirtuu Iyyeetti Fakkeessanii! Gola ishee honsannii, Seenaa ishee dhoksannii, Kunnoo guyyaan ga'ee Ifatti arginnee, Baayyee gaddinneeraa, hanga hardhaatti kan goowwoomnee, kan darbee nuga'aa dhaabbannee daawwaannee, Oromiyaa keenyaaf maaliif fala hindhoofnee! Qabeenya Uummaan akka badhaassaatti nuuf laateef Seenaa Bara dheeraa kan qabu Waa'ee Holqa Boolee quba qabdu? Ilmaan Oromoo Kan diqama Oromummaa qabu hundaaf seena kana dhaamuun barbaada, innis biyyoota alaa keessatti warri parkii ykn bakka daawwii deemtan hunduu sammuu keessaan keessatti icciittii ani isin gaaffadhu deebbii isaa mana mana keessaan keessaatti waliin mar'adha 1- Bara meeqa biyyaa alaa jiraatee? ---------- 2- yeroo meeqa bakka bashannanaa deemte? 3- Daawwannaa kee keessaatti waanti uummamaan ati argittee itti gammaddee hangam ta'aa? 4- Jireenya kee keessatti Uummamni hangam si dinqissiissa laata? 5- Yeroo biyyootta hedduu deemte ta'ee daawwannaa dhaaf hangam kaffalteetta? 6- Daandii konkollattaa/highway irraa gaafa baattu qarshii hangam kaffaltee beekta? Muuvvii ykn film fi sirboota, Farfannaa fi Qurraana dabalatee ciiddii/CD/DVD mana kee keessa jiraan hangamtu Afaan Oromoo ti? 7- Mana keessaan keessa maatin keessaan meeqa ta'uu? Meeqaan isaanniittu Afaan Oromoo dubbatta? Meeqaan isaanniittu biyyaa Oromiyaa irraa dhuffe, meeqatus biyyaa ambaattii dhalate? 8- Waa'ee biyyaaf dachee kan quba qabaan meeqa? 9- Fayyiidaa Oromiyaan akka biyyaatti nurraa eegdu maali! KKK.....ITTI FUFA. Maarree Holqa Boolee akka fakkeenyaatti yoo kaafnee, Oromiyaa soorreetti hanqina Ooggummaa fi Qarroomnaa ijoollee ishee dhabuun hiyyeettii taattee jennee dubbachuuf nama hin dhibu. Ijoolleen Oromoo qaqqaroon biyyaas ta'ee Biyyaa alaa keessatti teekkinnolloojjii Amayyaa kana wajjiin qilleensa keessa jiru, Gimbiif Danbi Looloo keessaa warri ol bahaan, Holqa BOOLEE Shawwaa keessaa uttuu hin mildhannee, Xiyyaa farranjii ballalliissannii biyyaa biyya irra yaa'uu. Oggeessoonni shawwaa fi Baalee keessaa ali yaa'aan illee fiiggichaan adunyaa irraa qaxxamurranniiruu, Holqa Boolee gadi bu'annii dhiiroo Holqi kun nu fiissisuu danda'aa jedhannii wal hin gaaffannee, Attilleettonnii Oromoo holqa Booleetti uttu gad bu'annii meettira 500-1000 kan ta'ee dorgommii holqa keessaa gochuu dhaan warqee fi albuudda cimma ittiin galchuu danda'uu turan. Amas yeroon jira, bakka bashannanaa yoo kaafnee addunyaa kana keessaa bakkee hedduu heeruu dandeenya garuu Uummamaan kan akka dachee Oromiyaa tasummaa arguun waan danda'amuu natti hin fakkaatu, Nus dhokkissannii seenaa keenyaas warri dhoksaan yeroo bakkeewwaan gallii cimmaaf ooluuf turaan kan akka Holqa Boolee, Maassaraa Jimmaa Abbaa Jiffaar, Gimbii dhagaamalkaa Hoolaa, Gaara Abbaa seenaa, Gabaa Maqa Najjoo mana lafa jala jiruu eenyumtuu furtuu isaa kutee itti seenuun soddaa guddaa kan Uummatta naannoo sanatti naqe, Harroojjii Lolaa Ja'aa warra riqqicha bara durrii gara sammiitti ol-ijjaarre, Dongorroo Warra Dissii bara durrii bishaan maaliif yaa eessaa deema, eessaa dhufe? Yaa'a bishaannii dhaabbuuf carraaqqii cimmaa warra godhaan, Dhagaa Dubbattuu kan gaara Kiingii, Gabaa Dabalaa lafa seenaa, bakkeewwaan hedduun karaa baalee fi Arsii Akkasumaas Harar fi Booranaa, Walloodhaaf Illuu keessaatti argamaan lakkaawwamannii dhumuu hindanda'aan. Mee ega lamaan isaanniif dursa ha laannuu! 1- Holqa Boolee naannoo finfinneetti dhi'aata 2- Maassaraa Jimmaa Abbaa Jiffaar uttuu akka Oromootti namnuu bakka jiruu walti dirmattee waan qabuu walti darbee Bakka daawwannaa guddaa bakkeewwaan kana irratti humna tokkoon ta'ee hojjetee, addunyaa keessaatti dacheen keenya seenaa isheen sadarkaa ol-aanaa keessaa dhufuun ishee shakkii tokko illee hin qabu. Kan akka Laga Malka Sadee fi kanneen birroon silaafuu haandhuura daawwii Oromootti. Maaree dhiiroo bakka jirtannittuu video kana warra tolchannii yeroo isaannii harsaa godhannii waan hawwallamee ija sabaa duraa hugguramee as baassanniif galata galchuun barbaada, hunduu naaf galateeffadha. Hojiin isaannii kun gargarsii lammii duubaan jiraannaan kan itti fuffuuf, guyyaa tokkoo bakkeewwaan Tuurziim Oromiyaa kan jedhu wajjinnuu daawwachuuf jira. Inni kun muldhat qofaa uttuu hin taannee deggerssa Waaqaa fi Hiixxannaa lammiittiin galma ga'a jedheen amana. yaada koo hin xummurree...guyyaa birraa yoo carraan argamtee dhimma kana Irraatti OBS wajjiin sagantaaf karooraa Porrojjeektii keenyaa Bakkeewwaan daawwii Oromiyaa Amayyeessuuf jedhu maali ta'uu qaba? Akkamittiin eegaluu? Misoomni inni jalqabaa maali lammii irraa hoo maltu eegama? kan jedhuun isinnittin deebi'aa Galtoomaa! Abdii Boriittiin https://youtu.be/oE_LxqUSIlk
Jirtuu Iyyeetti Fakkeessanii!
Gola ishee honsannii, Seenaa ishee dhoksannii,
Kunnoo guyyaan ga'ee Ifatti arginnee,
Baayyee gaddinneeraa,
hanga hardhaatti kan goowwoomnee,
kan darbee nuga'aa dhaabbannee daawwaannee,
Oromiyaa keenyaaf maaliif fala hindhoofnee!
Qabeenya Uummaan akka badhaassaatti nuuf laateef Seenaa Bara dheeraa kan qabu Waa'ee Holqa Boolee quba qabdu?
Ilmaan Oromoo Kan diqama Oromummaa qabu hundaaf seena kana dhaamuun barbaada, innis biyyoota alaa keessatti warri parkii ykn bakka daawwii deemtan hunduu sammuu keessaan keessatti icciittii ani isin gaaffadhu deebbii isaa mana mana keessaan keessaatti waliin mar'adha
1- Bara meeqa biyyaa alaa jiraatee? ----------
2- yeroo meeqa bakka bashannanaa deemte?
3- Daawwannaa kee keessaatti waanti uummamaan ati argittee itti gammaddee hangam ta'aa?
4- Jireenya kee keessatti Uummamni hangam si dinqissiissa laata?
5- Yeroo biyyootta hedduu deemte ta'ee daawwannaa dhaaf hangam kaffalteetta?
6- Daandii konkollattaa/highway irraa gaafa baattu qarshii hangam kaffaltee beekta?
Muuvvii ykn film fi sirboota, Farfannaa fi Qurraana dabalatee ciiddii/CD/DVD mana kee keessa jiraan hangamtu Afaan Oromoo ti?
7- Mana keessaan keessa maatin keessaan meeqa ta'uu? Meeqaan isaanniittu Afaan Oromoo dubba
8- Waa'ee biyyaaf dachee kan quba qabaan meeqa?
9- Fayyiidaa Oromiyaan akka biyyaatti nurraa eegdu maali!
KKK.....ITTI FUFA.
Maarree Holqa Boolee akka fakkeenyaatti yoo kaafnee, Oromiyaa soorreetti hanqina Ooggummaa fi Qarroomnaa ijoollee ishee dhabuun hiyyeettii taattee jennee dubbachuuf nama hin dhibu. Ijoolleen Oromoo qaqqaroon biyyaas ta'ee Biyyaa alaa keessatti teekkinnolloojjii Amayyaa kana wajjiin qilleensa keessa jiru, Gimbiif Danbi Looloo keessaa warri ol bahaan, Holqa BOOLEE Shawwaa keessaa uttuu hin mildhannee, Xiyyaa farranjii ballalliissannii biyyaa biyya irra yaa'uu. Oggeessoonni shawwaa fi Baalee keessaa ali yaa'aan illee fiiggichaan adunyaa irraa qaxxamurranniiruu, Holqa Boolee gadi bu'annii dhiiroo Holqi kun nu fiissisuu danda'aa jedhannii wal hin gaaffannee, Attilleettonnii Oromoo holqa Booleetti uttu gad bu'annii meettira 500-1000 kan ta'ee dorgommii holqa keessaa gochuu dhaan w
bakkeewwaan hedduun karaa baalee fi Arsii Akkasumaas Harar fi Booranaa, Walloodhaaf Illuu keessaatti argamaan lakkaawwamannii dhumuu hinda
Mee ega lamaan isaanniif dursa ha laannuu!
1- Holqa Boolee naannoo finfinneetti dhi'aata
2- Maassaraa Jimmaa Abbaa Jiffaar
uttuu akka Oromootti namnuu bakka jiruu walti dirmattee waan qabuu walti darbee Bakka daawwannaa guddaa bakkeewwaan kana irratti humna tokkoon ta'ee hojjetee, addunyaa keessaatti dacheen keenya seenaa isheen sadarkaa ol-aanaa keessaa dhufuun ishee shakkii tokko illee hin qabu. Kan akka Laga Malka Sadee fi kanneen birroon silaafuu haandhuura daawwii Oromootti. Maaree dhiiroo bakka jirtannittuu video kana warra tolchannii yeroo isaannii harsaa godhannii waan hawwallamee ija sabaa duraa hugguramee as baassanniif galata galchuun barbaada, hunduu naaf galateeffadha.
Hojiin isaannii kun gargarsii lammii duubaan jiraannaan kan itti fuffuuf, guyyaa tokkoo bakkeewwaan Tuurziim Oromiyaa kan jedhu wajjinnuu daawwachuuf jira. Inni kun muldhat qofaa uttuu hin taannee deggerssa Waaqaa fi Hiixxannaa lammiittiin galma ga'a jedheen amana.
yaada koo hin xummurree...guyyaa birraa yoo carraan argamtee dhimma kana Irraatti OBS wajjiin sagantaaf karooraa Porrojjeektii keenyaa Bakkeewwaan daawwii Oromiyaa Amayyeessuuf jedhu maali ta'uu qaba? Akkamittiin eegaluu? Misoomni inni jalqabaa maali lammii irraa hoo maltu eegama?
kan jedhuun isinnittin deebi'aa
Galtoomaa!
Abdii Boriittiin
https://youtu.be/oE_LxqUSIlk
Qe'ee Oromoo Holqa Boolee
youtu.be
Oromia Broadcasting Services (OBS) is an independent and


text:
Friday, September 18, 2015
AYYAANNI IRREESSAA/IRREECHAA BARA 2015,
KAN MILKII ISNIIF HAA TA’U !!!!!!!!
SEENAA Y.G(2005)
Bilisummaa Oromiyaa fi Bilisummaa Ummata Oromoo boriif bu’ura kan ta’an keessaa, waan Afur Injifannoon xumurachuu keenyattan amana.
1ffaa. Kaayyoo Addi Bilisummaa Oromoo dhaabbatee fi dhaabni kun Ummata keessa waggaa 2f jiraachuuf carraa argachuu isaa,
2ffaa.Daangaa Oromiyaa jedhamu kaartaa addunyaa keessa seenuu isaa,
3ffaa. Afaan Oromoo Qooqa/Afaan saba guddaa, Qooqa ittiin Hojjachuu fi barachuu danda’amu mirkanaa’uu isaa,
4ffaa. IRREECHII ykn IRREESSI Aadaa fi seenaa Oromoo boruu Ummatichaan dagaaganiif bu’ura ta’uu, Ummatichi aadaa fi Amantii mataa isaa qabaachuu, Ummatichis duudhaa isaa kana deeffachuu akka barbaadu jabiina Ummatichaan diinnis firris hubachuudha.
Qabxiileen kunneen salphaa fakkaatan. Garuu bu’ura Bilisummaa keenyaati. Yoo akkasuma jabaannee irratti hojjanne, inuma deeffanna. Nuuti jabaachuu dhabnaan, bakka isaanitti deebi’uuf carraa bal’aa qaban. Har’a qabsoon keenya bifa isaa bal’ifachuu qaba. miseensummaan ykn nama siyaasaa ta’uu fi dhiisuu, ykn ajajaa fi hogganamuu odoo hin eeggannee, waan ofiin hojjachuu dandeenyu balbala keenya jiraachuu beeku qabna. Kan goonfannee kana jabeessuuf tattaafachuu, beekumtii addunyaa irratti argachuu ka qabu, sadarkaa dhuunfaa eegallee irratti hojjachuu, Waan nu ibsan kan biraa addunyaatti baasuuf gonkumaa ajaja eeggachuu hin qabnu.
Daangaa Oromiyaa kana beekisfachuu eegalee, obbolaa keenya halgatti makamanii jiraachaa jiran hanga ofitti deebisutti hojjachuun dirqama Oromummaa malee , kan dhaabni nu ajajuu miti. hojiin dhaabaa fi hojiin sabummaa bakkuma isaanii jiran. Sabummaaf hojjachuun dhaabaaf hojajchuudha. Dhaabaaf hojajchuun, sabummaaf hojjachuudha. Bilchinni qalbii keenyaa fi adeemsi qabsoo keenyaa tarkaanfi tokko dabalauu qaba. wal gurmeessuuf bara baraan dhaaba eegu hin qabnu. Fakkeenya dansaa kaasuu dandeenya.
Ayyaanni irreessaa/irreechaa har’a sadarkaa kana ga’ee jiru, dhaabni bu’ura haa ta’uu malee caalaatti jabeessee kan asiin ga’ee qooda fudhannaa ummataati. Dhaabni Oromoon kana qabaachuu biraan ga’ee jira. Ummati ammoo harkaa fuudhee bakka irra jiruun ga’eera. kana caalaa akka jabaatu taasisuun qooda dhala Oromooti. Waan biraas akkasuma gochuutu nu irraa eegama. Bara 2014 Fincila Biyya keessatti qabsiifameen ijoolleen keenya hedduun wareegamuun seenaadha. Wareegama kana kabajuu fi yakka kana kan raawwate seeratti akka dhihaatuuf, Ummati Biyya keessaa fi alaa , Abbootiin Amantii adda addaa bifa addaan , mormii kana irratti argamnii sagalee isaanii dhageesisuun seenaa keessatti kan dagatamuu miti. Irreecha Baranaa irrattis, Abbootiin Amantii Oromoo argamanii deeggarsa isaanii kana argisisuun duuba, hiikkaa guddaa akka qabaatu beeku qaban. Miidiyaaleen Oromoo bakka jiranii , Ayyaana Irreechaa kana caalaatti qulqulluu fi maqaa adda addaa baroota 130 oliif irra tuulamee irraa haquuf, Abbootii Amantii fi Aadaa dhiheessanii dhugaa baasisuutu irraa eegama.
Jechi Irreessa/Irreecha fi jechi WAAQEFFANNAA jedhu, Hiikkaa Amantii kamiinu akka wal hin xuqine, Islaamummaa fi kiristaanummaattis hiikkaa akka hin qabne, jecha afaan Oromoo akka ta’ee fi qulqulluu akka Bishaan lagaa ta’uu isaa Abbootiin Amantii qalbii qaban ragaa ba’uu akka qaban, addatti Namoonni Amntii adda addaa keessa jiran, diina faallaa irreechaa jiru balaaleffachuu fi mormiin diinaa kun maal irraa akka ta’ee beekisisuun dansaa ta’aa. Uffata aadaa uffachuun, Amantii waliin maaliin walitti bu’a ? caalaa fi abdii ta’anii Amantii biraa hordofuun hin danda’amuu ? kkf kaasanii Abbootii Amantii adda addaa hasofsiisuun kan atu hin beekiin wallalummaa irraa , warra kaan waliin Ayyaana Irreessaa balaaleffatu xiqqeessuu danda’a.
Kanaaf gama hundaan Ayyaana irreessaa caalaatti jabaa fi qulqulluu, waldaa Amantii kamuu keessatti mata duree balaaleffannaa fi Afura badaa jedhamee abaaramu akka hin qabnee wal barsiisuun haa jabeeffannu. Kana irratti miidiyaaleen kun qooda mataa isaanii taphachu danda’u jedheen amana. Ayyaaneffachuu ykn kan ayyaaneeffatu baayyachuu qofaa odoo hin taanee, kan ilaalcha badaa qabus of irraa xiqqeessuuf hojjachuun dansaadha. Waan nu irraa eegamu gama hundaan hojjannee waan goonfannee jabeeffachaa kan nu hafetti haa tarkaanfannu. AYYAANA GAARII .
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
søndag 10. mai 2015
Godina Baaleee fi Bakkoota Adda Addaa Keessatti Dhimma Filannootiif Ijoolleen Keessan Jeequmsa Akka Hin Kaasne Sababa Jedhuun Maatii Barattootaa Dirqiin Mallessisaa Jiru
Odeessa Qeerroo Caamsaa 8,2015
Godina Baalee manneen barnootaa sadarkaa 1ffaadhaa hanga qophaayinaatti barattootaa maatii isaanii waamsisuudhaan guyyaa filannootti fincilli tokko akka hin uumamneef mallatteessa jechuun mootummaan Wayyaanee maatii barattootaa dararaa jira. Filannoon as dhiyaatee jira, barattootni sochii isaan agarsiisaa jiran filannoodhaaf shakkii guddaa keessa mootummaa buusera, kanaaf batataan kamiyyuu farra filannoo
tahee kan mul’atu yoo tahe mootummaan guyyaadhaan tarkaanfii irratti fudhata,isa kanaaf maatiin ijoollee keessan gorfachuu, adabachuu, mootummaan dhaamsa dabarsa kan jedhan caasaan mootummaa dhimma kanaaf godina kanatti ergame maatii barattootaa waamsisuun dubbiin dalga itti galte, qonnan bulaa, maatiin barattootaas nutis tahe barataan keenya, ijoollen keenya gaaffii isaanii kan mirga guutuu eegsifatuu dubbachuun mirga qabu, filannoo diimokiraasi jettu uummanni biyyattii maqaa diimokiraasii jedhu malee gochaan argee hin beeku kan hojjetamu faalla isaatii, ijoolleen keenya kaayyoo mul’ata qabun durfamanii jiru, yoomiyyuu barattoota keenya waliin jirra kan jedhan maatiin barattootaas deebii kennan.
Aanaalee kanneen akka Ginnir,Gooroo,Raayituu,Agarfaa fu Barbaree qonnaan bulaan ija jabinan tika mootummaa dura dhaabbatuun sobaan aangoon nurratti hin dagaagin, doorsisi nurraa haa dhaabbatu, nuti filannoo hin beeknu maqaa filannootiin kanaan booda nu doorsisuu mootummaa hin barbaannu kan jedhan qonnaan bulaan 15 ol tikaan qabamuu Qeerroon gabaase, Qeerroon godina Baalee keessa jiraatu filannoo Wayyaanee barana gaggeeffamu gufuu bilisummaa oromoo tahuu hubannee uummata keenya waliin dhaabbanne fesheleessuu akka qabanis dhaamsa dhaammachuu fi wal kakaasuu gabaasni Qeerroo nu gahe addeessa.
go to link http://qeerroo.org/2015/05/08/godina-baaleee-fi-bakkoota-adda-addaa-keessatti-dhimma-filannootiif-ijoolleen-keessan-jeequmsa-akka-hin-kaasne-sababa-jedhuun-maatii-barattootaa-dirqiin-mallessisaa-jiru/
Abonner på: Legg inn kommentarer (Atom)


text:
Akkuma beekamu mootummaan Wayyaaneen filannoo fakkeessii ofumaa qopheessitee ittiin hirriiba dhabaa jira.
torsdag 14. mai 2015
Gadnoota Godina Jimmaa Ona Qarsaa Keessatti Barruuleen Warraaqsa Bilisummaa Maxxanuun Wal Qabatee Mootummaan Wayyaanee Uummata Goolaa Jira.
Gabaasa Qeerroo Qarsaa,Caamsaa 13,2015
Godina Jimmaa ona Qarsaa gandoota adda addaa keessatti ummata gooluu hojii idilee godhachuun itti fufaa kan jiru mootummaan Wayyaanee Godina Jimmaa ona Qarsaa ganda qonnaan bulaa Kusaayee Beeruu keessatti poolisii oromiyaa tokkoo fi milishaa gandaa tokko mana tokkoon tokkoo sabboontota Oromootti ramaduun ilmaan Oromoo nagaan bahaa fi gala dhorkuun dararaa jiraachuu gabaasi nu gahe addeessa.
Sabboontonnii fi Qeerroon ganda Kusaayee beeruu barruulee warraaqsa fi beek-suuraa(poster) garagaraa gaafa Caamsaa10/2015 guutummaa gandichaa keessa raabsamuun daranuu Wayyaanee baarragsee jira. Guyyaa kana irraa eegaleeti Wayyaanen kan yeroo kaanii caalaa sabboontota hidhuu fi mana isaanitti ramadamtee sakatta’uu fi oolmaa guyyaa isaanii hordofuu jalqabde.Sabboontonni Oromoo guyyaa sana Oromummaa isaanin yakkamanii ganda kanatti guyyaa sana hidhaman sa’atii 24 booda gadi lakkifamanii jiru.Sabboontonnii fi Qeerroon aanaa Qarsaa. ganda Kusaayee beeruu gadi baanee galuu dadhabne jedhu.Yoo iddoo dhaa iddootti sochoones ummata nurratti kakaasaa jirtu jedhanii nu ugguru jedhu.
Akkuma beekamu mootummaan Wayyaaneen filannoo fakkeessii ofumaa qopheessitee ittiin hirriiba dhabaa jira.
Akkuma beekamu mootummaan Wayyaaneen filannoo fakkeessii ofumaa qopheessitee ittiin hirriiba dhabaa jira.
Abonner på: Legg inn kommentarer (Atom)


text:
Seera Mana Hawaataa.
Oromoon aadaa wal-gargaarsaa baay'ee qaba. Aadaalee kanneen keessaa kan Oromoo harargee biratti beekamu keessaa tokko "SEERA MANA HAWAATAA" Jedhama. SEERRI MANA HAWAATAA aadaa yeroo cidhaa qofa dargaggootaan raawwatamuu dha. Akka oromoo harargeetti yeroon cidhaa guyyaa 15 qofa waan ta'eef guyyaa hanga kana keessatti firoonni Intalaatii fi Kan Gurbaa sababoota adda addaatiin wal-irra deemuun wal baru. Yeroo kana dargaggoonni "SEERA MANA HAWAATAA" jalqabuun himataa fi komii garaa garaa ofuma isaaniitiif uumanii ittii wal-buhaarsaa bohaara kana keessa warra cidhaatiif faayidaa buusu. Akka Oromoo harargeetti namni tokko mana Aruuzaa yeroo dhaqu erga kophee isaa baafateen booda osoo ol-hin seenne dura jara wal-fuudhe lamaan (Daraaraa fi Daraartuu" fi akkasumas nama hunda akkana jedhee nagaa gaafatee ol-seena:- "-Daraaraa fi Daraartuun bakkatti -Itti aanaan warra daraa bakkatti -Itti aantuun warra daraartuu bakkatti -Manguddoon bakkatti -Cifraan bakka...


text:
(SBO/VOL – Onkoloolessa 22,2016) Mootummaan ayyaanee Humna Waraana isaa keessaa bahuun aantummaa ummataa agarsiisee QBOtti makametti duuluuf loltoota amanamoo sirnichaa Oromiyaa keessa kallattii adda addaatiin bobbaasaa jira.
Ilmaan Oromoo humnoota waraanaa fi tikaa keessa jiran akkasumas bifa adda addaatiin sirna farra- Ummataa tahe, TPLF/EPRDFn hidhachiifaman faashistummaa isaa hubachuudhaan qawwee fi hidhannoo isaanii waliin gara mooraa QBO ABOn hogganamuutti kamamuudhaan wayyaaneerratti tarkaanfii laalessaa fudhataa akka jiran ni beekkama.
Haala kanaan kan yaadda’e gartuun abbaa irree wayyaaneen, labsii yeroo hatattamaa jechuudhaan baafateen dahatee loltoota amanamoo sirnichaa Oromiyaa keessa bobbaafatudhaan warreen waraana isaa keessaa bahuun QBOtti makamanii ummata isaanii falmaa haqaatti jiruuf aantummaa qaban dalagaan mul’isan irratti duulaa jira.
Akka kanaanis loltoota ‘Liyyuu Hayil’ jedhaman 400 ergama farrummaa kanaaf qopheeffaman keessaa 150ni Baha Oromiyaa Mi’eessorraan akkasuma 250ni ammoo Kibba-Baha Oromiyaa naannawa Madda-walaabuurraan Onkoloolessa 19 bara 2016 akka Oromiyaatti bobbaafaman barameera.
Humni mooraa QBOtti dabalame, qabsaawotaa fi ummata waliin tahuudhaan duula mootummaan wayyaanee waraana bobbaaseen irratti bane kana qolachuuf tarkaanfii fudhateen Madda-walaabuutti loltoota diinaa 4 ajjeesuu fi hedduu madeessuu akkasumas Mi’eessotti ammoo 2 ajjeesuun akka of duuba deebise ibsameera.
Bobbaa isaatiin kasaaraa haguuggatee kan of duuba deebi’e waraanni wayyaanee meeshaa guguddoo fi loltoota dabalataa waliin duula marsaa biraa banuudhaan Naannoo Somaalee keessatti of qopheessaa jiraachuunis bira gahameera.


text:
Friday, July 24, 2015
Abdii Boruu:- Uummatni Oromoo, hanga yoomiitti gadadoo keessa jiraata?
Abdii Boruutiin*
Uummatni ykn sabni gabrummaa keessa jiru yoomiyyuu jiruu fi jireenya gaarii qabaachuu baatullee, haalli uummatni keenya, uummatni Oromoo keessa jiru yeroodhaa yerootti hammaachaa dhufee; sadarkaa hamaarra akka gahe kan ifaa ifatti mul’atu waan ta’eef, kanaaf ragaa dhiyeessuun barbaachisaa natti hin fakkaatu. Sabni Oromoo, qabeenya uumaadhaan badhaafame Oromiyaa dacheen ishii jiituu fi badhaatuu taate otuu qabuu, har’a diinotni isaa biyya isaarratti abbaa qabeenyaa ta’anii yeroo sooramaa jiranitti, uummatni keenya garuu akka nam-tokkoottis ta’ee gamtaadhaan jiruu namaa gadii fi gadadoo daangaa hin qabne keessa jira. Rakkoolee uummata keenya hudhanii qaban nan barreessa yoon jedhe, tarreessee fixuu waanan hin dandeenyeef, kana keessaa bahuuf Oromoon maal godhuu qaba waan jedhutti xiyyeeffachuun barbaachisaa dha jedheen yaada.
Qabxiin guddaa ani kaasuu fedhu fi sararas jala butuu barbaadu, har’a gabrummaa Habashaa, kan yoomiyyuu caalaa hamaa ta’e keessatti uummatni keenya dararamuun waan diinni keenya jabaateef otuu hin taane waan Oromoon fedhii tokko dhabeefi. Fedhii tokko dhabuun ammoo kaayyoo adda addaas akka qabaatan nama taasisa. Fedhii ykn kaayyoo adda addaa qabaachuun adeemsa qabsoo bilisummaa sakaala; karaa bilisummaa dheeressa; diina keenya jabeessee uummata keenya hamilee cabsa… Oromoon fedhii ykn kaayyoo tokko qabaachuun murteessaa dha. Fehdii Oromoon qabu ammoo fedhii dhuunfaa otuu hin taane fedhii sabaa (national interest) ta’uu qaba. Bu’aa dhuunfaa yeroof argannu dhiisnee bu’aa uummata keenyaa fi egeree saba keenyaa yaaduu qabna. Bu’a har’a diina jala kaannee argachuu dandeenyu caalaa bu’aa boru akka sabaatti argannu ilaaluu qabna. Kun ta’uu kan danda’u, yoo fedhii tokko qabaanne fi akka ilmaan abbaa fi haadha tokkootti walbira dhaabbanne qofaa dha.
Fedhii tokko qabaachuu jechuun maal jechuudhaa? Yoo tokko gara bitaa deemu, kan biraa gara mirgaa deemuun; yoo tokko qabsoo saba keenyaatiif lubbuu isaa dhabu kan biraa diina jala kaachuun; yoo tokko dhukkubsatee waan ittiin tajaajilamu dhabu; beelayee fi dheebotee waan ittin bitatu dhabu; qayee isaarraa buqqayee, kadhataa ta’ee karaarratti argamu; kan biraa jiruu gaarii jiraachuuf jecha maxxannee diinaa ta’ee umurii gabroonfataa dheeressun fedhii tokko dhabuu dha. Warrumti qabsoo kana keessa jirraniyyuu, qabsoo bilisummaa Oromoo irra deebi’anii xiinxaluu qabu. Qabsoon bilisummaa Oromoo maaliif eegalame? Gaafiin uummata Oromoo gaafii gabrummaa (colony) ti moo miti? Jedhanii irradeebi’anii gamaaggamuun barbaachisaa dha jechuu kooti. Gaafiin saba keenyaa gaafii gabrummaa akka ta’e waan nama mamsiisu natti hin fakkaatu. Haalli keessa turre fi har’as keessa jirru kan waan kana mirkaneessu dha. Maarree, gaafiin gaafii gabrummaa yoo ta’e ammoo, uummatni gabroome bilisoomuu fi biyyi diinaan qabamtes walaboomuun dirqama ta’a. Kaayyoon QBO ifaa ifatti hiikkamuun (clearly defined ta’uun) barbaachisaa dha.
Wareegama hir’isuuf, karaa hidhannoo dhiisnee karaa nagaatiin qabsoofna jechuun yaaduma ka’uu qabuu dha. Otuu karaa kanaan galii tokko gahuun danda’ame, kun silaa waan gaarii ture, akka hawwiitti. Haa ta’u malee, karaa nagaatiin qabsoofna jechaa hidhamuun, dararamuun, ajjeefamuun, biyyarraa baqachuun, baqataniis du’uun eega hin hafinii karaa kanarratti cichuun eessa gahuufi? Diina keenya qawwee itti kaasuu baannus, inni qawwee nutti dhukaasuu hin dhaabnee bar!! Dubbichi akka makmaaksa Oromoo: “Harka ormaatiin ibidda qabuun nama hin dhibu” jedhu hin ta’in malee, yoo lolan malee karaa biraatiin bilisummaan uummata Oromoo fi walabummaan Oromiyaa waan argamu natti hin fakkaatu. Diinni humnaan, qawweedhaan dhufe, humnaan malee namarraa hin deemu. Kana isaanuu ifaa ifatti dubbachaa turan, jirus. Akka keenyatti lolaatii bilisummaa argadhaa nuun jechaa jiruu mitii?
Har’a kan dur caalaa haalli Oromiyaa fi Oromoon keessa jiran baay’ee baay’ee yaaddessaa ta’ee jira. Diinni tooftaalee adda addaatti fayyadamee, duguuginsa sanyii nurratti dalagaa jira. Saba bal’aa gara saba bicuutti jijjiiruuf ciminaan irratti hojjetamaa jira. Dachee Oromiyaa cicciranii dhiphisuuf; kan hafte sanaayyuu bakkee lamatti addaan kutuuf; lakkoofsa uummata keenyaa xiqqeessuuf duula hamaa nurratti gaggeessaa jirti Wayyaaneen. Gochii duguuginsa sanyii Oromoo kanatti milkaayuuf, tooftaalee Wayyaanotni lafa kaawwatan keessaa inni tokko Maastar Plaanii Finfinnee ti. Karoora kana bakkaan gahuuf, tooftaa isaan baafatan keessaa inni tokko waayee misoomaa fakkeessanii; Oromoota fedhii dhuunfaatiif dursa kennan ofitti harkisuuf maqaa DIYAASPORAA OROMOO jedhuun Oromoo oromoodhaan balleessuuf karoorfatanii jiru. Har’a Oromoon yaamicha kanaaf owwaachuun hafee; gamtaadhaan tokkummaadhaan shira kana dura dhaabbachuu baatnan badiin nutti dhufaa jiru jala kaattuu diinaatiifillee waan hafuu miti.
Yeroo Oromoon walbira dhaabbatee tokkummaadhaan diinaan falmu amma ta’uu baatnan, bilisummaan nu barbaadnu fi Oromiyaan nuti ijjaarrachuuf hawwinus abdjuu ta’anii hafuu akka danda’an shakkiin hin jiru. Kun sodaa fi abdii kutachuus miti; balaa namatti deemaa jiru alaalatti arguu danda’uu dha. Kan amma nu nyaachaa jiran Wayyaanotni hamaan otuu jiranuu; warri sirna durii sana nutti deebisuuf hawwii fi abjuu qabanuu kutatanii loluuf qophaayaa yeroo jiran kana Oromoo callisee laaluun; fedhii sabaa dhiisee kan dhuunfaatiif dursa kennuun badii hamaatti nu geessa jedheen amana. Hamma balaan deemaa jiru tokko nama bira gahee harkaan nama qabatutti ykn nama hudhutti callisanii ilaaluun badiif of qopheessuu dha. Shira diinni nurratti dalagaa jiru dura dhaabbachuuf; qabsoo keenyas cimsinee uummata keenya gadadoo fi qaanii keessaa baasuuf akka ilma Oromoo tokkootti dhaamsa armaan gadii kana dabarfachuun barbaada.
Galatoomaa.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Baga Nagaan dhuftan! Welcome! Herzlich Willkommen!
The Human Rights League of the Horn of Africa (HRLHA) would like to express its deep concern over the negligence of both the federal and regional governments in Ethiopia regarding the violence that has been going on for about six months against the Oromos in Eastern Hararge Zone of Oromia Regional State. Read More
After the activist group in the name of the oromo Oromo Dialogue Forum (ODF) has announced the formation of a new political organization called Oromo Democratic Front (ODF) or Adda Dimokiraatawaa Oromoo (ADO) on March 28, 2013, the newly formed Oromo Democratic Front held its first public gathering in Saint Paul, Minnesota on march 30, 2013 for the first time according to reports. According to the same report this meeting has attracted unseen large crowd.
According to reports by Hegeree Media, many of the audience at the gathering in Minnesota lodged critical questions such as: Why launch ODF now? Great idea but how are you going to put your program into practice? Why should we trust you this time? Why the OLF flag? Can an empire be democratized? When did you begin to entertain this idea? Why did you not try to fix OLF? The same report has said most of the attendant have been satisfied by the answer given by the ODF/ADO leaders. The announcement circulated by ODF/ADO in Afaan Oromo and in Englisch is presented belowo
Nuti, miseensonni Kora Bu’uressaa Adda Dimokiraatawaa Oromoo (ADO) sochii politikaa Oromoo haaraya dhugoomsuu keenya labsina. Sochiin haarayni kunis, kan haqa Oromoo fi saboota Itophiyaa maraaf falmu ta’a. Tarkaanfiin fudhanne kun seenaa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti boqonnaa haaraya saaqa. Kana qofa osoo hin taane, empayerummaa Itophiyaa hundeedhaan buqqisee sirna federalummaa demokraatawaadhaan bakka buusuu akeekkata. Read more
DECLARATION OF THE OROMO DEMOCRATIC FRONT (ODF)
We, members of the Founding Congress of the Oromo Democratic Front (ODF), announce the launching of a new Oromo political movement that advocates justice for the Oromo and all other nations in Ethiopia. The founding of ODF ushers in a new phase in the Oromo nationalist struggle with the objective of working for the transformation of the Ethiopian state into a truly democratic multinational federation equitably owned by all the nations. READ MORE
Magalaa Munshin-Germany, keessatti gaafa Amajjii 5 bara 2013 miseensoota dame TBOM ykn Tokkummaa Baratoota Oromo Munichin waree booda kabajjae olee. Ayyaanni guyaa Waraaana Bilisummaa Oromoo /WBO/ Jarmani – magaalaa Munshin keessatti sirna hoo’aan kabajamee ooluun seena yeroo dheera ta’uun isaa ni yaadatama.
Haata’uu malee jequmsa fi haala yeroo amma jiru keessatti miseensootin TBOM rakkina tokko malee fi jequmsa tokko malee gamtaadhaa guyyaa WBO kabajjani jiru.
Guyyaa WBO Amajjii 1, kana kabajamuun duratti Ayyana guyyaa kana mangudootiin ebba akka bannani afferamani sirni kabajji guyyaa kana shaman ykn dungoon eegaa ifee booda ebban banamerra.
Itti annisudhan faruun alaaba Oromoo farffame daqiqqa murasafi yaadannoo gootowwan qabso bilisummaa Oromoo irraati lubuu isaan gummataniif yaadannoon godhame jira.
Akkasumas seena qabeesumama guyyaa kana warranna WBO keessatti jaalen qoda gudda fi dirqamma baha turan jaal/Kasim Ali seenaa Ayyaana Amajjii 1 ykn guyya WBO ilaalchisanii ibsa kenneen keessatti guyyaan kun guyyaa yaadannoo humni kaayyoo fi cichoomina qabu rakkoon injifatamee faca’uu akka hindandeenye itti dhugoomse ta’uu hubachiisan jiru:
Kana malees guyyaa seena qabeesa kana ayyaneefachuuf miseensoota TBOM fi koree qindeesitu Ayyana kanaattif galaata onee irra madee dhiyessudhaan ibsa godhani jiru.
Akkasumas guyyaan WBO Amajjii 1, ayyaana tokko kan maqaa isaan sadarkaa dhaabaatti bara baraan ayyaaneeffatu akka qabaatu kan murtaa’e Amajjii 1, 1980 ta’uu kan yaadachiise, guyyaan kunis erga gaafasii kaasee, dhaaba keessatti kabajamaa akkuma har’a gahe fuuldurattis kabajamuun isaa kan itti fufu ta’uu ibsan jiru.
Miseensoti n TBOM ayyaana guyyaa WBO kana irratti hirmaatanis gaafif yaada gabaasaa kennaniin, Amajjii ayyaaneffatan haala WBOn keessa dabre, amma immoo qabsoo hadhawaa diinaa wajjin godhamaa jiru akka wal yaadachisan addeessaniiru.
Itti anisse qabsawwan ni kufa, qabsoon itti fuffa yaada jedhu irratti walgaluun hanaga sabi Oromo abba biyyummaa isaa dhugefatutti akka boodatti hindeebine mirkessana.
Guyyaan WBO yeroo ayyaaneffannu WBO jabeessuuf akkuma baratame waan dandeenyu maraan akka birmannu waadaan galaniru.Yeroo amma kana sochii ummatin motummaa TPLF irratti geggesu ciina akka dhabatanu murteewwerra.
Gadan Gadaa Bilsummatti!
Injifannoon Ummata Oromoof!
Amajjii 1, Guyyaa WBO ti! Haa lalisuu!
Amajjii 5, bara 2013
Munich-Germany
Mariin Oromoota biyya Jarmanii fi ollaa ishee keessa jiraatan gidduutti qindoomina Waltajjii Marii Oromoon biyya Jarmanii magaalaa Frankfurt keessatti gaafa 10.11.2012 geggeefame milkiin xumurame. Mariin kun walgahiilee kanaan dura deemaa turan mara irraa kan adda isa taasisu baayyina hirmaatotaa fi hirmaannaa ho`aa isaan agarsiisaniidha. Marii kana kan haasaan banan I/ HD ABO duraanii kan ta’an J/Leencoo Lataa ogaa tahan Dargaggoo Oromo obbo Garasuu Tufaa fi Obbo Daawey Ibrahim warra marii kana irratti barumsa kennan keessatti argamu. Hirmaatoti marii kanaa J/Leencoo Lataa fi jaallan biroo barumsa kennuuf dhihaatan Jaalalaa fi kabaja guddaan harka walitti rukutuun erga simatanii booda marichis mata dureelee :- Deemsa a Qabsoo Bilisuummaa Oromoo haga amaatti keessa darbe, amma keessa jiruu fi egeree isaa; Haala siyaasa Impaayera Itophiyaa yeroo ammaa; Haaromsa aadaa qabsoo bilisummaa Ormoo haga ammaati ture xiinxaluu ka jedhu turan. Calqaba irratti maricha banuun J/ leencoo Lataa mata duree deemsa QBO fi mul`ata toftaa qabsoo haaraa jedhu jalatti QBO eessaa kaheeeessa akka gehee jiru erga ibsanii booda mirga hiree murteeffannaa ummata Oromoo fi saboota biroo Impaayera Itophiyaa keessatti argaman dhugoomsuufNQBO bakka amma itti hadoodee jiru kana irraa haarawee fuuldura tarkaanfachuu akka qabu ibsan. Kanaafis sabni Oromoo mirgoolee haga ammaatti wareegama guddaan galmeefate kana jabeessuun akka qubsuma, qabeenyaa fi baayyina isaatti mirga hiree murteeffannaa isa hafe dhugoomsuufis tahe jijjiirama haaraa fi nagaa waaraa fiduuf murteessaa tahuu isaa jala muranii jiru. J/Leencoon maalummaa bulchitoota Impaayera Itophiyaa duraaniis taahe ka amma jiru qeeqanii biyyattii keessatti jijjiirama maqaa malee jijjiiramni hundeehaga ammaati waan hinjirreef ammayyuu mirgi ambummaa (citizenship rights) akka walqixatti hinkabajamin fakkii kennuun addeessan.Xumura irrattis qabxiillee torba ka ilaalcha siyaasa haarayaa kana kabiroo irraa adda baasu erga tarreesanii booda hirmaatoti marii kana akka irratti marihatanii qeeqa ijaaraas tahe waan kanarra fooyawaa yoo jiraate akka dhiheesan jechuun haasaa isaanii gudunfan. Itti aansuun obbo Daawey Ibrahim s karaa gama isaanii haala amma Itophiyaa keessa jiru yeroo ibsan waan mootummaan TPLF bifa gara garaan ummata Oromoo irratti dalagaa jirtu tarreesanii gochaan ishee kunis ka sanyii Oromoo balleesuuf xiyyaafate jedhanii jiru.
Obbo Garasuu Tufaas haaromsa aadaa QBO haga ammaatti ture fakeenya gara garaa kennuun erga ibsanii booda aadaan qabsoo kun guddinaa fi jijjiirama adunyaa duukaa haaromuu ykns Transformed tahuu akka qabu addeesanii jiru. Kanaafis qabsaawonni Oromoo laphee qulqulluu fi sammuu banaan akka bifa qabsichi itti deemaa turee fi jiru ilaalan yaada dhiheessanii jiru. Hirmaattotni walgahichaas gaaffilee qaban mara erga dhiheessanii fi yaada qaban yeroo fudhatanii dhifatan booda maree bal’aan ta’uun wal gahichi akeeka yaamameef guutuun milkiin xumurame.
Korri TBOJ waggaa wagaatti kan adeemsifamu inni 37ffaan magaalaa Münchenitti guyaa 08.09.2012 waaree booda sa’a 14:00 irraa eegalee hanga sa’a 18:00tti haala gaarii dhaa fi ho’aa ta’een gegeeffameera. Korri kun eebba bakka bu’oota damee amantii Kiristaanaa, Islaamaa fi Waaqefataan erga banamee booda yeroo itti fufu, waltajjii gegeessuudhaan kan qooda fudhate Jaal Qasim Ali, haala korichaa ilaalchisuun ibsa kan kenne akkasumas gabaasa waggaa kan dhiyeesse Jaal Mekonen Gurmeessa yeroo ta’an Jaal Mulugeta Giragn mata-duree, ‘Guddina Siyaasa tokkoo keessatti Ga’een Uumataa maal?’ jedhu irratti barumsa ball’aa gad fageenyaan hubannaa namaaf kennu kennaniiru. Kora kana irratti miseensoon harka sadii keessaa harki lamaa ol argamuun yeroo qooda fudhatan gaafii fi deebiin gegeefamuudhaan hubachiisi ball’aan godhameera. Itti dabaluudhaanis korri kun koree TBOJ kan waggaa itti aanuuf hojii gegeessan filatee sagantaan guyichaa sirnaan xumuramee ooluu isaa isin hubachiisaa.
Websites Links Associated with Oromia and the Oromo People
News and Current Affairs
Political Affairs
Human Rights
Oromo Communities


text:
Duuli duguugiisa shanyii kan qaccee dhaloota Oromoo fuulleeyfate ammaas bifa haarayaan geggeeyfamaati jira. Weerarri Wayyaaneen karoorsite kuni akeekni saa Oromoo buqqaasanii onafii qubsuma malee hambisuu, idda saa hortee Soomalii qubachiisanii lafa Oromoo Soomaaleeysuu dha. Kana dhugoomsuufis humna addaa kan “Liyyuu Pooliis” je’amuufi hidhattoota naannoo Soomaliitu Ona Qumbii fi Mayyuu qubsuma Oromoo Anniyyaa keessatti bobbaafame. Dhimma kanaratti Oduufii ibsa ballaa Obbo Abduljalil Abdella fi Obbo Said Mohamed Ali RSO irraa taasisaan, Himata jirattoni lafa sani Aadde Jaallannee Gammadaa waliin taasisan linkii armaan gadi irra qulucaa dhageefadha. Balaa Wayyaaneen ummata Oromoorratti geggeessaa jirtu dhaabuu fi Oromoos gaaga’amarraa eewaluuf maal gochuu dandeenya?
1. Ilmaan Oromoo biyya qubatanii jiraatanirraa Xalayaa balaaleeffannoo barreessanii gara waajjiroota kanatti aananii erguu: Waajjira Mirga Namoomaa kan Mootummoota Waltahanii (UN Human Rights Office), Amnesty International, Human Rights Watch, US President, EU.
2. Ilmaan Oromoo bakka jiranitti maqaa hawaasa isaaiitiin walyaamanii walgahanii marihatanii hiriira sagalee saanii ittiin dhageeysisan qopheessuu
3. Mediyaan Oromoo hundinuu sagantaa hubannoo ummataa cimsan qabaachuu; haga rakkoon tuni furmaata argattuus itti fufuu. Kuni Manneen Paltalk Oromootis ni dabalata.
4. Hayyoonni, Beektoonni Oromoo barruulee dhimma kana fuulleeffatanii duguugmaya qaccee dhalootaa garanaan geggeeffamaa jiru saaxilan afaannan gurguddaa addunyaatii barreessuu; dokumentarii qopheessanii tamsaasuu, conference marii qopheessuu
5. Artistoonni Oromoo aartii dhimma kana ibsu qopheessuu (wallee baasuu, walaloo, diraamaa, qopheessuu; postaroota maxxansiisuu
6. Jaarmayoonni Amantii (Masgidoota fi Bataskaanoota) hundatti Waaq kadhachuu
7. Ummata lafa isarraa buqqa’e, Maatii qabeenyi isaanii saamame, gubameefii namoonni irraa wareegaman hatattamaatin dhaqabuu.
Tarkaanfiilee kana fudhannee balaa hawaasa Oromoorratti bargaafate kana faccisuufi hanqisuuf haa tattaafannu.
Arif Ali


text:
Tokkummaa Baratoota Oromo Biyyaa Jarmani dame Munshin /TBOM/ saganta kabajjaa Guyyaa Gootota Oromoo geggefachuuf miseensoota isaaf Oromoota nannoo magalaa Munshin afeera godhee akka saganteefateetti sagantaa isaa milkii gariidhaaan xumuratte jira.
Akkumma beekamu sagantan irra jaalan walsimana hirmatoota,eeba mangudoota, sirna ibsa /shamma/ yaadannoo gootota QBOfi waregamani, jaalewwan dargagoo ta qabsoo Oromoo keessatti qoda gudda qabanin, Ibsa seena qabeesumma guyyaa gootota Oromoo Obbo Kasim Alitiin; Gahe gootowwaan Oromo QBO keessatti Obbo Getachew Chamadattin; Walaloo mata dureen isaa “Oromiyyaa kiyaa” kan jedhamuu dhagefachuun; gahee gootowan Oromo QBO keessatti argamisisaniif haala QBO yeroo amma irra jiruuf gara fuula duratti kan jedhu obbo abba Milkitin ibsa kenname sirna caaaqafameera.
Kana irratti hirmatootin kabajjaa guyyaa Gootota Oromo irratti argamani yaada fi marii balinnan geggesaniruu.
Tokkummaan Baratoota Oromoo biyya Jarmanii dame Munshin TBOM, yeroo bu’ureeffamee eegalee Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) tiif yaalii godhaman hundaaf degarsa barbaachisaa gochaa ture ammas itti jira. Kanatti dabalees yeroo garaa garaatti miseensota isaa tiif wal ga’ii fi seminaara gochuudhaan, guyyaa yaadannoo WBO fi gootota Oromoos kabajuudhaan, waggaa wagaattis kora gegeefachuudhaan, adaa gudisuuf yaali godhamuu keessatti galgala bashannanaa Oromoo qopheesuudhaan hojii dansa hojechaa ture; ammas itti jira itti fufas. Guyyaa haadha kanas TBOM magaalaa Münchenitti kabajjaa guyyaa Gootota Oromoo sirna ho’aadhaan kabajeera. Guyaa kana gootowwan baroota dheeraa fuulduraa eegalee qabsaawota yookaan gootota Oromoo ummata Oromo hacuuccaa fi bittaa mootumoota Habashaa jalaa bilisaa baasuuf jecha yeroo fi haala garaa garaa keessatti kan jijjiirraa hin qabne lubbuu isaanii dabarsanii kennan yaadachuun kabajan gegeefameera.
Akkuma beekamu guyaan gootota Oromoo kan kabajamuu maluu Ebla 15 yoo ta’ee iyyuu haala jiruu fi jireenya namoota biyyaa ambaa kana irraa kan ka’e guyaa, yeroo fi haala namootaaf mijachuu danda’u filaachuun guyaa hadha kana akka kabajamu ta’eera. Xumura guyaa yaadannoo kana irratti miseensonni TBOM fi Oromootni nannoo kanarra argaman ibsa ejjennoo akka armaan gadiitti baafataniiru.
1. Dhiibbaa mootumaan wayaanee uumata Oromoo irraan ga’eef irran gaha jiru, kan akka hidhaa, ajeechaa, miraga dhabsiisuu, amantii keessa galee dhimma siyaasa isaa gegeefachuu dura nii dhaabanna.
2. Walitti bu’iinsa uumata giduutti adeemsifamee lubbuun namoota hedduu yerootii gara yerootti darbu, kana mootumaan abba hirree biyicha bitaa jiru furmaata itti kennuu dhiisuu isaa nii mormina.
3. Kabaja guyaa goototaa kana irratti hundaa’uudhaan, dhaabilee fi qaamoleen siyaasa Oromoo tooftaa siyaasaa kamiin iyyuu waa’ee uumata Oromootiif sochii godhan martinuu garaagarumaa ilaalcha siyaasaa qaban waliif kabajaa wanta tokko isaan godhu dantaa umata Oromoo dursuudhaan isa boodeetti hafumaa ta’e wal irratti qabsaa’uu caalaa farra uumata Oromoo kan ta’e hunda irratti akka qabsaa’uutti wal tumsan maqaa fi seenaa gootota wareegamaniitiin nii gaafanna.
4. Walumagalattii Tokkumman Baratoota Oromo Biyyaa Jarmanii /TBOJ / haala fi adeemsa QBO yeroo gara garaa jiruuf ture hubannoo guddadha ilaale furmaata in fudhate walaba taanee Jaarmmiyyoota Siyyaassa Oromoo bilisa ta´an kammiinuu otoo addaan hin baassiin QBO irratii kabajaaf wal hubanootiin akka hojjenuu fi deggersa barbaachisaa ta’an goonu labsuu keenya dabalatan guyyaa hadha kana isin yaadachiifna.
5. Akka TBOM ti tataafii gochaa jirruun garee siyaasaa tokko jala taa’aanii isa tokko arrabsuun, abaaruun fi maqaa wal-balleessuun seenaa ilmaan Oromoo keessaa raawatee dhaabachuu akka qabu irratti hojechaa jirra; kanneen gocha aadaa fi seenaa umataa xureesu kana irratti bobba’anii jiran maaras akka of qusatan nii hubachiifna.
6. Kaayoon keenya dhaabbolee Siyaasa Oromoo gidduutti rakkina ka’u itti tuqannee baballisuu otoo hin taane qaama furmaataa ta´uudhaan dalaga keenya gara fuunduraati itti fufinu gaafatina.
Injifannoon Umata Oromoof!
Qabsaawaan nii Kufa Qabsoon itti fufa!
KHG TBOM
20 Ebla 2013
München, Jarmanii